·प्रकाशकस्य निवेदनम् । भारतसंघराज्यमुख्येन भूतपूर्वेण राष्ट्रपतिना श्रीराजेन्द्रप्रसादेन मीमांसाकोश- पञ्चमभागस्य प्रकाशनं निर्वतिनै मार्गशीर्षकृष्णदशम्यां पूर्वाहे शके १८८२ तमे । मन्यामहे, अहो भाग्यमम्माकं यत् अयं षष्ठोऽपि भाग: विश्वविख्यातयशमा परिणतप्रनेन महादार्शनिफेन पौरस्त्यपाश्चात्त्योभयतत्त्वदर्शनेपु निष्णातेन भारतसंघराज्यस्य द्वितीयेन राष्ट्रपतिना श्रीमद्राधाकृष्णन्महोदयेन महता सरम्भेण प्रकाशनगोचरतामद्य नीयते । गुरुचरणनिर्मितस्यास्य भागस्य संस्कारः गुरुचरणान्तेवासिना मीमांसाभूपणेन नपारवाध्यायनिरतेन आहितामिना ताम्वेदत्युपाख्येन दत्तात्रेयशास्त्रिणा संपादितः । अस्य पष्ठभागस्य यथापूर्व मुद्रितपरिशोधनादि सूक्ष्मेक्षिकया धर्मकोशस्य कार्यकारिसंपादकेन श्रीरङ्गनाथशास्त्रिणा निर्वर्तितम् । श्रीरङ्गनाथशास्रिण: एतादृशकार्य. निर्वर्तनसामर्थ्य गुरुचरणानामपि विश्वास आसीत् । न्यूनातिरिक्तदोपपरिहाराय गुरुभिातेन सह पुनःपुनः विगझेऽपि कृतोऽस्ति । ग्रन्थगुणवत्तासंपत्तावेव श्रीरगनाथ- शास्त्रिणश्चित्तममाधानमिट्यस्माकमपि चिरकालीनोऽनुभव इति नस्मिन्विश्रभ्य धर्मकोग- कार्यमपि वयं संचालयामः । अधिकरणादिसंख्या--- पटेऽस्मिन् भागे भाप्याधिकरणानि ८१, मंकाधि- करणानि ४१, केवलानन्दीवृत्त्यधिकरणानि १००, तौतातिताधिकरणानि १९, न्यायाः १८४, लघुसिद्वान्ताश्च ४६३४ भवन्ति । अथ प्रथमभागमारभ्य भाप्राधिकरणानि ४४९, संकर्पाधिकरणानि २६८, केवला- नन्दीयत्त्यधिकरणानि ६९०, तौतातिवाधिकरणानि ८०, न्यायाः १२१६, लघुसिद्धान्ताच २२२८१ इति । . कार्तिक कृष्णः ६ शकः १८८४ लक्ष्मणशास्त्री जोशी तर्कतीर्थ अध्यक्षःप्राज्ञपाठशालामण्डलस्य मुख्यसंपादकाश्च धर्मकोकास्य ·ग्रन्थादिसंक्षेपाक्षराणि तद्विवरणं च। अद्वैत-अद्वैतसिद्धिः श्रीमधुसूदनसरस्वतीप्रणीता मोहम्यो निर्णयसागरे १९१७ सन मुद्रिता । अद्वैत. चं- अतसिद्ध. टीका लघुचन्द्रिका ब्रह्मानन्दी नाम । अलंकार:--- माहासकारः नाम मामासान्यायप्रकाशस्य टीका अनन्तदेवविरचिता। चौखम्बायां १९२१ सने मुदितः। आचारमयूखः- श्री. ज. र. घारपुरेसंपादितः, मुबंई । आपध- -आपस्तम्बधर्मसूत्रम् । प्रश्नः, कण्डिका, सूत्र इति अत्रयम् । आपस्तम्बाचार्यः- प्रसिद्धः कल्पसूत्रकारः । आभरणम् - शाकरशारीरकभाग्यस्य टीका । अध्याय-पाठ-सूत्राकाः । कचित् तृतीयोऽङ्कः अधिकरणस्य । आयत्राह्मणम्-~- सामवेदीयम् । आथ, गृ- आश्वलायनगृह्यसूत्रम्, नत्रया नारायणवृत्तिश्च । आव. श्री-- आयलायनश्रौतसूत्रम् । पुण्यपत्तनस्थानन्दाश्रमे मुद्रितम् । इ-- इत्यादि । उद्योतः-- व्याकरणमहाभाष्यस्य टीका । उपदेशसाहस्री-- श्रीदाकराचार्यप्रणांता । रामनीर्यः टाकाकारः । प्रकरण लोकारो । गधं पद्यं च। ऋजु-- ऋविमठा नाम शाबरभाम्यव्याख्यानरूपायाः प्रागाकरीयवृहत्याः ठीका श्रीशालिक- गाचप्रणीता । नौखम्बासीरीज् १९२९ सने मुद्रिता । - ऋगवेदसहिता | मण्डलम् , सूकम् , *क् इत्यकत्रयम् । एआसा- ऐतरेयारण्यकस्य मायणभाष्यम् । एना- ऐतरेपब्राह्मणम् । पुण्यपत्तनत्यानन्दाश्रमे १९३० सने मुदितम् । अध्यायः, ग्वण्ड', मूत्र इत्यत्रयम् । ऐनासा-- ऐतरेयब्राह्मणस्य सायणभाप्यम् । अन्याय-खण्ड-सूत्राणामकाः । आनन्दाश्रमे १९३० सो मुटिनम् । कठोप-- कठोपनिषत् । वैशेषिकदर्शनम् । अध्याय- आदि- सूत्राणानकाः । कणादमत्रम् कणिका-- न्यायकणिका विधिविवेकस्य टीका वाचम्पतिमिश्रप्रणीना। काशी मेडिकल्हॉल. मुद्रणालये १९०७ सने मुद्रिना। .

·(२) . कर्क- कर्माचार्य , कामायनश्रौतसूत्रस्य भाष्यकार । कल्पतर-- भाम या टोपा । अमलान-दसरस्वतीप्रणीत, १९१७ सने मोहमाया निर्णयसागरे मुद्रित । अध्याय , पाद , सूत्र इत्यत्रयम् । कस्तार- कस्तूरिस्नाचार्यविरचिता जेमिनिसूत्रवृत्ति । १९०८ सने मैसूरनगरे मुद्रिता । सा च मादीपिकापुस्तके एव मुद्रिता । कातीयमूगम्-- पात्यायनश्रौतसूत्रम् । कासं--- काठकमहिता। कु., कुतूहलम्-- अध्यामा मासाकुतहल्यत्ति श्रीवासुदेवदीक्षितविरचिता । श्रीरङ्ग-पाणीविलासे मुदिता । अध्याय , पाद, अधिग्णम , स्त्र इत्ययचतुष्टयम् । के- केवलानन्दसरस्वती । त कृता जैमिनिसूात्तिश्च । कैउ- कैवल्योपनिषत् । कयट:-- व्याकरणमहामाप्यस्य टीकार | काश्या मुद्रित । यो, कौस्तुमः -- मामासाकौस्तुभ खण्डदवप्रणीत । चौखम्बाया १९३९, सने मुद्रित । अप्पाप, गाद , अधिारणम् , सून इत्यदक्चतुष्टयम्, पृष्ठाय । कौत्रा., कोपीतक्रियाह्मणम्-- पुण्यपत्तने आनन्दानी १९११ सने मुद्रिनम् । चतुर्गन्धी-- महामहोपाध्यायश्शीअनन्तकृष्णशानिभि प्रणीता न्यागामृन- अद्वैनसिद्धि-न्याया- मृततरङ्गिणी-लघुचन्द्रियाणा चतुणों ग्रन्याना निष्कर्षरूपा । चन्द्रिका— अद्वैनसिद्ध टीका ब्रह्मानन्दी नाम । निर्णयसागरे मुदिता । जै- जैमिनिस्तद्वादशलक्षणी । अन्याय , पाद , अधिकरणम् , सूत्र इत्यश्चतुष्टयम् । जैना-- जैमिनीयब्राह्मणम् । टुप् --- टप्टीका नाम वार्तिक धुमारिलभद्रप्रणीतम् , पुण्यपत्तने आनन्दाश्रम शाबरभाष्येण सह १९३३ सनादौ मुदिनम् । तपसशिश-परिमान्दुरोसरटीकाया मूने टीका । २००२ सवति काश्या मुदिता । तत्वोधिनी-सिद्धा तकौमुद्या टोका निर्णयसागरीया १९२९ सने मुद्रिता । तन्वरत्नम्-- दुष्टीमाया पार्यसारथिप्रणीता टीका लिखिता । अध्याय , पाद , अधिकरणम् , मूत्र चेति अञ्चतुष्टयम् । ताण्डथ-- ताण्ड्यत्राह्मण पञ्चविंश नाम | अध्याय , खण्ड , सत्र चेनि अङ्कत्रयम् । ताण्डयमा- ताण्डयनह्मणस्य सायणप्रणीत माश्यम् । तो- तसिगसहिता । काण्डग , प्रपाठक , अनुगक इत्यत्रयम् । संगसा- तेचिरीयसहिताया सायणमान्यम् । .

·. तोता- तौतातितमततिलक: मवदेवप्रणीतः मीमांसासूत्रवृतिरूपः अधिकरणरचनात्मकः । काश्यां मुद्रितः। दमी- दत्तकमीमांसा श्रीनन्दपण्डितकृता । द्र-द्रष्टव्यम् । धर्मसिन्धुः- श्रीकाशीनाथापाध्यायविरचितः । निरुक्त- यास्काचार्यप्रणीत निरुक्तम् । अध्यायः खण्डथ । निर्णयसिन्धुः-- श्रीरुमटाकरमविरचितः । न्या.माला-न्यायरत्नमाला पार्थसारथिमिश्रप्रणीता , चौखम्बायां मुदिता । न्यायनि---न्यायनिर्णयः नाम शांकरशारीरकमाप्यस्य टीका मानन्दगिरिप्रणीता । अध्याय-- पाद-सूत्राहाः। न्या. मू-- न्यायदर्शनसूत्रम् । अन्यायः, आहिकम्, सूत्र इति प्रयोऽव्याः । पं– पतिः । पत्रिका-प्रकरणपञ्जिका श्रीशाटिकनाथप्रणीता प्रामाकरमतानुसारिणी । अनेकप्रकरणात्मको अन्यः । चौखम्बायो मुदितः। पराक्रमः-उपक्रमपराक्रम. अप्पय्यदीक्षितप्रणीतः । लिखित. । पत्रम् , पृष्ठं इत्यादयम् । परि-- परिभाषा | क्रमाः। परिमापेन्दुः-- परिभाषेन्दुशेखरः नागेशप्रणीतः । काश्यां २००२ संवति मुदितः । परिमल- भामत्याष्टीकायाः कल्पतरोः टीका | अप्पप्यदीक्षितविरचितः मोहमय्या निर्णयसागरे १९१७ सने मुद्रित । पा-पाणिनि व्यकरणाचार्यः प्रसिद्धः । अध्यायः, पादः, सूत्र चेति अत्रयम् । पुरुषार्थचिन्तामणि:-- श्रीविष्णुपट्टविरचितः । गोहमय्या मुद्रितः । पृ-पृष्ठम् । प्र. पत्रिका-प्रकरणपश्चिका धीशाटिकनाथप्रणीता । काश्या विद्याविलासयन्त्रालये १२०१ । सने मुद्रिता । प्र. पि-प्रमाकरविजयः नन्दीश्वरविरचितः । कलयातायां १९२६ सने मुद्रितः । बाल-बालमीमामा प्रकाशः शंकरमाप्रणीतः । काश्यां विद्याविटासमुद्रणालये १९०२ सने मुद्रित.। बिन्दुः- पायविन्दुः न सदुपाम्यवेपनाथप्रणीतः, मुम्बई गुजरातीमुद्रणालये १९१५ सने मुद्रितः । हती- मामाभ्यस्य प्रभाकरमतानुसारिणी टीका । नव्यप्रामाकरमतमय । चौखम्बाया १९२९ सने मुदिता ।

·गृहस्पतिः गृहस्पतिस्मृति । चौध- बौधायनधर्ममूत्रम् । प्रश्न पटल सूत च । अपु-- ब्रह्मसूत्रम् । अयाय , पाद, गून इ यडकनयम् । अकचतुष्टये सत्ति तृनायोऽड्न अधिकरणस्य । भगी- भगवद्गाता । अयाय पथ । भट्टमोमेश्वरः - तपातिकटीमाया गायमुधाया वा । भा--- नारमाध आन दाश्रम मुद्रितम् । अयाय , पाट , अधिकरणम, सूत्र त्यचतुष्टयम् । क्राचिन् पृष्ठक अधिर । भाट्ट--- मादीपिका नव्यमामासवण्डदयप्रणीता । मैमूर १९०८ सने मुद्रिता । अध्याय , पाद , अधिकरणमिति अनाग्यम । भाट्टालङ्कारः--मामासा यायप्रकाशस्य अन तदेवरिचिता टीस। भामती--श्रीवाचस्पतिमिश्रप्रणीता शारशारीफमाप्यस्य टीका । मुम्बई निर्णयसागरे १९१७ सने मुद्रिता । भावनानिनेर:- मादनाचार्यप्रणांन मादया १९२३ सने मुद्रित । भाष्यम्-गावरमा यम् । भूति--परिभाष दशपरस्य टीका श्राना याशास्त्रापटवर्धनप्रणीता । काझ्या २००२ सने मुदिता। मणि - भाचि तामणि गागाभट्टरिरचित । तपादमात्रम | चौखम्बाया १९०० मन मुद्रित । मण्डन-- मण्डनमियकृता मौमामाऽनुक्रमणी चौरवम्बाया १९२९ सन मुद्रिता, मण्टनाचार्यश्च । माय-- माधविन शिशुपाल्पा नाम महाकाव्यम् । सर्ग वाक ट यद्धयम् । मिताक्षरा- याज्ञत्र क्यस्मृतिटामा श्राविज्ञानश्वरविरचिता । मीको-मीमांसाकाप । मीन्या - मीमासा यायप्रमाा श्राआपदवप्नणात । चैखम्बाया १९२० सन मुद्रित । मीमामानीवरक्षा-- ग्राभावामनानुसारिणी शालिकनाथ प्रणाता ! प्रकरणपत्रिकापुस्त' अ ते माइया १९०४ सन मुद्रिना। अनन्यनिरुतिर । आन दाश्रमीय मामासादर्शन तृतीय भाग अते १९३१ मने - मुरारि - मुदिता । मेधातिथि:-- मनुस्मृते भा'यकार । यान, याम्मृ-यानबत्त्यस्मृति । अन्याय, श्लाय इति द्वौ अौ । रत्न- तन्त्रर नम् । पार्थसारविमिश्रप्रणीनम । टुश्टीमात्रार्तिकस्य टीश । लिगिता । अध्याय, पाद, अधिकरणम् , मूत्र इयङ्कचतुष्टयम । । - -

·रत्नमाला-- न्यायरनमाला पार्थसारथिमिथप्रणीता । चौखम्बायां मुद्रिता ।
रत्नाकर:-- न्यायरत्नाकर. श्लोकवार्तिकम्य टीका पार्यसारथिमिश्रप्रणीला । चौखम्बायां
१८९८ सने मुद्रितः।
रसायनम् - विषिरसायनं अध्ययदीक्षितपणीतम् 1 चौखम्बाया १९०१ सने मुद्रितम् ।
रहस्य---- भारहस्यं श्रीखण्डदेवप्रणीतम् । शान्दबोधविषयकम् | काञ्चीनगरे मुदितम् ।
वा-- तन्त्रवार्तिकं आचार्यकुमारिटमविरचिनं शावरमाध्यस्य विवरणात्मकम् । पुण्यपचने
आनन्दायमे भाष्येण सह १९३१ सने मुद्रितम् । अध्यायः , पादः, अधिकरणम् , सूत्रं चेति
अङ्कचतुष्टयम्।
वाक्यार्थ- वाक्यार्थमातृकावृत्तिः शालिकनाथप्रणीना । ' प्रमाणपत्रिकापुस्तके पय अन्ते
१९०३ सने मुदिता ।
वि-- जैमिनीयन्यायमाडापिस्तरः सायणमाधानार्यप्रणीतः । पुष्णाचने आनन्दाधम १९१६
सने मुदितः । आध्यायः, पाट., अधिकरणं चेनि अङ्गत्रयम् ।
विवि - विविविवेकः मण्डनाचार्यप्रणीतः । काश्या मेडिमल्हॉलमुद्रणालये १९०७ सने
मुद्रितः ।
-- मीमासासप्रवृत्तिः सुवापिनी नाम रामेश्वरमरिविरचिता । काश्यां मेडिकटहॉलमुद्रणालये
१९२३ सने मुदिता ।
जपती-- महादेववृता मन्यापादश्रौतसूत्रवृत्तिः पुण्यपत्तने आनन्दाश्रमे १९०७ सने
मुद्रिता ।
वैद्यनाथः--- शायरमाथ्यीय पादस्य टीकाकारः । आनन्दाश्रमे १९२९ सने मुदिना बंधनायी
नाम।
वैद्यनाथी- वैद्यनायकृता घरमाध्यस्य टीका ।
चैया. यू-वैयाकरणभूषणसारः ।
वै. सार, कारिका- वैयाकरणमूषणसारस्या मारिका ।
व्यवदारमयरवः--
:-~ी. न. र. वारपुरप्रकाशितः, मुम्बई ।
शंकर- शंकर महकृतः मामासामारमग्रहः । कश्यां विद्याविटासमुद्रणालये प्रकरणपश्चिमा.
पुस्तकान्ते १९.०४ सने मुदिनः ।
अन्दकौस्तुमः- महोजादीक्षिनप्रगीतः ।
शांमा-- कर. माभ्यम् । अपाप, पार, मू या.क्यम् । चतुरन्यै तु तृतीयोऽर:
अधिकरणस्य।

·, . शाश्री- शालायननौतसूत्रम् । अन्याय , खण्ड , सूत्र च । कलिकानाया १८८८ सने मुद्रित समाप्यम् । शा- शास्त्रदापिका पार्थसारथिमिश्रनगीता । निर्णयसागरे १९१५ सने मुद्रिता । अध्याय , पाद, अधिकरण चेति अनयम् । शास्त्रप्रकाशिका- बृहदारण्यकोपनिपच्छाकरभाष्यातातिरस्य आनन्दगिरिकता टीका आन- न्दाश्रमे मुद्रिता। शेखर- परिमायेन्दुशेखर नागेशप्रणीत । काश्या २००२ सपति मुद्रित भूत्यादिसहित । श्राद्धमयूस:--- श्री ज र. घारपुरेप्रकाशित , मुम्बई । श्रीकर -- ब्रह्मसूत्रभाष्यकार शैषमतानुसारी । श्लोवा- लोकपातिक आचार्यकुमारिलमविरचितम् । तर्फपाद । चौखम्बाया १८९८ सने मुद्रितम् । संस्कारकौस्तुभ-- श्राअन-तदेवविरचित निर्णयसागरे मुद्रित । सकर्ष- सकर्मकाण्डम् । भारकरभट्टप्रणीता भादृचन्द्रिका भादृदीपिका या वृत्ति । काश्या मेडिकल हा मुद्रणालपे १८९४ सने मुद्रिता । संक्षेपशारीरकम्-- गमतीर्घकुनटीकासहितम् । अध्याय , श्लोक इति अझदयम् । संग्रहः-- न्यायसग्रह । लिखित । सत्याग्री- गौ-- सयापाढीय श्रौतसूत्रम् । आनन्दाश्रम १९०७ स्ने मदितम् । सत्यापाढः-- तत्तिरीयहिरण्यकशिशाखीयकल्पमूत्र आनन्दाश्रमे १९.०७ सने मुद्रितम् । सदसं-- सर्वदर्शनसग्रह । राना.ध.प्र.-- सनातनधर्मप्रदीप । श्रीकुकरमुण्डेयरमहाराजप्रेरित म म. अनन्तवृष्णशास्त्रिभि ग्रणीत । समयमयूख:--- श्री ज र घारपुरेसपादित, मुम्बई । साहस्री-- भुवनेशगौरिक यायसाहसी । मुम्बई वेबटेश्वर १८३० शके मुदिता । साहलया यो न्यापरमाट्वा निवेशित म एवारमाभि प्रदर्श्यते । मि.की-सिद्धातकौमुदी महोजीदीक्षितप्रणीता। निर्णयसागरे १९२९ सने मुद्रिता | सिद्धान्तचन्द्रिका- तपादस्य शास्त्रदीपिकाया टीका रामकृष्णप्रणीता निर्णयसागरे १९१५ राने शारदीपिकमा सह मुनिता। सिद्धान्तदर्शनम्- निरञ्जनमाभ्यसमेतम् । आन दाश्रमे १९०७ सने मुद्रितम् । मिदिव्यारया-- अद्वैतसिदै टीका।

·(0
म.सा. पासून लातर देशा | प्रोजनका सकारा
शेल्दा नि बालकास जानुपाबर ) तिला काममा
सोमायादव समाजमाके को अपने चुने जाने कोलिपोत
ল্প রি আর যাণ।
मर-सोलाई सल्यानका सर शीला दीकिरणाम हाशा
भाना पिसार १५ मने शालीन र ति समय पर संधान
श्री पवार

·(१०) पृष्ठम् स्तम्भ पक्ति अशुद्धम् शुद्धम् क्षयार्थ कर्तृ ३२५१ १ १३ झपाथ ૨ ૨૨ १ ३४ ३२५७ ३२६३ २१ ३५ २ ऊरु निमिता क्ल्वात् असर श्रयमाणा ३२९१ २३०१ ३३०४ ३३२२ " निमिता करवात् श्रुत्यैर श्रूयमाया राजसूय एत - १८ राजराप " ७ टत ७ रोमक • रोमक ३३३७ ३३४८ " नावान मैदी " ३३६५ २३ २१ २३ श्रत्या " १ २ २३ २३८२ ३३८८ ३५९१ " ૨૪ २० ६ ३४ १ १ नारव मेन्द्री श्रुत्या ततीया अश्रुत पंचनान्तो तस्मृते गैकिका खात् নথুরা तत्त दर्शना क्तृमै उत्ताप गर्णगयी तृतीया अश्रत बनान्तो तरस्मते गेविका वात् बहुश्रता तत्त दशना कतमै उपि पणपयी " २३९८ ३४.४ २ २० १ ३४२८ ३४३२ ૨૬ ८ २ " २४४६ ३२ ८ घानाथ आफ्ना पति " १ घानाथ आकाक्षा प्रति वृत दर्शन प्रमाणा योधापत्ते ३४५८ ૧ ६ दक्षाने २७ २ प्रममा घोधापत्त ·(११) पृष्ठम् पक्तिः अशुद्धम पटाययो पूर्व लाम शुद्धम् पदार्थम्यो पूर्वलम २ ૨૨ " २४६८ ३४६७ ३४७४ ३४८४ ३४८६ ३४८८ २४८९ ३४९४ पान् अग्नि ૨ पद्यन् यामि पचन् मनु १ " २ चतुर्मा १ पगुन् भोत्त चतुर्मा प्रामाण्य औत्सगि कार्यों पूनोत्ता समस्का औपनि " ३५९६ ३५१८ २५२३ " " " মুডি सद्यस्म पदायें अटी यज पाय. पदाय प्रावी २ ३१ ३५३७ ३५४९ " ९ यान पार्यों १ : २९ " माम मासः २८ २५ " पादों ३५८१ सादी चित्रपा चीकी विधिन " ३५८४ ५ २ " ३५८५ वृद्ध ममुभ २३ " ३५८८ १ १ काय २ १ ५ ५ ५. ४.५ . . १ वचस २ " दशनात् श्रया " ७ अथ ·मीमांसाकोषः भ पाद्यते तस्य तत्कर्मकरे भक्षः । एवं हि तम्योपकारको मवतीति ।भा. १०७/९/२३, मक्षाः उपयुक्तदोषाः । • भक्ति, अन्याच्या मुख्य समयति । मा. १२।१।१५।३१. . मक्षाः फर्तृसंसायाः । कृष्णलाना १८२२४३. महाश्च वचनाद्विपीयन्ते । सत्याचिन्नेयम् । टुप् . • भक्षः अस्ति चमलिना ज्योतिष्टोमे । २०५०। २२. . मतः अस्ति मैत्रायणम्प अमीयोमीये पौ। हरणीयाः । १८. . मशाः कृष्णालच सर्वेपा १०।२३।११. * महाः कृष्यलचरी ब्रह्मणे युगपत् परि- २.१७६१८-१९. मीको. पृ. ११७ 'अमीपोमीये स्वरपुरुपैम्योऽपनीय ब्रमणे एव देणाः । १०२५॥ पशी मैत्रायरुणम्य.' इत्यम द्रष्टव्यम् । • मधः १९-२०. मीको. पृ. १४८२" कृष्णलचरी उर्वे शेप- (इटायाः) ग्रहमेघीये असि । भाग्यमागौ स्विष्टकृत माइया एश्यम् । भवाः पुरुषसंस्कार प्रति मक्ष इति यावदुक्तं कर्तव्यम् । नात कुतश्चिदतिदेशः । याशिवः विवेकमण्हीखा उकम् । टुप् . ६४।३।५. नेयं कस्यचिदितिः । वि. १०७।१०. . भक्षः • भशाः पुडाशापो चत्वारः १ इलाममा, २ प्राशिम- (त) ज्योतिष्टोमे निसः। भा. दादाटा२८..मशः मः, ३ चतुर्घाकरणमशः, ४ शयुवाकमाचेनि । वि. दि: ज्योतिष्टोमे ऐन्द्रयायवमहे, 'द्विरेन्द्रवायगय मन- १०२४. मशाः प्राकृताः सर्वे अपि समन्त्रयाः इति यति, वियतम्य वषट्करोति' इति यचनात् । ३।। पूर्वपशः । समन्त्रस्त्वेन पिहितेणेव समन्ममत्वं नेतरेषु ५।१८.. ममः न कर्तृसंस्कारः, किन्तु द्रव्यांमागेऽय-इति सिदान्तः । संकर्ष. ३९. भक्षा: शेषस्य मिति नत्र रात्र सापयिष्यामः । वा. ३।५।८।२६. ज्यौनिष्टोमेऽनीपोमीये पशी मैत्रावरुणग्यापि, पग्नु मायः मास्ति प्रतिमस्थातुः पयोहर १०२२-२३. मीको. पृ. ११३ ' अग्नीषोमीगे पो प्रतिपस्यातुः एकमागत्वम् | 10104,11८-१९, २०-२१. मक्षाः शेषस्य प्रतिपत्तिः । १०१२९/२९-३३. इत्पन द्रष्टयम् । ७ मशः प्रथमो वपट्क्तः । ३।५।१३॥ ३६-३९. मश: बाझगाना गजन्यचममे राजपदा- • मशाः समाख्यपा समुब्रह्मण्याना उन्हानुणामस्ति । मा. पेये। ३।५।२०।५२-५३. * म यषट्करनिमित्तकः | ३।५।८।२३-२६. 'थपमुगदाण्याना इति थार्तिकम् । * मक्षाः सर्वे पुरुषान्तरेभ्योऽपनीय बहाणे परिहरणीयाः यजमानस्य सय याज्यापाठे ऋतुयाजेषु, ज्योतिष्टोमे । प्रष्णलचो। १०१२।५।१९-२०, मीको. पु. १४८२ ३५॥२८४-४६. भक्ष: सोगस्त एमाले भनेकै अनुशाप्येव । ३।५।१४४०. *मः सोमस्य एक- कृष्णञ्चरौ गर्वे शेषमशः' इत्यन द्रष्टव्यम् । ४ इटा- पाने प्रगम होतुरेव । ३।५।१२।३६-३९. * मशः प्राशिवादिभक्षाः कृष्णलचरौ क्तंन्याः। तत्र च निरवध- सोमयागे मशविधानात् सिध्यति 'अल्प जुहोति' इनि यन्तः ( दन्तेः पीडामकुर्वन्तः ) जुन्छुपाकारं भवन्ति । विशेषचनात् शेषः सिव्यति । 'आश्विनं मशयन्ति । १०२१३१४-१७. सीको. पृ. १४८० द्विरेन्टबायबम्द भक्षयन्ति' 'सदसि भक्षयन्ति' चरी मचाणा न चापः इन्यन्न द्रष्टव्यम् । भक्षस्य इति यवनानि अपूर्वा मतिपादयन्ति । वि. ३५६. अनुज्ञापन ज्योतिशेमे वैदिकेनेव मन्वेण, न रौकिक- मक्ष, सोमोपस्यास्ति ज्योतिपोमे । ३।५।६।११-२१. वाक्यादिना मोमम्य । भा. ३५॥ १५॥४१. . मवस्य मयः हारियोजने मावन्नुवोऽपि ज्योतिष्टोमे । ३२५1 सर्वन द्रव्यसंस्कारार्थता वक्ष्यति ( १२।१।१७३३- १२५-३० - चोदफेन प्रस्ापूर्वप शेषः प्रति-| ५४)।वा. ३४९७१५०. मी, को.३७५ - . कृष्णाल- ·। मक्षाणा २९९८ भक्षानुवाकर पूल भक्षाणां तु प्रीत्यर्थत्यादकर्म स्यात्, १015 ~ भाणा न बाधः कृष्णरुचरी चुरचुपाकारण २॥१४॥ तत्सभवात् । २०२२१४-१७, मीको. पृ. १४८० प्रकृतो इडापाशिनचतुर्थान्तरणशयुवाककाग मक्षा 'कृष्णलचरो भक्षाण न बाधः' इत्या द्रष्टव्यम् । भवन्ति । तेषा भक्षापा प्रीत्यर्थषार प्रीविजननार्थत्वेन भयाणा सर्वेषा युगपदुपहनाना ब्रह्मणा म्वस्वकाले भक्षण सामथ्र्यजननायन्वात् शतकृष्णले चो च तदभावात् शवकृष्णल्यो । १.२६६।२१. मीको. पृ. १४८१ अकर्म स्यात् भशा न र्वन्यास्तति पूर्यपक्ष । 'कृष्णलचरी युगपत् ' इत्यत्र द्रष्टव्यम् । * भक्षे स्थाद्वा निर्धानदर्शनात् । १५ ॥ कृष्णरेषु चतुर्धारण नास्ति, ब्रौतरभागपावेन ब्रह्मण शतकृष्णले घरोभशाणा कर्म स्यात् । भशाः कर्तव्याः। एवेकस्य तत्र मान्धात् । १०।२७४२२. मीको. वाशब्दः पूर्वपश्चव्यावृत्यर्थः । चोदकेन प्राप्ता भक्षाः 1 पृ. १४७९ 'कृष्णनगै चर्घाकरणम्य बाध.' इत्यत्र उपायविशेषश्वोक्तखन निनदर्शनात निर्धानश दर्श- | द्रष्टव्यम् । ० भक्षे मपट्यारोऽपि निमित्तम् । ३।५।१०। नात् । निरवधयन्तो मञ्चयन्ति, चुन्या-(चुरचुषा). | ३१.० मझे होमाभिषयो अपि निमित्तं ज्योतिष्टोमे । कार भक्षयन्ति ' इक्षुकाण्डमक्षणे इव । इति । तस्मात् ३।५।११।३२, * भक्षेषु अनुज्ञापन सोमे एकपात्रेषु भधा. सन्ति इति सिद्धान्तः ।। एव ।।१७।४३. पचने थाऽऽग्यभक्षस्य प्रकृती स्यादभागित्वात् । पू भक्षेषु समन्नकेष्वेव भक्षमन्त्रः ॥ 'अमिः प्रथम, ''भद्रान. शेयः' 'एतमु त्यम्' बागम्दः सिद्धान्तपच व्यायनयति । प्रकृती दर्शपूर्ण- | इनि विहिता भक्षकरमत्येन मन्त्रा: सोमिकेषु भक्षेषु मारपो. पुरोडाशस्यैव भधमागित्व नान्यस्य । शतकृष्णरे | 'भक्षेहि ' इति मन्त्रवामाकृतेषु सर्वेषु भक्षेषु भनेः । तु हिरण्यस्य अभागित्वात् भक्षमागित्वाभावात् भवगा. | इति प्राप्ते, सोमस्यापूर्नस्न मन्तपिपेसातीयतर्पमक्षेत्र हेत्वाभावात् अर्थोपात् नातिदेश. । यत्तु यचनगुन्छ | अन्वयेऽपि प्रकृने चोदकर समन्धकमक्षा ये प्राप्तास्तेषा- :निरवधयन्तो भक्षयन्ति, पुरतुषार भत्रयन्ति' इति | मेन मन्बोपिरलेन हिरण्यगर्गगास्येन्द्रापार इन लेवेय at वचन आज्यभक्षस्य स्यात् । हिरण्यशकलेपु यत् । मन्त्राणा प्राप्ति । संकर्ष ३।११९. लिसमान्य तत् चुरचुघाकार मचयन्ति इति । तत्र भक्षण • मक्षाधिकरणम् । ३।२।९।२५-२६. 'लिङ्ग- चौदात नुइनुपाकारता विधीयते इति न वाक्पमेद । समाख्यानाधिकरणम् ' इत्यत्र द्रष्टन्यम् । वसात् कृष्णाना न भश्चाः इति पूर्व, पक्षः। • भक्षानुवाकः विभम विनियोकय । भक्षेहि वचनं वा हिरण्यस्य प्रदानयदाज्यम्य गुणभूव- मा विग, दीर्घायुग्धाय शंतनुत्याय रायस्पोषाय वर्षसे स्वात्। १७॥ सुप्रजास्त्वाय, एहि वसो पुरोवो प्रियो मे हृदोऽसि, मतगले च ' चुरचुषाकार भक्षयन्ति' इति शेष | अश्विनोस्ला बाहुग्या सम्यासम् ' (तेस. २०२५) मक्षा उन्नाः । तच्च वचन दिरण्यस्यैव भक्षणे रपात्, न | इति मन्त्रभागो ग्रहगे । (वस्तुतस्तु ' भक्षेहि...हृदो- आग्यरय, तस्य हिरण्यगुणस्तत्वात् । अत एव सत्या ऽसि ' इतिमागः आहियमाणस्य प्रतीक्षणे विनियोनव्यः ,पाद क्सो त हिरण्यकृष्णलानि काकिण्या मार्पण | अश्विनो . सध्यासम् । इति ग्रहणे । वेदभाष्योदान- वा समितानि । यत् प्राणवहननात् तत् वृत्या पवित्रान्त- कल्पेन श्योक्तवान्'चशस त्या देव सोम सुरक्षा हिंदे आज्ये भावपति' इत्यादि ( २।२।१२।१-५, अवख्येषम् ' (स. २५) इतिमागः भवेक्षणे । तेस. RR) प्रदानवतं यथा भमरणीयानामपि 'मन्द्रामिभूति. केतुर्यशाना बाग जुपाणा सोमस तृप्यतु । कृष्णसना प्रदान' मिस्ते तथा मणमपि । इति | ममुमद्यस्य सोम देव ने मतिविद प्रात सबनस्य सिद्धान्त, । के. गायत्रछन्दसोऽमिहुन इन्दपीशमा मधुमत अहूतस्योपहतो । .

·भक्षणे महाश्रयणाम् क्रय कर्नु यजमानो न समर्थः । वसात् ऋत्विजा | तृतीयसबने निष्टुप्छन्दसः इति वक्तव्यं न्यूढे दादशाहे | भशार्थमेव विशेषं यजमानो विभवति । तुलापुरुष- भा, १०।५।२६।८८. न च ' भोहि' इति दानादौ त्यत्तस्य द्रव्यस्य पररपर कलहनिवृत्यर्थं यथा | मझमन्त्रेषु नमः अनुनिण्यादितया अननुष्ठेयत्वेन तृप्ति- यजमानकर्तृको निमागः तदत् । प्रकाशकभागस नन विभज्यविनियोगागानेऽपि अवे. व्यादेशादानसंग्तुतिः । ५१॥ क्षणस्थानुरेयस्यात् नपकागभागस्य अपेक्षणे विनियोगः यदुनं पूर्वपक्षिणा दक्षिणात्येन विभागस्य संस्तुतेः | इति तृतीयाध्यायोक्तिः विरुध्यते इति वाच्यम् । इन्द्रिय दानशब्दः परिकये इति तबाह सिद्धान्नी । 'अयं से संपयोगरूपावेक्षणस्य तृप्त्यादियत् अनुनिष्पादित्याभानेन माग ' इति विभग्म निर्देश: ध्यादेशः । इद ब्रह्मणः । अनुष्ठेयतया तत्प्रकाशकमागस तस्मिन् विभज्य विनि- इद होतुः' इत्यस्मात् म्यादेशान् हेनो. 'ययैवाटः | योगः इत्येवंपरत्वान् । अद्वैत. ३१७१२७-२८. सौम्येऽश्चरे आदेशं ऋत्विगम्यो दक्षिणा नीफ्ते भक्षयपदकारी यजमानस्यैव ऋतुग्रहयागेपु यज- दाहगेय तत्' इति दानेन भस्तुनिः ज्ञातव्या । न मानस्य स्वयं यायापाउपक्षे ज्योतिष्टोमे । भा. ३१५/ ऋतिस्परिकयार्या । तसात् दागशब्दो भक्षार्थः इति | १८१४४-४६. सिमान्तः । के. " भक्षयापारा' सोमें महणं २ अवेधण • भक्षनिमित्तानां वापट्कारादीना सैनिपाते ममु. ३ भक्षणं ४ जरण इनि चत्वारः । वि. शरार. चयः स्वीकार्यः। २५२३३-३५. . भक्षसमुभयः एकपात्रे । भा. ३१५॥१२॥ * भक्षपेटिका ( ३१२०९-१८०२५-४४ ) || ३३-३५. ज्योतिष्टोमे इन्द्रस्यामि देवनात्वावश्यगाव । कामन्यया * मक्षसिद्धये कृष्णलेम्वपि पुरोधाशादिवत् चत्वार मतपेटिकाया अनेन्द्रषु इन्द्रपीनशब्दरुप निवृत्तिपशस्य | उपहारा । तेपा ब्रह्मणे साहित्येनानुष्ठानम् । इडाकाले कहपक्षम्य दोत्यिनि. । सोम, ९।२।१४. एवं चत्वारोऽपि उपहारा देयाः । वि. १०२४. मक्षमागानां स्वस्वकाले ब्रह्मणा भधणम् 1101 * भक्षणं ग्नन्द्रेषु अमन्त्रकम् (प्रत्याचिन्ता)। २२६/२१. वि ३१२११७. * भक्षण कर्तव्यं शतकृष्णलत्चगे। भा. • भक्षमन्त्र ऐन्देषु अनेन्द्रेषु च अनूहेन प्रयोच्या, १०।२।३।१४-१७. * भक्षण नाग सर्वान्तरद्गः कर्तृ- न तु अनैन्द्रामा अमन्त्रक मक्षणम् , नापि यथादेवत- सस्कार । वा. ११७५० भक्षण नियमादृष्टार्थम् । गृहः । इन्द्रपीतपदं सरननिशेपण ज्योनिष्टोमे । भा. ३१२। वि. ३१५॥१२, * मश्गुण (शेषस्य) पुरुषसस्कारार्थम् । ११।२८-२९,३९,४४. . मक्षमन्त्रः समन्त्रकेम्वेव (मशक्रिया प्रयोजनं द्रपसम्भारः, भक्षणे कर्तृनियम- महेषु । मंकर्ष. ३।१।९. मीको. १. २९९८ मशेष प्रयोजन नु कर्तृरास्कारः इति विवेकः ) पुरुषा संस्कृताः समयोध्येव मशमन्यः पत्र अधिकरण द्रष्टव्यम् । चरिष्यन्तीति । भा ६४२२५ • पक्षण ययपि • भक्षमताः 'भोहि मा विश टीर्घायुत्वाय कृष्णलेषु न सगवति तथापि कृष्णलचिरामाज्य चुरघुघा. इत्यादयः । १०।२६१८८.* भलमन्या. श्यामाक-! कारेण भयणीयम् | वि. १०१२।३. * मवण शेषस्य ग्रीहि-यवाप्रयाणेषु ' अमि' प्रथमः' 'मद्रानः श्रेय ऋत्विरिभरेष कार्यम् 1 ६।४।३।४-९. . भक्षणेन 'एतमु त्यम्' इति । संकर्म ... भक्षमन्त्रस्य उत्साहो नन्यते । बि. ३।४।२१. . भक्षणस्य सोम- गायनान्यदरऽपि विनियोग. । ३।२।१९४१-४२. | मैस्कारलम् । वा. ३।५।१२।३२. भक्षणे अनुशा- • मझमन्द्रपु विनमानाना उन्दोनाम्ना व्यतिक्रमः | पनमेक्पानिशामेव न्यूनायिकत्वपरिहारार्थम् । वि. सानत्रये एवं यः । प्रात सपने जगतीग्दस इति पठ- ३२५१७, . मधये चमसित्व न कारणम्, अचम- नीयम् , मापदिने गायरच्छन्दय इति पठनीयम् । सिनोऽपि प्रावस्तुतो मवणसहायात् । ३५।९, ·t ३००१ भर्खत्यायः ॐ मधणे मोमस्य, प्रश्नः 'टायग्य' इति मन्देश, | (झरनाचिन्तेयम् । यमुतस्तु सहमत्येव 'इन्द्रपीतस्प' उत्तर च ' महूतः' इति मन्येग माम् । ३।५।१६, इत्येव मन्त्रः पठनीयः।)। मक्षणेषु इटामष्ठाय प्राशिनमश्चाथै या अवतस्य नाशे • 'मक्षयामि, वास् तपति' एपा मविष्यन्ती पुनर्नादेयम् , किन्तु तचन्द्रसरोप एप ! ६॥२. (लुट्) रियायामुपपदभूताया भयति 1 ता द्वयोः • मझणनि मिचानि चकार समास्या, याक्यम् , क्रिययोः अस्ति सन्धः । भा.३१११२७. यपकारः, अमिषरसहितहोमश्च । तत्र 'तु होतु मनितेऽपि लशुने न व्याधिशान्तिरिति. अमनः' इत्यत्र समारया । हारियोजने 'अर्थतस्य हारि- | न्यायः । यत्र तेऽपि चानिष्टे कर्मगि नामीप्ट- योजनाय सर एस लिप्यन्ते । इति यास्यम् । 'वा- | प्राप्तिस्तत्रास्त्र प्रवृचिः । माइती १६३. . ' भनिवे- सुः प्रयममग्रः ' इति वपट्यरः । ' हनिर्धान | अपि रगुने न ग्रान्टो व्यापि ' इति न्यायेन ग्रामिरमिपुरय, याहयनीये हुय.........सदसि | सपयाख्यातिपरिनिहीर्यमा भ्रमत्यले विशिष्टभागमप. भवन्ति' इति अमिपनहोनी । यि. ३।५।९-१२, | टप्प, प्रवृत्ती मेदाग्रहं कारणमाअतः अनुमितावपि स * भक्षणनिमित्तयोः चमए-वषट्कारयोः राधः होरि एवं पारणं स्यात् इति अन्यसायातिस्मानुमिवेरास्य प्रा. । चमसामिपययोः संपः अषयों मासः। तत्र प्रतिशेषः । परिमल. २१ पृ. २९. बस् . विकरपन अन्यतानिमित्त मांति पूर्वपः । भत्यनियमेनाऽमस्यप्रविषेधो गम्यते चमसिधु चमसिसमारपानिमित्तकमेव मवणं इति | इति न्यायः । यया ‘पञ्च पन्चनसा भरयाः । द्वितीयः परः । समुचपः निमिचं इति सिद्धान्तः । इत्युक्ते गम्यते एतदन्येऽमश्याः इति । साहस्री. ५९५. नियमाहार्य भक्षणम्, तब अदृष्ट ययापचन द्विविधम् । 'भगो या पिमन' ययं मन्नः पुगेहाशविमा. ३५१२. गायं. दादो वैकल्लिा. । संकर्प. २४. भद्रमभद्र था कृवमारमनि प्रकल्पते इति • मक्षणनिमित्तठा होमामिषपयोः मुक्तिपारंप न्यायः । सादत्री. ७४०. . न प्रत्येकम् , यो:मिपन होमं च क्रोति स मशयति । * ' भटम् ' इति मन्त्रोक्त फल अपर्युरजमानो- वि... मागामि । वि. २८१६.. 'मदान्नःश्रेयः' इति * मक्षणमन्त्रः 'इन्द्रपीतम्य' इतिपदमटित इति | श्रीमायणे मशमन्त्र. 1 संकप. ३।१।९. इन्द्रपटानशेपमाणे एव मन्त्रः मैत्रावरणादिशेषमवर्ग नु • महत्वं हस्तित्वावान्तरसामान्यम् । सु. पृ. १४२. अमन्नगति एक: पर: 'इन्द्रपीतम्य' इतिपदस्याने म न्यायः । यथा-थयो हि दौकिकी 'मिनास्त्रपीतम्य' इस्पूह कार्य. इति इतरमशणमपि गाया वेदान्तग्रन्थस्या । मथुनामा मन्त्री कम्पचि- गमन्त्रक इति दिवायः पञ्च. । इन्टपीतादो याहुनी विणा | टाशे तथा । स च राजाशमा घरदेद्यरूपयनविरोधि. सपनपर' तथा च ठहमोर ययात्रुनो मन्त्रः सन- | दस्युजननिमहायं गतः । तान् हावाऽपि तद्देशमर्यादा- मपुणेषु याद. इति सिद्धान्तः । वि. ३२२१११. स्थापनार्थ नन चिर बिम्बिने तस्मिन् राजसमीप • मक्षणमन्त्राणां ययारि ग्रहणादौ मनियोगः । तच्छयुभूना राजपुरपा दम्युक भाप निखिग्नगरे ३२।९।२५-२६. भक्षणमन्ने अनुदघटकारदेवनाया घोपरित्या गझेऽपि सामिज्ञान निवेदिययन्त, । आग- यनुपरण ज्योवियोमे । ३।२।१६।३८. * मचगमन्त्र तानि मध्वपितसमाचारपाणि च मार्ग एव रिटोपया मित्रापरणादिमिः सह इन्द्रोऽपि पलाय. 'इन्द- | मामुः। घुला च मध राजा समियान्तर वम् । ततः निनावरणपीतय इति, न तु इन्द्रपदस्योहमाया 'मिमा-पित्यालानन्तर नाटको मईस्वपुरमभ्यागच्छन् पपि वरुणपतिस्य ' इत्येतापमानमुलायम् । वि. श२।१२. राजवसचिवान्तर गुल्या बेगग्यमानिय उपयशाम, ·~ . . भर्छन्यायः ३००२ भस्मीभूतस्य अंयुवाप्त च बने। बच्चस्ता प्राप्तसचिवाधिकाराः । 'मविष्यता सयोगस्य तनिमित्तस्वात् । इति.। मा. सर्वे कैमत्येन राजे मृतभर्छः प्राप्तपिशाचयोनिर्भरमाप | १२।४।६।१३. गुण्ठितदेहविकरात्स्यस्पो निर्जनवने विचानीति विज्ञाप • भविष्यत्कालतायास्तु भूतकाला न्याया । यामामुः । वतः कदाचित् मदान्धो राज मृगयानुगतो टुप् . १०।२।२७।३३. घले भस्मानलितशरीरमा दृष्ट्वा पिगाचता गतो - भविष्यत्त्वं वर्तमानप्रागभावप्रतियोग्युत्पत्ति- ऽयमिति मेने, तया प्रकृतेऽपि । साहस्री. ३९४. फलम् । मणि, पृ. २८. मा भृत्येन सह परिमयार्थ पणितव्यम् । भा. • भविष्यत्-प्राप्तिमतिबन्धकत्वमेव कचिद् बाप- १०१३३९२१५१. कत्यम् । यया लिलादीना श्रुत्पादिनिष्ट बाधक्त्वम् । के. भर्तृभित्रादिमि: ' नियनिषिद्धयोः इष्टानि फलं 'भविष्यति 'भपिता' इत्यादी उत्सति- नास्ति' इति वह्वपसिद्धानपरिग्रहेग मीमांसा लोका. | रियर्थः । आख्यातायः तदनुकूलव्यापारः । तेन वर्तमान-- पतीकृता । लोवा. रत्नाकरः . ११११.. कालोतरकालीनकपालधिकरणकोत्पत्पनुकूलन्मापारवान , • "भवत्पूर्व ब्राह्मणो भिक्षेत ' इति सामान्यविधे- वर्तमानप्रागभावप्रनियोग्युत्पत्त्यनुकूल यापारवान् वा घटः रुपसंहारेण 'माधणेषु चरेद् भैक्षम् ' इत्यनेन व्यावति इति दोधा, उपत्याश्रय इति वा इति शिरोमणिः । तस्य क्षत्रियादेरम्वनुशाविधिः 'चातुर्वर्ण्य चौद् भैशम् ' | मणि. पृ. २८. इति । पाल. पृ.१७. * भविष्योचरादौ होलाकाद्याचाग निबद्धाः । मु. भवच्छन्दः (भवन, इति) भवतीयाख्याता पृ. १८९. वर्तमान, धात्यर्षविशिष्टकर्तृवाचित्वात् यौगिकः । मु. भन्यं कर्म, भूत ट्व्यम् । भा. ६०११ प. २३४८, * भव्यम् । भूतस्य च भव्यार्थता न्याया भवति इति कलमात्रप्रठीनिः । मणि, पृ. १०२, दार्थत्वात् , न तु भव्यस्य भूतार्थता । ६।१।१।१ पु. • भयतेः प्रानकस्य प्राशजनकवृद्धयादिक्रिया अयः ।। १३४८, * भव्यत्य न भूतापरवे अदृष्टार्थता स्यात् ।। २१।१६।६६. • "भवत्यर्थरस य, कर्ता, (स.) करोत कर्म * भव्यार्थास्ते भूनाथ, समुच्चारिताः। भूतस्य अयते ' पनि न्यायेन अष्टाकाराला कभवनाशिताया भव्यार्यताया दवार्यता, मयार्थस्य प्रयोजनवतः उत्पत्ति- भावनाया अष्टाकपालम्य कर्मत्वेन अन्वयनयन्यम् । को. रवती, सा च भूतेन नियते इति दृष्टोऽर्थ. | मन्परय ११४७१२. पुन तार्यताया न किनिन् दृश्यते, क्लप्यते चादृष्टम् । • भवतिक्रियाया कर्ता कगेने कर्म स्पयते । भा. २०१४ मात्ययस्य कर्ता च करोः कर्म जापो'। या. • भस्माङ्गागध्यारोपबाधः मौर्य चरौ। १०१। २२१५.३७०. १८/५९. * मरिष्यकथनं मनादिनारप्रवृत्तधुगस्वभावधर्मा * भामसंयोगः एकाधर्मः । स च चिविण्यादीना पर्मानुष्ठानफविपाकवैचिन्यशनद्वारेण वेदमूलम् । या.! अप्रकरणे समानातानामपि वर्तव्यः अन्यर्थत्वात् । राशर भा, ३६६।१२।३५. 'भविप्यता संयोगण दनिमितन्मात् । (४९॥ भरमीभूतस्य देहस्य पुनरागमनं धुतः इति २१॥२६) पथ पुनशेयते पुरोडागाथै कपाले नुयो- न्यायः । अय न्याय, पुनरावृत्तिगमनाभावचित्रवायां एवपतमन्यातपते, नेतामयामिति । उत्तोऽप्र न्याया- प्रान्ते । साइती. ८४२. . ।

·माग.. माषः . . , . ॐ • भाग एफ एव, न दो मैत्रावरुणस्य ज्योतिष्टोमे ! वान , इदानीमपि एतावत् थोटु शक्नोति इत्येव वोदृत्व अग्नीषोमीये पशो | 100७२०-२१. ० यमुद्दिश्य निश्चित्य 'अय घोटा, अस्य को भार ' इति योद्वतो भार संकल्पो भवति स तस्य माग इति प्रसिद्धिरेपा । भा | निरूपा याच्यम् । एतावत् योदु शक्तः इति निश्चयम ३।३।१५४४ योदश्यस्य एतावत्तानिश्चयाधीन । एव च लेके 'अय " भागरूप परतखीकरणात्मक अश यागस्य । बोटा, अयमस्य बोद्धार, 'इतीद निरूपण विविच्यमान मा ३३११५४ एतावत् योदु यत् ट्रष्यसामान्यमषगतम् , तस ट्रन्यस्य • भागित्यात् । उत्तस्तु न्यायो 'भागित्यात् ' | 'मय भार ' इत्येव विशेषनिरूपणमानरूप पर्यवसित इति । (पैदिकी अपि मागिनी प्रकृति , साऽपि हि | इति लोकेऽपि नास्ति योढतो भारनिरूपणम् । सोम अपूर्वस्येतिपायता)।भा ||२ . ' भागि ६१ ४४४ स्वात् ' (७३।१।२) भागवचात् योग्यत्यादिवर्य । • मारत वर्ष । धर्माधर्मसाधनप्रदेश जम्बू- '७३।१२ द्वीपस्य भारतवर्षम् । सु १२८ भारत व्यासेन * भाग्यज्यानि । 'योऽग्रीनाधाय माग्य यानि | प्रोक्त पौरपेयम् । यि ११८ पुनग्यानि या जीमेत स पुनरादधीत '।मा १०३। * भारतादिवाक्ययोजना अर्थवादाधिकरणे वार्तिके मीको ५ ६४७ इत्यत्र द्रष्टव्या । भाग्ययश श्रीकामाना पुनरादधीत 'भा * भारुण्डानि सामानि 'इम स्तोम' इत्पन १०३।५।३०, गीतानि । उत्सर्गमयूख पृ १ (घारपुरे) • भाण्डवायणिन्याय । माण्डवाहकदोपेण भार्गवा पञ्चायत्तिन इति गोभित । वि पणियो यदि द्रज्य नश्येत् का भाण्डबाहको यदेत् | १२० टिप्पणी (इल्पक्षण्य )य शिल्पी कचन कर्मणि प्रपतयति ॐ भार्या । एकैव मार्या कर्माया अपत्यार्था च । तडागरमनने देवस्स गृहकरणे (या) 'अह वे समापयिता | तम्साश्च विद्यामहणोत्तरकालता । 'अन्यतरापायेऽया प्रवर्तस्व' इति । पश्चाच्चापसरेरा नेन स्वामिन क्षय | कुर्वीत', 'सोमपो न द्वितीया नायामभ्यपूयते' इति व्यसायासा सर्व स्वोढ या भाण्टयायणिन्यायेन ! द्वितीयामपि जायां दर्शयति । भा ६६६६।१७-१८ मेधातिथि ८/२१५ झा * सवर्णाया स्वमाया उत्पादित सवर्ण एव । भामवीन्याय । यथा एकैनैव नाम्ना (यथा | अपर्णाया मूर्घावसित्तादि । परमाया जीवत्पतिकाया एव) भामती स्त्री रूपयौवनादिसपना धव सुवाकरोति, | कुण्ड, विधाया गोतक । सुपृ१० दु साकरोति न सपली , मोहगति न नरान्तरम् । तथा • भार्यात्वम् । परिणपन बिना भार्यात्वामावेशपि असतेऽपि । साहस्री १७५ न परिणयन प्रति भार्यालस्य सत्ता, किन्तु पतिमेव भामाशब्देन सत्यभामापा अभिधानम् । सु | प्रति । सु १५३ भार्याद्वयमपि एकम्य सेमवति कारणान्तरे । 'भारो यो येन बोढन्य स प्रागवगतो यया ।मीफो २४२७ ' पत्नीद्वय एकस्य.' इति बिदौ तथा कम्तस्य योदेति शक्य कर्तृनिरूपणम् ॥ ' ('भारो द्रष्टव्यम् । T यो येन बोडस प्रामातोतितो यदा । वदा। भार्यासयुक्तमाधान अपसे । भा. ६४ारारर इति याठिक पाठ | ३१११६५१) । यापि • भाव । के पुनविशब्दा १ यजति ददाति जुहोति के 'अय बोदा अस्य को भार ' इति बोदृतोऽपि | इत्येवमादय । भा १ ३७४ । सिद्वान्तवादी भारनिरूपणमस्ति, वपापि लोकेऽपि भयमेवावत् पूर्वमूढ | मवतेणिवन्तत् 'एच' इत्यच्प्रत्यय बने भावनावाचिन , ·। - भावार्याः भाव भावशन्द व्युत्पाद्य उदाहरति 'यजति ददाति ' इनि । मैद इति । ननु मवतु धालर्थस्य आश्रयत्वम् , तपापि या मावं न धात्वर्थ एय इत्युक्तम् । या ३१२ | यया नामार्यस्य धात्वर्यनिष्पादबत्वमेव दृष्टोपकारकत्वम् , पृ. ९०३ 'धार्य केवल शुद्धो भाव इत्यमिन तया नामायें पात्वर्यस्य दृष्योपचारक्समस्तीति थीयते । मु पृ. ५४७ - भावे प्रत्ययों विधिया, | भावार्यगाधात्यर्थज यादृष्टकल्पनाया प्रतिपदपूर्वपक्षवत् स्विष्टकृदयावानागे आग्यविधि 'या नै का चिद् अत्रापि अदृष्टक्सनागौरवमेवेति ! मैनम् । गोदोहन- देवतामन्तरित वस्या आवृश्चयने आन्येनेता देवता- स्पेव प्रणयनेनारामर्थस्यापि शासन कारकत्वमपादन परिसख्याय यजेठ' इति । याल पृ २०, . भावे | स्पोपकारजननात् । नियमादृष्ट तु दयविशेषनियमात् पुरुषार्यो विधिर्यया 'सायापूर्व रिश्वजिता यत' सिद्धा तेऽसि भमानम् । इत्येव प्राप्ते, अभिधीयते । इति । २० मदेव यदि विधिश्रुनि समानपदोपात्तस्य धारनर्थव • 'मायान्तरममावोऽन्यो न कश्चिदनिरूपणत् प्रथम फलभावनाया करगरव न प्रतिपादयेत् । तथाहि, (ोवा निरालम्बने ११८) इत्यनेन न्यामेन भार 'योत' इत्यन विध्यवरुद्धभावनाविषय बेन याग निरपेक्ष अभाव वक्तुमशक्य । सुपृ ५१०. प्रतीपते । भावनाविषयस्य च मावनाममत्वमेव । भावना • भावाभानौ एक्न देशे रामुचेनुमशक्यौ । शा च विध्यवरुद्धा पुश्पेप्सितमेव माय गृह्णाति । कर्मभूत २११५८७८. मपि धालयं नैप्सितर्मन्वेन अनुमन्यते, किन्तु च भावार्या कर्मशद्धास्त्रेभ्य क्रिया प्रती अनीमितमत्वेनैव । पुख्यममीहितफलोद्देशेनैव प्रवृत्त येतेप झर्थो विधीयते । २२२२११॥ वृतिस्तदेवानीप्सितकर्मसया गृह्णाति, यदेतत्साधगभूतम् , यदैकरमादपूर्व वदा सुवेह कि मावशब्देभ्य , उत | औदनोदेशमाटचेव पाक तत्साधनत्यम् , साधनातरानवरो ट्रत्यगुणशब्दम्य इति । अत्राप पूर्वपक्षिणोः भिसधि । साध्ये मानु खकारणलमेवेति । तेन यजेतेत्यन विधि- यापि धात्य धनामार्थयोरनियमेनापि सबधात् अनेका | श्रुतितो धावर्थम्यैव फन् भावनावरणत्वावगमात् तृतीया एक्सनापरिहारो भक्त्सेय, तथापि यदुचरितस्य तस्यापि नामाथस्य पारवर्षभरणत्वेनेनान्वय इति सिद्धम् । श्येनादिवाक्यस्य कदा चिनामार्थप्राधान्या प्रात्वगुण तदुनम आख्याववर्ती धात्वर्थ सिद्धरूप प्रती भावनोधकावम् , कदा चित् धात्वर्यघान्येन नामार्थ | यते । तस्मिन् फलपतीष्टे तु नानो दृष्टार्थ- गुणगानगोषक वम् । एराच वैरूप्यलक्षणवायमेदधन | तेष्यते ॥' हप्ति ( बा ४ ३८८) नन्वेव मात् न संभवति । ददुतम् 'प्रधान फलसबन्धि | सनि ‘गोदोहरेन पशुरामस्य प्रणयेत्' 'दप्नेन्द्रिय तन्सरन्ध्यमिप्यते । प्रधानाइत्वमेकस्य न चैक- | कामस्य जुहुयात् ' हन्यारी समानन्यायेन धात्वर्थस्यैव घायकल्पने।' इति (पा १ ३७४ ) । तस्मात् पणालाब गुणफ्ल्सबध स्यादिनि । नेयम् । विधि- नियमेन एक्स्प्रेकपल्सवयो वक्त य । नत्र सिद्ध करण अतिरेर धात्वर्थवरणत्वे प्रमाणमित्युक्तम् । विधि श्याप्राप्त सयोग्यत्वात् नामान्य सिद्धावात् करमगचितृतीया विषम । य च फापरणस्यैर धात्वथस्य प्ररणप्राप्तस्या निमक्तियोगिताच पासर्पस्य माधवन करणयायोग्य- नवमानन्वान तम्य विधियापारविषयलमिति गुण वात् करसवाचितृतीयाविभक्त्यमावाच नामार्यादेव सक्रान्तो विधि प्राप्तामामयिवेन प्रत धारवर्यमाश्रिय फम् । न च याच्य फरसाधनलाटाश्रयसंबन्धविधाने | तत्र गुण एर फ्ले सबन्धनीय इति । इह तु पात्वर्थ- फ्ल्संबधविधाने च वाक्यमेद इति । यथा पात्ययम्येय | स्यैव विधिविषयलादुक्न्यायन वस्यैव "करणावमिति फकरणने मत्वर्थ गया नामार्यविशिष्टस्यैव पलकरण | वैपम्यम् । ननु नामार्थस्य फरकरणत्वनिगकरणेन खात् न वाक्यमेद हिदा, तया नामार्यस्यारी मयं । धास्वर्गस्य फलपरणवमिह साध्या । वञ्च वादयधिकरण- माया पावविशिष्टम्येव फरकरणलात तो यान्स | स्वांकामाधिकारप्रभ्यामेव सिदम (२५१३,६१), । ।

·मायाः ३००५ भावार्याः तथाहि, बादधिरणसूतं ' कर्माप्पाप नैमिनिः फलार्य-1 फलमापनाकरणनेन विधीयते । तस्मात् यजेव इत्येवमादेः खात् ' ( ३१४ ) इति । अनेन धर्मगामेम मापसन्दादेय एफरमात् अपूर्व प्रमीयते इति सिद्धान्तः । परसायनामियुक्तम् । तथा स्वर्गमाधिकरणसूत्रं मर्वेषां मावोऽर्थ इति चेत् ।२॥ 'असापक तु तादात् (R) दति) अनेनापि आल्यावशब्दा एव अपूर्ववाचका इति सिद्धान्दै उक्त अफार्थत्वे सति कर्मणः सापकपुरपशून्यत्वासहा- | पूर्वपक्षी पाकने । सर्वधा द्रव्यगुणवाचकानामपि नाम- दिति कमाघनत्वमेय प्रतिपाद्यते । न च नामा शब्दाना भावः अर्थः स्यात् । नामपदार्यस्पापि प्रन्यय- चम्पपलकरणपनिराकरणायमेवेदमधिकरणमिति द्रष्टव्यम्। सन्मात् भावनानुरजननिमित्तं करणाचिलसमात् तथाप्यसिद्धत्वात् । यदा प्रतिपदाधिकरणसिद्धान्ते एअन्य नामशब्दा अपि अपूर्वयोधाः स्युः इति चेत् । फरसाधनत्यमिति निरूपितम् , वादारेखर्गकामाधिकर- मेपामुत्पचौ से प्रयोगे रूपोपलब्धिस्तानि णाम्या च घालर्यस्य फलपरणयमिति प्रतिपादितम् , तदा नामानि, तस्मात् तेभ्यः पराऽऽकाक्षाभूतत्यात् अदेिव नामार्थस्य फरमागरयनिगवरणात् तदर्थमिद- रचे प्रयोगे।३॥ मधिकरणमुपपद्यते इति । मैवम् । नहि बादधिकरणे धारवयंस्य पसरणसं प्रतिपाद्यते, किन पताधिकरण- नामशब्नेभ्योऽमी अपूर्ववोधः इति पूर्वपञ्चोक्त नाम- सिद्धेनव धात्वर्थस्य फकरणनेन दृष्टोपारदर्शनिबन्धन दलवणकथनपूर्वकं निरस्यति । कानि नामानि नाम । द्रव्यगुणसएकाराणामे। शेपत्वमिति चादरेमंत निरानियते । उच्यते । उत्पत्ती सोमेन यजेत' इन्यागुत्पत्तिवावये येषा स्वर्गकामाधिारणे चैनधिकरणसिद्धमेव कर्मण पण सन्दाना स्वे स्वीये प्रयोगे प्रयोगशाले उचारणकाले रूपो- सापनत्यमाधिन्य फलफागस्य कर्मन्दधिकार प्रतिपागते | पलब्धिः रूपस्य याच्यार्थस्य उपसब्धिः शानं समाति । इति न किञ्चिदनुपपनम् । मन न यासिवेनेव न्याख्यातम। यत् सन्दुत्पन्न बालान्तर तिप्रति, न नियेच उत्पन्नमानं ततुकम् 'मायार्थाः कर्मशब्दा ये तेभ्योऽपूर्वक्रिया- | विनश्यति, तानि नामानि द्रयगुणशब्दाः । यतः एषामो गतिः। ते कुर्याद्यजिना स्वर्गमेप हार्थो विधी- | न क्षणिक ततः तेभ्यः तेपा पराकाइझा परस्य प्रधानस्य यते ॥' ही ( या. ३७५)। तोता. आकाक्षा न विद्यते प्रत्युत्तरमूनादनुकृष्यते । किंवा परस्य अकाक्षा पाचायाः अमायः । अथवा आकाशा ४ मार्थाः कर्मशब्दास्तेभ्यः क्रिया प्रतीये- | परा दूरे नास्तीत्यर्पः। इतनकासा कुछ नास्ति वेषाम् । तैप धयों विधीयते । २।१२।२॥ म्ये प्रयोगे प्रपोगकाले भूतत्वात् चिदमानवात् । तस्मात् विपापसापागतात् एम्पादेव पहार अपूर्व नामशब्दा. नापूर्ववाचथाः । अपूर्व हि साध्य भवनि न गम्यते । ता किं माबगब्देन्यः उन द्रव्यगुणशब्देश्य | सिद्धम् । नामानि तु सिद्वार्थकानि न साप्यार्यकानि । इति पिनारे सिद्धान्तमाह | मावशब्दाः । माय: मावना । येयां तूपत्तायर्थे ये प्रयोगो न विद्यते तान्या- भवतेर्णिजन्तात् 'एच' (पा० ॥३॥५६ ) इत्यच स्यातानि तस्मात्तभ्यः प्रनीताऽऽश्रितत्वात प्रत्यये कृते मावशब्दो निष्पन्नः । भावाय वाचनः प्रयोगस्य ॥४॥ सलाः मावदादाः यजति ददाति जुहोतीयेवमादयः । अत्र सूचे आस्यातलक्षणमुक्या आख्यातशब्द एव भारः अर्थः येषा ते मावा: 1 वे च क्रमशब्दाः । अपूर्वरोधक इति सिद्धान्तमाह 1 तुराब्दः आरख्यातपदस्य प्रयमेन मानाप्रतिपादनाः प्रत्या च नर्मवरनाः। कर्म-नामपपात् वैरक्षय रुपति । 'पा गप्दाना तो वाचकाः शब्दाः कर्मशब्दाः । यागदानहोमा कर्माणि उच्चारणोचची स्वेथे प्रयोगो न विद्यते प्रपोगमाले सम्पः मात्राभ्यः कर्मशब्देभ्यः क्रिया कार्य पूर्व मती-येयामों नोपलभ्यते इत्यर्थ ' इति भाष्यम् । 'येषा येत, न द्रयगुणशब्देश्य. । द यस्मात् एष धावर्थ एव अन्दाना खे खकीये वर्षे उपने उच्चारणदश्शाया प्रयोगः भी.को, ३७६ ·। - भागाः ३००६ गावार्थाधिकरणम् अय: न विद्यते, प्रयोग गरे अर्को न विद्यते इति यावत् । तथा यजेत यया किजिद्रवतीति । तेनैते भावगन्दाः । इति कुतूहलम्। द्र पगुणशब्देन्यो ट्रयगुणप्रत्ययो न भावनाया: । अतस्ने अत्र ' येषा तहानी से प्रयोगे न विद्यते' इति । न मावशब्दा इति । किं दावापाप्तम् ! अविशेषेणेति । 'भावार्थाः कर्मशब्दास्तभ्यः क्रिया पाठ मवरप्य अर्थ ब्रमो दयम् । उत्पत्तो : सोमेन तत उच्यते । यजेत' इन्यायपत्तिगये 'पा शब्दाना ते साये प्रतीयत ' चमेचमादिया । कुतः : भानावरदेव ! ये याहुः रिमपि भावयेदिति, ते स्वर्गकामपद- प्रयोग प्रयोगकाले उचारणाले रूपोपलब्धि. इति मैच नात् स्वर्ग भापदिति न्युः । तस्मामा किया पूर्वमग्रानुवर्तते रूपस्य वाच्यार्यस्य सन्धिः ज्ञान न विवते' । यत् उत्पन्नमानं विनश्यनि तानि तदर्शवाचकानि । प्रवीयेन ! फास्य क्रिया करण निष्पनिरिति । ने च यागदानहोमसरदाः स्वर्गस्योत्पत्ति वदन्ति । कुतः ! पदानि आल्यातानि आख्यातान्दवाच्यानि स्युः । एए यों विधीयते । यथा यागादिना स्वर्गकामः पेन इयादि सर्वपक्षेषु समानम् । तस्मात् रोपः अत्यात गापयेत् स्वर्गम् , यागादिनैति । यस्य च शब्दस्यान शन्देम्पः पजेत इत्येवमादिन्यः क्रिया कार्य अपूर्व प्रतीयेन प्रतीतं स्यात् । तानि अपूर्वरोधकानि पदानि । फल माध्यते, नेनापूर्व कृत्वा नान्यति, ततोऽपूर्व गम्यते । अतो यस्तरस वाचका शब्दस्ततोऽपूर्ण भिरयात् प्रयोगस्य इति अपूर्वनोपासे युक्या प्रतीयते इति । तेन मापशब्दा अपूर्वम्प चोदका इनि न्तरमुपो । प्रयोगस्प प्रमुबमानधास्वयंस्य माननया | ब्रूमः । न तु कश्चिछब्दः साक्षादपूर्यस्य वाचो- सद एक पदं आश्रिनत्वात् । एपदभुया पायर्यस्यैर | Sस्ति । मानाः किमपि भावयित यम् , स्वर्गकागस्य माननाकरणत्वान् तस्मादेच क्रिया अपूर्व प्रवीयेत इन्य- च येनापि मान्यतेति । तयोर्नष्टाश्वदग्बग्थयत् सप्रयोगः । यतेनेस्सेत्रमादय, सामाशाः यजेन कि केन कथमिति, तस्मान् आख्यानपदमेव अपूर्वनोपा न द्रयगुणपदं न्वर्गाम इत्यनेन प्रपोजनेन निरामाक्षाः । नैव द्रय- नि मिसान्तः । के गुणराब्दाः । सम्मात् भावार्थाः कर्मशब्दा अपूध चोद- यन्तीति। • मार्या भवन्ति ये चित् मंगन्दा., ग मापार्याः यया यकत्रियः । केनिद् मायाओं , न मा उपते । मान्ति वैचित् कर्मशब्दाः, न भायार्याः यया अप क्रमादुमय सूमित भायाः मशब्दा इति । यथा भरन पायो भूनिरिति । मा २११. देयोपनियादय । केचिद् भावार्या., न धर्मशन्दाः भावार्थाधिकरणम । भारतपदमेव अपूर्व यथा भान भावो मूतिरिति । किं पुनरिहोदाहरणम् ! परम्॥ 'येनेनामिचरन् यस चित्रया योत पशुकामः' भागार्या पर्मशब्दाने पर किया प्रतीनेष चित्रमा पशुरामा, उन पामो योनि रिचते एत. इति । किरोनेनामिचरन् उन यजेतामिचरनिति । तथा या विधीयते । २०१॥ स्मिन्नधिकरणे गुणविधि नाममिति रिचाये भवि. माध्यम् -- यदा एक ( भपूर्वमेकरमादेव पदार) प्यति । वमा 'दर्शपूर्णमासाम्मा स्वर्गमामो यज्ञेन' इति महा मंदेहः, I मायनेर, 1 गुगगरेभ्यः ६. पाल पूर्णमाम इति । तान्या स्वर्गकामः, इति । क. पुनर्माः, ऐ ते पुनः म मान्दा इन। याति, उठ वगंरामो यजेतेगि । दपूर्णमामाम्यामिति च, हाल उनि प्यामरतु पागवानोमान्तयेनेनेति च, चित्रयेति च नेने मारना ना- ए म मान्मादेवन । पागारिशमारे भाव-मगिना भित्र पोसि, लिरिमत्तिस्यात् । तम्मान' सदामा कार भागेशी, भायेशित गन्दा भपूर्वन्य रिपायन इति ।

·, भावार्थाधिकरणम् ३००७ भावार्थाधिकरणम् वा-'कः पुनयिः के वा मावशब्दाः' इति । वाच्य एव भावनाओं लभ्यते भावयेदिति । कुन: ? 'अमि- यावन्तः फल्सनद्धेषु वाक्यंषु भारयातशन्दा यजति होती. दध्यः स्वशक्त्या हि विधिमात्रं लिछादयः । ण्यन्तस्य रयेवमादयस्त्रेषु प्रयथार्थप्राधान्यात् कर्तरि च लागेपत्ते- भवतेरर्थः केनांशेनामिधीयते ॥'नच,पाल- योगादिविशिष्टकर्नमिधानम, कथंचिद्रा विपर्ययात् कर्तः | न्ता यज्यादयः प्रतिपादयन्ति, स्वार्थमात्र यामृतल्यात् । विशिष्टयागाधमिधानं मन्नानस्य प्रश्न । सत्यामपि चेक अतः शब्दरतिरामेवेदमारोप्यते मायेदिति । किंच पर्यनुयोगेन उभयपानुयोगसिधौ, योऽयं मननमिन्या शब्दान्तरस्य योऽप्यर्थः पर्यायेरभिधीगते । न स याग इलायुदाहीन भावार्थता मनीति, उन्न्नं येऽप्यः | तेनैव सहितस्तस्मिन्नर्थे प्रयुज्यते ॥' उद्यथा 'पिक- लौकिका भावान्दा अपीत्युमयप्रश्नः । सिदान्तवादी मानय ' इन्युने यो नामार्थ न प्रतिपरते, तरमे कोकिल नु भरतेणिजन्तात् 'एरन् ' ( पा० ३।३।५६ ) शब्दमेव केवलं प्रयुसते, न कोकिनः पिक इति । तथा इन्यप्रन्यये कृते भायनावानिनं भारशन्द न्युत्पाद्य, | अब याख्यातस्स करोतिर्णन्तो या भवतिः पर्यायः, आख्यातम्य दान्वयन्यतिरेकाम्या तत्परत्वं कर्मभिधान- ततस्तदर्थकयने सन्मानीय प्रयोकपम्, नाऽग्ल्यात- प्रतिपेष चामिप्रेन्योदाहरन- यजतिददातीति । परः परोऽपि । न हि तनी विनिच्य शायरो केनाशेन किया पुनर्भवणिजन्तादन्येन नेपोऽयोऽमिधीपते, न ना- प्रत्याय्यते इति । अब तु भावयेत्यादिति वा पुनरपि प्यात प्रामसम्यान व्यापारः, भात्यनार्थत्यात् । कामं | लिट् प्रयुज्यते एव । अथ योऽनेन यनतेः परेणार्थः तुल्पजातीयत्वेन घातबो युः, तेऽपि तु यागादियचन- | प्रतिपादितः, बसौ भावयतरपि परेण तेनैवेत्यधिकावाप त्वादसमर्था इति मत्याऽऽह 'मनु पागदानहोमशब्दाः 'एय भावयति । नम्मादवेदिक इति । अत्राभिधीयते । इति । अोच्यते ' यागदानाद्यनुस्यूतो भावनात्माऽ- | सर्वनय तायत् ‘सिद्धर्तक्रियावाचिन्याख्यातप्रत्यये चंगम्यते । नित्यमास्यातशब्देशतम्माद्भावार्थ- | मति । मामानाधिफरण्येन करोत्सर्थोऽयगम्यते ।।। तेप्यने ।।' यावाने हि अनन्यताम्मोऽर्थ. दाब्दात् गम्यते इद केभ्यश्चिातुभ्यः परा तिदिभक्तिरबार्यमाणा कर्ता स सर्व. शब्दार्थः । सर्वत्र चाऽऽग्याने पात्ययश्च तइनु- मलाभमानमेव व्यापार प्रतिपादयनि यया अखिमयति. रना च भावना विज्ञायते । तस्मानापार्यवन्यपदेशः । | विद्यतिभ्यः । अपरेभ्यस्नु सिद्धे कर्तर्यन्यात्मनामविषय. वनिरिक्तास्तुद्र-यगुणयन्दा विज्ञायन्ते एवेनि न पृष्टाः। | व्यापारपती तिः यया यजति ददाति पचति गच्छनीनि। तन इत्यादिशब्दाना निष्पन्नार्थाभिधायिना करणार्थत्व- | द्रव्यमेव न विशिष्टशक्त्युपेतं प्रचलितारमतत्त्वं विप्रकीर्णन योग्यत्यात् प्रायोति फलरागतिः । सर्वत्र हि साभ्य- | समाव पूर्वापरी प्रयगावस्यात. प्रच्युतं परामवस्थाम- त्वात् सिद्धरूपं साधनमपेसने न साध्यान्तरम्, नामा- प्राई सपारशब्दवाच्य भवति । तर कदाचित, कतैव र्थ सिद्धत्वात् तदपेक्षापूरणगमयों नाऽऽरव्याताय: स्वपः । एवमासः प्रतीयते, कदाचित् सिद्ध करि अन्यः । मेय तावत् साम्गत्यात् । तस्मात् द्रन्यादिभि. फलम् । इति तदा चरेषाध्यस्था मरति तदाऽसौ खयमेवान्यस्मा- प्राप्त, मनेगोत्तर दायते- ' भावार्थाः कर्मशब्दा ये | दारमत्मामापेक्षमाणः परनिप्पनौ अन्याप्रिंपमाणलान नेभ्योऽपूर्वक्रियागति । ते फुर्याद्यजिना स्वर्गमेप क्रोतिशब्दाच्या प्रतिपयते । यदा तु तव्यात्मकोऽन्यत घों विधीयते ॥' फसंबन्धो हेतुपूर्वप्रतिपत्ते । संवा | न्याप्रियते, तदा करोनीत्येवमपदिश्यते । तथा च किं न्य श्याकाङ्क्षापूर्वक. । सा च मायगन्देशाप्रमन्तो दृश्यते, करोति ! पठति गच्छनीति सामान्यविशेषरूपेश सामाना- न द्रव्यगुणाशब्देभ्यः । तस्मादारल्यानेम्यः अपूर्वभावना | धिकरवपयोगो दृश्यते, न तु किं करोति ! भवत्पति गम्यते । तप च धावपम्प करणत्यपतिपत्तिः, प्रयासत्तैः । | वेति प्रयुज्यते । वरमालन्धात्मकायापारसचनानि फरो- अतम्नेनै फरकणभूतेनान्यथाऽनुपपया अपूर्व मान्यते | त्यन्ति भाख्यायानि तन च क्रियमाणेन केन चिदम्य इयतधार्यते । फर्ग पुनर्यग्यादीन गृथय देवप्रयय- मयितत्पन् । इन करोतिः क्रियमाणन न फश्चित ·- भावार्थाधिकरणम् ३००८ भावार्थाधिकरणम् कर्मणा विना । भवत्यर्थस्य की च करोतेः कर्म चिय प्रयोगः, ' करोति कर देवदच सच भति'। जायते ॥' कोतेनित्यं समर्मसात् पावन त्यिमाणं न | कदाचित् उपसर्जनीभूतप्रयोजकन्यापारः प्रयोज्ययापारः लभ्यते, न तावदर्य. पर्यास्पति सईकारकाणा चायावर 'क्रियते देवदनेन' इति 'स्वयमेन' इति या प्रयोगे। नियाम कात्वं प्रतिगद्यमानाना प्रधानक्रियामु कर्मादि- | कदाचित्पुन. समानपदेवदेयोपात्तोपमर्जनीभूतप्रयोयक्रियः विभागो जायते । प्रतिक्रिय योग्यतामेदादवान्तरक्रिया-प्रयोजकन्यापारो विवश्यते, नदा र क्रोतिपवत्योखादा- वैचिन्यं मयति । तवालय यतिरेकाम्यामिदमवगतम् , रम्येन अश: अप्रयोगात् भूपिकिन्धोध केवलप्रयोज्य मातिक्रियायाः वर्ना रोते कर्म संपद्यते इति । तथा- क्रियानिष्ठत्यान्न साक्षात्प्रवर्तित शक्तिरस्तीति वाचवलेन R- 'निरं न भवनं यम्य यस्य वा नित्यभूतता । योतस्त्वेन वा पिच् अपरः प्रयुज्यते भावयति विक्लेदय- न तस्य क्रियमाणत्वं यपुष्पाकाशयोरिय ॥' यः तीति च । तथा चाऽऽह 'प्रयोज्यकर्नूक्तान्तव्यापार- एर हि मनभवन. रामाविकमपनो वाऽन्येन प्रयु-यते, | प्रतिपादका. । ण्यन्ता एव प्रयुज्यन्ते तत्प्रयोजक म एक नियमागत्वेनापधार्यते नान्यः । तयाच न कश्चित् । कर्मसु ॥ न च पामण्यन्तानामशक्तिरियन्येपामशक्त्या पपुममावा या कुर्वन्नुपरभ्यते । यत्रापि 'पादौ ? भयित यम् । भन्येषा वा शक्ति. इत्येषामपि ताति- अर' इत्यादिषु निष्पन्नानां कर्मत्यप्रयोग इश्यते रात्रापि ययम् । कुरा. १ ' शक्यः मर्यभावाना नानुयोज्याः अनिष्पनसंस्कादिपियशया पादादिगम्दप्रयोगाद पनि । स्वभावतः । तेन नाना पदन्त्ययान् प्रकृति- चारः। मत्पपिच क्ग्रेतेरनेकार्थत्वे सर्नन गधनावक्षेपणादौ | प्रत्ययादयः ॥ एव कोन्यद्वारेण सर्वाच्यातेपु. विनुत्पनोत्पादनसामान्यमरगम्यने । अयदा यदा भावयन्यर्थ सिद्धः । तेन भूतिपु कर्तृत्वं प्रति- अस्योत्पादनाभिधायित्वं तदेय विशिष्टाग्व्यातसामानावि. पनत्य परतुन. । प्रगोजकक्रियामाहुभावनां भाव- करप इष्टमिति तद्गतम्योपायमानमेन में भवतीसुपर-नाविदः ।।' यत्ततम पवित्वयतिरिका पिडादयोऽये मन् । नेन भातिरिया तावस्या ततश्च 'करोत्यर्थस्य । यदन्तीति । तदयुत्त्वम् । कुठः १ 'अभिधाभावना- यः का मरिनुः म प्रयोजकः । भविता समपेक्ष्याय | माहुरन्यामेव लिडादयः । अर्थात्मसायना त्वन्या प्रयोग्यत्यं प्रपद्यते ।।' भातिक्रोन्यो शक्तिभेदात् । सर्वारयातेपु गम्यते ॥' यदा हि सारख्यातानु- लिरिदिपचन्ोरिव नियत प्रपोज्यायोस पापारसचन-वर्तिनी कोनिधातुवाच्या पुरुषव्यापारम्पा मावना स्वम् । वा च पदाविरभिधीयमानधकत्या- भगता भवनि, तदा विशेषाः सामान्याख्यातव्यति- शिवोम पापारो या (घट कगेतीन्यादो दिनीयानि-रिक्शन्दविरोपवाच्या विधिप्रतिधभूतभविष्यद्वर्तमाना- हिनया मापया त्या आधिस भयोग्यस्य पटस्य, दयः प्रतीयन्ते । तथा च सर्वत्र सामान्यतः करोत्यों- मानाको माग यम्य पाटोरिगपं. 1ोतिमात्रायोगे वगम्यते कि क्रोति। पचति' रिमकाति ! कम आक्षेत्र इयागावापामाह-स्वयमेवेति । घो अपाधीन् । 'कि करिष्यति ? पश्यति । कि युर्यात् । भाषीपाटी अपमाभिहितमशासधिमा प्रोग्य यागरो पचेत् 'किन यर्यात् । न पचेत् ' इति । तत्राथारिम- यस्मिन् इत्यर्थ.! पाच प्रोग्यायोडायापारपोरय-पाया भाषना लिदादिशब्दाना व पुरुष पति ययोजक ठरणानिधाना गीतिः भाशेपेयेवेति न तस्मिन्प्रापि पाशर, या द्वितीपा शमधर्म: अमिधामिका भावना एमापारमानावमा इनि मर.) मेवाशित विधिरिशुन्यते । विशेषत यमयावधिवरणे पर्णितः । प्रदिपारणे या सौरम्यापार एव विपश्यते यतु पर्यापस्थिरयनिग्न प्रन्ययापरित्यागादमिदिनम् । संकी, मोन पति' इति । माचिटाश्चिम- योगा 'फेयलम्यारयोगियान् मुसरयादिसम- प्रोसपर ममत्र 'पये मति, छान् । स्पाविनाशनिदेव प्रत्ययोऽपि प्रयुग्यते॥' मरपति पुन: पदम मिगे मनः परि हि केवलः परोनिर्मात्रयनिर्दा प्रयोग याताम् , ।

·. भावार्थाधिकरणम् ३००१ मावार्थाधिकरणम् ततः कोपिलान्दप्रयोगे पिकाब्दवत् प्रत्ययो न मान्येत, विद्यतिमाति परेषु प्रत्ययेमप्यदर्शनात् । न वा कृदन्तेष्य- न तु केराया. प्रकृतेः प्रयोगः, अपभ्रशासनात् । अत्यन्नं भाषना नाति, विञ्चिदपकृप्यमाणरूपमतीतेः । तेन यस्मिन् कस्मिंश्चित् प्रत्यये प्रोक्तव्ये यस्येवाः कृत्येषु तावत् भोकव्यम्, यष्टयमिति फिश्चिन्यूना रयते स एवानुवादगूनः प्रत्यनुग्रहार्थ पान्मने, नान्यो । आख्यानाद्गम्यते । तापि कर्मोपत्रेषु द्रयपाधान्यान् अभ्यधिकार्यान्वरापचिपसद्गात् । ननु च, 'इन्दितपो वायो न हन्त यः' इति मायोत्पनेभ्यो न्यूनतरा । धातुनिर्देशे । विहिती अतस्तगुतौ करोतिभावयती प्रयु- | नहि तन प्रयोजकन्यापारप्राधान्यम् , एक्न धात्वर्थमायान्या- ज्येयाताम् । नेतदस्ति । तया सति शब्दपदायकवान्नैव पर स्वयापारविशिष्टप्रयोज्यपरत्वात् । एतेन भाव- ताम्यामाख्यातायः पथ्येत । यत्तु कचिदऽपि घातु धर्मोपन्नलमास्तिोऽपि व्याख्याताः । तेष्वपि हि मिहिनरन्तं प्रयुजते यजिः, यजतिः, इति च, सत् मान्दै | प्रपोजक यापारगुणत्यप्रतीतिरविशिष्टा । अतो न तिटन्ताना अभिहिते लक्षणपा अप्रतीतिरित्यवगन्त यम् । न चेह नल्यकल्पत्यम् । वथा 'अव्ययस्तो गाये भवन्ति ' इति मिचिलणाश्रयणे प्रयोजनमरित, येनावाचा, प्रयुत्येत । रमरणाविशेषेऽपि स्वमद्यमीपन्यूनभावनाविज्ञानम् । नाम्यदेय अनिष्टगापोत, कृभुनो धात् निदा अभि 'अभिशाम जुहोति दारुणकेनोपघातं जुहोति धीयेने इति । उस्मादर्थपरत्वसिद्धापर्थमाख्यातप्रत्ययसहिता अभिपुल्य हुन्या मञ्चपन्ति । 'पुरा याचः प्रादितो" येव प्रायढे । यदि च भाननीमा प्रन्ययार्थः स्यात् इति सर्पन श्रुलेघ भावनान्तरमापेक्षा भावना भागम्पो । करोतिभाययती या समस्तमत्ययार्योपादानसमर्थी भरेताम् , । पक्रः पक्रयानित्यपि निवृतरूपमाननोपसर्जनद्रम्पप्रवीतिः ततः गेयत्प्रमोगोऽयागपत, न तु तदुभयमप्यस्वीति | भापता । एव पाचकानिष्वपि द्रष्टयम् । तया च मर्थन क्रोसिमावयतिम्या कथितेऽपि भावनायें कर्तसम्यादि- भारकापेक्षा दृश्यते । अन्यथा हि रूढितद्धितसमासेप्पिष प्रत्यायनाय पुन. प्रययः उन्नार्थते । यस्तु तत्र भावना इय न स्यात् । न च निर्यापाराणामेते व्यपदेशा भवन्ति । मिषानाशः स मामत्वादनद्यते, अन्यथा हि मायन-चान्ति स व्यापार., यन फिनिरसन्न जन्यते । ततम्य का प्रययायः, फरोतिभावयती या असाव्यादीनामपि सिद्धः क्रोविभावयन्योग्यः । शाक्यते च सर्वत्र सामाना- अभिधायसाविति भान्तिः स्यात् । नित्य च पूर्वापरी- | धिकरण्यमपि दर्शयितुं विनाऽपि पूर्वापरीभूतत्येन । तथा भूता मानना आख्यातेनोच्यते । तर यदि प्रत्ययान्तर 'कि त यम् १ पतन्यम् । वकार बुहोति ? प्रमुध्यते तत. क्गेतिमावयतिभ्या दयादुपसइतरूपोच्य । अमिनामम् ' " किं कृत्वा जुहोति ? अमिपुन्य । “कि माना नैनाऽऽस्यारामदशी कम्येत । तुम्मादयश्य तदपि | कृतवान् ? पकवान् ' ' कृतम् १ परम्' 'वित्रियो भयोक्त पगिति । तिय-'भावन गम्यमाना च धातु- | देवदत्त ? पक्ता'' केय किया ! पाकः' इति । न च प्रत्ययसंनिधौ । कस्य वाच्येति विस्पष्ट न कदाचित् करोनिसामानाधिकरग्यातिरिक्त आरयातेवपि भावना. प्रतीयते ।।' यदि ह्येकान्तेन अस्याः प्रत्ययायल्यमव- | अमाग विद्यते । तस्माद्धातोपि मारना न मुञ्चन्ति । धार्यत, तत. करोतिभावयतिम्या प्रत्ययपौनरुकत्याशङ्का | तथा चाऽऽ: 'कोतिरथेविय सर्पधातून ' इति । स्मात्, न तु तदस्ति, उभपसनिपो गम्यमानत्यात् ।। यत्तु अस्याः प्राधान्यम्, तत् सामं तिडा मिधेय धोत्य केयलमातिमत्ययमयोगाभाषादिन विवेको विज्ञापते । था अन्चय यतिरेकाभ्यामन्तु, न स्वरूपम् । नन्वेवमपि सक्यते हि यक्त धानुसहिता प्रत्यनोच्यो इचि, पागेनेति धात्वर्ये निष्कृष्टे नैना भावनाऽप्युपात्तेति भार• भयना प्रत्ययानुग्रहीतेन धातुना, अयोभाभ्याम् । न च | येदिनि पुनः प्रयोगो ने प्राप्नोति । नैष दोषः । तथाहि, शक्तिकल्पना विशेष., सर्वथा अपचिसाम्यात् । न | वर्थस्य धातोभदेना, नयागाने यागेनेति निरोगरूप च विवेकानप्रयोजनमस्ति । स्यादेनन्, यदन्तासातोर करणात्मना निष्यष्टम् । इतरत्तु भावनात्म सामान्यरूप. प्रतीतेः विदयभिचारिणे नेति । तद्युताम् । अस्ति- | शब्दान्तरेण भावयेदित्यनेन कप्पते । अथवा केचित . मी. दो. ३७० ·- भाव्य- भावार्याधिकरणम् भावार्थाधिकरणम शयस्य 'पा म्पन्दो' इत्यय पेचित् व्याचक्षते । शाक्यम् । गढा अर्थभावनागाश्वेतनमानाधयत्वेऽपि जथा सन्माधर्ष वातोऽयगम्यते । भावनेदिति चेन्युस्ते शब्दभावनायाश्चेतनाश्रयत्यायोगात् उभय याप्य सिद्ध. कीदृशी पुनराख्यातात् भावनाऽवगम्यते इत्यपेक्षायाम् , मानप्रदान् । निन्यस्यापि शब्दम्याभिव्यक्तिः सिद्भिरभि. तथा प्रतेत यथा विञ्चिद्यति' इति प्रयत्नाचिता प्रेता । भा यनिष्ठप्रयोजक नापारकर क्षणयोगाच शब्द- आघातस्य भाष्यस्ता विवृता । दनेन्द्रियकामाधिकरणे मापारस्यापि अविरुद्ध भावनात्यम् । यथैव हि इच्छा च ( रारा११) 'जुहुयात् इति शब्दस्यतत् साम. योनित्वात् प्रयत्नस्य इष्यमाणमा यं विना आत्मलामा- ध्यम् , यत् होमविशिष्टं प्रयत्नमाह ' इत्यभिधानात् योगात् भान्यनिष्ठतम् , या लिखादिव्यापारस्थापि (मा. पृ. ५४९) जुन यात्' इत्याय 'होगे यतेत' प्रेरणाख्यश्य प्रवृत्यायभायालेन तनिष्ठता अवरीयते । इत्यर्य, मूचितो भवति । अयनस्य च इच्छा-न च ( भापनिष्ठगामायः इत्यनेन अन्वयः ) योनिमात् , निफ्ले चेच्छाऽयोगात् मायनिष्ठयाव- | यथा सन्दामन्तारमेर सयोगविभागोत्पतेः आमाक्षातः गतेः धारयनि पचिमानेग च पश्यत्वासिद्धः तन्नि- मागेव आयाश्चीयनामे भयालगनिमित्तामझा. पत्तिमात्रेण पर्यवणनायोगेन धान्यर्थकरणस्य प्रयत्नम्य | ऽनुपपतेः अन्यया च कदाचित् नेरामाश्यानुप. फसाधना याविधातात् प्रयन्नम्य भावनात्य न पश्चिदोषः। पत्तिप्रसङ्गात् पिन्दस्य मा याराक्षारक्षण प्रयन्नाभावे च वातरोगादिना देवदचे सन्दमाने 'नाय | निएर नास्ति, तथा प्रेषणापाः भा यनिष्ठत्वाभाषः म्पन्द करोति किन्तु वातादिवशात् अस्य स्पन्दो भवति | ( नच ' इति मन्वय. । कुतः १) पुरषप्रवृत्तेः इति व्यवहारदर्शनात् प्रयत्न एव करोत्पर्थोऽयगम्यते 1 साध्यसाधनेतिकर्तव्यतापर्यालोचनामापे उरपेन प्रेरणानन्तर- रथादायपि न रय. स्वरं गमन करोति, किन्तु अश्वा मनुत्पत्ते. । अनेने न्यायेन सर्वशब्दगतम्य अभिधान- दिना थम्य गमन रियते' इति व्यवहारदर्शनात् धातु- | PR यापि न्यापारस्य अर्थप्रतिपरयार,पमा यकल्पितस्य वाच्यस्पन्दातिरिवारोन्यभावनाप्रतीकभार: मिद । भावनात्यमनुसधेयम् । तस्या अनभिहिताया एवं कार्यो- आख्यातप्रयोगान्यथाऽनुपपत्या तु रयादो मापनापने | पयोगित्वात् 'रिद्वादियुक्तेषु वाक्येषु दे मारने प्रतीयते' रियो भाति । इत्ययापि सर्वदा भावनात्यनापत्तेः । इत्यादी भावनाइयोपन्यासातिगेघ.। 'सन्दप्रयत्नयोरेव भूतादिकानेऽपि अश्यादिश्तमैदानाश्रयणे ' धात्वर्थ- | भावनात्यमिनि भ्रमम् । अपनेतु प्रसमानुप्रसक्त्यैतदुदी- मानम , कर्तृसख्यादयश्च आरपातपदार्थत्वेनागधार्यन्ते, न | रितम् ।। प्रयत्नव्यतिरिक्तार्थभावना तु न शक्यते। पका- च मापनाव्यभिचारेण दोषः' इति यानिक (पृ. ३८२ | मारघातपाध्येह प्रस्तुते पाम्यते ॥' सुधा. पृ५.७६-- प. २-३ ) निरुध्यते । अपयवादिकृतमेदविनाया ५०९)। ये तु तदनुरञ्जनसमर्था कम्मंगता विशेषास्ते सत्पादौ भावनाऽभ्युपगम पूर्वोत्तरवातिपर्यारोचनया | वा एव काणेतिकर्तव्यनामयोनिविशन्ने । एव तद्धि मौदिमानेणेति पुस्म् । श्या सोडणि प्रास्लामियायेण धास्तसामान्य भागने मतदानम् । सत्यं सागतगा पागपातु सस्यते । नित्यम्यात्मनः शरीरशारीरितो. सामान्यम्, न तु गोत्वादिरूपेण । कथम् ? 'अन्यदेव अभेदविवशमा शरीगनिम्पत्ती अनिति यपदेशोपपत्तेः । हि यागादो सामान्य करणात्मकम् । अन्यच्च 'पञ्च धान्न म्वय पष्ठ आदते युगपत् प्रभु 'इत्यादिः | भावना नाम साध्यत्वेन व्यवस्थितम् ।।' मायनाया स्मृतिपर्याचनया चात्मन, शरीरोत्पादन प्रयत्नापगमार | हि स्वयमेव प्रतिपुरुष सामान्यविशेषो मतः । सिम्भानशरीरापयाधिष्ठानेन आत्मना सिद्धभग्नान् तया मरकरणभूते यागादौ समवेन भावनाकरणाशपिहित शरीरावयवान् पनि मोजास्स प्रालाममा भावना न धात्वर्षसामान्य नाम थर मंगडेग अभिधीयते । विरुष्पते । एवं च 'सिद्धतियापाचिनि' (वा. | विदोषणभावाच्च यागाइयो भावनाविशेषा इत्युच्य ने, न १ २७६ १. २५) इत्यपि चेतनाभिशयं व्यारसा | तद्यमित्वेन । शास्त्रप्रदेदो त क्रियामशब्दो कदाचि- ।

·, भाषायाधिकरणम् ३०१४ भावार्थाधिकरणम् दालये प्राज्येने, कदाचिद्रायनाताम् , नाचिनु प्रया- | शदेवालयोपाचेन पन्यासन्नतीण विधि वेन प्रन्यायते, मत्या उभयत्रापि प्रयोग , न स्वरूपामियानेन । कुन / नतो शान्तरेण नून सपास्यते इये प्रवीश्यते । किंच 'याशी भावनाऽऽरयाने धात्यश्वापि याहमा 'साप्यांझे पुस्पाणां च प्रलयो न नियोजकः । नासौ तेनैव रूपेण कथ्यतेऽन्यः पदै. कचित् ।।' स्वयमेव हि जानन्ति कर्तव्यं पुस्पाः सदा ।' मारनाशब्दो हि निपात्मिका सवरूपापना लिङ्गमरस्या या हि शास्त्राधीना पुरणप्रवृत्निस्तन वत्सनिक पविप्र- योगिनामभिपये, न चासौ आरसाने वासनिधीयते, वर्षापेभ्येठे, साध्य पुनः स्वर्गपापुनप्रामादि प्रागेव रिगमग्यारहिवरूपैण गम्यमानस्यात् । एर घाच!:पि गानात् स पुरषाः प्रतिपत्रन्ते । ततश्च मालिनि- वेदितव्य । तया करोतिभावस्तीरनाम्यमपि ध्रुया पेचितमाने पिनै। तापच्यनगतापदवगतम् , पुरुषार्थः ठावदनाहगेरार्थ, प्रतीयते रमायययशीवाभापना, पश्चिदिनि । तत्र विशेपमानमनगढन्मादपेश्यते । तदपि न चस्पा यसौ यजेनेन्यादिवस्ति प्रत्यपर्यायवम् । तत्रा- च न साध्यात्मना, कि तर्हि १ एनहारनाविषयत्वेन । नन्तामलोरथारिवमाननादखुद्घिमारपतिबाट यसवाद. ततश्च दूरस्थस्यापि स्वर्गदरय कृनाम्पदा सगनिः । कतं य । तेनादूरविपार्षमादेणेय प्रयोग , नार्थसाम्येन पावर्षसमवस्तु अनपेधित, नियेत, विमानक्याव इस्पपस्थितमनन्यसन्दसच्याउ माननाम : राग तु प्रतात वाध्यतरा श्रुतिः । च ' भवने यस्य कर्तृत्वं कथं मारी मामान्यान् अपंचान्तरानमौनत्याच प्रथम वाचन चिधारितम् । स्वाक्ये याऽन्यवाश्ये या स साध्यासमवने भावयेत् किमिति । तयारी विध्युपैया साम्यवं प्रपद्यते ॥' न चान पाचर्यादेपननिया माना, तस्या पूर्वप्रीतमपि विधिल तापवाssश्रीयते, सबन्धोऽगन , स्वर्गादीना तु कामय दोपपन्यान् भवन- यादवनयपूर्णा मानानुशनयोग्या न भवति । पन्धो निशाने । कुत. ! 'स्वर्गों में स्वादितीत्य रिमिक्रमाच प्रथममा एतत् झायठे, यादृशः | हि स्वर्गादिः प्राप्यते मान । तेनासौ भावनापेश्नः पूर्गीय विधानमहंति ताहमै, पूरित येति । न च प्रयोज्यत्वेन गम्यते ॥' ततोऽस्तस्वर्गादिसाच्याशा बुटिपूर्व घरी पुरुष पुरुषार्थहित व्यापार परन भावना केन मारयेदिलोन वरणमपेक्षते । वा च शनेनाप्युक्तोऽनुतियति । न च पुरुपाय, साय्यशावाधीनप्रवृत्तित्वात् तत्सनिषदापाश्रीपमाणे प्रमाणा- निरिलायपादिचन कैश्चित् प्राम्भते, तोऽयहिष- न्तराच योगायोग्यत्ययौरजानात् पिपविरोधार अपन्त- तरस्य अन्वय साध्यात्र अविमानत्वात् । तर यदि | गन्यासन्युपस्थित-धालतिक्रम-कारणामावात् सर्वपल. अस्या माननाता अपुरुषार्थ साध्य. स्यात् तब गाउनाना च बेनचिदाउथरिदाऐग बिताऽनुपपत्ते- पुरुष यमनमानेषु प्रत्ययस्य प्रयोबत्तियांध्येत । तेन गिनेत्येव विज्ञायने । यदपि च याग स्वयमे तावद यद्यपि समानादोगदानम पासत्तेपांत्यर्थ. साध्यापूर- निष्पन्नतथापि स्वमापननिवादित सन् साधयिष्यति । योलो, तयाप्ययोनत्यानिपत्रिने, नाइप्रसासनि- सर्वमेव च कदानिनिप्पनम् , कदाचिदनिप्पनम् । न का मनधारणा, (न्नु ) योग्यत्रापि । तथा च मान शाम्रप्रवृत्तनिष्पत्तिः चिदुपन्यते, पसिद्धि- च पनि यन्य येनासत्र ध इति । ('यस्त्र येनार्य- कालमापनौगितात् करनिणते । प्रमाणपशाच मबथो दूगययापि तेन स । अतो असमानामान निकालनिनामपि साधन याविरोध. | तस्मान् यागादीना स्वयंगकारणम् ।।' त्यादिना विश्वविधिकरणे (VI) काट्यम् , तम अपूर्वदारणैनि तच्छन्दभ्य. पूर्व- पूर्णचारों वति)। विच संवन्धमानमुलं च भुया प्रवीति । अठश्च एसमरि मनाये. सभाति । धावर्षगारयो । उदेकाशनिदेशे तु व्यापारोऽस्या ये मानार्मा भारनाप्रयोजनाः, कर्मशा. यपा- न विद्यते ।।" मयमात्र त्या निवृत्त यापाराणा शुतो दय, ते दिया प्रवीयेवेति । ननु चौतेन कर्म- अठरा निवेने योग्य वादा थपित यः । विदि सामी- कलमबन्धन्यायेन सम्मयात युतादेव आस्थातात् ·पार- भावार्थाधिकरणम् भावार्थाधिकरणम् माना गनिः प्राप्नोति । उपाहि 'येनेप्सिततमे । कञ्चिदुपस्याप्यगाना शाम्नानुसारेण शुल्गापदेशेन भीयैः किगित्यशोऽवस्थ्यते । तद्योगी तेन | चोदनासामान्यागनिदेशेन वा अत्यन्तादृष्टोपकारबारेण धावयों न कश्चित् स्यादफर्मक ॥' यदि चा | अन्ययानुपपरया कल्प्यते । ततः परिपूर्णत्वादनुपातुं सधान्न सकर्मक्त्यापत्तिः अथवा आर्मफेभ्यो भावनया | योग्येति निघीयते । तद्विधानाचार्शपाया यागादिविधान- न भरिवायम् । नेप दोपः । कुतः ! 'अन्यदेव हि | मित्युपपन्न भावार्थस्तम् । घावर्थप्राप्यं धर्म सकर्मक । अन्यदेव च सर्वत्र 'मान्ति केचित् कर्मशब्दा' यागो यननं इन्या प्रत्यार्थनियन्धनम् ।। ' ' औदनं पचति, ग्राम | इत्युदाहर्तव्ये तासामानाधिकरण्यसिझयेनेकनिमयुदाहरणं गद्धनि ' इति धारपर्यापवर्गलम्यमेकं कर्म, अपर पुन- | यागादिकरणत्वनोदनोत्तवालमार्मिशब्दवेन भर्भावनाक्र्म । तन काचिद्धात्वर्थकमैर भाग्नानवमपि | तन्न्यात् मुज्ञानम् । स्वतन्त्राणा क्यचिदपि भागार्यरया- मनिपाने, पाकेनौदन भावयतीति । कदाचित्पुनः स्वर्म- | सवाऽसभनात् । यागादो दि वात येणापि सदा- विशिष्धारनर्भयुक्ता गापना वर्मातरेण युपिते, प्राग- | चिदनुगानात् भायाशिवारिपयाः स्युरिति । 'के. सामनेन स्वार्थ भावयेदिति, ओदापान चेति । तचै- | विद्रायार्या न कर्मशब्दाः ' गथा भारयेरकुरिति तहास परतस्तदवाप्यमानत्वेन गम्यमान धास्त्री- | चोदाहरणम् । भूम्यादयस्तु प्रयोज्यव्यापारवचनवानेर न्तरतिरोहित मानार्मतया सर्वनावधार्यते । तच पायेगेन | मथाणितभावार्था इत्यनुदाहरणम् । तर यशाकश्चित् काममन्देिने व सरन्धमापश्ते, सुचकामः आसीत, न्यास्थ्य. | मिजन्त युत्पत्या मावशब्द एको मोगत, नेतरी । काम. नापीन' इति । सत्यपि आसिशेन्योरपर्मकरने, | नापि तु प्रकोप पापागोन कपाश्चत् भावा- यः प्रन्ययेन फरोन्यर्थोऽभिहितस्वकर्मस्पेन च स्वापादी | वित्युदाहृतौ । अथवा हितीयसूनार्थ पाग्यानेन भायना- साधार्यन्ते । तेन करोते. सर्वदा सर्मकत्वात् , अर्मः | प्रयोजनस्वभावाचिने नास्तीति विना:मि सक्लार्णाभि- फार यानामपि च तत्यामानाधिकरण्पदर्शनात् "f धानाद्वन्ति भावार्थाः । क्यं पुनरमी न गर्मगन्दाः करोति १ आस्ने कि बगेनि १ शेते ' इति सिदेमा- यदा वानुमान मंशदत्वेनोक्तम् , निर्विशेषस्य सामान्य- दिनपि समिका मानना । ' यजेरपि तु यत् कर्म स्थानुपातमशरपटात् अस्मंशब्दासम् । अतो विशेप- पूज्यत्वादेयतेच्यते । तदुझिन्वेन पुन्नादेः कर्मत्वं वाचिनामेव धातूना कभशब्दत्वग्रहणादचोयमेतत् । पदि भावनाभितम् ॥' तम्मात् समकार्मक गोरविशेषात् हि इथेनचित्रादापोर्गमारा गन्दाः परै माघेरन् जो श्रासनेन भावयेदित्यपि प्रयोगसिद्धिः । स्तर्हि सकर्मका-यागकरणत्वामानात् तत्मामानाधिकरण्यानिमित्तनामधेयना- बर्मकयो भेद. उच्यते, 'साक्षाव्यमिचारेण | नुपपत्ते प्रसिद्धपादिभिणविपित्यमेव स्यात् , लातः धात्वों यत्र फर्मभार | गकर्मकः न घानुः स्यात् 'सिते एतस्मिाधिकरणे' इत्याह । फरमादपुनरिवं पारम्पर्य त्वकर्मक | आसनशयनादौ दिन तन न नीतम् । प्रमाणपक्षणेनासन-वात् । अब नाम नियमेनाऽऽनन्तर्येण या इद उदिनि का वर्भ निरूप्यते, बेपत्य स्गादत नामीधते । भेदल्शनास बन्धात् । नेनार्मका व्यभिधीयन्ते । पचिगम्यादीना तु विक्तिग- तमाचगान्यासमेर खितयोात् पौषिर्गसिद्धिः । न तत्मयु-रमानसाधारमबन्चिरर्मान्यभिनारा सर्मक्रयम् , | चैपार्थिना', इति फल पढा भिप्रायम् । विविभक्ति वात्' नतु भावनाविशेषणे विद्विशेषः । सैप भावना | इति । सन्धनिमिनाल्यात विमनिविगमात् अथवा अगमयपरिपूर्णा गती सर्पग्णानामुपायाननुगहीताना विपनामिघायिमुरिमन्निविशेषयोगो रिशिभनि- करणवानुपपत्ते. 'कथं भावयेत् । ट्वीतियता- | राम् । तस्मात गादिमन्दाना, सम्ध इति । आह मपेक्षते । सान प्रत्यशादीनामनुमाइलदर्शनशक्यः | च ' साध्यसाधनसंपन्धः सर्वदा भावनाऽऽश्रय.। भाषादव्यन्तशास्त्रगम्नेवि यथानिय तदसमाात यया | तेन दम्म न सिद्धिः स्याद्रापनाप्रत्ययारते ॥' - ·भावार्थाधिकरणम् ३०१६ भाषार्थाधिकरणम् सर्वेषां भावोऽर्थ इति चेत् । २॥ ददृष्टे करिपते यदीतरद् दृष्टयार्यस्वेन वादयं भजते, ततो भाष्यम् -- एव चेन् भवान् पश्यति, अमाघ- नाघर लभ्यते । अस्य तु तादयसिये ततोऽपि पुनरदृष्टं शब्दत्वाब हन्यगुणाब्दा अपूर्वस्य विधायका इति सर्वेषां | काप्यते एव, ततो वर फ्लेनैव सर्वाणि समदानि । न भावोऽर्थः । वर्गकामो दर्शपूर्णमामाभ्यामित्येगयोः सब-ध च राम्धरूप्यमाश्रयणम् , नामश्च पास्तरन्धै अवश्यं 'यजेत' इनि पति, 'श्येनेनाभिचरन् ' इलेतगोन । भालतदनुहार्थोऽभ्युपगन्तव्यः । स च वयं निष्पाय- तथा 'चिनमा पशुकाम.' इति । नम्मादेतेऽपि मानाट्य- सिद्धरूपस्य नामार्थस्य न शक्नोति दृष्टेनोपकर्तुम् । त्वाद् भाकपचनाः । सर्वेषु भाववचनेषु नानि विनि-नहि नागार्थम्तमपेक्षते, सन्दप्रयोगवेलपामेव निष्पन- गमनाया हेतु', धर्मशब्दा एनापूर्वम्य विधायकाः, न तया गायमानत्वात् अपेक्षणीयस्थ वा सिद्धवेनायोग्य द्रव्यगुणशब्दा इनि। स्वात् प्रपुग्यतेऽस्मिन्निति चाभिधेये एव प्रयोगः । चा-- न सावत्प्रत्ययम्येष्टमपूर्वप्रतिपादनम् । तदापारन हि निष्पनरूपोपलब्धिः अनुत्पन्न ये त्रिया- न च धातोः सास्तत् स्यानाम्नो वा परत: रूपम्य वक्तव्ये विनाशिन्वप्रदर्शन निष्पन्नस्यापि क्षणिक यन समम् ।।' यदि हि भावारचारपैवापूर्वप्रतिपादकत्व | पुन पुननिष्पत्यपेशोपपतः । तेम्य पराकासा अन्यायाचा, मिष्यते धानोर्दा प्रत्यपनिरपेभश, ततो नाममो दुर्यटः | निष्पादत्वेन वा प्रधानाशक्षा न विद्यते इत्यव्या म्यात् , यह तु यथैव धातोः प्रत्ययमबन्धानुग्रहीनस्य | हारः । अथवा तेभ्यः परा दरे, आकाक्षेत्यर्थः । कुतः । भाननानुरजननिमित्त करणवाचिरयं भवनि, एय नाम- | शूनत्यादैवेति । स्वरूपकथनार्थमुपन्यस्त निष्पनन्यादैवेति । पदस्थापीत्सविदोपः। पुनरन्ने नदेव हेतु वेनोदिष्ट सूकारेण । वेषामुत्पत्तौ स्वे प्रयोगे रूपोपलब्धिलानि येघा सूत्पत्तापर्थे वे प्रयोगो न विद्यते तान्या- नामानि, तन्मात्तेभ्यः पराकाझा भूतत्वात् म्वे स्यातानि, तम्माचेभ्यः प्रतीयेताऽऽश्रितत्यार प्रयोगे । ३॥ प्रयोगस्य । ४॥ माप्यम्--- येषा शब्दाना उच्चारणोत्पनी स्वेट भाप्यम्--येषा तु शब्दानामुच्चारणोत्पत्ती स्वेऽर्थे पयुपमानाना रूपमुगलम्पते, यत् मगदुत्पन्न कान्तर प्रयोगो न विद्यते । प्रयोगकाले पेपागों नोपलभ्यते निप्रति, न प्रियेव उत्पनमात्र विनश्यनीगर्थः । तानि | इत्यर्थः । तान्याख्यातानीरि भारशब्दान् पर्यायशब्दे - नामाशि a द्रयगुणशन्दा । ईगो द्रयगुणशब्दा- नोपदिशति । कथ पर्यायादता भावाब्दानाम् । यत नामर्य. । ते ट्र-यगुणगन्दा इनि वक्त ये, रानि नामानीति एषा विभक्तय, आख्यातिक्य इत्युच्यन्ते । क्तमाग्नाः ? सूनितम् । अतो नामानीम्या पर्यायगन्दः । ३५ | पचति पचन पचन्ति इत्येवमादयः । तस्मात् नेभ्यो- गम्भने १ यज्ञ एपा विभक्तयो नामिक्य उच्यन्ते । पूर्व प्रतीयेत । भयाम्नेि भूनाथै समुश्चरिताः । बनमास्ता. १ पृक्षः शो वृक्षा., शुको शुद्धा भूनम्य भन्यायनाया धार्थता, भयार्थस्य प्रयोजनक्त. इत्येवमादय । नसात् सम्यक् सूत्रितम् । यत. एयान उत्पनियनती । सा च भूतेन क्रियते इति दृष्टोऽर्थः । दाणियोऽर्थ. , तनन्तेभ्य. पराकाश प्रधानाकाट्शा न | भन्यस्य पुन तार्यताया न किञ्चिद् दृश्यते, कल्प्यते विश्ते, इति नेपामुत्पनि कन्या, भूतवात् स्वे प्रयोगे चादृष्टम् | तस्मान्न यागो ट्रव्याथैः । किंच आश्रित- स्वप्रयोगकाले विद्यमानत्यादित्यर्थः ! खात् प्रयोगस्थ । एतेषा प्रयोग. पुरुषेण भाचितो पा--यदुत यकस्मादपूर्व नदेतरत्नदग भविष्यनीति | भवति, पुरुषातबद्धा भावना उच्यते । पुरुष हि ततं नासत् यस्नुधर्मेण विशेष दर्शयति । कथम् । यदति गाययेदिति । तेन वर्गकामो यजेत' पति 'बहुदृष्टप्रप्सहाद्धि धर्मो नेष्टः पदेपदे । नानः | पुरुषोऽपि प्रतीयते, यागोऽपि, सब-धोऽपि । स्वर्गलामो फलेन संवन्पे परिहारो न तस्य च ॥' एकस्मा- दयेण' इति ट्रय प्रतीयते पुरुषच, न तु संपन्या ।

·मायाधिकरणम् भावार्थाधिकरणम् ननु एतदुक्त माति, अर्थिनश्च द्रयस्य च रुबन्ध यजे शा-- यदा एकं ( अपूर्व ) तदा सदेहः कि वेनि वयति, -येण भावयेदिति, अतो इयेणार्थस्य | भावशब्देभ्यः , उत व्यगुणयन्दम्य इति । तदर्य च भावगा गम्येत, आपाशा चेति । सलं गम्यते । | किं मानार्थाः फलेन संबम्पन्चे, विन्या द्रयगुणगम्दामी द्रयेपा भावयेदिति तु यावयेन, यागेन भावयेदिति तु | इति । ...तत्र अनभ्ययसायमेव केचित् (पाभाकराः) श्रुया । यदा सु, यागेन भावयेदिनि यागसमन्धो विधी- | पूर्वपक्षमातुः । तदक्कए 1 तथा हि अप्रामाण्यमेय यते, न तदा ट्रायेण भावयेदिति द्रव्यमबन्धः । न च | स्यात् , नचायुक्तम् । तथा सति प्रमाणलक्षणे एवायं द्रन्यर्स इन्धे विधीयमाने यतेत्यनेन सबन्धः । अन्यमाने निचार: स्यात् न दिवह, सिद्धदात् प्रामाण्यस्य । ननु नु सभाति । न च योगपद्येन विभ्यनुवादौ संभवतः । पशद्वयेऽपि अनुष्ठानस्य एकरूपत्वेन अभ्यवसितत्वात् वस्मात् अतिवास्पयोविरोधः । विरोधे न श्रुतिली- नाप्रामाण्यम् । मूखमलपितमेतत् । यदि पपद्येऽपि न यसी । तेनार्थिना न द्रव्यसमधः । तत्र द्वयमसति फश्चित् अनुशने विशेषः , किमर्थमधिकरणम् | अपि वर्गकाममनन्धे स्वयं भविष्यतीत्यनुपपनम् । एएच पूर्वपक्षे श्येनादीना गुणविधित्वात् दयेनद्रव्येण विनिगमनायाँ हेनुः, येन भावशब्दा एकापूर्वम्य नोदकाः, | यष्टन्यम् , सिद्धान्ते तु नामधेयत्वात् गोमेन यव्य गन्यगुणशब्दा इति । यदा यागेन कुर्नादिति, वदा | इत्यस्ति विशेषः । यथा आह मापकार: ‘यिते एत. यागयचनमेय भवति दर्शपूर्णमासाम्यामिति लक्षणया, | सिपिरणे गुणनिधिर्नामधेयमिति विचार: ' ( भा. दों च पूर्णमासे च यागो विहित इति । १ ३८६ ) इति । यन तु न सिद्धान्तेऽपि नाम या-- ' आल्यातयी पात्यर्थः माध्यरूपः | यथा ' मोगेन यनैत' इति, तन प्रतिनिधिसदसद्भावः प्रतीयते । तस्मिन् फलवतीष्ट तु नाम्नो दृष्टाधते- | प्रपोजाम् । तदप्याह भाष्यकार: ( भा. पृ. ४०५) प्यते ॥' पात्वर्थस्तायत प्रन्यैव साध्यात्मको विशेष. | यदि टन्यगुगशब्दाः अपूर्व बोधयन्ति, प्रयगुणापचारे तस्तु आख्यात्गतेन धातुना उच्यमानः । स यदि | न प्रतिनिधिपादातन्यो यथा पूर्वपशः , यथा तर्हि फलगाधरावेन चोरते, ततोऽसिद्धरूपत्वात्तस्स साधना- सिद्धान्तः , द्रव्यं गुणं वा प्रतिनिधाय प्रयोगोऽनु- काक्षायां सत्या नामपदं गुणविधिम्येन नामधेयत्वेन पतयः' इति (भा २।१।२।५ पृ. ४.५ वस्मात् वोभययाऽपि स्टेनैव तादप्ये लभने । ननु नाम- प्रसन्यते एर अप्रामाण्य मिनि नैवं पूर्व. पक्षः। किन्तु धेयपने नामपदमपि सान्या भविष्यतीति धानुतुल्यं ट्रयादिश्य. अधूनम् , ते एव फलसाधनमिति । कुतः । स्यात् । न, तस्य फण्ठसधन्धे गुणविपित्येन सिद्धार्थ- | 'फलं हि साध्यमानत्वात् सिद्ध साधनमिच्छति । स्कन् । अपि च 'साध्यात्मकोऽपि पात्पर्यो यदा द्रव्यादि च तथा, पाग: ख साध्यो, न साध- नानाऽभिधीयते । तदा व्यवदेवासौ निष्प-नम् ॥' इति पाने, अभिधीयते । 'भावनैव हि. नामा प्रतीयते ।।' यद्यपि यस्नावरूपेण धावयः भाव्येन फलेनान्येतुमईति । पात्यर्थः करणं तस्यां साभ्यः तथापि नामपदेन उच्चमानो लिङ्गसरत्यायोगि- | लाघवात् संनिकर्पतः॥' ल्वात् सिद्धरूपोऽभिधीयते । अभिधानकृता चा: सोम--सूत्रार्थस्तु- भावार्या. प्रत्ययेन भावना- कायोत्पनिन वस्तुकता । तस्मायुक्ता धातोरेवाड:- प्रतिपादका. प्रन्या गर्मवचनाः गे गन्दा: तेभ्यः काङ्क्षा, न नाम इति । ' किंचाऽऽभितत्याप्रयोगस्य ' | अपूर्व प्रतीयेत । यदा भावार्थाः भाषनामशेजनकाः ये इति । अशुना शब्दात्यारापिकतो विशेषोऽभिधीयते । कशब्दाः धातय. तेभ्यः अपूर्व प्रतीयत इति । पुरुषव्यापारात्मिकाया भावनाया यात्योपरलेपोऽपि प्रयोजनम्-- यदि द्रव्यगुणशब्दाः अपूर्व प्रतिपाद- पुरुषेण आश्रितः तदतिमाहेरवभावाच न नामपद- | यन्तीति पक्षः, उदा द्र यादीनामदृष्टार्थत्वात् अदृष्टार्यन्य महणम् । तस्मादस्ति विशेषः । प्रतिनिध्यभावात् न प्रनिनिधिः । यदा तु भावशब्देभ्यः भी.को. ३७८ , ·1 , भावार्थाधिकरणम् ३०१९ भावार्थाधिकरणे इय चाल्यातोपाचभाग्ने माध्यविशेष्या, तयति | विचित्रोक्यो धातर प्रयोज्यप्रयोजकोभय यापारखचन- रेवेणतरपदार्यान्चयापर्यवसानात् । तस्यामेव चाख्या- लेन दर्शिता. । वा. २॥४॥ ११॥३१ प ९६८ तोपाताया क्वाप्रत्ययाद्युपाचाया का योग्यवाद्यनुसारेण | 'कोऽयरुपै' इति तादर्यचतुर्यय परमुपात निपात्रौपसर्गप्रातिपदिकातिरिकशब्दगम्यो य 'मुद्यपान | इति उसिनौदुग्नताविधि । न तु फरस्य विधान इति लिनसख्या प्रतिरितोऽयं तस्य सर्वस्यापि पारवया | ग्रहीत यम् , भागाधिकरणे विधिनिषेधात् ( इद अन्वय । निपातोपसर्गयोस्तु क्रियासममिन्याहागदौ । पूर्वप)। वा. (१२।१९) । अत्र भावार्थाधिकरण सति तया अन्य । अगसममिव्याहारादो अन्येन रितासूत्रस्य (४११०२) आप्रवर्णकः प्राधम् । अपि । प्रातिपदिनार्योऽपि सुवर्षे करणत्पादौ । उदित हु * दर्शपूर्णमासान्या स्वर्ग इनि सबंध एतदपि समासादिसराण्डमातिपदिकावयांना तु या कारलता मावायाधिकरणे निराहतम् । याग एव फले विधीयते । सेग्न तद्धितसमासादित्ति यया यामेय इत्यादी, तस्मात् भावना सर्वविशेषणविशिष्ट विधीयते । टुप् तनागवतात्यात मारनायामेयान्चय , न तु तद्धितोपत्ते ११११११ . धात्वर्थेभ्योऽपूर्व इति भावार्थाधिकरणे दये । स तु पार्टिक एन । यत्र पारगाःतिरिज-सितम् । कु २२३३, धात्वर्थस्य रणन सरधन मा, तम परम्पगन्ययोऽपि । यया 'अश्वामिभावाविकरणे साधयिष्यते । २११११११, * न च 'धानीम् ' हत्यादी । एवं मुटुपातलिङ्गसाड्ययो समाना भायायाधिकरण धात्वथस्य करणत्वमुन्न इति वाच्यम् । भिधानश्रुत्या सुवर्षे करण वादावेवान्यय । वयतिरिण- | अस्यापि तस्य पष्टे स्वर्गकामाधिरुरणे समान पदायमाप्रम्य व मुत्रर्थकरणवादे स्वयम्य कर्नुलदेवम्य | पदश्रुया धात्वयायेत्र फलम् , न तु स्वगादे कालदेदावार्थस्य रिटायर्यम्य च बियादे सर्वस्यैव ) इत्याधिप्य साधयिष्यमाणत्यात् । ततश्च स्वर्गकामाधि- लिलानन्दयिमाननानाविादोपपाषाया भारनाया एवा । करण यायेन (६।१।७२) मा परमात् प्रच्युत्यन्न्न्तरगेव न्वय । श्रा एव भावनापदोपस्थापितमा तस्या नान्वय । भाषायाचिरणामृत्ति । ३।१०२ १ २४८ • भावना आर पातेन कादिना घोपस्थिताया तु भवत्या वय प्रधानभूना मायाधिकरणे सामिप्यते । को ११४१ प्रभारतया । प्रकान्ताघर का समधाश्च स श्यायय ६५, . मुस्यविशेष्य च अस्म मते भाषायाधिकरणे पाटिमानसोधरा ग्रमेन गम्यमाना कौस्तुभे एक यश्चमाणात्मा सरकाबपोप पन्छन्दायरामभि याहा द्रष्टा । तस्मात् सिद्धा आरशताच्या आर्थी भावना । शितपदाभिषेया नियत्र । १९४२९. यदि तस्मा च स्वर्गादि मा पम्, धात्वर्यश्च करणम् , सोमा |प कामदादै । वर्गकाम पशुराम ) पर- दिक तु परणानुपाहकत्वादितिक्तं यत्तेति सिद्धम् । मभिधीयते ततो भावार्याधिारणे चिन्ता किं भाव- मण्डन-- ‘स नूनमारयापदामिधेय ।' स सन्दा फरसरधन व द्रयगुणधन्दा इति । टुप अपूर्वपदाय । ६११ गदपतावच्छेदक च उजबिंधन्यामन्च रामपत जातिरूप असण्डोपाधिरूप या सामान्य शारर--' भावार्यस्य फाय वम् ।' इयुक्तमन भावार्थाधिकरणे । भाट्ट ४।२।१०१२७-२८. , फासिद्धी भायायाधिकरण टमम् । वृ ६॥ शेपानेकत्ये विजातीयश्रुचिरोप 'गोमेन यनेत ' १ • भायाधिकरणे अपूर्व मिस गृहीत्वा गादौ पदश्रुत्यपेक्षा कारतभुतेशजीरयेन दौर्बला तनना विचारितम् । को सरा • भावार्थाधि मापार्याधिरणे ब्यारयातस् । को साखा१४ करणे फर्मण मिति साथितम् । पा राग ३... पापाचारिकरणेन इटसाधनत्ये मावनाप! • भाषायाधिकरणे न फम्भावनाकरणस्यैव प्रतिपादित नसाधन याग एस नभोमादि इति भाग धनयोति । भाट्टालार १ ९. . भावापांधिकरणे | याधिरणे प्रतिपादनम् । ३१३ • समानपदोपार- ·- प्राप्निरेन वा, . मेभावा- । भावार्थाधिकरणे यार्थाधिकरणन्यायेन पात्वर्थस्यैव भावनापरणयम्, न तु नामार्यस्य इति । न्यायेन करणतयाऽ नेति योगेन स्वर्ग भावयेदित्यादि । भावार्याधिकरणे वक्यते । सोम शश साइसी ८५१. * यत्र धात्वर्थ प्राम गुण श्वाप्राप्त तत्रैव गुणफल. संबन्ध भावार्थाधिकरणापवादेन, न तु यत्र गुणो • यत्र द्वयोगपि घात्वर्थगुणयोरप्राति , समयमामि , धान्यर्थम्व या शप्ति तत्र भावार्थाधि- ऽपि प्राप्त । अत दर्शपूर्णमासवाक्येऽपि, आमेयादि- करणन्याय पथा- 'सोमेन पोत', 'उप प्रथा उस याक्येषु कालयागपोपभमोरपि प्रतो, गुणफन्तसंबधानुप पत्ति । को १४।४. | प्रथस्वेति पुरोडारा प्रथयति', 'ऐ द्रवायथानान् गृह्णीयात् य कामत.', 'अग्निहोत्र जुहोति' इत्यादौ । भाट्ट पूर्वोक्त तु लक्षपन्य (ोपकारित्व गुणकर्म २२।११. लक्षणम् , दृष्योपकारामा प्राधान्यलक्षणम् ) न गुण * भाषार्थाधिकरणन्यायेन कर्मण एव मगर बिध्याश्यम्भार ।'कगण मन' इति भाना प्रधानविषयम् , अपि तु अपूर्वसदसद्भावविषयम् । भिकरणे साचितम् । कु २।३।४।११ तमायस्यैव भावार्थाधिकरणापवादत्वेन प्रतिपित्सित | ाधिकरणन्यायेन धात्ययस्यैव पूर्वप्रवृत्त्या विधेयरन सात् । शा २१ १०८ भावार्गाधिकरणादौ न्यायसुधाक्ताऽपि 'वृदन्त- अङ्गीकान्यम् । को १।४।५।२७, * भावार्थाधि शब्दस्यले अवाच्यत्वेऽपि भावनाया तात्पर्यवृत्त्या शाब्द करण-यागेन घालश्रमैन फलसवभोपपत्ति । ।३। ४।६. सम्' इत्यादिन-गे तात्पर्यशापि मृत्तिवमङ्गीकृतम् । मावार्थाधिकरणन्यायेन फले यागविधानात् को ३८२४ यागान्तर ( दाक्षायणप्रज्ञाटि इति पूर्वपक्ष ) । वा * भावार्थाधिकरणन्याय । 'दनेन्द्रिय कामस्य २१३१४५ पृ ५९५, भावार्थाधिकरणन्यायेन याग- जुहुयात् ' इत्यत्र इन्द्रिपार्मिकाया मावनाया भावार्था | करणिकायर्या भावनाया भान्यापेक्षाया स्वर्गरपैय तत्वन धिकरण यायेन होमस्यैव करणत्वोपपत्तो न गुणस्य करण अन्वय । भाद्र ९१४ . अध्ययन च भावार्था- धिकरणन्यायेन भावनाया करणत्वेन अन्येति । पु गोपपनि इति पूर्वपन । भाषाधिरणन्यायो यत्र ।२।११८ धात्वर्थोदुत्तारण विधे तत्रैव । वदपि च यत्र धाल- • गुण-धात्वर्थयो उमयोरपि प्राप्तो भावार्याधिपणन्यायेन विशिष्टधात्ययस्यैव फल्सरधोप- पार भपात भारवर्षनामाची उभो अमाती, पत्र पोभी ममत्यातिगे, प्रासो या । यथा- 'अमिहोत जुहोति', पत्ति दादागयज्ञादी (दद पूर्वपक्षे)। कम्तूरि २।३।। 3 प्रथस्वेति पुगेडाटा प्रथयति', .धा वर्या समवत्प्रामिकोऽपि भावार्थाधिकरणन्यावेन प्रपोजनान्तरार्थ विधीयते । ऐनायवामान् ग्रहान् 'पेट्यावसामान् राहीयात् य कामयेत.' इत्यादौ । यत्र तु नामार्थ एवाप्राप्त तन धात्वांदो विधेयताशा गृहीयात् ' इत्पादौ । भाट्ट ५।१।१ * मात्वर्थम्य अमावेन पोजनाकाक्षरयात् फन्गरम्य पनि भाव्यवात् प्रभ्युतस्य सापार्थाधिकरण-यायेन फरणत्यम् । अप्राप्तत्वेन प्रन्यासत्तेर नियामकयात् न मापार्याधिषण सोम ६।११ - भावनाया भावार्यापिकरण यायेन न्यानि । को १२ यागात करणत्वेन अन्येति । को शरारा५ पृ ४३. भागार्थाधिकरणन्याय । 'योत खर्गकाम' * 'मासमिहोय जुलति' इसम मासानुपादन अमि- इत्यत्र भाख्याताशेन आधी भाग्ना अभिधीयते-भान होतादिधर्मम एव मानाधिकाण यायेन विधयता । कु येदिति । सा चाशन समपेक्षते १ मावयेत् , २ वेन २०११।२४ मावयेत् , ३ क्य भाग्येदिनि । तत्र भाज्याशधापा न च गुणभावनाया भाश्रपस्या य सभापयितु पायपायेन वो भान्यापा-न्वेति वर्ग माययेदिति । शक्य ('एतम्या रेवतीपु धाग्यन्नीयम् ' इना)। करणाकामापा समानपदोपात्ती यागौ मायापारिकरण स हिन तारत् करण,वेन, पारे.भागार्थाधिकरण. सोमेन यजेत ·( सावार्थाधिकरणन्यायस्वरूपम् ३०२१ भावप्रत्ययार्थवादिमिः न्यायप्रवृत्त्या तम्य फलसंवन्यापत्तेः । कोश भावप्रत्ययः । गोमतो मावो गोमत्वं इति हि १२।२६, यनिमित्तमपेक्ष्यायं गोमच्छन्दः प्रवर्तते । स एव गोमतो • भावार्थाधिकरणन्यायस्वरूपम्-- 'गावनायाः | भाव उच्यते यतलादिभिः॥' तेन भावप्रत्ययः ' आन- करणाकानया धात्वर्थ करणत्यसश्चमा यो स्यात् , करणा- | यस्यात्तदङ्गेषु' (३।१९।१८) इति अर्गामात सरन्ध- काक्षा च विधयायाः भावनायाः स्यात् , नानूद्य- मवलम्बते निमित्तत्वमपि च तस्य वस्तुळशगमस्ति । या. मानायाः' इति । वाल. पृ. ९७. ३११।६।१२ पृ.६७७, भावप्रत्यय. । यत्र उप- * भावार्थाधिकरणप्रवृत्तेः 'एकसादपूर्व' इति | सर्जनत्वेन ( गुण ) विवक्षित्वा पश्चात् निष्कर्षविवक्षा निर्णयाधीनत्वात् सदुपोशातल्येन 'प्रतिपदाधिकरण- भवति, वा यस्य गुणस्य भावार द्रन्ये शब्दनिवेशः मारभ्यते । कु. १०, तदमिधाने लतलो' इति भावपत्ययोत्पत्तिः । ३।४। भानाभेदफलीभूतापूर्वभेदोपयोगिभावार्थाधि- ४११३ पृ. ९२४ पं. १५-१७, • भायप्रत्ययः समः करणरूपोपोहातप्रमत्तानुप्रसक्तादौ समाते अधुना शब्दा- वेतगुणग्राही । ३।१।६।१२ पृ. ६७७, 'शब्दवृत्ति तरात् भेदोऽभिधीयते । भाह. २।२।।. निमित्त हि भाषप्रत्यय इष्यते । २५६१२१६७३, 'पाक्यार्थ. (परि गमते)' इत्यप्ययुक्तम् , भाया सर्व हि भाषमत्यपः सबन्धमभिपत्ते राजपुरूपत्वं ाधिकरणविपरीतस्वात् । ( भायाधिकरणे हि ओपावत्वं पाचकत्वं इति (पूर्वपके स्थित्या ) । धात्वर्या एव फलभायनाया करणम् , न नामार्था | ३६१।६।१२ पृ. ६७४. * 'भावमत्ययं विनापि गुण- दन्युनम् ) इ. ७।१।१।३. प्रधानो भत्रति निर्देश. ' इति महागाप्ने व्युत्तादिनम् । भावार्थाधिकरणसिद्धर्मफल्मबन्धमूलो पूर्व- मु. पु. १५२२. . भावप्रत्ययेन विदोषणभूता जाति: सद्भावः रन.६।९।११. निष्कृष्टा अभिधीयते इति गोपदस सैव वाच्यत्वेन भावार्थाधिकरणमिद्धान्तः (प्राभावरमते ) गणा इटा, तथा देवदत्तम्य मोमलं इन्युने गति प्रति- 'क्रियाविशेपितम्य द्रपादेनं विषयत्वम् , द्रव्यादेः निसा | पत्यभायात् सबन्पनिक प्रतीतेश्च स एष भावप्रत्यया- पनि उपसर्जननया सिद्धता च मीतम्य अपूर्व विषयावा- | योऽध्यवसीयते ( पूर्वपक्षे इदम् ) । वा. ३।१।६।१२ गुपपत्ते. । धानोः एकपल्पच्छिमानेककियाधणनिनय- १. ६७८ - भारप्रत्ययस्य वालादेर मीको. याचात्येन धातुमा अन्धोत्पादानुएलोन अवगतस्य पृ. ९३३ 'तदितार्यः' इति विन्दो मणौ दृष्टव्यः । धारवर्यस्य नदन्यथाऽनुपपच्या साध्यवेन प्रतीतेः मामा- | गणि. पृ. १६१-१६२. - भावप्रत्ययस्य लक्षणास्थल कोरङ्गीकारेण तम्यैष यिपपल्याच । अतो भावार्थस्यैर मादायैव गुणयाविन्यम् , अन्यत्र र गुणनिष्ठधर्मवादि विषयत् इति । सोम ११ पृ. ९७. सम् । को. ३।१६।१२ , भावप्रायानां धात्या- * भावार्यपदं आल्यावयपान्तमपूर्वप्रतिपादकम् । तिरिक्तयाच्यामायनियमः । मणि, पृ. १०४. बि, २ भावप्रत्ययार्थः यः स एव प्रातिपदिकस्य विशेष्ये • भावारख्याते 'स्थीयते' इत्यादी मध्य अन वर्तमानम्य निमित्तम् (पूर्वपथे)। वा ३।६।१२ विनय धासन्किा या । अनुशासनाच द्विवचनादीना असाधुत्वम् । इति वेशारणाः । मणि, पृ. १८५. भायाग्यातस्थले मुलाया अचयः । सल्याया • भाषप्रत्ययावादार्थः मीको. पृ. ६०५ अपि विनायुनाया' इति चिन्दौ प्रष्टस्यम् । अमणान्याय' इनि भाप्यायाधिकरणे । • भावछतां तु पाको याग इत्यादी धार्यमा * मायनत्ययावादिगि. एष मायामलक्षणं शक्तिः । तेस्तु आक्षेप, । मणि. पृ. ११५. प्रणीता, नेतः । या. ३१४१४।१२ पृ. ९०३. H B - ·भाषप्रधान ३०२३ भावना ७ भावप्रधानं भारयातम् । आख्यावे न र्ता न | न किमय क्थमिति । ( अत. भावप्रधानमाख्यातम् ) । क्रिया प्रधानतः । भा. ११४।२४, भाव. भा. १शहा२४. प्रधानमारण्यानम् ' इति निरत्तस्मृत्या ३२९ भानन्द * भावविषयः अन्यतरकोटिव्यवस्थया कोट्यन्तरस्य चाप्य मापारस्य प्राधान्याचगतिः । पौ. २११२१५. | आर्थिक व्यवस्थाविधिः यथा, 'पूर्वेचुरमावास्याया वेदि भावपथानभायातम्' इति स्मृपा अनेकार्यपनि करोति' इति अमावास्याया पूर्वेधुदिकरणे व्यव. पादकेषु आत्यानेषु भावनाप्राधान्यनियम नियते । सापिते अर्थात् हविरभिवासनोतर वेदिकरण पौर्णमास्या मणि. पृ ११२. * ' मारपधानमाख्यातम्' इनि ग्यास्थित भाति । इद उदाहरणं पजमे सिद्धम् उसक- स्मृते. आख्याते मायनामा प्राधान्यम् । सु पृ. ७०१० | पद् िब्राह्मणस्य ' (५।४|४|१०) इन्यन । बाल.. * भावप्रधानः निदेशः । अन्तरेणापि मायन्यय पृ. १९. प्रत्यायोग्यसमनुप्रधानो निर्देश भारप्रधानो निर्देश: * भायशब्दश्च प्यन्ताद्भवतेः 'एरच्' (पा० ३।३। इत्युच्यने । नन गुा प्रथममेन स्वप्रधानो विवश्यते । के, ५.६) झ्याच व्युत्पत्तेर्भावनामाह । कणिका. पृ ३५९. मावप्रधानो निर्देश । क्यमन्तरेण भावप्रत्यय माव * भाषगन्दो मन्त्रगो न विधायक, निन्तु भगि- प्रधानो भाति निर्देश, इति पृष्टे, भवति यदा प्रथम एव पानयानी 1 २१११६३०-३१. * भावशब्दा' । क. गुण' म्वप्राधान्येन तिश्यते, इति व्याकृतम् । ट्याहि | पुनर्भाव , के ते पुनर्भावशब्दा इति । यजतिददाति- 'पूर्वमेव गुण. कश्चित् म्यातन्त्र्येण विधीयते । पश्चित् | बुदौति इत्येवमादमा ! मनु यागदााहोमराया एते, न दयाद्गभावेन, ततो निष्प्प चापरः ॥' पर गुणः भागाब्दा । नैतदेवम् । यागादिशब्दाश्ते भावान्दाश्च । प्रपममेय स्वप्रधानो विवक्षित तत्र अनुत्पाशेव भाय- | अपायश्चातोऽगम्यो भावयेदिति च । राथा यजेत प्रयय बिगा च सम्मानाधिकाण्य सरसो भवनि 'पटस्य यथा विश्विद्भवतीति । तेनैते भारमान्दाः । इत्यगुण- शुरू.' इति । पर तु ह्योपसर्जनत्वेन च न निको गन्येभ्यो द्रयगुणप्रन्यय , न भावनाया । अतस्ते न विवश्यते तन सामानाविवरण्य मवनि शुक्ल पट.' | भावान्दा. । भा २०११: ३७४-३७५, " भाव- इति । या पुनकासर्जनत्वेन विपश्चित्या पश्चात् निष्कर्ष : शब्दा सो प्रधानकर्मणो विधायका उत के वित् विरक्षा भवति, नत्र यस्य गुणस्य हि भावात् टये | सस्कारकर्मण इति पिचारे केचित भावशन्दा प्रधान हान्दनिय तदभिषाने ननौ इति भावप्रयत्रोत्पनि। धर्मग वेचित् गुणपर्मण, विघायका प्रति लिसान्त । म्वप्राधान्यवियक्षाया तु यसो (गुण) अनद्गत्यात् गुण ६-८, * भावशब्दान् आख्यातानीति पयार्य- एनन माति, न तवारेण इत्ये दादनिदेशः , वेन | शब्देनोपदिशति (समकाय) । २।११।४. * भाष- नामीनदा तम्य इयम्य शब्दप्रयोग मावय इति मार शब्दादेरापूर्वम, गदगुणशब्देश्य । २।११।१-४, प्रययेन नाभिधीयने । पूर्वमेव निष्कृष्टत्वात् निष्कर्ष * मानना भशनयमपेक्षते साध्य साधत इतिका कारिण प्रग्यस्य निफरत्य सात् । बा. ३/४/४११३ म्यता चेति । किम्, वेन, स्थ इनि। मीन्या. " भावना पृ९२४ ६.९-२०. अन्योत्पादनानुन मापार सामान्यम् । भवितुर्भवना- • मानप्रधानवादाख्यातेषु न चित् घात्य- | नुकूली भाषक यापारो भावना इत्यन्ये । मीन्या भावना यस्य नित्यं वरणभूतम्य प्राधान्यमिनि स्थितम् (मावा. अर्थवादाधिकरणे विशेषतो यर्णिता 1 वा. २११११।१ धिारणे) या ३४४१२१.९०३. ४ ३७८, * भावना आख्यातमत्यपार्थो भावयित्त- • भारप्रयुक्त साधनग्राम. अपेक्षितः । यजेत ापार । भावना दिविया सदभावना, अर्थमावना केन, स्मियम् , क्यमिति । प्राधान्ये पार्याभावात् न ] चैति । रिट्-रे-लेट्-तय-प्रत्ययमानगता शब्द- साधनासट्यया भवित यम् । नहि भाति 'पाचा ' भावना । सान्यातगवा अर्थमावना । भिन्नासु भावनामु . - - ·भावना ३०२३ भावना - माननास्त्र सामान्यम् । प्रयत्नः मापना इति पशः, | भागनाया व्यायतः वा धात्सथै विना मानना कर्नुभ- स्पन्दः, उभयसाधारणं , उदासीनत्वविच्छेदसामान्यम् , | शस्नुान् आरमन ऐय बर्तृत सिद्धप घातर्थमाझं करोति । 'धात्वर्थसामान्य इति च पक्षाः सन्ति, पानु अयुक्तास्तै । सु पृ. १३८२-८३. मायना । कर्तृ पापारसामान्यरूपैय वि. २।१११ वर्णन २, * भावना आख्यानपत्यय- चासो तमेव विशेषतः पर्युपस्थापयति । फारकान्तराणि तु चापा, पिंपस्पात् सामान्यख्याच ययादिधातुवाच्यात् घालर्यसनन्धित्वात् सर्वजपत्यतिगत यतारमकयापार- सन्चैव । २१ वर्णकं २. ॐ भावना । उदरत्यारय-निनन्धनरवाना हिरकतराणि मान्ति । पा.३।४।४।१३ भावमाषविकारानन्तरमापिस्चात् द्वितीयभावरिंकार-पृ. ९१७, मावना निलमयगअन्य लम्यते भाव रूपापाः संजायाः , तयाण आशकारपेदेन मैदान येत्' इति । २११९२१५. पू. ३५६, ५ भावना । अतः तदनुनिमादिसत्तामेदम्य अवश्यमावात् सिद्धसत्ताकाः | मायनान्तातो नास्ति अन्यग्मियशेमादिसंस्थानाम, तामा पू अपनाः प्रयोजनाः , समिनिल्यापत्ताश्च असिद्ध फार्थत्वात् । अनिष्टोमसस्था तु मनुभाग्नान्तर्गता । शा. सत्ता की. उत्तरे अवयवाः प्रेयोन्याः, सिद्धसत्ताकासिद्ध- ५/०१३.१, 'मावना गम्यमाना च धानपत्यय- सत्ताकर्तिसामान्य मानाख्यो ग्यापारः इति क्ल्पना | सनिधौ । फम्य वाच्येति विरपष्ट न कदाचित् प्रतीयते ।। अनुसतया । सु पृ. ५७०.. 'भाषनैव च वाक्यापः | कैल्प्रकृतिप्रत्ययप्रयोगाभावात् न विवेको विशायते । समार विशेमिना ! याश्च शायते नित्य भेदः शब्दा- नक्ष्यते हि पतु धातुसहितेन प्रथयेनोच्यत इति, अथवा न्तरादिभिः ॥' परिसन, पदामहे भन्दान्तरादिमि न | प्रत्ययानुगृहीतेन धातुना, अपना उमाभ्याम् । न न भावनान्तर प्रतिपाद्यते तस्य एकवाक्यत्रम् , मारनान्तग- | पातिकल्पनाया विशेष., सर्वया अर्यापत्तिसाम्यान । न पेक्षया तु नागाररम् । पा २१४१४६, , मापनेन | च विज्ञान प्रयोजनमग्नि । वा. २१११ पृ. ३७९ । सर्वपास्येषु भीमासमते कारयविशिष्टरूपेण वानयार्थ., | भावनाया वस्तुतः प्रययमानवाच्यत्वेऽपि प्रतीतिमान-यव- न तु नैयायिकान् सर्गः इति 'अक्रयादेकं वाक्यम् । हारिणा रोकेन विवेत्तुमशक्या सादरख्यातपदेन धात्वर्थ- २०१।१४।४६ वि भाष्ये वानिके च उक्तम् | याल. वत् मापनाऽप्युच्यते इगतावदवगम्य, पचति ' इत्यस्य . ७३. ॥ भावना फरण-इतिकर्तन्यता-नामपदविशिष्टा कोऽर्थः इति पृष्टे पातुमानवाच्यनेन निश्रित पारवर्ष विधीयते । टुप्. ७१११. * भावना नरिमन पाकमिति म्याग्ग्याय समुग्धारयानपदवाच्यत्वेन भावना करोति । करोनिसामानाधिकाण्येन आज्यातप्रत्ययस्य तदर्थः | ख्यापयितु करोती भावयतो वा प्रापमाने प्रत्यनुग्रहार्थ याचिरतानगते., कोतेथ धात्वर्थसामानाचिरवे 'पा प्रत्ययमानस्य माबनायाचित्वामावेन अपोनरुचय मत्वा करोति, पाकेा क्रोति' इति वा धात्वर्थस्य कारक | प्रयोगो न विरुप्यते । सुधा मायना न पारवेषु सेन गेटपर्यान्यायोगापत्ते. धायर्यातिरित्ता मायना वर्षमाना न विक्स्यस्पेग वर्तते । तिहि १ सयु प्रययाच्या कारमा फोति । वः अनभिधानपक्षे युगपत् । वा. ३।४।४।१३. ९१४. ५ मावना च मानाक्षेप ना न्ययानबगते। अनुपानसिद्धमन फल्स्योयने, निमाया , तृतीयानिशान 'इदिदा चक्षिपस्य अनुशानयोग्यमावनात्युनकारत्यात यजेत' परमिक्षा यजेत' इति । स्वर्गस्वीप्सितः करणाद्यन्यय च विना अनुष्ठानयोग्य वाभावात् कारणत्वेन कामरायो ' वर्गकाम,' इति । भा. १९६१ भादर्यस्य अन्ययात् भावनाइस (कर्तुः । युक्तम् । ४।२४, * भावना तब ( यजेत ददादित्यादी) पद्यपि अभिधानपक्षे तु आदी एवं कर्मचयागते. सकलकापपो भाग भावनावचन. सपु समान , पापि एककस्थ समाधानवधानाच कायस्य तमाससमधाना | पूर्वोऽपयोऽन्यः , अन्यश्च वेन समुदाय, शम्दान्तर- मा प्रसिद्धः सिटे कन्वय भावनाया. सिदध- मन्यम्मा समुदायान् । नार्थान्तर यनम् । दद्यादिति सभिचारित्वेन यारकानाका न्यान् धातपायसनुपपत्ते, | दानेन माघदेदिति रेवढमे। दान करण भागनायाः .

·भावना भावना प्रतीयते । २२।१।१. भावना नावत् न धात्वर्य- | - भावना नाम भवितुर्भवनानुप्रयोजकन्यापारः । विशेषाद् विना इतिवन-यता शक्नोति ग्रहीतुम् । वा. | तेन स्वगत्यायनुकूल यापार एव स्वगंभावना इत्युच्यते । ३।६।१६।४३ पृ. १०६९, * भावना तु भनुपस्था | सोम. ३३४ पृ. २३७. . भावना । पनतीत्युक्ते नाद् नियमानाऽवधार्यते । भावनान्यत्वानन्यस्वपरीक्षा- | याक श्रोति इत्येतमर्थ मर्ने जना. प्रतियन्ति । तत्र पाकः, वेलया सत्यपि धायक्रो भावना तावत् अनन्यप्रमाण- पनि., पचन इत्येते. दान्दै, व्यवह्रियमाणो लिङ्गकारक- सात् भारपातप्रत्ययान्तरेण अनुपनीयमाना न व्यचित् सख्यायोग्यो धात्वर्थः सिद्धसभावः । करोति इत्यनेन प्रत्यभिज्ञायते इत्युपपन्न प्रयोजनान्यत्व ( कौन्तरत्वम् ) 1 / व्यवहियमाणो लिङ्गापेत. साव्यन्वभाव. । तर मिद- २०३।११।२४ १६१६, ७ भाग्ना 1 ' तेन भूतियु स्वभारद्योतनाय यथा पन्-श्ययादयो विहिताः, तथा ( भवनैषु ) कर्त प्रतिपन्नस्य वस्तुनः । प्रयोजक्रिया- सागस्वभावोतनाय आख्यातमत्यपविधिः । स च माहुर्भावना भावनाविदः ॥' (भयितुर्मवनानुलो भाव- | आख्यातप्राययार्थ. ओरनोत्पत्तेरनाल. । तो भनियुगेद- यिनुयापारविशेषो भावना इत्यर्थः) । २।१।१।१ पृ. नम्य प्रयोजक-यापारत्वात् णिजन्तेन भावनाशब्देनोच्यते ३५८.७ भावना व्यंया । रितयस्य पलकरणेतिकर्त-य- इति । अन्ये भावनापक्षा अयुक्ताः । प्रयत्नो भावना इति सम्य यजेतेसनेन कर्ण पतोच्यते । यस्यामेव वेलाया स्वर्गो चेन, 'रथो गच्छति' इत्या तदभावप्रसङ्गात् । पन्द माने क्र्तृवं प्रतिपद्यते तस्मिन्नेव क्षणे करणेतिकन यते इति चैत्र, मानसत्यागरूप यनती अपातः । उभय- अपि च्याप्रियते । टुप्. ५.१५1८, भावना व्यशा। साधारण उदासीनत्वविच्छदसामान्य भावना इति चेन्न, महतो पोडशी विधीयते ' पोडशिन एहाति' इति । शब्दभावनासामन्याः । नहि शब्दस्य विभोरचेतनस्प तत्र विधीयमानस्य व्यंशा भावना, किं न कयमिति ! | स्पन्द. प्रयत्नो वाऽस्ति । लि लेटलेट्न यप्रत्ययमान• तालिगं करणोपकारी मिपरिवर्तमानो निराकाद्ध गठा पदभावना । राख्यिादगा भर्षमानना । तदुक्क कोति । केन इन्पश घोडशी । कयमशं षोडशिन इति- अभिधा भावना(धामा )मादुरन्यामेव लिदादयः । पनपतर मा आमसपने म निसान जरोति । ल अर्थात्मभाना सा उस्माजेषु गम्परे ।' वाक्यं परिसमाप्तम् । न सेनाप्योनापरिपूर्णम् । १०५॥ इति । किंच सन्दादिवादिनोऽपि न स्वरूपेण म्पन्दा ९१३७, . भावा द्रयदेवताविशिष्टा यागमन्तरेणा- | दीना भावनानमाहु., किनु अयोत्पादानुएल स्वरूपम् । नाश्रया यारा कल्पयति, प्रकृत वोपादचे । ६।५।१२. नम्मादस्मदुर्नव भावना । यथा ' पचति' इत्यत्र • भावना । ( यजेत इत्यस्य यागेन भावयेत् इति कथ | ओदनपलोलायब्सा, तथा ' यति ' इत्यत्र स्वर्गादि- मर्थ.) अर्थम्य धानो. मेदेनाय कथ्यमाने यायेन इति पोत्पत्यना। तभ्या च फटभावनाया प्रत्ययवाच्याया विशेषरूप करणात्मना निवृष्टम् । इतर भावनात्मक एपदोपात्तवेन प्रत्यासनतात् प्रत्यर्थः सामान्य शब्दान्तीण भावयेत् इत्यनेन पायने । या. | द्रव्यादि, तस्य पदान्तरोपातत्वेन विप्रवृत्त्वात् । साध्य- २१११ पृ. ३८० • भावना द्विविधा शब्दभावना योऽपि माल्यर्थ. स्वसाधन निष्पादित. मन मनोति पर व्यर्यभानना च ! तत्र अर्यभावनाविचारः मीको. पृ. | साधयितुम् । द्र यादीना तु प्रकृत्ययोत्पादनेन दृए एवोप- ६२९ 'अर्यमापना' इति चिन्दी द्रष्टयः । शन्द- कारः द्रियादिनिष्पादिता धानुसयेन यागादिकरणेन भागनाविचारश्च सदभावना' इति चिन्दी ट्रष्टयः । स्वर्गादिफोत्पत्ती सन्या येयमनुल यापारात्मा कृति- • भावना घावातिरिका कृतिरूपा आग्भवाः । शन्दामिया फलोत्पादना, सेय पयादिधानामन्य- भानपस्तु आपलम्य.। मणि. पृ. ११५. ७ भावनात्मेन पेनापि नाभिधीयते सर्वमान्वर्यानुगायियात् । घायलण्याख्य-सामग्यरेशोऽपि भावनात्यक्तिील- | अतो न मारनामाः प्रात्यर्थत्वमाशङ्कितु दास्यम् । सपारमान, बाधाभाग प्रमाणम् । मु. पृ. ७०६. अस्तु तर्हि धावसामान्यमैव मावना इति चेत्, न, ·भावना ३०२५ भावना प्रतिघास्यर्थ चिरचणस्पत्यान् । अन्यति पास गोदनं । विनय तायन शास्त्रेण एतावदवगतम्, पुरुषार्थः कश्चित् प्रति आनुल्यम् , अन्य नरनम्य सयोगविभागौ इति । तन विशेषमात्रमनयगत यादपेश्यते । तदपि न पति, अन्यथा पविभागानुपपचेः । भित्रामु मायना- साध्यात्मना, किं लर्हि एतद्भावनाविषयत्वेन । ततश्च व्यक्तियु गायनात्वमामान्यमनुवर्तता नाम, नेतायता दूरस्थस्यापि स्वर्गादेरेव ऋतास्पदस्य संगतिः ।... तत. प्रनयर्थसामान्यं तत् भवनि । तरमात् विशेषल्यात् | अवधृतसाध्याशा भावना केन भावयेत् ' इन्येव करण- सामान्यरूपाच यज्यादिधानुवाच्यात् अन्यैन आख्यात- | मपेक्षते । तत्र च शास्त्राधीनप्रवृचित्वात् वत्सनिकर्षादौ प्रत्यययाच्या भावना । तया सति 'यजेत' इत्यत्र | आश्रीपमाणे प्रमाणान्तराच्च योग्यायोग्पारयोरज्ञानात् आख्यातस्य 'भावयेत्' इयर्थो भवति । इन ' कि वियविरोधाच अत्यन्तप्रत्यासत्युपस्थित-धानातिकम- भावयेत् , फेन भारयेत् , कर्म भावयेत्' इन्या- कारणामावात् सर्यफभावनाना च केनचित् धान्वर्थ- काङ्शाया 'खर्ग भावयेत् , यागेन मारयेत् , अग्न्य. विदोषेण विना अनुपपत्तेः यागेन इत्येय विज्ञायते । ... न्वाधानप्रपाजाययातादिभि, उपकारं सपाय मानयेत् । सेब भावना अगदपारिपूर्णा सनी सर्वकरणाना उपाया- इत्पेर भान्यग्णेतिकतन्यतासमर्पणेन आकाक्षापूरणात् ननुगृहीताना फरणत्वानुपपनैः कथं भावयेत्' इति इति- प्रकरणानातः सकल शदसंदर्मो भावनाबाचिन आख्या-नव्यतामपेशते । गा च प्रत्यक्षादीना अनुप्राहपदर्शन- तस्यैव पाया। भान्यासमययती सेय आर्थी भावना त्यभागार अत्यन्तशालगन्या इति यथानिक तद्- इल्गुच्यते । सा सोऽपि दगावनाया गाव्या, पाहा गयाकथंचित् उपस्थाप्यगाना शास्त्रानुसारेण विधापको लिटादिः करशम, अर्थवादसंपादिता स्तुतिः श्रुत्यातुपदेशेन चोदनासामान्यागनिदेशेन वा अत्यन्ना- इतिकर्तव्यता । सेय शब्दभापना दिदादिभिरेव गम्यते ।। दृष्टोपकारद्वारेण अषयानपपत्या कल्प्यते । ततः परि- अर्थभावना सर्वेराख्यातप्रत्ययुगम्पते इत्युक्तम् । तस्या पूर्णत्वादनुपातुं योग्या इति विधीयते, तद्विघानाच चार्यगायनाया स्वर्गस्य भान्यवं कमियोगादयगम्पते । अर्थापत्या यागादि विधानम् । या. (रचण्डदा) ३८३ प्रफुल्यर्थस्य करणयं तृतीयाश्रुत्या । तथा च श्रूयते 'दा-1 -३८६ . * मावना । प्रगनस्य चेतनधर्मग्नेन चेतन पूर्णमासान्या स्वर्गामो यजेत' 'चित्रया रजेत पगामः' | यिना अनुपपनैः चेनगरप प्रथने स्वानन्येण पर्तृत्ले- इति च । राच करणात अपूर्वकल्पनाभन्तरेण न सभाति | कान्तित्वात् अपनात्मकभावनाख्यायाः क्रियामा क इन्य मिघास्यते । वि. २१ वर्णक २. * भायना शून्याया. कम्याश्चिदभावात् कर्तुर्भावनान्यभिचारायोगः । पुपयाजापरपर्याया। सु. पृ. ७४४. • भायना प्रतीत-सु. पृ. १३९८, • भावना मयानाख्या र पिना न गानेर प्राधान्यात् अपेशान्तगाधीनत्वाम प्रथमं नाबत् | सिध्यति । पृ. १३९७, . भावगा। मिन्नधात्यानु- साव्यागमपेक्षते 'कि' इति ।... न च बुद्धिपूर्व- प्राने प्रयत्नात्यभावनाव्यक्तियैलवण्यस्य स्वमवेटात्यात कारी पुरुपः पुरुयापरहितं ग्यापार वचनातेनाप्युक्तः | लक्षष्पानवमारोन सामान्यम्य ऐक्यं वाचम् , तत्तु इट- अनुतिष्ठति । तर यदि अम्पा भावनाया अपुरुषार्थः | मेन । पृ. ५०६, भावना । यदा च शुद्धभावनाप्रतीत्य- सागः स्यात् उनः पुरुषेप अप्रवर्तमानेषु प्रत्ययस्य | भावात् धान्रान्तगनपेचावात् न विभज्यमानसाकाइन- प्रयोजकशक्तिः बाध्येत । तेन यपि समानपदो त्वम्, मावनामेदे च भावयितन्यापूर्वमेदावश्यभावान् न पादानप्रत्यासः घात्वर्यः साध्याशपूरणाय उपप्रयते सत्य एकार्थत्यं तदा एकवाक्योपादानाभावादपि मात्वर्थ- तथापि अपोग्यान्निराक्रियते । नहि प्रत्यासतिरेवैका | सपायल एक्भावना बच्छेदकता न युक्ता । . ७०९. संबन्धकार (किन्तु ) योग्यटवाट्यपि 1 ......साणं - गायना यावत् कि-केन-कथं-गायैर्न पूर्यते सावत् पुनः वर्गपशुपुत्रयामादि प्रागेव शास्त्रात् सर्व पुरुषाः विधिन प्रवर्तते। घा. ३६।१७. • भावना व्यापार- प्रतिपयन्ते । ततश्च भावयेत् , ' इत्यपेशिनमात्रेवेन यत्नतेन वा प्रत्ययवाच्यो वनः । स च निलं मी.को. १७१ ·भापना ३०२६ भावनाया' . सर्मक | तस्याश्च मापनाया मुग्यवशेषत्वेने मारना तु समुदाया यभिचारात् (प्रातिप्रत्यायो ) समु- अस । मणि ११० मारना स पदै कारम टिनोरमार्थ इत्यपि शक्य वक्तम् । नथा च मूनसार विशिषोन ल यते, क्यिापदेन तु सरकारकविशिष्टयेन । भाग्यनराम्या 'भावाचा कमान्दा ' इनि सामानाधि याल ७४ . भापना गनिपारिणिधा निभी करण्ययेवाभिवम्। या शशी ३७९-३८० यते । टुप् १२१११३३ भावना । सिरमवनाना | * निष्ठा ते पुनासि भावना । टुप् १२२ नियतपूयणातिनन अगिद्धमानोत्पाटापागमान् (ननु ) पुस्पप्रयत्न ध विध्युपना मापनोच्यते । सत्य मापार च विना उत्पादक गायोगान् मरनारयम्य अन य भागरायाधिकरण यायेन एरमयन आश्रितम् । वा २।२ निष्ट पन अनोत्सत्पननुयात् अपश्य सिद्धभापो ११२६१५४७, यथैमागायापेक्षा भावना जमाया पापाररसात् तद् दृत्तसिद्धभानप्रयो गरम न गम्यते । तथा गुणविशिणया चतुर्योगो निष्ट पाच तत्तिसवधावपनुरवनसत्वरूप नापार |ऽप्यपेश्चत ॥ ' इति वेचित् । २।२।१५।२६ , सामा यमगुग्गदयम् । तत् च भागनिएभावस्यापार • यदि क्या मागेनन भारना गम्येत नत खेन मायभारोममर्यात् मापना इश्युच्यते । पाचसारिन्देपिव सिरोहितस्वरूपा गम्पेत माय प्र.१९ यमकालतानामपि करोतिमामानाधि | प्रत्ययात्तु शब्दार्थ सध्यानम् । ३।४।११३१३, करयाना 'किं करोति ! आम्ने, #ि करोति । शाने सर्वत्र प्रत्यार्यों भारना शिव्याहार । शेते ' इति सिदा एम्मारिपु अपि सनिता भारना। तपायमभिप्राय । 'प्रत्यनाथ सह सत पतिप्रत्ययौ तमा मुश्मराम्मरोरविशेषात् भासनन भावयेत् गदा । प्राधान्यानापना तेन प्रययार्थोऽअधारते ॥" श्यपि प्रयोगमिद्धि । वा ०११' ३८५, गरा११ पृ १८०, • सर हि अघिभयगादौ कति • 'अयाटनेकमयं विधापयति मारना । विशेषण | इलपि सामा ययापागश प्रवीयते, पचपादिवाच्या पिस्तार गृहाति निशेषणम् ॥ १॥२॥३, शिनिस्पषिधयगादय नास्था गर्नुस्वाथ । तर यत् 'दयस्यादावपि को मायेऽस्येन हि माग्ना ।' औदासी यान्युतिमाग परिस्पन्दरूप नित्यने सा २।१५।१ पृ ३/१० धात्वथ वेवर गुहो] मानना । ११ १८२ धातयो यथा घात्वर्थ भानना ' इति गाकर परिभाषित यात्रप्राधा यम् ।न व्यमिचरन्ति तथा भारनामपि । सु.६. •न न कृदन्तेष्वपि अगन्त • भावनया इतिर्न यता आकासिता किं पेन माना नानि, किश्चिप्रमाणपतीते । प्रत्येषु क्थमिनि । टुप् ७।१।१३१, . 'भाग्नया इति द्वान 'मोक्न यम्' 'यट यम्' इतकञ्चित् न्यूना | काया सवच्यते' इति याय भाग्ये ननमा वर्णित या गालाद् गम्यत । तापि कर्मोन्पना व्यसाधा गन् | एव । १५रारा१. (पिप्पणी) : माउनया करणेति 'ब्राहगो न हन्त यति माो पनभ्यो जूनतग । | क्नु यो आकानि । तन पररा फले व्याप्रियते । एतेन भारीपत्रकारास्तिर अपि सार गता इनिन यता करणमनुपशी आशयिता । १११ देवपि हि प्रयोजक यापारगुण पति अविशिण । | ३८ मारनपा करमान्तिरमुपादान रिशेपम्पण च । तथा अन्ययस्तो मावे मन्ति' इनि म्मरणावोऽपि वा ३३४३ ११. भासनाया अगवा समवेयमापन्न्यूनमापनाचिनम् । नया 'अभिराम विना नैरान्यामार ( मु.६८, * माननाया नहोत मंतरणनोरवात करोति' इति सत्र अनुवाद्याया मायन विशेशुमशक्यता । पृ ८५२. भवनान्तरमापशा माना अगम्यते ! पर, पक्वान् | 0 मानाया एक्कमकम् । माह ३११३ • माव- स्यपि निवृत्तपमानो सजनीति प्रयमा । एभया कोथरूपत्वेन निस कर्मापपर्यायमाथ्यापरवेऽपि पानादिमिटर पम् । पो.रि मारना न हानि। घायथम्य श्रोन्यथत्वात् न पण व विना साध्यापशा । सु मणि पृ ११ ·“साबनायाः ३०२७ भावनायाः - पृ. ७६७. * भावनाया: क्र्तृवामनाक्षेपपस्व युन्तम्, | र्थस्स अन्यातिरोपणत्या वर संप्यान्वयनारणार्थ प्रथमा- न वैपर्गन्यम् । मणि. पृ. ११४, गायनायास्तावत् तेति । अतश्च बददेव आख्यातोपाचार्य पावनाया अपि न शब्द यतिरिक्त प्रत्याय परयामः । था. ३४.४।१३ तस्मिन्नेव आश्रयतासम्धन अन्वयः, न तु तस्य प्र. ९१... भायनायाः धान प्रति विशेष्यता। मुख्यविदोष्पत्यम् । कालगदिन्यतिरित्तारख्यातार्थप्रकारक. रहस्य. पृ ४६. "भावनायाः घासाधीननिरूपण तात् बुद्धित्यापन्छिन प्रति उक्तविषप्रथमान्तपदजन्योपम्पितिः घासमेटेन भेदोऽतुमीयते । यत् यदधीननिरूपणं तत् | पारणं इति एकाकारणभाषकल्पने लावतान् । गरेवेन भियने इति न्यारो: ग्रनन्धिनिरूपणाधीननिरुपणन इति चेत्, सबन्धम्य सदन्धिमेदेन मैदे दृष्टत्यात् । सु ७०४, उक्तप्रगमान्तार्यस्यैव आवेयतासवन्धेन कृतो अन्य- मारनायाः धारात रच्छियायाः धर्मान्वयः सस्था यम्प कालदिवत् समबेन ताकार्यकारणभाकल्पने एव विकरणे (२६।१६) भाष्ये निराकरिष्यते । पृ. १२१६, नियामनाभायात् । नहि आख्यातार्थभावनायाः प्रथमा. • भावनाया. धापानच्छेद बिना भावनान्तरात्ता प्रति प्रकारलेनैव अन्वयनोधः इत्यत्र नियामक ग्यावृत्प्रतीते: एक्भावनापच्छेदकत्वविरोधप्रसङ्गेन एतम्या | मिथिन् अनि, नैमिनिपाणिन्चायनुमनविरुद्धानुभास्य मापनाया अनेसानुरजममापेद्यायोगात् अनुरजस्मैदः अपर्यानणेयर वात् । ' तद्भूताना प्रियायन गमानाय.' अतुरन्समेइमा चिपति । ५७०४. ० भावनापाः नैमि- (१।१०।२५) इति जमिनिना मियासुरस्यविशेष्यकानु- तिरसले पापशयमा परत पापबीताभिसरणे (1) भवस उक्तस्वात् । न चैव गौतमानुभवोऽप्यास्त । निरूपितम् । भाट्ट. ६० पृ. २१९. भावनायाः प्रत्ययमानार्यता यात्राराणामभिप्रेता । सु. पृ. ५६६, किंच, सख्याया अपि तिकुपात्तायाः नैव नामा • भावनायाः भा यापेक्षाया भातर्थम्य भायासमोऽपि चैनादौ अन्ययः । तम्य प्रथमोफसल्याबरोघात् (प्रथमा- विध्यन्वयनलात् पुरुषार्थम्य भा यता उमा । पृ. ५८२- पिमक्त्युक्तेपरयादिसाम्पमा मान्ताकाशवात् ) । न च ५८२, ३ मारनामाः भेदाभेदावधारण दादान्तरादिसद वम्याः साधुलालार, नानरोधकतम् , एकपटोपनत्य- प्रत्यासत्या झटिति उपस्थितस्य तस्य अन्वयेन पिलो. समायाधीनम । पृ ६८३. • भाननाया मुरयविशेष्यत्यं इति विचारः। पस्थिताया. तिडुपाचायाः एव साधत्वार्थकचौचित्यात् । मनु आग्व्यातार्थस्य यते: मुख्यविशेष्णले मानामापः । न मैगम् नैनो मैत्रश्च गच्छति' इत्यर द्वित्वा- तयाहि । निपात्तैकत्वादिसंख्या वायत् अन्याविदोषणी- न्वयानुमानापत्ति ! द्वित्वान्ययानुभवयत् सुपा प्रत्येकैक- भूवमगमान्दाफ्टोपस्साये दादौमाश्रयतासन्न भन्नेतियान्वयानुमपन्थापि अपतोतुमशक्यतया अवस्य एक- इति तावत् अविवादम् । स च ।चैत्रः बोदनं सानुभवस्य भशब्दाये याच्ये पदान्तरोपात्तद्विवन्सव पति' इयर करियाते चत्र., 'औदनः पच्यते नदौचियात् । चैमेण, इत्पन कांग्ल्याने च ओदन्द, तम्यैन यस्तुतस्तु, विदो लापरानुरोधेन तो शनापनि अन्याविशेषणत्वात् , इठरस्य मयादिविशेषणत्वात् । | वश्यमागरीत्या कर्नादे: निस्दपणया मानस आवश्यक- अत्र न चैत्र हा गच्छति मैनः' इत्यादौ चेने प्रथमा- | सात् तत्र च एकपदीपात्तत्वप्रत्यासत्या संख्याया न्तपदोपस्थाप्येऽपि न तिदुपाचसख्याऽन्यप , तस्य इन | अन्ययेन न कुमापि तम्या. प्रथमा अन्वय. । अतश्च शब्दार्थ सादृश्ये प्रतियोगितात्यासगंण विशेषण- एकपदोपात्ताना एकविशेष्य औत्सगिक इतिन्यायेन वात् । अपि तु चैत्रे एत । अत एव चैत्र इव मुत्र एककार्यकारगमान रूपनाराणयानुगेन च यदि सरया- चन्द्रश्च भासते' या टमयान मुख्यान्वयः उभयोरपि विशेष्ये भायनान्यप इसाग्रहः, तदा अस्तु आयात- अन्याविशेषणीभूतपदोपसाप्यत्वात् । भावाख्याने धान्य लक्ष्ये एख वादी उभयान्वय., न तु प्रथमान्तपदोप- ·भावनाया ३०२८ भावनाया स्थाप्ये । यथा चैव सति भावनाया न पनि मुग्य न च तवापि पण्डितश्चैत्र । इत्यादौ आरयात निशेष्यत्व तथा अग्रे निरूपयिष्याम । पदाभाने प्रथमा तस्य मुस्यपिशेष्य वापचि गुवर्थ किञ्च, भरमते कालाद्यनिरिताख्यातानिष्प्रकारता | मारकयोधल्यावन्छिन्न मत्येव सुज्ञानस्य कारणत्वात् , निरूपितविशेष्यतासर धेन आरयातपदज्ञानजन्य-दाब्द-घश्यमाणरीत्या प्रथमाया अपि सर सातिरिमार्थसद्भायाच । बुद्धित्वावच्छिन्न प्रति विशेष्यतामब येन प्रथमानामपद अननि रित्तत्वेऽपि प्रथमा तनामपदोपस्याप्यप्रकारको जय-अयाविशेषणीभूतार्थ विशेष्यकोपस्थितित्वेन शरण लापच्छिन प्रति प्रयमातपदज्ञानस्य कारणत्वा पनेन तेत्येव कार्यकारणभाव पर्यवमन्न । न चानो समरति । तादृशस्यले आरपातपदाध्याहारोपपते । न च विनि- म पचति चैत्र , पचत्यव चैत्र, परत्यपि चैत्र ' | गमनाविरह 'अस्तिर्भवतीपर प्रथमपुरुषे अपयुथ इयादो आरयाताथभावनाया चैत्र एव अपयनर ड्रेन मानोऽग्यरित' (भान्तीपर लापर ) इति स्मृत्यन नगर्थे अभावै एक्कारा ययोग यावृत्या एतदेशभेदे | मनत्वेन तम्य अदोपत्वान् , तागानुशासनशानामावे अपिशब्दायभूते समुच्चये वा अवयानापत्ते । तत्र चैत्र | निरकोषस इष्ट वाच । सरया येन ' भावनाविशेष्ये सरयाऽज्य ' इति किच भावनामगरपोधनाध्छिन प्रति आरयान लियमस्यापि व्यभिचारापत्तेश्च । अत एव निपातासममि | पदज्ञानत्वेन कारण वे 'चैत्रेण सुम्यते गगनेन स्थीयते' ब्याटन व नारयातलाम्य निदोषणम् , सत्याया चैत्रे | इत्यादिभाधारपातस्थले प्रथमान्तपदा याहागपत्ति । अथ अ वयानापत्त । न च उत्तमार्यकारणभावे तेन विशेपणे नत्र आरयातायविशेष्यकयोधमेव अभीन्य कारणता ऽपि निपातसमभि याद्दतस्थले मयाभावनदो पृथक् वच्छेदके भावभिनन निवेश्यते तदा तदपि गौरवम् । कार्यकारणभाषमीकरय सम्वविशेष्ये अययोपपत्ति भरम मते तु सर्वत्र आख्यातार्थविशेष्यकत्वात् भाषा अनेककार्यकारणभावकल्पनाऽऽपने । बस भने तु एक र पातम्यले च कर्तुरनमिधानेन प्रथमान्तक्ष्य अप्रसन्ति । सार्यकारणभावेनैव वक्ष्यमाणरीत्या सर्वेषा भावनायन | क्रिश, यदि अयागिषणीभुतप्रथमाते भाषनागरपो मायनाया मुरपविगेवत्वात् तदनापत्ति । | रवय तदा 'चैन एप पचनि, पट एव हरपते' इत्यादी विय, रापनिपातसाधारण्येनापि नेकरूप्यम् । चैत्र | कुन भाननामर ययो अवा कथ या शाब्दोघ १ एष पचति, पर एक दृश्यने ' इत्यादौ निपातसममि न तामा चैत्रादौ तस्य एवकारार्थभूतापयोग यावृत्येक स्याहारेऽपि उभयोरपि मर भाग्नयो चत्रा यमनीते । देशे भेदे प्रतियोगिताकत्यमसर्गेण विशेषण नात् । मापि न च नियासाभियाहतस्यने एव सरमाभावनयो | एक्कारायभूनाया • पावृनौ प्रतियोगिताकत्वससगैण वरूप्य ना यन इति नियमोऽपि सभवति, 'पचति न भावनाया आश्रयताससर्गेण च एवकारार्थभूते अय चैत्र चैत्रो न पचति' इत्यादौ उभरथाऽपि बैरूप्यात् । रेमन् सर.याया अवय , तयो प्रथमालपदोपस्थाप्यवा अनो भामते कार्यकारणभावान त्यात् व्यभिचाराच न | भावान् । न च अययोपरिसुपो लेपन ' दपिठति' प्रथमान्तपदोपस्याप्यम्य भावनाविदो परम् । | इतियत् प्रथमा तत्वाविरोध । तथा रेऽपि चैन पाक अपि च 'मोदन पचति इयत्र प्रथमा तपदाभाने | भाना वयानुपपत्ते । चना येषु वटुपि म एव कारणाभावादेव भानाप्रकारकनोधानुपपत्ते इतासामग्री पची' इति एसपचनप्रयोगाच। अत एप-पचत्पिदाय यगात् भावनाया मुरवनिरोप्यो बाधकामाव । व्युत्पत्तिचि येण वारद्वय अवयमाझीकृत्य पानानुन न च अनुमानुरोधेन भावनापारसमोध सावच्छिन्न कृतिमचैतभिन पानानुयभागाश्रय । इत्येव एस प्रत्येव आरपातपदशानस्य कारणन्य क्ल्ययिदा तादृश | काग देशाविशेष्यमादरोध -इत्यपाम्तम् , तहुन्वेन योधार्य प्रथमान्नपदाध्याहार इति वाच्यम् । अनुभास्य | एकवचनम्य तत्रावयानुपपत्ते । चैत्रम्य अपविदोषणतया शपनियोन कार्यकारणभावस्पने गौरवात् । तत्रापि अन्ययानुपपवेश्चन च चैत्रपदस्य विशेषतया . .

·भावनाया ३०२९ भायत्तायाः , अनया विरोध । विशेषणतया च वारदप अर्थशेषस्यम् , ततथ | प्रतिप्रत्ययो प्रन्ययाय सहनत तयोस्तु प्रत्ययः पामागुल्मृतिमाथैत्र , पाानुकून्यमारनाश्च चैत्रान्य प्राधान्येन ' इति स्मृत्यर प्रत्ययनिरूपितप्रत्ययार्थ इति भान्दोध , इतविशेपणत्व च विशेष्यत्यामाय | प्राथा यस्य मुनर्थसाधारण्येन सिद्धे । विशिप यत् विशेषणल्य तदभाव इति वाच्यम् । न च 'धात्पर्य देवल भुमो भाव इत्यभिधीयते तथात्वेऽपि 'चैतो मैनश्च गच्छत ' इनि 'चैनो इति वैयाकरणस्मृत्यनुरोधेन भानगब्दस्य भासर्थपरवाय मैनादयश्च गच्छन्ति' इतिवत् द्विवचन बहुपचनयोरपि सायात् तस्या आस्यातापिझ्या प्राधान्य आपने । न च ' चैनो गन्नति न मैन ' तिवत् रमृत्या ( भायप्रघानमार शतम् ' दयनमा ) नियम्यते, एकाचनोपपति , तथात्ले वन गछतिपदानप्रद्रेण प्रत्ययार्थपा धान्यर मृतिस्तु मामा यविषयत्वात् मुग्याभि- भिनवाक्यत्यवत् इदापि मुग्यविशेष्यभेदेन मिन प्रायेण प्याग्येया इति वैयाकरणमतमेव मुक्त इति याक्यतापने । अम्म मते चैत्ति नैना यनिश्च वाच्यम् । एतस्य परिमापारूपत्वेन नरीद्धयादिवत् एकका भावना इति बोध । मेदे च चैत्रपगियोगि अयनापत्ते । अत एव व्याकरणशास्ने एव तस्य भावे क्व पाठिक एवारस्यैर वा तन रक्षणा इति न घन्' (पा. ३६३।१८ ) झ्यादी प्रवृत्ति । साऽपि न सर्वन 'गाये रतले' इत्यादी अप्रवृत्त । अनथ्य वस्तुतस्तु पचति चो, मेरे चापनति 'पीसो | निरुत्वभावरा देन गिनतभूधातो अच्प्रत्यया तत्वयुत्पत्त्या चैपमैरी' इति प्रो 'चेन एस पचति' इत्युत्तरा भावनानुदूर यापारम्पा मारनेर उच्यते। न पायर्म । पति । अत एव बीहाक्षेत्र ' इति प्रश्ने 'पचति' अत गव -' सर्वमान्याता नाम' इति स्मृल्या इत्युत्तरापते न प्रथमा तविशेष्यको नोध इत्युक्तम् । आरयातशब्दम्य धानुपरत्वावशायात् अनयाऽपि म्गल्या कीशी कृति 'ति प्रश्नोत्तर तु न लिदानास्तति | धातोरव भावप्राधान्यनियमात् धात्यर्थमुरगविगेष्यकरलोप- तन्यात् श्ययुक्तम् । अत अनुभवसिद्धमेन मानना पनि - इत्यप्यपास्तम् । सदत्वे पाच कपदादी आरज्यात मुग्न्यविशेष्यत्वम् । रहम्य पृ २५-३० शन्दप्रयोगामापेन तयार पातयन्दम्य थाती लाक्षणिक. तदपि च (आर पातेऽपि फ्त यादिलक्षणा ति | वस्त्र की तुमे युत्पास्तित्वात् । अतश्च पास्यातार्या पृयमुक्तम् । तदर्षि पनपादिकमपि) न माना प्रति नेलो कस्य प्राधा यम्, फस्स घा गुणस्ट इथपेक्षिते विष्यम् , रितु भावनेव तद्विशे या । सस्था ' पचात 'भाववानमाख्यातम' (नित १) इति स्मृत्या वृते ' इनि प्रयोगापत्ति 'पना बते' इति तत् , तस्य | भागनातिरिवार पाताथै प्रति भावनाचा एक प्राधान्य इनि योस्त्वात् । ' पनि भवति' इति भानोबावप्रयोगा- नियमले । अत एव कालादिसामारण्येन एक कार्य- नापतेश्च । यत् 'अपाधीत भाति, पश्यते भाति' कारणभार इत्यपि साधनम् । रहस्य पृ ३८-३९, इति सदुदाहतप्रयोग स च भूधानुना युनस प्रणया • भाम्नाया मुत्यविशेष्य यम । माननातिरित्ता पाना- भूत-मारिपाकमाननावृत्ति-पर्वमानयुनत्वाश्रयरा अनि | र्थस्य सपम्प मापनायागेच प्रकारता इति तम्या गुरववियो शाब्दमोधा मौकारात् नायुन । दृश्यते च यु यते इन्ययें | ध्यत्य सिटम् । पृ ४६. * भारनाया याश्यार्थरवम् । के भनि इनि प्रयोग 1 एप 'पचति भरनि ' इति | सुपृ ६८३, , मापनाया सनिपयोपकारीतिकर्त- प्रयोगोऽपि विशेष्पत्यपक्षे नोपपद्यते । तथाले ग्यता ग्यमानण इनित पनामा जानिचे आगनुप. 'पचन्ति मान्ति' इति प्रयोगापत्तय । 'भावप्रधान- कारानियतानाकाम्पत्तम् । (पूर्वपश्ये) । १११९३, मागम्' इति निरुत्तरमृत्या ' भावनातिरित्ताख्या सायमा धनेनिात पताम्साशनपशप तार्थमात्र प्रति भानपदवाव्यपावनाया निदोपरगोन । त्वा । ४४९, . धावपारिधागे पि प्रमाण भत्र हि न प्रत्यर्थ प्रति भावनाया प्राधाय नोव्यते। | भूनाया भारताया विशेषणपरऽपि विघी विधिग्भ्युप . माननाला ·भायतायां भावनायम * अन्यत: . गम्यते । पृ. ११३२, शुद्धमाबनाया विधिविषयत्वा * भायनाररणत्वं धात्वर्थस्यैव, न द्रयगुणयो. । योग. । पृ. ९५४. भावनाया इष्टरूप फलं अमिन मीन्या. भावनावरणत्वं विद्यादिज्ञानस्य भावनाभाय. या इति विचारः 'स्वर्गकामाधिररणम् ' इति चिन्दी माह- निनक्लेन । मीन्या मन्ये द्रष्टयः । * भावनागा धात्वर्यस्य पर्मत्वकरणत्या * भावनाकर्म यत् अन्योरितेन पुसा अनुष्ठित- न्यतरममर्गेश प्रभारना । रहस्य. पृ. ५७. * भावनाया | वर्मगि कदाचिद्वत्पद्यते कुतश्चिता कारणान वदाचिदु प्रासाया गुणफ्लयोयोः अन्वयायोगः । सु. पृ. ८५३. रावते तत् नियोगप्रयुक्तत्वात् नियोगस्य च भावना- * भावनाया यागः करणम् , अवघानादयः सनिपानीनि विषयत्वात् भावनाकर्म । सु. ५८५. अन्नानि, प्रयाबादीनि आरादुपकारमाणि अङ्गानि । यषा 'भावनात. प्राप्तलार ( कर्तृगमैगो. प्राययो) भोडने श्रोदनः करण शाक्सूपादपः सनिपोपकारिण पारकानभिधान इति गायः । एतदर्थक एर पीठदीपादयः बारादुपकारिणः तद्वत् । वि ८१११३ प्रासे कक्मणोरराच्यना' इति न्याय । ' एव वयं- वर्णकं २. * ब्राह्मणे अग्निहोनादिशक्यैः साध्यसाधनेति- | माने शैकिान्यायानुगत. (पाणिनि-सूनार्थो वर्णितो पर्न यतापल्या भावनायां पुरुषा नियुना.1 वा २११] भाति । सूत्राश्चगणि च न्यायानुगतानि भान्ति' इति १४४६ पृ. ४४८ पं. ८. यस्तुतस्तु यस्मात् प्रत्ययः | गाभर भाप्पम् । अन बार्तिकम्- एन च व्याख्यायमाने कृतधासवरेदमैन स्वाथै वदनि तस्मात् फरवावगेऽपि यत् लौक्विन न्यायेन ‘भावनानः... धाना' अवगत शुद्धमाननानषगठे. नेस्सा भाबनाया अनेकभारवर्थान-नदपि अनुगन सूतैर्मविध्यति । या. १४/१३८ च्छेदः संगवति । सु. पृ. ७०७. भातितिष्ठत्यादिषु ९१६ फरणानपैश्चणात् बसनपतनादिपु व आधापनाश्रयणात् * भावनात्वम्। भूतभविष्यद्वर्तमानापदेशमानेजव अगोषु कर्माभावात् , आसनसानाचनादिपु राप्रदाना अपारमार्थिक भयितु यापारस्य भावनात्यम् , न विध्या- पादानाभावात् बतन रानभावनासु एकान्तसनिहितः । दिपु । वा. २००१ पृ. ३८१. चा ३३४१३९१४ भायनाद्वयम् । इह है लिसारियुनेपु वाक्येषु • भावनातिरिक्त नना सनन्धात् पदासः । भारने गम्यो नाम्दात्मिका अमिता म । तन 'नेक्षेतोयन्तमादित्यम्' इयर । भाट्ट. ४११३३. अस्मिाता अथवादा. नापेक्ष्यन्त । गन्नात्मिकपा तु • मारना करोतिभावयतिभ्या कथितेऽपि पर्न , ग्रहीयन्ते । गा हि एवं पातने, साथ्यायाध्ययन विधिना इतर सर्ने विचारा. स्वाध्याश्पदोपाराध आत्मा सख्यादिप गायनाथ पुनः प्रत्ययः उचापते । या नियुन्यो भावगेदिति । वर लिदादीना मोजकस्तूल २११७.१७९ पुरुप प्रयोग , तेन किं इत्यपेक्षाया पुरुषप्रवर्तन इनि * अर्मधातुयुनादपि आरयानात् भावनाय-पते । भव तु योग्यवन स्टिादिविषया नियोमरो गतिः । वा. २०११ पृ. ३८४-८५. पातयेदिति ततः निमिति अपेक्षिवे पुषर्ष इत्येव • भावनापादेव प्रवीतिसिद्धः आग्यातम्य सध्यो । यद्यपि च अचेागरात हिदादिपु एवं- कर्तृवाचिन कलंधिकरणे ( ३४ ) निषेत्म्यते । मु.विध प्रोजक्य न समवति तयापि पुरस्य पृ.५४७ प्रोनस्य प्रपोस गुपपत्तेः जितन्यबारेण पिया. • भावनोपसर्जनधारार्थनिष्पवर्थयात् फारवाणा यत्राना प्रोजक्ना । यदि चैन न कल्प्येठ, नैनपा घावनेर मबन्धमिदिः । स पर हितानि बसिदश्य-विधापारयापदेशो भनेत् । अब पैनेन्यपेक्षिते पूर्व मपेने, मारनाऽपि च तपाभूतान्येर पनि रहावी. | संबन्यानुभवापेक्षेण विधिविधानेन इति संतप्यते । म त्यत्रिपद संबन्ध । या, राक्ष ९८२, इते प्रायस्पशानानुगृहीतेन इति । पुत एवत् : बुद्धि- 1 - ·भावनाद्वयम् ३०३१ भावनानिषेक, पूर्वकारिणो हि पुष्पा यावत् प्रशनोदय इति नाव • भावनाविवेक । बुध्यन्ते तारत प्रार्तन्ते । तत्र विधिविभषि अर ससर्गमोहितधियो विविक्त धातुगोचरात् । मीदति ता प्राशयशाम उत्तानाति । तब पुरुषार्थम भावात्मान न पश्यन्ति येतेय म विरिच्यते ।। पागे सर्वस्य स्वयमेर अनुपान भवतीति प्रसिद्ध गत् [ उग्चेक - पचतीत्यादिशब्दमो पात्यर्थससृष्टय न धैद्रादुत्पद्यमानमपेश्यते 1 साधनैतितं यतयोस्तु भायमा प्रतीयते न तद्विवित्ता । अतो लक्षारत मिव अप्रवृत्तपुरुषनियोगात् गानमेव प्रादायप्रतिपादनाय म्फरिक घालयसाध्य मयामानेभ्यो भ्रान्तम्य म्यामा आमाश्यते । या ११२।१७ पृ. ११४ ५ १३-२७ विकमाध्यतार्जित सयोगविभागामापाकादिधालयम्यो • भावनापदस्य यापाराचरम ! मणि पृ ५०, ७ भावनापदप्रवृत्तिनिमित मारणेति पना मागसम्पर्गत साध्या अनुभवद्भयतद्विवेक प्रति- रूपारारपसागा रमेन गन्दाथमारनोभयगतम् । पायते इति काथ । कतन्य च पाकादिधालयम्यो भापनाविरेकप्रतिपादनम् । तदभावे ' यनेत स्वर्गकाम' मणि पृ ९१ * भावनामधानारपानकादिन मीमासका मु इत्यस्य वाश्यम्य 'यागेन भावयेत् स्वर्गम्' इ येतस्मिन प्रामाण्य न स्यात् । ] * भावनाप्रमाणम् । नच करोतिसामानाधिकरण्या तया याहु- तिरिक्त आ.मानेषु अपि भावाप्रमाण विद्यते । या सामानायिकरण्याचदर्थभेदामिवाऽनुमा । २११२८. न सादानुमानाद्वा वृक्षता शिशपाश्रुति ॥ • भावनाभेद अभ्यासात, धममेश भावना [ उम्बेक -किं करोति १ पचति इति सामानाधि- भेदात् । ममियो यति, ननूनपात यजति' इयादौ । अरण्यातमविशेषाभिधारमारपातमित्यनुमान प्रबनते न वि शरार, भावनामेद गदभेदात , क्मभेदक्ष करौराभिधायीति । 'वृक्षः शिशपा' इत्येवमादी भावनामेदात् , ' पजेत, ददानि, जुहोति' इयादौ । | सामा यविशेषवचनको समानाधिकरणप्रदर्शनात् । न २२१ हि वृक्षलसामायाचन सन् शिंशपादिशब्दो पृक्ष • भावनावचन 'यतेत' इति ( शब्द ) यम्य शब्देन मह समानाभिकरण प्रायते, अपि च तद्विशेष- पर ध्रुव तस्यैव श्रुत्या कारणनामा । टुप् ४।४।११२ वचन इनि शोकार्थ ।। * भावनानाचि यजति, ददानि इत्यावापानमेव इह गा गगनगशविषाणयो अनिरमाण मात् अपूर्व प्रतिपादयति । नि २१०१ वर्णक २ अमनतो भतध घगदेस्तयालागवत्पर्यस्य गर्नु भारनागाचित्यमारपातम्य 1 गिद्धमनमानामा करोनिक्मता । तथा च भवितु करोयर्थम्य कर्ता यमाना भावनापन्यो व्यापागे मानिपदेन मान क्रोति प्रयोजक इनि भरते प्रयोजल्यापारे णिपुटप प्रमान इन्यभिधानादुच्यते । असिम्भवनायकायापारस्तु धातु- करोषयमाने । नेग या भावना, करोतिगमानाधि मानेणोपते इत्यातीय प्रयोज्यनिष्प्रपोजा शपाररूप करणाश्च पदयादय इति तेघा तदर्थत्वानुमानम् । भावगायाचिन्व आल्यानस्योक्तम् । मु पृ५७१ तदसन् । एकाधिकरणता हि तदर्थभेदाभिधान * भाग्नाविधानार्य यजतिवाद । भा १५ निमित्त नैकाध्यमगमयति । ताहगो सहप्रयोयानुपपत्ते । न पलु पृशता गिंशमादिशब्दगोचर अपितु अमि- भारनाचिधिपूर्वकश्च सर्वत्र पस्चर्यकार:विधि | धेयाग्निापिततया गम्यगाना । तदिदगैकाधिकरण सर भवति । या शहादार ३४२ विपर्ययसाधनम् - . ।

·भावनाविवेकः ३०३२ भावनाविवेक अपि च-- विदोपाभिधानोवयनमेवेत्यम्, इति चे, न, तस्या. | मन्येत । बक्तयः स व्यापागे यदि समीहितकाोप- प्रत्ययार्थत्वेनाभ्युपगमान् । प्रययस्य चैबे याचक्भेदा- | उननागुणः साध्यस्वभावो घर्मभेदः उपेडया तथा व्यप- हत्ते वायनानालायोगान् । देयो न धावपस्तयाविषयमनिवर्तत इति । घातबस्तु नानात्मान. क्रोतिसमानाधिकरण त्या तदर्थ अय परिस्पन्दस्तदा तदामना घात्यर्यानामविह्न भेदागियायिन इचि सापाम् । भावनात्यम् । अस्पन्दमानमाधनेषु 'आस्ते' शेते' 'यते''जानाति' इति चामतकेषु तदभायमसद। भायाभावे प्रयोगत्य द्विधाऽपि सलु दर्शनार । [उन्मेक:- अपरेपां तु दर्शनम्- आत्मर्तृग: धात्वर्थवर्ति सामान्य करोत्सर्थमुपागमत् ।। प्रयनो भागमा भूतादि कर्तृका यागादिधात्वर्थात् पति- 'किं करोति, मण्या मनति' इति न ध्वनिजन्य- | ति । स चारयातमन्ययवाच्यः । तस्य म्पन्दमाना- मन्यत् । सदपि वा न विवक्षित घात्वर्यमान जिवासनात् । स्पन्दमानमाधनेषु पचति' 'गच्छति' 'आस्ते' राथा च नाभूननादुर्भाचनम् । अतो वस्तृतसदभाऽपि शेते' 'यजते ' 'जानाति' इत्यादिषु च समनात् प्रगुनमानस्य करोतेरिह कुतस्तदर्य. १ । | सर्वनाल्यातमवदिति नास्ति अन्याप्तिदोपः । सन्चैतद् तया ' का किया ! पाक: ' इति भास्वर्यमानम्यान दूषणायोपन्यस्यति । जिशाप्तनात् भावनायास्परामान भावनाविशेषनिमित्त व्यापारोऽपि भावना । मैाधिकरण्यम् । गम्यमानापेचमिति चेत्, न, निडन्ते कर्जन्तरेऽस्य नाट्यातं धीमाम्यानोपचारत' । पपि प्रसङ्गात् । प्राधान्याचिन्नेम्वमियचमिति चेत् । [उम्वेक;- ' पतति' 'रथो गच्छति' 'अमि- न, पहापि तद्विशेषमान् धात्वर्थग्य तलवगायत्वात् । चलनि' इग्यदिनादिक्तपु प्रात्नाभावादारयातप्रयोगा प्राधान्यमभिन्नम् । अतः सकल शायर्यानुयायिन. क्ोते. नुपपचिरिन्यथैः ।। वसामा यमर्यो नाभूनप्रादुर्भावनमिति शन्दप्रवृत्तिविदः योऽपि मन्यते मुकर पुरुषप्रन्यारमवेदनीय वेतनम्या- | रमन. [उम्बेक.- 'परपुरुषप्रन्यात्मवेदनीय श्वेतनम्या- दया चौचु. मियापचना धावर. ध शायठे | रमन ' इति मानभ प्रत्यक्षमुपन्यस्तम् । ] औदासीन्य- निसारना. पयत्यादप, इन ? यदेपा करोतिसामा प्रत्युत्युपलपरमाणारमा प्रश्नादेशन्दमदनीयो न्यापारी नाधिकरण्यम् । यस्तयः बिपासामान्याचनाः, तिया गानना । कन्तिरेइस नारयानं प्रयुज्येन ‘कूट पतति, निशेषरचना. पचयादय ।' रयो गच्छति, अग्निलति' इति । मथ मतम् , ने मायरहितो धारवर्य, 1 सर्वे। तेन धानुगोचरनिर्वृत्तिपर्गन्नत्वाच्च कर्मता ॥ सत्र यदि यात्यय भाव्यं सेवास्तु भावना । सर्वन तम्य न परः करणाभिमतेऽप्यमौ ।। इति । वर्गभूतिसमर्थोऽन्यो व्यापार: योऽनुपागतः ॥ [ उम्बेक.-यनापि पावर्षस्य वामाधिकारे रणव मा पमरनम्मों हि व्यापारो मावना | घान्यय एव सर्वमीमासरिए मवापि प्रयत्नान्तरानुपलब्वेर्न फलस्य चेन् कम्पचिहात्मलामनुकूलरमा स एव भावनाऽस्तु, न कम वक्नु शक्यते इत्यर्थ. 1] तदतिरिव्यमानधरोरा । एप चैन सटु स्वर्गादिषो. पुरुषमपत्नो हि धात्वर्थनिचिनानापवर्गीति सर्थन दयानुएल यागारिघापर्यभेदममा व्यापारान्तरमुपलमा- | काम्ये नित्ये नैमित्तिके च तलमंतामसङ्गः ग्यापार- मदे यनु गायनान्दोगिनिविदोन । शगाव एर तु विशेषानुपसम्मात् । न हि काम्ये प्रयोगे करणानिमतस्य स्वर्गादिफ्लोदयाय नोदितास्तसमर्यनया तथा व्यपदेश- पापयंस परसात् तत्साध्यवर्गादिपटविशेषधापनापन- मईन्ति 1 अयापाररूपया पास्यस्य नैमिति यदि मेद समस्ति । अपूर्व तु न प्रपलभेदः । । च कर्तृ- प्रतिपेदिर। अपि च- विचित समन्यते । तर, ·- भावनाविवेकः ३०३३ भावनाविवेकः न्यापारः, करणयापारयाम्युपगमात् । अन्यथा व्यापार धातुप्रत्यययोवांच्चै प्रतीयते न हि किये । सकरात् वारफभेदाभावपरागात् इन्यलमतिमसङ्गेन । संवन्धो नावकरप्येत द्वयोः साध्याभिधायिनोः ।। कर्मणो भावभेदं यः फलावधितया वदेत् । [उम्वेक:- यदि प्रत्ययः क्रियान्तरमाचक्षीन सतो तस्यादृष्टफलेग्विष्टमनुष्टानं न घुक्तिमत् ।। घानुप्रत्ययपोर्वाच्यं मियादयं प्रतीयेत । न तु नियमाण- [जम्वेकः-अपर मनम् । फलपर्यन्तं वर्म कर्तव्य- उपनिष्ट क्रियादयमुपरभामहे । अतो न प्रत्ययः क्रिया- मंचंग इति । ] तया नोटाते 'यजेत सर्गकामः' इत्येवमादिमिर्वात्यैः । 'येषा नस्पती.' (१४) इत्यारण्यात- तन कर्मस्वरूप पात्वर्थः , पलपर्यन्तत्व त्वाख्यावार्थः । सा च भावनेति । तदेतदपि निराकरणाय दयति-धर्ती मावर्थः साध्यविन्या मोपेयते । यदि च प्रत्यः कियान्तरमाचक्षीत क्रियाहयं प्रतीयेत 'ओदनं पचति, कर्मण इति । एवमुपन्यस्य निराक्गेनि-तस्येति । अष्टफलेषु यागादिपु फलपर्यन्तत्यरूपम्याप्रतीयमानत्वाद- क्रोति घटम् ' इति यया । तस्मान पास्वयंन्यतिरेकिण्या. भ्युपनिषयसरूपो नियुगोऽपि मानुनिवेदित्यय. 1] ख्यातेथे कियाऽस्ति । साभ्यम्य च साध्यान्तरेण राया- दर्शनात् तदभिधायिनः मतिप्रापयोः समभियाहारानु- धातुर्हि फर्मम्वरूपमा नेणोपादत्ते आल्यातोपसदानात्तु पनिः। भावनारमनाऽवगम्यते । तथापि, यायता धर्मक्षणोत्पाद [ उम्वेफ.-- 'थेपा तूपत्ती ' इति भावार्थाधिकरण- निननेष्टम यापयति तायल्पाएयारा प्रयुज्यते । अतः मने पावर्षम्य साध्यात्मनः निषावमुक्तमिति कुतः स्तेन तेन फत्पादनिचयेनापरिग्यमानः स स कर्म- करणायममयः । ततश्च मियान्तरप्रतीतिः स्यात् । ] क्षणोत्पाटनिचयस्तेन तेनाख्यातेन थमिधीयते । तविद वरणवात् घार वर्थस्यानुपारम्भः इति चेत् । पलायधिक कर्म भावनात्मतयाऽवसीपते । नाभा यमान [उम्येक - ननु च रणसादात्वर्थस्य निथाकारक- पट भावनायामिति । फगेत्यादिकायस्थाऽऽल्याताय । पचनमोरपपन्न एव समभिपाहारः । न च गुनविरोधः । तथा यतेन यया मिचिद्भवतीति दर्शितम् । एवं तस्य भावनासापामनिपादनपरलादित्पभिागेण मोद- मयस्साभेदेन भावनाकर्मगोमैदः । उक्त च- पूर्धापरीभूत यति- घरणत्वादिति । ] मायमाख्यातमाचष्टे 'अति पचति' इत्युपगमप्रभूत्यपग- 'येषा वत्पनी' इति विरोधात् । पर्यन्तम् । तर प्रति प्रणमपवर्गवतः कर्मणः काउपक्रमाप [सम्वेकः- तय धात्वर्थस्य माध्यत्व प्रतिपादनपरसून यी फरपेक्षया नु कम्यते इति यो वदेत , नस्य | मन्यमानः परिहारमाह-न येषामिति । ] प्रत्यक्षमा नर्ममु काममारम्भविगमौ कल्प्येते, पुरस्ता- नई सद्भावनाभिप्रायम् । नामपदार्थम्य धात्वर्म- परस्ताच उत्पन्तनर्मक्षणपचपपरिज्ञानात् । अदृष्टफ्ल.! सबन्धे दृष्टार्थता अपेश्यते, संबन्धपनिपादनार्थत्यात । फत्पनिलपि पर्यन्तपरिमाणभेदेषु का प्रतेि १ न हि [उम्चेक:- नामपार्थस्य ब्रीयादेोलर्थसबन्धे या नियुनोऽप्यप्रसिद्धविषयविशेषः मातिनुमईति । प्रत्यै दृष्टार्थता तदपेधितमाध्यसाधनराबन्धप्रतिपादनार्थत्वाचस्य या पुर.फलादर्शनादकृत पासार्यमाश्मानमवमुष्पमानो न स्त्रय] विस्तुमर्हति । शास्त्रात् फ्लोत्पत्ति प्रतिपय विरस्पति, अपिच- इति चेत् , न | कृतशास्त्रार्थस्य फलोत्पत्तेः , फलोत्पत्त्या माघेनापि धात्वर्थ का?रिति समागमः। च कृवशास्त्रात्यादितरेग्मभयप्रमादित्यसमनिप्रण्डन । अक्रियात्यादन्यरोधाच्छाब्दयाकरणस्य च ॥ प्रवमनुसराम । [उम्बेक.- धात्वयंभावनयोः वारक त्वेन कारका- [उम्बेक:- प्रकृतमनुगमः इत्यपस्थामेदपश्चादिन नरमेयेन च वाटादेः बारवान्तरम्य सबन्धो न समब- मत्यन्त यतिरेकपलं दुपयितु यल्लीम इत्यर्य. 1] तीति । न चेतिकर्तव्यतामना वाशना मापनानुप्रवेशः मी.शे. ३८.

·भानाधिवेकः भावनाविवेकः 'का पचति' इतिशम्दात् रणवई पाणा कर्य [उम्बेक:-'धास्वयं फलमेद च व्यापारो दृश्यतेऽ- मावेनाप्रणात् । अत. 'पाः पचति' इति समभिः | तरा' इति पाठान्तरम् ।] घ्याहारो न स्यादिति शोमार्थ 1] योऽपि व्यवहितफलेषु दृश्यने, सोऽपि हन्त्यादि- न तानद्धारार्थसबन्घिता वाठानाम् , कारकापा क्रिया- धात्वर्यान्तरात्मने न प्रत्ययार्थ । प्रयत्नान्तरजमा न पेडियामतदारमना वारकान्तरेण मंगमायोगात् । नापि | प्राचीनधातुमोचरम्भावनीय इति । मारनाम नन्धिना, तस्या शारकान्तावर रयान् । नाप्य- { उम्वेक'-- अतो पथैव पाकादेः पचत्यादि- शामराया रानप , गादत्मान् परणयस्त । तदेव यत्र पात्वर्यस्य प्रयत्नान्तरजन्मनो न प्रपयार्थख तयामापी- करणभाष. क्रिपाया तस्या अबरुदत्वाद्वात्पथें चानिया-त्यर्थः । ... ' म प्रायो घातुगोचरप्रमावनीयः' इति रमनि अरणागत् ‘फारः एचति' इति सबन्धाभाव । चिरपाठः । तत्राप्ययमर्थ'- यद्यपि व्यवहितपरोपु अप्तिममाघनाद्वारः सबन्ध इति चेत्, न, अन्यवः | इयेनादिषु व्यापारान्तर प्रयपवाच्यमस्ति तथापि स धानेन सन्धयात् । न हि मृदा परम्', 'काठः पवति' इति सम, सबन्धारगम । एकत्र तैरावाड्या- द्वितीयः फलधर्मकोऽम्ति, य. प्रत्ययशाच्य. म्यात् । यत- |रर्तृव्यापारः पचन्यादिधानुगोचरप्रभावनीय एव । न हि दत्यनाम्य पपेक्षगा। स्तदवयमेव प्रत्ययानर्थक्यम् । धानुगोचर. प्रभावनीयो [ उम्बेक:-- अर्थाशितगायनाद्वारपरन्धाभ्युपगमे प्याहितसंबन्याम्युपगम प्राप्नोति, अपेशिवाश्रुतक्रियाव्या-। कर्मणा च करोत्यर्थो व्याप्तोऽतस्तदयोगतः । पस्येनि विग्रह. । पापादिधात्यर्थकर्मक इनि यावत् ।। हारपूर्वकररान, मृदा पटमितिरत । ने चेह तथा, तदभावः प्रत्ययार्थसाधनेऽपि विभव्यः ।। गभुनक्रिपानपैठणात् । यषा ‘पटम् ' इत्युक्ने करोती- त्यभुता रियाऽपेश्यते नैवमत्यर्थः । [उम्वेक:- इतश्च न क्रियान्तर प्रत्ययवाच्यमस्ती- विष्ठियन्ति पचन्तीति न विशेषः मलप्यते । स्याह- कर्मणेति । नियमापनिवार नियायालयमावे फ: प्रत्ययार्थो धानूक्तव्यापारे यदि यर्तृता ।। नियामात्र इत्यर्थः । यथोक्तम्-'करोतिः क्रियमाणेन [ उम्यैक'-- उमयन प्रयोजश्व्यापारवचनरनात् कविवर्मणा विना ति। मनु च गत स्वारका प्रत्ययस्य पायोमिनित्यत्वारियर्थः । ] उत्पादावस्येव स्वर्गादि कर्म । यत्तु तत्र कर्मदिर्न जायते, अपि च, विलियन्ति परन्तीसुमया प्रयोजक- दत् द्वितीयाऽभावात् । तदभाषस्तु भारपर्यशरकविषय- प्यापारम्प प्रत्यपेनामिधानात् धातुभ्या र विक्न्नेिरिति खात् कारकरिमनीनाम् । तथा च 'उग्गयामोदन नार्ममेदः म्यात् । नास्त तारतमैदेन प्यापारमेद., मालदस पचेन्' इति धापर्यकारयेषु कारवरिपनायो दभिधानान दोषः । तथादि, विकिरयन्तीनि सादुलाः दृश्यन्ते, म भावनाकारयेषु स्वर्गयागादिष्पित्याशक्याह पवरः, परन्तीति देयदचाश्या । पुनर्भवान् कर्नशग प्रयापति । अम्पायमर्थः- प्ररथयार्यमापनाकारणेऽपि मदमाह, यदि बाघन नियोगादिकम्, १५ ताराना रिमतिभिर्भगिरायम् । कर्मणि दिनीपात- जंगम्, देयमच रस कार इति अविषपान । करणयोस्तृतीया । मारिपिजिविषाने विशेषा- भरगुगवया पाना अभिधीयमानण्यापारताक लानुपानात् । न च मर्गे द्वितीया पक्ष्यामः, अतः कर्म प्रत्यरार्थ., कन्स गरम्य मापनाया पानुन शामिपानात् । नास्वरिपागम्पवे। फरापमापनानासादारपर्चा पायो करोने गदा मुम्मसरायोगदग परोसर्षामा पामः । पार्षध पावर प्रयायः । नाम । घनिधिहेगेर धूमामाग्म । नपादि, न जानु नेउमाम्। पता पर्गन। पीय स्वायम् । 'भागी मुगगम्' नहि पात्यपंपरण, परभेदभावन.॥ पीर संघा..

·। भावनाविवेकः भावनाविवेकः [सम्बेक:- सफर्मकन्चात् क्रियायाः क्रियमणाभावे [सम्बेक:- ननु सामांसस्थमित्वावगतनियोज्य- तदमायः, यया व्यापकान्यभावे धूमाभाव इत्याह- । पुरुषप्रतिपचेरविवक्षितरवादपवीतस्वर्गमानप्रतिपादनपरत्वं करोतेरिति । ] | वर्गकामपदस्य ततध पुरुषान्तरयोगो नास्ति । एवं यदि मन्चीच हंगतिसमर्मविभक्तिभेदामाबादेयम् । चायमों भवति- स्वाय यजेतेति, वदेतचोदपति- वयाहि, घारपर्यसाधनारगाहिन्यः सुधिभक्तयः, प्रत्ययार्थ- सर्गायेति । ] नियोगमणि वर्गकामादौ सदनात् । खर्गाय याग इति च धात्ययेनापि संबन्धनात् । [ उम्क:- अम्यायमर्यः- प्रत्ययार्थभावना कर्मणि [सम्वेकः-न चतुर्थीनिर्दिष्टस्य कर्मत्वं गम्यते । स्वर्गादौ तारगे विधिपर्यायनियोगम्मति च यागादो 'मुक्तये पचति' ' द्वारे भुक्ते' इत्यादौ सत्यपि द्विवीयातृवीये कर्मफरणविभती न दयने । नियोग- सृप्त्यादे। चयनिदेशे ओदनादिकमिय क्रिया धर्म यागादेविषपत्येन । प्रयरार्थनियोगमणि वर्ग- प्रवीयते न तृप्यादिवमिकेत्यर्थः । न च कर्मणि चार्थी कामादाविति पधिकरणे सगयो । स्वर्गकामादौ शब्द सर्यते । यदि चतुर्थीनिर्देशात् कर्मराबन्धोऽभ्युपगम्येत प्रत्ययायनियोगार्मणि विषये कारपविगक्तिर्न दृश्यते | ततसदविदोपादात्यय प्रत्यापि स्वर्गादः कर्मत्वसबन्ध- इत्यर्थः । यद्वा सामानाधिकरणम् । सिधान्तयादिना | प्रसङ्ग इत्याह- स्वर्गायेति । तम्मारकर्मामायात् क्रियान्वरा- स्वर्गकामादिशब्दस्य फटपररवैनाम्युपगम्यमानत्वात् । भाव इति सिद्धम् । ] ततश्चायमर्यो भाति । स्वर्गादो भायनाया विधेश्च कर्मगि । तुल्यार्थत्यं भावयति भवतीति प्रसन्यते । कारकरिमकन्यदर्शनादिति 1] का प्रत्ययार्थी पातूकव्यापारे रालु कर्तरि । नय वार्तम् । एवं सनि शेयत्वे सम्धहेतोः षष्ठया माययति घट ( कुम्भकारर, भवति घटमित्यापि अन्याहतप्रसरत्वात् । प्रमज्येव । तुल्यार्थत्यात् । तथाहि एकत्र कर्तुः ) कुम्भ- [उम्येक:- गातांत इदमागतं न प्रामाणिामिति । भारम्प व्यापार णिजावटे, अन्यताख्यातप्रापय इति न यदि वगम्य द्वितीयाऽमायाकर्मणोऽनभिव्यकः कर्मवं मियतेऽर्थः । प्रोजक यापारो णिजः कर्तृव्यापार न विवक्षित ततः ‘कारकाणामविवक्षा शेषः' इन | पाख्यातार्थ इति नानार्थव योऽपि मन्यते, यान्यन्तेनेह न्यायाचन गेपलचणा पष्ठी स्मात् म्वर्गस्प यनेतेति स्पर्ग- | प्रोगकमेदः । यदि साधनाना प्रचयिता निपचिता मावनपोः मुबन्धप्रतिपादिका । न च वामपलमामहे । ना स चैकः अम्मकार एवेति व्यापारामिधाना तेन न कञ्चिदुद्भूतः कर्मसंबन्ध इत्यर्थः।] जुलार्यरम्म् । घट, कर्ता, प्रयोजाः कुम्भकार इति अपिच प्रत्ययार्थभावनाकरणात्यर्थनामधेयेभ्यो विश्न- चेत्, कथमनी शिनुः माधनप्रवृत्तिनिवृत्योपटस्य कर्तृत्वं जिदादिभ्यः करणनिमन्तिमीक्षमाणे दमध्ययसानुमति । | साशं मुलालमतिक्रम्य १ अधागुणनो धातुनाऽभिधीय- अस्त्येत कर्मसबन्धः ' यजेन स्वर्गशमः' इति चेत् । मान यापारतम् । स्तहीदानीमायातायः १ घानुना:- [उन्येक:- नन 'स्वर्गकागः' इत्पन पदं स्वर्गः | मिहितत्वात्तयापारम्य । न च न्यापारभेददर्शनम् , येन श्रूयते । स तु पुरुषार्यरवेन माध्यत्वयोग्यः, भायना च पानुनत्यपयोविभागः स्यात् । करणचं च शब्दतोऽन्यतो भान्यापेक्षिणी, अतोऽस्पेव कर्मसंन्यो द्वितीयामन्तरेणा-या पात्वस्योभयत्राप्यविशिष्टमिति दुर्वा तुल्यार्थत्यम् । पाति चोदयति- अस्त्येवति । अतोन प्रत्ययो भावनावचन इति मुक्तम् । न, पुरुषविशेषणत्वेन साश्चादसंबन्धात् । 'खर्याय प्यन्तस्य भवतेरर्यः केनांशेनाभिधीयते ॥ यगेत' इति माशाउंगतिरिति चेत् । न, अमरूपत्यात कर्मरूपसंबन्धाभावम्य च भावनाभिधानामारहेतृत्वात् । पर्नेव्यापारदृष्टभ्य पच्यादौ यदि मावना । अमर्मता च चतुर्थीनिर्देशात् । धात्वन्तररुप. स्यात् सोऽप्यधिभयणादिकः । .

·भावनाविवेकः भायनाविषेशः समेतेति । पदार्यः । । यदि च कर्न यापारो भावना, स च पच्यारिया | मर्द कोतीति शीप्रमन्दादयो विशेषा इत्यधिवे विश्रयणादिक., त पचिरेवोपादने । अन्यथा सिध्यति- ( रायाह---शीममन्देति । ] विक्लियनिम्यामनिरोधः स्यात् । याच्यो लक्षणभेदश्च तन्न धात्वर्थभावयोः । [उम्बेफ:--अस्थायमर्थ.- यदि सिद्धयति विक्ति. मायः परिस्पन्द इति यजसादाबसंभय. ।। यतीतिवत् पचिरपि प्रयोन्य यापारवचनः स्यात् तनस्ता- [सम्वेक:- यदि च धात्वर्णभावनोंौदः स्यात्ततो विव देवदत्तः एचवीति कर्तुमेदेन सामानाधिकरणं न घटपटयोरिव रूपमेदोऽपि दर्शयिाय, 1 न चाने दर्शयितुं शक्यते इत्यभिप्राणाह- वाच्य इनि । ] अथामि नोपाददात तगाप्यधिश्रयत्यादिधात्वन्तरार्थ ननु शक्यते एव रूपभेदो दर्शयितुं स्पन्दारमा भावः इति नान्यो धात्वर्यादारनापदार्थ. [ अय मतम्- अस्पन्दामा घातपं. इति, इत्यागक्याह- भान इति। करोतीत्यन्वितावभाराम्य प्रत्ययन विषयायानुवनात्मा अपश्य व भावनाधास्वर्थभेदयादिना तयोः स्पष्टो यावृत्तानग्रहणगोचरेम्पो धात्वोऽन्यो भावनापदार्थ रूपभेदो दयिद यः । अस्पन्दारमा घातर्थ स्पन्दात्मको इति, तदसत् । एवं हि सामान्यणपुणानुपातितया । भान. इति चेत्, एवमस्पन्दमानामाकयु यावे चान्वयंसामान्यस्प एव स्यात् । न पदार्यान्तर भावना-मानातीशस्यातायु तदभारप्रसनः । गन्छन्यादौ न धात्वर्यस्य मायनान्यसङ्गः। चेतन यापारस्तु पुरसात अथ मतम् , सत्य साध्यतमा सामान्य न गोलादि-प्रन्युन । बत्तपतया । तस्याः प्रतिपुरूष श्रीधं क्रोति मन्द क्वैप परिस्पन्द. ! न गल्बषमाधयामिभनादेन फ्रोतीनि स्वसामान्य विशेषाम्या योगात् । धाटवर्थति तु गम्यते करणसामान्यमन्गदेव । [ उम्वेक:- स्पन्द इत्ति विभागाभिप्रायमेतत् देव- दचादेः सयोगविमागरक्षणम्तभावोऽन्यः परिम्पदो न अन्यदेव हि घात्वर्थसामान्यकरणात्मकम् । गम्यते इत्यर्थः । अन्यच भावना नाम साध्यत्वेन व्यवस्थितम् ॥ कथं न गम्यते १ यश सत्यध्या भये प्रत्यक्षे क्दा. तदेतदपेशणम् । तपाहि- चिञ्चलतीनि प्रत्श्या प्रादुर्भस्तदतिरिक्तमर्थमाटम्बते । न क्रियाकरणामारेकै ज्ञाने अनुयायिनी। नैतारम् । कार्य विभागसंयोगलक्षणं चलतीति धी । यतः प्रतीम: सामान्ये द्वे माध्यसमथायिनी ॥ आठम्यतां ततो नान्यो विशेपो लक्ष्यते स्थितान् । नहि परम मिति नियामारस्यतिरिक्तऽयें [उम्वेक:- चल्तीति पन्ययम्य देवदत्तकार्य- पयादिषु प्रपयः, यतः रियाम्पत्यतिरिक्त करणात्मकं | रायोगविभागालम्बनवान , सयोगविभागविरक्षणस्वभावो- चारवर्यसामान्य कप्येव । ऽन्यः स्मन्दो देवदत्तात् गम्यते इन्यर्थः । शर्यमित्या. शीप्रमन्दादिय धात्वर्थसामान्यसेव करोतियाच्यस्या- तम्बनगतमादाचिमत्वेन प्रत्ययकादाचिस्ता दर्शयति- बान्तरसामान्यमेद शिोगादिरियावत्यत्य। तत इति । विनात् निश्चलत् चरतो देवदनस्य संगोग- उकच- विभागावर रिशेपो न तदतिरिक्तो भवदभिमतः स्पन्द न हि धात्वर्थकरणः फलभेदप्रमायनः । धान्यथं फलभेदं च व्यापारो दृश्यतेऽन्तरा ।। से रिलु परिस्पन्दोऽवगोचरः पूर्वोत्तरदेशमगोग- [ उम्चेक'- यदि नियाल्पा प्रत्ययवाच्या अन्या विभागोऽम्युपेशने । तथा च गावेव गोचस्यत्वेष मानना मरता नाभ्युपगम्येत पम्य तर्हि शीप्र क्रोति | प्रत्ययः । न गलु पूर्वोत्सग्देनहानोपादाने अप्रतिपद्य- उक्तंच- इसधः।]

·भापनाविवेक ૨૦૨૮ भावनाविवेकः न, नियवदेशाधारणवीते । इह प्रानो नहेति नियत | चारिण्याच । तयाहि, फर्मकार्यगमयायिन सयोगविभाग प्रन्ययो न देशविशेषसयोगाप्रत्यक्षतायामवकल्पते । सस्कारा. मणि च सति नियोगतसासद्भाव, तत्कायर्या- [सम्वेष -नियाकारणसंयोगविभागलवगायनु- नुमिवस्य देतोस्तदमावै सत्ताप्रमाणमावात् । माने य वचन देश प्राप्त पीयनुमान सानामुमिति । [उन्येक यऔर परिस्पन्द र पाण्यादी न च यद्देश दिया तद्देश एव सयोगोऽनुमीयते इति | सपोगविभागौ वेगास्यश्च सम्कार प्रवर्तते इत्येवाभप- वक्त यम् । कारदेशत्वात् रियाया मयोयस्य च द्विष्ठ लम् । सस्थरग्रहण दृष्टान्नाथम् । सस्कारवत्सयोग- त्वात् । न च नियतदेशवर्तिनी रिया निफ्तदेशमेव | विभागयो परिस्पन्दैकार्यसमपाय इत्यर्थ । कर्मणि सेनोगमनुमापयतीति वस्तु शक्यम् | याकाशस्याप्रन्य च सतीत्ययभिचारित्व परिस्पन्दे दर्शयति । यदिह सत्वे नियतदेशचित्राणायबीते । न चाय नियमो परिस्पन्दोऽस्ति सयोगविगागौच न जायते तनो पनि यद्देशति कारण तदेशवक्षेत्र कार्यमुत्पाते इति । चार स्यात् , न खेतदस्ति । सयोगविभागकार्यानुमेयन्य पादाम्याच रमलत्वपोमिनदेशयोरपि कारणभावदर्शन्। । सयोगविभागामाने सत्यसिद्ध कुतो म्पमिचार । ] वस्मात् प्रत्यश्च एघामासयोग इति विडम् ।] प्रयत्नस्त्यामस्थ , सत्यपि च प्रयले बहुपु संयुक्तेषु वियद्विवतालोकनिश्यावयानि धनवात् उपपन-किञ्चिरेर प्रयत्नादेशान्तर प्राप्नोति । मिति चेत्, सएप वहिं आकाशदेव इति तदन्मियोग विमानो प्रन्यो । [ उम्येक - बहुवपि हतादिपु यात्मसयुरोपु | प्रयत्नात् विञ्चिदेवान देशाता प्रामवदुपलभ्यते । उन अपि च प्रयवान मनमृत्योरपि सुयोगविमागयो यदि प्रपनहेतु मयोगविमागौ स्याताम्, तत विमित्या. सिद्धयो मत्यत्वरस्पना युक्ता, न ससिदस्य मण । ठाभ्यामैव तहि सयोगविभागाभ्या प्रियामनुमिमीमहे, | सयोगविभागो प्रतिपद्यन्ते । मंजन्यव तु निनवावयव- | रमप्रयत्ने उत्पन सयुक्तसमवायविशेषात् न सऽवयवा कादाचितचोरहेनुत्यानुपपत्ते । कादाचिस्त्वादेर च | वान् फर्मणो नियता एवावयरा सयोगविभागौ प्रति आश्चयमारहेर गयोगात् हेत्वन्तरापेशगात् । पद्यन्ते इति। नेवासारम् । यत - नियन्ये सर्वदा जन्म स्यात्सयोगविभागयो । अनित्यत्वेऽम्स यो हेतुस्तयोरेवास्तु तेन किम् ।। प्रसिद्धस्यान्तरङ्गत्लानित्यत्वाद्धेतुता भवेत् । अकारणत्यमन्यस्य यदि कर्म तत क्यम् ॥ [रम्येक - यदि परिस्पन्द सर्वदाऽस्ति रिमिति सर्वदा सयोगविमागौ न त । अप सोऽपि सयोग- घुटुम्मापने हि नित्यत्यान्तरङ्गत्वाम्या प्रसिदसहाय रिमागरदेव काशचित्तस्तम्यापि हेतुरम्युपगन्तव्य , स | यस्तु हेतुरिति व्यवस्थाप्यते, न तु अप्रसिद्ध समापस्य सयोगरिमागानामेय मयिष्यति, कि धर्मान्तयमपरि कल्पना स्पन्दप्रदेणेत्यय I] :-- तर तापन पूर्वाधै विकृति- मुटु तद्धि कर्म सयोगविभागाभ्या नित्यमनिस वा अनु | समवधाने इति । ] मायने । निदत्वे हेतु निधानात् हेत्यन्न गनपैशवान सदा तद्विपरीटम्य हेतुबमनुपपमिति । तादृशमपसिद्ध- सयोगविमागोत्पाटप्रसङ्ग । अनित्य रे तु तत्रापि हेतु सद्भावमपि परिकाप्यो इति यदि मत हन्त तर्हि मत्तान् उद्धवभिमवादेव तसिद्धिरिति रिमन्तगहुना मंगोपि तदकारणमापति । अय व्यधिकरणमपि सरधात् (केनचित्) कुतश्चन प्रतिग्याए पनि पस्तु मयते नियन्वाद ठरणासाय कर कारण | चारमति दत्तमंण पारणम् , योगदिमागणग्या किमप सयोगविगगयो न प्रयनादि अहिरवासात् व्यनि । सद येन घ्ट कारण परिलय मए मृग्यने । सरव्य- [सम्वक .

·भावनाविवेकः ३०३९ भावनाविवेका 1 [उम्वेकः- इदानीमुत्तरार्ध बमोति- तविपरीत- | अपि च-- स्येति । अन्तरनाम्यमिचारिविपरीतस्त्र अमिचारिणो | संयोगान्तं वर्तमान सत उन्नीयते कथम् । बहिरगम्य च प्रपत्लादहनुत्वमयुक्तमिति कृत्वा अन्दरग विभागतो मीयमानं स्थाणावस्येतदापतेत् ॥ मयभिचारि च कर्म कारमं संयोगचिमागयौरप्रसिद्धमपि [उम्वेक:- विभाग संयोगं च ठत्पाद्य कर्म बिन. कविवमित्युच्यते । तद्युक्तम् । सयोगविभागवत्कर्म- श्यतीति वैशेषिया । तेन विमागोपक्रम संयोगान्तं कर्म ण्यपि प्रपन्नम्य बहिरगत्वम्यमिचारित्वाविरोपादारण- | विभागपूनमयोगोत्तरकालं विनष्टमेवानुमीयते, न पन- सापत्तेः । अथ आमाधिकरणमपि प्रयत्नादिपारपर्य-मानम् । चलचीवि च वर्तमानप्रतिमाराः , दम्गामानु- सत्यान् निस्वापरयात्मरिमेषितं निवजार सन्द-गीपमान माननेवन् ज्ञान अपि नु धर्तमानसंयोगा- भारमने इत्युच्यते, ततः संयोगविमागदोरप्ये पवनः | लम्बनं प्रपञ्चमेवेति न्याय्यंम् । कारणं म्यादित्यविशेषः] ननु च विमागादेव क्रियामनुमाम्यामरे, तथा च मायेण च कर्महेता सयोगविमानाधिकरणा इति । वर्तमानप्रतिभागो न विरुप्यते संयोगान्तलेन तदा तम्य यविञ्चिदेवत् । वर्तमानलादित्यामटक्याह- विमागत इति ।' [उम्वेक:-अपि च गुरुस्थादेः पतनादिकमदेतोः यदि विभागानुमेयं ममत्युच्यते तथा सति स्थिते सयोगविमागेकाधिकरम्यं यस्तीति न यहिरवं वक्तुं स्यागावपि कर्मानुमानप्रमशः । स्थाणुस्पेनविमागस्य शक्यते इत्याह- प्रायेणेवि।] स्थाणायपि विद्यमानयात् । अथ देवविभागो लिङ्गम् , मच स्थाणोर्देशभनेन इवेनेन विमागः , अत: ययं तत्र हेनुमना च कार्येण वदः प्रागनुमीयते । वर्तमानापमासः स्यान्न क्रियाधिगमस्ततः॥ कर्मानुमानम् , इत्युच्यने तथा मति चलिन्दा स्थित ( देवदत्तादौ पृपिनादिदेशाविभागस्य विद्यमानत्वात् [उम्बेका सयोगविभागाम्या दामूनाभ्या कारण- कानुमानप्रसः न चाविरतो विभागो टिमिति वक्तव्य भूतः परिस्पन्टोऽनुमीयमानोऽनिधान्तोऽनुमायने न वर्त- दिमागान्तगजायां मंपिनागार्नमानासमासामाषपरना- मानः । न हि संयोगनिमागसद्भावकाले वर्तमानः परि. दित्ययः । सन्दः योगविभागयोः कारणम् । उमयोर्गनगेपात न संयोगान्तं कर्म संयोगोत्पादशानगोचरकालमनुमीय- समानकालयोः कार्यकारणभाव इम्यते, किं वदि । पौ-मानं न वर्तमानम् , संयोगनिमागौ न वर्तमानौ । शान- पयंगास्थितयोः। तेन यपि योगविमागकाल यावत् रूपानुरूपश्च पियः, न तु तरिपरीव । तस्माचोरेव परिस्पन्दोऽधिगम्यवे तथापि अनन्तरपूर्वकालया भत्त्या वनानि प्रत्ययविषयता, न तु कर्मणः । कारण न तन्काया । अतः 'नि' इति वर्तमानपरि- अय विभागानुमेयत्वानमुपजनय्य आसंदीगोन्पाद सन्दावभासो न युक्तः स्यात् । बसम्यानात् वर्षमानमनुमीयते इति, तदछन् । स्थाशा- बपि प्रसन्नात् । दिमागरम गुरुपत्यात् । 'तदाभानिमात्र च हेनुर बाते । पौरिय- तस्मात् गुगविशेष एव घानपादानः क्रिया, न तु विनिमुक्त कार्यकारणावणम् ।। ' इति 1] तदतिरिव्यमानात्मा क्रियापदाय:, यः प्रत्ययस्य पातो. कार्पोषजननप्रत्यनन्तरानं हेनुसत्व तदुपयोगि,, न | योऽनिषेप स्वान् । पार्यकालम , तस्य तदा सिद्धचात् । (अतः कार्येगेन [दम्वेकः- यथा चस्तीत्सवः प्रत्यः संयोग- मनुनिमान. दत्तात्रोधानुमिनीते, ने नमानसाटम्)। दिमागादम्बनम्रपा पचतादिनन्दननिता भनि प्रत्ययाः तया च फरिदात्मजन्मा ताः प्रमाल कियागोचरः | ॐदोगरिमागरूपमुगविद्यपारम्बना न तानिरिल- मासेन वर्तमानारह. पात् । क्रियाग्राहिण इत्याह-- तसाहिति । ].

·भारनाविवेकः ३०४० भावनाविवेकः मदपीति ।] उन, क यदप्यनुमानं यत्सधु साधना सनिहिलेषु सरनु ननु पुरुषविशेषणमेव न संभवति 1 अयोगान्य- कदाचित् पनाति प्रमो माति इति । योगारमन्तायोगाना अन्यतमस्यानि व्ययच्छेदासमवान् । पान्या च तम्यामापात् । [ उम्बेक:-- यत्पुनः कारक-पतिरिक्त नियाग्राहि । कैश्विनुमानमुपयस्तम्- उग्वाकाष्ठतण्डुरदेवदत्वादिकारक. [लम्चेक:- ननु स्वर्गस्य पुरुष प्रति विशेषगत्वं न प्रामसनिघाने कदाचित् पचीति प्रत्ययो भवति । कहा- मुहम् । निधि वि विशेष भारि । विदयोग- चिन मनि । उ पदि कारशारणक एव स्वत् ददा व्यवच्छेदेन यथा 'पीनो देवदच. ' इति । न सनान्य- सर्वदा प्रकार प्राप्नोति, न पम् । अतोऽन्व्हेनुक इति योगयरच्छेदः समाति, वन्यस्यापि यशदत्तादेः पीनवाए। निधीतते । सेन बाभूदान् पचतीनि प्रत्यनान् कारश- नाप्ययन्तायोग याच्छेदः । देवदत्चम्य पदाचिदन्नधया- भूता त्रियानुमीयते इति, सदसूपगार अन्यम्पति- बिना कारिचेः । अन्ययोगव्यवच्छेदेन यया 'पार्यो पनुपरः' इति । अन्यत्र तदमावस्य विचितवान् । मत्स्न्तायोगन्यमच्छेदेन यथा * गन्धवती पृथ्वी " इति ! अन्यन गन्धासमनात्यन्दामावनिषेधार्थत्वात् । न चानक- सिद्धेर्गुपनिशेपेण पचीसपि संविदः । प्रकारनपि विशेषण समवति । न तावदयोगव्यरटेन. कियापदार्थस्यान्यम्य नानुमान प्रकल्प्यते ।। अनुठानात् प्रागुत्तरकाल वा यागम्यारचमानवान् । य एलु ताडुलायर रिमागन्य्क्षण प्रशिथिलान-नापन्यौगन्यमन्छेदः, मन्यस्यपि कटाचिद्योगोपपचे । परसोगधने या गुम्मेदतम्य सनिहितेष्वपि साधनेषु नाप्ययन्ताोग बाच्छेदः, स्वर्गकामस्य बागायननुनिधनः कदाचिदापात् उत्रिवन्धन. पचनपि प्रा इति वन | कदाचित् कार्यम्वर्गवोगाभागात् , (इति) न पुरुष- निरापदायांनुमानं युक्तम् । दन एव तर्हि गुाविद्यपान , विदोपः सभवतीति चोटपति- ननु पुरयेति । ] अदाचि सात् नमन । अन्यथा माधनमनिधिमान एवेष साध्यन्नमपि तर्हि अनुपपन्नम् , स्वर्गस्य तया अनि- स्वान् 17, बनगोऽपि तथा प्रमदान् । कर्मान्तरानुमाने देशात् विशेषगन्यवायांदायनासबन्धाभ्युपगमात् । यते- चानरस्थापानात् । थगिसयोगस्य रमेश मापात् प्रय-मानेन्डाविशेषण पनिटरसाम्परिरुद्धम् । भारताचा तसेतोनं तम्य साधननिधिमान एव मावः । तम्यर नहि सयोगग्य कार कीजि चेत् । न, प्राला [बम्नेक -नु न पुरुषविशेषणं न्वर्गादि साप्य. देरेव पदेतोस्तदेनुलान् । तन् इत्य यागादि यतिरित- मम्युपगच्चमा । किं नहिं ! इच्छाविदोपणम् । तथादि, समझामादिषदान् कामपदोपात्तग्लाविशेषणवेन स्वर्गादि मारनामावान। गम्यते । अभ्यस्य च काम प्रति अयोगन्यवच्छेदन यागेन मावयेत् स्वर्गमित्वमः परिकल्पितः । विशेषगत्तमम्मी यामाह- वर्तमानैति । स्वागकामम्य यागे सुनियोगःसंप्रतीयते।। भीमाराकान् इतरस्यापि अनिरुद्धमवेच्छारिशेषशल समाह मारनामा यागस्व कप क्रमपेचाया स्वर्गादैः मतिष्यति । इच्याविशेषणस्यैव न पारमय पुस्तविशेषगम्यादि वर्ग येष्टम्प गामा कर्मवमव- पचिन् पुरुषविशेषगन्वोपचि 1 ननु चासाये म्यगे पायो । दाभाने तु मन्दान् विघटनेश परिकल्पन। कय वद्विषयिणी इन्य भवेत् । तेनेचाविदोषणवमान निमित्तो वाकायों पागेत मारोत् वर्गम् । पुरापिषम्य ठानुपपनम् । नेप दोषः । साम्ये असाध्ये या स्वर्ग नियोगे पागे गम्यने । तस्मिन् नानुटिने स्वर्गादिप बर्व बदिच्छा । न च निरोगत. साध्यमेवेच्छति, सोयो या भितरियवि नेर दा । न स्य- मुरगीवादी राज्ये या असमस्येच्छादनान् । उदेल मर्पः शक्पो म्युषगन्नुन् । पर्वमानहोनाह।] - %3D - ·मावनाविवेकः ३०४२ भायनायिवेकः स्यात् । मफलनिमित्वनोन्यवरापत्तै. । निर्मित तु यार [सम्वेकः- पूर्वोपरितोपेण परिहारान्तरमाह- अपि वीरश्रुन्युपसंझरे दानर्थक्यम् । अनुपसंहारे देवन् चेति 1] पुनपदेशादा वर्गधाम. पुनः प्रपोश्यते इति नान [सम्येकः-- यदि स्वर्गस्य साध्यत्वं नाम्युपगम्यते | यक्यम् । वतः फलनिमित्तयोम ये अन्यतरस्य निनिनस्य आपचे [ उम्पेक.- यत्त्येतदानर्गक्यं अस्मिन् पक्षे चोरि निमित्तप्रतिपादक स्वर्गकामादिपदं स्यात् । स्वर्गेष्ठा वापि न भाति, पुनविधानेन द्विगुष्ठानोपपत्रः । वेन चैन्ननति पजेत अपाश्चेति । निमित्र नु ' याचीच- | सामान्यश्रुविरतावत् सर्गकागो:मिहोनादि अनुतिति, गमिहोनं जुयात् ' ' यावन्दी दीपूर्णमासाभ्या योन' 'स्वर्गकागो उद्गात् ' इति पुनरनुपानं स्यात् । यस्वर्ग- इत्येवमादिसामान्यश्रुतिविशेषोपसहारयेटमम्युपगन्उयम्। वामस्य तु सहदेर । वेन पुनरनुष्ठानविघानार्थत्वादनम्या- : अग्रिहोत्रं जुटुयात् स्वर्गकामः ' ' दर्दापूर्णमासाभ्या व्यरच्छेदकस्यापि नानयंक्यमित्याह- पुनरिति । ) स्वगंसमो यजेव' इति जीनता स्वर्गकामेन सता होतय बुद्' नेदमा भगवान् ददर्श मलु बादरि:- न इन्य. पर वेति । एवं च मामान्यश्रुतेः अकिञ्चितन्त्वेन गुणसम्कार यनिरिताऽस्ति शेषता । न्यगुणपोः पलु मानसम्मेव स्यात् । कामश्रुतैरेवाधिकारार्थत्वात् । यदि योग्यता । अतः कारकविभत्तिनो या निकाला गेपमायो च सामान्यथुर उपमहारोऽयं नाभ्युपगम्यते ततो विशेष- गम्यते | सस्कारोऽपि प्रमादिः इन्दतो यग्नुतो या श्रुतनयाय स्वान : सामान्यजित एव स्वामया- कर्ममबन्धी र प्रतिपनशेष व उमुरोन क्रिया यायात् , नुशनोपपत्ते । तदेतदाह- अनुपसहारे इति । सामान्य- यागादिस्तु प्रयऽमतो देवताकर्मको वा का स्वर्गेगा अत्यनुप्रसंहारे सत्पेतम्या. बिशेष भुतेः आनर्थक्यं स्यात् । सरन्येत । भावनाकमंगा तेन वयाहित. साध्येत, सा स्वर्गकामस्य च तया सामान्यभुत्या अनुष्टानं चौरितमेव, च नास्तीति गम्यमानो भगान् बादरिद्रयगुणसस्कारे- किं पुनर्वचनेन गर्गकामो पत्रेत, म्वर्गकामो जुहुयादिति।] | प्वैव शेषभार्य मेने इति । स्पाचारदप नित्येषु परिहारो नानित्येषु । [उम्बेकः--द्रयगुगयो. श्रीदागिनोर्यागम्यम्पपोः [ उम्वेम:- एवं मीमामोन चोदिते सति पूर्वपश- | मानुसाच्यस्योगविमागरूपक्यिोः नीतिमिरझणयेविंढवी- पावाद- स्यातायदिति । यायन्ति अग्निहोतदशामासा- | यासाटतो भूतभयनिकषशात् याम्नस्तनिवर्तक क्लोन दीनि कमणि नित्यानि सन्ति पुनः कामसबन्धन | या शेपमाो गम्यते । सवारस्यापि ग्रहसंमार्गात 'ग्रह विर्धापन्ते रोपा पुन अत्यानर्थयात् भन्नु स्वर्गकामादि | समाप्टि' इति द्वितीयारादतः सस्वारस्य च संस्कार्य- पदं फलपतिरादकम् , पानि पुनः वटामसबन्धेन | निष्टत्ममिति । यस्तुतो या महादिसंबन्योऽवगम्यते । तत्र चोयले यया 'एनन्येव रेवतीषु वारपन्वीयमनिष्टोमसाम | प्रतिपन्नशेपत्य समागादिग्रहमुस्बेन प्ररम्धिनी ज्योति- वृन्वा पशुकामी होनेन यनेत ' इवोमादीनि कर्माणि, योमरिया गच्छेन् निरर्तनयोग्याम् । वन प्रयाणा क्रिया वेषु पशुकामादिपदस्य निमित्तार्थतमविरुद्धम् । अथवा प्रति शेषमावः पातुवाच्यो. सयोगविभागयोः रिया- अमिझोपादारपि स्वर्गकामादिपदस्स निमिचायन, न शब्दामिययोरल्यतः साध्यत्वात् । यागस्तु यजेतेत्येक फटार्थता । न हि भावनाऽभाषे म्वदिर्भायल सभवति। मादिशब्दारमतीयमान. स्वभावतोऽकर्मर एर प्रतीयते । गदि तु उगा सनि सामान्यभुन्यानयस मनति, भवतु ।। देवतापूनामाचात् वा यागस्य पूममानवेवताकर्मस्वं fi पुर्म ! सर्वथा तापदीदृशः शन्दायों नावगम्यते | गभ्यते । न कचित् ममूतः स्वर्गसान्धः । यदि त इति।] मारना स्यातसद्वारेण यागस्य सर्गसंबन्धो भवेत् । अपि चानयंक्य स्यादित्यनों नारगनु शकावे | मा चौक्तेन प्रारेण नास्त्येवेति गन्यमानो मानन् इत्यतम् । चादरियागस्य न स्वर्गशेषस्थमिति मेने इति । ] मी.को. ३८१ ·भावनाविवेक ३०४२ भावनाविवेक अनोच्यते- मनिधानानिभिरभिधानावा पाञ्चालवियोयोपहिते राजा अनेकार्थवमन्याय्य तेनविरण्यत । गम्यमाने को पना' इअनुपरितसामान्याचनस्य करोतिना तिद्वन्तेषु भावाभेदोऽनुमीयते ॥ सदस्य अदितमामा यविपरीणोत्तररातिना राजशन्देन 'घर क्रोति' इति तापनननोसादनादिश्रुतिविपया सामानाधिकरण्यम् , तथापापीति न अन्विताभिधान मागा रोतिराचष्टे । स च पचयादिसमानाधिकरणो चोत्रम् , नाप्यसामानाविकरणम् 1] "पि नायर वतिनुमति बनेकाथले निशान्तिकवात् प्रश्नपनिना हि सामायादेन व्याच्छिन्नसामा य सनोऽमिवेयनिययायोगात् अन्यमहाराजापत्ते । अरगत | विषया श्रुतय परिदृष्टसामानाधिकरण्यप्रयोगा को सामथ्यानुमारण च प्रोगोपचौ समर्मान्तरपरिक्रमागता याी १ पायालराज इति यथा । युक्त एव योगात् प्रवीतराघात अपवीत पनाच प्रयोगातरेऽपि चोवरे गामा निर्देश अरथा प्रभगत तदपेशापौर मोगान्तरनिज्ञान व प्रन्ययात् किं करोतीति चौसा स्यात् । मिदोपतम्नु मारनाया अमविज्ञातप-भेद वान् दनाया एनाधिगमात् । एक भावनाभिधानेन क्येनिना परोपधान र मानविशेषाया । तस्मान लिद्धसाधन न समानाधिकरणवया मारयानपदाना तविशेषामियायिलपियसाधन नाप्यस्यानता । मनुमीयते। [उम्वेक उस्मात् पाशादिशब्दोच्चारणे प्रत्यय [इम्बेक -- का विवृणोति-पा कोवीति । मनिधानादिमिविशिटे मारे गम्यमान न करोनि शब्द अनेकायत्वे हि कोतेस्तटुवागणे सति अक्षादिग्दय- सावितम्य साधनम् येनानथात् सहायोगानुपपत्ति देवाय सदेह प्रामोव मनेशान्तिवात् । २ च स्यात् । नामि विपयरसाधनम् । सामानाधिकरण्यदानात् । हारो नाप । दृश्यते चासो निश्चिगानिधन यया, 'को गना यानि । पाञ्चालान ' इति । नाट्यान्त प्रकरणादिपरामदशानिरपञ्च । तस्मात् भाननार्य एप तेन्यम्य अयमथ- चायमम्मत्पक्षोऽविद्यमानशात कोतिरिति । ] अस्वैर दृष्टान्तस्य विद्यमान वात् । तेन सति दृशन्ने न यद्यपि मन्पयो महान विशेषावगमायालम्, पद नु विरुद्धो हेरिति । अथा वृक्ष शिशपा इत्यस्यास प्रतिमेगादिनयत्ययानुरक्तश्यया थपघानम् , प्रन्यो समरि नाइटान्तठा । यथैव यत्र सामान्यविशेषनिव धन पि पोरयनियमान में पदयत् स्वतन मामा यमाने सामानाधिकरण्य तया कि पोति । पचति' इन्यन पियमाघाति, अपि नु प्रापधारया विष्णा स्वाथ करोतिप्रथयो ।] विशेषमेव समश्यति । सर्वथा पर तारदिगो वर्वते । भागाभावे प्रयोगस्तु न द्विवाऽपि निरीक्षित । तेन तारम्बतो मेट्रन्या घाखोरधानर समानस्फुट अन्तत सोऽपि धायगोचरो लक्ष्यते तथा ।। विपायामा विशेषाभिधानानुमानमनिन्दम् । [ उम्बक -आरजातसमानाधिकरणम्य नामसमाना ननु प्रत्यगम्य सामा ययामवमिट तत्तयमुमो धिकरणम्यैव करोते भावनाभावे न प्रयोगो दृष्ट, सामायामिधायिनोरेगाधिकरण्यम् । येन धाव्यवसामान्यपचन वमध्ययसीयेत । तथाहि, 'पाय [सम्बक - प्रययो मारनामामा प्रवचन , करोति ध्वनि' इयत्र मा यामावेन मागाभार उच्यते । स रवि मारनामामा याचन एप, न र यो सामान चायुन , सवस्य धारवर्षम्य अन्योसादासमारलेन पचनयो सामानापिकरण्यम् ।] मा यान्वित वान् । अस्ति दानापि मृदुतीय मनिनिष्पाद्य मुस दुप वा । यदि समयादातो मुग्न दुपया भेदोपहितसामा यवचनेऽप्यपृथक् चुति । मानतीनगेर सब धामनगमान् मान्यत्र नाम्युपगमवे को राजा यादि ? पाञ्चालान इत्यभिधीयते ॥ तन्ततो शाररथमेव माय बनो ध्वनन नरोतीति [उम्मंक - एवदुत मनात, यया पाालराज त्यत्र | सनोगविभागौ तसविन अन्टो वा पननम् । परिस्पन्दन ·भावनाविवेकः ३०४३ भावनाविवेकः करोत्यय इति । यदा का क्रिया! पाकः' इत्युदाहत । प्रत्ययेनाभिधीयेत । ततोऽमाभिधेयभावनानिबन्धनमैका- तनापि गायनाविशेषनिबन्धन सामानाधिकरण्यम्, न | धिरण्यम् , न पाक्चत् गम्यमानापेक्षमित्यर्थः 1] श्रुतपापनिरन्धनम् , येन पात्वर्यवचनता फरोते: स्यात् । इद भवान् पृटो व्याचष्टाम् 'पाकः पची, इत्यन तदेतदाह- लक्ष्यते तयेति । धात्वर्थो भिद्यते न वा' इति । को हि स्फुटं प्रत्ययमेद- घण्टा ध्वति इति हि भाव्याभावेन मायनामार मवजानीते ? तयाहि, तिदन्ते भाव्यः स गम्यते, न उच्यते । सर्वश्च धात्वर्यः पिग्निदसदुत्पादयति ध्वननमा तथाभूतो पनन्ते, भावे तद्विधानात् , शुद्धम्य च धात्व. यस्य नवम्याग्न्यानात् । 'धात्वर्थः केवलः शुद्धो भाव सुरा दु.राजानं वाऽन्तो धात्वर्य एव भान्यः । इत्यभिधीयते' इति । गहि भा यवं भावनासस्पता- [उन्चेक:-तन भाष्यातसमानाधिकरणस्य कोने मिति तिदन्ताना मोऽर्थः । गम्यमानत्वे हि विटन्त- यया भावनाभायें न प्रयोगस्तया दर्शयति-घण्टेति। ] धान्तयोीन भिद्येत, अविशेषात् । न हि सर्वत्र धापर्यस्य करणीय वर्मताऽपि तु न च साधनसाध्यसंयन्धा दावगमः, “स्थीयते' धचित्तन्माननिवृत्तिविरक्षायाम् । इत्यत्रामसङ्गात् । [सम्येक - ननु धात्नश करणत्याभ्युपगमात् कथ. [ उम्पेकः-- यद्यन साध्यत्वावगमः, हन्त तर्हि मिव कर्मत्वमुच्यते इत्याशक्याह- नहीति । ] भावोत्पत्रलारान्ते स्थीयते इत्येवमादी शब्दे कारक- यद्यपि करण धात्वमस्तथापि व्यापारसाव्यत्वात् कर्मः | सबन्धाभावात् धात्वर्थरय साध्यत्यावगमो न प्रामोति । सापि । तेन यदा धात्वर्यमावनिर्वृत्तिर्विवक्षिता भवति । अस्ति चासो । देवदत्तेन स्थीयते इत्यत्र स्थिति. क्रिपते नान्यस्य पठस्य तदा स्मनिर्देशो न विरुभ्यते ।] इत्ययोऽवगम्यते । तेन भायनाससकृतमेव साध्यत्वं न 'का किया ? पाक.' पनि चैहापि द्विविधत्वात् । कारकमान्थरतमिन्गर्थः । ) दाब्दार्मस्य श्रीवनध्यमेदेन नाभायो भावनायाः शब्दत- निश्च-- स्त दियोपलक्षणाप्रवणत्वात् पाक्शब्दए । पाक करोति पचतीसाल्यातार्थो न दृश्यते । [उम्बेकः-- लक्ष्यते तयेति यदुक्त वन विवृणोवि- भेदेन शब्दतत्त्वज्ञः पाकादौ न त्वयं क्रमः॥ का क्रियेति । उस्फ:- पचतीत्वस्य पाक करोति, इतीममर्थ यद्भावनाप्रतिपादकशब्दामावेन मारनाभावे सति निदर्शयति, न पानशब्दस्य । नेन तिइन्ते केनचिच्छ- भागेन पाकोऽभिधीयते केनचित्तरोत्यर्थ इनि गम्यते का किया। पाकः' इति सामानाधिकरण्य करोतेख्दा. गम्यमाने भावे पाबाटायपि तथा निदर्शनप्रसङ्ग इत्यर्थः । ] हत तदगुनग । पाकशरद एव हि मायनामतिपादक. । पनि पाक करोतीति विन्नपदार्य भेदेन निदर्श- नमाभिधेय एव शब्दार्थ इति व्यवस्था । किसहि । यत्परः यति नामतिपद्य मैदम्, पाकादिषु तु न तथा मैद- शब्दः स शब्दार्थ इति पचिना लक्षितभावनाविशेष- प्रतिपत्यभानादिति गम्यते । नियन्धनमपि ऐकाधिकरण्यमति न दोपः ।] [ उम्देक.- ननु तिइन्तेऽपि न पृयकरोत्यों- तिरन्तेऽपि तहि लक्ष्य एय भावोऽस्तु । नैतरसारम् , ऽभिधीयते, अमिधाने प्रमाणाभावात् । यत्तु निदर्शन तद्- यतः रार्धन कः पापो मुद्धिमेदमपद्धवे न भावनापरामर्ग- | शाब्दमेध मैद परिकल्प्य, यथा कस्यामिनिबर्तन को मन्तरेण न भाक्तमेतत् । तीति न तावत् पानादिनिवर्तन विषयोऽपरः करोत्यों- [उम्बेक.- यतः 'का पाकः '' पचति' इत्यत्र | ऽभिहितः । करोन्यर्थ एवाभिनिवर्तनम्, न च तत्रापि बुद्धिभेदो न स्यात् , अस्ति चाणे । तथाहि पाक इत्या अपर करोत्ययं सभवति योऽभिधीयते । सिद्धरूपो धार्थों गम्यते, पचतीत्यत्र साध्यरूपः । वच परिकल्प्य भेदं तथोपदर्शन पाकस्यामिनिवर्तन करोति सायल गायनासरावृत्ता, उसपश्चैिव म्यादि सा । मधेति चेत् । ।

·भावनाविवेकः भावनाविवेकः [ यत्तु धालय साध्यावं तनावल्यैव स्माभाविक दृश्यमाने बस्तुभेदे नेष्टा शब्दार्थमात्रता। मित्यभिप्रायेण चोदप्रति- परिकल्प्येति।] प्रत्ययार्थेनाभिभय सिद्धे तद्भावनिश्चयः ॥ न, पासादायपि भेदप्रतिपादन रागान् । [ उम्वेक-- यदि घात्यर्थभावनयोरतात्विको मैदी [ उम्बेक:- यया आशाब्दमेव मेदं परिक्ष्य न स्यात् उतः शब्दोपकल्पित एवार्य भेद इत्यभ्युपगम्येत, निदर्शयन्ति, वा व्यवसा यत्तिइन्ते निदर्शयन्ति- नन स्वेतदस्ति, प्रयलपरिस्पन्दयोः धातुघाच्यसयोगविमागा- पासादाविनि।] तिरिक्तयो प्रत्यक्षसिद्धावात् । शब्दोपासितस्तिदन्तेष्वपि भेद इति चेत् । अस्तु यत्तु पालादौ गाभ्यत्व न गरमते तत् प्रत्ययार्थन तावच्छन्दायमेदो वन्तुन्यपि उपपादयिष्यामः । सिद्धत्वेनाभिन्नत्लादिति तनाप्पाह-प्रत्ययार्थेनेति । ] [उम्वेकः-- तिन्नम्य तावदर्थरूपं भवनाऽली. दर्शयिष्यने व यापागयनो धादिवत क्रिया- फुतम् , तत्तु ताचिकमिन्यनन्तरमेव वश्यामः । ] तो न शब्दसामर्थ्यविलसितमिति युक्तम् । असति द्वि वस्तुनि तथा नाम मवेदर । नन्वेयं मायनाया अपि साध्यरूपाया भावनान्तरा रानन्धमापेशत्याच शब्दाय न गनुरूपक्सो पातस्तदपि तयेत्यनवस्या । यदि मतं व्यापारो हि सा विभाः । निश्चिते तु धातुभिर्भाव्यतयेहोपादानेऽभिमया- सम्पमेन तमाताहश पराधीनोपजतनम् । अनः स्वरूपा- स्थालसिदेः नान्यसम्पर्य यपेक्षेति । साबों-पि दहिं भिधान युत्तम ! न घेह तपा प्रमाणाभावात् ! सामन- समन्घस्य गम्यमानभावनापिपलान् । तपास्तु । वपाहि-यत: सोऽपि तथा अतथा या भानापादिततगाभावः समन्दव्यापारात्मोपादीयते । -- यदि धारयन्यतिरिक्ता भावना नाम्यु- [सम्बेक घनन्तादिष्यपि कारक्सान्धोपपत्तेः अन्यथा यापारे पगम्येत ततः गन्धिन्यगृहीते सति अगृहीतराबन्धः प्रत्ययः कथमिव भावनाबुद्धिं कुप्रथिन शब्दोपारिपतो मारकमेपन्धाशेगादन्यापारहन्धिनः पारकवानुपपरे । | भेद इत्युच्यते, इत्याह- समन्धीत । विभवः सामध्य- निसबन्धनमाविटरवात् काकभावस्य । बुद्धिमेटम्तु पाकादिषु प्रययोपादानेन सिद्धमावेनानु- उत्तराध पितृणोति- निश्चिते स्विति । मावन- मगात् । अनमिभवति चेत्यादौ न चानभिभूतरूपमन्य- | सबन्धस्येति । देवदत्तेन पाकः' इति धात्वया टप- याशक्यं घदर्शन व्यापारान्तरनिदर्शनेन निदर्शयति माय- | माणाव्याहियमाणप्रियतेः शन्दवाच्यभावनाविषयत्वादि- नाया इन। न च सिक्षमाध्यमोरकशब्दय विदद्ध मैदा- त्सर्थ, । ] मैटयोरिव गोयादिशु मिनप्रतिपययोपाटानन्वात् । तयादर्शनात् शाल्या पाट इति । माप्यभाररूपप्रतीतिनिदर्शनाम्या धापर्यस्य [ उन्धक- दृश्यने च गम्यमानभावनाविषय. रिटन्नेषु भारनामिनो धात्वर्थम्य वर्मत्वासनो न | कासमन्ध इत्याह-- तथेति । एतावत्युक्ते झाल्या करण र स्यात् । | सण्डः क्रिपने इत्येतापयर्थे वाक्यं समाप्यते इनि । सम्माचार्य र व्यापारात्मा यातुशब्दोपादान पल. मनममयों भावनानिया चेति साप्राम् । विष्ठियन्ति पचन्तीति न विशेप. प्रकल्प्यते । [उम्ये:--तस्मात् मल धारासिरिजमापनया, ऋते व्यापारनानात्वान् कर्तृभेदोऽपि ये इतः ॥ धार. एक व्यापारात्मना धातुनोगीयमानः प्रययाच [ उम्वेक.- इतय धात्वर्थ यतिरिक्ता भागा फाम वगसमर्थता गम्यमा भवनसमर्थ पापार- | अस्तीत्याह-रिति । यदि घरचर्य यतिरिका भावना वचनभावनाधिपाटान्दार्थ इत्याह- तस्मादिति । ) अम्युपगम्यते तदा निहि.यन्ति पचन्तीयनपोरपि शन्दयो- देवदसमम् । वधाहि-- स्तुत्याय मानोति । उभयोरपि विकिलायात्मापाक- मित्यर्थः।

·च भावनाविवेकः ३०४५ भावनाविवेकः विषयत्वात् । नगु परतीतिप्रत्ययोपात्तदेवदत्तादिकर्तृकः । पपनैः । असलपि व्यापारान्तरे भवति कर्तृभदोऽर्थ- पारोऽभिधीयते, विक्रिमन्त्रीति च नण्डलकः, अतः मैदश्चेत्य यापकमिद कर्तृभेदकारणमिति । ] कथम कार्यमित्याशक्याह- ऋते व्यापारैति । सत्य उच्यते-- पतमेदे राति अर्थभेदो मति । स एव धासतिरिक ऋते व्यापारनानात्यात् कर्तृभेदोऽपि वै कुत.। व्यापारानम्युपगमे ग युक्तः 1] रिर्वजो यजन्ति यजते यजमानः' इत्यगुणतो न नावनिरन्तेषु धात्वर्थ एव व्यापारात्मोपादीप्ते भानुनाऽभिधीयमान यापारम्य पसात् सालविशेषम्य विविलयन्ति पचन्तीति धात्वमिदात् प्रत्यगाभेदमसात् । ययभिनेयम्य यजमान यापारमात् 'यजन्नि कतमेदान्नामिति चेत्, न, व्यापारभेदमन्तरेण तदनु- माजा.' इत्यनुपपत्तिः । घाययतिरिक्त यापारप्राधान्य. पपत्ते । तथाहि, माधनाना नियोक्तृत्वे कर्तृन्क्षणे देव विक्षाया तूपपद्यते । नन्चन मिधानेऽपि व्यापारमेदस्य दनादय एव बारी न तण्डुराः । अगुणतया घातु- खातन्यपिवशाभेदात् गर्नुभेद: करणभेद इयातिशय- नाभिधीयमान व्यापारत्वं नु तण्डा एव कर्तारः । एतेन | विवज्ञामेदाटुपपयते । मिति पिदलति जिचि धागादि इत्यादयो [उम्बक-यापि धात्वर्थात् व्यापागन्तर नाभि. व्याख्याताः । तस्मान् धात्ययांतिरित्तो व्यापार उपैयः धीयते इति तथापि मात्यर्थे एव स्वातन्त्र्यपियवाभेदान् यस्तोऽर्यभेदः स्मेदध। पर्नुमेदो भाति । तस्मिभेव यजय यदविजा स्वातन्यं विवरते तदा 'यजन्ति याजमाः' इति प्रयुज्यते । [ नम्वेक'- भिनत्तीति प्रयोजनदेवदत्तादिक्तको यजमाने त स्वातल्येण विपक्षिने ( यजते) यजमान ल्यापायेऽभिधीयते । दिदल्तीति तु प्रयोत्यकाष्टादिकर्तृको इति । विवक्षात हि काकाणि भवन्ति, यया ' प्रदीपेन धारवर्षः । तथा छिनत्तीति देवदत्तादिकर्तृक एव, देघा- पश्यामि' इति व्ययहितमपि दीप करणन्येनोपदिशान्ति, भरनीति प्रयोन्यवृक्षादिक्र्तृक । राससे चैषा शब्दाना दर्शनक्रियाया तम्पातिशयो पियक्षित इति । ] धात्वर्थ यनिरिमय्यापारानम्युपगमे नुल्यार्थत्र स्यात् ।। किमिद स्वातन्त्र्यम् ! साधनाना नियोक्तृतम् । अपर. कल्पः ! स्यान्मतम् , मर्मसमराणिप्रियेप्येव काठादीनि पचतीति कथम् ! नियोग्यान्तरामाचात् धात्वयतिरित्तो व्यापारोऽभ्युपगम्यते । कर्तृतक्रियेषु | नियोक्नृराविषक्षा प्रयोज्ये न स्यात् । तस्मात् प्राधान्येन कथमिति । प्रतिपाद्यमानव्यापारता स्वातन्त्र्यम् । [जम्बेक:- अनेन गड़का दशांत । भय चाशद्वार्थ, [उन्धकः-- यस्य व्यापार प्राधान्येनाख्यात प्रीति कर्मम्ममा बिक्रियेषु विक्लियन्ति ५चन्तीत्येवमादिपूरेन तत् स्वतन्त्रम् । काठादीमि पचन्तीति कामदीना व्यापार मारण पात्यर्यातिरिक्त. कर्तृ यापारो नोडु शक्यते । | प्राधान्येनाभिधीयते । तस्मात्तानि स्वरामाणि । ] सदनम्युपगमेऽभिधीयमान्व्यापारवे न पक्षणे सति तथा चोक्तम् - स्पालीथे प्रयत्ने पप्यमाने स्पाली तण्डला एव सर्वनाभिधीयमानण्यापारवेन कारः प्राप्नु- | स्वतन्नति । वन्ति । न हि तण्डुलादिकर्मसमयायिना पाकैन प्रयोज्य [उम्वेकः--प्रयत्न तीह थालीन्यापास कम्यते व्यापारेगामिधीपमानेनाभिधीयमान यापारा देवदत्तादयो । यया पन्यमानमोदनं विमति । स्याल्या दि धार्यमाण मवन्ति तैन अवश्य कर्मसमायिकियेषु देवदत्तादी. औदनो नित्यने, नान्यया । तदनेन वर्मना स्याली गानभिधीयमान गापारियर्थ प्रपोययापारातिरित्तो ओदनपाके स्वतन्त्रस्युय्यते । अथा प्रयत्न इति पुरुष. व्यापारो भ्युपगनु शयः । प्रियेषु तु यज प्रात्नोऽभिधीयो तस्मिनोदनभावनापरनाम्नि अनुमाघ- यनतीयेयमादिषु शब्देषु यागधारसम्म यजमान-चैन स्पालीले विश्यमाण इत्यध । न सर विना रिवरपत्रादुमयोगपि अभिधीयमान यापारवेन फ्नो- स्थाच्या विदोदनं भारयितु प्रमतीति । ] .

·भावनाविवकः भावनाविवेकः मनु व्यासारमैट., घातसादान एस नु : 1 ययोचम्- तथाहि, पचिना देवदर मापारोमदानात् विकिदिना तथा क्रमवदोर्नित्यं प्रकृतिप्रत्ययांशयोः । चानुपादानात् विक्रियन्ति पचतीसर्थमैदमदा । प्रत्ययश्रुतिवेलायां भावनात्मा प्रतीयते ॥ यतिना नविप्यारारम्य तादनानिधानात् ऋविवा प्रधानाना च पायेग प्रन्ययार्यन्वात् प्राधान्यादपि कर्तृयोपसचिः । वया चोक्तम्--उदमिसंधिपूर्वकं प्रेषण- प्रत्ययार्थत्यम् । मा वा यत्चत्सव पच्यर्थः इति । [ उम्देक - अपि च पचीत्यत्र प्राधान्येन का. नैवत्सारम् - प्यारारोऽवसारने । प्रधानस्य च प्रत्ययार्थच वैश्वतः' निष्कृितिमात्रसंकल्पविशेपेशावलम्बनौ । इत्यादिशु प्रसिद्धम् । तस्मात् प्रत्ययार्थो भाग्नेन्याह- ज्ञायमाननर्धत्वानेशवन्यानिधायिनौ ।। प्रधानानां चेनि। 1] [टम्येक:-भावे घनादयो विधीयन्ते । धात्य. अत्यादिषु न्यभिचार इति चेत् । येय केरलो भार इन्यनिर्धायते इति पायदान [ उम्बेझ:-- अस्तीति ने व्यापारविष्टे वस्तुनि विदनं प्रदीपजे, न व देवदत्त-अपारः । दलाद्वि-मनन । किं हि ! रचायाम् । न च सचा व्यापार वेगवाम्यायः । यागमन्दाय संकसविशेषोऽवसम्मते । इति । ] पोऽप देवनामुदिप पुरोद्यशादरसगंसदम्य समय न, वस्तुतो मावे:पि शम्दात्तयाऽमतीतेः । अन्यथा विदोष एवार्यः, नारदानादयः ऋवित्रा व्यापाग अम्ति मायः सत्ता इत्यमेटः प्रसज्यने । इति ।] मचाया एव व्यापारात्मना प्रीवेद इनि चे, भावामिय यिनी पाको यम इति विक्लिचिमात्र न, व्यापारान्तरसम्पनिम्य साध्यन्वस्य पच्यादिपु मुकलनात्र चाचशात पचनियती, न रतिरिक्तो निश्चयात् । इहेव तदि म्यभिचारः “ यत्रत यजमान.' कन्यारी । पारम्य क्रिया दिन्यनिदानात् । नया 'पचन्ने तण्डाः स्वयमेन' इति । व्यापारान्तरोपगमे 'पन्चन्ते नष्टयः स्वपमेय' 'मनले यहमानः' इति ' वा पातोरन्यमिचार. 17, अम्युपगमान् । तिमि- दनमारस्य ददापात्यायुपगमान् । घानम्य तमिवन्धनन्यान् , तस्यान्यथा सिद्धः । पाकादिषु [सम्यक-पन्न मिवहारपयो-मिधीयते । व्यमिनायत् मैदेनानिदानात् अप्रतीते , इताबारपाते ददि चिक्लेटनार्यस्त यापार. पचेरयं, स्यात् ता. मेदेन निष्कर्षमान् । अन्यथा नुस्यत्वादनिकाय म्यात् । पास पन्या पाकम्प लिया मिति याचीरन् , सामान्यपियोश्च साभ्यमापनमागायोगान्, सामान्यम्य न रवैठदन्ति । वाद पाड: निद इति वदन्ति, न असामत्वात् धनभिषेकारल्यानानुपाचे ध। फाकम्प किया मिति । एवं तावत्पन्दी व्यापाटौ।] [उम्वेक:- तम्येति । यम्य पापभिचारण्य नया पचति देवत.''यति याना.' इति अन्ययामिटरभ्युगगतमस्माभिरत्र म्यारागन्दरम् । मेटे. सामानरस्त नापांगविषय युभम् । नैति । पायल रिया नितिन पाशदिवास्वयमेन अग्यभिचागदि उन्मारनेर तदएँ नाभिान , , रोप गित । नादि निकषण प्रतापते । यदि प्यभिनाग पन्दान्टरनिबन्धनलप । प्रयाग दि व्यापारान्ट म्यात् ततः परयादियन्दनुरूपवान् दीति- सामानमा एक व्यापार निदर्शने म्यानम् । 'नानम्युगमात् ' इति चिरसारः । [म्या:--मरया विरोदने कमुकायो नामकी, वामपं.- उ प्रयसम्म भिक्षारो नाम मनोरम्प- परिः मम्मी । टम्ममिवारसिंगनमेव तयाणे 'मिर इति प्रदाउन् । तोचपतिशाया तायकारण- माह-- अनम्युगमादिनि । सामान्तरम्यान मादा मोटर प. प. प्रार. सेमी । नथुरगना मति मादमिशाग भनुम्यभिचारोदा- । .

·माननाविवेकः भावनाविवेकः विश्व- हरणमेनन् । सर्वत्र व्यापारान्तरं निगमानेन भरता यत्रा [ उन्येकः- पिगेषणेवि । अयुतोऽयं पक्ष इति मामि र्यापारान्तरमापादिवं विक्लियन्ति पचन्तीत्यनेन वाक्य समापनीयम् ।] वनमाडीस्तो व्यापारमेद अस्माभित्र यजति पचतीत्यन नाग्येक् देशयोः नियाकारकमानः, उभयप समुदायस्य व्यापारान्तरमापादितम् । तेन विना देवदत्तादीना ऋत्मिजा शन्दौलत्तत्वात् । न पर्तृवानुपपः, न तु ' यस्ते यजमानः' ' पच्यन्तै [उम्बेक.-- उमयनेति । क्रियापदे कारकपदेच तदुगः स्वपमेन' इत्यत्र । यागपारमाण अमिहित- समस्तम्य यागस्य मनोपात्तन्नायं विमागः कर्तु यापारत्तात् यजमानतण्डुलानाम् । विद्याभिधानस्येति । शक्यते त्यर्थः।] मन हेतु: तनिरन्घनत्वादिति । पापारावरनिम्धन गापि भात्याचा भावनामा अन्तर्भूतमामान्य वर्ग- वारियर्थः। अवनिरन्घनत्वादिनि चियाठः । अना कामिकामा विशेषकमकरणसमन्धो यथा मुण्डयति माण- प्यपमर्थः- अघारवयंनिरन्धनमात् , व्यापारानरनिबन्ध | वरम्, उपहोचति मालिन्या इति । 'खं यज्ञ बहु- नाहिति यावत् । अत्र कारशमाह --- तम्प्रान्यया- मिशः ' हफनापि धातना भायनोपादानात् विशेष. सिद्धेरिनि ।] भावनाऽभ्युपगमात् विशेषणविशेष्परानन्यप्रसन्नान् । अनुपादाने वा सिद्ध यमिचारोऽसौ न तिइन्तेऽपि तदेव नम्य करणं न चैकमवकल्पते। तानुपादातुमर्हति । भावनां संगिरन्तेऽतो धात्वर्यव्यतिरेरिणीम् ॥ [ उम्येकः-- युक्तं वन मुण्डनदेन शेषादेन [ उम्बेक:- न च माघनाया एा भावनाया व सामान्यनोऽभिहिते यावरणे पाचयुका मिया करा करणव च घटने । उमयोरपि नियात्वेन तुल्य निटोच्यते इति विशेषणविशेष्यमानः । इह त भावनेर रूपश। धापर्ग, न मारणसामान्यम् । न चानुपाते विशेष्ये धारसर्थ यतिरेरिणीमित्यनेन घावम्यो व्यतिरेको विशेषण भाति । पानुगामानापिरण्येन मश्वमेघादि. पारवनभिधेयर च भाबनाया प्रतिपादित पदि पातुनो-शब्दाना घालनामवेयर वश्यते । नदि मानेर येत तो यागादि-पतिरिनादपि सही पायर्यवान्न घावपसदा तस्याः तनामधेय स्यात्, न तु तत्वरणस्य पात्वर्य पनिरीणी स्यान केन प्रसिद्धयागादिपायर्य- धानुनाऽभिहितार । वसाहतानुदयीत्यादिना तुल्क- व्यतिरिक्त्यमधातुयाययं च प्रतिपादितम् । तदेव टम्य | मिति । ] परणमित्यनेन च व्यतिरेके पास मियते च काश एतेनौदनपाक पचतीत्यादयोऽपि व्याख्याताः । मुक्तम् । यदि धारयभिधेया म्यात् मानास्यातपदे ततो तम्मात्रय काररमानो नाम पदोपात्तपारपर्यम्य यहरदेऽपि माराया घात्यभिधेयरवान् भावना मानाया: विमति मिलने, तगिरेसी रिन् प्रत्ययोगदानः करणं धर्म येन्यम्मुपगन म्यात्, न चैतयुतम् । न हि करीयर्य: प्रनिशायने वृद्ध । चदेव पम पर या भाति । पिच रागान्य [उम्प:- कारभाव इत्यपावन व्यतिरेकीति विशेषयोभेदोऽसि, सामान्यस्य विशेषानामयाचयानि च व्यनिरेनमुपसहरदि 1' या अश्वमेन' पत्र मानामामायाभिशापेग तदेवेनि स्यादेश ।। यशाश्वमेघनामपटोरतम्य पारधीय आग्धावप्रन्ययो- यतामनेधेन, इटवान् वा भिजे, न्य यज्ञ यजी, पानापा मापनाया द्वितीयानुतीराया कमल्यं करणय न पनि नेकवे क्रियारिमारानुपपत्ति 1 मानपरिष | ग्यम्पते, भाज्यानादेव पायरय पर समापात भोपि न क्रियाकारण्यायमुमतावित उमः । मतं च । अगा मारमाययानुसत्तरतोऽभि यारो सामान्यस्यागाप्पानादियाममात् । याह । या एर पस्न धारय मापने भा र ोिषणालियर पानिमगिरोषन् । पात्वर्यानिकी भाने पारमन्तमाये तु पत्रायस्प ·भावनाविवेकः ३०४८ मापनाविवेकः 1 कारकत्वाभिम्पतिर्न पामोलि अफारम्यापि भावल्य तथाहि-- धातुनोपात्तत्वादिति । 'न चापि व्यभिचारस्य साक्षा करण खलु सर्वत्र कर्तृव्यापारगोचरः । मामाण्यपातिता । बचिद् दृष्टा भ्रान्तित्रो बाधधीरुप तिरोदधाति कर्तारं प्रधानं तनिवन्धनम् ॥ घातिका ।। [ उम्वेक:- सिरोधावीवि । प्रधान कार तिरी- नैव हि व्यभिचारस्य कचित्साशायाघातक दृष्ट येन | दधाति कर्नु प्राधान्यादित्यर्थः । अथवा तिरोदधाति ताप्यस्य व्यभिचारित्वे गम्ममाने तेन प्रामाण्य न्याह- कारामेति प्रतिज्ञायते 1 तन हेतु. प्रधान सन्निबन्धन- न्येत । ननु भ्रान्तिबोधे न व्यभिचारस्य न्याधातखम्। मिति । यस्मात्प्रधानं करणनिबन्धन न साक्षात्तनिवन्धन तेन कर्ता करणेन फातिरोधीयते । 'माधान्य तनि अनाह- भ्रान्तिवोधे यायचीपपातिका । भ्रान्तिधेऽपि बापधियो व्याघातबत्व न व्यभिचारस्य । बन्धनान् ' इति तु समीचीनः पाठः1] न खलु कत यापारलगाया भावनाया धाम्वर्यस्य पातिककारस्तु रिडादिन्यापार प्रेरणामाह-इह मत्रप्रसङ्ग. अरणत्व वा परश्वादानपि तथाप्रसङ्गात् । रियादियुने यो नाम्गेभ्यो हे भामने अनगायेते दादा उपाहि-छिदादिषु न साशाद् मानिपते मर्मा, भानु मिका चात्मिका चेति । प्रयोजकगापारश्च भावना । परचादिकरणे । तद्व्यापारस्तु उद्यमननिपल्लादिलक्षण उतच भलाद.- स्वाध्यायाध्ययनविधिना सर्वे परशुगोचर एष । विधापका. स्वाध्यायादोपात्तधारमा नियुपते भावदिति' [ उस्क- तबाहीनि । वेगमा हि परराना तीक्ष्ण- इति । एतदनेन निदर्शित विधिनियुज्यमानवलिदादि- | पारेममुन्यमान दारु विद्यने । छेदने परशुरानन्तर्यान् प्रपोजा यापारो भावनेति ।] साधकतमत्वेन करण भवति । कर्तृशपारम्नु कुटारे वर्तते न दाणे झंग । दष्टवान् यज्ञैरिस्यापि द्रन्यप्रभानभायनान्युपगमात् थत एष रणस्या यवदितव्यापारतया नियासिद्ध निधादिपु तयापानीनेरविरोधात सायक्तमत्वम् । तद्रापारपेक्षप्रवृनितया च वरणस्य [नम्वेक -मनु इष्टवान यगेरियन सत्यपि तयतु- स्वातल्यमारादुपसारिणोऽपि । प्रत्ययप्रयोगे भावनाया अप्रतीतेने भावनाया यागस्य [उम्बेक - पर्नुयापारायन्ना हि करणम्य प्रवृत्ति । परगत्वम् । रोऽत्र या गति. साइत्यनापि भविष्यती यदि पुनवसभ्युवमने निपातने च परशुना दाम छिद्यते । स्गाशडक्याह-दष्टवान् हरिति । तदेव कण पवधानादरेणापि फस्योपमुर्वतः वातन्य मयति, पर्तव्य मरतीत्यर्य 1] कि कृतवान् १ इष्टानिति क्रोतियामानाधिकरण्यात् अन्यथा करणमेव स्यात् । द्रवप्रधानमावनाभिधानमिति भावनायामेष यागम्य करणा- [उम्येक.- अन्यथेति । न्यकारो वा प्रदिलायने । स्वमित्यर्थः । तथा निकियो देवदत्त ! पता, पाचक तस्यापमर्थ - असति कर्तृयापारे परशो. करणनेव ने पनि करोतिमामानाधिकरण्यदर्शनात् अस्पयापि ट्रम्यनिष्ठ- सादिति।] भावनाप्रनिपत्तिरिति आदिग्रहणम् ।) यत्तूत भावनाविषयत्ववात करणत्यहानि., तत् । साधनानाममाय. - स्यात्सर्तृकमातिरेकिणाम् । अनिरूपित करणतत्सम्य। साधनानां नियोगो हि कर्तृव्यापार इष्यते ॥ पलीनेदानी र्तृकर्मातिरिकाधनान्तरक्या साधना. [ उम्येक:- पत्तमिति । तत् अनिरपिताण- न्तरनियोग. कर्तृव्यापार इति नियोगविषयडातिपला सत्यस्य पवनमित्यर्थ ।। सर्वत्र पर्मयापाठात् । अपि च- ·। माननादिये ३०४९ भावनाविवेकः कय तर्हि कर्मतरमरिमागः १ यं च रणपरिशीणे | लेन च सगति । साध्यवस्तीतिनिदर्शनाभ्या च मार- का पापार तदाप्तिविरहिणः फलम्य क्मता। नाया व्यतिरित्ताया प्रत्ययौपाताया घारवयंसगतिः । यत्तु उन्यते- यधिपति 'आपति' इत्या पार पाते फर्नु अन्याप्तिविवक्षायामकर्माविशयाद्विना । व्यापारम्याधियणादेमनाया घातर्थासम्, न तदम्मा* रहेगादन्यवृत्त्याऽपि फलभेवेप्यतेतराम् ॥ कंचन दोपमायति । [उन्येक -- न थप परश्वादेरपि कर्तृ-यापारविषय 'पथ्यमानापमेदाहिना' इति चित्पाठः । तनापि सेन मित्र म्यात् भागमसिरिजकारणाभानादित्येता- अयमयः- अविश्रयत्साटो भानुप्रन्ययाध्यमानधास्वयं- वन्मारमेर बदामः । किनहिं ? यागादिरिषयम्यापि | भानाम्पमेदादिनापि भनेन् धात्वर्थेन सह संगतिः । कत नापारम्प स्वर्गादिफटकर्मत्व यागरणय च प्रति- तर न किमित् मनुष्यति । ] पादयामः । तथाहि वर्ग प्राप्तुं याग करोति, न याग सर्वथा पचति यजतीति प्रापयुत्नमानधानुगोचरीन प्राप्तम् । तेनोविश्यमानतेन स्वर्गम्यैर कमरयम् , न भवतीति प्रतिपादितम् । घासन्तरेस्समिधानं करोति. यागादेः । 'छारीप्सिततम म' इत्याह आनायः ।। मावयविम्यामिय न ना पाशतिमारहति । तम्मादिन्द्धानियामावान् क्न्यापार याप्तमपि यागाव अपना-- में पागादिमवृत्याऽपि नु क्रियाफन्द्रमेय आनुमिप्यो । धातूनामभिघानीयान् कर्तृकर्मसमाश्यान । तस्मात्तस्यैर कर्मसमिति रोकायः1] लव्यात्मनः नियारूपान् विशेपान् प्रनिजानते। यत्पर उपदिष्टयस्चन्द्ररायाः क्रिया. नान्तरीय [उम्येक:- अथ च 'अनियति ' 'आसिवति' कायेन तिपयनामुपयदभिहित नेदं कर्म, इच्छाविपया- | इत्यनापि अन्यो घाययः, न्यन्या च भावना प्रनिपाटो- भायात् । उदेनतु कौन्त्रगोनग्याऽपि नियम तस्यै- त्याह--- अयनैति । 'अविश्रयति' इत्या स्वरूपेण याप्नुमित्रमाण यान:मिसभार प्रतिताया इतरमबन्धम्य घटाटिरत् अलाव्यात्मनः प्रयोपाचभाषनासस्पस्त- गान्तरीसधा। सम्पन्न गटीयुगो पालर्य, समारणभूतनु [इम्बेक:- द कर्म' इति प्रनिशा । ' इच्छा-यापारः प्रत्ययार्थ इति न घातपंप मापनाया. । एर नियामागत् ' इत्युचाम् । ] 'आमिति' इत्यत्रापि स्याल्युटक्मयोगो धालय अतः करणस्यापि पात्यर्थस्य साध्ययनानिनिदर्शने | प्रन्ययागस्नु स एव । पचल्या तण्डुलस्यरषिमागः अविरुटे । यया पसुना डिनचीति परमोच्यम्यमानत्य- संयोगापित्य या धात्वर्यः । यद्यपि चात्र प्रयोज्य पायमानल्यप्रतीतिः। व्यापारः तन्दुरुपरिस्सन्टो दिने, तथापि 'पच्यन्ते [रम्बैक:-बनेन रणभ्य परशो, साध्यापप्रतीति- | तन्दुः स्वयमेव इन्यन परिस्पन्दम्य प्रन्यया थत्वात्संयोग- निर्मिता।] विभागरचनसमेत पचेनिर्दिष्टमिनि अनाध्य पभिचारात् पशुमुलाच्छति निपातयति द्विघाभननायेति निदर्शन | उ एनाथ, 1 प्रययार्थस्नु पर्नु गापार उमपन । भुक्त प्रयुग चेनि । यनु क्यापारोऽपिश्रयणादित्तियांन्त्र- यजति जुहोति इन्यन मोपदन्तायस्परसंगोगनिमाग-- गमक पति, वनोची- सत्पणियोग-आयनीयपक्षिप्यमाणा पसंयोगा धारयः, कम्प्यमानाद्मभेदाद्भिन्ना भात्वन्तरायते । तारणभूतस्तु कर्तव्यागार प्रत्ययार्थः । एसमन्यनापि अन्योत्पाटानुफूटात्मा भाग्ना कि प्रदुप्रति ॥ दयित म् । यपि च दरम्य अपि योगविभाग- [सम्वेकः- पचनिपठनिगच्छगादिए तापत् प्रत्यय युमयमस्यौ, स्वत्ववियोगात्मनः खम्बामिविमागश्च, कप्यमानयो(वयं गायनयोः भिमपन्यान् न घावों तथापि गच्छनि यति इलम गमनादे: मंघोग- मापना, अपि तु मारनामा चारवर्षस करणारेन मं- विभागात्मनो गन्यजमानापारत्वेन शुन्दात् प्रतीतेः मी.यो. ३८२ , ·भावनाविवेकः ३०५० भावनाविवेकः अधिश्रयणस्य आघारकर्माश्रितम्यापि अधिनीयमाण विभागेन समुच्छेदासयोगप्रथयो न हि । स्थाव्यात्मकार्माश्रितत्वेन शब्दादेव अवगमात् कर्मर्तृ भविष्यवृत्तसंयोगविभागाध्यक्षता कथम् ॥ समाश्रयान् इत्युक्तम् । एवमन्यनापि वर्तृतमसमाप्रयत्वं यस्यपिटिनोत्पाददेशसयोगविमागम वय आलाचन- सयोगविभागयोर्ययाप्रतीति वाच्यम् । समोगविभागाश्चैते मिति । तदपि न सम्यक् । न धुत्तरदेदासपोगः पूर्व- लधारमानो न कियावत् साध्यस्वभावाः, निपगाना- [ लिमामादृते, न च विभाग' सयोगेन महेष वा । मुत्तरकाल घटादिवदुपलम्भात् । तेन प्रत्ययोपाचक्रिया- बद्विभागेनोच्छेदात् कुतस्तत्प्रचयः । सम्पर्शस्तसाव्यत्वाभिप्रायेण निवारूपान् साध्यरूपा अपिच्छिन्नोत्पादश्च नियोगभाव्युत्तरकालाना स यन- नित्याह । बचितिक्रयास्पादिति पाउः, स शोभन एव । मानानाम् । तेषु वर्तमानानागते क्रयमिन्द्रिां घियमुप- विशेषानिति । संयोगविभागरूपत्वेन विशेषानित्यर्थः ।। | जनयेन् ? मनोऽपि चागणिनालम्य ना समर्थम् । यथाऽधिश्रयतेश्चुलीस्थालीसयोगविदोषः आसियते । यथैकादिरमण गणयतो रिंशत्यादिपु विंशत्या दिशान भरनि रारियमानजनाधारसयोगभैयः । एव सर्वन । यानपचेः | नागणपतः । तद्वदिह सयोगविभागान् गणपतश्चलनीति तन्दुरावयवाना विभाग प्रशिधिन्यवयत्रमयोगो या । बुद्धि म्यात् , नागणयनः । [उम्वेकः-- श्रासिच्यमानमुदकं आधारश्च स्सालीति [उम्वेकः-- यथैरेति । अगणितचक्षुरादीन्द्रियस्या- विग्रहः । एतदुक्तं मपति- करोति उत्पादयति भावयति | गणितमस्तुत्वाभावस्य चेत्यर्थः ।] इत्यादिविम्पष्टभावनापचनकतिपयधानुत्पतिरिका ये धात अपि स, साणो पूर्वोनरदयेन निवन्मनाम्या सयोग- वस्ते सयोगविभागार्या इति नाविश्रयत्यादिनन्दे पाय- विभागाच्या व्यापारधी स्यान् । आधारदेशसयोगविभा- यत्वं भावताया इति । ] गाम्या सेति चेत्, तदयुक्तम् । नदासीनत्यविच्छेदलक्ष्य धात्वर्थकारणम् । तथाहि- स्पन्दव्यापारपयायं करोत्यर्थ प्रचक्षते ॥ जलाययवसंयोगविभागौ स्थिरमूर्तिपु । यत्पुनरिदमुक्त 'बाच्यो लक्षणभेदश्च जलाधारेषु मस्येपु व्यापारप्रत्ययादिना ।। गनु पालभाषयो.' इति, तनाप्याह- उदासीनत्वेति । [उम्वेकः- व्याहीति । जलवर्तिनः सिग्मूते: मत्स्यस्य अपिस्टिनोत्पनाया एव जलदेशेन सयोग- धात्वर्थस्तावत् सयोगविभायात्मको दर्शित' । भावस्तु विमागाः संभान्ति 1 न न ता चल्तीति प्रत्ययो परिसन्दारमो धानुवाच्यमयोगविभागधारण यस्मिन् सत्यौदासीन्यमच्युतिरिनि । ] जायते । तम्मादकारणमेतरित्यर्थः ।] प्रतीव हि बउ मस्ताना देशः, न स्याप्योरिव येनो उपादि-- अधिश्यति, उटक आसिञ्चति पति म देशः । तदवयवाना च सयोगविमागस दावेऽपि तेषु च इत्यधिश्रयणादिमयोगमेदेम्योऽव्यापारात्मकम्यो मैदेग महत्वादापनीयेषु बन्यद्विधाररुप्रयत्नेन विभृतात्मसु न रोनि स्पन्दवे चेष्टने व्याप्रियते इति ब्यापाररूपमवेश्यते। रियावगमः । तस्मान्नेष नविबन्धनः । नचेष तजन्यामिमतसयोगविभागाउम्पन एवं प्रत्ययः । नमयोऽप्यप्रत्ययात्तद्वत्यो. सयोगविमागयोर्दुर्लभा यन- मन्मशता । न च नियद्वितवारगेवावयवनिम्न्धनत्वम् । व्यापाग्युदयुपजनो न संयोगविभागयोः । सतमसे झटिनि मियुगी रियाप्रत्ययात् । सतोरपि हि चेष्टित्या विराम समुपागते ।। [उम्वेक - मतमसे इनि । रानाबधारे विद्युति न हि चलिरका स्थितम्य शियाप्रभापूर्वोत्तरदेश चरी श्ययो भवति, म तर व्यतिरिक्त नेोऽन्तर- संयोगविभागामार । अतस्तदालापनो व्यापारपरयो न मस्ति यचिरन्धनौ संयोगविमागो चितुतः स्थानाम् । चातु रिमेत् । तमसरतु मारवेऽपि तेजसाऽपमाग्निमान्न तययव. [सम्बेक- ·भावनाविवेकः ३०५१ भावनाविवेकः संयोगस्लेजसः संभवति । अन्यावयवसयोगेऽपि च सर्वन तदर्थ परनिष्ठितं निपातोद्यमनादिस्मर्ण द्विधा. चस्तीति प्रत्ययो न स्यात् । समर्गिद्रव्यम्न न नेवः- भवनं प्रति करणत्वम् । मालिसादेर्घटबदकार्यस्यावयवसघातमानरूपवान ददववी [उम्वेक:- 'करणत्वं प्रधानांशे' इति यदुक्तं विद्यते, नेकदेशसंयोगेऽपि सर्वत्र चटनप्रायः स्यादि तद्विवृणोति- तदर्यमिति । तदर्थमिति तत्कारण वृक्षादि. साः। कमखकारणकमिसर्पः । तदर्थमित्यात अर्थशन्दः कारण- तस्मादति घातूपाचनदाहिनविशेषातिरिच्यमानामा याची । निपातोयमनादिलक्षणमिति । निपातोयमन- क्रियापदार्यों भावनापर्यायः । निमितसमित्यर्थः । यद्वा तदर्थमिति दृचादिक्मप्रयोजन [ उम्वेक:-- तस्मादिति । नत्पात्तश्चासौ तदा- तछेपभूतं तद्विघामान प्रति फरणत्यमिति। ] हितविशेपश्चेति निग्रहः । तदाहित इति व्यापाराहितः । नच परयोः करणवं बिनती प्रमानांशापेक्षम् । गन्दरगादिपदे भन्मयपत्रिपायमापनात इत्यर्थः । विशेष | ताप्पस तदधीनत्वात् । न सुदमननिपातनादिमान- इति गुणतिशेषः संयोगविमानत्मकः 1 ] मसमपद्विधामवने छिनतीति निरूप्यते । नन्वेवं भावनातो घालर्यस्य निष्पत्तिस्ततश्च फलस्वेति [उम्बेकः- 'नाद्रूप्य वा यतम्वतः' इति यदुवम् , कथं तनिष्पानो घायर्यस्तम्या करणम्, स्वर्गादि च तद्विवृणोति- ताप्यस्येति । ] अन्यसाध्य कय कर्म । तस्मात् धात्वर्थ एव कगादिशापि घायर्यस्पोत्पादकोऽनुप्राहको वा कर्तृ- भावनाउनु । सर्ग पारसथै चान्तरा व्यापारान्तरानु यापारः समुद्दिष्टफलमयनतया प्रतिटनभायनान्यपदेशो पतामादित्युनतम् । घाल्वर्णोपनिषदप्रयनाशताद्रूप्यफलमको धालधकरणश्च इति न दोपः । न हि द्विषा भावयति पर नेति परशु [ उम्बक.-- स्वर्गमिति । अस्यायमर्थः- यदि विघामकां चालरेप कर्तृव्यापार एकोऽपरसाभ्योऽपर- धात्पर्यवर्गकात् ग्यापारात् व्यापारान्तरं म्यात् ततम्नम्म साधन उपरभ्यते । न च करणय विरुद्धम् । प्रधानादा. स्वर्गादेः मन्वं भवेत् , व्यापारातानिष्पादितय धाल- निष्पत्तेसदधीनत्यात् । तथहापि फलभूते. प्रधानक्रिया- यस्य करणत्वम्, न तु तदुपलभ्यते इत्युक्तम् । पेवत्वात्कारकविभक्तिः विभागन्यवराया। उत्कोत्तरमेवत् । तथाहि- [उम्वेकः- एवं दृष्टान्त्र व्याख्यायाधुना दान्तिक फलेन साक्षात्करणे कर्तुश्चेष्टाफलार्थितः । योजयति- तम्मादिहेति 1 घावोंपनियद्धप्रधानाशतादप्य करणत्वं प्रधानांशे ताद्यं वा यतन्ततः ।। इति धात्वर्थकरणकः पधानांशः फलभवनं ताणं भावना- [ उम्वेकः-- ताप्यमिति । ताप्यं छेदनरूपत्वं | समत्व यस्येति विग्रह । प्रधानाशनिमिचकमपि साध्य परिस्पन्दम्प । ततः इति द्विपाभपनात् । यम्मात् द्विधा- | प्रधानादा इयमेदेनोपचरितम् । यहा, प्रधानाशे ताप्य भगायन्टिना परिम्पदः छिननीन्युक्ते रामार R | यस्येति गमनात् व्यधिकरणोऽपि समास: । अथवा, परशोः करणयमिति । ] धात्वर्थोपनिवड थासौ कर्तृव्यापार। प्रधानागतादप श्रेति न हमे अन्यरुमकरणविरक्षणे फवारतर्थयोः कर्म-विग्रह. । अनेन ग्रन्थेन ' ताप्य वा यनरततः' इत्ययं फरणल्ये । दर्शित हि 'परदना छिनत्ति' इति न हि पन्नो दर्शितः । एतदुक्तं परति- यद्यप्येकः क्तव्यापार', द्विघाभावे भर्तयातिरपि तु फगे साधमनियोगादिः स च घात्वर्थगोवर, तथापि तस्य धावकरणक्य रूपणस्यात् गर्नु । तर को योग व्यापारस्तदभिमधाना- सगांदिवलमत्त्वं चाविक क्रियारूपन्वादिनि । दनन्यप्रसारणाच । सास्तु भेद.-- पाथर्वसोत्पादन अमुमेवा दृष्टान्तेन दर्शयति- नहीति । न हि परशु- नियोगः, परदवादेस्तु सिद्धस्सोचमनिपातनादिः । वृशा. विघाभरनगोचरान् व्यतिरिक्तोऽपरसाध्यः अपरसाधनश्च देश्च कर्मत्वं द्विधाभवने कर्तृत्वात् । ध्वापार उपलभ्यते 1 अपर साध्य अपर साधनं यस्येति ·भावनाविवेकः ३०५२ भावनाविवेकः चिमहः । परागोनरण्य न्यापारम्य यन्साव्यं यन साधन [उम्येक -इद स्विति । सिद्धे औपचारिकत्ये वामति. तयतिनिमित्यर्य । न च परागोचर एकस्मिन्नेव कर्तृ- पत्यमापोऽन्ययासिद्धः शश्यो दायितुम् । न च देव- व्यापारे परमो करवं वृक्षादेश्च कर्मल विरुद्धमित्यर्थ. 1 | दत्तो गम्मति वायुधातीति समाने मुख्यप्रत्यगे और पुनरपि दानिाके योजयति- त्येहापानि । न यागस्य चारिसरापतिपादके प्रमाणान्तरे चामति तस्मिद्धिः । कास्वमिगनुपङ्गः1] अस्तितामात्रेण चौपचारिकत्वा-युपगमे चेतने एवाग्ल्यान- तथाहि-- प्रोगः औपचारिशोऽन्यत्राचेतने मुख्य इति विपर्ययाव- प्रधानांशमुपादाय साधनान्येकवाक्यताम् । गगस्यासस्यरसादिगार-रिपर्ययेति ।। वजन्ति नान्यव्यापारो रुपतो ह्यन्यसाधनः॥ उदासीनत्वविच्छेदसामान्यात्मा ततो मत.। [उम्क -- राधाहीति । उपाया ओदगं बाढ़देव- | करोत्यों द्वये चेह तद्पप्रत्ययोद्भव ॥ दत्तः पचेदित्येकालभव कर्तृयापारे फटभवननिष्ठ काठा. [उग्वेकः-- उदासीनति । औदासीन्चरिच्छेदः क्रो दप' करण यादिना सबष्यन्ते । न च नत्र व्यापारमेद त्यर्थः । म न प्रयत्ने परिम्पन्दे च गम्यते । तथाहि उपन्लम्यो काठगोचा: ओदनगोचरश्च । अपि त्वक एव प्रयत्ने सत्यनुदासीनः सन् कुर्वन्नुपलभ्यते परिस्पन्दे च कर्नु यापारः । स तु रूपतः स्वभावन. पोद्देशप्रवृत्तवात् सनि रथादिः । तेन प्रलपरिस्पन्दयोरौदासीन्यविन्छेद- वाष्ठादिमाघनो न काठादिमक. 1 अन्यसाधन इति । सामान्यरूपयोः आख्यातार्थत्वात् चेतनाचेतनयोः अर्थ अन्यसाधनं निवर्तक गुणरूप यस्पति विग्रहः । एतेन पदारपातमित्यर्थ. न व्यापागे दृश्यतेऽन्तरा' इति यदुक्त दूषण तन्निरस्तम्।] औदासीन्यविच्छेदो हि करोत्यय., उदासीने किया- तस्मादनुपालम्भो व्यापागन्तरानुपलम्भादिति । ज्ञानामाचान् । औदासीन्यप्रच्युतेश्च द्वैषम् , भागनि [उम्बेक:- तरमादिति । गदेव धालयंभावनयो. प्रयत्नादन्यत्र रयादौ परिम्पन्दात् । वयाहि, प्रयत्नवन्त क्षणभेदो दर्शिनः- सोगविमागात्म घान्वर्थः, पननि अनमान आत्मानमनुदासीन कुर्याग व्यापार वन्तमति, परिस्पन्दमान चान्यम् । अत प्रयत्लारिम्पन्दयोः पटवीत्येवमादिषु रुपन्दारमकश्च भाव इति । ] औदासीन्यपिच्छेदप्तामान्यानरूपयो. तवभासधीविषय याचारमार्नुकेषु यजते इत्यादिप्पसमा इति । तत्र लेन क्रियापदार्गलानात्मकर्तृनेषु तद्भावः । वैचित् --- भाष्ये यतेतेति मिग प्रयत्न प्रतिपेदिरे। [उन्धेक - तस्मादस्ति पुरुषप्रवृत्तिकमिका विवि ज्ञानवरणिकावादोत्पादित विषयपादाम्त्यज्ञानेतिकत धनी अचेतने प्रयोगाय प्राचुर्यानोपचारधी. ॥ पेता लिदाटिव्यापार. प्रेरणारिमका पदभावना, अमि- तया यतेत यया विशियनीति फलमानानुरधानलक्षणोऽपि च देवदचादेरिय व्यापार, शब्दभावना।] प्रपल एवारयाताय दतिः । अचेनने सारमावप्रमोग तदुक्मन् न परिस्पन्द एवैक: क्रिश न णमोजि- उपचागन् । मोशाचुपानु नोपचारिक प्रयः । (उम्येक -- 'धोपचारिक. प्रत्यय वत् ।' इति । अयापि परिम्पन्देन अ. प्रयोजनम् , इत्यस्य अयमर्थः- थोपचारिकोऽयं प्रयोग इत्या विध. प्रत्ययः अस्त्येवासी। मनोगयाचुर्यान भवति । मनोभूतपरिस्पन्द आत्मनस्तत्प्रयत्नज्ञ. । दिनु समाधान प्रसिदे दावे म्यात् । न च प्रत्यय रिडियादियथा नस्मिन् साधनोपनिपातवः ॥ समाने सन्दरे चामति तसिदिति। विपर्ययोप आत्ममासमोगात् पिहान-उपविशेषात्पचेः गमम्पाप्यशालायात् । तमिवन्धन मान्मममरेताप्रपलहेतु मनसि वर्म स्मन्द- , ·माननाविवेकः ३०५३ भावनाविवेकः शामुपगते । आत्मणयानापेवय भूतेषु योपादानादि- | यम्य स्वयं अक्रियात्मनो भावनासस्पर्गत निया- रक्षणः परिम्पन्दः । उपयोरप्यसागारमनः तदधीनसात्त्मत्वम् । अतध धारवर्थम्योपाधिना नियारूपरवात न निविस्तारिवत् । क्यिाद्वयप्रा निप्रसद्लो दोष इत्यर्थः । तथाहि-- औपचारिकत्वे एव कारणमाह- सरन्धादेवेति । यदि सिकित्तिमिदाप्टिदास्तण्डुरादिसमायिन्यो देवदत्ते किपासरन्थनिरपेश पाकादिधात्रयः सिध्येत् , सिद्धश्च असमता अपि देवदत्तम्य मिास्तान तम्य क्र्तृत्वात् , कालान्तर न तिष्ठत्ततः प्रयत्नवदेव दिपाय परिस्पन्दवदेव प्रधानन्याया सर्वकारकोपनिपातात्, एकरास्यत्वात् । या मोत् । न लेनदसि, क्रियामन्तरणासिद्धः काग. [ उम्चेक:-- प्रधानेति । लिलारीनामुद्दिष्टन्लेन न्तरस्थायिताचेत्यभिभाषः । अनेन न अनिपात्मक माध्यभूनाना प्रधानमिवारयात्तता सघनत्वेन मर्यकार-धात्यर्थप्रतिपादनेन 'सबन्धो नावल्पेत गयोः साध्यामि- काण्युपनिपतन्ति । नेनान्यसमवेता अपि मिमित्यादयो धायिनो.' इति यत तदपि निराकृतमिति द्रायम् , देवदत्तमाध्यत्वेन तन्क्रिपाः । कारमोपनिपात एो. रणाभिधायिक्रियाभिधायिनोः सममि शाहारोपपनेः । पपत्तिमार--एवेति । यदि प्रधागरियाया सर्वबारकोप. अत. करणेनि । यस्मात् राप्यम्पो धात्यर्थः परण- निपातो न भ्यान ततातत्वमणि पाके देवदत्तादिक्त- | मासाम्य पाठरादिकरणान्तरसन्घ इयर्थः।] मापारसनन्यामानान् उपासमोटन काठेवदत्तः पचेदिति घात्यर्थम्य गलु भावनामनुरञ्जयतम्तद्विपयताप्रतीतेः । पारस्पक्षना भिन्नार्यरतेने वाक्यत्न न ग्यात् । विक्लिय- तम्या प्रवीन्या तत्परामर्शन नदन्तर्गतम्म भावनात्य पानि सन्ति मासादीनि विकिरतिपलग्न प्रोजक- नियमिति कुन. नियादयत्यय न हि जातिगुगो- व्यापारेण साध्यन्ते । एरा उत्पादना मारने वाश्यत्व | परतेषु टयेषु तट्टपमेद । भावनासवन्धितौर च मातीत्यर्थः । सा यता न उत्समन्ध विहन्ति, तटमाये नस्मा अप्य- न हि ग्य यापारविषय करणादिमात्र काराणाम् ।। भावात् । अतश्च वरणमन्यो युपपन । भाग्नाविषय- हेपा मैदादेकवाक्यतानुपपत्ते । एवं च स्टुनिगियोन्य- नामुपयत करणभावयोगात्, साध्याप्रतीतेः क्यिाम्पा. ना सर्वसाधताना तब्यापार गर्नुरिति तेपा भाननान्त- पत्ते । गतिः । सन्मुनेन च मानताऽप्युपपन्न । प्रधान व्यापृतिर्यस्य पात्नर्थ प्रममीक्ष्यने । [जम्बेक - तेपामिति । तस्मासघानरियाया सौ. स कातः पचन्तीति विक्लिान्तीति मिहाते ॥ कारणोपनिपादात् विकिपत्यादयनन्दुगदिसमापिन्योऽपि [ उम्वेक.-- पत्पुनः पूर्वपले मिहितम्- 'विक्ति देश्दरानियाः । एष च क्तपिनियोज्यनया करणादीना गन्ति पचतीति न विशेष प्रकल्प। ' इनि, तम परि- तत्समोवा. परिस्पन्दादयः प्रयोजकादित्रिया, विकिल हाग्माह- प्रधानमिति । विपिन यन्तीन्यन तन्दुलायमय- त्तिरिय देयदवस 1 अत' करणादिपरिस्पन्दादयोऽपि परिस्पन्दः सात्युदकाधिकरण बा तन्दुरपरिभ्रमण भावना-ताना यार-एव चेति । प्रत्ययेनोचते विकिनिपालथै प्रति प्रपानभूवम् । तमुगनेति । विचित्रापान्तर यापारमन कास-पचन्तीत्यन देवदत्तादियापार पाक प्रति प्रधानभूत. वैविन्य उपरममिन्यर्थ.] पचन्तीतिशब्दात् विस्पिन्ति न्यय शदोर्थभेदेन परोपाधिनियारूपान् ज्ञायते न क्रियान्तरम् । भिद्यते इति ग्रन्धयोजना।] संन्धादेव माध्ययमत: परणसंगतिः ।। नगस्वगुणतो भानुनाऽनिधीपमान यापार गर्वा पैन [इम्येमा - 'पानुमन्यययोर्वान्ये मनीयते न हि | प्रत्ययाय पर्यनुयुन्येत, आप तु धात्वयं प्रन्यभिसहित- निये।' इति, तमाप्याह- परोपाधीति । का? पचती- प्रधान यापारः । मर्दप पार्थस्य मत पापारमभिधेयं त्यत्र तन्दुल्लापविभागासयोगदौथियात्मन. पारधारस- स्यं च प्रति विशेषता । तेन रिदिनयन्तीति नन्दुल- ·- - भावनाविवेकः भावनाविवेकः व्यापाररय चलनाभिघातजन्मनोऽवश्याथितस्य स्याव्यु 'पति' इत्यत्र गुपतृविषयः प्रत्ययः देवदत्ताश्रय दकाधिकरणतन्दुलभ्रमणात्मनो घा प्रवानभूतस्यामिधानात् | धात्वयंपाक्यधिकरण व्यापारमाह इत्याह- निरामय पचन्तीति देवदत्त यापारामिवानात् अर्धभेः क्र्तृमेश्य | वेति ] सिध्यतीति न प्रत्ययापर्यनुयोगामाश. कय पुनः अमिं चिनुव इत्यत्र ग्वं यज्ञं यजतीति च । पचिना तुल्यार्थात् विकि देः परेण प्रत्ययेन बन्दुल- दर्शनात्वर्मयोगस नाभावस्तदभावतः ॥ व्यापार एव विवश्यते, न देवदत्त यापार, । प्रवीना [उम्बे -- यत्पुनरिदमुक्तं कर्मणा च क्रोत्य! रूपमैदात्तुल्यार्थत्वेऽपि प्रत्ययस्य साथै शक्तिभेदात् । पाम इति । अव्यापकत्वेनानापि दूपणमाह- अनिमि- मार्या दारा जलान्याप एकार्थत्वेऽपि दृश्यते । न्यादिना । धात्वर्थस्य हि चयगस्वेष्टनाः सठ या अव्यवधानात् प्रने रूपमेदेन प्रत्ययाथों विशेषयान् ॥ कम नयापारान्तरविधीयमानो व्यभिचार्यति । [उम्येक - भार्यादारशब्दयोजगपशब्दयो न तुल्या परवेऽपि सनि तत्पर बहुवचनमेक विचित्रमय अति- [ उम्क - धात्वर्यस्येति । चयनम्य चीयमानं दघद् दृश्यते इत्यर्थ. । एनदेव विवृणोति- कर्म । इष्टका चीयन्ते, नाशि । नेनेटवार्मक चरन म्यवर्मक या । बलानौति । ] स्थलस्य चयनसाध्यत्वात् । ननु पेष्टकासपोगारमन. चयनस्य अनिवारयात् नमसक्यो । जलानीनि प्रत्ययसमामि तदेकार्यसमवाय बाप । नप रोष । चयन इह इष्टकाना उपर्युपरि बहुरा बटुनननम्पार्यः । तथा भार्या इति । शापो दारा स्थापन नाम पुरुषपरिस्पन्दोमियत । स च नियामत्र इति प्रत्यर्थापयवसमवायि तदाश्रयैकार्यममयायि । त्वात् पर्मणा युज्यते एव अव्यवधानात् ।] मदीना स्पभेदात् नःपेक्षापात् प्रत्ययरपाभियानगर । स तु भावनाम। अनिशब्दश्च न खलपवनी- तयेडापि पचिपी भावकार्यसमापिन व्यापार वर्मी तुलनयचन । एय युक्तम्- 'अन श्रेष विषय प्रत्यय आह । मिन्नाश्रय याऽन्यः । विक्लिदि- प्रसिद्ध ' इति भाग्यकारेण । स गक्ष यजनीति तु न परस्तु प्रत्यर्थरार्थममवायिनमित्यनयनम् । भावनातोऽन्यन कर्मत्यमिति दर्शितम् । तथा महाभाष्ये [ उम्वेकः-- प्रत्यर्धसमनायीति व्यक्तिवाच्य- कर्मद्वयसमन्धो विल्नेिर्भावनाभेदेनैव दर्शित । इह साभिप्रायेण । यत्परः शब्द. स शब्दार्थ, इत्येन बोनम् । तावत् ' तन्दुलानादन पचनि' इति । द्यर्थ, पचिः 'तदेवार्यसमयायि या' इयाक्सिच्यत्यानिमायेण । तन्दुलन् विक्टेदयन् ओदन नियति । यद्यपि यर्थ- पोम-- 'कपिञ्जलादिजास्तु प्रतीनियतिसख्यया पचिरित्युक्तम् । दो तापद्यापारी मान्वयगोनरौ दर्शिनी.. इति । येषा नसी पाप एयाप्दाप्रातिपदिकार्य इति वनौवन नियनीति यथा प्रत्ययार्थम्तथा प्रतिपादितम् । दर्शन देपा प्रत्यर्यावयवसमवायित्व दाट यम् । यदा प्रयोजकक्रियामाहु कर्तृव्यापारगोचराम् । सानिप्रतिपदिकार्थत्यमाभिय बहुषु जल यक्तियु दार- कर्तृव्यापारविपयो भातोरर्थो विवश्यते ॥ प्यनिषु चा प्रयुज्यते तस सयमर्थ इयाह- तदाश्रयकार्य खयापारे सर्वस्य नियोगात् फ्र्तृयापारविषयः प्रेरणा समवायि वेति । बानिरूपप्रकृत्यर्याश्रय यस्यैकार्थसम दिप्रयोजन यापारी णिजयं. । धात्वरिपत्र की- यायीत्यर्थः । म्यक्त्या सहकार्यसम्पायो दृष्टयः । यदा व्यापास्तिदर्थ इति न माविभागयत्योस्तुस्यास्यमिति । तदिति प्रत्ययाचोयुक्ति निर्दिष्टा व्यक्तिः परमृश्यते [सन्देक - स्व यापारे इति । भावयेत् घट कुम्भ- बुदित्यान् । अथवा तदिगवय परामर्श. ( स भाश्रय कार इनि समापारे पुग्भारो निशुन्यते । तस्य व वासी एकोऽर्यश्च अयपवरूप इति विग्रहः । नस्मिन् घनदि क पागारविषय घटकरण सयापार इति स समायो पम्प वत्तदायकार्यसपनायि । एव थिचो विषय इति प्रयोमकायापारो शिर्थ. ।

·भावनाविवेक ३०५५ भावनाविवेक: , । मीत्याख्यातान् मानधारवर्षविपयो घटक यापार इत्य प्रतिपादयता सूरकारेण मध्यकारेण च मजेनेल्पस्य अप गुल्यात्व मपति माग्यविशन्दयो । अध्या पायथ्या मर्यो व्याख्यातो यागेन कुर्गादिति । तेन करणार्थ- मिदभवना प्रयोजका., भपन याप्टतामा प्रयोया पदान्तरसामानाधिकरण्यायामात् रणार्थमास्यातमिति सिमानाना श्रसिदभवनावयावर्तिना भानेन घटो निश्चयोऽस्ति । तसात् मारनेर अशनसोपेता भाब्य । सिद्धभावनाना प्रयोजक यापारो भावनेयुच्यते। नाक्यार्थ. , न धात्वर्थ इति सिद्धम् । एनदुक भवति- असिमभानावयवमान करण भव एवमेव 'अग्रिहोन जुहुयात् स्वर्गकाम ' इत्यधि तश्च घरावयया भाया सिद्धमननयर्तिसामान्य भाषना। कारवाक्येऽपि द्वितीया तृतीया व्याख्याताया। तटुक्तम्--- अस्यादावपि को भागेऽस्त्या र का कर्म इति चेत् । भावना । अन्यवादशेषमावात्त न तथा सा प्रशाशने ।' अपेक्षिनत्वाद्भाव्यम्य वामशब्दा हि तत्पराः । इति । विशेषणप्रधानत्वं दण्डीत्यादिपु दर्शितम् ॥ तदेवं भावनात्यादाख्यातप्रलयस्य हि । [उम्चेक-गनु वर्गकाम इत्यर पुरुपविशेषण यागेन भावयेत्स्वर्गमित्यर्थ शब्दनिर्गिन ॥ | त्वेन स्वर्ग भूयते, विशेष्यत्वेन पुरुर । तेन विशेष्य- [सम्वेक -- तदेवमिति । तदनेन भावनाया | पुरुषपरतैर कमिपदश्य युगा, न विशेषणभूनस्वर्गपरता वाक्पार्थव दर्शितम । इद विह वन यम् , परमेव । स्वर्गामपदस इत्याशदते-कथमिति 1 परिहारमाह- वाप पार्थ क्स्मान भवति । ददि बर्न यममिपिन पेन अपेरितेति । इमैने प्योतिष्टोमगतस्विमवरणाना प्रेषानु- च प्रधानम् । कार्यप्रधानभूनार्थप्रतिपादनपर च वाक्यम् । वचनादीनामतिदेशत एव प्राप्तत्वात् 'रोहितोष्णीपा उपात्त चेतत्म्बर्गकामपदेन । नतत्सारम् । विधेयप्रयोजन | ऋतियन प्रचरन्ति ' ' दण्डी प्रेपानन्याह ' इतिवचन हि वाक्य विधायक पदप्रधानन्यात् । तपाहि यत्रापि न | विशेपणभूतलोहितोप्णीपदविधानाय गन्यते, तया यो तमापि फयते । फल च न निधी परो, रितात नाप्यन्यत एव पुरषग्य प्रारान्चात् विशेषणमूतरवापरता एव पुरुषम्य प्रमुत्त्यात् । पपर्तक श विधिनान्यरूप 1 | स्वर्गकामपदस्येत्यर्थ ।] तेन यत्र पुरुष. प्रवर्तते स विधेय 17 च फले पुरुष यपि स्वर्गादय पुरुषविशेषणत्येन अनन्ते, तथापि प्रवर्तते इलविधेयायम् । ननु यागेन खगं भावयेदिति कामश्रुतयसात्मयाना , 'दण्डी गैपानन्वाह रोहितो. फ्लमेव विधीयमानमुपलभ्यते । नेय वचनत्यनि यागेन | प्पीषा ऋलिज प्रचति' इति ददानात् । इत १ स्वर्ग कुविति, किं तर्हि । य वर्ग कर्तुमिच्छेत् स | भावनाया मा यस्यपेक्षितत्वात् । स्वर्गादीना च काम्यतया यागेन कुर्यादिति । नेनानुपाया स्वों न विधेय । मान्यत्वप्रतीते द्वितीयानपयोगे इस तथापीष्टत्वप्रति- था च 'सक्तून् जुहोति' इत्यनामिधानत पादनात् । सत्यपि साणत्यायगमे साधनपरत्वादास्यम्य सक्नुमि. सयेनि । काम्यतयारि माय हुयादिनि वाक्यार्थो भयति । प्रतीयते इत्पर्य ।] 'उद्भिदा यजेत' इयस्य याम्यम्य प्रयम बीयोऽर्थः तेन पुष्पप्रनीति स्वर्गकामपदे अनुवाद स्वर्ग- प्रतीयते । न तावदुदिदा पागेन कुर्यात् इनि, साध्यायः मिरयतायविधिसितम्, भायविशेषपरत्वात् , धात्वर्थम्य प्रतीत्यम्युपगमान् । नापि उद्भिदा याग कुर्यादिति, श्रोतस्थापि विषिशानतिरोपादकर्मत्यात् , रणपेऽपि नामघात्वर्थयोरनन्यत्वात् । वैयधिकरम्ये च गुगविधिया । अत्यनुग्रहादविरोधात्, शास्वाधीनत्वान् योग्यायोग्यरव- पर्दानि । तेन निश्चिनारणाततृतीातोद्रिपद- योरज्ञानात् , सर्वपल्भावनाना पास विशेषसामन सामानाधिस्यादप्येवर निषित यजते यागेनेति । एव चात् । म्यान्मत स्वर्गादिविदोपणपरत्वेऽपि गुणाभार करणार्थना प्रतिपाय भायाधिकरणे धारपादपूर्वमिति | बदि स्यात् । न, मा पम्य प्रथममश्चगात् । [सम्येक , ·भावनाविवेक ३०५६ भावनाविवेक [उम्वेक [उम्बेक - - -नेति । कि भावयेरिति प्रथमम | सामार्यत । अथाऽनुष्ठानमयुक्तमिति चेत् । न, तम्य पेक्ष्यते । स्वर्गव प्रीयामारवेन पुरुषार्थत्वात् लट्पैक्षा नियोगमापायत्ता पाम्युपगमात् । एकवाव्यत्यमिति चेत् । पूग्णसमर्थो भापत्वेन सब-यते इत्यथ ।] को विरोध १ अयदिच्छनि अ यत् करोतीति स्वर्गकामो साधनेषु चोपचारादि गया । याग कुर्यादित्ययमेव विरोध । अत एव तहिंग साधनेविति । भा यमेव खरसात् पुरुषपिशेषपरा स्वर्गकामादिश्रुतय , पलपरास्त सन्तु । अपि च-- काम्यते न फरणादिमाधन अपुरुषाथत्वात् । ननु अनना इत्वेन साधनमपि काम्यते । बाढ काम्यते । माध्यगने नियोगपरनन्त्रस्य पुरुपस्यान्यदिच्छत । वेच्छा साधनेषु उपचर्यते । न च खऽ यगतोपचार अन्यक्रिया विरुद्धेति न नियोगप्रधानता || पश्याम । लस्म त् स्वरमात् स्वर्ग एव काम्य इति तस्यैव अयदिच्छति अपत् करोतीति विएडमिति बदतो भायत्वम् ।] नियोगमाधाय हीयते, पाथिताहेतुत्वात् नियोगस्य । ननु न मायभेदप्रतिपत्तिप्रधाना कामश्रुतय अपि | अपि च नियोगसामान अयदिच्छताम यक्रिया पर नयोज्यविशेषणप्रतिपादनपरा । अयथा स्थाय तत्राणा दृषा | साम्यस्यैव विशेषणमिति चेत् ? मुपदेश को नियुयते बस्वेद कनयमित्यपरिज्ञानात् नियोगविषयसमध चुत । सापेक्ष अपरिसमाप्तमप्रनिपत्तिकरमव शास्त्र स्यात् । नियान्तरमाध्यस्यापि विशेषणत्वात् । इच्छामात्रे नेत सारम् । यत- प्रवृनिदशनाचायुक्त गेवैतत् । प्रवीगने नियोगोऽशात्समर्थस्य फलार्थिन । [उम्वेक - नियोगविषयो याग , तेन सह खगम्य सायसाधनसब कुत समादित्याह- प्रिया अन्यथा हासमर्थाना दुर्याराऽधिनिर्भवेत् ॥ [उम्बेक - य स्वर्गादिफ्लार्थी नियोग रद्विपय च मधेर नैमिात्तत्त्वात् अमिहोत्रादीना नित्याल सान कर्मप्रयोग गोधमनुगनु च ममर्थ स नियोज्य याध 1 । अयमपये दोषोऽरजु, नियो यविशेषणपरान इत्यर्थविद्वमेतत् , रिमन शन्देनेत्यर्थ ।] खगपदात् पल्पनिपत्ति । ननु च खामस्य याग योऽपि हि शानियोग्यविशेषावसाय मयते, कर्नयोऽवगम्यते । कय तस्य कृतं भो यदि नव सोऽपि नियोन्यनिशेषानिपती साम यमुपैति । अयथा मपाट्यति । न, गृहदाहवत इवे छावत विश्विदसपा शब्दयशेन गफिक पनाया अधादीनामध्यत्रार्थेऽधिकार | दयतोऽपि कर्न यता स्यात् । ननु तसिपादयति स्वर्ग स्यात् । प्रत्यापि चेच्छन्दे सामर्थ्यमुपाश्रीपते, नियोज्याव | पागे पुरुष प्रवर्तते । न नहि वर्गकाम । न, गमे तट्स येवास्तु । तस्मायो नियोगार्थ प्रतिपन निमिपितादिननयाभुतावपि प्रवर्तमानम्य स्वगवामत्या तद्विषय चानुष्ठान समर्थ फार्थी च म नियो य, | विष तात् । हत्यन्तगत्तन प्रवृत्तिरिति चेत् । इहापि असमर्थ म्यानपिनोडक्योऽमभिरविते पागे प्रपतना नियोगादिति न दोष । योगात् । मित्र- [ उम्वेक --- इहापीति । नियोगेन हि यागे अतत्परत्ये फ्रता पश्चादेनास्ति शत । प्रपनते न तु फ्लकामनयेति ।] न सामर्थ्यांदगुष्ठान नियोगेकनिरन्धनम् ।। स्यादेतत् , स्वगसिद्धावि छापगग नियोगनिष्पत्ति [दम्वेक-योगनिधनमनुप्रानम् , अन्यथा कृतयागोऽपि नियोज्य एघ स्यात् न त निवमिति मक्तो दर्शनम् । ] गियोग । अतो निगार्थ निपचिसामयात् स्वर्गादि यदि स्वामादिभुगयो न फल्मेदाधिगमपरा , न | सिद्वितीति । न, विषयसिदया नियोगाथनिष्पत्ते शुन्दयदी फरता पश्वादीनां स्वर्गादीना च । नापि । खगदेव नियोपविशेषगलेनाविषयत्वात् । अन्यथा न्तरति । ] - ·भावनाविवेकः मापाखराधिकरणम् गृहदाहादेरप्यनुपरमप्रराङ्गः । तस्मात् फलपातः स्वर्ग- ६१. * कश्चित् विक्रियमाणतया भाव्यः यथा कामादिश्रुतय इति मनोहरम् । इति आर्यमण्डनस्स | 'नीहीनवहन्ति' इत्यत्र अपघातभावनायाः बीहः । कृतिः भावनाविवेकः अवसितः । कश्चित् सस्कार्यत्वेन यया श्रीहय एवं प्रोक्षणभावनायाः । 9 भावनाशब्दोहि निपनारिमको सावरूपापना | पश्चिदुलाधरवेन यया प्रणीतानिरहिषीपि सयौति । लिङ्गसंख्यायोगिनी ( माग्ना) अमिधरो । न चासो | इत्यत्र सयपनभावनायाः पुरोडाशः । कश्चित् प्रायवेग आख्याने ताशी अभिधीयते, लिगराएपाहितरूपेण यथा 'गा शेग्भि पयः' इत्यन गोदोहनभायनाया. गम्ममानलात् चा. श१ प.३८३ पयः । टुप्. टिप्पणी न ९१रार. • भायनाशब्दस्य प्रयोजकन्यापारवाचिलात् विधेगपि भाव्यता । इन्छायोनित्वेन भायनायाः समी- प्रयोजकरिडादिन्यापारण्यात् भावनात्यमम्ति । सु. | हितमा पनि उत्यावधारणात् भावनाम्वरूपालोवनया पुरुषा- र्थस्य मा यता 1 मु. पृ. ५८३. • भावनासंबन्ध्यर्थप्रतिपादन व पदादीनां अर्थ * भाव्यमानं धर्मानालाक्षति फरणानुग्रहदारेण । वर्ष वश्यते । मु. पृ. २५ टुप. ९१, भाव्यमानेन काणेतिकर्नन्यते • भावयेत् कथमित्यपेक्षा भवति, न करणेन फथ- | याकाइद्धिते । ९।१।१।१ . मिति सप्तमायनवमाप्रयोश्च वायति । वा ३६६ . मापा । यद्यपि पाणिनिना वेदे इच भाषायामपि • भावयेत् । किम् । स्वर्गम् । खगनुदासनस्य कृतत्वात् लोकेऽपि स्वर नियमावश्यम्भावः के ! यागेन रणेन दर्शपूर्णमा सशकेन । स्वर्गः प्रधान- | तथापि लोके सरनियमम्य शिटैरनादरेण यत्यप्यनुशासने भूतः, यागः साधने उपादीयमानश्य, तरमात् तेषागितरे- | पचन्ति इत्यादिवत् अनयोगादेव स्वरनियमो नावश्यक तरयोगो विरचिनः । टुप्. १९।१।११, * भावयेत् | इत्याहुः । सोम. ११३।१० वर्णकं १. स्वर्गम् । फेन ! यागेन । कथम् ! इति प्रराराकाम्या . भापाशब्दानां न मानुस्वम्, अनादिराक्य- भवति । ९१५४१७. भानात् । मणि. पृ. ७२. •भाविनः मुखरूपम्य फलस्य प्रतिबन्धकं दुःख भाषास्वराधिकरणम् । वो जपादिमन्ने जनकं यत् पाप सत्य नाशक दुःसरूप तपः, मामि- प्रापचनः खरः एव प्रयोनाय., न भाषिकम्परः ।। संस्कारः। वि. ३८४. भापास्योपदेशादरयरमायचनप्रतिपेधः स्यात् । • भाव्युपयोग परकारार्थ अदृष्टाय सनिपत्योप- | १२॥३॥८॥२०॥ कार परवर्ष प्रत्तिरूप वैदिक कर्म विविध सामादि भाग्यम्-भाषिकेण स्वरेण फेचित् गन्ला माझणे नियुक्तसरारार्थ साश्चाद्विनियुक्तोपवारकरावारायं चेति । | उपदिष्टाः , मन्त्रसमाग्नाये प्रवण पटिताः । यथा बाल पृ.८३ 'इमामगृभ्णन् ' पश्वमेधे । क. पुनर्भाषिक: स्वरः ? • भाव्युपयोगसंस्कारार्थ दृष्टार्थ सनिपत्योपकारके उच्यते, 'छन्दोगा व पाश्चैव नया वाजसनेयिना । अन्य प्रतिस्पं वैदिकं कर्म द्विविध इत्यसकारक | उच्चनीचस्परं प्राहुः स वै भापिक इच्यते ॥ देवनारास्कारकं पेति। वाल. पृ. ८९. इति । तेषु मग्ने मावचनस्य स्पररप प्रतिषेधः स्वार • भायं मागसत् । गच मायने तद् पक्कं | वृत्तिः । शान् ? स्वगन्तरोपदेशात् । ऐवत् । यथा असत् । सतोम माबो नोपपाद्यते । असचेत् कर्मणा | इरापदम्योपदेशात् कर्माले गिरापदम्य नियुत्तिः । कथ मायते, पुनः पुनापि भारयि यते, ऋषिक्त । भा. | पुन ने खरस्यायमुपदेशो न मन्त्रस्य इति ! मन्त्री ११११1०।२४, ० यद् भाव्यं तत् कन्यता प्रतिपद्यते। नोपदेष्टव्यः, रूपादेव ग्रामोति । खरस्त्यनुपदियो न यनियर तत् करणरस पनिपचुं शक्रोति दात्रादि । टुप्. प्राप्नोति । तस्माचस्योपदेशः । भी.को. ३८३ . , ·विधी ते । उन ब्राम- । , मापास्चराधिकरणम् ३०५८ भापास्वराधिकरणम् टुप्- सामान मन्त्रो पच्छक्नोति अमिधातुम् , संस्था, किन्तु अमेनेव इति असामि नमान् उस न विघीयते, मायादेव । किन्तु मापिरतरः | उद्देय अष्टमे एवाधिकरणे निवेश्यते इति देयम्) 1 वस्य ( मन्त्रम्य) अपातः , स विधीयते ब्राह्मणेन । विरार. कारणामहणे । २२ ॥ अथवा (विवीयमानोऽपि ) वविशिय एव मन्त्री भाष्यम्-दरापदेन तु गिरापदस्य विकाणे युक्तः, भारणाग्रहणात् । यथा मापियस्थानुपदेशो मन्नोपदेशेन मन्त्रोपदेशो या, न भापिकस्य, मायापत्ते- कारणेनोत्तः, नैपमिरापदस्स अनुपदेशे निश्चित् कारणं भीपिकनुतिः ॥ २१ ॥ गृह्यते । तस्मात् तस्योपदेशः । स धर्मकाले विधानात् माप्यम्-- मन्त्रम्य वाध्यमुपदेशो न स्वरस्येति । समाम्नायेन प्रातं गिरापर्ट साधते । तस्माचन विकास कप शायते । मन्त्रोपदेशसस्पो शुन्दः । किमन्य शा--ये मन्नाः रामाम्नाये रखरान्तरेण समा- तयारूपन् , ' इत्यस्माभिधानीमादत्ते' इत्याह । नाताः, ब्राहाणे च स्वरान्तरेण आत्ताः । ते कि मग चासो (भिवानी ) आदीरते, न मापिकैण स्वसमाम्नापटिन स्परेण प्रयोक्त. या ग्दरण । मन्नोगदान प्रत्याययति, नेतरस्य । कलात् । स्वरेण इति सराये वाचनिम्त्यान् प्रामणस्परस्य तेनैव ताचार्यो १ प्रायापार्मापिरध्रुतिः । भाषासये माझगे । प्रयोगः । ( सिद्धान्तमाह-) नैवम् । ये तानत् लिङ्ग- प्रवृत्त । तन्मध्ये पदि प्रवचनेन पथ्यो, माषिक्स्वर- | विनियुक्ता मन्नाः , तेषा नामाणस्य गुणार्थवादपरि- संतानो पिटियेत, तत्परिहारार्थ भापिरेणोपदेश । यया | सत्यार्थधात् न मन्त्रम्यरूपे तनम्बरे वा व्यापार । गायना गीतास्तुकानि यानि गीतरेषु प्रक्षिान्ति, नान्यपि | येऽति वचनानियोनाः, तेवपि मन्त्रविनियोगपर वनर गौतिम्बर उचारपन्ति, मा भूत् ग्बग्सवानग्य वचनं न तरवारविनिोगे न्यामिपते । स्वरान्तरोपादानं विच्छंद इति । तस्सान भाषिकन्यो रदेश इति । तु ब्राह्मणे प्रवृत्तम्य खग्म्य अविच्छेदार्थम् । तस्मात् दुप्-ये तावत् मन्याः हिट्नेन चिनियुज्यन्ते, ते भारर्मायेनेव वरेण मण्यपि प्रयोग । पाटदार एव निर्शताः, तादृया एव प्रवेत्तामा । तर मोम- सर्वत्र वर्मकाले अप्यानधर्माणामनादरेऽपि माह्मणम्य व्यापार एस मामि । ये पुन दिन ध्यावा. दह प्रामणवरेणेव मन्त्रोचारणस्वकार्य विजेः प्रसन- पचनेन पिचपन्ते, तेपा अमानतादेव मन्त्रविघानने सिद्धार्यत्वात् मन्याग्नानस्वरम्य अनादर इन्युरियते: पवाय यास्यम्, न भूप, स्वरमपि पिघचे, यापदभेद | संगति.। सूत्रार्थन्तु- माषिकस्तरोपदेदोपु प्राचनचिद- मान् । न च अरणाविरगन्याय राय, स्वगन्नरम स्वरम्य इरापदविघाने प्रवचन सिद्धगिरापदस्था मित्तिः वाचाये विदम्य वितीयम्य अस्टार्थवारदा। कम्ब०।२३।। पि-- यगे मन्ये भाषिक: कि म्गत् प्रानच. भान्यम्-इत्यस्य (सूटम्य) अपण प्यारा । निकोटगरा । , बाझरोनेरादिमो, मोऽन्यसदुनन्दाग- 'इनामगागन्' इति न एतम्योपदेशः । कि वह ! स्वतः।' बनेनन भन असो योवनो यते । माह-- कमेकाले प्रवेश या मागा प्रापचनेन (मनगिन) च म्यरंग उत्पन्नः । न्यूपमाममु तानवरेण भौग. ' इत्युक्तम् । बारा- मम्मन् दिपान उादेशः । यस्तु आदानपचिव रितु आग्नानम्वर एर । उप ये मन्त्राः रामानापे मन्त्रः, सत्र स्वयम्य अभावात् न लभरा । यसप | मन्तरण सामाना , अदाच म्परान्तरण प्राप्ताःदम या रोग.. (पता गा अष्टमाधिकरये माय कता. मरो जारी टरोषय विस्तापान् । मसामरि नयमदिन परोपर मन मन्त्रागा समरणारविनियोगात् मतिम पुनीन् । पारि तय नापिकरणेल मा पुनमन्समम नायगावाम्म अनिर्गपादी पारामागेच म्दादिति। बोपदेशो पान भजन- .

·मांपास्वराधिकरणम् २०५९ भाप्यकारान्तरम् । उपयोगसंभवेन वर्मकारप्रयोज्यत्वे प्रमाणाभायात् ब्राह्मण- | उपदेशः । न मन्त्राण भाषिरखरोपदेशः दात खर एव प्रोक्तन्यः । इति प्राप्ते, विनियोजकाचनस सिद्धान्त. । उपादिमन्वेष्वैतत् । शाब्दमयस्वरूपमानविनियोजकत्वेन अचाब्दस्वरिनि निकारः कारणाग्रहणे । २२ ॥ योगपराचे प्रमाणाभावात् , बाहामसरस न पुर्यवाक्य यदुक्तं ऐश्वत् इति (२. भूने) तोच्यते । युक्त. प्रहनस्वराविश्वेदार्थलेन अन्ययासिद्धतया स्वतो विनि- | गिरापदे शपदम्पो विकारः । कारणाग्रहणात् श्या पोगान्तर कल्पनानुपपत्तेः, मन्यसमाग्नान सिद्धस्वरम्प च | भाषिकस्वरय अनुपदेशो मन्त्रोपदेशेन कारणेन उरः भनन्नपानियतया स्वाध्यायविभिचलेन विनियोगातर- गैर इरापदस्य अनुपदेशे किंचिन् कारणं रायते । हरानमा फलुग त्यायोगशावधारणात् , तस्यैा जपादौ तमाचा विकारः । तस्मात् कर्मकाले जपादिमन्त्रेषु न पाठः। भाषिकस्यरोपदेशः रिन्नु स्वयम् । इति सिद्धान्तः । यनु पार्थसारथिना लिनविनियुक्तमन्त्रविषये के, बामणे गुणावादपरिसंख्याद्यर्थतेन पुनः श्रमणेऽपि * भाषिक: रसः । 'छन्दोगा बङ्घचाश्चैव तया मन्नविनियोगफारसम्यैर अभावे मुतरा सरपिनि- वाजसनैयिनः । उब चस्वरं पाहुः स वै माथिक योगम्याप्रमत्तेः न बामणस्परप्रसक्तिरिति दूपणान्तर- | उच्यते ।।' भा. १२३८ार.. - माषिकः स्वरः मुकम्, तन् लिपिनियुगमन्त्राणा उपनिचोदनाचोदि- तत्तच्छाखीयः प्रामणस्वरः । त्रि. १२१८. भाषिक तत्वाभाये अपने प्रमाण भावात् , यन अपनिचोदना- | परः फनी माह्मणोत्पन्नानां मन्त्राणा प्रयोगस्तरयः । चोदिन मत्ले एव लिङ्गविनियोगः, नन ब्राह्मणे पुनः-१२।३।१।२३-२४. मीको. पू. १४९७ 'ऋती श्रयण पाग्येयम् । बामणोपनानाम् ' इलान अविकरण द्राव्यम् । -मण्डन-मन्त्रोचारे भाषिको न खर. म्यात् । • भाप्यान्तरपनिाम्रान्त्यपनयागु पुनरारम्भः दांकर-बादागस्वरतो न ते।' (अश्वप्रतिमद्देष्टयविकरणम्य )। वा ४११।३१ म भापासरोपदेशादेरयन् प्रावधनप्रतिषेध. | पृ. ९६७. स्वान् । १२ टा२०।। • भाष्यकारेण सदम्पनिराकरणपर यत्किञ्चिदुत्ता भाषा नाम सविधापो पन्धः, तर उक्तः स्वरः (वरणमपि चमसश्च वाण एव ) तत् उपेक्षणीयम् । तेन भाषाग्यरेण माणा वादाणे उपदेशात् | वा. ३१७१८३८. कर्मकाले मन्याशा प्रापचनम्य प्रमचनमाटीनम्य अध्या • भाष्यकारान्तरम् । यस्तु अमेवाधिरणे भाष्य. पनाध्ययन ग्रटीनस्य परम्प प्रतिघ. म्यात् । कर्मकाले कारान्तरेण अग्ने: फयदफ्टत्व-- माकृत स्वन्द-- नित्या- मन्याः प्रापचनेन स्परेण न प्रयोत्या. किन्तु भाषिक- नित्यत्व- उत्तरवेदितिकाराविकारल-विचारः कृत., स सरण प्रयोन्याः । ऐरबन् यया इसपदम्य उपदेशात् । उदाहरणान्वरेए अधिारणान्तरविन इह असरदोऽपि मकाले गिरापदमा निवृत्तिः तद्वत् । इति पूर्य. पधः । सरणमागवण उपन्यतः इत्युपेशित. 1 बा, २।३।१०। मन्त्रोपदेशो वा न मापिफल प्रायापत्तीपिक- २३ । अत्र सुधा- फुल्यदपन्यपविचारः पर्णमय्यधि- श्रुतिः । २१॥ परसिद्धः । प्रारतवैस्तत्वविचारस्तु अस्मिन्नेवीदाहरणे बाहाणे 'इन्यवामिधानी आदले इसाह ' इत्यादौ | अभ्यनिग्राधाविकरणसिद्धः । नित्यावानियत्वविचारस्तु मन्योपदेशः मन्यम्योपदेशः न भाषिकस्म म्यम्योपदेशः। गोदोहनोदाहरणे नितिनं तु प्रकृती उद्विकारः भाषिकभुरित मापापणे. 1 भाषाम्परो ब्राप्त प्रवृत्तः । गयोगविनेषात् ' ( ३।६।३।१०) इति तुतीपाधि- तन्मध्ये मन्यो यदि पारननेन म्वरेष पटगेत भाषिक- रणमिदः 1 उत्तवेदिनिकाराविधायिनारस गयो ग्दरमदानम बेच्छेदः स्यात्, वपरिहार्य मापिवेग | द्वितीये पाये 'मध्यमायामुपदि अमिश्नीयते, परसु. - भाषास्थरः, - ·-- । भाष्यकारान्तरः ၃ - ၁ भिन्नप्रवृत्ति परतव्यात्' इत्यत्र तत्रत्यभाष्यस्ता वश्यमाणः । पू. * ‘भिन्ने' इतिवत् 'पुत्रे' इति निमित्तपरैव ९४१ * भाष्यकारान्तरः पारणेष्टिः प्रतिग्रहीतुरेवेष्टिः | सनमी इति पूर्वपक्ष. ('वैश्वानरं द्वादशकपाल निर्षपेत् नगरपापिता इति नातिकाटिपु उत्तम् ( ३।११३१ | पुत्रे जाते ' इयत्र । भाट्ट.४।३।१४. "भिने इन्यन)। पराक्रमः . जुहोति ' इति सप्तम्यन्तं निमित्त भवति । टुप्.९१२) •मिक्षा । यज्ञार्थ यद् मिक्षितं तत् ऋविज. ११. २ ' भिन्ने जुहोति' इति हि नैमित्तिक कर्मा- परिकेतु अन्यच्च यज्ञार्थ माश्रयितुम् । भा. १०।२। इम् । भा. ६१४४|१६, * 'भिने जुहोति' इति दा२७. होमः एकदेशभेदेऽपि । हास्नभिन्न नाम चूर्णीकृत भिक्षुपादप्रसरणन्यायः । गथा कश्चिद्भिक्षुः । अयोग्य प्रयोजनाय । यच्छकले विगतेऽपि प्रयोजनममर्य यषेपानाच्छादनाामगृहादिलमाय धनादयगृहे प्रविष्टो | तदेकदेशभिन्नम् । ६।४।१०, • मिन्ने जुहोति' युगपत्तद्धा दुर्लभ मन्वानः पूर्वमिड् पादमसारस्तु मे 'स्कन्ने बुहोति' इनि विहिनो भेदनादिहोमः निमित्ता- भना पश्चात्परिचय मपाय नामेण खर्च सम्रादयिष्या- | वृत्ती आवर्तनीय., न तु सकृदेव कार्थः । दर्शपूर्ण- मौनि थिया अल्पा भिठा स्वीकरोति, नया मानेवानि मासादौ पानादिभेदे आन्यादिरवन्दनादौ चायं होगा। हितपिणी अतिननन्ये मुनोः प्रवेशमियन्ती सकृत् | वि. ६।२।९, * ' भिन्नै जुहोति ' 'स्कने जुहोति' तं अशक्यं मन्याना पूर्वोक्तप्रमेण संसार मुक्तये तो व. एग भेदनहोमादीना नैमित्तितानामनेकेगा मोगवचन- यतीति चोध्यम् । साहसी. ४३, परिगृहीतत्वेन समुच्चयः, न तु विकल्पः , भदनादि- “भिक्षुभिया ग्थाल्यनधिनयगन्याय: । नदि निमितमुपनीय विहिरवात् । १२१३१६ . भिमा सन्तीति स्थान्यो नाघिधीयन्ते (भामती. • भिन्नककत्वं प्रषप्रैषार्थयोः । ३।८।११।२३. १११११ प्रसू पृ.७४) । सग्रहः. * भिन्नकल्पयोः अपि राजपुरोहितयोः कुलाययजे- भिक्षुभिया स्थाल्यनधित्रयणन्यायः । यथा | ऽधिकारः । ६।६।२।१२-२५ मिकमपेन कोऽपि स्यात्य(न)धिश्रयण न करोति, भिन्नकार्याणां गुणाना एकम्मिन् कर्मणि समु. तया बनविचारेण तत्वज्ञानासमवेनोपदेशकाना न प्रतारसत्वगास्पदयात् प्रत्युत तेभ्योऽनर्थप्रातिशया- मणि भिनार्याणा ' इयत्र अधिकरण द्रष्टयम् । चय । १२।३।३।९. मीको. पू. १२५८ 'एकस्मिन् सभीन मदयन स्पान्य एव गुधानो नझविचार इति न • भिन्नजातिपु पाषु कुम्ल्यादीना मैदेनानुपानम् । समीचीनम् । किन्तु शास्त्रोन प्रकारेण सम्यम् परीशा ११४११०४०-४१. साधुत्ता साघुवनिरिणात् असाधुन्याग-मामाश्रयण शे: •भिन्नदेवताफेमपि भूरादीना तन्नता । १।४। मोना साधुानमनारणभिया ब्रह्मावि न त्यास इति भावः । साइसी. ३४७. 'भिक्षुको भिक्षुशन्नान् टिटमते' इति • भिन्नदेवताकपशुगणे याहोमस्य आधुनिः । न्याय:। एपाहायया दादशानिदिश्यन्ते उप्यादि १११२१६१२६. सोशी तया तोरण्येऽपि एवाहादेव अतिदिइय गिन्नदेशालानामप्यताना तन्या वचनानु. ताम् । दामादापतिदेशे न मिशुको मिशुन्तिररात् | सारण । मोम. It. गिाने 'पदि म्याप आरवेन् । गि ८३५. मिनप्रयोगवनपरिगहीवान। अपि पोर्गपर्य •भियेन दितथा वारपम्, यदि उमस विधि वित्यते । टुपु. ५११.३०-३४. दो वा धारपे 1 ('पानपेये राहामो भिग्नप्रवृत्तिनिमित्तातिर सामानाधिका गत 'चत्र) मा Rivrut. भ्यम् । मु. 7.४.१. . .

·मीममासदृढन्यायः भूः राम॥ भीमभासदृढन्यायः । 'दाम यालकटन्यायो न | अम्प्रभृति मे दाश ब्रह्मचर्य मविपति॥' इति पितृ- स्यात् तर कदाचन । मीममागहन्याः सर्वदा नेऽस्तु | भक्त्या वाचर्यातप्रणात् नैमित्तिनेन च ब्रटेन नित्यस्य 'न्यादि यासि सप्रपञ्चमुपन्यसाम् । तम | मकाल्गमनस्य बाघात् , धर्ममानाय अहं भायों भारस्य (टाम यालाच्यायस्य ) उच्चस्तरा दशामा- | परिणेम्यागि इति पारेमाष्य परिणीताया अगमनेऽपि पनस्यापि अवस्य अतिनीचदशाप्राप्तिः भासं कालेन अदोषः । सु. पृ. १९२. भवतीति तत्वनौधोऽवश्यं सपान्य इति विषभाया प्रवृत्तिः । अभीप्मादे: यज्ञानधिकारिण. यमुस्वकीननालम्बनानि दाम याल कटाख्याः प्रथः अगुरा. शापरेण समायया | पूजाप्रतिष्ठादानानि पुराणादी दर्शितानि । मु. पृ. ७५०. निर्मिताः । ते च तन्महारादिना मेर्वादिचूर्णीरपणे मुजया शिरोवेष्टनेन नामिकास्पर्ग इति माता अपि अशाननमा वात् हालेन मशादियोनि न्यायः । यन आयास विना साधात् सिद्घन्तमर्थ प्रापु इति प्रमिद सन 1 द्वितीयस्य (मीमभागढ- उपेय आयासेन परम्परया स एवार्यः सागते, तत्र न्यायस्य) तु तत्वयिका कदापि स्वपदात् पतीति | अप न्यायः भरतरतीति । माइती. २५४. शिक्षाया प्रवृत्तिः । यथा भीमभासद्वाग्या. योऽमुरा. स्टेनर शम्बरैण तथा निर्मिताः चिर जीरन्मुक्तियुग- 'मुवनस्य पते ' इत्यादयो दयाहुत्तयो स्थ. मनुभूष निर्वागपदं माता की मुझेप | मादली. मुखे स्युः ॥ भुवनस्य पते इति रणमुसे दशाहुती होति' इति मीप्मम्य च शिम यतिरेयेणायस्थानम् । | विधावेव शाग्वान्तरे 'पाहुती: ' इति पय्यवे, तन्त्र अपनी कम्य च ऋतुपयोगः धर्म-यतिकम. । बा.१३ | शागाभेाहिकल्प प्राप्ते, ‘गुपनम्ण पो' स नो ३१७ २०३-०४ । भीष्मम्य अनाथमिव अपनी- | भुवनस्य पते ' इन्यनयोयोमरूप्यादेपयीय पञ्चेति कम्प च ' स एव भी'म पुरुषानुसेनाहुतास्त्रिंशतो | वाइ । अथवा सामु पश्चाना अपयुन्यबादः 'यदया वाभिमेश इति अनुप्रयोगधेति धर्म यतिकमायम् । मु. पारो भाति' इतिन् । शापान्तरीपणाप्गुपसदारेण पृ. १८५ । (इति शनायानुचरम्-) भोमस्य | एकवाक्यतोपपत्तो वाक्यमेदविकल्पयो अन्याय्यायात् । पितुभचिक्मात् विद्यमानधर्ममात्राथदारस्य व्याहिना-संकर्ष. २।४।२८. पत्यानपिप्रानृण्यस्य मागसिदिः । 'भ्रातृणामेकाता • 'भूः भुवः सुपरियुमो पतौ महाथत्ते स हि तम्य नामेश्येत् पुषवान् भनेत् । स ते तेन पुत्रेण पुनियो । योनिः' इति भुतो उभौ इति पदेन गाईपन्याहवनीययो. मनुरवीत् ॥' इत्येवं विचिमनीयंश्चैत्रजपुनलब्ध- पिय- | उपादानोपादेयमो. सहाघानाभावेन परामर्मायोगात् नृपः केवलयशार्थपरनीसान्ध आसीत् इति अर्थापत्या | सम्यापसव्यपरत्वस्य वक्त मनया स हि तस्य' इत्यस्य अनुस्तमपि गम्पते । 'यो या पिण्ड पितु पाणो | सादिन्यपदुमपपररवेन (साहित्यविशिष्टोमय० ) आहव. पिशाते.पिक दत्तरान् । सानातिनमानीतो मनी-नीमयोनिकायप्रवणात् सम्याचमुख्ययोः आहनीयात् कायमो क्यम् ॥' या. ११३।३।३ पृ. २०८ आघानं स्यात् इपादिः पूर्वपश्श. 'यहिं तस्य इत्येक. मीग्मेण शतनवे सत्यपनी तसिनर याचा सपि महारते वचनेन सहितामिद्वयपरत्वायोरोन स. गाईपत्य. तस्य गज्यामिन्नगपुरे तिप्रति एवम्या. पुत्राणा राज्यालामाद नेमा आहानीयम्य योनिः इत्येत तदर्थसतया द्वयो कत, ददामि इनि तरिपपा प्रत्यारपानेन 'ग्रपनाह परिष्यामि प्राप्तिः इति सिद्धान्तः । संप. शरा३.. 'भूः इति प्रतिगो, उपनियपि समततिमयात् नेतन्याः (नाम याग.) वैश्वदेवम्रिदेव सनी, तम्य विश्वासः रानति गम्यभागिनी स्यान् इति वरिपया पुनः प्रया सोचीयाः धेनुर्नविणा'। सान दक्षिणा म्नस्य अनु. ग्यानेन • भायदेतोगी च क्येन्येनहिनिश्चयम् । दागिन्याय निवर्तिकान न पचन गगम् । १०।१४ ।

·३०६२ भूतस्य 4 , - ५६-८८ मीको पृ २२७७ धतु याय ' इत्यपद्रष्टयम् । 'भूत भव्य भविष्यदूपट् स्वाहा नम * 'भू स्वाहेति गाहपत्ये नुहुयात्, भुर स्यादेनि | इत्यादी न मन्त्रभेद ॥ दक्षिगानी तुटुयात्, व स्वाहेत्यायनीये मुटुयात् , 'भूत भय भविष्यद् वषट् स्वाहा नम ऋतु भूर्भुवस्त्र स्वाहेत्याहयनीये नुहुयात् ' एढेपा विकल्प , सामवयर स्वाहा नम : इयादी पपट्माररबाहाकार न समुनय , विविधवैगुण्यसमाधानाप प्रायश्चित्तत्वेन | नमस्कार प्रदानार्या , भूतादिनयेण यथाक्रमम नयेन पिहिसरचात् । ऋग् यनु – सामतो अपप्रायश्चित्तार्थ निमनीत्वसभात् । इति प्राप्ते, सामा यसमधारि निषिद्धानरणनन्यदोपपरिहारायं च वेघा क्रमेण विधानेन | प्रमाणामानेन चलरिलेन होमाना कपनायोमात् अन्यो यनिरपेष पात् । वि १२१३० , • 'अयैप | भूतायुद्देशेन वपहादभेदयनस्य स्तुत्यथत्वेनोपपत्तेश्च भू ' इति एकाहापिगेपो भू ।तन धनुदक्षिणा' ! अनया | भुष्टिकरणानस्थम्बाहामारवदेनेऽपि न प्रदानार्था । धेचा गोश्वाश्वश्चाश्वतरश्च' इत्यादी गोसामा यस्यैव सकर्ष २।४।२९ नाप बाधाद, ततध द्वावगमत मानो पेगर एस भूत भव्यायोपदिश्यते इति न्याय । दातगा अश्वादयश्व दात श एर इति पूर्वपश्य 1 घेन- | अप मीमाता पायप्रकाशे घृन । तथाहि, कि द्रयगुणयो रकर दान पा । धन्या च तमा निसि दक्षिणायाध इति | भावनावरण गुत धात्वर्थस्य इति भावाविणे सिद्धान्त । १०३।१४ ( २१||१-४) सदिला द धगुणयोरेव भावनावरणस्य ध्यादिन्याप ।यथा भू सत्तायाम् ' इत्यादि । भूत मचायोपदि ने इति न्यायादित्याशय धा वर्यस्वैप धातुहिं निजवानार्थोपसगप्रयपापोपाधिमेटेन नाना भायनाझरण यमित्युक्त तन इति । साहती (५२ मजति, तवया गरीरयन ‘सत्ताया मगले वृद्धो भूत द्रय भया क्रिया निपतयति इति निवास निवासे पासिसपदो । बभि याप्तौ च गतौ च पादु | अदृष्टम् । अथा यद्यपि यागो देवन। सस्पृर्वन् उपक्रोति, भवे गी च भू ॥'युयभेदन प्रभावानुभाव तथापि साधनता प्रतिपद्यमान आथयो भाति, नायथा । परीभवन्यादो उपसर्गभेगेन भवन भूग्ने भविनेयादी | अतो भूत भव्यायोपदिश्यते । टुप् ॥१७११८ प्रत्ययमैदा चायमेद प्रवीयते, तथैवमेय ग्रन उपाधि • स्वगादेस्तु नामपदाभिषेपतया सिद्धरूपस्म आरयाल भेदेन नानरावभासते इति । सादत्री १७८ वाय साच धात्यर्थ प्रति ' भूत भयायोपदिश्यते' • मूवादि धातु अमिघात्री श्रुति । पाल इति न्यायात् साधनतया गुणत्वेनाभिसब घ । तया च पारमर्प सूत्रम् 'द्रयागा क्मसयोगे गुणत्वेनाभिसरध' • भू-पिक्लियो वयो यनियानिष्ठ वम् । (वार)। भामती ३१२१८१३ बसू या ।प१२०० 9 भून भव्याय कल्पते इति न्याय । भूशेन्यौप्ण्यन्याय । अप पाय अया साहस्री ७० साधारणयमस्य अयय आरोगविश्वाया प्रपनते । • भूत हि तावद् मयार्य इत्येतद्विशात क्मणा माइती ३७२ प्रयोजनम् । भा १०।६।१० * मूता नाम • मसझोराहे ओपदशिधेनुदक्षिणया याति मत्रा राजसूये 'पृथिरै स्वाहा ' इत्यादय । अग्नि देशिनद्वादयशदधिमाया पाघ । २०३१४६-मकरणे 'पिपसि नमना' इत्यादयध । तपा च पृ.१२० इत्यत्र | भनेष्टकोरधानै उमये मत्रा समुचयेन विरपैन वा पम् । माध्या इति पूर्वपश 1 न व प्रामा फितु साक्षा • भूत इत्य मन्य कम । भा र (अमियमरणम्या ) माझा इति सिद्धात । १३४८ • भूतस्य च भयावर याच्या . . ५८ मीयो १ सकर्ष २३ ·भूतस्य " - है + भूतमव्यसमुशारणन्यायेन दृष्टार्थत्वात् । न भन्यस्य भूतार्थता । भा. ६१११ (मन्नेरेव इनिपक्षे यमाऽऽग्नातैरेव स्वाहाकारान्तर्मनः पु. १३४८, ७ भूतस्य मयार्थता भविष्यति । एतदि उनम्यम् । संकपं. २।४।२४. मीको. पृ. ४५ अग्नि- गणा प्रसिद्ध कार्य यदारादुपमिया । १०१४।२०३८. चपने भूनेष्टकोपपानं राजसूयगतभन्मेरेवइत्या द्रष्ट. • भूतस्य स्वर्गपश्चादेः द्रव्यस्य, मयं कर्म प्रति व्यम् ! • भूतेष्टकोपधाने यदि पृपिये स्वाहेत्यादि- गुणस्पेन अन्वयः बनते । सु. पृ. ४१५. राजसूयस्थमन्त्राणा विनियोगः स्यात् तदा स्वाहाकारमु- ० भूतान्यापयानमानं यथास्थितः सोऽरोदीव मूल्य प्रयोगः इति पूर्पः पक्ष : ययाम्नानमेव प्रयोग. इति दोर्दीनद्रस्य रगतम् ' इत्यादिवाक्यैः यत् प्रतिपाद्यते सिद्धान्तः । संकर्ष. १४१२४. तन यद्यपि सन्यवमन्त्र तथापि न तेन प्रयोजनम् । * भूनेष्टका-चित्रिणी-यत्रिणो–इष्ट काना मध्यम- वापरास. पिनो उपचानम् । ५।३।७११७-१९ । उच्च लोकं. भूतार्चकः । 'एवं य. सर्वभूतानि ब्राह्मणो | पृणाया: प्राक् । ५/३६८।२०. नित्यमति । स गच्छनि पर म्यान तेजोमूर्तिः पर्जुगा * भूतोपयोगसंस्काराय अदृष्टार्थ सनिपत्योपकारक (पया ऋगुना)" मनु. ३।१३। वा. टिप्पणी च | ब्रदयं प्रवृत्तिरूप वैदिकं वर्म यया, हुडहपिर्दाहः ३३र३ पृ. ७०२. शिष्टाचार विधिप्रातः । वाल. पृ. ८३, भूतोप- • भूनार्थवादः । 'विगेवे गुणवाद. म्यागादो | योगमारार्थ दृशा सनिपत्योपकारक नव प्रवृत्ति- धारित । भूनार्थवादस्तद्धानादर्थवादनिधा मतः ॥' मं वैदिक कर्म प्रनिपचिः इत्युचने । पृ. ८२. दिरोवारघारितलोः शानामाने भूतार्थः । अन भूतत्वं वर्तमान जयप्रतियोगित्वम् । मणि. पृ औपनिपदाः 'प्रजापतिगरमनो घपामुदरिदत' इत्यादी- ११६. नुदाहरन्ति । तदयुकम्, नगमे निग्रहादिपञ्चरनिरामात् । भूनभविष्यचो. भूते रपणा, भविष्यति नासि 'वन दु.रोन सभिन्न न च अम्तमनन्तरम् । अभि- रक्षणा | दुप्. ४।११११।२६. लागोपनीन या पत्थर स्वपदास्पदम् ।। ' इति उप .. 'भूतभव्यममुञ्चारणे भूतं भयायोपदिश्यते । निषद । उदाहरणम् । बाल.पृ. १८-४९. (भा पाक्य ३।४।१४.)। मार्गकामाधिकरण-(६। * भूता चानयत् । आधानं भून सद्यथा याहिता- | ११ पूर्वपापूर मतस्य स्वर्गाश्चादेः मयं कर्म प्रति निल उत्पादयति तथा भूनचरनमा अग्निविच उत्पा- | गुगलेन अनयः यायते । सु. पृ. ६ १५. भूत दयति उति पूर्वपक्षे । भाद. ५।३।१०. म यसमुबारणे हि भून भया” भाति । मयस्त्र तु भूनेष्टकाः अग्निदोषः न तु चितिगेपः । रोन, भूतायचे अद्दष्टार्थता करण्या पात् । २ च दृष्टै मति ताः समृदुपधात पाः न तु प्रतिचिति । भा. ५१६ | अदृष्टरपना मावि । मा. १११११६।६६ १५-१६. 'भूतेष्टका उपदमाति' इति विहिताना * भूतभव्यासमुच्चारणन्याय: 1 (६११।१।१-३) इष्टकाना उपधानं प्रारणिकैरेर मन्त्रः । संफर्प:२।४।२३. अय पठादपूर्णपक्ष युवाय' । सु. पृ.१५४४. • भूनेस्काः नाम एक अप्रकरणे समानाता. । यस्य गागमारनसोमप्राप्त्यर्पत्वेन भूतभव्यसमुशा. तासामपि अग्न्यर्थयात् अग्मण्डल अध्यार भरम- रणन्यायेन विधायबटाघवेन च प्राधान्यम् । वा, सयोगः नि धर्मा. वर्तव्याः । प्ररणात् वाक्यस्य बार ३।१।६।१२ यू. ६९८, 'पशुमालभेत' इत्यत्र । बलात् । भा. ३१६१२३५. पशो द्रपस्य नियोजनसात् सक्नुात् अपिउने भूतेष्टकोपधानं प्राणिनैरेव मन्त्रः । संकर्ष. | प्जिनार्थया द्वितीयया सरावसामान्य विदा तदि- २४२६. मीको. पृ, ४५ ' अग्निचाने मतेप्टकोप- शेषाकायाया सया भुतभन्यममुचारणन्यायेन करगरलेन धान ' इन्पा इष्ट पम् । . भूतेष्टौपधान राजसूय. ! गुगमाव, अगमित, । ३११७१५. ० प्रामारण * थ ·1 - भूतभव्यसमुच्चारणन्यायेन ३०६४ भूमाऽधिकरणम् शूहमयसमुचारण-गागेन अर्थवादाना चोदनार्थगर्ये । प्राने, उच्यते । यदि विधि , सृष्टिमन्नका उपदधाठी- हेतुन्वेनान्वयात् हेनुमापेक्षत्वरक्षणमप्रामाण्य चोदनाना था. इसथे. 1 तन नैटवाना विशेष. पश्चिदानीयते, निराक मिदमधिकरण इत्याहुः । मोम. १।२१. * भूत- एयरूपा. सृष्टिमन्नमा नैयरूपा इति । तय सर्वात भव्यममुचारणन्यायार अनुवषट्कारधागे वस्तु | सृष्टिरिङ्ग। मन्याः पाप्नुयु. । अन्येषां अमयुक्ताना सामर्थ्यात् सोम अगम् । सु. पृ. ११५४-५.५, मलाणा आनका स्यात् । तम्मान् अनुवादः, मन्त्र- * भूतम पसमुच्चारणन्यायात् गर्यन धात्वर्थनिष्पादक्स समाम्नानात् प्राप्तानामुपधाने मन्त्राणाम् । सृष्टीना सृष्टिषु द्न्यस्य अवसीवते । ६२२. वीर्तन सर्जनार्थवादार्यम् । अपि च विधिवे लक्षणा, • भूतभाव्युपयोगं हि संम्बार्य द्रव्यमिप्यते । | 'एक्याऽस्तुयत ' इत्यत या असृष्टयसा रक्षयेत् । ननु सक्त वो नोपयोश्यन्ते नोपयुक्ताब ते कचित् ।।' इति | अनुवादेऽपि वा । नागुपादपो रक्षणाया दोप. 1 सत्तुन्यायस्य स्वरूपम् । या. २१।४।१२ पृ. ४११. कय तु असृष्टिषु सृपिषु च सृष्टिशब्द इति । मुम्ना । * भूतभाव्युपयोगोभयदेयताप्तस्वारार्थ दृष्टाय | महबस्तत्र सृष्टिलिझा मन्त्रा , अल्पयो विलिना इनि । संनिपल्योपकारक नव प्रवृत्तिरूप वैदिक फर्म रथा, या--भूमा । यदि ' सृष्टीरुपद्धाति ' इत्याख्यात- पशुपुगेडाशयाग । इद न आयिकर्मभेदैपु वक्ष्यते । प्रत्ययान विविधीयते, तन न जात्या धर्मविशेषेण याल पृ.८२. वा पाश्चिदिष्टका सृष्टयो नाम अन्याभ्यो विरक्षणा * भूतभाव्युपयोगोभयसंस्कारार्थ तु द्रन्य विज्ञायन्ते, या एपितिङ्गमन्नै उपधी पन्त ता एक सस्कारक गै नास्त्येव याल पृ.८२ मृष्टय , तोपधानमानमुद्दिश्य मन्त्रषु विनीयमानेषु भूमा गोणीकृत्तिहेतु । ' सृष्टीरुपद्धाति ' इत्यत्र | सकलच्याते प्रत्यक्षवचनाविनियुक्त लिङ्गकरणविनि गोष- 'एकपाऽस्तुवत' इत्यनुराके (तेस. ४।३।१०) मानर्थक्यप्रसङ्ग । तस्मात् प्ररणपाठादेव सर्वन मन्त्रा सृजधानुप्रयोगभूमा वर्तते । वेन सष्टि-अस्टि-रामुदाय. प्राप्तेषु एकदेशानुगाद सृष्टयभिशानिमित्तार्थबादार्थ । सृष्टिगन्देन लश्यते । शा. ११४११०. अन चोदयन्ति | चानचोदनयैर उपधानस्य प्राप्तन्ना, भूमा। ११४१२२२३-५॥ लिङ्गप्रकरणानुमितया च श्रुत्या मन्त्रयाते, प्रदेशाला 'सृष्टीस्पद वाति ' इति श्रूयते । अनिचयने उपभेया रस्पार्थवादानुपात , एस्वाक्याधीनत्वात् अर्थवाद- काश्चित् इटा. पृष्टयो नाम । तदुपधानकरणमन्ना | प्रवृत्त । तथा च प्रथनार्थवादे व्याख्यातम् । न चान्यो महुए 'ग्रा अम-पन' 'भूतानि असम्पन्न ' इति | गुण भ्यते, यर्थता कम्प्येत, वन परिसख्यार्यतेय सृजधान, प्रमुक्त ! पुचित्तु सृजवानुनास्ति । तथापि प्राप्नोति । ततश्च वटवस्थमानर्थक्यमिति वाच्य पुन श्रुति- सुनधानुषटिताना यहुदात् सर्वे मन्ना तदुपधेरा | प्रयोजनम् । तन्न केचिदाहु. । उपधानमेवान विधी- इष्टकाश्च सृष्टिशब्देन उच्यन्ते । तेनार मृष्टि-अमृष्टिसमु- यते, नमाम्यप्रदर्शनार्थं च मन्त्रग्रहणम् । इत्पमिदं दाय. नृष्टिशब्दबोध्य । ताहको समुदाये सृष्टिशब्दो गोग । प्रास्तम्, यदेवरूपैर्मन्नै प्रियते इति । चयनेनाथग्रहीत. गुणवान भूमा नाम बाहुल्यम् । बहोमोव सूमा । अत्र मुफ्धानमिति चेत्, महत्तस्थापनेनापि चयनोपपत्ते. । न सप्तदश मन्त्रा , तेषु श्यम-ननुग-योडश सप्तदशेगु | नैव सहतानामेोयवान स्यात् , न, तस्येष्टकाः प्रति नृजधानास्ति, तन गृष्टिशब्दो गौण. ! के. उपादीयमानस्य प्रतिप्रधानावृनिन्यायसिद्धेः । अपि च, भूमाऽविकरणम् । मृष्टिन्याय ॥ 'प्राप्नुवन्त्यपि वक्तच्या पुनरेवविधा किया । भूमा । १।४।१२।२३-५॥ आध्यर्यवसमास्यान तथा हि प्रतिपद्यते ॥ तत- भाज्यम-- 'सृष्टीरुपदपानि ' इगि श्रूषो । दन | श्वावयुक्र्तृत्व च रभ्यते । अर्थगृहीताया तु अनिषम गुणविधि. अर्थवाद' इनि संदेहे, अपूर्वयात् विधिः । इति । स्यात् । न घावश्यगुपधाने एव सर्वे मन्त्रा विनियुपेरन् । . %23 - ·- रक्षा। - भूमाऽधिकरणम् ३०६५ भूमाऽधिकरणम् अविशिष्टसामा दि केचिद् ग्रहणाद्यपि कुर्यः । अपिच, । इत्यन्यायवादम्य उपपत्यय इति भाप्याभिप्राय. । के- 'प्रत्यक्षबामणोक्तानां मध्यमा चितिराश्रयः । चिनु मन्त्रनिधिमेव समर्थयन्ले । नहि 'एकपाऽस्तुवत' तदर्थमपि संबन्धः कार्यो मन्त्रोपधानयोः ॥' इत्येवगादीनां उपधानकान्तिा लिजमस्ति, येन प्राप्तिः ये तु औपानुवाक्यकाण्डाधीनास्तेषा वाक्याहते सेनन्ध | स्यात् । ( उपधाने योगं बिना यो वा इष्टकाना एवं नास्तीत्यर्थवदेव वचनम् । न चावश्यमनेन सूनेणार्थ- प्रतिष्ठा वेद, प्रत्येव निष्ठति, तया देवतयाऽनिरस्वद् ध्रुवा यादव प्रतिपावते, दिशातहिषु भूयस्त्यनिमिनशब्द- | सोदेत्याह, एपा या इष्टकाना प्रतिष्ठा' इनिवाक्य- प्रवृत्तिमानक्यनात् । अतो नातीव नृष्टिनामनिधानमाट- | लिहितस्य तयादेवतपेतिमन्त्रकनाक्यभावस्यापि असिने., संयम् । भाष्यकारेण नु विषौ लक्षणा परिहता अनु- | न तदेकवाक्यतयाऽपि उपधानै कान्तिर लिङ्गमुणपादयितु वादरवमाश्रितम् । एकयाऽस्तुवत' इति हि अनु- | अस्यमिति भावः )। साधारणलिङ्गस्वाद्धि इटकाना धाकाद्यस्यैतागृष्टिरिङ्गरवात् अम्मपरित्यागेनेतरलक्षणार्थता | ग्रहणासादनादिष्वपि मन्त्राः प्राप्नुयुः, तत्रास्ति विधेरण नलपिन्या च पुनरारमाऽपि प्रतिपादनीय | काश. । सत्यामपि उपधानपासो मध्यमचितिसंबधार्थ इत्यनिगौरवम् , उपधागानुयर्थत्वेन पुनरगुजादत्वाददुष्टा | मपि प्रत्याविधानमर्यवत् भविष्यति । वक्ष्यति हि 'गमगाया दु बननाट् ब्राहाणवराः ' इति ( ५/३१५॥ शा- गृष्टीकपदपाति' इति मृष्टिशब्दो गुणविधिः, १९.)। 'या ये का चन माझणवतीमिएकामभिजानी- का अर्थचाट् इति संशयः । तत्र आयातसबन्धात् यात्, तो मध्यमाषा चिनायुपदध्यात्' इनि वचनेन विभ्यन्तरैकयारयन्याभावात् , अर्थवत्वाय विभि । सृष्टि- | अभिपूर्वस्त्र बानाने प्रत्यश्वार्थकता प्रश्नालणविहि- लिना मन्ना उपधानाधेर विधीयन्ते । ( मृष्टिशब्दो हि | तानामिष्टकाना चयनराबन्धिचितिपञ्चकमध्ये या मध्यमा 'तदानासामुपधानो मन्त्र इतीष्टकासु, लुक् च मतो. ' तृतीया चिति. तम्या प्रामिः, इति तत्सिद्धयर्थ विधान- [पा. ४।४।१२५ । मत्वन्तात् प्रथमासमा , | मित्यर्थ ) चास्मिर मुझे गृष्टीना विधानमवश्यमाद- आसामिति पश्यर्थ यत्-प्रत्यय स्यात् , नत् प्रथमातम | तव्यम् , गुणवृत्तिनिमित्तकानमानपरत्वात् । क. पुनरत्र उपधानः उपधानतरणभूतः मन्त्र श्रेत् रा भवनि । गुणः १ भूमा । सृष्टिसमुदाये हि भूमा:स्ति । सृष्टयसृष्टि- नत् यत् आसामिति निर्दिष्टम्, इष्टका श्वेत् ताः मयन्ति । समुदाये अपि 'एकया स्तुवत' इत्यनुयाके (तैसे. मतोश्च एक भवति इति मूत्रायः ] इति सवेश | ४३११०) मृष्टिभूमाऽस्ति इत्यनेन सादृश्येन पृष्टि- सुद्धिमान् आसा इपकाना उपधान. उपधानाणे मन्त्रः | शब्दः | १४|१७. इत्यस्मिन्नथे यत्प्रत्यये मनुष्-प्रत्यारे च सति हान्दस- सोम- पूर्ववैषम्येण प्रत्यवस्था सान् संगतिः । वेन परपत्यपपात् निष्पन्न. [ सृष्टिशब्द ] भूनि- थि- ' सृष्टीस्पदधातीति ये मन्नाः भृष्टिरिङ्गका. । सम्वन मन्त्रोपपेयेष्टायनः । तन विशेण्यभूताना- | विधेपास्ते गुणट्वेन पादो था, - गुणे विधिः ।। आरया- मिठकाना अगनः प्रामावपि विशेषणभूामविपि. | तेनाभिसंबन्धादविभ्यन्तरयोगत लिमकरणयाप्तेमन्त्राणा संभवति इति भावः । पूर्वपक्षं निरम्य सितान्तमाद-विव्यसभात् ॥ ताननूटोकाजधानं विदध्यान स्तोष्यते नेगम । लिङ्गमारणाभ्यामेव प्राप्तस्वात् न विधिमन्नाणा | यतः । यथासृष्टेल्पनेनात. मृष्टीरित्यचादगीः ।। एकया- संभयति, तथा मनि परिसरन्या म्यात् । तत्र बघु | ऽस्तुवनेत्यादौ मन्त्रसघे कचिन्नहि । सृषिशब्दस्तथाप्युक्तिः मन्नेषु प्रकरणपातेषु मष्टिविधानात् जन्ये परिसख्यागेरन् सृष्टिाग्देन ममतः ।।' ११४११५. सा च पिदोपा परिसंग्ख्याताना मन्नान्तपणा आनयंक्यं भाट्ट-- 'सृष्टीरपदधाति । इत्यत्र विध्यन्तरेकवाक्य- स्यात् । नग्मात् उपधानमैवान विधेयम् । 'सृष्टी: ' स्वाभावात् प्रत्यक्षविषिश्रवणाच विधित्यम् । तन च इति तु लिइमाममन्नानुवादमानम् ' यथावृष्टमेवावरुन्थे ' | उपधानमेव इष्टकाससारायान विधीयते । यद्यपि मी.को. ३८४ , ·. 2 । भूमाऽधिकरणम् भूयोऽनुपहन्यायः चेष्टनाना मनादलान्यथाऽनुपपीन उपशान प्राप्त, * पत्ययाह्मणावाचे इष्टकावाचि श्रुतशब्दविनियुक्त- तथापि तन पूर्वमेव प्रत्यरविधिना विधीयते । तत्फल | मन्त्रोपधेयर्य इत्युक्तमेव भूमाधिकरणे भाट्ट. ३७. च प्रत्येशेपधानसिधिः, चयनसमानकक्वमिद्धिश्च । भूमगुणशेगेन गृष्टयगृष्टिरापे सृष्टिसम्प्रयोगः अन्यथा समुदितोपधानमपि पदाचित् प्राप्नुयात् । 'सृष्टीरुपद्धाति ' इन्पन । वि. १४१७. आर्थिन्त्वाच नयनभिन्नगर्नुहलमपि । सत्ति त्वस्मिन् * भूममूलकगोण्या इतरा गोणी दाव्यते । वाल. इष्टकासम्कारद्वारा चयनाङ्गता बोधकविधौ प्रतिप्रधानावृतिः | पृ. १४३, • भूममूलगोण्या लिङ्गसमयायमूलिका गौणी न्यायात् अङ्गप्रधानयोरेकार्तृपयाच फलद्वपसिद्धिः। सृष्टि बाध्यते, पूर्वस्या बहूगा अक्याना नाकार्यान्वयात् पदं तु लिङ्गप्रारणमाप्नसृष्टयसृष्टिमन्यमानम्य गौरपानुवाद | इतरस्या तदभावात् । पृ. ६४३ . इति भाष्यकार. । वार्तिककारम्नु-नोपधानमानविवि. भूमिः न देया । श पुनर्भूमिरचभिप्रेता १ यदे- तथा सति प्राणभृत उपदधाति । इत्याद्यनेोपधान- तत् मृदारब्ध द्रशान्तर पृथिवीगोलक नाम । न क्षेनमान विधिपापतः । अतो मन्त्रमानमुपधानानुनादन मन्त्र | मृत्तिका वा । भा. ६।७।२।३, भूमिर्न देया विश्व- रिशिष वा अधानभिप्रकासरकारार्थत्वेन विधीयते । जिति । ६७२३. तोपधानरिधिपल पूर्ववत् । मन्त्रविधि तूपधाने भूमिरथिकवत् । ग्रहणधारणे प्रयोगार्थे भूमि. तनियमः । मन्या दि इटकामात्रप्रकाशशस्तद्ग्रह्णादिष्पाणि रधिमा | चपा भूमिरधिकः भूमी रथमाणिज्य पानिममवानोपधाने नियमेन प्राप्नुवन्ति । अतस्तनियमः | शिक्षा क्रोति, सग्रामे- मासुभायो शवितेति । भा. ग्रहणागिरिरात्पर रा फल गप्पाचितिसर पथ' पाज२।१।१५, १।२।२।१३ ने काचन वाहणत ती मिएकामभिजानानात् ता म माया • भूयसा अल्प यायो । प्राप्तबायोऽयम् । बाल चिसापदण्यात्' इति वचनेन प्रत्यक्षप्राणायतीनामिष्ट-पृ. १३२, वा ३।३।७।१४ प ८६.. पागा मध्यमचिनिरामस्य विधानात् । अन्यथा तत्त- • 'भूयमा स्यात् मधर्मत्वम् ' इति न्यायः । चित्ययान्ता प्रकरणपाटर हिताना मन्त्राणा नयनमहापकरणेन | ('विप्रतिपिद्धधर्माणा समवाये० ' १२।२।७।२२ इति सर्वचितिषु अन्तिमायामेय वा निवेशापते. । अतो | मूत्रस्याशेऽयम् )। त्रिवत्स सापद्वः सोमपण इत्यत्र म पवितिसंबन्धाथै मन्यविधि । इष्टकाना प्रत्यक्षनाह्मण- (प्रकृतितः प्राप्तेषु यसाधनेषु ) गोत्य- अजात्म- वन च इटावाचि-प्रत्यक्षतामणपठित-पदविषयमन्त्रक- जान्योः वितत्पन प्रासौ गोत्वस्य गोमिथुनेन कीणानि' यम् । मृष्टिपद हि सृष्टिप्रकाशकमन्चौपधेयेटकापरम् । तर 'एमहापन्या जीणाति ' इति वाक्यद्वयविहितकयद्वय च विशेषणाशस्य मन्त्रस्य विधेयत्वात् नत्तदिष्टकाना | साधनत्वात् । भ्यसा स्यात् राधमत्वम् । इनि न्यायेग प्रत्यक्षनाहरणवत्तसिद्धिः । इनिकरणनि नियुसरोक्पृण एक्यमा दनीभूत-अजात्व- वाघता । क्रयान्तराणा तु मन्त्रस्यापि मध्यमचितिमात्रमधापत्ते इष्टपावाचीति अनर जामा प्रराङ्गसिद्धिः ! को. २११११११ पदविदोषणम् । अतथ मन्त्रयिशियोपपानमन विधीपने । १६९, ७ बर्ष प्रेयाः एको निगद, सृष्टिपद पर गोण्या कृत्या सनदशमग्या मष्टामृष्टिमन्त्र- भूयसा स्यात् सधर्मत्वम् ' इत्यपि #पार्थे अय : परम्, 'यसप्तदोष्टका उपदधाति' इत्यर्थवादानुसासन्। रिति परिशेषात् प्रेये अग्नीत् इति पूर्वपश ! वा. ३८॥ तत्र चतुर्दश सृष्टिमन्त्रा (१,१४,१७ इति- ) नय १२।२३. अष्टिमन्नाः इति सृष्टि कारल गुगो गोगीकृत्तिनिमित्तम् । भूयोऽनुग्रन्यायः । रहराकागमतिमप्रपञ्चनरय मण्डन-- 'मना म्युः सृष्टयो मनाः । १६. तदन्तर्गतवस्तुप्रतिपयर्थत्वामभवान् उपासनार्थलानश्य- भावेन तेषामनन्दधासिद्वाना भूयसामानहानुरोधेन तस्सि- शंकर- शम्ना मृष्टयादिगोगा।' १७. न्यदन्त इत्यादेः दहावाशस्य अन्चेएन्यतापरत्वं अप, :

·भूयोऽनुमन्यायः ३०६७ भूयोऽनुग्रहन्यायः सीयते, न बदुपानिपोपसंहारमानानुगेवेन। पराक्रमः । दिवछ क्रियते ('समात त्यात' [ १६।३।११।२४ ] ५९४२. , भूयोऽनुयहन्यायः प्रत्यधर्मविषयः । सु. इति हातम्)। यहादेवा च (सा क्या) आग्रेयी अग्नि- शुति, अन्येषु ऐन्द्री । तन तावन् सशय एर नास्ति र भूयोऽनुमहन्यायः। बहनुमहन्याय. । प्रधानेषु (मैदेन करपात्) अविरोधात् । या न आतिथ्यान्ते सहानुशीयमानेगु धर्मविरोधे भूयो:नुरोचन घाणामनु- | उपसमुच (कियने ), तस्या (तन्येण क्रियमाणाया ) ठानम् ॥ विरोधः (समा यते) । ननापि देवतासस्वारस्त्वान् विप्रतिपिद्धधर्माणां समवाये भूयसां स्यात् निगदस्य, ययादेवतमेव तन्त्रमेदः, नास्ति तन्त्रणोधा. सधर्मत्यम् । १२।२॥२२॥ रणम् | यथा निर्वापमन्नः सरकारकत्वात् प्रतिनिर्याप भाष्यम्- पञ्चदाराने अमिष्टुदेवाहः प्रयममहः । भिद्यते, एवमियमपि । तस्मात् = अपि सुब्रह्मण्ये माला ततो मोतिगौरापुरिति महः । परिशिष्टान्कादशाहानि | तये (इन्पनुदाहरणम् ) । किं सहि अनोदाहरणम् । द्वादशाहमातीनि । तर धर्मविप्रतिषेधे सति एकादशा- थन पक्ष यागा. सह चोयन्ते फल प्रति, वा च नयाणा नामलाममिष्टतश्च रिचार्यते । रिमेय द्वादशाहिको धर्मः | पौर्णमासमे मध्यन्त , द्वयोर्दाशिः , तर अमिमर्ग- क्र्तव्यः उत अग्निात इति । ननु सिद्धमेतत् , नोदनाम- | नामागमन्त्रयोपियेषः ( वदुदाहरणम् । तथाहि- घेयपोगन परीक्षायामेकाहियो धर्मः कनं य इनुकम्, | अगये दाने पुरोद्यशमष्टाकपाल निपेत् , इन्द्राय प्रदाने न वा क्रयभिपानादधिवानामग्रन्दत्वम् ' इति (७४ पुरोडाशमेकादगपालं पसुसमा , दधि मधु धृतमापो २०१५) मा सिद्ध न्यायान्तरेण आशिष्यते । अया थानाः प्राजापत्य इति सप्त यागा. । तन आमेये पुरोडारों नानामेन मिचिन्ता । पिप्रतिषिद्वधर्माणामेषा अग्नि- | घानामु च यानेयो विध्यन्त । तेन आमेयरय पोर्ण- पुत याददाना चाहा रामनाये हाम्मिन् पञ्चदशाराने भास्यमानास्पयोमानात न विरोध. । तरे तु पन यागा- भयसामेकादशानामहा मधमत्र म्यात् । नठीयो धर्मः | धिन्त्यन्ते । वन ऐन पुगेठादो दपनि च दायिक क्नं यः । को हेनु । भूयस्त्वमेव । नाप गणसपापु | पिव्यन्तः, मधुवृतपोश्च उपायाजविवाररवात् पौर्ण- महत् फल भवति । एकस्मिन्नल्प फलम् । एप हि मासिकः, तत्र अभिमर्शनायभागान्त्रयो. विरोध, चतु- के दृष्टान्न । रोये, एकादगम् प्रदीपेषु ले पनि | होतृपञ्चहोतो. अमिमर्शनमन्त्रयो., वानन्यो. पृघन्वयोश्च सपनेप्पेम्मिन् गदै महान प्रायो भवति, विषये आग्यभागमन्त्रयोविरोधः इग्यर्थः । सिद्धान्तमाह-) तत्र असा । कि पुनरिहोदाहरणम् । मुनाण्या अग्निष्टुति | भयसां घमांनुगइ. प्रयोगतचनानुनहाय । आपेयी, इतरेष्यह बैन्द्री। तनंदी क्तंपा। मोम-कि मुख्यधमस्यैर इतरन प्रसङ्गः, उत हुप्- (अन भाष्यकारेण पञ्चदशगनमुदाहृतम् । | पला धर्मस्य इति प्रसङ्गविरोपरिचारात् संगतिः । तम अनिएन प्रथममहः, तो ज्योति , गौ., वायुः इति वि--'या पञ्चदशराम्य मुत्राशयकालगा। परिशिष्टानि एकादशाहानि द्वादशाहिनानि । तन | भागेपी म्यात् किमैन्द्री वा, प्रपमाहानुगुण्यतः ॥ अनियुति आग्नेयी सुनसपा नामवेयात् माता, द्वादशादि- | बामेयी प्रथम चाहो विरोधानुयाद् बलि ।, न बह- फेषु तु चोदकेन ऐन्ट्री, तन बनमा चिन्यते । अथवा नुमादेन्दी कुटायागनीतितः ॥' त्यजेदेक कुल- ज्यौतिगारायु. इति यई नाम्ना ऐन्दी प्रामा अमिथुति च स्या' इति न्यायादित्यर्थ । इद माध्यमतेनोक्तम् । माम्नेव आमेयी । उपनाम्नामेव बाल चिन्यते इति। याविषमतेनाह- सतयागमूहम वृधन्नत्यावृक्षात । व माध्यकारोक्तमुद्राहग्गमाधिपति -) अस्मिन् सूबे | बान्यानायगागाईं, प्रथमस्वाद् दीन्द्रयो ॥ दर्श- परदारावस्तारत् अनुदाहरणम् । (क्यम् !) या धर्मातिदेदोन प्राप्त आयो, अन्तिमो यतः । धृवं मम्वाप तावत् वसचीवरीपरिग्रहणोत्तरकाला मुब्रह्मण्या, मा प्रतिः | इत्या बहूना अस्तिोचिता ।' ।

·भूयोऽनुसहन्यायः ३०६८ भूगरूनेनोमयभूति माह-- काम्येटिकाण्डे 'यगये दाने पुरोहागमष्टा | तत्तदविरुद्दिश्य 'चनुहोत्रा' इत्येताभ्या मन्त्रविधानेनाने- कपालं निपिन इन्द्राय प्रदाने पुरोहाशमेवादशकपाल दधि पामपि हविषा सहदभिमानसमवे मन्त्रमानानुगेन मधु घृनमापो धाना. तत्ससृष्ट प्राजापत्वं पशुकामः' इति उदावृत्तौ प्रमाणभावान् प्रमङ्ग सिद्धमुपपने. 1 अत एवा- श्रुतम् । नन निष्टियदेव दध्यादिदा अनेके यागाः। | समय याभिमनस्यावृति. तत्र स एव मन्त्र इति न ता आयोऽन्यश्च धानायाग, थायविकार., स उभय- कालकत्वादविरुद्ध ऐन्द एकादशपाल ऐन्द्रामविकारः। मण्डन- 'विरोधै बहुधर्मता। दधियागो दधियागस्यैत्र । तयोग्मापायाधर्माः । गटो. शंकर- 'भ्यासः स्यु. सधर्माः।' दकाना तूपाशुयायिकारवान् शेगमासधर्मा । तदिह सप्तधागेषु सहक्रियमाणेनु नामभागयोपनिनीवृधन्नती *न चाऽऽपाशश्रुतिपि पश्चपवारमभ्यस्ता इति मन्त्राणान्, हपिरभिमर्शने चतुझे पश्चहोतृमन्नपोध | भूयोऽनुग्रहन्यायः उमानापि तुल्यः इति चेत् , न । विरो मुस्पदवेगासद्भातविरोधितात् अमालाधर्माः । | पराक्रमः ६६१२, * भूयोऽनुग्रहन्यायेनापि आमटे दति प्राते, मुग्यधर्मानुग्रहस्रा प्रथममागतावपि भूयोऽनु | सर्वोकगतित्यसमन्धस्वैय अवान्तरतात्पर्गेणापि प्रति. महानुरोमेन प्राप्तमाधविधार मुख्यम्य पारासर मस्त यानमा पावना । ६६८२, अनु निर्वाप्याधिकरणे भूयोऽनुग्रह- हीकृय भूयोधर्मजन्योपकारोपजीवित्वावगतेः पौर्णमासी. न्यायेन अनुनि प्यधर्मग्रहे प्राप्ते या सपा तन्त्रितया न विकाराणा भूयमा तन्त्रिायम् , अल्पाना च विरुद्धधर्म | गृयते विशेग, ता मुरयानुरगह-पागापाद भूयोऽनुयहः । विपये प्रतित्वम् । अविरुद्धानावृत्तपमोशे सयमाण. यन नु एक्स्तन्त्रि इतरे प्रमशिनः इति गृह्यते विशेषः विशेषत्वात् उषा दन्नि उमेय, आश्चधर्माशे यावृत्ति । तस्य तन्त्रिण एव धर्माः प्रायाः , बहूनामपि प्रा- ददै च उपाशुपाजस्यामाचाम्यायाममायपानिमायणोदा. | गिना तत्तनोपजीवित्वेन वधर्माप्रयोजकमात् । ५७११. हरणम् । उमयत्र तरसते तदाहरणान्तर मृग्यम् । . गामघययुक्तप्पहा अविडा दूगेऽपि नव्याः यत्तु भाग्यकारेण 'पञ्चदशरारे अमिष्टुत् प्रयमगह-विरद्धास्तु नामप्रापिताः विरुद्धा अपि असन्यायालाये समें. स्तम्य नाभा अनि गामविकारत्वादाग्नेयी मुब्रह्मणा । पाहा तन्नेणानुया प्राः ते गपोऽनुग्रहन्गायेन नोदक पोनिर्गोरापुरिति यद., तेषामपि नाम्नवाहकाण्ड प्रापिना एव नया न नामशपिनाः । सोम, ७४४२. पटिवन्योतिरादिधा. तेगेन्द्री सुराण्या । इतरेषु एका- मलेकम्य अगदावगमकान्तववप्रवणतत्यन्तरमपश्चा- दशमु चोदनान्गिातिदेशेनैव ऐन्टी । तदिह मुला-नुसारेण तम्य प्रतिष्ठा क्लेग प्रशिद्ध पृथिवीगेके एव कालीनमुरझायासानन्य दगद्दिनमेदेनेव अनुपानात् न विधान्ने भूगोऽनुपहन्यागात् । पराक्रमः ६५।१. पश्चिरिचारः । नातिभ्योपमुकाटीनमुलग्याऽऽदानन्य भूयस्त्वेनोभय श्रुति । ३।३।३।१० ॥ नु सचमुचा नित्यस्य साधिक्यान् निरोचासनी प्योतिटोमेन स्वर्गकामो यजेत' इति यजुरेंदे मयोऽनुग्रहाय ऐन्द्री नार्या ' इत्युक्तम् , तत् मुनझण्या- | सामवेदे च समानाक्षरमेव आम्नानम् । तत्र सामवेदे मागग्य देवताकाशनार्थत्वात् इन्द्रपाशेन च भनि- पदाम्नान तत् नियाथै पदे च गुणाथै विपरीत बेति प्रकाशनस्पतारिदेरमानान् मेदेनोमयदेवयमुनझया- म निश्चय । इति माते, सिद्धान्तमा । उभयश्रुति करणायगदेपेवितम् । भूवरून निर्गेयम् । यस्य समयोदयो. अतिः थमा अत एव एकादशाधिकरण सपतिस्मदेवतामुलझण्या- मति तम्य भूयस्त्वेन निर्णय. । यत्र भूगासो गुणाः पियम् । चैवममिमर्शनम्यापि द्रवभेदेन भिमा- समाग्नाया, उन तम्य कर्न यतया चोदना स्यात् । यत्र नुनापते. अमनसिपनापतिः, 'भाउन्नानि वीय- च वन-यतया चोदना तन इतिकर्ट यया भागयते । भिमृति' इति वचनान्तरविदिताभिमानाबादेन | पदविर्ग यतालिनेन का यवाचौदना अनुमिमीमहे ।

·। । भूयस्त्वेनोभयभुति ३०६९ न्यात्वेनोभयचति तथा च ज्योतिष्टोमम्य याजुबै दिकयात् उपााः | धारतोऽल्पीयान् धूमोऽग्निं नानुमापयति । तदुक्तम्- प्रयोगः । के. पद्यस्य गमकत्वेन खशक्षधारितम् । तदर्थ भूयस्त्वेनोभयश्रुति । ३।३।३।१०॥ बहु वा तस्स प्रतीनी न विशिष्यते ।। ' इति पदे यो लिटो समामान्ति- ज्योनिष्टोगेन | 'याराम दि धूगस्य गगकत्वावधारणा । स मर्गामो यजेत' इति । तथा सामवेदेऽप्येवं समा- तादृग्यहुग्ल्पो या बहिं गमयति धुयम् ।। ' इति । म्नातम्- 'प्योतियोमेन स्वर्गमामो यजेत ' इति । (बा. ८१६) । अतो यथावातिकमेव सिद्धान्त. साच्च कृताया क्रियामुखौ द्वितीयं गुणाथै श्रवणं | हेनुर्वर्णनीयः । प्रतिम विशेपवरूपविशनमुत्पत्तिः । भवति । तत्र संदेह. कि याजुयेदिक गुणार्थम् , उत | द्रव्यदेवतेन च कर्मविशेषनिरूपण मनति । ज्योतिष्टोमस्य विपरीत इति । पूर्वमङ्गे पौत्सत्तिको वेदधर्मो विनियोग- | च द्रव्यदेवतं कृरस्नमेन यजुर्नेदे समाप्नायने । तेन विधिवशेनापदाने इति प्रतिपाद्य इदानी प्रधानगेव यत्रो- | तत्रैव कर्मोत्पद्यते । इतरत्र वेदे मम्वरूपमात्रमनुकीयं भयावेन यते, नत्र कतरस्य वेदम्य नबन्ध उच्चेष्ट्वादि- | स्तोत्रशस्त्रमाननिधानात् गुणार्थमेव श्रवणम् । ननु धर्मास्त्रानुपाजन्य इति सदेदे राति अधिकारवाक्यस्य | अनेकेऽपि गुणा: मनिवेद विधीयन्ते । तेष। प्रति. उमपनाविशेषात् यत्रोत्पत्तिस्तनवानुपातय इति स्थिवे | वाक्यं कर्मानुवादेन न विधयः अयन्ते 1 नान्येन उत्पत्तिविभिरेन कुरेति विचार्यते । अत्राय पूर्वपक्षिणो- फर्गानुपादेन सर्वेषा विभानमयाम्पते । अतो न ऽभिराधिः । न तावत् एकनोत्पन्नम्य अन्यत्र अङ्ग- नायद्वाक्येन अनेकगुणविधानम् । नापि प्रारणेनानूय- मबन्धार्य प्रणम् , उभयनबाङ्ग श्रवणाविशेषात् । नापि | मानस्प, प्रकरणाभावात् । यतन्यस्य हीतिकर्तव्यताकाक्षा फले विनियोगार्थ , फलस्थाप्युमयत्र श्रवणाविशेषात् । प्रकरणम् । न चानुवादे कर्तव्यना प्रभवति । अतः मक- अतोऽव्येतृभेदेन विश्रपेनेवोत्पादकत्वम् । यत. एकस्य रणेनाप्यनसबन्धासभवात्कथ गणार्थ श्रवणमिति । उच्यते, नाग वेदाध्ययनसमवे सति स्वधाला तावत्प्रथममस्या न हि स्वन्पेणानूद्यमानमितिक्तन्यताका झापरिपन्थि । येत्या । तेन यद्वेदगता शासा येन प्रपनमधीना स | किं तर्हि १ विधानुमुद्देश्यत्वेनानद्यमानत्यम् । इह तु याटस एव वेदस्तम्पोत्पादक इति शापान्तरण दसमुच्चयोऽपि कर्मोपनिविधाय गत तेन गोतवेन्यन्तरे शुवस्येव श्रवण. व्यास्थितये विकल्प एवेति । एवं प्राप्ते, अमिधीयते । मध्ययनविधिकारितं तदस्य प्रयोजनम् । स तु संनिधि- भवेदेव भूषत्वपणेन विशेषागतिर्न स्यात् । समाम्मातेति कर्तव्यवासंबन्धायगमार्थमेवेति निर्गीयो । अनो गोंदे हि ज्योतिष्ठोमस्य दीक्षणीगादिनिकर्तव्यता | मनुदे एव ज्योतिष्टोगस्योत्पत्तिः । चेदानारे गुणसा- भूयसी ध्रुगते, न तथा वेदान्तरे । इतिकर्तन्यतायाः | धार्थगेव श्रवगिति मिदम् । प्रयोजनम्- पक्षोक्तम् । प्रकरणमाह्मवाद्यनेतिक तायना तन प्रकरणम् । यत्र च | सूत्रं तु द्रव्यदेवतादियनकभूयस्त्वेन यजुर्वेद एव पोति पकरण तत्रैय कर्तव्यागमादुत्पत्तिः । इतरत्र च | होमस्योत्पत्तिरुभयवेदश्रवणेऽपीति स्थितम् । तौता. गुणायं भवमिति । तदुक्तम्- 'गुणाना यत्र भूय. * 'पम्पेनोभयश्रुति' इत्यनेन न्यायेन यन स्त्यमितिकर्तव्यतात्मकम् । तत्र तेनैव लिनेन यागपरिचायकदेवनादिमना तव यागविधिः । को. तस्य कर्तव्यतेप्यते ॥' इति (या. पृ. ८१५) । ४. . अभदाम्ययोः भूयरवेनीभयश्रुति ' प्रयोजनम् - पो पाम् । सूर्य तु उभयनि । इति न्यायेन ओपनुिवायिकाण्डे एवं गुणविधिमादुरूपत् यम तम्यागभूयस्त्वेनोपचिनिर्णय इति । प्रधानविधिरपि । संकर्ष. १।३।१४. " यस कर्मण तदस्य यथाभाध्यं सिद्धान्तहेतु वार्तिककारपादा नानु- | एफम्या शापाया भूयसामाना विधानम्, 'भ्यस्त्वेनो- मन्यन्ते । यदि मल्चिति कर्तव्यतोत्पत्यवगतो लिङ्गं तदा | भवति' इति न्यायेन प्रधानरपापि तनैव विभानम् । तुदसत्वभूयन्यत्रोः को विशेष ! न हि धूमत्वेनाव- | पातान्तरे नु स्वल्पाद्गमानविधानम् , तन कर्मणि । ।

·भूयस्त्वेनोभयश्रुति मृगेन तन्छासाच्यायिनागेवाधिकार मसात् इत्यादाका । सोम. । पसात् कार्यसिद्धे. न अङ्गभूतेष्टिपषु आतिदेशि- ६।१।७. ॐ यदि तु उभयन ( वेदवरे मनः) विधा- | न्वाहायदक्षिणाप्रातिः इति वश्यते । को २।११।१२ स्यते ननोभयन भूयस्वेनोमयश्रुति' इत्यादि नास्ति । ६.८३-८४ तनागत्या विक्रूपो ग्रहीपते। या. ३(३७. स्वत्वास परिक्रयः । १२॥१॥१६॥३३ ॥ यस्त्यात्तद्बाद इति न्यायः । यतखम्नु. दर्शपूर्णमासयोः परिक्रयः परिवीयन्ने ऋत्विजो येन सत्वेऽपि यम्य बन्नुनो बाहुल तेनैव लोक्प्रवाद' इत्ययें स परिक्रमः अन्नाहार्यः चोदकप्राप्तोऽपि सोमे ऐष्टिकेषु अयं प्रवर्तते । स्पष्ट. 1 माहस्री. ७५९. न तव्यः । भृवत्लात् सोमार्थेन परिक्रयेग गयादिना तु भूयोमन्त्राधिकरणम् । एक्कमणि भूयोमन्त- भूता ऋनिजः । भगप्रधानार्थम सौमिकः परिक्रय । सत्वे विकल्पेन मन्त्रम्य ग्रहणम् ॥ | तस्मादन्वाहार्यो न कर्तव्यः इति मिद्धान्तः । के. दर्शपूर्णमामयोः पुरोडाशपिण्डविभागे 'यथाभाग व्यायवेथाम् ' 'भगो या विभजा' इत्यादयो बहो | भा. १२।८।२७, * निमिः प्रकारैः भृतिः भवति * भृतिः कर्मकरेभ्य आनत्यर्थं यद्दीयते वा । मन्त्रा आम्नाय । सोऽपि समुचित्य विगजने च्यापारतः फलतः नचनतः इति । व्यापारतम्ताउन् अगानि, अन्यतमग्रहणे विनिगमनाविरहात् । एकग्य न माधवीजाना द्वादशशत भृतिः । कर्मकुर्वाणा हि विनियोगे अगसाक्षाया भगान्ते । अनेकेषाम-कर्मकग. पाटिकमपि अहः लभन्ते । फानुरूप्य गैब हिना एकस्मिन् अहं समुचयवद्वैपरीसम्यापि न्यायतौल्येन | शायन । वचन तु भूतो सत्या परिमाणविशेषपर भवति । सिटेरिति पृतम्य प्रशाधनस्य पुन. करणाममवात् यत्र हि पादिकमपि अहर्न रम्यते न सा दक्षिण मन्नाकाक्षायाच विक्टपेन विनियोगेऽपि शान्ते ' वा भवति । न हि या तस्मिन् वर्मणि दक्ष क्रोनि । चतुनिरादते ' इलादिलिगाच विकल्पेन विनियोगः । | स्नेहावा अन्गेन या प्रकारेण कृत्स्नमपि अहः कर्म संकर्प. २।२३. कुर्यात् । न वीहीणा द्वादशश्चन प्रोत्साहितः । आशित • भूयोमन्त्राधिकरणे (१।१३) 'यथामागं ग्मयं यद द्रव्य सा भूति: 1 ('तम्य द्वादशशन व्यायतथाम् ' इत्यादिमन्नाणा विवरूप उक्तः । राकर्ष. दक्षिण' इत्यत्र इदम् । आशितम्भय उदरपूरण- १।३।१६. छू भूलिगशकुनिन्यायः । हिमाचा प्रान्तदेशे भूः | तस्मै बढी भृतिः दीयते । १०।३।१३१५४. | पर्याप्तम् ) 1 १०३।११४५ , * यो बहु पर्म करोति लिबाख्य. पक्षी ' मा साहस दुर' इति पुन:पुन- स्वैर्वदन् सिंहदष्टाग्राम माम जिवृक्षतीति प्रसिद्धम् , भूनियाचनं ( वननं ) ज्योतिष्टोमे धनवतोऽपि तथा परोपदेशमानशल. स्वय च यथेष्टाचरणशीले नित्सम । ६1८1७।२६-२७. मीको. पृ.१८२३ दाम्मिरन्याय एवेति मायः । उतं च महामारते- 'ज्योतिष्टोमे भृतिवना. ' इत्यत्र द्रष्टव्यम् 1 - भूनि- 'न गाथा गायिन शास्ति बहु चेदपि गायति । प्रति बनन यज्ञार्थ यानजया द्रव्यसंपादनम् । दीक्षितो भनि यान्ति भूतानि भूलिननिर्यथा ॥' इति | साहस्री. यन्वीत' इति वचनान् । वि. ६१८. • भृतिबननादिवत् । यथा भतिवननं नियन भृगणा पञ्चायतम् । बा. १७. तदार्जितः यस्य च प्रत्यर्थत्व तथा प्रतिग्रहादिनियमम्य भृगुशुनकाविष्ठान। हरे नाधिशा, । ६६ सयंत्वेन वदार्जितद्र पथ कवर्थत्वम् । भाट्ट. ११२ २४-२६ .'भृतत्याय परियः, दधिणाः भृत्येन सह भी परिक्याथै पणित यम् । भा. सोमस्य' इति वचनान् प्रधानमात्राइभतयाऽपि दक्षिणया | १०||१३t. RA . . वर्णक ३. .

·1 मलादीनी ३०७१ भेदस्तु भृत्यादीना प्रत्येक बुद्ध्या व्याप्रियमाणाना एक अङ्गानामावृत्तौ लिजमाह । 'पत्नीसंयाजान्तान्यहानि स्मिन् एकस्मिन् शत्रुजयादी स्याम्युपात्ताने यापारमाध्ये सैनिटते' इति अन्यार्थदर्शन मेदेन व्यहा पत्नीमयाना सहत्य साधनयम् । सु पृ. १२.७. न्टना दर्शयति । तस्माद्रेद । श्व सुसायचनं उद्वत् । २८ ॥ भेकोऽपि पादप्रसाराय चेष्टते इति न्याय.। 'मुस्थितेसस्थित हनि आमीधागार प्रविश्य सुनझण्या- भसमयस्य समविमरणसमीहने अयमवतरति 1 माइयति य मुयामागच्छ' इति ( सस्थिनेसरिखतेड- साहस्री ९०४. हन्पनीदामीनागार प्रविश्य मुनमग्य सुरक्षामायेति भेद यापूर्मामा शब्दमेदे । वि २२११. ग्रेव्यति' इति भाप्ये पाठ । न सस्मितेसम्मिने • भेद अपूर्वाण द्वितीयाच्यावार्थ । टुप् ७१ | इति वीसावचनात् सुनह्मण्यामैट दर्शयति । तस्माद- • मेट कमंगो ट्रन्यदेवतायुक्ने, यया 'पापय श्वेर | हमेद । मालमेत सौर्य चक निर्वपेत्' इयत्र | वि २१३३५ पश्वतिरेकश्व । २९॥ * भेद कर्मणा अभ्यासेन मापनाभेदात् । २।२।२।२ द्वादश अहानि, ऐसदाशिनास्तु पर एकादा । • भेट कर्मणा गुणात् । २।२।९।२३ • भेद फर्मणा प्रयत् एकस्मिन् पयो एक्स्य अद्ध पाशू यत्वेन दयदेवनामेदात् , यथा चातुर्मास्यवैश्वदेवपर्वणि पैश्वप्रमर्तन अतिरेको भाति । तत्र ' स ऐनामा कार्य ' देव्यापा, 'पानि यो पाजिनम् ' इयश । दि इयुक्तम् । तदशह पनतिरेक पति । तस्मान् सुन्या- २।२९ • भेद कर्मणा संग्न्यया, यथा 'सामहायामियो मालीनानामझाना आवृत्ति इति सिद्धान्त । के. पीस भाती होति' इत्यत्र । २।२।७।२१ . भेद g भेदस्तु सदेहाद् देवतान्तरे स्यात् । ११ । फर्मणा मगाभेदात् , यथा अर्थप ज्योति अथेष विश्व- | ४१९१३४ ॥ ज्योति अधेप सापोनि इन्यन । २२।८।२२. देयतान्तरे देवगामेदे सन पगुगणे ऐकादशिनेषु • भेद । मना स्वगतार पानपदै नफर्मान्तर ( मैद) यम्मी पापणीमा भेद म्यात् । सदेहात एकस्या मापन्नि । या, रापृ ६४९, भेद । उप्ताना अगदानाना वन्य पशो मापनद्रानानि इति विषयान्तर हितो-नन्धरो निधि कर्मम्मरूपमेव विदधत् सदेहान । तसाचन भेद । इति पूर्व पश्च । पूर्व विदितादपश्यमेा कर्मातर (मैट) करोति । इति अर्थाद्वा लिङ्गर्म म्यात् । ३५॥ (घयमाध्यायोन-) विविध निर्णयपरोपनीवनम् । ३।। ऐलान शिने पशुपु कुम्भीशुल पापणीना भेदो न २११६४९. म्यात् , रितु तत्रम्, । इदशा पाना प्रत्येकानेकत्वात् भेदस्नु तन्द्रदान फर्ममेद प्रयोगे स्यात् कम्पनि हृदय इति सदेहपस तु अथात् मैदशानरूप प्रयोजनसिद्धधर्य रिङ्ग लिङ्गस्य चिदम्य कर्म फरण तेषा प्रधानशदत्यात् । १२४६२६ ।। रथात् 1 हृदयदौ ।जित् कि करिष्याम तेन मेदो रदेदान् , तदिन्यनेन पूर्यम्पनिर्दिष्ट काणे गृहाने । शास्यते । इति सिमान्त । वाशन्द भेदपूर्वपश पारभेटान् मुल्यावानानामङ्गाना भेद म्यात् । प्रयोग निरास । नेपा मर्मभेदः परमभेद म्यात प्रगट भेदेनानुमान अयाज्यवादमाना भेद. म्यान वयाज्यापदान- मात् । पाभेदे हेतुमाह । तेषां मुगावाजीनानामत्राना सात् । ३६॥ प्रघारदयात् प्रधानपारेणा नन्देनेच गृहीत गात् । पूर्वपली पुनराह । वखाना अयाज्य पात् स्वरामा. उम्मन् नेपामावृधि इति सिद्धान । प्रदानाच दुभ्यादीना मै स्यात् इयर । अधि तथा पान्यादर्शनम् । २५ ॥ माना होगा पानीमा याच्या पागा ता अया या ·, . भेदातु ३०७२ भेदाभेदी अपायवान् । अध्वर्युणा क्रियमाणस्य हृदयायगाना , स्तर चेति । याल पृ.८. * मेदो नैव वाल्यार्थत्वेन होमस्य याने या होना पठनीया याज्या, तस्याः प्रथमन्त्र अभिप्रेत., अम्मा आतिपदार्थकलात् । वा. २|| अचस्य अते प्रतिप्रस्थता वसा जुहोति, तदर्थे च म १४४६. . भेदो न कर्मणः उपत्तिवास्ये द्रव्यविदोषा- 'त तावान. ' गादि 'अन्नरिक्षाय स्वाहा' नुक्तो, यथा 'अग्रिहोत्र जुहोति', 'ना नहोति', इयन्त मन्न पठति । होतृमान्यायाः प्रथमार्चसमामि । पयसा बुहोति ' इत्यत्र । वि. २१२।१०.. मैदी यदा स्यात् तदेव प्रनिप्रस्थानमन्त्रगमाप्त्या भवितरम् । न भवनि यागम्य न्यभेदेऽपि । ६।३।३।११-१२. राश च वसाहोमः । होत्यासायाश्च उत्तरार्धर्वान्ते . ' मेदो नाम पदार्थाना भ्यान्छेदः परस्पाम् ।' या. वषट्कारे अध्वर्यु हृदयायङ्गानि जुहोति । तथा च १११४|४६. * मैदो यावन्नाव घृत' नावत् दोपोषि- वसाहोमे होत्यान्या वरणभूता नाति । तदेतत् भावो नास्ति । ( अतः द्वितीयानन्तर तृतीयोऽध्याय.) । अशन्यावाद्वमानाम् ' इत्युताम् । अथ वसाहोमे करण टुप् . ७।१।१११. मेद सज्ञाशब्दान्तरयोः गुणसरप- मन्न. प्रतिग्रस्थाना पटनीय. 'पृतं पृनपायान.' इत्यादि. | योश्च अभिधीयते 'सरूपानमिवानवात्सज्ञा दादातारात्. रेव, सेर च स्वपाज्या स्वस्य पसापा. यान्या, नया | पृषक् । व्यासयसमवायाच सल्ला भिन्ना गुणान्तगत् ॥ सयान्यया मदान यासा ताः स्खयामापदामा बसा. 1 वा २३११३।२६. • मेद' समिदापूर्गणा दर्शपूर्ण- तदेतत् त्वयामाप्रदानत्वादित्यनेनोक्तम् । यसा नाम मामयो. १ २१२रासर.. भरिपरिबर्नमाने हि पूर्वर मंणि मासरसः । पशुगणे च निभा एव बठा: 1 तासा च नापि प्रसरेण उत्ताम्य भेद. प्रवीयते, न नु मैदज्ञानार्य चिन्हकरणाममान् तद्वारणार्थाना बुम्मीना- | प्रकरणान्ता सदापि विचिदुपाकरोति, तथा च 'पलं मपि भेदः स्यात् । इति पूर्वपश्च । चार्मसनिवौ ' ( २।३।१२।२५ ) इत्यन पश्यामः । अपिया प्रतिपत्तित्वात् वन्न स्यात् स्वत्वस्या- | वा २१३३१११२४ पृ. ६१५. • भेदं विना प्रकृति- श्रुतिभूत बात । ३७ ॥ विवारभायायोग । सु. पृ. ४०९. . भेदेन व्यपदेश- सिद्धान्ती आह । अपिमा नवं अम्मी स्यात् । पृथक् सनि भवति । भा १०६।१३।३४. प्रतिपचिवान् , शेषभूताना यमाना प्रतिपत्तिरियम् । " भेदस्य अप्ररण अतिसादृन्यात् अज्ञानिकाना जाना ननु कुम्न्यासन्ने यहा स्ययाग्याधुन्नेि एव द्रुता न, टीना च एम् । अग्रहणे च भेदस्य नान्यत्वं व्यपदेषु भवेयुः । उपते । सत्वस्य अश्रुतिभूतत्वात् । स्वत्व शक्यते । वृहती. पृ. २ ४४. • भेदे एक्देशस्थापि श्रुतिभून भुन्या विहिनं न भाति । तस्मात् परम होमो | प्रायश्चित सन्दने वा । ६।११.-१६. न दोपाय ना गुदया। तस्मात् कुम्भी तन्न म्यात् । २ भेदाग्रहणात् बुद्धि. अस्मिन्नपि भवति । सदिति चेत् ॥३८॥ यूहती. पृ. २०४. पूर्वपक्षी आह । नहिं प्रथमे एव यामापर्चान्ते भेदारहणनियन्धन एव शुक्तिकादिषु रजत- सांसा यमाना मत् होमो भवतु । इति चेत् । प्रमः । वृहती पृ. २०५. न कालभेदात् । ३९ ॥ * भेदाभेदी आरति पत्योः । मीको. पृ ७८६ सिद्धान्ती आह । न बसाना सात् होम. । काल यातिवाद ' इति विन्दी शानदीपिकापन्ये दष्ट यम् । मैदान् याज्यार्थचन्ताः मियाः तय काटमेदः स्पष्ट । * भेदाभेदी । 'इय गौः' इति पदयो भिन्नप्रवृत्ति- तस्मात् पान्यार्धन्तिाना बालभेदात् वसादोमो मैदौ । निमित्तयो. सामानाधिकरण्यन अनुतन्यावृत्ताकारनोध- ततश्च सर्व पायापर्चान्नेषु होनः । के. क्लेन भेदाभेद सिन्ति । एवं अवयवारयविगो: गुण * मैदा द्वितीयाध्यापप्रतिपायः । कर्मभेदकानि प्रमा- गुणिनोः त्रिपाश्मिाचोरपि भेदाभेदोऽनुमंधेय. । मणि, गानि षट्, शब्दान्दरमम्पास. हरया संया गुगः प्ररणा 4 ।

·भेदाभेदनिरासः ३०७३ भेदाभेदनिरासः - भेदाभेदनिरासः । सप्रति मेदामेदो निरा- | स्वरूपप्रतिपत्तौ न च दृश्यते । अतोऽत्यन्नभिन्नादत्यन्ता- क्रियते । केचित् जातिव्यक्तिगुणगुण्यवयवावर यादीना | भिन्नाच घ्यावृत्तं सामानाधिकरण्यं भेदाभेदौ कल्पयति । भेदाभेदी वर्णमन्नि । तपाहि, जातियत्यौ दस्तावसई- न च वाच्यम्, अत्यन्तामिन्नयोरपि प्रकारप्रारितया जनसिद्ध. 1 अभेदोऽपि तयोः प्रतीयते । पण्डो गौरित्या प्रतीनत्वेन सामानाधिकरण्योपपनिः इति, प्रकाप्रकाशित प्रतीतो a4 सण्डतादात्म्येन गोल प्रतीयते, अन्यथा स्यैव अत्यन्तभिन्नयोरस्पन्ताभिन्नयोश्च भदर्शनात् तदपि पदश्च गौवेनि प्रतीति: स्यात् , गण्डन्य गोचं इति भेदाभेदमेप कल्सयति। न हि अत्यन्तभिन्नपोर्दण्डपुरुषयोः था। कदाचिदपि तथा प्रतिपत्ति । अतः सण्डतादा-प्रसारणारिलं सामानाधिकरण्यं वा दृश्यते । नच उम्येन गोलम्य पतीतत्यान् पिण्ड एर गौरियभेदः समायनिबन्धन सामानाधिकरण्यम् , समयायसमन्यस्वैर प्रतीतः । तथा अौर प्रतीतो राण्ड एव गौ , न मुण्ड प्रमाणाभावेनानभ्युपगमात् । अतो येन पिण्टेन अभिन्न इति व्यवहारात् , पण्डतादात्म्येन प्रतिपन्नस्यैत्र मुण्डा- सामान्य प्रतीयते, तदपेक्षया भिन्नमेव पिण्डान्तरापेक्षया दोध्यसौपते । तथा मुण्डो गौरित्या मुण्डतादात्म्येन अभिन्नम् । यथा एक एव देवदत्त पुरुषान्तरापेक्षया प्रतिपन्नम्य सामान्यस्य न पण्ड इति व्यावृत्ति दर्शनात् | दीर्घः प्रतीयते, य एवान्यापेक्षया हवो भवनि, तथा भेदोऽप्यासीयते । एतत् उत्तः भवति, यस्या व्यतो मैदाभेदावपि एकप्रतीनिय सिद्धत्वान्नापहवमहतः । तदु- नादात्म्येन सामान्यस्य प्रतीतिः, नम्या पचो तया । तम् ' रावस्तुपु बुद्धियां व्यावृत्यनुगमारिमरा । नापते मनीत्या तदभेदः एष प्रनीतः। यात्मकायेन विना सा च न मिष्यति ।।' अथाम्यामेन प्रतीतो भेदम्य विषयीस्र्तुमशक्यत्वम् , अत्रोच्यते । ययोर्जाति यात्यो भेदः प्रतीत तयो- किन्तु ध्यासन्तरात् भेदः प्रतीयते, अतो जातिव्यक्त्योः | रेयाभेदः प्रतीयते इति दुर्घट वचः । तथाहि, अनुवृत्ता- प्रत्यगन भेदोऽभदव प्रचीत। न च मेदामेदानेात्र | पावभावा जातिः प्रतीता, न्यानुनाकारखमावा न समतात्विात् , सदसत्ययदिति वाच्यम् , विरोमा व्यपि । अतः आकार। पतिरण तगोरभेदकं नाम भाषा, योरेप प्रशीनिम्ति तपोरेव विरुवातम्, भाकारान्तर न पश्यामः । आकारान्तरभारोऽपि गोऽपि यया सदसनोः । तदुक्तम् 'प्रतीयते चेदुमपं विशेष. | तृतीय एवाकार स्यात्, न तु नानिबातिमतो- कोऽयमुच्यते ।' इति । शीतयोरपि रिगेघेलीविय- | रमेदावभास- सः । यथा यमनयोः मयोग इति प्रतीती माणे एकस्यैव सामान्यम्य नानाभूतासु व्यक्तिषु युग सयोगिद्वयाकारम्पनिीषण संयोगाकारस्तृतीय । पपरिसमाप्य निर्नाङ्गीकित । यदि प्रतीनिस्तादगी ननु यथा मयोगिनोगकारः मयोगाकार. एवं जाति क्रियते, नहिं मेदामेदयोरपि समानमिति तुष्यचर्चः । यक्योरमेद इति प्रतीतो अभेदाकारे जात्यायाकारो न किच, प्रथम यक्तिदर्शने तावदेव प्रतीयते, तदानीमनु- | स्यात् । अयोच्येन न व्यं जातिव्यक्त्योरमेद इत्यभेद- वृत्ताकारम्य न प्रतीतिरेवाशीयता सर्ववादिभिः । किश्च | प्रतिपत्ति अभ्युपगच्छामः स्न्तुि भिन्नाकारेण प्रतिपनि- अभेदप्रतीनिरितीति यो वदति, तस्य सर्वोपविरोध । | मेव, नहि जानिच्या एकाकारेण क्दाचिन् प्रतीयते । पामेव विस्तारिताश्चागा पुरतः स्थितेपु वस्तुपु प्रयम | अतो न तृतीया कारणामा इति । सन, मिनाकारण एकापारणा प्रतीति । अतः सर्षेषु यस्तुपु सपा प्रथम प्रतीयो. कदाविदेकाकारप्रतीविरसिद्धच । तया -युच्यते, ममेदमनीतिरेन एगुसयते पात् मेहनतीति । अतो. स चायमेनाकारेण यदि तयोः रामन्धिखेन प्रतीतः, तदा बाधितरियप्रतीनिसिद्धो मेदामेदो नापहामहत.। | संगोगानृतीयावारः म्यारिलि... प्रतीतिनास्ति बेयल. किञ्च, अय गौरिति मामानाधिकरण्येन प्रतीति | मेकाकारप्रतीतिर, नहि जाति यक्योः का वाता रस्तीति निर्विवादम् । नत्र अन्यन्तभित्रयोर्गावो यथा घरवन्तरगतीनिरेव भानु, को दोप. अप निरूप्यमाण- सामानाधिकरण्यं न दृश्यते, तथाऽत्यन्तामिन्नजान्यादि । वस्वन्तरम्याइदांनाच तयोरेस आकार इत्यङ्गीनियेत, मी.को. ३८ ।

·. . भेदनादिवत् ३०७६ भ्रमज्ञानम् भेदनादिनन् । काम्पमानालसाधनलेन है | नस्य अनाचार उदीच्याना दाक्षिणात्यागा च ! बा. वानि (काम्यानि) माणि कामोन्पची सत्या वर्तन्यानि |२३१७ पृ. २०४ भोजने उपयुक्तं कदलीप भरन्ति इति कामनाना निमित्चत्यमुच्यते, न तु भेदना-प्रशास्यापि न पुनः शिष्टाः स्वीकृर्वन्ति । वि.१९२३॥ दियत् निमित्ततया वाक्येनान्वयात् 1 रुन, ५।३।१२। १२, * भोजने ‘प्रामुखोऽन्नानि मुनीत' इति स्मातों नियमः। तत्रोपनीतस्पैचाधिकारो नानुपनीतम्य । भेदनहोमः तु निभिचान तरमे। प्रियदे । टुप्.६२।६. " भोजने माइमुरस्ता नियम्यते । भा. पा२। ४३३११३९ व २. . भेदनहोम. सान्दनहोमम ॥९. नरोकिदे । वि. ६।५।१५. • भोजनानी मौनविधाने शाकादेनिवारणादि हस. * भेदनहोमादीनां नैमित्तिानामनुपाने पाठनमो | मशादिना न कार्यम् । मु. पृ. ३१८ , “ भोजनादो न नियामक किन्तु यानिमित्तमनुपानम् । भाह. शैकिग अपि वैदिकमा नरवादिनिमी दरपते । ५।३।१२. भेदनहोमादीना नैमित्तिानामनेोपा पृ. ९२९. प्रोगरचारिण्डीतत्मात् समुचपः , न तु विकल्प • भोजनयत् । यथा चतुर्थे चतुर्थेऽहनि देवदत्तो मैदनादिनिमित्तमुराजी य विहितत्वान् । वि.१२।३।६. | मुड्क्ठे इति नतुर्ये भुक्त्वा ततश्चतुर्थे गम्यते एपरिमन् • भेदनहोमादिवत् । मेदनहोमो यया ऋतु- | पक्षे इति । भा. १०१५।१४।५५ . मिमिच-उमयमयु. मा चयने वैश्वानरयाग । * भोज्यं अननिकाठिन्पान् अविषयत्नवत्वदना माह.४४६. नपेक्ष चर्वयिटीच यन्निगीर्यते तत् इति हेमादिः । बाल. भेर्यापावन्याय, । तवया मेर्याघातो भेरी- १. १६८. मादय पश्चिशिनिपदानि गच्छति, पश्चिस्त्रिात्, * भ्रम अग्रणामक । नार्यशून्यात्मकः । जु. कश्चिकारिदादेव प्रस्वेऽपि ! साहस्री. ६०८. १.५७. भ्रम । यम्य हिदर्शनम्य प्रमाण नामि भैरयविप्रन्याय: । मध्न्यायपदेय अयम् ।। व्यामोह. स । यथा शक्ति पाया रजतविज्ञानम् । भा माइयी. १९५. २८१२८.. भ्रमे अलि लिङ्गस्य साधारणरूप भोगः मुपद विषय. अपरोशानुभर उच्यते । पश्यन् व्यलिनतामविपिश्चन् लिनतामन्यत्र दृष्टा स्मरन् शा. १९५१.१२५. लिन परहार प्रवर्तयति । ऋजु पृ २१.. भ्रमे दोप • भोग्यस्य प्रारम्यापि भोक्तृवागतौ भोगो न कारण इनि नैयायिकाः । मणि. १४. इश्यते । मु ३८ पृ.५०, . भ्रमजानम् । ननु प्रयश्चमपि न्यभिचारि स्यात् । • भोजनं भासन्टीय अनाचारो टाविणायानाम् । तत्रापि विनाऽप्यन ऐन्द्रियक शान दृश्यते मुक्तिकाया पा. १।३४३७ पृ. २... भोजनम् । दधिगहस्त । रजतपिदमिनि । (उच्यते-) न तत्र ऐन्द्रियक शान भोजनाचारमूलभता युति. 'अन्नमेय वदक्षिगतो दधाति, व्यभिचरति । एक हि तय ज्ञान इद इति चाभुगन् । सम्गादधिगेन हम्नेन पुरोऽनमत्ति' इति 1 या. १३॥ अपरमपि रजतमिदं इति रजतावलम्बि स्मरणगानम् । १५ १. २२१, • भोवनम् । पापारापूर्व भोजना तयोविवेकाग्रह पनि बन्धनो भ्रमोऽयम् , म पुन, ऐदि. नारम्भूना यति: ' यसप्तदशातीमादधानि याद्या यक दिशन व्यभिचरति । बाघ च तत्र शान विवेक गरगे । ३९ पृ २२१. • मोडनन् । ग्रहणम् । प्रयशारिए दोषान् इन्द्रिय न सपूर्ण कार्य मम्मभोजनशास्ररोष दिनमोहन्य ( ' देवा थे करोति । तेन विधामणान् भ्रम. । यापनो- देवांगनमप्पयमाप दिन भरनन् ' इति परयो. गती मग वियेक अधारिने प्रतिषविज्ञान विषs. सम्म)। मु.पृ.४, भोडा नित्रयजनोरिया, प्रदनियन्धनम् । मानिशान न तनिषा पाया । - ·भ्रमज्ञानम् ३०७७ भ्रूणहा वस्थाभाविनिोपेन्द्रियादिसामग्रीप्रभवं चिन्नु दोषपण्डित- मनो पाठ.) । इत्येवं मोमः फेवलपरायपत्नीसमन्मः शक्तिशानजननकारणचकोत्थम् । नैव कदाचित् विज्ञानं | आगीदिति गम्यते । या. १।३।३।७ पृ. २०८, (वैद्य प्रति ) व्यभिवरति येन अनिश्चयः स्यात् । भ्रातृजायाया. कनीयोऽजितापाः परिणयनं याधक्शनमपि नैयाम्यभिचारिता दर्शयति । किन्तु । अनाचारः । या. १३।३१७ पृ. २०३-२०४. ग्रहणस्मरणयोः विवेकमवधारयति । ऋजु. पृ. १९-२०. . भ्रातृव्यवान् अध्वरकल्पया यजेत । भा.११॥ ॥ भ्रमसंशयोत्तरप्रत्यक्ष विदोपदर्शनस्य भ्रमादि-२४१९ 'भ्रातृव्ययता अदाभ्यो प्रायो बुभूष- विरोधिवेन हेतुत्वम् । मणि, पृ. ३०. ताऽशु: ' । संकर्ष. ३१३३१५. * भ्रातृव्ययतः भ्रमणत्यादिन्यायः । वास्यत्व नाम जातिः | अभिजिटतिरात, कातीये । चाल. पृ. ३४, * भ्रातृय मिन्नस्थानकरणप्रयत्नाभि यग्य-क्रमवद्वत्मक-पदसमुहे | वतः गौरतिरान, यातीये । पृ. ३४. अन्यपणे वा विलक्षणावयवपदार्थसरन्धप्रत्ययाकाक्षा भ्रान्तः । न च कालन्तरे पुरुपान्तरे अवस्था- व्यवधानात् भ्रमणत्वादिन्यायेन वल्पयितु तद्भूताधिकरणे तरे या अविपर्यायात् भ्रान्त इति शस्थते करपयितुम् नायवसितम् । वा. ३२३।१।१ पृ.८०५. (प्रयशेणोपस्म्यमान. इष्टकाव्यतिरिक्तः अव्ययी) । भ्रमान्याय. टुप्. ९।१।७/२७ टिप्पण्याम् . १ थपा भ्रमरो हि पुष्पाणा कण्टनादीरत्यारसा गन्ध- * भ्राष्ट्रायमिना काम्येन अग्निचयनगतेन उस्य- स्यामेापः | १२।१७।१७-२५. मीको, पृ. २४ गुणमानमादत्ते, तथा प्रकृतेऽपि । ३२३ . 'अग्निचयनगवेन ज्वलज्ञानाद्याहवेन ' इत्यत्र द्रष्ट- २ यथा भ्रमरो हि प्रतिपुष्पं गन्धमादचे, निर्गन्धीभूत परित्यन्यान्यपुष्पमयलभ्यते, तया प्रतऽपि । ३२४. न्यम् | * भ्राष्ट्रायग्नेः काम्यम्याहवनीयत्वाभावादाह. वनीयधर्मवत्ता नास्ति चयने । १२।४।८।२६-२७. ३ यथा भ्रमरो हि स्वदशेन कठिनकाष्टमपि सच्छिद्री- मीको. पृ. २६ ‘अग्निचयनप्रकरणे श्रुतन्य० ' इत्यत्र कोति, परन्तु स्वपीति पानोमरावयासुकुमार कमल. द्रष्टयम्। कुमुमान्त पाती खजातिक्रिया त्यजति, तसा सन्मित्र भ्राष्ट्रादिकाम्येऽनौ आधनादिरस्काराणा लोप. सन्मिन प्रति वर्तते । साहस्री. ३२५. श्रयने । १२१४।९।२८-२९, भ्रष्टायसरन्यायः । यथा केनचित् कञ्चित् । * भ्रूणहा । तस्मादविज्ञातेन गर्मण हतेन भ्रूणहा प्रति 'त्या अमुकायसरे आगन्तयम् , तव | भवति' इति । भ्रूणहा पापडत्तमः । यश्चोभयोर्लोकयो- अभीष्टसिद्धिभविष्यति, अन्यया ना एवं प्रतिभावा- रुपवरोति, तम्य हन्ता म्रणहा। यज्ञहन्ता भूपहा । स यसरे स न आयातः , भ्रष्टायसवात् तस्य अमीष्ट- | यनसाधनवधवारी । तस्मात् यज्ञ भ्रूणशब्देनाभिदधाति । सिद्धिः न जाता, नथा प्रहनेऽपि । साहवी. ३५. स हि निभर्ति या सर्वे भूति या नयति । अतो भ्रूणहा भ्रातृणामेकजातानामेकश्चेत् पुरयान् भवेत् । यज्ञवधवारी ! नथा ' आधी हत्वा भणहा भवति । सर्वे वेनैव पुत्रेण पुत्रिणौ मनुरवीत् ॥' (मनु, ९।१८२ | आप्रेयीमापनगर्भामाहु । अत्र कुभो असा विद्यते * सूर्यास्तास्तेन पुश्रेण पुत्रिणो मनुब्रवीत्' इति मुद्रिते झ्याश्रेयी' (पूर्वपक्षे इदम् ) : भा, ६।१।३७. - . उत्कम्, ·मक्षिकान्याय मणिम न्याय म धू मक्षिकामाय 1 या मउिका हि सर्व देह मनति शान्तिमुप न प्राप्नोति थापगनमरणाररिदा परिहत्य मणस्थानमनाचगवते, तया दुष्टोऽपि ।। अपो न मरेत् । माइली । साहसी ३२८ 'मचा ति' इत्यत्र स्थन गोगनिमित व मक्षिकास्थाने मक्षिकापात इति न्याय । उत्तमश्यागादिमि । या १२१२३ १ ३५५ अप यादृशे ताशकरणविषये प्रवर्तते । साहस्री ७.१ 'मशा क्रोति' इत्यादी गणा दिना पटान्तरान्य • मङ्गलम् । तन च समाप्तिनिशनसान्यतरहेतु संमा । मु ७९३ त्वेन विहित पम् । विधायको वेवस्तु आचारानुमेय । मञ्जूपाऽऽन्याय । अप न्याय इश्वथ न च नास्तिक्याम्नयादी अन्चय यतिर यमि | ममुग्रमे अनिष्ठायप्रातिविषये सचरति । यथा का चारेण मत्स्य तदनुवन विधिन सभवति इति निश्चिमूषको मशाऽऽशया सर्पमा ट्या पाच्यम् । पगिचारम्प देउवरप्रयुत्तता अनि बौधित परिणमत्र तेन मक्षित इति । साहसी १७८ हेतु साधकालाभापार विनसममरसारमा वन कारण 2 मणिप्रदीपप्रभा याय । मणिश्च प्रीपश्च त्यनत्यनाद्वा दति जीर्णा । समाम बुद्धिप्रतिमादि मणिप्रदीपो, तयो प्रभा मणिपदीपामा । यथा कस्मिंश्चि दृष्टयामत्री पदमा महानयत्वा विमध्यपहेतुबन मन्दिर अपारसभ्य अत दीपस्तिति तस्य प्रभा विहिर मगलव इति मणिन् । पहिरिप्रदेशे ग्लनिए वर्नुला युपरम्यते, तथाऽन्यस्मिन् अन चिन्तयन्निवनवसस्य न मा पता अपुरपा मन्दिरस्परपस्यान्त स्थितस्य रलम्य पमा बहिबार यत्वात् । न च समाप्तननाउन तस्य पुस्पाथना, प्रदेशे दीपप्रमे रनसमानोपलभ्यते, तथाविध प्रमाद्रय समाप्तौ विनतसगाभावस्य ननम्तमा ध्वसम्य भजन दूरतो दृष्ट्या-य मणिरय मणिरिति दया दो पुरुष पत्तात् । अश्या विभात्यन्तामावरारम्घस्प समातिन पमिघावन गुरुतस्तपोयोरपि प्रभाविपये जायमान स्यात् । इसापनसभा यायो समानकारक पनि मणिपान भ्रान्तमा । अगापि दीपप्रमाया मणिवाद्ध यमात् । न च निराससगामासंग मा पता भन्यवाभाव कुश्वा धारना पुरुषण मणिोक्न म्यते, मणे प्रमाण मागमारयो पसनदजयन्वेन ससगामान नस्य मायनानव मणिबुदया धावता मणिरभ्यते एव । अय भान - या कस्यात् । श्रत अरद्वारा मगलम्य, बुदिपानभा | दीपप्रभाया मणिभ्रान्तिरसि स विसंवादिभ्रम , या मगि- दीना च छद्वारा समाजनमत्वम् । यदि च उपराप प्रभाया माणबुद्धिरास रा सवारिभ्रम इति । एव हि कमारन तुपागामन्वय वादयनियमस्व न्यमियर इति खर भ्रमोऽपि सादी यथा सम्यफल्पदः । ब्रह निभा यह तसा आक्षीणकपतिपत्तिकमलातिरिमाना तत्त्वोपासनाऽपि तथा मुरिफरा' इत्युक्त मिन्य -ये तादशानियमात् विभवस रस भा यदापच्छद पत्र विस्तर । साहस्री ४५८ कानुषपरिख । यदृष्टयनागौर पिलध्वसम्य डू मणिप्रयालन्याय | मागया एक सौधों फन्टररे पि मनले पूर्गावरानोपसतय तुल्य दान दिक् ।। मगि एक प्रवाल पुनमणि पुन प्रवाल इति प्रपन रीति । च्या वारिल्यसूपपु प्रथमा वृहदी (HI * मङ्गलाचारग्रामविरोधो रोदनस्य ( 'योऽरोदी १२।८) द्विवीया सतोवृहती ( १२।८।१२।८) तृतीया घदोदीत् गुदस्य रुद्रनम् ' इयत)।सु १४ बृहती चतुयी सवोहवी इत्यव मणिपालन्यायेन एका मननोमजनन्याय । यया नद्यादौ पतित न्तरपटिता । ऐनामा ३२ सरणानमिश कदापिमति याचिदुमति, तथा मणिमन्त्रन्याय । यथा गपिमनानीना बद्ध संसारसमुद्दे पतिनो मदान जाननिशो बीर कटाचित् | दाह अनि मातन्त्र्येण प्रतिवधाय लोकप्रतिदम्, में . - मणि ६ ·. - इत्पन ६७६. मत्वर्थक्षणा मण्डपस्य च तन युक्त्यपेक्षा, एवं कामिनो निशाणाया भनि मान मण्डूकसूक्तल अमौ प्रयोगा, तन मद्देन मा प्रति प्रतिबन्धालम् । इत्येवं या पृथक्प्रतिबन्ध- | अमिविपणाम्रानात् । अतः मण्डनमूनस्य अर्थ- फारसम् , आय प्रवृत्तिरिति । मादली. ४९९. यत्यम् ) 1या. शश५/२२-२३. - मण्डपस्य आनीयस्योपस्थान प्रस्ताभिरेस .' मत्वर्थो - वास्पोटायामेक्वाक्यवशाद् भोत् । आमेचीभिः एवं हविर्धानाण्यस्य प्रतामिरेव वैष्ण- | इसार्थ, पदोलाया गृपमाणोऽतिदुलः ।। ( इदं पूर्व वीमिः, तथा रादौनामस्य प्रस्तामिरेवन्द्रीभिः, ज्योति- ! पड़े, 'श्येनेनाभिवरन् योग' इत्यन । सिद्धान्ते नु-) होम । ( याज्ञिकास्तु एमिमन्त्रः अभिमर्शनमाचरन्ति गुगरचनेम्यश्च मापः स्मरते, न दरवचनेम्यः । नौपस्थानम् । तत्र ‘आनेय्यर्चाऽऽमीप्रममिमृशेत् । | झार्थस्तु पाशदस्य परम प्रोगात् स्वपमेनोपजायते । इति तैतिरीयश्रुतिरेय प्रमाण ट्रायं इति शम्भुभट्टः)। मत्वर्थरपणा न स्वयं कल्पनीया, सास्तु वत्यर्थः । वा. वि. २८. •'मण्डलेप्टकाः उपदमाति' इति चतुरखाणा- मत्वर्थीयः । 'मोऽम्पातीनि च समन्वै मल- मेवेष्टकाना नामान्तर अग्निचयने । संकर्प. २०१।२५. शीया प्रवर्तते ।। वा. ३१६१२ ५.६७३, पष्टी- मीको. प्र. ३४ 'अनिचयने चरमाणा० मतमीभ्या हि यादृक् सरन्धा म्वप्रधान: असत्वभूतथ अधिकरणं द्रष्टयम् । प्रन्याय्यते न नाहर मत्वर्थीयेन । ३।१।१२ पु. मण्डूकेन पिएण अग्निनपने 'मद् केनागि विवपति' इति विहितम् । तच्च प्रतीष्टक न कर - मत्वर्थलक्षणा गोण्या मान्यते स्पेनादौ, उपमाना- किन्नु सट्टदेव, अप्रै, एकत्वात् । बि. २०१८. नर्थयात् । बाल. पृ. १८५, मदयर्थःशगा। विशिष्ट- मण्डकस्य अदेयतात्वेऽपि अनिचयनै विनियुनत्वेन विषिष्यपि यह सोमेन यजेत' श्या) तृतीशन्तेन तत्स्तुतः तम्टेपल पूर्वपदायिमतम् । सु. पृ. ६४०. द्रयादिनिधिः, तन सोमादिमातिपदिक सोमादिगान् कू मण्डूकनोरनन्यायः । यथा मण्डक्नोल्ने गो मतः वलक्षणाऽस्ति । तथाहि, सोमादि हि तुलास्था मण्डू मास्तुणः- उन्ष्ट्यौपम्य पन्ति तथा करकोन ध्यते, करण न झारस्वात् क्रिपौत्र समन्यते प्रकृते पौति बोध्यम् । साहस्री. ९०, भान्येन, किया चार फ्लभाषनेय प्रत्ययमाच्या, न च मण्डूकप्लुदिन्यायः । यथा मण्डूका: उल्छु- सम्या सोमादे. करणार समपति समानपदोपात्तधास्य- सोप्ट्य गन्छन्ति, तद्वत्यमतेऽपि | अम् ' यो धारोधात् इति मावार्थाधिकरणे ( रारारा-1) गुणवृद्धी । ' मा० १९१३ :नि मूलमहाभाग्येऽमिहितः । स्याम, न च घावनेर सोमादे. सरन्ध, सभाति माइती. ४३९. तस्य धातुना प्रसपार्य प्रति करणत्वेन उपाशनात् किया- * मण्डूकप्टुनिवन् कचिनुपि । (माइलो पतया मनवगमान् , यिारूपन वा धात्वर्थम्प गच्छन् उत्प्पय उम्ट्य गच्छति मध्यभूभागायन | प्रत्ययार्य प्रति करणत्वानुपपनेः । न च सत्या प्रत्यय. स्मृशति तद्वत्)। मणि. पृ. ७१. वाच्याया. फलमारनायाः घालर्यालये यक्षिप्तधात्वर्थ- • मण्यमया बताक्षा. शान्, उरगानिय | भाग सोमादेः स ध इति वाच्यम् । वस्या इहाश्रुद्र- पदन्ति । बृहती. पु. २०६ । न मण्यसाजन साद , अश्रुनश च तया शब्दान्तरस्यान्वयायोगात् । नेत्रसस्वार. | मिन्नु शक्तिप्रतिबन्धा मेष । मन एव | फरमारना हि अत्र श्रुता, न घारार्थमापना 1 न चाध्या. बंगाकारस्य अप्रतीति., उग्गाधारस्य स्मरणं इति स्मृति- ट्रय धात्वर्थभारना नपा गोमादेसन्वय., गोमेन माय- प्रमोषे दचितम् । ऋजु पृ. २०७० मानन यागेन इस भावयेत् इति निनापि अव्याहारण ·मत्यर्थक्षणा ३०८० मधु अषणा- * । वाक्यरामन्यपोपपतेः । तदवस पर प्रत्यगाणे करण * गत्वलक्षणातः चितलक्षणा दुर्बलता । यागः तौर तृतीयान्तेन सोमादिषदेन चर्तितव्य नान्या मु. ४. ४१३. गतिरस्ति । तर अत्यन्त निरूटत्वेन सोमादिपदस्य मत्वर्थवादार्थः मीको, पृ. ६०५ सामानाधिकरण्यमानेण नामवासनात् अर्थान्तरवाचिनः न्याय ' इत्यत्र वार्तिके द्रष्टयः । सोमादिपदस्य अर्यान्तरे यागे वृनि मत्वर्यलक्षणया * मतुप् रस्त्ययें स्मृतः । सु. पृ. ८९३. अङ्गीक्रियते इति । • मतुप: अखिलभोगविषयत्वम् । वा. २२३३२ सेयं मत्वर्थलक्षणा विशिष्टविधायेव इति ग्रन्थाः Z. ५७६. प्रतिभाति । उद्भिदधिकरणवातिके हि (११-२) धमत्तकाशिन्या दृष्टा तिर्यशु कामितेति कर्मणि गुणविधिः , फले गुणविधिः, विशिष्टविधिरूपेण न्यायः । भयं न्यायो यन अधिकाथलामै अल्पाय वा इति विकल्प निवरि पक्षेषु पञ्चपञ्च दोपा उता. 1 | वृत्तिरिति विवक्षा तन प्रवर्तते । मचकाशिनी स्त्री- वत्र तृतीयपश्च एव मत्वर्थललगादोष उनो नेतरयो । विशेष. । साहस्री. ४७७. शानदीपिकायामपि विशिष्प्रविधिपत्रे च मवेन्मत्वर्थ- * मत्स्यान न पयमा सप्रश्नीयात् । यद्यपि भगुणा झणा' इति । तेन — दध्नेन्द्रियकामम्य जुहु शत् ' मत्स्या भवन्ति तथापि पयसा सह न समश्यन्ते रोके। इत्यादिगुणस्तरामधेषु यया धात्वर्थाविधानात् न मत्वर्थ- भा. १०७।१९।६६ . र अभिमता, एसम् मीहिनिर्मजेत' इति रमणि मत्स्यऋण्टकन्यायः यथा मस्यमासार्श तत्सं. गुणविघायपि इनि । केचिदेवमेव सिद्धान्त वर्णयन्ति- बद्धान् मण्टमादीनपि तायत् गृह्णाति, त्यजति च तस्मिन् ननु भ.त्यर्थस्य करण वारगति. मत्यर्थलक्षणाया बीजम् । | गृहीते, तथा नचम्पद पायजिघृश्चया वदुपाधी अपि तत्वरणव च न शब्दामिहितमस्ति, रिन्तु लाक्षणिकम् । गृहोते, त्यज्यते च भागत्यागलवणमा सति लक्ष्यार्थप्रहे। भावनायाश्च परणामाक्षया सगा यज) स्यात् । 'तस्थापत्यम् ' (पा. ४१९२) इतिसूनमहाभाष्ये करणाराक्षा च विधेयाया भाषनाया. स्थान , अयमुत्त । तथाहि 'यथा कश्चित् मामार्थी मल्यान् नानूयमानायाः । मोऽय मावार्याधिकरणन्यायः । तेन सशकरान् सक्ण्टकानाहरति नान्तरीयकत्वात् । स प्रीहि मिजेत ' इत्यादो मावनाऽनुवादात् न करणा यावदादेव तावदादाय शुक्लकण्टकानुत्सृजति' इति माझाऽरित, इति न घातुना घात्वर्थः करणवनोयने, सक्षेप । साहस्री २३९. किन्तु नमस्तेनैव, मावार्थाधिकरणन्यायाप्रवृत्तः । धात्वर्थ * मधित: अमि. आघाने गाईपत्यार्थ ए। । पमिकाया च भावनाया ब्रीमादेः करणत्वेनैव अन्चयो | संकर्प, ३।२।१. मीको. पृ.९९७ 'आधाने मथितोऽ• घटते, इति न मत्सर्थलक्षणा इति । तस्युक्तम् । धान्य. | मि. ' इत्यन द्रष्ट पम् । यस हि करणर सिध्यति, तथापि नवमाचन्यायेन याग * मथुरानिवासिनाहाणीना सुरापान अन्यत्वेऽपि खरूपे धीहि विविनयकः, इति साधना गुण विधात दग्ने, स अनाचारः । वा. १२0१७ पृ. २०४, अवश्य धारवर्ष. करणवेन अनुषदिल्यो लक्षणया, इति अधिक तु मीको. पृ ३६९ 'अनाचाराः' इनि गुविधापपि सिद्रा मत्वर्यलक्षणा, तदुत 'विधाने विन्दो दृष्ट पम् । दाऽनुरादे वा याग पमित्र' इति (पा. १r1 मधु न दीक्षिता ब्रह्मचारित्वात् । १०६॥ २१२ पृ. ३२४. पापस्योः स्थाने च-पद्योः पाठशन) १२॥३२॥ विशिष्टविधावेव तु मत्स्यव्यगोचिः मागार्याविवरण गरामदने सो बादशाहान् ‘सम्थिते पृथ्षे घाटे न्यायेन अतिमुलभावात् कृता इति शेयम् । इति मन्वय । मध्याशयेत् पृत या' इति प्राप्तम् । परनु राषिणः उवा ।.९६-९७. मधु न मश्चयेयुः, मनचारित्वात् । पत्रिणी हि दीक्षिता, - ·- मधु ३०८१ मधुमक्षणं दीक्षितत्वान् ब्रह्मचारिणः, ब्रह्मचारिण] च 'मधु मास] पूर्यपक्षमाह | मधु च उदकं च ते मधूदके पयोविकार: च वर्जयेत्' इति मधुनो निषेधात् । तस्मात् सविणः स्यात् । पयसो विकारः । पयः प्रकृतिः । तम्मात् मधू- मधु न प्राश्रीयुः इति पूर्यः पक्षः । दकयोः पयसो विध्यन्तः स्यात् 1 द्रवसामान्यात् । मधु प्रादयेत या यज्ञार्थत्वात् । ३३ ॥ उदकं च द्रवः , पयश्च द्रयः । इति द्रवत्वं सामान्यम् । गवामयने सरे द्वादशाहात् सिस्थिते ठये पटहे आज्यं वा वर्णसामान्यात् । ४१ ।। मचाशयेत् पृत या' इति चोदकेन मान मधु सनिमि. चिौ मधूदकयोः पयः प्रकृतिः इति पूर्वपक्ष प्रारयेत । सनिणा दीक्षितत्वेन ब्रह्मचारित्वेऽपि महा- | बाराब्देन निरम्यन् सिद्धान्तमाह । मधुनः उदकम्य च चारिणा निपिद्धपि मधु प्राशनीयमेय यशार्थत्वात् हविपः आय प्रकृति: स्यात् न पयः । वर्णसामान्यात् । प्रश्वर्थत्वात् । पुरुषार्थः प्रतिषेधः यत्वयं प्राशनम् । स्तु- | मधूदकयोः आन्यम्य च वर्गः समानः न मधूदकयोः साद्गुण्याथै मनिभिरपि मधु प्राशनीयम् । इति सिद्धान्तः । | पयसश्च वर्णः समानः । तस्मात् आत्यं मतिः तस्य चाशब्दः न प्राभीयुरितिपूर्वपक्षयावृत्यर्थः । के, विकारः मधूदके । अतः आप्पविश्यन्तो मधुनि उदके - मध्यशनं दादशाहगते पृष्ठवपटहे प्रयस्त्रिशसमीपे | च। क्रियते । क्वचित् पिता या अस्लिशादिः निदन्तः धर्मानुग्रहाच । ४२ ॥ पृष्ठपपडहः तत्र नित्सनिधी कार्यम् । मपशनास चित्रेटी मधूदकयोः हविविशेषयोः आज्यविध्यन्तो पहाणखात् नयस्त्रिशसामीप्यत्य त्र आइसिकलात् । ग्राधः इति सिद्धान्ते हेत्वन्तरमाह । मधुनि उदके बि. १६९, मध्वधन पाहधर्मो गृहपतित्रतं द्वादशाहे । भाद. १०।६।१२. * मध्वशनेन पृष्ठये | पयोधर्माणा दोहनादीना तु नागुग्रहः । तथा च मभू. भूयसा आज्यधर्माणा उत्पयनादीना अनुग्रही भवति, षडहे उपदिष्टेन अतिदिष्टस्य पपोरतादेः न बाधः, दकयोः आयधर्मानुग्रहान आज्ययिष्यात एवेति । किन्तु समुन्धयः । ११-२. मीको, पृ. २३२७ पूर्वस्य चाविशिष्टत्वार । ४३ ॥ नारिष्ठहोमादीना आतिदेशिकाना' इत्पन द्रष्टव्यम् । मध्वशनादे. अनुष्ठान गवामयने पुष्पपरहावृत्ती चिनेष्टी मधूदफयोः हविविशेषयोः आन्यविध्यन्तो सर्वघडहान्ने एकदेव न तु प्रतिघडहान्ते । १०६।१०। ग्राह्यः वर्षमामान्यात् इत्युक्तम् । पूर्वस्य च पूर्वपभोक्तण २९-३०. मीको, पृ. १५५४ गवामयनादौ पृश्य च द्रवत्वसामान्यस्य तु मधूदनोः अविशिष्टत्यमेव । पदहावृत्ती.' इयन भपिकरण प्रष्टव्यम् I - मच- आज्यमपि अमिमयोगात् न गभूदफे च द्रवे इति मानादेरप्यावृत्ति. पृष्यपबहस्य कर्मान्तरल्पवधानेनावृत्तौ | तदपि सामान्यमत्र वर्तते एवेति न विशेषः । तस्मात् गवामयने । १०१६।११३१. मधूदकयोः आविध्यन्त एव स्यात् इति सिद्धान्तः । मध्वशनघृताशनयो. वैकसिकयो: गामयने के, पृष्ठवघडहान्ते अनुष्ठानम् । १०६।९।२७-२८. मीको. मधूदकयोः आज्यविकारत्वं अष्टमे ( ८1१।१९। पृ. १५५२ ' गवामयने पृथ्घषडहान्ते. ' इत्यत्र अधि-४.) यक्ष्यते । सु. पृ. ८१२. * मध्दकयो: चित्रष्टि- करण प्रत्यम् । गतयोः उपायाजधर्माणामविदेशः ८१।१९१४०-४३. मधूदके द्रवसामान्यान् पयोविकारः म्यात् ।। मीको पृ. ५.८ भितिदेशः चिोटी। इत्यन ११११९॥४॥ अधिकरण द्रष्टव्यम् । चित्रायमियो दधि मनु घृतं पयो धाना उदर्फ * मधुभक्षण कय सनिमिः तत्रम्, । १०१६। तण्डुलाः तम् समष्ट प्राजापत्य भवति' इति श्रूयते 1 १२।३२-३३ . मीको. पृ. २२.३ ' द्वादशाहे सना. स्त्र मधुनि उदके च को विघ्यन्त इति विचारः । तत्र | हमके सनिभिः 'इत्यत्र अभिकरणं द्रष्टन्यम् । मी.को. ३८६ ·7 . मधुमक्षणनिपेपः मध्यमस्य "मधुमक्षणनिषेधः ब्रहाचारिणा पुरुषार्थः । घि मध्यदीपकन्यायः 1 'मध्यमणिरत् । अन्य २०१६।१२. (न्यायस्थ ) प्रवृत्ति. । साहसी. ६७३. मधुमित्रेण दप्ना अमिचयने अमि ( चिति. मध्यमणिन्यायः । यथा नासिकारारमुता. समुदाय) प्रोक्षति । तच सहदेव, न प्रतीएकम् । वि. | फलयोमध्ये संयोजितो योहित मणि मोक्ति के स्वरमा ९१८. भूगयतीति प्रसिदम् । साहसी. २४७, * मधुयागः पशुकामेष्टौ सप्तयामातः उपाशुपाजस्य मध्यस्थ यस नामध्ये । ४।३।। विकृतिः । वि. १२२२१७ वर्णक २. राजसूयप्रकरणे अभिषेचनीयाध्ये 'पटोही दोन्पति' * मधुकरन्यायः । मल्यपि विग्रहे हयिषो देवनपा | इति निदेवनादय, पटियाः । ते किं अभिषेचनीयस्ता भोगः प्रत्यक्षविलोऽयक्योऽभ्युपगन्तुम् । शा. ९४२१४। उत रनरानसूपस्य इति पिचारे पूर्वः पश्चः । यत् यम्य प्रत्यक्षेपायो भस्मीभावावगमात् , मधुकरम्पायेन रसमात्र. ग्रहणे प्रमाणाभावाचेति मायः। सोम. मध्यस्थ तन् तगध्ये तदा इति शेयम् । यत् विदेव- मधुकरराजमधुमक्षिकान्यायः । यथा मधुकर | नादि, यम्य अमिपेचनीययागस्य मध्यस्थ मध्ये पति- राज मधुमशिका अनुवर्तन्ते, तपेन्द्रियाणि चित्तमिति तम्, तत् निदेवनादि तन्मध्ये अभिषेचनीयमध्ये अमि- पेचनीया ति। योगशास्त्रे विस्तरः । साहस्री, ८७१, मर्वासां या समत्वाचोदनात. स्यान्नहि तस्य .मधुपर्के च सोमे च अप्सु प्राणाहुतीषु च । नोच्कियो भवति द्विज' भय प्रकृतिगासानेपन्योपकारक-प्रकरणं देशार्थमुच्यते मध्ये । ४ ॥ 'पठोही दी यति' इन्यादिविदेवनादी का अभिषेच- अष्टाक्रियानिषेधः । बाल पृ. ३६. * मधुपर्कार्थ अग्ने, सोमस्य न, अनीषोमीयः नीययागपणे पाठात् अभिषचनीयास विदेवनादि- पशु , औषयसय्येऽहनि सोत्यान् पूर्वाह निगते । वि.चोदनाना इति सूत्रेण पूर्वपक्षे प्राप्ते सिद्धान्तयति । वाराब्दः पूर्वपक्षनिरासार्थ । विदेधनाडिचोदनाना ४।२।१३, ५६. तु मधुमक्षिकान्यायः । सा दि रसगुणमेवादन न गाभिषेचनीयाद्गल स्न्तुि सर्वासा इटिपसुसोमदविहोम- कण्टकादि, तया सजनः गुणमान गृह्णाति न दोपान् । चोदनाना तिदननादिक अझं स्यात् चौदनातः समत्वात् संग्रह.. | 'राजसूयेन स्वाराज्यकाम' इति फलचोदनाया. समत्वात् • मधुर. रस , स्निग्धः शीतो गुरु इनि निम्न- फरमत्यादिति यावत् । ननु अवान्तरप्रकरणेग अभिषेच. चीनस्वारीना गुणान्तरविशेषत्वात् न रसेन सबन्धोऽस्ति ! नीशगल भवनु अव आह, नहि वस्य प्रकरणर्मिती इति रसटक्षितेन इत्येण सब-यते । बा. शशार | तस्य अभिपेचनीयस्य प्रकरण नास्त्येव । तस्मान तदन- त्वम् । ननु तर्हि अभिषेचनीयमध्ये विम पाठ इति मरसमावितानबीजन्यायः । यथा मधुर- | चेदुच्यते । देथार्थमुच्यते मध्ये पति ! अभिषेचनीयम्प रसभावतानामाननीकाना परिकर्षिताया धसयामुताना मध्ये विदेवनादिक देशार्थमुच्यने । देशार्थ काला- अकुरकाण्डस्क्न्धगायापलारिषु तद्वारा परम्परया | मित्यर्थः । विदेवनादीना सकलराजसूयाद्गत्वेऽपि तेपा फले माधुर्यनिमम , तथा प्रकृतेऽपि । साहस्री.६९९, मनुष्ठान अभिषेचनीय माहेन्द्रस्तोत्रकाले, तद्विधानार्थ मध्यादवद्यानि, पूर्षािदयति' इत्यत्र समु. अभिपेचनीयम ज्ये पाठ । तस्मान्, विदेवनादिकं सकता दायेनानुसमय । भा. ५।२।३।४-५, ६ मध्पात् पूर्वा- | राजसूयाङ्गमेव । अनुमान तु अभिषेचनीयगतमाहेन्द्राले धात् इति द्विरपदान अवदानधर्म 1 यि ६१४११. मान्यन्दिने । के. • मव्यत कारिण बझजमानहोत्रदातार. । मु. 'मध्यमेन पलाशपर्णेन होनि' । राशर, मध्यमस्य इति प्रयाणा निरूपपद भवति संकर्ष.

·मध्यमयोः ३०८३ मनोराज्य गृहमेधीये ओदनानुद्रति ' इत्यत्र । अन्यत्र सोपपदम् | • मनः (बौद्धमतेन) । न खलु मनो नाम चक्षुरा- 'पञ्चाना मध्यमः' अष्टाना मध्यमः' इति । भा. | दिवत् किश्चिदिन्द्रिमान्तर रोचयामद, स्न्नुि पूर्वमेन ११३९।८।८६. • मध्यमयोरेव पर्वणोः प्रणयन- | विज्ञानं चामशागम्य उपादानमाचश्महे । वदेव हि सम नियम. 1 ।।९।२४-२६. . 'प्रयचनाझमोक्ताना | विज्ञानत्वेन अनन्तर चा यवहितत्वेन समनन्तरप्राश्य (मन्त्रागा) मध्यमा चितिराश्रयः । वा. १।।१२।२३ | इत्युच्यने । तत्र यदिन्दियजयिशानसमनन्तप्रत्ययमह. मध्यमायामुपगमिश्रीयते प्रत्युप- करिणा तदिद्रियमविपक्षणोपादानेन रूपेक्षणान्तरेण फूल वात् । इति सको द्वितीयेऽध्याये (पड्विंशेऽधि- इन्दियजविज्ञानसमानकालेन ननित स्वजनाक्षणविषय करणे ) किं चितो ओचावेदिया धर्मा. कार्या न था | विशदाभ उपरतेन्द्रिय यापारस्य शानम्, तत् मानस इति सदिय अग्न्युत्तग्वेद्यो. समुचयाभागात् मिलार्य-प्रत्यक्षं (नाम) । न तत् इन्द्रिय उद्वयापारोपरमे स्वावगमेन अयो. उत्तरवेदिकार्यापस्यभापागतेः औचर- भावात् । नान्तरविषय इन्द्रियजविपयविज्ञानविषयक्षण दिक्धमानतिदेश पूर्नपयित्वा, सोत्तरवैदिस्तु 'ऋतु | अनितशणान्तरगोचरयात् । न च अन्धधिराद्यमान., चिया उत्तरयामनिश्चीयते ' इति वचनागेचनया तेषा इन्द्रियरहितता तनकिशानाभावेन उपादानविर. समुभयावगमे अपि चपननिष्पादिनस्याम्य 'अनि हात् । न चाप्रत्यक्ष विशदामास पात् ति । पणिका. चिनुते ' इति द्वितीयोत्तानिससारार्थत्ये अम्म योग्यतया पृ. १२०. मनसो विमुवनयः सात्यमते । मणि. अभिधारणामसतारायैरवादगमेन · उत्तग्वेदा अग्नि | पृ ५४, मनमि इन्द्रिये 'मुखी इति प्रयक्ष निधाति ' यतिधारणाख्योत्तग्नेदितार्यापत्तनगमात्, इन्द्रियजन्यं प्रयशस्यात् ' इत्यनुमानं प्रमाणम् । अन्ये कार्यक्येऽपि च 'वेद्या बहिएि हींपासादयति' | तु मुपादीनां नित्यन्यविशेषगुणनन द्रयान्तरसयोगा इति दिनहिपोरिय म्योत्तग्ययोरपि पाधिस्याप्य- | समायिकरणकरले सिद्ध ताध्यमयोगा भवतया मन:- भान नियमविध्यभावात् अन्योन्यनरपेदयानगतेः | सिद्धिरित्याहुः । तन्न । शरीरसगोगेन सिद्धसाधनात् समुद्याविरोधात् उत्तरदिरापत्या स्थराख्यम्यारे. | अर्थान्तरत्वाच्च । तच्च अििन्द्रयम् , स्वातन्त्र्येण आम. तांतिदेश सिद्धान्तयितु उत्तग्वेद्या समुचीयमानेऽपि तद्योग्यगुण-तद्गतजातिमात्रप्राइकम् , बायविपयेषु तस्य चपने उत्तरवेदिकार्यापने उचापेदिधर्मा भयेयु इति स्वातन्त्र्यामावात् । युनो न सातव्यमिति चेन्न । तम्य पाता तनयमाध्यता औनरवेदिकधर्मपाहिललक्षणस्य | अणुपरिमायस्य देहात् बहिर्भावाभावेन सनिवर्षासम दिकार परस भाद्विारलपूर्वपक्षनिरासपूर्वकं उपपाद- | पात् । युगपन्चनानुत्पचिव मनोऽगुत्ने माणम् । यिष्यमाणल्यात् । सिद्धपच समुच्चयोकमा अतद्विकारत्व- | येऽपि तम्य विभुखमाहुः, तेषामपि देहावच्छिन्नस्य निरासेन तद्विभारतम्य तन वक्ष्यमाणवात् तदधि- | इन्दियत्वात् अस्वातन्त्र्याधतिः । युगप-ज्ञानोत्पनिरिटेब करणसिद्धः प्राक्तत्वकृतत्वविचार. । सु. पृ. ९४९. पृ.१९-२०, * मध्यमचिती निविण्यादीना इटानामुपधान ७ मनोभेदस्य आरमभेदाधीनत्वात् आत्मन न पञ्चम्याम् । ५१३१७१७-१९। तच होणाया. | सामान्योक्त्वैव मन स्वसामान्यसिद्धिः । सु पृ. ३४१. माम् । शटा२० मनोराज्यविम्भणन्यायः । स्वचित्तपरिकल्पित- * मध्यमपुरुप नहि परप्रेषणमन्तरेण उपपद्यते । मनोरथविवाश इत्यर्थ, 1 ' मनोरथाना न समातिरति दनि वश्याम ( ३१८।११।२३ इत्या ) । वा । | वायुतेनाप्यय याऽदलक्षः । पूर्णेदुपूर्णेगु पुनर्नवाना- मुत्पनय, मन्नि मनोरथानाम् ॥' इति । अयं च सर्व- मध्यमपुरोडाशस्य यवनपस्य नियमस्त्रयान- दर्शनसमहे चार्वाकदर्शने, पाणिनिदाने न दर्शितः । पायाम् । मा. १००१६५४-५७. तथाहि, चार्वाक 'नदातीरे एलानि सन्ति ' इति - ४१... .

·मनोराज्य ३०८४ मन्यादिस्यनय पचनश्रवणन मन तर फराकिंगा नदीवीरे प्रवृत्तिरिनि । इत्यादि, वत् सबै भर्गिमाप्रमागविरोभादेवापरास्त नटेत मनोरा पवित्रमणमिति । पाणिनीये तु– ननु सयोगार्थत्वा मन कल्पनामा । अत पारिशेष्याणुल्वमेव स्पोत्याच मतापोऽपि प्रागुत्त विक्सनगरेण घट्टयुटी- | निश्चीयते । चर्हि पार्थिवाद्यगुरेवास्तु, न द्रयान्तर मन प्रमायिसमिति चेत् तदेत मनोरायविसम्भा वैषम्या इति चेन, पार्थिवादणूना ट्रयारम्भक्लनियमान् , मन दिति । साहसी ६९२ सश्च न द्यारम्भाव स्पर्गशूयलादिति व्योमटीकाया * मन सद्रायनदणुन्चे । इदानीं मन सद्भावोऽणु-) मपञ्चितम् । किञ्च विवादाध्यासित पार्थिवादिष्ट्ययोगो परिमितरस च सा यने । सुद्धयादिक सावत् कार्यम्, न ज्ञानासमवारिकारणम् , पार्थिवादिद्रयसंयोगत्यात् इतर तम्यात्मममत्रायिये असमवायिकारण न द्रया तरसयोग | पार्थिवादिद्र यसयोगवन् द्रया तरसंयोगवद्वा । विभुत्वपच एव भाग्येय । तयादि, वुझ्यादिका बसमयायि दिगारमनयोगो या भग्नु, कालामसयोगो चा, विं द्रया कारण यातरमयोगासममायिकारणक नित्यद्र यातानित्य |न्तरेग मनमा इति तुल्योऽयमनुयोग । अतो मनछो विशेषगुणयात् पार्थिवपरमाणुगतरूपादियत् , सत् ट्रय अस्तित्वमणुल्य च सिद्रम् । प्रवि पू ३०-३२ मन गदाभिधर तत् च नित्यमिनि आम्धेयम् । इतरथा * मनोमच ( मनुसघिय अन ) सामि तस्यापि कारणाल्पनाप्रसन्नात् । नित्य च यमणुरूप वेय याचदर्य उपादेया न सर्वा । १०६।१९।७३- विभुम्प या भाति । तस्य च विभुत्यमतम् , समोगा ७६ ७ मनोचा ‘अविरुक्य पुरोहित भावप्रउदात्, सयोगस्य साश्चादा परपरपा गरि ८.२७/१) इत्याद्याना 'पृथुपाजा' प्रम (३२२७ कारणम् , सतिपने सयोगे तथा दानात् । न च ६) इरीि द्वयोश्च पाय्या इति समारया । मु पृ १११९ नैरतमात्र सयोग , गुगगुणिनोरपि सयोगप्रसङ्गात् । • मनौवा पृथपाजमायय समारयया या याव प्रप्ते नच दयनरत अपयमावपिनो यभिचारान् । लिन मामिधेनीलेन विनियोग इत्युक्त (२०२०) अपागयो रसोरर माति सयोग, स च पिभुनोर्न इत्यत्र । या २३७।१४ पृ ८३७ * मनो शनिय समपनि । भ्यापि प्राक्त 'यदे विच मनुरवदत् तद्रेप नम्' ननु विभुनोरपि सयोग भवति । तथादि निमुनी इति वेदानुसातत्वान् अविश्दम् । सु पृ. १७२ मिष संयुत्ते, द्रक्वे मति निरन्तरत्वात् रज्जुघटवत् । स्थादि- आकाशमान्मसपोगि, तयुगद्र यान्तरमयोगि मन्यादय रायान्दाभिधेय परिपालनादि कम सान्, मान्ममयुन घरस युक्तपरवन् इत्यादि । नैवम्, नियम्य इति स्मरन्ति । वा २१३१२।३ ५५८४, प्रमाणान्ताबाधितत्रिपपरयात् । अपर अयोगमनुगम्य न च आय मन्वादय सर्वशासाच्यायिन , गाधयितु मुनम्, इतरया अप्रसिदविशेषणत्वात् ते हि प्रयनेन झापागध्यापिम्य श्रुत्वाऽयमात्र गावियागवानयमिनियत् । उनश्च अयत्र सयोग क्रिया | खवायविसरणार्य नियनीयु । १।३।१२ पृ १६४, अपदेन हए , विमुद्रये तु सयोगे साध्ये कारणामागत् • मनादिमि क्षत्रियस्य रक्षण विहित तद्राजामवेन पायर्यामागनुमाननापात् माधितविषयवम् । अतो न शायमान राज्य इन्यत्र प्रत्ययार्थ वेन प्रतिपयते । ३१७॥ विभुनो सयोग । यय विमुरासाधकमनुमानम्- मनो विभु, शानासम बादिवाक्यप्रतिषिद्धानाराणा प्रामाण्य अशक्य यायिकारणनमेगाध वात् , धात्मवत्, पाने मति मन्युरगतुम् । या ११३।३१७ १२११ मापन आकाश , निरसयर रे मनि ट्यामा मनादि-मृदय पौरपेया एव । पुरुषक रम्भावात् आकाग्रत् , यवे सति भूतगात् खम अपिस्टिनपारपणानुतनात् वेदमूलसाच प्रामाप आराधन, पचपचे मति इटियनान् भोगवत् तासाम् 1 वि ॥३॥ , ११९/.. .

·मनुवकल्प: ३०८५ मनोवायां “ मनुसत्यल्पः न्यायमिन्नब्राह्मणानाम् ।। शमिता सभेकर्मशामविरोपात् । १।११३ । ... आवृश्चपा एष ओषधिानस्पतिम्पो यः पगन् ऋत्विजामन्यत्र ज्यात गात् शमनावताना सर्वकर्म- मृगीते' इति श्याप्यारण चिनिन्य ' मनुवरिये | धर्मायोगमाशय - यत्' इति श्रुतम् । अथ च मनुस्यो गजन्यरेश्य अस्वी व्यावृत्ते तत्पुरुप एव कश्चित्, शिवपि वा पर. । वेपा ब्राह्मणपिसवानवाभावात् । इति प्राप्ते, व्याहतेषु अन्यः कश्चिात्य दामिता इठि सिद्धान्ति. प्रायमरणप्रतिषपूर्वर मनुस्त्यविधानात् तस्य च | नम् । सु १७ पृ. २७. ४ क्षेत्राणामौशिक्षारो मनुष्याः प्रभक्तिपूर्वकचेन तन्याश्च ब्राह्मणेघिय पुरोहितनायेण दृप्यन्ते, न कृतम्य पृथिवीगोरक्स्येनि । भा. ६७/ घेदयेत्' इति वचनान्तरेण राजन्यवैश्ययोश्च सयात् २।३. ४ मनुष्याणां परमायुः रात वर्षागि कलियुगे, प्राणिकाना आर्षयमनुयारपयोस्तुल्यादिकश. । यस्तु- मृतादियुगान्तरेणु तु पुराणतिहासस्मृन्यादिप्रामापात तस्तु निन्द्राययाटम्य विविशेषत्नेन प्रतिषेधान्यकता- अनेसहवसवत्सरमपि मायुः । भाडू. ६०१२. धमतया रसने च वास्यमेदापत्रमनुमत्क पन्म व . मनुष्याणा समर्थानामेव यागादिम्पधिकार | वि न्यायपोग्पानिरिक्षनाह्मणेषु सावकारापात् मौनो पिकल्प- ६।१।२.. न मनुष्याणानेतायत् (सहस्साघरसर) दाटी व्यवस्थितविकसपरः । पुोहितस्य इत्यादि तु | आयुर्थियते। गधर्मादयस्तु एवापरायुप इति भवति अस्यैर गुणमूत्रम् । पश्चात्तानिरिक्तपरत्वेन चतुरयत्त- | स्मृति । भा. ६।१३।३१. * मनुष्येषु वाचन- म्येन ब्राह्मणातिरिकपरलेन मनुवक पम्य याम्यया | विष्णुक्रमणायवेक्षणेषु असमर्थ. यागादिषु नाधिक्रियते । निगमायम् । गजन्यरो पार्थस्थेन विधिदीनान टुप् ६।१२/- तेषु मनुस्त्यशग्य नियता प्रवृत्तिरित्येर पारस्येयम् । • मनुप्याधिकार धात्र समधिगतम् । भा. ६७) १३१२२.. मनुष्याधिकार पर विश्वमृजामयने • मनुषत्पक्षे तु यस्याप्येयो (प्रवर ) यस्थापि | संपदारमन्दम्य दिवसपरर तात् । ६।१३।३१-४०० पच तम्यादि सहदेवोचारण मनुवत्' इति । दुप्. ६११४३. . 'मनुप्यधर्म शब्दस्य तत्प्रधानत्यात् । • मनुष्या मापश. निवीत सार्थ कुर्वन्ति । भा (३४११) इति विनाऽपि पष्ठीनिटेशात् अमजन्त २१४।१।२. * मनुप्या. रसायनेन सिद्धा, दीर्घायुपो | इति मनुष्यमनन्धात् नादय॑म् । इतरेय पश्येत । या. मगन्तीति पेचित् । वन । रसायन नायुहेतु किन्तु आरोग्यपुरधादिजनकम् । वि. ६०।१३. . मनुष्या • मनोवा पुरोनुयात्या च आवत। कृष्णीषयोः । शमितागे वाक्यसयोगा । एक्पसून १।१।१३। ... बारपेटात् सौम्येन ग्यमायान् । भा. ११४२० 'देया. गितार आरमध्वमुन मनुध्या. ' इति मनुष्य- ५४-५६. सममि याद्वारात् अनियगेन प्रतपुरुषमाग्रस्य अमितृत्व मनोतायां तु वचनादयिफार. स्यात् । १०४। इति पूर्वपक्षः प्रथमः। २॥४३॥ ऋत्विजो पा सनिघानात् । १३... परि अग्नीषोमीये पशौलाले प्रथमो मनोता' इति श्येण पत्विज्ञा सनक्मात्यानधारणात् शमनगले च मनोतासूक्तम् । वायये पो तत् चोदकेन मातम् । उन तेषामे सनिधानात् शमितरि च एतस्मिन् नहुाचना- ययादेवन कहितयं इति ठामने पूर्वपक्षे सिद्धान्तमाह । योगेन 'शमितार ' इति रटुरनाम्य शमनार्यपानय- 'याप्यन्यदेवन्य पशु थामेयेर मनोता कार्या' इति नादिकार्यापेक्षवान् पगुनयनादेश आसिंजयने श्ववात् वचनात् मनोनाया मनोवायने अधिकारः म्थात् शमनमपि आरिब इति पूर्वपशान्तरन् । | यथादेवतमूहो न स्यात् । इराद सह पाइत्ययः। के. सर्प. ३१४५.

·मनीतायां मनोतान्यायः 4 . • अनीयोमीये मनोतायां अभिशब्दः प्ररणात् । गङ्गा भवति । तम्या ( आशङ्काया च ) उत्कर्षे पते समासस्थ, प्रतीगमानः साहचर्यान् सोममपि प्रतिपादयन् (मत्तौ इद वचन इति पूर्वेण संबन्धः । पूर्वपधमाक्षि- समुदायार्यों विज्ञायने । वा. ARAR१ पृ. ४२६. पति-) पिचौ अनाम्नानात् तस्यामपि न भवति, मनोताधिकरणे ( १०।४।२१।४३) मनोना- श्रुतिलिलाधभावान् । ननु लिनेन प्राप्नोति ( विस्ती)। मन्त्रम्यामिछन्दस्य एपदेशद्वारा भनीपोमप्रकाशकत्वस | उच्यने । सामान्यसंबन्धे (मति ) लिङ्गमवकागं लभते । समर्थितत्वात् । पराक्रम . ४२।२. न च (वितो गनीतायाः ) सामान्यसंबन्धोऽस्ति । मनोनान्यायः । वाय यादिपी मनोकामन्त्रस्य | टस्मान् प्रस्तो (एव मगोतायाः) निवेशः । न च न उहः।। अदृष्टायां मनोता प्रस्तो । ( सा हि ) अग्निं तावत् मनोतायां तु यचनादविकार. स्यात् । १०१४ | श्रुत्यैवाभिवत्त, (नत्सया) सोमं ( अपि ) रक्षा २१॥१३॥ शक्नोति नक्तुम् , उभयोर्यागसाधनत्वात् । ( कप भाष्यम्-- अस्ति यायय. पशुः 'पाययं श्वेतमा | मिसाट-) इतरेतरयुती है तो देवतासं प्रतिपद्यते (तेन भेत भूमिकामः' इति । अस्ति नु प्रकृतो अमीषोमीये | एक कार्यकरत्वात् रास्यते अमिना सोमो स्थगितुम् ) । पछी मनोवाम-मः । ख हाने प्रथमो मनोवारमा धियो यथा पुष्पर ( पदम ) स्खनन्त दृष्टग ( सहचारी ) अमरो दस्म होता' (कस. ६।१।१) इति । स इह चोद- | पहेभरोऽपि ( मरोऽपि ) वनभिव लक्ष्यते एस्कार्य- क्न प्राप्यते । तत्र सदेह कि ययादेवमहित यो मनोता. त्यात् । प्रदेश्वरः स्यन गरोधर इनि पाठप्पीमारे तु मन्यः, भगमा अविकारेण प्रयोत्तय इति । उच्यते । | 'पुर (गुण्डार) म्वनन्त हरमा गजेवरोऽपि वनभित्र ननु मम्वारपायनिगदोऽयम् । अग्रीपोमो हि प्रकृती | लक्ष्यते इत्यर्थ वर्तेय' । उनग्न पुनः 'पुष्करवत् प्रदे- देता । अपनप्यांमय. । असमयेतामिधानादविवारण श्वरम्' इति वश्यमाणत्वात् गजेश्वर इति पाटो न स्वीकार्य प्रयोक्तपः । अश्रोच्यते । सत्यमग्रीषोमी देवता मानो। एव। ३ ) एगिहापि । ( समाधत्ते-) इद पचन (अर्थ- तौनु अमिश्च सोमश्च । तानि. अदेवता, न उसम यादवेन) नुवन् मन्त्रमतादेव निवेशयति। (यत् प्रस्तो वेतः । अमिमययेन याऽम देवा, प्रवीयते । अय- | मनौताविधायक वचन मनोसामन्याह' इति तस्याश्मयंगद मिह वायुदेवतावा भूपते । रा देवताकार्य श्रूयमाशोऽग्नि- इत्यर्थ. ) 1 अथा उपराष्ट्रकाया इदमैच (यन) कार्यमा पनि देवतामयपम् । तस्मात्तदयांपत्तेमवर्मा | अनुवयं करोति । स्वगया च गोम पत्यायमति इत्पुनः म्यान् । तम्मायगादेवन मनौतामन्यः मोजन्म इति । गेर पुष्करमत् प्रदेश्वरम् । (तस्मादूहः ) । सिद्धान्तम्त एवं प्राने, ग्रूमः । मनौठाया न यादविकार. ( ( आमग्येर मनोता इति ) एवारण अनर्थक प्रस्ती, म्यादिति । वचनामिद मति ' यशपन्यदेवया पगु., अबधारणाभावात् । निको चारधारण विद्यते । (तत्र यानय्येव मनोता पार्श' इति । लिमित्र यरनं न चोदवेन यद्देश्य, पशुः तदेवत्यैर मनोता प्राप्नोति बुर्यात् । भाति वचनम्यातिभार । वाद विकारेण न त प्राप्त अवधारण प्रियने आपश्यति इनि मनोतामन्त्र प्रयोनम्य इति । | आनन्दाश्रमीये अधिकम् ) । न चायवादलेन उपपने टुप्- (मनु मचने मी पां निता । भत (तो इद यचनम् ) । अन्यत्री (दि) मनोता आह-) 'ययन्यदेवग' 7 ' ( आमेयेर मनीता अपते (विपीले ) 'मनोतामगाद' पा) इति पचा पिन्न्यने ft प्रस्तो उपवते, उन (च) 'यरि अन्यदेवन्य. पशुः ("आमग्येर (तमास)ो (राय) । (तत्र | मनोना कार्याशी (नेन एकरारनामाचात् नार्थ- पूर्व. पा. मा ।। कथम् ) अमिनिता (६) याद. 1)। भाप च अथैयार और (4) गोगा गमागमीयोमा अमिरातु रसोनि इया- एवारण पदगियामाचे भरपेर - বলি, নৰ यथा पो ·मनोदान्यायः मनोतान्यायः ( विधी दस अर्पपदे:पि मातम्याल्याने दोष एर । । विवायपि तत्ववागनार्थमूहः । स च यत्राने स्देश्यः तस्मात् मित्यर्थमिदं वचनं इत्यनुहः । ऊहान्ह- | पासत्र स्पष्ट एन । यत्राप्येकदेवन्यः, यमा पार पादौ, रिचारम्य अध्यायसन्धमाह-) दशमम सन्धः पापसामा-त्रापि स एर। तत्र प्रथमाधिष्ठानमिति भरत्येयोहः । न्येन (न्यायप्रातम्य) अन्य (पदनन ) बाधः इसी । माऽस्तु या त । अत एव पहनो मनोसामन्नो नामी- (इद चाधिकरणं भागेपः सपनीयः पशुः ज्योतिष्टोमे | पोमयो क्षणिक प्रमाणामारात् । यदि तु मनोनाशब्दम्य नास्तीति एरा निन्तितम्।)। 'मनोठाये हविषोऽवदीयमानम्य ' इति मन्त्रे चतुथ्यन्त- मा- अमीषोमीये पो मनोनामन्न. 'वं ने तया अवदीयमान - हवि संवन्धिदेवतावाचिवायगमात् प्रथमो मनोता' इति । तर चेद वचन 'याप्यन्य- प्रानमन्त्र चामिगदम्य ' ह्यो प्रयमो मनौता' इति देवयः पशु , आमेश मनोवा कार्या' इति । सौऽय मनौतापदसामानाघिसम्येन देयतापावागते; अन्य. मनोवामन्त्र कि वित्रिपु पापन्यादिपमा यथादेव पियानर रामधेन प्रादेवलारनामीयोमरवतमा- ऊदित यः, अथवा अविसरण प्रयोज प इति संशयः। श्रीयते, तदा अग्नि(मी रणदेवरये पगो महाप्रसक्ता. तदर्थे च 'याप्यन्यदेवन्य ' इत्पतत् पचनं प्रत्यर्थम्, । यपि यायपादिगो निरुक्तसंबन्धासमवेनामिपदनिवृत्ती उन वियर्यमिति । तत्र पो अमीषोमदे उन्मत्वात् देवनाप्रकाशनम्पसार्यानुरोधेन 'धान्यमसि । इन्यत्रेय रेपलागिदेनया मनोता । वनासामा उहष्यमाणा | बाप पादिपदोहे बाध रामाव । न चैरपि 'पूपति का पचनेनानेन पाते । यापि निदेवन्य. उपापि एम्देव. | एननोऽश्वर पदेनाति तम्नाटचं मोहेन । इति मगह- पैग मनोमा नत्र कार्या, नोरस्ट येति । ... तस्मात् पयुदासादूहानुपपत्ति., उपमन्यार्थवादे ऋगरोहनिन्दया बाप मादिषु यथादेनत ऊहित या । इति प्राप्ते, | पर्युदासस्य पदोहपियरवेऽपि प्रकृते मातरराये बामः । 'अग्निद्वारेण मन्नोऽयमप्तीपोमो प्रका- निरोपेन गिद्धे प्रपोजनानुगेवेन ऋगन्दरगमरूपमाक्तोहे शयन् । अन्तरेणेव यचनं प्रनारतिष्टते । पायाभावात् । अन एर नाधमानस्यैवेद विचापला- न च विकृतितु सामान्यउनन्धोऽस्ति, येन रिन दयायगतिः । केमिदेवन्यायाः उत्कर्षः म्यात् । तस्मात् नोरूप. न च एयमपि 'याप्यन्यदेवन्यः पशुरामय्येर पासिः, येन तन्निरारणेन प्रस्तावेव पचन कार्य कुर्यात् । मनोता कार्या' इति बाधपर्युदायोपपत्तेष्टसिद्धिरिति तम्मात् विकृतिषु ययादेवन कहे पाते चन्निवारणार्य वाच्यम् । अस देशप्रारणस्पत्वेन नितिविपयरने यचनमिति याय यादिषु अग्रहः इति अनिशन्दम्य | उकपित्तेः । मनौतामन्यम्पामय पशौ उवर्षप्रसक्ती सन्निवृत्यर्यवेन प्रकृतायेवोपपत्तेश्य । इति प्राप्ने, देश- सोम- यानादियत् मनोताया अपि दृष्ट्वार्थत्यादूह. | संनिधौ पठितस्य मनोनामन्त्रस्यामेरपश्वन्तरे. सामान्य- इयुस्थिते. संगतिः । सनन्धोपप्रमाणामादेन उरस्पानुपपत्तेः अम्य वचनस्य वि- 'मनोसामन्त्र जोऽस्ति यापये नारित या, प्रतायुलपनिवृत्यर्थत्यापोगात् तन उदृष्टम्प चाय यादि- म्यो । आमेग्मेवेनिश्चन प्रश्नो सार्थक यतः ॥ पशाहनिवृत्यर्थरतापगतेनं वर मनोसामन्जस्य बाधः । आगीतोगनिय स्रोता वननं विना | अनर्थात् वन इद च योनिचोमे गगनीयामार त्या चिन्तया । यदा वास्याद् विनामूह कारणाम । 'तस्मान् ठहो नाति । तु आमय सवनी. पशुन्योतिष्टोमेऽस्ति नंदा मनोता- भाट्ट-- अग्नीपोमदेवत्ये पनी मनोतामन्त्र समाम्नानः मन्त्रम्य महामारण योजिष्टोमसमन्धेऽयगते अवदीय- के चामिप्रमशः । स किंपिनो हितपो न वेति मानहृयादिमान्धानगमाघ तनानयंक्यप्रसतो आनयं- पितायाम् , प्रतापग्मीपोमनोंर्देवतात्यः पि देवतारमयमा- क्यतदङ्गन्यायसहकृतमामोन समाये सामान्यसब- विष्ठानमाराक्रतेन मनोतास्यामिष्ट्रस्य समवेतार्थत्वात् बौघाप्रमाणेन तर निवेशोपपने अम्य वचनम्य प्रस्ता- अनाप ।

·मनोवान्यायः ३०८८ मन्त्रः देवोत्कर्षनिवथरवेन सार्थक्यम् । तदाऽम्य विकृता- । अन्यत्र करण न भवति । वा. २२।२।३. : मन्त्र सहनिवृत्यर्थत्ने प्रमाणामावात् वाय यादिपशी ऋगन्तगेह अमिवर्षणाय 'उन्दवीगेजो धने ' इति सतानेनाभिवर्षणे पष्ट एव। तनं योनिष्टोमे । भा. १११११७५०, मन, याज्ञिकास्तु नोहमाचरन्ति । तेपामयमभिप्रायः अगध्यप्रतिमन्त्रण गयोतिटोमे 'अबदं चक्षुः ० ' इति । प्रकृती नायधिष्ठानक्त्यसबन्धैनामौषोमरक्षणा, व्याप्द- यदा एक्कात अनेक अमेध्य पश्यति तदा सरदेष मन्त्र । वृत्तिसमन्धेन प्रोपपत्नी अन्याप्यवृत्तिदाससंबन्धेन तद-११४१७५०, - मन्नः अर्याभिधानेन अनी योगात् , मपि तु अग्न्यधिारणाहविरुद्देश्यत्यसमधेन । भवनि । १२३१४३०, . मन्नः अर्याभिधानसयो भतश्च वाय पादिपा तेनैव संबन्धेन लवणोपपत्तेर्न | गात् शक्नोति उपक्तुम्, न गौगमयं शश्नोत्यभिधातुम् । भाघोहाविति । यस्तुवस्तु देवताले अभ्यभिष्ठानकत्व- ३१११ पृ. ७४९. * मन्त्रः अवघातानं तन्त्र दर्श स्यायाप्यवृत्ति प्रमाणाभावादिष्येते एकोहबाघो । २२. पूर्णमासयो. । ११४१२१४५. ७ मन्तः आगीप्रमण्ड. मण्डन-- 'मनौता न विकारभाक् ।' २४. पोपस्याने प्रकृत एव आनेयः । २२।८।२१-२४. शंकर-'मनोताओरतूहनम् । ' २४. ७ मन्त्र, आन्यग्रहणाङ्ग तन्नं न दर्शपूर्णमासयोः । भा. * 'अग्नीपोमाम्यामान्यमागौ यजति' इत्यत्र यो. ११४१४४४-४५. * मन्त्रः आयुर्दा अग्नेऽसि । रपि अग्नीपोमदेववाहस्कारकरयम् । मन्त्रा. पुन: मनोता- | इत्यादिर्याजगान• दर्शपूर्णमामयोः । ३१८।६।१५-१६. न्यायेन उभा( देवता )नभकाः । भा. १०८. , मन्न उपभृतोऽभिमर्शने 'युनज्मि ते वायुमन्त- • मनु बार्तिके मानोरेन (गमपो.) एना अनुसारया रिसेग ने मह' इति ! मा १२११।४।११. मय एका याचा उभयत्रापि मनोवान्यायेन उमयर लचकत्व- | एक एव · मन्दामिभूनिः' इत्यादिः 'भक्षयामि 'स्यन्त मनीरत्य कल्पनीया इश्युक्तम् , तत् अनुवाक्यासमाख्या-मशानुना के । शरा१०२७, • मन्त्र काडूपनाझं बाधापत्ते' लावणारा प्रमाणामावात् न उपेखिदम् बन्न योनिधीमे ( कण्डूयनमन्त्रस्नु 'कृषिपु स्यामसपे' ("पानी पौर्णमाम्यामनुच्येते इधन्धती अमागस्या- इति भाष्ये । 'कृषि सुमभ्यामुत्कृपे ' इति मैत्रायणीये । याम्' इत्यत्र इसम)। को. २१२१३२. 'मुपिप्पलाम्यस्त्वौषधीभ्यः' इति विस्तरे । “पृष्य त्वा * मनोवामन्त्रमन्य प्राजापत्येषु पशूप चाबपेये। मुसम्याय ' इति भाट्टदीपिकादो। 'विषाणे निभ्या' मा, ५।२।६।१२. * मनोतामन्त्रस्य गौणार्थे विनि- इति शम्भुभघ्याम् ।)। १९१४।१६५१-५२.० मन्त्र योगः । भाट्ट ३।२११. * मनोवामन्त्रम्य 'ल झपे | 'क्दाचा सरीरसि.' इति गार्हपत्योपर थानाग श्रुति मनोता ' इपस्य सौम्य याहियो कृष्णनीययोगवृत्ति। मानस्यात् । वि, ३।३१७ मन्यः मरणभूनः वतन्यस्य ११।४।२०५७-५९. 'हविष्कृत. अप्रिगो. पुरोऽनु वस्तुनः अमिसघानार्यः समधिगतः । भा. १९६० वाक्यामनोनयोश्व यानिज्योतिष्ठोमे ' इसन द्रष्टव्यम्। | ११४२. • मन्त्रः किं अग्रिस्वरूपप्रकादानार्थमुचात ० मन्त्रः 'अग्नये बुष्ट निर्वामि' इति आम्नायते। उतामिस्वरूपमनिक्षितम् , तस्मादित्य प्रयोक्त य इत्यति. आम्नानसामर्थ्याच वेनोपकतन्य प्राणिन. । ता कय देशकार एव नवमे चिन्यते । टुप्. ७।१।१।१० पख उपरिपतीति विशेषाराभा जायते &ि उच्चारण • मन्त्रः कश्चिद् वेदमाग' यः निहितमय प्रोगका माण उपकरिष्यनि उन प्राशनद्वारेणेति । अपूर्वदेवता- प्रकाशयति यया बहिर्देवसदन दामि' इत्येवमादिः । प्रशासनमाकाशितम् । शक्नोति न थय तत् फर्नुम् । भा. ११४११०१. मन्नावचिद्विधायकः यथा 'वसन्ताय तरमान् प्रायनद्वारेणगेरररोजीति । टुप, ९:१११११ कपिद्धसनारमैत' इति । वि. २१११७. ७ मन्त्र जपम्पः वर्ण २.० मन्यः मभिदधन कर्म वत्साधनं या कर्मणि यावीमनुस्य वाम्यन्त या' इति । स्तुविरूप. 'अग्नि- समवेति । मा. ।। ३४.. मन्त्र, अमिधान मुक्त्वा | मूर्या दियः' इति । आशीरूप. 'आयुर्दा अग्नेऽस्पायुमें - ·३०८९ मन्त्रः , देहि ' दधि । अमिभानार्थ: एषोऽसि, सेषोऽसि इति। 'तिरधीनो तिजो'। (३०) परतिस्पः- 'चिम भा. १२।४।१।१, ७ मन्यः पुना अभिमन्यणे 'पुनन्मिइंद्राजा राजका'। (३१) पुरालारूप:- ' गजेन वाचं सह दिया सूर्यम्' इति ।१२।११, मन्त्रः । यज्ञमयजन्त' 1 (३२ ) हेनुविधिसरूप:- 'दादगार न श्रीन परिधीनः' इति दर्शपूर्णमासमोः अपूर्वप्रयुक्तः | हि ' । (३३) यजमानगामिफरविधिः- ' ममामे न तु परिधिनियसरयामाक्तः । ९।१०।११-१९. व!'1 (३६) ऋत्विमामिफ्रविधि- समाविष्णू * मन्त्रः त्रिविधः शत्, यमः, साम इनि । मावा'। (३५) यवमानयिगुभयगामि विधिः- (१) विधायक : मन्त्र- 'पृणीयादिन्नाधमागण्य 'रिमन मद तनी सह। (३६) पारिधिसम्पः- तन्यान् ' इति । (२) विवायको यनुमन्यः 'मायुदा अग्रेऽसि । (३७) गुणभूतदेवातिनि 'यसन्ताय कपिअनानासमते' इति । (३) अम्बन्तो | 'समिधः समिधो । ( ३८ ) प्रधानभूतदेवताविधिः- मन्त्रः- " मेधोऽसि'(४) सान्तः- 'इथे या'। 'माहामि बाहा' । (३९) देवताविधिसरूप,- (५.) आनीर्मन्धः- 'आयुर्दा असि' । (६) स्तुति- 'ऐभिरमे सरथ' । (४०) गुगभूतदन्यरिधि – 'प्रैतु रूप:- 'अग्निी'। (७) सरसामन्त- ‘एको | होतुश्चममः । (४१) प्रधानभूतदन्यविधि – 'योम मम एका च तम्य' । (८)मपितमन्न.-'अनी ते | म्याटो वीहि ' । (४२) त्यविधिसरूप.- 'युवा इन्द्र पिगले टुलेरिय' । (१) परिदेवनमन्त्र,- 'याय- | सुवासाः' । (४३) पातिविधि:- 'छागम्य वाया: । मिके' 1(१०) अपमन्त्रः- 'अग्नीदग्नीन् विहर'। (४४) जातिविधिमरूप.- 'बहिंदयसदन दामि। (११) अन्वेषणमन्त्र,- मोऽसि क्तमो सि' । (४५) गुणनिधि - 'दर्भः स्तुणीत हरिः । (४६) (१२) प्रभमन्न - 'पृच्छामि वा परमन्नं० ' ।। गुणयिधिसरूपः 'पदिशतिरम्य । (८७) रिया- (१३) बाग्यानमन्त्रः- 'हव वेरिः परो अन्तः' । | विधि - 'अश्विनोला बाहुभ्या' । (८) मियाविधि:- (१४) पुरस्तादनुपशमन्य - ' या ते अग्नेऽयाशया'। रूप- 'जता नन्ति' ।(४९) निघेपनिधिः- 'बधीरा (१५ ) परस्तादनुपगन्न.- ‘विपतिस्त्वा पुनातु। तभी' । (५० ) निषेधविधिमम्प.-- यनिमय मरस्तादनुपने ऋट्रमन्त्र - 'अम्मर मा त इन्द्र'मा'। (५१) निमित्तविधिसम्प.- 'पत् पशुमायु। (१६) प्रयोगरूप, नम्बयान अमन - 'यने मूळ (५२) सान्यविधिसरूप'- 'येनमस्य वय.'। महा मसि' । (१७) प्रयोगरूप. नैसर्वपार यजुर्मन्त्र पुनरपि मन्नाणा चतुर्दशच्दप्रयुक्तः १४ 'ये खोजे त्या '। (१८) प्रोगरूपः चातु स्वर्गवान् गदा. । गापमी-उष्णिम्- अनुष्टुप् - यहवी - पवितः- मन्त्र.- 'अमिगोळे पुरोहितम् । (१९) विगुप्-जगती - अतिनगा -शरी – अनिशझरी- प्रयोगरूपः चानु स्वयंत्रान् यनुमन्त्र-- 'देबो २ः सचिना | अपि.- अत्यष्टि.-गृतिः अतिभूतिः इति । वन गायत्री प्रापयत्' । (२०) सामर्थ्यवान् मन्न.- 'देवम्य चतुर्विशत्यक्षा तत उत्तरोत्तर चाचाचतुलस्या वा' 1 (२१) असिमध्य-- 'इस्यामि वन्य- उणिगाया । तेन उणिदि २८ अक्षराणि, अनुष्टुभि ३२, थासि'। (२२) यामध्य - 'तत्वा यामि ब्रमणा । नुहन्या ३६, पन्नी ४०, त्रिष्टुभि ४८, अगत्या ४८, (२३) इतिकरणनहुल,- ' इति वा इति मे मन.'|| अतिजगन्या ५२, गग्यो ५६, अनिशका ६०, अष्टया (२४) इन्याहोपनिनद - 'भग मजीन्याह ' । ६४, यष्टया ६८,त्या ७२, अतिवृत्या ७६ ८३. (२५) भारयायिकाम्प - ' दुयो ह मुगुम्' । अणि । तथापि ाक्रमीणा गायमानीनामायाना (२६ ) हेषिधिः- 'इन्दयो यामुग्रन्ति हि' । साना श्रयान्नरमेदा उत्ताः । यथा- (२७) निर्वननार्यः- ' यत् प्रेषिता वागेन । (२८) गायन्याः मेदा:- गायत्री ८1८1८ (प्रथमादिपादेषु निन्दाममा- 'मोघमन विन्दते । (२९) संशयायः- सान्ति तापन्ति अश्चराणि शेषानि)। उदाहरणम्- 'अयं मी. को. ३८७ ·मन्त्र मन्त्रः देवाय' (ऋम. ११२०० ) । पदपति ५५५।६ | १|१२०।४)। विराट् १०।१०।१. उदा. ' प्रेतो उदा. ' आभिष्टे अद्य' (अस ४११०४ ) 1 किया अमे दीदिहि' (ऋस ७।१३) चा १११११।११ ५।५।५।४।६ उदा० 'अग्ने तमध' (तस. ११11) | उदा. 'अनि नरो दीधितिभि ' (रा. ७११)। उठिणगी ६७११ उदा. 'ना मे अश्व्याना' अथ वृहती तदाश्च । बृहती ८८।१२१८ उदा. (ऋस. ८।२५।२३) । पादनित् १७७ उदा० 'चिदन्यत् ' ( ऋस. ८।२।१) । पुरस्तावृहती 'पावत पुरूवसो' (ऋो ८४६१) । अतिनिवृत | १२१८1८1८ उदा० 'महो पस्पति । (ऋम २०१२२१ ७।६।७ उदा. ' पुस्तम पुरूषा' (मस ६४५। ३) न्यफुसारिणी ८।१२।८।८ उदा० 'ईजान २९) । यमभ्या ७११०७ उदा. ' म मन्ये यो | मिद् यी'(ऋस १०१३२॥१) इयमेव उरोहती वासूना (ऋस. ९।१०८।१३ ) । वर्धमाना ६७८ वा मनोगीवी वा । उपरिष्टाढहनी ८1८1८१२ उदा. 'ईशाना चार्याणा ' ( ऋस. १०१९।५)। उदा. 'ये पातश्ते बम' ( ८४६८" प्रतिष्ठा ८७६ उदा. 'आप पृणीत मेपन' (ऋस. | विष्टारहती ८1१०1१०1८ उदा. 'पुन धास्त महो' १०।९।७) । हसीयसी ६६७ उदा. 'प्रेमु (नरम, २११२०) । ऊर्ववृहती १२।१२।१२ उदा. पियाणा' (कम ८५१०३।२०)। विपरीता हसीयसी | 'अध दिम पव' (स ९११.१९) । पिपीलिक- ७/६/६ उदा. 'इट सहसदामा' (म १११७.)। मध्या १३८०१३ उदा. 'अभि नो वीरम घमो ' अथ उब्धिक् तद्भदाश्च । उष्णिक टासा१२ उदा० ( स ८४२११) रिपमपदा १८११११८ उदा० 'इन योम पातम (नरा ८।१२।१)। पुर 'रागिन गुरागित ' (भरी ८४६।२०)। वृहती उष्णिक् १९८८ उदा. युञ्जन्ति हरी इपिर' ९।९।१९ उदा. वसा वर पितो यचो' (सं. ( ८९८०९) । ककुयू ८१२१८ उदा. | १११८७।११) । श व एषा' (ऋस, ५:५३।११)। ककुम्न्यइकु अय पक्ति तदाश्च । पत्ति. ८1८1८1८1८ शिरा ११३११।४ उदा. 'ददी रेषणस्त वे' (म. उदा० 'दानास पृथु ' (सम ८१४६१२४) विराट ८१४६।१५) । तनुशिरा ११।११।६ उदा. 'प्र या १०।१०।१०।१. उदा० वि पिपोरहिमा' (स. घोपे भगवा' (ऋग १।१९०९ ) । पिपीलिकमध्या | ६।२०)। सतोवृहती १२।८।१२।८ उदा० ११।६।११ उदा. 'हरी यम्य सुगुजा' (ऋस १ 'आ य नर सुझगयो' ( ऋस ५।५३६६ ) । विप १०५.२) । अनुवगर्भा ५।८५८८ उदा. 'पितु | रीना ८।१२।८।१२ उदा० 44 व श्रावयत् ' नु स्तोप' (स. १।१८७१)। उष्णिक ७७/७७(इस, ८१४६/१२)। प्रस्तारपक्ति १२।१२।८ाट उदा. "मसीमहि खा वय' (रा. १०२६।४)। उमा० 'तन्या समुद्रा अधि' (ऋम १११६४१४२)। अथ अनुण्प नदेदाध्य । अनुष्टुप् ८1८1८1८ उदा. | आस्तारपड्डित ।१२।१२ उदा० ' आनि नख' 'अन ओभिधमा भर ' (ऋस ११०१ ) । महा- 1 ( स. १०।२१।१ ) ! सम्नारपति १२२८८११२ पदपति ५।५।१८।५।६ उदा. 'तर म्बादिया। उदा० 'पष्टि सहमा' (ऋग ८४६।२२) । (क्रम. ४११०१५) । कृति १२११२१८ उ.ा. ' मा | विष्टारपक्ति ८।१२।१२।८ उदा० अदीयाम वम धातमम्य (ऋसं १११२०८ )पिपीलिक- नितिर ( नरमे ५।५३११४)। मध्या १२१८११२ उदा. 'पर्य प्र घव नाजसा' अथ त्रिष्टुप् नद्रदाश्च । त्रिष्टुप् ।।१।१११ (गर्म ९।११०१ ) 1 काविराट् ९/१२१९ ठदा. 'कस्य नून कतमस्या' (सं. १५२४)" 'ता विज्ञासा हवामहे' (ऋस. १।१२०१३)। नष्टरपी | अभिसारिणी १०१।१२ उदा. 'यो वाचा १११०११३ उदा. 'वि पृच्छामि पाक्या' (सं. विशयो' (ऋम १.२३1२) । विराट्साना ९।९। उदा० ·मन्त्रः । १०।११ उदा. 'सम्रिन इन्द्रो' (ऋस. १८९६)। अय अतिजगती शराटा८ उदा. 'प्रयो विचा १०।९।१११९ उदा. 'शुन नु ते गुणं (एम. महे मतयो' (स. ५1८७१)। २११४) । किंवा १०।९।१०१११ उदा० 'श्रुधी अथ अकरी ८८८८८८८ उदा० 'प्रो परम हामिन्द्र मा'(ऋम. २११०१)। विराङ्पा पुगेरथ' (एम, १०।१३३१)। ११११११८ उमा 'श्रुतं मे मिनावरणा' (स. अब अतिशकरी १६१६१२८१८ उदा. 'साऊं १।१२२।६)। विपरीता विराङ्पा ८।११।११३ जान ऋतुना ' (मास. २।२२१३) । ११ उदा. 'पीळनो रम' (क्रम. ५९५) । अथ अष्टिः १६१६६१६८८ उदा० किदुवे ज्योतिप्मती १९१८ उदा, अमिनेन्द्रेण महियो' (नाम, २।२२१)। परणेन' (मं. ८/३१)। ज्योतिः १२।८।१२।१२ अय अत्यष्टिः १२।१२१८८८।१२।८ उदा. उदा. 'तामिरागात ' (असे. ८।२२।१३)। गहा- | 'ममि होवार मन्ये' (ग. १६१२७११)। वृहती ८1८1८1८।१२ उदा. 'नयाना नववीना' (अम. अथ धृतिः १२।१२।८८८।१६।८ उदा० ' अव. १।११।१३) । ययाध्या ८1८१२१८१८ उदा. 'स | मह इन्द्र' (ऋ. १।१३३६ )। मा तान्यभितः' (म १.५४८) । पड्क्युचरा अथ अतिधृतिः १।१२।८।८/८५१२१८१८ उदा. १०।१०1८1८1८ उदा. 'एवेन्द्राग्निम्या' (ऋस. स हि गों न' (ऋस. ११९२६)। ५१८६६ ) । यिा विगट्यूा नाम ग्यमेन । एते गायन्यायाः सर्वे मेदा. प्रत्येक चतुर्विधाः १ अप जगती तददाश्च । जगती १२।१२।१२।१२, एकनारेण न्यूना: निवृत्गायन्याया. , २ एकेना. उदा० 'प्र देवमच्छ' (कम. ९६८।१) । महासतो- अरेण अधिकाः भुरिगायश्याद्या. , ३ वाम्यामराम्या वृहती १२।८।१२।८५८ उदा. 'आ य. पनो भानुना' । न्यूना. विरागारप्यादाः, ४ दाम्यामाराया अविका (मर्ग. ६।४८१६)। महापतिः ८1८।७।६।१०।९ | स्वराटगायन्याया. इति । उदा. 'यत्तिका दान्तिका' (कम. १९१११)। दिया थापा८८1८1८ उदा. 'तदनाय तदपसे (म. 21४७।१६)। अय प्रगाथाः । वाईव: प्रगाथः वृहती-मनोहन्यो उदा. 'अयं पा मधुमचमः' + 'निपन्युरेण मिता' आमुरी (स. १७१-२) । पाकुगः सप्- सतो. बृहन्यो उदा० 'या सरायः सबर्दघा' या पर्याय प्राजापत्रा ८] १२ १३ २०२४/२८/१२ मारनाय' (म. ६१४८५११-१२) । महागाईतः यापी ९.१० ११ १२ महााहती- महासती हत्या उदा. 'बृहोदरम अचि'+ "विश्वास गृहपतिः' (म.६:४८०-८) विपरी- याम्नी ६१८/२०/२२२४ तोत्तरः बृहती-विपरीते उदा. 'महि ते सूर आची ૧૮૨૫ ૨૪ ર ||રૂપિ૬ सप'' ऋष्यः आरभर' (ऋ. १४६।११- १२)1 आनुष्टुभः अनुष्टुप् एका+गायश्यौरे उदा. आपी ३२३६.०४८ ' सार 'नुपिगुन मुवित्रतो''यम्य ते महिना (ऋर्म ८६८१+२-३)। माजी ४२ ४८५४००६०२ गायना अनुए 6 | जाती 32 उष्णिक् । यहती 2125 पङ्क्तिा १४ - ૨૪ ·३०९२ . मन देवी गायरी १ अक्षग | देवी रष्णिक २ | " मन्त्रः यागहोमस्थले तद्गभूतदेवनाप्रकाशनार्थ एव । भश्चरा। . देवी जगती ७ अश्वग ! एव आसुरी गायत्री / भाट्ट. १७. मन्त्रः लिङ्गपिनियोय. न फूल. १५ अक्षरा, आसुरी उष्णिक १४ अक्षय इ० । माझी कल्पनाये प्रमाति। या. ११२।४।३५. ॐ मन्त्रः 'वाजस्य गायत्री ३६ अक्षय, ब्राझी उष्णिक ४२ अक्षरा, बाभी | मा. ' इति अध्वर्युयजमानोभयप्रयोज्यः दर्शपूर्णमासयोः । जाती ७२ व्यश्वरा इतिरीन्या कोकार्यों ज्ञेयः । एते भा.३८२८. मन्नः बेदिप्रोक्षण दिसि वहिपे सर्वे भेदाः यनुष्वेव सभयन्ति न ऋक्षु । एरेनाक्षरेण | वा' इति निः प्रोक्षणे सकृत् प्रयोक्तए । ११।४।१५। न्यूनापिक्ले निवृत्भुरिलो, द्वा-सामनराम्या न्यूनल्ला | ५९-५०. * मन्यः 'शुन्धध्यम् ' इति सानाय्यपान धिक्ने पिरामराजी । एते नत्यारश्चन्वारो भेदाः । प्रोक्षणाझं सनिधिकमात् दर्शपूर्णमासयो । वि. ३।३।५. उत्तेपु यजुपु सभवन्लोव । वाल पृ. ५८-७०. • मन्ना सस्कारकः । भा, ३१२।१।२, . मन्नः * मन्त्रः दर्भलमनाग बहिदैवसदन दामि' इति | स्तरगान ' ऊगाम्मदस त्या स्तृयामि' इति तन्त्र न दर्श तन्न न दर्शपूर्णमासयोः । भा २१|४१४|४-४५, पूर्णमासयोः । ११९४४४-४५ , मन्न स्वार्थ मन्त्र. देवस्य त्या ' इति निर्वपणस्य न तन्नं दर्श- | ज्योतिष्टोमे मो नतपा अमि' इति । एकस्सा रात्री पूर्णमासयोः । ११।४।१४।४४, ४ मन्त्रः देयताप्रमाशकः | पुनः पुन- स्वापे न तस्यावृत्तिः । ११११।१७।५. . अमेरहमुचितिगनून्जेषम् ' इत्यादिः अपूर्वमयुक्तः । * 'गलो होनः खरतो वर्णतो वा' इनि बहुजनप्रसिद्धस्य ९।११३१४-५..मन्न- विविधः क्रियापकाशक शिक्षाकारपठितस्य मन्नपदम्य उद्वारेण पदान्तरप्रदोपः प्रकाशक श्चेति । इडोपाहानमन क्रियाप्रकाशक । मुक्त | स्वपक्षानुरागमात्रेण व्याकरणमहाभाष्यकारेण वृत। न वाकमन्न. काशकः । वि. ९६१० * मन्त्र वस्तुत. । (शिक्षाया । मन्त्री हीनः स्मरतो वर्णतो घा 'धाम नामासि ' इति आल्यग्रहणस्य न तन्त्र दर्शपूर्ण | मिथ्यामयुत्तो न तमर्थमाह । स यान्वन्त्री यजमान मासयोः । मा. ११।४।१४।४४ , * मन्त्रः भुवाभि | हिनस्ति ययेन्द्राः परतोऽपराधात् ।।' इति -दोका, मर्शने ' युनमि ते पृथिवीं ज्योतिषा मह' इति । | महामाष्णता नु ' दुष्टः शब्द. म्वनो वर्णतो या' १२।१०।११, २ मन्त्र, नदीतरणार्थः " देवीराप..' | इति पटितम् ) । मु पृ २९३ इति । यदा अनेकसोतसे नदी तरति तदा आदौ सहदेव | प्रत्युपरसमावर्तते ज्योतिष्टोमे रखोहणो बरगदनो मन्त्रः, न तु प्रत्येक सोतास मन्त्रावृत्ति , ज्योतिटोमे। वैष्णवान् रानामि ' इति । ११११।१९।५५-५६, ११४१७४५०, • मन्त्र. प्रारणे नमाम्नानात् प्रधाने चोदितार्थानुगेथेन मन्त्र सर्वः प्रवर्तते । नैकराक्यतामुपैति । शरा११ पृ.७४९, * मन्त्र, मन्त्रस्य पार्थत्वात् न चोदनामतिक्रम्य वात-येण फ्ल्याटाक, दर्शपूर्णमासादौ ' अगम्भ वः स ज्योतिपा- | प्रकाशनमामाय अवल्पते । या. ३।२।१५।३ . भूम' इत्यादिरपूर्वप्रयुक्त. न तु स्वर्गादिपटपयुक्तः । * जपादिमन्त्रः न्यदृष्टायः ! भाट्ट ३।२।१. * दन्धि १४-५..मन्न बघि निहनस्य हरणस्य च मन्त्रः उपायाजाग ययाप्तख्यकमात् दर्शपूर्णमासयोः । मानिध्यादेशान् अगायोमीपदेशे नयनकाले नाचनीयः। वि. ३,३१५. * * कहि श्रुत्यनुमानान् प्राक् स्वयं मन्त्री (सनहनहरणमन्ताधिकरणम् ) । १२।११२१।४६-४७. विधीयते ।' या. १७१४ . ७११. . बहिषः * मन्त्रः । मन्यते. मनोवेव 'गुतीप्रचिवचियमि.' स्तरणमल. आतिथ्याया उपसत्सु अमीयोमीये च अभ्या- (६५५) इश्योगादि के अन्यत्यये कृते मन्त्रशब्दगुत्पत्तिः। वर्नने देगपृथक्त्वात् । १२।१२०४५. . मनीतामन्त्रो सु. Z. १६. . मन्मः मुल्ये एप पिनियोक्त यः न याय यादिपछौ भवितः प्रयोरूया। भा. १०।११ गोणे । बहिन्यापः | ३५-२मन्त्र, यमय २१..'यत्र वर्णविकागे वा वर्णलोपोऽपि या स्मृतः । प्राधान्येन भमिदधाति साऽपि देवा । सु. पृ. ४५७.! सान्तानियोगो या न मन्यतन नेयते ।। ' ( किन्तु उपवमन्त्रः ·मन्त्रः ३०९३ मन्ना , मन्य इष्यते एव) । वा. २।१।९।३४, ० सर्वत्र समरे प्रयोक्तभ्याः, नान्यथा इति द्वितीयसूक्तवाराधिकरण. मिया तत्वाधन या अभियन् मन्यः अलगावं गच्छति। न्यायः । मु. पृ. ११.८.. मन्त्राः कि विवक्षितवचना ३२।९।१३ पृ. ७६२. मन्त्राः अकर्मकरणा: (कर्मम् | उत अविक्षिनरचनाः । कि वर्ष मागनेन यागस्य उप. करणतया न सनदाः) याजमानाः । वि. ८. पुर्वनि उत उचारणमात्रेण इति संदेहे विवक्षितरचना • मन्ना (१) अर्थप्रशानार्था: न ते उच्चारणमामाददृष्टं मन्नाः । नियनोचारण तु मध्यार्थमेव इति सिद्धान्त । पुर्वन्ति । (२) मुशामिधायिनः न तु गोगाः । काङ्गस्मारका मन्त्राः । मन्त्रैरेव मन्त्रार्थः सर्वक। (३) भपूर्वमपुजाः न तु भम्यादिवरूपप्रकाः। भा. १।२४।३१-४५. मन्नाः किया स्वरूपमागनेन (८) ममताभिधायिनः न तु सपिनाविपदयत् असम-समाधिशाशनेन वा फर्मोपोगिता गहन्ति । या. वेतार्याः । (५) अपार्थाः न तु यशपतिशश्वत् | १४६९ पृ. ३४०. पराया । (६) मास्वस्थानापन्नान्यद्रव्यदेवताकाः यथा ह मन्त्राश्चाकर्म करणान्तदूत् । ३२८६१५ ।। चिक्तौ । इति पवियाः । टुप्., रत्न ९५३१११. आयुर्दा अमेऽस्यायुमें देहि' इलादयः मन्ना: मन्नाः भरोनिक्शब्दाः । संकर्ष. २०२२. * मन्या अविज्ञातायां यथा 'अम्यक् सा न इन्द्र ऋष्टि- अकर्मकरण कर्मसु फरणतया न सनद्धाः । आचीमन्त्रा देते । एतादशा मन्याः आयर्यवसमाल्यानात अध्न- गरने' इति 'गुण्येव जरी तुफरीतू ' दति, 'इन्द्रः सोमस्या माणुका' इति च ( इदं पूर्वपक्षे) | TAPAIR युगा पटनीया इति टसूत्रे पूर्वपक्षे प्राप्त सिद्धान्त उच्यने, अकमकरणा मन्त्राः याजमाना यजमानेन प्रयोक्तया । -८ । सिद्धान्ने तु विद्यमानोऽप्यः प्रमादालम्यादिभि- नोंपन्दम्यते । निगमनिकत्ता यावरणाशन धानुत अर्थः चकारेण अर्थसयोगात् इति पूर्वतरस्त्रात् अनुष्ट पद कपरितय । यथा 'गुण्येा जमरी' इयेवमादीनि | देतुत्वेन साध्यते । 'आयुर्मे देहि इति प्रार्थनमा यज- अश्विनोरभिधानानि द्विवचनान्तानि रश्यन्ने । अनेन यानस्य अर्थेन फ्लेन सयोगः भोधितः । तस्मान् पर्थ- अश्विनो: फाममग्रा' इयाधिनं मूकनगम्यते । भा. येत' इत्युक्त कामो यथा याजमानः तत् । एवं च सयोगान् याजमानास्तादृवा मन्त्राः । तद्वत् 'य. काम- २२४४१. • मन्त्रा अविषासाः इति प्रसिद्धिः ।वा. अर्थसयोगरूपनामा गमारपाया बायः इति भावः । २११०६३, मन्त्राः अष्टकारिता दे दायन्ते ' या जनाः प्रति नन्दन्ति' इत्येवमादय ।भा २४३१०२. यत्र सुधा-आशीर्मनापामपि फलप्रार्थनसामान्म- • मन्त्राः प्रषिमिः न मृता: , किन्तु अवतरणम्पेगो कात् लिङ्गात् फामरत् याजमारयम् , इति । दाहताः । या- न तु स मन्त्रः तैरेव ( ऋषिभाव) विप्रयोगे च दर्शनात् । १६ ॥ का', तदानीं या पुरुषान्तरेषु मसग नेपामावि वः । 'आयुर्दा अनेऽम्यायुर्मे देहि' इत्यादयः माशीमन्त्र। किं ताहि । यथा अग्रलेऽपि कश्चित् प्रतायिवक्षाया | याजमाना एष नाध्वर्यवाः इति पूर्वमण उक्त तदर्थ बाक्य उपादिसामानः तदर्थसरूपं ग शेक या| शिद्धान्ते देवन्तरोपन्यागाये गलमिदम् । बिप्रयोगे अन्यदीर स्ट्या म्ववादयस्थाने प्रयुद्ने, उन्मययेन | यजमानस्य अग्निभिषियोगे मासे इत्यर्थः । अमयः च अन्ये तदर्थमाधारयन्ति, एमिहापि पैदार्थविद्भिः | खगृहे सन्ति, यजमानश्व प्रेषित. तदापि तस्य धन्यु. तद्रासितान्त करणेः गपादिमिः आरमीय यबहारेषु | पस्थान हरपते ' इहैव सन् तन रानं त्वामे' इत्यादिना श्रुतिसामान्यरूपेण विशिष्टार्थप्रयायनार्थ मन्त्राः प्रयुक्ता । मन्नण । न चैनदपर्यो- समवति । उपस्थानमन्त्रश्च तोन चाम्मदादीना तदनुरूपा अनित्याप्रतिपधिर्भवति। भाशीमच एल 'तिगे गा सन्तमायुर्मा प्रहासीत् ' इति प्रत्ययदृढत्वार्थमेव च आमरणम् । या. १।२४४४१. | तृतीयचरणे प्रार्थितत्वात् । तस्मात् । आयुर्दा अग्रेऽसि' * मन्त्राः मोपकारिजात् कर्मशेषभूतार्थमस्वाक्स- इत्यादिरपि मन्त्रः याजमान एवेति सिद्धान्तः । के. ।

·मन्त्रा ३०९४ मन्त्राः . - मन्त्राभ्याकर्मकरणाखवृत् । ३।८।१५।। मन्त्राश्च सनिपावित्वात् ।११११९३८ इह एवजातीयका मन्त्रा उदाहरणम् 'व्यायुर्दा वरुण्मयासेषु विहार पृथक्त्वे सति ये मन्नाः सनि- अमेऽस्पायुमें देहि, वर्षोंघा मोऽसि वर्षों मे देहि, पारिन. यथा आज्यग्रहणे शोधणे अभिमने इति ते चक्षुर्दा अमेखि चक्षुर्मे देहि ' इति । तेषु सदेहः मेदेन कतन्या. । सनिपातित्वात् । सनिपत्योपकारिष किमाविजाः उत याजमाना' इति । इहापि अधिकारासा- एते मन्त्राः उपस्थितं कर्म अभिदघति । तस्मात् अध्वर्यु- निरासाथै पूर्वोक्तन्यायस्तद्रच्छब्देनातिदिश्यते प्रतिप्ररथातृभ्यां पृथक् प्रयोक्त याः इनि सिद्धान्त, ! * मन्नाः । दर्शपूर्णमासयो, पुरोडाविमागे ' यथा- पूर्वपक्षन्तु भवतु फ्लाय विधीयमानस्य नीचैल्यादेः प्रकृनप्रयोगान्तर्गतत्वात् परस्य याबमानत्वेन कामनाया मर्वेगा समुच्चयः । इति प्राप्ने, कृतस्य प्रकाशनाय पुनः भाग व्यावतेषाम् ', 'भगो वा बिभजनु' इत्यादीना अपि यावमागत्वम् । आयुर्दादिमन्वाणा त्वविधायक्वेन यथामासपलानुवादक्त्यम् । फल च प्रते कर्मणि यथा करणासमनात मन्त्रावाचायाश्च विक्ल्पेन विनियोगे यजमानस्य वर्गादिरूप अस्ति, तथा निजामपि विनियोगः इति सिद्धान्त । संकर्ष २।२।१. मस अपि शान्ते ‘ता चतुर्मिगदुरे' इति लिलाच धिक्स्पेन दक्षिणारूपमम्त्येव । यजमानफ्लानुवादयस्पेन मन्त्रपदाना द्विविधाः फरणा क्रियमाणानुवादिनश्चेति । करणा' मुरयत्वम् । स्वर्गम्य फल्स्य आयुरादिपदैनभिधानात् । यथा च लक्षणया तदनुपादकत्वम् , राथा ऋरिनपटानः एव वर्तव्यमिति प्रत्यय कुर्वन्ति । अपरिवायत् करोमी. |' करोगि' इत्येय प्रत्ययं पूर्वन्ति । नियमाणानुवादिन' पादकत्वमपि रामवत्येव । तेन समाख्याचगवावयुक्र्तृ- स्येतेन प्रत्ययेनार्थः । नियमाणानुबादिनथ अध्वर्युगा त्यानुरोधेन मर्यो रेत दक्षिणायभात्मस्पल आपुरादि रूपेणोत्साहनार्थमाद्यास्यते । तस्मात् अपणा एवंजाती- कियमाणमर्थमनुवदन्ति । सोऽनुवादोऽल्मध्वर्यो स्मृति यका मन्ना. प्रयोक्त या इति। एय प्राप्ते, अमिधीयते । कर्तुम् । क्रियमाणानुवादिनी मन्त्रा, स्मरणार्था । मन्त्रम्या- भवेर यत्विजा फलम. सकाशादाशासन मत् । म्नानमामात् मन्त्रेण स्मृति पर्तया । स्मरणार्थस्य दि अमित. पलमेजदामात्मदे। यजमानस्य च फल च मन्त्रम आम्नानसामर्थ्यात् स्मारित कृतमष्टार्याय कर्मदारेणागिसनभिना । कतिफल तु नामितः माण- मरति । प्रततेषु च कर्मगु मिनिसतानेनार्थ. । भा. नीयम् । यजमानादेव तस्य लम्यमानवेन अग्रिमवन्धा- | १२।३।१६।३७. * मन्त्रा. धर्मे प्रमाणम् । मगि. भामात् । श्चि उत्सादननगामिदमाधारानम् , पर | पृ १३, ७ मन्ना परूण आध्वर्यवा: दर्शपूर्णमासयोः । मानमा चासन्तादृष्ट यमाचोदितानुष्ठानसाम्यम् । तदा- ३२८१२१२४-२५. * मन्ना प्रोत्साहनार्थी याजमानाः मास्यमान मुवाइजना यथाचोदितप्रयोगमपनिहेतुः भूषा 'आयुर्दा अमेसि.' इत्यादयः । भा ३।८।६। सिभ्यतीति तदेवाशासनीयम् 1 ऋविफल तु यजमान- १५-१६ मन्त्राः मन्नममाम्नायपठितखयेश एप व्यापारकरणादेव सिद्धमाशासन(न)प्रयुइन । अतो यत्र- कर्मणि प्रयोनच्या., मनु ब्राह्मणगतमापिवण म्यरेण । मानस्येयाशासनयोग्यरूप टिड्नेन (बाशासनयोग्यतारूप- भाषाखाधिकरणम् । १२३२०-२२. मन्माः ये रिन ) समारयाया बाधितत्वात् यजमानेनैषामन्त्रः | परप्रयायनास्तेि निगदा , तेपा व रष्ट्यमेव । वि प्रयोनच्या इनि सिद्धम् । २।१।१३. मन्त्राः ये बााणोपदिष्टाः एव न मन्त्र- समाग्नाये पाटता. ते वाशदरेण एव प्रयोजच्याः । प्रयोजनम्- पौतम । सूतं तु- मन्त्राचार्म-१९२३-२४. . मनाः ये लिङ्गेन अप्राता पा पमन्ये. फर्म न क्रियते, तेऽपि याजमाना रदत् | इचनेन विधीयन्ते तेषामपामलादेव मन्यविधानेनेय गा) गुगकामादिति । तोता. वाक्य न भूयः स्वरमपि विषत्त, वाक्यभेदभयात् । टुप माधबादश च वेद.। मा २१८३३. १२।३१८१२१, • मन्त्राः ये लिनेन चिनियु-चन्ते के ·मन्नाः मन्त्रस्य यादृशा एव निीताः ताइमा एवं प्रयोक्तव्याः । चाय । भा १०३११-१२. न च यायत् कर्मा. तन ब्राह्मणम्य प्यापार एय नास्ति । १२।३।८।२१. | अभूते विद्यते तत् गर्व मन्त्रण अभिधानम्यम् । • मन्त्राः यच्छन्द- आमन्त्रण- उत्तमपुरुषायुपहतविधि. न्यूनमधिकं या असौ यदमिधातुं समय: नदभिधत्ते । शक्यः धर्मसाधनरवेन उन्यमानाः 'देवाश्च याभिर्यजने वा. २१५।१५ पृ. ४१७. ० अमिमनमन्त्राभ्यां ददाति च' इत्येवमादिमिः आरभातपरेः पुनः पुनः | अगमधागोमयहरिरभिमनं दीपूर्णमासमोः । मा, ३१७) (नैरपि न कर्मान्तरं पश्यन्ति । पा. ३१११११ | ४८, १८, चनुर्होनुपमहोतृमन्याभ्या अभिमर्शनस्य पृ. ६४९. ० मन्त्रा: वेदेवदेशः । धर्म प्रमाणम् । वि | अपूर्व प्रयोजनम् , न तु दर्शपूर्णमाठममुदायः, दर्शपूर्ण- ११. • भमिपे तावत् विनियोगाय मन्त्राः | मासयो । ९।३।५।११-१९, • मन्त्रैः एव मन्यार्थः शुति परिफल्सयन्ति । तत्र यदि जहत्स्यार्था गौणी वृत्ति- | सतम्यः । ' अनेनोगयेन स्मृतिः क्तव्या इति नियमा- भवेत् नतस्तस्यादुमयत्रापि श्रुतिः परप्येत । यदि तु माम्नान मस्कारस्यात् ' (नय अदृष्टार्थम् ) । गौगमपि धरता पर्नतर खार्पोऽभिधेय. नदा तदतिक्रम- | १||४|३७. ७ मन्नरय स्मृला फूतं फर्म अभ्युदयवारि कारणागावात् नद्रिनियोगध्रुनी यस्पिताया निराशाज्ञेषु | भाति दति निगमायसिद्धिग्यधार्यने । वा. २।१६।३१. मन्त्रमारणस्वाध्यायाध्ययनविधिपु न पुन. भुमिकल्पनहेतु. मन्ने प्रहरानेः आग्नीधोपण्यानं ज्योतिष्टोमे । २२। रति इति न विनियोगः । या. ३२१४ ७५.. बा२१-२४ • मन्त्रस्य अमिहोनागोदरगाहस्य नानु- • 'कुमा दियो मन्त्रा ब्राह्मणाध श्रुताः । न ते अग्नं दर्शपूर्णमासार्थोदरणकाले । २११८३१.० मन्त्रम्य निर्मात्यता यान्नि विनियो याः पुनः पुनः ॥' मु. | अपचारे प्रतिनिधिर्नास्ति । भा. ६।३।५।१८-१९. पृ. ११२१ . नाभिधायकलं मन्याने हेतुः । कि मन्त्रात्यापि अर्यवादत्वं उक्त सूनमायकाराभ्याम् । तदि । अभियुक्त प्रयोगः । ये मियुक्तः मन्ना इति 'अर्थवादध तदर्थवत् ' ४।४।९।२४ इति मूरम् । बोच्यन्ते न ते मन्याः । मा. १९३४ साप्या 'एस च मन्वार्थनाद: अर्थवान् भविष्यति युमा मुगायाः पठ्यमानेषु येषु मलपदं स्मृतम् । ते मन्या नाभियान | परिचीत आगात्' इत्यादि च भाप्यम् । के. मन्यस्य हिं मन्त्रागा रणं स्मृतम् ।।' वा. शेषभूतमर्य संस्कु- | अमिघानार्थम्य आम्नानसामर्थ्यान् अभिहित अम्यु- पन्तो मन्त्राः उपकुन्ति नान्यया । भा. श२०६।१५. त्यार भवति । भा. १२।१४।३०, . मन्यस्य • मन्त्रं यूपारिमाणकरणभूतं 'परिवीरमि०' इसी अभिधानपूर्वकमेा सामर्यकरपन नयापि न राद्विनि. होता पटेल कोण्डपायिनागमने अनीपोमीगे पशौ। योगस्याभिधानम् । कि तहिं १ अौरखम्पस्य । अन्येय वि. ३।८।११. " मन्त्रान् वतिज्ञमान् अमिछमेव व तेन प्रथमं तदभिधानशक्ति. कल्प्य। अन्या च यजमानं वाचयेत् वाजपेये । 'आयुर्यशेन वन्पताम्सलेन विनियोगशक्तिः । या. ११३।७।१४ पृ. हरपादयो मन्या. बसमः । शहादा१८.. मन्त्रेण | ४२५ . मन्त्रम्य अाहननकरणम्य राकृत् प्रयोगः 'उपहपस्व ' इत्यनेन अनुवापनम्, ' उपहृत.' इत्यनेन | महारसमुदायार्थः दर्शपूर्णमासयोः । ११।१।१२।४५ . च प्रतिवचनं ज्योतियोमे सोमम ! भा १५.१६॥ • मन्त्रम्य ऊहः अष्टविध:- (1) न्यूर. (२) ४२ , * मन्त्रेण एकेन कृते वर्मणि द्वितीयम्य प्रयोगो. चनौह (३) लिमोहः (४) प्रकृतिवचनोहः (५) इनर्थक । १२१३६१२२९ मनेण यत् देवतास-हिन्यचनोहः (६) मतिलिङ्गोहः (७) प्रकृति-- वीर्तन तत् दृष्पार्याय, स्मरणम्यापेक्षितस्यात् । टुप्. | वचन-लिङ्ग- नितयोहः (८) अन्पासलक्षणः कहः । ४३११७१९. ७ मन्पेण स्मृनं क्रियमाण अम्युदयकारि | ( मिस्तु मीको. १ ११२४ दयन दुप्पन्गे भनि । पा. १।२।१७ पृ. ११८. " मन्नैण हिरण्य- | बान्प्रन्ये न द्रप्रयः) । टुप्. ९।३।११. * भन्नस्य गम वाययौ आधारे विहितेन पाहतानान्तराणा न करणता क्रियातत्सबन्धिमानेन । पराक्रमः, ८.१.

·मन्त्रस्य • मन्त्रम्य करण्यस्य माति भसकृत् प्रयोग., यथा । पदार्थस्योपस्थापनम् । मन्नंगोपस्थित पटार्थ, बर्तन कुरु कुरु करवा ' इति । मा. १२॥३॥ इति विज्ञायते । १२३३११२५. * मन्त्रस्य दिव्युप १३... मन्त्रस्य कमंग आप्यमागस्य वर्ग सहारत्वामान. । पराक्रमः, ४३२२. मन्तव्य समानर्तृवनियम, । पा. ३१८।१३।२६, ७ मन्त्रस्य । सर्वचनम् । 'निपातिक्मणा विशेषाग्रहले फाटेक कमंसमवेतार्थमकायकत्व लिना करपलायोगात् परणत्व-त्वात् सरद्वचनम् । सूत्रम् १९५३ । श्रो तदन्वयानुपपत्या मनाथस्य कर्मममायक्रपना | यया मुत्रनग्याशाने ' देशा प्रमाण. ' झी औरवसाये नान्यथा । सु. पृ. ७२८. . मन्त्रस्य कर्मसमवेतार्य- अनि । भा. ११।१९५३. . मन्नस्य स्तरणा स्य प्रकाशनसामयं एक्याक्यतोपगमनसामध्यं च शब्दसाम | आतिथ्यानदिपः अगीपोमीया मरणकाले प्रय पंम् । बाल. . ९. . मन्यम्प तन्न न दर्शपूर्णमासयोः आवृत्ति मर्त या जोतियो । १२१११२०१९० --निपे प्रतिमष्टि, बने प्रविलपनम् , वेदिस्तरणे • मन्त्रस्य सम्भार्थस्य बाम्नानसामर्थ्यात् स्मारित प्रतिधातु, आयपणेषु प्रतिग्रहणम् । भा. १शय वृत अदृष्टार्याय भवति । यया प्रेषितं स्तम् । ननु in-४५. • मन्त्रस्य तावत् अग्धिापकत्वात् चिधिशब्दादेव स्मृतिभवति । सर विधिशब्दादपि लिनवत् श्रुतितो दौल मरेत् ( देवता निघाने) । सामर्यात् भवति । मन्नादपि भवति । मन्त्रम्य थाम्ना या. २।२।९।२३ 2. ५६३, . मन्यस्य तु सापैगरी नसामान पदेश कर्नया । भा. १२।३।२०१३.", पदनो नेर कश्चिद् विरोध । बारा१५:३७, ८ मन्त्रस्य मन्त्रम्य हि एतत् प्रयोजन यन् सारयति किया दर्भस्य च प्रायस्य पापः पाजपेये माहेन्यस्तोनोपा माघन या। श्रसति सरणे न मिया सपतेव । ६ करणमाधनमा विहिन रयोपादिना । भा .०११॥ ५॥१८. . मन्त्रम्य हिरण्यगर्भस्य वायन्सपो आपरे १-२ वर्षक ३. . मन्त्रम्य 'पत्नों सनम' इन्यस्त द्वि-विहितम्य उत्तरापार निवेद्यः । १.३।।१३-१७. पन्नी मितियागेऽसि नोहः। श२२. मन्यन्य • अमसमताभिधायिनामपि पदाना समवेतार्थ प्रतिनिधि नास्न । मा ६।३।५।२८-१९. मी. पागेपन स्मृदोनोपपत्ते. सक्लस्य मन्त्रम्य पृ. २१३. 'देवनाऽमिशन्दकिवाणा ' इसन द्रव्यम् । करण सिद्धि । सु पृ. ११.. • अमिबिहरणमन्त्रस्य • मन्त्रम्य प्रमणान्टमाम प्रायितु सामये 'उचिटनन्याह' इत्यनेन कारविधिोंलिप्टोने । घि नानारम्यवार पिरोष्टुम् , भविघायकत्वात् । टुप् . . . अभिमर्शनमात्रस्य आग्नेयविकारेषु विकरम । १-१८१.१२... मप्रस्य प्रगगाइन्य सात प्रयोग. | भा. ८२.१२४. . अवघातमन्नस्यानिनिधी ज्योरिटम दीवितम्य | VIR८५४. . मन्त्राय राजमूरे । १६. • चयन गया अननुरोधवृत्तिर मन्त्रालयोनिरोवे 'मन्त्रम्य नु आवृत्तौ तनवस्याम्यवृधि । मा १२१४।१२।४२. माझचोदितायकायनान् तत्परतन्मवृत्त ।' ('पिरो- . न च विधिमन्मने पूर्वापामावनियमोऽस्ति । भव पिन नमाग्य मुग्न्य युक्तो हि गोयंनिमिचमाव ॥' मन्त्रस्य रिभ्युपमहारयामान. । पराका. र. प्रति दोषः । या. पृ. ५) इति ऐन्द्रपधिकाररावालिये पुष्पनुमत्रणमन्त्रम्य दटापूमामाभ्यामुत्कर्ष 1 मा. उक्तम् । मु.१ १२४८..मत्रम्प यर यत्र वैदे ३२". . प्रकाशन नटेयक्रिया दिना प्रक शिवनग एवं गेन प्रदेशने । यदि उमयत्र विद्या मन्त्रम्य यन्वयायोग. । मु.पृ. ४५५, . बहुरचनात- स्पो टत्र यया कियो प्रदीपते। या. रा.पागमरम्प प्रदाय निवेश. । ९१-२.. • मन्त्रम्प स्वम्ममि नाम्नीनि पिचार यस्ताति -मनोवामन्यम्प गौला पिनियोगः | माह. १२१. नि । मन्यत्वेन ममियनामिद्विय मन्त्रशन्। • पनमन्यस्य मुग्न्ये बहिन्येव विनियोगः । वि. मा. 11111२, मन्याय यचनार्य, प्रयोगशालेभरा..'विधियतिनियोगेन म मनम्यापनीयने । %3D ·मन्यम्ब ३८९७ मन्त्राणां . तो विपास्पति होप. नियोगान् ग्मारयिष्यति । (E नि: शाहिर कयम् । 'हो रखा' इति मन्यम्य पूर्वपर्छ) । या. १६३०. ० मतारणमन्यस्य 'याचं यत् अन्तिम '' इति पदं समापि या 'आ' इति विरजति' इत्यनेन बालविधियोतियोगेन. २. गतिमो यणः तदुच्चारण झाले शाराया पन्नास प्रहारः • नीहिमन्त्राय विकारो न प्रतिनिधियोगेऽपि। HIV कपः । एर सर्वत्र 1 तस्मात् करगमन्त्रेषु मन्त्रान्ते २४-२७.०'हविदेहि दशहानमन्त्रस्याहाने विनि- कर्मधारयःनि सिदान्तः । के. योगः । वि. २२॥३. मन्नयो:पदेयतामाशयोर • मन्त्राणां सणभूतानामन्ते कारगः | १२२३) पूर्वप्रयुक्तस्यम् । 'परदेशताधिकरणम् । ९१३-१.२५. • मन्त्रार्णा करणभूतानामेकाना विकल्पः । • पाशमन्त्रयोरेकरननान्तनाग्चनान्तयोविचनान्तेनोदो UR... मन्त्रागा कर्मापरिकार्यानिधानार्थवेन विपशुशायर्या प्रिती । 'पारन्याय.' । ३-१४. प्रपरणपाटायरवोपपतेः मादृष्टक यना युना।मु पृ.१०२. 'मन्नाणामपि यकायें निहिताप्रधानम् । न! माणा कर्मप्रशाशनार्मतम् । वा. ३१८७१७ . गोदानगोयागो नाम्यागाद मेदमागो॥ या. १११ मन्त्राणां धर्मसंयोगात् स्वर्णोण प्रयोगः पृ. ६४९. . मन्त्रागा अर्थमन्यापनार्यत्वम् । 'मन्याधि- भ्याधर्मम्य तग्निमित्तवान् ।१२।१८ ॥ परम्परा२१-४५.०मन्नागा भन्मने आया मत्राणा कर्मसपोगान् फर्ममु प्रयोज्यायात महणाले मण्यापूनिः । संकपं. ३।३।१८, . मन्याणा 'इन्ट- परतेपा धर्मः ‘पनि नाप्येयम्' इत्यादिः, तेन पीलम्य' स्यादीना स्यन्न भिवगेतु विनियोगो सधर्मेश स्थेन धर्मेश विशिष्ट. फर्मकाले प्रयोगः स्यात् । ज्योनिष्टोने । ३।२।११।२८-२९,३९-४४. मन्वा धर्मस्य सनिमिसन्तान् , स, मन्यायोगः निमित्त यग्य उपारण पनियात्रा अपलो. पृपा कार्य चातुर्माम्येषु तादृशान् । तम्मान् अनन्यायाले पर्मम मन्त्रा यमनासेषु दशिगरिहारे । १२११।९।१८ • मन्त्रागों नोचार्या । पनि पूर्वः पश्. । पिस्तत्यामारान प्रयोगम्य च प्रवाहम्पेय पदा विद्या प्रति विधानाद्वा सर्वमालं प्रयोगः स्यात् सद्भायात् न वेदानित्यागापादकत्वम् । सु पृ. १११, फर्मार्थत्वात् प्रयोगम्य । १९ ॥ ० मन्त्रागामेकनाशेऽपि न मनारापचि., सापा 'पणि नाप्येयम्' इत्यादीनां घमा प्रिनि मिधान मारा मन्त्रागा भोगादिसाधन सात् प्रतिमन च | महणार्याध्ययनशाले विधानात् प्रयोगस्य च कर्थिन्यात् याफ्यामेगा प्रयेमा माषाभिधाना गायनरकार्य- मन्मप्रयोगस्य पानुष्टानार्थत्वात् साल म्याध्याये द्वारा खोगादिसामनारचे सति संग्णायुनन पचनेन आमाये न ममाणा प्रयोगः ग्यात् । इति सिद्धान्तः । सायनाना अनुमाननगर समुचितमायनसामान | फे. माघनत्यग्य व्यासहित्यामागत् । पृ. ८१७. मन्यागा • मन्याणा न अपयनन कार्यम, न खम्पम् । ओत्यत्तिन प्रथमानगतेन मुम्येनेरान सक्यः । बरूप हि अदृष्टं कल्पयित यम् । अर्थावनेन दृष्ट उप. पृ. १०८४. कारः 1 मा. ९३१ मन्त्राथा च स्वरूपे साम- र मन्त्राणां करणार्थत्वान्मन्त्रान्तेन कर्मादि- | प्यम् , नाीयम्वरूपे । टुप्. ९।१॥३॥४. • मन्त्राणा संनिपातः स्यात् मर्यस्य वचनार्थत्यात् । १२।३। नपत्याशीरभिघानाना समुचयः, ग विकल्पः । १२।। १०२५॥ १-२.० मन्त्रणा निर्मापाग्न्यादिस्मारकापेन अनधि- 'हो खेति नित्ति देवस या एपितु, प्रसने यतार्थगन्नृापमापापासगरेऽपि अविसवादिकपला. इत्यादत्ते' इत्यादिगयोताना मन्यागा मरणार्थवाद | मेरे प्रामाण्य इति जीणाः। याताविधिकल्पनद्वारा इप. करणम्परमात् मन्त्रान्लेन मन्त्रस्य अन्त्येन अवयवेन ) सायन-निर्मापादि विशेष्यमन्मप्रसारकप्रसारयतादिससर्ग- फर्मादिनिपात. फर्मणः य आयोऽयवः तस्य मदिः, [ कपमाप्रयोजकत्सेन उमयोपपत्ति इति सोमेश्वरः । मी. को, ३८८ ·मन्त्रस्य ३०९६ मन्त्रख . • मन्त्रस रणार्थख भरति असकृत् मयोग, गया । पदार्थम्योपण्यापनम् । मन्त्रेणोपस्थित. पदार्थ, कन्य कुरु कुरु करपाणि । इति । मा. १२।३। | इति विज्ञायते । २२२१०२५. . मत्रस्य विभ्युप १४१३०. * मन्नस्य कर्मणा आकृष्यमाणस्य कर्म सहारत्याभाष. 1 पराक्रमः ४३.२, * मन्यस्य समानकर्तृकालनियमः । चा. ३।८।१३१२६, ७ मन्त्रस्य | सवचनम् । 'असनिपातिर्मणा विशेषाग्रहणे कालक कर्मसमवेतार्थप्रवाशक्य विना करणत्वायोगात् करात्व-त्यात् सरचनम् । सूत्रम् १९४१९/५३ । श्रवणे तदन्यथानुपप त्या मन्त्रार्थस्य भएमवायकल्पना यथा सुब्रमण्याहाने · देवा बहाण, ' इति औपरसथ्ये नान्यथा । मु. पृ. ७२८. . मन्त्रस्य कर्मसमपेतार्थ- अहनि । भा. १९४१९५३ . . मन्यस्य स्तरणानस्य प्रशासनसामप्यं एक्पाक्यतोपगमनसामथ्यं च शब्दयाम आतिथ्यावहिंप• अशीपोमीयार्थ मरणकाले पृषा पम् । पाल पृ ९. • मन्नरव तन्त्र न दम्पूर्णमाययोः | भावृत्ति कर्तव्या ज्योतिष्टोमे । १२।१।२०४५. --निर्याप प्रतिमुष्टि, स्पने प्रतिलपनम् , वेदितरणे * मन्नस्य स्मरणार्थस्य आम्नानसामर्थ्यात् म्मारित प्रविधानु, भाज्यमहणेषु प्रतिमहणम् । भा. १९४१ कृत अदृशार्याय भवति । यथा प्रेषितं कृतम् । ननु १४|४४-४५. • मन्त्रा तावत् अविधायकत्वात् विधिशब्दादेव स्मृतिभाति । सत्य निधिशब्दादपि लिङ्गवत् श्रुतितो मौल्य भवेत् ( देवन विधामे) । सामर्थ्यात् भवति । मन्त्रादपि भवति । मन्नरय आम्ना था. २१२९।२३ पृ. ५३३, ७ मन्मस्य तु सापेशगपि नसामात् मन्नेण पर्त या । भा. १२१३३१५/३०, यदतो नैर कश्चिद् विरोधः । ३।२।१५।३७. मन्नास * मन्त्रस्य हि एतत् प्रयोजन यत् सारयति किया दर्भय न मारतरूप वाधघाजपेये गाहेन्द्रम्तोत्रोपा साधन वा । असति स्मरणेन क्रिया मयतेत । ६।। परणसाधनतया विहितेन ग्ययोपादिना । मा १०० ५।१८ मन्त्रस्य हिरण्यगर्भय वायथ्यपयो आधारे 1-२ यणक ३.० मन्त्रस्य 'पत्नी सैना' इत्यस्य द्वि. विहितस्व रत्तगपारे निवेश । २०१३-१७. परनीरे विकृतियागेऽपि नोहः।९।२५७/२२ ० मन्नस्थ • अमंसमवेतार्याभिधायिनामपि पदाना रामवेतार्य प्रतिनिधि नास्मि । मा ६॥३॥५॥१८-१९ मी. पदोपत्वेन स्मृयर्थत्योपपत्तेः राक्रस्प मन्त्रम्प पृ. २१३. 'देवताऽग्निशन्दक्रियाणा. ' इन्यत्र द्रष्टव्यम्। करण सिद्धि. । सु १. ११... अलिपिहरणमन्त्रस्य • मन्त्रस्य प्रमाणान्तरमाप्त अर्य प्रकाशयितुं सामध्ये | 'उत्तिनवाह' इत्यनेन कारविधियॊनिष्टोमे । नि नानारम्याद शिष्टुम् , अविधायकत्वात् । टुप् . | ३१२४, अभिमर्शनमन्त्रस्य आग्रेयविकारेषु विकल्स । 11८1१.१२... मन्त्रस्य प्रभागानग्य छान प्रयोग भा. ८/२।५।२४. . अश्यातमन्त्रस्याइनिर्गनाधीजेधी ज्योवियोमें दीविनम्य । १९८५४. . मन्यस्य राजसूये 1 ११।४।१३।४६. • चरने लगा। माझगानुगेपचित्र मन्प्रयागयोपिरो 'मन्याय तु आवृनो तन्म-म्याप्यावृनि । भा. ११४१२२. भासणचोदितार्थप्रयागना परत वृत्ते.।' ('विरो..न च विधिमन्त्रको पूर्वापर मावनियमोऽस्ति । अत. पिन मार्षमान्य मुख्य युत्तो हि गौरानिमित्तभावः ॥ मन्त्रस्य विध्युपनहारगाभार. । परामम. ४३२. पति शेर । या. पृ. ७५६ ) इति ऐन्द्रधिारणपालिके • पूषानुमन्त्रणामस्य दोपूर्णमामाभ्यामुलक । भार. उन् । 7. १२४८. . मन्त्रस्य यस्या यय येदे २, . प्रकाशनाहानुप्रेयनियां विना प्रा- विधान म एक न पादेवपते । यदि त उभषा विधा. मत्रस्य अन्धयायोगः । मु ४५७. ० बहुपयाड पते व अगया कियो प्रदीप पदे । या. शशश. पाराम त्रस्य प्रातात्र निवेश. 1 ५४१-२०. • म भ पनि नागीति विचारे अस्तीति - मनोरामयण गौणा, विनियोगः 1 माह पारा. निर्णय । मादेन अभियुमयसिदिर मनपगम् । एनमन्त्रम्य मुख्य दहिय्येव विनियोगः । वि. .मा, २RR, . मात्र यचनापं. प्रयोगशाले समिभिरिनियोगेन न मन्त्रस्थानीयः ।

·मंत्राणा ३०९९ मन्त्राणा , समुच्चये प्रमाण भवति । रिङ्गयातमपि गुणार्थ पुन श्रवण । भिधानमेव शाम्दनोधरूप अनुयार्थसरण अनुष्टान- इत्युक्त मन्त्राधिकरणे। रूप प्रयोजनार्यस्मात् व्यापारतेन भङ्गीक्रियते । तदेतर वि 1- 'प्रथम नो समुच्चयो विकल्प्यो वा चनुष्य अनये पुध निर्बपामि ' इत्यादिवरणमनेषु सूपपादम् । वन् । आद्य उजिदयात्, मैर समुश्चित्यनुदीरणात् ।।' यत्र तु स्वरसतो नानुष्यक्त्यिावगति , अप च भा- ये तु सरया दिनैव ब्राह्मणेन अनेपे मना | विनिमुन्यते, ' इपे त्यो वेति शापामाच्चिनति' प्रत्येक पिनियुना , येषु पा लिगविनियुक्तेष्वपि बामणे | इत्यादिना तत्रापि ‘ग्निमि' इसण्याहारेण अगुडेगा. एय अर्थवादार्थ प्रत्येक पुन श्रुति न ये तावनियाभिधान समावनीयम् । क्रियमाणानुवादिषु 'गुया दवनविनियुत्ता , तेष्यदृष्टार्थवादेव प्रयाजादिवत् समु मुगासा ' इत्यादिषु यूपपरियाणादिरियाया दीर्घ चय , अयया तद्विनियोगपर्यापत्ते । लिइविनियुक्त | पाल यातलेन पदाचिमध्ये 'परिवीरमि' इति पपि ' उर प्रथा उस प्रथायेति पुरोटाश प्रययति' परियाणम नजन्यसारणविच्छेदे प्रप्ससे सति तस्मृति 'उक ने यज्ञपतिरिति पुराहास प्रथयति ' इत्यादिषु यथा | दाढर्याय सारकापेक्षाया अनुष्ठेयस्मृतिदादपहेनुसेन आथवादिक पुन श्रुतिपयोजन तथा सगुच्चयोऽपीति मय | अर्यामिवान अर्थवत् । कर्मण स्मारकानपेशाया मानस्योत्तरम् , दृष्टापत्येऽपिवयायिनियोगस्य 'इप नैति मपि मत्राका क्षय तदाका झोत्यापनात् न दोष । धागा नित्ति' इतित् तत्रतत्र प्रयोजनान्तरार्यत्वेनो के " माणा मुल्यायुपचनविहिगाना रामुचर , पपते ,न दृष्टाधरासमो तत्क्सनम् । अतश्व निरपेक्ष यथा अग्निचयने अग्न्यादाने मतुर्णाम् , गनने यो साधनस्वागत् विकल्प एव । एव लिनविनियुक्तप्यपि मृदाहरणे पाणाम् । १२।३।१४।३० मीको पृ.१ मनपुन भुतेग्मयादमायापलात् न मणिमनौपधन्यापेन | 'अशिचपने रथया निहिताना ' इत्र दम यम् । समुनपरपक्वा । अत एव तर प्रथनमेव अध्ययुक्त मन्त्राणा सनिपातित्वादेवार्थाना विकल्प क्वार्थ तत्तयारसामु विधीयते इत्युक्तम् । स्यात् । १२३३१३१२९।। मण्डन-मनोऽनको प्राणोक्तो विकल्प्य ।' एपार्याना एकाक्षणा माणा 'पूला वा विमजनु' शपर-नाणे पिहिमेवम 'मिररूप । 'भगो वा भिजनु अर्थमा का विमन' या • मनाणा भरये ये विनियोग ( ३।२।११-२) दीना विस्प स्यात् । सनिपातित्वात् समयेतत्वात् इत्यस्य ऐन्द्री याय अपवाद । वा ३।२।२६३. रणत्यात् । वरणमत्राणा च धर्मादिसनिपात उन । न • मनाणा पयाणेऽपि क्रियातत्समवेताथप्रकाशनेन च विकल्पमन्तरेण सर्वेषामन्त्र कर्मादिसनिपात कर्तु रियागता । सु. ४५७ 0 माणा यरूपाणाम गस्य | तस्मात् एकार्याना करणम भाणा विश्ल्प इति घसाननिर्णय एक्याक्यपनिर्णयेन भवति । वि २१ सिद्धान्त । के १४ मनाणा लिन नाम अर्यग्रन्यायनसामर्थ्यम् । तय * 'मत्राणा मनिपातिलादेकार्याना विकल्प म्यात्' मुख्य गौणे च केनचित् प्रकारेण विद्यते । (गोपस्य (१२/१३।२९) । विकल्पो वा एा मनाणाम् अर्थस्य अशाब्दवे शादातरानन्ययापत्ते गौणेऽप्य ('उफ मयस्व' इत्यादीना), न समुच्चय ।। शब्दन्यापार अस्ति- इति सु) । वा ३।२।११ | उत्तो याय 'मत्राणाः' इति । भा १२।३।१५) मनाणा विध्यन्ययेन प्रामाण्यम्, न साक्षात् । यि ३३ . मनाणा सारसत्वेऽपि प्रामाण्यम् । मणि १।४।१ ५ भनाणा विशिष्टायस्मरण प्रयोजनम् । मणि. | पृ १२ , माणा होनाणा क्रियमाणानुयादित्वात् * मरणा श्रुतिलिझादि-प्रमाणपात- कन्या समुचा , न तु एकापावे निक्प 1 १२३४१६१६- मावाना न्यापार विना वस्सेण प्रत्यङ्ग वानुपपत्ते | ३८ 'होमवाणा समुच्चय ' इत्यत्र अधिकरण हुप्रयम्। प्यापाराकाशाया उचारण अदृष्टार्थत्वादुपेश्य अर्था अर्थागिधानयोगान्मन्त्रागा कोषा। मुख्येन .

·। मन्त्राणां मन्त्र चार्थाना में गोणे अतिक्सना ।।' 'अपिता । निरनिनियोजस्थतिकल्पना चिना गौणविषयश्रुति. प्रयोगसामर्थ्यान्' (१३१ ) इत्यनेन न्यायेन कल्पना मोगात् मुख्यविषयश्रुतिकल्पनायाः प्राथम्यावगने: अभिधेये तावद्विनियोगाय मन्त्रा. श्रुतिं परिकल्पयन्ति । मुख्यविनियोगेन मन्त्राणा गैगकाव्यात् गौणे मन्न सम्म यदि जहाम्वार्था गौपोवृत्तिभवेत् ततस्तुल्यवत् | विनियोगकल्पना न युना। सु पृ.१७४४. * सरस्वपि उभयनापि श्रुति, करप्येन । यदि तु गौणमाप वदता | उपायान्तरेषु विशिष्टानुपूर्वीकमन्नविशेषाम्रानात् उपाया- पूर्वतर स्वार्थोऽभिधेय , तदा तदतिश्पकारणाभावान् न्तरनिवृत्ती नियमादृष्टमात्रक्रपनया मन्त्रामा अर्थाभि तद्विनिपोगश्रुतो कल्पिताया निराकाङ्क्षा मन्त्रप्रकरण- | धानं सिद्धम् । या १२४१३६. “ मन्त्रे अगम साभ्यायाध्य पनविधिषु न पुन ध्रुतिश्पनहेतुरस्ति | मुवः सुवरगम' इत्यत्र स्वर्गस्वरूप अपूर्वार्थस्य मन्वस्य इति न विनिशेग । वा. ३१२१११ पृ. ७४९-५०. / द्वार उस अपूर्वसन्धिविशेष इति चिन्ता । द्वितीया करणमन्नाणा कर्मसमवेतानुष्ठासमानार्थ- स्मृतिपलक- मोटि, सिद्धान्त, । सोम. ९।१।१ वर्णक २. . सम् । विषमाणायादिना अनुष्ठीयमानार्थरमृतिफला- एकस्मिन् नितयमपि समवति स्तुति. अभिधान जपश्च । चम् । अनुमणादीना कृतातत्यवेक्षणाप अनुष्ठितार्थ- | यथा 'इदं विष्णुविचरगे' इति । यदि विष्णुर्णोध्यते म्मृतिफलकत्वम् । प्रोत्साहनार्यानाम् ' अगन्म ख. स तन म्नुतिः। अथ अन्यस्मै वृत्तान्त आख्यायते तो योतिषाभूम इन्यादीना 'यदेव भद्धया क्रोति भिधानम् । अथ आत्मना अवधार्यने तनो जप ! मा. तदेव वीर्यरत्ता भवति' इति वाक्यापधारितर्मान- | १२।४।१।२, ४ मन्ने मोढ़े नौ बर्हि स्तरणरिपपके भूतश्रमानार्थ अगुवामस्मृतिफ परम । स्तोत्र | हरितपास्थाने रापदम्य छ । ९।२।२।२. * गन्ने दाम्रमन्नागा आगदुपारक्त्वम् । मु पृ १०२, सौयारिपिस्तो अतिदिष्टे पैरवद्रायरेतायाचपदोह । 'चनुभिरभिमादत्ते ' इति तृतीपमा मनाणा (मन्नोन्याय ) । ९१३११११-८. मन्ये 'स्पोन करणत्वे अभिहिते वयापार विना नदोगात् उचारण- | ते ' इत्यस्मिन् नीचारणदस्यौह 'इन्द्राय मायने सातव्यापारत्यात् कर्मोत्पत्त्यनुपयोगिपाच सयापार गारमेकादशपालम् ' इत्यत्र । भा. ११३।१।१-६० कोत्पत्नुपयोग्यभिधान थापारेण करणादाय्यवसायात् चतु आह्वनीयान्या यानकरणमन्त्रे श्रुत पर याजमान भिरन्यादान अनिदध्यादिति वाक्यार्थायगमे इतिकरण- | दर्शपूर्णमाप्तयो. । (वर्षोन्याय ) । ३।८।२३।२६-२८. विनिपुताना अयंरियारूपलेन कर्गमापामाह्यत्वात् द्रय ऐलामेकादशापार निरिमन्त्रे ऐन्द्रामपदोह-मा देवताचन क्रियोत्पत्युपयोगित्वावगते. पारक्यावसायान् | ९।३।१।१-८, चित्रष्टिगतनिर्वापमले तदेवतापदोह । करणयतिरिक्त कारकन्चानुपपत्तेः करणत्यनिश्चये सति | ९।३।१।१-८. . द्विवहुपत्नीके दर्यपूर्णमासप्रयोग अभिधाना र्पवासिद्ध मोगशनगन्याणा च सौतिशयति- | पमन्ने पत्नीशब्दम्य नोह , एव विकृतावपि । ११३६- भ्यामेव अभिधानार्थत्वावसायात् 'भा चतुर्भिगदत्ते । २०-२१. सर्वत्र हि भन्ने निश्चिदेव पद धर्म- इत्यादिश्रुतिधिनियोन्येषु अन्यादानादिमन्त्रेषु तदर्य | समरेतमय वदनि, यथा 'अनये जुष्ट निधपागि ' इति शाम्नानपंक्यप्रसनापोगेनापि अर्थप्राधान्य अविहतम् । अप्रिनिपामिपदे 1 शिष्टानि तु असमवेतार्माभिधायि- पृ. १०३. • दौसाहुतिमन्त्राणाममिचयनमारणे ध्रुताना सात् अप्रयोगाहाणि दृश्यमान कवाक्यतान्यथानुपपापा सोमिनदीपातिमन्नैः समुच्चय । १०॥४॥२३-२९. | अनुमितसामाभिधानानि सन्ति सार्थमुपसजनीजन्य • तापमपामेर ममाण नासणे विनियोगोऽति । तदिशियममवेतार्थप्रकारानेन प्रशेमार्थव प्रतिपयन्ने । या. २।।११।४६. प्रयागनुमन्यणम प्राणा याजमानानां ततश्च श्रुतिमनुमाय पिनिगुगन्ते । तचाधेि मनि रु. नाभि म. दशपूर्णमामयो । ५७१।३३३. प्रेय मम्पशायने । या. ३३४ पृ. ८३२. . सारणी- मत्रागामाध्यम ३१८१२२४... - मुख्य शिनिये विधदेवपोह । भा १-८.

·मन्त्रेषु ३१०१ मन्त्राधिकरणम् मन्त्रेषु अग्न्यादिखरूपं न विपश्चितम् , किन्तु अग्न्या विगाखे जुहोनि माऽन्वादन्वाखावयति भूमिगते साहा दिनिपूर्वसाघनतामात्रम् | सोम. ९१ वर्णक २. | क्रोति' इति अनामनाते स्वाहाकारस्य दर्शनम् । . मयपि ब्राह्मणलिङ्गानि दृश्यन्ते । न अमि-सिद्धान्तोऽयम् । युक्तः मन्नत्वेन अभिधानमेव मन्वलक्षण तदितरखेद प्रतिषेधाच्च । २२॥ वास्यायं च ब्राह्मणरक्षण इयत्र स्वीकर्तव्यम् । न च 'म साहेति वचनं करोति, मन्नं च नाह' इनि हैजादीनागन्यतम ब्राह्मण इति ग्राहाणलक्षणम् 1 मन्ने- | कचित् दर्विहोम साहामान्य प्रतिषेधात्, प्रतिषेधस्य पपि हेत्वादिसद्भावात् । तथादि- 'इन्दयो धागुदान्ति | च प्रतिपूर्वन्यात् सबै दविहोमेषु स्वाहाकारों माति दि' आहेतु 1 ' उदानिपुदीरिति तस्मादुदकमुच्यते' | इति सिद्धान्नः । के. अन निर्वचनम् । 'मोघमन्न विन्दते अपचेना.' अन * मन्नघु जपायर्येषु मन्नममाम्नायसिद्धस्वरनियमः निन्दा । ' अमिमूर्धा दिय. कसुत् पतिः ' अप प्रथमा ( भाषास्मगधिकरणम् ) । १२३८२०-२२. ' अधः विदासीदुपरि विदामीत् । अत्र समयः । * मन्तेषु प्राधान्यामिधानात् देवनारवेन अग्न्यादयः 'कमिन्जलानालभेत ' अन विधि. । 'मदरसमजुत प्रज्ञानाः । वा. ११४६०९ पृ. ३४०. * मन्टो ददन् ' अन परकृतिः । 'यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः' अन | 'ययामागे घ्यावतेथाम् ' इत्यादिषु पुगेडामपिण्डौ एव पुगमप । इन्ददा इत्यपजया इत्यपच. इति ब्राह्मणो समोध्यो न देवता । संकर्ष. ११३११६. * मन्त्रेषु लिन गायेत् ' अन्न ग्राह्मणोक्तमन्ने इतिकरण राहुल्लम् । 'राजा | बचनसामय 'बहिवरदन दामि' इति विनियोगकारण- चिमग भक्षीत्याह । 'यो वा रक्षा शुचिरस्मी याह' | मुताम् । भा. ३१३।४।११. ० यस्तु मन्त्रेषु अध्ये- अत्र ' इत्याद' इति वास्योपसन्ध, । नि.२०१७, तृणा वेदशम्दप्रयोगो दृष्टः ( वेदमधीमहे, वेदो वर्तते - मन्नेष्ववाफ्यशेपन्यं गुणोपदेशात् स्यात् । इति ) सत्यम् , अस्यापि रक्षणा, तथापि तु इतरेय १०1८1१०॥२०॥ (मादल दे सक्षणा) अगसी । वा. ३।३।१।३. 'चपटारेण वा स्वाहागरेण वा देवेभ्योऽनाद्य * मन्त्राकरणपक्षः । अश्वमेघे अधविपये वनी- प्रदीयते ' इति अनारम्यवचनस्य दविहोमेषु प्रमाणम् यत्ताप्रमाानार्थं वैदोषियमन्त्राकरणपक्षे प्रयाणा पशूनामर्थे, अन्तरिक्षाय स्वाहा, वाय स्वाहा' पडशीनिरेपा बन्यः इन समासरचनम् । १।४।२। इति वाक्यरोपः यत् स्वाहाकारेग देवेभ्य, प्रदीपते, तत् १७-२१. मीको. पृ. ७४१ 'अश्वमेधे अनिषेपे । 'पृथियै स्वाहा । इत्यादी इति पूर्वपक्षे सिद्धान्तयति । | इत्या द्रष्ट यम् । मन्नेषु 'पि साहा' इत्पादिशु भाक्पदोषाम् , न मन्त्राधिकरणम् (प्रोत्साहनमन्या" यापमान- थाक्यदोषत्तम् । माझण विधायम्, मन्त्रो न विधायक, | लम) : ३४६१५. मीको पृ. १०१२ आशी- विधायकाविधाययोश्च नैश्वामिता स्यात् । अपि च | रधिकरणम् ' स्न्य अधिकरण द्रष्ट यम् । 'पृथि ये म्बाहा' इत्यादौ गुणोपदेशात् देवतारचण हमन्त्राधिकरणम् । मन्त्रा अनुष्ठेयार्थस्मारकाः ।। गुणोपदेशात् देवताविधिपत न तु बाहाकारविधि तदर्थशाखान् । शश४३१-१॥ कल्पनया उपसहारार्थत्वम् । तम्मादन्येष्वपि दबिहोमेषु माष्यम्- मयेदानी सिं विवक्षितयचना सन्मा स्वाहाकारोऽस्ति इति सिद्धान्त, । उत अविवरचना, । किमर्थप्रसाशनेन यागस्योप- अनानाते च दर्शनात् । २१ ॥ कुर्वन्ति, या उचारणमारे प्रति । यशुमारणमामेण तदा चिदपिहोमेम्बाहामारे अनाम्नातेऽपि स्वाहागरम्य न नियोगनः हिवसदन दामि' इत्येष पहिलपने दर्शनात् सर्वेषु दर्यिहोमेषु स्वाहाकार. पर्न य. 1 ज्योनि- चिनियुज्येत । अभिधानेन चेत्, प्रारणेन विज्ञानान- प्टोमे घृतेन द्यावापृथिरी आणेया इति औदुम्पर्या ! माघो मान्यवोपतुं शक्नोतीत्यन्तरेणापि वचन बहिलयने 'दृषि से स्वाहा, ·- मन्त्राधिकरणम् ३१०२ मन्त्राधिकरणम् एव विनियु-येतेति । तदेवमगच्छाम , उचारणमा | विवश्यते तदोच्चारणमर्यात् , यथोचारणविवशा ततो.५ वोपर्धन्तीति । कुन १ तदथशास्त्रात् । यदभिधानसगों प्रत्यायन अनुपमात् । यश नपेषु विषविद्यासु चेयस्ति मनस्तनैवैन शास्त्र निबध्नाति ' उप प्रपा उ प्रथस्वैति विवायरसर । कय पुनरम्य प्रमाण पक्षणेन सरर १ पुषडाश प्रथयति' इति । पचनमिश्मनपक यद्यर्थ | पूर्वरोत गेवत् (अथवादायिकरणोगयये )। पथा मिधानेनोपकुर्वन्ति । अथ उच्चारणमात्रेण, तो यन यो | 'मानायस्य प्रियार्थत्वात् (१।२।१११) इत्ययमेवार पूर्व चिनियोग उक्त । अतो नामिधानेन | यथा हा पश्च इति तदुचरेणैव च निराकाट्शवान पुनरमिहिठम् । पुरुष परेण चेन्नीयते नूनमधिम्या न पश्यतीति गम्पने । एव हिमायते या सोऽरोदीत् ' इत्येवमादे क्यचिन् नवथवादार्थ भविष्यतीति चेत्, नहि, येन विधीयते संरधापादनम् , तनमानेक संदेह १ तसादपयोगविशेष तस्य वाक्यशेषोऽथवाद इत्युनम् । न च निरपेशेण एर चितनीय इति ! तय विधिग्नुतित्वे वापत् स्वयम विहितेऽथवावेन किञ्चिदपि प्रपोजन क्रियते । अतो (भाष्यकार 'मपि या प्रयोग ' ।१६।३१ इत्यत्र) नार्थवादाय वचनम् । तपा अग्न्यादानसमा गया | निराकरिष्यति, अविधिसरूप वात् , प्रदेशान्तरविहित उदाहरणम् । रिनादेवाऽऽदाने माता वचनेन विधीयते स्तुत्यमभनाच । परियपात् स्वरूपप्रयोगे सत्पर्योभारमयो 'ता चतुर्भिगदत्ते' इति । चनु संख्यामिति चेत् , न, विविक्षितगिति विचायते । सागमु नु घाचक्त्वाभावा समुच्चयग्रन्दागावात् । दात्मनोगमायाधराभि पतिपरत्वगतसदेह । स्थ पुरु तथा इमामग्रष्णन् रशनामृतस्गेन्यश्वामिधानीगा | पूर्वपनादिन भुत्यसपुगाना घेपाचि मनाणा प्रोग दते' इयुगहरणम् । रशनादान प्राप्तस्य रशनादान एव | मिद्धि । पेनिदाहु । अप्रयोगार्यमेगासी अविवक्षिता शास्त्र विनियोनम्म् । तत् विधिनायत्वे न घटेनेति । | र्यय पतन । न हानाश्रितार्थान् मत्रान् कश्मिपि ननु गर्दभावना परिसख्यास्यति । न शक्नोति परि | प्रयुरो । यतो यश रिमुभारणमानणोपकुन्ति ' इनि नारल्यातुम् । परिराचक्षाणो हि स्वार्य घ जन्मात् , | सिद्धयत्प्रयोगाभिधान नैवज्ञ व दृष्टयम् । अथ हि परार्थ च रूपेत. प्रातच बाधेत । तम्मान पिक्षित तन दुशेऽभिप्राय । यदि नामोचारणमानोपकार वक्ष्यति । यचना मत्रा । अतोन प्रमाण 'बहिर्देवसदन दामि' तत्र शश्याम्यस्याप्रयोग व मिति । यदपि प्रयोजनक्यने इयश रूप महिलेवने विनियोगस्य । 'बहिर्देवसदन दामि' इत्यय बहिलपनामच्या पने वा-- इहाऽऽनयक्य श्रवणात्केचिदेव संदेहमुपाय | तदनन कारण प्रयोगप्रन्यायनमैव द्रष्ट यम् । अपना स्यन्ति किमययतो मजा उतानयका इति । तत्त्वयुक्तम् । याज्ञिकदानेनानिगाना प्रयोगसिद्विमपिचायेंगे विचार । 'स्पष्ट शब्दात्प्रतीतेऽर्थे नानर्थक्य हि शङ्कयते । स्मिथं तु याज्ञिकप्रसिद्धिरुपेचिता, यत सेष हाव अनी दहति दृष्ट वग्धृत्व किं विचार्यते ।।' द्युतायुक्तरवन न विचायते । तत्रायमभिप्राय । मर्मत हि कार्गदशनाच्छन्दाना शतय करप्यते । तच | सर्वथा तापत् दृढमेपा स्मृतिन्यायेन प्रयोग अयप्रत्यायन मनेवप्युमायमाणेषु उपलभ्यते । न च समवस्थित तन ( तन ) शक्य यापितम् । तम्या 'अविशिष्टस्तु वाक्यमय ' इत्येवमादिप्रतिज्ञामासान्योत्तरा | विद मूल निस्प्यते । तद्यदि पूर्वपो भविष्यति तनो पपश्चा भवन्ति । तस्मादयुत्तोऽयमुप यास इति मवाse| ऽयपमाणागावाद्विनियोजक श्रुत्यनुमानेन गूल वस्पति 'विचितचना मत्रा उतारिपशिवरना' इति सम । सिद्धाने तु रिपकरणयोरेव मूलवान नवनने हेतुनेदमपि न विचारणीयम् । नैप दोष । खनम् ! अयदेव पूर्वपक्षेऽपि प्रयोग । स्वाध्यायाध्ययन अययतामपि धायाना दैविध्यदर्शनात् । उच्चारणार्य विधिना मना पुस्पार्याय नीयन्ते । तथाहि । दर्शपूर्ण प्रत्यायने अविनाभूते पत्र अपतरविवक्षया प्रयुय | मासादिमि कामरणभ्या यावत्सरपृश्यते तत्सर्वमुप मानेऽपि चिनान्तरीयक भवति । यद्यर्थप्रत्यायन | कालत्वेन मनीषियवे । प्रमात्रादिवाक्यानि मत्ररूपमपि ·। मन्त्राधिकरणम् मन्त्राधिकरणम् च । तर प्रपाडादिनात्याययं समर्प चरितानि | असतशे पुनर्वचनगम्यत्वात् अदृष्टग्य न चतुर्थे। मरूपसम्म सत्याप प्रयोज्यता म प्रतिपद्यन्ते । मन्नाः | गागस्तित्वे प्रमाणमिति युगः समुनयः । उभ्योरपि पुनः कर्मानापयिकाभिधायिस्यात् तेनाशेनानभिताः । | साशनयोरश्वगर्दभाधनार्थमादानमर्थप्राप्तत्त्वान्न चिघी. स्तुतिविधिम्मृतीना नु प्रकारान्तरेण सिद्धिरिति प्रयोग- | यते । यदि मलोऽपि रूपात् प्राप्तोऽनर्थक क्च- चनने पा रूपमेयानी क्रियते । स्वाध्यायाध्ययनचोदनाऽपिनम् । परिसस्पेति परेवर्जनात्वात्तद्विपया बुद्धि- 'प्रन्यासन्नतरमन्नस्वरूपमेव समर्थ चरिनार्थलात् न | रमिघीयते । साऽपि गर्दभरशनाया पादाने वा स्यान्मन्ने विष्टमर्याभिपान यायद्धति । प्रयाजादिशाक्येष्वपि वा । उभवथा न निदोषी । विधिपरः सन्न गृह्यते इति सावत् रुपाहणमेय प्रसक्तमासीत् , तत्सभिप्रेतार्थदानेन स्वार्थ जद्यात् । परम्य च नाक्यस्य गर्दभरशना न युक न सिह तगा किश्चित् । शब्दे न कार्यस्यासम- इत्यस्यायें करपैत । मातं च रूपादादा भन्नभादान वा बाद गार्य विशायते । मन्वाणा तु शब्द एप सभाति । बाधेत । अष्टार्थते लन्यायेन यत्रैच नीयते ननेव अदप प्रर्यप्राधान्यपक्षेऽपि पुरुषः शब्दे नियोजच्यासिष्यते । यदि नाश्वामिधानीमिनि सबन्ध स्पात्तनः तयापागेनाकाटयादभिधानस्य | नम्माटूपमेवाद्गम् । परिर्सचक्षीतापि, न त्यसावति । कारकाणा हिमापरिहारे- तथा च तदर्थशास्त्रादीन्युच्यते । परिहारसूनप्रमानुरोधेन । णान्योन्यसन्धाभावात् । तेन वाक्यमपि निस्यय सब- विपयानान्युदाहरणानि यन्नमादानात्प्रभृति दात यानि 1 नीयात् । एका च सा । प्रारणापूर्वसयोगश्चाविशिष्ट- भाष्यकारस्तु यथातथोदाहोरपि कार्यसिद्धिं मवैवमुपन्य-रतस्मान्न परिराख्यामशेजन क्ययति । ' अतो न ममाणं स्तनान् 'उरु प्रथा उफ प्रथस्व' इत्यादि । 'यथा साहि. ' इत्यादि । तदा हि महाप्रयोगपचनेन सर्ने मन्त्राः इति । नीटीरोगायुपहतेन्द्रिपस्य चक्षुरस्लेवेति पश्यते, केयर प्रधानार्धा उत्प्रयोगामहिर्भाववृत्तयो नाहै. समध्ये- परेण तु गीयमानमुपलभ्य न पश्यतीति ज्ञायते, तगारन् । पाउामानुरोधात्तु तदाऽपि नैन गुत्क्रमेण प्रपोगः मन्दारपणाचयता अर्थप्रकाटानगक्तिनुद्धिर्यग्र भाति कर्मापनाउस सहदेव अनुपाकमध्याय या पठिन्याऽनु- तथापि परेण विनियोगं हष्ट्या स्वयं विनियोजनहाक्ति- सीयते । नास्तीनि गम्पते । ततश्वासमत्वम् । अन्यथा स्वयमेष वाक्यनियमात् । ३१-२॥ पिनियुज्येत । नववादायम्' इति लिङ्गप्रकरणानुमिन. भाष्यम्-नियतपदक्रमा हिमता भवन्ति मन्त्रविधिस्तुत्यभिप्रायम् । न हि इति छेदः । विविनक 'अमिर्धा दियः' इति, न विपर्पयेण । यद्यर्थप्रत्या- वाक्यता अपवादाः स्तुपर्या. कल्पिता । प्रदेशान्तर- यनार्या विपर्यवेणाप्यर्थ प्रतीयते इति नियमोऽनयंकः स्वस्य तु प्रयशम्याऽऽनुमानिकस्य या विधेगत्मन' स्यात् । अयोधरणविशेषार्थी विपर्ययेऽन्यदुच्चारणमिति समीपेऽभवादमपश्यत स्वस प्ररोगनाशस्त्यानिविन | नियम आधीयते तेन यतरसिन पक्षे निपमोऽर्थवान् पावृत्तापेक्षत्वान्न दूरस्थया स्तुल्या पार्यम् | या म नून पर इति । ननु अर्थवत्यति नियमो दृश्यते, अम्यादाने रूपादेव प्राप्तत्वात् मन्त्राणाम् ‘ता चतु यथा इन्द्रामी इति । युक्त तत्र वत् । विपर्यये प्रत्यया- भिरादत्त इस्पनर्थक वचनम् । चनु.एग्यामपि | मावात् । दुपदेतन्मन्त्रगतामेन ब्यान्न क्रियागताम् । न भन्यगुगो या - 'अमिर्मर्श' इति योऽर्थः प्रतीयते स अन्यगामी भरति । न च निनियत्वाकाङ्गत्वेनोपदेष्टु मृर्घाऽमि इत्यनेनापीत्यनयंगे नियमः। यम्य त्वदृष्टार्थता शक्यते । तेना या भने 'ये एते चारसरन्या-तस्य मान्यते तदुच्चारणजन्यादरममाणाभास मा. दान पुर्यात् । ते च प्रागेर बननाचसार इत्यानर्थयम् । न्यार न युगामिनि नियमार्यवत्ता । अथ नियनपा- निपानमायादेव व संरयायाः सम्यान्दामाच प्रत्येक | पनाददृष्ट कप्पेत तत् उचारणादेपावते तस्यौनत्या- च मामरिकल्प प्रमुग्यमानो न शक्शे वारयितुम् । नियनप्रतीनेः । यम् दृष्टाधेर प्रतिप्रन्ययममारेष्ठ .

·मन्त्राधिकरणम् ३१०४ मन्त्राधिचरणम् नियमो दृश्पते ययेद्रागी नीलोत्पल राजपुरुषश्चित्रगु ! दृष्टादय मभरति, अत पूर्णपक्षापत्ति । यदि हि निप्पोद्याग्निरिति, युक्त तन विपर्ययेऽपदाब्दार्या यया | प्रतीतोऽप्यों नैव दृष्ट साधति ततो यचदरमपि नथस्यप्रसङ्गात् । अजायदन्तविशेषणलादिनिमित्तो हि गन्याऽवश्य कल्पनीय तदुच्चारणदेव वरमिति । तर नियत पूचनिपात मयते । वेनानी द्रो इत्यहाड अविद्यमानवचनान् । ३१-४॥ त्वम् , पुरुषराज इलर्या यलम्, पोशाम्बिनि इत्य भाष्यम्-- यज्ञे साधनभूत प्रशाशयिताय । न च नर्थक्त्वम् । यस्तु अनी द्रौ इति क्वचित् प्रयोग स | तापोऽर्थोऽस्ति यादृश अभिदधति, यथा 'चवारि च्छा दस , अमेर्वाऽभ्यहिंतवस्य विवक्षयेनि मन्तयम् । वृना ' (तैआ १०।१०।१७) इति । न हि चनु शङ्ग तुल्यकक्षायप्रवीती इटामीपदमेव व्यवस्थितम् । ननु | त्रिपाद द्विशिरक सतहस्त शिञ्चिद् यशसाधनमस्ति । इहापि मान्यत्वाम तल स्यात् । तदेवार्थपरवे सति तदनाभिधानार्थ फिमभिदव्यात् । उच्चारणार्थे रवद तविनाशे तु किनिमितमिति न विद्य । तेन मन करुप्यते । तथा 'मामा हिंसी ' हत्यसत्यामपि हिंसाया प्रसिलो 'याक्यनियमात् ' इत्यपि मूलम् (सूरदेशे | सिमभिदव्यात् ।। सून शब्दप्रयोग , ग्रामैक्शे 'ग्राम आयात' इति प्रयोग- या--न चा शृङ्गादि निश्चितम तत्सनि या दर्शनात् ) । अथा अन्त्यमारणाधीतवाक्यनियमात् । ) प्रकृती पिकतो या विद्यते । यद्यपि च गुणवादेन न ह्यामिधाने अथदीपस्याऽऽगोयरथ च विशेष । किञ्चित् स्यात् तथापि तदनुष्ठानाभावान सम्मृन्या अथवा मनपौरुपयवाक्ययो तुरी अर्थाभिधानसामध्ये कार्यम् । न च शायते क प्रदेशे प्रगु यतामिति । तत्र मन्यवाक्यनियमोऽE 1 अथवा अनेकध्यानादि मसाठकमानुरोधेनोचारणमापनीति सिद्ध पूर्व पक्ष । स्मरणोपायप्रसङ्गे वाक्यनियमात् । न हि दृष्टऽथे मत्रम्य 'मा मा हिंमी ' 'मा मा सताप्तम् ' इत्यादीनि ध्यानादेवो कश्चिदशेष इत्यदृष्टायता । वेदिविधोनादिविषयत्वात् बचेननेऽर्थव धनात् युद्धशास्त्रात् । ३१-३॥ इत्याप्युदाहरणम् । इह खासत्ताया हिंसाया प्रतिमेधा भाष्यम्-कुरे सल्यपि पाठादथे तदभिधानसमर्थो नर्थक्यम् । गन्यो भवति 'अनीदनीन् विहर' इति । स बुद्ध कि अचेवनाऽर्थबन्धनात् 1३१-५॥ योधयेत् । अय नूचारणविशेषाय , युद्धेऽपि उचारण भाष्यम्-- अचेतने अ रालु बाथै निबति विशेषोऽवकरप्यतेति । ननु पुनर्वचनात् सस्कारविशेषो 'ओपधे नायस्वैनम्' इति । अभिधानेनोपकुर्वन्त एन भविष्यति । एवमस्मत्पक्षमेव आश्रितोऽसि । वचन | बानीयका ओषधि पशु-गाय प्रनिपादयेयु । न चासाब मुचारणम् । तद्धि दाक्यते कर्नु नाथपत्यायनम् । तत्र चेतना शक्या प्रतिपादयितुम् । उच्चारणार्थे तु नैप दोषो दीतेऽदाक्यम् । यया सोपान के पादे द्वितीयामुपानह | भपति । तस्मादुच्चारणार्था । 'शृशोत प्रापाण' मसत्यवानोपादने । चोदाहरणम्। या-'न विद्वान् विहितोऽमि' ३१८८१८) वा - ‘भोषधे आयख', 'शृणोत ग्रावाण ' इति इत्यादय लावदमीपाऽऽत्मीया पाया प्राव कम. न सोयन कार्यनियोगाभिमुर पकरणाणम् । न चाचेत प्रमादवगन्त या । तर प्रेय पिपेपणन्मायेनार्थ ज्ञापनस्याऽऽभिमुग्य संभयति । न च पशुनाणे प्रातरतु यितुमशस्नुवन् अष्टर्यो भवति । अथ स्मारको मन्त्र वाकवणे या अपेण प्रवृचिम्पपयते इत्यानर्थक्यमर्य इत्युच्यते । तदप्ति नासि । ब्राह्मणानाम्याच्याटव | विवक्षायाम् । निमित्तसस्कारादेव तत्सिदे । संस्वाभि तिहेतुरपि अर्थनिप्रतिपेधात् । ३१-६॥ पूर्वपदायसमाति झगमेव या मविष्यति गार्यों मनै । भाप्यम-- अर्थविप्रतिषेधोऽपि भवति अदिति तर यन् उच्यते सरकारविरोपो भविष्यतीति, नासान यौरदिविन्तरिक्षम् ' इति । रोप चौसादेवातरिक्षमिति ·मन्त्राधिकरणम् मग्ग्राधिकरणम् को जानियधारयेत्। अनवधारयंश्च मिमिधानेनोप अनियसंयोगान्मन्त्रानर्थक्यम् । ३१-९॥ कुर्यात् । उच्चारणमा तु नैप विरोधो भवति । तस्मा भाप्यम्- अनित्यसयोगः गल्लपि भवेत् मन्त्रेप. दुझारणार्या मन्माः । ‘एको को न दितीयोऽवत', मिपानायेषु, यथा कि ते कृष्पनि काटेपु गाया ' बसण्याताः संहस्राणि ये सदा अधि भूम्याम् ' इति ('कि ते कश्यन्ति फीकटेपु गायो नागिरं दुहे न तपन्ति चोदादरणम् । धर्मम् । आ नो मर प्रमगन्दस्य बेहो नेवाशार मघरन् | रथया नः ।' ऋम. १५२०१४ इति । कीकटा था-त्यमन्तरिक्षलं चादितेरकानेकत च रूट्रम्य माम जनपदाः, नैचामा नाम नगरम्, प्रमगन्दी विप्रतिपितम् । न चेप विप्रतिपिद्धोऽर्थः पोपयिकः । कर्य या अदितिर्देवता अन्तरिक्ष योर्वा मरेत् । न च राजेति । यभिधानापाः, प्राक् प्रमगदान मात्र मन्त्रो- स्तुत्यर्यतपाऽपि हेनुद्वयं परिहन यस्यम् । बामणे हि ऽनुभूतपूर्व इति गम्यते । तदेतेस्तदर्थशास्त्रादिभिः मारण- मन्याणामविवक्षितयवनता। विवियोपभूताः रतुतयोऽन्यो भवन्ति । मन्त्रस्नुतिस्तु या-अर्थप्रकाधनपधे यम्य योऽयः स एष तेन अपपोजनस्वान्नाऽऽदर्तव्या। प्रशाशयितया । फेचित् च अनिरपरकर्मानभूत चार- स्वाध्यायपदवचनात् । ३१-७॥ पन्तो मन्त्रालश्यन्ते मा 'कि ते कृपति कीटेषु गाय,' भाष्यम्-- स्वाध्यायाले पूर्णिका (नीसामान्य-] इति । अयं हि दृढेनाप्येतृणा स्मरणेन विश्वामित्रम्या. निर्देशोऽयम् ) अवहन्ति क्गेति । भाणवयोऽयहन्ति | ऽऽपं गम्यते । तेन क्लि कमार्थ धन मार्ययमानेनेन्द्रो- मन्यमधीते । नामो नेन मन्त्रेण तदभिधानमन्यम्यति | भिदितः । क्याधिपते याः काक्टेपु जनपदेषु गाव अक्षरानुपूर्या. अयधारणे एव इतने । येन च नाम | स्तास्तर कि कुर्वन्ति । ते हि नास्ति ।।: कि मनुना प्रमोबन उपसित-पम् । अतः उधारणाभ्यासादुगारणेन | इन बदलो न विधिरकर्म अनुनिष्यन्ति । अत रार प्रयोगनमित्यरगच्याम । नाऽऽशिर ( सोममिश्रणाय पयः) सौममसराय दुहने, या-- स्वाध्यायाध्ययनम्य मर्थित्यान् यत्कर्मण्युप- न धर्म (पम. = तसे घृने पयोनिक्षेपेग निस्यन्दिते यत् योक्ष्यते तत् अभ्यसितव्यम् , या तिहासः सन्तो वृद्धाः शिप ता ) तपन्ति न धर्मतपने पयोदानेन साधनी- शिष्यानक्षरावधारणे एव प्रवर्तयन्ति सनिहितेऽन्यथे, भान्ति । तस्मात् प्रभगन्दाय कीफटाधिपते. यन् वेदः न तद्वचनाभ्यासे । तेनावश्य तेषामुच्चारणमेवाङ्ग भन तदस्माकं नैनाशाग्य मगरमाभर । 'इंगहोम- खेनाभित्रमिति । दछन्दमि' (पा. ११८६ या.) इति प्रकारः। अथा सम्मान प्रति तत् बिभहि धाग्य पोषय चेत्ये- अविज्ञेयात् । ३१-८॥ तत्रो मयवन् रथया साघयाम्माकामति । छान्दस दीर्घ- भाष्यम् - अपि च पेपाचिन्मन्गाणा अमक्य | स्यम् । अवतरिक्षित तथा मति आदिमदभिधानाए एवार्यों वेदितम् । यथा 'सम्यक् सा त इन्द्र सृष्टिरम्मे' | वेदस्य निमत्वेनाप्रामाण्य प्रसन्यते । न चान्यो मन्त्रार्थः इति, 'मुण्येव बर्मरी तुफीन् ' इति, · इन्द्रः सोमस्य टाक्यते वक्तुमप्रतीतेः । अतोऽधंसदसद्भायाचनात्याक्षरो- काणुका' इति च । एते कि प्रत्याययेयुः। उच्चारणाय धारण फयदाश्रयणीयमिति । तुन दोपः । तसादुधारणा गत्ता इति । अविशिष्टस्तु याक्यार्थः । ३२ ॥ या- केचित पदार्था ज्ञानेनाविशेषाः । केपानित्तु भाष्यम्-- अविशिष्टस्त लोके प्रमुग्यमानाना वंदे वास्पार्थ एव न झापते । न च मन्नार्थः सत्तामात्रेणोप-च पदानामर्थः । स यथैव लोकै विवक्षितस्तथैव वैदेऽपि करोनि क्रियावेलायामामयमा इति यदेकान्दन शक्यं भवितुमर्हति । नैवम् । बोके तैग्थैरवनुदैः प्रन्यवहार । कर्तुमुशारणं तदेव कार्यमित्ययधार्यते। इद देवतामिरपत्यज्ञानिशा श्वाचेतनः सटापे न कश्चि- मी. को. २८९ ·सम्पभवाच . मन्त्राधिकरणम् मन्नाधिकरणम् वजस्योपकार । यदि अशा परिवरप्यत, उच्चारणादेव | इत्यनारतैय तदर्य अवसीयते । पुरुषार्यानुपयोगेन नग्नुमी । यदि कर्नयात् प्रपोजनयत् । उच्चा स्वाध्यामाध्ययनविधेसनक्यात् । न च बुद्धशास्त्रा रण च न क्वचिन कनयम् , यद्यपूर्याय यद्यर्याप । विमानपचनाचेतनार्थव धनात् मनार्थोपयोग । तन यद्यों न प्रत्याय्यते न सिञ्चिदनर्यकम् । यदि न | यदि रेऽप्यदृष्टासनानो न मुच्यामदे ततोऽनिरम प्रयुज्यते समाम्नानानर्यक्यम् । तसादुन्चारणापूर्वम् । कारणाभायात् उचारणादेय पल्पनीयम् , उमर सया न तदशास्त्रादि उनम् । नच्यते । अर्थ ) वादिसिद्धात् उचारणकन यताया प्रलायनार्थमेव यो मनोच्चारणम् । यदुक्त न देव अपमानम्य । सनोच्यते यज्ञ यशापानमेव नामिर्यज्ञानेश्व मलाप प्रयोजनमस्तीक । यज्ञ यशान प्रयो ननम्' इति । यति लोकपर्न सयवहारस्तयाऽपि मकादानमा प्रपोजनम् 1 क्थम् । म यकाशित | तस्वरूपप्रकागनमानमेवानुयातणामुपकरिष्यति । अवश्य यज्ञ यज्ञान च याग शक्योऽभिनिवयितुम् । तामात् यार मानमेवानौपयिक सरोनादि काम तर विकल्पेत, तनिविर्य अर्यप्रकाशन महानुपार मण , नन । न तु तद्वदौन सर्वमेव त्यत गम् । न बैकरूप्य नाम करोतीत्सवगम्यते । तस्मादस्ति अन्य प्रयोजनम् । नचिनियतम् । तस्मान्यथादर्शनाभ्युपगमात् 'पहिव तब ए न शक्यमपपदितुम् , नामाभिधान प्रयोजन | सदन टामि' इत्येवमादीना तान बिदतमप्राधान्यम् । मिति । नायाभिघानेनोपायरमु 'ना चतुर्मिगदच' गुणार्थेन पुन श्रुति ॥३३॥ इरालमायनर्थक मरति । काममा भानु, न भाष्यम्--अप वितारामनयमान है। चाउनिदपजानीमहे दृष्टमय भिधानम्य उपकारक यम् । गुणार्थिन पुन श्रुति । पदुक्तम्, 'ता चतुर्भिगदते' पा-मत्रोच्चार तावद नग्ग्रहणेन निगशाली इति समुचाणन्दामावान रामुच्चयामिति । चतु सरस्था हैन न सारा कम्पनर प्रतिपयते । अइराशा च द्रय मिष्टमादान क शमति याक्वाटरगम्यते । तदेकने यनितिकत यता मायात् प्राणेनापदणम् । र मम गृहन यथाश्रुत गृहीयादिति । पदायज्ञानम्य थाक्याथप्रत्ययेन नेपका ध्यादयहणम् । वा- 'ता चतुभिरादत्त पनापि बदाम । (इप वाफ्यायग्रन्ययारानाथ प्ररणे विपरिवर्तमान निया, पाक्ति आन दागीये पूपमा ते गुद्रिता । यायमुधा रमकवाटायोगरवनाधिन क्मसमतानुष्ठाम्यमानाथ मनुसर सा भस्माभिरल गृहीता) । यद्यपि मात्रा प्रामा स्मृतिधारयेन इविकत यता मपति । नाटकल्पना सामान तथापि चतु सम्यामादाने विधास्यति । तत्रा मिताभार । ममाम्नाना श्यानुसया हि तत्कप्येत, । कहागनी गायेन परमारनियमे सति गभगतनतु मापा नोपपनायव व । यद्यपि च तकरूपनारस मवेत्तथापि विनिष्टमादान चोदित समुच्चयाहते कर्नु न अपने बाम वाफ्यायपगादेर, म सोपवितायतीतिनिरा इन्यथा तमुधरकर म् । अथवा यारकिानुमिना भूतर कायदावयात् । भार र दृशष्टयौर्विनियुन्यमानम्प प्रतिमान पयितुमारभ्यन्त तापदनेन प्रत्यक्षपचनेन प्रमाणपुर पमित यम् । ६६ च मरणाप्न् अप्पायता 'चनु मायापिशिलास्ते विहिता, तेन अप्रविधिरेप द्विान्च स्थापतान प्रारणमाक्ये, विनियो वाम 1 तत्र तु चिनाप्येनेन मा अपघामामु गुमनापश्चन्तनताले यच्छनुपातमय कुर्ग तत्परते मन्द फामिन्यनन्यायचतु मर राय सस्यो दिति नामापार सनातीति रोकिक येदिक घा, पदेश । प्रमाण दिने । नमामोटि मारगयोः टायपयोग परिमरया। ३४॥ एकापला । १ मा सप्रियोगनिम्न मूग भारम्--परश्चराय 7 माममनिया तरानो भविष्यति । अत स्वामाशिमय मिधान्मादत्त इति प्रयो दोषा प्रादु पुरिति । मेर मायान् । नामिवि। न शायणे निच सध श्यादत्त' इति । RITHI - ·न - मन्त्राधिकरणम् मन्त्राधिकरणम् भिधानीम् ' इति । लिगादशनामाने शब्दानु विशेपे | यथा 'श्रीहीनयन्ति' इति । तण्डुलनिष्पत्यर्याक्षपादेव अश्लाभिधान्यामिति । सति च वाक्ये रिवं विनियोज- तमिन तयाप्तिमात्र विघ. Fम् । किं तहि । कम् । तच्चाम्य प्रग्णाम्नानानुमित वाक्य नास्ति । क्त- अप्रामाणपूरणम् 1 तदप्राप्तिपश्च च तण्डुले पायान्तराण्या- स्त्तत् । एतेन मन्गाऽऽदानं कुदिति यरिमा सति क्षिप्येरन् , पूरणे तु सति या देपा निवृत्तिरसावर्यात् , रशनामाने लिझायाप्नोति । अगाभिधान्या नु प्रयश्चमेर न वाक्यात् । न न तद्वारण नियम. I परिसंख्या वचनम् । अस्मिन् सति तदानुमानिक नासि । तेन दिया म्यात् । प्रन्यासना घा अवदन्तिनियतता गर्दमरतनाया न प्रातिरेवेति । मुत्सृज्य नान्यनिवृतिफल कल्पनावसरः । तस्मसक्तिद्वारा चा-यावद्धि मन्त्राम्नानमनपगनपरोजन प्रारणी सहन्ने अनियति यमीदिति नियमान्तर्गतमानिनि- न हतार्य स्वामप्रसिद्धधर्य क्रयते तत्य वैदिक गम्यते । न च प्रावे सति विधिरम प्रहत्तो येना मरति । नैराकाइयोचरसा तु कलितमपि पौरपेय- म्यान्यनिवृत्यर्थता परप्येत । मागेय प्रासंमाने स्यादप्रमाण स्यात् । नार्थ प्रापयतिनिरोधादन्याप्राप्ति. कृता, मा चार्य न श्रुतिम त्ययित्या लिलादे स्वातम्येण | लम्येति न तर ध्यपदिश्यते । य पुन मानियोगातन प्रामाणिति यश्यते (तृतीय अध्याये )। तदेतदाह चान्यन च प्राप्नुयारिति संभाव्यने यन वा यचान्यच सा सति च याक्ये लिङ्ग विनियोजन तच्चास्य नास्ति' परिसरमा यथा अत्रयोदाहते यथा च गृहभेधीये पञ्चम इति । यदेव हि प्रणात् अनेन यजेत , साना वा पसे । अनापि च न पाडे रत्येषा पाते प्रापस्य गृही यादिनि रहपपिरामिप्यते तदैवाश्चामिषानीमित्यनेना-शानभ्याननुमितत्वात् । क्थ तर्हि १ योतद्राक्य नाभवि- पहाणे मन्त्रस्य । यदपि "ने। मरन्ध इत्यादचे' इति, | प्यत्तत एन प्राप्स्यदिति । सर्पम्य प्रत्यक्षम्य वाक्यस्य पोहि त्यामिधानीम् " इति। कारवसनन्धा- | नानुमानियाक्यप्रतिपन्थमान फल मिष्यते । कि हि वेन राम गालिययैव सह सामान्याभिपायेण द्रव्यम् । वम्मान | पठितेन यम्पान्यतोऽप्यर्थ सिध्यति । ददर्य गर्दम- आदानमाने विधीयते । किं नहिं १ प्रश्वामिधानी विशिष्टे 1 | रशनानिवृत्ति पर पत्प्यते। तेना पल्प्यते फरमाचिन्ता- अथ वा फस्त पश्चात्तनकारकसमय उपन्यस्यते । न्यायेन, यदि नामैर याक्य न भवेत्तत. कीडशमनुष्ठान सर्वया दर्शयास्त्रता नाम्नि । यदि हि यदेव मन्त्राचना- | स्यात् । रात्र मन्त्रप्रातिसावदेकान्तेन सिव्येदवाभि माप्नुयात्तदेव प्रत्यक्षरचनेनोच्यते ततो वयसपालम्येमहि। | धायाम् , तद्वदेव तु गर्दमरदानायामपि प्रसन्येत । मन्चममाप्तथिघिरेवाय मजात इति न बक्तव्य परि यदा त्यनेन वाक्येन प्रत्यक्षेण नैराकाक्ष्यादविशेष- सस्पेति । पनामभिधानाददोप । सर्वन है परिविनियोगसमयवाक्यानुमान निपिन तदा शाश्वामि. सत्याग्रहानसागवा पिना न श्रुन्या परिराख्या नियमो | पानीविषयत्वसिद्धिरिलपौनप यादर्पनखाफ्यम् । योच्यते। विधिरेय मेरजातीयकम्य फलेनैरव्यपदेश । मर्शवादो वा । ३५॥ वस्तहि विधिनियमपरिसरसाना मेद । उच्यते । भाष्यम्-- 'उक प्रथा उस प्रथलेति पुरोहाश 'विधिरत्यन्नमप्राप्त नियाम. पाक्षिके मति । तत्र | प्रयपति' इत्यर्ययादान पुन, श्रुतिः 'पशपतिमेव तत्प चान्पन्न च प्राप्ने परिसंरयेति कीर्यते ॥' विधिरेव ययति ' इति । ननु नाय मन्त्रस्य वाक्यशेषः, न च है केनचिदिशोषणेन मियते । तर योऽत्यन्तमप्राप्तो प्राप्तस्य स्तुत्या प्रयोजनम् । सत्यम् । नाग मन्त्रस्य विपिन न च प्राप्म्यनि प्रापचनादित्यवगम्यते तन योगः | संरत प्रयनमेव नम त्यते । मन्त्र पुना रूपादेव पास शुद्ध एव विधि , यथा 'मोहीमोक्षति' इति यत्र | म्हानूदते प्रथन स्तोतुम् । इस प्रपन प्रास्त्र यत्क्रिय- नु प्राग्यचनात्पाक्षिकी प्राप्ति सभा यते तत्राप्राक्षिपच मागमेवरूपेण मन्त्रेण क्रियते । परतदा माति गुणः । पूरयन्यो विधि प्रानते स निक्तवानियम इत्युच्यते | यसपतिमेव तत्प्रजमा पशुमि प्रययति । किमेतदेवास्य ।

·। मन्त्राधिकरणम् मन्त्राधिकरणम् पलं माति । नेति बम । म्नुति यथ भविष्यतीत्येव । मन्त्राभिधानात् तम्यास्तित्वम् । किं तर्हि ! वस्प- मुन्यते । क्थमसति प्रथने प्रथपतीनि दाब्दः । मन्वामि- | सदाचान्, इत्युत्तरमायसंनद्धम् । अय पुनरितार्थवाद. धानात् । मन्नेण पुरोटादामध्वर्यु- मथस इति व्रते । न्यायेन कशमरुदतीतियपश्न', तथाप्युत्तरमर्मबद्धम् । यश्चैवं प्रथस्य इति ते स मथयनि, यथा यः पुरु इति ' मन्त्रेणापर्यु. पुरोडागम्' इति पुरोडाशेन सबध्यते न तै म कास्पति । यजमानेन । तस्मात् अनन्य इनि फेचित् । उभयपाल वा-- यद्यपि प्रदेशान्तरसावान्मन्ननिधानं न स्तयने लिदमदुधम् । अस्तु तानसरोदाराप्रथने । तत्र हि तथापि अपनविधानात्तरपगेचनया च साल वाक्यमर्थ- याशिकाना केयाचिदयं मन्यः कृत्या प्रपनमनिमर्शने यत् । नस्य होनदेवोल्पचिरास्यम् । ननु च पुगेडाशा- प्रयुज्यते, मोऽय स्वसिद्धान्तेन पृच्छति- क्यममति वृत्ते न्यथानुपपत्तिप्राप्तस्वात्प्रयनं न विधातव्यम् । नैतनियोगतः | प्रथने प्रयुज्यमानेनानेन प्रथरतीति । तनाभ्युपेत्यपादेन माशोति । द्रुततर हि पिष्टमपथितमपि प्रत । विधाने | उनरं 'मन्त्राभिधानात् ' इति । यद्यपि प्रथन प्रथम तु सति तादृशं पन्य येन प्रययित्य माति । एवं नानास्ति, मन्त्रेण तु मनश ( यथा वर्तमागतर च अपर्युक्ताऽपि सित्यति । पठयमान व्याप्चर्यः । भवति तया) उच्यते इत्युपपन्नः शब्दार्थः । अपना धममाख्या गच्या कविशेष नियमति । अर्थ- सर्वप्रयोजक यापाराणा प्रयोज्यव्यापारपूर्वकल्प अर्थरूपेण प्राप्त त्यसमारव्यातत्यान्न नियामक स्यात् । एवमधे च स्थितमिति शन्देरपि तथैव प्रतिन यम् । इह च स्तुति- यापकान्ततोऽर्थात् प्राप्नुयात्तथापि वाक्येनेर भापयित विषयसिद्धयर्थे प्रयाति इत्येतविधीयते इत्युक्तम् । व्यम् । नस्मादुपपना प्रथरतुति. । एवमपि 'यशपति- | तनाह, नाय विधि मभाति विषयानुपपत्ते । मेय तत्मयपनि ' इत्यनेन स्तुतौ सिद्धाया मन्त्रग्रह्णमन- | प्रयोजन नापारो ह प्रतीयमागस्तद्रोचरः स्यात् । स यम् । न । गन्नम्यैव म्नुत्यर्थमुपादानात्, प्रयन कन य चानुपातमयोप-यापारयात न प्रतीयते । तेन क्या तस्य हि क्रियमाणाहकार मार: माधन भरति । तत्र च यतेल्यनुने याजयतीति नौच्यते तथेह पतेत्यनुने 'उठ ते यज्ञपनिः प्रथताम् । इत्येतान्यवराणि प्रयुज्यन्ने। प्रथपतीति न वाच्यम् । न चेहपुगेटाश. प्रयेत नेन वा तथा मति यजपनि प्रथितो भवतीति गुणे लभ्यते। प्रथितन्यमित्युपादानमस्ति । तस्मिन्नसति प्रययतीत्यनुप- 'स्मितदेवास्य फामिति नेन्याह' । स्तुत्यर्थमेय तत् पग्नम् । तदुपपादयनि मन्त्राभिधानात् ' इति प्रतीक रही- 'द्र पराम्मानर्मगु' ('फलश्रुनिरर्थवादः सात् ।' मन्नोपात्तप्रयोज्यव्यापार हि वाह्मण प्रययनीति वियत्ते । १३/९११) इनि न्यायान् । गत्वायन रणपत्रागिडिव 'यथ प्रथरवेगि ते ' इत्यनेन पुरोशिक का निया- स्वात्फलं करायते तथापि वाह्मणे ताबनमकीर्तनमेान्वेन मलगु. प्रेष्यतीत्येतदर्शयति । यद्यपि च समान्यमान स्तावकम् । मन्त्रोऽपि तु लिङ्गविनियोज्यो न फलकल्प क्रियाणा पयोमानामनुपादायापि न्यापार शब्देन प्रयोजक- नायै प्रमाति । वरणविभत्ति चिनियुगाना हि सक्लोप यापारः सिध्यतीत्येतदप्युत्तर ममाति तथाऽपि तूनर- योगान्यपानुपपन्या परसाधनता युना। लिङ्गानुमिता पुनः | विभनादुपादानपूर्वकतेपोक्ता । अथा अस्तु यजमानप्रपने श्रुनिगपाहावशेन कियाप्रकाशनमा त्रनिनियोगापैच शाय। काममति' इति सर्वरतुतीना किञ्चिच्छन्दगतमर्थगत वेनेजानीयको मन्त्रोऽपि प्रधानफ्ल्सीर्तनात्मिका स्तुति- बाऽऽलम्बनमुक्तम् । तदन के निबन्धना स्तुनिरिति । रेवाभ्युपगन्न'या । कथमसति प्रथने' इति क्स्याय प्रभः | नदभिधीयते । मन्त्रोक्तमर्थमाश्रिय स्तुति. प्रवर्तिष्यते । ('स्य' इति कर्मणि पष्ठी हरिषयः इत्यर्थः) कि ' मन्त्रणाश्वर्यु. पुरोडाश ने ' इति न पुरोडाशप्रयनो- विषुशवर्तिन पुरोधारापयनस्य, अप अपवादगतस्य पादानामिमापम् । कि नहिं ? पुरोडाश ब्रवीति, गशातिप्रथनम्येगि । द्विधाऽपि चायुगम् । पुगे- | अज्ञपति. प्रथामिति । प्रथस्वेगमीनिकरण, प्रभृत्यों न डायमथनं वानद् विधीममाननादेय न प्रष्टव्यम् ! न च | शब्दपदार्थता । 'यश्च प्रथस्वेति व्रते ' इत्यपि तदार्थ । ।

·t . मन्त्राधिकरणम् मन्त्राधिकरणम् एर । प्रथतामित्ति ते इन्पर्य ! यौन व्रते स प्रथयय । विभिदैयद । पुपम सामान्यर्पतीति, रोखीति शब्द मैनेय, गुणगादात् । अय वा 'तदाचष्टे' इत्येव मुन्स र्मा, महो देवो न यानाविभेग इति मनुष्याधिकारामि- मेव प्रथपनीयर्यमाश्रिय ममनसुद्धधा सिद्धा सुति । प्रायम् । तत्रया नस्वारस्तनी हसदन्तायटी पाशाखा अविरुद्ध परम् । ३६ ॥ शैवाल्येशी नदी इति नगा स्तुति । यहसमृद्धये भाग्यम्--पटन पदनियमस्याथरसादविशिवार्या माधनाना चेतनसादृश्यमुपपादयिनुकाम आमरणशब्देन माता इति । काममनर्थको नियमो न दृश्मप्रमाणम् ! शुपत्ति 'ओपधे श्रापबैनम्' इति, 'शृगोत ग्रामाण । नियतोचारणमट्याथेति चेत् , अविरुद्धा मदृष्टकल्पना इति । अव पर प्रातानुगामानुपचन भविष्यति, पना- असपक्षेपि 1 एन प्रयाप्यमानमभ्युदय मारि मानीति । चेतना गन्तो प्रामाणोऽपि शृणुयु , किं पुनविद्वारोऽति या--अहणर्योशारणादिनोऽपि तन्नियमात् अपर ब्राह्मणा इति । इत्य वाचेतना अपि प्राण आमन्यन्ते । मरदय म पनीयादृष्ट तममापि भयापन नियमाद्रवि या-- 'नत्यारि गृहा' पति रूपकद्वारेण याग प्यतीत्यनिरोध । एतेन मम्यादिनियम प्रत्युत्त । स्तुति पर्म काले उत्साह परोति । (भाष्पकारीय सरवपि उपाया तरेण विशिष्टानुपूर्वीकम प्रविशेषाम्नानाप्पाग्याने प्रदेशविरोपाचागात अशार्थ वापसे अपरितुष्य दुपायान्तर निवृत्ती नियमाणात्र कल्पनया सिद्धार्या श्वयम यथा व्याचष्टे- ) होने वय पिपुपति होतुराज्ये भिधानम् । विनियुन । तम्य च आमेयत्वादहश्च आदिन्यदेयनर सप्रेपे कर्मगर्हानुपालम्भ सकारत्मात् ॥३॥ मनपादादिन्यरूपेणामिस्तुतिम्पयते । तत्र चत्वारि गुना भाष्यम्-- अप यदुनम् 'प्रोक्षणीरासादय ' इति इति विमयामाना ग्रहणम् । सो असा पादा इति सुद्धबोधनमाम्यमत उधारशाददृष्टमिति । तन । वर्त यशीनोष्ण वर्षाकारा | द शीर्षे दत्यानाभिप्रायम् । सप्त मित्यपि निशाते ऽनुदानाले स्मृन्या प्रयोजनम् । उपाया हस्तास इत्यश्वस्तुनि । निधा गड इवि सपनाभिप्रायेण । "नरेणापि सा प्राप्नोनि । ओऽनेनोपायेन कन येति | पुपम इति पृष्टिनुरलेन म्युति । गेरतीति सनयिरनुना। नियमायमानानम् । मस्तारस्यात् । सब रोक्यसिद्धेमहान् देवो मानानिश इत्युत्साह- चा- येय सौपे ' बनीदनीन' इत्पन युद्धोधना | मरणोपकारेण सर्वपुम्पहृदयानुप्रवेशात् । एवमनेन समयान् अभिधानामगहाऽभिहिता साऽप्यनुपा म 'मागंणास्ति तारसमसामयति । म्मरणमस्कारार्थयात् । बुद्धीना हि क्षणिक्यास्ताच्याप गुणाट विप्रतिपेध स्यात् । ३९ ॥ पातजाना न प्रयोगकार यावदरस्थानम् , तायश्य भाष्यम्-- 'अदिति इति गौण एएशन्द । फेनचिद्धयानादिनानुमघाने क्त ये मनो नियम्यते । यतो न विप्रतिषघ । यया त्वमेव माना पिनेति, तथै अयवा ससाम्यात् इनि । यदि हिबोध एवार स्वददैयाले एलो रुद्र, तद्रदेवत्ये शन एटा इल्य निठने ततोऽनकारात मनेन् । दह तु तदीयमस्कार-| विरोध । मानावस्यानात्तदभि निद्वारेणासि ज्ञानोत्पत्यसमा इति वा-- अदितिवारदिनिरिति । नार यादीनि विव न मानर्थक्यमू। शितानि । कि तहि १ मदिती प्रमादिन यायाम विद्य अभिधानेऽर्थवाद ।३८॥ माननिप्रतिषिदधर्मोपादान सुत्ययम् । गुणमादेन माप्यम्- ' चत्वारि गृगा' इल्पसदभिधान गौण जौटम्पविकरणपसनाने पोजयित य । शन्ट | गोणी म्रूपना, प्रमाणपत्लान् । उचारणाद विद्याऽवचनमसयोगात् । ४०॥ एएमममाणम् । चतस्रो होत्रा नाणी रास्य । यो यस्य भाष्यम्-यत्तु अर्मालेऽयहन्तिमन्येण माणश्यो पादा इति सबनाभिप्रायम् । देशर्षे इति पत्नीयजमानौ । पूर्णिमायहन्ति प्राययितुमिच्छनीति । अयशसयोगा, मत हस्तास इति सदाम्पमित्रय 1 निषा पद इति | न यज्ञोपकारायरसमागचिमिच्छति । ननु प्रमानान । न ·- - - । , . मन्त्राधिकरणम् मन्त्राधिकरणम् भ्यागोरापासश्च परिचोदित । उगते । मौर्या-श्रुनिसामान्यरूपेण विशिष्टार्थप्रत्यायनार्थ मन्ना प्रयुक्ता व्यसायनानभ्यास , दुहत्वाचामराम्यास. ! तलेन चासदादीना तदनुल्पाऽनित्यार्थप्रतिपचिर्भवति या-- यद्यपि पूर्वनक्षे: यमभिप्रायो नोपन्यस्तसथापि प्रत्ययढिलार्थमेव नाऽऽर्षस्सरणम् । तर उपारयन रामानुपन्यस्यते । यदि हि स्वाध्यायालेऽर्थवननमुप स्मरन्ति । यथा कि भूतायो नाम पश्चिदृषिर्जयमरण युज्येत ततस्तदा श्रीयेत । न लेनमस्ति, कर्मभिरमयोगात् । निगकरणार्थी सृण्येवेत्येवमादिना सतनाश्विनौ तवान् । तदनभ्यामस्तु प्रोखणादिवत्सोर्यात् । 'भूताश अश्विनो काममा ' इति चान्ते सकीर्तनाचस्या सत' परमविनानम् । ४१॥ ऽऽपमाचिन सत्तमिति च द्योतितम् । नर मुखि भाप्यम्-- बिधमानोऽप्यर्थः प्रमादारस्यादिभिर्नो | अङ्गा सरणसाधनत्वात्तमहन्तौ धन वा साधू इति हप्पो परभ्यते । निगमनिकतच्यावरणरशेन धातुतोऽयं कल्प | अर्थात् कुञ्जये। आकारस्छ दसि द्विवचनादेश । नादि पितयः । यथा सृप्येव जरी उपरीत् ' ( ‘गुण्येय वान्यर्थ जृम्भमाणावष्टा प्रदरणयामृतौ लभरी । तुरीत जर्मरी नुरीत नतोशेष तुरी परीस । उदन्यनेय दिसन्ती । नितोशतिर्वधर्मा तत्कारिणी नतोची योहारी जमना मदर ता में बगनजर मरायु ।। ' रस, १० ताविर तुर्फरी स्वरमाणा हिसकानिति वा । परीका २.६६ ) इत्यामादीन्यश्विनौरभिधानानि द्विवचनान्नानि शोभायुतौ । उदन्यति पिपासायं , तर जातो रश्यन्ते । अनेन 'यश्विनो कामममा. ' इन्याश्चिन । उदन्यजी प्रावृपित्री चातको । जेमना उदफनन्तो नेम मरगम्यते । देवताभिधानानि च घटन्ते जरी | शब्दारमादिविहितो मत्यर्थीयो नप्रन्यय । नो यथोदक ज्ञापनमा । अयप्रसिद्धपा च लेनिनार्थेन लामेन मत्तो भनतम्तया यो मदे तो मे गरायु मगयु विशेप्यते । एव सर्वत्र जरामरणधर्म अर्थात् शरार अजर अमर च कुख्न या--- यत्तु पर कारणावियित्वमुक्त तदयुक्तम् । मिति यायशेष । नय यासार्थ , यो अस मत एवार्यस्य पुरुषापगघेनाविशानात् । तर चार्थपकरण चौदिताविव युझरी सर्वतो जग्ममागौ शत्रणा मुत्त देषतापनिगमनिका याकरणज्ञाना यधिगमोपाया । निहन्ता भवतो हिंसो इस च हिंसन याप्तौ दायेण पा क्षेत्रमयमेव परिपालनम् । यथैव न म्याकग्णेन च दोभेते नातकाविन चोटक्लामेन मदाटतीयेते लावु नित्यपदा चारपाने हिपमाणे रोपरिसरादीनामुपायत्वेनो- मारपि जर'मरणयो. युपिताविवाजारपस्यामरत्वम्य वा पादानम युत्यनाथ रेव पदोत्पादनमित मन्यते। तपाइम मीतायनरममर मे शरीर विधत्तामिति । ' अम्या निन्यायप्रतिपचारार्थोपाख्यानमनियादाभासमानमु त' श्यगस्त्यापम् , तेन रिलेन्द्रोऽमरस्य धन प्रार्थित , पायर प्रनिपाठे । तर यथा कश्चित् याचशाण पद तया नोपरितन्यामृति 'वन न त रयिं दा' इनि तदायवादीना चेतनाममाध्यम्य विशेषबाधादियारार, अयते । तदेयास्यमध्यनुषङ्गेण ट्रष्ट यम् । स च न्दोम निस्श्यति एलेनैवमुक्तोऽयमैच मन्याहेति, यथा च पूर्व । द्विवीयेऽहनि मनपाये शस्त्रे यिनियुक्त | राम अम्पा पोत्तापक्षवादिनी व्यवहार्य कल्यितो एवमृष्याय । इति । अमाशब्दोऽयर माहित्याची योऽमात्य इति विविषया कल्पना । अयरा परमानैवेदमृपिभिस्तयो । माति, सहायवीयम्यस् मा त इद्र, ऋष्टि. आयुप सम्, न तु समयरेख कन , तदानीं या पुरुषान्तरेय विदोष पाणिक्षेप्य , अग्मे इति अस्माकम् , सनेनि सत्य वेपामानिन । कि त । यथायावेऽपि कधि पुराणम् , अम्व तोयम्, मन्नो जुनन्ति विपन्ति ) भनि शारिरचाया तदर्थ याक्यमुपादित्ममानसदर्य सम्प पिदित्युपमार्थो दि रम, अरसे मुरतणे, उगान् मपशेष याऽन्यदीप स्मृता स्वयाक्यम्याने प्रयुट्ने, दीप्ता, गाप दस द्वीप पनि मयासि अमादान । वान्ययेन चान्ये टदर्पमवघारपन्त्रि, एपनिहापि वेदार्थ याक्या तु प्रथमन्दीयोदितीयचतुर्थयोथ पदाना विद्भितशमिटान्त कर भावादिमि. यात्माययाझा गंगप । म सेत्येतातितो याद तृतीयारे . .

·-- । । मन्त्राधिकरणम् मन्त्राधिकरणम् कन्यो । शुष्वतृणे दीप्तोऽमिरिस या झ्यते तर सह. पेऽपि मन्ने अनेकदेवतान्तरपदप्रयोगे सति तद्देवन्य पप- चारिणी नित्यमुष्टिसा वल्लभा सा तावत् वप्रसादेना | देशाभावात् । प्राधान्याभिधान च नार्थपरत्वेन विनोप- स्माकमेव । ये:प्यमी पुराण जरं वृष्टिरूपेण पिचिपन्तः पाते । आप इस द्वीपमन्नाद्यानि धारपन्नि र प्रियसयाले कहः। ४४॥ ऽपस्माकमेव । स समेव साधारणद्रः सनमरज न भाष्यम्--दर्शनं च वियशिवायनामेव भवति । कान्ट देहि। 'एकपा प्रविघापित' सीन्टस्यैव स्तुतिः । किमुहदर्शनम् ? ' पिता वर्धते न माता' इति । न्यन्ये ('एफया प्रसिधापिरत् साकं गरासि निगतम् । इन्द्रः वर्षते इति गम्यते । प्रत्यक्षं कौमारसौचनस्याविरधन्ते सोमम्य कागुका ।। ' स. ८1७७/४) । एफेन प्रयत्ने- मात्रादयः । शब्दो न वर्धते इनि ले । का पुन. ग्रन्दस्य नापियत् साक योगपरेन, राराहि पानाणि सोमस्य पूर्णानि वृद्धि. ! यद्विवचनमहुवचनसयोग । इन्द्र. काणुका पामरमान' रामशब्दम्य डान्दयो बा-- दर्शन 'न माता वर्धते ' इति । अथेच वर्ण पापया, आकारम्नु विभक्त्यादेशः, अथवा | पुष्टयादिवृद्धेः प्रत्यशत्वात्प्रतियधामभवात् 'आनर्थक्या- नान्तमानीत्शदसः (नान्तमानि - प्रियाणि इति दुर्गः । त्तदोषु' (३।११९५१८ ) इति दान्टे विज्ञापते । तनापि कान्तं प्रियं क उदकं सोम रसात्मकं येषु तानि इति सु) स्थौल्यादिवृद्धयसभवादधिकार्थवाचिलेन दिनचनबहुवच- निम्नोता. काणुकादादयितया योजनीया । तदेव | नयोः प्रतिषेधः । स चार्थपरने सर्वपशुविशेषणमानापा- सर्वन मनिन्धकारेणाभियुक्तानामर्थोत्यभोपपत्ते प्रसिदः | दिसाया सन्गामाम्ल्पते । या चान्यपदवृद्धिमद्भापतीति- तरायांमावेऽपि वेदस्य तदम्युपगमासिद्धमर्मतम् | रिय च । यद्यपि मानृप्रभृतीना पारात्सिन्धिभेदादेव उत्तश्चानिससंयोग.1 ४२॥ च भेदसिद्धेग्नाल संदेवानुमानि तयापि न्यायावगता- गाप्यम् --- पर तु शुतिमामान्यमानम् (१।। | नमकीननान्यायादितेपूड्सप्रथयात् प्रतौ विपथितार्थता ८३१) इन्योति । विशष्यते । अगमा तु तदृष्टमविनरेन माध्येत । तथा वा- परं तु श्रुसिमामान्यमात्रमिति । यत्रमान- 'बयप्यन्यदेवत्यः पशुरानेय्येव मनोता कार्या' इत्यूह- स्तावप्रार्थपिता इन्द्रध प्राय॑मानः सर्वदाऽस्ति । पीकटा प्रातिदर्शनम्, एवम् ' उताणा वपानाम् । इत्येवमादीना नाम यपि जनपदास्तथापि नित्याः । अथवा सर्व | यथार्थमूहितानामेच आम्मानमपि विवक्षितार्थ मवियाग । गोरस्थाः एपणा. पीपटा । प्रमगन्द, कुनीदमृत्ति , सतरया प्रास्तपदत्यागे अन्यरूपने च अदृष्ट हि प्रभूततरमागमिष्यनीय ददाति । नीचाशातः करप्येत । पण्डः तदीयं धन नैचामासम् । तच्च सर्वमषनागभून विधिशब्दाश्च | ४५॥ नेपा मण्यमत्तेस्तइस्मामाहरेति । शेष गतार्थम् । भाष्यम्-- विविधन्दाश्च विवक्षितार्थानेर मन्नान- लिङ्गोपदेशश्च तदर्थवत् । ४३ ।। नुयदन्ति शत हिमाः शत वर्षागि जी याममित्येतदेवा: भाष्यम् -- 'आग्नेय्याऽऽनीध्रमुपनियते' इति विघा- | ss' इति । नाद्विधिनार्थानामेय मन्त्राणा भाति सिगनोपदेगः । चा--- विधिरेव च माह्मणागिधस्तवना पर्यायैरन, यदि तेमिप्रयोजनास्तरने, मानेच्या नामिशब्दमान- ययान्यापाननिर्मननादिभिश्वार्थप्रकाशनपरत दर्शयति । धानात् । अर्थानाश्रयणे हि म तदनर्थक म्यत् । तसाद्विपश्चित- वा-- आनेयेत्यग्निता देवतया लिजेन तदभिधान- वचना मन्या. इति सिद्धम् । सामान वा य उपदेश. स तदर्याहता मन्त्रय योत भा-- 'यदि शर्यदेव स्यान्मन्नाम्नानमनर्थ- यति । देातावद्धितो होए सर्गते प नार्गप्राधान्येर गमः | पम् । प्रत्यायनादृष्टं चेत्तदुच्चारणतो परम् ।।" अामयनि सा सभ्य देवता नाभिधानमात्रेण । एक्देव- | अगाभिधीयते- 'यम्य दृष्टं न लभ्नेत म्यान नम्या- ·। न विचार। मन्त्राधिकरणम् ३११२ मन्त्राधिकरणम् दृष्टकल्पना । अनुष्टयम्मृतेश्चेह मन्त्रोच्चारणमर्थ-, साना नु ऋगराभिन्यक्तिरेव दृष्टं प्रयोजनमर्या यत् ।। स्मरणं च प्रयोगार्थ प्रयोगाच फोदय । भानेऽप्ययाहतम् । अन्सामा बदृष्टार्थत्वमेवेसन्यत्र एवं दृष्टार्थतालाभानारप्टपरिकल्पना ॥ तस्मा- चिस्तरः । न खेतावता सर्वत्र अदृष्टार्थतम् । न प्रकाशनेनैवं मन्त्राणामुपारिता । उपायनियमा. च मन्त्रागा नियमेन पाटयय॑म् , तदसलेन मन्त्रैरत देव चष्टपरिकल्पनम् ॥' सनयमिनि नियमकल्पनात् । तम्य चादृष्टफयत्वेऽपि मोम-संगतिः- विघिसमभि याइत-अबाद दोष, २ सामदेिव तनय मन्त्राणा विनि विचागनन्तर अवसरसगन्या तदसममियाइतमन्त्र योगसिद्धो पुनस्वेषा इचिदिनियोगक्षण व्यर्थमिति | याच्यम् । गुणपरिसर पार्थक्लेन सार्थक्यान् । तहि, वि--' मन्ना उर प्रपन्वेति किमदृष्टैक्इतर । अर्थमा भन्यादाने पिन नतुणी मन्नागा रिटेन मागेप्न पुरोदारामथनादेध भासका ॥, ब्राह्मणेनापि मासमानाना प्रापकप्रमाणात् पूर्वमेव प्रवृत्तेन ' हा तदानात् मना पुण्यै देतब. 1, न तद्भानस दृष्टत्वात् चतुर्मिरधिमादत्ते ' इति वचनेन मन्त्रमयोभयपिविष्टा- हर घरमष्टत." दागमाबापा रिहिताया एतदूचनामानेऽपि मन्त्राशा गुरुमतेन-- ‘मन्त्राझणयोगा कल्हो विनि आदानस्य च प्राशिसभवे एतदूचनप्रवृत्तिपजिशामाया योजने 14 न मरिगतिमार्थमनुवतीवरद्यत ।' रामुचपल्यचनु राख्यास्पगुमाप्तिरिति निधीयते । मा-- मन्त्राणा धमाधर्मयो. प्रामा पमस्ति न षेति तथा गिलावेवानिवयगानभृताश्वरमनादाने प्राप्यमानस्य चिन्ताया न तावद्विधिन प्रामाण्यम् , तस्य द्वितीय । मनरय तत. पूर्वप्रवृत्तेन ' इमामगृणन् रशनामृतस्याय निराकरिष्यमाणत्वात् । नापि सावायन अर्थवादयत्, । वाभिधानीमारचे ' इपनग वचनन गन्नविशिलादाने नेपा हि सनिहितेन विधिना पदैयाम्पत्यात् युक्त 'अश्वरगनाद्गत्वेन चिहिते पूरत फजिज्ञासाया गर्दभ म्बसमर्पितप्राशरत्यान्वित -भावनाविपयशाब्दज्ञानजनक , रशनानिवृतिरूपशेषपरिसरश पलम् । न च फलन रखम् । गन्नाणा नु दूररपा पदेकनाक्यपापको न 'परिसलाय स्वाहानि. परार्थकल्पन प्राप्तगाध इति तद्विघया प्रामाणसमन 1 गारि प्रान्त स्वातन्त्र्येग नैदीप्यम् । अधाभिधानीसबन्धस्पस्वार्थस्यैव विवेकवान्, वाक्यार्य , पदार्थविधनोपस्थित बात् । नाप्यर्थमारवत्वेन अन्यनिवृत्तिरूपपण्यस्य अर्थसिद्धत्वेन अक्ल्पनीयत्वात् , प्रामाण्यम् , अनधिगतार्थरोक्लामावेन तद्भवात् 1 प्रापप्रमाणस्याप्रवृत्ततया प्राप्तवापामावाच्च । अत एवं साममत्राणामर्शमान यापार्थस्याप्यनुपानेश्च । न उ या मागणवृन्युत्तरमेव गरिसख्याशास्त्रस्य प्रवृतिः मामायामानेऽपि स्मारकत्वादिना प्रयोजनववमानाङ्गी यया- 'पच पचनसा मत्या.' इत्यादी गगत प्राप्त नार, प्यानापापान्तरेणापि स्मृतितिको नियतमत्वा पञ्चनसमपुणे पञ्चातिरिक्त परिसख्याकग्णं तत्र तत् । म्नानौया । प्रयोगसमवेताम्मारकेषु स्मृतियेय । पनापि च श्रौती परिसग्या यथा 'नात बदैन' पाच्च । अतोऽधिकारात्यप्रकरणादिना अागतम्वङ्ग इत्यादौ तत्रापि न तत् । तदेयं मन्त्राणाममारकरवेऽपि भावनाया मन्यागा उच्चारणमात्र अदृष्टार्थ विधीयते । न रचितिनियोगवैयर्यम् । न चैवमपि प्रामाण्यायोग, स्वाध्यायविधिश्वोच्चारणोपयोगिप्रयोगप्राशुमावफपठषेत्र याथार्श्व गुणस्यापिघाशात् । सामारिगर्वमन्वसाधारण्येन अभ्ययन वियत्चे इति न वश्विदोष । इति प्राप्ते, अभिनु पटायनिधया । या शाब्दयोधं प्रति कारणी. घीयते । दृष्टे समस्यदृष्टवल्पनाऽनुसत्ते. प्रोगसम- भूतज्ञानविषयत्वाच्छन्द प्रमाणमिति सर्नदर्शनमतं वया वेताम्मृदिरेव समबना मनाणा प्रयोजनम् । असंभवता पदार्यज्ञानम्यापि कारणवान् पदार्थोऽपि तयेत्यपि ब कामं मारपदृष्ट प्रयोजनम् । शुक्रठे तु तत्रापि मन्नाः शक्यः । अथ मन्त्रविनियोगविधौ मन्त्राणा पदार्य अप्रकाशनाया. प्रकाशन परमदृष्टायमिति यन्तुम् । वात् युक्त प्रामाध्यमिति । थप्नु वा प्रामाण्याभावेऽपि ·मन्त्राधिकरणम् ३११३ मन्त्राधिकरणगुण प्रयोजनवत्त्वगममात्रेण स्वाध्यायविध्युपपत्तेन पश्चिदोषः । । विधाययत्त्व नास्ति इति विधिमन्याधिकरणे (१६) प्रयोजनमर्थवादवदेव स्पष्टम् । उक्तम् । सोम. १०२।१. नियमविधिप्रकारच सो. मण्डन-- मन्यस्यार्यों थियक्षितः ।' ऽपि कौस्तुभे मन्याधिकरणे प्रदर्शितः । भाद. ४।२।९. शंकर-- 'मन्त्राणाचप्रमाणना। • मनोतास्यामिशन्दे देवताचानिमनीतापदसामानाधिकर- . मन्नाधिकरणम् । मन्त्राणा प्रयोजनविशेषः पेन लगाङ्गीकरण इत्युक्त मन्नाधिरणे । को. ( मनाधिकरणं वश्यते )। [अर्थशादाधिरणे तु] | ।।६।२१, • मन्चेष्वपि हि अभ्युद्यारित्वं मन्नाणामपि प्रयोजनबच्चात् प्रामाण्यास्ति इत्येतावत् तनियमविवेरेव प्रमेयम् , न मन्नाणाम् । अन एय सिद्धम् । शा. १॥२॥१. मन्त्राधिकरणे न्यर्षयाद-मन्नाणा पदार्थविधयेय प्रामाण्यं इत्युक्त मानाधिकरणे । प्रचोदित- मन्नमारित - द्रयदेवतादियुक्त नामावच्छिन्न- | ॥३॥६।१२, * यथा च नास्य वाक्यम्य (' यद्य- धारयर्थभावनाख्यधर्मपमिती अपंचादाना प्ररोचक्तयेय पन्यदेवत्यः पशु आमग्येव मनौता कार्या' ) बायपा. मन्नाणामपि स्मारकतया प्रामाय सिध्यति । मोम. पिशो अहनियर्तसं तस्य प्रकृती अन्यायनिगदपेन रा१. * मन्त्राधिकरणे 'उक्तश्वानियसयोगः' अनसत्तत्वात् किन्तु उत्कर्षनिनसत्यमेव, तथा मन्ना- (११२१४४२ ) इत्यय कल्पाना प्रवाह नित्यतया नित्यः | विरणे एव प्रपस्चितम् । ३।३१७११४ पृ. ३५९. ब्रह्मयज्ञविधिविपयत्व प्रपश्चितम् 1 कु. २३७१०. * शसतेः प्रयोक्तृगतशाग्दनोधप्रधानले, पूर्वपूर्वस्या. * मन्त्राधिकरणे ऋड्मन्नेऽपि अनुपाङ्ग उक्तः । 'अम्यक् ऋच. अर्थावबोचे ग्यागृतविचम्य प्रयोत्तुः, उत्त- सा ते' (उम.१।१६९/३) इत्यम्यागृचि, उपरितन्यामृत्रि रोत्तरस्याः कच सात-गानुपपत्तिः इत्यादि मन्नाधिकरणे 'स्व तू न इन्द्र त रयिं दाः ' इति श्रूयते तदेव अनु- : अपोचाम । कु. १५६१०. " गुस्याांनुवादकत्व पण द्रपद्य इति (ला पृ. १५७) । वाल पृ ६०. | अपि अनभिंगतसमुदायादिनोगकरवेन मामाण्योपपत्तिः * मन्याधिकरणे चेतनप्रतिपादपेषु मन्त्रेषु तत्स्तुत्याना | मन्त्राधिकरणे उता । कौ. २।२।३।३, ० समील्नादि- देयतानाम् , अचेतनप्रतिपादनेषु नदमिमानिदेवताना | विधिप्पपि न बृहद्रयतरत्यादिविषशा, किन्तु सचत्र- शाब्दबोध., न तु प्रयोक्त. इति अवोनाम । कु. २।। सोनारग्मीभूत-गुणाभिघानजन्यावान्तरापूर्वसाधनत्य- १५।४३. * मन्त्राविकरणे तु अर्यप्रकाशनरूपदार यु-विधा तयुक्त मन्त्राधिकरणे । ३।१४।८. चनुर्मि- त्पादनेन मन्नाणा स्मारफतया प्रामाण्य सिध्यति इति रनिमादत्ते' इयन पचयशिष्टमयानुवाद पनाय नमः ग्युत्पाद्यम् । सोम. १R१ . मनाधिकरणे प्रथन- | हरि मान्नः मन्त्राधिकरणोतागुणविपित्वाशेपेण पूर्वः मन्त्रस्याऽऽपर्यवेऽपि प्रयनस्य आध्वर्यवत्यसिहयर्थ पक्षः । सोम, १२।३।१४. . न चैव पदाच्याहाये प्रथने विविरजीहत । रसायनं. पृ. १४६, ७ मन्ना- | पपत्तावपि ( ' स यशपतिरागिषा' इत्यन । अया. धिकरणे मन्त्राणा अभिधानार्यस्त्वमुक्तम् । मु. पृ. | चम्प पदम्य ध्यानेनापि स्मरणोपपने., नावश्यमुच्चा- ६८८, उमारणमानप्रयोजनत्वं च निरसम् । पृ. | रणोपपत्ति । मन्त्राधिकरणोचन्यायेन पठिन- अगुष्ठयार्थप्रसाशनमामय्य मन्त्राधिकरणे | मन्नविय अध्याहृतान्नष्वपि प्रयोगसमवेतार्थप्रकाशकेगु स्थितम् । कु ३।२।१११, * अर्यामिधानसभणद्वार | उच्चारणोपपनेः । को. १९८५ ०. ० यदपि च सयोगान् मन्नेषु नुशेषत मन्त्राधिकरणे व्यवस्थापितम् । सनवाक्यम्य ('सृष्टीरुपदधाति' इत्यस्य ) अर्मवादन्थे ३।२।१।१ . ' चखारि शृङ्गा' इत्यस्य तु यिपुति , सनिहितविध्य तराभावेन अर्थवादत्यमेव न निर्वहनीति, होतुराज्ये प्रयुक्तस्य योऽर्थ. स मन्त्राधिकरणे व्याल्यावः । तदपि आपानत. 1 ' अर्थवादो वा' इति मन्त्राधि- २१२।८।२४ पृ. २७० . 'देवा व याभियंजते ददानि | करणगुणसूत्ररीत्या प्राकरणिकविधिविधिसमृष्टिमन्नाणा- च' इत्यादिमत्राणा पच्छन्दादिना विधिशक्तिपतिक्षात् मपि भिनदेदाकानामेव वृत्तवाक्यस्य स्तायक्वोपपत्तेः । मी, को, ३९० . H .

·क मन्नाविकरणन्यायेन मन्नार्थप्रतिपत्तिः कु ११७/१९११६ * मनगताना पदाना । क्रियान्वय कल्पनास्पो विपरीय पश्चाद्भवति । सु पृ मन्त्राधिकरणन्यायेन प्रयोगकाडे अर्थाभिधायस्त्वेन | ११०५. विध्युपयोग. । कौ २११६७१३२, तत्सिदिजाति मन्नाभेदे सत्यपि पाठभेदात् विषयान्यम् । गुणाश्रयाः' (१।४।१२।२३ ) इत्य तस्यैकसूरत्वेऽपि पाठभेदेन हि प्रयोजन करपयितन्यम् । वा. ३८१५ मन्नाधिकरणपूर्वपक्षसूनयन् (तदर्थशास्त्रात्-मन्ना ॐ मन्त्रार्थः यस एप तन मनाचिरनर्षिका । नर्गक्यम् - ४३१ इनि सूत्रवत् ) प्रत्येक प्रथमान्त भा ११।४।१२।०२, . मन्त्रार्थ अनुरुभ्यो नोदक सूत्रोपचासो व्याख्यामोकयार्थ न विरुध्यते । ११४॥३३मलाक्षराणि । अर्थपगणि हि तानि न स्वरूप २३ मन्त्राधिकरणभाष्ये लिनविनियोज्यमन्त्रप्रका- प्रधानानि । ९।२।६.* मन्त्रार्थान् यथाविनियोग ४पम्य यज्ञपतिप्रयनस्य पुगेडाशमयनफलाय निराकृतम् । मन्त्रविदो वर्णयन्ति । वृहती शरा७२४ पृ. २७०, पराकम . ४८१, अर्थवादानामायवार्थपरत्याभावे * मन्त्रार्थस्य यत्र नानात्व तत्र मनस्य आवृत्तिभवति, • विधिगन्दा च ' इति मन्त्राधिकरणस्थगुणसूत्र. यया अग्नौ लोपृणाया । भा, २१।४।१२।४२ विगेव । कु. १।२।२।१८. मन्त्राथाधिगमोपाया । अर्थ-प्रकरण-मुक्त- * मन्त्रानुसारेण आगाड्यामापे पदार्थस्य सकोच देवता-आप-निगम-निरुक्त व्याकरणशानानि अघि अयुक्त । मन्त्रो हि अनुष्ठानकाले पदार्थ प्रकाशयन् गमोपाया । वा. १२।४।४१ । अत्र सुधा- अर्थ पदार्थशेष । न च गेषानुसारेण शेषिमकोचो युक्त । मामय पदातरसामानाधिरण्यादियोग्यता । मारण परानम : ४३११, १ मन्त्रानुसारेण निराकाशस्य प्रक्रम । भून देवताज्ञान अव्यक्तलिङ्गायामृचि देवका विधे सपोच इन्द्रपीताधिकरण निराकृतः । ४३।१, ज्ञानहेतु वेन अर्थज्ञानोपाय । आर्पशानम्य अह मनु * मन्नानुसारेण वि. पवसाननियम । ४३१२ रभव सूर्यश्च ' इत्यादौ अम्मदर्थमानहेतुत्धेन अर्थशानो- मनान्तेन कर्मादिरानिपाद । भा २१४१९॥ पायत्वम् । पृ१११. ५३. * मन्नान्तेन कर्मादिरानिपात आपारे दर्शपूर्ण- * मन्त्राणप्रतिपति मन्त्रायोक्तुळ मन्त्रोतु मासपोः । १२।३।१२।२८. मीको १८५८ वैति विचार । मन्त्रभागम्य कृत्म्नस्य विवक्षितार्थन यासारे मान्नेन.' इयत्र अधिकरण द्रष्टव्यम् । सिद्ध मन्त्राजिवाणे (11८३१-४५) * मन्त्रान्तेन कर्मादिसनिपातो वसो रायाममिचयने । अत्रेद प्रतिभाति । अस्मिनधिकरणे तदर्थशास्त्रात्' १२३३११।२६-२७. मीको. पृ ४७ अपिचयने श्गादिपञ्चदयागि सूने मना अर्थसपायन्न इत्ये वसोर्धारायाम्०' इचन अधिकरण द्रष्टव्यम् । मन्नान्ते तावत् अवगतम् । मन्नार्थप्रतिपत्ति मग्मयोक्तुर्वा कर्मप्रारम्भ परणमन्त्रेषु । १२।३।१०।२०. मीको मन्नश्रोतुर्वा इयेतनु सूत्रामात स्पष्ट न निर्धारितम् । पृ १३६४ 'रणमन्त्रे मन्नाने कर्मप्रारराम , तन अनुष्ठानहेतृभूनानुऐयस्मरणार्थव करणमन्त्राणा वदन्तो इत्यत्र अधिररण ट्रायम् । भाष्यवार्तिकादिन मनमोक्नुरेन मरजन्य मान्द | बोध मन्यन्ते । नत्तु वय न मष्यामहे किन्नु ओतु. • मन्नापचारे नान्यो मन्त्र प्रतिनिधीयते । न व ग-यामदे, शब्दोच्चारणम्य पर प्रत्येय शाब्दबोधवन शब्दम्य पतिनिधि | भा. ६/३-1१८. कत्लखाभाभ्यात् । नहि स्वस्मिन्नेव शाश्वोधाय वाक्य- • मन्त्राभिधेयनानगति प्रसिद्धक्रियान्वयस्य प्रपोग अर्थवान भवति । या तदर्थावरोषस्य शब्द (पुरुषम्य ) प्रथम माति, तथापि प्रसिद्ध क्रियान्वशामि प्रयोगात् पूर्व यवश्य भाषित्वात् । नहि अशुद्धेऽथे धानमामाभवान् मत्रम्य प्रसिद्धक्रियान्वयपदार्याभिः | वाक्यरचना बुज्यते । मत्रकारोऽपि 'अतिशिरतु धायित्वाप्रतिरतो ध्रुनाइयात्ययानुपपाया माभिधेयस्य | आषार्थ' (२४॥२२) इति लक्षिम्य वैदिक्स्य च ·मन्त्रार्यप्रतिपत्तिः मन्त्रार्यप्रतिपत्तिः 1 पारपन्य अयोधं निविदोष बुयन् धोपुरेल मन्न | नि: होः प्रत्यूचं अर्था पोषः कपमपि समाति, शादोधं अम्युपगच्छति । अन्यथा सो प्रोतः शान्द- | वनगराने तत्वावशेषमानचित्तम्य उनगेतरम्या! योषः, मातु उपारयितुः इति पम्प्यापरोः । र: गोतस्पेन पुरणामंगयात् । तत्तत्स्नुन्यदेववारा पर रिव भौरेय मन्यतः शान्दोधः इसपमः मन्त्र- प्रत्यन अारोप तु न शिगिन् विरप्यो। गायर स्पष्ट सभ्यते । माग दिन मन्त्राः किन, दानाम्य तृतीये 'मनाशा परमार्थामन्याने रोपारियया. 1 तथाहिं, ' योजे या इत्पर्य मम. कांदिसंनिपातः म्दान् साम्प पचनापत्या' ( १२॥३॥ यातदने चिनियुक्तः । तम सात्तात् रागन्दाय १.२५) नविकरणे फरगमन्त्र मन्त्रान्तेन मादि. शेकविरा पिनियोगमाप दाने जिगदी मनात विसन्तितः । मन्त्राथग्मरणग्य मोक्नुगताप इत्यध्याहार्यम् । भारो मति गधने प्रथमा 'मोधनं च अनुष्ठान नुत्ये न आदी मन्त्रोमाग नत. अनुष्ठेयाथ- शनिवारणसंग विहिल । पोधनं शरणम् । 'मेसा माण ततः शनं इति प्रमः स्यात् । ताप अनुष्वे- ऊ रागिद्धि' इति गारा प्ररि साप्पोदशः। यार्यगरणेन म्यादित गात् ५ मन्त्रान्तेन कर्मादिनानि- मन मयुआनो सापयति । तयारया शागा भगु-पातो पटेत । मन्त्रोपदे तागा पण मन्त्राः शान्द- जानाति । वागशन्देन हि तदभिमानिनी देता प्रोपाम्युपगमे तु न यिधिः । न न सं सति अभेदेन उरनी । ततम ऐटनर तापनम्य करणमन्को अष्टाघरवारनिः । देवनागनशान्दोघम्य परवान्दयो न कियो । 'मानमामिपादेश मन्त्रस्य अगुठानामापात् श्री वापर । देवता. विशेषानुगतिभ्याम् ' इसी यादगाम्ये ( १५३) गां सान्दोग धादायत स्वार्थररर्यभवान् , जपान- तदाबादौ च पटभेन । रोय रशसल्यादौ ममगारिमन्ने कमंगमयेतानभिधायि तौर अभ्युर- तुमपाद मेनन। गराप । २ च भोतृदेवनागनद्यालयोषम्य कर्य ननु देवतापिग्रहात्यादि नामे निरारिष्यने । हर देयवानामग्यात् पनि यान्यन् । तहि र निरारिम्पत उडम्म मायाला, न तु माता । लेऽपि पावर परप्रयायाना दृष्टयागुपतिः, प्रत्युत मूममारम्प देवनापिनहादिक अभिमा यनि-पसुद्धमायणगान 1 अनुमानादिना होऊ परम्मिन् भिमननति पाउति गविमरणे मानविणते। शान्दयोपण टारर इति चेन्, थेदेऽपि ग्यम्, देवा. सिंच, स्त्रोप्रशनीया कनः देवतास्नुतिपराः स्नुष्य-संधनाशिनिबार तम्य तदुपातेः । 'देगाना परिपूत. देवताः प्रपेन तद्गुगौषितः । म्नुति राक्यानां पुरय | मगीन्याह । यहा दंचि । देखना परिपतम् । अयो प्रत्येर रोषस्वम्प रोमिहायान् । दि स्तोना यथा वापसे मनिनोच्यादेदं परिष्यामीति । एउमेर तद्- गयपादिमिः स्तुत्य स्तोनि । त्यस चमत्यारं मयु: देवेभ्यः पतियोच्य पहिदानि । आमनो हिंसा' बानान. प्रसीदनि । नेदेऽपि तया मा पम् । न च समाविष्णू मा याममामिपमिन्याए । अशिः पुरस्तात् । सामानि गाउः शरमाणि च गिनु अमिायुमुदिन्य- | विष्णुशः पश्चात् । ताम्यामेर प्रविप्रोच्या याप्रामति' गणशेघ स्तोमीया अग्नीयाथ कचः शक्नुवन्ति फर्नुम् 'अहितारमिह त हुरे इति देवेभ्य एर प्रतिमोग्य अ आयाहि वीतये' इत्यादिबोधनविभक्त्यनुप- यशेन यत्रते' 'यदाह । प्रशानभं मेभ्य मन्स्यामि देवेभ्यः प्रजापतये तेन राज्यामिति । स वै प्रया। किंच, शास्त्रीयाणामृचा सानन्यं विहितम् ' मक्त. ब्रह्मम एस देवेच. प्रजापतये प्रतिप्रोच्य भई मेभ्य मन्याह' इति । पूर्वपूर्वन्या ऋचः उत्तरमुपरम | पनाति । न देवताम्य आध्ययते । वसीयान् भवति । प्रणवान्तमुरला अनिरतमेत उत्तरोत्तरप्या कन. पूर्नपूर्ण-सादिनाक्यशेषा अपि भा अनानाः । यास्तु मर्पमुक्त्या विरमति इति सातत्यत्वाम् । नहि एव | विशेषः । लोके वाक्यरचनस्य प्रयोक्तपुख्याधीनत्वात् - ·मन्त्रार्थप्रतिपचि. मन्त्रार्थप्रतिपतिः अशाते चावाक्यरचनायोगात् प्रयोक्तु. अर्थज्ञान अत एव च सर्वातोपसहरणाय प्रवृत्तेषु क्स नान्तरपकमस्ति । न तु तत्प्रयोस्तृतात्पर्यविषयीभूतम् , सूत्रेषु शापि मनार्थस्मरण अगतया नोपनिरझम् । परप्रयायनेच्छयैर वाक्यप्रयोगात् । मन्वाणा तु अपौरु- न च तेषु ऋषिच्छन्दोज्ञानस्यापि अनुपबन्धात् अनत्य पेयत्वेन नियसिद्धतया तत्मपोवनुरर्यज्ञान नावश्य- न स्यात् इति वाच्यम् । इष्टापत्तः । नहि कर्मकारे पति- कम् । तथा च अयुत्पन्नस्सापि मत्प्रयोगो न विरु- मन्त्र ऋम्यादिज्ञानं तत्र विवक्षितम् । शस्त्रीयानु ऋषु ध्यते । नहि वक्तुग्र्यवानमपि ओठवाक्यार्थबोथै प्रयोज- सानत्येन गम्यमानामु तदरुभवात् । किन्तु बहिर्भूत यान कम्। अयुत्पनपुश्प- शुकसारिकायुदीरित- बालिदासा- पितृपुरुपयोग्यताविधायक तत् । दिरचितगापद्यभ्यो पुत्पन्नाना शाब्दबोधदर्शनात् । बिच सार्प काण्दे चतुर्यस्य तृतीये 'वस्यै देवता 'देवदन घटमानय ' इत्यत्र मगेधने प्रथमा । रानोधन हविगृहीत स्यात् ता ध्यायेत् वपट् परिष्यन्' इति अभिमुखीकरप मापनम् । शान श्रोतरि, शापन प्रयो वावयनुदाहय इतिहासपुराणमन्नर्थवादपत्यायितदेवता करि । उतश्व अभिमुखीभूतदेवदत्तनिष्ठ यत् घटानयन- रूपध्यान अन विवक्षित इति पूर्वपयिन्ला आग्नेय ऐन्द्र जान तदनुपूर प्रयोक्तगत यापारो वाक्यार्थः । एव- इत्यादी देवता प्रतिपादकस्य अग्न्यादिशब्दस्य श्रवणात वियोधा मनोव्यन्य पदितीपा श्रोतृणा प्रयोकाश्च वस्य च प्रथमोपस्थिवस्य त्यागे प्रमाणागावात् , सभायमानोऽपि न सपा गर्यकारी । सोध्यगत कार्यमभने सत्येव अर्थ कार्यविज्ञानाज , इद् च शब्द घटानयनशानमेन कार्यकारि, अन्यथा · देवदत्त ' ध्यानसमवात् देवतागदत्यैव ध्यान इति सिद्धान्तितम् इत्यस्य वैयया॑त् । एवमापि। (सक्य. ४।२७)। नन्यायेन 'ममन्ने विद्यात् । नच आन्दोग्यतामणे 'यो ह पा अविदितार्येय- इत्यत्रापि देवनाशब्दध्यानन्यव विवक्षितत्वान् मन्त्रजन्य- च्छन्दोदेवतत्राक्षणेन मन्त्रेण याजयति याऽव्यापयति था' | वाक्यार्थज्ञानरूपं तत् इति दूरापास्तम् । न च मन्त्रजन्य इत्युपरम्य 'तम्मादेतानि मन्त्रमन्त्रे विशात्' इति शब्दयोघस्य देवनागतम्य अनुष्ठ क्रियानुपयोगात् कारण- विधानात् प्रयोक्नुरपि अर्थज्ञानमावश्यक इति वाच्यम् । मन्त्रत्वन्याहारोच्छेदः, इति शापामान्छिगचि' इत्यादी नदि भन देवताज्ञान वाक्यार्यज्ञानरूप विधेयम्, | इनिकरगावगतकरणपविरोध व्युत्पन्नम्य मन्त्रोच्चारणादेव तसिद्धे. ऋपिच्छन्दोविषये इत्यादी तृतीयाविरोधश्च इति वाच्यम् । प्रपोत अर्थ तदममगच । किन्तु अभ्य मन्त्रम्य अग्निर्देवता, इन्द्रो शानाम्युपगमेऽपि तुल्यत्वात् । 'उपे त्वा' इति मनो देवता इत्येष व्युत्पन्ना युत्सनणधारण्येन देवतापरिज्ञान | हि माघाझ 'गारखे छिनगि ' इन्य-याहारेण शापा मान ऋषिच्छन्दोकानयन पिजिनम् । तच्च कात्या- छेदनप्रकाशकः । तदव्याहारश्च ' इति शाग्नामाच्छिति पादिप्रणीतमर्वानुनमणिकादिनन्यतः मन्त्रार्थज्ञानामाचे- इति विनियोजधावपलभ्य । एव च आदौ विनियोज- ऽपि मुठभमेव । प्रयोक्तुः मन्चर्यज्ञानम्य आवदयावे कवाक्यत एव शापाछेदने अवगते पुनः मन्त्रा देवताज्ञानविधिपर्यादपि न प्रयोस्तु तदावश्यक इति | तस्मरणस्य अपार्थत्वमवपमास्थेयम् । एवं न मन्त्र जन्यार्थस्मरणम्य अनुष्ठेयक्रियास्वरूपनिष्पत्तौ भनुपयोगात् अब एप च टपनीपमानम्प अटो उपनीतमानस्य कथ तद्वारा मन्ना करणरचतभव. १ तरणात् मतिशय न मन्त्रविषय संगन्छन्ते । नहि तस्य गवार्यज्ञान वय- विशेषकत्वेन छेदनापती मन्त्राणा साधनतपा तृतीमा- मर्षि सभा पते । अन्य मन्त्राप इस देवता इति एताय- श्रुत्पादेरविरोघ उपपाद्यः । अन्यथा “ रमयोपेण माहे. मात्र नु पथचिदपि प्रयितु शक्यते । ग्राहयन्ति च न्द्रस्य स्नोत्रमुपाक्रोति' इत्यादौ तृतीयाया. का गतिः । शिष्टा. । यया — गायन्याः विश्वामित्र ऋषि , गायत्री | ‘ब्युद्ध वा एताजन्य यदयबुफेग रिश्ते । इमाम, सविता देवता'यारि। गृभ्णन् ग्शनामृतस्येत्यविवदति यमुष्कृत्य यज्ञस्य समृमौ' चतुभिरभ्रिमादचे । । प्रतीम ।

·मन्त्रार्थनतिपत्तिः ३११७ मन्त्रोपदेशः 'रामृत्या पर प्रभायः पनन्य यजुः पञ्चम्य समृद्ध' | हिराभूत् , अपीस येदं न विजानाति योऽर्यम्' इत्यादिवास्योपा थपि यत्रानुश्न. 1 न च मत्रजन्य- | इत्यादिनिन्दा तु नहि निन्दान्यायेन ज्ञानप्रशंमार्या इति शालोषम्य प्रयोक्तगतत्वामारे दृष्योपकारामागत् म्हो- निरो यासाचार्यः स्पष्टमेवाभिहितम् । एतेन ' मना- च्छेद इति वाच्यम् । नहि रहे शाब्दयो यस्य दृष्टायर | शो जपन जहत तयेगा यापयन् द्विजः । स्वर्ग लेक मपि प्रयोजनम्, शान्दयोभसामान्ये तस्य व्यापागत्। किन्नु ! मानोति नखं तु विपर्यये ॥' इत्याद्यपि ब्यारन्यातम् । मायत्तस्य यकृतार्यामिधानपत्यमावः तत्र चीजम् । तथाच कु. पृ. ४६-५... 'समये यो जुष्टं पोशामि' इति प्रारतम्य अमि • मन्त्राविधायरत्याधिकरणम् । २।१६।३० देवगनीहियोगमन्त्रस्य अमिं प्रति श्रीहियोशशज्ञापने -३१ । इदमेव विधिमन्नाधिकरणम् । ममर्थम्य सौष्टी सूर्यदेवत्यनीहियोक्षणामिधाने बाक्ल्या अमिपदम्य म्णने सूद प्रोप्यम् । 'न मात्य वर्धते मन्त्रान्नाननमः(मन्चपाठ TR) अनुदानाम- न पिया' 'तन्नावं नोहेन्' इत्यागृहद अमेव लिङ्गं नियामः । तदभावे तु विधायकत्वेनोपयुक्तस्यापि विधि- वाक्यम्य पदार्थमनियामक्त्तम् । भाट्ट. ५।२४. अनुमन्नणादिमन्त्रा अपि तरतुत्सदेवताया एव शान्द- मन्त्रोक्तं 'महम्' इति फल अध्ययुयजमानोमय. योपजनाः , न तु प्रयोक्तः । 'प्रम्थिना गा अनुमन्य गामि ज्योतिष्टोमे उपरवेपु । वि. ३।८।१६, • यति- गने' 'अमिसघाय मन्त्र जपति । सम्पमभिमन्ययते, मणकरणमन्त्रोक्तं ( 'अग्नाविष्णू मा वामवक्रमिपं,' अभिमृत्य मन्त्र जपति, अभिमुरोन अमिसथाय वा इत्यादिमन्त्रोक्तम् ) फलं आयर्यवै दर्शपूर्णमाग्योपचार- होमे । शा१५. जपी' इति कल्पमाप्याः। 'मयमुबाराने मन्त्रा- यलेन सस्मरन् । कोपिणं नन्मना भूळ ' इति रावणम्प मन्त्रोचारणं अर्थप्रयायनायमेव यने । भा. (भनुमन्त्रणशशम्य ) प्रामाणिकन्थेऽपि सम्मरेत् श्यनेन । १२४१३२. ० भन्योचारण प्रतिग्रन्थामा अर्को पृथक याक्या विधया मन्यजन्यशान न विवक्षितम् । किन्तु मार्य चातुर्माम्पगतनवणप्रयासेषु दक्षिणविहारे । १२|| मप्रार्थस्यप्रकारकमा मिशितम् । तप विनियोगदात् ५।१८. • मन्त्रोचारणभ्य यागप्रयोगे प्रयोजनं दृष्ट- अयुत्पनम्यापि मुलभम् । अत एव मन्योभारतदर्थ- मेन अनुम्मरणम्पम्-मन्त्रैरेय मन्याय स्मांच्यः इति । ग्मरणपो. समानकालावरोधण्य 'उच्चारयने ही नियमम्य तु अहएं प्रयोजनम् । भा. १।२।१३१-४५. ः उपपत्तिः इति गाई पत्यमुपनिष्टते' इत्यम्य च इति • 'मन्त्रोपदेशोऽयं वद्पत्याच्छब्दस्य ' इति मारेण गाईपन्यमुपेय उद्गुणान् प्राप्य इत्यर्थः । योऽसौ न्याय उन: तैना न्यायेन अरोत मन्त्रोपदेश 'सानातिरस्यः, भेका मुन बोधयिष्यति' एव न भाविकोपदेश । ( पूर्वपये)। भा. १२॥३॥ यारिपियोपश्च र लिम्। ' उपस्थितिम्नु योधः ॥२३ । (गम्योपदेशो मा न भाषिकम्य' इति म्यान्' इन्वय यन्तात् घमि शापामुच्यते । यस्तु १२।३१८१२१ पूर्वमत्तम् , स एवालो न्यायः 1 के.) सस्त समर्मापं प्राप्य अवस्थान उपतिटतेयः। मन्प्रेश 'मन्योपदेशोऽय तहपरवाहदम्य'। मन्यसमाम्नाये गाईपरपमुपेष वितीयः । अतसापापि मत्यार्यशान न | स्थग पटितान! मन्यागामेव प्राणान्ये 'मामपन् नोचिन्।ि रचनामृतम्य इवाभिधानीमादन' इत्यादी दादेव राया च कर्मपाले कल्पयादिठः पिनियोगमा मन्त्रात् नागम्य गन्दम्य इति न्यार गरीरायः । बनागम्प अमंगनसदापि ममपोग: शिक्षः । देन न्यायेन मप्रसमाये माशेडम माझा प्रयोग मन्त्राशनपूर्वक मनुष्याने तु अभ्युद्धपः । 'यो:ज इन् | मन्त्र. मन्मेरदेश एवं नासी पनमायास्यस्पः इति गगन मामानु' इति भगान् । 'म्यागुरयं माहारः। उत्तरपारकपः । फे. .

·मन्त्रोहन्यापः ३१२० मन्त्रोहन्यायः बहृतिति, म इमे मन्त्रा एक्यूपे मवेयुः । उभयमपि । लक्षणच अपूर्वसापनत्वेन रूपेण प्रतिपादनात सूर्य- मा प्रस्नो भूदिति नियम, क्यिते । यदि दाउपस्पृशेत्, नीयारादीनामपि तेनैव रूपेण प्रशासनोपपने. न पदान्तर एतो ते वायू इवि वयात् । यदि बहून्, एते ते पायव प्रक्षेपो युक्तः । अत एव 'पानान्' इति बहुवचनान्तस्य इति स्यात् । तस्मादेतदप्यलिङ्गमिति । मन्त्रस्य प्रस्ताविव एक्याशिकाया विकृतायपि एशणयैव शा-- मन्नाणामिदानीमूहबिसने (पापप्रस्तुता-एक्सपागक्वान् नोहः । नहि अमिती स्यादपद वशिष्टो मन्त्रोह एवेदानी चिन्सने इत्यर्थः) । 'यमये | शक्या अपूर्वसाधनीभूनत्यदेवनादिपरम् , अपि तु जुष्ट निर्मपामि' इति 'नीहीणा मेघ सुमनम्बमानः ' । स्थगयेर वाक्यादपेन स्पेण पाते भाति रक्षा इत्येतो मन्त्री कि सौर्यादिषु नीवादिषु च उहित यौ, | इति न्यायात् । विदोषतच शब्दम्यर देवतात्यात् , तस्य उत नैति राशये प्रती याहगो मन्त्रश्नोदकेन हि चागिपदेन रक्षण पैव प्रनीते. मपस्यापि तयैव प्रतीति सिद्धो दाहाः । प्राप्यते मृिती नस्मानोहस्तभाव- | नोहसिद्धि. । इति प्राप्ते, सत्यपि अपूर्वसाधनग्यस्य कल्पते ।। ' इति प्रास, अभिधीयते । 'प्रकृतौ | प्रो उद्देदयताऽयच्छेदकत्वे अमिनीद्यादिपदेन स्वशक्ति यारगं रूपं मन्त्राणां हि रियक्षिाम् । तारगेवाति- | जन्ययोपारा अपूर्वरापनीभूतदयवेवतादि सम्वृान देष्टव्यं विश्वौ नाविवक्षितम् ।।' तस्मादूहः । इत्यर्थोऽवगम्भने । अत एर शक्तिजन्योघोऽपि व्रीहि सोम-- प्रयमपादे मन्बोहमध्ये एप थान्तर- न्यामित्लादिनारक एव, न तु गपूर्वसाधनलपवारत । सगतिलोमन सामोहोपोद्धावप्रसा-या सोयोद्धात सामोइ- | लिगस्प्यश्रुनिवाक्येन तदवच्छिन्नस्य उद्देश्यन्वेऽऽपि विचार तत्सगतसस्कारोविचार च परिसमाप्य इदानी | मन्नान्तर्गतनीझग्न्यादिपदे स्मणाया प्रमाणामावात् । अरा स एव मन्त्रीका प्रस्तूयते इत्यानन्तयम् । प्रथमपादे प्रायेण एव तादृशोधनापि ग्रोक्षणजन्यादृष्टवत् विशेष्ये एप प्रारही विचारित. 1 अत्र पादे (तृतीये) नु मागेण इत्यदेवठादी सस्कारो उन्मते, न तु उद्देश्यता वचनोहयिन्यते, प्रात्गृहस्तु अत्पाः । सूनाथस्तु- | दवेऽपि अपूर्वसाधनत्वे । अतश्च उपसापृष्ठभावेन प्रत्तो यया यत्तिमपदयुक्ततया मन्त्रा उत्पन्ना लाद द्वारस्य शत्तिजन्यगेषस्य विकृती अनिदेशे तत्पृष्टभावेन पुत्रेय मन्न. अर्यानामभिधान कृतं तद्विकारस्यात् उत्तर- / प्राप्यमाणस्य अग्न्यादिपदस्य सौर्यादी बाधात् द्वारसिद्धयर्थ भ्यामपि ततो विस्तापि नयर अग्निपदयुक्तैरेव अभि- | पदावरप्रक्षेपो युक्त एव । अत एन अग्निनीयादिपदान। धान पतंन्य इति प्रापित पा चशब्देन निराबष्टे । नैन । अवघातादिवत् तत्वेनैव रूपेण प्रकृती निरुतफानन देवम् । अथै धकात्विात् वैरऽ यथाऽऽनातमन्त्र करलेन विधानेऽपि तकार्याभावे व तरकायस्य तेन गर्नु महादयत्वासमात् इने। मशस्यत्वेऽपि यु एव तम्य विकृती लोप । तर तु वि-अमितीमादयो नौद्या ऊल्या वा, नहि चोद- | एतावान् विशेष. , कार्याभावे लेप एव, अदागवे तु नात्।, विपश्वा देवरिपोटरादूझते तव 11' ('इन्द्राय | तजनकोपायान्तरानुशनमिति । मरने नेवाग्मेकादशक्याम्' इत्पादो नीवारविषये यत्तु मूळे प्रतावर नावधावस्य तत्वेन विवेयता, उझे रय.)1 | अपि तु अपूर्वसाधनताविशेषोपायलेन, इतरया आया माह -- 'अग्नेरह देवयानीहीगा मेघ' रखापत्तेः । यतश्च अपादिपदम स्वरूपेण अपिवधि इयादिमन्येषु समोतार्थसादियुक्तिछेन अग्निनीटादि । तत्यात् युक्त एव पदान्तपसेप इति, उन्न, तपारवे पदाना मोर्यनीषा यदिषु द्वारान्तरसबन्धनिमित्तान्यपाभाया | प्रस्ताव प्रीहिपर्यायाणा विदल्नादेश्च अनुपाने वैगुप्पा मरः हः सिद एव प्रोशणादिवत् । तदशेन पदान्तर- नापते,, येनेर रूपंण मुख्यकार्य प्रति जनस्ता, प्रक्षेपणामको मान रुहः परमार्थमिदोऽपि आविष्य | स्पेण नियमादृष्ट प्रयपि जनक्त्वौचित्याच्च । यत्तु समाधीयते । माती है ममिनीमादिपदेन अग्निनीवाटीना । पदेन गुब्दरूपदेवताप्रपाशनाय सचणावश्यम्भाव इति, । देनेव अति ·मनोहल्यायः ३१२१ मन्त्रतः अत्र ब्रूमः । रुत्यामपि लक्षणाया येन म्वाक्यवाचक मन्चतस्तु विरोवे स्थात् ' इति ( ५।१९।१६)। सचन्न प्रती शब्दरचगा, न तेनैर सक्न्वेन | अप्राप्तवाघ. । वाल. पृ.१४३. बिल्ली इति द्वारमेदात् युनः पदान्तरप्रक्षेपः । यस्तु- * मन्त्रगतं आफ्यान न विघायकम् । २१२।। तस्तु, धन्दस्य देवतारवेऽपि भपूर्वीयदेवतारूपशब्द-३०-३१. 'विधिमन्दाधिकरणम्' इत्यम अविकरणं थाम्यत्यतिबन्धेन दार्थम्यापि अपूर्वसन्धान प्राम्य- | द्रष्टयम् । २ मरगत लिन पासस्य धोतकम् , चोडना- पोपपते न मन्त्रालगताम्यादिशब्दैः शन्दलचना, गतं मापकम् । मा. ८1१।१६।३१. ७ मन्प्रगतः यवते सि युक्तो नीहिपदे म पदान्तरणोपः । अत एष दाति इनि भानन्दः विधायको न वेति विचारे न सनैन सनाती • पूगनि या एतदनोऽशर यदेन- | विपायक., किन्तु अमिधानवाचरः। (विधिमन्त्राधिनर- मूही, तस्मादच नोदेव ' इति ऋगधरोहपहुंदामोऽपि ) । २।१२।३०-३१.० मन्त्रगताः अपि विधा. अंगाने । अत एव तलाप्रमाणनाथै तपाशन यका. नित् उदयन्ने सन्ताय कपिझन्गनालगने' सगर्यकगन्तरोह. एस कार्यो वैदिकत्वसामान्यात् , उद इत्यादयः । वा. २०१०६।३०. * मन्त्रगतम्यैव नम. सगरे रोकिकमायोइ. 1 तथा अन्येनं माता मन्य- ] युक्त वर्तमानापदेशस्य निघत्वकल्पनात् मन्नाप्यः ताम् ' इत्याधिगुपैये मात्रादिवानोपनिषेधोऽपि न | प्रतिषेध. । वाल पृ. ३०. • मन्त्रगतानां ब्राह्मण- माता वते, न पिता ' इत्यादिरूप अन्यत्रोलिङ्गम् । गताना चाप्यातमन्दाना येपा विधियकिरपगच्छति पापि च नाय प्रतिनिधिः न्यायासत्यात् इत्युक्त | तपामभिधायक्त्यम् 1 वा, २१६३१. मन्त्राधिकरणीम्मे, सयापि नित्यानुवादः एवाय अन्य •मन्त्रगतारयातस्यैव लेटन्यमत्यनात् मन्यनप्यः योहरिजम् । न च सहस्स न्यायसिस विकृतिविशेष | विधि यथा 'वसन्ताय कपिजलानालभते ' इति । याल. ‘विश्वेषा देवानामुलाणा वपाना मेदो नहि ' 'छागम्य पृ. १२. यपाया मैदोनहि ' इत्पादिमन्त्रपाठवेययम्, तम्य मन्त्रजन्यार्थस्मरणं कर्मणोऽनन् । वि. २०३। मत्यप्रेपपायश्चित्तमाप्तिस्मन्यायसिद्धधर्मत्यात । मण्डन- 'निर्वापमन्ने भुसमूहन स्यात् । • मन्त्रजपः अस्थिपने मनाविकारपके लुप्यते । शंकर-'मीनादिमन्त्र उमा स्यात् ।' (फवाचिन्ता) : वि १०१।१८. • मन्त्राल्प्यः प्रतिषेधो द्विविध , मन्यगतम्यैर • मन्त्रजातम् । या यानुसक्यासिनिपत्योपकारि- नम्युगवर्नमानापदेशस्य निषेघरवालनात् लिपेपयुक्त. मात्रयतिरितम्य आरादुपकारिण- सोमादेः फरस्नस्य चाक्यान्तर कल्पनाच्च । वाल. पृ.२०. मन्यकरप्य मन्त्रजातरय निकसमनालायोगेन मोतिष्टोमानवान- विधि, विविधः, मन्यातारयातस्यैव लेटवान्पनात् | कायात् सानीयायनान्तग्यत् सोपायपि पनि भाधारक- निधियुनामाक्पान्दापनाच्च । पृ. १२. मात्र सपनानाम्, न नु प्रधानता इति सवनीयादिनुल्यता • मन्त्रमण्ट विधि काण्डयोः उपागमइ. प्रथमः, वक्तुं शक्या । सु . १९८०.. अन्तर्यामप्रदो द्वितीय, ऐलरायपस्तृवीय., मेवारण • मन्चनः पर्तनय विशेषग्रहणं स्पनीयप धनुर्पः । धागप्रहेषु तु ऐन्द्रयाया' प्रपमः । वि. पाणकर्तृतम् ' अमिमय होताग्मणीदाय मुतासुधी यजमान.' इति अग्रीयोमीयात् अनतिदिष्टात् मूतवाक. • मन्त्रक्रमेणैर अनुटानम् , वदभाव न विधिरपि प्रेशत् तन्निपि सरनीयरिङ्गाना मेत्रापरणरहिनाना स्मारक पनि तर कमरर प्रामाण्यम् । तेनायाः | प्राङ्गागियो । बाल, १ १४८. . ' मन्नतस्तु विरोध मपा तत, अशीयोमीपम्य दीपूर्णमामयोः । मा. ५१॥ स्पान् प्रयोगरूपसामध्यान् तस्माद्दुत्पत्तिदेशः सः' १६. • मन्मक्रमेग मागरमो याभ्यते, ययोट (९९६) यस्मिाधिकरणे मन्त्रम्य कर्म काल. . . मी. को, २९१ ·मन्त्रतः ३१२२ मन्त्रप्रयोगकाले . । C प्रयोज्यत्वात् रूपेणाभिधानेन प्रयोगे अनुष्ठाने । विशेषाणा विविशक्तिस्तियेथीयते इति न नियम । या. सामर्थात् स्मारकत्यागते. स्मृतिकावेन चानुष्ठानस्य २६६।३० पृ. ४३१ . स्मृतिक्रमेण मम्य न्यायपत्वात् मन्त्राझणपाठयोः * मन्त्रनियमार्थयत्ता । यस्य (मते ) तु अश- पिरो मन्त्राटश्मानुरोपेन पश्चाद्विहितस्यापि आग्नेयस्य यता सम्म प्रमापरवे तदुच्चारणजन्यायप्रमाणामानान् प्रागनुष्ठानं इत्युने, ननु वामगपाठस्यापि तदेव दृटमनु- मान्यत्वं न युक्त इति नियमावचा । या. १।२० ऐयस्मरणं प्रोजन इत्यागक्य 'उत्पनिदेश स.'३३-२. दनि सुनायवेन कोयचिमाचार्यों ब्राह्मणापाटः इति ० मन्त्रपदानां एतदि दृष्टं प्रयोजन या समवेतमय यष्यते । 'उत्पत्तिदेवः सः' इति यत् स्त् कश्यनि प्रकारापन्ति इति । भा. ९१२।११।३६ . त पिधे सति न तु अविरोवेऽपि । गु. पृ. ६६७, • मन्त्रपाठो बाह्मणाटात् प्रबलः, यया आगा. मन्त्रतग्नु विरो सात् प्रयोगरूपसाग- | ग्रीषोमयो प्रमे । ५।६।९।१६ . . मन्त्रपाठात् मन्त्र- र्यात् तस्मादुत्पत्तिदेशः स ! ५१०९।१६ ।। लिलोपोन्श्विनाझणपाटो बयान् । संकर्ष, ४।२।६. दर्शपूर्णमासमतः अभीपोर्मापयागः पूर्वमानातः • मन्त्रपाठानन्तरमेय पदार्यानुनम् । १२॥३॥ आमेषयागः पचादानात, होयकाण्डे आमेययान्यानु- १२५. बाक्य पूर्वमानावे, अभीगीमीयया बानु पया मन्त्रपौरुपेयवाक्ययो. तुल्ये अभियान टामाते, एव आध्वर्याकाण्डे याबमानकाण्डे न 1 सामध्ये मन्त्रयाक्यनियमः अटार्य । अयषा अनेक एवं सति बाझपारी वा कलीगान् मन्नपारी या प्यारादिस्मरणोपायमस, वाक्यनियमात् । (अदृष्टाथवा । इति विचारे सनियम इदि पूर्वपञ्च तुशब्देन निरस्य | इदं पूर्वपो ) । या. १।२।४।३१-३. सिदान्तमाह । दाह्मणपाठमान्यपाठयोविरोदे मन्यतः मन्त्र . मन्त्रमादयः देवतारूप. य. । सु. पाठानुसारेण अनुष्यान म्यात् । मन्यमठो बद्रीमान् । १६४१, लिपिनियोज्यमन्त्रप्रकाश्यस्य यज्ञपति- प्रपोगरूपमामात् प्रनोगे रूपस्य मन्नस्वरूपस्य साम- अयनम्य पुरोडाराप्रयनफटकावं निराकृत मन्त्राधिकरण ध्यान सभायात् । मन्त्रो हि प्रमोगे सममैति । बाझणं भाष्ये । पराक्रमः . ४८।१. तु विधाप कृतार्थ सत् प्रयोगे न समति । तस्मात् म मन्त्रप्रकाश्यत्यम् । 'येषा पृथगनुष्ठानमर्याशित माझणपाठ उत्पत्तिदेशः प्रयोगोत्पते. देशः प्रदेशो | प्रतीयते । तेषा मन्तप्रकाश्यत्वं नानुनिष्पादिना भवेत् ।।' भवति । अनुष्ठाने मन्त्रः सनिकृष्ट. ब्राह्मण तु विमाष्टम्। या. ३।२।१०।२७. तस्मात् मन्याडौ बादाणपाठात् बलीयान् । तथा च । २ मन्त्रप्रकाश्यफलम् । रणमन्नप्रसाश्यपतन्य मन्नानुसारण आयेयः पूर्व पथानीयोमीयः इति याजमानत्तम् । ३।८।१३।२६-२८. सिद्धान्तः । के. • मन्त्रमतिपाद्यस्य प्रवापन्यादेरेव देवनानम् । ." विघापा मुदप्य वाहाण सारयिष्यति । 'प्रजापते न सदेवान्यन्य इति जुहुपात्' इत्यादी । 'मन्नतस्तु विरोघे स्वात् ' इरपतद्वदिश्यते ॥" या. संकर्ष. २१४१२. २१६२१४३२, मन्त्रप्रयोगः कर्मबाटोमचायादावपि । २। मन्नन्वं ठहमपरनामधेयानामस्ति वा नातीनि | ३१७११८-१५. मीको. पृ. ३६५. अनघायादापाप विचारे नास्तीति निर्णयः । २१॥९॥३४. मन्त्र कर्मकालीन प्रयोग.' इत्या अधिकरण द्रायम् । नाति उदिादीनाम्, अध्येतस्मरणामामात् । या. अर्यामिधानार्थध मन्त्रमयोग | भा. ८३६६. १।११विशिष्टक्रमकपदसमूहामावास्यविशेषस्य * मन्त्रप्रयोगकाले शक्तिवानापेक्षायामपि विनि- मन्त्रत्वम् । मु. पृ. १७. मन्नत्वेन भारयान- | योगदाले अनपेश्चगम् । मु पृ. १२११. 4 । .

·मायाह । मन्त्रप्रामाण्यम् मन्त्रप्रामाण्यम् * मन्त्रप्रामाण्यम् । मन्त्राणा पदार्थत्वेन प्रामाण्य | स्यादिति सर्वममूमुचन ।।)' इति । (न्यायमुधास्था वाक्याचे पदार्थाना प्रामाण्यान्युपगमात् इति पार्थ- इमे श्ोगा. पृ. ९७-९८) । सारथिमिश्रा शास्त्रदीपिकायामाहुः । तम्यार्थः तपादे तदनापि गुरुचरणोचे यामार्यलक्षण प्रामाण्ये सोमेर उत्पत्तो वाऽचना स्यु' इति सूझे ( १।११७१२४ ) | श्वरोक्ते च सर्वमन्यसाधारणे मन्त्रार्यानुसधानविषये आचार्यः । अनाभिधीयते, याप्यस्ति मूरान्तरं न नः । प्रामाण्ये जपमन्त्रेणु अयातिरूपो दोषोऽस्त्येव । अविक- पदार्याना तु मूलत्वमिष्ट नद्भावनावत ॥' इति वाक्या-हितार्यक्मुच्चारणमान एव हि अपः 1 ददुक द्वादशे यंप्रतीतो पदार्थाना करणत्वमुक्तम् । दर्शपूर्णमासादि (१२४ार अधिकरणारम्भे शानदीपिकापा) 'यन प्रयोगविधियु भुतिरिङ्गादिविनियोया मन्त्रा पदार्थखेन सन्तमपि अर्थ अविवक्षित्वा उच्चारणमान अहटाये प्रविष्टा बाल्यकलाकातल्या इति मनविशिष्टा दर्शपूर्ण क्रिपये पया वैष्णवीपमनूयी स प.' इति मासादिभावना विदघनो महावास्यम्य दर्शपूर्णमासादि- (आनदीपिकाया तु 'यन मन्तमपि अर्थप्रत्यय अविव- प्रयोगविषे. महावाक्याथें पदार्थमना मन्त्रा. प्रमाणभार वित्या उच्चारणमात्र अदृष्टाय कियते 'वैष्णवीमनूच्य रुमन्ते इति । गुरुचरणास्तु एवं सन्त नीयादिवत् वाग् यन्त या' इत्यादौ स जप.' इति अक्षरपरिपारी ) । पदार्थविधयेय एषा प्रामाण्य ग्यात् , न गन्दवित्रया तिन गन्तमपि' इति अपिशब्दात् स्वचिदर्यामावोऽपि दति दूपयित्वा स्मृतियत् यायाय॑श्चममेव एपा प्रतीयते । ततश्च असतः धुतो याथार्या कुतो वा मामाण्य इत्याट । भट्टसोमेश्वरस्तु अगधिगतार्थगन्वृत्त- भनुसंधानम् इति केचित् । तन । जपमन्नापा- 'प्रपादिम्मतिरिङ्गय मन्नाणा वश्यतेऽन भपि ' सर्वा गठच सर्वागि यपि सनि सामानि वाच. यत् । देवताकल्पनं यच मान वनावजिश्न य.॥ सोमे पारिस असति । इति गुणगुणिरानन्धकीर्तना- मन्त्रांच यहोनु पूर्वपान पदिप्यते । मे देहीत्यात्म | म गाने विनियोगात् गुणगुगिसबन्धलपेऽथे तात्पर्य चारित्वान्मन्त्राणा याजमानता ।। फरणाना त्या (नामा-) | मस्त्येव । तेन तेपा मन्त्रार्यानुसधानविषये प्रामा विजत्ने पलसान्यपस्य यत् । स्वामिगत्य नियार्थस्य | समवयेव । याबाध्य तु तनापि अयाहमेव । गगन च पश्यते ॥ मन्नकमागुरोधाम ग्रामणक्रमनाय नम् । बागम्य मिश्रयो यच पशाहश्च मन्यग. ॥ ननु तापि लक्षणया यायायै वाच्यमे 1 अन एय तदर्थपरताया स्यात् मा नैपान्यया भोत् । सर्वसाधारण । अर्थ पदाधिारणे 'पूम एचामेदिया ददृशे' इत्यादिषु येन रिचारम्य प्रयोजनम् ।। महाले तु राधेयो मन्त्रा. | अयथार्थेषु गुणवादम्नु' दलपक्रम्य 'दूरभ्यस्त्वात् ' योऽर्थपरररत । हो सादिषु चोचायं दिनमीलादि | इन्यादिसून उपचागदेव याथार्यमुत्तम्, इति चेत्, पूर्तये ॥ असायियादिशब्दम्य स्थाने यष्टादिनाम च। न । तेपूदाहरणेषु स्भरगानेण तदुसम्, न तु अय सिदान्ने मन्त्रोपच प्रमाम्यामार इष्यते ॥ यथाम्नात-नियम । असताऽपि गुणेन असनोऽपि गुणिन स्तुति- प्रयोगम्नु कामेऽवियाणे । यदि नपरत्वेऽपि | बुद्धगुदात्तिसभपात । अत एए न्यर्थनादाभिकरणे एक नैतामन् स्यात् प्रयोजनम् ॥ ततो धर्मयमाणा मन्नाणा | प्रजापतिरात्मनो चपामुदग्विदत् ' इन्यन महाभूत नै सिध्यति । स्वनादिस्वल्पस्य प्रायले हि धर्मता ॥ | विषयरवेन भाष्योत्ता व्याख्या 'एव तु ( चिन्तु) समी हिनाङ्गताभावान कयचित् प्रतीयते || अपूर्वसाधन | स्तुतित्वमेव हीयते' इति दूपयित्वा अर्यवादादिमूलिका वेन याप्येतत् प्रमादयते । विधिप्रामानुवाद पान तथापि सृष्टिकरायप्रतीनिमानेण अरातोपि प्रजापते. असताऽपि प्रमाणता || अपूर्वसाधनत्वात्तु सपनादौ समीइिते । गुणेन स्तुतिरलीकृता (पातिक ), वरमात सोनमन्त्रेषु मात्मनोऽद्गन्बोधेन मन्न, प्रामाण्यमश्नुते ।। अभुत-याचार्य अ याराभव, मानिसधानविषय तु प्रामाण्य ट्रययागादिक्त्यनार प्रमाणता । (स्फुटवार्थपरते । समयति इति नदेव युऊ इति सिद्धम् ।

·मन्द्रमामाण्यम् ३१२४ मन्त्रमणम् ननु एवमपि सामनन्नाणा मं सदस्यिया प्रामाणे • मन्त्रभेदाभेदपूर्ववस्त्र अदृष्टयौजनभेदाभेदपोः । इति चेत् । उच्यते । नेपामाब्दतायामपि शब्दामि-मु पृ. ७०५. क्लेन दादानुपाहासात् गाब्दप्रमाजनम्मामग्न्य • मन्त्र निधिरूप चेशि विविध अान्तर- न्तर्गनतेन अन्यमाणान्तर्भागात् । सा च इयमपि वाक्यम् । वाल. पृ. ९. अनुकेषु प्रजापतेढुंदयादिषु विधा न समाति । अन मन्त्रलक्षणम् ॥ स्तान्यपि च्याप्नोति इति इंश पदायिया प्रामाण्य तच्चोदकेषु मन्त्रारया । २१९१७१३२॥ मिश्ररुतम् । वाल. पृ. ७०-७२ भाप्यम्-मन्नगतो मारशन्दो विधायको नैति मन्त्रत्रामणयोः । ‘मोगल या नाम मात् परीधितम् । कोऽय मन्नी नामेति ? उन्मने । अशाते मन्ये तद्वतो मानमान्द, कथं विचारित इति । इदमयंतो. क्वचिद् ब्राह्मणमन्त्रयोः । तनानुनादरूपत्वात् मन्याणा गोगतेष्यते ॥' अयदर्पमावि (यर ) ब्राझगस्य मन्नन्य | उधिकरण पूर्व द्रष्टयम् । कपलक्षयो मन्त्र इति । तमोर- का गौणत्वम् , वैषु मन्याख्या । अभिधानम्य चोदनेषु एवंजातीयरे माझयम अन्यन्तापातविधित्वात् मयमचध अनन्यरमाणके यथें गौगन्यमयुक्तम् । अभियुक्ता उपदिशान्ति मनागधीमटे, मन्यानध्यापवान, मन्ना वर्तन्ते इति । 'मन्नम्य तु माझशचोदितापमानात् तत्परतन्त्रहते । बिरोधित स्वार्थमतान्य मुख्य युमो हि गोगानिमित्त- प्रापिकमिइ नभणम् । अनगिमायका मपि केचिन्मया भारः ॥' वा. ३।२।१२ प ७५३. • मालागयोः इत्युच्यन्ते, यथा 'वसन्ताय कपिञ्चलानालभते' इति । न दीयोनरमेर चपनपाठात् उपउप. पूर्वमेन अग्नि शक्य पृशनोटेन तन म उपदेष्टुमिनि लक्षणमुत्तम् । धनया , इति प्राप्ते, 'पदहरमि चेपमाणसदहरमा 'पयोऽपि पदार्थानां नान्तं यान्ति पृथक्यश: समस्येन् ' इत्यग्न्नुपमयोः एप्रियमाणवरूपसमास- लक्षणेन तु सिद्धानामन्नं यान्ति विपश्चितः ॥ मिघानान टपसदिने एामिवेदः । संकर. ॥१॥२७. उदाहरणम् , ' मेयोऽसि ' इत्येवमादयोऽस्यन्ताः । 'इथे “सत्यवाझगयोंदिरोचे अन्यतरम्य या गौणता आधए- या' इत्येवमादपस्त्यान्ताः । “आयुर्दा अमि' इत्याची । गीया आपद्यते तत्र मन्त्रागा गोगना युक्ता मन्त्रस्य न्द्रि- 'अग्निमर्या' इति स्तुनिः । मण्या 'एसो मम' रूपन्दार बक्षणस्य च श्रुतिस्परयात् । 'मैलावरमः इन । प्रतिम भशी ते इन्द्र पिङ्गले डुलेरित' पन्याी चानु चार' प्रति मायगम्य र याक्यम्पम्मेर दनि । परिदेवनम् 'अग्य अम्बिो' इति 18: 'प्रगासांज ' इतिमन्त्रनिदन बाघोऽभ्युपगत. । मु. इति । पृष्टम् पूछामि त्या' इति । भारयानम् 'थमीदमीन्' इति 1 अन्वैपणम् ' कोऽसि मतमोऽति' वेदिः' इति । अनुपन अग्नेिय परिण • मन्त्रनाममात्मा वेदाः । या. ३।११।१ पृ. प्रयोग प्रेमय चानु स्वयं च । सामथ्र्यमभिधानम् । ८.. ठाचिकारेगोदाहरणापदेशनाऽऽस्यतम् । एतथि • मन्त्रम्यस्यन्याय: (सं. २४) 21 प्रामिकमेर । असिम या अधिच मन्त्रा मन्तिम पनि मन्त्रभूयात्वन्पायन एकार्यवान पिसभाः। थामि बन्याय याजिन् ' इति । त्यापच्याश्च तत्वा (१६ रो)। संकपं. १६३६, • पो अनुपाजेपु यानि ' इति । माशीषणमपि * मोडकामयत प्रगाः एकादया. मेवाणकाः । सन्मयुः 'देशन यज' सोप ' इति । म्नुतिरपि 'घापु उपिया देयना' इति । पति प्रथम नूरजे एप सात व्यान् । शाता तु पाप. 'म दियो यदि बानशा या स्मोग्रामको पवना जमान्य माननुपन् । यन्य मन्त्रभूयस्य का' इति । परिदेवनम् 'ये मामन्त ते मो प्रया भ्यायन रियल इति पूरशः । १८. मुशन्च' इति 1 वैर. भातः सोगगाहर' लि । 1 । ।

·मन्त्रलिगानि ३१२६ मन्दायन्ते . * मन्त्रलिङ्गानि उत्तमामन्त्रणास्यन्तत्वान्तरूपा " मन्त्रविकल्प यथा, उपाशुया नादौ वैष्णवादि- दीनि । उत्तमपुरुषः 'अमये तुष्ट निर्वपामि' इति । | याज्यानुवाक्यानाम् । बाल, पृ. १६३. आमन्त्रणम् ' अमे यशस्विन् यशसे समर्पय' इति । मन्त्रसमाम्नाये मन्नाः त्रैम्वर्येण पठिताः । मर्म असि-अन्नम् 'उर्वी चासि वस्वी चासि' इनि। प्रशेने न ताशा एव प्रयोक्तव्याः न बाह्मणगवमापिक खान्तम् ' होला''ऊजें स्वा' आदिदाब्देन आशीः | स्वरेण । (भाषास्वराधिकरणम् ) 1१२।३।८।२०-२२. ('आयुगशाम्ते सुप्रजास्वापाशास्ते । इनि ) । देवता. * मन्थः महापितृयो 'मभिवान्याय मन्ये दुग्धम्' प्रनिपादनम् ('अपिर्नः पातु कृत्तिकाः' इति ) । कि. | इति । तस्य अपणादुत्तर पेषणं प्रायोति । तत्र धर्मान १।४११. * मन्नलिनेन ब्राह्मणवाक्यस्य न आधः । भवन्ति इति पूर्वपक्षः । भवन्तीति सिद्धान्तः । ( दुग्ध. को. ३१३१७।१४ पृ ३५९. मिश्राः राक्तयोमन्थाः। धानापिष्टानि सरुवः । भर्जित * मन्नलिद्गाधिकरणम् ! मीको. पृ. ३१०१ यवा थाना । टुटिप्पणी.)। टुप्. १०।२।३३।४. 'मन्नाधिकरणम्' इत्पन द्रष्टव्यम् । मन्धी ग्रहः ज्योतिष्टोमे प्रातःसबने गुयते । वि. मन्त्रलिङ्गानुसारेण निराणाक्षस्य विधे. समोचः २।३।९. निगकृतः इन्द्रपीताधिपरणे । पराक्रमः. ४३३१. • 'मन्थ्यवान् गहीयान् अभिचर्यमाणस्थ' ज्योति- मन्त्रलिङ्गोपोदलितमामणपाठः मन्त्रपाठात् । टोमे । भा. १०।५।१९।६ ७. बसवात् । संकर्ष २६. • मन्शिनहस आदिवः प्रतिकर्षः काममयोगे । मन्त्रवर्णः चतुर्या वाध्यते देवताविधौ । यथा भा. १०५।१९।६७-६९, म च अन्तर्यामार्च ऐन्द्र. । सबमपे प प्रनाफापे च साय जुहोति ' इति | वाययात् प्राक् । १०।५।२०७०-७२, ग्रहणस्य प्रति- चतुर्या पित्य अग्नेयतात्वमा पिकया 'अग्निोति. ' | क सादनस्यापि प्रतिवर्षः । १०१५।२२।७३-७४, इति मन्नरः । बाल. पू. १४४, प्रदानस्य तु न प्रतिवर्ष १०५।२२।७५-७६ . नद्धितेन सभ्यते देकाविधौ । यथा पालीवतं . मन्दधियामपि चोपदेशः क्रियमाण. परवान गृहाति' इनि दिरोन निरपेक्षस्य पत्नीवतो देवतात्य भवति । अपिच कनिदपेश्य सर्वे मन्दधियः । भा শীঘষনা अमाइ पत्नीवन् ' इति आध्वर्यच. १०४/२४|४९.. मन्यवः । पृ. १४४, . मन्त्रवर्णेन देवताविधिः * मन्दविषन्यायः । श्मा शङ्का (शास्यादि अपूर्वरिधिः । पृ. २२, मन्त्रवर्णेन द्वितीया बाध्यते । यथा उपायाजे अमीपोमीययाज्यामन्त्रवणेन 'तावता | 'विरोधे त्वनपेक्ष स्थात् ' इति । कु. १।३।३।४ ५.५५. प्रन्याना प्रामाण्यादा) मन्दविषन्यायेन निगारोति माज्यम्या नौ' इति द्वितीया । पू. १४४, . 'तदिनेन चतुर्या या मन्त्रवणेन चेप्यते । देवशासगतिस्तत्र दुईल तु | शास्त्रस्य महाविषयत्वाभाय स्वर्गफल्मस्पना, ब्रह्म • सन्दविपन्यायः । यत्र झुनब्रह्मवर्चसारिफ्लयेष्वपि पर पम् ॥' या. २११९२३. • मन्नरर्णात् उपाशु- यसादिक आयुरादिवत् आनुषङ्गिक ना किं वाम पाजभ्य देवतायत्त्वात् व्यक्तचौदनसम् । टुप्. ८।१।३३५. गरिसने इति शहा मन्दविन्यायेन शिष्यहितार्थ • न च मन्त्रवर्णन्य ('टागम्य वपागा भेदसौऽनुद्धि' परिहा सूत्रम् ('काम्ये फर्मणिः' इति ) । भाद हरपस्य) अत्यचापिहिनामयापणसामर्थ्य पशुचोदना- 105. विदितम्य तु एदेदारनपनमात्रमुपपुज्यते । वा. सशक्ष • मन्दसहदापतित मुख्यम्य च समानविधि १८.५४६. सम् । ३६१५४०. मन्त्राचिना 'टेरपनियते' इति मन्दस्य । 'मन्दायन्ते न सलु मुहदामभ्युपेशाप- १४३५-३६. कृत्याः' इति न्यायः । अन्याय:- मुहद मिला * मरवणः .

·३१२७ . मलयद्वास संपादन 3 . . ये अभ्युपेवार्थत्याः अङ्गीकृतपरकार्यकरणदृढप्रतिज्ञाः • मरणं अनियतकालम् । भा. १११३३१४१३६. सरपुरपास्ते न मन्दामन्त्रे नाऽऽलस्य बुर्वन्ति इति । . मरणावरं व्याधिरिति न्यायः । साहली, साहसी. ९७६. मन्द्रः स्वरः प्रायणीयायाम् , स च मायणीया- मरणस्य. निःशेषस्मृतिनीजसंस्कारनाशक्त्वं प्रयुक्त एय न परमापूर्वप्रयुक्त: ज्योतिष्टोमे । भा. ९६१| जन्मान्तरीयस्य कस्यचिदर्थस्य अस्मरणात् अवसीयते । २।२-३ वर्णक २. मन्द्रं प्रातःसपने' ज्योति- जातमानरय तु स्तन्यपाने प्रवृतिः सादृच्छिकी, प्रथमस्त्री रोने । सु. पृ. १५८१.. मन्द्र प्रायनीयायाम्' भोगप्रवृत्तिवत् । सु. पृ. १२५ ४ मरणे 'स्पचित् ज्योतिष्टोमे । वा. ३।३।२१९ पृ. ८१२.. 'मन्द्रा- स्वामिना सबै प्रतिनिधियः । ६।३।८।२२ । परन्तु ऽमिभूतिः केतुर्यज्ञानाम् ' इन्यारण्य 'मक्षयामि' इत्यन्तो | तस्य कर्मक्रयमेन, न फवामितम् । ६।३।९।२३- भाग एको मन्त्रः, स च मक्षणे पिनियुज्यते इति । २५॥ यथापि तस्य अनुष्ठाने स्वामिधर्मसं भवत्येव । भा. निदानः । पूर्वपक्षरतु 'मन्द्राऽभिभूतिः केतुर्यज्ञाना, ६।३।१०।२६. ० ग्राहोमोत्तरं यजमानग्य मरणे कथ. चारजुपाणा सोमम्य तृप्यतु ' इति तृप्तिप्रकाशकः पृथक्, चित् प्रतहोमः कर्तव्यः मकान्तासमासिनिमित्तदोपपरि- 'वसुपद्गणस्य सोम देय ... उपहूतस्योपहतो भक्षयामि' | हारार्थम् । वा. २।२।५।१६. इति भक्षणप्रकाशाकः पृथक् यतन्यः इति । ३।२।१०॥ • मरणोत्तरं यजमानस्य सर्वस्वारस्य , समापनम् । २७. मीको. पू. १५९८ 'गुगाभिधानाधिकरणाम् । १०२।२२५८-५९. इलायन्यम् । मन्द्रया आज्यभागान्तम् । * मरणकामस्य सर्वस्वारो नाम ऋतुः । मरणकामो दीपूर्णमासयोः । या. ३।३।२।९ पृ. ८११. श्वेतेन वजेत, यः कामयेतानामयः स्वर्ग लोकमियाम' • मन्द्रादि: भश्याम्यन्तः तृप्तिविशिएभक्षप्रकाश- इति । यजमानमरणोत्तर च यशापशेषः विग्मिः नार्थः सकलो मन्त्रः 1 गुणाभिधानाधिकरणम् । ३।। समापनीयः । श्राह्मणाः समापयत मे यशम् ' इति हि २०२७. यजमानपः 1 वि. १०१२।२३. • मन्द्रतरः सर: आतिथ्णायाम , म चाऽऽनिया-क्रियम्य सभवति । संकर्प, ४।३।५. मरणकामना दीर्घरोगसंततस्य प्रत्याख्यातभिषफ्- प्रयुनो न परमापूर्वप्रयुक्तः ज्योतिष्टोमे । भा. ९।१।२। मरुत्वतीयादयो ग्रहा. माध्यदिने सबने । वि. २-३ नर्णफ २.. 'मन्द्रतरमातिथ्यायाम् । ज्योति- ३९. टोमे । बा. ९.८१२, मटमदिरापानादिन्यायः। साहस्री. १४०. मन्द्रत्वादिधर्मस्य 'मासतम्तूरसि चरन् मन्द्र * मलापकर्षणार्थ स्नानम् । ना. ३।४।५।१४. जनयति सारण' इत्यमरशिक्षण परनिष्ठत्वमुक्तम् । नेन 9' मलयद्वाससा न सबदेत, नास्या अनमयात् ' न वर्णनिछोडणे धर्मः। मणि. पृ. १६९ इति निधः परायः पुरुषार्थों या इति संशये केवल- * मन्यतेः उत्तमपुरुषैकवचनम्य महासे शक्तिः। पुरुषार्थ. इति सिद्धान्तः । दर्शपूर्णमासयो. । ( सबादा- अताहशत्येन जानतः प्रहास: 1 विकरणम् )। ३।४।७।१८-१९. प्रासादिक व्यन्जनागम्य इति आलंकारिकाः । मणि. मबदाम.संवादः। 'यस्य प्रत्येऽहनि पानी अनालम्भुका स्यात् तामपरध्य यजेव' इत्ययरोषाचनात् • मयूरनृत्यम् । तदेन-मयूरनृत्यमापद्यने । तद्यथा, दर्शपूर्णमासयोः उदयासनादाप्रसक्तो 'म मलयद्वारामा मयूरस्य नृत्यवः अन्यदपानियते अन्यत् संत्रियते । भा. गवेदत ' इति प्रतिषेधः प्रकरणावृत्यायते । सु. १. M२।१०. १२३. का तादृशावरुभन ·. है मलपहासःसंवादनिषेधाधिकरणम् महापितृयज्ञे • मलदास संपादनिपेधाधिकरणम् । (रज o महादोपत्यागोऽल्पदोपाड्गीकारो यया सल्या सपादस्य निषेधः पुख्याथैः ) । ३।४७१८- | लोकप्रसिद्धिरिति न्याय. । साहस्री. ५६२. १९. 'सवादाविरणम्' इति निन्दौ द्रष्ट पम् । * महापतिः इगदी । पादेगु अक्षराणि ८८ .'मलिन, स्नायात्' इतिवत् । नायमैकान्तो यत् । उदा. ' यत्तिका शकुन्तिका० ' ( ऋम. प्रथमान्त गुणभूतम् , प्रधानमपि भवनि रियाया यथा १।१९१।११), किया ८1८1८1८८ । उदा० मलिनः स्यात्' इति । टुप. ६।१।४।१. 'तन्नाय तदपसे. ' (नस. ८/४७।१८ ) | के. मलिनदर्पणन्यायः । 'समर्गजा दोषगुणा मान्ति' इति न्यायेन समानार्थोऽय तत्रैव गुन्यः ।। ५५५।५।६ 1 उदा. 'तब स्वादिष्ठा• ' (स. * महापदपत्तिः अनुष्टुप् । पादेषु अर्याण साट्सी. १०.. ४।०५)। के. 2 महयामन्यायः । यथा अन्येष्वपि जनेषु सत्सु * महापापकारिणः (ब्रह्महत्या गतिरिक्त) अपरि मद्यना बहुलात् मग्राम इत्युच्यते, त्या प्रकृतेऽपि । हरण अगाचारः उदीच्यागा दाश्चिमात्याना च । साहस्री. २६. या .७.२.४. मसूरादिनिपेयः थारे, अय जातिनिषेध. पुरु- महापितृयज्ञे ' अर्धे उपमन्थति' इत्यनेनोक्स पार्थः । यथा हि भोजनाधित प्राइमुग्यस्व विधीयते न पानाधोभागस्य स्तुतये 'यत् पूर्ण सन्मनुष्याणम् , उप भोजनम् , एव अनापि मक्षणाश्रित मसरादि निषिध्यते, यंघों देवानाम् ' इत्यनुवादः । वि.४७. महा नमवणम् । याल. ३१. पितृयज्ञे · उपरि हि देवेभ्यो धारयति' इत्यत्र अनुसार मस्तु शुदस्य तन् । भा.६७३१. विधिति सशयः । विपि सिद्धान्तः।या. शा. महान्महत्स्वेय क्रोति विक्रममिति न्यायः। सयाम - ६ . महापितृयज्ञे चोदकप्राप्ते वरणे · नान अय महान् जनो महामु ननेप्येच पराक्रम करोति, न वृणीते न होतारम् ' । अन चौदतात्यवचनाम्या दुरेिधिनि भावविवशायामानाति । माहस्री. ७९४. बरपस्य विकल्प. इनि पूर्वपY. / चोदकमत्यवचनयो • महेन्द्रन्य याज्यानुवाक्याइयम् ' महाँ इन्द्रो य एक्वायत्वेन परणयतिरिकमङ्गमान अनुऐ इति ओबरा .', 'मुम्वनिन्द्र ब्रह्मणा महान् • ' इति । पर्युगसारता इति सिद्धान्त ! दि. १०८।१. • महेन्द्राधिकरणम् । २।१।५।१३-१९. 'स्तुत- | वाग्य, तृतीया याज्या ॥ ए महापितृयज्ञे तिमृणां ऋचा द्वे एर पुगेनु. दाम्राधिकरणम् ' इनि विन्टो द्रश्यम् । महापितृयज्ञ विस्त ऋच. या यानुवाक्यान्येताम्यावर । • महर्षयः गापानुग्रहसमा अनन्ते । वा. तामु खोनो. समुच्चिन्यं या-यात्वम् । वे देवाना २०.०८. यायानुसक्ये' इति प्रत्य परे हि देवेभ्य पितर' • महाकुलीना. दिशिटेन प्रयत्नेन परिरचन्सा- इति श्रुन्या देवापेशवाऽऽधिक्यकथनात् । आधिस मानन्। वा .२३.१०२. प्रदानमन्ताय एव, 'तपा तृतीयतया वै प्रददाति' इति 'महादिषायीत्यं पृष्ठ मवति ' इति · विभ्राट् श्रुत्या विवरणात् । अनुगक्यायन्यत्वेन प्रमप्राप्तयोदो. वृहत् पिस्तु' इति गन्यामुत्पमध्य महादिवाशीयम्य विनियोगे तृतीयाया अवशिधाया सनिहितरीन मान्याया साम्न. पिशुपति पृष्ठमाघनत्वेन विधानम् । सु. पृ. ८९. मेरेतानि समुगिन्य विनियोगम्य न्याय्यत्वात् । इति • महादिवारीलांनि नय सामानि भकाणि । प्राप्ने, (दे!) नुर'क्यात्वेनेव दे विनियोन्ये, लि घाल पू. ३२. स्योमवमाधारण यात् 1 . . . मथमा दिपीयया गमदि ·- महापिठ्यक्षे महापितृयजे प्रैव तृतीयया यच्छति' इति स्पष्टमेप कौपीतके विनि- | नात् )। अयैरमुच्यते निष्पन्नाया यागचौदनाया चोदकः योगाच्च । संकर्ष. ४।४।५. इति । यानानु पेह निष्पन्नासु चोदना, ततथ्योदकः महापितृपक्षे द्वयोरनुपाययोः प्रत्येक अपघातं अपगं च प्रापयति । एवमेव अवपाने प्रासे प्रणयः॥ अर्थेन विपर्मासे इत्युतम् (पथात् मातम्य पूर्वमनुष्ठानात् ), अमीपोमयोदयनासवत् उभयोः पुरोतुक्यात्वस्य तदपि अनुपपलम् । यदि निष्णातरूप द्वय गृह्यते सले. म्यासव्यत्तितया अन्ते अधीयमानः प्रणशे द्वितीयचन्तेि घाटीवत् , तथा अपघातादीनामनिया छेदनादीनामिय एव स्यात् । इति प्राप्ते, 'पुरोऽनुपाक्ये' इति (स्यात् ) तापि (क्रम-) विपर्मासागद्वेय नास्ति द्विवचनेन प्रत्येकपर्यातत्यानधारणात् प्रतिपुरोऽनुनाक्यं ( हन्तिस्वरूपस्येन एमन्यात ) । अथ नै निप्पन्नाना प्रणरो निषेयः । एतेन 'ऋचमुवा प्रशोन्यपरामुक्त्वा | ग्रहणम् , तनापि ययामासमेगानुष्ठानम् , न विपर्यासः प्रयोति' इति श्रुतिस्पपद्यते । संकर्प. ४।४।६. (तस्मादनुदाहरण पानाः)। महापितृयज्ञे घानामु अयघातस्य न कि नई उदाहरणम ? तर ( महापिनृयो अभि- वायः॥ पान्यायै ( मृतमत्ताया. ) दुग्धे मन्थम् ' इति ) मन्यम्य अर्थेन च विपयोसे नादात् सत्यमेव । श्रपणादुत्तर साल पेश प्राप्नोति अर्थेन । तन (पेपणे म्यात् । २०२३५॥ समयः किं भारतः पेपण- धर्मा भरन्ति, न गान्ति भाष्यम् --- मति महापितृयश: ' सोमाय पितृमवे इति । ( तदर्थ च किं मानमिदम् , उमान्पा लौति :- पनपाम् , पितृभ्यो पहिपद्रपो धानाः, पितृमो- मिनि । वन) पूर्वपझे पेपणान्तामिदम् । हन्यतः मिष्यात्तभ्योऽमिराम्याय दुग्धै मन्थम् ' इति । धाना ( हेतो. ) अघमक्मेर (इदं ) पेपणम् । सिद्धान्ते तू इत्यत्र गदेर. कि घानामु हन्तिः क्तयः, उन नेति । तदेय पेपणम् , प्रास्तकार्यत्वात् । ममानमन्यत् ( न तु कि प्रामम् । न कोय इति । कुतः । विघातात् । निय- | कार्यान्याम् ) । अतः वयंकृतेऽपि विपर्यासे ( ताद- माणे हन्ती पानाटय पिदन्येत, सक्कनो हि भयेयुः । र्यात् तमार्यस्यात् पेषणम्य तत्त्वमेय स्यात् , नान्यत्नम् । तरमान कर्नप इति । एवं प्राप्ते, बूम' । उक्तमविघातक- | इति धर्मा:-) मवन्त्येव । ( उराहाणान्तरमाद-) मधिमाय गुणाय वयं यक्षनादिति । आह । अञ्जनः कृणलेषु पारधर्माः ( प्रानाः । मन्ति, न भवन्ति मविघातकम् , इन्तिस्तु धानाय विहन्तीति । अनोच्यते । इति (मनः) । यदि अपूर्वोऽय पाक. (“पृते यथा न विपावन माति तथा परिप्पते । विपर्यसियते, श्रायति' इति ) गत. (पारपर्मा. ) न भवन्ति । अथ तथा न चिहनियो । पिसे कपमा न हन गाक्ति, मातम्प प्रतिपयमः, ततो भान्ति । (ला प्रतियसन पदार्यस्तु न निवर्तते । तदुक्तम् ‘गुणगेपे च मुस्य- | विधी वावयमेदात् पामन्तरविधि- इति पूर्वपक्षः । त्रिपा माति ' इति (१०।२।२०६८) । तस्मात् पूर्व | सिद्धान्तमाह-) तन प्रतिप्रसपोऽगम् । रथम ? चोदपेन हन्ति कृत्वा पाक, पार्यः । तत्र हि इन्तिः पावार्थो | प्राप्ता (पक-) धर्माः अर्थोपान्निवृत्ता., अपणविधानात् भविष्यति, न पानास विहनिष्यते इति । | प्रतिप्रसूयन्ते । ननु प्रतिप्रडो अपषमात्रमेव निघातयम्, टुप्– घाना इत्यनुदाहरणम् । द्विधाऽप्यनुपपन्न- | न घृठम् । धृते हि विधीषमाने वाक्य भियत ( प्राप्तस्य वान् । क्षमनुपपत्ति ? चोदकेनापि विपर्यास एरा प्रतिमा को गुमश्च विधीयते इति ) । यदि (तु) अपूर्व प्राप्यते । पूर्वमपातः , ततः अपणम् । अथ अपणा विधान तथा सति विशिष्टविधानात् अदोषः, अमाप्त दुत्तरमपघान: प्राणते, तथापि तथैवानुष्ठेय । ता] स्यात् । उच्यते । प्राप्तरात् अस्मिन् वास्ये ('वृते 'असेन च विपर्यासे' इत्ययुक्त्वम् । अपेमपत्रावयातः ] अपयति' इसन ) नृतं न विधीयते, (किन्तु ) श्रपण- प्राप्नोति, तथापि अर्थविपर्यासौ न युक्तः (नयानुष्ठा. मात्रमैन ( विधीयते । युतः प्राप्तिधूतस्य १ उत्पत्ति- मी. को. ३९२ - ·न . महापितृयज्ञे ३१३० महापितृयज्ञे वाक्ये पृतमैव आधारस्पेन श्रूयते, ('प्राजापत्य अपघातवरणात् इति, तदपि असारम् । प्रकृती हि चरम्' इति-) सामीविभचिसयोगात् नस्यब्दस्यम- यश्रवणे पुगेडागश्रवण जीहि श्रवणं च । ता धाना -च । यथा आदित्ये ( अदितिदेवताके बगे) पयः देवनासबन्धात् पुरोधाशकार्ये वर्तन्ते, न बौहिकायें । अधिकरणम् , तथेहाप्युत्पत्तिवाक्ये (सक्षमीनलात् अधि- प्रकृतौ च वीहिविषयः अवधात. , न पुरोडाशविषय , करण घृतम । तच्च श्रपणावस्थायामेव-अर्घश्ररणोत्तरम्- | तेन धानास्वपि चोदवप्रतेषु नीहिष्वेव अवशत, चपशब्दसामन्य॑न् ) तस्मान् गुणवाक्ये घतमनुवादः | धानावस्थायाम् । तत्र तु नियमाणे हन्तो कमविपर्यास (तस्मात् पानान्तर नैतदगुर्ननिभिटोगतः । पतिपसथः स्यादेव । धानामु चावघातकरणे पानाल निहन्येत । मान तु लघवाद्विहितं परम् ॥')। | यत्तु सहदेव बवहनिष्याम इति, तय सति अप्राकृत शा-महापितृयज्ञे श्रूयते । सोमाय पितृमते पुरो कार्यमदृष्टार्यमतरनन स्यात् । प्रतिषशु नुपविरो- डाच षटक्पा निर्वपति, पितृभ्यो गहिपन्द्रयो घाना, पार्थोऽवात. नियमाणो धानाल विहन्यात् । तस्मात् पितृभ्यो मिष्वात्तेभ्योऽभिवान्याय दुग्धे मन्थम् ' इति । नेयमधिारण युनम् । (प्रामाक्रोक्त भाष्यममर्थनप्रकारमाइ-) ये त्याहुः सोम- पहणादिवपम्यप्रतिपादनात् संगतिः । 'म कमो नाम कश्चित् गुणः पदार्थ यतिरित्तोऽस्ति, सूत्रार्थरतु- अर्थात् प्रमविपर्यास हन्तेर्धानार्थरपान यस्य पृय वा व्यवस्थापयामः । पदार्या एव हि वितताः तत्व अविहत धानात्वमेष स्यात् ही भाष्यकारपो । प्रतीयन्ते । तेन फेवलस्य प्रमस्य बाधाममपान् नदाधे वार्तिकमारपक्षे तु तत्व पेपणम्य प्रास्तन्यमेव म्यात् पदार्थोऽपि बाधित , इत्यवपातो न कर्तव्य इत्येतन्निरा | हनिरर्थत्वात् इति । करणाय इदमयिकरणम् । यत्तु 'विपर्षामो नास्ति' चि-नावधानोऽवयानो धा धानानाम् , इति तनाप्पाहु.- धानासु श्रपण त्या अपात , एये।, न नाश मवादे तोऽवघातो नान वाध्यते ॥' प्रानी च लिपरीनम् , इत्यस्ति विपर्यास इति । उस्मात् क्रमपाधेन अवघात. कार्यः । इति भाषमते । यदि विपर्यास, कथ तर्हि अपघातानुपानम् , नहि बार्तिक्मते तु-- 'पेपण नूतनं मन्ये प्राक्त था, अमान्त- समस्य पृपा मान संभवति । सन्गम्, न नु अन रान् । नृतनम् , प्राकृत धर्ममानसाधस्य गवान् ।। परमार्थत उमाघ । प्रनो हि श्रुतेश्वेव व्रीहिषु भा-- 'पितृम्यो बहिं पयो धाना पितृभ्योऽपि अनापि श्रुनास्वा धानामु अपघाता, घाने योऽगिवान्याय दुग्ये मन्यम् ' इत्यादिना पिहिने इति नास्ति मविपर्याम । प्रतो अक्यातान् पर | 'मानायके यागे धानावस्णया मनोसामवपात, कर्तव्यो थपणम्, इह तु विपरीतमित्येतावदा विपर्यासवाचो न येदि भाष्यचरेण विचारित । तस्यायमभिप्राय , युक्ति । ननु धानावस्थाया हन्ति प्रियमागो विधात | चोदन पाकात् पूर्वमेत यनावस्थाया अवघातविधानन् (भानात्वम्य) कुर्यात् । यथा न विधातो मति, तया भजनोत्तर तदमातेः, तदुत्तरमवघातकरणे च धातालया- फुर्मदे, मदेय अनभ्यम्तमपहनन प्रियने, न च मातापत्तेः न भर्जनौचरमाधान कार्यः । इति प्राप्त. गेडे भविश्यति विघात इति । (इद प्रामारण्याग्यानं दूषयति) | पूर्व किञ्चिदवहताना याना भर्जनोत्ता पुनरवपाते कुत्ते तयुक्तम् । माति हिपृषक क्रमाप माघ 1 ते एव एवं धानात्यप्रमिद्धे प्रयोजनागुरोधेग प्राकृत कम बाकि हि पदार्या अन्पेगान्याच प्रमेणाचा सक्यन्ते, तेन | स्वा:पि 'गुणलोपे च मुर पम्प ' इति न्यायेन (१०॥ प्रमय प्रातस्यामानेऽपि पदार्था न नियनन्ने । यत्तु २७.६४ ) मर्जनोत्तरमपि प्राकृत सधर्मकोऽवर 'आपण वृत्या याघात ' इनि, नत् । पूर्व हन्ति ला कनय एव । न च धानाचव्याधात , दृढतरमुसन्ग्रहार पश्चात् पानः कार्य. ' इति भाष्यविन्दम् । यी करणेन तदनापते. । प्रो हि हवि संपादकनुष्पार्य- अपगोत्तरयालेऽपि अवघा विपर्यामी नासि, श्रुते दमे | मानो यथा इति मंपाते तथा कार्य । अन नाचिन- . अश्वात.कृत, ·प्रत्यक्ष महापितृयज्ञे महाभाष्यकार: एवं तदनुरोधेन भर्जनात् पूर्वमपि यत्किश्चिद्वैनुष्य- ] मन्ये पेपणस्य च राध, | १०|२१३४१७५, मीको. संपत्ययमयघात. सधर्मक. कार्य एव, अन्यया | पृ. ३१२९ 'महापितृपक्षे धानामु' इत्यन इष्ट यम् । रोकप्रसिद्ध धानात्वानिपतेः । अत एव आवृनिरपि • महापितृयज्ञे मन्ये भजनादुत्तरन सधर्मक पेपणादि तदनुरोधेन न दुष्यति । तत्र पूर्वोप्रघातः पारार्थ,, | वर्तव्यम् । टुप्. १५२१३४।७४, ३ महापितृयज्ञे 'ये उत्तरस्तु पानालसिद्धयर्थः इचि न कश्चित् विरोध, 1 | पुगेदश्चो दर्मा,' इत्यत्र विधिरनुबादो वेति संशयः, एकनिष भान्याभिप्रायममानत. पार्थसारथेः तद्घणाय | अनुवाद इति सिद्धान्त. । वा, ३१४॥ १। पझून्याम् प्रयास उपेक्षणीय एव । पार्विककारख तु न दियार- ४-५. * महापितृपणे पेपनामहस्य पर्युदासः । मबहवानामेय धानात्वम् , पूर्वमेव सम्यग्विनुषीरवाना १०८।१-४. मीको पृ. २४७४ “पर्युदासन्याय.' यवाना भने ने धानाचान्यादते । अतो यथाप्रमत्ये-इत्यन अधिारण द्रष्ट पम् । महापिठ्यते धैदिक्या एक वारपातस्य भन्नात् पूर्वमेवानुमानोपपत्तेः नान धाना | इतिकर्तव्यताया अविदेश. 1 मा, ७४।२।२-१२. उदाहरणमपि तु मन्थ । उच दुग्धमिधा. मक्तयः । महाप्रकरणं प्रतः विकने छ । बाल पृ. ९. मस्ते च ममिवान्या मृतवत्सा गौः, तश्या दुग्ध | * महापारणं परिकल्पितावान्तरप्रकरणात विवदितम् । नन मजिनपरतण्डुगना पिटे एव सक्त- | प्रश्लम् । तेन अभिपैचनीयप्रकरणात् राजसूयप्रकरणम्य वासिनोत्तरमेप पेषण प्राकृतामनराधेऽपि हवि - | प्रापल्यात् 'भक्षी पति ' इत्यादीना राजसूयाङ्गन्यमेव । सम्पर्श पाणस्य गुणरोगाधिकरणन्यायेनैन गम्नोतर | वि. ४४॥२. • महापकरण (विनियोजक प्रमाण) करणोपपत्ते । न च मान्यत्वे पदार्यानामन्यत्वम् , | प्रधानन्याधाल पृ. ९. महाप्रकरणात अवान्तरप्रकागं घ्युत्नामेऽपि तादृशप्रत्यभिज्ञाया अगाधान । न च | प्राल गेन अभिक्रमणादेः न दर्शपूर्णमासाङ्गत्वम्, किन्तु प्रती पेपणस्य पाषार्थत्यम् , येनेह भर्जनोत्तर पाला- प्रयाजानायम् । को. ३।३।७।१४ पृ. ३६३ . * महा- भावात् पेपणामावः शयेत । सत्सी पुरोडाशपाक प्रकरणात् अवान्तरप्रकरणस्य बलीयस्य अमिनमाधि- प्रति तस्योपकारक्त्वे पापणयोईयोरपि द्विवीयया इयः कणे ( ३.) पश्यते । सु. ५. ९११. महा सस्कारार्थलात् । अतश्च यथैव प्रत्तो हवि.रुपापर्थमेव प्रकरणात् वरीयासि विनियोजकानि पोपलं भवान्तर- पेपण पाहात् पूर्वमनुष्ठिराम् , तथैवेह सक्तुसपत्यर्थ प्रकरण एकापत्वं चेति । वा. ३।१।१४।२४. पाकोत्तरमनुपानेऽपि न कधिद्विरोधः । अत एव प्रस्तो महापयोगविधिः पुरुषार्थ. यथा ' समे दापूर्ण- घेपणपाकयो. पाटोऽप्यनुवाद एव । अतो वस्तुतो नान मासान्या स्वर्गकामो यजेत इति । बाल. १ १३. क्रमपाधोऽपि । तेनान मर्जनोत्तरमेव पेपणम् । अव । महावृहती विष्टुम् । पादेषु अक्षराणि ८८ घातस्तु भाष्यपातिककारमनयो: पूर्वोन्गैया मन्येऽपि ८१२। उदा. 'नवाना नवतीनाम् ' (ऋस, १३१९१॥ भननपूर्वोत्तर पूर्वमेय या कार्यः । थानापिष्टस्यैन सक्नु । १३) । फे. स्यात् । परिवापे तु न निर्यापप्रोचणादि, नायघाट नया महाब्राह्मणः इत्पादो गदछन्दस्य पूगत्वाल- पेपणमित्युक्तमेय। गुणवाचिव अगम्यते । सु. १६४८. मण्डन--'धानार्थमवहन्यते। • महाभारतनिर्वचनान्याख्याने हैपायनेन उक्तम् शंकर-पेपणं धर्मपमन्ये । ' यानिमितेनेदम् 'महत्वात् भारतत्वाच महाभारतमुच्यते । नियतमम्य * महापित्य नाय घृणाने' इति पर्युदासः । यो वेद सर्वपापै. ममुच्यते ।। ' या. ॥२५॥१. पृ. भा. १०1८1१।१-४. * महापितृपणे, पात्रविकोपाधो-२१८, भागरूपाधैन परिमिते वासरहिताया धेन्वा दुग्वे पिष्ट • महाभाष्यकारः उपवर्षः। 'व्याकरणे दिती मचिग्य मयः क्रियते । यि. . . महापितृयज्ञे | याषा, तृतीयार्थवाचितानभिधानात्, या परीष्टि. श्र - ·. - इत्यय टायम् । महाभूतानि ३१३२ महानो निमित्ताना कर्तव्या इत्युपादिता, सा महाभाप्पकारेण न | मा, ६।४७१२५. * महावाक्येषु यद्यपि भगन्दर- गर्नु श इति उपसणिता' इति उपवणे महाभा'मार- | वास्यानि अपमाणं तथापि अासंभगान् अविवशिवे मदानोग. । मु. पृ. ६३२. महावाक्ये अवान्तरसाक्याभपणम् । वा. २॥३५॥१. महाभूतानि पृथि यप्तेजोवापावाशाखानि । • महागरस्य (मृण्मयपानविशेषस्य) ज्योतष्टोने प्रायाभूतस्य भेदने त भिन्नमभिमृशेत् यते * महाभूतगुणा. रूपपदिय ! या. ३१३ | चिमिचियः । इति सामवेदविदितस्य उच्चस्तन् । बा.३४३।२।९५.८१३. • महाभूमिः गोश्य-राजमार्ग-जलाशयाटिमहिता • महावेदि. अष्टाविंशत्यून पदसहसमिता । कु. मर्वेषा प्राणिना साधारण सं इति सार्वभौमोऽपि महा. ३१६।१४. . महावेधा मन्त्रपूर्वकं प्रारं हविर्धान- भूमि सम्बझने दातु न शक्नोति विश्वनिदादौ । नि. माड हविर्धानारत्ये शक्टे भवतः 1 वि. १२सा. ६।१२. • महाभूमिनं देया विश्वविति राम्वदाने । ० महायतस्य प्रकृतिः ज्योतिटोमः । वि. ६१२३. 'भिजिति सर्वम्वदाने महाभूमिर्न देया' २०४८. महावते उपगाभीणा पत्नीना मविदिश उपगातृभिः ऋत्विग्मि. समुच्चय , शायण अहतम्य • महामोतिकदेहम्याः आमान । या, ३।१७) | समुचयः, अदि-शोकादिसाम्ना अतिदिष्टगादत्रादि- १३.७.२. साः च समुबर.। बाल. पृ. १७६. . महारने महामस्यतीरन्यायः । धोनोऽयं न्याय । यया काण्टयोणाभिः । पलय उपगायन्ति' । तयोरगानं मामन्यनारातीर सचरन् तासहित एस, न समिळो कमां-तर दुन्दुभियानस्योपगानम् । वि. १.६. नारि वेन वारण लिप्यते, सं आध्यात्मिामपन्न • महानते गामपनगजे उपमानानाभिः पनीभिः देनामा जाप्रदादी गचरर तरमादिन एर, नापि जान- आतिदेशिसनामुपगानाईजागृत्विजा न बाघ, ।।। दादापनंगगन या । तया च युधि. 'महामत्स्य उमे४।५।८-९. रे सचनि, पूर्व चापर मेराय पुरुष एतान् महावते ताादिमिः प्राक्रवाहवरासमः मनानि, मप्नान्न बुद्धान्न न' पनि । साहस्री. ८९५. सगुच्चयः ।। .'मदायलेश्व यश्च बनी फियते तनुः' इति आच्छादने वैकार्थ्यान् प्रास्ता दिया. मनुः २२८ । थप पावरकारेण विविः सातः । ' स्यात् । १०११३॥ घाल४०, परि भाग्यम्- महानते ध्यने 'तार्प यजमान. • महापानिमान्यपाइनियमोऽपि मौसत्तिक- पते, दर्भमय पानी' इति । अस्ति नु प्रवृत्ती 'भात मरे (रा.)स माध्ये एत । पाल. पामः परिपत्ते' पनि । तदिह चोदपेन प्रामन् दिन • महारा त्रिभागाशि गयि । सोम. संगय मिहतम्य वाममो निशि., नेति । किं प्रत। ६.11 1 चद्रोदयात् पूरन मदीपिका । माट. आन्दन तु माम्य विसर, स्यात् । उत. ६.२८८ ऐकार्यात् । एक प्रपं. भारतस्य चैतम्य छ । "महायाय (निलो प्रमाग ) मोपविधि- मालाति प्रो को न प्रधादन म्यं नित्यनुमेयमेन । पाल. पृ. ... न च महा- तम्मा भूतेन चोरक्यान नितेत । याम्ये रति आपस प्रमाा मानि, पान्तरस्य अधिक पान्यायवान् । १४ ॥ बापना, या मान्दमदिनान नेपो मान्यम्- वाचन्दः पश गारगति । अशि पदा महार, मानरमाया ईशापिनम् । 'दाद मागणी भविमझी।। मुत. तर कौन - ·- महाव्रते ३१३३ महावने निनक भाति, मदमार्य न शक्नोति निनेष्टम् । गत प्रतीते अभिनकायस्वेन नाहतनिवृत्तिरिति वाच्यम्, निवापि शक्नोति भक्तिम., न तनिवर्तयति । तद्धि गोपीनाच्छादने परिदधानिप्रोगेणोपरिधारणे निवर्तवदप्रतिरोधक सचोदक प्रात बाधेत । ननु यौपीन | तादिविधाने रक्षणापत्ते । वार्यादिना कोपौनाच्छादन- प्रछादने परिधत्ते इति भवति, नायकायी। उच्यते । स्यापि क्तुं शक्यत्वाच्च । वस्तुतस्तु- अन्याच्छा नेतदेयम् । अरिवाससोऽपि कार्य परिधत्त इति भाति, | दनेऽपि परिस्तृणीत परिधत्न वेदिम् ' इत्यादौ परि नयपा कम्यल परिधत्ते, रोख परिधत्ते इति । सनतो दधातिपदप्रयोगात् यपि न पोपीनाच्छादने एव तद्वि धत्ते परिधत्ते इन्य पययमसिया मवति । तस्मादहतस्य | पापम्, पापि प्रज्ञावपि 'अहत वास परिषने' याससो न निवृत्ति , समुघय इति । इन्यनेन कौपीनाच्छादन इव आचारणासोपरिभागा ममुच्य च दर्शयति । १५॥ याने प्यहतनिधानाद्विकृतावपि नादिरभपर विधा- भाष्यम्- समुघय च वास मादेन नहुाचनान्तेन | नादुर्भपनाहरनिवृत्ति । इति प्राप्ते, कोपीनाच्छादने दर्शयति 'वासासि नाराही नोपानही विमुञ्चति' इति । गृहम्यन्य कच्छाद्यसमयेन वार्याशीनामयोग्यत्वात् उपरि कृष्णविषाणया नामासि विस्रसयति, ततोऽयु परि ! घारणे एव तादिविधिप्रतीतेने बोपीनाच्छादने अहा- धत्ते इति । तस्मादपि पश्याम अनिवृति , यमुनय | निवृत्ति । अत एव न्यायेन आचारणासोपरिधारण एप प्रास्तानिवृत्तिप्रसको 'वासासि विभयनि ' इति सोम--- तामिति धृतारा पास । उपाध्यक्ष प्रतिपत्तिविशेषविपापके वाक्ये बायोबहुलानुवादरिमेन विशेषस्य (नृयाय' इति मुहिने दृश्यते । तत्व / समुबाप्रतीतेन तनाप्यहननिति । एक च यद्यपि गुइमेव । नया च शास्त्रदीपिकाया विनरादिषु च 'तार्य | नाय कोपीनाच्छादने.पि वञ्चियोग्यम् , तथापि वासो यत्रमान परिधते' इति पाठ मोऽपि अगुद्ध एय । बहुलानुवादबलेनेर तम्याहतेन समुच्चय । दर्भमयम्य भादी पिसटी काया शम्भुमहेन नाप्यमिति पर्गीय तु कथमप्पयोग्यवादुपरिशारण एवं विधिपतीवेर्वासोर पकार ' इति स्पटमेव उस्तत्वात् । ) सिकार इये | लानुरोधेन तत्रापि समुनय । एस यम न वासोबहु (इति) महमारकर । अहून सहा इतमनुपमुक्त अत्त त्यानुवाद यथा विश्वनिति 'अनमृयाददेन्य घन्सरवच दाम् । एकसारस्वादेव सगति । परिधत्ते' इति श्रुते वनकम्या वलयन कोपीनाच्छादने. पि- ' ताप्या हतपत्रस्य बाधा स्यान घा, | योग्य चात् तत्रातस्यानिदेशमाप्सम्यानिवृत्तावपि उपरि ऽग्रिम ( गुद्याच्छादनाच्या, दयोग्यसात् समुच्चय || | धारणे तानिवृत्तिरिय । विशिष्य चेद द्वादशे वश्यते । भाट्ट-- स्वतने महानने 'तार्य यनमान परि मण्डन- 'समुभयो बारावा म्यात् ।' घते दर्भमय पत्नी' इति श्रुतम् । तत्र साप्ये घृताक्न- शकर-- 'याध्य न यासस्तार्येण ।' कम्पट इनि माधर । अपापि परिधानोहोन तान्यादि रिपो पर याविपरिधानेपि बदापत्ते यजमानोदेशेन • महानते 'दिक्षु दुन्दुभयो नहन्ति' इति दुन्दुभि- तद्विधी सायनादायपि तदापवश्य तार्णादिविशिष्ट तत्सजातीय च काण्डवीणोपगानम् । वि १०६. परिघानमे यजमानायुद्दो विधीयते, नच पानमेवा तिदेशन प्रारो पूर्व विधीयते, कर्मान्तरमेर येत्यय महानते पत्नय उपगापन्ति, पिच्छेगमि, देतत् । तस्य च मारतकार्यापनलेनेव विधानार प्राकृतम्य कापचीणादिमि, आपारतिकामि । भा २०11010 अस्य निवृत्ति । न च मातामहतस्य कौशनपद • महानते शुनप्रहेण ऐसायवादिग्रहाणा समु याच्यापरिक्षाच्छादने पिनियुक्त यत् रात्र उता यर 1१।३- मीरो ! १६४. 'मह- दीनामयोग्यसात योग्यतयेवोपरिधारण र तन्निनेश- समुचपन्याय 'इयत्र अधिकरण र यम् । गानम्, ·. , - 1 " । महानते ३१३४ महानतगत महाव्रते स्वोत्रान्तरसाधनीभूत शोकादि । किंचित् हिरुळायन । वस्मात् स्तुत्य तरमिद विधीयते, साभि प्राकृतसाम्ना समुथय । न प्राकृत निवत्यते, सगुम्चय इति । सामस्वान्ता श्रुतेरविवार प्रतीयेत । १०४ अर्थे त्यभूयमाणे शेपत्वात् प्राकृतस्य विकार ८.१६॥ स्वात् । १७ ॥ भाष्यम्-- महाव्रते श्रयते 'लोकेन पुरस्तात्सदस भाष्यम्- अथ यदुपनर्णितम्, यथा ' मौस स्तुवने, अनु-सोरेन पवात्सदम , क्रौञ्चन चावालमवे भवति, काय भनति, पशिष्ठस्य जनित्र भवत' इत्येव श्यमाण ' इति । मति नु प्राकृतानि सामानीइ चोदकेन | मादिभिरिव प्राताना निवृत्तिरिति, तत्परिहत पम् । प्रासानि | बन सय किं प्रास्ताना साम्ना निवृति अनोच्यते । युक्तमन यत् प्राकृत निवत्पते । अत्र उनानिनि समुच्चय इति । किं प्राप्तम् ? तुवते इति हार्या तर न श्रूयने प्रास्तस्यैव शेष श्रूयते । वस्मात्तत्र प्रकृति लिनसयोगे प्रयक्षते चोदप्रामानि मामानि वैकृतेन प्रत्यक्षश्रुगेन प्राकृतस्य निवृत्तिरिति । इह इ नियते इति । यथा ' कौत्स भवति, काण्व भवति, अर्थातर श्रवणात् वाक्यमेदप्रसद्गात् अनिवृत्तिरित्युतम् । वसिपुस्प जनित्र भवत , जानीये भवत , भायासी सोम-पूर्वण एककार्यत्वात् सगति । सूने-- भात , कोद्यानि भवति इति श्रुतेषु चोदकमातानि निय | अर्था तर श्रुते प्राकृतस्तुत्यपेक्षया स्तुत्य तरसयोगधुळे संवे, एमिहापि द्रष्ट पम् । एप प्राने, झूम । सामसु प्राइवणानामाप इयर्थ । शेयेन पुरस्वारस्तुवते ' इत्येवमादिश्रयमाणेषु प्राकृना वि-- 'बाध्य लोकादिनाऽऽन्यादि न था, ऽऽद्य नामविकार प्रतीयेत । कुत । अयान्तर श्रुते । अर्था | स्तुति निष्गत ।, देशलानौधिौ भेदे ( भेदात् ) वैरि नरेण हि समय श्रयते ' पुरस्तात्सदम स्तुवते' | ट्याच सगुचप ॥' ९ इन्यवमादि । यच्च पद केनचित् पदेन सबध्यते विशे माह - नैन ' श्रोकेन पुरस्तात् सद्स मनुवी' पगरयेन, न तत् पदा तरेण सह सब धमहति सटुचरि | इत्यादिना प्राकृतस्तोमानुवादेन शेकाप्यसाममानविधे गम् । यथा ' भायर्या राग , पुरुषो देवदत्तम्य' इति देशार यगुणा तरस्यामि विधेगलानुपपने , वाक्यमेशापादक भायाविशेषणत्वेनोच्चार्यमाणो रा॥ इति शब्दो न पुन | गुणादेव कातरत्वप्रतीते , तस्य च उपहोमवायेन पुष्पदाब्देन राबव्यते इति । एव 'पुरम्पारसदस स्तुते' (५।२।९) अदृष्टार्थ वात् समुच्चय स्तोत्रातरै । न , इत्पनन सरव्यमानो न पुन 'शेरन स्तुवते' इति प्रातस्तोत्राप्येव अनिदेशत पूर्यप्रवृत्यङ्गीकारेण गुणद्वय सम घमर्हति । यदि स्तुती देशमत्ता विधीयते, ओरेन | विशिष्टानि विधीयता ते प्रावतसाम्न प्राकृनदेशस्य च चैत्यनूवात, तत उपपत्येक नात्यमिति । यदा तु पुनर्देशसत्ता | निवृत्तिरिनि याच्यम् । स्नौतिधातो पूर्वनिहितानिहित विहिता, तदा परिपूर्ण यापम् , लोन घेत्येतदपि । साधारणस्नोत्रमाश्वामित्वनातिदेदात पूर्व प्राकृतम्नोत्राणा विधातयम्, तदा पुनर्विधिप्रत्ययो हृदयमानेत य । हृदय | मेव विशिष्योपस्थापकाभावेन विधिवशात् धर्मातरम माननुसुचारयितय, न चोचारित । तस्मादनुचारितो प्रतीने । गृहमेधीये 'आज्यमागौ यजति ' इन्पत्र हु वासयितप , उच्चारण या क्सयित यम् । आज्यभागपदमेव पूर्वमणो विशिष्योपस्थापन मिति कल्पनाया च शब्दो पाध्येत । तस्मान्नैवम् । कय विशेष । १ तहिं । देशलामविशिष्ट स्तुति श्रुत्या विधीयते । न मण्डन-- शेक्स्नोयन रायकम् ।. बन केनचित् रथ चिहिते, परिपूर्ण वाक्ये, पुनरपर शकर-- 'प्रारती वस्तस्तुते ।' प्राकृती सति वाक्य कल्पयितव्य माति । उमपविशेषगविशिया दि म्नुति श्रुत्या यदा विहिता, तदा परिपूर्ण वाक्यम्, न तदा • महाव्रतगत धर्म सत्तरसने दशंपति 'पनय पुनरपरण कनचित् खेर कल्पयितयो मवनि, यदर्य | सगापति' इति । भा १९९१८ न बाध्या १० ·0 महाव्रतप्रयोग ३१३५ मांसं * महानतमयोगपधिपाद आश्वापननिर्मि वरुप | मया नाम मारमयत्वं कि सर्वेषामेव पुरोडाशाना मूत्र वरपेऽधीयाना बढ्चा. प विस्मरणात् वेदत्वेन सपतीयपुरोडाशानामेव वेति विचारे सर्वेपामेति उत्सून व्याहरन्ति । वि. श१ वर्णः २. | पूर्वपक्षे सिद्धान्तमा । तुशन्दः पूर्वपश्यावृत्यर्थः । महासतोवृहती लगती ! पादेषु अधुराणि | तरसादेन यन् मास उफ उत् सपनीयानामेर पुगेडाशा. १२।८।१२।८।८ । उदा. 'आ यः पनौ भानुना' । नाम् । कुन. १ नोदनाविशेषात् । 'तरसाः पुरोडाशाः (स. ६४८६)।के. सवनीयाः' इति तरससानीयसक्यो विधीयते । पुरोडायाः • मदिममहाभ्यां ऐन्द्रयायपादिग्रहाणा समुच्चयः इति नु यनुवादः । तस्मान् घानाकरम्मपरिचापपयस्या- अश्वमैथें । १०४।२।३-५. मीको. पृ. १६४४ पुरोडाशरूपाणा पञ्चानामपि सपनीमपुरोधाशशब्दिताना प्रहसमुखपन्यापः' इयन द्रष्टयम् । द्रयाणा साने मास ग्रानं सरनीति विशेषचोदनलात् महिंपी प्रसन्मुसी महिपो मदनातुर इति इति सिद्धान्नः । न्यायः । यत्र देचित् महामूर्मा मृतम्लेन्यायधम भचिरसंनिधायन्याय्येति चेत् । ४४ ॥ जातिम्यानानि सवालदेयतानि स्वामिलपितप्रदानि च वाक्यानामयने नामसने 'तरसा, पुरोडाशा. सब मला म्लेच्या प्रघमजानिन चयोनिप्राप्त्या अतिदु सिते- नीया भान्ति' इति तरसशन्दितमासमयम्य पुरोदागाना. पोऽपि स्वाभीष्ट याचन्ते, तप्राम्य प्रहातेरिति । उन. न मुक्तम् । तच धानादिपश्चा पात्मशाना सरनीयानामेव गुमानीविना रावणमारीचरुवानिये । तयहि, तं| पुगेडाशाना न तु याना पुरोडागाना इनि सिद्धान्ते पूर्व- मारीचं प्राप्य भीएक दशाननः प्रागुदाबहार ' सीतामीहें सूत्रेण उक्ते पूर्यपधी ने। सिद्धान्तिना पुरोडाशशब्दः एमय मे रणे सहायो भवार्यकार | कुचा रोरे दई देह पानावरम्मपरितापपवस्थामु गोषः सीस्थिते । ततो बर की मीयों कहे तुम को शिकार ॥' इति । साहस्री. चरमध्रुव' सुचनीयशब्द एक सानीयाटपनीथसमुदाय- चाचिस्वेन खीगर्नुम् । दाह- अमेनिधी, सनिभिः • महिप्याः गद्दे आदित्ययक. राजम्ये । भा. अभेदः अनिधिः अन्यन्तभेद , अमनिधौ धानादीना २१॥३॥१३. पुरोडागात् अयन्तमैदे सति परोडागदाब्दस्य धानादिषु . मांसं भामयदोषात् उनका आदीयते । भा. | मस्ति. गौगता सक्षणिकता वा अन्याय्या । ततश्च पुरो- १शरारा. दाशशब्दम्य लक्षणा न स्वीकार्या मुग्थेऽथे सभाति । • 'मांसं तु सपनीयानां चोदनाविशेषात् ।' यत्र मिझान्ती बूते, इति चेत् पूर्वपश्ची व्यान् पनि । ३८।२२।७३ || इयत्र पुरोडाशानादरेण मुनीयमाने स्यात् प्रतिलिगत्याद् बैगजनत् । ४५ ॥ मासविधि वश्यने शाक्पानामयने । सु. पृ. १३७. पुरोहासमब्देन धानादीनामपि प्रहणे पुरोगग्रन्दम्य . 'मारा तु सानीपानाम्' इति सिद्धान्तात् पुरो- श्णा स्यात् । सा चान्याय्या मुरये ये संभाति । डागमात्रेण अर्सनप्यमान तासगयत्वम् । या २१।। इति पूर्वपक्षिणा पर्यम्ने गड्डितम् । तर उत्तरार्थ १२.४१४. सिद्धान्तमूषम् । स्यात् पुगेदारानन्दस्यैव थानादिपु लाक्ष- मासं तु मपनीयानां चोदनानिशेषात् । रित न्यायम् । न तु सगी वारपनीषयमूहे राणि- ८२२४३॥ क्या सचनीयशन्दस्य न्याग्यम् । “प्रकृतिरिद्रयात् । माक्यानामयनं (शास्त्यानामयन इत्यपि पाठ.) नाम प्रस्तो अभिटोमे पुरोगगरान्दम्य धानादिसानीयहविः- पनिंगस परमर सत्रम् । 'तम मस्सिदेशी गृह- | पचने लिङ्गयात् उडणार्यवान् गतिः स्यात् । पुरो- पत्तिमूंगा यानि, स रात्र यान् मृगान् हन्ति, नेपा बरसाः हाशचन्दन्य मुम्पम्या गौरवमुदितम् । पुरौडासम्म पुणेडाशः सपनीया भान्ति' इति भूतम् । इद वग्स- यनीयद्योग अपयुयानुवादानुपपत्तेः धानादिगम्टोक्ति- ·मास ३१३६ मासाधिकरणम् द्वारेख असननीयपुरोहाशलक्षणा अगाकार्या, थानादि । पुराडारापानादिमि कश्चित् सरधोऽस्ति, येन स्थग समूहेन च समनबाझरा पुरोधाशस्य अनन्ययात् न दाक्या मवेत् । तया च शुन्यनुनादर सरनीयशन्दम्य पुरोटासा तरगा इति कृत्या मुख्यरापि पुरोटाशवस्यैव रक्षणा सवनीया इति सामानाधिकरण्यानुपपत्ते । जातिगुणाव वृत्तियुक्ता इन्याशय ' इति मुघा ।" प्रस्तो योति | यपदारेण समानविषयमोह शब्दयो सामानाधिरप टोमे 'अनुसयन पुरोटाशा निरप्पने' इयागै दृष्ट | मपति । यथा गौ गुहा इति, न तु गाव न हात, लिहा धानादिपञ्चहयि प्रत्याश्नसामध्ये लचणिक यस्य | नानानातीया ना पुरुरा बझणा इति । सघनीत्रोदन स प्रतिलिङ्ग पुरोटाशशब्द । अतो विस्तापि | रसविघौ पुरोडागस धानादेश एवनीय र म समर लक्षणा न दुनि" इति तु कुतूहय्म् । वैरानात् इति | नीति नियायेन पुगेहाशशब्दस्य उपनीयाग्दोगाना मोमो यात | यम प्रस्ती जोतियोमे 'यरि रयवर | पुरोग्यघानारिषु गया तिरिति । न च पूवम्झ सामा सोम स्यान्' इलादो सामशब्दम्य पृष्टम्तोत्रे | सपनीयपदानुवादप्रयोजनमप्यस्ति । सिद्धाते तु हति रक्षणिकम्य दृश्वात् हितावपि 'एकविंश षोडी | निरिजानामन्येषामपि सपनीय पात् हवि परवान वैरानसामा इन्यत्र सामशब्दम्य पृष्स्तोत्र लगा तद्वत् ! नायर्यो युक्त पुरोडायपदेनानुवाद इति । किञ्च मको राजशब्देन वैगजसामशब्दो दृशन्तित । तन्मात् पुगेडान कुरु' इति प्रेत्रे पुरोटागन्दस्य लक्षण धान्यानामरन सानीयपुरोदारान्दिनदवि पञ्चर एवं वृत्तव यम् । अतो बघन्यश्वात् पुोगशशब्दरच मासमयत्वमिति सिद्धान्त । के सायणिक समुचितम् । न वयतीतग्गमुचितम् । न च मास तु सननीयाना चोदनानिशेपास्यात् । प्रीतमपुषणद्वते (5) मानायरब्दम्य नैकापनीयत्रर्विन। ३२८/२०१४२॥ | पुरोदाराघानातीना स्थान तरसविधिरिति सिद्धन् । शाक्यानामपन पनिंगत्मवत्सान् । चनद समा प्रयोजनम् - पूर्वपक्ष सनीपपुरोहाचानामर कार मनन्ति सस्त्रिो साम्यतेऽहनि गृहपतिमंगला याति, स | ममन कायम् , सिद्धा ते त्येकन्यैर सपनीयस्य परो तत्र यान् मुगान् हन्ति तेपा तरसा पुगेडागा सम या सामन्य घानाताना वति । सून तु सवनीयपुरोडाशादीना भनिन ' ति । तत्र सदेह जिसरीयानामन्येश च कारें मास्दीनविशेषादिनि । तीता मभवना पुगेडागाना स्थन तरसा उन सपन याना * मास ब्रह्मचारिणा न मश्वविदय इत्युक्त दविंगत मेगात । पून पानामारयो । अनाप पूनपत्र || मपि लेप यन्ति । मा २४९३९, • मा 'सबनीया भवति' इने भूपते । तर सपनीयन मास च धन्येत् यसबारा । १६/१२२१२ वशिषपुरोदाचोदवान दरसरिधि समाति अन्य मासस्य वारुपम्य पामे नियत । विनगर मानविशेषाधिनाया वाक्यमेदप्रमदात् । अयनये मासाधिकरणम् । स्यानामयने सदनीयपुगे दोन च वरसपियो सानपानशेषात् पुरोडायोद्ददौनेर दागास्तरसमया ।। युक्त, ननु पहितसपनीयोदेव । सानासाद मास तु सपनीयाना चोदनाविशेपान ।। स्वया समवनीवपुरोटागानुनाक दवयुपरानुसतो वेति। २।४।। तेन पनिशमवरमगत्याया विरतो मासाभिरा सा गाप्यम्- शारयानामान पग्निशत्सवत्सरम् । गौरपुरोडायपिपय एवति । य प्राने, अभिधीयते ।। सत्र समामनन्ति सस्सिते सस्थितऽहनि गृहपतिमृगया भादेव यदि सपनापशन अनादपाटा भक्त् । तथाहि, याति, स तत्र यान् मृगान् हठि तफा तरसा पुरोडाया यदा पुगेडायोद्देशेन माविधान सा सपनीयशन्द सत्र सननीया मन्ति' दति । वन सदेह , कि सपनीया नीयपुरोदारो ग दणि वय 1 च गपथ नामन्येषा च धमत्ता पुगेडाशाना स्थाने रसा उत विविना । न च सानीयपुरोडासाना सवतीयशन्दोपान | गनीपानामवेति । वि प्राप्तम् । सपपुरोहाशाना मम ·मांसाधिकरणम् मांमाधिकरणम् मयवा स्यात् । न शकाने पुरोगाना च मासमयता | कथितबलावलमवेकरवगतसविरोधयाधमांग: विधात सयनीयशब्देन च पुरोडाशान् विशेषयितुम् । श्रुतिकृतद्धनिश्चयैः प्रमाणेः स्थित इह कर्ममु शेप- भिवेत हि तथा वाक्पम् । तम्मात्मवंपुरोहाशाना शेपिभावः॥' मासमयना । इति प्रति, उच्यते । मास तु सबनीयानां ' न देदयः पुरोडाश: मयनीयेन स्यात् । तरसा: सपनीया भयन्तीति तरतसवनीयमान्धो शस्यते । विशेष्टुं रोन मथि तरसं नवनीतवत् ।' विधीयते, तरसाः पुरोडाशा भवन्नि श्ययं खन्यते । इति मासे, अमिधीगने । 'पुरोडाशं समुद्दिश्य वास मुन एतत् ? सर्पगुगेटाशेतु मवनीगन्दोऽनुदो न चोद्यने यदि । तवः सात्मर्वगामित्यमुद्देश्यस्या- घटते, पुगेडागशठानु मयनाये पसारयते । तम्मा-विशेषणात् ॥ उद्दिश्य सपनीयांस्तु मांसमग्र त्युरोटानादो नुवाद इति । तस्मात्सयनीयानां धाना- विधीयते । पुरोहाशापुरोटामममवाये तु लक्षणा । दीना स्थान मारा बोदनाविशेषादिति । पुरोडाशपदे तद्धि जघन्य लक्षणां व्रजेत् । प्रती या-- पुगेदागदम्य धानादिष्वसमर्थन्नात्मपुरी- चास्य दृष्टा सा पुरोडाशानलंकुरु ।। सयनीयपदं हादाविषयत्वम्, मन्यपि सबनीयन्ये विदोष्ट्रमशस्यत्वात् । मुख्यं न मुख्यार्य परित्यजेत् । दृष्टा च प्रकृती इति प्राप्ते, अभिधीयते । मनायगब्दम्याप्रमाद- नैव सवनीयस्य लक्षणा ॥ अव्यायाच तेनेव पाठापुरोहागाब्द लिनसमवायाद्रौणं कृत्वा धानादीना- | युक्ता तरमसंगतिः । तद्वधयेत: पुरोढाश इनि मपि ग्रहणमिति । नेनन सगतिः ।। भक्तिरसंनिधावन्याय्येति चेत् । ४३ ॥ सोम--सूत्रार्थस्तु- श्रोततरमशब्दव्याख्यानं मांस- भाष्यम्-- इति चेत् पश्यगि, एबीयेषु पुरोडाश- | मिति तद्धानादीना मवनीयानामेव, न नु सबनीयासानीय- भन्दो नुवाको मvिa | धानादिपु पुरोधाशशब्दो न | पुदायानाम् , संनिहितान्यगरूपविशेषलाभात् इति । पर्वते । मत्तियाग्याच्या मुग्ये संभवति । वि-मातपायने पुरोटाशास्तरसा इति मासता । वा--- अन्यन्तमिन्नत्यान् भान्तरेप पारो न युको गर्वन ग्रनीये या मर्मन नबनीनवन् । तरया. परनीयाः यदि या यानीयशब्दम्याप्यायुगानुगदेन मालिनि । स्युरिति तत्सनिधिः श्रुतः । पुरोदासस्य मासा लेगे- स्मात्प्रकृतिलिगात्याद्वराजयत् । ४४ ॥ वातो निकायते॥ भाष्यम्---प्रस्ती प्योतिष्टोमे धानादिष्वयं पुरोवार भाट-- पट्त्रिंशदादिक शाकशानामयनारक संत्रं शब्दो भाक्तः सनिडिनेषु प्रयुक्तः । इहापि भाक्त पय | संस्सिते सम्भितेऽहनि गृहपनिमायां यानि, तत्र थान् प्रपोश्यते । अापि दि सवनाप गुग्देन ते सनिहिताः । मृगान् हन्ति नेपा तरसा: सपनीयाः पुरोहावा मन्ति' प्रश्नो लिङ्गसमयापाच्छन्दप्रवृत्तिविकतावपि तथैन । यया | इति श्रुतं मास 'मानित' इति विधिमापनापन्यासन्नत्वान इग्निशो गच्छन्ति, प्वनिनो गन्तीति, यथा उक्थ्यो | पुगेडागम्य तदुद्देगेनैव विधीयते । रिपरेव हि प्रपन्नार्थ थैम्पमामा, एकविंशः पोडशी राजमामा, इति प्रतिः | भावनामान्यसानहास्यम् । अतस्तत्प्रयासन्नम्यैव बटुचि- लिनेन सामादेन रुपटटो वैराजपृष्ठ इति गम्यते । तम्, न सबनीयानाम् । यदा तु पुरोटाशाः सननीया: एनमिहापि सानीयानो मागमपति । | इति भवदेवादिधृत, पाटनमा मायमिक्यानिधेयतरसान्या था- 'पुरोडावानरंकुर' इति प्रजो पानादिषु | रानवाच पुरोधाशमाहीयोदेशत्वं गएमेव । न च रवगा EPा, न नु सबनीयशब्दम्यागवनीयेपु पत्ति । पुरोटागम्य सबनीयपदेन विशेषणम् , पिरिमोदेवापत्ते । साहित्याच गम्यते तेन शपिनु नेतरेण । न सका | अतः संपुगेकार्थे ताने विधीयते । सपनीयपद तु नीयम्य पुगेडाशय घानादिमिः सह समन्धोऽमि । सानीयासबनीयपुरोटागमाने गौणं लायमिक या । अत तस्मात् धानादीना स्याने तरसा इति सिद्धम् । इति पुगेहाशमानस्थाने तरसम्, न धानादिग्थाने । इति पाने, मी.को. ३९२ ·ॐ परापनादु सदग्धोऽपि मीको. पृ. १५४५ मांसाधिकरणम् ३१३८ मातुलदुहितपरिणयनादि सपनीयपदरपुरोडाशपदेऽपि कार्यगापत्ते प्राथमिक मांसमया पुरोडाशाः पर्यमित या. पर्चिय- रुपनीयपदमेर सपनीययागोदेवतापाम् । प्रपमापास्तु उत्सरे सिद्धान्ते । पूर्वपश्चै नु पिष्टमय. पुरोडाय । द्विदीयाणे लश्चगा उमयवादिसिदैव । अत सपनीयागो- | भा. रा.१२. दशेनेर धानादिपञ्चकरावेन नरस विधीपते । पुरोडासपद मांसविकयिणो हि प्रयङ्गविभक्तानेव पशून् नु एर वन्य च पुरोडाशवत्वमनन्देन सरनीययागेषु | विनीगने 1 वा. ३३३।१०।२३ लाचा मनुवाद । दृष्टश्च 'पुरोटाशानन कुरु' झ्यादौ मांसस्पर्शनमपि पैहारिकाणामनीना पशुवधा पुरोडासयन्द सानीयसपन्निहति पर इति तस्य सन्नीय- | दन्यत्र परिहृतम् । भा. १२।२।११५. यागलयुक्त मुक्रमेर । तदेवं श्रुन्यादिषयमाण मगल 'माजीवन् यः निम्पितम् । अत पर प्रयोपस निरूपयि यते । जीपति' इति न्याय. | उत्तं च माषाविना 'मा- मण्टन- मास विषय सननीया।। बीरन् य. परावादु.सदग्धोऽपि जीपति । तस्याऽजन- शकर-तरस सपनीयानम्।' | निरवास्तु जनगीफ्लेशकारिणः ॥' इनि । साहसी * मायाधिकरणम् । ९६१३३८-३९ वर्णक १, ९०२. मीरो पृ २२७३ 'धान्याधिरणम्' इत्यत्र दृष्ट यम् । * माध्या पोर्णमास्या पुरस्तात् चतुरहे गवामान * मासारदाने छेदनाय स्वधिति. करण साम- | दीक्षा न या, न चैयाः प्राक् । ६।५।९।३०-३७. यात् । भा. १११४१२५. गवामयनस्य दीक्षा' इत्र * मालपा शामिने न बाहबनीपादौ भा. द्रव्यम् । १२।२२२, मासपाकम्य वेहारियो अभाव । • माघकृष्णाष्टमी एकाएका नाम । वि. ६॥५॥ १२।२।११५. मांमपासमविपेवः योध्य हारिऽमो स या मापसप्तमीपौर्णमासीपारगुनीप्रतिपदन्तोत्सवा- वपाया पण थाहानीये रिहित तस्य मसात् । अथवा दौना नियमनियाप्रमाणन यात्राहते किश्चिदस्ति । या दडिगोऽयो पल्या प्रतम्य श्राणगाम्नातम् । यदा आमय १।३।३।७ पृ २०५ । पाल्गुनीपौर्णमास्पन गया दोघान् मान व्रतवार्य उपादीगते नदा टन्न दक्षिणामी प्रतिपदि वमन्ननिमित्त उसवः । मु.पृ १८५. अपवितव्य इति तम्य दक्षिणामी व्रतयणवाक्यस्याय * मातुलकन्यापरिणयादीनां अननुष्ठागम् । भाट्ट. मेष , अयन मामात् इति । भा. रारा १३४ वर्णक २. • मासप्रसङ्ग. न वैदिवे, शिल लौकिक पावे। मासुलदुहितृपरिणयनं अनाचार, वासुदेवा- मा.१११२३९।२ नुनपो. दाक्षिणात्याना च । • मांसभक्षणम् ' यथावानभौजिल यथा या २०३-२०४, मामभणम् । श्रेयसे पिहित धम्म सन निषि. मातुलदुहितृपरिणयनादिविषयाणा स्मृतिरिर- यो ।' पत्रपष्टमीचतुर्दशंपञ्चदशीषु गामम-मणमैथुरा-दाचाराणा कामादिदेवन्तर स्पटमेव दृश्यते इति न दिक्यिानिपंधात् गृहम्यस्य अन्यत्र आमचारे प्राने | कथचिदपि श्रुतिमूला सभावनीयम् । नदि मातुरहित नदकरणनियम. श्रेयम विहित 1 ययाह ' न मासमवणे परिणयनात् प्रयोत्पनि अनुत्पचिव सगवति इय- दोषो न मये न च मथुने । प्रवृत्तिरेषा भूताना | घश्यं अन्यतरम्याप्रामाण्य याश्रयणीयम् । तर गधमाण- नित्तिनु महाफा । ' ( मनु ११६) इति । या. | निमित्तस्य आचारस्य अप्रामाण्य इति सिदमेवनातीय- शास.१९.१. काना दुराचार-यम् । दा, ५ पृ. ३४. या १२N.

·यर्ण २. मातुलमुनापरिणयः ३१३९ माध्यदिने • मातुलसुनापरिणयः युधित् दक्षिणदेशेषु । न अतोऽनवमः सक्न्धो नास्ति न स माथुरः । तथा रियने, स प्रमाणम् । इति चेत्, न, स्मृतियाधित- श्राझीनैमाना न दाश्चिमात्यादिक्या आख्यया व्यवस्था । त्वात् | 'मातुरम्य सुनामूवा मातृगोना तयर च। भा. १।३।७।२१ । अत्र यार्तिकम् - पत्तु मथुराममि- समानप्रग चैर त्यक्त्या चान्टायगं चरेत् ॥' इति । प्रस्थिनो माथुर इति भाप्यारेणोक्तम् , तत् । तद्रच्छति स्मृति । सदाचाराच स्मृति: प्रय। वि. १६३१५ पतियोः' (पा. ४।३२८५) इति वा दूतविपर्य पसयित यम्, अप्रत्यायिनोक्तवाद् वा उपेश्चित यम्, * मातुलसुनापरिणयनम् 'मातृलाय मुनामुना सर्वस्मिन्नपि प्रस्थिते ततितमरणाभावात् । मातृगोवा सर च । ममानमारा चैर त्यक्सा चान्द्रा. • माध्यंदिनं सननम् । 'पष्टिनिष्टमो माध्यंदिन या चरेत् ॥' इतिम्मृतिनिपिद्धम् । अत्र मानुलसुनायाः | सपनम् ' इम्पन अनेकाख्यातायोशेन माननाप्रधान पुनिमाकरणादौ गान्धर्वादिविवाहाटी या यत्र मातृगोत्र- निविः । मणि पृ. १११. गाध्यंदिन. पयमानः । निगि. नाहि, तद्विषयो मागुल्मपरिणपनिषेधः, 'विच्छन्दा बागपो माध्यदिनः परमानः पञ्चमामा' नतु या गोत्रनिनि. सद्विषयोऽपि इति चन्द्रिसादी | इति ज्योतिष्टोमे श्रीगि छन्दासि । मा १०५।२७ . (स्मृति चन्द्रिका ) प्रचितम् । सोम. १।३।५ पृ. ३४, मा गतिः परमान. रिच्छन्दम । गायत्री यूहदी माना च परम देवतम् , समा च पुनेषु श्येतरूप- | निशुम इति छन्दसाम् । वि १०१।२, माध्यदिनः निनथ्यमानो (मातृशन्द ) जननीवचनः अगम्यते । पामानः नाम स्तोत्र अमिष्टोमे माध्यदिने उपने प्रथमम् , माता समः जिप्रश्न इत्येमिरप्यनुध्यमानो घान्यस्य | चारिच पृएस्तोत्राणि इति पञ्च स्नोनाणि माध्यदिने मानुचक । भा. १७११. 'माता मला | सबने । ८३३५ माध्यंदिने परमाने गान आये तृचे पित. पुन.' (महामारतम् १।१५।३०) इति स्मणा | न नु तृचायानु स्तोनियाभु, एफपिके नौ। १०॥५॥ दर्शनं जनयिनुश्श गानाजातिरवोपपशि., तेन वर्णसवरः । २१७-१. मीनरो. पृ. ४५४ 'अन्योपाधिकरणम् ' था. १३२।१।१३ पृ. १२८ ('येन जातः स एव सः' इत्यत्र र पम.। . मागदिने पापुरोडाशेन चरन्ति इति द्वितीयश्वरण. । सुपा )। मातुरेव क्षेत्रिणो या | यवनीयम्य पशोः । भा. १९२३।१४, माध्य- पदि पुष. स्यात् तनन्तयोः प्रसिद्धजानियात् नै। (पुत्र- दिने सपने एकादग्रापालः सवनीयपुगेडादाः । १०५॥ जातेः ) दुनिता भवेत् । या. १।२।१।१३. २६८८.. माध्यदिने सरने ग्रहाः पञ्च 'पन * मानुगणयाग: लेकिन । जि. (गुरुमते ) | माणदिने गृहति' इति वचनात् । मोम, २२६ . सार माध्यदिने मरने चत्वारि पृष्ठस्नोलागि सप्तदश- मातृगोत्रा कुमारी न परिणेया । वि. १३२५ | स्तोम मानि योनिशेमे । वि ||३. . ' माध्यदिने सपने दक्षिणा नीयन्ते ' ज्योनिष्टोमे। भा. १०६। मानापिनगुर्यादिशुश्रूपा फरमा । वि . १८६९, माध्यदिने सपने पौनुदारवेशाग्याते अञ्ज- मात्म्यन्यायः । परमत्म्या निगमान् नाश नाम्यजने नाम सपे । १०१., माध्यदिने यन्तीति न्यायार्य । अपच वामिठे प्रभादोपारम्पाने माने ब्रह्मसामराले प्राजाप यानामारम्भ असते 'तान् तरसमाघि मातुरोक्त 'एतानाऽप कारेन नद्रयता मिलानुरसृजन्ति, ब्रह्ममाम्यासभने ' 1 | महरम । बभूवाराजा वीक्ष्य मास्यन्यापदथितम् ॥ १३३, ७ माथदिने माने मरण दक्षिणा माकृताः (योगामिष्ठम् ५/३७१७) इनि । माइती. २३.. ज्योनिटोमे। ५०/६१८/६९,आशष्यमे कादश- • माथुरवन् । यथा मधुराममिप्रस्थितो माथुर इति, | पार्ट ( निर्व), माध्यदिने मारम्पतं चरम् , बाह- गपुराम यमन, मयुगया निर्गतश्च (उच्यते ) । यस्य स्पत चयम्' यसरकल्याणम् । १०।२९, वर्णक २.

·. माध्यंदिन ३१४० मानवीनी • सातपनीयम्य ' माच्चदिने निवपते ' इति वचनात् अहगणे योमम्य मान मति मानाय परिमा कुर्नु माध्यदिन मागन्येव अगानि मन्ति । ११।१२।१६. बारा, उत्पादयेत् मानकाले । प्राती व्योतिशोमे तेन * माध्यंदिनाभरपरमानयो आगनूना साम्ना माननाउन उपानहरणस्य दर्शगान् उपायहरणार्थ अह. गाय-गदिर (गायत्रीमहयनुष्टप्नु) निरोग. न तु गणेऽपि पृथापाणे नोत्सायम् । उत्पाद्यत्वेऽपि या मन- यन्ने, पिवृद्धस्तोमरपुऋतुषु। ५।३।५।१३-१४. मीको. पाले एवोत्यायम् । इति पूर्वः पशः । पृ. २६. 'यतिराने काम्यहोम' गन टटयम् । हरणे या श्रुत्यसंयोगाइर्थाद्धि प्रातो तेन । माध्यदिनार्मरमानोरंस सामामागपोद्वापो पिवृद्धा ८०॥ विक्षनोमकायु। १०४१९२२१-२२. 'विद्धा वागन्दः पूर्वपश्याहत्तयं । महर्मणे मन्य सोमो रिसस्तोमकमा मामदिनामा०' पत्र दृष्टयम् । पानहरणार्थ यास मानकाले नौसादगेत् किन्तु दररो • माध्यदिनाभरपरमानपी- सानामागम इति उदयने हरणकाले उपापहरणकाले उत्पादयेत् । अयमयोग (१०५६-१५-१६) भा. ५.३४.११३. ध्रुया रुयोगामायान् शुन्यनुतत्वात् । नहि थ्रयने मान- मान्यदिनतृतीयसपनगदाना पशुपुरोटाशाना | वाले उत्पादयेन् पनि । ननु प्रस्तो मान राससेर उपाव पशुवन्नमसे सम्मान प्रसद्धि मे न तु तन्धितम् । हरणदर्शनान् मानले एर हरायास उत्पादनी हति मात सपनेऽपि पशुगमामिपूर्वमाविन्यनियेन पशुमध्य चेतनाह । श्रुलाठयोगात् ध्रुपनत्वात् । नई भूपते पातितान् पुरोहामाना वन्त्रिस्यने । पि १२।१२. मानवासझेप उपाहण कन यमिनि । किन्तु प्रपती मह • माध्यदिनपयमानस्य घरगृचः ( अतिराने) एकावात् अर्थात् । नाहि मानवास: उनावहरणाने ' उच्या ते जातमन्धमः' इति गायन एव एशिस्तोम- | अन्यन प्यास्त इति अर्थात् तेनेच क्रियते । अहर्गणे तु पूग्गाध मागतना साम्नामायाप: 7 7 त्रिशुजगजी. मानवासस दिवसान्तरोपयोगिसोमधारणे न्यारत का ज्दमयो । वि. ५.३५, माध्यंदिनपत्रमाने | तेन प्रयह उपायहरणासभवात् प्रत्यहं उगावहरणारे श्री सतानि आम्नातानि। १४१. पृपा वापः उत्पादनीय उति सिद्धान्त, । के. •माध्यंदिनसरनीयाः तृतीयमानीयाध पुगे •मान सोमधर्म । मा ३२६/१३६३६. टाया अमध्य पो. प्रात मनीयाना वा नन्त्रमध्ये मानाधीना मेयसिद्विरिति (प्रमाणाधोना पतिवा भा. १२१२१२२. प्रमेयसिद्धिरिति वा) न्यायः । साहस्री. ४६६, • मायदिनी यायाः मातानी पापा. कदाचिटुमानाचीना मेयसिदि.' इति न्यायेन प्रमाणनिः- सरि मायमग्रिहोत्रम्य नौतपः । सातपनीयान्याय. पगम्य धर्मस्वरूपनिरूपण प्रति हेनुत्यम् । को २११५१, पा-३४. •न । बाग्यमनिशते निश्कामाव । • मायमिरा अर्यामापादेय ज्ञानमरि नास्तीति ! श्रौतरमा रूपयमाणाम्य मानाधीनतेन 'मामा पदन्ति, तापितुनिगणारेर निरमम् । पाट पृ६. धोना.' इति न्यायेन प्रमेयम्य प्रमाणात • माची मुरा प्रहास्पैर निपिना न भत्रियः । अमजावपिरोभिनेन तरसवागने , नियमावन् । ये । या ३.२०१-२१.. पूर्वरो । १।३३६. •मानं टरहण न पासमा बनी ज्योत्रिशेगे मानोपानहरणादीनां सोममात्रपवा | ३| पार मीने पृ. १८१ मौलिष्टोमे १६. सोमम्म' व अधिकतम् । • मानपीनां कचा एकादयानामेन सामिषेनी मानं प्रन्युन्यादयेन् प्रतो तेन ना. दाशनीय समानयन गेम देये। १.3t- दुपारहाणमा २१६१॥ २६. 'टोमगे खानियनीश'चारमन । - .

·* मानवीयु ३१४१ मानसमहान्तरं मानगपु पञ्चदशानामा सामिनीतम् । वि. पक्षे संख्या सहस्रवत् । ३७ ।। २०१६१९. प्राजापन्यो मानसौ ग्रह द्वादशाहाङ्गमपि सन् वाद- • मानसं अहः 1 'एष नै दशमम्यादो विमो | शाहान् अहत्तर इति पूर्वपक्षिणा उक्त सिद्धान्तिनः यन्मानमम् । द्वादशाहे । दशमेऽहनि मानसाय शा। ननु एष त्रयोदशसु अहान बादशाह इति प्रगन्ति ।भा. १०६।२३६३९-४०, मा नोपपतेनि। योच्यते । पर नयोदयाहत्वपशे- मानसमहरम्वरं स्याद् भेदव्यपदेशान् । अपि सरत्या सरताविशेषायपाटयो द्वादशात्मनः १०६१३॥३४॥ अमंगणनामधेय बात् उपपद्यते । सहसवत् । यया द्वादशारे ' अनया सा पाग समुद्रसपा प्रजापतये | अतिरात्रः सहसमहानि 'अतिरानेण सहरसाध्येन जुष्टं गवामि इति प्राजाप य मनोग्रह एकाति' इति श्रूर । मत ' इति सहस्राधिकऽपि सहस्रपटो : तद्वत् । इद मानम मं मानमो ग्रह द्वादशाहान् महरन्तर तस्मात् मानस द्वादशहान् अहरन्तर इति पूर्वः पक्ष । भिन्न अहः स्यात् । 'वाग के द्वादशाहो मनो मानसम्' अहरड्गं वाऽशुक्शोदनाऽभावात् । ३८ ॥ इति द्वादमाहात् मानसस्य मैन व्यपदेशात् । किन 'वामै द्वादशाहः' इति याचा द्वादशाहः सस्त., मानमो ग्रहः द्वादशाहाट्गमपि द्वादशाहादइरन्तर इति 'मनो मानसम्' इति च मनमा सानम सस्नुतम् । पूर्वपझे प्राने सिद्धान्तयति । वासदः पूर्वपञ्च यावृत्यर्थः । वामनमयोध मेदः प्रसिद्ध., तेग द्वादशाहमानरूयोरपि | मानमो ग्रहः अहाट्ग दशमस्य अहः अङ्ग म्यान् मंदो गम्यते । तस्मात् द्वादशाहान् मानम भिन्नभइ. इति | न अन्यदहः । चोटनामानात् अहरन्तप्रकल्पिकायाः योग्नापा: अभानान् । ' अनया का पानेग सगुद्ररसया तेन च संखरात् । ३५॥ प्रजापतये शुष्ट गगामि इति प्राजापन्य मनोग्नहं गृहाति ' तेन च मानसेन द्वादशाहस्य सस्तवान् द्वादमाहात् | इति ददाममहरनीत्य ग्रहनोदना एपा | अगुवत् , मानस अहान्तर इति गम्यते । बिधूनानि ह ने द्वाद- यया अवदाम्यौ विधीयमानौ पस्मिन् मणि भवतः शाहस्य गतरसानि छन्दासि, तानि माननेर आप्पाप-तनापरी ग्रहास्यासौ इति विज्ञायते न कर्मान्तरे तद्वत् । यन्ति । द्वादशाहस्य यानि गतरमानि छन्दासि तानि | तस्मात् दशमेऽहन्यैव गुणनिषिरयम् । मानसेन आप्यायवन्ति इति गुगन् द्वादयाहान् मानस दशमविसर्गवचनाच । ३९ ॥ भित्र गनि । नाई स्वैर व उलूमते । सुय- सिद्धान्ते हेवन्तग्माह । 'एप वै दशमग्याहो सास्कृययोर्भेदाघीनत्वात् । वम्भात् द्वादशाहान् मानस दिसों यानसम्' एप दशमस्य विसर्ग अन्त: यहरन्तर इति पूर्यपटे हेत्वन्तग्मुक्तम् । अहरन्ताय परेण चोदना । ३६ ॥ पन्माना इति त्रुमन् अन्तोऽय दागस्य न सतन्य. प्राजापगो मानसो ग्रहः द्वादशाहाद्रमपि सन् द्वाद- मैतत् कर्म इति दशमम्य अह विसर्गस्य वचन शाहान् अहारम् । कुतः। अहरन्तात् । मह. अन्तः पानीसयाजा. । 'परनी मयास पात्र नदेय माननाय दशमेऽहनीति च तद्गुणगाम्नान् । ४०॥ प्रमन्ति' इति पत्नीसयाजम्पात् अग्न्तान् परेण पर- दशमेऽहनि मानसाय प्रसपान्त', 'दामेऽहनि स्ता मानसस्स चोदना भाति । नसान् मानस द्वाद- सार्परागेमिग्भि. शुरन्त' इति दयमे अनि इति याहात् अहान्तरम् । द्वादशादिकार गुण तु पली- गुगगनात वस्य दामत्यादगुगस्य शास्त्रात् मयागेभ्यः प्रात् स्यात् । परस्मनु अगौ विहितः । शासनान् मानसौ ग्रह दशमस्याहोल नाइरन्तर इति सम्मान अहरन्तर इनि पूर्वपले तानरमुनम् । । विज्ञानः । पश्चः। दर्शयति ।

·मानसमहरन्तर ३१४२ मानसमंज्ञको - सरयासामञ्जस्यान्। ४१ ।। ब्वाभार । द्वादशाहिकानामहा सामान्पेन पत्नीमपाबा- द्वादशाह इनि द्वादमावसन्यायाः सामञ्जस्याच मानमो न्तना, विशेषेण नु दशमस्याहो मानसान्तता उच्यते प्रह, दामस्सादोऽन्न इति । गानसम्म अहरन्तरत्वे | अनो न दोपः । तस्मात् मानस दशमस्याहोऽन तु नमोदशनु हादशाह इति सस्यावचनं असमञ्जम द्वादशाहादहरन्तर इति सिद्धान्तः । के. स्वान् । तस्मान्नाहरन्तर इनि सिद्धान्त. 1 • मानसो ग्रहः द्वादशाहस्य दामेऽहनि । तर पश्यतिरेके चकम्य मागन् । ४२॥ 'द्वादशाहस्य हजरसानि छन्दासि, तानि मानसेनाऽऽ. द्वादशाद ऐसादशिनेम्यः पशुम्पः अह. अतिरके प्याययन्ति । इति मासेन द्वादशाहस्तुतिः । 'वाम्च आधिामे गति एसम्म अन्न. गविण मासान् , द्वयो- | द्वारशाहः, मनो मासम्' इति न्पपदेशगेदः । 'एग दे रहोग्भावात् मानस न अहरन्तर इति विज्ञायते । दगमम्याह्नो विसों यन्मानसम्' पनि विम्गोस्ति । वि. अहरन्तरले नु द्वोरतिरक, सात् । अहा नपक्षे प्रयो- १०६।१३. • मानसे शाने चाक्षुपादिसामग्री प्रति. दसत्वान् पशूना चैकादशवात् । ' या पारतिरिच्यते न वन्धिमा । मणि. पृ. ६३. ऐन्द्रामः कार्यः' इति एकादशिनी द्वारगाहे रियाप • मानसान्दना दशमम्णको न पलीसयाजान्दता बिताया तसा पाणातिरतं दांगति । एकादया पराव | साम्गादे। मा, १०६।१४।१४ द्वारा अहानि । एसम्पातिरेक अन् द्वादश एतान्य. • मानसग्रहान्तना नचनेनोना द्वादशाहगदस्य हानि इति गमयति । तस्मान् मानस ट्दामाङ्ग न कर्मा दशमम्याहः।भा १।२।२९. नरमिति सिद्धान्तः। * मानसप्रत्यक्षे महार हेनुरिति चित्, नैन्यन्ये । स्तुतिव्यपदेशमनेन विप्रतिषिद्धं बनयत् । मणि. १ २१. ४३ ॥ यदुक्त पूर्वपश्चिमा 'मानममहरन्तर मेदेन व्या- मानससंतो ग्रहः द्वादशाहदशमाहाहम। देशात् ' (१०६।१३।३४) इति 'तेन च मानमेन | मानमाधिकरणम् । मायग्रहाधिकरणम् ।। द्वादशाहम्य ससागत् मेट.' (२०६॥२३॥३५) इति मानसमहरन्तरं स्याद्धेष्यपदेशात् । १०॥६॥ च, बनोत्तरमाह सिद्धाती। अंगन समुदायम्य स्तुते यंप देश अधिपतिपिदं मन्यामहे । गतवत् यथा महामत- भाष्यम्- द्वादशाहे यूयते 'यनया त्या पाण- धर्मेण मान्सरमनन्य । 'यन्ति वा एते मिथुनात् ये समुद्रग्ख्या प्रजापतये शुलं गृहामीति माजापत्यं मनोग्रह सनमरमुपनि । अन्तर्वेदि मियुनो समरत , तेने गाति' इति । न माया कि मानममहादशाहारह- मिथुनान यन्ति ' इति समुदायकोषममिधाय तन्मया | रन्तर उन अहरामिति । वह कानिचित् मेदकारपनि भूतम्प महारतस्य धर्मेण अनुजिकन समुदापन आ- प्रतिभान्ति । तानि निराविपिन आचार्य उपन्धपति यमग म्नुनि दाति । केपि ' दौकै. 'मानरामहस्तर स्यात् । इति । कुन. । मैदेन पर गोमनो देवदत्त । इन यायाधर्मेण आयपी सम्यते । देशात् । द्वादशाहानदेन पदिश्यते । पयम् । बाग्मै तस्मान दोप। द्वादशाहो मनो मानराम् ' इति द्वादशाहान-तर्भूठ मानस वचनादनदन्तत्वम् । ४४॥ व्यदिशनि, 'नाग द्वादशाह' इति वाक्मस्तवान् पदुतः पूर्वपचिया 'महरन्नाच परेण चोदना' 'मनो मानहम् ' दति च मन.सस्तवात् । यथा वन (१०६११३६३६) इति, दमाह सिद्धान्ती । “पनी: मनोभेदो धस्तुतोऽवगम्यते एवमेश्योरपि द्वादशाह- मपान प्राद्ध उदेय मानसाय प्रमपन्ति' इति वचनात् मानसपो. । यस पृथक्ये मति मेदेन व्यपदेशो मवति, दशमम्याद, अनान्द तदन्तरवामान पत्नीसया जान्न-नान्यथा । अभिवते एतदहरिति पपदेशाद्गम्यते ।

·मानससनको ३१४३ मानससज्ञको तेन च ससवात् । ३५॥ पानेणा समुद्ररसया प्रजापतये शुए हामी नि प्राजापत्य भाष्यम्-- इतश्च अहरन्तरनिति । कुन । तेन मनोग्रह गृहानि' इति । दाममहरदीन्य ग्रहचोदनपा । मानसेनाह्रा द्वादशाह सस्तूयते । कथम् ! 'विधूतानि गृहातीति सरकारविधानात् । न च सस्कारभेदे कर्मभेटे है वे द्वादशाहस्य गतरसानि छदासि, तानि मानोनेा भवति । 'अचोदकाश्च सम्झारा ' (२।६।१८) ऽप्यायति' इति । द्वादशाहम्य यानि गनरयानि इत्युत्तम् । 'यैस्तुद्रय चिरीष्यते गुणस्तर ' (२॥ छदामि तानि भानसेनाऽऽणापयन्ति इति बुपन् मिन ३१८) वर्म न प्रधानमिति । यथा अश्वदाम्यौ विधीय- द्वादगाहाद् दर्शयति । कथम् । सस्तवात् । न हि नेनै मानौ न म भित । यस्मिन् धर्मगि भवतस्तनापरी मात्मना तस्य संस्तुतिर्भवति । मुन ! अत्यन्तभेदात् महाभ्यासानिति विज्ञायते, न मातरे इति । यदि स्तुतिस्तुन्पयो । न हि देवदत्तो देवदत्तन स्तूयते । चाहगमैतत् भवति न र्मावरम् । परमवीयम्मेव भिने शिर पाण्यादिमि सम्न्यते । तद्वदिहापि द्वाद- | अपानुमानप्रसङ्गकल्पना भविष्यनि, प्रनगम पश्च, राहो मानमेन स्तूयते इनि संस्तपाद्भेदोऽभिगम्यते इति । | नामस्तप्रकिया किया तरम्य । अतो नाहरलरम् । दशमे अहरताच परेण चोदना । ३६॥ एवाहनि गुणविविरिति । माप्यम्-इतव अहर तरमेवेति गम्यते । त ? दशमविसर्गवचनाच । ३९॥ द्वाददा हिमादहरतापरेण चोयते' पत्नी सयाज्य प्राश्च भाग्यम्- .--- इतच नाहर वरम्, तर गुणविधि । उदेल्स मानसाय प्रसर्पन्नि' इति । तालि द्वादशाहिक कुन १ दशमविसर्गवचनात् । दशमविसर्ग पचन हि भवति स्याहो गुणविधिर्भनद् द्वादशाहिनी पत्नीसंयाजान्तवा | ' एप वै दशमस्याहो विसर्गो प मानसम्' इति । एप स्यात् । अथ पहा तर माति, तनो द्वादशाहिकानामय | दशमस्य विसर्ग अत यमानसमिति चुनन् भन्योऽयम धर्मो न यस्येति न दोपो भविष्यति । अतोऽपि | न्वातो ददामस्य, न स्वतनमतकर्मेति दर्शयति । बैरवण्यादहरन्तरसिद्धिरिति गम्यते । तस्मादपि दशमस्यागम, नान्तरमिति गम्यते पक्षे सख्या सहस्रवत् । ३७॥ दशमेऽहनीति च तद्गुणशास्त्रात् । ४० ॥ भाष्यम्-- परिचोदनापरिहारोऽयम् । निमिग परि- भाप्यम्--इतवाङ्गम् । गम् एल गुणशारा चोदना १ नव द्वादशाद इति प्रयोदशस्वह मु नोए युक्त भविष्यति 'दशमेऽहनि मानसाय प्रसर्पन्ति ' इति, पाते। अोच्यते । यदा प्रमाणातरेण दाद 'दामेऽहनि सार्पराज्ञीमिर्जग्मि स्तुवन्ति' इति । वयं प्रयुक्त इति गायते, तदा सख्यासनिकषात् नयो | दशमस्याह्न प्रधानभावन दिशात् , ग्रहस्य आधेय दशमु गुपकृत्या प्रपोग मेत्स्यति । यया ' यतिरात्र भावेन, तत्स्तोत्ररय गुणोध्य दशमस्य, नार्यान्तमिति सहमगहानि', 'अतिरानमा रहस्ससाव्येन यते' गम्यते । अगिरेऽपि सहसे सहमशब्दो दृष्ट , तददिहाप्यधिवे सर यासामञ्जस्यात् । ४१ ।। भविष्यति । अयबा मगणनामधेयमेतत् द्वादशाह इति । भाष्यम् - यदि च गुणोऽयम , एल सरया सम यावन्ति पाण्यड़ीकृत्य प्रयुक्ततारता वाचक इति असा भविष्यक्ति द्वादशाह इति । इतरया रयोदशम द्वाद निश्चीपते । सर्वाणि प्ररणादगीमन्य प्रयोगात् सपा शाह इत्यसमाम सरगावचन म्यात् । अवाच्यत्यात् । वाचसे भविष्यनीजि न दोग । यदुन गुणवृत्या सहसमा ग्यादयिष्यतीति, नदनुपपनम् । अहरङ्ग वाऽग्नुपचोदनाऽभावात् । ३८ ॥ न हि प्रमाणान्तरेण मरयेयावगमादधिक भाष्यम्- दशमस्याहो गुणस्स विधि स्यात्, सहनशब्दो गोण्या वृत्त्या प्रयुच इति निश्चीपते । न तिह नाहरन्यरचोदना । कुन १ अहरन्तरप्रकल्पान्य वचनन्य सस्येयातिरिक्त प्रमाणमरित, येन गोणीम वृत्तियश्री अभायात् । कथम् । एव तायत् भूपचे अनया का | येन । यदप्येतत् ' अनगा वा पानेण' इति वचनम् , , , 1 ·मानससरो ३१४४ मानससाको भविष्यति । तदपि प्रहरारकारविधानाद्दामेऽहनि यागाम्याम विधत्ते, ऽप्यायधर्मेणावी सायरो एवेति । यथा दाएँ देशै न कमा-तरमिति समधिगतम् । एव चेत्, नैतव्यत्यक्ष | गोमनो देवदत्त इति । तददिहापि द्वादशाह ससा वचनमहरन्तरपाल्पाम्, नान्यत्रमाणा तर प्रापम्, विष्यत इति न दोष । येन सरययेऽतिरित राधप्रयोग इत्यध्यपस्याम । वचनादतदन्तलम् । ४४॥ रामानह गोण्या बृत्या प्रयोग इति । यदपि मंगण भाष्यम्-- यदुक्तम् , यद्यहा तरमेतत् , एव द्वाद नामधेयला प्रकरणागेन नावतामतीकरणात् नापय ग्राहधर्मवैरक्षण मानसान्तता युक्ता भविष्यति, न वद् रूपेण या वृत्तिर्भविष्यतीति । तदपि न युक्तम् । सत्य | इले । पत्नीसयाजान्तता भवेदिति । अन बदाम । फर्मगणनामधेयमता, न स्वयथार्थमम बयेन । दादा | पचनादतदन्दन द्वादशाहिकानामहा एनानि माग्यहोभि परिमितान्येस्न रमाइतानीत्यनेन | मामान्येन पतीसयाजान्तना । विशेषेण तु शमस्याहो रूपेण तरवर्मगणस्य नामधेयम् , न वर्णानुष्यमात्रेणेति । | मानसा ततोच्यते ‘पत्नी सयाय माञ्च उदेस्य मामार राथा हि मप्र क्मनामधेपेष्वथराम ययेनानुवाद प्रसपत्ति' इति । नास्ति वचनस्यातिभार । तम्मादप्य भूतो नामगन्दो पाते, न शैक्मिातिरस्कारेण परि दोष । गो दशमन्याहो मानसमग न सतत्रमिति । भाषाभाष पृद्धिगुणवत् । यथा अमिहोन येन ज्योति सोम- मध्वशनस्य सनद्वादगाहाङ्गत्वेऽपि मान टोम इति । एव द्वादशाह इयांचयेन नामवेषम, सस्व न द्वादगाहानात्वमित्युत्थानात् सगति । प्रयो नार्थाभावेनेति । तस्मादपरिचोदना । जनम्-रिकृतिपु दारानप्रवृचौ मानसस्यमबुनि पूर्व पश्चतिरेथे चैकम्य भावात् । ४२॥ पक्षे । सिद्धाते त्वगत्यात् प्रवृत्ति । भाष्यम्- इतश्चाहरमिति विज्ञायते । कुत । वि-- 'मानस किमहर्मिनमा या दशमेऽहम 1, पञ्चतिरेगोकम्यतिरेक दर्शयति, न न्यो । कयम् १ | भिन स्तृन्यादिना, S तद् पिरार्गोवत्यादिभिर्भवत् ॥' 14 पपुतिरिच्या स ऐदाम सर्य ' इति एका भा-- द्वादशाहिके दामेऽहनि 'प्राजापत्य दशिनी बादशाहे विधाय विद्दतायामेरस्यातिरेक दन मानरा ग्रह गृहानि' इति श्रुतम् | तन कि मुन्यान्तर पति । स तानशीरिन्यते, एको न भवति । क्थम् । पिपि उा दामसु याङ्गत्वा ग्रहणातरमानविधि पति एकादा पगा, द्वादशाहानि । एकस्यातिरेक ब्रुवन् | चितामम् , ' बाय द्वादशाहो मनो मानसम' ही द्वादशैता यहानीति गणपति । यदि नयोदशाहागि स्व | भेदयपदेशात् । बिधूतानि वे द्वादशान्य गठरमाग्नि दयोर माव स्यात्, नेम्येति । तस्मादायटरह न कर्मा मन्दासि तान पानसेनेवाऽऽयाययति' इति मान न्तरमिति । सेन द्वादशाइस्या यायनवचनेन भेदानुमानाइहरन्तरविधि स्तुतिव्यपदेशमशनाविप्रनिपिद्ध मतपत् ॥४३॥ मयो । द्वादशाहपद स्ववयु-यानुवास्त्रियोदशाह कह भाष्यम् - असिन् सूने दो सूत्रयो परिहार या । इनि प्राप्त, भेदापदेशस्य अवयशययविभेदार उच्यते । यदुतम् , मानसमहर तरम् , भेदेन व्यपदेशात् । प्युपपने यहणविघायकस्याम्य तेन च मानसेन राखराद्भद । न दात्मनेर आत्मा प्रमाणाभावात् दादगाहपदस्य रूढत्वरपने प्रमाणाभापाच सस्तूयते इति । व्यायाभिधीरठे । नैतद्विप्रनिषिद्धम् । अड़े तय ग्रहणान्ताविधि । अत एव दशमेऽहनि 'मानमार नापि समुदायम्य स्तुतिया ! यथा महामनधर्मेण संवत्सर- प्रगपति एप वै दशमस्याहो रिसर्गो यमानसम् ' झ्या सन्नम्य । ' यन्ति वा एते मियुनाये सवत्सामुपयन्ति । दिरिद्रायप्युपपद्यन्ते । विगर्ग अन्त ! विच पिता अदि मिथुनी समक्तन्तेनैव मिथुनाव बन्ति इति पकादशिनों विधाय 'अम य पशुरतिरिष्यते " समुदायोपमभिधाय तदवारभूतम्य महानन्य धर्मेणानु ऐद्राम कार्य, इत्येतस्यैव पशोरतिरेक दायति न निधन ममुटारमायरधर्मेश स्तुति दयति । लोके दयो । या तु सर्वेषामझा पल्लीसयादान्तत्यात् 'पी . यागान्तरविनायकत्व .

·, । 0 मानमसंज्ञको ३१४५ माल्म सयाज्य मानमाय प्रसर्पन्ति' इति मानरास्य तदहिर्भावा- | आमिक्षा', 'वारुणी आमिषा' वरुणप्रपासेपु । भा. घगतिः, या पनीरायाजान्तत्वम्य सामान्यविदितत्वात् १९।२।१५/६३, . मारुती मेषी दक्षिणविहारे दशमाह यतिरिक्तविषयत्नोपपननिरस्ता । अतो विकृतियु हविस्तये वरणप्ररासेषु आगमन्यनादेः पुनविधिः दशराने मार्तमाने दशमाहानत्वेन भानमग्रहस्यापि चातुर्मास्येषु । ७।१।३।२१, * माती माला दक्षिणे प्रवृत्तिः, अहरन्तरत्वे याध इस्पघ्यायसगतिः । विहारे कान्या वरुणमयासेषु । १शग३९, मण्डन--'म मानसमहमिन्नम् । * मारतीमेय दक्षिणस्मिन् विहारे आसादयति इति शंकर--नाहरन्यन्गामस स्त् । रक्षणया गागनोदना भवति । १।९३९ गाधी. मान्नवर्णिको देयताविधिः दीपूर्णमासयोक्त्तम- | मंच (यामिक्षा) प्रतिशम्श्याता दक्षिणस्मिन् निद्वारे प्रपाजे । टुप्. १०।१।७।१४. • मावाणिो देवता- आसादयति वरुणप्रधारोषु, तन पृथगनानुष्ठानम् । विधिः प्रयाजेषु । समिदादिगन्दास्तु वर्मनामधेयम् । भा. | ११२९।३५-४३. . 'माइती पृश्निम्' इति राजमो ९R२०५९-६०, . मात्रमणिको द्रव्यनियमविधिः । पशुः पृश्नि अस्पतनुः । चि. ४।४।१. * मानसाः ( अगीपोमीये पदो)। १०३१, . मान्त्र- | भेदे प्रयाजावना भेदेन क्रिया पाणप्रामेषु । भा. याणकी देवता आधारे 'न्द्र ऊर्थोऽध्यर इत्याधार १११२११४५ माघारयति ' इति । १४३४, * मास्तसाकपालम्य ऐन्द्रामविकृतिर्व ज्यवर. • मान्त्रयर्णिकदेवताकल्पना आधारादिषु किंया- देवताविधिसाग्यात् । वाल. पृ. १२०. रमकवार मन्नाकाक्षाया पचविनियोगशान भवति । मारुत्यर्थ दक्षिणविहारे पृथगजानुष्ठानं चातु. सर्पजघन्यवाय देवताविधि. । या. १।४।६।९ पृ. ३४१. सम्येषु वरुणा रासए । भा. १९६२।९।३५-४३. मान्यवर्णिमदेवताकल्पनातन परमारादुपसार * मार्जनं परिधिधर्मः अमिपरिधानार्यमनुष्यीयते । करम् । या.२/२।३।३४.४७९. पि.श।१०. * मान्न कर्णिकदव्यकल्पनायां यपि गौरवम् , मार्जनादयः परिधिपर्मा, अमिपरिधानार्थमनु- रदिदा गत ' इत्यादौ । या. ११४११. मुरयन्ते । वसहित सवाल इत्यादय परिधिधर्मा। मान्यानां नियादीनामनिम्नणे मोजगागमा- | वि ११२।१०-११ . गमन न माति । स्नेहानिगपेन तु पूजाना अनिम * मार्जालीयम्य चतुर विश्रण सोगे। संकर्य. लितानामपि स्वयमेय मोक्तुमागमन दृष्टम् । वि. ३१२११६. १०१ वर्णक ३. मार्दवे वह्वो दोपा इति न्याय. । अच * मायावादी नामरूपपाश्चम्य असद्भाव प्रति मात्रकविना चिकृतः प्रकारान्तरेण । तथाहि 'तुल्येऽपराधे जानीने । प्रत्याविरोध. । रत्नाकर.. ३६५. खर्भानुर्भानमन्तं चिरेण यत् । हिमाशुमासु असते मायिका गुणा यान्तयं निर्गुणत्वं न तन्मदिन स्फुट पम् ।। ' इति । साहस्त्री. ८३ ० . विघ्नन्तीति न्याय । यथा सत्यकामादिगुणा अपाणि मालतीपुष्पमामना हन्तुमीहते इति पाद प्रति प्रतिनिर्गुणर उमीश्वरम्प न निवारयन्नीनि न्याया। मातीति पुप्यविशेषस्य नाम । तामामना भाय. । साहनी. ४८५. पापाणेन इग्नुमीदते यतते इति मायः । अयोग्यसमेग्ने मारणाय गृहीतोऽगच्छेदं स्यीकरोतीति अम्य प्रचारः इति । साहसी. ७३७ . न्यायः । स्पष्ट । साहनी. १४१. 'माल्यं कम्य विचिन्नपुष्परचितं प्रीत्यै न 'मास्त. कामापः' ऐकादशिनेषु अष्टम. पशुसंजायते ' इति न्याय । सर्वसुन्दरपदार्थे सर्वजनामि- भश्चनेचे ज्योतिष्योमे च 1 वि. ८. 'मारुती । रनिलविरक्षायाममतरन्ययम् । साहसी ८८९. मी.को, ३९५ ।

·१ - मापादे ३१४६ मासाग्निहोत्रयाय मापादे प्रतिपिट्स ट्रयस्य न प्रतिनिधिम् । मासाग्निहोगस्य नित्याग्रिहीन प्रकृति ।मि ॥ ('अयशिया वै मापा ' इति माषप्रति ) । ६३) मासाग्रिहो। कृष्डपायिनामयनगने अग्नीपोसी ६।२० मीको पृ २०१७ 'प्रतिनिधिा पति यात् प्राचीने ऽपि उपागुत्पम्य सरधो नास्ति, तम्य पिद्धस्य.' इत्यन द्रव्यम् । परमापूर्वपयुक्तखाभावात् । भा ९।१६।२०-२२, २५ मापपाराधिकरणा। 'माधाने मय पचरा E मासाग्रिहोत्रन्याय । अमितीनादिनाना घमा इयथवाद । ६१७१२।२६-३० मीरो पृ २४४. तिदेश यामहोतनाम याय । अमिहोनादयाय ॥ 'परनिपुरकल्पाधिकरणम् ' इ६५यम् । उक्त क्रियामिधान तच्छुगाप यन विधिप्रदेश मापपासायो । केपल चर्कोणि वितु | स्यात् । ७३२१ ।। सर्वेषामय । गुसन पोतिस्त स्तुत्यथा 'दति ह स्माह भाष्यम्-नाम्ना धर्मप्रदेग वश्याम इति आगे णि मापानेर मन्य पचा न था एदेया हवि पति-पातम् । सोऽयमुच्यने । गुण्डपायिनामपने श्रूयते गुनाति ' इति ! (फराचि तेपम् । यस्तुतस्तु माप 'माठमनिहोन गोति' इति । तनैतत् समधिगत नयनि पाको न स्यापि, भारण्यानस्य तु स्तुतिरेषा । वात् अग्रिहोतात् कर्मान्तरमगत् इति ( २।३।११)। मापास्तु निषिद्धा एव यजिये क्मणि ) वि ६७१२ | अधुना अग्रिहोगब्दश्चन्त्यते कथमा प्रयुक्त इति । 'मामग्रिहोत्र होति । इयग्निोमान नव्यमार-यने । 'उत्त क्रियामिधान तच्छतावन्यत्र विधि नोतिना समानाधिकृत गत् कमपर । वि १८ । प्रदेश पात् ' इति । उनमानी प्रियाऽभिधान वन . 'माममग्निहोन नुहोति' इन्यग्निदोन गया (अग्नि । नामधा अपिहोवार इति नपत्य चा यशास्त्रम्' होना यथा निन्याग्निदोधमलवस्तया देवाद ' (११४||४) दयन । वस्त्र श्रुती को पामिना पोणमास ही इनि ) पोणमासाद धमरथुक्क मपनीय नुहोनौ विधिप्रदेश स्यात् घभप्रदेश । नयन (पनि सिद्वान्त्वेक्देनी)।सोम MY 'मास रानिहोनस्य ये घर्मा ते अस्मिन् अनन नाम्ना ममि डोनि' इनिपुण्ठपायिनामपन निन्यादग्निहोजात् | अतिरियेरा । वि मारणम् । उबरने । परगनोऽय फर्मातर विधीयते, न तु माम का विधीयने । भा । परन वृत्त । परगदम्य परम वृत्तौ तद्वदायो गम्यते । ३.२४ 'मानमनिहोत्र नुहोनि'। न चाय गयर निशानो भाति तनात्यने । समा मिहो देव गुणविधि तक्षितचा रिमाचात् । टुप् ७१ दरा इति । यत्र भरिचार तत्र विधीयते, यथा अमी 'माम दगमामान्या योन' इति कमा तरिधि विष्टपिष्ग मिहा रिपन्ता इति । दद चारिशाण अन्य न मसगुगारपि सुपरपापिनामपन । वि २११ नुहोते अमिहोपरगार । रमात् म पिवीपते । • मा दार्गमासाभ्या यति' इति प्रयह याग 'माण्मनिडोर गेनि इति अमिहोपनत् गुनौति अण्डपायिनामयने । सर्प ॥२. मी " इति । य पुन अमनि पतिप्रश्ये स्न्यथ पाक्योऽत्र ४६. 'पुण्ठपायिनामपने मामः नन्या त्रयम् ! गन्नु इति । उन्यते, माहरयात् । अपिहोगजगेडय ..मामेन पदो मनि आक्षण धीरविनयात् ।' बमणा सरद नमहरितनादिधमरना PITH स्यदय प्रायश्चित्तविधिोपना निन्गधवार न जाति गनौनि गरिनुम 1 शक्नोति बेदमयिनु प्रदेणुमति नागपरा । सर्प श' मामेन एदीमाति । शश्यति । एवमतरेणापि यति वन्ययं गुस्यो अप्नु सामने मनिवारचनानि, अपना गयाम मिति । हानिमविषाणार्यानि इति पर पम् | या १२सार दुर नयमिवाय अमिलोशनी नामधेय जम् । पुनश्चापम धर्मानिदेशरी भवति । कपन ! .

·, - मासानिहोवन्यायः मामाग्निहोत्रन्यायः अमिहोनभ्य या अवगना इतिकर्तन्मता तां शक्नोति पत्यभात् गुणमयोगात् नैयमिकम्म तन्नामपेयम् । इह सथितुं विनापि वनिना । न नाक्यसयोगात् । न चायं पयुज्यमान दोहनादिक्रियाभिधान स्यात् । धर्मपदेशक- गुणविधि, तदितचतुर्योः अभावात् । उच्चार्यमाप एक मित्यर्थः । अथ पुनर्जुहोते. न केचिद्धर्माः सन्ति । विज्ञात नामिन अवोधयनि । उभयत्र नामधेयमिनि तदभावे नेपा धर्माणाममारे अप्रसिद्ध स्यात्, न चेत् , तन्न, नामधेय विशिष्टे भाति । न चे विशिष्ट- प्रशायेत किमर्थमयमनिहोनशब्द इह प्रयुक्त इति । ता:स्ति, द्रव्यदेवताऽभावात् । उभयत च नामधेयरवे एवं वा । प्रत्यको गुणरायोगो नैयमिकस्य द्रय. अदृष्टा शतिः ल्या। | देवतासयोग । 'दना जुहोति ', ' पयसा जुहोति ', अपूर्व वाऽपि भागित्यात् । २ ॥ 'अमये च प्रजापतये च माय जुहोति' इति । एतस्मात् भाष्यम् - याऽपीति विपर्यासन प्रयुक्त, अपि-मत्यवान् गुणमयोगात् किंशभिधानं स्यात्, कर्मनाग- वेत्यर्थः । अपिया अपूर्व एते उमे अपि कर्मणी घेयम् । इत्यस्पो जुहोतिः अग्निहोत्रारत इति । अथ स्याताम् । न कोण्डपायिनामयनीयो जुहोतिः नैपमिपूर्वः। / इतरजुहोतेः रूपं नास्ति । तदभाचे अप्रसिद्ध स्पात, न साधारण न नामधेयमुभयो. । कुनः भागिन्यात् । शापेश कीदृग तदग्निहो मिति । ननु मासोऽस्य रूप अपमपि जुहोतिः भागी एतग्य नामधेयस्य । ययग तर भविष्यति । न मासः कर्माजम् , कर्तृधर्म. मः । अपि न 'अमिहोन जुोति ' इति समुच्चारणम्, एवमिहापि । अमिहोत्र नु मासे विधीयते, न मामेन अग्निहोम रूप्यने । तर तुत्य ममुश्चारणे तम्यैव एतनामधेष नास्य इत्यन तम्मात् नैयमिक्स्य एतन्नामधयम , उतरन तद्वदनिदेशः विशेगहेनुनास्ति । तस्मादुभयोः साधारण नाम दति । इति । नास्ति धर्मप्रदा। गा-- कुण्डपायिनाममने अयते । मामममिहोन नामाम्योत्पत्तिकत्वात् ॥३॥ जुहोति' इति । तत् नैयमिकामिहोनात् कर्मान्तर इति भाष्यम्--- नेदयुक्तम् । कुन । नाम्नम्वोत्पत्तिक-म्धिने ( २२३६१११२४ ) सगा गिय अमिझोत्र. खात् । औपत्तियो हिनागिनाम्नो सबन्ध, । यन्नाम शब्द' नैयगियामिहोनधर्माणामनिदेवाका उत नेति । यमिनर्थ औत्पत्तिकैन सबन्धन प्रसिद्ध तस्मिन्नेव सदा | 'उभयोरविशेपेण मामानाधिकरण्यतः । नाम- विज्ञेय नान्यत्र न । तपा अव्यवस्थादा शन्दा विश्वासो र्यामद तस्मान्न धर्माननिदेश्यति ॥ एकस्य न म्यात् । उक्त अन्यायशानेकार्थत्व इति । यश च त्यभिधेयत्वे गौगत्वेनापि सभवात् । नान्यस्या- नोभपार्थः तदा नेयगिर तायदाह । तत्माइविधा- प्यभिधेयत्यमनेकार्थत्यदोपत ॥ न च अगृह्य- नाग चेतरसापि प्रयोग उपपद्यते इति नास्ति इतरा- माणविशेपरवं नैयभिके आगये होत होष प्रवृत्ति निमित्न भिधानले रेनुः । तग्मात् विविप्रदेश, रात् । रामः । इतरण I अनिदेश्यान गावगतम् । अधर्म- प्रत्यदाद् गुणसंयोगात् क्रियाऽमिधान म्यात् कच कोष्टपायिनः, तहचनत्ये सति न गोगाय नैयमिक्स्य तदभावेऽप्रमिदं म्यात् । ४॥ गुज्यते । नैयमिकनु धर्मवान् । अतस्तनामद तसा- भाष्यम् --- अपाह । 'कस्मात् पुनः तन्नामधेयं इद | दृश्यविचित्मया अन्यत्र प्रयुज्यते । सादृश्यं च धर्म- इह प्रयुगामित्युच्पने, न पुन एतन्नामोयं तौति । | निमित्त अतो धमांतिदेशेऽयं — मासमनिहोत्र होति तत आह 'प्रत्यक्षाद् गुणसंशेगात् क्रियाभिधानं स्मात् इति । बदभावेऽसि स्यात्' । नयमिके अमिहोने मयो सोम-- प्रत्यक्षाचनस प्रथम बुद्धी भारोहात् गणग योग । प्रत्यश्वविहिना धर्माः सन्ति । इत्थ दोग्धि, | तनिमितमनिदेग पाद्वयेन विचार्य कल्पनीपयत्यर्थतपा इत्य अपयति, चतुरुन्नयति, सादिरी अमिहोत्समिद् | ततः विस्मितः नामयनिमित. अतिदेवा. तृतीयपादे गवति, इत्यं जुहोति, एतस्मिन् काले जुहोति, इत्येव | अन्न्यते । सूत्रार्थस्तु--- अग्निहोत्रगन्दः कर्मनामधेय- ·- • सौमिरमाचिन अपरान् बरग्यासमो मासानिहोनन्याय ३१४८ मासाग्निहोनन्यायेन नियुतम् , तत्प्रख्पसले तम्य अग्निहोत्रशब्दम्य प्ररणा रीत्या समासासमवेन देवाविध्यनुपपचे 1 काम्य न्तरे अरणे विधायमानधमाणा प्रदेश अतिदेश स्यात्। मातत्यादिना विध्यनुपपत्तेश्च । अतश्च अग्निहोगाद वि- 'मास होत्यमिहोन मिनि नामानिहोत्त । शन्दा वर्मान्तरे गौणा । तर यत्यर्थरूपधर्मशगापूर्वक नित्या मायामिहोनेऽस्मिन् धर्माशा नातिदेशकम् ।। उता- 'कर्मान्तरे गोगी इति प्राश्च । तसिद्धिसूत्रोचकौस्तुभीग तिदेशक, नेत्र द्वनोनाम्न समत्वत 1, अमये होन- । तु गौणीज्ञानकार्यतावच्छेदक्मेव अग्निहोत्रीपधर्मविशिष्ट मियस्य निसे सपादितथा ॥ तत्र मुग्ध ततोऽन्यत्र 'कमावरगान्दमोधर इत्यपि शक्य वक्तुम् । टन च गोगवस्त्र प्रसिद्धये । निन्यामिहोनगान् भर्नामानामानि , सिंहो देवदन इतिवत् प्रमाणावरसिद्धसदृश्येन गोपन्या दिदीदिह ॥ समवेऽपि अस्मिनेव वाक्ये तदीयधविशिष्टरमन्तर माह-- इदानीं नामातिदेश पन्यते । 'माम विधानेन साध्ययादृश्य। गौणत्वोपरि इति निद्धो ममिहोत जुहोति' इसादौ नेयमिकामिहोत्रवाचिनो नामानिदेश । पदाथातिदेशेऽपि च निरूपितरपस्यैव नाम्न न दारत् कमांतरवाचक नम्, अनेकगति जतिदेशात् ऊहबाधसिद्धि । कटानापचे । दविहोमलेन चोदनालिङ्गानिदेशाभावात् | मण्डन--'धर्मातिदेशे पदमग्रिहोत्रम् । नामानिदेशाभाने अमिदेवताले प्रमाणामागेन तारय न्यापानुसत्तेश्च । न च 'यहाहवनीये जुहोति' इत्यनेन शकर-नामाविदेशफ चाय !' अमे पास गत् अग्पधिरणकपेन योगोपपत्ति । नस्य • मासाग्निहोत्र याय । (२२३११२४, ७३३१॥ अतिप्रमततेन स्ट्यादिकल्पने पुन गोग्यतावस्यात् ।। १-४ इयधिकरणद्वयमपि माळानिहोनन्यायत्रो पनि अन्तोदातम्यरम्य सप्तमीनद्वीही अनुपानेन । सप्तमी- | दम् । वन ६।३।११।२४ इयर कमभेदविचार , ११ दपुरुषम्य जोग्राटिगणे पागभान अनुपपनश्च । यदि २३१-४ इन्चन च बनिदेशपिचार इति यथामदर्भ निष्पापिहोत म अग्ने होन होम प्रति व्युत्पत्या | थिोक करणीय ) 'वानपयेनवा वृहम्पतिसवेन योत' अधिकरणत्व पष्ठयथमगीय मासागिहोनेडी योग | इति वृहम्पनिसबम्य अङ्गले गर्मान्तरलेन प्रनिमवृहस्पति माधीयेत नदार प्रचुरप्रयोगात् अमिहोनपदम्य निरूढ- | सवत्वाभावात् तच्छन्द अनुपपन , इनि चेन, माटर रक्षागपा निन्यामिहोन प्रयोगात् तस्याश्च शत्ति तुल्यतन | मिहोन यायेन तदमानिदेगायत्वात् । यि १।३१३, मासामिहोन तदसभान् गोगमारसम्म् । * मासामिहोन याय 1 न च मनपैर दिशा मास दांपूर्णमामाग्याम् ' इत्यादी (२।३।११।२४) 'भाग्यमाकपाल निर्षपेद् काम गोग्योपपादन द्रश्यम् | अयथा 'य दृश्या' इत्या इयत्र कम तरसम् , वैपायात् । तत्र अवनमाराधी दिना पोगमामी जानकायप्राप्त उमयर शाणिकन्या | तत्वात् असि प्रकरणातरम् । इह न अनारम्याधीत- पिदोपान् । दशादिकारप्राप्तापि वा ए17 मुग्न्यस्य जन प्रगमद तावनास्ति, कुन प्ररणान्तरत्वम् । अपरम गोगत्वनिरमात् प्रसिद्ध गादौ निस्दत्वमा २ • दाक्षायणयचे निमित्त या साठयानुष्ठने आरदिपसी एव । मौमिरचोदनानातिदेगादेव रूप प्रमते याहारविहाणदिवशेन तद्द्याधात् जातेश्मिामाग्नि भोपपको पदमापयापि अत्रामाधवाच । एता होनन्यायेन पोगमास्पानुग्रहेऽपि साायमान्यन्त गोपाभारपि एकनाममाश्येन चोनातिनाति नाधायोगात् पुन पुगरनुपानोपपत्ति । को राम देवय अनिदोनयमाप ज्यामम् । उमयन निस्टग्याचा प्रभागभावेन एकामायनामिन प्रभाग पानिपार्सन नयाभूय यन्ति । च स्थान देवदामा निरूपगुविधापरत्वेनैव उम्पनी इत्यामार मानामिहीनन्यायेन सौमिधान प्रतिदिन गोरोपमा मार । रमायाधिवगोपस्नुभोग कमा तर तदममयुत वियत्ते । दि १४ , पूर्वोक्तमासाम्हिोरवयेन ·छ , न मासाग्निहोत्रमास ३१४९ मासाग्निहोत्रमास मासाग्निहोत्रमासदर्शपूर्णमासमभेदाभेद. 'मास दर्शपूर्णमासाभ्या' इत्यत्र दर्शशब्देन पूर्णमास- विचार । अप ' गास्ममिहोन जुहोति । या शब्देन च एकैचेन स्मृणा इत्ये करादोपादानात् समुचये कर्ममेदो नैयमिकानिहोनववर्मादो वेति निन्त्यते ! तन | सति आमेषयास्यमुद्रामुद्रितत्वात् परकर्माणि, सोय पूर्वपक्ष , 'तिम आहुतीर्नुहोति । इत्यादी अप न्याय तु प्रारनामेपेतिकर्तव्यतो न प्रत्यक्शब्दोपादान स्थित 'यन गुणद्रये अन्योन्यविरुद्ध कर्मोत्पनि मन्नि, येन समुचय तपथ वर्मभेद• स्यात्, वास्योपात्ते भेदावृत्त्यो अयतराक्षेपमन्तरेण कर्माचयोऽस्न्तुि तत्र एकेतिक्त-यज्ञााभावशात् सान्दकल्पना, नुपपनस्तम मैद एवाशिप्यो नाचि' इति । माग | एतिव्यतथैव च आकाशा उपचाम्भति दति मिहोतवाक्ये च नामातिदेशेन परस्परविन मायमात - | ईगेन अतिदेशक सन्द करप्यते पौर्णमास्यामेयात् कारद्वप कर्मोत्पत्तिपास्यमतमस्ति । तेन वर्मभेद एवा- | दर्शानेयमता दखि 1 पर पाशयुत्तातिदेशकाठकल्प- शिप्यते यदामेयोऽष्टापार । इत्या पौर्णमाम्यमाया । नात् न पाहतामेतितं यत्यो समनपा, न था स्याकारद्वयेनेव इति 1 अप्रोच्यते । नामातिदेशेन अद्ग-तहान कर्ममेदापत्ति इति वैषम्यम् । नगु इह यथा चाविशेषात् अभ्यासोऽपि मालद्रयवत् प्राप्त ए. 1 पूर्णमासमादेन दर्शशब्देन घा मनयभनयसमाति तवा उपात्तेन अभ्यासेनन यास्ट्यान्वोपपत्ते करी याय "णया अनिदिभ्यते, इति नै यतायाध मममैदाक्षेप । ' तिल आहुन जुहोति 'यादौ तु ना त्रयस्यनयम्य एकैकदशब्दोपादानात् समुचयागने पट् चिच्छब्देन अभ्यास उपान , यतम्तेना निरमाय्या कर्माणि । एप साना ययागायेन मह प्राक् मोमार उपपना स्यात् , अतस्तनुपपत्ये फर्ममेर साभियो । सपिकस्य ऐद्रामस्वामियदेवतापतित वापि एर भाशेययाकोऽपि, इति दृष्टानाद्वयोषम्यम् । प्रतिस्था दर्शशब्देन पण एकदान्दोपात्तर पति शायेदानी मिद निन्सवे 'मास टर्शपूर्णमासा-या मराममपि मं ददांपूर्णमासपाक्ये निधीगते इति पद यजते ' इत्यन ' आल्यमागी यजति ' इतियत् द्वित्य | कर्मानणान याशिमना चिन्त्यमेव । प्रनी ऐदान सख्यया कर्मभेदान् । कर्मणी यजिना घिीयते इति विरोडी दह तदितिवन पनाया अपि एक्सायोपादानेन नादविवादम् । नया दर्गशब्देन पूर्णमासम्देन च ममुच्चिय दिवानान् । तत्र तु स्यान् विशेग , प्रमती मारतानेपादिवासबन्धि इतिकर्न बनानप एकन शब्देन | ऐ द्राम प्राय सोमान् इह 1 तद्वितावपि सत्रस्य सोमो एकै करिमा मणि अनिदिश्यते इथप्पविरादम् । अथ | नमारत्वात् तदनले अनगुणविरोध पाया ( १२॥२ परस्परविरुद्रद्रयदेवतादिरूपेतियन ताया नप उत्पत्ति ९।२५ ) ममप्राधान्ये तु 'भूयमा ग्यान् राधमत्वम् । घाक्यगत एकरम्य फर्मणो भेदमाक्षिाति न वेति | दति न्यायेन ( १२२२२ ) मोमप्रापराध इति । चिन्यम् । तन पूपिक्ष , यदप्या 'माममनिहोत , सत्य समाम कर्म ऐन्द्रामविकृतिभूत सिं पति, रस्य नु जुनि ' इत्यय अम्पामोपादान नास्ति, तथापि विध्य- निययनुशाने दर्शशब्दनाम्ना अनिदिएस्ष प्रतिष न्ताधिकरणे (12) इनित धनादयसमुच्चानिगसात ड्रायम्य बाघ रसात् । तथा च एकादशे (११।। यथा सौर्य प्रास्ताग्नेयमर्मभेदेऽपि वायपौर्णमास्यमा | १५१६३-६५) वारुण्या निमसैन नुपैश्वावर यन्ति' याम्यादिविरुदतियन यतयो रिपेन अनिदेश, एष इयन प्रकरणान्तरात् मातरमेह उत्पनिपत्ति अर्थ- मेदापि विनिगमकाभानात् दर्शादेन पूर्णमासादेन | कर्मभासौमिकामवासनाधकापते इत्युतम् । मा चयस्तित इतिकर्तव्यता आमेयादि जयसनयि पर्मानुष्ठान याजिमाना युनगंति । ननु गमुचमा- अतिटिष्टा विकल्पैन एम्मिन् मणि निवेश्यते इति | यगगोपदेशेन प्रतिवापानिदेगायोऽग्नु , मैगम् । न ममेद गोटा, किन्तु देवेति । अब म । इनि प्रतिवद्भावेन हि प्रशनान पिपल्य अनिदिष्ट, क्न यताविस्पो.पि प्रमाये निरख एव, तथापि | ससुयास्तु वैश्ते प्रमाने प्य , श्रुतम्नु उतिगत या ·मासाग्निहोत्रमास मिथचान यामझे । तत्र न अागुणविरोधन्यायात् औषदेशिरोऽपि माहेन्द्रग्तोत्रकाले अभिषेकापर्षे विदेवनागेना- समुचः आतिदेशिकेनापि तिकपेन वायते इति प्रति मपि शत. प्रागपर पै., गनसूये अभिपेचनीयमोमाने । वदेवानुष्ठान सिद्धम् । वाल. पृ. ८९-९'. भा ५।२।९/२१. • मासाग्निहोत्रपण कौण्डपायिगामयने माग *मित्रदायादादिभ्य.मीरशादिना नियमाणे पटाने हिडयो कान न झागमुखाये । ११शक्ष१३. | नासि टोय. नारि प्रायश्चित्तम्। वि. ३।४।१४. मीयो. पृ. १४६३ 'अष्टामिनामनने प्राजहिते.' . मित्रावरुणयोरयन सारस्वतसरविशेषः । सु. इन्यन टन्यम् । .. मासादिदीक्षारपस्यैव उष्टानिर्माणपर्याप्त मित्रविन्दायर्या अनारभ्याधीतं सामिधेनी सातदक्ष कालरात् सामिचित्यानी एवादिदीलापश्चा न प्रश्लेंग्न्। निरिशते । वि. शा२. मित्रविन्दामा अनमय- इति प्राप्ते, 'न प्राजापलेनानिय्ना इष्टया, कारयेत् । विदित ( सामिधेशी- साउदश्य अतिदेशपानपायरस इति प्रतिषेधा यथानुपपत्या दीशात, पूर्व प्राजापत्यपो. साधेन निविगते । वा. ३।६।२।९. परनो-पि तन्निर्माण मारामात् अनेन कालेन सह अधि - मित्रविन्दादौ सामिनीसाप्तदश्यपुन भाग्य गेधान् एकादिदीक्षापताणा कृतित प्राप्ताना न पाध, अनारम्याधीवसाप्तटश्येन उपमहार । १०८।९।१७- संझपं. रा२९. १९. * मित्रविन्दादिपु सप्तदा । सामिपैनी. ) * माहापानिक: पब (शून्यपादिपञ्चः ) प्रत्युः अनुपात् ' इति वचनम् । भा. १०८।१२।२४. मागेर निरात. इन्य ! मा.२१।५।५ पृ५१. • 'मिथचानमवन्धान ।' (३।१।१३।२३) • माहेन्द्रं इत्यादीनि चत्वारि पृष्ठस्तोनाणि मोनि- इटयन आयमागरमामानात् वानीप-चलायम नगाई प्टोमे । वि. ३३, माहेन्द्र सोन राजगृयगठा- तदङ्गत्वं पश्यते । मु पृ ७२२ मिपेचनाये अतिदेशमातम् । तत्र काले अपग पज मिथश्चानसबन्धात् । ।१३।२३॥ मानमामिपेपः नियते । अमिषेत्रात् प्राक च निदेव- दर्शपूर्णमामयोः श्रूयते । वाननी पौर्णमास्यमन् नाइयः विपते ।।१२, . माहेन्ट सोन वाजपेये च्येने, रघन्यती अमावास्यायाम् ' इति । इदमनुवार 'रथमोपेश माइन्दम्य मोनमुपाक्गेति' 'दुन्दुभिः चतुष्टय तिप्रमाने निशिते उत आयमागयो इति गोपेण माहे टम्य सोचमुपाकरो' इति । १०१.२ 'विचार सिद्धान्दमाह । निय. परम्परं मिलिताम्या वगैर • 'माहेन्द्रमाहूयन्ते ' त्यस्य माहेन्द्रा इत्यर्थ । वानी का अनुवाश्याच्या पोर्णमासीकमग न्याहिला अनिवाया हमने इयर्थ इति पूर्वपञ्च । वृधन्वतीम्या च श्रम जास्साकर्मण. अर्थेन प्रपोजनेन । माहेन्द्रेण इन्ट्या निनादान हुत्वा अनुरपट पुर्यात् सन्ध । पचाने नोपयोग कश्चित् । अनर्थमबन्धः, अन पर्य प्रति गिद्धान्त । संम्पं. ११३७ सबन्ध अर्थसम्म न अर्थसमय अनर्थमनध अर्थ माईन्द्रग्नोत्रानन्तरमेव अतिप्राशना होम., न सम भार इत्यय, तस्मान् । अग्निन की अनन् नु सह । सर्प ३१७. मोशे, पृ १. अति इति वानी आमेयी, व सोमासि सत्पाते. ' इति प्रयाग, मादेन्टबहानन्तरमेय. 'इगर ट्राया। वानी सौमी । अमि प्रत्नेन जन्मना' इति • माहेननोवादीनि चवारि पृष्ठानि प्योतिष्टोगे वृधन्यसी आग्मेथी, सोमीभिष्ट्वा वयम्' इति युभवी नमगि पहरि । भा. ७३१६. सोमी । पौर्णमास्या परमोगामावान् अमारास्याचा मादन्नस्तोत्रोपारणमाधननया निहिनेन रथ साथै मोगाभायात् । प्रधान उत्ताना अनुवामाना दुन्दुभियोग प्रारनाममन्त्रोधो वाये । रथ नामि प्रोजनम् । आध्यमागशेस्तु सम्न्युपयोगः ।। घोपावियागम् । १-२ वर्णव ३. । आ-यभागो. अनुरास्याना विनियोगः खात् । . - . । .

·मिथश्वानर्थ मिथश्चानर्थ सिमान्तः । मधानम्प अनुपाझ्याना च निय. न अर्थ- विधीयते । प्राप्त गणि द्वित्वम्य मनिशेषम्य "च संबन्धः प्रयोजनप्रयोजनियंत्रन्धः लिङ्गादिवाधापत्तेः इति | विधाने वाक्यमैदप्रसङ्गात् । ' पुरोऽनुवाक्यामन्याह ! कौस्तुभोक्ता त्रार्थः साधीयान् । के. इत्यत्र तु अनेरासा पुरोनुनाक्याना कमप्राप्तत्वात् एक. मिथश्चानर्थसंबन्धात् । ३।१।१३।२४ ॥ |वमान विधीयते इनि युक्तम् । अन तु मन्त्रविशेषस्यापि दर्शपूर्णगामयोः श्रूयते 'वानी पौर्णमान्यामन्- | विवभाषा याक्यभेद एवेति किजिलालपचनत्वेनोपपत्ती च्येते, वृधन्यती अमावास्यायाम् ' इति । नन सटेहः किं | कथ लाक्षणिककर्मपरत्याभयगाम् १ न च मन्त्रस्य काला- अनुपाक्यायुगलम्य प्रधाने निवेश: उन आज्यमागयोः | स्वामभावात् पौर्णमास्यमावास्याशब्दयोलक्षणया मंपर- इति । आनर्यपतदङ्गन्यायामगागा विचारवर्ग परि- | त्यमिति वाच्यम् । व्यवस्थार्थवेनैव कालवचनोपपत्तेः । समाप्य इदानीं भानर्थक्यतदनन्यायवैधयेण प्रमङ्गात् | तथापि आज्यभागो. कामवादग्दनुवाक्यायुगलद्रयमाम्ना- यथायोगं व्यवस्था प्रतिपाद्यते । बत्राय पूर्वपमिणोऽभि- यते । आन्यभागयोश्च प्रथमम्य अनिदेवता, द्वितीयस्य सधिः । यद्यपि पौर्णमाम्यमावाम्याशब्दो काले मुग्यो, सोमः । तेन समलिङ्गाम्यागाज्यभागार्थगेतदनुवाक्यायुग- तथाप्यनुवाक्यायुगद्वपस्स देवताफ्रकाशकस्य कास्त्रार्थत्या- रुद्रयमवगतम् । आपभागौ च प्रतिप्रधानगुपात्तिन्यागेन सभवात् स्वभावादेय यागयोगित्वात् पुश्या यागपर- पौर्णमास्यमावास्या क्रमसमुद्रायद्वये आकृत्या प्रयोजन्यो । चमेव । तत्र कि क्रमानुगेघेनाज्यभागपरत्व वाऽनयोः, तन चान्यवस्था मन्त्रप्राप्ती व्ययम्पार्थ वचनम् । पौण- यदि पा वारणानरोयन प्रधानयागपत्यम् । दम परणय | मारया यायाापमागौ तौ नहपानमन्त्रको, समाचारयापा बलीयस्वात् मममधेन प्रधानसबन्ध एग अनुयाया- यापाज्यभागौ तौ वृअन्नपदान्मारको गोकन्यामिति । यस्य प्रकरणानुगृहीतेन चाक्येन प्रतिपाद्यते । तदुक्तम् । पनच पौर्णमास्यधिकरणे एव प्रपञ्चिनम् । अतो मुग्य- 'निलं तत्रानुबाक्याभिांगानामेव मंगति । न कालार्थत्वेनैव वाक्योपपनी न लिङ्गकमत्राभेन रक्षणया काल्योः क्रमम्तामात्प्रधानाङ्गया हन।' इति | प्रधानमग्रतामयण युक्रम । तेन अनुवायायुगलस्य (था. पृ. ७३९)। आध्यभागयोरेव निवेश इति सिद्धम् । किञ्च, यया प्रकरणेनापभागो. प्रधानार्थत्व नया प्रयोजनम्-पत्रोक्तम । सुनं तु मिथोऽन्योन्य- अनुगाकपागुगळपोरपि । अतोऽति प्रधानार्थ पादनयो । मनुबम्पाना प्रधानयोग्य दर्शपूर्णमागवीरशानिमानेन नान्योन्यसंबन्धः । तदुक्तम गुणाना च परार्थत्वादि- अनर्थसम्-धात् अर्थसबन्ध भावादित्यर्थः । तोता सनेनापि हेतुना । सबद्ध नाज्यभागाभ्यामनु • अथ अमिदयता भविष्यतीति कश्चि पात् रा वाक्याचतुष्टयम् ॥' इति (बा, पृ. ७३९)। वक्तव्य मिथश्चानसबन्धः' इति । नहि आशेय- तम्मात् आज्यभागरुम बाधित्वा वास्येन प्रधानार्थत्व- शब्द, ' पदागेशेऽष्टाकपालः' इति अनुवादो विविध भैव अनुवाक्यानामिन । एवं प्राप्ते, अभिधीयते । मतीति । भा. २१२।३।६ पृ ४८७. * मन्नतमा- भयेवेवं ययनुपास्माइयस्य प्रधानमण्यर्थसमकायो भनेर । नाये अविशेषपठितस्य पुरोनुवाक्यायुगतरयास आग्य- तमाहि, एकाप्रानुताक्याऽऽमेयी, अपरा सौगी । पोपी- भागयोः कारद्वयगरायो अत्यवस्था प्राप्ती तयो यवस्था- मास्याम्पसमंत्रयेऽप्रमीशेमीये अग्निसहितायैव सोमस्य थैख तृतीया 'मिवानर्थ ' इत्यत्र पक्ष्यते । कु. देवदारयम् । केवलस्य सोमस्य प्रकारानं महेन्द्राधिकरण १२॥३॥३. यदि एतयोः (आज्यभागयो. ) अभी- न्यायेनेव न समयति । न चानुवास्यायेने अनी. पोमीयादिवत् अन्यदेवतास्त्वमगतं स्यात् तत वाक्येन षोमप्रसाशन मिति नाचम । अनुवास्थामन्ताह - लिङ्गवाचायोगात् अगत्या विशिलक्षणा अङ्गीकृत्य इन्कस्मिन् कर्मणि विशिनानुरागागतकायबाध | गौरवमपि मिथधान.' इति न्यापेन आनियत । प्रसङ्गात् । न च अनेनैव वाक्येन द्वित्वमपि न तु तदसित । को. २३.३. 'वानी ।

·मियश्चान ३१५२ मीमांसा मीमावाना . . . पूर्णमासे अनूभ्यते, वृधन्वती अमावास्याम् खनः, अप्रामाण्य परतः इति वदन्ति । बैद्यनाथ इति वाक्योः, आयभागमो. पुरोनुवाश्याव्यवस्थाप- १११।२।२ पृ. १४. मीमांसकाः न्यायेन वेदं व्याच. कतं इति मिषश्वानर्थ. ' इत्यत्र यश्यते । कु. ३।२। क्षते । वा २३१७१३ पृ. ७.१. * मीम नका. वाक्यायों पक्षणिक.' इति वदन्ति । रत्नमाला. • मियुनस्य गर्भ. प्रयोजयो न गर्भोदकम् । भा. वाक्यार्य निर्णये पृ. १०१. " मीमांसा: व्यपेशामाता- १९२४- अपिणा एकार्थीगान नाभ्युपगन्छन्ति । वि. १.८ार .मिथ्या मगरः । यो हि बनित्वा प्रध्यसते नैत. टिप्पणी. भीमाराकाः शक्ति, पदार्थान्तरं इति वदन्ति । देय इति स: मिथ्या प्रत्ययः । न चेष (चोदनापा अन. अभ्या एव समेत इति व्यवहार' । साक्षात् शब्दका- गम्यमानः अर्थः) सालान्तरे पुरुपान्तरे अरसान्तरे प्रतीतिमहकारिज्ञानविषयत्वं वा । मणि. पृ. ७४. देशान्तरे या पिति । तस्मादरितथ. 1 मा ।। 'मीमासम हि वास्यार्थ विचारे प्रस्तुते सः। २२, ० किं नु पर अमिय्याशनम्य म्यरूपम् ? यस्य लेनदृष्टी. प्रनिन्ति वचनन्यतिपामुभिः ।।' या. ३०॥ दाथा प्रत्यय विमृश्यमानम्यापि नोपपयने न तत् । ७१८ पृ. ७०६ . • मीमांसकस्य ( मते ) मुद्दे मिध्या। २।३१४ पृ. ८६२. ग्नुमेयत्यम् । अनु. पृ.६० मीमांसगानी आवृद्धि • 'मिध्याभिशंसिनो दोपो द्विः समो भूत- (जातिः ) पदार्थः । वाल. पृ. ७. पादिनः । मियाभिशस्त्रदोष च समादने मृपा बदम् ॥' | राधान्ते सविक्सम्यापि प्रमाणत्वम् । ऋजु. १ ४१. (या'मृ. ३३२८४ ) । अयं दोषार्थस्वतन्त्रावादरम्य “मीमांसकप्रवादः 'वार्थत्यागः , परार्थग्रहणम् , प्रतिषेध, । चाल..३.. प्रासबाप.' इति परिराख्या प्रसिद्ध दीपश्यं अाम- • मिध्याज्ञानम् । वाधक हि यत्र मानमुपद्यते परिमल्यासु न भवति बिनु पासपरिसल्यामुइन । तदेव (फिन्त) मिपाशानम्' इति नान्यमप्रयोगे, रसायनम् पृ. १६८. विपरीत रामप्रयोगे इति । पटा दि चतुरादिभिपहत • भीमांसकमते मसच्याया तिपनि , मनो मनि, इन्दिय या तिमिरादिमि सौम्यादिभि- | नरमने कमा । मु. पृ. १४०७. • भीमासामने यो घा विषय , ततो मिप्याशनम् । असनि तलिन् । अर्थमायनेय कारसविलियरूपेण बास्पार्थः 1 घाल १ (इन्द्रियमनोमनिक) मिथ्याज्ञानम् । तदुभयगनो दोपो ७३.. मौमासमते युगादिन्यासा अपेव । तचतुर्ग- मिध्यागानम्य हेतुः । टेषु हिडान मिया माति । धर्मम्यस्थापसम्मानिधीना निपिपापसे । भाद्र सम्माजम्य च दुर करणम् , यत्र न मिध्येति प्रन्ययः म ६७१२. 'मीमाराकमने दो द्रयम् । मु. मामीचीन प्रत्ययो नान्यः इनि। भा. ११५४५ २७-२८. • मीमांमझमर्यादा । अनारम्याधीतम्य सादर • मियागायः । गनिटम्य मनो दौसागिता स्पोपहागणानि तामाधीशनि सातदश्यानना । मिथ्यामागम्य दाबाना)। भा. २०१०५.५ १.३.. तनश्च प्रारगिरवचनैः सातवयम्प अनुसंधान ० मीमांम: यदन गिधया ३०१३ अनारम्याधीवास्येन सानिधनीरोग्यसिद्धिः' " •मीमांमकाः । अनुशार निष्पन्न भीमसमर्यादा । रमायनम 1.३८, मो. स्वर मबन्धम्य अमीमि' मीमामस्मू विना धिो नियमविधय इति मीमांमकमर्यादा । १.१.. Virrgउनमा रिक्षा प्रनिएने: समाया • मीमामा अभियानभिपाप मा ग्यमानेर पर मीमामा दाग- टारो । १ecr.1८. मीको. पृ. १९८५ महै। गु १. १२॥ • मामासा: ENGEETोमणकया . - ·मीमांसा ३१५३ मीमांसासिद्धान्ते - 1 संशये धर्मशानार्थ पतयेति सिद्धान्तः । भा. १] 'धर्मों द्वादशलक्षण्या व्युत्पा यस् , का लक्षण । ११. मीमामा च इतिर त यतारोन अङ्गम् । तदुर | प्रमाण-मैट -शेषत्य - प्रयुक्ति- क्रमसशक्षाः || अधि. धर्मे प्रमीयमाण हि वेदेन रणाम! इतिस्तव्यता- कारोऽतिदेशश सामान्येन विशेषत: 1 कहो मापन भागं मीमासा पूरयिष्यति ॥' इति । यतो वैघ एवायं ] तन्त्रं च प्रसाश्वोदिता क्रमात् ॥' द्वादश पायोनिम्म शानाम्म. 1 बास्यार्थ पृ. १३. ० मीमासा न्याय- | शास्त्रम्य धर्मो विषयः 1 प्रथमेशये विध्र्यवादादि- निरूपणास्मिा। बाल पृ. २. ७ मीमासा रोकादेव रूप प्रमाणं निरूपितम् । द्वितीय यागादिश्र्ममेदः । प्रसधानुमानादिभिः अविधिनसप्रदाप-पण्डित याहारः तृनाये यानादीना दर्शपूर्णमामाद्यर्थत्वेन तच्छेएवम् । मवृत्ता | नहि कश्चिदपि प्रथममेव एतावन्तं युक्तिकटाप चतुर्थे गोटोहनम्य पुरुषार्थस्वप्रयुक्त्या अनुष्ठान न तु उपसह धपः । बा. १३।१२२, भीमासा समस्त. वयंप्रयुक्त्या इयेरमादयः । पञ्चमे कमनियति विधेय. वैदिक्नोपसहागरिमा वेदाब्दयाच्या ‘विधिविधेय- लादरः । घरे कर्तुरधिकारो नान्धादेः इगादयः । मतमे स्तश्च वेद.' इत्येतस्मिन् दर्शने सति भवति । १॥३६॥ सामान्यत. अनिदेवाः प्रत्यक्षवचनेन अनुमिनवचनेन च । १३ पृ. २४... मीमासा सर्वयाक्यानन्यायनिरूपणा- अष्टमे विशेषरूपेण अनिदेशः । नवमे 'अपये जुर्प मिमा । तेन अस्या यो न्यायमार्गः, तस्मिन्नशाते दुर्भात निर्यपामि' इत्यत्र 'सूर्याप जुष्ट निर्वामि' इत्पादिः ना विवेकाभायात् नमित्रित शायेत ! रत्नाकरः १।। उहः । दशमे बाध. । एकाददो तन्नम् । द्वादशे प्रमङ्गः । १११ वा. १५.७ मीमांसया वेदवाक्यानि बाख्या. वि. प्रस्तानना. यन्ते। मा, मीमामायाः द्वादशाध्या पूर्वेण अन्यायषटकेन प्रत्यक्षविहितधर्माणा मणा याना बादश विषयाः-प्रमाण- मैद- शेषय- प्रयुक्ति- | इ पूर्णमासादीना इतिश्नथ्यता चिन्तिता । भा. ७१। क्रम-अधिकार- सामान्यातिदेव- विशेषानिदेश- उह- | १११. बाध-तन्न-प्रसनः । बाल..२. मीमासापाः पू पट्के उपदेशविचारः । सोम. ७।११. धर्मशानपयोजनन्यम् । सु. १. १३०, मीमांसायाः मीमांसायांद्वादशलक्षण्या धर्माधर्माचेव जैमिनिना न्यायनिष्ठत प्रोगनिरूपणम् इन्याशय प्रयोगार्थ भानुचोपयोगितया बिनारिती । यद्यपि धर्माधर्मी खामा तरसाम्येऽपि गर प्रगोग तब तनिरूप. अशेषात्मको, न कियारूपी, अत एव पर्मः णीय इत्याह । पृ १६९, मीमासाया. पूर्वेण अश्यायपट- सिरति कीर्तनात्' इत्यादौ पेशेपिस्तन्ने च क्रियाजस्थाहरी केन प्रत्यक्षविहितधर्माणा कर्मणा दीपूर्णमामादीना इति धर्माधर्मशब्दप्रयोगः, तथापि 'धर्मस्त्वनुष्ठितः पुसाम् वर्नव्या चिन्तिना उत्तरेण इदानीं अपिहिनेतिर्नव्यता- इत्यादौ नजनक विहित निषिद्ध क्रियायामपि धर्माधर्मशब्द- रेषु ऐन्द्रामादिषु चिन्तयितुमिष्यते । भा. ७१।११. प्रयोगात् तायिह प्राधान्येन विचाने व रहस्य. पृ.१. * मीमासाया. विषय । धर्म इत्येय शास्त्रविषयः न मीमांसाशानं वेदवाक्यार्यविचागेपायभूम्पाप- वेदार्यः इति । तथा न दर्शितम् ' अथातो धर्मजिज्ञासा | निबन्धनम् । पक्षिस पृ. १. मीमांसाशाखाय सूचमा यमिद कृतम् । धर्माय विषय वक्तु मीमासाया: अनुश्शनपर्यवसायियम् । सु पृ. ५४०, * मीमामा- प्रयोजनम् ॥' (ोवा. १०१।१।११) इति । तया न | शास्त्रे जिवावेन धमे. ममेयः प्रकान्तः । पा. १॥ 'अमातो पर्मजिज्ञासा, चोदना शोऽर्षों धर्म.' इचि २१. ३००. न मुथम्, 'को धर्मः कथंग' इत्यादि भाष चन मीमांसाशास्त्रारम्भसिदिः अधीतबदबन्यार्थः बुकविहतिरिव वेदार्थपर व्याख्येयम् । शा. शरा. ज्ञानोपयोगिवान् वैधी | मणि. पृ ५. प्रथमेऽध्याये प्रमाणम् , द्वितीये स्वरूपम्, पडे परम्, • मीमांसासिद्धान्ते व्ययहार, । यतः विपिन इतरेषु साभन यिचायते इति विवेकः । सोम. १०१, | कर्तव्यता रमेश, अवोधयति, तसात् यदुपाटीयते मी, को. ३९५ .

·- । मुख्य ३१५५ मुख्या इनि शुणविधिः । ( पृर्वपझे ) । १२।२३-१ * ' प्रजापतिरुणायाश्वमनयत् ' इति वरुणात् अध पृ. ३५५. प्रायगृहात् इत्युपसंहागनुरोधेन कप्येत, या उपक्रम- मुख्यं वा पूर्यचोदनालोकंवत् । १२२८ वर्शनोपमहार ' योऽय प्रतिगृहाति' इति योऽश्वं प्रतिग्राहयति ' इति । नत्र 'मुख्यं या पूर्व ' इति या तुत्यसग्व्यानी प्रधानानां धर्मविप्रतिषेध. तत्र | प्रथममनुमाहीतयं विरोधाभावात् । पश्चात्तनं तु विरोधात् मुग्लं मुख्यधर्मः काया । यथा आमावैष्णवमेकादश- | लक्षणया व्लनीयम् । भा. २९१ ९६६ । क्पा गित् अपराई सरस्वतीपथाव्यस्य यन' अन यातिका-- सर्वव तागत् 'मुख्य ना. ' इति इति । अप मुख्यस्य मुग्पे आरम्भे विद्यमानस आना- श्रुतिलिकाधिकरणन्यायेन च पूर्व विज्ञान अनुपजात- वैण्णस्य रूपो भवति ! पूर्वचोदनात् पाटनमेण पूर्व प्रतिद्रद्धि द्वितीय विज्ञानान्तरानुत्पत्यनस्यत्यात् आजस्येन विहितल्यात् । टोरवत् होके एवं दृष्टत्वात् । आत्मानं लभते । पश्चाचन तु पूर्वविज्ञानावरुद्धशान- तथा चान्यार्थदर्शनम् । २४ । निषय उपायमानं सपा विरोधावस्थाया तदानु- पूर्व प्राप्तम्य बलीयस्वं इत्यत्र तथा च अन्यार्थदर्शन | गुण्यतिरिक्तेन रूपेण उत्पनुमेघ २ शक्नोति इति भाति । ' अवाम्मेर पूर्वमथायेयीज्यते रूपापियव अन्ययात्यमाप प्रतिपयते 10 ('यो होता सोऽध्वर्युः । कर्मयनिर्मि' इति । इद चापि 'यया के पूर्वान- | इत्पन ) प्रथमोच्चारित होतमन्चे किश्चिदपि परपनानीनं शायिनो उपन्यावसायिन नोनीपने नायसास्यन्ति इरोध- - पदयामः । तेन ' मुख्यं वा पूर्व०' इनि त मेतत् ' इति भाष्ये उदाहत तत्र प्रथमवाक्यार्थो स्वायत्तमेव गृहीता अध्वर्युग्रन्द, लक्षणार्थः नास्मामिग्शनोऽपि ज्ञातः । उनपाक्यस्य तु कंचिद् अध्यवसीयते । या. ३.८/१०२१ पृ. ११२५.७ यत्तु पियं विचार्य निर्णयकारिणा मध्ये ये पूर्वासायिनः 'मुल्य वा०' इति न्यायेन प्रथमश्रुतार्थवादस्ययानु. पूर्वमागन्य विचार्य निर्णीजयन्त. वे, जघयं पश्चादागास सरणमिति वन । विप्रतिषिद्धधर्मसमाये प्रधानयोविरोथे स्वीप निश्चय कथितबन्त प्रति न उन्नीयन्ते उन्नपने मुख्यानुसरणमिति तदर्थत्वात् (पूर्वपक्षे )। कु. ३॥३॥ तस्य स्वीार न कुर्वन्ति । न च तदनुसारेण आ. | १११.. 'यस्य पुरोगाशो' इत्यादिषु आधिकारिक मास्यन्ति निर्णय परिणन्ति, निर्णप न कुर्वन्ति हविरुभपर स्वद् द्विवचनम् । अन्यथा वि ' मुण्यं वा.' इत्यर्थः । इति । के. (१२।८।२३) इति कदानित मानेयग्रहण भ्रान्तिः न च ('बाजिभ्यो वाजिनम् ' इत्यत्र ) त्रिपु स्यात् । या. ३।१।११४ पृ. ७२६, . ('अमे. अभारणतानमिनि चेन , न, 'मुरव्यं याः' इत्यव- ग्वेदः' इत्यादीना) सल्याने विव्युद्देदागतत्वे दौर्बल्य धारणहेतुसद्भावात् । बा. २।।९।२३ पृ ५३८. 'मुख्य वा.' इत्येव इताबलीयत्वात् । ३।३ार न हि प्रधानमप्युपसहारस्थ दुलम्, भनगुरविरोध-पू. ८०६, ७ भुल्यः प्रथमकार्यत्याज्योतिष्टोमोऽमि. न्यायाप 'गुख्य घा.' इति न्यायापपादकत्वात् । अन्यया | भौयने ।' शहा१६. • मुगः (अथैः) या शब्दा. य इटया पशुना सोमेन ' इत्यत्र उपसहारस्थस्पासि देवायगायने । प्रथमोऽयों मुख्यः । मुरलमिन मातीति सोमयागम्य, प्रधानन्यान् पूर्वानुग्रहो विश्ध्येत । को. | मुख्य इत्युच्यते । (रिया ) यस्मिन् निरुपपदात् धन्दात् २१. • निधनमात्रानुनादेन हीपादिममधे संप्रत्यय स मुख्याः । भा. ३१२६११ पृ. ७४६, यः उपेत्यापितु (गोभरस्य ) आश्रयत्व अनैवप्रस्तावादि- छु प्रसिद्धः स मुख्य. । यम्य बटुश. प्रयोगोऽस्ति स भक्तिमि सौभरे, परामस्या भागौ होपादयः मा- भव । पृ. ७४८. पता इति नेय ज्ञायते, 'मुख्य वा.' इति प्रस्तावे मुल्यो वाऽविप्रतिषेधात । १२२११३३४॥ या प्राप्नुपन्नि । घा, श११३१९ पृ.५६८. सत्र यजमानगणे शुक्रवारम्मादीनि कर्माणि मुख्यो , ।

·मुख्य मुरयस्य यजमानो गृहपनि कुर्यात् नेतर कश्चिन् । ऋल रिति साये 'भूयसा शेषकार्याणा मा भूदत्यन्त यांना याजमानाना करणेनर गृहप्तेरथमचम् । तसात् बाधनम् । एकस बीहिशास्त्रस्य किञ्चिगावस्तु सो गृहपति कुर्याए इति सिद्धात । के युज्यते ।।' उच्यते । 'बीहयोऽपि पुरोडाशमूता ० गुणो बाधितो याय्य , न मुरय ।भा १०॥ यागस्य साधनम् । सबैकल्ये प्रधानस्य गुणहानि १।१०।३९ ० मुरयेन गौण बाध्यते, अप्राप्तवाय । प्रसज्यते ॥' तस्माच्छपमाण्यमान्य श्री दिमिरेव घा ३१२।७।१४४८६० • मुरपेन समानविधान | पुरोडाश पर्न । प्रतिनिधि । भा ३१६१४॥३७-३८ सोम- पूर्ववदिहापि प्रतिनिधिरिति प्रयवस्थानात् पु मुरयस्स अद्गनिर्माहासमर्थस्यापि प्रधान सगति । सूनार्थस्तु-एयदेशेऽपि पुरोडाशमात्र निर्वाहसमर्थस्य सत उपादानम् ॥ ममर्थवीहिट येऽपि प्रतिनिधि स्यात् शेषकार्यादिग्वेि निधिरप्ये देशे स्यात् । २३।२०1४०॥ इति । भाष्यम्- सति चौहप , यावतो घरदानमान वि-शेपार्यवपूर्णाश्चद् ब्रीय किं तदेतत् । निर्वगति । तथा मरित नीवाग शेषकार्याणामपि प्रीत्यो पा सर्वमिन्य नीवारादिकमिष्यते ॥, पुरोरा पर्याना | तन किमुपादेयमिति । किं प्रामम् ! अप्येक नया ब्रीहे प्रधानवादलप्यना। शेषमार्याणि दुग्यन्ता देशे यवदानमानेऽपि निव-माने प्रतिनिधिरुपादेय । मुग्यवेगुण्यतो वरम् ।। कि कारणम् । शेषगर्याणा सपनिर्भपिण्यतीति । माह- यत्र सवाफपरिमाणशेषकार्याला अपियाऽर्थस्य शस्यत्यादेपदेशेन निर्षर्यनार्या | पुरोगशवजातिमात्राभि गनिममा ब्रीहयो लयते तत नामरिभक्तत्वाद् गुणमाउमिनरत् तदर्यत्वात् । नैन पुरोटागन्या प्रधानमनुऐपम् । शेषकार्याणा दोष । ११॥ गच बहूना दोपकार्याणा पुरोडागाभूनाना पुडाया भाष्यम्- अपिवेति पश्यावृत्ति । एकदेदोन | भूनैकत्रीद्यनुरोपेन नेपाममा । बीहीणामपि यागोदन मीहीणा प्रधानमात्र निर्वयित यम् । कुन ! अर्थस्य | विहिवतमा यागार वेन पुरोडागागवाभावात् । न शक्यस्मात् । योऽप्राय , येन का तत्तापनियते । पशिशिष्टपुरोटागापरोधात् बीहिमि' इति तृतीया प्रो रोपवागि यदि सस्यानि, गावानुरोधेन प्रघानस्य जायपरेति वाच्यम् , पुरोहागद्वारसवरूप पापारक्वेऽति गुगो बाधित । तदपा पमधानम्योपकरोति, न यद करणरम्य 'काठ पचति' इत्यादिवदुपपन्नतादेन पकारे पते । तत्र न रोपवार्याणि क्रियमाणानि प्रधाने रक्षणाया प्रमाणाभावात् । अवश्यैकप्रधानाङ्गानुरोधनाने प्रीदिएर गुग विहन्यु । नीहित्य च प्रधाने साशादभून | पेषामप्यङ्गाना लेपो नायुत्त । भूपते 'प्रीहिभियं नेत' इति । तस्मान्न तेष्वनुरोध पार्य । मण्डन- 'ग्राह्य त मुख्यमामात् ।' अपति धनप्रधान विभागे एादेव स्यात् । अस्ति यौ। शकर-- 'पकार्याधम गुरयम् ।' तम्मान प्रतिनिधिरिति । • मुख्यम्य न लोप गुणस्य रोपेऽपि । भा तथा पायार्थदर्शनम् । ४२ ॥ (य पुस्तकम २०१२।२०६३ . मुख्यम्य पुन पासो पूर्व मुक्त मुगापर मत्रम्). पचारेऽपि मुग्पस्य गोगदानम् । मुरयानुमह पाय । माप्यम्- तपा च अपार्थःशन अपि भाति ६३।१५।३५ . मुरपम्प संराराईम्य रामे संगालो 'तदेय पर नाग दोतव्यम् 'सी। ऽपि प्रतिनिधि परियार पारगी कम पर शा-दणमामयोश अवाफपरिमाणोषका त्याप यूरयियो । बि ६१७, • मुगदम्प हरियो पारयता पुगेदारानातिमात्रामिण्यतिसमर्या नोदो, नाशे आम पनि निधाय यष्टयम् । ६१ . It एपने गा रेव पुरोगाय बताय, उन पर । मुख्यम्य भारत गोग पनिपम । भार on ·मुख्ये ३१५७ मुख्यानुमाइन्यायः मुरये कार्यासमय लन्धेऽपि प्रतिनिवेः | पानियोजनान् माय लभते चेत् तथापि मुग्प एप कार्यसमर्थस्य मत उपादानम् ।। ग्राय इति ध्यरसापितम् । परिमल, ११८ अर्थ द्रव्यविरोधेऽर्यो द्रव्याभावे तदुत्पत्तेद्रव्या- | बसू. णामर्थशेपत्वात् । ६३३१९॥३९॥ च मुरयाधिगमे मुख्यमागमो हि तदभावात् । भाप्यम्-- अस्ति यूपमाले मदिरलता पद्यो- ६३॥१६॥३५॥ मागरम्ये न समर्मा, दिएन्य समर्थम् । तत्र झुते सदिरादिद्रये अपचरिते कदयदि प्रतिनिधि सदेहः किमुपादेय परिद्रयमुरा स्टख मिनि । सदिर- आदारसे इति यान प्रयोगे प्रत्त | कदरमन्विष्मन् द्रयमित्याह । नदि श्रुतम् । तदुपाददानः शास्त्रविहित देवात् मुरव्य गदिरमेव लपवार । तदानी नु सरयि. रोति ! प्रतिनिघावश्रुतकारी ग्यात् । तस्मान्न प्रतिनिधा- तोऽपि प्रतिनिधिनं ग्राद्य, किल्लु मुग्व्य एर सरिरो लघ. तयम् । इत्येवं प्राप्ते, ब्रूमः । अर्थद्र यविरोथै अर्थ त्यात् ग्राह्य , उदयभे तु प्रतिनिधिरेय । सदाह, मुग्न्या. प्रयाइन पम् । तदर्य हि योपादानम् । नियोजनादप्रा- धिगगे मुख्यम्य अधिगमे रामे सनि मुरम्पमेव ग्राह्यम् । गम्यं पशोभविष्यतीति, नद्रयमेवोपादीयतेति । कदर- | हि यस्मात् तदभावात् मुग्धाभावात् प्रतिनिये. आगमः मुपाददानी द्रय तिं नाधते, अपै त्यनुराताति । रादिर- | स्वीकृतः । इदानीं नु मुरगमेय लम् वन कि प्रति- एनामुपायदान उमा बाधने । तम्मारकादर यमुपादेयम् । निधिना । इनि सिमान्त । के. समावे हि नदुत्पत्ति. , प्रतिनिोपपत्तिता । टया मुगानुगहन्याग. । मुग पद्धपापचारे गीते ण्य प्रति शेपभूनानि । प्रतिनिधो पुनसंग्ज्ययाप्तो मुरयम्येयोपादानम् ॥ मोम-- सूमार्थस्तु- प्रयोजन यपिरोपे प्रयोजनं मुख्याधिगमे मुख्यमागमो हि सदभागान् । बया, अतो द्रयाणा प्रोजनशेषत्वात् दयाभाचे प्रति- ६।३।१६।३५ ।। निध्युत्पत्तिः वायाँ इति । भाग्यम्-- अप या विनष्टं श्रुते प्रतिनिधिमुपा- वि-- नियोजनेऽप्ययोग्य भेलपदिरः किं तदा दातु प्रस्मितो मुख्यमोपलमते, तर किं प्रतिनिधिमेयो- भवेत् ।, मुख्यत्वेन स एय म्यात् , तद्वैययन हीतरः ।।' | पाइदीन उन तमेन मुल्यमिति । किं तापव्याप्तम् १ प्रति- [भाटे दमधिकरणं पूर्वाधिकरणे एयान्तरितम्।] निधिमुपादाम्ये इत्येव संयितानसो प्रतिनिधिमुपाटदान गण्डन-- 'कार्यहानेस्तदप्रायम् ।' एर सत्यप्तकन्यो भवति । तस्मात्प्रतिनिधानतेन । इत्येनं फर-- 'न I कार्याधम तया ।' प्राते, म. । मुख्याधिगगे तमेयोपादीत धमावे हि • मुख्य प्रधानपति एव रज्दै शेपकायलोपः कार्यः। श्रुतस्यानुस्यः प्रतिनिधिः । श्रुते हि सका व्यन्यः । ६३०२९. . मुम्ये विद्यमाने गौणो नौपादीयते । प्रतिनिधी वियः । अय या संकल्यमददोपः इति । भा. १.१२।१९।७१, मुख्य समनि भक्तिरल्याच्या श्रुतेप्वत्तो, निष्टविगर्हणाया ना । ३.८१२२४३. मोम-- पूर्वर वैकल्पिगन्यायानयतारेऽपि इह तदय- • मुरयातिप्रमः सख्याया: आगरक्येन कारणेन द्वारा मुग्यानादर इनि प्रत्यास्थानात् संगतिः । 'सप्तभिराधूनोति' इत्यादी । भा. १५६५।१४. सूनार्यस्तु- मुग्यगमै तदेव यतो मुरयामावादमुख्या- • 'मुख्याधिगमे मुख्यमागमो हि बद- गमः इति । भायात् ।' पा॥१६॥३५ ।। इगधिकरणे यदा यूपार्य चि-'प्रनिनिध्युवमे मुख्यराम या किं मुरप पतिरमतम्य मसा तत्प्रतिनिधि पदरमुपादातुं | द्वयोः । सफ्ल्पेन प्रतिनिधिमुग्यं गानारामतः।।" अथिती मध्ये मुम्प उगते चेत् मुग्थ्य एव ग्राम, भाह--[माढे १६-१७ अधिकरण यो: एवमेवाधि- पदर राहीला तश्वशादिपु पुनित सरकारेषु कोषु पाक् ! परण कृतम् । तरसमर्थनं तु शम्ममट्टेन एवं वृतम्-गा ।

·इपीति चेन्', D . मुख्यानुमन्याय मुत्यार्थप्रयोगो 'मुख्याधिगमे मुरयमागमो हि नदभावात् ', ' प्रवर्ग , धर्मा ग्राह्या बहूनामपि प्रसदिना तच नोपजीवित्वेन नानक नात्' इति सूत्रग्यमुसत्रपूर्व- स्वधर्माप्रयोजकत्वात् । परारम . ५७.१, • मुरझानु पक्षयनिराकरणार्य सत् सिद्धान्तमयमदर्शयमिति अधि ग्रह याय । यत्र मोपातचिनया न गृहाने विशेष तय करणनयप्रदर्शस्तथा पृथक् पृथत् भाप्यवार रियानम् । मुरयानुनह पायापपाद भूयोऽनुग्रह याय । ५६।१- ताघसने मुग्ल्यागमेन प्रतिनिध्युपादाने प्रवृत्तस्य मध्ये ५७।१ मुत्यलाम यदा तदा तेन मुख्यमेोपात्त यमिति सिद्धातो मुख्यानुरोपेन गुणो व्यतिरमित यो न्याय्य । दर्शित । द्वितीये तु मने यदा पुन प्रतिनिधिमुपादाय । मुरपश्चानुगृहीच य । युत १ मुरल्यार्थ वात् गुणस्य । वेचन सस्वारा कृता तदनन्तरमपि मुरयत्नामे मुख्य भा. ३१३१२।९ मेवोपादेयम् , न उ सस्कृतोऽपि प्रनिनिधिरुपादेय इति मुख्यापचारे प्रतिनिधि इति न्यायात् औरस सिद्धात । तृतीये तु सूने प्रतिनिधो सस्कारपरमानन्तर पुनस्यव औरसपु-या अप्यपचारे क्षेत्रजाद्या पुण्य प्रति नियोउनादिरूपप्रधानन्यापि सिद्धिर्जाना तदान्तर मुग्य | निधयो भान्ति । दनकमीमासा १.r प्रयगभेऽपि न मुत्यमुपादेय किन्नु प्रतिनिधिरेवेति मुरयाभाये गौणो गृह्यते गायथा । या ६/4 सिद्धान । सर्वप्रापि च पूर्वपर उगन एव द्रष्टव्य । ५॥२१ थारा ने पीति चेत् ' इन पूर्वपशसभमेर । तदा ते प्रयोनो श्रुतमेयागमयित यमिति पूर्वपशोत्तर 'मुरयार्थो वाऽगस्याचोदितत्यात् । ' (१॥ 'नानरमायात् ' ही सूत्र प्रयोजनाभावान श्रतमाग ८।१९।३६ ) इन्यनन न्यायेन वैकृतविशेषाणा प्रतावेत मपित पनिनि सिद्धान्तप्रसनमनि सूत्रद्वयेनेमवाधि भुनाना केवल प्रधानार्थ उशगुत्वम् । शा ११।२।। परणति । तदेतदधिकरणभेदप्रदर्शन सत्रानुरोलात् सोम- 'यशायर्पण काम्या इयता उपाठ न या.' मापकारादिभि वृतमपि प्रयोजनामाषात् स्वय न । दनि श्रुतमुपागुव प्रधानार्थम् , अगस्य कामार्थ बन्न प्रदधितम् । इति ] चोदितत्यान् काम्यगन्दार्थसाभावात् इति मूत्रार्थ । पा मुग्यमलम्य यता प्रतिनिधिगुपादानु प्रवृत्त ताश्च काम्येष्टिशन्दमयुक्तस्योपागुरवस्य प्रधाने एवं उपादाय या द्विमा स वा संस्थारा ना , पायै न। श्रयणात् प्रधानार्थग्यम् । .'मुण्यार्थों वाइजम्याचोदित का तत्र कार्यराणापूर्व मुख्यमे तमेवोपादाय पुन चात् ।' इति वैकृतविशेषाणा पेपरमधानालम् , रोस्काराना या तेने प्रधान कार्यम् , मुरयसभने तय या वास्योपात्तमनानाथसमध तन । या ॥१॥ किसानम्य वाचनिशम्याप्य पाप्यरात् । न च प्रति ४११२ पृ ४१३-४१४ लिपियाग माधय पृषा सक्से मनायाम् । ३।२।११-२ मापात् । मरे.पि या 'ययानि गामाय मंशद • मुग्यार्थानुपपत्तिज्ञान मुरघ्यार्थी प्रतिषभ विध्ये 'इयेर समपान् । प्रधानानुगेन पुन संसार म्, न रश्याथयोधकारणम् । मणि पृ७६. काय पाण्यसापायदान प्रतिनिधिने कार्य निष्पन मुरयार्योपपत्ती मत्या सादृश्यलगाउनुपरति । तन प्रोजनामा न गुलमुगदेयम् । मुन्याभार- या शा२६ A मियभिचमात्रमेव तु पार्यन् ।। • मुर यार्थता न न्याय्या, न पश्याधता | 47 मण्डन-'मुग्मनो वानर । शरा८/२६ शर-बार मुग्यमेर।' • मुग्यार्यप्रयोगो हि औसनिस्यात् भार | या एकात्री तरे दानेन भान्तिर पयते । पा २५॥१२ ११. सनि दिएनने विशेष सत्र एपी त्रिग पर १११ मुरयाथै विनियों . - ·- . मुख्यासंभवे ३१५९ मुख्यक्रमाधिकरणम् मुख्यासंभवे गौणग्रहणं युक्तमिति न्यायः । पश्चात् दन. । दर्शपूर्णमासयोः । यस्तुतस्तु नेदं विरोधो- अथ मुहू चिन्तामगिटीकाया धृतः । तन च 'सा दाहरणं सभाति । उदाहरणं तु मृग्यम् । भाट्ट. ऐन्दुः मिनी राजी' इति वाक्यमीमासायाम् , मनु च | ५।४।२. ३ 'मुन्यामेण वाऽनाना तदर्यत्वात् । दृष्टश्चन्टो यस्या श्यन्यपदा सतमी सामीप्यपरेति (५।१७।११ ) इत्यधिकरणे 'सारम्बतो भवतः ! व्याख्यायते इति चेत्, न, तस्या: सामीप्यमनग्या गौणा- इत्यय नीपुंसदेवत्साविमो, न पुंढयदेवत्यो इति निर्णयः, धारपर नात् मुख्यासमा गौणयहण युक्त इत्युक्तमिति । 'एतदै दैव्यं मिथुनं यत् सरस्वतीसरस्वाश्च ' इयर्थ, साहस्री. ८२३. पाश यति इति शास्रदीपिकायामुरुम् । बाल. १.५७. मुरपकायें हने प्रतिनिधिमा, तनः मुग्यदाय- | मुख्यकमेण पाहातां तदर्थत्वात् । ५।११ लामेऽपि मुख्यं न प्रात्सम । ६।३।१७।३६-३७, ५१४॥ • मुख्यक्रमः अपि अङ्गक्रमनियो प्रमाणम् । चित्रायागे चतुर्थपत्रमे हविधी ' सारस्वती भयता, मुखपत्र च प्रवासत्यम् । पुरख्यकमाधिारणा । ५/१७॥ १४. * मुरुपक्रम. अविदेशविपण. अपि । टुप्. ५॥ एतद देमं मिथुनम्' इति समानाने । ' सरम्यती चे सरखांश्च ' इति विंगृह्य समासे 'पुभार स्त्रिया । १४१। मन प्रकृती आग्रेयसागाय्ययोः विकृती सार- स्वतयोः । नन्त्ररत्नम् : गुज्यामः अर्थक्रमाद् दुर्थलः, पा. १२२६७ ) झ्येक्टोपात् सरम्बन्ती पनि भवति । तो देवते ययोः तो सारम्बतौ यागी । तस्य च प्रपोगरचनाभितल्यात् । टुप् ५।११०१८. * मुख्य क्रम. एक प्रमप्रमाणम् । वास. पृ. १. मुख्यतमः | मिथुनयोक्त्या स्त्रीपुरुपत्यम् । तत्र कि निर्वापादयः पाठक्रमात् दुर्गा, आनुमानिारयात् विलमोपरिसति- प्रथम स्त्रीदेवन्यस्य पुदेनराम्य वेति विचारे अनियम करवाच । तेन पौर्णमाम्या अमोपोमीपपुरोडागनिर्यापः इति पूर्वपलं वागन्दन निराकृत्य सिद्धान्तमाह । न प्रथम नत उपायाजाज्यनिर्धापः |भा ५।१८।१५. अनिषमेन निर्यापादयः। किन्तु मुग्यक्रमेण अहाना निर्वा- * मुरक्रमः प्रवृत्तिक्रमाद् बलवान् । दर्शपूर्णमासयोः पादीना क्रम आग्धेयः । हौनकाण्डे 'प्र णो देवी गर. आभयस्याचदानाभिधारणासादनानि पूर्व कार्याणि न स्वती' इत्यादियाज्यानुयाक्यायुगलं स्त्रीदेवयं मममं पति- दग्न. 1 मा. ५/४।२।२-४ । टुप् - विकृदयदान | पैम्, ततः पीपिपास सरस्वतः' इत्यादि पुंदेक्त्यम् । तेन प्रपाजपाभिधारणं बर्हिषि हविरामादने चोदाहरणम् । मन्त्राठेन स्वीदेवत्यं हरिः मुख्य प्रथम इत्यवगम्यते । सन्चरत्नम् - न तु प्रधानचनुरय सावयपभूतावदानामि | नेस्मात् तेन मुख्यक्रमेण निर्वाफावना अगामा कम घाणविषयम् । ६ मुख्यकमेण प्रवृत्तिक्रमो बाध्यते | वीत यः । नदर्यत्वात् अङ्गाना प्रधानार्थत्वात् यथा- सानाय्यथाः पूर्व प्रवृत्ताः पश्चात् आग्नेयधाः । प्रधानाना च गन्नपाठक्रमेण निपतस्यात् । के. प्रवन तु आमेयम्ब प्रथम पश्चात् सताव्यस्य । तत्र + मुरयक्रमान् औपदेशिका आनिदेशिकपाठकमो सानाय्यस्य पूर्न प्रवृत्तिकमान प्राप्तं अनदानादि, स्विग-नेलवान । ५।।१०।१७-१८. मीको. पृ. ३५५ दबदान या मुग्न्यक्रमात आमेषग्य पूर्व कार्यम् । ददं इत्यत्र द्रष्टव्यम् । मुख्यंक्रमे 'अवदानाभिधारणासादनेषु० ' इत्यधिकरणे ( ५१४१२) मधानक्रमेण नियम क्रियते मह चोदितानाम् । दुप्. उक्तम् । याल पृ. १३७. ० मुल्यक्रमेण प्रवृत्निक्रमम्य | १४१३३॥३. १ मुख्यनमे प्रधाननिरूपितप्रत्यासत्यनमहो बाघो यथा- पाठादाच दो धर्मा दोहनादयः पूर्व | श्रीजम् । भाह. ५।१७. किस्ते, पश्चादानयस्य निर्यापादयः । ताचिक्रमेण च हमुस्यक्रमाधिकरणम् ॥ दा. हविरासादनप्रयाजदोषाभिधारणविष्टकृदयदानान्यपि गुल्यक्रमेण बाहात तात् । ५१॥ पूर्व प्राप्तानि मुटयक्रमातु प्रगम आमेयस्य गर्नयानि । ७११४ ॥ . " अध्यरकल्पान्यायः न ·- प्रवृत्या मुख्यममाधिकरणम् मुरयक्रमाधिकरणम् माप्यम्-- 'सारस्वती भवतः । एतद्वै दैव्य मिथु वि-- 'स्त्रीपुंसदेपसो सारस्वतौ तद्धमंगः म. | नम् ' इति श्रूयते । तत्र सदेहः किं स्त्रीदेवत्यम्य प्रथमं नास्त्यस्ति वा,ऽन नारत्येप तन्नियामक्वर्जनात् । यात्रा धर्मा उत पुंदेवत्यस्य इति । नियमारिण, शास्त्ररया नुवाक्यापाटेन स्त्रीप्राथम्म हि मुख्ययोः । मुरत्यार्थ वेन भावादनियम. । इति प्राप्ते, म । मुख्यम्मेण वा धर्माणा स्यान्मुख्यमतः मम ।' नियमः म्यादिति । श्रीदेवन्यस्य है पून याज्यानुवाक्ययोः समाम्नागम् 'प्र णो देवी सरस्वती' इति । स्मात् भा-मुग्न्यनमोऽपि अनमनियमे प्रमाणम् । खीदेवत्यस्य पूर्व प्रदानेन भवितव्यम् । तस्मात् स्त्रीदेव- मुख्यत्व न प्रभानलम् । यन धनेषा साहाना प्रधानाना त्यम्य पू धर्माः कार्या. 1 तथा हि प्रधान कारता सहवर्तन्यता, तन प्रयोगविधिनाऽङ्गप्रधानयो. साहित भवापमानाम् । इतरथा ये. पदावधान सामदिनुशात वगतावपि प्रधानान्नासाहित्यानुरोधेन याक्दनुहात पर | वेभ्योऽपिगिपि व्यवधानं स्यात् । धानखीकारपि तदविकन्यवधाने प्रमाणाभावान् प्रधान हुप्-- (प्राजापत्यपावदेक्श्योगत्वाददृष्टान्यानि प्रन्यासन्यनुमहार मुख्यमेशैवाले कमनियमः । अउ एव वन्तम् । सनिपानिप्यपि द्वितीयादिषु तद्रदेव | प्रवृत्ती अनिरूपितप्रन्यासत्याग्नदो बीजम् , मप्परमे नियमसभात् न अनियमः । प्रयौ तु पदार्थ तु प्रधाननिरूपितप्रत्यासत्यनुप्रो बीचमिति तपोभेद निमनियमः स्त अनि यश्चित् नियम. इति । तत्र) वैपरीन्येन उगवलं चेति वश्यते । मुस्त्यामोदाहरण च शुन्यर्थपाटप्रवृत्तिकाण्टे. (प्रम- नियमस्य अभागात् चित्रायागे 'सारस्वती भवत एतदै दैश्य मिपुनं या प्रयमे पदार्थ अनियमः । एवं प्राप्ते, ब्रूमः । बीदेव- सरस्वती सरसाप ' दने वागनिहितपधानदपक्रमाचा त्यस्य प्रथमं यान्यानुसावये, तम्यैव प्रथम प्रदानम् , | निर्वापत्रम. । अत्र हि यसामानाधिकरण्याभावेऽपि यतः सीदेयन्यस्मैप मपणः पदार्थ (पूर्व) आरम्भ- | मनन्यसामान्याचिनम्तद्वितम्य · देयम् । इति धारय- गीपो मुख्यकमेग । कथम् १ सहचोदितत्यान् ( अनयोः शेषाद्देवतापम्योपपत्ते. द्विवचनेन देताहसिनपार एरेरमात्मीयान् ) एक सण यरहितान् पदार्थान् अपेक्षते । विधीयते । अत एव न यागदये अपि सरमनेर तम पुदेवयम्य प्रथमः पदार्पो यद्यारम्यते तत (प्रधान देवता । अर्थवादस्य विरूपाशेषतात्रयग्राहपरसेन मुर मनिहितो य. पदार्य. तत्प्राभूतस्येव पूर्वानन्य ) प्रवृत्या | खतीसरम्वद्देव यत्वावगमात् । न चैवमपि सापटी च एवण यहिनता, नीदेवन्यस्य स एव पदार्थः सरस्वाय तरम्यन्ती, सरस्वती देवते पोसौरव नियते । एष द्वितीयारिष्वपि पदायेंगु प्राप्नोति । वय व्युत्पत्या एवम्य दिदेवयत्व किन स्यादिति वान मा ग्रीदेवयम्य मदानात् (प्रदानानुठानान्) यः । एकरदेवन्ययाच्या नाक्यापाठेन एकदेवपत्वावगतः । पदार्थ (अयादितः) तम्मिन् (प्रथमपदार्थ-) अत एव प्राचाप-यासंपनिपनदेवावयामावर मात्र माया श्रीदेययम्य ( पश्चात् ) हवे ततोऽनन्तरमेव पाटकमात् प्रधानम्मे सनि मुख्यमेशैव सरिपरि नीदेवयम्य (मन्त्र - गटप्रयेण प्रदान प्राप्नोति । थितः।(यो मानि ।) भानन्तरेंग स्नीदेश्यम्प हो पाया प्रामुन' । तप एकागपपद्विता यायेत या पदार्थप्रवृत्तेरपि पूर्वपदार्थ कमनियामराम्योगपत्ते पातुनरस्तु-तुल्यन्यापनरा पूर्वपदार्थाचेरियोमा महराचनेनाशिमा, तपाति ताम्य पाहतो (अा. दपायादि) पटानी, दत. यामरि एरिया परशीद मुग्यममा मुद्दाहरणम् , टर च याव्यानुसार यादिम्पोत्तरपदाप्रपेर निस्फिको कः । तस्मात् प्रपम नीदेयरम्य पीः 1 मा आइ दम पर शागाहट्यो धर्माः पटिशः पर (मप्र)-यैः पाः पापन रामपादम्पा तमोऽधिोपिम्दापान । यम निगादयः, याम्यानुयादशेग सिरी: पर। বম পাৰিনাযিয় ঘৰণি ·है M . भुस्यक्रमाधिकरणम् मुष्टिकपालादिषु नियमप्रसको मुख्यक्रमेण आग्नेयस्य प्रयमममिधारण मुख्यविशेष्यत्वं वाक्याचे भावनायाः । भाट्ट पचान इल्युदाहरणं यश्पमाणं द्रष्न्यम् । २११-२, मण्डन- 'मुख्यकमात् क्रमोऽङ्गेषु । * मुख्यपृत्तिः गया बान्यते आनर्यक्यप्रति- शंकर-- 'मुख्यकमात् तदङ्गानाम् ।' घाते विपरीतो बाधो भाति इति रीत्या | बाल. * मुख्यनमानुरोधः । वैकृतमुरन्यक्रमानुगेपेन . १४५. अप्परकल्पापा प्रथम आमावणवस्य निर्वापः तो ७ मुख्यत्रीयादिधर्माः प्रतिनिधिष्यपि नीचारादिपु बार्हस्पत्यवः । भाइ ५।९।१०. फर्तयाः दर्शपूर्णमायादौ । भा. ३१६॥१४॥३७-३९ . मुख्यकमाः दौर्वलं आनिदेशिकपाठविरोधे • मुरुयशव्यः प्रधाने । भा. ११. एव । भाटू. ५३१११०. मुख्यसभने गोगग्रहण नाईति । भा. २।३।८। मुख्यग्णयोः मुख्य कार्यतप्रत्ययः । भा. ३१२। १६ । अहीनशब्दस्य न हीन: अहीनः इति ननसमास वीरप ब्योतिक्षेमासान युजा । हि ' अहः सः मुख्यजघन्ययोः अन्यतरस्मिर त्योन्ये जयन्यो अनुसमूहे ' इति व्युत्सायमानः मुख्या । बा. एप्येत, मुख्यो झनुपहीतव्यः । तदुक्तम् 'मुख्य वा • मुख्यसिद्धौ गुणलोप: सोदुं शक्यते । वि.६॥३॥ पूर्वचोदनासोकात् ' ( १२।२।८।२३) इति । भा. मुझआदिपीकोद्धरणन्यायः । पया मुजाल्प- * मुख्यद्रव्यम्य प्रधानमानसमर्मस्य लाभेऽपि मुख्य- पेयोपादानम् । ६।३।२०।४०-४२. • मुख्यद्रव्ये | सुपादिपीकारव्यं गर्भस्य मृद तृण यहियपरणकतमा | स्थिताना मारणानां विभजनेन समुधिंयते तथा कार्यासमर्थ प्रतिनिधेरेयोपादानम् । ६३।१९।३९. * मुख्यद्रव्यलाभेऽपि प्रतिनिधिना मुख्यकार्यः | आत्मा अपि युक्त्या अन्वयव्यतिरेक्लक्षणोपायेन शरीर- त्रितयात् प्रहावयांदिसाधनमंपन्नैः पृयक कृतधेत्स पर- करणोचर मुग्मं न ग्राहाम् । ६।३३१०१३६-३७. मौर जायने, चिदानन्दरूपत्वस्य लक्षणस्योभयोरविशिष्ट. • मुख्यद्रव्यसदृशस्य एवं प्रतिनिधित्वं श्रुतपति- स्वात् । उक्तं च पञ्चदश्याम् ' यथा मुखादिपिकवमारमा निध्यपचारेऽपि । ६।३।१५।३३-३४. मुक्रया समृद्धृतः । शरीरनितयादीरैः परं प्रसव मुरयप्रतिनिध्योः सामानविष्यम् । ३।६।१४। | आयते ।। ' इति । साहस्री. २२. • मुहाना माप-चणक-बोद्रवा न प्रतिनिधिः * मुरयमायुचिकामी मोजकवशौ । वा. १। 'अयशिया बै माषाश्चणका: कोद्रवाः' इति वचनात् । पृ. १५९. वि. ६३२६. मुख्यपागक्रमेण निर्यापायनामो प्रायः । विना मुरारिमिथाः पटादिशानोत्ता घट जानामि गागे रिचर्गपञ्चमयोः सारखतयोः स्त्रीदेवत्यस्य माल्या. | अपाद्यनुग्यसायो मायते, तेन पठावहिरोणकावे सति नुवाक्यापाठय प्राथम्येन स्त्रीयारस्य मुरयम्य प्राथम्यं | घटस्वप्रकारकरूपप्रामाण्यग्रहः इत्याहुः । मणि. पू. १८. विपति । वि. ५॥१॥ मुकरत्वं पुसौ गुणः । न पुंपामि दर्शयति • मुख्यलक्षणम् । 'तसुनर्मुस्पलक्ष्क्षण यत् फलय- मुष्करा भवन्ति सेन्द्रियखाय' इति । भा. ४॥ वम् ' । सूत्रम् ४।४।११।१४. मुख्यलाभे मुख्यं ग्राह्यं न प्रतिनिधिः । वि. मुष्टिकपालादिषु चतुर्मष्टिनिर्वापादिसमुदायेन ६।३।१६. अनुममयः । समुदायानुसमरन्यायः। ५।।३।४-५. मी.को. ३९९ D . * 4 ·मुष्टिकपाल ३१६२ मुटिलोपात्तु मुष्टिकपालोपधानावदानासनाभ्यञ्जनवपन | प्रथमत गण्ठादुपरि, तन मषा यजमानाना कदादध पावनेपु चैकेन । ५।२।३॥४॥ म्गत् तर राधा यजमान नामेरपस्तात् इति एकै पूर्वपभसूभिवम् । पूर्णगासेप्टो आग्नेयस्य अग्नीपानी येन अनुममय क य इति । यस्य न पुरोहाशायं व्रीहीणा नियाप 'चतुगे मुष्टीन एव मुष्टिषु च कपालगना उपधाने च अयानेषु च निर्बपति इत्युक्ता । तर आनेयाय एका मुष्टिं निष्प्य अझनेषु च अपभवेयु च वपने च पायनेषु र एकेन अमीनोमीया एका मुष्टि निर्वतया । नत उभया । एकैक्न अनुसमय क य इति पूर्व पन्त । चकार द्वितीया, इत्यादि । एक मुष्टियु चतुर्पु एवेन एकफेन | प्राजापत्यपान उनस्य उपाहरणादे टासार्थ । उपा मुष्टिना अनुरामा कर्त य इति पूर्वपक्ष । करणादिधम एकैश पशूना भवति तथा मुश्यादी इति । वथा पर्णमासेटी भाशेयपुरोपण्णाअणे कण मर्वाणि त्वेककार्य वादेषा तद्गुणरवान् । ५॥ लानि उपधीयन्ने, अग्रीपोमीयाथै तु एकादसाकपालानि । सिद्धातसूत्रम् । तुराद पूर्वपक्षनिरासार्थ । स्वाणि तत्रापि आमयाथ एक पालमुपधाय मनीपोमीयाणे । एवं अनुरुमेह यानि न तु एकम् । मुष्टि चतुष्टयस्य, एक कपालमुपद्यत् । तत उभवार्थ द्वितीयादि । कपाटाष्टकरप, अवदानद्वयम्य अजनपयस्य अन्यमनस्य अशीयोमी पाय नवमादिकालानि तु अवधानेन उप एकस्य, वपनत्रयस्य एकविंगल्या दमपिजले पावनस्य धेपनि इति पूर्वपन । व प्रत्येक एकार्यगत एक कार्य अपूर्व यस्य नाश तथा आग्नेयस्य पुगेडाशस्य एक अवदान गृहीत्या लान् । ऐककात् इनि पाठेऽपि म पार्थं । एपा असीमोनीयस्य एक प्रामम् । तत उभोमितीप इति पतेश इति वा चनुको मुष्टीना मगुण वात् एकभाव पर्वपक्ष । नाङ्गत्यात् । एव कपात्लेपधागादावपि योज्यम् । नस्सात् तथा गोनिष्टोमे दीक्षाया यजमानस्य नेश्योरञ्जन एकैपेन मुपिना एकेन कपालोपन नेन एकफेन 'निराकने ' स्युक्तम् । तत्र दक्षिणनेने एकदा अवन । अवदानेन, रकैकेन अधनेन, अभ्यञ्जनेन एकैकेन च थापा रापनेच एकदा अञ्जन मर्त पम् । तत उभयो । पावनेन नानुसााय केतु गुटिचनुप्रमादिना अनुसमय यो द्वितीयवार पर उपयोनेनयो तृतीयवार अधन क च । तथा च समुदायानुनमयोऽत्र सिद्धात । के मुष्टिचतुष्टय एक पदार्थ निर्षि दशपूर्ण हया सत्रादी अनेयजमानकाचे मनि एकस्य यज मासयो । वि ५११३ मानम्य नवनीतेन सर्वान अभ्यवन गवा ततो • मुष्टिंपरिमाण निवामे अवयो रेव । सर्प द्वितीयस्य यजमानस्य नत तृतीयस्य इयादि एकैनेनैव । १५४११ मीको पृ २३७७ 'निवापे मुष्टिपारे अनुसमर । माग.' इत्यन द्रायम्। तया चातुमाम्यादी यनमानस्य वपनम् गतिगि मुष्टिलोपेन समुदादारावे चरौ चतु सरयानु तिलिपति' इत्युनम् । तत्र मतास्य पूर्वदिग्भागे : अहो वाजपेये । १०।२।२८।६५-६८ एका घपनम् , तनो दक्षिणमागे एकदा इतिरीत्या चतु मुष्टिलोपानुसरयारोपसद्गुणत्यात् स्यात् । रिक्षु शिव प्रपादनीयम् । २०१२२८३५॥ नपा पूर्णमामयोगगै चितिम्त्या पुनातु' इति दर्शपर्णमासपो चतुरो मुष्टोन निर्वपति' इति मात्रा समभिषिले माटुपरि वापनिस्त्या | निवांपसाधन मुष्टि , मुष्टिगुणश्च चतु परया उक्ता । अथ पुनातु' इनि ५ठादारम्य गाभिपयंत्रम्, टेवाका कविता पाजपेथे नगर सदाशव धीरे चयदि इन्यु पुनातु ' पनि नाभिमारम्य पादपयन्त पुनाति । तदेतत् कम् तत्र मुसिरययोग्यनग्य उभयोर्चा लोप प्राप्त । पारन समादी अनेकयजमानारो सर्वेया मजमानाना | एव राति मुष्टिपात् सरपालेपो र सात न गुणत्वात् कार्यम्। * ·मुष्टिटोपात्तु सख्यायाः मुष्टि गुणत्वात् । मुष्टिलगेपो न कर्तभ्यः तदपेक्षया । पूर्वपक्ष उक्तः । तं नशब्देन निषिव्य द्वितीय पूर्वपक्ष. संख्यायाः लोपो नरम् । सख्या हि मुष्टेगुणः । मुग्न्या- | मेव सिद्धान्तमाह । न उभयत्रायः । चोदनाऽभिसबन्धात्। पेक्षया गुणोपो न्याय्यः । तस्मात् यावद्भिमुटिमिः मत. | चोदनंति याग बमः । यागमुद्धा हि सप्तदशमल्या दशारायः परन् तावद्भि{ष्टिमिनींवारा निर्यसत्याः शराबद्न्यं च । प्रस्ती .दीपूर्णमासयोग्नु सरकारपोगोन् इति पूर्वः पयः। निर्यापसस्कारसबदा चतुःसाव्या मुष्टिरन्यं च । यस्य हि ननिर्वापशेषत्वात् । ६६॥ प्रत्यक्ष भुतेन चोइकमाप्तस्य कार्य अभिनिर्वयते तत् तेन दर्शपूर्णमाठयोः ' चतुरो मुष्टीनियपति' इत्यय निर्वा निवर्वतम् । तत्र चतु संख्यानुग्रहात् मुष्टिरोपो न्याय्य- पसाधन मुष्टिः सख्या चोक्ता । अप वाजपेये 'सतरश- तरः । तस्मात् मुष्टिोप. स्तः, चतुःसस्थालोपरतु न शान्यतः नेवारपरभवति' वत्र मुष्टियोपो नक्तं यः चतु:-क्तव्यः । नहिं कथमनुश्मनम् ? उच्यते । चनुभिः कुह. रोगमागेपस्तु कर्तव्य इति प्रथमः पूर्वपशः मूगोक्तः । यादिभिः भारावं पूरयित्वा तस्य निर्वापः पर्तन्यः, पुन. वं परं नशब्देन निषेधयति । न मुष्टिलोपः फर्नन्यः । रेवं पुनरेवं एवं समस्शयारम् । इति । इति सिद्धान्तः । चतु.संख्याया. मुष्टिगुणल्वे स्यात्तपा । न तु संख्या | के ' मुष्टेगुणः । मख्याया: निर्यापशेषत्वात् । चतुरो निर्बपति . ' मुष्टियोपात्तु संख्यालोपतद्गुणत्वात् स्यात् । मुटीन निर्वपति इति च पृथगन्यमः । तान्न सख्या- | इत्या 'चतुरो मुष्टोन निर्यपनि ' इत्यच चतुःसंख्यायाः लोपः किन्तु मुष्टिरोपः कन यः इति द्वितीयः पिचः । लक्षितमुग्निविशेषणवापतेः समदराश्चरावे चरी प्रधानभ्न- इसमे र पक्ष पवार सिद्धान्तत्वे। स्वापपिप्यति । मुष्टयनुप्रहापत्ती संग्यानुग्रहो वश्यते । कौ.३।१।६।१२. संख्या तु चोदनां प्रति सामान्यान् तद्विकार. संयोगाय परं मुष्टेः । ६७॥ * मुष्टीकरणं याजमानं ज्योतिपोम । या. शश १४।२४. . मुष्टीकरणं 'मुष्टीफरोनि' इति ज्योति- गुरादः द्वितीय पूर्यपक्ष व्यायनयति 1 अप होमे परस्नपरणायं न तु दीक्षायेदनार्थम् । भा. ३।१। तृतीयः पूर्वपतः सच्यते उभपन्गेपः इति । न केवल १४१२४-२५. • मुष्टीकरणेन इखचापल निवारितं मुष्टियेप' । चौदनां प्रति सामान्यात् संख्या तद्विकारः, ज्योतिष्टोमे दीक्षायाम् । वि. ३।१।१४. योगाय पर मुटः रिकारः इति सौरपदापयः । चोदना प्रति नेवारचविधि प्रति संख्या मसहासंख्या ० मुसलं यज्ञायुगम् , 'उपप्रमुसलाभ्यामवहन्ति' इति । वि. ॥१॥५. • मुसलं राजसूये नानावीजेष्टी प्रारनपतु.संख्याया विकारः । सप्तसंख्या चा:- सेग्ल्याया माधिका । किंच संयोगात् द्रन्यमापक्स योगात् तन्गेकम् । टुप्. पारा॥१३. पर शरामायं मुष्टेविकार: मुष्टेवापकः । तथा च वैक्त- • मुसलमोक्षणम्य प्रोकं अपूर्णम् । भा. ॥१॥ साव्यपा माइतमण्या निवार्यने चैने गरावैध पाता १२-३. मुष्टयो निबार्यन्ते । नम्मात् मुष्टिसिसोरभयो यः इति • मुसलशब्दः दण्डे प्रमिद. । यथा, कप तु पनु तृतीयः पूर्णपक्ष। | मुसलिनो मागका गङ्गा नावतरे. इति । भा. ४२। न चोदनामिसबन्धात् प्रस्तौ संस्कारयोगात् । ११८. ६८॥ • मुहूर्तः नभस्त्रिंशत्तमभागातिलयन सूर्या- दर्शपूर्णमासयोः 'चनुरो मुटीन् निर्यपत्ति ' इति दिगनिभगवयः इनि क्रियातिरिमान्यमापनादिनः । निरिणाघन मुष्टिः नया चौक्ता । अष पाजपेये 'सम- | सु पृ.१७.. दायरायः नैसरयाति' । उदासत्ता - गूई गृहभापयेर योधयेदिति न्यायः । पागस मामो भगध मुध्यो बाम्पत्ते इति ठीयः । पार्योऽयम् । साइस्री. ७४२. , ·. . . मृधमेन प्रायः ३२६४ मुगागुगन्यायः যাৰহৰ যত্ন fা পিল বা • मुगजयम् । रन्मिनोपर मान्या शौक्यचाश- मभिरिति भाव. 1 या । मादी. १... स्वादिलोयगुगदर्शनेन तोयमादध्याव्यवसानान् नीयमुद्देश्य गुलंग प्रो मानहागारियागनाना | टोयगडप्रयोगः । मु. पृ. ५०१ . htमाग माह. ३. * मूलानामयपेचन * मृगतृष्णायां धान्या तोपमध्यागेण यदा शब्द रिपः भाभा. १२१११/२. प्रयुक्ने तटा टमयोमुंग्यार्थाच्यामानरूपेण तोयाळीत: • मूलाधारणवाय पोययायेषु अनिश्चय | प्रान्तिमुग्यत्वम् (मान्यध्यामितः मुग्यः गन्दः मान्ति. rfersit गामाये सटिसी नानोति निश्चयो टागेर | मुख्यः इति मध्यमवदनपिसमामः । मु. पृ. ५००)। निगमा भी पैद्यनाथ: ११RIR | या. ११४११२१२३ १. ३५८. • मृगतृष्णादिनानानि टपन्नानि मिपाल- বৃদ্ধাশ গণ সে কান্না - कसनया याच्यन्ते, हानीपादानादिफलनियोगान बाय- यो। पा. १५९. ग्यपदे समन्ते । पा. १३१०११४ पृ.८५८-८५९. " 'मृगः पाप परिपारयोपये पगीि' दर्श मृगतृष्यादिप्रत्ययाः प्रयशेष राप्यन्ने । या. गरियोपगाये करवाययहया विनियोक्त्री श्रुतिः, १५७११४ १, ८५९ . गोगवणीना बाल.प. ४५. • गूल्मकरित्यं पश्यमिदोषगोमागाम् । यि मृगतृष्णादर्शनमिय अन्यार्थदर्शन असति श्रुत्य- न्तरे न्याये था। भा, ४।४1१२॥३३ . मूल्येन निगु भानमन क्रियो । तर बहुमि. मृगतृष्णान्यायः। यथा ग्रीयो गरदेदो सिक- बात 1 मा. तागु सूर्यरश्मयः प्रतिपरिपना अपा घारा इन मन्ति, मृगास्तृपितास्ता अपा धारा मया पश्यन्ति, अमान्त गूषविषाणन्यायः कश्चित् मेधायान् भूषनिषाण मापन गराो । साइती. ७१४. च । न च ताः सन्ति । सा भ्रान्तिभृगतृष्णापदयाच्या । गरिकासूपराम्य ऐलादशिन्या विनियोगः । भा. | दिर चरणो मुरारेः, पार गमिष्यसि यतो मतसागरस्य । | सास्गस्याम् 'अर्शयायन् । उन च रे चित्त चिन्तय २(११५१२३ । अत्र सुधा- पिपासूकम्प भूपैकाद- हिन्या उपायापसे गरे 'माग्ने परिति वार' | मगणिकाभम् ।। ' इति । माइस्री. ४४२. पुत्राः कलप्रमितरे सुहृदा सहायाः, सर्व पिलोकय ससे इति fMITR आतुमसो गर्थयस्यम् । १. ६५७ मूपासिफानन्याया। जिसायर्तनी मूषा' मृगतृष्णारूपमेनदर्शनम् ( येषु पत्नीसवानान्तता ETRI drrartan सामान | नेपु असंसादर्शनम् ) । भा. ११।९।३१. पास पाविशेपो गूपा स्यात् । उठाणे' इनि • मृगतृष्णायन् अप्रमाणमूलत्यत् मिथ्यादर्शनम् मुशागमापागा यावा । गम्तेयेसाणादानो-('अमीषोमीयस्य स्थाने अमीघोमीयः पुरोडाशः । Tamitin पा 11 पायां शुगं सात सिक सत् स्यारि दर्शनम् ) । भा. रा.२१॥४१. nा लागो रमानारपायमि, राधा पादीन् मृगमिया सस्यानाश्रयणन्यायः । (भग्यार्थः या पाशुर विधीयुर्मत वित्तमाय राहश- 'मिभुभिया पाल्यनधियणन्याय. ' Yut it मा । उ पादश्याम् “गूया. ३.६० इत्यत्र द्रष्टव्यः ।) । माइसी ३४८. For qा I font जायो रापा 1 कपादीन् याप्न- मृगपागुरान्यायः । कागुरा मृगबन्धनी । पनि fat and MP॥' इति । साहनी | भय विशिष्टवाचकपदाना सति पृथग्विघोषणवाचस्पद- रामाधाने विशेष्यमात्रपरतायो मरवते साहस्त्री.२१४. W . मीको पृ.

·. . ४.शर .. अगारेष्टिः मेधपत्यधिकरणम् गारेष्टिः नाम इणिविशेषः । भा. ११॥२४॥ # मृतमारणन्यायः । स्पष्टयार्थः । यत्र क्रिया निष्फला, तत्र अस्य प्रवृत्तिरिति मायः । साहली. मृदाहरणे षण्ण मन्त्राणा अमुच्चयोऽनिचयने ।। ३००. भा, १२।३।११३०. * मेखला न साकारबनिका, द्रव्यत्वात् । परन्तु मृन्मयं पात्र गुन्भयेन प्रतिष्ठाकामन्य प्रभयेन् | तथा दीवामिन्यक्तिर्भवति । वि. ५।३।११. इति विहितं काम्यम् । तत्तु नित्ये अषा प्रणाने ग्रहीतुं मेयोदये शालिसमृद्धी कोद्वानशनमिति न योग्यम् । नित्ये तु 'चमसेनापः प्रणयेत् ' । वि. न्यायः । यथा मेघोदये पुष्टौ सत्या शालिसमृद्धी मीहि- मृन्मयेन प्रतिष्ठा कामस्य प्रशयेत् , | संपत्या कोद्रयः कुत्सितधान्यविशेषस्तस्य मक्षणे रायते, कास्येन ब्रह्मपर्चसकामस्य ' इमं फरतो वाचनिकी | तथा ज्ञानोदये कर्मादिकं तुच्उमेर । फेचितु मेघोदये व्यवस्था । बाल.. १९. इति पदं विहाय 'शालिसमृदो कोद्रवाशनम्' इति न्याय- * मृन्मयादिपात्राणां पणपने न नित्यता । सरूम वदन्ति । यथा शालिः उनमधान्यधिशेषा, कोद्रयः भा.४३२४, इत्यधगधान्यविशेषः । उत्तमवस्तसहावे यत्राधमवस्तु. मृतामिहोत्रे महापितृयज्ञे या 'अरि हि देवेम्यः' | सेग्नं तपास्य प्रचिरिति । माहस्त्री. १४४. इत्यत्र अनुनादो विधिर्वा इति संशयः । विधिः सिद्धान्तः । मेघश्च यशः भा. ३८११०, था. ३१४३९। पटमी ६, . मृतामिहोने महापितृयजे मेघपत्यधिकरणम् । अध्रिगुणे मेघपति शन्दः वा 'ये पुरोदो दर्माः' इत्या विधिरनुवादी या इति | देवतापरः ।। संशयः । अनुवादः सिद्धान्तः । स पाती ४ मेधपतित्यं स्थामिदेवतम्य समवाया। सर्वत्र ५. - गृतामिदोये भुतेन ‘यगोपबीती हि देवेभ्यो दोहः | च प्रयुक्तत्वात् तस्य चान्यायनिगदत्वात् सर्पनैवा- थति' इत्यनेन प्राचीनाचीतस्तुत्यर्यमनुवादः यशोपनीवस्य । धिकार. म्यात् । ९॥३॥१२॥३३॥ भाट्ट, ३४३. भाष्यम्-- अति ज्योतिष्टोमे अनीपोमीये पौ • मृताधिकारपझे अस्थियशे इय सर्वस्वारै घाया- | अप्रिमुधैये मेधपतिपद एक्वनिगदः, परेषा शाबिना बाध्यविवेकः । १०२४१६०. द्विवन्निगदः । त प्रति सशयो भवति । द्विपवादिषु * मृताधिकारित्वपले अस्थियशम्य जप-संस्कार- | पशुगणेषु किं अधिकारेण इनरश्च इवध प्रयोक्तमः, इशीनो रोपः। १०२।२८.५०, उन स्वामिपरः ऊः कन्यः, उत देवतापरः इति । कि 'मृतानुगमनं नास्ति वादाण्या ब्रह्माशासनात् 'प्राप्तम् । अविकारः । कुनः १ मेधपति म्यामिदेवतम्य, इत्ययं प्रतिषेधः 'पृषक चितिं समापटा न विमा गा. बाभी भैवपतिर्देवा च । स्वामिना पा. देवताभ्य। मर्हति' इत्यनेन विशेपे उपचुहियते । वाल. पृ. ३४. | दत्त. मकल्पितः । मेभातये मामिनेऽपि भयो मपनि, मृतसर्तृकयपझे अस्थियशम्य फररर्यानामनु- तस्य कार्य करिव्यतीति । देवताभ्यामपि, ताम्या उम्प- छानम् । १०१२।१९।५.. मृतकर्तृकश्यपले अस्थि- | श्यते इति । प्रयाणामपि हि त म प्रति आधिपस्पेन यशम्य गुमयमाना नाशनम् । १०१२१२०१२. राममायोऽस्ति । गर्यन चाधिपत्ये पतिशब्दः प्रयुक्तः मृतार्तृवपक्षे मसियशस्य सूनयाकान्तर्गतायुरादि-आदिमात्र या न कुमारीभ्यः । स एष त्रयाणामेक. पत्तप्रकाशकभागम्य लोपः । १९९३-९५. | पचनान्नो यापरी विचनान्त । यथा प्रको अवि- मततर्नुपरवपो गरिशयस दोनुतामरया अनुधीग- | वधितरयः अविचिद्विवच संपन्मगावतिरपना, मानाना गुणरामाना नानुष्ठानम् । २२१५६-५७. एवं सानु रितिः । तसात् न विक्रियेत । . .

·मेधपत्यधिकरणम् ३१६६ मेधपत्यधिकरणम् टुप्-- मेध इत्यन चखार. पक्षा, अविकारणोभयोः । यजमानकनने पुन. कल्यमाने न द्विवन्निगद अध्येत । प्रयोग., व्यवस्थया वा द्विवनिगढो देवताया एक्यः तनैव यजमानयो. दपायो. वाचको मरियति । निगदो यजमाने, उभौ वा स्वामिपरी द्वियन्निगदः पल्य- | तस्मात् प्रकरणानुमहाय खामिवचन. क्प्यते । स्वामि पेक्षया, उमो या देवतापगै सघानापेक्षया एक्वन्निगद | परस्य व्हो भविष्यतीति । इति । तत्र तृतीये पक्षे दोपमाह ' उनपों देवताया | देवता तु नदाशीष्ट्यात संप्रातत्यान् स्वामिन्य- स्यात्' इति ( ३५ मूत्रे), यम्य देवतावचनः तम्योत्कर्ष नर्थिका स्यात् । ३६ ।। प्रामोति, एक्पन्निगदोऽसौ एतदेवत्येषु पशुप इति । भाप्यम्-तुमब्द. पक्ष च्यावर्तयति । न स्वामि- तत् पाशन्यायमनालोच्य । (पादान्यायं दर्शपति-)| पचनः, देवतापगे मविष्यति । कुतः । तदाशीष्ट्वात् । । यतास्ति प्रधानभूत. प्रातिपदिकार्यः, तर गुणनूत आवामाना मेधपतये मेधम् ' इति देवताभ्या हविरा- वचन नीयते' इति । ( उत्क्र्षे कारणान्तरमाह--)| गास्यत, मेधपतिभ्या मेघमागासाना उपनयत ताभ्या सवातस्य देवनात्वमदृष्ट्यैव । इति । यजमान प्रति आशामानानुकीर्तनमनयंक अतन्य अपिया द्विसमवायोऽर्थान्यत्वे यथासरयं । । स प्राप्त एर स्वामिन मेश. स्मिथमाशास्पते । प्रयोग स्यात् । ३४॥ मच तेन नित्यमेव स्वामिस गद्देन प्रयोजनम् । याग भाप्यम्-अपि तदेम। तयोरिह समराय. एव हि न सघर्तेत । तस्मात् देवतारचनो मैधपतिशब्द एकन्निगदस्य द्विवन्निगदम्य च । तयो एकाशिगदः | इति । स्वामिनि प्रयोश्यते येपा एमागत. । येषा विनिगदः दुप-- सिद्धान्तस्तु देवताबादिपञ्चः । स्वामिपक्षे समाम्नातः, तेपा स देवने यध्यति । तस्मान् विकृती वाया एष तावन्न घटते, आशासानपदानर्थक्यात् । बल्लीषु देवतामु द्विन्निगद, जदेन प्रतियते । बहु- | अपि च यजमानाय मेघपतये यो मेधा, त मेध्या बुर. यजमानेषु एक्वग्निगद उहिप्यते । एवं यपासरय यज्ञद्वार उपनयन । किमर्थ इति प्रयोजनार्थित्वात् असमर्थो प्रयोगो भविष्पति । वाश्यार्य । न च मेथमनूच पिचिर विधीयते इति । स्वामिनो चकशब्द्यादुत्कर्षों देवतायां स्थान इतरथा ( देवज्ञापसे) भेट्या दुर उपनयन मेधपतये पल्या द्वितीयशन्दः सात् । ३५।। मेप का हत्येमाशाणाना, इत्युपपनो याम्याथः। नन भाष्यम्-- यारान्दः पक्ष व्यावर्त यति । स्वामि- परखीयो देवतायै गर्नु शक्यते इत्यर्थात् योऽयं यजमान- देवतयोगमयोर्वाचक इति नैतदेयम् । एक एव मेधपति- | स्वेति । शब्द. यस्मात् द्विवचनम् , यस्मात् एक्वचन स एर न उत्सर्गाच भस्त्या तस्मिन् पतित्वं स्यात् । स्वामिदेवलयोनांची मविष्यति । ननु एनोऽपि मेष- | ३७ ।। पति. अपरोऽपि प्रतीयते, कथमवाचक इति । उच्यते । भाष्यम् - उत्सृष्ट च यजमानेन नाय ममेति । यदा स्वामिनः, तदा मेघपतये यो मेघ , त मेघ्या दुर नल परकीयो रक्ष्यते । कालेन देवतया समन्यते उपनयत इति संबन्धः । यदा देवतावचन., तदा मेघ- | इति । कः पुनरस्य देवतया पनन्ध, , यत् तामुहिम पतये उपनयन मेच्या दुरः इति सबन्धः । स एष सपरिग्रहोऽस्य सन्यते । म च यागः प्राक् कृतः । तस्मात् दुरितः उमाभ्या पाम्या म एंबधुमुस्सहते । वचन यागात् परार्थ द्रय नारमीयम् , परित्यय भारते। ध्यक्तिमेदात् याक्यमेदः प्रसन्यते 1 तम्मात् स्वामिनो | आत्मप्रधान यत् तदात्मीयम् , न पं प्रति आत्मा वाचक इति अव्यवसीयते । अथ विमर्थ न देवता- | गुणभूतः । ताहो तु भक्त्या पतित्व भाति । नसादेव- वनन. पस्यते । तथाहि रपमाने एकरनिगद तयोरेव तन मुख्य मेधपतित्वम् , भात सामिन इति । उत्प्येत एषदेवत्ये तो। उप्र प्रश्न बाध्येत् ।। उत्कृष्येनैकसंयुचो द्विदेवतेऽसंभवात् । ३८॥ । , ·मेधपत्यधिकरणम् ३१६८ मेधपतिव -- - भङ्ग एव दूपकाबीजम् । न च तदनास्ति । दासाभेदेन यश, रासाधनत्वात् पशुमेघः । मेघस्य पति. मेधपतिः । द्वि.श्रुतम्य धकृपणाभावात् इति वाच्यम् । तथापि | मेषपतिल च म्यामिदेवनस्य | स्वामी यजमानश्च अशी लिङ्गकरिपत ते अनेकत्वकल्पनागौरपमिया एकस्यैवार्थस्य | पोमो देवता च तत्समाहारस्य स्वामिदेवतस्य । समवाया। वाच्यत्वात् । तदिह किपरत्वमिति चिन्तायाम् , देय मबन्धात् । दातृत्वेन यजमानस्य सबन्धः । माइकवेन ताया विग्रहाद्यभावेन स्वामित्वापरपर्यायपनित्वानुपपत्ते. च अग्नीपोमपो. मबन्धः । सर्वत्र च देशेषु आ यजमानपरत्वमेव । न च तस्य एक्वेन द्विवचनानु. | हिमनदः आ च कुमारीभ्यः पतिशब्दस्य आधिपत्य पपत्तिः । पाशन्यायेन ( ९३४) तदुपपत्तेः । वस्तु- प्रयुक्तस्यात् । तस्य च एकवचनान्तमेधपतिशब्दपटितम्य तन्तु दंपन्योमियवृत्तिकर्तुत्वैक्यात् यजेत इनियत् एक. | द्विवचनान्तमेघपतिशब्दघटितस्य च मन्त्रस्य प्रकृतौ एव वचनम्, पत्नीयजमानाभिप्रायेण च वणानौ इवियत् द्वि- | अन्यायनिगदत्वात् एकवचनेन द्विवचनेन पा प्रमाणा वचनम् । अत एव एकपत्नीकप्रयोगे द्विवचनान्त एव मेधपतीना वक्तुमराम्यत्वात् । तत्रैवं सति एकन्वं द्वित्वं मन्ना अन्यन तु एक्यचनान्त एव इति नास्मन्मते | या अविवक्षिया मातिपदिकार्थमानेग प्रवृत्ती मन्त्रयोः विकरपोऽपि, इति प्राप्ते, यजमानपरत्वे पगोराशासनस्य प्रयोगस्य स्वीकृतत्वात् विकृतावपि तत्र प्रयोगात् न तावन् सिद्धत्वेनेय वैयर्थ्यम् । दक्षिणादीना च अश्रुताना दोष, । तस्मात् परगणेषु अनूहेनैव मन्त्रयोः प्रयोग क्पनात् न तदाशामनमपि संमवि । अनः देवस्वादि- स्यात् इत्येकः पक्षः । एतिशब्दस्य आधिपत्ये सर्वत्र च व्यवहारसिद्धयर्थ देवतामा अपि स्वीकाराख्यसबन्धस्य प्रयुक्त्वात् , समवायात् खामिदेवतस्य मेघमनित्वं तृतीये साधितत्वात् तमादाय मेधपतित्योपपत्तेः देवता- स्यात् । एक्षचनान्तस्य द्विवचनान्तस्य च मन्त्रस्य मरत्वमेव । वचन तु लदुसरीशैव देवतात्वम्य अभी | अन्यायनिगद्लान् प्रातिपदिकार्थमात्रविवक्षया च सर्व- पोमयोः व्यासज्यवृत्तित्वात् एकबोपपः अधिष्ठान मेदेन | नैव प्रकृती विकतो च मन्त्रयोरविकारः स्यात् । इति च द्वित्वोपपत्ते: ममाप्युपपनमेव । तय हव च देव- | सूत्रपदानामन्वयोऽर्थश्व । बारवेऽपि मेधपति व सामानाधिकरग्यादेष उपपग इति न यथासंख्य अपिया द्विममवायोऽथीन्यत्वे काचिन क्षतिः । एष च विकल्पोऽपि फलमुग्यत्वात् न दोषाय । प्रयोजन पूर्वपक्षे सत्रे द्वयोरपि कह नि प्रयोग: स्यात् । ३४॥ अर्थद्वयानुसंधाने । सिद्धान्ते तु अत्रिमाधिकरणे वक्ष्यते। अत्रिगुऔषे मेपनिशब्दः कचित् एक्वचनान्तः मण्डन- 'साह्न मेधपविल्याम् ।' पठिनः मेधपतये इति, चित् द्विवचनान्त: मेघपतिभ्या शंकर-- 'देवतत्वान्धपतिः।' ऊयः । इति । तयोरविकारेण पशुगणेषु प्रयोग इति प्रथमः पक्ष 4 मेधपतित्वं स्वामिदेवतस्य ममवायात् उत्त, तं निराकरोति अपिवाशब्दः । अथ द्वितीय पक्ष सर्वत्र प प्रयुक्तत्वात् तस्य चान्यायनिगदत्वात् माह । मेधपतिशब्दस्य द्विगमवायो भविष्यति स्वामिनि सर्वत्रैवाविकारः स्यात् । ९३।१२।३३ ।। देवठादरे चेनि योः समवायः । येषामेकवचनान्तो अभिगुरे एपेषा शानिनाम् 'मेधपतये मेधम् ' मेधपति शन्दः तेषा स स्वामिनमभिप्रेत्य स्यात् । नेपा इनि एकवन्निगदः । अन्येषा दाखिना तु ' मेधपतिभ्या | तु विचनान्त. तेपा अग्नीपोमो अभिप्रेत्य स्यात् । एवं मेघम्' इति द्विवन्निगदः । अनयोमन्त्रो. पशुगणेषु अन्यत्वे अर्थयोः म्यामिदेवतयोः अन्यत्वे मिन्नस्वे विकृतिषु अविकारेण प्रपोगः, उत द्विवचनस्य देवतापर सति यथासख्य प्रयोगः स्यात् । मनो एरवचनान्तस्य उहः एकवचनम्य तु यजमानपरः, भयया उभयोज | स्वामिनमपैश्य प्रयोग. द्विवयजमानयेषु च ऊहेन मानपर एव, अथवा उभयोवजापर ऊहः इति विचारे प्रयोगः । द्विवचनान्तस्य देवतादमपेक्ष्य प्रकृनौ प्रयोगः मयम परमाह 1 सर्वत्र विकनिषु अविवार. स्यात् । मेयो। बढीषु देवनागु सतीपु कहेन प्रयोगः इति यथासंख्य .

·मेधपतित्व मेधपतित्यं प्रयोगः म्यान् । स्याम्यपेक्षा एकवचनान्त: देव तापेश न मम' पजमानेन पचोर तो भाति इति दिवचनान्तः इति यभामग्यता । अयं दिनीयः पूर्वपः । उसर्गवार गुणात् यसमागम्य मेधपतितं म्यात् । स्वामिनो यकशम्यादुत्को देवतायां सार | गुज्यं नु मेपरविध देशाचा एक । पल्या द्वितीयशादः स्यान् ! ३५॥ उत्कृप्यतेकरांयुत्तो द्विदेयतेऽरांभयात् । ३८॥ थायरी दिलीयपक्षनिरासाः । अधिगधेरे मेघ. अधिवेषगतमेधातिशब्दम्य देवताधररये द्रिदेयते पनिगन्दः स्वामिनी पोषक: स्यात् । एक परनान्तः यज- | द्विदेवताके पशुपने एकमयुE. एसनातो मेधानिक मानचिनान्तस्तु देवतापरः इति वैशप नुन शन्दः अभवात् न भवतीति र उत्कृयेत मेधाति- युक्तं ऐक्शयात् रास्य शब्दस्य एफ ग्गिभेप याक्ये अन्दम्प एकदेयता पनी उत्पः क यः स्यात् झी भने काट रम्य अन्याय्यर यात् । ननु दिविधौ अपि यदुः । उसों देताया स्यात् ' (१२३८) मेपासिन्दी देखतापरापेय किं न स्थाना इति चैत्र, त्या गत् परिहत यम् । अनुरादरमगेतन् । एकचनान्तपतिमन्दस्य एक देयनाफे विकार : एवस्तु ममचायार तस्य तहक्षणयान।३९॥ स्यात् , स च प्रररणपिस्टः । तम्मान देवनापर. | अभिगुपैगामेपपतिदादः एकः मः अमीपोमयो- किन्तु म्यामिपर एय । नगु द्विवचनम्य या गतिगंगा सदरमः । समायात् सरिमत् गरे पनि स्वाभिमान उच्यते । हतीयारामद हिचा पाया गन्दग्य याचारलेन गन्मात् । आगाराना मेधपरमे म्यात् पानी अमिय दियचनं युपते । तथा च मानो देवतागणार गे ठागपत पनि उगने । तण गणमा गमनमभिगेग मेमपत्र प्रत्येक वचन पनीयवमानो परमात् सः एकरवरूपः क्षण यम्य साहा अभिप्रेय मेपपतिम्या इनि द्विवचनम् । पशुगणे नु वा सात् । गणम्य एकत्यात् एस रचनाम्तगेपनिशदयाच्यत्व यजमानविधिः तप कोन तयोः प्रनिः मेवपति-युग्ने पर्यः । मुरादा चार्य; अनुक्त समुचपार्य: शन्दः ना देवनार इति तृतीय- पशः | द्विानान्तमेपरनिगटोऽपि गगमतारयादयस्वन उप. देवगा तु तदाशीष्ट्यात् संप्राप्तत्यान स्वामिन्य- | पनः इति । तस्मात् एकाचनान्नो गाराची मेघ. नर्थिवा स्यात् । ३६॥ परिशदः एकदेवताके पशौ नोकपणीयः । तुशन्देन तृतीय पक्ष नरम्प चतुर्थ सिदान्तपथमार । संसर्गित्यार तस्मात्तेन विकल्प: स्यात् ॥ ४०॥ देवता मेधपतिगटायः ग्यात् । तदाशीष्ट्वात् तान्या अभिगुपगतमेघपनिदादः द्विवचनान्तोऽपि क्वचित देयतामा आगास्यते हरिग्नेग स मात्र वाशीः, वरप | पथ्यते मेघपतिम्या इति । तस्य देयतापरस्तेऽपि न भाव. तदाशीष्ट्य तम्मात् देवावरत मन्यगतमेघपनि-विरोधः संसपिरात् ीपोमारमादेवतागणस्य । समर्गी शब्दप । 'आशासाना मेघपतिम्या मे उपनयत | अपमों देवता नाम | साया समष्टो क्दानित एका मेच्या दुरः' इति । स्वामिनि तु मेधातिसदस्य म्यामि- | देना भनि । दो अयों पहाटी एक्ता यावः तस्मात् पर तु सा आशी. अनम्तिा स्यात् सातत्यान् एश्वचनान्त. द्विवचनान्तोऽपिच मेधाविशन्दः प्रारण. सामिनः पा प्राप्त एर पूर्वमपि, इनि पुनमगामन | मेन अनिनिविशते । तस्मात् निरोधाभावात् तेन पर्यम् । तमान् मेघपतिगादः देयसापर एव । तस्मात् द्विवचनातेन सह एक पचनान्नस्य विकल्प: स्यात् प्रस्ता. देवतामदुत्वे पर उन | येर। पितो तु पहुदेवनाके, उद्देन प्रतिष्यो । पत्रांच भवत्या नस्मिन् पतितं स्यात् ।३॥ एकत्येऽपि गुणानपायात् । ४१ ॥ अब्रिगुपगतमेपपत्तिानो देवापर हनि सिद्धान्त अधिगुप्रैपगतमेघपतिशब्दः एकवचनान्त. पठ्यते । उक्त. ( यचु तस्मिन्न यजमाने पतित्य मेघपतित्व तन्तन एकपचनेन एकरपे विहिने पि गुणानपायात् भक्त्या गोम्या कृत्या 1 उसर्गात ' अशीयोमाम्यामिद | एवन्याय गुणम्य अमीपोमरूपदेवतागणे अन्तर्भूते असो मी.पो.३९७ ·मेरपतिलं ३१७० मेध्यधिकरणम् - . मुपृ. ६४०. . । सोमे च प्रत्येक अनपायात् अपायाभागात् तद्विपश्चया | 'अनपत मैया दुर आशामाना मेघपतिम्मा मेघम् । 'मेवश्नये मेव उपनयन' इति वनुः शक्यत्वात् एा- इति । तर सदेहः किं सारस्वत्या मेश्यामधिगुवचनं पचनान्तम्यादि मन्त्रस्य प्रकरणान्नोरम्प । देवताकारेण कनं यम्, नेति । नन्दनीपोमीयाथ तत्, चोदकेनेह प्राप्त एक्त्वान् एकवचन मेमपति शन्दशोपपनम् । अमिन्य- मिति । अयोच्यते । सनेषा समानो विधिरिति ला सोमवाकारेण च द्विान् द्विवचनमपि उपपनम् । चिन्ना । किं तावत् प्राप्तम् । सामानविधानेष्येषु पाप, तस्मात् देशतानुसारेण विस्त) मेघपतिशब्दस्य उह, न अप्रामा सारम्वती मेपो अभिगुवनम् । कुतः १ लिग- यजमानानुगारेण इति सिद्धान्त । के. विशेष निर्देदान् । विशिष्टलिगो ह्यधिगुरचनेन निर्दिष्टः, 'मेधातिवं सामिदेवनस्या' (. देवन्यस्य इति ।" प्रास्मा अग्निं भरत ' इति पुंपशु., स्त्रीत्वं चास्या । सुपाठः ) इति आयमूरगतमेघपतिनशन्दस्य "स्वामिनो न च पुरचन. निमभिनस्तुिमल भानि ग्रन्दः । था.' इत्यनन्तरमूने अनुषतम्य टनभानमत्ययस्थानुपङ्ग। तस्मादपिगुवननमप्राप्ता सारस्वती भैपीति । टुप्-- चतुर्यु पशुवचनान्तोऽरामयं एस प्रारमै . मेधपतिशब्दस्य अधिगुपगतम्य एकपचना शब्द.। उसने । मातिपदिकार्थसावद्वियने । बचनेन ग्दम्य एकादशिया माउन्नालेन उद । भा. १३१ यथा प्रातिपदिक नोट्टायने तथा वश्यामः पाशाधिकरणे १४४४. मौरो १.३४. मत्रिगुपगतस्य मेघपति- 1 (९३४) । तसात् समवेतवचन., प्रातिपदिकार्थसम- शन्दम्येकाननान्तम्य एकादशिन्यामूहः इरान अधि- वात् । स्त्री तु पुलिले न शक्यते घर्दितुम् । नार लिन करण द्रष्टयम्। गेषपतियन्दस्य अभिगुपगतस्य ए. | वचनमिव विमक्त्यर्थः । रितु प्रातिपदिक़ लिग- वचनान्तस्य बहुदेवत्ये पछी दिवचनान्नेन पिकला. । मियुक्तम् । तस्मात् मेघ्यामभायो युक्त , असमवेतार्य- ९३११३१४२-४३. मी. पृ३१. 'अधिगुण- लादिति सिदान्तवादी मापने, 'रिप्रतिरोपनिर्देशात् ' गतम्य मेवानिशब्दम्येकवचनान्तस्य मुटुदेव पौ.' इति । इयत्र अधिारण दृष्टयम्। पश्चभिधानाद्वा, तद्धि चोदनाभूतं, पुंविषय • मेघापानि नचामणेन भाति । सु पृ ५९. पुन. पशुन्यम् । १६ ।। •'मेपातिधर्मेप:' इत्येरमादि विदामचनमिव भाप्यम् - वाशनः पक्ष न्यावर्तति । नेतदति प्रतिभाति । इतिहासे च नियो सनि यादिमचादोषो अपासा सारस्वती भनिगुपचनमिति । तम्यागप्पनिगु- बेदम्य प्रसन्येन । अस्तु इति चेत् तपा सति तस्दा- वचन म्यात् । युन. १ प्ररणात् । समानं प्ररणं सपा प्रामापात् मेघानियेहि का गयनम्य मेप इत्पन्धमिद्धिः। परनामिनि कृया चिन्यते । तेन सारखया अपि भा १९६४ प्रामोतीति । रिङ्गविगेरादयुग म्यामिति यायो, मेष्यधिारणम् । अमीरोमीयपशुगतानिगुपैष. तन्न । पञ्चभिधानात् । यति तन पगुष मनिहितम् । प्रामपदपटिन अनियत्रगतायो मारखया मैग्यां न तदमिय मासा अभि भरत पशन ' शी ज्यात् । पठनीय: । शवाचिन्ता ।। तदि चोदनाभूत सर्वनामशब्दम्य पुविषयम्यम् । ता लिङ्ग विशेपनिर्देशात्ममान विधानेष्यप्राप्ता मार- पागन्देनोच्यते । अम्ति र तत् मेष्याम् । तदभिप्रेय म्वती नीपान। १।११७४५॥ परगन्दसमानाधिारण नामशब्द समुशारपियति । भाष्यम् -- अनि मोशेम । तर पर प्रमा एव परगमनुग्रहीयते । तम्मात् प्रामुपान् घारम्बनी मा प. पशिन भारय, एंटाम अधिगुग्ननमिति । पशुरुमध्ये, ऐटो ग्गि पोलि, साकी मेय टुप्-- पूर्वग्रामरी । मसे पाशनात Auth । अनि ममीमीय अभिगुर | सामानाधिकरण भरिने, 'प्रमै पापे ' इति ।

·मेष्यधिकरणम् मेष्यधिकरणम् तय पशुशन्दवाच्य मेष्पामपि विद्यते । तस्मात् समयों | उत सामारणा इत्यस्मिन्नधिकरणे प्रयोजनाय विचारोऽयम्। निगदोऽयम् । पश्वभिधानादा' इत्यनेन प्रतिपादयोग । यदि साधारणाः पशुधर्मास्ततः सारस्वत्यधिगुवचनमप्राप्ता, विशेषो वा तदर्थनिर्देशात् । ४७ ॥ अथानीपोमीयधर्मास्ततोऽस्यामधिगुपचनमूद्देन प्राप्यते । भाष्यम्- पाशब्दः एतं परं प्यावर्तयति । नैत-न प्रयोजनम्य प्रयोजनं रक्तन्यम् । दस्ति प्राप्नुयात् सारस्वत्यभिगुवचन मिति । अयमन्यः टुप्- 'ययोत या सनिधानात् ' इति पूर्णपक्ष- पक्षः, न प्राप्नुयारिति । कुतः । विशेषो या तदर्थ / वादिना यदुक्त देतेन निरामिन्यते । सनिहिरपचनत्वं निदशात् । पुमर्थ खोप दान्दो निर्देष्टुं शक्नोति । सर्वनामशब्दाना स्वभावः । उच्चरितमात्र. सर्वनामन्यो स्त्रीलिमश्वायमों मेतीति । प्रियं पुंगन्दो न शक्नोत्य- यपदान्तरेण पनिधाप्यने, तेन सह शीनं सबन्यते । न भिवदितुमिनि प्रथम एर पध: सकीर्तितः । केवलं | चेह पशुगब्द उपरितः, येन समन्धः स्यात् । तस्मिरसति परपक्षम्यानवाप्तिर्वक्तव्या। शुल्दोपाने, संपन्धपकार: आधीयते प्रकरणालालेचनेन । हुम्-- विशेषौ वा तदर्थनिर्देशात् ' इति सिद्धान्त- 'लिङ्गादिमविसरणविशिष्टे रूम सनिहिते मयुरमते ' सूमंग प्रथमस्वार्थ एव स्मार्यते । इति योऽर्थः (आदिशन्दम्य रूपशब्दस्य च को-र्यः इति पात्यं चैकशब्द्यात् । ४८॥ प्रभः) । जातिलिङ्गसरयाविशेषणविशिया व्यक्तिममि- माप्यम्-श्रय यदुत्तम् , पशुस्वाभिप्रायमेतद्वचः दधाति रूपेण स्वसामनेलर्थः । सर्वनाम्नामेतदेव साम- नम्, एषो हि शब्दः पशुन्यस्य च पशोथ, तेन प्रास्मै थ्र्यम् , यदेतानि विपरिवर्तमानमेवामिदधति । व्यक्तिस्तु पाय इत्यभिसबन्धो भविष्यतीति । तत् परिहर्तव्य-विपरिवर्तते । अथया, रूपेणेति रूपशब्देन विद्यमानं मिनि । सम्वमिधीयते । तच विद्यमान यदि विपरिवर्तते प्रक- . 'पानं चैनशन्यात् ' इति पशुपन्दोऽय | रणसंनिहितम् । संनिधाने मैफेन विरोषणेन विशिष्टा पुंलिङ्गः । अस्मैशब्दोऽपि, रायोया मामानाधिरयम, व्यक्ति मभिवदितुं शवनुवन्ति । पद्यत् सनिधानविशिष्टं तत् मनि उचार्यते। तत्तदमिदधति । तस्मान् निधानमेषा सामान्य यथोक्तं वा सनिधानात् । ४९ ॥ निमित्तम् । संनिहितं च पुलिङ्गम् । यद्यपि स्त्रीलिङ्गमी भाष्यम्- यथोक्तं स्यात् अभिगुवचनं अप्राता | सनिहित तयाध्यममरामर्थः शब्दस्ता वर्तितम्, पुंलिङ्ग- सारखती । कुत. ' पूर्वस्मादेव कारणाग्लिहविगेधादिति । लान् । 'तौबार्यमाणे पाशब्दे ' इति । उच्चार्यमाणः गदुतम् , पशब्दसमानाभिकरणः सर्गनागाब्दः गो- | पशुगन्दः 'प्रागो पराये' ति पुलिनेन पुंलिङ्गधन्दा दपने इति, तन्न । कुनः १ सनिपानात् । संनिहितक्वनो शक्य. संबन्धयितुम् । अम्मिन् पक्षे व्यक्तितो निष्कृष्य हि सर्वनामशब्दः । उचरितमानो यः पदार्थः शब्देन | पशुत्वम् , तेन सह संपध्यते अस्मैशब्दः, न व्यक्त्या । सनिहिता, तेन सबध्यते । अय तस्मिन्नमनि लिङ्गादिश्व- | एतदपि पशुशब्दे उन्चार्यमाणे न भवतीत्युक्तमेव । विशेषापविचिो रूपेण सनिहिते प्रयुज्यते । सनिधाने शा-मरणानिशेषात 'प्रास्मा अनि मरत ' इति नैकेन विशेषणेन विशिष्ट व्यनिममिवदिन शक्नोति । र पुलिस अस्मैशब्दम नियालिङ्गपगुम्दाभिधेय. मनिधानात् तत्रैकं सामान्य आश्रीपते, नान्यत् किञ्चिा | पशुत्वाभिप्रायेग ' प्राम्मै पशवे ' हत्येवं नियामपि उप- पशुत्वादि । समोद्यायमाणे पशुशन्दे, शुल्देन व्यक्ते- पत्तेलिङ्गविरोधाभावात् तम्यामपि म्यादधिगुवचनम् । निष्कृष्टे पात्वे, ' अम्मै पशवे' इति शक्यते मबन्धः | इति प्राने, अभिधीयते । “पशुशब्दश्रुतावे मम् । अनुवार्यमाणे तु निङ्गविशेषाचनः प्राप्नोति । भवेन्न विह स श्रुतः । नग्मात् प्रयोगकाले यद- तस्मादमाता पारग्यराभिगुवचन मिति । कृत्वा चिन्तेयम् । | परोक्षतया स्थितम् ॥ द्न्यं, तत्र प्रयुक्तोऽयं अर प्रयोजनं न यकन्यम् 1 मिनोयोनीवार्था. पशुधर्मा | पुंलिङ्ग बदितुं क्षमः । न स्त्रीद्रव्यमतो भेघ्या- ·मेष्यधिकरणम् मेष्यधिकरणम् मशवतेन प्रार्तते ।। ' तेन सामानविध्यपूर्णपो अनि । देशः, न नु नेन ममानविधान समित्युक्तं नृतीये (३॥ गोमेश्यामप्रवृत्तिः । (न च पागान् इति बहुसवत् ६७)। अग्रीयोभीयान चाधिगुषेपः प्रामा अमि विमनिरामलिङ्गम्य अविवक्षया प्रवृत्ति. शत् इति | भरन' श्यादिः । स कनुपशुपतिदेवोन प्राप्तः अतिराने याच्यम् । निकै मातिपदिकार्मः इति लिङ्गम्यापि प्रातिः | वनुमय तन्त्रण पठनीय 'प्रेन्यो भनि भरन' इत्यू. पदिकार्यवान , रिमक्निविकाराणा स्मै-ट्यादीना टाश- हिन य , एवं मेध्यामपीगविवादम् । यदा तु पचना दीना च याच रिज इनि पोऽपि मेषी यनिरिक्तपगुषु | समानविधानत्य ददा मध्यर्थसमस्यापि न ति चिन्यते । रिहण भगवान शिवशाया समात्यागनिमशाररूप-तन पुरिश गेष्यामरामपत्वेऽपि । अरमइति माति- नम्य भयुक्त वात् इति भावः । इदमनारधेयम् - पदिकार्थचतुर्थयोः प्रधानभूतयो. मेष्या समवेतागात् , भतिराग आमेर-एनाम-ऐन्द्र-सारस्वगीतगा. चापार. | धुलिशप च गुणभूतस्य पायाधिकरणन्यायेन ( २१३) पया इन्पेक: पश्. । मारस्वनमेषी रक्षण एक एनेमामानार्थत्वात् , समस्तस्य मन्त्रस्य प्रकरणात् मे यर्थ- पशुः इमारः । तत्र एपशुपक्षे मे यामभिगुपचाम्य | समप्पयिष्यम् । न च पुलिङ्गस्य वचिदिमायर्यापेऽपि निवृत्तिरेय । चतुःपशुपक्षे तु तेपा प्रमुथिताना सहा धयित् प्रातिपदिपायर्थत्वस्यापि गत्यात् कथ प्रातिपदि- लम्यतय अधिगुपचय प्रतिपःपायभावेन च इतर- काणे प्रति लिङ्गम्य गुणत्वमिनि वाच्यम् । विभत्पर्य- पापर्यतया यवनमनारस प्रत्यारपभावात् अप्रवृत्ति केऽपि सख्यायामिवानुभवस्य सत्यसमार पाश पारिपि ग्रन्दन में मनभिधानमेव विरक्षितम्, न तु सर्वात्मना | गुणन्पनिय मकवान् । नहि सख्यायामपि विभक्त्यर्थ मत्यमान. १) सिमान्ते अमीरोमीयार्थयात् धर्माणा. | गुणत्सनियामकम् , विरुद्ध वात् । अतो लिङ्गम्य परिक मतिदेवीन पश्चन्तरगमनात् उहेन अनिः । १५. विदर्भलैःप्पनुभनवलेन प्रातिपदिकाय प्रति कारकै पनि सोम- पुलिगम्य पशुपाभिप्रायले पूर्वपक्षे यथा | च गुगल्वात् पाशाधिकरणप्रवृत्युपपनेः मन्नम्य मेप्यामपि मेन्या प्रवृत्ति. तथा अगोपोमीनार्थोऽनिगुमेघ. इति | प्रवृत्ति । नच पुलिगस्य पुषशु प्रतेवकारे तदनुरोपैन मिदान्नेऽसि नदभिप्रायगय पुरिमोते. अविकारेणव | 'नीहीणा मेध' इत्या गुगभूतीहिपदानुरोधेने इतरमन्त्रस्य प्रयोगः श्यात् । इति सिद्धान्ते उहायानि एतदधिकरण, संकोचोपत्तिः, 'पानी सनद' इत्यस्य एकरपनातरोधेन म्युयायपुरिमाममायाधीन येन अवाग्य संगतिः । एफपत्नीतमयोगमात्र विषयवारमानवत् अग्यापि पुपशु- एस च पूर्माधिकरणस्य रिमोहोरगगेन प्रवृत्या इहा | माविषयग्यारसनात् । अव एर प्रतम प्यफरच- हियुगादनाा अशान्तर गरिरपि प्रष्टया । सूनार्थग्नु नानुरोधेन न देशमानविण्यतम् , गुगानुरोधेन प्रधान - समाविधाने पर गारसती मेची अधिसुचनमः | संकोचम्पान्यापरात् । इतरया मेप्पविष पस्चात् एषु- मामा, तस्मिन् पुस्तिनिशान् यस्याध नीसा । पशुविषयत्वम्याप्यनारत्ते. 1 मत. एपविषेषु उपचनस्य पि-- 'देया इगति मेगा नो या, माशी निद्रय या सापु यमामार्थ प्रयोग. । न घ 'जाया- पतित । भनि, मग पथनाते. पुश्पनियरिस गयामेव स्मिन् परपनमन्यतरम्याम् ' (पा० १२। सक' पिता। ५८) व स्मृन्या भातिगामाभिधाने विधिते तम्या मार--मे पपगायः ममाताः । एवेरि बावन किन मान्यर्षिया यापय. 'अपम हमरोमै भागमा, पेटामनुस्थ्य दिनीपम्, घ अन्यभिप्रागैारनम्यानुयामि नगदेव पवायपोग- पोनिन पिम् , गाणी मेmina मरे नि हिदा कप गिरि जप मोगत कापी । भरतपय यस निचे माप याच्यम् । निम्यापि 'गुमिरनलिकामाम् । मोटोमा पिपरवार र । पनयमित Raniगोपीनाता गोप मिग्रारोग ।। . .

·, . मेप्यधिकरणम् भेप्यधिकरणम् नु, ति, उपह परम्मैरात्मनादे, रिमन् , पानामसनि पचने मुग्न्ये एवार्थे विनियोगात् तदनु- नर प्रथममध्यमोत्तमपुरपा , मार कापानी प्रत्यय गेयेन मोचो पि नायुन । पचने तु 'पत्नी सना' हादि , हा, अच् , म्बर उदात्तादि , गर्नुगर | 'प्रास्ना अग्नेि भरत' इत्यादौ पत्पादे संस्कार्य पात् कारकमामार तथा च तदाचिना वृत्तदिनाना व्याय, प्रतिपरिकस्याने यत्तिपरत्वेऽपि प्रत्यायतिवृत्येक्त यद यो यागदारम्य रियाशि पर इनि र पारेण | मिपठया एकपचनस्यापि रशमा निनोपपत्रेनं सक्न्स्य प्रगहाए । 'म्यन्ययो बदर' (३।११८५ ) अति मूत्र | मनस्य सोच । समपति मनास्वपि व्यनिषु मद्दामा नम् । चौमुदी } इत्यनेन उन्दमानुजासित गन्, गुगुणस्य प्रत्येस्त्रनितया 'हाला घा' इत्यादी प्रास्मै इति सपनाम ठपन्सिय पनि पानि के विदोषणवरत् एकत्रस्य अन्ननितया मवमातिपदि. डायभिधायक मानुररत्नेश्व, अन्य सम्य भाष्यसरेण | कायनिरोपायम् । ना निम्य मेपी पप्रातिपदिका प्रयागपातरराय । अतो वचनरत् रितस्यापि मानि- अतिसत् एकरस्य म्यामपि पच्या पगो वा पदिकायगतविमानोपानना मा मुत्या टपालानात् अस्तित्वमसि । न नै प्रतिपदिकायादुत्वेऽपि बहु. तनुगेधन प्रधानमृतसरमन चानुपाचेर्युत्ता मेल्या वचनानापत्तौ 'यषु बहुवचनम्' इगस्य लिविषयारा मप्यनिगु । 'ग्रीहीगा मेध' दन्यत्र नु यामयोगे पचि , वन्य गदपतीनिविपीपथाया तदुप गाधुदरायै प्रयोग इयरय पस्तुमाश्य यात्, पदय । पचे ।न र 'पगुना योन' म्यागपप्येवचनस्य रहितम प्रयोगस्य च मारन्ति याक्ये पानि भुतानि, प्रयत्तित्वेनापि उपपत्तेरनमा योपागनेऽपि साधका तापना मभूयायाली निकारिलनियमेन गानुपास्यावा नापति , तब गुणानुरोगेन प्रगनातेर गाय्यदयात् , प्रथ युक्त एर श्रीहियोगमा सोच । एताहानियमा मास्मि कारणामायाच बनल्योपागने प्रमाणामागे पनीकार चैत्र एा पद पर हितमपयोग येषाचित् | मैकाचनेन ऐच्छिाद यान्तरन्यायुपपत्ते । अतथ यानिशानाम् । यातुनगु पुरिझमपि मेध्या 'पनी सनम, पाम्म' इगादालेकानन्याना स्थगा मानिवरिषम्य चोदनागपशुशम्दाभिनाय यात् पा | विनोपरत्तन मनसोचमत्तम् । न चैर गुणभूतेऽपि गन्दम्प नि लिनस्यात् 'प्राम पर उसने नयापरिदारार्थ प्रयानम्य मोबाग्युपगम 'अदिति समोनमा, प्रति प्राप्ने म पगुपदाश्रमात् पागम्' इत्याने पवनने शुगापरिद्वारा प्रभानभूतम्य 'पास्सै' इति नदेन प्रयोगकाले यापरोशनया स्थित पानिपदिकादेशको वि िन म्यान्, न कस्मिन् तत् पराम यम् । तदा 7 व्यरिस न पशुगर, बहुवचन रणगा विनोपश्यत, इन याच्यम् । गुग था पुरिनिगात् पु परियानिधीयते, 1 मीटर भूतानुरोधन प्रधानभूतम्प मेयोचेऽपि प्रकरण पाचनसझे मनी । अतो 7 साप समोत मध्या शिमम । नापनोवर्षे प्रमाणामापात् । संकोचे नु मागीय पानाव समोटरवे प्यस्यनावत् माघरपाय मेला प्रयोग, त्रिपा रायफनिधिवाधरि टा नान्तरीयकरयामापेन त! पुग्थिानुरारनामापन साधुरर प्रणामात् । माने ! पश साम्य पात् । माम समयबोधकसमणामानो पुपचनामनि मन व्यत्ययानुगायनम्याप्रवृत्त । अत पवर्षानुारनेछ । अत सिद्ध मेध्यामनिगुबैर अनन यन्न श्रीमान रपय पुर तौर पपरानुशासनप्रत्ति । मनि । प्रयोजन स्थगृती ' ध्यागे अधिगये T' विधिलागी विधान दांगमाये प्रस्'ाह ,निम्य मातो रानवमात् । पूर प्रा लि पुरिन्द्रग्य मानिपरिमायगाविमा अनु मानुरायान् । या एकादापयोगाऽपि । "म्, मग या मनामातम्या इतर श्रीद परमादयन् मयी यागमनमानिमामानी कार I परमो धन एवम 'ग्रीदीयम् ' इस पाण्य अभिगमनिरप मिसान्ते । जामिन्टोपन मातरोडा पाविद वारसापचे 1 अ मत्र मसामयूर प्रमर दर्शित । वास्तु शाश्चमायनेन , ·. । मेष्यधिकरणम् २१७४ मैत्रावरणी पुंवन्मिधुन' ( धौम्. ३।२।१२ ) इत्यनेन श्रीपुर- मैनावरण एव०' इत्यय अधिकरण द्रष्टमम् । ० मैनावर. समपाये पुरिद्रयैर विधानान् कृयाचिन्तोद्धाटन प्य- प्रेप अध्ययुविकारः अनुनयनेषु च होतुभिः । मा, नूहः । दशपर तमपलिनप्रकाशन वाचनिकम् । १६. १७६१९, * मैनावरशः मिनावरुणो मि व्य मण्डन- 'सामाननिये: त्रिगुगुइन मेपो । १९ हयानहे' इति पुनरम्युन्नीने सोमे यजति । ३।२।१२।३.. शंकर- 'मन्यामप्रिगुदाघ, स्यात् ।' २५. * मैनावरण. पत्र पश्चानुपाक्या च सहोच्यते तनेज, न मेप्यधिकरणन्यायः । अगने विश्वविवि केवल्यपु वे पलानुवचन न 1 मयानुवचनाधिकरणम् । प्रयतेऽहनि 'यामृपादुदैत्य पसन्वच परियचे' ।स. | ३२१६४३-४५. . मैनापरणः सदसि सिवा रिघारणे परिदधाति इति सहयः प्रयोगात् तत्र एकस्या पति अध्वर्यस्तु उत्तरवैया सिला । संकर्ष २।३।१३. एवं वत्सत्वचा विधानममने मेष्यविन्यारेन एक • मैनावरण होतुः पुरुषः। द्वितीयार्गस्योऽयम् । अयं वचनलवाया अन्याय्यवान् उपरिधारणे एव यत्सत्वचो | अर्षी दविणाया अर्धे पट् गाः रमते । मैत्रावण मति- विधानम् । माट्ट. १२६३३२. प्रयाता दीश्वगति द्वादशाह चीज्ञापाम् । वि. ३७. •'मैत्रं श्वतमान्द्रमेत, वारणम्, अपरा चौरीना मैत्रावरणेन पशो सूकवायो वक्तन्नः ‘अग्नि. च पाचनराम.' इति अस्या विस्ती-योजिटोमीयादी मत्र' इति । मैत्रावरुणय को अति पुरोडाशे पोमीरशारणम्गशमन्ययोः एपचनद्रियचनान्तयो. नास्ति । भा १२।२।१२।३१.. मैत्रावस्याय अतिदेश. 1 तत्र च उमगोरी द्विवशन्तान विपरि- दण्ड प्रच्छति' समदान चतुर्थी कारपिटि- मानः कान्यः । वि. १३४, • 'मैत्र श्वेतमालपेन, रूपा विनियोनी श्रुति. । बाल पृ. ४४.. बारा कृप्यन्' इति द्विपके यागे अत्रिगुपे 'म्य यरुणाप दण्डदान अर्थम, न प्रतिपत्ति ज्योतिष्टोमें । चर्गमयदात् , वानं प्रणमन्त्रसृजना, दिव. श्रीयम्' २६।१६-१८. मीयो. पु. २००० 'दण्डदान- इयानो चनुदिनन्द द्विवचनान्त नेनोहो न पर्न यः। न्याय.' दगा अधिकरण द्रष्टयम् । ० मैत्रावरगाप ३१.. दण्डदानस्य प्रयोजक प्रेषानुवचन खेमे | भा. मेधागाईस्पत्सो यागः गबसूर्य हरिनना हविष्णु ॥२।६, “ मैपावरुणाय सत्र सवेंगा दण्डाना दानन् । अन्यामनन 'सांना वेदिभात,म्बरन इम्म.'। २६. मेगावरुणस्य अमीषोमीये पगे अस्ति स्त्र समोरचारागामझाना नानुष्टन अमोशायणमेवा- भार । १७६१८-१९. मीरो. . ११७ 'अमी. नुमानम् । यदननाटिक नयम, बहिस्तरमा-पोमा परी मायाणस्य.' इयत्र अघिग्गं प्रष्टन्यम् । दिक नु कम्यम् । मि. १०२६१. मैवारकास भनीपोमीरे पणे एक एर भाग. । • मैत्रायणीयानां अनि. अन्यायदेव परिसमाप्यते २०-२१. भीको. पू. ११८ 'अमीपोलीय न सर्वेपन् । भा. २१२२.. . मैनापशीयाना पो मैनापरणस्य एक ए माग.' त्यत्र अधिकत 'स एप व. मीने' इत्येकपोषणमहारविपिना दृष्टयम्। मेत्रावरणस्य महत्वैर अपण 'पश्या मैत्र पिपरमेर प्रतिवादीनु रितिरिति गम्यते, तथारि दैनि-यण श्रीगाति' इति वचनात् । मा. ३।६।११।१२, रीपर नाबामपन दातुरिटि. गिया। या, ३।११।२१ • मेवारपाय प्रेशानुवचनकर्नसम् । राम १.१६:. मित्र पर्गपना हनिदादयः प्रपा न -४५. मीग्रे, पृ. २८८. प्रेशनरचनाभिकरम्' समानचे । भय च गुण भवनों ' तो ये प्राना इत्यत्र अधिरण त्यम् । ॐ शास येगा ! समय बोदया.' इति । मा २१४२११. शिवजिति। मा. ८. भप्रायशा या पन् पन् । मंत्रावरी यानिशा देण्या. अमिशायाः सकर, २११३, भीयो. : २८ मधमा. अ॥१.२६-२७. • 'मैया- . । . .

·मैत्रावरुण्यां ३१७५ मोक्षवादः का वरुणीमामिधा यशा दक्षिणा' इत्तीयं चतुर्थी अवेष्टिः । अत्यन्नासंबन्धः दारीरेण भरति । 'तन शातारमतत्त्वाना राजसूये । भा. १११४३. ० मैत्रायरुण्यामामिलाया | भोगात् पूर्वक्रियाक्षये । उत्तप्रचयासत्वाद् देहो नोत्पद्यते 'वाजिनेन प्रचरन्ति' इति निषेध. 1 भा. ७६। पुनः॥ धर्मजन्योपभोगार्थ शरीर न प्रपतते । तदमाचे न १०१२६. फश्चिद्धि हेतुस्तनापतिइने ।। मोक्षार्थी न प्रश्तेत तर * मैत्रावरुणादिग्रहेषु धयणार्येषु पयादिषु प्रदेय | काम्यनिषिद्धयो । यिनैमित्तिके कुर्यात् मन्यमापजिहा. भर्मा नानुठेयाः ।।१२।४५-५०, मीको १ रारा || पार्षमान पल शात न चानिओविष्यति । २८२४ 'ज्योतिष्टोमे मैना रहशादिग्रहेणु०। इत्यत्र | आत्म चेतदातीति तमानमुपयुज्यते ॥ ' श्लोया. अधिकरण द्रष्टव्यम्। सरन्धाक्षेपपरिहारे १०८-२११, रत्नाकरश्च. मोजः * मैवावरुणादिग्रहापेक्षया ऐन्द्रवायवम्य प्रथम- | ब्रह्मविषयकमविलायाज्ञाननिवृत्तिः । रहस्य. पृ. ३. मनुष्ठान ज्योनिष्टोमे। १०।५।१७१६२-६४, काममयोगे * मोक्षः । शरीरमबन्धो बन्धः । तदभावो मोक्षः | ऽपि ऐलवायचाय प्रहस्य पाउप्रामे स्वस्थाने एवानुष्ठानम् । तेन निष्पन्नाना देहाना यः मनसामावः यश्च २०१५।१८१६५-६६. अनुत्पन्नाना पागमायः 8 मोक्षः । क्मनिमित्तश्च मत्रावरुणमहाचतुयों ज्योतिष्टोमे मन्त्रााण्डविधि- | बन्धः मधपादेव न भाति । ग्नाकरः . संबन्धाक्षेप- कादयो । पि. १०५।१७ मैनानरुणग्रहः ज्योति- परिहारे १०६. मोक्षम्य धर्मविशेषस्थापि बामणपरि- मोमे प्राव सबने गहाते । ।३.१. | माजावत् मैदेनोपादानम् । मु. १ १२७, मेत्रावरुणदण्डदानन्यायः ( ४६ ) Rच • 'मोभार्थी न प्रर्वतन तन काम्पनिषिद्धयोः । प्रागुनममपि एकमेव मानवस्त्रात् मिन्न यन्त्रमुपादाय | नित्यनैमित्तिके कुर्यात् प्रगपायजिहासया ॥' (लोवा. तेनैव मन्य उपायहरण (अवर्गणे ) कर्नयमिति | गंधाक्षेपपरिहार ११०) इसनेन न्यायेन काम्प. चाच्यम्, उपारदरणपत्रस्य प्रायस्नुते दानविधानात् तम्य | निपिदवर्जनात् तत्फल्लेपभोगाय शरीगनुत्पत्ति । सु. पृ. च मैत्रावरुणदण्डदानन्यायेन पावसोनीयानुसाणाव. ३१९. * 4. स्वर्ग न कामयते बन्धात्मक्त्वात् मोक्षार्थी स्तुतुस्साहजनकत्वेन प्रात्यहिकत्वावश्यभावान् । भाद्र, तम्य कर्मस्वरूपे एर त गता (न फ्ले ) । टुप्. ६।३। १३२ १४०८, * मोक्षार्थिनाऽपि अवश्य पापचय • मैत्रावरुणपात्रे पयस्या निदधाति ज्योनिष्टोम । | एपित यः, नस्मिन् (अ-)मति मोशाभावात् । ६।३॥ पियमानाया एताप एकदेशरयोग. तु अन्यतः। भा. श२. ३१८११८३३. मोक्षनादः। क पुनरप मोशो नाम । विचित्र- • मैत्रापरुणप्रेपे रुपनीयपगुगते ओ यजमानः । वासना शेन पिचिनी पीतारिरूपेण प्रबहतो ज्ञानमना- इत्या अप मुनामुनी यजमान.' इति पाठविकारः नस्य शेषनासमोच्छेदात् मील्पीतादिवनिय हिवा वि १२।२।१२. काल मृपिन्माणावस्थान इति केचित् । अपरे तु मैत्रावरुणसाम शारर विश्वमिति सर्वपृष्ठ 1 दीपमतानस्ये ज्ञानमतानस्योपरमम् । उभयमध्येनत् भा.१०४. बाह्या मानमूल इति तत्सद्भावप्रतिपादनेनेव नितम् । मोक्षः शानान् माति। कथम् । इत्यम् । यो हि अपरे तु प्राश्वविन्य अपवर्गगाहु । अविया- देहान् विविक्त अनन्त अजर अमर अदु ममामान | निमितो हि प्रश्नः सप्नप्राश्चात् प्रबोधनय मदारिया जानाति, तम्य देहमप्रपोगरिरतम्य पूर्वपनाना पर्मणा अविद्याया विलीना बामेर निगयो । तथाहि फोपमोगेन शान् तनिमिते शरीरै पनि अनागतानां श्रुति 'यम हि देशमिय भरवि शादिवर इतर पम्पति, च फर्मणामननुदानादेव असामा देहान्तरानुसत्तेः | या यस सर्वमात्मैराभूत् तत् फेन कं पश्येत्' इति ।

·मोक्षवाद मोक्षवाद- - भोनेन्यर्थ । वदिदमपि प्रपञ्चस्य अविद्या निर्मितत्व निराधरणेन परमा आत्यतिम्तम् । पूर्वोत्पन्नाना शरीरेदियविप्रयाणा स्वप्रतिपादनात् निरसमेवेति । 'आत्मवेद सर्वम्' | यिनाग, अनुत्पन्नाना चात्यन्तिकोऽनुत्पाद । क्यमत्य ar इति सर्वस्यात्मा भोक्ता इत्यर्थ । यया 'य कामयेत | नुपत्ति । उत्पादक्यो धर्माधर्मयो नि शोपयो परिक्षयात्। राष्ट्र स्याम्' इति राष्ट्रस्य भोजा इत्पर्य , यथा 'य सोध्य प्राश्चमन भी बध , द्विमोक्षश्च मोश्च । कामयेत सर्वमिद भवेयम् इति सर्वस्य भोक्ता भत्रेय ननु एर अदोषधर्मश्वयात् मुक्तस्य न किश्चित् मित्यथ , तथा 'आमा सर्वम्' इति स्वम्यातमा | मुर मात्, ततम्य अपुरणार्थो मोक्ष स्थान । नैष दोष । नहि धर्मजयो भुतस्य आनद , तथा यत्तु 'यन हि द्वैतमिय भाति' इति द्वैतभावस्य सति उत्पचिमाचात् विनाशी स्यात् । तत्र अपुनरावृत्ति भ्रातियवचन तद्रौपचारिकम् । यया पट बमप्रपञ्च | श्रुते विरोध स्यात् । स्वाभाविकम्नु आरमानद ससा इजार-मृगतोपादि यिन्तचित् कार दृष्टिपथमापन | रेणाभिभूत सन्, निमुक्त ससारस्य अभियाो भोग्यो पश्चात् विलीनो भोग्यतामनिवर्तते, तथा अय मारे | मपति ! स्वाभाविपत्ते च आनदस्य ' यानद उह्म' न्द्रियविषयरूपमपञ्चोप अस्य आत्मा नियन्नचित् | इत्यादिश्रुविण्हस प्रमाणम् । ननु सुरवाभावेऽपि पुति काल उपभोग्य सन्. पश्चात् विनाशात् अनुपभोग्यो | रस्ति 'बदारीर बार सात न प्रियाप्रिये म्पृशन ' इति । मानि इत्यनेन सादृदयेन प्राति इति अचारणोन्यते, | मसम्, विषयगुताभिप्राय गु एपणावीपरम्, भयया पुरपामा विषयमोगेषु आम्यानियतनेन मुक्ती अभिरुचि आन श्रुतिविरोधात् । अय मुसाभारयचनलेन आनद- जनयितुम् । यदपि 'यत्र बस्य सवमात्मशाभूत् । वचनमैन दुताभावाभिप्राय किगिति न प्यार पायते इवि गुनी आमन अद्वितीयापचनम् , तदपि न सुराभानवचनाना अन्यत्र वात् तेषामेर अयथा प्रपञ्चस्वरूपनिषेधार्थम् , किंतु मन एव प्रपञ्चम्य करण गुम्, न भूयसा आनदवचनानाम् । किञ्च, आत्मसन निषेपाथम् , 'अस्य ' इति वचनात् । आन दशब्दस्य दुसाभायपरत्वे अत्यन्तस्याथहानि नहि बर एमापदुच्यते 'या मा आत्मेर। भूत् स्यात्, मुपशब्दम्य तु सामा याचनम्य विशेषेऽपि इति, कि नदि । 'यसरप सर्वमा मैच' इति । तेन न्यारत्याने नातीय स्वार्थहानि इति तदेव युक्तम् । अस्पायमर, यम यस्यामस्थाया मुक्तौ इत्यर्थ ,अस्य ननु विद्यमानोऽपि भारद अनाथमान अकि भारमन दृश्यसन दर्शनसाधनत्वेन दर्शनायतन मेन या बिखर एन । न च युक्तस्य सर्वकरणहीनस्य आन दा न विचित् अन्यत् म्बधि विद्यते, किन्तु आरमवाय नुमय सभवति । स्वमाशोऽयमानन्द इति चेन, रा, ना या विधिन् तदा पेन क पश्येदिति । यया | ससारपसायामप्रागात् । ननु मावि भान दस्यगाय रोषे यस्य न पिश्चिदपि वायो वित्त वाइसिस पुष्प प्रकाशते एष, आरमनि प्रेमोत । नहि अनुरो एव बदनि 'न मे निश्चिदसि महमेव सर्यम् । प्रेमोत्पत्ति समाति नाप्यतिमाते सुखे । ( उत्तरम्-) प्रति ५ सयभ्य तर न विद्धिदम्ति इत्येतापद्रियक्षितम्, किमिदानी असाभि आमा मुसम्पो उभ्यते । रत्य एष मुनी आत्दै पारमन सर्व इति सबभ्यतगमावमात्र मिति बुगाणस्य अतिमाहसिकस्य नोत्तर वाच्यम् । यदि विक्षितम्, न परवस्परूपामार । तस्मात् न प्रपञ्च । ससारिणोऽपि परमानन्द अनुभवैगु , ततो मुक्तस्य न रिल्यो मोक्ष , रितु प्रप नभवविश्य । नेपा हि पश्चितिशय इति तदेव अपुरुषार्थत मोक्षम्यापयेत । प्रपत्र - पुरष बनानि भोगायनन शरीरम, भौगसाधना अतो यात् अमुगरूपस्यापि आरमन प्रेमविषयस्य नोटियाण, भोग्या शब्दादो पिया । भोग इति च दृष्टयान् शकतारम् । अय स्वप्रायोऽमि आनद मुग्दु परिषय अपराभर उच्यते । बदस्य निरिधरागागरायामगिभून न प्रकाशते, (तदा) मोडर सारि बघण्य मान्यन्तिको विरयो मोध । रिमिद प्रशाशमानय अनिमो नाम ! प्रराशनिवारण दि ।

·- मोक्षवादः ३१७७ मोक्षवादः अभिमवा, न च प्रकारामानस्य अप्रासन समभनि । मावात् । एवं अर्यान्तरझाने साधनाभावानिशाने प्रति यदि तु नैय प्रमागते सत्तायस्पाया, तस्यामपस्पाया | सामानमेन मुजावस्थाया जानातु इत्यारावयाह 'निरा. असतः मागस्य मुन्धावस्थाया उपग्रमागग्य कारणे | सारमरे थेन विजानीयात् ' इति न हि आत्मा:पि का यम् । विज्ञानगर च प्राचारपस्य कस्य कारणम्, विना साधनेन जानु अस्पते । मनसा एतसो सखारान- तय इन्द्रियाधीनम् । न च मुक्तस्य इन्द्रियाणि मुभवन्ति, स्थाया ज्ञायते । न च गुक्तस्य मन सबन्धोऽस्ति, अतः इति क्य आनन्दानुभवः स्यात् । उच्यते 1 बाझेन्द्रिया- | केनात्मानं बानातु इति व्यक एल मुजस्य आत्मज्ञानस्या- प्येर गुनस्य निवर्तन्ते मनस्त तस्यामस्थायामनुवर्तते | भावः शानशक्तिमानम्यावस्थान श्रुत्या दर्शितम् । तस्मात् इति आनन्दश्रुतिधगदेव अभ्यामीयते, एवं ज्ञान च, निःसन्धः निरानन्दश्च मोक्ष. I शा. पृ. १२५-१२८. 'नहि विज्ञानुर्विज्ञानेविपरिलोपो विद्यते' इति थुने, * मोउनादः । कः पुनर्मोक्ष: ? भन केचित् , संस्कारा- विज्ञानघनश्रुतेश्च । तस्मात् मुक्तरस्थाया मानसप्रत्यक्षेण | जनानुभवध्वंसे मुक्तिः इति । केचित्तु दुस- परमानन्दमनुभनन् यात्माऽवतिष्ठते । तदुक्तम् ' निजं | प्रागमागासहनिदुःण्यसाधनपंसे मुक्तिः इति । दुःख- यारामतन्यमानन्द यते च यः । यच्च निगविभु मयसमारवीजमिष्याज्ञान पसः मुक्तिः इसपरे । शरीरे- त्वादि तैगरमा नै मुच्यते ।।' इति । न्द्रियनुयादितन्निदानधर्माधर्मध्वसः इत्यन्ये । यत्तु तस्मात मरादेष शेवभाषेत मुग्यते। मान्यन्ति दुसमागमायो मोड इति गुरयः । नपावात्मा गुरवा मोशरिपत्कारणम् 11' इति | संस्काराजनभोगविपयवा सध्यमः इति केचित् । याति (भोवा सरन्धाक्षेपपरिहार: १०६-१०७) | समानाधिकरणानामागभावासदगृत्तिदुःतमसो मुक्तिः तत् परमतं इत्येर आनन्दमोश्चवादिनो मतम् । इति मणिस्त। अपरे त्याहुः, अभागात्मकस्लवननगेय समत उप प्रपञ्चसबपित्यो मुक्तिः इति वेदान्तिन. 1 प्रपञ्च- पायमिघानात् , आनन्दननन तु उपन्यासमा प्रसाद पर- | सबन्धो क्धः । तस्य आत्यन्ति कवियो मोशः । तपाहि, मतम् । नहि मुक्तम्य मानन्दानुमन. संभाति, करणा- | भोगायतनभोगसाधनमोगविषयाणा द्वारीन्द्रियाणा र. भावात् । मनः म्यादिति चेत्, न, अमनस्कत्वश्रुतेः न्धात् आत्मा बद्ध इत्युच्यते । एतकारणधर्माधर्मपरि- 'नोपार' इति । क्षयात् एतेषामात्यन्तिको चियः पूनारापरानुत्पाद- यत्तु न निशानिशातेविपरितोपो वियते'खरूपः । शनि, नत् भागवानन्यभिप्रायम् , अन्यथा हि सुषुमावपि न चै अपुचषार्थत्वापत्तिः। सुपवर दुगानुत्पाद- शानानुवृत्तिकत्ता स्यात् , सा म मरिदिरुद्धा इन्युकम्। | स्थापि पुरुषार्थमात् , तत्सनन्धविरूपपूर्वकनित्यानन्दरूपा- एवं विज्ञान ब्रह्म विज्ञानघनः इलादीनामपि शक्तिपात्यं | स्मानियन मुनित्वाद्रीवारादा । तस्स सुतस्य नित्य- चेदित पम् । वयमेर थुन्या शनिपर व्यास्यातम् | क्या अर्मजन्यवाभायात् । । विज्ञानधन एपेतेभ्यो भूनेभ्य. समुत्याय तान्येवानु आत्मनश्च मुगासम्वे मुक्तासाया तन्नित्यत्वे च पिनस्पति' इति भूतेन्द्रियनागान् आत्माऽपि प्रमाणा 'भानन्दं ब्रह्मणो रूपम् न स पुनगर ये ' इयादि. गोचरत्वमापन्नो विनष्ट इव भवतीति | न तस्य इस प्रेतस्य भुवयो मानम् । मुच प सज्ञाऽस्तीति । समानि च तस्यापि शाना. यन 'अगरीर पाव / प्रियापियन स्पृशतः भायः इति नास्ति विरोधः । अनया च अन्या सर्व- इति मुगस मुग्णाभावान्यवचनम्, सन् प्रपञ्चमुराभि- विज्ञानभुतयः शक्यमिनाया न्यारण्यााः । (नन) यदि | पायम् । प्रतिरस्ति ततः तम्या अवस्पाया पेन शनानुत्ति ! ननु मनासरीगद्यमानात् कथं तनानन्दानुभवः । न च शानसाधनाना इन्द्रियागा ज्ञेयानां च विषयाणाम- तस्यानन्दस्य स्वप्रकाशत्वम् , ससारामस्थाया तासस्य मी. को. ३९८ । , ।

·मोमवादः ३१७८ बननुमान् । न च ददानीमभिमतात् नताहगनुमा इति न चैत्र मुतस्यापि नानुपादेयायम् , इति पुर्यत्तम् वाच्यम् । स्वप्राशय अभिमत्राउमान् इति चेत् ।। (फिनु उपादेयत्नमेन, इति नपेन बोध्यम् ) । मधु- तम्य मानन्दस् 'ययाय पुश्य बानोतिः' इति विपमोजन.पात् सुत्रस्यापि बहुनरदुश्वानुबद्धत्वेन श्रुतितिदन्यप्रायया भाम मानन्दानुमवम्प टोतिर हेयाचात् । कारणन्तयनपचन्वान् । तलम् - "निव चात्मनैवन्य नच एसमपि वर्तमानदुःपाना समावेन विधि- मानन्दव्यते च यः । यच नियविमुन्नारि तेनारमा गुगान्तरोत्या या नाशात् आगन्तूना प्रवियोग्यभावन् ना मुना' इति। अनीताना मनीतलादेव नागासभात् न मोठः साध. थठी नियमुग्वामि यति. मुलि.' इमा। स्यात् इति वाचम् । मुटु बहेनुधर्माधर्नोल्छेदश्य सन्न । 'विहानार वेन विरानीयात् यस्य सर्व. एयापारयाप्पत्वात् । क्याहि, सचिताना प्रारम्पाना न मत्मेवाभून पेन के पदोन्' इति च मोशकाले नाना- अदृशाना भोग-आत्मशान-नित्तिकप्रायश्चित्तानुठानेन मात्रप्रतिकश्रुतिविरुदत्तात् । आत्मनथ्य न विधान- नाशात् काम्शनुशानदन्याना तदनुष्ठानेन अनुत्पादन विहितानुटाननिपिदारणाम्या प्रत्ययापरिहाराच मुग्य- शुगरिरूपम् 'आनन्द अलगे नितान्' वानग थानन्दः' इति श्रुत्वा मैदपाते. । ' मम न दु.यजनकधर्माधननाशान् पूर्वशरीरनारो मुत्तो भवति । किमपि गुरम्, केवल दुयमेव ' इण्यनुभगन् । 'या। अत एव ज्ञानम्मंगोः समुच्चयेन बनाना । हानेन एना: पत्रा यहाहझोकं यन्ति, यहाहयगच्छन्ति' मंचिनाना उत्पन्नधर्माधणा नागः, नित्यकर्ममिध उदनु । सत्ति । अन्यथा निन्याकाणजन्यपन्यवायेन शरीरोत्पत्ति. इनि गनिसक्योः सादृश्यमविदकश्रुत्या आनन्दारम- कत्यनिधाच । मधुप्त्यवस्थाया यानन्दानुमबमावान् । प्रसवात् । तन्मादुमशेररि शरीरोदात्मासरादकता मोशनकता । प्रारम्चमणा अतो न मियमुयामि दक्टिमुक्तिः। नु न मंभि., म नेन नाशः, किन्नु भोगनेति । रामात् परदस्प सपा विलयो मुक्ति । म च न च 'सानामि की मन्मसात् कुरुतेऽन' दुगमायम्पत्पन् पुरुषार्थ ! तेन मुपदुःणेरभोगा. निशानाया रांगेगत्यमा संपादकत्या मोक्षजनकन्य. म को मोक्ष इति परिवम् । तपा च श्रुतिः "मियाप्रिये । कि कमंगा इति वाच्यम् । जानवरोऽपि पिहिता- मगत 'नि। ननुननिनिशाचरणम्या प्रत्यायोटाते । तेन शान- न चैत्र आनन्दश्रुतिरिरोप. । 'मन मानन्दम् ' पनगो. नमुन्नन बनवतन् । तपापि उपनिषश्यान- इति भुने: मनम आनन्दधयत् । तदग्नी तु 'अमन-शनं शेषयोगिनवात् करपर्यम् । टयामनारमा न हो. कम्' इनिभुया भनी मान सितार केन विगी-पयोगामवान् मान कामानामोनि'न म पुन- प' निभूया मनानी भानदानुमानिधन् । गत वादिनपरोपाच अन्युपर नि.श्रेयन- मट या अरे विद्यानानि शनिमानारन्। फरक चेति विवरः। (1 ममपम, निर पाय तिन मन अद्य नियोजनाममनुपर. इनि म त इति पगों पत्रिी मीना के.) मन् 1गियन म्यानमा र आमा सम्पानेन frत, अनाविकामनन पिगंध मान-मनवा वा मे कांग्पमिरस समिति पालिका मनमासमेत परिकपरमो ना. | ममंग टमम्प गिरि दिनि प., मन मनन् । अन. टन. नर ।' टममगोग। 'तम र ना. हिरव परम पम इतर परिमित में धोन, महामने ॥ उमापनि पा से पति .

·मोक्षवादः ३१७९ म्लेच्छो . गतिः । तत्र जानवमम्या प्राप्यते नहा शाश्वतम् ।। न जानेन सचितकमविताशेऽपि शरीरजनक- इति । नित्याकरणजन्यापर्मविनाशायोगात् मोझो न स्यादिति प्रासमाप्तिमुक्तिः इति जीर्णाः ।. नाच्यम् । तस्य मचितविनाशकत्ववत् अधर्मानुत्पादकाव. स्थापि अङ्गीकारात् , उत्पन्ननाशाङ्गीकारावा । नव्यास्तु ' तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमति, नान्यः न च वेदान्ताध्ययनजन्य तत्त्वज्ञानोत्तर मुक्तिः स्यात् पन्या विद्यतेऽयनाय ' इति श्रुत्या, ' न कर्मणा न इति वाच्यम् । प्रारभ्यस्य प्रतिबन्धकस्यात् । . प्रजया' इति श्रुत्या च मोके शानातिरितसाधननिषेधातू वीर्यस्नानमहादानवाशीमरणाविवर्मणा ज्ञानद्वारव मोक्ष- न चैवं सचिताना प्रायश्चित्तेन, प्रारब्धानां भोगेन जनमत्याच शानमेव साक्षात् मोक्षजनकम् । पर्म तु | नाशात् नित्यकर्मभिश्च अनुवादात् उत्पशानम्य अनुपयोग সুলললল কলবিলনস। इति वाच्यम् ।. सुष्यभोगयोग्यदेहजनवधर्मविनामहारा तस्य मोक्षोपयोगित्यात् इति जीर्णाः । न च 'तमेव ' इति आत्मानिरिक्तविषयकशानस्य अन्ये तु तत्वज्ञानम्य सचिननारायत्ययत् प्रारब्ध- मोशन परिसय्या इति- पापम् 1 ज्ञानस्य मोर- नाशकन्यमपि । तस्वज्ञानव्यक्तिविशेषस्यय मोक्षजनकतमा जनकरवेन नियतपाप्त्यभावात् परिसख्यानुषपत्तेः । वाक्या- न्तरप्राप्तपरिसन्याया तत्तद्वाक्याना ' नान्यः पन्याः इति | शदुत्तरमेव मुक्तिः । जीवन्मुकादिव्यपहारस्तु गरीर- निवेषस्य चानुपपत्तिः ।. पतु:समावेन बाधात् मातः इत्याहुः । मणि. एतेन उपनिषचन्यशानांतिरिक्तभाषाप्रन्यादिजन्य- • गोक्षसंयन्धि यत् तत् वंदप्रभवम् ।- वा. ज्ञानपरिगंख्या इति पगलम् । अध्ययनविधिय २३।।२. 'मोघम विन्दते अप्रचेताः । अयं पिंध. न चैयं उपनिषदव्ययनजन्यतत्वज्ञानस त्रैवर्णिकेष्येय | युकवाक्यान्तरवल्पनात् मन्त्रकल्या प्रतिषेधः । बाल. संभवान् शूद्रादीना मुन्तिनं म्यादिति वाच्यम् । वेषा-पृ.१०. महि श्रापयेचतुरो वर्णान् ' इति पुराणथतविधिना मोदकापूपपायसाना दानमणामः सदाचारः । सब्जयार्थज्ञानसत्पात्र मुक्तिविदेः । अतोऽयं ज्ञानस्य पा. ११३३७. २०५ . मोक्षसाधनत्ववियिः, नान्यः पन्थाः' इति तदतिरिक्त 'मौद्ग चकं निर्वपेत् श्रीकाम ' अन मुद्गाना कर्मण. माक्षारसाधनलनिषेधः । न चतुस्निगदिति मापचणमादय, प्रतिनिधिन भवन्ति, 'अयशिया के ज्यान , पड्विंशतिरिन्येव न्यात्' इतिवत् । एतनिषेध-भाषाणा: कोद्रयाः । वि. ६।३।६, १ मौत चरौ वद्यादेव कर्मणां मोक्षसाधनस्यवोपकमतः परंपरासाधन- | प्रास्ताहिःखरणमन्त्र हरितपदस्थाने रक्तपदस्य कहः । त्यपराः । अत एव 'अविद्यया मृत्यु तीला पिया ! २।३।२।३ मीको. पृ. १२२६ अहः रनपदस.' उमृतमश्नुते ' इनि श्रुतेः अविद्यारुपमणः मृत्युतरण- हाल अधिकरण द्रष्टव्यम् । शब्दचिनशानभाशस्य आरमज्ञानदारफवशेषकश्रुतिरपि * मौनिना स्वाभिमायपान अज्ञापन सगग्छते । न कर्मणा ' इत्यादि श्रुतिरपि परपरया मशिनिकोचादिना क्रियमाणं न श्रेय साधनम् । सु. मोशमापने सन्याससादृश्यनिषेधनद्वारा सन्यामप्राशस्त्ल- 1. ३१८. चोधिका कर्मणा परपरया साधनत्व बोधपति, न यक्षा। नक्षणच्यम्य मैथुने प्रयोगो सरे। सु एवं तमेत वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिपन्ति पचन. १४६, दानेन तपसाऽनाशकेन' इति श्रुतिरपि कर्मणा शाना *म्लेच्छा. पक्षिणा योपणे बचने च अभियुक्त- यत्वगेव भौघयति, न याश्चात् मोझार्थत्वमिति । . वरी: । मा. सशा... 'येपा दधनमानेऽपि तस्तिद्धे। . ।

·म्लेच्छे ३१८० यजतिपु . वेट एव न पश्यते । सभाषाऽपि च न म्लेच्छैः कः सिद्धः क्वेति गम्यताम् ।। था, शा१० सहानांनामिनाम || न तेषु प्रगिद्धोऽयः कयमाः पृ. १२५. प्रतीयम् ॥' (दं पूर्वपो ) । वा. रा.१०. म्लेच्छप्रयोगः । 'दृष्टार्येषु नु ( झममु) • म्लेच्छेभ्यः अन्यदनगासिम्यः आर्यावर्तनिया. तुमत्वमार्यम्लेच्छायोगिताम् । बा. १३४९ सिना समीचीनतरः आचारो भवति । मा.२।३।२३. पृ २१९. • 'तम्मा यथैव मेवाने महादिषु च कौगलम् । म्लेच्छा- • म्लेच्छप्रसिद्धोऽर्थः पिकनमादिदाब्दाना पान., नामधिकं वदभिवार्थनिर्णये ॥' या. १३., जतु निगमनिरक्तादिना करनीः । पिकनेमाधिकर- • यम्नु कथरि अग्निट एव शुनः मलेच्मानामपि | पम् । राशर, प्रयोगविपनापनः तम्य च आपंपदेव अनादिहद- • म्लेच्छप्रसिद्धिः भार्यविदा नादरणीया । व्यवहारपरपरता दानन्ति तत् किं तेषा निगर्नु आर्याविरोधै भप्रिसिदौ च म्लेष्यसिद्धिरपि आदर क्ने। २३11०.२२८. पीया । पिक-नेम-तामरस- इत्यादिशब्दारिपये • म्लेच्छादीनां दुर्गमदेश्यवस्थिताना वेद यव- | निर्णयोऽयम् । वि. १।३६, , म्लेच्छासिया हागमान. 1 ऋनु पृ. १५५. • पानि पुनः अनुः | यरादशब्दम्य पृश्यशनिरर्यः, स न प्रायः । आई- परनवेदसमाजनाना म्लेच्छादीनां वन्दिपार्यस्मर- मनिया नु सूकर इत्येवार्थों ग्रामः । ११३१५. पानि तपा मूलकम्यनादेन्यानामर चोदना समावनापर .म्लेच्छमापान म्लेच्छभाषा रिशेत' नारूदा इति मिथ्या पदेनुभूनचतुष्टयगारेनेचा यामाग- | इत्येवमादिम्मृन्यनुसारेण हिमाद्विन्यान्डसनदृष्णमृगसच. खन् । समाविवाया पुनीटनाया कारणान्तरनिषेधे बने गानुस्टमितधर्माधिकाविर्तनिवाहिन्यतिरिक्तवरादि- निलबासमात् परिशेपमिदं चोदनामूलत्वम् । वा. मापागजस्य ग्लेग्छितलसमानाधिकरणापादत्वज्ञानात १२.१२. तेन भाषण प्रतिषिच्यते । युक्तः च तस्य अशेषतदीया- * म्लेच्छाप्रयोगविपतिपत्नी विचारः । रणवन् परिदरणीयत्वम् । वा. १३८२४ २५८. वा शार.२१९. 'यथा साम्चनुरूपत्वात् प्रमादायक्तिजेप्पपि । म्लेग्लदेशाः अनन्दा 'अनन्तम्लेच्छ-जायने याचप्रान्तिमयर म्लेच्छभाषिते ॥ बा. देशाम के भनुपलप्म्यते । अनन् हि देदोष | 15 पृ. २१:. य - • 'यजविस्तु टयाटमोक्नृमयोगान् ।' (२०३१ | २११.. पतेः न विवशा गुणे फकयनायाम् । ५।१४) इनि न्यायेन याग बिना द्रादेववान्चयायोगः। मा ४३ . यजते. म्बवरूपफलबानित्वम् । मु. पृ. १३. • यतिः भावनाविधानाय: दपूर्ण वलम्बसम्मोक्षित-देवतोद्देश्यक-रत्ययागो यनि- मामाया म्बर्गऋमी यतेत' इत्यादी। मा. १ वाच्यः 1 मणि. पृ.१०२... यज्ञविपु ये यनामई ११३, • यतिः यत्र अपने नत्र अहीनभूतम्य द्वाद रोनि मानुयाजेपु' अर्य कब पेः उद्देश्यविशेषणायुदास- विवि. 1 बाल. पृ. २०, -'यजतिषु ये यजामाई शाहग्य प्रचिः । ८२१२५, यति समुदायः रो नानुयानेषु ' अ पर्युतासरिपि. दृष्टार्थ. 1 पृ वचन दर्शपूर्णमामाभ्या यत्' इद्धि म तर्हि २१. पति ये यजामहे' इति मन्त्रः अनारम्य- पूर्णमासमन्दः ; नियनुवादमत्रम् (भूयर्थविषन- वादेन प्राप्त । नानुसावे इति व अनुसने प्रतिषेधः । पो)। १११११३, ० यजनः स्यागारतम् । स तत्र अनुदानितेषु परियु 'ये यजामह करोति' . . पत्र: देवमादानान्यनग्यानाम् । संकर्ष.] दवि पयुदासः ननु विन्यः । मा. 1८1१।१-४.

·यजलर्यः ३१८१ यजमानः - • यजत्यर्थः । इदं इन्य नेत प्रभृति कसिथिन् | हाचायप्यस्येव प्रक्षेपः । अत एव ' मध्येऽमेगन्याहुतीः स्वतायें विनियोश्यामि' इति संकल्परूप मानसे त्यागे, पश्वाहुतीः पुरोहायाहुदीश्च जुहोनि' इति श्रुतिमपपद्यते। चाचिके च न ममेतिगन्दोचारणरूपे कृतेऽति हम्नादिना सकर्ष, २।४।१. उपादाम क्वचिदेगे निक्षेपस्पं कायिक स्यागं विना • यजति चोदनोत्पत्तिपु पुनः सिद्धयोः साग- यागापवणनम् । सु. पृ.१५२७ . यनत्यर्थरस मन् | देवतोरेशयोः जुहोतिः प्रार्वमानः प्रक्षेपगाणवचनो बाय तत् प्रधानम् । तद्धि कनीयतया चोदाते । भा. विज्ञायते । वा. ३।४।१४।४१ पृ. ९८६. १ वर्णकं ३. यजतिचोदनत्वे सति अहर्गणमाध्यदलमहीन- • यजतिचोदनः मोमः, दविहोमाः पुनः जुहोति- | त्वम् । १०६।१६।६०-६१. सनत्वासनोपायि- चोटना, । भा. ८४६१२. • यजति चोदनाः | चोदनात्वम्' इत्यन द्रष्टव्यम् । अहीनाः, आमनोपायचोदनानि सनाणि । चि, १०।६। * यजति-जुहोति-इत्यादौ शब्दान्तर कर्मभेदकं १६.० यजतिचोदनात् सामिना च अस्थितपरि- प्रमाणम् । रा११, शब्दान्तराधिकरणम् 'इरपत्र मागरमात् अहीनतम् । भा.१०।६।१७४६१. गधिकरण द्रव्यम्। र यज्ञनिचोदना द्रव्यदेवताक्रिय समुदाये * यजति-ददाति-जुहोति-इत्यादिभ्यः पन्याद्य- कृतार्थत्वात् । ४।२।१२।२७ ॥ य गम्यते मावयेदिति च । भा. २१११. अनसू यागलाणं उच्यते यागप्रयोगो या कृत्यते । * यजतिपदाभ्यासात् कर्ममेदः ' समिधो यजति, बजनिचोदना यजति यनेत् यजेत इति यजधातुः न च तनूनपातं यजति' इत्यादौ । भा. २१२१२।२ . देवता च न मम' इति पागरूपा क्रिया च तेषा . द्रव्यदेवनानिये यजनिशब्दो वर्तते । भा.६।१। समाहारं द्रपदेशनाकि नवीन, एनावान् यागपदार्थः । यजनिचोदनाया. समुदाये द्रव्यदेवतात्यागसमुदाय कृतार्थ यजतिशब्दयाच्यमेव धर्म समामनन्ति रशेन स्वात् थर्यत परिपूर्णत्वात् । के. यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि अपमान्यासन्' इति । यतिचोदना द्रव्यदेवनाक्रिय समुदाये स्वार्थ-भा, ११।२।२. स्यात् ' इत्यत्र देवतोदेश्यकखत्यत्यागी यागः, स एप • 'यजनीयेऽति सोगश्चेद् याठण्या दिशि प्रभेपहिलो होम. इति वश्यते । कु३४।१८४७. | दृश्यते । तत्र दशहनि मिर्तुत्था दण्डं दद्याद् द्विजातये ॥' ० उत्पन्न शिष्टगुणविधौ तु उत्पत्तिपावयरियनामियादि- अयं दण्यवरुणः शान्तिपेधः । यास. पृ. ३०. पदस्य द्रव्यमामान्यपरले तत्पदवेगापत्तिः तद्धिताया। • यजमानः एक एव मोनिष्टोमे। बि. ३३ स्येनि सर्वनाम्ना 'यजतिचोदना द्रव्यदेवनाक्रिय० । 1, 'यजमानः एक्कन्दः इत्यन एकरुपातम्या इति न्यायेन यागदोदनामात्रेण च द्र यशामान्यामात् । यजमानशब्देन स्तुतिः, न तु यजमानशब्दो नामर्वयं अद्वैन. २।१९४०-४१. नापि गुपचितिः । १४१३.० यजमान. गृहपतिरेय यजतिनोदनामु प्रौपान्तत्यम् ।। एने शुभम नाम्माविमानमानकर्ता, न य. गोऽपि । १२॥ 'आमेयोऽपालो भवति' 'वैश्वदेन्यामिक्षा' ४११३१३४. . यजमानः द्विपत्नीरो बहुपत्नी कान्धि । इन्यादीद्रयदेवनासबन्धमाश्रवणेन तुटोतेरश्रवणादार- मा. S२०. 'यमानः प्रस्तर.' इति समा- प्योत्सर्गादानिय त्यागमा क्तव्यं नाहुतिः । इति प्राप्त, नायते । तत्र रिमा गुणविधि. किमर्यादा इनि मदेहे पजनेर्देयपूजादानान्यतरवाचिर्तन देवता गन्धादिभिः एवंजावीय अर्थवादः न विधिः इति सिद्धान्तः रिज्यने, विप्राय दीयते इत्या च सन्यगानन्यस्य ('यजमानः प्रतरः' इति अनमानगन्दः प्रारम्भ प्रहेपान्तनाचीतर्देवनाविग्रहादमावेन परस्यत्वमानानु | सताकर, उभयो मसाधारसा ) । मा. ॥१२॥ २२.

·यजमानः ३१८२ यजमानस्य . ३३-१. मीयो. पृ. १९९० तत्सित्यधिकरणम् | १२५०. • यथेच अध्वर्युषा पदार्या. कर्नया. तथैप इत्यत्र द्रष्टव्यम् । . यजमानः महायवे वाये परिधत्ते। यजमानेन अप्रमादार्थ प्रत्ययेधितन्या. । वा. ३८ तस्य प्रकृतेन महतयाससा समुच्चय । १०४७।१३-७१७, * यजमानात् भो नापनीमते होतुः १५. . यजमान. यत्र गुणभूतो विधीयते, वय येन याज्यापनयेऽपि योनिष्टोम ऋतुपयाजेषु यजमानस्य गचित् यजमानेन स विधि. सिष्यनि, यया यजमान- | स्वयया चापाटपथे। ३।५।१८१४४-४६. * यजमानस्य समितीदुम्बरी भवनि' 'शुक्रं यजमानोऽन्वारभते' इति । अनुमन्ध दर्शपूर्णमासयो: द्वादशाना वर्मणा मध्ये भा. ९।२।१३।४०, * 'यत्रमानो सूप.' इति तत्र गुण- | पुचित् । भा. ३१८।९।२०. यजमानस्य आरमीय. विधि अर्थवादः इति सदेहः । अथवादोऽयं न गुण- मेकत्वमपि पर अनुपादेयम् । बाल. पृ. ९७. विधिः इति सिद्धान्तः । ११४।१२।२१-३. ५ यजमानो | • यजमानस्य ऐप्टिोषु इडादिभशाः सन्लेर ज्योति. यूपं नावलगत् अशनादिपरियाणान्तम् । यि, ५।२२५ . टोमे । वि. १२।१।१५ ० यजमानस्य ज्योतिष्टोमे • 'एजपानो या एक्कपालेषु वैश्वानयाँ र वायाम् । अनुग्रहयापेषु स्वययायापारपडे वपटकारनिमित्तः अस्ति इत्यादिना अवदानेन यजमानस्य मरणमुक्तम् । संकर्ष. भा. । ।५।१८।।४-४६. मीको. पृ. १२४३ २।२।१६. . याजमानानेर पार्शन् परिक्यादीन् अनुयानेगु स्वयमान्यापाठे० ' इत्या ट्रष्ट यम् । • पज- धुर्पन यमने इत्युच्यते यजमानः । भा. ६ मानस्य दानाकारी रियाल फ्लभोवनृत्य च । तयो। ४११७.. यजमानाः अस्थिप जीवन्तोऽवशिष्टाः । क्रियानिनिष्टा पलभोगस्तु अदृष्ट । पि.शा. २०२।१४८-४९. • यजमाना एव ऋत्विजः स्यः . यजमानस्य परिक्येण सर्वत्र स्वपकतत्वमुपपादितम् । राने। १०६।१५५१-५९. 'पजमाना एर घा. ३१८११ यजमानरय प्रतिनिधिनास्ति । सो ऋत्विजः ' इलय खन्यम् । • यजमाना सत्र बहरः । अन्यतमयजमानमरणे स्थाने नियुक्त प्रतिनिधिोप २६।१।४५-५०. “राने यजमाना. मयः' इत्यत । यद्यपि तस्य यजमानधर्मवत्र तथापि न तस्य सत्रपट- यम् । • यजमानेन ममु त्याग. स्वयं 4, भानम् । यि. ६:३१७-९. . पबमानस्य प्रधाना- इवरत् अस्विरदारा । ३।४।१८-२.. 'शास्त्रमा पूर्वाप्रयत्वम् । या २८२१७, • यजमानस्म प्रोपिन- धिकरणम् ' इन इटपम् । . यवमानेन मीदिम स्पा इयत्यागेन उपपयते यजमानत्यम् । ३८॥ सकल्प्य न परमयो दातयः मानून घदेन नि | १६.० यजमानस्य परमाशामिन यं माययों., दर्शपूर्ण- निषेधात् । पा. १५,१११ ९४३.. यमानेन भामपोः अन्यन्वाधाने । वर्नोन्यायः । ३८ समित.' इति यवनात् यूपादे पचाररियादि यजमानस्य २६-२८.. यजमानस्य यानि कमगि नान्यनुमानु मेव भनिने । संकर. (In.. पानानेन सामी परिणीता ऋरियम । वि... परमानक स्थागमा कम्यम्, इतरत् ण्यं मृतिम्मिः क्यम्, । यायाश. परदर विदितम् , दोमे मांग रय वर्षमेर परिशीनाशत् । सशान् परपरया २ पोचारण ज्योतिटोमे अनुमइयागेषु । वा. २२५४१८१४४. यजमानस्य गगा फाभोनार यजमानस्य ग परम् । प्राधिकरयम । मि.०८, . यम. • यजमानस्य सोमामने मोमेन्दचर. भाभित न मानेन समरिक्षा मंत्रम | ८. ऋतिनागर ( यजमानमोमपानम्पारसी सोमेन्द्रमा)। माननमसया कप परिकामाथि- मरा११३४-३६. भोमेन्द्रः चह सम्पम् । पा ३।४।२६८. • यो देशि जमानेन ! पारदि 'पम् I • पुररागि मपानामांकि शिमय पर सामा माग माग समय यजमानग्य in 1 मा. HTRIY. • शाम होगे १ पनि परिसदा । मा. .Nो दा नान पबमानस पारिक्षा मा सदा यजमानपान ।

·1 . । . वि सदा * ० . सजमानाध्ययुभ्यां यजमानपुस्पेभ्यः ययास्यचित् प्रातहोम वनव्य प्रान्तासमाप्तिनिमित्त * यजमानगामिता करणमन्त्रप्रायफल्स्य। ३२८ टोपपरिहारार्यम् । पा २।५।१६ पृ ५०८, १३२६-२८ यजमानाध्ययुभ्यामुमाभ्याम् ' वाबस्य मा.' यजमानगामिफलविधि मन्त्र 'ममारे वचों इनि मत्रो दर्शपूर्णमासयो पठनीय । वि. ३८८ विहवेवस्तु० ' इति । वाल पृ ६२. यजमानाप्पऍमयगामि ‘भद्रम् ' इति मनोज • यजमानत अधीतवेदम्य विदिनदार्थस्य च । फल योनिट्रोमे उपरवेषु । वि ३।८।१६ यजमानाध्य[भयप्रयोज्यो ‘वाजस्य मा०' यजमानद्विवाहुत्वे कुनायादिषु एकाहरु इति मत्र दर्शपूर्णमासयो । दि ३८८. अदीनेषु च प्रत्यविहिते विद्यते, 'राजपवेहिती यजमानानेकवे अहीने गुनान्यारम्भादीनामेक यनेयाताम् ' 'एतेनैव दो याजयेत् ' 'तेर श्रीन यजमानक क्यम् । १२१ ११ १६३२१ स चेक | याजयेत् । ‘एको द्रौनयों या अहीनैर्यजेरन् ' इति | अनियत । १२२४ाररा३३, या ३|३१७, • यजमानान्यारम्भ मुग्यापार शुङ्गग्रहातो । सोम. * यजमानधर्ममाहिता सने प्रतिनिधे । ६।३। मा. २०२६. • यजमानार्थ हि कर्म सादगम। मा ११८४१३५२६. * यजमाननामनिर्देश सून या निगदे नित्य , न यजमानावेक्षितेन पत्यवेक्षितेन चा येन होम | वैकल्पिक । सर्प १३१२१ उपते । तान्यतरामाये बैगुण्यम् । मा ६१०१०१४२. * 'यजमानपञ्चमा इसा मशयन्ति' इनि द्य- • यजमानाहवनीययो पितापुतभायसघ । सम्पाग्यात् यजमानोऽप्राप्तो विधीयते यायमारणसमा- सर्प र इत्याभि । टुप् ६।४।३।५ 'यजमानपञ्चमा • यजमान विगुभयगामि-फलविधि मत्र समयेडा भक्षयन्ति' इति यजमानम्यापि मोति 'विमान, भद्र तनी सद' इति । बाल पृ ६३ दर्शादौ । वि ११२९ • यजमानकस्य ज्योरिटोमाटो, यजमानविय पुराया g यजमानपत्नीना मर्यासा सनहन दर्शपूर्ण- यते, यजमानत्व सरे । वि ३३।१८ | मासादौ ॥ यजमानस्र्तृकत्य दक्षिणायनस्य १ ३।८।१।१-२. पल्या सनहना प्रती सा कुदिनि विध) एकर • यजमानकाण्ड यनुदे भवान्तरमाण्डम् । नि. स्मोपादेपविशेषणत्वेन विधितवान् औदमरीसमानव देवम्यामपि विधेश्चारितादिकत्र या काचिरानमानपनी • यजमानगगने कर्मणि 'यजमानगिनौगुम्मरी सनद्या । इति प्रामे, सर्वामामपि सनहनादिनस्सारा मति' इति औदुम्बरीसमान एयेनैर यजमानेन न कतै या , कर्नु निशेषात् फाघानाशपयुत्तरलेन संनि. गरे । स चैको सहपनि रैव सत्रे | भीने व फेनपानियाच | अहवसंस्कार्यपातिरोपेण मग पाया निष्ठि- चिनमानेन न स । वि १२४११-१३. तराच । पत्नीप्रातिपदिकम्य यशस्वामिमानमा चियाच। * यजमानगनमेय अरल्यादिपरिमाण यूपादौ । सर्प.१५३।१ वर्णक २ सरपं. १४९ 'यूगादो अरन्यादिपरिमाणम् ' स्या • यजमानपदमुहितर नहपन के विकार सूनबाके अधिस्सा टग्यम् । यजमानगन मान अमिवयने मम्तरमहरणाने । १४/४. चिनिमानेषु प्रामम् । सर्प at, मीनो, ७ यजमानपुरषेभ्यशेने (चमगावर्या ) अन्ये प३४ 'अमिनपने चिति मानेगु या अधिकरण सिम्यश्च । यत्रमानेन चमापर्यो न वरीनपा । ट्रम्प्यम्। ऋविभिले वरीत या । भा ३1३/१०२५. C ३१८० ·. । यजमानपूर्वजाः ३१८४ यजुर्भेदः यजमानपूर्वजाः एव ऋषयः 'आपेय वृणोते' या, ३४ प. ७१८.. यजमानसस्काराणा इति उनाः । संकर्ष. १. मीको, पृ. १००४ | रुक्मप्रतिमोकात् पूर्वभाविता चयने । ५।२।१२।२३. 'आषयं वृणीते इति.' इत्यत्र द्रष्ट यम् । * यजिरपूर्व अधयति, ततश्चापूर्वोत् नारान्तरे यजमानफलविघ्नम्सद्गनिवृत्त्ययंत्वेन इष्टयजमान | पलं मरीति सम् 'चोदना पुनरारम्भ. ' इन्यन पत्याधमायात् यच्छन्देन च इष्टिदमनयोरेसर्तृवत्त- ( २०१५ ) । मा ७.६१६१. * यजि. उद्देश्य- निर्देशात् यजमानयमने एव इपया भवितव्यम् । सु. पृ. विशिष्टन्यागाची । मु. पृ. ७४९, * यजिः देवनो- १५१२. देशद्र यत्यागसमुशायवाची | पृ.७४८. * यजे: प्रत्यक्ष. यजमानबहुलं उनन्चणम् । भा. १०६।१६। पले गुणमाः इति यत् , स नायबा अपूर्व भाति इति प्राशालिको विज्ञायते । मा ७१७, • यजमानभक्षा. ज्योतिष्टोमे ऐटिपु सन्त्येव । यज्यर्थः दयदेवतारानन्यः । भा. १०११।१०। वि. १२१११५. ४२. • य यर्थः यमाकरणक-देवतोद्देश्यक-प्रविष्य- • यजमानमिन्नकर्नन्तरप्रतिपादनम् । भा. ३१७माण नत्यागा.। कु. १९७१९, ॥१८-२०.१.८९. * यजिमकर्मविधानत्वसिद्धिः पासोमाधिकरण- ० यजमानमरणोत्तरमर्षि सर्वम्यारः ऋत्विग्भिः सिद्धान्तन । सु. पृ. ९२५, समापनीयः । १.२२॥१८-१९. ' सर्वस्तारः यज * यजिवाच्य कर्म । अमीयोगीयवास्येऽपि एनद. मानमरणोत्तरम्' इत्यत्र द्रष्टव्यम् । धिकरण ( २१३५)सिद्धयजिवाच्यकर्मवाचिदनाद्गीर- • यजमानशब्दः एकपालम्नुत्यर्थ. यजमान | णेन । पासोमाधिकरण विन्यनुवादविचारः । मु. एकापाल:' इन्यत्रा पि. १४१३.. यजमानशब्द. | पृ. १२५ एस्यजमानराचिनि बसरयानाच्यक्चनामिनि कृत्या • यपि कानिचित् निम्यपि वेदेषु पश्यन्ते, तथा प्रियजमानके च योगे म्यमाया पचनदेशात् उह अनोऽपि । वा ३।३।।1. यपि तान्येव उपत्वेन किन्यते । मा. ९४११।१.. गुणेन न्यपदिश्यन्ते निगदा इति । मा. २।१।१३।४३, • यामानशरीरे भीना परशाणा च निक्षेपः यपि यानि न परसबोषनार्यानि नेषु उपाशुलं पनिपनिः परिघानीय कर्मणि | मा ११॥३१॥ | निवेश्यते । २।१।१३।४२. . 'यपि वा तद्रूपत्वात् ' ३४-४२,४५ (२।१।१३।४० ) इति निगरा यादा एवेत्युक्तम् । • यजमानसरकारः हि टीक्षापदार्थ । भा.१०६ याल. पू. ८. १५१५२, . यजमानसंम्याराः मोरियोमे देश • यजुरेकत्वम् । यावत्पदनातं यनु शशक्षित स्मश्रु धपते, दतो धावने, नपनि निहन्तते, ग्नानि ' | यागमाघन अय च विभागे साकास तावदेक यजुः । ' अम्यनक्ति, गोपीक्या अनक्ति' इति । ३८ कु. २।१।१४।४२. २१३-८. • यजमानस्वारा बपनादयः प्रधानोरकारचा यजुष्टो यशभ्रेप प्रायश्चित्तार्य 'भुवः स्वाहेति नामोपकारका खामियुत्ताधिकरणम् ' इत्यत्र द्रष्टयम् । | दक्षिगानो जुहुयात् । वि १२६३३५. ३१७२६.. यजमानसाग, सयजमानाः सरे। • यजुष्ट्यं निगदानाम् । निगदापिारणम् । २।११ १२र३५-८१. 'मरे यजमानमेस्वाग'' १३१३८-४५. इन्यत्र हरयम् । यजमानसरकारागा च यागगुण • यजु परिमाणाधिकरणम्। २११४४६. भूनावशातिरेषेण प्रतिमहायोग्यपुरुशरणात् भोक्त. • यजुभेंद परम्परनिशाक्षवेन तुन्येऽ । कु. सयरातिनामपि यागावर यश्यते (रा)1२||१५१ . .

·३१८५ यजुर्युक्नो यजुर्युकाधिकरणम् यजुर्युत्तो दक्षिणा' इत्यधिकरणे (१८॥३॥ * 'यजुर्युक्तं रथम पर्यवे ददाति ' इति वाजपेये असं २०७४-७५) प्रामागयत् यज्ञयुक्तरयोऽपि अध्ययु- अनियमतः उपसहारविषये प्रातो उपमहाररूपः प्रति- मागम्य निवर्तक, इति पूर्वपक्षं त्या माकाशौ अपूर्ण | पेयः । वाल पृ १७, विधीमानो युक्तं या अभयुमाग आयते (१०१३३१७॥ 8 यजुर्युक्तायिकरणम् । वाजपेये धुनेन यजु- ६३-६४) । इद तु सदा सप्तदशकानि पारन. युत्तरथेन अनोः दास्यादिभागान्तरम्य समुच्चयः ।। दलिणावाधेन परम्परस हिलान्येव दक्षिणास्वेन विहितानि, यजुयुत्तो दक्षिणा वधोर्विकारः म्यात् । तन यातम्यापि प्राप्तमेव दानम् , स तु अध्वर्यो | २०३।२।७४|| अन्यम्मै या दात यः प्रातः अथयौं उपसहियते इति भाप्यम्-- अखि वाजपेयः । तद समामायते सिद्धान्तितम् । याल. पृ. १७. गर्युक्त रयमानने ददाति ' इति । तनायमर्थः सादा. व यजुर्युक्तो दक्षिणा त्यध्वयोर्विकारः स्यात् । यिकः कि यनुयुक्तोऽयोमागस्य निवर्तका, कि भागे १०३२११७४॥ | नियम इति । कि मामम् । यजुर्युक्तो ( यज्ञर्युन' इति ' वाजपेये रथा. निष्पा, इत्यादयः सप्तपदार्था. सम- मुदितपाट ) दक्षिणा घोविकार. स्यात् । तुशब्द. दशसप्तदशामरयाकाः रागदस्येभ्यः मप्रदाभ्यः ऋत्विग्न्यो मात्र मान्यर्थ । न ग सशयोऽस्ति । यजुर्वक्त रथ दीयन्ते । तन 'गजुर्युक्तं रथमवर्षय ददाति' इल्यासायते । मश्चर्यवे ददाति, ना-यदिति गम्मते । स रथोऽप्ययुभाग सोऽय यजुर्युक्त: यजुर्मन्नेण युक्तः सयोजितो रया दक्षिणा | निवर्प ना! वशिष्माना बोदकप्राप्ताना निवृत्ति न अपर्योः मागम विकार: यामः रमात् । यत्त शक्नोति कर्तुम । मैवामिसबन्ध मियते ययन रथ रथ एव अपर्यवे नान्यत् रिश्चिदिती । इति पूर्वः वाजपेये ददातीति, येन मतुसयोगो गमते । कुतः ? पक्षः। प्रकृतो हि वानपेषः । अध्वर्युः पुनरियन भूयते । अपिया श्रुति भूतत्वात् सीसा, तस्य भागो | वाक्य पुनः प्ररणाइलीयः । तस्मादयुमागम्य नियम्यते । ७५॥ नितंसे रप इति । पूर्वपक्ष अपियाशब्दो व्यावर्तयति । सर्वासा मतदश- अपिया श्रुतिभूतत्वात् मर्याप्सा, तस्य भागो रथरूपाणा धिगाना श्रुतिभूनावात् ‘सनदश स्था' नियम्यते । ७५ ॥ इति श्रुया विहिवन्वात् कश्चिद्रयः अब्बयों, स्थादेव । भाप्यम्-- अपियेति पक्ष यावृत्ति । अतिभूना कि तेन तय अव्वयोः मागः नियम्यते यजुर्नुको रमः | सर्वे रथाः सामान्येन पचनेन 'सत सक्षदायानि अवईये एख नान्यम्मै इति । यथा कम्युतः होने एवं ददानि ' इति । 'सशदश रथाः, सप्तदशा निष्का., सप्त. सामयुक्त. दगाने एय इति 1 यस्मिन् रये अश्वी यजुपा | दश दाम्य., रातदश युग्पानि, सप्तदश पना हातानि, मन्नण युक्तो भवतः, यो रयो यजुषा युक्त. अवयुनः । वयसो नयम्यश्च सप्तदश' इति । रोनाविशेषण सप्तदश फत. स. यजुर्युक्त. एवं उप्युक्त सामयुक्त, इति । नसात् स्याः सपा प्राप्ता निभानरया. वर न मारते रम्य अभ्यर्यो. सर्वम्य दक्षिणामागम्य रयेन न निवृत्ति इनि | को रय. । तथाप्योंगयुक्त. पक्ष मामः स नियम्यते । सिद्धान्तः । के. सर्युक्तमचयो ददानि, नान्यम् , न चान्यस्मै । एवं • 'यजुर्युक्तो.' (१३।२०७४-७५) इन्यः । ऋभिर्युन होत्रे, नान्यम् , न चान्यस्मै । सामभियुक्त- विकरण वानपेये यजुर्युक्त। उपदिष्टेन स्पेन अतिदिष्टस्य गुहारे, ना-यम्, न चान्यस्मै । म प विभाना गनु- अभागम्य मुनयः उकः । याल. पृ. १७७.युत ग्रहण नावर्षो. भाग निययित् मुसहते । तस्या- * यजुयुत्को रयः वाजपेये यजमानरथः 'इन्द्रम्य निवचे चोदवानुनो भविष्यति । तरमादप्यर्योमगि बद्रोऽसि ' इत्यादिमन्न, उन्नीकृत.। वि. १.३२०, । रथो नियम्यते, न तद्भाग निवर्तयतीति । मी. को, ३९९ ·यजुर्युक्ताधिकरणम् यजुर्वेद शा--पाजपेये ' साटस रया सरादश दास्य नियाफलवनवोपपत्ती ययादिपरिसंख्याफलकमानजी- इति दक्षिणा विधाय श्रूयते । यजुर्युनं स्यमध्वर्यवे कारवत् नाही मुनिनम् । अतो नात्र भागान्तर. ददाति' इति । ( यजुर्युक्त 'इन्द्रम्य वनोऽसि' इति | निवृत्ति । अजुमनः सनी कृतमित्यर्थ. ) । तत्र संशयः किं पर्युक्ततो मण्डन-- 'यजरथोऽध्वर्युमुपैनि नान्यम् । रोऽश्वर्युभाग निवर्तयेनेति । तन 'प्राकाशयद्यजु शंकर-- ' यजुर्युक्ते मनो न स ।' सः भागवाधः । र्युक्तः स्यात्तद्भागस्य वाधक ।, न त्वयं बाधक ॐ यजूरूप. ऋरस्पः सामरूपश्चेति त्रिविषो मन्त्र । स्तस्य प्राप्तत्य नियगो ह्यसौ ॥" पाल..५८. मोम-- यदि दक्षिणागन्दे सन्यपि एकवाक्यताया तु यजुलक्षणम् ॥ भागमापस्तदा तदभावे किं वक्तपमित्पुत्थितः संगतिः। शेषे यजुःशब्दः । २।१।१२।३७ ॥ वि- 'गजुर्मुसोऽपाणुभाग वाघने यमयत्युत ।। भाष्यम्- अय यनुषः किं रक्षणमिति । यजुपो प्राथ. प्राकाशवत् , मैन पक्षे माने नियम्यते ॥' लक्षण न वव्यम् । कलक्षणसामलक्षणापामेव पशु- गाह- वाजपेये 'सप्तदश स्थाः सप्तदशा दाम्यः | विज्ञास्यते परीपेन, या न गीतिनं च पादवद्वम्, तत् मतदा निष्का• मतदा युग्यानि ततदा गया शतानि | प्रक्रिष्पटित यजुरिति । सातदश बयसो वयस्मश्च इति सा सप्तदशकानि ददाति । या--- 'शेपे ब्राह्मणशब्द.' इतियत् समस्त व्याख्ये- इति श्रुतम् । तत्रापि प्राकृतमेव दानं पूर्वप्रवृत्त्यद्गी- यम् | कारेण निरक्कटल्यविशिष्ट विधीयते इति प्राकृतद्रय वि- 'नामयजपा लक्ष्म साकादिति शतिवे । निवृत्ति । तत्र च यजुयुक्त रथमध्वर्यवे ददानि ' | पादश्च गीति. प्रमिष्टपाठ इत्यस्त्वमेकर ॥ ' वृत्तगीति- इत्यादि श्रुतम् । तत्रापि 'प्राकामायवे ददाति ' इनि- वर्जिनत्येन प्रश्रिष्टपठिता मत्रा वजूधि । यत् यजुर्युक्तग्योऽध्वर्युभागातरस्य दान्यादेः निवर्तकः, माह-ऋक्सामभित्रमन्चल यजुष्वम् । स्तोभा- बेन येण प्राशनद्रग्यस्येव पैकृतविभागेन प्राकृयायादि । क्षरेष्वपि तावान्नातिव्याप्ति.। विभागस्यापि आघान् । इति प्राप्ते, नान प्राकाशवदपूर्वो मण्डन--'ऋक्सामभिन्नो गजुरेल मन्त्रा।' थपुर्युतो रथो विधीयते, येन भागान्तरनिवृत्तिराश शंकर- यनुषा लक्षण तथा । ( उक्तमिति क्येत, पूवाक्येन प्राप्त एव तु लाघवाद्यजुर्युक्तो रथो | शेषः ) । १५. ऽनिपमेन यस्मै यस्मैचित्यिजे प्राप्तोऽम्ववे निय. - यजुर्वेद आश्चर्यचपचनाय । मु पृ ७५७. ग्यते। प्रातिश्च दास्यादिद्रयान्तरसाहित्येनैवेति तादृश • यजुवेंदेन यत् किश्चित् काम्य नैमित्तिक घा चोदते एव निगम्यते । अत एवान नियमद्वयम् | यथैव दि । तत् सर्व उपाय कर्तव्यम् । या. १।३।२९ अनियमेन यस्मै क्रमैचित्यिने प्रात इति शेषि • यजुर्वेदम्य उपाशुन्य स्वर, । भा, ३।३।११. रूपाध्य नियमः तथैवाव!र्यतः कदाचित् शासक यजुर्वेदै दोहापिपिादयो धर्माः परितः । वि. पदाचिन इति शेषरूपयनुयुगनियमोऽपि । नियमध्य- | A२६ • यजुदे इत्यदेवताक्रिय सकलमाम्नायते । स्थापि च फन्वान वाक्यमेद । शाब्दयौधे तु सप्र- | वेदान्तरे तु क्रियामा सकीर्स सोनशस्त्रादीनि पट्यन्ते । दान सम्योदेसानेग्नन्यायोगमते चतुर्ध्या तम्य नर्मदर वाध द्रसदेवताकाइक्षियमपनीत इत्यशप स्पतन्त्र साथिया अवांद्देशेन पर्युषो विधीयते । दान तु क्रियाविधानम् 1 यदे नु ममम्तस्वरूपान्नानात् विनापि सनिधिप्राममाभय इति प्राकामापारम् । अत एव | स्तोमारिभिः शरयते या नियितुम् । या । निपपलरयोपत्तो गमुश्चिय प्रातदाम्पादिमागा-१.. यदे याजमान अवान्तरकाण्डम्, माई मारपरिसम्पायरयमपि अवपातादिविधेः लघुभून- नु भाथ्य रिमेन । पि, ३१८१. पदे सोम- . । है ·. यजुर्वेदोक्तं ३१८७ यजेत द्रष्यसायिगतिः इन्द्रवाग्यादिदेवताना च इति और 1 करोते. भवतिमाकाङ्क्षति । एप कोल्यर्थद्वारेण सर्वा- विधिः ज्योतिष्टोमस्य । १३३. ग्च्यातेषु मावयव्यर्थः सिद्धः । के. (वा. २१). यजुर्वेदोक्तं वाजपेये हिरण्यमाटित्वं सपामेर | * यत इसनैनाशिनः कतां । स विशेष्यवे प्रतियजा न तु अध्ययंणामेव । वि. ३।८।५. स्वर्गकामशब्देन । यया 'राजा राबसूर्यन यजैत' इति । * यजुर्वेदविहितप्रधानविनिविहितत्वात् आघान- | विशेषणं च कर्गा भवति । १९१११, यजेत इति साम्ना उपाारसम् । वा. ३।३।२।९.८१३. भावनावचनः श्रुन्या पुरुषार्थमाधिपति । म चाऽऽसिस' • यजेत इत्यत्र अस्ति अंशद्रय पजिघानः प्रत्ययश्च । किमयं प्रथम पूरयति । दमोपायन्वेग यागो विधीयते । प्रत्यपेऽपि अस्ति अंगद्धयं बाख्यातखं लिट्वं चेनि । तत्र | टुप्. ११११११, ५ पनेत इत्यनेन विनयम्ग फल- लिड्वाच्या गान्दीभावना, आग्यानबाच्या च आयी. करणेनिक्र्तगत्वाय कर्न-धनोच्यते । ५1१1५1८. * गजेत मावना । मीन्या. . यजेत इसम आख्यातस्य ' भाय- इसम्पाय. पाग कुर्यात् यागेन वा कुर्यात् इति । येत्' इत्यर्थः । भावनात्याश्च आवाहवायं किम् ।। सत्ताभिव्यत्तिमात्र गम्यते न फलस्य कर्ता आधारता इति भाग्यस याध्यम्य फरस्य, केन' इति फरणम्य | बा । पयर्थः वरण कर्म या । भा. ६।२।२१६, यजेन साधनम्न, ' कथम् ' इति इतिकर्तव्यताया:--अगसमूहस्य | इत्यम्य पूर्वी भाग: यजन्यथै प्रीति, उत्तरी ( मागः) -उपकारफसमूहम्प इति । तम अर्थभावनायां भाव्या- | मारयेदिति. तया ददातीति पूर्वो भागो ददाउर्थम् , माझ्या स्वर्गादिग्न्वेति, करणाकाङ्क्षया यागादिन्येनि, | उत्तर तमंद भावयेत् इत्यनुवदनि । एवं जुहोति इति इतिकर्तव्यताकादृश्यया च अग्न्यन्याधान-प्रसाज-प्रोक्षण-पूर्वो भाग. जुहोत्यधं उत्तररूपमेन (भावयेत्, इति ) अपघातारयावरहलाए जन्वेति । प्रयानादि कृत्वा अनुबदति । परो मागो भावनावचनः मधु समानः । यागानुठानेन स्वर्ग: मामायः इति तासर्यम् । वि. | दद्यात् इनि दानेन साधयेत् इति केपलमेल दानं वरण ११ वर्णक. २, ४ यजेत इत्यत्र प्रत्ययस्य आरव्या- | भावनाया. प्रतीयने । २२।११, यजेत इत्यस्य तत्याकारण भावनामिघायित्वम् , लिप ययत्वेन पिपि- | यागेन कुर्यात् इत्यर्थः । करणं हि याग. | १४४१२. रूपत्वात् पुरुषप्रवर्तकन्यम् । पुरुषश्व फारमन्तरेण न • यशेत इयं तिदन्त-एकपदरूपा विनियोषी भूतिः । प्रपनते इति कृत्वा मुझं तन भाग्यम् । ६११, वाळ, पृ. ४२. . यजेत इत्युक्तं कि केन कथ • यशेत इत्या विषया यागक्रिया । आग्यातगतं | इन्गामाक्षात्रयं भवति । तन किं केन इति फलकर- भैरव दम्या विदोषणम् | क्रिया च परिमाधिपति णाम्या निराकाशीकने । कमिति अन्यावृत्ताकामाया इति क्रियाद्वारा पर्ताऽपि विधेयः । विधेयकगता च । सनिधाने धनामानात् इतिकर्तव्यवायाः तुलं वाक्य साज्या विवक्षिता मयितुमर्हति । ६।२।२.५ यशेत बुद्धो सनिधीयते । तत् सनिधापितं आत्मीयमय इरान शाब्दीभावना प्रत्ययगनलिहन्याशन बोया | सा सनिघापति । अनेन द्वारेण अन्यत्वाधानादिका इति. घ्या, भान्य करणं इनिर्गन्यता चेदि अयोऽशा तन | क-यता अनुषचने । एव चेत् यत्र सादृश्य तत्र भान्य प्रत्ययगवान्यात नाशेन योभ्या अर्थमावना, वरण धर्माः प्राप्यन्ते, असति साहये नास्ति धर्मप्राप्तिः । भाननामाव्यनिर्वर्तक लिङ्गानम् , अर्थवादलश्य प्राशस्त्य टुप् . ८।१।२।२. ॐ यजेत इत्युक्ते जुहोतियाविरोधः च इतिकर्तव्यता इति । मीन्या, + यजेत इत्यात्मनेपदं | जागनयः । था. ३।४।१४१ पृ. ९८२.० यनेत विधिप्राप्तानुवादक्मेर । सोम. ६।२।२. : यजेत इन्युच्चरिते किं केन कामिति तिम्न आकाक्षा इत्यादी अंशद्वय घातुः प्रत्ययथ । प्रत्यगम्य | जायन्ते 1 तत्र # इति निन्यगेव पुरुषापेक्ष. अपूर्व अर्थः । र भावना नाम अर्थः । गिजात साशात् पारंपतंग का । भानुस्ततरण भवति । ओइन भरतमग्निान्दनियतिः । भावनाया बगेनिः । पचेन् इत्यनापि निम्न आवाट्स वियन्ते । नत्र (पाने) ·। . F यजेत ३१८८ यत्रायुधानि प्रत्यक्षादिना निर्दिश्यने इनिन यता । इह (वैदिरे | १२५०, * यडे च अचिनी पितो न प्रयोकाय । मणि ) शास्त्रण निदिश्यते । आमापानम तु नु मम्।। ||११ वर्गक २ * यो स्थतरादिसाम्ना तृने टुप् ११ * यजेत इत्येवमादय साकाक्षा गानम् । १०६।१।१-२ जाय ने किन क्यमिति स्पगकाम इत्यनेन प्रयो * यज्ञायचर यो अवचने अनुष्ठीयते अनेन जनेन नियकाट्शा । भा २।१।२६१, • यजेत | इति यावचरमन्देन यागाइत्वाभिधानम् । सु पृ उनुयात् इति धातुना नियोच्यने, प्रत्ययेन का । नयो १०६. यज्ञायचर यज्ञप्रचारहेनु पानाणि इत्यर्थ । कर्ता प्रधानभूत उपसजनभूता किया । प्रकृतिप्रत्ययौ । वि ३११२ प्रययाय सह ग्रूत । ११ १२२, * पनेत 'यजादी सावन (मास ) स्मृत नुहोति ददाति इति गब्दातर मभेद । २।२।१", स्मृति । सकर्ष ३११११८ • यजेत यागेन म्वर्ग कुर्यात् स्वर्गार्थ व्याप्रियेत यज्ञायुधानि दश ' स्यश्व, कपालानि च इयर्थ । इद तु न ज्ञायते मोऽसो व्यापार इति । , मिहोत्रइवणी च यूपं च कृष्णाजिन च सम्यान, नामनिधौ च अग्य वाधानादि श्रूयने । तस्मिन् | उन्मल च मुमल च ६५च उपन्ग च, एतानि च दा आवाजिताया। सनिपानाच एतनति अयमस्मिन् | यज्ञायुधानि दर्शपूर्णमासयो । भा १७ व्यापार थेन याग स्वग करोति इति । १११।१० 2 यमायुधानि धार्येरन् प्रतिपत्तिविधाना- * यजेत वर्गकाम ' इति । पजेत इत्यस्य उत्तरार्धात इजीपयत् ।११२३३१३३६ ।। निम्न आकारला जायन्ते । तर प्रथम तावत् भायमान यज्ञायुधानि यज्ञपात्राणि पारजीन चारन् घार आपति भावयेत् कि' इति । तत् फलपदेन | क्तियानि । प्रतिपत्तिविधानात् 'शहितामिममिभि निगवाक्षीक्रियते । तत् भा यमान केन भायते इति | दहति यजपावैध' इति नेपा प्रनिपने अत्येष्टौ विधा द्वितीया आमाझा पूर्वार्धे निराहारीकरोति । कथ नात् । भीषयत् यथा अहरणे सर्वेषामहा जीप इति तृतीयामाकाक्षा अग्य पापानादीनि निराकाइली | अवये प्रतिपयर्थ पायते तद्वत् । इनि सिद्धात । युति गनिधागात् । नदेव अरमाद्वापपात् यागान् फरू यजमानसन्कारो वा तदर्थ श्रूयते तन यथा अयते न देवतात । टुप् ९५९४९ २६५२ कामी तदर्थत्यात् । ३७॥ • यतश्च त्याग । भा ३।८।३।१०, पो पूर्वपक्षमाह । 'यशपाने हन्ति' इति यजमान हि मेव । ३।८।३।१., " यज्ञस्योदराणि । 'नीगि | संस्कार अयम् , न पायाणा प्रतिपनि । तदर्थ तेषा हवे यज्ञम्पोदराणि गायत्री वृहत्यनुष्टुप् । अन मार पाषाणा अर्थ विनियोग श्रूयते, पानाणा तृतीयया पन्ति अत एवोदपनि ।' १०५।६।२२, ४ यज्ञस्य | यजमानस्य द्वितीयवा च निर्देशात् । नत्र एव सति एतानि पापाणि ( वारणवेनानि ) वाक्येन प्रक- पात्राणा तदयत्वात् अर्थकगत्यात् यजमानसस्कारार्य रण बाधिवा मन्ति । २०१२।२२ त्वात् ययाकामी स्यात् तेषाम पेषा वा अन्त्येष्टी नाममिष्टोमपूनस्वा ( यशेषु अमिष्टोगम्य प्राथम्यम् )। सामनम् । इति । ५।३।१३।३७-३८ मीको ७१ अमिष्टामध्य मुरपधारण या मरणस्यानियवत्वात् । ३८ ॥ या प्रायम्पम् ' इन्यत्र अधिकरण र यम् । सिद्धान्नी पुनराह 1 मायबारग मुग्याना आधान • यशाना सपामन वारणादिकम् । पारणाधिकरणम्। कालीमाना आयानागेव पाशणा धारण कर्नरम् । ३११११२२२२ । यडे ऋतिलग्यो दधिमाया पस | मरणम्य भनिसार । पदाचित् नाति पामणि या गन् भाग आमजति स्वयगव यजमानन रिमय | उत्पणानि मवेयु मग्ण चापात । नत्र यजमानगरीर सम्म सामान् क्त्ययिनय ,न परिपदा 1 भा1-11 समारोप म्यात् । तम्मात् मुख्यधारणमेव याय्यम् । . यज्ञा ·मात्, दिपमो दृष्टान्त । 0 यज्ञायुधानि ३१८९ यज्ञायुधाधिकरणम् यो या यजनीयेऽहनि म्रियेत मोऽधिकृत । प्रानो ज्योतिष्टोगे एकद्रव्यचिकीर्घा एकस्या गो यत् स्यादुपवेपनत् । ३९ ॥ पमो ट्रय तस्सैर नते आशिरे च चिवीर्पा, तस्मात् पूर्वपश्री पशा तामाह । यो यजगान यजनीये अहति | 'नटुघामागिरे दुहन्ति' इति प्रस्नो श्रुतम् । तस्य गागदिने नियत, स अस्मिन् सरकार अधिकृत |च ऋतपेये विपयोग । तस्मात्तर न दोष । अथ इह तम्मिन् दिने पात्राणा मनिहितयात् । उपमेघ यज्ञपानविषये तु अपूर्यायवत् अपूर्व अर्थ अति गन् गया सानाग्गयाजिन एल उपोषण पपालोगधाने अम्य इति अपूर्थिवत् क्षणम् । नहि यरपार्दाह अधिकार उपपस्य सनिहिनासन् तत् । अयत प्राप्त | तस्मात् यजशब्दामामबम्य बन टोप नशास्त्ररक्षणत्वात् । ४०॥ म्यात् । अत भूतोपदेश भूताना पूर्वसिद्धाना पात्राणा नाम दृष्टयानोडन समाति । उपवेषम्य दास्त्रवण उपदेशोऽयम् । तस्मात् परापानाणा याव जीव घारण सात् । यया मानाय्ययाजिन एव अवेषो ना यम्य इति इति सिद्धान । शान्त्रण पते । साना पार्था गाया तामननिष्पन प्रतिपत्तिर्वा यथाऽन्येपाम् । ४७॥ उपमेष । पानापातु भारणग्य यासमीर सगर । तम्मा प्रेतनमानारार पानागदन नाम निनु मति पत्ति । यथा अन्येया सोमस्मिताना दयाणा अवमय उत्पत्तिा प्रयोनफरवादाशिरवत् । ४१ ॥ गमन प्रतिपत्ति तछन् । राम्मात् आधानप्रभृति यात्र पूयपक्षावर माह । अपरा न मुग्धाना धारणम् । जीप यजपानधारण इति सिद्धात । के रितु सरकारकाले मवाना पाताणामुत्पत्ति क्त या । बदायुधानि यास्थिनानि विशिष्ट क्रियामु सरकारम्य पानप्रोजकत्वात् । मरकार पा-नाणा प्रयोजक । स्फ्येनोसत्ति कपालेषु अपयन, अशिहोत्रहवण्या आशिरका, पथा मापेये गौ 'घृतलो मात दीपि निपी शूर्पण विविधि, शानिनमधा इति वचनान् नद्गुरु गोरभाने 'अ या गजमानम्य | परन्यायम्नृणानि, शम्या परमपन धाति ( शम्यया नायुनामाशिरे दुहुति इनि अते आशिराय अया। इति पाठ ), उपपलमुताभ्यामनहति, उपदुपलान्या पिनाष्टि' इति । पि ३१५, , ' यशायुधानि दासामञ्जस्यमिति चेत् । ४२ ॥ मभरवि अत्र यज्ञायुधाना दगाना समग्णाम्य विधि । उन पो कश्चिदागरते । मस्कारमाले नवीनोत्पत्ति ४१ पसे याने ' इति गजाब्दस्य शसागम्य प्राति । यजायुधाधिकरणम । यज्ञायुधधानमनुवाद नाहिनीनाना पानाणा यजेन राबपोऽम्नि । इति चेत् । वम् ।। तथाऽशिरेऽपि । ४३॥ द्रव्याणि विशेषेणाऽऽनर्थक्यात् प्रदीयेरन् । नवीनपात्रवादी प्रतिवन्या गदहा प्रतिक्षिपति । तथा | ११ ॥ पाना यशाब्दस्येव आशिरेऽपि 'नतयुना' इति दाद भाप्यम्- नो दर्शपूर्णमाम) । तनाऽऽनायते स्यापि अपारस्प नुख्यमन । नहि अया गौ 'सावध पारानि चामिहोपहरणी च शूपं च ष्णा अद्यापि तदुहा । जिन च शम्या शेन्यूनल च मुमल च दृश्योपल चनानि शास्त्राच विप्रयोगस्तद्रव्यचिसरी प्रताप वै दा यतायुधानि' इति । तत्र मगाय रिमेनानि हाविद् भूतोपदेश । ४४ ॥ हपाणि प्रगत यानि ठा म्येन स्वेनान समधनी- मिद्वानी अह। नत्र आगिरविषये गाना देय गनि । तदेतत्सिय मिट चिनीय विमेष विधि, विप्रयोग गन्दामामवस्य मति । 'घृतवती भवत' उन अनुवाद इने । निधो गति पानम् , अनुवादे इति शायणन गो गो निमगोग निवृत्ति कृता । | सति यथाथसपथ । कि प्रातम् । विधिरिवि | सपा हि गौपादीयने नद्वन् । ।

·थज्ञायुधाधिकरणम् ३१९० यज्ञायुधाधिकरणम् प्रवृत्ती विशेष , इतरथा वादमात्रमनर्थकम् । मदाने चेपा । प्राप्तमासादनमनूव वेदिनियम्यते । अङ्गप्रधानयिरा यत्रायुधशब्दोऽनुगृहीत । यज्ञस्य आयुधानि यज्ञस्य | तादनमथानम् । तस्मात् तत्र ( प्रकरणबाधेन ) साधनानीति । इतरमा उद्धननादीना आयुधानि भवेयु | वाक्यादनप्रधानार्थता' (हह तु) एतानि वै दश भवणेन, लाया यशस्म । सध्या चैवमरकल्पते, पागे । यज्ञायुधानि ' इति न निविदधते (ऐन मनुवादेन नैवेन सबधात् । इतरथा नानाथसबधादशेति मरया | विधीयमानानि छ याणि सर्वार्थानि भवेयु ) । न राहु गायनरपते । सगात् मदीयेरन् । भविशेषेण विदित | सापासा जगतयोरेक्गुदगलगितरविभागक भनितुमर्हति । प्रकरणेन प्रधानस्य भवितुमर्हति । ( एव मति ) सरव्या चकत्रियायोगादुपपत्यते । टुप्- ( ननु तृवीये एवैपा यथासयोग पिनि स्वेन त्यर्थेन समाधो द्रव्याणा पृथगर्थत्वात् गोगेन उदननावर्थत्व सिद्धम् । अन मिचियते । तस्माद् यथाश्रुनि म्यु । ८॥ इत्पन आह-) प्रदेय वे इह निराकृते तुतीये चिन्ता (# सर्वमुनिनादि स कार्यगुत यथासयोगमिति । भाध्यम-न तम्ति विधि प्रदेथानीति | कपाले इस तु प्रदेयत्वमेवादाव्य निगक्रियते इति । पूर्वपक्ष । अनुवाद प्रसत्पात् । 'रफ्येनोति', माह-) एतानि वै दश यज्ञायुधानि ' इति विधि थपयन्ति', ' अग्निहोत्रह्मण्या निवपति', 'भग रयम् ( यारामाधनतया स्पयादीनामपाप्तानाम् ), विविनत्ति', 'कृष्णाजिनमुलपस्याधस्तादपरतृणाति', स्वाथ त्वात् ( यज्ञायुधशन्दरम अत्यर्थताभात् ) । इतरथा 'शम्याचा हपदमुपदभानि', 'मोक्षिताभ्यामुग्नल्गुसन्य ( यदि उद्धननाङ्गनया प्राप्तानामनुवाद तत ) परायदा भ्यामवहन्ति', 'प्रोक्षितान्या दृषदुपाभ्या पिनष्टि' (क्षणार्थता ) स्यात् । यद्यनानि (फ्यादीनि) प्रदीय इत्या स्तेन स्वेन नाम्गेनोदनाटिगु प्राप्नुवन्ति । मानानि याग निर्वतयन्ति ततो भवन्ति यज्ञसाधनानि । प्राताना वचनमनुवाद । प्रकरणमपि वाक्येन बाध्यते । साधनवचनोऽर (यशायुधब्द अत ) तर ( प्रदेय यज्ञायुधशब्द श्वानुवादपक्षे न्याय्य, न विधिपक्षे । गोषो (अपक्ष ) यज्ञायुधशब्दा मुरय । इनरमा ( यदि प्रदेयत | हि स आयुधशब्द रफ्यादिषु । संरख्याऽपि पाटामि नोच्यते ना ) मगाटया (यशसाधनानुसाधनमिति | प्राया भविष्यति । विस्सए चैतदुद्धननादिभि स्फ्याटीनि वृत्या ) गोण सात् । गौणशब्देन लक्षणैव उच्य प्रयुतानीति । भवति हिनन विधि रुपयेनोद्धति ते )। यागमाघन गाविशेषऽपि ( यागवियोपेऽपि इति | इलेषमादि । न तु यज्ञायुधानि कर्तवानीति । तम्मा मुदितपाठ अयुक्त ) प्रधानयागसाधनायेन । क्यम् । दुननादिपु पाक्येन प्रामानामनुवाद इति । 'एतानि चै दश यज्ञायुधानि' पनि ( एतानि पदानि) टुप्- करणविभत्या स्मयेन (ह्यनेन इति मुदित ( अन 'दर्शपूर्णमासयोराम्नानान् प्रधानस्यैव अङ्ग इति | पाठ ) किमपि कर्त समिति ( आवाक्षिते ) पदातरेण अधिक मुद्रिते । निसिते वन्वारने च इद् नास्ति ) (उदति इसनेन ) उद्धनने दत्ते (गोजन प्रनि) साकाहागि प्ररणेन (प्रतेन. दर्शपूर्णमामेन सद), मिगकाक्षत्वाना याप्रयोजन आकाक्षति । बाक्यादेषा पसवाक्यता याति । अतो नैपा प्रयाजादिमि (म्पयादीना ) उद्धननादि प्रयोजनम् । प्रकरणेन प्रतु ( अ ) वष । अथवा 'एतानि पे दश यगायु सरधो भरेवा न था। आबुधगन्दो:प्याथुधेश्वर धानि' इति दशपूर्णमासयो आम्नानात् प्रधानस्य (शक्त्यादिषु) प्रसिद्धो लक्षणया ( गौग्या वृत्या ) थानम् , न प्रराजादीनाम् । (ननु यज्ञशब्दस्य यागमात्र स्पयादिए वर्तते । ताप साधनानि एता यपि इति । याचिसात् तदनुबादेन विधीयमानानि या प्रकरण न च विद्यमाने विधी स्वशा न्याया। अत स्तुति बाधेन बाद-उद्धर्मादियदक्षप्रधानानि इति युक्तम् । वादनुनादोऽयम् । (अस्ति हि विवि त आह-'यदीश्यासादयति । इति अष समातिइति 1 वेन स्तावाकपा एसवाक्पभूतमरगम्प यशायुधानि ·यज्ञायुभाधिकरणम् यज्ञायुधाविकरणम् मान न पृथक् विधित्वमर्हति, याक्यमेननलात् । संख्या लिङ्गदर्शनाश्च । १०॥ चा:सादनाभिमाया। भाष्यम्-रिङ्गदर्शनेनन, 'चतुर्दश पौर्णमास्या- चोद्यन्ते चार्थकर्मसु । ९॥ माहुतो हूयते, नयोदशामावास्यापाम् ' इति । तस्माद माप्यम् -- अर्थकर्ममु चौद्यन्ते पुरोडाशादीनि, प्यनुवाद इति । सायपि विकल्पैन् तन पशे वाष । न मचा, टुप्---[भाम्य दुप्नय आनन्दाश्रमीयादौ पूर्व पुरोडमाना निरपेभाणा पनिमा मान, स्फयादीनाम मुद्रित । पर त उरले लिङ्गदर्शनाच्चेतिसूनमाक्षि च। पति' इत्ययतारितत्वात् स अस्मिन् सूने आवश्यक एव या। बोद्यन्ते चायममु । चौगन्ते परिधानीये । इति प्रतिभाति । ] (लिङ्गदर्शनाच' इति सूतमानि मणि 'आहितामिममिमिहति यज्ञफानैश्च' इति । पति ) चतुर्दग नयोदश इति उभयन ( पूर्वपक्षे सिवा यदि प्रदीयरातम न भवेयु 1 तस्मादपि न प्रदात या | तेच ) तुल्यम् । (कुत न हि द्रपमेदादाहुतिगेद । १५देवतत्वात् सन्चाहुति ( रिपते } । मन केनि टुप् -(अर भाध्यकारेण अथाममु आग्रयानी दाहु । उत्पत्तिमाक्यशिष्टेन (पुरोडागादि-) येण पोमीयादियागेपु पुरोडागादीनि चौद्यन्ते तैरेपा न बाधितत्वात् ( रूपयादीनि ) कौन्दर ( कल्पात विकल्प पाक्षिकाधमनात् , न समुच्चय निरपेकृविधा इत्यस्य वाक्यस्य कर्मान्तरमेव पूर्वपक्षे विधेय ) आप नात् इयुक्ता पुन वर्णका तर उन परिघानीये कर्मणि | सन्ति इति (लिङ्ग-) दर्शन ( उपपसमिति । तदेतदेक पानाणा दर्शन प्रदेयत्वेन अवारपने हाते । तर पविद | देशिमत पयति-) इद नोपपद्यते । न हि द्रयमयोग पानिसाधन तिरसटपणमुत्र वन शोमन इत्यभिप्रायेण मारेण (देवनामन्तरेण ) र्माता भवति । नम्माद आह--) अयुनोऽय विकल्प , विषमशिष्ट गात् । यमा वर्णते । 'चतुरवत्त पुरोति' इनि प्रारणिपु द्वितीयेऽपि वर्णरे (अम्त्येव अनुपपत्ति । क्यम् । सर्वहोमेषु चतुरसत्तम. (विहितग)। तमाम दश दश पूर्वपसे) मध्यान् पूर्वार्धाच द्विपति ' इनिद्रयाणि इतरेतायुकानि होमसाधनानि (न श्रीहि पद (बचनेन ) ताप मारम्य होमात् शिव विह्यने । तेन | बनिरपेगाणि, सहविधानात् ) । नपा पतिद्रय व्यय यजमानो धपते । नगदेवम् । (कुत १) मरणस्य दाने गृद्यमाणे बहूनि चतरवत्तानि भवन्ति । होमे चैक अनिपतावात् कदाचित् ( पापि निगमाणे सति | चारवत्त श्राम् । नादि एक्स्माद् गृोन, इतरेषा स्फ्याटीका) भाराविना म्यान , बहारदामोदर | साधना हीयेत । (गदि तदनुरोपेन सर्येभ्गो गृहीत्वा णात् । तन यज्ञपात्रता नोपा पते (सम्पादिजातीय हि हूयेन तन एकरस हीयेत ) । तस्मात् नत्सपनये अन्य द्रय यशपाल । जाव्यपगमे तदनुपपत्ति ।) अथवा | पते याग एकोन चनुरवत्तैन । ननु नहुनि गृहीत्वा देवतोदेगेन दयपरित्यागान् गिरिएकानि । तस्मात् प्रति सद्धोप्यन्त देवतैक्यात् । यथा सानारये द्वे चतुरयत्ते प्रयोगमुद्राग्न (एक्प्रयोगोपयुकानामनी गानेन गजमानेन (गृहीत्वा एपद्धोम ) । उच्यते । तत्र +मभेदादन्येन पुनष्यागायोगात् ) । तारे सियमाणो न ते घेत । सह पदाने रागृत नियमाणे, इनरदपि (प्रशन } निरिटका यप्युपा तुमशक्त , निरिष्टक्रयादेव । ( न हि | आरमीय चतुरपन विवेश गृह्णाति, इतरदपि विवे निरिष्टन एसस्मिन् क्मणि उपयुक्तेन शिष्टा कार्य केन तर चारपत्नविधानो गास्ति । इह तु एक्लात् युर्वनि) । अथवा घराने उद्धृते यार ग (अविक)| क्मण सह नियमाणे चनुरवत्तचिघातभयादयस्यने सत् (यादानोदणार ) पूर्व यसमाधनमभूत् मरण भोमयागवत् । तथानिबहुत्वात् दर्शन नोपपद्यते । रेश ताटक (निला ) इति यशराना नोप शा- 'यश्च पालनि च। इत्यनुनम्य पद्यते । उपननागयतो तु न रेचित् विरुद्धम् । एतानि वै दा यशयुधानि ' इति श्रुतम् । निमा ·. - पक्षायुषाधिकरणम् यज्ञोत्पत्त्युगदेशे प्रधानयागहविश्वन पयादीना विधि, उत 'स्फ्येनो- | नंतस्य स्फ्यादिविधायकत्वम् । तदेतदर्थवादत्वस्य तर्णय दन्ति ' इत्यादियाक्यप्रामानुवाद इति मशये 'अर्थ- | सिद्धत्येन पूर्वपशोत्यानामावेऽपि शिष्यहितार्थमुत्तमिति कवाद्विधियाग्यो यादमान ह्यनर्थपम् । यतशद द्रयागमा प्रकरणादाग्नेयादिषु वर्तते ॥ गौणेनायुधशब्देन यवन भायारादिभिजिमुत्त म्पसाधावारस्य राप्रधाननया वत । स्यादिद्रव्यापि चोयन्ते यवदानन विक्रत्वात् पूर्वपशे परिधानोरी कमणि पुरोटागादिमि सह ॥ समुच्चयो विल्लो वा आहितानिमषिभिर्दहति यशपाश्व ' इति यज्ञपात्र स्यादिति प्राप्त उच्यते । न ह्यनारयातशब्दोऽपि रणक्दाहानुपपत्तिरिति, तत् पूर्वपक्ष उद्धननाथर्य श्रूयते नतरा विधि ॥ विकल्पोऽपि न चैपम्यात् पानाणा पृथका सत्त्वात् वेपा च यज्ञसाधनबाभावेऽपि पुरोडाशादिमि सह । समुचयोऽपि नैयाानिर- आयुधरादाभावेन प्रयोजकतयैव यज्ञपार योपपत्त्या दाहो पेक्षश्रुतेरपि ।।' 'यज्ञायुधानि सभरति' इति च पपनपेक्षणीयम् । अन तरश्रुतेन विधिना एकवाक्यत्वात् शेषोऽयमुनगनना मण्डन-होत या स्पयादयो न हि । दिद्वारा प्राप्तसाधन नानुवाद । शकर-- 'मदेय स्पयादि नो यौ।' सोम T-- यथा पूर्वर बशन्दलगतेनि न प्रति पेप एवमिदापि यत्रायुधशब्दोदननादिमानसाधन • यनायुधवाक्य मभरणविध्यर्थबाद न तु उपायु मिति प्रत्ययस्थाना सगति । सूनार्यस्तु पयादि- यानोदयो। स्यानिट यविशयक दर्शपूर्णमासशे । ट्रयाणि प्रीयेरन् प्रदेयहवीपि मायु इतरथा यज्ञायुध- भाट्ट ४३ • यवायुधवाक्यानामनुनादला । गा १४/७-१. वाक्यानपक्यात प्रदेयत्वे च सति अनिरोपण श्रुतापपि मारणान् प्रधानमानार्गानीति । * यतायुधी यजमाा । " दृष्टरिदमपि भवति वि--'दश यज्ञायुधानानि हरिपन विधिन वा, । रिश्चित् पचनम्, पानचयन विधाया (स एप मशा आयोमा पुरावाशे ममुराधिकल्पने ।।, साधमुत्पत्ति युधी यजमान अञ्जसा स्वर्ग रोक याति' इति प्रयक्ष रिटेन विल्यादिर्न युगते । स्पेनीदन्तीति यत्माप्त गरीग व्यपदिति।" (भा १।२।५ पृ.) नरान्त समार। " यत्तु प्रत्यक्षविरुद्ध यचनमुप यस्तम्, 'स एप यशा भाट्ट-परश्च' स्यायुपरम्य थुनम्म यश गुधौ यतमान अजसा स्वर्ग क याति' इति प्रथम युधामयस्य नृतीये उदाहतस्यैव साक्षात् प्रधानभूताने दारीत व्यपदिति इति । तदुच्यते , गैरसत्रधार । याद्यद्देदोन उदयत्तियाक्याविहितदयोपागपात्रोदशेनेव यस्य शत् शरीरम्, गोऽपि तर्पशामुधै पशायुधी तु या स्पयादिद्र परिधायकस्यम्, इतरया समसपाक्य ध्यते ।” (पृ ६.)। भा १।१ चयरित्त , परम्प उत्साधनोदननादि शवला. यज्ञोत्पत्त्युपदेशे निष्टितकर्म प्रयोगभेदात् पत्तक । सम्मादुरगादिवाकरे स्मयादीनामुनापत्वे प्रनितन्त्र प्रियेत । १२११९१४३ ।। सरि आम्यन सह विपरपेन आगाजाभ यमपि, ' यदातिभ्याया बहिस्तदुपराश तमीपोमीपरप' इति माने, संभरणयिध्येकाक्यन्वादम्य तदयवारयेनापि इति सोमे अयते । अत्र योल्प युपदेदो यास्य टापट मन पोपभूता । मै ये इनि वास्यो अदेने आनियामा उत्पत्ते उपदेश एकस्मिन् डा विहितम्य आपम्य विकासापायानुउसन यत् विठिनस्य नम्प बाइप फर्म प्रोधगम् , अप्राणा मानियाभदेविदायम्प गमरणोपनियारावधा मुश्पयनम् , मूगामधसेचा इति । तत् प्रयोग- यातायुपान्दम्प 7 प्रवचरमात्रया पुरा मेशात् आतिप्यारा, उपसदा अमीयोमीयग्य च पो VIETARIभायात् पसन्देह तदनापच ! प्रोगन भदात् प्रतिद्वत्र प्रतिवमं प्रियत । नहि ·सफर्ष ३४ . यनोत्पत्त्युपदेशे ३१९३ यज्ञपत्यधिकरणम् आतिथ्यायास्त मध्यपतिता उपसदोऽगीपोमीयो । * पातन्वादिहोमाधिकरण, आमीधीयोऽनि । इति पूर्व पक्ष । न वा कृतत्वात् तदुपदेशो हि । ४४ ॥ • याद्वार चात्यालगत्कयोमध्यम् । भाट्ट ९॥३॥ १२ प्रोक्षणम् , अप्राणामुपपायनम् , मूलानाभवरेचन इति लूनम्य बर्हिप म आतिय्याया उपस'सु अग्रीषोमीये र यज्ञपत्यधिकरणम् । इहानिगटाययज्ञपति- शन्दस्य बसमवेतायक्वात् विस्तो नोह !! चोति प्रतिकमन फवंय बातिथ्याया वृतत्वात् । पुन चोदित तु पगर्थत्वाद् विधियविकार स्यात् । क्रियाया हेतुनास्ति । साधारण चेद आतिम्यादीना बहि । ९।१।१४॥४०॥ कय शागते । कि यस्मात् तदुपदेश 'यानिमाया वर्ति , तदुपदाम् , तदमीयोमीयस्य' इसनेन वाश्येन भाष्यम्-स्तो दर्शपूणमामो, 'दर्शपूर्णमासान्या स्वर्गकामो योत' इति । तत्र इवानिगद 'इडोपहता' अहिप साधारण्यम्योपदेश , न धर्मातिदेश । तस्मात् | इत्येवमादि । तत्रदमाम्नायते 'देव्या अपर्या उपटूता आनि याया क्रियमाणा यहि सस्काग सर्वाथा एव भवन्ति, तस्मान प्रति कर्म तव्या । इति सिद्धात । के उपहूना मनुष्या य इम यजमवान् ये च यज्ञपति वन् ' इति । रान अयमर्य सायिक । कि बहुयजमानके अ यज्ञकर्म प्रधान सद्धि चोदनाभूत तम्य यापतिशब्द ऊहित म , उन अधिकारण प्रयोत्त' य द्रव्येषु सस्कारम्तत्प्रयुनातदर्थत्यात् । ९११।१३१॥ इति । ताद तायत् पराश्यते : समधेठनचनो यस अग्निहोत दर्शपूर्णमामयो ज्योतिष्टोमे च ये प्रया पनि गन्द टत असभवतवचन इति। कश समवेत धर्मा समानाता , ते कि यनिप्रयुक्ता अपूर्यप्रयुक्ता वा वचन ? यदि यज्ञपतिद्धिवचन यज्ञपतेरुपकारफम, इनि विचारे सिद्धा तमाह । यज्ञम यज्ञम्य अग्रिहोना तत समाताभित्रायो । अर्थतास्तुणम् , मो न समता देगिस्त्य कर्म कार्य अपूर्व इतिवर्न मना प्रति प्रधानम् । भिधायो । हि प्राप्तम् । ऊहित य , समबटाभिधायीति । हि यम्मात् तत् नोदनाभूत विधिना प्राप्त भवति । अत क्थम् । यशपतिथद्विवचनात् यज्ञपतय मोसह ते । तम्य अपूर्वम्य दयेषुद्र पदेवतादिषु सरकार , तमन इहापदानपेक्षा पदेयंशपनिद्धिराभिधीयते । तला मुख्य अपूर्वपयुन । पदयात् धर्माणा अपूर्वाधस्यात् । प्रत्यय , डास्तुती जश्य । तम्माद विप्रर्धात् न अपू पियुनखे मति तीयविशेषे विधीयमाना अय वास्तुति । अतो यज्ञपतिशब्द हिताय । यस्यैक स्मिनपि तायविशेषापो भविष्णन्ति । तस्मातन ऊह वृद्धिोंच्यते स एवोत्साहसस्कारण सस्कृतो न स्यात् । सिनोमाति । के तसात् गर्ने वृद्धिसस्कारार्थ वदिनया । सर्वेषु - ' यज्ञकम प्रधान ' (९।१।१।१ ) इति तस्यैव वदित येषु वचनम् । एव प्रामे, ब्रूम । चोदिते (अपवस्य ) प्रयोनास व पते । या ३।३।७।१४ तु परथचाविधिवदविकार म्याग । चोदितमपि यत्, पृ८५१ यज्ञकम प्रधान (९।२।१।६) समवन पराप चिक्रीष्यते न स्वसम्झारार्थम् , तदपि इति नवमायाधिकरण यायेन यशसंयुक्ताया एव अय अविकारण प्रयुज्यते । तनोहित र स्यात्, परा पत्वात् । पातादिनियाया ममाश्यत्वम् । कु ।२।४।३८ अन हि यनपतिवचन वृद्धिविशेषणाथम् , पृदियचन * ' यज्ञकर्म प्रचानः । देवतावत् । (पोग्गपैपमै ) चेरास्तुन्यर्थम् । क्यमयगम्पत ! इडोपादानेनंकवाक्य भागधर्म चानुपफर याग द्वारा अपूर्वधर्म एसय नवमात्र त्वार, इनामकरणाच । अम यदुक्त गम्यते श्वापदानपेक्ष न्यायेन निजायते । घा३३ ८८. परिपृदिननन सेवामुरसाइकर, उपद्धता मनुष्या ये * यज्ञकर्मणि ऋतमंत्राणा तानम्बरण प्रयोग । यज्ञपति वर्धयेयुरिति । अनोग्यते । यो है। विद्वा तान एकश्रुति । भा रा८३०-३१ वर्णक ३ निझ्या चरति ' इति अभिधाय ' अथ प्रतिपद्यते, भी को ४०० ।

·. . । यजपत्राधिकरणम् ३१९४ यज्ञपत्सरिकरणम् इटोपहतोपटूने टोगग्मा इटानामिडोपहना' इत्याह । इडास्तुन्यर्थमिति समयनिकर.) । 'इडामन्त्रैक- तेनावगम्यते यस्पैच आरग्म. , इटारा मत्र इति । वास्यत्यादिडातुन्यर्थता भवेत् । खामिवृद्धधर्थता सम्पयनितव, उपता मनुष्का दोयमादिः , यज्ञयति त्वभ्य मामयेनावगम्यते ॥ वाक्याच बलव- वर्षान् इत्यन्तः । तस्मादिडामुपहातुं वदित्य इति वाक्या- लिङ्गम्, दृष्टं चेह प्रयोजनम् । उत्माकरणात , दमायने । समवेडोपालने । रजमान तु प्रोरमाहरितु मुत्यामदृष्टार्थत्वमापनेत् ॥ यजमानेपु बटुपु चदिन र इति नान वापरम् । केरल बदिनु सामर्य- गर्यसंस्कासिद्धये । ऊद्दे यज्ञपत्ति वर्षानित्येवं मस्ति । न च साम प्रमाण बाराहते विनियोगा प्राप्त उच्यते ।। प्रराक्षादेव वचनादिडोपाड्यान- मालि। इडाप्रकरण चैत्रमनुगृहीत भविपणीति । इहया शेपना । फुल्नम्य निगदस्योक्ता उन्मध्यपत्रिने च राहक साक्पना । तम्मादिप ययन पक्ति. , अहगा रागः ॥ न पृथग् भवितुं शक्तमतः स्तुत्यर्थता मनुष्या ये यशपनि वर्षयितु समयां इति । तत्र यज्ञपति- वरम् । वृद्धिप्रकाशने कल्प्य लिनेन विनियोज- विशिष्ट दिवन येति, एम्मिन्नपि यजमाने कीर्तिने कम् ॥ यन्छन्देन च पाराथ्य वृद्ध श्रुत्या विधी भाति विशेषणाम् । तस्मादविवाद स्यात् । विधि. यते । लिङ्गादपि ततो वृद्धेन स्वायन नकाशनम् । यत् । यया या यजमानी गुणभूनो विधीयने, तर येन सपे तु एकाजमानवृद्धिप्रभागनेन इहारतुतिसिद्धेः नौः। वेन चिजमानेन म विधि. मिण्यति यपा, 'यजमान मोम-प्रानो लाशगिकस्यापि धान्यान्टस्य पति ममितीनुरी भगति ', 'गुप यजमानो धारभते' , तदा किमु वक्तव्य प्रस्नो मुख्यस्य यशपति- हान्दण इत्युत्थानात् संगतिः । सूत्रार्थस्तु- चोदिते. टुप्- 'यज्ञपति वर्षान् ' इति वृदया सह यजरते ऽपि यज्ञपनि गन्दे परार्थलात् इडास्तुत्यर्थत्वात् अविकारः दडारदमनपैश्य प्रत्यकिवाक्यता, इत्या सह परोक्षा इति नोह स्यात् । रिविवत् । यत्र परार्थनपा यजमानो पूर्व. पशः । सिद्धान्तम्तु, यशपठिदान्दो वृद्धिविरोपणम् | विधीयते 'शुक्र गजमानोऽन्वारभते ' यादी, नत्र यथा दिरिदास्तु यर्या । इहोपकानेन एकवाक्यत्वात् । अय, एकनापि तन्मिदि, एवमिहा पि एकयामानदिमाश- यदुत्त निहापदान। यतिइदिवचन गम्यते इति । नेनापि स्नुतिरितिरिति । उम्पते । स यो गिदानिध्या चरति ' इत्यनेन इडया वि-- 'ऊमो यशपतिनों वा, वृद्धश्रोत्साहलोऽ. चरित पमिति गिधीयते । नानपारस्यार मन्त्र इरोप प्रिमः ।, प्रत्यक्षोन्या स्नमन्त इडायों नोहनं तत. ॥' द्वतन्यादि. 'बादेवस्वमुपहृतम् ' येवमन्त. इडोप प्रयशशुत्या रम्नो मन्त्र इहोपासाने विनियुक्तः, इति मानार्य. । '20या अव्ययंत्र.' इत्यादि, ऋत्विगुष. नाति सत्रे ठह । मानार्थ. । अपर्यंशब्दवाच्याः सर्वे किमो लशया, भाट्ट- दरांपूर्णमासबोरिडानिगदे श्रुतम् । देण्या उपहूना मनुा.' पनि त एरोच्यन्ते । कीदृशात अधया टपटूना टाहना मनुष्या य इम यशमशान ये पनि । उरटे । ये सम्मान्ति रणन्ति, ये च यमपति यशाने वर्षानुषहूते यावधिती' इत्यादि । तर सचे वधुपित धमाग्नाला मनुष्या उपदताः । तम्मान् यानिप्रन्दो बडाचनान्तेनोहिनम्यो न ति चित्तायाम् , मनुष्योपासायगयों यातिल । तेन नोयो । मतारामोतार्थ करसादनह यसपरो. दादम मनुण. गा-- 'डाइना मनु ये पनि धान । इनि पागदाच्यायिक कामा• मंशि समरेतयात् । # पा पनिादियानन प्रोगलागेन नपासागानगावदेगाना तदरमागमान् गर्मागर्ष सर भने यमनाना समु उदितापम् , यसमिधानापामायेर या समताथले अपरयों पम्पतिशम्शे नोदय इति (वर्ष परयायानर न ममापापाय पोर है पधियानपरगनारमिदम् , उन । पीय पाश्न महानि न प 'समो ·यज्ञपत्यधिकरणम् ३१९५ यज्ञपत्यधिकरणम् अतभ है। विद्वान् इहश प्रचरति ' इति विश्वाय अथ | वाच्यम्, तृतीयास्यले:पि प्रहरणप्रतिपाद्यवस्ता प्रतिपाद- प्रतिपद्यते दोपहतोपडूतेळोपास्मा इळाहयतामिळोपहने | क्तया सूतवाक्प्रातिपदिकरलेन मालवर्णिकदेववामान त्याहू ' इनि ब्राह्मणवास्येन प्रतीक्ग्रहणेन पुरस्नस्य | कयनेन या तुतीपरागतरणसनिर्वाहोपपत्तो 'इद द्यावा' निगदस्यहोपालाने विनियोगात् तन्हवतेन मन्त्रगत- | इति पदानामिप वायुरादिपदानामपि स्तावफायेनोपपत्ते वाक्येन मालिङ्गस्यैव बाध इति वाच्यम् , ब्राह्मण फक्स्पक्ने प्रमाणामाघात् । ममामे यर्च इति पूर्व- यारपेर पाबदुपात्तस्यैव विनियोगोपपत्तो पोकगहणे | मसि परिगृद्धाति' इति इतिकरण विनिमुक्कसले फल प्रमाणाभावात् । अस्तु वा विनियोगान्तरकल्पनागौर | कल्पत्यरत् इडोपाद्वानेऽपि इनिकरणविनियुक्त यात् भिया प्रन्य उपास्येनेर प्रनी पहणेन समस्तनिगियोग पाल्सम्योपपनेथ । न च एवमपि एवमादिस्यले कल्पनम् । अत एव ' स्योन ते ' इत्यादी प्रत्यचयिनि- | सर्वत्र यज्ञपनेरुद्देश्यावात् तद्विरोपणस्यैकत्वादेयंस्तुत योजकास्याभावात् अपेक्षितविनियोगद्यल्पनेऽपि न | अविवक्षितटरेन प्रकाशनानहीवात् सर्पयज्ञपदीना च 'ग्रह क्षति । किंच 'ये यशपति वर्धान ' इत्यादी यच्छन्द- ममाष्टि' इतियत् प्रातिपदिपेनैव प्रतीत्युपपत्त , प्रकृती गलदेव यशपतिवृद्धिाणा मनुष्यरूपऋत्यिजामुपादान- | साधुत्वार्थस्यैकाचनम्य क्य विनाचूह इति याच्यम् , कमल प्रतीयते । अतो यचदसामर्थ्यात्मकलिङ्गादेव | प्रश्नो अपिहितस्यापि अधिकार्येषत्वस्योपकारकत्वमाण अस्प इमोपासानशेषता । अत एस 'स्योन ते तात् मागत् तारतेच एकवचनेन एवन्यप्राशनोप- इयत्रापि यदि पूधाम यच्छन्द स्यात् , तदा स्यादेव पचौ साधुत्यायकलवाने प्रमाणा भावात् । तत्रैकवाक्यता, न खात्यतो मनभेदोऽझीन । विग्नी दवाप्रागनाथ मिप्यत्येवोह । इति पाते तु पच्छब्दसदारादिदोपाहानशेषनेछ । तथापि प्राप्ते, न तावन् यशपतिवृद्धिस्साहानफलम् , बहाभक्षणाङ्ग- प्रयनरोपभूतस्थापि उस ते यरपति प्रताम् लेन कतार्यरत्र म्बरसत पलानपेशवात् । एर सत्यपि दनि मन्त्रम्यानुरनियापतिपोत्साहनायलबरम्यापि नया यदि तृतीया निकरणेन या क्रिया पनि विनियोग त्योपपत्ते । सने तददेव उहोपपत्ति ।महि प्रोत्मा म्यात् , तत मियाकरणत्य मन्नम्य सकाम्य मिया हतायेंषु ' आयुर्दा अनाम्यायुर्मे देहि' इयादिषु ने प्रशासनद्वारेषेत्र, दति प्रथमतस्तावत् विपायकाशस्त्यमेर, नोह आइनिता । अतश्च यतापि नेद प्रश्नायम्, तत्मभवे तत्सन्धिप्रसादिप्रायम् , तस्याप्यसमवे तपामि आनुपनि प्रोत्साहनमाणोहगत् इहापि इडोपा- म प्रायम्य अनपेचितम्यापि कियाउन पल्पनम् । द्वानदोषभूनामाव्यम्य मनग्या पहियनपतिप्रोसारनाथ झारथा रामलस्य मनप शुगरण पानिहार । तन (पत्ति पलमैन । पम्नम्र प्रहरणारभूतस्यापि च मिनिममनाविरमात् यपैर मून एकातिर प्रस्तरप्रतिपादकपदैकवाक्यनापनस्यापि 'आयुरापास्त देवताया कपनम् , तथा आयुरादेापि परस्प ! यत्र इत्यादे प्राणप्रतिपादकत्वात् यथा मने ऊह इति तु सर्वथा अमभरतत्र 'इन याचा' इत्यादी अगया मायुदाहरणाने वाले तथा इहापि इडोपाद्वानास्यापि स्तायस्वामिष्टमेव । आमेव च विमा 'ममाने' इत्यादी रोपाखानप देकवाक्यतापनस्वापि अस्य इडोशानफल- | वचं प्रवीनामान फल्न प्यम् । नापी शिकणयिनि प्रतिपादकत्वात् युक्त एव सत्रे अ । नहि जुनीया युवायम्य कोणमे स्थापिठत्वात् । गत एव कोम्नु सटि एव माणिक फर नायाति नियम प्रमाण भोक्तगलेव यर प्रथनमत्रादो नेतिकरणेन विनियोग , ममि, स्थानादिविनियुक्तस्थापि मयस्य देवताकम्प-अपि नु निद्रादेर म, नन 'प्रपद' इति भागस्य पत्तपत् पसरत्वेऽपि भावाभावात् । न च प्रथनप्रकामवत्ता प्रयोजनाचगमे अवशिष्टमागस्य अपेक्षिासस्पेऽपि यत्र इहोपाहानादे इसससारा प्रोगाना नामसादिक देशाक्यत्वोपपत्तो न प्रयन तेन नामता, तत्र पिना तृतीया न फलफपपत्वमिनि | फक्त्यरत्नम् , हिनेकदेशेऽपि प्रयोजनलराम सकलस्य .

·यज्ञपत्यधिकरणम् यज्ञपात्राणां प्रयोजनवचोषपने इति मीमामामर्यादा । नत्रापि तु शंकर-- 'न यज्ञपनिटान्देऽमो।' २२. निवद्यात् फलकल्यकावाङ्गीकारे नाती- काचिदनुपानि., यवपतिवत् । पया य इमं यजमान् येन परनु तन शिजन्यन्त्र फरथम सिद्वशात् प्रतीयते । यज्ञपति वर्षान् ' इति यज्ञपतिर्गनु पाणा होतृा प्रश- यया प्रयनमन्त्रादौ । प्रने तु प्रथम तापन्न इति- सार्यो न म्बार्थ वीयते इति अविकारेण प्रयुज्यते । करणेन निया प्रनि विनियोग. 'अथ प्रतिपयते इयान सर्वान् यजमानान् प्रति आदर, । भा. १० इत्यादिना मन्नोधारणा इटाभवशागसेन विधेयस्यात् ।। २५५१. अस्तु वा ब्न देशत्वादाहाब्दस्य उक्तविशेषणविशिष्टो • यक्षपतिशब्दस्य इटोपाहानमन्त्रगतस्य बहुपत्र- पाहानप्रकाशनलेन इवामानाङ्गलेन विधि. | सर्वया मानके विमारे नोह , असमवेतार्थक्त्वात् तस्य । भा. नौपाहानं नाम किञ्चिदस्ति निगाहम् , यत्फलं. यापनि. ।१३।० वृद्धिर्भवेत् । द्यावापृथि यात्रुहानप्रवासनस्यैव उत्त. * यज्ञपात्राणि आ अन्तात् ( थावग्जी) धार- विषमनुप्पोपाद्वानस्पेष्टायवान् । यित यानि । ११३१३०३४-४२, ४५, . ज्ञ वस्तुतम्नु सन्यप्युपाहानभ्य भश्चगागले न तपरत्व पागाणि यज्ञसबन्धेन हि पात्राणि मबन्ति ! भा १५॥ यज्ञपनि वृद्धरन मन्ने प्रशीयने, येन मान्नवर्णिकफरकपना ३१३१६०, " यज्ञपा ' आहितामिममिभिदहन्ति शङ्कथेन । नहि इदामश्रणाथै गजपनि पृद्धिकतमनुप्यो. | यहपौर' । ६।६।६।३४, * यनपात्राणां अग्नीना पाहानमानेग यजपनि वृद्धिर्जायते इति नन्दस्वारगद च परिधानीये पमणि प्रतिपत्ति, यजमानशरीरे निशे- प्रमाणान्तरमन्तरेण प्रतीयते, 'यै यानिवृद्धि कर्नु सम. पणम् । १११२१३३४. - यज्ञपात्राणा दन्यस्य स्तेि ठपहूता ' इति हि तदर्य. 1 न च यो यत्तु नियम । मा ११॥३॥१३. समयः तदुपाहाने तळायते श्यन्त्र प्रमाणमारत, अनो न यसपायाणां धारण आयानमारभ्यय । तावदस्य फरप्रतिपादकरयम् । अत एव न प्रोत्साहनार्थ प्रमत्यर्थत्वान् पौर्णमाम्या. क्रियेरन् । ११०३ समपि, पृदिगतम्वनिष्ठवनानमन्तरेण प्रोरणहनानुपपत्ते.। | १४|४३ ॥ अतोऽन यशनिदेः उपाहानविदोषणत्वेन उपाचायाः भाष्यम्-एर स्थितमपर्यव मितम् । अन्तरा विन्ता- परार्थनात्, भट्टार्यप्रकागनविषपन्वेग अष्टार्थत्वाच्च, तर क्रियते ( पूरगेन ) । यक्षपात्राणि धारयितन्यानि कने प्रताप्रकृतमाधारणेपणपतिप्रकाशनमात्रेण च नद- इत्युक्तम् । तर चिन्यते किं पौर्णमास्या आरम्य पारपि- रोपपतेरजूदः । ययापि यत्रमारः न सम्पेणोपाज्यते तयानि, उत आ अग्न्याधेयान् इति ! कि प्राप्तम् ! पर तु गुणभूत. या औदुम्बरीममानादिषु, ताप्या. पोर्णमाला. भारम्य धारयित यानि इति । बुत, प्रक- मेयोन्यायात् { २१२१८) प्रातहणेऽपि एक्स्येव ग्रहण त्यर्थत्वात् । इमानि पात्राणि मनाम्योक्तत्यान् दी- न गरेपाम् , यजमानमस्कारमन्त्रामावात् । तत्र का कया पूर्णमासार्यानि । तनपामुत्पनि । उत्पत्तिप्रति व मार्य प्रश्नानविषयभूने. यपनाविति । अत एव धारणम् । तम्मात् पौर्णमास्याः क्षारम्य धारयित यानि । पथ पत्रमानम्य मन्माण वायुगदिफलभोनृतेन प्राधान्य अग्न्याचेये याऽविप्रतिषेधान् तानि पारये- पथा मूक्त साठी ' याशास्तेय यजमान 'इगादी, मणम्यानिमिनन्यान् । ४४ ॥ पत्र वा प्रभाहनापतेन यजमाननिष्ठभधानानात् राम्य भाष्यम्-न या पौर्णमास्या आरम्य घारणम् । प्राधान्य यथा 'आयु अटक पनि प्रय faहिं ! अग्न्याघेयात् । कुत ! अविभनिधान् । ताम् ' यादी, कत्रोमयानि सये उइ । नदिदमुनः यद्यपि पोर्णमाम्या पिहितानि चोदवा परमानहरि पु -विस्तापाने स्थान्' इति प्रदाहरणमूग । मातानि । नत.प्रति थार्यमागेषु रिमतियो मति, मान-- 'नहि ममेन पगतिम्सिखायाम् ।' मरणम्यानिमित्तवान् । मात्र पौर्णमाम्या यदि मरण- ·यज्ञपात्राणां यज्ञपात्राणां मापयत, पबमानशरीरसमालोपो भाति । आधाना यो वा पजनीयेऽहनि म्रियेत मोऽधिकृतः चारभ्य घारमाणेषु अधिनिषेधो भवति । तमा- | म्यादुपवैपयत् । ३७ ।। दायानादारभ्य पारणम् । भाप्यम्--अपना न मुख गाना वारणम् । यो यज- वि-'कि पौर्णमासीमारम्प याऽऽधामि नीयेऽनि म्रियेत यजमान , गोऽनेन सस्कारेणाधिनः निः 1, मस्र्थतयाऽऽन्यः स्यात् , मरणानियमात् स्यात् । तस्य तानि पाचाणि सनिहितानि । अपचन् । परः ॥' पर पक्ष: आधानमारभ्य धारणमिति । यथा सानास्थयाजिनः श्योपदेपोषधानेगाधिकारः । तम्यो- भाट्टदीपिका नु पूर्वाधिकरणे गता । तब हि अन्न- | पवेष सनिहितः इति । रागभिगोसहितगेकमेनाधिकरणं कृता पारपातम् । न, शाम्रलक्षणत्वात् । ३८॥ मण्डन--'नेपामन्याधानतो पारणं स्यात् । भाप्यम्--तदेतत्रोपपद्यते। किं कारणम् । शास्त्र- शंकर-- 'परमानेटिनम्नु मा ।' मा पानि. । लक्षण तदाति । पथा सानास्पयाजिनः एगोपवेपो क्यतपात्राणां यावजीचं धारण नियतम् ।। मान्यम्पेनि । तन हि मानाय्यार्या शाग्ला । तामनुनिपलते यज्ञायुभानि धार्चेरन् , प्रतिपत्तिविधानाजीप- उओप, । तस्या असानाग्यपाजिनः असभाः । अपे- वत् । १।३।१३।३४॥ दमनिपत रास्कारविधानम् , यजनीये बाहन्यन्यन वा, माप्यम्-- यज्ञपात्राणि तु आ अन्तात् धारयि. | अनारम्यविधानात् 'श्राहितामिममिभिर्दन्ति यज्ञपानेश्व' तगानि । युत ! प्रतिनियिधानान् । प्रनिपत्तिरतेपा | इति । न नान्यस्मिादनि यशपाताणामुपयोपदमागतः । परिधानीये कर्मणि विधीयते, 'आदितानिमग्निमिदहन्ति | शक्यने हि धारणेन मपादयितुम् । तस्मादुपयः यज्ञपानेश' इति । ऋजीपयत् । क्यथा, अहाणे सर्वे | भयान्तः । पामहामजीपोऽपभूथे प्रतिपादनानं धार्यते । जीप उत्पत्तिा, प्रयोजकत्यादा शिरवत् । ३९ ।। मप्सु प्रहरति ' इति श्रूषते (तद्वत् )। भाग्यम्-- अथा न धारणम् । किनहि ? यजगानगरकारो या तदर्थः भूयते तत्र यथा- सरकार काने पनि नागि पानान्युत्पागानि । प्रयोज- कामी तदर्थत्वात् । ३५॥ त्वात् मस्काग्म्य । आशिरवत् । पथा ऋनपेये 'पानी भाष्यम् --- न देय पानाणा प्रतिपत्ति । किं तहि । | भवत.' इति बननाटमाषे व्रतदुहः, 'अन्या यजमानस्य यजमानसस्कारी:पम् । तदर्थम्तेरा पाप्राणामर्थः भूयते । अतमागिरे दुनि' इति श्रुतेगशिरार्थगन्या गौरूषा. प्रयं ज्ञायते । तेषा तृतीयया निर्देशात्, यजमानम्य | दीयते, परम् | द्वितीपपा | दम यथावामी स्यात् । पामन्येषा या शब्दामामलस्यमिति चेत् । ४. ॥ प्रासनम्। बदरपात अर्थकर्मरतात, पात्राणा ये. कैश्चि भाप्यम्-अय पश्यसि एवं सति यज्ञमानशब्दः दप्यो सिध्यतीति । असमञ्जसो भवति । यज्ञसमन्वेन हि पागाणि यशपामाणि मुख्यधारणं या, मरणस्यानियतत्वात् । ३६॥ भवन्ति । न च गवाना यज्ञमबन्धोऽस्तीति । भाग्यम् --- मुख्याना या मायाना पात्राणा नथाऽशिरेऽपि । ४१ ॥ धारणम्, नानियम । उत ' मरणस्पानिया यात् । भाष्यम-- आशिरेऽपि याऽसायमा गोरुपादीयने, अनियतकात मरणम् । कदाचित्तानि पानाण्यामृष्टानि मा यजमानग्य व्रतधुर न माति । तत्र गन्दस्यासामन्च- भनेयुः, मरणं चापटोत । तन यजमानगरीरसाकारलेषः स्यमेव । पटि तान्या गो, हाप्यन्यानि पात्राणि स्यात् । एवमपि तापढारपिस्न्यानि यादपरः प्रयोग, मतिपन्नि | वनच्यो वा विशेष इति । परतस्तदीय पारधर्म भविष्यति । पूषु विद्यमाने शास्त्रात्तु विप्रयोगम्नत्रैकद्रव्यचिकीर्षा प्रकृवा- पादानमन्येषामनर्यकम् । नम्मान्मुपधारणमेव न्याय्यम् । वहापूर्वार्थवद् भूतोपदेश. 1 ४२ ॥ । - ·यज्ञपात्राणा ३१९८ यज्ञपात्राणा । . , । १ माप्यम्-अयमुच्यते। शास्त्राद्विप्रयोगस्त त्राशास्त्रण सोम - पानेषु प्रागुतनियमाभावस्व पर्यवसान तत्र दाब्दस्यामामञ्जस्य मतदुहो विप्रयोग कृत कथनात् सगति । सूने जीपवत् जीपस्य अवभृथे मतो भवत' इति । एक्द्रयचिकीर्षाया ' यजमानस्य | प्रतिपत्तिपर्यत धारणवत् इत्यर्थ । मायुक्तामाशिर दुहन्ति ' इति , ऋतपेये चोदयेन वि - 'मा भूट यवनियम पात्रे नत्र किम प्राप्यते । ततश्रामभवानिवर्तेत । आशिर च गा| चिकम् । नियाचा, निमो देवावत् मैब मति प्रयुगे । तस्मात्तत्र शब्दासामञ्जस्यमनुरुभ्यते । अथेहा पत्तिः ॥' गोंडों ना यत प्राणते । गज्ञपाक्ष दाह भाई-पात्रषु तु नियम एव । 'आहितामिममिभिद- अविशेषेण प्रत्यक्षश्रुत । सभवति च तेषा सपाटन | हरित यजपाश्च' इति वचनेन तैर्दाहविधानात् । यद्यपि पारणन । तामादिह भारत्मिक सन्दरमायाम जरपाश्रयण न्यन आरिताराशरारमनिपत्यथदाहे विधीगमाने पानाणा भरतीति धारणमेव पात्राणाम् ।। मनीना च गुण वमेव, तृतीयाश्रवणात् , दाहस्य गरीर प्रतिपत्तिा, यथाऽन्येपाम् । ४ ।। সুবিধৱৰ ঘোষণা দলীনথালম্বি যাযথ भाध्यम-स्थितादुत्तरम् । (पूर्वम्याभ्या अन्त भाताच । अन एव द्वारारमपि मन्यपि आदिनाग्निपद राभिणी-अधिकरणम् ) । यदुग पात्ररथ नियते अण जापानोपयुक्त मन्त्रिपत, तथारपे ततितिरुप यजमानस संस्कार इनि, तन्न | # तहिं १ प्रतिपत्ति । गरमागभापान आधानमा रणार युपत्तेरसभवन उत्तरकम रपा पानाणा अमीना च यजमान गरीरे । कयम् । 'म्बनधिकारप्राङ्गात् । क्तुि अयभिचरितरतुसबभात यमा अन्येषा द्रयाणा सोमलिताना अवभयगमन प्रति । आहियामिसा पापमुक्त मेर । एर चाधानोत्तर अनुकर- पत्ति तत् । तुल्यो हेतु । सायपि नानाक्ममु उप पात् प्रा यजमानमरणे दाहकग्ण दाहस्यमस्कारेषु पाठेन युक्तानि प्रतिपादनाणि, इमायपि पाागि अमपथ पुत्पाथवस्थापि सयोगप्रथस्य यायेन सपोयम् । तथैव, तन्मात् नेपामपि प्रतिपत्ति । ननु नृतीयाममोग अतश्च दाहस्यापिपायमतिपत्यर्थवाभावात् न तदनुरोधन उमपन विगत 1 यर । यतमरीर अमीना आ अत धारणनियम ! तयापि ऋतुकरणोत्तरसात तपरि पानागा च निक्षप प्रतिपत्ति 7 दलमाहिताम । त्यागे मरणस्यानियतकाल वान् कदाचित् पूर्वप्रयोगोए दहन व नृतीया नाप तेषा गुणभाव एर तेहि नन् युरोप परित्यक्ते उत्तरप्रयोगका पूर्व यजमानमरण साव्यत धिपणे नु दिनान यथा दचिणे पाणी यशपायाभावन दाहोगुण्यापत्त धारणमाघश्यकम् , व्रत हमारवर पति इति । तेवोपादानापानुरोक्न उत्तप्रयोगसिदन पानान्तरा शा-गिद्धा त्यवदेशी न ( प्राभार ) आह- झप । ए। पायधारण न दशपूणमासप्रमत्येव । सापि यद्यपि गुणाभाव पाप्राणाम् , तथापि धारणम् । परि नत्र पारणामुपदेश तत पूर्व पवमानेष्टयन तर यजमान त्याग हिसी माणम्य अनियत यात् पदाचित् पूर्व मरण शाह गुण्यापन , परमानेष्टिषु पात्राणामतिदेयो। प्रयोगोश्युषा परियापु उत्तरप्रयोगशाले अनागते मत्वाम ता एव धारणम् । यज्ञपात्रपदेन प्रमाणसिको यनमान मीयत, म यहपात्राभारा रिगुणों दाह यपा यश सावच्छिन्नमाध , ता युपते, चौपदेशिक मात् । तस्मादव र उत्ताकाल पारत् नेपामय धार फातिमात्रमा धो या, संकोचे प्रमाणामा गत् । एक णम् । धरितेतुन वेपुतरच तत्प्रयोगम्यापि सिर च पपमाटिन पूर्वमाधानमामोत्तर यजमानमरण या का योषा पपमा परमपि इति मा अनान् पारामारपि ये वैश्चिादाह । अमिन परमापूर्व धारणम् .( भार २) यषि आभनशि विशिष्ट अग्युत्तापभावे विभाधानमापजय उत्तरपूर्य অযােগ, বগ মাস্তান এবিলিন বিদ্যাসাল। সে মিয়লা যত रित भागानामय भारणम् (इति)। पादिशन्दा च स्थापि स्टाया मोगादिशपत् ·थन्नपात्रामा ३१९९ यज्ञायजीये सनि मुमो मुग्या' याभो लौकिमान्यपनया तम्या स्वराङ्गम् । अत एव परमानेण्यनगत्वेऽपि वटुत्तरमा- अहणौपित्याच । आघानोचर हि आहिताशिवाय धानोचर वा मरणे पारलौकिपलिकदाहोपयोगिता आहितानिगराराहे पुरुषार्थतण पाप्त नत्र मुग्लान मानमिति ध्येयम् । न नम्प प्रतिपत्तिमात्रस्मरसम् , पामापूपयिमित्रस्यामान करगन्बाममऽपि, सनि ममदे | उमान दृष्टार्थत्वाविशेषेण उपरोध्यागमन कारपस्सम्यापि आफानप्रतापूवस्पिामरणान् कारणलेग भागतम्य अनीवात् । पनिपत्ति मवादेय च आधानमारो न्याचे प्रमाणामार । सनप्राक्तनानागामिव तत्तद्विकृतिविशेषकालोसनसारण रस्तुतस्तु वा पारपि शाह इति शक्यते यत्तम्, पानिपात्राणामपि आसादनम् । नेपा पर प्रयोगभेदे आपारगमये एप पात्रोत्पत्तरं यमाम मत् । तपा यज्ञ अनियमो भिनकार पाभावात् । फरणामाये:पि यार्थभुपादानमाग पुरोटापावा यनु तपागाणा विनियोगमध्य एव यजमान उपानसोपपत्ते । श्रतो दागुणार्थ पात्राणि पाणी या मरणे भामा नम्, न तु प्रयोगरहितमरणे: पीति नीति न पाये अनियर इति सिद्धान्तदेटिन । नारायणवृनिसरेणोक्तम्, तत् प्रमाणामागदुपेश्यम. मिद्धान्ती नु-~यपि मरणम्यानिश्तकार पार पानामा मण्डन- 'पानाणा भ्याडारण सर्वकाले।' धारण मतेन् । नयापि यो नाम प्रयोगातरमले रमणी भार-'आन्तान् पानतिमिरवण ।' यानि नपानि पात्राणि रमेन गम्येच्छाचशेन पूर्वत्यागेना . यापुच्छ अनूपाजादि उदयमानी यात न्यौपाने:पि न पश्चिदोप स्यात् , दाहस्थ पुरोडा । अभियोमागे मपति । कु ३१५/१६०१ पाप्रपायेन ये वैशि-पि यशपाल्पाते । श्रतो दाह यनायझीय एकलिंगम् । भा १।२६।२८ प्रति गापार योगुणभाने पि 'दधिणे हस्ने नुहमासा यति | वर्ण, ३ . यनायज्ञीय माम अमिश्रुति चिकतिरूपाया दक्षिणपूर्वे आहतनी गम्' इन्यामान पनि पाना' को | याय यानु ऋतु एकशिस्तोमयुन गात यम्, ब्रह्मवर्चस मुम्कार्यरवायामानामारमम्प प्रतिपत्तिस्वारगने तदनु कामेन । बि १२ *यनायशीय साम आषाने गरेन आ अन्न धारण । वनुवस्तु-तनुगेन आ.- मागामा शगा, बनायशीन माम अग्नि भारणेऽपि लापशेनायैरपि कारतरकरणे गैगुग्णाना टोमे तृती माने अन्ते गीयने । पि ३।५ पन मत्रपामेर चामाइनार यानिपत्युपपत्तम्भिनपि पर्छ • यज्ञायज्ञीय ग्राम -योतिणेगे गीयते । योनिगाने कर्मसु पाक्य प्रमाणामार 1 अत एा वर्णनीयम् , सामगा 'मापीरा गिरा' इति गायति । यशायानामपि पानाणामाधानप्रकरणे उत्पनानामाधाना-प्रयोगे तु 'भावीरा योग' इति गात पम् । ब्राझणेन नभुनारण्याहरणकाले एर 'यचियै केभि सह इति निपधपूरक 'ऐ मोहायेत्' इति विधानान् । मनलिङ्गन आदरणाप्रतीते गूपादितकार पान् सम -११८, • पनायनीय साम बृहती - सतोवती अज्ञार्य नगरोपादानम् , आमादन तु तेगाना पति-दरसादया मरे मून, प्रयधनन जगनी- कर पत्ति । न नामाधानोंचर प्रात्ययमानेष्टिम्यो यजमान । मापतृचा मक तृतीपसवन गीयते । एकविवाश्य मरणे पापा पोरतुपयुन पासाटनाग्न्यप्रतिपयनापति मनोमस्तत्र । 'यशायना नो अग्नये ( उत्तरा अनुपयुक्तोऽपि आशयनार्थमुपात्तन्य यजमाने पि! ७०३) इति बृहनी, 'जजों न पात.' इति मतो प्रनिपत्तिसापेशवात् । वस्तुतम्स, इंशप्रतिपत्तरनुपयुक्त ! यहनी (उनग ७.)। दि ९२१६ वर्णक ३, सादासादन दाहोपयोगिपागानिसम्बारततया उपशेष यशायनीय साम यायश अपये' इत्याग्राम माणमारकमपति तादृशाश्यिय प्यासा नोपपति । यीपु ऋणु गीयने । २।२।१२, • यज्ञायज्ञीयेन अत एव प्रतिपचिपीय आमुष्मिफले एोपयुले, न अग्रिोम मतिश्यते । २२१२ • यज्ञायझीये दिने गरी ध्येयम् । अतथेय प्रतिपतिदिनानिरिक गिरापास्य पदेन बाप रोजिनमे | ॥१८॥ .

·यशायझीये ३२०० यन् . . ५.-५३. मीको पृ १५६१ • गिरापदस्य इरा यदन्तरिक्ष 'दति मन्प्रेग गाईपन्यस्योपस्सन पदेन बाघ 'त्यय अधिकरण द्रष्टयम् । । यज्ञायशीय पितृयशे विहितम् । संरपं. २११५. गिपदयां इग्रपदे भरेय ज्योतिष्टोमे । भा ९२६ यदन्तरेण यन्न सभवति तस्य तदर्यत्वं ११.०.. यशायशीय गिरायःस्थानापने इरादे गान 'तपेक्षमिति न्याय. । यया- न हि शानमन्तरेण पर ग्यौतिष्टोम 1 ॥१।१९।५१-५८. मीको. मानुष्यान मभवतीति । माहस्री. ८५५. • 'पद- १ १५६८ गिपपदस्थानापने इरापदे गान ' इत्यत्र न्यचौ पुरोहामो अन्तरा यजति । संक्र्य. , अधिरग द्रष्टयम् । • यटपरगनदान तन्यूर्वमादाय सूची निदप्यात् । सत्र अपशब्द वर्मपर न देशकाल्पर । २।२।११. • यज्ञोपवीतम् । मीयो पृ ११६७ 'उपवीत- यशोपीतम् ' इनि निन्दो र यम । • यशोपात्रम ' पदकृता वाट पहुंभ्रातृय यशस्मयोर्गन्छेत् ' एयपि गुणनाक्यम्य भर्यबाद । टुप्, १२३४८. (नमनन्नु: यामीविशेषश्च), 'योपवीत्येवाधायीन यसदिग्धमप्रयोजनं न च तत्प्रेक्षावत्प्रनि- अध्यापयेत् योन पाजयेश' इति कटशापाविहितम्य पित्सागोचर, यथा ममनस्फेन्द्रियसनिकृष्टः स्पष्टा- माननुमिबन्धिरम्य यशोपातम्य ऋचीना उनि चीत मग्न्यपो. विन्यासपिरोपगो. स्मृतिप्राप्त पितृमनुष्य पिट' इति न्यायेन विषयप्रोजनयोरमभवेन लोक्मभ्यमध्यासीनो घट इति न्याय, । ' पद- प्रधानकर्मविपतम् , पोपवीतरियासम्य विषयोप शीतपत् पासोरियासत्याभावेऽपि चियासरपसाम्पात् जीये। (अप साहाया — मध्यासीनो घर पति विचारानमारम्पमिनि पूर्वपत्र, इति सर्वदर्शनाप्रहे धुन्यारम्बन मोरियासविकोपरशय पपीतम्य देव- न्याय 'की न्यायनाम विद्यते । तस्य अनुपपन्नासात् अपनार्ममामासापादर । उपौर देवाना' इत्यस्य विधिय निराम् । मु पृ १३७२। अम्माभि परिभृनि नेनि ध्येयम् )। साहली...१. 'यशेरचीती k' या नावानुमत्रितत्रिमनिपरप्राधापुत्रविषय- • 'यदहरेपन पुरस्ताग्न पाय दृश्यते' इति भन्यन्ती ग पेन याच विषयापनप समेत विग्रिष्य विधान पिण्टपिपशम्य । सपपं.१॥२॥ १... यदायोटापागडमायाम्याचा पौर्णमास्या रित्याशदायो । गुपृ १३५२-५३. . पोप. नीदर । ' स्मृतिमि पुरी नियोगान्युनो भति' इति । अत्र द्वन्यदेयतमेय विधीयते न पानगान्' । या ३।४।१।९-३ पृ. ८९६ • यमो में वाक्यभेदमाः । पाल 11, • 'मदायो-शा. पागविधि इत्यभ्युपगम विधिनापेक्षया न्यूनरनाम्न पनि समस्याक्षिी पारिरुदत्वात् पापापात्याया पौगंगारया चानो भाति ' अप धमान । मा १।३१३१-७. • यसोपानम्य विपि निरवीनार्य लाय. पृ... 'दामे मगर 'टाययो देशममेर तन चुस्ने' (MR) तिपा प्रमश्धिानात् । मोटापाठमागास्यापा ममी'दर्श भागपुन . पाटी अनायराभिना पागलपन भूमि दाम पनि विधेयप एपर्या। पि. NUTER यमरनाध्यापम भयन 'अमू , पामेोटाप पारो भवि' भग देवदेवा. मग मादा 'पा से मोगति रिधीयन 3 १७१११११६. • 'दाग' अपनप सोलोम एप 27२.१ प्रारम 'ति पम्पप्रति पय कारन पाये म मार दीपि । भा . . पमा पाया गुपE: ' मानदेन ६ नमः मोग' भनिरोग Tere were पार नधि । यार.. २०,.'पहन ये - ।

·यत् ३२०१ यत. जुहोति । अय सामान्यविधिः कवर्थ । पु. १५.। घसम्यापि नाशाम्युपगमेन न भावव निगेषणीयमिति • यदुनमे प्रयाले देवताः समावपति, प्रयावभाज | मेटः) साहस्री. ४९१. एवनाम्तन् करोति तथा भाग. सोप भागी भवति * पचार्थात् कृत न सन् चोदकः प्रापयति । भा. संतदर्भागे देवतामागिनी: करोति । प्रयाजविषयिका | १०४५८१२३, ॐ यम बुद्धौ (विशेष्यत्वेन) सनिहित कोपीतकिवति । संकर्ष. २।२।२. . ' यदेकया कुटु- तसिन (प्रमाणं) इत्युचम् ! ८।१।१७।३३-३४, यात् दनिहोम कुर्यात् ' इत्यन दविहोम. मंगामधेसम् । ० यच नियमानं न दृश्यते, तदर्शनाय यलः स्तेि | स्याटीपाक, अटका, अग्रिहोत्रम् , नारिष्टहोमाः इत्या- यथा घर न पश्यामि इति प्रदीप क्रोति, न शशविराण दयो दर्यिहोमाः। नाम वास्ये दर्वीस्पो गुगो विधी-न पायामीति । परा१1१०. यते, 'दपिहोमो यगाभिमान होममयोगात्' इति । यि. छ यस स्तूयते वद्विधीयते इति न्यायः । 11. , ' देवादः पौर्णमास्या दपि.' इति याने अनेन अध्ययनवार्थज्ञानम्यापि विनिरभ्युपात य इत्युक्त पास इपि. यमीरोपीयपुरोटाश ए मायन, सर महामारने उपोदाले । साहसी. ७६६. सोमादुरवपः । उपाशुपाजाव्यमपि अमीपोमीय सोमात् 'यनास्ति भूनन्ग घटा दि म्याप्रमीयमाणम्य । प्राट् न त माझणेन, पातु प्राजापत्यं वैष्णवं वय- गोऽसौ प्रमाणविरह. प्रमाणविषयेऽपि सोऽभाः।।' मेवेति न तस्योत्कर्षः 1 दर्यपूर्णमासयोः । भा ऋजु. १ ९४. ६।१९-२१. . “यदेव तृतीयं ज्योतिस्तदेव तेना उ गद् दृष्टं दृश्यते स्वप्नेऽननुभूतं कदापि प्यते' इद आयनीय प्रकृन्य श्रुत्यन्तर इति पूर्व, पक्षः। नेति न्यायः । स्पष्टोऽयम् । साहनी. ९७४. तृनीयज्योति.पद औचरवेदिकानिपर इनि सिद्धान्तः । * 'यन दु.सेन समिन्नं, न च ग्रनमनन्तरम् । समियोपनीन यत् तनुन स्व.पदास्पदर ॥'इदन पूरयन्वाय जायते यरमातरिमतत्मविविष्यतीति | लक्षणम् , विदोपणचतुष्टय याव-भावान् । किन्तु सरुप. न्यायः । यथा---' मृत्तिकाया घनती पट. म्बगें | स्थनमानम् । विशेषणच उष्टयेनापि दि सामरिक्मुक- अगुटीयम्' इति वैशेषिकाः माहुनथा नैयायिका | चैलण्यमान अवता मुसत्तावान्तरजाति वर्गसम्प अपि । इति । साहसी. ९०८. रक्ष्यते । तदि दुग्ममिश्रम, इदं तु न तथा । एब • 'यत् चित् सोमरित तेनावभृय यन्ति' इति. मासारिक राज्यादिमुप वर्षायवधिप्रमाणाभावात् शन- नत् । अत्र यथा प्रतिपतिनं स्वीक्रियते तया' स्वरूणा कतापहारादिद्यायम्तम् । इद तु अयंवादादिप्रमाणतो पशुमनति' इनि पाचन प्रतिपत्ति., पूर्वपळे । सोम वर्षादियाबरकालभोग्यतया प्रमितम, नमध्ये अपहाण हिसे तु अपभूषपदे गौणत्वायनेक्दोषमिया तदनी- विशवाग्रता । तपा ३६ अनन्नर अवनि सतज्ञ रणमित्युमभव (२२८ इन्यत्र ) इल्युत्ता. । भाट- वर्षादिपर्यन्तम् , इतरत्तु न तथा । किंतु सुबहु गोभारहि- ४१४१.. यत् मुम्भनुहोनि गन्नियं दारूमयेण | नावस्सया अवच्छिन्नम् । एनमिट अझिापमाने उप- होत पनिपूर्णताय । साक्प्रस्थापीये इदम् । संकप | नीत उपस्थितेन सक्चन्दनयनितादिविषयापेक्षम् , स्वस्त R२. विषयाचमेव । यदा, इद प्रयत्नागपेशभिलायमानोप- यत्वकं तदनियमिति न्यायः । कृतम् | नोतविषयम्, इतरत्तु प्रयनोपनीनविपमिति । अत एव यायम् , बन्यभान इति यावत् । तथा च कार्यमानस्योत्पर आरपशिरणे 'घल्पर्श, सर्षादानामिति प्रयाप्य- मागसस्पेन प्रागभारप्रतियोगित्लान प्रागामाप्रतियोगित- स्वयम् । व्यपूर्वदेवतासग सममार्गवादिषु ॥' घटितनिन्यवम् । सभ्य मागमावप्रतियोगिपि माव- (१३९३० पृ. २९७) इति, वैपारणमनिरासा- यचामापान व्यभिचार इनि तार्किकाः । वेदान्तिमने दु । यसरे तदुक्त दृष्टान्त पम्योक्त्यर्थं 'मार्यसामर्थ्यमिन्द्रादि- मी.को. ४०१ संकर्ष. ३।२।३. - ·यत् ३२०२ 1 निर्मि प्रमुग्यसननि.' ( ना. २९९) इति | द्वितीयो भागः । तत्र श्चि इत्यक्षरस्थः दारो वार्तिके निर्मिश्र-सततिपदाम्या आद्यतनीयविशेषणार्थी | नृसत्यात् ऐ भननि, स च सच्यक्षरयात् एव खर्ग जात्युपलचणार्थमुक्तौ । नयाख्याने भाद-विशेषेण 'आई' भवति । परतु 'कस्त्वा सयो सोमेश्वरेण तु 'केवलमेप सुगं इत्युक्तः दुसामिश्रत्व. मदाना' इत्यन 'सताई मदाना' इति न कर्तव्यम् । मेर वर्गवळामान्योपत्श्वगत्वेगोक्तम् , मनतित्व तु चिर | किन्तु 'जगई तृणाम् ' इत्यत्र पर्न यम् ! वि. ९।२।९. कारताव्यं दु.पामिश्रत्येनैव आभिपते ' इति पदता * 'यद्वैतदविशेषेण स्थितं क्रमवशादुभौ । प्रत्य- अलौकिमुपविशेषपतिपत्ययं तदुपाच इत्युक्तमिति । | यार्य मह ब्रूत प्रकृतिप्रत्ययाविति ।।' इति न्यायेन या पृ.८-४९ (नापृ. ९.२) नः प्राधान्यम्यापि वाच्यत्ववत् यमित्तिमद्वस्तु तदुत्पत्तिमदपीति न्यायः । आगमिक्तया दर्शनीयत्वात् (ब्याकरणमरो)। सु. 2. 'युर्व जन्म मृतस्य च ' इति भगवदाक्यमस्मिन् न्याये | १४१५. वीजम् । साहस्री. २६२. * • गन् पशुगुमनः' इति मन्त्र. निमित्त- * यद् विधेषमयमायते तदेव स्तोतन्यम् । था. विधिसरूपः । याल. पृ. ६५. . 'यत् पूर्ण तन्मनु । १११२. पृ. ३५१. * ' यत् सप्तदशवतीमुप. प्याणा.' इत्यादौ विधिरनुवाटो वा इति सशये, अनुवाद धाति०' इयादिश्रुतिः, पानवारणपूर्वकभोजनाचारमूल- इति मिद्धान्त न्योतिष्टोमे। मा. ३।१३।११ भूना । एपेन परिगृह्य इतरेण अत्ति इति अन्गर्थः । मु. पृ. २१... 'यअमावास्या पौर्णमासी g यद्यथा यतते तस्य तयात्वं भाति मानतः चानिपातयेत् , अगये पधिवेऽष्टाक्पाल निर्वपेन्' । इनि न्यायः । यत् झुक्न्यादि गया येन शुक्तिकादि- अय विहितारमनिमित्तकपुरुषार्थाधिकारविधि । बाल. म्पेण वर्तते, तस्य तथारच गुरत्याविरूपरर प्रमाणाः स्फुरतीत्यर्थः । उक्तंच- 'यथा वर्तते तस्य तथात्व पृ. १५ * य इष्टया पशूना सोमेन वा यजेत, सोऽ- मावास्यावा पौर्णमाम्या ना' इत्यत्र मुन्पैन पर्वणि मानि मानतः । अन्यथा प्रमणेनि न्यायोऽत्र सार्व-शक्षायास्तु अपर्पः । न न दीक्षणीया पर्वणि, गुन्याया- नैतिकः ॥'शति । माहस्री. ५५१. श्रोलप इति । प्रवानदोषयो. प्रधानम्य मानपात् । वि. यद्यदा यत्करणसमर्थ बचदा तकरोतीति १२१२६९, “य इण्या' इति वचन (यथा ) सागानि न्यायः। यथा- ' सामग्री स्वकार्य (क्त ) ममर्या' कर्माणि अमावास्याकार प्रति उपादान योरझोनमाला इति । सामग्री कारणसमुह इत्यर्थ इति तत्र छौटे। समयात् युक्तं यत् भानिदेशिक यहकालावं बाधने,न तथा माइती ६९६. चातुर्माम्यमाकमेघीयेथिए । इति पूपिक्षः । वा. ५.११११. यद्यदा यन्न करोति नत्तदा नत्राऽसमर्थ- य इश्या'दत्यादिवाक्येन या पौर्णमास्यादिकाल विधा- मिति न्याय.! यथा हि- शिलदाकल्पद्रे इति ! नात्, इतरासा (विकृतीना) इष्टीना मदारकालत एव सर्वदर्शनगमई मौदे । माहस्री. ६९७ प्रातरादिसावधानात् साकारता किं न स्यात् भत्त • यत् यस्मात् प्रतीयते तत् दरर याच्यम् , यथा माह पूर्वपथी। सोम ५।१।११. ' इष्टया पाना: गोगन्दरप गोलम् । मीन्या योन्या तदुत्तयो- इति वचनेन विकृतीना चोदकेन प्रात हमालान पति पद तालय (ऐ) आयी भवति । सोऽय | बाध्यते । यि ५/१७, : 'य एतेनानिष्ट्वा ऽयान्येन आयीभावरूप लहः उनसणवदोन वर्नप. न यजेत' इसनान्यशन्देन अपशिष्टोमादयः संस्था, योनिवद्यात् । 'क्या नश्चित्र' इयत्र यया' यक्षर- एमाहाः, अहीना., गाणि, चेति अशेपाः मोम- दयारमक. भायो भाग.। 'नश्चित आभुवत् ' इति | विकृतयो गृह्यन्ते । ५।२।१४. 4 -- .

·यः यः - - मेव सूतम् । य एतेनेत्यग्निष्टोमः, प्रकरणात् । ५१३ । प्रयोगपरसायगतः, यशशब्दस्य च लक्षणया प्रयोगपर- १३०३४ ॥ त्वम् , प्रकरणात् ज्योतिष्टोमरूपयज्ञपरत्वमेव वा अङ्गी- 'एप याव प्रथमो यशो यज्ञानाम् , यत् ज्योतिष्टोमः, कृत्य प्रथमरमपदेन न्योतिगमधामपोगो:गिभीगते । य एतेनानिम्ना अमान्येन गजेत गर्तपत्यमेव तत्रायते, | म च अग्निष्टोमसत्यार ज्योतिष्टोमम्य पाशमिकन्यायात् प्रया मीयते ' इति श्रुतम् । यज्ञाना मध्ये ज्योतिष्ट्रोमः । अतिरावस्थावस्य च चननात् । भाट्ट. ३११२. प्रथमो यश. । यः ज्योतिष्ठोम अकल्ला अन्य याग प्रथ- 'य एतेन.' इत्यनेन अमिलोमस्य ज्योतिष्टोमस्स मन बुर्यात् तेन तथा कृतेन गर्नपत्यं गते पतनमेव पादः । भा. ५।१३।३७-३८. . य एतेन ग्यात् अश्या प्रमीयेत मरणं स्यात् इति श्रुत्यर्पः । अन | अनिष्ट्वा अथान्येन' इति वाक्यं पूर्वमग्निष्टोमस्म ध्रुतो य एतेन ' इति एतच्छन्देन को यागो गृह्यता | वर्त यतामाह पश्चाट् गवारीनाम् । वा. ५।३।१४।३९. शनि विचारे सिद्धान्नमेवाह । य एतेन इति एत .'य एव विद्वानमि चिनुते' इति चयन अगिद्र'य- च्छन्देन अमिष्टोम एव उग, नान्यः कश्चित् । प्रस्ग्णात् । मस्कारः । वि. २११०, 'य एक विद्वान् पोर्ण- अनिष्टोम एव हि प्रकृतः । प्रकृतवाचक च सर्वनाम । मार्सी यजते' इत्यादि विद्वद्वाक्य अनुवादक न कर्मा- तथा च अमिष्टोमविषयमतचनम् । वाक्याथंधनाय. | न्तरविधायकम् । २।२।२. * “य एवं विद्वान् वाम- देव्य गायति' इत्यादीनि यजुर्वेदवाक्यान्येव । वा. लिझाच । ३८॥ शश।९ . ८१३. ' एव पदाना प्रतिपत्ती प्रतिपद पाठ.' इति महाभाष्यमारोतन्यायेन साधूना सिद्धान्त हेत्वन्तरमाह । चकारः समुचये । लिङ्गात् प्रतिपद पाठ नाप्ययस्यति । सु. पृ. २६३, अग्निष्टोमपर: एतच्छन्दः । उक्तवाक्यस्य वाक्यशेष, नवत्यधिवशनपरिमिताः स्तोनीया प्रव• उत्ताः । ताश्व यः कल्प: स कल्पपूर्वफ इति न्यायः । अभिष्टोमे एव भवन्ति नान्यन । वाक्यशेषश्च तस्य एव दि ससारस्थानादित्वात् ईश्वरम्य च सर्वज्ञत्वादीश्वरो नवतिशत (१९०) स्तोत्रीया.' इति । माच्यासपनिम्म | गतरल्यीय वेदमस्मिन क्स्पे स्मृत्वोपदिशतीनि भावः । भाष्ये एपमुका-विमृद् चहिप्पयमान एव च नव ऋच ' यापूर्वमवल्पयन्इति श्रुतेरिति । साहस्री. पञ्चदश भाज्यानि चत्वारि, सा एकोनसप्ततिः । म (१५४४= ६.)=६९ ] पञ्चदशो माध्यदिनः 'य: कामयेत, प्रयेय पशुमिः . पपजया जाये. पधमानः, तेन चतुरशीतिः [६९+ १५ = ८४ ], येति, स एतामवि पशामादित्येभ्यः कामायाऽऽलमैत' । रसगानि चचारि, मा अष्टपष्टि. चारशीला अन नहुदैवत्येकी एकस्मिन् पशो गणतखात् मेधाति- मह द्विपञ्चाशच्छतम [ ८४ + (१७५४-६८) शब्दे नामहः । एकाचनान्वश्च मेघरतिशब्दः (तद्- १५२] । सप्तदश आर्भय पवमानः तेन पष्टयधिक घटितमन्त्र.) द्विवचनान्तेन विकायते प्रस्तावित । वि. शन नव च [ १५२ + १७ = {६९ ] 1 एकविंग ९॥३५१३. . ' यः कामयेत वीरो म आजायतेति यशायरीय तदेवर नवतिमान [ १६९ + २१ = १९.] स चौतार जुहुयात् ' अय विशेषविधि. पुरुषार्थः । अशिष्टोमस्य इति । के. बाल पृ.१५. एतेनेत्यभिष्टोम. प्रकरणात् १५३६१३१३७ ए यः कारयति स करोत्येवेति ग्यायः । कार. ३८ ॥ प्रथमयो प्रवृज्यात् '- प्रत्येक यस्यैव पितुः कात्यमिति । यया राजादिहिं भूयः युमादिक अर्थमोधोपपत्तो अतिरिक्तमाक्तिकल्पनाया प्रमाणाभावात् कारयन् स्वय कगेतीनि प्रसिद्ध तथा प्रकृतेऽपि । प्रथमान्दख च अप्रयुत्नप्रनिविषययाचित्वात् आद्य | साइती. ५४, ४७१. .

·य ३२०४ , तु य कुरुते म भुड के इति न्याय । स्पधार्थ । न तु नुगत । वा ३३४६।१७. 'यो मास , स साहसी १०७ मयस्सर इति वचनार मान गोग संवत्सर । वि. र यश्चार्थादर्थो न स चोदनार्थ इति न्याय । ६७१३ अस्याथ - य श्रुताथना तरायम्तया रभ्यते, न स यो यदूपति वीज हि लभते सोऽपि वेदार्थ इत्पश् । मा तरीयकनयेत्यम्य सबघिल्पकतये । तत्फलमिति न्याय । स्पष्ट । साहसी ७३६ त्यर्थ । रानरस्वाम्युनिरूपोऽय इति (१९३१)। हु यो य प्रति सेव्य स तस्माद्भिन इति साहस्री ७८३ न्याय । तय तथाहि अनुमानेनापि जीवेश्वरयोमेदोऽव सीयते । परमे वो जीवान्दिन , त प्रति से य वात । यो * यओमयोर्दोषो नासौ एक पक्ष निवर्तयनि य प्रति सेव्य स तस्मादिन गया "मृत्याद्राजा । भा ८३०, * यथोमपोशे नासाकस्य साहसी ७१० याच्य । ८५३१६६१४, . यश्वोभयो पश्चयोदयोन तमेरुश्चोयो भवति । ६।३२० हु यो यस्य प्रमने लभतेऽसौ तत्कृतानि कार्याणीति न्याय । तयमा- उपाध्यायस्य शिष्यो पुयश्रोभयो ममो दोपो न तेनेक्श्रोद्यो | था-यपुगनि गत्वा ग्रासनादीनि लभते, एय प्रवा भवतीति न्याय । सानामेय पाचक्लोपपनी नानि तरेऽपि बोध्यम् । अय 'स्थानिलादेशोऽननिधी रित्तस्फोग्क्ल्पना अवकल् यते इति सर्वदर्शनसाहे १२१९६ इति सूत्रभाष्ये स्प। साहसी ८३३. पाणिनीयेऽमिहित । साहसी ७२३ यो यस्य मित्र न हि तस्य दूरमिति 'योभयो समो दोष परिहारोऽपि वा सम | न्याय । स्पष्ट । साहसी ९८० ने पानुयोक्त यस्तागर्यविचारणे ॥' इति याप । यो यनिरूपितसासिद्धिकप्रकाराकान्त म 'तम्मायोभपोदोष ' शेष समानम् । शोरा यादे ननिरुपित-तन्नातीयविशेषणाधानविशेषसतानक • यच यग्य कर्ता, स तन ल्यपदिश्यत, इनि न्याय 1 अप मर्यादापरिपाटीमचे विस्तरशो यथा पाचको गया इति । भा १।१।२२ * 'यो निरूपित इति नरम्यते । साहस्री ८२५ नाम तुमभ्यस्य कन्यादानि भवयेत् । न तोसस्य • यो यद्विशेषस्य गेधक म तद्बोधक इति चैगुण्य ययाचो दितसिदित ॥' पुरुषार्याटवरटने श्रीनादौ न्याशिदर्शनम् । मु पृ १४३६ * यो याग तु • यो नाम ' झी यायान् स्तोर्न वैगुण्य तिनु , पर्ता रा एव यागफ्लमोना । यजमानस्य च प्रपोजा पुरुषम्य प्रत्ययापमान इति प्रतिवेध्यपनिषधयो एक्- ' तया सास्तीवनम्त्येव । साश्चानु स्पागगाव यामानेन रूप्यमेगाथित काधिकरणे । सोम १०1८1७ कर्म व हार ऋत्विग्भि । बि ३८ * * यो वा •य पो चोरो, म इतित पतथा सत्र मान इति अयस्था यस्य प्रकरण ' इनि यजमानेतरप्रवरातकीर्तने पर्त यना प्रति प्रधानम् । या शर'यो निदेयम् । सकर्प श१ - 'यो विदग्ध म वाझगायागुरेत् , त आतेन यातयात् , यो निहने नेऋन ' इत्या दशपूणमासयो विधिानुपादो मा इति यो गहित चुर्यात् यावत प्रस्का पासून् माये अनुवाद सिद्धान्त । भा ३।४।३।११, * 'यो मस्त्रीयात तायन सामगन् माग गेट न प्रजानीयात्, वृष्णिामो, योऽनायकामो, य वाम . स सोमरण नम्मान ब्राह्मणायामगुरत्, न हयान्, न लोहित पीत । हीम् इति पृष्टिकामाप निधन कुर्यात् , मुगान् ' भय पनो अस्थारूप प्रतिषेध | बाल- इयनावकामाय, ऊ इति स्वर्गामाय इति । ता कि १३. बादणायावगुग्न' हयादि प्रतिषेध सौगर पृण्यादेनिमित्त ही इत्यादि अपर निमित्त मपरिहाराय ! सच पुस्पगननरमपात सीसित अच् सौभरे एक निधनविशेष यवस्था इति रिचारे २५० रहण, .

·यः ३२०५ . 'नियनशेिषयामा दनि निर्णयः । २।२११२८ 'यो हि यदिच्छति, स वत् करोति' इति न्यायः कणिका, पृ.९६. 'सेहि यदिच्छति' इति 5 यो वै चित्तेन दूरस्थः ममीपयो हिं दूरतः न्यायश्च प्रवृत्त पैन विधात गाववृत्तस्य इति निश्चयम- इति न्यायः । माइती. ९०९. विषयः इति भावः । सोम. दारा२. * यो हि २ “यः शिष्यते स लुमाामिधायी' इति | यदि उति०' इति हि इन्द्रियं मावयितु स्वरसत एव न्याय' । प्रजापतिर्देनता एपा इति लिन मजापति- पुरुषः प्रपतते । वा. २।२।१२।२६ पृ. ५५१.. यो हि स्मरठि इट मया कनयमिनि म तत् करोति । शब्दात् सनदशनु उद्धितेषु कृतेषु, तेया फेवाना एकटोच सति 'य. शिष्यवेइति न्यायेन शिष्टस्य- मा. १२।३।१६।३७, * यो नौ कौरयो स एको कम्य तद्धितम्य सादरामु वृत्या प्रथम बहुत्येनान्वितस्य, बाहीकः ( इति गौणता )। ८।६।२, " ये एवं पश्चात् प्रतिभूतप्रजापतिशब्देन अन्वयः । कु. २।२। रोरिकाः पदार्थाः, ते एन वैदिका, लोपागमविकार- वियोपास्तु शाचिरकाः न्यावरण सिद्धा. । वि ११३१०, २९. ये धर्मा यस्मिन् प्रारणे आम्नाः, टे वय व्यय. . 'म: मोमेन यस्यमाणोऽग्निमादधीत, मर्नु प्रतीक्षेन्न बिछन्ते । अतः अनिदेशविचारः कर्न पः । ७.०९. नक्षत्रम् ' इति कालविशेषवाघ, सोमम्यर, न याघा- 'ये पुरोदचो दर्माः' इत्यस्यानुवादवा (मैतामि- नस्य 1 भा. ५१४१५६१५-१६, * यो हि अन्येन सह होते )। माह. ३४. . ' ये पुणेदवो दर्माः वान् ममन्धुमुच्चार्यते, न तासमीपगोऽपि अन्यः तेन सह दक्षिणाग्रान् स्तुणीयात् । इनि मृतानिहोने, महापित- रामन्बुमर्हति । यथा मार्या गशः, पुरुषो देवदचम्येति। यज्ञे वा श्रूयते । तन अनुवादः एव, न विधिः । मा. भाषांत्रिदोषणाप उचार्यमाणो राजनन्दो न पुरुषेण ३२।९-४, ५ पृ. ८९७..'ये या अमी सनश्यने । ॥१॥६१२, • यो दि अगेम ड्य वैराजस्य स्तोमान्तरेवेते सामन्चन्तः' अन मम्तोनकहा- उच्छिष्ट, शयानो प्रौढपादो था, वामेन हस्तेन वा पादेन न्तरसाम्यमपिपादविषया गौगणमानोपपादनम् । सर्प, वा, यया कयंचित् देवतायै उत्सृजति, तस्य पल ने ३३६. मान इति शिष्टाः स्मरन्ति । यतु मेय द्रय शुचौ येनोपक्रम्यते येन पोपसंह्रियते स वाक्यार्थ देशे, प्रातः , प्रामुगः, दक्षिणेन हस्तेन, समाहित- इति न्यायः । यथा- 'उपक्रमोपमहारायम्यासोऽपूर्वता. गनाः , मन्नयत् नियमाच देवगा उगुजति, तम्य | फलम् । अर्थवादोपपत्नी नरिङ्गं तात्पर्यनिर्णरे ॥' फलं भाति दनि स्मरनि। रोहि रत्मुक्ततापनिर्णायक्पनिमलिनैपु गारिगो प्रवरणप्रति- प्रधानोपकारित्वेन श्रूयने, स तदोऽपि स्थिन उपक्गेति पागम्य अर्यम्य नहातान्तयोरुपपादनरूपाजुपम्मोपसहारी इति काप्यते' इति औटुम्बराधिकरणोक्तम्य (वा. २२२। स्तः । ग्यार. परार्थाऽनुमाने प्रसिद्धः । साहस्री. २।२२१. १३६) अनायतारन्यायस म्वरूपम् । सु. 2. ८५५.. यो हि. गहून यागार नत्ययति, येन क्रमेणोपकरण तेनर कमण नियोजनादि त्यसौ एकम् । भा. १७२१ वाजपेये प्राजापत्यपशुषु । बिन्दु. ५।११५. यो हि मुक्तचन्तं प्रति ब्रूयान्मा मुस्था इति येन नापाने यो विधिरारभ्यते स तस्य किं तेन कृनं स्वादिति न्याय । अयं 'गने नर- बाघको भपतीनि न्याय. प्रासमिति भावे ल, तमः' । ।१९५० इतिसूत्रमहाभाष्ये 'अनर्थक च । येन नामात श्यस्य यत्वावदयप्राप्तावित्यर्थः, नन् - इति वार्तिक पाल्यारठरे युदाहुन् । भुक्या इनि निर- द्रयम्ग प्रकृतागंदाढर्यवोधकत्वात् । अय दि विशेषशास्त्रो- नुम्बारपाठ इनि बोधम् । साइसी.४३०. देश्यविशेषधर्मापच्छिन्न इत्तिसामान्यधर्मापरिछनोद्देश्यक . १२८. गरपय. - ·यस्मिन् ३२०८ यस्मिन * यस्मिन् काले यत् प्रयोजनमपेशते तरिगन् काले , च्यते, मैवम् । तम्या उत्पत्तिशिष्टदव्याद्यबस्दावेन एव तत् सपायते इति लोक्कामो न्याय. उपावहरणा- गुणान्तरप्रवेशासमरात् । अयोच्यते नाय चिनाशब्दो भिारणे बीजम् । यु १०६।२२।८०. द्रव्यपर, तितु चित्ररूपवर्णपर एनायम् । न चार वर्णा- यस्मिन् गुणोपदेश. प्रधानतोऽमिसबन्ध. । । तर श्रुतमस्ति, अतो दव्यादिमिरेव विहिते चिनाणे- शा३३॥ र्यत इति वास्यार्थः । एतदप्ययुक्तम् । शुमादम्य 'चिया यजैन पशुक्राम.'"रिमृट् बहिष्य नमानम् ' निभ्यनुवादासमवेन आनर्थक्यात् । चि चिना पञ्चदशान्या यागि' ' सादगानि पृष्ठानि' इत्युदाहरणम्। 'इत्यनेन खीप्रत्ययान्तन पदेन स्त्रीत्वसमानाधिकरण किं चित्राशब्दः, हिप्पवमानन्द आशब्द चिप प्रतिपावले, न तु चित्रत्वमायम् , नद्य प्राणि- पृष्ठान्दश्च गुणविधष , उन कर्मनामयानि इति सशर । द्रन्ये एप पर सभपति, न दध्यादौ । तेन प्रकृत अत्र प्रभाकरेण उद्रिदविकरणे एव सर्वेषा कमिसामाना- पानापत्ययागेऽपि न गुणविधिः । अत एव दधिम. भिकरण्येय नामयाचे सिद्ध तत्तद्दाहरणेषु विशेषा- , प्रावास्योत्पन्न यागमनूच चिनापदेन प्रथामिद्धान्त पले गड्या वाजपेयपर्यन्ताधिकरणचतुष्टये निगक्रियते इति विधान इत्येतदपि न सभवति, स्त्रीप्रत्यवान्तेन चित्रापदेन चतुर्णामधिकरणाना उद्भिदधिकरणशेषत्वात् तदीयसंगति अप्राप्तरूपस्य अनुवाशसभजार इति । नापि चित्र प्रदर्शनेनैव प्रमाणपक्षणे सर्वेषा संगतिस्पगिता । तेन विशिष्ट यागान्तरमेव फळे विधीयते अध्ययसितचित्र उदिदधिकरणसगतिदूपणमेव सर्वन कीयमिति यया- गुगकद्र योपपवे प्रतिविशेषानिर्धारणेन विश्भन्तरानुप- पातिकमेव अधिकरण प्रस्त्यते। स्थिते देवताया अमावेन यागत्वाभावात् । पिंच उद्भिदादिपदाना यौगिकाना धचिदयविशेष प्रमिद्वि ' गुणस्यापदेपस्य न तावद्यागसाधनत्यम् , द्रापरक्षणापा तु रहिताना नामघरव निम्प्येदानी नौयादिपवन् निम्ढा- लक्षणव तावद्दोष । विच मत्वयंरक्षणा, विशेषणविधि ांना विनादिपाना नामवेयत्न निरूप्यते । अनाय करपना, उत्पत्तिविधिकल्पना:पि, चियापदाच नाना पूर्वपक्षिणोऽमिराधि । भानु उद्भिदादिपदाना पचिदर्थ- जावीय योपल्पेन अल्पवसायश्चेति न विशिष्टविधि । विदोपे विरूद्धवाराभवेन यजिसामानाधिकरण्यात् याग उच्यते । पशुपागम्य प्राष्ट्रियक्त्या प्रकृती का नामवेयन्यम् , चित्रापद न चिनरूपार्थ विशेष, नया | द्विरुक्तापात्' इति न्यायेन ( ३।६।१।२) अकल्पा- आज्यादिपदाना 'पृनादिरूपार्थविदोगे निरुद्धत्वात् श्रीहि । यागप्रति भूतेऽनीपोमीयपरायागे चिनत्व स्त्रीत्वपिधिरय- सोमात् यागनामत्यासभयात् गुणविधित्वमेव युक्तम् । मिति बम 1 ननु अगोषोमीयपशु. उत्पत्तिशिकण- एतन्य प्राधिकरणे एवोक्त 'पदमनातसदिग्धं सारगोहितराारसादिवा-तगारद्ध, पुष्यावरुद्धश, तेन प्रसिद्धरपृथक्चति । निर्णीयते, निन्द तु न ता कय वर्णान्तर लिङ्गान्तर च विधातु शयेत, स्वार्थादपनीयते ॥' इति (वा. पृ ३२५)। तथा च , तथा पाप्ते की स्थमननाविधान उपेक्षापद सनि प्रसिद्धान्यम्, अधिकार्थत्वम् , प्रवृत्तिविशेषतरल मपि उपयानि । न च अन गत्यन्तरास भवोऽपि, चानुस्द भरतीति । ननु कुभायं गुणो विधीयते । यतोऽस्ति अनीपोमीयवितिभूता सारखती मेपी, न च न तावत् फ्ले , आश्रयाभावात् । नापि ' दधि मधु ! नया वर्णान्तर विरोधामस्ति रिङ्गान्तर वा । धन धाना उदक खण्टुलस्तत् ससुरा प्राजापत्य भवति' च तत्र अनेकार्यविधानदोपोऽपि, चित्रवमानविधानात् । इत्येतद्वाक्यविहिता प्राजापत्येष्टि. सनिहिता समस्ति, तेन यथा अनारम्याधीतमपि साप्तदश्य दर्शपूर्णमागा- ठामेयाश्रयमाखर पशुरूपे पो गुणविधान इति वक्त- 'रयपनी पादश्यावगेन प्रवेश अलभमान मित्र. व्यम् । तस्या अफानदेन आश्रयत्वायोग्ययात् । अथ । विन्दाऽवसत्पात्यामु वितिषु निविरते, तथा इहापि तस्यामेव पावापरथेष्ठौ गुणविधिरम (द्रव्ये ) इत्युः | चिवटरमात्रविधान सारस्वतभेषीगोचरमेव भविष्यतीति । । न ·- यस्मिन् ३२०९ यस्मिन मेरम् । चिया' इत्यत्र चियावनीवविशिप करकन्च | सत्ता प्रतीयने । सा च म्नुतिनिधिप्रनीता सुति तात् तृतीपाश्मिक्त्या अभिहित प्रदीयते । यथा मोगाचनोनपविधिना विधीरते तथाभूनायाश्च प्रकरणेन 'पा' इयत्र एरवपगुत्वविशिए कर्मत्व प्रतीयते । ग्रहणात् भनि सन्चाविशेषणत्वेन ससर यम्यैर आपम्य तथा भेषीन त्रीत्वविशिध करणयमनुवाश तथा कि साधावेन विधि , लेग साधनदायगतस्यैव आ चम्म चियनितिधमनुवात विधेग वा ? न तापदनुवागम, 'आयै स्तुवने' इत्यनानुवाद , स्तुतिमान विधीयते गेपोगतरवेन चित्रास अपातयात् । ना-विधि इति । न वायस्थ स्तुतिमापनयन समवने, 'अग्निमुप पम्, समृदुच्चरिताया विभक्ते अनुसयनिषेयार्यमति निघाय मुरते' इतियत् पानमेदोपल्पितपञ्चदशसरया पादनासभवात् । न च एतस्मिनव प्रातिपदिय वारकत्व कानामागाना उपनिशनेर स्तुतिहेनुरोपपत्ते । ननु तीरंदन मघव्येत, न चिनत्वेन इति गटवरम् । न च 'सोम इनिधि पञ्चदशावार्थ ' इत्यनुशासनात् स्तोम गरगन्तर नास्ति अग्रोोमीयगतलेनोपपत्ते । तेन गन्दायम्नुनिसमुदागावगमात् क्ध प्रत्ययान्तम्य पञ्च लिगाभिमानभनुपद कारस्याप्तगतमेचेनिन चोत्पनिदानीति पदम्य वृतसग्न्यायाचिवम् । मेवम् । स्तुति गिएलोहितसारणासारङ्गादिगुणावग्रेघेन चिननानिधान मापनसमूहबचनो हि स्तोमगन्दो न स्तोत्रीयासमूह- गोहितसारङ्गणमारङ्गगुणपो चिसाविरोधात् । वेन वचन । स च स्तुतिसाधनत्याविशेषात् स्तोत्र हर यथा 'वायर श्वेतमालमेत भूतिकाम । सौर्य चर घृते प्यनिशियात् तेनात्रापि गुणविधान पैति । नियपत् अनापर्चसकाम' इत्यत्राति देशल्प्स्यगानयोरेय एलमेर 'निर पहिप्परमानम्' इत्यत्र होसिक आतम्मनिर्यापमोरनुवाद नया एतद्वारयविधास्यमान नि औषध दषम् , हि गित पवना बहिष्पर चित्रवतर्गतरोहितकृष्णवर्णादेरयमनुबाद नापि पुरस्वा मानशब्दामिषेयम, 'चहिप्परमानेन स्नुवने' इति वर कथ स्त्रीत्यविधानमिति यस्तव्यम्, 'पशुना यगेत ' । विहितस्तुनियोगवचनोनयविधिना विधौपते । इन्यत्र नित्य पुलिजन्य पशुशब्दस्य पुष्पानीपगुमाधा तथा मरादयानि पृष्ठानि ' इत्यापि प्रसिद्ध- रणरकेन एतद्वाक्पगतस्त्रीत्वविधानाविरोधात् , नियमानु प्रधाग्याति प्राण्यगान्येव माददासस्या विशिष्टानि 'पृ? यादैन वा पास प्रभवीनामित एक्हाय यवरुद्वेऽपि क्ये स्तुरते' इत्येतद्विहितस्तुतियोगाचनोरेयविधिना विधी विधानापिरोधात् । न च माते कर्मणि अनगुणविधान , यते । इति गर्धन गुणनिधिरेवेगि । दोष , नियत्वस्नीर विशिधरणरूपैककारकविधानात् पशु एव प्राप्तेऽभिधीयते । गदेर यदि धारा मणि कामपदमपि पशुसाधनककर्मणि पापादानेन अथप्राप्त चितर मीनच अनावृनंत विधिना विधातु डाक्यते । कामनानुपादेने उपपन्न मिति धनीपोीयगत एवाय न च विसरवत्रीत्वविशिष्ट ककरणत्वविधानादनावृत्तिरिति गुणविधि । नदुत 'चिमत्वखीत्वयोगो हिं प्राणि उक्त यम् । गत वरणरतस्यापि मासान अविधेयवाद । जानौ स्वभावव । तेनेने प्राणियागान प्रति अय प्राशयेऽपि राम्य चित्रत्वस्त्रीत्याक्च्छेदेनाप्राप्तत्वात् रक्षमाभिते ।।' इति (या १ ३२८)। विधानमियुच्यते । एव नहि दिना जुहोति पयसा लगा पञ्चदशा पा यानि ' दन्यत्र आयशब्दस्ताबन् । नुहोति' इन्सयापि दध्याटियम्स होमम्म परोऽवछिनरम ने निस्ट , न च खोनसमानाधिकरण यो, तेनारसच होमविशेषणस्य अप्राप्तवेन विधानप्रसङ्ग । न च न नोनगरामधेयत्वम् , रितु 'पञ्चदशा या यानि इन्यन | चित्रवत्रीत्यविशिष्ट प्ररणा तरमेव विधीयते, उत्पत्ति पञ्चदशसरख्या विशिष्टाज्यविधानात् अत्रापि प्रास उमय शिष्टकरणादरावरोधेन तम्म यिधातुमशक्यत्वात् । प्राप्ते विधिदोष । अप या प्रवीता स्तुति अपकिशपदेन तु करणत्वे दिनयत्रीत्यविधाने विध्यावृत्तिधारयेति । अपने ता 'अन्तिमचन्तीपर प्रथमपुरुषेऽप्रयुयानोऽपि | यदुत अर्थादनेमप्यर्थ विधापपति मायना । इति कात्यायनस्मरणात, पञ्चदशल्पाविशिष्टयना धृताना ! विशेषणविधिात्त्यन्यन गृह्णाति विशेषणम् ॥ मी को ४०२ 1 .

·परिगन् ३२१० यस्मिन् । । - इति ( पृ ३२९) । अनेकपिविशक्तिपनागौरव । यम् । या त्रिपा विधीयते, तद्विशेषण वा, न चाज्य- च मु यतिमेवेति पदवाच्य घृतं क्रिया, नापि नियाविशेषणम् । मनो न तथा उपजिशियपुस्त्वावरोवेनापि नामीषोमीय स्त्रीत्व विशिष्ट प्रविधि । अथ यत्र अन्यत् क्रियापद न श्रूयते, विधान सभवति । न च नित्यपुरिद्गत्वेन साधारण- | दन ' अस्तिमवन्तीपर प्रथमपुरुषे अप्रयुज्यमानो. यात् पशुशब्दम्य स्त्री वविधानाविरोध इति गनव्यम् । ऽप्यस्ति' इत्येतबलात् अव्याहता अस्तिक्रिया समरित, शानान्तरे अजोऽभीषोमीय ' इत्याम्नानेन माधारण- सैवोभवविशिष्टा स्तुतिप्रयोगबचनोनयविधिना विधीयने स्थापि पशुभन्दरय पुरिङ्गछागपरत्वात् । न च दारतान्तर- | इत्युच्यते, तदप्यस्त् । सर्वत्र पुरुष यापाये हि विधीयते । विधेर्गुणविधायकत्वात् स्त्रीवपुस्त्वमोविकरप इति पूर्व- अस्तिशब्दवाच्यायास्तु सत्ताया वरत्वात्मलाभमानत्वेन पश्यभिप्रायो वाच्य । भावान्तरेऽपि । अजोऽग्री- अविधिविषयत्वात् 'अग्निमुपनिधाय सुवीच' इत्युपनिया पोपीय ' इत्यस्य दरदेवतामन्याविशेषेणोत्पादकत्वात् नस पुरुषव्यापारस्पत्वेन गनु विधानम् । न नानापि 'मांगासाप्रत्ययगैक पर्म' इत्युत्पविशिष्टपुस्त्वावरोधेन | पानभेदोपकल्पितानि पञ्चदशमाथ्याकानि आज्यानि उप. स्वी वानवकामान् । न न वर्णा-तरावरदेऽपि निष्कृष्टा- | निधाय इति कल्पनीयम् , रूपनागोरगदोपादेव वाक्यस्य नुवादेन गुणान्तरवियि शक्यते इति वक्तव्यम् । निष्प- | वायथाऽप्युपपचे । नेन उद्भिदधिकरण यायेन 'आय' धानुनादस्पैयागपत्तात् । तदुत ' प्रथम हि स्व. स्तुत्रवे' इति स्तुतिनागपेपत्ये सिद्धे, 'पञ्चदशा-याच्यानि वाम्यस्थैर्गुण• संबध्यते किया। वास्यान्तरगतै | इत्यनेन आज्यनामस्तोत्रानुवादेन भरण्यामात्र विधीयते पश्चान्न सुद्धा सा अवाप्यते ॥ ' (वा पृ ३३०) इति । एन च सति स्तोमे डविधि पञ्चददाद्यर्थ,' इति । वास प्रमृतीना तु गुणान्तरावरुद्धेऽपि ऋविगानति- | इति अनुशासनमपि अर्थवद्भविष्यती नि । प्रनिनिमित्त पक्षणद्वारभेदात् आकाक्षास मवान् विधानमुपपद्यते च अर्थवादावगत एतस्मिन् स्तोत्रे क्रियमाण देवा एवेति तन न विक्स , किंतु समुच्चय एवेति । तया | Tमाजिगमनम् । अर्थशदश्च पदाभिमीयु नदाच्या- पशुकामपदोपातफलसबन्धनिमित्तोऽपि अपगे याक्य- नामान्यत्वम्' इति । भेद । यद्यपि पल न विधीयते, तथापि तय एव मते स्तोो 'रिसद् यहिणयमानम् ' इत्यत्र धर्मविधानात् मंणि च गुणविधानात् मबन्धढ़य- | निवृद्धिशिष्पवमानरूपगुणविवाने, तथा 'सप्तदशानि विवानस्य वाक्यावृत्तिमन्तरेणासभा बाक्यसेद | पृष्टानि' इयत्र सप्तदशगख्याकपृथ्द्र पविधाने वाक्य एष । न च पशुसाधन कर्मणि अर्थप्राप्तपशु- | भेदप्रमगात् न गुणविधित्वम् । अन्यतरविशिष्टान्यतर- कामनाऽनुवादोऽयमिति बन्यम् । यत. पशुकामः | विधान च उमविशिष्टा यारशक्रियाविधान पदात् नापमानन्वा मधानीभूतफल्मबन्धितया कामना आयोदाहरणदूषणेनैव निम्त इति आणि नामधेयत्व- अवगम्यते । अनीपोमीये तु पाकामनायास्ताद्रप्पा- | मेव । तथा च सति 'महिप्पवमान स्तुवते ' इत्येत- भावान्नानुवादक्ल इयतो गुणविध्यभावान् विचित्र- द्वाक्यविहितवहिपवमाननामस्तोशनुवादेन 'फगाश्रिता मानादम्यक्यतपाजापत्येष्टिनामधेयमेव चिनापदम् । एव नश्मख्या स्तोत्राइगरवेन यिधीयते । प्रतिनिमित्त राति चित्रापदेन प्रतकर्मोपाधाप्पाम्पफ्ले विधीपते च बहिम्पनमानपदयुस्तम-मनियननीयवमेव स्तोत्र- इति । चिया इति स्त्रीलिङ्गनिर्देशच इश्यभिप्रायवी स्येति मतदानि पृष्ठानि इत्यनापि न किंचिदनुपपत्रम् । 'शटै मनुयते' इत्येतद्वाक्यविदित-पृष्टनामकन्टीना- तया 'पञ्चदा या ज्यानि' इत्यत्रापि प्राते स्तोत्रे नयादेन सप्तदशमस्यामात्र विधीयते इति । नामप्रवृत्ति अगदपविधान नोपायते, वाक्यभेदप्रमशात् । नापि निमिन च भपा वायुना पृष्ठे स्टे रथतरादिसामानि पञ्चदशमण्यरिशिष्टान्यायानि विधीयते ही म-वानि, तस्मात् त साधनातनामशनि स्तोत्राणि च । तथा ·I J यस्मिन् ३२११ यस्मिन् पृष्ठानि । तथा चार्थ पादोऽपि नाम्रा वायुः पृष्ठे न्यपर्वत' । च । प्रीति. इत्या निन् ' भारे करणे च । इति । प्रयोजनं तमतत्र तत्तद्गुणोपादान पूर्वपर्छ, यस्मिन् फले फलविषया पुरुषस्य प्रीतिः इच्छा भपति सिद्धान्ते तु नामषेयपोक्तानि । सूत्रं तु यस्मिन् न पुरुषार्थः माध्यरूप. । यस्मिश्व करणरूपे यागादौ गुणविधिनामधेयस्वेत मदिग्धे सति यास्ये गुणान्तरोपदेशः कृते राति पुरपम्य प्रीतिः प्रिय स्वर्गादि भवति, मोऽपि प्रतीयते, तम्मिन् उपपदम्य प्रभानेन कर्मणा नामधेय. पुरुषार्यः साधनरूपः । तस्य पुरुषार्थस्य उभयविधम्यापि सेनैव सबन्धः इति । नौना. लिप्मा लब्धुमिच्छा अर्थक्षणा अर्थन पुरुषार्थेन लक्ष्यते यस्मिन् गुणोपदेश. प्रधानतोऽमिसंबन्धः । न शास्त्रेण । शास्त्रं विनैव सिद्धनात् । अयिभावात् । १।४।२।३॥ मिषस्प: प्रिसाधनरूपश्च पुरुषार्थः, प्रीया सह 'नितया यजेत पशुकाम.' 'त्रिवृट् बहिापवमानं ' स्वपैग माधवत्वेन च अविभको भवति । तस्मात् 'पञ्चदमान्यायानि 'सप्तदशानि पृष्ठानि' इति स्वर्गादिः मिस. साचात् पुरुयार्थः, साधारूपश्च सागादि। चिना-पवमान - मान्य-पृथशब्दाः, किं गुणविधव., माधतया पुरुषार्थः । उत मनामयेयानिति विचार सिद्धान्तमाह। यस्मिन् पुरुषार्थभिन्न सन् यो विहितः, स कवर्थः इति तु वाक्ये गुणोपदेश. गुणात्य अपरम्य उपदेशो भाति मत्वर्थस्य लक्षणं अर्थात सिद्धम् । तम्य प्रधानन· प्रधानेन यमणा अभिसरधः परिच्छेद । किंवा पस्मिन् फले अनुभूत्रमाने पुरुषम्य प्रीतिः करपेन । तद्दाक्यस्य चित्रादिपद नामधेयं स्यात् । ततिभात, तस्य फस्स लिप्सा फलविषया प्रवृत्तिः, इत्यर्थः । अर्थरवणा गगनाता, न विध्यधीना । अनिमात्यात किया नामधेयं स्यात् इगनुातते । प्रधानत. अभि- फलस्य गगाविनाभूतत्वात् इत्यर्थः । सबन्धः इत्यस्य प्रधानद्वारा, अनेकेषा गुणाना अनेक किंया, वर्णकान्तरानुसारेण सुत्रस्य अन्योऽः । विशेषणविधिप्रसनसमर्थेन एक्न विधिना सबन्धो | यरिमन् उपात्ते पुरुषस्य प्रीतिः प्रियं पशुलक्षण फलं भवति इत्यर्थः (मु. पृ. ४१९) चिनमा पजेत । भानि, तम्य गोदोहनस्य लिया अनुष्ठिनि. अर्थलक्षणा पशुकाम.' इति चियाशब्द 'दधि मधु धृतमापो । पशुपक्षणफल्माना, न तु कनुमपुत्ता । विभक्तत्वात् । थानाः तण्डुला तरसमा प्राजापत्यम् ' श्युत्पत्तिवाने का पक्षे अकारमलेगो न कर्तव्यः , गोदोहनस्य विदितस्य यागस्प नामधेयम् । अमिष्टोमे सबनाये, प्रयोगयिधिपरिग्रहाभावात् । तथा च गोदोहन पुरुषाय पवमानदेवतावेम्नृर्गीयमानाना सोनविशेषाणा नाम न ऋयर्थम् । धे५ ५वमानपदम् । तन प्रात:सपने बहिरमान नाम, किंवा अन्य वर्णकारानुसारेण मनस्य अन्योऽर्थः । माध्यंदिने सबने माध्यंदिनपवमानं नाम , वृनीयमनने यस्मिन् दये पुरुपरय प्रीति अभियापो भयति, नस्य च आर्म परमानं नामति। प्रान.मघने एव पवमान-न्यस्य टिप्सा अर्ज अर्यटक्षणा पुरुषभौग्यरूपप्रयोजन- स्तोत्रोत्तर गीयमानानि चत्वारि स्तोनाणि तेषा नाम निबन्धना पुरुगा इत्यर्थः । अविमानत्वात् पुरुषार्थ- धेय आज्य (आत्र्यानि ) इति | माध्यदिने सवने नाया. इन्द्रिय सनिएत्वात् । तस्मात् । द्वयार्जन पुरुपा- पवमानोत्तर गीयमानानि स्तोनाणि चचारि, वेषा पृष्ठं थमेव सन् तावपि उपक्रोति । के, (पृपानि ) इति नामधेयम् । के. 'यस्मिन् प्रीतिः पुरुषम्य (४।१।२२) इस यस्मिन् प्रीति पुरुषस्य तस्य लिप्माऽर्थ- नेन न्यायेन एकैकस्य फर प्रार्थयमानस्य समुपापी लक्षणाऽयिमतत्वात् ।।२।। विधीपते, न सां प्रति ते विधीपन्ने । दुप्ः ६।२।१।२ इदं सूत्र, साक्षात् पुरुषार्थस्य स्वर्ण प्रतिपादाति, पृ. १३८९, * 'या ते अमेऽयागया तनूवपिष्ठा गढ़- फत्वर्थस्य तु अर्थात् । यस्मिन् इति फट्या करणपरं | रेपोग्रं वचो अपावधी त्वेष यचो अपावधी म्वाहा।

·. । - चा ३२१२ यप्रदे या ने अमे रजाशया, पा से अंग्रे हाशया' इत्यत्र देवता परिसरख्याय यजेत् । अय भावे क्रत्तों विधिः । मदेह कि तनूर्वपिन• इति मर्येषु अनुपत्तव्य आहो बाल. १, २०, यस्यां चितो ये मन्त्राः प्रकाना , स्वित् गैरिको वास्यशेषोऽ-शाह य । या वे नरेय मन्ने, आवृत्त, मा मा चिनि. पूरणीया । इति अमेऽनाशया.' इत्यादौ अनुपने कवाय ज्योतिष्टोम प्राप्त । 'यदेयास्मोग यछिद्र तदेतया पूरयति' इनि असोगेषु । वि. २१९१६. * ' या ते अग्ने (s 'वचन रोपृणापा च एव न्यूनपूरणे विनियोगात्, झपा)' इति मन्त्रको तनूरियाद्यशम्य सरदानातस्यापि पक्रान्दनियतमरख्यामन्त्रसमानौ अवशिष्टा इष्टकाः, लोक आवृत्या विनिमः । संकर्ष. सदा पृणमन्नगेच उपयेया., पुनः पुनरावर्यमागत्यादेव, या प्रीतिरविवेकानां विषयेष्यनपायिनी। 'अयातयाम्मी लेकणा ' इति स्तुतिरुपपद्यते । संकर्ष. वामनुम्भरतः सा मे हृदयान्माप मर्पतु ॥' इति ।।१६. न्याय ।' इति न्यापेन मर्चस्माद्रोग्यबानाद्विरकधी । एयदन्न: पुरुषो लोके तदन्नास्तस्य देवनाः उपगहाय ना प्रीति भोक्तयेव बुभुत्सते ॥' अयमय:- इति न्यायः । यथा- विश्वामित्रमि., श्वजापनी श्वपर. भोग्येषु प्रेमल्यागपुर सग्मात्मप्रेमक्तव्यवाया दृष्टान्तत्वेन गृहादाइत्येन्द्रादिदेवोद्देशेन त्यक्त्वा गोश्यामीति मनसि ईश्वर प्रेमप्रार्थनापुर.सर पुराणपउन रूपन्यायमुदाहरति- कृता यदा यथादेवतं तद्भागॉस्त्यक्तु प्रवृत्तस्तदा या प्रीतिरिनि । नालिचिवको बेगा ते अविवेकाः । अर्थ- । तुटैरिन्द्रादिमिर्वष्टि. सृष्टा, सस्य च तरक्षणमेय प्रभूत- दपिवैकिनामात्मज्ञानशून्याना विधयेवनपायिनी रटा या मन्दिल्याख्याधिका पुगणेषु सर्यते इत्यन्धन विस्तरः । प्रीतिरस्ति हे माप रूदमीपते सा प्रीतिवामनुस्मरतम्या साहसी ९३३. सदा चिन्तयती मम हृदयात् मनस, गपंतु अपगच्छतु । मम मनो विषयेष्वामति परिसम्म लग्येष सदा निष्ठ- * यदों नियमाश्रय , नदर्थो नियम इति सर्वत्र 'यदर्धा किया, तदर्थो रिवत्यर्थः । यद्रा- अविवेक्निा विषयेषु दृद्धा या यादृशी करतम् । भाट्ट. ४।१।१४ * नियम.. प्रीतिरस्ति सा तादृशी पियेषु सिमाना प्रीनिस्वामनु- । अवघातादिनियमादृएस्थापि यदर्थाः इति न्यायेन नीयतावधारणात नीतिनिधरवगेय । को. म्मरतो में हृदयान्माऽपसर्पनु मा अपगच्छनु सदा तिष्ठत्वित्यर्थः । भवत्लेर पुराणे श्रुतो किमायानमित्यात १२शश६ पृ. ५७ आह - इति न्यागेनेति । इत्यनेन पुराणोक्तन्यायेन सर्व. + यहागमे योऽयं. स तस्य । सु पृ.५६८. भ्माद्रोग्यजानात् पनिजायादिलक्षणात् विरकधी विरता * यत्किचिच्छन्दत्य पतिराम-धेन बुद्धिविषय- धी. यम्सासी विरक्तपीः पुरुष ता गोग्ययीचरा प्रीति ' त्वविशिष्ट-घटत्याचवांच्उने शक्ति । 'यपिचित् भोक्तारमनि हुपसत्येवमामान बुमुत्सने बोमिच्छ- | प्राचीनमयीपोमीयात् ' ' यत्किंचित् सोमलित' इत्यादौ वीति मायः । उस च कयाचिद्भच शिरोमणिगोप्या-तयेव ोधात् । अत एव शत्यतावच्छेदकतावच्छेदकम्प 'इस्तमुक्षिप्य यातोऽमि वाकृष्ण किमद्भुतम् । विषयत्वस्त्र ऐस्यात् न वाक्यभेद. । यत्किचिदानय हृदयादि निर्माणि पौरख गणयामि ते इति । इत्यादौ तु पर्याप्सिसबन्धेन उपैतबुद्धिविषयत्वविशिष्टे साहसी ४५४ लक्षणा। केवलकिंचित्पदस्य अशातप्रकारावच्छिने गतिः। • याः श देवना सा. ( सकपा ) सकीर्तनेन मणि पृ १६३-६६. प्रयवेश्यन्ये, इयमपीटा, न काचिदन्तरिति । मा, गद्महे यदपेक्षं चक्षुस्वभावमहेऽपि तद्- १६५४. या इमा प्रजा माफ्त चन्ति सा पेक्षते इति न्याय । आलोत्रग्रहे आलोकापेक्षाया वा ऐकादशिनी । संकर. १५४२७. 'या वै का अभावेन तदभावग्रदेऽपि तदपेश्शाया अभावादिति । च देवामन्तरियात्, तम्या आस्थेत आग्पनेता । सर्वदर्शनसाई औलूक्ये विस्तर । साहस्री. ७१६. । । ।

·यत्तदो. ३२.१३ यच्छन्दः । • यत्तदो: एरिपरत्वम्।सु.पु.४९१. ५ यत्तदो. यहिवाहस्तगीतगानमिति न्याय. । यथा निससंबन्धः । नहि पच्छन्दतच्छदो वर्तते भिन्न यधूपरयोरिंगहो भवति लोके गानमपि तत्मबन्धि वस्तुनि' ॥ भोवा आमादे ५० पृ ७०१. * 'गदै- गोयते, नान्यदिति । तया तनवतापुगणादिषु तत्त- वत्य पशु नदैयन्य, पुरोडाश. ' इति न्यायेन पुगे- | देवनामाहात्म्पपचनानि युपपद्यन्ते इनि नापि शानिर्नापि टाशम्म पूपा देवता । वि ३।३।१९, परस्पर विरोध. पुराणानामिति । माइस्री. ४६४. ' यत्परः शब्दः स शब्दाः इति न्यायः । यद्विदोपयो: कार्यकारणमायोऽमति याधफे य' अर्थ. पर. तात्सयविषयो यम्य स यन्पर, । स्पष्ट तत्मामान्ययोरपीति न्यायः । यथा- ताम्किाणा कार्य- मन्यत् । साहसी, ७८४, मणि. पृ. ८१. . 'यत्तर. घनत्यानित्यादिना कार्यकारणभावे सिटे, शर. म शब्दार्थ. ' इत्यनेन न्यायेन अमियमग्रन्धिरय-खेन कृतित्वेन च कार्यकान्णभारः, न तु कुगल कुते रूपस्यापि शन्दार्थत्यम् । सु. पृ.४९४. ५ 'यत्परः गन्दः | जातिस्पेन द्रयरवेन पटादिक प्रति कारणवम् , तपारखे स शब्दार्थ.' इति न्यायेन । य एवं वेद ' इत्यारियल | नयोल्पयामिद्धलेना मारणावं स्यात् , कारणता प्रत्यन्यथा. नामा म्याथै पारायं नास्ति इति चेत्, न । महा- | मिद्वधियात् ! अन एव न ह यावेन दण्डादेघटादिकं नालयस्य पिपविषयतेऽपि अवान्तरतात्पर्यरय स्वार्थ- प्रति कारणसम् , नापीन्द्रियत्वेन प्रत्याच्छिन्न पिपपत्यानिवारणात् । ततश्च वेदनम्य अनुशनात् प्रति इन्ट्रियलस्बैक या मागादिनि । माहस्री. ५... म्वतन्नफश्चत्तम् । तस. उपोद्घात पृ.५ (मायण- • 'यवृत्तयोगः प्राथायमिन्यायुद्देश्यलक्षणम् ' माध्यम), दनि न्यायः । सु. १८६३. : 'यदत्तयोगः , 'यत्प्रमङ्गेन यद् आगत तत्मभानौ तद् बुद्धिम्य निर्दिष्टस्य प्राधान्यमवगम्यते इति भावः । आमरणम् ' इति न्यायेन प्रथम- प्रायम्यमिन्यादेश्यरक्षणम् जायने इति न्यायेन आगेयाधिकरणोरगुणविघिरवे बुद्धिस्थे सनि अनापि ( वैभदेवाधिकरणे ) नत्याव्य 5|१५६ नम्. . 'यवृत्तयोगः' इति न्यायात् न्याया पेण गुणनिधित्वपूर्वपक्षणम् १ को १११६ ('यमन्ते आदघीत, उपनयीत' इत्यन) वसन्तादि- कालस्प निमितता प्रापायादुपपना भवति । नकलंत्र वसन्तायतिरिच हेमन्नादिकानिरस्त्र आधानस्योपनयनस्य • यन्मध्यपातिनोऽङ्ग में प्रयुक्तम् , तत्कायें वा ब्राह्मणानियत कर्तृकारसिद्धिः। को र नरिवोधन प्रसज्यते । मा. १२॥१॥२१ । यन् पृ.२८. जमिनमध्यान्यनेन, एका तर प्रमन्यने । स्था • यच्छब्द. एव हि तच्छन्दाथ स्वबास्योपस्थित पाछा, प्रवाशा. पौगेडाशिक्षु । १०।१।३३८ । यत्र नियोनापेझते, ' येन कर्मणीन् तन नयान् जुटुयात् ' नन्नियो: क्रियमाण इतरत्यापि स्त मान तत्र प्रसन्न इत्यादौ नत्र युत्पत्तिदर्शनात् । न नु तच्छन्दोऽपि । पया पासुवेषु प्रयाजेषु प्रियमाणेषु पौरोडाशिका. | को. ३।३।०१४ प ३५८. • यच्छन्द' कर्तृतमा- नापिकरणः, वदिशब्दः, Pामी च मिनल्बनोपकाः । * यन्मानं तत्र वचनान्तरवशेनापनप्यने तमान यति- यथा- 'यो में सवरार मुख्यममृत्वाऽमि चिनुने' । रितन मा यष्टय इति न्याय । वा. २१२१६१० अन अमरणास्वनिमित्ता वैश्वानरेएि. । यथा वा- ५१२.०'यन्माण निना चोदितद्रपदेव शासबन्धा 'मोन प्रतितिष्ठति .. सपी निति निनुते' अत्र नुपपत्ति , तन्मानमेव अदृष्टाश्रुग अर्थापत्या कमयितु । कर्तृसमानाधिकरणान् यच्छन्दात् पठी निविनामेत्तिरी । शक्यते नान्यत् ' इति नाय. गद्धान्तराधिकरणपूर्व-'यदि स्यनरमामा सोम. स्यात् , ऐन्द्रनायवाग्रान् पशोत. पा. २१२१२१५२३. महान् गृहीयात् ' इयर यदिवशन्दः रगतरसारण १२।१111१.

·३२१४ यत्र ऐन्द्रत्रायवागतानिमित्तत बोयी । 'मिने नुहोति ' यो दृष्ट ' इति यायात् विथेवस्मारर वागते , चिनि अन सप्तमी पारमेदस्य होमनिमित्त र योधयति । वि गोगात् पाक विधायक्रसमविरुद्धम् । सु १६६७- १४-७ पच्छब्द-रियासामानाधिरण्याच्च 'यदा • यदि सरकारक यद्भवण तत् वषिर्याग मेयोऽशालपार' इत्यादेच्छन्दात् विस्नुए कर्तसमाना सबधिपदाथकानतिरूपम् , तदवि गमवन्धिकरिष्य धिकरणोऽय “य एव विद्वान् । इत्युपनध्यमानो विधि । माषपदायविषये बनधानरूपम् पा सरकार जनयति । सामथ्य निरुभ्यान् । तथा बोर - 'प्रियापदैकयौगित्वे ' माह १०७८ यच्छब्दो न रगेद्रिधिम् । क्युक्त स एना य » 'यत एसरस्ततोऽन्यस्य व्यावृत्ति । इति प्रापितार्थानुषादात् ॥' या २।२।३१७ पृ. ४८८. | न्यायेन एवकाम्या ययवच्छेदयाचित्वातासु प ८९३ * यच्छ देन आगदानप्रतीति । दि ३।४।। यतीभाष शिराम समातिर्वा । 'वह्न एते * यच्छ देन, उत्तमपुरुपेण, बामणा दिना च विधि यागा । यदि तु सह क्रियते, तत सर्पसमासी रती शनिशा । यथा - 'यस्योमय हयिरातिमाउँति ' अन ' भार पर्यवासिनो भवति इरपेक्वदुपदार उपपवते ' । यच्चन्द 'महिंदयमदन दामि' इतिवाक्ये उत्तमपुरुष , भा११/२/२० 'अमीदमीन विहर' इत्यादी आमा (सौधन ) यनार्थाचगतिरेव नास्ति, तत्र मदेहस्य का मिशिनि हत्वा भादन बोधयति । नि २५ क्थेति न्याय । सबदनसमई बैमिनीय स्पष्ट * यचान्देन विधिपतिबध , न ता नन्ति' माइसी ७२०. इत्पादौ । वा २०१॥३१ पृ.३३ • यच्छब्दस्य • यार यातेन वर्म प्रतिपायते, तत्र यनाम , वात शिपासमानाधिकरणस्य , विधिराश्यप्रतिर धक्त्वेऽपि, धर्मातिदेशक भवति । यथा 'मासममिहीन होति' पर्नुसमानाधिकरण , क्त गनुवादिलात् विधिशक्ति ति। टुप् ११।२।१५।५३ * 'यति थाऽर्यवाना प्रतिनाति । सुपृ७४. स्यात्' । २।११।११। यन सस्कार्यसदार, दत्र • यच्छब्द-आमन्यण-उत्तमपुरुगायुपह-विधि प्रगाय स्यात् इत्र सून याग्यातम् । सुप ६५६ सत्तयो (हि) मना न कम नर कपात । या वोभयो प्रत्यक्ष पचन वेन सम्पत्नम् , तन उप सश६४९ महार यथा 'पुरोटाग चनुपर्चा ररोति, आमेय * यच्छब्दोपरम्धन आरतम्य विधायकवशक्ते चतुघा क्रोति' इति । यन तु विरुपवम् , नारित प्रतिवध । मु पृ ७२६ तनोपसहार । यथा- प्रत्ययपरोक्षयो मायभागो • यच्छन्दवच्छन्दौ उदयपतिनिर्देशगे। या यजति इति चौदक मानक्षवचनस्पो । वि १७९ योभयो ममो दोपो म तरोऽनुयोज्य 'यच्छब्दयोग प्रायम्यमिन्यायुद्दश्याग' इति इति न्याय । साहची १४० न्यायेन दक्षिणास प्रगम गादीनामुपदाना उद्देश्य जयोगयो रामो शेय, परिहारोऽपि का सारसमलम् । मु पृ.४३५ सम । नेक पर्यनुयोक्तठयस्ताहग विचारणे ॥ .' यच्छब्दसमभिव्याहारे सति तच्चान्दस्य इति न्याय । अय साग्यप्रवचनमाध्ययन । यत्र वादि उदयपरामसिंयम्' (यादायपरामयित्व तच्छब्दस्य ) प्रतियादिग्या तपश्चयोस्तुगदोष , न तेनैक पर्यनु इति नियम (अय जातेति-यधिकरण पायो नाम)। योग्य , म्वपक्षऽपि तदोषसचात् इत्यो पन चियक्षा भार ३४. तत्रास्य प्रवृत्तिरिति । साहनी १३९ 'यत्सनिधाने यो दृष्ट ' इति याय । ननु • 'यत्र च कारणात् कार्यदर्शनम् , तन्त्र शत्तेरस्तिन बाहायस्य विधायरोत्तरबार मयित्वेन यत्मनिधाने सपनीयते' इति यायेन प्रते कारणाश्रितत्वेन शब्द-- , .

·३२१५ यथादेवतं समस्तत्वात् तद्भदे (शब्दभेदे युक्त एव भेदः (गो.)। | ११११४।२५ मूने) ननु अध्याहार्यपदम्य यथैव पाठः सु. पृ. २५९. . 'यत्र नित्यानुवादयचनानि स्युः' । प्रनिपत्युपायः इन्पनेन न्यायेन सामान्यतया अनुच्चार्य- ४।०५ इति न्यायेन । कृष्णा विशिष्टप्रयाज्ञान्तरम्पय | मागत्यात् गमिषोपत पत्ताभिधान भयुक्त इत्या- सौर्ययागातया विध्यगीगारेण, दार्शपौर्णमासिक्ययाजानु- गद्य । मु. पृ. ६९७ . . यथा 'जातस्य पुत्रम्य वादेन काव्यिनीपारेण वा 'यत्र स्यः' इति वीडना' एप नौदितम्य परिपूर्णम्य शेषः बाम्नायते । न्यापेन परिहर्नव्यम् । चौ. २१२।३।५. , 'या निगा० । इनि पूर्वपथः । भा. ५।२।९।१७. स्यु: अप नियन्ताधिकरणोक्तो न्यायः । सु. ४४७. यथा नाम तथा गुण इति न्यायः माहस्त्री. * पत्र परदाब्दसामानाधिकरपणम्, तत्र गुणेन ( निमि- | ६५७. नंग ) परदादः परत्र वर्नते 1 टुप् . ९१११११३६, * या प्रती पुरोटागस्य पाले पाक., तथा • पर यहनामन्याना च धर्मविरोधः, तत्र भूयोऽनुग्रहः, | विकृती चरो. इत्येक: पक्षः । उदकधारणयोग्ये क्याह- भूषग्य स्यात् सघम' ( १२२१२२) इति । यत्र घटादौ चापि पाकः इति द्वितीय. पक्ष: । चरो. स्थाल्या नुलासरयानि तत्र — मुग्यं या पूर्वचोदनारोक्पन्मेन पाकः इति सिद्धान्तः । चगे पेपणादि निवृत्तिध । ( १२।२१८१२३ ) इति । न हि न्यूनसंख्य मुग्यहीन- | वि १०।१।११. * 'यया शक्नुयात् तथा आश्रयेत् ' भारणे न भूयासि समय याधितुम् । ७।४।३।१९. | इति न्याय । पा. २।२।१३।२९ पृ. ५६८, सु. ए. - यन मन्नार्यम्य नानालम् , नत्र अस्य ( मस्स)| ८७९ . 'यया शनुयाच्या कुर्यात् ।द्रयेन्द्रिय कल्या. आचिर्भवति । यथा अगो ( चयने ) सोकणायाः । | दिना स्वतोऽशक्तोऽपि, ट्रन्यार्जनादिना यथा शक्तो भवनि, भा. ११।४।१२:४२. • यायनान्या जसामान्या- तथा दाक्तिमापाझ सबंधोपेतं कुर्यात् इत्यर्थः । यदि भार , तन चनुचतुदीतनिनिः । भा. ।।१।१७. | तु न कश्चित् सानोपसहारसमर्थः ग्यार, सत, परिपना. * या याग, फल प्रति चोद्यते , तनाङ्गानि | जोपसंहारेणाति अधिकार, करगेत । मु. पृ. ५३२. गृहाति । भा. १११२।९।३६. . 'या लमणमुहिग्य | . ' यथा स्यात् सत्वदर्शनम् । युगपत् प्रवृत्तेः 'यथा लश्ये कार्य विधीयते । तन्मात्रग्रहण तस्मिन् । इन्यनेन | राचदर्शनं ' इत्यनेन न्शयेन तदेव म एकेन इतरेण व व्यायेन उद्देश्यापूर्वनाधनाशलक्षणयोपशीणन्य पुरुषम्नरू. | प्रतिपाद्यते । न च गभ्यते विशेष कतरेण प्रतिपादने पस्य उद्देश्पत्वामाव. | सु पृ. १३९५. • यत्र विशिष्ट | पनरत् पोनाक्पादनर्थ कमिति । था. २१३।१४।२८. नैमित्तिकम् , तन विशेषणबाये पिष्टिमेव बाध्यम् । 'अपि नोत्पतिसयोगात् यथा स्यात् सत्त्वदर्शन वाल. पृ. ११६. * या मुश्ममपि किनिन् सामा-तया भारो विमागे म्यात्' । यगा एकै सास्य शुब्दोऽर्थों वा, हविदेयतारि, तद्गुणा था रूपा- | हस्तिनोऽधस्य या दर्शन एकैपेन वृत्स्तमभिनित्यते दय उलगेरन् , तब तमीयो नियन्तः नरप्यः। भा. | एवमेव राने तन्नभानो भवेत् । सपा मायक गन्यम् । सारा२. भा. दाराशर 'यथाश्तुलिङ्गानि नानारूमागि पर्यये । दृश्यन्ते 'ययोत्तर मुनीना प्रामाण्यम्' इति न्यायः । तानितान्मे राया भावा युगादिपु ॥' इति न्यायेन ( उत्तरोत्तर मुनीना प्रामाण्य' इयर द्रष्टयम)। को. प्रतियुगमनुवर्नमाना जबरदय' प्रवाह नित्यतया चन्द्रमर्या- ११३८।२७ पृ. १३१. दिवत् वैदिक्पदगोनराः सत, नैव वेदम्य नियता * यथादेवतं वा तत्प्रकृतिसं हि दर्शयति । पिकन्यते । कु. ११२।१।१८ पृ. २६. 'पौर पाउ: ३।२।११।२९ ।। लिहगेन मन्त्रस्य अने योमभवणे प्रतिपत्सुपार (तथैव सामर्थ्यमपि श्रुतीनाम् । तेनैव | विनियोगाभावेऽपि 'इन्द्राय वा वमुमने गुलामि' इति चैता न सगासनन्ति समागं नु सगापनेसु ।।' चार्तिक । इन्दतिरुन मन्नेग रोमहणान् इन्द्ररिटर्न य च सोम- ।

·ययादेवत ३२१६ यथाशक्त्यधिकरणम् - मानात् सोमस्य मानदणो इदरिदमन निर्देशात् भाष्यम्-- बङ्घचत्राझणे श्रयते, 'यावजीवमसि ऐन्द्राणा एव मदानाना सोपदेशिवधर्म वच्चायाने , होन तुोनि'' यावनीव दर्शपूर्णमासान्या योज' इति । 'सोमेन गनेन' इत्यस्यापि मनालोचनया 'ए द्रेण निन्यमनिहोत्र, नित्यौ च दर्शपूर्णमासी । तन यदेवत् सोमेन यतेन ' इत्येवमर्थवानगो, कर्मयेऽपि च कामभरणादन्यत् अकाम श्रवण द्वितीयम्, सन देह । अम्पायाना प्रतिरिवारभावोपपत्ते , सपा प्रदानाना किय दात्म्येन विचिमुपसतुं शक्नोनि तस्यैवाधि समानविधान याभावात् अनैद्रसोममगाना यथादेवन कार , उन रिगुणमपि तत् प्रोसाध्यमिति । एवादी मरवत्ता इयव ( पूर्वसूत्रोक्त-) पृवपक्षण योजनाक्षेपार्थ आमयुर प्रथगे श्रवणे चिन्तयिष्यते साङ्गे । इह नित्ये इद सूतम् । प्रमोनोवत्यषपूर्वसूनापनोचाममत्व प्रपणे द्वितीये इनि । कि प्राप्तम् । मानो प्रवृत्ति निरासार्थों या शब्द । नरहतिय हि त्यनेन्द्राणा म्याचयाभूनोपदेशात् । ५ बास्न्यन विधिनुपमहर्नु पतियोगित्वेन उपस्थापिवेति । हि । 'रिद्रविशेष क्नोति, म एवानुतियत् । तथाभूतोपदेशात् । यथा- निर्देशा' इति पूर्वसूनापयवमनुप र ऐद्राणा महति भूत हि तत् काममयुक्त श्रुतम्, तथाभूतगेर नियमप्यु. रोपपादन ग्रहणमन्त्रेण सोमस्य इद्रमदानविषयलात् पदिश्यते । तस्मात् सर्वानोपसहारण प्रयोग पाय । इति । शिविशेषनिदेशान् तस्यनित्य इत्यस्यावृत्या दशपूर्णमासशब्दश्च सागस्येय वाचा | क्थम । पोर्ग अपछिग गमति ' इन्यन्य 'अनुष्टुप्छन्दा ' इति मास्याममावास्याया च साङ्ग विधीयते । यच पोर्णमाम्या विशेषविमान इति टए यम् । सुप ११४१-० निहितम् , सा च पौर्णमासी । यदपावास्याया विहितम., .'यथामाग व्यारतध्वम् । इनि उर पुरोडाग मा नामारास्येति । सानाममावान्याया विहित पोर्णमास्या गणे कार्य । सकर्ष ११३८ मीको पृ २५९० च, तरमात् साट्ग दर्शपूर्णमासशन्देनौच्यते इति । 'पुरोटानागणे ययाभाग व्याध्विम्' इत्यत्र द्रष्टयम् । टुम्-('सर्वदात्तो प्रवृनि स्यात् नया नोपदेशात्।) x ययाभाग व्यायतेंया इत्यत्र पिण्हावेध याव जीरिय प्रयोगे चिन्यते कि सालोपतहारसमय पुरुषोऽभिक्रियते, उत (अर-) एक्देशोपमहारसमों- पि इति । एकादशे नु (२०१६) प भूयोमन्याधिकरण 'ययाभाग व्यावशाम्' इत्याटि कि संपर निराकादशीमियते, उन एपेनापि माणा विकल्प उत्त ते देवने सोध्य विभजनं इति (चिता ) परिति सिदा त । एकायो ( कप विदर्शन, देवताना यागसपणात् मसुषट्रयकरणात, माये। मप्रडणे स्थिते । एप ) इदम ( अपि चेतनत्वेन बोपनातरवाय । इति प्रामे। पिण्डावेवात्र परम) आरम्यते । ( भाणे • प्रथमे प्राणे' इति मनोयोन ननारोऽन्तरगत्यात, स्वधियायचेतना नामपि मनोधन गनात् देवताया अपि गरम्पत्याच । अहण कृतम्, न प्रयमर्मणि, प्रथमप्रोगे इति मवर्ष ११६ या । तम्पाभिमा पाह-) 'अमिहोय होति ' इल्ये यमुपजम्य (पण ) विपरिवर्तमानस्य निमिते पहा • यथाशसि । यदि प्रयोगशापादेय तरि यथा च विधानान् 3 तारन् मन्तिरमिदम् । नावि योगा पनि गुरमप्यने । गा . तरम् (प्रयोगमेद इति आन दाश्रमीये र ने च पाठ) यपाशायधिकरणम । यथाशनि पाप । अन्तर्गवत्वात् काम्ये नित्यमगध ( काम्यनित्पयो यथासक्युपमध याय । निग्य पायदानावरपि प्रेशानुशनादिर ) । भुवितस्तु अरित मेद । अधिकार तमेर ( भेदम् ) आभिन्य भाष्यकारस्तु आह दिवीये मी प्रति स्यात्तथाभूवोपदेशात् । ६। मयणे इति । ( उच्चाधिकरणमपि - विकृतिमायिन ३१५३१॥ यम्, किन्तु सहलसाम्यविषयम् । विदाहरण सोप्यो। म्भार, - ·यथाशक्त्यधिकरणम् ३२१७ यथाशक्त्यधिकरणम् प्रदर्शनार्थ इत्यभिप्रायेणाह -) सर्पगत्यधिकरणसिद्धान्त भाग्यम् - अपिवेति पक्षावृत्तिः । अप्येक जानिताराग्य (मृते ) उत्तरमधिकरणमापते पगम्येषु देशे अनाना रयादेव प्रयोगः । यत, साइत्यापि अनन. देवमर्थित्वात् ' इति । (यहा, यथा निमित्तवन्देन | स्यापि प्रयुज्यमानस्य प्रधानादेव अयमगों निष्पद्यते । अगत्यागः, त्या स्वर्गकामादिमात्रस्य अधिशरायगमात्, | गुणमान सहिमयोगेण भाति । को गुणः । साङ्गान् तद्वलेन सम्यमपि हीनान प्रयोक्तन्य इत्येवमाशा- स्थर्णमिनिचिः प्रशानमामात् इदमन्यत पलम् । नग्मात् हमान प्रति उचरमविरण सकामविषयमारम्यते स्वर्गप्राप्त्यर्थ सपूर्णाहं करिष्यामि इत्यारब्धम् । यदि इन्पभिमायः ) । सालोपसहारसमर्थाय (एव काम्येषु) | कानिचिदङ्गानि न शक्नोनि कतुम्, तथापि अस्मात् अविकार, ताशस्य (एल ) विद्यमान यान् । न तु एकदेवानगुणयुक्तात् प्रधानान् फल मविष्यति । तस्मात् नित्ये नामोऽस्ति, सर्वदा य. सर्वानानि उपमहतुं प्रधानमात्रम्य प्रोगमाह , नानानाम् । दीपूर्णमास- शस्नोति । तस्मात् ( 1 ) एक्देशाङ्ग- ( उप- गन्दक: अमिहोनशदश्च मधानपदार्थ.. अन्यानि महार- ) समर्थोऽपि अधिनियते । ( एव अधिर- अङ्गानि वानीनि । गाना विषयविभाग. कथित 1 इदानी प्रकृतमधिकरण टुप्-- ( एक्देशिमतेन तावत् सिद्धान्तमाह ) पूर्वपक्षनभनि अगिधीयते-- ) सर्वैः अझै कनुर्निग । नास्ति इनिक यता, ( अपूर्वाभावात् । अपूर्वमयुक्ता का कियने । तादृश एय (तुः ) कांधमत्वेन हि इतिकर्तव्यता ) । कथमपर्यामाव. १ कामानात , (यानीवास्येन ) चोयते । तदुक्तम् ' तथाभूतोप. ( कालान्तरभाविफसियर्थ हि अपूर्व ल्यते ) । देशात् ' (इति । योजनान्तरमाह-) अथवा यथा धातो. | य पलामाव. ! निमित्तफल्यो एन ( बावये ) (धारार्थम्स ) पूर्वापरीभूतस्य (भावना- ) कारणता अमभरान् । कथमेवनासभरः ? निमित्रफलयोः (द्वयो स: (अ) निराकाङ्क्षीमियते पाये, तरा रषि ) अनुपादेयत्वात् , ने प्रति कम उपादीयते । नित्येऽपि ( विपस्त्वेकथुनिन्यान् झ्यस्य न्यायस्य काम्ये | ( ने प्रतिकर्म उपाटीयेते' इति तु आनन्दाश्रमीये नित्ये वा अपिदोधात ) इ.यता तथाभूतोपदेशात राठ, स च उत्तय थानुसार्ग न भाति) । तत्र (इत्युकम् । यथाभूत पाम्पम् , तथाभूतमेव नित्य अन्यनगपादाने (वाक्याय ) कृतार्थलात् एक (एव) मिति ) । अथया नामविशिष्ट (दर्यपूर्णमासरत पति उपादीयते (कर्म, न द्वे अपि पनि ) उमयोपादाने कर्म ) सर्वः (अहै. ) निरामाक्षीनियते पथा काये । याक्यभेद स्यात् । ( फ्लमेव तु प्रति पम्मान नोषा- नया नित्ये पि, तवानस्तुल्यत्यात् । इत्यत. तया- शेयते । अत आह- ) निमित्तस्य श्रुतत्वात् तत् प्रति भूतोपदेशात् । अथवा यथा सनिषौ ( कर्म ) उपादायते (न फल प्रति ) । इतितन्यता ( आम्नाता) तथा नि यरयापि (इयो- । ( इतः पर अस्मदीपलिखिते प्रायधित्तसूनान प्राक्त- रपि) मनिधानाविशेषात् । इयतः नयाभूतोष- । नस्य प्रथम अभावात् आनन्दाश्रमीय एव सग्रह्मने, देशात् (युक्तम् । अथया नामधेपगतेनरंतरयोग | चिनु पुस्तकान्तगदपि )। करणविभक्त्यो, आपातपदस्य च ('भावनाऽऽत्मनेपदे ननु भावनायवनस्प किम् ' इति आकाक्षा तरेतग्योगकरणानाम' इति वार्तिकपाठ लिखितमुद्रिन)उत्पना न निमित्तन पूर्यते ( निष्फत्त्वान् ), नापि तुल्यत्वात् तथाभूनोपदेशात् । अथवा पुरुषार्थत्य पागेन ( अपुरुषार्थत्वात् ) । केन तर्हि ! फलेनैव (तेन ( माश्यस्य ) उभपन (पाम्पे निरये च) विद्यमानत्वात् वलात् फलार्यरत युक्तम् ) । उच्यते । यदि फलार्थी नयाभूगोपदेशन ( इत्युनम् । अत्र घट पक्षा उमा । पुरुष. कर्मणि प्रवर्तन ( नत.) तस्य ' यावनीवम् । अपियाऽप्येकदेशे स्यात्, प्रधाने निवृत्ति-इत्येतत् अल्लेन म्यान् , ( इतरथा वाक्यमेदात् । गुणमात्रमितरत् नदर्थत्वात् । २॥ किश्च पम्प्रयुक्ने कर्मणि) फ्ले च अनर्थी न प्रवतेत मी. वो. ४०३ राम्यस्थ .

·-- यथाशस्त्यधिकरणम् ३२१८ यथाशक्यनिकरणम् यस च टोप (म्पा) मा न इतिर्न यता चेयने (पर्यत्वात् ) । तस्मात् निमिग प्रति क्म- (नैमित्तिोऽपि ) ग्यात् (वाम्यात् । तत) 'अपि मात्र पिघीयते ( निष्पम् । अतश्च अपूर्वाभावात् ) पाऽन्येकदेदो' इगि च (मूतम् ) पिरुन्त । (चि इतिकन यताऽभाव । स्थर (इदानीं सूने) एक देश इन काम्यम्, इन नैमिनिट इनि-) व्यपदेशभेदध न गद इति चेत्, सागस्य (प्रधानस्य ) वाचक कृदन रशन् । नित्यकाम्ययो फ्ले सने (द्वयोगपि कामार्य मधानमानापेक्षया ( तु ) एक्देशदाब्द । (इद तया काम्य पपदेश एव स्थान् । तस्मात् यागम्यैत्र मावा म्याग्यानमिति मत्वा व्यार पानातरमाह-) भायखामिति)। अथवा दृष्टार्था ( कर्मस्वरूपोहत्यर्या ) या पुरो अयोध्येत बी अशो ( रमण ) प्रपोजनौ को जानिवृचि (पिचिम्पा इतिक तापता ), ताम- निमिनाश्च । तत्र श्रुतेन निमित्तेन (निमित्स्य पेश्य एक्दैगशन्द ! कैश्चित् पुन ( अ यया) भुनरवान्त्यिर्थ ) निमित्ताा (एर मयोतया ) एकदेशबन्दो वर्णित । (यद्यपि अलैकिकमा या रिक्षित ! फर तु (केपनम् ) रिश्ते (न तु प्रयो भावेन ) कथम्भावाभावात् प्राकरणिती इतित वता गाम ) । ओ न पिरोपो भिनश्पियत्वात् । एर च नास्ति । तथापि ) आहवनीयादिवाक्यात् प्रापिता निगितामुन शाहस र य म । तस्गिन् ( मणि) असि, नागपेश्य एनदेशशन्द पति । एतदपि अनु- क्रियमाणे सनि फल किमिनि न सामयते इति । (इति पपनम् , अपूर्वपयुक्त वात् आहवनीयानाम् । न च चोयसमाप्तो । परिहानि-) एतदपि अनुपपनम् । अपूर्वमस्ति इयुक्तम् । तस्मान् अमिमुद्दिश्य भगा (कथम् । ) य मर्ग न कामयने नधासान् मोशाशी, वाम्याचा पुरोटाशस्त्या य इत्येतावत् उपदिश्यते । रूप तम्य कर्मम्वरूप एस पर्तयता, निमित्तममान् (जीवन तर्हि ईदशे ( निष्फले ) पुरुषपवृत्ति ? ( उत्तरम्-) हि निमित्तम ) । 7 चमत् श्रुतस्य (निमित्तस्य ) प्रत्ययापानुत्पत्यथा (प्रति), विहितामरणाद्धि प्रत्य कचित् न मोजता कवित् मति अप्रपोजकता वाय सर्यते ( भयुर्वन् विहित कम प्रायश्चित्तीपते पाया । 1 सम्मात् मुमुशोरपि प्रयोजकमेव निमित्तम् )। नर ' इति वचनात् ) पुरुषेण च हितप्राप्तियेप्पने तम्मान निमिचकमविषाराम् । अनिनिनिरपि तयेच्यते । यथा लेके उपानधारणा अथोन्येव कियात्रा पर यत पदेगात् मण दिका क्रिया कण्यपरिहायया, एवमिदापि प्रत्यवाय म्वगामाय फलोत्पादना । न चायन् पनमस्ति परिहाराथा ( प्रवृत्ति युक्तेय ) । ननु एव अप्रत्यवाय पागस्य म्यगाइने (विश्वजिन्नाथान्) । नम्मान् क्रिया कर न् । पयते । पर तावत् ( सर्वन) भाव न्या (मुमुसुगामि प्रयुगमा) मम्मि । न (प) । अप्रययायध (प्रत्यरायमागमार, माग न त वेदेन मारते पनि । एतदपि अयु भारx) अमार (ननु भरनका स्पयसिद्धचात् । तम् । यम् । योतिष्टामसपूर्णमामयो (मफा अन-) क्षमसो क्रियाया ( मावनाया ) फल स्यात् । चरवान् ) मानोगे सर्वपयाति पात् । न आगामिनी प्रत्यायानुत्पत्ति फल ( पात् । अनि धेष्यने स्वया । तम्मन् पाम् त्रिपामु पर प्रया गदि टन्येन, तनन (2) अरमागत् प्रत्य- अगम्यत, ता (1) पाय (यया भोज चाय गई पिहितासात् । तत्र अयमेर विधि पायाभुग वैदिभ्य (शामीमारिवाक्य प्रयवापानुपायय , अग्य चारणान् द्राप ठि विहिता विपाः पम्पय ) 10 च काम्यमान फल नगप्रयता ( प्राप्नोति ) तम्मान् प्रणवायानुत्पति मारी, पुष्पायरयन् । +यारचन पुरुषार्थेन फन इन नेम चोप हि प्रयायोगरति! अग्निाभूत 'प्रति (नगद) प्रशासनामारे प्रिपाया प्रमाणात् ! माय कामनिवृत्ति । (तेन) (पपये) पुपर्थात् भनदा स्यात् । न अारणात् दोरो य, गपरणे (पनि कालानिया) ·- 1 यथाशस्त्यधिकरणम् ३२१९ यथाशक्त्यधिकरणम् निवर्तते (नोत्पद्यते । ननु (एवमपि प्रत्ययापाहेनुभूना) : पुश्योऽस्ति, यः अबव्यक्तव्ये, फल न कामयते । अाणनिवृत्तिरेव ( मरणा ) पलं स्यात् । उच्यते, | मोक्षार्थी ( न कामयेत ) इति चेत् , तन्न । तेनापि आत्म तिरेफेण क्रियायाः फलम् (भवी ) । अरण- | अवश्य पापक्षय एपितन्य । तस्मिन् सति, मोक्षामाघात् । नित्तिश्च करणमेव । स (च) प्रियायाः धर्मः (सन् ) | अमोक्षार्थिना अपि अनो एपितव्यः पन्यास । इत- कथं फ स्यात् । न च प्रत्ययापाभारः फलं इत्युक्त रया ( अप्रभीणे पापे ) फलाप्राप्तः । तमान् नित्यानि गेय । पदि च ममत्स्यायः फल स्यात् , (ततः ) फल- । नर्माणि वस्त्र ( पापक्षयग्य ) उपापत्वेन बोद्यमानानि निमित्तपोः (दयोरपि) एकवाभावादिदोषः उक्तः ( पा । इतिश्तंन्यतामपेक्षन्ते । बीताया च (स्वर्ग-) फले. अतो नित्यस्य कर्मणो निपश्येन अपूर्वाभावात् इति-च्छाया कर्मणः इदमे ( पापक्षः ) फलम् । यदि कर्त यता नास्ति, इति होनाङ्गस्य प्रयोगः-) इति च नित्ये श्रुत्यनुग्रहात् यागः कगंभूतः तत. सर्वत्रा- फेचित् एव (अधिकरणप्तिद्धान्तम् ) वर्णयन्ति । विशिष्टः श्रुत्यनुग्रहः, इति सनत्र (कान्येऽपि), (एतदिदानी दूषयितुमारमते-) तत् (एक्देशि- | कस्मात् न भवति । (चोदयति-) फलपदानयंक्यप्रमातु मनम्) नोपपद्यते । कथं भावनातो हि निस । ( यागः कर्मभृतः ) न भविष्यति । (निरामरोनि--) आसङ्क्षा उत्पयन्ते मिथेन कथमिति । ( तत्र-), साधनायेन (स्वर्गकामाधिकरणपूर्वपक्षन्यायेन ) तम्य उप. तनिगिता चेतिकर्तव्यना । (नत इति आनन्तर्यात् निपातादिति ( फ्लपदम्य द्रव्यपरत्वापातात् इति । निन) कयमानशा प्रत्यवमृश्यते । सा च (आकाशा) यदि च क्रिया स्वशक्त्या ( स्वतः ) अन्यत् किश्चि- इह ( अपि नित्ये धर्मगि ) विद्यते । तस्मात् अस्ति दुत्पादान, ततः तदेव वेदेन च उच्यते । नदि प्रतिक्त यता । यदि च अस्मिन् (नित्ये ) यागेन अशक्नीयम् (वस्तु ) म (वेद.) उत्पायरवेन चोद. (किमाकाक्षा) पूर्यते, पशुमामादिश्यपि तत् ( सनः । यति, ज्योतियोमस्य सकुन् प्रयोगे सफलप्राप्तिरिति । इत्यर्थ, ) न माघनायेन स भनियति (किन्न साय | उच्यते । पच्यादीना क्रियाणा दो धर्मों दृष्टो, देनेने स्यात् यागः । ततश्च नापि इति त यता न एसिन प्रयोगे एकफलता निमफलता च । वत्र म्यात् । शदते-) तत्र (कामराक्येषु) निमित्ताभागात ज्योतिटोमस्य फलचोदनाभिः सबम्यो ज्योतिष्टोमः (र्म एव करो यनया विधीयते इति नैतिस्तं यता ) | इत्यादिभिः ) अनियनपता पिहिता । एकसिन् इति चेत् , तल । असत्यपि तम्मिन् (निमित्ते) प्रयोग (तु ) एकफरता (क्रियास्वमायावेन लेके दृष्टा ) झिमित्प्रामारोत्पतेः यागनेय (च) परिपूरणात् न व बायते । यदि च माग्नि (नन, 'दर्शपूर्ण फलान्तरम् (नोदपशि-) फन्दनिमित्तयोविरोध हति । मासा-या यत' इत्यर ) वरणचिमत्तोतरेतरयोग मने- चेत् । (उत्तरम्-) अविगेधा, गिनवाक्यस्यात् ।। पदाना (परणविभनेः, इतरेतरयोगस्य द्वंद्वार्थस्य, (एकवाक्यममरायो दि फन्टनिमित्तयोवियभ्येत । वस्तु. आत्मनेपदस्य च) अगावप्रसङ्ग । (यदि न नैमित्तिक, तस्तु नास्त्येव विरोधो मिनपकात्वादनयोरिलाह-) कमभूत. एष धान्यों न फलमपेक्षते, तत.) 'भिन्न निमिन हि म प्रयुत, न कामार्यता माय- जुहोति' इति (होमम्म) निराशाहालात्, अनु- तयति। (तदेव व्यनक्ति-) न हि कर्मणा निमिन ' मगन्धो न स्यात | आवासोत्तरसाल हि अन्वर्यता, भन्यते, पेन फलोत्पत्तिर्न स्यात् । ( प्रत्युन-) तस्मिन् पुरुषामता वा । न च भवत्पो (मैदनहोमस्य प्रयो- निमित्ते, कर्म क्रियमाणं विप्रयोजनम् इति मुतग । जनविपयिणी) आकाशाऽस्ति, निमित्त भुरात्वान् । हामि माति (अत निमित्तलादेव अपेथ्य- नहि भाकामा जन्यते ऋतुना ( तस्मात् भेदनामस्य माण फलं वयं विरुध्येतेति )। फ न कामयते न ऋत्वर्थतास दिः । किन ) यदुक्तम् (मवता) (मोझार्थी ) इति चेत् । उच्यते । न हि ईदृशः । फनिमित्तयोः अनुपादानात् ( अनुपादेयन्वात् नैस्त्र ·यथाशक्यविकरणम् ३२०. गथाशक्त्यधिकरणम् ममत्राय गमाति) इति । ('मिने बुहोति' इति) | व्यपदेशश्च (क्रमेण ) कर्नन्यस्यात् अवश्यात यतात् अनेन एतत्तव्यम् , ( भेदनहोमेऽपि नुल्य नोयमित्यर्य । (च उपपद्यते । तत्र अपघान्य नित्यम् , अयच तेन ) ययन अनु प्रति उपादीयते निमिन च, एव काम्यम् । फार्थत्वे तु न विशेष )। भिटमपि । अपिहोनादि पानिमित्तयोरुपादीयमान न (सिद्धान्त दर्शयति-) एव च साङ्गम् (मपूर्णा दुष्पी)। पया च सरशे सिण्डपितृयज्ञ (भमारा गम् ) यानीच न शक्नोनि कश्चिदपि तु इतिवा म्यामपराश र प्रति उपानीयने) एमिदमपि (अमि 'पापत् शक्नुयात्' इति उपनिबध्यते । हारस्य क्षेत्रादि । तम्मात् उमयोपादान नोच ) मायकाच ( मम (अङ्गे त्यग्यमाने ) बैगुष्प शात् । (निमित्तमयोगे ) फनमिच्छति । प्रधानाध्दिमत् काम्ये तु यदा (संपूर्णाङ्ग कर्तुम् ) शस्नुपात् तदा फम् ' 'एक्देवान- (गुण-) युक्तात् प्रघानान् फल | प्रातव । भषिपनि ' इति वदन् । तथा पिण्ट पञ्चे पुत्रकामेष्टया न तदकर्मणि च दोषस्तस्मात् ततो विशेष स्यात् (मिमिते गयपि पनमिच्छति । विश्वजिदधिकरणे पिण्ड- प्रधानेनाभिसवन्वाम् । ३॥ पितृ पशम्य पारदर्शितम् । पुत्रसामरित्र जातेपि )। भाष्यम्- प्रधानातिनमे दोष श्रयते अपवा मूनार (भाप) निये इनिनव्यतामिति ('एक एप स्वाँटीकाछियते, यो दर्शपूर्णमामपाजी छन् पोर्ण- म्यापि प्रयोगे म्यान् । (६३।१५) इति वदन् , मासीममा राम्या वा लिपातयेत्' इति प्रधानातिकमे दोप यापूची प्रमाणादातारम्भणीया' इत्य च-) ब्रुगन् शम्य निन्यता दर्शयति । मराजय पनि दृशलोपादानात् सिद्धादार दर्शयति । काभेद तु जैगिनि प्रयोगवचनकत्वात् मर्षे. फत यतारचनय (विधिसम्दश्व ) पुरायता न मि | पामुपदेश स्यात् । ४ ।। चरनि । नहि फरमतरेण पुरुष प्ररनते, पेचिन् भाष्यम्- यदुषम् , नास्ति भेः इमायनानि, माधान (दीपूर्णमासादिपु ), पैयुचित् (समाजादिषु ) इमानि प्रधानानीति । प्रयोगाचनवत्यादिनि जैमिनिगाह पारम्पयंग, ( न तु भनि-वि निको यिघिरम्नि )। म | मषामुपदेशः 'पोर्णमास्या पौर्णमास्या योत, यदि च ( अभुते पले ) परवः करण] सन्नात् , अमावस्यायाममा स्यमा यजेत' इति । (नन) प्रपाजादी मार न म्यात् । वर्मभूनत्यात् अर्धम्य व्यपरनित्यादेस्म्यापि प्रयोगे स्याद् (प्रयागरे ) । नेता अपेशते, ft मया पनःयम् ' इति यया कत्यन्तरेषु । ५ ।। ( नदि कर्नयातरमझने ममत्व ), अगशमान भाष्यम्-- एमालमपोगे:पि स्यात्, विगुगादपि कथ इति यतया (प्रतुना) संबध्येन (तस्मानाङ्गल परमिायर्थ । इन ! अर्थम्य पार्गिस्थन् । पर सिद्धि ) । यदि र या पपदम्ति, नत्रै पारार्थ पामोभ्य प्रधानम् । अमिहोनसशषात् दर्शपूर्णमास रणभून (अयत्रनु पर्मभून म्यान्, नन ) पनि माघ फामिह माने । तदिन पनपोपदिश्यने । यत् पाये (मागामायेन ) पाग्यन्य कर्मभूनावत्, पौर्णमाम्यामुपदिष्टम्, सा पोर्णमानी, यमायास्या माम् । वर्गप च प्ररोगरा (करवान् । दीररि-) मा भमारमा । एदामपोटाप:मासयापा योगं करेन ( ममग ) मंत्र यो नाति । ए च (फर• मानाच्युतो भी इति । तम्मादप्रये पुणेशायो पाय) मायामः । परसेनैर दाय मीरोमाम्यान, भाग्य चामीगोमानिय पोर्णमास्याम् । (मी)। तस्मात् पत्रपत्र विधायक आप्रयम नारसी गाममा शम्पायाम् । घदुगम् गो. (पार्ष) गज (उरगासिर मा पोगमारा य, अमावास्यायाममायारया भगो () (मत् दान करमा परेन' ही मार दिया माह पूर्णमागधरेन पए पापं देर । म निन्य इति-) अमिते ही, नगवन् । नि पूर्ण- दएनन ·मिन्याह-) सेति वर्तन्यताने तु नैमित्तिके (मति), बत् प्रोगाचविश्वान् , पर अनुगमन होमारज्यमङ्गं उपजायते, तत् कियते एव । (अपक्षे सम्, वा निमिनी भिवष्य अनेका तु) अमत्याम् ( इतिकर्त यतायाम् ) भेदने उपडाते यथा न गागारपुरश्य, नरणय प्रसारण ( अपि) गुल्य नास्ति । तस्मात् प्रायश्विनदर्शन | बोधनान् , एवमझानामपि इति न यह । समुचितानामगाना इत्थम्भावेन प्रयोगाचयितया च निमनथन vिy नम् ॥' अतो नहीनागम्य प्रयोगः । उच्यते । सत्यपि यदि निमित्तम्य मायन्य दिन 'नैमिनिक नियोगेन वर्तव्यमवगम्यते । निमिनेन तनोड अड्रेष्वेव भक्त्याच्या वागत... भाववानेनापि प्रत्यगे॥' तस्मात् पाशकिप्रयोगेनेय प्राप्ते, न निमित्ताय अन्न, ५, सोम-नित्ये यथाशक्यशोपसहारसमस्य अधि-ठोधायक मिनिamari दूयोक्तकाम्य-निन्यनैमित्तिाधिकारनिरूपणाधीननिरूपणः अतश्च यथैर वाम्ये प्रानsearerh18 यथाशक्त्यधिकरणम् ३२२१ मामाय च साई फले विधीयते । तस्मान्न सामग्नि वि--' त्रिद होमपदयाच्य दर्शपूर्णमासपदनाच्यम् (च)। याग्नि- परिन ।, गत्ता मान र होन तदिह चोदते पतं पतया, योर द पूर्णमासी । सिने।' तस्माद्विगुगमपि कायमेन अग्निहोतं दर्शपूर्णमामौ च । भाह-- निन्दनिदिन ऋद यथा अत्यन्तरेषु - प्रकृतिविकृतिषु पास्य धर्माः परस्य न | सानोपमहारेरीव प्रोग., यो मन भवन्ति, एवं न काममयुक्तस्य धर्मा नित्यस्य भषिग- माहित्येन कपकानयन मोरयार महन्ति । ( १२१.) नियंगधिर () - विध्यपराचे व वर्मनात् समाप्तेः।६॥ विनियोग अधिग्ररान दिलादन भाष्यम् - पिथ्यपराधेषु च समाप्ति दर्शयति । नित्ये:पि तथा ने मान र 'नदेय पाहन वाहक होतन्यम्' इति विगुणस्य | अनुष्ठागामापात् निमिदकर, मटर समाप्तिं दर्शयति । म्पत्य निमिच गम्य बाट पलिमिः सटटात, प्रायश्चित्तविधानाच । ७॥ क्यापि अदन्टोपन: 1 पद ऋ भाष्यम् - विघ्यपरायै च प्रायश्चिचानि विधी- । यष्ठिन्नजीवनादेश्य निमित्वात् गट- यले, निमित्त कर्मानभूतानि । यथा, मिले जुहोतीति । भावादेन नैमिचिनारण न प्रयाप, दर. विगुणे निष्फले सति कस्पागभूतैः प्रयोजन स्यान् । मावेऽपि इति प्रोभ्यम् । न न कता: माया तस्मान् विगुणानामपि प्रयोग- पर्नय इति । मामप॑म् , काय:ति दटापनः । न दा नाग सुप्- 'प्राव्यिराविधानाच' ॥ पेपा ( म. सादरणामामध्य इति निरम प्रमग्न, व नैमित्तिस्य ) इतिकर्तव्यता नारित, तेषां प्रायश्चित्त-पीता: यनुपरतिगायेत, ट. विधान अन्यन्तमनुपपन्नम् । (अस्मन्यते तु उपपन्न- । पपत्तेः । किन्द, निमिन्नम्य अनुशायदा अग निमिते ( मैदने ) गजाते वैगुण्यान दम्परिहाराय अपरं नरन्ति ' इरपादो भा देशपात् अमापनदि. गरंगा अनुपपन्नामिति । संग्रह । सनियुक्तमेयातः प्रधा अधिकार । कारः अस्मिन् पादे व्युत्पाद्यते । स च पूर्वपादोध, पबन्धः । अत एरा तद्वदेव तृतीय vिटे। फलसाध- कानिस्तान क्विाटी बोधितस्यैव अनुशनस्य Amarity.ran अन्यथा चैतनमान: Aprrorepat पति पादान्तरत्वं आनन्तर्य च ।।

·निधि यथाशत्यधिकरणम् ३२२२ यथाशक्त्युपरन्यस्य परप्रतियोगिटर भरि मघाने एप न नु साह्न । अन शक्त्यरच्छदोपपत्ते । अत एव कामे निमिते च यस्या एर मित्तवापि विनियोगविधा अन्यय । अत एव विकार यारम्ति प्रमाणन्तरपमितानि अनानि वरुप विनितर प्रवृत्तिजनकीभूतगाविषयी गपमस ताद्भि गहिनै आमर देरुपयत इति महावाक्यार्य टमनसाधारण एर । अत एर हारमोवि प्रधानन्य सनात् , काम्ये सामादिगम् , नित्यं च शक्य एवढचरकालीन ए, तम्य प्रधानगवा वज्ञाना वच्दिन इत्ययलाभ । अतक्ष यथर एकरपर धीन नात् । काम्यवाक्यस्य यावीवाक्यम्य २ सेमया सोम- तत्र तु भर विशेष - यन् काम्य विचाविष्ट गाजिस्मारिकारिमेदेन प्रधान साहित्यमेदार यस्याधिका- सापनसशानोतरमैन अतिनियोग, निन्ये तु रिगे गावन्ति प्रमाणतरप्रमितानि प्रधानानि, यस्य तावता मह रनिमित्ताधिन -प्रमवापजनक घर प्रतियोगित्वज्ञान काम निनिन च त्रिधारश्त्यम् , मया अनादि इति न बतें:पि नामान्वय , अनश्चितयात् । अपितु तदु- गोति दोष । अव सिद्ध निमित्तभ्रन्यनुरोपेन स्थानि तर प्रधानकरणमपनाया भावापेशामा पूर्वरत धनहीननापि प्रयोग इति । अत एव विध्यपराधे 'देव पारयम्प मापदर माग्ने ग ति चोध्यम् । सारक वाटा होतयन् 'अनि निगुममानि पियपराध धादि पार पस्येव मापद निमथने 'धर्मेण पाप प्रचित च दवि। मदत ' इयादिसपम्प प्रतापते । अत एव न मण्डन--'यारच्छनि त्रिया नित्य ।' विश्वजिन्यायेन बासिनन्, न या अपुष्पार्यमापि शार--'याक्या काहान स्वात् । बागपगुर र मायापनम् । वारस्वैर का तत्, • यथाशक्त्युपचन्ध (यथाशत्ति याय ६० तृवीयानिदेधात् , समनपदभुने परायेन पि उप रा-७ एक यशपापसाय )। यत् कृति पनयन पपूर्णमासादौ कमानामर म्यगाताना माध्यत्येनानुपरत पा प्रमत्तम्, उनैव यथाशक्त्यपाप, निमोपची । पी' इम्प अथ गतु अननुपम अथ तदेव पारिन पारमन्यम् । दयने मुमुमो म्बगीनामनिष्ट ठल्यायर्यापयता । भाट्ट ३१३॥ सेन, तदुत्पची "नग्य अग्निपनानुसारखे अत्रा रिपक्षामा यथारमयुपरन्ध म वापरा पापी वादिवाकरम्य अममुशुवपथना दिना यन् कन बनया चोयत तना। कर्त यह मानारन 1 पातु मामिपावसा निमि यथाशक्ति दुर्यन् इति वस्तु चपन अवन-यम् । साना पावरता, दम्य समितिकोतपि ३ध प्रजापित पपारीपर अनुमायत पुष নিনিৱনানfিাথা ঘামান दत यतया कोयत, नत्र ययाक्युपत्र धान काय म मानेकाय, स्वपि दिमायामानेन चादयता नत्र यात्पर । मोम ६।२।। भर समात् । अन्य परम यशप गगनोनामेत्र • 'युर यि माती इति दशेमानको मान्यात पुगनिमिद मनुरोरेर अगार प्रय. एल अममा बहुम्यो Pारनन् । परमान यस व यमन्त सोनिया ययातित २५ उत्पतिएप पर भद्राय समान भापना म देवरिपरन समयम्य विय गमा पर माप, दामो ययाति नियन्वा म यथाम्यत्युपदम्य पBिARHETran भाग्य यापमान यान नुन विपर यारयम् । मापyा बन्यतया मानसा तिपदिध नसमात् । स्यादि पूरा । अपने मामायण, परवानोदर- भार , • मिनिनिसिप पूर्व मंर पापा ममान्य रंग, र म मादाम न्याय, कि arar न प्रयोगविधि खि प्रयोग ·यथाशक्त्युप २२२३ यथाश्रुतीति . बोधदायाम् , यागगतफलवावशानार्थ शमयावचीव. | शिष्ट शेषाद्गापः प्रातः त्या कालोऽपि । पूर्वपधः । वाक्याभ्या एकवाक्यवाहीसरेण निमित्तपापभयानयन्वयो- | वृ. ५११११९, चरमेग, भ्यम्य यागामतानोधेन प्रपाबादिवत् तत्रापि यथाश्रुतीति चेत् । १014/२०७२ ॥ यथाशक्त्युपबन्धोपपत्तेः । ६।३।४, ७ भुरा अग्नीपोमीये पशौ 'यद्यपि चतुरपत्ती यजमानः चीन: अप्रनिसमाथैयाङ्गगारी नु काम्ये नावि- पञ्चायतैव वपा कार्या' इति श्रूयते । इदं धूयमाणं कियने । नित्से तु यथाशनिन्यायात् अधिक्रियते पञ्चायन यपाश्रुति श्रुतिमनतिकम्य मार्यम् । बपाया एका ६१९. * 'युयं हि म्यः' इति द्वयोः | पञ्चायत्त श्रुतं नाट्गेषु इनि यपायागेय कार्य नागेषु । यजमानयो, प्रतिपदं कुर्यान । ' एते असूय.' इनि | इति पूर्वः पक्ष । बहुभ्यो यजमानेभ्यः । पाश्चिकेणामामयन एकम्य यज न, चोदनेकत्वात् । ७३ ॥ मानम्य कदाचित् दधिणादिमपादनपुरःसर अदातो गत्या अमीषोमीये पगो चपाया श्रुतं पञ्चायत वपायामेय यथाशक्तिन्यायानुसारेण एकत्वयावेन अपि अर्थात् | म्यात् नानेषु इति पूर्वपक्षं निस्य सिद्धान्तमाह । न प्रासम्थ द्विबरजमानकायम्य प्रकृने ज्योतिष्टोमे ममय | यपायामेव पञ्चायत्तं रितु बङ्गेष्वपि तत् । चोदने- इति चेत्, न, निखिलसमातेगोनिष्ठोमम्य एफेनैव | वात् । अनयागाना वपायागम्य च 'अनीपोमीष फर्ता गरन्धात् , मोसेन पजेत इति उपत्तिविधी, पशुमालमते ' इत्ये रेय चोदना । तत्र यपायागेन चेत् रेकरम्य न बाध, । एकत्तस्य अननुप्यतया अनुष्यमाप पञ्चावत्त सत्रव्यते, तदा अगेष्यपि भवितुमर्हति । विषय कयथाशक्तिन्मापयिषयताऽपि नास्ति । कस्तूरि. | तस्मात् अड्गेष्यपि पश्चायत्तमेवेति सिद्धान्तः । चोदनाया श९।१८-१९ . अप्रैपि होमाधिकरणम्य न एकरात् इति समासः । के. प्रतिनिधिः । राजाहपनीषादेसापर आधानविधिनिवा तु यथाश्रुतीति चेत् । ६।४।६।२२ ॥ देव, फत्प्रयोगवियविषयत्वात् तेपामधिकारि विशेषण दापूर्णमासपकरणे 'यम्योभय हविरातिमात , स्त्रमनीते. यथाशक्तिन्यायाविपयत्यान् एव न प्रति- ऐन्द्रं पञ्चशरावमोदनं निर्वपेन् ' इति श्रुतः पञ्चशगवः निध्यागना । मादृ. ६।३।२, * नियन्वेऽपि ज्योति- यथाश्रुति उभयश्रुतिमनतिक्रम्य स्यात् । उभयस्य मार्य- धोमस्य नैकये यथाशक्तिन्यायविषयता, उन्पयादि. प्रातामालीनस्य हथिएः आनों गत्यामेव, प्रायश्चित्त वाम्येयु समानाभिधानश्रुया भावनाशर्मान्यतम्य तम्य पावभाव. न नु सहनिरा। - मिन्न जुहोति ' पत्र (एक्त्याय) अन्तरगत्वेन अदातो दक्षिणपरिमाणा 'पुगेडागो शामन ' इयन च न यथाश्रुति अर्थ: गतान्तरमाधेन अस्यैवानुमाह्यत्वात् । ३।३९. वीकृतः कारणास्तरात् । 'उम हति । इत्यप तु तथा • यथाशक्तिप्रयोग कयलोऽपि नैकहायनीप्रयुक्तिः, कारणाभापात यथाश्रुत्येय अर्थ. स्वीकार्यः । तस्मात् होमन्नु आहवनीय निधिकरणक एव वा। भाट उपयोईदिगौराती एन प्रायश्रितं इति चेत् पूर्वपक्षी ४१४९०. न, तल्ललणत्यादुपपातो हि कारणम् । २३ ॥ यथाशक्तिप्रयोगादौ ( पशो ) यूपामावेऽपि यस्योभन हविगतिमाईनि, ऐन्द्रं पशगवमोदन स्वर्वयमेव वनगमनाविचिद्धिः । यूपच्छेदनादेस्तु तत्र निर्यपेत् ' इयर सायनातकमय-पिराती एय प्रायश्चित्तम निवृत्तिः । भाट्ट रा. महविरानो इति पूर्यप नना निषिध्य सिद्धान्तमा । • 'यथाशिष्टम्' इति सूत्राशः (१।१।१९), न यथानुनि याक्याथों ग्रहोउ शक्यः । उभयरपस्स शा शिष्ट विहित प्रहलो नाहनात्यम् , तपा अापि नहलगवान् प्राधिननिमित्तनिरोपण गात् निमित्त- (चातुर्मारवयाकमेधीयानीयवादीष्टिय ) । यदा, यया | स्वरूपान्तर्गदन्वाभावात् । उमरपदेन निमित्तं दधिनम् । । भयात् । .

·यथाथुतीति ३२२४ यदि उभयवस्य निमित्तलक्षात्वम् । नेन उभयत्वस्य न क्रिया अनुष्ठान या विधीयते, तदा अथात् पारस यापारी निमित्ततावच्छदपोरिप्रविश्यम् । हि पर उपपात गग्यते' (भा ३।३।४१३ पृ ९.१) इति भाष्योमन हविषो विनाश एव निमित्तम् । तथ हलि उभय वा यायन क्तुरमाच्यतावघाण माति । सु पृ १४१६ म्यादेक वा स्यात् । तस्मात् एकस्मिन्नपि हविषि आति * 'यदा निया अनुष्टात या विधीयते तदा अर्थात् पासे पञ्चराव प्रायश्चित्तम् । के वार. यापारो गम्यते । यशायाद् गम्यते न स श्रोत • यथासरयक्रम (गयोनिरोधे ) पौरापर्यपत्या यश्च न श्रीतो न स वाक्याट् गम्यते । भा ३४४१३ सत्तिामात् कटीयान् । ना ३४ पृ८४० * 'यदा स्वादापरिम्पन्दात् प्रभृत्ला * यथासत्यत्रमात् दधिमत्र उपायाजाङ्ग दर्श पल्लाभत । क्रिया पूर्वापरीभूता लभ्यते यतते पूषणासयो । बि ३॥३ तदा ।।' इनि गागेन एक्फरसाधनानेकश्यिावर E यथासरयन्याय । अब 'यथारयमनुदेश समुदायस्थ एकक्रियापम । मु पृ६६३ बदा सगानाम् ' (१२१.) इति पाणिनीपमूसिद्ध । मुरगनीद्यराभन नीचारै सका वृत , अलग बीहीगा यया गाडमिट मामिनात्स्या ' (१२) इत्यादिपु राम , उदा सक्स्य बाधित्वा, मुरपा प्रीय एव ग्राह्या पाणिनीयसूता टाइमिडगारी दिपेनारयप्रभायो रिपी ननीवारा | वि ६३।१६ यते, पयाक्रम प्रथम प्रथमन द्वितीयो द्वितीयेनेत्यन्वय * 'यदि - अपि ननुसत्ती यनमान पञ्चावर प्राप्नुयात, एपमन्यमापि वोल्यम् । साहनी १९. अपाना' इति यसव तर पञ्चसख्य का इन्गेत • गयासत्ययाय (यथासरसमनुदेश समा द्विवियरे वाक्ये वपाग्रहणमविवक्षितम् , वाक्यभेदपमहात् नाम् )। पिनापि अनुदान देशसाम्पेन यापति प्रदेशे झी दयम (1011२०७३) प यति । षा २०११ ब्राह्मणे प्रधान पठ्यते, ठाबत्येव मन्यु मन 1 नयोश्च ७११४७१३ 'यदि अर्थम ततो निकल बमादायपशावेराया यथासरयन्यायेन समानदेदालात् जप प्रतिपत्ति तत समुनर ' पनि पूर्व एव (१०॥ बुद्धी सनिधान माति । या १२ १२ १८१९ ४४१८) अनापि (२०६।१०) याप । • यथासरयपाठ पाटसादेश्यरूपम्मत्र एक 'यनि आतुर स्यात् मनमा वाचा का सयसेत् ' (क्रममन्य , एम्य)। बाल पृ १२ अब यदिगदपरित्यागन विधि । वार पृ २८ ७ ययासत्यपाठात् 'एटासमकादापाल निवपत् । • 'यदि आमनिकापी विधीयत, न प्रचो तो * वैश्वानर द्वादशकपा निवपत् ' इत्यर क्रमविहितासु रहित) यदि न विधीयते तत्र प्राप्ती रयत यौ इष्टिषु इलामी गेचना दिव ' इत्यादीना या पानु आरम्भनिापी त यौ' इत्यनेन आभनिपाधि शरयायुगठानाम् , पथासस्य प्रथमाया प्रथमम् , द्विती परणभाष्योत्तन न्यायेन ( २।३१५११३ सूने) वय माया द्वितीय इत्यर मेग विनियोग । मीन्या तावाचिना प्रत्ययन उपलक्षमीभृवा या शरयविशेषण • यदा पाँश्चममारयन्ति अयन चमयमुनयनि' क्यम् । मु १ ११२५ . यतीष्टया यदि पाना अप फर चमम क्याविकार न मञ्चविनार । मणस्तु यदि सोमन यजेत, नवा पूर्वोऽनिश्चित स्यात्तमपर म्यादेव पन्चमसम्य। भा ३।। 185-11 . 'या मधार पोत' इयन अधिचित्तकमोमे रोक एसम्मापू तदेवरत् तदयम्' ( यदा वाक्यगात् रूपगुप्यन्तरविधिरपमेन, बस मोऽपि अस्यार्यवाद । एकस्मादेव पदात् अपूयस्य शान मोत् , दा इरग्त् इटिपानी च मोमप्रयोगालगनेप्टिपमानपरो, इति पदजात तार्थ अपूवनोपपदसहायर भवत् इत्यय - सु में शापि पुराणमिद यस पुनर्विनियोग । सवर्ष पृ.६८) इति च यापन घरत्यर्थो नामपदार्थ नुग्रहार्यो १३।११। अत्र च इटिपशुबधयोरेव पुराणद्र पविधि :प्यासीयते । या २०२१११॥२६.४..'पा पमवन्दति । चनुतानु उत्तरदिपुराणामिदयस्येच एत प्रकार ·. यदि ३२२५ अदि विमतिलेणानामपि अग्निचित्तस्सोभे समुन्धयः सेोमा- न तु समुच्चय. । भा. १२।३।५।१६ . 'यरेक नन्तर्गतेष्टिपशूना तु एफरिशतिलोणाऽमान इति। यूपमुपस्पृशेत् , एष ते बानो इति शत् ' 'यूपो वै अलरा निन्ता । १०. यशस्य दुरिष्टमामुच्यते । यश्पमुपागेत यज्ञम्य दुरिष्ट र याद्वाता जघन्यः स्यात् पुनर्यज्ञे सर्ववेदसं मामुऽन् । तम्मादपो नोपस्पृश्यः' इदं प्रायश्चित्त रौकिके यूपस्पर्श, न तु उच्छ्यणकालीने वैदिके । वि. ९।३।३. दद्याद् यथेनरस्मिन् । पार०५५॥ * 'योक यूपमुपस्पृशेत् एप ते चायो इति मात्' ज्योतिष्टोम प्रात मवने ग्रहगुणानन्तरं वहिप्परमानाथ अयं निषिदानरणनिमित्तयदोषनाशफलस्वलितपुरुषार्थाः अपर्यु , उगाता, प्रस्तोता, प्रतिदर्ता, यजमाग., ब्रह्मा च | धिकारविधिः । वाल. पृ. १५. 'पदि कामयेत पिपीलिमापङ्क्तिात् गन्यारम्य गान्ति । तत्र देवात् । वर्षक पर्जन्य. स्यात् इति, नीनैः सदो मिनुयात् ' यदि उद्गातुः सघर्गुणा मह अपच्छेदः नाम अवारम्भ- | इति वृष्टिफल यजमानस्यैव । 'यजमानकामिता पृष्टि भन्न स्यात् , तदा आरब्धा यश अदक्षिणाक एव पर्जन्यः सपादयतु 'स्त्येव योऽध्वर्युः कामयते, स समापनीय । समान्य च स एव यागः पुनः पतयः। नीचैः मिनुयान् इति व्याख्येयम् । तादृशी कामना पूर्वयागे भाता दक्षिणा अस्मिन् पुनर्शगे दात या ऋविजाम् । धचिनु ' एसयिदुनावाऽऽत्मने या इति उद्गापरच्छेदे प्रागविचम् । अप यदि पनिहतः । वनमानाय पा' इत्यादी (बृह. १२८) वाच- प्रश्नोतरा मान अपच्छेदः स्यात् , तदा न्यारव्ये एव । निकै फल्मृत्विशाम् । वि. ३८६. • यदि काम प्रतिहर्नपच्छेदयति यारो सर्यन्वश्मिणा देया इति प्राय- । येत वर्षक: पर्जन्यः स्यात् , नीचेः सदो मिनुयात् ' धित्तम् । यत्र तु एकसिन्नेि प्रयोगे अपप्ठेदद्वयं कमेण | अय गुणस्य अपूर्वविधि. । वाल. पृ २२, सजातम्, पूर्व प्रतिहर्नपच्छेद , अप उद्गावपच्छेदः, , ' यदि मामयेत वर्षकः पर्जन्यः स्यात् , नीचैः सदो तप्र वोपिय पूर्वदोत्यम् ' (६५/१९९४ ) इति | भिनुयात्' इस परस्मैपद ( स्पा) विनियोक्त्री मुतिः । न्यायेन अपरापच्छेदनिमित्तक अर्थात् उदात्रपच्छेद- * 'यदि कृष्णसार, न विन्देत् अयो निमित्त प्रायश्चित् क्तव्य भाति । तदुशिनि अपि लेहितपारङ्ग. स्यात् । (शतपये ) । अयं गुण- मूत कार:- यदि माता बधन्यः स्वात् यदि उद्दामा प्रनिनिधिनियमविधिः । पृ. २३. 'यदि च हेतुरव मोपच्छेदः पाश्याएः स्यात् , तदा आरन्ध यागं नित ' R. इति न्यायात् , शूर्पस्य कार्यसमबा- अदक्षिण समाप्य पुनर्याग. कोर, तस्मिन् पुनर्यज्ञे यिनोऽकरणानान्तरसामान्यस होमसाधनत्यहेतुत्वान्य- बादशातरूपा दक्षिणा न दद्यात् किंतु सर्ववेदस दद्यात् ।। यानुपपत्या अन्यविधि, कप्यानः विषय एम यथा इतालिन् । यम नियन्ठेदवति सर्वच दीयते । कल्प्यते । सु. पृ १२९३. ॥ यममादय देशाचारः अयं त्या अापि सर्वस देयम् । तथा सही पौपिर्यन्यायो- का मुद्दादिअन्य , अन्यथा नोपपाते यदि श्रुतिमूलकाय अपि अनुराहते, निमिरासमुच्चयातप्रायश्चित्समुयोऽपि नास्ति इत्यनयोपपारा मूलमल्पना । तस्मात् म्यवस्थित- अनुगृह्यते । न च विरोध प्राप्नोति । तस्मादेताास्थठे विषयव साऽभ्यवसात या । तथा चोक्तं 'यदि च एव तन्यम् । के. हेतुग्बतिष्ठन निर्देशात् ' इति । या. ११३०११५ * 'यवृक्तो यसमातिमियात्, भूः म्बादेति गाई- पृ. २४४. " दादेपि होमसाधनत्वस्य हेत्यधिकरण- परये जुरमात् । अय विहिताविक्रमानिमित्तकः, नैमिपूर्वपशप्रयोजनस्य 'यदि च.' इल्पनेन निरासः । त्तिक. दोषनिर्घातार्थ. फलर्थ, अधिकारविधि. । पाल. मु.प. ९९२. . 'यदि जगत्सामा आमवणान्' इति . १४. . यदि ऋक्सो यज्ञमानिमियात्, भू. वाहेति आशयणामत्तवाक्यं सोमयागे गुणविधायकं न कर्मान्तर- जुहुपात्' इत्यादिषु दोषनिर्घातार्थेषु प्रायश्चिचेषु विकल्प. विघायकम् । भा. २।३।१।१-२. मी. को, ४०४ ·यदि ३२२६ यदिशन्देन - यदि तु ब्रह्म मतदूनं नद्विकार. स्यात् । चिन्तिते गहिकत्यसाग्येन बुद्धिस्थाना 'गदि ब्राह्मणो १नश२०७२॥ यजेत्' इत्यादिवाक्याना पूर्वाधिरणे निमित्तार्थत्वाप- अशा अनिमरणान्तरम्य पूर्वपक्षमूत्रमिदम् । अक्षय लादेन गोगनिषित गुत्सादनात्, हापि ब्राह्मणादि- यस्तु तथा च सोमचमस.' (१०३।१९६६८- सयुक्तरमाम्येन बुद्धिस्याना वमन्तादिनस्याना प्रयोग- ७१) इधिकरणे अस्मिोष मो ट्रायः । विधिप युत्पादनार अन्तरगगतिः । सु. 2. ९१४. स या पुरुषापनगान् तासां कनुप्रधानत्वात् ।। * 'यदि रथतस्सामा सोम. स्यात् इन्द्रयायवाग्रन् ग्रहान् गझीयात् ' इत्यादियहाग्रतापिशेषः ज्योतिष्टोम- अपना अधिकरणान्तरस्य सिद्धान्तगत्रमिदम् । या. स्यैर विधीयते, न तु स्थवरसाम-बहत्यामशब्दाभ्या गन्दा पूर्वपश्यावृत्यर्थः । अक्षय॑न्तु ' तया च सोमः च अत्यन्तरम् , किन्नु गोतिष्टोम पर अभिधीयते । चमस. 'ग्यधिकरणे द्रष्टा । के रथन्तराधिकरणम् । भा. २३१-२. * ' यदि 3 यदि तु वचनान् तेषां जपर्सस्कारमर्थलुप्तं | रथनरणामा सोम. स्यात् , ऐन्द्रवायाग्रान् महान् सेष्टि तदर्यत्यान् । १०।२।१८॥५०॥ ग्रहीपान्, यदि वृहत्सामा शुक्रायान्' इत्यादि, अय अस्ना अखि यताधिकार इनि वृलाचिन्ता । | अन्यतरणातौ व्यास्थया विधिः । अन पाठरा. ऐन्द्र- तुशब्द. कुलाचिन्तामुदारयनि । यदि वचनात् तेषा यायपासनेत्र प्राप्त । बाल, पृ. १८, 'यदि अन्ना या स्यात् , तदा तेषा प्रसस्मार अर्थला ग्यंतरमामा मोम म्यात् ऐन्द्रायवा पान् ग्रहान् गही- सन् निर्तिते । पर 'जाति' इति चोदना, ते मन्ना । यात्, यदि वृहरसामा शुक्रापान' इस निमिचतो नपाः, सम्गरा · वैशश्मश्रु वपते' इत्येवमादय , वाचनिकी पबशा श्रोती । पृ १९, • “यदि सत्राय जराश्च सस्काराश्य पा समाहार, जपसार अर्थोपान दीक्षिताना प्रमीयेत, योऽस्य नेदिष्ठ, स्यात् । तस्य कर्न-यम् । न वैः अथिमि शका जपितुम्, नापि वेश- म्याने दीवयित्वा' अय द्रवप्रनिनिधिनियमनिधि । श्मश्रु बन्नुम् । अगस्य च चोदको न प्रापयति । पिंच पृ. २३ • 'यदि मुसदृशमन्याभ्यते, नत्र मिथ्या मेष्टि दणीयया इया सहित सैष्टि अपमझार टुप्वेव। भवति विनशलान्मन्दसादृश्य युक्तम् ' इति तदर्थयात् यजमानार्थत्वात् दीपाया । दीक्षा च जनानि। न्याय । स्वम्पसमाय्यन्तरङ्गद्यसामान्ययुक्त मुसहरा- नियमान मानछ कर्म । न चाम्ना मन. अम्ति । प्रकृतिलाभमभवे, शन्दमानसमाथिपहिरनदेयता सामा- उस्मात् अस्थिय जा, सस्कारा. इष्टिश्च निवर्तते । रियुक्तम्य कर्मण. मन्दसहयोग • यदि मुमदा० इनि सिद्धान्त । के. श्यनेन वायेन विसशायात् प्रकृतित्वकल्पनाशक्ति । • “यदि ब्राह्मणो यजेत, बाई स्थाय मध्ये निघाय.' मु पृ १२८१. . 'यदि सोमविधी प्रतिविदेत, इत्यादिना गुणविशिष्ट कर्मान्तर विधीपने अवेष्टिताम। पृपतेन वरनापाण्डेन अशाण नारायेयु , रघुनन्ती- वि. रा . ' यदि ब्राह्मणो यज्ञेत, बाईस्पत्य मध्ये सेके, निन्यादेके वधं समामनन्ति' अय मत्वर्यः निधाय, आरति माहुति हुसा, तमभिधारयेत् । यदि । अन्यनुहापिपि । याल. ५ १६. राजन्य ऐन्द्र यदि बरयो यश्चदेम्' भय पुरस्त दनुपने • यदिशब्द. निमित्तारोधक' । 'यदि ग्थतर सामा विधिः । वाल पृ. २७.. "यदि मनमान प्रसेत् - सौम स्यात् ऐन्द्रायान् महान् गृहीपातु ' इलत्र प्रापतिमा नाम लेक.' इति ध्रुनाचा यजमान- ऐन्द्रयायराय यस्य रनम्माम सोमाय निमिनमित्यु- भागनधाय समिष्टय उपा मह जुट्टयात् " (भारतम्यतम् । वि. १५. यदिशन्देन पिपिदाकि- गवम् ) क्रियानिनिधिनियमविधि. । बाट. | प्रतिबन्ध , 'यदि सोममपहोस्' इत्यादी । पा. घ. १३. यदि यंतरतामा' इति मुपदिक पाये । २।२०६।३१. । - ·यदिशदादि ३२२७ यवघरादाधिकरणम् • यदिदादादिरहिनम्य निमित्त गादिप्रति न । इति चे, 71 भार्यविदिरा मानानुसारित्रात् नास्तिया १२०५३ प्राया, न धागा दानरहिताना प्रतिक्षित मात्र गदिश जोपमा निमिन प्रतीयते । या च 'यशया भोपपयो मायन्ते अपते मोटमा २१३११११ यौनिरिति । 'चाह गागेऽनुध पन्नि' मिस यदिशदपरित्यागारिधिपंथा-' यदि आप मा)। विमा यरमयस्य मध्यम म्यात् मनमा गचा या संयसे' इति । याल पुरोटाप पान याया रिपम । मा ७.६॥ ८ । • यदृच्छाश दाना देवदचा नि विशेष यवहाधिकरणम् ।। पाचियात् जातिगन्दा नास्ति । मु१२३ तेवदर्शनाद्विरोध यग्य समा विप्रति पचि स्यात। • यम दण्टानमायिन्ति, क्यान्ति न । मा २३१४॥८॥ ९६ भाग्यम् - मामयथा 'याराही उपनहीं' . ग्रीदियो यागा निरपेक्षौ साधनम् । मा । तसे पटे प्रजापयान् पचिनोति' इति भावह १२॥१३॥ यया मोहोगा प्रतिनिधिर्धा भवन्नि, वैनमगलान् एमामनन्ति । तर पेचित गाये पर नयो कल्पिावात् । वि ६।१९९२ . पाल्गुनऽयो गन्द प्रयुमते, पेचिन् प्रिय गा । राहगन्द येचित् पधीना तु जायते पातनम् । मोदगानास्नु रियन्ति गररे, चित् कृष्णाकुनी । यतसाद में चिन वन्नु के, या पियामि ॥' वा ३९ पृ २१८ मेचिन् जाम् । तनमयमा पदागिमात् यिवर । चराना नपाना मशगेत्तर अायाधान कृते, तत या-वदानादिवशेषस्य इत्येवमुपगम या मूत्रम् । उत्तर यरामपग क्त रमेव इति चर, प्राधिकारा | शब्दापतिपयायोगशिष्टाचारविप्रतिपती सदेह । ' एक भावात् । अग्याधानोत्तर द्वितीय व निष्पग्रेषु शब्दमनेका शिटेरापर्यते यदा । विगानेन तदा सवेषु याप्रश्णम् , बीयादिश्यप्येयम् । स ३१६६३ सर रोऽर्थ स्थान पारमाधि ॥' य२राहवेतस याना माता याय, सोमारोट्रादियागे अयमाने এ ক্লিয়মণি কিন্তু প্রাৰি পান गुक गदिगुण विशिष्टनीहिमि । १९५४-31 प्रयुज्यन्ते । तेन नवचनावे हि सदेह उपजायते । • यत्तु शास्मियापू समानारसवेन उपवरिष्यति गीतपित्ततत्त्वाना गायद्यानुसारिणाम् ॥ता तस्य भविष्यत्येव घमा पा जानाम् । या ऽऽद, नैन सदेह कर्तव्योऽत्र मनागपि । प्रयोग ११.६७० प्रति तुल्यायात्सर्वलोक्प्रयोगिणाम् ।। यत्र देशे * गयाप्रयण- श्रीमानको मेरेन गनुपानम् : हि यगे यांगन में प्रयुग्यो शक्तिस्तद्रगोचर सर्प १३० मीरो पृ८२ 'आपण ए। तत्य याचिरया प्रमीयते । तस्याश्च सर्वगामित्य रिमपि भवत्वर सम्यभेदेन ' इत्यत्र अधिारण त यायस्यात् प्रमीयते । नैकेपामेय सा हास्ति दण्यम्। केपाचिद्वा न विद्यते ।तिम्मिन् सर्वगामित्वे • यवमतीमि अद्धि प्रोधा अमन परिभ्याशमिमी यो युक्तिवस्या गरते, सा तन्न्याया तदाय यूपधर्मा । मा १२११६ सन्यायसम् । न्यायमाद-नौषामेवेनि । ) माताज्ञात • यवमय चम्भाधि' वाराही उपानहाप विभागस्तु मातृभेदेऽवकल्पते । तम्माद्यैरपि न मुब्बते' । आर्या याद दीयंपेषु अपुरते वराह माता यच्छब्दार्थस्य याच्यता ॥ तेरप्यभ्युपग गन्द च सूररे । म्लेच्छाम्नु कागद प्रियङ्गुषु वराह नव्या स्वप्रसिद्धिसमा दिसा ।। न चाल्पत्य गद न दृश्यशानौ ( सके )। तत्र उभावों ग्राह्यौ । । यहुसाच्या प्रयोत्तृणा विशिष्यते । याच्य ।

·भिधीयते । यववराहाधिकरणम् ३२२८ ययवराहाधिकरणम् वाचकभावोऽवमक्षपादादिशब्दवत् ॥ विभीतके | गसता । या शास्त्रानुगुणा सैव प्रामाण्येनाव क्षशब्दो हि यद्यप्यल्प प्रयुज्यते । तथापि याच धार्यते ॥ रौकिकन्वे ममानेऽपि शास्त्रेणाभ्यधिरा कस्तस्य ब्रायते शकटाक्षयत् ॥' तथा चोक्त शव | हि सा । शास्त्रन्था पुरपा ये वा प्रतिपत्तिनदा निर्गतिकर्मा कम्मोजेष्वेव दृष्टो विकारापनमार्या प्रयुनते श्रया | प्रमाणत्वेन मन्तव्या मप्रत्ययतरा हि ते । शरमिति मृतशरीरामिभानादित्यादि । ("शापतिर्गतिकर्मा , शास्त्रार्थेप्चभियुक्ताना पुरुपाणा हि सर्वदा ॥ कम्बोजे वेव भाष्यते विकारमस्य आर्येषु भाष्यते तोकेनाप्यन्यथात्वेन शास्त्रार्थो निप्पो भवेत् । 'सर' इति " इति निरुतते २२२)। बहब एव हि लौकिकन्वन्यथात्वेऽपि नार्थोऽतीय विरुध्यते ।। भानयो नामशब्दाश्च प्रतिदेश अर्यभेदेश व्यवरियता | रसवीर्यविपाकाना भेदाथैौर्यपादय । निर्धार्या यवे रास्मान् रामा इस अभियाने पिप्रतिपत्ति स्यार्यतत्वेन, धर्मसिद्धव याज्ञिकै ॥ तस्माय सात् । एष न विकृतिषु वेपाचिदाना साधारण गन्द यानिार्येषा येाऽर्था निरूपिता । तेपा त वाच्य यात् प्रस्तावित अविकुतप्रयोगादाणे चोदवोऽनुप्रदी | ण्य शब्दानामर्श मुग्या हि नेतरे ॥ शनव 'यते । तेपदानाद्विरोषस्य ' इत्यनैव चैवत् व्यारये | स्थितशब्दार्थसबन्ध सति सभवे । विकल्प यम् । इतरत्र विप्रतिपश्यविगे वयोरघरमानत्वात् । तस्मा श्वाटदोपन्वान्न कथचन युज्यते ॥ विप्लुनश्च दाचारविमतिपत्ते समरमात् विकल्प । इनि प्राप्रेऽ | शब्दार्थों यो वेदेपूपलभ्यते । नत्यनिर्ण | यात् नस्माल्लोके भवति निर्णय ॥' यवमतीमि शाखस्था वा तन्निमित्यात् ।९।। रनि औदुम्मा प्रोक्षणे विधीयमाने वाक्योपोड़ा भाप्यम्- बाराब्द पक्ष व्यापयति । कान्दो गया औषधपो ग्लायते थैले मोदमानास्तिति' गदि दीर्घायु, सादृश्यात् प्रियङ्गुषु भविष्यनि, यदि | इति बङ्गापु शाग्या श्रूयते, भाषकारेण थारुणप्रापासिक प्रियन्गुत, सादृश्याद् यवनु । किं सादृश्यम् । पूर्वसस्ये क्षीणे | यवमयारम्भपानराशेपत्वेनोपरयो य म मन्दपयो मात दीर्घका विषवश्व एतन थे। साहश्यम् । क जनत्वान् तथा नामाम्नु । ' फाल्गुनेऽन्यौपधीना तु पारन निश्चय ।। गास्त्रस्थाना स गन्दार्थ । क जायते पनशाननम् । मोदमानास्तु तिष्ठन्ति या शास्त्रम्था १ मिष्टा । नेपामविच्छि रा स्मृति शब्देषु वदेषु कणिशशालिन ॥ प्रियद्गव शररपक्कास्तावद्गच्छन्ति च। तेन शिण तिमिन श्रुतिरमृयवधारणे। ते यत्र समा 'हि. क्षयम् । यदा वर्षासु मोदन्ते मम्यग्नाना मनन्ति यवमयेषु करम्भपारेर चिहितेषु वाक्यशेष 'यत्रा प्रियङ्गय ॥ तदा नान्यौपधिरानि सर्वामात्र 'या औषधयो मापते, भने मोदमा। सोनिधि' मोदनात् ।' एव वराहरेनसगन्दा अणि शास्त्रस्यपयोगा पनि । दीर्वान् यान दर्शयति घेद । वेदे दर्शना देव निश्चीयते । नत्वना युद्दाहरगानि लोकप्रसिद्धरेव स्थर छिनारगो दीगरेगु याशद इति गम्यते । स्थितत्वात्तानि । तथादि नवोच्यन्ते धचिद्देदो तस्मात् प्रिय हगुपु गौण । तस्मात् दीर्घकाना पुगेडाश यवश्रुत्या प्रियङ्गव । जम्बू न वेनस माहुर्षगह कतंग 'साराह गायोऽनुधावति' इनि बरे नापि वायसम् ।। अध्यारोप्य विचारेण किंमुधा राह पर दर्शी । अमुजो येतस 'झी बञ्जुले विद्यते मन । सदिग्धेषु च सर्केगु वाक्यशेपेण वेतसगब्दम् । मूर हि गानोऽनुधान्ति । मु निर्णयम् ।। कत्यन्येव न गेनापि पृथकार्या विचा जायते । जाप रप गिरिलीप वा। णा ।' यपि वाभिवेवसंदेहमनुदाहुए उपादार या- 'शानम्या ननिमित्तत्वान् मतिपत्ति गदानिर्णयोपाय पारयान परिष्यनि, पादास्यदोषमेव पलीयसी । शैविकी प्रतिपत्तिहि गौणत्वेनापि स निर्णयो नायव । भय न अभिधेय निर्णय एकत्र च मीयते ॥ नानाविप्रतिपत्तौ दिन रोस्येह । त , सर्वत्र च व एष भविष्यनि इत्येवमपुनरुत्तरख ·. यवराहाधिकरणम् ३२०९ यववराहाधिकरणम् पापयते । तथापि न्यायनुल्यत्यायथा घृतपरि- | युक्ततरा येये यहुशास्त्रार्थवेदिनः । तेते यत्र प्रयु- प्रहः । यास्योपात् तथैव म्यात् ययाद्यर्थयिनि- | खीरम् ममोऽर्थस्तत्वनो भवेत् ॥' र्णयः ॥' वस्तिचिमूने च साम्णादीना गौणति (स्मृलाचारविरोधे बलारसविचारः) 'स्मृत्या- निमिचानामनुस्मात् वाममशनम्युमन्ययसिदिर- चारविरोवे या माम्ययेपम्यसंगये । समा विप्रति- गुन्टायपि विज्ञायने एवंति नहोदाहतेन कार्यम् । पत्तिः स्यान्मूलसाम्याद् द्वयोरपि ॥ यधेय श्रुतिमूल. (आयम्लेच्छप्रयोगविप्रतिपत्तियगरटम ।) त्यात स्मरणानां प्रमाणता । आचाराणां तथैवेति तस्मादन्यदुदाहस पिचार्यमिदनीम् । यत्र न बिशेपो पायले । यद्वाऽऽचारवलीयरत्वं फल- विनतिपत्तिः स्यादायम्लेच्छमयोगता ॥ तत्र किं स्वत्लान् प्रतीयते । फलायियुग्यमान हे प्रमाण तुल्यता युक्ता किमेव वलीयसी । ( पूर्वपक्ष- दुलीभवेत् ॥ श्रुतिराचारमूलं या फलस्था सोप. माइ-) गमा विप्रतिपत्तिः स्याद् दृष्टार्थव्यव- लभ्यते । यावद्धि स्मरणं दृष्ट्वा श्रुतिरन्याऽनुमा- हारिणाम् । आर्यास्तापदिशिष्येरनदृष्टार्थेषु कर्मसु । स्यते ।। ताप यात्मकः पूर्वमाचार प्रतितिष्टति । दृष्टार्थेषु नु तुल्यत्वमार्यम्लेच्छयोगिणाम ।।' सो प्रतिष्टितम्य वाधश्च कीदशः परिकल्प्यताम् ॥ दिगन्दः अयप्रन्यायनार्थ प्रयु-यते । अयश्च मयाहार- तेनाऽऽचारचलीयन्त्यं ममत्वं बह युज्यते । प्रमियमभिपीते। स्मृतीनां या पलीयस्त्वं गावस्था घेति चर्यते ॥ 'तत्र यस्य विशिष्टरप म्लेच्टवर्यान्तराभिवा । उगयोः श्रुतिमूलत्यं न स्मृत्वापारयोः समम् ॥ नत्रापि तम्य मामय॑मनायेव प्रतीयते ॥ यथैव मप्रत्ययप्रणीता हि स्मृतिः सोपनिबन्धना । तया यार्यगम्येऽथे संपन्यानादिता मतिः । म्लेच्छ- भुत्सनुमानं हि निनिमुपजायते ॥ आचारात्तु गन्ये नधैा म्यादयिशिष्टं हि कारणम् ॥ न स्मृति नात्या अतिर्विज्ञायते ततः । तेन दगन्त. प्रयोगाधिरतस्य म्लेच्छेप्यपि हि दृश्यने । रितं नस्य प्रामाण्यं विप्रकृप्यते ॥ न हफैय श्रुतिः अनायोरर्थगयोश्च पिशेपो गम्यतां कथम् ॥ काचिदाचारामा प्रवर्तिका । मिनामिविप्रकीर्ण- यथा च म्लेच्छदेशेऽपि घूमोऽग्नेस्वपोषक' । स्वान्नान्मृनाभिः प्रवर्तनम् ।। नैकापाठकेगेन ह्याचा- एवं स्वार्थ प्रयोगात् रिष्टः शब्दोऽपि चाच.. ॥राणां विधिधिनिः । कचित्रकरणे कश्चित् कथं नरमान् पील्यादिशब्दानां पृक्षहम्त्यादिवोधने । चिदुपलभ्यते॥' तययाऽमिपकरणे यत् मतदारचीमुप. मगा यिप्रतिपत्तिः स्याद्वायम्लेच्छप्रयोगन. ॥' | दधान्यनमेनोमनो दधाति, तम्माटुभाभ्या हवाम्या परि. दनि प्रानेऽभिधीयते । गास या पेनि पूदेव साल | गा पुरुषोऽप्रमत्ति' हो । सन्यपि हेतुन्निगदत्ये प्रसिद्धि- यून यारया योजनांया | चि, 'यधा माध्यनु- रहिने हेलमभवात् ।' विधायिष्यते तु वैदे यननेन ' रूपवान् प्रमाहाशचिजेप्पपि । जायते याचक- इत्यनेन ग्यान विभ्यनुमानम् । न चैतलियोगोऽन, भ्रान्तिस्तथैव म्लेस्टमापिते ॥' गटापनशादेव प्राप्तम्,येन 'तामाग्रजा दश मासान् गर्ने कृत्या, एकादा. गोमन्नान्यादिधोगनिमिता अर्यापमंशा मान्ति ते शास्त्र-मनु प्रजायन्ते, तम्पादश्वनयं प्रजाः' इतिगत् म्बमाघ धेरेसारिण्ट्रलार्य क्रियानिमित्पुष्पानिमिः शक्यन्ते साध्य-मातवेनार्थप्राप्तत्वेन या 'तस्मादुत्तर वयसि पुत्रान् माधुकार्यापणमन्यादिव तत्परीश्चिमिविक्नुम् । अभियु- | पिनोपजीपनि ' इति वदन्येत इत्यतो बायात पुरुषधर्म- फानभिपुनशनयोश्वामियुनान २ दिनरम्य मुम्भार : विधि । एपम् ' अनभेन तदक्षिणतो दधाति, तस्माद- नादतात् । अत. शाम्नामियुक्तवादानितनिगा- खिगेन हस्तेन पुरूषो समान' नि । नचा दीक्षितो नमनं मिनाम् । या मति. सैर धर्मानशब्दार्थत्वममा दचित्र प्रथममटो, रुप हि मनाया. पूर्वपश्यते रिन्यै' मता ॥' एतेन आयातनिवासिमध्ये:पि 'अभि- इति । तया यौवादचिन्या 'दे दे रशने यूपमन्यत., ·याराहाधिकरणम् ३२३० यचचराहाधिकरणम् तस्मात् त्रिय पुमोऽतिरिकास्तस्मादुरोको बहीर्जाग | समाग नाद्विकल्पो हि प्रमग्यते ॥ ननु च विदतै, नेका बहून् पाम् इति । तथा दर्शपूग-लोप्रसिद्ध धर्म प्रत्यनङ्गलाद्वेदप्रसिद्धिरेव ज्यायमी । मासपणे अग्रीषोमीयविधिसंब धल्ट्यनेन त्वाष्टपध ''मैतदेव पदार्थपु नहि वेदो विशिष्यते । अदृष्ट- निमित-इगतब्रह्महत्यातुरीयविभागप्रनिग्रहप्रस्तावागा- हेतुवाश्याय लोकात म ह्यतिरिच्यते । तस्मादु रजस्वलानताना भूमिरायनाम्नानामासभनयान म्यगाना | भय्यपि स्वेपा प्रविपत्ति ममा भवेत् । यदि नाविलेसनात दतधामनान च्छेदनार गुमसजमादीना या पूर्वभायित्वालौक्रियेव बलीयसी ॥ ' वेद- निराधिपयाणा प्रारणातिरिक्तस्रीधग्विावधारणम् । एवं निरपेक्षा हि लक्पमिद्विगरमान लभते. वैदिकी पुन च विप्रकीर्णानामशक्येका सहति । स्मृतिमेव | प्रसिद्धपदा तरसामानाधिकरण्येन सिध्यत् । 'तन हढा मुक्त्वा तम्मादस्त्यन्तरा स्मृति ॥ तेना रोकाविरद्वा या वैदिकी चैव गृह्यते । लोक- ऽऽचार स्मृनि यापदनुमातु प्रवर्तते । स्मृचिरं च 'सिद्धि व्यतिम्म्य साऽऽस्मान नैन विदति ।।' श्रुतिस्त्रावद्धर्ममेवावधारयेत् ॥ तस्मादाचारेम्य विदर्गनाद्विरोधस्य' इति च तेषु शैक्विप स्मृतिर्बलीयमी सनिर धनेनि । । पदाजदर्शनाद्विरोधम्पार्थवादाना चा वपररवन गुणवाट (निवृवर्षाश्वपालराधिकरणम) निश्चर्यश्रवार । प्रायत्वात । आदित्ययूपयजमानप्रस्तरस्वर्गाहयनीयादिश्च दैलोकोऽन्योऽर्थ प्रतीयते । वेदै तदभियुत्तश्च नात् क्यमपि प्ररोवनाशेपलात् सज्ञासजिम धारण वरमादन्यो विलक्षणा ।। ता किं नुल्यकल्पत्यात् 'युत्पादन यपास हि तत्याच, न पदार्थप्रतिपत्त्यङ्गत्वमभ्यव पदार्थ लोकवेदयो । समा विप्रतिपत्ति स्यादय सीयते । ताश्रयणे च विधिविरोधप्रसनात् नेवेव वा वैका बलीयसी ॥ लोके वारन् त्रिवृच्छन्दछि दर्शनामिगेधरयेत्यभिप्राय । तया शास्त्रस्थम वानिगिद्धि गुणानस्य पाचक । निद्रजुनिवन्दैि तु, भस्मापशानुगुमैव । पथा कापासमुपरीन नयके स्थित ॥ ' निहिषयमानमित्युक्त्वा तृचत्रय । म्याद्विपस्योवृत निवृत्त । त्रिवृता अन्थिनेयेन ' गनुमानमिति स्तोत्रीपदनना रन ५३ निमो इचि । नरमा समा:पि तामनयतु । इति प्रभिधीगते, विज्ञायते । नयाऽय चरा दोऽपि लोके स्थालीनि 'शासस्था प्रतिपत्तिा सैयान ज्यायसी भवेत् । गन्धन । गादिशाना न वेदे च प्रसिद्धयोवन धर्मस्य वनिमित्त सात रासाधापरा मन । अर्थ प्रति ॥'- अनवनायिता वामपोदनपचनो हि याशि घानाऽप्यर्थप्रतिपत्तिलीयसी । नद्ग्राहात्याने प्रसिद्धस्तया वेदे..पि आदित्य नान्यत्तस्या ह्यस्ति प्रयोजनम ।। गौणो या यदि वा प्रायशीष पयसि चर' इनि विहिते पञ्च दुक्त त् ' मुग्यो वैदेनाऽऽीयते हि य । स धर्ममानवेन 'अदिति मोदनन ' इति वचनाय भोग्नाचनरक ज्ञानम् | पदार्थोऽध्ययसीयते ॥ त्रिवृच्छब्द प्रयुक्तो य एन आश्वा प्रन्तर ' इत्यश्वज वीयालय प्रस्तरो स्तोतीयानयक प्रति । कप्त शत्तस्ततोऽन्यत्र नेतु लोकप्रसिद्धया विशायते, यदिक्यायौपान काशप्तश्व जन्मशतैरपि ॥ तेन यत्र मिमिष्टोम' इति थयने या प्रसिद्धि । एर हि श्रूयते यशो में देवेभ्योऽश्वो , तन तेनैवान भनित यम् । एव स्तोमरानो यद्यपि प्रामाण भूचापानामत्, , मो. शारिदत् । 'स या धौ । स्तोम इत्यादिपु समुदायमापवावेन प्रसिद्ध तथापि रदीन सयाज मुक्या पिवेश ३ । ने वाग कारता 'प्रिवृदेव स्तोमो मानि, पञ्चदश स्तोमो भवति' इति प्राप्ता कार्पोन मारस्तु । पदे अरमान् , स्नुतेश्च मान मोम इनि याशिम्मरणात् , 'नव्यौ विधूती ये च ते इत्ववययामिके। तथा 'स्तो विधि पञ्चददागर्थे ' इति यावरण सोफे सिद्ध, तथा येदे याशानामेव मूलके । खप्रसिद्ध अवश्यमेव विमारिए लोकप्रतिदिति गग्यमादिपु सपु प्रतिपत्तिविपर्यये । प्रतिपत्ते प्रमणीया । यन मनुवनन तदुभया घरचात् मम पाना चरणब्द ·यववराहाधिकरणम् ३२३१ यववराहापिकरणम् तेनापि गुन्यते । यहा वनापि नमान्नुामेव निठ-आयावृशविशेष प्रयुसते, म्लेच्छास्तु हस्तिनि । न ब्दात् प्रापेपते, तथा सानानिवृत्वमपति । यहा | चित्यते-- कि तुरूपवलतम् , उन आर्यप्रमिद्धिटीयसी यथयाप नारे दृष्ट तयाऽयं लोनीयागते पनि यौन इनि । तर ' लोकप्रसिद्धिगम्यत्वात् शब्दार्थस्योभ- तत्रामाखनेर तत्प्रसिद्धयनुपाती भाति । या तु माव्ये- योरपि । समा विप्रतिपत्तिः स्यात् शास्त्रार्धे हि यावर रपयत्वम्, तर वैदिकोऽ? गौणो गृहना गरियो बटावलम् ॥' इनि शने, बम. । प्रतिपादकतामात्रं चा मुल्य इति तादृशे विषगे मुरयार्थपाटौरिकप्रसिद्धि- म्लेच्छेप्यप्यवगम्यते । अविप्लुतस्तु दाव्दार्थः रेय ग्रहीत येत्युत्तरम्य वश्याम. 'चोदिनं तु प्रती येता- शिष्टेप्वेवावधार्यते ॥' नस्मान् पीनाविवाददाः वृक्षा. विरोधात् ' इति । तया चकशब्दोऽपि अन्याय्याने साया- शामिधायिन' इति स्थिाम् । माध्यमपि मार्यम्लेच्छ मिधानप्रतिद्धानियादेस्य नियम्यमानो याज्ञिकोद-विगानाभिवाय न्याख्येयम् । प्रमिदिम्मामोद्रनरिया र माति । आश्चरावी. (वर्णक द्वितीयम् ) मृत्याचारविरोधे था । यन्त्र शब्दौ तु यदि नान् वैदिक्पयोगटायरामुदायप्रसिद्धि- | मन्वादिनिनन्धनाना अनिधनाना चाचागणा विरोधी वेन किनी अवयवसिदि जदीत , ततः निमेष मानुलमुहिनृपरिणयनादिशु, ता कि तस्याश्त्यम्, उत याम्पत्यप्रनिपतिवदीयस्तम् । अथापि श्येन जान्युपमिन रमृतीना बलीयस्य इति चिन्त्यते । तत्र यावल- प्रसिद्धयेनयागे गौणापताग याऽऽमासिद्धिः समाना- विशेषस्तु कमान्तरितगरित. । श्रुतिस्मृत्योरिह मिनाच्छन ' इत्यादिषु इन आधीयते, तथापि स्वैवं न द्वयोः झुतिमूलतः ॥' अमोच्यते । 'सप्रत्य- शास्त्रकल्पितरयात् धर्म प्रति बनीयस्थम् । 'अथापि यप्रणीता हि स्मृति सोपनिवन्धना | तम्यारतेन शब्दगोगत्वं तथापि घलवत्तरम् । स्वतन्त्रस्य हि वलीयन्त्वमाचारात् निर्निबन्धनात् ॥' (प्रत्या- चदम्य दृष्टं चेन्न निवार्यते ॥ गोगं लाक्षणिकं देत मन्त्रादीना चिनीर्णवेटतदर्थानुभवः, इदानी- याऽपि यास्यभेदेन या स्वयम् । यो यमाश्रयत्यर्थ तनापेक्षया नागादिषु विश्वाराध निशिता । इतस्ततो यो तं प्रतिकूटयेत् ॥' न चार —सदिन्यपु विशीर्णत्व-परमारणगतरय-सिद्धानिदेशकरप्यादिना पाक्यशेषात् ' (२।११।२४) इत्येवेन नल्यार्थदर | तिरोहिनान् विधीन् उपमय तनपाउर्मणा वर्त य- प्रतिपचिद्रयम्याप अस दिग्यत्वात् । लौकिकी प्रति- त्वयन ठानिनन्बना, नयुक्ता इत्पर्य.)। पत्तिहि खार्थे नि सशया स्थिता । वैदिक्यपि तथा ( वर्णकान्तर तृतीयम् ) ' वित् अहिप्पामान' स्वायें बाधतेऽनो विपर्ययात् ॥ तस्माच्छास्त्र. पयणि चरः ''आधाल, प्रस्तर. 'ऐक्ष यो विघृती' स्थितेरेका प्रतिपत्तिलीयमी । न ममा मुक्तका-इयत्र कि शोकवाकाशेपयो. तुरुपयलय उत य. चरिमिष्टे ससंकरैः ।।' इति । शेषण नीतिलीयसी समयः । तत्र ‘पदार्थपद- शा- आचारपमहात् शब्दम्याथै प्रयोगरूपानार संबन्ये तुल्यत्वं लोकवेदयोः । अदृष्टसाधनत्वे हि विपतिपत्तो नलाघल चिन्त्यने । अन्न भाप्ये आम्लेच्छ । लोकान् वेदोऽनिरिच्यते ॥' इति पूर्वः पक्षः । विदोपानुपादानान् बारपीपेग सिवाच स्पनात् , शिष्टा- सिद्धान्तातु 'पायकाय विधिस्तुत्योपियक्याहते चारम्य च पूर्वमनसा या मिष्ठानामेर मियोऽभि नहि । तेनात्र याम्योपस्था प्रतिपत्तिवलीयसी ॥' धान मनिपत्तिः पाचिन् वाक्पशेषानुगुणा, पाचि- १९३५ दननुगुणा, तन नुरूपमा नामाक्य वाक्यरोयानुगुणाया. सोम--- भाचारप्रमात् संगतिः अतिक्वारपश्चा- वसीयत प्रतिपाद्यते इति स्यने । (तदयुत) इति भिमापेण, भाग्यकारपशे तु बाबल्यमङ्गाा सगति- मत्या याचार्य: अन्यथाऽभिरणं प्याख्यानम् । या बौ-या । प्रथमपर्णके प्रयोजनं पो हस्तिनोऽपि आम्लेच्छयो. अभिधानविप्रतिपनिः , यथा पोटगन्द बदायंचात् हस्ति राचकरसामिप्रायेण पीटाद- ·यवराहाधिकरणम् ३२३२ यववराहाधिकरणम् । मात्र प्रयोगम्य अपरायोग्यामापात् आहिताले अपगन्दा चिद्वाक्यरोपन्य नियामरता 'मनाया ओगयो प्रयोगनिमित्त प्रायश्रित न भवति, सिद्धाने तु माति मायन्ते अर्थते मोदमाना इयोनिटन्ति' इत्पनेनेर हरि । भवदेवस्तु “पलपोटुम्ब्रौ वैश्यस्य दण्डौ ' इति यवरादम्य दीर्घसूर विशिष्ट शक्ति , प्रियद्गुण तु गौतमम्मो हसिमवाग्थिदण्डेन सह पाटण्डम्य राणया प्रयोग । विकम्प प्रचंपा, सिद्धान्ते तु परिवदण्ड एवेत्याह । एष वा। यत्र मानुनकन्यापरिण पनादो स्मृन्याचारयो वि-- 'यादिशब्दा कि दरमा नो या, ऽयं विरोध तोमयोरपि श्रुतिकल्पकत्वात् नुस्पल्सम् । म्लेटमाभ्यत । दार्पाकप्रियम्वाश ऽप्पया इति प्रान, स्मृतीना राप्रययप्रणातत्यात् स्मृतिषु कर्न विकलिता ।।, यथान्या इति वासस्था प्रसिद्धिस्नु यतावारिविधियययप्रणाच बलीयस्त्वम् । आचारेषु बद्रीयमी । शास्त्रीयधर्मे वेनाब पियवादि न गृह्यते॥' तु आनरिया भाना मन्वादपेक्षा तथा प्रत्ययितत्वा गुरमतमाइ- 'ययायपानिर्णयेन तवाक्य न प्रति मागत् इतम्नतो पिछीर्णपरप्रकरणादिगतश्रुग्यनगमाया ।, न शाम्रम्य चन्निधन प्रसिद्धयाऽधनिणं शपत्रात्, परकीय चारमात्रदर्शनी व पतायचिनिधि मययणाारपसनीय बाघ दोगम् । अन पवेदानी यातिकमतेन पर्णकान्तरमाइ- 'यो मातुल तनाचारदर्शनेन भुतिट्रा स्मृतिकारम्य स्मृति नदुपदेश विग्रहाने शिणचार सगा न वा ।, इतराचारयन् माघ । पाल्पथिरता स्मृतिपनम् , स्मृतीना तु साक्षादेनेति ममन्त्र स्मार्न गधनात् ॥, स्मृतिमूगे हि सर्व शिक्षा विशेष । भवश्व स्मृतिपिरोपे आचारस्य यावत् नाम्न न च । अनुमेशा स्मृी स्मृया बाण्या मुतिदर्शन स्मृति दर्शन वा अननुप'नम् । पधातुसा॥ एन वा । निवृचश्मवान्गदिशन्देषु यत्र रोक यास्पशेषनोरथविप्रतिपत्ति, वत्र पदपदार्मराम गाद- पर्णग्रन्नरमाइ-रिको नायगे वाऽय- निगारे, मनपा । टभी, विप्यर्थवादेवावा. विशाभाचे विधिग्नुरयोरेक वाकताऽनुरपते विधि- समाधिस्य प्रमाणभावात् तुल्यालयम् । इति प्राते, टरिश्यहान्तिम सशेषस्यैव तिमहत्वमनुमयते । अनय किक- माह--पगम्पाचारण्य यपामायो परम्पर. प्रमाणावगते ये अनेकात्तिकम्यनाभिया न शक्ति मविप्रतिप्रति यया पदुगन्दम्य भविष आगाम्, अपितु स्वशादिने ओध । अत एद यर वास्य बाहमिति, तर तुपानाम्, प्यवहार आर्यण दोपो नास्ति , तमापि मिट्टदादिपदार्थों वैदिक एव मि रेट नामप्यमियुक्त नााित् । अवप्यन्मरण ग्रहीतच इति वश्यदे। अतम्प प्रिन्टन्दम्य स्तोत्रगत भषम समानत्वात् । इनि प्राने, अभिपीयने । ऋषक दारय न तु अंगु यम् । बरुगन्दस्स औरन , पावट मदन भने निकलनापद्वान् एस ना स्थानीय बधायन्दम्य पार, नाश्वा । AtE नोमात्र । म च दिनगमनानिरह, आई पापक पौरतुझे द्रष्टया । मगर निस्म । आयोहि सन्देशमाघ मण्टन-- 'आगो बल्य यादी।' FREE मंगोविनमा पदार्या विविष्य शायर-- 'या दीपदावा- fri, न भेट । हारम्य दया. दमदार ।' ८. 'समृगाःचारप स्प काम | मामिमा परी एव पात् ।'.. ' शिलचिरनम् ।.. r. IrAmerपा. निभ्रमात । त्र • ययाधिकरणम् । तर दी सुरिमामार , शारदा माविदेश उमपी परसद पुन, शि निकाय । पराइघर चित्र rfe, भर मेरे पति मनोरना eft aer , चिनी। पेक्षगद सविन पाडी, । .

·- यववराहाधिकरणम् ३२३३ यष्टी: देचिए बम्न्याम् । नोभप्रथा पदार्याचगमादिकल्पः ५ गवविध्यर्थवाद, 'तान्या भोषधो म्यगन्ते (इसे क ५३) । य: शानशाना स शब्दार्य. 1 के अथवे मोदमाना नोत्तिष्ठन्ति' इति । अयगर्यगदः शास्त्रस्याः । HिEE | तेषामनिच्छिना स्मृतिः गन्देषु ' यवमतीभिरगिरीदुम्बा प्रोक्षति ' इयरय विधेर्यास्य- वेदेषु च । तस्मात् दी चुकाना पुरोहागः नयः। शेष बहीषु शाप्तामु उपलब्धः । माये तु वारणमाया- मूरो वराहल्द. पन्जुले वेठसशब्द इनि सिद्धान्तः । | सिकयरमय राममानविधिशेषत्वेनोदाहतः (' यवमयेषु ११३८-९. ययनराहाधिकरणे तु वाक्यरोपात् करम्भपायेषु विहितेषु वाक्यशेष...' इति माध्यम् )। पा सदेह एव, यवादिशब्दाना प्रियङ्ग्यादिप सार्व- को.११३॥ १९ पृ. ५७. विकसिदेरमानात् । न तु विपरीतनिश्चयः । कु. ११३॥ * यवत्रीह्योरेवस्मिन् कमणि बिवल्प., एकार्थ- ५४८ ४६६ यातिमिन वर्णकं ३. . यावगहाधि- सात् । भा. १२॥३।४।१०-१५. करणे यात्रस्यप्रयोगरन लक्षिपयोगनाथ. उक्त। * यवत्रीह्यन्यतरनियमस्य चित्रष्टो वण्डलेपु बाधः। भा.१०।११७०. • अनेकशक्निकल्यना-पवहारानुपपत्ति रिल्यापत्ति • यवशब्दः वेदे दर्शनात् अविच्छिन्नपारपर्य: - नियमापत्तिथेति दोषचनुष्टय यक्षराहायिकरणो- दीर्घकेषु इति गम्यते । भा. (३९. क्तम् । को. १२२३ पृ. २७३. . एइम्प्रेय • यवमथ्या गापनी । पावेषु अक्षराणि ॥१०७ शब्दस्य वाचकायनियमात् एकात्या चार्थस्य वाच. धनियमात् इति यययराहाधिकरणोक्त: वाच्चैकरत. उदा० . स मुन्बे पो बराना ' (ऋसं. ९।१०।१३) । निगम, दृष्टान्तत्वेन कीप्सया ठक्तः। सु. ३.९. के.. यवमभ्या नियुप् । पादेषु बाराणि ८८।१२। • ययर मगाना प्रियगुदीर्घकादीना एकामिध्य-८1८1 उदा० " म मा तपस्यमित' (प्रासं. १।१०५॥ ने मीनिसिद्ध., पदिशा अर्भय र ८) के. तर वरधानामपि एवाभिधानेनर इतस्त्र प्रतिमिदेः • यवागू: एकपरिमाणास्तण्डुलान् पोदशपरिमाणे अन्याया अनेकार्यता । ति अयचराहाधिकरणोक्त- जले विपान्य जायभाने द्रयम् । इद राजन्यस्य यज्ञ न्यायपरामर्शः। सु. पृ. ३५६. बतम् । के. (मा. ४।३।४१८). . 'यवागः राजन्यस्य' यसराहाधिकरणन्यायेन शेक्षसिद्धिः शाम ज्योतिष्टोमे प्रतं त्वम् । मा ४३२८-१, ६।। प्रसिद्धया बाध्या । न्यायनि. राश१७४५ ब्रमू. ७.२८, 101001, १२।९।१३... 'चपाग्या • यावराहाधिकरणप्रयोजनकापरमेव 'प्रिवृति । उहौति' इय कर्मणि तृतीया कारकयिक्तिम्पा विनि- मस्यालेन ' ( १०६१२५-२३ ) इत्यधिकरणम् । योनी धृतिः । याल. पृ. ४४. की. 11३11. अथवागूणकस्य पश्चाच अग्निहोत्रहोमस्य पूर्वस्वं - अपवादानामरयकार्यपरराभावे यववराहाधि-च पाठात् प्राहम् , अर्यानुसारेण प्रयोजनानुसारेण करणविरोध 1 कु. राश१९१८. बाध्यते । अर्यक्रम पाठक्रमाद् बलवान् 'अग्रिहोतं • यपपराहवेतसशब्दाना रोप्रसिद्धोऽयों प्रायः जुहोति याग पचति' । मा. ५११. उन शिष्यसिद्धोऽयोऽयथा विक्सः इति संदेहे, शिष्ट • यशः । 'माग्पयशःश्रीमाना पुनरादपीत'। प्रसिद्ध एवापों प्रान, इति सिद्धान्त: 1 भा. राश भा. १०३५/३०. ४८-२ 'यष्टी प्रवेशप' यष्टिसहबरपुष्पान् इत्यर्य: यविधिः यवमयश्वकर्मवति' इति । वि. गोपी वृत्तिः नशा ना । या. १६४१२।२५ 118/- पृ.३५४,सु..१९९. मी. को.४०५ . .

·यागः ३२३४ यागस्य , । . .यागाः प्रशन • याग अन्य दाता, पुरुषः प्रतिग्रहीता। टुप् १०.१३५१८५. * याग. फोपभोगेन शोणे भा. १७२।६, यागः त यता न चोयने, अधर्मे, अनिबद्ध फल दास्यति । यागफलस्य अधर्म, फलकामस्य नु नरसाधनोपायसेन (पागश्चो ) । ३।११ प्रतिबन्धः, अश्रेयारो हि स. । तस्मिन् गति न भैयो ३१४. . यागस्त पूर्वापरोभूनः इनिनन्यता रहानि न भवितुमहनि । मा. ३१८५३६९, याग. यथेष्टविनि- निवनरूप. । वटा धातुमानमिः तदा नामाथें वर्तते । गोयवलक्षणतत्वनिचिरुपत्यागात्मक.। सु पृ. १५३४. हप्. १९३११२।१०, याग देवतामपेक्षते, देवताश्च | " यागः माघन उपसर्जनम्, स्वाः प्रधानम् । वि यागमन्तरेण न ममान्ति इति यागमपेइन्ते । तयोः | १२४६. • यागो हि व्यवहागत् देवतोदेशविशिष्ट- मुन्निधानेन प्रमाणेन मैर-धो भनि । १० बरा३, ट्रायत्यागस्पः । भाट्ट ८१८.. देवतोशेन स्वत्व * याग देवता मारममिपयुमपेचते । ऐन्द्रयायवादी- | त्यागमात्र यागः । देवतोद्दिष्टयवमानस्वायद्यप्रक्षेपो न्यपि यागानपेषन्ते । दयो द्वयोः साकाययोः एका- होम. 1 वा. ३।४।१।१४१ 2. ९८१, २ ' देवताद या विकलयो. मबन्धो मप्रति । १०१४।२।३-४, * याग कर्तृभ्यो नातिरिक्तमपेक्षते । याग, साधनमित्येवं मान्ना देवतामुद्दिदय व्ययागः । होमस्तु त्यक्तभ्य वहौ नप मायने ।। २।२।१०।२७ पृ. ५५३. * प्रत्यक्ष प्रो. वि १२१२, " याग. देवता विना नदेवतामयसो हि त्यागो यागः । भा ९४११२४४७. भनि, तेन म देवनामाकायति । मा १०।१८। • यम्नत्र यागः तस्य प्राधान्यम् , पस्तु प्रक्षेपः सोऽन- १८.. यागः नह सुनशनयोरङ्ग गवति, फरवत्वात् 'मेव । या. ३।४।१४।४१ पृ. १८२, * यो देवतोद्देशेन Anय अफसवायनरयो । भा. २०६५।१२।९। 'द्रय स्वजनि, नेन यागोऽनुदिनी माति, न स्यागमायण सागस्य दि स्लोन गरे अङ्गभूने अग्रहणानिमित्त । १०[1 यागः कृतो मनि । रा११२७ १२.० पाग. मान दवदेवतारियाणा समुदायः । अयागा विदेयनादयः अङ्ग राजसूखे । भा. MMR. १।२।१२:२७.० याग, पूर्व निवृत्त यागापेधया यथाश्रुते- . याग विनाद्रपदेवनामयोगस्नु न कति सिष्यति । निार्न पनामनोदेशनः प्रशंपरेलयामेन नियते । ' या २।२।६।१८ पृ. ५.१६, • एकदेशेऽपि दूधमाने, वन तम्मिनेर श्रणे समस्नेन पुरोधाशेन याग माध्यते। ममिदं द्रग देस्तौदेशेन सम्पमान यागं साधयति । लत्मापने कदेगष बादानन्, पागम्यानेन प्रक्षेपेण । ३।२।१०५७ • यागात् अयमस्य कल्पनीयम् । मंत्रिपते, तदुपलासितादेव यागनिने प्रार प्रक्षेशट. मस्य कल्पनीयम् । दयानिपादनद्वार तत् । भा. रा॥ नितषागारगमान् नागादिए अन्यद्र यागमनम् । म २।५. . 'नया गन्दार्थसबधम्मृतिनतारधारश्यात् । होमस्य गंस्कार से नामशेजारसम, नित्तयागमावि. प्रोपाधिक्तामात्रात् यागान् होमम्य भिन्नता ' ।। पा. रान लिए दादीना म्पुरमै राप्रपोजवन्य मविष्यति । ३१११ १.६४९. • यागन्य अपदानादियदानान्तेन या. ३११११ ९८३, . पाग. प्रधान प्रक्षेप. अनुममा । भा ५२।। ६ .यागस्य एRY अदम् ।।१४१४२, • यागः फलं प्रति । दाम्पामवास्याम्या न प्रयोजनम् । मा.३१॥१३॥२३॥ आदरातुं शराने, नट्र प्रति, दम पारस्यममा पिपेष्टौ तु विपिन शत् मक्ये: अनुसयाद्वयम् । तृतीयानिदेशपापाच 1 1111५1८.० याग. पले नोदिन सु. पृ. १०६ . यास्या मनिरपूर्वमित्युपते । भाति यदा, ता धर्मन् आगमन । एम्या. पा. १२, • रागाप तायन् गरम नियंत मरपाया कि चोदफैन धर्माः अ नामयेन र पुरुष प्रति प्रघास प्रति गुरुवा, पथ का प्रति लिया , नामयेन पनमामि । तप Pागुम. सरते पल्स्य म्यामित पुरुषमपि प्रति मुर। (भाग-) धर्मनि कोनि । उसोनेर गुम इनि धनम् । वथा दम्य गुरुपं प्रति प्रमान्य गही । अनिदेवाय उपदेगी दया ( भोतवाल)। तग्य तदुश्मन फल प्रति भुगरा व इत्यपि सप- ।

·यागत्य यागदर्य . निम्पणम् । ३१३१६६६१. बागय न • यागारयस्य निविशेषस्य पदेयतासन्धा- परूपेग श्रेय साधनत किंतु विहिवन सम्पेण दिमाग, मु पृ. ४६३. (विहितत्तनिटिस्यम्पए । मु. पृ. ३१. यागस्य ४ यागादौ विधिगतान्दैना देवताप्राशन कार्यम् । यागान्तर रूपम भागि। भा. शा.. यागस्य १९२२३-२४. विधिपदाधिकरणम्' इत्यन समारेन यागान्तराद् व्यवच्छिनो यागोया । • यागाविधु मनुम्पाशामेवाधिकार., न निरूप्यते तदेव रूपन् । पा २४१. , यागम्य लिरचा देवानामधीगा बनामदीना च । ६।१२।४-५. म्यगांशसम् । माह. ३११६ ७ शब्देन प्रयासरायमीको. पृ. १९५० विगधिकरणम् ' इयत्र अधिारणं न्यागाम फरमाधना प्राधान्यम् , देवरायाध गुण्यं दृश्यम् । विशते । टुप् १९४९. * यागादिफर्मणां स्वादिपरसाधनता । स्वर्ग x गागाना देक्षम्य तरेविति न्यायः । कामाविकरणम् । भा ६।१।१।१-. माहस्री ८६. याम्पिायर्या कार्यत्वावगे नियोजान्ययो • यागाना प्रायेग दर्शपूर्णमासमादरम् । मा. 11 हे. ! नियो परिशिष्टायमेव पायादिक्रियामा कार- सर. . यागे अद्द्दीनम्प्राप्यधिका: । ६. सान्ययदर्शनान् । ( इति गुध ) । मणि. पृ. ८४. मीको, पृ. २८२ 'अधिकार अग्रिहोत्रादौ प्रनिसमावे गागगतेन व्यापारण गहीतेन, आत्मसिद्धयर्थ याहरेक पम्यापि इन्यन्न दृश्यम् । यागे दपन्यो. नियमादृशारभूतानि दृष्ट्यानि अपानि च प्रयोवनानि सहाधिकार. | ६||४|१७-१८. सहाधिकाग- गन्ते । तानि च निर्धानपरिमाणान्येव प्राप्नुवन्ति । विश्णम्' इत्यत्र दरयम् । • यागे निर्धनभ्याप्य- तेधारमण्द्धिपथं पदार्या प्राप्रमाणा: स्वामनिश्ता एर धिकार । ६८३९-४.. मीको पृ. २८५ ग्राप्यन्ते । वा. ३८1१६३१. ' अधिकार वर्ममुहारहिनस्यापि ' इत्यत्र अधिकरण •यागचोदना राणयामपति 'मारुनी दक्षिणस्मिन् देवयम् । . थागे शूद्रम्मानधिकारः । ६।११७३२५ बिहार आसादयति' सो पर नियंपेत् । सौम्य -३८. मी १५०४ 'अपशूद्राधिकरणम् ' इत्यत्र | अधुमालमेत' इति । भा. १९१२ ९३९, दृश्यम् ।.योगे स्वर्गकामख्याधिकार. | ६०॥ * यागत्वं प्रत्येक ममतम् , तद्वाचिना च पातुना 'स्यगंगमाधिारणम्' इत्यत्र दटयम् । एकस्य इतगनपैश्वस्य मायनत्तिाधार्यते । ननु - पागे हि द्रय गुणभूत नोदते। मा १०६।१७६५. सपदापनाचित्रामविरोपिठात् पातुरणि समुदायरक्षणार्थ • योगेषु कणा कमंतारतम्न मागतारतम्य नास्ति । या भवेत् । न, नाम एस धाउधीनत्वेन पत्ति १०२०-२१. खात् । तक पौर्णमाम्यधिारणे (२३)। था, * यागाड्ग फ्यादिना पुश्या । मा. ३. ४२११९ १७६७. , यागार सिद्धम्य पर्नु: * यागान गुग । पि. . . यागात देश 1 भनात्मलामाकापारमामान्यम् । सु १ ३४३. मा. शरार. • यागदेवता मागिते ये सवागमानो यागाभ्यामात्मरुयोनिटोमरूपनिष्पादनसामः | यजमानो न तेन अस्विज. तु दानोति । वि. म्य शन्तै कममधिगम्परम् । मु पृ.८... 1010, यागदेयनयोः विपि पिना न मबध । • यागाम्याममानात् प्रहभेदोसनि 'उद्रेदात् ||४१४, ममंगोठम्याग (२१२६१९) इति न्यायान् । मु. • यागद्व्यं भवयितय चोटयेन मपति । मा. ३-१९it. . .

·यागद्रव्य ३२३६ यागलक्षणम् प्रधानरक्षण- । - . - यागद्रव्यशेपसस्कारको दृष्ट स्विष्टकृत् दर्श. यागभेदो न भरति द्रव्यभेदेऽपि । ६॥३॥३॥ पूर्णमासयो । हुस्. १०।७।३।११. ११-१२ ० यागनामवया उद्भिदादिशब्दाना प्रामाण्यम् , * यागयोग्यस्य यम्योपादान आध्यग्रहणे प्रयो- उद्भिद्, मलभिद्, विश्वजिदिति । उद्भिदधिकरणम् । | जनम् | भा १९६०१४४४, प्रयागलक्षणम् ॥ यागनामधेयं आधारशन्द, 'श्राधारमाघारयति। यजनिचोदना द्रव्यदेवताक्रिय समुदाये कृतार्थ- एव अमिहोत्रशन्दोऽपि । तत्पख्यन्याय | १३ त्यात् । ४।२।१२।२७॥ • यागनामधेय गोशन्द गवामिचर्यमाणो यजेत'। भाष्यम्-दोपविनियोग उा तद् पदेशन्याय । १४॥४॥५. . यागनामधेष चातु- | मुच्यते, कि दत्मधान यम्यते शेषा इति । उच्यते । यति मापमपमानामधेय वैश्वदेवशब्द । वैश्वदेवाधिकरणम्। ददाति जुहोतीत्येयलक्षणम् । अथ विलक्षणो यजनि हो १०.१३-१६ यागनामधेय चित्राट तिदंदातिश्चेति । यजतिचोदना तारद्रयदेवनाक्रियम् । "चित्रया यजेत पशुकाम ' । निवाऽधिकरणम् । । द्रव्य देवतामुद्दिश्य त्यज्यते, तस्य च क्रिया, यया ४।२।२-३. • यागनामधेय वाजपेयशब्द । बाज-नियया तपो पजपो भवति । समुदाये समुदितेष्वेषु पेयाधिकरणम् । - यायनामधेय | यजति मन्दी भाति । रोके इशोऽनेन पशुपनिरिती । श्येनादिशन्दा 'येनेनाभिचरन् पजेत' । तद्यप- | तेन मयामदे द्रयदेश्ताक्रियस्यार्थस्य यमतिसन्देन देशन्याय | virka प्रत्यायन स्यिते इति । घणमणि प्रयोजन न यागप्रक्षेपयोयोगपदाम् । अदानादे प्रक्षेपा- वक्तव्यम् । शानमे पात्र प्रयोजनमिति । न्तस्य एक्पदायलेन तावतिक्रयाशयव्याप्यस्य कारस्य टुप्- समुदाये कृतार्थयादित्ययुनोऽय च । न एक्यात , तमध्ये वषट्कारानतरमनुष्टीपमानरय, देवतो. हि यागशब्दो द्रव्यदेवताक्रिय शितयमपि प्रवीति । कि द्दद्र यत्यागस्पस्य यागस्य, अपवारागन्तरतुहर- तहि । यतिधानुवाच्यम् । समुदाये याच्य एवम्य पा गेपणाहानीयोपरि निधान यावरण यहितेन प्रक्षेपेण सह | वाच्यमिन्यदृष्टक पना, ममुदायश्च वाच्य येनामगिद्ध । अन्यन्त कास्यायोगडा योगपदोपपति । यदैव दूर हौनिगसेचनाविक इयतदप्यपुतम् । पुगेष्टाइन परे दानस्य आइरनीयनिक्षेपो दिरयदानमण्डनेन प्रकम्यते, यपि जुहोरिशमानत्वात् । मान्ठान जुहोत्येक पाान् नदेश याज्यानुवाक्याम्या उद्देश्यदेवतासारणद्वारा समस्त | जुहोतीति । उम्पने । न पदार्थरक्षणमिदम् । कि त । पुरोडागविषयस्यतोदेशसारण क्रियते । मु पृ १५३१, यजेत स्वर्गाम ' इति साधनावेत यागस्य चौत्र • बायो यमेनारज यस्गृति यवमानान् याग- | मानस्य प्रोग कप्यते । यो देशलेदोन दय त्यति म्पापि अय तानन्तनुपपत्ते , आहनी यममीपनपनधणे | तेन यागोऽनुष्ठितो भाति नयागमाग याग तो देवनोदा , तदुपरनिधानाणे द्र यत्याग , तदनना | भवतीति । तम्मास्यशेमापनौतत् । मूषकार यज मठेप इति याग गयो आयधाराभावेऽपि, | निचौटनेन्याह । चोदने'त दि वारसमुन्यने । होति भरपनायो रपते, तमध्ये नाशासभराच न्याय मायाति फ्ले गोदितस्य प्रयोगानुपातमेव सप्यते । विराघाद्य सपने, 'अन्यन्ता तय न जायमामा बुद्धि | आसे चनाधिस्य च तत्र माविकम् । ददातेरप्यमापन प्रमाणादियाहारदांजत् योगाद्योपचि । गेनि । दि-- 'अकिपा निरूपा या मागहोमददातप । .यागभिन्ने चपनादोन माहापारयाग (पक्षम रक्षादायो यजिताग प्रदेश दोमप्यते ॥ आधया प्रपर)। भा.वा. पागादस्प त्यागेर विशे। पागमस्य - - ·यागलक्षणम् ३२३७ याजमान विधः क्षेपाथसानता ॥ स्वीयं द्रयं परित्यज्य पसी । भागहोमो परस्परम् । पूर्वा हि महशी तद्भागी यया मरेत् । तथा सपादनं दानं त्यागेऽप्येषामियं नरसिंहवत् ।। ' ३४|१४|४१ पृ. ९८३. मिदा ।' • यागदोमादी त्यागाश' आरादुपकारकः । भाट्ट. भा-प्रनमात् यागादिपदार्या विध्यनुयायाः ४११७. हनि विचार्यन्ते । यत्र प्रवेशनको देवनोदेगपूर्वको द्रय याच्या श्योतिष्टोमे निल्या घनक्तोऽपि । वि. त्यागो विधीयते म यागपदार्थः । प्रयाजादिगु प्रक्षेप- ६८६. सिद्धपर्थमाय विशेषर्ण तर यामाशेपेय पोषसिद्धः । याचमाक्रयणमविद्यमाने लोकवत् । ६८ रास्यनावच्छेदक चोत्ताविधन्यागत्यसम यापकं जातिगम -२६ ।। टोपाधिरूपं या मामान्यमियुक्तमय । प्रउपप्रधानक योतिष्टोम वादा रानीदीक्षितो मृति ववीत' उक्तविधम्त्यागो होमपदार्थः । रापदानस्वसापादनपूर्वको इति भूतेषुननं नाम दयस्य याचनम् , 'सोमकीणाति द्रयगागो दानपदार्थः । उपपगार उत्पन्नात्यरडेदकं । इति मोमस्य न करणं उत्तम् । याचना न क्रयण च तत्तदमप्तम याप पूर्ववदेव सामान्यम् । एतस्मन्यारत्या- | अनयो. समाहार: याच्याक्रवणम् , म्वीये घने स्वीये मान्तराणि गतार्यता लिखिनानि । च सोमे अबिनमाने सति कनै यम् । य• स्वयं धनवा. मण्डन--- 'त्यागः श्रुतोदेगानो यनिः स्यान् ।' नेय तेन धनवाचन न पर्तन्यम् । गम्य च स्वीये अरम्प- शंकर-- 'यागस्य लक्षणं मोत्तम् ।' भावे मोम म्यात् तेन मोमकया न वतन्यम् । स्क- • यागययनः स्वाहाकारयन्टो या समिदादयः । नत् । रोके यथा दरिलो याचते, यस्य च यः पदार्थः स्वीपो न भवति स तं श्रोणाति वदत् । इति पूर्वः मा.१०११1०1९४. यागविधायफन्वं नास्ति देशवासयोगाभावे । पक्षः। अः परसमालमेत' इत्यत्र स्पर्शमामविधिः अग्नि निगतं याऽर्थवस्वान् स्यात् । २७ ।। होपदोहाधिकारे । मा. २।३।६।१६-१७. अविद्यमाने स्वीये पने सोमे च याचना प्रपथ • यागविधिः अत्र द्रयदेवशर्मयोगात् घायय मात् इति पूर्वपश स्पेण प्राप्त चाशन्देन निरम्यन् श्वमालमेन', 'सौ च निर्वत्' सिद्धान्तमाह। याचना क्रयशं न नियतं नित्य स्यात् । .भा. ३) अर्थात् प्रदायर गत् । तदकरणे कोगुष स्यात् । • यागविधिप्रकारश्चास्माभिः अनागतावेदणदयेन तस्मात् विद्यमानेऽपि कर्तव्यम् । के. आमेयाविणे एव प्रदतिः। को राश०१४. * याजकात् गुणभूतः अध्यापकः । रत्न.६ शा२४ वर्णक २. • यागरूपं द्रयदेवतम् । शु. १.७६१. • याजनाध्यापनादीतां धनार्जनार्य विषयो निय- यागदोषः कर्ता । भा. ३॥१॥३, • यागशेषः । प्रायां । अनेनवोपायेन घनमनीयं नान्येनेति । काला। ३.१३. यागशेपत्यं द्रव्यम्य | माह ३१॥३. • याजनाध्यापनप्रतिमहाः ब्राह्मणस्या वृत्युपायाः • यागमाधनानि । आदानानि वीषि साग-स्मृलकाः । भा. १२४१५४.३. गापनानि न पसारतिभा. २||R. * याजमान अध्युपश्यमान रशमन्योत फारम् । • यागदोगी । 'फटाक्ये यजेरेस सबन्ध भूपते मानमानफलकामना ऋरियजा धनन्या । वि. १४. स्पुटः । तसनिधी गमाग्नानात् उहोतेरशनेप्यते ॥ या. • याजमानमित समाख्यानाना दर्मणा परनीफ्नुटला. १४ पृ. ९८२, • 'अया नैव मियते भावः । ६।१।६।२४. मौको. पृ. १४८९ गाम- । . वि.६९।८. .

·यानमानं याजमाने , आशीर्मना, न्याय इत्यन अधिभरण न यम् | - पाजमान युनमनुष्याङ्गले गाजमानास्तु ' इत्यनेन यायेन वप उपवामरूप पोतियोमे, नास्विजम् । ३८१३०१- याजमानवापनि । १३४४ ७ याजमाना वपनादि- ११ मीको ९४ 'नपोऽधिकरणम्' इ.श्त्र सस्मारा ज्योतिष्टोने । वपनाधिकरणम् । ३८३-८ अधिकरण प्रष्टयम् । याजमान प्रत्यमाशीम नोक्त । याजमानस्य आत्यियेन बाघ काचित् (यया फलम् । वि ३१८१८, * याजमान यागसमामिरूप | मो)। वि १२॥४१६५ * याजमानाना प्रथाजानु फाम येच परपरया, माक्षात्त दर्शपूर्णमासयो आधार. म प्रामाणा न पश्चित् कम दर्शपूर्णमानयो । भा करणमनोज संगापनाभाव | २८.५, . याउमान | U१३३ - याजमागे काण्टे पउिन मापवर्ती वृएया दिफल योनिष्ठोमे सदस नीनम्वेन निमशानभ्य, | दधिमा म पवर्तिन उपासुमाजम्माजम् । वि ३१३५ नाशी फामना तु ऋत्विजाम् | अपितु पाच निक याजमाने समाख्यानात् पर्माणि याजमान त्विना परम् । ३८ याजमाना 'आयुर्दा | स्यु । ३।८।९।१९।। समे सि, आयुर्मे देहि' इत्यादय पूर्णमासयो ए वत्स चोपासृजति, उपा नायिजा । ११८६१५ -१६ मीको पृ १०१२ चाधिनयनि ' इयादीनि सात सदानि, अपान च 'आशीरधिकरणम्' इसय द्रष्टयम् । * याजमाना 'म्पयन कपागनि' इयादीनि पञ्च ददानि इति गुगनयकामा | ३१८।५।१३-१४ मीको ५१४३५ | द्वादश ददानि आम्नानानि । दानि दूरूपाणि कर्माणि “कागदाधिकरणम्' इरसय अधिकरण द्रष्टयम् • 'याज याजमाने काण्डे समारचानात आग्नात वात् , याजमान मानान्तु नत्प्रधानात् कर्मयन् ' ( ३८२४ ) इत्यः । म्यु माणि । वेदा प्रमाण इतिवत् क्मणि याजमान नैनाधिकरणेन समिटादय , खानागता स्तोमात्र प्रयोग । बर्मणा याजमानत इयर्थ । माजमान अपादयश्च पर्वपक्षादित पुरसस्वारा इति विशेषसमाख्यानान् एतेषा कर्मणा याजमानत्व म्यु। या ३।४।१३ १९४२, * 'याज इति पूर्व पक्ष । याजमान इरमन या जमानानि मानास्तु ' गनेर तक्ता ( यजमानर्तृकना | इत्यपि पाठ कुतूहले। भोमनमनम्ब)। [१६.९७३ । योग्यतारपण अध्ययुर्दा तदर्थो हि न्याय पूर्व ममाम्यानम । मधिल अध्ययाधणा-या सिद्ध इति म पुन साध २०॥ नीयमा पतिच याजमानामा'त्यत्र ग योग्य दांपूर्णमामयो 'वत्स चोपायसुजति ' इत्यादी तपा यजमानेन नयेनि । ३७१६३३३ १ १०९८ मन, 'समय पाति' इत्यादीनि च पच इति • • पाजमानास्त तरप्रधानत्वात् वर्मात् ' (1) दादा दम्पणि कर्माणि याजमा काण्डे ममाग्नतानि । गनेन न्यायेन फल्पति ग्रहणयोग्य वाभाना तत् (अपूर्ण) याजमार इति विदोघमार पाया याजमा नि ति पूर्व माभितमेर विशायो । चा ३८२७ पृ २८४ । ममग पूर्वपक्षे प्रप्ते, सिदातस्त्रमिदम् । अध्ययुग अप सुधा- युक्त पुरुषसंस्कारसमिद्धाापि ऋति । एतानि यी तिन पत्रमान । तदयों दि में बामपि समारोपपने क्य यजमानमस्कारसायधारणा करणार्यों हि परमात् अध्वर्यु परिकीत । तरमात् म्यागकप ( याजमानास्तु • इति ) न्याया तरमुनम् एप कुर्यात् । याजमानसमारया यथापि विशेषममारस दी। १२. अनुलोनिनिषेधादेत अनुपुर तथापि मा न यायपूर्ग । भाभ्या इति समारया पुष्पपर्नरने, 'पासमानारतुः' इत्यनेन न्यायेन मामा यमपि न्यायपूर 'अनगुण विरोधे च तादयत' भो प्रयासपने साधना समाया मता इति न्यायानुगृहीत इति प्ररम् । परमाणु'दपेद पनस्तपुरा, प्रारणगम्प पराद्रा रिभ्यत न पादप' इति पेनिश पायेषु नापा • मनुस्मार भाति । याजमारममाया तार्या याजमाना । . . पात, ·याजमाने ३२३९ याजमानमन्माण - मविपति । तस्मात् आध्वर्याणि ददानि इति । बन्दभूनाना स्वरूपमाणावयुरेशाम्नान द्वारूपेण यान- सिद्धान्त । मानकाण्डे समारयातसामाग्रुप द्वन्द्व यजमानेन वर्त यम्, अपूर्व स्वप येत । २१ ॥ कर्माणि चाचणे समरति, सामीप्यस्याकमंत्वेन वर्तु दर्शपूर्णमारायो यजमानताण्डे 'बरस चोपापमृति मेदासमवात् । तेतच्यमाणाना वर्गणा न सगाण्या- उगा चाधिश्रयति ' इत्यादीनि द्वारा रमणि आम्ना- सामान्येग मनन्तरप्रयुक्ति । तेनैवर्तृले सति भध्वर्यु- तानि । तानि याबमानानि यया पोत्रीय इति पोतु | वेदसमाख्यातो याजमानकाण्डसमारयाया विशेषरूपत्वेन कर्म, नेदीय इति नेष्ट कर्म, तत् इति पूर्व. पदनात् शेपसमाग्व्यापमान सामान्ययमाख्या पत्र । सत्र दृशान्तनिरासायं तु- शब्द । पोमीय अधित्या यजमानेर कणि क यानि । आमान क्षेत्रीय इत्यादि तु अपूर्व धर्म , विरोपसमागूनान, चोत्पतिविनियोगाम्यासेनैव उपपन्नमिति । एवं प्राप्ते, न तप अपर्यु का रूपान् तर अपर्य अपश्येत अभिधीयते । निरस्येत । द्वादामु वर्गमु तु अपयुरेर वा परि- अध्वर्युची नदर्थो हि न्यायपूर्व ममाल्यानम् । कीवरयात् । अत्र सुधा- 'यत्र यानावगताध्ययुक्तत्व २०॥ ক্যাশ ভাট বিধান মারি রোগ अपरश्येन इत्येवमयरवेन स्पष्टतान नेद मर (वाति अयमभिप्राय । भवेदेष यदि कर्मणा विधान याज कारेण ) याप्पात' इति । फे मानधण्डे भवेत् । किन्तु अध्ययुवेदविहितानामेन कर्मणा 3 याजमाने समास्यानान् धर्माणि याजमान | तामात्र याजमाने रिधीयते, 'एनानि ये वादा न्यु । ३२८।९।१९।। ददानि पूर्णमासयो ' इनि याजमान काण्डे धरणात् । तो दांपूर्णगानी । नत्र याजमाने कर्मण्यानातानि न त इन्दतारूपगुणानुरोधेन कर्मणाम प्रधानभूताना द्वादश ददानि- 'यरस चोइजति, ठग चाधि- याजमानरर ममगी । प्रागुणविरोधन्यावनिरोधात् । श्रपति, आ च हन्नि, पदुरले व समाहन्ति, अघि न तेन कर्मणामाध्यममाग्यया अपर्युर्तृम्सात् गदनु याते, रूपारानि चोपदधाति, पुरोटार चामिश्रपति रोपेन ददानामपि कर्मणामन्यो यसामीप्यरूपमध्ययुक्त. आग्य च, खमयतुश्च हति, अमि च गमानि, बेटि कारमेर । याजमानकाण्डे नु दद्वाविधान न्यायान व परिगृङ्गाति, परनी मनति, प्रोषणी श्वासादयति, पिनारेण याजमानम्य स्मारकमेवेति सिम्म । आग्य चैव एनानि रे द्वादग द्वानि दापूर्णमाम यो प्रयोजनम्-- पोक्तम् । सूत्रं तु- अभ्यरेष इति । तम सदेह रिमेगा-यध्ययों कर्मणि, उन पग- इंदेष कर्मम् कर्मा मार्यमेव तस्यानुगदकरमान् पाज. मानस्येति । इदानी मामान्यसमारपया विशेषममायाया मानसमाश्यान तत्स्मृतिमात्रायोजन ग्यायवादिति । बाध प्रसन्नात् प्रतिपायते । अप्राप्य पूर्वपक्ष --उपाधि होना श्रयणा वहन्त्यादीनि द्वादशमद्वन्द्वानि अपर्युवेदे यान याजमानाविन्ययो विन्यस्यैव बलान्यम् । माने काण्डे ममाम्नातानि । न च तानि हाम्नान- | वि १४/१५ म-प्रेण नगुमाया त दागते । तय गिरोऽपि • याजमानकाण्ड पादिकम् । वि ३८०, पाटप स्मात् (1) दानविधिधमर्पितर विधि. योगा सामर्षे प्रयोग 1 चोय प्रयोगविधिपरिगृहीत. • याजमानफ्लं अवाधानाग्म श्रुतम् । भा मान् पर्वृदय मारमाराम् । उपाधिमादिकमंगा तु । १३ महानइयेन पेनचित्, समर्पितमिति सर्वच प्रयोग • याजमानमन्त्रणा न परिमाया प्योतिष्टोमे । उनासीतानि सादेर कर्तव्यानि । न च दादाकर्मणा सर २२ मीलो. पु. १८२६ 'मोनियम । n ·याबमानविचार ३२४० याज्ञिका O . याचमानमा न परिसस्या' इसन अधिकाण शेषस्य स्तारक्रयेन प्राबल्यामावाच न दायतीस्थाना याज्ञसेनीमि समुच्चर । मुले तु पूाधिकरपूपक्षा • याजमानविचार तृतीयाध्याये अश्म पादे। स्थायामा कृयाचि तया विचार इत्युक्तम् । तत् नि प्रस्तापनाश्त १५ कृम्नस्य वा विकार इत्येतत् सिद्धावसूखाम्य ० याजमानसत्याराणा रुक्मप्रतिमोक्पूपता । विरोधात उपेचितम् । सर्प १३३ समीको पृ ४६ अग्निचयने रकम • याज्ञसेनीमन्त्रा समुचयेन वा खात ज्येग वा प्रतिमोचनादि दाशिनमम्बारेभ्य परस्तात् क्तव्यम् ' सावत्सरिक चयन न पाया । सर्प २।१।३२-३३ इयन अधिकरण द्रट यम् । - याशिरा रचित् आस्यस्पर्श विनर सोममाण • याजयेत् । ' यानयेन् ' इति विधि , अविवक्षित माटु ।' सोमेनौन्छिो भवति' इति स्मृतिस्तु प्रयोनायापार विवक्षितपनोग्य यापार यया विधत्ते तया पीनशेषपान निषेधपतिप्रम-परा इति ते मयते । तत् 'अध्यापयात इति विपि अध्ययन विचचे नाध्या वाटिकरिष्द 'भुस्या पान यतिनित्य धाल- पनम् । रत्न ६।१।६।२८ वर्णन २ यमनपूर्वकम् । न दुष्येत च तयार यापु चमसो यानुदिफ आधानम् । मा ३।३।२।९ पृ यथा ।। चमम सोमसयोगाताथा ये मेष्य उच्यते । ८.९, . यानुदिक सोनिष्टोमयाम्नान कियाथम् , अा तर सयोगामित्यो मेध्य कमण्डलु ॥' इति सामरेदिक गुग थम्, न विपरीतम् । ३।३।३।१० मन्नादिस्मरणविरुद्ध चेत्युपेश्यम् । सु ३०८२२ यानुदिफ सोरिष्ठोम , दति तम उपागु सर । • यानि तदेवन्न रोगपते, अग्निष्टुति ऐया एख वि ३१३६३, . याजुरेदिक पाजपेय । ३।७॥२३, मुरह्मण्याया पाटम् । उह बुर्वन्ति, 'अग्न आगच्छ, याजुनेंदिया यानालय मुस्कारा दौशिवस्य यब रोहताश्व वृहमानो धूमकेतो बार-दो विचपणे ' इति । मानम्य | ३८ मा ११११५८ . याशिकाग्नु अमिचयने पेना . यानुपानुनमण्या मभाग्य फानुसारिण कृति निया म पते । तत् परिभाषामात्रम् । वस्तुतानु नागीवन्ति । य:रि प्रामाण्य मयते देववाजिदय , पायैव सा । सकप २०१० . याशिकास्तु अप्रति तेऽपि पशुपामगिर गरयात् दो न वियते इत्याहु । समाया गरस्यम्याप आघान नि प मयते। पु । नता पधियानापर्यन उदासि सन्न्यन २४. याशिवाम्नु असमवायापदपरितम त्रस्य गनुमति, सपिद्माण पतु दो गासिविन मर मरन्त विपिपरा। तर पित्यम्, किन्तु वाल.६७ पदमाप्रन्यैर गैर । सम्र्प ११६ . याशिकान्त • यानुषदीयका वसतिया पायामपि देवतोग 'प्राचीमाइरति ' इति दिग्पादमाई, मीमाकारत रमा मयुगमन सर्प २. शागवादम् । मा १२,. याशिवास्तु गग • याइसेनीनामरि एतरा को निरस्न पदे अधिकारिरिस उमद्रात्य मानिदेन मन्यन्न अम्पतिविपनन मिति भावपत् संनिहितवाय (म्पराष्टय) 011, • पालिका सीमिता मोगरा ! न न ममत्यम् , दमारिवाति ना धमन् पशुपयन अनुतिष्ठन्ति । उतरदिपरिमार्थ एभरत । मभूपराधिहरममावेन, न्यस्यान मया पर राम्म मात्र भोग्देशिक युर्वन्ति। दमने 'पति' माnchor tr असिमा दायमात्रा १ बस्ननमा प्रमहोत्रादिसद्भायात् उपयते । ७.३॥ दाउदी अपम । इति प्राने, विभिन्' शशिन विदेशगमपपायरक्षारिस इस पर भासम्म निभाना सई पपणे टारत । यि. .it.. सफ्टमै हदसागर उपाय .शशिका मापानुसारेण मारपदे । शापयेथे । , ७ ·यान्त्रिकाः ३२४२ याज्यानुवाक्यादि संप्रदायान वेदार्था गमेऽपि, विगेचे न्यापावगापविधि- मन्नाह । भा. 100२०१४१. याज्यया यजति शब्दशक्गनुसारेण पाशिरपि पारयेयम् । सु. | संकर्ष. ४।३।३. 'याण्यायाः अधिापट्रोति' पृ. १००७. . 'वेदाइतेऽपि पूर्वन्ति कस्पैः पर्माणि इति यायाधमः । वा ३।२।१२ पृ. ७६०. यानिका 'या. १३६१ पृ. २३२.६ यातिक. ७ याज्यानुवाक्ये आयमागयो, 'वाची पौणं. *श्चिन् पानात् उद्धृय सोमभक्षणमुक्तम्, नत् अन्य- माम्यामनूच्येते', 'वृधलती अमावास्यायाम् । वा. । (३५/६ ) माप्यपातिविशे यादुधम् । मोम. ३३ / २।३ ५. पायानुवाक्ये विपर्ययेणामान विप- ५६. * यानिके. विमग्रहीता मक्षा पुस- | येण कर्तव्ये ( पूर्वमनुपास्या पश्चात् यान्या इति आर्थः सम्भाग इत्युक्तम् । वा. ६६६६३१५ . * यानिकाना क्रम.)। भा. १९२१२. - याज्यानुवाक्या.। अन्यन्वाधानादिम्पे प्रथमपदा दर्शपूर्णमासारम्भव- ऐन्द्रामा पब्यागा. काम्पा , याम्यानुवाक्यायुगले तु दै मसिद्धि । गाह. ९।१।११, याशिकाना अहवान्द, यामाते । तत्र ायगम्य आय युगलं अन्वयम्य तु उपाशुग्रहान्यासादारमा हारियोजनागाभ्यासपर्यन्ते प्रोगे बन्य युगल इति स्वस्थाननिवृतिः समन्याशिरी न्यापात् । लक्षणया प्रसिद्ध. १९१९. . याशिवाना गुणरामेषु मंकर्प. १२३, याज्यानुवाक्ययोः गायत्रीनपुरखा- ४यी प्रतिपत्ति । फेयाचित् मीमासकरदेव गुणात् | हमस्यादिधर्माणा तितो यथायश समुञ्चयः । ४।३। फल्म् । अपरेपा तु गुण कसम. एवं ततस्तु कनो. | १२.. याग्यानुवान्यानो वाग्मान। काम्ययागाङ्गता । फगन्तरसबन्धः । वा ।।१।२७ पृ. ५६१, | वि ३।२७. " याज्ञिकाना भयहारेषु 'सोमः' इति 'प्योतिष्टोमः' याज्यानुवाक्यासु तु विकल्पः स्याद्देवतो. इति नामदयमुपलभामदे । रारामा१७ पृ ५११. पलक्षणार्थत्वात् । १४२३ ॥ * यानिकाचारविरोधापत्तेपि व्यतिरिजमदम्य ऐन्द्रामाईस्परये धर्मणि अनेक यान्यानुनायायुगल- निरामो न युक्तः। सु ३७ पृ. ३९ माम्नातम् । तानु याज्यानुवाच याम यायानुवाक्यायुगलेषु . याशिकायोगरूपाचारमामामाक्षेपममाधानार्य- पिकल्प स्यात् । देवतोपलक्षणार्थत्वात् देवताया उप- स्वेन गुणपिबिनामययविचारः । यो ।।१११ पृ.१५२.चा- हमारण अर्थ:- प्रोजन ताता याज्यानुवाक्या- याच्य । ऋविग्याययोश्र अपभिचारो धर्म. । नाम्। एफेन युगलेन कृते अपर ग्यर्थम् । अपर भा.१४२१५.. युगल नु योगान्तरे भविष्यति । तस्मान् विश्ल, • अध्याप्य एव तु माणवक प्रधानम् , याज्यवत् । लिङ्गदर्शनाच ॥ ४ ॥ अग्यारकम्नु याजक्त् गुणभूत. इरल १९६१२४ 'ऊरू चे देवाना याज्यानुसार एकपा प्रत्या- मच्छति गमयत्यन्यथा अथान जिम्नः कार्या. ' इति पिन • याच्या देवतोपरचणार्या । भा. १२॥३॥१५॥ यज्ञ याल्यानुवाक्यानविधानपरे वाक्ये तयोदिलं उचित ३५, ४ याया पास्नीयतग्रहम्य ऐभिरमे सरय यात्र-दर्शपति । तस्माद्विपल्प. | यान्यानुवाक्ययोस्तु समुच्चय | ' नि । २०२।१५/२७, २ मान्या प्रदाना। एष । के. ५।१२।२. याया। यया इत्यने मा या या । वा * याज्यानुवाफ्यादीनां तानेन ( एकश्रुत्या ) ३॥२॥५॥१२ पृ. ७६., . प्राग्यस्य यागतमाघारित प्रयोग. । पि. ९४२१८. तम्य साधन पश्चाचोयमान याम्या इस्पयाम्पते । वा. * याज्यानुवाश्यादिमन्त्रपाठनमात् आग्नेयस्य ३१२१५/१२ पृ. ७६ १. * याभ्यां नानुवाक्या चान्तगमयमानुष्ठान पश्चाद्योपायाजोत्तरमीपोमीयम्य, चतु न व्यपदेत् यावदेत् यज्ञं विनिन्द्यात् पुरोऽन्च्य । बादाणपाठात् अनीपोमीवर प्रथम पवादपाशुरामोत्तर- यज्ञस्य सतये । संकर्ष, ४।३।१ * तिन् माज्या- | मायस्य टापूर्णमासयोः । माहः ५।११:. मी.को.४०६ वर्णकं २. ।

·याज्यातुवाश्यानान ३२४२ याश्यापनये . . * याच्यानुपास्याम्नान आश्चर्यघेऽपि निदस्येव चारमिततिपयजमानेन तयम् । वार भारतग्नि होगापेश । या २२.१८९६ मित्त च मश्रण होनैवेति । य प्राप्ते, अमिधीयते । • शाम्यानुफ्याक्रमेण चियायगीपचतुर्थपञ्चमयो यष्टुर्य कारणाऽऽगमात् । ४५ ।। सारस्पतयो बीयागस्य प्राथम्यावगमात्, मुख्ययाग अयमभिप्राय भरेदेव यदि या पापनये मणकारण प्रमेण लीनागस्यै प्रयम निशप । नि ५१ भूनो उपनाव नापनीयेत । तथादि, मात्र 'यजमानम्य • याज्यानुगाम्याय 'हाम्नुहि रद्रिग स्तोम याया' इत्येतापमान अयते। तु 'स्वय निपण पृट. नुहि शूर वत्रिय सुप्रीत.' इति इद्राय यजति' इति । न च गोचरणमाणेज्यते । । तहि । बजिणे वृषभामा मैन' इत्यम्य पशुपुगेडागम्य ममा । पट्यारपर्यनेन तम्गर हदि प्रदानाथरात् । विश्व सातम् । भा१०१९॥ 'आगान यजति इति अयते । अम्य चारमयं • यायानुरामयायुगल ऐडाहपन्य कर्मणि या । आरम्प यापधागो न ममाप्यते, तावत्पर्यत अनेक्माम्नानम् । नत्र विकल्प , न ममुचप । एर विदो न त य । वारेण च याग समाप्यते । स्मिन् प्रपोगे परमेन युगम्। द्वितीय प्रयोगातरा नादि यया प्रयु य विरमे वनमानस्तदा प्रयत्नविच्छेद मानि । १२ १३-५ मीको ३०२ 'ऐद्रा मेव कुर्यात् । तस्मात् नगरकार प्रयोगस्य यजमानस्य बहम्पन्ये कर्मणि ' इयत्र प्रट पम् । . याज्यानु- त्या निमित्तमैन भणमपि यजमानेनैव नर्भयम् । गम्यायुगलाना श्रमपिनियुतानामपि उपायाजे देवना यच्च 'रण यत् मणमपि नापनीयते । इत्युगम, सपाररस्यो । मु ४५७ युक्तम् । पनो वरण होतुन पनी मने इत्युचितमेव, प्रयाग्यापनये नापनीतो मक्ष प्रवरन् । नम्य पर अर्थात् होरि प्रवृत्तयात् । अतो याग्यापनये ३।१७१४४॥ मुनि मना यजमानेनैव समिति सिद्धम् । प्रयो अति ज्योतिष्टोम 1 नत्र कायानेषु भूमने 'यज जनम- प-शनम् । मन तु पटकारे मनगवारस्य मानम्य या या मोमिमा पनि, होठरतवनि, स्थप चा उपवारण्य यदुरागमात मी । गोता निसायी' इति । यदा या यजनि, तर सदेह याज्यापनये नापनीतो भन प्रयरवन् । किमय भयो.ति, नास्तीति । अप्रेय सिद्धि ३111१८१४४॥ अति मोनिटोमे महाम्याम । सन्ति । तत्र ज्यानियोम मान सन एन्द्रामप्रहमागरात् प्राक गारमा । नाथ यपि गमाग्या होतप्रोग्य एत्र, महागा मन्ति । नत्र भूयते । यजमानस्य नमय पर स्यानामेनपयोगायं वरणम् । दोतर- याज्या, मो.भिप्रायति होवरतपी, वय या विषय पनीय चारपिता प्रशेन या । सय यजमान मग्यायो गजनि पनि । ऋतुपायामु भलिमा पाउमा पत्र पशय विदिनमा , दोन प्रयरंग स्वप योचारणम् । मानस्य भान । परनु यदि यजमान म्या याच्या या साममधारयति तदा देश विचारोहोत्रा पटिन मेरठेत् तदा र यजमार होतार जमि- 13 नप्रिमिनमशगमप हौत्रैव न पम्, प्रेयनि है होत र एयर, एला याग्यो । समानी। पठी । यिामर पटिनिन् तापमान पूर्वपमनु-साना र दो गाने नाता, निर होम्यान विधिना उपविश्य या या नानाशे । न याग्यापनमैनेय पपरशा. पटति इति भगप । एप मी या यमान मापन, हो पाएमा पर पाया पटीत नि यदा हो m - प्रारयादभिधेग घरम मामात् पापाया भाशे माीता भयो। नायो, पामो पारामानो m मा भानीतो मति न १ बर . .

·इत्ये जाये। 2 याज्यापनये ३२४३ याच्यात्वं पूर्वपक्षी सूत्रेण गते । यायाऽपनये यजमानयाध्यायाः ) प्रवृत्त भतिकान्त । तस्य ऋतुमाग्यापाठकाले होनु. सकाशान् अपनये सति म. होतु मागाल अपाय ग्यात् । तस्मान् भूतकालिकत्वात् प्रदृष्टान्त. अपनीलेन भाति । किन्तु दोतर अवनिश्ते । अनुपयुक्तः । वस्तुतस्तु यजमानयाज्याथा. समासात् प्रपरयत् । यथा यायाया होतुः समामात् अपनीता- | याध्यान्तरार्थ वरणम्य प्रवृत्तत्वात् न तस्य यजमानयान्या- यामपि प्रारा नापनातो भवति तद्वत् । नया च यज- पनयेन अपनय मभवति इति सूत्रार्थ, वार्तिकानुगारी । मानस्य स्वय याच्यापाठपक्षे यायामात्र यजमानेन पठ. के. नीयम् । बपट कार होगा पठनीय, यपटवारनिमित्तो • भाज्यापनये मक्षस्याप्यपनय. यजमानस्य) भक्षश्च रोनर महाय, इति । याच्यापायेन नापनीत. अनुयाजेषु ज्योरिष्टोमे । ३५१२८१४-४६. इति पाठे यापापनयेन भक्ष अपनीतो न भाति * याज्यार्थान्तः एक. वसाहोमे प्राजापताना पशूना एकप्रदानत्वात् वाजपेये । भा, ११।२।५।२४, यदुर्गा कारणाऽऽगमात् । ४५ ॥ . याज्याचान्ताः मिना. ऐकादशिनेषु । तत्र ज्योतिष्टोमे पात मचने ऐन्द्रामग्रहप्रचारान् प्रा | घसाहोमः तव न।११।२।६।२५, . • याज्याचान्ते अमरपागा भवन्ति । तत्र तुपाच्या अन्या यज. ' वसा जुहोति' इति श्रुत प्रकृती । सर्वयायाधनन्ति' मानयाग्या । ता यनमान. स्वयं या पटति 'होतरेत- होमः ऐकादशिनेषु । १५३१११।३१-३६. धज' इति होने का प्रयछति । तम यदा यजमान' याण्यादीनां देवनानोपकाना पाटपि गाग- स्वप पठति तदा जमानयाज्या होनु, सकाशात अप. क्रम भाट्ट. ११४. नीता भाति । परतु तदा शोममक्ष होतुः मकायात् अपनीतो न भाति, यायामागे एजगानेन पठितेऽपि - याज्योत्तरमेय नपरकार , न तु ये पजामहो- पपटवारश्च सोमभधश्च हो सयौ इति य. पूर्व. पक्षः | तरम् । संकर्ष ४६॥४. वनित्यर्थ वा-शब्द. । सिद्धानमूत्रमिदम् । याज्याया * याज्याय त्यग्यमानहविर्दन्यदेवतोदेशाविहित- होनु. सकागदपनीतागों तदयिनाभूतो वषट्कारोऽपि | मनाउम । वा ३।२।२।१६ पृ ७६१ . * पेवता होत साशादपनीतो भवति, वारनिमित्तो मनोऽपि | यागनाले येन भन्नेण उद्दिशति रारूप याज्यात्वम् । सु. होत, सादात अपनीत एव भवति । तदेतदाह सूनम्-पृ.११.१। अमियुत्पसिया यागकालीन देवतोदेशा- यष्ट्र भा इति । यो यष्टा वपट्काराविनाभूनयाच्या तया विहितस्य, भक्यासिझ्या च यागार्यतया पाठन तम्यैव भोऽपि । कारणागमात् कारणम्य | विहितस्य मन्त्रस्य याग्या वम् । यागार्थविहितमन्नत्वम् । भशकारणस्य यपटकारस्य होत. सकारात् यजमान प्रति ५. १९०२ . निगदाना च या यात्माहत्य प्रति. आगमात् आगमनात् । यजमानेर पायापाठे वपट- विध्यते' ! था ३।२।१२ पृ ७६२, 'येन पायेऽपि यजमानेनैव पठनीय. मोऽपि तेनैर भक्षणीयः । मन्नण यागाद्ग होता यति देवताम् । प्रसिद्धसास्य इति सिद्धान्त । यायाव मूत्वा हि दृश. ।' ३२२५१२ प्रवृत्तत्वात् प्रस्थानपाय | ४६॥ पृ. ७६०. * होतृवचाविहिनेम्यमानद्रव्यसनन् युद्देशा पूर्णपोक्तदृष्टान्तनिवार्थ सिद्धान्तपक्षगत सूनमिदम् । मभृतदेवताप्रकारामत्रत्व यानात याज्ञिकप्रसिद्धय यथा प्ररो नापनीयते होनु समाशात् तथा याव्याप वगतम् । वास५।१२ पृ.७६ (टिप्पण्याम् ), नयेऽपि भनो नापनीयेत इति यदुक्त पूर्वपशिणा, नन्न । 'होमाझरय च यायाव न स्यनिदपीप्यते । मारस्य प्रवृत्तवात् अनपाय. न अपाय , न अपनयः । निगद वाद्विशेषेण मण्यारे निषिध्यने ।। ' ३१२ भक्षस्य तु मत्तत्वामापात् अपनय एव । प्रवृत्त. प्रागेव | पृ ७६ ·यायावप्रमिद्धि ३२४४ याशी । . याच्यात्वमिद्वि सनिगरिया गाम अनुभु 'या या याति' 'यप कारेण प्रायते' इनि रिया १२५७.. रिधिम्यानुभयो प्राजथला नगनरतायत्वाद् कानुगणा- • या याघा आमीनसम् , अनमानासम् , वघट विकाण पायाद् पिकप , तनच ' सततमचा काट कागन्ताम् पुगनुवाकापूस इन्गादय ('आसीनो | स्य' शते वयाग्नरानमतानयाविधानायोगादेकश्रुति यति' 'अनसन यजति' 'या याया अधिपर रूप स्वरविशेष एस मा नराम । 'यज्ञकर्मण्डन्यूप क्रानि' 'पुरीनुवाश्या च प्रथम प्रयुद्ने' ) । वा सामनु' इति स्मृते । एक्श्रुतिय च तदन्तमंताक्षग शरा२ प ३६. शामयानातीश रक्तम् । तच्च यया यायाया वयैव • याज्यापाठ विएता काय , अनुवाक्यापारम्नु । यपकार इगण । 'उगट कोनि' नि श्रुन्या आसीनन का । 'तिन् यामामन्याह, आसीन 'उम्नरा वा वषटकार इन स्मृत्या च विहितपो पुरोनुवाक्याम् । वि १.४२० • या यापाठे | निम्बरयोस्तु नैकन्या सह विरोध । इति प्रते, यजमानन स्वत म्न वषट्कारनिमित्तको भक्षरतम्य ऋनु ! या रायपट कारोमशेदोन स्वरविधी वातपमेनमतान यानेषु योतिष्टान । मा ३ ॥१८॥४-१६ पवाय रिधि । न च रिकल्पितयो मतानासमर । याचापुरोनुयायियोस्तु समुच्चय एव । एतद्नगदेव समुभयमपि लामात् । कममन्यया समारपामामध्यान् द्विरुपलसणसाध्य कम भावयति 'यायाया अधिपतीनि' झी यायावपट्कारयो भा १२ समरिधान सगच्छेन । एक् धुतिस्तु ' समानाचा वापर करोति' इति वचनान्तरात्सेत्स्यति । म १३ याज्यापुरोनुवाक्यानुवचन दापूगमाप्तयो संस्कारक्म न मचानकममा १०४।२०३९-४१ • याच्याशद या प्रयक्त । सेव यान्या । वा •याग्यापुरोनुवाक्यादय ऋग्वदे । वि ॥६, शरा५।१२६. याज्यापुगेनुगम्यादीना यज्ञे प्रयोगे एक यर । • याज्यामप्रेपाधिकरण एव शाबान्त्याविरणम् । पागेन प्रेमग । ८ वर्गक ३ सकर्ष mat. • याम्याम् । यथा गापामन्यार पुरोनुगक्या * याना । पचनशाना देवतायतनेषु शाश च पपद वान सचिन देशापवागनन अथवन् , माचार । वा ३२.५ तात् पलापि स्नुनपानम् । मा याहश ताहामेय माधयतीति गाय ॥ • याग्यापटपाग्यो अनवानरन् । याज्यापट चौरादपणे चौर व प्रयोक्तव्य इति न्याय ॥ काग एवं नैन अनवान पानीको। अपनत्व म माहवी ६६१-६६२ भाममारमा परनन् । यि ३१ ११८ गावर यादा मुग्म तारशी चपेटिफेति न्याय । कारोवाननित्र ममुपर । मकर्ष व नुल्यम्पपरिहारपिवधामामय यता इति । मास्त्री सभा वारयो 'मंतामस पक्यम् १ १५ मनार नाम नाममानव विधपन । यारो यातनाशो यलिरिनि न्याय । मिन, न भावनामा"मर विपीने, पोहामिण यामय निरिति नवभगम् । म • या पारावरको १६ • 'यागो या 'नि न्यापेन दुधापरले मनुर या अप्रिय ' ति। नासाथ दुश्मणुगम् । मु.८७ TI(ger) मा १२ यारी पाग्यायपदारयो ममुख्य सनान | सारणीति न्याय । माघी ८१. . माहसी भायना यम्य सिदिभपति ·याशी ३२४५ यायनीयाधिकरणम् साहस्री ०७. - . गादशी शीतला देवी साशं परवाहनामिनि । दातुरिमी मिद्धान्तः । अश्शनिमहेश्यधिकरणम 1 मीको. न्यायः । अयं तुल्यबम्पतिक्षायामरतवीत । पृ.७३६॥ ३।४।११३३०-३१.० ' यावतोटधान प्रति- साहसी १४", ग्रीयात् तातो वामणान् नानपान् विपेत् ' इति यारत् तैलं सावट्यार यानमिति ग्यायः । इटि. चौरिके अभपनि प्रहे वैदिये की मशये, बैटिफे इति सिद्धान्तः । अश्वदानन्याय. । मीको. पृ. ७३० । • 'गायद्यावद्विपादाय मुराक दीयते मनः ।। १०२८-२९. ० यावत्यः उमयः स्युः, तान्ति अननस्थादिदोपेण तायत्तायद्विहन्यते ।। ' पदेन दास्पाप्राणि उपान्तमानि स्युः, सातो ब्राह्मणाः दक्षिणत न्यायेन विनिमातनहागादिगती गायत् गुमवर्षम्य | उपवीतिनः उत्तिठेयुः अपराहुतिमनुत्रुप्युः । प्रतिष्ठितान निराधनम्यापि पुन पुनरावेन ममामि साप्रस्थायीये इदम् । संकर्ष, ३० गुमशक्यतात् । सु.. ३५० यानदुक्तं भागी. प्राचयं च तौर पल्या अधि 2 यान्टिरलायती शिरोळ्ययेति न्यायः । । कारः । भा. ६।१६॥२.१, . याबदुक्तं यनयं ( चानु- माहस्री. २७९. मस्येिष) गृहमेधीये, स्विटदादिप्रयक्ष धुनम् । १०१७) यारतनानं तात्पुण्यमिति न्याय साहसी ४०८. . 'याचजीयमनिहोर उदयात् ' अपं नियत. • मान यापनी न गन्नौति कचिदपि पर्नुमिति निमित्तक नैमित्तिापुरुषार्थाधिपारविधि । पाल . कृया यायन् अनुपात् रघुपनिरभ्यने ।या. १३.१२.१४.०'यापीमामिहोत्र जुलोनि' इत्यत्र कि मै. • यायन्ति काम्पकमागि गौपंचिप्रादीन्यनुतिष्ठान | धर्म अभ्यास. यामीविकता, उत पधर्मो नियम- नावत् फल प्रामानि । चि १९॥३. • मान्ति नाना- धोदाते यारमीविक्ता । ft जुहोतिरनुवारः, यारी मन्याभ्युपधानानि, तापमपानामे दागतीनः आन | इति विधिः उन जुहोति इति विधिः यावजीवमिति अनु. यन नापिकानाम् । 'गायत्री मुवते ' स्यादौ नोम | वाद- इति रिचारे, कर्तृपो नियमथोनाते जुहोति इति परिमिशानामेर ऋचा आगमनग्य परमात् । आगम- च विधि. इति निर्णय । मा २४१।१-७. . 'याय नम्य कार्यात्रेन, कार्यसमानो अधिकाना प्रयोजना- जीपमगिक्षेत्र गुहोति 'ति जीवन निमिनीरत्य भावात् । इति प्राो, मयामपि आग्रेयाना 'यहषीशा' | निन्यो मिहोपयोगी विधीयते न तु काम्ये काररूपगुणः ! इत्युद्देश्य भेटी निवेशेन विनियोगा। सर्वेषामेयाइत्व | वि २४१, यापक्षीय दीपूर्णमासाम्या यजेत' 'म नु वेदमपोगान् कारणादेकदेशम्य' (नेसू. ३।५।८), इत्यनेन दर्शपूर्ण मारामंगा सह निमित्तमब-प्रो विधीयते । इति पापात् । मेकर्प. २१११३४, • 'यायतो- ३३. ० यारबीर यशपात्राणा धारणायम । मा श्वान् प्रतिगनीयात् , सामनो बारुणाश्चनु'पाररान्, | ११३५ १३५३४-२, १५ । तत्र च अग्न्याधेश्यमभूति । निर्यपेत् ' अन्न वारसार्थम्य अन्यथात्सायने (प्रति-| १५॥३३१३१४३-४४. गृही पान्-प्रनिपाइयेन इनि) ध्याधारणसनादोपः । हयाचनीयाधिकरणम् । यारजीविकाधिकरणम् । बाल ... 'मातोऽश्वान् प्रतिगृही यातायतो यायत्रीविकता धर्मों न कर्मधर्मः ॥ नारणास्तुविवीत् । इया मतिग्रहीयादित्यग्य यामजीवियोऽभ्याम, कर्मधर्मः करणान् । निहितदानलक्षणार्थ नियंपेदित्यम्य च यागविध्यर्थव श|| मेदोपादानान् युनम् । सु. १ ९२८. 'यारतो भाग्यम् -- याचब्राह्मणे श्रूयने यासीन ममिहोत्रं श्वान् प्रतिगृहीयात् नापतो वारणान् चनुपासन होति' इति । ' यावनीन दर्शपूर्णमासाभ्या यजेत' निगेति दधि, प्रनिमदीना ठार्या प्रति संडासे इति । गाय सदेट, गंगों पासो शायजीविकता . ।

·। -- - याननीगाधिकरणम् ૨૨૪૬ यावनीयाधिकरणम् उन रतधर्मो नियमीयते याव जीविश्तेति । कथं पपद्यते ।। नाली दिश्यमानसनिमिवध अभ्यासः कर्मधनों म्यारा. , कथ या कतृपों नियम इति । कमां भवति । ततश्च मारणमनुगृह्यते । ननु च पुरुष यदि जुहोनिग्नुबाट , गान जागगिनि विभिस्ततः घमंत्वेऽपि तस्यैव कणो जीवने विधानानव प्रकरण कधो भ्याम् । यदि विपरीतम्, नन. वधर्मो नियम वा व्येत । सयमधिकारी न वाप्यते, कर्थभावारमा पुनः इति । १. तापमान ! कर्मपमों-न्यासः । कुतः ! प्रकरणं अतुभमंगांश्चगाणा पुरुषपमें विधीयमानेइत्पन्न प्रकरणान् । यदीप बचन तिः, जुट्टोतिराजविटादाब. वाषितं मपनि । यद्यपि कालस्यापि निमित्तवदेवानुपा. नुवादी, यायनीजनिति च रिधिस्ततः प्ररगननुगमने। दयन्वात्तुत्या वचन यक्ति , तथापि पन्त. फारविषानं वन्मादम्बासः । पत्र का गमस्तको युनो भविष्यति। बागानुवाद श्रेनि विपरीत कन्यते। अथवा जारनपरि - जराम वा एउत्सवं यदमिहोन दांपूर्णमामा न' नितदारणाम्यामश्वदियिष्यते । म च कर्मोदोन इनि दीर्घकालमानान्यात् । तस्मातभ्याम् । शक्यते एवं विधानुमित्येवमुपदिश्यते । क्र्तृधर्मपई चा-बचतामणे : प्वयुद्रासणे या अयन इनिं पुननं यचित् नौदयः । एव चैकप्रयोगत्वं रुति नातीयाभिनिवेष्ट पम् । ननु धर्मः कर्मधर्म पनि दोप- टासयप्रयोगमा उपपनो भविष्यनि । इतर या पुनः लक्षणविषयत्वाविह न मबध्यते । केचिदाहु । पर्य प्रतिदिन पर्यवसानान कथविर रानम्ररूप्प भवेत् । बसिने माय नदीयोऽपि विचार, प्रत्दासः किय नसात् कर्मघमोऽन्यास इति । मान विरुव्यत इति । तस्वयुक्तम् । नामान्तरे वनं. मेरिचारयाद्याथ्यावयानात । अत एव समन्धनीयन् । कर्तुर्या श्रुतिसयोगात् । २ ॥ या भेदकारणानि कमस्वरूपमैदे व्याप्रियन्ते, तयेत भाष्यम्- अत्र नमः, यावधीविकोटम्पासो न प्रोगमेदेऽपि । तदिह यारजीवगुणसंयुक्तानामग्निहोत्रा- स्यात्, क्मों नियमश्वोद्यते इति । कुन. ! श्रुति- दीना कि पागा भियन्ते, उनक एवाय प्रयोग. कारः, मोगान् । एव थुनिपरिसियों मविष्यति । न गए पापाजीव सापरिनित इति । तत्र यदि पावलाव. या गवगा स्यात् । कथम् ! यापमोचन तारना फारेन काल: कर्मपर्मन्चन विधीयते, ततः मायमानस्यारोन कुयादिति । वदेवत् प्रदीपपरिसमामनिहोममनभ्यस्य न तरालमुमापनमनिहोत्रं न शक्नोति तावन्त बाल पूर- क्यने याबीवनकालेन पर्नुम् । पोमेमाग्यमायामा विभिगमन टोमनाम्यानरूपमेव प्रोग प्रति- पोरममामी व दपूर्णमामो । मयुन्येन नायनर परयो । यदि पुनःपनं निमित्त वेनौदिदय कर्म - शेनं तेन कालेन त भवतीति: मैतदेयम् । यो, दी पारमारिनि मिले निमित्त रिना काम अर्थप्राप्त हिनन्न विधात इन्दन । जनपरिमितः रोमन चोरम नमाणे दोपश्नो. भान्य पुरसंग सन याना परिसमापचिनन्य मन्न । जीवनपरिमितः नारा समिदमन रिहागा या नै पमिनि काले पग्नेन परिसनामित मिडियामः । म पतंपन नियमाने नोरिनो मतीन । नदा च पनवता श्रूयते । न नामो सोनिय बनिभ्यामुते, मायमानःहा मानीवनस्य वरदाना निमिन मान् श्री. साया तु म्यने । पानी पान् , पावीरमम्य• दिर निनिचे नामित कर्म पुनः पुन प्रियते इति परिति । अनि मायटीपी 1 दि इय रचन- भोगन्यायम् । न प्रगमेशामावर एनपस्यात् गनिम्म्य वारपस्य, पावभीमियनुवादः, जुहोति पद. मामारोपयानो इति मन पम् । प्रामम् ! सीनि न धान देश पानि होमिटी माविक पसमाप पन मारता ये यायमीरचन्दोर कापनावर पदेशमा कुन समस्या हिश्यमायस. नाग्यमानी मदतीति आयने समिएं में रामनिमादि । कालोपदेशाझे प नहयेयो. , विधीयते । भदौद मिनि । मापन काम न ·- यावजीवाधिकरणम् ३२४७ यावजीवाधिकरणम् कारः । नियतनिमिच सानियत कर्म । तेनोभ्यते वर्तुधर्मो नात् परिवार गाति । न न जीवन नाम निमेषादिय. नियमचोलते इति । मिपतपरिमाणम्, वेन परिच्छेदात्रसामर्थ्यात् कारत्वे- वा-- धर्म इत्यनुवर्तते । नेपा मतिशा, क्तृभमाऽयं ना55श्रीयते । वस्मादयतिरिक्तपातलक्षणा दुष्परिहरा | योद्यते इति । सोऽपि च नियमो न यायाकाम्यम् । पुनश्चाभ्यामलक्षमा | क्यम् ?' नन प्रयोगेण कुन. । 'चायजीवपदास्यातश्रुतिवृत्तिन्यसंभवः । जीयकालोऽयरुध्यते । विततेनापरिवानादन्यथा या मत्पः भवतस्तत्र लक्षणावृत्तना भये ।। ' इह वृथाश्रुतिः ॥' अनभ्यम्नं प्रयुञ्जानो यदि तावद्वितल्य गारकी रमिति गायक प्रेमाविजीरन निमिचभून श्रुत्यैय ' प्रयुटनेत जीरनपरिमितम्य पारस्यान्तग विचिसा- प्रतिपादितम् । उहोनियजतीलपि धारर्थानुरक्तभावना- ग्यवं पदापदाचिरकुर्माणस्नतो मरणरपानिरूपितकाल. मामाची प्रत्ययास. भौत एव | नदुपयमपि मत्पशेऽनु रात् यदि कथंचिदत्यायामपस्थागा समापयेत् न च गृह्यते । मगरपो नु जीवनेन काले लक्ष्येत । जुहोतियज म्रियेत, ताने वाले समापनान् अपयानोटितापत्ति । तिम्पामध्यन्यासः । पर हि विधि. समाप्यते स चोदनार्यो , अथाममाप्य नियेत, नथा:पि प्रान्तासमापनं दोषः मरति । भवनश्च जीवन धात्वर्थपरित्यागेन बालाम्याग ग्यात् । न च सर्वम्वारयद्वचनमनि, येन मृतेऽपि समा- विधीयो । तेन लाभापर्यवसायी विविः प्राप्नोति । तर प्येत । मापातश्चौदनं च पावमीकाम्पचोदनासमीपा- तत् स्यात् । पानीवमिति यापच्छदः धुरष कालं । साने गरयौ पिना प्रमाणेग फेषटकाम्यविषये पपीये अनीति । तद्यथा, याबदोहं स्वपिति । युक्तमत्र कान्ग्रह- , प्रयातामस्मिन्यसे । यदि नु तदनुरोपेन मदेय प्रयुगो- 'पम् । पर्नमानापदेशो खपम्, नात काचिग्निमिनापेशा। मां ममावितमिति मन्येत । यथा पौर्णमाम्या पौर्णमास्या मेन (निवृत्त दोहनमतिकम्य कालो गृह्यते । यदि यजेत । इनि नोस्तेि तदेकदेशकरणेनापि शास्त्रार्थः उहापि पावद्दोह ग्यप्पादासीन येति पिर्यायेत, ततः केन | सभाव्यते इति न ब्यापते तथा जीवितपरिच्छिन्नकालैक- या दोस्प निमित्तव वायत । यायनीरचोदना यांतुन देवावनिनो गायन कान्टयोरनुष्ठानात् चोटनादरमप्चनु. किंचिदतिकमकारणास्ति । प्राणाधारणक्रिया एव | टिगार्थ मनिष्यतीति । तनोच्यने । 'पौर्णमाम्यतिरिक्ता- निमित्तानोपपत्त । न र यावच्छद्रः कालपचनः कचित् हर्त्यवच्छेदफल्म शुतिः । अत्र्याप्तायपि र स्यान्न प्रसिद्धः । किपामेव तु समानिपर्यन्तत्वेन विशिष्टि । रियहैयं प्रतीयते ॥' यद्यपि तथाल्यन्नाकर्मणः पूर्वान- निराकाप्योरमेदान्न लक्षणेनि चेत् । अत्र वैशेषिकात- चोदनावशेन या पौर्णमासी नय्याप्यते, न किंचित् दुष्यति । पराजित्य परिहारायोपस्थातम्यम् ! अपि च मत्यपि | सर्वया दिनमान्नराण्पतिक्रम्य पौर्णमास्या तारन् कृतं कर्म पंक्रिशणा रालले कानियवस्था विग्ने, यतो न | ताबमात्र च शास्त्रेणोक्तम् , न व्याप्ति । इतरत्र पुन- मर्वामु कालप्रतिपतिनोम्य । तपाः क्रिया उप-र्जीकिरा पतिरिक्रमालाभवात् व्यवच्छेद्य न चिदस्तीति लक्षणीकन्य चन्द्रादित्यपरिवर्तन नियामु कालगणदारी, व्याप्तावमन्या समसमेन वाक्यान, ग्यान । मायामात यवस्थितः । ता एपापान्तरक्रियापरिमाणेन प्रस्या । श्रोटनयोरपि जीवन कान्मन्नर्गतेः सिद्धलात् याबन्दम उत्ते. अन्यक्रियापरिच्छेदामुपादीयमानेनोपलश्यन्ने । ' समनजीवितावधिपरिग्रहार्थ. एकदेशानुष्ठाने बाधिता तयाहि, 'अनवस्थितगानत्याहोदोहादिपु रूपतः। स्थान । आ माषपात थोदनामिश्रेपमन्यासमनाक्षिपन्ती चिह्न व्यवस्थयेच्छन्ति निलं सूर्यादिचेष्टितम् ॥' न शक्नोति पुरुष नियोक्नुमिति अपरिहार्या कियता कालेन गोर्दुहाते दयुते नियमान्येच पुतलादीनि लक्षणा । ननु चादिभ्यासो नाबमान त्यत्पशायदेय परिच्छेदस्येनोपापीयन्ने । तत्परिच्छेद व नारिमालक्षण- न दोष जनयेत् । तथाहिं, 'मदेव श्रुतो होम' स्वटिनिमेपादिभि हारिकक्रिया गनिरिक्तरेय क्रियते। | क्रियमाण पुन:पुन, । न शब्दे भारमापते तदम्यादीन तु यावहारिकाणामपि प्रायिकपरिमाणज्ञा- ! सामारोपितश्चमः ।। अथ गोऽय मम टोपा .

·थारन्जीवाधिररणम् ३२४८ यावजीयाधिकरणम् सतरापि दोप एप, उत्तयो वा विशेष । प्यति । न शक्यमेव वदितुम् । यर हि निमित्ते उच्यते । “मम प्रतिदिन गर्वश्चोदनार्थ समाप्यते । । यत् चोदितम् , तेन तत्र भवितव्यम्, न यथेष्टम् । काम्यवच्च पृथत्तेष्टा नव न्यन्ते समाप्यते ॥' मम ह च पौर्णमास्यमा म्यातिपत्तिनिर्मिनापन भ्रता, जीवनमहितसायात फालेपजने हि सकत कर्म कृत्वा न चाम्पारातच्छन्दवाच । यथा - अहाभ्यास निरागारक्षे पुरुष रति, पुनरपि नानिमित्तसमागत् । अभियोतिरेमगब्दनाकर । तेन जीवितपरिमिताभ्या द्वितीयादिनह सनुपानम् । न च पतिदिन वर्मममाप्त ' ममयुक्तयोरेव पौर्णमास्यमावास्याशब्दवाग्यश्वमिष्टम् , इति माभ्यास इति शक्य वदितुम् । ताया काम्ये य नारयपानामतिपादन निमित्त स्यात् । ननु च पौर्ण फराभूमार्थी पुन पुन प्रयट्ते न तस्य अभ्यस्तस्पमेत । मायभावास्यागन्दनान नालोऽभिधीयते, स चावयव हम इत्ये। बुद्धिजीपने, तथाऽप्रेति । तव पुनर्जीवित विषय एवेत्यवययातिकमो निमित्त स्यात् । नेतदेवम् । परिमितका विधानात् फर्मणोऽपरिसमाप्तस्यैव ऐद्रयाय | अरिपालन नाम अतिपत्रमानस्य भवति । न च माल- नादिग्रहा मसतुरसमनुष्ठानम् । तच्चैनद्याबच्चीयचोदना । स्वातिपजल धम अनतिपत्तरविधानात् । यस्य हि कतमित्यापनमम्पासविधानम् । ननु अर्यादम्याम इति, यावान् विषयोऽनतिक्रमणीयत्वेन चोदितस्तस्य तदति सत्यमेतत्तनेर तु रक्षणा अयचा अतिरेप स्यात् । तद्- लपनमतिपनिरित्युपते । न च कालाय कम अनति भयन चलानुनन प्रकरण बाधिया जीवामुद्दिश्य रमणीयन्वेन नोदिनम् , कि तहि, फर्मण पाल । होमयागविधानात् कर्तृमविधिरित्युपपन्नम् । तस्य हि मोऽङ्गम् न तस्य कर्म । तवे तसावा लिगदर्शनाच, कर्मधर्म हि प्रक्रमेण नियम्येत. | सद्भावगे सगुण निर्गुण च भवति, न काल । तदेव तमानर्थकमन्यत् स्यात् । ३ ॥ चान्ग्रानात्मवत्यादतिकमानतिक्रमो प्रतिपद्मने, न कार भाग्यम् --रिश च भवति 'अपि ह पा एए । तस्य स्वभापसिद्धत्वात् । नरमात् य गौणमासी व म्वर्गालोकाछिपते, यो दर्शपूर्णमाम यानी पौर्णमामीममा काम्ममिपद्यमानामनिपातयेदित्यवधारणात् क्मण एवं धाम्या वाऽतिपारयेत्' इति । कथ लिङ्गम् । पर्मधर्मे निमित्तत्यम् । न च आयजस्तच्छब्दमाप इत्युगम् । हि प्रकात सत्र यार जीवनकालेन परिसमाप्येत, न तत्र व्यपवर्ग न दर्शयति कालश्चेत्कर्मभेद स्यात् । नालाविपार पात् । न जानथम पत् रपार प्रार ४॥ वित्नाटि विधीयमानम् । भाष्यम्- ध्यपवर्गम्य समापनस्य दर्शन भवनि था- अनिपत्तिरिति ग्वधर्मातिमोऽभिधीयते । 'दर्शपूर्णमामाभ्यामिवा मोमेन यजेत ' इति । यदि जीवनपरिश्मन थ दर्शपूर्णमासयो मान ! न च तदति | दर्शपूणमासा मामिष्ट्या मोमस्म कारोऽस्ति, त न क्रम क्यचिदपि मभवति । क्रमेण हि कर्मकात मटात् यावनीवनकालेन तो परिममाप्यते । अथ जीवन (जीवन ) अननिकान्तमि.यमिधीयते । न च कश्चि | निमितम् , उपपद्यने मममैद । दर्शपूणमासौ परि दरि दर्शपूर्णमास माजी सन् अप्रक्रममाण एर जीवन- | समाय मोम कमान्तर कुशंदिति । अपिच, 'आहि मतिपति । नहि असौ दर्शपूर्णमास्यानी स्यात् । ताग्निी एप योऽमिहोन नुहोति, न दर्शपूर्णमायौ यनेत, अथ वकाल्परिसमापन उच्येत, तथा मृतम्य तन् या आहुतिमाजो देवनाम्ता अनुयायिनी कोनि ' मानि, इत्यनशक्मेर प्रायश्चित्तविधानम् । मत्पशे इत्यनु गायिनीवचन भरवि । नियतो य आहुतिभाग हि प्रतिमास दर्शपूर्णमासप्रझमममाप्यो जीवन स्तमिन् अदीयमाने अनु यायिनीवचन भवति, यस्त निमिने विधानात् समस्त्यनि कम , तदुत्तरवारथ नियत आहुतिमागो न तमनुध्यायन्ति इद नो भविश्य प्रायश्चित्तविषय वेग । ननु पूर्वपशेऽपि प्रतिमासमभ्या 'तीनि । नियतच भागो नियमपो भवति, न काम• साम्युपगमात् तदतिक्रमनिमित्तप्रायश्चित्तविधान मनि पध 1 मंघ च काम्यमनिहोत्र च दर्शपूर्णमासौ च । -- ।

·। । - यापनीयाधिकरणम् ३२४९ थायजीनाधिकरणम् वस्मानियमपक्ष । भपिन थयो, 'घराम या एत ध्येय । 'नरामय वा एवरया यमिहोम दर्शपूर्ण मासी, साप यदमिहोप दर्शपूर्णमानौ च, जरया ह वा एताभ्या , जस्पा या एतान्या निर्माते गृाना च' इति । कप मन्यते मृत्युना नदी जगमाणनिर्मोननावधारण विध्यते । अयमरणनिर्मोचनायधारणाचन नियमपई वचन च नियमपक्षे उपपद्यते । कायपो हि अपयोगा उपपद्यते। शाम्पते अपशेगादपि मुच्येत । दपि मुख्येत । या-पदेव मुनकमभिहितमेतदेय सूमारून वा-दर्शपूर्णमासायियी गयेणे 7 न्यायेन अरोपा- 'नियमपसे देनदेव म्यात् । अनित्या रातु भरत ने भ्यास निर्युन्युचरकाल सोमपा स्यात् । न च मते म्यात् । भयरा यारमी पसन्दा वाले गद्यमाणे रक्षणा नासौ पर्नु शक्य । अथ तु अति समानुष्ठानमाल तत दोप उन , तमभ्युपे गाभिधीयते, सन्यामपि लक्षमायाम- एकान्तेने शेपूर्णमासाम्या जारिताले नारोदय । निसलानाम्यात् । बनाम पालोपत्क्षण युत्तम्, पग्निल सब पर्नधर्मपशे यमंप्रयोगमैदान नागरध्यते, नायथा। पिता का नाविनाभूतम्, 'यदहयाद्रमा म पते सूधमाकमस्ति चेत् दर्शपूर्णमासपिनिगुरु सोमकाल ताममाया विद्यात् ' इत्यादिवत् । न च सर्पमाणभूना- तो पयोक्त एप मप्रयोगभेद म्यात् । मे जौनपरिसमामिर्यत कुतश्चित् ग्यास्थितस्वरूपा, कार श्येत्वमभेद म्यान् व्यस्थापग यार या । यदि यया कागे लक्ष्येत । तदेतदेउमापद्यते यदैवेद गवति, यावज्जीपिक वर्मधर्मका योगत, वनो दर्शपूर्णमासमध्ये | तनथानियवानिमित्तमौतदिति सिद्धम् । यहि एवं सोमो न्यानि च धर्माणि कतैयानि स्यु । ५ निपतनिमित्तारासियमित्युच्यते, यायच्छरीरभाविवाभि विनतम्य मंग यांतरेगानिछेदे सति दर्शपर्ण मासा | मायमेतदित्यदोष । पिना इति आभ्येत । अपरा 'एष स्वता निरोपश्चापि पूर्ववत् ॥ ६॥ छिपते पतवापछयते' इत्यै नमादिमिय निन्दितम. भाष्यम् - इतय पश्यामोन पूर्वाभ्यासी गुणधोदने नुठी येत । तस्मादपि न पाए विधानमिति । इति । कुन १ विधात् । विरोधी भाति । दपूर्ण मायादीनद्रय पूर्वसूरगौचरभूत गति । माविकारमौदिय भी पानाजीतमभ्यविजया नगया । श्राहितानिया एप सनिग दीक्षितस्य दानादौ भरेयु । मोनारम्या प्रतिज्ञात स्यात् । अतोऽपि निषिद्ध बिध्यनरशेषभूत परिवानारूरायादो मनि । पयामी नियम हुन । समसतपय मतनमायमुप एतापत दिवाल्ममा अग्निहोमादिदेवताम्यो भागमदाता परस्पते । ता अनुयायिनी येति नायमस्मभ्य ददातीय विवा या-- नियम गन् पुरुषधमरवानातिदिश्यते इति युक्ता करोतीतिनियमपशे गुभते । कालविधिपक्षे तु | च यभ्यते (१४) । पाल सातिदिश्येन । मनु काम्पत्यादमिहोत्रस्य गयेष्टमयोगे सति नियोगतो दात या- | वागेऽपि यहवारपरन् सद्य मारतया बागेत । नैव मावानुयायिनीवनन गोषपाते । तस्मादति नियम | देवम् । यावनी पोर्णिमासमावास्थयो ७२ कुर्यादित्य वचनम् । एतेन जरामवनाविधान व्यायातम् । वधारणप्रसङ्गान् । काभ्यासल्पनायाममोगादमि निर्मों के प्रति जयमण कर्तुम्तु धर्मनियमात् कालमान निमित्त निर्मोकाचनौपयंस । स्यात् । ७11 अनिलत्वात्तु । स्यात् । ५॥ भाष्यम्-- यदि कर्नुर्धो नियमधोयेव, ततो भाष्यम् - तु शब्दोऽ वाचये । इतश्च पश्याम, जीवन निमिनम् । जीउने निमित्त कर्म विधीयते । को नियमश्वी ते इति । यदि पूर्पण होमस्य गुग सन प्रयोग परिसमा पमं । पा पाग्य दर्शन- विधिभनेत् स एक पो. मिहोत्रहोम अनित्य स्यात् , गलत भाति । तामात् कर्तृपर्मो तिसमश्योयो कामसयोगेन भुतो नाय कश्चिनित्य : उमलित विरु | इति सिद्ध गाति । मी को ४०० ·था- यावन्नीयाधिकरणम् ३२५० यावलीमधिकरणम् क्र्तृधर्मपक्षे यदिद स्वभिमत याव जीपमिति श्रुतेपणाथता पाया । त्यत्परे च जीवनयानिना कालशास्त्रम् , इद निमित्त भविष्यतीत्येनायत सूनम् । यत्तु तत्संबद्ध काले लक्ष्यते । यजिना च यागाभ्यास । न भाष्यकारेग गपवर्गदर्शनमुन नादि टपर्णमामाविघ्ना चैन याच्यम् । तस्मात् जीग्ने निर्मिने पुष्पस्य प्रत्य इत्येतदेवामिएन नत पुनरुतम् । अथा यत् , तदप्यनु पायपरिहाराय दर्शपूर्णमासप्रयोगो विधीयते । नीपन र गहनलाभ हाने । वेनागतरालोचनषेर योनमिनाया। यादिनिपात निरनिगिन्तता नियमो विधीयते इति त्यसक्षे शिकृतीनामपार्ग म्यात् । मत्परे तु वामा व्यप पुरुषार्य । पर्गदर्शन सिद्धाने उपस्यो । अथवा निगमनासूरम- । सोम-- अमिन, पादे प्रयोगभेद पाधायेन तदिति व्यारयेयम् । अथा सूनकारेण कधो निय प्रतिपायते इनि पादातरवम् । पूर्वपादे कर्मभेदे सहाय मोऽयमित्युक्तम् । पारम्जीदम्य तु का गतिरिति लेन उक्तानुपादेयमममि याहारेण प्रयोगभेद युत्पाद नाभिक्तिमत आह । एय सति काल शास्त्रमेन निमित्त नात् भान तयं च । प्रयोजन पूर्वपक्षे दर्गपुणेमाख्यो म्यात् । अथना अग्निहोत्र दर्श पूर्णगासयोस्तार याव फाटकामनावत एव प्रोग , गोपि यावनीवमभ्यस्त एवं जीवग्रहणात् कर्नधर्मनि पमन्य भवेत् । पगुमोमचातुर्मास्येषु ) काभाय कन्यत । मिदान्ने तु कामनारहितस्यापि । नु फवम् । तदुरुयते । तत्रापि वीप्लायुक्त वालशास्त्रमेव काम्यस्तु महत् कृप एव फरार करपते इति । सूत्रा निमित्त म्यान् ‘नसनेवमते योनिषा' इत्यादि । 7 र्थस्तु-- याव जीवियोऽभ्याप्त मन् कर्थि प्रकरणात् तावदेनत् काम्यस्योपदिश्यते । स हि यानपिच्छमगरलेनैव इति 1 यावज्जीव भर याव जीविक । स्थितताला बक्कु शरफ्ते । अपापि नैयमिकस्य मन् वि--'याम जीव होतीति' धर्म मणि पमि वा । प्रयोग स्यात्तत्रापि वीप्साऽनर्यिका भवेत् । न च वमते । वान वान् कर्मधर्मोऽन काम एक प्रयु पनाम । न यत्तारधारणाप्रमाणमरित माद्यानजीर ये रगता वारगे नीमन तेन निमित्तत्रावभागत । बाप प्रगोगो म्नेवि विज्ञायने । मतभ्यपि च 'मिन नुहोति भित्र स्याद् याव जीवप्रयोगन ।' इत्या दिनिमित्तार्था भविष्यति तेनोच्यते सर्वय भाट्ट-- याव जीत दर्शपूर्णमामास्या यजेच ' इत्यत्र जानीयो कधम नियमावधारणात् काल्दशास्त्र निमित्त काम्ये एव वर्गाद्यर्थे दर्शपूर्णमासम्मणि जीवनपर्याप्त शास्त्र प्रत्येत यम् । एतेनैव पशुचातुर्मास्यादिवपि वारिधि । न च पौर्णमाम्पादिकालविरोध । क्याप्य नयमिक समिद्धि । यापरभावनामावास्यापरासादियदुपपन । अत एवं शा-- 'दर्शपूणमामाभ्या स्वर्ग कामो यनेत ' इति विनिगमनाविरहात् कालद्वयविधायपि प्रयोगद्वयविधि । काम्प प्रयोग विघाप, आम्नायने- पारनीय दशपूर्ण जीवनफ्याप्त का विधिसामथ्यादेव च प्रतिपोणमास्यादि मासान्या यजेत इति । तत्र सगय , योऽय यावनीपिको अमात् टापूर्णमासावृति । अतश्च तावद्याप्यप्रयोग धौ विधीयते, स त अन्याम कमाय , उन नियम यासक याप्यप्रपोगादेर स्वर्गादिनम् । इति माने, पुरुषाय इति । पूर्वपले काम्पसमैव पयोगस्याभ्यास कायापत्तनयि कालविधि । अतो धातुमबधाधि विधि । सिद्धान्ते प्रयोगातर नित्य विधीमधे इति कारविहितणगुल्पर सेन नीमकाय क्मसत्रधावगने मनाक भेदप्रसशान प्रयोगमैदाभेदचिन्ना। नत्र कर्माङ्गविधी कम शिकारक्तादिम्पसब धाश्रयणे च गुणभूनकालान यम्भारमघात् मारणानुग्रह, पुष्पापियो तर रोधेन प्रधानाहन यि यत्ताभाग यावच्छब्दार्यस्यापि पर पान् प्राणवाय स्यात् । न अभ्यासविधि विधेयवापत्त यानिमित्त उमेर सबध प्रतीयते । तदा ‘यार नीर वागमन्यन्येत्' इति । नैतगुक्तम् । हि प्रतिनिमिन मिनिकावृत्ते यिभ्यवात् पार 'यानी उपदे भावर प्रमायने । यगिना न दार्थोऽनुवाद । निमित्तार च न्याय पति नाम्पसर या प्रक्रिया रसात् ॥' नहि प्रणशेन खानुविधायकवानुष्ठानन्य यथा रापबागा - - ·यावनीवाधिकरणम् ३२५१ याबजीविकः व्यनिरकानुनिघाय्यादानुष्यानं यार स्नान सद्वर्ग ननुर्ये याव-जीवाधिकरणे निपिनम् । कु. ३॥३१॥ राहूपगगे । अत्र च व्यनिरतानुरिधानस्य सर्वन | १७. पापत्रमाणाभागादेव सिद्धोन्ययानुविधाने एव विय निमित्तदयस्परे पि यापजीवाधिफरणन्यायेन तात्पर्यम् । अतथ निमित्तसरचे मैमित्तिकस्या- | निमित्तस्य फरपाक्षेपरवात याक्यमेदापनिट या । वश्यानुपानगोधनात अकरणे प्रत्यायोऽनुमीयते । रणे। माह. २।। च'धर्मेण पापमपगुदी' यादिवारपदोपात् , 'गरि • यापजीपाधिकरणपूर्वपक्षन्याय तायन्त्र मपन्यायेन' (१३८ ) पापक्षा: एवानुषट्दिो कालं (पञ्चदशवर्षपर्यन्नं ) दीपूर्णमासानिरव कौन- नित्यनैमित्तिास्यले फलम् । पर तु रयन्तरमामवादि- लेग विधीयते इति चेन्न । को. २।३।४।९. निमित्तातचे नैमित्तिाम्य पाठादेश प्राप्तिसमवेनान्वयानु फापेक्षाया यावज्जीचाधिकरणवल्यमाणरीत्या विधानम्य प्रमाणान्तरेण प्रतिः, तन व्यतिरेकानुषिधाने | पापञ्चपाद्ययं विनियोग. पल्ल्यते । फो. २।३।१३।२६. एष विचन्तात्पर्षमा अव एव ग्यतराभावे ऐदाय • यावज्जीचाधिकरणसिद्धान्तन्यायेन निमिच. वानस्सामानः । अतश्च पायजीवपदे रापपावनुरोधेन परसम्योपपत्तः नावृत्तेः माझलेन विधिः । की. जीवनम्य निमित्तस्वागतेः तदनुरोधेन पापक्षपाथ लिनि- २।३।४।९. योमान्तरमवदमिति सिद्धम् । * यावज्जीवादिप्रयोगनिध. निमिच प्रत्यवगनायझ्य- मण्टन- पिहित इति यावीचवालोऽगि गतेयताऽनुरोधेन शक्यमानाविषयतया सक्काचवताना मुक्ता . १.५३२. यावजीवकर्मणां अमिहोनादीना स्वपालमान- शंकर--'पानीने कर्मविधि.।" कन्यता । वि. ६४२७, • पावभीनकर्मपाममिहोना- • याजीराधिकरणे निक्तनिमित्त नैमित्तक | दीना स्ववागत्या आधुति | ६२८. में उक्त अमिहोत्रादि । बाल पु. ८५, * याय * यावनीयकालः न प्रो. शेषभून., कपमोऽसौ ज्नीपाधिकरणे पायजीविको नियमः सन्. पुरुषार्थः, इत्युक्त कर्तुर्गा प्रतिमयोगात् ' (२२११२) इत्यन । नतु अभ्यासः सन् प्रत्यय. इति स्थितम् 1 सोम. भा. १२।२।६।२०. ८।१।१३, २ जीवनस्य निमित्तानं यावनीराधिकरणे • यायजीयदर्शपूर्णमासगीरारम्भणीयाया. सर्व उक्तम् । ६।२७. • निलमितिाना पापश्चरहेनुस् भानुपानम् । विन्दु. ९।१।१०. न्यायमुथारुः न समनम् । यथोक्त गरज राधिकरणे .. यावजीवपक्षोऽपि चाउम्येिषु विज्ञापते । तेन-सम्योपासनमायादि सर्वपापशये सति | अग्नि- संकर्ष ३१२०.मीको पृ. १६९. 'चातुर्मास्येपु होनाअनुपाने के प्रर्तेन बुद्धिमान् ।।' गादि । माहा. पावसामरिकपक्षे० ' इत्यत्र अभिकरण द्रपन्यम् । लंका १२ निमित्तस्प विनियोगान्ययित्वस्यैष याय यानग्जीविफोऽभ्यासः कर्मधर्मः प्रकर- जीना निकरणे सापितटयेन अब (मशुदयेतो चन्द्रस्य) भाग् | २१४/११॥ प्रयोगान्यायगुणाभावेन वाजिनपदेव उद्देदानुपपत्ते. । बनचवाझणे अयते-- ' यावज्जीनमनिहोन जुहोति' इद पूर्वएशे उक्तम् । माट्ट. ६०१, * यया नैमित्तिक- ! 'यायजीव संपूर्णमासाभ्या यजेन' इति । तत्र सदेहः स्थले पापचयमा यार तथा यार-जीराधिरणे निरूपि-ति कर्मधर्माभ्यासी यावजीवक्ता, उत कुर्तधमनियम सम् । ६१२११. 'यमन्ते वसन्ते पोतिष्टोमेन यजेत' इति । वा पाा अविवेचि । अम्पायम!.-'अग्निहोन जुहोति । पोनिशोमप निगायोगविनिः I ' गोतियोमेन कार्ग-1 इरादादम्प अमिहोत जगुयान स्वर्गाम' शी फ्ले कामी यजेत' इति कामप्रयोगविधि, दान द्वितीयम्म विनियोग. अयते । पुनरपि 'यायजीवममिहोन जुहोति' ।

·यामजीविक ३२५२ यारम्जीविक , माण अगद, इति भूयते । तर किं याम्ये एव प्रयोगे यात्रापार । स्वीकारात् । तेन यायजीव मायमानद्भताररमि जीवनावच्छिन कालोऽङ्गतया विधीयते । ततश्च 'साय होनादिशात्राथ | तस्मात् याजीर कार एक एवं शुहोति' 'प्रातर्नुहोति ' इत्यनेन विशेषित एक एप याम्यामोऽयममिहोत्रप्रयोगो दर्शपूर्णमासप्रयोगश्न, न तु काम्प प्रपोगो यार जीवमन्यसितय । अथ यारन्जीव प्रयोगान्तर विधीयते इति । एत्र प्राप्ते, अभिधीयते । नदोना य एर प्रयोगो नेमिचको विधीयते । नतर कर्तुत्री श्रुतिसयोगात् ।२॥ 'साय जुहोति' 'प्रातर्बुहोति' इत्येमाक्यतावशात् साथ प्रात रामापनीय आत्तदुरितक्ष्यफल, अक्रिया अयमभिप्राय -भवेदेव यदि वालविधी यावज्जीच निमित्तायसायपरिहारप्रयोजनो वा यथ निमिनमनुष्य । जुहोति गम्दयोरपणावृत्तव टोपो न भवेत् । नचाहि इति । पूर्वत्र शब्दावरादिसहायोत्पत्तिविधिप्रमाणो न वाचायजीनगन्देन कारोऽभिधीयते मामस्त्य कर्मभेदे पर्यवसिते मति इदानीं शब्दातरादिसहाय विशिष्टजीवनमायामिघायित्वात् । नापि जुहोतिशब्देन प्रयोगविधिप्रमाण प्रयोगमेदो निरूप्यते । न च अम्याम अभिधीयते, होमावच्छिनभावनामात्राभिषा प्रयोगविधि अपारम्य चतुपान्यायविपयरगन् इहानिरूप विगत् । नापि जीवनावच्छिनकार विधिसामर्यादेवा णीयमिति वाच्यम् । यतोऽनुशनगमा परिमागादिविषय ध्यामाक्षेपमिद्धि , विकस्मामहस्यात् । म किमासिन्य दादो या न तावदशब्द प्रयुक्तिरक्षणी •यापारस्तम निरूपणीय , प्रयोगमैटपिष यस्तु द्वितीयाध्यायविषय एवेति न विरोध । नशास्त्रार्थो भवति । शान्दस्वे च जुहोतेरतत्परत्वात् अगाय पूर्वपक्षिणोऽमिमधि । जीरनावच्छित हि दुधि रमणेति । तेन म्नागपरित्यागेन यावजीव काले विधीपमाने प्रकृयय वर्मण कपमानावारशारक्षण तीत्यार पाताभ्या कालाभ्यामावेव रक्षिता विधात या रिति विधान स्थणा प्रसञ्चेत। पारणमनुगमते, कालण्यास वन ग्रहणात् । दृष्ट च रक्षण याऽपि यारोपपद्धस्य काल्पात यावदोह स्वपिति' इत्यादिषु वर्तमानापदेशत्वेन यथाप्राप्तानुबाद धणेय गरम इत्यादिषु । तदुत्तम् ‘कर्मस्थो हि कथभानादन "तगमभान दोषायेति । तेन यावत्क्रतुभाषिनीवनमेव मभिवाञ्छति । कालोपदेशपक्षे च तत्तयैवोप निमिचभुत यावनीव गन्देन प्रतिपाद्यते । युज्यते ॥ इति (वा १६५४)। एर सति बपना ननु णमग निमित्तत्वाभिधानात् निमित्त वपशेऽपि लाघन मपति । इतर या प्रोमान्नरमपूबान्तर च करप्येत । लक्षणादोषोऽभिहित । नैतत् । श्रोत वात् निमित्त न च यापनीर दशपूर्णमासकप्रयोगत्वे सनि दर्शपूर्ण भारस्य । तयाहि, समारघात्वर्थरारधै नमुनोऽनु मामाभ्यामिथ्या सोमेन यजेत इति विरोध । अस्य सामि शासनात् । यथा ' कार सहमति' इति । जीवनबिपाया 17चायतनमध्ये काम रस्सानु होगक्रियामबघतावदभिधागत प्रतीयते । १ च जीव द्वानमिति । बननयमदेवा योगमच्यानुष्ठानाविरोधात् । नस्य होममन्य माम्यत्तन, साध्यताप्रनिपाद श्रुत्याच न च पारग्जीवपदस्य काररचय दोष । सिद्धान्तेऽपि गावात् । नापि साधनला, यापच्छन्दोपन्नधय जीव निमित्तवरणाया अविशिष्म्यात् । न च मुला नस्य सामन्याभावेन साधनवा भवात् । न चाहौर निमित्तत्वमनिधीयने, ' अभिक्रम नुहोति ' पत्र कामप्रयोगस्य आर जीवमाम्यस्यमानत्वात् पर्यायशेष च्यमि नागत् । नापि जुहोवेभ्या ठरलगादोष , जीवनाना प्रत्यभ्यासमन्वयो मविष्यतीति वाच्यम् । तथा नच्छिका-विधियामध्यदिवाभ्यागाशसिद्धेश्वगाय सति विधानवाम्पाउलमणादोषस्य दुष्परिहन्त्यात् । योत् । न च काम्ययेन मवादोवसहारामार्यम्याभि निमित्तस्य तु माध्यसाधनमार यनिरण निमित्तत्वेनै कारात् यावजीर च सांगोपसहाराम यादयस्यार्योपदेश | गन्वयोपपत्त यादपादस्प मैग्नस निमित्तत्वमेव इति वाच्यम् 1 अनोपदेशन ठभूतशक्तरेषाधिकार युक्तम् । तेन यद्यपि याबदुपपदम्य बीरनम्य श्रीवमममि 'यापोह स्वपिति . प्रायेणेत्र इष्टति - ·यावजीविकः ३२५३ यावजीविकः इत्पन्न य्याहतक्रियासरन्धमात्रमभिहितम् , तथापि क्रियान्वयार्थ तेनायं वाक्यार्थ साय प्रात बनवानमिहोने ग्यारसभुचारणस्य क्रियान्वयस्य च निमित्ततान्यति- जुहुयादेवेयवश्यकर्तन्यता होमस्य प्रतीयते । तदेवावश्य- रैकेगासमयात् निमित्ततास्पसबन्धविशेषप्रतिपादनार्थमेय कर्तव्यं लोकेऽयगतम् , यस्याकरणे प्रयवायो भवति । पुनः ममुच्चारणेऽध्ययनविथेस्तात्पर्धमुन्नीयते । तेन यथा । तत्राप्यभावस्य भारोत्पत्तिहेनत्याभायात् तत्कालीनान्य- गौगच्छनि' गादिशब्दानामापाभिधाने- क्रियाकरणस्पैन प्रत्यवायोत्पत्तिहेरयम् । अपि गगिधानस मियामम धार्मस्वात् कियासंबन्धम्य | प्रगनायनिवृनि फम्, प्रागमावरूपत्वेन साध्यत्या- च व्यक्ति यतिरेकेणासंभवादभिधानरष व्यक्तिपर्यन्तावा- भावात् । किन्तु प्रयोजनमात्र तु भन विध्यवरुद्ध मान- यक्तैरपि श्रोतत्वम् , तथा अवापि संबन्धमात्राभिधा- नायाः पुरुषसमीहितसाध्माशझाया बुभुक्षुमुमुक्षुसाधा- नस्य निमिनपर्यन्तस्यानिमित्तमपि श्रौतगेच । एतचा मृत्य- | ग्णात् नैमित्तिकविधेः उभयसाधारणमुपाचदुरितक्षय- विकरणे विस्तरेण प्रतिपादितम् । कालय तु प्रतिशब्दा-रूपमतीकियो । भिषेयरामान्यन्यक्तिर पत्याभावात् अर्यान्तरत्वेन क्षण नये साध्यभेदाहाबनाभेद इति वाच्यम् । अनि- विपणत्यमेवेति पक्षणादोपो दुष्परिहर एव । तथा जुयो- दोवस्य काम्यपयोगे स्वर्गः फलम् , इह दुरितक्षय इति । तिशब्दे चाभ्यासलक्षणा प्रागुतवेति । निमितपणे तु 'गनिधौ स्वविधागा' इत्यनेन न्यायेनीलचियरत्या- प्रतिनिमित्तं कुरस्नशास्त्रार्य समाप्तेः प्रयोगमेदादम्याठा- | भावात् पुनःश्रुतेस्तु प्रयोगातार विधानेनैवार्थवत्त्वात् । मावेन नाम्यासलक्षणादोपः । कि तहिं । हरिव ...स्यैवाग्निहोत्रस्य दीपूर्णमासयो धक काम्यप्रयोगः । श्रुतिवृत्तलमिति । तदुक्तम् । 'यायम्जीवपदारयात- अपरस्तु यावन्निमित्तमवश्यानुपः । अत एव किचिद- अतिपृत्तत्वसमयः । मत्पले भवतस्त्वत्र लक्षणा- | बहानेऽपि न बैगुण्यम् । मात्रजीवमनस्यं कर्तव्यं सर्वा- वृत्तता भवेत् ।।' हनि (वा पृ. ६२४) । भोपेतं च इनि विरोधेन किञ्चिदशामावस्यापि विध्यनु. नेन 'अभिभामं जुहोति' इत्यादिषु सरन्धान्तर- | मत-यात् । नेन श्रुत्यनुरोधेन जीवननिमित्तः प्रयोग- प्रतिक्षेपारय यामच्छोपमन्यस्याभावादिति साध्यसाधन मेदोऽत्र विधीयते इति सिद्धम् । न्दपुणोऽपि संपन्धोऽविरुद्ध एव । ननु यावच्छन्दोपाधो प्रयोजनम्- पूर्वपले जीवनलक्षित कारस्याङ्गत्वे. ऽपि णमुलो निमित्तार्थत्य व्यभिचरत्येव । यथा ' याच माग्निहोप्रदर्शपूर्णमासयिकृतापतिदेशः । सिद्धान्ते तन्नेति । भुइश्व ' इति । सत्यमेवम्, किन्तु विध्याल्यात. सून तु- धन प्रोयो विधीयते ' यावज्जीवं मममियाट्तम्य यावदुपचनस्य णमुचे निमित्तल्याव्यभिः जुट्रोति ' इति थुतिसगोगात् शुतिवृत्तमादित्यर्थः । चारग्योक्तत्वात् तथाभूतात्यैव निमित्तायस्वम् । तच्च नौता. निमित्त न धात्व, न च भावनापाम् , गापि गायजीविकोऽभ्यास' कर्मधर्म. प्रकरणात्। मले, मानान्तरविरोधेन तेषु निमित्त वासभवान् । २।४।१।१।। निमित्ते सत्यपि तेषामनिष्पत्ते. । किन्तु घेः 'यावग्नीनममिहोत्र जुहोति ' ' यावज्जीव दर्शपूर्ण- अन्दव्यापाराहमान. कर्तव्यतापाय धायर्यसमधे सति मासाभ्या यजेन' इति भूयते । इत्र यावजीविका नस्यैवावश्यकर्त यताबगमात् 11 च सत्याहारविरो | कर्मधर्मः अम्गाराः, जहोतिरनुवादः, याचजीयमिति पादाक्यानुठेपत्यम्, 'सायं जुमोति प्रानजुहोति' विधिः, प्ररणात् । एव मनि प्रकरणमनुगृह्यते । इति इति सायंणात मागविम्यत्र जीवनम्यापेक्षायशेन । पूर्वपक्षः । निमित्तल्लाम्गुपगमात् । तदुक्तमाचार्येण । 'जीवना कर्तुषों श्रुतिसंयोगात् । २॥ देनिमित्तम साम्यान् कालो विदोपकः । निमि यावजीनमग्निहोत्रं जुहोति' इति यायःजीविका त्तार्यतत्र जातिकर्मणोऽवश्ययार्यता ।।' इति । अभ्यास, कर्नु, धर्मः, न तु कर्मयो धर्मः । जाने .

·सिद्धान्त । - याननीतिक ३२५४ यापलीरिक निमिने नियमेन अग्निहोत्रहोमम्य मिन प्रयोग , पुरुष | समाप्ति दर्शयति । कारयेत् यदि हि सम जीवनकार धमतया विधीयत । श्रुतिमयोगान् यार चीन इतिपट श्रुते कर्मशेष स्यात् नहि दर्शपूर्णमासप्रयोगरय मव्ये एक समवयसभवात् । यापच्छदो है जीवनावयिसामस्त्य । गोमे इते प्रमाप दर्शपूर्णमासमर्मण भेद नाग वाची, धातुभ चितकाची । यामुर म्वप्रत्ययस्य शत् । वर्तृवर्गले 7 प्रतिमाम ददापूर्णमासप्रयोगरा जीवनस्य यात्मय म धमपगमनति । नप सनविशेष | समानत्वात् नाय दोष कात् । अथवा पारवेत् दर्श जिज्ञासामा यारउन्दस्य वापर्यग्राहस्य सत्वात् निमित्तत्यपूर्णमासविनिमुक्त सोमकाल ततो यथोक्त एव कम रूपमे र आश्रीपते । कालनिधिपरत्वे तु तद्वान्यस्य यान | भेद म्यात् क्मप्रयोगभेद स्यात् । इति । जीवपदे कालवणा स्यात् । सा न श्रुत्स्थ सभवति न अनित्यत्यान्तु नै स्यात् । ५॥ युक्ता | तस्मात् याब नीवियोऽन्याम धर्म इति यदि च यावज्जीवनगल कर्मधर्म स्यात् तर्हि जरामर्ष वा एतत् सन यदग्निहोन यदर्शपूर्णमासो, लिड्गदर्शनाच कर्मधर्मे हि प्रक्रमेण नियन्येव जरथा ह वा एप एतान्या निर्मुच्यते मुरगुना च' इति बनानर्थकमन्यत् स्यात् । ३॥ वचा एर न स्यात् । कर्मपर्मे हि वचनमिद विपते यार जीयमसिहोम जुहोति । यावजीव दर्शपूर्ण अनित्यत्वात् । काम्यपयोगधर्मे हि वायग्गीवनाले मासाभ्या यजेत' इने याव-विशेऽभ्यास कर्तुम विधीयमाने नित्यप्रयोगस्य अलामात् माग्यप्रयोगस्य इति सिद्धान्ते हेव तामाह 'अग्नये पभिने पुरोटा-च अनित्यत्वात् , अग्यानुष्ठेपत्वरूपसमयत्ववचन माकपाल गिर्भपेद्यो दर्शपूर्णमास पाजी रान् अमावास्था | विरोध । तुशब्द हेनुसमुचये । तम्मात् यावज्जीरिको वा पौर्णमासी याऽतिपादयेत्' इति दर्शपूर्णमासयो अभ्यास कर्तुभर्म । भ्यागतिक्रमे प्रायश्चित्तस्य पाथिकनेऐ विधानरूपम्य विरोधश्चापि पूर्ववन् । ६॥ लिगम्य दर्शनात् यारजीविशेऽभ्याप्त न कर्मघम 'यशवजी दर्शपूर्णमासान्या यजेन' इत्यादिना किन काधम । कथम् १ कर्मघम हि यम्मान याव जीवकाला यामे समधर्मनया विधीयमाने, स काम्यायोगस्य शेएनया या वनकाले विधीयार ने विनियपि अनितिश्यैत । तथा मनि मृध प्रत्य प्रामेण प्रमातेन पागजीवनकालेन काम्यप्रयोगो निय 'यदि निर्वपत् अवेव निर्वपत् । इति वचन व्यर्थ म्येत । यम उपरम ! ममाप्यत । ए वमधमपणे रा विरुध्येत । 'प्रजापउि पुरषमरजत' इत्युपरम्य यापजीर यम्यस्तम्य एन्य प्रयोगग फागतमा गये तिराग अग्रिहोत्रदर्शपूर्णमासपगुप भादीना बेपा বন্যসবন সমাধান কীৰি ঘূর্ণমালাৰ ৰিই নিন্যা ধৰিয়গান নিল । ঘূর্ণ। ঘূৰ श्वान् भाति, इति पायजीवनयापेक्षरमा दर्शपूर्ण सनोजरामर्थवादविरोधात् विरोध । सिद्धान्ते तु याजी इति यतव्यम् । तथापि यस न टापूर्णमासया जीवनम्प निमिसावन निमित्तस्य माननत्या अनदि दिन तस्मिन् जीवन ममाते मी अयत् स्वकालराति देशात् सो विरोध । कमप्रायश्चित्तनया पाथिलथिविधान यार गमगता क तु धर्मनियमाप गरशाम्र निमित्त यंक स्यात् । तस्मात् अम्याम धम । स्यात् ॥७॥ व्यपणं च दर्शयति कालभेत् फर्मभेद यापनीविकोऽभ्यास कर्नु धर्मस्व नियम । तरमात म्यात् ।४॥ पूर्वाधाममन पावग्नीवगिति बारमारन निमित्त यापजीविको:भ्यास वधम क कर्मको धर्म र स्यात् । अथा तु ननियमात् उच्चा यायेन मई मिदान पितरमाह । 'दर्पणमास्यामिटा मोगन समानयम सित पनि पाशास्त्र सातया गाम मनत नि मोमाइ पाम् टसपूर्णमासपो मार्ग मान याच वाद व नुती निमित्तदानमय स्यात् । , - ·यावजीविक.. ३२५५ युगपदनेक . अथरा । ननु एवं अग्निहोनस्य दर्शपूर्णमासयोश्च नित्य । यायरम्व सानाग्ये उत्तराम गोदोहनम् । ११॥३॥ खमिद्वापि पशुचानुपिज्योनिष्टोमे का मनिः । तत्र ११८७-५३. मीको. Z. १०९८ 'उत्तरामोदोहा- याय जाननरावयाभावात् इत्यत आह- वर्तुः धर्मनियमात् धिकरणम् ' इन्पत्र द्रए यम् । चाम्पप्रयोगाद पस प्रयोगरय ज्योतिष्टोमा पुरयायतया युक्तिगम्येऽथें पुरूपविशेषस्य अनावरणीयात्रा नियमेन विधानात् ' वसन्तेवमन्ते ज्योनिया योत' | युक्तियुन्छ यद् वृत्तिकारादिमि उक्तम् , गन् ' सूत्रधारा- इति वीप्सायुक्त कालमान यसन्तस्प निमित्तार्थ निमित्त-नुपातत्यात् न ग्राह्यम्' इति असदाग्रहो न कार्य, । एय- नागोपनार्थ स्यात् । इति सिद्धो ज्योतिष्टोमादे. नैमिनिमः | मेव पानिमागयतमपि वृनिकागनुपातत्वमानेण अग्राह्यं प्रयोग । तस्मात् न काम्यायोगस्य एक्रय यावानी - न भाति । एव मूत्रागनुत्तम्यापि अर्थम्य पनिशरा- काल अभ्यामो विधीयते, किंतु जीवने निमिने आम द्युक्तम्य प्राधामम् । सुपृ. १३२. होत्राटे नटूना प्रयोगाणा विधिः इति सिद्धान्नः । के. * युगादिकालपरिमाण ज्योति साम्य यवहारसिद्धयर्थ - याबजीविकोऽयास... 11 (२४११) इत्या गणितविषयमप्रदायरधानुमानपूर्वम् । सु पृ १२८. नालाभ्यासयोः अन्योन्यविधिहेतुत्वं याग्न्यातम् । वा. युगपदेव विशेष्ये विशेषणं तनव च ३।२।३।६. * यापनीतिको नियम कर्तृधर्मः, स पुरुषार्थ- विशेषणान्तरमिति म्यायः । यथा- 'तरति शोक- वात् नातिदिश्यते । टुप्. ८१३२२०. याव-। मात्मवित्' इत्यादी प्राचीनताकि कमनमाप्रित्याऽसिल. सर्वपदार्थानामन्यो जीविकै प्रयोगे एकदेशोपसहारसमर्थोऽपि पुरुषोऽधि- | पदार्थस्मरणान् प्रानयान मित्रते। मथासक्यधिकरणम् । ६।३।२।१-७. मियार्ममानेनान्यमरूपः पादयोधो भवतीति सक्षेप । - यायन्निमिन नैमिनिम्म्य अनुष्ठेयस्यम् । सु. ! साहस्री. १८२. • युगपदधिकरणयचने दो भाति । अधिकरण शब्दपनिपायोऽर्थः, स पन अनेको युगपदेकेन पदेन यावचन वाचकनिमिति न्याय, । यथा- वोच्यते तन इंदू ता च धरणदिये इन्गन धवपर ग्रह्मोत्यातभयोः एमारापर्यन्त निषेधस्तनोऽपि यावद्रविणा लक्षणश यदिरसहितधपरम् , इतरहितवपर मुक्त्या न त्यक्त वाय पजेदित्युक्त नवैति । अन्यत्रापि- न पर्माऽधर्मयोर्मनुष्याशिकारपेन का दसरनु पदिग्पमान्निी यने । एव यदिग्पटमपि । मे युगपदधिकरणना | भाट्ट ६१२॥५. पिशाचमोचनाख्याने पिशाचम्यापि तस्नानात्पिशायय- नागोक्तिनिपादस्थपतीष्टियत्मकतन्यायेन स-मात्रविषयतैयेनि * युगपदधिकरणयचनसा । अधिकरण द्रव्य अभिधेयमिति यावत् । तम्य युगपद मिधानम् । गोध्यमिति । साहस्री. ५७७. • यापचन वाच. निफ न तम न्याय: नमते । मा. ५१४११, सोम, ६५६१.. युगपदधिरणवचनतायां इन्दू- स्मृविचारहवचनोपपत्ते । । । प्रतियोर्षरुणयोः । * यानद्वचन वाचनिक ग सहगनुपसकामति । । ३।१२, " यावद्वचन वाचनिक भवत्येव । ३।११८० लिप्ते । भा. ६।१२।२२ युगपदधिकरणाचननाया इी दर्शनात् यया दिगे च पत्रौ चेति निदर्शन ४६," या पद्वचन वाचनिकम् , 'यानि वचन तावत्येव तद् भवितुमर्हति ' । १०२।१७४८, इलामृते । या दो बहनो या यापटगि मातु इग-ने, नत्र नममामो भवति । बा.३१६२ १३५२. यावन्छब्दो व्यानियाची । मु पृ ९६८. युगपदनेकामेध्यवर्शने प्रमेयं मन्नावृत्तिन रसायसंपातमुपिन्चेति न्यायः । पाम पुण्य- | पर्न चा किंतु महादेव मन्त्रपाठ । मा ११११११७५०, कनानुभूविनिर्णयस्तावापर्यन्त म्यामोगाननुभवन्ति मुझ युगपदनेकपालभेदने होमन समन् वाहणे- मिंग इति माहसी ५४२, तन्त्र प्रसक्कि ..| भाट्ट. सागर. यथा . 0 ·युगपदपच्छेद ३२५६ युप्मद्-अरमनी . 4 . . • युगपदपच्छेदे अदक्षिण-सर्वस्वदक्षिणत्वयो- हिरोपदेशात् सभामध्यमानीयमाना , सहसेच रजस्व- विकल्प । विन्दु. ६।५।१९. लावेष सपुतकस्य धाराष्टस्य अया उत्पादयितु आत्मान युगपविध्यनुवाददोषात् देशानुद्देदोन विधीय- प्रख्यापयितु द्रौपरी वृतथी, तथैर केवलार्जुनमाया मानाना कर्मणा स्वरूपानुबादरसन अयुक्तम् । वा. एव सत्या. श्रीस च जनेनाविदितं परस्पर सपाताविश्य च मैदप्रयोगानयकामार्थ दर्शयितुम् , साधारण्याच्यापन २।२र२६.६१९. इत्येवमादिपिकल्पैः मुपरिहत्वात् , रागोमात यवहारस्त्र युगसिद्धिः-पुथाश्रयाविर पुथारातिमय च । च शिष्टरेच धर्मत्वेन अपरिग्रहस्य उत्त त्वात् अनु. *जु. १. १८८. पालम्मः । तया च द्रोणरधाइगभूतान्तवादे 'प्रायश्चित्रं युधिष्ठिरस्य बनीयो जितमातृ जापापरिणयन कामवते.प्पेके ' इनि, एवमन्तेऽपि अश्वमेध. प्राधि- आचार्य प्राागर बाई अनुतभाग न (पर्म यतिकम.1 तत्वेन वृत एवेति न तस्य सदाचार याभ्युपगमः । बा. १९ ३० । 'इद सम्म धनु कृत्या, बा. १।३।७ पृ. २०९. सज्येनानेन सायकैः । अतीय लभ यो वेदा ससमेत "युनज्मि ते पृथिवी ज्योतिषा सह मुतामिमाम् ।। इनि द्रुपदैन उद्घोषिते, तथामने:- ध्रुवाममिमृशति । मा. १२।२।४४११, " 'पुनन्मि बुनाय औपदी निवेदिता । तया च 'वियेत य इम याच सह दिया सूर्येव ' इति टुझा अभिमन्मणे मन्त्रः । लप त पूणीप्य वरानने ' इति भ्रातृरचनात् लक्ष्यवेधा- २४११ , . 'युननिम वायुमन्तरिक्षेण ते सह नन्तरमेव अर्जुनो बृत. इति अपरिपयनेऽपि, यरणे इति उपभूतोऽभिमर्शने मःमः । १२।१।४।११ जायायपक्रमात् अन्यस्य विशेषतो भानु, वनीयसश्च जागराया. परिणायनात्, एको युधिपिरम्य घगपतिनमः । * 'युया मुषामा इनि यूपपरिव्याणे होत्रो मन्यः । सकर्ष. १४१६. नपा द्रोणो प्रमण । युधिष्टिरादीनां धनुराचार्यः अत्यस रात, गहतु शरय., अश्वत्याम्नि घ पुत्र हते, * 'युयं हि स्व स्वर्पती' इति द्वयोर्यजमानयोः शन राध्यति, इति मत्वा यापवाय रात्र त्याचा प्रतिपद कुर्यात् । एते अमृगमिन्दवः । इति बहुम्म भश्वरयामा हत पन्त युधिष्ठिरणेन. इत्यपरः । यजमानेभ्य । अय कर्तृत याचनिष यवस्मतिधि । सु. 2. १८६ । ' या चोगा पापुत्राणामेकपना- बाल पृ. २२.. 'युर हि यि सर्पटी इनि प्रति. विकटता । मार देपायनेना युपाय प्रतिपादिना ॥ पद विपीयमानेर वाक्येन द्वियजमानेन कनुना मंबध्यते । पौषनरक्षेत्र कृष्णा हि येदिमणात् ममुत्थिता । सा न तत्र च प्ररणराधो युक्त. । टुप्. १०/१०२० भी. श्रीन भूयोभि रमाना ग दुपनि ।। ' अत एय प्र १९६० . “युर हि स्थ' इति मत्रम्य योनि. नौषा इस च तमाद्भुतासमुत्तम नगाद तिमगिरतीत- टोमे अतस्य कुलाययगे प्रतिपादैनौत्वपः । वि रा॥ मानुषः । महानुभाया रिट मा मुमध्यमा बभूव कर . गोडगनेहनि ॥'ति । नहि माननीधेमुपाने । • युष्मद्-अगरी। सपदम्य सारीनशेय. भार यामुग कर्ण उन्नः ॥ 'पोच रामहनि शिनाने, अस्मादस्य नघटीनसम्प्रोमार- मी पाया । इतरया दिप प्रमाग- पिरिशिष्टवादी गतिः । स्पानग्य च भन्यो भः मनी यदेत् । अधया पार. रा. तासग अनुपायितृतम् , तेन मनसाय उभ रिते मरना पत्र एरनोरचरिता की म्यवहाराष- 'याम्पसमा मानना । रामा' इत्याने या पारा मापने । 'यहा नानास पेरण मापयति । गोदाfift, a यति, उपररि । अपरामिटा' या युषि- भावि गंयोप्यानि म मते नाम ।

·युष्मद्ग्मदो ३२५७ यूपः जय यामः' इत्यम म च अहं च त्वं च वयं पलेवाली मारके , तत्र स्थावाहुति स्ति, अयूपारम- इत्याद्यकशेषात् अन्यतात्पर्य के पि मयु आरोपित पत्वात् यूपीयामश्चनस्थागोरभावात् । १०।१।६, * यूपः स्वातम्यमती नि. । मणि पृ. १६३. गोवाली सायस्के । स च न पादिर एव, किन्नु • युप्मत्पदापः । मनिहियपान्यामिमुग्न्यस्य यनिश्चिाजन्य, । १०१२१३१. * यूपः सादिर गुमदर्थत्वात् । मु. पु. ११९९. एक वाजपेये । मा १०७/१६६१, १२२३11, • युप्मत्पदशक्यतायच्छेदकं मनशाब्दबोधाश्रय-- यूप' पादिरः मित्यश्च नैमित्तिकच अमीषोमीमे स्वप्रकारकातृमिनाविशेष्यकपनि का-विषयीभूतगाम्द- पौ। ४।३।३।५-१, • यूप. गादिरः पालाशो शानयत्वम्, प्रकृतगादबोधनिविषयतानिरुपितरक्तृभिन्न- | शैहितको वा योनिश्म पशुपार्य गन्त्रम् । ११६३१३१३, निश्वपश्च्छिाविषयताबरयं वा । ग्य. पृ ५८ • 'यूप वादिये वीकामन्य' इति फलविविः। • यूथः । भनि हि बहूना एकवचनान्तः गन्द. , * यूप. 'रादिरै मानि, पालाश समुदायापेक्षः । यश यूथ नं कुलं परिषन इति । यध्नाति, रोहितके वनानि ' एकार्याः मन्तो विकल्पने भा १२।३।३ पृ ४८० अपेशामानमेव समुदा-म्पादिरादयः । २०६६१७. यस्य प्रवीति, नाभिवेयल्लम् । यवनशब्दापि यदा 7 यूपश्चाकर्मफालवान् । ११।३।३।३॥ समुदायोपसर्जनसमुदायियचनी तदा साकल्येन दृष्टान्नी । (ज्योतिष्टोमे पशुवयार्थ किं मिन्ना यूपाः उत एक यदा तु समुदायमेव अतः, तदा सन्निमिनकवचनलाभ- | एवेति विचारै ) सिद्धान्तमाह । यूप. तन्नेपा पशुत्रयाय पारण पान्तस्वम् । या. एक एष स्यात् । गमनालायात् गर्मण. काले नासो यूकाभिया कन्थाऽनाश्रयणन्यायः । उक्त च | भवति, दीयासु यूपं छिनत्ति, क्रोते वा राजनि ' इति • कान्ये धमे विरचिते पलु नो मलेम्यः कश्चिद्गुशो | अन्यस्मिन्नेव भाले विधानात् । तस्मात् ज्योतिष्टोमे पशु- भवनि यपि सपतीह। कुयों तथापि सुजनार्यमिदं पार्य यूप एक पद । यतः किं यूकाभयेन परिधानविमोक्षण स्यात् ॥' इति । एकयूपं च दर्शयति । ४॥ माइस्त्री. ३५१ ज्योतिटोमे पात्रयार्थ एक्यूग एक्मेर यूष दर्शयति । • यूप प्रमीयामीय पशौ 7. अमवर्चसकामेन | सवनीये पछौ निवृता यूपं परिवीत्र' इति परियाण कर्तव्यः । मा ३६।३।१०, यूपः उपाय. नाम विदशानि । यूपभेदे तु चोदनेर परिम्यापम्य प्राप्तत्यान एकादशियाम् । त्र जोपणादय. सस्वारान क्रियन्ते । 'न विधातव्यम् । के. छेदनादयस्नु नूगी क्रियन्ते, नान पशुध्यते । दक्षिणत । * यूप: छेदनस्य पयोजक. , स्वस्तु अनुनिष्पादी। सु भूमौ उपते । ७२११२।३२-३६, * यूपः यूपस्य स ररोति'। दि २१.. भूपात भेष ऐकादधिनेषु प्रतिपशु भिन्नः 1 ८1८।१५. • यूपः । ज्योतिष्टोमे पदानयार्यम् । अमीषोमीय-सवनीय-अनु- गलेवाली नाम साद्यस्मा । बले स्पीक लीवर्दवन्ध- | अभ्या पशव । पत्याय. । १२१३३३३३-४ . * भूप. नाय नियतो मेदि. , म एव यूपत्वेन ग्राझ. I, 'दृष्टादृष्टसम्बारगण, ' इति साप्रदाथिया । अत एवं वि. १.१९६५, * यूप: पलेवा साधम्ने । रात्र छैटन-पादिरम्य दर प्रतिनिधिः समवनि । भाट्ट. १०१११५. दारलीपात् यूपाहुतिर्युप्यते । १०।१५, यूपः * यमः न केपलेन छेदनेन भवति, किंतु प्रोक्षणा- पोवाली साधस्फे । तर पहण परिहण परिपेक दिमि.मौ. सस्कारमयति । 'यूप स्नित्ति इति तु छेदन- अअनं प्रोडगा इत्यादपो धर्माः कनया, सार्थकदयात् , ग्रहणं च मुल्यत्त्रात् प्रदर्शनार्थम् । मा. १९४६ . अविरुदयात् , अध्यायन्याच्च । जोषण-तक्षण- उद • यूप. परिधिरूप. पशुमान चातुर्मास्येषु ' परिधी णानि न पर्त यानि । १-३२-३३, यूप. | पशु नियुभीर 'वि, १२, १०३१३. - यूपः मी. की. १०८ ॥ - ·यूपन्य . यूप ३२१८ परिधिरूप मयम पविष्ट परिधि । ( आश्वयन | इसी सिद्धान्त । सर्प ११९ 'यूप श्रौतसूचे ९।२६४ परिधी पशु नियुञ्जन्ति' इति अब अतदि मिनोनि, अर्थ अहिरि' इति देखा भूतम् । दक्षिणे परियो, उत्तरे या पशुनियोग वर्त यो स्था, न तु अदि इति भूपाङ्गभावेन ज्योति- न मन्यमे उपचारविरोधात् ' इति वृत्ति)। (के) टोमे अमीषोमीये पौ। यूपयेदियाय । ३।६। • यूर पशो अतरङ्ग, सैनिपातितात् ।भा १२ यूप विति' इत्युत्पत्तिवेलाया १११ २७, • यूप पागयो ब्रह्मासामस्वेति फत 'सादिरे वनानि ' इत्यादिविनियोगवेलाया च अनय विधि । ।३।११, यो बेला अनाकामयेति | गतमपि यूपत्त यत् पाम पार्थ सादिरादि छेदनाटि फलगिदि । * 'यूप मप्नदगारनि । सस्कृत स यूप इति विपरीताचन यकायालेननया पेये' इति पद लागत सतदमारलिशोदित ऊर्च पयाद्वगम्यते । सु १ . १०२-०३ : यूप यन्त्र मानम् । नि ३।११९ * यूप सायस्केषु शास्त्रीय मानो नायजेत् यतनादिपरियाणा नम् । पि ५।२। मस्साररहितो गृह्यते 'सायनेषु ठग पेदि, पलेरालीआग्मेन यूपमनति' इन्यत्र आज्ये प्रास्ता यधर्मा या' इया धगयन (मूले तु सूने 'सायस्केषु उस न कर्ता ज्योतिष्टोमे अशीपोमीये पौ। भा २८ वेदि , पल उत्तरवेदि , क्लेगली यूप ' इति पाठ १६.३१, . 'निवृता पूप परिवीय ' इति दिदीव कम । ९१५) तत्र न छेदाद्वारलेात् यूपा तऽप्यते । । परि गाण निपता विद्धाति सपनीय पौ। २१३॥ १०।१५ . या साधारण माना ज्योतिष्टोमे । ३१४, 'दीवामु यूप छिननि फ्रीते या राजनि' । भा १३९ • यूप सौपापोणे पगौ 'श्रौदु । १९।३।३।३, * 'यूपायान्यमानाय ' इत्यत्र यूपयन्दे घरो यूपो माति' इति उपदिष्ट औदुम्बर स नोह पायाचातुर्मास्येषु परिधौ यूपधनुपाने । रारा गुप । न नोदकपात दिरादि A२०१८, १९८१-४३ • यूनादुमोचनादि प्रसविरेगाव अन आदित्यम्य तेजस्विनी | एक पार्थ पौ। सार्प ॥१॥ * यूपत्य अग्री गुगेन, मनातस्य यस्य स्तुति पिने । 'यजमानो पोमीयपगो सादिराय नि५ काम्य च । ' सादिरे या 'अत्रापि (चभुर्गम्योपवगुणेन,) यजमानता नाति ' इति नियत्यम् , 'मादिर वीर्यकामस्य यूप यूर स्तूपते । २० मतयोगात् कास्य | उर्मत ' इति काम्पत्यम् । मा १।३।३। - पूपता । नहि ले पूष इति सज्ञात पश्चिद् वृष्टी-1 • 'यस्याति अनि मथित्ता युपातिं जुहोति स्ति । यत्र से सारा स सूप । नस्मात् , और अब म पन विधिनम् , अविवक्षितगन्तिाम् । म थन घो पूगे भनीति सहकारनिमित्त । मा . विधीयते नातिकम् । ११।२।७।२७, २१. • “यूप २२।४६, . पादिदीना हि काहाना संम्पाप | स्यान्तिरेऽनि म पदया यूपाहुति हो।' तर यावता क्रिपते छेदनादिमि । न तु अपाम। ॥ध्यपधानेन युपा दमियोचरा मन्ति तावति देशे भग्निं • लो वा सादिरो वा पालशे या सस्थाप्प, तौक सिरेर देशे यूपेकादशिन्या न श्रेण याहुति ( रावपेयात् ) अन्येपा यसकाना यूपा भान्ति'। कर्ता । वि ११२१७ • यूपस्य नादिरम्य बाजपेयै १२.१४ .' यबमानो यूप अन य. नियम , पुन अरणात् । मा ११७१६५१-५७ मानरपेन यूप म्न्यने । वि . • यूपस्य पारलियादि परिमाण उपाधयित्वा एकादा औसये हन्य। समीपेण प्रातिन् गम् । सर्य १।४८ 'युपादौ पञ्चालियादि गी पूर्वपक्ष । देवपातयं मध्यस्थयूएस उम्भयो परिमाण. ' इत्यन टू यम् । • यूपस्य पञ्चारनित्यादि ले तेन मह अयेगा दशा वृतेऽपि उन्उयणे । परिमाण उपरेण सहेति पूर्वपक्ष । तादूर्वमेतत् and परे धरि प्रपातकाले 1 वर्तया । परिमाण इत सिद्धान्त । एस औदुरमपि । आदित्यो यूप * • यूपा ·सकप , . यूपस्य ३२५९ यूपे • यूपम्य पारनिवादि यजमानन्ये । सचषाले स्याताम् ' इति) । सकर्ष ९ नारनिर्माह्य , न यक्ष्य कम्यचित् । । यजमानेन * यूपश्य बस्तान ज्योति टोमे पशुनपम्य । भा समित , इनि यथावरेवाक्यत्वात् । १४९, । ११४३१८-१९ . 'यूपस्य बर करोति' इत • पुपरप परिमाण एशदिवबिधदरम्ना विकसिता । पस्येति अगाणार्या पष्ठी । यूपाययर समः ! २६, यूपस्य परिन्याण ऐकादशियम, द्वाभ्या | वा. ॥३ दाम्या रानाम्या एकादशहा अपिष्ठ परिरीयेत । यूपाना अग्निष्टभिन्नाना मान मौत्येऽहनि ।। गार२-१५, • यूपान्य परियागम् , यस्तरशये ते न एकादश यूपा औपायथ्येऽहन्येव समीर एका विहितस्थले परिवीय इतरा यथापागम्, इति । प्रतियत् । इति प्राप्ते, अङ्गामा प्रधानकारत्वात् मद्र प्राम, युगपदुमाम्या परिय ग प्रतियत इति सिद्धान्त.। सुयायामेव तेपा समानम् । प्रस्ती पत्रयस्य तनभूतो ४ . यूपस्य परियाणे, अध्ययों परणनन । यूपोऽमीयोमीयपश्वर्यन्येन पूगु ममितोऽप्यर्थवशेनान्ये 'परिवीरसि' इति । सेतु क्रियमाणानुबादी मन्त्र सूपा परेटुरेव ममात या । भोपभागहीनस्य प्राना- सुरासुरासा इति ज्योतिणेमे अग्नीयोमीये पशौ । । धेकपापरतेऽपि पशायययशेना पानविभागदर्शनात् ।। नो च युपायिनामयने मानो। मा ३४११०१२१. अत एव ' अप्रियमेतदहरुम्च्ये युरनिटे हि तदारप्स्प- • यूपस्य परि पाणे, ऐरादरिया 'परिवीमि' इति | मानो भाति' इत्यादिना मध्यस्थगूपयोयणे देव आवर्यमनस्यावृत्ति । सर्प ११६ ० यूपस्य ) पश्चारम्भ हेल्पस, वेन महा येपा ददाना वृते:प्युन्छ पश्चगानम् । वा ३१७६१३ पृ १०४३ • यूपस्य । यणे, तनत्यस्काराणा परे वि, प्रधानकाले एर करिष्य- पश्चातसमेन, मेनु गोलिटोमपरमापूर्वप्रयुक्त माणतया 'तनुनियाममा समुचित इकोनियु' इति दरम् । तेन ज्योनिगमानभूनपाए उतरणादीनामूह | निदाऽऽनान सगच्छते । सकर्ष ।।१७ फल अग्नीपोमीपतिदेशमा मा १ वर्णक २, * यपाना अञ्जनादिपरियाणा सेनानुसमय , बच यूपरय प्राकृतस्य, प्रानपानियोजनानु पाशत् । नात् । भा. १२-१४ यूपाना भूगधा परियाणे, मिहिन परिविना वाघ मौमिस्नातुर्मास्येषु । मा 'युग सुनासा 'इति होत्रमत्रम्य तममेव नावृत्ति । १०।३।३।१८-२२ • गूगस्य यूपको यूपाना बा | सम्र्ष १।१२६ . यूपाना या एकादशिनी, तर शिवे सो प्रायश्चित माविशेषगाठ । पोए | यूपाति न श्रेण वर्त पा । मि. ११०, • यूपे यूपमपम्पदोत., 'एष ते पायो इति व्ल्यात् , यदि उपशयाख्यै परि थाणाटियूपधर्माणा नातिदेश । भूगा दौ एतौ ठे वायू ति, यदि महून् ' एते ते यायय ' रामौ पोते ) ७।११३ उति। भादृ ५/३१३, : यूपम्य सैकिरे स्पर्श । यूपे एक्यूप मिनोतीति सरयाविधि । प्रायश्चित न वैदिपे अजनोरणादि गलिगे । 'एष साग्निनित्ये गिरतिवृतो भुतम् 'स्वर्गाय वा एप ने बानो' त्यादिम पाट प्रायश्चित्तम् । स्तमाध्य | सरोकाय चीयते यदमिन एकादमिनी यमावेकादशिनी स्वारस्मात् यूपपर्यापरयोंत्तरमेव नतो बहि प्रायश्चित मिनुशाळेगन म्वाँसोकादतर्दध्यायन मिनुयारस्यामि मिः पुरुषार्थम् । यार्तिकस्वारस्थान् तु मध्यगत पद्यन अर्धयेदक्यूपं मिनोति, नैन बत्रेण स्वर्गलोका- लौकि स्पशेऽपि ! 'यूपचित्यायुपस्पर्शने स्नायात् ' इति | दत्तर्दधाति न पनि पशून अर्धपति' इति । अभ स्मृति । ९।३।३ * यूपस्य विशालत पनियोजन | जो पैकादशिया एक्यूपस्य च पक्षत पास स्याने एक कार्यायै वात् । न तु अपमागे अदृष्टायता ययेश्यूपो नियम्यते, ताहि पात्रजापनीयाप यायेनेस भाषान् । (आपस्तम्यस्तु-' विधायो यूप इति यदूर्व इतरनिनिसिद्ध , ऐकादशिनप्रतिषेधो पर्ग स्यात् । रशनायानदिशासम् , यद्वा उपरि उभे शासे अष्टाश्री अत पनियोजनाक्षिप्टकाउसमानस्सैक्यूपमित्यनुवाद, .

·. यूपे ३२६० यूपाचनं अनुवादे च गोगो न दोष. । प्रतिषेधश्च यूपसामान्य | समवेनार्थ रामावाद् अग्राम्यामित्यादिरह, कार्य एव । स्यैव । अप्रास्तो वा पो विधीयते इति न यूपचरीर. 'संकर्ष, 1. घटवानिरिक्ता धर्मा भवन्ति । इनि प्राप्ते, पदनायित्या यूपे विशाखे नियोजनस्थानस्यैव भेदः ।। शेन निषेवस्येव पन्न मिनुवादित्यशेन विधेरपि प्रवीते. 'मैन श्वेतमालभेत बाक्ष्य कृष्णमपा चौषधीना न मात्राभारयो वैकहिणन् प्रयोगे असभवाचदुभासमाधि । सधापनकामः' इति प्रात्स श्रुते — विगायो यूपो न्मयैव प्रवर्तमानो विधिम्नाने यूपानुद्दिश्य मख्शमान भवति' इति धाक्ये विदाग्नत्वस्य श्लल्यानत्यादिषद- यिकृतं विदधाति । एका मामिधेनीमन्याह' इतिवत् । दृष्टार्थवादप्रभाग द्वे शाप्पे यूपरर सपाये । इति प्राप्ते, अत एष नैनमिति वाक्यद्वने नोभयसमाभिर्युज्यते । वारुणप्रघासिकनिहारद्वयात् कार्यार्यत्वे सभवत्यष्टार्थत्वा संकप.११११६ योगात् पशुनियोजनस्थाने एव शाग्यवान् यूप: एपाए । यूपे- एक्यूपे एकादश पायो यदा नियुज्यन्ते भन एव 'दे होते देवते समृद्धयै' इति वाको नदा एकम्य। पशो, समजन पूर्वस्मिन् पक्षे, सर्वेषा देवतामेदेन यूपद्वित्यानुग्रहोक्तिः कार्यायवे एव युज्यते । सिद्धान्ने । भा. ४।४।१०।२८, * गूपे नियोजन पशु- | 'विशाखे यूमे प्रेता आलभ्यन्ते । इत्येतद्वाक्यशेष धर्म । ३।६।७।१८. * यूपे परिधिरूपे, ' परिधौ पा । 'ताना प्रथममाश्विन कामाय मध्यम इत्यादिना नियुजीत' इति गुणविधिरय न कर्मान्तरम् । वि. १० दारयात्रये पशुबन्धनोक्तिरपि युज्यते । संकपं. १VIY. २१३, * यूपे परिधिरूपे परिधिधर्मा. अयिकद्धा. यूप यूपे विशाररता उपरादूर्ध्व कतिपयागुल प्रमांध कर्तव्याः न केवल परिधिधर्मा एवं । १२/२१ । परिमिनभागे एक न तु नामिदनादूधम् ।। यूपे परिधिरूपे पशुनियो गन पशुमत्सु रगनापरियाणार्थ मामिदप्नं स्थलमशेष्म सद्ध- चातुर्मास्येषु । ९।२।१२, * यूपे परिधिरूपे ' युपा | मैव शारामिद, कार्य, । इति प्राप्ते, शापास्वेन परि- पाज्यमानाय' इत्यापे • परिचय:ज्यमानाय' ज्याणस्यायश्यकत्वात् उपरावहि. कतिपयागुतोवमेव इत्यूहो न कर्तन. । ९।२।१३, * यूपे परिधिरूपे, | विशावता | संकर्प. ११४६ स्वरूपरिरुद्धा लक्षणोच्छायादयो न कर्त-या । अञ्जन! यूपे शाण्याहुतिः। अग्नीषोमीगपदाप्रकरणे स्थापा- दयश्च कर्नया ११, हुति बुढोति ' ' वनस्पते गतवल्शो गिरोह इत्या यूपे विशारदेऽपि यूपधर्मा शाम्बयोमेंदेन जश्चने जुहोति । यूपे तृणे सति अवशिष्ट प्रक्ष कार्याः ।। मूल रमणु तत्र आहुति । इयं यूपसाताराया गाण्या गावायामेव नियोजनानानात् गलेवानीवत् तस्या | हुनि अयूपात्मिकाया यलेवाल्या न भवति । वि. अयूपयान्न तत्र यूपधर्माः कर्तन्या. । इति प्राडे, धर्माणा पनियोजनरूपकार्यासान् गलेवाल्या भी * यूपाङ्गं माना ज्योतिटोमे । स्यनाऽधिकरणम् । म्वरूपाविद्यालकाअनानामिष्टर सच मवरल वर्मा ।। ४४४९१२२-२४.. यूपाद दसकारात् । मंकर्ष, ११४५ ( 400९२३)। नहि एषा ( रशना) साक्षात् पासबन्धिनी, कि वहिं ' यूपान वा ताराबारात्' इति यूपे विशाखे 'दिवमप्रेश' इत्यत्र 'दिव- । वश्यति । वा ३।६।१ ॥३१. • यूपागस परि- ममाभ्या ' इत्यह कार्य ॥ रापस्य अपि छेदनकालिकम्य पाकाले उत्कर्ष । दिवमयेण मा लेदारन्तरिश्च मध्येन मा- हिंसी ' | सम्र्प. २१. इति मत्ररथ द्युठे मान्तरिधस्सियोरसंमोन असमवेतार्थ • यूपासनं अमीयोमीयपौ । आन्येन यूपम- स्वान विदाग्य ऊह. । इति प्राप्ते, अग्रमध्यान्दयोर- ननि ' भाज्यमसंस्कृतमन, आग्यसन्दार जातिवाचक • । .

·4 । यूपानने यूपावटस्तरणबहिन्यायः त्वात् । यि. १॥४८. • यूपाभने आग्ने संस्कारा न ! विधायकम् । नदिहापि वाक्यं चोदकेन प्राप्तम् । न चैतम् क्रियन्ते । टुप्. १०।१२।४ पृ. १८०४. बहिंगन्य निष्प्रयोजनम् । तमान् अत्र धर्मा. क्रिोरन् यूपाजनान्ये पशुगने दर्शपूर्णमाम्गता-यनागना , इति । एवं प्राप्ते, ब्रूगः । निर्देशात् विकृतावपूर्पम्यान- धर्माणा नानिदेशः । मा. ७३।७।१८. धिकारः 1 निर्दिया एते धर्मा. प्रकृती, पन प्रधानम्योप- यूपाधिकरणम् (दीवामु यूपमात्रापकर्ष ) । कुन्ति प्रानकार्ययोः आज्यबहियोः, ये च प्रधान- ५।१।१४।२७, “यूपमन्यायः' झ्यत्र द्रष्टव्यम् । स्योपकारिणो धर्माः ने इहातिदिश्यन्ते । प्रधान हि * अमीषीमीयप्रणयनवत् प्रयोगमैदाभावात् अभिवासन चौदकोऽपेशते न धर्मान् । मधानस्य हि चोदकन विचारम्य न्यूपाधिकरणेन अगाव यूचितम् । सोम गामान्यम् , न धर्माणाम् । भपिच, ना मार्थ दति ज्ञातेन ५।।१६. मंनिहितेनापि एकवाक्यता भवति, अन्यसंबन्धोपपनी • यूपावटवर्हिषि दार्शिकाहिधर्माभान। अत. , सन्याम् । यथा भार्या राय , पुरुषो देवदत्तस्येति । दर्शपूर्णमासातबहिधर्माणा नातिदेशः । मा ३८ किमन पुनर्विप्रटेन । निर्यात ग्नलु अगत्व प्रधाना- १६।३१, • यूपायटमर्हिषि पशुगते, दर्शपूर्णमासगत- पेक्षाया भवति । केवलमिहातिदेश. कियते । पदार्या- चाहि शब्द. धर्मानातिदिशति । ७।३/७11८, * यूपा | पेक्षाया अङ्गलमपि गायितय म्यात् । धर्माश्चापैश्य- पटर्दिनि प्राकृतमहिमा न तव्या- ज्योतिष्टोम अग्री माणाः साधारणा मवेयु । नयोलो नाबरल्पेत । लिङ्ग- पोपीये पशौ । ३।८।१६।३१. * यूपावटवर्हिषि विदोपदर्शनाच म्यातिऐरन् गर्माः । तत्र दर्शनं नोपपयने, प्रोक्षणाम्य निवृत्तिः । टुप्. १०१।३३५ ‘पया पातःमवने चरन्ति, पुरोडाशेन माध्यंदिन' इति, यूपायटरतरणं असरहतेन बर्हिपा, वहिषा नपान पिता वर्धते, म माता, न नामि., प्राणो हि पापरमवस्तृपानि' । भन यदि शब्दो जातिवाची, न इति । तस्मात् यद्वारा प्रकृती कृता., तवारैप मस्कारवाची ! तेन बहिःसंस्काराणा छेदनादीना नात्र विकृती, नान्यद्वारा । न च यूपावटस्तरणं प्रस्तावस्ति, प्रामि । वि. ११४१८, भा१७-१८, ७.३७. यूपाञ्जन वा । तम्मान तत्र प्राकृता धर्मा भयेयु. अपू- • यूपावटस्तरणन्यायः । यो पारसारणन्याय, स पापात् । उहापि । न तु अनेन न्यायेन यूपानटस्तरणे अवयु घा--- यायं अनोपदेन एव अनुपकैग साधारण. कर्ता म प्रायोति । टुप्, १०।२।२५४८४. स्थात्, यदि च शाखाणि अगदिश्यग्न ततः शास्त्रार्थ * यूपावटस्तरणबहिः दर्शपूर्णमासगतबहियो न प्रकृतिवत् विकृतिष्वपि करप्यमानः मधित्नेनावधार्यते, विकृति, इति तचर्माणा नातिदेश. । वि.७३।७. कार्यप्राप्तिपुर सरस्न धर्मातिदेश ए. । तत्र शगगनेन • यूपावटसरणबहिन्याय. । अनीषोमीयं पगो ब्यापारेण गृहीतेन आरमसिद्धयर्य नियमादृष्टद्वार भूनानि पावस्तरणवर्हि यूपाचनाज्य च लौकिकम् ।। | दृष्टानि, अदृष्टानि च प्रपोजनानि गृह्यन्ते । तानि च निर्देशात्तु विकृतावपूर्यस्यानधिकार || नितारिमाणान्येन प्राप्नुवन्ति । तैम भाममिद्धयर्थ २६॥३१॥ पदार्या प्राप्यमाणा' खात्मनियता एवं प्राप्यन्ते । न भाप्यम्- ज्योतिष्टोमे पारशीपोमीय. ' यो च यूमरटस्तरण नाम बर्हिषः कार्य प्रकृती विशाराम दीक्षितो यदीयोमीयं पशुमालमते' इति । तत्र श्रूयते येन बर्हिः नदर्मा वा गृझेरन् । यस्तु वेदिस्तरणादिमि 'बहिपा गूगावटमास्तृणाति' 'आत्येग यूपमननि' गुरन्त न नेपा यूपापटस्तरणमन्तरेष किचिन्नोपपद्यते हनि विगोरापनाहियो, भाग्यहिधर्माः । न तदर्थ प्रापन्ते । तस्मादिह अपूर्यस्यानाधिकार इति । पाना कोया उत नेति । किं प्राप्तम् । पच्या इति । शाखानिदेशश्च नात्र । दानापेक्षाया हि सर्वभिनव कुत. ! वाक्यं हि पहिमात्रस्य आग्यमात्रम्य च धर्माणा । प्रकृतिात् पुनः क्लयितव्यं स्यात् । दूरस्पसन्धादि- , - , इति । तत्र मशय, ·- यूपानटरवरणबर्हिाय ३२६२ यूपादी क्रेश्च स्थित एव । गानातिदेद्यात् सामानविध्यान | गेन अनाहतस्यापि तत्मय घात् घमंग्राहक्व शक्येत - पशुपणिा मन्ये अमीषोमसस्कारार्थ पशुपुरोदालो मन परिशेषाहकप्रमाणपलेन तावद्विशेषाणामेव प्रोन देशता तर न पानोति । तम्मोहस्य च दर्शन बिरुव्येत । । अनुपस्थितसामा यस्य उद्देश्यतायच्छेदकोटो अप्रवे- तस्मादुपकापतिदेश इति। गात् । न च पापि पावरसारणभावनापा धर्मा शा— यस्मात् प्रतौ अङ्गप्रधानार्था बर्हिर्धमा । | काड्झायामेर पल्चमस यायेन ( ५११२) धर्मग्राह नसात् विस्तापि सुपापरतणनर्हिषि वर्नया । सम्, गरिधर्ममटणेनापि आकाा निवनी, तर इति प्राप्त सिद्धातसूत्रम् ' ननिर्देशात्तु विकनार- | देशातिदेश्योरभावात् । फल्चमसे तु स्थानापत्या पूर्वन्यानाधिकार ' इति । प्रतो यत् चहि गये | मचानुव दलाच्च अतिदेयकल्पनमिति विशेष । गत्प्रमुच। अहिधर्मा कार्यद्वारेण विश्ति गच्छति, न मण्डन - - 'यूपाअनाये न भवन्ति धर्मा । म्वरूपात । तेन प्रास्नायगाधने एर धमा विकृती शवर-- 'न यशवटवहिप । ' (हिर्ग )। क्या । न च यपानतरण प्राम्तवाद कार्यम् । * आतिश्याया बह पुन सना उचरवेदिसमीपे अवो न तभाधने बहिर्धमा । म्तीर्यने । तदा च सनहनहरणमन्यो अत्यवार्यवान सोम--अनिदेशपिपयेय चिठा प्रसङ्गात् सगता | कार्यपयुनत्याच्च न प्रसङ्ग । यूपावटरतरणनहिया दया । (प्रयमयूखे ) प्रकृती अनामभानार्थ मिह पूर्व येन इति भाव । शा ११९२१ - विकृति- पहेतु , प्रकरणाविशेषात् इति हेतुश्च मनो अङ्ग विशेषे कानिचित अप्रामनाति स्तोशणि विहितानि , प्रधानार्थत्वेन अग्वित । धर्माण प्रतौ कार्यविशेष | नेषु च यूपावरप्तरणबहिर्यायेन न प्राताना एक माषनार्थत्वेन निर्देशात् अपूस अपतकारस्य यूपा तरानिमाम्ना ऋचा या प्रति , प्रवृतस्तनविशेषेव परमाणहिपावनार्था यादे अनधिकार धर्ममाधा- तेपा निवन्यात् । भादृ ५।२।७, 4 सागस्यते सने मार पनि द्वितीयसूचार्थ । 'अनये कामायाप्टाक्पाल इनि । न च प्रती वि--- 'धर्माता प्रतिस्थाना विस्तारतिदेशन ।। द्वादशा आविष्य एय यजमानविधे तस्य च गमात्र प्रातिनिरोपतो , यो विशेषभ्यानिरूपणात् ।। , विपपलात कामटयाचगापि तत्माप्त्यविशेष इति सो कारद्वमा निम्ती म्युन घेतरे । यूपावरा-नाध्यम , पास्तऋत्तिम् यपटार्थेषु यजमानकर्तृगाव नूनि पायें नहि मानदिप ॥' प्रामापि यूपानटारतरगवाहियथेन अमातकार्यापनाया मा--हिधर्माण परतो बनधानमाधारण नागेण तव्यात्यनुपपत्ते । २०१४ मुतम् (३१ | अवश्य देशपगारपि 'बहिपा यूपादौ अरन्यादिपरिमाण यजमानगत यूपापम्पनम्नृणाति' इति मिहिने यूपावरस्तरमरहिमपि । मेन ॥ दास चर्हिां भवेयु । इति प्राप्ते, प्रश्नो पुरुष यति मेदेनानितारतम्याद् अनियमेन यस्य दिपि ही पासादयति' इति पचनात , अप्रधान कम्प्यावर स्निग्रह प्रयोगमाशुभायात् । इति प्रासे, गाधारण विरामादनार्था एर नहिय धर्मा, न कार्य 'यजमाने मृमित इति उचना नवशक्यतया मात्रा प्रत्युत्तराधिारणे पसे । यपि वा परिमोज तीपान भमित यो नियमतान्न तथा । मार्प नीयादिवत् पारकार्यमात्रार्थत्व स्यात्, तथापि न अमायें यूपारसारणायें नहिषि भवेयु । उप यूपादौ पट्यारन्नित्यादि परिमाण उपर कारमाना पायांनामति शी विश्नो अप्राकृत । वयित्वा यम ।। अारितरानुपरते (प्रिती येन केन पधारति यूप दृश्यति' 'यजमानसमितीदुम्बरा गित् सबधन अपूर्व अधिहिन उद्देश्यतावच्छेदकम्, माति' नामिदम परियति' इत्यादी यावा माग , . ।

·- - यूपादौ ३२६३ यूपाहुतिन्यायः उपगन्तनियन्यते तायता सहवतानि परिमापानि 'चतु- ! अपने 'पलेपाली यूपो भवति' इति । तयोऽयं.. हम्ता स्यूगा ' इटादिवाक्येषु तथा दर्शनान् । पुरुषस्य । सामयिकः, किं साधम्के पलेवाल्या याहुतिः क्तंभा, जामिया मध्यभागस्तथा यपमध्यभागस्य तेन योपाद्य । नैति । कि प्राप्तम् ! कर्वपा, विवे. मारगान्तरे अति- इत्ति प्राप्त, पालादूर्वमेवैतानि परिमाणानि । 'ना- देशात् ममं स्यात् इति (१०।१११६१) । एवं रस्ता स्थूणा ' इत्यादिवाक्येषु तया दर्शनात् पुरुपनिपो- प्राते, ब्रूमः । म चैतत् दापसरोणर्य पूर्व एतमा- नागादिसामर्थित्यात् । मातोपरिणाग एवं निगेजनात् । दिशि सहरिभविगतीति भियते । गूपं शप्पुमेष्यत. परियाणदशाया रातस्यानरयेन स्वनामिपरिमाणम् एता श्रूयते । तेनास्य मस्कारस्य श्रुतियोगेन यूग- तदूर्वमेव ममरात् । एकदित्यरल्यादिपारेराणान्तरपक्षे यंता ( अच्छ-ब्दो हि आग्नु इसम्मा) धर्तते । न मध्यभागे परिमाणामात् च । संकर्ष. १५८ . चान यूपेन प्रयोजनम् । अयूपे हि पलेवाल्या पशु. यूपाहुतिः अशीयोपीये पशो, 'यूपस्यन्तिके अमि । यध्यते । तस्मात् दन यूपारगार्था यूपाहुंत्यादयः मपिता यूपाहुनि हौति' इति । भा १०।११।९, सस्काराः, अर्थलोपानियनितुमह-तीति । तम्मानास्ति १ ११२।१२६, * यूपाद्गतिः एकादशिन्या नन्अन्तिक- | पलेयास्या यूपातु तिरिति । देशम्याचियथितस्यात् । १०६१-११, यूपा शा-- 'युपमान्छेभ्यता होतयं ' इति पाठः । हतिः यादशिन्या तन्त्रम् । सा हि क्रिषमाणा कस्य सोम-- आच्छ इतन् प्राप्तुं इत्यर्थं वर्तते । चियप यान्तिके मात, सर्वसाधारणस्यान्विरस्य दुर्लभ- एतिस्तु गमने । आरम्भणीशाया स्वविधिमागये प्रत्य- रात् तदेकम्य कस्यचित् युएस्पान्ति के क्रियमाण सर्प- | अरसेन अक्ललत्रात् अनयस्वे:पि यूराहते. परम- यूगार्थ भाति । १ १।३।११।२९, “ माहुति' साद्याके | स्यात् यह फर्न यस इत्युत्थितः संगतिः । सूत्रार्यरतु- ग्यले पापा नास्ति । १०।१५।९. • यूपमा गमिष्यता | कर्म चेदं युपातिरक्षणं यूपर्ग:कारार्थम् । तादर्य च पुषण, सुरेण आहरनीये 'उफ विष्णो विक्रमस्य' “युपमान्टेश्यता' इति श्रुतिसयोगात् दनार्थगमन. इत्यादिननेणाहुतिहों। या, सा यूपशहुतिर्नाम : ' थप-दारैति लमा पत्यात् न कन्यमिति । मन्छापता होन-य' 'ऊक विष्णो विक्रमस्वेति सुगाहर. वि-- 'पाहुतिः पलेगारमा कार्ग नो वा, नीये याहुति जुहोति' इति आपस्तम्बः । वि. १० इनिदेशवः । कार्या, होमरछेदनाङ्गे नाच्छेद्यायां स • यूपस्मान्तिको ममि मथिया यूराहुति युग्यते ।। ' छेदनासेरादाति विद्यते । झुहोति भा. ११।२।२६. . यूपाहुतीना परै भा-- सायरने तिलेपानी यूपो यति' इति कादशिया तन्पम् । १९।२।७।२७-३०. 'यूपस श्रुतम् । तत्र यदि तावत् दृष्टादृष्टमस्कारगण एव यूपः दशिन्या यपाहुतीना तन्त्रम् ' इयन द्रष्टव्यम् । यदि वा नम्जन्यमदृष्टान्तरम् , यदि बा साहविशिष्टं पाई यूपाहुतिन्यायः। सायरने पलेवास्या यूपाहुतिः | सर्वथा ताय न पलेशल्या अभेदान्यषः, बाघात छेद- न करा नादिसर्वहस्तारामाबेन सादृशाइस्य पलेवाल्यामुत्पत्तौ 'कर्म च द्रव्यसंयोगार्थमर्थाभावात् निवर्तेत | प्रमाणामानाच । अवम्तय जयन्ये यूपपदे यूपनार्य- वादयं श्रुतिसंयोगात् । १०११॥५॥९॥ पशुनिषोजनं लक्षणिवा तत्र अधूप एव पलेवाटी विधी- माप्यम् - तस्मिन्नेय ज्योनिटोमे परमीफोगीप.. यते । तदिह भाप्रयुक्ता । अपनादीना पूपधर्माणा प्राप्ती, 'यो दीपिनो यदनीपोमीय पगुमा मते ' इति । ता कि यूपाहुतिः कार्या न वेवि चिन्तायाम् , दृष्यार्थत्वाच्छेदना- इदमाग्नापते यूपाच्छेमता होत यम् , म हि दीक्षित- | दीना धर्माचा सोपे-पि आरादुपकार कनपा वस्या पशु- ग्यायो जुहोति, आज्यं चारणि नादाय, यूपस्यान्टिके | नियोजनबाग परिसत् अञ्जनादिवत् चाणम् । न ऽनि मधिश, यूगहुनि बहोति' इति । पायस्क च 'यमच्छेध्यता होत-यम्' इनि वचने अच्छसन्दरय - ·३२६४ , यूपाहुतिन्याय यूपैकादशिन्या प्राप्नु इत्यर्थत्वावगते . गगनाताच इण्धानो यूप स्तमान• इत्यादि । होतृमना 'उयल कारपते.' प्राप्नु यद्गमन उदास्यम्प लश्रुत्या अगते गमनन्य इत्यादयश्चश्यार । वि १२१३१६ च प्रानो छदनाथत्वात् याहुतेरपि प्रती छेदनो -यूपोत्पत्तिकाल अग्नीयोमीयपशी, दीक्षा द्देश्यकामनार्थत्वातीते गलेवाल्या छेदनाभावेन अर्थ यूम छिनति, होते वा राजनि' न तु पगुकाले रोपात् यूगाहुते वाघ इति वाच्यम् । गमनस्य धूपम्पोत्पत्तिरत्र । अन एव अाधानरत् सर्वपश्चर्य र आनुषङ्गिरच्छेदनजनस्पऽपि 'उपमच्छेप्यता' इति पत्य । यि १२३ उपप्राप्तिमानपतगमनायत्तस्त्र प्रतीते । प्रहतेऽपि यूपोपम्पर्शने लौकिके एव प्रायश्चित्त न वैदिये । परेवाल्या यूपरथानापन्यान् तप्राप्युद्देश्यकामनमभ- भा २।३।३।१ वैन छेदनामारेऽपि यूपाहुतेकपपतं । न हि यलयाच्या • पैकादशिनी अग्रो नैव नोद्यते । वार तत्पातिनिमित्तम्गानामाव , या यक्षो गलेवारी तन सोमादिषु तु कादशि या अन्य नित्यानुसादत्रात् गागरणार्थ गमनावश्यक्त्वेन, नस्पैर तट्याप्युद्देश्य रयानमानाण्यव यूपा तरालरानि मविपन्ति । मा पापा । 'परियो पशु नियुजीन ' इत्यत्र परिविच्छेद १२२६ • यूपनादगिनी महणे । प्रकृती सर्व नार्थ गमनम्य आरश्यकत्येन तर यपाहुने भामने पगुमाधारणम्य हेदनादेर कार नेन ममानन्याधि छेदन आपत्त५ । प्रति प्राप्ते, न पानि नियोजन का एक प्रामौ बचनात् पशुकाले ताव मात्रन्योतऽपि प्रयुक्ता, अपि तु ' यपमन्टेग्यना' इति वचनात् यूप न नसता विरुध्यते । विकृतारपि तथैवोत्कृष्ट समान तोपादिका छेदनादिवत् । यूपत्व हि न पार्गसारयति तन्त्रमेय । सर्प, १।४।२०. • पकादशिनी चतु दृष्टादृष्टमम्मरमय ममुदायम्य समुदाय्यन निरिक्तन शिनिप्रक्रम प्रदेशे रथाक्षमात्रातरालाना एकादश'ना भनेक्शक्तिसम्पनापत्ते । अतो गपवान् आहवनीया यूपाना मातुमशारत्वात् म्याममात्राणि पश्चपुरठानि दिपदयदेव अप्पानरे, नदिशिया या याच इत्यु भारित इति च पश्यो र्याममानवविधानात् स्तम्, न पिटीशासन यानि पर रेग्नादिधर्मजय १९८८ • यूपेशदगिनी यत्र पिहिता ता रथान मर, न अवनादिज यमपि । अत एर नेपा यूप मात्रान्तरान्ता । वा ।।२।२६ २ यूपेकादशिनी न्यरूपं भानस्यात् अमिरामागादिश्त् अपूर्वसाधनत्र याच ग्तोमादो अस्ति । मु पृ ५९४ यूपैकाद- पणया पगुनियोजनान्मा इत्युक्त नागे (TM शिन्या अगिष्ठादितर पूपा दक्षिणा उर न मात या १.16१-४३)। न पासस्थता । सवर्ष २२ भनो पानिरपि ' आमच्या शा' इति तर न्या T यूपैयादशिन्या अमिष्टरशने यूपरशनान पनि गमनार्धा याग्छेदनानुगमनापा या सती तन्त्रम् ।। गावोत्पादिधेर । अन एव यूपानि इति समायापि अनीयोमीयरशनाया अयारत्वान् अहर्गणे त उत्पद्यते । गलेशन्या न छेदनाद्रीनामयोपेन बाधात् णोपकारकत्वेऽपि भवनीयकालात्तु ( कालस्य ) कर्मकार मामामामायमावेश पत्यानुत्पत्त अथोपादेव रयान् मरहमानत । यमस्य मात् पशुपाले निया न पाहुति । एष परिधारी। नम्म पुननि जनाममोऽपि गगनामि प्रतिदिनमेरेरणा मण्डन-- 'पातिनानि समय मेटौ।' परित्यागम मपात् । इनि प्राने, पागम्य परियाणम्पापि पर - "यपातिर्न मात्र । पूधिकरण पायेन छेदनकारिपत्य पशुपाले उत्सव यूपोयणे आपोयश्यो समुपए एन न तमामापात् । सानैदे प्रमाणमनि । जेन पिल । वनग्य', 'करोमि ' इति स्मृतिप्रारम्य अरिने पर TT त प्रेणीयोपति । संकर्ष. उमा मिग्राममायामा । भषमत्र 'अहिय " . । .

·। । यूपैकादशिन्या ३२६५ यूपैकादशिन्यां * यूपादशियां अजनादिपदार्थेषु प्रासेषु अज पैकाशिन्यां एवादशपशुयोजनं कापेय्या नादिना परियाणान्तेन अनुममयः, न तु अजमादी पद्धत्या अहीनेषु उत्कृप्यते, इतरा पद्धतिस्तु नामे केन । 'अञ्जनादि यजमानो यूपं नापसृजेत् | प्रकृतौ ॥ भापरियाणा ' इति वचनात् । भा. ५।२।५.४५-९. आग्नेयमारलतसौम्यपौष्णाबाईस्पायवैश्वदेवेन्द्रामारुत - * पैमादशिन्या नजनादिपरिव्याणान्तानुममय. यन. ऐन्द्रामसाविभयारणान् एकादश पशून् विधाय यामिमा व्यः । एम्मिन् यू समुदाय कृत्ला द्वितीये यूपे सगु- प्रजा आपग चरन्नि सा या एकादशिगी । इत्युक्त्वा दायः अनन्यः इति । वि. ५.१५, ततो सत्यस्तपान् प्रकम्प ' आग्नेयमनिटऽभिहित ऐन्द्र- मैन्दाम सारखा गौम्य वैश्वदेश पोष्णं मारुतं वापस — यूपैकादशिन्याममि रशनाद्वयेन युगपत् धारण च' विधाय श्रुत । तामेतो काया विदुरूनामेता- परिव्याणम॥ मतिरामचरम आलेत ?' इति । अातिरानवरमशन्दी- वैतरटान्ये -प्पे का विस्तिरथले परिवीयेतरा यथा- हीनपर. । तम्या गतरतोऽतिगत्रत्वात् । न तूमयतोऽति- Sanम ! इति प्राप्ने, युगपदुमाया परि-याण प्रकृति रामसत्रपरः । द्विविधागेकादशिनी प्रकृत्य, तामेताम् ' यत् । संकर्ष, १।४।१४ इत्याम्नानात् उभशोरप्यहीन उत्कर्षः । इति प्राप्ते, र यूपैकादशिन्या उपराणां ध्येण माम्यम् , यामिमाभित्यनेन प्रकृतिगामितया बहुर्तृवत्यैन पूर्वम्या नतिर्यकत्वेन । निर्देशानुत्तरपाय मापेषपदेन कतिसमक्त्वा धनेन, वामेतामिलनेनापि सनिहिताया एवं पगमा हिलाया ' उपसमिता मिनुयात् पितृलोककामस्य, मध्येन । एवाहीनेपूरकर्षः । यत्तु कल्पसूनं 'आग्नेयमभित ऐन्द्रो' समिता रानरुमिता च मनुष्यलोक समस्य, चपाल- इति, तदैन्द्रानोभयास्य नामैकादेशमेल्नेन निर्देशक मित्य- मैमितामिन्द्रिय कामस्य' इत्यादिभिषचनः कामनाभेदेन निरुद्धम् । संकर्ष. १।४।२५, एकादगानामुपस्दीमा विवीपमानं साम्यं परस्परप्राय युपेकादशियों चोदकपामा युपाटु ति: ज्योतिष्टोमे पाठात् एकविधमेव स्यात् । इति प्राप्ते, वचनसार्थक्याय सन्नम्। ११२७/२६-२१ प्रायपाठमनात्यापि, अन्योन्यनिल भणमेव स्वीकार्यम् । यूपपरिमाणपुर्याशेन दैर्घमुपरम्य विहितमस्ति । यूपस्य न कोणे दशमा, ऐशानकोणे एकादश. ति ॥ : यूपैकादशिया दशमैनादशयो ट्ययः अग्नि- एकादित्रयस्त्रिंशदरत्नगो विकस्मिाः । तेन त देन यूपेपदगपत्रर्गवविधानावेदे. आमेशकोणमारभ्य ईशा- उपराणा परिमाणवैषम्ये प्राप्त दैर्येण सायं कराय माज' ग अटेरे इशा ममता । बहा अशिक्षा विधीपणे, म निकायेन । अघटान्रानिखेको वृपाधोमाग धारवगम्य मुख्यगेतरेष्वसाधेऽपि तत्समीपवर्तिदेश. उपरम । रास्य हि ' अण्णमुपर भाति' इति तउण- परित्यागे मानाभावात् , तदासनदेशस्य प्रधानपशुश्मणो. निवेन तदराभवात् । मध्यभागक्ष्य नियामग्नावेष्टन-पस्थिामाविरोपाय द्विवीय पूषमशिदक्षिणते मीला, परिमितत्वेन देतः ऐकायस्य सत्वादेव तम्य तृतीयमणिपादुत्तरतो मिनुयात् । एवं चतुर्थपशमादि. ग्वनया पृथुत्वेनैव साम्यविधिः । एवं चपालेऽपि । युगलानि दक्षिणोत्तरयोर्मातव्यानि । ' उदगपवर्गा यूपा मकर्ष. १।४।२४. भान्ति ' इति चास्वमप्युपपत्तः। एतेन 'यदायश्व यूपैगदगिन्या एकादशी यूपः उपशुशे नाम, नासौ | बार्हस्पत्यश्च मोयमभितो भवतः' इति रिशमप्युपपद्यते । उन्डीयने , किंतु स गुमावेव शैने दहितः । अमत्रक- | इति प्राप्ते, 'दक्षिणापवर्गाः पदाची भवन्ति ' इत्याहत्य डेदनादिविविधर्मकमेन तत्र यूपशब्दो गोगा । त्रि. विधानेनशानागाशेयान्तामण पनियोजन सिंदै, तह- ७३।१३. व पेवपि प्रधान निकलमेन तयेव माने प्रसके, मी. को.४०१ । . .

·यूपैकादशिन्यां यूपैकादशिन्यां प्रयतमानः उदगपर्ग:विधिः संभवत्मनिकषांविरोवेनैन | वाच्यम् । तदपि मन्यनं प्रारशे कर्मण प्रवृत्तवात् नेतयः । तथा च पशुक्रमेणैव नन यूपा मीत्रा, दश प्राग्यो प्रातम । ददमपि वक्तव्य यूपत्यान्तिकेऽनि मथि- मस्थ स्थानमतिकम्य, वैशग्निकोणे दशम मीया, तद् लेति । उभयस्मिश्चापि विथीयमाने वाक्यभेदः । दरभागे एकादश मिनुपात् । एव मनि योरेशेतमो- मन्यास्स स्वार्थपरार्थवभावात् । वरमादन्यतरविवक्षितं पोत्तमयोः प्रमोपरोध, स्यादिति भाष्यकारः। यद्यपि मन्थनमन्ति बा । तन च मन्यन सिमितमविवक्षिन- यूपसमानो चरमेर पनियोजन प्रवृत्तः, उदगपरगतामामे- | गतिमिति बम. । कुत. ? मन्थनविधिपरल्लाद्वाक्यस्य । यादीनानान्नकमेणैन यूपेषु कृता, पशून् यूपमेणैव एव हगाह , 'यूपमाच्छेप्यता होतय ' न हि दीक्षित- नव नियुज्य, दशमैकादायोर्यत्यासेन नियोजनमपि ग्यागौ जुह्वतीति , दीक्षितम्यामो होमे दोष मन्यते इति । सभाति, तथापि 'दशमोऽग्निष्ठाद्' इत्यादिलिङ्गदर्शना- | गत्परिहारार्थ कल्पान्तरमुक्तम्, वैष्णवीमनुयाध्यतीति । मुगुण्यात्तथोक्तम । तदिद लिङ्गदर्शन न्यायोपोदालतमेत- | तथा यहोमे टोपमिय मन्यमान. पुरराह, ' होतव्यमिति' विरुद्धवचनाद्वतीया मत्ामती निविगते, इतरत्तु विकृ- पुरुषस्यैर जुहोत्यायतन इति । तदुभगमपि तत्र न शक्य स्वर्षम् । आ वास्तु वाचनिक्वानिशेपाठिकल्प एवं मिति प्रतिषिष्य तृतीय पल्पमाह । यूपयेवान्तिकेडमि प्रतो म्वीकृत । संकर्ष. ११४२३ मथिवा तथा होत यम् । तदुभयमपि शक्पम् , जुहोत्यय पैकादशिन्या परियाणे 'युना मुनासाः' इति न दीचितरपानौ जुहोचीति । होयमयः तन्त्रम् । संकर्ष. ११४१५. 'चूपमन्त्रः तत्र यदि यूपस्यान्तिके सुहोतीन्येतद्विवक्षितं म मन्थ- यौवादशिन्या ' इत्यन द्रष्ट रम् । • यूपेकाशिन्या नम्, नतश्वाऽऽहनीयमेव यूपस्यान्तिके भीत्या होम यूपानामन्तगल स्पाक्षमायम्, न तु ममाणानियम, नापि माप्नोति । आहयनीये होतीति नियमात् । तत्र, न चदिसमितपरिमाणेन किलः, तत्र वेदेरेव वर्धनीय- | दीक्षितम्यागौ जुहोतीत्येतन सबध्यते । अथ तु, अग्नि पात् । संकर्ष १।४।२३-२४, मथित्येत्येतविधीयते तत आहेछनीयप्रतिषेधो भवति । 3 पैकादशिन्यां यूपाहुतीनां तन्त्रम् ॥ अन्योऽयमाहवनीयायो मध्यते । नत्रतत्समर्थित भवति, अन्ते यूपाहुतिस्तहत् । ११।२७।२६ ।। जुहोति च, न चाहनीये होतीति । तस्मान्मन्धनं भाग्यम-योति टोमे यूपेमादशिनी , ' एकादश | विधीयते, नान्तिकम् । पूशान् उिनत्ति' इत्याग्नाता । गम्ति तु प्रतावमी अनुगादमानमन्तिकम्य १२८॥ पोमीये पगौ यूपाहुतिः । मा २ भेदेन कर्नया, उन कुतः मामेऽनुवादः । सौवात् । सहामिना याये- तामिति । ft प्राप्तम् । अन्ते यूसहुनिस्तद्वात् । यत् | पग दुष्करम् । यूपातिके त्यग्नि माथित्वा मुक्रो होमः । गानादेवतेषु बमाहोमो मेदेन, तद्वदियमपि मेदेन क्त-न्याश्नासर गानुवाद. । एष सति यवनन्तिके जुहोति, न येत्यर्थः । कुत. १ 'पूपस्यानिके ऽग्निं मथित्या यूपाहुनि लोप । यय कामात् मन्धनमा प्रवाहहननीय एव सुनोति' इति अयने । घडूना च यूपाना भिन्नान्यन्तिकानि। न ह्यने । अदृष्ट करियत माति । तम्मात्तत्रं यूपाहुनिः । यया यूपयान्नि न हूयेत तर तेन गुणेन पर्जन अनामनाय देशानाम । २९॥ रपत् । तम्मादेन कार्यम् । त चाम्ति देशा' मक्या शामितुम्, आपेक्षिक्सा. इनरपतियो या । २७ ॥ निकस्य । पच परमन्तिम् शियेत, तर पूग उप अथवा नेर भेदेन का येति । विहिं । तत्रम् । दान । उग प्रतिपितम् । न च शक्य परमान्तिोऽग्नि- कस्मन् । इतरमीपषोय आहानीयानियोगाधिक मन्थन कम् । तम्मादप्यविक्षिनरमन्तिपर।। विधि । पापो ! अपीये मुझे पीरमर्गा शा-- यूपाहुनि पैदशिया मेदेव कनैया हा सिहोमेवाहरायः मायः | तन, अनिं मपितषी देरे तदनिदेशना मेदान् याहोमात । । ।

·सूचिती। . यूपकादशियां ३२६७ यूपैराशिनीसम भावचि. । मेयम् । भाक्षिक अन्तिपदेशे मन्धन यूपैकादशियां 'वैदिसंमितान विमिनोति' राभवति, तेन व देश प्राप्त, यूपसमीपं प्रासोरमीति इसस्य स्थाझमानेन न विकल्पः ॥ मरते, या यूपो दृष्टिपथं आपयवे, तन मथनं होमश्व, तुल्यन्यायेन वैदिसमितान् विमिनौति' इति वचना- सन या एादेशः समपति टनि प्रमाणविशेष. सास्याप्यन्ता परवानसभामा उमयो. परिमाणयो- सात् तन्त्रम्। विकल्पः । इति प्राप्ने, पोपराणा यान्तस्तिपन्देवशास्ता- सोम--- ' वसाहोगात् । इन सगतिसूत्रार्थी कद्रादिमिर्धनीयेयभिप्रायेण वचनान्तरम्योपरतेः विरोधाभावादारप. । सकप. ११४१२२, मि--- 'यूयादसिनीयूपाहुतेभोय तुन्वता । यूपकादशिन्यादौ अग्निष्टभिन्ना यूपाः उद- समीपमैदादागोऽन्यः सामीप्य हटिग यतः।।' दक्षिणा मातव्याः॥ माह--टेसे पचौ सन्ति पाहुतिपशाः । एक्सा- 'अपमन्नय रहिदि ' इति लक्षितस्य देश- यन् — यूपमन्छेभ्यता होत यम्' इत्यनेन यूपप्राप्तिणाधन स्थानिष्ठेन यूपैनासान्तवादन्य दश यूषा अनियमेन मात्र गमनोदेदोन, ततः पूर्थयेर गरे आदयनीये होत यमिति । यानि निर्वया । ' पुस्तानिमनोति । इति वचनावा बारस्तु 'नहि दौश्चितम्याग्रो जुद्धति' इति । तत्र दोगी. अनिष्ठात्याग्देशे प्राक्सस्थरमेण समात या । इनि पन्यासपूर्वक देणगीमूचमनूच्यायति' इति होमा- प्राप्ते, उदग्दशिणाविरतृताया वेदे. प्रान्तेऽपि लक्षितदेश- भावा. उक्त.अच्छे यति यूपं प्राप्नु गच्छतीत्यर्पः । स्यानपायात तिरमीमनोति । दरगाहपविमानाप तृतीयस्तु 'गमनोचर यूपदेशे यूपस्यान्तिकै अग्नि अमियोदादक्षिणपाश्रयोरेव मात याः । सर्वेषामपि वेटि- माथिमा जुहोनि' इति होमपक्ष उक्त 1 ता यपैमा. दझिन्पामाप्रपो. पस्योस्त श्रेणैव होमकम्पाडौं । उतीय माग्भागरर्तिस्यात् ' पुरस्तान्मिनोति ' इत्यप्पविरुद्धम् । संकर्ष १०२०. तु अन्तिमम्पदेशमंदात यूपा निमेद. । इति प्राप्त - नाप्रान्तिरदेशारिधि, प्राप्तस्मानुपादेन देशस्य, 2 रूपमादगिन्यादौ रयानमात्राणि यूपान्तरा- मथनोरारकादम्य च विधाने माक्यमेदात् । पाहुने- स्यनि । पापय पतंग अनप्रभान पोरेपदेगनेर अन्तिपशम्य यूपानामन्तरालमागदाचे समपरिमाणतायाः ‘सम स्यात् इति न्यायेन समेऽपि परिमाणविशेष प्रमाणा- भाषा:निमें प्राप्त, 'स्थामेणा निमिमीते' इत्यस्यान्तराल- पातुनरनु- अन्तिस्दैविध्यमाने मयनन्याहत- नोयन मह किन गदर होमापतेर्गमनोत्तर रसिया परतयैव शार्थक्यान् रथाधमानाणि यूपारागानि कार्या- गौति । संकर्ष ११४१. भमन्तिदेशस्यायनायविवस्वान् । देशका विशिए- योगविधानेन च वाक्यमेदाभागादन्तिकविधानेऽपि परमा • पैकादशिनीगने उपमये यूपनाम्ना यूग. विरस्य दाइपनगनाराभान् , यापता सामीप्पेन यूपदेश सारागा नानिदेश. 1 मा १३।१३।३३-३४. पद प्राप्तोऽस्मीति व्यहारतात एस सामीप्परयानि यूपैराशिनीसंमानमुत्कृष्टं सत् तन्त्रमेव । पदेन सिधिनस्यात् तस्य चैको तन्यररंगा । मैदे तु सेप एराशिनी चेपा पूर्वेपुरेष समान यावेनाम्नाता, भेददी प्येयम् । तेपामदाणे:पहारलात तीणोताबर:पि मुन्या. मण्डन-- 'शान्तिका तिम्मन्यम् । पारिसरामानम्म मनानभेदात् प्रकाशाहदनीयसमार्जन गोर-- 'अन्ते ' पाहुतिमहन्' तन्णेयर्थः । यदाकृचिः स्पान् । इति प्रामे, मरनी सर्यपा. योकादमिन्या योगराणा यावन्तस्तियादेगा. ! साधाररस छेदनादेरन्यालरीन रोमानस्सार दिन तारागादियनीया 1 समर्प राग२४. गलत मानौ, बननायकाले वापमानरयोकपि मतवाचा ·यूपकरणायाः ३२६८ यूपफर्ममात्रं न तन्त्रता रोदनादेरित विरुध्यते । विकृतारपि नोकृष्ट सोम- पूर्वदिहापि पूर्वपदार्थस्य उत्तरपदार्थों- समान दन्त्रमेर । संकप. inite पस्थापरत पाटतः क्रमे उति बद्धकमत्वाविशेषात् इति यूपहाणार्या पाहुन्यादयः नलाग., अर्थ. मयस्स्यानात् संगतिः । नेपान्निातिनुमर्हन्ति पलेवाल्याम् । भा. १५/९, वि~योतिटोमे धैसर्जनहोमादूवं प्राचीनांसगतो यूगकर्मन्यायः । अग्नीपोमाये परी दीक्षासु पनिः आमीनीये प्रपेवय 1 सोग प्राचीनलो पूर्व- आममाण यूपच्छेदन अमीयोमप्रगयनादीनि नाप मासापितः इदानीं विधाने प्रणेत य । तयोरमयो. काति।। प्रगयनादूर्व यूपच्छेद भाम्नान. । तदेतत् में मुगा असंयोगात्तु येतं तदेव प्रतिकृप्येत । ५१ दिनात् प्राचीन औपरमप्पे दिने प्राप्तम् । नत्र यूप- । छेदा दिनत्रयात् पूर्व दीक्षावाले अपकृष्टः । तसिन् १४॥२७॥ अपरष्टे प्राजन्यायेन (५१०१२ ) तदन्ताइसमूहस्य भाप्यम्- असिम दर्शपूर्णमासप्रतिके पो अग्नी- पोपीये वैउन यूपम । तत् प्रतिकृष्यते ' दीक्षामु पूर्व : यूपच्छेदा- किं तदन्ते श्रुत एच या । प्रायाजान । अपनशात् , प्रणयनमपि अपरायता इति पूर्वः पक्षः। स्नित्ति' इनि । तत् प्रतिवष्यमाणं अर्वाचीनान्यपि अग्नी- मोमप्रणपादीनि प्रतिरपति उत नेति समये, प्रनिति । तदन्तत्वानयन चापक्रयताम् ॥ अमीयोमप्रणयन सौमिक पाकी उिदा । प्रयाजाधारवैषम्यात् श्रुतमानाप- मबन्यादिति । तथा प्राप्ते, ब्रूमः । विकृतौ अम्पधिक यर, त् पनि कम्पमाणं ततोऽचीनान्यपि अग्नी वर्षणम् ।। गोमप्रणयनादीनि न प्रतिवणुमहंनि । कथम् ! असो. । भादृ--मिकामी शेमप्रगपनानन्तर पवगतमा यूप उिनति' इत्युत्पवं यूपच्छेदनं 'दीक्षासु यूप रिम्नत्ति ' गात् । पाम यूपकर्म । ततः प्राचीन सौमित्रम् र तयोः पापरेण सम्धः । न मौमिरः पाये. इत्यनेनापकृष्ट प्रथाज यायेन ( ५।१।१२) प्राचौऽपि पाशुरुम्योरपारकः पोळ । यदि हि तयोरुप- पदार्थान् भमीपोमणयनादीन् अपर पति । इति कार. यात , तत तस्योपर्यत प्रमोऽप्यस्य प्राप्ते, मिनभोगविधिपरिगृहीतवेन अन पाटस्य साहारण कुर्वन् गुगभूत स्यात् । न स्वेतदनि । ममानियामसात् महामयोगपिध्येक्येऽपि वा उत्पत्ति- सम्मानमा परस्परेण मे निमः । अतो युपमान ! पाटस्य प्रमारपत्रवेन ममताभावात् दीपाकाल विधिगया प्रयोग्रानवगमेन प्रमानावाभावात् पतिपते । अपि च यूगमा प्रतिपय कृटा गन्दे विधियान्ये च प्रयोग्यसायगमेन तव मापेक्षता गौमिकामा स्वामवाधो न भविपति इनि। भित्रयोगविधिपरिगहतिर पि सोमानदीशाकासीनपा. टुप्- अग्रीगोमागपनोत्तरवाल यात छेदनादयः । पाठेन मापनात् तत्री समहोतृोमानन्तरं यूपन्जेदन- अपमानाः रचनेनापप्पमागा. सौनिन् गापान्त। माम योत्पादकधर्ममान या अपमान पाम् । ननु 7 ! मिषे गायनपरिशीतल्यात् । अमिनोग-वदन्तापरः । एनेन यूपपछेदनस्य दीक्षा ते काणं इति अग्नपरितीने दिम भागस । समान्य पूर्व पापिन अपातम् । टीशामु यप निति त्यस्य पटायं उतरमुपस्यपदति । दम्मात् पूर्व, पदार्यः योऽप- सतहोतहोमानन्दर परितरयात् । पिने गैडमनाति । पाठशनाता। मण्डन-- 'यूष पाते।'१६, शा--पूरच्छेदन दीशामु अगमा प्रयाजवत् शंकर.. 'पूर्ण श्रुतापवर्यः स्यात् ।' १८. मादीन् अति । इति भारी, उपवे । • यूगकर्ममात्र दीगु 'सर छिनति' इति सौमिशन पदायेन पाशुपाय न हि क्रमः । यद्न । प्रतिनिधनात् प्रकृयते, न तु मीमी सार- बदपरग समिधे नापाप्यते ॥ नादीनि । भा. ५/१४२७, ·" . यूपकार्य ३२६९ यूपन्यायः यूपमार्ग पनियोजनम्। भा. १२।२।११।२८. | कार्या: । संफर्म. १४१५. मीको. पृ ३२६० 'पू यूपराये विधीयमाना परेवाटी, तटर्मान् लमते । | विगावेऽपि ' इत्यत्र पम् । • परिधानार्थे च परिघो टुप् . ९।१२।३ यण २ पृ. १६४७, युपधर्माः बन्धने उपकुर्वन्ति । मा. ३।१।७।१४ यूपगणे सत्रातिरिक्त अन्जनादिपरिक्षागान्त- ७१६, . यूपधर्माणां उपदार्य मानिदेशः । काटम्यानुसमषः, समे तु येन केनापि यजमानेन धारण- ७३१३१३३-३४. मीने. पृ २४८ 'अतिदेशो न समगात् पदार्यानुसमय एव । भाट्ट ५५२५. उाशये व्यसस्नराणाम् ' ग्यन अधिकरणं द्रष्टयम् । यूपचित्याद्युपसर्शने स्नायात् । टुप् , १२॥ • युपनिसनने · अर्थमन्तवेदि अर्थ हिदि । इति उपलभितदेशनिशेषम्य विधानम् । ३७६३१३- • यूपत्रवेद. अशीयोमप्रगयनोचर परितोऽपि, १४. 'यूपवेदिन्याः' इत्यन द्रष्टयम् । 'दीवामु यूर निति' इति विधानेन दीवानाले:प यूपन्यायः। यूपतन्त्राधिकरणम् । अपिष्टोमे प्रयते, परंतु अमीषोमनगमनम्य नापकर्षः । तस्य | नराणा पथना यूपतन्नम् ।। मोमागत्यात् यूपच्छेदस्य च पश्वगत्यात् परम्पर प्रमान. यूपश्चार्ममालयात । १११३॥३॥३॥ पेठत्वात् यूपच्छेदः पश्चगम् 1 वि. ५.११. भाप्यम्-योतिष्टोमे पशवः अग्नीधीमीयराजनी- • यूछेद वैष्णवीमन्च्च आच्छेभ्यति ' इति । यानुवन्या , रोपा यूप. 'सादिरे अप्नानि ' 'पाराशे भा. १९।२।१२. • यूपच्छेदनस्य पशुपयोग नाति ' ' गैदित बनाति ' इति श्रुन. । तत्र मिना. यदि तम्य दीक्षा कारस्य पश्चरस्मेर । सु पृ. ११८४. येते, किं प्रणा पारम्घाना मेदेन या., अथवा तन्म यूपतक्षण गुणकर्म, यत• यूपः उपाय । वि. निति । किं प्रामन् ! मेदेनेति । किं कारणम् । अनी- सस पोमीये तावत् प्रयोगरचनेन गृह्यते यूप, उत्तरयोग • यूपद्रव्यम् । नहि उम्परो यूपद्रय प्रती चोदतेन मायने । पर्मविशेषारसपिन योदप्रयोग. गीतितम् । धर्मनिमित्तस्तु अयं शब्दः उपयते । यनना भेदेन यूर प्राग्यन्ति । यस्माद्भेदः । एवं प्राप्ते, भा. १०।२२।०३, • यूपद्रव्याणां यदिगदीना | उच्यते । यूपश्च यन्त्र मवेत् । कृतः । अमैन्य- विहा., एकाधियात् । १३11०-१५. चात् । नास्य पशुस्मंगले उत्पनि.1 निहिं । पृय • यूपद्वारा सप्तरवारनिवाया. परवगना । वि. साले, 'दीक्षामु प चिनति, श्रीते वा राजनि' इति । १९. नरोत्सयमानम्य न गृह्यते विशेषोऽस्म पशुल्धाय युपो. • यूपधर्मा -- रोनासनम् , उच्छपणम् , यम-यमन्म नेनि । सम्पन्न प्रयुज्यते । तस्मात् मर्याय टप समूहनम् , सूपमूलम्य परिरहणम् , मध्ये मानि । रशना परित्याग इति। अत्र अजनादिपरियाणान्त: एक्यूपं च दर्शयति । ४ ॥ मामुदाय । पि. ५।२९ । बोपण-तरुण-उष्ट्रमा-गम् । माप्यम्-एक एवं व्यागामपि पड़ता साधारण हा-परिरहण-परिपेक-अन्ना-प्रश्वगादयः यूपधर्माः । । टगंयनि । सपनीये पौ ' प्रिवृता यूप परिवीय' पनि १.२।३२. ० यापर्माः चातुमस्त परिधी गार्याः । । त्रिता परि राण विदधानि । यदि नाना या भयुखता भा. ९४२।१२।४ । परन्तु ये परिधिाराविरोधि- 'पुर्यम्य भूपम्य यूपगात यूपान्तरे चोदने मारो निता नारन पिया: 'यपापाज्यमानाय' इत्र पान्दम्य र परियाग न विपत्तय मरेत् । अथ तत्र , उनः नौदा 1 ९२|१३||१-४३, . यापाः नानुठेगा । सारा भार उन्ममित्यमीयोमीये एर परिवीतम्य मा. परिधी स्वपरिगे सति पानसमस्ये । १२॥ परात् पुनः सानीये परिमाण न प्राप्नोति । शदिया- ११।२७-२९. " पपर्मा. शिरसे स्पै शापयोमेदैन । तन्यं मन । विधीयते च । नम्मादपि तन्थन् । .

·1 , यूपन्यान ३२७० यूपपरिव्याणे शा-- ज्योनिटोमे अनीपोमीये पयो उपदिष्टो यूप, विशिष्टमिति वियसिद्धि । वरनुतस्तु भूपौदेदोन सश्नीयानुन पयोस्तु अनिदिष्ट । स कि नयाणामपि । विहितस्य काम्य विस्तारवयायसहता यमिचरितक्रनु पशूना तनम् , उत प्रतिपशु भेदेन यूप इति । तदर्थ । सबधादेव देवायलसभने वारणादिवत् योनियोमार्यत्वा- मिद विचारते, दीक्षामु यूप निति' इति कि नुपपत्तेदेने एवोपदेशेऽपि सवनीयादावतिदेशेन तत्प्राप्ति अभीयोमीश्यूपस्यापर, उत सर्वयूपानामिति । तन सभवात् काल यादेन यूपत ऋत्यम् । अवश्य दि 'यथैयाध्वरमल्पायामाद्यस्यैवापर्पणम् । निर्वा सर्वोदेशवादिनापि मान्ट नल्यादेग यूपतवार पस्य तथा यूपोऽप्याद्य एवापकृप्यते ॥ अग्नीपो. वाच्यम् , अन्यथा एपरिमपि काले यूपन्चयापत्ते । मीयसस्यायामतोऽमारपवृज्यते । भेदेन सयनी चाय यादिपशी तु परप्रयुक्त दीवाभावादेव कारणेप । याने खाये यूपसाह ॥ न तदस्त्यविशेषेण | यूप-छेदनादिक नु 'गुणोपेऽपि मुत्यस्य क्रिया स्यात् ' सर्वयूपापकर्पणात् । न चेहाध्वरकल्पावद् युक्त | ( १७१२१२७६४ ) इति यायान् कार्यमेव । माद्यापर्षणम् ॥ प्रधानमार माधोऽत्र तथैवा मण्डन--'तम यूप स्यान् पशूना याणाम् ।' प्राप्तचोदना । आगापपणेऽप्यन्ति तम्मात् सर्वा गर-- 'गोमागपशुय्पैक्यम् ।' पर्पणम ॥ स चरमरपाया हि प्रथमनियापापको राति प्रथानकापायी नियमविधान न भ्यते, इति मैदा मियते । इति चेन, पूर्वकालीनतथा यूपन्यायेन . अहगणपु उपसतादीन मुब्रह्मण्याद्वान प्रधान- तस्मैपापकर्ष रामाश्रिरा । अन तु अनीपोमीययूपाप तनावात् । यि ११।३।१० काऽपि अस्ति प्रचार अपातविधिध । तस्मात् अविशेषात् सर्वयूपापक्षं सति अक्माययात् प्रसिद्धपदममभि पाहारेण न्युत्पत्ति राभवति । वि " यूपपदम्य , तदथस्य च अलौरिक्वेऽपि , अयनमाणविशेषो सूप संपा तनम् । १॥३॥१. सोम-- आशानवत् विशेषग्रहणाभावात् इह न तरत्र इयुस्थिते सगति । सूने त मिति शेप । यूपपरिभ्युभयपगाणागविरुद्वाना परिधावनमान वि--अमीपोमीयमुरयेषु यूपी मिनोऽय तनता।, पाशुनचातुर्मास्येषु । मा १२१२।१०।२६ उपदेशातिदेशाम्या भिगे, नो वाल्भेदन ॥' • यूपपरिमाणतुर्माशेन दैन्यंमुगरस्य । सर्प माह-योनिष्टोमे मीपोमीये उपटिगे यूप मव १/४/२६ नायानुर यातिनिष्ट । सकिश्याण मपि नस यूपपरिव्याण अ-बणा नियमाण होता 'गुपा भेदेनी चिनायाम् , ' दीक्षामु यूप चिनत्ति इत्यने । मुवामा 'इनि मनणानुबदति । वि ३८५११, " यूप विहितश्य दीक्षापारस्य गुपयनौद्देदोन विधागाह परिवाण 'परिवीररि' इति मनणापर्नु परोति । ३। स्यम्य च कृतिविकृतिमाधारण्येन ग्रहण उपदेशानि ८।११, * यूपपरि याथ यूपधर्मो न पशुधम । ३२८१ देयो नगिकत्येन, युदयन् प्राप्तिवास्वैपमापतेरनी ' १९, ९ ॥२५, * यूपपरि याण शााया यूपस्य पोमीयपूपादनम्येय दीक्षाका विधि , विशेषतश्चाध्या वष्ट म । यूपपरियाणवरणम न होमा पानीय कोड पायायेन ( ५११।१० ) तरययोपस्थित्त्वात् तस्यैर पामियने अमीषोमीये प्रशौ। ३।८।११ * यूप दीक्षाशले अपक्ष इति तस्याग्रीयोमीया ते अपवर्गात् । परियाणे कृण्डपायिनामयने ध्वर्या वरणमन होता सनीयादी यूपान्तरसरणम् । इति प्राप्ते, दीक्षामा पनौ। होन नु कश्चिद् होतपुरष कुर्यात् । देवापूर्वपयुक्त नदुपस्थापकानुपानमादेशाभावात् , अपि वा कभिन्। मा ३८११०।२६ 1 कुण्डपायिनामयने तु प्रारणान् योनिशेमापूर्वप्रयुन स्त् तस्मिन् साहानि होतृपुरुषाणा अयानामपि रचात् कार्यालयात वेद्यायोगान् नदीय निविगने । उदीयार पाम रमेर टिप्पण्याम , बहिरहो ·. यूपपरिव्यागाची ३२७१ यूपवेदिन्यायः • यूपपरियाणार्या रगना, ग्नापांच धान्ते , । पति यादप्रयोगादाणाविशेषस्य निमित्त पोरी से सोः नागीयोमीयाः एव । योनिटोने अमी. अप्रमेयात् । मंकर्ष. I.. पोमाय शो। मा. ३।६।१०।३१. यूपदिन्यायः । पौ यूनियनने अर्थमन- • यूपपादः । संघर्ष. . येदि अर्धे बहियदि इति पारिशेषम्य यूप्रतिनिधी (म्बीरले ) पानियोजन (बाते) | पिपानम् ।। परि मेपि, प्रतिनिधार नियोजनम् । बिन्दु. नया ग्रुपम्य वेदिः । ३६१३ ॥ ६३।१८३७. भाष्यम्-- असि मोतियोगे पागीरोमीय. 'ये छ यूपमन्त्रः यूपैकादशिन्यां 'युया मुगामाः ' दीपितो पीपोमीयं पशुमानभने ' त । तत्र सं पनि होयमन्त्रः तन्त्रम् । मात्य भूपने 'यमो ये यूपी पदनादि मिनुपातम- युगा नुरासाः' इनि होचो मान्न एकासार देत् , यदिदि अनवरदः म्यान् अर्धन्तदि निनो- प्रयोक्त यः, प्रतिप्रधान गुमाश्ते । इति माने, क्रियमाणा- | गर्ध यहिदि अनारो भाति न निदहति । इनि । नुपादिमन्यापारधार्यत्वेनागृधमागविशेषत्रात्तन्नोरा प्रति-नर मोदः, रिमन्तादि इति वाममारेन वैदि- प्रधाननिमी न्यायस्तु परिषीरसि 'याध्यममारः। दिपने, न अभन्नदि, म बदिदि इति गम्य करणरेन दृष्टायरयात् । संकर्ष. १४११५. देगरपणार्यमुच्यो इति । रथ यगनमारेन, धं • यूपमात्रम्य अशीयोमीयम्वन्धिनः दीशामु प्रतिया देणेति । यदि यपाधण्य वैयनरम्य च पः न तु ततोऽर्वाचीनानामपि अमीगोममगयनादीनां समन्धी विरक्षितः, एस वेदिमपो यूपः कर्मयः, मोनिशानाम । मा. ५.११४२७. तो यमनगवेन । अथ गम्मिन् देशे मीपमानम्यार्थ • यूपमानावं अन्तदिनविदिपदाधिनदेश | येयम्मानरे, अपं च यदि, मदेव उपर्दिवाते, तो विशेष: भा. ३११२-१४. देवगा । किं प्रामम् ! तथा यपत्र पेदिः। यथा र यूपरमानान्यापः प्रापः शाम्पीयोऽय न्यायः । बागि प्रधानस्य, तसा यूपस्य वैदिः । तया चौ तया च अनि -- 'यदेवम्मिन् यूपे दे रशने परिपथति, मान यः, तगा मीयमानम्या येथभ्यन्तरे माति । एवं नम्मादेको = जाये विन्दते, यनका राना योर्यको वेदिभुरिष्यनुपिते, इतरपा वेदिगो लशयेद्देशम् । परिव्ययति, तम्मामा द्वौ पनी रिन्दने नि (तेस, अतिक्षणागिये अतिया, न लगा | तस्मात ६६६) साहसी. ९९५. यमनमायेन चेदिनिर्दियने । ० यूपत्रिरोहणे ' यस्य यूपो विरोहति स वाष्ट्र या--'अर्घमन्तादि मिनोन्यधैं पहिदि इति पा साण्डं लागं रोमश पिटल मनु बहुम्पमा मैन' मिन्टवेरदेश याङ्गवेग विधीयते, अय बहिदि- इने पर्म, बिनोसानारपि । संकर्ष. १।२।१०. | देशमिमविदेशमा रक्षपी । ननु च पुरस्मत यूपनिरोहणप्रायश्चित्तं प्रातापि ॥ (चितीर्षया च मयोगात् इत्यस्मिन्नधिरणे ३७३१७) 'यम्य यूपो विरोनि ईश्वर पगवितोस् राष्ट्र पशु सावमास्थाण इदानीमयुगो विचार. । स्थिते माण्डं छाग गेमशं पिङ्गल अम्र बहुरूपमाठभेन' इति पारिमधिकरणे तव्यम् । यदि हि चास्यसयोगात् रिदिनं छिन्नयूपेऽरोहणनिमिगक पर्म हिनापेर पार्थिवा भरेग् कामा बम विचापरसरः । स्पिने प्रानते । वामा हि सुयाविश्रद्धया दीततियात् । प्रस्ती | पुनर्देशन गार्थाचे तदर्थ सातदर्थये सन्यो । कि प्राप्तम् । दीमागले दिन यानुन्तिस्य यूपम्पादन काग पिरो प्राण प्राधिया यूपस्य सस्यमयोगाद्भवितुमर्हति । हणासमवात् । इति प्राप्ते, अनुच्छिास्यापि स्पम्य पिरो टपणा हीतरथा स्यात् । न चान्तरदिशन्नस्य एणगान् प्रकृनाव परिरद्धम् । गरकारेश्वेगयुद्ध-औतोऽयों न ममरेनि यो राणा प्रतिपयले । 1 , ·यूपवेदिन्याय ३२७२ यूपवैविन्याय तस्मात् इपति गश्यामहे इत्यपि सामा घशाम । सयोगे देशकालोपलक्षणम् । सर्नेविष्ट, वृतार्थों यूपविषयमेनोपमय वेदे यूपार्थस्ख प्रतिपन पम् ।। च वैदिपाविहान्यत ॥' अङ्गाङ्गिभावे हि यूपो वा अथवा पूर्वेणाधिकरणेन स्यिते माङ्गज्योतिटोमार्थये किं । वेद्यङ्ग भवेद्वेदिवा यूपाङ्गम् , न चैक्मप्युपपद्मने, निरा यूगर्यत्वमप्यस्ति नाम्नीति विचार्यने । ननु सर्वार्थत्वादेव माझ यादृष्टकल्पनाद्वाक्यमेदप्रणाच । न तावत् पशु सिद्ध यूपार्थ वमिति न विचारणीयम् । न तेन सिद्धबध यायुतस्य यूपस्य घेदि प्रति अपेक्षाऽस्ति । नापि यूपरय पश्चनरवात् । ज्योतियोमस्य हि सागस्य वेदिन | काहविस्तदुपकरणधारण याताया वंदे सहसभागाश पशो । ननु च पशुरपि स्वान भूनागम्यो दास्यति । | प िपनि पे अपेक्षा । न चा पतरस्य दृष्टोपकारिल दनात् यदि तस्य स्वमहिम्ना वैदिभवेत् । प्रधानद्वारेण मापते । चा बहिर्वेदी पशिष्यम् , निष्पनुवादवा खरतरती तम्पल्पमाने एवावतिष्ठते । प्राप्त न वेदि । भशत् (सत्पते । मत्पक्षे तु द्वाभ्या विना देशविशेषो पायें अतिदेशेन प्रप्नुपती दापौर्णमासिक धेदि निग पलक्षणासभवादयश्य हासित यमेतत् । फथ समाग्न कृत्य पवादिषु सौमिकी निविशते । सा मातेनेव यपस्यान्त हिर्ग माने प्राप्त 'अर्धमतदि' इति निय वेदिकाय विनियोक्त या । न चेद मूपमान प्राकृत प्रतो, गते, द्वितीपरत्र अधरण पुारयनियममसती । अर्ध वैदि समेत । तम्मादपाप्तस्य लोरिक्यय देशबुद्धया | यहियेदि ' इत्यपि निधान्यम् । ततश्चानावादाक्य अतहिया माने प्रासे अनेन वचनेनास्यान्तदि भेद , मिनोत्या रगातानुषङ्गरलेशश्च स पने । पादित निगम्यते । इति प्रतिऽभिधीयते। रस्य च नित्यदनुवादोऽनर्थक वल्पयित ५ । ननु देशमान वाऽशिष्येणैकवाक्यत्यात । १४ ॥ चारपात दिसत्र धे विहिने विध्यभावादध' तर महिदि भाष्यम्-- देशमात्र वा वेटिदा-देन सक्षमते, न | भविष्यति । मौदेवम् , पदि नित्यमतदि पहिधव दिपाङ्गम् । कुा । अशिष्येणे वाक्य वात् । अघ वा यूपमान प्रसत स्यात् । समस्ता तदिपमङ्गे हि मति मन्नादि मिनीत्य बहिदि । इयतेनेकवाक्यता या, सा | अर्थपुनर्वचनमामात् परिसख्यायेतरस्य बहिर्मान शासित ये र यदि देशमणा । अय पानभाव वद्या | गम्येत । पमस्तस्य या बहिरेव प्रमझे अर्धस्याविहित मिति ततो मशासित यो बहिदिदेशो माति । वेद्या | तदवस्थमपानरममासीयेत । न त्वेतदुभरमप्यस्ति । यूपस्याङ्गम चैन उपदिश्यमानायाम् अर्ध बहिवदीत्येत । अतश्वेदशमपधारणमर्धमतपय न वर्धमेवा बंद नि । दुच्चार्यमाय न कमिश्चिदुपारे वर्तते । अथ बहिदि राधा सात चार्घा तरमनियतत्वात् कदाचिदनपि मामी देशमपि यूपागभावेनोपदिशेत् वाक्य मिगत । नस्सा तीति न बहिनीव मिथ्यतीति । गनु च यदि समस्त पागभावेन वेद्या निशे पहिरिशब्द सर्व मतादि मिनीते, ततोऽधमन्नदीत्येव विधिनच कुर्यात् । नासित र । यदि शल्या, ततो विशिप्रे कथ न करोति, पदधै तत्तावत् नियमनोड मिनीषि देशे लक्ष्यमाणे अयश्य नव्यो बहिदिगन्दो मवति । एनाच विहित नेनरत् प्रतिषिद्धम । तस्मादुभान्या अनुन्यमाने, घेराम्य तरे यस्मिन् कस्मिंश्च प्रदेशे विशिष्ट एशे देशोऽभिधीयते इत्यामपाक्यभेद । यूप पनि गम्यते । अथ पुनहि दिगम्द धूपमाणे शा अर्धमत्तादि मिनोति अर्थ बहिदि यतरम्मिन् देशे मीयमानस्यार्धमन्तवेदि अर्थ यदिदि, इत्यनेन यष मीयगानम्य यूपस्य अगदि भति स देशो रक्षयिनुमिष्टो मानि । स च पहियदिशन्देन । अयं च बहिदि, तत्र मिनुयात् इति लोरिक एवं देश विना न दास्यते ऽपितुमिन्यवश्य गासित यो भाति । मियो विधीपते, न सस्कृतो वेदिदेश । सम्मादालारणेति। सोम-प्रयोजन उदननादिसंस्कृतघेदे अन्नपा. या-- उमाभ्यागतदिवहिदिशन्दाम्या मनदेयो मायात् दीपमुतारव्ये उकये ज्योतिष्टोमविप्रतिभूो अभिट स्पयो नानानिमायो विधीयते । 'कुन ! कृतार्थ. यामाग्य यूपकादशि या प्राचीनतया मीयमानायौ दा ·यूपवेदिन्यायः ३२७३ यूपसंस्कारः तदनतया यापप वेगुस्नमादिकं न कर्तव्य सिद्धान्ते । | नापत्तिः, पारस्पमागप्रतिबन्धाभावेन दादपरिमग्न्यात्या- पूर्वपक्षे तु संस्कृताया वेदैः यूपमानानत्वात् यावाप पत्या टोप्यायशपयात् । अतो वर देशविशेपलपणेय उद्धननादिक पर्नयमिति 1 सूत्रार्थस्तु यया दीशादश्चिम एवानि च अदिशेन बहिवदिमा विधानान्, अन्तिरे वचनात् प्रधानार्थ या वेदिरपि वचनान् यूपार्था इति । न अन्तदेरेर प्रासरीन अनुपादोपपत्ते वापीति एप च पूर्यपत् प्रयास्थानात् संगतियों या । पाच्यम् । अनुपादयभिषेर रक्षणागीरात , नि- 'अन्तदि मिनीत्यधं यूपामुन रक्षयेत् । स्थापि अन्तरदिपदे एव समगानीका दिदेररापि देशं यूपानमानि येदिमागोऽय चोयने ।।, बहिवर्ध- | विषयत्वेग वाक्यभेदापचे. । ' अर्धमतदि अधं पहि- मिरवद् शाक्य भिटोत तनिधी । मीयमानम्य यूपन्य बंदि ' इनि पदैरक्षितगविशिष्टमानत्या यूपोद्देशन सायान् देशोग्न त्यो विधानम् । तत्प्रयोजनं न पैकादशिन्या वेदेरविरि । भा-- द पूर्णमासयो. होतु अन्वयेक. पादो | यस्तुतातु देशविनेपावणायामपि सामान्यतः माने भानि बहियेक ' इति शुनम् । तथा सोमे अमीयोगी- पिहिताया वैदेविरोधेन अर्धप्राप्युपपत्तेः पैकादशि- परमाग प्रात्य : अर्थमन्तदि मिनीत्यर्ध मदिवेदि' न्यामपि तदर्थ वेदिविनियमयिकी । अत एय इति । वा अन्नटिदेश. एव तत्तः सत्येन विभौषते, ' यावयप पदिमुदन्नि ' इति त्याप्रकारचामपि उत अन्तदिबहिदिशन्दरभितदेशोपो या इति मंगते । अतोऽन्यत्प्रयोजन मृग्पम् । देशविरोषनर्णय चिन्तापाम् , एचगाया प्रमाणाभावात् अन्तदिदेश एस | या नाङ्गीन या इति प्येयम् । एकपादोशेन यूपादिदोन च विधीयते, तदियों मण्टन-- 'वेदिपगुगो नहि ।' पादा-तरयोहिनदिदेश. प्राप्त एषान् श्ते । इति प्राप्ते, मकर- वेदेपासता न च ।' आगोदाहरणे तापद्धविरासादनाया दानिक्या वेदे. एक • यूपशब्द. एसदाशिनांगते उपशये सम्मानिदे. पादोदेवोन विधी एपत्यम्यौदेश्यविशेषणस्यापिरशाss-शो न मानि। भा. ७/३११३१३३-३४. ७ यूपन्दः पत्तेः । यदि नोक. ' इत्यस्यानुवादायोगान् विधाने याक्य-कर्मापिष्टकाष्ठवचन । या. ११२।२।२२ १ १३६. मेदापत्तेगा देश विशेष एव रक्षाया होगस्यानोद्देशन • यूपशब्द. ओषणादिभिवानिमित्त । स यन्न श्रूयते रिधीयते । न च देशनिरोपलक्षणापेक्षया लघवादन्त- तप जोषणाशा. पिया प्राप्यन्ते। भा. ७१३।११।२८. वदितविशिष्टनाहियेदित्वमेव पक्षणया विधीयतामिति • यूपशब्दस्य पश्चात् श्रुतत्पेन वाजपेयशब्द प्रति गुण- पाच्यम्, यिष्यविदोपणमावे विनिगमनाविरहात् । पचर्यते । सु. १०४९. ० यूपशब्दस्य शान्तीय- द्वितापोदाहरणेऽपि सौमिक्या वेदैर्देशनाङ्गप्रधानार्थसम्म नादिनिया प्रवृत्तिनिमित्तम् । चि. श११. स्थापितलान् (३१) यूपाचंद्रयेऽपि वेदे, मातत्या यूपशब्दे तु (नोषणादि ) क्रियानाशोत्तर प्रयोगेऽपि दोंदेशेन तद्विषाने परिसम्यापत्तिः । न च अमीयोमीतमयादृष्टविशिष्टताउगचित्वात् न शुद्ध जानियाचिवं इति यादिरूपानाङ्गलेऽपि देतदभूतयुपमानाङ्गले प्रमाणा- | युक्त एव वन संस्कारातिदेश. । वस्तुतस्तु स्पकार्ये भार., प्रयोगविधिना साहानामेराहामा प्रयोगविधानान् । पलेवा विधानात् यूपशन्दम्य न सस्कारादिशक्तलम् । अन्यथा प्रयाजपशुपुरोधाशादिहयिमसदनादौ वेद्या- | माह ९. पेनापत्ते । न च बाक्पेग वेदेयूपाजत्वन विधानान् यूपसंस्कार, अ५ 'भग्निये ऐवादशिना रशना प्रकरणगम्य विस्थ माधोपपत्ते परिसरयाधानापत्ति , परिधीय वामयनि ' इति याक्योक्त., इति पूर्वपच । अग्मि- पनिशरपक्रमपरिमाणार्यवादम्य । इनि शश्यामहे ,धिकरणक्न परिव्याणकरणेन वासनेन रशना, संस्कुर्यात् इत्पर पार्मिमामायग्ने अनुपपद्यमानत्वेग सपिसापा- इति पास्यार्य, रोन सानासस्वारोऽयम् । संघर्प, नुपपत्ते । न चैवमपि पलत परिसंन्यान्चात् त्रैदोध्या- २४४१२, १७ • यूपसंस्काप । तन्त्र पशुसमुचये मी. को. ४१० . .

·2 यूपसंस्काराः ३२७४ योगविमोको प्योतिष्टोसे । भा. ११३।५-३, . यूपसस्काराः * योगः अग्निचयने । अग्नि युनन्मि शरमा प्रोक्षण अञ्जन उच्छ्यणं परिव्याण च । ११।३।४।५, वृतेनेनि जुहोति । अग्निमवेतनतिइति मन्त्रेण होमो यूपसंस्काराणां यूपनाम्ना यूपैकादशिनीगने अाये | योगः । स च मन्ते वातिककारमतेन, प्रधानान्ते नाति देश । ७३३३३३-३४. भाग्यमतेन । चि. ११३१९. ५ योग, बसपा म्दया यूपसंस्कारकर्म गलेपात्या न त यम् । भा. | बाध्यने । यथा स्थगर इनि । बाल. पृ. १४५, १०1१1११३. , योग रुदिः । क्तसाऽवयवार्थपत्यभिज्ञाने समुदाय- यूपस्तुत्यर्थः आदित्यशब्द: ' आदित्यो स्पः। शनिवल्पनाऽयोग । सु. पृ. १२.०. * योगेन इति । वि. १३०१५, • यूपस्तुत्यथैः यजमानगन्दा अक्लगा दि. नायते । या प्रोक्षणीयदे । बाल, 'यजमानो यूप.' इति । १४१५. * यूपस्थापने अनीपोमीयपो 'अर्धमतदि, योगादरूटिबलीयसीनि न्यायः । योगा- अब बदिदि ' इति लौकिकटेश एव विधीयते न तु दित्यम्प यौगिकात्प्रकृतिप्रत्ययमोगल-मार्थवावकादित्यर्थः । संस्कृतदिभागो विधीयते । बि, ३७६ . | रूढिातु प्रतिप्रत्यमार्थमनपेश गान्दोधनकशन्दामिका इति । माहती ६५६, • यूपस्पर्शे रौतिन अग्नीपोमीचे पशौ यागरमा- प्युत्तर प्रायश्चित्तम् । ९३३३।९. मीको. पृ ११८ * योगजधर्मपत्यासन्ति तृतीयामाहुः न्यायधिदः । • अगीयोमीये पशौ यागसमापयुत्तर ' इन्यत्र अधिकरण | दत् योगि मानामानेन असुन्दरम् । न च इतिहाम पुराणादि मानम् , तप अन्नापर्यत्वात् । मणि. ट्रएव्यम्। यूपहस्तिनो दानमाचरन्ति' इति स्मृति प्रमागम् , * योगजन्याणिमात्राएगुणैश्वर्यफल्पनि यणितानि । न इति प्राने, अपमाणं स्मृति , ( हेतुदर्शनात् ) अत्रान्य तम्यार्थवादत्वम् । वा १।३।८।२७ पृ. २८८. न्मूलम् । रोभादाचरिनान्त. केचित् , तत एषा स्मृतिः। • योगरूढः निर्गग्यशब्दा, पट्क जादिनाब्दवन । भा. १।३।२।। यूपहम्निग देन यूपपरियाणगाटर्क अमिचयने 'निर्मन्थ्येनेष्टवा पचन्नि' इति । वि. १४११०. (उच्यने) वा. १८६ • योगरूढानां पद्मजादिशब्दाना विषयः पद्मरादिः • यूपीयवृक्षणमा समे जानमगापाज बटुपर्ण अर्थ । वा. ३।४।०६१३ पृ. ९३३ टिप्पण्याम । शापमपनिशुष्कामममुपिर ' क्यापस्तम्प । वि १० * योगरूढत्वं ( पदस्य ) भमुदायशक्त्या अवयव. ३२. गयन्या च एवार्थप्रत्यायपत्य पड्कन इत्यादौ । मगि * येयजामहं विपरिवर्तमानं अनूग, पयुदामार्थों १८ विधीपते । नानुपाजेपु ति । अथवा थेयजामह योगायमोको (होमविशेषी) अग्निचश्ने प्रषा- गामान्येन प्राप्यमाण एव अनुयाजपाक्येन विशेष्यते, | नादो प्रधानापवर्गे न, न तु सादी सर्वान्ते चेति । भा. अनुशाजवजे येयजामहं क्रोति इति । टुप्. १०1८।१४. | १३३९४१८ । (पोगविगोको प्रधानार्थी इति प्रथा- येयजामहम्य नानुपाप इति पधुदास। गेयजामह- नार्थे चिमोक इति मायमतम् । अप्रधानाची योग- न्यापः । १०टा1-1 मीको पृ. २८७४ पर्यु- | विमोदी इनि सन्ति विमोमः इनि वार्तिककारमतम् )। दामन्याय 'इयन दृष्टयम् । योगविमोको द्वादशाहे अहर्गणे प्रत्यहं दर्शयति । - 'योक्त्रेण पत्नी रानधनि' दर्शपूर्णमायपोः । वा अहरहमुनकि अहरदर्विगुश्चति' इति । मा. १९११ तन् योतिष्टोमे शैगिकेन प्रवामिदम् । भा. १२११॥ ९२.. • योगरिमोको नौमिको भनप्रधानायौँ । १३१२:. रत्न. १शश।१८, । b ·योगसिद्धि. ३२७५ योगसिद्धयधिकरपाम् योगसिद्धिः नाम पर्यायः । पर्यायो योग- सर्व कामास्तेभ्यो हि कर्म विधीयते । तस्मान्न कामाना सिद्धिः भा. १३११।२८. योगसिद्धिा-साहित गम्यते इनि । म्योपरययो-( त्यसयो ) गित्लान्' (४।३।११।२८) । टुप्---कामानामुद्दिश्यमानत्वात् इतरेतरयोगावि- मात्र ' मन्यो दर्शपूर्णमासी' इत्यविशेषश्रुते., एकस्मिन् | बड़ा | तद्देशेन प्योतिटामो विधीयमानः एकमेव फ- प्रयोग सफोराति पूर्वपक्षपिया, अर्थस्य पालवणस्य । मेपन्मिन् प्रयोग साधरति । न तु योगपोन मणि, उत्पचा प्रयोग सोपादानाक्षणयोगाभावात् ( अगेन भनुपादेय सचेपाम्न नाममाणविशेषत्वम् , कामनया उत्पत्ययोगात इगि पाठः सूत्रे सि यति ) अनुपादेयस्य विरोपा रगमान् । यदापि सामना अनेकविपया उत्पन्ना चानिशिवसाहित्यत्वात् , सर्बगदम्य च प्रकायाहि. नाप्येश्मेकोविश्व धर्मानुष्टातम्यम्, कर्मणाना साम- स्वात् . प्रकृताना च दृष्टिसाध्याना पायामादीमा र्यात्। अथवा कामोत्यत्ती निमिचे ज्योतिष्ठोमो विघी- अन्योन्यनिरपेशाध्यत्वावगतेः, एकमेव पर एकस्मिन् यते । कामाश्य भेदेनेवोत्पान्ने अतो निमित्तभेटा- प्रयोग भति इति योगेन पर्यायेण फमितिः इति नैमित्तिामायावृत्ति। सिद्धान्तयिष्यते । मु. पृ. ८७३. , ' योगसिद्धिा शा-- किकस्मिोन प्रयोगे सर्वे कामा भवन्ति यस्योत्पत्योगितात् । (३।११।२८) ययति यया | उन प्रयोगभेदेन इति सध्ये 'म युगपदेव विकरपन एतानि (हीपादीनि ) अस्य फरानि मन | स्मुर्निमित्तम्यायिशेपनः । या निमित्तमेकस्य तीति । वा. रा२।१३१२८ प ६३. तागेचापरस्य हि ॥' कामनायगात् विशेष., यदेव तु योगमिद्धधिकरणम् । दर्शपूर्णमासादीना | यदा काम्यते तदेय तदा भवति, नान्यत्, इति चेत् , न, सर्वफरमातेऽपि प्रतिफल पृथानुष्ठानम् ।। अमनलाग । नहि कामना कर्मणः फलस्य पा अङ्गम् , तत्र सर्वेऽविशेषात् । ४।३।११।२७ ।। येन उदभावे फटानुत्पन्निः म्यान् । ननु उपादेयस्य कर्तुः विशेषणभृता कामना फर्मानमेव, न कामिन उपादानम् । भाप्यम्-- एवंजातीयले बेगेदाहरणेगु एतदुक्तम् , उद्दिश्य हि शामिन मं उपदिश्यते इति पठे वभ्यते । प्रधाने सामाना विधिरिति । इदमिदानी संदिद्यते। अत एव सिसाविवा। मि सन्प्रयोगे ममें वामाः, उत पर्यायोति । किं प्रासम् ! महत्प्रयोगे सरेकामा इनि। क्यम् ! सर्वेषा प्राभाकरास्तु, यद्यपि यमणि उपादेयम्य गर्नु, कामना 7 विशेषणम् , तथापि नियोज्यस्य विशेषण पामाना दर्शपूर्णमामी निमित्तम् , ज्योतिगोमवेति । कामना । नियोगध नियोज्यगमगायी, नियोज्यो नियोग निमित्त चेत् सर्वे कामानाम्, कोऽत्र बलु कामो न प्रति गुणभृतः । ततश्प लियोन्यचिया कामना भचि पतीले । नम्मात् योगपीन मवें दामा इति । नियोगारम् , इति वामनापिरहे राकामनियोन्यस्ला- योगसिद्धिर्वाऽर्थन्योत्पत्यसंयोगित्वात् । २८ ॥ भावान् नियोगम्य तरफारसायनरममेव न स्यात् । भाष्यम-ने चैतदन्ति स युगपत्तामा इति । नहि नियोगस्य स्वयं पटापेक्षा स्वर्गादेनियोग- पर्यायो योगसिद्धि 1 पर्यापण भवेयुः कामा इति । पटत्वम , किन स साधनलं निा तानिपोन्य- कुत.. अर्थस्य उत्पत्यसयोगिन्यात् । अया दो मामा | क्यानुपपरशा स्वर्गादनियोगफलत्यम् । नाय कामना- नाम, न सो एर युगपदुत्पद्यन्ते । अगभयो युग- | विरहे तफानियोगःसिद्धेः सर्व( पल- योगपयं पत्पचे. सर्वेषाम् , निरोधात् । अथवा, उत्पत्त्यसयो- | इमाः । उद्युक्तम ! स्वर्गामाय नियोग प्रति गुणत्वे गित्वादिति । न कामानामेतदुत्पत्तिवचनम् । उत्पन्नाना | तद्विशेषालिनविननाऽऽपत्ते । अतः कामनायाः तदि. लणत्नेन वदनम् 1 ये सर्वे शमास्वेभ्यो दर्शपूर्णमासी शेषणत्यमादाय फटानामगोगपय दुर्दत्रं झयाह ] योऽपि ज्योतिष्ोमवेति । न म कामा मंग. श्रूयन्ते, ये मंणि अनुपादेयायापि कामिन. अपूर्व प्रति गुणभूत- . -- ·योगसिद्धयधिकरणम् योगसिद्धपधिकरणम् - - परत्व त्याच कामनाऽपि नियोगशिद्धो भग इत्रीच्छति, स्यानपेयम्य कस्यैर हि साधनम् । चोदित तेन कामास्ते तस्यापि (प्रामाण्य ) निशविरमा दुरिव । अत्र पायेण भवन्त्यमी ॥' तस्मात् प्रतिफल पृषा प्ररोग 1 चागमपगै विशेष , यटन फल कामो न भूयने, फगन्ये भाट्ट- एकस्मिन् प्रयोगे कि गर्माणि पला गुत्प- चतुर्दान्तेन निर्दिस्य ताद येन म विधीयते । कामोष । यते, उनकमिति चिन्ताया सर्वत्वबौद्देश्यनाऽवच्छेदक नन्धम्नु प वसूचनार्थ , न ग्वयननम् । अपिच, ये वेग कार्यताध्यच्छेदकन्यान् वारणेन च तद्बन्टिनोत्पत्ति युगपत् काम्यन्ते, नेपागनियर युगपदुत्पत्ति स्यात् । नियमात् मर्वाण्युत्पयन्ते । अस्तु वा तच्छदादापिन पुत्र नस्मात् युगपत् स्यु ! एव प्राप्ते, ब्रूम 1 'कामो. सादिनोदृश्यता, उपरत च द्विशेषणत्यादरिचितम् , देशेन कर्मर मापनत्वेन चोश्ते । तेषां चोद्दिश्य- ' तयाकरिमनपि प्रोगे कारणसवात् सारकार्योदत्तौ मागानां साहित्य न विवक्षितम् ॥ एक सीव सावकामाव । न तोफ कारण कार्यद्वय नोत्पादयति , कामम्य निरपेक्षम्य माधनम् । कर्मेद् चोद्यते एकमाढपि यटाटे रूपरकिया बनेकोत्पत्तिदर्शनात् । मच मापेक्षरवे विरुध्यते ॥' पाहा हि पारण एमाऽवच्छे साच्छिनोत्पत्ती तदच्छिन्नान्तरम्या याहाकास्मि निरपेषस्य निगादयम् , तत् एकमेव नुत्पत्तिदर्शनात् पुनायन्तर गोलाद्यताम् , कार्यनाइव युगपत् जनयति, यया मृत्पिण्डो युगपत् एकमेव । च्छेदश तापरिवस्य तु पादेयुगपत् उमेण वा घटमुत्पादयति, नानकम् । कामागाच विशेष । उत्पत्ती न किञ्चिन्नाधाम् । न च सपा युगपत् सर्वस्य विधिहि चेतन्यानमारमा समीहितस्पर कामनामानानुत्पनि , कामनाया काङ्गले पर प्रति मुपा पति, न पश्वादिम्बम्पस्य । येष्वपि युगपत् जनसत्वे वा प्रमाणामावेन तदभावऽप्युटरत्तो बाधना- कामना, तेष्वपि कर्मणो गुगादसमर्थत्यत् यदुद्दिश्य भागात् । प्रवृत्ति प्रति पर फ्लेद्धाया कारणावादन्य- यदा प्रयुपते, तदेव वदा मवति, नायन् । यथा तमालेच्यामागेर प्रवृत्ती जताया कारणास्त्वेन हि, एरपनि मर्माणि यपारिधम्य परस्य म्वगम्य मर्षकार्योदयनी न किंचिद्याधाम् । अत एव विध्य पदोन। साधनलेन चोदितानि, युगात् एकमेव | यगतममीहितमाधनकमपि अयतरफ्ले तथाविध फर जनपति, मानेरम्, इनरथा मदेव हितत्वनोपनेनोपनम् । न च सर्वपोटातो ने यावदिष्टपन सिद्ध इति न काम्योक नर्म पुन प्रमुचेत, भोक्त यन्वेन मोक्षानुपपत्ति इति तन्त्रमारोक्तं युगम, इयने च पुन प्रयोग , तथा हापि एक्मेव युगपत् गानेन तदपूणा नाशात् । यदा नु स्वर्गवाक्यवैगा पम् । न च साहित्येनैव अन कामाना पवनौम्य | पने दम्मा मुम्गासम्, अन्येषा नु । एकारमै इति मान्यम् । साहित्यम्य अपिपरितवान् इम्युनम् । कामाघ' इत्यर्थवालात् अन्ये तर परमे, अय श्रा पर्याय काम । न एर, किन्नु सम्बोऽपीत्यर्थायगरनुपनि मोम--- मासगिनी सगति । इह हि मुग्योऽपि ! कवमिति ततसारोक्तमाश्रीयते, तदा तेषा कामनामाने (मग्यो ज्योतिष्टोम इन्यादि - ) मान्द नोद्देश्यसमप्पायुगदियट्यत्तौ न निविद्वापकम् । वस्तुनग्नु पैर , सापेश्वरवा , मिनु निरपेडत्वात् बामग्रन्द एव । स्वर्गवाक्यम्याभ्युदयशिरकत्वेनापि उपपत्तावादस्य च ततश्च प्रहत्वपत् सर्वयम्य उदेश्यनीतिपर्यरमानार्यत्वा- गग्रभ्य समुच्चायकलवर मुग्धत्यरामुच्चायकत्वस्याप्युपश्तेरिद भावान् उद्देश्यविशेषणतमव, इति प्रदेशवार अवि- मतमुपेश्चितमिनि पूर्णोक्युर सशेरपनि । अस्तु वा वक्षितत्वात् न साहित्येन फसत्वमिति । अछाम्पमानम्शनुत्पत्ति , नथापि यत्र द्विषाणामेव फगना कामना, नत्र ताइवामुत्पत्ति केन निवार्य । न चायमेव वि-- 'यौनिश्मश्य मार्य मा सनुपिते । सिद्धान्त इति तलमारो युनम् , मापारिष्व पनेना- या पानशेगादा, सात् तम्पाविशेषत ॥, एक पमिदान्नात् । अत एव याप्यनुरियावान्न पुत्रत्वादिष- ए समा- , ·योगसिद्धयधिकरणम् ३२७७ योगसिद्धधधिकरणविरोध मुद्देश्यताऽपच्छेदकम् , सर्वशब्दस्य विरोधमान योगसिद्धयधिकरणे (३२१।२७-२८) सान सरसमपि, अपि तु पूर्ववाक्य सामगग्दोपादानात् | पशादिपल ऐहिकामुग्मिलेग अनियत इति प्रतिपादि- तस्यैर मनाना सर्वशब्देन परामर्गान् सामनाविषय तम् । वाल पृ८६ समेगोद्देश्यताऽपच्छेदकम, कार्यताऽपच्छेद चेयाश्रीयने, 'अर्थरादोपावस्तममो निर्वपेत् ' इयेव लघवेन तथापि यत्र समूहात्म्बनारिमा अनेसविषषिणी कामना, | पृतत्वादीना यासयतिफलत्वासनेन प्रत्येकमुद्देश्षा नन तायतामुत्पत्तिानिवार्यव, इति प्राप्ते, टायुकाया भायात नान योगसिद्धयधिकरणन्यायोऽपि । प्रवृत्तिपतोजककामनाविषयत्वमेव उपाध्यच्छेदकम् । (वैश्वानर दादापाल निर्गपेत् पुरे जाते . ) । कौ ॥४॥ अनुष्ठानोत्ता-भाविकामनाविषयत्वावच्छिन्नोत्पत्तिवारणाय | १२।२२ - योगसिद्धधिकरणन्यायेन पर्यायेणैव प्रनिप्रयोजकत्या क्रमाया एव कामनाया उद्देश्यका र ! फलप्राप्ति न युगपत् । श्राद्धमयम ११७ (पारपुरे) छेदकोरिमार्ग प्रवृत्तिप्रयोजाति कामनाविशेषणम् । एकस्मिनेर प्रशेगे प्रतिप्रधानाइत्ति पायेन प्रत्येक ततश्चानुष्ठानोपरमे या कामना तविषयत्वान्टिनायक | फगवायभावात् , न योगमिद्वयधिकरणन्यायेनापि म्यवोत्पत्तिर्ना या न च ममूहा म्बन गरे विषय अन (सने ) फन्स्यैक्य गझनीयम् । सोम ६।२।१ जापा यास पवृत्तिलादनेकोलनिपमन , समूहारमनशाने कर्तृभेटम्य भेदहतोरमारेऽपि योगसिद्धपधिग्ण यायेन म समूहालम्पनेच्छायामपि प्रत्येकमै पिपलस्या पराभेदस्य भेदकत्यम् । भु पृ ९.२, • धात्वर्य व्यक्त्तात्, इतरथ ताशकारणात् समूहारम्बनात्मकयो परस्य योगसिद्धयधिकरण यायेन आननरनियमा- रेव स्मृतिय नरोम्पत्यापत्ते । अत ए। कार्यताऽयच्छे भाव । १६८६ . ननु यद्यपि 'यदाद बनी ये नुहोति' द कावच्छिवस्येक्स्सेब उत्पचिनियमात् एकगृदादिम्यो | इन्यादी आहानीयादिपदयाच्यविदोषो न निर्धारित , पातानुत्पत्तिषत् फान्तरम्यान्यगुत्पत्ति इत्ये प्रयोग तथापि ताहास्यैव विनियोगे अवगने तरिशेपजिससामा एस्मेय फलम् । निमित्तस्थले न तस्गत प्रवृत्तियो | 'ना गाईपत्यमादयाति इत्यादिधाम्यै प्रत्येकमेव आघा नासात् । पापपराकामनायास्तु तानाभावेन पाप | नजयाइविशिष्णमिवानिवे आहबनीयादिपदानामा क्षयकामनायास्तु तरचा मायेन पापचयर पोक्तपिपत्रार्यज्ञा | गते उत्पत्तिसपस्य-('अशीनन्यादवाति' : अमि ऽच्छेदका मनिलामावान् युगपनित्यकाम्यायोगे पाप | गन्दम्यापि प्रत्येरमेन ताक वायसायात् आधानस्यापि अयेण मह स्वादिफलोत्पत्तावपि न प्रति । अत एव | योगसिद्धयधिरणयायेन प्रत्येक्मेवोत्पादकत्वोपपति । गत स्वात-येण विनिदियापरमेश्वप्रीत्या तत्त को ११४.मरोगे तु निकरूप योगसिद्धप द्विधिनलेन यहाानुष्ठानम् राम कारणसन स्वर्गानुत्पत्तौ | धिकरण पायेन निद । सु पृ ५४७ * फनपाथमपि 'त्यक्त्या वर्मफल्ममा' स्यादिम्मत्या मोमर योगसिद्धपधिकरण पायेन समृदुचरित एकम्मिन् पातरद्वैपस्यापि तपागवन विधानात् इतरफ्लामात्र प्रयोगे एस्मेर फर साधनि मेतरत् । नौ २१॥ विशिष्टविविदिमादेरेसा अकाम सर्वकामो वा' १३१२८ इत्यादिना पल्वामिधानान उदुसनि । सार्वकाम्य सम्यो दर्शपूणमासो' इत्यादी पुरवपारवाद्यान बाक्येन पश्वाय यनर (काम) वर्गशमयाक्न सर्ग कोद्देश्यता दक्दानेन तदभायात् । नहि मर्मतमेव इति तु इश्मे । इदमपि स्वगताम्यम्य प्रयोजनमिन्यपि | एक उद्दश्यतायच्छेदक सवालमेकमुपलक्षणीय दारि- रो पम् । प्रगोजन तत्त्वामोल्लेख । यत् सर्वशब्दस्य पुरायपगुत्यादिनैव दाक्तिग्रहान् तत्प्रका मण्डन-- म मा त न गु ।' रेणैव उद्यवावगते । अन्यथा सरंदनेन रूपेग एक शकर- 'प्रयोगैक्ये न मनम् ।' (तत् स | पल कप योगसिद्धयधिकरणाविरोधापत्ते । को पम्।) ११/०१३ प्रमत्ताया ·योगसिद्धपधिकरणविषयत्व ३२७८ योग्यता - बोध इति दिक् । 'वैश्वानर द्वादमापार निवपत् . ' इत्यत्र 'गाय सम्बपि पयोऽवरस्य तासर्यविषयत्वात् न योग्यता अवैन ' इत्याचार्यकादिवफलाना न, अष्टाक्पादिपदम्य हानि । समुद्रजलामिप्राय तु अयोग्यमे । नामवेयवाभावे लाघवेन एक्स्यैन कामशब्दम्य कल्पनेन एव गवतावच्छदनदेन एक्पदगोध्ययो पता- पुगपनुत्पत्यभ्युपगमेन योगसिद्धयधिक रणविषयत्वाना सादी हातवतमानमयो योग्यता, पदाऽपि स्थितो व पत्त , द्विपयरसिद्धयर्थ सर्वनामधेयार्थ वनोपपत्र । चित् समयरूपस्य क्वनिनिश्चयरूपस्य सभवात् । तग हि सपा नामपाना सत्याग किनार्थतते अनच 'बहिना सिञ्चनि' इत्पादौ शाब्बरोधधार ऽपि यदा यन्नामधेयेन सास नदा तम्म पुनस्य तमाम गाय योग्यता हा । सा च न स्वरूपस्ती हेतु , तद्- घेयापकिनादेव फा' पुतरादि जायते इत्यस्या यथम्य भमेष शान्दयोधोदयात् । अत त गान हेतु । तर भागमैन तत्तशामरेयपुरस्कारेग उपाचे पूतत्यादी सशनिश्यसाधारणम् । न च अन्यन्तान्यो पाभावगर्भ प्रत्यकमा कागधन्दनस्सनावसाचात् योगसिद्धयधि । योग्यतमा नेक्स्भेग हेतृत्व समरति इति याच्यम् । करणविषयत्वोपपत्ति । (पापो थाय इदम् )। अमोग्रताग्रह विरोधिनेन हेनत्वात् । को शब१२।१० योगसिद्धिन्याय | ३.२७-२८ 'होनयमग्रिहीन न होतय' इति, 'शब्दो निन्यो । योगिन सन्ति, गानाभावात् । न च इति | वा' इति च वाक्यात् योग्यतामशयादपि शादत्रोध इस हास पुराणादि मानम् । तस्य य यतात्पर्यकत्वात् । मणि एव । यद्वा नदमारशादसामग्रमा तद्वना शाब्दे पनि २९ बघाख कल्यते । अतस्तन पदाथस्मृतिमान न शाब्द योग्यो योग्येन सम्भ्यते इति न्याय । यथा- हन्यते हिरोरेटो योग्यानामेव नरपगुपक्षि यस्तनस्त न योग्यताज्ञानस्य कारणठा, किंतु यहिना प्रभतीना मिथुनरवारिसमध इति । साहस्री २७७ सिवति' इत्यादी योधार्थनेन अयोग्यतानिश्चन प्रति * योग्यता । आका- योग्यता- सनिघा बधक । सा च अमिन्यादिसाधारण्येनैव श्रमप्रति नानि अन्तिामिघाने प्रपोजमानि न गन्दोपाचवमपि परीभानाधवानावादिना शान्दो प्रतिय मोमवर्ण३ योग्यता च बत्रयमयोनमधर्म कम्। यत्वम् । अस्ति च 'पमा सिञ्चति' इत्यप मेका तिच योग्यताया सबन ऐक्यामनात रिशिष्य न्वयययोजक्यमजरम्य पयमि सत्वात् योग्नता, न न हनुत्ल तसद्वायत्रयदादोघाप्रसिद्धया हेतु कसन विदिना मिश्चति ' इयत्र । समाति । अतो न योग्यताशान पारणम , त्रिनु अग चित्तु अपामागो योग्यता । सा च तात्पर्य । हीनामामपातमिनावच्छश्यक्तद्धमावच्छिन्नतम्भाव- विषयीमुनापरायससमें आरपायनिष्ठासन्ताभावप्रति नियत प्रतिवधता । तदमायचिदारशे दोपविषा योगिरवामाव । वतते चतत् घरपदायससग मित्त न पतौकिक-प्रनिश्चता पाहातग्नमितावच्छेदक- कर्मलनियावन्ताभाषप्रतियोगिताभार । कनमा छिनरिशिष्युदित्वेन प्रतिवव्यता इति रीत्या याणादायनिग्रात्यनाभाकम प्रतियोगिधिनरणे अयोग्यानिश्चर प्रतिरघर , तदभार कारण इत्याह । पाध्य । तेन 'घर भूना' इन्यत्र यासयोगे भूनर आलंकारिकातु न शाब्दशेष योग्यत'शान हेतु , निठाभारतियोगिन्वपिन । नापि अयोग्यतालिश्रय प्रतिबधक । तत्सा एकपदायलाबच्छेदके तात्पर्यविषयापरपदायनिष्ठाय चन्द्रो मुस' पारिवाहिवाधोदयात् , 'एए वया न्टामावतियोगिताप मदरसामा वा योग्यता । तेन सुतो याति र पुष्यकृतरोग्यर । हयादिशकार्यवान्द समुद्र निठाभावपतियोगितामोदरम्य सेककरणवावे । वोधन चमनारातिशयानुभवाच ।

·योजन तच्चतुष्टयम् योग्यता ३२७९ यौगिकानि न च का पदार्थमारणमात्रम्, न मादयोधः इति. क्रोशनतुष्टयम् । वाच्यम् । 'घरमानय' इसादावपि तथा व शक्य- ('हातो विनस्तिद्रिता दण्डो हम्नचतुष्टयम् । तसह- नया साब्दयोधमानौच्छेदापत्तिः । किनु बाधनिधान्यनद्वयं गोगो योजनं तच्चतुष्टयम् ॥')।सु. शान्दभिन्नमेव प्रतिवपम् । न चैवं प्रवृत्याद्यापत्तिः । पृ. १२८ प्राक्तनगन प्रामाण्याबाया एव ( अपामाध्य. ह योजननायायां कावेर्या गलबन्धनन्यायः । निश्चयस्य वा-चे.) जायमानाने जननान् , अप्रामाण्य- यथा सवेर्याख्याया नया योजनेन योजनचलनेन प्रायाया गद्दान्यज्ञानस्य प्रति प्रति हेनुनया वदभात्रेन | महम्प फैवर्तकम्य बन्धनं न युग्मने, तया प्रस्तेऽपीत्यर्य: प्रवृत्यापादनासमयात् । तदुकं खण्डने 'अत्यन्ता- | इति रोधि । अन्ये तु- मल्लो बायुद्धालगतवदघो- मलपि हाथै शान शब्द करोति हि ' इति । इत्याहुः । लम्मितवासमा नौ वन्धनं यथा योजनमायाया सभाम- वस्तुतस्तु एवं सति अयोग्ययाक्योच्छेदापत्तिः । उत्त तथेरमाहुरिति । माहस्री. ५९. 'चन्द्रो मुग्य' इत्यादिवाक्येन पामराणा प्रधानुत्पादान, ५ योनेः स्तापाः उत्तरायाश्च प्रायनेन संपादित- आलंकारिकाषामेव बोधोदयाय (मीमासवाना नै या कुभोरेर बृहद्रथनरयोगान प्योनिटोमे । भा. ९।२।६। भवदि १ .के.) वासनाविशेष एवं उत्तवको २५-२८. याच्य एवंच उनेजरामावरिशिष्ट-रापनि श्यामावस्य, योनिमन्यः। योनिः साम्नामाधारभूता प्रथमा शादयोधे हेतुवं युक्तं इनि अयोगतानिश्चयरय ऋक्, तत्पतिपादको ग्रन्थ । अअमेय 'बंदसामग्रन्थ.' प्रनिबन्धक्य युक्तमुत्पन्यामः । मणि. पृ. ६६-६८. इत्युच्यते दोन्यः' इति च । वि. ९।२।१ * योग्यना न सर्वत्रच दिपकरा दौपापनयेन, गुणान्त- । वर्णकं २. रोगजननेन या भाति । ता Bाराः गुणान्तरमुप- योनिगवानां जोमाना उत्तरवोचोरनिदेशः । जनयन्ति । तपक्ष दोपनिर्घात करोति । वा. ९२११३३-३७ 'स्तोमाधिकरणम् ' इत्यत्र अधि. ३१९ पृ. १९१५. योग्यता म्वार्थप्रतिपादने वाक्यस्य | करणं द्रष्ट यम् । सहकारिणी । वि. ११७. योग्यताया दाद योनिसानः उनरावर्णयशेन उत्तरयोची- बोध कारणापनिगमः । भाट्ट ३५२१६. गतिम् । ९.२४ । ३१-३२. 'मामोत्यायः' इयन , योग्यतालानं न मान्दयोधनः, अपि तु अयोग्य. अधिकरण द्रश्यम् । तानिश्रयम्य प्रतिबन्धस्तमात्रम् | भाट्ट ३।१।६ योगपधे अपच्छेदयोः अदाक्षिण्यसर्वस्वदाक्षिण्य- योधिपः ८५१-५३. मीको, 2. ४९७ योग्यत्वं भवान्तमारणं एकवाक्य च महा अपउदयोगपये अदाक्षिण्या इयत्र अधिकरण पारणात् बलीयामि विनियोजकानि । वा. ३१ट्राव्यम् । योगपोऽप्यपदयो प्रायश्चिनम् । ६।५। १४।२४ १७४९-५०. मीको. १९८ 'अपच्छेदयोग- योग्यप्रयुक्तं साधनं कार्यसाधकमिति पोऽपि प्रायश्चिधम्' इत्पत्र अधिकरण द्रव्यम् । न्यायः । यथा - नाह कर्म कोमोगभिमानवमूहतम यौगिकं नामधेयं नातिदेशम् । स्थम् । येने इनवात्सन्यासम्प, तटपेक्षया परमेश्वरमाराध्यादं तरिष्या- हि योगेन द्वादशाहे प्रायणीयानः नेनैव गरागरनेऽपि । मीतीचगणनुस्या निरगिमानिना मुमुक्षुणा क्रियमाणत्वात् टुप्. ७।१।१।१२ पृ. १५३४. यौगिकानि नाम- फर्म ज्यायः इति मायः । अत एवोक्तं भावना 'नियत पदानि अनिस्दानि नेपा चिन्ता नायाधिकरणे । या. कुरु कर्म व कर्म ज्यायो धर्मणः ' इति ।ME४ पृ. ३३२, सु. पृ. १३.. यौगिकानि माहस्री ५२८. पापणीयादिपदानि न धर्मातिदेशासाल इनि सामे ·O , . यौगिक ३२८ यौगिकशब्दाना (७॥२) वश्याम. | रत्न, ५॥१९॥२१-२५. , तम् । सोम. ३३१०६.. यौगिकाना पदाना सनिहित- • यौगिको निर्मन्य्यशल । वि. १४११०, ॐ योगिक. | मानराचाय आप्रेग्यधिकरणे निराहतम् । (पार्थ मोचणीशब्द. ९.. यौगिकाः । अवयवार्थ- सारधिना)। शा. २१२४६. * यौगिकाना शब्दाना समन्वित यतिमानाचनाः यौगिका., न सनिहित अनपयोगातीगु सर्वामु व्यनि साधारण्येन प्रवृवाना पपना. । प्रमाणान्तरेण तु निरोपमाणा. और व्यामि स्क्षणभूत-पयोग यवस्थापक-धर्मानपेचात् प्रयोगमात्रात यन्ते । यथा वैध पाभिचा इति तद्धित सनिहिता- | घ्यास्थित विषयत्वावधारणाशक्तिः । सुपु ११.०. मामिधामेव अमिघो । श. ३२।८ पृ. २२.. * यौगिकाना शब्दाना पाचकत्येन सन्यायाच • योगिका चन्दा. प्रोक्षणीन्यादय । पि ॥१.. | क्वात् । (भीन्या. समास्यानिरूपणापसो) ' सर्वर यौगिक (प.) न सुन्धोऽभिपते इयु- यौगिरे सबमेरामिपीतये । न हि रारपराविन पाम् । समारल्यान्वयानुपपत्यातुमीयते । वा. ३३। समस्त्यति गौरवात् ।।' या. ३३१६१२ पृ. ६७५, १. पृ ८३४, . यौगि शन्दै. द्रयमभि • यौगिकाना शब्दाना सबन्धाभिधापित्यम् । ३।१।६।११ घीयते । 'सर्वत यौगिक शन्दद्रयमेवाभिधापते ।। ६७४. * यौगिकाना सममियाहारादिने सनिहित- ना संबन्धवाच्यन्द समान्पतिकोत्वात् ।।' यदि एक- परत्वम् , न खन । सोम ३१९१८ पृ. २२०. हामन्यादिमि ग्दै सबन्धोऽभिधायेत, ततो नोदा * यौगिकी एव समाख्या विनियोगे प्रमाणम् | वा. हियेरन् । न तु एलः रानोऽमिघीयते । कथम् । ३१३४६११३८२.. आत गौरवात् । इर हि सबन्धमान वा अमिधेय • यौगिक-अयौगिकत्वम् । मक्लश्च राजेनियन्द क्स्प्येत, सद्विदोषो था । यदि तावत् सबन्धमायम् , तत | राज्ये अनुप्रविष्ट इति स यौगिको युक्त सर्वयोगिकाना एकरिषयोपनिपातात् पर्यायवप्रसट्ग । शन्दो राजनि अनुस्यूत सफल इति अयोगिक :वम् । अय सबन्धविशेष ततस्तस्य स्वतो विरोधाभावात् चा शश।३ पृ. ५८५. अवय सन्धिान एव मेदोऽभ्युपगन्त य । सरन्यापि * यौगिकत्वं {पदस्य ) अवयवशक्त्या अर्थप्रत्या- च अनमिघीयमानौ न शक्नोति अभिधीयमान साध याल पिनगुः इत्यादौ । मणि पृ. ७८. परछेत्तु इन्यवश्य मोऽपि अभिघातय । न ने यौगिकनामातिदेश । बाल पृ ११७-१९ स्मिन् सन्धित प्रपोजरिया.। न च तन्माण भन्यस्मात् व्यवच्छिन्न यती यते इति ठभावपि ( अनु यौगिररूढलं ( पदम्य ) समुदायशक्या, अब योगिप्रतियोगिनी ) अभिधातयो । तत्र गोमान् इन्येक यादाक्या न चित्रागन्यायक्त माटप इत्यादी। सरन्धी गोशब्देनाभिधीयते । द्वितीयस्य न कश्चिदभि मणि १ ७८ भाता दृश्यने । तेन मतुपा विशिष्ट सन्धमभिदघना • सौपिशब्दस्य विनियोगहेनुल अवसीवने । सु समन्विन एकमनुक्ता अभिधानु पृ. ११९१, . यौगिकशब्दानां व्यश्विावियम् । (सन्धियविशि, मुन्ध ) अशक्नुवना, नियोगत • योनिदानाम् । 'सर्वत्र यौगिक सोडायमिशदप. | नश्व तमभिधाय रावपा शन्दै यमेगाभिधीयते' ही यातिशत् (बा. पृ.६७५) भिधारा अतिगोरप म्यान् । ३११२ पृ.६० सरा वृनदिननमामरूपयोनिमयदानाद्ये शानिमाहु • यौगिरानां अश्या विशिष्ट यति मात्र गचिकेन, मीमासदेगिन । अनियित्ति देश-पौमिक संनिहित याचिन्ने प्रमाणामावान् । भाह. ॥२८. पदपरमिट पार्निक इति परे । मणि. ट १४९. • यौगिकाना बातिवाचिरवामान, । मु पृ. ११... • यौगिक्शन्दानो स्वपस्वार्थान्चयाईवस्तुवाचिवम् । योगिकाना इयत्ररनरस याति (३१६) गाधि- मु पृ. ११२२. नतु राज्य . । । वदन्त मन्न १२२ ·+ यौगिफशब्दद्रव्य ३२८१ रजस्वलामताना यौगिकशद्व्यवचनतावादार्थः 'अरुणा- | तन विरोव मनि योग्यः यूपधर्मः स्यान् कन्या मुद्या न्यायः ' इनि भाष्यीयाधिकरण मौको. पृ. ६.५ इत्यत्र ननर्यात् । मुग्यः पशु तस्यानन्नये यूपः, मनिपाति- दूट-य। स्वात् । परिधिशु पहिरङ्गः । तम्मात् पर्मनिरोपे परिणी -योगिकश्रुतिननिता विशेषागपेन सनिधिलण (यूपधर्म. तो उच्छ्या नियननं इति कर्तव्य. स्यात् इति रौकिकप्रकरणात्य रायमानत्वम् । वा. ३।२।८।२१, पूर्व पक्षः । इतरो चा तस्य तन्न विधानात | २८ ॥ यौवातयं साम बाहते नृचे भवति पूर्वा यही चातुर्मास्येषु पासुफेयु परिघो पदां नियुचन्ति' इति 'पुनान. सोम धारणापो बसानो०' । उन। विपार-धुतम् । तेन परिभिरेव यूपार्थ भाति । नत्र परिधी पतिः 'दुहान ऊनदिन्यः प्रपथनेन तिसो बृहत्तः। विरोधायले सूपभर्माः कर्तव्याः इति पूर्वपक्षे सति भा. १६२।६।२५ वर्णक २. * योधात्रय साम माध्यं सिद्धान्तमूत्रम् । वा-दादः पूर्वपक्ष पावृत्यर्थः । इतर: दिने गीयते । गदाधारश्च प्रगायो वाहन । 'पुनानः | परिधित्वेन मार्क अविरोधी एय यूपधर्मः पर्त य सोगः' इति यहवी 'दुहान ऊधर्०' इति सतो- तस्य यूपकार्यस्य, तत्र परिधो विधानात् ' परियो पशु बृहती । प्रनगर्नेन च तिम्रो त्यो भवन्ति, तामु | नियुञ्जन्ति' इति । नम्मात् तम तवणं उच्चवर्ण यौपाजयं गेयम् । वि, ९:२६ वर्ण २. . यौपा- निसननं च न फर्नव्यम् । जपा गैरवस्य न सानोगौन वृतीविष्टारपोरेख उभयोश्चाद्गसंयोग.। २९॥ प्रमथनेन संपादिते चाहते गचे कार्य ज्योतिष्ठोमे । ९२० पशुमत्सु चातुर्मास्येषु ' परियौं पशु निमुद्धन्ति' इति ६।२५-२८ वर्णक २. मीको. पृ १८१९ 'ज्योति. श्रुतम् । तत्र परिधिधर्मा यूपधर्माश्च क्त-याः। धर्मपिरो होमे बहतीविटारपत्यारेय. त्या प्रश्न्यम् । तु परिधिधन एष तपो न यूपधर्म. तभणादिः । यतः ४ गोप्यस्नु पिरोय म्यान् मुख्यानन्नान ।। उपयो. पश्योः अनेनैव धर्मश्य सबन्धो न प्रधानेन । १२।२।२।२७॥ ततश्च नात्र अन्तरङ्गाहिरङ्गभारम्योपयोग. । तस्मात् पशुमत्सु चातुर्मास्येषु — परिधी पण नियुजन्ति ' इति | धर्मनिरोधे परिघिधर्म एव पर्नन्यो न यूपधर्म इति श्रुतम् । अस्मिन् परिधो परिधिधर्मा यूपधर्माश्च प्राप्ताः । सिदान्त. के. 4 रकपटन्याय. । यदा नु निराकादोऽपि याक्ये निशीष्टिन्यायः । मीको. पृ. २३८५ । मा १२॥२॥ आकाट्नामुपाप्य एकप्रक्यता क्रियते, तदा रक्तपट ५/१४. पायप्रवृत्तिः । यथा पटोऽस्तीति वाक्यम्य निराकाक्ष 'रक्षोहणो यलगहनो वैष्णवान् रानामि ' इति स्यापि कीदृशः इत्या साझामुत्याप्य पत्त.. ' इत्यने- उपग्यमन्त्रः प्रन्युपवं आवर्तते ज्योनिटोमे । ' उपरय- मकवाक्यता क्रियते, तथा प्रतीना दर्शपूर्णमासादीना न्यायः' मीको. पृ १९६० । मा. ११४११९ स्वमारपस्थाहै. निवृत्तोपकाराकाङ्क्षाणामनारम्याधीता है | ५२-५२, पिकृतीना चातिविटाले परिपूर्णाना शरमवादिभि. महो- | रक्षितवन्तौ आयमागी स्वस्त्ययन्या इष्टौ 'अमे नियामाहाविरहे गुत्यापिताकाश्चयान्वयः , इत्या | राणो अंहस..' 'सनः सोग विभत: 'ति । विगये:म्य प्रचारः । साहनी ५.१. आश्वी. २१०५. रक्षोमीतिनियसकाम 'अपये रक्षोऽशकपाल • रजस्खलावतानां भूमिशयन-अन्नान-अमाम. निवपेन्' अमावास्थाया निधि मत' इति । भक्षण-अनम्या अनञ्जन- अविन्सन अकर्तन-अदन्त- मी.को.४११ ·मन्नयो घ.॥ । । रग्जू ३२८२ रथमोपाधिकरणम् पपन-अनगटन-अरजुमसर्जनादीना विगविषयाणा । * रयाक्षमात्राणि अन्तगलानि यूपैकादशिन्यादौ । दर्शपूर्णमामप्रकरणानिरिक्तस्त्री धर्मरयम् । वा ११९ मंक. १।४।२१. मीको पू. ३२६७ 'यूपैदाद- पृ.२२१. शिन्यादौ रथाशमानाणि पूपान्तरालनि' इत्या दाट पम् । * उजू द्वे प्रेग्नयन महानते दाम्ये * स्थाअमानन्दरालता च यत्रकाशिनी विहिता नत्र भविष्यति । बा.२२।२६. निगुणे म्यानाम् । पञ्च व्यायागे । स यादृता एका 'रयघोपेण माहेन्द्रस्य सोत्रमुपाकगेनि' इत्यत्र दचिणावृता चान्या । नाम्या प्रेट् पच्चिद्वेषु कुर्यात् दक्षिणावृतया दक्षिणतः, सयानया उत्तरतः, द्विगुणे' समाहारबंदः पूर्वपशे, सपुरुषः सिद्धान्त । वाल. प्रोने फुर्षात रनोः अन्नाथ वीवधान्तयोः बिः प्रदक्षिण पृ.१४३. पर्यम्य ऊर्वन्धि निणक्य याति । ऐआ. ५।१।३ रथयोपाधिकरणम् । वाजपेये माहेन्द्ररतोये- (सम्यगमाष्यम् ). पाकरण साधनव्या विहिरोन रथदुन्दुभियोग प्राकृतदर्म- राजुमपंन्यायः । यथा ग्दोरशनतया. सर्पाः । प्रकृतिलिङ्गासंयोगार्मसंस्कारं विस्ताधिक स्मना मानम् , शारापास्तु स्वरूपेण, तया प्राणोऽनन । म्यान् ।१०४१॥ धुद्धम्य मप्रचत्वेन, युदस्य च निष्प्रभवत्वेन भान न मानान्तरविदामियर्थः । माहस्री. १६४. भाष्यम्-या। अति वाजपेयः, 'भारदि वाजपेयेन साग यकामो यजेत' इति । वम श्रयते 'स्य- कल्नपरीक्षायाम् । ' यया रनारीश्चाया साध्य. योगेण मारेन्टम्य स्तोत्रमुपाकरोति, दुन्दुभियोपेण माहे- साधुपगम् । तपा याकापात्मिद साधुशद्धनिरूप. 'न्दप सोनमुराम्गेति' इति । अस्ति च प्रती सपा- णम् ।। 'पा.११३८।२७१. २८२. पर्नवमिन दाम्पा स्तोत्रमुपाकरोति' इति । तदिह • निना हनीपि राजम्प इष्टिवितिः । तेस. | पोपेण (च) यो नाद , स मन्त्रस्य निवर्तक , या चोदकेन प्राप्तम् । तत्र सदाय कि श्ययोपेण दुन्दुमि १८९ इयत्र एकाटा हवीपि उत्तानि क्षेत्रा. शा३ इयत्र 'दाढतानि वीपि भवन्ति' इत्युक्तम्, हातन् दर्भयो , उनीमयमुमयम्य निवर्नकमिति । कि 'प्रयोदश रनियां हनीपि ' इति मत्यापाठः (१३)। पि. प्रदर्भशे । ननु तत्पुरुपनिर्देगोऽयम् । तेन प्रातम् । मदन सामान्येन नादो मन्त्रम्य निवर्तक', १.१५, . गनिना हरि पु मैत्रावाईपत्ये 'स्वयहना पान घोपरिदोषानोधारणम्, न स्वाग वैदिभाति, म्बपदिन बहिः, स्वयात इध्मः ' (तेम. निर्देश ! अनोच्यते । द्वद्वनिर्देशो पीडशो भवति । तत्राः २८९ ) इति । तय एप्रोपकारा अनाना अननुष्टान यमप्यर्थ., न स्यः पार्थ उपरिष्यते : श्रुतिर्हि तथा मोपकारागा तु अनुष्ठानम् । उद्धननादीनि न पतं यानि, यहि मरणादीनि पनन्यानि । १.११. हीयेत, त्या च स्था। नोदनानिमयोगश्च याभ्येन । घोपो मन्त्रम्य निरनार दर्भयोरिति । .'रय गच्छति' इति वाक्यायरिवार मीमो. । टुप् - 'ग्योरेश' इति त्यो भयोनि, पृ १... अर्धी मापना' इनि चिन्दौ, मीन्या. घोपो मपण । पुनः ! एान् (पश्च पोषम ।। महो म द्रष्टयः । . वागाये 'याधुन त्यापी इन्दममामको) स्वार्थों रथाटो मषियी । इलाथा aair, ऋग्मियुग हो, मामाभयुन मुदाय' । गा १॥ (रपथ्य पोषइति पीन पुरुषों ) पोषण हति २१३५, • स्पेन यान पाये विहितन, भूगा प्रीति, पति स्वार्थः। रपयन्दो रपमे मीनि, अपर्यो। म्यामियान्तरमा म निवृतिः । ५.३२ पोपोनिपोपमेनपुरमे वरण, पराय दान । नम्मन् दोयम्। ननु इन्दवचन मानि उपते। , , ·। , स्थपोपाधिकरणम् ३२८३ रपयोपाधिकरणम् ओं द्वो निभाषया एक्तत् भाति' इत्येकवचन | एव (रथपोषमान एव) उपपद्यते । अरुणगुणन्तु साधा. (a) मनरपेन। रणोऽपि भवति । तत्र वाक्येन ( एक्हायनी- इय. चोदनालिङ्गसयोगे उद्विकार प्रतीयेत, प्रकृति-नियमो भवति । सनिधानात् । २॥ शा-- बाजपेये श्रूयते ' रपयोगेण माहेन्टम्तोत्र- भाष्यम्-- एर प्राप्ते, म । चोदनारिगरायोगे मुपाकरोति' इति । प्रकृती उपावर्तव्यम् ' इति मन्त्रण तद्विार प्रतीयेत । उभयस्य चोदनालिङ्गमयोगो नैक- | दर्भाग्गा स्तोत्रोपाकरणम् । तदिह, किं रथ दर्मयोनिव- कम्य | ग्थोघेणेति धूयने, न रयेन घोषेण चेनि । रथ | तेक , घोपश्च मनरय उत रयम्य घोष उभयोनिवर्तक विशिष्टो घोपो रक्षा स्तोत्रोपाकरणस्य । प्रहनी दौं | इगि सशय । तदर्य व कि अय समाहारमन्यो रपेन रक्षणम् , मय। नचिदानी मेवोक्स इदनिर्देशो मधि- योगेण च इति विवा पपीतत्पुरुष । तन पठीसमास प्यतीति । नैतदेयम् । द्विवचन हि तथा स्यात् । एक पक्ष पूर्वपदस्म लक्षणा स्यात् । अत समाहारद । तेन पचनेन च निर्देश । तेनो रक्षणम्, सच घोष । रयो घौपश्च द्वय आवरणसाधनम् । तत्र रयो द्रयत्स- तेन हि सममि याहारस्तुतीमापा । ननु समुदायेन सम | सामान्याज दर्मयोनिवर्तक , पोषस्तु म त्रस्य शब्दत्वसामा. भि याहारो भविष्यति । नदि, उमुदायरयागन्दार्थवाद। न्यात् । एव च न अवश्य रपम्पैव घोष आदत । अथ समुदायो निर्टियेत, ततोऽभ्युपगतमुभयस्य निवर्त- घोषस्य अविरोरणात् येन केनचिदपि योरेण कार्य सिद्ध । कमिति । ननु मनो बाचक एय, उपावर्तव्यमिति । नेप्यु- | इति प्राप्त, रूम । इतरेतरयोगन्द्रे पदद्वयमपि अनिवृत्त च्यते । उपावर्तनमावस्याभिघायत्रो मन्न | न चोपावता | स्यात् तया तु रथयोघान्यामिनि द्विवचन स्यात् । मात्र स्तोनोपावरणम् । अयापि अभियान स्यात् , समाहारामयणे तु द्वे अपि पदे लक्षणार्थे स्थातान् , तपापि तस्य नि । रक्षणेनोपानं पमिति प्रपश्चा तत्पूर्वपदमा रक्षणात्तिमङ्गीकृत्य पठीरामासाश्रयणाम् । श्रुति अभिधानेनोपाकर्त यमिति चोदन । अतिश्च चोद- | तरगात् रथस्य घोष उपाकरणस्य साधनम् , स च माहलीयरी । तस्मादुभयम्स निवर्तमो रयघोषो दुन्दुभि | पाहत साधन म नदी निवर्तयति योपश्चेति । मरिष्यति प्रयोजनम् । यदि रथो न घोप सोम- यदि कार्ये विधानात् शरै सुखराध पिरोपणम् , अरविशिष्टोऽपि चोप स्तोत्रोपाकरण | नहि रथम्यापि दर्भका विधानात तबाधकत्व स्यात् लक्षयेदिति । इत्युत्थिते सगति । टुप-( सिद्धान्तमाह-) एव नहिं (यदि समा वि- 'रयदुन्दुमितयोपो कि बहिर्मनमो नमा हारसमासोऽयम्, तत ) तत्पुरुपादपि पापीयान् यत्र न् । बाधकाचुत तद्घोष एक एव हि बाधक ।। , स्थ- समास पामोति । पम् । अत्र (समाहारसमासे ) घोषेत्राय द्वन्दुस्तैनैतो बाधकी, न तत् । घोपाभ्यामिति वा घवादियो समाहार, स प्रधानभून , त मति | पोरे लक्षणा मा प्रसज्यते । पूर्वपक्षेडपीयोऽपि शब्दो- धापदिशै अत्यन्त गुणभूती उचाते । स च समुदाय | नास्तु से सति । राखाते स्वदुदुम्योरेय घोप. (चान्दो हेतो। अनेकार्थसमुदापो हि समाहार । प्रयोजक 11' अतोऽसौ )न केननित् शब्देनोध्यते । तत्र दापि भाट्ट-एय वा । वामपेये 'स्थघोषण माहे द्रस्य रथमोपो परार्थी भरोताम् । तस्मात् तरपुरूष एव शेगात् ।। स्तोनमुपारोनि ' इति भुतम् । तन अतिदेशप्रवृते प्रयोजनम् , यदि यो घोषविशेषणम्, एव नियमो पूर्वप्रवृत्चेनानेन रथयोधकरणकमुपाकरणगेव माहे.दोद्दशेन भाति (रयस्येव घोप, नायम्य)। ननु पूर्वपक्षेपि विधीयते । प्राकृतोपाकरणस्य च स्तोनद्वारपत्यमेव बला निया एप ( स्यात् ।। अरुणायत् एक | मिति नान्यद्वारवत्वप्रायन । अस्तु वा पदनयेण रक्षणया कार्यान् )। उच्यते । अगाधारणगुणनवनोऽय पन्छ | माहेन्द्ररत्तोगापूर्वसाधणीभूतोपाकरणानुपादेन रथपोषमात्र । .

·। . रथघोपाधिकरणम् ३२८४ रथयोपाधिकरणम् विधि , प्रानौ च आशादानाख्योपाकरणे दभी आर एष अरुणकहानीस्थले परिच्छेवपरिच्छेदकभाव एवं तध्वम् ' इति मनश्च माधनम् । तदनौपदेशिरेन रण | पाठिकरोधविषय । 'अग्नये कृनिकाभ्य ' इन्यादी समु घोयगातिदेशिकम्य बाघे अवश्यमाविनि, कि रयो द्रव्य भर एव । अत एर 'पाणिपाद पश्य' यादी बमामा यात् दर्भयोनिवर्तकी , घोषन दाब्दत्वमामा यात्, सिद्धान्ते व इतरेतरयोगम्य परम्परसापेश्येण एका पत्र मनस्य, कि या रयस्त घोष एम प्रयोनिवर्तक , इनि रूपरय मान्दनोधे एप मासमागत्वात् नै कश्चित् पार्पि चिन्तायाम् , पूर्वपदे रक्षणाप्रसङ्गेन त पुरुपममामानु | मायय , न वा निरूप्यनिरूपक्भावग्य नौथिगता । पपत्तेवेंद्र एवायम् । न च द्वेऽपि इतरेतरयोगद्वाश्रयपे अनो यस्यकम्पचिदघोष एक मनिवर्तक । इति दिनचनापनेरेकवचनानुगेवेन समाहारद्वद्रो वाच्य । प्राप्ते, नाय दद्र , स हि न तायदितरेतरयोग , तथारचे तत्र च बहुची हिवत् समाहारे पदद्रस्य लक्षणापत्तेर्वर | द्विवचनापत्ते । नापि समाहारबद्ध , तस्य वाचकमदा तत्पुरुषाङ्गीकरणमेवेति वाच्यम् । ममाहारद्वद्वेऽपि पद-भावेन पदद्वपस्यापि समाहारे लमणाऽऽपत्ते । नच द्वये समपानही कागन् । नद पाणिपाद वादप उतरेतरयोगद्वद् एव 'सर्वो दो विभ.पयक्रद्भवति । (धान्य) इत्यादी समाहागे नाम विशेष्यतया कश्चित् । इत्यनेन वचनेन एकवचनग्य वैकल्पिकत्वमानविधनान् प्रतीयते, अयथा पाणिपादयो समाहारविशेषण में समाहारन्द्र प्रमाणामाव इति वाच्यम् । 'दुवैकवद्भावी बादन( क्षाला )रमानुपपचे । अत एव एफविध न पठित यो भवति समाहारकत्वादेव तसिद' इति महा एव दद । तर च 'मर्यो दरो विभावयवद्भवनि' भाष्यस्यैव ज्ञापकविधमा प्रमाणत्यात् । इद हि माण्यम् इति व वनेनेकवचन वैरसिकम् । अन एव, एकवचना 'सर्वोदर ' इत्यस्य प्रन्यार यानाय सत् समाहारस्य एक न्नर समाहारद ' इति मज्ञाकरणमपि परिभाषा वचनामसमासेऽभिधान समयति । अथ अनुशासन मानमेव । अनच दे क्स्थापि पक्षणीयस्वाभावात् वरादेव ममाहारस्य ममुदायापरपर्यायस्य पदद्वगे लक्षणा तत्पुरुषापेक्षा तस्य प्रल वमेव । यदि परमेकवचनस्य | बहुत्री हि दत् । न न नत्र किया वघानुपपत्ति , ' पाणिपाद द्वित्वादी लमा उद्भाव्येत तथापि सम्या जायकवचन | पश्य ज्यादौ तदुपपने । 'पाणिपाद वादय(पाल्प)' निष्ठ वात् पायाधिकरण यायेन अदीपतमा त. पुरुषापेश्या | इत्यादी नु समाहारे एव सामााधिकरण्येन अवय साग अलरमेय । न चोभयवियाने वाक्यभेद , ट्रेन परस्पर हिमाणयोर्ग पुनरंभणेति ध्येयम् । अतश्च समाहार महित योरेन करणसविधानात् ।। च नापि इतरेतर द्ववस्थात्य तज यावात् परमेक क्षणाडगीभरेण तत्पुरुषा योगहरे पास्परसाहित्याशे पदय रक्षणाया आवश्यक श्रयणात् रथस्यैव घोष । यस्तुनस्तु यद्यपि इतरेत योग स्वात् कथ तस्वीकार , तन राम घरसविस्मसर्गविध- दर एव एक्वचनस्य चैकल्पिकता, न तु झापि रे समर याऽपि नाधोपपत्ती क्षणाया प्रमाणाभावात् । धवम्य हि | हारस्य भानगियाभीयते तथापि प्रकृने न द्रव , एक स्वसाहतपदिर वृत्तित्वसमर्गेण कर्मत्वे, वय, पदिग्स्यापि वचनम्य द्विवादी लक्षणाया द्वद्वपक्षेऽपि तुल्यत्वान् । नत्सहितधरवृत्तित्मसमधेनेति च स्पणा । अतश्च रथो न च मघयवृत्तित्वात् तस्या अदोष नम , शेषस्य दर्मनिवर्तक घोषश्च मनिवर्तक इनि सिद्धम् । एव | निम्पक्सापेश्लेन अपेथितविधानलामाय मुरयल 'भणा च घोपो नावश्य रथम्यैवेति प्रयोजनम् । न च ! पादकतरपुरुषस्यैवा श्रवणीय गात् । यदा हि श्रीनर्थ तयो परम्परमादित्याबगते अकदायनी- त्यागोपि अपेक्षितविधानलभाय पानशेषादावड्गी न्यायेन परस्परनियमात् कर न घोषो रथस्यैवेति कृत , तदा किमु वतन्यमुभवतो रक्षणासावे असे वाच्यम् । यादृशोषपदयसमियाहारे हि आगोपा क्षितविधानानुमड इति । विच इतरेतरयोगद्वेऽपि लाइन तदथयो याशोऽययोऽवगम्यते ताहार माहित्याधुणाया पदव्येऽपि आवश्यक्त्वात् तापुर तदर्थयो यारय युफ्नो पाकियोधविषय वम् । अत एव युक्त 1 न च नस्य ससर्गविधया भानम् , तथा वे ·रथयोपाधिकरणम् ३२८५ रथकाराधिकरणम् । रथकारस्थ । अनुशागनयर्यापत्तेः । इतरथा कर्मवादीनामपि तत्वेन | ७ रथकार: ‘माहिध्येण करण्या तु रथकारः प्रजापते । गोधापत्तेः । अतश्च रथम्य घोषः उभदोदर्भमन्त्रयोनि- अनियान् धैम्पाया जातो माहिष्प -माहिपो चा उच्यते । चर्तकः । न च शब्दत्वसामान्यात् मन्त्रन्या निवर्गो- | 'माहिपोटर्या-क्षत्रिययो.' इत्यमर. । 'शूद्राविशौस्तु ऽस्थिति वाच्यम् । मादृश्यम्य दि नियामापेक्षायामेव | करण. ' इत्यमरः । वैश्यात् शूद्राया करण , परपी नियामाता, प्राने चोपकरणसन्ध्याज्ञानापनरूपकार्य- बि ६४१२. ॥ स्थकार. गौधन्वनापरपर्यायः वर्ण. बनान्धेन विहिती एमगोपो यथाभिधानद्राग नाप- | विशेषः । रुदे. प्राबल्यात् 'ग्य करोति' इति प्रोगस्य कम्य मन्नस्य निपर्नकः , तथैव करपद्यरत् सापकम्य | दोल्यात् न द्विजानिः । 'वर्षासु रथकारोऽमीनादधीन' । दर्भस्मापि निवर्तकः प्रापनापन्य कार्यस्य औषदेशिक- मीन्या . रथकारस्यापि आयवरगमस्ति । सकर्प. जनरलमै जनान्तरातिदेगन्यैव पाल्पनात् । अत ३१६६. मीको. पृ २३८८ 'निपादरथ कारयोरपि एल 'धेनुर्दक्षिणा' इमादायपि न सादृश्यस्य निया- आयररणमस्ति' इत्यत्र उप-पम् । . मकना । तम्माउथस्य घोपेगोभतोधि । आधानमात्रेऽधिकारेऽपि नोत्तरक्मसु अधिकार.. विद्या- मण्डन-- 'दममन्नार्थपोर्घोष..' बाधक । ३. | ऽभावात् । तदाधान च नानिमा कार्य किन्तु लौकिका. शार-- 'रयघोषात् मनी । ' बाध्यौ । ३. मिगुणा स्वर्गफल रसतन्त्रमेव प्रधानकर्म । ('निशदाय. * पतु कैश्चित् बहनीही अन्यपदाथें निरुदला. कारयोराधानादगिहोत दर्शपूर्णमासी च नियम्येते ' इति णाम, पहापऽपि पावारी निढरपणापो. योग- सत्यापाढीतसूनम् । ३।१।१५)। मीन्या, . रथ- रूढिवादोच्छेदापानान् नहुनीहापि तदेव अन्यपदार्थे कारस्य ऋमौः मौधन्वास्य नाम अौर्णिकम्य आघाने दाक्ति इत्युपपादिनम् ( अरुणान्यायेन), नत् पङ्कज- अधिकार।६।१।१२।८४-... ग्वकारस्य सकीर्ण. पदप्रतिबन्ध्या शक्यङ्गीलारे गमाहाद्वन्देऽपि ममाहारे जातिविशेषस्य आधानमागे वर्ष. वि.६।१११२. ग्राम्यङ्गीकारापनो रथचोपाधिकरणसिद्धान्तानुप रथकाराधिकरणम् । स्थकाराधानाधिकरणम् । पतिप्रमह्नात् तम् । पौ शराणार, रथकारस्य भौधन्वनापरपर्यायस्य आधाने अधिकार ।। रथमुले' भुपनम्य पो' इत्यादय. दशातयः बननाद् रणकारस्थाऽऽधानेऽस्य सर्वशेष- ग्यु । संकर्प शा२८. मीको. पृ. ३०६१ "भुन- त्वात् । ६।१२।४४ ।। नन्य पते' इत्पादयो दयाहतप. रयमुसे म्यु. इत्यन भाष्यम् --- आधाने श्रूयते । 'वर्षासु रथकार दृष्ट यम। आदधीत' इति । तत्र सदेहः किं वर्णिकाना अन्यतमो हरयषडयाम्पायः । यथा- ग्ये नियुक्त गडपे, ने ग्थकारः, आहोम्वित् अनैवर्णिक इति । कि प्रामम् ? ग्य मिलिगयेव रयं बहता, यियुक्ने तु न दाक्नुतो बोटुम्, कारस्य अत्रैवर्णिकरण आधानमेतत् । कुर । वचनात् । परस्परस्नेहातिशयापुरतश्च हेपण तथा प्रकृने.पि । पचनमिद भाति । वर्षामु स्यमा आदधीत' इति । माहस्री. ३९३० नहि वचनस्य किंचिदरम्य नाम 1 सर्वशेषश्च अनेत्रर्णिक • स्थवन् ( मनस्यमेतत्पदम् )। यथा 'ययुक्त राधाने । ब्राझणराजन्यत्रिमा उत्तमाधानम् । परि. समावि ददाति' इति रथस्य वाक्यान्तरेण पानस्वात् | शेषात् अत्रैवर्णिको ग्यकार स्यात् । अयाधानाच अध्ययुंभागे नियम. ( एएमिहापि )। न्याय्यो या कर्मसंयोगाच्छूद्रस्य प्रतिपिल. भा. १०४४१३, वान् । ४५॥ करयकारऔसणिक णिो वा इति मनमेद. । भाष्यम् - ग्यायो या स्यात् पर्णिको रणकार: दन मिचित् नैवर्णिक यो भिन जायन्तरम् , न नु झुद्रा. रथार्मणा विशेषणोच्यते । शुद्रो हि अममर्थलात् न चैश्या न भविशः। भा. १९२४०-५०. प्रतिपिद. ! तस्मात् पैरणिो रगकारः स्यात् । 14 ·+ रथकाराधिकरणम् ३२८६ स्थकाराधिकरणम् अकर्मत्यात्तु नैव स्यात् । ४६ ।। यया' इति ये नमि नयन्ति ते मर इयुचते। भाप्यम्- भासि त्रैवर्णिको रथसर । प्रतिषिद्ध ) स्थकारा मेगि नयन्ति । तस्मात् भनेवणिकाना हि तस्य शिल्पोप वित्तम् । अणिस्नु अस्ति । अमूदाणा एनदाधानमिति। तस्मात् यचरप्रामाण्यान् स आधास्यति । शा-रूहिवरेन योगराधान् वचननाच, अपितु आनर्थस्य च सयोगात् । १७ ॥ पोऽपि अधिकारप्रतीतेरविधातात, 'भूणा त्वा' इति भाप्यम् --- बाहरणादिशु यस ताट्यो नियता । वान्च मनणात् भुरोध वनपयायस्य अवान्तरवणस्य प्रति वा उध्यमाना अपि असनचादानयस्य प्राप्नुयु । रगमरम्प इदगाधान विधीयते । वरमात् अनामिको रथकार इनि । सोम-- अयायग्न् अविदुषोऽपि असामग्पाद गुणार्थनेति चेत् । ४८ ॥ नधिकार इति प्रत्यवस्थानात् सति । महि प्रामा भाष्यम्-पत्र चेत् पश्यसि, नास्ति श्रेणियो | परपत् अस्मामि रयारस्य नरवधिकागेऽगीक्रियते । रथसार, प्रतिषिद्धरात् गियोपनापियस्येति । गुणा | तम्मान् अभिगुणक अर्थनम इदमाधानम् । तर }न कथित् गविग्यति रमतार । यापदि जीवन विभनिन्यायेन काप्य परम् । सूनार्थम्नु-- बचनात. चैतम्य । वाक्येन तम्य इदमाधान पिज्ञायते । रथकाररवेदमाधानम् , तया अत्याधानस्य सनेरग्दिा उत्तमनिमित्तत्यम् । ४९॥ घानापेना परिशिष्ट वात् अनैपणिकरणसरस्येदम् । भाष्यम् - उनमेनासाभि , निमित्तायानि वि-- 'विवाटिरेव रथवृदयो या, द्योऽस्तु एतानि भवणानीति ( २।३।३।४)। किमती यदि न : योगत ।, स्वर्णा तर तस्याऽऽमाने वर्तुरच्यते ॥' निमित्तायानि । एतदतो मरति, पापाणीति । प्रापि येत्याया क्षत्रियादुत्पनो माहिष्य , शूद्राया बैग्मादुरात्रा त प्रात् तेषामाधाग-य, पुन प्रापगमनपाम् । तेन | करणी तस्या करण्या माहियादुपनो रथवार । तपा यमपणाप तम्य भविष्यतीति । अयोच्येव एठदेक च याज्ञाक्य 'माहिष्येण करण्या तु रथकार प्रजायते' निमित्तार्थ मविष्यतीति । नेतदेवमामलाते । वसन्तादि । इति । तस्य च रथकारस्य आधानफालो वर्तु । रायुत्त ता, स्थामा वर्षामि सब येत । अपिच भाह-त्रयाया वर्णानामाधान विधाय 'वसु रथ पापा भाधान विधीयते अश्या । निमिवपक्षे पून कार आदधीच' इति श्रत | तन रिचावपशक्ति कल्पन या विधात या वाक्येन । श्रुतिश्च वावयान्टीयमी गौरलापन , ब्राह्मणादीनामत रथकरणे निमितें आधानो इति । तम्मान भावनिकस्येदमाधानमिति । देशेन वावधि । इति प्राप्ते, रयकारसदस्य प्रसिद्धि मोघन्यनारतु हीनन्या मन्त्रात् प्रतीयेन । बन सकचनापरपर्याये जानिविशेष रूद्धवाद , तस्यै ५०॥ नाय कालविशिष्टाधानविधि न च तर्पि यगेनेवोप भाध्यम् - न तु सर्व एव अवनिशे ग्यार । पचौ दिकल्पनाया प्रमाणाभार । ग्यमर्थत्यपि सौध- मोचन्चना इत्येष जातिवचन गर । (वृत ।) न्वनै योगेण तापात् । न च प्रोक्षणीशब्दवन ( सौधन्यना नाम जातिरमियत 1 हीनाम्नु किचिन् । ९.११) योग्यतामावण दुपपनि , योग्ये ब्राह्मणाटी पाणिोभ्यो नागन्तरम् , नु मृदा , वैया , अप्रयोगेण रूटिकल्पनाया आवश्यस्यात् । स्थारणकोग्य क्षत्रिया । तेषामिदमाधानम् । कथमागम्यते । प्रसिद्ध तापच्छेदकमनुम्पत्यम्य कादाचितत्वाभावेन निमित्तत्वा भागच । मन्त्री हि भवति 'मोयन्कना क्रमर नुपपत्त स्थायवैयर्थयमनाच्च । अत प्रठिशिवरात् गरचक्षम । इति । 'भूणा त्या' इति स्यहारस्य सोपवन एप रथार | मुघनाच 'मात्यातु बायन आधानमत्र 1 सम्मात् सोधयना ऋमर इति । वैश्याल् मुधवाऽऽचा एव च ऋमाथ रथकारा । अपिच नैमि नयन्ति ऋमनो नात् रिरिन्यून देशाधितो जातिविशेष , न त . इत्यादिना उत्त ·। - - रथ रथराधिकरणम् ३२८७ रथकारादिवाक्ये दाह । यद्यपि च स्यारसद 'माहियेण करणा तु स्यवार मण्डत- 'निर्गे स्थनहि।' प्रजापते ' (यान १९) माहिमोग्रौ प्रनायते विट शकर-- 'रथकारम्य चाहिती।' अधिकार । सदानियोति॒पात् ' 'शूद्राया करणे वैन्यात् ' इत्यनेनोले रथकाराधिकरणे तु प्रारममावासरे दिन अपि रुटम् । तथापि भूगा ला देयाना मतपते बनेना पश्यते । अहीनादस्य सवा नास्ति, येन ग्यशारा दधामीति रयकार प्राध्यान्' इति याचनि मनै ऋधिकरणविरोध शक्येत । भाट्ट ३३।८ (टिप्पणी) गुरुप्रयोगात् तम्मच सौथन्धना कमा ' इति ममा रयागथिकरणे सनुदायमसिौ अवयवासिरितो बली तर सामानाधिकरप्यनिर्देशान् मोधनन ए। अत्र स्य यरसग (आम) 17 ४६६, साहसी २३० कारषदेनामिधीयते । अतश्च तस्य अभियात् विद्यापेक्ष रवकाराधिकरणन्याय । यथा- 'स्पनरोऽमी- तापमापयिषय अनीन्यापि पारोमविशिष्टाधाना | नादधीत' इरपन रथकारपदस्य सत्चात् सदेह , "वमेव घिीयते । साधानेषु च प्रकरणात् साधारण्यनेन करोति' इति व्युवाच्या रथमा श्रत ब्राझयो धरिधागम् । यद्यपि च रियामागदस्य उत्तरमत नायि रथारोष मतवाक्यतयमहावाक्यार्थधनिपयो घार स्यात् , त्यापियाघानमार अरणिमथिनस्किामि ग्राम , ठन का सररजातीय इदि । अपूपा या गुणक पन्ध्यवर्गपरम सधमकमनुष्टयम् । स च आहर | आपाधागोपनोगिनी विय, तरपा अमानानुरोपेन नायादेरनुपयोगात् अमान उद्देशेन विहिवाना 'वस | द्विज एव रयारपदयोध्य इति पूर्वपक्ष । 'माहिथ्यांनी गाईपन्यमा पानि ' इत्यादीना धमाला लेपेऽपि एकस्मि | प्रतायेने निगमाननयो पात् । शूद्राया करणे पैश्या- म बुगडे म्थण्टिले वा भिनु या वेषु अन्याधान इतराग द्विनाम्वेष रिधि मृत ।। मारिष्येण करण्यान्तु रथकार शुक्त कार्य पनि तन्त्ररत्नामिमाय ! मम तु प्रति- मनायते ॥' इति मनुना करणा माहिप्येोलनस्य भाति- नास्नाधानम्य अपमित्र प्रमाण भावात् , अभिसरिय रयार इनि प्रदर्शितमिति पूर्वोत्तपतिरप्य इनि द्वितीयान्तपदे लवादेयायको रयापदे योगा प्रतिपयमान तहमा प्रदणम् । तदन्ययानुपपाडग्या दीकारस्य न्याय्यत्वाच, अपितु आपनीया शुरयायत पानोपयोगिरियाया अघ्ययनस्यापि नमिति सिद्धा- मेव । न च तेपामनायोग , अपित्तया मधिरा तितमिति । विञ्चित्प्रकाशिवा-प्यय स्वरूपप्रदर्गनाय भावेन तमानुपामपि 'आहितामिममिमिटन्ति यह पुनरत इति रोध्यम् । साहसी २२६ पाश्च' इति वचनविहिते दादे रोगसमाात् । न घाय • रथयाराधिकरणन्यायेनापि स्ट्या तात्पर्यमेव दाह फर्मोनमुत्ताहिनामिनाप्रविपत्तथ , न कमामावन , नोयो, न तु रूढ़िगेपखिने योगापमोघे प्रतिपयम् , अमार गत । तपारवे आहितानिपटेन आधानत्य मानाभावात् । (मूनि पृ ३१५) . यदि पिक सापिततदारसम्मेवाती प्रवनस्यानापने । न नमादिशब्दे समिद्धि समुदायप्रसिदिमा, काला पेष्टापत्ति । तयार प्रतिपनि पिना आपानपग- निगमारिप्रसिदिर अश्यामिदिम्पा मल्ल्या च । हरीयादे अनिमापन । मा श्रा अय अउ एक रथकाराधिरणन्यायेन ससना यायन फरे ही युपमान आहरनीषादेवया । पर च मेनानिदेश्य कपास मनत् चपति नियमादि मान पामतपत्र गरमाय, यागनुवयामि यति । नेयमारत पानथक्यातिन यात्रा पसिद्धरा गत एरा परमानेनर मार अनुमो मरो अनिभिः दो पनु सान् । ति पूपा । को पाप साह , मान मरणे तु ठायण ११३०० व अप्रिमिरर दाह । • रघरारादिवास्ये (मुस्कार प्राधील) । भरवापर पपागु ग्यमान्य ऋनु - सोपवनार मनापासुन मणमर विद्या पपपाधि फे म्ने (ौगिरस्दपारी गm) मणि ...

·रथकाराधान ३२८८ रयतरे , इत्यन ४ रथकाराधान अदृष्टार्थम् । भाट्ट. ४३ खरादिविशेषानुपूर्वीमानरवरूप ऋगवरव्यतिरिक्त यद् * स्थकारशब्दस्य रथकारिणि अवयवमसिरिसभ | मानम् , तस्यैव शतरशब्दार्थस्य अनिदेश , न तु ऋच यात् ' माहिष्येण करिष्या च स्थकार प्रजायते' इति । अतिदेश । ७२१, * रथतर साम् ज्योतियोमे स्मृतेश्च अनुलोमविशेष : सोय वनास्तु हीन वा मन पृष्टम्तोत्रं गृहना राह निकरिपनम् । ७।३।३, ४ रयंतर वर्णात् प्रतीयान् इयोन का न्यायेन (६।१५०) साम -यौतिष्टोगे माध्यदिन सक्ने पृष्ठम्तौनेषु प्रथमम् । 'ऋभूणा त्या देवाना वदपतेनेनादधामीति रथकारस्या ९३६ वर्णक २, ५ रयत साम विश्वजिति षडहात दध्यात्' इत्याधानमत्रवर्णात् सोधचना भय प्रामम् । ७1३1३, * रथतर साम पडहे प्रथमदिन इति च सौध बनशन्दसमानाधिकरणस्य ऋभुशब्दस्स | पृष्वनिग्पादका । ७३३ • नहि क्ण्वस्थतरादयो 'त नेमिसुभगो यथा' इति मनवान् ग्थकारविषय | स्थवर इति निश्रीयने । बा २।२।८१२२ पृ ५३१ प्रसिद्ध नात्यात्तु जायते पैश्यान् मुधनाचार्य एय * रथतरम्य वृहतश्च धर्माणा अविरुद्धागा समुन्चयो न। मास्सम निजामाच गैर सात्वत एव २॥ यस्तोगे मनरथतरे। AIR१६/४७ पोको पु इति सावताटापरपर्याये सौध वनारये जातिविशेपे, | १३. कण्वस्यन्तरे अविरुद्धानां ' इत्यत्र दष्टयम् । समुदायप्रसिद्धिसमगात् ' रथबार आपपीत । ' स्थगरस्य नृहराश्च पर्माणा अपत्या तजसागगान समुदायप्रसिद्विबलीयस्त्वामिधान युनम् । सु कालेऽनुष्ठानम् । ९।२।१५।४५-४६ मीको पृ १९७७ वृहदयतरधर्माणा व्यवस्था उत्पन प्र म । • 'रथतर उनरयोगाप्रति ' इत्यत्रोत्तगवर्णवशेन र रगतरस्य बृहनश्च स्वयो युत्तराप्रपथनैन सपादिनयो गानम् । विन्दु ९।२।८ • रयतर पयमाने रोति पकुभोरेय गान -योतिटोमे । १।५।६।२५-२८ भीको विश्वजिति सर्वपृष्ठ । मा १०६।५।१४, * रथतर पृष्ठ १८२२ । योनिष्टोमे वृहद्रयतरयो । ' स्थन बहिष्पयमाने विश्वजिनि मईपृष्ठ । ५।३।३।८ . रयतर द्रष्ट यम् । " रथतरस्प योनि बृहती, अभि वा पूर' साम ' अभि ला शूर नोनुम •' इत्यस्या ऋचि गात | इति । उत्तरा पक्ति न त्वावा अ यो• इति । भा *यम् । ' अमि या शूर' इति नृहती योनि , ' न खावा ।।६।१५ रथतरम्य साग्नौ योनि 'अभि त्या शूर.' अयो.' इति मनोहवी, न्यो मायनेन अत्रय (योनि २३३, उत्तरा ६८३) इनि ऋक् वि १०॥४॥२४ भवनि तन स्थतर गात पम् । वि ९२।६, * रथता * रथतरे गीपमाने 'अभि वा यूर साम 'अभि (या शूर नोनुम ० 'न्यस्या योनी उत्प जगत स्वदृशम् ' इति स्वदृक्शब्दोच्चारणकाले एवं की नम् । २।३।१, * स्यनर साम · अमि त्या शूरणम् , इतरभागोचारणबाउ न समीत्त वर्त य इति पूर्व नोनुम ' ही चि गीयत । परंतु 'यही स्थता पक्ष । स्वश इति शब्दोच्चारणात् प्रागेव समीरनम, गायति' इति विधिना ‘क्या मश्चिर आ भुनन्' । न तु सवारमस्तृचे समीर नम्, इति सिद्धाइ । वि इत्यादिषु क्वतीपु ऋनु गीयते । जस, ग्यता १०६।२ * 'रयतर प्रस्तूयमाने ममीलयत् , वृहति साम 'अभि वा शूर नौनुम • ' इति तृचे गीयते । समुद्र मनसा ध्यायेत् अप वर्मत वाचनिक यवस्था ११४३, • रपतर साम एच्छिदक न भाति । विधि श्रोत । बाल पृ. 'स्थतरे प्रत्यमाने उत्तरापन्य तदाघारस्य पाटात् (उत्तरा ६८०-८१) तन । गमीत्येन् । ( उहता ) खश प्रति वीक्षेत भर प्रथमा बृहती द्वितीया च रातोवृहती । इयारेय न प्रम व प्रति वीक्षण कालार्य सयोग । न तु सहसाब्द थनेन नित्य सपावते । ददानी उत्तरे क्वुधी भवत मोक्षगयो अङ्गप्रयोजनसबध । प्रस्तान फाले यन्बा ने तु न दागतथीरम उत्पत्तिाभी समानेत ये।, समीति तत् महशब्दोच्चारणकाटे ३ मीरगेत् । ५४२६, * रथव साम । 'मधु रमतर गायतिभा १०१६।२।३ रथतरे मस्तूयमाने समीत्येव, . ईशानमस ·त्यंतरे ३२८१ रथंतराधिकरणम् , । . सदश प्रति वीखेत ' । वहाब्दोच्चारगायभि समीर- मधः, मरि रमंतरणाम भस विशेषण चोरिति । कुन येत् इगधः । इदमेक, वाक्पम् । म्वदर्श प्रति तु वीमेन एतन् ! ममासपदसामान् । समाना दि एदाना न धमीलपेत् इत्यर्थः । पशब्दोच्चारणवीक्षणयोस्तु | समालो भाति । सामर्थ च भवति विशेषणविशेष्यभावे । नामानिमारः। 'अभि त्या' इत्यारम्य ' अस्प जागना' असाधारण च भनि विशेषणम् । तत्रायमर्थः, यदि रगस्योच्चारणपर्यन्तं समीलनं कार्यम्, 'वहम' इत्यु- रचतरमेव माम, वृहदेव या, नान्यदिति । ज्योति- चार्यमाणे तु वीर्शत न ममीटपेत् । उत्तरमोस्तु ऋचो. टोमाय च बहुनि सामानि गायभादीनि । तस्मान्न स्त्येिव गमीलनम् । वि. १०।६।२. ज्योतिष्टोमस्य वाचको पनो गन्दाविति । तेन यति ग्यंतराधिकरणम (प्रथमम् )। ज्योतियोमे प्ररणान् ज्योतिशेमस्व गुणविधिरिति गम्मने, तथापि 'ऐन्द्र गायरामान महान महाति' इत्यादिना ग्रहामतावत् राधिय पाक्येन रयतरमाम्नो हत्याम्नाथ गुणविधिः ॥ भवितुमईति। ननु थमा ज्योतिष्टोमो न पतरसामा, गुणन्तु ऋतुसंयोगान् कर्मान्तरं प्रयोजयेत्, एवमन्योति न रयंतरसामा कश्चिदति । उम्पते । संयोगरयाशेपभूनलान् । २।३।१।१॥ कर्मान्तर रथतरसाम कल्पयिष्यकी एतद्वाक्यम् , यदि भाप्यम्-- अखि चोरियोम ज्योतिशीन रथंतरमामा सोमः स्यात्, इति । ननु गारूपन विधा. स्वर्गलामो यनेत ' इनि ! नं प्रग यो दि रथ- | यसः शब्दः । उच्यते । अस्ति य एप मात्, इति । तरमामा गोमः स्यात् , ऐन्द्रसपायान् महात् गृही. आह । नेप निधातुं शक्नोति, यदिशासरन्ध्यात् । यात् , यदि वृहल्लामा शुभानन्, यदि बगन्सामा | पिवमानम्म निमित्तान एरंजातीयकः शब्दो भानि, न थानपणामान्' इति । तम संदिद्यते कि महाप्रतापिरोपों विशानानेनि । अन्न चूमः । यदेतत् , सपदिक वाक्यम् , योनिष्टोमस्य विधीपी, उन कान्तरस्य ग्थनरसाम्नी | पनि ग्थतग्मामा सोमः स्यादिति, भवापान्तरपाक्यमस्ति, गृहटगामाथेति । यदि रपनासामग्रहणन वृहत्यामप्रह- रथंतरगामा सोमः स्पादिति । यदवानारनास्यं तम्ब न च ज्योतिष्टोमोऽभिधीरने नवम्तम्य ग्रहाग्रतावि- अयोध्य., अन्यत्र पनिवस्य । सदिको । दानोति शेष | अग नाभिधीयने, तन. कमान्तरस्येति । विधातुम् । पत् , अयान्तरवाक्यं तत् विधारयति । किं तात्पामम् ? शरणात् योनिष्टोमस्य । इति न च रथगसाम्नो वृहत्साम्नी या भायो निमित्तत्वेन प्राप्ने, उच्यते । गुणम्गु ऋतुमयोगादिनि । गुशब्दः | अयमाणोऽपि अर्थवान् भाति । तस्मादविवक्षितो यदि- पक्ष ज्यापर्नयति । ननदस्ति घोविष्टोमस्य इति । समन्ध तम्मिश्च अविवक्षिते पदमिदं ग्यतरसामा युतः । ननु योगात् । कय नहिं १ कमान्तरम्पति । सोम , म्याटित गक्नोति रथतरसामान का विधानम् , ननु योनिष्टोमकोरपैय एयबातीयको याद, स्तर- यात्पनयकम् । अथरा, यदि गेतेत्यन्याहारः । अथना, सागा गृहत्यागेति । मेति नमः | पदि ने स्न- यतहानि गमा पाष्टिक भुञ्जीत, यदि शारि कामयोगो भवेत् ज्योतिष्योमम्य वाद. | पालकनुसयोग- भुजीत, तर दधि उपसिञ्चेत् । इति । एवंजातीयकेन स्तु पयः । कथ समसंयोग माति, कप का न पाश्येन आलिमोजन चिदिन भवति, एउमापि विहित इसकतुसयोग इति । यदि रथवरसत्ता था, वृद्धमत्ता या द्रष्टव्यम् । यदि रमतरसामा सोम. स्यात् ऐन्द्रयायवामान् निमित्त प्रहामनाविशेषस्प तो न यरस्नऋतुमयोगः । महान् गनीयादिति । कथं पुनः शा िभोजनं तेन नाक्येन स्थतर बृहदा यदि सामाग्नि, ततः ऐन्यायबापना शुना- | विहिन भवतीति । उच्यते । न्यन्यासेन रामन्धः कन्येत, प्रता चेति, ततो ज्योतियोमस्य गुणविधिः । अथ लं- यदि दध्युपसेनामिच्छेत् शालि मुजीनेति । ननु तरतामसत्ता वृहत्सामसता का न निमित्तम् , तत. म यलु, इम्ते. परा लिविभक्ति उपसभामरे, वृत्नस्तुसयोग. । यदि रथंतरसामेति कोऽर्थः । अय- [ मिन्वतेहिं ता परा समामनन्ति इति । सिचतेः सलु मी.को. ११२ ·रथतराधिकरणम् ३२९० स्थतराधिकरणम् वाहत्व सा पर समुच्चरन्ती कमेरथं गमपति, ममावेदन | मेतम्य यदि शगय प्रत्येष्पते, तादृशस्य कृतचित् हि ता म मामटे इति ('कामप्रदनेऽच्चिति ' पा. प्राप्तिपिनायेत । अपानिपक्षे तु बरात् विधानमापद्यते । ३१६१५३ स्वामिपायाविकरणे गम्यमाने लिट् स्यात् , | निमित्तत्वमपि च यायस्यह धूयते, परि वादशो न तु पच्चिति ) । एवमिहापि यदि ऐद्रवायगामान् ज्योतिष्टोम , गतस्तस्यैर गुणार्थत्वेन श्रवणमिति सग महान् महीयान् इनि, ग्रहीनुमिन्छेन हय । ततो स्थ स्रते । यदि टु ताट्न भाति, तत दरसामान क्तु कुर्यादिनि । ननु एन मनि इच्छामात्र मापा निमित्तीकत य । यत्सब धाग्य प्राइनिमित्तत्वमेव भवेत् , न ग्रहाप्रताविशेषविधानम् । उच्यते । यथा | नोपजायते, भवति तत् निमित्तम्यापि गिशेषणम् , यथा अस्मिा लौकिो याक्ये 'यदि दध्युपरोचनमिच्छेन् , आयधिकरणे यक्ष्यने (माप्ये ) ' मृष्यामहे हविषा शालि भुञ्जीन ' इति दम्युपमेचनराकीर्तनात् दध्यपसिन विशेषणम् ' इति । तस्मान्न विशिष्टानुवाददोष इति । शालि भुनीत इति नेन एक्वाक्यवान् गम्यते, एव- तापत् प्राप्तम् । प्रकरणात् रथवरसामत्वस्य बह- मनापि ग्रहायनाविदोपसकीर्तनात् तेन एकवाक्यत्रात् हामवस्य च बचगारेण प्राप्त , यदिशब्देन च प्राप्य पहायता विशिष्टो ग्यतरमामा गम्पते । अथवा अन हेतु- पेवत्वनिमितःपनीने , ग्रहाप्रताविशेषम्य च प्रपोगरय- हेमतोलिन (पा० ३।३।१५६) रपतरसामा सोम ऐछ । नेन ग्रहणात् , बलीयसा च विरोविना गुमन्तरेण भान यायपागाणा ग्रहाणा हेतु कर्न प इति । तस्मात् रम्न- | रोधात् 'तत्पीगंगान पुन अति ' इत्यान्तर तुर्मयोगात् गुण कर्मातर प्रयोजयेत् । एस कुस्न- यम् । एव सिद्धान्त प्रास तुशब्देन व्यावल्य सौन पूर्व- ऋतुसपोग वर्गवान् भविष्यति । अपि च पूर्वेण गिाम , पक्ष परिगृह्यते कर्मातरमिति। कुन । 'समारा मति तेन मथिरायम्, परेण नैमित्तिकेन । क्यम् । सति हि सामथ्र्य नचापीष्ट विशेषणे । विशेषण व्यपच्छे निमित्त नैमित्तिक मयिनुमर्हति, गाराति । यच्च भवि । ज्योतिष्टोमे च नास्ति तत् ॥' 'गुणापूर्वसयोगे' प्पत्, नन सत्, भविष्यन्न रयतासाम, सत् नथ पूर्व- | इनि पूर्वकर्मासनद्धौ गुणो भेदक इयुक्तम् । इह च बह पारस्य महाप्रताविशेषस्य निमिव भविष्यतीति । अपि नीचर्यमद्धावस्य यदिदाब्दोपर धेन निमित्तत्व गम्यते न च नि सदिय जगरसामा का नरम् , नसामा यात् इत रक्तस्मताश, उपार्जन यात् । न च विशिष्ट रदपि कर्मा तरमिति गम्यते । नम्मान ज्योतियोमम्य | रमतरमिह प्रतीयते, येन तदेव निमित्त कल्प्येत । गुणनिधानमिति । न च तत् कतुना अच्छेत्तु शक्यते, अयत्रापि विध वा- योनिप्रोमे प्रथम नृद्रियतर वैकल्पिो पृष्ठ मानत्वात् । एव हि तदवच्छियते, यदि रमतरमस्येव साधनावेन बोदिते । तत पुन अपने — पदि रथतर सामेति, न तु एच मंभाति । तम्मादवश्यमेव पर्त मामा सोम म्यादे यायायान् महान् गहीयात् ' 'यदि भ्यम् , यदि रपतरगे। अम्य सामेति । न च एवभारम घहत्यामा गुनासान् ' शनि । तत्र सगुण कर्म भूयमाण कर ज्योतिष्टोमन्य अपम्य वा अवगतम् , यनिमित्त मंदिवाने का तर ज्योतिष्टोमान् उस तस्यैव ग्रहामता- भवेन् । अओ निमित्तप्रती परित्यय तद यथाऽनुप दिोपविधान प्रति, रपतरान्छिनम्य निमित्तार्य भाग- पत्यैत्र वग्यतरसामावरविवि अध्यवसीयने । मिनि । तन एतत्मियामिद विचारयितय निमम - शक्य हि वदपूर्व कर्तुम् । न च स्थनरसत्तामात्र दिने नमनुमपोग्ने रपारम्प, भय सत्तामानमयोग हो । पाम् , अ वापरत्वात् । न विशेषणाने सामर्थन् । तस्सिययमपि एतचिन्तनीय किं ऋतुविशिष्ट स्थतरम् , न च सामाग विस समारोऽवारपते । दृश्यने या का स्पनरविधि परिक्षाधीयते । ननु च यदिगो अनी (समास ) अत्र, इति पूर्यस्यात्र प्रयाग परथात् इह निमित्त पतीयने, नम्य च उदिश्यमाारान् ज्ञानम् । अथ क्गात् स एव पैरयतरसामक पत्रे विशेषणविशे यमानो गावर पेत । भनिमितार्थत्व न नियते । न सयभेर कर्तुम् । साक्षात् विहिनलोष ·. स्थतराधिकरणम् ३२९१ रथंतराधिकरणम् सन्धियामान्तरविरोधात् । इदं दिकतुसन्धेन श्रुतम् । अथया इच्छामाप्रयुक्त उपात्तं महाप्रलं 'स्यात् ' इति 'मानर्थक्यात्तद पु' इत्यनेन न्यायेन स्तोभेम्बर- एक लिट् विधाम्यति । विनर व्याहिदम्पनयाऽपि तरति, गायत्यादीनि तु स्तोत्रेषु साधात् विधीपन्चे अयं पक्षो मार यलवत्तरः इति मन्वानः “अपना- तस्मात् बटनन्ति । मत्वन्तरे तु प्रयक्षशिष्ट रयतरं तेभ्य- हेनुहनुमोदित' इत्युपन्यस्यति । तत्र सोम. स्यात्' श्रीदक्पातेश्रो पल्टपत्तर भवत्रीयदोषः । एवं च इति हेनौ हिड्, 'गुनीयात् । इति विधान । तेन अन्यपदार्थविधानात् तत्प्रधानो बहुनीहिरनुमहीप्यते । एतदुक्तं भागी, रमंतरसाम मोमहेनुकान ऐन्द्रवाया- अन्यया हि उपराजयपास रोहितोष्णीयादिवास्पयन् ग्रान् प्रहान् गृद्धीयान् इति । न च अक्रियमाणो सो भगया परिनत । यदि च महामाविघानेग गर एक- | हेतुले प्रतिपत्ररो, इति अति लिहियो भविप्पणि देक वाक्यम्, ततस्तचापि रथतरविधानं च, अनेकवाद- इति । अथवा हेनुमति 'गृहीयात् ' इति लिइ । पूर्वभागाविधिनैव निस्तीयठे। मोम: म्यादिति च आन- सोम. स्यात् ' इति विधी अनुकमपि च न्तर्यात् तत्कर्त योग विज्ञायो, रयतरसामत्यननन्रता तु | गोमत्य हेतुत्व हेनुमदाक्षेपात् सनिश्च मरिष्यति । व्याहितवपनपैय स्यात् । गौमाम्देन च प्रतिलिन । तत्रापि एपोऽर्थः 'प्रहामताविशेष कारणभूतः सोमयाग, पोनिष्टोमप्रतिरवार्य भविष्यति । तम्मात् कर्मनिधिः । पर्नन्यः' इति । 'यदिशब्दपरित्यागो, रूढयध्याहार- इदमेव भाष्यकारो दर्शयनि- यदि रयंतरामेत्यरय फल्पना, व्यवधानेन संबन्धो, हेतुहेतुमतोश्च सोऽर्थ ?' इत्यादिगा । ग्रहापताविशेषण अस्य एव नवोः लिङ् ॥ इति पञ्चविकल्पसमालोकः । स चैतत् अवे. याक्येन भवान्तरमारणेन का भविष्यति । यधिकरणसिद्धान्ते एव उपयोश्यते इति अन यद्यपि भामाश्येषु अवान्नरयाक्यानि अप्रमाणम्, प्रश्चितम् । 'निप्पन्नेन निमित्तेन निष्पाचं प्रति- वापि अर्थासंभात् अनिवक्षिते महागक्ये अचान्तर- भूयते । न रथंतरसत्ता न निष्पन्ना कम- यायाधपणात् विधिशक्तः अनाप. । (गदिशब्द) स्वयत् ॥' प्रात.सबने हि महामना भवति, माध्यं- परित्यागात् वर अध्यादृत्य पूरणम्, इवि मरणा | दिन रयंतरम् , २ चानिप्पन्नस्य निमित्रत्ता युक्ता । ' अथवा यदि गेचेन " इति दीपनि । तरतंयनाऽऽ- | वारणपर्यायागत् निमित्तराब्दस्य, मग तु नेव किंचित शिशायाध बचेः प्रमाणकानेर अन्याहारः, इति न | निमित्तम् । अथवा ननुः । स च आदित एय विद्यने स्वमनीषिकामान अभिहितम् । अव्याहारादपि वपद- जगत्सामा च न प्योतिष्टोमः, इति जगत्साम्नि सामा दृत्तिरेव व्यवहितकलनया रघीयसी धर्ममानयाधात् इति भावात् ' इति वश्यते । अतश्च तसामान्यादितरे यदि पाळि सुखीत' इयुदाहय पक्षान्तर । तथएवम् ' इति कर्मान्तरलमिति । कस्पयति । परस्तु दृष्टान्तस्यैर असिझे, 'क्य पुन, एकरय तु लिङ्गभेदात् प्रयोजनार्थमुच्यतकत्वं, इति पृच्छति । 'त्यय येन सम्ध.' (कप्प्येत यदि गुणवाश्यत्वात् । २॥ दभ्युपसेचन इत्यादि भाष्यम्) 'कामप्रवेदने हि" भाप्यम्-तुशन्दार पक्षः अन्यथा भवति । तदस्ति लिट्र इच्छा प्रत्याययति इति सिद्धान्तविवरणम् । तन | यदुक्त अकारनिति । कथ नर्हि ! योनिष्टोमस्यैर एए वास्यार्यो भनि । यदि ऐलगायवान् ग्रहानामाविशेष इति । पुराः । प्रकरणसामथ्यात् । नन्वैत ग्रहीतमिन्छेन , रथतरसामानं ननु कुर्यादिति । ' ताध | दुका वाक्यमामा क्वन्तरम्य गतरसानो बृहन्मा- चदिशब्दाहितम् सोम स्यात् । उनि पदय विधा- सौति । परिहतमेतत् ज्योतिष्टोम एष गंतरसामा वृह- महान् गृह्णीयात् ' इत्येतत्तु यद्यपि अवि- | सामा चेति । पुन पित अनेक्सामाचात् ज्योतिष्टोमस्य, धायकम् , तयपि इच्छान्यात् 'यो हि यदि- विशेषण रयंतरेण वृहता वा न प्रकसते इति । तदु- उति, स तत् करोति' इत्येव विविफ्ट लप्यते । न्यते । परस्पते विशेषणम् । वृद्धशनसोकल्पित स्वात् । . । मला प यकम् ।

·स्थतराधिकरणम् ३२९२ स्थतराधिकरणम् . नारसाम, पा- माति स प्रयोगो या रथतर नास्ति। मति च म प्रयोग, सत्तापक्षे रयतर मामेति वायते । अवश्य च ऋत्वपेश वितमानरथतरमामा । तदेतद्रथता मत्तपैव अमाधारण मेगत्मामरत वा पम्, ग्धतरस्वरूपे सामत्वस्य नित सात् विशेषकम् । तसात् ज्योतिगेम एव स्थतरसागा पौनस्यात् । न च स्थतरध्य सापेक्षन्य जोनि वृहत्सामा चेति । अथ यदुक्त पूर्वेश निमिन मवित टोमे, येन समासो न स्यात् । मानिन्टेिषु हि एकम्तोत्र व्यम् , उतरण नैमित्तिरेनेति । नैतयिोगत । भवति हि , विषपेषु च एतन्द्रयति । ये रत्पु तु भिनस्तानविषय भविष्यदपि निमित्त यथा यति यति इति कृषिगृहकर्मा साधनेषु प्रोनिरपेक्षमेव माघनत्यमिति सामर्थ्य न नुपानम् । अपि च तत् दृष्टम् , दद न वाचनिक निमि | विहयते। यदा पोनसकन्यादेय सामगद तत्साध्य नम् , तन् यभावचन भवितुमर्हति । 'म्यात्' इति चेर स्तनपाय गम् रथनरपघुपरथापित पृष्ठ रमपनि । लिट चिपि कालेषु मानि । तस्मान् भविणदपि भथा गृहटगतरपो अनानाकरणान् अना तरकार्य- निमित्तम् । यत्तु नगत्यामा इति कर्मा तरम् , तरसा योगाच्च विरोधिनो समानयो यथाऽवस्थितानुवाद मायात् रणतरसागादपि गानामिति, ( उच्यते ) सारूप्यान् गामा तराणि अनपेश्य पररपराम-छेदेनैव अमभवात् कर्मातर समाति । स्यतरमामो विशेषण सिद्धि । तेनोपन रथतर विशिष्टम्य क्रतो वृहत्सान थ मोतिगेमम्प अमिपाम् । तस्मान्न कर्मा निमित्तम् । अथवा अरपार विशिष्ट लिमि तामिति । नमिति । ननु च तदेव न प्रतीयते । उच्यते । सत्य न पूर्वोकेरय हेतुभिर्योतिष्टोमाय गुणविधिरय प्रतीयते, कि तु यदा ममस्तऋतुप्मयोगाभाषात् रथातरपिपिष्ट न कर्मातरम् । एक्स्पैर हि तेन लिङ्गेन रथासाम. तुर्न गृहीत , तदा विगृह्यमाणे समासे यो विषगतो वेन यह सामरपेन च ग्रहापाविधिययोजनार्यमुच्चारण , विदोषणविशेष्यभाव प्रतीयते, स्यनरमभ्य मामेति र नियते । गुणवाक्य पाच अवर्मातप्रायये सति एक्ल 'प्रदीप्यते । पाठयन्तत्याच विशेषणमेव समासामि विज्ञायते । अथवा रयतरादिविधानात् योनिष्टोमस्य गुण म्यग्यविदोग्यत्वगावात् तथा विवक्षिष्यने । यद्यपि च वाक्य एबमात्मस्त चोटिलमिति नार्थातरत्व प्रतीयते। , नत्यन्तरेऽवपि वस्तुस्वरूपेण रथतरमम्गि, नथापि अत्र ततश्च कर्मेकायम् । यत्तु विशेषणाभापात् सामा नरसापेक्ष ताबद्विद्यते, नारमात्रेण च विदोषणत्वोपपनि । स्ववाक्ये विशेषणलावा रथनसामे नि समामो नारकल्पते हात । च असाधारण विशेषणकारण न पस्तुल रणम् , नत्र म । 'इश्यते पाक्षिक वस्तु सत्तयैव विशेष भृत् नीरमुपल', 'देवदत्तम्प गौ' इत्येनमानीना विशेष णम् । विगहे. यद्विशेष्यत्व सस्य चेह निमित्तता॥' णत्वोच्छेद । तथाहि, 'न लोके देवदत्तम्य गोस यदि हि स्थकर निन्य योतिणेमे अयमहित वा स्यात्, बन्धोऽन्ति पेयलम् । उत्परस्य च नीलत्य सन्यै- तो न याच्चियादपि । यतस्तु अरथतरोऽपि ज्योति योच्येत येन तत् ॥' यदि च वस्तुन एवं अमाधा धोमपयोग अन्ये । सन वयाच्छेदमुखेन अस्ति रणव भवेत् नैव शब्दैन विदोषणमुपादीत। न हि विशेषगफलम् । यदि च एवकार विना विचषणबुद्धिन अन विशेषणफलमस्ति । अमिण ' इति । तमान, भवति, तत एवममौ दर्शयित गो । यदि स्थतर साम अवश्य वाक्यगतमेव असाधारणत्वमाश्रयित यम् । अखि अस्य आत्येव ' इति । बहुवीरेश्च मलयवर्ति गात् च अनापि ता, ज्योतिष्टोमगतस्यैव रथारस्य निमि मतुपश्च अन्तिवयोगविषयस्यात् न एपमारस्य अश्रुत तलन एवात् । मयमनातीत च रथनर निमित्तानेन मत्तासमधारपना । यद्वा 'पदि रथार सामैव उसृय, न निमित्तातरकल्पनाया प्रमाण विनवे । अस्प मानि ' इति तत्र पोऽथ एक्शब्दस्प । नदि तस्मात् उभयथा अपि अदोधात् निमित्तम्, इति स्थतर यपि सर्वदा ठाम, नथापि या नतो न न यदिशब्दपरित्यागादीनामाश्रयण युक्तम् । न च भवति, गदा त प्रति साम कार्याउ रात् अगामेव इति । पामप्रवेदनहेतुमत्प्रनीतिस्तावत् भवति, पायत् निगिन्त मा . - - ·। दृएम्, । रथंतराविकरणम् ३२९३ रवंतराधिकरणम् त्वमेय न प्रतीतम् । तन्सभवे च नाप्रतीतग्रहणं युनम् । हि ॥ तम्लात् रगतरमामारं गुणः कर्मान्तर कल्पयनि भूतमविध्यर्तमानाना च अनियमेन लेके वेदे च इति पूर्वः पक्षः। न कमान्तरमिति सिद्धानः । निमित्त इति शंतरभरियारमबोयम् । सोम- पूर्वस्मिन् पादे कर्मभेदः प्रतिपादितः । अपि च यत् एकान्तेन अश्धारितम्, तत् निपनमेव । अस्मिन् पादे तदपवाद, प्राधान्येन प्रतिपाते इति जोतियोमप्रक्रमे च अपघारितमेकान्नेन ग्थतर प्रयोज्येत, पादान्तरलं आनन्त च ( संगतिः विज्ञेया )। प्रयो- इति सवैकल्पिकाना ऋतुप्रक्रमे एन अधारणात् | जनम्- कर्मान्तरस्ये तम्य फयफ्टन्यायेन ज्योति- अवश्यगृत्त्वियनमान: 'एवमिदं पतयम्' इत्ययथार्य | टोमाङ्गत्वात् ज्योतिष्टोमागत्वेन केवलरमंतरसामर्क गर्मा- प्रतितयम् , तद्रशेन प्रयोगको प्रत्याभ्यासादिसिदे । न | लरमनुष्ठेयम् । सिद्वान्ते तु नमित्तिकायतामानानुष्ठाम् । न निमित्त नैमित्तिकम्य रूपसनिधानेन उपक्रोनि, क्थ 'यदि वृहन्सामा ' इतिवाक्यविहितगुमनाया. प्रकृती वहिं ? शायमानरलेन 1 तस्मात् अप्रयुतमाम मकल्पित- | निपेशानिवेशादिकं च द्रप पम् । सूनार्यस्तु-- रथंतर- त्यात् रमतर निमित्तम् । यदा तु एक्देशाम्येनापि तेन | सामेति सामसयोगस्य अगेये फूत्स्नाती भूतत्वात् विशेषितः अनु. निमित्तम्, तदा अमौ वर्तने एवेति | रपतरसामेति शब्दस्य अपूर्वक्रतुमयोगात् स्यंतरसामादि- अविरोधः । न च लिइ. फालविशेषसपन्न उपनिः, गुण- कर्मान्तरमातिन भी । येन अन्यतरविषयमेष निमित्त ब्रूयात् । सर्वथा हि शक्यं वि-- 'रमतर साम सोमे भवेत् तद् वृहाज- दयितुम् ' यदि रमंतरसामा सोम. भूतो भपति भवि- गत् । ऐन्द्रनायबशुमात्राग्रयणाश्च ग्रहाः श्रुताः ॥ रयं- ग्यति च ' इति । तत्र इह अर्थवदोन एव विज्ञायते तरादिमयुक्तमन्यत् कर्मायया गुण.।, गायनादियुतात् “यदि स्यंतर भविष्यति । इति । यत्तु नगसाम सामा- | पूर्वादन्यायाचिो गुणैः ।।, भोमशब्दपारणे ज्योनि- न्यनो रटमुजाम् , साम्, गस्य एपंजागीयापु | गौमसमपके । ग्रहामा गुणस्तन व्यानिस्तु परस्परम् ।' अप्रमाणत्वात् । अथवा प्रारणे द्विवाहुलयुक्तपति- | आपणापन्यवाक्यं न कर्मान्तर विधायकम् , कि अन्येन पवियानादिव जगत्सामवासभात् तत् इति वैपम्यम् । | निहिते सोमपागे पत्र जगत्साम मभवति तत्र गुणविधा- अपि च तत्रापि नैर अपूर्व कर्मोसत्ति , कि तर्हि ? | परम , इत्येतायन्मानमत्र प्रतिपाद्यम् । अमकृतम्य लिपुती निमित्तस्वेन प्रदाम् । तम्मात् माह- जोतिष्टोमे 'यदि स्पतरसामा सोमः निमिनानि सर्वागि श्रवणानीति । स्वादैन्टबायपानान् गहान् दीयान् , यदि शा- कि ज्योतिष्टोमात् कर्मान्तर २यंतरसामा ! प्रान् ' इति श्रुतम् । तत्र यदिगदोपानम्य निमित्त यस्य वृहत्यमा इति विधीयते, किंवा ज्योतिष्टोम एव रय- न तागत् रयन्तर बृहनि वा अन्ययः, तस्य विशेषणत्वेन तरेण वृहता का अवछिनो ग्रहाप्रसाबिशेष प्रति निमि-वृत्यनहत्वात् । नाप्यन्यपदार्थ, तम्य कादाचिक्त्वा- त्तत्वा अनुकीलने इसी । नर्थमित चिन्त्यते किमयं | भावात् । नापि रिशिष्टे ज्योतिटोम, सागातराणामपि स्नानुसयोगो रयतरादे , उन अस्तनऋतुमयोगः | नियनत्वेन बृहद पन्तरयोरन्ययोग पावृत्त्या विशेषणत्वा- इति । तदर्थमपि स्थितविशिष्टः का: इह निमित्तम्, समात्, प्योतिष्टोमवावच्छेदेन अयोगम्यापि पावत- उत विशिष्ट रयंचरमिति । 'तन्नान्यार्थप्रधानत्यान् गितुमक्यापाथ । अतः समासास्य फेलायतरसाम- पाहुनी निमित्तता । स्यंतरविशिष्टस्य ऋतोरेयाय- क्वस्थ प्रटने वर्मणि पहायतानिमिचान निदायोगात् गम्यते ॥ विशेषणं व्यवच्छेत्तृ विशेष्यव्यापि उभयविशिष्ट कर्मान्तरमैव विधीयते । यदिशब्दस्ल अवि- चोच्यते । ज्योतिष्टोमे न नान्येषां व्यरच्छेदस्य | वनिवार्थ । इति प्रारे, वृहद्रथदरयोोवियोमे पाक्षि- संभवः ॥ रथंवरेण कृरनम्य कदोव्यामिश्च नैव स्यात् बायोग यावृत्या परस्परायोगमाया वा बिग- हि । मन्यन्यान्यपि सामानि गायत्रादीगि तत्र | पटनोपपत्तिः । न च शेतिष्टोमनापच्छेऐन तदमाया, . वृहत्सामा शुक्रा- ·स्थतराधिकरणम ३२९४ स्थतराधिकरणम् स्वागतरकार्यपृष्ठम्तो नत्यायच्छेदेन तनुपपत्ते । अन्यथा वाचा एते शब्दा इत्युक्तम् । तदेव ददमुन तवापि छापामागे मोजमापघातादीनदसमनावश्यम्भावात्। आशिष्यते । नेमे सस्कारम्स वाचक | # कार अतो युबैर रखनयुक्तस्य कौनिमित्तना । वस्तुवस्तु णम् । यमकाले प्रयोगात् । अमाले साम प्रयु- न मनोनिमित्ता नभार, प्रशेजनामात् । प्रसरणारगव नं। २ च सरकारकर्माणि प्रोधण-अवश्मण-पर्यग्नि अबगतमलेन भयपदार्थसाधम्य अनुसदस्यान् थयथा रुग्णादीनि अमंकाले प्रयु यन्ने, प्रपोवनाभावात् । ज्योतिष्टोमरूपान्यपदार्थस्य विस्तारमावन मानतादे अथ नु मना एते, तन अवह 'खाम्चायोऽध्येत य स्नापते । अतो लक्षणयाऽपि ग्यतरमेय निमिचम्, इति नियमात् अर्मकाले प्रयोगो युयते । तस्मात् ऋचा नैमित्तिक न अपनाविशेष प्रतापूर्वसाधनीभूतग्रहोद्देशन नामानि ( पिच सशामेदात् । साभदश्च भवनि ग्यार विघीयते । न च पाटादेव ऐद्रमायाग्रामनियमस्य गृहत् इत्येवमादि । म एक्लात् सम्बारवर्मण अनर्थक । प्रास द्विधिपश्यम्, नत पूर्वमेव नैमिनिकनया एरेनैव हि तम पर्यामा, यया गीतिरिति । श्रय ऋचा विधानात् । तटमोनन च निमित्तामा प्रकृती विकृती नामानि, तत तासा मेदात् सशापृथकरत युक्तम् । अपि च रोप । यदपि च सर्वन निमित्तस्य स्वससे नैमि च यदि गान स्थतरम्, गान च वृहत् , हद रयतर २ तिकावरयास्वमान प्रमेयन् , नयापि तरपान पाटादेव नृहत् इनि पृथक्पेन सशानियो नोपपद्यते । १. सिद्ध तदमारे ददभार एवं प्रमेय पोयम् । तस्मान नामत्वे तु उपपद्यते । किन विवारपृथक्त्वात् । प्रति कर्मान्तरविधि । साम च विकारस्थानात् । प्रतिसाम च विरापृथक्स्य मण्डन--'योनियों में प्रधान रम् ।' दृश्यते । तदेवात् गानम्य अनुपपनम् । सस्थारभेवे फिर- 'बृहन्सामा यगिनत्यम् ।' इत्सामादि, हि विकारस्यत्व दृष्टम् । उद्यया अवहन्तेखण्डीभाव , मोसिटोम एस, न कमानार प्रत्यय । पिपेश्चूणनम् । न तु एकाय तण्डुलीभावश्चूर्णन छ। 3 रथंतराधिकरणम् (द्वितीयम् )} रयतरादि । अथ कट्नामान्यद्धानि, व्रत ऋचा भेदात् विकार शब्दाना गीतिनिरोपवाचितम् ॥ पृथपर युफो। राम्मा ऋनामानीति । उन उत्तर मान्नोऽभिधाना-देन प्रवृनि स्याद्यथाशिष्टम्। पटति । साम्न अभिधानशब्देन प्रवृत्ति म्यात, यया. २॥१॥१॥ शिष्टमिति । साम्न अभिवानरान्वेन यथाशिष्ट प्रवृत्ति भाप्यम्-द भूयते, 'रथतमुत्तस्योगापति' स्यात् । यत् विष्ट प्रवक्तृभि शिष्येभ्य । पिंच शिष्टम् ? ‘कचनीपु रथनर गारनि' रत्येप्रमादीनि समानायते । 'स्तोमादिविशिष्ट ऋण सार । सा मार्तेत । कि कारणम् । तत्र चिन्ता, शिमिद तिदिश्यते इति । ननु यत् स्थ तस्या रमतगदि नामधयमिति । तरादिभि शुदैरुच्यते दतिदित्यने । दाढम् । तदेव शब्दैवविधियाद रेऽप्रवृत्ति स्थान नु न ज्ञायते रिममि गदै उच्यते इति । ननु सिद्ध- पृथग्भावान् क्रियाया झभिसपन्ध |२॥ गवत् गीतिए सामाग्या' (२१११३६) इति । भाध्यम्--तुशन्न पनिवृत्तौ । न तु एव स्यान् तयासिद्धम्य आक्षेप करिष्यते । म एव तु निर्णयो *च प्रचिरिति । क्यम् । इह 'करतीषु रपनर मरिष्यति । यदि म एव निर्णय , किमयं आक्षेप ! गायनि ' इति वतीना का कार्य अभिवत्य अतिदिइये दादय, स्थूणानिसननगन् । तर ति प्राप्तम् । रन्, दक्तीना वा उपरि आधेयभावा । तत्र का तदुच्यने । स्जोमन्वरकाराभ्यासविकाराश हिंकार- वामन अतिदेशे न घरटे । कुत दयविधित्वात् । प्रणय-प्रम्त'व-उद्गीय-प्रतिहार-उपद्रव-निधनात्या ऋचि मन्दाना अथविधान कार्यम् । न च करतीषु रपतर सामार अभियुक्काचरते । तस्मान् मनोच्यते । गायति इनि हातीमि यो यो मिघीयते, त अभिवत्य मनु गदी छन्या भावान् गानारव्यम्य सवारसमको अनुगन्ति वस्तुम् । तस्मान भागनिदेश। आवेर- - - ·। । - 1 "थंतराधिकरणम् ३२९५ स्थतगधिकरणम् मेऽपि न समप्रति, पृथग्मात् । नहि गठ. शब्दे । युतः । वृत्तिकातु मेने 'गानगात्रं श्रौक्षिक्य साति, भगातियते अमि रया, या नः इति । अनर्थर स्यात् ' इति । तस्यायमभिप्रायः, सन्या गती रियाया हि गाक्रियाः मन्देन अमिमाय भवन , न नेतावान् प्रयासः शिष्टानामफरोऽभ्युपगन्तु न्याय्य इति । गदम्य ! तन्मात् आघयत्वेनाति नातितः । अतो नागं स्वरम्येति चेत् ॥७॥ ऋचः प्रदेश इति। भावम्-- इति चेत् पयसि, नाम्नोऽतिदेशः स्वार्थे वा स्यात् प्रयोजन कियागास्तदह- अयुक्त इति । तेन तहि स्वरस्यातिदेशो भवतु । सरः भावेनोपदिश्येरन् ।३।। सामशब्देन रोके अभिधीयते मुसामा देवदत्त इति- माप्यम्-- स्वाय वा प्रानमाना अमिपाव. | सुखरो देवदत्त इति । स्वरः, पोपः, नादः इति समा. नवाना अद्भगावन उपटिरगेरन् । कथं पुनः ‘कर नार्याः । स सामगदेनोच्यते । साम च रयंतरम् , वायु गापति' इति धनमायः शक्य अदेष्टुम् । शक्यः । तस्मान् तम्य अतिदेशः । पया 'येन क्मणेर्सेत् तन जयान्, जुहुयात्' इति । नार्याभागच्छुतेरसंबन्धः । ८॥ भी पुनः प्रयोननं काबीना अभिानो नियन्तीति । भाष्यम्- नैतदेशम् , स्वरस्याति देश इति । उच्यते । प्रयोजनमदृष्टं कम्यम् । पुनः ! प्रियाग तः १ अर्थाभावात् । अर्थस्य अभिनतीस्करस्य बनती यम्गान् क्रिया अपने, करतीपु स्यंतर गायनीति । यया अभावात् । ननु ममन्नेवासी अति देदोन भाग्ने । प्रानाशना प्रयोजन क्रियावा. । उम्पते । अयमेर । उच्यते । मारिनुमपि न शक्यते । गहि अभिवन्य- अम्मिन, पो दोषः, यत् योजनं रियाश: इल्पधि- सराणा भभियतो नादः कातीषु भारयितुं शक्यः । उमम् । तस्मादयमपि पयो दुशिष्टः । यदि मा येत न कपन्यो मयुः। न चेत् मा मते, न अब्दमात्रमिति चेत् ॥४॥ | भूतः । 'कनवीपु स्थतर गायति' इत्येतस्याः श्रुतेः भाप्यम्--इति चेत् पश्यति वन्यभानेन अमि- पदाना परम्परेण अमिसान्धो न स्यात् । तपमान बर. बर्वनामुपदेवो दुनिटः इति । वेन नहिं मन्दमान स्थानिदेशः । प्रदिश्यताम् , ग्यता रदं करतीषु प्रयुजात, करती: स्वरस्तूत्पत्तिपु स्यामानावर्णाविभपल्यात् ॥ ९॥ रनरादेन अभिन्टपन् इति। किं कारणम् । शन्दे भाष्यम्--नुशटः पलान्तरपरिग्रहे । यदि अमि. उगारेचे रान तापमुख्या प्रतिपत्तिः । शब्दे गर्यस्या- | वतीवरस्य स्वतीषु प्रदेशो नौरपाते, अनुदो ममनात् अर्थे कार्य विज्ञायते, क्या गामानर इति। मनु कम्तीधु रथतर गायतीति । कथम् ! तदुच्यते ! दह न शन्दे एव का समवनि, नाथें । अतोन शब्द इह 'पीपु रथतर गार्यात इत्यस्य वाक्यस्य देववन- पिशास्यामः। व्यक्ती भात' 1 कवतीघु यत्र्यतरम्, तत् गायत्ति नोत्पनिकन्वान् । ५॥ इन्देग। स्यंजर यत्, सन् करतीषु गारति इनरपरा । भाष्यम्-- पूर्वस्मादेष बादः पापीयान् । करमात् । नयापैषा द्वितीया रमतर मत्, सत् कमनीषु गापवीति । औत्पचित्रातात् । औरतिको हिनामिनाग्नोः समन्ध । सा खग्म्य सामावे न समातीसुक्तम् । न हि अभि- यः शन्दो यस्मिन औत्पत्तिकन सपन्न प्रसिद्धो न नतीसर: सतीषु समावेत्रयितु शक्य इति । पूर्वानु म रानोऽन्य प्रन्याययितुं शक्नोति । न हि गोग-देन | मभवति, क्वतीयु यद्रथनर तन् गायति इति । ननु अश्वोऽभिधानुं शक्यते । साऽपि न समति, न हि यती रयनरस्ति । अतः शान नमानधन स्यात् । ६॥ पामुच्यते, स्तुरस्तु उत्पत्तिषु स्यात् । बरस यभि- भाष्यम्-- एवं च सनि अतिदेशशास्त्रमनर्थ वनीयर: यतीना अपरिघु उचारयु म्यान् । कथम् ! स्यान् । अशक्याहयात् । तस्मात्र अदम्यागि प्रदेशो [ मानावानिमतत्वात् । बदमो मारा वर्णाश्च अमिक्वीना ·स्थतराधिकरणम् ३२९६ रथतराधिकरणम् । कवतीना च अविभत्ता अभिवतीयपि विद्यते करती व्यायेत्' इत्येवमादा । यथा आनायें प्रोषिते आचा प्वपि । सौ सौ अभिवतीस्वर करतीषु साधारणवण , र्यानी मवनामाचार्य इति आचार्यश्रृपा आचार्या या समवेतो विद्यते । तम्यानुवादोऽच घरने, क्वतीषु रथतर मतिदिश्यते । गायतीति । तस्मात् म्वरस्यानुवाद । अपितु कर्मशब्द स्याद्भावोऽर्थ प्रसिद्धग्रहण रिङ्गदर्शनाच्च । १०॥ स्वाद् विकागे ह्यविशिष्टोऽन्यै । १३ ॥ भाप्यम्-लिङ्ग च दृश्यते एतमिनर्थे अस्ति भाष्यम्-- अपितु गैब स्यात् च सामशब्द रथतर उत्तरयोरिति । तत् लिग भवति । एवमाह, तस्याश्च प्रदश इनि, तथा देशरक्षणा भमनक्षमा वा स्थतरमुत्तस्योर्न पश्यामि इति विश्वामिनस्तपस्तपे, वृद्ध आश्रयणीया। अगनिश्चैषा यन् लक्षणापरिग्रह । कि दुत्तरयोर्न पश्यामि ' इति यसि इति । यच्च विद्यमान तर्हि ! कमब्द स्यात् । ग्थनगदि गानारयस्य न दृश्यते तदर्शनाय यत्न नियो, यथा घर न पाया सस्कारस्मणो चारक । कुत । उको यार ' गीतिषु मोति प्रदाप करोति, न शमवियाण न पश्य गीति । सामारपा' ( २।१११११३६ ) इत्यय । नत्र गीति उस्मादखि उनरयो रगतर गृहच । नगोरनुवाद इति । विशिष्टाया *चि एक शब्दो दृष्ट । न चागृहीतविशेषण अश्रुतेस्तु विकारस्योत्नरासु यथाश्रुनि । ११ ॥ विशेष्ये बुद्धिरु पद्यते । तस्मात् विशेषण तावत् अभि भाष्यम्-- शन्द पभ व्यावर्तयनि । नेठदेच , धीयते । रिशेषणप्रत्ययाच सहचरिते विशिष्ट प्रत्यय । स्वरमानुवाद इति । कुत १ एव सति उत्तरासु विकारो अतो नारित ऋच शब्दन रारपर्श इति । तेनैव यायेन न कथित् थुनो भाति । तदा उत्तरा यथाश्रुता प्रयो गीतिनामधेय इति बम विच प्रसिद्धग्रहण-वाद । अप या । यथा स्वाध्यायकाले श्रुता । नत्र ग्यतरमुत्नर च गायतीनि शब्दो गानक्रियाया प्रसिद्ध । का पुनरमौ । योर्गापति' इमेतदनुवादमान अप्रवृत्तिविशेषकर अनर्थ शब्दस्य उचारपविशेप, गाति गान करोनि इनि । कमेव आपयत । अतो न स्वरस्पानुवादो युक्त । तद्ग्रहणश्च स्थतणदिशन तद्वचन इत्या । नेत समु शब्दाना चासामञ्जस्यम् । १२॥ धारणात् दिनीयाठामर्थ्याच्च । यधा आसारितक गारवीति भाष्यम्- रथतरादीना च सामशब्दाना असाम यधमानर गायति इति । ननु शब्दयचनेनापि समुच्चारण अस्स स्यात् 'स्थतरमुत्तरयो , बृद्धनरयो । इति । भवति गाथा गायति, कर गायति इति । सत्यम् । क्यम् १ तदव्यते । अब ग्यनरगब्दो वृहन्यो वा, विपरिणम्य तु ग्रन्दम्, गानन ऋच मस्करोति इति । यथा नरम्य सामशब्दत्व स्वरसमुदाये आनुपूया अवस्थिते निपतिीन अर्थेन न सब यते गान करोति चमिनि । स्वरपियोपे प्रयुक्त । स एकदेशे मिजापू ने न अस नस्मान् गीतिवनर । इन गीतिननन । बुत ! मधमो भवति । तस्मारैतत् युक्तम् , स्वरम्य सामगन्द, विकारो हि अवशिष्ट अयै । विकारश्चात्र ऋग्द्र यस्य तस्स चानुवाद इति । अत्राह, एव भला सर्व पक्षा | दृश्यते । हवानामशराणा दीपा, दीपणा च दम्पत्वम् । निरुद्धा , तन किं अप्रवृत्तिरेवेति । उच्यते । ऋच एव | पिताना संतलम् , सताना विनन्यम् । स प्रदेशो भवतु । ननु उत्त न शक्या ऋच अगतरे अविशिष्ट ययै सम्कारकर्मभि । यथा अवहन्तिन। प्रदेष्टु इति । यादम् , देशान्वमा भविष्यति । 'सक्तीधु | नीहीमा तण्डलीभाव , पिपिणा ताराना पिष्टीभाव । स्थतर गायति' इत्युच्यते, 7 च यक्यते क्वतीषु रथ तस्मान् शब्दाना सम्बारो गानाख्यो रयतरादिमि शब्द तर गातुम् , तत्र देशरक्षणा मति, करतीदेशे इति । रुच्यने । नयाय प्रदेश रथतरमुत्तरयोयी' इयेव यथा अौ निति, पे तिप्रति इति । धर्मटपणा घा मादि । स्यात् । स्थतरधर्मा पापी रथतरशब्देन अति अद्रव्य चापि दृश्यते । १४ ॥ दिस्यते । यथा स्थितर प्रस्न्यमाने पृथिवी मनसा भाष्यम्-- अपि च अदय साम दृश्यते ।द्रय . .

·- 1 रसंगापिपरणम् रनराधिकरणम ETरान्दोगे: मधु भागta: 1 मार्ग भाग्यम्--योति शम्शन मोमिला। इलाः । भने सारो प्रमोदय मा योनियम यः, गुमा मनोनिमाभि. गाणी मीनार AREAL Ratr पारने 'सत. Tr, शिलपि: in, उपमम् । यदि अनि गामगनः, पर्ष भरि निगगी, पदनो मोमिनुगति भनन मामय गोगे ए गाAmr, रिनार, 401 साल विधानम् । एए) लाचा मीतिमयी । बालो 'द भगनमौरिगणिती गमने:पि पारे पापित मानामाग। । मगर मानसरो ITER, भमगी। गोर सम्परक्रिया प्रणा गाना विपि- मनः । RI ' गी', स्यास्यों वामां न पिगो विधानार । १५ ॥ गति : ' ' गाने' भीमा: उमतिमन AGarm मा कर माध्यम- ननु उमेरकासमी भनक मामपाले प्रोग । रात मः- राग्य किया अकम गागा योनि दर्शप' । यदि प गति २६३म्, पाले भाग लिए अप्पगि १ । ननायो' सम्मत् afri सा भी शहर पोनि । अन्यथा अपरेको नानाभोज , मियाः ।। भाभमेद्वार पर मनानं मी नाम' अयोनी पापिनेऽपायोनि । १८॥ चियिता मानमोगभार । भूमिः ! मायम-अरोनोग साम यो। साश रविया । वषा भूनिरपिरः भूगो मारिय Era: कासात् गायी मिल्ने योग्यता (अमी) मलेसिस प्रोगा। tant arm, न मापा भाानि । युद्धको मेरमुकापी । अर्गा नरिमना न मोक्केि. पयहारे नि: I पहा अल्पपीनाम् । पदवी योषिः, पम्प मापनी अमिन म्नि, पदि करः मतः ! रियाना। चिोपो अमोनिया गामायः । म गतिः, ना ग पाहीतिः । मिथेन, एकरूप रयार भी गाणी पनना मासा । ठगया भर आगो पटो पनी किोशीमापोनि पान रियायो। सम्मान परिननेपा प्राकानमोगा- गी। पारीयप योनि यातायो froen मोदी राह रोगगी, साम नम्मिन संसायिशेषाः स्युर्विकारपक्यार । या रिति, रणाम गर, काश इति । पर परोपः राम मिशः । पतरन् यीय भाग्यम्-- अय पग मशायरवात् गर तम मीनो एग यामि युग्मते, तत्रोच्यो-मिन् एमिर गानाये इंग्गारे गंडा.ऋषि । दिक्ष गीताय एमों न अनि । निशेपा भवेयुः । किराती पथाना पराते । तन नास्ति समयाः । गातवे गाविश भरन, मानविगेशन ज्ञाप तस्मादपि गीनी सामान्दा वस्मया आरिव मागाति । अन्यथा. पेशा नारिन येरुप्यमिति चेत् । १९ ॥ रगा प्रासारित मीनिः, अन्यथा सगा पर्पमानक- भाष्यम्--यदुत्तः तम्मनिया महणार्या इति । गीतिः । एयमिहागि अन्य पारयणा ग्यारगीनि., परिचौघडे । एकाध्य नास्ति वैम्प्य इति । ग्यंतरगीते: अन्ययागा बहीतिः । तम्मात् संशागर पम् । रीतिः मर्यातरम् । तेन रचतरगीतो नहीवायां दर. योनिशस्याच तुल्ययक्तिरागिर्षिधीयन्ते ।१७।। दीतिः अगृहीता भी भी युक्तो पर्यतरे गहीते मी. दो, ४१३ . दिनि।

·रथतराधिकरणम् ३२९८ रथतराधिकरणम् नृहत शिक्षा अर्मशले प्रयोग । ग्थतागीतेस्तु एक जोगाले आयीमानादिप्रतिभूता मनवर्ण स्मृयु एवार्य । तम्य योया प्रपोगे शिणिते पुन उत्तगमु | पाम्दा । दत सर्ववर्णप्रत्यभिज्ञापगन् युन ऋगेक न शिपिम् । तामुमकाले प्रपोग मस्कारक्म अयथा आयीमारपयोगकाले स्मृत्यमावे वेन युक्तो मवति । नम्मान मम्बारस्य समगन्द इति । सानो ऋगवराभिपजम्साभावे अदृष्टार्थता स्यात् । स्थिताया प्रतिनाया सूमेग परिचोश्यति । | नागृहीतविशेषणा गगन गोविमाननत्नमेव इति स्यादर्थान्तरेचनिष्पत्तेर्यथा पाके । २० ॥ सिद्धात । सूनार्थस्तु- साम्न अभिधायन स्थादि माप्यम-यात् रूम्यम् । कुन एतत् । अया शब्देन यथादित अध्यापन गिध्येय यत् भनुनिष्पते स्तरघु अनि पत्त । ऋगतरेषु आश्रयभेदार भियते। गीतिविधिमानरूप तत् अनतिनम्म प्रवृत्ति व्यवहार यथा पारे । यया एक एसायमय पाको नाम । तस्य | स्यादिति । अथातरे येरून भाति । अयधारण प्रोदनस्य वि-- 'श्रीदेश्य विनिश्चेत करनीए स्थतरम् । पाक , अयथारक्षमो गुहम्य : येन भौटनपाको गृहीत गायतीत्तृग् गानयुक्ता अदायों गानमेव था ।। इति नासौ अशिक्षिा गुट पत्त नानानि । स्मात् तस्यापि चिन्ता, गानयुक्ता पभित्वे या प्रसिद्धित ।, राघवा अक्मकाले प्रयोग उपयो। दीदेगस्य पोपच्चातिमो मपेत् ।' शब्दाना च सामसम्यम्। २१ ॥ भाट्ट-- प्रतीयोतिणेमे अभीवन्यामुत्पन्न रथवर भाष्यम्-- एर च सामशहाना ऋवाग्दाना वितिविशेष अभियाक्यादौ यतीषु का पत्वेन पवे ग्रामयम्य भवति । कावीपु रथतर गायनि इति । ती 'पपतीपु स्पतर गाति' इत्यादिना ! तथा 'यद्यो या मन्द ऋच पर वयनि, रथतरशन्दश्च माम । इतर या गायति, तटुनग्योगायति' इति च श्रुतम् । तन रगतरादि सतीशने या देशाचणा स्यात् , रथतान्दे वा गन्दाना गीतिविशेषादेशिणया ऋचि प्रयोगात् विशिष्ट धमन्श्वगा । तस्मात् गीती सामग्रन्द इति । वाचक्ने प्राप्ते, आत्यधिकरण यायेनैव गीतिविशेष शा- कवतीपु रथर पाति' इत्यत्र अनेन | मान विजातीयगीति रमान या याच्यम् । एव सामग्रन्द स्थतासान्देन कि नवती मतिदिग्यने इनि परिशानार्थ पापि गीतिमान गाविदयमात्र या वाच्यम्, न तु रयतरागिना किं गी निविनिशाना 'अभि या शूर गीति नदिशिणा या ऋन् । तम्या तिन्याये। अरुणा नौनुम 'न्याना बाचा उन गीतिमानस्य इति पद : मांते मुरसायनाचे क्षणया चौधोपपत्त । चित्यने । द्वितीये तु मरण मुयना गीति साम' श्रात्यधिकरणम्येव तु (१०) प्रयोजनकथना इनि एतावदनम्, न तु उपादितम् । इह तु अति पनि गनाणि । पद हि नाचित्र भवेत् , तदा त्रधि देवाविषयसिद्धयर्थ गीतिविषय पमन यायन दृढीशियने : ऋगनिदेशामभवात् , यतीन्द कार्यरवगार्थ ।रकार्य तम गीतिविधिनाया ऋचि प्रयोगात् कम्बवन पम् । अथप्रकाशन लक्षणादिना अभीनया कुर्यात् इति रवी विभिप्रवचनत्वे रिशेपणीभूतान्यभिधानम्य आर यक गय ऋगतास्यानिदेश । देशरक्षणार्यो वा कावीदेशे सात् ताभिधान च तन एर नविना भूताया ऋषि अभिवती पठेत् इनि, जाय रमहरपद वा तदमला प्रतिपत्तिमिरे, अभिधानानिकलनानुपपत्ते गीनि । णाय मत् तमर्मानिदेशायं यतीषु समीलनादीन् ग्य मात्रमेषा अभियम् । अन अभिस्या यो गीति तपमान पुर्यात् इत्यर्थ । अन्गै नु माध्यथा पशा विशेष , तस्य क्यादिषु अतिदेश । अमभवदुक्तिमत्वात् न लिषिता । सिद्धाने तुम मोम-- गांतिचनीनारम्य अतिदेशार्यन्वेन , जाया प्रमाणामावान् ऋच इह श्रेषम्यैव अभादेव तन्मुनेन अनिदेशन्यैर रिचार्य गन् अध्यायसगति । गीति मानम्यर क्वीषु अतिदेय इवि प्रपोजनम् । ऋम्बय पुस्य आयीमावादे प्रयोग | तत वर प्रमुगान् भारत्यधिक सिदत्वेर गीतियाचिय ·- १ मता। स्थतराधिकरणम् ३२९९ रयंतरादिमाम्नां योग कानि कानिचिरिदर्शनमूग इति दश पम् । माप्यम्-- सामान्युटाहरणम् स्पनर प्रहार न च यतो या गारति - इत्यादौ योनिमन्धिन वैरान शाक्यर वनमिति । वन सशय विमस्यामृचि रूपण नियत्रात् पतिदेशस्योरी अनि कपी गान यन मुत रे नि । हिमातन् । एचयानि स्पतर गायति' इयादी ग्यतरयम्य विस्तारच्छेद यज्ञे म्यु । एपसमुचि गात यानि । एन स्वाध्याये कत्यात् बतिदेशत्यानुपपत्ति इति वाच्यम् । तनापि गीतानि । यया स्वाध्याये गीतानि, तया कर्मणि घमंग्राहकालोपकारसयभाये अभिववीसचिरपैय गात यानि । मंणि स्वाध्याये चावैरवण्य न्यायम् । विधेयतावच्छंटनत्वात् । यन्तुनरतु यह धाये आ य-कर्माणि कर्नु स्वाध्यायान्यन्ति । भवो ययाऽभ्यस्त टन मागविधे अतिदेशलाभारयन् अम्यापि अतिदेशसाभावे प्रयोक्तयन् | तरमादेवस्थामृचि गायरन् । एक!त्पत्ती- न काचिन् ती वेन अभिवतीषु येन रूपेण न्युगहरणम् , न तचोत्पत्तीनि । यथाऽह, सिमा-सतमि उपकारकरा वेनर क्वती उपकारकतमीगरैण होप- यता-एबागपत-शासमिति । परे । तृचे या लिनदर्शनात् । २॥ मण्डन-तिरवातिदियेत् ।' भाग्यम्-- न चैतदेवम् , एकग्यामेर गात-या शार-- गीति साम तु न मना' ग ऋक् | नाति । म निदर्शनात् । निज मवति । एवमाद, अष्टावरेण प्रथमाया मच पन्तौति, वारणेचर • यंतराधिकरणे अनेण्यधिकरणम्य आपरादिरी रिति । न कम्यादि प्रयमोत्तरासरयो भपति । सगति । को २१३०१२ ० रयवराधिकरणे विचति । तस्मात्तृचे गात यानीति । सयेदमपर रिदम् ' हा दादिवत् सममानी विरोध मावेन निमित्तामानान् न | सामोवाच, मिथुनी सभनादेति । गोऽत्रवीत्, न ये व नैमित्तिका पमा इति कोम्तम निरूपितम् । अत व गमालमनि नापते को मे मदिमेनि ( ते भूलोचनु , उमानियता महाप्रता, अनियना च या काचिन् प्रतिपत्। सोती नेर वा ममार स्यो झायात्वे वेदो मे महि. भाट्ट २०१६ | मैति । तानिनो भूत्वोचु , मोरागमनामेति । तस्मा- • सोग माग्यकारीया एवं स्थवराधिकरण | देव साम तृचे क्रियते स्तोनीयम्' इति । न्यायेन आमेषद्वयविकारान् म नद्यप्रापया अभिनने आह । विभिम् , प्रातिकमहामिति । तदमि निरपेचसाधनया समुच्चयासमवन विल्पादयस्या | धीरने । सम्ने:पि ऋग्मेदे न ममा नाम बाचित् सिध्यनि । सोम ८।१।१५ अगस्ति, नया उगरे इति । पासात प्रथमानम, * स्थतरादिगीतीना निगागीकार | मणि, | उत्तरात्वमिति प्रथमा ऋचोऽष्टाचरेण प्रस्तोतलम् , पपरेण चोनरोरनि । तस्मिन् वचने सनि मच • रथवरादिशब्दा सामानश्च गौनिवारका | मिसमायने | तथा श्ययनुवाइसम्पोऽय शब्द , ९२११५१-२ • गामशब्दो दिसन्दाश्च गीति उस्मादेव माम तृचे गिरते स्त्री पमिनि, तथापि कम् वाचा ' इयन प्रत्यम् । . रथनरादिशब्दस्य सामोपाच-दति पुरसादयंबादप्ररोचनया पिदपातीति गायनियराच्यत्वेन प्रसिद्धगानराचित्यम् । मु पृ ८.२ गम्यने । नहुन यवनानि (यपूर्ववानिति । * रथतरादिगन्दाना गीत विदोपवाचितम् । रपतरा मा-मतिमोनिशेम पतरादीनि स्तोत्रीयाणि घिकाणम् । ७।२।१४१-२१ सामानि, नानि हि एककस्या ऋचि गेयानि, स नृचे स्थतरादिसाम्ना इति समये स्वाध्यायवेल्या एक्स्था चि गीतत्वात् एस्थानि यो म्यु माध्यायपत् । १०६ देण्यापार यो अपि एकम्या मवेयु, 'एक साम ११२॥ गये नियोति माननिगरूप रिविश्वमित्ये- गानम् ।।

·रथतरादिमाम्ना स्थतरगाने स्वर्टश सूक्त रयत म त्याग । तावार पूर्व पश्च । 'पसामोवाच ' इयाद्यवाद इति । मूल्नम्नु उनरायन्थे ऋद्वयात्मकमेव विभावितविधिदक्ते 'एक माम तृचे क्रियते' इति | धारभूत विद्यते । परतु दयो प्रायनेन ऋक्लप सप- पचनान् चे गात यानीति सिद्धान । यते । नयथा- ' अभि वा शूर नोनुमोऽदुन्या इव सोम-- स्वाध्यायप्राप्तकर्चसवबाभी विध्य तरात् धेनव । ईशानमस्य जगत स्वशमीशागमिन्द्र तस्थु इति पादा तरता । यद्वा सामविषये बाय प्राधान्येन ५॥ ॥' (बृहती ८८१२८ अक्षरपादा ), अन चित्यते इति पादातरता, पूर्वत्र वचनबलात् | ईशानमिद्र तस्थुषो न त्याचा अपो दियो ने 'सुपर्णोऽसि गायत्रच्छन्दा' इनि अयपास्मा ज्यापरवे अपि । पार्थिव । न जातो ग निष्यते ॥ २ ॥ (फा ॥ इन यथास्याप्यायस्थमेन इत्युत्थानान् पादापान्तरसगतिश्च १२।८ इत्यशरपादा ), 'न जातो न अनिष्यते अश्वावन्तो इत्याहु । वस्तुतस्तु एकाहाहगणामकमोमागविषयो मघवन्निद्र बाजिन । गत्यन्तस्त्वा हवामहे ॥३॥ बाधोइन युत्पादते इति पादा नरत गेध्यम् । सूने (क्कुप् ) इति मूलभूने द्वे एव ऋनी, तत्र प्रयमा रयतरादीन् उद्दिश्य इति अप्पाहार । पृहती निदिय । द्वितीया मतोवृहती भाह-योयामेस्यामेोत्पन्नानि सामानि तम्या अो दियो न पार्थिो न जातो न जनिभ्यते । मेव कर्मकाले गेयानि, स्वाध्यायकाले नथैशाभ्यस्त थात्, अश्वाव तो मघवन्निन्द्र वाजिनो गन्य दस्त्वा हवा सामयिशेपें तृचोत्पत्तिवैवथ्यापत्तेश्च, “एक साम' इत्या महे ॥ २ ॥' इति । वि ९।२।६ पर्णक १ देस्तद्विषपारवनानुबाटोपपतंय । इति प्राप्ते । ऋक् " रथवरगान प्रागाधिकम् । वायुग प्रगा५ । सामोबान, मिथुनी संभवायेति । सोहनवीत् , न वै व वृहतीपइनसो कप्कार प्राथनम् । भा १।२।६३२५ ममाल जायात्ने, वेदो मम महिमेति । ते द्वे भूखो है रथवरगाने 'खर्दश प्रति वीक्षेन' इति चतु । सो प्रयीत् न चै वा ममाल स्थो जायाव इति । वीक्षणे स्वदृक्पदपाठकालस्य विधानम् ॥ नास्तिसो भूयोचु । सोऽत्रवीत् मभरामेति । तस्मादेक म्वदृश प्रति वीक्षण कालमात्र परार्थत्वात् । साग तृचे विपते रतोनीयम्' इत्यथैवाटोपष्टपेन विपिना | १०६२।३ ॥ नृचे सामयिभिप्रतीतेस्तृच एस गानम् । दर्शितधास्य भाप्यम्-- 'ईश्वर वे रथतरगगातुश्चथु प्रणितो , याक्यार्थो मवमे। स्थतरे प्रस्तूयमाने समीलेत , सर्दश प्रनि वीक्षेत । भा एव ' अष्टापरेण प्रथमाया च प्रस्नौति, अन समय किं स्वदेश प्रति वीक्षणमङ्गप्रयोजनसंबर, घरेणोनरयो । पयो या गायति तदुत्तरयो।' इयप्या उन बारार्थ रायोग इति । तन एतावत् तावन परी पम्येनोपपद्यते । सामविशेष तृचोत्यनिम्नु म प्रत्व श्यम्, कि स्थनरे प्रस्तूयमाने समीलेदित्यस्य शेष बारा सिदपति न विरोध । सिद्धोऽप्ययमय शिष्यहितार्थ पनि धीशेवेति, उन स्वामित्येवमादि पृथग्यामिति । पुनरिहोच्यते। कि प्राप्तम् । अप्रपोजनसमध इति, पृथपाक्य मण्टन- 'नृचे गेय मयेन् साम । मिनि । कुन ! मैदेनारगमात् । भिन्नमियमुपस्यो, शकर-'तृचे मनोनालसामाना' वांश प्रति वीक्षेनेति । ननु अभिनमपि सपो, • रमतरादिसाम्ना पाददिशाना मध्ये विश्वनिति पितरे प्रन्यमाने समीलेदिति विधाय खग प्रति पीसे सम्पन्न होनु पृइस्नो निवेश । १०६११३-१४ तेत्स्नुस्दतीनि । उच्यते । उभयागतौ मेो महीनन्द । विश्वनिति पारहिवरतरादिमााना.' इयत्र एव्यम् । समेतो गुनमागे न तो किम्यते । अयतरगतिरत • स्यतराधारममयनम् । 'म ये वापता-, पिण्यनुनादयोविरोधात् । तत्र विपि यादयोऽपूर्वगन् । मेकप्छन्द , यन् नो पूर्ण बृहदी भाउत्तरे । वादमान अनथकम् । विध्यागमान शिषिमावामो अमलमुत्तम् । एका प्रपमा बृहती उगर दे की योयनेनि । भुमिमनुएमाले, सम प्रति थी। - ।

·रथंरगाने खद स्थतरगाने म्य गाब्द प्रति बीघाणे विर्धापचे । महान | अथ यदुनम्, मैटामेन्योनो ग्रहीत य. विध्यनु मद वीवस्य मागासघ । इनाया स्वान्द यायोनिभियान् । विभिप्रायश्दनाय एवमेव या काल रथुपेन् । श्रुति अगाविधये च धुद्धि योग 1 गम्यते इति । अब म । स्यम् , पिय्यनुवाद- तम्मादमपोजनमनाथ । योनिशियांगन्, अपूर्वाग्रहलकवादिति । यदि तु अपरा, सइंश प्रति वाचतेत्येवमायोजनमंचय । प्रमाणातपाति गम्यो । यत्र तु पदान्तरम्यादा स्वान्दो वीणा साधनमिनि । तथा रिदमयनु- मासिरगम्यते पस्य, ना प्रमाणान्तरणनीतस्यात् चन्द गृहीत भाति । महम्मदभवणाद्वाक्यापि । तस्मादन उमरन्, अनुवाद इत्यागम्यते । यत्र च पार्यप्रवृत्या प्रयोजनसवत्र एवेति । पुष्पम्य दर्शनमस्ति । नापश्यन् पुरुष नियामु यारार- एष प्राप्त, स्म । स्पदंश प्रति पीछा काममात्र मुपगन्तुमुसहते इयर्याने विधिपत्ययो ऽपनु बाद इ-य- स्यात्परायंतात् । नेनदेयम् , अलपपोननमय दति । वगम्यने । ननु ग्यतरे मरनूषमाने संगीरे दिति प्रत्यय कि तहिं ! स्वान्देन वीग कालार्थ सरप वाक्यमर्यग्राम पुरुषस्य न नाचेत । यथा प्रबारति- स्यात् 1 a ! परापरमान् मान । रथतर | ननानि पोरपेयी स्येच्या प्रवृत्ति पचनसामानिन्धन्ति, पृष्ठ मातीति पृस्तुती हि साम मिनिपुर । | तदिनि । नेत्यागम्यते । स्थन् । रियापारम्मगनधान् । तच्च माम पाना म्नुनि निवर्तयना मोगादिभिरिसर | रयंतरे प्रनगमाने इत्युच्यते । तदतीने प्रनाने पत्र- म्युनिरगपुरापुपयारीममिनिर्मात्युच्यते । प | गाम्य जुनालादर्भमा न चापिनुमर्हति । नेन् साम्मि मनुतो विनियु रमाने पनि तानि जय यटुरम् , स्वान्दवीधगोर्गक्येन माघ परम्परस यपेवानि परम्पी मनुनी बिनियुत्तानि इति । यथार्थवाद् दृशिनयोगाच निदर्शननि गा. मानि । आ स्वस्यन्दम्य तमध्यपाटान् तुती | साम मस्तीनि । अब ब्रूमः । प्रतिशब्द फर्मप्रवचनी विनियोग ठगो मातीति । अत पराभवादिह कालार्थ | क्वान् बशन्दम्य लगानामानटे प्रावैरा धनिश्च मयोगक्ष्यथरसीपते। रिदासयोपाधिका समविगनेर । अपना, नाम वाक्य ननु म समाम्नानभानम् , रथतरोपदेशाच्च पोप- | वाध्येत । पास हि समयन्यायकम् । यथासमनमनेक- देशमानुमानिक बाधिन्या एतद्वार प्रत्ययमनप्रयोजन विध सरपो वाक्यात् गम्यते । क्वचित् नियाकारक- मुर धमेव मारयेदिति । उच्यते । तद्धि या भाति । माध, चिन् विनाविरोग्यमस्य , प्रचिन् एल्य यदनाघनानमारोनन माठि । न चैतनाथमानमनथं स्मरघ , त्यैरप्रकारा मनधरोपा इति । तमेह कम् , रियाम् कान्परिच्छेदेनार्थत्वात् । मरे ममाम्ना स्याध योजनपान इनि गृझने एक सयम- नसामान् मामोपदेशान सुनिसपर मायान् । विशेष इनि न शाक्य राध्यने । पय वृक्ष प्रति यात् रियाधारकसाथ । उमयो प्रमागागतत्वादु | पियोतने, इति न विद्योतनस्थ वृक्षस्य च माध्यमापन भपमा पो न विरुध्यते इति यापेठ । तन । यो दिमागे गम्यते इति । अयन प्रवृत्तम्य विद्योतनरय मतगक्या याच्छिनाप लियाकारमा यमनमच्छति, उधिनमायोपदीयते इति । द्वन् हा पुरुपाय. नामो सटवरितम्य स्तुतिमव धनप्यनगरति । यगर तया प्रत्चन्य दशनम्य म्पकाने या उपा- गजेन, पुनरुचारयेत्, नायथा | दम्मान् नपाने दीयते इति न वाक्यानर्यक्यम् । नहि लथ्यलक्षणयो श्रुती नियातरवे कारस्मरथो न स्तुतिमन , कास. अनुदायमाणयो संघोऽगायने इति । विशेषणा मावान् । ददेव मनाम्नानम्य सामोपदेश पद्रपि गिप्रयोगात् निशानुग्रह इति । तदपि न यास्पस्य बांश प्रति वीतेस्पस्थातिरोधे साधिते सममिनितम्याधस्स पश्याम । पार्थो हि शिः कार्य योग इति। अत उच्यते वागयं मयोग इति । प्रयु यमानो इरानमनगमयेन्, न परार्य । स्वदृशन्दे ·रथतरगाने स्वदृश ૨૩૦૨ रथनरगाने स्वदेश अपायमथ, -- तु योरपा दृशि क्र गुगभृतो.वगम्यते । कवा न | वि- स्वक्श दे वीचपे च कि पदमा प्रधानभूत । न च का प्रयाग्यमाने वी उपरिङ्ग पन , हिताप्रया 1 मीलनावभिनाऽऽद्योऽस्तु मिरवाक्येन मप्यते दशरसन्तपार7 पात् । काभिधानथ सनय नैव तद्विष || प्रतिशब्देनावधिहि द्यो यो वाक्य । भियते । वी उतिना सामनस्पन सब यमुपैति । यदि वानदयमर्थ सत्येव भीनम्यापि विधि!त्तरयोर्भवत् ॥' उपनिदयते, या वी उनि । को.सो स्वदग्, य प्रात भाट्ट- ‘थतर प्रन्यमाने समील्येत्' इति पोश्चर मुपटिष्टामत्यविजानन्तो नर रियामध्ययम्यम ।' विधाय, 'खग प्रति वीक्षेत' इति श्रुतम् । तम पहा वीश्चग निरसनेदिति । स्थप्प । रयनरयोनिभायाचि इशानमग्य जगत स्याम्' मज्ञानान् स ए दाप । तदेवप्रसार सनथ आरया इति श्रुतस्य स्वच्छन्दस्य if वीचणेन अगागि अम्युपगम्यमान न लिन नच वाक्यमनुगृह्यते । क्षण सरघ, उठ वागय सयोग , इति चिन्तायाम्, मगध तु वीरगम्य, एतदुश्चारणकाल बोलतति माति रथतासमान्यवधिकस्य ममी 'माध्यतरापेशामावान्, काचिद् युक्त्या साथ । स्ततिसरधन पर्वभिधान द्वितीयया निर्णीतप्रयोजनम्य स्वच्छन्दस्यगत्तेन स्थापि सो नारच्यते । सामाना परिपाटी गानन 'पीगगेर घावों । पीपते । यत्तु स्यहरद एव विशेषणविगेप्यमारसमधमभ्युपैति, दशान वटा तस्थुष स्मारकतया बाचगान गलन विधीयते इति पूययान्तर व । अतो पदाम , स्तुयथय सत , स्वदृश प्रनि मूले त रत् मन स्यानादिपदेयाक्यत मा पठम्य बीते यत्र या संघइ स्यहउदम्य स्तोपागवन निशातप्रोनम्य राग किं भवति प्रयोगाम् । अनानसाध सति या, प्राप्तीपणाद गायोगत् वीक्षणस्यापि स्मारकपदविशिष रयतरपुत्तरयोगयतीन्यातदेश , तनुपातग्ने, रथार स्वागदुपकारकामा निधो गौरसाशपचेरपेजितम् । अतः प्रस्त्याने समोरिति । उत्तरयोस्तु सडक्शन्दामाया म्वदृक्पदाले वीण भायखयो सर्माल्नम् । इति प्राप्ते, दनानियन पूनरक्ष । सिमान्त नु लमाय मति अदृशयम्प वी रणस्य मध्य विधो गैरवापत प्रति वारनि भाग काहानात्, सत्य प्रति वीसति गुन्दयोगेन च अरया दिनीयाया पमनाचनी मित्त नियम सिदा माति। नेन रमसाथ लाभागात् प्रतिशब्दानथापते। शा--'रयता प्रस्तूयमान समीग्यत् इति विचार ' काल्गय एया सयोग । प्रनिशम्देन का चितामा अयने प्रति याचा' इति । अत्र सदेह 7 तर या अपि । अत एर सम्प्रातरीधणानुपादेश ft मन्दम्य पंत काय सोग , उन का विधान स्वे अर्यानिमी नग्याप निधि( आधि) अनाद्रिसमय इ1 नत्र पाय रे पादस्य रिनि मपात । मान् भन्नादिसमय पर "य्य सामने परतुतरतु एक्याकरतलामाय अर निसी या मानम्, सदा ममुबारका नाममा विवाया- एव । नेन भाषारिसायधिस्सना । ही, यीशु का महापरण्य अा वीचमाग पहा अन एष मीन या एर स्वाति शन्द उन्नारमा तापपा । इति प्राने घूम । नाता र पाति श्ययम् । 'अनपालनममधान् वाक्यभेदप्रसद्गन । न प्रयोगा इस सत्रम् । उसोय रथातो पुशोऽनासिबध नरमा पालार्यता घरम् ॥' निम्याग्यात्तयारदुरगममामि मन पूर्व । मोम--- पात् हा मनुवा योग मिदाने 1 उपरयो म्यETTEN TA मधियाय भयुरियने मगति । यार्थग्नु पारमण विषमर ममीटनम्, अठ र - रपुर मार मात्र विमा ५ युगेपर मन यो परपदेन सय मला ददापि मगायाठेरपरि सम । - ·रशनाच ३३०४ रशनाच रादेहः । निरूप्येते । अन यपि साक्षान्न रसना श्रपते, किन्तु | ऋगमहापया श्रुत्ला इत्यारिल्याणरशनार्या एव विशायन्ते । 'यूपं परिव्ययति ' इति यूपपरिव्यागादेव टम्यते, | प्रकरणसहाययेच श्रुत्या बर्धिर्मा दर्शपूर्णमासीपहिरा तथापि दर्भगय्यादिनारदाना यौगिकत्वेन परि. इति वाच्यम् । यतो य एव शमीयोमीपस्य यूपा, स एव माशाक्षिनदानाविशेषपचन वात् माध्ये रगना श्रूयते | सक्नीयस्यापि । तेन अमीषोमीययूपपरियाणरशनासनन्वि- इत्युक्तम् । यूपपरिप्याश 'यूप परित्यति' इत्यनेन | स्वेन विधीयमाना धर्माः सवनीये यूपपरियागरशनासब- श्या अमीषोमीये विधीयते, तया 'आश्विन पहं न्धेनापि विहिता भवन्ति । पिण्डपितृयजयहिं यो न दर्श- गृहीत्वोपनिष्पम्य यूपं परिव्ययति ' हयनेन सवनीयेऽपि पूर्णमासहियोऽन्यत्वा युक्तम् । यत्वसाधारणा धर्मा विहितम । तेन धूपपरियाणापादेव उभयनेन शनाया. इति तथापि सबनीयोत्पत्तिवाक्ये 'निवृता यूपं परि. प्रामवान् रानाधर्माः अमागाः निममीपोपीयरशनार्या । वीप' इत्यनुवादो रशनाधर्मसाधारण्याविनाऽनुपपन्य- एच टत अनीपोमीपसवनीपरशनार्या इति भवति | मानो लिङ्गं भवति । तेन रिङ्गदर्शनादपि साधारणा रसनाधर्मा इति सिद्धम् । अाय पूर्वपक्ष:--- अग्नीषोमीयस्य अमे चतुर्दश्या प्रयोजनम्- पूर्वपक्षे सबनीयरदानाया दर्भमारि- रगनाधर्मा दर्भमय्यादयः थ्यन्ते न सवनीयस्य । तेन नियमः । सिद्धान्तेऽग्नीयोमीय एव दर्भमयादिधर्मनियम पशुधर्मयत् भग्नीपोमीयभूपपरियाणार्था एव रानाधर्माः। इति । सूत्रं तु-राति रशनाधर्मोपलक्षणार्थम् । तेनाय ननु शुन्या रानामापा प्रतीयन्ते । श्रुनिश्च वाक्यात् । मर्थः, यद्वत् ग्रहधर्माः सवनयरातिमहसाधारणाः , तद्वत् वाटीयसी । सत्यम् । किन्तु यूपम्वरूपसंबन्ध. आनर्यक्यात् शनाधर्मा अपि साधारणा । लिङ्गदर्शन चोक्तमेवति । अपूर्वसाधनटागका श्रुत्सा विनियोगो वक्त यः । तेन तोता यथा युत्या प्रारणसहायभूतमा पहिधर्माः प्रकरणवति- • रसना च लिङ्गदर्शनात् ' इस्पन सिद्धान्तवाहिना बहिमात्रार्या. , एवं श्रुतिसाधारण्ये:पि न पिण्डपितृयज्ञ- उमपोः परित्यागयोः साधारणी राना इति परिहारो पहिरपाः तथा रसनाधर्मा अपि अमराहापया शुरया वक्ताय । पा. ३६४१२२ पृ. १०४९. . ' रशना प्रमोपस्थिताप्रीमोमीययूपपरिव्यागरशनार्था एवेति । च लिङ्गदर्शनात् ।। ( अष्टादशात् स्यात् नुष्य-शन्दो एवं प्राप्त, अभिधीयते । भवेदेव यवनीपोमीयतम- अनुवर्तते ) रखना च अभीयोमी नसयनीययोः पौः भुवम्य ' यूपं परिन्ययाति' इति परियाणस्य चीनियोधण, या। लिनस्यदर्शनात् । एवमाह 'आश्विन नई गृहीत्या गत् यूपदारेण प्रधानापूर्वनिनाम्योगो भवेत् । किन्तु पिस्ता यूपं परिलीप गामेय सबनीय पशुमुणकरोति' यूपस्य अलौकिकरन भनिनोग्यपरिमाणम्प साधना- इति सपनीयपरियाणे रशना दर्शयति । सा परि पेशाया 'यूप परिषयनि द्वितीयाश्रुन्या यूपनि ' साधारणी तत एतदर्शनमयपते 1 मा ३६।१०।३१. ज्युपपोगित्वेनेव परिचाणम्य यूपादत्व मिलायते । एव • साना तदर्माधामीपोमीपमुगना., सर्वेषु प3 रायनीये कि उपनिषभ्य यूप परित्यपति' इति अनिश्यिन्ते । ३६६।१०३१. सना तदा दिवया भुत्या यूपा तथा परिरयाग श्रूयमाग गधारणस्य प्रमात् अमीषोमी यादम् । इति प्राते, भुत्या यूगम यूपवानीपोगीय एप निष्पन्न वात् । कापि न यूपम्पम्प, इति शिवति । ' उत्पते रशनार्मा दर्भमण्याइय. मित्युपयुक्तम् , तथापि पस्पे का चोपोग्यन्न प्रमात् । अमीयोमीवशेषाः स्युः, श्रुत्या गूपागा भााति न्यायेन यूपकायंपनियोजनोपयुध्दादाति-, गताः ॥ एतापपरित्यागोषो हि रचना भूता । सर अपरनने यान माति । एलप यूपान परिशरमाना-धमन सा याति प्रमेश पारोषताम् ॥ 'भूतिः प्रमान् वादिदोषान् भपरपनामाधारण एव मानि । न बरती। या. अश१ . ८३६, . रखना रमात आरोगीयापपैय मेग गनिधारितायत तमाम यूपधर्मा एस, न पशुधर्मा , प्रिटा यूप ।

·शनान रशनाधिकरणम - । " परिवीय ' इति तृतीया भुया वाक्पेन च । वि. न साधारणा राना, वाससा परिव्याण प्राग्नोति । साता ३।६।१०. * रशना ( द्वितीया ) न पायधनायां किंतु तु दर्शयति । तम्मात् माधारणी रशना उत्साधारण्याच यूपसम्बारार्या । १४।९।२२-२४. * माना यूएपरि. | तहर्मा अपि साधारणाः । तदेनलिङ्गात् रशनासाधा- ग्याणार्था, वित् प्रपिष्टदर्भमपी । भा. ३१६।१०।३१. रणरम् । कोत्र या न्याय इति १ उच्यते । प्रकरणाद- • रशनाः । अमिष्ठग्गने (द्वे ) पायूपरशनाथ, अह- | ग्रीयोमीयम्य, वाक्यात् यूपमात्रस्येति । गंणे नन्त्रेण एव उपकुर्वन्ति । संकर्ष. १।४।२१. वा-- अग्नीपोमीये यूपपरिमाणमाम्नाथ पुनः सर- रशनाः कादमिला. ' अमि परिवीन यासयति' इति नीये 'प्त आश्विनं ग्रह गृहीत्वा' इत्याम्नातम्, च रखानारामारविशेषः । संचार्ष. ११२. मीको. पृ. | निर्गुगपुन.श्रपणाम् कान्तरम् । उभगोश्व केनचित् ७८ " अनि साना वासयति' इति रशनासकार. दन्येण भविन गम् । यच परिभ्याणद यम् , या राना लोके इन्यन द्रव्यम् । • रानया यूपपरियाणं (यूपपरि- | बेदे च प्रशिक्षा । तेन उमयन तादादेव राना प्रासा। वेष्टनं ) परिषीरमि' इत्यादिमन्प्रेण अनयुः करोति । सा च किमयी [धमा च इत्यपेक्षित अमीषोमीयम्य वि ३। १९१ . रशनाया. यूपाङ्गत्व ज्योतिप्टोमे । सानानुगते प्रकरणे 'त्रिवृत दीपयी प्रपिताना कर्त'या' ४।१९९२-२४ . - शनायाः यूपा र्याया. भवति । इत्याग्नानात् विशेषः प्रतीयते, न सबनीयपरियाणस्य । समुच्चयः । या ॥४९॥२२ पृ. १२७१. साग्निक- रासान् इतरपशुधर्मवदेव रशनेतिक्र्तव्यता अमीपोमीया- मधौ एक्यूपे एकादरापशूना नियोजन पूपमस्ताराया ति । तथा प्राप्ते, लिङ्गदर्शनार माधारणी इत्याह । नहि रशनायाः मैदहेयभावान् देरशान्यमेव । भा. ९॥ | पनीपोत्पनियो विकृत्वानुवादो रशनाधर्मसाधारणपा. २२-२४, दिना उपपद्यते । का प्रामिरिति चेतामाह-वास्यमयोगात् रशनाधिकरणम् । अभीषोमीये पशी रशनाधर्मा | रमनामानस्य, स्थानादमीपोमीयस्य । रास्यं च तस्मात् अग्रीयोमीप-पवनीयोमामाधारणा ।। बलवत्तर पनि । ननु न तद्राययं हि तदर्थत्वात् ' रशना च लिङ्गदर्शनान् । ३।१०।३१ ॥ (३१३।१।।) इत्युत्तरं पश्यति । तेन अगीपोमीयापूर्व- भाष्यम- अम्ति ज्योतिष्टोमे पशुरमीपोमीय'यो प्रयुकत्वात् व्यवस्था ग्यादिति । नैतदेवम् । न कोषा दीक्षितो मदनीपोमीय पशुमालमते ' इति । ता राना साक्षात् पशुसन्धिनी । निहिं 'यूपास वा तत्सरवा श्रूयते रटानाधमांध नि भवनि, दममगी भानि, | गन्' (१९२३) ति सत्यति । नेन वामेक प्रापिष्टाना 'फर्तव्या च' इति । रान रादेहः रिमेने धर्माः । थाक्य वमेतत् । यूपपरिव्याणसाधारणसाधनस्य एने धर्मा अशीयोगीयरदानाया मानीयमानायाश्र साधारणा. उत | इति । तथा च अगीोमीयस्थ एतद् गूपपरिन्यायमेव च अग्नीपोमीयरगनाया एवेति । कि प्रासम् ! प्ररणात् | यूपैनदयात् सनीयरथ पूपपरि यागम् । द्रयमपि च अनीोमीवरशनाया. इति । एवं प्राप्ते, ग. । उगयोः | अपूर्वसाधनमिह पतीयने, न तु दर्शपूर्णमासहिरिच गाधारणा इनि । कुन लिनदर्शनात् । ति मानि। पिण्डपितृयज्ञे भविष्यति । तम्मान बहि मयेषम्यान् एवमा 'आभिन ग्रहं गृहीता पिता पूर्ण परिवीय साधारणा रशनाभा । आप मानीय पशुमुपारोनि' इति सबनीयपरि-याणे शा- रशनाया. नमार अग्नीपोमीयार्थाः । रशना दर्शयति । FI यदि साधारणी, तत एतद्दशा- इति प्राम, बम । (सेको) 'श्रुत्यैतापसंवन्धि- मवकल्पते । यदि अग्नीपोमीया गा., नतः अप्राकृनान् परिव्याणाङ्गता गताः । नानीपोगीयधमीः म्युम्ना- सनीयपरियामात् निवर्तत । सानीरे च परियाणान्तर यतवार्थवत्वनः ॥ सपनीयपरिव्याणमप्येतद् अमान्नम् , पथ निवृत्व दस्यते । कथम् । स वै आश्विनं | यूपसंगतम् । सरणा तनापि रशना सङ्घभैः प्रप- ग्रहं गहीरमा उपनि कम्य यूप परिव्यरति ' इति । तत्र यदि त्यते ॥' इति । मी.को, ४१४ ·रशनाधिकरणम् रशनाधिकरणम् मोम -- पूर्ववत् मराधान्य प्रकरणत्याभावात् म्यम् । एव च परियाणरदानातद्धर्मादय औषयमध्ये हनि रसानाधर्माणा अमीषोमीयार्यत्व इत्युत्थिते. साति. । अनुश्रीयमाना अपि, उपदेशानिदेशाम्या मितपोष- एकादशे (११।३१२३३-) यूपस्य सौमितपत्रये कारका | सपनीयै च 'आश्विनं ग्रह गृहीम उपनिम्नम्य सन्त्रनाया वश्यमाणत्वात् , मननीयपरिव्याणमपि अनी- गुपं परिन्ययति' इति विधिना अभ्यासात् परियाणान्तर पोमीयगनन्धियूपपगतं गाति । सूत्रार्थस्तु- सुधर्मा | विहितम् , आश्विनोनरकालस्य पाटान् , उपनिकमणरूप राना च परि याणदयस्यापि माधारणी । 'विडता यूप! चार्थादेय प्राने. । तच प्रकरणान् भवनीयस्पेगाङ्गम् । परिवीय आप्रेय सबनीय पशुमुपाकरोति ' दनि सबनी- तदपि च ने प्राकृत गर्यापनम् , प्राकागदानवन् विधि- योत्तचिराये निवृत्वधर्मयुत्तर नागपादरूपलिनदर्शनान् वैयपित्त । अत एव तरकार्यगद्दष्ट यूपटादर्य वा इत्य न्यदेतत् । वरिह रशना तद्धर्माश त्रियदर्भमयीत्वादयो नि- 'एम्प्रेयोत सर्वत्र सानादेष्टनादय ।, अगी- | नाप्राकृतशर्यापन्ने परियाणान्तरे यूपा पटवर्हिरागारणे पोमीय एरेने रमा, सिद्गादितोऽलिम ॥' । इस भवन्ति । इति प्राप्ते, उ पतिवार निवृत्वानुवाद भाह-- पशुनियोबाइगन्वेग सिनियुक्म्म यूपग्प | गदागर्गमाहत्यशात् लपगाच मनापूर्नसाधनीभूत- अनुष्ठानसादेश्यात् अशीपोमीयापूर्वसानीभूतपशुनियो- | यूपपरिव्याणत्वमेव उद्देश्यतावच्छेदक न तु विजातीय बनार्थत्यम् , अनिये गानु सपनीयानुन प्यारम् । एष | युपपरियाणम् । धारचे उत्पतिवाफ्ये निवृत्तमामात- तदुत्पादका। वेदनादिगुस्काराणामपि । यद्यपि च यूप | त्वेन विधाने गौरवापत्ते । अन, उद्देदयनावग्छेदप- म्वरूप मानक्याभाव , तयार अनुमादम्य संनिहित- | मनात् नत्रापि सानातद्धर्मा । व्याख्यातणा तु सति- गामित्वादेव अग्नीषोमीये निवेश । यिनौ नु अभि- लोभेन यूपतच्छेदनपरिग्याणरमनातद्धर्माणा सपा उप मगत् गमनम् । नेपा नु मैदेनानुष्ठाने प्राग दीशकाल- | देशेनैव नियसाधारण्य अनीन्य सबनी सपरियाणान्तरे ग्यापि उपदेशानिदेगा या विहितम्य एकत्वात् त-णानु- | उपदेशेन तत्प्राप्ति पाचशाणाना आधग न पिद्म | शानात् एक्या एन यूपयो मर्योपकारक्स एकादशे मण्डन--'पशुपयार्था रशना सधर्मा ।' (१९१३) २१यते । ये न परि पागाइय. उत्पन्न शंकर- 'रगनायूपपोस्तथा । ' रार्थित्वम् । यूगस्तारका नेपामेर अनुष्ठानमादेवयातिदेशाम्या 3 रशनाधिकरणम् । रशना यूपान्दम् ।। प्रनिविल्यानरयम् । यूपम्वरूपम्य तद्-व्यतिरेकेगापि पश्चनं रशना म्यान्, तदागमे विधानान् । उगमसान् । यूगरनेरक्यान गृपमाणविरोपावेऽपि ४।४।९।२२॥ आनिमा मोशन्यायेन (१२१११:) प्रस- भाग्यम्-- योनिष्टोमे भयो आश्विन प्रह नया गिद्ध गाति । न चैर न्याय अमिपात्र गृहीवा, त्रिता यूप परिवीय, आमेय सवनीय प3 ममार्गादे. दारांपूर्ण मासिकम्याति विकृतौ प्रमझापत्तिः । मुपाकरोति' इति । तत्र माय कि पराग रचना, रत प्रोहियोशणादियन यत्कायोद्देशन यदरत्तेरु- यूपातमिति । कि प्राप्तम् । पश्वरम् । कुन ! तगमे पनि तरायागमततस्यनिगतार पारन यादृष्ट प्रति विधानान् । परागगे दि विपीयो । पशुना अस्या समान्तिमाय नाशयस्य कमायेन तदनाउने । सध उत्पत्तिवाक्ये यूयने, परिम्याग रोगकरोति नादि अन अमिरावादे ययामारोशा उनि हकार्य- पशुम् , नान्यथा ही। रा थुनिर्भवति । पाानने राई गस्कार., मारण्य ज्योतिशमायनहरयान् । रमणा म्यान् । परिम्यान काले रुश्यनेनि । भागमतियारा दिन प्रति प्रतिरोगीय- दुर-- 'विता पूर परिवी' इत्यनेन परिपत पीभूतामिमायेन नागका इति पिसिणधारश- पिटे, यास्या नरेज प्रथा । परिग्या आप भानेर सपनोगियापतिमान ना. ही धे- कार्यमुच्चापने इति घेन् । सग । गामा- ·. पक्ष रशनाधिकरणम् ३३०७ रवानाधिकरणम् देव । कि तहिं । आमेयरधनयो. सनन्धोऽनेन जियते, | अर्थमान ) अनूद्यते । ( पशुमुपाकरोति इत्यत्र ) पशौ तत्र च प्रयोजनवात्वात् । आमेरस्य रसना तदया। तस्य हि | अपि द्वितीया उपावरणस्य (पश्वर्थत्व प्रतिपादयति ) न मा अनपामणद्वारेण उपरोति । ननु पशो. अन्या रशनाया ।न व अमांचितोपाकरणेन रशना (राम्य अनपममणाथै विद्यते एव । उच्यते । यथा पार्थाया। साधनत्वेन प्राप्नोति)। परियाणेन तु रशना आक्षिप्यते । रमनाया भवति समुच्चय , एवमिहापीति | ननु द्वितीया- | तर यदि या अनेन विहित तमानूयते, तेन या निर्दिष्टत्वात् यूपस्य रशना तथेति । उच्यते । इतर प्रापि (विहित ) अन (अनूबने इत्यन-) नागिनिनेग । आप्रेयमिति द्वितीया वियते एव । अथवा परियाणस्य । सर्पया यूपा रशना (एक्यूपे एकादश परानो नियोन्या यूपमिति द्वितीया तादमाह, न रशनाया । आह । | इति (तन) प्रतिष दाना वा यया पूर्वपक्ष । मिद्धा ते परियाणार्थत्वात् रहनाऽपि यूपार्था । उच्यते । शनायादेशिन्यमेव इत्येनत् प्रयोजन ( माध्योक्त एकदेशिन पश्वनपरमणेन प्रयोजनयत्वात् परि-याण भायमानमपि | अन्यथा पूर्वपक्ष मनमाना ) नैग्छन्ति । ( कयर) तदर्थम् , सामर्थ्य परियाणेन जन्यते रशनाया । ननु | पयर्थाऽपि ( सती राना ) असनि पत्योपकारितात परि पागमपि यूपतादयन अर्थका रगना तदर्थेति । (सनिपयोप०१) (साधारणे) यूपे क्रियमाणा ( सर्वेषा उच्यते । सधार्यमेतत् । यदि या परि गाणार्या साना पाना ) एवैध उपकरिष्पति । यथा प्रयाजा सफर सुपाया, अथवा विपरात तादयम् । परि-याण | मुना ( मर्वेषामायादीनामुपकुन्ति ) । अत पश्चर्यम् , यूपश्च परियाणस्य आधारता प्रविषयमान द्वये:पि द्वैरश पम् । पश्वर्य । तन युक्तमिति । राना पश्चनपक्मणेन (एन हि ते वर्णयन्ति । पूर्वपझेऽपि न परित्याण प्रयोजन पती । परि पाणमपि तदयम् । योऽपि आधा- | रगनार्थ किंतु सानव परियाणार्या । परिल्याण तु न रता प्रतिपद्यमानी रशनार्थता प्रतिपत्स्यते । अमो यूपे | यूपाइ नि (पग्विीय इति-) क्त्वापत्ययेन पयू- था द्वितीया, सा सप्तम्यर्थे रयिष्यति । आधारवा च | पारणार्थम् , तवारेण च पश्वर्थम् । अतो रशनाऽपि प्रतिपयमानस्य तादर्य प्रसङ्गाद्भविष्यनि । | तारेण यूपे क्रियमाणाऽपि परवर्था इति पूर्वः पक्ष । यूपाङ्ग वा, तासरकारात् । २३ ॥ सिद्धान्तम्त, अ या यूपार्थगेय परियाणम् , न वाक्येन भाष्यम्- मोतिष्टोमे प्रत्पक्षो हि यूपस्य प्रकार । उपापग्णाद्रम् । इनि)। रमना हि याच वार्ता च ढिम्नो माया यूपन्य (प्रयोजननिराकरण गमाधचे-) एतद ययुम् । राजनात, दिम्ना च प्रयोजन यूपम्य । तस्मायुपत्यैव पयर्थाऽपि सनी (राना) अनपरमण पूर्वती पशो. प्रति रममा स्यात् । द्वितीया च निति तत्माये सनिपत्याएकालेति । या यूऐ द्वितीया रशलाः समुीयदे एव भवति । रशनाया च तुतीया । तृतीया च गुणत्वे | (मिद्धान्ने), एर पगावपि समुच्चेष्यते (पूर्वपर तस्या । समानुपाए । पच नदागम विधानादि-दाम्या रशनाम्या पशुध्यते । तस्मात युक्त मेवेद युक्तम्, नत्परिहन यम् । उच्यते । तदागमे विधान प्रपोजनम् । चास्यात् , द्वितीया च विभक्ति श्रुति प्रत्यक्ष न, अर्थवादश्च तदर्थवत् । २४ ॥ बाय बायेयानामिति । पनु रपणेति, श्रुत्यगमरे लक्ष मान्यम्-एव च मसार्थवादोऽयं चान् भविष्यनि। गाऽपि न्याध्यैव । 'युग मुनामा परिचीत आगात् रा उ श्रेयान् भवति टुप्-- 'निवृता यूप परिसीप' इति ईप्सिततम जायमान न धारास करय उन्मयन्नि स्वाध्यो मनसा वात् यूपम्य, सदर राना। न तु परि गाणस्य (यूपा देवयन्त ॥' इति । तसा पाङ्ग भनेति । कि प्रयो- पस्यात् ) यूपपरा द्वितीया (विमक्ति, परिग्याणस्य जन चिताया ! असो अयते एक यूपे एकादश पायो सादर्य प्रतिपादयति, न रशनाया )। तच्च ( परियाण | नियोन्या' इति । प्रतिपशु रखना कार्या यदि पूर्व, । ।

·रगनाधिकरणम् ३३०८ रशनाधर्माणां - ॥ . पक्ष । सिद्धान्ते द्वैरशन्यमे । शेक्मप्युदाहरन्ति रशनाधर्माणा दर्भ-योलादीना एतत्परिन्यायाधारण- ‘पञ्चहं प्शना द्योकरिमन बहून नियुञ्जीत । | सिद्धपथं अनुवादन्यस्य तृतीये ( ३।६६१० ) ग्राधित- प्रतिपा साना कायर्या यूपे चैद् देरशन्यं स्यात् ॥' । त्वात् । अन्यथा रानाधर्माणामीपसन्देऽहनि भोप- मानयूपपारिशणागत्यस्यैव अनुष्ठानमादेश्यादापनी अ- शा-- 'पार्था सत्यदृष्टार्था, दृष्टायर्या पशु- प्राकृताकार्य तत्परिव्यापार्थवासिद्धः । सति स्वलित वन्धनी । अनपत्रमणान् , तेन पश्वङ्ग रशना निवृत्करणक्यपपरियाणानुवादे नबनेनैव पतयागीपन भवेत् ।।' एव माने, बम । 'यद्यदृष्टार्थवा यूपे स्यादेयं व्यक्तिमनन्धिारव्यापमानस्यैर उद्देश्यस्तावगमात् माया- किलटकल्पना । यूपार्थी सत्यपि (सी अपि) ण्यसिरि । अनु मा निर्मपतिवदेन प्रतिलिनगाह- रखेपा दृष्टार्थी दायजन्मन !| परिव्याण हि यूपाथ व्येन प्रातपरियाणातिदेशसिद्धयर्थमस्मिन् परि पाने द्वितीयानोऽरमन्यने । रशना च परिव्याणशेप- 'विवृत्त्वान वाद । मर्वथा न परि-याणान्तर पगुसरकरा- भूना तृतीयया ॥ सर तद् विपरीतं स्थान पश्वर्था , यम् । प्रयोजन पे द्वैरसन्यसानेऽपि पशावपि देरशन्य रशना यदि । यूपार्था रशना तस्माद् भवेत् न पूर्वपक्षे प्रकृती विकृतौ च । सिझते नेति । पशुपग्धती ॥' मोम-- पितृयज्ञम्प दहितले काल्याचाशबाध मण्डन- 'यूपगुणो स्थना विविधा ।' न्, इह सचित् साधाभावात् पश्वन साना इति 'यूपाङ्गं रराना परा । ' परा द्वितीया । मरस्थानान् संगति । सूचार्यस्तु--पग रखना रशनाधिकरणन्याय', 'वाक्य प्रकरणात् बीर' स्थान् पवागमे विघानात्, वाक्ये एमब धमागमण्य इति । ३३६/३१. विधानान् इनि यान् हनि। • रशनाऽऽदाने वरणमन्त्र - रि- 'रानुद्धितीया परवषा यूपाया वा, यान् स्वनामृतम्य ' इति । अग्निचयने रथे पोजनार्थ अश्व- पशो । पश्चर्या, मिता सूप परिसीवेनि यूपगा॥' रसानाया आदान अर रानातानम) वि. १२३॥ माह-- मननीयस्य मुनियो 'आश्विन ग्रह गृही. चोपनिषम यूप परि ययति' इति श्रुतेन वचनेन पशु रशनायं एकादशिने पापु । 'हेटे रहने मसाधारणपूरपरि गाया गा, परियाणान्तर मानी. भादाय, द्वाभ्या दाम्या रसानान्गामे कैर अप परिव्ययति' यादवया प्रकरणान्तरन्यायेन ( २३) अभ्यासादा इति रमनाइय मुगाशालीनर च इति लिनदपेन भवनीय. मूदग्दरयोजना विधीयते । आश्विनोजरसमा उप- पगोपिंप्यन्त, ऐकादशिने विदिश्यते । वि 410 निना च पाटादयाय प्राप्तमन्यते इत्युचमैन रमनाइय मानीपपशापि पोतिष्टोये । म बतच आश्विन प्रह गृहीररा विना यूप परिपीपामय च परित्याग पृथा गृप । २. • रशनायेन मदनीय पप्रमुपायरोति' इत्युत्पनिग पुन भुन परि- युगपरि राग मादशिन्यागारि । संकर्ष. १. प्याग न यूरगामरायम् , सपित्त । किंतु यूपमिति मीयो. १ ३२६. 'यूपेकाट शिन्यामपि रामानेन द्वितीया समम्पर्थे । परिणीय यम्य शिक्षाया ' युगपत् परियाणम्' इत्यत्र द्रष्टव्यम् । 'प'श्यस्यानुरा, नया च पियूगघि सरक. रानाधा मिति, दर्भमनी मान, पमम्मरबारियगेचमार रशियाईरधानान् पश्चािना या' इति । भा. ३६१ थमेश परिया पश्चारमपम् । इति प्राने, • रशनामा मामी, न तु अमीनोमीदापी एस सापया परिमाणम्प स्थापन यायरे प्रभाति, योटियोमे प्रमोनोमीर पसे । एरो गच येवयम्,' रशनायमांगा दभी एट । १. । . . ३६it.lti- प्रयमाय ।

·. रंशनापरिव्याग रोगमातपुस्पार्थ साधारण्यसिद्धपर्थमनुवाटावं तृतीये सधिनन् । माह. * रमायनादे वेद्यो अविशयुर्वेनुत्वमङ्गीमियते । ३२.. इनि चेत्, श्रुतिनिरोधात् तलीर्तनमर्यवादमानम् । - रशनापरिव्याणं विद्यासे ये शाययोरेव । सोम. ६।७।१३. संकप. . रमायनवैगुण्येन इन्द्रियहीनत्याग्यो दोषः रदिमतृणादिन्याय: । ययाऽटिसरममयः । समानि । सु पृ. १५०७, स्वभावतस्मृणादेसका अपि , सूर्यकान्तमायास्टास्त- • रमालागव्दः स्टोऽपि न जातिवचन । किंतु शाहना भवन्ति, तया प्रस्नेऽपि । साहसी, ४०२. 'मिता-चतुर्जातमधूपणाढा दधिप्रष्ट सरम रसाला' रमितृणादिन्याय । गम्मितृणयो. समावनों विरोधा. इति आधिपुरस्कारेण द्रयश्चन । वाल पृ १७२. भावेऽपि सूर्यशान्तशामिभि. तृण दायते । इति औपा * पक्षोन्नन्यायः । प्रयोगान्तरसैपग्यात् मौर्यादौ धिको विरोषः। के. सा (आरम्मणीया) या 1 न यानग्जीवकार: • रम. म पुर. स्निग्ध गीतो गुष्य इति । थन पत्यार धर्मत्वेन द्वितीये (२०११) निर्णीत- मधुररसम्य गुणत्वात् गुणान्नः गीतादिभि मबन्धो नाव- त्वात् । अतो न उताजोन्नन्याय आ प्रमरति । वि. कल्पते इति एनपतिरादित द्राय सबप्यते । न च रथ १२।२।२६ चिदपि ग्मन्दस्य दयाचनवम् । पा ३१४१४११३ "राओनीष्टि. निशियश. । 'अनपे रोप्ने पुगे- १९४० डासमटाक्पाल निर्वपेन्, यो रणोम्यो विमीयात् । वि रसमोजन (मपशन ) गवामयनादौ पृष्ठपपडदा विपाय अमारास्याया निशि यजेन ' इत्याम्नातम् । हनी सर्वपदहान्ने सहदेव, ननु प्रनिपटहान्तम् । ..|| अस्याः दर्शतन्नमध्यरानिमात् नोपायन- अमिप्रणयन- ६।१०।२९-१०. मीको. १५५४ गामर- | देशदननादानजाते प्रसिद्धि. । यानि तु माहि:- नादौ पृत्यपहानो.' इरपत्र दृष्ट यम् । • रस- | अभूतीनि अशक्यमगङ्गानि तानि नु आवर्तन्ते एर । भोजनस्य ( मध्यसनादेः) गवामयने विजानीयपह- पि. रा. ० रालोनीष्टि. मन्यमानान्मनुत्पत्ति यावानेन पुष्टयपहावृत्ती आवृत्ति कर्गया। 1011 | निमिच पवी। सु. ८९५. ११॥३१. मीमो. पृ. १३५३ 'गरामाने विजातीय- • राग. प्रीति. 1 सु पृ. १३... नहीच्छामा पदयाघानेन.' इत्यत्र द्रष्टव्यम् । अपितु चिनमम्, आमनो ददानावरणम् , 'रमतीविपासानां भेदान् ययगाइय. । अभूतगुगाभिनन्दनं रागमाचश्च । मणिमा. पृ ११३. निीि सापरावेन, धर्मनिरपर याजिरे । तरमाद्ये रागाः मुरादागादिरसा काथ्यगृही वा. दि. राशियथा वेवाडयां निरूपिता. तेपात पर गटाना | युना । (हेमाटि ) याल १६८. अथा मुग्या हि नेतर । ' या ३३ पृ. २१७. * रागाक्षिप्तप्रवृत्तिलात पुरुषाणा फारत एवं प्रवृत्ति .रमनं इन्द्रियं समानामियकतया रस्त्यानु- सिदि.1 जु. २९. मानेन अय्-अनिकम् । मणि. घ. १९. 'रागद्वेपमदोन्मादप्रमादारस्पान्धा. | काया • रमापन नायुदेन , किंतु आरोग्यपुर शादिहेतु । नोरनेशिनु सक्या. रम्यमान्यता. ' || वा. २३ रसायन दीर्घायुहेतुरिति फेचित् । यि. ६॥१३.०३ १७१. रमायनानां एनार सामर्थ • रागप्रामं न विधीरने, यामिर्गन् । वि. गग्रसर जीयेपु. । एतानि दि अमेधंकानि, वटी- १९९३ . पतितस्य नाशगनि पवर्गप्रणाानि, मेधाजननानि । • रागवानपुरपार्षमानविपया पर्य. औगे तापदायुपो दानी स्यन्ते । भा. ६७५३१३३. निषेपो यथा- 'म्युरापमाममशारिपुवामान भित्र । राग, हएम, यन सहयः ।

·राज्ञा रागनासपुरुषार्थ ३३१० प्रतिषेध तोरदानित प्रारणाश्रयात् ।। ' इति व्याकर साघपति । स, राजाब्दे उपरिते प्रतीयते । पाधिकरणे। वार पृ ३२, रागमानपुरुषायमात्र १०२२-१ पृ ३६०. राजा प्रजा क्षेत विषयक पुरुषाथ श्रोतनिषेधो कथा ' हिंस्यात् सर्वा चाटतररदुर्वृत्चमहासाहसिकादिमि । पीयमाना मृगान' । यया वा न करन्ज मश्येत् ', 'वस्मा- ' प्रना रक्षेन कायवैध विशेपन ।। सु प ९॥ युभो नोपस्मृदप ' इति । १ ३३, * रागप्राप्तपुरु • राजा प्रमगन्दो नाम । भा १-१, সাবিশ্বগ ঘন্য स्मृनिकरुण पनिषधो 'राजा राजसून स्वारा यमामो यजेत ' इयस्य यया- मुरानिषेध माना 'मुग पै मगमनाना पाप्मा प्रकरणे अवेग यदि माझण, यदि राजय, यदि च मन्मुच्यते । तम्मा बाझगरानन्यौ वैश्यश्च न सुरा वन्य ' इति अन ब्राझगादीना इट्स मान्तर विपीले पिवत् ।। 'पृ ३१. अवेग्निाम, न तु ब्राह्मणाना निमितान भवगम् , • रागमिहत्वान स्वगादिप न विषम् । वि कमान्तरमिद न गुणविधि । रानशब्दः क्षत्रियस्य एवं ४३२ वर्णक २. नाचा ननु ब्राझगाटीना राज्यक्तणामपि । २।३।२। • राजा क । गर उर्वन्त सम्वनिका राजान । ३, राजा सार्वभौम । य इदानी सार्वभौम सहई तय गर बनपटपरिपालग नाम सर्वोत्रमिद्धम् (पृथिवीगोरक) दास्यति । सोऽरि नैति म । (पिश ) । वा २०३।२।३ पृ.७८ *गना कुन । याना भूमिभागैन ( मोगेन ) सार्वभीनो न । राय यम्य कर्म स राजा। कि पुन गार्म भूमेरीष्ट, तापता: योऽपि । न तन कश्चिोिप । सार्व । ()। जनपदपुग्परिरक्षणे ततश्चमायोद्धग्णे राय भौनम्य पेनदधिः यहसौ पृथिया सभूताना श्रीयागना बन्द आयार निवासिन प्रमुग्धते । ननु जनपद्पुरपरि रक्षणेन निष्टिस्य कम्यचिद्भागम्य, न भूमे । उनि त्ति अनुरनारयति धनिये राजशब्द आना विटाश्य ये माल्या केल्या मर्वप्राणिना धारण (दपिडा ) प्रयुधः प्रोक्तार । (सत्य नथापि) चरमणादि यत् भूमिकृत तोशित्व प्रति न थिए प्रयुक्त च तयुक्ते (राज्ययुत्त) राजगन्द अनि विगेष । रास्मात् न भूमि देया । SURIR य...पि । पनि पूर्वपझे । जातिनिमित्तो राजगन्द । पदि • प्रथम जानिनिमित्तो राजा, रात तत्मनधात् पारन तापमानान्दो गति लत उत्तमंत्नात् जनपदपरि रापम्, तलाधार बाझगादिषु स्थानापास या अनु पाने रापानी मरिष्यति, तेन आर्यापानिजामिना मनन वा रातान्त । या 10२६११००२, प्रयोगोनोम्यने अथ यदि रायगद परिपाग्न • 'राजान अभिषेचयेत् । । गाविसमाविज्ञान निगारो भविश्यति ततस्तम्य कर्ता रामशन ( राजा इति ) भूतत्वनै र उपपश्यमानत्वात् । अगया हि अविधजनो निमिन मरिष्यति । तय यात्रामा या आश्रीयते । ३।३ ८२ . राम मोगा न विस्त । न गग्यस्य पर्ना गहा। ननु (त्रियम्य ) हे पद एकादशकपाल पार । राज वो यो जनादपुर शराग क्रोनि त तु तो गणदेना सूये। भा १९।२।१३ राश दुष्टशिक्षा-सिपी भिव। टच्यने । पोगान् लोक प्रयुक्ने । परि पाल मीमितृत्व स्मृभिप्रतम् । वि सर, বা যপ দি সীবি মদনী .राम महाभूमि गोरपरानमागंजलशयारिणदिवान राजशन्द मनुस्। सम् , समाविमाधारण हि तत् । ६२ पोनु गए ! गरजतीया इयन परिपा रापन्देनोच्यो इति। तपटाश कर्म की एक विक्षितम् । (अव)महो। पक्ष एक र पुरोहित ठरादेय देन अपने, 'पुरोईन सम्स , न गाम्य बन गना इति । मा २१३२६३, मा ६।६।१३ . हा अपदयो नैमितिमी परि गमा पनियरा पनिगरको काई पनि । या. १२ पृ १९७, . 'भर - ·राम राजपुत्पः - . - गये निमिने हि तमंगपारितोकिया तानुमात्राटानाद्वाज्ञानमारमानं मरा पर मिहारने मतिता प्रापै।। राशां पृचिपिपीयते ॥ १६११२ १.६९७, माइसी. ३५.. राजानुमृतपियाइप्रहचमत्सन्यायः । यथा राजपुरप्रशन्यायः । स्थाऽम क्रमेर तो भगम्य निगाहो हि राजाऽप्यनुगम्यते की प्रमिदम् । पुराना प्रयेगो भनि न युगान् । तपा- यथा रिश- मादसी. १० लाया गवपुग्यो गपुराशोमादनादिकं नियो, इनि • गजोपेनाः बास पे पानिपत्तिमाश्रिताः । भिया श्रेणीभूतनपा वरपुरप्रवेशः, एक मुद्दपलाया नेपामी म्बनातीयमे आया । संफर्प. ३२०, यत्र कार्यगरणम्प लिया तथास्य प्रनि. । माहस्री. • राजोपेतानां नागोपेताना या प्रत्यागकगामी १८". जामिना भय. राजपुरप्रवेशन्यायेन पायोपे पदायांना. ० राजैकपुत्ररीता। यदि च गमुदायमापनो, मायरोघः । यत्र गवायाधोधोत्तर महारास्पायं. ea पुनः प्र सरन्धः पति( चेत् नागपुर. भोपा, पर या ' दण्डी, अण्डाली, मी, मा कोटा भारयते । (एक्पुष्प अगा मिक्स्येन रितस्यादौ रिशिष्टम्प वैशिष्टागे ताप वा । मणि, अपामनिवारणान्, गजपुरोग नान्यति अनिवारणान् | पृ.७.. अन्यन्ताम्याग्पा यथा, तपेयमति टिप्पणी)। भा. २११॥ • राजपुरपः इति नपुरो पूर्वपदे दिया । २६.८१.८५५, मु.६९३. भीमगिः । राजपदेन राजगंबन्धी लायने इनि पक्ष- राजकर्म कि पुनः ! बनवदपुरवणे शतमोर धरः । राजरदेन गन्ध पर लापने पति अन्ये रंग( गमगर आयपिरामिनः प्रशने। मणि. पृ. १५१. • गनपुरुष. गजपुर दयादि- भा. २०१२।३. चित् अनानिमायो विपरीतः ग्यात् । तयाहिं • गतकुले नेवा नियो, पपंग हि भूमो । या. 'विचरणतया गजा, पुरुषस्यौपसर्जनम् । अर्ययोः नेप- २॥२६. मोपिर, वस्योरा प्रधानसा ॥'...... राजपुरुषादि- • रातजातिविशिष्टः कां गजन्ययापन विधी-अपि गन्दावृत्या राजादीनां गुगदरमैन मातम् , प्रमाणा- यने, राजगो बा नदीवेन । गजमानिन माध्या नवीन विपरीतं पप्पो । तच समाधिरणे नापि साधनम् । एवं न बग: | नम्मात् वगेच्छा-दशितम् (11) चैताना गन्दार्थ विशिटः ना फर्मसंबन्धी । मगन्दा पुरूपविशेषण- भरीरयुलमेर । यश्च यानुनोऽपिता राशो गुणरशंशा, नोपयोग चात् नान्येन संपन्धनति, सपा राजनाति । चमेरोपादार दाद. परन्ते । अस्ति चाग) 1 यम् । या ६।१।११ १३४५, ६ राजजाति विशिष्टेन । विभ्राणः पुरुष राजा गुणरय ता पहच्छति । स्वामित्वं यया राजमय, पार्यः न अतद्विसिष्टेन, तथा खगेन्झा-मजते पवाद मिशा तु यथारचि ॥ तत्र यदा राज- विशिष्त यागः कार्य, नातविशिष्टेन । ६।११ निधिः पुररो विधिनः नदा शब्दार्थानुगुण्यात एका- न्तेग वगामति समय विपक्षिन पम् । यदा पुनः * राजपुत्रापराधयत् । सोया. । गनपुत्रस्यापराये | ठामपर विवध्यने तदा तस्य विशेषलवणापत्तेः राजा- दण्डोस्रो भाति । रत्नाकरः संबन्धारे ९६. शारोन उपकारकभूता. पुरुषाः विशेषण भान्ति इति ह राजपुत्रन्यायन्यायः । यथा पश्चिटाबपुत्रः पुष्पराजगद एर प्रयोक्तयः । प्रयोगद्वयस्य टि. समातृमपल्या क्याबित चिनिशितो यावास प्रा. मानम्य तारन् ममस्यादेतो अर्थदये गंमति सिमिनि तेन च पुश्वेन पारितः सः, प्यायमेपारमानं मन्यते वक्ष्यमाणनियोपोगापेक्षया वियशामेदमाश ग्लियां म्ग, पधारक विराजपुत्रनिश्यना मन्त्रिगानुपरेशा- | व्यवस्थामा थपियामहे । नेन भूतं निमित्तमालोय, शन्दे ·राजपुस्थ ३३१२ राजन्यस्य । , ६ |0|1012-५ प्रयुयमाने राजपुरुष इत्यत्र उपकारशस्त शेपत्यमेव , प्रसिद्धग्य शानियस्यैव अभिषेक विधानात् विधिवेलायामक विवक्षितमिति गम्यते। यत्रापि गोगर्भदागादिस्वामिनि , राजाब्दश्योगात् राजगन्दार्थस्य उद्देश्यत्वेन प्राय अत्यन्ताविन्यमानगेच शेषत्वम् , तत्रापि उपकारक्लसमममियपेक्षत्वात् म्लेच्छासिद्धरपि आदरणीयतया जाति वात् उपचरितमिति द्रष्टयम् । वा ३३१२ पृ । वाचित्वायगते अभिषेक निमित्तल न मभवति । सु ९.३,९०-१०० * गजपुरुष राजा चासौ पुरुष पृ. ९०२-०३, “ राजशब्दस्य, जनपदस्य सर्वतो इत्येव विग्रह । राश पुरुष इति न्यारयादृणा रिग्रहप्रवर्तन | रक्षणे, चौगदीना च जनपदपुरेभ्यो निष्कासने च तु अधिसृष्धिनग्णाम् । सोम ६/१६९३ : राज- | दि । ए ८९९, पुरुप शोभन ' इत्यन शेषभूतम्यापि पुरुषस्य विशेष्यस्य ६ राजशब्दार्थविचार 'अवेगविवरणे' २।३।२ शोभनपदाउपेचम्यापि गमागो भवति । रत्नाकर, पृ मीले पृ ७१८ भाष्ये वानिये च द्रष्टस्य । • राजपुरपे गग पुरुपोषसर्जनीभूतस्य . राजशब्दप्रयोग राज्यरहिनेऽपि पिये जाति- पदातरेण पिदोपण न भवति । नहि भयति उद्वस्य । निमित्तवन । सु ९०.. गजपुरुष इति । (नपसर्जन पद् पदारेण भवध्यते ५ राजशब्दवाच्य माधुपालनामाधुनिप्रदारी मनु- राजपुरुषका - वृही.)। राजु पृ ३० पाणि यादिभि अवधारित । सुपु ८९९ 'राजपुरोहितो सायुज्यामी यतेपाताम् । • राजतसौरर्णग्रहा-यामश्वमेधोपदिष्टाभ्या अति धुरायो राजपुरोहियो सहायिका मिन्न पयोरपि । दिष्ट द्रवायपादिग्रहागा समुच्चय द्वितीयायाधिपये तु, उभयो ममश्यानस्येन नाराशम - मीरो पृ १६८८ 'ग्रहसमुच्चय य ' इत्यन द्रष्ट यम् । रागनपानी पिस्टयेते। वि ६६२ . 'राजपुरोहिती राजन्य ग्रीष्मे अमिमादधीत । भा ६/१७) सापुयकामी यनयानाम् ' यागे वंतत् नर्तृद्वित्व ध्यते । १६, ११।३।५।२, * एकादशमु प्रमेषु राजन्य भा १०।२।१२।४१, . ' एतेन (कुगयेन नाम अमिमादधीत । ६।१७।२८ यागेन ) राजपुरोहितो सायुयशामो योयाताम् ' डन्यथ देन राक्षय ऐद्रोन स्तूयते : वि ४ इति भाद्रीयगानौ । ३।३।९।१७ • सत्यपि डामय चित्रराजन्यौ न पैश्यस्तोम कुरुत । .राजशब्द क्षनियतानी स्ट, 1 तु राज्ययोग चा ३३९४१ ८४३ ४ राजन्य मी गे उप राम प्रचिनिमित्तम् । प्रत्युत्त राज्यसन्दरप राजयोग नयीत | भा.६.११७३३ राजन्य जिना अपाग प्रनिनिमित्तम् । राज कर्म । इनि रानामधि- रूप राजसूयाद्गमेतत् । न प्रधानम् । अस्य राजय पार क्षत्रियस्य सः रायफ्रेव नेतरत्य । वि जपम्य अमिपेचनीययागे अपक्णानुष्ठानेऽपि महापस ५॥३॥२ • राजगन्द धनियमातेरेख वाचा , गनु णात् राजगूपानसमेत न नु अभिषेकशी पाहन्वम् ।वि गाह्मणाना ग यस्तगामपि । भा २६६१२।३ ० राज 14R 0 राजन्यम्य अगियोमै पौरसी गाने । भा गन्द त्रिपाचन २, न यौगिर । नच अनभि. १०.९३६, * गन यस्य अमिग्रेमे पोटशी सातत पित जनादपरिपारन-यापते:पि आयुज । पाधीने शस्त्र एपमुक्थ्ये । १.२.१-५२, अपि पुचिन् पृथ्वीश्वराभिविना मारियपि य राजम्यूय । न च तत्र तो बादामौत्यो माया प्रपोगदर्शनात् । दृष्टच अनभिषित:पि, भयापति च रातमयेन ' इति वचनात् । ११.. • राज जनपदम् , यात्रिय राजान्दपयोग । तइत्यपि या अर न्यम्य मोतियो मनमा मारिकार (मामबध च तीये मनमिधान द्राविहानाम् । तस्मादपि न त्रैवणिय तु हविष्टान् लण्येर) न भविवारमारम् । । राजा या २८२-५८५ 'राजानम 1"160-41. राज या गोतियोमे परनमम । नियति राजशब्देन राजशदवाच्यतया न मोपचमस | मा ६१३३५, • राजप ७ 'ऐद्रो राजन' ·राजन्यम्य राजसूपे ज्योतिष्टोमै नमसाम पाग्दमम् । नैमिनिकमेन तत् , , परतु चौटकेनातिदेश्यन्ने । ३।६।१३. * राजन्य- न नियम् । शरा.. राजन्यम्य ज्योति- वैश्ययोः सानायमभवः प्रविपिद. 1 न राजन्यो न टोमे ययागत नस्वयम् । ४१३४८-९. • रान- वैश्यो वा सानाय्य पिवेत् अणेमपीयो दोप. भा. न्यस्य दोचितस्य यागः तम् (भोजनद्रयम् ) । १२।४।१५।४५, राजन्यवैश्यानां जोतिष्टोसे पर ज्योतिष्टोमे । मि. ४.३।४, १०४३१, राजन्यस्य चममा विघीयते म यदि राजन्य वैसं वा याजयेत् ।' इन्यानो नमादिकगुपाप.। उपायान्तराच पगाः || इयादिना । १२।४।१५।४४. राजगोयाना प्रवरवरणे ४।१।२ वर्णक ४. राजन्यस्य नित्याग्निष्टोमसस्थायाः मनुवत् क्ल: इति पूर्वपक्षः । न्याय-मनुपतल्पी लोप एन । राजन्यस्य अशिष्टोंम मुनगनसहितम्य पोड- नैरणिताना तुल्यतया रिकरिपती इति मिद्धान्तः । शिनो विधानात् । वा अमिष्टोमगरोत्तर पोदी एव संकप. ३१५. क्नया । य एवान्यमिष्टोम खुध्यते । एव उम्प • राजन्यशब्दः पर्याय एव हि जयन्दस्य 1 वा. सस्थायामपि । तत्रापि राजन्यस्य पोडशिनो विधानात् , ३१२१३ पृ. ५८३. उम्त्यमस्याण एस मिध्यति । माऽस्तु वा काम्यो- राजन्यातुत्यर्थः ऐन्दशन्द 'ऐन्दो राजन्यः'। क्य्यसत्याया निवृत्तिः । भाह २०५११२. * राज- वि. ११४. ग्यस्य पा(रम अझसाम गरे । भा, ६६३।१७, राजन्यस्य वीसलपः फ्लेन समन्धोऽन्यते । राजमं तामसं चैव दूरतः परिवर्जयेदिति २२१, राजन्यानां नागासो द्वितीयः प्रयाज. । न्यायः । साहधी. १०२. ६१. राजन्याना सराविजारो नास्ति । शि. • राजसूय. धनियमानाधिकारः । मु2. ८९७. ६।६।३. राजप्स्यः बहुयागात्मकः । वि. ११०. राज- राजन्यकर्तृका अवेष्टिः । 'यपि राजन्पः स्य. । गजा तत्र सूयते, राज्ञो वा पश. राजसूयः । (यशेत ) ऐट मध्ये निघार आहुतिमाहुनि हुत्याउ | भा. ४।४।१।१. रानवानिविशिष्टेन राजसूयः मार्यो भिगारयेत्' इति | भा. ११३1८. मातद्विशिष्टेन । वा. १ पृ. १३४७. राजन्यचमस ब्राझणा एर प्रमयुः न 'राजसूयेन स्यारान्य कामो यजेत ' इति । अन अनुमन्यादी गाभिष्टीनाम् , पमित्रादीना सोमानाम् , नेपा- ग्रजन्या. राजसूये दमपेये। १५/२०१५२-५३, चित् होमागा च ममुदिनाना एक पल श्यते । • राजन्यचमसमक्षणं ब्राह्मणानामेव नसूयेभा. ११।२३।१२. . 'राजस्याय ना उत्पु- दापेपे । ३।५।२०१५२-५३. मीको. २०८० नाति', 'रानसूयैनेजान समायुरेति' इद सदोन 'दापेक्यामः' इत्या पत्यम् । चिकृतौ महाप्रकरणम् । बाल. प ९. . राजसूयात् * राजन्यवेदपयो, याविन्य प्रनिषिद्धम् । मा. मिनतन्त्रता साक्षणादिक्र्तृाया अवरः । ११।४।३।९- ६।६।३।१८. * चकन्योरखपो. लिप नास्ति किंतु १२. मीको, १७२३ ‘अष्ट ब्राझगादिकर्तृ- वाझगानामेब1१1१।१२-४७. मीने.पू. २८४ कायाः' इत्पन दृपयम् । राजसूयस कम्न- 'अधिकार, आदित्य नामणस्यैव' इत्पन्न द्रष्ट पम् । वैन विदेवता इय. अहम् , तु अभिषेचनीयम्या. * राजन्यौश्ययो. प्योतिष्टोंमे न्यग्रोधफ्टनमस, न तुजम् । 'पोही दीव्यति, राजन्य जिनाति, शेन शेप- सोममा । स च सोमविकारः । नि, १९, मायापपति, अभिषिच्यते' इत्यादयः । निदेवनाधि- * राजन्यौरयोः विहिते नमसे यागदन्यसत्तार- करणम् । ४।४।२।३-४. • राजमये अदाना बन्ध रिचय. 'मेगाति, अभियुगोनि' इत्यादय न अनन्ते, न । ११।२।३।१३-१९. मीको, पृ. १०७० 'इष्टि- मी.को. ४१५ ·। 1 * राजमये कि * राजसूये रानसूये राजतयाधिकरणम् ' इत्यत्र ट्रायम् । " गजमये अनु | होमा । एते सर्वे यागरूपा प्रधानम् । अयागल्पा , मन्यादीनि यागरूपाणि, विदेवनादीनि च अयाग-पाणि 'प्र(५) टोहीं दी पति', 'अभेदर्दीव्यति', ' गवर इति सपाण्येन न फति समप्रधानानि पुरुषार्थानि, जिनाति', 'शौन गेषमारयापयति' इपादय , एतानि किंतु अपागरूपाणि ऊत्पानि । यागरूपाण्येव तु प्रधा-नु अगानि । बि ५१ * राजसूये इशिपमुमोम नानि । १।४।१।१-२ ० राजमो अनुमन्यादय इण्य, दविहोमा प्रधानभूना ! तत्र इण्य आरम्भीयान पपिनादय सोमा , होमा सर्व प्रधानम् । भा ११.२॥ नया 1 ( यत ) अग्निशेम प्रथममाहरनि । भा ३२ * राजमो अनुमपादय इण्यो चिहिता , ताम् । १०।११३१. * राजस्ये 'उचरे निगयुक्त मापौष्णे आरम्भदारम्य लोपात् आरम्भणीया न कर्त या । वि , एकादशवपाले ऐछापोष्णवर , श्याबो दक्षिणा' इति । १०१३३ राजमये अन्त्ये एव हविष्माले वाग्वि तम पोष्ण पेषण द्विदेवत्ये न कर्तव्य किंतु केवलपूपदेव सर्म । यु ११३७११८ - गजसूये अभिषेकात् ताचे नगै पर । ३।३।१५१३९-४६ पारू पिदेवनादय ।भा ५२।१०।२१ . राजराये विदेपनाशनामते प्रयोग उताभिषेशत् पूर्व इति सदेहे अभिषेचनी पार ये मोमयागे चोदकपातमालागानुष्ठानो | अभिषेकात् पूर्वमिति निर्णय । भा ॥१२।१०।२१, तर विदेधन-गौन शेपार पानादिक पर्न यम् । इति चेन। रानसूये 'निमयुक्ते' इत्यादीना अनुगदेशकागना अभिपेचनीयमध्ये माहेसोर प्रत्यभिषिच्यते' इत्य प्रथानाना भङ्गानि अनुष्यपानि न हनम् । मिपेक्म्यापवर्ष , ततश्च अभिषेकात् पास्तनाना पिदेव १३१-३ . राजमये दसपेरे नाम यागे दा चमसा नादीनामापपर्ण कर्न प । वि ५।२।१० * रातमुपे प्रयेक दाभिर्दशमि पीयते । तत्र यजमानस्य चमो अभिषेचनीयदशपेययोभिनतत्रता । १९।२।१४।५७- दगभि पेय , स न राजयैरेव दशमि इति पूर्वपन्न । ६२ मीको ५६३ अभिषेचनीयद पेययोर्मिन राज यस्य सोमभव एक नास्ति यतमानस्यापि । दश- तनम् इत्या द्रष्टन्यम् । , राजसूये यवेशि । तन | चमसपातॄन् शतसरयागन् उदिदप 'शत बाह्मणा 'यदि ब्राह्मणो यजेस नहस्पत्य मध्ये निघायाहुति । पिपरित इनि ब्राह्मणप विहित, नया च इतरचमरावन दुन्या नमभिधारयेत् । यदि राय एट यदि बैदयो यतमानचममोऽपि प्रामणेरव दशभि र इति वैश्वदेर' इति । तत्र ब्राह्मणवेश्ययोरपि गयोगान् | सिद्धान्त । वि ३५१२० गजराब्दार्गरोन इद समवति इति पूर्वपक्ष । क्षत्रिय 'ग्रामी अध्ययवे ददाति । इमो प्राकामी अपर्ड र एवं राजमूत्र । अवधिस्तु बामणान्वित । भागस्यैर निस्तको न तु कृत्स्नम्य ननुदाक्षिण्यस्य । विगिद्यगुणक कर्मातरमेव विधीयते इति सिद्धान्त । १०११७१६३-६४ . तथा च अवेष्टिधा गजस्याङ्गभूता, म्बतता चति । 'दो सोमयागे । सह सोमो कीणापभिपेचनीयदश ननेय सतननि शवयम् । वि २१३२ . गजमये । पेययो ' । तत्र शत् पूर्वमाविना दशयानाता अप अमेणुि बनानि पृयक् क्न यानि, सनन । भा. कर्यात् नत्र इति पूर्वपक्ष । नासित प्रम्, सम्पा १११४३1८-१० • राजसूये इष्टय 'अतुम रखायो ददाम इटिव अनागरहे दमपेपम्योपक्रम । पुरोटाममणकपाल निवपनि '२ नैतमेत्रपाम् ताप प्राचीने अयन्त यहिते काले अभिपेचनीय । ३'आदित्य च निरपति यात्रा मेष्यामेकादश 'सनो दोश्च यन्ति, मच मोम प्रोणन्ति ' इति शपेये कपाल' इत्यादय । पशर -'आदित्या महा गर्भिणी सासारतच 'मह सोमौनीमानि' इति तु क्या मा भो', 'माती पृश्निम् ', 'पोरीमश्चिम्याग्' ओंम पादरल वेपल साहित्यम् । नतच नाम्नि तम् । इत्यादय : मोमा - अमिषेचनीय, दम्पेय श्याप्य । वि ARE राजसूये दिशामवेष्टय - 'भामेयम होमा 'वमीश्वपाया होम । इत्यादयो दवि शाकपाल निवपनि दिरम्य दक्षिणा । ऐछमेकादापाल गजमये दशपेरे राजसूये दापयामिरेचनीयौ १ - ·। 1 शा- राजस्ये ३३१६ राजसूये तथा चान्यादर्शनम् । ३ ॥ वगमे वामन याममोमिलिनोरेल दक्षिणात्वात् । अत भाष्यम्- अन्यार्थोऽप्येनमर्थ दर्शयति । पूर्व एव 'अबह द्वादशत ददाति' इत्यनेन प्रत्यह सियुत उत्तर दिसयुक्तमिति । तत्र भेदे हि पोपिय विभय दानेऽपि न गर दक्षिणाभेद शगुनम् । स्यात् । नन्वेक्तन्त्रत्वेऽपि प्रधानापेक्ष पौर्वापर्य भवेत् । अतश्च तत्तत्प्रधानाङ्गत्वेन व्यवस्पिनयोरपि घामन- नैपमेनत् । वाक्यशेषेण तु विज्ञायते, साङ्गयो. प्रधानमो- दयामयोरेकप्रयोगत्वात् मिस्तियोरेव दक्षिणात्वम् । रेतरपौपिर्यमिति । एव हाह यत्पूर्व निमयुक्त वीरजनन । आवश्यकश्वाय न्यायो ब्राह्मणकर्तृावेष्टिप्रयोगे, व्रीहिश्मा- वत्, यदुत्तर निसयुक्त पशुजननं तदिति । फसमन्धश्च | माकामयणयोः समानतन्त्रत्वे च । इति प्राप्ते, दक्षिणापाः साङ्गयोभवति, न केवायोः । तस्माद्दर्शनमेवैतत् । कर्तृगरफारकतमा उददेप प्रयोगान्ययित्वात् युक्त राझेदा- देशकालफलाभेदादङ्गानां तन्त्रता क्षेपक्वम् । न ह्यन्यथा तन्नत्प्रधानाना व्यवस्थितदपिणा- भवेन् । कर्तृभेदोऽपि नैयान्ति दक्षिणामाब- | म्नान कयमपि मगन्छ । न चान द्वादशाहबत् मिलिन- भेदन, ॥ उच्यते दक्षिणाभेदात् कर्तृत्वमपि योर्दचिणात्यम , प्रत्येक दक्षिणापदभरणेन भेदावगते । भिदाते । तदानवानां कन्यादानतेश्च पृथक्त्वन ॥' | द्वाटगाहे तु प्रत्येकदक्षिणापटानपणात् तदैव्यमिति तस्मात् प्रतिदनि ततभेद । विशेषः । न च दो पूर्णमाने च दक्षिणाभेरमानेऽपि सोम-सूत्रार्थस्तु– गवम्ये अनुक्तदेताकालाना | कर्तृत्वमेदाभाव , माध्वर्यत्रादिसमास्यया नेषा वेषा कर्मणा — राजस्येन यजति ' इति चोदनैक्लेन युगपत् कणा प्रतियाग मैदेनैव विहिततमा — दर्शपूर्णपामयोश्च- प्रयोज्यत्वात् तमहानि इति । सार ऋविज ' इत्यस्य सोमे मप्तदशविन,' इत- वि- 'सीमापौष्णादिके तन्त्रमङ्गानामुत भिन्नता ।, द्विध्यन्तरकवास्यतया तदर्थवादत्वन कर्तृप्रयोगविधायक- तल फलेक्यतो, मैव दक्षिणाकर्तृभेदन ।' स्वामावात् । अत एव दर्गे पूर्णगामे न प्रयापरणानुष्टान भाट्ट- सर्वत्रफलमाधनानामनेगा कर्मणा फ्ले | यानिकानाम् । एष च- दक्षिणाया कर्तृत्वभेदद्वारा साहित्यावगमेऽपि देशकालकर्तभेदे प्रयोगभेदात् अगा- प्रयोगमैशवश्यकत्वे राजभूपान्तर्गतावेष्टयादी प्रयोगदि- इत्तिरियुक्तम् । तदिह यत्र देशादिभेदी नाम्नागः, पाया अपि तस्या अन्नायपरमात्मणादिकर्तृकाप्टप्यादि- दश्चिगाभेटमात्र श्रुतम् , यथा राजस्ये ' आनावैष्णव- प्रयोगे दक्षिणापेक्षाया सति समये तत्तत्प्रधानाङ्गदेना मेकादशकपाल निर्वपति बामनो दक्षिणा, सोमापौष्ण | वगनायास्तस्य एवोपस्थिनत्वात् आशेयीन्यायेन ग्रहणा, चा निर्बपति श्यामो दक्षिणा' इत्यादौ नत्र कि दक्षिणा- | न तु अन्त कतुपयोगे बाधिताया अन्याहार्यदक्षिणायाः, भेदात् कर्तृ दस्तनध प्रयोगभेदादावृत्ति , किं वा नेति | इति वस्त्यते । अस्तु वा तत्रापि सा । सर्वथा दक्षिणा- चिन्तायाम् , सन्यपि दक्षिणाभेदे, पर्तृभेदै प्रमाणायायः । मेदे प्रयोगभेद इति सिद्धम् । नाव अभिष्ठानमैदसनापीष्टः तटैक्यस्य उत्तराधिकरणे मण्डन- 'भृतिभेदे तन्त्रभेद ।' स्थापयिष्यमाणत्वात् । क्तवभेदस्तु र दक्षिणामेद शंकर- 'तुर्दशिणया भेद ।' व्यापकः , प्रमाणामावात् , दर्शपूर्णमामे च अन्नाहार्य- * राजसूये प्रक्रमे ये कार, ते एव आसमाप्ते इति दचिणावृत्तावपि कर्तुभेदाभानाच । 'दशंपूर्णमासयोश्चवार | न नियम दक्षिणाभेदात्, इति पक्ष. ! कौत्येऽपि ऋत्विनः' इत्यनेन पणा सहितानामेको व्यापकः | दक्षिणारूपधर्मभेदः समवति । पूर्वकार एव बामनेन कतमग 'समै दर्शपूर्णमासाम्या यनेत' इत्यत्र देशिका | मीता आनावैश्णवादिक त्रिक छुयु. । भयुत्तेन भीताः प्रयोग इस विधीपते । अतथ सत्यपि कालिकायोगदे अभिपेचनीय इति धर्मभेद । तया च राजसूपस्यै- वर्तृप्रोगस्यैकत्वात् कर्तृत्ववापगम. । परतुतस्तु मात्र कत्वात् कक्पनियम । वि. ११॥४॥२, . राजनये दक्षिणामेदोऽपि, दादशाहदेकफसाधनरवेनैकप्रयोगत्वा । ब्राहाणवैश्ययोग्नधिकार । ११।४।३ । 4 राजस्ये 'य ·. राजमये राजसूये शामपेत राष्ट्रमन्य प्रजादै म्यादिनि, तरपौषामने प्रतिद्वित- | नोपमदामहानि किंतु प्रधानान्यैव । कालविशेषमनन्धपर मालम्ब जुयात् ' इति भोपासनाग्निपयुज्यते । मा. नुतनास्यम् । ४१४३, राजसूये सौरम्मार्यो:मि- १रारा. • गवरे यागायागयानि स्वांग्येय न | टोमः 'अमिष्टोममग्रे जोतिष्टोममाहरति । यथा दन- न्याराफ्टेन फायन्ति किंतु यागा एव ग्वागतालेन पूर्णमासारम्भार्या आरम्मगीया हात् राजमये अमि- पटयन्तः । मोम, ४।४।१, - राजम्ने यागायाग- टोम । १०११३. * गजमये ' सोमापोष्ण एकादश- पाप कर्माणि मया न समप्रवानानि किंतु यागा | कपाट., ऐन्टापौष्णश्वरः, पौणचरः, लामो दक्षिणा' एस प्रधान अयागास्तु अद्गम् | VIEnt, * राज. इत्येक निकम् | ' आमाणा एकादशकमाल:, रुये नाग-पाप्लेन थामन्यादीनि कर्मागि कर्मपोगा- वैष्णावर, पैष्णात्रिपारः, सामनो दरिया' रस. रम्मै 'टास्मै फगर दमानि कर्मागि करिष्ये' इति न्यत् त्रिकम् । एतरोत्रिकपो. नन्गानुशन पति पोद्देशेन मकवानि न तु अयागम्पार. पक्षः । दचिणामेदेन कनमेटात् अनमेटः इति • गजमो रनिना हीपि दर्शपूर्णमासविकृति- | मिद्वान्तः । वि. ११।४।१. ' सोमापोग्ण एकादा रूपाणि । तेषु नागार्हस्पत्ये हॉरपि स्वयंकृता । पालः, ऐन्टापोगधर, पोणधरः, पामो दक्षिणा' । वेदिमवनि, स्वस्ति बहि, , व अमृत इमः' इति । 'मानापैगम एकादशपाल , ऐन्द्राणाश्रमः, बैणार- तथा न प्रती स्पोजनानामुनिनादीना स्तिो प्रयो | त्रिपालः, नामनो दहिगा' ति विस्तरे पाटः । जन लुप्यते । बहिन्तरगाह निरासादनादयः देटिधर्मा विक-दितीयस्लिम आदो, प्रथमः निकः पश्चात् इति निक- तावपि बटमार्याः । सम्मात् रद्धननादीनि नानुयानि । द्वयम्य चैपरांत्येन पाठो माये । 'आमाणरमेका- यहिंगस्तग्णादीनि त्यनुयानि । मोर काराणा अननुग- दयाकपालं निपनि वामनो दरिया' । 'मोमापौण बसोपकाराणा अनुवानम् । चि. १०१, चा निर्नपनि सागो दचिणा' इति एनामा एना- राजसूगे यन्मीकापायामुस्यन्न सुद्धोति' इति श्रूयते । याच पाठ, शाखदीपिसयाम् । ' वामनानतेहि पूर्व अनारमग 'याहानीगे तुइति तेन मोऽरयामीट श्रीन.' म कर्न गम् , मामाननैसनरम् ' ही च तन पटी- दनि । मन थाहबनीयम्मीपयोः विकप इति परणन् । शास्त्रादौपिसापडेय वाकाटो मादीपिका- पश्न' । बमीकरपया आइवनीयस्य बाप इति वाम् । तत्तिरीयसहितायां तु १1८1८ बपनेर पाठः सिद्वान्तः । १०८८.. गरस्ये निनादी- ' आग्राण्णवमेवागिपाल निर्बपति, ऐन्टादेष्यवमेका. नामभिषेकान् प्रागपकः | २|१०२१. 'विदेवनादी- | दात्रपालम् , नेणां विपाल यामनो वही पिणा... नामभिषेत्रात् मापायः' इत्या अधिारण द्रष्टयम् । सोमागेण च निर्वपति, ऐन्टापो चरम् , पोष्ण राज पिपरिहितमा कमीपया सामान्यविहि- चम्म् , यामो दश्चिमा ' ति । परनु नै.संहितायां ताहनीयाप नापः । मा. १८८१६. . राजभूगे| निहविकाणि श्रीणि कर्माभ्युकानि, तथा चार न निक- मसूप नाम दृष्टयो दा। मम्मा हीपि इति माह, दय किंतु विक्त्रयम् , ता आमाण वादिनिक प्रथमम् , मुस्पाना चापि इनिशा , सम्भार थाम्य, इति दिनरः । ' अमीषोमीयमेकादशवपालं निपनि, इन्द्रासोमीयनेका. दि. ११।२।१४, * राजसूये समृत् (ए) गळवाच्यानि दशरपाटम् , सौम्य चकम् , अनुदक्षिणा ' इति द्वितीय आमेगाटापालादीनि दाहीचि थाम्नातानि । तर ' पुरस्तादपमदा सौम्येन प्रनरन्ति, अन्तरा राष्ट्रगरिक सीमापोगादि वीर्य निक दनि विशेषः । इति उपरिष्टाद्वैष्णोन' इति अष्टम-नाम-दरामहनिपिये | अन विषय भूमो वैचिन्यम् | • गजाये समायोष्णादि. उनम् । अनेन पाक्येन उपमटा आगिन्यापटानेषु वगै दिदैनन्ये न पेश किंतु पूषदेवत्ये एस । त्रि. सौम्यारीना मायामनुठान पिहितम् , तयारी सौम्पादयः | ३।३।२०. ० राजस्ये मोम्यश्रा नोपछटाम' पुरस्ता- ·। दिएम्, - गजमूगाह ३३१८ गजसूयोपरमे दुपरामा सौम्मेन प्रचति' इति तु वाला सयोग इति , उपदिष्टवान् । आदावेर वरणकाले यजमानेन नेपामुप- पग सौम्य । भा ४३५-६. अनेन मां राजसूयसंशतेन कर्मसमुदायेन यान * राजसया पिदैननादय प्ररणरणत् । मियत इति । वरण च ग्राफ भने । तदगृह्यमाण ३१३११० विशेषरयात् तत्रम् । तेनाऽऽनता सया भवन्ति । • राजसूयान्तर्गत- अनुमत्यादीष्टौ अन्वारम्भणी आह । यदि समुदायमुद्दिश्य नियत तत एवम् । अथ याया वाघ । १०६१३१५, मीको पृ ९७७ ' आर. पुनग्यया पविनमुद्दिश्य ततो न सर्वाथा , तदर्था एव म्भारपाया गजस्यगतानुमत्यादीटो बाध ' इन्यन भरन्ति । ति पुनत्र युजम् । समुदायमुद्दिश्यति । तर अधिकरण द्रण्यम् । सत्यविमेन कर्नु वर्ग निवर्तते । इतस्था पनिनाते, राजमूयान्तर्गवानिषेचनीये अगुत दक्षिणा । | उनरस्मिन् नमणि त एव कामतो न सप्रनग्न् । अये. नि ११४२ व तारो नोपपोग्न । धर्मविन स्यात् । गया राजसूयान्तर्गतदशपेये यनमानचममेषु वामयन पत्तिश्च । एव च सति लापन भवति । इरथा प्रति- एव भJI | भा ३1२०५२-५३ गोगदाा तद्गुरु ग्यात् । ऋतिग्गा गयोश्वामि राजसूयादौ तत्तद्गापपयोगानुसारेणाद्वानामा चारो धर्म । तरमात्ममुदापसुद्दिश्य प्रियते । तथा च प्रचि १।।१३-१९ नम् । र राजमूयोपरमे वृतानामेघ ऋविजा टुप्- स्वारस्यामस्य राजसूयसनको याग उपा समाप्तिपर्यन्तता॥ यवन चोद्यने । स उपाये प्रवर्तमान आदाने अनियम म्यादिति चेत् । ११४२४॥ कत्तिनो वृणोते, गजरायमशीन गागेन गाजयनेति । भाष्यम्--- तव चिाने, किमुपम ये कार ' तच्चागृपमाणपिशपत्तारमर्वेषा कृत भवन नि । अपि 'एका ताटत अनियम , ते वाऽन्य वेति ।। च ममुदायमुद्दिश्य त्रियमाणेषु यो यकाले निर्मात- प्राप्तम् १ अनियम स्पादिति चेत् । इति चेत्पश्यसि, सदाकाल एव परिपये । अनियमेनोपादाने पूर्ववृत्ता मतिदक्षिण वर्तुमध इति अनियम । पविनदक्षिणाभिों नेच्छेयुरपि । कदाचिदन्ये न लभ्येरन् । तर योऽमौ परितीना पनिनार्थास्ते भरीत ! पवित्राते तेपामपवर्ग । काल उपदिष्ट स वाध्यने । नत क्मवैगुण्यात् पन्ग उत्तरे कमगि ययाकामी, से वारन्ये वा स्यु । भानो भवेत् । तम्मान प्रनिर्म वरण वर्तव्यमिनि । तस्मान् अनियम । अयुक्तमिद यार सनम् । य कर्माणि जानानि, तम्म टुप्--- पवित्रम्य दक्षिणाम्नानात् पवित्रम्य ये कार | राजम्यनाधिकार । स एव जानाति, ऐष्टिक परण ते पविगायमुपादीयन्ते । ते द्वितीयम्य सोमर गानम् । मिष्टिवरोप करोति, न गैमिरेषु । थच सौमिक वरण क्यम् । अनियमेन वर्तणामुपादाने प्राप्त वचनात्रियम्पते। न तदैएिफेरिपनि । यथा आदायाचाने कृने कश्चिदेव तग नियमपचन यस्यैवार्येनोपादत्ते तस्यैव तेऽयम् । वरण कुर्यात् , अह आणि वरिष्ये, तत्र में भवत द्वितीयस्य पुनरसो उपादाननियमो न भवति । यथान्ये ऋखिनो भवनेनि । यथैतदप्रमाणम् , एवमिदपि । ने पदार्ग मैदेन क्रियते, एव वरणमपि भेदेन प्रायोजित कश्चिदनयो विशेष । न च पविनम्याग सोम इष्टिचर्चा, तर परि या त एव वरीतषा, अमवाऽन्ये । एव येन प्रासहिन परणेन निवृत्ति । यथा दीक्षणापादीनां ऐष्टिरप्यामि मैदेनेर। जौलिष्टोमिन परणेन । यदप्युच्यने समुदायमुहिदक नोपदिष्टत्यान् । ५॥ यिन्ते इति । तदयुक्तम् । न हि समुदाय फ्ले चोले। माप्यम् - नैतदेव युगम, अनियम इनि । कि येन तदर्थ वरण म्यात् । क्त का शब्द समुसापरास । तहि १ य एव प्रश्मे त एवाऽऽन्तात् स्यु | कसात् । राजमुयशन्द इति चेत् 1 दम । सोमपश्विष्टिदविहोमा- - ·। तन्ग वैरिक नरणम् , राजमूयोपक्रमे राजसूयगने निरपेक्षा उखनाः। ते निरपेचा एक प्रयोजनमपेश्चन्ते। वि- "राजसूये प्रामस्साये नियता न किम् । तपामपेक्षमाणाना सनिघायस्पः गन्दः अवमागो रूपयतः नियता वा दक्षिणाना मेादनियता अमी ।। अनेक- फले विदधाति । ये पले विधायन्ते तेषामितिकाध्यता । समुदायामराजतगाय से वृताः । भादो नेग नियनन्ते श्रय च वाणनियमः इतिगतव्यवादोन गाने । तस्मा- | विमेपे दक्षिणामिदा ।' यथाऽन्यक्तिनलना मेदेन निरन्ते, एवं बग्णपि माह-- तदेवं दचिणाभेदात् कर्तृत्वमेदेन प्रयोगमेद भेदेन कान्यम् । न कश्चिद्विदोषः । तस्मादेवकम्प इत्युक्तम् । इटानी तदधिशनभूताः पुरुषाः किं भिन्ना भेटेन यरणम् । यदि समुदायमुदिश्य धरणं तन्त्रोय। उत त एवेति चिन्त्यते । तदिह यरेकफसाधनाना ततोलापीनियन्यता परमात्तगर न किरतं । प्रयोगकरमर प्रमाणावगत तम पुरुपक्य तावदविवादमेय । यता बग्णे पश्चपातः । तस्मान् यदेववरणं वैदिकं | समापि चातुर्माम्बराजम्यादौ तद्भेदनाहरू प्रमाण तो- न चिन्यने । किंतु योऽयं लोकियो म्युपाय. सतरामेदवत् पुरुषमेदोऽपि स्थान । इति प्राप्त, कतिपय चिस्यते । पूर्वपशगाढी- अनियगेन गैरिक्रमम्यु- प्रधानप्रयोगे उपात्ताना तेषा त्यागे प्रयोगान्तर धन्येपाम- पायमिन्धति । सिद्धान्तरादी नु नौकिकमप्युपायमादावेव | प्रातो मविपापत्तस्तेषामेव सांदी लौकिकसविाकर- निमेनेच्छति । णेनान्वादुपादानम्, न तु यथाश्रुतमा यस्यारस्यात् सर्वानी प्रयोजनकत्वात् । ६॥ प्रसाजादीनामिव वरणम्यापि भाप्यम्--एजन्य प्रयोजन अवयवदानिशानामपि तन्त्रत्व प्रमाणामावात् । अत एव या न वर्मविक्षे- समुदायमपत्तिः । न चयवन केपलेन मृतेन पश्चिदयः। पारादा तान्योपादाने न क्षतिः । न चे टोकिळसवि- अपयो मादाय गपादयितव्य व्यपरे परिवीक्ने । हरणेनैव मरोगेषु तेपा कर्तृ-वनिश्चयापत्तो तत्तत्प्रयो- नेपा समुद्रापगपती नतार्थत्वम् । गामात एव कार गारम्मघु पुनहि कारणवयम् , मविदोन पदाधिका- थानात्म्युः।। करणावा यावत्यर्थत्वात् । अव एव लौकिकोपायसाव्य- विशेपार्था पुन श्रुति.७॥ मनिने, मा पुरपायाप्रश्चित्तम् । वैदिक्चरणसाव्य- भाष्यम्--आह । यदि समुदायमपत्न, अवस: | संविद्ञ कवयं श्रौतमिन्यपि ध्येयम् । तस्मात्यति परिक्रयः, गदेष काव्य, *ि पुनरावृत्या इति । समो त एवेति मिदम् । उच्यते-- उभपया परिखये प्राप्त माता प्रयायत्रं या, मण्डन- निस्विम्मेदो नृपस्तो ।' (नृपक्रती परिकाविशेषो नियम्यते, पत्रकार कन्य. । द्रव्य- | राजसूये )। संग्यानियमेन च वामनो दक्षिणा, अयुतमभिषेचनीय शंकर---राजपूये तु तन्यता ।' -दानीरये क्रियमाणमन्युटपकारि भवतीति । शा--किं सर्मणा लिगणं तन्वा ? उन * राजसूयकारः प्रथमता: एर आन्तान् स्युः मेदेन ? (नि सगये) दविगामेटेन प्रोगाशा मिन- इति भाष्यमतम् | वथा च माध्यमने गन्त्रम् । सनि त्यान् अगभूतम्य वरणम्पापि मेर. 1 ( इति प्राने) समो त एव कर्तारः इति चार्तिकसम्मतम् । मा. ससस्स राजसूपस्य एकपल्यान् युगान्मर्वचित्री, | Nit- विकीपित्ताय च राहामारणम् , नरमादलमानविदोष • राजसूयगतः गौम्पश्चरः गनपरिकतो न का मकर्मणा राजस्थावपरभृताना तय वरणम् , इति | काय1 माह ४३. . राजम्यगने दशपेय टाप्रमश. एस आन्तात् कारि.1 (यश्वमेये इगि भाष्यम् ) रिदिदाम्पा माकागाध्या सोम-पूधिकरणोतमेदम्य एतदधिरणे वय- प्रामाघमागमात्रम्य बाधः । १०१।१७।६३-६४. माणामेटस्य र सिपमेशात् (साविः)। मीको. पृ. २८३६ प्राकानन्यायः' इत्यम उपन्यम् ।

·, । वि ७२६ नामब पागयत्तम् ॥ - राजसूयगवामा ३३२० रामूपन्याय- • राजसूयगतानादेष्णतादाना पृथगाउपायुताना वा । प्रकृतत्वाविशेषाच नावगम्यत विशप 'दमे यद्गानि भेदेन कन यानि, न त सम् । भा १९१| उपात्ता नेमे' इति । तस्मात् ये तदभिधेमा तपामनन १-३ स्वारा पर वरप्यते न तु अप्रास उपत्तो फल विधी रानसूयगतवैष्णव निपार , आतिथ्येपि ' यते । तिहिं प्राप्तमव निषम्पते । ननु याग गणवनसकपारथ, अनयोनास्ति प्रकृतिविकार । सामानाधिकरण्यात् यागेश्य एव फलम् । उच्यते । भाव । न चानिदेयोऽम्नि घमाणाम् । रातसूरदान्द प्रपतमानाभिधायी विशेष स्थाप्यमानो राजसूयगतवैष्णवे भानियवैष्णवधमाया नाति बाध्यते । यागशन्दस्य तुना वाघ । मुस्खश्च गव देश । ७।३।६।१८ 'वैग्गबयाप ' हया अधिकरण स्यद्यब्द , जायो यनि । अनन तावत् तृतीया हण्न्यम् । तेन फलकरणमुच्यते । प्रताश्च पगाम्भिण इति • ब्राह्मणादिवाक्यषु एतच्छन्दाभावेन तद्पश्चया उभिधायित्नम् । तस्मात् रातस्यादवार फ्ले विधी राजसूयचोदनाया दोनल्याभागात् तदुचनिपातुं यत, सागशोशुपाद प्रत्ययाथानेन च अवश्य तम्रा कता न बाधितु शस्या । सु ९१०. रपितय । आनन्तयच्च राजसूयस्वारा प्रयोरेव सरधो राजमयन्याय । राजमृपावायना यागा युन । राजापशब्द गरा सर इरसेवमङ्गीकृन्य प्रवृत्त । राजा चास्मिन् प्रकरण धूयते । तस्मात् सूचनिगपि प्रकरणशब्दसामाग्याच्योदनानामनगत्यम् । प्रनित्रायन सयन प्रयतते । अय अयुपन , गवण शश। न्यायेन, नवरा विशेषे । भाग्यम्-णि मनुमचाशनि एप्रिक्रानि कमाणि, अपिनाऽगमनिज्या स्युम्नको चिशिरा महादय पनर, पावनादय सोमा , वन्मापापा त्वान् । २॥ होम इसमानि दाक्टिोभिकानि । तया 'पोहा भाष्यम्- अपिवति पञ्च यावृत्ति । या अनि दीपति', 'गान्य जिनाति', 'यौन शेपमारया ता बदगम्, यथा विदेवनादय । राजसूयसा यागन पयति ', ' अभिषिच्यते । इति । एतेषा सनियो श्रूयते न्यारान्य क्यान् इत्युच्यमाने यागनेर ग्बाराय साम्प्रय, नमून म्वाण्यकामो यतेत' इति । स एष रूप नायागन 1 अयागाथ देिवनाश्य । तस्मादन भवा वता सागधी अस्प बन्द भूपमाण समुदायाचक स्थाना फरवताना श्रूयमाणा इति । कि सर्वेषामनुमन्याइना समु टुप-- नेतनि भावनावचनो यस्य पर भुत, डायस्य गगुपसनो पाचक इन पाचित् वाचक तस्यैव श्रुत्या करणतामाह । इतरस्य वाक्यन यान् । वेषाचिन त । कि प्राप्तम् । सपा याचा इठि | नागपद च आवातानुसारित्वात् या आप्त्यात न इत ! प्रकरणादसामा यात् । प्रारब्द सर्वेषा वतते । आरम्यान याग ब्रवीति । तस्मात् प्रताप समान समयेन इन्न । गा न स्यने, तसात् पठे विधीयत । इतरपा वैमध्यामिरगपिन अनूपकारण राजस्य , राज्ञो वा यश राजसूय । तत्यारासनिघाने निरस्वति । सनि विधामावे च सपा वाचत्रो भविमति । यश्च शा-'सपा प्रश्नत्वेन पटापेक्षितया वथा । पनपास्ति, तत ५ भवति । वल्लान् सर्वाणि, राजसूयपदसापि ममानत्वात्फलान्यय ॥' इति मवानानीति। प्राप्त, उच्यते । धालता फलोगो न नाम्नामिति दुप-प्रकरणे पोही दीयति ' इत्येवमादयहि सितम्। यनिश्च यागमेवाह योगेन पला उठायगाना एक कैमश्याभिलाषण , या पायाचय ॥ राजसूयपद चापि यन्यैकाधिकरण्यत । निषो अस्प शिवमार गुतन्यशब्द प्रतामि- | यागानामेव तेनात्र यागाना स्यान् प्रधानता ।।' . . समविगत । तत्रमद, . - - ·वाक्येने प्राशयात्, राजास्यन्यायः राजसूयपदै सोम-पूर्वस्मिन् पादे परमयुतिः पिचारिता, उसनस्यापि कर्मणः प्रयोगविधी विशिष्वनियोगस्य इदानी फल्प्रयुक्यपवादः प्राधान्येन रिवायते इति पादा- | क्तुंच वैशिष्टयोपपत्चेः 1 प्रावे तु दधनः रसायन्वरित न्टरटम् , मानन्तयं च (संगतिः)। मूत्रार्थस्तु-भारणे | सेन प्राप्तोरपस्यनुरादेन गुगरिधि., परिशिष्टविनि- श्रयमाण. राजभूपचन्दः प्रणवन्दः, तम्य साधारण्यान् योगपिषिश्य इति वैशिष्टया मामात् वाक्यभेदः । माह. चोद्यमानाना अनाव सपा समापन्यमिति । १९. . मन ('एतस्या रेषती पारसन्वायर • दि- 'राजन्ये नुमन्यादि देवनाई च वे उमे 1 देतेन यजेन ' इत्यत्र ) गुणस्य कागरिरूपारान् राज- मुण्ये टनेमुग्यवं, स्याटाय. प्रविश्यतः ।। यागाला सूयन्यायेन प्रोगविरोपणम्, (त्येक पक्ष. गजपूयत्यात् अमिय पश्यतः । देवनाशाल यत् द्वितीयम्नु-) नाग्न राजस्यन्याय प्रोगस्य यापय- उन् अङ्ग फलयनो यजेः । पान्तरपणेऽपि च विविदिषा- वापरन् चिनियोगमायारणेन प्ररोगान्तरस्याऽविधा भा- राजमयपकरणे इष्टिपासोमयागाः अमागाध (पापि विधा-) नोपत्तिः । को २।२।१२।२३ होमविदेयनादपः स फगामा अपि अता. न पृ. २८०. . 'एतस्यैर नवीपु' अत्र यात्रा पूर्य- स्पारायेन फ्लेन सैमध्यन्ते, मायाधिकरणन्यायेन यगेरेव पलमारनाररणत्वान् अयागाना तदद्गचोप- पशः यनगणन्यायेन सहारपपिशितामिष्टोमस्तोत्रभाषना. पचे । राजमयपटल्य यजिमामानाधिकरण्येन तमाम विशिष्टक्वान ययायभून-कालकादिरूप- प्रयोग यिगुण- सत्वेन पिनियोगविमिष्टप्रयोगविधिगंभपात् । द्वितीयन्तु नाम राय । न च समा मोम स्यो अमिपूयते अस्मिन् । নি সুশা মাসাযে দীনদারবিনা, पक्ष नात्र राजमयन्यायः, प्रयोगस्य अशिष्योमस्तोत्रोत्तर- कालसम्म च बायन्यावाक्येनेर पातवा ननुमादेन पामेव फसन्धोस्तु पनि याच्यम् । राश गि- येण सूयवे निपात्रते भी युसरया सर्वेष्यपि उपप- रेसीवियिः फागेद्देन अभिष्टुतिषिश्च वि थास्य- मत्वेन यनिसकोचे प्रमाणामावात् । अत एव राजा | भेदान् । माह. २।२।१२. . 'ताप वापयामु एक- क्षत्रिय मुनौति स्नानि मन इति न्युनपत्या अभिषेच- | शिममियोममाम कृपा पक्षानमामो घेतेन यजेत, जीयम्पैव वत् माडेन्द्रमोनामिपोपवमान राज- इति धारयेन राजस्यन्यायेन पाययमन्य-एमविगम्नोम. मिशिष्टामिष्टोमनोगमाननोनर कालवादिविशिष्टो स्यपदप्रसिद्ध , तम्यैर फल्मबन्ध. इस्पपि अपास्तम् । प्रयोग, पोदेशेन घिीयने। को. ०२११२।२६ टतान्युत्पाया गर्यपरसमो यजिसपोचे प्रमाभारात् । अत. संमें यागा स फरमुत्ता इनि देवनाटीमा ३७८. . ' दर्शपूर्णमामयोः राजमयन्यायेन नाम: मशेवयानुपपत्ते. प्रारणात सर्वेषामेव याना पल दिक्ती अतिदेवा । समन्धः । माह. २२२१३, . पगंगाक्ये ('ज्योनि- मण्डनन्-'गजमानस्य यजीतरदहम्।' प्रोमेन वर्गकामो यजे') गजायभायेन इष्टिपशु- शंकर--- 'गलमये यो. फारम् । यागानागेर फलमबन्धापत्ती यागान्तरविघाने प्रमाणा- एकस्मिनेर धानायागे गुगम्बन्ध , मंग्य- भानान् ( मोमेन यजेत, चौलिष्टोमेन स्पर्गकामो यजेत शेति वाक्यमेदः । न च राजसूयन्याय (१११४२).)।२।२।१. एकाशे हि सपा उपदेवताप्रयाबादीना सत्सत्ती .दनेन्द्रियकामस्य ' इत्पन दविरूपद्र पस्य अन्वय. देशका मादीना च प्रयोगायो कश्यो। उत्पत्तौ अन्चयेन राजमूयन्यायाविषयत्वात् वाम्य- को. ३ पृ. १८३. 'दप्लेन्द्रियमस्य जुष्टु- मेदावश्यग्रतेन गुणाद् मैद एव । पौ. शश११।२५ यान्' अन द्विवीयस्तु पूर्वपक्ष - नाग राजसूयन्याय, द. २७४. कर्नुदि योगान्ययित्यान् परस्य च विनियोगान्वयित्वात् । • राजसूयपदं यप्रसिद्धार्थत्वेन पारयातपरतन्त्र मी.को ४१६ योग- .

·. राजसूयपदं ३३२२. रात्रिविषये राजमयेन यजेन'। मीन्या. • राजस्यपद अयु.। दोप., सर्वथा तावत् राज्य करणात् ताभ्यामपि राजस्व स्पन्न अर्गादिशब्दवत् इति साप्रदायिक. मीन्या. सन्धम् । वा. २।३।२।३ पृ. ५८०, जनपरिक्षण गजसूयप्रकरणे बनी यनि, राजन्य जिनाति' | हि असाधारण राजमं तेन तत् राज्य इत्युच्यते । इति देवनादीना अभिषेचनीयप्रयोगान्त पारित्यत् अभि | २।३।२।३ पृ. ५८६, * राज्ञः कर्म राज्यम्, न तु घेचनीयाद्गत्वम् , इनि पूर्वः पक्ष. । मनिधैः, अवा- | अर्यापत्त्या राज्यम्य कर्ता गना इति कल्पनीयम् , देशा. स्वरप्रकरणादा महाप्रकरणस्य प्रबलवान् राजभ्याइयमेव रे विज्ञानवादाहः (द्रविडेयु) । २।२।२।२ पृ. ५८५. देवनादीनाम, अनुष्ठान तु अभिषेचनीयातमाहेन्द्रस्तोत्र राज्यशब्दः । नित्ययोरेव शब्दार्थयो. नित्य एवं काले इति विशेष. । वि २३१०४।४१२. सरन्धे उगानतः प्रतीयमाने, साधुत्वपतिपत्तिवेलाया राज- * राजसूयक्त राजमये यथा यजिना ( यागः ) शब्दम-वाख्याय राजशब्दोऽन्वाख्यायमानो यौगिक, फलमनन्ध नथा दर्शपूर्णमासयोः प्रशादिसाधारण्येनाम्नु | तन्निमिवश्वोच्यमानोऽपि नित्यनिमित्तत्वात् न आदि- सबन्ध इति पूर्वपक्ष. । माह ४४१९१, राज मख प्रतिपद्यते | वा. २७१९४० पृ ११०५. रामक रानस्ये गरेपा पागना यथा नरामभः प्राधान्य * राज्यशब्दं जनपदगुरपरिरक्षणे, स्तयोद्धरणे (कण्ट च तथा ज्योतिष्टोमेऽपि प्रायणीयादीना मवेंषा फल्सर- काना ) आर्यावर्तनिवासिनः प्रयुञ्जते। राज कर्म राज्य स्थात् सर्वेषा प्राधान्यम् । पूर्वपक्षः । ४११२. इ'त च अभियुक्ता उपदिशान्ति । भा. २३१२१३. प्रामानामपि कर्मणा राजकर्तृत्वविशिष्टा।। फलो राज्यशब्दस्यापि नहि आदिमनी प्रवृचि. इत्युक्त सेन राजमूयवाक्ये विधानान् प्रासमानुवादेन गुण- (३२) इत्यत्र । या ३१३।६।१३ पृ. ८२२. सबन्धे फल्सबन्ध चापि न वाक्यभेदः। भाट्ट. २।२।११. *राज्यशब्दाभिधेयं परिपालनादि कर्म श्वत्रियस्य राजमयशब्द इष्टि- पशु - मोम- दविहोमरूपा- | इति मन्वादयः स्मरन्ति । या श२३ पृ.५८४, णामने केपा प्रधानाना राषस्य नामपेयम् । वि. १० 'रानौ दीपशिसाकान्चिन भागायुविने सति' २१३, राजस्यशब्दः यागनामधेयम् , अप्रसिद्धार्थले सति यागसामान्याधिकरण्यात् । ४१, * राजस्य गुणवतरमनियाने गुणवाधादियते इत्यर्थविवक्षायामय इनि न्यायः । यथा सोइये दीपशिमा न शोभते, या गन्द. ' गजा खापन्यकामो राजमयन यवत' इत्यत्र गनसबन्धात् प्रवर्तमानो राजकर्तुकाणा एकपकरणपठि- प्रचार इति । साहस्री. ७८. ताना सर्वेषा यागाना नामधेय भवति । ४११. * राज्याधिकरणम् । पोर्णमाम्या' बहकान्ये * राजमयशब्दवाच्यानां गागानामेव फटार्भत्र | पूर्वयुरुपवान, परेभुर्याग । परेपुरपि रात्री एष याग न तु अनियाभूताना विदेवनानाम् । ४१४११११-२ इति पूर्वपक्ष । दिवसे एवं इति सिद्धान्तः । संकर्ष, • राजसूयसंकल्प एवं मोम्यचर्वाद. परिगणन | ॥३. (समृपामारम्भे वा) न तु उपसत्सकल्पे । मोम. गविपर्यायेषु ग्रहबमसाना समुच्चय एव न विकल्प सकप १३:१६ . • राजसूयसंजको याग स्वागन्यकामस्य उपाय * रात्रिविषये एकदेशवचन द्विरात्रेण यजेत. रेवेन चोद्यते। राजस्येन स्वाराज्यकामो यजेत' इति । | त्रिरात्रेण गजेत, चतूरात्रेण यतेत, परावेग योव, षड्- दुप, १२शारा. | रात्रेण यत, सप्तरत्रेण यजेत, अष्टाप्रेण यजत, नष- * राज्यं चत्वारोऽपि वर्णाः दुर्वाणा दृश्यन्ते । तस्मात् गण यनेत, दशगण यजेत, एकादशगरेण यजेत मई राजानः । ननु च सत्रियसबन्भेन राज्य विहितम्, इति । समस्त्रग्रहण यथा- 'द्वादग्राइन प्रवाकाम याज- अन्यायेन इतरो कुचामो न राजानो स्याताम् 1 नए | येत्' इति । भा. १.५॥१॥९. ४|४/३ .

·1 - रानिशब्दः रात्रिरानन्यायः निशब्दः अहोराप्रवचनः , अह.शब्दोऽपि । अयत् । यया 'यम्य सादिरः सुयो भवति त छन्द- द्विरामादयो अहीनाः । द्वादशाहः । मा. ८1१।१०।१७. यामेय रमेनाव याति' इत्येवमादिषु । • रानिशब्दः विशमादिपदान्ततिः पष्टिघटिकारमादिन टुप्-- पीणा विधापमानानामर्थवादोयम्, भवि- परः । वि. ८००१, रात्रिशन्दः 'सत्र ' इयमि-तयं च कर्मणः फलेन, नमात् स्वर्गः फलमिति । विधि- म समुदायमाघान्येन, 'प्रदशरायः' इत्येाचना- | विमनेरभाव इति कामशब्दामार इत्यर्थः । अथवा न्तेन प्रायने । चित्तु प्रत्येक रात्रि यक्तिप्राधान्येन 'य साम्यसावनसबन्धामाय इति । एता पिशति रामीरपश्यन् ' इति बहुवचनान्तोऽपि प्रयु फलमात्रयो निर्देशाद्श्रुतो हनुमान स्यान् । ज्यते । ४८. १८॥ • रात्रिसनं नाम न कश्चित् सनविशेषः, किंतु माप्यम्-- आत्रेय. पुनराचार्यः एवं नानीयकम्यः प्रयोदयरामचतुर्दशरावादीनि मानि सत्राणि तान्येय रानिः फलमस्त्रीति मैने, न फल्दाबाद इति । कुत. १ अश्रुत- समाब्देन व्यपदिश्यन्ते । वि. ४३२८. • रात्रिमः परत्वे पि अमीषा पटचोदनवा बायोगभूतया भवि- माययादिकं प्रतिपादिरूप फलं गेयम्, न तत्र स्वर्गः कल्य. तयम् । तम्मात् अन्या व्यरहिता सती, अन्यवहिता नीयः । प्रतिनिधन्ति ह पे गएता रानीपयन्ति, ब्रश कीया । इस समादिता करतेप । प्रतिष्ठया ब्रह्म- यस्विनोऽनादा भवन्ति य एता उपयन्ति ' इत्स्यवादः । वर्चससत्तपा च सममियाहार आसा प्रत्यक्षः । विधि- ४।३।८।१७-११, . गनिमः यथा वायदोघेणार्थ बिमतिमात्रमन्यतोऽपेव्यम् । आह । क्थ फेयल निधि- यादेन प्रतिष्ठा फरवेन कल्पिता (तथा अनापि)। विभक्तिमानमन्यतो भविष्यति । यदनेन प्रतिष्ठा दिना স্বর घावन गमनम्यते इति । उच्यते । यह धान्यन भवि. रात्रिमअन्यायः । यत्र विविये फल न | प्यति, न यम् । यस्मात् अदोष । अथवा रात्रीणा भूपते, तम अर्थषादवाक्योक्त पद्ममनिदिश्यते इत्यर्थः | या विधापिका विभत्तिः, सा इममपि प्रतिष्ठादिविरो यादानिदेश, अपमेर रानिरानन्यायम्य विषयः । अत विधाम्यनि प्रोगवचनेन । स्तुतिर्वा सह प्रतिष्ठादिमि. एवं राग्निसत्राधिारणे 'प्रतितिष्ठन्ति ह य एता रात्री- विधात्री भविष्यतीति । यापन्नि' इत्यम वि युद्देशी पगश्रवणात् फलमन्तरेण च दुप-कर्मण. फोन भयित यम् परि स्वर्गपर. विधिथुतेरनुपपत्तैरयत्यं फले पल्पपितये आर्थवादिक | मायादृत्य तेन महेक्वाक्यता , उत पनि प्रापदेवदेश प्रतिशय फलम् ' इश्युक्तमिति दिक् । साइन्नी. विपरिणम्य प्रतिष्ठादेः फल्यम् । मनिपागम्य करतत्यान, प्रतिष्ठादेवैिकवाक्यता कप्पा । स्वर्गाच्याहार दि मान- ८५८. धानमक राक्यता चोम कायम् । तम गौरवम् । रात्रिसनन्यायः ।। 'विधिभिति.मात्रमन्यनोऽपश्यमिति' साधनमालतय एक. को फलार्थवादमयताजिनिः । १३१८ मादिन-ए: 1 पूण मनिष्ठादि साधित शाध्यम् । उत्तरेण तु 'उपयन्ति' इति पतंमागापदेशात् लिप्यायिने भाग्यम्-- रानीः प्रात्य भूगने प्रतिनिन्ति ह माधन विपत्तये । श्राह-क्य केलं विधिमितिमात्र. या य पना रात्रीसन्ति । बासिनोमाटा भपन्ति, मत्पनी मरिष्यति, यदनेन प्रतिष्ठादिना पावन गंम- पपता उत्पत्ति नि । तर मदेहः ते फाय-पते इनि । प्रतिशालिनेन उपन्तीगगं पायों पादान पधिप इति मातम् ! पर्यटा | नेपरिनोदित आह-परमाध्यमापन समर्ष पति मानिने । युतः ! फलादनापा एवे | कामदेव घाना:प्यारिम्यान , दोयुरि । अगर रामारी | माम्प्यम् । विििीमान अमायः मीणा य उचिप्रोगायन ए पा शीरगना- वि. ३१।१२. .

·राजिसत्रन्यायेन २३२४ रात्रिसन्नन्यागेन रक्षित मवधमपेक्षते वथा स एव माध्यसाधनमबध करिष्यति । यत्कालवृत्तियेन माध्यरवायगती प्रतिष्ठादिम्वाभा या यया ' एकस्म कामायान्ये परकनव आहियते । दीप्सितत्वसिद्धया भा यत्पम् , पातोरेप वा सनतत्त म यो ज्योतिधोम ' इत्येनम्मात् वाक्यान् लिटोभावे | परिक्रप इच्छाविषयत्यावगतौ स्वर्गादिवदेव सायला ऽपि ज्यौतिष्ठोम सर्वतमाना माघन भाति । तथाहि, वगति । तत्र माथमिकफ्लापक्षापा श्रुतवाक्यस्यैव उपतो या लिंट सा साधनत्वेन ज्योतिष्टोम विधास्यति, लक्षणया फलपरत्वे प्रमिते पश्चात् स्तुत्यपेक्षायाममातपाउ एपमिहापि । अथवाऽपाशेऽपिनामावाद्विधि रक्षयति । लन्धविवेरेव सापकत्वम् । यत्र तु श्रोष्यर्थवादपदेषु न साप्यमापनसमा प्रतिपादपियति । स्तापकत्वापन विना पलपरत्वमा नेणोपपत्ति 'पदष्टा तस्मादर्थवादे-यो विधि । विपरिवर्तमानाब त एव | कपागे भवति गायत्रिन ब्रह्मवर्चसेन पुनाति परता प्रतिपस्यते । तस्माए'त रसग स्यात्' | इत्यादौ, तत्र तेपा स्तारकत्वमेव । फापेक्षाया तु इयम्यायमपवाद । उपस्थितपदममानजातीयपदातरस्यैत्र कामपदयुक्तस्य अद्ने पु स्तुति परार्थत्वात् । १९ ॥ कल्पनेनि सर्वदा न स्वर्गप्रयुनत्वम् । भाष्यम्- अथ यदुक्त यथा यस्य गदिर सुवो मण्डन- रात्रिसने फल स्तुतौ ।' भवति । इयेवमादिषु फलश्रुतिरथवाठो भवति, एवमि शकर - 'पल निष्पर्थवादात् ।' हापि म्यादिति । युक्त तत्र फलार्थवाद । फलतिव्य * गनिसत्रन्यायेत अर्थवादावगतानि पूतत्वादीनि मभवान्, फार्थवादसभवाच । तात्त 'द्र यमकारकमतु (वैश्वानोषी ) प्रवृत्तिजनकानि स्यु । सु पृ ४५०, परार्थत्वाकल् श्रुतिरर्थबाद स्यात्' इति । * गत्रिसत्र यायेन अर्थवादसनोपयुताना पूतत्वादिफलव शा- 'अपापशोकवनत्र वर्तमानापदेशत । चनाना परावार्य फापरत्यकल्पनेऽपि अष्टत्वादीन् पनि फल फरविष्यसमर्थत्वात्तवार्थवादता ॥ अनादिष्ट | नास्ति । पृ v९१ . गनिमत्र यायेन वाक्यशेषमन फलत्वेन तस्मात्स्वर्गफलार्थता । निर्देशात्तु प्रति वायवगता देवतातृप्तिरेय द्वारमिति पत्पयितु युक्तम् व फलस्वेन बिनम्यते ।। जुहूबनैव कर्मैतन्निरा न लत्यन्नामतीतापूर्वकल्पनम् (पूर्वपक्षे) । शा २॥११४ काङ्क्ष पर प्रति । बल्पनीय फल नन विनामो • एतेन- 'तृप्त एवैनमिद प्रजया पशुभिश्च तर्पति' ध्याहनेपरम् ।। (विनाम विपरिणाम इत्यर्थ )। इत्यर्पवादोपानस्य देवताप्रसादस्पैर रात्रिसरन्यायेन सोम--- सूत्रार्थस्तु-- तो राभिगनादिक फल हारोपपत्ते , न अनुपस्थितापूर्वकल्पन युक्त-इति वेदा- श्रुनि पर्णवादावन इव फार्थवाद कार्यानिनिगचार्यो विमतमपि प्रत्युक्तम् । ततोऽपि उपरिषततर वमद्वार मयते इति । क्त्वनैव नैराकाट्ये गत्रिमत्र यायावतार । को श१ वि--- 'स्वर्गाय वा प्रतिष्ठाग राक्सिमिहाऽऽदिम । ३६७ * 'धर्मेण पापमपनुदति' इत्यादि रास्य पूर्वधरस्यारप्रतिष्टा च अता तेनाश्रुनादरम् ॥' शेषात् यत्रिसन यायेन पापक्षय एव नित्यनैमित्तिकस्थले भाह-- योडिगौरासु ' इत्पादिवाक्योत्पादितानि | परम् । भाट्ट २१ मौयानि कर्माणि विधाय प्रिनिनिन्ति हवा य एना -'चममुपदधाति । तत्र पूर्वपक्षे नेवारवाक्ये चरुरूपस्य रानीपयति' इति श्रुतम । तन गपिरामादौ पूर्ववत् द्रव्यस्स, आर्यादिक्याश्च वृहस्पतिदेवनाया गनिमत्र म्यगरपने स्वर्गोपस्थिति तदाचपटोपस्थिति काम यायन विधेयत्वम् । को १७११८ पृ ५२ . पक्ष पदान्तत कसना चेनि गोरखापत्रे , लपात् श्रुतप्रतिष्ठा | वेद ब्रलय भवति' इति सिद्धवदथवादाइवगतम्यापि दोष मा पत्यकल्पनम् । तत्र पिय व्यवस्था या महामवनस्य, नियोज्यविशेषामाशाया ब्रह्म भूषोनियोग भुतानागेर पदाना गया पपरत्वामा, यया | विशेषस रानितनयायेन प्रतिलम्भ ! भामती १।१४ उमाहामाये निप्ररपयस्य स्मृन्यपत्य कल्पयित्वा मवि वणक! . यदाकपालो मानि, गायरन पुनाति' भष * 'नवार धनति' ·. रान्निसनन्यायेन ३३२५ राष्ट्रभुद्धोमाः पनपे जाया रात्रिमपन्यायेन पूनसादिकं फ्लत्वेन कन्यते । । सुधा-गमात् इत्यनेन तन्यापि पत्नीत्यागेन एकाकिनः को. १।४।१२।२१.७ दिनविरोधिना प्रकरणेन पाराय- अनुप्रयोगात् धर्म यतिम. मचित । पृ. १८५ । निनामतः फसमर्पकता रानिमत्रन्यायेन पूर्वपन-( अनोत्तरम्-) गमन्य स्नेहागात् अपत्यकृतपिया- यिनु शक्या । मु पृ. १४६५. ७ 'वैश्वानर द्वादश- | नृण्यम्य वागसिद्धिः, हिरण्मयसीताकरण च सेकापवाद- काल' इयत्र अटापारादिपदम्य नामवेय वामारे, मिया सासौतागतानृतस्याभावारा कानिवृत्त्यर्थम् । वा. 'गापयन ' इयायवादस्यम्यागीारात् , तम्ग | प. २०८ । सुधा- रामेण सीतास्नेहात् मार्यान्तरागमन- च राधिवत्रन्यायेन फरापरवान्युपगम । पूर्वपक्षे | मतमहणान् । साक्षादपायाभ्या कुशलवाया कुनपिनानृभ्यो आो । को. १८।१२।१०. ० सला फलाक्षाया राम | मनु रामस्य धर्मार्थदागन्तरसमाने 'यशेयो मानेन यातयात्' इत्यादि शायशेपेण गनिसन्यापेन प्रामने सीता पत्नी हिरण्मयीम् । इति हिरण्मयी- फलाम. अपगोरणादेः । फु ३१४११०१२३. गीतावरणमनर्थक रयादित्यागमयाद-हिरण्मयीति । अप. • 'स्वाध्यायोऽध्येव प' इति न्यायायाध्यपनेन भाय- यादभीत्या त्यता या सीना नद्व तद्विपय यदान्यस्य येत् मिति तर विश्वजितरफल न करप्यते । न च । अप्ठ्यं तदभाषायड्यानिवृत्यर्थमित्यर्थः । यषणापहार- 'रातिसमन्यायेन ' अनादत पम् । भविष्य च | दूपिता सीता गमो भजते' इति रोकापवादमपमानेण फलेन । तस्मात् स्वाध्यायाध्ययनेन यदयो यते तदन | अमी त्यक्ता, न गीताषा दुष्टत्वात् , नाम रामस्य पम् । टुप् . ५।११।६. | मीशाया नैष्टुर्यात् इति दोतयितु लेकाप पाद भीति प्रति रानिसनन्यायागय । 'मनी फ्लार्थवादमयन् | त्यागम्य निन्यसापेक्ष पदर्शनाय सताब्दम्य सीताशब्देन पाणजिनि.' (VIN८१७) इति पूर्वपक्षसत्रे, विषय- सह मापेक्षसमाग गुन. । पृ १९२. तोनोगे तो तिलिन्नि हया एते य एता गगी. • रायरोवाजीगं वेश्यस्य महासाम पुर्यात् । भापन्ति' न्यादापगतमेव फरमायो मन्यने । इति ज्योतिष्टोमे नैमित्तिरमेय न नित्यम् । भा. ४ तस पिया मद गुणगुणियरधनिर्देवोन सदनमामान्य- ३२RIY, . ' रागोवाजीप वैशम्प मामलाद- सनन्धत्वात् इनि यस्यी । गु पृ. १४८१. • रात्रिमप्रतिष्ठावत् । न च फन्दापेक्षाया अन्यार्थमपुपातम्योपस्थितत्वात् गनिम प्रतिष्ठायत् तदा- • राष्ट्रमत नाम होमा दर्विहोमाः । वि. ८४. चपदान्तकापाया पोगासीमाप्रार्थन्य गृधम्येति | [ एते होमा: अनेफफ्ग पिहिताः यथा-(नेम. ॥४॥ बारम् । (पूर्व) । भाद. १३.११. ८) अधिदेयने, अभिचरतः, पामोरकणिम् , उन्माद- ० रात्रिमारथले ( ४१३३८१७.१९) प्रकरणात | परिहाय, गरमामहर, मामरामन्य स्पेटरन्योर- रंग पवाराया अशान्तः, मग या स्तुतिगमर्पकापभूतस्य रात. इत्यादि ] 1 0 राष्ट्रमृता अग्निप्रकरणे वार्थ पादस्य फरारम् । सोम. १२. उत्पनाना उद्घादे उपदेशः राष्ट्रमनो जुहोनि' इति । 'रामरायणयोः पुत्र रामरायणयोरिब । अनन्य मा. रा१२, • राष्ट्रमता उमाफर्मसु बचनादति- गि मुरारा मनुतिर्भगी अगत्यममपिचरितवान् । देश । ८४५२८, भागी दलोरे यारपनिक अरसादिगतभेदमा भन्य राष्ट्रभृद्धोमा अारम्पश्रुता, वैदिकातिम् । एकापि स्तुतिः । मेभी भेदे ग युफ्ता । पा. पि. ३।०१३. * राष्ट्रमन्नोमाः 'कापाहतधामानि. 2१३६. गंन्यः' (म. ३१) इत्यादिभिमन्ने किय- * रामवन् माप्रयोग. मीपन्य अपनीकम्य मागा होमा । ते र दिये वेग मंगन रोकिने पर्मम्पनिमा । था. १३.१.||पादिशु | शा१३. शाहे 1६६३।१७. क ·ऋतापाइ राष्ट्रष्टद्धोमेषु ३३२६ द्राय राष्ट्रभुद्धोमेपु ताभ्यः स्वाहा' इत्येव | शिर शब्दार्थः, तादृशशशब्दार्थस्य तादाशिर पदार्यो- द्वितीयोद्वितीयो मन्त्रः॥ ऽवयव ' इति पश्चर्थोपपत्तिरिति भावः 1 साहस्री. लधामानिर्गन्धर्वसम्योपयोडासरस | ४६०. ऊों नाम स इद ब्रह्मक्षयं पातु, ता इद ब्रह्मक्षन पान्तु 'अग्नये वैश्वानगप द्वादशक्पालं निर्व- तस्मै स्वाहा ताम्य वाहा' इति मन्ने यीपुंसलिङ्ग- पेत् । भा. ३१२१२०, पदाना व्यतिषता॥ यथार्थ विनिकृष्य मलद्वयीकृत * रकामेष्टि:-- तेजम्यामेष्टि:- आमयेष्टिः इये. ('बदनापाड् अनधामा गन्धर्वसस्यौपधयो:प्सरम ऊर्ने | देय 'आमेयमष्टात्रपाल निपेटकामः' इति । स्वाम. नाम स इदं ब्रह्मानं पातु तस्मै न्याहा' इति प्रथमो | तेजरकाम. 1 वि. राश१२. गन्तः । 'ता इदं न धन पान्नु ताभ्य स्वाहा' इति • रुक्मधारणं अमिचयन । कण्ठं भृतः सन् समि द्वितीय इति ) होमदये विनियोगः । ' या ते अने' | टम्बमानः मौ वर्ण आभरणविशेषो रुकम नाम । उग्दा- इति मन्त्रनये 'त' इन्यायशष्य राहदाम्नातस्यापि स्थितोऽमिः शिक्येऽवस्थापितः, ठं धर्यमाणः ३र - आवृत्या घिनिष्यपदर्शनात् । ' नमो रुद्रेभ्यो ये पृयि या | प्रदेश यथा न दहेत् तथा व्यवधायकत्वेन यद्वारा तत् येऽन्तरिक्ष ये विवि' इति मन्त्रस्य होम विनियोगे रुक्मधारणम् । तच वपनादिसस्कारोत्तरं पार्षम् । वि. पृथि जन्तरिक्षयुपदाना अन्नवातवर्षपदै त्यतिपक्तानामपि | ५।।१२, * रुक्मधारण अमिचयने दक्षिणीयादेरूपं. विभजनदर्शनात् । इति प्राने, बाहापदम्य सकृदाम्नाना-मानातम् । दीक्षणीयानन्तरभाग्निश्च वपनादयः सस्वागः नाग्नानाग्या मन्त्रान्तरमौराकाट्झावदोन होमसरूपायदोन | चोदकपाताः । तत्र आदो रास्काराः पश्चात् समधारणं च ततन यिनि कपि द्विराम्नातस्वाहाक्तया 'नाभ्यः | कार्यम् ।।१२ स्वाहा' इति मन्नस्त्र निराकाट्शनमा च तावानेव * रक्मप्रतिमोचन चपने उत्थाने. शिस्ये भिन्नो मन्त्र । तच्छन्दबलेन 'ता दृढ़' इयादेरपर्षे यासय कण्ठे पारणे क्रियमाणे उर.प्रदेवादाहाभावार तत्तच्छब्दयोन साशस्यापक पाया 'तस्मै ताभ्यः न्याधानार्थम् ' रुमममन्तर प्रतिमुञ्चते' इति विहितं साहा' इति पाठेनैव तादृशमन्यद्वयसिद्धया स्वाहाकारा- एवविद्यातिनिर्वानसौवर्णाभरणनिशेषधारण न्तरयर्यापत्त्यैव तापमानम्य भिनमन्नत्वानुमानात् ।। मोचनमब्दार्थ : सोम. ५।२।११. ( केचियाज्ञिकास्तु नेतद्रोचमग्ने ) । संवर्ष, २१४१२६. • कमनविमोचनादि अग्निचयने दीक्षितमरका रासमरसन्यायः। श्या गमगड, भादा- 'रेभ्यः परम्सा पर यम् । ५।२।१२।२३. मीको. पृ अत्युच्चैाश्ते, पश्वान् मन्दता प्राप्नुवन् क्रमेण परि. ४६ अग्रिचरने रुक्मप्रतिमौचनादिः' इत्यन द्रष्टव्यम् । शीते, वथा नीचप्रीतिरपि पुरा वृद्धि प्राप्य पश्चा. . रक्मिणीपरिणयनं सुमद्रापरिणयेन म्याग्या- लमेण धीयते इति भावः । साहसी ३३० नम् । बा १४३३७.२९०. राहोः शिर इति न्यायः । अब न्यायो भाग्य. * रचिः- उत्स्टा इच्छा। सोम, पृ.७ प्रदीपभाष्यप्रदीपोतोतो क्यटनागोनिमाभ्यामुढाहत । • रुद्रः अग्निः । त्वम दो अमुये मही दिवः' अत्र क्यट'-'यथा राहोः शिर इत्येकस्मिन्नपि वस्तुनि इत्यादी अमो प्रयोगदर्शनात् 'रुद्रो वा एप यदमि' इति ग्रन्दामेटादन्यवहार., एमिहापि याकरणादन | चार्ययाददर्शनात्, ‘स्टमणि द्विजाः प्राः' इति च शाबस्य प्याकृतिक्रियाया दग्णरूपत्वमुच्यते । मत्रशब्देन आरपा पर्वणि कुमारसमोपात्याने दर्शनात् । मु.. मु समुदायरूपतेति मेदव्याहार उपपयते' इति । अत्र ५६-५७. . रा. इति रोदनानिमिनस्य शब्दस्य दर्श- एनामादिति प्रतीक्मादाय नागेश - ' अनेका:- नात् ' यदोदीतन्' इत्युच्यने । मा, रारा.. स्यायुतं ये गशब्दार्थ, परिमविदेशावसायुमरदायकां गा दद्यात् ' क्याशे यथा- गवानुवादेन रुक्मप्रति- . - ·३३२७ रुपात् सख्यामानविधिः, एवं 'चतुरो मुशीन नियंपति' इत्यत्र * रुदि-योग-विचारः । एमावयवार्थप्रायभिशाने मुष्ट मनु शदेन भरन्याया विधानं मगलानुवादेन मुष्टेक मनुदायशक्तिक बनाऽयोगः । सु. १. १२... विधान हवि पूनः पक्षः । सोम. ५।२।२. रूढिशब्दानां सर्वत्र जाति रचनरम् । पा. * रुद्र-शब्दः रोदितेः रोदनार्थत्वात् , रक्प्रत्ययस्य | १६१२ पृ. ६७४. च कर्मर्थत्वात् , गेदनरर्तृवाची घ्यापरणादवगम्यते । रुटिशब्दरमणायाः ममाग्न्याया. विनियोज- का नाभ्युपगम्यते । मु. ११९३. * सृढ' मदः- मुहाः, प्रवीणः, अश्ववर्णः, . रूढिसादृश्यहेतुकस्य उपस्थापनम्य आति. अपरिमितः । भा.६७१०१२२. देशिरधर्मान्वयासमर्थता । सु. पृ. १२०२. • रूढत्वं (पदम्य) समुदायशक्त्या अर्थप्रयायानम् * 'रूपं याऽशेषतत्यान् । (१३।११।२९) यया 'घट.' इत्यादौ । मणि. पृ.७८. इति ( जाधनी ) यथास्यचिदुत्पन्ना येनकेनचिदुपादाप • रुदिः अलमा योगेन बाध्यने । यथा प्रोक्षणो- गक्या अनुपातम् । वा. २०१०।२३, ' रूपं या.' शब्दे । थाल. पृ. १४५. स्याहवनीयादिस्वरूप अनिदिन्यने न टिषः । १।६। पर रूढियोगमपहरतीति न्यायः । यथा- यना १७.. 'रूप वाऽरोपभूतसात् ...' यथा वर्मजे उन्यनातिप्रसत्तादयालोचने सयपेशाच्च योगान्समु- अनसि याससि वा अनोसोम्पमेय प्राप्यने न तदु- दायश: प्रारूप विवश्यते, तत्राय प्रार्तते । यथा त्पादक धर्म, अनोवास.राब्दयोः सरकारनिमित्त सामावेन गौरित्पादावन्यप्राऽतिप्रमतमयपत्रमार्थालेचनस यपेक्षा- कर्मण अदोषत्वात् ( शेषवाभावात् ) तथा आहानी- गमन वर्तृत्वादिरूपयोगार्थत्यागेन रूदया भाम्नाला गुलक- | यादिशब्दाना गस्वारजनकाय आवानग्य अमिहोना- फुदगुरविपाणादिमती व्यक्तिर्गटाते, तया- 'वर्षामु योपना आहनीयादिश्रुत्या मंजेपि गहानीयादौ रवारोऽमीनादधीत' इत्यत्र स्थानान्देन नायरेश्यो- | लिहिते, जन्य आदरनीयादिरूपमेब आग्यते नोत्पादक- त्पन्नो वर्णविदोष उम्यने, न तु ग्थ करोतीनि व्युत्पत्या | माधानम् । इति न्यायसाम्यम् । मु. पृ ९१७, * केवले. द्विजातिरिति सक्षेप. । मदिस्तु- स्वल्पेग, जात्र, नापि स्रवेश द्रवावदानोपपचेः आयसम्य अनुग्राहाल- गुणेन या निर्देशाहे बम्नुनि राजासजिसकेने प्रान्ते । कल्पना योगात् स्वधिनेश्च 'रूपं बा.' इत्यनेन न्यायेन यथा-हित्य. , डबित्य' , गो. गुर इनि । 'हित्यः वासोचत् लोकसिद्धम्य चोपादेयत्वात् फोटरकरणेन काठमको हस्ती विथस्तन्मयो मृग' इति । योगानु | ( म्वविती) सामाधीनारपनानुपपत्ते., सामर्थ्यात् प्रतिप्रत्यययोगर म्यार्थगचके - यौगिक इत्यपपर्याय- अवस्थितविपग्त्वक्त्सना युक्ता । पृ ५३.. २ तेप। गदे । यथा-- आदितेयादिशब्दा यौगिमा इति । अना- तु ( अग्निहोनादिक्मणा 'रूप यार, इत्यने दिया अपत्यमिति 'दिवाराधिन.' इति तरीप व न्यायेन आहवनीयादिग्रहणमाषपर्यवसानात् न तात् ' बोम्यो दक्' इति टक्प्र ययेन के ओगार्य कश्चिदपि आधानानत्यप्रतिपादने हेतुरस्ति । या २॥३॥ एखेति । साहस्री. २३३, ३. पृ. ५९०, . ' रूपादुत्तरकाले हि विनियोग- 'कदियोगमपहरति' इति न्यायालु एक एव प्रयोजने ' इत्यनेन न्यायेन अदृष्टप्रयोजनमैदा उदाता न च बहुवचनोपपत्ये प्रन्यासमा उपरश्यन्ते । | भेदयोर्मन्त्रमेदाभेदपूर्वकस्ववत् क्रमभेदाभेदपूर्वक्रवावगतः, वि ३५६८. * रूदिः योगाद्वलपती, योगग्याक्यवार्या- | नापूर्वस्येन एतार्थेऽपि एकवाक्यवल्पना युना । सु. खेचनस यपेक्षत्वात् । मीन्या. - रूढिः योगाटील- | पु ७०५. * 'रूपात् प्रायात्' (१।२।०११) बुद्धिहेत. । वि. ॥३॥१३. स्टथा कल्लया मोगो | इति अर्थवादनिमित्त कषितम् । वा. १५११२६२३-१ चायते, पथा रयकार ! चाल. पृ. १४५. पृ. ३५४ । यथासंभव गुणवानिमिक्तवाभिधानम् ।

·रूपाभेदे ३३२८ रेवत्यधिकरण - * मु १, ४९२, रूपनायेति पर ये विभगिनिर्देश, | दर्शयामात, अय गरयो भरतीति । स च नानुद्धित्वात प्रदेश विशेषशापनार्थ । पृ. ४९३. रेसागरयमेव गमय मेने । पादने गत्वा गवय दृष्टवा * 'रूपाभेदेऽपि हिंसादे द अडानकारिन'। रेसाया. तद्बुद्धि तत्याजति लौविकी गाथा । तर रूपभेदाभायेऽपि चोदिताचोदिनत्वाद्यपाधिभेदसद्भावात् एण पुरुष ' इत्यादिश्रुते पूर्वोक्त कार्यानभिशे 'रूपा' इति न्यायेन निमित्तत्वयवस्था युक्ता । मुनामानमेवान्मतया ज्ञानीते, श्रीसद्गुरुगानोपदेशेन आत्मनि जाने तदात्मद्धिमपनदवीति । साहली. ४८ *नच रूपाविप्रत्ययेन न दर मल्गाग्यते । रसागवयन्याय (अयमेव लेसागतयन्याय )। गम्यने हि धूमादिनेव अनि , अविनाभावाद् द्रयम् । रेवागवयन्यायेन अनुशासनाय कल्पिते प्रन्यिावाक्ये एप या ३।६।१२ पृ६८४, विभक्तिरोप इति समासे एमविमरेवाभानान सा रूपग्रहणशक्ति नक्षुषो न विरुध्यते सामान्य- | सपन्धोपन्धापरत्वम् । सोम. ६।११२३ मनित्यलमगृहतोऽपि । वा ३।४।४।१३ पृ. ९४०, रेवतीपु वारयन्तीयम् । मायनाबरडेदर- • रूपन विशेषग्रहण - (द्रव्यदेवताख्यरूपत ) धा यर्थान्यय पिना रेवतीवारदन्तीयान्वयम्य भावनाविशेष पृषदायट परायाज पेरायटन्यवाणामन्याजाना | पत्यायोगार साम्न शगगाधनस्वागवते , प्रधानभूतया पौरोडाशिकाना प्रसङ्गसिद्धौ । घाल. १४७ | गारपधात्वर्यान्वयायोगात् "रपतीषु वारवन्तीय पागसाधन रूपभेदात् द्रयदेवतालक्षणात आमिक्षापागिन- वृत्या' इति यागस्य कृत्वाशब्दोलभरनारच्छेदालानु यागयोमेद । भा २१२।९।२३ पपत्ते , तदरच्छेदक्पावपिनाया यारव तीयस्य अति रूपरमादिशब्दा पर गुणवचना । यदा तेषा | देशत अग्निणेमस्तोनभावनाविशेषणत्वावगते , गरमन्त्री ट्रायेषु प्रयोग , तदा न मरवयेन विना प्रवर्तन्ते । यान्विताना रेवतीनामपि नविशेपणत्वापगमात् रेवन्या वा ३।१।६।१२१६८९. धारस्य वास्वन्तीयस्मापि अमिष्टोमसामखानुवादोपपत्ति । • रूपवता सनिधी अम्प शिष्यमाण प्रकृत- | सु प ८६०-६१. ग्राहन टुप् ७१।१।३ रेवत्यधिपरणम् । रेवतीयारवतीयाधिकरणम् । .रूपगब्दाविभागाच० (६।३।३।१२) महि | बारबन्तीराधिकरणम् ।। नर्मणा रूपमुपरभामरे इत्ययुन 'रूप' इत्यत्र प्रत्य समेषु कर्मयुक्त स्यात् । २।२।१२।२७ ।। झोपल्यमिधानात् । वा. शा। पृ ४.. भाष्यम्- - निवृदमिष्टुदमिष्टोमरतस्य मायया रूपसामान्यन्याय तद्यथा- तानेष शाटका स्वेषिशमनिशेमसाम कृत्वा ब्रह्मवर्चसकामो यजेतेति । नाच्छादयामो ये मथुरायाम् , तानेव शालीन भुमरे एतस्यैव रेवतीषु वारयन्तीयममिष्टोमणाम कृपा पशुकामो ये मगयेषु, तदेवेद् भवत कापण यन्मथुराया गृहीत- होतेन यतेत इति । बत्रायमर्य. साशयिक किं तस्यका मित्यादि । अन्यस्मिंश्वा यस्मिन्न रूपसामान्यात्तदेवेद- | मिवोऽग्निष्टोमाय गुणाद्वारयन्तीया पराय फ्रम् । मिति मातीति 'अाउ' इति सूत्रमहाभाष्ये उक्त. । एतेन यजेतेत्यनुवाद । अथ किम् । एतेन यजेतेति साहसी. ६.२. कमान्तरमिति । किं प्रासम् । न वर्मान्तर गुणात्ममिति । • 'रूपरपशादयो येऽपि महाभूतगुणा स्थिता । कुन । एतेन यजेनेति विदितम्य एनद्रचनम , प्रत्यकमा मना तेऽपि देहा, सभोगहेतब । वा. ३१ नापिदितस । मनोन विध्यारम् । पगुकाम एच ७१३७.२-०३ यजेतेयुच्यने, न यजेतेति । क्य या । वारपतीय रेग्गागययन्याय, । यथा केनचित् प्रामीणेन इत्वेति । अपिच एतस्येति निस्पष्टमामा-तरबननम् । पृश्ये क्यो हि को मवय इति । स त रिसिवा | तस्मात् गुणान् परमिन्या मानम् । एवं प्राने, - ·रेवत्यधिकरणम् रेवत्यधिकरणाम - ब्रूमः । ममेप्लेवजातीयगु मिन्नवाक्येषु कर्मयुकं | रेवतीयिनि नैवेयर रेयवीना विधायकम् । रेवतीपु फल भवेत् । एतस्पैर रेवतीषु वारयन्तीय ऋग्वेति । पारवन्तीयमित्यत्रारि पदद्वये चारवतीयशब्दो द्वितीमान्त । नीतस्य रेवत्यः सन्ति, यामु अस्य वारयन्तीयं भवेत्। भारमात् सरन्योऽभिधेतो गम्यते । प्रातिपदिकार्थेऽस्य तब रेस्यो भवन्ति, तामु च वारपन्नीय विधी- यतिरेकान् । बग्नेयपि करोतिन संबन्धमाने पर्यव- येतेति वाक्य भियत । अयोध्येत-अस्स पूर्वा रेवती- मितः परप्रयोजनसबन्धमाह । एर विशिष्टस्तु यजतिर्न पादाय तासु च धारयन्नीय कृत्वा, एतेन येजेतेत्यनुव पार्थः । तदेवमेपा पदार्पाना प्रयोजनम् । तस्मात् दतीति । तथाऽमिष्टोममामेति नावल्येत । अथ अग्नि- एक्सपरमम् । गुणे पुनः फलै प्रकल्प्यमानेऽशिष्टोम- धोमसामनायें भपति इत्युच्यते । एतस्यैवेत्येतदपिपक्षिन शम्न. कार्य वारपनीयम् । एतस्य च यदमियोमसामेति स्यात् । उभयस्मिन विवक्ष्यमाणे मियत वाक्यम् । तस्मात् । याक्यमेद. म्यात् । अयोध्येत, रेयरयादिसर्व विशेषण मन्तिरम् । अथ मान्नो कथमवाक्यमेदः १ रेतीषु पिशिष्टो याम एतस्पानियुतो विधीयेत । तपाऽपि पशु वाग्वन्नीय साम युट्या पामो योनेत्यपूर्वो पारामांन्धान भियत वाक्यम् । अम एरमुच्येत । मागः सनिशेषणविशिष्टो विधीयते । तेन एकार्थत्यम्, खनीपु नेन वारयन्तीयेन पशुकामो यजेतेति । नै विभागे च सापाझरमिरयेकवाक्यग्यमुपपद्यते । ननु | शक्यम् । ऋगन्तरप्रमाणादिशेपहानाहगुण्य स्यात् । ननु अमेरो मागश्चै ह्यपूर्वः परः । रेयवीपु वावन्ती- इदानीमेयोन शक्यते हि रेवतीपु वाचनीयं कर्तु यमपूर्वमिति । नेति ब्रूमः । निरागारमन्त्रीयरेवती- मिति : सति पच्ने राश्यम् । असति वचने न वार- गुणको यागो विधीयते, न वाग्यनीयनिवृत्तिः । बनीयग्रहणेन गृह्यन्ते । वचन वहि भविष्यति । पशु- अर्थात् रेवतीषु वारयन्तीयमभिनिर्धयति । शक्यते । कामो रेवतीपु वारयन्तीयमभिनिवर्तयेत् । ततो पजेतेति च तन्निर्तयितुम् । उच्यते । रैयतीनां वारयन्तीयस्य यनतिरनुसादः । यदि वचनं रेवतीपु वारयन्तीप- च पबन्धो न विहिन. स्यात् । तन च रेतीषु अन्या- | सन्धम्य, सिद्ध कर्मान्तरम्, नामिष्टुतो गुणविधिः । न्यपि सागानि गमे । यारयन्तीय चान्यारवपि ऋतु। ननु तो यतेति सागानुवादात् या नास्या- नेप दोपः । ऋग्वेराभिनित संपन्नौ यागाय उच्यते । अमौजामम-भो भविष्यति । नैव शक्यम् । पाग तेन जनधो गम्यते । प्रापयेत्तायों कृत्वरण शब्दः प्रयद्गभा विधीवमाने पशुकाम नत्यसमन्ध । उभय- गनोति षदितु समिनिति पूर्यकालता च । यथा, सबन्थे यास्य भियत । अथ यासंबन्धोऽनुरादः 'गोणमानय' इति सतगुणमबद्धोऽश्व. राम्देनयाऽऽन-प्रणेन चाङ्गना । नेदमुपपन्नम् । प्रकरणाशि वाक्य यतो विधीयते इति न यारभेवो भाति, एवमापि बलवत्तरम् । तस्मात् वर्मातर यागगुणक वा रेवतीपु द्रष्टव्यम् । ननु एवमी बरोऽर्या रेयत्यो वारवतीयं धारयन्तीयम्, नद्गुणतो या याग । तन यागपशुकामयोः नसम्धो याग, पाकामयति । नैष दोपः । यया संबन्धस्व विघानी यजनेपरिनना विभक्तिमुपल्मा- भूयन्ते । एकोऽत्र विधीयते पागो विशिष्ट । ननु | मेरे लिम् । न तु रेपशीपारपतीयसंपन्धन्य विधायक रेवलोऽपि विधीयन्ते वारयन्तीयमपि । यदि न विधी- माशात् किंचिदुपउम्यते । तम्मान् राबविशेषणविशिष्ट येरन् नैव तदिशि याग. प्रतीयेत । न विधाय, यागः पशुकामस्य विधीयते इवि मिद्धम् । अथ पुन- विशेषण शक्यते विशिष्ट विघानुम् । तस्मात् बहुपु विशिष्टे वागे विधीयमाने तदेवनीपु वाग्वन्तीयं सम विधीयमाने नकार्यम् । बोस्यने । अर्थ इति प्रयो-निष्टोममाम भवतीति । उन्यते । वचनादशिष्टोमस्याम्न' जनमभिधीयते । मानन्ति पदान्नेक प्रयोजनममिनिवर्त- कायें मविष्यतीति । किमिव दि पचन न कुर्यात् । मन्ति, रामन्मेर्स धारयम् । न चाव बहूनि प्रयोजनानि । नाग्नि पचनस्यानि भारः । अम यवक्तगेतस्यैवेति । न झा नेकम्प अभिप्रेतस्य भने पद विधायकमस्ति ।। अनन्तरापेझ वचनमिति | तमाम अविरोधादेतद्धर्मक- मी.यो, ४१७ 1 - ·रेयत्यधिकरणम् रेवत्यधिकरणम् म्येति सणाशब्दो भविष्यति । तम्मान गुगात फर | पदती, प्रमाणाभागच्च आश्रया तरासमधात् तनिपत्ति कर्मान्तरमेवधर्मसमिति सिद्ध शमेश्ववजातीयकेषु कर्म । स्मवृत्त एवार पूर्वो-चरिनेन वचनान्तरेण च प्राप्त युक्त परमिति । मनिटोमसामसवविशिष्ट वाखतीयमि-यादि सर्वमा टुप्-- इदानीं अस्यापपादार्थ उत्तरमधिकरणमार | तरसात् नि प्राप्तमन्यमान न प्रत्ययमायामयिष्यति । 1 तत्र विषय तावदर्यात-- 'निमिष्ट ग्नि वर्मा तपशे न सर्वमप्राप्ताद्विधात पम् । न न नलु टोम '। 'तम्य वाय पारवेकरिशममिष्टोगमाम हवा पिते । उत , ' एकशक्ति स्वभावेन सर्वदेव बझपर्चसकागो यजेत' इत्पतममित्त प्रकृत्य 'चारयन्तीय विधायक । अत्पार्थविधिसतुष्टो नानेकार्यविधि मनिममाम कार्यम्' इति च गुण विधाय पुनर्नवीति क्षम ।। ' तेन रत्वाब्देन रेवतीना पारख ती यसबाश 'एतस्यैर रेपची वारय नीयममिष्टोमराम हत्या पगुकामो मात्रम्, रिना च पल्समधमान विवीयते इति पायान् न्यतेन यजेत' इति । तत्रापि पूर्वपदेव मदेह किं गुणविधिपक्ष । स नेतेऽनुवादा यमनुवादेनैव सम्म गुणविशिष्टो याग पूर्वस्मात् यतिरिक्तश्योगने, कि लवात् प्रदर्शिता भवतीति न भयकारेण प्रत्यकमुप चा पूर्वस्येर गुणादिन्द्रिश्वत् पराब परमिति । कि , वर्णिता । तस्मान मर्मान्तरम । इति प्राप्ते, अभिधीयते । तार माप्तम् । समस्तेनैत्र पूर्वाधिकरणेन गुण न फल आनयत्वेन गृह्णानि यो गुण प्रकृना क्रियाम् । मिति । तथादि-- रेतीचारपतीयसन यव्या नत्सरन्यानुषादत्याचा भेदो न गम्यते ।। प्रते विधी । श्रूयते फरमनापि यागोऽनो न इद तावद्वाक्यनेतस्यैव रेवतीप्पियादि पजिमत् अगले । विधीयते ॥ रेवतीवारचन्तीयसपन्ध च करि म च यनि याहम् अत्र श्रूयते ताक यदि कुन 'यति । विनर प्रत्ययावृत्त्या कृयाशब्द पृथक् चित् प्रामस्तान गम्यमार्मा तरवमध्यपगातुम् । तदया- श्रुति ॥' यस्तु रेखनीवारय तीयमर बोपनिविधानात् । दधिहोमसब धलाभान् इट्रियकामवाक्ये, श्रुतफल्माय नस्य च फल प्रति विधानात् प्रत्यय वृत्तिल पणो पाक्यभेद माने थाक्येन विधीपमाने प्रकरणादेवाऽऽप्रापञ्चाया आशङ्कयते, मोऽपि न आगङ्कित य स्वयमेव वेदेन यो होमरावध इत्यन्यत । यानोति हि दधि भार तकम्योपानत्वात् । रेवनीपु भारयन्तीय वत्यनि निष्पा देव होम निर्वर्तविनु न तु रेवतीगुणा वारयनीय माग दिते हि सनचे गजे परेण लिन्। फलाभ केयन निशिसमर्थमन्द्र देवारमान्यात् । तथाहि — देवना कत य । तेन न पानिदोषो भविष्यति । तनापि द्रव्यकर्तृभ्यो नातिरित्तमपेक्षते । याग साधन आधारनिगात् रेवतीना पगवना मापापात् रारपतीय मित्येव साम्ना नैप भाथ्यते ॥ फल प्रति विधीयते । गुणोपादानरसेन धान्ययाट तारितो बदोन युद्धायुपालमानोऽपि याग मामाध्यय वमोग्य विधायर फाय गुण विधा याशातदोषत्व विधने। त्वाटीपयमानो - रेवतीपायातीयवाको शवोऽनु रेवन्य मतमीनिर्देगात वारयन्तीयशेषभूत वात् प्रयोत्र वदितुम् , प्राप्तिप्रमाणाभावात् । यत्तु चारवन्तीयम्य नान्तरमनपेक्षमाणा न फटेन भनष्यन्ते । तदरावर तु साध्य वेर जाश्रयत्वप्रतिपनिश्चम स्तोत्र न तस्य पारयनीय द्वितीयानिदेंगादवगनपाधा य करोल्समिड़िता रणम् । आनिदेशिकत्वादमिष्टुनि स्तोत्राणाम् । माह च- मारा प्रति घासथन्थानीय प्रतीयमान प्रयोजना 'स्तोतसाधनभूत व मानो योग्यतया स्थितम् । पेक्षात् परात्ता प्रतिपदावे । अथा उभयनिर | स्तोन च प्रकत नास्तीत्याश्रयो न प्रतीयते ।। सारणासापि पादेव पामिति वाम् । एत अयोन्येत यथा.ना शक्यते यागः कांदया च मति विपरिवृत्तिप्राप्तो पनि प्रातार्यापलपी या कुपदानापियति । यपा च शगोति याग आश्र एनयन्द, नम्माच याबसमानाधिकरणान् परा पत्री र प्रतिपान तथा प्रतिषम्यते । सर्वाग्यानसहकारि फगता गुणा मह प्रकरणात् प्रातमाश्रावधिमाध शाक्यनुमारेण गमात् । ' आनर्थक्यातरङ्गेषु पनेन तस्मात्पनर - ·। रेवत्वधिकरणम् रेवत्यधिकरणम् न्यायन अगभूतस्तोत्रद्वाण आश्रयाश्रयिसंबन्धः सम्यती- 1 नकत्वनिष्टोमसामत्व विज्ञानम् । इदाना पुरुषार्थभूतत्वात् ति । तदनुपपन्नम् । उसं टोतत् । 'तन्नामानेषु वेदस्तावन तदेव स्थान क्रपयति । सामान्यतो दृष्ट- कल्प्येत यदङ्गत्वेन चोदितम । प्राधान्यावस्थित कसनायाश्चैवजातीपोषप्रमाणत्यमुत्ताम् । आह च । यत्तु तदनं नोपसर्पति ॥ सप्तदशारनिनि. 'फलाय विहितं साम खतन्त्र रूपमात्रत. । वेद- पेयरय यूप. ' इति समदशारनित्वं गुणत्वेन चौद्यमान स्वाध्यायमेवैकमुत्पत्यर्थमपेक्षते ॥' पनि वारवती. साक्षात् वाजपेयस्यामभवन यथा शक्नोति तथोपकार- | यमशिष्टुरत्येव प्रथममुत्पादोन ततो गत्यन्त गमावादनुक्तमपि ग्यती त्यध्ययमानान् तदनपशुपाङ्गत्वेनापधार्यते । यदि तांद्वषय विनाये । इद पुन. समाम्नायम पाधीनोत्पत्ति तयैव भामतीराम यागाजत्येन चोथे। तस्तत्रास-तत एर गृहीरा फूटाय चोपवे । तर ऋत्रतरम्तोनातरः भवात् तदानि स्तोत्राण्युपसत् । इद पुनः फले | एतरकाववियोमयानो न कश्विद्विशेषः । यदि च पार- विहितं गुणभुता क्रियामाश्रयन्नापेक्षमाण यदि योग्या | वन्तीयमस्कार. कश्चित् विघीयेत, ततः कथचिरीहि- लभते तो गृहाति । अथ न छभने ततो वाक्यादयो- प्रोणादिम्बिय प्रकृतप्रत्ययो भवेत् । न चेयमस्ति । तरत्र प्रतिपद्यते । न च एतदन्यथाऽनर्थक भवति । तस्मान्नानिष्टोमसामसरन्धसिद्धिः । ननु च पुरुषार्थमपि कर्माचारयियाने सुवरामर्थपरतात् । अत्यन्तभेदाच याग- | सदेवनामयाधपन शक्नोली पुपपार्थ भविनुगिति प्रास. स्तोत्रयोः न तोने साधित गागः साधित इति टाक्य | गिक्या ऋसिद्धौ पूर्वक्लात स्थान सम्यते । ययार्थे वक्तम् । तर उयय अन्यन्तरे श्रुतम् , ऋन्वन्तरे क्रियेत दधिषयसी प्रणीताधर्मानुपल्भते । तर एनद्भवति यत्र ताह य एतत्स्यात् । बाजपेयायेति तु सामान्यसबन्धमान-गुणभूना धर्मा भवन्ति । न चेहामिष्टोमसामत्व नाम धाचिनी षष्ठी पारम्पर्यायागऽप्परिरहेनि वैपग्यम् । वारसन्नीयस्य गुण. । प्रारणाहणे हि गति गुणत्वमपि यद्यपि तोद्वारेण मनोगपत्रं स्यात् तथापि सर्गः स्पात् । तदेव तु भवायसिमायस्थम् । यदि व रेन. स्तोपु प्रसज्यमाने नमिष्टोमसामेत्यनर्थ भवेत् । तत्र | निन् प्रकारणाग्निष्टोमसाममबन्धोऽवगम्यो, नतसद्धर्मान्द अग्नितोमरासि वाक्येनेव आश्रये प्यमाने वाक्यभेदः, तस्य प्रणीताधर्मक्लेव कश्चित् वारयिष्यति । तस्मात पुनरपि च वास्येन अग्रिटोमनाममानसंच पेऽयगम्यमाने नेपोऽपि परिहारो भवतीन्यपूर्वकर्मनिधिनैव एकवाक्य. योरारमैपेनि विशेपो गोऽपि यास्यभेद्रः । एतस्यैववि स्वमुपपादनीयम् । तमा सति पिपि सर्पमप्राप्त च पूर्व संबन्ध तथैर सर्वतदीयस्तोत्रसबन्धापरमिटोम | तयाऽपि विशिष्टविधिना दास्य विधानम् । सामेति विशेषणात् स एव चाक्यभेद । उक्माममबन्ध- | पुनर्गदा निकादिलात् पूर्वामियुद्धगेषु अनादिश्यमानेषु करणकृतं चातिगोख स्थितमेव । ननु चाम्मिन् अग्गि- बढेर प्रामम् । एतच्छन्दम्तावत् धर्मलक्षणया अनुवादो घुरगाश्ययस्वेन मधे पूर्वविविनैव शेपमवारभ्यते । वारपनीयं गविष्पनि । न चानुवादे लक्षणादोषः । प्रस्तूयमानधर्म- फतुमायावत्र माने स्थितं साधयत् ४ा न ततोऽन्यत्र वचनवन वा श्रष -योति.' इत्यादिवत् मुम्यरूपेणैव भविष्पति । ऋतुगपि च तनाव्यस्तोगामिधेनापेक्षिष्यते। वर्तिप्यते । तदा वारवन्तीयं नवयंभूतमतिदेशेनेच प्रामो- प्रकृतकर पग्निष्टोमाममंबन्धि वारयन्तीयानि कमकारणा- तीति तदप्पनुदिष्यने । कृलायन्दकसितरवतीवारखन्चीय. भावाच न भवन्तरस्तोतान्तरसमन्धानका । नैतदेवम । सबन्धविशिष्टयागमाविधानानु लाघा विधैः । ननु अमि- गदि हि धारयन्तीयामिनोममामविधिवाक्य रसवीशाक्येन धोमसानो रेनीवारसन्नीयमो याचा विधीयते अपेक्ष्येत तत एवं विज्ञायेत । न तु तदपेक्षाऽस्ति । इयन्यविशिष्टविधिभिगमं विधायकस्य स्यात् । तथा. गुणादिवाक्याना परस्परसन्धाभा शादियुक्त प्राय् । पूर्व हि । 'भयानसाध्यत्यं क्रियान्तरविशेषणे । तेन संबन्धविल्सपश्चार्य ऋतोः वाग्यजीयन सरन्यो न तय कियां विधायान्यस्तन्न कार्य. पुनर्विधि.।।' यानि पिनरधानविषयत्वं मतिमत्स्यते । मशिभूतस्य हि नम्पै- | एककिलाविशेषणानि भवन्ति बानि तया विधीयमानमा - ·रेवसधिकरणम् रेलसभिकरणम् । अर्यादाविष्यमाणानि न विषाया यापार मिदति । वाक्य भिनति, तथाऽपि र स्वरूपात पत्र ढायद कियान्तरविशेषणे पुनर्विधीयमान, तया फियया सबंध प्राप्तति नानूद्यते । तत्र रेवन्य प्रयोक्त या तालु च रहितया अनाक्षिप्यमाण अवश्य विधायकस्य आवृत्ति गारवन्तीयमित्येको वाक्यभेद , एतच्छब्दयेय यं च । अथ रेष्ट येति वाक्यमेद प्रामोत्येव । नेष दोष । 'कृत्वा नु एतच्चमाटग्रहार्थसनस्य रेक्त्य काया, तासु च शब्दार्थक गृहीते भावानोत्तरा । मोऽपि स्व बारमन्तीयम् , नच पलपेनि विधीयते यनिश्चान्ताते गोचरमात महीप्यति निशेषणम् ॥ नवेन तुना इति, तथापि अयत्यनिमित्तवाक्यमेदाभ्युपगमेन आम पश्चाहक्सामग्रहणे कृते । क्लप्तस्थान माग्नैष प्रोमसामसम यो विघातुमनुवदित वा अगर गात् उम रेवतीस्थानकल्पना ॥' रेवतीपारमन्तीयसपथ निष्पा पाऽपि नापास्यते । अथ सोऽपि विधीयेन, नया योत्तरभाननापेक्षोउपस्थित स्वझिोपणविशिष्ट कृता सति पूर्वसात् विश्वपगमात् अनिष्टोमराममात्रप्रसद्गा शनार्थ नतुना गाते । अतश्च स्वविशेषणाक्षेप एव देवस्यैषत्यनयकम् , विधीयमाने चास्यभेद इसका प्रय क्रतो । स तु तत्समध साक्षादनुपजीवन् गुणभूताना योजना । अथया-यथाक्रमावस्थित एवैतन्छन्दो रवती दगषु निक्षिपन् भतिदेशविज्ञानस्सानबारतीयवशेन विशेषण र नयाभूत एकाग्युपगम्यते । ततशेव पचन रवीरपि तद्विषया कल्पयति । तेन याप्यत्र वाक्ये ५ यते-एजस्य या रेवत्यन्ताम् वाग्यन्तीयमग्निोमयाम अमिष्टोमसाम न विधीयते तथापि कपिोषणमपि वेति । तत्तु यस्य नतोरित्यविदोषणादेनच्छब्दस्य तन सक्रामतीरयदीप । अवध प्रत्यागमन प्रस्सत्पक्षे च रेवती विशेषणलन उपशीणलादेतस्य अनिष्टोभसामेति वाग्व तीयप नास्ति 1 पश्य । 'आन्मना कियारुपै. न लम्यते । तद्विवश्शाया वा पुनरपि थाक्रमेद । गुणराधीयते किया। पारप तीयगीतैस्तु रियया कि इहैव मा पुवपणचन यपी निरालय, सिमाते प्रयोननम् ॥ दधिगोदोहनादीनि क्रियया विना रण कथमवाक्यभेट इति प्रपये पूर्वपश्य पादी विस्मित स्वमलभमानानि तामपेक्ष ते । वास्वतीय पुनर्गापतिधातु पृच्छति । तथा नाम मप्रति विहिते सति अनेन थापाश पकिपालगवान् विनय क्रियान्तरण यागवत्परमान एक्यतो बाक्यमेटा इजालपदेन दनिता । एत समयमित्यनपश्चत्यात् यागनामब यमान स्वतन्त्रमेव पृच्छामि तावदेतस्य करामराक्यभेद इति । सिद्धान्त रेवतीपु गीयमानमनिष्टुत्प्रयोगालाहस पर साधयेत् । वादी वप्राप्तमं विधीयते । विशिष्टविपानोपपत्तो सतच एतस्यैवति च अग्निशमसामेति च कृवा सत्यामेमार्थताटियाह । मपथमेद इति--क्वान्ताल्पा गनश्च यति च सर्पमसरा स्यात् । तस्मात् तोपावभावनायकवाक्यत्वासभयाभिप्रायेण । 'मेनि यागात् परम् । स न पूर्वविधानिदोषणविशिष्ट बम ' इति-- गुणभूतभावनाविशिष्टप्रधानभूनभागा स्वात् कर्माचरम् । 'समेचिति' अयोग्यत्वात् याग वरविधानाभिप्रायम् । रेक्तीना गुणयोराधयायिसयभानपेक्षत्नाभिप्रायम् । नियामक च माधो न पिहित स्यादिति ... विशेषणविने खाता रियान्तरानपेक्षस्वमुच्यते । - भिजवाक्येष्पिति ।पणानामविश्य वाहिला ताबन विधीयते । कृमागर पक्षद्वयेऽपि गुणफरमायस्य यागातरविधानस्य श नैव विथो स्मयते । तेन यद्यपि मचद्धा भावनाभि अर्थान्तावान सेरस्यलेर रक्षातो वाक्यमैदे पूर्व घीयते, तथापि विध्यधीनप्रवृत्तिवात् पुष्प अनुसबन्ध मव येव किविदेय वाक्यरूपम् । नवन्तर तामसतीमित्र प्रतिपयते । तेन यागभावनामात्रदिपग संरथेनु अपरमेट इत्यभिप्राय । 'नघतस्य रेवत्य मात् रेवतीचारमन्तीयपोस्तदाहिविमानेण प्रयोर योग सन्ति' - आनन्तर्याचावदेवा बचन पक्ति प्रतिगात, । योपनियगप्रमाणाभाशत् एक्स्तोत्रविषयत्वे तदेकदा एदस्य या रेपत्यराम वापतीप प्रवति । तत्र नियमे चासति रवसीधु ऋषयायपि गापत्रामदीयवा यपि प्रकरणान्यत्वात् एतस्पेठि विनिष्टानुवादो न दौनि सामानि प्राप्नुवन्ति । सामाणि वारदन्तीयमाया धावन्तीपम्य सतीमपि ·- रेपत्यधिकरणम् ३३३३ रेवत्यधिकरणम् स्वानापनूतासु गायनीवहत्यनुष्टुः मु प्रामोति । तर रेगीषु 'नन्वामीनि' शवदामियेय विधिकल्पनादनेकाथत्वात् वारवतीयमिनि सबधग्रतीतियां स्यात् । अतो गार नैयामत्वमिति मयते । नप दोष इति । न तावद- पतीयमेव यथाधनस्थानमुद्दिश्य रेवन्यो पिहिता इति । भियनानानानेकार्थरस मीयुत्तम् । अथ प्रयो- नैष दोप । 'निधित्ल यद्यपि अत्या न प्रवेति जनभूविधेयनाना नमेष मपेया । वनोच्यते । वयीत्ययम् । तथाऽप्येवविधं तम्य विधित्व फलमि- 'श्रूयन्ते वयोऽवार्थी एक एय विधीयते । विशिष्ट प्यते ॥ सर्वनय योद कृत्वेद कुर्यादिति शूनने तत्र यदि भारना मा च याग इत्युपलभिता ।।' ननु ताक्चान्नधातुगच्या स्यिाऽयन एव प्राता ततो निमि रेवतोऽपि विधीयते' इति । यदि श्रुतमात्रानुपान्पनाने च श्रवण भाति । अथ तु न प्राता तन उनरम्या कार्यरत मवेचन एष परिहार स्यान् । एते तु सर्वे करण पूर्वनियुत्तरकालपेन विहित तामननुष्ठाय यथा विपीयमानवाप्पयो नमभूताजम्माटनेबाथलमत्येवेति । कर्नु न गक्यने इत्ययादवन्य वर्तया सनी विहितर- उच्यते । विषयमानमप्यत्र नार्थ इत्यमिधीयते । द्विशस्यते । न चेह रेवतीवारयन्तीयावध प्रापिधे प्रधानविधियुक्तोऽर्थ स चैकोऽत्र विधीयते ॥ कुनधिपात , येन निमिचता आश्रीगेन । तस्मात् अनु तदाह- 'न बनाने वस्य' प्रयोजनावेन 'अमिप्रतम्याने ऐय एक विज्ञायते । यदि नहिं अनुष्ठेयोन साथ उप पर' घिमिनि । तथा पपान्तरम्मत्वाचत्म्यिाणा पन क्यमुत्तरयाऽनुष्ठेपत्योपात्तयैव सह मन्यते । तदर्भ- न प्राग्यजिभावनात पयसानम् । विशिष्टविष्णुत्तरकार माह- द्वारप्येतावों कृत्येष शब गानोनि रदिनु- तु न किंचिदपेश्यते । तम्मात्सिदमेकाय यादेवाक्यत्वम्। मिति । क्यमेनानेकार्थावगति रिति चेदन भाइ-दया गुणविधित्वे चौना वाक्यमेदा 1 'अयोध्येत' इति । हिमचिनियमपि गनि । गया गणमानयेति । प्रमाणा- एतच्छन्दसमथनायम् । सिदेऽपि कर्मान्तरटवे स्मघुस- तरप्राप्तऽप्यानयती रनोडल चौद्यमानो न रता- फल्पशापशान्तमिति निराक्रियते । तरेषा वचन यति. श्रमम्पामिनाभिहितो बाक्यमे जनयति । तया ग्यतीषु वारयन्तीयममिष्टोमसाम पवा, एतस्वान्पेन इन वाशब्दोपात्ता नित्ति पूर्वकालय चेति । अधरा। योनि । फिमेव भविष्यति १ प्रकरण तावत याधिष्यते । तौरन विधीयेत विशेषणविशेषणम् । यत्र द्रव्या एतम्यैवेति च प्रजननादि समीपस्थिनसबभिपदमनुग्रही अभूत वन कर्माङ्ग प्रवीयते ॥ नात्यमयनाइ प्यते । तनोच्यते । न, पगुलामपदानयंक्यप्रसङ्गात् । भूतमथस्य गुण भूतत्वात् ' इति दयविशेषणाना विध्य नदुपरित्यागे वायमेदप्रसङ्ग । न ह्याम्प जन पल र मस्पर्यो । यते । रेयनीवाग्य तीयसमधस्तु क्रोनेनिशे प्रति युगपद्विधानमाल्पते । 'अथैरमुच्येत ग्यतीपु स्ने पणम् । सामान्यभूगपाच फरोन्यथाद्राहिनो गागुष्पत्य नेति' । प्रथमोपयामेर पर दोपानराभिघिरगया पुन प्रतिपद्यते । तेन मृष्यामहे हविषा विशेषणमिनियम रुपयत्यतीति रेचित् । अथरा नैवम् । उप तह, मापनाविशेषणस्प क्रोत्यथरयावर रेशीपारखतीय गुणकामेषु याशिसना या प्रतिपत्ति ? केपा- मवधरिशिष्टनाऽन्युपगन्वया । तया च रियाविशेषणाना चिमीमासक्रदेव गुणात्परम् | अपरेषा तु गुण मपि प्रयाजादीना विशेषणानि दयदेवतादीनि दर्शपूण नवर्थ एव वदतस्तु क्तो फलन्तरसर । अषा मासादिपूपयोभ्यते । तस्मान् शियनमा घरोपिताया बचन पनि । नित्य नाादनेन ब्रावसकामो यो । भाषनाया क्यामोनियम रोस्थति। म्यादाम्दधात्र यटि तु पशम स्वात्ततोऽनेनर रखत्याटिमिशिनेति । प्रतिपनिम्मनित्यर्य एव द्रष्ट यो नानुष्ठाननिर्वृत्यथ । तथा मति च ' प्रत्यय सनिकृष्टायविधि तारकरि- अभिगमसाम्न प्राग्यागादप्रयोगात् । अतो नेर विज्ञा प्यति । न चान्यपर उत्पनि विधानाच निशि- पते रेवतीपु बारपतीय प्रयुष यन्यमिति । #ि चर्हि । एता ॥' याग हि फ्ले वि घाययो न विप्रध्यते एवं परिष्यामीति परिवरूप्प याग प्रमित य इति । न चानुत्पत्तिपर सन् उत्पत्तिमपि त्ययिष्यनि । . - ·। । रेवत्यधिकरणम् रेवत्यधिकरणम् अनेकार्थविधान च धोत्पत्तिविधी कमविधाननिमित्त गुणादेव क्ले. मति प्रकरणादवगत मागाङ्गत्वमम्मि- लम्यते, तथा परिधानपि फोदेशेन मंविधानावित्येव न्यायेऽनुपदिष्यते इति । पुनराश्रयायिसन या मन्यमानी वदति- 'अप रेवतीषु अनेन धारवन्तीयन पूर्वमिस विशेषो येनोपयस्यने । स उच्यते । पशुकामा गजेनेति'। स्तोनद्वारेण यागसाधनलोपपते तर हि ' यानर्थक्याचदङ्गेषु' इत्येतनिराकृतम् । अन कामतृतीयवैषा । अथवा इत्यभूतभया । अनेनैव त्याने तु तत्मभयादग्निष्टोमसामसंबध गुल्भ झ्य इत्यभूतेन पशुकामो यजेतेति । तनोत्तरम् । नैर भिप्राय । न नराकरोति -प्रारणाद्धि पारप बलवत्तर शक्यम् । गन्तप्रगागाद्विशेपहानाद्वैगुण्यमिति । यदि मिति' । आश्रयाश्रषिमन पो हि फरसब धानुगुणत्वा तदेवंद पमें नतसाम्य वाय यास्वनिगमसाम विहित तह समभव गृह्यते । स तु न रामवतीत्युक्तम् । अङ्गानि गतरे रेवत्याग्ये गीयमाग पूर्वविहितवाय यारपविशेष सब घम्तु ननुक्थभावग्रहणात्म्यात् । तच नाम्नि । 'अम हानाद्विगुण भवेत् । नविदानीमेशऽऽस्मीये च भवतैव गुक्त मवरणात्' इति वश्यति । सयुन चनफ्लेन । नत्र रेवतीपु व या यपि सामानि माप्नुवन्त्येपर्गनुयुक्त तस्मादविवाद गुणफ्लविशिष्टकर्मा नरविधानम् । शमन नामिहिनम् । नेप दोप । मृत्तति निर्वृत्त माधो म्यात् । मल्यपि पानगवे सदनुगृहीताद्गुणादेव पर अगायोच्यते । दायेनावी कृत्येत्येष शब्द शक्नोति मिति । तरिक्ष भावार्थाधिकरणन्यायेन प्रत्ययसनिक पदिमिति । सिद्धान्तयादी वपूर्वतर्मवियो भनेकार्थ पागप मन-धारगमात् निरानरोति । तस्मात् मंदिधि । विधान का नान्यति भयमान आह- सति वचने' 'अग पुनर्विशिष्ट यागे विधीपराने मियान्तरम्य अनि मत्पर्य शक्यम्, मत्पले सनि बारवतीयग्रहणमात्रेण धोममासो विशेषणेन क्य सबध इति । तनोत्तर पर लभ्यमानामु रेवतीश्वशक्थमिति । पर पुनगह- 'वचन दिनि । प्रागुक्तत्यायेन आतिदेशिक पचन द्रष्टन्यम् । हि मनियतीति' । तेनेचामिप्रायेण । फले विशिष्टकम 'अमिणेमसाग्न का इति 1 न किंचिदमियोमारग मामा विधानात् वृत्ताशब्दस्य चाविधायनत्वात् । यजितु | यसित विद्यने, यस बारबन्तीय कार्यापामिनि कम्प्यते । बाद -इति च सत्यपि पल प्रति निधान उत्पत्यविधाना तेन प्रानयज्ञापनीयकार्यापत्यभिपायेोत्तम् । अथवा भिप्रायेण । सिद्धान्तवादी म्वाभियतानेवार्थविध्य यथा- निशेमसाग इति स्तोत्रम्यैव का तादम्पन बतिष्यत नुपविफर यथयनि- 'यदि वचन' सिद्ध तहि कर्मा तर इत्यर्भ । तस्मात्समधु मंयुत्त फर यादिति सिद्धम् । न पूर्वम्यैवामिष्टुतो गुणविधान मिनि । 'मनु तनो यनेनेति शा-- तत्र पूर्ववदनाऽपि गुणमात्र विधीयते । यागानुवादात्' इति यचनेनानियतत्वात् ययापि सपक्ष- फ्राग न तु यागम्य निधान विभिगीरयात् ॥ मेर बीयाग म पते । 'नै गक्यमिति' सिद्धात सामानयत्य यागस्य माक्षादाप्यसमावि । तथापि विवरणम् । यदि कि रैगनीगुणा बारव टीय याग स्तोत्रनित्तिद्वारा नदुपपद्यते ॥ प्रवृत्त कर्म ग्रहाति प्रति गुणत्वेन विधीयते, ततोऽवश्य म रद्देष्ट य । फराय, विहितो गुण । या तत्र गुणात्यामो तनश्च उद्दिश्यमान लादेय पपट न तेन गुणे। वा याग साम्ना न माध्यते।।' रेक्तीचारवनी मारते इलानथक मेन स्यात्मब-यगान या चार भियात्। यसाधनकामिष्टोमनौवसमानतक पविशिष्ट प्रत एव गुणविशिष्टकर्मविधाने वा अप्रत्यभिज्ञायमानत्वादेकान्तेन याग फ्लाय विधातु शक्यत । कर्मा-तम्यम् । न च यत्शुरामो पोतेयप्रातत्यादनु सोम-पूपिरादात् सगति इति । सूनार्थस्तु- वाद सभवति । एतेन रेवनागरान्तीपरिधि प्रयस्य समपु कियावारिशेपात् आश्रयानपेश तत्त्येषु शिमिरा प्रयुनम ! भाय न वारयन्तीय केनचित् गुणेषु श्रुतेषु धर्मयुक्त का स्यात् न गुगयुक्तमिति । बरनरेण प्रमाणेन सीमि मेबदमिनि विशेषहाना वि- 'उपसमिष्टुतमेतस्य पारयन्तीयसाम हि । दिगुण मवेत् । अध ' म गर्मप्रयोऽनुवाद ' इति । रेयनी तु इवेति भुत पगुणाप्तये ॥ ययादिगुंग 1 ·रेवत्सविकरणम् रेवत्यधिकरणम् अनि साम्न यम प्रयगा पूवर गुण । रेवीवारमनीयसपघाग्य विशिश्योपस्थित राश्रयावासापकत्वात् । न न सामो पगुपद ॥ साग्नो फार्मम्पा ममचे वाक्यभिनना। यति घाराचरन विपारपरसादाश्रयाग पिन नेनोन गुणसयुक्तमयकोच्यते फ्ले ॥' शनि । साम्नो पयामाम्वरसमाहारम्प नेन वाक्य भा... 'विनिशुदगिणेम 'ग्नेन विहिताय शेषादी परिदम्य मिरुपतया धातुबासत्वस्यामपो मिष्टुगागम्य फममय ' नस्य वायाम्यशिम नरवान् । यथा- मौमरस्यापि मनोमा प्रयत्यानु मिणोमसाम या ब्रह्मानंसामो ह्यतेन यतेन ' इत्यनन | पात्त , यारान्तीयमा आश्रयानपक्षण ने पश्चादाम्नान 'एनस्पेन रेस्तीपु वारा तीयममिठोम रोमसाम' यायनुनादानुपपलध । अन माम साया पगुमामो ोतेन योत' इति । तयापि पूर्व- आश्रयसापान वारसरणेन आश्रयलाम । न च पदाव पूर्वपक्ष- राजपसायेन समरविशिष्टाग्नि यारयन्तीयममियोमाम आर्यम्' इति मा रसियन मरतोत्रभाननाविशिकलामत्यपाथभूतवार नातिस्प- पाक्येनर गौरपमिया अगत्यानमि पानात् आयएममर्पण प्रयोग यिपुरमरवेल पिनिगरिपिटप्रयोगविधिमा लनि गच्या ! मानो. गपुगा पप सोमपानरपि रख वात् । डायते चायमेन प्रकाये याय यागारये मिढातिना । तीमानस्य गुणन्त्र त योगात् । सानो गुण र तु तिघर -पि । द्वितीयस्तु- नात्र रानपारप्रयोगम्याग्नि प्राप्तरयतीमात्रभक्रमादेवामभाग। पप्पदामा हि निधि गोमतोमोत्तरवारवस्य च वाय मायाक्यनेर प्राप्तनपा , यद्विपये अपाततया यामिरते, तस्ौर मनोजनाकाट्या नदनुसादेन ग्यानिधि फोदशेनामिद्विधिन राक्य पसनध था गोदाहनादे । तदन पशुपदामाप घार मेनात् । गगावाक्ये दानिदेशन समग्यासिम्म य बत्तीयस्य प्रारगिक राक्येने पामगार विधिरप्राप्तरवती मिष्टोमम्तोतोचरसातादि तत पूर्वप्रवृत्यादीचरेण प्रयोग । मानविषय मपात इति तस्यैा फल्मायो पाच्य । विशेषणतया निहितम् । न सम वाय यारा पम्पा प रस मचाम्याय पनापि प्रकारण ५ शक्य । न च प्रका त्वेन मन पूषप्रत्यङ्गीकारानुपपने । न व निगम रावरणालामपि सननेर वाक्येन नाप्राविशियगुण गाविरह , प्राथायरमेन नियामकायात् । अतो गवान् विधानाहा महाभोपपत्ति । कहतप्रयोजनात्यात् लपीना गुण पत्र खत्रधिकरण चारपतीशाग्य रेवन्यग्य पर प्रयनासन धेनैव वैशिष्टपानीकाराय न गुणा जापनिराित या अपास्मात् पोदेशेन विघीयन । 'पारयन्तीयमग्नि वाच्यम् । आश्रयस्य गुणा वा अन्यत्त । क्मत्यानिरि गेमसाम कार्य' इति प्रारणियाम्येन वारस तीयस्यापि । नम्याश्रयत्वम्ब दुवचरचन भावनाया गयरुपोभय प्राप्त नात् । न वान्यपक्षे तृतीया तेनेनच्छदेन विग्दि | मयानी कार एक्समद वभापत्तथ। न च र माटो मम्म गात रवनीमाननि गानुपपत्ति । ठेन रवावशिष्ट तायामानास्यामिमग्यौ तस्य कमला नदुत्तसाप्ता चारयन्तीपनिदेशेऽपि राक्षायण"जयाये ग्रासरवतीमात्र विशिष्टगुणमाननाया नाख्यातोपात्ताया पगुममत्या वस्या स्यैत्र फगवधोपपत्त । अतो दधि यायेन गुणरमबघ मानाया द्विवगत्व पत्तिरिति वाच्यम् । गुगभावनाया एवं युक्त । अच्छेदकीभूतधात्यपिश्चाग यागस्थापच्छेदपल्यागीकार सिद्धान्तस्तु-- नानापगभ गम्यत पम् 11 सताना यागकरण यापत्त्या लोन पनि करणलानापन । "पागस्य वापत् प्रानरेऽपि अनिष्टोममाम' नयनु मोनम्या छेदकत्यागीशर तु घरघदयाइच्छिनभाव वादानुपपत्त 7 साझादाश्रपत्रम् । अग्निोमसोमदागा। नादयाभावात् क्वात्ययानुपपान । २ च रखती यागस्यैव वा माश्यादा प्रयत्व नु ममियोमस्तो नस्यानि शिष्ट-अमिग्रेमस्तोत्रभावनोनमालविशिष्टरवीकरणका देगत मनोना नरगाधारण्येन उपस्थितत्वादनाङ्कयम् ।। यागा प्रयागात्रनेत्र पोद्दशेन विधीयतामिति वाच्यम् । न च वा यावाक्ये नस्यौदेशिकी विशिष्योपनियत आयातोपान भावनामा द्विक्मरापत्तम्वदयस्पत्यात् । आनिदेशिऋग्वाधसभने औपदेशिनद्राथम्या याभ्यस्वन । न च प्राणायागम्य आश्रयत्वोपपत्त न द्विवमानम् ।

·रेवत्यधिकरणम् रेवलं स्थात्वेऽपि तृतीयान्ततच्छन्दम्य धानुपारायंभयेन याग- निननान्तरविभ्याशङ्कानुपपत्तेः । २।२।१३।२७ पृ.२९५. परामर्शितस्यैवोपपची रेवत्यादिपरामर्शवत्व एव पमाणा , सौमरे-'ही इति दृष्टिकामाय निधनं कुर्यात् । भाधात् । अतः तदपेक्षया लघुभूतान्तरविधानमेय इति । रेवत्यधिकरणन्याये. हीपादिविशिष्ठनिधनान्तर ज्यापः । तदा हि नियापित्वेनामिष्टयागरिकारत्वात् पयर्थ विधीयते । यदि तु प्रकरणात् इह सौमरणतया वासन्तीय मासगेचानूद्यने फेल रेवती विशिवस्तोत्र- अन्वयसभवान् रेवन्यधिकरणनयासंभवः, सदा इन्द्रिय- भावनोत्तरकालविशिष्टरेवतीकरणकयागारमायनैव पटो- कामाधिकरणनयेन सौभरसन्धिनिधनसन्धिहीपादः देशेन विधीयते । पश्यन्तत छन्दः प्रतिबिमारभावानु नामरायोग आताम् । इति पूर्वपक्षः 1 यस्ती । वादकः । तृतीया तच्छब्द प्रस्तोष्यमाणकर्मवचनो न २३।२७-२८ दुा । उत्तरकालवणो गुणच प्रयोगान्वयिखात् • रेक्त्यधिकरणसिद्धान्तः । वाक्यमेदप्रसान भवेष्टिवायपि तद्दमेशापादयेत् । तथाऽपि कार- प्रवृते अमिष्टुनि फलाय गुणविव्यसभवात् , गुणविशिष्ट स्थान समवप्राप्तिक्तया वाक्यभेदपरिहार्य विवेयरवेऽपि कौन्तरविधि दति । सोम ६२२. तात्मपंगत्या यागे परपरासबन्धन विधेयस्य रेवत्याख्यस्य गुणम्प उत्पत्यन्वयिलात् कर्ममैदयोधात्याविधातः 1 रेवतीवारवन्तीयान्वयेन विशेषिताया कृत्वा- मण्डन- 'मिझे पजो फ्लयिधि. सह य. गन्दोक्ताया भावनाचा असागयोनियमः । सु पृ. तीभिः। ८६७. रेवनीवारवन्तीयान्ययस्य विधेययागभावना शंकर-'कान्यदेवती श्रुतो। विशेषणान्तर्भावान्युपगमेन टिटेय विधेपलम् । पृ. * रेवत्यधिकरणस्य ( २१२।१२।२७) अपादः ८६६, दयस्य अतिशेधितम्यापि सरूपमात्रज विशेष- सौभराधिकरण (२।२।२३।२८-२९) । को. २।२। णत्योपपत्तेः तदिदोषणम्यानन्तर्भावात् अविधेयत्वेऽपि १२।२७, इन्द्रियासमाधिचरण-(२।२।११) रेव- करोगस्याविदोपितरप निरूपणाटाने विशेषणत्या- राधिकरणयोरपयादा समाधिकरणम् । २१२११३३२७ योगात् विधेयविशेषणान्तर्गतत्वात् रेवतीकारयन्तीया- पृ. २९४. . रेवत्यधिकरणे वारपतीयम्य रेवती न्ययस्य निदोषणविदोषणत्वेऽपि विघयता युक्ता । सामे, अमिष्टोगसर धे, पल्सब-धे च विघीयमाने | ' ८६६ वाक्यमेटात् माननोपसर्जन भायनान्तर विधीयते इन्यु • रेवतीचारवन्नीयादिवाक्येन विशिष्ट कर्म तम् । मीन्या. • विशिष्यविधे, विशेष्यविशेषणोगय- रिधीयते । वा. ३।१।११।२१ पृ. ७३५. पराये, बायपमेदापला विशिष्टमा-परम्य, विशेषण शेऽपि रेवतीबारवन्नीयतासंबन्धयागपाणियाणा यज- प्रामाण्पमिय एव इति रेवत्यधिकरणे वश्यते । कु. मान-यापारयागमावनान्तरल्यापारल्यावसायात तत. भार दा३२. न चैवं प्रकरणाभावे तासा (सामिधेनीना) बति । मु.पृ. ८६८. विधेश्पयंबठानापत्ते., नानेकन्य प्राधान्येन विधिः सभ भाभयत्नानुपपसे. एकापवाक्ये तदाश्रित्य गुणरस फरार्थत्वेन विधानोपपत्तिरिति वाच्यम् । आध्या- • योऽपि अदाभ्यासे (योध्याभ्य गृहीत्वा लाभेन वयानुावनान्तस्यैर गल्यादिविशिष्टस्य रेप. सोमाय यजने ' ) यजनि., सोऽपि रेवतीपारसन्तीय- यधिकरणन्यायेन गुगात भिन्नम्य, पले विध्या.' पूर्वपक्षन्यायेन समान्तविधिशक्तिना प्रत्ययेन दिया- श्रीवाराम् । पौ १।१।११।२१ पृ. २०१, 'होम् । या २१३९।२०६१०. दीक्षिामाय निघनं कुर्यात् ' (अत्र) निध खवं अच्छावावमाम विश्वनिति सर्वपृष्ठे । मा. गानुयादोपपत्तेः स्यन्यधिक रणन्यायेन होमादिविशिE- | १०६५।१४, • पत प्रमाणान्छसिमा साम्म पृष्ठ - ·वतं हितका . . 0 विश्वजिनि । ७।३।३८खतं सम पटहे परेऽहनि | रौद्रेष्टि. 'एता निपादस्थपति याजयेत्' इति पृष्ठनिष्पाद विश्वजिति च पहात् प्रासम् । वि. | याक्येन निपादस्थपतेचिंहिता । सा लौकिकेडमी ७३३. (लौकिया अग्निपु-इति माष्यम् ) । वि. ६८३. * रोगाः । नियतकाला अपि गंगा मन्ति । यथा सेंद्रष्टयां निषादस्य अधिकारः । ६।११३५१ तृतीयकाश्चानुकाश्चेति । भा. रा. + रोगेण | -५२. मीको. पृ. २३९१ 'निपादन्थविन्याय.' अङ्गविकतम्यापि, औषधादिना वैर ये परिहते अधि- इत्यत्र अधिकरण द्रप यम् । काग्रेऽस्त्येव । वि. ६९ रोमकभाषा । बा. १।३।५।१० पृ. २२६. रोगतत्वात् भान अपोदना रोद्रम् । भा. ( यदा द्राविडादिभाषाया ईदृशी स्वच्छन्दकल्पना ता पारसी-पर-यान-रोमकादिमापासु कि किल्य किं 'रोगी हीनानिरिक्ताङ्गः पाण. पौनर्मवतया।' प्रतिपस्यन्ते इति न विमः ।) विवाहे वर्गः। अर्थ प्रत्यर्थ. व्यक्तिविषयकः स्मृति- कल्ल्यः प्रतिषेधः । वाल, पृ.३१. रोग्यं माम बाईते तृचे भवति । 'पुनानः सोम रोगिन्यायः । यथा गेगिनाशे गेगम्याऽपि | धारपायो पसानो० ' इति बृहती । उत्तरा विष्टारपक्तिः नादास्तथा प्रकृतेऽपि । माहस्री. ३१५. 'दुहान अधर्दिय' । प्राथनेन तिसो वृहत्य' । मा. रोदनम् । इष्टविनोगेन अभिधानेन वा यत् | ९।२।६।२५ वर्ण २. यापनिर्मोननम्., तन रोदनमियुच्यते । न न तदिच्छाती 'गैरपयौवाजये याईते शुने भाराः' इति भवति । भा. १।२।१।१ पृ. १०६. रोदना ध्यते । उत्तगाले तु गैसगोगाजयोरापारः एकः माचारशास्त्रविरोधः। सु. पृ ४. प्रगाथ. | न च प्रथमा 'पुताना सोम. इति • निरवृत्तेरियोगपानादिना रोदनादिशक्यता । ब्रहती ' दुहान ऊथर् ' इति द्वितीया सतोहती । तत्र प्रपयनविशेषेण वृहत्यो उचरे निष्पादितव्ये, न * रोहिणी गाया था. रा९. | तु अन्यत. काचिबृहत्यो आनेत ये । वि ९२६ रोहिणिकाशब्दस्य गोरीकासगवायिरक्ताया- | वर्णक २, रौरवयौवाजये सामनी माध्यंदिने सबने न्तरजातिवाचिता । सु. पृ. १४१०. गीयेते । ४२१६ वर्णकं २, 'रोहितके बनानि, ग्यादिरे बमाति, पाराशे बनाति । एकार्या, सन्तो विकरप्यन्ते सादिरादयः । रौरवयोधाजयमाम्नो:गान बृहृतीविष्टारपट्क्त्यो. रेव मापनेन रापादिते वाहते तृचे कार्य ज्योतिष्ठोगे। भा. २RI1१७. रौद्र, बरु. रौष्टिः । वास्तुमय रोद्र चई निर्वः | ९:२६।२५-२८ वर्णक २. मीको. पृ. १८१९ 'ज्योतियोमे वृतीविष्टारपकृत्योरेव.' इत्यन अधिकरण पैत्' इनि प्रहय एतम निषादस्पति याजयेन् । इत्युक्तम् । अस्मिन् गैद्रपागे निषादजातीय_नकम्य एव्यम् । अधिकारोऽस्ति 1 वि. ६४११. रौद्रे गावीधुके रौहितकः । मादिरः पालाशो गैहितको चरी चयने समाप्त, उपधये इशाकाधर्मा न कर्नयाः । वा सूपः तन्त्रमा ज्योतिष्टोमे पशुपयार्थम् । मा.११ संकर्प शश.. ३१३३. 0 मी.को. ४१८ ·लकारेषु ३३३८ लक्षण ३ स्थ्यगत " रश्रम धर्मर नैत्या दनादौ पगदी उकारेषु सर्वत्र यात तान उदक तनछकाराम् । माय वम्य- 'अर्थक्लादेक वाक्य साकार चार वश्यमाणरीत्या वा तत्चदादेशविशेषत शेध्यम् । मया भागे भ्यात्' ।।१४१४६ इति सूत्रे द्रष्ट पम् । गदयम्य भावनापामय अषय इति सिद्धम् । रहस्य पक्षण क्मण - यत् आश्रय देशान्तर प्रापयनि, हत् कम इत्युच्यते । भा २११।२।५ पृ ४०० * लकारार्था । लिइरोटत यपञ्चमर फाराणा विधि रक्षण प्रत्यर्थस्य- शुन्यादिमिर्यत् असयुक्त परवता वाच्य । तेषामेव नव्युताना निषेध । लुइलिय च क्तुना प्ररणेन गृह्यते तत् नत्यर्थम् । वा ५॥ भूतकाल । लगोभविष्य काल । स्टो वर्तमानकाल । १।११ १२८७ स्थानत्वर्थपुरुषार्थनो 'यम्मिन् क्रियातिपत्तिल वाया । आशीगदीनामपि हिनादि | प्रीति पुरुषस्य. ' ४१२१२ इति पूर्व द्रष्ट पम् | वाच्यत्वम् । मु • लक्षण गुणकर्मण - ' यैस्तु द्रय चिठीप्यते गुणस्तर " लक्षणम् । इतर यावृत्या बोधक आकार प्रतीयेत, तरय द्रयप्रधान वात् । १२८ इन मूने रमणम् । वि ३१२ *रममम । सजातीय द्रष्ट यम् | रक्षण दाास्य ददातिरुत्मापूर्वक पर विजातीय यावर्तक कश्चित् प्रसिद्ध | स्वत्वेन मध ।भा ४।२।१।२८ आसार रक्षणम् । क्षण आप । 'चोदनाशणोऽर्थो धम '१२ इति मूत्र पम् । रखे- अमावोऽपि प्रमाणाभावो नास्ती यम्यार्थ अस अर्थत्वे भनि चोदनागम्य वम् , निकृष्स्य । भा १।११५१५ पृ ३९, (मीको च अति यातिनिरासार्थ चोदनागम्यत्व इति । इयेनादी अनुपलब्धि मन्दे द्रष्ट यम।) • लक्षण | अति याप्तिरािसार्थ अर्थत्व सति इति । वि ११॥ रनुमानम्य-अनुमान ज्ञातसब घम्प एक्देगदर्शनात् | PIN नाम्न ' नामलक्षणम् ' इति रिन्दो ( मीयो एदेशातरे अमनिटे बुद्धि ।भा १५ १ २३२८) येपामुत्पत्ती व प्रयोगे पोपरि पृ ३६ (मीको पृ ३०२ अनुमानगन्दे च सविसर | स्तानि नामानि ' सा१३ इति सूत चदर द्रट यम्) 1. पण अथापने । अर्थापतिरपि दृष्ट व्यम् । एपण निगदस्य-निगदाधिकरणे २०१३ श्रुतो बाऽथ अपया नोपपद्यते इत्यर्थकलना । यथा निगो वा ननुधै० इनि सूत्रे द्रश्यम् । निंगदा जीपनि देवदन गृहाभा पदमिन बहिमानस्य यह परसोधनार्धा मनः स्य कल्पना । मा शा। ३८ (मीको ११३९ ११५ * Nण प्रत्यक्षस्य- सरमयोगे पृ ५५३ प्रयापत्तिमन्दे च मविस्तर इष्ट यम् ।) | पुरुषरयेद्रियाणा उद्धिजम तत् प्रत्यक्षम रक्षण अहीनस्य यजनिचोदनादहीनत्व बागिना । इति सून प्रत्यक्ष प्रमाण दति निदौ च (मीको चास्थितपरिमाणत्वात् ६१६.१ इति सूत्र द्रष्ट पृ. २७४१)द्रयम् । प्रधानमण - यम् 1 क्षण आरयातस्य यपा नृपत्तावर्षे स्व न सिते तानि प्रधानभूतानि, यस्य गुणभूत प्रयोगो न विद्यते ना याग्यानानि: ' २१॥ इति । त्वात् २।३।३।७ इति न्यूने द्रष्ट यम् । र त्य- भूम हट यम् । * सभण उपमानाय- अमानमपि मासे प्रश्नम्। 'अवतरस्मृति प्राप्त भैप इत्यभिधीयो । स हवस अरानिकृष्ट चुद्धिमत्तादयति । यथा गर चा गारा ५३८२ स्क्षण वाचणस्योपे तीन गोस्मरणम्य । मा १५ मादाणशद ८३३ इनि सूत्रे प्रष्ट पम् । श्रण च - नेपामृर यत्राशेा पादयस्था एभग मात्रस्य 'तच्चोदपेषु मनारया ' २९॥ 1१1-12 इसी सून ट्रष्टयम् । रक्षा एक ३२ इति सूत्र ट्रष्ट यम् । राष्प - दोघे नाम प्राया को २० RI ·लक्षणं लक्षणप्रमाणाभ्यां यनु.शब्दः' शरारा३७ इति सूने अन्यन् । ममः इति दि वदन्ति । मा. सारा२ पृ. १२. * पुणं यागम्य- ' यजनिचोदना दयदेवताकि समु. १ : 'सर्वथा लश्चर्य नाम ययाडेदसारणम् ।वा. ३।२। दाये कृतार्थत्वात् ' ४।२।१२।२७ इति सरे द्रष्टयम् । ११.७४६. लक्षणेन लये वस्तुनि सभावनानुद्धि- * रक्षण लारणम्य- तनाम टणमुच्यते येन तद्वयति- पिते । वि. १५१२. लक्षणेन लघीयसी प्रतिपचिः। रिनेभ्यः तस्य स्वरूपं व्यावृत्ताकार निरुप्यने । पा. मा. २१९१७६३२. * सर्वलक्षणेषु प्रतीतिमानपयिक- २१११११ पृ. ३७०, वर्ण विध.- अप्राप्तप्रेषणम् । खादधानानगत्तम् । यथा ' योऽयं शुक्लवासाः दृश्यते अमानमेषण सर्व विधि प्रतिपाते' । ।११।१ | तमानर' इत्यादिषु वारा.प्रभृतीनाम् । वा. १।११७॥ १.३८२.सरण विशेषातिदेशस्थ- 'ध विदोष- १४ पृ. ७२३, 'लक्षणम् ' ८1१।१११ इति सूत्रे दाटयम् । रक्षणं । लक्षणाश्नया लक्ष्यस्य व्यवस्था न्याय्येति शानस्य- शास्त्र शब्दविधानात् शमनिहाटेऽये विज्ञा- न्यायः । साहस्री, ६८४. नम् । भा. ११५/५३३७ जासस्य सस' इति लक्षणोपयोगः गूर्याचादर्गित:- गोऽपि निन्दो च द्रष्टयम् । सगं शेषत्वस्य- परार्थत्वम् । पदापाना नान्त यान्ति पृथक्त्वशः । लक्षणेन तु 'दोषः परार्थत्वान्' ३।१।२।२ इति सून उक्तम् । सिद्धानामन्त यान्ति विपश्चितः ।।' इति । वि. २।१।७, - प्राण सकर्मकामायो.- । साचादयभिचारेण * लक्षणकर्मणि प्रयोजनं प्रसिद्धत्वात् न बक्त- धारवणे या मंभार । सकर्मकः स धातु. स्यात् , पारपये सर्मकः ॥' पचिगम्यादयः, आसनाय. व्यम् । लघीयसी प्रतिपत्तिलक्षणेन | भा. २७३९, लक्षणकर्मणः प्रयोजन न वक्तव्यम् । ज्ञानमेवान प्रयोजन- नाइय. वा. २११.३८५. टक्षणं मनस्य- मिति ।४।१।२७ लक्षणकर्मणः प्रपोजने न द्वादग्राहस्प समयमारानोपायिचोदनेन यजमानबटुन्धेन वक्तभ्यम्। दशमण हि तदेव प्रयोजन यत् लभितो च रामदादाभिरायोगात्' १०६१६६० इति सूने भविष्यतीति। ९१२१११३९. उक्तम् । लक्षणं साय- आसनचोदनायचं उपायि- चोदनाकार यजमानरहुत्व था । मा. १०।११६६० लालणक्रियानाम शानक्रिया। सोम, ३।२।५. * लक्षणा सान:- “गीतियु सामाम्या २६१०९१३६. : लक्षणत्वं उदासीनस्य न ममवति । सोम. इति सूमे द्रष्ट पम् | * ल. रतौमस्य- 'अधिकं च ६५/३. रणव व्यापिनो धर्मम्य अन्यतो व्यावतं. विवर्ण च ' ( २०१३९ ) इति सूने द्रा यम् । क्त्वम् । सु. १ १०८० क्षय होसभ्य- 'ताले प्रकार जुहोतिरसेचना सक्षमप्रमाणाभ्यां प्रस्तुसिसिरिति न्यायः । पिक, म्यान्' ४।२।१३।२८ । तदुक्के यजतिना उत्तेऽथे, सभ्यते ज्ञायते पदार्थोऽनेन 'सक्ष दर्शनाङ्कनयो. ' करणं जुहोते. याणा आसेचनाधिक. यजत्यर्थ, जुहोनिः स्युट् । नामसाधारणो धर्मः । तद्धिविधम्- इतर. स्यात् 1. 'ज्ञान च अणं मी लभ्य रचयितुं । मेदानुमाएक व्यवहारप्रयोजन चैति नैयायिकाः । धमम्' या ३११२ पृ. ६५७, न शक्य रजातीय विजातीय यावर्तको लयरस्तुगत. चितोके पुत्राोटेन तनतोपदेष्टुमिति लमणमुक्तम् । 'पयो: पि वेदे वा प्रसिद्धो धर्मो रक्षणामिति मीमासा. । प्रमाना पदार्याना नान्त गान्ति पृथकलश, । (ऋषयोऽपि हि । येनार्य प्रमिणोति नायमाणम् । तेन रथ्ये वस्तुनि याणा-ही वार्तिके) लक्षणेन तु विधानामन सभापनापा जातामा प्रमातुमुयुगः प्रमाणेन तदव. यानि रिपश्चितः ॥'भा. १७३२ 'निरा. गच्छति । अथाच- यथा गन्धयत्वादिल्जत प्रत्यवादि. काही भवेवश्यं येन तन्नाम लक्षणम्' या. शा२४ प्रमापेन च पृथिव्यादिसिद्धिस्त था पर विवक्षा तत्राम्य पृ. २६२ लक्ष्यते येन तत् लशणम् , घूमौ रक्षण प्रनिरिति । स च अग्रीन्द्रापिण्येश्वरवाद नत्ता:

·মহা ३३४० लक्षणा जहावार्थ सदिहेतृत्वरूपेश्वरस्यण भुपादिममाण च तर तत्र यया यर्ण प्रतेय ' इत्यादौ । अत्र अस्थायस्यादि दर्शयत ईश्वरत्व साधयाति । साहस्ती ७२ जिया वयात् । इयमेव उपादानपणा इत्यालकारिक । लक्षणशब्द मीमासाशाख्ने प्रमाणाध्याययोहर स्वशक्वार्थाविशेष्यका वयप्रयोजिका 'चोदनातकोऽयों धर्म', 'अथार शेपरपणम्' । गद्राया घोष ' इत्यादौ । इति । बाल पृ १रक्षणमन्द, सजातीयविजाती हस्तिनवणाऽपि अनेचा तक्ता । सपाच्यपदघरक याचा तरल्यावृत्तासाधारणधर्मप्रतिपादक रूढ्या । मु 'नर्णयपरितपटयाच्यर वरूपसब धस्यैव द्विरेफ़ादिपदे ललितरक्षणात्वात् । एतेन, दिरेपपदेन भ्रमरपद लक्षणा अदृष्टकरूपनाया ज्यायसी । भा ।। रयते । तेन शकन्या भ्रमरोध इत्यपातम् । हिरेफ- रारा३, ९।९।१५।४२, टुप् 16, सु 'पदोत्तरनिगमयर्थश मन ययापचे । पृ ५४६ (लक्षणाविषयको विचार प्राधान्येन मीको 'नयममि' इत्यादी जहदजहाभणा च तृतीया पृ २२२० द्वितीयार्थ , ( भाद्ररहम्यगता) इति इति वेदान्तिन । बिन्दो द्रष्टव्य ) । लक्षण- अपग पदवृत्ति । त्यापदचे न पक्षमा इति प्राश्च । गौर सादृश्या यमक्यमावेन आक्योपरिसतिलपणा । विशिमगा दे गो विशिष्टदाकिग्रहस्य हेतुडवत् स्वगम्यसमधारल्या तस्याथ पदनिएखाश्चय तद्विशिगाब्दे वद्विशिष्टवृत्तिशानभ्य हेतुत्वात् उचापि मबधिवाचकायसवधेन । यया 'गड़ाया घोष ' इत्याने लक्षगा युना इति नध्या । गङ्गापदरार पसाहसरधो लगा । वहानापंताय नपणात्रीत शपयार्था नपानुपपत्ति , न तु तात्पर्य छेदक च गङ्गासवधरतीरत्नप्रकारमतीरविशेष्यकशान्द नुपपत्ति , वेदे नदसमपात् । 'याण प्रवेशय' मायौ उम् । गन्नासधस्य मबधत्वेन सान सयोग वादिना त प्रवेशनपदम्य भोजनप्रयोजनकपवेशनपानाहात गन्न या — गङ्गासवधितीर पोष । गङ्गारायुक्ततीर पोष' मानुगपत्तिरन । यस्तुत मुएमा पानुपपत्तिज्ञान मुरयाचे दनुभयविधानुमसात् । एव 'सिंहो देवदत्त ' इन्य | बोध मातेरपा न लावार्थबोधवारणम् । नादि परपराप्तमधेन 'मिहसनधी देषटन इति लाक्षणिकम्यले गनापदेन तीरपदस्मृति , तेन तीर पोचे स्वमेव । ' अभिधेयापिनाभूते' इत्यस्यापि स्मृति इति प्राञ्च । तन । गङ्गापदात् तीरानुपस्थिती अभिवेषसमधेन यत्र प्रकार तन युनिरक्षणा इत्यर्थ । तत्र विभव यर्यानयो न स्यात् । अन तीरोपस्थापक न चैय वीरत्वमानप्रकारको बोध कथ स्थाविति तऽपि नानुभावस्त्यम् , तीरावयगोपे तीरावरानि याच्यम् । नदीतीरे समुद्रतीरे वा इति मदेहापा योगित्तपदशानखेन हैतुनाडीकरणान् । शाक्तपदाकारा वादगारोघरप अवचीकत्वात् । देव नीयवयानुमत्रम्य युक्तवान् । सर्पलावणिक्यले नयस गामधि इति गोधान् अबढ्छ तु न बौध इति दिक् । मणि पृ ५-०६ प्राणापति । स्यम्योभयस्य विषारयित्ने अवह • रक्षयाऽपि च या दृष्टपूरा तम्यामेष शीमार मागीकारान् इति सप्रदाय । बुद्धिर्भवति । या ३३१३ पृ ८०७ यस्तो गद्गारदात् तीरापमानप्रकारको बोध । ऽपि नामनिप्रकार एर । सु १ ७२ वीरग्वनिध-प्रकारतानिरूपित विदोप्यतासययेन मद्गापि हि प्रवृत्तिविशेषकरवान् अथवती । पदर शान्ने, समवायेन गनामयोगसाज्ञानस्य हेतु अनौ निष्ठान', 'अपरे निति' इति । मा +पनया न राण्यायापनि इति युगम् । ११११, . लसणाऽपि हि लैत्रिी । पाच रमा पा । अबहत्त्वार्या जहत्स्यार्या च । पारारा२२, २३६ रपणा चौकिरी सन्या शक्याथ-योग्यमन्दपयोधप्रपोनिका मनहराया। । गतो भयुक्ता । टुप् ६।१२।९१ . उगा न भुत्या रक्षणा गया ·साक्षणा ३३४१ लक्षणाः - माध्येत । मा. २०१८।८।१६ पृ. २०७३ - स्थमा | लक्षणा न दोपः । मु. पृ ११३. • भूतभविष्योभूने व पार्धधर्मो न पदधर्गः । तदुक्तम् ' तेन तश्चित यो: । रमणा । भपि पनि नाम्नि लक्षणा । टुप् . १।१।११॥ नियामनन्धचोदना' इति । तदन्देन आकृतिः परा- । २६.० (सजणा मसलवणा झुन्या (अभिषया) मृग्यते । बाध्यते । वाल. पृ. १४१, मलिनविरोधात् नया न्यायनुपास्ताःपि अर्यपादाधिकरणे लिर, प्रा. अगन्या विधानपि लगा म्बीशायर्या । उनिष्ठन्नन्याह ननागामान्ये गनिमुपा। प्रनासामान्यम्य वाच्यत्वे , ' अमीदमीन विहर' इत्यादौ । मोम. ३२१४. अबगते गदिशेपाराक्षाया प्रैषादीना पुरुषधर्माणा नेदे. • मुग्यार्थोपपत्ती सादश्यन्श्चगानुपपत्तेः । चा. २१३] अनुपपनेः नदिलचग वियोपान्तरं अमिधेयेन मामान्येन । १३१२६१ ६२०. ० वचनानक्यान् पर पदमानस्य विधिप्रेरणा नियोगाय लन्यते इति । अत्र याच्यपर्गना- लक्षणा । मोम. ७३८. वर लक्षणा कल्पिता । मामान्यधर्म एव चणा इत्युनं न शब्दधर्म इनि । शैक्किो हि षणा हठ अप्रमिकल्पना ! भा. बाल पृ. ४. Aणा निनिमिता नावरन्यने ।। १।११।२, * वर लधणा, न एकसारणस्यानेकार्थ- बा. ३५८२, पृ. १००१ . क्षणा प्रयक्षा सा । राम् । अनेरार्थत्वे आगमत्तम् । रक्षणा तु गमिका, याएसपनाया पायमी । भा. १११।२।३ . लqणा 'जोस्स्यिात् । ११।१२, * यावषम वाक्या मोपसन्धः , न तु भारपसंपन्ध । मणि. ८२. रक्षणा । 'घटमानय' इत्यादिवाश्ये घटानयनमामान्य. • लगा लचितलक्षणापेक्षया पलाती । टुप् . ९।११ | वोऽपि वद्विशेषयोधस्य लक्षणा बिना अनुपपनेः । २३ वर्णक २५. १६४६ . . रा ( लषणिक- बोध्यसबन्धस्यैव लवणान्यम् । मणि. पु. ८२-८३. गङ्गादिपदम्यापि अनुमाररसस्वीकारान् तत्रापि सारा. * चिवचितार्थापना न्यूनत्वाभ्युपगमे लक्षणा । यथा - क्षयम् । यदि च सवाणिवस्य नानुभाषस्यम्, तदा 'याजपेयेनेथ्या बुहम्पतिगवेन यजेन' इपत्र विर- तीरोपस्थापक-पदच्यतिरेकायुकान्वयाननुगापकत्वम्पाका- क्षिनोऽर्थः उत्तरमालविशिष्टगृहस्पतिमान्तराजररर याज- रक्षा बत्रापि अङ्गीकार्या । यत्र सर्राणि पटानि छाणि- 1 पेयम्य । तदपेवगा न्यूनोऽयः प्रसिद्धयेव वृहस्पनिसबम्य कानि वाशिवाफ्यात् न बोध. प्रति केचित् । मणि. , गाजपेयोनग्यम् , नरभ्युपगमे वाजपेयधुनी काललक्षणा १.६५-६६.० अपार्यान् दृष्टार्या लक्षणापीयसी।' इति । याल पृ. ३. * परधानारपणाऽपि भा, १११११४४९, ५ अनुपादे दि लामा न्यापान । ज्यापसी । प्रश्च हि यशायाम् , परोमा व्यनवाने नियो । १८८१९.. ' अभियापिनाभूने प्रवृत्ति- 'चास्यम् । भा १०।२।३११७०, . श्रुनिल पन्द्रीयसी रमणेष्यते।' बा. ११४११२।२३ पृ. ३५८.. अम. न लक्षणा | ३।३।१२।१३, " श्रुत्यसभने लमणाऽपि भवे हि सपणा आश्रीयते । भा. १०।६।१७।६७. न्यापेर । ४।४।९।२३ " श्रुतियणानिटायै च अतिः * असाधारण्येन हि लक्षणा भाति । टुप्. ६।१।५०३ न्याया न रमणा | भा. १।१।२, २।२।१३।२८, पृ. १३६९. न न निर्मम राणा न्यारा । मा. ३१२/१२५, ३।७।१३, ६१११ ९/१६) ९॥२.१५१४७. न ममति पिरोये नक्षमा युक्ता । वा. २१, ९।२।८।३१ वर्णक २, ४२१२०, १०४ २।२७।२१ पृ. ५२६ - निरूदलभगा मनिल्या । १६३३. * माश्चात् म्बावश्वद्वारकामाधारण्येन माह ७ निरूढलभुगमा अनिरूदलपणा स्वनिष्ठशक्त्या स्वप्रतिपयमबन्ध एव रइगा, न तु माथा- बाप्यते । उदाहरण मृग्यन । बाल पु. १४३, । देव म्वनिप्रदात्या स्वप्रतिपागचमान्ध गौरवात् । * न्यूनस्य अधिकाविषयवारपने नपणा, गोदा- फु १।२।१७, 'निरुदा लक्षणा काश्चिन मामा- हरणम् ' सोमेन यजेत' इत्यादशमनर्थलमणा । पृ. ३. दमिधानरत् । क्रियन्ने साप्रत पाश्चित् काचित्र * प्रमाणान्तरानुसारित्वात् अनुवादे प्रमन्यमानाःपि | तापितः ॥' इह वेधुचिर्येषु अभिधानादेर रपणा- । - ।

·लक्षणया ३३४२ लक्षणाश्रयण कार्य - - शक्तिपि अनादिकालप्रवृत्तावेन निस्ता, यथा शुका । गोधकन इति प्रभाका । मणि ८२ + थुन्य- दिए । वे चित्त क्रिो, यथा ग्यागनामा चावाक मात्र स्थापि व्याहारो मनि ! यया 'भग्नौ इति । वेपुचित् पुन कनुमपि न शक्यते यथा गन्न निति' अपने विवनि । इति । भा ६वारा स्पर्शरूपरमा धेषु । बा || ६८३ * लक्षणाया अध्याहारापेक्षा स्कुलम् । मणि • रक्षणया अनुवाद उपपद्यते । विदितम्य म पृ ११० स्थुगारा अनुमित पाक्ये अमात्र । भाभा १९३४, रणरापि कर सप लपणाया श्रुतिबेटीयसी । मा मान साधुमानि पदा आचम्यन शब्दार्थों मारस्पते ।।१।२४, ३६३६०, ९१६९१३३, १२। वदा, यथा अग्रो तिति, अवने निति, = अग्नि १३, १०८।१४॥३., टुप् . ११२ समीप, भवरामी निष्ठति इ7 भरति स-यवहार । नासप्र वदनुपपत्त्या लक्षणाया अपि माय्यन्वन् । लगाऽपि हि गरिन्यति । रास, रक्ष सर्ष २१॥ ॐ लमणाना मध्ये रक्षणया जित गाऽपि तावत् कमवासना समवनि । ४८ करणा पाव्यते, अजहत्म्वाथैया जहम्बाथा, निरुद्ध १९, . लावणमामि मिान भवति, गथा गौ रक्षणया अनिस्दाम एकलशया अनेसण, 'अमी पिपिण्डा सिंहा म्यिन्ताम् ' इति । वेदेऽपि, अल्परक्षणया वलया, कन्दमया अक्मा, वैपतियते । इति । न च तन सिंहार लक्षणया धर्मग्शा च पाभ्यते । अत्रोताहरणनि प्रतिकृतिवचनो दृष्ट , इन्यन्यत्रादि प्रतिकृतिवचनो ' नाघमेदनिरूपण । इति बिन्दो पलप्रथाके ट्रा विज्ञायते । शन्दी वा पृष्ठसाधनमन्त्र चन । न च ग्यानि (मीरो पृ २९६६ ) । बाल पृ १४२- लक्षण प्रयोगे शब्दाथ परिच्छियते । यत्कारणम्, बायें , १४३ : लक्षणाया अपि यथरता भवत्येव । मा एव यतमानोऽथान्तर पनि, स्वार्य जहने पक्ष रासा२२, .रवाया च शन्ने बाध्यैन रहा येत् । ८।३।६।२४. . लक्षणयाऽपि शब्दार्थों भवति । युक्तम् । १०१।१२ : राणाया शुकश्मर धनाना Is • गया गौरी मध्यने । यथोक्त तद्न पता, गोप्या राषसथितुगमन थापा, तन लशा पदेशाधिकरणे पूर्वपौ । यर्थोपादानन मणि प्रवृनी प्रथय । वाल पृ १४१. : लक्षणाया सत्यापनि भारमियदृष्टा गोगा म्यान् इति । बाल पृ १८१, म्यशक्या अथवाचस्प वृत्तित्वसवपनेर रागान् । माट्ट लगाया मायत्ति चनिन् बायते 'नीहीनबहान ९३१. . अपवादानगतविषय विधी गादिशगता इयर (त्री दिपदेन यादीनामपि ग्रहणान्.) नानर्थक्य अनुरादायान् लनणायामणतोष । वा ॥३१॥ प्रतिहताना तिगत्या । .लक्षणश 9... सणासु परमब्दार्थ प्रयोजनम् । रसितायत, यो नमे ' यापन्या पाचा शरार: प्र १४१, तक्षणाम सारणान्दार पान कामयीत तारन्या टीक्षणायायामनुस्यात्' इत्यादि 1 न नियने ।।१६।१२ प ६८१ (बर) स्वरयोनियम न लश्चितश्या गोतिनमा रिना पारपन रक्षणाऽनाश्रयणान, विषय पूरथ निवरया दीवपूर ये एपेति । । १४२ हि परशदशामानाधिकरण्ये सनि अन यथासमवे च • लगया मयर रिहामाय प्रातेते । टुप् १९११॥ अघपचि डान्दो भनि । या २२२१५/१५ पृ. ५.१२ २।१ . नहि अन्या अयुन्धान क्षणया उसयो तर आरक्षणार्थ असनि अन्य प्रास्य ।भा ७।३।२९ युने । या २३९१८ पृ ८६६ प्रथम *राणाश्रयण भयवादगतमेव युनम् , अनुग्रहीतन्य विधाभावात् । पचानन तु विरोधात् निरय प्रमाणावरागतारिपयात् । 7 विभिगदम् । या स्पनीयम् । मा ३१६३१..रिहादि या ३११॥३. 2 .६४, . या सर्वत्र युन वाक्यात्य साया थानपनादिरूपायर्याविन आनयंक्यप्रमानिमित्रम् , भषया मुरयायोग्रत्ते । अर्थवादाना ·लंक्षणाश्रयण 5 २।११।१२ पृ. ४११, * न चैत्र सक्षणाश्रयणं इनि | मणि. पृ. ६६ * दीक्षणीया आत्मीयमपूर्व लक्षणति, सर्वनैव सा भावयित या इति । २१३१.२३ पृ. ६ १२. तेन धर्माणा सक्ध, । अस्मिन् पो लक्षणा । यदा तु • लक्षणात: याक्यमेटः अतिदुष्टः, गक्षणाया: पद दीक्षणीयापूर्व परमापूर्ण लभाति तदा लक्षितलक्षणया दोपरा वाक्यमेटस्य च वाक्पटोपत्वात् । मीन्या. धर्माणा मबन्धः । टुप्, ९।१।२।३ वर्णव २, * सपणात. श्रुतियाम्या | मा. शिरा ।१४ : लक्षितलक्षणापेक्षया लक्षणा बलवता । टुपू. लक्षणादोपः। अधिम्य सतः न्यूनत्वे यथा ९४६।३।३ वर्णक २ पृ. १६४६ 'चतुरवत्त जुहोति' इति । अम जुहोते। देवतोद्देशत्याग • लक्ष्यानपायन्याय. । मीको. पृ. ११६४ विशिष्टप्रक्षेपवचनस्य आग्नेयादिचोदनव इतरयोः अंशयोः 'उपलपणापायेऽपि उपलयानपाय.' इतिन्याये द्रष्टव्यम् । ( देवतोद्देशत्या गापपोः ) प्राप्तः, प्रक्षेपमानपरत्वेन न्यूनत्वे - लक्ष्यानपायन्याय. ! उपलश्यानपाय-यायः । लक्षणापाये- लक्षणा । बाल. पृ. ४. ६ लापारेषा अनुवादे नास्ति । ऽपि लश्यस्य नापायः । यथा ' नागयलायामागन्त'यम् , या. शश१२।२७ पृ ५५५. गावेलाया तयम् , पटावेलायाग्नगन्तव्य इति । क्षणापरिग्रहः अनिकातिः । भा. ७।२।। यस्मिन माने न नागाः, न गड्याः, न परदस्तस्मिन्नपि स एव काल., तप द्यागमन मियते । इनि । लक्ष्क्षणाप्रयोगे न टार्गादका भाति । भा. १८७० मूने भाग्यम् । ग्रामे नागादिरूपरय बाल- लअगस्यामायऽपि पालस्य लयायापायो न भवति ११।१८४२. 'भूयमाणम्य बापम्प न्यूनाधिकविकल्पने । नद्वत् । के. न्यापनाम तु रमायने पु. २२ . न्टनणावाक्यभेदादिटोयो नानुमिते ह्यमौ ॥' पा. * लक्ष्यार्यता न ग्याप्पा, मुग्ष्यार्या च ज्याच्या । १३. १२. भा.रा९/२६. कोमे धमानो) अगपि य एकशेष: 'पुमान् छ लक्ष्याभयेण तु लक्षणव्यवस्थापन गत्यन्त- स्त्रिया' इनि अमापपि क्षणाशब्द एन । भा | रामायादिति न्याय । साहस्री ६८५ ९१९, ७ श्रुत्युपादाने अदृष्टं कम्पयित य इति लक्षणा * लल्यलक्षणयोः अनुयायमाणयोः मंबन्ध, महि गतः परिमप्यते । यथा पालिकेषु शालयो मुज्यन्ते अवगम्यते । भा १०६६१०१२ पृ. १९८७. ( तन्द्राः ) गापः ( पयः) पीयन्ने इति । भा. । यलमणभावः जाप्यज्ञापसमाचारमा सोम. ||५. टाणासिद्धिः तारपर्यान् । मा १२।११.६, लक्ष्यताय नरक्षणाइनि प्राश्वः । तद्वि- दक्षितलक्षणा मागक्षणातो दुर्वरतग । पा. | शिष्टमाब्दे तदिमिष्ठत्तिज्ञानस्य हेनुत्यात् तनापि लक्षणा १३ पृ. १२७, मु. १. १३. नक्षितपणा | युक्ता इनि नव्या' । मणि पृ ७६. लक्षणया बाभ्यने । बाल पृ. ११ ग्तरमामनि 'लक्ष्यमाणगुणोंगाद् वृनरिष्ट तु गोणता' अध्यासीयमाने परना पदं स्टा यते, पदेन साग | मैया | इनि जानिके समागगन्नग्य माणामूलप्रनीति विषयहरा- ललितलाणा | भा ११५५८ वर्णक १, कसेब उपपत्ति मोम. १४११६६, • दाद' अर्थप्रयापनार्थ मुच्चारितः । स चार्थ, पुनः • लट् । स्मार्थस्तु अनगननभूतत्यम् । अपचन् । दाद मगायत नि लमितपणा हि तथा स्यात् । | इत्मघ्र 'भूते ' ३५नुवृत्तौ (पा ३१२१८४) ' अन. १०।१२।२३. * लक्षितलक्षणया द्विरेकरदेन भमा- | तने ला' (पा ३।२११११) इति स्यात् । रहस्य. पदं लायने, तेन गया भ्रमरयोभ. इति केचित् ।। ४५, मणि. पृ ११७. क .

·ल्ययन् ३३४४ लभ्यमाने G 'स्पयन्सलु तेजसा जगन्न महानिच्छनि शक्ति । अतादृशपेन जानत नागरवस्थान प्रहास । भूतिमन्यत' इति न्याय । इति भारति माहस्री तथा पुरापदयोगे भविषदर्थे रस । ९६७ प्रहासादिक व्यञ्जनागम्य इसालवारिका । मणि लघूपाये उपात्ते, गुरूपाश्रयणानुपपत्तावपि आनर्थ क्यपरिहाराय उपात्तेऽपि स्थौ गुरोगमयणम् । सु * लट 'पर्तमाने रुट (पा ३।२।१९३) इति पृ ५०-५१ सूनात् । पचति' इत्यन वर्तमानल इथे । नबरड लट् । लटो मानवे शनि । वर्तमान र भारतकालाभित्र कालकत्वम् । तच कालिकवृत्तित्वसर घेन (पा ३।२।१२३ ) इत्यनुशासनात् । तच्च वर्त ! कृतावेव अवनि विवढयुपधायकृतिकटान्तगतयत्किचि नानत्य एप्रयोगाधिकरणकासंचित्यम् , रणब्द रहते तदुचारणकालीनत्वात् । अत्र सर्वत्र कृतिगन्दो प्रयोमाधिकरणका पाधिवृत्तित्व वा, अतीतमविष्यमाला भावनापर | तेन जानाति' इत्यादी आश्रयदस्य तिरिक्तवालमधिल वा । एव च तक्रियाप्रयोगपशेय वर्तमान मात्र क्षति 1 नश्यति' इत्यादी च धातुना शान्दाधिकरणतत्तकाल एवं वर्तमानकार 1 तत्तत्काल नाशस्यैवोति । प्रत्ययेन च प्रतियोगिलस्य लक्षणा । कृतिषु वर्तमानल गवहार । अननुगतस्पापि शन्दैक्य । वर्तमानवात्स्य पर अनुभवानुरोधेन खवुत्युपतिवन ही मात्रेणैव अनुगम इति । यया तदादिसर्वनामार्थ यमबघेन प्रतियोगित्वे एव अन्वय । तथा च घर ज्यननुगत एव । बुद्धिस्थत्वेन अनुगमे बुद्धरपि अनन वृत्ति नाशप्रतियोगिल पर्तमानकानोत्पत्तिकनाशीयल गम तयुद्धरपननुगम इति । एय यत्र न प्रयोगाधि सब धन वर्तमानत्ववत् इत्येव अम्ममते शाब्दघोष । करण काल नापि रिप्यादिज प्रयोगशानसत्त्वात् तत्काल रहस्य पृ ३९ ४० ज्ञान अयाहृतम्। तराक्षणेष्वर ठट शक्ति । न तु लडुच्चारणम्य परे तु वर्तमान वादिक क्वचिदुरपजौ, कपिदेक देशे, चित् नी पिपाय स्यचिदमावे अन्वनि। शक्यतावच्छेदक्कोटिपवश । तस्य तदादी बुद्धिस्म म्येव नेन 'आदिपर्वणि युधिष्ठिरोऽस्ति' गतिग्रहोपलक्षणस्यात् । अथवा लडादे स्टत्व दिक्मेप 'इह युमारा जीडनि पचति' नानाति "धान्ति देवदन ' शक्यतावन्छेदकम् । तदधच्छिन्नम्य च वालिगरावधेन प्राणान्दयोधोपपायसवृत्तित तो सबब । कृते इत्यादि योग ईश्वगे जानाति स्यादौ नर्ममानत अनययि । देवने स्थीयते इति आ. यानत्वेन रूपेण लशेव्यत्वात् । तेन मैत्रीपप्रयोग प्रत्ययार्थक प्रवत् नाहार्यशाब्दयोभो या । सम - काली तिचरा काले न चैनलप्रयोगापत्ति । रहस्य पु ४२-४३ अप्रवृत्ती, परश्चैव चौ पिरत एव च, । नित्य प्रवृत्त , सामीप्ये वतमानश्चतुर्विध ॥ लपोशइस याय । भय श्लोकबद्ध । यथा अरयाथ । यथा वर्तमान प्रत्यभाने अगि, यथा 'शालिनी काउन दद्यादह शड्लो स्पोरफ । वदामि 'म से 7 भुक्ने ' मासभोजने निवृत्त इति । इइ बहुपाक्यानि न ददामि कपर्दिकाम् ॥' डी । रपतीति कुमारा नीति इत्यम मियाया धारावाहित्व । लपोरक । रप यचाया वाचिसाहस्री ९१८ 'तिष्ठन्ति पर्वता इत्यादी रियाया नित्यप्रवृत्तत्वे । रमे प्राप्तौ स्मरणात् । सु१६० तच बहुाल पापित्वम् । हामीये तु तदा लमाग * 'उभ्यमाने फले हो नादृष्टपरिकल्पना मध्यसि गणिपति वा ' इति पृष्टे एप आगमति, अव्ययविधिना न स्वर्गाद्यर्थ अभ्ययन विधीयते गच्छामि था ' इति उत्तरे बोध्यम् । अत्र सर्वत्र शक्ति 'भ्य रूपना' इति न्यायेन दएफलमभवे अदृष्ट रंधणा था । तया मयने उत्समपुशैक्ययनस्य प्रहासे फरय भाषाम्यागात् । वैद्यनाथ ॥१॥ , - इति । - ·लखने लिडर्थः * लगने प्रयोजन नेविस्तरणयोग्पग्य बर्हिप उप- भवेत् तथापि विशेष्यमानेऽपि अन्ययदर्शनात उभयथा- मादनम्। भा. ११४|१४|४१. व्युत्पत्तिमत्त्वे, पूर्वोक्तविधया अनोमयथाप्युपपत्तो लाधर- लखनादेः प्रानामपि न सर्वार्थता ! मा. ३६८५ स्यैव नियाम रवान युक्त एक्यागकल्पनम् । को. २६२१ १७/३२, वा..१९१५. १२० पृ. २३८, द्रव्यदेवतासन्यस्य एस्त्ये लाघ- लखनप्रकाशकमन्त्रम्य मुख्ये हि पि विनियोगः । वन्यायस्य एवं नियामत्वात् युनं यागैकारम् । २१२॥ भा. ३२११-२. २० पृ. २४०. रावनीयपश्चादिषु आतिदेशिक- * लपनमन्त्रम्य दर्भधन प्रतिलपनं आवृत्ति' | पानाणा आधानमा मेवोपात्तत्वेन लायन्यायरयाप्य- संपूर्णमासयो । भा १९१६९९ १४४-४५. भाषान् गान प्रसन्नविदिः । भाट्ट. १५:१।।. * लगुनं न भवपितन्यम् । भा. ६५।१९. लागलं जीवनमिति न्यायः । ला हा ७ लाक्षणिकानि सर्वाणि पदागि यच, तदाक्यं मूक- | जीवनस्य निगिगिति गम्पते । माहस्री.१९२. मेव । मणिपू ७३..लाक्षणिक अर्थ वेद आय लिखितपाठेनापि अध्ययन अर्थशानं च सभ- पति । सोगन यजेत' पत्र सत्यर्थलवणा । बाल, वति तथापि न तदपूर्वजनक इति व्यर्थम् । वि. लाक्षणिकम्य पदम्र शक्कपदम्मृतिहेतु-११॥१ मस्कारोबोधातमा सापिस्थितिद्वारा शाब्दबोधका • लिङ् अनिये श्रीतो यथा- न चस्त्रिमदिति णता । मणि.. ७३. व्यात् । बाल, पृ ४०. ८ लिन विधायी श्रुतिः । था * लाक्षणिकपदस्य अनुगावाभावात् तस्मृत-||११७.३ १. .... .लिद् निधी मातों यथा- शक्तपदस्यैत्र शाब्दबोधतुरत इति केचित् । राक्षणिक- मनु' ' अग्निहोन उपादा पन्ते युनिशो. सदा ।' म्यापि अनुमापावं युनाम् । मणि. १ ७३. | (मरम.) । वाळ. पृ. ४०. सिट पदभावनावाचो लाक्षणिकशब्दप्रवृत्ति, तात्पर्यायधारण बिना लिम्वेन । वि २।१।१ वर्णक २. लिंडा तायन् न युक्ता । सु. पृ. ७३७. चालविधान सपदेनोपात्तत्वात् श्रीतम् । था. २॥३३॥ लाक्षारमारमितकार्पामयीजन्याय' । यथा पृ. ५९३. लिडः प्रपतनामा सक्रिमहन्याय- लाचारमागितापांगबीनाना भरदिपारपर्नेग, सुधाग भन्यथा उफ । बुभुक्षिनरय पान्दम्य गेदनेर पागादी रविमनियम इति । यथोक्तम- 'यमित हिमनपाने प्ररतना ज्ञात्या स्तनदाने माता प्रवर्तते । तदा संताने बालिना मानना । फरें तर बध्नाति भने सम्पा मातः प्रवचे. कारण जिज्ञासमानः कारणान्त- कापसि रक्तना था । इयादि सर्वदर्शनमाहे महत- एनुपरूच्या स्वभपतनारा कारण प्राय, गामानय नये । साहती ५०० इति वाक्यप्राणानन्तर प्रयोज्यप्रवृत्तिं दृष्ट्या मातृप्रवृत्ति- लाभारसोपसिक्तान् पीजपूरकुमुमात् तद्रूप, दृष्टान्तेन तस्यामपि प्रर्तनाशानस्य गरगरवमनुमाय नापभान पा नासितगियुच्यो । रत्नाकरः १.२६२. | तयारणनिशासाया निगादिशब्दप्रणानन्तर्यात् तस्यक • लापर्य अपि निश्चयकारणम् । सु. पृ २२. धन्यय यतिरेकाम्या प्रयतैनाभिधानाक्ति कल्पयति इति । आसामति प्राधान्यविरोधिले अप्रयोजनम् । मणि. बालपृ. १. .लिडर्थः इष्टसाधनत्य इति मतम् । लिदष्टसाध- • सामान्यायः ( अयमेव आरोयोगायः ॥२८ मनाप्रकारको पाचविशेष्यको प्रोधः इति च मतम् । २१-२४ ) । लापवाग्व्यन्यायस्य नियामा युका । मीन्या. लिडयः प्रतना इति केचित् । इप्रसाधनत्वं स हि प्रकृतितः एसपामिप्पोकादगारदानगणं एवं प्रात्यये । मीन्या. लिस्र्थः । निधादिकं रिडर्भः । पनि । यपि कचिदतस्प पिशिष्टे:न्यन्वये दृष्टचरो | 'विधिनिमन्त्रणामन्त्रशाघीष्टमप्रभप्रार्थनेषु लिट् (पा. मी.को, ४१९ .

·लिज सिरादे ३१३१६१ ) इति सूत्रात् । नृत्यादेनिकस्य प्रवर्तन । यति । तच्चानुपापकम् । अप्रयोजक प तु पास्यानमा प्रेग्ण विधि । निमनण आवश्को श्रादभोजनादौ । रोचनया अवगम्यम् । राजु ३२, * रनिहिने रधि- दौहिनादे प्रवर्तनम् । आमनग नामचारानुज्ञा | कारविधी याझ्या तरगता लिडादयश्च अनुवादका एय। अघीय सत्कारपुर सर प्रवर्तनम् । अत्र तत्तत्वेन न । ३२, लिडादिभि फल्साधननानिब धना कार्य शपि । नानाशक्तिकल्पनापने । किंतु एतच्चतुष्टय । तर अभिधीयते । पृ ९७ लिडादेरेव प्रतक्त्यम् । दृत्तिप्रवर्तनात्वेन । प्रवर्तनाव च परनिष्ठप्रवृतिजनक क्य अशातपूण मतयितुधर्मग अ पुत्पनो बाल, प्रथम ज्ञानविषयप्रवर्तकधर्मवम् । लिडादे स्मध हाति इति चेत् , पण । यदा युभुभितस्य एनेन इएमाधनत्व-कृतिसाध्यत्वबलपदनिष्टाननुबधि पागम्य पेदनेन स्तनदा पाना ज्ञात्वा स्तनदाने माता वाना प्रपतनात्वाभावेन विध्यर्थ व वात परास्ता । प्रवर्तते, तदा अनी तम्या माउ प्रवृत वारप नि म मण्डनस्तु-- य पादौ तिस-यनाशानाय लेक्त मान कारणान्तरानुपत या स्वप्रवर्तगाया कारणल पाल्प्य एव मिट्टै अयल मत्वात् 7 तत्र लिड शक्ति । बरु 'गामानय' इत्यादिवाक्पयतणान तर प्रयो यसप्रचि बदनिधाननुबधित्पशान च द्वेषाभावजननेन अ यया दृष्ट्या मातृप्रवृत्तिशतेन तायामपि पर्तनाशान सिद्धत्वात् न प्रवृतौ हेतु । अत एव आस्तिककामुकस्य सारणकर अनुमाय तत्कारणतिज्ञासामा लिहानि शब्द नरकसाधनताज्ञानददाता प्रवृत्तिनिराचाघ । अन इए श्रवणानन्तर्यात् तस्यैत अ वय गतिरेकाम्या प्रवर्तनामि माघनत्यमेव प्रवर्तना त्याह। धानानि पल्पयन् केन वार्यते । तत्र च पालीना स रिट दति गुरख । विदोषाणा व्यभिचाग्रेिन अवाच्या नात् सर्शनुय पिन इष्टसाधनस्वादीना आक्षेपनो लामात् पदार्या तर प्रवर्तनासागायस्य वाच्यत्वे अवगते तद्विशेषाकाहायर प्रवर्तना, तर लिए राति उति भट्टा । प्रेषादीना पुरुषधर्माणा वेदे अनुपपत्त तद्विलक्षण अर्थभावगाभिधानका शतिरेव प्रपनना इति 'पावर अभिधेयेन सामा येन विधि-प्रेरणा-नियोगारूप पितृचरणा । र त्यते । अतो गृहीतसाधता दिगदिवाच्येन प्रवर्तनासा गायकारणभावश्च लिडर्थ हेनु हेतुमतोलन' (पा मायेन तद्विशेषस्य प्ररणाग्यस्य रमणया अरगनिसम गए ३।३।१५६) इति सूत्र त् । यथा ' यो ब्राह्मणागावगरेत् | मरधाग्रहण अदोष । तस्य च प्रार्तनामामा पविशेष पैन त शतेन यातयात्' इति । मणि पृ ११७-१९४ हेतुना प्रेमादिदृष्टा तेन प्रवर्तयिनृधर्म वानुमानात , वेदे च * विभ्युपरका भावना रिडर्थ दति भट्टसिद्धान्त । पुरुषाभायात् , भावनादेव प्रवृत्तिविषयत्वा तदानीमा विधि प्रवर्तना, तदुपरता तद्विशिष्टा अर्थभावना स्यात् प्रवर्तक यानुपपत्तै । गारिशेष्यात् लिगदेरेय प्राई लिप्रतिपाया इति तदर्थ । मणि पृ ९३ क्रवारधारणात् नदीयत्यसिद्वे न लिहादिशन्दस्वरूपानि लिडर्थस्य निवारगरूपस्य उन सब धेन आरया धानापत्ति । प्रवृनिविषयत्वस च श्रेय माधनस्वाक्षेप ताथनी अवय । नपद न स्वार्थस्चामावस्य कत्लेन लिडारे पुरुषायें पयिकायेन अनुपिपेपत्वात् प्रज प्रतियोगितामगंग आयाताकृतौ अन्वयानुवादक सत् | तकवा गाहनि । सुट ३०, यथैव च श्रेय माधन रिटायर्थतात्ययग्राहकम् । रहस्य पृ १९ 'लिड | साकपने प्रवर्तक्यानिहात् तनिहाय अप सामनल लेट' (पा ३।४।७) इतिपञ्चमल पारस्य विधौ ग्मरणे | करप्यने, तथैव स्वरूपेण यागादे ग साधनये सात ऽपि वर्तमागापदेशसदिग्धत्वात् निर्णयमापेश्ता सुप इच्नयर प्रवृत्तिसिद्ध लिगना प्रवर्तकलानि हात् पिहितस्वरूपेण श्रेय साधनत्व वत्पयिष्यते । तया च लिडादि एप वेदे प्रार्तक पुरुषाभानात् । पाल लोके ति स्वाध्याशामतरेण स्वेच्छया गमानयनादौ ते 2 ०५ -टिहादय । प्रथम हि विहादय कार्य बोध पि न तत्पर वैचन सम्यते । तस्मात् प्रतापरा । ४८ ·- - दिडादेः लिहादियुक्त समरेऽपि प्रेरणाशापनेन लियादेः येदे प्रश्न मिदम् । प्रति 'आचारितोऽई गामानयामि । इति । सच मु. १ ३०-३१. • लिडादेः कार्याभिधारन्त्य प्रेरणाग्दो ग्यापारः नियोजयितृपुरपनिरः अभिमापविशेमे अपौरुषेये घेदै आसागते । उजु. ४. ३५, विद्यादेः लेके । वेदे तु अनीश्वरवादै रिदिनिट. धर्मनिरोपः माष्टानारथिने, ऋतिया पत्दै, इसापनाने चयः । मेधसारे तु ईश्वरीर मानना । साच प्रत्येक गतिही वाकिंग । पण्डनं रिव्यर्थः । लिदादिशब्दनिवाराहावतः प्राधान्येन पापमानररावा (रहस्यगः ) ' इति विन्दो पापम् । • लियादीनां गन्दगाना इत्युच्यते । तया च कि येन इन्च- विधायकाना प्रयोग्यगतचेतपद्वारेण प्रयोजना | या. | अपरनी पुष्प्रवृत्तिमायते । से प्रवृत्तिः शब्दमापना- ११२१ पृ.११. भास्यात् फोत्यादन यापारारमयाय अर्थमारना इत्यु- लिडायः रोवे पुष्पा गया। च तदमात्रात् । व्यते परमावना दवि च । श्मा च अर्पभावना पनि लियादिनिष्ठ पर पश्चिम, । बाध्यता छेदक च गृहीनानिटिराटिनो शता शब्दभाका प्रपोनिका । उभयसाधारण न्यापारसम् । म न प्रवृत्तिनिवनिप्रयोजक- । तनश्च लिदादिशक्ति प्रदः शन्दभाउनम्शानदारा शन्द- त्वमपि, तस्य अन्यन पत्यात् । त7 नत्र. अभाये मारनामा यार्थभावना निर्वतकत्वात् सदभावना पनि आम्मानार्थप्रवृत्तिप्रयोजकत्वम्, वरावे तु तदर्थप्रवृत्य ' करणम् । इटमाधनताशनमपि परणग, तस्य भान्द्र- भारमयोजार पसर्ग. इति विशेष । प्रयोदराय चान भावनाभा यत्ति पनि पारणत्वात् । अर्थवादलब्ध- प्रवृश्चिमावकारणीभूतेष्टानियसाधनताअनगनशानषि पवस्व नु नत्र गहरन पनि । तथादि , लेके यस्यम् । अभासारणता न योगक्षेमसाधारणी । नत्व च इष्टसाधनादन्यत्र, प्रेधारतः मत्तामावात् दृप्तिसापने- प्रयुचितामग्रीमियटयां मन्यत्र पिता | ऽपि विषसंसृष्टानमवणे प्रवृनरभागात् अनिधाननुमधी- रा च रिदादः विधिसक्ये प्रपन्ना-प्रेरण विध्य- टसाधनतामपि अर्थात् घिश्ययो गमाति वज्ञानस्य परपशिः । निधाम्पे निकलना-निवारणा-निषेध- प्रातस्यात् । मस्यापि शैकिसिमेणशिविदाया. प्रतिषेधापरपीय. 1 इस च द्विविधाऽपिन्दी भाना। साभायास पयागमा थनिटसायनतापा अपि सत्चात्, नम्माध भाये यथायोग प्रवृत्तिनिवृनी । दादभावा. प्रतिनिकृत्योः श्रीदामान्यापत्तेः बरसन अनिष्ट विशे. शानं मरणम् । मग्णवं चान भावनामा यनिण्यादात्यम् । गणीयम् । परवदनिधाननुबन्धीष्टसाधनलाशान प्रपर्वक. इतिक्त पना च यथायोग स्तुनिन्दे । सुनिनिन्दा- ! मिनि । मोजनाधायासस्य च अनिष्टभ्य इष्टतृप्यायपेक्षया शानम्र हि प्रचिनिऋचिप्रयोक्सहरारिख रच्यच्युपान अलवायम् । तृप्त्यारिफोस्पाय राम अनुमासिद्ध. दनद्वारा नोसिद्धम् । स्तुनिनिन्दापदाच्यै मायस्या रात् कुरा पागन्यापरपयारे प्रयदनिशाननुपन्पित्यानुवन्धिवयोग्य लिडादियुक्तयाम्यश्रवणानन्तर लापमाविन पाल्प ते न यथायोग विधिनिषेधापेशितरसात् प्रोग्यदण प्रतिपत्ति महत्त्या अनुमाय पावस्था तरामममि यानावावगया मतियाते । भाट्ट, प्रसिहेतुभूतोय. धनेन अस्मान्दात् प्रातः इति १।२।१, ७ उपनिषदादिपमाणगम्पमीश्वरमगी सत्य नदि- कस्यति । प्रवृचिहेनुभावय कार्याधमतेदृष्टः । भो दि र तनदागरम दे सिवायर्थ तात्पर्यरूपा च । वापत् ममेद कार्य दनि नागपुणते, तापन प्रर्गते । रहस्य, पृ १५, माना-प्रेरणा-विधि-अपर मनु अपेक्षितोपायापगमात् मति | मैवम् । अपे. पर्यापा मावना नहि ताक्ये लिहार्यः । पृ. ११. विनोपारोऽपि यावत् कार्यतया नारसीयते ज्ञापन पर. * लिहादिप्रत्ययाः मनाया विहिता. । प्रातः गते। पिनुसार, प्रेरणात्यः परसना । आचारों हि गामा गनु अपेधितोपाचन कार्यता। न । वार्यता प्रति- नयतु देवदनः इति वदति । तो सामान यन् देवदत्तो मान्यता, उपायता तु गाघनता । अन्य हि साता 1 ·लिडादियुक्त ३३४८ लिङ्ग लिङ्ग द्विविध D अन्या सभ्यता । किंतु लोके श्रेय साधनता वार्याप- साध्यभूतस्य गमावसभावनया गृह्ममाण कारणम् । गम । तेन च रूपेण कार्याभिधायक। विवादय । यदि या २१२।११।२२ पृ ५४४, * नि केवल मन्त्र पर पौरुपये वाक्ये सापेक्षकार्याचबोधस्त्वम् , प्रमाणा-तरा- | गतमेव अवगन्त यम् । मामर्थ्य तु सर्वस्तुविषम वगम्या न थेय साधनभूनाया किमाया एस कार्यता । अवगन्तव्यम् । ३३१८ पृ.८४१. निधनम तेन से किय कार्यतया शब्देनाभिधीयते । वेदे तु समारया च नानोति साधितुम् । भा ३।२।१२. स्वर्गकामरदपर्याप्चन या स्वर्गसाधनानुगुणकालान्तरम्यान लिज क्रमात् बलवन् । घा ३३१४१८३६ कार्याभिधानसामध्यं अपधार्यते । न च तत् प्रमाणान्त. *रिष्ठ चोदनागत अन्तरङ्ग भवति । भा २०६३१, रापगम्प इनि कार्थितन अनपेक्षतम् । न च प्रमाणात. लिङ्ग चोदनागत प्रापत्रम् , मन्यागत प्राप्तस्य योत रागम्यमान कायार्शतैर प्रतीयमाना त्यागमहति । अन कम् । ८११४१६/३१. लिङ्ग विविध शब्दमामा पेक्षितागोभिवायक्रोऽनिलोवे सापेवन्योपपत्ते । अर्थसामध्ये चेति । बाल, पूर ननु एय तहि वृद्धव्यवहारप्रसिद्धार्थग्रहण वैदेन शब्दगत अर्थगत च । द्विरात्रिगनादिगणेषु द्वाद स्यात् । नेत्रम् । यरहारपरिक्ष एवार्थ । स तु प्रमाणान्तर- शाहिको विपन्त प्ररतने । ता शब्दगत लिङ्ग बहर निरपेक्ष इति चिनम् । मजु पृ ३-३६ गन्दी रानिशब्दश्च । अह शब्दोऽपि अहोरात्रवचन * लिडादिरूपशब्दधर्मत्वात् गन्दभाग्नत्युच्यते, रानिवन्नोऽपि। अर्थगत लिङ्ग गणत्वम् , गण एव सपाट स एव विधि , नियोग , प्रेरणा न । घाल ७५ धगणमनुग्रहीतु समर्थ । भा. ८।१।१०।१७ लिए लिडादिवदिकमब्दनिष्ठ-यापारस्य इच्यारूपत्वे न द्विविधम् , मामान्यसप धौधत्रमाणान्नरसापेक्ष दन- काचित् क्षति । रहस्य पृ १५. पेक्ष च । 'महिदेवसदन दामि' इति मनस्य ल्पना * लिडादिशब्दस्तावन् प्रमाणा-तराविषय कार्य | इति प्रथमोदाहरणम् । अर्थशानम्य धातु अयं अयोधयति । गब्दानगपपि च कार्यस्था- | छानाङ्गल द्वितीयम् । मीन्या. • लिङ्ग द्विविध नम्यागात् तत्परानेय स्वार्थान् अभिदधति । तदन्य- लोरिक शास्त्रीय च इत्यादिविचार मीको ४ यिनश्च तेऽप्यथा प्रमागा तरस्त्र विषयभूता । तेन | २८५५ प्रातिपदिाय' इति चिदी द्रव्य । अर्थवमाननया पर न सापेश्चता | ऋजु पृ ३५. *लिङ्ग धर्मागताबोधक प्रमाणम् । मणि. १३ लिइत्यं नियतस्पेन विना नास्ति । मु पृ २५२ लिङ्गम् । न न सालभ्य प्रपन्नस्य सत्वरजस्तमोगुणा लिइ-टोद्-तव्य - पञ्चमलवागा विधि रमनावमाश्रिय मान्दिके मातरजम्नमोगुणाना तत्परि सामयम् । पा. ३।१७।४ ... णामभूनशब्दम्पर्शरूपरसाधाना च आविर्भात पुलिङ्गम्, लिविधि श्रोतो यया- 'ज्योतिष्टोमेन स्वर्ग-नेपा निरोभाव झीलिम, तेषा माम्य नपुसाम् । ३६ कामो यजेत 'बाल १३० च लिट्रनय सर्वेषामपि वस्तूनामस्ति, तथापि वेनचित् • लिङ्ग पारण असति याये । मा १४२७. | शब्देन किंचित् रिगममिययते इयुक्तरसात् हा • लिद्र श्रीदेसे प्रमाणम् । मणि पु १३ * लिङ्ग | दाापि पुलिझादेविंदमानलात् वृशादो अपि पुरिङ्गाद ' अर्थाभिधानसामा र्यान् म नेषु शेषभाव स्यात् ' (३॥ विद्यमानत्वात् इद अयुक्त इति वाच्यम् । लेप्रसिद्ध ११ ) इत्यत्र सामबहादात् मीनियोगविदोष नुसारेण ननदेशाती नी मात् रोमशः पुरुष स्मृन । कारणवेन सूचितम् । मु १११९१ . लिममरगम्य उमयोग्न्तर यत्नत् वदभावे नपुसकम् ॥' इति स्तन पश्चात् रिद्यनुमानेन मरित यम् । 7 तु रिझायगम- देशादेशा, ' हस्तिन्या वाया न नीतिबुद्धे राम समये ए1 रिनपागम | श - १७८ न्यय । अतस्ता जातिमिच्छन्ति' इति स्तनोशामि • रिमेव व्याप्यत्वेन दृष्ट सपो, न्यायकम्य अन्यत्र | ग्यइन्मजातिविशेषस्य वा रियार, आविमाबादेस्तु . म ।

·लिग ३३४९ लि . शान्दिकै शब्दानुशासनाय लिहरवेन परिमाषणमात्र इति इस वृत्यन्वितश्याय यतमपरम् । 'गुणापति न तम्प रोक पवहारगम्यशब्दार्थवरमा , ने नात्र इत्यत्र उदेश्यवापानापदन्यैर फ्ल्पनेन युसरणकावदान तादृशस्त्र रिहा विचार्यसमिति न दोष । अत एव ' नियोग्यताया गतुंपादयतमाचापदामनाउनुकूल 'सस्थानमपी रिकमास्येयो स्वस्तात ।' यति लाभावात् अयाति , अन पोद्देश्यतानि । शादिौरेर दिरोगासाविवश हिस्स पारि रतिकारकादिनिवेदो प्रयोजन नु यत्र स्कारविध्य- मापिका मामुत्तम् । सोम 111 पृ 3 न्यथाऽनुपपाया मम्बार्यम्य कप्तशेपिवाक्ये एव तृतीया- • रिङ्ग (स्त्री पुन ) न प्रर्य दिनु प्रन्ययाय । यउपद पाया विनियोग , न नु उदेश्यविवेयवाचक नि.६१३ दिन शन्दाय , न प्रातिपदिकार्य , न पदपरितममस्तवाक्यर यनम् , यया । यदि मोम न प्रत्यया नगवारीना नापि मुविसराणा किन्तु शब्दानु विदेत पूतीकानभियुशुपात् ' दयादौ पूतीमाना अमि- रानमात्र प्रति पूर्व पक्ष । सिंह विही इति पिम मार्यता पाउनुपाया 'मोमेन यो।' इत्युत्प- मपि क्वचित् यागादीना मम्बिकाराणा च, पचिन तिवाक्ये एर सोमामा पूर्तीमै । इति तृतीयायन्त निस्चतस्त्रादिप्रातिपदिय विकाराणा अपि वाच्यम् । पसरपनम् , तन गरकारनिष्ठयोग्यतामा उद्देश्यतापाचा. अवश्च तत् काचित् 'पशुना' इत्यादौ, सायावत् , पदारनाऽनुकूरियामायेन अथाप्तिवारणम् । विकृति- कचिच्च प्रातिपदिकाय नय विश्वितम् । यत्र तु नाघनिश्मानिसादृश्ये 'प्रतिसबधिभि अ विकृतिमुप- तत्र साधु नपथ तस्राब्दप्रयोग । भाट्ट ११६ कुर्यात् ' इति उदेश्यना कृतिकारक्ताऽ यसरयाच पद *ME TIम माणा अथप्रत्यायनमामध्यम् । सच पत्यानुनत्वात् अति पापियारणाय योग्मनेनि । म मुख्ये गौणे च पेनचित् प्रकारेण पिटाते . या ३२॥ पूर्णेन यायेन उदेश्यनार्तृत्वाय यतमान्यतररउम्य गुरुवात क्रियामवरणाव प्रदान गापादानवाधिकरणावा यतम- लिङ्ग निरुप्यते । मामध्ये निज इति प्राच ।। याचपदापनानुल्योग्यता इयनव प्रकृतपण तदुक्त 'सामर्ण सर्वमानाना लिजमिन्यभिधीपते 'सान । नात्पर्यम् । अथ ‘सोमेन यजेत' इत्यादिविशिष्टविन्य- नयास्तु अगागरकीभूतोदेशतानिकारागो | यपा.नुपपनिप्रसूतविशेषणनिधि लावायोग्यताया भयतरवाचकादकपनाउनुकूला कदम्पदायनियोग्यता अतिप्रति यारा, नहि सोमादी झिम्मनत्व जिम् । यया 'भुवेणापति' इत्यत्र 'द्रादय इयुस्य , पनाम यहिश्ते । इति चेन । यत सोमाग्रणवस्य तापाचि-पासनाऽनुर-सुपारणकारदाननियोग्यता लिङ्गप्रमाणमयेऽपि मोमाद्विपदे मत्वर्थचणापो मोमे रिङ्गम् । यया या 'अध्ययु वृणीते' इत्यादिसस्काविध वास्त्रीयमनत्यम् । सोमरणत्वम्प परपरया माननाए व्यगानुपाया गुतेना ग{णा 'गत् क्नुयात् तत् न्ययनादिना न ना गते तु 'प्राधान्येन नगादेया कुयात् ' इनि मस्कायी नियोगकरसनाम्यले परणामानि | भान्ति ' दनि यायेन वाक्योगात्वस्य सोताङ्गत्व तृतीयाद तादकरना न करमसंस्कारनिष्ठयोग्यता । म्र या यहार , न तु लैङ्गिागरवस्य, 'ययापि 'बहिषमदन दामि' इत्यादिम ने पि 'अनेन मम भयोयय पा, आग्नेय्या मनोता काया' इत्यादी पहिचन प्राये' इत्यादिपत्रतिपावापदेचा प्रतवाक्यन्यागि लिङ्गा प्रात्र वामगमात् ।। 'प्रयान म्ववृत्तिकरण तादियाचापदम्पनाउनुल्योग्यता निम् । शेषण हवीयभिधारयति' इयन हविदेशेन प्राज. वच तनत्पदरूप नुनिक सनाद्वारा तत्तत्पदार्थ मान तत्त शेषरमकामिपारणविधिमम्मुपेय आधिकाविधिना पदायरस अङ्गले प्रमाणमित्याहु । मृदादो भगानु प्रपाजशेपोद्दशेन अमिधारणरूपमापत्तिमभ्युपगच्छा यागादौ स्वर्गानुयाय योग्यताया नो, आथिविधिापनाइनुल्योग्यताया भति काप्तिस्तु धाणाय अनुलान्दम् । तत्र वृतिकार पद श्रुतिश्मणे | का मिाहत्वे इष्टापत्र अनागना । न च नत्र काया ·लिङ्ग सह - प्रयाजदोषीयपतिपत्त्याकाक्षर पनिविध स्पनात् विधौ विशेषणविध आवश्यक त्यान् तस्यैव पारण'क्षेप तस्य विनरप्यत्वाभायेन हितायाभाव अभिधारण गत्तिापनोपपत्तो न श्रुतविधौ तु पनयुषगौरवाच निएयोग्यतया विधिदानाया आकाशायः वाश । मैनावरणाम दयन तु न विशेषणविधिकल्यन कारित्वेन रितस्यैर तर अमिधारणनिष्पाजशेगाङ्ग राय इति वैषम्यम् । तैत्तिरीयशासाया 'या दीक्षित ताया प्रमागलात् । 17 आकारवाया प्रमाणवे अगत्य दण्ड पपच्छनि ' इनि मविपत्तिविधे थुटन्धेन तत्र प्रमाणरिभाग याओपात् पाके ममर्यस्यापि देवदत्तस्य तदक्पनाच । इति चेन्न । भविधौ प्रयाजोपारण पापानानाऽमाने पार विनियोगादशनन भातारा पस्य भारगाराम येऽपि यागागायोपाप उत्तरम लीन दिना लिदस्य प्रापि अपिनियोकलात् सबर आना विशेषणविध्यधीनसात् नन पूर्व प्राजदोघीयमतिपना दृपया एर अहरप्रमाणापनौ लिङ्गमामाण्याना का साया अनिवृत्त विशेषगविधरिष प्रतिपनिरिपेरपि पत्चेश्व। प्रतिपत्त्याशरक्षामहातरिङ्गरूपसामग्रीसन्न पोष अथ शुतविधिना प्रमानशेषरणशभिधारणख हरि फा । न च एव विशेषणवियप पत्थ्यत्वानिशोषण कदोन विधी अभिधारणे प्रयाबशेषम्य विनियुक्ततेन पिनिगमनाविरहात् धारणागतिकल्पनाऽएच देक्षे प्रतिपच्यागवाया अभावात् आर्थिकपिपिश्यनाऽ. हृदयादभिवारणार्थम् वाजपये प्राजापन्यवपाऽभिएर नुपपत्ति । न च यया 'उत्तराधात् विष्टले सम्म गाणेच शेपस्य धारणीयत्सापति । तथा च प्रनिपत पर इयन उत्तरार्धम्य अपादानवस गुणवेन चिनि स्य धारणायोजापगमेन सनिहितहरि पु च शेष युतस्यापि याथिक विधिक्यानका प्रतिपादन तथा समापनोक्ति चतुर्योक्ता (प्रशाजशेषाभिधारण पाये ।। इहापि इति वाच्यम् । तर सागार प्रति सिनियुक्त श१४ माह विरुध्यत इति वाच्यम् । नायतराय स्थापि उत्तास्य प्रक्षेपासीयप्रयोनगारा या आर्थिक हरिरभिधारणार्थ पानातरोत्पादनगौरवस्यैव विनिगम विधिकल्पनया पापादन प्रति प्रतिपाटालोपपत्तावपि प्रवे वत्वेन प्रतिपचिरिधर धरणाक्षेपशक्तिकरूपनन अवि अशभेदाभावेन तन्नुपपत्ते । एतेन (यथा ) 'मैना रोध इत्यागयेन न समतभ सासमवात । वरुणाय दण्ड प्राच्यनि ' 7 दारणानस्य इटच मिन दिविषन् । सामा यसपघवोधन प्रम ग मैनावरणोद्देशेन विधि शी मिया ते दीश्चनदण्डम्य दीया सपेक्षम् , तदनपेन चति । स्वप्रमेयोद्देश्यनाऽ छेदक भिपकार म्यनारयुतस्त्र ढानेऽपि गिनियोगसभात् पापघमारनिनिरूपित्स्वप्रमयागतनिष्टम भरोधक ध्रुवविध दण्टा तप्पयो नक्शनिकल्पनागौरपरिहारात प्रमाणसाप य समायमाघरोधकम्पम मारपेक्षतम् । आथिक गनप्रतिपाचरसनया दण्डस्य दानप्रतिपायलम्। आंत चंद ' बहिदासदन दामि' इत्यादिम वरि। प्रतिग्नश्च पासोच रसस्य इणविणाथले बरस अत्र मटिङ्गकप्य भूतो न पनतेन रवनस्य स्यात् फायठनोचेन दीभितदपिरसिद्धि इति न ये इयता, दिनापि मन प्रकारातरेण स्मृत्वा (स्मृत्वा ) रक्तम् । तथा दह अभिधारणे रिनियुत्तस्य श्रुतविर समभान आनथ यात् , अपि तु अपूर्वीयत्यन धारणाक्षपतिपयनागौरवपरिहाराय उयापानिपाया वन । न च तेन स्पण मनात् ष समवनि, माझया भाषिकपनिपत्तिनिधि कयित्वा प्रतिपादन तम्य स्पनलगाण बोधकत्तात् । न च अयित्व मस्तु दोषो नानुमिते लमो इनि यापन आयि मावेन शेष बिना अनन मत्रय अपूर्वीयरपन मविपतिविधौ धारणमोजक्सनियमनाथ अगेपत्वात् मायेत्' इति निरुतोदश्यता व ऐलान इन निरनम् । तत्र समर्पणमात्रणव मैत्रावधोपकार पाच पदरितयुनिकम्पन सभाति । थन मपूर्वीय मिट साग रेन दानिपथनाया नयैरव उनलात् यनचेन पार्थ प्रारशादिस्पप्रमाणातरमपेगोषम् । प्रश्ने तरिक्षयात् । विच प्राविशिष्टाभियरण- टापूमासप्ररणे अन्य म अन्य पाटात् 'दर्श - ·लिङ्गं ३३५१ लिङ्गं - -- । पूर्णमाससन्धि किंचित् अनेन प्रकाशयेत् ' इगवगते | सामर्थ्यसहसततृतीयाभुत्या गाईपत्यप्रशासत्रमेव अशा 'फि तत् ' इयपेश्शाया 'लयनं' इनि मन्त्रलिङ्गतः | ऋचः इति ध्येयम् । मुख्यसामनरूपलिङ्गविरोधियोग- अगम्यते । भनो गललिङ्गप्रमेयदर्शपूर्णमायापूर्वसन्धि- | सागरयस्म श्रुतिसहायनेऽपि न खतो पिनियोजक्सम् । न्धनदययापकदर्शपूर्णमासापूर्वउबन्धिानावच्छिन्ननिरूपित- | अत एव दर्शपूर्णमासप्रकरणपठितम 'बहिंदेवसदनं मलनिएमबन्धोधरुपमाणसापेक्षल्यात् अम्य लिगम्य | दामि' इति मन्त्रस्य शक्त्या बहिवनात्यम्, न तु मामान्यसगन्धोध प्रमाणसापेक्षत्यम् । एवं पूपानु. गौग्य उन्लपराजिलपनास इयुक्त तृतीये (लिङ्गाधि- मन्नणमन्त्रे यागानुमन्नणमिति समास्यया 'पागसामापा- | करणे ३३२।९) । इति लिङ्गनिरूपणम् । मुरारि, पृ. पूर्वसम्बन्धि किंचित् अनेन मलेग प्रमामयेत्' इन्य- यगते किं तत्' इति अपेक्षापा 'पूषा' इति मन्त्रालिङ्गा. लिङ्ग मारण वा अनुग्रहीतय इनि न तारि- दरगम्यते । अतो लिङ्गममेयपूपनिष्ठविजातीययागापूर्व- छिन्ने प्रवृत्तिर्भवति । यदवगम्यो ‘एतत् फलान् । साधनव-म्पोदेश्यताऽयग्छेदक - यापमयागमामान्यापूर्व- इनि तन प्रवर्तने । भा. ३।२।८।२१ ५ ७७८. १. लिङ्गं साधनस्या पच्छिन्ननिरूपितमन्ननिष्ठ-मबन्धनोघाममाख्या-रणात् अलरत् । या. शश०१८ ८३६. सापेद्यत्वात् लिहरष नियतप्रमाणसापेशत्वम् । यत्र लिङ्ग प्राणाद् बरुवन् । पूषागुमनामन्त्रस्प प्रकर- तु उद्देश्यस्वरूपे आनर्थक्याभावन अपूर्वसाधनत्या- | णात् प्रानं दर्शपूर्णमाणार्थरय दैनिकेन पूपाङ्गत्वेन दिनोधार्य न प्रकरणाद्यपेशा पथा अर्थज्ञानस्य राम- पायजे । मीन्या. लिङ्गं प्रमाग भवनि, (47) प्रारण- या कर्मानुष्ठानाङ्गन्ये, तत्र लिङ्गस्य सामान्यमबन्ध. | वनोर्थम्य सनिधाने यमर्थमामनन्ति, '3 तस्य साधन- बोधकप्रमाणापेक्षत्यम् । भूतः' इत्येव गम्यते । कथं पलु उपकरिष्यति इति विदरप च अशब्दत्वेन अविधापाचात् विहितस्य- | मदिह्यमाने मामात् परि निश्चः । माय समर्थः घटिननिरुक्ताङ्गत्ये साक्षात्ममाणसासभवेन विधायकश्रुति- ना गस्यो विनियोक्तुमिति । भा. ३।३।७।१४ पृ. कल्पनारम्नरितप्रामाण्यर य अान्तरितप्रामाण्यश्रुनितो दौ-८४३. * लिङ्गं प्रमाणान्तरसिद्धसामान्यसबन्धस्य पदार्थस्य म्यम् । अन एव 'कदाचन स्तरीरसि ' इति इन्द्रप्रसा- विनियोजनम् ! मीन्या - लिङ्ग मन्ने वचनसामर्थ्य शिकाया: कचः यावत् दिनात् इन्द्रोपदार माहिदेवसदनं दामिति निनियोगकारणमुक्तम् । भा. करूप्परो, तायत् पन्या गार्हपत्यमुपनिष्यते । इति श्रुस्या | ३।३।४।११. ८ लिङ्ग मन्त्रविनियोजकम् , मुहये एका गार्हपत्योपस्यानार्थ ऐन्यधिकरण ( ३।२।२) निरू- | विनियोजक न गोणे। 'चर्हिर्देवसदनं दामि' इति मन्त्र भिडम् । न च उपक्रमास्यततिभ्रश इन्द्राइत्या गमात् सानाशून उपजि-बनाइम् । मीन्या लि न गाई पत्योपस्यानाशय इति वाच्यम् । लाघवात् वाक्यात् बाबत् तेन 'स्योन ते.' इति मन्यायोः सम्मानन्यौद्देश्यत्त-ममनियता पण्डोपाभिरूपदेवताल । नामेण मदने सादने चागत्य दर्गपूर्णमासयोः । भा. ३॥५॥ शतम्य तद्धितस्य प्राधान्येन प्रतिपावावरूपमापण्डो-७१, वि. ३२२८. लिङ्ग नास्यात् अलरत् । पाधिरूमदेवताचे लक्षणाऽजीपरिण प्राने द्वितस्य ! वाक्यस्य लिङ्ग श्रुनि च कन्पयित्या विनियोजक्यात् श्रुतिसाभावात् इन्द्रोदेशेन विधी एकप्रसरतागना-रिङ्गम्य च अतिमानकापनेन पिरियोज रस्त्यात । 'योन पोथ, चयनमारणवटिनेन 'ऐया' इति वचनेन ते गदग' इति पूर्वार्धय लिलान् सदनाङ्गत्व न वाक्या। चपानुपयोगीन्द्रपाशवत्वेन विधानानुपपत्तेत्र । गाई- मादनाङ्गतम् ! मीन्या. .लिक पिनियोगविषयत्वरूप पत्याप तु साधनन्येन चयनासबमित्वेऽपि चपनसंस्कार्य, सामर्थम् । सु. पृ. ११९१ मिनं विलग्नितत्वात त्योपपत्ति । अतश्च गपास उप-( शयत्युप-) स्थितेन्द्र. | श्रुत्यपेश्चया दुर्धनम् । वि. १०१८१८. लि विवक्षित मानस्यमावाय 'ऐया' इति गमामुपगच गोक- 'यमले प्रातरागेपी कृष्णप्रीवागालगने' त्यादौ गमिग्यो ·लिङ्ग नस्य बन प्रकाश मन्ति' इति रिशेपरिमानात् । अश्व ऋषभो निराकाइलीकरणमामामा सिड्ग राणस्य उगेल- वृष्णिवस्त पुरुष ' इयर न पुस्खलिग विवक्षितम्। यमस्ति । मु प ६६९ नात्र रित वचनामिव मुष्करा भवन्ति ' इति विशेषरिधानान् । भा व विभक्त्यय किंतु प्रातिपदिहार्यो लिङ्गमित्युक्तम् (१।११ ६।१२, * रिग विगिटापाभिधानमामयम् । ३।३। ९:३३) । 'मानिदिकविशेषण हि स्रीगन्द • ७६ - ८५८, हि वैदिक अन्यायदानरून द-यादिना गापारण ) । टुप् ||१६ ॥ अन यथासिद्ध (प्रयच ) स्मृगनुमिनन्यपेश पृ ६९. * पृवपदानामुत्तर पयथार्थमभिमदप प्रचलम् । यो १४ ३६, . नि लिङ्गम् । भा ४११०३१, 'सामर्थ्य नम वैदिक 'मृ । या २॥३३॥१८ पृ.८८१ वदर नि पिवक्षतम् । अपर वारपत्रमय पौवा *'ति मय वरम सात्तदर्थपत्त यत्' ।( निरागात । वा ३२८१३. पृ ९६५ • बद् १३१) सूत्रण अह समाठात्मकस्य गवामय बुद्धौ सनिहित सत् निगमित्युक्तम् । मा ८॥ अह समानामावादशाहकारापन्नम्वेन नीवारा १७३३-३४ . यच्छन्दम्योतिसामध्यं माम् । बीहिधमकर तीपद्वादशोपसार एकादशिनीरिहारमा या ३/७१८ ८८ 'साम सर्व लिगदोपपत्ति इति परमतमुत्तमन । मु ७३१ माना रिदमित्वमिधीयत'। मौन्या सामान्य • लिङ्ग समारराम बग्नत् । वा ३।३।७।१८ प सनि बगते लिगमाग भने । टुप् १०४।२९॥ ८३७ रिङ्ग उमान्यानाद् यत् । भवानुपारे १. रिङ्गेन अमलम् - 'बहिवसान टानि 'इव पठिताना 'मोहि' नृचासम् 'दिन मे' इत्यादि मन्त्राप मानतम् । स हि मन वाक्पना समारचापातमउगागल लिङ्गागः य ण- पितु समथ । मरणाच दशपूर्ण माससामान्यममो. अवेवण-सम्ममरणानसेनांधते। । पूधानम णमन्त्रण' यागानुमन्यामार या पाया गनुपाक्याकडे आमियाम्पप्रियाम्मान यागमाम यमर पऽवगन मामात् पूण्यास धोड वामानाटर सोमागद्रागिया पानगरपात पूर्वपटिताना वगारते । मीया लिन प्रमाय । मुटी समावगतमोमारोवगत्वाना समाध्यामात करो।' वाच यच्छनि' इति रिशमे शुन्न । या पात्यादि हिवन सामिषनरलेन वापत । भाट्टा अनन्तरमत्र च दशनमारदयात' इनि अन् । एकार गि सामग्यम् । भा ३३१७१४६ तत्र क्रमत्र मुशरणादेतीशागत्यम , गिन तु मनस -१९।३० प ९।११५ । लिगन् , स्वीयानि एमाग्रस्य मयरममु योगतरूपेण सवस्माइल सिध्यति । माग हि मानि उतिरिक्ते में गानुकरमाण यन, दि . रिगन ता ( सून गाव ) प्राण पपादिषु तु नया पण । या शा ! ३। बाधितम् । भा ३१२६१९९ •धि रचनात् पित् । उनहुन रिड्रेन द्रव्यनिर्देशे सांप्रत्यय साष्टि । प्रमेण परिनोमनयो तितक्रमकानुश पनानुई ङ्गम्य सहगामि वादामेयवत् । १०१६।१९।७३ ॥ प्रति यथाप्रम प्रसत मङ्गल पियविनियोग कुनता मनाच मानिधयो भान्ति' इति मनुन्निन पिन माध्यत । भाहालबार रिद्र हि मारणा ट्रयम्य कम्पम्य निदा को सनि लिङ्गम्य मनुमन पाय काय । अह । विगप मति निलेन प्राय बा येत, सगामित्वात् सवारवेव मानवीयु ऋशु विमानतात न चेतयोधि । मा २१ पृ.७३ । अत्र सांप्रय समामा दारात गदाना पानी नामचा नियन्देन देवतास पात् यौगिकी अतिरमिघीयते (५. ) प्रत्यय परमिशा स्यात् । गर्वा एव मान में न सामध्यमानम् । वा 'इनो पाटोऽठितम्य गा' ऋच सामिषेय काया इत्यर्प ,न ससदोष । आमद नाद गुगमिषनार्थम्य परसमुदापन्य गुणवााक्षम्य गन् । 'आगे भू संवत्मरमुपदफन आसान' वगत मनाना । - .

·लिङ्गेन ३३५३ लिङ्गस्य इति यान्ति आग्रेयानि सूक्तानि दाातयानि तैः सनः । बाध्यते यया-'स्योन ते सदनं कृणोमि' इति मन्ने उभयो. इष्टका उपधीयन्ते वदत् । इति पूर्व. पक्षः । संयोः कर्मसममेतखम्बार्यप्रकाशनसामध्यन तस्मिन् यारदर्थ पाऽर्थशेपत्यादरपेन परिमाणं स्यात् सीइ' इत्येकवाक्यतोपगमसामर्थ्यात्मकं लिङ्गम् । बाल. तम्मिच लिङ्गसामयम् । ७४ ।। पृ. १३९. लिड्गेन वाका अर्थविप्रकात माध्यते । 'मनोनः सामिधेन्यो भवन्ति ' इति न दामतपी- 3 वा. ३।८।१०।२१ पृ. ११२६. * लिगेर विध्यन्त. गताः स एव मान ५ ऋचो ग्राह्या किंतु अयंरोष- नियमो मयतीन्युतम् । भा, दाराशर, ८।९।१६। रसात् अनिममिन्धन पार्यशेषत्वात् यावदर्थे अपेक्षा- | २८, " रिलेन प्रतिन बाधितन्या । ७।३।१४।३६, नुसारेण पञ्चदश सत्येय वेगि भत्पेन परिमाणं स्यात् । रिलेन श्रुतिबाधो यथा - 'लुपैणायद्यति' 'स्वधि- शहला एस गानय कनो माया. न सा इत्यर्थः । तिनावति' इति मनाटि. एका दोषः थुलगा दता- तम्मिन् च अल्पपरिमाणे ऋसमुदाये लिलम्य मन-चढाने इतरावदाने वाऽनेन शेषिणि प्राप्तः, लिङ्गेन सबन्धरूपम्स गामर्थ्य ममर्थल सन्ध, आत्येय । सावदाने एव श्मिनात् शेष्यतरे वाप्यते । तपा मतदशाचोऽपि मानन्य एव न अमानत्यः । इति पालिन् दोषिणि ट्रयावदानादी श्रुत्वैव मुवः, करणान्तरं लिङगसबन्ध. समान, । तस्मान् यावदर्भमेव प्राना, न चानक: प. प्राप्तः तालिट्रेन सुवमेन निय- सर्वाः ( ५.) शी सिद्धान्त । जमा करणान्तरं औनमपि वाध्यते । वाल.पू. १५, आग्नेये रत्नविधिः । ७५ ।। * सर्वो हानाम्यवादो वाक्यसोगेन ब विधत्त, पूर्वपक्षाप्रद निम्य आमेयदृष्टानारय (१०६।१९। | लिनेन वा काचिदम्पभिचारिणा । या, ३८८ ७३) वेपम्प दर्शगनि सिद्धान्ती । आगेये दृष्टान्ते | 1. ९५४. लिहान् एतावदवगम्यते, 'समयमेवम् कृम्ननिधि स्नाना मूताना विविः युक्त. । आमेरैः | इमभयममिनिर्वयितुम् ' दनि । भा ३,३७।१४ मुक्त. इयुक्तरसात् । सामिधेनीना तु परिमिनायान् न इ. ८४३, : लिबान सबिचिकिरसो भवति प्रत्ययः, समसामेव मानवीनामृचा ग्रहन युक्तम् । निर्मिचिकित्सः अनेः । ३/३१७१६.८.२, जीपस्य प्रधानवादहणे मर्घस्य प्रतिपत्तिः | लिङ्गात् केरात् रिडकमामाख्यानसमुदायो बल. स्यात् । ७६॥ वान् । ३२१७००, लिसात प्रकरणं दुलम् । मनु यथा अहर्गणे 'ऋनापमप्मु प्राम्यति' इति सर्वेषा. ! ।।१८५३. * लिगात् प्रत्यवादपि आनुमानिकी मला पहनीपं तत्स अविशेषात् प्रास्यते तथा सर्वासा ! अति. बलपती । वा. ३।३।७।१४ ५ ८४१. मानवीना ऋना सामिधेनीलेन यहा स्मात् इति चेत्, विशात् श्रुनिश्ती । मा. १३१४१४ पृ. ८२३, तमाह सिदान्ती । जीपम्य निष्पीडिनरसम्म सोमशेषस्य | ९1१।१११३७, . रिझात् उमाल्यासापेशात् समाख्या प्रधानत्वात् अहर्गणे सर्वस्यैव प्रनिपचि अवमधे अप्पु बलवती । ७२..लिङ्गस अर्थ विपार्षः एप , प्रासन स्थान् । मानवीपु सामिवैनीपु तु अगिसमित्यन- | प्रयम तावत् लिङ्गज्ञानम् , स्त. सामर्थ्यात् शब्देन अयमों- रूपकागदोपत्लात् नमसा ग्रहण इति सिद्धान्त' । के. मिहिनो भनि । मा. ३१३१७/१८. ८५५-०६. लिङ्गेन ये मन्ना पिनियुग्मन्ने ने यादृया • लिगम्य अर्थविप्रायः ऐन्द्रीति नियोगं प्रति अति- एव निर्मातास्तादृशा एन र्मणि प्रपोच या,, तत्र लिट्गयोः सह प्रस्थितयो. यदा भुतेविनियोजकानि अच- बाह्मणस्य व्यापार एव नास्ति । दु. ११८) राणि दृश्यन्ने, दारिद्र्गे स्मरणसमनि, ततो यावत् २१. लिङ्गन से मुक्का: अपूर्वा न भान्ति तेया प्रकरणाम्नानान्यथानुपपत्या विनियोजकानि बस्य. इति गन्यमानस्य पूर्वपक्ष. फरदेवतयोथ' इत्यम वितुभारभ्यन्चे शाररितरै प्रत्यर्विनियोग, प्रत्यायितः । (९1१1३1८)न, २०२२ • लिट्रेन उिटा तस्मिा प्रदीते मन्योऽति प्ररुणिम प्रति निगवाक्षी- मी, को, ४२० ·लिङ्गम्य लिङ्गायिकरणम् । . 1 भूनः । प्रकरणी अपि मन्न प्रति । तया सनि प्रकरणा सामर्थ्येन मुग्याङ्गत्वम् । शेषानेकरवे नु एकदिन म्नानस्य थन्यथाप्युपपत्तामान वान् न इन्द्राभिधानश्रुति शेषिणि गौणमुपयसामयन मन्त्रदयमुदाहायम् । को. कल्पनाया अापत्ति प्रमति, न च श्रुतिमन्तरेण विनिः | ३।३।७।१४ ४ ३५७. योगः सिध्यति । नम्मात् श्रुतिनलीयसी । या ॥३ लिङ्गातिदेशान् नामानिदेशः प्रबला, शोध- १४ पृ. ८३..लिद्गख सहः यथा- 'यावनि, 'बुद्धिहेनुसान् । निशातिदेगश्च परंपसतिदेवान प्रश्न । रटामि' इति एकहायन्याम् । माण्डे च 'चमुरमि, 'वि. १२११६ . स्टोऽसि' इति । याल. पृ. १२६ - लिङ्गम्य टादादि-' * लिङ्गानुमिता श्रुतिः भावाचारशेन विवा- प्रत्ययार्थ, (भवति । मु पु ४३९. रिद्रय प्रकाशनमानविनियोगायव ज्ञायते ! पा. १२।४।३५ दुर्बटप्रमाणोपजीबिश्वम् ( अय अधिकरमार्थः) । पृ १५३ . मा. शस... लिबार पठमाने पर्यवसाना- लिङ्गाधिकरणम् । पौ पुस्त्यादि लिङ्ग पिन- योगात् वापिनियोगपर्यन्तव्यम् । मु पृ. ११९२. 'चिनम् ॥ लिगम्य प्राप्ति. अनन्वयासमाः इत्यादि । वा. ३१॥ तथा च लिङ्गम् । ४१६१ ॥ १४ पृ. ४. दिगम्य पाक्येन बाध.। याल भाष्यम्-अधिकारमान्तर वा। तथा च कि- पृ. १४६. शिरय यारात् बीयस्तम् । तथा च । मिति । गुख्याधिकरण रियाधिकरणे अनिदिमयने । भशानुपारे (३२२५२५-२६) टर्शितम् । या ३।३। लिङ्गमविवचितम्, त्या वाक्यम्य बाधिनत्वात् । नन १. पृ ८३३, निस्य विनियोगसामान्म- विजितमिर श्रूयते इति मति लिनम् । स्त्री मे कस्स रेयपदारोगामापात् पटान्तरमनिपे. अन्न- मोमनमो' इति श्रीश्वनात् सोमनपणी इत्यविवक्षित भातिवान् वाक्य अन्तर्गतप्रायगेन । ३३११ मेव लिई प्रतीयते । ननु कथ · मृणीमानय तिन पृ.८१७, लिमभ्य श्रुतिमावानुमानान्तरित अन्ययं । मृग यानीपते । नेयम् । अमन्द तु तत् । पूर्वे पास्यस्य पुनः लिङ्गश्रुन्यनुमानवाहित । २३७१८ धानि' इनि यथा । लेग सिवितम, वाक्यास्त १. ३१ . निद्रव्य अनिवारवारविरोधः । उद्योपा- भुया अप्रनिषिद्धत्वात् । तथा च लिङ्ग गर्भिण्पो बानमन्न ' य इम यगमान् ये च यज्ञपति वर्षान्' भान्ति' इति । तथा च ' मुका भवन्ति' इति । हयाः पृथा पतन्यः अभिवृद्धयर्थे जपे विनियोक्त पञ्च यदुक्तं ‘नी गो सोमक्रयगी ' इति । तत्र स्त्री इति पक्ष । अन्या, एकवासन, इडाप्रारणेन च , इत्यविवनितम् । तथा 'प्रजापतये पुरुषान् हसिन सिद्गग्य काधार तथा या न शक्यते । इति सिद्धान्तः । बालमने ' इति पुरुषप्रणमपियशितम् । पिपष्टो हि पि, १।१।१४. : रिगम्य श्रुधिविरोधात बचिन् , न्यार, उचो लिपियशायाम् । तस्मात् वित्रश्चित गित. बाधेऽी न मर्वत्र बाधो गुच्छः । मु ३१८३२ 'मिति । पृ.५४, .लिद्वरम सामग्रीमार हामयम्य च शा--टिङ्ग तु अलिङ्गे विसीदरिद्रो वृषदी मदिग्धार्थनिर्णयमाने व्यापाभिधानम् । पृ १११७. ' पत्रिकादौ च शब्दप्रयोगात अशब्दापै इति अविधि- • लिङ्गाना ना]मानरिथया निश्चय स्तुि विध्यः नन्वादादा सिंहः सिंही इत्यादी अनन्ययानिलित नताधिकरणोतरीन्या (२) मानगिण । सोम. प्रीतिः सदस्य वाचम्य कन्यपति इति शटावित् ८१३१. • रिन्यो रिणवे अमभिधानमस्तिस्य मरजावत् लिग विधिवम् । विदम् , परस्परैकवाक्य नागमनमाम प्रधान लिदान वि- पुलिने विवशा था विवक्षा, पीप: । घा. २ पृ. ८४... रिङ्गयोः योगत. । आयो, नुपियपेशत्वात् सत्याका दद विरोधेमा गौगानयन गोगमाले प्रमरो, मुग्घ्य 'विपश्यनाम् ॥' ।

·. # लिनाधिकरणम् लिङ्गनमयोः भा- भवतु सल्या शब्दार्थमन् विवक्षिता ।। लिङ्गादिप्रभया अर्थवादप्रमवा च स्मृतिः लिङ्गं तु उपादेयगतमपि अशब्दार्थवादविवश्चितम् । नहि अतिप्रभया स्मृत्वा आयते । अमावापः । पा. तत् प्रातिपदिकार्य:, सिदादिपदात् तदप्रदीतः, तस्य ३३७१४ पृ ८६० . रिक्षालयसाधारण्येन लिनविशेषयमिचाग । नापि 'लिदोपदेशश्च तदर्यवत् । (४) तेषा प्रन्ययार्थः व्यभिचारदेव । नापि राबादीनाम् , मुञ्चि. काराणा तस्माच्यसो नः पुंसि ' इत्यादीनाम् , यिलिड्ने मन्नाणा अर्थः यथा अस्ति तथा लिङ्गोपदेशो भवति इति वृश्चादो विपरीतलिङ्गे मक्षिकादौ च प्रयोगेश व्यभि- सूत्र यास्थानम् । स पृ. ११२ . चारादेव ! अतः दादानुगारानमारमयेदम्, न तिनं नाम लिङ्गक्रमयो उपदेशप्रमाणत्वात् अत्यन्तानका स्यनित् गन्दस्य अर्थ., इनि अविवक्षितम् । इति | प्रमुगाच चोदयात् प्रावल्यम् । सोम. १०७॥१५ . प्राप्ते, सिंहः सिंही इत्यादी अनन्यथासिद्धलिङ्गप्रीतेः | - लिगमयो विरोध स्तुत्यताधिकरणे दथितः लिङ्गमपि काचित् यानादीना मुधियाराणा च क्यविच | " अर्थेन त्वपकृष्येत' इति । स्पितोदाहरणमपि यथा तिमच तम्रादिप्रातिपदिकविकाराणा याच्यम् । अतव्य तत् अन्यनुज्ञापनाभ्यनुशयोः प्रजातक्रमपो: ' उपहूत उप- कचिा सल्यामत् कपिच्च प्रातिपति कायनेर विष. | यस' इत्येय मनो आम्नाती 1 तो देनसामान्या चिनम् । यत्र तु बाघ. तर माधुयाय नन्दप्रयोगः । तथैव अग्नतया प्राप्नुतः उपहूतः , इत्यनुशापने मण्डन- 'पोलिविवक्ष्यते।' | ' उपद्यस्व' इत्यनुशायाम् । न तु तथा सामर्थ्य- शंकर-- “लिङ्गमप्येयमिष्यते । ' एव सरवायत् । मस्ति इति विपरीत शेषत्वम् । यावद्धि स्थानेन • लिहाधिकरणम् (लिगेन बहिवनमन्वस्थ प्रकरणमुन्पाय एकाश्यत्व काप्यने तादिन अति मुण्ये विनियोगः ) । ३३२११-२. मीफो. पृ. | करपालिका रापितो विनियोग. इत्याल्पितरित शुति. २९१३ वहिाप. ' इत्यत्र द्रष्टयम् । पदम्यैर क्रमाय बाधः । तथा परियाणरणक्रियमाणानु. लिदानुसारेण भातुपाम्य ग्रहणादौ विभव्य | वादिनो• 'परिवीरसि' 'युवा मुनासाः' इति वा विनिरोगों ज्योतिष्टोमे । वि. ३२२१९. अप्नीषोमीयपरियाणागत्वे प्राने लिबासवनीयायद्वितीय 'लिङ्कामानाच्च नित्यम्य (श८१८)। परियागादत्तमपि । क्य न मनोतानीपोमीयामनायन- श्यामादिचिहविशेषतायुपपदानुमानाशहानिराखाय एनत् | समा लिन आग्नेयमयनीयपायागाद् इति चेत् । न । मनम् । नियस्प व्यवस्थिनाचारान् नियनन्य स्नुः | ' वचनात्ययथार्थमैत्री म्यात्' इतिवत् वरवरश्रुति उपलमणभूतस्य लिङ्काय रभावात् ( र्नु: उपन्दपुणभने । कृतरिनियोगकल्पितरक्षणाद्वारेण अग्नीयोमीपाल्यात् । यत् लिन तम्य अमागात् ) माच्युपपदानुमानानुपपत्तेः | एव हि आह 'यामन्यदेवायः पशुराग्नेय्येन मनोना सर्वधर्गना । गु.. २५१. कार्या' इति । अनया है थगा सिर उरष्य- • लिकादिमि. प्रत्यक्ष आनुमानिकाना श्रुत्यादीना | माणा मनोता बारिता । विदेवत्येऽपि एक्देवत्यै न क्षेच- थाच.-- यया पृष्णलेगु सामयेन प्रीहीनादन्ति इसनि- साग्निदेवयत्येन अनीपोमीयाद् उत्तारणीयेत्यर्थः । यदा देशानुमित श्रुते. । बाल पृ. १४६, वा. ३१७१४ एवार स्थानादपनीय पथारम कार्या एव इत्यन ५.८४१. लिङ्गादेः श्रुतिमापयित्वा स्वतन्त्र्येण समोजना कार्या इनि अवधार्यते । वा. ३।३।४।१४ प, प्रामाण्य नारिख । वा, ११२३४३४. . लिनादीनां ८३६-८३७. .लिङ्गम्मयोविरोघे'' उपहूतः उप- अल्लादिनिधपोम्यता । वि. ३।३।१२. 'प्रमागरखा- यत्व' इत्यनयोः यथाक्रमं पाटात् प्रमप्रति वचनशेषस्ये प्रमाण टिमादीनां सवस्थिते । पूर्व. सह विरुद्धरता- | अमेण अवगते लिहात येपरीन्यम् । एक समान्तरविरोध. विरुद्ध निम्पने ।' वा. १३३ १ १८०. पि द्रष्टयम् । पोषानेरखे तु भन्यदेवमितिमनिषा 0 ।

·समा लिङ्गनमसमास्यानात् लिगकगसमारयानान् अ बदे पलानुम त्रणम्य आम्नातस्य तद्देवयानुमानणेन | वा समस्ति, नत्र तदपेक्षयैव लिङ्गम्य विनिशेष बाघ । को शाजा पृ ३६० क्त्वम् । अत्र तु वाक्यप्रकरणोरमावादि कम * लिगकमसमाख्यानान् काम्ययुक्त समाम्नानम् समात्यापेक्षा न भरेत् , नदा लिङ्गस्य विनियोजक यमेव इत्या इद्रादीना कर्मणो बहिरपि मुद्भार प्रतिपादित । न स्यात् । तेनार ऋगेण या यानुवास्यातामै दाग यदि कु।३।१८१२१ काम्येशिनि सामा गसाधो गरम । न किं कुर्वतो लिङ्गक्रमसमाख्यानात याम्ययुक्त ऽम्यारामिति विशेषापेक्षाया स्वाभिवेयसमवेनाथाका स्नानम् । ३२२०॥ दाने विनियुज्यते । यत्र पुन ऋगेकामा यसवर्षे इह काम्ययाज्यानुवाक्याकाण्डमुदाहरणम् । ' इद्रामी जातेऽन्यपेक्षा, कार्यद्वयमाधारण हि लिनग मरिग्धत्वात् रोचना दिव ''प्रचर्षणिय ''इद्रामी नरनि पुर ' ल न विनियोगसमयम् , तन विनिगम सिद्धयर्थं अथवृतम्' याद्या पञ्च । ब्राह्मणे च काम्या दृष्टय समारयाऽग्याश्रीयते । यथा वेवामिदेवत्यस्य वर्मण श्रूयते- ऐ द्राशमेवादा कपाल नियस्य नाता क्रम अगैयी ऋक् पश्यते । तम्याश्य लिङ्गन काय विपायु ''ऐ द्राग्नमे कादकपाल निर्यपे भ्रार याद्वयमवगम्यते समिव्यमानामिप्रकाशन समाना मित्र 'अमपे वैश्वानराय द्वादशकपाल निकाम ' 'अमये शन च । तत्र यदि यान्यासमाल्या नाश्रीयेत, तदा प्राय वैश्वानराय द्वादनकपाल निपेत् मपत्नममित्रोश्यन् ' । म्यात समिध्यमागाग्निप्रकाशनार्थलगेच स्यात् । गाया इत्येवमादय । तदेता याज्यानुवाक्या प्रति संदेह , कि ममारयया तु इज्यने अनया इतीज्यमानदेवता प्रकाशन यावकिञ्चिदै द्राम कर्म तन राबताने एद्रानेा न सामन्य मनस्य कापते ! पद्यपि अभधानसामर्थन यात्यानुवाक्यागुगलेन भणित यम् , उत एतम्यामेव | देयतार्थे, कि तु यागराम पिसाधारणाग्निस्वरूपमारे । पदापयामिण काम्यापामिनि । एप पैश्वानों याड्यानु । तथाहि, ममार याकपितयागविषयमापथ्य नुरोधेन इग्म वाक्या । एव गर्वोपर्गापवासाम्मा लिङ्गम्प पिनि मानदेयताप्रागन एव लिगेन विनियुज्यते । तदुक्तम् - योजकत्र निकाय इदानी रिहस्प निनि रोजात्यमुन | नासति ऋतुसवन्धे मामध्य विनियोजनम् । प्रमाणातग्मापनस्येनि तत एक विशेषश्चित्यते। येन च कतुसन-यन्तेन काम्यार्थता गुटा ।। ' इति भत्राय पूर्वपक्ष - पद्यन्यत्र येव क्रमेण ऐद्राना (धा ५ ७७१) । अन सर्वन सामा भयभपूर्वक नानि कर्माणि रामामाता नत्र कमेण नदेवत्यानि एव लिपिनियोग इति । प्रयोजनम्-पक्षोक्तम् । काम्यक्षमार पायुतानि पान्यापुरोनुवाक्यायुगानि अपि | सून तु लिङ्गक्रमममारयामि काम्येष्टिमबद्धमेव मत्र भूपन्चे। तथा च सनि प्रमेण समारप्रया च तदङ्ग समाम्नान न सर्वत्र यातीयपं । तोता स्वनैन या गानुशाक्या विनियोगो गुत्त । तथापि रिङ्गम्प लिगकमसमारयानात् वाम्ययुक्त समा ममात् समाग्यातय नलीयर वात् इदार यादिप्रकाशन- | म्नानम् । ३२२० ॥ माम पात्मन रिझा प्रमगमार यगोनधितलात् इद्रा ' ऐद्राममेकाददापाल निर्वपेत् प्रनामाम ग्पादिदेवताकपाशाङ्गत्वमेश याच्यानुसक्याना गुत्त 'ऐद्राममे कादशकपाल निर्वपेट् गम्य सजाना वीयु मिति । एव प्राप्ने, अमिधीयते । मवेदेव यदि सामाय- इत्याद्या काम्येष्टयो विहिता । एव काम्यपारमान मन धनिरपेक्ष लिङ्ग विनियोमा भवेत् । अग्यादि वायाकाण्टे इनामी रोचना दिन : स्थवृत्र' इति प्राशनसामय बिनितम् । न चार यादिवरूपे विनि | ऐद्रान याज्यापुगेनुपायायुगल चाग्रातम् । रात्र किं योग समपनि, वैवप्रसवात् । सभानि तु तेषा यागन याचा रिचा एकम कर्म नन सर्वन भनेनैव याज्यानु पूर्वोयरूपे । न च सामा यसमधमतरेग यामापूर्वीयस्व वाक्यायुगलेन ऐद्रासन भक्ति य उन उनाया प्रथमाया रूगने । नेन नपामा यसब पापादन या प्रकरण | मे। ऐद्राने इस युगल अयत्र तु अगर इति ·जिगसमाग्याना लिदम्मममारयानाधिकरणम शियिोग | रिचार, ये मे पण" निमात आम्नानानि माये कि प्रमामिनि निमगमा 'ल ने मग यानि कामममा पाणी याम्या रणे नितम् । सोम to10 पुगेमागायुगगी । नानि प्रिम देव 'ठमा गामिलामी दयाना 'पेटाममेशदा गामामा नि स पनविन प्रशारण पानिपत् 'झ्याने वर मगमापाग्यो सामाय तानेर मार घुि यथानम सिनियुसते ही पथ सिर, र विनियोगो 7 तु इन्द्रामि. पिचार । सिद्धानमाद । जियममाया नाममात्रै, मामा र धम्य तमामागत् इयर निहीत , विनानुदीशाय ममाया लिमम्माधिारणोषम् । मोम १॥३॥..२ ममाम्नान पापकानगामाम्नाा 4117. लिरममगा यानाधिरणम् । काम्य यु काम्पारेर मागे भनन मत्त स्ात् । सान् | यारया TITH काम्मानित पाम्येणियाशियोग । शिरमसमा यानागाप्यधुन ममानानम् । "अप रिमपमुभारमुदिपन नियमान इति, ३३२1512011 स्मारपानात् तन! अम्ति तत्र पापिनीय मत पपीय च म । मानिनीसायमध्यनि, यासानुसक्या. माप्यम्-इह काम्पस "मानुरामानुगर म्। 'इद्रामीगेका दिप प्रचगिभ्य ' लानी मार्यमपि । पद रिमामात् इत्यनादेवापत सानिधनी नाति कायें:नि लिन aaf विनियोग म्यत् । अथ किमय पुर, सपना' इत्येवमाया गर । अपरा अपि पाग्या य । 'एमा निर्यपत्रम्प निम्मो ध्यपदिश्येने समा बागानुसारपाकायें एक पिनि सजना रियायु प्रमेता - निवपद् भ्रातृ- युचरन् मामिपनाषु विनियोगा न स्यात् । अप पुन पन्' 'लमर वैश्वानगय द्वारकपाट नियपत् समाधानात् किम्मत नियत या पानुगावयास स्थाम 'अमर अगर द्वाटरपार निवपेत् सामिषेनीषु विनिशेग सिदो भनि । मया गया | समभिन्नामाया । नदेना य पातुरका दए प्रम भात मोगारोगगामनागत मनाऋच ता । प्रीमदेह ,चिता मना सरमानन्द्रा मानियशीय पारया पुचते। तथा प्रघुराजास्त नाथ निभाष्य फलप्यते गरमादुमय पर माया गनुर शयुगलेन भविष्यम् उौतरपामरेद्रा ग्यामिश्री पाम्यायामिति । पर वैश्वानरीययोपाज्यान- यमिन इ माध्यम्। फे सकायो , एस सपत्र । तापमतम् ! गामिचि 'अनित्ये पुरोहित ' ( ८1७11 देद्राय वैश्वानरीयमनीपोमीर जातवदस न, सर्वना इयाना मनोवा 'पृथुगाना ऋम (२०) या अनुवादया भए । उन । रिलान् । ननु प्राम 'त साप ' (ऋर्म १३२७६) ने पृथुपारयोथ समारपाने विगपके भविष्यत । सन्यम् । तापि कम या पासमार या अघिया पिन समिभेनीका विनियोग | समाया 7 क्नोति रिह बाधिनुमिति पर प्राप्त, इन रिमरमसमाग्यानात् ' पौतम् । मु | म । मिसमाग्न्यानात् तावत्र मायास्वेता २३. . अयप्रमाणामामपंम्पनिदात् म्वप्रकाश्या पारमानुचाक्या इति गम्पने। हिलिकम एषा थमात्र दोपत्र मात्र मानि तु तद्वारा कारोष | यमणाम् , स एराऽऽमा यामानवामानाम् । तेन तासा समपि पति रमाये अपनागनमाम मात्रान् | गोवा शेषभूना इति । ननु नि यसतरपिशुनम् । अफयासिन । अन अनुना द्वारपिशेपमनानाय | सयमतत् । इह तु ममारत बीयमी । नहाता गामा यत शेषोपिमारे सिद्ध नि दार तुगेपर समाख्याहते एषा काम्याना कमणा प्रति, नियतीति द्वारापवाया मप्रकाश्याथलगदाग दोषर न भिनदेगाना स्मगाम् । कुन ! ममाव्यामन्तरेण .

·लिनमममारयानाधिकरणम् ३३५८ रिङ्गनमसमारयानाधिकरणम् आमामला अनुरामालमेय 7 मिहाप, मुनी उपाधृत तथा यज्ञेन सब इनि रिद्वाचनले मिनदेशाना कर्मा या पानुवाक्या मरिश्यन्तीनि । नेति विज्ञायते । नवमीट न सिध्यत्येव । कय न या ममारपा सा काम्यानमिव या चानुवाक्यास सिध्यति। यक्ष कामयाकामित्येतावरका सनासना माचरे, न मपाम् । यदि समारता ना::द्रियः वाम्येष्टिविषय व नियतम् । अपि च, यपि समर" या पानयाका वमेवेपा न भाति । या द्विग्ने तदा यामानसबध यातयापि बलीयमा क्रमेण बाध्यतेन । काग्यानामे । यहि समास्यायन गम्यया यनु- ' तन्मात् काष्टियुक्तमेतत्समाम्नानमिति । 'किन चास्यासम्हासिता मुमय ' निर्मित नमानुगृहीतेन रिगनव काय अथ किमयमुभषनुपदिश्यते लिगमादिति सभा पिन गिद्धे । अथ काम्य या शामिल 'पानादिति च । अस्ति तन पायिवीय नतपदीय च यतैर समिद्धमिति म बने । तनभिधायवे । सन्मन् , मं । मानिधनीका मप्यस्ति, या पानुवार- एट्रामादिषु दिनमगानेणापि सिंध्येत्, ऋचा या न मपि । यदि लिममारित्यतादेवीच्येत, सामिपनी- दाक्यावादन्यत्राविनिरोगान् । यानि त्याप्रयादीनि वर्मनि कार्य मिगिन तासा मिनियोग मात् । अय किमयं 'यमये नतपतये ' ज्येनमादिनोदितानि तन स्पन पिनमो व्यपदिश्यते । मर्म या जानुपायाकार्य एक समृचामनिप्रकाशन मानियेनात या यानुवापत च । विनियुनेरन् , सनिपनी विनियोगे न स्यात् । वप কাব্যোম্বলায় स्ति सामिनीना है तो पुन समापनाडिनमाच निचे या मनुवाशकायें, म अप तत्र दिया यासमारमा विनियोजित मानियन गुमिनियोग मिद्धो भाति । यया, आग्नि ना. श्रीपत, न मामिरेमासा शिवमायुग्मन वारमा दश क्रातीत मोगारोटीगामनाग्ने मनोरंच इन । प्रयनानिम्म कारणभावात् वव विनिलेर ता सानियेनीपु यया इत्युच्यन्ने । तथा, 'पृयुगजात प्रामोति । समानमा तन्निवर्तित भवति । दन ई सरापी' इति पाप करप्यते । तस्माटुमा “यपदेश तमप्रमाणु नापों सिमान्यानिति । तदुमत । समिति यद्यष्टिपरिनिता एरा न तव पाच पायेग्न् दास बा-देन प्रमोन्टामा पनि काम्याान मा- देव मा म्हसदेवयम्य स्वानुरूपया बानुबाकर म्नानानि, टेने प्रमग तवयानि कम्पसमा यायुतानि परितम्य कर्मण कम या अमाप कन पटान, र यापारीनुगापायुगनि । नानि प्रमउम्प समा यस काया नियुज्यमाना यामाको नि ददेव याममात्राय नि रिशयन्न, टल के चिया युपरन् । न सास्ति गभर, रिसाद रेवाग्वैप कामानिटिपु पपक्रम विनिययते इति। तस्लिाम्या भावात् । ते विनियोग र । उगारणबार हिमायत विषयमनयन् । रिमा पुा समन्यायाचि पाराय) दम नाशिम मा परेनमिधीयते, 'नामति अनु विनियो सति गमि प्रग सिदो मः। सारे मामध्ये विनियोगकम् । येन पशु विषय संपनी- पानिपार म' या आरोप सपन्धनेन पाम्यार्यता पुरा ॥ देवा पटिया मौमारोती-किशोना सा शपुरनुपरसना- पप अपना मन तमस्यायुसे परममि । पश गामु मनोकर पात। श मानिधनापु घर पन दानशा या मेटा पक्य मानाति । तय समयावरि ।। माहीम ! नव अपने को पूर्वमा ममियममतिकार यापुगेनुकाएर निरोगी । नाव टादायी। पटरमियरमा मिलापते । ६ प इसे पापा सममियी ततो निमारमा प्रपEATE पाप I HINE प्रान पन्या वारसा पियाने तिव, fate य पर ·मिनि । । छिनमसमारयानाधिकरणम् लिङ्गम्मसमारयानाधिकरणम् सम् । मे तु मनि समाग्यात पूर्वतर तेन ननुमय क्रममभारयायामन्यन् प्रमाणमस्ति । ते च काम्येटिंग, मणात् नत्मनिरुद्धमय टिम युति पयतीत्यरम नि तौर विनियोग, न क्मान्तरेषु । न च कमान्तरेषु विनियोग परितो मानि । तम्मान सम्यक् मनित स्मरणापेशवा एषा माणा ता विनियोग , तेषामुपारा- न्वरेणापि स्मृतिविद एकान्नो मनान शान् । यातु शा--मनमाडे सदेह , किं यरन सामर्थ्य एकान , तर मपत्ये सामर्थ्यमावादपि तादर्भम् , यथा मस्ति, ततन सत्र विनियोक्न या मा नमसमात्ये अपंशानम्य अनुगनाइयम् । नाहि तत् पिना अनुष्ठान नाघिरना, उन तशेन काम्येविति । तदयं च हि मियति । यथा च आत्मज्ञानम्य सपरासिक फलपमा जिमी भुयादिग्न् निरपेश्वमेव गिनियोतम , उन गुणनोरपिस । दयेकान्तामाात् । कमान्तरेषु अनुसारोवप्रमाणमन्य- पि अफेश्य ग्यापारविदोषमाने | शिनियोग । क्रमसमारपामात काम्येप्रिय पथाक्रम प्रामाजमिनि । तत्र 'लिङ्गन्यान्यनपक्षस्य मन्यन्ते यथासमारर च याम्यानुसारशलेन विनिरोग । विनियोक्तृनाम् । तद्दलीय क्रमाप्त्या न्यामिति । समातामहमानामपि तास्वेय मामिधे पादौ रमनहितेन मार्थना भरेत् ॥' म्याध्यायविध्यध्यापितस्य नान् रिन विनियोग । ( अममवन क्वचित् प्रधानदेवना मनम्य अस प्रपोजनन मस्तिषम् । वन मन्त्र., प्रकाशमारामावान् । यथा मोमा ट्रेशिने आम्नावाना बम्पादेव 'म्याथम्य प्राप्तोऽरम् , अनोत्र मानवीनामृचा मघानदेवता मानसामा पि नहु गान् , विनियोक्त' इति बुद्धिस्तते । न च नियोजनम्ग विग्यमो यथा ' अमये रसोप्ने पुरोहामणकपाल प्रकाशनमयान् अनि दणद्वारण वत्सना कामापूायरनमति, निवपन् ' उपनिरिकम आनाताना मगुर पार नन पर गम्यते, किमत्र प्रमाणान्तरेण । तय क्रमसमा इन्यादानाम् )। गाभ्या प्रारम् । इति दहावन विवाद समायरसम । दति गौ-- पू श्रुनेर यप्रमाणपश्चने निरूपित लिङ्ग प्राप्त, चूम । मत्य प्रयोजनापेक्षा मन्त्रम्याग्नि, म्यापि इह तन्निरपणात् प्रासांही अनतरा सगति । वयापि तु । नैव मामार्यमानेण विनियोगोऽस्य मोम-मूनार्थस्तु- तदिगिरिशानुमारिनमात् (मन्त्रम्य)समती ॥' नहि अमिरि पोन ममा पानाच सम्योग्या इन्द्रामीयानि वाण्डानानमिति । प्रमागम रेण र शक्यम् । न च मामयेमाग प्रयोजन वि-- 'एद्रामार्गम्य माम्या या या अयुरिता विचित् ममय॑ते । अग्यादिस्वरपमातिषान साम मात् । अण्डयोस्वा पालिद्र मचा नियमो था वगम्यते । न च तारमा नया ने फरमन्नि । कमाइया II, लिद कमसमन्याम्पा प्रजन्न तपादमू । पूरमाधनम्पयमानायगा न मिवयसमागम स्ट असमाम्बपि पचाय यापा सनन का ति ।। तरण मामय॑मानात् सिध्यति । 'पूषा प्रपिम्भाग समाख्यानात् कादयोग क्रमादिष्टिषु योजनम् । इयत्र नु मागमरम्प यागरचनत्वात् ( याग'म अपश्चते देवमान गति काम्यगन्नत ||" कसान ) तुम्रपमिटि तिन याम (२०११)। भाद्र-काम्यैनिकापडे इन्द्राग्यादिदेश्य नाम्मेष्टय न चानिसूर्याधीना सुगदियन् नव पनिवर, पेन ऋतु समाम्नाना तेनर क्रमेण मनकाण्डे उत्तरिया एव काम्य स्मन्याप्येन। सेवेऽपि तराजाचात् इन्चा नामपि मना पावानुवाक्याकागदमित्येन समाग्न्याना राज्यानुराक्या- यादे नहायादिमि वर्मयो शापि प्रतीने (मनाथ समामाता । ते पिदाविदारयादिदेययन मादिशु मगाधीवर स-सपाटरलासुरतेतृत्वान्निा पति माराम, न दुर्वमयसमा यानुगमन साम्येग्मिाय पायमान लेन इन्द्रादीनामति कर्मणो गहिरवि सभाव शम् ! न च सामान्यसन घोघम्प्रमाणामाबे रिङ्ग- गमात् टोरे संमोम्ति इत्यथ ) । नरमान् कामानेण निनियोग्गयोग मन्नगनप्रोजनामाहामहरिन मम मममाणमयदपेशित यम् । न च म अण्डा सामा पसरवोधनमाशामा अपि इदास्यादिदेना- मना ·लिमक्रमसमाख्यानाधिकरणम् लिङ्गमासमाख्यानाधिराणम् । . । प्रकाशने मन्नविनियोगोपपत्ते । न च उद्भामिस्वरूप आग्नेषमात्रयाम्नान प्रथमातिमे कारलाभावात्मा आनर्थक्यादपूर्वमानणार्थ कमायपेक्षेति वाच्यम्। विरोधाच सामिधेनीषु निवेशे प्राप्ते ममाख्या सामान इद्राग्न्यादिदेवताना जुहूयत् मात्र यभिचारित्वेन स्मणो | वागाकायें निवेश. । सामिधेनीषु न अन्सामागम । न पपत्ते. व्यभिचारित्वेऽपि वा शैक्विस्याम्यायथ्यादेव चैव मोपन्या सवैग्य॑म् , यनान्यदेवन्यपूर्वेदिपायाम्ना निवारणोपनी गरिरोपादेवापूर्वीय परिगते अतोनानन्तरमुत्तरेधियान्याइ पूर्वमायय ऋच. पठिता , तत्र लिगमाण कमसमान्ययोर्चापात् सर्वायलम् । इति नलिङ्गमन्त्रेण यायाकार्ये निवेशासभात् समास प्राप्ते, आपावामाने योग्यनाम्पस्य लिङ्गस्य विनियोज- 'बाधेऽपि नमगारेनरेष्टिसामिधेनीवारें निवेश त्त्या कटयानुपरनेमन्त्रगतप्रयोजनाकाइसायाश सर्वमन्त्राणा , मिधेनीस्थानपटितत्वात् । अत सिर काम्पेष्टिवेक दिन पाचन्तोमे विनियोगेन निराशाक्षाया अभाषान्न दिन- योग इति । मामान् सर्वार्थत्योपपत्ति । अतध वाक्यप्रकरणक्रमादिना मण्डन- 'काम्ये समाख्खागवलेन याया। सामान्पसमध योधरप्रमाणेन तत्तदागक्षोत्यापनात् तव शंकर- 'मानान्तरे (सति) मगा लिङ्गम् ।' प्रमा स्ऋतुराबन्धेऽवगते द्वारविशेषः ए: रिङ्गादतगम्यते । ममाम् । ८ न च वाचतोगीयरास्येन प्राणादिवाप., गन्नविशेष लिड्गनयम । नक्षत्रं तारका तिप्यो राय विषयाणा गा माठकालोत्पनमनप्रपोजनाकाट्झा- | इसवमादिषु । नेकवार्थे पिरद्वत्वात् लिदगा। वेलयामनुपस्थितेन तेन याक्येन बाधायोगात् । न चैर नेफलसभव ॥' अर्थधर्मत्वे हि तस्मात् । प्रमलेन तिनियुगस्यापि दुखेन विनियोगे उस्मापि विरुद्धनिष्ट्रसमावेगो पाते इति । शेवा शुपादे पूपानुमन्प्रणमन्त्रम्प प्रकरणेन गोगे: विनियोगापति ५८ । अनौमते- 'साररादिमनी तथा । बीया- प्रमाणपस्याप्त विपरमात् मन्प्रयोजनासावराया धन्या दृष्टं स्यात् , कथंनिदेह सभवेत् ।। २१२॥ पारममाणस्सोपस्मिनत्याच गावाशेपत्ते । अनम शब्दमाप्रतीन्या था, दृष्टी फैचिदिगनात् । प्रते पाधायोगात् क्रमममारल्यानुगेधात् काम्येष्टिविषय 'संस्थानप्रमास्थानर्यथा पाताले मते ॥ २१३ ॥ मेर मात्राणाम् । ग ना नागोयापक किंचिदन्ति रोन लिङ्ग त्रयस्यात सद्भार. स्यात प्रमाया ! अन्यभिचरितऋतुसमन्धादेशकाझोत्यापरवे प्रमाणा- अपेक्षाभेदतचान विरोधोऽपि न विद्यते ॥ भावात् । पशुवस्तु नामा यभिचारोऽपि । युद्धादीना हि न ' २१४ ॥ प्राणिधर्मवान् नियर अन्यत्र तिव नान्या कारणते नि तम्या युक्त. पतु अपमिचरित मानमेव अम नशादिशन्देषु भ्रा'सेर अगायो । संबध । देवस्याग्न्यादिगन्दप नु आनुपूविशि १५ पुनरसी पर भ्रास्त्रिम् ! पराभ, वर्णन्येन अवार्थमतिपादन प्रयपि काला साधो न यार । पदयोगोगमा अगमपि मान्यमिचरित अनुपमय इति वारम् । अत्यभिगितु हिनं प्रत्याशुपाया चारार, अव्यभिचारेऽपि या नामावोत्पत्यानुपपसे । मतान्तरमाह- कृचिमिति ममान्तरमार - रिती । मान्य नियोग । भव एव स्वामिनी आवशा यस इनन कयनम् । ये प्राय, स्त्रीत्याभि rat ननिर्गत यथा अर्यशाने टरनिएभन्याभराने या, तमा. धर्मा रमा, हरि निर सन्दते । म पारिप मोम मामात् मामान्याय पोधाममा प्रयोग एयान पसानिायुग्ने । नीवरिल सरमन- दिनाक मारिहमाणाशिनियोग- पाने तु स्वारसर-या सम्रगुण वयमा पानीरियादिवचा म शानिारयोरया सामान्य पोशाप्रमा- भनियोग मयुगे । मरमान के ग. मी गदुपपरा सामनीषा , . सामं , न ने , या गापः १ । भनिदेययमम्मे पान नम:मन । भोया. एमाले २१२-२११. - पनि बाध्यते एकी।

·लिगलं लिङ्गवाक्पयोः , क । । * लिङ्गत्व अनन्मगतिवाना अन्यार्थदर्शनाना अमि- अग्निं मरत' इत्यन अम्मै इति पदं पुलिगकपवनम् धास्यते। वा. ३१३७११४ पृ.८४१. (प्रतो)। 'महा आलमेत' इत्यादिपु (विकृती) लिगदर्शनाच । ३१४॥१३॥४०॥ | 'प्रायः' इत्ये स्त्रीलिटाबहुवचनम्पंण 'प्रायोमि सोमभक्षणम्य पुरोटाशादिभक्षणवत् "मात्यक्षु अव- भात' इति अहः । बालपृ. १२७. शिष्टकर्मानुष्ठानसामर्थ्याधानाशक्ते. तद्वैगुण्णेऽपि च दक्षि • 'स्वर्गकामः' इत्यत्र लिङ्गवत् मख्याया अपि णालाभारव्यफगाविघातात् स्यामिन एव पानात् प्रधान उद्देश्यविशेगणवेन अविवक्षितत्वम । सोम. ६१४. फलभोक्तृत्वशक्त्याधानाख्या समृद्धिः तद्वैगुण्याच मोक्नुसशक्तिनाशारया न्यूद्धिः । तस्मात् तस्यैय लिगवाक्ययोः लिङ्ग प्रवीय । कुतः । अर्थ- यमने इष्टिः । सु. १५१४. लिगकर्यात् । यत् 'शोन ते ' इत्यस्य प्रत्प, सदा कर्मका * लिङ्गप्रकरणाभ्यां मनाथः । यथा- दर्शपूर्ण- अभिधानमामर्थं तन्मुग्यम्, 'तस्मिन् सीद' झ्यस्य मासप्रकरणे 'हस्तायनेनिक्तेः । ' उस्मराजि रतगाति । पुनः षण सह एक्वाक्यतामुपगतस्य मवति जगन्यम् । अन क्रमेण मास्तरणमात्रस्याक हस्ताननेजनम् , लिङ्ग- तदन पूर्वस्य मन्त्रम्यामिधानसामर्थ्यात् उपस्तरणे विनि- प्रकरणाभ्या तु हम्तावनेजन राशेष. वि. ३११११४. योगः उनो भगति इनि संनिस्टो लिङ्गस्य श्रुत्यौं । * टिङ्गप्रकरणविरोधे पूपानुमन्नणानि उदाइत- | उत्तरस्य तु अजनिने अभिधानसामध्ये तत. प्रत्यर्थः व्यानि । दोयनेकन्दे इदम् । पानेकत्वं तु निर्वापाः । इति लिनान्तरित- पिप्रष्टो भवति इति । भा. राशन दिषु टिमन 'देवस्य त्या त्या दिना प्रकरणाम- १४ ए. ८४९-५०. .लिङ्गवाक्योरिंगे दोपा. नेको ‘म्पोनादेशि शेपत्य वाक्येन मदन प्रति । सीदे. मन्त्रान्तरबाघ । वा, ३।३१७/१८८३९, लिङ्ग- यस्मैच छिद्गेन तेनाय पूर्व रापन । ' था. ३०० प्रकरणविरोधे दीपकरणे पूमातमन्नगम-स्म प्रारणेन दर्शपूर्णमासयोर्विनियोगे पाने सगापासहरिया १४ पृ. ८३८ • रिङ्गवास्ययो.- समुदायाययपविनि- योगाय वाक्यसामर्ययो. सहमशितो असमर्थनिनियोगा- पूपदेवत्या मांजरसम् । इदमुदाहरण च मिद्धरूपस्यात् मम्पस्य अधिकारात्यप्रकरणविरोधे ज्ञेयम् । मुख्यगरण | मभात यावत् वाक्येन पूर्को भाग. उत्तराभिधान- विरोधे तु अन्यताम् । शेषाने करवे तु पूषानुमन्त्रणमन्ने | समर्थ , (म्योन ते सदन . ) उत्तरी वा पूर्वसमर्थ- ( तस्मिन् खीद.) इत्यनुसीयते, तावत् पत्येक भाग- प्रकरणात् आमेये प्राप्ते मुख्यलिङ्गन अनुमन्त्रणेत नाध. । को. २०१४ पृ ३६.. | वर्तिना सामर्थन पूर्वस्यापि स्वार्थे परग्यापि खार्थे श्रुनि- स्नुमिता । ततश्च यावत् इतरन विनियोजक भत्यनुमानाय लिड्गनलेन आकाभश्रुतेरन्ययानयन 'आकाश- प्रयत्यते सावदिह विनियोगे सिद्ध निराकाक्षत्वात् स्तलिटगान्' इरान । पराकम..६२।१-२ • रिङ्गमलेन प्ररणाम्नानस्य न कश्चिदपि हेतु श्रुत्यनुमान इन्यनुप- सून गारमन्त्र दशैं पूर्णमासे च बिमार पिनिगेनन्ध ! जातनूरो पिनियोगो माध्यो । मन्त्रस्थापि हि पूर्वरय पूर्वकार्य शीध विनियोगः उत्तरस्य चिरेण । तयोत्तरी. • लिड्गयाघमाणदोन न युत्त । दुप्चरस्य शीघ्र पूर्वस्य तम चिरेण । श्रीप्रविनियुकश्य मन्त्र सार चिरविनियोग नादियते । तया अर्थोऽपि प्रथमावत- लिगमानग्य ऊह यथा- 'यस्यति टासि' मन्यावरुद्धो नेतर गृहाति । सप्राधान्ये च संभानि न इति एकहायन्याम्, पगुरमि रोमि परोपसर्जन विषयो। नसान लिन रीय. इति इतिगाल पू १२६. मिता राम विनियोग इति । या. ॥ •लिङ्गवचनयोरेव चित्- यथा 'प्राम्मा पृ. ८३२. मी.को. ४२१ का वि. ३१२६, साण्डे च ·लियास्यत्रकरण लिगवाक्यप्रकरम प्र - - लिङ्गमास्यपकरणसानममात्यानां विचारः। इति । न चेतावना मागस्य करणवहानि । दुरावा 'सर्वभावगता शक्तिर्लिद्गमित्यभिधीयते । मातीविद्रुपपत्तेरिति सतमारे मायकारेगोगन् । थाश्यं तु पदसंघावमात्रमित्युदितं पुरा ॥ २ ॥ एव चापूर्व घृते तत एर फल मध्यतीन्यवधारणात् फर इतिकर्तव्यताकाङ्क्षा प्रक्रिया द्विविधा च सा। काया पूर्व सामन्तीतिक पटामधन रूपमनेन पाठानुटानसादेश्यभेदेन द्विविधः प्रमः ॥२॥ यागेनापूर्व कर्ज यम् ' इति । उन इपमावेन प्रराजाय. ममारया चौगिकी संज्ञा किसी वेदिनी तथा। गुरयन्ते । तेन मा यमयुत्तमप्यान्तरारिकमा पेटपूर्व विनियोजकमेवादिति भाप्यनिदो विदुः॥३॥ वानियमात् दीपगीयापू परस्पति । एतच उपरिष्टा- नत्र यहिमन्त्रम्प परणमापंग लिजन अपूर्वनाधन- द्विसष्ट सामः । तेन अपूर्वमावनपा प्रसादादयः रिमोपहिल्यने विनियोग । दृष्टा नेत्र अद्धु लिगम्य सायन्ते । प्रभावभावना हि मान्यमपेशते, पभावना पिनियोजनच नादृप्यतु । श्रुनेश्च अनापि प्रकरणपेशा चेत्यभारम् । अतस्तापोः आशाशासनिधितोम्यचे साधनविशेषात्यसिद्धये भवन । अग नापी विशेष: ' एसपना प्रयानमावनोपेता दर्शपूर्णमासभावना अपूर्व यदा मिनियुन्यमानस्य मलस्य लिपिनियोगान् मागेव । सापयतीति । तेन विधिहस्य साधनख विशेषोत्र येनादि प्रमाणेन नुसन्बन्धोऽपेक्षित । तदभाने 'उपकारजनने पटते नान्यथेति विशेषणम्य प्रशाजम्पोर. निरिनियोग र न सभात रिजनमममाग्न्या- ' फारकर कप्यते । तत्रापि चरणोपकारसत्वेगैर बदुर- नादिन्यत्र प्रतिपादितम् । पविनियोगानु श्रुति कारकत्व समस्तीति परोपकारकत्व भावनाङ्गत्वेना:- विनियोगाउमरे एव निधन | प्राचिन । मन्ने गताना प्रयाजादीना तादयनिहाय पश्चात् वरुपो। प्वपि यानि समनायाभिधायि चतिरिक्तानि सविनादि- 'आह च । 'एकमाउन शेपत्तास्त्रयोऽप्यमा. परवान् । पदानि तेपा वाक्येनेर नियादिषु विनियोग । प्रकरण उपायोकारित्व पश्चादनुभव त ते ।' इति । एव च विनियोगस्नु प्राजादीनाम् । पुन प्रषण नियन- उभगोरपासपोपरम । व्यनावाला । 44 पुनरिविक्रन ताकाक्षा । मात. ननु प्रयानभाना मान्य अपेशने भावना नापाइने वर्मयागम्ममा परवादिति माजागे व्यति। च करणोपकामित्यापाझारमात् प्रथममेर मात्र মা হি বিশ্বায়নশা বহিষধ গন भारना मोरहारेणे मम्मो न तु वादनेव पेशने । तत्र प्रयामाया प्रत्ययं मायने 'मागेन । अतुना तेन प्रारणमुपकार्योपकारकभावे प्रमण न तु सदस्य म्वर्ग मारयेत् ' इति । तत थनितीतिक या गदशा इति । बालिभागितमेतत् । न घाबाशा स्वपमेर अन्य मानि । लेन मायनिदपर्य मानला मान्यमान-गन् । गन्नमा प्रमाणम् , आपापा लेगावात मितियताझा मा पस्युकमुच्यते । न तु मम्पेग नाप शन्दी निरपेश किन्तु अन्येन महेव परीति माल्य प्रति जया मन्यु महति । नत्र यायो योग्य. मनिहितो भवति ततस्नेत्र सो भाग पनि । मति नु भावयेत् इपमिति । यापम भजते । अघन सनिन तमाल ना 'म्यग भारयेत्' इति वा माना न पण योग्यं तेन सह पर्यत्रम्यति 1 तमिद मियो यात उम्पन इत्येवमादिमिम्ता वा मयारेण परस्य या गावाचा मनिधी न करा. गनिमत माभिधानात् मायनमिन तारन फर. तलदार प्रभागन् । तर यदि दान मशुदगत, नापूरभानम् । उच्यते । म एन्टमेव ध्रुवाम्या एताप माना गया तोटा प्रश्न मनाया जाने तन मनन्तरमा रकान् 'लेन टाश्चरेण स्यात् एवापता : यपोनेन तु म महारेग यमेन मत् न मागि गते समानार्थ आजमाने इमो. मारे गाने 'मोना का मग ' गी । भोलि पम्मुरारी नविन - - ·लिहवाक्यप्रकरण लिगवाक्यप्रकरण - पिंत: येन मयाजायनेच्यागसपाऽन्थियात् । तेन दर्श- च्या । अन्यथा दीपादिप अतिदेशानायनात् । पूर्णमासमयाजवारयोः लयायताया गुणप्रयानगान | गेन प्रशावायुदेशेन थुलादिमिः जिपिनाकपा मध्ये निष्पन्नाया पश्चादपेशितोपकारनिवृत्तिः । आह च । दर्श. | चिदर्मयुन विषाय पुनरन्ते प्रयानाद्देशन अ मिनिटे पूर्णमासयो: उपकारमधमाणयोः प्रशाजादिषु वा उपमा- मायस्थस्य अगंयुक्तस्याङ्गस्य अवान्तरणरणात् प्रपाजा. भपेश्चमाणेष्वनिष्पनारस एवोशारे पारणात् वायत् अगमा माति । साध्यं प्रतीयते । वदन्यथानुपपत्ते. परणोपसरः कम्प्यते । यावेतन मृपति तस हामिधेनीना निविद्भिर्याय- रोन उपचारापेशामाममिह नादप्यमाणानुमाने न्यानिधानामावेन मत्पपि सनिधाने बनीमा प्रकरणेन उपनी- यो। नोपारादेर शेपित्तं वादयं वेनि । अत एव तस्य प्रगगाइयमिदे. निविद्धिः सामिनीता विच्छेद- पदार्यपूर्वक प्राताबुरकार इनि तन्त्रज्ञाः। चिनियुक्त प्रतिपादनमन म्यान् । अघोच्येत उपन्ययत इत्येक- पदार्थेगु बलि चोपचार विनिरपेक्षामात् अयम पदभवणान्विताभिधानसिद्धयर्यमर्यान्तरापेक्षाया मनि- टरमारमेव सदानी नि तोतारपूर्वकत्यम् । नदेयं हिताभि- सामिनीमियनामिधानं मपनि निधानामाव प्रकरण प्रयाज्ञादीनां पिनियोजकम् । तच विविध महा- नु गगन्ताभावात् प्रतेन प्रयानेनान्वयः गपद्यते इति । प्रकरणमयान्तरप्रकरण चेति । तत्र फलभायगाया: प्रारण तयुक्तम् । प्रतिप्रत्ययार्थयोरेव मिगस्तरिसः महापारणम् । तदन्तराले यदलमारनाया. प्रकरण तद्- प्रययेन हि प्रपानापूर्वमन्य तदङ्गत्वेन उप यानं विधी- धान्दरमारणम् । तथामिझमगादीनां प्रयावादिषु मिनि यते, द्धि क्तसंस्कारवान प्रधानापूर्वरिषयमाघातादि- योजकम् । ति दि गमावनानामपि भानगा यदनुपविसति । 'मुतिपदानि च निबीन मनुष्याणार' पूर्वसिद्धयये फयमा पाकाक्षा । अन्यथा बाटनियमस्य इत्येवमादीनि सन्ति रुप यानमन्वितमभिधीयते इति दीक्षणीयापर्यप्रयुक्तिनं म्यान् । नायिनामिधानसिपमर्यान्तरापेक्षा । तस्मात् अङ्गाना- धिताह । नापान्तरमण नाम प्रमाण सभाति, , मति भये क्यमिति प्रारतिदोपाधदक्षा तदाह प्रमेयाराभवात् । प्रतिवन्धभा समपन्या हि भागा थ. भगवान् पाग्य का । 'मति दि गामिनीरनुपान् कप- भारमपेशते । तम यापदे कागभापना प्रयोजनापेशा प्रा. मिति विशेषावाझाचनभिति ' कधेप न्यायो यत्कार्य- रणा पम्भावना भाति तायदिवराम प्रधानभाषायैव रूपत्वे सयपि निधिकाराणा अपूर्वाणा म्यासत. क्थ- सध्यते नि सौंपा पधानमायनान्विताना नान्गोन्या- मायापेक्षा नास्ति माविकाराणा तु पियते इति वापंच हि प्रविमानः समातीति नान्तरप्रदरणविनिशेशतपेशाया निमिन साविकार निरधिकारनिति तु विशेष- संमः । अमिर न वापर प्राजारिषु विधीयते । मारामान अम्लेराने जम्पशा । या कम तर्हि इति तदनं नानान्तरप्रकरणादिनि । स नूनं वार्तिके 'पा., प्राजादिषु अयक्तचोदितेषु मौगिधर्माननिदेशः कर्ष प्रकरण स्यानागा अन्यादिभित्रिभिः । ज्ञाते पुनश्च या दीवगीयादिषु ऐष्टि कधानिदेश। यथा तत्तथा भूय- तेनैव मैदशेन नदिप्यते ॥' इयस्मिन् अभूतपूर्ण । यम । ताम् । स्वारगिकी हि निरधिकाराणामावाझा नास्ति, गोद्देशेनेय श्रुयादिभिः विचित् विनियुज्यते तत्र कारणान्तरसमुत्था तु नापोतुं शक्यते । ता दीक्षणीया- अपश्यमङ्गम्य कथंभावापेक्षारयापयित या 1 सा च यदि दिए प्रयागादिददनिन इतिकतन्यताकाक्षा कल्यते तस्या परस्तादपि किचिनदुरेशेनैव विधायने वापदनुपर्तन | च मयामनिर्देशसिद्धि. । प्रयाजादिषु नुन निदा- एव । तयोः सयुक्तयोरङ्गयोसच्चे या असयुक्त विदितं काटोन्यापकारित इति नातिदेश इति । यत्राभिधीयते । नत्तावानुवृत्तेः सनिधिविशेषाच्च तेनैव संवच्यते । । इदमत्र विवसनीयं कि येन मयाजादिना प्रकाशा यो-प्पद्नापूर्वाणामननुष्ठे एवान स्वारसिकी कथमाया- प्यते तेन तर पनि सा कप्यते उत गदर्शनादेव कारनामिच्छति रोनापि कारणान्तरसमाया सा अभ्युपेत. | वायलिशेपेण इतिकर्त सतापाइक्षा करप्यते इति । यदि - .

·लिङ्गवास्यप्रकरण ३३६४ लिङ्गयाक्यप्रकारन अस्त्र- वादा पूर्वः कर. ततो देशस्य पोरदस्वेन सामा- अरेयुरोपरम समापनीयम् । दन यदि प्रमाण दिन विसाझापिरहिणः प्रामादिदर्शनेन दामाम- सौनिकविष्यन्दो दोशीयाटि औदवसानीयन्त क विपन्तामझेर कल्यते इति न विडिवं गिद्ध समा अविदिया ता. तस्मिन् प्रयेमनुष्टीनमाने मान्य तत्यकृति विशेष विचागे घर । यदा दात् म्वरूप- कारः सात् । न च वन्ग प्रवदन वा सदन मानमालोच्यते तदा निराकाट्यत्वात् न प्रह- शानामतः । ग्रटमेदात् तन्त्रमध्ने विधानाभावश्च पूर्व विशेषनिन्द्रा । यहा तु प्रामान्दिनन विकृतियं हि प्रवाजाः प्रधानादनुटी पन्ने पश्वानुवादा । तोऽति कल्प्यते तदा प्रकृत्रितियोपस्ता नि त्यात चिन्ता- सूनागटि यचहिता. परनीमयानाः । न चैव सति त्रं वमरः । न न 'पौ च रिङ्गदर्शनात् ' इसस पोः भवति दीगी नादिमु स ऐटिकचिन्तस्य । नत्र अपूर्वनिराकरगेन पूर्वतत्त्वमेव निदर्शनेन सापा यावन्दति यानिचितानि बिहाय अनिचिटनुटिटी मिन अश्चिमा अतिरिचन्ते उस नेत्येतावदेव विशेषापारेशानात् शक्यते: भिधातुम् । तल्लात्, अनन- बिनाते इति इनन्, अष्टम विशेषानिदेशविन्वाधि- 'देशः प्राजादिषु सौनिकविष्यन्तम्ब, तामात् काग्रत् । न चाली समामा येन टतिरोगान् विटपूर्व- याप्रकरणन् । उप दहिं निदेवनादीना यपिचनी चिन्ता क्रियेत तम्मात् विशेषादिदेश एक चिन्यते । तया पाङ्गतं नैपो । चौदक्पातिरेव धरानवापारपूरन च मापनये पिरोपाजेरेनिपारनेर यति । पो। यभिचनीयस्य प्रागेव पचमाना । विवो हि f; दायोगमामिने विषन्त उन यौनिक इति । पन्तोषगरानः प्रयन प्राकृतैरेव समीपसनद नहर निशाने.वि दिनस्य प्रारम्भमानिय चौटनामामान्या समनन्त इति गृह पीपाधिकरणे भाग्य का। दिन्याह म च सामान्येन विदित्वे सिदे सक्यते एव निर्शतवमानस्यापि पिकारम्य सनीपमा नाचया। अगैतद्दोपारिहायर लिङ्गदशना ताबदिदि वगाउपनयमान कपक्ति ततश्च मो म । कांचनामानाकामा कल्पने तन चौटनामामबाटनि- सिनिवपि यत् प्राडादरम्य पटिन पा भामनहोन- देश इति वहिं प्रामादिषु अभिनमगार पहिलोपदेश स्वस्व पणेन वयम् । विदेवनादीनामनि ? सामर्यान् आमा मारिइरसनात् अवकचेन मोनिट- प्रामध्ये महेन्द्रनाले अनुष्ठीनानाना प्रक विप्नन्तप्रम:ति ममान पर्यनुयोग । रणेन अनिषेचनीयाइतप्रसङ्गः । न वाच. तदेतदावाम्यानेव परिहतब न प्रमजादीनाम- अन्यत्र ठत्यनाना यादगण्डमूगजमावानामरकर्ष यच्न यम्य है तद्धितेन चतुर्था मन्त्रन वा देवता स्तोनाले विहित इति गामिपेचनीयातम् । राधा नाम्ति तदत्यत्तन् । परामदीना नु मन्यादिभिर्देववा- मानायाम्नु पवित्राटारम्प इयम्य तियन्तो यामक मगः नायकत्वनिति । यदि नु यस्योतचिवाक्ये देवता म्वसत्यम्येन यनिना तन्नेगोराशय गत्वेन सहर नास्ति, तदव्यक्त तत समावस्याप्यवसामसङ्गः । ते यत्पविनय प्रताप यच धाम धृते. सर्व तम्य है तद्वच देवद्यया स्यादिति किंचा पिशुवां राजपूतस्य प्रकृतना तन्नप्पाचीनि पिदेवनदनि स्वादोरमानान्' इति मन्त्रात् देवदासगति बम्पति । भान्ति प्रकरणरय गोवर.1 तम्मान् अवान्तप्पारण जोजोममापि दहि एन्द्रवाच गहाति इति दद्वितेनर म्युमगनऽपि न कश्चिदोष इति । देवना-विधानात् नान्यनत म्यात् । न यगे देवता दिविध पारयम् । वन भावनार्यानामगारादुरसरिभा तदिन विपर्यायने चिन्तु हो उस्माददोषः विंच कैस बिनितोवरन दमादीना नापि सनिपानिन् । यसमपादति न मानादिषु सोमियादिदेश , दो-, तेपा हि सादप भुसारिभिरत्र पिनियोग प्रकरण? पूर्णमामोहि सानो पूर्वयुवकमरेा. समापन सहापमानम् । मन्त्रनामपि न स्वरूपेग प्रकरमहा युतं दखी परिमागाट हाइपनेत्रनादि च र तन्यम्य नु वाक्यात सिम्पस वदार हि ·लिहवाक्यप्रकरण लिङ्गवाक्यप्रकरण । साहित्सेनेति मताधिकरणे वाक्यार्थप्रत्ययस्वएनाये | याक्यान्तरेण संनन्धो न वाघे नापि संशये ॥ न्यादिना दर्शितम् । द्वयो. सद्भावसदेहाप्रसनौ यजमानयोः । मा युवं संविदन्ति तु ये कार्यगपूर वाक्यगोचरम् । हि स्थ इत्येपा प्रतिपत्प्रकृति गमत् ।।' ८॥ माधि- न दर्शाद्यगता तेपा अयाजादे. प्रसिध्यति ॥' | कारवाक्येपु तावत् अमी लिदादयो विदितनिरपेक्षाय- ४॥कार्पभूत प्रधान अपूर्व सियभिषेय उपसजनी- | भिधानशक्तयो न समिदादिवाक्येषु अन्यनिए वार्गम- भूतसक्लेतरपदार्थक नाक्येन पतिपायते इति ये मन्यन्ते | भिधातुमीयते । राधणयाऽभिधनीति चेन् । न लम- तपा मते प्रयाजादीना दर्शायङ्गता न स्यात् कथम् । णाया प्रमाणमस्ति । चिनियुक्तविश्य व प्रमाणमिति चेत् , 'आकाक्षति प्रधानं हि न प्रधानान्तराचयम् । न, मियापिनियोगस्पैगार्समावनीयत्वात् । न नछ स्व. अड्गापूर्वम्य येन स्यात्प्रधानापूर्वसंगतिः ।। ५ ॥ | पदापगतप्रधान कार्ययाधेन माहग्रहणसभन । प्रत्यभिज्ञा- न मार्यनन्याय मरवीति न्यायात् प्रयाजापूर्व प्रधानभूतं । शङ्कया न द्रागिगापूर्वान्तर प्रतीयते इति चेत् । एतदेव न प्रपोजनान्तरमपेक्षते । अनपेय च मनिहितेनापि दा- तहि प्रशम निरूपयितव्य अनेन तायाकार्षमभिधीयते पूर्णमासापूर्वेण सगनु नाईति । तर्तिक प्रत्वमेवाधिकारापूर्व उत अन्यदिति, तन गदि यच्चन केनचिदुन्यते माविकारापूर्वसनिधिसमाम्ना-कारकद्वारेण तद्विषयानुप्रयेश सभापयेत् नत पत्य- तानि प्रयानादिवाक्यानि न द्रागित्रापूर्वान्तरमवगमयन्ति मिज्ञानसामर्थ्यात् विषयस्य विनियोगमाघात पदनु- अबघानादियत् अनुवादक वसमवात् । रिन्तु यागस्वरूप । मन्यते । अथ नु प्रपत्नेन मृगयमाणो न तद्विषयानु- मेर स्कारपिशिष्टमुपस्थापयन्ति । वम अनयनिष्ठ प्रवेशद्वार पश्यति तत प्रत्यभिज्ञानाचेन नियोगा- स्वय चाप्रपोजनीभूत प्रयोजनरूपाधिकारविध्यन्वययोग्य- न्तरमंत्र प्रधानभूत समिद्यागविषयमध्यरस्पति । तरया मित्यधिकारवाक्यगत एय लिट्ाब्दस्तेन गुणभूनेनान्चित अतिबाघरानात् परिहत्य दि श्रुतिनाव न पाहको सायंगगिभत्ते त्या च तदनल करपोपगारदार स च गृहानि न तद्गापेनापि गिधागवायाम् । अन च अत्या मभूष सर्वर भन्यते । न न भणयिशरामा नेपा स्वरू प्रथम तारद् ग्राहक्स्य विरोध शङ्कपते । विषयानुफ्त्रेश- पेण मभव सभातीन्यमान्तर यापारस्पाणामपूर्वाणामन | समवे श्रुतियाक्योरविरोध ममभरे तु प्रत्या ग्राहकस्य ध्याश्रयणीयस्यात् । योऽसौ दिशा प्रागनूधमानार्थतया रोध स्यात् , लक्षणामसङ्गात् । न नव विरोघे राय- अहित म इदानी अपूर्वान्तरमाहरपणापादिनप्रधानापू- | माने ग्राहको यहीतुमीऐ मा याहिए योनिद्वोमो यजमान. वैदमर्णयागायपातया हितमा धान्पमधिकारागार व्यसयुक्ता 'यु र स्थ ' इन्यता प्रतिपद तप्रापि अभियने र स्वप्रधान विस्यचिनियाविरोधात् । एज हिथम तापदस्त्येव मदेह किं कथचियतादेव देवापूर्वमभिधेय मान्य कारणोत 'न चानिहितमा यजमानव सभपति ततश्चाविरोघ श्रुतिप्रकरणयो । माति' इति विधियाना कर्मणा मगुरस्तात् अथवा समभवान् विरोध इति नदेय प्रति यदि नागन सभवतीत्यर्थ । ननु एवं सति यस्तु पुरुषप्रयल 'समिधो यजति' इत्यत्र प्रधानापूर्वघका रियघस्या- सोऽनुवाद इत्पपि भाज्यास्ति सनिपातिनि नैमित्तिक । निश्चयात् प्रहनसबन्ध एव भत्ति नम्मिश्च सति तहले. जनम्यानमन्नपचने नदुत्त तत्र हि पारकद्वारेण नैर निन्दस्य रक्षणाश्रयमित्युच्यते, तो यजमान- भास निाऽप्यपूर्वानरान् सभातीत्यनुपाद एस | हिस्समवाशया भुतिविरोधम्यानिश्चयात् प्रमाणे मति- लिमन्द तत्सद प्रयाजादीनामनत्यमिति । तदेव- | पद मजाते तर द्वित्वश्रुते स्थण प्रेयस्यमतिपादक्ल स्पनियामानं श्रद्धालुभ्योऽभिरोचते । प्रमाण पत्ल्यभिप्रायत्व या प्रगत । परतन्त्रेभ्यो नेतद्रोचितुमईति ॥ ६॥ तथा च विरोध एव तत्र निधितो न शङ्कामानमिति चेत् । 'खप्रमानं श्रुतं कार्य तदयाने विनिश्चिते ।। का हिं अधिकरणारग । न हि नित न्यायेन ·लिङ्गनास्यप्रकरण लिगवाक्यप्रकरण । विचार समवति । सत्यपि मदेह पश्चात् निगेनिणय यात' इति यतिविध्वतिरकेण सोमस्य विध्यमाव मि प्रतिपय समित्यागेपि माति । यदि मत न समि तृतीया निनियुक्तस्य प्रधान पिधिना विधानन् । एव दादिषु प्रथम सदेह । किं तर्हि मनिधानात् प्रतापूर्व प्रयानादानामपि प्रकाणन दर्शपूर्णमामरोविनियोगे सति मेवे मिनि भ्रान्तिमा नुवाविरोधात् प्रहाग्रहण पिनि"प्रधानविधरत विशेषणभूताना प्रादीना विधि मिति । तथापि पधाद्विरोपदरामा वन त्यात यथा सिद्ध नाथ पृथग्निशानेन इति चेत् । सर विचित्र पूर्वपश्च यायेन निश्चित पतिपद प्राणप्रहगो सिद्धान्त 'निषि विशेषणमारूदति विशेषग्यमे तु गर्ने न्यायेन श्रुीनिगेधमतिमाते सचि तादय न्यावर्तत । किन धिानान् सि यति । तिव्यनि प्रारणेनी चेत् । न, मटि नियोगातरमपाता दिवप्रतिपन तत दद्वाक्यगामि तस्यैव पिपर्धानला । साबशम्य हिसाबादा नाममहारादिवान्दामा हा प्रशानादिवाकरगतानामपि 'चिनियोग प्रकरणाय न च निधिनिपुरणामद्गाना प्रयो पयादिगाना प्रधानापून न्यिनस्वाथामिघायात बिनापेक्षा अम्ति समानरोपनीत धात्रथमेव मार नाभ्युरगम्यते । एषा हि तन युनिः । यथा प्रधानामुना समासाच माग्नाश परितुणवान् । रियुपहिया तुन गितस्ताभिधायिर म्यात् । तथा सति उसवावगाय तारमानेग परिनु ताति भवति प्ररोजनापचा । साग तिरवीनतयाटगतम्य नियोगाताविषयता न स्यात् । द तम्या प्रकरणेन पूर्णमामयोरिनियोगादगत्व प्रमा कायद्वये समधानुपपने । न ह्या वस्तु युगपत् पा जाना सियति नरमाइगत्वरिष्यथमेर समिारिए द्वयमधि प्रत्येतु शक्षमिति । इद च पाते निपोगा विभिना भरि नाम ने । एवमद्भूतेषु तेयु रिरिष्ट तर सममिधातु नाप्रतीते । तेन यति नियोगान्तग्म प्रवनविधिन व प्रयोगनिद्र तस्मिन्नरों अनविधिग्नुवारो प्रनिपान टी पिरोयाभारादजिगन्दस समिद्वारगम मिघीयत । तम्मान् उभयमुपपनमिति मरमटावन् । प्रधानापूनिदस्याय भिधायित्व अन्त्यादियत् स्यात्। तत्प्रकरणानव प्रयानादीना पिनियोजामिति অথ মৰিবন নষ্ট श्रुतिविशेष प्राइग्रहण नुप रमानुरामामारण ,रा च द्विविध पान मादब पठिानि मे उभन्न पागा रहीनि । आप मनुणनसादे मिति । पूरै दालन् यनागादिना समान प्रथममारिपन जगातर पोसाधिकाराप्रवान्वित दे। पार स्था धिमरम्पोराराजसच उत्तरमागि म्पायभिमायि समागतमपि पश्चात् नियोगन्तगागया या समानगनुष्ठान सपो गोपनि यया शुम्य पो नाध्यते ता प्रहरमहणमपि ध्रुतिविग्रेवान यघि पगुधमा च । द्विविधनापि सादेश्यन दन्धिमत्रम्प प] त यम् । तम्मान कयचिदपि प्रसौनामा मग पर्मणा चोपारामान गोगोमाय न मिनि गोगाति । वति । यदपि च न चारिहितमग मीलनातन- ममारया नान योगी मुशा । सा च लौकिका बदनपविध यघिन्य अभिहितम् । आराष्ट्रपशरक टिकी च । श्या हातूनमस इति यया स्वयंरमिति । विषयमानुबादामिधान तु बनयमानमसचनाधि तयश चनममतग हानु पापकरण चापविनियो कारात् सनिपातिविपामिति तचरमा लेबननोचम् । इति। अश्या क्य तदुन्मों क्मणायनगरमारममा यम्नु विधापार आदानाभिधान सप्तम प्रमाण भिमेस पुषभर नो.नुवाद हात वदत्सेर माया इति विनियोगे मयते तम्पोनर विनिमतावनिति । न नेर भाग्या नात्यने । कय नहिं व्यरपो विनि पट उशदार नाम दोषरमाण ममाति, प्रमेयासम योगामिनय नियनिधानमिवरच प्रयोगमित्राव इसर यात् । यदप्युच्या तरच मोशगदे प्रत मिति मेना न्यायेयम् । न प्रतिनिधी समिदादीमा अगत रदप्पयुत्त अवापूसाधारूप विनिरोगान् । एतदेव मध्यति । ननु प्ररणनैरान्तरण पिरिधि श्रुत्र शनि हि मायाम्पोपरा स् ददवारण पूर्वपरवम् । दाटीना भोमारीनानिवागत नियति । यया सोमन नया कप ऋवर्थत्व उच्यते । प्रीही विष्ट - ·लिगवाक्यप्रकरण लिङ्गविशेषनिर्देशात् है - प्रार. पुरोशादियागप्रणालिकया अपूर्वसाघनत्यम् । तपा- | नापि अन्येभ्यस्तनागच्छद्भ्यः सोऽवकागं ददाति । पा. विधायोदिय विधीयमान प्रोक्षण सर्वस्य द्वारद्वारि | ३३७/१४ पृ. ८३२, भावावस्थितग्या भवनि । कर्य चोपादानेन त्वाव लिङ्गविनियोग. इदानी प्रस्तूयते तृतीयस्य प्रोक्षणादे.. यदि मतं नियोगैटमर्थ्य नावद् ग्राहकग्रहणे-द्वितीये पादे । वा. ३।२।१।१ . ७४५, - लिङ्ग- नैव प्रोक्षणादेवगतं तच्च करणतया न सभवति पारि विनियोगः तृतीयस्य द्वितीये अवर्णितः । ३।३।१।। मोध्यात् मरणोपकारस्वनेय तादथ्य निर्वहतीति नियोग पृ.८०३. एव तदन्वितः प्रतिपक्षम्तस्य करणोपकारकता कल्पपन् करणैदमर्पमाक्षिपतीति । यद्येवं प्रकरणमेवेदमभिधानान्त-मीको. पृ. २९१३ महिन्याया' इत्यत्र द्रष्टव्यम् । लिगविनियोगाधिकरणम् । ३१२।१।१-२. रेणोक्तम् । तम्यापि नदेव रूपं भवत्पक्षे प्रयाजादीना प्राहकग्रहणापादितापूर्वेदमर्थ्यनिर्वाहार्थे करणनदमभवात् * लिड्गविनियोज्यत्वं नास्ति वैदिकम्य मन्त्र. व्यतिरित्तस्य शन्दम्य ।सु. पृ. १२०९. करणोपकारद्वारकल्पनामिति उपकारस्वरूपमेव णिकम् । तनवखंतु प्रयाजादीनामपि औपादानिक लिगविनियोज्यमन्ध्रप्रकाश्यस्य यशपतिप्रथनम्य मेपेति चेत् । तहिं प्रयाजादे, विनियोग प्रार. पुरोडाशप्रयनफरत निराकृत मन्त्राधिकरणे भाष्ये । णिक. यात । न हि प्रकरणकसितोपकारजनन परक्रिमः.४८।१. मात्रेण प्रकरणविनियोगः सिध्यति । मर्वेषामेव मनिपाति- लिगविशेपनिर्देशात् पुंयुक्तमैतिशायनः । नामनारम्याधीताना च अगाना तजनकत्वेन प्रकरणयिनि- ६॥३॥६॥ योगप्रसवात् । अत• प्राकरणिकमेव प्रोक्षणादेशत्वम् । 'दर्शपर्णमासाम्या स्वर्गकामो यणेत 'रमादी गनु अमयुक्त प्रकरणेग विनिमुन्यो, रामुक्ता च प्रोक्षण | विशेषम्य पुंडिङ्गरूपम्य निर्देशार प्रयतं यजमानत मिति । नघ दोपः । सयुक्तानामपि द्वारापेक्षन्चात् नविधः | ऐनिशायनः इतिशस्य युवाफयं आचार्य मैने । पुंस एवं नत्वाच करणोपकारद्वारपरिम्पानम्य मयाजादिपिव । कर्माधिकारो न स्त्रिया इति ऐतिगायनस्य मतम् । इनि नदेयं प्रमाणगरीराविदोषेऽपि मयुक्ताना द्वारपरिकल्प पूर्व. पक्षः । मुपादानम् । असयुनाना च प्रकरणमिति समयमानम् । तदुक्तित्याच्च दोपश्रुतिरचिनाते । ७॥ पश्वेवरवादीनामपि श्रुत्यैव विनियोगो ज्योतिटोमादीना पुम एवं कर्माधिकारो न स्त्रियाः इति पूर्वपक्षे हेल्या. भपि फलार्थत्वं यास्मादिमिरिति प्रागेव चर्चितम । तसर्थ मतम् । तदुक्तिस्वात्, पुरवस्य उक्तः, पुंस्वस्थ तस्मादुक्तान्येबानत्य प्रमाणानीति । रत्नमाला. ( अन्न- विञ्चितत्यादिश्यर्थः । पुस्लम्प विवक्षितत्यादेव अति. निर्णयपरिच्छेदः)। शाते गर्भ हने दोषश्रुति. उपपद्यते । पुंस्त्यस्य अविव. • लिङ्गवाक्यविरोधाधिकरणम् । अन भाष्यकता | शितत्वे तु नोपपोत । 'गर्भेणाविज्ञान हुतेन मशहा मन्नस्य एकवाक्यनोपगमनमामार्यरत गन्दसामर्थ्यप- भवति' इति प्रतिः । पुस्स्वेन वि शिष्य अनिर्धारित गर्ने लिङ्ग व्यवहत पूर्वलिङ्गप्राध्यता च अस्सोक्ता 1 याल.पृ. ९. हुते सनि हन्ता भ्रूणा भवति । भ्रूणो यज्ञः । पुमाश्य * लिद्गवाक्यविरोधोदाहरणे 'स्योन ते सदन' यज्ञकर्ता । पुसो यथे यशनाश एव भवति इति अविज्ञात- दशान भदा श्यमानावास्यत्तयोमन्त्रयो, पृथक् पृथा गर्भन्नु, भूगहरयादोषः भाते । यदि स्त्रिया अपि यशा- प्रकाशयित यापों कर्मसमवेतो दृश्यते तदा उभयोरपि | घिसार पात् तदा स्त्रीग: हतेऽपि भ्रूणहत्या स्यात् । भेदेन प्रकारकापेक्षणात् प्रकाशयोश्च प्रशाश्यापेक्षात् | तम अविज्ञानग्रहणमनर्थक स्यात् । तस्मात् 'स्वर्गकाम, विनियोगाय प्रस्थिडे सति यस्य यत्र तसं सामयं स इत्यत्र पुम्स्य विवक्षितम् । पुंस स च कर्माधिकार। तत्र शीघ्रतर प्राप्नुवन नान्या एकवाक्यतया नेतु शपते, | इति पूर्वः पक्ष.।

·- । । लिङ्गविशेषनिर्देशात् ३३६८ लिङ्ग विशेपनिर्देशात जाति तु यावरायणोऽपिशेपात्, तस्मात् ! सिद्धान्तिन 'चोदितत्वायथाश्रुति' इति । अअपर्यस्तु स्न्यपि प्रतीयेत, जासर्थम्य अविशिष्टस्यात् । ८॥ माष्यवदेव । इति । पुस एव पज्ञाधिकारो न स्त्रिया इति पूर्वपक्ष द्रव्यक्त्त्यात्तु पुंसा म्याद द्रव्यसयुक्त, क्य सूत्रान्या प्राप्त तुशब्देन निरस्यन् सिद्धातमाह । विक्रयाभ्यामद्रव्यत्न स्त्रीणा, द्रव्य समानयोगि बादरायण आचार्य जानि कर्मणि अधिकृत मयते त्वात् । १० ॥ स्म । अविशेषात् मनुष्यवाने पुसीव त्रियामपि कर्मणा द्रव्यसा व्यत्वात् स्त्रीणा न द्रव्ययत्वारा विदोगामायात् । तस्मात् स्वर्गकामपदेन पुमानिव स्त्री | न तासा मर्माधिकार , इति पुन पूर्वपक्षोप यासार्थ मनम् । अपि प्रती येत । जाते मनुष्यत्यजाते अर्थ अभिल तुशब्द सिातपक्ष प्यावर्तयति । त्रीणा नास्ति कर्म । प्यमाण स्वर्ग स्वर्गेपणा वा । तम्य जात्यर्थस्य पुसीब | कर्म हि द्रव्यमयुग श्रूयते 'मीहिभिर्यजत' 'तम्य स्नियामपि अविशिष्टत्वात् स्वर्गकामनाया उभशेर द्वादशशत दक्षिणा' इत्यादि । पुमा चद्रयवयम् । पुस विशिष्ट वात् च स्त्री अपि प्रतीयेत । तस्मात् स्त्रिया द्रव्ययत्वात् द्रव्यसयुन कर्म पुमामेव स्यान् । योगा तु अपि कर्माधिकार इनि सिद्धान्न । अद्रव्यत्व द्रव्य यत्वम् । तस्मात् न तासा वर्म । स्रीणा चोदितत्याद्ययाश्रुति । ९॥ व्यशूयव तु प्रयविक्रयाम्या हेतुभ्या सिध्यति । स्त्रियो हि पिना क्रिीपन्त भर्ना चक्रीयन्ते । विनीताच तदुत्तित्वाच्च दोपश्रुतिरविंशाते' इति सूनोत्तस्य पितृधनानामनीशिय बीतन्वाग भर्तृधनानाम् । विपभ देतोनिंगसार्थ पूनम् । चोदितत्वात् बीपुससाधारण्येन कर्मणा शिस्तित्वात् यथाश्रुति स्वर्गकामपदानुसारेण श्रूयते ' शतमतिरथ दुहितुमते दद्यात् (मता) ' 'आर्षे स्त्रीत्पन पुस्त्वेन या अभिजाते गर्ने हते यशाविकृती | (विवाहे) गोमिथुन (दुहिमते दद्यात् ) ' इति । यथा पुसबंधात भ्रूणहत्या भवति इति अनुवाद निन्दाति च बसादिद्रव्यापि क्रयविक्रयसयुक्तानि तथा स्त्रियोऽपि शयाथ । गर्भो न हदम्य ' इति यो यते । तस्मात् क्रयविक्रमाया ममानो योग । तथा च स्रोणा प्रय यै समानयोगिय । वस्त्रादिद्र याणामिन स्त्रीणामपि स्त्री अपि कर्माधिकारिणी । इति कुतूहलानुसारी ट्रम्यै समानयोगित्याच्च अदपलम् । सूनाथ । अदव्यताच स्त्रीणा न यम । किनु पुसामेव । इति पूर्व अथ भाष्यानुसारी। ननु 'पगुमानभेन' इत्यत्र यथा पक्ष । पुस्ल एक्त्व च विवश्यते तथा 'स्वर्गकामो यजेत' तथा चा-यार्थदर्शनम् ॥ ११ ॥ इत्यापि पुस्त्त विवक्षित स्यात् इति चेत्, उच्यते दरराय यथाश्रुनि श्रुतिमनतिक्रम्प पुरत्वादि कर्म इस पूर्णपक्ष रिङ्गप्रतिपादनार्थ मूनम् । “या पर यविक्रय विषयत्वात् वीणा दुपयत्वेन न तामा विनश्येत चोस्तित्वात् उपादेष येन विहिनत्वात् । प्रस्ते ति ' इत्यत्र अयार्थे अथवादे तु मनुष्यत्यजाते याकामनाया थ पुसीव प्रियामपि प्रीतत्वस्य दर्शन स्त्रीणा ऋयविषयवे लिङ्गम् । फ्रय अविशिष्टत्वात् मर्गकाम इत्यत्र पुस्त्व विनक्षिनु न विषयबाच अदयम् , अद्यत्वाच स्त्रीणा न धर्म। शक्यत । अविशातगर्भहननदोष श्रुतिस्तु मशमार्थोऽनुवाद इति उत्सूत्रमेव पूर्वपञ्चनिरास । इनि । नादात् मतादर्यम् ! १२ ॥ स्त्रीणामद परयात् न कमाधिकार इति पूर्वपक्षे शहा वृत्तौ तु विमक्त्येति चेत्र' ६।१३।८ इति | निरासा सूत्रम् । तय शङ्का इन्यम् । ननु रोग पूर्वपशिण गदास्त्रम । ' पाना यजेत' दापय यस मास्ति, भकोत्सर्पणेन या धर्तनादिना या तृतीयया यया एकत्वस्य पुष्यस्य च विवष्चितत्व तथा यत् घन तया उपाऱ्याने तेन तस्या द्रवारम, स्वर्गकामादेऽपि पुरत्व वियागीय इति 1 तोचर पाच कर्माधिकार इनि। अाह पूर्वपक्षी । मर्मा विक्रयविषयपात् पर . इत्यत्र ·। लिगविशेषनिर्देशात् लिङ्ग विशेपनिर्देशात् जीतवान् स्नीगा सादर्थ भर्यतम् । तादम्पान गृहगताः पीठपिठरादयः पदार्याः । वेपा सामिनी पत्नी स्त्रीणां कर्ननादिकमणेऽपि सादप्य भयंतम् । स्वीमिः इति श्रुत्यर्थः । जापन्या पत्नीः सयाजयन्ति । भग- कर्तनादिना यत् द्वन्य लप्स्यते तदपि भरेव । अत बीयां हि पत्नयः । भसदा वा एताः परगृहाणामैश्वर्यमा एवं ' भार्या दासध पुनश्च निधनाः स एव ते । यो यरुन्धते' इनि च । दर्शादौ पत्नीसंपाजेषु पशुजारानी समधिगचन्ति यस्य ते नम्य तद् धनम् ॥ इति स्मृतिः द्रयम् । कुतः ! पन्नीना वीर्य मसत् योनिरेव । तया संगच्छते । सम्मान स्त्रीणामद्रयरान कर्माधिकारः इति भसदा योन्या म्भिय पतिगहेषु ऐश्वर्य लभन्ते इत्यर्थः । पूर्वपक्ष। तस्मात् दयवन्यः स्त्रियः । ट्रम्पयवात् तासा कर्मण्य. फलोत्साहाविरोपात्तु । १३ ।। विकारः इति सिद्धान्त । नीगा इ पशूपवार न कर्माधिकारः इति नमः कीवत्वा तु भरत्या सामित्वमुच्यते । १९॥ पूर्वपक्षे प्राप्त, सिद्धान्तमाह । नुमन्दः स्त्रीणा न्य पत्नी अपि द्रययती इति सिद्धान्ते उक्त पुनः शून्ययाधं यारपति । न स्त्रीमा निर्धनत्यम् । ट्रयसयुक्ताः शब्द सिमान्त यावृत्यर्थः । न स्यवना त्य- स्त्रिया , काश्च कर्माधिकारियः , फोत्साहाविरोषात् । ) यता स्त्रीणाम् । पत्या श्रीवदयात् 'शवमतिथि दुहित. फविषयक उत्माहः फोमाहः फलेम । पुस मते दद्यात् ' इति श्रुत्युकस्य अतिरपशतदानम्य दृष्टा- स्त्रिया अपि फन्दौसाहस्य अविशेषात् वैधण्यामानात् ।। न्वात् । यत्तु 'पली हि पारिणम्मस्पेष्टे' इति भुत्या पारि- तस्मात् रूरी फगार्थिनी सनी स्मृनिमप्रमाणीकृत्य नर्म | जय्यस्य गृहगतस्प पीओनसादेः पदार्थजातस्य यत् परियडीयात् यजेत चेति । स्वामित्वमुच्यते तत् मक्त्या । गौणमित्यर्थः । सम्मा. अनच समवेतल्यात् । १४॥ मासित स्त्रीमा न्ययान कामन वर्माधिकार इति । स्त्रीणामपि कवधिमारः इति सिद्धान्तः । न च धन- फलार्थित्यातु स्वामित्वेनाभिसंयग्धः । २० ॥ शून्यन्येन तासा नवधिकाराभाय. शा. । तासा बीया मनस्वामित्वं गौणं न मुख्यं इति पूर्वपक्षिण: अन धनेन समगायात् संबन्धात् । ता घनवरयादि. त्यर्पः । पापादान काले नया मवाद क्रियते - पी चाय का तुशन्देन निरस्पन उतरमाह सिद्धान्ती । ' उप- इतोऽय यजमान उत्तरस्मा देवषयायामपहतो, भयसि च कामे मनातिनरितल्या' इति । हविषाण इद मे देवा हविर्नुपन्तामिति तस्मिन्नुपहूतः ' ऋयस धर्ममारत्वम् । १५॥ इति मन्नण स्त्रिया अपि फ्ल्याथिरखमुक्तम् । कर्मफलमर्पयते दामने यदुक्तम् 'ऋपविरुपा-यामद परन स्त्रीणाम्' इति पार्थिनी ही । फगणिताच 'फ्नी हि पारिषरय- प्रति तर मिद्धती उत्तरमाह । क्रयस्य धर्ममावत्य यति अती पन्याः म्यामित्वेन मुश्येने अभि- पम् । धर्ममानोऽय ऋयः न वास्तविकः ।यो हि सरन्धः । पल्या: स्वामियान मौण किंतु मुख्यगेव । उचनीचप्पो मानि । नियतं तु इदं दानं 'शतमति- रचं' शोमनामशोभा च क्या प्रतिक्रिया | तस्मान् धनवती स्त्री । स्मात श्रुनिविद्वत्वात् नानुमन्यन्ते । तस्मानतो कप फलवत्तां च दर्शयति । २१॥ पुंस इव स्त्रिया अपि कर्माधिकार इनि सिद्धान्ते सत्तामपि दर्शयति । १६॥ हेत्वन्तरमाह । 'म पानी पत्या मुस्तेन गच्छना, यज्ञम्य स्त्रीणा न कर्माधिकार. अद्रव्याशत् इति पर्वपक्षे उत्तर- युवौ धुनिभवाम् 1 संजानानौ विजहितामरातीदिनि- माह सिद्धान्ती । स्त्री यतीन अद्रव्या ( यतः प्रति प्रोतिरजरमारीताम् ॥' इति श्रुतिः पत्युरिय पान्या सखिया स्वपनामपि दर्शयनि न कपविनाश- | अपि फरमना दर्शयति । वरमार पुमार पानी च उभी भावम् । 'पत्नी ये पारिफ्य्यस्य?' इति पारिणय्य नाम | कर्मणि अधिकृतो इति सिद्धान्त. के. भी. को. ४२२ विक्रयो।

·लिङ्गविशेषनिर्देशात् दिनविशेपनिर्देशान + 'लिङ्ग विशेपनिर्देशान् समानेपपाता सारस्वती उपदिपधर्मो हि सर्पः प्रतिभवेत् । अनुपदिष्टधर्म स्त्रीलात् ' (१९।१६४५) । अय च न्यायोऽन्यत्रा साकारक्षा विकृति । इह च 'इन्द्राय त्वा यमुमते' इति ग्यभिहितः । पुलिङ्ग न मेष्या मवश्यते ( अम्मै) मन्त्रेण मोमग्रहणमानयोः ऐन्द्रपदानार्यत्वमेदारगम्यते । म्री वात् इनि । टुप. ८।१।१०१४० या योमस्तदर्भोऽपि तय इत्यनन्द्राया प्रदानाना सोम. लिगविशेपनिर्देशान् समानविधानेप्न- ' धर्मजन्यम्, इतगणि तु साकाट्नाण्यतिदेदोन गृहन्ति । नन्द्रागाममन्जन्यम् । ३।२।१।२८ ।। चोदनासामान्याचदिनारत्वेन धर्मग्रामौ सन्या यथादेयत. एष एर मन्य उदाहरणम् । इह न प्रदानानि मूनेच मन्यप्रयोग इति । ननु 'सोमेन या इस एन्द्राणि अनेन्द्राणि च विद्यन्ते । तेषा मक्षमान्यपि पने मन्द्रियापवादिग्रहणसाधारणत्वात् गोमातेरनेन्द्रपति सन्ति । तत्र सदेह है ऐन्टेन अनेन्द्रेषु च मन्त्र , उत सोम. तद्धारेण सोमघमश्य प्राप्त एव । अन प्रात. ऐन्द्रेषेत्र मन्त्र , अनेन्द्राणाममन्ना मवगमित । लिङ्ग विकारख्यासमवेनोहामावादगन्नामेवानन्द्राणा प्राण मान समार पाम्पा भयोपभूनो मन्त्र, इति नाविरूपिनम् । च भविष्यनि । मैवम् । साधनभूतमन्त्राशादेव सामान्य इन्द्रायनेकदेयताम्य नाय सोमरसप्रदानग्य नेपभक्षणान्यपि भुनस्थापि सोमन्य नियमोपपत्ते , विद्यारूपसाधनपशादिव प्रतिप्रधानम-यमनी पानि इत्यपि स्थितम् । तन किं ऐन्द्र तमाध्यभूतस्य अमिहोत्रा नैणि कनियनरमनिन । प्रदानोपभूतभउष्ण एवाय मन्मोऽसम्, उन ऐन्दानेन्द्र- तेग अनेन्द्रपतिदेशादेव गोमधर्ममातिन या । तथा मशणा दति इदानी प्रमदात् चिन्त्यते । ननाय पूर्व च सति यथादेवताहेनर मन्त्रायोग । 'द्धिव पशिगोऽभिमधि-तनय मन्त्र गेममय मान सवन हि दर्शयति' इत्यनेन मूत्रायन लिनदर्शनमुक्तम् । स्येन्द्रपीतम्य भशयामि' इति भूपते । तन प्रात या तच भाष्यवार्तिकयोरेव मुन्यतामिति । नस्य सोम. तस्याइ भशयामीति तानदेयाधिकरण उन्द प्रति पेधस्तु सर्वगामित्वान् । ३९ ।। न्याशितम् । इन्द्रपीनस्येनि पदम्य तु मोमगमाना. स्थितादुत्तामुच्यते । तदस्ति यदुन ठन मकर चिकरण्यम्, उन सानसामानाधिकरण्प इति सदेदे मशग पर्न यमिनि । देषा हि पूर्वपक्षित अमन्त्रक मशा सरनगामानाधिकरपम् । इटेग पीत गोमो परिमा उन या ! तत्र पूर्णपशाभ्युपगमेनेर पा तिवान् सपने दिन्द्रपीन सयामिति । (१). . रयो य सोम परिसमाप्प इदानी उहापशमा गिरावटे । अदा चानेकपदपिडितरादिदेग पीत इति तृतीयान्ततपुरुष- सिदान्तिनो:मिसधिः । प्रतिविकारमाये हि साही रामासान् दुई । तेन ममासमरीयम्स्यात् प्राधान्याच भनि । म च एतस्ये पोटोमग्य प्रातिर मोनम्यस्य पीतपदेनाभिधानम् । नचानेट मोम माय संभाति । न न प्रहशाभ्यासा: पृपा कमगि, ऐन इद्रीशन्दा भिधानुं सपने रि रिन ऐपदान नेपा प्रातिविकारभारे भनेत् । न च ने मध्ये दौरभूतमोममायण एमग मी पिनियुग्ने । न च पाञ्चिदेव सोमममाय अन्येषां च प्रतिशत अनेन्द्रेणु उहेन प्रोग इनि पनाम, मानाहासमवात्। संमान । मोपामेर यागारेण गुगपत् सर्वपमंत्र । ने दी म्येनि लिनपरोगनिदेशा ममाविधानेषु तदुर- 'तुन्यप्रारणा येषा ज्योतिष्टोमरियेप्यते । मानिसारमा महितेषु मानेषु भनेद्रागमन मिनिप्रतिषिविष्टा न घामपात्मन. परित एसमुशाय पूर्वपशान्तरमभिधीयने- इसी ( या. पृ. १)ना यमुना यादयवं पाय पवित्वं हि दर्शयति । २९॥ पामिषम्य प्रशारण हमदान भासायमिराय - परि भने म पागमो दोन ऐ द्रमान पर मेगा नियम , भारतीय गा, पर सोनेर रोए प्रोजन्य । पापा यो नियम भमिहोनम art frान प्रमाने. 1 पद, मेम् । मानु भनागोर महतोय . । . - ·लिङ्गविशेषनिर्देशान् लिद्गविशेपनिर्देशान् . दयनीये जुपति' इत्पनैन अनारभ्यरादेन सहोमार्थस्य ! मानन्य न वदेवदेशयात् अविद्यमान एवं इन्द्रपीत- वणि कमानमान्धस्य होगनियाममत्वम्, आहवनीय, शब्देन अभिधीयते इति वाच्यम् । यतः सबन्धसामान्य उपनिरवण होमासमनात् तस्य च मणिकमात्र उपस्सिन- सोमस्यति पष्टी । न च अविद्यमानरम राबन्धोऽत्र उप यात् । न व अन्य तत् सोमायम् , येन मन्ग गत्वेन आश्रयणीयः । न विद्यमान बन्थे उभपति विना अन्य, सोमो ग्रहीतुमेव न मक्यते, किन्तु निन- भूतपूर्वमबन्धाश्रयणम् । प्रकरणाभ्या ऐन्द्रमोमार्यरमेन मन्त्रस्य । तेन ऐन्द्र एव । विश्व यानी रस्त एरेन भश्यते (१) इन्द्र. सोमो मन्ग गृह्यते । इतरेपा च अमन्त्रक ग्रहणमिति | पीताक्यवारयात् । न हि कपालावरो घटावयो भवति । प्रयम एव पूर्वपक्षः साचोयानिति । तेन औपचारिक एयाय तटरव यपदेशः । न च सूरंतु-पूर्वोक्तरिङ्गदर्शनसमाधानार्थ वाच्च भाष्य. मुख्य समाति औपचारिफाश्रयणं युक्तम् । पठा वातिकयो मुयामि। बिन्द्रण पात यस्मिन् सपने तम्य सपनस्य यः सोमः इति सपा स्यैकमन्यमैतिशायनम्य भक्तिपानत्यात ' युदरल्या विद्यमानशेप एवामिधीयते, तदा चदवयय सयनाधिकारो हि। ४४॥ । भचणे सति नातीवसन्धोपलाक्षणत्वम् । नाप्यनपत्र यदुन मनन्टाणा अमरका भक्षणमिनि, ना , सपा अरशद की नमुनी हिसमान एव युक्त । ननु वा समन्यामिति । यथासानाला म.न: स्पात । एवं मी दिसमासेऽपि मुख्पपीतशब्देन इन्द्रोद्देशेन त्यागो arबत् तृतीयातत्यरूपसमाठाश्रयणेन इन्द्रपदसामानाधि. रवणीय , तदत्र इन्द्रोद्देगेन प्रदणमेव स्याम् । तथा परण्य इति यूवा ऐन्द्राणा रामन्मक माण अनेन्द्रागा च सति विद्यमान पापि शेपरस इन्द्रोद्देशन गृहीतत्वात् न अमन्त्रमिति प्रथमपूर्वपक्षनियसेन पारमार्थिक पोक्तदीपप्रसा इति । मेचम् । लक्षितरक्षगादोषात् । सिद्धान्तो भिधीया । अश्मभिप्राय । भनेदेव यदि गपाहि, पाने गो सभणी । त्यागेन र सद्देशन इन्द्रपीनस्यनि पद तृतीयासमासेन सोमसमानाधिकरणं । ग्रहणम् । बहुनी हिपक्षे तु त्यागमानलक्षणम् । निश्च, भनेत् । कि तर्हि १ बहुनी हिममासाश्रयणेन समसमाना- अपेशापयात् प्रकरणाविशेषाच एतदेवोचितम् । तथाहि, धिकरणमिदम् । इन्द्रेग पीत. सोमो यस्मिन् सवने तर 'धर्मप्रदानान्येन शेपभनष नवादा मात्रमपेक्षन्ते । वति इन्द्रपीत राणम् । तस्य सवनम्य य समन्धी प्ररग्ण न मोतियोमस्य अविशिष्टमेव । रहना दिसमासा- सोम गोऽनिन्द्रपीतोऽपि द्यायवे एव इन्द्रपीनस्येति पणेन पामेव समन्चब भक्षणमिति सिद्धम् । व्यपदेष्ट इत्यपिस्त एव मन्त्र, सर्व शेषभक्षणे प्रो प्रयोजनम-पोतम् । सूत्रं तु- ऐन्द्राणा ग्रहाणा सम्म । तदुक्तम् -- 'इन्द्रेण यस्मिन् सबने पीतः सपा चैकमध्यमिति ऐतिशायनस्य आरार्यप मतम् । सोमो निरूप्यते । तम्य योऽन्योऽपि संबन्धी स यत समननिर्देशोऽय इन्द्रपीतम्येति । अन्यथापीत एस एवं व्यपदिश्यते ॥ इति ( गा.१८०२) । ननु गौणः पौनशब्दप्रयोग संपमन्येवेति । तोता बहुनीहि समासस्य बनपदनिश्चिनस्यात् तृतीयासमामान् रितविशेपनिर्देशात् समानविधानेष्वनन्द्रा. दुष्यमित्युक्तम् । नरस्य सवनरामानाधिकरणामिनि । ममन्चलम् । ३१२।११।२८ ॥ उच्यते । इटपीतस्य मोमस्पी पटसन्तम्य माणप्रिया प्योनिशेमे मोमयदानानि ऐन्द्राणि अनेन्द्राणि च सबन्धानुपपते अन्यग गोपदेशाच इपीतम्प सोमरस : पियन्ते । काश्रित सोमाहुतइन्द्रदेवताका , काश्चिय अवयर मायामि इत्यारपदं भारयमशमान यम्। इन्द्रभिग्देवताए । नेपाच सापामपि मावणानि सन्ति । मच भागीयो विमान. शेषः इन्द्रेण पीन , इन्द्राय । तानि च गनगन्ग क्रियन्ते । तत्र समानविघानेषु तत्य. वा दत्त । तेन दियमानाग मेपो नेन्द्रपीतशम्दार्थ, 1 प्रमाणमापिवानगपेषु अत एव प्रकृतिविकारभावरहितेषु नव इन्द्रोद्देशत्यत्तस भागस इन्द्रपोउरपान विव । ऐलानेन्द्रमहयागेषु मध्ये अनेन्द्राणा ऐट्रमिनाना मैत्रा- -- ·लिङ्गविशेपनिर्देशान ३३७२ लिनविशेषनिर्देशान् , वरुणादिग्रहवागाना सबन्धिनि भरणे भमन्नरयं भा- गुर्वेषा ऐन्द्राणः अनेन्द्राणा च यागाना ऐकमान्य मन्दरहित र स्यात् । दिनविशेषनिर्देशात् मदरमन्ने इन्द्र एम. अविनः यो भक्षमतः तत्वमेव । न पीतस्य इनि सोमविशेषणम्य निर्देशात् । तस्य च अन- गगन्त्रकत्वम, नापि यथादेवनमूह । तदेतत् ऐनिधा. न्ट्रेषु अनन्वयात् । इत्येऊः पूर्वपक्षः । इदं सूत्र एकादशा- यनस्य महर्षे, अनुमतम् । हि यस्मात् इन्द्रपीताद। धिवरणस्थम् । एतस्मात् उत्तर स्त्र एतदधिकरणजेषभूतं | सपनाधिगरः, इन्द्रेण पीतं यस्मिन् पीसमय 'छन्द प्रतिषेषस्तु । ३।२।११।३९' इति स्यात् । अतीति पीनः इन्द्र. पीतो यस्मिन् सपने इल्य बढे मधे तु अन्तरामिण्यधिारणानि भालि। इति ज्ञेयम्। व्रीहिः सन् गायत्रच्छन्दस. इत्यादिवत् सबनोधा । यथादेव या, तत्प्रकृतित्वं हि दर्शयति ।२९॥ अन्यथा इन्द्रेण पीन इति तृवीयानरपुरुषस्वीकारे भग वाशब्द. पक्षान्तर सूचयति । ऐन्टानेन्टसोमग्रयागेषु पानत्यात् भक्तिपानरममद्गात् भक्तिः रक्षणा पाने अनेन्द्राणा रोमग्रहाणा भक्षण अमना वतन्य इति या तस्मात् पानस्य भाक्तत्वासादि यर्थः । सम्मान प्रथम. पूर्वपक्ष, पूर्वमुक्तः । अथ द्वितीयं पूर्वपक्षमाह। अनेन्द्राणा ऐन्द्राणा च गोमनहाणा भक्षण अविकृतमन्त्र अौन्द्राणा अमन्त्रक भक्षण न किंतु मिनावरणपीनस्प | यदेव, न अमन्त्राव नापि यथादेवनमूदः इति इनिरीत्या ऊईन समन्चकत्व स्यात् । यपादेवा देयता सिद्धान्तः । के. अनतिक्रम्य ऊहः पतयः। हि पम्मात् तत्प्रकृतित्व एन्द्र लिड्गविशेषनिर्देशान् ममानविपानेष्य- प्रदानप्रकृतिकवं अनेन्द्रपदानाना दर्शपनि । तस्मात् ऊहैन मैन्द्राणामगन्नत्यम् । ३।२।११।२८ । लिड्गविशेष समन्त्रकार इति द्वितीयः पूर्वपक्ष । निदनात् अनन्द्राणाममन्नत्य इत्येतावत् सूत्र अन्यपदार्थ- छन्द.प्रतिपेपरतु सर्वगामित्वात् । ३९ ॥ प्रधानमनीयपेक्षया स्वपदार्थे प्राधान्यात् तत्पुष्पस्य कली. ज्योतिष्ठो ऐन्दानेन्द्रोमाइयागेषु मध्ये अनेन्द्राणा । यस्तपदीते. विशेषतच अस्य भिकरणत्वेन बहुव्रीहि- प्रहयागेषु भनमन्त्रः मिनावरणदीनस्य इतिरीत्या ऊहेन त्यायोगात् । ( इन्द्रेण पीत यस्मिन् इति ) इन्द्रपीतस्य प्रतते इति द्वितीय, पूर्वपश्च. पूर्वमुक्त । त पक्ष | इति इन्द्रगिनिशा अनेद्रसोमभभणाना डिड्विनि अनेन्टाणा मक्षण अमन्त्रक इति वदन् प्रथमपूर्वपक्षी योज्यमन्त्राविषयता इगेर पूर्वपार्थम् । समान तुशन्देन सावर्तयन् पुनः प्रथमपञ्चमाइ । य पलु विधानेषु अनेन्टाणाममन्त्रत्वम् ' इत्येतावन्तु भावनादेश षोडचिनि अनियने न पितृदेवत्ये 'नृनीयस्य सवनस्य ऐन्द्राणा च प्रदानाना धर्मप्रायकन्योनिष्टोमावयरत्वेन जगतीच्दरा ' इति मन्ने — अनुष्टुप्छन्दस इतिभक्षमन्त्र समानविधाने प्रकृतिविकारममावेन उहायोगात् अनै- सनमति' इनि छन्द पविगेघः अनुष्टुप्म्द पदोहरूपः न्द्रसोममधयाना शून्यता इत्येर एईपञ्चप्रयोननोक्य- जगतीद पदप्रनिषेध. रुद्रपक्षमाधातया अभिमत 8 यम् । सु. पृ. ११४१. नु अनेन्द्रेणु उहागावेऽपि उपपन्न. । अप्राप्तस्येव लिङ्गविशेषनिर्देशात अनुष्टुपन्द पदविशिरोहस्य नत्र विधानोपपने । अतः प्राप्ता सारस्वती स्त्रीत्वात । ९१०४५) अभिषवादीना धर्माया मवंगामिवात, ऐन्द्रानन्दसा बारण योतियोमे मनुपशन. समाम्नाता । 'आयपर- स्यात् प्रतिविकारभावामावेन अनै-द्वेषु अनुहार रमिष्टोम मालधन्य , ऐन्द्रामः पशुरुमध्ये द्वितीय , ऐन्द्रो अमन्नामेव मशण इति पुन. प्रथमः पूर्वपक्ष। दृष्णि गोरशिनि तृतीयः, सारम्बनी मेष्यगिराने चतुर्छ' सर्वपां वेकमन्यमैतिशायनस्य भक्तिपानपान इति। चावागे:पि एते परामः समान विधाना इति एक सपनाधिकारो हि । ४४॥ पक्ष, अशीयोपीये पणे एष धर्मविधान इझरेषु । ज्योतिष्टोमे ऐन्ट्रानेन्द्रमोमग्रहमक्षेषु मध्ये अनेन्द्रणा , चोदन प्राप्तिः इति अन्यः पक्षः । अप्लीयोनाये व मग अमन इति यदुनै तत् भापति नागन्दः। अस्ति अभिगुषः । तत्र · अनयत मेध्या दुर आशा- समान विधानेव.

·- - लिङ्गविशेषनिर्देशात् लिङ्गसंत्यं माना गेधपतिभ्यो मेधा' इति पठ्यने । तत्र समान- | निर्देशाई । तस्मात् पुरूपः पविशेष एम यस्मै इति विधानपो ( सामानविध्यपक्षे ) चिन्मने । अत्रिगु-' पदेन निदियवान् सारम्बन्ग मानगुऔषम्य न प्रवृनिः । वचन सारम्यया मेण्या वर्त य न वेनि । तन नि । इनि प्रथमः सिद्धान्तपक्षः एव युक्त । सिद्धान्तमाह । नुपयु समानविधानेपु सामु गर पशुत्वं वैकशब्द्यात् । १८॥ सती मेषी अनिगुपचन अप्राप्ता । सारस्वत्या अग्रिगु 'प्रास्मै अमिं भरत' इति पुषिशेपस्य निर्देशात् वचनं न भवतीत्यर्थः । लिङ्गविगेपनिर्देशात् । अत्रिगु- 'सारस्वत्या मेष्या चाघ्रिगुपचन न प्रपतन इति यद्वक्तं प्रे 'शस्मै अनि भरत ' इति पुलिदेन रिझविदो- नया नयनि पूर्वपशी । यादान्दो यावर्तनार्य एव । पस्य लिङ्गम्य निर्देशान् मारनन्याय नीत्वात् । न च । पुपमा स्नीपछौ या पशुत्व सामान्य एपमेर तद्राचफम्य पुयचन, गब्दः स्त्रियममिपदितुं समर्थः । ठसात् अग्मैगब्द उति पुपयो. स्त्रीपयोश्च ऐक्शन्य मति मारस्वत्या अभिगुऔषण न प्रवृत्ति, इति । अम्मै इति । तेन न पर सामान्यमेनेच्यते । तब पइनभिधानाद्वा तद्धि चोदनामून पुंविषयं त्रीपगापि अशिष्टं इति सारस्वत्यामपि अधिगुपयन पुनः पशुत्यम् । ४६॥ युज्यते इति । सारस्य पा मे'या अत्रिगुपचन न रत ५ इति यथोक्त वा संनिधानात् । ४९॥ सिद्धान्ते उने पूर्वपक्षी आह । याटाब्द. पायापर्नयति । 'प्राम्मै अनि भरत' इति पशुसामान्याची अम्मै अधिगुथैये पुलिद्गनिर्देशात् सारम्बन्याच स्त्रीयात् नानि- द्वाद. सारवया मेश्या स्त्रियामपि अत्रकोण प्रतेत गुवचनम्य तस्या पनि इनि यदुतम् , तन्न । तथाहि | इति पूर्वपञोक्त न्यावर्तयितु वाशब्द. । स्वदभिन्नन 'प्रास्मै अनि भरत' इति इमान्द पाभिधान पोर-पुराचिना म्मैशब्देन उन यत् पुपाल तदननि कम्य मिधान पशुमामान्यस्य पालख्यामिभान वाचतम् । थोरमेम्यान् अधिनाचन पुपगार न मेष्याम् । हि सम्मान छन् पाव चोदनाभूतम् । उपविधिवाक्ये गस्मात् प्रथमम्ने यात अप्रिगुपचनमप्राप्ता सारस्वतीति पशुमब्दनैर आने गदीना निर्देशात् पगुत्वमेव नोदनाया | तदननिकम्य यथोत्तमेर म्यात् मनिधानात् । संनिहित. मपदम्, पशुत्र च पुन. पुविषयमपि पशुत्म्याचकः यचा. सर्वनामशब्दः 1 'प्रारमै अगि मरत' इत्यम्य पशुगदा चि पुचिपोटपि मन् सारसन्या मेष्या मृनिहिनश्न अमीशेमीय उपगुरेप । गत्प्रकरण हि विसमपि प्रनितुमर्हति । यथा मनुष्याग्देन पुमानयि | अधिगु पटिग । तस्मात् पशुधर्मा साधारणा इनि उच्यते योपिदपि तद्वत् । तस्मात् 'याम्मै अग्निं भल' ममानविधिवपक्षे सारस्वला मेच्या अधिगुवचन न इति पशुपानि आम इति पद सरस्न्यामपि प्रातिपुर्तय पशुधर्मा भीषोमीयपवर्षा एवेति सिद्धान्तपक्षे मईयात् अभिगुपः सारसमसामपि प्रपर्नेत इति पूर्वः | तु सारम्वन्यामपि अप्रियुषचन को स्मात् 'प्राम्य अनि भग्त इति 1 के विशेपो या तदर्थनिर्देशात् । ४७ ॥ लिनशब्दः गम्पगमक्सरचे सति मानते । मारस्वन्या मेण्या अध्रिगुपचन प्रतते । प्रास्मै अग्नि | लियते अनेन इति हि क्रियायोगनिमित्तो लिनशब्दः भरन' इति इदंशब्दम्य पनिर्देशकस्य पुसौर निपा- | इति न सन्धिशब्दावनोच्यते नथापितु क्रियागतकार- पपि प्रतिगमहत्वात् इति पहुक्त पूर्वपक्षिणा यावर्षो | आन्तगपेशा न मुञ्चति । वा. ११३८ पृ. ३... बामद । यद्यपि अस्म इति प्रातिपदिक पुमि त्रिया लिद्गगन्दम्य सामध्ये मीमासमाना प्रमिदात् । च समान तथापि स्मैत्रयगेन तानिर्देदात् तदर्यस्य सु१११, प्रातिपरिकारिदोषस्य निर्देशात् पुरूपः विशेष एक * लिनसंरय क्रियाया प्रवानभूवम्य अतिपितम्। निघु मन्यते न स्त्रीरूप, स्त्रीरूमार्थनिर्देशस्नु ग्यशन्देन । यत् मियार्थे प्रातिपदिकमुपादी पते नस्प यजिनसंग्ज्य पक्षः। .

·लिङ्गसरये रिङ्गसमवायन्याय क . तद्विवक्षित क्रियानत्वात् । टुप् १७६३ पृ भाग्यम् - प्राणभृत उपदयाति', 'अनानी १८९८, * लिङ्गसाये सर्वत्र रक्षणया प्रवर्तते । स्पदधाति' इति । निधिरवे प्राणभमनसामु उपधीय १२१ २२९७ मानामु तिरिमाना मन्त्राणामानपत्यम् । तस्मादनुवाद । लिङ्गसच्यायाचिन्या मुए प्रातिपदिक्पाल लिष्तसमपायात् पाशब्द परन वतवे । यया 'निगे स्मृति । सुपृ९५८ गरान्ति' इत्य केनापि उत्रिणा सर्वे लक्ष्यते । न चार लिइसमवाय गोण्या व अयतमो हेतु । प्राणमृच्छद सृष्टिशब्दश्च वहाम्या मत्रमण सक्षयेत् , प्राणभूत उपदयाति' इत्यत्र रिगवतामल्पत्वात् तत्सम यद्गणे च सृप्रिप्राणभृन्छन्दो समवेता ठावपि परिगृयते । वायगावण शब्दमत्ति । यद्यपि भायमात्र एन प्राण यथा उनिशब्देन साधरणार्थन सोऽपि सी रात्रते शब्दभत् नान्ये, तथापि प्राणभृत्- अप्राणभृत्- साम इनि! वाय अन गृह्यते। शा २४.१८ चा-- सृष्विदेव पाणमृदादिपु नोपरिहा । अन्य लिङ्गसमाय । (रिजममनाया इति गुणा व लिने भूयसा अनेररिजाना रक्षण झयुदाहरण श्रया )। शरा१२/२३-६॥ भेद । स्वापरित्यागाय उभय चणस्यापि ग्रहण प्राणभृग उपदयानि ' डी श्रयते । अग्निचयन उपादीयमानत्वादिति । बाह च, 'यत्र लक्षणमुद्दिश्य उपचेया काधिविष्टका प्राणभूत नाम । तःकरण लक्ष्ये कार्य नियुज्यते । तन्मानप्रहण तम्मिन्नुपा दान योरपि ।। मनेषु ' अब पुगेभुत्रस्नम्य प्राणो मौगायन प्राणशब्द पटित । द्विवीय तृतीय दशमभिनेषु मनेषु शा--'प्राणभूत उपदधाति । इरानापि पूर्ववदेव नु प्राणान्दो नास्ति । तथापि द्वितीयतृतीयदशमेषु मन्त्रोपादान अथवादार्य विध्यर्थ वा इति विवेक यम् । मानेषु प्राणाब्दयत्वात् वन्सहचरिना मो मना तदुप (गौमा वृत्त ) निमिचान्तरकथनार्थ तु सूपान्तरम् । घेया इमाथ प्राणच्छन्देन गेष्यते । तथाच पूषत्र हि भूना शब्दप्रयोग , दह नु लिङ्गवा अक्षर प्राणभृच्छब्द इकासमुदाये गौण | गुणवान रिङ्ग त्वात् चन्समवायमा गन्दप्रवृत्ति । प्राणभद्रणे हि ममाय रिजममध प्राणभृत्यमायो-स्ति, प्राणभृदमाणगणेऽपि प्रणभूतम | अन पश्चात् मय 'तसिद्धि-जाति-मारप्य-प्रशसा- भूम-लिज वायो स्ति, दलानन सादृश्येन प्राणभन्छन्द । समयाषा इनि गुणाश्नया ' इति एक सूत्रः । वि-- 'सुयित् प्राणभृत् तन, सादा लिङ्ग भाष्यकारस्त न्यायामोक्यधि भिवा उपन्यस्तम् । भूमत । औषमनमो निगममयायो शिष्यते ।' तन्सिचाय सिमवायान्ता 'रतास ए प्राणान् दधाति' इत्यस्य प्रथयादशोप पर गुणश्रया गोण्या वृारा निमित्तानि । इति सूनाथ । तर पक्षप प्राणभृच्छन्देन मनानुनाद । पूर्व द्वितीयादि आस्माधिकरणे निगममवाय गौणानिमित्तमुत्तम्। के म नेषु सृष्टिरितामा बाहुल्यम् । स तु प्रथममने एवं प्राणमतिजमानामा 'अय पुगेभुस्तस्य प्राणो भौवा- •ब्रिाममाय । श्रीभागसे 'शा स्वयोरथा ग्रहीत् ' इन्गत्र स्वस्पट म्यमृतपो लिङ्गसमवायेन गतिवित् रात्राहचग्निा स ममा प्रभ गन 'इनि । एभ्या मध्य प्राणभावऽपि छत्रियो गोग इयर व्यारात श्रीधराचार्य । को शा८ चन्देन च्यन्ते । लिङ्गसमनायन्याय । प्रागभदादिशब्दै प्राणा भाट्ट- 'प्राणभृत पदधाति' इयादी असा दिलिगमप्रधान तम पधैया इश्का गुमन्ते ।। निमित्तम् । लिङ्गममचाया इति गुणाश्रया । थ१२। मण्डन--प्रगत प्राणभृद्योगात् ।' २३-६॥ शकर- 'गाजियभवायाच ।' सा वृति । , ·- । . " -- 1 लिङ्गसमयायन्यायात् लिगममाख्यानाभ्यां 'पितृपानेषु प्रेतरान प्रसेचपेत् ' इत्यत्र पितृगन्दः । इत्यन्तो भागः ग्रहणप्रकाशन. । 'नृचक्षुष्ठ वा देव लिङ्गसमवायन्यायात् पित्रपितृममुदायपरः । श्राद्ध. मोम सुचपा आगपेप' इति मागः अवक्षण प्रकाश- मयूषः पृ. ९ घारपुरेसपादितः. यति । ' हिन्न मे गाना ' इत्यादिः 'मा मेरा नामि- छिद्गसमनायमूलकगीण्या, इतरा गोगो मनि गाः' इत्यन्तः सम्यग् जर प्रशाशनि । अस्स बाव्यते । बाल. पृ. १४३. सर्वम्यापि मन्नस्य भवानुवाकः इति समारया । सोडा • लिङ्गममघायमूलिया गौणी, भमभूगोण्या योऽनुयाकः कि भक्षणे विनिनिय उन कश्चित् बाध्यते । बाल पृ १४३. कश्चित् भाग: अन्यनापि ग्रहणादी प्रयोक्तन्य इति विचारे लिङ्गसमास्वाभ्यां गतायतानुवाकय (IAN , पूर्वपक्षमाह । जिसमाग्य्यानाभ्या लिङ्गात् समा- २५-२६ ) इत्याधिकरणे 'अधिनोस्त्या बाहुम्मा ग्यानाच सर्वस्यापि अतुबारसय मशाग्रता अवगम्यते । इत्यादप. ग्रहणावेशणसम्यग्जग्णप्रकाशमा मन्त्रा. प्रारणेन तस्मात् सोऽनुरागो भक्षगे विनियोग य । विनियुका: ग्रहणादीना अनुष्ठानयोग्याना स्वागत सिद्धगै तम्य रूपोपदेशाभ्यामपोऽर्थस्य चोदित- विधि ल्पयन्ति युक्तम् । गाल.प्र.६४, वात् । २६॥ • लिनसमारयापिरोघे भावानुवारे ग्रहणादि मोतिटोमे सोमशेषभधणे भवानुवाको नाम मन्म- वाक्यानि समाख्यानात भक्षाचन सरन्यसामान्यादि- समुदायो विनियुक्त । स सोऽपि मोमभशणे एव कहानया मशालविनियोगाय पस्थिनानि, लिङ्गेन विनियो य इति पूर्वपक्षे मोण प्राते सिद्धान्त उच्यते महणावेक्षणमम्यग्जरणेगु पिनिगुज्यन्ते इति स्थितम् । तत्य भक्षानुकास्य पवर्षः ग्रहणादी विभज्य विनि- यागासमास्यायेन च मनोचा पृथुपाजबन्योश्च योग सर्नयः । रूपोपदेशान्या रूपात् मुल्यमामध्यरूपात , रिजन सामिषेनीदोन पिनियोगः इत्युक्तम् । (शेष्यने- उपदेशात् गामान्मरानन्धनोपरान् प्रमाणाच । भर्यस्प परखे इदम् )। या. ३।३१७॥१४ पृ. ८३७, (शेपानेक्त्वे | चोदितत्यात् , याता विना विवेयोऽयों न मिध्यति तु) समाख्यया मनोचा सोमारोद्रीयेषु यान्यानुवाकया- तायतोऽर्थस्य चोदनापरिगृहीतत्वेन ग्रहणमवेक्षण च बिना त्वेन प्रासाना सोमपरिहामि यान्यनुषाक्यानिधिः 1 अन्यूनान तिरेण भवपितृमि सदगक्षणानुपपत्ता प्राणा- रिशसमाल्याविरोधे (शेष्यनैकरने ) देरपि भक्षयतिचोदनाचोदिततया अपूर्वसाधने तत्र विनि मनोचा पृयुपाजवत्योश्च कमसहकृनयाज्यासमार पया, योगसमयेन चैयामायात् इत्यर्थः । के. सोमारोगागे याज्याले प्रसक्ते अगिराशनलिङ्गात् 'तम्ग रूपोपदेशाम्यामपों:र्थम्य चोदितत्वात् । क्रमसहमताद तदीये सामिपेनीका निवेश. 1 शेषानेर ३२१९३५ ।। तु मनौत्रचामेन सीमापैदयागै यान्यात्वपमा तदेवाय. नियिनियोगाधिकारात् उपदेशस्य च सम्यग्जरणे- याज्यानुवाक्याम्या लिङ्गप्राप्ताभ्या बायः । . शापि स्लेशोपरापरवात् उपदेशग्रहणस्य अभ्युच्चयमाना- ययातीते मभानुसार अश्याना वेपाचित् लिगममाण्यानाभ्यां मक्षार्थताऽनुवाकस्य । निदेन म पादपाय. इति तस्य पादपायः' इय- ३२।९।२५॥ स्यार्थ । भविध्यन्यथाऽनुपपत्तिकारिपतविधिना 'एदि पोनिहोमे सोपदोषमवणे 'मदेहि माऽऽयिर' सो 'इनासाक्यार्थम्य प्रह्लादेशोदितत्वात अपूर्व- इयादिः महान् मन्न विनियुक्तः । तत्रापि 'भक्षेहि ! साधनन्वेन अपूर्वरसायनीभूा मन्त्र प्रति द्वारपोपपत्तः इन्यारभ्य 'मुपजारलाय ' इरान्त, 'वसुमद्गणम्य' । मन्त्रनायता युत्ता इति 'अर्यस्य चोदितत्वात् ' झ्यादिः ' उपहृतौ भवयामि इन्चन्तन माग, भक्षण दललाय.! मरणम्य स्तुत्यर्थग्रहणादिवशिष्टयाप्रकाशने प्रकाशक ।' एहि बसो ' इन्यारम्य 'राहुभ्या सध्याम'। . अनोदित न अदृष्टार्थापने दृष्यमभवे च ·लिङ्गसगाख्यानाभ्या लिङ्गसमाख्यानाभ्या - . अदृष्टार्थत्वायोगात् एकवाक्यतोपगमनगामय॑स्य श्रुति । यते, तथापि गोमरसभाणस्यैव विहितत्वात् रिङ्गस्य करपक्त्यानुपपत्ते धचिन्यायेन च कृत्स्नस्य भक्षार्थत्या निहितविषयम विनियोजकत्वान् ग्रहण-अवेक्षण-सम्य भावेऽपि भक्षागुयारसमास्योपपत्ते ग्रहणाद्यभिधान-मरणान। च भक्षणाक्षेपलम्वत्वेन रेगिकविनियोगायोग्य मामयस्यापि समारंपाविरोधाभावात् श्रुतिस्पना | वात् कृत्स्न एवाय मनी भक्षणे विनियुज्यते । किश युक्ता इति ग्रहणार्थस्यैर अनुष्ठेयखेन पकाश्यतया अपे | उपक्रमे 'भक्षेहि' इति श्रूयते । उपसहारे च 'भव क्षितत्वात् नदृष्टार्थ चोपपत्ते अनपेक्षितमक्षस्तुन्यर्यत्वे | यामि' इति । तेन उपक्रमोपसहारयो भक्षणकीने सनि अदृष्टार्थत्वापत्ते इति 'अर्थस्य चोदितत्वात् ' मात् वैश्वानरवाक्यात् उस्तस्यैव अनुवाकस्य एक इनिम्ताचयरस्य आवरया व्याख्याऽन्तरम् । म वाक्याशत् भशानुगाफसमाख्यानाच कृतस्पैर म णार्थ-सम् । चि ग्रहणादीनामर्शतो लेकरया प्रासरवान् लिहसमाख्यानाभ्या भक्षार्थतानुवाकस्य । लीस्क्येिवेतिम्त यता युक्ता । तेन लौक्षिपदेनापि ३२२।९/२५॥ तत्प्राशनसिंदर्न वैदिवमनापेक्षा । तेन ग्रहणावेषण भगमन्म भूमते- 'भो हि माऽऽपिग गर्घायुः पाय | गम्यानरणाविपदानामपि निशिक्षणापाशनार्थ यमेव । शन्तनुत्वाय रायस्पोपाय वर्चसे सुमजार वाय, एहि बमो अत एक्वायम्वा, एकोपक्रमोपमहारगत मागणकीर्तन पुरोयमो पिरो मे दोऽस्यविनोसपा पाहुन्या सध्या लिलात् भत्तानुपासमाख्यानाम्य परत एप मनो भव सम, नृचक्षस त्वा देव सोम मचक्षा अब रयेपम् , णार्थ इति । एव प्राप्ते, अभिधीयते- हिन्द में मात्रा हरिवो गणान्गे मा वि तीतृप, शिवो में वस्य रूपोपदेशाभ्यामपर्षोऽर्थस चोरित- सप्तर्षीनुषतिष्ठस्व मा मेऽयाइनामिमति गा, मद्राभिभूति स्यात् । २६ ॥ केतुर्यशाला पाजुषाणा सोमस्य तृप्यतु, वसुमद्रणस्य अयमभिप्राय - मवेदेव यदि अर्थप्रासाविषय लैङ्गिक रुद्रयद्गणस्य आदित्यपद्रमस्य सोम देव ते मतिविद | विनियोगो मस्त न भवत् । तथाहि यद्यप्यत्र ग्रहणा प्रान मवनस्य, माध्यन्दिनस्य सयनस्य, तृतीयस्य सयनस्य | दो न विधीय ते, तथापि भक्षणम्य ग्रहणादिना विना गायनच्छदसस्त्रिष्टुप्ठ दसो जगतीच्छन्दमोऽनिएन इन्द्र असभवात् भक्षणविध्यासितमेव ग्रहणमवेक्षण च भयान पीतम्य नगशसपीतस्य पितृपीतस्य मधुमत उपहूतस्योप- हेयम् | सम्यग्जग्ण च भशपस्यैव प्रतिपत्तिरूपस्य दम्य हूतो भवयामि' (नैम ३१२१५) इत्येवमादि । तत्र सदेह । मचगपर्यन्तम्य विभानान् भक्षणविधिविहितमेव पनातर कृरन एवानुवाको भक्षणे विनियोननीय , उन फश्चिदम्य माध्यत्वात् पृथगनुष्ठेयम् । तेपा च अस्मृताना अनुष्ठाना अअयोध्यवापि इति । सिङ्गग विनियोजन व मामा य संगमात् नेपापि दिवभक्षणवि व्यर्थमवरणानुपये- संबधसापेक्षमिति प्रतिपादन प्रसङ्गेन श्रुतेरपि मामा य नासि स्मृप्ति हेतुवैदिकोपायापेक्षा । दाक्नोति च मोत्यय सबधमापेक्षबिनियोजात्वगिति प्रनिपायदानी रितगत मो ग्रहणादीन् प्रसाशक्तिम । वेन सूजाकात् यथा- पर विशेष किं माक्षादचोदितेषु अर्याक्षिष मिनस 'रिश ग्रहणादिषु विभज्या मन्त्र प्रयोक्त य इति । विनियोजन वेति निरूप्यते । यत्तु उपक्रमोपसंहारयो भक्षण कीर्तनादेस्वाक्पत्तात् अत्राय पूर्वपश्य , यद्यपि 'महि' इत्युपत्रमस्य वृत्स्नम्यैव गक्षणापत्वमित्युक्तम् । तदयुक्तम् । विप्रष्ट 'सध्यारम्' इत्यन्तस्य प्राणार्यत्वम् , ' मृचक्षसम् | स्वात् । नयाहि उपक्रमोपसंहारेकरूप्यादेकवास्यत्वम् , इत्युपगमस्य ' अबस्येयम्' इत्य तस्स अवेचणार्थत्वम्, तदनुरोपाचारामर्थग्य "हिय मे गात्रा' इ युपक्रमस्य — मा मेऽवाट्नाभिमति लिन कल्पनीयम्, ततोऽपि भुनिरिनि विप्राय । गा' इत्यन्ताय सम्यग् जरयायम् , गदाभिन्नि । ग्रहणाचमिधानसाम पात् साक्षादेव भुतिकल्पनमिति इयुपकमरय भक्षयामि ' इत्यतस्य गनपार्थव प्रती | सनिमिधानसामध्यदेव विभन्म विनियोग की । - वाक्यस्य राक्षणिक्सामर्थप ·विनियोग । लिङ्गसमारयानाम्या ३३७७ लिङ्गसमारयानाधिकरणम् समाएया न रिद्वात् दुवा लक्सिी च एकदेशद्वारमा । सम्यग्नरणायम् । तत्बहत्वादयाना बहूनि वाक्यानि । प्युपपनति न किञ्चिदनुपनम् । कथमेतत् शाक्य यरिनु स्यमिदमेक वाक्य मपणे विनि प्रयोजनम् -- परोक्तम् । सूत्र तु-तस्य मनस्य युज्यते इति । उच्यत । सर्वाण्यतानि मक्षणविदोषणानी भागो मादपर्णरूपात् लिलान् प्रहगादेपदिष्टल्याच युतम् । आह । एवगपि मियत याक्यम् , विशेषण क्षमभुतम्गोपदिश्यम् । तनाह अयस्य भपणाक्षपम्य । विशेष्याणा युगपद्वचनसभवात् । उच्यते । न विशेष चोरित गदिति । तोता पनि विवक्षिप्याम । विगषण महणानक्षगाविभि रिङ्गसमास्यानानिकरणम् । মাখি? धेशरणम् । विशिए एकोऽर्थो विरश्यत । । सम्पर मति । ज्योतिणेमे भानु वास्त्र यथारिश निमय भाषणादौ । विशेषणाचनाना अविवक्षितस्वाथरचनता, मक्षगविशेषण परवा चेति लक्षणया तु गम्यत । श्रुतिलक्षणाविशी च लिङ्गममारयानाभ्या भक्षार्थताऽनुवारस्य । अति यांच्या रा । मात्र यापयामात । मनो ३।२।९।२॥ च्यत । यद्यपि अमी ग्रहणादयो बयोऽथा गम्यत न त माप्यम्- मक्षमन्य अपने माहि माऽऽपि सर्ने इप्सिता इनि ! म णमोक प्रत्याययित यम् । तदि दीपायुजाय तनुत्वाय रायम्पोपाय पचमे मुप्रनास्वाय। श्रुतम् । विशेषणा यश्रुतानि । न नै प्रीते प्रपोजनम् । पहि वसो पुरोगमो प्रियो ग हदो स्पपिनोस्त्वा नाहुभ्या प्रयानन च यावत पदसमूहस्य॑कम् , तायदेय वाक्यम् । सध्यासम् । एचवस सा देव साम मुचना याम्येषम्। तस्मात् शिमणायमेतदेय धास्यमिति मक्षण हिन्द मे गाना हरिया गणा म मा वि तीतृप । शिवा विनियोन यम् । समाग्यान च भरति भक्षानुसार म सप्तीनुप निडम्ब मा मध्या नाभिमति गा ।मन्द्रा इति । पृतनश्वानुवाको नावयव । ननु समास्या भिभूति क्तुयशना पागजुषागा सोमम्म नृप्यतु । बमुश्कि शब्द, घ वैशिमग नियस्यतीति । यद्यपि मत्रणम्प छद्रणश आदित्यनद्रणम्प सो देव ते मवि तथापि अनादि नस्यानुसार सर । जिद प्रात सत्रनम्य माध्यन्निन्य सवनय तृतीयमानम्य किमतों ययवम् । एतदनो भवति । मक्षणसम गायत्रचन्दसग्निपछन्दमो नगतीपटमोऽशित इन्द्र मियाहुनमनुना व्रत । समभिन्याहारथ पति पीतस्य नासपीवस्य पितृपीतस्य मधुमत उपहतम्योपहृतो समय भवति । यथा पाचो वा इति । सममि भवपामि इत्यरमादि । नर सदेह कि कृस्न एषो न्याहागत् साधनमाम्याम ! आहा नानुमानगम्य नुवाको भक्षण विनियोजनीय उन कश्चिदस्य अवश्व एव नातीया बद्भाव । विघानादेय अवगम्यत अपनापीतिक प्राप्तम् । लिडरमारपानाम्या महायता नाथा । न च समारया विधानी । भत्रोच्यत । अनुशास्य । क्षोंऽनुपाशे मवण विनियोननीय । समारया मधिनौ बुद्धौ सनिविपनप्यति प्रयोगवचनो मुक्त । मञ्चयागी येष शब्दो यन मवणे विनियोजनीय, विभास्पतीति । तम्मात् इस्नोऽनुवाको मजणे विनि मधगमेष गक्नोति वदितु ना यत् किंचित् । अयानि योत र इति । नास्य पानि भवविशपगवचनान्यया यरममाया या- समस्तानुकरोदाहरण कानि पदानि च गीति समवन प्रशु पन्त । ननु पाट् बमो' इलेवगादि समर्यानात ययमाणनिपवितकाम् । भन मूसवान 'स यासम् इत्येवमन्त ग्रहणार्य ग्वेन पदसमूदन पा पदेय प्रात सक्नादिशन्दा तत्समानाधिरण्यसस्तुताम्म सराकाक्षिणा एवायं मिल पाक्यात् । 'नच , पसुमदणात्यो गायनन्छन्दप्रभृतय इन्द्रपीतादयश्च क्षसम् । इत्येवमाद, ' अवाल्यपम् ' इत्येवमन्त नमेण ययासमा निष्कृय प्रयोच या । इद तु विचा अवैश्ववचनम् । हिन्ब म गाना हरिव येते कि समरतोऽनुबास मवणे एव विनियोन य, इत मादि च मा मऽवा नामिमति गा' इत्यामन्त | महणावपणसम्यग्जरणेष्वपि यशारिमिति । ता मनस्य मी को ४२३ . इत्सव ·। ग्यात, लिङ्गममार यानाधिकरणम् ३३७८ लिङ्गममात्यानाधिकरणम् चोदितत्वात् भशमामिपटरय च तत्प्रसाशनसामर्थात् , [ चत्वम् । अतो भयानुवास-दवाच्योऽय इ येवन् लावन् आयन्तरदमदागृहीतेतरपदान! अगरगामित्वात् तत-प्रमाणम् । अतश्च प्रकरणे पच्यमानमनुयाक्मालेच श्वापचन षामितराये प्रयुपते ' (९।१।११।३७) समारया हृदयमागउने ! सा न मयस्यानुगक रुपेर प्रतिमन् ग्रहणादीनामपि चोदितगाविशेषणत्वेन एक-विग्रनमाणो मासबन्ध (द) इत्येव मनसि निघापयति । प्रपानापाना एक्साक्यवान् तत्र रिनियोग उन्युथे, वनश्चोभयोगपत्र मानवोरपेक्षावगेन तदेव मत्र व परिनोदना । 'मोहि माऽऽपित' इत्यस्य मणेऽयु सामान्य रिशेपमधो भवति । मयोऽपि हि स्मारक पत्ति । 'एहि बनो 'इत्सदेस्तु 'सयासम् इत्येवमन्तस्य मपेक्षते । आगाकोऽपि प्रमादयम् । अस्ति चोमोगी प्रहणार्थत्वम् । यद्यपि सिवि हिंगापाम' इनि पाटात् योग्यत्वमिनि । नशारस्थितयो प्राइयप्रकाशा सध्यासगियस्य ग्रहणार्थता न पिरपणा, तथापि बाहुकरण प्रयोगवननेन निघानम् । तेनापि भवार्थत्वमिति । कबाट निर्वपतिान् ग्रहणपीनि । यस्ति नाने. तस्य रूपोपदेशाभ्यामपर्पोऽर्थत्य चोरित- कार्यरर धानूनाम् । ग्रहातव या हिंसा विषये | स्यात् । २६॥ तेत्यरोष । तथा 'चमम्' इत्यादेरव तणाथरखम् । भाष्यम्-तव वृत्स्गोऽनुरासे भक्षणे दिनि पद्यपि ' चधिम् यताया वापि ' इति स्मयो तथाऽपि युथने ति । स्पात् ग्रहणपान ग्रहणे विनियुचेरा, प्रयोगेषु प्रकाशनमानार्यता गम्यते । तेन नृषु य | एहीत्येमाटि सप्यासमित्येनमतम् । नृपशममिन्येर स नृनचा त आरयेपमिति 'नथुिर | मादि न, अवज्येषमित्येवमन्त दर्शने । उत्त । मुरार्थ रयान् ' इन्यन स्येन् इन्युपमर गयते । तेनावेणार्थत्वम्। मेन तद्वाक्य भवति । इतरथा एमगाऽयंता स्यात् । 'हिन्व में गानागि ' इति सम्यक्परिणत दानोति मुरार्थना च वाग्या, न रश्यार्थना । उच्यते । मिने गानाणि प्रीणपिनुम् , नाभश्चाघस्तादगन्तमिति गम्यग्जरणव- पणानामभिषाने न विञ्चिदरित प्रपोजनमित्युत्तम् । अतो थंठा । तस्मात् रिङ्गविरोपान् अयुनमेवाक्यत्वमिति । गते । तानि विशेषणानि । पृयगेवैतानि प्रणादीनि तदुच्यते । सराप्येतानि मयुगस्य प्रागवं च वर्तमानानि । पै स्वैकिपैदच्यते इति । कुन ? अस्ति हि त प्रो विशेषण भवन्ति । ते विशिभकाशने अर्थात् जनम् । चोदिज्ञानि दिनानि । मानिवितु पृपग्याको, विशेषणानेपान् एकार्थलाविरोघ । यद्यपि च ग्रहणादीना कानिचिदमातानि | तान्याय प्रकाशयित यानि । स्वप्रायान्यापरि यागात् श्रोतवाच्च भेटेन प्रान तानि प्रभाविष्यन्ति एनानि वाक्यानि । रूपं वैवा युक्तम् , तथापि जो दनप्रकासने न किंचित् फलमस्तीति नकामनसामयम् । अतो नाना:त्वात् नैक वाका मोदितदोष रमेव युक्तवरम् । तटत निमाामने। तस्मात् मुचने । ननु मवणवासदोषीमचिनुमपि एषा रूप निलमविश्यम् । तथा च ममात्या अनुग्रहीष्यते । ता मिति । उच्यते । बादमस्ति रूपम् । न तु तद्विशेषण चोवयन्ति । सा नाम समाग्या विनियोक्ती युना, न्येनानि कप्यते । कस्य देतो । अदृष्टानि तथा या वेदे एस पट्यते । भगानुकासमारना न भवन्ति । उतैलुना विशेष मावाने मोऽथ । असमाम्नानान् क्य चिनियो यते इति । तदुच्यते । इतरथा यहणाटीनि पाागयिष्यन्ति । तथा पनि 'लोरिक वैदिक वाऽपि प्रमाण दोषवर्जितम् । भविष्यन्ति । नस्मा पोपदेशाम्या अपवर्षो भवेत् मर्षमाश्रीयते म्याथै न चारिगन् दोपसभर ।। और वैपाचित्येति । वेदस्य वक्तृदोषरहितत्वात् प्रामाण्यम्, पाकिस्यापि चा-परिचोदनोनेनर माम अपकर्ष पतंय । परम्य अनादिराविशेषान् । २ नाय अपरमश ध्रुविभाभा यानुमहान् । प्रहलादिनच पैश मामा- बाप । अभिधानाभिरेषयो सर्वप्रन्ययत्वात् । न हि (प्रकरणेन मवैन लिन वाक्यम्य रापिठन्यान् । अमिझोपवादिमाघ्यमापनमा अनुशाग्य भाव ननु भगवानलमा प्रारमेर। सत्यम् । - %3D तथापि ·जिसमाख्यानाधिकरणम् ३३७९ लिङ्गसाधारण्यात श्रुतिथिमादीच्यम् । महणायभिधानसामर्थन है। अपिधेर्महणादीना भक्षणे निसिलस्तु सः ।, अर्थाक्षि- श्रुतिमनुमाय शीघ्र विनियोगः लियते । गतरेण पुरस- | पु रोवेव ययारिज विमन्यने । (तेसंसा. ३१५ वाक्यता । ततो लक्षणाद्वारेण भक्षे प्रति सामर्थ्यम. , ततः स्मितः पाठो गृहीतोन्न)। अत्यनुमानमिति विवर्ष । नेन मक्षम्य प्रयासनतरेण भाह--सोमे ' भश्शेहि माऽऽविमा ' इत्यादिभचा. मन्त्रादिना अबरुदत्तात् एतेषामपि च म्पपमन्यमाप्रवृत्ते. | नुवाक इत्ये समाख्यातो मन्त्रः श्रुत । न यस्ता- अपकर्षः। ननु अर्यप्रासाना प्रभागर्ने निष्प्रयोजनम् । पदण्यागो भक्षणमेव प्रनिपादयति म तर विनियुज्यते । . क्य निष्प्रयोजनम् । यहा तानि अप्यासाशितानि नैन | महणावेचणसम्यग्जरणप्रतिपादकानां वंशाना कि ग्रहणा. गवान्ले अनुष्ठानुम् । नाम अर्थप्रारा न प्रमादयने, दावेव विनियोग, अममा भवमक्याश्यतया भधणे यदेवमेय बिना प्रयत्नेन निप्पगते । ग्रहणादीनि तु | ए१ दही चिन्तायाम् , ग्रहणादेरबिहिवत्येन अपूर्व समणि पृथक्प्रयरनमाश्यानि तान्यरमृतानि न दावयन्ते | प्रत्यङ्गलबत् जनस्तरस्यापि अभावान्, ग्रहणस्य अर्थात् फर्तुमिनि अवश्यं स्मर्तव्यानि । भञ्चवधिपि तानि मामाधापन पदरप्रासायरि 'बाहुभ्या सुष्यामम् ' इत्य. अचोदयित्वा नागक्नोति स्वार्थमाष्टापपिनुमिति तान्यपि नेनोक्तम्य वाहुद्यररणरस्य ग्रहणम्य क्थमप्यप्राप्तेः, चोदयति । अतो मन्नम्परूपानेपा चोपदेशान् सम्याजरण- | अषणाय च भक्षाउन करनेव अप्राप्ते, सम्यग्जर- तन्मन्मपोध उपदेशादेन अपापः, अर्थस्यै चोदित- णाप नदनुपरयापारस्य वा मशोत्तरभाविज्या मक्षाबन- पात्। तेन यद्यपि अनुदाहनत्यात प्रत्योपदेशोऽनन क्लेन नेपामपूर्णमयोजक वस्यापि अभावात् ग्रहणाना- शक्यो वस्तु तथापि अदोपः । सम्यग्जरणं तु वमन- धंसे भानर्थस्यापचे, भक्षमवैवारकाया भक्षार्थत्व विरेचनपोः ('विवा एष इन्द्रियेग वीर्यगर्यते यः मेवेषाम् । एर च समाख्याऽपि उपपन्ना भरति । मोम वमिति । तस्मात्सोमेन्द्रं जरु निर्यपेत्सोमवामिनः' इति प्राप्ते, ग्रहणादिप्रत्याविष्यमावेऽपि समारण्या- इल्या दिना) मायश्चित्तानानात् प्रत्पश्चोपदिष्टमेव द्रष्टयम् । सहमतावान्तरप्ररणेन भक्षसबन्धे तत्तन्मन्नाणामवगते 'सर्वस भक्षणानत्यं ग्रहणादेरचोद- लिगमलेन मान्नमणिकगादिधिकशनगा तत्मा'त्यु नात् । अन्त्यर्थो न मन्त्रस्य द्वारीमवितुमर्हति ॥ पपत्त. तदर्थरर मन्त्रविनियोगोपपत्ती, न स्वतो भक्षानुवाकसंज्ञा च भक्षणात्ययोधिनी । सामर्थ्य | निगवाक्षोईयो, आख्यातपदयो, कथंचिदेकवाक्यता चारित मन्त्रस्य भक्षणे नविशेपणात् ॥' तस्मान | परिषल्प्य गौग्या भक्षान्वकल्पनम् , शक्त्यैर या भक्ष रागुरानो भवणाइमेक पानपम् । इति प्राप्ते ब्रूमः । विशेषणबेन ग्रहणादिप्रकागकन्यनत्मागुपपत्तिमत् । न 'ग्रहणादौ विभागेन विनियोगोऽस्स लिङ्गतः । चरमपि सम्यग्जरणस्य कृत्यसा यत्वारा विधिर्मभवः, पाक्यमंने हि नेशाते कर्तु लिङ्गस्य बाधनम् ।। | सम्पग्जरणानुकरण्यापारय आसनविशेषस्यैव अनुष्ठेयस्य प्रहणादि च शास्त्रेण मामाद् यद्यप्यचोदितम् । विधेषत्वात् । यमनपिरेकनिमित्तप्रायश्चिाम्नानाच नथापि चोदितार्थेन कर्तव्यवान् प्रकाश्यते ॥ | सम्पग्जरणार्यन्तमेव भयणे प्रतिपत्तिरिनि तस्य मोप- तरमात् बिमय विनियोगः । । योगिता 1 सोग- पूर्वन सामान्यसन्धयोधप्रकरणेन श्रुति मण्डन-- 'सध्याममन्त्रो ग्रहणरम मन्न।' स्वारस्यभवत्, इहापि सामान्य सबन्धनौघरसमाख्यया शंकर-- 'मसमन्ने विमा स्यात् ।' १०. लिङ्गसारस्यभड्न आश्रयणीयः इति प्रत्यवस्थानात् लिगमाधारण्यात् विकल्प. स्यात् ।। संगतिः । सूने लिझशब्द विशिष्टभक्षणसामर्थ्यपर । श१६।२७ ॥ वि- मशहीत्यनुपायोडर सो भक्षणयोम्युत सौर्य कर्मणि दापौर्णमामिको विव्यन्त इत्युक्तम् । (गाउ) । ग्रहणादौ यथालिन विभन्न व्यतिठते ।। , | दर्शपूर्णगासयोस्तु अनेगति प्रधानानि । तत्र काय ।

·लिनगाधारण्यात् लिट । रिथ्यन्त मौ स्यात् इति विचारे विकल्प म्यात् इति इति विग्रह 1 तस्मात् आग्नेयम्यैव विध्यन्त मौर्य इति पूर्व पक्ष । उत १ लिअसाधारण्यात् । 'प्रमाने प्रयाने मिसान्त । इद चोदनागत लिङ्ग प्रारकम् । कृष्ण जुहोति ' इति पवाजत्वस्य लिनस्य मर्यपधान नथा चान्यार्थदर्शनम् । ३१॥ माधारण्यात् । न च ममुचय | तम्मात् विक्रय । सौ आमेषरयर वियन्त एकदेवतररात् इति ऐकाावा नियम्येत पूर्ववत्यादिकारो हि। सिद्धाते नोदनागत निह पूर्वमुक्त अ-न मनगत लिए मुच्यते । नया च सूर्यदेवनाया अनिदेवता पारले सौर्य कमणि दाशेपोर्णमासिक्यवानेषु कस्यचित् अपार्थःर्शन नाम रिन भवति । 'अभिमू दिन ' विध्यन्त विरुपेन स्यात् इति पूर्वपक्षे मुंग प्रात वा इत्यानाक्यापा एकत्व आमेरे, 'उदु स जातवेदस ' इति गन्देन निरम्प सिद्धान्तमाह । म चिक्स किनु निय मौयें । इट मनगत लिङ्ग प्राप्तम्प द्योतकम् । तस्मात् येव । निगमेन कम्यचिदेवस्था प्रमानम्य स्यात् । म माथे आमेयस्यैा विपन्न इनि सिद्धान्त । के च विव्यन्त आनेयम्यैव स्यात् । ऐकार्थ्यात् एकार्य वात् । लिट् । अनयतनपरोक्षभूतत्व लिडर्थ । भूते ' एकदेवतार वान् इन्यर्थ । आगेय एक्देवत्य सौर्योऽपि । 1 (पा ३३१८८) 'अनयतने० ' (पा, ३।२।१११) हि यस्मात् गो विकार. पूर्व चावात् पूर्वाभिहितवि-मन्व- । इत्यनवृत्तौ • पगेशे रिश' (पा ३।२।११५ ) इति वत्वात् । स च पूर्ण विन्यन्त आग्नेयस्य । पाणिनीयसूत्रात् । वर्तमानाहोगप्रवृत्तिपागभायध्वमान्य अश्रतत्याग्नेति चेत । २९ ॥ नयानयोग्युत्पत्तिात्र अातनत्यम् । तद्भिन्ना माय- मौर्य यागे दार्शपोर्गमासिकाग्रेयस्पैव वियतो ग्राहा तनवम् । भूतत्व जनमानप्रतियोगियम् । साक्षा करोमि इत्येताहगाविषयता शारिज्ञानाविपयन्व परोध एकदेवतत्वसामान्यात् इति विद्धान्तिना उग पूर्वपक्षिण त्वम् । तद्य क्रियानिष्ठम् , फ्रियाविशिष्टकारकनिष्ठ वा । गदा । एकदेवतलम्य अश्रतत्वान् श्रुतसाभावान् न आशियय वियन्तो ग्रहीतु शक्यते । सौर्य इत्यन अगाठलभात् । अत एव ' पश्य मृगो धावति' क्रियाश्च पिण्डीभूयस ताटशप्रतीतिविपयत्यासमवेऽपि सुमो देवता अस्य इनि वा सूर्यो सूो घा पेवगा इत्यन बारनम्य घायनाश्रयकारकस्य था ताजान यस इति न ज्ञायते । तया च न निगम । इति चेत् । विषयत्वात् न रिप्रोग । 'ज्यातेने विरणावरीम्' म्याल्लिभायात् । ३०॥ इति भुन लारोपेण उपपादनीयम् । मणि ११६, सौ यागे आमेषग्यैव वियन्त इत्यत्र न नियम, • हिट । गिइर्थोऽपि भूतानातनत्वविशिष्टपारोश्यरूप गोपेशन्दे पूरै सूर्यो मूर्या का देना अस्येति गरा भावनाशमेव अवेति । तम मनात रिटुचारण- नियमाभावात् इति पूर्वपशिशवापामुत्तरमिदम् । म्यात् कालीनध्यमप्रतियोगिक्षणवत्वम् । तत्र काविसबन्धेन एससरन्यानिगम मौर्य एकरवरिशस्त भावार विद्यमान , कृतौ एर अनि । १६ च अन्तिमलावैव । स्मन् । मो तावत् 'अमुमेवादिल स्वेन भागधेयेनोप- तेन अनेक दिनमाध्यशास्थलेऽपि अयतिध्वनाले में धापी स एन ब्रह्नवचंग गमयति ' इति एकपलिङ्ग पपाच इति लिट्प्रयोग । रिडुच्चारणकालीन पनप्रति गएट उद्वाक्यशेष । आग्नेये व अगिग्सो या इन योगित्व या । तदपि स्वरूपमय धैन अतिमहतो अनि । उगमा मुरगं कमायन ते यत्नवास्तु अन्यायन्' रिचारपाल एब डिर्य । रिटेघ का पूर्ववत् । इत्यादि ' यदायोटापागेडमासस्मया पौर्णमास्या तस्य च म्यवृत्तियसप्रनिशेगियादिमबधेन दम्याम यय । चान्युनो भाति अमिमे न भागयेन समर्धयति' ननाय झ्यादी भून गत्या पूर्ववत् । आयननत शशी एकरऽनिनम् । एवं च एरिङ्गस्य विद्यमानस्यात् ! रियारणदिनभिनदिनवृत्तितम् । पौधत च प्रोस्त गों दैवता अभ्य इरपेर तिमह , एक प्रांगदेवना अम्य | युनिटाक्षारस्रोमोत्येताराविषयनाशारिशानापिरत्वम् । - ५ ·लिट ३३८१ - R . . इदं द्वयमपि तो अन्नेति । परनु आव नामासन लूतातन्तुन्यायः । लूता कीटविशेषः । म यथा चेन, द्वितीयं तु न्यसबन्धिधावपच्छिमात्यसबन्धेन । पदेहात् बदन निर्माति सहस्त र मदेहे, तथा, च चेनतिकृतेः प्रोक्तुसाचात्ताराविषयवेन तम्या तद्- | तात्याः पतम्तन्तुनिर्माणे तो निमित्तकारण वरूपत- भाग्मोघन्य वन्यात् । बुभ्यता घा म्बनतो प्रसिद्धम्य सम् , म्वदेहापेक्षयोपादानकारगर च, एस ब्रह्मणो माक्षादसारिपयत्यस्य तस्याममानः । उनमपुरुषेऽपि | जगना बत. फर्तृत्वम् , म्वशक्तिमायादारोगानन च । अनवधानेन पारोश्यं द्रष्ट यम् । मक्तिस्तु अपनये एव च जगत् म्वशक्त्या निर्माति, म्वशको सहरति प्रत्येरम् । विशेषणविशे पभावे चिनिगमनाविरदान् । चेन्या विभागामा प्रवृत्तिरिति । माहस्री. ५.२. अत एर उक्तादिनस्य उक्तलक्षणेऽपि न विशेषणता । लहू । अनिष्यन्त्रयो स्यियोः हेतुइनुमानो पिनिगमनाविहान । रहम्य पृ. १३. | सुदर्थः । 'लिलिमिने लृट् कियातिपत्तौ ' (पा. लिप्मामूत्रम् । १०१२॥२ ॥ मीको. पृ. | ३।३।५:१) नि मनान् । लिदो निमित्त हेनुहेतुम- १५०२. वयंपुरसालवणम' या द्रष्ट पम् । माः । यथा 'मुष्श्विभविष्यत् मुमिनमपि अम लिप्मासूत्रोक्त-( ४११।२।२ )न्यायेन फरमाते- विश्यत् ' 'यदि घटोऽभविष्यत् तदा अद्रश्यत् ' इति । निधेयत्वात् ' यागेन वर्ग प्राप्नुयात्' इत्यर्थवर्णनमनु- मणि. पृ ११८. ० लुट् । हार्थस्तु हेतुहेतुमद्भाव- पपगमिथाह-- 'संगमामा फलपातिः' । मोम. ६।२। विशिक्यिानिपत्ति । यथा 'यदि मुरिभविष्णत तदा सुभिशममरिष्यन्' इत्या वृष्टिमुभिइयो हेतु. लुइ । भूनसामान्य लुर्थ. । 'भूने' (पा. ३१० हेनुमदाबान् । ठमनोनिष्पत्या च क्रियाऽतिपत्तिः । ८४ ) इत्यधिवारे 'लुट् ' ( २२।११०) इति । अयं भूत मापिनि च । हटो मया मरतः पुनः मनात् । यथा 'घोऽभूत् ' इति । मणि. पृ. ११८. उन्नायें चकममाणा., दृष्टयापरो दिजो ब्राह्मणार्थी, • टट् । यस्तु 'पासीत् ' इसन भूततामात्रम् । गदि तेन म दृष्टोऽभविष्यत् ततोऽमोश्यत न तु भुक्त- रहस्य.४४ यान् ' इत्यादी भूते ऽपि प्रयोगदर्शनात् । अयोधार्ययोः 'लुट्- अननननभविष्यत्वं टुइर्थ: 'भविष्यति' | दे। स्वरूपसरन्बेन : । रहस्य ५.४४. (पा ३।३३) इत्यनुवृत्तो गनयनने सुट' (पा • लृट् । आमानैष्णवमेकादशकपाल निर्वपेत् दर्श ३।३।१५) इनि पाणिनीयसूत्रात् । यथा यो भावना' | पूर्णमामाचारप्स्यमान ' इति किमार्थारा शिपाया उपपदे इति । मणि. पृ. ११०. अनुशिगेन न्टा श्रुन्या प्रारम्भाशयादिष्टे, विनियोक्सी लुयरतु पक्का झ्यादौ अनद्यतनवविशिष्ट श्रुतिद् इति भट्टसोमेश्वरम।। पार्थसारथिमते तु नेत्र भापित्यम् । तच लुटुन्चारणारीनागभावप्रतिशेगि- श्रुति । यत्तु नसमे ( ११०३३) ' आग्नानैष्णव श्रणपत्यादिक गुपन् आपकृती एस अन्वेति । रहस्स. | मे मदनपाल निर्यपेत् दांपूर्णमासा पारप्यमान इति आरामणीयाविधी 'तृप्रत्ययोऽपि श्रधा तादर्पस्या- छुट्पत्यय अनगनने एय भविपति काले भिशयकः । इनि सिद्धान्ते मियरत नत् परमतमेन । भवति । टुप्, १०१०१३५ वर्णक २ २. १६७९, अत एप 'आगाशवमेकादशम्पाट निवपत् दीविष्य * लुमार्थप्रतिप्रसरविधि:- "पूपा प्रपिष्टमाग' माण' ति लुट्चवावेर ( सत्या) पञ्चने (५।३।११॥ इति तार्तीय., पागमिरुश्च कृष्णदयरी घृते अपयति' २९-११) मित्रै. पारयो रिनियोग उग, 'निरपे इति । गळ.. १५-१६. व वास्येत दीक्षायष्टिविधीयते' इ!ि (तनै पर- लमोपकाराणामननुष्ठानं अटतोकारा नु स्तातु सन्य एव दीक्षिष्यमाम इति गट कियााया अनुष्ठानम् । वि. १११. क्रियायानुपपदे विधीयते । तेन दीवार्थत्वमिन्टे.' इत्यप्यु- * ·क ~ - ततम् । के.)। नन्वन्नति परणावेदनात् 'यधि. लेट् । 'तिदर्थे लेट्' (पा. 1) इति करणे पञ्चमे (५।३।११।२९-३१) उत्तम् । आमा- सूसात् विध्यादच. आधीच लेडयः । यथा मनि वैष्णो याक्येन दीविष्यमलापसममिन्याहारेण दीज्ञार्थ, पदाति इति । अयं तु छन्दोमानगोचर, मणि,पृ.११७. इति । 'सौमन पश्यमाणोऽभिमादान' इत्यादि • ले । रेटः पञ्चमत्स द्वेषा चैपम् । अन्प्रत्याहारे वाचीवमेव याघानोत्तरकारम्य सोमानत्वं लूट अश्रुति- यद्यपि एकार; पट तयापि सकारानुबन्धपत्य स्पर त्पादेव । यदपि वन तन्नरल 'यसमा इति स्याभावात् अजनुबन्धषु सकारेषु एकागुनन्याम्प च दीविन्यमाग दतिस्त् किवायाया क्रियाया टेट. पञ्चमय सकारानुमन्धभूतेषु अरेषु एवारम्य उपपदे ट्यत्ययः सोमैन पट इत्यर्थे । इति तरि पञ्चमन्यात् । यद्वा 'चातुमनन् प्रत्ययाः' इति गृहीने क्रियान्तरयोगे ए लूटः साधुनौतिद्वारा पायीनविनि घालपितरं 'क्रियासममिहार लोट' दनि तो योगोपादनामेोनि सधपः । यार. पृ. ४४. विहितः । नः 'छन्दमि लुलिट.' इति सरकारला * लुट् । भविश्यत्सामान्य स्टोऽर्थः । यया 'अय विहितम् । ततः 'लिडथे लेट्' इति है। विहित. । यो या पटो मचिन्मी' पति । एव च 'दर्शपूर्णमासो अत. तृतीययावधिकार कारचष्टयादुत्तर विहिन्दन भारप्स्यमानोऽन्यारम्भा निपेत् । 'सोनेन पञ्चमवारोऽयम् 1 दृष्टय विधानापेच पूरकर ययमाणः आदधीत " इत्यादी बढादेशशानचः 'अय पठी निति चिनुते' इलाम । तदेतत् पत्रमे प्रति साधारण्येऽपि राष्ट्र गये च ' (पा. १३१३ ) न पारितमिति । यार. पृ ४०. लेट ( पञ्चमटकार ) सूत्रण वाकपसार्थदवार च अवतनमपि वापरत्यम् । मणि. पिघानी श्रुति, । या. २११६७।१३ पृ. ५... लेट पृ. ११७. लूट । टर्योऽसि पश्पतीतादौ अवत- वेद एव । तदर्थे टिडयं एव 'समियो दजति' नानयवनसाधारण भविष्यन्वसामान्य ता (मापनाया- इत्यादौ । रहस्य, ८४ लेट राधमापनाकाबा. मैगी )। रहस्य. पृ ४३. दट् । समानेऽहनि लेट्वेन । वि. ११ वर्णक २. हर उदायते इन्येतन युन्न । मनिष्यत्कार सामान्ये * सोक. 17 चोः एविधेषु अर्येषु (वैदिद भट् उत्ययते । ननु ला अनन्यतनबालोत्पन्नन थप कर्मगि ) ममाम् । भा, ३३१७१३४ पृ. ८५ माध्यते । नैवयुक्तम् । यदि ट अन प्रतने निर्धायमानो लोक हि शब्दायांवगने प्रमाणम् । न च सेके यो- टमबापमान मारमानं न प्रतिरमते ततौ बाठाप । गर्थयो, नाचनात एकचनान्तो वा प्रवर्तमानो दृश्यते । अपमवाघमानोऽपि धारमान रमते, तस्मात्र बाधते । २१३१४।१३. . पवारमानयाहारी है लोक: अमि. तरमात् लट् आयतने अयतने च भविष्यति काले थानलक्षगाविस अन् उदासनावस्थ, सामान्य भाति । ट्यन्यपस्तु अनयरने एव । टुप् . ९।१२। पिोषाधादि-( न्यथा) रिपस पर्गरैश्विक नियमाण न नानुमन्यते । वा. ३१२१. ६८३. सिनियोनी श्रुति सोमेश्वरमते यया लोय मीण महारत्वा साबमानुवनि- 'आमामा माशकार निवपत् दर्शपूर्णमामागार- यय २ युनम् । मु. ४ २६.. .. फ्यमानः '1बाट .४६. योन्पादमानेग वायस्य लोकम्य अभिय-गम्य • लेखागपयन्यायः। मुशब्द--अपरान्दपिवचनो- मान-योत्त-विषयरूपाचदुष्टपश्विकानादरः (गोवादिः अभियोध्य, गम्यमानोऽयों व्यक्ति, उपसर्गागा पायय पानि पत्यपविमायनम्य पारमार्थिकम्वेन गानादिम्तियादिधात्तपः, टेपामयन्यायेन व्यावशाने व्युत्पादनाम्युपगमा 1 कु. स्दाना पदवादिगुदाना विषयः पनत्वादि. इति)। पा. ३।। १३ पृ. ९१३, • के अपि 1 - . . , योलो-, योग- A८११९.२६१.

·लोक लोके । अदृष्टाः सरूपाराः आचाराद्गम्पन्ने यया मामा- [विताटात् तश्शात्रात् माति । तदपि शास्त्रीय सादागताना मात्यय अभिनयमा व्यसनाप्रभृतः शिरस | कर्म । तदपि आरभ्य समापनीयमेन इति पूर्यः पनः । उपरि भ्रामण शुचिदेवाप्रतिष्ठापा 17 वास्यानुप अधिपुस्पज्ञानं ततः । पुरुष अधिक्रोनि इति पनि', आचारपामाम्यात् । ११२ पृ. ४१२, व्युत्पत्या लौकिक गृहादि क्न अघिपुरुषमुच्यते । तम्य सोरेऽपि च यत् प्रधानं गजपनि अपिन्नीयने, तत् ज्ञानं गियगाना भाति इनि कुतूहलम् । आरमना अविनाभूतानि अमात्यापीन्यद्गान्यपि अशेषाणि अपराधेऽपि च तेः शास्त्रम् । १८ ।। माधिपति । पदाकि भूरपाना क्यचित् गछति, गृहरम रथम म्यादीमा गैकिताना मंशा यथा तदा तदसमन्धीनि मृत्यान्तरागि पश्मपि न चरन्ति । तमा- ' तवगाव शापर तपा अपराधेऽपि तेषु कर्मन कस्मि- यक्ष्य प्रयत्नान्तरमाम्येयम्, न च तदेव यापारमाव्यम् । श्चित् अपराये जाने तैः नराचारीः यानं आम्नायने २२२१३६ पृ. ४८६. . लोरेऽपि रोगिण, स्वामिनः । 'यारे भग इन्द्रयाहुद्धच्या, पायम च ब्राह्मणो भोज औपधायानयन एव गन्यो मृतिदानेन परिमीयते । न तु गिन यः' इति । यथा गृहादिकमंशापक मात्रं तया तदोषध भूत सेवते । तस्मान् इतरकित्यिजाम् , अपराधे प्रायश्रित्तचापक्मपि तश्चटगानं विपते एव । सस्कारम्नु पजमानम्य । वि. ३८१३. लोके अर्थ- | तम्मादपि गरिरमपि गं आरम समापनीयमेन नि चुना रिवा मति वेदे तु गन्दकृता । टुप् . ९।१॥ पूर्वपक्षसाधकं डेश्यन्तरमुक्तम् । इत्पन्नाममुचथार्थधकारः । ९ पृ. १६५४. लोके अर्यलक्षणः जयपहारः। अपिशब्दो दृष्टान्तायः । येग येगार्थ. रामृष्टेन, उक्तोऽनुनो या, रा समृन्यौत्र । आरे भन । आरः गर एक रचनायर: मा. ३१८१६. "सेवे कर्मार्थलक्षणम् (१ प्रसिदः । सा२६ )नि अशदानापि व्यवहारः । या. २४) अशात्रा तूपसमाप्तिः, शास्त्रं स्यान्न प्रकल्प, १२ पृ. ३४५। ' हि दधिदानादि लोके कथि- नस्मादर्थेन गम्येकामाते ना शास्त्रमर्थवत् । १९॥ गणम् । तदशात् नियमाणे तु न चिन्स्ये श्रुतिलक्षणे॥' गौरिगामि गृहकारटापादिकर्माणि आरम्यानि गन्ति ३।९/३. 'लेके कर्मा- | रामापयिन यान्येर इनि पूर्वपक्षे गिद्धान्नमामिदम् । रचणम्' इति न्यायैन विधिनाथम्य तात्पर्यादेव सिद्धि.। -गट पूर्वपश यावृत्यर्पः । गृहमाक्टादिजर्मणा या को. २०३।९।३० पृ १३७. * लेने कर्मा- उपमप्राति. तसगात्रद्वारा ज्ञान भवति या अमात्रा । दशणम् ' । यच तोक्यत् इति, ( ११।१।४।२३ इन्यत्र नाम्नि वैदिई गास्नं ना मूलम् । न च नमृत्या पेदा- य.. पूर्वपाः रन लोच्यते ), लोटे कर्म अप्रपनन् । जुमान मरिनीति कल्यम् । गार पर पत्यका कारणात सपि उन. अमुम्दाहरति, अमट्टदपि वपरमृत्या प्रोक्ताया गृहादिरचनायाश्च रमणीयायाध उक्त सदाहरति नाहरति वा । (इति उत्तरः पेटरूप दास्त्र न प्रकल्परम् । तक्षस्मृरमा वेदानुमान पर)। भा. १९|१||२६ मेरे कर्म अर्थ न गयो पर्ष ! याः, उमादन गम्मेत व.. मणम् , मन्दरपणं पुनदे । ३।।८।१७. गावात् वनाटि च रमणीयतादि च अर्थेन रोक- टोके कर्माणि वेदवत् ततोऽधिपुस्प- सिष्टेन प्रयोजननै गम्येत नात वेदापेक्षा । तस्मात् ज्ञानम् । ६।४॥१७॥ नाशाम्यात न वैश्मूलासानुमानम् ।कन अमाते तु गृहम, सकटकम, रयर्म इनि गरे कर्माणि | शास्त्र साम्नाय अर्थवत् अर्थगन्न सफर 1 पमाणान्तरेण गौकितानि कर्माणि वेदवन् वेदोलनमवत् भारम्य सगा- पाते.पि तदर्थविधायम्स्य आपायस्य अनर्यस्यापत्तिः । पनीयानि, न मध्ये सात यानि । चुन ? ततोऽधिपुरुष | नम्मान किर्मणा समानिनियमो नाम्नि । नाराम्दः शान पुरुषशानं गृहमादिविषयक पुरुपनिट शान वतो- [ अविवामिना ! .

·३३८४ तोक्वाय । , सुबोधिन्यनुसारेण तु भय सार्थ उपसमाति लोकप्रसिद्धिप्रतीक्षे वेदे यत्र एकदेशेऽपि गृहनिर्माणाटिप्राप्ति अशास्त्रा निर्मूल । शास्न न प्रक जाति निमित्तता लभ्यते न सत्र पुनर्निमिला तरसाति ल्पा स्वमूल्वेदानुमापक नेत्यथ । अर्थेन स्वरक्षणादि मसना समाति । वा ४११. पृ ३४३ प्रयोजनेन गम्येत शातय । अप्राप्ते गृहनिर्माणादिकौशल्य * लोकप्रसिद्धिविपरीतान्या यावधसरयावारक शूने पुरुष गाल गर्भवत् सफम् । स्वबुद्भया मानवाचि वापत्तिपरिहाराय विशेषणविशेष्यता उनिगा कर्तुमपम पात्र दृष्ट्वा कुर्यादित्यर्थ । इति । [कर्म आरम्प समापनीयमेव इति भाप्योरपेक्षित एकदेशि । मीको पृ ३०३० इत्यत्र द्रष्टव्यम् । सु पृ. १४२६ इति गाय । 'भावनाव प्राप्तत्वात् इति पाय मत न रमणीयम् । वामशब्दस्य विव्यपेक्षितफरपरस्व भैभवति अनपेक्षितनिमित्तपरत्वम्य अन्याय्यवात् । कवत् । यथा इय गो क्रेतया देवदीय" फलकामे निमित्ते यागम्य सुखदु सभावना मास्य क्या एषा हि बहुक्षीरा, स्यपत्या अनटप्रजा चेनि । ऋत या स्मतस्य कर्तव्योपदेशानुपपत्या नत फलानखल्पना इत्यप्युक्त गुमाभिधानात् प्रवर्तन्तेतरा क्रेतार ! बहुक्षौग पत्तेश्च । ततश्च फगर्थिन कर्मविधानात् प्रना ते कर्मणि इति च गुणाभिधानमरगम्यते । तद्वत् 'औदुम्बरो यूपो वीतरागय न समापननियम । कू ५३||१९] के गवति , ऊ नकदौ' इत्यादौ वेदेऽपि भविष्यति । लेके कियाफर्त दान भूतिरूप दृएम् । वृ मा १२१२१६०, लोकवत् । यथा । मत्स्यान् न * 'गा आनय' इत्यादिप्रयोगे पदपदार्थोरय पयमा गमनीषान्' इति । यद्यपि सगुणा मस्या भवन्ति मगतिर्गद्यते । बाक्य तु आकावा-योग्यता-सनिधि तथापि पयसा सह न ममध्यने ।१०।१९६६ पशात् त्वार्य प्रतिपादय । वि १७ लोके यथा कवत् । यधा लेक एकस्मिन बहुवचन न प्रय ग्रामा नरादागताना पुरयाणा पमिकरणेन अदृष्ट उप ज्यते । ११।४।१९९२, • नोक्वत् । यथा रोक कार क्रियते इयुध्यते रोके च नानुपपत्ति । मा सा कामबाह्यभूनिभ्यो यद्दीयने, नत्र कारवाहा खामिना सह ४।१२, के येष्यथेषु प्रसिद्धानि पदानि, दानि सति पण ते । रोभ्य स्वामी विमज्य मर्दिशति, हर मसवे तदर्था गेय मवेषु इत्यवगत यम् । नाध्याहारादि । तुभ्यमिद नु-प इति । १०।३।१२५१, भिरेषा परिक पनीयोऽर्थ परिभाषित यो या १११।११, यत् । यथा लेके ' मा देवदत्तयज्ञदत्तयोर्दीय पम् । • लेके विदितपूर्या अर्था उन्मते बहुधीरादय (इय दस्यक समाणार्थो विभीमते, यदेतन् ट्रात ताएतयो गौ केत या बहुक्षीग ) । तेषा विज्ञानमेव न प्रयोज्ञ दीयतामिति । द्रश्रुति विधानसामान् शन विभ ना । शत प्रशसा गम्यते । अविदितवादे न श्रद्दधा ज्यते । १.६१४८ रन् पूर्ववचनादिव । विदितत्वादेव च प्रोच यन्ते । १।। एव घनीभावयितु दव्युपादीयते । स्थम । दध्यभावे २१२१ लोके हि पुत्राणा पितृधने समविभागो दृष्ट वि अन्येन भग्लेनापि नालिकादिना कियो, तत्रापि च १०३।१३ लेकश्व इत्थमपि व्यवहामाणो दृश्यते । आभिशागब्दो भवति । (२१४४२२, * लोक्वत । न च सौके पयनुपोगावकाशोऽस्ति, अादित्वात् । लेऽपि हि माधवातप्रभृतिभ्यो पदीयते, नदमकीर्ति ऋजु ९१ तेऽपि परिक्रये आनमनाथमेव भवति । २०२८१३, •'लेकायगतसामर्थ्य शब्दो वैदेऽपि बोधक' • नोकवत् । 'गतमाया दीरता इति एजानी इति यायेन “युत्पत्यनुसारी वेदार्थो वर्णनीय 1 वि याना शत न मिन्न जातीयानाम् । १.१re गर (गुरुमने) लोकरायशेषयोविरोघे वानन्दम् । वा ।। रोकप्रसिद्धि नाम प्रमाण प्रयक्षातर्गतमेव । शर पृ २२१-२२४ इद भीको १ १९७३ 'विच्चश्विवाल्या धिरण' इति विदो प्रष्ट पम् । * कवन् । नेकेऽपि पय है मणि ६२ ·वर्णकं १॥ लोकवेदाधिकरणम् लोकवेदाधिकरणम् लोकवेदाधिकरणम् । उत्सूनम् । १।३।९।३० । मियते हि तथा वाक्यम् । यदि चान्ये वैदियाः, ततः | उत्तानादीनामयों न गम्येत, तन नत। मक्येत अवि- भाप्यम् - 'अथ गो. इत्येवमादयः शब्दाः कि | शातरक्षण गोल विज्ञातुम् । न च उत्तानयहनचनमपि आइतेः प्रमाण उत व्यक्तः इति मदेहः । उच्यते । इदं अनर्थकम्, स्तुत्यर्थेन अर्थवत् भविष्यतीति । एवं धृतम्य तावत् परीक्यताम, कि य एव लौरिकाः दाब्दाः त एल मधुरयम् , हिरण्यपर्णता व वनस्पतेः । तस्मात् त एय पैलिकाः उत अन्ये इस । यदा त एवं तदापि विवे शशा अर्याश्च । एचैपास ये तान्यति समयः। नान्ये या--- इह नाम-आख्यात उपसर्ग निपावाना मध्यात् रोरिकाः गब्दाः अन्ये वैदिकाः, अन्ये चैपामाः इति नामानि परिगृह्यन्ते । तेषामपि जाति-गुण-निधा-द्रय- म. । मृतः । व्यपदेगभेदात् स्पभेदाच । इमै | यह अ- सर्वनाम- अन्दाना मध्यात् आतिशब्दाश्चि- लौरिया इमे वैदिकाः इति व्यपदेशभेद. । 'अशि-त्यन्ते । तेपामप्येक गोदशब्दमुदाहृत्य विचार्यते किं पुनरम पाणि बपनत्' इति भन्मदिद रूप सौलादसि- आयुर्वाचनः अप व्यत्तेः इति । ततः एतत् शब्दात् । दाम्दान्ययाय न त एवार्गाः । अपि च सन्यासिकं कृत्या वक्ष्यमाणं नु, मांप्रतम् । उपाय. रामामनन्ति । उनाना ये देवगवा यन्ति' इति । ये फलसिद्धयर्थमिदं तायद्विचार्यते ॥' [ यक्ष्यमाण देवाना गावः ते उत्ताना वहन्ति इत्युक्त गम्यत एव, आकृत्य धक्त सान्यासिक निक्षेपत्वेन स्वमनस्यैव ये उत्ताना वहन्ति ते गोशब्देनोच्यन्ते इति । तम्मा. गुप्तत्वेन कृत्या, सामन आदी, उपायसिद्धयर्थ फर. दन्यो वैदिक्गोशब्दस्य अर्थः । तथा 'देवेभ्यो पन-सिद्धयर्थं च अन्यत् पिचार्यते इत्यर्थः । सुधाया तु रपते हबीपि हिण्यपणं प्रदिवन्ते अर्यम्' इति हिरण्य वक्ष्यमाण पूर्वपश्चादि यान्यासिक त्या माहे वृत्वा पर्णो ये देययनरपतिदे । 'एतदै दैत्य मेधु यद् घृतम् । सप्रति इद तायन् विचार्यने इत्यन्ययः । त्यागार्यात् इति येदे पृते मधुरायः तन्मात् अमीयामन्ये भा। सन्यामप्रातिपदिकात् तदन' (पा० ५११६६३) इत्य- इति प्राप्ने, ग्रूमः । य एय लौकिकाः शब्दाः ते एव । स्मिन्नर्थे ( लघु योग्यो भवति इत्यो इति सिद्धान्त वैदिकाः, ते एवैपा अर्था. इति । अतः ? प्ररोगचोदना- कौमुदी ) ठगुस्पत्ते सान्यासिकपद गुरपत्ति । इत्युक्तम् । भावात् । एवं प्रोगचोदना सभाति, यदि वे एव | कि ये एव लौकिका. शब्दा, ते एस चैदिवा ते एव शब्दाः ते एवार्थाः । इनरथा गन्दा प्रत्वे अर्थो न पामर्थाः उनान्ये इनि । आह 'किं लोकवेदशब्दा- प्रतीयेत | तस्मादेक्शब्दस्वमिति । उच्यते । प्रयोजनमिदम् । नामेफत्वप्रतिपादने । प्रयोजनं, यत: पूर्व तायत् हेतु परिश्मतामिति । ततो हेनुरुच्यते अविभागा- | तत् प्रविपाद्यते ॥' उच्यते- 'फलमस्य विचारस्य दिति । न तेषामेवा च विभागमुपलभामहे । अत एवं वैदिकेषु भविष्यति । लोके च निर्णयोपायन्तेनै- एक मन्दाय ताय नाथ अर्यानवगम्छामः, अतो नान्यत्व | कत्लाय यत्यते ।।' यदि शब्दार्थानामन यत्व लेक्चेद- चयदामः। योर्भवेत् , तत एतस्या व्यक्त्साकृत्यभिवानचिन्ताया पुस- पचौल ये उत्ताना वहन्ति ते देवगमाः, यद् घृा व्यवहारम्य अनेक प्रयोगानुसरणद्वारेग अभिधेयामियय- ल्मघु, यो हिरण्यपणः स गनापतिः' इति । नामि निर्णयः शक्यने पर्नुम । ' प्रनोजनं तु लोकसन पचन यत् उत्नानाना बहता गोत्र पात् । ये गावस्ने | किंचिदपि सिध्यति । आकृतिव्यचिवाच्याव- उत्ताना वहन्ति इत्येतं तत् । गदि च अनेन वपन परमार्थनिरपणात् ॥' सममितानेकार्थसमिधाने हि गोत्य विधीयते, उत्ताना वन्ति इन्यनुवाद. स्यात् । न गुन्द. प्रयुक्त कियत्पपि अर्थजाते प्रत्यय करोति । तेन चोचना वहन्तः प्रसिद्वाः वैचित् । ते भोगनो विधान अविविज्ञामियान्यमानानानि समस्यौपतेन तयाः । तेषु विधीगमानं न शक्य गोवं विगातुम् । भासिद्धी नियमागाया ज्युनः । 'यधुच्यमानया मी,को, ४२४ ·- गात्, लोक्वेदाधिकरणम् लेवदाधिकरणम् कार्य यदि वा जातिगन्यया । ममस्त नियते एपमुभम् । अथवा वस्तुमानपर्याय मात उभ फसाधारण्या- व्यक्त्या को विवाधियो गुण ॥' यदि उच्येत भिमायेगे। अर्थक्वोति । मोगचोदनाऽभावप्रसन्न इहापि मैदवत् सामा गरिशेपलक्षणाधसिद्धिरेव प्रयोजन 'परपक्षे स्वपक्षे या तदारसिद्धि बेवादिनैव सह विवादे मिति । तदुच्यते- "मां हि दधिदानादि के अपने ना-येन इन्गत आत्- 'प्रयोनामद' खन्दामाण कर्मार्थलक्षणम् ' ( ११११।४।२६) । नदशात् मभिर्वायना इति । तदुच्यते । प्रन्यभिशारूपप्रत्याविमा क्रियमरणे तु न चिन्त्ये श्रुतिलक्षणे । तेन लोके भायमानोमयप्रमेयरूपायिभागाद्रा, चाक्यतत्समूह विचारोऽय जायते निष्प्रयोजन । म्यात् प्रयोजन- माननिवधनापनपदवर्णविषयात पदेशाविभागाद्वा, दया यान वेदे नानोपायस्तु दुर्लभ ॥ तेन शब्दार्थ उचारयितृणा रसानकरणप्रयत्नाविभागाद्वा, नवगविता मिनत्वे व्यक्त्यारतिविचारणा । बाच्यानाच्य- रद्दुतरानुगमनाविभागात् इनि हेत्वयविक्ला । विवेकाय न कर्तव्या क्थंचन ।। अभेदे सति । प्रसझनसभिज्ञानाच्दैकल्य प्रतिष्ठितम् । लोक्स्थ कृत शदार्थनिर्णय । तस्मिन्ननुप एक्शब्दोस्थितज्ञानग्राह्यत्वाकवाक्यता ॥ यथा युत्तोऽपि फल वेदेषु दास्यति ॥' न लौनिनौटिक श्रुतगयादीना याऽपि याच्यान्तरे अति । अर्थक दादाक्रव मति आमन्यधिकरण उपपत्तिमात् प्रयो त्याविरोवेन गुणमात्रान्यता परा ॥ यथा हि जनाचाच आरव्ययम् । भेदपक्षे तु अगम्य इयब वामना गानो नराश्चिपिटनासिमा पर्णप्रावर भृत्य भेदपश्ऽस्तावत् प्रतिपाते । निगनानिगतसर च्छाद णाश्चान्ये नरार्थत्याच्च न च्युना ॥ एव सत्येव सप्रतिप्रययतोपागमाविकार-म्दसद्भावकृतब्दपमेदात् गोलादी धर्मो यदि विलक्षण । नैनायनाऽर्थभेदो अध्यायान व्याय-उपनीदानुपनीत- त्रैणिाचातुर्वण्यप्रोऽस्ति विशेपानभिधानत ॥' न च या एव देवाना च्याप्रयो पर-गुरुशुश्रूषाराधितगुस्समदाय-यहन्छाप्रयुक्त | गाव व एवं अवश्य सर्वन वैदिकम्य गोगदस्य वास्यतदया यत्वात् यदि पदपदाया यर रोकवेदयो याच्या मवति । मनुष्यावीषु दक्षिणा दिसाधनेषु एतरा तो शेक्मिनामे महारनिषातात् अर्थपत्ता । प्रयु भात्वात् । 'एव हिरण्यपर्णरय मेरी यदि वैदे तु आक्रान् न चोदनात्मणो धम । रवरेण वनस्पते । देयलोके, नत शब्द किमर्था तर पभेद मायने । अध्यायानण्यापतया वृत्रहननादययोगेन याच्यया ॥ यचैतद् घृतमग्माक देवाना मम्पिद च अविदग्धवावरत् उत्तानवदनयाक्यभङ्ग । मषा यदि । रसतीर्यादिभिरना न शब्दार्थोऽन्यथा च नैदिकामा भगवान् न नतोऽपि पौपियेगा या भवेत् ॥ न च सर्याप्रसिद्धत्वे गन्येवैकोऽपि वाति । ग्रामवादिधर्ममेदनियतानियतपदवाक्यरनना कश्चन । तेनासिद्धरसिद्धाना नाश्त्यन्यत्वनिरूप द्वारा व्यपदेशपभेदाभ्या र्यशब्दाना अर्याना लौकि. णम् ॥' अत अश्यमेतेषामेव गादीना देवराबद्वाना काना वैदिकाना न भेद । इति प्राप्ते, अमि- उत्तानपानप्रतिपादन इति वर यम ! अथवा भूमिष्टाना थीयते। 'प्रयोगचोदनाऽभावादेयत्व तेषु गम्यते। मेव मला नापि गुणयादेन पृथिवीगोल फौरोक्यभ्रमणा सिद्धि फरत्वाचेदविभागाद् मति दिना वा पुराणोक्तेन विशात् यया वय उपरि घ्यति ॥' मेदे सात अपूर्वात् मपैदिक्पदाना देवान पश्याम , एवमधोदेशस्य उपरिवर्तनात् अपमपि अनयमनसबचेन अपशू य पात् विपासासात्मक गेको दोपरि हसने इनि उत्तानघट्नदृष्टि । तस्मात् प्रयोगचोदनाना अमात्र एन स्यात् । 'एकवे मति लेकवेदयो अभिना अब्दार्या इति सिद्धम् । सद्धारादिति वा हेतुपर्णना । अर्थक्त्व प्रधा- शा-- आस्वपिरणोपोट्पावतमा लोक्वेदको पद नत्वाद् यात्वभेदोऽययोच्यते ॥' शब्दावन्य इति पदार्याना अपरसन यहवे विचार्यते । तत्र सिद्धान्त वक्तव्य यकसान फगदेन शवयोनिसिदिममा अन्यशमयभिसानाद वगाल प्रतिष्टितम् । - - - नामा ।

·लोकवेदाविकरणम् ३३८७ ਦੋਵੇਂ वर्णात्मकं पदं तच तदभेदान्न भिद्यते ॥ तस्मात् । वान्यापनादितिपादिाम्य 'व्यक्तिरेख वाच्या' इति पक्षस्य सिद्धमत्त रोक्वेदयोः पदपदार्यानाम् । मासका प्रामाण्य अपोतते । को. रासस३० पृ १३५. सोम-- लोम्वेदाविरणम्य आत्यधिकरणोपोदया * आकृत्यधिकरणपूर्वपरिरमपि स्मं ( प्रपोग उत्सात् संगतिः। चोदनाभावार्थक्त्यमविभागात् २३।९।३०) लोक- वि- 'रीके पदपदार्यो यौ न तो पैदेऽयवान वेदाधिकरणसिद्धान्तेऽपि योग्यम् । पौ१।३।९।३०. all, स्पमेदात् पद मिनमुत्चानादिभिदा रफुटा ।।, वणे. . लोफवेदसिद्धशब्दप्रयोगोत्तरकारपणात व्या:- कायान् पटक छानिली रूपमिन्नता । प्रायिोण पदै- ग्णन् । या. १।३।८।२४ पृ. २७४. को तदर्थस्य तथाविधम् ॥' : लोकव्यवहारवेलाया सस्काराणाममावः (बहि- भाट्ट- घावस्यादप्रसङ्गात् वाच्य नि घटवादि- | गज्यादिषु ) । वा. १|४|४१० पृ. ३४३. : जाति: उन व्यक्तिः इति चिन्ता । तदर्थ च रोक्दयो: 'वैदेनापि च सम्झागत् प्रागेश छेदनादिकात् । मम्दानामपरा उन न इति चिन्तनीयम् । अन्यावे हि द्विषो गतिशब्दवमाश्रित लोकसंमसम् ॥' वा. उपायामान वैदिक्शन्दशक्तिग्रहम्यापि यसमवात् नाया १४७१.२४३. चिन्ता आरम्भणी था । एकन्यै नु रोक्न यवहारानु • लोकंपृणा इश्का ' पृण छिद्र पृण' इत्यनेन गारेण गृहीना शक्तिः वेदे पि परिष्यति इति युवा मन्त्रेण उपधीयमानेष्टका । वि. ५।३।८. .. लोकं- आया चिन्ता। पृणाभिः एपिंगत्या पुनश्चितिः अग्निचित्र एव पॅथल- तम गाभिदेऽपि स्पर-छान्दमागमाविकार-- गोमाग गुणयिषि. । संफर्ष. ११२।१३. लोकं. अन्यापानन्यायादिधर्मभेदान् सरो रस इत्याटिपदपोरिच पृणायाः चयन आवृत्तौ, तन्मन्नम्पाणि अात्तिः । भा. गेकदयो पदानामन्यतम् । इति प्राप्ते, यत्र अर्थ-1 १११२६४२, लोकगाया. प्राक् , चित्रिण्यादयः भेदप्रीत्यनुगुणधर्ममेदः सन पदभेदः यथा सो रस इनकाः मन्यमाया चितो उपधंया । ५३३८/२०, स्यादौ प्रमात , 'बक्ष बाग' इति न्यून्पातिरिकरयान्, लोकंपृणागन्त्रेश अपानम् , मूददोहसा च 'स्थत पानी' इयत्र स्मधारयनीयो. स्वरान् अन्नो- | समिमात्रणमा , न x द्वाभ्या मिरिरमा उपधानम् । दात्त-भागातरम्पात्, 'पचने दक्षिणा देहि, भोज- संकर्ष. २११४१. मीको. पृ. ४६ ' अमिचयने लोक- माथै पनते ' इयान व्यधिारणपदसनिधिष्पात् याययात्, पृणमन्नंग 'इयर अधिग्ण द्रष्ट यम् । 'यातः पुनराधाति, यातो देवदत्तपदाचौ' इत्यत्र समाना • लोकायतं नास्तिस्यारत्रम्, तत्र पनि इति धिारणपटसनिधिम्पया धन्या, अशः इति भगमः | लेनायतस्या. चायांकाः धर्मनाशयुक्तिबारमपना । इत्यचे व्यावरण मृत्या दमित्रम्य पदभेदानुभरात् । सु. पृ. १३६, या तु नायमेदप्रतानि तत्र तत्पपि धर्ममेदे दृढता य लोट् प्रतिघे पोतो यया- टदाहरण मृग्यम् । मिशावलेन पावावधारणात् न पटाप गेयदोः यार, पृ. ४.. . रोट पिपानी श्रुतिः । या. ३॥२॥ इति युमा आश चिन्ता। १७११३७००.. नेट विधौ धोतो यपा- 'एक मण्डन-लोन दे चन सन्दमदः।' पाग्य वचमान्यतात्' इति । अर च मन्नानोडी शंकर-अप गेम्वइयो । १८ रोट् विधी शेप, एकैन प्रकारेण रसमान्छेदस्याप्राप्तः । • यार नगद्गान् चाम्पायनिर्धारणाय प्रनि- बाल. पृ. ३९. लोट् शब्दमापनाचको लोवेन । पमाणा-यधिकरणो मेदातत्वेन हौकिकाना वैदिकाना च चि. १ पर्णक ३. प्राप्तवाले लोटं वक्ष्यामः | शब्दाना तदर्थाना बाना नणेतु लोक्वेदायिकरणं सां ATrया युग्मदादिप मध्यमादयः । दाता प्राप्त भारम्यो। १. ११॥३२२७. लोकवेदाधिकरणे ! काल इति विपश्यते, उदा युप्पौव मध्यमौ नाग्मदि 0 ·लोडर्थ ३३८८ लोटप्रसारन्याय B शेष वा । यदा पछु क्रियाया प्रात काल इयेतापत् । २७ . रोप दोषकार्यम्य, शेपकायाथमवचस्य ट्रयस्य विपश्यने न तव मम वति, न तदा युष्मदारीनामनुरोधो नागे। ६४३ मीको पृ २०७३ ‘दशपूर्ण मध्यमाश्यो भक्तुिमर्हीं । इजि पूर्वपक्षे । भा ३८५ मासादो विवादि.' इन्यन अधिकरण द्रारम् । १९२२२ लोप सप्रवेधस्य, आकृत अभारे नागे वा । टोडर्थ यपि लिय एस । पादय कृत्यपन्य प्रायश्चित्त तु रोपनिमित्त भन्येन अग्नीषोमीये पयो । यायाव 'पातिसर्गशप्त कालेषु न्याश्च' (पा ३३॥ शटो हिताधिकरणम् । ४।१।२।२७ २३६ ) इति स्ने चकारेण लेगेऽपि अनुमर्पणात् । ' सूचवागतर्गतायुरादिफलप्रकाशकमागस्य भवितव रहस्य १४४ "म्पिादय भाश्च लोढर्थ । मृताधिकारित्वपक्षे । १०२५३-५५ मीको 'गेट च ' (पा ३१३१६) 'आदिशपि लिद पृ ५६० (५) अखियशस मृताधिशरिच लोगे' (पा ॥३॥१७३ ) इति पाणिनीयस्नात् ।। पछे मून का वगंता: ' इल्यन अधिकरण प्रष्ट पम् । यथा ‘मा भगा' 'गरवात् ' इति । 'दोस्तानद्गारोप स्विष्टकृतागम्य, एककपालस्य सर्वहोने ( वृते ) गिप यतरम्या' (पा ७१।३५ ) इति मूण, आयेन समापनमपि नासि । भाद्र ४१३ आशिषि नातविधानात् । मणि पृ ११७ मीको पृ १०१५ 'आभयिन्याय ' इत्यत दरमा। लोप अमिधारणस्य मतप्रणचगे। १०१२ • लोप होतृकामनया अनुष्ठीयमानाना गुणकामाना २१३-१३ मीको पृ १४७६ 'कृष्णम्न उप अस्थियात्रस्य मताधिकारित्वपक्षे । १०।२।२२।१६-१७ स्तरणाभिधारणयोधि इन्यन अधिकरण द्र यम् । मीको पृ ५६० (६) अस्थिपतस्य मृताधिकारिरर रोप आधानादाना रासाराणा भ्राणदिवायेऽनो परे होतृकामनया.' इयत्र अधिकरण द्रश्यन् । चपने । १२।४।२८-२९ मीयो पृ ४८ ' अग्नि रोमेन यथा पुरुष प्रवतते नहि तथा विधि चपने श्रुतस्य. ' इत्यत्र अधिकरण हुए यम् । लोप गतेनापि । वा १२८ १६०, * भान उपस्तरणस्य गताणारच। १०।१२।३-१३ मीयो | पनि पाजगमीत्य पो याजनिष्यति, नदपेन रिसाही पृ १४७६ 'कृष्पलचरी उपस्तरणाभिधारणयोध' अवमेधेन यजेत' इति विधानम् । न तु तदिधाना याय इत्यन अधिकरण द्रश्यम्। रोप गुगकामाना काम्य नुपपत्या याजन इतरेषामपि विडिनमिति कहने । कांटीना अस्थियनम्म मृताधिकारियो । २०२१२० १०२८ पृ ९६. भात् वास आदिट्स ५२ मीको १ ७. . (३) 'अस्थियनम्य मृतायि माना औदुम्परी मृत्स्ना येष्टितव त केचित् , तामुळे पारितपशे गुणनामाना नानुष्ठानम् ' इत्यत्र अधिकरण एबींनम् । भा १३२४ पृ १८६ रम्।.लोप पसना वरनादिमकागमा दीक्षणीयोटय लोभमूलिका स्मृतिनं प्रमाणम् । भा १॥३॥ अस्थिपशप मृताधिसरित्वपक्षे।१०।२।१८५० ૨૪ मीको पृ ७६. (४) 'अस्थियज्ञम्य मताधिगरिखजप रोषप्रस्तरन्याय । लोप्टो मृत्पिण्ड । प्रस्ता मुम्वार-इटीना रोप 'इन्यन अविश्मण द्रष्ट पम् । । यत्र पुनरपासपेक्षमा गुरुतरवस्तुनस्तत्व * रोप न कत्र्याना गम्पियजम मृताधिकारित्वपक्षे। जापते , तपास प्रवृनि । अन्ये तु- यत्र गुरु १०।२।१९।- १ भीको पृ ७.० (३) अस्थि वस्तुनोत्पाठरविवक्षा, ततास्य प्रवृत्तिरिति । साहसी यशम्य मृताधिकारिपचे परस्याना अनुष्ठानम्' इत्यत्र | ६७९ अधिकरण ट्रायम् | . होप तिरमनम्य लोहितम्या गाने नागे वा । प्रायश्चित्त व रोपनिमित्त मालेव मस्तारो विस्तार इति यान् । अप या मृपिहस्य gोष्टप्रम्नारन्याय । लोटरय मृत्तिरिय अमीनोमीये पौ। सरप्रेहिनाविकरणम् । ४।१।१२ | कुलाले नानाचि र घरगरामप्रतिकृतिप्रमृतिरूप से . पापाण ·सोष्टलगुडन्यायः ३३८९ लोहितोष्णीपाधिकरणम् यत्येर विश्शापा प्रवर्तते । अत एव गोष्टप्रस्तारण्यायेनाs. (तपोऽधिकरणे १२ सूत्रे ) | अपि च गुणवभवणात् नन्तविश्यमुपमित्युक्त दुर्गादासेन | साहली. ६७४. | मपुम्यागामेतद्विधानमिति गम्यते । प्रधानमनिघौ हि र लोटलगुडन्याय' | यथा रोष्टम्योपमर्टको गुणः गिष्यमाणः प्रतिप्रधानमुपदिष्टो भारी । तत्र गुदस्तयोपगोषमईकयोः साचि समिक्षाया अस्प बचनेन प्रारं कथं समारया विशमानवाऽपि नियन्तु 'प्रवृत्तिरिति । रोप्टो मृत्पिण्टः, गुडो दण्डः । | शकत । तस्मात् उभर सर्वचिम्मिः एवं जातीयको माहस्री. ५०३. यमः क्रियतेति । लोहानिन्यायः । अयं परस्परधर्मापासतारा या-- 'गुणरवे तस्य निना' (२१८२६) इत्य. रम्याग्यागोरिंगणारा प्रति । माइस्त्री. ३७४, | मेन गतार्थ (प्रऊनद्राददातस्य प्रथमं माय यारन्यानं ) लोहचुम्चकन्यायः । यथा चुम्बरमणिनिकियो- | इत्यन्यया व्याचष्टे । ये मस्काराः सन्चो पचनाइविजा पि सनिभिमानेश पममप्रवर्तमानोऽपि लोहमारय | जावास्ले मि समाग्यया नियम्यन्ते नेति । हितोष्णी- परतयति, बदिनमातम माति, तथा पुरुषः प्रपन पादयो हि औदानादियु पटयमानाः सन्यपि समारने प्रायतीनि सारयाः । माहस्री. १८.. वचनाविजा किषमाणाः समारपापियना प्रविपन्ने । 'लोहिनोप्णीपा वृत्यिज. प्रचरन्ति ' इति इति प्राप्ते, त्रूमः। संस्कारत्यादतिकान्ने समारया- निर्यात गहितोष्णोपविधानार्थ तत्पदमुच्चार्यते । अत्र | गोचरे मति । वचनेनर्विजां येन तेनैवान्येप्यपि उपमर्जनीभूतोऽयों विधित्सितः प्रधानीभून अनुवादः || स्थिनाः ॥' ऋविगुदेशन होने विवीरमाना• प्रति- मा ३।१।६।१२ १.६८७, 'रोहितोणीपाः प्रधानाचिन्यायार नर्वेषा भत्रयो न गरया: उमाख्यथा प्रचरन्ति' अन लेहितोष्णीपलं मचायोपदिश्यते । पापितम् । तस्मादिह न यग्या स्यादिति । १२।२।९।९. सोम-- अस्तु अन समारथया न्यायाति प्रय- 2. लोहितोरणीपाधिकरणम्। रोहितोग्णीपन्यापः । यस्थानात् संगति. 1 सूत्रार्थन्तु- सस्काराणा ऋत्विंग- दयेने लोहिनोणीपदनादिकं सर्वेषामेव नारियजा नौगात- पेक्षया गुणाचात् तत्तवेदसमारपान व्यवस्था म्यान् इति । वि- हिरण्यमागिताऽवास्तु सस्तारा वचना. गुणत्या वेदेन न व्यवस्था स्यात् । ३८४ मताः । ऋविजा ने यथास्यान कर्नया निखिले- १२॥ ल, आ7 थाम्यावशात् , मै सशनिधिपाउतः। भाप्यम्-- एप या । स्पेने अपने 'रोहितोणोणा | अनिमुग्व्य गुणावृत्तेः कनवा निविलरपि ॥ ५. रोहितासना ऋत्विजः प्रचरन्ति' इति । तथा वाजपेये भाट्ट- ये ऋविस्मस्मारा: हिरण्यमान्यिवादयः श्रयते । हिरण्यमालिन ऋयिनः प्रचरन्ति' इति । वत्र | तत्तद्वेटपठिनास्ने समाग्न्यानाइनर्वादिना तया, बहुत मदेहः किं टयेने उद्गाभिहितोष्णीषता कन्या, यान- | प्योदयगनत्वेनानिमितत्वात् । अथाप्यनुवादापेचा, तदा पेये नागभिहिरण्यमानिसम्, उन उभयमपि सनैलिमा | सत्पुरुपै. कार्या. । इति प्राने, अनियतकर्तृपाप्ती समाप्यया मिति । कि तानत् प्राप्तम् । समाख्यानात् श्येने उद्गातृभिः लायोनापेविनियममात्रमात् , प्रकृते च मस्कास्य वानपेयेऽयुमिरिति । एवं प्राप्ते, बम. । गुणवान | प्रतिप्रशावृत्तिन्यायेन मर्वस्यैव नियनप्राप्तता नियमान- बेदेन न व्यर या स्यात् । गुणो सेहितोष्णीपता हिरण्य- पउत्पात् न समाल्यापास्तनियामकरसम् । कर्मन्नरपरि- मादित्य च । पुरुषः प्रधानम् । अतो लेडितमुष्णीष पापकरस तु बरूयापत्तेयुनम् । यदि न समारयायाः हिरण्यमान च पुश्यविशेषणोन श्रूयते, न कर्नया | सत्तापदार्थवाचि प्रः मेदेनास्यः हिरण्यमालिस्वविध- तया । तम्मा पुरुषप्राधान्यम् । किमतो यद्येवम् , | पिण्या परिसंख्यापनवमेरित्यागक्येत, तथापि समा- गुरुवाणा प्राममाने समाख्या न नियामिका इत्येतदुक्तम् । यता पचाय संत्रोचारोगादेव मविषयनिधयः । जामेछ।

·* । 41 लोहितोष्णीपाधिकरणम् पैकिकः मण्डन- 'हिरण्यमाला मालविगङ्गम् । '५. क्षम् । पुरुषाणा हि वाक्प्रयोग, प्रतीतार्थत्याय- शंकर- सर्पवित्रा हेममाल ।'७. नार्थ । स च प्रवीतान्यभिचारी इनि प्रमाणान्तरपतीति- लोहितोष्णीषादिवत् । यया श्येने अनिदेश- | पर्युपसापकेन तेन मवितव्यम् । तया च प्रतीत्युपस्थापक प्रासनउत्विजः अन्य लोहितोणीषादिरूपगुणमात्र विधान त्यान् अनुपानव गम्पते । तेन विपर्ययोऽपि अनुमान तथा आख्यातलाचनकर्तपेन पुरषस्य प्राप्तत्वात् पुरुषः स्येव, न शब्दस्यते । यत् पुरुषेण वाक्य प्रयुज्यते तत स्यानुवादः स्वर्गमान सान्यत्वेग विधीयते । ७. ६॥ प्रतीतार्थप्रतिपादनाय । न च प्रमाणान्तर पिना प्रताति- ११. हितोष्णीषादिवत् म्पर्गकामादिशब्दाः क्रिया | रम्ति | तस्मात् प्रमाणान्तरसापेक्ष बोरिक वचन मिति । समन्वानुवादेन हितोष्णीपादिवत् विशेषणपराः । ऋजु.१ २२. कौकिक परत 'ययेष्टविनियोग तु रत्न.६।९।११. मार्थ यस्तु शैक्किम्' । वा. २।१।१६।४८ पृ.१३ लोहितोष्णीपत्वादिभिः श्येने उपदिष्टै. आति- •शैक्कि सोमपानं यत् सप्तपत्रेषु दशरानेषु च धातु देशिक्म्योपवीतस्य न बाध., किंतु समुच्चयः । भा. साम्यार्थमासेव्यमाने मोमे (सोमरसे ) । भा १।४।१२१ २०१४/१०-२ ३२. लौकिकानि अपि यानि कृषि-पृतपान- लोहितनिसरनं पश्नालागस्य न प्रयोजक किन्न अध्ययनप्रभृतीनि कर्माणि कालान्तरफ्नन्वन इश्यन्ते । प्रतिपत्ति अग्नीषोमीये पौ। वि ॥१२. तेषामपि स्वरूपारस्थानाराभवात् सस्कारैरेव तिष्ठन्द्रि- वहा सिद्धिः । ते तु अवैदिकत्वात् संस्कार न अपूर्व लोहितशकतोः पशुप्रयोजकत्व नास्ति अमी- शब्दाभिधेयत्वेन प्रसिद्धाः । वा रा५ पृ. १९" घोमीये पशी। मा ४|११२२२७. *लौकिकान्येव प्रयक्षानुमानोपमानामावास्यानि प्रमा • 'लोकायतिकमूर्वाणां नधान्यत् क्मं विद्यते । , णागि । बाल. पृ.८ लेकिमानि कमपि प्रष्टवादीनि यानलिञ्चिदष्टाय तत दृष्टाय हि कुनरी ॥ वैदिवान्यपि सातनि । मा. ८।४।२।२, * विकानि कर्माणि कर्माणि वार्यान्येय ते निदः । अस्पेनापि निमित्ता । पार्वणस्याटीपाकादीनि । तेषामायतन औपामनोऽपि । पिरोध योजयन्ति च ॥ अर्थत् प्रमगे नाम दनो तस्मान्न नान्याहवनीये प्रसपरन् । भा. १२।२।१।१-4 गीमांसकै स्यचित् । न च कचन मुझेयुधर्ममार्ग हि | * रोक्किानि प्रगाणानि प्रत्यक्षानुमानोपमानशब्दार्थापत्य ते तदा ।। प्रसर न लगन्ते हि यावत् काचन मटा. । 'नुपथ्याख्यानि षट् । मणि पृ. १३. * शैकिपानि नाभिद्रवन्ति ते तावत् पिशाचा वा म्वगोचरे । कचि. वचनानि उपपन्नानि अनुपपनाति च दृश्यते- इत्तेऽबताशे हि स्वोन्प्रेक्षालब्धधामभि । जीवित लमते मया देवदत्त गागभ्याज इत्येवमादीनि, दा दाडिमानि कम्तः त-मार्गपतितः स्वयम् ॥ तस्मालोकायतस्याना घडपूपा इत्येवमादीनि च । भा १३१३५१५ १.४७ धर्मनाशनशालिनाम् । एव मीमासके कार्य न मनोरय विमान वाश्यानि भवन्तो विदाकुर्वन्तु, तद्यथा- पुरणम् ।। यचाssदो अस्या सिम पुनयेन साधि 'इस गो. केतन्या, देवदत्तीया, एपा हि महुधीर तम् । आशामिद्धप्रमाणात पुराणादिचतुष्टयम् ॥ तत । रध्यपत्या अनपजा चेति । २२०. * लौकिक गनुमन्तव्य य य नान्तरा श्यम् । स श्लथयतः , अनि लौकिकमायेष्विव वैदिकावपि शेषभाव भजते, सीदेद् दुर्नाक्टादियत् ॥ पो योनीतो ये समसगतात् । अभिनयने इष्टकापाका शैकिये वमत्रस्यन् र निहत् । हारयैदन्नरा प्रस्यन् भीतोष निर्मन्थ्ये यथा ? वि. ७३।७, १२. रिकअप्राप्त- कारिभिः 'वा शश।३ पृ. १७१. याप. (२५) पनिशतिरिघ । प्रत्यक्षेण अनुमाना• * लौकिकं फर्म आश्य समापनीय इति नास्ति दीनि च बाध्यन्ते इति ते पञ्च बाधाः । प्रत्यश्चन् पनि। नियम । वि.६२४..कि यचन प्रमाणान्तासापे रिजाना मध्ये यदेव प्रथम प्रश्नं तेन उत्तरप उत्पत्ति- ·लौकिक बौकिफेषु । पविध क्रियते तेन अनुमानका. ४+ उपमान किन दोपसंयोगादपस्ते हि पोद्यते ४+ TRAI: ४ + अEि. Y+ निमित्तेन प्रश्नी सादभागित्यात् । ९३३३३३९।। अनुपिY, 1 मेसनेन (२५) पस अमीयोमीये पो 'यो यूपमुपये एप विशतिविधः भाति अमनराया 1 के.. याचे इति न्यान्, परि एतौ ते वायू इनि, यदि अधारिम समाजमादागायापुरुषार्थवाभि- महन् एते ते याययः इति' लामायो । इयं प्राय- मा. । पा. ३१११०२८ पृ. १५०. ० शैकिक बिवर के येदिक पा पोपम्पने उन वैदिय एवं अन्धतिमहा मेफे भिमाशो या मानिसमायो या अपोकिएपेति शिनारे शिक्षान्गाहारोकिफे एय या लमते मः । भा. I0.1२८, शैमिः यूपोरस्पर्शने इदं मापधित्तं गपितम, न वैदि। तयतोरायः, यथा पागंणगालीगा. अशाचरीरिक एव दोपरांयोगान् । यूपम्प व अशनं उच्च- आमाणे कमी इस । ७२२. रौशिकः य च कर्न यमुन, गान्तरीगध नत्र स्पा । रमार निन्यः मामराय, पशिप । मगध-अनुमान- शन-ौकिके एर दोपम्प गरमः । नरमात् गा निमिरीन उगमन - अापनि- अमायः दामासाना चापः सर्शनेन प्राधिन चोद्यते अपने ममा पर्मणि बाल पृ. १३१.० किक प्रपोगः शम्दापरिच्छेद गति । पाती यदि यूपोरम्पर्शने प्रतिषम्य अभागि- के. न वैदिकः 1 भा. २१1१२. . या भामरेन अनामनार । नम्मा कमसमाप्रमुत्तर- सन्द, अति प्रमाणम् । पाल. 2.८. . लौकिराः पार कि मो मायभित ही सिद्धान्तः । फे. अमो. अरिगीता पिगीतेपः अययितारा गरि के पुनर्परााम्पाययं किमाणे (सोमपाने) भवन्ति । मा. २।३।३ पृ. ५८१. किशा (जाते च यमने) न रिविद् दुप्पनि । मनाय दि हि जायादिशु नानुपलपिगमेश शास्ति' इयर- पिति तो । मा. ३१४४१२॥३५, लोके गन्छन्नि, पुनर्देशने विधासदर्शनात् । वृहती. पृ. २.४२. प्रत्यशानुमानायगवे दृष्टफले गंगि समाप्य सतप्रति "य" लोकिताः दास पर वैदिक्षा, त न दोपः । यदा तु प्रयदशानुमानापा अममापने दोप- एवामीराम इति (गानाधिारणे स्थितम्) ।या. मनसादा तापमापनीयमैयेति गाभ्यागेर सिध्यान । वि. १।४।१० प. ३४३, चैफिकम्य अपि पदम्य पारिफ यूशेषरूपाने पायति न वैदियः । मादित्वाविशेषात् प्रामाण्यम् । ३।२।२।२५ पृ. २८४, मा. नाशर, लौकिक हि ( अनो) पाये मास- • रिपग्य ( मातस्य) विधेः (वेद) अभावात् | प्रगलो ना येदिक ( अगौ ) गागि मागपार । १२/ वियन्त एप नास्ति, गुनस्तरमा मा.स २१११२. टौकिकेपु fig मिपादस्यपतीटि: घाटा सौकिकाना (स्माना) मापदाचार- २०-२१. भीको. पृ. २१८५ विपदम्पतीटि: पहाता दरि: ' न्यनिकमा मलदण्डया दर्या जुहोति फिके पमित्र म्गन्, न सावनेषु' इयत्र द्रष्टयम् । इति । ८rint, शैकिकाना पाटीपादीना लौकिकेपु यथाकामी सकारार्थीलोपात् । रमानिार, वैदिक्स च पास्तुशेमय दहिमादो। ११३१२२|३५|| नामधेयम् । ८।२-३. लौकिको आवीणि ममादि. देशः, सविना, सुगार्शनि २ पामाणि परः । ६।८।४।२२. मीको. प ६७६ 'भात्रीणि गनेषु सौगु पदापेंषु यथागामी यो कामयते पश्यधिारणम् ' इत्या दृष्टव्यम् । लेकिन मौ उप-गया स्याए, पतिपयोग अन्येऽन्ये उरादातन्या सेगे एव नयन होमः । ६८।११-१९. भीको. पृ. ११४७ वा अहित यानि । कुतो यथाकामता ! संस्कारार्या- । उपनयनहोमाधिकरणम्' इत्यत्र द्रष्टव्यम् । शैकिक-पात् मारव अर्थ प्रयोगध तयोः लोपभावात् । जो चतुहाँतमन्नोमः । वि. ६१८११. न कश्चित् पूर्वस्मिन् प्रयोगे मादीना संस्कारः कृत,, 1 ·१८. तथापि । लोविकेप ३३९२ यक्तज्ञानानुमानम् योध्योपादान उप्येत । नापि अलोप , अ यैरपि हि । ६।२।४।१७-१९, मीको पृ शक्यते प्रयोग कर्तुम् । तस्मादनियम इति सिद्धान्त । रणम्' इत्यत्र अधिकरण द्रष्टव्यम् । “लौकिकर्मणा के माहपत्याद्यमिषु नानुष्ठानम् । मा १२।११।१-७ * ननु च सत्यपि बाधाज्ञाने शैकिरपु वास्येषु । 'विहाराधिकरणम्' इत्यत्र अधिकरण द्रष्टयम् । शब्दादेव ज्ञानमुत्पाते निमित्तभावान् , ' अगुपये लौकिकर्माहाना इयत्ता प्रत्यक्षेण निश्चयन, हस्तियूथान ' इति । दत् अदाऽपरिहते। अर्थामस्प ' वैदियमाहाना नु श्रुत्या। वि ८१३ वणन ३ शिताशवा । नेवम् । अनमि भवान् वापराधक मावस्य । अगुल्यो हतियूथशत मिति, प्रमाणावर सैफिनल्यूपरपों पुस्मार्थतया प्रायश्चित्तविधा दर्शनमन नायते, न पुन हस्तियूथशतमिति । बृहती पो यागसमाप्त्युत्तर. ' इत्या द्रष्टयम् । नम् । ९।३।३।३. मीशे पृ ११८ ' अशीषोमीरे पृ २१. लौकिकी (स्मार्ता ) इतित यता आचागत् थोपासने तया। गा ७४१ शैक्किी इनि * स्किास्याना प्रमाणातसपेजवान् प्रमाणा कत यता पाचंगसालीपावे, अष्टपाचरी, आग्रहायणे तरवशेन अयभन्यायकत्वम् । ऋजु पृ ३२ कमणि (भा ७४२२ ,, 'लेविका प्रतिपत्तिर्हि 'शैक्षिसाधारण्ये नाकारेण शब्दसमर्पिते एबा गोगरवेनापि नीयते । नानाविप्रतिपत्तौ हि न लेक्स्येह पूर्वीपपदायें सस्कारश्मा वयनोधने मति तदनन्तर वस्या सत्यता । रोक्किम्त्वन्यात्वपि नाथों-तीय निरभ्यते॥ पूर्वीयत्वावगनो अथात सरकारम्य अपूर्षीयविपरत्ययव वा ।।४।९ २१७ गैकिवी वैदिकी न इति सान' इत्यय याग 'तते पयसि दव्यानयति । इया उतार्थापनिरपि द्विविधा । वाल पृ ८, . लौकिकी ! मीरणीय । रसायनम् पृ १०० चैदिनीच इति समाला द्विविधा । पृ १२ ल्यप्रादे। विनियोनी श्रुति सोमेश्वर यैक्किाने उपनिघान गर्गविराने आ यदोहस्तोत्र मतेन यथा- 'तम्या पारमापार्य । इत्यादि । याल काले । ७३।१२।३०-३२ मीको पृ १५४३ | " • गगनिराने आपदोहस्तोनसाले.' इत्यन अधिरण ज्यवादे एक्र्तृत्व-पूर्वकालत्यत्रो बलप्रप महाशिभावपोषक्ता ने सिध्यति । निमित्तनमिचिस्माद * लौक्सिोपायसपादितमुवतीह्यापीना ऋतुपु पिनि नापि एकातक्त्वादेरुपपत्ते । यथा 'सनादुदवसाप पृष्ठशमनीयेन अतिधोमेन सहसदक्षिणेन यतेन्' लैरिसकर्मण आपलापि समातिन नियता । इत्यन । वि २०१२११२ . ट्रायम्। योग । वि श६५ व - वशानुक्रमण ब्राझणयनिय जातिगोत्रज्ञानार्थ ददान निशपणाननक्षा गैति तत शब्दोच्चारणम् । श्रोता म्मरणमूलम् । बा १४३२१६७ पुन प्रथम तायत् गा शृणोति, तमो विशेषणम् , दो • वस्तृणाा परपन्यगनों वापप्रयोग । विशेष्यम् तत तदुपपलमानि बस्त्यन्तराणि प्रपश्ते । 1१1१४१४६४४४ तेन यापि वरना पूर्व साध आलोचित तथापि श्रोता यस्तरमविपगयेण श्रोतृरम पदायवाक्याश पश्चादेवन महीपति । या ३१६१२ १६७६ इन । सर्वन हि वक्तनमविषयपेण श्रोतु मो भवति । स हि प्रथम ढायन् निश्चित् विशेष्य विववति यस्तज्ञानानुमान स्थाने अप्रतिपादकत्व इति प्रति * यकृतानानुमानम् । सप्रति पौरुषेयवाक्याना नम्तम्प केनचित् विशेषणेन पिना अभिधानुमाते पाद्यते । युत्पन्नाश्रयणमानात् अतीति विनिति ·यक्तदानानुमानम् वचसा भांगः । - जापने इति चेन्न, म्युत्पन्नान्दोच्चारणेऽपि यनमिनाया- | इत्युक्त्वादिस्याहुः । तद्युक्तम् , अभिघानसामग्रीसमो निधये यामिधानादर्शनात् तात्पर्पज्ञानमपि सामग्रीस्वेन सनि मायाप्रतिवन्धरल्यान् । इनरमा फूलनिर्णयसदावे. फरप्यते । तात्पर्यशानं च इममर्थमरगम्यैतत्यतिपाइनायेद ऽपि प्रतिबन्धसमनः, अनुमाननिश्चये च प्रसङ्ग- वाचमुच्चारित इगनुमानम् । भतश्च प्रमाणान्तगन्त स्तुल्यः । अतः सामग्यमापादेवानमिघानम् । ननु एवं व्यवहारावमिनश्शनिवाघ., पौरुषेयवाक्येभ्यो गनु अम्नु यास्यमानादनभिधानम्, साहायश्य हि व्युत्पत्ति. , वाक्यं च नाभिधायकम् , जिनमेवेत्यु. टोपरहितम्पार्थापोधात विमिनि नाश्रीयो ! नैवम्, छम् । नैवम् , गनिविषये यिभिचाराशवा । विजन आगयादिदोपराहिसमेगप्तर तपाभूतम्यापि अन्यपर च उत्तरकालेऽधनिययश्च । अतो वनशानानुमान- प्रयोगो दृदयते, यथा- “निपं मुड्या' इनादी भोजन हारेणैव अर्थनिश्चय इति सिद्धम् । प्रवि. १. ७-११, निवृनिपरे वाक्ये । अगा प्रमाणान्तरेणापगने तात्पर्य थे परिणि वहवो गुणा इति न्यायः । अत्र निश्चयः तात्पनिश्रयात् अर्थनिधयः , तात्पमंनिश्चयश्च यकिणि अजो इयर्थः । यथा बरेन्दु शिवेन शिरसा पतरानानुमानद्वारणे मातीति भातराक्यत्यैव । धाने, गैश्च नमम्मो इति सर्वत्र शेयमिति । साहस्री. लिङ्गन्यमुपपन्नम् , विषमणराक्येऽपि योग्यार्थज्ञानपूर्व ८८३ मायभिचारान् । • घटितः कक पास्थि । तात्र अश्वस्य एक- ननु क्थ ज्ञानमनुमीयते । न तावत् ज्ञानमात्रया । स्मिन् पावे मतदा, एमितरपा । इतरेपा पशूना नु नुमानम, शानमारविशेष निश्चयामायादेव अनुमानौयय प्रयोदशपोदश एवैकस्मिन् पार्श्वे । दि. ११४१-२. म्यान, न तावत् विशिष्टज्ञानानुमानम् , अनेर भानस्य • यदुनयः अश्वस्य चमिशत् । भा. ९।१२।१७, विदोषः नान्येन, अोऽर्थनिश्चयेन विशिष्टज्ञानानुमान • वक्र्य. गोमृगस्य पड्विंशतिः । अय व्यश्वमें नियो भनुमानयर्यगेषेनि क्यं यस्नुष्ठानानुमा- सवनीय. पशुस्तृवीयः । ९।४।२।१५, . वनमः नम् १ नवम्, वाक्यपणे सति अभिधानात् प्रागेन । परस्य पविशतिः । अय अश्वमेथे सरगीयः पशुः पदे, पदार्था मन्ति, स्मृनाना न पदार्थाना एम. द्वितीयः । ४२१७, • वििम. गणिताभिर न्येतु योग्यं नैव इति निमर्ग एजायते, अतो न्याय- प्रयोजनम् , कृत्स्न पार्थमुदरिष्यत इति । ९।४।१।७, सपादितेन रिमन मिशिशोऽर्थो द्धिम्य , तेनेर विनियमानानुमानम् । ननु विमों नाम कीदृशः १ स । यद्रीयत्ताप्रकाशनार्य अश्वमेघ अधिगुप्रै अश्वत्परगोमगाणाम, वैशेपिकमलाकरणपक्षे 'पह- च प्रमाणमममाण वेति अपि न विन. । उच्यते-- दीतिरेप। वहत्य' इति ममागचनम् । ९।४।१७ निमस्तिावत् अभियानात् प्रागेर भादिरप्पन्नीत, इतरथा अभिहिनै: पदाथै विशिरोऽर्थो ज्ञानु न रायते, -२१. मीको. १७४१ ' यवमेघे अध्रिगुमैरे স্বাসঙ্গয়না । इत्या अधिकरण - पदार्यानामने कार्यमाधारणत्या काय विशिष्टार्थम्य गमा पम् 10 मवेयु । आमाश्चासनिधियोग्यतायुक्तार्थस्य गमा बीयत्ताप्रकागना, अभिगुने पशुगणे इति चेत् , दहि स एा निमशब्दार्गो मुगारिप- समय सासवचन कार्य द्विपञ्चागदग्य घड्क्रय इत्यादि 18812-१६, मीको. ए. ३४६ 'अनि- ङ्गीस्त. । स च प्रमाणेतिक्त यतास्प. न प्रमाणमात्रम् , न च स्मृतिमाम बा, चिमनगीनारे च प्रयपि गुप्रैये पशुगणे० ' इयन अधिग्ण ट्रायम् । पूर्वपञ्चमिद्धान्ताचायक्तिविमर्शो न म्यात् । बचमेब फारपति इत्यादिवत् । न च प्रथमा- केचिनु सिवादशश्या तिरोहितवादनियो न वगतमोजा यापागधरामेव 'पचसैन कारयति ' इत्या- जापने । तानसे तु विसवादादया मा निहिता' | दिवत् , तर्हि वा इति नाच्यम् । गाह ५/१६. मी.को. ४२५ - ·वचन ३३९४ वपनात * वचन अतिदेशे प्रमाणम् । मणि १३ घन्टात् निदेशकालानुकत्वमपि ' इयत्र अधिकरण * वचन न प्रमाणम् । अत 'वचनात् ' तृतीयसवने | द्रष्ट पम् । पोडशिग्रहणम्। भा २०१९४४ यचन यायात् वचनानुजातभक्षणम् । ३।५।१३१४०॥ बलीय । सर्वपृष्ठे पण्णा पृष्ठाना देश यास्था वचनात् , अथ एक्पाने मोमोऽनेकेन भक्ष्यते । कि नत्र अनु नतु यापात् प्रस्तावित । नि १०६५ वचन शाप्य अननुज्ञाय या भक्षयित यम् उत अनुज्ञाप्येवेति। लौकिक 'नयास्नीरे फत्मनि सति' इति, नत् नथ्य अय च सदेहो भाष्यकारेण 'दम्मामोमो नानुपडूनेन मपि मयति वितथापि भवतीति । भा रार | पेय ' इत्यन्य वचनस्य विषयमदर्शनार्थं प्रदर्शित ,नु पृ १३ । यौकिक वचन गच्चेत् प्रत्ययितात् पुरु विचाराथम् । प्रत्यक्षे वचने सति संदेहाभायात् । तेन पात् इपिविषय या, अविनथमेव तत् । अथ अनन्य- गिद रचनगतस्य उपहूतपदम्य अनुज्ञारूपार्थकपनार्थ यितान् अनिद्रि परिपा वा तावत् पुरुषबुद्धिप्रभय | उत्तपीनारनिषयगदर्शनार्थ चेति बोध्यम् । बौना मप्रम ण अशक्य हि तत् पुरुषेण शातु ऋजे बचनात् । वचनादनुज्ञानभक्षणम । ३२५/११/४०॥ २।१२।२ पृ १५, * पचन नीवित वैदिक च । पोय ज्योतिटोम सोममक्ष यटा एकपात्रे अनेकै क्रमेण पेय अपौरुषेय चेरयर्थ । तत्र पौरपेषाद् नननात् एतमय क्रियते ता किं भवयिता अयान् अनुशाग्य भपयेत् पुरुषो वेद' इति भवति प्रत्यय न एवमयमर्थ' इति । अनुशा अगृहीत्वैर या मभयेत् इति सदेदे खापवात विळते हि जनपि कश्चित् पुरपकृतात् यचगात् प्रयय । अनियम प्राप्ते सिद्धान्त उच्यते । एकपाने इति पद न तु वदयचनन्य मि-यात्व किंचन प्रमाणमस्ति । १।११परनिशमूनादनुवर्तते । एकपात्र भक्षणे बनी ये अनु १६ १७, अमनि अवकाशे वचन बाधक शतस्यैत्र मोमय भक्षण कर्तयन तु अनुज्ञा गया । भवति । ३।५।७।२२, ७ किमिर रचा न कुर्यात् । कुन । 'तम्मात् सोमो नानुपहनेन पेय ' इति वच नास्ति वननस्पानिमार । २।२।१३३२७ ३।२।१२, नात् । उपदान च अनुज्ञापनम् । के " वचनादयकालव कुन मर्थािनानपि सत ५।१०, ६१६१२।१२, १०४।२१।४२, १०॥५॥ २५।८६, १९१४।४।१३, १२।४।७।२१, * न च इति । भा ११।३।४।६, नननान् अवदेशमार- भङ्गानाम् । यथा 'शग्निमारवाद ऊर्च अनुयाजैश्चन्ति शाक्यते परश-देन परो पदिनुम , किमत्र वचन करिष्यति । १२२२१४, पपूर्वक हि वचन साधक प्राप्मोत्येय काय यचनस्य त्वात यम् । अव पुरुष कक्षमझानाम् । १२१११११ • प्रत्यक्षविरुद्ध वचन न | परपरायामपि न प्रमाशा तम्गोचरो धम प्रमाण भवति । यथा अम्बुनि मन त्यला न, शिन्ग | वृहती पृ २३ मते, पावक शीत :नि । ४।३।५।१० , वचनानि वचनादिष्टिपूर्वत्वम् । ५४३१५ ।। प्रमाणानि । “वदेनेवाभ्यनुशाता येपामेव प्रवक्ता । आधान पालन पूर्व दर्शपूर्णमासेष्टिा क्वा नित्यानामभिधेयाना म व तग्युगादिषु । नेपा विपरि तत् मोम अथवा आधान क्या उन पूर्व होम यता पता धममहिता । वचनानि प्रमाणानि नायेषा | क य ततो दशपूर्णमासौ इति इनिपूर्वत्य सोमपूर्वप (चौडादीना)इने निश्चय ॥ नगा व मायश्चित्त | वति विचारे पूर्वपक्षमाह 1 आधानस्य इटिपूर्व व का। दानकाले यो वाक्यमा मीयम , अपकवित या भोकम् , दीपूर्णमालविण्या सोमेन यनेत' इति वचनात् । के सूत्र था उच्चाय मानवादिया पश्चिन दद्यात्, न कश्चिदपि वचनाच्चान्याय्यमभावे तत्सामायेन प्रति १३.७ पृ २०२ निधिरभावादितरस्य । ६३१६॥३१॥ • पचनेन अङ्गप्रधानयाभिनकार करवायविवरणम् । ज्योतिष्टोमे, अभावे सोमस्य अमाने अगभे, अपाप २००१ मीयो पृ १00'अङ्गप्रधानयो। वचन च मशाग्यमपि सुमदृशया मापात् समयिनुमयोग्य रचनात् ' इयुत्ते भाति । ।५, हात सिद्धम् । . भर्षि प्रतिपयेत । या ·यचनान् वचनात् । मपि पूनीफ्ट्रपं ' यदि सोग न पिन्देत पूती कान- । प्रत्यक्ष श्रुतिविघाप मन्त्रणा मुग्ल्यार्थत्यमुपपत्येत भिपुणुयात् ' इति वचनान् प्रतिनिपि स्यात् । तन्ना- धादि आय तापदग्र एक्स्यामुग्यार्थत मक्तव्यम् । मान्येन गुमध वाभावेऽ मन्दमुशरसरूपेण तासामा- तन ति मन्मनुरोधन बावापराक्पगनगाहपयपदे पृत्य- न्येन शमसादृश्येन हेतुना पूर्वीक्द्रयं प्रतिनिधि, स्यात् । नरमाश्रीयताम् , माझगानुरोधेन वा मलगतेन्द्रपदै, इतरम्य मुख्यरस सोमरप अभावान् यागस्य च | तत्र वाहणम्याप्राप्तविधित्वेन सत-प्रत्वात् प्रथमावृत्तश्वा- अश्यक्त यत्वात् । के. नन्पप्रमाणरेय गोगटलमयुक्तम् । मन्त्राय तु ब्राझग- र वचनात्ययथार्थमन्द्री ग्यात् । ३।२।२।३।। विहितार्थप्रतिपादस्वेन ततस्तन्यप्रवृत्तेः बादायप्रतिपादि- अमौ श्रूयते- 'निवेगनः रागमनो घग्लामित्येन्या सार्यानुरोधेन गोगटयमेर युक्तम् । नदुकम्-गोगत्वं गाईपन्यमुपतिष्ठते' इति । तत्र सदेह किं इन्द्रस्योप- या नाम स्यात्कचिद् ब्राह्मणमन्त्रयोः । तनानुगाद- रथानम्, उन गाईपटयस्य पनि । इदानी पूर्याधि-, स्पत्त्वान्मन्त्राणां गौणतेप्यते । इति (या. पृ.७.३)। करणापवादः रिपते । अन निगम सगमनो , तेन मन्यगत एपेन्टाग्दो गधसाधनत्यगुणयोगादापत्र शानाम् । इति गन्ग्रेण इन्द्रस्य देशराजस्य ययुनिवेशग- माशपति अपया इदि पग्मैश्वर्य' इति धातोरम सगमनानवेन यथा इन्द्रोऽभिधातु पाक्यो , क्या शब्दो प्युत्पनः । अमेय पद्यपि परमेश्वयं नास्ति, 'भुषोभरच सोमश्च यिष्णुधानिशोधनल.' इति , तगापि सकार्य तावत् दाटपात्रानी ऐश्वर्यमस्ति । तेन येवं यमुपस्यामे. 'वसूना पायकथास्मि' इति श्रेष्ठ- ऐश्वगुगयोगादा अयमि प्रशन्नो गार्हपत्ये गौण । संकीर्गनार पशु निवेगनसगमन रेन अमिरम्पमि- रावा म्-- ‘म्पादनौणमिन्द्रत्वं यज्ञमपन्धयारि- धातु शरते एव । तथापि 'ऐन्या ' इति तद्धितः । तम् । इन्दत्यर्थानुमाराद्वा स्वायें सोऽपि श्रुत्या इन्द्रमे प्राधान्येनाभिधान वेदानुमतमिनि मत्लेद- । हीश्वर. ॥' इति (या. पृ. ७.५) । सम्मात् मुदाद्दतम् । अत एय यातिक स्पुटौदाहरणप्रतिपादपेन्द्र- इस एष गाईपरये गोग इति सिद्धम् । यत पदयाने मन्त्रीहर शापानरे पटयते इनि मिशित.- बन्गाधिरणेनेच गतवान् इद अनर्थक मिति फेचित् 'कदाचन स्तरीरसि नेन्द्र राश्वमि' इति । अनाय पूर्वपक्षिणो. चौदयन्ति । तदयुक्तम् । अतिलिगमन निर्वाहस्येय मिसधि । या यस्य मन्मस्य भुत्या गाईपन्यमन्ध , तदधिकरणाचीनत्वात् । नथाहि श्रुतिविरोधे गौणानामपि प्रवीयने । श्रुतिश्च लिगात् वडीयसी, तथापि अंगरिग म पाणा मन्ना भवती पेतदधिकरणसिद भवति यदा, मेडमा अनिशतेनापि विनियोक्नुमास्यत्वान् न । तदा तत्र ध्रुनेन्या भवितुमईति, दनाथा भवस्यायें गाईपत्ये:स्य त्रिनियोग समप्रति । यतो नाग इन्द्रा- विनियोगासमरात् आनर्यक्यमतिताना विपरीत भिभायरेन म त्रेण कश्चिदपि गाई पत्यो ऽमिधान शक्यते। गम्' इति न्याय श्रुतिरेषान्यथा नौयनेवि न न चामिधान विना प्रान्तरेण अन्य मन्त्रस्य गार्हपत्य-कश्चिदनुपरममिति । शेपत्तमनेन वाक्येन प्रतिपाद्यते इति वाच्यम् । अनिछने प्रयोजनम्- पचोक्तम् । सूर्य तु-- वचनादैन्ट्री इत्यात्मनेपदविरोधात् । ' उपान्मत्ररणे (पा. अयथार्या गोगाथैत्यर्थः । तोता. ३१२५ ) इत्युपपूर्वात् तितेमन्त्रारणेऽयें आत्मनेपद वचनात् त्ययथार्थमन्द्री स्यात् । ३।२।। विधीयते । कथं गारयमिनि द्वितीयेति चेत्, उच्यते। ३॥ वचन तावद्देशाविधानार्थमेव । द्वितीया च रस्तुति 'कदाचन स्तरीरसि इत्यैन्या गाईपत्यमुपतियते । सितेप्सितार्या पारकसामान्पर अगद्वारेण्याभिकरणमान । इति भूपते । अनया कि इन्द्रम्योपल्यान कर्नय लिगात् मायार्थ – गार्हपत्यदेशे स्थित्वा ऐन्या इद्रोपतान उत तृतीयाश्रुत्या गाईपायोपस्थान इति विचारे वत्तं यमिति । एवं प्रात, अनिधीयते । भवेरेव यदि | सिद्धान्तमा । नात् ' ऐन्या गाईपत्यमुपनिष्ठते ।

·वचनार वचनान् " महमान्न गात वचनात् त्वरण इति वचनात् तृतीयाधुनिघरिनान् ऐद्री इटपघटिता [७१ ८३१, 'वचनावयथार्थ ०' दतिवन बबनर अयथार्थ यथार्थ मुग्यार्थ अतिक्रम्य गोगार्थ शेष । श्रुतिका विनियोगकल्पिक्षणाद्वारेण । पृ ८३७. भूता स्यात् । लिङ्गार श्रुगेली मरवात् । तुशन्द पणा • 'पाचपथार्थमै द्रो स्थान ' ( ३१२१२।३ ) इति वर यावृत्यथ । | सूत्रेण 'ऐया गाईपत्यमुपतियते' इतिश्रुतियलेन एया गुणाद्वाऽप्यभिधान स्यात् सबन्धस्याशानहेतु- गाईपत्योपस्यानाङ्ग । विहितम् । श्रुत्याऽपि अशा उनि वात् ॥४॥ योगासभवात् कय इद्राब्देन गाईपायाभिधानम् १ इन्य ननु ऐ द्या मचा गाईपन्योपस्थान 'अमिना सिञ्चति' | पेक्षया गुणयोगेन इति पूचियवेन ( गुणाद्वाऽप्यभिधान इत्यादिवत् अाफ्यार्थविधानमनुपपत इति चेत् , उमाह । स्यात् इत्यना) उक्तम् । ननु इन्द्रशब्दम्य गाईपयामि नाऽपि अपिया इतिशब्द शङ्कानिवृचौ । न अयायार्थ धानशक्तिप्रदर्शनार्थमेव एतद्वन विभानम् । यत गुणात् अभिधान शात् । हघि थपणे. इयाशक्य , दामार्थसबधस्थ वृद्धयवहारावसयवन शिवगुण योगात् इद्रशब्देन गार्हपत्याभिधान सन शासहेतुक वाभावात् इति सबधस्य अधारनहेतु वात् ' यनि। समपरा पायवाचकभारस्य अनादिया अशा इत्यनेनोक्तम् । मु पृ ३१३ * हेतुन्यान् शासकार्य नाममवात् । सेकसिद्धगौरवृत्या | मैट्री स्यात् । ( ३३१।३ । । 'वचनावयापेमेन्द्री ऽपि उपपत्ते । तस्मात् ऐया च गाईपरयो स्मात् ' (अयथा पाठोऽयम् ) इति तानीयीकाधिकरण परखाने विनियोग इति सिद्धाने । के यायेन वाचनिकविनियोगमलेन ( अग्निसूर्यप्रकाशनसभा 'वचनास्पयथार्थमैत्री स्यात् ' इत्यधिकरणे पोप मनको ) प्रजापनिजामतपोपपनि । पूर्वपभो गुणादायभिधान• ' इति गुणसूत्रेण म नगरे दशब्द | ऽयम् । कु १४ १२ हरि श्रपणेशितन्वादिगुणयोगेन गाहपत्य अभिधवे इत्येव गौणमामायन श्रोतविनियोगनिवाहस्योन वात् । वचनात्तु द्विसयोगस्तरमादेवस्य पाणिवन् । इदमंच ऐ विकरणम् । दु३१३७१३ * 'वचनात् ६६२॥१२॥ सपथायमैद्री स्वान्' (३।३।२।३) इति राय । मुलाय नाम याग प्रकरय उक्त 'एनेन राजपुरोहितो अयमेव एन्द्री याय । ननु ' यदनये च ' इति वाक्ये | सायुगमो रजेपाताम्' इति । तुशब्द एनकार । अगिरता न विधीपते, तदा पचनस्य झरिति प्रवृत्ते वचनात्त राजपुरोहितौ इति वचनादेव एवाध राज वेवरप्रजापतिरेव देवता स्यात् । एन च अनि द्रिमयोग पुगेहितान्या द्वाभ्या मयोग स्यात् । यत्रापि योनि ' इति गऋप बचनविधियुत्तरय वचनात् परहारे एकस्य सज्ञ पुरोहितद्वय न सभवति तथापि रपयथार्य ० ' इति यायेन गोण्या प्रजापनिप्रसदाकनमेव वचनात् एकम्य दिसयोग पुरोहितद्वयसयोग स्यात् । स्यात् इपो देवजात माणतो 7 'भु गास इति पाणिवत् । दगिणाचारेण मतं य इति नियमात् म यहस्तो चेत् । सोम ११४ ६६, . वचनात् स्य न प्रोति, नयापि । अञ्जलिना होति' इति इति यायेन गोणेऽथ विनियोग अग्नीद वचनान् एवम्य स पक्षिणी को पाणी भवत तात् । मीन्' 'नत स्त' इति मनो | ३२४ पाणी इय पाणियन् । नया च गाजपुरोहिती इत्या पुणे • वननाययथार्थमैत्री स्थान । इति यत् सिद्धवत् हित पुरोहितश्च पुरोहितो, राज पुरोहितो राजपुगेकी गाईपया पानीकारेण उनम्, नन् इह ग्यापयिष्यमाण इति ममाम । कुयायागे एकस्य गज्ञ यो पुरोस्तियो अनिबटीयस्वाभिमाण। या ३३१४ प ८२., अधिकार इति पूर्व पक्ष । नग्मात् इति मत्रम्य पड़ * या वयथाथमे दी म्यात् ' ( ३२।२१३) तु मापि पानि । न च केनापि व्याप्यातम् । मन इति हिनियागदर्गनादेवानुमीपले शनि इयुक्तम् ।३।३।। पायत्तु गृहीतमम्माभि । थाथ.

·वचनान् ३३९८ वचनात् 1 । अपच्छेदामाव, भन्वारम्भ, उा. सः धारणात् स्यात् | पुनः ॥' इति स्मृतेः । ( बा, ३।२।८।२४) । सु. अश्चर्योः साहायार्थ. रयात् । यूपान्तरे उन्यितये पृ. ११२१. सति अयसृजेत् उच्छणेन कारणेन । न तु तेन परि 5 वचनाद्रथकारस्याऽऽपानेऽस्य सर्वशेप- व्याणान्तता निभ्यति । यथा पशो 'पृषदायेन अनु- त्यात् । ६।१२।४४॥ याजान् यजनि' इति पृषदाव्यधारणार्य पात्रम्य विदि. रयकारस्य नैवर्णिकभिन्नस्य जातिविशेषस्य आधाने भवति पानभेदो भवति अर्थात् तथा प्रकृतेऽपि अर्थात् अग्न्याधेये अधिकारः प्रत्येतत्य. , 'थर्मामु ग्यकार अनवसर्गः न तु अमो नियामक । आदमीन ' इति यवनात् । अस्य रथकारतूंपाधानस्य वृत्तौ तु कारणात् अध्वर्योः सहायापेक्षारूप कारणात् सर्वशेपलात् सर्वेषा त्रैवर्शिकाना साधानेभ्यः अपशिष्ट अवतर्गः यजमानातिरिक्तवरपना स्यात् । यजमानका स्वात् । अथवा अस्य ग्थकारस्य सर्वे-पः त्रैवगिलेथ्य अन्यारस्मे अन्य. कल्प्य म्यान् इति न्याख्यातम् । अब- | अवशिष्टस्यात् । इति पूर्वपक्षः । अन्न रपकार अत्रे. सर्गः इत्येव च पाटो गृहीत. । कुतूहलेऽपि पदार्या- | पणिक एव इति पूर्वपञ्चाश: 1 त्रैवर्णिकेन्या विचित्र नुसमयभङ्गात् नारणात अन अवसर्गः स्यात् इति । हीनः न तु सर्वथा अत्रैवर्णिकः इनि तु मिदात्ते व्याख्यातम् । परंतु 'अवमर्गः अन्वारम्भः स्यात् । इनि भविष्यति । सत्र लेखः । म च न युज्यते। अवमर्गः अवसर्जनं न्याय्यो या कर्मसंयोगारदाय प्रतिपिद्धत्वान् । त्यागः अपच्छेदः इत्यर्थः । अन्नारम्भस्तु अनवमर्ग । ४५॥ न या शब्दकृतत्वान्यायमानगितरदर्थात् पात्र- वसु रसकार आरभीत' इति आधानाधिकारी विवृद्धिः । १॥ रथकारः अत्रैवर्णिक, इति पक्षे सूत्रेण प्राप्त पश्चिदाइ । न्याय, न्यायादनपेतः मर्माधिकारल्यायसपर वर्णिक यूपैगदशिन्या अनादिपरियाणान्तेन गुण गाण्येन | एव रथयार, स्यात् । न अवणिक इति वाशब्दार्थ । अनुसमयः इति सिद्धान्ते उक्त पूर्वपनिणा वैवानी कस्यापि रथकाराब्दस्तु कर्ममयोगात् स्थनिर्माण- उनवसर्गः . ' इति सूत्रेण कृता रावां मिद्धान्ती । पर्मणा मयोगात् स्यात् । शूद्रस्य तु भर्मम् प्रतिपिन- निरस्यति । याशब्दो निराससूचक.] न पदार्यानुनमयः पात् न शुद्रो रथकारः । तस्मात् त्रैवर्णिकः कदाचित किन्तु परियाणान्तेन पदार्थकाण्डेग अनुरामयः स्यात् । शर्मा यार, ग्यात् । तस्य वर्षामु आधान इति अनबसगं अन्याभस्तु न कारणात् किंतु शब्दकृतत्वात् कश्चित् । 'पूप नाराजेठ आ यूपपरियाणात्' इति वचनादेव । 'न्यायो वा स्यात् ' दनि पाठः कुतूहले । नीयते इति शक्नोति हि ऋनेऽपि यजमानात् अन्यर्पः पूपमुन्छ- शय पर्मणि यन् । रथममयोग प्रवृत्तिनिमित्त पितम् । इनरत् यूपसहत्यप्रापक प्रयोगपचन तु न्याय- आभिन्य रथकाराब्द, अन त्रैवर्णिकेप्येव नेतापइति मानम् । प्रयोगवचनात् चोदो नल्यान् । पगो पृष- नदर्थः । दो ममानम् । टायपानविबुद्धिस्तु अर्थात् अतः आयग्रहणे अकर्मत्यात्तु नैयं स्यात् । ४६ ॥ म्यागृतसार पृषशयधारणानुपरते । के पूर्वसूत्रोक्तपशनिराशाथ, तुमन्दः । 'वर्षासु २५- 'वचनात् समुञ्चयः ' ( ३।६।१६।४५ ) इति कार आदधीत । इत्युत्तो स्यकार एवं प्रेषिक न सिद्धान्तेऽपि दर्शनमेय भगन्या पचनीकृत्य समुच्चयं स्यात् । आर्मस्यात् गणिकस्य शिस्पर्मशून्यवाद । वश्ववि। वा. ३१६११६४२. १.६४. . वचनात् । जीवेयुर्विजाः शिवः' इति निगेमात् । मातपामविधानात् । 'युशा दर्यादयो मात्रा ब्राह्मणाश आनर्धक्यं च संयोगात् । ४७ ।। बहुमनाः । न ते निर्माच्यता यान्ति नियोज्याः पुनः 'वांगु स्थकार आदधीत ' इत्युत्तो रथकार. कारणाद्वा ·नचनात् ३३९९ वचनख - 1 । भित्र। किमिनः इति पर्छ युनयन्तप्रतिपादनार्थ मूनन् ।। मूरचशमः' इति मन्त्रे व मोरन्मापरपस प्रमः चकारः त्वचरमूचनायः । ब्राह्मणादीना थमन्नादिभिः ' पनि गोषितम् । तम्भात् अवनिकाय भिन्नम्य ममोगान् । यदि त्रैवर्णिको स्यग्रा. स्यान् तम्य वर्षाः । एतटापाननिति सिद्धान्तः । के. रानोन. पानयत्रं स्वात् । सम्मान् पसर वर्णिक * 'वचनादधारापानम्य ( ने म्य) नशेपान् ।' ६१२४८ || 'वर्गमु रथसर आदधीत विकि गुणार्थेनेति चेत् । १८॥ भावप्रमिया मणि कानामन्यतमो रयारनन्देनो. 'वर्षामु रथार आदधान' ट्युगो ग्यारः च्यते समुदायपनिया का श्रन्यो जानिगलने सदेहे नेणिवभिन्नः पणिकाता नियनिषेत्रात् इति यदुनं आमिद्धया रथयारिगि नवगिरे रसकाग्दादमम- तबाह । यद्यपि जीपना दिनाना गिनिपिदं वारि' गान् अद्राधिकरण-(६( १२५)प्रतिपिढम्प अच- युगाधेन गुणाधिक्यार नानाविषनानाजनागेन नगणिो-णिकवाधिकारो न युक्तः । इति प्राप्ते, समुदाय- पि यं यंत् । श्रापदि जीपनार्थमपि द्विवन्य ग्य- प्रसिद्धया अपराम्रिद्धियाधात् पचनालेन अत्राणि- भरण स्यात् । तन्मात् रयकारः न त्रैवर्णिकामिन एव। कम्यैवाधिकारः इति कथ्यते । इति चेत् फश्चित स्यात् । ता मगुदानमिदः अससिद्धिनो पलीयम्त्य उत्तमनिमित्तत्पम् । ४९॥ व्युत्पादितम् । अन्यत एस नु समुदायमसिद्धिनलीयसन- यमु रथकार मादधीत' दनि रथकारम्प सिद्धोन्यायेन प्रतिषितम्यापि अप्रैववियत्र धन- पेरणिकर मन रमवरणनिमित्तेन वर्षामु आधान गलन अधिकारीनिश्चरात् सदेहामायेन रयगारारिकरणा नम्य विधीयते इति ननिहुने उनरमाह मिद्वान्ती ।म्मो न युपत । न चान्यर चित् समुदायमसिद्धि वसने ब्रामगो शीनाधीन, श्रीमे गन्यः, शदे मीपस्नमुपादन पदे । न च तद्गुणादन मिना पैन.' इति भागनिन निमिनार्यानि किनु प्रापरामि पारिगेग्यमानेग अमणिमन्य अधिकारमितिः - दति 'चातुरनविशेषात्' (६३९॥७१२५-२८)' स्पारि अगायोगेन ग्यहारमयाच रसभरे इत्यधिारणे टनम् । रनं अनिमित्तर तेषा प्रणासन्तादिया नम्पाधानयागारि रथमारित्वेन निमि- नाम् । तेन ' वर्षागु ग्यकार आदर्भात ' अनि प्रग सेन वाया गधानार्थतरा पचनोरनो भविदुषः अय- यन्यासमाधानं तम्या प्रारम् । नामात् अवनि-णिस्य अधिकारमपनानुमतेः । अन पर बननान् कम्प रय कारस्येदमाधानम् । इनि मापं हेतु पार पाय आधानम्र अमोपत्तात् सौपचनास्तु हिनवान्मन्त्ररात् प्रतीयेरन् । इत्यनेन आधानमन्त्रिमा सौग नागराजयोग्यम्या । प्राप्तभ्यः अप्रैणिरस्थ परिशिरसान् अवमाधानविधि नु का अष्टधान 'नो स्यारी नाम इत्यमुना हेतु. 'गशेष प्रशिक- बापाने की *, स्यास्यत्र मिटान्तमाह । मनोन| माश्ये चानमयोगान् उपनयोतित्वेन पार पानः । द्वयनिरामार्थ: । अप्रपरपरमादेन मौकरना नाम मु पृ. ६... 'निराधनेरे श्यममाहरनिकी जानिमितो प्रताप निय, विपिन् हीन- 'यपनादेव अनिगममाकारोविशेमध्य प्रपनमनुधनम् । वान् श्रन्ने निवेश । मन्नान ग्यागदेन पर माह.४१३ • पचनम्य का अर्थ ग्यतन्यम् । न्यना सायरन् । 'अम्।। सा देयाना प्रसने ' बृहती पृ.२३.० नास्ति यचनाय भनिभारः । भा.३॥ रगरम्य आपतमाः । २१, २०११, १८, ११, 'नेनि नयन्नि समयो था' fh मन्ने ये नेम १५६८,१०,148१०, ११, नाति ने मा एमन् । पका कभर गदि वन निद नान । ६ir, - ·वचने ३४०० वाम . • यचने प्रत्यक्ष सनि न आनुमानिकम् । १।२।४।३४. सियेत् , उदकेन दीपयदिति । भा. ३१२१, नहि • प्रत्यक्षवचने सनि सामय अप्रापकम् । वा. २३॥ पचनशतेनापि अनारम्योऽर्थः सवयते विधातुम् । यो ३८.५८२ व्यात् 'उदकेन दग्धव्यम् , अमिना क्लेयिनयम् । * बचनातिदेशः इयन बचन विविध प्रयञ्च श्रुतं इति । स वचन प्रयोजनसामजस्यगनुवीत । ३।१।६! आनुमानिक चेति । पाल पृ ११८. १२ पृ. ६:१. वचनानर्थक्यात् वरं पदमात्रस्य लया । .घचाभक्षणादिक्रियाफल मेधातिमातिः । सु सोम ७३८. * वचनतः निः (विभिः प्रकारैः शृतिनति, बू पत्रलेपन्यायः । अयं यस्तुनः सुददमुस्थिाप- व्यापारत. फटतो वचनतः इति ) । आशितंभवाया. विवक्षाया प्रानते। साहसी. ७७५. आधिक्य वचनस्य विषय. । आशिभ यद् द्राप सा वग्रिणी नाम इष्टका: अग्निशेष, मनु रिति. भृतिः, सा दचिणा । ततोऽधिक दक्षिणात्व सिद्ध वचन- दोप. । तेन ता. सद्रुपघात याः ग न प्रतिविति । टेष्ट- प्रामाण्यात् माठि । विकृती ऋतपेये वचनप्रामाण्यात् । काधिकरणम् । भा. ५।३।६।१५-१६, * वत्रिणी नाम अल्पवलकरणमपि दक्षिणायाः स्थाने विधीयते सोमचमस। इष्टका: अप्रकरणे समानाताः । तासामपि अग्न्दर्थत्वात् भा. १०1३।१११४५. अरण्डत्रम् , अकृष्णत्वम् , भरमसयोगः, इनि धर्म , वचनप्रामाण्यात् प्रतिपेशी मिमि बाधित्य वर्तव्या प्रकरणात वाक्यम्य बलवत्त्वात् । ३।६।१२।३५, गविष्यति । विविरपि प्रतिषेधम् । नान्या गतिरसि इनि पत्रिणीनां टकाना मन्यमचितो उपधानम् ।। पञ्चे मिश्याप्रययः अत्ययिष्यते । राश विधि. यदा न | ३||१७-१९, राच प्राक् सेकंणायाः भ्यान् । ५१ प्रतिवघ। तदा प्रनिषो यदा न विधिरिति । भा. ३३८/२०. वजुट असु जायते । अपाजो बेटम •बचनमानस्य ऊहो पया-'छागम्य पाया मेदसः इति चन्बुले चेतसशब्दं दयति । भा. १३९ प्रति प्रति प्राजापत्येथुनु' डागाना नपाना मैदसा' पटे गक्षन्याग । यदि वक्तृपरम्पपदेशस्त इति । बाल.. १२७. | मूलमनोऽनुभो नास्ति ता सोऽप्येतामा, सत्वे तु • वचनविभक्त्यो विमति' पधानम् , वारस्वाचि चिल्थ इति चोणम् । दममेकैनियामाणविशेषतया- स्मत । वचन न गुणः, कारक्सर समिधायित्वात् । पि. पदन्तीति केचित् । साहसी. २० . 'वरसः प्रथमने दक्षि' आग्रयणे । स" * वचनव्यक्ति । अन्या हि वचन यतिः विधीय- अन्वाहार्यधर्म म्यात् । भा २०१३१५१३५ । पत मानप, अन्या गणेत प्रवयमानस्य । अज्ञातन् 'यस पानो न कार्य. ३८६ |तन अभिधारणमपि ज्ञापा विर्धायमानो थे , शातपटनूतते गुणसवन्वार्थम् । न म्यान् । १०।३।१०।३८. ७ गत्माः ( यमगोत्र, न च सदुचार्यमाणः शाठमन् भज्ञानपच भवितुमर्हति । पञ्चावचिनः । वि ... यस बालभेत ' भा. श६.१२१.६.०. अर मालादिनियुक्तदोटाङ्गगोटयोपकारक्तपा वमत्स्य • पचनशनेनापि अशक्यविनियोगायोग. । मु. पृ. भान्तम्भमस्तान्त्वम् , तेन आलमन साधाद् विनियुशो १०८९. * वचनातेनापि नहि इन्द्रशब्द शक्यो पकारकभान्युपयोगट यसकारार्थ दृष्टार्थ सनिपत्तोत्र गाईपन्याभिधानममर्थः कर्तुम् । वा ३३४ पृ शारख करवधं प्रवृत्तिरूपं येदिक धर्म इद च पशुरोमारि- ७५४. . न यचनशतेनापि शक्यमेतत् । इन्टमादेन करणे भनदेव । पाठ. . ८२. . मत्समासमेत' अमि प्रत्याययेटिति वपन् विहन्येत । यथा अनिता इति अमिहोंने धेनुदोदाधिकारे ध्यते । तर बसम्पनी- १०।२६.

·. पत्सेन ३४०१ पत्मालम्माधिकरणम् मानवाधिरन पागविधिः । यत्सालयमाधिकरणम् । चरमापाझरणदोहनादयः सानायां । वि. १६-१७, . यत्सेन महिषा न उधिनस्य५/१२, मालस्य विधान प्रार्ध टगपूर्णमानयोः । ६।१२। परसालम्भाधिकरणम् । पन्साधिकरणम् । ३४-४. . . यत्से अन्याहायस्पागापरलपि अभि- अग्निहोत्रोझाविकारस्थो यत्सालामः स्पर्शमानरूप. घारणं नानुष्ठेपमाप्रपणे । ११३८, मीरो. पृ. संसार. ! ८५. 'आप्रयणे यासोर सयोः अन्याहारथानापनपो विभये प्रायानात् । २।३१॥ रवि अभिधारणाय वाघ.' इत्या अधिारण गन्यम् । भाष्यम्--- रिमिहोदाहरणम् । न तारन् सगेर र वासे अन्वाहायस्थानापन्नेऽपि पाशाननुष्ठागमाप्रपणे।। परिगृहीतम्, यथा 'अपेष्टौ पश्मयोगात् अनुमपान- १०३१८३६. मीको. पृ. ८५३ 'आमपणे अन्याहार्य- मुच्यते । (२॥३॥२॥३) इति । नापि च साध्य प्रति- स्थानापन:पि वरमे पाय याधः' इन्यत्र अधिरगंशात पषा 'अपने नोदनान्तरम्' (२।३।४।५) दष्ट पम् । ० यन्मे आमयादशियारूपे प्रारमन्याहाय- इति । फेवा विगये गये प्रायानं हेतुः इति मिदि. पर्मानुनम् । १.३५. मीको. पृ.८५५ पते । कापार्य हेतुः इति न विजानीमः । प्रलं यजि- 'आयपणे दक्षिणापयो मोकसयो. प्रारना बादायधर्माः । मदेतत् पमं इति तदपि न समयमाननिय परपामः । गर्नया: 'न्या अधिकरण दर पम् । तदेतदामा सूअमेर तावन् अनर्थरम् । अ५ पाप • परसाधिकरणम् । २।२१६१६-१, 1 इस प्रतिय, कश्च मदेह इति वक यम् । पृत्तिसाररचनात् प्रतिशत मापं चायगच्छामः । मा भगवानाचायः इद- यासालम्माधिकरणम् । मुवाहत्य 'यसमाटमेत वत्सनिवान्ता दिपाः' इति । • यन्मापारणमेय शागरोदनादेः प्रपोजक नमसमपमुपन्यस्यति स्म, कि यनिमदभिधान एप आल- पारोपधानम् । ४।३।३।८-९ मीयो. पृ. ११७४ भतिः, उन आलाभमायाचन, इनि । उपपयते चैतदुदा- 'उपवेपाधिारणम्' या द्रष्टयम् । ० ब मापावरण हरण संदायच ठप च पूर्वपy प्रतिनानी स्म, यनिमद. दोहनः । स च सायमान रभवोहायं. 1 वि. ३१६८, मिधान इति । इदं नु प्रत्युदाहरणमून पूर्वस्याधिपरणम्प । • यासापाकरण पन्नाशपाछेदनस्य प्रयोजनम् , न तु नात्र पूर्वपधेग अत्रीय प्रयोजनम् । तथापि पुरुषाणा प्रस्तरेण सह प्रतिः प्रमोनिका । ५।१।१ मन्ताथे, उचारच द्वितिरोपानालोच्य भपति मन्दाना सामान्यतो .यसाधारण शापचा 'यन् पन्याशाचया घरमान- हटेनापि आया । गाऽपि निरर्तनीया । न हि मन्द. पारोति' 'शापया दन्मानपारगेति' । ४२२२, ३, विषण धिरेनापि दयो प्रियेव, न जानुचित् कटाऽपि • उत्सापारण मानाय्यदोहनमायनम् , नदन च पश तत्र चिकित्सा नाऽदरेण वर्न या भमेन् । अतस्त शापारगम् ||१०. निलंपितु पूर्वपशमुपन्यापति रम । आलमति • यन्सापारणकालेन तमयोगो दशे अप्सनम- अम्मामि प्राणिमयुगो यनिमदभिधानी ए, अपमापि तोऽपि । ६४४१-४१. भीको, पृ. २०२२ आलभति प्राणिसयुक्त एस, तेन अयमपि यनिमवचन 'दा सामाणसालेर पतमयोगः असनपटाक्षेऽपि एवेति गति सचिदाशवा । अथवा निमाभिधानी इयत्र अधिकरण द्रष्टयम् । . यत्मापाकरणकालम्य दृष्ट आठमतिः प्राणिमयुक्तः, तम्याय मनुवादी वस. सनयदर्भनयटुभयाधारणता | वि. ६।११३. वन्सा- विधानार्थः । तया च फन कस्ययित यं भवितीति । पाकरणकाले व्रतमुपेयार दो । ६।४।१२।३५-४०. | एवं प्राने, ब्रूमः । अस्मिन्, साये आरम्भमा मीको. पृ. २०६० 'दीपूर्णमासपो मने पत्मायु- | सस्कारः । कुतः । प्रायदर्शनात् । यन अन्यान्यपि पलरितमाम्य विधानम् ' इसन अभिवरणं ट्रायम् । सस्तारसणि मायभूनानि इत्युच्यन्ये । तर एतदपि मी. को. ४२६ ·यत्सालम्माधिकरणम् उत्सालम्भाधिकरणम् - श्रूयने । प्रायादपि चार्यनिश्चयो भवति । यथा आय- | अपूर्वयागविधानम् , प्राप्त वा वत्सविधान इति पूर्वपक्षे प्राये लिखित , अग्न्य इति गम्यते । ननु रिङ्ग प्राय द्वैनम् 1 सिद्वान्तस्तु द्रपदेवतासरधा ययानुपाया दर्शनम् , कथमनेन सिद्धिरिति । उच्यते । यथा प्राय | पूर्वमस्मामि यजि कल्पित नादृष्टपूर्वशक्त्या भय दर्शनेन सिम्यति तथा वर्णयित यम् । कथ च प्रायदर्शन | मिधानेन व्यभिचायनुमानामासेन वा 1 न चेह असे हेतु १ न्यायत प्राप्तौ सन्याम् । + पुनर्याय । देवता | अस्ति हति मापदुनता । गथा च दोहनादिसम्बाधर्म समयाभावात् न यागवचन । दृार्थत्वाच्च वत्स | प्रयदर्शननुपपद्यते । दृष्टार्थत्व च गोपस्नपनहेनुल्यान् । आलमयमानो (म्पृश्यमानो) गा जम्नायिष्यतीनि । अर्थवादोपपत्तेश्य । १७ ॥ तस्मादेव न्यायप्राप्न प्रायदर्शन द्योता भवनि । तस्मादा भाप्यम्- अर्थवादश्व मवति चिन्मनि कान्छा दि लम्ममाम सरकार ( पर्गमानम)। पाव ' इति (नितरा कान प्रिय , परा विहान्न' या-- ' सूनेम्वेय हि तन्मयं यवृत्ती यञ्च | येपा ने वासनिाता )। यस्मात् यत्मप्रिया पाव, बार्तिके । सून योनिरिहार्थाना गर्व सूने प्रति- | तस्मात् चत्म आल्ब्धय इति । यदि गा प्रग्नापरि] ठितम् ॥' इति ये बदति तान् प्रति उच्यते । न किंनित् । आलभ्यते तन एतद्वचनमतकल्पते । अय सस्पषित कर साधन अप्रदर्शितविषय स्वार्थ साधयति । सूत्रकारेण च एवजातीयक वचन नोपपयेत । तस्मादपि भारम्भमात्र दह हेतुमानमुपातम् । अर्थप्रकरणादिभिरपि उदा सरकार इति मिदम् । हरपतिज्ञासंशय हैनूना मयतममुपलभ्यते । तरमा अग वा-वत्मनिशताहि' इति प्रस्तावना च मके मूने सति अवश्य दोपप्रतिसमाधानार्थं वृत्तिकादि- वसोपचारस्पर्शनविधौ हेतुवनिगदोऽर्थवाद उपरो । भिर्यतिर यम् । सत्येव समवे अध्याहाणदिवनमुक्तम् मारणार्थत्वे तु आलभ्यमाने नत्सप्रिंयत्व पशूनामुन्यमान (शास्त्रादी भाष्ये) सर्वथा शिष्पप्रशासहकारे सूनकारादीना | असनद्धमेन स्यात् । यस्मादसौ मातु मियो वध, प्रयतैमानाना येनैव तदनुगुण यत् कृत तदेव ग्रहीय श्म् , तस्मात् सपनार्थमालब्ध प इत्यसन्द्वमेव स्यात् । इन नासद्ग्रह तय । इद मूत्रकारेण नोपात्तम् , इद स पुन बसप्रिया गाता पुन चाटकरणात् तेन था का धृनिकारेण एतत्मदर्शनार्थ एतद् वर्णयन्ति । नदिह भग चाटना भयुयमाना स्नेहात् पम्नविष्यति इत्युपपद्यते । वान् उपपपं किल अमिहोन घेनुगोहाधिरारे श्रुतमिद तस्मादपि प्रयोजनवासकारभूतालम्भमात्रविधान तम्. वाक्य उदाइतवान् 'वत्समालमेन' इति । तन च इति सिद्धम् । पूर्ववदेव नेपा सायगुपयरतवान् । कि प्राकृत एय शा-- अगिदोनदोहाधिकारे 'समा उमेत' इति आलम्भे व सो विचीयते, नथा आरम्भमान अथमा श्रुतम् । तत्र असत्यपि देवतामयोगे प्राणिदयकालम्भ यतिमदेतत् कति । तन पिशेवगाभावात् प्रान स्वसामा यान् अनापि यागविधि मयते । तस्शेत्तम् । प्रत्ययो नास्ति इति पूषाधिकरणसिद्धमेन इति नोपय आलम्मो नाम म्पर्शमान न तस्य यागमतरेण उन स्तम् (भाष्ये ) । तेनेचातुरमेण यतिमदभिधानगुडौ पत्ति । केपि च दृश्यात् । अनोऽन आलाम प्रगनाया अपनादोऽप स्यिते । तत्र भोक्तृमयोगप्रत्यु | मान बरससस्काये विधीयते । दाहरणयात् गहमानोऽपि पूर्वपश्च श्रोतृद्धिवैचि यात मोम- अन पूर्वपक्षस्यातिमत्त्वेग प्रयुाहरण नियने । यो नाम नासिनया सामायोटेन मात्रता । प्रयोजन पूधपक्षे अमिदीपाशतया पभित वेदार्य मुनिनीपेन् तस्य तनिवृति भप्रदर्शितारादा न पगुवाग अनुष्ठेय । निदाने तु यन्सचा करगन् । वाक्या पर्नु इति प्रदयते । तत्र देवाचित् पूर्वाधि सूनार्थग्नु- यागविधि समारविधि इति सण्ये करणे एस आरमति पापियापरवेन प्रसिद्ध , अन्येषा यावदुः सस्कारमानमेत निमेषम् , रयनुभाषकरवेन, तदुभय अत्रापि स्थैर ममन्ते । तम | प्राप्रपाटात् इति । दोहनाहिसस्कार ·दिवद् पनि यत्सालम्माधिकरणम् ३४०३ वत्ससंयोगे नि-- 'वत्सालम्भो यजित स्पर्शो वा, वाय या ७ वरसरुपदक्षिणया आप्रयागगतपा प्राकृतान्या- , स्पर्श स्याद् देवराहिल्यात् सस्कारः हामंदक्षिणाया बाघ. मा. १०१५।६।३४. प्रायपाठरः। - वत्सशब्दः गोयोविशेषक्चनः । या, ३६४१४॥ भाह-- यन तु न देवनाभवन तन ग यागक्सना, १३ पृ. ९२०. अपितु सस्कारमानविधानम् । यथा अनिहोने 'वत्स वत्ससंयोगे व्रतचोदना स्यात् । ६।१२। मारमेन ' इन्यत्र भारम्भमात्रं वगमस्कारक्वेन विधी-३४॥ यते । आरभो स्पर्शमानचिलान् । दीपूर्णमागपो. 'पहिया वै पौर्णमारो अनगुपन्ति, मण्डन- 'यसलामो यजिनदि ।' यसैरमापाग्यापाम्' इति श्रुतम् । तत्र पसेन समोग. शंकर-वत्साराभो यजिन तु ।' श्रुत. । वस्मिन् वत्सरायोगे नर्हि संगोगे च श्रुते राति ७ वत्सालम्भाधिकरण ( २।३।६।१६-१७) 'ईपा- | अनचोदना यहिर्वससाधनस्रवविविः स्यात् । औपव कम्माधिकरणम्म' (२३।५।१२-१५) अपघाइ । मो. सथ्ये हनि रानी पहिपः वन्सस्य च भक्षण कर्तव इति २।३।६।१६, , वत्सालम्माधिकरणम्, । वत्साख्यगुणा | पूर्व. पक्ष । अनिश्चितविधेरताकम्य भेदप्रयोजकत्यम् , सस्वारविधि कालो बोत्पन्नसंयोगाद् ययोनस्य १३५॥ पायपाठा इति च ( न्यायदारीरम् ) । २।३।६।१७. वाशब्देन प्रथम पूर्वपम निषिव्य द्वितीय पश्चमाह । बसक्षीरन्याय । यथा वत्सविषयं अनेतनं 'बहिषा चे पौर्णमासे नतमुपयन्ति वत्सैरमानास्यायाम' धीर पासते, तया धनेतनाऽपि रतिः पुरगमोक्षणाय | हसन यथोक्तम्प 'भागपगगास बहुसर्गिक जन तयति' प्रवर्तते इति सारख्याः । उतन- 'वरसविद्धिनिमित्त इति वचनान्तरेण प्राणस्य ऋतस्य कालरो विधीयते व्रतस्य क्षीरस्य यथा प्रनिरशम्य । पुरुषविमोपनिमिच त्या प्राप्तत्वात् कालस्य चापाक्वात् । न तु बहिर्यत्मसाधनत प्रवृत्ति प्रधानन्य ।। ' इति । साहसी ७२९, प्रतविधिरयम् । उपपन्नस्योगात् । उत्सनस्य निहितम्य * यत्मजानुनादि वेदस्य (दर्भमपसमार्गसाधनम्य) जनम्य सयोगोऽयम् , न तु उपत्तियोगः । उत्पन्न पुरुषामा । भा. वर्णक २, रायोगान् यथोक्तप व्रतस्य कालेय विधीयते हति । वर्त वत्सत्वं गोन्सार्यसमायिनी बाल्यावान्तरनानि । प्रतयति मक्षणीय भक्षयति इत्यर्थः । तथा च बहिराहरण. काले पौर्णमासे व्रतमक्षणम् , वत्सापाकरणकाले तु ममा * वत्सलर थासययनपो. समुच्चय , न विकल्पे- | यास्थामा मतभक्षण इयां । उपरिवासमः अर्थापरिमाणाच ॥३६॥ कार्य मविण्यात, गावस्तु अधोवासस । मा. १२।३।। 'महिषा वै पौर्णमासे नतमुपयन्ति, रत्मरमापारया- ११-२, वसवर विश्वजिनि एकाहे परिधानाय- याम्' इति वाक्ये व्रतभचणे वाईराहरणाकाल, वत्सा- माम्नाता 'अपभानुदेत्य वत्सत्वच परिपत्ते इति । पारणा विधीयते इति विवीयपक्षी पक्षानरे १२।१।१. दोषमाह ! बहिया नतमुपयन्ति, वत्सेन मतमुफ्यन्ति इति यत्मावगहन्याससो. समुच्चयः अपरागते | विघाने स्वीस्ते अर्थस्य अपरिमाणात् मयंपरिमाणा- विश्वनिति । १२२१-२मोको. पृ.७५१ भावात् अर्थपरिच्छेशभावात् निश्चितार्यशानामावप्रस 'अश्यगने विश्वजिन वत्सम्यगहतरामसो: मुच्चरादित्ययं । वि वरसोऽन तषितष कि बसेन इत्यन अधिकरण द्रटयम् । हम्तस्थानीयेन प्रयित यम्, उत चल्म सनिपाय • वत्सनिवान्ना 1 वन्स, नितरा कान्तः प्रियो | अन्यदेव किचित् प्रवतिय इति नैप व्यवतियते येपा तादृशाः पराया। के. भावार्य । वत्ससाधनक प्रत् कुर्यात् इत्युक्तम् , क्ष नापि बागयो आध., अष्टाने । वत्सरा । म , ·यासंयोगे ३४०४ वनवादः -- कालस्तु स्यादच इत्येतत्त अनिश्चितम । तस्मात् अरि मालार्थः सयोगः ।। अवचनात् नचनाभावात् । न हि तादृशं पचन विद्यते । इति द्वितीयः पूर्वपक्षः । तस्मात् काल्यनुवाद एवायं इति सिद्धान्तः । के, वत्सन्तु श्रुतिसयोगान् तदङ्गं स्यात् । ३७ ॥ ? यतो व्याघातन्यायः । यथा- जिला में 'बहिपा वै पौर्णमासे प्रतमुपैति बसरमावास्या याम् । नाति, मम माता वन्येत्यादौ प्रसरतीति सर्वदर्शनसंग्रहे इन्यर नतमक्षणे वत्सः बहिश्च तदङ्गं बताङ्ग स्यात् । चौदनषेऽभिहितः इति । साहस्री ६९३. अन्यः प्राते व्रते अङ्गतया बहिः वासश्च विधीयते । F वध्यमानकन्याय. । यया भुगादिभूपित श्रुतिसयोगात् 'पहिफा यत्से उपयन्ति' इति । पाले वनभूमि दृष्ट्वा भुजगभुगादेरभावोऽवगमते, तया नु लक्षणा स्यात् । उस्मात् यहिः नामब बताइवया | प्रहनेति । साहस्री. ३८०. विधीयते इति तृतीय, पक्ष, । तुमब्दो द्वितीयपक्ष. 'कथ्यतांयध्या वालो नाऽनेनाऽयोन्ति ध्यावर्तक.। जीवता । स्वपक्षहानिकर्तृत्वाद्यः कुलागाएतां । ३८॥ गतः ॥' इति न्यायः । एवं च सत्सनानन पितृपता 'पहिया वै पौर्णमासे व्रतमुपयन्ति वत्सेरमावास्या- | महादिचरितमद्धमपरिपुः पुत्रोऽपि वर एवेति याम् ' इत्यत्र न बहिर्वत्ससाधनकस्य व्रतस्य विविः, भावः । मास्त्री, १२३. नापि कालस्य विधिः, नापि बहिपो वत्सम्य वा व्रताह- वध्यश्वानां नारागमो द्वितीय प्रयाज का तया विधिः, किंतु वहिंगहरणम्य वत्मापाकरणस्य च ११३१७/१७ पृ. २४८. काल निर्दिम्यने इनि सिद्धान्तः। इतरपनिराकर- • पनम् । एकदेशावस्थिना वृक्षा एव बनान्देन णार्थः नुशन्दः । कालनिर्देशस्तु अचोदना न नोदना । चौद्यन्ते ।सु.पृ. १०.ननम् । भवति हि रहना कालो न विधीयते किंतु अन्धने । अयमेव द्वितीयः । एकवचनान्त' शब्दः समुदायापेक्ष., यथा यूथ वन कुछ पमाविशेष. । पाल एव स्यात् परतु अचोदना इति । परिषदिति । भा. शशश३ पृ. ४८० । यचोदनात् इति कुतूहलपाठः । कालम्य चोदनाभावात् मात्रमेव समुदायम्य नीति नामिरेमस्वम् । यूपवन शब्दावपि यदा ममुदायोपसर्जनसमुदायिवननौ तदा सत्येन दृष्टान्ती। पदा तु समुदायमेव अनर्थ कश्च कर्ममयोगे । ३९ ॥ तनिमित्तश्यचनलाभमानेग दृष्टान्तम्बम् । या. पृ.४८. वहिपा ये पोर्गमासे मतमुपयन्ति, बत्नैरमावा- पायाप्' इत्या कर्ममयोगे पहिलो वत्सम्म न मनमा एवंजातीयको भवति प्रत्ययः- पति, यूपम् , अनन् । * यनवादः । भाग्यम- अस-यपि अर्थान्तरे सयोगे स्वीकृते यहि. घत्मश्च अनर्थक एव स्यात् । तत्र | इति यथा इति चेत्, न । परारद्धापदं वचनभुपन्यग्नम् । बहिस्तावत् उपत्योः अभक्षणीयमेव । 'अमापनमास प्रतं मिमान व वनात्ययो भवतीति । प्रगऽनेमा- यतयति' इति च मासनिषेधात् यत्मोऽपि अमक्षणीय | क्षिप्यते वृशा अपि न रान्तीति । ... न च पृ. ८ । सामान बन्मादिविधिः अयुक्तः । तस्मात् पहि- व्यतिरिकं वनम् । यम्मानोपलभ्यते अतो वनं नास्तीया- राहाकारम्य दत्मापाका पकानन्य चानुवाद एवायम् । गम्यते । यदि चने अन्येन देगा सदानविपरीत. प्रत्यय अबचनाय स्वशन्दाय । ४०॥ उत्पद्यते मिथ्या वनप्रयय इति। तनो पन नातीपर- 'वामेरमासम्याचा प्रतमुपयन्ति' इत्यनेन यमापा- गश्याम. । . भय वादिषु नै सिति, न ते न बरगवाले दयन्योतिभोजन इति सिद्धान्तः । पूर्वपभी नु | सन्तीति । तम्मा मान्धः पक्तियनोपन्मासः । भार बसेन की यस शिस्य प्रपिन तमासेन मोननं | HARY. ५०-५२ । योल-ननगदे वादि- की मन्यते । तर, स्वगन्दम्य तानार्थदीघरम्य दाब्दम्य यत् परमाध्यादिपुजारमा रस अवस्वी नार्यान्तर या- भधा. इत्यर्थः। वदा ·चनवादः ३४०५ बनवाद: का 1 N तम्ब भारपसन्येन पहारानुपयोगिरान् | महत्त्वारी यथैव पीः। नियतेऽययौः पिण्डे. मगनिग्रहामधेन तामूलक भटापामायावहा पर तथा जातिगुणादिपु ॥७॥ ( चोदयनि-) नयामापसिद्धार्थनेव बनादिदृष्टान्तवैषमोपपादनेन निर-ययेवमगृहीतेषु तेषु किं सा न जायते । स्ना1 (यपि में अपया न गृह्यन्ते, केचित् तावत् दरस्य- • वनवाद.-- ( ' सास्नादिविशिया आकृति: ' रपि गृह्यन्ते, तदनमिपयले कंनिदप्यायां अगृहीला इति भाष्यं आधिपनि-) 'साम्नादिभिर्विशिष्टत्य- गोयधीजपित इति । परिहरनि- ) तद्देशव्यतिरेकेण माकृतमच्यते कथम् । यदाऽयययिसंवन्धि गोलं प्रारं येन न विद्यते ॥ ८॥(तदेव तिवृणोनि-) नायबे स्थितम् ॥ १ ॥( समाधचे-) एका- 'गृह्यमाणे तु गोत्यादौ नान्तरीयकहेनुः । सारनादेः वयविसंयन्धरतेपां गोत्वेन विद्यते । तेनाऽसाधा- कम्यचिद्योधः नद्देशत्वेन जायते ।।' (समान- रणत्या युगोत्यस्योपक्षणम् ॥' (गोगदामियां देशानि हि अवयरायवितरसामान्यानि, तेन गृहा- जातिमुपलक्षयितुं सास्नायुपादानम् । अम्नि हि नेपा-माणे गोत्वे नत्तुयोफाम्मयोग्यस्य कस्यचिदषयास्त मेकायविसरन्यो जात्यन्तरेभ्योऽसाधारमं गोवेन, अतः | तरसामान्यम्य वा नान्तरीका प्रदर्श मनि ) ९॥ ने उक्नुवन्ति तापवयिमिति )२(ff पुनरूर- | ( यदा न पपच्छेटमात्रैग उपनछपरोय विशेषण- रक्षणोपाटाने प्रयोजनम् । अत्र आह- "पिण्डे सक्षा गला, किन्तु यथाश्रुनो:रि टाक्यते व्यायानुमित्याह-" दिजातीनां बहीनां ममवेता । ताभ्यो विशिष्यते तदनत्यन्तभेदाद्वा तद्विशिष्टेति कोयते । (न गोलं मास्नादिमिरसंशयम् ॥ ३॥ (काव्यपी- | अगशा मती माध्या भवितुमर्हति, रुचाः, म्वस्तिकः, यास्तु सानालागृलादि गो लिङ्गमिति परन्तो | वर्धमानकः इति हि प्रत्यक्ष दृश्यने ' इति भाप्यार्थ- प्यारमेय साम्नादीना गन्यन्ते, केचिनु यया श्रुतेन मार-) जाध. परानुमानस्य न प्रत्योति भाष्येण विशेषणावम् , तदुभयमयुक्तम् , न्याह-) | वोभ्यते ॥ ( यत्परः ननु आकृति: माच्या अस्ति 'न चैते व्यजकास्त्रम्य गुणबद्वा विशेषणम् । पान वा इत्यनेन आरापमारे अनुमानमन्वर्गीतम्, (कारणमाह-) नयाहि नाऽगृहीतेषु तेषु म्याडोन्य- | तम्य अनेन प्रत्यतिरोध अमियीयते प्रति ) १० ॥ योधनम् ।।' (एप्रने च दूरस्थै, मगृहीनेपरि तेषु (किं पुनस्तदनुमानम् ? तन् दर्शयति-) 'परेषां गोयम , अती नै नीलादिवन यस्य गोत्यस्य | माधन हात्र नातिः पिण्डत पृथक । तदीहाना. विशेषणम् ) ४॥ ( सानादिसामान्या:पेचने च यविज्ञानात्पतिन्यूथरनादिवत् ।। ' ( पिण्यति- गोरर तेशमरि पारभूनमारमान्यान्तरारिक नाकृतिः, तहाने तलुन रभार । यसः च अनपन्ना इत्याह-)'तेपां च व्ययकः स्वैः रयान् यद् नि मानि तनी पनिरिकमपि न मानि पुनर्मद्दणकल्पना | क्या सल्लनवस्था म्यान न मृगादिस्य हर यूपम्, वृक्षेप इन वनमियी.) ११॥ ग्याहोत्यायधारणम् ॥'५॥ ( इतश्च न नेपा ( पुन. रग्य माधनमामिधार दूपणमेवोच्यो । चमनियाद-) 'मर्वेषु च गृहीतेषु माम्ना. अन आह-) 'मर्वत्र शेरसिद्धलाल याच्य दिपु मन्मति. । गोले, न चैपु संषु युगप- माधनं व्ययम् । लिपेपचा परेषां नु विरोवं लोकतो बुद्धिसंभयः ॥ ६॥ (तन्मात् यग्य मत्तामाया:- यदेत ॥' (गोमसिद्धपदार्थ पाहारिमानम्माऊ न क. परिचरेर बचोग्यपरिने मह ओपो गया | निसी पार्थः गायिय , प्रसि तु मानेरसमु- भायविपापे तमुमते च गोगादो मदशम् । यानेयः मानिङ्गप्रत्यशेतशिव एक पाय इति) न तु नदणापेयम् । अन्यथा परमाणुनमा पर अर- १२॥ (चोग्यनि-) 'विसंवादो न दृश्पेन यदि पतिमहा सदियाह-) 'सामान् मात्रमाण प्रत्यक्षताऽऽने । (परिहानि-) प्रमाणेऽपि . - ।

·बनवाद ३४०६ घननाद विसवादात्तार्किकेपु युत्तो न्वियम् ॥ १३ ।। (मई । फागुदाहरणमपि सस्यानाःतिरिक्सामा या.भिप्रायमेव प्राणिप्रसिद्धेऽपि प्रयक्षादिप्रमाणे अस्त्येव तार्किकाणा! त्याह-) 'रुचकादिपु सामान्य रुचात्यायुदा विसबाद , तथा निरारम्यायादिना प्रत्यक्षायस्पादे हृतम् । (अमानुगतसुवर्णाभिप्राय वा इदमित्याह-) रपहनात् । अत कुनस्तदीपविसवादस्याऽऽदरणम् । मिन्नेषु चैपु सामान्य सुवर्णत्व प्रतीयते ॥ २० ॥ अनादरणीय एव स इति । तदेव दर्शपति-) 'रूपा | (एव च सस्थानाभिप्रायस्व दुरापास्तम्, न हि भिनपु दायपि रोपा हि प्रत्यक्षत्वेन समते । विवादो | रुचकादिसल्यानेषु अनुवर्तमान सुवर्णत्व सस्पान भवति । ( महाननस्य तु नास्त्येव नातौ विपतिपनिरित्याह-) | मुरणत्यमा रुचमत्यादितिदोषा-नुमतमुपपादयति- ) नैव लेक्तु जाती विप्रतिपद्यते ॥ १४ ॥ (क्य | ‘वर्षमानकभ) च रुचक लियते यहा । तदा मवगम्यते इत्याह-) 'न्यवहारा हि दृश्यन्ते सागा | पूर्वाऽभिन शोक प्रीतिश्चाप्युत्तरार्थिन ॥२१॥ न्यार्थनिनन्धना । दधिवमादिदानादौ कौण्डिन्य हेमार्थिनस्तु माध्यस्थ तस्माद्वस्तु नयाम्पम् । श्राह्मणादिपु ॥ १५॥ (विशेषेण हि सामा यस्य (नयामा उत्पतिस्थितिविनागधर्मात्मामिलाप । तदे माधमाश्रयन्तो ब्राझणदाब्दम्य सामान्यवाचित्व मयते, वोपपादयनि-) नोरणदस्थिनिभगानामभावे स्याम पचिच्च रुनकायुदाहरणात् आकृति सल्यान मयने | नित्रयम् ॥ २२ ॥ न नाशेन विना शेवो नोपा तदेय सामा यमिति मन्याना , ता प्रत्याह-) 'आयति- देन विना सुसम् । स्थित्या विना न माध्यस्य जीतिरेवाइन संस्थान न प्रकल्प्यत । ( कारणमाह) ( यतथ सरभानस्य उत्पत्तिनाशमोरपि न सामान न हि यानिशब्दादौ किचित्सस्थानमिष्यते ॥' | स्यापि नाशोत्पत्ती, न च हे यन्तर तस्य विनाशक मुरारक ( नानासस्थानपरिणामेषु वाय्वादिषु अस्ति वायुवादि । वाऽस्ति, अत एप नित्यताऽपि सामा यस्य मिद प्रत्यभिज्ञा या संस्थान यतिरेक जाते साधयति ) साह-) तेन सामान्य नित्यता ॥' २३ ॥ १६ ।। (सानग्यादौ च प्रतिपिण्ड मित्र संस्था (इतश्च सामा य सस्थानमित्याह-) 'मुगमापतिरादौ नम , त कम सामा य स्यात् १ आह-'अन्य चयन भेदो न लत्यते । तवुद्धिनिर्माया जाति दन्यच्च सस्थान प्रतिपिण्ड प्रतीयते । (इतवन | रिन्द्रियगोचर ॥' (महतस्थापिनेषु मुद्गादिपु समान तत्सामा यमित्याह- ) सयोगात्मक्ताया तु विभागेपु भेदमनुप जयशोऽपि दूरस्था पुरुषा मुद्गलाविषमेर विनश्यति ॥ १७ ॥ (शङ्कने ) “अथ सस्थान एकादिगोचरमिट्रियेप नुष्यते इनि ) २४ ॥ (नम सामाय ( निराकोति-) अश्वादावपि तत्ममम् । प्रत्यक्ष लामा यामत्याह-) 'आराष्टं च पुरुष (अय सत्ता आतिरसामान्यमुच्यते, न तद् गोबजाते सदेहो ब्राह्मणादिपु । न स्याद्यदि न गृह्येत सामा रस्तीन्याह-) न गोत्वेन विना ह्येतद् व्यवच्छिन्न न्य चक्षुरादिना ॥' (वस्तुमाननिधनो हि सदेहो न प्रतीयते ॥ १८॥ (चिरे.पि मनुष्यगवादिसस्थान | वाहाणादियायतिएन , अती गोल्लादिभ्यो पनि सभायात्तत्रापि गोवादिप्रतीनि स्यात् इत्याह-) 'मदं ब्राह्मणादिषु च अनुवृत्त नर नाम सामान्थन् । प्रतिकृतीना च सस्याने सत्यपीहशे । न गोत्यादि यप्रत्यक्षरता थर सन ) २५ ॥ (पार मतिया, (उपसहरनि-) तामाजाति पृथक् प्रत्यक्षा सति सिमिति तहि वत ॥' (सस्थानात् पृथग्भूना जातिरेव थाति ) ब्राह्मण यादिनापि सहन न गम्यते १) सम्यो १९॥ (इद च नाविपरच आरतिशब्दम्य उपक्रमे पलक्षण चापि पचित् केनचिदिप्यते । स्पा प्शुतम्, इदानीमुपपादितम् , भाष्यकारो:पि आफ्न्यमिदीना विशेषेण देशवाटायपेक्षया ॥२६॥ कारण दसविष्यी 'द्रयगुणकमगा गामायमात्र आकृति' मुनग व्यज्यते पात्ताप्रत्वादेरसशयम् । तेलाद् इति । गुणस्मगु संस्थान समपति इति । च घृत विलीन च गयेन च रसेन प॥ २७ ॥ नरवादिवत् ·बनयादा ३४०७ चनवादः न मम्मप्रच्छादितो पहिः सर्शनेनोपलभ्यते । निष्टते ॥ ३४ ॥ ( वृत्तिरेवान प्रमाणपती, न विशेष अश्वत्यादौ च दूरस्ये निधयो जायने सनैः | इति । कयं पुनः सत्यूनादिषु दृष्टो विशेगो जातौ नाही. ॥ २८ ॥ संस्थानेन घटत्यादि नाघाणत्यादि यिने ? बन बाह-) 'या चायाको वृत्तिः योनिवः । कचिदाचारतश्चापि मन्यप्राजाऽनु - सम्सनादिषु दृश्यते । भूतकण्ठगुणादेश्य प्रतिपिण्डं पालिलान ।।' २९ ॥ ( योनितो मानापिनुसन्धान , समामिनः ॥ ३५ ॥ तत्राययवयोगित्यमविगुल्य घ यथा च माता पितृनानाऽपेन बाझ यादेः प्रन्याय तथा कारणम् । आकृतेन्तभावेन न प्रमतमदो द्वयम् ॥' अर्थवादादिग्णे (१॥रार) वयमेव १५पनि । क-३६ ॥ (4"ठगुण: ५०ऽभूपणं हारादि, प्रतिपिण्डं विच देशे सम्यम् गज्ञा अनुपान्तिादपि आचागद ममासिः वामन्यम् , एक्य वृत्तम्याऽन्ययावृत्तिः, मा च यानण्यादिनिर्णपः स च देवापेच , सम्नु यमन्ताचा अविभूना हागदीनाम् , जातिस्तु निमु, मग एकमाऽरि- गादिना प्राण्यादिनिधपः स कालापेश., सर्वत्र रूपा. | कागऽपि वृत्ता अन्यत्रापि अविका आधयान्तराऽनपेक्षा उपेभेरिन्द्रिौरैय नुवर्णवादिनिया, अपरोक्षामाला- | वर्तते, तथा दर्शनान्, इदमेव हि विभुत्वमिगी। ननु RIf पुनग्यि जातिः प्रत्येकं पिण्डेषु वर्शने, व्यासाय वैविध्य पाता वृत्तिः व्यापकनिवृत्या जातेनिवर्तेत, अत गा, न गारदेका प्रत्येकं अनेम्य युगपदनं वर्तितुम्, आह-)'नच विध्यमेवेति वृत्तरित नियाम- ग्यामनिर्नाम परस्परसापेक्षेषु वृचि , सा क्यमतीता. कम् । निविधाऽपि हि दृष्टयासंभवेद् द्विविधा नागगवर्नमानेषु अनन्तेषु पिण्डेषु समवेत् । प्रत्येक च यथा ॥' ३७ ॥ ( च्यातिरेयान नास्ति, प्रारा- गोमुसिन म्यादत आह-) 'मत्येकसमवेतवं दृष्टान्तरम्यापि प्रत्यक्षेण जानो दृष्टान् विष्णदेव तस्य सान विरोत्स्यने । (पने दि प्रतिपिण्ड जाति: ' इयं | सभा. । अय जानेरन्यत्र प्रारान्तरे गौर, परमपि' इनि चेनाना एकरमहानिरियाह- दी चेन् , तुनुल्यं गादिप्यपीन्यार-) तया मरापि नानालं नैकयुद्धर्भविष्यति ॥ ३०॥ | न दृष्टं चेन् स्रगादिप्यपि नत्ममम् । भेर हान्यो- (शिमियं रिमुः प्रादेशिनी वा, तथा सायना निरचयमा न्यनुज्यत्वं तयोनाप्यनया सह ॥ ३८ ॥ या इति युमुत्मायामाह-) ' निभुत्याऽययया- ( चैन्य दृष्टस्य अत्यनाऽदर्शनात् अमानो भवनि, अने- उभानी प्रतिपाचौ च शब्दवत् ॥' ३१ ॥ वान्तिक्त्यादित्पाद-)' न हन्यरिमनदृष्टवादह्न- ( एनदेव दृष्टान्लेन उपपारिति-) 'यथा च व्यनि- शैष्ण्यं प्रणश्यति । (स्यादप्पन निदर्शनापाचा, रेकय दृदयमाना पुन: पुन । पालभेदेऽप्यमि- यानुमानगम्येय निः म्यान् , न स्येतदरीत्याह-) न नव जानिर्भिन्नाऽऽप्रया मती ।।' ३२ ।। ( यदपर चानुमानगम्येथे बाम्धन निदर्शनम् ॥' ३९ ॥ पृष्टम, पास्न्येन सा एका एकम बनने भूतागुणात् (सा तु प्रयागम्या । नन्वारनीयेन महामारणरूपेण गायन वा अश्या इति, गोऽय प्रानानामा परयशष्याया वृत्तयन्तरपादानेन निराकरणं युनम्, एर मातापिरपार-) 'पानन्यांऽययनको नि. प्रष्टुं | तस्माद प्राप्यतिपादिन्याह-) 'बम्पतय दृष्टाया जानौ न युज्यते । ( कमिया-) न हि भेदधिनि-वृत्तन पररूपन, 1 निराकियोपपोत तद्विशेषमप- गुले फारन्यंमागविक पनम् ।। ३३ ।। (यय हि दयताम् ॥' ४० ॥ (व्रता अयुष्ठमिमियाद-) ग्यम्पनो गारो रा द. ताम्, मेपेभो दि 'अगावामभवाचापि या प्रमाननियरिया । ग्गाला, गरिद इयमपि भनमायामेरम्या जाती माऽयुक्तरा, ऽनुमानेन प्रत्यक्षाशनाचनान ।' आयमरमेयी । यदि न देपालि वर्नने, यदि ४१ ॥ (जानेर मृत्तिम्तानं न पाम्न्यादिप्रकार. तद. पनि अन आह-) नन्मादपत्तिगु जातीनां पृत्ति- समाह यन्नतिनिय वन पुननिी । अमहरति-) नीति गम्यने। विशेपाऽसराऽभागनमागार- ! 'नग्माइसंभयो यस्य धमायायैव धनम् । युर न ·यनवाद बनवादः 7 तावताऽन्योऽपि संभवन वाधमर्हति ॥ १२॥ शक्यते । नात्र कारणदोषोऽस्ति बाधक्प्रत्ययो- (एव स्वमतेन न्यनि देशमेव सामान्यमाश्रित्य दुषण | ऽपि वा ॥४९॥ ( अमन्यन्तिरे एवजाचीयके समाहितम् , यदा तु वैशेषिफ्पक्षेण सर्वगात्य जानेन्तदा- भवति प्रत्यय पक्तियूषं घनमिति यथेति चेत् इनि उप्यदोष इयाह-) तेन वैशेषिकोक्ताऽपि जाति: । चोधस्य उत्तरभाष्यम् 'असमिद वचनमुपयनम् । सर्वगता मती । व्यज्यते यत्न पिण्डेन वर्णवत्तत्र | इति, तदाधिपति-)' यदा व्यक्त्यतिरेकेण प्राह्य- गृह्यते ।। ' ४३॥ ( येनैव दर्शनवलेन प्रकारान्तर त्यादन्यताऽऽकृतेः । धनवन्नाम्यनेकान्तात्तना घुत्तेराभितम् , तेनैय सर्वगताया अपि जाते वेधुचि- संबद्धता कथम् ॥ ५० ॥ ( यन्सङ व्यक्त्पतिवण रिपडेषु प्रत्येक्रामवापवृत्ता अभिव्यक्ति कार्यभाग- ग्रहा जातितका साधन सिद्धातिगोत तस्य अनेका निकरपशून्यामाश्रित्य बचिन् नहण ममने इनि । एष- | न्तिकत्वमतो नोच्यते, बनस्य वृक्षन्यतिरेकेण गरमागण्या- मुपपादिता जाति प्रयोगेण दर्शयनि-) 'तम्मापिण्डेषु प्यसत्त्वात् , dhथ असरद्वयमिति । समाध- ) गोवुद्धिरेफगोत्यनियन्धना । गवाभासकरूप्याभ्या- 'साधन चेन्मयोच्येत युज्येत व्यभिचारिता । मेकगोपिण्डबुद्धिवत् ।।' ४४ ॥ (एकालमनाचमेव | दूपणत्यधिया त्वेतदसंबद्धत्वमुच्यते ॥ ११ ॥ साव्यम्, गोलमहण चानुवाद. , गनाभासत्वात् एकरूप- ( नद्यसाभिः साधनमुक्तम् , क्नुि प्रत्यर्यापरोपाव स्यात् इति च हेतुद्वयम् , यन् गल गयामासमेवरूप या दूषणम्, नस्य व्यभिचारोपन्यासोऽसमर एन, न हि प्रत्य शाम तत् एकालम्बनम , यथा एकापण्डे गोबुद्धिरिति । क्षमयभिचाराऽपेशमिति । क्रस पुनरिद दुपपम् प्रयोगान्तरमार-) 'न शायलेयागोबुद्धिस्ततोऽन्या | आह-) 'नास्तित्वहेतोरपा प्रत्यक्षेण विरुद्धमा । लम्बनाऽपि वा । तदभावेऽपि सद्भावाद् घट ( का पुनरमी 1 ) परस्प साधनं ह्यत्र यत्पूर्वमुदा- पार्थिवघुद्धियत् ॥' ४५ ॥ ( प्रत्येकसमपायेऽपि | हृतम् ॥' ५२ ॥ ( अथ यनबुद्धिवजाति मुझेरपि प्रयोगमाह-) 'प्रत्येकरामवेताऽर्थविषया वाऽपि प्रत्यक्षामारूत्वान्न तद्विरोधों हेतुदूरणमित्युच्यते, मन गोमनि । प्रत्येकं कृत्स्नवुद्धित्वात् प्रत्येक आह-) व्यक्तियुद्धिवत् ॥' ४६ ॥ ( तथा सत्याप नानाच | वनयुद्धियत् । (थमित्याह-) कस्यचिन्न हि नेत्या प्रयोगमाह-) प्रत्येकमावताऽपि जाति- मिथ्यात्वात्सर्व मिध्येत्यसंगतिः ।। '५३ ॥ (तनश्च रेकैमधुद्धिन' । मयुत्तेप्षिय वाक्येपु वाहा. पुनरप्यसगति असबढस्वमिति । अत्र दृष्टान्तमाद-) णादिनिवर्तनम ॥ १७॥ (यच्च मादृश्य 'यथा वनादिबुद्धीना मिथ्यात्यान रसादिधी । कापत्य मामान्ये निराकृतम् , नपि प्रयोगमाह-) | मिध्येवं जानिवुद्धिः स्याद्विशेषो वाऽभिधीयताम्।। 'न प सादृश्यविपया गोधीतादप्यजन्मन । ५४ ॥ (गनु प्रामाण्ये सति गद्धि प्रत्यभिज्ञवस्तुनि ॥ ४८ घनच्य , येन प्रामाण्याऽग्रामाण्ये परनियेते, तपाइ-) (गोबुद्धि धर्मिणी, सहस. भन्या. न विषय. इवि 'वृक्षेभ्यो व्यतिरेण यने येरुमतिर्भवेत् । दूर- साभ्यो धर्म., तदेवेदमित्येवंम्पोत्पत्तरिति हेतः, प्रामाण्ये | त्वदोपात्तत्र स्यादानौ तु न विद्यते ॥ ५५॥ मति इति च विशेषणम्-अधिनम्पत्वे सनीति यावत्(दोपसाये न विशेष इति कपमागम्यते, दूर पदोधा यत्र यत्र अघिनरूपा-तदेवेदम्-इश्येस्पोपनि, रात्र दिन्यत आह-) 'सनिकृष्टस्य वृशेषु युद्धगम्य नियः तप न सहमो रिगयो भरति यथा एकाम्प्रत्यभिज्ञाया तने। (जाति नुदिन्नु न व निवर्तते इत्या- ) येन- ने दृष्टान्न । 'गामौह इति चेत्, न अनि प्रत्यय- पितु प्रगरण जातिबुद्धिन नश्यति॥' ५६ ।। (नन विपर्याग पामोह ही शक्यते यत्तुम् ' इति भाप्या- वनमध्यसम्यापि यनमित्येकपा यनशब्दात् पुलिस माह-) 'मैकरूपमति:त्वै मिध्या या व जायते, रास्याः कथं दूरस्वादिदोषेण प्रामाण्यं निरामियों ? प्रसक्षाऽऽमासता चात्र नैवाति यनदेनिदेय दियो ·वनवादः ३४०९ पनवादः ) उदभावेऽपि चाप्रामाण्ये जातिशुद्धिरपि तथा म्यादिस्यत | पक्षान्तरमाह-) ' अन्त्येव सगतिश्चान वृक्षा हि आह-) 'यस्त्वधीनिा शब्दात्सरं तापन्निरा- बहवो धनम् । ते प्रमाणान्तराक्षावा: (एक्यचना- कृता । यनशब्दाऽनुरका तु मध्यस्थस्यापि जायते । ऽभिधेयेयु एक्सस या घटादिवस्त्य तरेषु ज्ञाता) सल्या ५७ ॥ मिथ्यात्वकल्पना त्वरया. प्रत्यक्षादेरसंभ- चैपाऽन्यवस्तुनि ।। ६३ ।। (बहते-) 'नानेक वान् । जाति मर्वप्रमाणम्नु तद्पंगानगम्यते ॥' रयकदादा चेत् (न हि मदुच्चरितेन प्रातिपदिन ५८ ।। ( या साचन दूरस्थरयेन्द्रिपजन्या वृश्चातिरिक्त- अनेरेपा अभिधान सभवतीति । परिहरति-) एक- फानावगासिनी बुद्धि सा उन मारेण निराकृता, या शेपादिष्यताम् । (ये हि अनेकार्या अक्षादिशब्दा ते तु वगशन्नबन्यनुष्ठि सा सव मध्यरयम्गापि नायवे, कृतशेषा युगपदपि सहननिभिदधस्येवेति । पुनः तस्यास्तु प्रत्यपादिमूलाभावात् मिथ्यात्वम् , जातिपुद्धिम्नु राइने- सन संरयाविवृद्धिश्वेत् (अनेकार्थवननाद् पत्यक्षाविसमायान् न मिथ्या । नतु किं मूलान्तरेण, शन्द | द्विवचन बहुवचन या दृष्टमेघशेष, नत्वयं एक्वचन वन- एर मूल भविग्याने अत आह-) प्रमाणावरदृष्टे च | शम्दान् र परिहरति-) अस्तु तन्मात्रवर्जनम् ॥ ४॥ पदम प्रयुज्यते । तस्माद् दृष्टे प्रयुक्तम मिप्याप (एसआऽभिपाप्येकरपनम् , इह सदसभातर्जन ग्रहा- स्वाहनादिपु ॥ ५९॥ (न हि १८ म्यानन्-येण पमा टोकरचनयत् प्रातिपदिक्प्रयोगामभगत् साधुत्पमानार्थ णम् , प्रमाणान्तरदृष्टानुशदमा गत्यात् , अतस्तदभावे तस्य | भविष्यनि, यद्वा वृक्षेप्यप्यैक्वम् अस्येन इत्याह-) नियात्वमिति । येचिनु यनैवत्त वनशन्दैक्गम्य सत्य तन्मात् मामान्यन्प्टेन मिढेकत्वस्य सगति. । मेर, मतो न तद्दष्टान्तेन जाते मिथ्यात्वमित्यादु , तदु- (तस्मादेवचनामिनादेव सामान्यतोहन वृोष्यध्येव च. पन्यम्यति-) केचिन्नित्यं वनमन्वं शब्दगम्य समा- मगनि सिध्यति, एकार्थवचनादेववचन दृष्टम् , ननादा. निता । ( न च प्रमाणान्तरसगत्यभावाग्मिध्यान्यम् , ] दपि एकवचन श्यो, अगस्तदभिषयेऽन्येकापम् । न च रमादीना श्रोनादिमायभायात् मिथ्यात्नप्रसदादिल्याह-) याच्यम् , विलेन सामागहान अर्गसिद्धिगिरी, मगर- स्मन्यै सगाभावेऽपि सत्य नत्स्यावसादिवत् ॥' | दिपु दर्शनादिन्याह-) तेनान्याऽननगम्यापि संख्या ६० ॥ (ननु प्रमाणान्तरसगसा विना न पटम्स स्वातन्त्र्येण स्यान् सूर्ययानयत् ।' ६५॥ (न-सामान्यदृष्टेन प्रामाण्य प्रभवति, इन्द्रियादिवत् , अतो मिथ्यात्य स्वादत इलयं न विद युक्तम् , म हि प्रक्षेपु एसान शक्य- बाह-) मिथ्यात्य यदसंगया वदनाने प्रसन्यते। मनुमानम्, प्रत्यक्षणिोधात्, अन पान्तरमाह-) शायमानस्य दोपन्तु न तु कश्चिदसगते. ॥'६॥ 'पेनिहत्यमामान्यमादृवृक्षस्थितं यनम् । ( यथेष्ट (पदेदसमानार्थस्य पदम्मामामा न तावनिकम्, चार विशेषणविशेषत्वम्, गधा या बाल प्राध्य अनवगनार्थे पदम्य सबन्धग्रहणामभान् अगीतमाधा-या शत्यमिति । तम्य च एकत्वमस्ति इति एकवचनो दपि शान जायते, तनस्तस्य स्वत प्रामाण्यात् न असगन्य परनिरिल्याह-) तन चैकत्वमात्येव (यदा अस्त्येन मिचिद् दुष्यनि, नायते च यनन्दादेववनज्ञानमिति न | इसे देशस्थेषु वनस्वमिन्येस्पचनोपपत्तिरित्याह-) मि यात्वमिति । नन्वय प्रमाणातरावगतविषष पदमिति बनत्य वाऽपि विद्यते ॥'६६ ॥ (नन्वेकायपमन्त मिद्धान्तहानि पदत आह-)'प्रमाणान्तरगम्ये- रेण मग तनाव्दसामा यमन आ-) विनाऽप्ये या- ऽर्थे पदं नित्य प्रयुज्यते । धर्मोऽय न च सर्वेषा अयत्वेन यायावयवी नथा । ( ननु मयुते पु अवयवेषु पदानामभ्युपेयते ।।' ६२॥(नाय सिद्धान्त सार्व- समाति अपयनी, क्षेषु अमयुरोपु क्य यनत्व विश इचिदपोचनापीति। वनशब्दो वा क्यमाहीत नाम सामान्य यतेत, अत आह-) असयुरभि- सप मोऽये प्रत्याययात, तया सति प्रयानवणेऽपि व्यक्तिदृष्टत्याच विरोत्स्यते ।।' ६५ ।। (किं पुन. अन्यायगेन् , तस्मान् अगुचोटर पक्ष इति गत्वा प्रमाण नन सामागसद्भावे ! अत आह-) 'अन्य- मी को ४२० ·वनवाद ३४१० यनगर सामान्य नापि च बुद्धे सामान्यं तद्भविष्यति । ( अस्ति ! ७२ ॥ वनमन्नापृथक् सिद्धे समुदायत्वकल्पना ! दि सयु रनपु धन बनमिति प्रत्यभिज्ञा । दक्ष च अस (वनगुद्धिर्हि अपृथग्भूतेषु दृशेषु सिध्यन्नी युक्त सनु गुप्तेषु अपि नहुषु सामान्यस्य वृत्तिरियाह-) यथा च दायालम्बना भाति, गोवुनि नेत्रमिनि । अध भ्रमणत्वादिङ्गिप्पायवेयपि ॥ ६८ ॥ व्यक्तं नानादिममुदायालम्रना इत्युच्यते, अत आह-) न च नानाभयत्वेऽपि गृयते बनता नथा । ( भनिययुग- सानादिसघारामबुद्धयालम्मन मवैन ।' ७३ ।। पझ्ने गपि वासामान्यमभित्र यने विमुन अभगिप्पिति । ( फारममाह- क्षीणेषु पिण्डबुद्धयेषु तत्सामान्ये यस्नु म यते, एतदेशस्थाहतोपानियतवेय वनमिनि | हि गोची । (सास्नादयो हि समुदिता पिण्ड बुद्धि अतो निप्रमाणक बनत्वमिनि, न पनि पातर बुद्धिमेर जनयन्ति, गोनुद्विस्त्वने कपिण्डाऽनवृत्त र माह-) यद्वैफकार्यहेतुत्वादेरगोशब्दबद्धनम्।।' ६९॥ | मेवात्म्मो इति । तेन यार समुदायाल धनरव (यपा होममर्थप्रनिरतिषण कार्य सहस तो गकाग चन यम् , अत पिण्डभुद्धिमेगानिन्य अभय येव अग्छन् टयो वर्णः मपातपाचिना गोपदेन अभिधीय ते, सशत- यताम् , मामा य वनेकसमुदायानुगन ततो व्यतिरपने पानेक्वनन पदमिति, नया सा सहत्य स्वविषयक एवेत्याह-) तेनाऽययध्यभावेऽपि मामान्य व्यति मेर ज्ञानाग्थ्य कार्य उपन्त मघातवाचिना यनशब्दे रिच्यते ॥'७४॥ ( परमार्थतस्तु आप याहर नरचनातेग अभिपीयन्ते, एनार्गदेरर ३ उप नमपि न समातीत्साह- ) 'पूर्योपादेव तु न्याया रवणायम् , एक कार्यक्रणेन एकदेवाकालाम्गानेन ना मिद्धेदनावगगपि । ( यथै भिन्नेषु एकाद्धि ममुगलयमापना ममुद्रापरचनेन नादिशग एकाच रानावात् सामान्य सिध्यति तया अश्यपेषु मिनषु 'देव नातेन अमिपीयन्ते, भस्नि हि ममायियु एको दवोऽयम्, घोऽयम्' इत्येकद्र यावभारावस्त्येवावपमेने पाधिशीने एकजुदापाहटेषु ममुटायो नाम प्यास भिनाध्ययवानि । मित्यतमिनोऽययनी । त्याह-) यी गुणविशेष इति । युक्त चैनटिन्याह-) 'निन्य तम्याग्यसन्तभिन्नत न म्याक्यो मह ।।७।। ये व्यसविशाता वृक्षा नेप्टा हि ने उनम् । (ये , ( क्स्मात् ! ) 'व्यक्तियो जाति यथैप न निष्ट • पस्तविशाला अनेक शानदेना , नाऽप्येकस्मिन् देशे काले प्रतीयते । ( तन्तर एदि मयोगविशेष या अस्मिता वे पनमिनि नोच्यते। पलातरमाह-) एकद्र पत्यमापना पो:य' इत्ये भागण्या युद्धारा गन्ने, यद्वा रक्षणयस्व देशानियादिमि ॥७॥ ओवस्थामात्रादेयाध्ययपेयोऽवयरिनो भेो नखब द्रव्यस्लाद्विनाऽपीष्ट पत्तियूथानादिपु । (पूर्व न्तभेट । ये च एहतिय भेदममेद वा अपतिन समुदाय रच रमाश्रिय तदेक वादेववचा समर्थितम् , समाश्रय ते राय अनेकाना माधि इत्याह-) धगनी गमुगायिाचनमानी कृत्य वेगा यहुवेऽपि वैश्विदन्यतिरिक्त पैधिध व्यतिरिचना ॥६॥ यदेपा समुदायोनि कारण देशमानवियादिक तशित दूपिना साधिता पाऽपि न च तत्र परम् । का पनमित्युच्चने, तेनाः तरेण दारय रुप पदाचिनिश्चित चितामामध्यस्थता परम् ।। नयापत्ति । भारिपाद योपाग ७७ ।। ( उमगोषीरगदेवोमयमिति । वाम नी। तदेय यतम्य मययात् नाहटाना भागने अपरमनस्व व व मदमत्तश नसावर दर्शशिन, मिण्यारपमिरपुरम् । यदि परमेग्मुन्येत, यास्मिन् विपाटनेम्पररायुगमो मोह-) गोमुनि सिपालब भरनु, कि जाण! 'ननोऽज्याऽनन्यते वीि, नपा - ) पृक्षागा समुदाये घ यनीजीयने फीत्यने । नरमाधिपादेयाम्य गृपा म्यादेपस्पता।।" यथा ।। ७१ ॥ ने गोममुदायेऽपि गोयघीयप. ५८ ॥ (गा यापासहित भारतमा जापते । यारशी अपीम गोयधीरपि मारी। आपात न पुस्शे पहार नजिवि. तग्य मो मनोनि ·वनरादः ३४११ बनयादः टप्य वानन्य चादिक पावित कि नियेा आर-) | स्व आह-) बनान्धरेषु या बुद्धिपनमित्युप- घम्चनेकपाटाच्च न संदिग्याप्रमाणना । बान जायने ।। ८४ ॥ तस्यातदेव वृक्षत्यं प्रारं बवाश्रयं सटिझते यत्र तत्र न स्यात्प्रमाणता ॥ ७९ ॥ इहा- पिदु । (अति हि अस्मार वृशत्व बहुलसामान्य ऽनमन्तिक पस्त्यित्येर प्रान मुनिश्चितम् । समुदायष्टामान्य च, अन सर्वेषु वनेषु वृक्षगतबहुलो- (पम्नुविषयो हि अम्मा बनेगन्तवादो नैकार पापिता वृश्वसमुदारता या पनदियुतति । स्यादप्या यस्थिति , यत्र तु ज्ञानमेवाऽवस्तुमय अनेक अप्रभासने स्थितबगुरगाभिघाने बहाश्य वृश्यामिधाने त समु. 'किमय स्थाणु मिना पुरुष ' इति, तर दायामिषाने च वननित्येकाननम् , यदा हि वृशा (हि) मंशयात् अप्रामाण्य भाति, इह तु अनेम्पोर बो वनमिति पय तदा ति अनुपपनमेर एकवचनम् , वम्तिति निर्णयान् इौमामा पनिति । यत्तु अभेद न्याह-) एकत्वेऽप्याळनेर्यद्वहुत्व व्यक्त्य- वादिभिरकम् , उदा हो कै सातत्यादयोऽयमरा जुया पेक्षया ॥८५ ॥ बहुले हि वमा व्यरेतत्त्वं निष्पन्ने उदा अवयती नाम न पश्चिमायने, जालपेक्षया । (यया हि बाते यतयात्मना नदुत्वम् , रस्मात् न अम्य अरवम्यो मेद इ, उदयुनम्, मैट एप व्यक्तीनामप्यस्ति नात्यारमना ए उम्, जानिग्रहण पथेऽपि इयमनपौषु निपु या परिपतीतिसपना, देशादीनामीि उपलसणार्यमिति । म स्वयम् , दुमचनमान सयुक्ताऽनेशपयायामश्री कालो, ते निप्यमागेषु तु समग्यान किमिनि न माति, सतकस्मिनपि वस्यापि पिनायो टिम्यो मसी, शाह- निष्ठ- समुदाये ‘यनानि ' दरपि मोग स्यादत आह-) प्याऽनयवान बुद्धधा यायव्यप्रतीतता ॥८एकानेयाभियान च शब्दा नियतात्य. ।' बुद्धिस्थत्याद्विनाशस्य सौमयस्यापि युज्यते ।। ८६ ॥ ( नियागा दिया, पेचिदेवलेनैराडा ( तिकिट्य परिहरति-) वृत्तिवाऽप्यस्य छिनमय बदन्ति, केचित्तु रहुन्ननेर, पेचिटुमयया व्यामध्ये प्रतीयते ॥' ८१ ॥ ( साघु अने- अपि प्रयोगमदेन गदनीति, तवदाहरणामि दीयति-- ) वेषु वृत्ति व्यासायवृत्तिरिति । यदि किपातर कि केचियचि वसंग्याका गमयन्त्यम्बरादिपु । मास्यन रोक्न वृति किंवा अन्यपरा इति, तत् एको व्रीहि मुनि पन्न इति जाति वसग्यया ।। जातिरदेव अगापि अनमान, 'नदि मैदविनिमुक्त ८७ ॥ पत्नीसनहनादौ तु व्यक्तिमाइतिसरयया । कास्यंमागवल्सनम् ' इनि हाच (भोगा पनपाद कपिजलादिजातन्तु प्रतीतियचिसा यया ॥८॥ भो. ३३), न अवपिनो: प्यारवेषु वर्तित अवयवा- व्यक्ति जाती बदन्त्यन्ये द्रव्याऽग्रासन्यया । वणी सनि, गह-) का रारम्बादिसमभः अरमानिषि यथैरस्मिन् पासननितिलिपि प्रत्याप्येयोऽत्र जाविपन् । (पुननातिमीनिमेयो- ८९ ॥ (श्रीहिशब्दश्य अन्येषामपि आतिशगना पत्रप्रय मास्नादिममुदायालयाने दोपमाह-) साम्ना-: शासनामुघट गाथ पत्नीन्टोऽपि योगयिको दिगुणहेतुनान्यम्मिन गोवाभवेन् ।। ८२॥ पम्वामि या प्रत्भानो स्पतिवचन , स च मावि. ( फारमह) 'मिन प हि मारनादि पिण्डार साव्यया व्यक्तिमाच्छिनत्ति, 'पली सनम' पति पिण्डान्तरे यतः। (अथ मान्नादिसायवश्वासमा सना अम्मिनने दरोहुदैवाचनमा प्रयोगात् आइतिमा य समुदाय उगारम्बनमपन्, भनोन्यत्रापि भवती | वाचिना गदनप्रतिनिमिन यमुम्वामिलमपोच्यो, न हि रयुच्यते, बह-) न पारयरमामान्य परेपाः पनव नाम आहरिस्छि । 'बस्मन् ' इति प्यक्ति मुपपद्यते ॥' ८३॥ (उपसहरति-) 'तरगान मामरसय्यया, 'अदिति पामा ' इयत्र मन्य जाति- मानादिनोऽन्येन गोवर्धाम्पजायते । (चनदि पनन गन्द एकस्मिन् पाने बहुवचनान्न मयुक रवि दहि यनारयपि ममान्ती न समुदायलम्बन्धमानो गरा:यसरयया वक्ति । मरि चाय , ·चनवाद ३४१० चनवाद नापि च सद्बुद्धे सामान्य तद्भविष्यति । (अस्ति , ७२ ॥ वनपन्नापृथक् सिद्ध ममुदायत्वकल्पना । हि सर्वेषु बोतु या वनमिति प्रत्यभिज्ञा । दृष्टा च अस (पनमुद्धिर्हि अयग्नूतेषु वृक्षेषु सिध्यन्ती युक्त हनु युक्तं अपि मदए सामा यस्य वृत्तिरित्याह-) यथा च दायालमना भरति, गोमुद्धिस्नु नैमिति । अथ भ्रमणत्वादिनिपपयवेप्पपि ॥ ६८॥ व्यक्त | सानादिसमुदापालगना इत्युच्यते, अत आह-) नच नानाध्यत्वेऽपि गृह्यते बनता तथा । ( भनिवयुग मानादिसघानस्तबुद्धथालम्बन मवेत् ॥' ७३॥ पलू गपि तत्सामा यमभिययते विमुन अमग्निपिति। (फारणमाह-) क्षीणेषु पिण्डबुद्धयेषु तत्मामान्ये पस्नु मयते, एक्देशस्थबहुपक्षोपाविकानेर वनमिति | हि गोत्रधी । (मास्नादयो हि समुदित ण्डि बुद्धि अनो नि'प्रमाणक वनत्यमिति, न प्रति पथातर- बुद्धिगैर जनपन्नि, गोनुद्धिस्त्वनेकपिण्टाऽनुन सामान्य माह-) यद्वकार्यहेतुत्यादेवगोश दयनम।।' ६९॥ मेवारपने इति । तेन यववश्व समुदायात्मात (यथा येस्मयप्रनिपत्तिण कार्य सहत्य कुर्वन्नो गकाग वक्त यम्, बन पिण्डरद्विमेवाश्रिय अश्य येव अतू त्यो यणा संवानवाचिना गोपदेन अभिधीयते, सघात यताम् , सामाय बनेक्समुदायानुगत ततो पतिरो पाचे वचन पदमिति तथा घृता महत्य स्वविषयक एवेपाह- ) तेनाऽवयव्यभावेऽपि मामान्य व्यति मेक ज्ञानारव्य कार्य कुवन्त सघातपाचिना काशब्दे रिच्यते ॥५४॥ ( परमार्थतस्तु अवर याहर वाचनानेन अभिभीगन्ते, एकागहेनुल न ग नमपि न ममातीगाह-) 'पूर्वोतादेन तु न्याया रवगाथम् , एक्कार्यकरणेन एक्देशकागवन्यानेन वा सिद्धेदवावयव्यपि । ( यर मिनेषु एकादि रामुगमापना गमुगपरचनेन पनामदे। एसय रानागा मामान्य सिध्यति तथा अपयशु भिगे 'देश ना तेन गिधीयन्ते, अस्ति हि सम गयिषु एको दत्तोऽयम, पोऽयम्' इत्पेक्ट पारभागारम्त्यावर पाधिका ने एक दरवार समुदापो नाम व्यास भिन्नोऽजयवीन वमत्वलमित्रोऽवयवी : नयह-) ववर्ती गुगविशेष इति । युक्त चैनदिन्याह-) 'नित्य । तम्याप्यसन्तभितत्व न म्यादवयये मह ॥५॥ चे व्यस्तनिशाना वृक्षा नेष्टा हि ते उनम् । (ये ( स्मात् ।) 'व्यत्तिभ्यो जातिवशेप न निा यातरिछाता अनेरशानदेतर , नाऽध्ये कलिन् देशे पारे । प्रतीयते । ( नन्ता एर हि मगोगविशेष मा भास्मिना ते निमिति नौच्याने पक्षातग्गाह-) पासमाना परोऽय' इत्येागण्या सुम्या मुन्ने, यदा लक्षणय कय देशमा नियादिमि ॥७॥ अनोऽस्यामानादेयाध्ययोऽवयरिनो भेगे न सत्य द्रव्यकत्याद्विनाऽपीष्ट पतियूथचनादिपु । (पूर्व नमे । ये च एकान्तिक भेटममेट या अगीन ममुदापाचा पयाधिय नदेव यादेववचन मार्थिनम् , समाधय ने नैरवाय अनेकता माथित पह-) दुगनी समुदायिचनमनीय तेपा हुन्वेऽति वैश्रिदव्या रेत्तत्व फेश्चिचयनिरिएता 10m पदेपा ममदापोन्पत्तिसारण देशमा क्रियाटिक नक्षिा दूपिता माधिना याऽपि न च तत्र बलावलम् । नासा वनमिन्युच्यन, तेना नरण यम कदापिन्निचित श्चितामामध्यम्बना परम् ॥ नारनोति । भागिद्धेन प्रशसामन्योपाला ७७ ।। ( उपयोगयुनिगणदेवोमानिदि । याम नमिात । तदेव वाण मग गात् तदृष्टाना आरो भयमनपर पदय सदमनन गस दशशिन, मिध्य मियुरन् । यदि पामेरमुच्येत, बन तिम् अनभित्रानेम्पावादी पार गुग्गमो मरेपर-) गोदित रियायम्बना भार, जिन्या । नतोऽग्याऽनन्यते ift, नाद-) यू.सागा ममुदायै च यातीयते श्रीयंत । नम्माभित्रपदेयामा मृपा म्यादेपराता।' पया ।। ७५ ॥ नैर गोममायेऽपि गोत्यधीरप. ७८ ॥ (उनु र अपान माना जायते 1 पारशी गृपधीमाय गोयधीरपि ताशी॥ भारत मार्ग पुरसे ये पसंदेह म . । तो नसमेडि ·वनरादः ३४११ यनवादः दण्ययानन्य सादिक बाधित किं मिध्येदत आह-) स्यादत आह-) यनान्तरपु या बुद्धिवनमित्युप- 'यन्त्यनेकन्यवादाच्च न सदिग्धाऽप्रमाणना । जान जायते ॥ ८४ ॥ तस्यान्तदेव वृक्षवं माझं बहाश्रयं मविद्यते यत तन न स्यात्प्रमाणता ।। ७९ ॥ दहा विदु 1 (अप्ति हि अम्माक वृक्षत सहरवसामान्य ऽनेकान्तिक पस्वित्ये ज्ञान सुनिश्वितम् । समुदायसामान्य च, यत सपु वनेषु वृक्षगतबहुलो- ( बम्नुविण्यो हि अम्मार अनेमान्न गारो नैराहार | पाघिवा वृषसमुदायकना या पननुप्रियुत्तेति । स्यादप्यार वस्विति , यम नु शानमेवा वस्तुभम धना भरमागते वृधसिनरहुवाभिगाने पाश्रय वृक्षवाभिधान तरउनु 'किमय स्थाणु या पुरुप ' इति, तत्र दायाऽभिषाने च वनमित्येक रचनम् , यदा हि वृक्षा (दि) संशयात् अनामापर मानि, इह तु अनेरम्पमेर । यहयो गनमिति पय तदा जि अनुपानमेव एकवचनम्, वचिनि निर्णयान् पुन:प्रामाण्पमिति । यत्तु अभेट । नत्याह- ) एकत्वेऽप्याछनेहहत्यं व्यक्त्य- चादिभिक्षा, पदा धेरै फास्तन् पादयोऽपामा बुट्या पेक्षया ।।८५ ॥ बहुत्वे हि तथा व्यवेरेसले निवृप्यन्ते तदा अामती नाम न धिमायने, जान्पपेक्षया । (गया दि जाते पंचयात्मगा तस्मात् न अस्य अपपवेम्यो भेद झी, तदयुक्तम्, मेद एक व्यक्तीनामप्यस्ति जात्यात्मना एकरम, जातिग्रहण परोऽपि इयमवयनेषु निष्षषु भापनितीतिरूपम, देशादीनामी सरक्षणार्थमिति । गक्रवन्, बहुश्चनमपि सयुनानकापसा-यासगी असो, ते निष्प्यमाणेषु तु म्वमुम्व्यावदोन किमिति न भवति, ततश्रम स्मिनपि तस्यापि विना वृद्धिम्यो माति, दार-) निष्क्षसमुदाये ‘वनाति' इत्यपि प्रयोग स्यादव आह-) प्याऽरयगान युद्ध:या याऽनयव्यमतीतता ||८|| एकानेमाभिधाने च दान्दा नियतशक्य, ' बुद्धिम्धत्याद्विनामस्य मौल्क्यस्यापि युज्यते ।। ८६॥ (निपतगतयो दि शब्दा , फेचिदेकवेनेवाय (त्तिरितस परिइरति- ) चिश्वाऽग्यवेपस्य छिनमर्थ पदन्ति, वेचित्तु उगुत्वेना, केचिदुमयथा व्यामध्ये प्रतीयते ।।' ८१ ॥ (साउनु अने- | अपि प्रयोगमैन वदन्तीति, नोदाहरणानि दर्शयति-) वेषु पनि ध्यासव्यतिरिति । यदपि सिपातर किं । केचिद्वचिं वसायानां गमयन्त्यम्यरादिपु । कारन्यन एलेन नि थिा अप्रयास इति, तत् पयो व्रीहि मुनिप्पन्न इति जाति स्वसरयया ।। जानिदेव अगापि आरामेन, 'म हि भेलविनिमुक्त ८७ ।। पलीसनहनादौ तु व्यक्तिमातिसरयया । फारम्यभागवम्सनम् ' इति चुन (लोवा पनगद कपिलानिजातस्तु प्रतीतिव्यतिसरयया ॥ ८८॥ गे. ३३), न सम्पनिो प्याययेषु वतिन यायपा- व्यक्ति जानी चदन्यन्ये द्रव्याऽप्रयासस्यया । रापि सन्ति, तदाह-) तन यारन्यांदिसप्रश्न. अरमानिति यर्यकरिमन् पाशदिदिरित्सपि ।' प्रलादयेयोऽत्र जातियन् । (पुननातिश्तीतिमेो- '८९॥ (नीहि शब्दश्य अपेषामपि गनिन्दाना फसत्रम्य वास्नादिसमुण्यालमा दोरमाह-) सारना. शारीनामुपल-गाय , पनीगन्दी मि निगुणहेतु प्रायमिन, गोत्ययीभवेत् ॥' ८२ पम्यानिक मानो व्यतिवचन , सच आत्ति. (घरगमाह ) 'मिन्न एयदि साग्नादि पिण्डात् सरन्यया व्यक्ति मान्छिनार, 'पानी मुना' पति पिण्हान्तरे यन.। (अय माम्नादिस्वाद्यापनामा याना | अम्मि म दोनदुकरचनम्वैव प्रयोगात् मानिनग्या य समुदाय तदारम्बनमेवेपन् , मोडमाति मानी वामिनायन प्रनिनिमिन यशस्वामित्वमेवीच्यने, न हि स्युच्यने, नमाह-) म चायनामान्यं परेषा- पलीरा नाम बानिय स्त । 'थम्मन् ' इति व्यक्ति. मुपपद्यते ॥ ३॥ (अग्रहरनि-) 'नम्मा मायरमायया, अनिवि पाशान् ' इत्यत्र मा जानि- मारनादिनोऽन्येन गोवर्धाम्पहारते । (यनदुद्धि कान पागदार स्वम्मिन पागे बहुवचनान्न प्रयुज्य. रवि नहिं यनावरपति भवन्ती न समुदायलम्दना | मानो अलि ठम्याइवयरगुपयश यति । यार काय - ·पृक्षारतत्र तया तुन्या इनि शून्यत्ववादिता। यभी। पशौ । १.१६॥३२, पनपते चननाद ३४१२ वनस्पतियागस्त प्रयोगसमवेतपातयक्तिपर न न कपिजन्मवातिमानपर , नास्तीत्ययाम्यते' इयतम्य भा पम्य अर्थमाह-) नथापि जायभिवायोति ला जातिं द्रव्याऽवयरसयमा अयाऽऽकुत्या बन तुल्य सद्भावेन प्रमन्यते । पतीत्युक्त मिति । ये चैते त्रीह्यादिदाब्दा ते प्रयोगभेदेन , जाविपक्षविमोकेन वनसिद्धान्तदूपणम् ।।' ९६ ॥ यथाशचि सस्यान्तर भजते इत्याह-) 'तर नीयादि-(पूर्व वृथातिरितम धनस्य अभनपत्ययात् अमान शदानां सख्यायोगो यथारुचि । ( वनदारादि- मुपपात्र पुनरपि यनादिषु नैव प्रयास गब्दास्तु व्यपस्थितमख्याश्चना इत्याह-) यनदारादि- इत्यादिना भाग्येण सत्यमुपगतम् , तस्थाऽभिप्रायमाह-) शब्दास्तु प्रवर्तन्ते व्यवस्थया ॥ ९० ॥ (एतदेव · इनि निगदितमे तल्लोकमिद्धे पदार्थव्ययतिरिह दृष्टान्तेन उपपादयनि-) जहमे स्थाररे चार्थे यथा | शास्ने न सनन्नाऽम्युषेतै । भवति च जनदृष्टया यूथपनादय । (फोटशी पुारादिशब्दाना व्यवस्था ? | जातिपतियादिभेदो यदि तु न पटतेऽनो नेर ता दर्शयनि-) तत्र व्यत्तौ च जातौ च दारादिश्वे | वाधोऽस्ति कश्चित् ॥ ९७॥ (निगेवप्रसिद्धपण प्रयुज्यते ॥११॥ व्यनेवियपाना च मख्यामादाग | व्याहारिणो मीमासमा , नपा धियादिन् स्वानाम्य वर्तते । ( दारशब्दो हि सर्वदा बहुवचनात मन् यदा | पेना पदार्था सन्ति, न च ननादयो भनति रोषणा । एकन्यायभिप्रायेण प्रमुच्यते ता अश्यमरम्पया म्यने जाते पटत्यादौना च सत्यनिग्यात्वको विशेष इति भंदमाचष्टे, यसा तु अविवक्षित पनिभेदो दारमानपर | 'पूर्व यदि वनेऽन्येन ' इत्यादिना उत्तम् । यदि तु मार तग यति भेद इति । बनान्दम्य नु एक्स क्षेत्र पर विदोषो पाते इनि करिवभिनिविदोत त पनि समार स्थिनेत्याह-- ) धनशब्द पुनर्व्यतीजीतिसरया ‘अब उनादिषु' इति यनरय सद्भावेऽपि न माचिद विशेपिना ॥९२ ॥ वह्वीराहाऽथ वा जाति । स्माक अतिरिति । ) । शेवा १-९७ वनपार पछुव्यक्तिममाश्रयाम् । ( जातिमहम अहरमोशनम् पनव्यानन्याय दायाना अक्षणार्थम् । यस्तु भिनेषु पोषु वानीति | पियुभयो भवरेण प्रधर्षणीयता भवति । मधुन शेर प्रयोग स देवत्व जाती उपवयं नियने, द्रयसमु. परपरसाहाय्यमाचतो दुईर्षता भपति तथा प्राने दायरचनखे लसिनदेशाभिमागले या वनस्श न दादेव ऽपि । ( अत पापकगाथै अय न्याय ) । युन हुवचनमिति । पन यायमेव पटुक्तो अति साहस्री ३९५ दिशाति-) ण्य पत्त यादिशब्दाना सयोगादि • वनस्पति विष्टदिकार इति म (२ विशेषणम् ॥ ९३ ॥ मपा किंचिदस्तीति न ४२१) यसो । भा १०११६३२, • पन निरालम्बनकधी । ( सयुक्ता परिशीतपितानविशेषेषु पनयो नाग चैत ।। । 'पनरपतय मत्रभाव' होत पदिापनि ताहगुणा येतात तयोरेरपति- मादयोऽपि नानुपपना । स्तुनो ना सभ्य । इन दिरिति । उनमेवा मारय गायारूढ करोति-) रफ्नयो नाम अपे17 २६ मनमुराधिनान्त पुन तुल्य प्रत्यधयाऽऽपृन्या यने यत्तदसद्यदि ॥९॥ निदायो प्रादाया । १।१।४।१२, 'यनस्पति पायो । अत्र वामपोप- । . - (मोन्य ममनि यने' इत्यादै 'महायानिक अभिधानाश पादपो म नग इति । १।।१६ पण 'इस्य नभ्य भाग्यस्य भई । 'यति यने न्येन ३२ . गुगल से गोधा मारमा दापरते हेतुना 'गादे ' वैर पम् ' इस तर भायम अभ पनापतीनाम् ' मपदाने पी परिया माद- ) प्रराक्षामामगमगत्याा शेभ्योऽन्यनु विधियोत्री श्री पार ? ... यानम् ॥१५॥ नान्या मह सम्याग्नि पर्व • यनम्पनियागम्य मिग प्राशी । गि प्रत्यक्षगम्यया (अप रिमानिसहामारी' इत्पादे 11011tc, ·यनरातियागे चनिष्ट्यधिकरणम् - । । पनापतियागे नोपस्तरणाभिधारणे ।। स इहापि । किं यनिष्ठ अगीधे विकारो भषम्य उत तस्य घनम्पनी या प्रत्य 'समतुपर्नेन यजति' इति / भागनियम इति । ततस एप पूर्वपन । बापूर्वत्यात् थुतेन सद्गृहीतेन तदीयोपस्तरणाभिधारणनिवृत्ति 1 विधीयते । तस्माद्विार इति । तस्य तदेवोत्तरम् । स्विकृतिकारलेनैव सफद् गृहीतामात् । इति प्राप्ते, / वचनातरेण प्रासत्वात् मागनियम इति । ततस्तदेयो ससर्गरूपतास्सि अगाादेव तमिवृत्ती पश्यापत्चिना | च्यते । अनस्थिमिरिडा वर्षयन्ति' इति अनुपात पात् हविदिग्यदानम्स प्रतो तदर्थो:य निषध । 'घटाया- अग्रानो वनिविधीयते दनि । अथाह, ननु चनिएपि चतुर् . ' शत शापातरीयरचनानु पिप र चतु तन मशीतनात् प्राप्त एवेति । अत्रेच्यते । अनिष्ट गृहीतपशेऽपि मस्कारनिवृत्ति । सर्प २०१० प्रास्यति' इत्येतावचन । तेन इटाया प्रामनमान तम्य * उनपनियागे निगमेषु विधिगत मनस्पतिशब्देनैव विधीयते इडासरकारार्थेन, नाविन्य, T तस्य भक्षा देयताया अभिधान योनिशमे । २०४०६।३० ३३ गब्दसयोग । नग्मात् प्रामनमानम्, न तस्य भक्षे मीको पृ ३८९ अनुन प्यारनम्पतियागयौनिगमेपु०' प्राप्ति ! पूर्वस्मिन् वचने न (च) (वचनेन इति न्यत्र अधिकरण टायम् । तृतीयान्त पाठा नरम् ) चतुर्थीसंबध , नरयैतत् अग्नीध पु वनस्पनियागयाज्याया न देवतोपलक्षणम् ॥ (घे इति कचित् ) इति । चतुर्थीतर चेन मक्षण विधी पशौ वनस्पतिमागम्य विप्रवृद्विकारयात् दाशिक- | यते । तस्मात् पूर्वेणाधिकरणेन अतुल्यायकाया तुल्पता स्विष्टश्याज्याया इण्देवतोपल्नगनिगमानामुपलम्मात् | नेपातिदिव्यते । मवेशाधिकरणप्रदेशेषु अनुरयाशका पानस्पयाध्यापामपि ते स्गु । इति प्राप्त, गानस्पस निव यते। पनिगदे तासा सदुपरमितलेन पुनरूपलपणे माना शा- 'यनिष्ठुमगीधे हरति' तत्रापि पूर्ववदेय भागान स्यु 1 अनोपषित पादेव च पाणुम्पिष्टया | मशयपूर्वोतरपक्षा । विशेषाशा तु पनिष्ठो इवाया यायामपि नोपणीया । यानुपहीप्रमानु यनरपति प्रासनवचनादपि प्राप्तिरिति । सन्यमति पासन तनु यायायामपि पुनरूपणमभ्युपगच्छति । सकर्ष | इडागरमारार्थ उपग्नरणादिवत् । अतो गाय इता यम् । २१४०० न च भरसोगोऽस्स, मचायतु प्रारतीति। 1 यनितु अगीवे इष्टामभतिकार पौ। भा १० चतुर्थीनिर्देश शासननिवावस्ति । तस्मात् अमातो ७।१।१७ * पनि छु । पो इटा। वनिपुरगीधे घनिष्ठ । आगीवे वनि छु' इति चतुषों अमी अनेन पनिठुना अग्नीध स्तरेडाभागाध । भय च | समान दृग्णे विधीयते पनि प्राकृतम्य इहाभचम्प महापाने दयादिवत् प्रास्यने । यि १०७५ निसार । यनिष्ठ वपारानिहित त मदृशो मागत्रिदोष ।धूर्तस्वामी सोम- वनिष्ट चपासनिहित तसहगो माम तु म्यविरा विशेष इत्याह । मोम १०७. विशेष । धूर्तस्वामी तु स्थविगविशेष इत्याह । ' पनिष्ठुमरय मा रामिरुक मयमाना ' (नैना ३॥ | उबरने तु ' अग्रीधो हानि ही पश्यानपाटम भिर ६।६३) इति मात्र निपेविधिमरूप पाल ६. पष्ट्या चतुर्थी एम्यने इत्याह । यनिष्ठ अधिकरणम् । यनिष्टुमा अनीध यि-- 'वनिष्णुरपि तद्वत स्यान् माति मामनतो मानकरस्ने दामवस्य नित्ति अपोपोमीपे पौ । यदि । इडामाकार एवार मनो रिप्रियते तन ।। अगीषोमीये पगो वनिष्ट गीध हुदाभविकार ॥ भाट्ट-- तौर विनिष्ठुमीप हाति' इति श्री अग्नीधय यनिारभ्यूनीवन् । १०१७॥१७॥ घनिरपि तस्येडामाकार । यपि च नरूले यनिष्ट' भाष्यम्- नर अनीपोयीचे पगौ भूपते पनि इसनेन बनिशे इगमा प्रागन विहित रामापि न तम्य ठुममीचे' इति । नत्राधिग्गादेग । तर मगध EERIम् , न वा तत्प्रासन वर्धनपत् भगायम, अपि नु + ·घनिष्ठ्यधिकरणम् ३४१४ वपनाचित्रणम् . . 'तम् दृष्टाय वनिष्टुम् ' इति अरमान् उपस्तरणादियत् । या आता ओपघर.. इत्यादय दवि शास्त्रीपि- इहाइस्कागतमैः । अतय नरस मधार्थले प्रमा- सापाम) । वि. १०५३६. चपनस्य अशोने भाषात् अमालमेर पनि सस्कारार्ध अमीन्समटानक ‘केशमथु पते' इन्गम्य 'मृता वा एपा ता' पारतं हग्ण इनि सम्यापि माहोदामचनिवृत्तिः । अत इत्यादि फलश्रतिः पार्थवादः न न परविधिः । ।। एन बनिये पनपडददादिप्रमाप्ति इत्यपि शेयम् । 11१-३. मीको. पृ. २४६. 'पर्णमी-पार मण्डन-- 'यनिष्ठुग्नीदानं विमुर्यात् ।' द्रष्टय. । * वपने पेशश्मभुउपने.पि निरा नास्ति शंकर-- ' पनिठुरपि बाधकः । क्वं इति नामोः धुरमहणापत्तिः । वा. ३१८२४ अनिष्नुसंनिधानादुर फेण यपाऽसिधानम् । पृ. १११३. * पपने पुरेण निपनि इति त्रिन्त्र मनु १४॥३॥२२॥ दायः समुदायानुसमरसत्र । भा, ५।।३।४-५. अधिगुपैसे ' ननिष्ठुमस गा रातिए उना मन्न पपनाधिकरणम् । सोनियोमे वरनादिनस्य माना. 'नि पठ्यते । तत्र क उहं ठाम यावमानाः, वचनविदोषातु ऋत्विनामरि । पले. मन्यमाना. पनिष्टु मा गरिष्ट छिन कुरुत सी वा मस्ताराधिकरणम् ।। अर्थः किया उरक या मानाः पनिडु मा राविष्ट संस्कारास्तु पुरपसामर्थे यथावेदं फर्म इत्यर्थः इति विचार सिद्धान्तमाह । उम्देश उस्त-व्यवतिष्ठेरन । ३८२।३ ॥ सन्देन वपाऽभिधान वराया अभियान म्यान् । यनिष्ठु- माप्यम्-योनिष्टोन भूयते 'पेशमभ्र वस्त्रे, मनिषानात् गनकाले व्यामोहेन यनिष्ठोरपि रवन दतो धारे, मनानि निरन्ती, साति' इति । तत्र सह प्रस येत तदनेन निषिच्यते । यनियेटमन नु पश्चात् क्मिजातीया अभ्ययुगा पर्न गाः, उन यजमानेन । भविष्यति । तस्मान् उस्कान्दस्व या इत्यर्थः । - प्रातम् ! अध्ययुगा कर्तव्याः सशरा यसर सन्दम्तापन् निम्तीमवचनो दः । तद्यथा टरु गला- व्यवनप्ठेरन् समास्यानारपुरपेग मंगा । यया अन्य द्वगन् , टर लिहाङ्ग इति । सान्दो मेटमि पदायां यस्मिन् दे आम्नाता', प्रसिदः, या कनवाहिनी रथाः मेरा दिन इति पुरण नियन्त. एरामेते पीति । गम्पः । तम्ये देशः कन्दः समुदायम्त्यमादधाति । वा- पवमेव पनि विगुणनिती यमन मेम्बिनी रम्य पान निम्मी मेो मन्यमानेन तत्म सस्कारा। नियो यनिर्गपिन र न्यथः । इति पाचनता याजमानास्तु तत्प्रधानत्यान् , कर्मन् ॥ ४॥ मिटा मनि । फे. माध्यम्-पहनानेन या ना कुतपुर- • पनिष्टुगनिधनादुम्वेग वाभिशनम् ।' (९ प्रधानरमात् । कय पुरुषमापान्यम् ? कभि कि ३३२२) यविकरणे वनोपन प्रविपियो इन फट गभ्यते, तम्मान् पुरुषम्य कर्मकारमामाइन पूर्वपर, हा । गिद्धान्ते च न सन् पनिटो. र. यनि । न च कथित कर्मकाणेन सामसुमायो, तपामगेनावित इति निम्नम् । पान वर्ग पुरुषान् धगदी। सिनेम्य पार योग येन यम्य सामथ्र्य मरठि, तनेर चर। • पपनं नभनी, परमानारो मोनिटोने मंग। सपा पति पुरयापति बनना सपना । मा, १६.. पचनम् मानौर मन्ति, एसमनाने । मागन स्टे अनिविदा भनिन या- पुनगादेपो मन में मा पिमा मन सशिरि ति, मामा म 155 (art..' ही मायेर पमना भदिया । न टमा ·चपनाधिकरणम् ३४२५ पपनाधिकरणम् कर्तत्वमजननार्याः, तबिनाऽपि सिद्ध कवे फलमानानु- 1 रानिकृष्टद्रव्यामाचे च विप्रकृष्टेषु मवेयुः । यदा तु पाहा । ऋविफलं च दक्षिणान्यभारमकं पिनाsh | सनिटे द्रव्ये सभान्ति , तदा न विप्रटेषु प्रयोक्तग्या., तैपलभ्यते, न तु याजमानम् । तम्मात् यौन प्रधानानि | कृतार्थत्वात् । तस्मायाजमाना इति । पुरुषार्थत्वात् यजमानकर्तृकाणि भवन्ति, एवमेतेऽपीति । वा- प्रघानापूर्वाश्रयत्वाच्च यजमानस्य सस्काराः यथाप्राप्तरूपाणामेव चैषा यजमानगामित्वम्, इति न मनिकृष्टाः सुत्रमपूर्वेण ग्रहीयन्ते । तत्मिद्धयर्थत्वाहा दन्तघायनं अध्ययुगा गृहीत्रा यजमानम्य दन्ताः बालयि-तत्रैव कन्या इति । नयाः । केशमनुवपनेऽपि निल नापिनकर्तृटरमिति अतुल्यत्वादममानविधानाः स्युः । ८॥ नायर्यो क्षुरग्रहणापत्तिः । भाष्यम्-झ पदोत्तर मूलम् । अथ कम्मान व्यपदेशाच 1५॥ समानविधाना भवन्ति, अविशेषविधानादि पुरुषमात्रम्य भाष्यम्-- परस्मैपदव्यपदेशश्च भवति । तमभ्य- प्राप्नुवन्ति । तदुच्यते । नैतत् समान सर्पपुरषाणा विधा. नक्ति'' परेपीयाsनति च ! अन्यो पज-नम् । कुतः । अनुत्यस्यात् । अनुल्या एरो एतरिधान मानस्य अतनगम्यमन (च) मोतीति गम्यते । प्रति । का अतुल्यता ! यत् यजमानम्य विहिताः, न वा--- अव्ययुग्यापारे व 'अभ्यनक्ति' इति परस्म- | ऋतिजाम् । क्यं यजमानस्य विहिता इत्यवगम्यने ? पदेन निर्देशात् 'अभ्यक्त' इत्यात्मनेपदमुको अर्थात् 'स्वय प्रयोग म्यात् । (३।७।८।१८) इति । नन्व- विधि जमानस्येति गम्यते। विशेषात् अधिजामपि विहिताः । प्रयोजनाभावात् अनि- गुणल्ये सम्म निर्देशः । ६॥ हिता इनि पश्यामः । कथ प्रयोजनामात्र.विग्भिः भाप्यम्---- गटुक्त समाख्यानात् यथावेदगिति । विषमाणाः, न यजमानेन कुता न कारिताः । अतदर्य- नेतदेवम् । गुगावे तम्य निर्देशः । म बम सगाग्वा | त्वात् परित्रयस्य । स्वयंकृताश्च नार्थिन उपफुर्वन्ति । कियामिका राम, यत्र कर्मणः प्राधान्यम् । पदय नरमादप्रयोजनाः । अत ऋविनामविहिताः । एतद्- फेतन्या. पुरुषाः पाता., तर समाग्व्यपा नियमः। करप्यो | नुल्गलम् । तस्मान समाननिभाना इति । हिमपन्भो वपनादिभिः पुरुषाणा अपार्थलान् । क्त या- अनेन च न्यायेन वजमानम्र ममाख्या आरादुपकारकैः । न च ते उपपद्यमाने करमः | चरिवजा मान्नु, विरोधाभावात् । न च सरकारचात् क्य, कन्यायितुम् । तम्मान पुरुषपाधान्ये रामार-पा | प्रविधानमान माना दोश्पवीति चोदिते वदनि । नैन- नियामिका स्यात् । युक्तम । स हि यजमानेन स्वयं की परिक्रयेण वा या- पनु इतर कर्मम् ममाग्न्यया नियम्यो इनि। कारक्तियम् । नादि सस्कारान् अपर्यादय, कुयुः तत्र समारया निषामिका भरति, पत करपेक्षा । क ते परिमयम्य अयोग्पत्येन अशाव्यत्वान्न पारिता नापि चामो, यदर्थः परिक्रमः । स च क्तुंः कचित् गुगल्य पता इति अनिमेव स्युःनम्मान ऋत्यिग्गजमानाना. मापादयितुं क्रियते , न मस्काराय । ('क्लयो दि मेते समानविधाना इति । इत्यादि मान्य उक्त परायोपपादनापेन श्रातारणपूर्व | शा--पुरुषसस्कारा: केशम्मशुवपनादय कि आप न्याचष्टे- म ) नीयति कल्पनीयो हि नादिभिः याः उन याजमाना एव इनि गमारपानात् आभ्यर्यवत्वे मद विननापेक्षा समन्था, हारः पुनः को-पेमा- | प्राप्ते, म । सम्यारा: मस्नम्य पार्ययोग्यता आभानु दिति । किचन्ते न कश्चिद्योग्यताजननायं बनार परिवीगीते, चोदना प्रनि भावाय । ७॥ स्वयमेव योग्यत्वात् , म तस्य कार्य प्रति गुगभावेन परि- भाष्यम्-- बोदनेयपूर्व वूमः । अपूर्व प्रति | श्रीगीते, तेन गुणतयैर परिणीतानां कर्तृगा पाते. यया मसारा विधी पन्ते । ते अभवत् ट्रयेषु परप्यन्ने।। प्रायनामेन च समाध्या व्ययस्थानात् यौर पुरुषाणा ·0 । वपनाधिकरणम् ३४१६ वपनपयोग गुणमाव तन समास्यानिषमः । मस्तारास्तु याजमाना. | माननिष्ठव्यापारस्यय विधेयत्वेन अन्याता पापारमय वचनात् ऋतिजामपि भवन्ति 'हिरण्यमालिनः ऋत्विज. अविधेयत्नेन नायर्युनियम । न खन परस्मैपदम्त इनिवत् । अन्यकर्तृकत्खनियमः, स्नाधातोः स्वरितस्वाधमान तह- सोम-पूर्ववैषम्येण प्रत्ययस्थानात् संगतिः । सूत्रा- भावात् । अत. फलिमस्काराः स्वामिवतका पय । र्थस्तु- सस्कागः कर्मवत् तत्तद्वेदसमात्यया व्यवति- सरकारास्तु हिरण्यमालित्यादयः सामान्यविहितः सर्वे परन् , तेषा कर्तृपुरुषसामजनने उपयोगादिति । मेव । विशिष्य विहितास्तु तेरामेति न तथापि वि- 'सम्कारा पपनायाः किम वो. स्वामिनो । समास्यया नियमः, तस्था. नियामत्रमानवेन प्रक था। अपर्शस्तन सातत्वात् तद्वंदोलख तम्य ते ॥, | त्वाभावादिति वश्यते। रातार्योग्यता प्राप्त स्वकार्य कर्तृमृत्विज । मीणात्यतः मण्डन-- ' स्यात् स्वामिनिष्ठ वपनादि कर्म ।' क्रिया तेया रारिया यजमानगा ।' शंकर- ' पुरस्कारा याजमाना ।' ३. 'बचना भाह-- चपनादय. पलिसस्ताराः समारयानात् । दृविजामपि।'४. भनयुक्र्तृकाः । तेन अवगुणा भुर दण्डनाट जन्न वपनार्थाना आधूननार्याना च चयनमारय- न गृहीत्वा यजमानस्य केशवपनादि दन्तभावन स्नान | पाटनमन्त्राणा श्रुतसख्यासपत्तये अनियौनोपादानम् । च करणीय अजनाभ्यजनयत् । इति प्राप्ते, 'पपते' भा. १०।५।१४. इत्यारमनेपदात् वपनफला श्रयस्य यजमानस्यैय तत्वतीय प्रतीयते । अम्ति च तस्यापि छेदनाव्यापनाधारत्वेन 'नाझोपकारकाः । वि. ३।७।२, • यपनादयः संस्काए • वपनादयः यजमानसम्बागः प्रधानोपकार, वारी पर्वात ' इतिपत् तत्कर्तृवम , गदादायैन । यजमानस्येय । वचनात हिरण्यमाटिनो ऋत्विज. पते वस्मात् पेशान् वपाम्यहम् ' इति प्रयोगः । यस्तु । वानमेषे, रोहितोष्णीपट इभेने सर्वेपा ऋत्विाम् । 'नापितो बपनि ' इत्यादिप्रयोगः, स छेदनानुवरार- | ३८५ यपनादयः सकाराः यजमानगतमारिन्य क्रियाकलमादाप । तत्प्रयोजकार्तलमादायैय 'नापिनो मपनीय यागयोग्यतामुत्पादयितु श्यिन्ते । ३५, यजमान थापयति' इत्यादिप्रयोग । अतश्च 'वयते' इन्या मनेपदस्थते आधाररतमादायैव वनोपपत्तो शुर. * यपनादयः सस्वारा यजुर्वेद समाप्राताः । ३।८।३ • वपनादिमंग्काराणां लेपोऽभियशम्य मुनादि- महणतत्वेऽपि चापर्यकल्पनं प्रमाणाभाषः : तेन अर्था- शिप्तम तम्ग यजमानतकत्यनियम एव प्रमाणामावे, कारिखपसे । २०१८... मीको पृ.७५. (४) अध्वर्युस्तकावनियमभ्य कः प्रमन्नः इन नापित गर्ने - लोप.' इत्पन्न द्रष्टव्यम् । 'अस्थियजम्य माधिकारिवपक्षे जप-संस्कार-हीना मरि रुन् । सोमे तु 'प्रपति देवाः' इनि पररम. परप्रयोगात् अध्वर्युक्तृमोदानवपनौत्तर ' नापिताय शुर यपनादिमकारकृतोपकाराष्टः । स च या पपति शी विधानात् ताकमेव तन् । एवमन्य- मानम्य दृष्टे करपाको नामि तु भौक्त गावगरे भरे at भारमनेपदपुट दरयम् । अत एव पत्र 'तम. एवं । पि.10 म्यननिरेगीपातमति' 'दण्डेन दीक्षयति' ० वपननयनिकलनयोः नितिनापित हत्येन इसदौ परस्परनिदेश: मधिर. भुतः, तत्र मगार कलगना । मु. ३८ पृ. ४ आधाबमाटाय आमनेसोपस्या परमानातकरये, • अपननिपेषः आधाने- अर्पगंगा- मानो म्यागरस्य चियस्यात् अधगत शामिश्मेव । पहास- अष्टाविशानिरोधः । पाल 2. २५: स्नाने सध्यागर एस, स्नातीति परम्मैपदम्यागि •यपनपयोगनतपय प्रोगाम् अन्य मारपतीय प्रोगान् , पर. अगमा सिटाना या सारा 1. 1.0t. । । . भीषोभीपारिकार ·चपनपापनानां वमनाधिकरणम् इत्यन • अञ्जन- अन्यचन- वपनपायनानां यहुयजमान- दृष्टयम् | "यपाश्रपणी स्त्रं न नानाजातीये? पशुप, का अहीनेषु नित्वादिविशिष्टेन एकैन पदार्येन पदार्थान- यया सौनामण्याम् । १।४।१०।४०-४१ मीको. पृ. समशे यजमानेषु 1 सोम, ५५२।२. १९३६ 'तन्नं न कुम्मीदपाश्रपणीना०' इत्यम पा समदाना। भा.१०१७८१२३, यद्यपि अधिकरण दृष्टयम् । ३ वपापणी तन्न बाजपेये सनुसत्ती यजमानः पचावत्तय पपा कार्या। Post सप्तदशमु प्राजापत्यपापु । १९१४।८।३३. मीको. पृ. १९६४, . वपया प्रात:सवने चरन्ति अनिष्टोमे १९३५ 'वन्नं कुम्मीरबपाश्रपणीना' पनो मनीयम्य । ११।३।१४.५ वपया प्रातः भविवरण द्रष्टव्यम् । सपने चन्ति, पुरोगामेन माव्यदिने सरने, बस्तृतीय * वपाश्पणी-कुम्भीामानां बाजपेये प्राजापत्य- सबने दनि वचन पशुमन्ति प्रीणि सवनानि क्यानि | पशुषु अल्लादिअपशाय ननम् । ११४८३.. इति ( बोधयति)। टुप. १२२।।२।३२.. 'पया वगनाधिकरणम् । वैदिक्योमरमने सोमेन्द्रधरः प्रव.मयने नरन्ति, पुरोटाशेन माध्यदिन, अरेस्मृवीय- प्रायश्चित्तम् ॥ सरने' इति सबनीयपदोरकलेऽपि कारभेदेन विधानम्। पानव्यापद्य तद्वन् ।३१२॥३२॥ वि. १११२१३. पाया: अषण आहवीये विहितम, भाष्यम्-इह समामनन्ति 'सोमेन्द्रं नई नियं- तम्या प्रतिषेधः योऽय मानपावयतिवेधः वैदिकेमो । पेच्चपामा सोमनामिनः ' इति । तत्र सदेहः , भा. १।२।१६.. घपानां याजपेयपाना प्रगाज-सौस्विम्य सोमपानम्प नमने सौमैन्द्रश्चरुः उन वैदिक- शेषेणाभिधारण चारित । ४।१।१४।३३-३९. मीको. पेनि। किं शैकिक योमपागम, हिच पैदिकम् ? पृ. २७८५ 'प्रयायमेषामिधारणन्यायः' इत्यत्र ट्रट यम । | उच्यते । वैदिक सोमपान नौनिटोमे तरिकनि प्र च । • चपायां प्रानानदानधरम्य मानिदेशः । संकप | गैक्कि सोमपान न सतरानेषु दारापुन घानुसाम्याय २।२।१६. मारो.५ ६५: 'आसानं प्राका एक- भासे माने सोमे | निसात् प्राप्तम् । पानन्यापथ पाले.' इल्पम अधिकाण दृष्टयम् । | नदत् । लौक्केि बगनै दृष्टिवितमईति, न बैटिंथे । ५ यपाभिधानं अनिगुवैषगोनोपशब्देन । ९ मसिी पूर्व पक्ष प्रतिनिर्दिष्ट । यथा तन दोपसत्रो- ३१२२. मीको. पृ. ३४ । अनिमेषगनेन उरूपाल्देन गेन अरणात् ति के अप्रतिपदे इत्युक्तम., एवमिहापि पाभिधानम् । इयत्र अधिकरण द्रष्टयम् । टोपमशेगेन भरणं भवति इन्द्रियेण या एए बीयप * यपोस्खननम्य आत्मशास्त्रतिरोधः । मु.पृथ्यते, प. सोमं वमति ' इति । लेके धानुसाम्यार्थ. मासेविते यमनन बिनटे घातुसाम्यन्यापदा इन्द्रियेण * वपाप्रपारावून पगुप्पेटाशस्य पालः । मा. सिरुपपाते । शास्त्रादि वैदिके न दोग स्यात् । तन १२।१।१२, १२।३शरा.. दोष पात यः इति शब्दाघोदिते निवृत्त नास्ति दोषः । * चपारन् दयावपि पञ्चायचउमेर यौति- | यद्यपि यन्यो, तथापि पानक्रिया तन निर्वर्तिना, मृतो प्टोमे अनीषोमीये पद्यौ । १०४।२०७२-७३. मीको. | वचनाय इति न दोप. म्यान् । सम्मार लौकिनस्य पृ १२० 'अशोपौमीये पयो वामिय सबनेपु | मोमपानम्य व्यापदि मोमेन्द्रः स्यात् । पत्रात म्'इगा अधिकरण टप यम् । वा--अबपि अनारम्याट एव । मोमेन्द्र च - वपाश्रपर्ण प्रतिप्रयाता परोति । वि १.१८. निपेत् यः सोम वर्मान' इति । ननापि पूर्वपदेप * वपाश्रपणी तन्नं ऐकादशिनेषु पहा । १४ अधिकरणद्रवमपि विचायो । लैविक्सोमपाने रसायना- ३८-३९ मीको. ? ११०६ 'ऐकाशिनेषु पशु | ययं ते मनेन यापन सोमेन्द्रयाग , उन वैदिके, कुम्भीगल्या श्रपीना रानम् ' इत्यत अधिकरण | उन उभपनापि 1 न तद्वत् हरपतेन सामान्यपश्ड, मी. को ४२८ ·क्षगया गुण्यस्वैर उपादानात् तन्निनायव- यमनाधिकरणम् ३४१८ चमनानिकरणम् 'दोपात् त्विष्टिलरिके स्यात् ' इत्यय चालिदिदगते । वीर्ययोः ॥' एन माते, नमः। लोके दिन अपरा अधिारणद्वयमपि सिद्धान्तस्मैग अधिकरणद्वये. नायैर पानाद् दोपो न विद्यते । सम्यावरण- ऽपि अतिविदयने । केनचिद्विशेषेण पूर्वपञ्चरचना । सनेह ! पर्यन्तं वेद पानं विधीयते ॥ वेदे तु अनुबंगु. ताग वैदिकन पानेन द्र यप्रतिपादनस्य कृतायात् न कदा- ण्यात् समाधित्सोपजायते । अपेक्षितार्थता तर चिन् भूपे पुनः प्रतिगमाधानापेशाऽस्ति इत्यार्थक इष्टि- प्रायश्चित्तविभवेत् ॥ अपेक्षितविधिर्यायानन- विधानम् । लोरिके तु वमनेन यापन्ने रसायनगुग्गा- | पेक्षितचोदनात् । तेन क्रयङ्गमेवेष्टिः फलं चैवं भावात् इन्द्रियेण वीग च म्युद्धिः रामा पसे । न बरो- न कम्प्यते ॥ ३।४११६. दरवत् अन्यन्तासभावना । तस्मयोगे च यमाणा दृष्टिः सोम-मूत्रार्थस्तु-सोमपानम्य व्यापचिरी अश्र- तत्समाध्यर्थेन रिजायते । तस्मात् वन स्थनिनि । प्रतिप्रदृष्टीयकरणपूर्वपावन् लौरिकी एव निर्मित दोपानु वेदिफे स्यादद्धि लौक्रिके न दोपः मिति । स्यात् । ३३ ।। के--दृष्टान्तसंगविरन्न । भाप्यम्- वैदितस्य पानस्य व्यापदि भपितु वि-समजागिरह के देदे वेन्द्रियमभय । महंति, न रौकिकस्य । कम्मात् ? दोपात् । दोषसव- दृष्टदोपो होक्किडतो वमने विहितश्वरु' II, अगेश धोऽन भूपते ‘इन्द्रिया वा एष वीर्येण व्यूप्यते ' वमनापन रोके पानं ध्रुवौ पुनः । जरणाय नतो कान्ति- इति । लौकिके पुन. धातुसाम्याइये क्रियमाणे न दोपशान्त्यै भनेचर' विनिन् दुप्यति । घमनाया हितं पिबन्ति लेकै । माह- अनारम्यैर विना एप इन्दियेग वीरेंग- अथापि अयमर्थवाद', तथापि फरकपनापरिहाराय | घने (गोमपीयनम्रते ) यः सोमं धमिति, य वेदिक एव इति कल्पना न्याय्या । सोमनामी स्यात् तस्मा एत सोमेन्द्र स्यामार न घा- तरल बदिक्त्वसामान्यादिमि (तुभिः ) | निवपेत् । इति ता इष्टिरपि वैदिक्स्येव सोमस्य बनने वैदिक माति इनि पस्मानोच्यते ? न हि वमने वैदि- भवेत् , न तु लेपिम्य । वैरूप्यगौरवादिभमेन जयादि का सभवति, बचोदितत्वात् । अतो य एव दोषो | होमयदेव उभयार्थत्वस्य नाउदनुपपत्ते । न च अश्व- रोरिकगामित्ये हेतु स एव इह वैदिकविण्यस्वे स्थान् , प्रतिप्रहेष्टियत् दोपनिर्धातार्थत्वकल्पनया लौकिकम- साहि, 'मम्यग्जरणरूपान्ता प्रतिपत्तिविधीयते । रिपयावशका, पमनजन्यस्य आर्थवारिकाप इन्द्रप- तळ्यापदि प्रधानस्य न भवेन पूर्वयन् फलम् ॥' | वीर्य गाधार वृद्धिरूपम्प दोपस्य वैदिक्सोमवमनेऽही न च वागत् लौकिकपान यापदि दोषोऽस्ति, चमनार्थ- जायमानत्वात् । तनिर्धातार्थत्तस्य प्रन्यच माधिनाय । मेर पानात् । अयापि भवति, तथापि याने। उस्स | वैद्यके वमनायतोव सोमपाननिभानान् , प्रतिसमाधान इति न वैदिपायापेक्षा । वैदिरे तु पाने दिनाशकवानुपपत्तेश्च । सम्पनरगपाटात जरथान्ता प्रतिपत्तिरघारिता | स्वच यमनेन पापदने । काय अपानफ्टवैगुण्याराहाया मेर अस्या से युक्तम् । जायने च मा मेऽबाई तत्समाधाना इष्टिशिपते । अथ तु अर फार्थवादः, नानि अति गा.' इत्यादिम अपर्णा अभ्यग्जरशान्तस्यैव तत मुतरा फाकव्यामसत् लौरिकाविचिगम्यते 1 मणस्य शेषप्रतिपायर्यत्वावगनेः वाने तुगुणान् । परिक घमनेन पान प्रत्यायितम् (प्रत्यापितम् ), तेन तय अवदानयन् यमनम्य भयाभावेऽपि 2 अनुरतम्य इटिपति मुकर, संबन्ध । अनियननुविशेषागार अख्खिम् । १६. मा-- 'तत्रापिशेषादुभयोर्दोपाद्वा क्रिके मण्डन--'पेदोक्तपाने यमने पर. म्यान् । भरेन् । दोषो पत्रास्ति वमनाद् व्यतिरिन्द्रिय शंकर-मनियमने यजि. ।' । तम्य इन्द्रिया अव. इन्द्रियची द्धिपदेन .

·वमनेष्ठिः ३४१९ चरणम् • वमनेष्टिः (३१२|३२-३३) सोमेन्द्रं चरु घरदानस अध्ययमता अग्निचयन स्वयमातृ- निपेत् य. सोमं यमिति' इति यच्छन्दैन इष्टियमगो. | णोपचाने । य एता इष्टकामुपदयात् , रा तीन वरान् समानक तत्वनिर्देशात् यजमानबमने एलेटिः । मु. . दद्यात्' इति । वि. . १५१२, ० वभनेष्टिः । गोमेन्द्र में वमनोपस्थापित घरकाः नाम धान्नं अयशिरा तन मनिनिधात- कर्माका अनुमादेव गोमगामिन उपकरोति, यनमानयर ग्यम् । मा. ६।३।६।२०. च तथा उसकतुं शक्नोति नस्विजम् , ततश्च यजमा ७ वरणं भयन्ताप्रवृत्ताना प्रतनार्थमम्पयनम् । नार्थनेन सौमेन्टम्य कर्मणः यजमानकर्तृत्वात् तस्य च | वा. ३।४।९।२४, ७ वरणं भाधानान् कोपरिकमान तान् वमनयमाननित्यनिर्देशात् ( निपेत् पा सोन (ऋत्विज्ञः ) उत्पादयत् दृष्टाय मविपनि । ३।१६। चमिनि) यजमानवमने ए सौमेन्द्र कम : पृ. १५१३, | ३३ पृ. १०९७, ७ घरणम् । 'अनुप्रेमादिभिगोते • यमनेटयां वैदिक्षसोमसमननिर्मिनक्स अर्थवाद- | इति येषा मावाया वचनम् , देपा नरेव मन्नेवरणम् । प्रामाण्या चीनम् पि.६६. संकप, ३।४।११. मीझो. पृ. १२४३ " ऋतुमेपादि- • यमनविरेचनयोः ( सोमस्य ) प्रायश्चिचाम्ना- | भिणीने ' इति येपा० " इत्यत्र अधिरणं द्रष्टन्यम् । नम् । पा.२९/२६ पृ.७८५. वरणमृत्विजामानमनार्थत्वान् सो न म्यान् यरमय कपोत: वो मयूरादिति न्यायः । स्वरर्मत्यात् । १०।२।१०।३५॥ न्यायोऽयं मदिग्घबहुमूल्य रवठया अन्यभूयमानु द्वादशाहादी सने मस्विजा वरणं न स्यात् । पूर्ण- बरविपये परतते । माइसी. ६७७. मासाने वरणस्य आनगनाथचात् सभे च खम्मसात् एयरं सांशयि कानिप्यासांगायिक. कार्यापण | आनिन्यस्म । सने सो यजमाना, सौ प्रतिजः इनि इति न्यायः । मुपर्णानामयाधिक शतात्मानिष्कादसाग- | सरम सषासम्मैप मति न परकीयम् । पूर्णमासादी यिक कापणी परम् । कापीपरा नाम राजतपरिमित- तु ऋविना न स्वरम इति तत्र वरण भानमनायं इनि सपकम्य होया' इति र पातम्येति । न्यायोग्य सदिग्ध युतम् । तम्मान् राने पर नास्ति दी सिद्धान्त । के. बहुमून्यायपेश्या अल्पमूल्यसनुपर पविषये प्रपतते । * 'चरणमृत्यिजामानमनार्थ वान्.' (१.२॥१०॥ साहसी. ६७६. ३५) । अध्यादयो दीवाक्ये अनूान्त इति ५ यर: नाम–'गौमें बगेऽतिसरः, मन्यो धेनुर्वरी. | चरणमरणे पतये स्यानाम् , तप 'वरणमृत्विना विपररा, अन्योऽनट्वान्, परोऽविपरः' इत्यापस्तम्मा | इति नियध्यो । पा शा९६२२ १.१.९८० चार्योक्तो यरसदार्थो दृष्टय. । सोम. भर. "यरशमृनिजामानमनाथदवात् ० १ १०१२।१०।३।। परगोष्ठीन्यायः । गोपी गानेका वाचासो ऋविजा स्वरमंत्वेन वरणम्य आत्मार्यरसापत्ते: स्तिदन्यत्र 'गोडी सभा' इरपमर. ! भन्योन्यागिप- आत्मनि च प्रार्थनारयपरणायोगात् सो बरण नास्ति । स्थानविशेष इति । बल्लभाय गोष्टी यरगोष्टी । ना | सु. १२० १. ३५. • वरणमसिना कि अवयनमुदिश्य यया वरसधूमधनामैकमन्ये विगाहादिरूपमेक पा समुदायमुद्दिश्येनि । किं पुनरत्र युक्न समुदायमुहि- निष्पायने तथा प्रदी। साइती. २० श्येति । तथा सनि अविप्नेन फर्नु, फर्म नि- परपाताय कन्यानरणमिति न्याय, ॥ न हि तते । भा. १९३२।५यदप्युच्यदे समुदायमूहिस्स परपावाय फन्यामुदायन्तीवि न्यायः ।। दारिमौ | परणमिति, वदयुक्तम् । बरगमपि मेदेन कनयम् । समानविषयको समानार्थको स्थौ हि अनियान्तरपाशादि. | संम्प मेरेन परशम् । टुप् , वरणं ऋत्विना मानाया अभीटदेसपि वन्तु न परशोपमियेयं तवये प्रावी (ज्योतिशेमे ) आनमनाएं प्रयोजनम् । प्रानि माइस्त्री १५३,१५४. भा. रा०३६, संगर्ष, २०१० यागं ·वरण ३४२० वरण है कतं यम् - । नाइविक्शब्दवाच्याश्य बनाभिमुग्यसिद्धये विधीयते । । वाचा, अनीपोमोये पौ। सर्प ३।११० मीको वरण च पाक् म पृ १२३ 'अग्नीपोमीचे पयो सप्तानामपि वरण रिक्या? प्रवृत्त । मत् अगृह्यमाणविशेषरयात् तनम् । नेन | वाचा ' इत्यत्र अधिकरण द्रव यम् । आमता मर्यायो भवति । गमसूये । (इति भाष वरण मंत्र नास्ति। मतम् )। थातिकमन तु वरण वैदिक प्रतिक्म पृथक् 'घरणमृत्यिजामानमनार्थत्वात् मंत्र न सात लोरिक तु वरण त न स्यात् इति । भा | स्वर्मत्वात् । १०।२।१०|३४|| १२८१२।५ ॥ वरण चिकीर्षुर्यजमान वरणीयेभ्यो भाष्यम्-सन्ति द्वादशाहप्रभृती नि सत्राणि 'द्वाद ब्राह्मणेभ्य सोम बूयात् । 'नेस्य सोम प्राइ' इत्या | शाहमृद्धिकामा उपेयु । दयेनमादीनि । अनि च पस्तम । सोमाभिधानप्रकार थान पे दर्शित प्रकृती योतिष्टोमे वरण ‘अनिमें होना स मे होता, 'योतिष्टोमेनाग्निष्टोममस्थन रथतरपृष्ठन गना द्वादशगा | होतस्त्य मे होताऽसि इति होतारम्' इयेवमादि दधिणेनाह यध्ये, ना त्वगुद्गाता भव' इत्यादि । वि | इति । तत् सत्रे सदिह्यते किं क्त-यम् , बेति । उ १०।२।११ * वर ननणेकमेव वाक्य तु याज्या एनावन पराश्य कि प्रकृती धर्ममान वरण उन परि महलार्थमपि व्यदृष्टाय च । वा ३।।१८।४६ पृ| कयार्थमिति । यदि धममात्र प्रतो, सत्रषु कतै यम् । २०१६ वरण नाम सरकारपुर सर 'अग्निहोता.' | अथ परित्यार्थम्, न बर्न यमिति । कि प्राप्तम् । इन्यादिम नेग मागप्रार्थना । वरणकाले च यजमानेन मयत नियमवच इति वा धर्ममानम् । राम्मात् असणेभ्य मोमाभिधान पर्नयम । दि १०२१११ सशु क पमिति । एव प्रासे, बम । परमविजा * रण निस्दपार होतमैनावरूगयोदयो । सर्प सत्रेषु न म्यात् । न त मिति । स्वार्थ ति ने ३।४।१३ मीको पृ २३७१ "निस्टपशुच धे होतृ । फर्म । न च फश्चिदा मान जीते । प्रग्नो र पान मैकापरणयोद्वयोवरणम् । इत्यत्र अधिकरण दृष्टयम् । मनार्थ चरण दृष्टप्रयोजन इति न शक्यम वयात *वरण प्रकुनी कि धममान उत परिमाय इति न तुम् । तस्मात् सन्षु परण न स्यात् इति । परीक्ष्यम् । मत्र मिक्य झी या धम ( ' अगिम होता. गादत्यो मेऽनयु । चन्द्रमा मे मात्रमिति । न | मनो आनमनाथ वरण हर ब्रह्मा पजयो म उद्गाना, आपागो मे सदस्य , प्रोजन इति न शक्य अहए कल्पयितुम् । (नियमा मे होनाशसिन, रस्मयो मे चमसापर्यव ' इति पड दृष्ट तु भविष्यतीति )। भा १०२०१०1३८ वरण विशवाह्मणे । के, पार्थनात्मकम् । मु ३७१ ३६ " वरण भविष्य शा-- ज्योतिष्टोमे वरण विज्ञामाम्नान अग्नि नमूचनेनोत्स र्यम् । अग एव वाले होना म मे होता इत्यादि । तत् सत्रेषु कर्तव नेति कश्चित् कल्याण्यो दक्षिणा ' इति ऋत्विजा प्रश्न । | संशये चोदकानुग्रहाय कर्तव्य पत्विक्वार्थ व इद प्रकृती, यरण मने टप्पते दाना । वि १०।२।१०, * वरण | तच्च मनेऽपि यजमानेषु आधात पम् 'ये यजमानात महापितृपने चोदमाता नाप वृणीने न होतार' ऋत्विज । इति वचनात् । सो झार्थत्वात् नय इति निविष्ठम् । तत्र वरण पतिरितमानातमनुष्ठय इति | वरणम् । नैवम् । आनन्यथं तन्महतो कृतम् । न च पयुदास । १०1८1१ . वरण चपटपणामेत्र अग्नी अन यजमाने वरणेन भानमित यम् , घोमीय कयो । सम वृणीने ' इसनेनोरम् । सर्प , पर्तयम् , मत्विक्त्यमपि पागस्तवम् , ३१९ मीको १ १२३ “ अमीयोमीये पशी सप्त | चरणविधानात् नवारेण आनतानामेव । सत्रेषु तु वरणस वृणाने ' इति नगर स्तुणागय चरणम् ॥ इयर अधि | अर्थलोपात् नियतवणानामेष न विगुण ऋषिरुवन् । करण द्रष्टयम् । वरण वपटणा समानामपि शैक्क्यिा मर्यादिस्व च भविष्यति । यदि तु मकरवचन आपो , अतोऽर्थगद तय माता ·चरणं ३४२१ वरणग्रहः श्य रत्विान्द ततो पणन अपि यतमानेषु अशक्य * वरणान्यपि च याटुति भियन्तै 'एक्स्पा माधानुम् । ते दि न्याय उणा न ममग मरन्ति । पुन. श्रुति ' ( राराश२) 'गुणश्चापूर्वसयोगे' (रास तेन अतिग्मिरेत सत्र कनयमिति बरणनिनि । ९.२४ ) इत्येवम् । वा. ३/७१९२४१ १०९०. मोम- यया शेषमागममार्थत्वात् कर्नर नपा वरणकाले आदानेर यनमानेन तेषामुपदिष्ट वरणमपि इ युरियने. संगतिः । मूत्रार्थस्तु- सो चरण 'अनेन मा राजपमहन क्मसमुदायेन वाजपत' न म्यान् तम्य प्रतिमानयवान्, स्वार्यनयात् । इति । वरण च पार पर्मप्रवृत्ते. १ ( इति माध्यमनम् । मगर । ना यजमानाना यमे आनतम्यादिनि । वाविहारस्तु नेतन्मन्यते ) । भा. ११।४।।. नि-- 'ऋत्विजा वरण भने कार्य नो या, इस बग्णपर्मः मनुनादि होतुरेय नमपा- मोमा । फार्य, मैर सामन्यात् प्रदार्थ को मृविजाम् ॥ बुति. ति। 'आसीन चंगु होनार वृणीते ' इन्गन विधीयमान- मूर्घजान्यासनमृविषमस्कारद्वारा प्रकरणधर्म 1 नम्र गा--- परिक्यान् वरणमपि त्रिगानन्यर्थ- यात् गरे न सायमेव | नदि नदइएपश्चतिक्मपत्यर्थम् , | वेन सपा नियमाणानाम्पंजान्दासनम् । इति प्राप्ते, पाऽय धर्मः । होतृपद न वहनमाधन वादविपरम् । ऋविक्त्यम्य अदृष्टरूपये प्रमाणाभारम्य तृतीये साचित- होनार गीते' इति वाक्यानरेण रूपाक्यायोर्च. (९) । न तुया नापरणरत् पनत्रा- जाचामनरिशिष्टहोसारणविधानाय सर्वविवरणधर्म । हार्थिन , प्रमाणामानात् । सिद्धमी नैनादि नाम- सर्प ४२ सपुगे शिष्यदिशाय श्यते इति विरेत्र । • वरणगाइ । सकर्ष, २४ार-१४. गण्डन-- 'म ने यरण मोत् ।' • घरणविधा - 'ग्रमाशं भागोते, होनार होते, शंर-- 'संघरायाधनम।' उद्गातार श्रणीने, अपयुं वृणोते ' पनि । भा. ३॥ • परण सोमाय औररस ये:हनि एर, नमुन्या । ३२४, 'चममापन गोन' । ३११०।२५, पारे उ । मर्प. ६. 'मोमा परण दामिनारमुपनयीन '1३11१३२८ भोपपस येनियन अधियण ट्रष्ट पम् । वरण हयराटपाग्वेपणे प्रवृत्तचिन्तामणि एन्ध. गोनिय ‘परतो वषट् कुर्यात् भान पर पशन्या - पानिति न्याय । यथा-काश्या म्यगांदिस्मुरिश्य गन्छन्' इति गडगयोगात् अमियोगानन्यायतया फेर- यागानुप्राता मपि भकमान्मरणे प्राले मोश्चमेव रगते, अपना भी, तब मोमाज ने भाभुये . एतादृशविषयेऽम्य प्रचिरिति । माइती. ७४: देगमार दोनाग न होनार वृणीने 'इनेन पयु- • पराशन्देन आर्यप्रमिया गार एवं प्रायो दभ्यो । मौमिक्स परम्प अमनाया । और न सेन्छयमिदया युगानि: । परराहाधिवरम् । देविन शीदेगिरय अधौर भ्रमामा यु -२३/४16-1. दागानुापनि । प य भाभप अपूर्व तयार यस्य महममानिपनि पानि च । भा. आग्रभागामर्थनमा मात्र परत पर्वदागे int. नेपा पुगन्न । माह. ११४.. होमोनि •'यागगृहीत 'इति ग उच्ने होरिंण यो होने पति कनगुमपम् । १२१८१६-२. पहीतो मारी, पस्योर जाममा गयी । नगेटर. होपण दानिक मोनिटोन अधिमिव मोरे ता पनिटम् । भा, शरा.. FILI परामह मंदा पिधि | पराममः, १. । - ·उपते । प्र वरणमवचनस्य ३४२२ वरुणप्रघासेषु • बरणमहवचनस्य शब्दश जलेदरपानिलेन । अागना प्रपोग एक्वारस्वात् , समानोपक्रमोपसह रौत्र प्रसिद्धयात् यम्प जया उदर श्वयति वधते गच्च । तत् यानरचन तापदेवान भेदेन कनयम् स यरुणारयेन नलरोगण गृहीता वात् वणगृहीत दायुनायपि । न च कर्तणा मेद उक्त । तस्मात् उन्त्रण भवतीति । तत् स्यात् । प्रधानभेद उक्त नुनौत वरणदेयवा जगदरपेगप्रदा । वि १५ प्यद्वाना मेदोऽभ्युपगम्यते । पुरा । अद्गाना प्रधानगाम वरुणपाशो नाम जलेदररोग । वि ११५ वात् । यथैव हि प्रयापादीना माझ्या भेटातू भेन * वरणप्रघासा द्वितीय पर्य चातुर्मास्येषु । निक्रिया, एवमगभूतत्वात् कर्तृष्ण प्रयाजादिवत् परमान ७३ चरणप्रयामै वर्षामु यतेत(चानुमस्)ि। भा मेदोऽव्यवसीयते इति । ११।२३।१३ * परणप्रयासाना एकश्वाय प्रयोग, तनो यते । अदल विशेषऽपि सय पाजातीयो एक्काललात् समानोपकमोपसहाराय । भा १ 5 यस्य बद्स्य उपकारोऽयथानातीयोऽयम्य । प्रराबा १०४५ वरुणप्रघासाना प्रावृषि अनुष्टाने 'समृटुप दीनि अाटेनोपकारसब धेन उपपुर्वन्ति । बर्हिगीनि तीय द्विरभिघारयेत् इदि निधि सर्प ३११२२ यागद्र यधारणेन अपराणि अधिकरणसस्वारद्वारेष ( ठानि मीको पृ १६९३ 'चातुर्मास्येषु यदि प्रावृषि यत. यागदेगाधिकरणभेटात् भियन्ते । रिम्नु नियनित्या इत्य-अधिवरण ट्रायम् । वरुणप्रघासेपु अनि उपशुपन्ति । तेन ते देशमैदेऽपि सनि प्राकृतोपकार म पनादिपुनयिंघान दक्षिणबहारिरस्य मान्यारयन्सार्थे । प्रत्यभिज्ञानात तण रियानिनि शक्नुवन्निा वनामान में मा ७।१६३१२१ यरुगप्रवासेषु अपर्युपतिप्रग्यानो भियते । क पुन प्राकृत उपकार इति ! होता तर बिहारभेदेनानुपाने तक्षदगषु निर्वापादिषु पृथम पाठ मते गाईपन्यस्य पश्चादाहवनीयादवस्थिती या यानुवारका न तु ततम् । वि १२००९ वचनन सोधयन् यागस्य वर्तेत्युच्यते । शक्नोति तदा वरणप्रघासेषु अध्वर्युमिन्नाना पर्तृणा | वस्थित एव सामीप्यात नण क्रमप्राप्त याग कुवन नत्रम् ॥ ग्वयुवन् प्रतिप्ररथातारमपि सोपवितुमिति । अती न कर्तृभेदस्तयेति चेत् । ११।२।१०।४४ ।। भिद्यते । तथाऽऽग्रीव समानन्वादुत्वरदेशस्य तनाव भाष्यम्- उनै चित्यते कि कर्तासे भेदेन उत | रिथत एवं प्रन्याधारणेनोभो यारानुग्रहीतुम् । अतो न मिति । किं प्राप्त- १ तमेदतथा, यया अङ्गभेद । | ऽसावपि न गियते । तथा ब्रह्मा दक्षिणतोऽपरियत उम अष्टान हविषा साझाना तृभिरुचरे विज्ञरे प्रचार योराइजनीययो समान याद् देशस प एवोत्तरय तपम् । इनोदचिणे । एष ययादेश साङ्गानि प्रधानानि दक्षिण स एव दक्षिणम्य दचिण इति तत्रासित पृतानि भनिन उत्तरवहारिका कारी गृह्यमाण कृतानप्रयवक्षपणेन यनुज्ञारचनेन च शश्नोत्युभाव विशेषा दणि विहारे नोपकुर्नति । नम्मात् कान्तर नुग्रहीतुम् । अतस्तस्याप्यभेद । अध्ययुप्रतिप्रन्यानोस्तु भमितयम् । वचनाद् उक्त एवत्यदोष । तस्मान मात्र नसगनायात् ।४५॥ दयम् । भाष्यम्-- नैनदेयम् , अङ्गवकर्तृभेद इति । किं लिङ्गदर्शनाच्च । ४६ ॥ तर्हि । तग का म्यु । कुन १ सपनायात् । भाध्यम्-- नेवमर्थ दर्शयति । 'प्रवयाम चचनेन हि कर्तार समस्यास्यत्र चातुर्मास्याना यश पम दक्षिणा दनाति' इति दचिणैक्यमाह | तदेतत्वेन ऋतूना पवन इति । समुदायसेब घेऽपि सति अप उपप ते । अया दाउणमादाव पाश्येयु । मनु या एन कमि संबध्यते । यरुणप्रयासाना च नदवय अबाहाण पाजपिप्यति । न ज्ञायते धावाहा। ववान् पद्धमिरमिसंग्धोऽभ्युपगम्यते | एपश्चाय पण अपम इति । विशेषाग्रहमाभयपम । उपादेयता . । ।

·चरणप्रपासेपु थरणमयासेषु चोदितस्यैकत्वं विरचितम् । तस्मात् दक्षिणेश्यम् । तथा सोम-- पूर्राधिकरणे देशमैद पवस्थापनेन सिद्ध च तन्त्र पारः। मैदप्रयोगमैदं उपाय एतदधिकरणप्रवृत्तः संगतिः । वैदिसंगोगादिति नेत् । ४७ ॥ वि-- 'क्मेदो न ना तब मैदः म्यादङ्गमेदवत् । भाष्यम्- अथोच्येत बेटिसरोगों होः श्रूयते । पञ्चपिचनान्म प्रयोगक्या चास्थितिः॥' 'अन्तधन्यः पादो होतुर्भपति, बहियन्यः' इति । भाट्टनर अपर्युपतिप्रस्थातारौ पचनात् न्या- एकश्च होगुः पाद उभयत्रोपपर्तुमसमयः । तस्मात् | स्थिती । ब्रहा होता आमीवश्व किं भेदेन टन तन्नेणेति कर्तृभेद । चिन्ताया देशभेदात् तत्तद्देशस्तव्यपदार्यप्रयोगभेदावगतः न देशमानत्वात् । ४८॥ प्रयोगाङ्गकर्तृणा मेद. इति प्राप्ते, सन्यपि प्रयोगभेदै तैरेव माप्यम् - नैतदेयम् । सम्मान् । देशमानयात् । कर्तृभिः प्रसङ्गात् कार्यमिठे तर्न यपदार्थानामाची नाम होतुः पाटो देख्पकारार्थनेनोपदिश्यते ! कि प्रमाणाभावान मैदेन ब्रह्मादयः । न मन यदेनाध्य. तर्हि ? देशमानमेतद्विधीयते । नम्मिन् देशे होला । परितिद्वननमस्ति, अवश्य हनुरोधेन अटाना तन्नि. सात पम्, यग्र अन्यैः पादोऽतटि माति नहिर्वेशन्य भागनेः सत्यपि निरोये रत्तविहारै एव पदार्याः शी। इतः ? एकवाक्यत्वात् । एकमिद वाक्य युक्तम्, न्याः । अत एभयोकरदेशसत्वेऽपि नामीघ्र- सनिप्पनुग्रहादेकार्थरवाच ! यदि च होनुः पादो वेद्यग- कर्तृ प्रत्याश्रावणादीना मेदेनानुष्ठान न या नदर्थमाग्रीन- खेनोपदिश्येत, एस्मिनन्तदिनिहिने कृतः श्रुत्पर्य | मैदः, बहनुगेपैन उारविहारमनध्युकर एव नेनैवा- इति द्वितीयम्पानियमः स्यात् । गोऽपि विधान यो बहि-मीग्रेश रैव प्रत्याश्रानगादिमिरुपरारनिद्धः। बैंगन्य इनि । कथ पुनरेकोऽन्तदीत्युक्ते द्वितीयोऽपि आरम्यकी चेय रीतिः अन्तदिन यशाजमान- तत्र प्रसत्येन, अमनिपिङतान् । यदि द्वयोगन्तयन्यतः । पदार्थषु । न हि तेषा देशमेदादावृत्तिरिया, देशसस्तारक- प्राप्ति. म्यात्तन एक्स्य वचनं द्वितीयनिहत्यर्थम् । न | वामानावृत्ती प्रमाणाभावात् । मनरेव पार्षसिद्धेश्व। चाति प्रातिः । यस्मादति प्राण । तया च वाय. | मन एव यनानिसमार्गादौ प्राङ्गामारस्तनावृत्तिरिष्टैव । मेदः । अथ तु देशविदोपविधानार्थमेतत्सतस्तरेताम्या | न च तदर्थमानीघ्रभेदः शक्य. । 'चातुर्मास्याना पञ्च उभाभ्या सभूय क्रियत इत्येकार्यत्वात् एकवाक्यत्नमुप | चिज ' इति वचनेन तदायात् । नसतं यपदापु नु पन्नम् । तस्मान्न होतृपादो वेदेकाकारक । अतो नोभयन ने कश्चितिरोध. । विहारद्वपदक्षिणमागस्थितेन एलेनैर रिचयः। बझगा तनेण उभयो पापपदार्थक रणोपपणैः । एवं • कर्नु इदानी तन्नापी चिन्त्यते । नत्र | होतृपदार्ये पाप । न च तम्य 'अन्तयन्यः पादौ मति अपयुमतिप्रन्यातारौ वचनादेव निहारद्वये व्यवस्थिनौ । पहियान्य, ' दनि वचनेन वेदिदेवास्य असागतेः ग्रमा होना आनीवश्च कि विहास्यो देन उन तत्वक तारिरोष इति वाच्य 'अर्धमन्वदि मिनोति' मिति । तत्र देशभेदेन प्रयोगोभिन्न वात् प्रयोगाग-इनियन् देशविशेषाणया गाईपापपुरोमागम्यैव नन भूनाना फणामपि भेद' स्यात् । नैनम् । असन्यपि मेदे विषेयत्वात् । अस्तु वा कश्चित्तन विगेपम्तयाऽपि रेर उभयनापि कार्यसिद्धः । दाता च कार्यमितिः प्रजादेव कार्यगिद्धेनं पदार्थावृत्ति. वर्तमेदो वा । भाष्ये वचनाच ' चातुर्मास्याना पञ्चतिज.' इति । मण्डन न ठयोः मतभिन्नता ।' तयोः निहारद्वयामिणाय दिई पदगिवनम् । न हि | दचिणोचरनिहारयोः । एग्मिन् निहारे पश्व पञ्च सन्ति । वचनादेव शंकर-- 'स्तृतन्त्र तयोर्मतम् । बिहारद्वये अपर्युपतिप्रस्थानोः व्यरस्थितत्वात् । तस्मात् , वक्ष्णप्रयासेषु अपभ्य अर्यक्रम प्रधानमिययः । सन्न ब्रह्मादयः। न प्रविसरि, नापि यारण्यामिशागस्य विपार्ष.। वि. या- । , ·श२१५ । क वरणप्रघासेपु ३४२४ चरणनघासेपु ५ वरणप्रयासेपु अवभृध प्रधागायो तु विधानवात प्रधाननोपदिश्येरन् , तसाल्पादेवदेश देशभेद ' भम्पयन चति' इति वचनात् । समिति । ना देशाया मारल्या । नसात् तदर्थ दक्षिणे मा ११।३।११ * यरुणाणमासे आगधर्मक विहार भेदेन यनंध्यानीति । का तरस्य विधानम् । ११ १६३-६६ मीसे अनोदनेनि चेत् । ३६॥ ' अवभृयधर्मपर्मातरम्प वरुणमयासेतु भाष्यम्--ए। पश्यसि देशमेदार माना पर विधानम् ' इत्यत्र अधिकरण द्रष्टयम् 1 • पक्षणमारोवु निपेति । नेतनम् । याकारणम् , अचौदनाउन भरभूषाद सोभिताभ्यधर्मानििदगन् तस्मंसयु मारत्या । यत्र याग 1 प्रति चोयते तवाङ्गानि कर्मा तर विधने । घि ७३।४. वरुणप्रपारो वामया गृहानि । न चेह मारुन्या फल प्रति चोदना । व दीना मान्न्या भेदेनानुम् । ११२१९१३५-४६ तर्विचामान्य स्वामी यती चेदिह ॐ वरुणाम पासेषु आमिक्षा माफी वारुणी न । भा में चोदाते, अनाना प्राप्तिरख नास्ति, कुतो मेर ११।२।१५।६३ , * परणयासेपु उतरे यिहारे ' स्तनता वा । 'अपर्युरटी हनीपि आसादपति, मारतीमेव प्रति स्थापौर्णमासीवत् । ३७॥ प्रस्थाता दणिस्मिन् ' इय देत वाचनिकी व्याख्या भाप्यम्-म्यादङ्गाना प्राप्ति । पौणमासीत् । श्रोती। बाल पृ १८ वरूणरासेपु उत्तग्वेदिति तयया 'पोर्णमास्या पोणमास्या योन ' इति न ताव उपान यति इत्यनारभ्य श्रुतेन वाक्येन उत्तरदा । वमं पर प्रति चोप्रने । अ यौव तच्चोदितम् , 'दुर्ग अमेरुपयापम्य विहित रात् । वि ७३१ - यरुण पूर्णमासान्या वगंत्रामो यजेत' इति । अथ च सन प्रघामेषु ओत्तरवहारिकाणि अगानि माच्या नोपति प्रधान पौणमास्या क्रियते इति । एवमिहापि भविष्यति । देशभेदात् पतभेदाच । भा ११।३।११।२४, * वरुण प्रयोगचोदनेति चेत् । ३८ ॥ प्रनामेषु नाय एक्सपार ' (२ देवता अस्प इति भाष्यम्- अय उच्येत, प्रमोगर पर्णमामा काग ) चातुर्माम्गे। ७१४१२२ , " वासेषु चोयते यतेत्यार पातेन । प्रयोगश्र अप्रधानाना कार्य एकपाले चातुर्मास्यवैश्वदेविन्यावापृथि पैक | विवक्षित । प्रशेगाड्न च काल । तस्मात्तन साह कपाध्यतस्यातिदेवा नाम्ना 1 ७।३।११२६ प्रशन पोर्णमास्या नियते इति । फूट वरणप्रघासेपु दक्षिणविहारे नियमाण तथेह । ३९ ।। मारत्यर्थ पृथगगानुपानम् ॥ गाप्यम-- तप चूम । इहापि मारुया प्रयोग दक्षिणेऽनो वरणप्रघासेषु देशभेदात् मयं चौद्यते आसाइयति । इत्यनेना:ऽरयानेन । यथा । विक्रियते । १०२।९।३५ ॥ वार प्रयोगाङ्गमैन देशोऽपि । तस्मात् मारत्यपि सादा भाष्यम्- वरणप्रयामेषु विहार पृथक्त्वमाम्नान | दक्षिणविहारे वर्त या 1 ननु नाS-मादयतिशब्देन पाग 'पृथगनी प्रणवत पृथग्दी पुरत ' इति । तत्र ठच्चा । कथ तर प्रयोग पश्यति । आह । धागाथ श्रूयते ' अष्टान वर्युत्तरे तिहारे हवींपासादयति, मेनदासादनम् यया पहनौ । तथा दृष्टार्य भयनि । मारुतीमेय प्रतिप्रस्थाता दक्षिणस्मिन्' इति । इह विचा इतरथा अाणे. कापयित य र्यते कि मैदैन दक्षिणविहारमानि कतै यानि, अथवा चेतत्र यागोऽयम्म कार्य । पा .yi यान्येव उत्तरे कृत नि तायेय इतरत्राप्युपकुवं वीति । किं चोदना भी । यथा - सौर्य चद निपेत् । माप्तम् ? भैदैनाङ्गानि कत यानि । कुत । देशभेदात् । पशुमा मेन ' इति । तरमात् इहापि माझ्या प्रयोग देवो भिवते, दक्षिण उत्तर इति । यानि उत्तरे बिहारे | श्योद्यते । तथा च प्रासानामझाना भेदेन रिया। प्रधानानि तेषा शान्येन अनानि उपकुर्वन्ति, अशानि आसानमिति चेन् । ४०॥ , स्यात् । याग ·। वरुणप्रघासेयु ३१२५ वरणप्रयासयु मान्यम् - आह 1 न आसादयविशब्देन याग च यः । स च सति होमे शपले स्वयाऽनन उच्यते । विहिं ! भासादनम् । ननु लक्षणा यागं वतुम् । तस्मातापि मासादयतिशब्देन पौमासीवन पश्यति । न मिन्मन्स उमाऽनयर्माया । आमा- यागस्त्र प्रयोग उच्यते । क्या न तवमैदः । दनस्य दृष्टायनेन आयिष्यते । आश्रीयेत, यद्यामादन आम्नायरचनं तत् । ४३ ॥ दृष्टाय ममाठि । यदि दक्षिण मी माझ्या होमः सिद्धः भाष्यम्- वैदिववचन तद् युक्त भविष्यति यह. स्नाचममीपे नयनं व्यायं भरेत् । स वसिद्धः । मतो न्यायोपदिष्ट. 'यदेवावयु. करोति प्रतिवम्याचा खेकत्वादाइपनीयम्य वा सिद्धो होगः । यतमन्सुनिवर्षे कौति' इति । दया 'यस्मिन्ना होमम्वस्मिन् छूते नपनं दृष्टाथै समाति । न विह यथा । न चे दृष्टा- देवतारजनम्' इति दक्षिणे:पि विहार देयतायागं दर्श- यता युज्यते भूय एवं प्रायः । तन्मादासादनमासा- यति । तयागाये आमादयविदो युयने । तस्मा- दपतिधब्देनोच्यते न यागः। दप्येयम् । नोचरणम्याक्यत्वान् । ४१ ॥ गा- परुणमासेषु विहारद्वयम् , योरपि बाह- भाष्यम्- नवनदृष्टार्थ मासादनम् । युद्ध. उन- पीयः विमन म्यापितः । नन अपने ' अष्टारपर्य रणेकवाक्यतात् । अष्टानुत्तरे पिदार हनीप्पासादयति र विहार हतीयायादति मावीमन प्रतिप्रम्याना दत्यनेनोत्तरविदारसनदेन यदसचयन 'मारतीमेव प्रति- दशगस्मिन् ' इति । नन विचाते कि नबाना अपि प्रस्थाना रविणसिन् । प्रत्येत पार पादे वास्ते, हरिया तन्त्रमहानि उत्त आमेयादीना बहाना मारन्याश्चा- यया नाऽऽसाइनमघटायमिति । कथ कृत्वा ! आहर-मिक्षामा भेदेन अगानि यानि इति । 'सत्यं न नीपदये असस्थमा हविपा होम प्रायः । तदनुविधानानन्त्रमङ्गानि देशभेदाचयापि तु । न पृथक् स्वाद- दासादनमपि तत्र प्राप्तम् । तत्र परसामानमनन क्रियते। तुष्टानं प्रमद्गात् कार्यमिद्धितः ॥' अनौच्यते- यथामाप्तम्य च पवरमा । होमाय न पातं नादृष्टाय । | 'वन्त्रेऽन्यस्य समारब्धे यत्राऽन्यस्य विधि. श्रुत । वग्मात, होमार्यमासादनम् । अपर आह ! एन्मिन् मन्त्र प्रमलो न पत्र युगपरमईचोदनान् ।' बास्य ए एबायमासादयनियन, उमगोविहारयोरासा- | तस्मात् उभरत्र भगाना आत्ति । टममाह । उवरस्मिश्च व्यका नतोमार्यम् । एकस्मिश्ची सोम--पूर्वन अङ्गप्रधानाना एक्देशरवपत् दह धारणे डिण होमार्थ न भविष्यतीत्वतन्नोपपद्यते । नवानामपि हविष! एक्देशत्वम्, ततश्च तन्नत्यमित्यु- तम्मानुभवत्र होमार्यम् । अयोच्येत, भामादनमेवेदयतेसंगतिः । शिवोपत्रे । गत माति, तर दायम् । पर नि-- 'मारा. साधण्यामिरास्तान मिटा न समति तमाशामिति । तय न । विव्यनु कादयोः | या। प्रयोगक्त्स्नग्नन्नं मेदो देशस्य मेदन ॥' योगमयपसगात् । यत्र दृष्टार्थ वन अनूयते, प्रतित. भाट्ट- चातुर्माम्येषु वष्णप्रयासपणि विहारस्ये प्राप्तवान् । यतादृष्टार्थ वन विधीयते । नभय युगरन्न बाहानीयदरं श्रुतम् । तत्र ना हींषि विहिनानि । समान । सन्मायुक्नमेनन् । अथ होमार्थले सति | ननद वचन 'अनावयुरुचर हवींप्यासादयति, मानी- कम्मायागनोदना करते, माऽऽसादनमायमेनेति । येर मतिमस्माता धिस्मिन् ' इति । तत्र कि नाना- आह । होमवान्यनेति । मैवम् । असाइन दि होमा मपि पिया देशेक्वान् दोशागानि ? उन तद्द्वान् भवनि । नान्यत्र आमाद्यमानमन्यन होमा मयि । मेदेन ! ही चितायाम् , भासारनमा देशमेदश्रवणे. अवाच्यन्वान् । १२ ।। अपि यागेषु बढ़ेदश्रवणमावत् 'प्रावृषि वशमासे. माप्यम्- अपि च- न च होमामासादनं यजेत' इन्ययोगविधिपरिगृहीताना नरानामपि यामाना नात्य, सति होम प्रतित एव मापोति । गागनु | पिम्पेन एकस्मिनेर मरिगणितिहारे अनुवानान् देश- मी. को.४२९ ·विधि पम् । यरुषप्रघासेषु वरुणमयासेषु भेदाभामेन दगाहगानि । न चान प्राकृत एवाणादने न चवमपि सहस्तरेषाङ्गैल्पकारस्य सिदेतेनैव देशमेदश्रवणात् तस्य होमाहवनीयपन्यामन्यर्थ वेन | प्रसङ्गान् यागा तरस्योपयारोपपत्तेरावृत्ती प्रमाणाभाव । दृष्टाथत्वात् होमेऽपि देशभेदप्रतीतेस्तात्पर्यगत्या तत्त उपकारगमे च तदर्थमङ्गानाक्षेपात् विहिवदेगा भावेऽपि धागाना तत्तद्देशीयप्ररोगविधित्वस्यैवावगमात् तद्भदेनान- प्रमहस्य वश्यमाणत्वादिति वाच्यम् , तत्रमध्यपानाद्य भेद इति वाच्यम् , प्राप्तासादनानुवादेन देशातानेक | मावेन क्स्य वनित कुत्र पमङ्ग इत्यत्र नियामभावन गुणनियाने याक्यभेदात् । सरयाविशिण्हथियामासादन प्रसङ्गानुपपने । विशेषणे विशिष्टोद्दशेन यास्यभेताच 1 आश्च तन न च 'बहूना स्यात्सधर्म वम्' इति यायेगमेरेषु देगरविशिष्टासागातरमेय मारत्युद्देशेनोत्तरवाक्ये | देशाचराध एव अधाना त्रिवतात्पर्यग्रहक इति विधीयते, पूर्ववाक्ये च तदिनहविषा पणयोदेः पत्य | वाच्यम् । तपात्येऽपि यत्र साम्य यथा मर्वतोमुपादौ गड्गीकरण देशमानविशिष्टासादनातरम् , अधर्यो | चतुर्दिक्षु चतुर्पु निहारेषु चतुर्मिर पर्यादिमि त्रिमाणे समारयावलेनैव प्रापापपत्ते । अतश्च अप्राकृतकार्य तय तिनिगमनाविरहेण वनिमनियमाभाषे प्राडासम गोरेन आमादनयोगभेदेन विधानात् नाायोगियोग- | बेन देशकादिभेदेनाझावृत्तेरावश्यक्त्वात् । प्रकृते तु यद्यपि बहनुरोधेन मारुन्या प्रगान अन्तु था प्राकृतका एबामादमा तरविधानम , | प्राप्नोति । तथापि । यदेवावर्गु करोति नदेव प्रति प्राकृतासादनस्पैर वा अतिदेशत पूर्वप्रवृत्या विधानम् , प्रशाता करोति' इति वचनेन प्रमगामावप्रनीते। तथापि न यागपयोगनिधिन्यम् , आसादनगात्रे एव | मविशिष्टमारुतीप्रयोगविवे मारुतीप्रक्षेपाद्यगमात्र प्रको देशविघानोपपत्तो यागपणाया प्रमाणामावात् । अस्तु | चापत्तेश्वावृत्तिरिति ध्येयम् । घा याग एव देशविधान तयापि हा उपागु तम्या ' मण्डन-- ' विहारयोस्त त्रभेद ।' (मेदएर न इति गद्वितीयानिर्देशात् प्रयानमान एधाय ददादिविधि तत्रम्)। न नु साङ्ग इनि नाङ्गाको प्रमाणमस्ति । इति प्राप्त सत्यमर बास्यद्वयेऽपि लदुत्तरात्यैव चिमिष्टासादन शकर--'विहारणे आत्ति ।' विधानम् , तस्य च बदुक्तरीत्येव प्रास्नकार्यापन्नल र यरुणप्रयासेषु दक्षिणविहारे प्रतिपस्वान्ना प्रातत्वमेय या तथापि प्रानो तदासादनस्य तवृत्ति | मन्त्रा अध्यर्यो पृथगुचारणीया ॥ यागसिद्धयर्थात् तस्य विहारा तो परणे अप्राकृतराय मन्त्राव, सनिपातित्वात । १२।१।९।१८ ॥ सपत्तेस्तात्पर्यगत्या अस्य यागप्रयोगविधायित्वगेर । भाध्यम-वरुणपघासेषु विहारपृथक वे सति ये प्रासादरतिश्च निपनियत् तत्ततागोपलक्षणम् । एच पनिपानिन , यथा आध्यग्रहणे प्रेक्षणऽमि गवानामपि बिहारद्रयत्रिकपो पतरवैययं च नाश्रित | मने । देगा कि तवेग प्रयोग , अथवा भेदेन इति । भाति, म पयस्थपा प्रासा|| यस्थामात्रारणा लाघव तत्रावापचितेयम्, न प्रसङ्गचिता । तत्र प्रवेगश्च । च । 'अटो वीधि' 'माती' इति न सक्या गुमदाय रामगारे प्राप्त, उच्यते । मत्राश्च आय कीभूतानुवाद सन् तन-शगलक्षणातात्पर्यग्राहक । प्रहणादयो मैदेन यतया । जुन १ सनिपाति वा । अतश्च प्रासादयति ' इलर नितीयाश्रयणाभामात पित्योपरिण एते मत्रा उपस्थित फर्माभिदधति । 'माय नुहोनि' इटिवत् तस्यागारणसाइभानना पृपश्मणि अध्वर्युप्रति प्रस्थातागै उपतिते । तस्मात् प्रयोगस्पैर देशारिनितिन्य विधवागतेयुकावा- पृथक् प्रयोचमा । अपि च करणा- गानेज की सृनि । अङ्गमधानयोदिर पापत्याऽपि चार साङ्गप्रयोग | दिपोत पश्यति, 'मत्राणा करणार्थ वामनातेन मार मियासमा । निपारा त्यासर्पग्य पचनार्थ वात् । इति । तथा हति मना ·. नाएं।' । वरुणप्रघासेपु ३४२७ वरुणप्रयासेषु येन कर्मणा सनिपतिनो मनस्तदपोऽसौ इति गृहाने मंण्डन- 'पाठः पृया स्यात् पङ सनिपाति- विशेषः । तस्मादप्यावृत्तिः। शा- वरुणप्रघासेषु दक्षिणोत्ताविहारयोः निर्वापा शंकर--'विहारयोर्न मन्त्रैश्यम् ।' १०. दिमन्याः किं तन्मेश अध्वर्युणा प्रतिप्रस्थाना वा अन्य • वरुणप्रघासेषु दयौः प्रणयन्ति' इति पुनर्विहित- रेण वक्तव्याः, उत उमाभ्यामपि भेदेन इति साये ममिप्रश्न अपूर्वम् प्राकृतं नापि सौमिक परतु अन्यतरेगापि उच्यमानाः शक्नुवन्ति उभयोः स्मृति पतं अनि देशमार्स पारतं कृत्या पुन. अपूर्व विहिनं अग्नि- इति मन्यते । निर्वामीयादेः आत्माभियादित्वात् न प्रणयनं कर्न पम् । वि. ७३९ वर्णः २. (पार्तिक- नन्नता संमगि, इन उभोः पृथपृथक् प्रयोगः । मतम् ), " 'यणप्रमासेषु 'योः प्रणयन्ति' इति सहदरानुष्ठानप्रगङ्गात् तन्नावापचिन्ताजी इयं अम पुनर्निहिनमनिप्रणयनं न तु वैश्वदेक्शुनासीरीययोः । ना। पुनर्विधान च उचग्येवा अभिनिधानगुणविधानार्थम् । मोम- पूर्ववदिह न कार्यमिशि: इयुस्थितेः ७।२९, 6 वरुणप्रघासेषु नव हवोपि विहितानि । तेषु संगतिः । मूत्रार्थस्तु-- निर्वपणादिमन्याः भेदेन मावीमामिक्षा पवित्रस्थाता दक्षिणे विहारे अनुलिपति । प्रयोक्त याः, तेषा करणमन्यतया कर्मादिसनिपातित्यात्, इतराण्यष्टौ च अध्वर्मुरत्तो विहारे अनुतिष्ठति । उभयो- उभयोश्च कर्नाः प्रयोगोष्यमान्यसंभवेन एन मयुनस्य गपि बिहारयोरगाना भेदेनानुपानम् , न तन्मम् । इतरफ कर्मादिसंनिपातासमवात् इति । १२।९. वि--'विहारभेदे निर्वापमन्यादेस्तन्त्रमा नया, पु वरुणप्रघासेपु पत्नीसंयाजानां द्विरावृत्ति ।। ग्रन्त्र द्वपीः स्मने. मिद्धे, कत्तमोक्त्या पृषा भनेर ।' एकामित्यादपरेषु तन्त्रं स्यात् । ११२।१२। भा- बयणप्रपासेषु दक्षिणोत्ताविहारयोर्देशमदात् ४९ ॥ पतभेदाच पदार्याना न तन्मता इति क्षितम् । तत्र च भाष्यम्--इदमपरं तत्रैव चिन्त्यने । कि आपरा- प्रयानादि विषये भूयोऽनुमदत्य न्यायित्वात् मारपमिका होमास्तन्न पायाउन भेदेनेति । कि प्राराम् ? न्यायप्राप्तः प्रमाग 'गदेवा गो. कोनि, तत् प्रतिमस्मता तन्ममिनि । कुतः । एकामित्वात् । पौनिकानामग्नि- करोति' इति वचनेन वाध्यते इत्यायुक्तमेव । अतस्ते मेदात् मेद उक्त, । इह स हेतुनास्ति । एकागित्यादेते. तायत् पृथगेय पर्तया. । मन्त्रास्तु ये अस्मरणार्याः | पाम् । तस्मादेते तयं मयेयुः । से अध्ययुणा तावन् पठनीया. । ततश्च तेन मन्त्रान्वे नाना वा कर्तृभेदात् । ५० ॥ पदार्थे कृते पश्चात् प्रति प्रस्थाना स्वपदार्थे नियमाणे भाष्यम् - नाना भवेयुः । कुतः ! कर्तृभेदात् । अध्यय-प्रतिमस्थानुकतन्यपदार्थयो. प्रमविधानात् प्रति- | माउन्या यान्यनानि तानि प्रतिप्रपामा कार्याणि । प्रस्माकर्तृपदार्शम्य अध्ययुकर्तृकपदाधेनैव उपस्थिति- इताणि अपयुगा 1 तन्यभावेऽन्यतरेपा कर्तृकृत वैगुण्प सिमकार्मस्य प्रसङ्गसिद्धपान मात्रामा प्रतिस्थाना स्यात् । तस्मात् भेद । पृशकपाठः । इति प्राप्त, -निपामीरयादिम श्रेषु भारमा शा--- ये पुन: आपरामिका होमाः पत्नीपयाजादयः गिपारितया आत्मस्तपनिर्मापस्मृतरेण कार्योपयोगितया | तेषु तन्त्र आवापो था हति सदेहे पौर्वामिक्वत् देवा- तादृश्याश्रान्यतः अलाभात् न प्रसङ्ग । घम्तुतस्तु | भेदाभावात् तन्त्रत्व स्यात् । असत्यपि देशभेदे वर्तमेदात भदेवाबर्य क्गेति' इत्यनेन न क्रमविधिः, प्रसना | भेदः, प्रतिप्ररथातृकर्तृका हि मारुत्या उपकुर्वन्ति अध्वर्यु. भावमात्रफलकतया पदार्यकरणमानविधानात् , कर्तृभदेन | ककास्त्वितरेषा तस्मादः । पाठक्रमरयापि अनियामकथाम । अतो युगपदेव दामा वि--विनय पत्नीसयाजादो तन्त्र मिन्नताऽयमा ! समयका पदाकर्नन्याः इति है प्रसझावकाशः | तन्नमम्यक्यतो, मैव तुमेदानिवारणात् ।' --- ·" वरणप्रपासेपु ३४२८ वरुणापासावभृथे भा- तवापरामिका पत्नीसयाजादयो देशा- वारण्यामिक्षायां यपिष्टनिमिन नेपभवदधाति, तन भेदात्तत्रम् । इति प्राप्ते, देशभेदव नभेदम्यापि प्रयोग- आमिक्षामयुक्त मेप समवदाय हुत्वा, तन एककपाले न भैदमयो नात्यात् तदनुरोधेन ताप्यावृत्ति । न च देश | प्रचर्य, भाण्डलिनेन वारुण्यामिक्षाया निशसेन यापैश्च भेदादेवाझावृत्तो सिद्धाया त कतरापेश्रणे प्रतिप्रस्थान अवभृयमनु तिष्ठन्ति इति । ११२११५, ५ वरुणाप्रपासेषु मानविधानान्न पभेदस्य ग्यातव्येण प्रयोगभेदाक्षेप वाठण्या निष्कागेन तुपैश्चाबध यन्ति । इति विहिते कवमिति वाच्यम् , वैपरी यस्यापि वा शक्यत्वेन कर्मान्तरे अतिदेशप्राप्तो पारण एककपाल गुरौदाश विनिगमनाविरहेणोभा यामपि कर्तृदेशा-या विशिष्ट - | तुपनिष्कासाम्या काव्यते । अनिदेशात् उपदेश प्रल । प्रयोगविधिबलेन प्रयोगभेदाक्षेपोपपत्ते । अश्व पत्नी- ७३१५ ६ वरुणमघासेषु पिहारद्वये मति पत्नी- समाजादिषु देशभेदाभावेऽपि तृमेदादेवावृनि । मैयाजाना तन्त्र न, कर्तृभेदात् । ११।२।११।१९-५. वस्तुतस्तु देशकर्तविशिप्रेम्प्रयोगवियाने ऽपि पार्षिक वरुणप्रघासेषु विहारद्रये होतु आसीध ब्राह्मणा तत्रम् । पररपरायपनरोग तत्तद्देशीयतत्तत्कर्तृकपदार्यागामेव प्रयोग | अधयुप्रतिप्रस्थानोस्तु यवनाद्भद । ११।२।१०।४४- निध्यापत्तोगादिकपदार्थाना नचदेशाप्राप्तिवत् अव | ४८ मवरणप्रपारोघु विहारपृथपे आ रग्रहणे, प्रोक्षणे, द्देशीयानामप्यापगग्निकाना प्रतिप्रथातृकर्तृवत्वानापने | अभिमर्गने, मनिपातिनो मन्या अध्वर्यप्रतिप्रस्थायी नतिन पत्नीमयाजादिषु प्रनिप्रस्थातृकर्तृवायम् । न हि मेदेन कर्नव्या । मा १२१११९।१८ • वरुणमघा मारुती पागे प्रतिप्रश्यातृस्न्यम् , येनाङ्गप्रधानोरक सेपु विहारभेदेऽपि गाईपत्यम्यक्त्वात पनीमयाजाना कर्तृक गात् पस्नीमयाजेश्नपि तत्मानिराशन्गव । पारती | वनइति पूर्वपक्ष । अध्य प्रतिप्रस्थाता च एकस्मि यागम्य यजमानककत्वेन प्रतिशम्शातृकर्तृकयामावात् । नेर गाईपली पृथक्पृथक् पनीसगाजान् जुहपातामिति कि 'यदेवापर्य करोति । अत्यनेन पत्नीसयाज्यु | मिद्धान्त । वि २१ ४ वरुणपत्र सेषु वैश्वदेवे तत्प्राप्ति । अत्र हि य पदार्थे यागाष्टकारगमूने अवईच अग्निम यनम् । भा ७१।३।१७ • वरणप्रभासेपुर पर्वा नत्पदार्थम्य मारतीयागाग ये प्रतिपस्यानृक्त॒कस्य वैश्वदेवपर्वग्थसार्थवादानविधीना एतब्राह्मणा येव पच विधीयते । अतश्नापगनिकानाम गानि । मण्डन-- 'आपरासिकगेट स्यात् । ' आपराग्नि-वादमात्रस्य । वि ७१।३ वरुणप्रधागेषु 'शमीमग्यो | हवींषि, पाहाणानीतगति' इत्यनेनानिदेश , न तु अर्थ काना होमाना भेद भेदेन अनुष्ठान म्यत्- न त नेण | हिरण्मयो वा सुचो भवनि' । वि. ७१११५ * पाण- | प्रनासेषु शमीमय्य हिरण्मयो वा युच समाष्टव्या ।समा शंफर-- 'आपराग्निक भेदोऽत्रा' र्गाधिकरणम् । २।१४।१-१२ यरुणप्रपासपु शास्त प्रपासेषु प्राजहितादेव औचखेरिकस्य प्रणय मुखीयो नास्तीति पूर्वपक्ष , अतीति सिद्धान्त । तत्र तु नम् । सर्प ३।२।२२ * बक्षणप्रयासैपु ब्रह्मादीनान आपस्तम्बमने माम्ति बोधायनमते अस्तीति न्य रहा । भेद । मा ११९ पसघण वनपयामेषु मारल्या सर्प २।२८ मीको भेदे मशजादीना भेदेन किया। भा १२018 प्रघासेषु च दागमुखीयोऽम्ति' इत्या प्रष्ट यश् । • वरुणपयामेषु यापिष्टमय मेष पाहण्यामिक्षायामा ५ वरुणरसेषु 'शूर्पण जुहोति । इति न शूर्पयुको दधाति । नय आमिवासयुक्तस्य मेषम्य सन्येर होम । धर्म रितपूर्यप्रयुत्त । ११५१११-१९ मोरो पि २१।२।१५, वरणप्यासेषु वारुणी भामिक्षा । २.७२ 'ट्रगमग्यासमुदायन्याय ' इत्यत्र उपम् । तम 'पारुण्या निमासेन गुपैश्वानभूषमन्याय । परणप्रयामापमये अभूषामा सीमिकाव. अत्र प्रयोगप्रकार - वरुणापासेषु ना स्वापि । तेषणा | भूषवर्गाणामतिदश । ७।३।११५-१६ मीयो ! हनि वारुण्यानिष्ठा । नाम हरि का एकपाल अति वरुणप्रवासापये का अधिारत इत्यथ । । 0 व ·परमप्रपासारथे ३४२९ पर्योन्यायः पयति । 1 - द्रष्टयम् । ॐ यरुपयघासापभो नुपा, वारपामिडा चा-~ययंत्र अकाणेषु यत् फल तत् प्रारणार्थ निसामश्च द्रयं न पुरोडाय | ७३।१७. मीको. ! पीरयते नान्यरकन्थ्यो, नया 'ममाग्ने वर्षो निहवेषस्तु' पृ. २३९५ 'निकासाबमयन्याय ' या द्रष्टयम् । इत्यादिश्यपि । ते नु यजमानेनैव प्रयुज्यन्ते, तस्यैव च * वरणप्रघासककपालस्य शिपिका धाः फारमियविदा । करणा• पुनरकान्तेन कर्मसमानर्तृ- 'हिरण्मप, सुचो मान्ति दामीमग्यो ।' इत्येवमादयः। कन्यादाध्ययंपा. । तैर्यदि अध्यगुणा प्रयुज्यमानः यज- मा.७१५/२३. मानस्य फरमभिधीयेत्, तो ममे-यभिधान निरुध्येत । • वरणप्रयासगनेककपालघर्माणां सामेधीयक- बीग व वर्षो. मन्यते इनि, नदारगतिमानण क्पाले अति देन. । R३. मीको. पृ. २२९ मुप्रवरितस्याश तच तपोत्माह करिष्यतीति निरू- 'अतिदेशः साकमेधागेकापाले.' इत्यत्र अधिकरण सामिनो वा तदर्थत्वात् । २६ ॥ द्रष्टव्यम्। वरुणप्रयामपञ्चसचरेषु वैश्वदेविकतार्थवाद- माप्यम्-- यजमानस्य वा वचनम् , तदर्थत्वात् विधिकाण्डस्य अतिदेश. । ११३२१७-२१. मौको. कर्मग । यजमानाय हीद कर्म साङ्गम, उपग्रहरिशेषात् । १. २१४ ' भतिदेश, बरुणप्रयासगतपक्सनरे। सास्यात्य प्रयोजन यजमानस्य फन्दनिपचिन पर्योः इन्सन अधिररण द्रष्ट पम्। मुप्रचरितरपि या. | मिनी योगम, पास कीर्तनात् अपलकन यता गम्यते । तदेतत् अन्यन्वाधान यश. • वरुणप्रघाससाकमेधयोः चातुर्मास्यगतयो। मानसा मीर्तने क्रियमाणे अनेन मन्त्रेण परसर- अग्निप्रणयन अपूर्वमेय न दागपोणमासिक नया भात प्रकाशित कृत माति, नापर्युगा. मीनेन । सौमितम् । प्रणयनाधिकरणम् ।(चा) ७३८।१९-२५. तम्मा यजमानपमागासतयमिति • परणाघाससार्थवादनिधिमण्डस्य सामग्री याजमान एप मन्त्री भवतीति । उच्यो । अग्न्यसाधान येन्द्रामकरपाल योरनिदेश | ||२२. मीको. प. समाथा आध्यवम् । नच्चे गुणणे मन्य क्रोन्याध. २३० अनिदेश. साक्मेधीयेन्द्रामैकक्पारपो.' इयत्यय. । म उच्यतेऽनेन मन्नेगेति । तम्मादाचर्पयो पम्। मन्त्र । 'मम य!ऽम्नु' इयपि, यजमानस्य ब! ममेति g वर्षोन्यायः । करणान्यास फल याज-व्यादिति रक्षणया । यथा राजनि वय वर्तमान मानम् ॥ मैनिमा अस्मानमिनिपादिशन्येषम् । विस्फलं करणेप्पयत्वात् । ३।८।१३।२५।। वा-नैवेदमरणान् ( ' आयुर्दा शो''अगम्म भाष्यम् -- दीपूर्णमासयोगमनन्ति 'मगाने चर्चा | सुर मुबग्गन्म' इत्यादयो ये, इतिकरणापिनियुत्ता निह पस्त्विनि पूर्वममि परिगनाति' इनि । तत्र सदेहा, मन्त्रास्तात् ) उत्साहाथै सफीय॑ने । विहिं। कि स्विकप मागामित पम्, अग्ने यों विष- | मन्नत निन्यानाश्रा फरमा परे । कथम् । यनि- स्थिति, उन यजमानम्येति । कि प्राप्तम् ! अपर्यो- रिनपासाधनरपेन हि मन्यथोदितः ता वा तत्मबन्धि रेति । इत । एष भुतिगहना भविपनि, इतरया वा चिनागपाहगार गच्छति । तम्मादिह यग- रक्षणा म्यान , आरमना यजमान रक्षयेन् । तम्माधि- पर्युयश समीर्त्यते नैवेन सकलेन मश्रणाग्यन्वाधान कामाशासिन यति । को:र्थ. अनया समिधा साधित स्यात् 1 नहि तत्कागनमग्न्यसाधानेन अऐ. पारमाणे मो याग मभनिग्या, तश्र पिहयेषु स्पर्धा- द्वितम् । यत्रापि तन् प्रधान पायेत् तथाऽपि सानेषु, अह वनन्दी गरि यामी पञ्चयोचनम् । एर २ संच येत, गुित मागनौरयिमानुनिपादियान, मुरमाही भरिपती। अस्तिग्याप्रमानेन । तस्मात् सूजनाकन्यायेनेर 1 अथ कम्मान - ·च!न्याय वर्चीन्याय अनया (रा) चोदिनमरगया यथानुपपत्त्या अग्य पा- वाशिषामृत्विमो पाना यतमानमरघा न्यायानस्य परमेतत् कल्यते । यात्वाशिए ता साक्षा नुयाद एवमरयिष्यने अयामिति तत्कल्पमनान भरन्ति । यदि शा-- अरणभूता प्रत्याशिषो मना रिद्वान् पृथप सावरे तन रायुजतात् ('अगयुक्त प्रा । याजमाना इत्युक्तम् (३१८।६।१८-१६)। ये नु रगरितिक्त यदाऽभिवात् ।। ३१३।४।११ | इवि प्रक करणगाना 'मभान बचों विहरेषस्तु' इपादय, रणार्मिकणोक्त पायेन लिदादिधिनियुक्तेषु रणरिनि । प्रत्यगाग्निपाऽपि दियाको अप्रयुगव वक्त या 1 है यो यथासभात् ) नैव प्रारणेन प्रत्यक्षमात्र गच्छयुरिति अपनोव्यमाना अपर्यो रिया प्रमाायन्ति । न च वैषम्यम् । आह । सन्यरि पृथम ले ममशन्देना मनोन प्रयानभूतत्र्यिायामध्यमुंद्राधी युत् । देन पर्गृह्यते इति यपदेश यायेन (३।८। ।१४) आवर्ष मनसावर आध्ययंत्र एवं । उद्गन च र्य प्रति चमेर प्रायोति । उपते । लिङ्गेनाऽध्ययन प्रामोति सूस्तरागलामुगरिबत् फर इनि स्तेि (तिया दसब शरमनेषत श्रुत्वा याजमानसम् । अथ उभानुगहाय यन या प्रकाशयतो मयस्य करणत्व भवति, इति कलसमापि पाजमानमेन न भाति । तथा मनि मनप करण पनिहाय तप्रकाश्यवर्च प्रभृते हि ममसद्ध आत्मनेपद चोभनमरि न विरोस्यते 'वम् ! न च दधाना ' इन्य वायानविशमाय इति । नैतदन्ति । यदि देवत् मनवा कम मत्तत । वसा व सत्र व्यमिप्रकाशस्त्याच्च अस्य परसत्यमुपपनद्ध एव नियम्येत । प्रथम तु एतदुन्य यमान वलयत इति वाच्यम् । कृम्नम्य मत्रस्य करणवा यया: सुपपरा प्रतिबिमाचर्युमन व समाग्यानात् प्रतिपयते तरकायच प्रमनेरपि पावावध्यमावात् , मनमान यात्रमाामिति चे, वर्मशा आकृष्यमागस सूचना स्थापि अग्यादिदेवताप्रसाकलमाण कार तत्यमानर्तृत्तनिपमात् । फन्मपि ढायेव । माघ । बोपप चौ तद्गतायुरादे परत न स्यात् ), तिन् प ध्येन, यदात्मनेपदेन न प्रतिरध्येत । तत्र आत्मनेपदम्य अधयों, अ यजमानस्यति । 'मम' इति रिवात बापाममनोगत्वासनुपपतेश्च मतगत एव मनाने । अवरों । इति प्राप्ते, प्रधानाक्यगतात्मनेपा ऽध्याहारण या पूर्यते, गोगे या माति, मदीयम्य यन सागययनमामाविषपानपाना अपि समाना निव मानम्य मत्पम्येव या यजमानस्य वक़ विहवेचन्विति । युक्तम्, इति तद्विरुद्ध लिह न ऋविग्यामित्व देष वमानभमानफटमेत रति । य च ( कल्पसूत्रकाग ) | यिनुमन्म् । अत 'मम' इति यतमान नरकन्तित यजमानतकर्मवान्यायापान पक्षे वदन्ति, पानित (यतगासन प्रयुक्त ) पटी गम यो धनमान , राम्य एर मागत् प्राति । अथ नु जिविद्वचनमुप र वर्च इन । यनमान एवं वा उपचागत् ममति ग्यन्ति, तथापि कि मशियरत् परमवर्युयतमान , निरिश्ते। भातस्यैर फलम् । यातिपते किंवा पा निवार साबमानमिनि प्रयोजन अनुष्ठानसमये मात्र ऋत्विगगनाया शाह र पूयमझे । सिद्धान्ते तु पजनन लिनदर्शनाच । २७ ॥ मननपा इनि । सूनार्थरगु - वरणम षु ऋविका प्रकाम्यम् , म नागा मुग्यायपासवत्वादिति । भाप्यम्-रिजमप्यमुमय यति । एस शाह वि.- 'ममात्र इति भ्यान प, या कानन ऋषिव आशियमाशामते यजमान गम्।, अन्या म्वामिनि न होते रिङ्ग दोश्चर्य व सा' इत्याधिपो पत्रमानाथाना दगंयधि। तस्मा चन यवमाने ममेति नि उपचताम् । दगी मो यजमान मायामित यमिति । पशोक्तमेव भा-२ इनिकरणो दनीयया या विनियुटा प्रोजनमिति । परमातेश मानातित्रियाज रकम, नन । - साम-- विचार 1 , ·घाना वर्महोम . - . कारणसापचय नासीगि निन्यायमर । कि वर्तमान कार । एतावानेच चान बनमान • वर्णाना मानामि रङ्गय रम्य अनार । मणि को न्युति कमसम्पात् प्रभृति आ सर्वाय १६८, * वर्णाना यापमानामपि तत्तद् पनिमि तत्त फ्लायरोपभोगात् । वा २।९।२।१३५ देशाभि यताना स्वसामीप्यो मुनादिरमेण प्रणामुपपन्नम् । न हि वर्तमानमाल कश्चिदस्ति यन्याय प्रति पृ१७० वर्णषु एकार्यापच्छेदोपाधिना पाव निन्दा । मा १२।३।२६ । वतमानस्यिस्य अमम बुद्धि | दि ५११६ चात् । चा ० वर्णज्यत्याप्यधिकार अमावस्यादिषु शुन वर्तमानता। यदि इतरप्रतियोगिता वर्तमाना, सामधेनीसासदश्याम वितिषु । ६।६।७।३५-३९ ननित्यपु सा'। वि ६२ । अन न्यायपणिका- मीशेपू २८३ 'अधिकार अवरक्लादिषु' यापट अनागतता कारणद्वारेण उपमृद्य मति, या व इत्यम अधिारण प्रष्ट यम् । , वर्गनयम्यापि मनुना अवीततया स्वनासकारणद्वारेण उपमृदयते सा रतमाता । पैष्टीपान ( मुरादिप ) निषिद्धम् । मु १ १९५ न चेय नित्येषु सभाति प्रारमध्यसामावाविनामाविता • तुल्यशिर पाण्यावानारपु अपि सकाणीक | निन्य चारोपिनीत्वात् इयथ । तदेतत् पारिभाषिक दृष्टियामा ब्राह्मणादियु मानापिनुभयघस्सरणादस वर्ष वर्तमानस न कसिद्धम् । अस्ति र प्राक्य रस्सा वियेकाधारण भवति । या राश८।२७ पृ २८० भावरहितेष्यपि आगागादिषु वर्तमानतानिधानमत्रो वर्णव्यत्य प्रचसिय इति पाचिमतम् । रोकिकाना विधात व्योम''आकाशोऽस्ति' इत्यादि या RIC२८२७१ प्रयोगशनात् । न च भात प्रपोग, विशेषमावान् । वर्णव्यतिसरकार एतेन प्रयुत । या ॥३॥ न खतु 'आमाऽस्ति । विज्ञानास्ति' इति विशेषा ८२८ पृ २७० ऽवगरपवे । अविशपेऽपि च एकम्य भाक्तत्वकल्पने वर्णसकर । न च भतुं यतिरकानेन वर्णसवर तदतिरिक्स्यपि भाक्तत्वप्रसङ्ग इनि । ६१ अपराबैन नायते । दृट्यते हि अपराधिनानामपि सभा • वर्तनानत्य '' इति विदौ मणिग्रन्धे निमित्त पमा । उदपण्यनिमिचस्तु नासा अशुभ द्र यम्। फारोपमोगो भवेत् । न तु अपचाना बसर । • वर्तमानत्यादिक्मपि मावनान्वयि । चपिनोगत मातररव राह प्रमाद । सवर्णेन च उदयादितम्य नैन वणा नरसापचि । समरजानानामपि • वर्तमाननियरस्य गोगवे 'दमदा पनि च पुन उत्पापकर्षाभ्या सममे पञ्चमे या अयनरवर्गा योऽभुन भुटन इति दृष्टातो दात र । सु पृ.१०. पचि रमते । वा श२ पृ.१,०वर्ण • 'चमनि नुहोति ' अनन आहधनीवनिवृत्ति । सकर । 'माता भन्ना पितु पुर इति स्पष्प दर्शन | सकर्ष ४१ : मोरो घ १०२१ " श्रावनीचा जनयिनुष नानाजानियोपपत्ति तेन वणसर IN पद होतिबिमनि होति - इति' इयत्र ११३५१२८ अधिकरण द्रश्यम्। वर्णसमूह । न होकरिमन् वर्णसमूहे नातिद्वय • यत्मादिना विशेषविहितेन ज्योतिष्टोमादी समवेतम् । बा ३३११८०४ आहवनीयस्य सामान्यविहितम्य बाध । १०१1८।६ • वर्णलोट वाक्यर्थे शक्ति रपणा वा ' इति | मीको पृ १८३९ :योतिटोमादी बलादिना.' बिन्दौ दृश्य । इत्यन अधिकरण ट्रायम् । • वर्णस्वरूपप्रयुक्ता न गीति नुि स्तोत्रम्वरुप * धम॑होम वरमयेर ज्योतिटोमे । मा १९८७ मयुक्त इप् १९८५ १६९८ ८।१६ 6 मणि पराद ·यपट्कारः यपद्वारा * प्रथममक्षः , यपदारेण हवि - वपट्कारोऽपि पृथ- सोमभशारणम् । ३।५1 | इत्येव उपलक्षणनिरासाथै नै इति पूर्वसूत्रानुषतम् | १०॥३१. भीको पृ १८२७ - ज्योतिशेमे चपकारो- सु.पृ. ११५५. ॐ पपसारः चमराभणे कारण तच्च ऽपि पृथक् सोमभक्षारणम्' इत्यत्र अधिकरण द्रप्रयम् । | होनु । वि. ३१।१०. । वषट्कारः प्रदानार्थ । वषट्कारच कर्तृवत् । ३।२।१६।३८ ॥ भा. १२।३।१५।३५, ६५ वपटनार. यावति विपये अरत्यन क्पटमारदेवता ' सोमन्यामे पाहीत्यनुवपट- तावत्येव घा. ३१५१०३१ करोति । इति । तन सदेहः कि अनुवपटवारदेवतोप * यषट्कारः पठेऽहनि ऋतुयाजेषु होनादिभि ऋक् लक्षणीया नेति । अपि म एष न्याय केनचि- | शिरस्कोपमन्त्रोत्तर कर्तव्य., न तु फेवलप्रेषमनो- विशेषेण उदाहरण नरेऽतिदिश्यने । अनार्य पूर्वपक्षिणो- (तरम् । ऐना. २२।४. * तन्त्र च मौगिक घपदकार ऽभिसंधिः । भवतु नारिंशतो देवताना देवता- | निर्दियः । भा. ८।४।५।११, * भवस्य कारण वषट्- साभावात् अनुपलक्षणम् । इह तु 'सोमस्याग्ने यीदि' । फार । ३।५।१८६४५. * यदा यायावपट्कारयो. इयख होममन्नरय करणयेनानुवषट्कारे पिनियोगात समुनय तदा याज्योधं वषटकारः । यदा विकल्प, तदा भोवोदनया गलवर्णाचानुपटबारदेवतात्वगैकान्तमेव । 'ये यजामहे ' इत्य ययहितोनवं घपट्झारस्येति पूर्व- नम्मात् अनुपपटवारशेषभूतसोमभक्षणे अग्निरयुप. / पक्षः । यामारपट्कारयो विकल्पो नारपेव यायो- "क्षणीय एवेति । एवं प्राते, अभिधीयते । भये- नरगेय न वपारः । मंकर्प. ४।३।४. . षपद देव यदि द्रोगक शादगुवषट्कारदेणार्थं सोमो गृद्यते । कारेण यागः क्रिपते न पाषामात्रेण, अनवानता न कि त ? प्रधानदेयतार्थेन । अनुवपटनारो हि प्रतिपत्ति- | यष्टम्यम् । भा २।५।१८।४५. . कर्म, नेन हि प्रभानदेवतार्थमाइतमेव द्वाप पतिपाद्यते। प्रदानार्थत्वात् इज्यते न केवलया याज्यया । वा ३१५/ अतो यथा पूर्वतः पाना अध्वर्युर्होता वा इतरपानान्तरेण १८४५, प्रतिपत्तिकर्मसमन्वित्वेन नोपश्यने, तथानुवषट्कार- 7 वपद्काराच भक्षयेत् । ३।५।९।३१॥ देवनाऽपि । वदा दुपलश्येत यदि च प्रकृती हिन्द्रप्रतिपत्ति अथ किं समापैव भक्षणे कारणम् ! नेवि बम सन्धिन उपरक्षण कृत भोत् । न नैरभस्ति । तदु- | वषट्काराच्न भक्षयेत् । वषट्काग्थ भक्षणनिमित्तम् । कम्- 'यथा पश्चात्तन पाता पूर्वपाग्रुपलक्षणम् । कथम् । एव हि श्रूयते । वषट्कर्न प्रथमभा.' इति । अप्राकृतं न कुर्वीत तथैनामपि देवताम॥' इति । अत्र प्राप्तभक्षणानुवादेन प्राथम्यमान विधायने, अथवा (था ५. ७९५) । तेन न्यवत् व्यनिशत् अनु- वपटकारनिमित्तक पागम्यनिशिएं भक्षणान्नरमिति । चपट्कारदेवता पनि!पलक्षणीय एरेति । अप्राय पूर्वपक्षिणोऽभिसधि. । मर्वन विशिष्ट विनिगौरव प्रयोजनम- न वतन्योय । सूत्रं तु- पानकर्तृपदनु- 1 भयेनोपपदरानान्तो विधिर्धात्यर्थस्य विलम्बिनीमपि यश वषटकारदेवताऽपि नोपलश्यणीयेति । तोता. कथञ्चित्प्राप्तिमपेक्षते । अस्ति च होतुर्वषट्कर्मृत्वात् 'तु र वपट्कारश्च कर्तृवत् । ३।२।१६।३८॥ होतुश्चमस ' इति समाग्न्यया स्वचसे भणप्रति । मस्य सुनस्य केवलागन्दीया वृत्तिः मौको. प्र. | अतस्तनेर सास्याप्राप्तभप्रणानुवादन मपटकार तिमिवर्क ४२६ ' अनुवषट्कारश्च फ्र्तृनन् ' इ-पत्र द्रष्ट या । प्रायम्यमान विधीयते । नेन वपटकर्तव्यनिमित्तक भक्षण • चपट्यारश्च ( अनुवपट्कारश्च) कर्तृवत् । कर्नयमित । एव प्राप्ते, अभिधीयते । भवेदेव पयर ३।२।१६।३८ । वषट्कारश्च नैर स्यात् पानक्र्तृवत् सगासाशिष्य च मक्षणमनुवदितु शक्यते । तथाहि, न पटवारशन्देन अनुवषट्कारदेघनाया. एक्षितलक्षणो. ताघदन भक्षणमानानुपाटेन प्राथम्य विधीपते, अन्य प्रतिपत्तिकर्मादत्वेन पान कार्यापत्यभावात् त्रापि प्रसन्नात् । किं तर्हि ? वपर्यो भन्न इति वपर: प्रकृतदेयतासस्कारभूतन्य अलक्षणस्य अनिदेशतोऽप्राप्तेः । कसंवन्धिपक्षणानुग्देन । तथा सति वफ्टकर्तृसंबन्ध । । तागा:

·यपट्कारान् ३४३५ वपद्कारे सापेक्षम्य भक्षणम्य प्रायम्येन सह न समासः सभपति, । प्राथम्यमनयोः एकोपखितिविषयत्वात् प्रथममक्षश्चन्दे असमर्थत्वात् । अथ प्राथम्येन भक्षणस्य प्राधान्याच एकदेशेन भत्रमन्य एक्देशेन प्राथम्यं न विघातुं 'माति वै प्रधानस्य सापेक्षस्य समास.' इत्यनुशासनात् शक्यते इति वश्यते । कु. ३।१।६।१२.० घपटकारम्य चपटतमझ्धसापेक्षमपि गक्षण प्रगमपदेन समस्यते । 'वषट् वे विष्णवास आकृणोमि ' इत्यत्र वर्तमानस्य इत्युन्यो, तथापि प्राथम्य तावत् मक्षगगुणभूतम्, ती आकृणोमि इत्यनेनान्यसेन अस्वातन्त्र्यात् न प्रदानार्थता । वघटकानिमित्तस्यात् वषट्भवणस्य प्राथाय में संकर्ष २१४१९, * बा-शवपट्कारयोः समुन्नए एय निमित्तान्तरेण | f नहिं । वषट्कारेणैव । रोन वषट्- | 7 विकल्पः । ४३॥३. पतुरिति मान्धात् गुणभूतस्यापि प्राथम्यस्य सापेक्षुत्वात् वपट्कारे प्राणापाननिमेपाणां प्रतिशाग्य स्पर एव समासदोष दनि । भवणपागम्यो. निष्ध्या- मुपसंहारः।। नुदितुं विधानु या शक्यत्वात् नाट्यतः पागम्य चचिन्हासाया ‘वपन्यापान्यानिमिषेदपानेन एव विशिष्टमपूर्वमेय भवर्ण विधीयते इति । ननु 'एक साम | प्राणं दधाति निमेषेण चभुः' इति श्रुतम् , 'यपत्य नचे क्रियते स्तोत्री पम् ' इति समासापेशं ममासस्थामपि | प्राण्यादथापान्यादथ निमिषेत्' इति तु भारपान्तरे । वन पडचमा नित्यविधान दृष्टम् , तपा प्रापश्यविघानं | गाग्नामैदेन येषानिविषिद्वयं केपानिद्विधिनयमेतत् । भविष्यति । नैतन् । तापि समासाथैमा विधानात्, | इति प्राप्ते, अपाननार्थवादरयापाननविध्युत्तरमेव युक्तेऽपि किन्तु च। सागल्यभिचारेणैव प्रातत्वात निरवस्य पाठे अपानन निमेषविध्योस्त्तरमयवादद्रयप्रवणेन वपट्- चाप्रातत्वात् नित्वपरो विधिरित्युच्यते । इह तु यागद्- | येत्यस्य निगेपविधानप्यनुपानवीतेः अपानवनिमेपयो चषटकार मरणम्यामात वात् समासार्य एव निम्ता- बंपटकागयरहितोनरमाल एव प्राप्ती शासान्तरे वपट. पर्याद्भक्षणमेव विशिष्ट विधीयते । तेन वषट्कारनिमि- | धारोत्तर प्राणनस्यैक्स्यैव विधि: इवरो क्रमार्थमनु- सा भक्षण होमा सर्वत्र वृत्या समारयानिमित्तक पचणं वादः । संकर्प, ४३७. चमसे पतंयम् । न तु तस्मैन प्रापयमिति निमम् । * पटकार 'म काममेत प्रमायुकः स्यात्' इति प्रयोजनम्- पक्षोक्तम् । सूत्रं तु-न के बल समा- | यजमानमग्णकामस्य होर्षिधिरयम् इति पूर्वपक्षः । प्यमा वपना स्वचममे एक भयेत्, किन्तु वपट्- | स्वर्गामस्य विवरर्ययादोऽयं इति सिद्धान्त । संकर्ष. कारनिमित्र पान्तरेपपि भवेदिति । तोता. ४३२५ चपट्काराच भक्षयेत् । ३।५।१०।३१ ।। वषबारे यं कामयेत प्रमायुकः स्यात् सिद्धान्तमूत्रम् । ममेऽधिकरण सोममानिमित | इनि म्बर्गसमविपरर्थवादः ।। मुमाग्न्या क्युनम् । तर निमित्तान्तरपतिपादनार्थ वषट्कारमेव प्रत्याम्नायो य कामपेन प्रमायुकः मिदं सूयम् । निमित्तान्तरसमुचयाश्यकार: । यया | म्यादिनि नीचरतरा तस्य यान्यामा वपर कुर्यात् ' इत्य- समाख्यया भधयेत् तथा बाकारादपि पश्येत् सोमम् । स्यान्ते — उच्च, कोलमित वषट् कुर्यात्म्वर्गकामस्य' विधियान् इति पदं पूर्वम्वादनुपर्तते । ‘वपः । इति श्रुतौ भावपि काम्यविधी सूर्यादिनि लिथुतेरविरो प्रथममक्षः' इसी प्राथम्पविशिष्टभागस्य विघापरेन । पात् । दीर्घरोगसंतप्तस्य प्रत्याश्यातभिषभियस्य मरण- विधिवाक्पेग थप टवारण्य मानिमित्तत्यमुक्त भवति वामनाया अपि समात् । अन्यथा तादृशस्पारमहनन- तम्मात् यो य ग्रहचमस वषट् करोति स तं मधयेत् | चि. स्मृति वैयश्योपत्तेः । सर्वस्वारादिौनकर्मखपि प्रगमम् । ततो पथायथं समायाम मायेत् । के. मरणामाधिशारिस्तादर्शनात् 1 पुरुषामिमायाया विधि- • 'यषट्काराच मायेन् । (३१५६१०३१) वात् । यस्तुननु य. प्रमायुर प्यादित्यायुक्त्या स्त्यधिकरणे वपटवर्नु, प्रयममय.' इत्यत्र समास्यशेन | होतगत एवैप कामः प्रतीयते । गच देष्ये यजमाने ·- । " शन्दो " वपद्कारे वमन्तादिश्रुतिमि साभवत्येव । अत एस्निगाचायों नातिचारेती' * वषदद्वारपाद । सकप ४१३११-२२ इति रमृतिरपि दृष्टार्था सती युयते । न चादधीत * वषट्कारभक्ष स्वय पाज्यापाठे यजमानस्य इयुपमहविदोषविरोध । यस्मिन् जात एता ज्योतिष्टोमे त्याजेषु । ३।५।१८१४४-४६ मीको पृ मिटिं निर्वपति मून एव स ' इति श्रुत्ये। चिद १२४३ 'स्तुयाजेपु स्वयं याच्यापाठे. ' इन्गन द्रयम् । पशादम्माणि समतात् । गत एन मउगाच 'मप्त होगा वो भनारा मनिहितमो वषट्कारस्वाहा देवता शसी' इनि मताना तृचाना शसन होतु | कारयो विक्स मुस्थितो भवनि । वि १०१० विधाय, स- यजमानस्य पापभद्रमाद्रियेतेति ह स्माह नसतीवरीपर्यन्तानि पूर्वाणि अङ्गानि वादा योऽस्य होना स्यात् ' यौन एन यथा कामयेत तथा अन्यकालत्वात् अरमाणविशेषाणि तनम् । अवभृया कुर्थात् ' इत्युपक्रम्प 'य कामयेत प्राणेनैन व्यवधया | दीनि उत्तगणि अनानि दीक्षाविसयित्नात् तनम् । नीति पाय यमस्य लुब्ध दासेटच वा पद बानीयात् ' भा ११/४/५/२० इयादिना तूनमैदेन उत्तद्वतपदादिपेन यजमानस्य • वसनम् । यस्पते परिधीयते इति यसनम् । प्राणादिसप्तक वृद्धि होतृाम्पमाना प्रतिपादितोपपद्यते । 'गेहितवराना विज प्रचति' इसन धमन् तस्मात्प्रधानफपङ्गफल वा यजमान- तदितरसाधारण २ वसनानिकचन किंतु परिभानवचन । वार यथावचन स्वीकार्यम् । प्रते च होतुपदाश्रवणेऽ पैत १६७ रयतामणे प्रगगज तीयर बारयस्य श्रयणाद्वोनुरेवाय वसम्नाय कपिमानासमते । अब म माता बाम्यो विधि । उति प्रामे, अनवधिक्छ तरूपरय रयातस्यैव रोट्पकल्पनान् मनमल्य विधि । पाल मरणम्या सर्वथामिणत्वेन तदधिक्तदेकज यफ्ना तराभावेन पृ १२ वसन्ते मोनिपा यजेत' इति निमित्ता तस्य ना तरायकत्वामावाच सर्यस्वारमरणादौ माधना तर | धुनि , वाक्या तरेण न्योनिष्ठोमम्य काल्सब परय विहि कथनाचाविचिकित्स्यरोगवता मरणविधेरन्यनुशामात्र वाच तत्यात् । कणिका प ३६५ * ' गते प्राप्तनों न यतमानस्य काम ममवतीति स्वर्गकामविधेरयमवाद मीनादधीत , इत्यादिना पसवादिकालविशिष्टभापान एर। जनिल वाक्यादावित्र रिप्रिन्यस्याविधायक्लान् । | विधीयते । २।३।३।४ सीको पृ १३० 'आधाना 'विष भुव मा चास्य सद्मनि भुया' इति लौविक धिकरणम् ' इत्यत्र अधिकरण द्रष्टयम् । * यारपेटपि पूर्व विदेत्तरवि सुपपादकता एकवाक्यता वाक्षणोऽग्रीन आदधीत' इन्यादी ब्राह्मणाना आधान दर्शनात् । नापि होतु काम अन ययासिद्धापनादर्श- यिनीयते, न तु ब्रामणादिश्रवण निगितार्थम् । ग्राहाण मात् । प्रउगशस्त्रऽपि पमु कामयेत सबैरेनमनै सर्वेणा | आदधीत दन्यवप न तु माइणो नसन्ते इति । भा मना गमयानीत्येवदेवास्य यथापूयमातरम शसेत् ॥३॥३।। * “वसवे ब्राह्मणोऽनीनादधीत, प्रेम इनि विधैरथपादत्वनैव सप्तवाक्यानामुगपत्त । सकर्ष राजय, शरदि वैश्य , वर्षासु रथयार आध्यात् अय वास्त वाचनिक यायाविधि श्रोत । बाल • चपटवारोत्तर प्रागनस्य एक्स्पैर विधि अपानन 'यसते ब्राह्मणमुपनयीत । इला दिना निमेषणयो कमायनुनाद । सम्र्प ३७ ववादिकालविशिष्टस्स उपनयनम्य विधि । • वपटवारनिमित्त भक्षण पूर्व कृत्य भ्य २।३।३ . 'यदि वसन्ते यनेत, द्विरुपस्तृणीयान् , समाख्याभश कनन्य । वा ३११०३१ वपट्- सदमिधारयेन् ' । भा 10४२०५६ पारनिमित्ता होमामिपमित्ताश्च दोषमता मोति • वसतादिश्रुति मि पाटो टमे । तेन परिक्या दि सरकाराया । भा आघानाक्षेपसमयां इनि आहिजमीनेव अधिपुर्वन्ति । ०९।२०-३० वा शशा२२१७७९ बसवे वि न रामभुना , ·यमन्तोत्मयः ३४३७ यसिमानां 2 * वसन्तोत्सवः पागुनपोर्णमाम्युनप्रतिपदि सदा- | होमम्यैदमयं प्रति न गृह्यते विशेषः । तस्मात्तन्यम् चारः । या. ११३१३१७ पृ. २०५, मु. पृ. १८७.( यायायाः प्रथमस्या: अर्थ मन्ते सायाः होमः । • यमन्तोत्मनः होलामारपर्यायः उत्सरः प्राच्यैः मयाज्यान्ते च अङ्गहोमः)। कियते । वि. १३०८ शा-- अग्नीपोमीपपौ यापान्ति यसाहोम यमन्तोत्मवाद्याचाराणां प्रामाण्यम् । माह. जुहोनि' इनि भूतो उसाहोमः चोदकपरपरया मानाप- १३३ वर्ण ३. त्येषु पशुपु प्राप्त: सन्म भारापो या इति सौटे महअप- * यमाः शेषभूना । तागा प्रतिपत्तिहोमः । भा, णात्, यसाया एकाला, एकाच पाभार्चा- १११४।१।३४, , ' वसां यायापन्तेि जुहोति' इति तस्य एवात् तन्त्रम्, सात् नय, इति स्पष्टमेर महनी सर्वया यान्तेिषु होमः ऐनादशिनेषु । १९१४ सियहितार्थमेयमुक्तम् । २१-३६. मोम-- पूर्ववत् ( अपत्याया अगानामिर) 3 पमाहोमरतन्त्रमेकदेयतेपु स्यात् प्रदान. | आवृनिइनुत्यिो संगतिः। रसाममो द्रव्य- स्यालल्यान । १२॥२॥4॥२५॥ पिोषो मा । पदानम एकवारवार प्रधानयान्याया एनदेवतेषु प्राजापत्न्यादिषु पगुपु प्रधानप्रदानम्य एवान अर्थ:-पि एफ एम इति सूत्राशयः । एकरनेन एस्वास्यात् एागिन् यायाधान्ते बमाहोमः वि-'प्राजापत्यवाना कि भेदतन्नमुना, निमः । वर्न यः इति यमाना होमः तन्न म्यात् । इति पामेदाद्, देवपारालेपत्तितोऽन्तिमः ।।' मिदान्तः। के भाह देशे पशुमागे मायाने यमाहोस • माहोमा पतिपत्तिा । वि. ११०१०. | होनि ' इति श्रुतो यमाहोमथोदकपरम्परया प्राजापत्या- * रसाहोमाना मिनदेना पागणे तन्रयेदः । १२१ देनासपमुगणे प्रामो यायाधान्तम्य एतादेव- २१६२६. मीन. प. १६०८ 'ऐकादगिगपगुमा- | देवतापरतेन च सहप्रदानात् सहभरणेन यसाया एतरवाय होमाना तन्त्रमेटः' इत्यय अधिकरणा टप-सम् । राणैर भतीनिविष्यहितार्थ मुशाम् । यमादोमन्यायः । साहोमाना एकदेवनार मण्डन- देवतेस्पे चसा गन्यम् ।' पशुगणे नत्यम् ।। शंकर-वमाहोमस्यं पाए । यसाहोमग्नन्नमेकदेवतेपु म्यान् प्रदानस्यक • यमिष्टम्य पुप्रयोगस्य जलप्रदेशात्मन्याग- पाचात् ।११।५।२५ ॥ साहसन् । या. १।३।७ पृ.२.३ । बसिधपुमे कि- भाष्यम्-एकदेयाः पश्य उदाहरण सप्तदा । नामपे रायमभिते तोकान्मामो का प्रवेठमारेमे। प्राजारयान् पशूनानमते नियन्ति नमस्ता गगी. सु. पृ. १८५ । उत्तरम्- मित्रम्यपि यत्पुत्रगोरया. पोनीपाशी गगाहोर क्य. 'यायाधचन्तेि मा मोइटिनम् । हग्या मयनिमित्तानेर घमंगायः॥" जगनि' की । सइद चोदपेन पाते । नत्र चिन्यते | कामोधोभमोहयोगादिहेगुलेनोल्मो गा गमाविधि- भेदेन. यमाहोमः कर्नया, अधमा पनि प्रतिषेध गनिष्यते । वा. १९३२0१२.८ । पमिष्ठा- मानन ! यमादीमा भने प्रदेयतेए म्यन् पटानस्यैरभारम्य पुप्रशोचनिन यामोहनिमिनरा वागत् धर्म- पारा । यमाहोमः पादेश न पाउरा नियमाखागापार महानारामावनिमयः । आमदार सरमाया । एकपालं तेषां मगन यमिण या भरती। या. देवी राप्रपति'ही। देवा माजा ... यसिष्ठानां न अधिकार । भा. पी। अमेसनेप्रदानस्थन् । माम्य एकादेशः ६।६।१२६, . वनिशाना नागे निीय मारः। मांश मापारणे पानि । तर विषमाम्य ६६९t.

·वसिष्ठादीनां ३४३८ वाक्य एक मर्मादि- . 2 * पसिष्ठादीनां समाधिसरी नास्ति विश्वामित्र. वस्तुशक्तिन्यायः । या पदार्थातः प्रपन समानक्ल्पत्वामावात् । वि.६६४. विवक्ष्यते , तनाय प्रवर्तते । तद्यथा- बरे तेन • यसवः अटो- 'यो प्रवस्तथा मोम आपश्चैवा-सले गुह्यं पाने दान मनागपि । प्रागे शास्त्र सय याति निलोऽनलः । प्रत्यूपच प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकी-विक्षार यशक्तितः ॥' इति । साहसी. ५५२, तिताः। 'सुपृ. १०८६. वस्तुशब्दः न भावविकारघाची, भावविकार- • यसोधारा मानार्म । बहून्येतानि कर्माणि । रहिनेष्वपि नित्येषु भाकाशादिपु वस्तुत्वपतीने । मु. तेपा तु अनुपा मेण क्रियासतानो भवति । द्वादश द्वाद- पृ. ३४८. गानि जुहोति इत्युक्तम् । उनापि मन्त्रान्वे • घस्रम् । निणेजधौतगर्दभारूदवस्वपरिधान सनिपातः । भा. १२२२११।२६-२७. . वमो- | उदीच्याना दाक्षिणात्याना च अनाचारः । या. १॥३॥ धारायां मन्नान्ने कादिसनिपातः अशिचयने । १२|| २७ पृ. २०४. * वस्त्रं पूर्व दिने प्रावरणाय उपयुत्तमार ३।१२।२६-२७. मीको. १. १७ ' अमिययने घसी- त्यान्यं न भवति । शिष्टाः प्रशास्य दिनान्तरे पुन पाराया मानान्ते कादिसनिपात ' इसन अधिकरण | गृहन्ति ! वि. ११।३।१२. प्रज्यम्। वहतिः शब्द प्रापणे सिमः। भा. १४११८३१. ॥ वस्तु एकमपि लभगतः ( उपादेयोद्देश्यगउत्स ४ यहिधूमन्यायः । ययोत्पत्तिप्रशीतिरूपदारमेदा- रूपनगमेदात् ) क्वचिदेव विवश्यते न सर्वत्र | कथ- द्वनिधूमोरितरेतरापेक्षरय न विरुध्यते, तथा प्रहनेऽपि । मेषग्य युगपत् उद्दिश्यमानोपादीयमानत्वं इन नेता विच, यथा धूमरूपकार्यदर्शनात् कारणरूपबढेरनुम्मनम् , अपेक्षाहेनुभेदात् ईशान्यपि भनन्ति इत्युक्तम् (स्तुत- रिति । माहस्री. ३९७. | क्या यत्र कार्यलिनेन कारणानुमानम् , तपास्य प्रवृति- शस्त्राधिकरणे 'आचार्यो मातुलथेति द्रन्पैक्त्येऽपि सिध्यति । अपेक्षा हेतुभेदेन व्यवहार. पृथक्तया ॥ यह्रिन्याय । यथा यकस्यामेर्दाहकाचे पान काय करपादिना ।। वा. श६।१९ पृ. ७.७. प्रकाशकत्यम् , तथा प्रानेऽपि । साहस्री. १७६. यस्तु प्रयात्माम् । 'पर्धगानामनेच कचरः क्रियते E यह्रिविस्फुलिङ्गन्यायः । यथा बढे झा यशा । तदा पूायिनः शोक प्रीतिचाप्युत्तरार्थिनः ॥ आत्मानो म्युचरन्तीति विपपेऽरय प्रचारः । साहसी. विपुलिना शुचान्ति, एवगेतस्मादारमनः सर्व एवं हेमापिनम् माश्याधं तम्माद् यस्तु पालकम् ।। ९२७, (श्यात्मक उत्पत्तिस्थितिविनाशधर्मात्मकम्।रनाकरः)। सोया. वनगादे २१-२२. ० याऽपि । वाऽपीति विपसिन प्रयुक्त - वेन्ययः । भा, ३३१२. र यस्तूनि मानान्यपेभन्ते न प्रयोजनानीति ० पा-देन रिधिभिमनिध । भाद न्यायः । श्रुन्याटिमानमिदवस्तुनः प्रयोननाभारापरान 1016it..पा-शदेन सेशयो निपश्यने । भा. निसनममिति विरमायामभ्य प्रवृत्तिरिति । २०३८1१५ 1 सिम नेनोपक्रम वाशब्देन यार' मादरसी. ३६. इनि।या. . परतुन, एवम्य बनेसायोसाइनधारने अनेकन • याम्य अपि प्रिययेव संगनीया । या. uirl ३१-१ पृ. १४६. . यावयमपि । वरप्यात् गर्भ • पानुजा विवियम्, सानियनचेतन मया पाटीय. ही पायरहनं प्रारमन् पटीप । मा पटादि । संघरिनचेतनास्तर योमादि । मितिम-1३11८-२, . या भागया ।" पतनात मदीमहापुरादि । ममि. १. ४५. विनियोगकारण उक्तम् | Nit. . वर । . दर्शनम् । मु. ५.८४३ ·। वाक्यं ३४३९ राक्यं अयंनिमा लिन बाध्यते । या. ६८२०२१ रूपेण पल्पनात् अतिपादोपपत्तिः । अतश्च याक्यं घ ११२६. * याम्य आकाहा-योग्यता-मनिधियात् | लिनं गुनि च पायित्वा अगरले प्रमाणम् । भाह. स्वार्थ प्रतिपादयति । चि. १६७. * याक्यमेव अर्ध- ३३३३१, प्रतिपादकम् । न येवले पदं चिदर्थमनीति जनयति • यास्यं निरूप्यते। परसममियाहारो या यथा वृदयाहारे तपा व्युत्पत्तिविरहात्, अन्वितन्यायाभिधा- “धेनुर्दक्षिणा'' उच्चै नचा क्रियते' इत्यादौ ।' ऐव्या गतया युत्पते । अर्थान्तरापेक्षराचान्यम्य पदान्त- गाईपयमुपतियो' इत्यादिश्रुनिन्थले पदसममि याहारम्प- गते तदनागतेः । पटान्तरापेक्षाये च सिद्ध यास्य- वाक्यमरी प्राधान्येन वाडेशा भान्ति ' इति स्येन प्रतिपादपराम् , न पेन्टम्य पदम्य । ऋजु. न्यायेन भौवाजसन्यर माहारः, न तु बास्यीया त्वम्य १०१. . वाक्यं कर्तृन्मक्रियापदसम्हः । मु. पृ. । इनि प्रातः । नव्यास्तु अनसपटकीभूतपरोदेशवा. ६५. • याक्यं प्रमात् नलपत् । या. ३।३१७१४ : इतिहास मान्यतरपदार्थकसनानुकूलः श्रुतपर्सनिधिः । १.८३७. • गा प्रियाप्रधान एार्थ एक्पोजनम्। सनाशब्देन न सानिमविषयताबालिगाब्दबोचर - पणिरा, पृ. ४३३. . वाक्य दाम्यामपि समाल्या- णाजपशाब्दयोपान्यतरत् विधिवम् । अतः ससर्ग. प्रारणाम्या पदीयः । मा ९।२।५।२३. ० पास्य | विषया भासमानकरणतारम्य 'धेनुदक्षिणा' 'उमे (विनियोजन प्रमाण) विविधं महावारुप चापान्तरवास्यं ना कियने । यादेः लक्षणा भासमानमवस्य चेति । बाल. पृ. ९. * वाक्यं धमहिनाोधक प्रमाणम्। 'मपानरोपेश ही पमिधारयति' 'उत्तन जुहोनि' इत्या. मणि. पृ. १३. • वाक्य नाम अगावटीभूनपरो देय मग्रहः । श्रुतिपटिनरदसनिधैः पासपटकीभूत- देण्यनानिकारकनायतरपदापैक्यनानुन ध्रुपद- परोदेश्यामृतिकारकत्वान्यनरनिरनिरा-सामगिकरिषयता- मनिधिः । अस्थि चेद 'धेनुदक्षिणा' । उपेना गालियालयोधनमाजन्य-यान्धयोपान्यतररूप-निरुक्त क्रियते । 'प्रयाजशेषेण' इत्यादौ । अब च य पनाशब्देन स्पना नुवाभावान् नाति याशिः इत्याहुः । पूर्व- फर्मवरणवादिविपासर्गविषपा र गादिसाधारण्येन पर अनदेशनोपयोजकत्वेन अगत्वप्रमाणन्यसूचनाय तिजन्य पदार्थोपस्थित मिनोधमात्र पिपक्षितम् । तेन अवाटकीभूनेति , न तु भरापटा न्याय लक्षणे धिया । इयादौ मसर्गविषया मागमानारणा के निवेश , प्रयोजनामात् । परोहे यतातिगरस्त्यपदेन मायाति । यस्तुवस्तु- गुस्तयोः पररपरान्यषम्या- च कपकमारणावमयदानवागदानत्याधिकरणत्वान्य- ग्युत्पन्नरसादया प्यभायनान्ययानुगेधेन धेनुरिनि प्रथ. | तमं विश्चितम् । मरागमर्गदया भागमाना रणनाके जिन- मया पर यक्षिणा, दभिशापदेन तहकात्तिर्मत-रिक्तवाक्ये अतिच्यानिवारणार तेति । कता स्था | सनापदेन भगाजन्योपस्थितिपाभिता । 'क्यतमशक्तिशानान्यत्वाद्यन्वतम-शान्दयोधप्रयोजक- 'टचे 'यादो पारिमायर्थप करणवस्य प्रावि. पदमममियाहारो वाकर इति तु यायः । 'मीले घरः' परिपनर मायामि । अब उ इत्यादीपादिगमभि पाहाररारणाय प्रयोजनान्तम् । श्रुनिग्यटीय. करस्य सविधये। मानोरते मापदेनोमय परसममियाहारसारण अनन्यात शान्दबोधविशेषणम् । विभिनन् । पाजोग' पादौ वीपया मं. 'धेनुभिणइत्यादिपदममभि याहापोयनान्दयोषम्य रसस्य, पाना परणय स्थगात् पलना स्फुय । धेवादिसत्तिज्ञानगन्यापार प्रशास. सामन्यतमेति । भुनाद निधय योगासन निा मित्यादिवसाता । नाले पर ' इलास्पिदममभिपहार कारगप दिनीय नुरोग्यापारिद्वानुमामयम् । तर पम्प मापावत्यकोनि । निगोया योजना निरक- मलादिशादी सारेग শটি কালীঘালাহাবীশমিঃ। টন ধান बामावेशी भासम्म उत्तापकम्पनीशिय- | अहीटनी गादियनिय सिगनन्युटरममा दीभि- ·चाक्यं ३४४० वाक्य यंजो' इत्यादिश्रुतिस्थलीयपदसमभिव्याहागन् क्वाय- | तु न म्यापि नैयादिनम्, इनि रिमिति यूपपदम्य न्यतमरासर्गजनीद्यादिप्रकारकयागादिविशेष्यक- शाब्दवेध- | पाक्षिकानुवादल्याङ्गीकार । ऽपि नाति यानि इति ध्येयम् । इद् च प्राचीनाम्युपैन क्यार्यानुमारेणोक्तम् । वस्तु- ननु एवं 'औदुम्बरो यूपो भवति ' इत्यादी वाक्यो- | तस्तु अवदानोद्देशेन पञ्चत्वविधौ हृदयादिवाक्य हृदया दाहरणत्यापत्ती औदुम्बराया. याक्यीययूपाजत्वमुपेश्य चैकादशैतगङ्गेषु अवदानस्य परिमग्ल्यातत्वात् वपालाम 'पशूनाप्नोति' इति द्वितीयावनिप्रमाणकपश्वगत्यस्यैर | वदानस्यैव अभावे पञ्चायप्रसक्त्यभावात् वपाऽनुवादातु उचित वात् औदम्पराधिकरणसाधितयूपाद्यविरोध । पपचे एकमतरताभङ्गापत्तेच नाय वाक्यार्थ समजम । अत एव संनिध्यनुयहादपि न वाक्पीययूपाङ्गत्यागीकार | दिनु पञ्चत्वविशिष्टावदानान्तरस्य अनिदेशत पूर्वपश्या इति चेन्न । यूपर्तृकभवनाक्षिमाया भावनाया यूपेतरम्य पञ्चवविशिष्टमारनावदानस्य या वपोद्देशेन विधि , कर्मत्वेन अन्तुमयोग्यत्यात् , श्राश्रयालाभेन च श्रौत । तस्यैवोपरिषतत्वात् । हृदयादियाक्ये हृदयात्रुद्देशेन विधि पश्चगवायोगात् उन वाक्यीययूपाङ्गत्वस्वीकारान् । न च | इति हृदयादिषु तदसपञ्चत्यप्राप्ति इति नव्यमताप्रपणे 'सोमापौष्ण नैतमात्मेत पशुराम' इति परतम्य न वपापदम्य अनयुगानुनादलादिप्रसक्ति । परन नय निवर्ष- (निवर्ण-) पशुमा यरय पागस्य औदुम्बरा- मते अयदानविधिसमकाल्पवृत्ताना हृदयाद्यवदानविधीना श्रयात्र सभवति । न च स्वसामनद्रव्यपरि छेदद्वारकाना | तदुत्तरप्रवची व्यवदाविधिपाक्षिकफ फापश्यतिरिक्त रवासमवेऽपि अनिदेशपात- पशुनियोजनान- यूपपरि । मनत्प्रमाण न पश्याम । किंच पञ्चत्वविशिष्टाच च्छेदनारमाश्रयत्वसभव , यूपस्येव बुद्धादीना अतिदेश- दानान्तरस्य वपोद्देशेन विधी अयदानोदेशेन पञ्चाव- प्राप्सत्येन तत्परिच्छेदस्यापि द्वारताऽऽपत्तौ यूपानुनादानु- विशेषणविधिकल्पनाया अवदानस्वरूपे आनर्यक्यप्राप्ती पपचे । अत एव जातिदेशिक्पानियोजन यूपद्वारा धपान्यासापूर्वनाधनत्वलक्षणाया आप्रय इत्यपि न । अथ 'यापि चतुग्यत्ती यजमान, यायवदानेपु क्य पद्धत्वप्राप्ति । नहि भम्पात पञ्चायतैव वपा कार्या' इत्यन (यथा ) अपदानानुवादेन | विशेषधर्मरत्र अभ्यासान्तरे प्रानि प्रभाति, उपदेशष्य पञ्चरयविधिमगीकृत्य हृदयावदानेऽपि पञ्चत्सरिद्धि | अभ्यासविशेषविषयत्वात सिद्धान्तिता दयम (भाट्ट, १०१७।१८, २० भा), | प्रकृतिविकारभावामावन असभरान् । पञ्चत्वविशिष्टपासना वापद अययुल्यानुवाद , उपर क्षण या सत् सर्वानुवादः । वानस्य वपोद्देशेन थियो तु प्रस्तापि मेरेर बपाशा नथा अनापि यूपपदमनयुल्यानुवाद , उपन्धग वा स्यात् । पूर्वनाधनीभूतावदाने पञ्चरविधी तात्पर्यात् नावदानान्तरे प्रति चेन्न । तत्र हि दयादिषु पञ्चायदानाभाने पञ्चत्यविधि सगवति, इति तदधिकरणसिद्धात दिन चतुरषदानघटनपदानस्य अतिदेशादेव प्राते 'एका. एव इनि न पापदद्दष्टान्तेन गुपपदस्य अवयुल्यानुवार दश वे पशोरखदानानि, तानि द्विद्विवति' इत्यस्य वादि इति । अत आप्रपालाभात् न पाईदोन और वैयच्यापत्या अवदानम्य निरुक्तानुवादस्वस्वीकार. । तदा नरविधि भवति इति याश्यात् यूपाङ्गत्वमेघ और हि अवदानमानोदेशेन पञ्चरयियो दृदयावदानेष्वपि बताया । न च मागन्तरेण आश्रयालगभेऽपि प्रत पञ्च वपासे हविप व्यपदानप्राप्ती उपनदानविधि याक्ये एव औदुम्वरत्वकरणपशुकर्मक्यूपाधयक भावना तयारर्तकत्वेन सार्थक । न चहृदयादिष्पपि जामदग्न्या विधानान् यूगामौदुग्धरस्वायलराम , आयरस दीना पञ्चावरानन्य अतिदेशादेव प्राप्त तेषा हविग साध्यत्वातिरिक्तव्य दुर्वचत्वेन मापनाया. अनश्चमत्वान् ध्यपदानप्राप्सौ द्वयादानविधि साथै इति म योक्त युक्त वाक्यभेदापत्ते । गनु राणके ( सुधार्या औदुम्बरा इति याच्यम् । तथापि विये पाकिफलस्वमुपेश्य किरणे ) अतिदेशमशस्य पनियोजनप अशापदस्स एक्स्पा पाश्चिमानुपादस्यौचित्यात् । प्राडे | यूपद्धारा आभयदामाद्यम्य 'प्रटनी हि प्रत्यक्षोपदिश्वस्त आवश्यक्त्वात् इद भतिदेशस्य अभ्यास ·याम्य २५४१ वाक्य - होमप्रणयनादे पवार साधनापेक्षाया पपश्रममादिवत् | सबन्न उट्वभ्य, अपोद्देशेन वरूपरान्धा साहि. पार्थम्यापि ( दधि-) गोदोहनादे. आश्रयीभूतसाव्या- | त्यस्य च विधेयरमात् कर्तुत्यादन्यतमस्तस्य शाब्दबोधा- पेशादर्शनात् उभयानासावशात् साधनत्यमामीगते । पियस्वेन ब यातिः इति वाच्यम् । यतो घेन्धारीना न चैतारता अङ्गप्रसङ्ग , वादयेन मधागामाात् । वरणत्वेन भावनाऽन्ययस्या तत्तदुदाहरणे विवक्षितत्वात् । अत एर गुणकामयोगे प्रासदियोपकारिभा गोदोहना- | तपाहि, “धेनुदक्षिणा' इत्यन तावत् मुग्न्तपो. पर- दिना कार्गमिती चारमादेनलेन तदभावे नैगुण्यामान. स्परान्नयामात् न हि स्मिारहित वाक्यमस्ति' इति (-मापादनादर )। संतो तु अग्रण्डारणोपकारमुसेग न्यायेन रियापदाच्याहार. आवश्यकः । तर च भाव- कालोपकारप्राकृतपादित्वादिपिशिष्टस्यैन पानियोजनस्य नाया. भा यापेक्षाया दधिणापदरय दविणाकार्यपरनया ( पशब्दो नास्ति-मु. ) अतिदेशात् साधना ) भागसमर्पकत्वम् । फरणाकाझाया च करणताससगंण नाकाद्वान परार्थनिहितसा बनान्तरमाह मन न युगम् । घेनुपदार्थम्य, घनुपदोचरमणमाया. या रणवलक्षणया अन्यतरामाआहेतु म्य मनन्यस्य तराकाटोदावन- धेनुरणत्या भावनायामन्वय 1 घेनुदक्षिणयो. अभेद्- (सोयापन-) पूर्वपात् विधिमन्तरण च आमाला- नौथस्तु पार्षिक । नुकतोषिथाने वाक्यभेदानु नुत्यापनान् ( आपाट्योत्थापनायोगात् )' इति परि- विशिष्ट कारविधानात् अनागड्ययः । एष 'उच्चचा हनम् । तश्चिन्त्यम् । प्रणयनस्य चन्यागतावशाफचमसेन | रियो । श्या दोपरमानुरोधात् धातुना पुग्वेद- निराशावतमा गोडोरनाश्रयदयस्य उभयामाहालम्पत्यामभ विहितम्र्मर लगा, ताप च प्राप्तत्वेन भायनाया उद्देश्य- गान् गोदोहनादेः फ माधनताबोधनसमकारमेव है लेन अन्वये जाते करणाका साया उचैट्वस्य मन्नघटिन- प्रायने चमगसाव्यावरोध , तदैव प्रणपणस्य नैरागसपम्, परपरामबन्धावच्छिनकरपारायर्गम भावनाऽन्वय , गनु गोदोहने फासापनान्यथाऽनुपपत्तिमूर साक्षाव- मत्रपटिनपरपरासरन्थमानेग, तमाले मायनायाः करणा- लभ्यः प्रणपने गोदोहनया ध्यत्वरोधस्तु तद्नरकालीन , कारोपशान्यभावात् । गएवं 'सह अपयति' इत्यमापि :नि · मतो बलवती बलशानुपपत्ति' इति न्यायेन | प्रमाणान्तरप्राप्तश्रपोदेश्यकमारनाया साहित्यम्य पर्तृ गोमोहनीयमरसायनत्मन्ययाऽनुपपत्त्या निराकाट्नस्यापि त्वायन्यतमममगंगा अ-4 । तथादि, दर्शपूर्णमासयोः प्रणयनस्य भागाझा मुत्थाप्य गोदोहनाधयवाहीवार । 'यग्य हविर्निरम पुरस्नात् चन्द्रमा अम्युदियान, म 'वाम्म नित्यम्य बाधकम् ' इति यायेन काम्यापोगे | प्रेधा नाटुान, तिमवेत् । य मध्यमा स्तु. ताननये चमतस्य अनासम् । स्पमेव च उपरिमिष्टगोमेन दाने पुगेडागमष्ठाकपा निर्व। ये खनिष्ठा , तानि निराकारस्यापि न्योतिोमय फोद्देशेन विधीयमानो-न्द्राय पटाने दधश्वरम् । वेऽतिष्ठा , सान् नियो गिद्गुगा श्रयत्व उद्भिदधिरणे पूर्यप पा-(ध्या )[ | शिपिविष्टाय गृते चाम्' इति भुतम् । नन अमा सगच्छने । एर प्रमाणपतमानान्तराद्ध- वास्यामंण च दाम्युदयावछिनदिनप्रारम्भ निमिचे क्रियाया पगगुणाभयत सानप्रमाणकोर । भ्यागा- 'प्रेमा तण्टुलन्' इति यायेन अपनीतपूर्वदेवतास पन्ध अय-वस्य प्राणिक्य पहाम्नु सनिधिपाटानमन | पाना प्रस्तवियामेर देवतानासाग्योधनार्यानि का पारनपादिरस्वामदेऽपि यूपं योदुम्यग्वानिपेशी सक्शनि, न तु कौन्तरविधायपानि, अपरि- संभवात् माधय र मभवत्येव इत्यस्मटुनरोत्या आश्रय- त्यक्तपूर्वकर्ममन्याहविषामेव देवनान्तरमबन्धात् । पापण्डनम् , इत्यरमन या प्रासादिकचिन्तया । अत एव पूर्वद्दपिपनान्तरसमधन्य निरूपकीभूनयागा. 'धेनुर्दशिणा' 'उच्चऋचा क्रियते । 'सह पेशाया 'ऐटगायब गृहणाति' इत्यत्र पूर्वप्रयागा भापति, इत्यादिषु यथाशम दमियोदेशेन अभेद-एर निम्पा. ! अत. आमेयम्य मप्यमादिमैदेन मुबन्धेन घेनो, कावेदविहिनकदिशेन मत्ययटिनवरा- सारथयमानि । दधिवागायोप्यागो स्थविद्याणिउठाय- मी. को.४३१ नच ·चाक्य ३४४२ . अब अपरिधि । एप च तृतीयविधिपकारारणेन , पागाभ्या माम्यासा-या मट् नवेगानुपान इति सिद्रा. 1 तत्र आग्नेयद ये थपणापामापति इपियसो तत्पामिरेव तित पठे (भाः ६५१) । तत्र च मध्यमायुद्देदोन | विशेषणाशे विधे पल्मिति प्राचीनतम् । भर मते तु दारयादिगुणयिशिप्रदेयताविधि , गम नाधिकरणपदस्यले अपणा पियाम्गीकारा दविनतो अपग न श्यान् , परस्परा ययस्य बदतरयात् । ओ न विधेयानेकत्व | निनरा ( नतरा ) च तदुद्देशेन चित्रीयमान माहित्य निमेसो वाक्यमेद 1 उगरयास्यो द्रपदपोदेश्यस इति चेत् । सयम् । दधिमयमो न प्रमाणालोग प्रयुक्त वास्यभेदस्त सीक्रियते । अभ्युदितेतिकरणस्य अपगामि , नचापि श्रपणोइंदौन साहित्यतिमी नरित * सट् अपयति' इति वाक्येन मप्रतिपादेयताम्हविष । साहित्यावश्यकत्र्य अनुपरिटनमत्तिचिट् यस्य साहिन्य महश्रपणविज्ञानात् चत्वाविरण वे आपिके अनुयते । निस्पकत्वारपने गौरवात् राघवेन प्रदानमाहित्यनिम्प द् यदेवनाविभिण्भावनान्तविधिपक्षे गौग्यपान करखेन क्लायो दधिपयसोरेर निरूपा च करपते । द्रशेद्देशेन देवातरविधिपक्ष एव अयान् इति प्राञ्च । तथा च प्रहरणे यासासाहि ययशेन शापामहागवत नव्यास्तु ममानाधिकरणपदस्थते परस्परा वयस्वीकारे । अध्ययद्र यश्रपणे दक्षिपय साहित्यपदोन दधिपयनोपि पशा यानि इन्यत्रापि तीनोद्देशेन पश्चद गत्वराज्या विशिषा यविधात पत्ते , उनग्यास्ययो यविष्ठादिप्रकृति- (पावर्षोटशेन अयन रणकभावनाविधि ) प्रा पुगपत्तौ कम्य पुरोडाशेन मा सहभप प्रपन्या चरपनिघेरपि माचा पञ्चमविभिप्रकाराप्रपणमपि ( गुणविशिश्या पर्य आरश्यक्त्वात् । द्र योदशेन देवता तर विविपक्षे विधेयाने रणभावनाविधि) अग्रामा प्रकटयति । न च फनिमित वाक्यभेदापन पदेयता-तद्गुण वगवादि । सप्रतिपत्रदेवनावि अपत्ये लग्यशाया प्रमाणा विशिप्रभावना नरविधिपक्ष एव प्रयान् इत्याहु । भावात् अपामान्य लद्दश्यत्वे म यमया ययागामागीय नत्र च अपरिधि विनर अपशाय प्राप्त वात् 'गह । श्रपणेऽपि केनचित् साहित्यापनि इति वाध्यम । अपयनि' इत्यनेन सप्रतिपनदेवतादपि - अपणोदेशेन लापरानुरोधी प्रदान साहित्यनिरूपकनिमपतमाहियथैव साहित्य विधीयते । तच एककागाच्छेदेन एकपात्रा अव वियेय नेन पुनराधेप यायेन (अग्रिहोत्रे उमरात्रि विकरणकत्व निको पात्राधिकरणलामबधेन आधारना-नाने ०६४१८) विधेयसामर्थ्यानुरोधेन उद्देश्कर्मकोशन निरुपायासबधेन भावनाः यि इति कर्तृ गाय मपतिपनदेवताकहनि प्राणस्य उद्देश्यले म मान्य यादवोपविषय पात् नौकातिप्रसङ्ग । यागीगमपणे साहिगाप्रमते इति ध्येयम् । केपिनु यद्वा एकपात्रत्त्येककालावरियाधिकरणामधेन भाव 'मममिय हागे याक्य' इति प्राचीनप्रवादस्य हाल मानयि इनि नोनदोष । न च श्रपट त्यादिवशवकसितीगावभाव सहि वस्तुत शेपोपियो तिरूपभावनाया अत्मवृत्तित्यान् निरुतसंबधै निरुत महो-चारण वाक्यमित्यर्थ (मी ग १६३) । स्वार माहिन्यरिशिष्ट वामभव 'यनेत स्वाकाम ' इत्यत्र 'निदोषियोधिताना भिसीना शेषिपातरवेन, स्वयंनि पितरणतासम घेन भावना विविध मान्यगदोपत्तोधिकानाच दोषपदोत्तावन अमावे यत् थपणानुयागिनिरत्नत्त साधन निरुत्साहित्य- सति, इति सत्पन्तार्थ । नेन प्रप्राजोपाभिधारणपरतादि विशिएखम्यापि प्रहनभाननाया समरात् । यदि विनियोजावाक्यमग्रह । शेषशेषिणो वाचकप यो तु तय करणतानिरूपकोद्देश्यम्पमेव समय नहिं | एमासयोधोपयोगिसनिधिविशेषेण उन्चारण इनि दोप परतेऽपि निम्नतत्तसमयानुयोगिध्यपगौरेयायमेव ऐपिणो महोच्चारण इत्यम्या । न न प्राणाविर माघ इनि न चापि अनुपपत्ति ! अब अपोशेन यानियमन इत्याहु (भागार कार ) । तत्त जतन माहिलविधौ दन पयम धरणभागत् तय थ नगमान् उपेक्षणीम् । निस्तापण ब्राहाणवायर। साहिन्यनीति , अत एवाय माहित्यविशिषभरणनिधि । 'मावास तु एका योधीपरोगिम प्रादसमभिपाहार । यतमम्य .

·वाक्यं ३४४३ पाक्य । . अत एव 'देवग्य त्या सवितुः प्राने विनोदुम्या पायो । यति, सा वैश्वदे यामिया' इत्यत्रेय बास्पान्तरीयार्थपरामर्श- हस्ता-या गिर्यपामि' इति मन्ने पत्ता नमात्तिनाना- | कवेन मुमते इत्युनं बारापिकरणे। इति यास्म- चन्याय रियादन्यतममवर्गम्य क्यामन्यतमरण- | निम्पणम् । मुरारि. पृ ११७५-८१. शानजन्यम्य या वर्तमायन्यनमघान्दबोधय बजनने:पि • वाक्यं पदयान्वयः। वि.३२८, पाक्य प्रा. उनपदसमभि याहाररूपवाक्यान्तरा देयम्ययादिपटाना | रणात् वपत् । भा. २०२८।२२, २।२।१२।२७, स्वार्थविशिष्ट निवामपकाशनद्वारा निर्मापासम् । विधि २३।११।२४ पृ. ६.३, १९, ३३दा१२, वाक्यमनमाययो: अयमपरो दिदोषः, यत् विधि- | ३|११०।२०, ३३३१४, ३१४११।१, ३४१५॥ वाक्यं कर्तृत्वादन्यतमलवणया , ससगंविधया नद्रा- | १४, ३।४।६।१७, ३।६।१३।३५, ४।३।२।४, नामीकारेण वा, म्बत एए विनियोगम्यम् , मन्त्र वाक्ये | ६।५।१५।८५, ८।४।५।१७, ९।१२।२, ९।११५/ तु 'देवस्यत्वादिपः निर्वाप प्रशासमेत्' इत्यादिवाक्यान्तर. | ११, १०।३।११।६२, * या प्रकरणात् पलीयः । 'कल्पनया । देवत्यन्गादिपदाना मन्नबम्पदावामान ' रामी हविरसुवामपीघेता महो प्यागोऽ- विध्यमानेन च मन्ननाक्यम्प म्वत अविनियोजस्यान् । काताम्' इत्यत्र 'इन्द्रामी' पदस्प लिगात् दर्शा- नियमावादेव च देवरपरमादिपदायांना निर्मापागा. इवे सिढे 'सं हवि.' इत्यादेरपि तदेयाक्यवान मपि न स्यतो मन्त्रयाक्यगम्यम्, अपि तु ध्रुनिघटित टनियम् , न तु प्ररणा पूर्णमासाद्गवम् । मीन्या. यास्यान्तरसम्पनया इति रोयम् । भरविधिवासम्म • वाक्य प्रारणात् बलीयः । प्रकृती (परणेन) योग्यताज्ञान पिना स्श्रणया ससर्गविधया या कर्तृत्वाचा | वाजपेयः, अघयु पुननियेन । भा. १०१३॥ न्यतमनोधात्यामावेन योग्यावर पविज्ञानुमापन्न | २९१७४, . यास्यं प्रारणात् यतीयः । सानाधर्मा. अमरकममापि न लिगके दोयम्, प्रत्युत सश्रुति- प्रणात् अमीपोमीयम्य । ' पिता भूप परिवीय फाफ्यान्तरकानया प्रमाणभूनात् रिजात् स्वती नामे मपनीयं पशुमुपारगति ' इति याक्वान् यूप- शिनियोजरले प्रायमेन । अत ए1 अनीपोमीयामा प्रस्य । ३।६।१०।३१, . बाक्यं प्रमग्णाद बलीयः । प्रकरणपटिनम्य व दान प्रयमो मनोता ' इति मनोता. 'वैया हीपि आसादयति' इनि हविर्मान भास्वाद मन्त्रम्य पलामिकागम्य उभपदेवयानीपोमीये विनि- गम्मते, प्रधानावीपि प्रमाणात् । ३।७।३।२, योगासमवात् मोतिष्टोममहाप्रररणरूपसामान्यमान्य- वावर करू यत् नमश्च दुईल. | २२१२१३३. बोधकममाणसहकृवल्डेिन पन्नामदेवशाके सननीये ४ वाक्यम् । भरत्युतक्रियान. अम्पनि पायोगाभा उत्कर्षमानो यायचदेवल पशु आमेम्पेर मनोता वारपाउमाने , असमासम्म च अर्थाभावेन अर्थदार. कार्या' इति ब्राह्मणवास्येन रिशनावर आगीपोमीयार | वाक्यान्तरान्ययायोग । सु पृ. ७४४. वाक्य मिद्येत इत्युक्तं दगमे (2016।२२) । मलवाक्यम्य । उभयविधाने । मा, १।२।२१७, १०७॥१५४९, गाम कसनाद्वारा पशुनियनाम्यान्तरणपक्य अन्न-शाश्य लिशान वटीयः । ३।१६।१२ पृ. ६८६. स्तियामापकतया श्रुतिक्त्यनारूपान्तरितप्रामाण्यात् । वार्थ लिद्गश्रुती बम्पयित्वा अगवे मानम् । लिङ्गान् दुर्गरत्वम् । प्रा एव 'स्पोनं ते सदन करोमि मीन्या. * याक्य विशेषत्ति, पट सामान्यवृत्ति । घुतस्य धरया सुमेर यस पानि ! दस्मिन्सीदामृते भा. ३१६।१२ पृ. ६८९, " वाक्य विशिष्टपदकग- प्रतितिष्ठ बीहीणा मेध सुमनःपमान. 11' इत्येकान्वयबोधो नमूहान्माम् । सु . १०९ : वाक्य श्रुत्या मान्यते । पपौगिपदमनिधिम्पा वास्यात् सपूर्णस्य सदनाइत्वमा ४|१||१४, * पाक्य श्रुनेटुबरम् । 'धागा प्रस्नो नायन लिङ्गात् पूर्वापस्य सुदने, उत्तरार्थस्य | पृषि या धेनु' इत्यादौ गवि मा च श्रुति, - सादन:पि विनियोग. 1 तमन्दम्नु न परसि दभ्यान- संबन्धो वाक्येन स्यात् । तच दुर सुनेः । १०१२ ·याक्याना श पञ्चदग सामिषेनीग्नु गन विवश्यते तना उच्चारणमथात् । अयोधारणबिना वाक्यम्य ३४४८ अपचासि इति जानक्यनिमित्तमप्रकाश लमने। सामथ्य समाम्नाये १८५११११७ 1 तदेतदस्य थास्यस्य सर्वेषामेव च अन्यादीना जानर्थक्यप्रतिहताना दु- समाम्नाये साम यत् अपिहितपूर्वकाभिधानम् । इतरया रणि नाम निष्यने । तपा-नीह्यारीना मेषणाशर | अर्थशश तत अनर्थका स्यु ! भा १.१९९१ प्रति श्रया शपिल प्राप्नुवदपि अतिठड्य प्रकरणलभ्या नच वाक्यस्य पदेवत्ताया प्रमाणमम्ति, रिभयमान पूर्वसाधनवान सम पो भविष्यति । तत आस्थित | सागरक्षसहन्यमानैक्प्रयोजनमानीपरक्षण चात् । तेन वाक्यात् रिशम्स बलीयस्त्वम् । तथा च मचानुयारे यायमक अल्पपद अपर बहुपदम । वा ३३१४ दर्शितम् (३।२।०)। वा ३।३०।१४ ४ ८३२-८३३. 2 ८५१. 'याश्ययो एकाक्यन पुन सहन्य * याक्यस्य लोकिकम्य प्रमाणातरममितविषयता । बृहती जायते इति न्यायेन आल्यान्मेदेऽपि आकड्या पृ २२४. . वाक्यस्य वाक्याटक्याक्यावे प्रकरण वशात् अस्ति एक वाक्यता । ( अग्रिहोत्रे दजा जुौनि आणाभारूप प्रमाणमेव । मीन्या वाक्यस्य | इनि, दद्रियामन्य जुहुयात् इति च इन्यत्र) । सरोम याक्या न नि । पदावर याक्वाथ सिद्ध 1 ३ वात्ययोविरोवे । मीन्या - वाक्यस्य यास्यार्थप्रतिपयुपायभूतपदार्थयाचि- यार ।' सप्तदश धैन्याय' इत्येतदुदाहरणम् । उभय पदाभावे सामावलेन अपरिपूर्णस्य विशिष्टार्थप्रतिपाद भारि हि सामानाविपरप्यादेकारत्वे कृते विनियोगे क्यागात् विशियार्थप्रतिपादन च विना व्यवहागसाध सनि निमित्तनिरोपसयोगात् सासदश्य यहीपो भवति । नरलेन आनर्थक्यापत्ते परिपूर्ण वाय श्रुतप क्याक्यभूत या ३१३/१४ ८४. पदा तपसना युना। मु.३३, * पाक्यम्य सोमवाना तिच्युद्देशेन एकवाक्यत्वात् प्रामापर । तिषिप्रयोजनन्यम् । ८.८६७ * वाक्यस्य | अथवादाविरणम् । रा११-१८ - वाक्याना विषष्ठिनायापचया न्यूनत्याभ्युपगमे सबमावास्यमे, अनेकार्थता सगुणमविधानेन गया स्वीक्रियतं । आधिक्याभ्युपगमे तु आनर्यक्यम् । यदा, पूनम्य ( सोनामग्या मुराग्रहविषय ) । भा २।९।२ अपियाविषयत्नापने रक्षणापाक्पमैदगोगवाव्याहार. वाक्याना अर्थवठागपि विगदर्शनात् । उधारणाथ दौमा । पदा न्यूननै रगापावरभेदी, आधिक्ये प्रत्यायने हि अविनामूळे तन अपतरमिश्चया प्रयुक्त चानक्यम् । अयशा कल्पने विपरिणाम याटित- मानेऽपि चिजातीय भवति । यदि अन्या यता व्यरधारणकल्पना-दोषा इति । वाल पृ २-३ * याक्यस विदोषणविशेष्यभापमान व्यापार । सुतोऽर्थप्रत्यायनमनुपगात् । गया पृ १०२, • वाक्यम्य सदुचरितम्य अनेकार्य विद्यासु च । या ।।४।३१ पृ ५४३-१४ परत्यायोगात् श्रावृत्ति क्षणाक्यभेदापनि ! ४ ८७२, . . ' वाक्यानामापत पुन सहत्य जयते' । नाहि • यास्यस्य सर्गमना िवष्यमाणानाक्षणीयालाभे यात्र बरय (दीक्षित न ददाति यादे । अमिहोत्रादि सधेन नैरामान्य वस्यते । ६.", वाक्यस्य विधिमि पदेयाश्यता । ये नेपामरानिधाने का स्वासमाप्तस्य याक्या तरान्ययो न भवति । १४.८, कास्वायम्य अर्थोधपत्याराभवेन पयुदासो , ७५४ वाश्यस्य हेपरचे सभवति सुतिरक्षणामा भनेत् । किनु 'अमिहोत जुहोनि प्रमाणामार । भाद्र ४३५१७ * भनेर प्रराद्र , इयादिवत् बान्याना मेक इति भयात् गायक भने नित्ति इति अतिभार एकस्यैव वागस बातम् । पूर्वपक्षशद्धा ) ! सोम १:८1० भनि । मा ७६२ . एतदेस वावयम्य पौर • याक्पाना त्यावरणेन अनन्चारण्यानम् । या ११३८ पेयल यन् प्रमाणातगपेक्षस्वार्थयतीतापत्यापन परतया २४ पृ २६... वाक्याना-रिप्रियाक्यानाम् , अन प्रयोग, न यणादिकायंता । ऋजु पृ ३४ 'तन् याक्यानाम् , • वाक्याना अआर्य जपेषु विष 'दना नहोति' . उपरिदास्यानाम् , अश्यादसावधान व ·यास्यस्य ३४४७ पास्यम्म । - - यम् पनि न्यायान् । मु. १.१.०२. . याप नारचमान् विनिमुन्य विनियो गायने । तत्र पूर्वोत. मापि परमादेः (शान्या पत्नी मयाजयन्ति ) ग्योर्मागतो. एरचारपत्वं प्रयशन, नैसभिधानमामर्थम् । अभिशापेधिरेन प्रकरण दुगनगन् । या. 21 मिनामिधानमाम तु आधेश्यपदर्शनात् सिद्धम् । ९०२१. • पापम्य एसम्य अनेनाथ सापार ! तम समुदायापयविनियोगाय वास्यमामययोः सहायि- गौरमाविहानम् । मु. १५७. • पाइप पर | तो अम्मगिनियोगामभवान् सावद्वाक्येन पूर्ण माग न याचाराम , गेप निदषु पदार्भेषु यमनाना । उत्तरार्यामिधानममयं. टनरो वा पूर्वममर्प इयनुभी चते, गेर पाना पिविष्टनि पाम्परामानोगत्यात् 1 'नान् प्रत्येगागार्निना Bाम न पूर्वम्यापि माथे, गैानाधी १२५. , या परम पति परम्यारिला श्रुतिग्नुमिता | तवध यावदिनरम विनि- पघागनि: न पनि । भा. १९ योजात्यनुमानार प्रायने नादि विनियोग मिदे 21.. यसरप प्रारणेन बच प्रचिन् । थार. पृ. , निता भावात् मागाम्मानन्य न धिटी हेतुः १४६ - पारसय पारा मामयेन मूनानि. भुयनुमाने इत्यमुपजावनूलो शनिशेगो गधते । मान- पर दमामयोः पिमा चिनिशेग । नि. मारि हि पूर्वम्य पूर्वप्राधे शीघ्र गिनियोग., इतरम्य चिरंग। नथा उत्तरोत्तरम्य शीमम्, पूर्णम्प राम चिरेण । • पारपन्य लिङ्गमुन्यनुमानन्यरहित. (पुत्र), सापरिनियुमय मन्त्र चिपिनियोग ग आदिए । पणम् । 'याचरे कवाक्यपादिवानदाचिनो मताम । तथा अर्थोऽपि प्रथमारगतमबारपदी नेर गाति, पपयिन्याऽभिधाशति अति पश्चात प्रकल्प्यते।। न्वाध ये च गभरति न परोपजना प्रतिपाते। (प्रोगगरेतापनि समाचारमेन एक नम्मान निनीय इति मिस पातयं विनियोग इति । तारपा नेपा गाभिधानमामि वररिया नाएर मनि निमारना मान- निरोगभिरपिनी युती कोयर्य.)। बैग मारपसेन अगदे रिटरमाना 'देरम्य गांत्र शिविदेर पटपसमय यी । या यादीमा अपिनियोग प्रपोति । पथा प्राविधि' इति अमिनिपानिपरे। भिनयोजनान् ममुपप., नया भी एक राक्पया- दिशानि 1 अमनमभिधानिसा अनोगादति भन्। गाय ने पयार गचित निर्यात प्रा- गरि मनाने या यानुका अनुक्ति लियो नायगानम, मां मनात् । आः गागमन मायमुरगजनीय नदिन ममानविन समापं पति परमापरातर. गायत सामनेर प्ररेगाहर ने ! २८ रन माhि ! अमोमो : 'पटान्तराधि yframmR fiमियत । तप भनिरोधे गो . यत्रायं यदयुः पर्मयनिनम् । नवमितरेषां नु मानुषो । य योगको य. पाश्यमप्यगतेपरम् ॥' पानि ६ मम तापनि, मा म गमन समिपमापय ने 1 अगानि मानि मगर सोमनाया ते साये. निसपट इतरेगा Urinarari () पर TT 7 रियो । पथा मनुर र मारि गरि रा. भिवति । पानसरोमा अदा अग. पोनिवरणीभूत writidarita ! ThI amr ! ' पर गायनपा दस स कालम् (प्रमाणे)। गाण गामध्यगनुमीमा । गगन भी AT: विप्रायो पापित निपने मोने देगा मनामार भानामत । 1 ·माक्यस्य ३४४८ वाकवाना पबदा सामिग्नीग्नु .वाक्याना अकाय घ जमानामा त नानवनिमित्तमरकाम रमते) साम-य समाम्नाये ११७ | तदेतदव बाकाम्य सनपामव च अत्यादीना आनयक्या तिहत्तामा दुरी समाम्नाये सामावत् अविहितपूवामिधानम् । इत्यय रपिशायरामायते । तवया - बीमाटीगा प्रेक्षणासन् अर्थवादा मत अनथका स्यु ।भा १ प्रति श्रम मंपित प्राप्नुपदपि अनिरप्य प्रारमरभ्या नन वाक्यस्य पदेयताया प्रमाणमरज, भिमान पुयसायनयन साधो गविपति 1 तत अवस्थित सामान्ससह यमानैरप्रयोजनमानोपरशुणत्वात् । म वाक्यात् रिडम्य पीयस्त्वम् । क्या 7 भानुगरे वाक्यमेक अपपद अपर रहुषाम् । या ३३|| दशितम् (३।२९)।या ३३।७।१४ पृ.८३१-८३३ ८५१ 'याम्ययो एस्पायस पुरा सहन • वाक्यस्थ लोमिकमा मगाणा तरमितावषयदा । वृहती नायने' इति यायेन आरपानभदेऽपि भाव + नाक्यम्य वाक्यातरस्याक्यरत प्रकरण वगात् अस्ति एक्शाक्यता । ( अग्निहोत्र दना जुहोति भाका प्रमाणमा । मीन्या • वाक्यम्य | इति, दयात्रियकामन्य जुहुयात् इति च इत्यत्र)। सौर याक्याथै न पनि । पदशोर वाक्याथसिद्ध । દ્વારા वास्यशेर्थिव भीन्या " वाक्या वाक्याथोपित्युपानभूतपायवानियत् ' ' मतदा पेश्यन्य' इत्येतदुनाहरणम् । उप पनामये माना क्षन्वन अपरिपूणम्य विशिपाथप्रानपादापि हि लागनाविकरपादेयाश्याने मृत विनि। करवायोगान् विशिष्ट्यायप्रतिपादन च बिना यहागसाध सति निमित्तविशेषसपोगात् सासदश्य बलीको भनात । नत्वन आनथक्यापन गरिपूर्णरवाय श्रुतावास्यभूग वा ३७११४ पृ८४. पदातरक्सना युना। सु १ ५३३, * चाक्यम्य बोधवाना तिव्युगेन एकवाक्यत्वात् प्रामाण्यम् । विधियोननस्वम् । • वाक्यम्य । अथवानाधिषणम् । रा११-१८ • पाकानी विवक्षितायापका यूनत्याभ्युपगमे स्णापाक्यमे, अनायता सगुणमविधानन धगया खोक्रयठ । भानियाभ्युपगम तु आन्थक्यम् । यद्वा, पूनस्य ( सोनामग्या मुराग्रहविषये )। भा ८/९॥ अधिकाथविषयत्ययन शुणाचाकरमेट गोगमायाहार वाक्याना अथवामपि दैविध्यददानात् । उच्चारणथ टोपा । यदा 'यून ने गुणापाक्यभेदी, आधिक्ये प्रत्यायन हि अविनाभूत उन अयतरविनश्या शुन चानथकरम् । अयथारयकल्पन विपरिणामयाहिता मानऽपि विचिनातरीया भवति । यदि अपना क्लना पधारणकयना-दोषा इति । वाल पृ २-३ यन विवचने तता उच्चारणमयात् । अयोशार विजा * नागण पिदोपणविशेष्यभावमात्र यापार । मु दोषयाथनमनुपक्षात् । यया पृ १७१२, . वाक्यस्य सदुच्चरितस्य अनकाय विद्यागु च । वा परत्यायोगान् श्रावृत्तिलगवाकरमेनापनि । १ ८ २, • 'याक्यानामेकवाक्यत्व पुन सहत्य जायते । नहि • पाक्यम्य सर्वा मनान्यिायमाणाधणीवालम यात्र अम्ब ( ' दौडिनो न ददाति' इत्यादे ) अग्रिहोत्ररि उन्धा नैरामाय पर-यने । ४ ६०१, वाक्यस्य विधिभि पदे शाक्यता । येन तपामसनिघान स्वाथासम सस्प वाक्या तरान्वयो न भाति । पृ ४.८, काक्षस यम्य अथबोधालामभनन पयुको । ७५४ यापवस्त्र हेनुपरन ममपति सुनिल उणा या भवत् । किंतु 'यनिहोत होति प्रभागाभार । माह ४११ . अननैव प्रसङ्ग , श्यादियत् 'क्यानामेव इति चाशत् घावदेक भोना निमितिमार एकन्येव वाक्यम्य वासनम् ( पूपाद्वा ) । सोम ०८ मानि । भा 18|R • एनदेव वाश्यम्य पौर • वासना याकरणेन अनन्चास्यानम् । घा ८t पपन्न यत् प्रमाणान्दगपेशस्वाथदीनार्थप्रयायनपतया ४ १ २६१ वाक्याना-विधिवाक्यानाम् , प्रशेग , न गादिकायटा । ऋजु पृ ३४ ' ' वाक्यानाम् , अनिषवाक्यानाम् , अथवादवास्य, नां च जाप विध सर १४३ १४॥ । पना इरोति' ·धाक्यानां ३४४९ वाक्याधिकरणम् पृ. ८२६ फलपर्यन्नरागने क्रमः सविस्तर अर्थवादाधिकरणे विरोधे सामानाधिकरण्ययोधवाक्यात्, निमित्तविशेष- (मीको. पृ. ६३९ ) वार्तिके द्रष्टव्यः । वाक्याना | सोगबोधक वाक्यं बलीयः । पा. ३१३।११४ पृ. ८५ ०. स्वार्थपत्रसितानामपि महत्स एक्महावाक्याांपादनेन । लिङ्गवाक्ययोलिङ्गं बलीयः । भा. ३।३।७।१४ एफयाक्यत्वं गति । सु. पृ. ५२५. 'स्वार्थबोधे | पृ ८४९. समाप्तानामागिताद्यपैश्या । वाक्यानामेकपाक्यत्व * वास्यांशस्य पदमागम्य प्रमिनिजनमत्व नास्ति। पुनः सहत्य जायते ।।' चा. १९३१२४ पृ. ३६६. | चि. रा. * वाक्ये एकस्मिन् अन्योऽर्थो विधीयमानो नान्येन सेबच्यते, वचनव्यक्तिभेदात् । भा. ३१६.१२.१ । धर्मप्रत्यायकम् ।। वाक्माधिकरणम् । तद्भूताधिकरणम् । वेदवाक्य ६९०, . वास्ये एकस्मिन् दो संबन्धी न विधीयते । भिटोन हि तथा वाक्यम् । ३१४१६१७, " याक्गे एकस्मिन् उत्पत्ती याऽथचनाः स्युरर्थस्यातन्निमित्तत्वात । यथोपक्रम निगमयित यम् । १।१३।२४. बाक्ये १११७२४ पुनः 'अयं प्रति न मामयं, न च दोषाबमुन्यते । भाष्यम्-मयपि औपनियो जिन्यः शब्दः केरा पदसंगाल, प्रत्ययमुपलभ्यते ॥'या. ३३१७।१४ | सबन्धश्च, तथापि न बोदनारक्षणो धर्म:'।चोदना ति - वास्ये वैरूप्यमणो वाक्यभेदः । | वाक्यम् । न हि 'अग्निहोत्रं जुटुयात् स्वर्गकामः' इगतो 'अक्षणमा' इत्यन तृतीयया करणीभूता एवहायनीमुद्दिश्य | वाक्यात् अन्यतमात् पदात् 'अग्निहोना स्वर्गा भवति' भरणमातिपदिकाथियौ मिन्नपदोपात्ताया अपि एक इति गम्यते, गम्यते तु पदप्रये उन्वरित । न चान हायन्याः एकवाक्ये वैरूप्यम् । बाल, पृ. १८१ चतुर्थः दाब्दोऽस्ति अन्यदत. पदवपसमुदापात् । न - असमापदान्यवधाने सति श्रानन्तर्याभावेऽपि सर्वन | चाय समुदायोऽन्ति लोके, पतोऽस्य पयहारादर्योऽव छोके चेदे च याम्ये पदानाम्, प्रकरणे च बाक्याना गणते। पदान्यमूनि प्रयुक्तानि, तोपा निलोऽर्थः, अपगु- सबन्धी भागि । सुपू ६९५. । एकस्मिनेय वाक्ये वनश्च सगुदायः । नम्भात् ममुदायस्माः कृनिमो न हो सबन्धौ शक्नोति विधातम् । भा. ३।५।९।३० व्यामोहो वा । न न पदार्था एव वाक्यार्थः । सामान्ये ४।३।१३।३३. . न च गुणफरबन्धपरे वाक्ये मति | हि पदं प्रपनने, विशेषे वाक्यम् । अन्यच्च सामान्यमन्यो झन्तिरम् । बा, २।२।२२, 'प्रकृतप्रन्यभिशाने | विशेषः । न च पदार्थात् वास्यार्थावगतिः, असगन्धात् । वाक्ये यनोपर यने । गत स्यादवाइल्यम् ॥' | भाति चेत् गन्धे करिमधित् पदार्थे: बगते अर्थात्तर- ५।१७ पृ. ५१२, . विशेपसबन्धपरे वाक्ये सामान्य. | मगम्येन, एकस्मिनवगो सर्वमवगत स्यात् । न ग्रबन्धतिमपि यत्पयतः आग्नेय्यधिकरणोनो वाप- | चैतदेवं माति । तम्मादभ्यो वाक्यार्थ। भेदो योन्यः १ ३१२१८)। ३७१६, ५ मर्यन हि स्यादेतत् , अप्रयुकादपि वाक्यात् अति मबन्धे अविरोधेन नाक्ये नितिझामाने विरोधपक्ष त्यक्तभ्यः। | चमावाद वगम इनि । यदि कल्प्येक मन्दो धर्ममात्मीय २।२।३।३ पृ ४७८. * शाक्ययोः विषे शेधनेचे | मयुर कामेत् । न नैप शब्दधर्मो यदपावादपि शब्दादर्थ, उपाशुत्वम्य ' सग वा एषा यज्ञम्य' इति व्यवेतया- | प्रतीयते । नहि प्रथमश्रतात् मुतलिच्छब्दान् फेचिदर्श पदेकवाक्यत्वात् यज्ञभागधर्मत्य तस्मात् यस्मिवि- | प्रतियां ।। (उच्यते ) [ तदभिधीयते, पदधर्मोऽय न दनीपोमीयानोपाशु चरन्ति । इत्यनेन सनिहित वाक्यधर्म । यास्यादि प्रथमारगजापि प्रतियोटर्य यत्किण्वित्पदैकनाक्याया अमरपदार्थभमसेन वाध्यते । दृश्यन्ते । नेतदेवम् । यदि प्रथम भुतादवगच्छेयुरपि तहिं दोषानेकखे तु 'पञ्चदश मिनी अनुयात् , सप्तदश | सर्वेऽवगच्छेयु पायरियोऽन्ये च । न तु अपदार्थविदो. वैश्यस्य' इति । को, ३।३।१४ पृ. ३६१. * वाक्ययोः अवगन्ति, तम्माचैतदेवम् । ना पदार्थविकिरपि अब मी. को. ४३२ ·। वाक्याधिकरणम् ३४५० वाम्याधिकरणम् गच्छनि अत एव वास्यासबन्धो भविष्यति, पदार्थ | मक्यावगमम् । अत क्थमनुन्मीसितागमविरोचनो वेदनेन हि सम्मृता अवगमिष्यन्ति, यथा तमेव पदार्थ बाल. शब्दैकगम्यविषय हानोपादान मुध्येत ! अनत्र द्विनीयादिश्रवणेनेति । नेति म. । यदि वाक्ये अन्त्यो नुहागोपादानश्च कथ द्विपया प्रतिपत्ति प्रदान वर्ण पूर्ववर्गजनि सस्कारसहित पदार्थेभ्योऽन्तर प्रया मिमीने । अननुमितद्विषयवृद्धप्रतिपत्तिय कर तद्विषया याति, उपकारस्तु तदा न पदार्थज्ञानादनस्पते । तस्मात् गन्दस्य शक्तिमवघारयेत् । अनवधारिततद्विषयपत्तिय कृतिमो वाक्यार्थप्रन्ययो व्यामोहो बा, न पदार्थहारेण | तदर्थ कम शब्दादवगन्छेत् ! अनवगन्छभ य व्यत्र सभवति वाक्यार्थशानामिनि । ननु एव भविष्यति, हरेदिनि ) तस्मात् देविकानाममिहोत्रादीनामौत्पत्तिात मामान्याचिन पदस्थ गौरिति वा अव इति पा, दुरगमम् । तस्मादो पत्तिकमक्लेशोऽनर्थक । वेद विशेषक शुक्ल इति वा कृष्य इति वा पदमन्तिानुपनि- मामाण्यनियर्थ श्रोत्पनिकायमिप्यते स्वतत्रागमवादिनि पनि यदा, तदा वाक्यार्णोऽवगम्यते । तन । कथ. (मीमासके ) । न च वृद्धव्यवहागत् सिद्धमोरपान मित्र गोरिति बा अश्व इति वा सामान्ययाविन कत्व वेदार्थप्रतिपत्तौ अभ्युपागता प्रतिपक्षु धमम् । पदात् सर्वगवीषु सर्वाश्वेषु वा बुद्धिरूपसर्पन्ती श्रुति शङ्कने- ) किमिति न थमम् १ ( उत्तर-) जनिता वाक्यानुगेपी कुश्चिदिवशेषादपवर्नेत । न समुद्रारादि व्यवहारे अर्थोऽवगम्यते । न चन्नौ च शुक्ल इत्यादेविशेषवचनस्य कृष्णादिनिवृत्तिवति | समुदायो नेदे मयुक्त । तस्मान निमित्तता प्रतिपद्यते । शब्दार्य । न चानको मा भूदिति अर्थपरिकल्पना (नोदयनि-) ननु चान्यन्यतिरेकामा वृद्धव्यवहारा शक्या । अतो न पदार्थजनितो वाक्यार्य , वस्मात् | देव पदार्थपूर्वको याक्यार्थोऽवगम्यते । आपापोद्वाराभ्या कृतिम । पदसवाना पल्पेते, सघाताथ पुरुपता हि 'देवदत्त गामभ्याज गुफलाम् , दृश्यन्ते, यया - नीलोत्पलपनेप्पद्य चरन्तश्चारु ऋणाम्, विष्णुमित्र गावधान रताम्' इत्येवत्र मन्वित । नीलकौशेयसवीवा प्रनृत्यन्तीव शुक्लर्थ , अयत्र अपोश्रुतशुक्लार्य अविरावृष्णार्थ भ. कादम्बा ॥' ('रामा. वौशेयसवीता कादम्मा स | अन्यन्ापोद्घृताभ्याजार्थ अन्धितप्रधानार्थश्च शक्यायों शोभना ' इति उनरावपाये न्यायरत्नमालायाम् ।। गम्यते, अतोऽवगम्यते पदेश्य पदार्था एवावगम्यन्ते, अगो येदिका अपि पुरुषरना इति । न याक्यार्थ । पदार्यममुदायेन वाक्यार्योऽवगम्यते । वृहती- पनौ अऽवना पुरर्थन्यातनि अयथा हि एकपदोदारे मालवाक्यानिषगतिरेव मित्तत्वात् ' । 'यद्योत्पत्तिको नित्य शब्द संरच, स्पात् , न पदार्थमात्रस्य । तस्मात् पदेप एदार्या, तथापि न चोदनालक्षणो धर्म ' इति ( भाध्येण पदार्थेष परस्परान्धिनावगति (परम्परान्विगावगति । किमिदमारब्धम् । इदमारब्धमू- वृद्ध पयहारादीपत्तिक- पूर्वपभी परिहरति-- ) यदि पदेन्य पार्या अवनेश्नो मुक्त शब्दार्थज्ञानम्य, वृद्धल्याहारश्च प्रमाणान्तगवगाय | पदाम्प पररपराय वाक्येनार्य प्रतिपादयत कम्यचित् कविन्य प्रतिपयते । याक्याथः १ (चौदपिता-) ओमिन्युष्यते । (पूर्व- राव्यतिपाया बालेऽपि जानाति । अनेनैव तत् प्रति- पली- ) कस्य पदार्थस्य पस्मिन्नन्यो हेनत्वम् १ (चोद पागते ' इति । प्रतिपनिश्र हानोपारानादिकार्यानगम्या । यिता-) सर्वम्य सस्मिन्निति मम । ( पूर्वपञ्ची-) हानोपादानादि च प्रमाणान्तरप्रमित विषयमेव दास्यतेऽव एव तर्हि सर्ववाक्यावाति मस्मात् (स्यात् ) गनु नाप्रमितविपतम् । अतश्च प्रमाणान्तरममितपिपयोव | नियमे या हेतुर्वतय 'इत्पभूतेन इत्यभूतोऽन्वय थोत्पत्तिस दरापनेश्वगन्तुम् , न पुनर्पय शब्दायाम- पतिपाद्यते' इति ( मनिहितोचारितपट्पतिपादिनसा. , तत्रौत्पत्तिकय गयावगमम् । (पदेव पाझान्वययोग्येन तयाभूतपदार्पान्तरान्वय पतिणायने हि प्रमाणान्तरेण शक्यनेऽवगन्नु तद्विषयमेव हानोपादान | इति) न चात्र वृद्ध यवहार मुक्या अपत् धारणा देवदत्त गामभ्यार सरवा कि पदार्थ निमित्ता एवं पूर्वको व्यवहार, ·वाक्याधिकरणम् ३४५१ याक्याधिकरणम् लभामहे । तम्मात् या समुदाय प्रयुक्त , तंत्रा पद नुमान नियते 'वृद्धव्याहारे पदपदार्पयोनिमित्तभावो दृष्ट , पदार्थमरगमयति, पार्यश्च पदार्या नरेणाधिनमारमान वैदे:पि त एव पदार्या , तस्मात् वेदेऽपि स्वार्यान्विती इति प्रयोगप्रतिपत्तिमूलेर कल्पना । अब अयप यति | निमित्वमिति'। (पूर्वपक्षी- यदि सामावतोपर) एव रेफारपि प्रतिपत्तिविषयावेय । सन्या इि प्रविपत्तौ तर्हि वियन्न क्या इत्या प्रमाण नास्ति (घेदे दि आयापोद्धागवगतियवहारे त्युत्पागम्य । अपगतिथ अनेक्सहसमरूपपदजातार्यानामनगताना न ज्ञापने के प्रमाणान्नर मिन विषयैव हानोपादानावगम्यत्वात् वृद्ध- | पदार्थ क्यिन्तो वा कस्समन्विती निमित्तमिति । प्रतिपनेरित्युतम् (प्रमाणान्तरेण योऽर्थ प्रीयते, | चोदक -) याब तो यस्यामरगतो प्रतीयन्ते ( तावन्त ) समधिनी एव हानोपादाने शक्ये अवगन्तुम् । पद्विषये | इति चेत् (पूर्वपक्षी- अरगतिपूर्व गेय तह निमित्त- एय हामोपादाने अवगने, द्विषये वृद्धस्यापि प्रतिपत्ति- सम्, न सामान्यतोदृष्टनिगित्तकम्। न चावगते प्रमाणम तुमीयो । यद्विपया च प्रतिपत्तिग्नुमीयडे, तद्विपये एवम्तीत्युक्तम् । तस्मात् मामा यतोदृष्टनिबन्ध पेय भाति । निमित्तता नीयते, इनि प्रमाणान्तरपतिपाविषयमेव पद- ( परमार्थतस्तु वेदागिनी गारणमेव नास्ति ) । पदार्ययोर्निमिन रम् , न पुन, प्रमाणा नरापेद्यविषयम् )। सामयिकी या दृष्टव्यवहारपूर्विका अष्टावगति । रोक- पत्र पुन ( येदे ) प्रमाणे 'अस्मिनथें प्रयुक्त । इति रिवा (तसिन्धेरैल शब्दै - ) मज्ञाराशिरामभ न ज्ञायने (मिनु ) प्रमोगादेवार्यो रगत य , तन क्य कृत्वा वैदियो याहार प्रार्तित कैश्चिन् । (चोद --) निमित्तता करने कम्पयितु पदपदार्ययो , प्रतिपत्तिपूर्वक । ननु पाक्यनिर धनमेव नाक्यस्य भवति ( वृद्ध चार निमित्वभाषम्यान पुननिमित्तानगमादेन नैमित्तिका प्याहार एप वेदार्थप्रतिपचावपि निमित्तम् । एल हि पगति । यस्मिन् हि सति यद्भवति, तदर्शनात् 'अस्येद वृद्धव्याहारे प्रतिपन कार्यान्विने स्वारमान पदार्या निमित्तम् ' इति भाति मति , न पुनस्तल्लभवादेय । मनिपादयन्ति' इति । गोपे वैदे नेक एवं कार्यात्मको (चोदयति-) पेन बोक्नम यथा ? (चोदक एव-) नैमिनियोगार्थ । तेन व्युत्पत्तैविपयनानाव नास्ति । अतो तिभावगमादेव निमित्तापगति । अगम्यते २ 'अग्नि-यात पार्था एकस्मिन् कार्येऽन्वीपते तापदार्थ. होर मुहुयात् स्वर्गकाम ' इति पदायान्वितो वाक्यार्थ । प्रतिपादक पदसमूह एक वाक्य इति कार्यक्यनियधन भोमापि पदपदायोनिमित्तता न पाति । (पूर्व | मेरवाश्या३ भविपति) कार्यक्य च नियोगेकपात् पत्री-) +थ पुनर्गम्यते 'अतिपदायो वाक्याग ' ( नियोगस्य लिदादिशब्दस्यकथात् ) । नियोगैक्य नाउ इति । ( नोदन -) मनु एतम्मादेव वाक्यात् । पायगिनिर्मो शादियुचम् । निशेगार्यश्च के वेटेपिस (पूर्वपक्षी-) तहिं निमित्तताऽगमादेर नैमिति मागनि पत्युतम् । प्राप्ताप्राप्तपिरेन डिपणादयो अभि- इयुक्तम् । ( वाक्यादेवावगम्यते इत्ययायो नैमित्तिक दिता ( पाणिनिना) । तग्मात् निमित्तपूर्यके.पि इनि सयोत मानि) । सयपहारे दि हानोपादानादि न दोष | सिद्ध मामायनोदृष्टमनुमान निमित्ता गम्य नैमित्तिन रम् । इह (य) पुनचादेश हानो गौ । (पूर्वपशी- ) तदिदमयुक्तम् । कि नियोगाय पागने प्रतेने, तस्मात् विपरीतम् । (चादक-) मनु च | प्रमाण नगनिर्शना भतया लोफेयांगनी निमिनतमा व्यवहारेऽपि प्रतिपत्ता याक्यादेवाथ मनिपरते, बारा, हए १(गो:ो यायो यम्य हिादे पार्भय शब्दार्थ यो सरध हानोपादानाम्या ति नियोगायों निरादि म ममाणन्तरण अनिवार्य (पूर्वपधी- ) गया , अमारपि तु मवधज्ञानोत्तराम मन् सोरेगको निमित्ततया प्रसिद्ध ! भाक्षेमा-) सो विजानाति निमित्तानमित्तिकम् । घेदे पुन अविशात- | नेति न ( स एवाइ-) प्रथमभुत कि न प्रयायः मितौमितिकमयय सम्य निमित्तता पिचानातु, कम्य यति । इचननिश्मणाीय हेतु (सम्मान प्रमाणा. सरा रितिवायम् । (चोदक - ) अय सामायनोटा- । तराशायविषयो रियाटि प्रतीयते । पूर्वपी-) -- - गा ·वाक्याधिकाणम् ३४५२ वान्याधिररणम् , एर नहि तदर्थभेदस्यापि प्रमाणातर मृग्यम् । अनु | प्राप्नुवति । एतत्वावगतौ श्रुत्या अपग्छेदा कपिता स्यु बधान व दानुपतिनो लोके दृष्टा , न पुनस्तदनुपर्ती | (तस्मादेवत्व यत्नतो काव्यम्) न चैकनाध्वगतियुनाउनु भेद । ( यन एव वैदिको नियोगार्थो लौक्किाद्भिन्न ) मानान् इति चोदितम् । (न मया अयत्वमनुमानादवगम्यते तम्गात् परस्परान्वयिता न प्रयोगारच्छेदम पतोऽविज्ञाय | इति चोदित किंतु एक्स क्यमवगम्यते इति चोदितम् , शक्यतेऽवग नुम् । न चामी चावन्छेद प्रमाणाग तेन ममायमुपारम्प एल नोपण ते अपत्य वा क्य! भावात् वेदे विदाने, तस्मात् दर्शना नर मृग्यम् ( सध इति । वैयाकरण पहिरति ) नप दोष । अनुमानात् ग्रहणसो पर्याप)। चेष्ट वन नागमवादिना प्रमाणत्वमन्छिा नत पुगरेकतामयति 'गुगल मिदम् ( प्रमाणातराकासाविषयत्वे स्वत नागमस्य पर ' इत्येवमादिषु । तदिद ( कार्यानुमानगम्य) मामा नसियति इमरी स्वर नागमवादिता दर्शनार आयमात् (सारणा ) प्रतिपनमेसन मन्यात नेदाय नेष्टम् ) 7 च स्तगावादावगनिरिगुतम् | मिन्नदोपागमविकल्प म्वय ब्रह्म प्रकाग्रते' इति (प्रत्यस्त ( ' सर्वर नो दर्शन प्रमाण' इत्यत्र ) । अत प्रतीय मिता अशेषा आगमविकल्पा व्याकरणनित्रण मानपदार्या वयी वाक्पार्थ , न प्रमाणा नगपेक्षा इति प्रन्यादिवित्या यम्मिन् इत्यर्थ ) । यदुष्यते (माणे) गहनेय यायपदी । फयमियमत्रगाहनीयेति युक्ता सम 'श्रोत्रग्रहणे घय रोके शब्दशब्द प्रसिद्ध इनि तदाया धारणा । गमदिन'गो' इति शब्द , गौ ' इत्यर्थ 'गे' (सिद्धातैकदेशी पूर्वपपगेवोपनी पाह- या एस) इति (च) विज्ञान (इति) एकामिधाननिर्देपा । मीमासकमते स्वतत्रागमय न प्रामाण्य सियति ) अत | नहि भिन्नम्य युगपदेकाभिधान सभवति ( तस्मादेकमिद एक एवा५ रहुधा ( प्रकृतिप्रययविभागेन) पिल्याय राय याच्याचशानरूपनया विवर्तते ) । कथ पुनोग गम्यते रोके दे चेनि ब्रह्मविदो मयते (एक एवाय पावगम (क्थ पुनश्रृंगपदय व्यपदेश इत्यवगम इत्यर्थे । म. बहुधा प्रतिप्रत्ययविभागेन पिक्रम अनिय उत्तर- वाचवज्ञानाच्याना परम्परापनिणी सकता मानभेद एरोपितभेद सन् लेके वेदे च प्रती । यगतिर्यत । अतथ यदप्युक्त 'मजातीयावमर्शन या न यते इति ब्रह्मविदो वेदविदो वैयाकरणा मयते) मामा यागतिरस्ति' इनि तदप्ययुक्तम् (सर्वशन्तेपु मजा तम्मात् विवर्त एवाय इति ब्रह्मविद्भिग्यग त यम् । चीया ये वर्णा , तदवमर्गशू या सामायावगति नीति वेदयिद्भिरित्यर्थ ( वैयाकरण मीमामकैक्देशी-) +थ | यदुक्त तदयुक्रमित्यय ) मेदनिवधना झापा थुनि (भेद पुनर्विधर्नपक्षे ना। दोष । एकताऽवगतिम्ताननवास्नि | पारमार्थिक मनि एषा युक्ति ) । विद्यमानस्य हि 'श्रोताहणे ह्यर्थे लोके (भा ११५ पृ ४५) मर्यो भवनि न कल्पितम्य, उफ चैकन (मर्म इत्यनेन प्रतिपादितत्वात् । (परिहरति-) नदेव (एकव | शन्दाना मात्र गब्द ' इत्येवाभिशननिर्देशात् । नास्तीनि ) दुवक्त कार्यविरोवादित्युच्यते । (एक्देशी ) | पृच्छति-) तन किम् ! ( उनर-) इद नत , कल्पन किं कायंत प्रत्यक्षमा मान भने (येन भनेक वाक्य | येव वृद्ध यवहारस्य निमिजतो यते । तच्चद सपनाबीज म भने । परिहरति-) मा गत नयभम् आमानमपि | बहुधोपने पद आ(पाक्यम् , साणि पदानि वाफ्यम, प्रमाणमेव, अनुमानाटपि प्रमाणागतिर्युक्त्व । माधि | आरयातपद वाक्य ) इत्येवादि । चमात् पदार्थवेदनेन रपि (भीमासकै ) आनुमानिमेव मात्र प्रामाण्यमुक्तम्। (मेदवल्पमया ) मस्कृतानि अमेह ( अभिन पाक्य) (चोदयति-) अनुमानाददगतस्यार्थस्य (शब्दस्य ) पतिपयगे (अर्थरूपेण विकृत ) इत्यर्थ । न चैनावरा क्यमेकपम् । (कश्चित् पृति-) अ यय या क्यम् । अप्रामाण्य भुते, प्रमेये शनि सद्भावात् इत्युचा (वैश एकनपा च विगा कि न विपति ! (चोइपिता-) इद | करणे ) । अन अनागमिमी कल्पना प्रत्यापाय, , म मिष्यति । श्रगति एकवे) न हि आग कल्पिता | वैदिकी, परमार्थपरत्वात् (मोअपर शत् ) रिक्स्य . ) . , ·चास्याधिकरणम् ३४५३ वाक्याधिकरणम् (अर्थस्य )। अत सिदमौलत्तिमस्मरपसे ! मैदा- ! 'लिलमते 'प्रलम्पने विप्र' इत्य यन्य न स्यात् । क्या भिधानपसे यथा न सिव्यति, तथा प्रदर्शितम् । अत एव भागादिशु वर्गमानवादिन (भावि इति सत्रोघने च ययापिनियोग मन्त्रानि मनवितो वर्गमन्ति 1 भेदै सतम्या व पत्यार यायते तत् वर्णमात्रवादिनो न हे नियतमभिधान स्यात्। अत 'उणादयो बहुल' इखो | स्यात् । 'राश पुरुषम्य हम्निन ' इति पदार माधनागमपूर्वकमेव म्यात् (विनियोगारोन हि अने | संबधोऽपि माति, न रात्रपुरुषस हम्मिन इति फमा गाणने 'उणादगो बटुर' न्यायुपगते, वृद्ध ( पत्पले तु राजपुरुषशन्दे परमागतो राजपद नात्येव ध्यपहारप्रसिदनियतार्याभिषाने तु 1 तस्योपयोग )! | केवल कपनामान इति न भास्यैर प्रसङ्ग ) । चैतना ( मीमामन्य ) अमीम् । उपप्रायवान | एर उपगोरिदम्, अपगम्येन म्, न पुन 'औपगर विद्यानाम् (निगमनियम यारणादीनामविद्यानामुपदेवा म्येद ' इति (इगब्दार्थेन संवध ) । तथा च बाल्पनिक पक्षेऽपरान ) भेदपक्षे हि का एक 'वरण नग्णेन । इति विगनेहरपचिरनुत्पत्तिष । नियतया दाना किम यदार पायने । अस्मरपदो पुनरा । ( यदि करणशदे रिमचे रूपत्ति 'घरेग करणेनोदक गमानुसारा विकप । आनन्याचा मम्य उपदेशोऽय मानप' इति वदा 'उदमानपने घर करण' इल्पनापि वान् । अतश्चाप मेदयपदेश रौकिकानाम्, वैदिकानाम्, स्यात् । अथ 'करण इयत्र न भवति, “करणेन' छन्दमि, मापायाम, निगमे, इनि च । आगममेगावोप | इत्यापि न स्यात् । मन्पो न वाक्पमैदानाय पर्यनुयोग , पना मति ( मागगे याकरणे दर्शनभेदायोपपना पदाना बाक्येषमावान् ) तथा च मुन्धाता (सुनन्ता मति । तथाहि नित् अम्नि प्रकारमानिष्ठ ते, | धातयश्च ) ' अश, गईम ' इति, 'अश्वति, गर्दमति' नेचित् 'अस भूवि ' इति पति तदुपपन मपनि । ति च । तगा च अगदामभेदमाणकुल्मपतिपतये भक्त एव न-) ननिन् भनित् आयि नदेन (हनदीमप्टना सानुनासिका निरनुशासिशय प्रयेक प्रदर्शित मानि । (यत एव मेद कापनिर ) | पट , पुनस्ते त्रेधा उदाता तिमि , इत्यरमणादाभामिन अन एव च एकादगवादकपाक म । अयथा दि | सन् अर्थप्रतिपत्तयेऽम्म मते घरते ) अपथा हि ( पार- भेदापगमे एकत्सामिभान प्राप (स्यात् ) । न ल- गार्थिये पदरणविमागे ) एफ्ल्याद्वस्तुन सर्वागमतिपत्ति मत्र ( उनकमणि) अभिधानसदर्थेऽपि ( एकात्रा मा (मांदा, अप्रतिपत्तिता) स्यात् , यवस्था नोप भिधानम् , शाग्वा तरेऽपि हि एक गायमिच्छति पयते । ( इतत्र दविपरिमोऽर्थ , यस्मातू-) भीमासका , तदपि भेदे मत प्राप म्यात् ) । प्रमाणान्तरपीतेऽथ एकागमो मृणा ' मुरभि चदन' अपि च कार्यानगम्यत्वाग, न प्रमाणनाया, एक्साय ' इति च । प्राणी द्रयेण सौरममता कार्यम्य पानामिधान ( नानाथप्रतिपादन ) न प्रमाणे | गगने, चन्दन तु दर्शनस्पदानाम्याम् , तथा पर्गेन्द्रियेण औपपाते । बाक्यसमामयोश्च अगत्यय पि । शैत्यम् वायु अनुमानेन, इनि वैशेषिमतेन । गुल्या पनाप्रतिषेधार्थ वापनन (पाणिने ) यागन | तेन भिन्नानि ग धम्पशद्रयाणि, भिन्नेषु चामिना विकल्पज्ञापनाय उपपनार्थ भरनि । अयथा हि वस्त्र वगतिमा) च दाब सुमि, बायो शांत, निरोधक म्यान् । (वाक्य 'मीरमुत्पमानय' इति इगेन म्यात् ( शम्मात् वित्मियोs) | उपसर्ग नियामनद्धयो पश्चात् परपरसब धोऽगायते, समासे नु 'नीरोत्परमानय' इति परम्परसंनद्धमो पश्चात् निपाताना रचिन् विशेषणायता (मपचतीत्यादिषु ) क्यिामर ध प्रतीयते )। अत एर अभियशवनि- सचिदानथकर (प्रन्मने इयारिषु) इचिद्विपरोला- मनि निरूपण नामाग्ल्याने पसगनिपातानाम् ! मैदे हि यता ( प्रतियुते श्येमादिषु) तदार (एकरूप वे) स्वरूपभेट पारमार्थिक तर प्रत्यगिज्ञाने सति गोपपत्ते ( बाल्पनिकल्वे नूपपते । शीतो वायु ·नाते स्यात् ) वारयाधिकरणम् ३४५४ याक्याधिकरणम पदार्थपूर्वकलाच याश्यार्थग्य तदशापि निर्णयो ('अन एक एवाय' प्रत्यारभ्य वरकरणोक्न पूर्व दुर्वन (पदाभेदे पदायाभेदान वाक्यार्थप्रतिपत्तिभेदस्त- पक्षी दूपति-) ना चात्रापि धृपयहार गुपत्ति पदभेदे च पटानिकाश म्यान । सम्यते- नवोपकारिका । आगमत चेत् विकल्या प्रयतं ते, कि वृद्र पदात् मिने नलग्यतेपदे ङ्गीक्रियमाणे लगतेपदे गृहीत यहारेण १ अय वृद्धव्यवहारव्युत्पत्या अविकस्पिता मंबधस्य प्रलम्बने इस्राय पदार्यानतिरेव न स्यात् , ( असजातचिवसा ) नागावित्पात् प्रनिपटाते , तस्मादनयंक एव प्राब्द स्यात् ) आनर्यक्ये चैक । तदिद मंद-यवहारे:पि तुल्यम् । अग (वृद्ध यवहार वाक्यता क्यम् ? विभागशान ब ( कथम् । ) । युत्पनि द्रियने ) आगमन ए विक्या प्रतिपाते वर्णोपजन एव हि स्यात् (भिशार्थप्रतिपादकतया बिभिन ( परिगृह्य ने इति पाठो विमलाया ) वृद्ध याहार पद भवति, रिमागेन तु अर्थाप्रतिपादरचे न पद-युग्पना निमित्तावगति क्वोपयुयते । तस्मात् (पूर विभाग स्यात् , किंतु तस्मिय पदे वर्णान्तरमधिक व्यवहार-युरपथपेक्षाया ) अथमपि भेदपणपर्यवसिन मिदमुपजातमिति स्पान ) आगमस्जियपक्षे । सर्व एस पक्ष (भेद चिना अपत्तिप्रतिपयोरनुपपत्ते )। मुपपन्नम् । आगमविपारगम उत इति चेत् , अथदागीमयमपर प्रभार (निरस्यते ) जातिगुण आगगा तरादेय ( इरय प्रकृतिप्रत्ययादिविभागेन कि योरित एकद्र गनिनेशादेवट्रयसबा प्रतीयते, रावत पिता शब्दभागा पनि पत्युपागा इति पाणिनिप्रभृतिभि जानिगुगाब्दयोरपि सनिहिततयो चारितदो नदारे अपरस्मात् व्याकरणागमादेवाचगानम् ) नदुर (ते ) | कार्थताऽयगम्यते इति चेत् , चि, व्युत्पत्तौ निमित्तमाय 'पीणामपि यजान तटप्यागमपूर्वम् ' इति । तयाऽवगर्ने निमित्तमानतयेवावगति प्राप्नोति (गुपति (वाक्यपदीये ११३० तदप्यागमहेतु इति तु न | रामसे पदार्थान्तरनिरपेक्षया आगपोद्धाराभ्या व्युत्पत्त पाठ ) । अनिदप्रथमता चास्यानादिलात् सपारस्य वैनगदेव पदाद मेरम्पदार्थावगति ससा ताय मागे शक्यतेऽवगतुम् । सेयमनपेक्षता प्रामाण्यहेत । भैदपत्रे व्युत्पत्ते इत्यर्थ ) । एयगानशक्यमिति चेत् ( पार्थ मर्वमिदमसमञ्जमम् । ज्ञानप्रधानवतः वेद अवच्उियात्र मानस्य मयपहशममय एवावरातत्वात् पदार्थमाति बोधाव वेदम्य वेदान्ता क्यम् । अय यदल्प | पादश्त्वे आनर्थक्यमिति चेत् ), नहि भागवयमा त मर्त्यम , अथ यद्भूम उदमतम् ' इति । किं तदस्यम् । तरागतो हेतु । तस्मादन एवाय पृद्धव्यवहप मित्र अवच्छेद । कल्पनीयस्यासन्छेदो दृष्ट . न पुषस्तरस्य । धन शब्दार्थयोगपत्ति सबधाभिधानलेश । तसात् वायदाचो गतम् ' इत्यादि ध मा उपपनार्थ भवति, ! पूर्वोतमेव कृतव मामयिकच मय परपति गितम् । अपया दि निरोध सात् (यतीनपादक नदुपप (एष पूर्वपक्ष साधयित्या भाग्यमधुना याचष्टे-) पमैनिधीमा भिनाथमतिपादाले विशेष मपि औवत्तियो निल शब्द स्वधश्व, कर्मविधीना भिनाथप्रतिपाटयाना वेदाना। च स्यात् । न नोदनाल पापो धम शन्दविवात्मकाथपदो न विरोध) विरोवे चामामा प्रतिज्ञेय वैदिवे व्यवहारे, यथोक्त 'चोदना हि वाक्यम् , ण्यम् । तम्मादेवानुगुग ( ग्रहानुगुग) इद ब्रह्मशिनहि अभिशेत्रात् वर्गो भवतीति गम्यते । इति (एस (पेदगशि) आगमविदो व्याचक्षत | सोऽयमागम । स्मान् पगत् . गम्यते नु पदरचे उच्चारित इति मधेन (याकरण ) नदिद तत्त्वम् (याकाणोक्त ) । त इमे भिवापातनिवेम । न चाय समुदायो वृद्ध याहार पदास्यनिपत्ति ) वाक्यात् (च) प्रतिवर्षाचा हेप उदाविद (वैयावरणा ) व एव टिजानने । ठस्पानिसिद य तो मयुत्त । नमादनिमित्ता पूर्वाना वर्नम्व (मीमासक 1 ) एतस्मादीदग्रहणात् समारानु- अस्य मायन्य भार्थतया वर्णिका ' पदानि दी | प्रमुत्ताीि, एपा नित्योऽर्थ ' इति । वृदयवहार हि मा माति, तथापि इति युद्ध यहारन्यानिमित्तता पानिन ।

·याक्याधिकरणम् ३४५५ वाक्याधिकरणम् पदानामौत्पत्तियत्व निमित्ततया सिद्धं तस्मिन्नेन (प्रमा- | अवगति देऽपि भवगीलयः) 'नैतदेवम् यदि प्रथम- गा ताकिंगमनीये ) गैमित्तिके । इह पुननैमित्ति-भूतादयगच्छेयु. अपि तर्हि रायगच्छेपुः पदार्थ- बान्तरामाती (प्रमाणान्तराविषयस्यागतो) अशिद | पिदोऽन्ये च, न सपदायविदोऽवगच्छन्ति ' इति । नहि एर निमित्तभावः । कुन ! अमयुगा. समुदायो | अमयुक्तात् लोके समुदायान् अर्थोऽवगन्तुं शक्यते । मनु यस्मात् । एवं सति कृतिमत्यमुपपणितम् । न च पदार्थवियोः गच्छन्तीति, तत् मामान्यतोहरभ्रान्त्य पदार्गा एव याक्यार्थः । इति परम्पगन्नपिना दर्शयति । । पूर्वोक्तपेति मन्तव्यम् । 'ननु च पदार्थविद्रिपि परस्परावयितना हि विशेष उच्यते (अयावया | अगद्भिः अस्तक ए३ चाक्यार्थसबन्धोऽवगतो हि असाधारणा, साधारणी हि अनन्वितान्या इति भाति , पदार्यवदनेन गस्कृता अगमिष्यन्ति यया भपस्यनन्यितं सामान्या) सामान्ये हि पदं वर्तते, वमेवार्थ द्वितीयादिश्रवणेनेति' मित्र भ्रान्या ? भागम- विदोष वाक्यम्' इत्यनेन व्याहारिकी पदव्युत्पत्तिर- क्ल्यिानुगुण्यापूर निमित्तनैर, यथा वृद्धव्यवहारे एय गर्यिकरयुक्तम् । पिस्तर थानोक एवं पूर्वम् । नच ( गीमामकपक्षे ) हिनीयादिश्नवग ( उपायः, तथा पदार्थाद्वाक्यागति, असनन्धात्' इति । ननु अस्त्येव । अगमविकल्पा- दति- ) अर्थ पूर्वोपर्णितोऽपः । 'नेति पदार्याना वाक्यार्थेन संबन्धः, नदययस्येन पाक्यार्थसात् , चूमा, यदि वाक्यान्त्यो वर्णः पूर्ववर्णजनितमस्काररहित. (परिहरति महि प्रयोगशून्या परस्पराविना पदार्थेभ्योऽर्थान्तर प्रयापयति, क उपकारम्नदानी अस्पतेःयगन्तुं इति पूर्वोत्तानामविरेतापनियमना । | पदार्यशानाडनकरूपने' इति पूर्वोकामानिमित्तत्यं वेदस्य 'असनि चेत् संगन्ये कस्सिंश्चिदर्थेवगने अर्थान्तरमा- कल्सनायामपि तुल्यं इत्यस्यार्थः । ननु एवं संभावि- गम्येत एकस्मिननगते सर्वमगतं म्यान् इति अपदार्थ व्यति, सामान्ययाचिन. पाय गोरिति या अन इति निमित्ताने याक्यार्थस्य हेतु. ( वाक्यार्थ. पदार्थनिमिचको वा, विशेषकं शुक्ल इति वा कृष्ण इति वा पदान्तिका- ग भवति इत्यनाय हेतुः) वर्णितयायम् । 'अप्रयुका. दुपनिपतति यदा, तदा वाक्यार्योऽवगम्यते' इति । तदे- दपि नाम्यात् अनि सबन्धे समा बादर्थागमः इत्यनेन तत् कार्यक्यविनियमन यदुक अर्थगोरिय पुयक्त्वो. अनुर विनिमुक्त नियोगेक्यं ( कार्यक्र) वेदे दहा- स्पनिहेगुरयम् , बदुपत्यमम् (मिशिष्टार्थप्रतिपत्तिरेक कार्य यति इति वनितम् । शब्दो धर्ममात्मीय न्युकामेत् | तन्निनन्धनमेषभुङयुत्पादन गोगन्दयोरिति ) । ( अतिकागेत् इति पिमलाया पाठः), न चैप वान्दः नहि कथमिव गौरिति वा भन इति या सामान्य- भर्म., यदपयुक्तादपि शब्दात् अर्षः सतीपते' इति चिनः पढात् सर्वगवीपु सश्चिषु च बुदिम्पसन्तिी कार्यानुवर्तिता अनुबन्धविनिर्मुक्ती दर्शयति । यथोदितम् । अतिननिता वाक्यानुरोधेन उनश्रितिशेषादपपर्तेत । 'नहि प्रथम श्रुतान् कुनधन शब्दान् केचिदर्थ प्रतिनि' इति । निमित्तमाम युपने यबहारस्युत्पची ( व्यवहार- इति सामान्यतोदृष्ट विरोधः पूर्वोक्तः (सोनेन भाग्ये. युसत्तौ निमित्तमान युत्पत्तेः इति व्युत्फमेण पाठो पिम- गोक.) । 'यदभिधीयते पदशमोध्यम् , न यायधर्मः, सायाम् । निमिनमानस्य पदान्तरनिरपेक्षम्य स्वायु- वाक्यादि प्रयमश्रुतादपि प्रतियन्तो दृश्यन्ते ' इति, क्य, सते ) पदार्थमात्रागनिः शमोनि, न परम्पराया । तहिं भर्यानमगम (रिमिति प्रथममेव वाक्य वृद्धस्येव । इति शगुतमनेनौतम् । अर्थनिमित्तं नु आयम् , न पाउम्पापि अय नागोपनि।। न नामोधयति, न | साम्दम्, गाद रियर रिचार्य । तरच यास्तारोगि- अगडामोऽस्ति कश्चिन् प्रकारे येनामोधपति । नत् व्येव (प्रयोगमा निन्ये ) निमिनमोक्ता योऽसौ इति चेत् आह-) अपगतेविंधः, पदार्थमात्र. | प्रयोग युत्पत्तो (प्रोगे भ्युत्रागन्ते यत्र र पृध. ग्युत्पत्तित एव पृदयाहारो पदागिने हेतु, इगु-पाहारे ) पदायांवर साया पदस्य पार्थनिमिरवा परजगनेर गाप्येय मागुचनेर (पदार्थस्यै ग्युसमेटा, येन पदान्धर- (दार) प्रपोगात् सर्व- . - ·चास्याधिकरणम् वाक्याधिकरणम् गयीघु श्ययो मावृत शब्दात् इति शक्यते वस्तुम् । योक्त्यमवगच्छनि अवगच्छन्येय अमौ शुक्रगुणकम् । ननु ए. सति आनथक्य (पदातरप्रयोगस्य ) भवि ! तस्मात् पदार्थप्रत्यय एव वाक्यार्य , नास्य पदसमुदायेन यति । ( उत्तर-) भवतु (आनथक्य यथार्यों नाव मबघ । यत्तु श्रौत पदार्थो न पाक्यानुरोधेन बुधि गीयते ) नहिं दमानयका अांतरपस्तया कसयितु । विशेषादपवर्तितमईतीनि, सत्यमेपैतन् , यन देवन क्षमम्, आनयक्यमेव हि तन स्थत् । तस्मात् निम | पदार्थ प्रभु यमान प्रयोजनाभावादनथक सनायते समध (इति गिद्धम् ) । प्रत्यस्तमितमनपेशवम् (श्रिम ' इत्यगत भवति, तन वाक्यार्थोऽपि तापद्भवतु इति वाटेदानाम् )। ममाथितयाध हेतु यास्यात्मक वात् | विशिष्टायनानगम्यते, न सर्वत्र । एव च सति " गुणा भारतादिवत् कृतको वेद इति' [ इति पूर्व पक्ष ] 1 वरप्रतिषेधो न शब्दाथ ' इत्येतदपि परिइत भवति । नद्भूनाना पियार्थेन समाम्नायोऽर्थस्य तन्नि अपि च पातिपद्विपाश्चान्ती द्वितीयादिविभक्ति प्राप्ति मित्तत्वात् । २५॥ पदिकार्थो विशेषक इत्याह । मा च विशेषभुति भाष्यम्- तेवेव पदार्थेषु भूनाना वर्तमानाना | सामा यश्रुति बाधेत । यचैते पदसघाता पुरुष पदाना कियार्थेन समुचारणम् । नागपेय पदार्थान् पार्थ | दयते इति, परिहत तत् भएणरणादिमि । अपि च गथ्यन वाक्यमर्था तपसिद्धम् । कुन १ प्रमाणाभाघात् , एवजातीयकेऽथे वास्यानि सह? न किंचन पुरुषा न किंचन प्रमाणमस्ति येन प्रमिमीमहे । नहि अन बीजमस्ति । पेश्चितपदाथस्य याश्यानत्य रणस्य पूरणनितमम्बार वृहती ~ 'तद्भूताना निवार्थेन सग्गाम्नायोग्यास सहितस्य दाजिरस्ति पदार्थेभ्योऽपातर गतिमिति ।। तन्निमित्तत्वात् । । अनौ-यते, स्यादनुपायर० ( पदार्थे । ननु अयापत्तिस्ति, गत् पदार्य यतिरिक्तमयमवगन्छाम, वृद्ध यवहारस्य, पदि पदार्या यत्व स्यात् , न च शक्तिमन्तरण वदवकल्प्यते इति । तत्र, अयस्य तेव क्वल्म या । क्यम् । यदिफ्लोषिको पदाय ने तनिमित्तत्वात् । भवेदापचि यासत्यामपि शक्तो नाय अयत्वानगते । (चोदक - ) विगिद प्रत्युत्त पुरा निमित्तमवाल्प्येत । अवगम्यते तु निमित्तम् । किम् । उच्यते, परस्परा चयो हि पदार्याना वाक्याथ इत्युरम् , पदार्या । पदानि हि म्वन्य पदाथमभिधाय निवृत्त- पदाया (एव न वाक्यार्य किं तर्हि अन्य ) रस्मान पापागणि । अथेदानी पदार्या अवगता सन्तो पायप्रत्यभिगनम पहेतु , प्रमाणान्तर च नात्यस्मिन् वाक्याथ गमयति । कथम् १ यत्र हि शुक्र इति वा । प्रयुनामि युक्तम् । सन प्रयोगयोऽ वयो निर्छ । कृष्ण इति वा गुण प्रतीतो भवति, मपनि वचसो । ( यद्वान्ती-) पदपदार्थानभिशो मातृप्रियो भवान् ( ये भर गुणपति प्रययमाधातुम् । ते। गुणानि प्रयय 'मातृम्नेहानवधेन गुरुले न चिरमुषित ) बथमा मिच्छन्त येवर गुणवचनमुच्चाग्यन्ति ! मपस्ने एषा मित्र । पदाथास्तापन् नायविषता बचिदुपाप ते यथासकल्पितोऽभिप्राय , भविष्यति विशिष्टायम प्रत्यय ।। अनन्तो स्त्यर्थेन । तात किम् । ( नहि ताबठा शब्देन विशिष्टाथसापपश्च वाक्याथ एव चेरगम्यते यतिषता एवाभिधान तन (व्यतिपत्ता अयन एव बाक्यार्थ , यो मानुचिददष्पा घर समुदायम्ग एाभिया इति ), तानिपत्तये हि शब्दाय बहार शक्ति 'अर्यादयगम्यते' ति वदिष्यति । (यतम्या वस्थितमर यस्तु शब्देन वाच्यम् , न पुनरय अपि नात्यय यतिरेकाभ्यामेतदवगम्मत, भनि हि मान्नम् । अतोऽयिता एवामिधा, स्वभानो त्रि कदाचिदियमण्या मानसादप्याघातान् , यदुचरितम्य तगात् । यवहारे व यथा यतिपगमेवाश्यापोदारी । पदेभ्यो न पदार्मा अाधार्यते, तदानी नियोगतो वास्यार्थ तस्मात् न यतिपाभिधान व्यनियनतोऽनगत पतिप नापगच्छेयु यद्यम्य अपार्थगर्थ्यमभविष्यन् , नियोगतान हम्य । किन भविष्यति । नानन्विताभिधायी शब्द उत्तो नारमच्छन्ति । भरि चान्नरेणापि पोचारण य भविष्यति । नया कार्याभिधायिता के निशेरियार आपापोद्धार , - , ·- वाक्याधिकरणम् ३४५७ चास्याधिकरणम् गहा (अतो नियोगाभिधानं इनि पश्यमाणेन सरन्यः)। पायीनि पदानि, में पुनरायच्छेदशून्यानि, पान्येव च 'आचार्यचोदित करोमि ' इनि हि दर्शिा ( भाये। 3 वाक्यम्, न पदानिरकि' इति । वाक्पपदे अधिकृत्य कृतो चौदित मार्तिन. कार्यमाधिन इत्युच्यते, नान्यथा चेतनः मन्यो वाक्यपदीय शिशुक्रन्टयममम० इति छ.)। प्रवर्तयितु शस्यते ) । ननु च प्रेषणादयोऽप्यागम्पो अन्यथा (एवविधादपदार्यानाश्रपणे ) हि अवगण- लेके । ( उत्तर--) उपाधयो हि ते, न शब्दार्था । के मानः पदपदार्थविवेक. अप तो भाति अविद्यमानः पुनरमी उपाधयो नाम ? (उत्तर-) आघयो हि तटरमा प्रतिपन्नः (ग्यात् ) । नस्सान्न भार्यतः (वामार्थप्रति. प्रयोगदर्शनमात्रात् गन्दाय विशेषेऽवस्थापयन्ति, यया पत्तितश्चणात् ) तापत् वाक्यवाक्यार्थयो। पदपदार्थान्या- दृतिहभिवेयरय पात्यम् । (हरणनिश यदा पगुमर-मन्या स्त्पयितु क्षमा प्रशा (पशान्येय अन्विताभिधापीनि निधी, तदा सम्म नर्ता तिरिरिन्गुन्यो) एरममा नाक्यम् , पटरी शान्विता अभिनीयमाना नात्यार्थ नियोग' समहीन पायोभिः प्रयुज्यमानः प्रेपणादि यपदेश इति ) । प्रन्यता मेदानगमान्नासयेक्त्वं इत्युत लभते, प्रवक्त्व तु शब्दार्थ सनापरित्यागात् । अतो | (स्पोटनिराकरणपर्वणि । यतो वाक्यार्थावगतिः प्रामा- नियोगाभिधानमिदम् । नियोगाभिधाने व सनि तत्साध-णिरी) अतः क्रियार्थेन समाम्नाय ( वेदानाम् )। नयनिषको गम्यते । सायनामिधाने च (यागादौ साधने ननु च नावा क्रियानैव आम्नानं लोके । (एक साध्यान्वितेऽभिधीयमाने अर्थात्-) सायतिया । देशी पहिरति-) अस्ति तावत् त्रिधार्यता वेदे, तद्वि- मत इदगुक्त तद्भूताना आरमीयेप्पयतु ग्यवस्थिताना | पयमिदाधिकरण भविष्यनि । (चोदक -- ) किं न विरगावगते. निमित्तयमुपपद्यते । इति ( नंदक्मिविषयमिदमधिकरणम् ! ( एकदेशी-) कि या भाष्ये- के. ननु च प्रयोगे मनि एनाउं यक्त | मन्मते मगन् । (चोदक:-) न्यायाभिघानसाम्यात् (यदि अपूर्यान्वितेषु प्रयोगो दृष्ट. म्यानदैतगुस्नम् , न न / सर्वत्रेति मन्यामहे (मो न्यायोऽभिहित अन्विता- सोऽस्ति । परिहरति-) पेन वोक्त अयोगे सतीनि ! भिवानलक्षणः, स लेके वेदे च सम इति देतो: एवमृनेषु हि दृष्टो गैस्किः प्रयोग, वैदिका अपि | सर्वदमधिकरणमिति । परमसिद्धान्ती चूने-) मानु त एन । अतस्तथाभूतेजेताग प्रयोग. (ोकेहि कार्या सर्वन । ( चोदा -) ननु च कियायन इत्य- विभिधायितका पदानि न्युपन्नानि, तेन वेदेऽपि व्यापकम् । (राद्रान्ती-) व्यवहार क्वेिय निषा इति कान्तिा एव परः पदार्या वक्तव्या, लियादि मत्वा शाम्बा मान । (नान क्यिासब्देन विनियोगोड. भिरपि पदायोचितमेन पायं वक्त यागनि निश्रिते भिहित', किंतु व्यवहारस्पा जिया अभिप्रेता, मा च पटाययोग्यतया क्यिा यतिरिक्तमागितिः इति न | मेरे मर्यवाणीति ध्यापकम् ) अतः सिद्ध 'मर्थम्य विचिदनुपपनम् । तस्मादपूर्वमेव अन्चितमभिधीयते | तन्निमिनत्वात् । इति । वैदिकाना सनिमित्तत्वम् । विटादिभिः । सते-यदि व्यनिफानो परिषड़ा वेध पदार्थेषु । इति ( भाष्ये ) बन्दिले वगति - ) एव तर्हि निमित्ततो नैमित्तिकावगति (न | इसथे. । कुन १ नानपेय पदार्थान् पाय- च व्यतिपामातियन् गतिपनमोति, तन् म ततो गर्थन वाक्यायः मतीयने ( अन्चिना एव पदा व्यतिपनायगतिरिति 1 उत्तर-) मन्द ! मैगम् । कथ वाक्यार्थ ) । न चेत् प्रतीयते कम्य वाकप ममाणाश नोपायोऽयम् । महि अविनोऽन्वपशून्यः शस्यते प्रति करपरिष्यते । ननु चान्यो न पदार्थः, स च याक्पार्यों भविष्यति, अनुश्वार्थात् याम्यमपि पदेयोन्मदिति (एव स्वमः। स्थापयित्वा चैयाकरणमत निरादुर्व- सम्यते {1) 'मन्वपित्ति.' अन्योनोक ( भाग्येग)। माह-) त एते-चिना पदार्थाः, एपाममिधानानि 'तर, अर्थत्य तन्निमित्त्यात्' इत्यन्निताभिधानेन काय- पटानि, तदिद् धाक्यपदीर (मतम् । 'अन्विताभि- | नोऽत्या.- अर्यापत्तिर्नास्तीति । अपि चान्वय तिरे- मी, को. ४३३ -- पतम् ।

·यवहारस्य अन्ग्निावगतिरेर तद वास्याधिकरणम् ३४५८ पास्याधिकरणम् का-या एतरगम्यते, माति हि कदाचिदियमास्था मान-1 इद चारयस्य ( पदार्या वयम्य दर्शन पदाथे सति सादपचारात् उच्चारितेभ्योऽपि पदेभ्यो न पदार्था अप वाक्यार्थों भवतीति । रामानी- ) सत्यमेवम् , न तु पायंते, न तदानीं नियोगतो याश्याम मच्छति, न | एताव मानमेव ( एकदेशी- ) क्मितिरियो ! ज नियोगतो वाक्पार्थ नावगच्छेमु यद्यस्य पार्यगर्भमभ ( गद्धाती- ) इटमनिरिच्यते, यदि हि युट्यौ पिपत् , नियोगतस्तु नावगच्छति' इति (भाष्य) । पदाना पदार्थमाने एव उत्पचिरता अनन्वित किमनेनानुकमुतम् १२ सल किचित् , प्रतिज्ञाताथ | पदार्थदशने तस्मरणानुपपत्ति रममने च, अन मिद्ध म्याइन स्वमेन (तु ) तत्सिद्धये हेनुरुप पस्त । मविताभिधानम् । 'नास्य पदसमुदायेन सह मरथ ' कथम् ? यदि अससृष्टपदार्थ एव वावपार्थो वगम्मने, इति, न समुदायभूताना प्रामाण्यम् (समुदायभूने श्यस्त युत्पत्तिमान पदाणावगति । स्मात् युत्प परमर्गय | मितवाचकविभागामार्थो न प्रतिपद्यते ) के तर्हि ! मपि कदाचित शान न भरति निरुढ यवहारस्य, यथा | अश्यतिरेकसमधिगम्पस्वाथयापुतानामेव ( पाना पुमान् महारासादिप्रदेशावमागू सममिहानम् । (ये | प्रामाप्पम् ) । यस्तु श्रीत पदार्थो न वाक्यानुराधेन पदार्थेभ्यो मिन वाक्याण मापते तान् प्रति इदमु-यते। मुश्चिन् विशेपादपढिमर्हति' इनि, कय पुनर्युत्पत्ति यदि अससृष्टपदार्थक असमृण पदार्था यस्मिन् वास्याएं | सूर्यगावगति शस्यतेश्वगन्नुमित्यभिप्राय । परिहारम्नु प्रधानभूते नियोगे, रा अससृष्टपदार्य पदार्या वत्महितो 'सत्यमेनमेन् ' इपि, सहारार्थचात् प्रयोगस्य वाक्यार्थोऽवगम्यते, व्युत्पत्तिमान पदार्थावगनि ‘स्य | विशेगात्मकराच पदस्यमय ' इति व्युत्पत्तिमानम्, तदा निद यवहारयानाम् , नापितार्था तर मरण। व्यवहारानगन्यात (अत्र कदाचित् व्युत्परम् नमर्शयमपि युत्पत्तिमपरामवापि । पूर्वपभसिदादभाग्ययो अग्मय - अन्य तरभाविवादन कस्मात् वाक्पाशान नोत्पश्यते यथा धूमात् महान | यितार्थायगते अनचिन एच पदार्थ प्रोत, साटिप्रदेगात् पुस्पन्न मधमपरामृयापि अनिशान | न वाक्यानुरोवेन विशेषेऽस्तेि अवस्थापयितुमर्हति मननि ) च यामार्य निरूद महारस्यापि एवं इति पूर्व पक्ष । राक्षातस्तु- सत्यमनविर प्रथम रूपा अवगतिर्दृष्टा । भतो न निमिननया पदार्था अवधा प्रतीपने, तथापि यूड यपहार युपत्तावेष वेदनेन र्यन्ने । कि नहिं । नैमित्तिक्तौ। ( नोदयति-) सिंगुन पदान व्यवहागभावात् अन्विते एवं पटाईं धनाना कारण निरूद्धयवहाररूप निमित्तानपेक्षा नैमित्तिमदगति । यु पत्ति , अनन्वितावगतिस्तु स्मरणमामिति) । तर ( समधस्मरणरूप निमितम् । परिहरति-) मचित | दमुक्न यश्चार्यादर्यो न स चोदनाऽथ सरकारो हि नाव निमित यापारमपेक्षने अध इयान चैदानी तत् ( अनकित थंस्मरण ) अविवक्षित इति स्तपदवीको न तदीश्वणमपेक्षते । अब पुन (वाक्याथें) ( एतावता ) प्रतीयमानस्यापि शब्दान् ( अन्वितन्य सर्वदा तदपेक्षणात् तदेव प्रमेयमित्युच्यते । (दाङ्कने- ध्यपहारोपयोगिनोऽपि ) भनिवक्षित व शक्यते वक्तुम् । एव तर्हि पदार्थेभ्यो वाक्याथप्रन्यय ' इति कथमा (चोदयति- ) गम्यते च शब्दात् निमिक्षात् , अार व्यतिरेक ( माये दमित । समाचत-) एवमय यश्च शी निमिद ( स्मर्ममारपारि गब्दार्थ वमेव व्यतिरेक थपिनेम्य अवयग्रन्यय दनि । 'अपि च युक्तम् । परिहरति-) शब्दान्तगमिषेयतमा स्मर अनरेणपि पदोच्चारण य गौर यमरगति, अगच्छ प्रगत्, स्मृतेषाप्रामाण्यात् । अत गन्दनिमित्तताऽपि सेपासी गुग्गुणर ' इति । (पृच्छति-मि भ्रान्तीयोदिता प्रत्यक्षादीनामित्र स्मरणीये (प्रमाणभून माग पनिरकमान्यरोपगनैतन् । (रादातरदेशी-) शब्द क्समप्रमाणन्ता स्मृति जनयति । परमार्थना ओमि पुच्यने, तर हि पदाथम्य तिरेवदर्शन (पदा श-दो प्रतिमिन न भानि, किंतु गब्दभरणादुनु, यम्य पतिरेरे साथस्य पनिरेप इत्युक्तम् ) संकार ना स्मृतिं जनयति, या प्रत्यक्षा नीना - ही। न ) ·बास्याधिकरणम् ३४५९ वास्याधिकरणम् स्मरणीये: निमित्तता न माति, तथा शब्दम्यापि) ।। यत्तिका सम्धस्य, वेदवाक्यार्थप्रतिपनिहेतुन च । 'एर च सति गुणा तपतिषेधो न शाय' इति विनम्' इत्यादयस्तु यदप्रत्यभिशयन, अभिधाने कल्पितनिमित्तपरिहागत् परिहतम् ( एनानिमित (हि सदोष , समामादीना तु वरना परिहारो भिधीयते । निमिर पदार्थ इति र बौद्धा गचते, तेषा मते शा-- यद्यपि पदपदार्थनवस्यापोहपेय पाद्धया- अयापोहमायनिष्ठा श्रुति , ततश्च गुणान्तरमनिषेध शुद्ध हागदेयाथावगति सिथ्यति तथापि वाक्याथरूपे धर्मे शब्दम्याय इति, तविद निराकृत कल्पित निमित्त न पुरुषसतानपेशत्वान किंचि मूर ममवीन्यमामान घर्मे भवति' इति क पनामये): 'आप च प्रातिपदिका चोदनासा । तयाहि, प्रत्येक या पदानि याक्यार्यमवगन- चरती द्वितीयादिगिभक्ति ' इति, अविनायमेव प्रानि-, येयुस्ताघातो वाक्य या पदाथा वा । न ताबदरत्येक पदिय स्मरात, यत परणपाचिन मातिपदिवात् । पदेभ्यो वाक्यायप्रतीनिदृश्यते, न पदाना वाल्यार्थविशेय गृतीया (जिमाका ) विश्वात ( वरण च नियाधि समधग्रहणमस्ति, न च सभात्यनन्त वाद्वाक्यार्यानाम् । भवति । अनश क्रियामाधिस्वार्थप्रतिपादक प्रातिपदिक- | वेदाथम्य च प्रमाणान्तरागोचरणातन सधग्रहणमत्य मिथुन माति)। विभक्त यश्च परस्परान्वयतिरादिका तासभा यम् । अमावास्यायसाधारणवाय पदार्यानो प्रपोगा सरस्मगम्यवम्य अन्धरिता थुप्रै दयन्ति (तेन | प्रत्येक वाफ्यावोगप्रतिपादनमनुपपनम् , अगहीनसर धन्विनमेय देनाभिधीयो इति विभकार एन | व्यपाच च पदसपातमापदार्यानामपि न मभननि प्रमाणम् ) । अत अम्युचोपपत्तिरियम् (अगचितग्या | प्रत्यायातम् । नचाहीतरूम घोऽयं प्रत्यायपत्ति विवद्यायाम्) । प्रत्युत्तमनुमान 'कुतरखात्' इति ( पद | पालनामाचीवे , प्रीती व्यु पचियेय पांच । यपि संथातस्य मृतक्त्यात् पढोऽपि मृत इति य नुमान | पदमजानसन प ग प्रत्यायक तथापि पदसघातो या तत् प्रत्पुन ) गद्ध यमद्वारस्य निमित्तोपपत्या । 'अपि पूर्वयूववर्णजनितमसारमहिनो या वाक्या त्सों या इन्यनन पूर्वोता सब धारणापत्ति दर्शपति | निरवयो वाक्यरफोटो वा सर वग्रहणानपः एव या (भापम् । अतीन्द्रिय कार्य कायाययिषु चार्थेषु सबध | बाक्याय प्रत्याययिष्यतीति चेत् । न । अयपानामपि परणशपिस्तीनि)। प्रसन्नात् , व्युत्पनिय यंप्रसगात्युनम् । अथ पटाप लोके सनियमात् प्रयोगसनिर्प स्थान् । वेदनमपि वास्यायनीतापमतम्नहितानामपि प्रवीतिन २६॥ दोप, व्युत्पतिश्च पाथाना नानर्मिरेत्युच्यते, तटयुक्तम् । भाग्यम्--ौरिया पुनरथेषु प्रत्यक्षणार्धमुपागम्य | यदि हि पदेभ्योऽर्धा तरभ्न माश्य पदार्ग मतिरिन सन्नियम समिरपन शक्य तत्र सहतुं एबनानीयमानि । याक्या साठादेव याचक्नया प्रतिपादयनि , कस्तदा चास्यानि लोत्पलाने वद्य ' इति । तामात् ' अनि । पदाथपदनम्योपयोग , तदनुपशेगे च पदार्प युत्पत्तिर होत्र गान सगसग ' इत्येतेय एस पदेभ्यो गाथा नापिका गावयार्थ पनि पिसताम् । १२ पापाद्वाक्या- अवगना , तेम्प एनपगम्यते ' अरिहोत्रात् वर्गो यांगत अमर धार । ननु सामार पदार्पो विशेष मति 'इनि । पदेभ्य एव पदार्थप्रयय पटायेंम्यौ | वाक्याथ सबषय समा यरिशेपरक्षण | सत्यम् । याक्यान इति। निपानोपाागतिस्तु न सिध्यति सर्गविरसाधारणत्या वृहती--- पुन प्रमाणातरमितविश्यायामाचम्य । तनश्व गामानयेति पागनायनसामान्य ( विषयता ) युक्त तत्पूर्वयात् शन्दव्यवहारम्ग । विशेषाक्षेपो मुग्यमपि न गोरा आनयन आधिपेत् । तस्मात् पदेम्य एर पदार्यगर , परम्पो वाक्या द्राथ न गारेबानमन प्रवीयेत । नवारालागनिभियोग्य थप्रत्यय ' इति ( भाघ ) ज्या यातम् (भ्यतिषशा हनियम , मस्खपि तेषु अदर्शनात् । नहि प्रत्यक्षण भिप्रायमिति)। तम्मादुपपन्न वृदयवहारनिमितमो गा उपरभ्य दम्पमिति जिशासमान सनिहितमपि च - .

·वास्याषिकरणम् वाक्याधिकरणम् देवदत्त स्वामिनमध्यस्यति, तस्मानिमो याक्यार्थ पादयता प्रयोतनावमाग एकराता भवति, यदि सावेतिक । न च वेदे मस्तयिताऽस्ती यप्रामाण्यम् । स्यात् 'यो म्वा फाल पहावरग्निदेवता 'झ्यनाप्येक अपना बदवाक्यानामपि पौरपेपर आश्रिय पुरुष- बावयता म्यात् । सपा द्रमदेखापरविधिप्रसगानुठान प्रामापादेव प्रामाण्यमझीकन मम् । युक्त च मधमाश्याना प्रयोननसात् । तथा ' दर्शपूर्णमासाभ्या यतेत' इयम्य पोस्पयनदर्शनादेव वेदवास्यानामपि पौरपय वम् । 'समियो यति' इन्गादिभिरेक्षयोनन वात् वाक्पैरव अय पुरुषाणामीहशेऽये प्रामाण्य न समावि, ततो स्यात् । ननु इश्मेवैक्यास्यत्वम् । यथा वसति ऽसामागमेवास्तु न पनपेच प्रामाय सि त दाम हि तदधत्वात् ' (16) इति । माप पूर्व पक्ष । कारोऽपि- ' वास येक दर्शपूर्णमामाभ्या सहधमणम्' अन केपिाहु-'वाक्येनैव हि वाक्याथ साचा इति । मुयम् । मारणानुमेय तु तवाक्यत्व न प्रय देवाभिधीयते । उपलश्चणवचास्य रामपग्रहणभव ।। क्षम्, अयथा वाक्यविनियो क्त्वापत्त । एवं गमना चार गोपट्युक्त यन्स'स्नादिमदतिम् । वायाध इत्यापि प्रत्यक्षेश्वासना साधान गन्, इप वदवीरपेन घ्युत्पत्ति मुकरैर हि ॥ सच व्युत्पनिष चासौ । तगात् सनैनामपर नापारमित राधाराण स्थातथापि न न वाक्यत ! वाक्याथावातियुक्ता तिरो मा पटानामेम्मिनथे पर्यवसान वक्त यन् । तमते भावसि दशनात् ॥ पूर्वमागेषु वाक्यस्य पिस्मृतेपनि च आनयनंगान्वितानान प्रतिपाय पापम्यति, दृश्यते । वाक्यार्यावति पुसा पदायस्मृतशालिनाम् ॥' गापदमपि गयेवानयनापिते पर्यवखितनिति स्यादेव यधैव पिरमृापूववानामा दमवणमानान पार्थावगा वाक्पभेट । नदि गौपदस्यानयन गवान्विने गर्ग भवने, तर वाक्यामपु पूर्वपदेषु रिस्मृतेषु याक्या वसान येनैव'क्यता स्यात् । अथ गोवरमागनयन यागनिन स्वात् । दृश्यते हि पिरमृतपूरपदानामपि । मेन गवान्वितमभिदध्यात् अनवार्थ र मान्, दायतमपु वाक्या वाक्यारगति । न च रूमेण नानम्य चाभिधानात् । नाह गोयत मिद्धि यत्र विस्मृतेऽपि सर्वमाणपढायगादेव वदाचिपदयोगिता स्तामनभिषाप तद्विगिष्टमानयनभेवाभिदध्यात् । विच नाक्यम्गनुमाय नतो वाक्यायाप्रगतिरिति वत्त युक्तम्, । अम्या प्रमाउमा प्रमाणमापात् । अनुमधीयमानग्य हिशोमनगृगस्त या तस्य च पुरुषस्य पुन परसरा पार्थ साचादेश है नात्याचप्रतीनिमनब यो नानी यो गम्यते-- समासे हि परस्परावयपूर्वक पार्या- कल्पनामवलावने । समपति च पदार्थ यो वाक्याथा चनान्चिन रवानान्स । न चाम्गपशि बगनिरिति वश्याम । यप्पाका भितमनिहित पाया घानत सिपान । पुरुषगो हि पुरुषवाचन्तगन्द नचितखायामिधार्यानि पायव पाक्याथप्रनीति पममिधाचे तास स्वार्थत्वात् , अनोऽपिरान्वयनन्दन निमित्तमिति नुग्ने, तपामपि परमृतयु पुचियदेषु मिधातुम्, एस गोमनगरो:प स्वार्थम्यैव शेभनत वाक्यावनन स्यादिति तुमर पम् । बिचैत्र मयमाह नायान्वितम्प अनोऽविवरबोवर वादिना प्रानपद वाक्यये स्थान इचिदेवाक्यता पदार्थनिधन इत्यन्युश्यन्तम् । पिंच संदिगाइटी विप्येत् । गामानयंति गोपदमानयनागभूना मा प्रति । यसी शीघ्रप्रवृत्ति पात् दविवादम् , अनिमियाने पाति या नतिरी गोकमामानयन मोधन विरीत गावाल स्यात् , अाण शत सनगो मदाशित एक वाक्ये माताम् । पार उडान म्मारयति तावदेताश्वान्दोऽपि अजित (अन्विताभिधानवादपण्डनम् ) अशा उमेरे । णारे.पत्रा स्मरयम, अवे न स्मृतिनले सत्यप्याने पाविनम्प प्रधान भूतत्वान् प्रावने शेन वापादोष, अभिषात तु योगची पान्तरमा पारसमुचत । तयुनन् । न अनक विशिए पछि सारसम्पामा मानगो नियतडे । सरितु प्रत मेधा 'अतिगोभनो राजपुरुष इसर आनयान्विवस 'रावा, । - ·वाक्यायिकरणम् ३४६२ वाश्याधिकरणम् योगिमनिपानलिप्मया पदान्तरमपेचमाणाभिघाने क्लि | नान्यायानीत्युच्यने, तत्पदावपि नुल्यम् । तेऽपि हि मित इति वेपरोलम् । पदार्या एसविशिष्टार्थप्रतिपादनाय धमाहृता वारया परूपमामाभिधानपणे गु पदान्तरमेवाभाराशर-प्रतिपादयन्तीति न दोष । नेपा च सभाहारे मन पुरुषम अणमानात् एव रूदार्थो:मिघानसिद्धोऽयालवितात सातव्यम् , तत्र तयधीन प्रामाण्यम्, अम्वातन्त्र्ये यौगिकाद्वान्त्यार्थस्थानीयाटीयान् गाति । 'अति चानपेक्षम्, अतो न पदानामन्विने शक्ति प्रमाणपती, मधुर गोपीरम्पमपुरमजाजीरम्' इति 'केती- निरतधायमन्त्रिताभिधानवादो न्यायरत्नमासायामि गन्धसमान मर्पगन्ध.' इत्यादिदायित यम्। तस्मात्पदामि त्याला तापत्। बहित. पायल एणया वाक्यार्थ. प्रतिपाद्यते । तर गामान यायस्पोटोऽपि पदस्पोटबायने निरस्त । याक्या- येत्यानयनिगनयनसामान्यममिवाय तद्यक्ति. शयति यस्य स निर्मागत भागापगमात् प्रसङ्गानुपपनेय गोपदपि म्वार्थद्वारेणानयनगेन गोकाक पाकारेण त सब- निरठनीयम् । तथाहि- ' प्रमशानदायोहातिदेवाधि धिम्यरूपेण लवणया प्रतिपादयनि, एवं यापन वाये क्रियान्मा. । प्रमुशिशेषमेदाश्च कथ निभांगादिनाम् ।।' योगोऽयो विमो यावेन विशितम्तमेव म्वपदेन मामान्य- यदाहि अनीपोमीप पशुमाल मेत' इनि निमांगस्य शान- नाचिना लक्षित सन्तगितराणि पदानि बाथर्थाभिधान द्वारेण प्रधानपिवरों निर्भाग. न साध्य न साधन नायनानि सन्सन्धिरूपेण रक्षन्ति । यनाप्यन्वितम्बर पुनस्य- ददान पशुन पयाजा न पुरोटाशो न नदीया अनुयानाः यान्तर तापि चिनलक्षणापरेपरया नम्प सर्वम्य | सन्तीति कि बुत्र प्रयज्यते । एव तन्मादिग्यपि दीपिन- सिद्धिरित्येषा दिन् । ननु पर्मलेगामिहिता गौत- | यम् । नरमादन पदार्थानुरतो वाक्यार्थ । स च पदार्थ- मिका मिया रक्षगन्स्यपि क्यमानयनगर रक्षयांते, नदे- मूने न निमूने न च रातमूग । दम्मामाप्रामाण्यं नचारयाया इति तुम शा हि याभारण्येने चोदनाश. । यनु रामस्वात्यौपेपत्तगिसुनं वदुपरि- प्रवृत्ताऽप्येकवाक्यतया निषग्यः इति दयनमादी-नाधिकरणे निराकरिष्यामः । मिगते । योऽपि विवाभिधानमिति वनापि मामा नि- 'घेदवास्यममान म्या-माने या, नाम्य न्या प्रवृत्ता भणा पदान्तरेक रास्यतेन नियम्पने इथे- | मानता । पृथक्मगत्यपेचारमनपे त्यानात् ।। , वेदे- तदनीतमेर । यपालि युगाधिकरणवाचिताया इन्द्र- गिरने वाक्य मी था । ग्रहीन या तो मिळन्ति तर धर पदिय बित्या दिरप्रातिपदिक दिबाक्य प्रमाण पेश्या..' वचनोपपत्तोऽर्थान्तर लसपपिपरमेस्वयति नान्तर माह-पदपदार्थमबन्धाना निन्यलेपि वाक्यार्थाना तन्पदसमनि याहायदेन, तथा समानु । गत एवाय- / शाक्यैः सह सरपस्मातिनत्वेन तमहमापेउतया मन्पयरिशेपो निाभावात् असिध्यनेयास्यतापशादेव वधिसटितनायज्ञानसापेवतया च पुरुषसयन्धन सिध्यति । अन एर शम्दस्य प्रमशान्तरमगनुमानात् । भ्रमप्रमादममरान् नतिभिवाक्यानामेकान्तिक प्रामाण्याम् , ननु प्रयोग गपि देवदत्ते चारमते सस्य पाबाश- | अगन्तवाक्यार्थसाधारणपाना पाक्यार्थविशेष मनन्या. सनिधियोपवेषु न परम्परावीतभनि तम्मान समाश इति प्रामे, पदरमिहिता र पदार्थाः पदाथा चारपाय गमयन्तीनि पदाना मेवान्विामिधान स्वोभमायामा रगया यापार्थभूना भाग्न। युतम् । अन्धिनाभिधाने-पि नुत्यो र दोष । यो समभि यादारविरोपरगन् रिशिष्य बोधयन्ति । तथा च पदवी प्रयवातिपनी पोनापि मन्दो तस्मिन्ममोयनेत वाम 'इत्यादी वर्गकामना यागारणिका न च नी मार्ययोरा दृश्यादिमाखमारिया पर्ननाविषयी माना दयादिरीत्या उप्पर प्रतिवादपन । अथ यादगवस्थित पटेरन्ययो भाषगाविम्वकोशम्प सर्वविधिषु ऐसयेशन कदा. पाहा श्यवे तारयान्यः यस्य प्रीबाट ति | अन्यमनमानामदः । तारार्थ व अन्दगत र धर्म- । स्मृतिभ्यो भन.

·यायाधिकरणम् ३४६२ पाक्याधिकरणम् विशेष । नयाहा अव्ययनविन्यादिरेवति र पुरुष । प्रदेशाधिरियागमा । प्रयुक्त शेपभेदाच न रुपेर समयपयुक्त विधीनामयामाण्यम्। निति स्थिति ॥' इति । मण्डन- 'चोदना साधिता धर्मे यद्यप्य पनि। वाक्यम्न नियायवल पठचमान श्लोकार्यानवबोध सत । वाक्यार्थबुद्धिमा तु नोक्त तेग तटव्यते । सति तद्वयपदायप्रदशनन जायमानन लेकाथानुमवेन गावर-- 'तद्भूताधिनिस्तथा ।' २८ 'वाक्या । निस्सत्यात् प्रत्युक्तम् । पूर्व बजाताया वारपयक्त विकरण चाय ।।२५ | वाक्यार्थानुभवजनकत्वायागात् पूर्व शानक्ल्पने स्मार •वास्याधिकरणमा ननु अस्तु पदपदार्ययो वत्म आपत्ति । वाक्यानिशन तदनुस्वाक्यार्यानुभवश्व मधन्य च नित्यत्वम् । तथापि वाक्यम्य पाक्यार्थप्रति एनदा विस्डौ।एत पदानामा निग्वयवदा प्रत्युक्तम् । पादकत्यामभगात् न प्रामाण्य सभवति । तपाहि, न धानुप्रायातमागानभिज्ञस्य गेघापत्त । एव वगस्पोगे तापत् घाटिपदाना प्रत्येक घादिषप्रयत्वम्पपाश्यार्य । पि फोटापु शक्तिकरूपनगोस्वममय शनुभपयोप प्रतिपादकाय मभनति , अनन्तवाक्याथसाधारणपदाना स्थापनत्वकल्पनालघवन निरसनीय । धानुन पानमि भास्यापविशेषसंरध(धा सभवात् । एतेन पदमघात शम्य यस्तपदै पदार्थानुपस्थितेश्च । एकत्वमहत्वप्रीतानु रूपचास्यस्य प्रत्यायकर अपास्तम् । तर्हि वाक्यस 'एको महान् धायराति । इतिवत् औपाधियी । अतो बास्याप्रतिपादनत्वाराभवात् न प्रामाण्य सभाति इति न वाक्यस्पोररूपा वाक्यात इति । चेत् । पेचित्तु पदाना इतरपदार्थाचिो शक्ति । इता अर वेयारणा । 'कृष्णेहि रक्षेन' इत्यादौ वावगे , पायश्च नरसमभियाहारेष विशेषित अन्तुगत एवं । पदरूपायनविमागे मानाभावान् एकारमरितानुपूर्वी क्स्य एव च आवाशितयोग्यगनिहितार्थाभिभायकाना माना आगमनाचकस्य अब सरने मानाभावाच न पदसमुदायम्य | वाक्याथप्रनिपाट क्त्व इत्याहु । वाक्यम् । तु यरूपम् । तर विशिष्टा गुरवस्तु वार्यास्यस्य वाक्यायया पगमेन दशक्ति । स पत्र वाक्यम्पोट । ए च 'एक वाका' कार्यान्विते अनुमापिका दाक्ति । स्मारिका च भानि 'सूम वाक्य 'महृद् गाय' इन्याराधितमाव्या गुणादी अनुभावशानियहे च सारस्यक्तिहानभ्य परिमाणा प्रतीति उपपाने । अन्यथा पदसमुदायम्य हेतुना । तेन उपचन न वाक्यायें शाति । तथाहि । याक्यले समुदायम्य समुदाय्यपेनमा भेदाभावात् तमनी प्रयो यवन-प्रपोधवृद्ध- महारेण शनि गृहन् गाल त्यनुपपनि । अनो वाक्ये दानि । एव 'घरे । यो पदमवतब्ध मातृरत मवृत्तिटष्टा तेन कार्यनाज्ञान इत्याद्रिपदे प्रति प्रत्ययत्रिमागे नदशे न शक्तिकापन जयतमनुमाग उनकापेभाया प्रपोजक हवामान मानाभागात् अपयविरुपपदम्यैर गतिम्प स्पोर । तात् तम्या हेतुना शत्वा तस्यपदाना कार्यान्वित ज्य 'भा', 'पी' इत्यानी भूधानुलगपस्थिती राति नाति । हन आपापोदापाम्या तत्वत्ता मान मानामावान आनुपूर्तीनिमिष्टनर्णाना गति नि वण जाननपि पूर्वाना माचित १ बाधते । एन र पदाना कार्यान्वितावा गात् अनयेऽपि प्रति तन्मन्दम् । विस्मृतपूवणय अन्तिमवर्णम्मृति मत पदार्थप्रत्ययाभावर पदार्थस्मृतिमा विस्मृतपूर्वपदम्य एतमाद्वयमपि इतन्वते कार्यान्वेि या दस्पात वाक्याथम्ययाभावापत्ते तत्तत्यदायरमृटिरगेन परान प्रक्तिहम्य गौरवपतिसधानदयाश चरवारकापरिमण मानायम्य मानाभावाच । बिचा पदापयन् वाक्याों शावन सबसममत् पापाचवपदसममि बाहारामाने ऽपि निमाग स्यात् । वदा 'प्रमद्गो याधनोह- सान्दोधानुदरप्रमताच न युनम् । . फोर इत्याहु । दयाह ।

·- । . चार्याः। वास्याधिकरणाम् ३४६३ वाम्यार्थः नैयायिकास्तु घटत्यप्रकारफ-घविशेयम्प्रय गादौ । ४ वाक्यार्थ । पदशानणसे वाक्यायों द्विविधाः । समपायादेवि पटकमकारकानयाविशेषस्दालवेऽपि | भेदरूप. समर्गरूपश्च { 'राज पुरुष: ' इत्यादौ । अराज- निष्टरसादे. ससगनपा भानं समपनि । प्रकार विशे' पयोरेव संरधिभिन पुरुष ' इति बोधान् इति केचिन् । मान्दवार ससर्गम्य उभयसममियाहारगम्पदयात् मगर्ग मन सबन्ध एन वाक्याथै, उक्तरूपापोहम्म मर्यादातम्या झ्याहु. प्राचुर्येण भानाभावात् , अहम्यापसिद्धेश्च । अन. सम्रर्ग सिद्धान्तस्तु 'घटमानय ' इयादी षटपदोपस्थित एप पायार्थ । स च 'परमानघ । इयादौ । घटम- सादिरूपविशेषणविशिष्ट विशेषमेव वाक्यार्थ. पसा- घटसामान्यम्प थानपनान्यसोधासमवान् घटानयनविशेष एच वाक्यार्य. । स च लामगिकः, अत. गक्षणिक एव तम्य च विशिष्टपैशिष्टयरूपरास्वार्थम्य भान बा- याक्वार्थ. । तत्र चनामा कारपिशेष्यदा, सर्वत्र च विषम् । विशिष्टम्य वैशिष्टयम्प एपम् । निशेध्ये विशे- भावनाविदोप्यता इति नियमः स्मृतिगम्यः । पर्ण तरच विशेषणान्तर इयपर यथा गीरमाहवान् एतेन आरयातमममियाहारे प्रथमान्तार्थविशेष्यत्र- पुरुप ' इति । एकरिशिष्टे उपरशिष्ट, इति तृतीय गोपनियम वदन्त, नाशनियों मानामान पगम्ता: । 'दण्डी देवदन, गुण्डली' इनि । एक्त्र द्वयं इति चतुर्थे महिपषमान्तपदार्यम्य पाधान्योधा स्मृत्यादि मान- | यथा 'दण्डी कुदरी देनदन 'एनि । मणि पृ.७९- मस्ति । पासाससगम्य उभयविषसेन विनियमना-८०. बाकार्य ससर्ग नेयाचिकमते । अर्थमारनेर योगात् । नया च राणिकपास्यायें पटसमुदायप- | काग्कविशिष्टरूपेण मीमासम्मने । राल. पृ. ७३ , वाक्पम्य पदजन्यपदार्थोपरिणादाग जनार्ग इति वाक्यागं ! ससर्गों मैदश न वाक्यार्यः इत्युक्त नाक्यम्य वाक्यार्थयोधै पामाण्य इति युक्न विधाना गरें | माये (२११४४६ ट ४४६-४७) । 'पेदः प्रामाण्यम् । मणि, पृ. १७१-१७३. * वाक्याधिकरण संगो वा साक्षार्थ इति याचते तथापि एकार्यता 'श्रुनेजानाधिकार. म्यात् । ( ३।३।२।१-८) इति । न म्यात् बहुपदेषु मेटाना समर्गाणा च नहुयात् । मु प्र. १५०१ . बायाधिकरणे ( १२४- नि । तद्विशरण तु यातिने नम्- 'यति पायपदो २६) उर बार्तिकता, “परावयारणोपायान् वनि- मायबीना गादिपदेनेर मात्र वान्, तद्वियोपशब्दः छन्ति मूर्य । प्रमन्यूनानिरिक्तस्वरसायशुतिगुगादिभिः गादिपपछेदमामं कर्गय सरमनर्ग स्मृती. ।। ' इति । को १३।९।३० पृ. १३८. पदार्थान्तर्गयात् न पाक्यार्थी भगी इति तदुपर्जन तेया मेदो गाने । स च पथा शुकश-देन गोगदम्य वाक्यानुशामन गैर कृत व्याकरणेन च। शादिभ्यो भिग्रमानवात् भनि । एष शुदगदम्यापि जिनु शम्दानुशासन कृतम् । वा. १।३।८।२४ २७३. गोगन्दन अन्धादिभ्यो पायनिय मानि । व्या. पास्यायः अनेकपदार्याउन मच पदार्थमूल, च्छेगनानात्वास नाम्लेकार पवे प्रमाणम् । मेद- न निल., न च मरेगस्ट 14. १।१७ पृ १६.. सामान्यादणे वा गवाक्यारवान इति । • याच्यार्यो:पि पदार्थोषजनितो गाति नायणतया आउतिपदार्थपक्षे शुक्लागणे यो सागामि- तटन तद्भुनाना पियार्थेन गमाग्नामो-यम्य बनिमि-हितयो मनियानात् इनरेनगनुग्शनार्थसिद्धो मेदो नत्वात् (१२.) इति 1 भा. रा. सायं । स गोले शुक्सगर्ग, शुक्र • वाचार्य ध पदार्थपूमो भवति। भा. रा. गोयसमग मामा एमयुपमहागत् सप- टुप् , ६१११॥३, १०1८1१२।२३. . पायाधः | लायने पनि नाना । यदापि न स्यचिन प्रिपदे म यो पदार्थमामयजनिो भाति । भा .११२१. भयापि ममर्ग दयेका गम्यत तयापि बहुपदे येन. .

·याम्यार्थः ३४६४ वाक्या , । पदम् , ) व्याधारणसना दाम - येन प्रदेशेन पर रासयते तेनतेन तत्ससर्गस्पोपल्लो. श२५, * श्रुत्य सभापति नाक्यार्यो न ग्राम, रनेस्तम्' इति । ७३, याक्यार्थ, सर्व श्रुत्सर्थच मुरगत्यात् । ११११।१३. * सस्तानपेक्षरेय भारसान्वितरियारूप: । मुघ १.९०. * आनि-, पदैः पदार्गाः प्रतिपादयन्ते, वैरपि अनपेथिनमकेने. पदार्थपक्षे गुगलवगोलमो. स्वस्पेणामिहिनमोः मनिषा वाक्याथ, इत्युत्तम् । शा. १८. सर्वत्र तु बोधिने चात् इतरेतरानुरजन असिद्धमै पापयार्थः । स , गटार्थे वामगार्गः उपयते नान्यथा । सामान्यवृत्ति हि च गोत्रे शुक्रवरागः शुलिखे बा गोत्यससर्ग: विशेषवृत्ति याक्यम् । सामान्येनाभिप्रबनाना पदा- सामग्स्पेन एनसक्युपसहारान् उपर यते इंदि नाना । यांना यद्विरोऽवधान स वाक्यार्यः । तदेतद्वन 'नभू- असार्क आतिपदार्थक प्रत् नैर भेदो वास्यार्थलेन ताना शिगान समाम्नागोऽयम्य विनितत्वान् । अमित । यहा मेदयन्त, पदार्या एव याक्यार्थ. तदा इनि ( १९५१७१२५) । भा. ३११।६।१२५ ६८.. सिद्धमेय नानात्वम् ( न तु अर्थात्य सिम्पति) । चा. • वास्यास्य अन्यपालम्ल्यने विपरिणाम-पवदित २।१।१८।४६ पृ. ४४७. * कामाधिकार (पन्नाधिकार), पल्पना-धारणकल्पनादोषा । तन फ्रमण उदादर- हि फरसिद्धिपर्यन्तो वाराण । ऋजु. पृ. १५९ गानि (१) अनोदारण आग्रेयवाक्यम । (२) • दाम्या पदार्थाम्या बाकापः मजन्यते, न अन्नवरेण । ‘पनि नि मुन्ति (ह वा य एता पीरुपयन्ति') अन्यत्र सनिघो ममाम्नानस्य एतदेय प्रयोजनम् । क्व उमाभ्या 'प्रतितिष्टासन्ति रानीरुपेयु ' इत्य पथान्ये कल्पिले थे पदार्थाभ्या विशिष्टा बुदि उत्सादयेयु । अनन्तराय- इत्यस्य गनिसमाभन्याहतस्य 'ये प्रतितिहासन्ति ' इति बुद्धेन सह वाश्यार्थ. शक्यते कर्तुम् । अथान्येन व्यवहितल्पना । ( प्रकारेण ध्यानादिना पूर्वपदार्थमागम्य वाक्याथै सननन् । 'चानी-वान् प्रति ग्रहीयात् तावतो वारणायरमन् (चेत् ) अवैदिकः सः पुरुषबुद्धिपूर्वनो पारायणे निवपेत् ' इति । घाल. पृ. ४. * नाक्यार्थस्य पदार्थ- भवेत् । यथा अन्यरसाटनवालात् आख्यावपद ग्रहीया मूतना प्रामाण्यम् । १।७२४-२६. 0 वाक्या- अन्यस्माच नामपद यो याक्यार्थः सजन्यने तादृशं 'थयोः अनन्ध, औत्पत्तिकः । वृहती. पृ १.३ तमोत् यत्र अन्येन ध्यानादिना पूर्वपदार्थमसम्म वाम्यार्थानां परस्पगपेक्षया बन्दयो न पिन्द्रः वाक्याथै संजनयेत् । मा ३।२।११।२१ १७३४-३०. पदार्याना परस्परान्वयाकाइयापर्यवसानेऽपि । सु - 'नामिझे पढायें हि याशय मप्रतीयते'। ५२५. . वाक्याथै शाले. रक्षणा वा । वाक्याचे महोया निरालम्बनगदः ५९. न चामप्रशिवनपदा- वाक्यम्य गतिः इति चैयारणा. 1 भयो वारपार्प.ममाण गति । पार्थो हि वाक्वार्थम्प कान्चिना मिधानाद्रीकारण कार्यान्वयरूप वाफ्याय मूम् , नाम्य पृया सिद्धिरस्ति । मा. १-१९:२१, शक्ति इति गुरवः । न हि अनन्वितः पदार्थो मानि वाक्यायः । इनान्विताभिधानानीकारेण अन्वयस्पै वाक्यागे ३१२११११ पृ.० न हि दो स्वतन्त्री पायो माक्ति ही पैदान्तिन. । अग्रहीसा वाक्यार्थ प्रतीपते । वा राश:२३ यैयारणाना वाक्याथों विदोप्या, इतरयोस्तु पिदो- १ ५३४. . पदेय एष पदार्थप्रत्यय, पदाथम्यो पगभून इति मेट । याफ्याय, 1 मा. १९२६, • पदार्थः सस्तृतः मसानश्या पायर्यमान इति गौतमीया । पिडिय: वाक्यार्थ. । ( पदायी मि. सम्मत वाक्याथै क्षमा इति सिद्धान्तः । तप थैयाकरणा- पिडित याक्थार्थम्) 1 ११८३२. * पदेवर स्वावत् । 'मानि, भूयात, बभून, गर्म, भागने पदार्थो:घायने, तदुचरकाल वास्याथः । या । इत्पादौ ध्यमागविकारविसर्गादीना याचकटा , काश •विशिष्टार्थमंप्रत्ययश्च वाक्यायं । भा | घातुल्गारमुबारस्याग्नद्वारा अर्थमन्यायवन, । - मान्' ·वास्याय ३४६५ वाश्यार्थे वर्णरफोट । स आदेशिना पाचवायरलपन आदेशाना सदुपस्थापक स्पने एय च आकाशादिशानन्य हेतुल्यामागान् गारपर्यशान गौरयात् । व्याकरणमेदेन आदेविना अननुगमाम 1 स्पैर हेतुतया कार्यकारणमानल्सनालाधनम् । अयथा 'पभो म ' इत्यादापि अपतरेण अय यदा । 'घरमानय' इत्यादिवाक्या ध्वनिधी ताम्मरणेन एरर सन्यापत्ते । अत् अपमाणानुपूरी तारबम दरवादिभिरिव पवादिध्यनियमेरेय एक्शन्दो विशिष्टा वर्णा वाचका, न तु धारवायुपम्यापका इति | वर्णरूपोऽभियते । स एप वाक्याफार | एव पदस्टेऽपि अवध्यमुबेयम् । एय 'हरिणा, हरपे, रामात्, हर' हन्या पदादेन एव च 'एक पद ''एक वाका''महत् पद' विभागामाचात् पश्यचिदशस्य पवायम्, काय 'महत् याक्य' 'गन्दात् प्रत्यमि' इत्याद्यनुमोपपत्ति । चित करणारादिकाचा इति नियन्नुमगरात् पूर्ण वर्णानामन कल्यन महत्यामात च तदनुपप इत्याहु । म्यैर करण पादिविशिष्टहारेयाचिता इति पदन्फोट । परे तु यया यरता प्ररित शु एनेर वेगास्य एव 'यणहि ' 'रक्षन' इत्यादी वाक्ये अश व्यापारण वमन्दम्, उमेदम् , प्राणहरण च शो विभागाभावात् एकारपग्निानुपूरिन्य आगमन राचकस्य । करोति एर शन्दा एपेन अभिया यापारण पदाथस्मृति मन परे मानामावात् वापर विशिष्टा गति यारयापानभर च क्रोधि ही यत्पर शन इति याप्यस्फोट । गन्दार्थ ' इति याक्या शत्तिमाहु । तदयुतम् । स द्विविध माण्डवापस्फोट अपन्यास्य | ‘पूर्को घावति । इन्यत्र पाम्य, 'पुत्रो जान म्फारश्च । आगे द्विमा पदस्परण्यायस्पोर, वण | दिपु हानाम् , 'गह ग उसि चेत् ' इत्यादौ - मा रूपरगण्डयाकपम्पोरश्च । नाहि, विष्णोऽव' इत्यादि गा' इति निषेधग्य वाक्यार्थताऽऽपन | अत एव यास्येषु आकाशादिसहन-तत्तत्पदम्मारित-पदार्थाना | नाशार्थप्रययाय व्यानर अनीता । वच म्यवना- सगरूपवाक्यार्यागमेऽपि तस्य शान्दसिद्धये वाक्यम्स निरूपणे परम् । नाचि प्यते। गैर वाररस्पोट । ण च अशावा कोरिनु पास्यार्थे गारपारस यारयम्म धृत्यन्तर एस म्वरूपेण हेतु । अन्वित क्विादिमते अन्नयाश गाहु । शनिवन् ‘हरिद्रापा नया भोग ' इति वाक्य इत्र प्रामाणस्तु । कान्धिने पदाना शति । तपाहि, या पाहितपूर्यपणे तदवगमी वा करपते । यद्धा | पदेषु स्मारिका अनुमाविच चेति मानिदरम् । तर ' इत्यादी पविभागनिर्णयात् वण ( अक्षर ) | स्मारिका जातो । अनुभाविका कार्यान्विते । एव च वयात्मवाक्यम्य सपोनरिककवणे शक्तिरूप धादिपदानि पर यादिजानिम्मरणद्वारा घरादे कार्यान्च सोर , तदा वणरूप रडाक्यरपोर । असाथ यानुभवजनकानि । उपादि, सर्वन न्याहारेणेव शचि मह । यहारकाने मह । प्रपोम्पशाप प्रजवारपवफानन्तर गोमर्गकनियन- न च वाक्यम्य पदयत् स्मारक पापया अमनु | चेष्टया ताहमतीच्छानुमानद्वारा स्वाहनो कार्यताशानम्य भावकतापत्ति इति वाच्यम् । अनुभवत्वम्य प्रत्यक्षमात्र | हेतुलपर्शनात् कार्यचाज्ञानमनुमाय पाना कार्यतासान चिया इष्टापा । यथार्थशानजनासन्यैर वाक्यामाग गुलमाचा तस्स मसति पश्यन्तरे तदधशनि बिना । ঋস্কায়ালিনাথয়ায় স্বাধয়ানা अनुपपनतया कार्यागे अनुमाविका शक्तिमवधारपनि । (वस्यैत्र अनगिनार्यमामकरया प्रामाणसविधान । कार्य च अपूर्वमेव इति यन्त्र कार्यवाचापदाभाव जान न यद्वा वाक्ये मोष जातिरिक्त सरधो न शकि वास्यायरोध , किंतु पदार्पसरणमानम् | लिदादियुक्त भानामावात् । हुतिपादौ तु तुम्य मानान्तरगम्यत्वारा | लौतिक्वायम्य न रवणया आनयनादिरूप कार्यान्वित युक्त तेन तस्मरणम् । अतो न सारस्तापनिलेशोऽपि । बोधक्त इत्याहु । मी को ४१४ ·याक्या ३४६६ घाक्यार्थयोधप्रकार . । वेदाग्निनातु इनरान्चिते एव शक्तिमा, ननु वाक्याथकरवे यत्र एम्याक्यता संभवति, तत्र कार्यान्विते । तथाठि, प्रयोजकयाक्यस्य आनयनमस. सर्पविशेषणविशिष्टैक्भावनाविधिः । यथा 'देवदत्त. पा; विशिष्टगोरूपे अथै शक्तिमय वार्य आवापोद्वापाभ्या स्था गमोदन पचति' इत्युक्ते सर्वेषापेकपाविषयगम् । गगदिपदस्य गोत्यादी शक्तिमपधारयन् आग युत्पचि- | वा ३१६६।१२ पु ६९१. गृहीतान्वाशे दानिमसजन इतरान्चिते एर गधिमान वाक्यार्थत्वं भावनाया. सु. पृ. ६८३ धारयति । एवं च अन्वयेऽपि शक्ति. इत्याहुः । वाक्यार्थप्रतिपत्तिन्यायः। साहस्री ८६२, नैयायिकास्तु सामन्याहारेण वाक्यार्थबोवः पटा- • वाक्यार्थप्रतिपत्तिन्यायेन तत्मनिपचि-(सबन्ध- नयनविशिष्टससगंशाने सादृशानुपूर्वीज्ञानस्य हेतृतामात्र- | प्रतिपनि ) समवेतन शक्तिरसने गौरवात् । मीन्या. कलने लापवान् । शान्दव च नान्दवृत्तिविषयत्वं * वाक्यार्थप्रतीनी पदार्याना करणनम् । वाल प. किंतु डाब्दजन्यप्रतीतिविषयत्वम् । तेन वृत्याविषयस्यापि ७.. अन्वयस्य शान्दत्वोपपत्तिः इत्याहुः । * वाक्यार्थबोधः मममियाहारेण इति नेणाविनाः । मणि. पृ. ८२. मिद्वान्तस्तु वाक्यम्य वाक्यार्य लक्षणा । न च • वाक्यार्यबोधप्रकार कार्यत विव्यर्थ श्रीकृष शक्याभावात कथन्क्षणा इति याच्यम् । बोध्यसबन्ध- स्वैर लक्षणात्वात्। 'घमाना' इत्यादिवाक्ये घटा- गुरुमते प्रदश्यते । टाके तृप्तिकामः पचेत्' इत्यादी नयनसामान्यबोधेऽपि तद्विशेष योधस्य लक्ष्मणा विना अनु- दि. मामुपासीत ' इत्यादिवैधिकरियों प्रययाथै कार्यलस्य प्रत्यर्थपाक अन्वययन् ‘स्वामो पपसे । नहि घटानयनसामान्य वाक्यार्थ । ज्ञानेच्छा- प्रत्ययार्थकार्यत्वस्य न प्रत्यर्थयागादी अन्वय. राभवति, प्रवृत्तीना ममानप्रकारकत्वसमान विशेऽयक्त्वेन हेतुहेतु मद्भावात् विशेषविषयकेच्छाप्रवृत्त्यनुपपत्ते । अत. तदि- प्रत्यर्थापतीतयोग्यतावशत् । तथाहि, पागादि किशया दोषरूपवाक्यार्यस्य लाक्षणिकत्वं युक्तम् । स्फुटीकरिष्यते कार्यवान्यये नियोल्यान्वयो हेतु, नियोन्यविरिष्टा गमेर चैतत् तताधिकरणे ( १९७) । मणि. पृ. पामादिक्रियाग कार्पसत्रयदर्शनात् । अन्वरप्रोजक रूपस्वम्म नन्मने योग्यत्वात् । महने स्वनामस्म ८०-८३. | निग्ये पत्वेन नियोग्यम्य स्वर्गफलकामनाप्रयुक्त कार्यनाशनः वाक्यार्थाधिकरणमिद्वान्तनु-तथा च याक्याना विषयत्येन सबन्धेत यागादिक्रियायासन्वये स्वर्गमगधनत्वं याग गहा गापेश्यते । तात्पर्य च न पुरुषे-सामान ज्ञायमानत्व या योग्यता । नम न संभ- जापटिन इनि तत्तत्पदमममियाटरियापदरूपं वाक्य बति माशात् स्वर्गसाधावस्य बाधान, परपरया तयार पदार्यमानसहकारेग तत्तत्पटार्यान्वितमावनारूप याक्यार्य ओषति का न बोटनानाममामाण्य इति । कस्तूरि. न पागे निवान्याच्यासमवात् न कार्यत्वान्वय इति । धनत्यस्य परपगपटापूर्वहान विना दुयत्वात् । तथा ११।७। बाक्यार्थशान न पदार्पोरिथतिमन्ना भवा अथ 'शुचि संध्यामुपासीत' इत्यादी निये यथा मितु पदेप उपस्थिनानामांना योग्यतया परस्परराक्प. शानमे । वाक्यार्थज्ञानं तत्र प न ले सापेक्षता इति | विषयक कार्य बोध तथा स्वर्गकामनिरोग्यको इएमाधनरयान विनाऽपि 'शुचिनियोग्य से न्यानरन. चोदना गर्ने प्रमाणम् । यत्ति. याग. कार्यः' इति बोध. स्यात् इति धेन, प्रने वाम्यार्थावगमः न वाक्यग्रहणमूलकः किंतु | कामना विशिम्य नियोज्यत्वेन नियविधिको विशेषात् । पदाथागमनूला एर, पदापन्थेि अन्वीयमानत्वान् न च कामना उपलभगमस्नु आत्ममाषणेत - नद् निरके पारिश्यमानत्वात् । वंशनाथ: ११ स्यम्, साम्यमाघातालिनागनाज्ञानम्य प्रवर्तकन्या नातिमनन इति वाच्यम । बहि 'स्वर्गबाम. इत्याय ·पाक्यार्यनोधप्रकार: ३४६७ वाम्यार्थबोधप्रकारः वैपल्यापत्ते । कामनापा उपरभणत्वे नित्ये स तेहा- [ निश्तया उत्तनियोगलमेर, प्रयोजनश तम्य विशिष्ट धीनसयताजानान् निष्कामस्यापि प्रवृत्यापते , इसमबन्ये निष्ट मात् । विशीर्षासमपि तयेति त् , सरपम् । गानामानात् अमरापत्तन्ध । नहि नित्यविधित पट्टने किंतु तत्प्रयोजबल्व नम्य उननिमोज्यत्यद्वारकावेन गुरु खामादसमभियाहागत् अ यो विशेष । विशेषणत्वे | इनि नाशग । अत एर निप्रयोजकत्यस्पक्तपस्याग । हि विशिष्टभ्य समायोज्यमार्गतासान मसरूपनियोज्यत्वेन | कृतिसमवायित्वम्प कविम्, फोक्तृत्य प चाधि- अन्य तरकागनाविषयसाधनत्वस्य योग्पनारमन् स्वर्ग- कारित्व न सामनायाम्, इति न तमोर्षिशिष्टानिष्ट न इति कामपदैकवाक्यता निर्माह प्रतीत्यनुपपत्ता पाच्च भपूर्व प्रागेवोतम् । कामनाविशिष्टान्वयि मिध्यति । अन एस प्रथाविधावेव वस्तु स्तन्मते अन्यथाख्यात्यभागात् ' यागो मस्ति- अपूर्शकाझा, न नियविधौ आमेयादिरिधी च । साध्य इति शान कृतिमन्यस्य नास्त्येर इनिज मगंद का ' इतिबोधपतरूपनि यो पो र कामनाया किनिदेतत् । विगेपणतया प्रयोजक्स कामिनो जनकल इनि विशिष्ट- ननु योग्यत योग्यतान्तगपेक्षाया अगवस्था- प्रयोज्यत्व सबढस्य च तचाधिरित्याभ्याम् । चौबे अपने नियोज्यन्वयरूपयोग्यतान्वये न योग्यतान्तरा- तु उपरभणना अनन्यग या न शनिकरी । प्राथमिक- पेक्षा इनि नेत , सलम् । नियोगत्वा योग्यताम्पस्य नियमान्वये विशेषणतयर इष्टसिद्ध । स्वर्गकामे अन्नये योग्यतान्तरानपेक्षायामपि निशेदनेन एतेन ' राजा स्वाराज्यकाम' इत्यादी राजत्यादिवत् रूपेण स्वर्गकामस्य पदार्गय घाखये यागे अन्वये योग्य- विद्यमानग्ये सति पावलेन विशेषणत्वमपि अपा वान्तरम्य आवश्यकत्सात् । स्तम् । कामनायामेन त तेरुदयात् , 'यदा कामना तदा तरकृति.वि रीत्या व्यापार समवाच। अतो घटे छिटेतरत्ययान्वये योग्यतान्तरागपेक्षायामपि छिटेतरस्पेन घटस्मान्वये, मोग्याहरणबम्प आग्णे, योग्य- यागे कार्यवान्यये नियोपान्वयो योग्यता । तत्र जलत्वम्य जले योग्यतात्वात् । तथादि, यया घटादिमानेण इसणाधनापेर शायमानम्, सर्गपनत्यय योग्यता- आहरणायसभात् घटे छिद्रेतगत आहरणे योग्पाहरणत्व खामागन् इनि गुरुमतनिगर्व । जले च योग्यजलस योग्यता, तथा स्वर्गादिकामस्य अरकाम्यमापनत्वेऽपि तरोन अज्ञापमाने नियोज्या- 'ममेद कार्य नि शामरायण यागाव गणाममात् नत्वयात् काम्यसाघनत्वेन ज्ञायमानत्यमुजम् । स्वर्गकामे नियोज्यत्वम, क्रियाया काम्पसाधनस्वेन पनु काम्यसाधनोऽपि उत्साधनाभ्रमात् नियो ज्ञापमानव योग्यता । निरपे तशीचादिमत्वमेत योग्यता ज्यान्ययात् उपस्थितका साधनसागृहीताससर्गक्त्वगंध इति बोध्यम् । योग्यता । उपस्खियर्थमेव अपूर्ववाच्यतासिद्धिरिति । तजालमने गोग्यतातिशिष्टज्ञानस्यैव गाब्दमोघे रेतत्वात् अथ अपूर्वरूपकार्येऽपि न नियोज्यादरममा । अन्यथारख्यात्शपते। अपूर्वम्प प्रागनुपसिया उस काम्यसायावरूपपोग्यता एनेन तादृश-( बाम्यसाधनत्य-) शानयनोऽपि शानासमनात् इति चेन्न । विशिष्य अपूर्वस्वेन नियोग्यम चिकषांशून्यम्प न यागति इति = | ज्ञानासभोऽपि कार्यरन तस्य काम्यक्षाघनखशानसभवेन नियोज्यय योग्यता, न या चिरी, तद्वतोऽमि उपादान नियोमान्वयममा । औदनन्येन तृप्तिमाघनतया प्रात प्रत्याविरहिण असत्वात् , इनि परम्नम् । ओदने तुहिवामान्वयरत् समानधमरवनेर पोधियो अन्वययोजकय हिन भन्वित नित्नेन गृहीतत्यम्, | नियोन्यायये हेतुत्वात् । अपूर्व रामस्तु योग्यतावान् । किन्तु अनन्वितप्रतिवेन अग्रहीनलम् । तल च यदा 'पागजन्य कार्य म्यायि प्रकृतकाम्यसाधन' इत्या अपूर्व- यस्य तत्व तदा तप न प्रोग्यतात्वम्, किन्तु विशिष्ट [ स्वैर विषयरवान्, यागजन्यन्य कार्यान्तरस अत्यासात् ।

·वाक्यार्थबोधप्रकार ३४६८ घाक्यगत . . एतेन साचारसाधन पाययोग्यतास्प स्थापित प्राम् * वाक्यम्मयोविरोघे शेष्यनेक्व (एक्स्य बपूर्वानुपस्थि या व्यसमावि इत्यप,स्वम् । कार्यन्वावच्छिने शेषस्य अने दोषिण प्रति नीयमानस्य विरोदे) उग क्वचित् स्थायित्वज्ञानममगात् । साक्षात्साधनत्वस्य नियो हरणम् परियाणवरणश्यिमाणानुपादिपरिवीर सपरिवीत या वययोमतारूपस्य योपतात्वेनैव उपस्थिते तन पद पतिरिक्तपदाना 'युवा सुगासा पारेवीत आगाह म योग्यता रानपेक्षगाच। उ श्रयान् इत्य रमादीना टिङ्गविनियुत्तपरिवीतष - 'स्वर्गामो यनेत' इत्यादिवाक्यपणे स्वर्गसाधन | वाक्यत्वात् मानीवपरि याणे विनियोग 1 अथ शेषाने स्थायि कार्य समनि मर्ग मामा वषयोग्यम् । यागस्तु | पत्ये उदाहरणम्-योतिष्टोमे काम्पनैमिचिकेषु प्रलिप अस्थायी इति अनुपपत्तिज्ञानात् अपूर्व वाच्य सिव्यति लपेमु प्रतीक्ग्रहणात् पादमान श्रुया चिनियुयो । तर इति अनुपपत्तिज्ञानमेव मोग्रवाशान इन्यन्ये । द्वितीयपादात् प्रमृति यथासायरमेण निवानानानी फिकरण चापित स्वार्थमाह इति न्याय पसा । तयथा- 'वषा पवम्व धारय इति राज यार प्रदीप । मणि पृ८४-८८ प्रतिपद कुर्यात् ' इत्यत्र 'परमानाये दवे। अभि देवों वाक्यार्थभूता अर्थभावना इति गीयो । अर्थ- इसपते' इत्येताषेत्र वितीपातीयपादौ प्राप्नुत । धावाच यने इत्यर्थ फलाम पुरुष तद्धर्मयात् । याल पृ मस्स्यते च म सर । विश्वा दधान योजत' इति । ('वृषा ५५व धारया मयते च मत्सर । विधा दमान * वाक्यार्थविधि अपाय श्रुत्यर्थविधिमभने । | ओनमा ।' ऋउस ९।६५।१० । ' उपारमै गयना ना मीन्या परमानायैदरे । अभि देवॉ इपगते ।।' ऋभ १११॥ वाक्यापिपरको विचार मीगे पृ ३४४९ १)। ननु भितिगेदान् भव लिङ्गविरोध स्यात् । नेप पायाधिकरण' इति चिन्दो द्रश्य । 11१1१२४ | दोष । मषा मोमलिगत्यात् विभक्तिभेदेन तु एक यारत्वमेव तोपपद्यते । तत् यावत् आकाक्षापूर्वक * वाक्याद्यपेक्षया लिङ्गस्य प्राव यम्। दि ३३८ मैकवारत्यादि काप्यते तावत् इनरेण आगन्तान नावा तर किमयो गाहने वाम्योपफल्पितात । ममानविपत्र वाच मामदि कम्पयिन्या विनियोग कृत गुणद ये क्यमार्गहन्ति प्रकृता स्यिा ||' वा इनि बलीयस्त्वम् । या ३।३७१४१ ८३५ ८३१ २११३३१ • वास्यक्रमयोस्रोिधे ( दोध्यनैवत्वे ) परिवाणकरण वाक्येकन्वम् । नहि प्रतिपद परस्पराकाहा क्रियमाणानुवामिगनपरिवारमिपरिवीतपदयो नि सबधो बा मात्र तिर्हि ? नचिकेन सबध्य देव अमीयोमीयमान यावत् परि आणदोपवेऽवगते मानानि सनराणि एकवाकरता गन्छन्ति । या ३।२६ नदेव शाक्यतापनपदान्तगणा तपैव अमबाधेन वास्यात् ६१९७६१ मवनीयपरियागायत्वम् । शेषानेकत्वे तु 'कृपा पवस्व • बाक्यकन्यसभवे यास्यभेदस्य अ पाय्यत्वम् । धाग्या इति राज यस्य प्रतिपट कुर्यात् । इति इतिषण रूपयोगधन्या आयपादमानव विनियोगात् द्वितीय • वाक्येक्राश्यता विध्ययवादयोरस्ति । यि मारम पथामपाठेन नित्यप्रतिपद्वितीयादिपा प्रमको नैमिति-रिपायपारिवाल्यापन दिनीयारिपागना वाक्यैकवाक्यनान ययोगस्तु न युतशाब्द वाला प्राप्ति । को ३३१७ १४ १ ३६२ बोध । भाद्र ७ • वाम्यगन मयेक पद नापूर्वबोधाम, किन • शाक्यम्नास्यताम्यले तद्यनिरेकपयुक्ताया-! एकमेव । २११११११ मीको पृ २७२३ ' प्रतिभा घना आगा । मणि पृ ६६ घिकाणम्' इयत्रदृष्टयम् । . पगम ५पर .

·यात्रयगतिः ३४६९ वाक्यभेदः । * वाक्यगति रोनाधीनावधारणा बाक्रगतिः । समुदायस्य प्रकरणादधिगले प्रसने पूपपदैक शाक्यल्लात् गेके च प्रयुद्देश्य विधिशाक्यपरिसमाप्तिः । न सी पूपदेवत्यकाङ्गत्वम् । (मूल माकोदाहरण तु प्रसिद्ध- येनैव प्रयत्नेन एकग विधातु एकमुद्दिशामः तेनैव | मेव ) । इद अविकारख्यगोगमारणोदाहरणम् । मुख्य- अपरमपि उदेषु महे इति स्वानुभवसिद्धमेतत् । | प्रकरणोटाहरण तु नैमनस्य प्रयाजादिवत् दर्शनस्वासको तस्मात् पोरदेश्ययो: नकवाक्पसमवायसभव, । वास्येन पौर्णमासमानागत्वम् । दशेपानेकवे तु वेदिकरण- कणिका. पृ. ३७३० वृत्तिविरभिवासनोनग्यस्य अधिकाराग्यप्रकरणात मुख्य- • पाक्यगम्य 'यदि कामयेन यत् पर्जन्य इति प्रारणादेव या दर्याङ्गत्वे सिद्ध “पूरेयुरमावास्याया' नीचैः सदो मिनुयात् ' इति सामानाधिकरण्य 'यदि | इयनेन पशु काल । ३१३/७१४. याका- पामयेत ' इति आरमनेपदश्रुत्या वाशितम् । वा. ३८६ | प्रकरणशेविरोधोदाहरण ' अग्नीपोमाविदं दविजुषेवा.' ५.१३. याम्यगम्यस्य आरुण्यम्य एक्हायनीद्वारा इत्यादिः सूक्तनारमन्न. 1 वि. ३१३१९, अर्थक्वे द्रव्यगुणयो.' (३३६६।१२) इत्यत्र * वाक्यप्रकरणाधिकरणम । वि. ३।३।९. उत्तासु पृ. १९९२. * वाक्यप्राणत्यं यथार्थवानगनतम् । इति * याक्यन्त्र नाम जाति. मिन्नस्यान करणप्रयत्नाभि | वैयाकरणा । मणि, पृ. ८१. ध्ययनमयद्वारमपदसमूहे अन्याय वा विल्क्षणा • वास्यप्रयोग: याणा परप्रन्यासना.। वा. २०११ पापदायसवन्भपत्ययाकारा यनभानान् भमगत्यादि. | १४ ६. न्यायेन कल्पयितु सद्भूनाधिकरणे ( १।१७) न वाक्यभेदः । ' अथ द्वादशलक्षण्या विशीर्णा अध्यारितम् । बा. ३३.०५, सुप. इतस्ततः । वाक्यभेदभिदा. सर्ग संक्षिप्येह बीम्यहम् ।।' तर विविधनारत् वास्यमेद. आवृत्तिलक्षणो विभाग- • याक्यदोपा. 'श्यमाणस्य वाक्यस्य. ' इति | लक्षणों पैरुप्पलक्षणश्यति । आवृत्तिरक्षणो: पि निविधा चिन्दौ द्रष्टव्यम् । प्रकृत्षावृत्तिः, पत्यपावृत्ति , उभयावृति धेति । प्रकृया- वाम्यपरिममाप्ति प्रत्येक दृष्टा । भा. ३॥ वृत्तिरपि द्विविधा प्रातिपदिकावृत्ति. पावापृत्तिधेति । ६।१२ पृ. ६९६ । समुदाये वाक्यपरिस्मामि । १० प्रातिपदिकानिरपि द्विविधा समासासमासमंदात् । ६४८. प्रत्ययावृत्तिरपि चार्विधा- मुप्-तिद्-रन-तद्धित- " वास्यपाद नाम द्वादशलक्षण्या तृतीया च्यापस्य | भेदात् । तदुका 'अर्धपादेक वाक्य ' (११।१४ तृतीय पाद: । बाल पु. १०१, ४६ ) इत्यत्र प्राठिसे 'पटतदेवदेशतत्समूहास्ति- • वाश्यप्रकरणे क्रमात् बलीयसी । मा ३६1 प्रसारमा नद्रिभागक्षणो मासमेदः' इति । तथा वाम्यप्रकरणयोः प्र२५ अर्थविशति । विभागक्षणे समानसबन्धयाग अनादृष्टम्पना दुर्बलम् । वा. ३१३१७११६, मीफो. पृ. २९३५ र दोप., इतरमात्र अवेदत्रादप्रामा"य ' इति । 'बगगाधिरणम्' इत्यत्र द्रष्टव्यम् । * वावप्रकरण एतद वाख्यातं भट्टमोमेश्वरेण (भु पृ. ६८२ ) योनिरोघे शेपानेश्पे 'पूर्वेपुरमागास्थाया चेदि क्रोति' "बाजपेत्रगुणविधी आख्यानपावृत्ति, पद क्वविश्वाया इत्युदाहरणम् । प्ररणेन हि हपिरमिवासनोत्तरकाल | पदैक्दैशप्रातिपदिकावृत्तिः, इतिराते . उमपस्वेन विशेषणे यद्विधान तम्य महणं प्राप्नोति । गमावास्यासमभि- 'हविगतिमान्छेत्' इति पदगमूहावृत्तिः, आययम्य न्याहारेण तु पूर्वा । या ३३१४ पृ.८३९. | कुम्नप्ररणनिवेशे अश्णया इतिपदस्य पिताश्यादि. • साक्यमरणयोविगेधे शेष्यनेक वे पूपानुमन्मणमन्म- | वाक्यात विभाग. " इनि ! विभनगन्धवाक्यभेदम्प तु गाय 'अ देवपल्या पुटिमम् भूयामम् ' इनि पद- | अमान्तरमेदा न सन्तीनि नोक्ताः । 4 O ५१३०, .

·वाक्यभेद ३४७० वाक्यभेद . - वैरूप्पलक्षणोऽपि वाक्यमेद, अनेकविध , वैरूप्प । (६६ )। तथा दामतृतीयोपात्य मोमनममी भेदात् । तर वैराय विविधम् , महतो प्रत्यये वाक्ये दक्षिणा ' इगत्र एक्वाक्यले रोमचमस एवेति नियमात् चेनि । भाव वाजपेयगुणविधिपक्षे यजी वर्गवारणत- स ब्रह्मणे एवेति परिसस्यापत्तेश्च वैरूप्यम । तथा नित्या. रूपम्, उद्देश्यत्वोपाने यरूपम., गुणवप्रधानसरूपम् | निसरायोगनिरोधात्मक च वरप्यम् , तदपि भा-पवरूपे विधेयत्वानुवाद्यत्वरूप चेदि चतुर्विधम् । द्वितीय महं द्वारे या। आद्य सस्थासामानविध्ये 1 द्वितीय फलचमसा इत्येनत्यम्म रामार्ग पर वा प्रति गुणानै द्वितीया- सामान्यविध्यधिपरणे ( २।५।१९४७७-५१ गा)। विभक्त्या लक्ष्ये प्रहापेक्षया प्राधान्यस्यापि श्रौतत्वात् । तथा पठनुयाये एकत्यव उपरश्योपर क्षणत्ववरूप्यम् । नृतीय न भरणया इत्यत्र तृतीयया वरणीभूता एबहाय-तन हि होमार्य चतुरवसनाशे शेषादेव पुनरवदेनम् ' यस्य नीमुद्दिस्य अरुणप्रातिपदिकार्थविधी भितपदोपानाया | साणि हवींषि नत्येयुर्दुष्येभुरपहरेयुर्याऽऽज्येनैना देवता अपि एक्हाय-या एकाक्ये रूप्यम् । परिसंख्याय यजेत इति हरिनारी निमित्त निहिने याश्य तथा अन्यान्यपि नानाविधानि वैरूप्याप्युच्यते । नि शेषनष्टे हविषि अन्याया पुरोडाशा तत्पादने अश्वप्रतिग्रहेष्टे, लेकिवौदिकोभयदाननिमित्तम्त्वे सत्व- प्रसने हकिशनिमिनविहिताज्येन यएन्यमिति माय यंत्यपुरणार्थत्वरूपोयम् । पचनुथैकादशे (६।४।११) पूर्वयोटि पूर्वपक्षीहत्य सिज्ञान्तित तन्त्ररत्ने । वृत्तम्य 'य सनायागुरते, रा विश्वजिता बजेत' इति विश्वजित | अविकरस्य पुरोडाशस्य मध्यपूर्वाधे अवदानोपराण सो प्रवृत्तमप्रवृच च प्रति साधारगौन विधी प्रवृत्त प्रति मिन्येव शास्त्रार्थ । हस्तस्य मात्रामा प्रकृयात । ऋलयस्वान् , आप्रवृत्त प्रति च पुरुषार्थत्वात् वैरूप्य इतर पा यदि कृनपुराडाशमयपूर्वार्धलक्षितभप्रदानदय स्थान् इत्युनम् (शा.) । तथा अवघातस्य भाज्यौपध | शास्त्रार्थ इति न गृहाने तो द्यादानाशे सात इतर सर्वे सानाय्यार्थले दृष्टादृष्टार्थलौरूप्यम् । तथा सोमवमनेटे अवशिष्ट तस्योप-लक्षणम् , नाशे तु सति तदेवोपलक्षणभूत रौकिक-वैदिक-सोमामानिमित्तारवे अपेशितानपेक्षित | मेव शिष्टम् । पुनरवदीयमान उपलक्ष्य प्रसन्यतेति बैन विधिौम्यम् । तथा पूर्वोदाइते 'प. सनायागुरते' इय शास्त्रम्य स्यात् । एकरूपेण च शास्त्रंण मान्यम् । प्रापि । नया पत्रे अम्युदितेष्टी ( ६१) तण्डुलविवक्षा | तस्मात् अपादानत्ववाचिपळमीबलात् यागागाभूतद्वयवदा दधिगृतयो देवताऽनपनयात् देवनाविधी त्याकाधिताना ( नोपरक्षणमेवेतरत्र उम्बय यागानभूरामुपलक्ष्यमिति । तथा काशितविभिनरूप्यम् । तथा मातुल्क्यापरिणाने म्मुन्या. विधिप्रत्ययेऽपि विध्यनुवादवैरूप्यम् । तदाथा द्वितीये चारनुष्यबरसे दोषनागवाननकम्बनिरोप वरसुबम ( २२३६५६१२-१५) नाम य घेतमालमेत सौर्य प्यम् । इद च विधिभेदात् अावृयभावेऽपि वैरुप्याप्रमङ्गा नक निर्वत्' इति दापोर्णिमामिको ईघामाग्मत, दुपागम् । तथा अन्यदपीडशमेव वैश्वदेवस्य अन्नसकार- चतुगे मुष्टीन् निर्वपति' इत्यारम्भनिर्धापी अन्दर कर्मले पुरुषार्थत्वे च एकमेव वर्म प्रति एफ्मेवान द्रव्यम् , श्वेतच रुगुणो विधीयते । वाय यमितीपाया वृक्ष्प्रभाव गुणभूत प्रधानभून चैति । तथा कृष्णात्य 'पृने अपयात या वृधण्य व वायुसनधान सौमिनि च चरे इति श्रपणमतिप्रसपतनियमविपिवयम् । तथा 'पूपा | स्याल्याबरियत्वेन सूर्यसादृश्यात् कश्चिदनुवाद प्रपिटमाग ' इति पेपणम्य चगापुरोटागावे चरी | इति पूर्वपक्षिते आरमनिर्वापयो मेऽपि सस्पेन मनिप्रसरात् पयपुरोद्वारा योश्च अपूर्वविदित्वात् वैरुप्यम् । व्यभिचारात् न दार्थपोर्णमासि पोरेशपस्थिति सभ तथा नग्मे ( ९।१।९।२९-३२) पनीर्सयाजान्ता पनि इनि सिद्धान्तिना उक्ने रिडा विहिनी यो महानि' रात्र अपूर्वविपिनियमविधिवष्प्यान अन्सा मालाभनिवा इति विशेषणात् नाय दोष इत्या सर्व प्रपत्ति इत्युक्तम् । तथा ग्रहै क्त्वविचारा अपूर्व । शड्का, एव बाई स्टोऽनुवादकत्वात् गुणविभिन विधिपरिसरारुप्यम् । तथा उमयाधिकाणे अपि गते , उभयानपणे न युगपदिश्य वादविरोध - ·क - वाक्यमेवः यायभेदः इत्युत्तरितमिति । याल. १८०-१८६. * अने.शेनेन मर्गकामो यजेत' इन्यस्य उत्पत्तिविधिपरने पार्थविधानाद् वास्यभेद । या. २।२।११।२६ | अभिशारिधिपो च। मीन्या ( 'प्रह १५.१, ६५।११२, अनेकार्यविविन्या. यावर मार्मि' इत्यत्र ) परस्य प्राधान्यानुसादात् पवरपरश मेदः । मु. पृ. १३१, . अने हासनानिमित्त. वाक्य- गुणभाविधानात् अपरो माक्यमेद. 1 वा. १४ भेद । या. ३।१।१४ पृ. ७२२. . अनेक गुण | पृ ७२२, . तद्धितान्तपदोपात्तविधिना सर्वमन्यत् विधानात् वाक्यमेटः । मा ३६७।२१. + अनेक- (देवता सरन्ध विशेषण माना यागः ) अर्या- मानन्धरणात् पान्य मिवेत । या, १९ दाक्षिप्यमार्ग वा भिनत्ति । ९.३२, पृ ५६६, • अनेक्सस्धकरणे वायरमेटप्रमदान । २१२१/- 'निगाहपनि । इति नियमन निधीश्ने । यदि ११।२५ पृ. ५४६. ० अप्रवृत्तिलक्षण. वाक्यमेदः । मु. अग्मिनेर वाक्ये मन्पो विधीयेत अनेकगुणनिषा- * अर्धभेदात् याक्यमेद । भा, ३।२। नात् वाक्य मियत । भा, ३।२१३६. दधिहोम- १०।२७. . अर्थभेदनिमित्तः याक्यमेटः । या. ॥१॥ मन्य होमफल्मनन्धं च विदघन् वा भियत । या. ६.१२ पु. ६९६. • आवृत्तिलक्षणः वाक्पमेदः । मु. २।२।११।२६ १५५१. योश्च विधीयमानयोः ११५२. इन्द्रधन्दम्य महत्तद्धिताथों प्रति वेस्प्यः । परम्परणामनद्धयोः याक्यमेदप्रमशः । मा ६३. निमित्त पापमेद । विध्यने यापारामकथ अपरोच्चिारणनिमित्तवाक्यभेद या शा१७ पृ. बाक्यमैदः । 'महत्वस्येन्द्रमपन्ध, तस्य च दरमगनिम् ।१. नैर अनामनपादास्यभेदः प्रसश्यते । अनेक- विटपरप्रन्गयो साक्य मिन्यात् पुनरगि थुते. ॥' अभियगा हि मेदा ...।' गोपि धर्धा. युग- ( महेन्द्र इन्द्र एव अन्यो वा इति विचार, प्रतः ) । पदेन समपन्ते । न च तावना वाक्यं भियते । अनेक. या. २१११४१६ पृ.१.. उमवियाने याकामेद। विधितो हि याकामेद उक्नः1 २।३।११।२६ पृ..., भा, ब१२ उमरिशेषणनिमिच वास्थ न नेपदोगाच. अनेकोऽर्थ राय भिनत्ति । सर्ग- मेरः । मु, ८ ८६८, . मयसबन्ध वाक्यमेटः । भा. रन्यातेपु नियातमन्यौपाहपुरविशेषमापनाना युग. २१२११३३२९, ३१२१८४२३, . एकस्मिन् वाक्ये पदुपादानम्यापरिहार्य पात् । ३।८।११।२२, न च गैरन्धदर विधाने वाक्यमेट | Rs. •पको-प्रकरणलम्या दिशेपा वाक्य भिन्दन्ति । २२।१३।२९ देशेन प्रशानदयविधाने याक्यमेदः स्यादेर । मीन्या. | पृ. ५६९. . (धोमे रमानो इन्यय ) न सपने उभयं • (अनेरगुणनिधाने याकरभेद, प्रसबने ) ए गुपियाने विधान और लिग च । भिोत हि तथा याक्यम् । गुणान्सरानात् असारत्यमा यौतानेनिषि पापार-मा ६.२२ पृ. १३६८. . न्यूनभ्य अधिकार्य- कल्पनाया पुन. पुनमधारण प्रयपन्य कयामिान पाक्यमेटः पियसापने मायमेदोपो गया- 'सौर्य नरु भ्यात् । आह च. 'मर्यादनेर मध्ययं विपयाँन | निपेन् बनासकाम इत्यत्र रगंकामपटाध्याद्वारे भावना पिलिभिरायस गमानि विशेषणम् ।।' यसपमेदापतिः । पाल. ३.. प्रत्युदेश्य यायधमा- इति 1 या. 11-३, . एक मतमा मान्यमय पानु- तिषण शाक्यभेद ।मु.१ ८६८ • 'प्रन्यदोश्य यादेन दिपमारणात् अगत्र न मामान्यविशेषमा- | भूपेन चान्ति अत्र विहार प्रयासरतम् , कर्नगा गान् रूपसिनित्तो पापमेदः म्यात् । १६८२२. तु प्रामुपर मामान्पधिप्राप्तम् । नेपामाप प्रयत. ७.९० प्रतियोपितरमन्ये याकरभेटगः वध ने वाक्यमंद इनि पूर्वपक्षः। क्तुंगमगिदार और ५८, कमनी पुनरपणे गामेट 1 प्रामु परिपनन गर्नया प्रत्याग विद्यरात् १०१।२० • अपमेद । मुगु न बारपद . संप १६. . अयर धन्वतमा- ८.२. • गोग्य नवमंद शमित, 'रोन वृत्तिम. विमागरूपस बासमेह।। या १६१२ ·घास्यभेदः वाक्यभेदः । पृ. १६८०, . प्रत्ययावृत्तिलक्षणो याक्यभेद् । रारा प्रमज्यते । भा, ९३।१२।३४. * गक्यपरिसमाति- १२।२७ पृ. ५५.२ . प्रत्येकवाक्या रिममाप्तिनिमित्तः क्षणः तार एको वाक्यभेदः । वा. ३।१११४ वास्यभेद. । सु. पृ १११४ ** पदान्तरगतार्थग्रहण-पृ. ७२०. वारयन्तीयस्य आश्रयान्वयविधिनिमित्त निमित्तोऽपि वाक्यभेदः । या. १।४।२।३ पृ. ३१०. माझ्यर्मदचत् आश्रयस्य अग्निष्टद्विशेषणविधिनिमित्तोऽपि * परम्परनिरपेक्षविधाने गक्यमेदो मवति । 'यदाये याक्यमेदः रयात् । मु पृ. ८५७, * विधिमन्यावृत्ति- च प्रनापतये च साय जुहोति' इत्यत्र 'च 'दाब्द-रक्षणः वाक्यभेदः । १.८४५. * विधेयभेदादपि वाक्य- श्रवणात् परम्परसापेक्षन पदद्वयम्य आलातान्त्यान् भेदो भवनि। मीन्या, विभनिरूप्यादि निमित्तः अपरः न वाकरभेद' । एवं 'गौश्य अश्वश्च अवतरश्च' वाक्यभेद, । वा. ३१११७११४ पृ. ७२१. * विवक्षिका इत्यादापपि न वाक्यभेदः । मीन्या + मासे कर्मणि | पेमा न्यूनत्वाभ्युपगमे वाक्यभेदो यथा- ' यदाप्नेयो अनाथविधौ वाक्यभेदापनि । सु. पृ. १२६, * माते | SEाकपालः अमावारपाया पौर्णमास्या चाभ्युको भवति । मर्मणि गुप-फल-रूपानेकार्यविधी वाक्यभेदापनिः । इति । अत्र विवक्षितोऽर्थः द्रव्यदेवताकालद्वयविशिष्टयाग ९२७. * प्राप्ते कर्मणि सबन्धदपकरणात् शिपि तदपेशया न्यूनोऽर्थ, विद्वद्वाक्यनिहितमो यागयो. वाक्य मियत । चा ३१११११।२१ पृ. ७३४. द्रयदेवतमेव विधीयते न यागविधिः इति । तदभ्युपगमे • प्राप्तोद्देशेन कालद्रव्याद्यनेकगुणविघाने वाक्यभेद । वाक्यभेद इति । वाल. पृ. ३. . विशिष्टानुपाडो न संकर्ष, ३१११६. • यानि एकक्रियाविशेषणानि वाक्य भिनति । चा. शरा११२७ ५५७. भवन्ति, द्वानि तया विधीपमानया ( क्रिया) अर्था * विशिष्टानुवादक्षाणो वाक्यमेद । सु पृ. ८७६. दाक्षिप्यमाणानि न विधायकव्यापार मिन्दन्ति । क्रिया. * विनिवार्यभेदेन वाक्यभेदात् यजुर्मन्त्रभेद , यथा 'इरे न्तरविशेषणे पुनर्विधीयमाने, तया क्रिपया मनन्धरहि- | त्येति गाला छिननि, ऊ त्वेन्यनमाटिए । 'आयु- तया आक्षिप्यमाणे अवश्य विधायकस्य आवृत्तिरेष्टया | यशेन फ्ल्पताम् प्राणो यशेम पल्पताम् ' इत्यादौ च । इति वाक्यभेद. प्राप्नोत्येय । वा.२।२।१२।२७ पृ ५५६, वि २।१।२५. । विशिष्टभावनाविधाना एकत्येक * यन सफदुचरिते द्वे विवक्षिताविवक्षितत्वे भवतः वाक्यमेदो भति । सु १८६८ ॥ विशिष्टविषाने तत्र वापभेद, । ६।२।२।४ पृ १३९२, • यदा नि पारयमेशे न भवति द्वाभ्या तु विदोषणा-या विशिष्ट- माक्नास्ट विधिस भावनार्थ वनय गृह्यते तदा | गेन्माधान विधायिष्यने नेन भविष्यवि वाक्यभेद, । भा. अर्याद्विदोषणविधी मति अवाक्यभेदं वक्ष्यामः । यदा २१३।३।४. विशेषगवैशिष्ट्यायो विशेष्याशे च यदि तु समिपमा यमित्यवधार्यते तदा भावनापा. सनिहित. विधि यापार. तर्हि वाक्यभेदः सोम.७।२।३. * विस्पट- प्रोपितत्वात् अनेकविशेषणयोगे सति यदर्थ विविश्यमय मर्थद्वयम् , विभागे च निराकाटता, तेन वाक्यभेद । सीयते तस्यौप विधान नेगरस्य तदेशस्यापि इतिभा १९१४॥२५. . चाक्यमेदो गविष्यति । २।२।५।१६ पृ ५०३, '. मोम वमनि, यन्य मोम ऋत्विक् वमति' इति । • यदि तत्र द्वाबपि मागान्यविशेषसबन्धी इदमेव वाक्य या. ३।४।१३।३५, * वैरूप्मनक्षणः वाक्रभेद । ३१३॥ कुर्यात् तनो याक्य भिवेत । ३।२८२२ पृ.७८९ १०।२१, * 'भूरमाणस्य वाक्यस्य न्यूनाधि+पिक पने । * यदि पर्व दप्ना कुर्यादिति व्यात् न दना होम लक्षणावाक्यमेदादिदोषो नानुमिते बसौ ॥' ११४५३ गिति । अथ बना होम पायविधि भूयात् न फमिगि । १ २२९. • स्तुपरितस्य विपायवश अनेवार्य- उभयवचने मियेत नाक्यम् । मा. २।२।११।२६ ४.५४६. विधिशक्त्यम्युपगमात् आवृत्तित्मणपापभेदपरिहारेऽपि • युगपपलक्षणविधिकरपने वाक्यमेद । वा. २।। एवम्य बने गये तात्पर्यात् गौरवलक्षणयाक्यमेरः अपरि- ३१६ 2. ४८७. . वचननिभेदान् पाक्यभेदः हार्य । मु. पृ. ९३१, . वैरूनिमियो वासभेदः . सदुपरितस्य विधायास ·. । पाक्यभेदः वास्यभेदाधिकरणम् विध्यनुवादरूप्य वणवाक्यमेदापत्तिः । पृ. ९२८ . । प्रत्यक्षादिना प्रमाणेन नोल्स्यते, श्रुत्या तु गम्यते • समासोपात्तविशिष्टायविधी नास्ति वाक्यभेद. । इपे ज्वेनि छिनति, ऊजें वेत्यनुमाष्टि' इति । तथा वाल. पृ. २०२. * सूत्रे वाक्यमेदः यथा- 'अप्रयश्च 'आयुर्यज्ञेन कल्पताम्, ग्रामो यज्ञेन कल्पताम्' इत्यायु:- म्वकाल्वाद् , देयधर्मापयातनम् । व्याख्यान वाक्य- क्लसेरन्या प्राणतिः । ननु सामान्यमापमिष्टं नान भैदेन ।' श्लेचा. १।११५७ । ' ते सर्वार्था प्रयुक्त | विशेषणभेदात् मैदमहतीति । या 'अमय जुएं निर्व- खादायश्च स्वकारस्यात् ' ( २१७।१९।३९) इत्येवा पामि ' इति निर्याप एक्स्तस्य विशेषाः 'राविक प्रगबे सूत्र नाकाभेद माथिता अभिकरणान्तर व्याख्यातम् । उदिवनो हुम्या पूष्णो हस्ताभ्याम् । इति, न तेषा भेदात् तथा 'अम्युदये दोहापमयः स्वधर्मा स्यात् प्रवृत्त- निर्वापस्य भेद हन्यते । एपनिहापि बसिनाम एकोऽर्थः, त्वात् ' (१।४।१०४१) 'दातोपदेशाध' (९।४।। नामौ आयुरादिभिर्विशेपैः भिन्नो भविष्यतीति । उन्मने। १०४२) इति मनदपेन अभ्युदिनेष्टौ दविगतयो. ! इह 'तीवियनि' इति बह्वयः कन्दृप्तयः श्रूयन्ते । ताभ प्रदेयधर्माः पर्तन्या. इत्युक् वा 'अपनो पाऽर्यान्तरे वतन्या । तनैका आयु कति 'भायुयजेन कल्पताम्' विधानात् चरुपयोवत्' (९४११४३) लक्ष- इत्येग मन्त्र, शक्नोति बदितुम् । 'प्राणो यशन कल्पताम्' णार्या शतधुनिः' (१।४।११।४४ ) इति मूत्रद्वयेन | इत्ययपपि प्राणमसिमपराम् । एव तु मचे कलसिविशेष- प्रदेयधर्माणा अपयातनमुक्तम् । तडिद पूर्वयोः सनयोः । वचनाः । तच्च दृष्ट प्रयोजनमः । तस्गात. अनेकार्थत्यात अनयोश्च वाक्यकभावेन ऐफाधिकरण्यात अभ्युदिते- | तत्रापि वास्यभेद इति । ननु सामान्यव चनादेवत्व यया एयामेव प्रदे यधर्मापयातनमुच्यते इति प्रनिभासमानमपि विमागे । तदेवम् । विभागे दृष्टार्थ सामान्यमिद्द न । ततो मित्या अधिकरणान्तर पशुकाटिविषय व्याख्या- अपि च चलतीर्वाचर्यात इति विहितम् , वम् । रत्नाकर'. यज्ञे। कल्पताम् ' इति चाऽऽयुःक्लन्यमिधानममि- " वास्यभेदाग लक्षणा वरम् । लशणायाः पवदोष-निपर गराधम , 'ग्राणो योन कसताम' इति न वात् घायभेदस्य च वाक्पदोषलात् । मीन्या. प्राणयन्मे । नमान् वास्यभेदः । * वास्यभेदात् व्यवहितपनाश्रयणं थरम् । वा. ३१६) चा- येषा अदृश्यमानकर्मसमवेतायनेन लैङ्गिक ७/२२ पृ.१.४९. विनियोगाभावेन यचनादिनियोगः, तेषा माग्दृष्टार्थ- वास्यभेदाधिकरणम् ॥ मन्त्रावधेरेफमत्रत्वं युनाम् । तथाहि 'करप्यरतेपामदृष्टो. समेपु थास्यभेदः स्यात् । २।१।१५।४७ ॥ ऽर्थः स चाल्पः स्यात्प्रमापायान् । कल्पिते च तदे. भाष्यम्- 'इसे त्ग, ऊ स्वा' इति । तया | कन्वे साकाझाः स्युर्वियोजिताः ।। पदा हि बद्दष्ट 'आयुर्यनेन वल्पताम्, प्राणो यतेन पिताम्' इनि । कल्पना निष्प्रमाणिका इत्येकमदृष्टं सभ्य कस्सिनं भमनि अन सदहा पिमेवमादिषु मिन्न वाक्य उत एकमिनि । | नदा प्रत्येक न साधनाल त्यभावात विभज्यमानसाकाचवम- एमिति अमः । इषे त्या इत्येपमुक्त न किचिदृष्ट प्यस्तीत्येकवाक्यता । क्थ पुनरामन् पक्षे प्रतीक दैन प्रयोजनम्, तथा ऊर्ने ला इत्यपि च । वचनसागदि विनियोगः 'इये लेनि शासा छिनत्ति''ऊर्जे त्वानु- दया । तदुभागामेकं मागितुं न्याय्यम् । एव भरपी- गार्षि' इत्येवमादि. । कथच पदमीचपति' इति यस्यदृष्टानुमानवत्पना भविष्यात । तस्मादेकं वाक्यम् । बहुत्यागर्देशः । तदुच्यने एकोऽपि बहुमिमन्त्र' प्रती एवं प्राप्ते, चूमः । समेषु वाक्यभेद स्यात् । समेषु कैर्विनियुज्यते । पुन पुनः प्रयोगाच क्लप्सीरित्यभि- परस्परानाका क्षेषु वाक्य भिद्यते । 'इसे या धीयते ॥' आदिमव्यावमानप्रणेन एकोणी मन्नम्तन इत्यनेन एकोऽय: नियत, ॐ त्वा' इत्यनेन अपरः । ] तन विनियुज्यमानोऽपि न पीयठे । यावद्धिनि ननु इदानीमेब उस मात्र दृष्टोऽर्थ इति । यपि ] योग हि सक्र आवनिष्यते, सण्डस अप्रयोजन- मी. को.४३५ आयु- ·। चास्यभेदाधिकरणम ३४७४ चास्यभेदाधिकरणम् "मात् । करपता कपामिति च पुन पुन प्रयोगा । भिनत्वात् । निर्गपपत् अभेद इति चेन्न, कसरिति देवाश्यत्वेऽपि बहुवचनाविरोध । उच्यते । नैरा मनग्गुत्ववोदनाया प्रत्यत्वात् । इह नावत् अर्या देषम् । रूपादुत्तरकाले हि विनियोगप्रयोजने। नामकर्माङ्गापवादविवज्ञाया मन्या मन्त्रोच्चारणमात्र प्रपो तस्मात्मागेव तत्क्लोभेदाभेदपरीक्षणम् ॥'तितु | जनम् । तत्र च षश्य पन्तय अपते । गन्नदश्च मे तावत् प्रयोजनकल्पन विनियोगवाक्य वा । न हि तद्- | भेदम तरेण न भवनीन्यपगेपसजनभूतो-यों न मानेन तरकाल स्वरूपनिरूपण युक्तम् । अज्ञातम्पस्य विनि | आधीयते । क्ट मिविशेषणचन च दृष्टार्थमिनि मत्रबहु योगाशक्तेरधिनियुक्तस्य च प्रयोजनम्त्पनानुपपने । तत्त | सापादनात्यात् । 'यथा विभागे' इति । सन् श्रुत निरपेक्ष तु रूप पाटादेय अवधार्यते । तकालवधृतभेदा निर्यापलेल्वण्यात् यत्तीनाम् । पुन पुनरुच्चारितगकोऽपि मैदानुनर्तिब तु प्रपोजनविनियोगयो । प्रमाणयचाने कगापि | यणा निभाग साधनगदे सत्पी न भियते तथा क्रपनीयमित्युक्तम् । स्पोपरधिवेलया चेपयादिना न | कल्लूप्तिभेदोऽपि न भविष्यतीति गरते । ' नैवदेवम् ' परस्परसामानक्षत्र एकप्रपोजनत्व चौपलश्यते । ततश्च | इत्युत्तरम् । इह सामा यविवक्षानुपयोगात् । अश्या निप्रतिद्वेऽयधारिते भेवे पश्चान्न किचिदेकरबापादने | सिद्वाजवायेय । यथा विभागे नैतदेवम् ' इति कारण मेभवति । न च प्रागनुपरध गाकाशस्य स्वयमेवैर वाक्यभूतमुत्तर ददाति । ननु च विभागवाक्या कल्पयितु शक्यम् । तेन च विना याप्येक प्रयोजगत्व नामपि भेदोऽस्येति नोपाहणीयम् । एवं तर्हि भवेत्तथाऽप्येकाङ्गपैकल्यादेकवाक्यत्वाभाव , निमा यदा नैवेद प्रभेदप्रतिपायर्यम् , कि ताई दृष्टातन सहकत्वा रूपभेदार विनियोगभेव नदेवाचावार्थत्वेऽपि प्रपोनर / पारनपरमार नीविरपापादनाप परमति । क्या भेद । त्वत्पशेऽपि चापश्य यानद्विनियोग तेन तेन भवि-विभागे तथाऽत्र विकल्प तयम् । श्याग्नु विदोष । तर समस्ता मनात् मम 'नैतदेम' इति समानविषयत्वे हि विक्लो भवति ज्यस्तेभ्य । न चैषामदृष्टार्थ रम् , बामणोपदिष्टदृष्टार्थ न चेह सामायण नपा येन निमागवदैकार्य भा। साधनत्वात् । तदन चैषा यावता विना चोदितकरण पतिविशिष्टायुराधादशासनपरत्वात् । विगागे हि साधना मामर्थ्य नास्ति नावदनायातमपि यत्पनीय छिन नामप्रयोजन यात सामा चभूतक्रियामाप्रकाशपरत्वम् । भीत्यादि । यद्वा, यथप ' रथोपेण माहे द्रस्य स्तोत्रम् | इह पुनरायुरादीनामाशास्यग्वेन प्राधा यात् तावशेषणवेन पास्रोचि इति पचनात् अमावापानि पिपियोग क्लप्सुपादानम् , न सायुराविपिशिष्टा सा कापते, मात्रानुसधानेन स्तोत्राभिमुरपचिह्नत्य भवनि एव | निष्प्रयोजन यात् । अथापि नियमाघाय तयाधी इत्यादीना दनादिमणहेतुत्वम् । उभयमपि चैतत् तद्भेदपरत्वात नागार्थत्वम् । भेदपरत्वे च पूर्वोक्मेव प्रमाणवदिति सूक्षकारे कैश्विाकयचिदाश्रितम् । मर्वय | साथ समुन्यते । अथवा करपी चानि ' इति नैमित्र व अध्यवसात यम् । विस्तयाक्यप्रयोगासंभवात् पर करतिशब्द , कथ तहिं । फियाबद्दुत्वाभिधान एव, भधाचकप्रयोगानुपपत्तेध अध्याझर । अयचा ययाम्नात गदानामरत्रवात् । यतश्व बदुत्वमेरयया कममैदान पिनियोगानुसार ताशेनैव स्मर्ने सरकाराघाने यति विशेषणकृतभेदाश्रपणाच मत्रापा तत्पर चोरिनार्य वयम् । तभानुष्ठानभिप्रयाधीनोः यतरपरिग्रह इति दृष्प्रपो- | निया दृष्टार्थत्यान्मिदा भित्रार्यता । पथ पुन:स्मिन्पो जनभेदापि मिद्धो वास्यभेद । विच, 'अन्योन्यनिर | वाययतीरपुच्यते, गन्दपदार्थको या प्रयुज्यते । नेत्र पेक्षाणा कार्यान्यत्वे नियोगत । प्रत्येक यागहेतु या दोष , उभयत्र प्रयोगात् । यथैव हि शब्द अपवय घजुष्टयमयल्पते ।।' तया आयुयशेन पत्यताम् ' आनो वाचयतीत्युच्यते तथैव च य दान्देनाथै ब्रवीति कंपेयमारीना निराकाहमिन्नम्पोपरब्ये नैऋत्वापत्ति नम्मापि प्रपोजको वाचयतीति । नग्मात् वसतित्रियाशन राज्यभ्येकार्यरवे । न च तदस्ति , आयु कल्पनादीना । यजमान वनु प्रवृत्तमध्ययुर्याचपतीत्यपमर्यो विशाफ्ने, स्मान मवतीति । - ·वाक्यभेदापिकरणम् वाक्यविनियोगः तत्तकाशनेन च भिन्ना एव सन्नो मन्त्रा दृष्टार्या भर- | माने तो यिनियुत्तो क्रियापदे । अध्याहते सारसत्या- तानि पाक्यमेदः । नमतमेदोयमेदतः ॥' 'अदृष्टार्थसमेतेपां अनुष्ठेयाप्रकाश- माट-- यत्र तु नोकविध विभग्यमानमाकाक्षात नात् । नकं सत्र मागाइक्षा. सर्व इत्येक- यथा 'इप वा कर्मे ला ' इत्यनयो., यया वा 'भायु- यजन कल्पता प्राणो योन कल्पनाम् ' इत्यादौ तन सत्य- वाश्यना ॥' अदृष्ट हि करप्यमान एकोप युक्त दाब- प्वर्गक 'भगो वा' इत्यादियन्गन्नभेदः । किमत तैर अपत्तेः । अनः सर्वे तावत् एकार्थाः । तच्च सपा पदा विनियोगानुसारंणार्गगेदः एय प्रमाणवान् । तदा सह कल्पिनमिति सभूपकारितात् रिमन्नमानाः मन्त्रक प्रमाणामार एव । अा हि 'इने वेति वासा साकाचा मनन्ति इश्येयास्यता । निश्चिते च मन्त्र- क्त्वे यन्यपि प्रतीक्मेदेन बनेकन विनियोग. 'इप खेति छिनत्ति' 'ऊ पैरगुन्मार्टि ' इति विनियोगमेदात् छिननि, ऊ रोल्पनुमाष्टिं' इति, तगाडि यावद्विनियोग | इथे खेति निधि इति क्रियापदाच्याहारेण भिन्नमेव समय आपतिप्यते 1 ( इति प्राप्ते, ) उच्यते- 'यद्य- मुग पिरोयम् । एवं ' ऊजें रचा उन्मामि' इति । प्येपामदृष्टोऽर्थस्तथापि न तदेकता । रूपतो हि । एच कटनीचियति । इति यदुवचनात् मतिभेदाच- निराफाइभा भिन्नत्वेनाय पारिताः ॥ अन्योन्या- | गमेन अर्थभेदः । अतधात यनुर्भेद इति पूर्वोक्तप्रत्युदा- नादरेणैर प्रार्थयन्ते प्रयोजनम् । यथापेक्षमतातेषां हरणमात्रम् । भिन्नारप्रकल्पनम् ॥ यथा विश्वजिदादीनां भेदेन मण्डन-'मिन्नं यजु स्यादिनियोगभेदात ।" फलकल्पना । यथा च समिधादीनामपूर्व भिन्न- शंकर--'पभैर इरसादौ ।' मिप्यते ॥ तचून न चापागधार्थत्वरागवः । यास्यभेदापत्तिन, विशिष्टविष्यन्ययानुपपत्ति- शासाच्छेदप्रकागेन दृष्टार्थी हि विघेरमी ॥ो | करिपत. विधिभिः अनेकार्यविधानेऽपि प्राधान्येन वेति चिनति' इति शापाच्छेदन करणवेन मलो | विधेयस्य प्रयोजनलात् तस्य चान एक्त्यात् । सु विधीयते । निरानियत के च करण भाति। न च मन्त्रागा | पृ. ८६८. . वाफ्यभेदारत्तिः पौरुषेये गाये अदोषः निपानियतक्त्तम् , अन्यतः प्रमदानात् । तेन विधिवत् | यमदुतम् । ऋजु. पृ. ७०. एप। प्रकाशनार्थत्वम् । तर यावता दिना नोदितम्य * वाक्यभेदापत्तिलक्षण: न्याय. अविवक्षा- प्रकाशन न सभपति वा भव्याहत नितीन्यादि। साधकः | . १०१५ तत्र एकेन छेदन प्रसाश्यने, यन्येन अनुमान इति • पास्यभेदोप. अधिक्न सतो न्यूनायक अर्थमेदात् मनमेटः । तथा 'आयुर्यटेन य पताम् । कपनं यया- 'वपटकर्तुः अपममक्ष,' इति । अन्न इत्यादीनामपि स्व-पतो निराकाट्न्यात् 'मती - प्राथम्यमानविषौ भानुवादाद प्राथम्यस्य च विधानात चपति ' इति च क्रप्तिमहत्वाचनभ्य चोदितत्यान् तत्म- एउपदे बोभयासभपात् । बाल, पृ. ४. परययं आयुरादिनिमिष्टकमिमेदप्रसाशनपात्या अर्थ- • यायभेदपरिहारार्थ दुलापेवा-पि उपपना । भेदेन मन्त्रभेदः। सुपृ ३.. • याक्ययाक्यार्थयोः समन्ध, औत्पत्तिकः । सोम-पूर्वचार यह यनु दशाभावान् न तद इनि प्रयवस्थानात् मगति बोया । सूत्रार्थग्नु समेषु बाम्य विनियुत्तेपु पोष्णादिसनिफ्योपकारका परस्परनिरपेक्षतया तुल्येषु याद ग्यादिति । अपूर्वप्रयुक्तलम् । ९।१।२।२-३. वि-पेयादिमन्न एसे भिनो चेक रियापदे। वास्यविनियोगः संप्रति प्रस्न्यदे । या. ३॥३॥ भसरपयांसारापादेकादृष्टभ्य सनात् ॥ छेदने | रा.

·. . । - । ट यास्यविनियोगसूत्र याक्यसमादयोतिरोधे वाक्यविनियोगमूत्र 'देो वा प्रारदर्शनात् ' आनर्थसनिपकरणेन अर्थवादस्वं अर्थचाटापिरोन (३।१२) इति । उअनमोपमहारवानेर वेदधर्मवा. मिशम् । मु. पृ. ३९७ . पारमन् । वा ३३.८१७. • यायपाधिकरणम् । मरिग्धपोत्रास • वाश्यशनिः भाध्यममता । अन्यया अर्थादेषु वाक्यनेषाग्निर्णयः । ११३२४. मीको .. पादाम्पमधमाया का गतिः। कु. १४, 'अताधिकरणम् ' इत्यत्र अधिकरग टन् । • वाक्यशेपः । न च अपरिपूर्णेन वाश्येन याक्यशेषाधिकरणम् । अत्र प्रकारान्तरे ग म मान- उपवहारोऽषकन्यने । तत्र तदन्यथानुपाया अवयं निरूपणम् । को. ४।१९।२९. वास्यशेषाधिरणे परिपूरगममर्यो वाक्यदोष कपनीयः । कुन. ! (१।४।१३) सापकत्वेन प्राणस्यापि लेने के 'यूनवाक्यप्रयोगो हि वेद नैर समाश्रित ! कश्चित् पृत' इत्यर्यवाटस्यस्य घृतपदस्य 'अना राग इस मार स्थित, दोष. सो-न्वेय. परमन ।' नहि दधाति । इत्यादिविम्पपसिनाञ्जनसाधनीभूतावमादि वेदिध्याक्याना प्रत्यक्षमेवेक प्रभागन्, दवदेव हि अनु- निर्णये प्रामाण्यनस्ति न वेति विचायने । को. || मानाटोन्यपि प्रमागानि । मनमागप्रयतानये च पठेन १९२९. अमान. परिच्छिा। तदिह प्रयवानुम्लन्ने वाक्योपे • वाक्योपाध्याहार. म ते गे बालेर' न तावस्येव उपरन्तव्यम् । यदि अनुमानादीन्यपि निव. ' इत्यादी एयाक्यलार्थम् । न तु अनुपन, म्यवेवत्वन । तिव्यन्ते तत. एवापानेशाय मन्त्रइनि कल्पयिष्याम.1अय 'वि २।१।१८. नुतेः पश्चिावगम्यते ततः तत्सहितोऽ मनः सक, वाक्यशेपत्यं अर्थवादस्य | वा. ११. पार तन्मादून: इयतम्याम. । बा. २११६४८ यास्यशेपलोकयोः विरोधे बादनम् । चा १.४५२. कारपोपः सुदेहे पेशिनो निर्णयहेतुता ॥३।११. २२१. प्रदिप शिका. ३१६. . वाक्यदोषो हि मरन् • वाक्यसंयोगेन भई वित्त सर्वोना पारवन्ध्यान गोगमावपि प्रतिपयने । या. १।२।२९, रिगैन या केनचिद गमिचारिणा । या. ३१४१२४. •नि मदि विध्युदेश घास्यशेप' न निर्मायकः । वाक्यसंयोगात | प्रकरण भगना का, यस्य. मु. पृ. १८९४.• माकाम्य मनिधौ परन्तात् पुाम्ताद्वा सुयोगादा, प्रयभोपादानादा। भा १.३१.३.. परिपूरपसमर्थः श्रयमागो वाक्यशेरो मवति । मा • वाक्यसनिधारपि पदमनिधित् इतिकर्तव्य २॥१॥१६४८. • 'प्राजाप-येशु यागानामग्नेय. कार्मा विनियोगहेतुत्व भवसीयने । मु. पृ. ११९१० माये । न. पानिरसन्यास्यशेपेग निर्णय ॥' वास्यममारययोतिरोध मार एवं या. 3|1|११ पृ. ६... : याक्यशेषान् अांच मलामम्' इत्रमादिए ग्रहण) विनिपुरमा संदिग्पना अयनानध्यासानमुनम् । मा, ११. देवा गावात्ति उदाहरण्यया । तदा भाषा • वाक्यरोगा निर्णध पत्र युिदेश मदिग्धः । यवादिनमा कानान् यो तेप्टोमादिश्यने सदर शानु अघटिय नत्र वामनीयम् यार याकोष मानुग्न यामागस्ययन अभियान मधेर मरितम् । या ॥११॥३... वास्या दिन । या ३३११८१.८३ | गाम्म शेषण देशमा काम नगकाश्यत् योगिधै ' नमागेपारण मेनि सानु का मगीत 'मानवर्षगन्देन' (१८) उति होममायने मरने गनुग्गन भाम र । ग्यपि । पराम्मः . . . पोपम्य तय कोषाकानिमा माया होगी। मंदिर मे ( भजामिन न च तपस्य न skar. ५) । या १११.. पारशेपा मग मा प्राति । तय श्रीमाने . G 4 . - ·- + वाक्यसमाख्ययोनिरोधे ३१७७ पाइनियमन्गायेन कल्पना यानमाता ममात्या वाच्यते । या. ३१७११८ । इति वाच्यम् । पशुपुरोडा 'हविता वान विसम्म पृ. ८३९, + वाक्यसमाख्ययोविरोष (योध्यकत्ये) प विशास्ति' इति अपणेन औषपनाहविःकरणा- मधानुरागतसध्याममित्यादेः सिगाद् गहणाटो विनि- यगतः । आज्यनिपिम्य पूर्व वृत्वलेन तदर्थमाहृताया योगे अगते तदेकवाक्यतापनशेपपदाना समाख्यया | वाग्देव्याः पुनराहानामावेन वाग्विसगे हविष्कृत्यपालि- मशागत्यप्रसवतो वाक्यात् प्रणााङ्गत्यम् । शेपानेकवे | क्वविध्यनुपपत्तेः । न च साम्प्रान्त्याधिकरणन्यायेन पैपा- तु प्रेषानुवचने समायया होनुपाते. वाक्येन मैनारुण- वृत्तिः । एतत्पशे प्रेषस्यादृष्टार्थत्वेन प्रयाबानामिन प्रसनो. विधानम् । को. ३।३।१५४ पृ. १६२-६३. पपत्तेः । तस्मादोपहयिष्कृयर । इति प्राप्ते, 'पल्येय वाक्यसमासी मिन्नाौं । पाक्येन ( राजपुरष.) हविष्कृटुपोत्तिष्ठति देवानुषीन पितॄन पाभिठ्ठन्या वहन्ति' पुलिग लविशिष्ठम्य पुरुषः प्रनीयते । समासे तु न इनि वाक्यदोषात् धार्थताच वाचो हनिकरमर्याद- ज्ञायते कि द्वयोः पुंसो. उन बदनाम , उन स्त्रियाः, उत) मानम् । संकर्ष. १७११११. नपुंस्कस्येति । तम्मान् वाक्पटमासौ नकायौँ । टुप्. याच एकार्यनिलात् युगपदमबन्ध | भा. 101८1१४ पृ. २०६०, ३२३१७११८. ८२३ । क्रमवर्विवाद वाच, युगपद- 'सामर्थ्य कर्मणस्तापदेकं लि विरचितम् । शुक्त । या. • वाचो विमर्गे हविष्कृदग्रहण माललगाय- अपरं वाक्यसामयं पौपिर्यनिरीक्षणात् ॥' या. मित्युक्तम् (३२१३) | भा. १९।३।७।१५. वाचो ३४॥११॥३१ • वाक्यमामा मते हे सामनी अनुके । बाल. पृ. ७२. पार्थमेव छेदनं न उपबेपार्थम् । टुप्. ४४२३३१८. बानियमः ब्योतिरोगाठो। म सङ्गिः, तेन याक्यस्थ उपसर्जनं दम्य राज्ञः पुरुषः' ति. जिवाचापल्ये निसारिते सति मनमः एकामाय सर्वकर्ममु बत् विशेषणः माध्यमान दृष्टम् । समासम्थं तु न | योग्यत्वम । वि. ३।१।१४, * बानियमः दसंपूर्ण- समन्यते । वा. ३१८४१३१ ९३८. | मासपोः हविष्कृदादानप्राचीनापूर्वपयुक्त, न परमापूर्व- वास्यस्फोट. । जपण्डमेर वास्या , न सार- प्रयुत्तः । 111, . वाइनिपम. नादृष्टाधः किन्तु परम् । न पदसमुदायम्य वाक्यत्यम् , किन्नु अायनि- कसकारार्थ । १२१३२८. * वाइनियमस्य प्रणीता- रूपम् । तस्यैव विशिषायें दाक्तिः स एव वाक्यम्पोटः। कालीनम्य हविष्वासाने त्याग. । बानियमस्य च देवि याकरणा । तन्न इति मीमासका: । मणि. | मध्यकालीनागचातापूर्वमेव प्रयोजकं न परमापूर्वम् । ११. वास्यस्फोट 'वाक्याथ शनि: लगा | शा. ११६, वि. ९१. वा' इति विन्दौ (मीको. पृ. ३४६४ ) व्यः । बानियमन्यायः । साहली. ८६०, * वाग् यन्त या । 'वैग्यवीमनूच्य वाग यन्त या, * 'नीहीनवहन्ति' इत्यम, परमापूर्वस्य श्रीहि. सारस्थतीमनूच्य वाग् यन्त-या, बाईपन्यमनूच्य वाम् | साधनत्वमेव प्रदेयपट त्यसबन्धेन लक्ष्यते । अस्ति च यन्नन्या' नि। मा. १२२ आग्नेयादे तन्यपि साधनता । अत एव न वाड्- 'माग्य हविष्कृत्' इति वाचो हयिष्ठत्वं नियमन्यायोऽसि । भाह. ॥१४, * 'आमेच्या अर्मयादः॥ आधीनमपतिप्ने '- सभवति च प्रकृतानामपि आने- 'विकृति' इति मन्ने हविपदेना वधुरुध्यते । | पीना वानियगन्यायेन स्नोपद्रारा ज्योतिष्टोमपूर्व- इविवरणावयवत्वात् मन्यस्नु परेण प्रयोग 1 श्रेषेषु सन्माममऽपि कार्यान्तरद्वारा स. | भागेपीना न पराविकारात् । वाग्देश्येव चा हयित्री'वाम स्तोत्रा विनियोगेऽपि पार्थस्येन योलिटोमग्रारणे हरिद्धारमेव तदानुयति' इति वास्यशेषात् । न च पाटादेव तावत् अपूर्वसन्धावगमः । ३।२१८. एताडे आयोवववन्ना पानामथिोपेय दैवी फपियन .“तिब एक साहायोपमदो द्वादशाहीनम्य ' इनपत्र . .

·थाइमनसयो. वाचनममारयापा: . मीरो. , निवण्य तारत् उपगुदनुवादेन विहितस्य पाशियम- याग्यिसर्गो हवित्ता वीजभेदे क्या न्यायेन स्वापूर्वसाधीभूतोपसदतम् । ३।३८. स्थान् । १२१७॥ वाड्मनमयोः निन्दा हिग्भ्यस्तुत्यर्या । वा. दर्शपूर्णमासयो. 'अपः प्रशष्यन् वाचं यदति al २२२१९११८, चाइमनमोः सशरीरेषु चेयः प्रति , सहरिष्यता विसृजान ' इति श्रुतम् । राजसूये च नाना- दाधान्यम् । ११२१२ पृ. १०७, बीष्टिः श्रुना ! उन हरिदाहानाल. अनेकः । तर याग्यम: यनुवाक्योचर यान्यापर्यन्त न तु अनु. प्रथम अन्ये या हरिपदासानवाले वाग्विसर्ग इति वाचान पूर्वम् । संर्प, ४।३।१. • वाग्यम दा. विचारे पूर्णविरगन्यायेनैव सिद्धान्तमाह । हविना पूर्णमामयोः 'अप. प्रोप्पन चाच पच्छति, ता हविः । सह यो वापिसर्ग उक्तः स वजिमेदे सति तथा स्यात् प्कृत्काले विसृजति' । भा. १९२३११५, ७ यायम अहर्गणे विषाणाप्रासनरत् अन्त्ये हविष्यदाहालकाले पर पुरुषमस्वागर्थे । ३।११४२४. • याग्यम याजमान. । स्यात् । के. योनिष्टोमे । या. ३।१।१२४. ७ वाग्यमः 'वाच वाग्विमर्गाधिकरणम् । ३।२।४११०. यगि ' इति ज्योतिष्टोमे गुस्नप्राणार्थः, न तु दीक्षा | पृ. २१०२ 'उत्थानवाग्विसाधिकरगन् ' झ्यन अध- चंदनायः । ३।११४६२.४-२५. , वाग्यमः । वाच करणदृष्टयम् । यसो (अवयुयजमानौ) मन्तौ अविक्षिप्यमाणचेतस्को पाच स्तोमे स मन्त्रा उपविटा | भा. वारा पदार्थेषु रिपमाणेषु अप्रमाद्यन्यो गया करिष्यते, यथा । ८/२४. न कश्चित् पदार्थः पदार्थापनमो वा हीपते । अध्ययु. • याचारतोमादौ यूपकादशिनीसद्भाध । यानमेन अनन्सचेतनो न पदार्यान् प्रमादपियति । ९९८. ० वाचारतोमादिषु तु यकिादशिया ग्यासमा यनमान वैर वामन अनन्यचेतम्मः प्रमादयिष्यन्त नाप्यत्र यपान्तरागनि भविष्यन्ति । भा. रा२६. तं (थप) बोधविति । मा. ९२२०६।२४. .वाचकः उपस्पः इत्येक पक्ष द्योता इयर। घाग्यमम्य रनमामिदता । मु. १०६५. बाल ८१. वाग्विसर्ग पौ पुगेडागम्य हरिपदावानकारले • वाचकाभ्यामान् वाच्यमेदोऽभ्युपगन्त य । म पतंर । पाचिन्नेयम् । नौहरियाद्वान नात्येव, पृ. ७१४. पद्यपुगेडाशे न अस्येव । यन्नस्त बानियन-विमगों • वापरत्वं अर्थप्रतिपत्तिकाभिधानविपार पर या वर्त यो गापुरोदावार्थ या सयौ इति सदस्य यन् विशावशेन पटेल करणय पान माय पुरोदारा नन्ने र कृताम्या ठाभ्या उभयो वाचक्त्वम् । नारः पृ. ६४२, रुपकार., इति पूर्वपक्षः । पुगेडावायमेव वनयोग वाचकास्ति' शब्दम्य पत्रपत्यते नान पश्यन् , तथा च विचार एव म ने दी अर्यो भिधीरने । ४ च (चित् ) भग्गे असा सिद्धानः इति सम्माचिनेयन् । वि. ११३१८. सती याप्यने यातना पनामन्तरेण प्रातिप्रोगे मार मानिसर्गः पौराशिका हरिमाहाने . पं । गा ३४10१३ पृ. १.१३ अग्नीरोमीय पोशकार८. मीगे १२२ याचकस्तिश्पनाया. मारमादित्यप- 'अमीरोमीय पगी याग्रिमग.' इत्र भधिकरण दृष्ट पम् । नुवसायीन म् । या. Z..५१. याग्निसर्ग. रासप नागालीबेटो अत्यनीजगन्धि .यापनं अभिज्ञायर यावयासक्रमानगन् । मा. इतिगादानका एय । १११७. मी.. ३1८1८1८. २३१३ मानचीटो भन्दात.'इत्र अधिक •वाचनममाव्याया. मेरे अभ्यापारि परिव िदनुभयन पायपादिः (मनदी. . . , रयम्।

·चाचनिकः वाचनिकव्यवस्थाविधिः मान वाचयति ) शिक्षणार्योऽपि यज्ञस्यैवाधिकारात् सम्य , सतिले स्नेहेमवपूपविगिनिने: ।। इति देकः । अत्र च शिक्षणानहानेन वदिषयसमामाच्यात् लिङ्गान् | इन रिति गुण तिल्जातिय सहादेशोपस्थापितशब्देन च. मारणसमर्थम्मरणावतारणाव्यप्रयुक्त्यर्थः । मु पृ. ६२. | मन्दसमानार्थेन प्रा श्राद्धे समुच्चिन्य रिधीयते । (७) • याचनिक महः यथा 'सदवहन्ति' इति । जातिक्रिययो:- महालिगिती 'ततम्तिलैमासे. गावः बाल. पृ. १२६, वाचनिक पिक्सः अष्टविध.- पैः शरपायमापूपानमः पानमधुना घृतेन दना १ लान्योः २ द्रन्थयो। ३ गुगयोः ४ नियमोः ५ जाति-पगमा च पभूतसिटमन दद्यात् ' धन पयमा मृत पारस तदमाग्योः ६ ट प्रतदमायोः ७ गुणतदगावयोः इति शृतायंतधितोपात्ता थपणक्यिा पयादिजातिथ प्राप्ते ८शियातदभावयोश्चेति । एते पुन. अपर्याः पुरुषा. श्रादे नान रामुनित्य विघीयने । (८) द्रव्य- थांश्च । पुनस्य पुरुषार्थ, याचनिको रिकरुपः एकाददा-गुणयो:- ब्रह्मपुगणे 'पूरिश च रसाला च गोक्षीरे विध - 1 जाति ययोः २ जातिगुणयोः ३ जाति- | च नियोजयेत् । यानि चाम्पहार्याणि स्वादुस्निग्धानि नियोः ४ नयगुणपो: ५ द्र परियोः ६ गुम- भो विजाः ।। ईपदुष्णकटून्येव देवानि श्राद्धकर्मणि ।' नियो । वासिंद्र यगुणानाम् ८ जानिद्रकिनाणाम् । इति । अन रगलागन्देन छर रिनपोष्णात्रिगुणय ५ जातिगुणक्रियाणाम् १० द्रयगुणनिधाणाम् १५ जाति- समुच्चिय चशब्देन विधीयते । (९) व्यनिययो:- हयगुणनियाचनुपविषय एकः इति । पृ.१५२-१५३, पूक्ति छट्सलिखितवाक्ये पायसशब्दगतद्धितोक्तश्रपष- • पाचनिक भगवस्थितावास. मप्तघा-- देशत , कालन., | क्रिया मश्गन्दोच द्रयं च समुश्चिन्य निहितम् । (१०) स्तृतः, रमतः, फलतः, निमित्तत., अवधिवशेष गुणक्रिययो:- सौरपुगणे पिविध पायस दद्यात् 'पृ. १५९-१६.१, . याचनिकः समुच्चयः प्रत्यर्थः भक्याणि विविधानि च। लैन्न चोष्य यथाकाममुष्णमेत फत पुरुषार्थश्च । प्रत्येन पददशमेदाय । पृ. १७०-१७३, विना' इति । अन्न पापरामदगततितोला श्रपणनिया ॥ वाचनिकाः किसमेटा: अनिशत् । पृ १५८, उणगुणश्च । एक जान्यादिविषया वाचनिकसमुच्चय- * वाचनिकाः समुच्चयमेदाः न्यायगम्मन् वर्षा. | भेदा दश उनाः । एवमेव दग पुरुषार्थजात्यादिविषया पश्यदा, पुरुपार्याश्च पञ्चददोत्यैव निशत् । अय वाचनिम्ममुचयमैदाः तदा म्यु. यदि उदाहरणानि मत्यर्याः उपन्ते (१) जात्यो'-- गमेश्याश्वश्व' | सभवेयु. । तु तानि सभात । शेषोदाहरणानि तु इति ज्योतिटोगे दक्षिणाम् । (२) द्रव्ययो:- 'आग्नेय | अन्नष्णाणि । एवं वाननि सनुवयमेदा. ३ • उक्ता । गनममिष्टोम आलमेत, ऐन्द्राममुक्थ्ये द्वितीयम् , ऐन्द्रं | Z.१७०-१७३. वाचनिकस्य सर्वत्र कार्यशेषभायः । पण पोडशिनि तृतीपम् , सरस्वती मेपीमनिगने | भा. २०१६।१९४३४, - वाचनिके रियमाणे न चतुर्थीम् । अन क्तयनाविशिष्टपमुद्र पाणा सगुचयो | दोपः । १२।४।७१२३. विधीयते । (३) गुणयोः- महापुराणे 'मृष्ट- * याचनिकायाजादिविनियोगम्थले न म्यादा- स्निग्धानि यानि स्युरीपत् कट्यालकानि च । म्वादूनि कारयाग (चयन ) । मादृ. ४१९१७. देवभोपानी तानि श्राद्धे नियोजयेत् ॥' (४) • पापनिकमरिषयक अवितरण पञ्चमं पड़ किययो: 'गगन उमे कुर्यात् । गोसय उमे पुर्यात् नवम दगम च (३।५।५-६, -१.)। के. इति । (५) जातिद्रव्ययोः- देवन'तनोन्म बहुसस्कार वाचनिकविकल्पे अष्टौ टोपा न सन्ति । पाल नयानमार 1 चोग्यपेयसमृद् च यथाशक्युप-पृ. १६१ कल्पयेत् ॥' अत्र अन्नशोना चातिः, चोप्यादि. , याचनिरुव्यवस्थारिधि सानिध - देशतः , गन्दोकं च द्रयम् । (६) जातिगुणयोः- 'अय बाटन, स्नून , मकान,, मन , पातः, निमित्त पिण्डावशिष्टान्न भोजयेत् प्रपनो द्विजान् । भोजनः । तथेनि । बाल. पृ. १८. , ·गाजपेये वाजपेये प्रावास्य कार्यम् । मयादी प्रयोगवद्रिका १३।११ वाजपेये | धारणतत्सान न पर्तये अभिधारण च प्रतिपत्ति । नीबारेषु श्री हिधमा मोश्चणादयो भवतिभा ९।२।१२।' ४ पानसे नेमारचश्नीवारेपु प्रोगगारघातादय ह वाजपेये प्राजापत्यपशुपु देयतावदानादिना त या । बि १२, धाजपेये प्रयोगम अनुसमय ॥ तृतीयमग्ने प्रयममा परमान । नतो पैश्वदेवगृहपर्यन्ता पशुगणे तसतसावर्जयेत् पश्वेश्रवान् । २२। त्रात मोमा । तत अगस्त्रिषु अवशिषु सोमप्रदेषु । ६।१०॥ मनीषु अमिष्णेमधाम्न ऊर्व उक्थ्यालय मोमविकाग भाग्यम्- वानपेये प्राजापत्या पत्र | नेगु इति । ११॥३॥१५, वाजपेये मानापत्या चिर मदेह निमेकैकस्य पशोवता यचदाय तत सौविषतानि, अनुपमि रोमाना अपि पमिकरणोत्तर पाय रात ऐजानि, अथ देवतैर्देवानामनुममग , सोषियने लिम्ब्य ब्रममामाले आलभ्यते । पशपस्तु प्रात मौवितानाम् , ऐडरैडानामिनि। कि तावप्रतन् । माने एवाभ्यन्ते । तत गमिनार' एकैकम्य कृनावदाय ततो होत यम् । प्रनो वचना इत्याचत्रिगुप्रेश्व आवर्ननीय ननु तत्रम् । ११ देतत् वृतम्, प्राजापयेष्वपि चोदनै प्रामौत । २१ • वाजपेये प्रानाप गान् पत्य ‘पर्यशि दुप्- यशपि सानाय्ये पदार्थापोऽनदानम् , हतान् उसृजने, ब्रह्ममाम्न्यालमने । इन्यत्र यूपादु मोच तथापि पावतान विधीयते । कथम् । प्रतियता, नादिप्रायवियोगान्त यापारम्य एपदार्थचात् सज्ञपन श्रापति, दक्षिण देग, प्रशायाऽऽधार भत ही करणमा राया सेतिर्न यनावाया एन पालम्भविभिना सर्वाधिषणविशिष्टमतदान रिधीयने, विधीयते चेन उत्पनि उसृजन उत्तर यापारोपरममात्र अनुवदति । दार्थ । अथवा, मनाने गृहीतेऽनन्तरमेर होमे माने ' गरर्ष १।१।४ जपेने माजापयाना पगूनामेक । तापत्ये होत यमय मौविष्टता यायति' इति पनाम मदानरम एककालयात् एतदेवनासायामा १५1 | पदार्थानर विधीपते । अत महतो पदार्थावरण हो। २४ • याजपेये पाजाप याना पपूना ब्रद्दामामाले आर. इन रचनात्तात्र पदा मनानी । महनी देवास ग्ममापौरपरिधानम् । ११।२।१२।१५-७३ मीको अनतर मौष्टिकता यात्तानि । इहापि तथैव म्यन्, पृ २/४५ 'प्राजापपाना पगा। प्रासापाले आर पश्वेपत्यत् । म्भीरमर्षमात्रम् ' इयत्र अधिकरण द्रष्ट गम् | • दाजपेये देवरसम्या । १२॥ माजापपाना पना माहोमे एसी या यात भाष्यम्-- नै नदेवन । देशी देशान, भा १ • गाजपेये प्राजापरयेषु आपरणा-उने सौविष्टकाम, एई बहानामित । परमर दिपमा पदार्थानुममय । विरार • वाजपेयै ऐसांत । ए हात माति । पम पमना भो माजापरपेषु पाप कुणी तयम् । भा ११४१३, नागाति । देयता पादाय तायरोत हो। • याजपेये प्राणायाचना वसीम वत्रम् रम् सोमिनायादेयाति । मोरिया दान में • বলব এ বসান। মাহিযৰ নাথ ঠাৱ যায়, তাই নি না । 'मा माजावर पान् पनाग्मने ' thदेती नदि देवो पागमागमप उन 11 मा या पाजावेथानी 11 यि १ याधन । देना पागप रही, गौरियार पाय TTII महाधियं पीयू नो प्रय सोराय नैyan ri भाभीनमा १Htirit. • याये पततम्मर मानेमा मारण भभिषण भाति । यि ॥a. दुस-प्राय मायापार है। • गाणे प्र अभिषण प्रसारण सुगमा | arTATER , । ५१२ .

·वाजपेये प्राजापत्य ३४८३ वाजपेये स्थ , वाज दत्येतावद्विषक्षितम् । इहापि द्विवीयस्य पशोग्यदान गृहन् । विभिन्नदेवता पशुगणे चौदकविरोधतानाचदाननय होम समयमास । अर्थाच भान तयं प्रस्तो वृत्तम् । चैत्रम्य हत्या परम्पायदानापपूर्वक्पदानान्तर कार्यम् । मन्नस्य चार्यचनात् । १२ ॥ विदिशामशणे तु वर । नापि पदार्थानुरामये भाग्यम्- एव मनोतामन्त्रस्त न भविष्यति । द्वितीयहोमस्यानिदेशपातैदावदानानन्तर्यपाधापचे । सरया पयायेणेव स्यात् । तामाई गरवतानाम् , वस्तुनस्तु असघियदाथा तरन्याधानऽपि पयायच गौविष्टकृतं गोपिष्टतानाम् , ऐहेरेडानामिनि । होममपादक मेन दैवतावदानम्यापि प्रदानावयासोपपत्ते शा-- 'प्रती देवतादीनामानन्तमिहापि विभिन्नदेवताकम्प पि देवतापदानादिप्रदाना नेन अनु तत् । एकैकम्य पयो कार्य काण्डानुसमय समय । एक्दैवताने नु एदापाययमानामेवानुरामय स्तत ॥' यद्यस्य पदो टैवता यदाय अपरम्प | इनि न योऽपि विरोध । दैवता यादीयेरन् , तत प्रथमम्य पशो यत् दैक्लमोबिष्ट मण्डन--'हयावदान युगपत् पचनाम् ।' धुनानन्तयं चोदकपासम् , तत् माव्येत । उम्गात् काण्टा शर-'पशुप्वयने माजासात् । नुसगय । नैवम । 'पवैक्यान् प्रतावदान. * याजपेये प्रानामत्यपाषु प्रधानार्थानि , विश्वन- नयमनुष्टिनम् । इह न्यनेस्साहिन्यात् साजात्यात्तु नि, इमाणायानि च इति निर्षिण परदानानि समीयते ।।' साहित्यमपत्तये ममाननातीय समान- अग्रीषोमीयात् चोद प्राप्तानि । ते च नय पदार्था जातीयानामनुममयो देखते देयताना इत्येव बर्न यम् । पदायानुसमयेने नानुष्ठात या | नन अमदानपय एक सोम---- पूर्ववदिहापि वचनात् कालानुममप इति | रिमन पदगो, पुनरवदागनम द्वितीयपदौ इति वाण्डानु प्रत्यास्थानात् ( दृष्टात- ) मगति । सूनार्यस्तु- समय । एव सयन पशुगणे । वि ५।२६६ पशुगणे तम्यतम्य पशो दैवतादिविकापाजयेत् प्रति पेय प्राजाप यपशुधमाणा पदानुसमय ।५।२।२।१- व्यक्ति पकरवात् यथापति एवम्य निश्स्य पारिति । मीको १ २४३० ‘पदायानुममय याय वि-- 'किं दैवाचवदानेषु कापगनुसमयोऽपया , | अधिकरण द्रट यम् 1 माजपेये प्राजाप यमचार मात्र एकानुनमयोऽन्त्याय प्रती तस्त्र दर्शनात् ।।, पक्यात् गाना वेताना च सपा मोमान। उपरिणत् । १९१३। प्रतो मोऽस्तु विगो तटुका । यगानीयवार्षा ११८-... पागयेये प्राजापत्रसपाना प्रपाज. नुसमयोऽन नगन्यत । दोपाभिधारण नास्ति । ३३-३१ मीलो पृ भाट्ट-प्रानो सानायऽबदानादिप्रदाना नस्य एक- २७८५ 'प्रराजोपाभिधारण पार' इत्पन अधिकरण पदापरवातिदेदोन टैक्ष.पि तथैर प्रासो देवता यवद्रायन दृष्टयम् । . यानपेय माहेद्रस्तोनोपाहरणसाधनतथा तातयेय होत र मौविष्टकृना यवति, सौविष्टकृता यमदाय विहितेन रथ दुमियोषा प्रातदर्भमत्रोधि । १०। न नायर होन य एंडायरपति' इति वचनेन मा ११-२ वर्गक २ मीको पू ३२८२ . रयघोषा न्यन्वविधायिना पदार्थ मैदावगी । न यसधिरना- विरणम्' इत्यत्र अधिकरण ट्रष्ट पम् । बाजपये तिरव्यायाने मापदायता गपद्यते । अतश्चैत्र 'यनुयुक्त रयम पर्यवे ददाति । अनेन रथेन कम्या देवये पागणे प्राजापत्य यायन देवताबदानादिना अपि अदिदिष्टोपदिष्टदक्षिणाया न बाघ । वि १० प्रत्येक मनुसमय । अते वा देवताहोम । म २. . वाबश्ये 'ययुक्त ग्यमवर्यवे ददाति, ऋम्भि च मनावनम्न पदोदेवताबारदाननयमावन्तण कुन युक्त होत सापभियुमुहार' 1 भा १०३।२९।३५ मितीहापि तथैव कार्यमिति शड्क्यम्, प्राडापत्य • बाजपेये सूप सप्तदशरनि । दि ३१९१९, मायने। पवेत्रिय अनलात् अयाघानानन्त्यम्य वाजपेये 'रसवोपण माहे द्रस्य स्तोत्रमुपाकरोति । प्रस्तावाधिकत्वेन चोद विरोधाभागन् । अत एव यत्र , 'दुमियोपेष माहेद्रय स्तोत्रमुपाकरोति' 1 नय सेन इत्यत्र ·याजपये विकृति ३४८४ थाजपेवे सता । " योपेण न बर्हिषः तन्मयम्य च बापः इति पूर्वपक्षः। व्धय. उन द्विती पादिपु अनियम इनि । निर्णयम्तु यनु चर्हि पस्तनाचम्य च धाध एस परंतु घोधेशवोमयो• पूर्व आरख्यः तत एव द्वितीयादयोऽपि पदार्थी भार. पि. । घोपरतु रथस्वैव दुन्दुमेरेख या, नान्यस्य धया इति । भा. ५११६१८-१२. मीको पृ. क्स्यचित् घोष इति शिद्धान्तः । १० वर्णक , २८६८ 'प्रावृत्तिककमन्यायः' इत्यन अधिक प्रा. • वाजपेये विनिरूपः सप्तदशदायपधरः श्रुतः । व्यम् । “ नाजपेगे 'सप्तद्द्यारतिनियम्य गुपो ता निर्वाप ' चनुरो मुष्टीन् निर्वपनि ' इति प्रातो भनि' इति श्रूयते । झं सप्तदशात्निता वाजपेयाङ्गभूत- मुष्टिः तच्चतुष्ट्वं च अस्ति इति एक पक्ष. । उमर पोरने यूपे निविते न तु रूपाने घोडचिति । वाध्य इति द्वितीयः । अन्यनावाघ. इति तृतीयः। मा ३१९/१८. * धाजपेये समदशानिर्व धर्मस्य सग्याया एव लेपः इति चतुर्थः । मुष्टिय सा गदसमयात् तदनभून्यूपद्वारा यानर्थक्यतदन्यायेन चरमथुनो वाच्यः, प्रथमथुना मरमा न बाध्या, चतुर्भिः वाजपेयाङ्गनामश्नुते । ' वाजपेयस्य ' इति पश्या अन कुछयादिभिः शरावपूरणं क्यं इति सिद्धान्तः । (साम- द्वाराऽपि उपकारकत्वेऽपि गभवान् । कु. २।१२। दशतेन चनुबस्य शरारेण च मुटेर्बाध । दागवेयर २७. २ वाजपेये रामदशप्राजापत्यपशूना एकर देवता निर्यापः, निर्वापमन्त्रश्च तावत्कृत्वः आननीय सप्त- प्रजापतिः। तत्रा एकादसिना पगु देवनामेदः । दशहरः इति केवलानन्दस्य भाति ) | १०१२।२८, | तयापि उमयन कुम्म्यादीना लम् । वि १९४९, वाजपेये वैश्वदेवीं कृत्वा पाजापवैधान्ति'।५ • वाजपेये सतराशाजापन्यपान एकस्मिन् पशौज • वाजपेये श्रुतेन यजुर्युक्तरथेन अपर्यो म्यादि-फरणनियोजनादीन् मान सम्माननुनाथ द्वितीये पसौ भागान्तरम्य समुचयः । १०३।२१।७४-७५. भीको. | में वर्त या', एवं तृतीये इत्यादि । सोऽय काण्डा पृ. ३१८५ ' यजुर्युक्ताधिकरणम् ' इत्यत्र अधिरणं द्रष्ट- नुसमयः इति पूर्वः पक्षः । पढार्यानुउमप एव प. ग्यम् । वानमैपे 'पतन्य प्राजापत्यान् पशुन् आलभते' इति सिद्धान्तः । पङ्क्तिपरिवेषणात् पदार्शनुमभरः । श्यन कि रामदश एनानि वणि, अय सतदनपशु- | तथा च एक सरकार सर्वेषु विधाय द्वितीय गुणा एक कर्म इति साये सनदश यागा एढे | परनारः पु, एवं तृतीपः सर्वेषु वन्य हलादि । इति सिद्धान्तः। भा १२१७/२१. • वाजपेये | वैदिची कला प्राजापावैश्वान्ति' इति साहिन्य. 'सादा पानापन्यान् पगनालभते । एतेन पाटनाना- वात् । वि. पारा१, वाजपेये सप्तदशामापरास मानमादिकनुपशूना पाय. इन पक्षः, समुच्चयः इति कुम्म्याः, दयशून्टम्य, वपाश्ररण्याश्च भेदः स्यादिति सिद्धान्त वि. १०1४, . वाजपेये 'मतददा पभ. पश्वाना अभुत्वेऽपि प्रौदरम्म्याग्रहणेन मा. प्राजाप पान पानारमने ' 'तान् पर्यनितानुत्सृजन्ति, दिपणस्य शक्यरात् दन्त्र इति सिद्धान्त । ११३४८, अझयाम्यानमते' । अत्र पर्यग्निकरणानन्तर टसर्गः । याजपेये मतदशाज्ञापन्याचार. आर्भवपत्रमानश्चले पानाम् (कर्मोपनिषेध. इयर्थ ) । ब्रहासामसले इति एकः पशः । शख्रिणा घेश्वदेवप्रदान्ताना सोमाना• च कर्मान्त घिीयने इति पश्न । पर्यनिकृष्णानन्तर मुपरि इति द्वितीय. पक्ष । प्राकृतसोमानामुपरिधान्- उसो नाम कर्मोपग्म , अक्षमामाले तु तेयामेव यशायहीयमानः टपरिष्टात् इति तृतीयः पत्र । पनामनुमाननिति सिद्धान्त | १११२ मारताना बसतानाच सर्वेया सोमानानुरिटशन सहदश प्राजापत्यान् पशुनालभते | पु प्राजापन्यपशुमचार, इनि सिद्धान्तः । १३५, पार नंदमाता. प्रेशणादयो धनां. 1 तत्र प्रथमः • याजपये सप्तदशरथटाने इम्य को रथ, पति पदार्थ यतः इश्चिवारमयः । दिनीयादियु चिन्तामा यजामानेच्छेन नियामिका । १२. भसी संचय । किं तव एप द्वितीयोऽपि पदार्य भार• * वाजपेये सप्तदशवरायबरः श्रतः । तत्र निति मुवे- . , . वाज- , ·थाजपेये सप्तदश ३४८५ वाजपेये सर्व - बघिः, चतु सरुवापास्तु न बाघ । नया च चतुर्मिः अपिशेष पचनान् प्रतीयते । यत्तु आर्मयकाल. प्रकृतितः कुयादिभि, घरावं पूरयिता सप्तदशधापा मगो मापः प्राप्यते इति, अपाच्यो हि प्रकृनिकाल', चोदनेनैव पाः। पि. १०१३।२८ ॥ यम्मुतस्तु शरामपूरणपनि मुष्टि- | प्राप्तः । तदर्श हि विधिः कृतारः अनयंक: स्यात् । चतुष्टयात्तिः पर्त या, पिथा यागिलिमिगरमधूरणं | तस्मात् सर्वमोमानामुपरिष्टार प्रचार । तावन्तो मुष्टयो मायाः । माट्ट (ममि. शरायेण पाप्यते, टुप्-- यदि आमाले प्रचार. नियेत अप्रवृत्ति- ननुष्टा न सत्तदशगेन याभ्यने, गराणा सनदादयो । विशेषकर वाक्यं स्यात् । ननु ( नोदकपातकालयाधेन नियपि निपिमन्नारत्तिः सदगार प्रति फेवलानन्दो | 'वीर्य नै मान सनं, यत् प्रात.सपने पशन आलम्पो मन्यते, अन्यथा मरायो न्यथं एर म्यात् ) 10 वाज- | ती एतानालभते' इति, 'तान पर्वनिम्नानुन्यजन्ति पेये सप्तदगगरारे चगै गुष्टिोपेन च मग्रानुहः | बदामान्यालमते ' इति च ) वचनेन प्रात.सपने माध्य- कर्नया । रास६५-६८. 'मरपामुगिन्याय.'दिनसाने या सावल्येन कर्नयाः प्राप्नुान्ति । तेन टन्यन अधिकरण द्रष्ट यम् | " वाजपेये सप्तदशमुख्या- तायपनि समग्रमाले अगवारनिघानाय अर्थवद् पाना प्राजापयफमूना या चपाः तामा मेदेनानुरान दुति घचनम् । (तस्मिश्च सति यपाहोमाना पूर्वयोः सानयोः पनः । पाक प्रदान च सहेव कर्म में इति सा(सा)-पिन्पो न भविष्यति । अनाचारस्तु आमाकाले ) होमो पि सदेव, तथा च उन्ध इति मिद्धान्तः । उच्यते । प्रात.सपने माथ्यदिने पा साने ये एते वि.१९२१५ ( मपदुक ) वाक्ये ते मस्कारनाक्ये, आलम्गमान- पाजपेये मनमोमोचरं प्राजापत्याद्गप्रशारः।। श्रपणात् । अप्रचारम्नु आर्भकाले एन, (चोदक- उपरिष्टात् सोमानां प्राजापत्यचरन्तीति सबै- प्रामे कर्न प. ) नान्यम्मिन् (काले ) 1 तरमात् (वत्र- पामविशेषादयाच्यो हि प्रतियालः १११॥३॥१५नार्यरचात् , ननु शत्रता सोमानामुपरि आपापस्थाने १८॥ किमिति न भाति इयत आह-) अविशेषात् सर्व- भाप्यम्-- सानपेये मानपत्यान् पान् पत्य सोमानानुनम । प्रयते ' उपरिया मोमाना प्राजापत्यैश्वरन्ति' इति । अनाविपर्यामो बिना पचनादिति चेन् । ४९ ॥ तत्र रिवार्यते स्मिारकाले प्रचरित यम् , त गस्त्र. भाप्यम-- अप यदुत्तं पर सी बनविपर्यासो बना सोमानामुपरिटान , अविकारस्थाने , अथरा मब. | निगा बचनेन तो मविष्यतीति । राम्य कः परिहार सोमानागुपरिधान । वि प्राप्तम् । आमाले । इत्यामापास्त मम । कुन प्रानो मामाले प्रचारो तामहिम्न महास टुप्-- ननु 'आशिकानाध्यम्, प्रहत्य परिधीन ' सौर पर्न-पः । एवं च भारिपासो न तो भाति ।। इति च समपिर्यास. प्रमोतीत्युनम् । यदि सर्वसोमानामुपरिष्टान् प्रनार स्येिन, नतः 'आमि उत्तपं. मयोगात् कालमानमिनरन्न । ५०॥ माननादूर्वमनुपानेश्वरन्ति ' पनि 'पट्य परिधीन भाष्यम् - ने। दोषो यदुनमविपर्यास इति । हारियोजनम् ' इति एतदुभयमपि विपर्यस्येत, नाग्नि | कय गया ! पप्रचारे तावर प्रमाणे अनुयाजाना मारनादू अनुवाज ययन, दुरसा च हारियोजन परिधरः | परिधिप्रणाम्य चौतर्चा न्याय्य , संयोगात् । नानि हि पहिरोरन् । मोऽयं अनानाविषयो रिना यचनेन नियेत । पशुप्रचारेण गमतः मुगुक्तानि । न च आमिमारतस्य अप तु भाभंघमाले प्रचारः, ततो नैव टोपो भवनि 1 अनुमराज सह, हारियोजनम्य वा परिधिग्रहरणेन, प्रमो ग्व प्राप्ते, उच्यने । 'परिष्ात् सोमाना प्राजापे-रिक्षित: । न हि परिधिप्रहरण हारिपोग्नम्यानम् , परन्ति युगे मर्पयोमानामुपरिष्मान् प्रच्र्येव । कुत.. हारियोजनो या परिधिनद्रणम्य । उमौ का सम्पचिदे. अवियोगात् । सोमानी इत्युक्ते समोमाना (ति) कम्य प्रधानन्य 1 एवं धाभिमास्तमनुयाजाश्य यदि पर- , ·वाजपेये सर्वसोम ३४८६ याजपेये सर्वसोम , । । स्परम्पानभूति मवेयु , एकम्य या प्रधानस्य, तत | प्रतिगदयति, ऊध्वान्दोऽपि (युपत्र कारमाइ) न तू एलेन प्रमेण उपमुव ती नि शिक्षित प्रम सात् । ' किंचित् पद पणावृत्तम् । ( क तर्हि लक्षणा भामत, अय पुन पदोपद्मनुयाजा , आमिगारत सोमम्य, | अत आह-) ईदृशे तु (विश्ये) र मनति , तया परिधिप्रहण पदशोरङ्गम् , हारियोजन सोमेज्या । यथा 'गोहीक ' इति गोशब्द वाहीके (प्रयुज्यमान तेषामो निष्प्रयोनन । तस्मादविरक्षित । कार मात्र गोमबधि) नियमूरमवणादि यच्चपति । यया या मितरन 1 आगिमारतादूर्वमनुयाने धरतीति , प्रय आइति त्यतिरक्षणाया 1 एवमत्र न पाचित् लामगर परिधीन् इदोनि हारियोजनमिति, एतस्मिन् काले इति पश्याम । लक्षणमानिमारत परिधिग्रहरण च। अनपेतच राणा पाये काल । यया अग्रिहोत्रायामागन्तयमिति । (एस भाग्यमनुभाष्य चोटपति-) एतेन व्याख्या- या अमिहोन नास्ति, नत्राध्यन पेता यला नावा तेन 'बाजपेयेनेष्ट्वा वृहस्पतिसवेन यनेत इति (अव) यो रचणा भवति । नदि । काल एवेह प्रत्यर्थ । क्त्वा दोष उन ( अद्गप्रयोजनमरघ वदना ) सिद्धान्नातिमा तापत् पूर्वगले ए। स्मयंत । ऊर्थशब्दोऽपि देश कार पूर्वपक्षवादिन ('कालविधिमिच्छतो रगणा मात्' वा ब्रूयात् । देशस्याममात् कालार्थो विनयते । इति ४१३।१२।२९), स नास्नि, सर्वे श्रुतिवृत्तवान् । टुप्-- लख्यते । आभिमान सोमाम् । अनुवादा नदेवम् । अत्रापि हि ( प्रदन्य परिधीन इत्य (द ' अग्निं चित्वा' इत्यालावपि ) उच्यते । पश्चगम् । अनयोरङ्गानिमावस्तावनास्ति, गेन आमि मारुन का अनुयाना फ्यिमाया मगुणा भवेयु । न नापि ) रपणा । तेष्वपि ( वाजपेयेनेथ्या इत्यादिवशी चैते एकेन प्रयोगवननन गृह्मते, येन आमिमारत लपणा काचिदस्लि ) । कथम् । पदय उच्चाप्रमाण ( अमिमारतार, कृरवाऽनुबाना क्येिरन् । (अत कमलेपऽपि न दोष । रास्य ) वरूप किं तर्हि 'आमिमारुतादून' इत्यनेन पिते ! अत अत्रीति । अन्यत्र था पर्न यम्, नन वा पतंयमिति । आह-) प्रकृनः परि गमिसमार्जनश्चमोत्तरकाल अनु मितत्वात् । (दया) अनापि न (स्वरूप तय इह तु न्यरूप न यम , तस्य (पपान्तरेण ) याजा द्वितीय क्षणे प्राप्नुवन्ति । ( तदेव ) श! चोदन प्राप्त ( सति ) इह द्वितीये क्षणे अनुवाना। चित् ( नयम, अनूयाजाना एतदद्रस्वामावान्) । अनूयाजाद्यदलानन्युपगमात् ) तत्रापि ( स्वरूपपि) न न दावा (किंतु ) गुणमान ( आसिमास्तमाल | किमर्थ तर्हि उच्चारणम् १ पराथम् । तस्य ( अनूयासम्म) यार ) स्थित्वा नपा ( इत्येवकार विधानेन ) चोदनदोष एवेद पचनम् , न ४ ( आग्निमारता मेवादिष्वपि ट्रया । स्वाथम्प वाक्याथा वाभापार य काल . त स्थायितुम् । ( एव सर्वर लपणा बान नयानयो नमविधानार्थ सत् ) चोदा बाधने परविशेषगत्वेन द्विवीरोऽप्येवमेर ('प्रहत्य परिधीन्' इति वाक्ये पाल रम्बारणान् लथणेत्युतम् । पर तु विधान बनायम्। ननु एस रणमा भवति (गका 'गाया घाय ' इत्यादिवत् नाथन दाब्द लिन भाष्यानुदायोऽयम् )। नदि । (निराकरणभा यानुभाषण एवं 'कया 'शब्द कालवचन इति मातीवरमगारोप हात हेयम् )। मिदम् । तर कारणभाष्योन अर्थतोऽनुभाषते- ) पत्याबाद काल्पचन पर मयते । स तावत् परिधि प्रतिकालाऽऽमने शस्त्रयतामिति चेन्।५१॥ प्रहरणम्य पूर्वकाक्षाया श्रुत्या वर्तते । तद्यादेव परि भाष्यम्- इ चत्पश्यसि सपोमानामुपारण धिपहाण कला वन उत्तरलाइ हारियोजना तय दानार इति, गैतानम् | शनमा सोमानानुपरिशन (इति गम्यते । अन ) सायेर (पदानि ) श्रुति । प्रचाये युक्त । कुत । प्रकृतिकारासने । एक प्राइवम्य वृत्तानि । (तपा) आमिमारनशन्दोऽपि स्वार्थमेव । कालस्य आरती इन पयारो ममिप्यनि भाविपर्यासम या स्तर - . - ·बाजपेये मर्य ३४८७ वाजपेये सर्व , 1 अम्मान तो मनियति । अथ नगो मो हाल 11 नीयतः ( सामान्यत ) प्रहनिप्रदापिता मालम्य सार्तीयसपनिम्त्य पैश्वदेवाय यदूर्ध्वम् । अगाधार तम्मिन्ना काले माजापत्याङ्गहारा करणम् । न, श्रुतिप्रतिपेचात् । ५२ ॥ | उपदेशस्थ ऋतिपयशेमोत्तरलेनाप्युपपत्तेः । न चामुप- भाष्यम्-एवं सति उपरियामोमानामिन्यविशेष- देवावययम् , भपूर्वतापरत्वेन चरितार्थत्वात् , प्रकृति- श्रुतिमिति विध्यते । वैपांचित् सोमानामपनादर प्रचारः प्रासपनारनियमनाये। मातम्य 'ब्रह्मसान्यालभते' स्पात् । न च आमुत्या प्रास्ता सनसम्बने। इत्यनेन ब्रह्ममामाले समयाजापत्यप्रचारम्य बाघपूर्वक विगरथान इति चेन् । ५३ ।। पुन प्रचारविषयनियसरफरक्वेन सार्थक्यान । एवं च माप्यम् -- इति नेत्यास शत्रपतवमुपरि प्रचार नहासामा. प्राजापत्यपायागे एप पञ्चम्यति । अव. अयुक्त नि, निकारस्थाने मानु । यनमत् पुनरिंकार- वामीकाले एप तद्वदयादिप्रचारः । रथानम्। उपाया. मस्या: अमिष्टोममुम्यायाधिशगः। 'आनिमारवार्धमन्याजे परन्ति । नामा यन् म्यानममिष्टोमप्रचारादूर्वम , तर प्रचारो परिधीन् हारियोजन जुनोति' इति । प्रकृति- भवन । नत रामपामागन्नूना प्रचाराणा स्थानम् । प्राप्तः प्रम काये या यथाभुत एर मापते । इति अपमपि च गन्नुः । तम्मादयमपि तनै भाति । प्रथम. कल्पः । द्वितीयातु चोदनेनर नातिरोभने न, चोदनावृधरत्वान् । ५४ ॥ 'उपरिष्टारसोमानाम् ' इत्यय येयापचि. । न चापूर्व- भाध्यम-- नेनदेयम् । कम्मात् । नोटनापृथक्त्यात्, ताऽर्थतम् , सोमोनरकालनारपगुणविधानाघरेनोपरनौ वर्मपृथक्रमादित्यर्थः । पृथगेने क्मणी, गच्च सौमिम, नस्यनाऽयोगात् । न न प्रचारविप्राप्रिनियमनार्थ- यच्च पागुरुम् । मोमिलाना पचागणामतरम्यानम् , न सम् , प्राव सपनिम्यालामा सामनारान्तस्यैव अक्ष- पाशुभनाम । नम्मादेतस्य यननात् समोमानामुपरि- | सागले आरम्भोसणोत्तया हरिण गदानीम- पान् म्यानम् । पाते. । अत. पारगर्भाशयात शोमोत्तरताविधिः । गा--(प्रयोजनम् ) भाभप्रचाराले अनुपाना नापि मन्त्राला मोमानामुपरिप्टान् , प्राइनकार प्रत्यासने । प्राज्ञापयाना च एतबार प्रचार', इन 'मनोता तृतीयस्तु-न प्रयासत्तिमामे चोद कानुग्रहः । तेना- इपियोवर्गवमानम्यानुहि ' इति मनोनामूनागुपननं | मिष्टोमप्रचाराद्यम् , राम्यागन्तुस्थानगत् । तत्रम् । सिद्धान्ते तु पालभेदादापापः इति (अध्याय-) मिद्वान्तस्नु, सन् यादीना सोमरिमाराणा संगनिः। स्थानम् , न तु पशुविकाराणाम् , अगे विशेषात् मई- मोम--- पाभवन् मनोताऽपि तय रयुस्थितः | सोमाले प्राजापत्यागप्रचार । यत्तु आमिमारनादूचंय आन्तरमंगति । सुगन्नता सोमाना इति मामान्यो- | अन्याजादीनाम् , तत मानापन्योतोग अनुयाजोरक. नापि तृतीमानकनन्यौपदेयमानत्तरभाविग्गेमा एणि पानिमारतोताराम्यानपापादकिन्दिरम् । नना पिवभिताः। समविधि , येनायाहिता लम्यत , भिनयशेग. वि-- 'प्राजापत्यप्रवास किमाने अग्रिमोमन I, | विधिपरिग्रहीयानु पारिधिौवायम् । एर हारिपोजने प्रकाशितो योत परस्तात्मसोमत, 11, आ परिधिारमा पूर्व पिषमाणे: नाभिकारम्य नोटकादुवामचिम्पा तदनन्तर । श्रुनियापनका सम्मान | माय कमिद्विगेन । अा परिभिरणति गन्- गगीयो मिशीयन. II, पथो नदि मोमाय शियानो रोयो पर अत्र च पूर्वपर्श प्राशुभिः अपिरोपन । उगवान् मर्पयोमा आमुपरिष्टान् मनयंते । मह मामार यहरिया प्रचारा या हवि शामित.' भाट्ट- पापे माजापरपान विधाय अरिष्टा-गादीनां तया । मिदाने न आयनिषिध्याए- रमोमाता पा रापद परन्धि' ही भाम् । तपानि 17.] संगतिः ।

·वेक्षितम् । . १०।२।१२।३१. वाजपेये सर्व ३४८८ वाजपेयाधिकरणम् पार्थमारथिस्तु मनोतामन्त्रस्य पूर्वपक्षे नवतेत्याह ।। लिहोदाहत यानि । आह च- करणेपूपदिष्टेषु बा- वत्तु विभिन्न देयतासले एकस्य पशोदेवताविष्टकतडा- | अर्थात्साध्यत्वकल्पना | नस्या गुणविधानेन नास्ति वदानत्रयपूर्वक होम कृत्या अपरस्यापि कार्यमिति म्ययगेव मत्वर्थलक्षणा ॥' पञ्चमे ( ५/२५) व्यवस्थापिनलात् कालभेदेन अव नुल्यत्यान् क्रिययोर्न । ॥ दानकालीनमनोतामन्त्रस्यात्ते. पूर्वपश्ये अति समानत्वाद- भाष्यम्-- नैतदेवम् , तुल्ये हीमे किये स्याताम् । या च वाजपेयक्रिया या च दर्शपूर्णमासरिता, उभयन मण्डन- 'प्राजापत्या. सर्वसोमोपरिष्टात् ।' दापोणमासिको विध्यन्त. स्यात् । तथा च दीशान शंकर-- कृत्स्नसोमोाः परः ।' मुपसदा न दर्शन नावाप्यत । सप्तददादीको बाजपेय.' ४ वाजपेये सोमग्रहाः मुराग्रहाश्च । वि. १०४४१३. | इनि, 'सप्तदशोपसको बारपेय. ' इति । वाजपेये हिरण्यमालित्वं मापामृत्यिजाम् , नाधर्यो- अगवा तुल्यत्वात नियमोनि । यदि न गुणविवि- रेव । ३।०८।१२. मीको. १ ३३८९ लोहितो स्ततस्तुरीषा बाजपेपकिया ज्योतिटोमक्यिया । तत्र प्णीपाधिकरणार ' ५ यत्र द्रष्टव्यम् । * 'एतम्य पादिर | दीक्षाणा उपसदा च दर्शनमुपपन्नम् । तस्मान् कर्मनाम- एव कार्यः' यूप. इति वाजपेये। भा. १२/१४. | धेपमिति । लिमखेतामासि. पुनरत्तरसूनेण । वाजपेयानं वृहरपनिराम. भा. १३।१२।२९, या-गजपेये तारदय विशेषोऽभिधीयते- 'वात्र- पेयं यवागूः स्यादौषधद्रव्यता ततः । द्रव्यगाय • वाजपेयागत्वेऽपि अतरपति सवस्य स्वकाल. | सामान्यादैष्टिकत्वं प्रसज्यते ॥' (वसन्त- ) कन्यता । भा. ४।३।१७४०. ऐकशब्दथे परार्थवत् ॥ ८॥ E बाजपेयाधिकरणम् । वाजपेयशब्द. कर्म भाष्यम् -- यदि गुगविधि, रयात्, स्वार्थवत् नामधेयम् । परार्थबच्चाभिधान विप्रतिषिध्यने यजेनेत्यस्य शब्दम्य । नामधेये गुणश्रुते. स्याद्विधानमिति चेत् । १।४।। यदि ' नारा कामो यजेन' इति स्वाराज्यकामस्य याग विधातु स्वार्थमुच्यते न तर्हि वाजपेयेन गुणेन नए भाष्यम्- 'नाजपेयेन स्वारान्यनामो यजेत' इति । पगमनूयेत यागेन यानमगुणकेत। भियंत हि धूयने । तन किं गुणविधि कर्मनागधेयमिति सदेह । तया वाक्यम् । ननु वे एवैते वाक्ये प्रत्यक्षमुपर मामहे एल चेत् सदेह , दयते गुणोनि । न रादेशः, भूयो रपाराग्यकामो यजेत' इत्येतदेक प्रत्यक्ष पदऊपर । हि गुणः । सोऽवगम्यमानो न गारो नास्तीति वदितम् । 'यजेत वाजपेयेन ' इत्येतदपि प्रत्यक्षमेय । नैतदेवम् । तस्मात् गुणनिधि । एवं सति चनारि पान्युपलभेमहि नीणि चैतान्युप- वा- तन्नसमन्यन आख्यातपदस्य धा.वयं फल | उभ्यन्ते । उच्यते । यतेत्येतदुभाभ्या रामत्स्यते । पथ पति करण गुण च प्रति साध्यो भन्न विगम्यते । तेनो सदुचारित मनन्ध उभाभ्यामेष्यतीति । रूपामेदात् । निदा याग यागेन च पयन् माश्येरिति युगपद्रिधि- इंदामेवान्य रूप स्वासयकामेन संबध्यमानम्येशमे। यापाराद्विनैध मत्वयंरक्षणया सबन्धसिद्धि । तथा वाजपेयेन । अतस्तन्योमाया संभन्तप्यते इति । आन्यादिपदत्य तन्त्रेण स्तोत्रसर पादियोय. । तस्मात् सर्वत्र नैतदस्तीदृशेनैव रूपेणेति । यद्यज्ञातस्ततो विधि स्वत्परिकरिपते नामधेये गुणथुतेः प्रसिद्धयादिभिर्गुण- | यदि शास्तोऽनुवाद. 17 च जातोःशातच युगपत्न प्रत्ययानपगमाचविधानमेव भग्न अल नामवेगनेनेति मातीति । आइ- यदिदमुक्ष गुणविधिपयेऽनुवादो यथासभा सर्वाधिकरणापेण इदमारम्यते । तत्रेदमपि यतेति । ययगनुवादः देनेदानी गुणो विधीयते । वास गुद भविष्यतीति वाजपेयौपन्याराः । सर्वाप्येय ! वाजपेयश देनेति मा योच । न दारव्यातमन्तरेण - ·.- इति मिदम् । याजपेयाधिकरणम् ३४८९ बाजपेयाधिकरणम् हमा, नाम गन्दा पापागे विधीयते । यश्चात्र ! पदान्युपल मेमहि नै । अनुत्यार्य वादनन्य गामिनायेग । आपातालो पोजेनि मोऽनुपाट इयुक्तम् । रेने पर तु शब्दापामेशा माघारम्पाभिमानः 1 'नैवदस्ति दानी तम्य व्यापागे विधीयते । अत सरासान गुण : इनि अव धान्याचटरूपस्य वामप्यान् मेसपचि । च प्रति योनि रिधि. ! तम्मादुमाया मायने इति । आ६ यदिदमुक्तम् 'ति-रूप्य परिही । गुण- यामयन रिजि., बयो न स्वागनमागमग गागेन मिति तयार गानं मिथिम्पवायुएगन्न यम् । मरव्येन । दे येते तदा वाक्ये, न गायनामस्य याजपेयपदम्य श्रनार पारन अविघापसात् । 'यशुभयात्र यागेन भह गुणविवरवाक्यता । प्रारणात् मयः पिपिरिनि' टायमा कायमदमनारायानगुणमान- म्याग समम्य यागेन, दनि चैन, याक्येन यागमाने समयसारिमभामिनिमितपरम्परामबन्धोपन्यारा । विधानान् । अस्तु यागमाग मन्ध , इनि रेन, प्रारणानुरोधात् 'मोहि मिति' गादिन् याम्या पारानामस्य पागेर महे स्वामनाया गम्पमानापात् । इति च । न । वाकयेगागमारे विधानात् 'ति नदेन प्राणस्य नाक्याप बागाधो गुगो यदि तन्त्रमन्ये हि परस्परनिरपेशयोनि मम । एशे- पर्मनामयम् । गुणविधिपस हि ग इमे यारभदादयो | वितेतरम नन्दे वारश्मेदरमदान् । तथानिपने वाय-य- मोगा, पादुमय । तम्मान् पर्मनामांय याजपैयदान मागप्रकरणे गुणणे विधागमान गुरुयनिमयधात् सान- निको पूर्व पागम बन्यो वा विनयते । दांपूर्णमामादि- पा-- 'तमयमैरप्रेण भरतल्योपकारत. याम्नु नियादित प्रारण विधीयमाना प्रोग्रादयोऽव उपरान्यथावे तु भात्यावृत्तिलक्षणम् ॥ दिघा निएते शी परम् 1 ते मागगरायता दिनन्न भाति प्रत्या या समुदाय यापपरि-गम्ममाना नो मुष्टा मरिणीति नामषेयता। समामा पाप गुगरमा वान्यापेउपा ! तदिह दर यागे मा-- नयेन मो यत'शी विधी पते न फा, सारागद्वान् । उदियमान दिपाशद गुपधि अपमनम्मधेसमिति गम पर भाति, नाचन् मियां प्रयुगीयन अगर चिन्मने । तार्थमिदं विचार्यत' परेन 'इन्गार पान म्य सपि प प्रयुगादा गाने नर, गुगर सभ्यो नमेश गंगदु समो नवरी पनि तग्मा मानना यानिगरपाच । न न याग उद्भिदा नि अबोटाहतं पनि । नम 'सवारयात- मगनपद यात अन्नरोगो नियते येनेगा पीत । शन्देषु नमान्धसमपान् । मन्चर्यलक्षणाटोपो एनेन सागर को प्रदान प्रानम् । न च ते नारतीन्याक्षिप्यतेऽधुना ॥ यागादेः किन्तु मगन्ध. गमोरादागम् । परेन निगादी फोयम्य मानं सावाणं च नन् ।' अयोध्यने - ‘मन्त्र- भरिधानार । उपाययी 'मदेवमादा तदेगर• मारना पय नग्म्याप्यन्त्रयो भवेन । तदिशेपपरन्चे घरम् 'सी। नहरमनी पाग पो तु म्यादन्यनरमंगतिः॥ पट्टयपात्यं तु रिनाss. पिने, म पगादिप्रसन्नात् । तत्र एतदेर पृत्त्या न सम्पने । नम्माताग्यानादम्य सन्न आती पान पाम्, या चार मपन्धमभर' मामिल नागरेप वा । पायाला गान गौदेया मोग-पना गतिविधि जूनपान नाश" HTTET । एकाधि अपनत्री मोम्य आफै प्रश्न मंगति. अचनाकाम पर ना थुपादाभो यस्यमेट या मृप्रायानु-गामोरेन मम शियानपेदी आप यदिमागमा यत्र मोयमा 'गुन्य भने मानिस पमान । ननु वि-' सारदेन सामागोया । जो को-सार नाम मुशार गुपये || गाधरपडे - ·पाजपेयाधिारणम् ३४९० वाजपेयाधिकरणोत्त मरणानेन तनना। विद्वय विरुड स्यात् तमनाया । त्वस्य कृतिपरत्वाभयवायतरसरूपस्य , विधेयवग्य फर प्रति ।। उपादेयावधेयस्तगुणत्यारप निम यजे । च अप्रतापणरूपस्य मेरो बाजपेयाधिकरणे निरू देश्याक्तिमुरमलनिक तम्य गुण पति | सत्या तर पित । को २१३।१३।२६ पृ १२ * पञ्चैव यया अनु तावृत्तो वाक्य भिटोत नेन स । वाजपेयेति शब्दोऽपि पादेयानि नपा याजपेयाधिकरणे कौस्तुमे प्रापचितम् | क्मनामाग्रिहोता ।' भा २।३।१२. 'य मुद्दोनि तदनये न प्रजापतये भाह- पूर्व यत्रयन विशिष्टविधिपूनपक्षे यानियानि च इनि चराग्दात् समुच्चित्तयोरेन अगिजापनि यो दूषणानि मसयत उणादीनि तानितानीहाक्षिप्यते । यदीह विधायक श्यप्रतीते प्रतिपद विधेरपर्यत्रमानन गिघि यागम्य कारय स्यात् नटा सोमादीना कारकातराणा | व्यापारभेदाभावात् पृथा चीनिर्देशान् पारश्मेद उपयानुपपत्ते मत्वर्थक्षारणा मरे, उभयावशिष्टभावना | प्रतीते , मिनमोरपि विघयत्वे प्रत्ययावृनिपमक्त समुरित विधान वा | न होतदभ्युपगमे प्रमाणमसि । पागम्य स्पस्य च रिफयत्वेन रियभेदामावात् अनेकार्यदामने क्रियारूपलाहीकारान् । अतन्य तस्मिन् सर्वत्राकाणा देवताद्वयविधानपि न याक्यभेदापत्ति । प्रतिपादित गारनारदेव विनर मत्यर्थलश्रणा विनर च बैरूप्य चैनस् तानसरे वाजपेयाधिकरणे । सु सबपोपपत्ति । यागस्य च मियारूपत्वेऽपि सबठामा • यथा नाजपे गधिरणे 'यति यनेत इत्यनुवाद येन भावनान्चया न विषट् । भारना च वैमा रणवद- केनेदानी गुणे विधीयते' इति पोपपाइनार्थ 'नाजपेय निरिक्ता नैपाङ्गीक्यिते । मतश्व उद्भिदादिष्यपि सर्वर दाब्देनेति मा वोचत , न हारथात वा उत्य पाऽन्तरे। गुणविभिलमेघ युक्तम् । वाजपे गोदाहरण तु मूले गुण नामपदस्य निधितिरम्ति' इयुक्तम् । १७७६ सूनानुराधेन । इति प्राप्ते, पनतीन्यम्य पाक मरीनी नि • एकस्मिनव वाक्ये क्रये पिडाश्यपहायका, सम्या विवरणात् धा वर्यस्य वर्मयकरणट्या पतरकारकत्वेनर चारयस्य विधी वाजपेयाधिकरणोचरीत्या विरुद्ध भावनान्वय । मानना च यथाऽतिरिक्ता तथा वसते। त्रिस्यापतो विध्यातिपणास्यमेदापते । (पूर्व अत चेतरसारका धात्तथा षानुपपत्त अगन्या | पश्च)पा वर्षस्य वामपेयायधिकरण रावेन भारतात ।कु उभयविशिष्टभाव गाविधान सोमानारङ्गीकम् । प्राचीन-३।१।६।१२ ४ प्रणयनप्रादुरकरणादिम्पनियाविगिणवेन गन्या या मत्वशलक्षणा । अश्या श्रुत्सव फल्गुणयो उपादेयता विधेयता न । अत एव तन्निवाहापं मन यागा 14 फगन्वयार्थ यागम्य उपादेयत्वविधयत्वगुणा पाप्यारोननारा प्रापरवि पुपस्यापकप्रमाणान्तरामावेऽपि पानि गुगान्वये च उद्दरल्यानुवायत्वपधानत्यानीति ' नुहोतिनै क्यचिदुपस्थापनान् उदययत्वाविघात । पत्र निरनियापच । उपादेयत्वादिनिरूक्यादिक च न योग्यमुपपद यथा-'माम' ( मासमग्निहोत्र नुहोति) कौस्तुभे प्रष्ट पम् । अतो मत्सरशणाभिया विशिष्ट । इत्यादी भारदे पायाधिकरणोनराला पर र रिभ्यनुपपत्त नामवगत्वमेगेट्रिटादीनाम् । देयत्वावपयस्यात् पारिदोयेण मात्वर्थमा चिनात् मण्टन- 'वाजपेयपद नाम।' सामानाधिकरण्याय विधेयलमपि तदतमेव विधिरपोध शहर---वानपयेऽच नामम् ।' यति। को २१११११।२८ १.७८, सभाति हि बार- चापपयाविकरणे तमनन विगिरविधिसभ देयो वाजपेराधिकरणोनरीत्या कृतियाप्पत्वम्पमोग यान गुणनिधिपोतमतयाधणादिनीयपरिहारण प्रयन विषयत्वासगवेऽपि पागोदात्तपुरुपती अविरणा स्थानमाशक्य वैग्यात् तसब पानुपपत्त दोपपरि | सबधन कारसपात् यागाङ्गलन विनियोग । रा॥ हाराममतेन गुणविधियनिराकरणे दृीहने । मु ३.७ . बाजपेयाधिरणे (1) वास्यमेन्मादेव * गनु पुगपन्योरमारोपादाने गुशविशिष्टस्य नामवयवाश्रयणा । पाश्यार्थ २० मंण परे विधी पारपेयाधिकरणोनौस्प्यापने • उपादेय ·वाजपेयाधिकरणन्यायेन ३४९१ याजपेयादिविकृती गुणस्यैर फले विमागमात् । सु. १.८२४. शरेष्यपि । ५३ ॥ • यदि च ('क्यगदपदेषु') एवं फटसरन्धि भाष्यम्-- याभरप्रदेशादुमयं भवतीयध्यवसीयते, इशराणि च तलावनि इति काप्यते नो वाजपेया- रेवपि थुनेपु कुशा ने मियतरनिनि, खिताया धिकरणन्यायेन एग्य का प्रति आदान-विधान- प्रतिज्ञाया सूत्रेण परिचोन्यति स्म । गुणभावात् , इतरतु पति उद्देश- अनुवाद-प्राधान्यात् विरोध्यप्रहणात्तथा शरेविति चेत् । ५४ ॥ वैरूपनिमित्त वाक्पभेदप्रगङ्गः । (तस्मात्तन युक्तम् )। भाष्यम्-- इति चेत्तश्यसि, एष न्याय उच्यमानः या शसस.पृ. ३७३. हारेपी दोप प्रसन्नपीनि । न घरेषु किंचा दोश्यति । पु पाउपेयादिविकली वैकल्पिकानां प्राइनानां यत्तन या निवर्तन्त इति, तथा स्यान् । कुतः । पादिरत्यादीनां मध्ये अन्यतमपुनःश्रुतौ नियम- | पिरोध्यग्रहणात् । न हि पिरोधिषु गरेपङ्गीक्रियमाणेषु विधिन्यम् ॥ शा, गया अगत्वेन सादातुम् । तस्मात् कुमा विरोधिनामेकश्रुतौ नियम. स्याद् ग्रहणस्वार्थ- निवर्तन्ते इति । पत्त्याच्छरपन भुवितो विशिष्टत्यान् । १०५७।१६। तथेतरम्मिन् । ५५॥ ५१ ।। भाष्यम्- तथा इतरस्मिन्नपि यतिरादौ निरोधि भाप्यम्- गति वाजपेयः, 'रदि वाजपेयेन | न्यङ्गीनियमाणे न डाक्याः परमादयोऽद्गत्वेन उपा- स्वाराज्यकामो यजेत' इति । अत्र धूयते 'पारिरो दातुम् । नस्मात् निरविष्य ते इति । यूपो भवति' इल | नर गगय. दि. मादिगे या, अत्याचर्यक्यमिति चेत् । ५६ ॥ पागोवा, गैहितको वा, उन ग्यादिर एवेति । तया भाप्यम्- इति चेत् पश्यमि, विरोष्यमहणात् ऽन्यत्र भूवने 'वृहन्मुष्ठ मत्रति ' इति । तम समयः पशादीना निवृत्तिमविष्यतीति । चोदश्रुतेः आनर्थक्य बृहदा पृष्ठम् , ग्यतर बा, उस वृहदेवेति । घातग्यापाम्या । प्रापयति हि चोदकः पलायादीनि । सहि भूयते 'यामयी मगम, ' इति । उन राशय किं या- त्य, पदिशदिपु पलाशादिषु च । जदुनाम्- अमहणा- मयो था. हिमयो था, का यमय एवेति । सर्वेष्वेषु हिनि चेत् , न नुन्यत्नादिनि । न च शक्य अतुम् , कि पातम् । शिथिनामन्यतमे अपमाणे नियमः पात् । मदिरादिभिः प्रपोगपचन एकवाक्यतामेतीति । बजानि- ग्यादिर एप यूप., यहदेव पृष्ठम् , यमय एवं मध्यम | प्रयोगाचनेन हि स भूयमाणः परम्परया पापाग इति । पुन, ग्रहणम्यार्थयात् । एव वृहल्लादिग्यवाना याम्पवीति । अथेदानी यागमयोगानस्तद्विशिष्ठान् प्रहणमर्यवद्रनिषति । इतरया प्राप्तानुवादमागमन | यामान यास्यति । तेषु पर शादयो रिशेपाचोट मासा स्यात् । शुया विशिष्टाः मदिरादयश्लोदवप्रासान् पाशा- नदिरादिभिनिवर्तिताः । नस्साशिवल्य इति । दीन् बाधेरन् । बाग्मन् । यथा 'शरमयं अर्हिमति' ग्रहणास्यार्थबच्चादुभयोरप्रतिपत्तिः स्यात् । शति गोपु अतेषु अशा निन्ने, तमिहापानि । उभयप्रदेशान्नेति चेत् । ५२ ।। भाष्यम्-- बध्नाति प्रयोगवचनो हि प्रत्यक्ष श्रुतेन भाष्यम्-दति चेपश्यसि, उभ दि प्रदिशने गदिरेणैश्वास्यामेति । तम्मिन् निराकार न पाटा चौदक, मानिर पागा च, वृहद् स्थतर च, ही प्रतिते । तस्मात् पदिरविमिष्टः पापागों याग. याय । मेनेदानी चोदान तुम्ने प्रदेशे सति पात्रा- प्रयोगानेन शहीवो 7 पनागविशित | तरमात् दयो निपतिताः । सादिरमहणमशन परिसंख्यानम् । सदिरम्यर प्रवनि!मो. । एवं रयनर, यवमय विदोपरयात् परिमर-शया इत्युक्तम् । तस्मान्न नियमः, च । तस्मात् गदिगदीमा नियम. | नेघा पाशा विषय एवेति ! दिभिर्विवश इति .

·याजपेयादिविकृती ३४९२ वानपेयोपदिष्ट शा-- यन चोहन अनेरेषा प्राप्ताना एर प्रयच भाष्यम्- अस्ति बाजपेष 'वानपेपेन स्वान श्रूयते, यया 'पारो यूगो वृहपृष्ठ यस्मय पुरोटारा' कामो यत' इति । नत्र प्राजापत्या पगर , 'समय स्यादिषु ना कि श्रुतम्य पादिगदे अनिदिष्टम्य , मानापरवान् फर्नार मते ' इति । सानि तु प्रकृतो अनु परलगादे प्रतिद्विकल्या भयत्रा श्रुतस्यैर नियम इति पयप । त इह चोरेन प्राप्ता । तन समय कि वे साये, पिकल्य प्रतिवत् , प्रयश्ववचन तु न पादिगदे- माजापरये तुपाको माध्यन्ते, इन समुच्चीदन्ने पति । विनायक प्राप्त न , पलाशादिनिनृत्चयत्वे निदोषा परि किं पातम् । प्रत्यक्षा प्राजापन्या श्वोदकासान् वपन सरया म्यान् , तस.दनुरादमानमिति गयाचोदर विकल्प । बाधेरनिति । एर प्राप्ते, ब्रूम । मानापन्येषु च समुच्चर नैनम् । यौरा प्रस्तााय दनियतानाहयाले प्राa, म्यान् । नगुन्योऽन्याचार्य । आमायन्ते हि सदुपराप मोहिगादिरादिश्रवण नियमारम् । ए7 चोदकेनापि 'ब्रह्मादिनो वन्ति, नामिशेमो नोक्थ्यो न पोदशी अनियमेन पादिरादिप्राप्यमाण प्रत्यक्षपचनेन नियम्पते, नातिरान इति । अप कम्माद्वाजपेयेन सर्वे यशरतोऽर तनियमात् च मघामानात् पगशाशिवृत्ति । रु यन्ने, पगुभिरिनि म पात् । यदामय पशुमारभतेऽमि सोम- यथा अप्पुमचा प्राप्तगत् न धिया तथा | टोम तेनाप्रमथे, ऐटामेनोप्यम्, ऐदा पोशिनम् , पादिक्मिपारस्थित सगति । सूनार्थस्तु-विराधिना सामन्याऽतिरायम् , माझ्या बृहरस्तोगम् । एताइन्नो परिपगाना मध्ये एकम्प श्रवण इतरनियमार्थ स्यात् वै यचक्नमस्तान् पाभिरेवानरचे इनि समुन्ना दर्श तथा सति तद्ग्रहणमर्थवन्द्ववेत् श्रुतितो विशिश्त्वात् प्रत्यश यति । ननु ददानमिदम्पदिश्यते, वोडन याव इन्न । श्रुतिचोदित वात् गरवदानुमानिकनिवृत्ति स्थादित । उच्यते । प्रतिलिदास योग । ननु पगार प्रकृति पि- 'नवव गादिस्य विकल्प्या निम्ता ठता, सरलाभपात् । सस्यादेशाधनणात् कर्मान वेद रिङ्गम् । नैन्याह । नाव पगुमन्य देवता विधीछे, विकल्या श्वोदकपात , नियता स्यु पुनर्विध ॥' मुनम् , यक्पनिवेगात्सम्यया क्यभेद मादिति । माह-- प्रकृतो वैकल्पिकानामने पामतिदेशेनानि- अतो ग्रहापामिर समुचयो मयितुमई तीति । यमेन प्रानो, पिस्तो पाय पुन श्रया यथा नादिरो शा-यानपेये श्रूयते 'सप्तदा प्रानापन्यान् पाना यूपो मानि, हत्या मरति, यामय पुगेडाग मते ' इति । सन्ति तु चोदमाता आमपाय बत ६ यादि । तत्र ययादेशेन गरियादिमानविधानात पण ते दि. प्राजापत्यनिरान्ते हिरा समुनीषन्ते पूर्यतापरत्वे यूपानामप्रापपापचरनुपादमावत चानघ ३ति । पानी मन्दिा गयोगाशिनि मन्दानस्यो क्यान् पागशालादि यावृतिपल्लो निमविपिरत अय तरम्-7 पगुस्त मानीयादशमन्मुपस्थापरिनुमनेक दिरतादे । प्रकृतगावपरभ्य पातर यावृत्तिपटक साधारगन् । न च मानपश्चनुनादेन गुणनिधि मनि, श्रीवादिनिधारदिनि । देवता तरम्प सरला तरस्य च विधी वाक्यमेगन् । अनिदेशस्य च पानादिविषयत्वाइल्यनादेव न । तम्मान् पन्तिगणि, तानि न अहणर्थवान् प्रात तयाग्नि प्रामाणिनि सिद्धमा शिहिनार्थमत्तम् । समुभीयते। मण्डन- स्यात् वाजपेये वादगे हि यूप ।' सोम-- पूर्वत्र प्रयोगवचन विवयायान् उम्य च अविशपाउनुसरऽपि स परिविधिा प्रावृता गार-- कयिक नियम ।। विधानात् न्हाध इयुधिने सगति । स्वार्थस्तु- पू वापपेयोपदिष्टे प्रानापत्ये पगुनिराति. आग्नेय पगुगारमते अग्निटोममैव तनावदथे एन्द्रा देशिकाना ऋतुपशूना ममुश्चय ॥ | मनोरथ एडेय पोरग्नि स्तोत्रम् ' इति पाउपेये का. प्राजापत्येषु पाऽऽम्नाना । १४३०६ ॥ पचनामाम्नानाट्याशार समुचयन नाप इति ।

·बाजपेयोपदिए ३४९३ वाजिनस्य . वि-'प्राजापत्यै पशूना कि पायो यदा समुच्चय ।, • वाजसनेयिशासाया आध्यर (अल्प) चरक- अनिपाथा पति म्याडिन तत्रास्ति बाधनम् ।। पा शायाम् च दु । वा १३८/२७ २८६ जुद्दिश्य सख्यामा देवस्य च विधो मिदा । कर्मा य वे याजिना आवाहन वैश्वदेवे पर्वणि नवर्त पम् । ग्रह पायादोयनाच समुचय । सवर्ष । ४१४८ भा-- बाजपेये 'सप्तदा प्रापत्यान् पशून्' वाजिमन्दुरान्याय 1 चाजिशाल नु मदुरा' इति ध्रुना यागा पूर्ववदेव न प्राकृताना ऋतुपशूना | इति कोशात् । तथा पूर्व-(२०६ )वत् । साहसी मुन्यानादीनपशुशगत्यमामा यात् निवर्ना । सत्यपि २१६ सादृशे अदृष्णाय वेनैककार पानथगते सादृश्यम्य कार्य गाजिन उपसेचनार्थ यागार्थात् पृथइ कपनीनरकातीनशीतिमत्ताय । न चार अनिदेशपात नोत्पाघम् ।। पगागाथयेण पादेशेन देवता मानविधानागड्या । 'नातुर्माणु गाजिभ्यो यानिनम् ' स्यन तादर्य सरूशया अपि विधाने वाक्यमैदापचे कर्मातरावश्यक चनुया यागोत्पलावेव मस्य पाजिनस्य यागे विनि सात् । अतोऽत्र ममुच्चय एव । अत एव बाजपेये | योगेनायन पुनर्विनियोगस्य 'शेपारिवान' इत्यादा 'यदानेप पशुमालभते तेनामिणेममारू धे' इत्यादि-मिर शेषपदामावे स्वेच्छया कर्तुमशक्यत्वात् 'याजिने- रतुपापक डिसप्युपश्यते । नोपसिधति' उनि विहित मुगसेनन च ममोजक सदस्य मण्डन--'प्राजापाया न बाध्यते।' दाजिनाविपति । इनि प्राप्ते, पागोसत्ती मिनिरोग शशकर-- 'प्राजापन्यै नतुपा ।' (न बान्य अपणेऽपि परायाऽऽमिक्षाऽनुनिष्पनस्य वानिनम्य विनि- उत्यय)। योगाकारचाया पागोपसैचनको समगलप्रवृत्तरत्युत्तो वाजपेयगत-प्राजापतपश्वङ्गादिश्रपणा | पौवाज्यस्येवोभयत्र विनियोगगमान्न बाजिनान्तर कुम्भीशलपपाश्रपर्णीना रानम् । ११।४।८।३३ मीको मुत्पादाम् । सकर्प १।४ पृ. १९३५ त । कुम्मीगलापानपणीना०' इत्यत्र वाशिनम् । 'तसे पपमि ध्यानयति' तत्र अधिकरण द्रव्यमा एनीभूत पिण्ड आमिक्षा, अवशिष्ट जन वाजिनम् । सत्र पोटशिस्तोनो तर वाजपेयस्तोत्र नियने साबिस • बाजिन न प्रयोजक तो पयसि घोडशिसाथैव वाजपेयपदकाच्या । अन सरादा दध्यानयनम्य स्तुि आमिश्चैव प्रयोजिका । ४।२।९।२२ स्तोत्राशि । भाट्ट ३१६११६ * वाजिन यागे उपसेनने चैकमेव रिनियुज्यते माजोपयूपन्याय ( ३।१२।१८) । नागिनातर उपसेचनार्षमुत्पादयितय बातुमारयेषु । पेयम्य यूष इति वाजपेयापायागगतयूपयत् । सोम | सकर्ष १११, . बाजिन सानाम्यविकृतम् । भा ८1१३ ७ मयाजादिक त दीवणीयायचर्तिवाजपेययूप- | ८।२।१।५ : 'वानिम्यो वाजिनम्' पति वाचिनगुण न्यायेन एकानमख्ख प्राप्समनद्यते इति नास्ति सोगे कानिरविधि न तु आमिभागृणने कर्मणि ऽतिदेश | शा८॥३ गुणविधि । २१२।१२३-२४ मीको पृ१५८० वाजपेयशद मैनामधेय न गुणविधि । गुण याच 'इसन द्रष्टयम् । वाजिनम्य । तसस्य स1-८. मीको पृ ३.८८ वाजपेवाधिरणापयमो दध्यानयनमस्कृतस्य आमिवाटाब्देन घनीभूतम्य इया अधिकरण द्रायम् । * नानपेयग्रन्दरतावत् रोम वैश्वदेवयागे विनियोगान् राप्नुनिष्पादिनी वस्य यानि यागविगेरवचन । भा ३.१४।१८. शुन्दोनम्योपयुक्तोपत्लान् प्रीपत्यपेयम्य प्रतिपत्तिमनि- • वाजसनेयिभि शमलिपितोक्मेब धर्मसूत्र यति सु पृ ८२४ • वाजिनस्य पर ( आमिक्षा)म परिगृहीनम् । या १३ पृ २४ युक्तध्यानयनोपजीवित्रावगतै ध्यानयनपयोजकत्वम् । . . बान ·वाजिनस्य ३४९४ वाजिने माट्ट ITY • दाजिनाय समुपय भउत्रम् | भा. चतुमास्येषु यातिने सोमघम स्यात् इति घूस ८॥२॥१॥ • यानिनम्य सोमस्थर अनुपकारो:नि। | देल तरमुच्यते । 'शेप मम पिभय समुहूर मद्यपाद' स च स्त्रिप्राप एव । सकर्ष १।४।२ * याजिने | इति वामिन श्रुतम् । समुन्यमउग च सोमधन । तिक्तो रम | भा १।९।२३ अपमान समुपयमगत् सोमधर्मान् देतो याग्नि वाजिन परप्रयुक्तद्रव्यत्वानावाहनम् ।। सोरियन्तो प्राक्ष । पैश्वदेवे पाणि वापिन मादवताना वातिनामा नयण प्रयणपुरोरगुपयामप्रणासान्नवासोपन वाहनकाले सियादिदेवतानानिए आराहन क्तय इन च तहत् । ४॥ मिनि । इति प्राप्ते, परप्रयुक्तटयोपनीवियाइन्यस्य मनामग्या मुगग्रहेषु सोमविपन्न सन् इति चावाहनकाले ननिध्यमाणत्वनानिश्चित माद् विणोरकम पूर्वपन हेव वरपर मत्रम् 1 काम च, अग स्यैव नावाहनम् । यत एव ' स वै वाजिनी नापाइपनि । | च, पुगेरुन च, उपपामश्च, ग्रहण च, लाग्दा इनि ग्जिम् । सकर्ष ४१४८ च, वामश्च, उपनहन च ठेपा ममाहार । मीनन * वारिन सानाय्यधमानिदेश । १-९ सीशत् नी क्रीगाति' नि मुरासधानार्य कोमल ए याजिने मोमपूर्यत्व सौगामण्या च प्रहेषु श्रीपाति' इति समारपापिष्टाना प्ररण श्रुनन् । | ताण 27 धनम् । 'कुन मक्तुभिराश्विन ताच्छन्यात् । ८१॥ 'एका पुगेक' 'त एका पुग्नु माया भुता । अ चातुमास्येषु नाजिम्यो बाजिनम' नि वाजिन यामगृहीतोऽम्बच्छिद्राय ताति उपयामयविधि याग यत । सौकामपा व मुराबहा आश्विन मार बत एठा पा चुना । मनको यादिनग्रहपो प्रहम्य ग्रहश श्रुतम् । 'गदीन्या आम्पादयनि' इति मन्त्र ग्रहशाय श्रुत । 'आश्विन ग्रह गई। इस सौमिशे वा विपत दापोगमासिको या इति रिचार प्रीतम्य ग्रहम्य आसादन श्रुतम् । 'निरान सहदा पूर्वपतमाह । पानिने सोनामग्या ग्रहेषु च मोमपूर 'वन्त' मुगनिष्पत्यर्थ मरणाना तोक्नमागरनाम म्गन्, मौमिशे वियन्तो ग्रहा दन्यय । वान्टन्यान् । म र मोमगब्द येषु ने तस्य । वेषा गान गाग्याना निदिन वाम पनि श्रुता । 'धौन नामानि उपनद्धानि तोक्मानि गप्पाणि च भान्ति' दाद ठर ताजन्यम् । 'मोमो ये यानिनम्' इति पानिन मोग नहन नुनम ठदेवत् रमणादिन तत् सोमन् मति । गट । 'मुरा गोम' इति मुराधा मोमगर । चेन मुरामा सोगविण्यात स्यात् इत्त । मार याच परार पग्न मना ।सोममाय च इनिषा वा नियम्येत नदिनारत्वान् ॥५॥ मोमधमवत्त्वम् । सम्मान बानिन ग्रहेषु न मोम वादिन भुगोप च मम्य नियत पदान् इनि विध्यन्न । म एप नाम्ना धनिदेश, न विन्यन्नेन । पूजपत रुनचतश्येन प्राप्त वाशब्देन निरम्य सिद्धान्त अनुरपसाराम । २॥ माह। तन्मदात् मोमम्य विध्यन्त इति बटुन रात पूवरस युक्त्वन्तरदानायं मूतम् । चातुमास्येषु मिन्नु हावया हवि मामा के दापोगणासिको विपन 'यानिम्पो यात्रिगम' 1 श्रुतम् , भौमामण्य! च नियम्यत । तद्विवारा, तम्य विकार तदिकारवान् । मुरामहादयो ग्रहा ! ' बातिनाम वीहीन्यनुत्पर ऐति' औषधापनि मुग, मानापहिनिवादिनम् । इघि ' मुगया वोहीन्यनुमपटगेनि' इति च श्रुतम् । तथा सामाय पदीय । च अनुपरान् अनुरधाम्य विद्यमानसात् प्रशमा मोमाद ।। मानिने मुगप्रसारिपु च शेमरर्मो ग्रन । ननु यदि बानिने मुराप्रदेषु २ मामगिन ममुपट्टय मसणाच।३।। स्थान क्य तहिं सोमो वै वाजिनम्"सुरा शेरा' ·चानिने ३४९५ चानिनन्यायेन ० - । प्रति मोममायरोधा सोमशन याजिनाने प्रग आमिषायाममेषग्य प्रतिपच्या गटशाया अनिवृत्ते म्योदक- उति ने तबाह सिद्धाती। सोमचन्द प्रामा । प्रानस्य स्विकृती न बाध : सर्प १४० प्रासायों. मोमागे न पियर्ष । नम्मानाय • बाजिन आमिक्षायागयो मेद द्रपदेयता नाम्ना धमानिदेश । रणरूपभेदात् । बि २२ पचनानीवराणि । ७॥ • वाजिनामाननस्य अनुरादेन विहितेनोरकरण ऋयण अयण पुरोसम् उपयाम ग्रहण आसादन | प्राकृतवदेशंघ सौमिकनानुमास्येषु। १०।३।३।१८-२२. • घानिनेच्या प्रतिपत्तिम सिधानन्या। भा यास (वसति ) उपनहन चेति इतराणि नु मोमधर्म पागि मुरामा पाचनिगानि पचनै प्राप्ताति, अया प्राप्तरभावात् । न त सोमधर्मातिदेशेन पानि , सोमवार मानिनोपान वादे गुणभूनत्वात् आमिचायाग- तामानादेश। दीवणीयाझे उपचिशिप निरवमा गगुणावरुद्ध आकारक्षो (यापनाममात् युक्तो बाघ । पौ २३ २३ व्यपदेशश्च तद्वत् । ८ ॥ • वाजिननादो आन्येन ममापन ( 41४१) पैरव दीमणीयामाप्नोति, तोक्मभि प्रायणी चानमाम्यवैश्वदेवपण भाट्ट ४९ याम्, सिंह रोममिरातिथ्याम् ' नि मात्रामण्या य • अवधानम्य पानिनादिन्यायाविषयत्वेन पर साष्पादिता दीक्षणायादिप्राप्त यपदेश सोऽपि तद्वत् प्रयुक्त नीमुपनीवियासिद्ध । न वापत् वाजिन याय इवि सामायात् एप्रिफ विध्यन्न प्रापयति । सोमयि य विषयान भीरीणा यागाङ्गतम्य इस अपमानाङ्गत्वस्यापि तमामोतु प्रत्याश्रमेय दीक्षणायातीनि प्राप्नुयु, ततो वाक्यी पदवामिगोपात् याजिनमत् अवपातम्ग अनुनिष्पक्ष "पपदेगो पथ म्यान् । नम्मान् वाजिन मुराग्रहषु च सामााच । को श६८ एटिएर विष्यन्त सिद्धान्ते । वाजिनन्याय (वातिन तम पत्रसि दव्यानय पशुपुरोहाशम्य पनिट्रदर्शनम । ९॥ मन प्रोत्रम् | ११९२२-२, मीनो पू सोनामापा टेषु पशुपुरोहागम्य रिङ्ग दृश्यते 'नोपा | ९५१ 'आमिक्षा तत पयसि . ' इत्यय अधिकरण दृष्ट पाना पुगेटा पिटान्ते प्रगपुगेदागा यो पगर ।। भ्यम् 1 0 वाजिन चार (वाजिनयाग दयदेवतारूपगुण इति । ग्रहास्तु न वस्तुत परोहा । यदि तु ते ग्रहा मेगत् कमा चरम् ) | रामार मीरो पृ १०८० पुगेडागधमका स्यु तन एतत् टिपपयते । तम्मान ' गुण पाए ' पन अपिहरण र पम् | . ' उप चातुर्मास्येषु याजिने सौत्रामण्या च ग्रहेषु एायो सद्रियरित्या मासममिहोन जुहोति इत्यन उप विधतो न सौमिक इति सिद्धात | के समासाम्या विशिष्टमिद कम विधीयते। ततो वाजिन- वाजिनानुपपरफारम्यैन स्पिष्टस्यागत्यान् , न्यायेन गुणमटान् कमभेट इति चेन्न वैषम्पात् । वि आमियागस्विनोन वाघ । ११ वविन्द्र देवनारयल्प पुणगुणादपि एका अस्ति गोम इस याजिनम्याप्यनुपरकार । सन पारद्वारपासपात् गापामेदेन आम्नानात् पि स प्रसनन्यप्रतिपत्तिम्परान् । अत चाजिन पाने मे मिति (प्रवपक्षे ) । को १४ाराट ( आमिचाया सौम इस विनस्यायनुसयार , सच ११४ ( यत् एका पार पद्वारपार पभेदात्य विटए एन, प्रघा पट पानिपत्तिम्पत्यान्त ) आमि मे कारणामुत्त देवे.पि बीहिया यायेन विस्पोपपनर छायागीपम्पिकृत मगामनेत् । अनि ज्यादोष ग विरुद्धम् । यो २०२३ ११) * मनु एव स्विमित्र । इति प्राप्ते, याविनाऽनुपपर कारस मपि न कर्मावरचे प्रमाणमन्ति - यदि ब्राह्मणो यनत ' क्येन यानिनधनवान वाजिनकशेषप्रतिपत्तिस्परन पि' इत्यानी अग्रेरिव अमित एय प्रयोगावरोपपत्त । न ·वाजिनन्यायेन ३४९६ वामदेवेन हि उभयत्रापि पानिनन्यायेन कर्मास्त्वामका सभवनि । । ( इमान्तरमेव दर्शपूर्णमानशिक स्वविशिष्ट विधीयता २१२।१२।२६ १. २९० , * पाठक्रमेण प्रधानविधे. | इति वाकाया उत्तामिदम् ) । रल शार. एकराबन्धारगमोत्तर अन्यमन्धायोगात् वाजिनन्यायेन | * याजिनयागवा । वाजिनयागो यया कर्मा तर प्राप्नोति भेदोपपत्तिः । प्रधानविधः पर्यायेण अङ्गतामारपरए | नया शोमे वसानो अग्निमादधीपाता' इत्यत पुवित्र एकादशे ( १९६१।८ ) निषस्यमानत्वेन पाठस्यानिया- विवक्षाया कर्मान्तर प्राप्नोति । रल. ६।१।५।२२ मकवात् । अतः सर्वेषा युगपत्सबन्धात् न चाजिन- वर्णकं २. न्यायेनापि भेदकत्वम् । २।२।१०२३ १. २६४. • वाजिनयागसुराग्रहयोः एटिक्धर्मातिदेशः । • स्वर्गकामयाक्ये वाजिनन्यायेन चन्दनादिपविशिष्ट- | ८२।१९५-९, मीको. पृ. २१८ 'अति देश: वाबिन- कर्मान्तरविधानात् न कश्चिदोपः । सोम ६१, सुगग्रहलो. ऐटिकवर्माणाम्' इत्यत्र अधिकरण द्रष्टव्यम् । * याजिनन्यायम्वरूपम्-६यानयनस्य आमिक्षा • धाजिनवत् । वाजिन यथा अनुपगात उत्पन्न यंत्य वाक्यीयम् । न वाजिनार्थलम् । अतः आमिक्षा- | प्रतिपत्ति आहुनिरूपा निष्पादयति तथा अध्ययनागमुप- प्रयुक्तदप्यानयनागुनिश्पन्नत्यात् वाजिनम्य, न दध्यानयन नयन अनुषात् अध्यापनमानार्य निष्पादयः । रन. प्रयोजक्ता इति हि तन्न्यायः । को.१६८. ६।१।६।२४ वर्गक २. ४ वाजिनयाम., पगम्य स्वोपकारिणोऽपि भ्या " पाजिनशब्दस्य कारविभवत्यन्तापात् गपिन नगनभ्य अपयोजक। बाल पृ. १०७, धाजिनयागः नाम्ना अन्धय मभवति । सु. पृ. ८३१. चाजिनम्य उत्पचे. अप्रयोजकः उपादानपालनयोस्तु प्रयो वाजिनहोम चातुर्मास्येषु रेवदेवपर्वगत.. जक. | पृ. १०६, " पाजिनयागमनुनिष्पन्नम्य वाजिनस्य ) आमिक्षाहोमात् ( गमिक्षायागात् ) कर्मान्तरम् । वि प्रतिपत्ति चाताम्यवेश्वदेवे। भादृ. ४११।९, वाजिन- | २।२।९. यागस्य आज्येन ममापन वाजिननाशे चातुर्मास्यवैश्वदेव * वाते नाध्येयम् , अध्ययनधर्मोऽयं न कर्मणि पर्व | 11९, * मानिनपागम्य आमिक्षाधिकारेऽति- प्रयोगधर्मः । १२।३१७११८-१९ देश. अनुनिष्पनप्रतिपत्तित्वात् । ४१९ * वाजिन यातादिन्यायः । यातपित्त मेमाण परस्पर थागस्य प्रधानतया अगत्वाभावन अनतिदेशात् वाजिन- | निस्दा मपि देहधारणादि एक कामें कुर्वन्ति । न्यास. यागप्रतिपेधदर्शनस्पं हिमयुक्तम् । इति कृत्वाचिन्तया वानप्रदीपन्यायः । वातेन दीपनिवृत्ति । इदं इति वे चिदाहुः । तदयुक्तम् । वाजिनयागस्य साहसी ३७६. वाजिनापचारे द्रयप्रयोजक्वाशक्तराया अनित्यस्य नित्ये. 'चादमात्रं नर्थकम् ' ( अर्थवादशेष, सन्न. आमिनायागादिभिः सहायिकारिधिविषयवाभावेन नर्यक इन्यर्थ )| १२।२।१९ सूत्रम् । वाधिन, प्रतिपयर्थतामा स्विटकदादिवत् अङ्गत्वात्यैव युक्त. * वादिनं अस्ति महानो 'दिशु दुन्दुभयो नदन्ति' स्यात् । मोम. ७३१०. * वाजिनरागे सामान्य-इत्येवमादि । भा. १५१. धर्माणामतिदेशः । ८।२।११-१ • वाध्यश्वानां (बश्वाना सोमनाथ मठ. । वार्ध • प्रतिपनिर्मवेऽपि निकासायभृयवाजिनयाग- | श्वाना इति केचित् । बामपश्च इनि आश्चन्तयामीनमुने न्यायेन इतिकर्त यतापाइमाया मोमजन्ययागन्यमाश्येन | १२|१०) नारासतो द्वितीय प्रयाज, । वि. ६६१. भतिदेशोपपन. ( मापनात्यागे ) । यौ ३।२। • वानप्नन्ध' । नामग., परिमाट, वानप्रस्थ इति धर्मभेदान् रामायणा | भा. ८।२।५।२४. • याजिनयागपत् । न न वाजिनवागवत् गुणा यामदेवेन दृष्टाः पञ्चदशः । तत्र पसदशाना- द. संभाति म्याग्दम्य फरमपर्वकनयाऽपि उआपत्तेः। मृचा मध्ये एवाददा सामिधेन्य. अन्त्या चततः यारशानु " ·वामदेवाधिकरणम् यायन्यपी वास्याः, न तु समुधरः । संकर्ष, ४४४३. प्रयोगभिागान् उत्पादयन्ति, यावगं अभिनिष्टन्ते । ते पामदेवाधिकरणम् । संकप. ४।३।३. मीको. | च यायोरपन्यश्चात्वात् सपोगविदागा नोपलम्पन्ते । अनु ४. १४ 'भारत्यम्य क्याशुमीयादौ एडादशैव सामि- पलेप्वेव तेषु शब्द अन्टग्यने नोपरतेपु । मा. धेन्यः' इन्यन अधिकरण प्रष्ट यम् । ११।६।१३. * वामदेव्यं नाम माम । मा. ९।२।६।२८ वर्णके 'यायव्यं श्वेतमाटमेव भूतिकामः' । अन किं. २, वामदेयं साम आपाने गायनि । म एव दापोर्गमाठिक आलम्भ. गुणविधि. उत आलग्मान्तर तिद्वान वामदे गायति' इति । ३१३१२१९. वाम- किंवा यागान्तर ति विचारे यागान्तरमिदं न गुणनिधि. देय पाम ' क्या ननि.' इति गायत्रे तृचे गीयते । नापि लम्मान्तरम् । २३१५४१२-१५. मीको. पृ. तच माध्यदिने पृटम्तो द्वितीयम् । वि. १४३, १.०६ 'आम्मान पन्यायः ' इपर अधिकरण • वामदेनं साम 'नयिनः' इति तृचे गीयते दर यम् । ३ याय य श्वेतमालमत भूविनाम. ' इन्पर अध्ययनतः । परतु 'करतीषु स्यता गायति' इति | भेतरणस्य विधि । न अनुवाद. । २९२५. विधानेन क्यानातृचे रथवर, गेषम् । ७२।१, | मीरो. पृ. २१७ येणु गुणभुति. नियमविपा- • बामदेव्यं साम 'क्या नबिषः स्या सत्यो० | नार्था' इत्यत्र अधिकरण द्रष्ट पम् । 'वाय य क्षेत- अभी पुण..' इति तूचे (६८२, ६८३, ६८४) मारभेत भूनियाम. ' इत्यादी छाग एप, नान्यः पशुः । गीपते । तत्र प्रयमा कर योनिन म | ९।२।१ वर्णक २. भा. १०।२।३०।६९. . ' नारय क्षेत्रमालभेन * वामदेव्यादिषु पृडान्दपसिद्धि । मीको पू | भुतिकाम ' इति दयदेवतायुक्त्यात् कर्मान्तरविधिः । २६. 'पृष्ठानि' इति निन्दो दा पम् । वा १४ | वि. २१३१. . वायव्ये पशै विहितेन आधारमन्ण २३.२२२. प्रासादातराणा ननाघ।१०१३३९४१-१२. वामदेव्यादिसामानि अाधाने विहितानि, वन • वायव्यादिपशौ मनोतामन्त्रस्य नोर (M उद्भातु, गान विप्यते । वि.०८६ । ब्रह्मा मे प्रथम ' इत्या 'त्यहि वायो प्रथम.' इति उद्गाता सह गाने किरणने कल्पसूत्रानुसारेण, उदापि नौर: ) अधिकारण प्रयोक्तन्यः । १.४२११४३. गानग्ध विकल्प ब्रह्मणो गाननिषेधात् इति भाट्टमीको पु ३०८५ 'मनोतान्यायः' ला अधिकरण १८ा। चारसन्नीयादिसामानि मेवानि इति । शा.दए यम् । १.८६ * वायव्यपशौ अनीपोमीयपपिस्तौ अभीपोमीष- वामदेव्यमानो योनो योरधोमध्ये 'ओ ओ | देशद्धाया नित्वाया तदयपदापुरोटादोऽपि सा निवर्तते । हो हायी' इति सोय. । यथा म्वर, पर्णविगेपः, | वि. १.९. वाम यस उत्तरपारे हिरणमगर्भ- विराम , इयेते गोपयोगितात् यतिदियो तथा | मनस्य निवेश । १०३।२।१३-१७. "हिरण्यगर्भ- स्तोमा अपि अनिदेष्ट या 1 या च तर साम्नि मनन्याय.' इयर अधिरण पन्या । वाय-यपत्री उत्तरयो यो. स्तोमस्य उकम्य अतिदेयाः कतै : । चि उपदिष्ट वेतगुणन प्रास्ताजदयस्य न बाध.। २०१२।३०॥ ९111०. ७.. मीको पू. २१५४ 'दस्य गुपन न बघ.' • यायचीयो प्रयोगयिभागी शब्दामि यमौ । इत्यत्र अधिकरण द्रष्ट यम् । वारययौ 'हिरण्यगर्भ.' (उधारपिनुमुपोद्गत पायवीययोगविभागाना स्तिमितसमी-इत्याचारमन्त्र । तर नोट्कमाप्ततिकर्तव्यता नास्तीति रणायसारणेन शब्दामियञ्जन्यम् । न तु तालादिसाना पक्ष । मन्त्रान्तरेण पूर्वमन्ननापेऽपि चोदकमानेतिमन- तेपाम् । बैद्यनाथः) अभिधानेन हि प्रेरिता. वाय न्यता अस्त्येवेति सिद्धान्त । वि. १०३१, " वापय- स्तिमितानि याम्वन्तराणि प्रति नाधमानाः सर्वतोदिका पौ'हिरण्यगर्भ. समवनंताग्रे इत्यापारमाधारयति'। मी, को ४३८ Z 2 ·घायव्यपशै ३४९८ वारणाधिकरणम् । प्रथमाघारे प्रयापति मनसा यायनाघारयति' इति । धारण प्रणानपान निसं गोदोहनादि नैमितिक- प्रकृती। द्विनी पापारमन्त्रस्तु प्रती 'उर्षोऽ प्वर ' | मेव दर्शपूर्णमासयोः । भा २४, मौको. पू. इयादि, गत वाय यपगो पाकृतमन बाधिरवा हिरण्यगम- २३९८ 'नैमित्तिकानि न नित्यत्वप्रयुक्तानि' इयत्र मन्यो द्वितीयापार इनि सिद्धान्तः | १०:३२ . अधिरण दृष्टयम् । वारण, यज्ञावनः सर्वदोष । • वायव्यश्वेतपशी आधारे प्रारतेतिकर्तधना यशावचर यज्ञपचारहेतुः पातम् । वि. ३१९१२ प्रामोनि । प्राप्ताया च मन्त्रविरोषरूपगुनिधि । १०॥३॥ वारणाधिकरणम् । वारणवैकताधिकरणम् । ११-१२. वारणवैककृतपात्राणि सर्वयागेपु निविशन्ते ।। • वायुः अपि वाच बरयश्च । स्पार्शने च उद्भूत गुणानां च परार्थत्वादसंवन्धः समत्वात् स्यात् । स्पों हेतु न तु रूपमपि । मणि, पु. २१. . वायुः ३३१२१२।२२।। न गन्यसा, बागोरसत्यशनात् । भा. २६१६६।१३. भाप्यम्--अग्न्याधेये वारण रहातपात्राणि अहोमा. वायु वमिवाम्भसीवि न्याय. । यगा, ानि होगार्थानि च श्रूयन्ते । तस्माद्वारणो नै गजा. पर पार गच्छन्ती नौका प्रनिगे वायुर्गदीचा महावतें यचरः ग्यान त्वैतेन इहुयात् , बैङ्कतो यनावचरः पाापनि, बलेनापूर्व वा मनपति, गहाणेनाभिहत्य स्यात् जुयादेतेन ' इति । न च धारणवैरहताना भयपति , पुनरपार विषमस्थानं वा गमयनि , सर्पया. पाराणा अग्न्याधेयेन सबन्धः । कुत, यशावचारपत्र- नर्थवतीमेष फगेति , तया विदुषोऽपि पशा विवेकबुद्धि- नात् । यजम्यनानि पानाणि वाक्येन प्रकरण बापिता मनग्यविद्याबासनाभिस्यादवाभिराष्ट मनो विषये या | मवन्ति । तनेष सदेह , कि पवमानेष्षुि निपिशनो उत कर्मणि वा योगे याऽप्युपास्तौ या व्यवहारे वाऽन्यत्र वा | दपूर्णमासादिषु सर्वयागेषु इति । ft तावत् प्राप्तम् । पातरित्या वायुः नावशिव रिचसयतीत्यर्थ । साहसी. पवमानहरि पु इति । कुन: १ उक्तगेनत (३।१।९।१८) पयाने असभवन् पदार्थः तद्गुणे स्प्णने इति । • यापनित्यः । भा. 10. 'वायुर्वे | अायापप्रकरणे च समानानात् पवमानहविषा तद्गु- क्षेपित देवज्ञा' इत्यादी अर्थवादेऽपि प्राग्रस्य- पता 1 तस्मात् पयमानहविःषु इत्येव प्राप्तम् । एवं प्राप्ते, पनिपत्तये वाक्ये एवं लवणा अङ्गीकार्या, प्रत्येक- | बेम. I गुणा]। रामत्वात् पत्र मानहपिया अग्याधेयस्य च पदात् तदनुपपत्तेः । न च तत्र धर्मणि विप्रदेवना- न परस्परेण रात्र प. यथा आधान अमेर्गुणः मस्कारार्थ., पसादहेतुस्नान पदार्थगन्धनोपातमेद, न तु तदए पवमानही अपि अमेरेर गुणभूतानि । पार प्राग्रस्य चत्वमिति वाच्यम् । पदार्थमानममर्गबोधे परस्परेण राबन्ध इति । यदुक्त भाधानस्य प्रकरणे वायुः श्रीप्रनमः' इथेच पी. स्थात् , न र्मपागस्य- समाम्नायन्ते इति, यपि समामायन्ते क्यापि प्रकरण विगया सा स्यात् । अद्वैन.२२२१२५४-५५६ : बायो- बाधित्वा याक्येन अमेभाति । किमिह वाक्यम् । या धर्म. { चलाम् ) सर्वत्र विश्वसनादिए चलना 'यदाहपनीये जुहोति, तेन सोऽस्यासीष्ट. प्रीतो भाति' स्मश्ने उगलम्यने । बृहती. पृ १६१ वायोः । इति । ननु आहानीयोऽम यागम्याधिकरणत्वेन गुणभूवः मदा # प्रमाणम् ! अनि तम्मिन् व्यजनादिचाल्ने यने । सन्यम्, अधिकरणमाहनीप, नया न वायूपन भाममापत्तेः । गहि तेनासो बन्यते पार्थिगस्य आपनीणर्य एव याग., मयोननमायादाहवनीय थायूपादान वायोगान् । वैद्यनाथः, १९६१३ पृ.७९, निश्पयोबनवान् परमानहतगाम् ! कसमेषा नियो पायुभक्षणन्याय.। साहस्त्री ... जनता ? क्यथरणान् । कय पनमिति चेत्, मां वायुशन्यौप्यन्याय. 1 बायोः शेप भीण्य वृत्प्यम्, अग्निमस्कारस्तु तरफलम्, न स्वर्गः । खों या गौरधिन् । साहस्री. ३७२. कल्पमाने द्विरदए कर येत, होमाच स्खों भरति, वन्य , ।

·-- मारणाधिकरणम् ३४९९ वारणाधिकरणम् चाहनीयन अपर. अरः अरकार इति । तम्मा- वापि आघानानम् । उपापि न त पानागि भवन्ति दायना पयमानहनिषाम् । न एखामाधानेन मंग्यः । 'वाउनेयम्य यूप ' इन हि यूपहशात् व्यरहितमबन्थे- वस्सात् न श्राधाने थ्यमाण पतमानहविषा मारतुमर्हनि । पि प्रष्टयुपपत्ते तया,बपितम् । न तु इह ए fiचि. तिहिं ! उयंगे गंपूर्णमामप्रनिपु आधानन्य | दलि । यनु यज्ञायचर प्रहणं तन् प्रतपशाभावात् अना- प्रधानभूतेषु निगमति । ग्वादरुण मत्र विदधाति । तयैतत् पूषानुमन्मन- वा- 'भानर्थक्यान् तर' (२।१।९।१८) न्यायनर ( ३६१।१-२) रम्यति इति नार्यो:धि- इयम्य अपाद आरम्यने । यारणहतानि होमानि | करणेन । मूत्रं तु पूर्वम्पर पोनररन नेयम् । ( नये- अहोमानि च पाप्राणि यशगागिरसेन विदितानि | स्यम्-) ननु निविदा सामिधेन्यात्तात् न परमार आधानप्रसगं बाधिरका कतमम्य यशम्प मान्नु इति, म्यान् । अन आह 'गुगाना र परार्थत्वात् 'सी । रात् 'भानक्यान् तद्गेषु' (१२१९/१८) इति व्या शतम् । नयाहि 'बदन्ति मामिघेनीयन्निविदो- परमानहावि.पु पिशायन्ते । तथा प्राप्ने, अभिधीयते । ऽनिममिन्धनम् । संयुपत्वादनसासां नाहं प्रय- 'याम्येनाधानतुल्यानि परमानदयोध्यपि । तेना-रणेन नाः ॥' मति तदगवे मयतार्थनेप्यते ॥' प्ररणगाया मा- अपममियायो माध्यमारस्य 'अनारभ्य. मयमान विधामाधानार्थता बाधिता याक्येन अन्यर्थता विधानेन मत्यं नाग्न्यर्थना भवेन् । तत्तुल्यं विशायने, 'यदादनीये जुर्मान ' इति । तत्र नोद्यते । वाक्यमग्न्यन्या परमानेष्टिसनिधौ ॥ तेन च यदि भरमादामयात् शाहरनीय. परमानविया मसार्यो | अमेरनिश्पन्नम्यैर माधनायेग विधानाममात् तमा मपति तन. ममानाका निर्देशान् अग्रिहोत्रादीनामपि निष्पादयिन याग पररन. माधनायेन अपग्यनि परमान- अप नेपा फलपसात् आगीयो पि स्थिी पन्ते । मतमी च (आदानीये जुहोनि तन परमानहरिरामपि अगर म्ान् । नहि एक इनि) लाया माध्यमै प्रतिपाटपनि । 'ससे पयाग पायना गुग भून अमाना न प्रधानत आह-ध्यानयति' नियत । तम्मार वारयान् आधारा पनीय गणु समर्थम् । यिनुवाद उद्देश्योगादेय-मानरियां अग्यर्थ गन् नाघाना यम् । अनः गर्य गुगरानाना युगगेधार। मामी च एम द्वितीयार्थ यार्थानि यापाशीति । पनि अन्यत्र न म्यान तिकी विरोध । आचार्यस्तु (यार्तिककारः) अगमा परमानहापा समान निविदादीना अपना अपमानःअम्पर्गरे पासणा पाक्येन सयरा गिपनि मानायुकगेनन् । RAध गाहानीय आदिश्यते । इनि यारगम्यारिवपनामा न मम । यपाथुनपणा परपरागुरोधेन च भाग आहगनीयगंशा पिशायते ययेऽपि दीक्षणीयास्यर यानियाय आनर्धरया. (एi माशिम गण परमग माप म् आरभते-) | मागत् न सागायन प्रारणानुपशमसना न्याया। तरमा पिल पर सनीगर । यो पास्य तु पम्पं । 'यदि न परमानेटिमियी पात्र नि पानि अपेरम् पसमापि पारणे एकम, भारमनारम्परादे। नन प्राक. दानि गरे मानवगानिरवान् परमाने गपिन नियमानापार मेगापिग भवानीपय नुवादेन मिना लामेर पनागि म्युः, तु अपना परमानदतिया का मकान निम । तामणि मानधनमान । तम्मन् प्रागात् गरि भगायान गु निन्यभार गरम पानि भागनिनिमामो भिनेगी अति भनिरोग विसनम । माशीष ति। मोम-- अभिषमोरपानो आनयंकार- पर्यनमः । रिमनन भासपनाम मोन। 'योन परिमाय गिरित मी भनी तान्न एमा नाम समा. भानमनपापारामिद मगतिः। प्रायोनि । मन ·चारणाधिकरणम् बारुण F दि-- 'वैरहनादिक पान परमानहरि पथ । , उन्यपि यदि पयमानेष्टिसंनिधौ पाराणि येग्न् ददा यशेऽसिले प्रकरणादाधानेऽनितमस्तु नत् || अनर्थक | अनुवादम्य सति सभवे मनिहितगामि वात् 'नीहिमि तद हषि पेवावनिष्ठने। , नाधानहविषा गाम्यात् | बोत' इत्यादिवत् भपेत् प्रफनमाविषयम, न लेन चाफ्यायजेऽपि भवेत् ॥' दस्ति । पवमानेपीना प्रदेशातरस्थपात् । अतो धारण माह- आधाने पवमानेटिव प्रदेशातरे वारणो | दीना सर्व यशाथत्वमेव । प्रयोजनम् -- पबमनेटभनन्तर यशाचर , बैककतो यावचा । इति श्रतम् । तत्र | पानाणा नाशे दर्शार्थ अनिघतानामुत्पत्ति पूवपक्षे. यशसाधनत्वेन श्रुताना वारणाीना साक्षात् अयशरूपा सिद्धावे तु धारयादीनामेति । घाने निवेशासभार आनर्थक्यतदा पायेन (३१ मण्डन--'वारण यशमानाङ्गम् ।' १८) परमानेष्टिरूपे यो एवं निवेश । इति प्रां, शकर- 'नेष्टयन वारणादि । भाष्यकारेण नायत् एप सिद्धान्तिनम् । आधानप्रकरणे यारणाधिकरणापोदिताय अशावतारम्य अनु पठितेन 'यहाहयनीये नुहोति' इति वाक्येन परमान वाक्पाधिकरणेन उगीचनम् । सु पृ १०७२ हविया अपनवावगले आधानाङ्ग वागावेन भानर्थक्य * वारयते (अथ ) दूरदेगरायोगानुकूक्रिया । तदन यायासभनात् म्वरूपेण च परमानेष्टीला अरानिहिरा । मणि पृ १४० स्थात् धारणवैपकनादीना सर्वप्रतियजागत्य सर्पयशा , यारयन्तीय साम आधाने गाति । भा नव वेति । वार्तिककारस्त न तावदनारम्य वाक्येन पय ३।३।२।९ . महती ज्योतिणेमे यायशीपम्प अति मानहविषा अयम् । नेन सर्वहोमानुपादेन आर टोमाख्यम्तोमाघनवेन अपिटोममामान्दागवान नीयविधानात् पवमानेग्रीनामेव विशिष्य उपस्थियमावे | तत्वार्यापनि वारवन्तीयस्य । मु १८७१ सतम्या प्राधा परक्षणाया प्रमाणाभावात् । नापि पर * चारवतीयादीना मन्तिरत्वम् । २।२।१२।२० मानेप्टिप्रकरणे वाक्यातरकल्पना तदभावेऽपि वारणादीना मीको पृ ३३२८ रेवत्यधिक रणम् ' इत्यत्र अघि सर्वपशार्थ चोपपत्ते । अस्तु वा आधानप्रकरणे तत्, । करण द्रव्यम् । तथापि तेन आधानाङ्गभूतदोमाना आहरनीयाधिकरण वारवन्नीयसरकार यदि कचित् विधीयेत तत बत्रगेव, न तु अपनत्यमिति । सगम्या लागणिकथचित मीहिमोक्षणादिषु दर प्रकृतप्रत्ययो भवेत् इति क्सापच । अत पर तत्य यातनीयपद आधान पूर्वाधिकरणकोन यायेन उपानीयमानत्र प्रानग्रहणा योत्पत्यपूर्वविशिष्टामिर शकमेव, परमापूर्वरिशिष्टानि योगाशङ्का । सु पृ ८८१ रूपमुग्याहवनीयस्य तदान ममत्वात् । न चैव परमानेधि • 'याराही आनही उपमुञ्चते' इति भूयते हरि श्रपणादी गाहपत्यादिप्रापमाभान , तत्र मुग्यगाई । वराहशन्देन आर्यप्रसिद्धया सूकर एव प्रायो न पृष्ण पयाधिकरणत्याधे:ति सति राभवे प्रकृति दृष्टगोगगाई | शकुनि अभिनयने । भा १३४८-९ पयादिवाचे प्रमाणाभावात् । अनश्च सत्यपि वचनावरे वराह गारोऽनुधापति' इति पाण्होपान पश्मानेरीना या गहने प्रमाणामागत् थापानाङ्गलेऽति | द्विभ्यर्थवाद । वि ११३५ वारणादीना सर्वयज्ञायनेच सूपपादनीया । सर्वन स्वोदे • वारण एकक्पार अवये प्रधानम् । यात र दयम्ग अपूर्व यभिचारे अपूर्वसाधन साथ प्रारणानु मशन अप्मु कर्तयम् । प्रग । यथा त्रीहीन इत्यादौ । गत एर तादास्पले इति । वि ११८, यारुण वृष्ण ऐवादशिने आनयस्यतनयाय । प्राने तु यापदेनर भयमि एकादश पशु अश्वमेधे ज्योनिष्टोमे च परितापूर्वसापनत्योपस्थिती तदर्य प्रारणानुनगाभावात् वारणा चषपान पुगेडागा यहूनामश्वाना प्रति प्रदे प्रधामबापस्या गपएको व वातार ! ए ! अश्वमतिप्रदेष्टयाम् , का प्रतिगुरोटाश पालयतमः । पत्र 'अप्सवमयेन चर्यत ·त्राणि प्रदान यारुणेन यात्रन्यधिकरणम् १११११११॥३१-३६. मीको. पृ. ७३५ ' यति । मेदेन न सह, साहिगस्यातिचिन पात् । परंतु वार्तिके पहेटौ प्रनिपुरोटा क्याम्चतुषभेदः' इसम इए पम् । पररने च 'वचनान्तरमेणा माहियातिपादन र पम्' 'याम्णेनेकपालेन ' न्यादिना अपूर्वग्यारमयभ्य इयुक्त अश्वप्रतिग्रहै । सोम. ५१२१. विधानम् । वृ. १०1७।१५।४७-५०. 'भानरा " वारुगचतुष्कपालपुरोहाशेषु अधिश्रयगाय- नुनद्रेन तोयनेर पिनिर्मिना । ध्यन्ते यारुणे रोके भिगमनान्तेन दाण्डेन अनुममयः । ति ५२१२. देहा, पन्यादरवणा ॥' था. ३१७१३. * वारणप्रायासिकैरकपारधर्माणां साकमेघीयैक- ७०२. • पारणेषु चतुष्वपालेभु बधप्रनिग्रहानुसारेण | कपारे अविदेशः । १९४२३, मीको. पृ २२९ बटुए मृतेषु वादानुसमयनेर पुगेडागधर्माः पर्नया', 'अतिदेश. सानिधीगेकपाले पारणप्राधासिन कपाल थत्यमा पुरोटागनाशप्रमग । वि. ५।२।२. ७ वाणी | धर्माणाम् ' इत्यत्र अधिकरण द्रष्टयम् । आमिक्षा वरणप्रयासेषु । सा दिया प्रदीयमाना दृश्यो। थारुणीनिष्कामतुपप्रचारम्य अर्थमंता। भा. एकदेश. अभ्या. आपापम्गन (भायमागविष्टकतो. १९१२।१८. चन्ता ) एकटेवाः समिध्य गुरुध्यम् । मा. ११२।११ . यानी आज्यभागे पौर्णमाम्याम् । अमि- ६३. . वारुणी इष्टिः अथदातु । ३।११११।३०-३१ सोमास सातः भा. मीसो पृ. ७३६ 'अश्वप्रतिग्रहेष्ट्यधिकरणम् ' इत्यत्र ३१श२३. अधिररण ट्रष्ट यम् । 'वारण्याः निष्कासेन तुपे थाव- वात्रटनी पोर्णमाम्यामनूच्येते (आन्यभागपोर्याज्या- भृष पनि 'पा ११॥२११४ । बारपण आमिश्चाया पाठीर मेन रोषेण पिष्टमयमेपमातिभूतपनाना तुपैश्च नपाक्पे ) । या. २२।३।३ पृ. १७५. ० 'वानी इत्यर्थ इति केचित् । पिष्टमयमेषम्य थामियामका पौर्णमाम्यामन्च्येने, धन्वनी अमावा पायाम् ' अर्य व्यम्यारिधि कावः । पाल १७.. बायजी रायतया प्रथानविश्वाभावात् पुग्दाशादिलशुणप्रधान- पिराना तुपे. इन्यन्ये । अविशेषादुभयेषामित्यपरे । पौर्णमास्यामन्च्येने वृधरती श्रमायाम्यायाम् ' इति मोम, ११।२।१४. 'पाया. निजामेन तुपैश्च । कारार्थ मोग । तस्मान कार्य एसाय सयोगो- इगत्र (२१।२।१५ ) निरपेक्षत्यन्यायः । वास्यायं. मामियना । न्याय पूतदयात् काले हि पृ. २०, ७ वारण्याः निकामेन पुरोहाची यायवे दुनिटम ।' वा ३।११३/२३ ७४... 'यार्थप्नी भवभूधाधाल.. १३२. पौर्णमाम्याम् , वृधन्वती अमावास्यायाम् ' इन्पत्र मत्य- लिविनियोगम्य वाक्यगामाया, वाश्यप च लिङ्गापेत्रा पारारिकरणम् (माघशी टि. वैदिक अश्व. दुसन्येन, नदयो नि बाधिन्वा मन्त्रालदाणाधय- दाने)। १०२८-२९. मीको. 2. ७३० स्पान्यायस्यम् । कु.३।१३।२३. । अश्वप्रतिपदेटि. वैरिफ अपदाने 'झ्या अधिकार पानन्यधिकरणम । अनुशाक्यापिकरणम् । दरम्यम् । पूर्णमासे चार्गप्नीयुगल अमावास्याया पृघन्यतीयुगल च • अनुपामगाधिकरणागुपपादितरीत्या कुत्रापि आममागाद्गम् । वासीधस्योग्नुकासपो. आय. योगदपनद्रीतारात् समार पाया पौगिकता. तथापि मागास्नम् ॥ नाम्या. पातन्येग मानदयम् । पूर्वषो । चौ. शश। मिपश्चागर्थसंबन्धात् । ३२३१२३॥ भाष्यम्- दांपूर्णमामयो भूपते 'वानी पोन- • यारुणपतुपपालाः वैदिशश्वदाने का। माम्गमनूष्येते, वृधपती अमावास्यायाम् ' इति पि. ३11१४. • वारणचतुष्कपाटानां प्रयोगम्न मदेह. विमनुवारयादियस्य प्रधान निमः, ठन . 1 ·- वाघ्न्यधिकरणम् ३५०२ वायधिकरणम् आज्यभागोरिति । नितान् पातम् । प्रधान इति ।। च परार्थत्यादित्यनेनापि हेतुना । मरद्ध नाऽऽज्य- कुन । पोर्णमासीसममियाहागदमा रास्यासमभिगाहा भागाभ्यामनुवाश्याचतुष्टयम् ॥' तम्मदा भार- राध । प्रधान पौर्यमासा च अमावस्या च, नाऽऽज्य ऋम बाधित्वा वावगेन प्रधानार्थत्वे प्राप्तेऽभिधीयते । भागो। तरमात् साक्षादास्यात् प्रधानस्येति प्रातम् : 'मिथयानर्थसनन्धादिष्टो नाङ्गानिसगम ।न चहा तत्र म. । मिथ सह द्वाभ्यामनुक्याच्या न प्रघा | म्यनुगास्याना प्रधानरर्थसगति ॥ द्वे तारमानु- नस्य कार्यमस्ति। यत्र तु ६ अनुपाक्य, वन तमोपानघ्नता | वाक्ये ल बमफ्त्वे क्थचन । दुयोरपि च नेते धन्वत्ता च विधायने । प्रधान चैमानवाक्या । तत्र देवतं कर्मणोरिह ।' अमावास्यामा तान् मी द्वित्व वानवा वृषमता च पिदधद्वाक्य भियत । नै। विद्यमानाया । नामावास्पाया सोम प्रधानदेवठा । आगमगपोस्तु र प्रास, आमेवी गोमी ना तत्र वार्गमता पौर्णमास्यामपि अग्निसहितस्य चौदिस्त्यात् केनलम्य वृधवत्ता (च) पेला शश्यान विधानुम् । ननु प्रधान प्रकाशन महेन्द्राधिकरणे (२०११) मिगतम् । न चली गामिपि द्वयों प्रधानयो: अनुपाक्ये आमपस्यामी पोमयोद्रयोरपि प्रयोग , 'पुरोनुवाक्यामन्याह' इत्येव- पोमीयस्य चेति । उच्यते । एस यानी आनदी, मीण निश्चितैक्सख्यत्वात् । अपाप्राप्तमपि द्विरय विधी एका सौमी । तथा वृधन्यन्यो । तत्र या आमेवी सा विधी- यन, ततो मत्रविशेषम्य द्वियम्य च विधानात वापर यमाना सध्यत न मोमी । अमः माया तामात्येर । भियते । भायभागोशु पालमा यसागात मुर सोम । पोर्णमाम्यामप्यग्रीयोमीये एर किमाणे मियत । मिरयुत्तम् । 'तम्मात् वाटार्य एयाय सयोगोऽ तथाप्येष देयया न शक्नुपात दमदाद्विर वा कर्तुम् । , गारिकल्पनात् । न्याय्य पूर्वप्रतीतत्वान् पाल्ने अयो अगीपोमीये प्रामानिनिरम्य यागम्य दाभ्यामनु हि दुरतिनग ॥' थापाम्या प्रयोजनम् । दशदेयत्वेन पनुनाक्या चोयते, गा- दर्शपूर्णमासयो आमेय सोय यति । तस्य विक्षिाम् । तेन तत्रापि न दे । तस्मादाय आयम गौ पिहितो। मागयोनिदा इति । ( अम अमिमाणि जट्यनत् ।। क्रमप्राता मा तान्यामाग्य यचनेन प्रधान ' व सोमासि सपनिमा रात्रीत मृयहा ' इति नार्मनी विपीपते, उग आभागयोरस पपया प्राप्तो: युगम् । तत्र प्रपमा आमपी, द्वितीया गौमी ।' अमि या भयम्पामामिति । तदर्थ न अस्मिन् यरन पौ. मनन मामना 'भानसनुर म्याम् । कमिसिंग यायुध ।। माम्यमामाची मंगानी, उन पाम्वचनी ।।। 'होम गीभिप्या वय वर्धयामी पचौरिद ' ति तत्र मालगाम्मरणीयसान गण प्रयोजनम् । वृष रतायुम् । अमान प्रथमा आग्नयो, द्वितीया 'नापि प्रकरण सस्य तेन नासाविहोन्यते ॥ सोमो। के) फर्मण प्रयतत्वेन मन्नापेक्षितपाऽपि पाता पा-यपाममा निवद्याथमा (आभागमा पौर्णमाम्यमानाम्पाशब्दाभ्यामभिधीयते ॥' मा म्नानम्न वर्षपीय सीमननुशार मागताज्य पूर्वमायामा यदि' र ३.८ मागायचायन वायमियय ) युत मदेह । पिसा । माया प्रम अभियान भोगापेर या प्रतिभानात् । 'माधारण्येन मयोग मनयम । शन्दामा प्रतिपादी, सदिग्ध पारपर्मभि निरख पर्मसमन्ध न श्रम तगरि मना न पा । '' पाठगनी।। गुल्यफनो हिमयन्या विद्वानयिल माT1 TET पद वसा, म... हाणी । नुस्मय मंसवन्य पम्य पालसगती। माना न बमोमम्प म य ने मग, निल्य तत्रानुपास्याभियोगानामेय स न य मानदेयन या भभादन् । if पारयो मागमा प्रधानाद्नया हन । गुणाना भविम्य दम्प | WE नत्र सदेह निमारमा - न %3D ·चावन्यधिकरणम् याममः - . नु नास्त्येव सोमः । न च बचनादयधार्यसम् । लिङ्गं । यो प्राज्यमागो कत्र वाननी इत्यादिस्पेण कामकृता, हि वाक्यात बळीन. 1 वाक्यादि कर्मणः प्राधान्यं लवणा- पौगंगासोसमयाना भूनाग्यभागयोगांनी इसे म. भयणात्, न श्रुनेः । अपापि विधियायवात् मन्त्र- इता घेगादिविशेषः यौरतुभे ट्रयः ।' स्प बायेत, यदि अमान नोपश्यत । तत्तु गाया मण्डन- 'वान्यानाध्यमागो.। १२. मात्रमपेटिन अदयं न पिट्यत् मुनरामनायना पति, अंकर- 'यान्चौ न प्रधानाद्रम् । १३. पौगंमामीगतयोग-गभागयो वार्ययो, धमापाम्यागतपोः यानीघन्चत्योः उमयप्राप्ती व्यवस्या वृधवन्यापित । यदा कान्दारेग कमी शुत्तो विधि | बाल. पृ. १८. वाले मुग्य, इति तद्वारेण यरस्या विधीप्ने, न्यान्य वाटिपेणाः पश्यत्तिन । वि. १.७१२०. मागौरत मन्नाः। वार्णिः : नाम अपि.1 'इति ह माह मोग-- पूर्वच गया वागेन प्राणवायः, ए- | नागि पानेव मा पनत' इति दर्शपूर्णमायणकरणे। मिद याक्येन अमापण्य प्रसचनम्य निराकरण कि,६१९२. संगति । पोर्णमाम्या काले इमो मत्रो इनि यस्या वालिसुप्रीचन्याय. ! यथा वालिमुग्रीयोयुध्य- विधिः । अवारपाया च प्रासाना व्यवस्था विधान या। मानयोभंगनता श्रीरामचन्द्रेश वालिनि हने वालिनः सा चारामागद्वारा माता, इति साश्चात् भागेदेशेन गुगी पापेवगा दोमं मन्यन्ते शूरामिपानिनः सोल ग्याविधाने पि तमालपन या यभागोराया पर्य- प्रतेऽप्यूमिनि । साहस्री. ५८५. वयात । एक च न विशिष्टोदेशदोषपमा, पौर्णमाम्य • पामः अहत ज्योतिष्टोमे परिधानापमानातम् । मानाम्यागन्दयो स्वयमुद्देश्यममार्पस्त्रान् न परार्थ:- | भा. १२२३०१०१यासो दक्षिणा आग्रयणे । तत् शमा श्वेति । मूढार्थस्तु- पिपोभूनाना गुगम्भूनानाम- | अन्याहार्यधर्मक स्यात् । भा. १०1३ ७१३५ । परनु नमनन्यान् प्रपोजनाभावात् प्रमानेन अममध इति । बागल पागे न धार्य 1 १.३२९३७ । अभिवारण- वि- 'याच्या पूर्णमासे स्नो वृधन्वयो न दागे। मपि न स्यात् । १०।३।०३८. * 'वामो ददाति । इति प्रधानरोपवमुक्त किवा न्याम्पिति , प्रमेण अनो ददानि' इन्यत्र 'यासम्- अनम्' अन्दी प्रापिना मन्त्राश्चत्वारोऽप्यान्ममागयो । अमान् वाक्य | जानिरानको । तथा च तान्या न पान-तक्षति शानि. दीपोत एषा दर्यादिटोपता ॥ न मुग्ये गोम | देश । आइन्य बान-तणनियामकाररिताऽपि पूर्व- एकोऽसि नाधारवादिकारयो । दांग्याम्यिन्याः- निधन्य धासम अनमय दान कर्नु गक्यम् । पूर्वपक्षे प्रानौ वाक्चाद्यस्थितः ॥ नु धाननणादिनिया गारपिया नवीन वाम अगश्यो- माद- माग्यमागरमे भूताना वाननीय पती- साय दान वर्तव्य इति । अयमेव अनोबासोन्याय'। मन्त्राथा लिहकमो साधि या ' यानी पूर्णमासेऽन्च्येते वि. ७।३।११. • वाम. परिषने । एतदै सर्वदेवरय इधन्वनी अमानाम्यायाम्' इनि वाक्याम्या प्रधानाङ्ग- | वासो यत् सोमम् 1 इनि वास. भोममेव पावन सम् । इपने लिम्याधि माना नानाति नामारिकम् । याल. पु... • वाम. वैमर्जन. ब्राह्मणगनेन माघ, ‘टापन्यदेश्य. ' इत्यादिना । इति | होगीयम् । 'मनहोमीय वामोऽध्वयुंगद्वाति । इति । माने, आयनोपानी पाधायोगात् ने प्रधानाङ्गतम् । | वा. १३11. 'यामामि यक्षीग्न , रक्तानि गहि सोमदेवयम्य मन्त्रम्य लिङ्गाविरोधः मभवति । वसील काषाय नामको मानिष्ठ सनिपो हारिद्रं वैश्य,' सोमस्य देवनारगभावान् अमावास्यागमणियान तयाण-मानें:य वाचनिा नून व्यवस्थितविकल्यः । वाल. सभाच । बस्नुनग्नु बाक्यम्पास्य व्यस्यामानारणेपू. १५९. यामम. परिवाममोऽपि शो' परिचन' राघवान प्रधानाङ्गनाबोधनत्यम् । याम्या च पौर्णमाया नि माग (प्रयोग ) | मा. १४७१४.

·चाससः ३५०४ यासिष्ठानां । । . । * वासस का गुद्याच्छादनम् । पि. ११४१८ । विकारः । सामान्यात् कार्यसामान्यात् दक्षिणाकाम्य .' यया कातृमादीना मातादेय शुद्धता । म्मयते ऐक्यात् । आग्रयणे यासो दक्षिणा, बत्त. प्रथमो बाससो ने नोपप्रथाग्नाद्विना ॥ ' वा. १३३शरा | दक्षिणा ' इत्युकम् । मक्तौ च अन्याहापं शक. • याससि अन्याहास्यानापने अमि. दक्षिणा'।सा चोक्षेन आमयणे प्राप्ता विशेषविहिन घारणम्य बाघ, आम्रपणे । १०३।१०३८. मीको. वासोवत्मेन बाध्यते । न समुचयः । नकारेण आघन पृ.८५५ 'आग्रयणे वासोवामगो. अन्नाहार्यस्थाना- दक्षिणा उपमिता । के. पन्नयोरपि अभिधारणम्य बाध.' इत्यन अधिकरण द्रष्टयम्। * यासोयरसयो. आम्रपणे अन्बाहारस्पनापनको * वासस्ति अवाहाईस्थानापन्ने पाकानगुष्मानमाप्रपणे । रभिधारण नानुष्ठेयम् । १०।३।१०।३८. मीको. १ १.१०९१३७ मीयो पृ. ८५२ - आमपणे अन्या ८५. 'आप्रयणे वामोवत्सपो... इस हायस् । हार्यस्थानापनेऽपि वाससि पारम्य बाधः' इत्यत्र . वासोवत्सयोः आप्रयणे दक्षिणारूपयो. शतान्याहार्य अधिकरण द्रष्टयम् । ७ वाससि मानोपायहरणे का धर्मा पर्नयाः । १०३।१३५. मी. पृ. ८५५ प्योतिष्टोमे । १०।६।२०१७७. मीको, पृ. १८३१ आग्रयणे दक्षिणारूपयो मोवस्सयो प्राकृतान्याहाध. 'प्योतिष्टोमे सोमम्य मानमुपावहाण च वाससा कर्तव्ये' वर्त या इत्यत्र अदिग्ण इष्टव्यम् । इयत्र अधिकरण दर यम्। * यासोयरसदक्षिणया आग्रयणे लपविष्टका अन. वासमि मानोपायहरणे प्रवृत्ती मोमम्ए दिधान्नाहार्गदक्षिणाया माधः । १०१३।६।३४. मी. पचनात् । १०१६/२०१७७ ॥ १.८५४ 'आमयणे उपदिष्टवासोवलदक्षिणया पप प्रती ज्योनिष्टोमे तावन् सोमस्य मानोपावणे अधिकरणं दृष्टयम् । नासमि वासमा च भात. । वाससि मान यासमा च यासोथामन्यायः । यि १०३७. उपायहरण म्यान्, 'बामसि मिनोति यासमा नोपाव. यासोविन्यासमा उपर्वत पर्नु म । हरति' इति वचनात् । उत्तरपूरेषु विशेष विवरण भा. ३RET. ७३३. करिष्यने न दद मामान्यत उनम् । के. पामोहिरण्यादीनां पयसामनरत्रम् । कि • यामोन्नरोत्पादनं अहाणे प्रत्यद मुशारहरणार्थम् । २०६२५८. मीको. ७६८ 'अहगंणे प्रत्या • पामना स्मृतिहेतु एस्तारः । रत्नाकर गोमोपहरणार्थ पृषा पाग उत्पादनीयम् ' दायर आत्मरादे १२५. यासनाः स मारिक: T. अधिक दृष्टग्यम् । यामोन्तयेत्पादन मोमोगा. 'A२ (ही बौद्धा ) । यहती. ? ५५. पाले एक अहगंगे, राम्चोपायहरणायमेव न मानार्थम् । यामनातो पामोह, प्यामोहात सामना । १६२२७-८. मीयो पृ ११६ 'टयार, अनादिरयात् बीजापुग्यत् भोrith)। हाण विभगा अधिरयम् । पामादिशदानां आनमित्तता । माह • यामिष्ट धर्मग्छ सरेय परिगृही रन् । वा 10 . . . पासि । • पामोदूपं पुस्पाय नारत. प्राप्यते । भा. मोमभागान भी पानन मागिय मन, न पुन १२।९।२. गोत्रर । मा. 11१०. . यामिधान म पामोपन्म प गामान्यान् । नासा नदी परः। Alam पागध प पो. गमागे पामोश्यम्, पामो. मानस मरिना.'' मग भावनानिय मारमा मन्महादशिनास , मिझान्न । हो liorti 6 . . । . . जश. - - ·श्रयाय । वामिष्टानां ३५०५ वासुदेवार्जुनयोः 'वासियो वा' इति तु अर्थवाद । 'रश्मिरसि | वैश्वामित्रस्य होननियमात् । सने वैश्वामित्रस्य होतं या' (तेसं. ४।४।१ ) इत्यादिस्तोमभाग- | तावन् नियनम् । 'वासिष्ठो ब्रह्मा माति' इन्पपि संज्ञामन्त्रवेत्ता वासियोन, न तु तद्रगोन इति । वि. निश्मो भानि । उमयोश्च असमानकरूपत्वात् विरोधः | ६६. 'वासिमाना नाराशसो दिनीय प्रयाज तत स्तोमभागारख्यमन्नाभ्यायिन. गौण चामिरन उक्तम् , तनूनपादन्येषाम् ' अयं मन्यतपासो व्यवस्थया मिचि । वैश्वामित्र तु न गौणम् । तम्मात् वैश्वामित समान- पाल पृ१८. कात्याना मोऽधिकारः । वैवामित्रभिन्न साना तु भृगु- र वासिष्ठानां ब्रह्मत्वस्य नियमात् । ६४ शुनकमिशाना न सत्राधिकार. इति सिद्धान्त. । के. २४॥ वासुदेयार्जुनयो. प्रतिषिदमावलदुहितुरुक्मिणी- सने ब्राह्मणानामेवाधिकार इने पूर्व ममविगतम् । मुभद्रापरिणयनम् , ' उमौ मन्यामधीशै' इति सुग वनापि वासिष्ठाना तत्समानक पाना चैर सनाधिकार. पानाचरण च धर्मानिनमः । वा पृ. २०४. म्यात् नान्येपा ब्राह्मणानामपि । कुन ! 'वासिनो ब्रह्मा यत्तु वासुदेवार्जुनयो. मनपानमानुरादुहितपरिणयन भवति' इति ब्रह्मत्वम्य वासिष्ठाना नियमात् इति पूर्वः स्मृतिविरुद्वमुपन्यात वन अन्नविकारमुरामारस्य नवणि- पक्षः । अन यापि हगिनेषु सर्वेषु पुस्तषु | पाना प्रतिषेध । 'सुरा ये गलमन्नानां पाप्मा प बागब्द, पटयते तथापि व्यर्थत्यात् कुनहलानुमारी पाठ. मलमुच्यते । तस्माद् ब्राह्मणराजन्यौ वैगन न म्वीलोऽग्माभिः । यागदपाठायरे तु शानिरामायर मुरां पिवेत् ॥' इति । मधुमीध्वोस्तु क्षत्रियवैश्ययो. तरा स्वीकन यम् । नेन प्रतिपेध , केयरब्रामणविपयरवात् ' मा नित्य मपां वा प्रनिप्रमवात् । २५ ॥ ब्राह्मणग्ण (न)' इति वचनात् । यद्यायेतन् शामिवाना समानकापाना चैव सःधिकार. दनि 'गौडी पष्टी च माधीच विज्ञेया त्रिविधा सुरा। पूर्वपश गूग प्राग मादान्देन निरम्पन् सिद्धान्तमा । ययका तथा म; न पेया ब्रह्मवादिभिः ।। सर्वेषा सत्रेऽधिकार, स्यात् । ननु तर्हि 'वामिणे बहारदात, एतदपि ब्रह्मयादिदाब्दम्य तस्सीलवर्मत साधु इति कपगुच्यते, ननाह-प्रतिप्रश्नात् ‘य एवं कश्चन कारिवानिमिक्ता प्रबननाश्रयणेन ज्यदरयोः एकार्थ- मोमभागमधीपीत स एस ब्रह्मा भवेत् ' इति बाराय | वात् । प्रत्याद् ब्राह्मणत्वेषा' इति नियमान यायैव पनिप्रस. रत । तेन नान मिष्ठगोनोत्पन्नम्य वासिष्ठत्व | प्रथचन स एव तच्छीट तदर्म. तरसाधुरी ar किनु स्तोमभागापमन्नशान तो अयासिष्ठस्यामि वासि- | भवति । तस्मात् बाह्मणा व वादिन । तथा च मय एन्य बहाल च । न च स्नोमभागम-मानस्तुत्यर्थ | सामान्यप्रतिपधागनिन्दार्थवादे अभिहितम् ‘अकार्य- वचनम् । तस्मात् मा वाहाणाना मनाधिकार । मन्या कुद्धि ब्राह्मणो मदमोहितः ।' इति । तगापि विशेषस्तु 'वैश्वामित्रस्य' इत्युत्तागने वध्यते। | नम्मादेशदुना भवनि, यथैव एका अन्नसुरा प्रयाणामणि स्तोमभागा नाम मन्त्रास्नु 'रमिमि क्षयाय या क्षय | अपैया, नगा सा ब्रसादिभिरपेयेति । इतरथा यथचेका' जिन्व . इत्यादय सिरपके पठयन्ते (तेस. ४ | इति च ब्रह्मवादिगि ' इति च उभामपि अनर्थफर्मब स्मात् । शोकान्तरनिदेशेने वर्णनपरानन्धलाभान् । तेन वैश्वामित्राय हौत्रनियमाद, भृगुशुनस्यसिप्ता- | उभी मध्यामवीवी' इत्यविरुद्धम् । तथा नान्यार्थ- नामनभिकार, 1२६ ॥ दान अनुशावचन यन्मात्यमासीत् तत् पश्चात् यद्यपि ब्राह्मणानां सर्वेषा साधिकार. तथापि मा- | पाहत, मुग ये माल्यम्, ननो राजन्यमसनठ, तस्मात् शुनकरसिधाना सो अधिकार न अधिकार. नुि ज्याशश्च स्तुपा २ श्वशुरश्च मुरा पीला दिलान्तश्वासते, तदिनानाम् । इत. ! 'विश्वामियो होता भाति' इति | पाता नै माल्यम् । तस्मात् प्राहाण, मुरा न पियेत् मी.को.४३९ .

·* 2 यासुदेवानुनयो ३५०६ विकलाङ्गत्वेन पाप्मना न समृ ये इति । गदेनदेनत् अत्रियो ब्राह्मण * वास्तुद्दोमस्य वैदिकस्य स्थारीपाकारीना स्मार्ताना ज्यान नैन मुरा पीता हिनम्ति य एर विद्वान् मुरा , कर्मणा च नामधेप विहोमगन्द । ८1१1१।२-३ पिरति इति ( काउस १२।३४ अपरभेदरा मौको पृ २०१८ ' दर्विहोमग स्माता श्रोताना भूपान् ) । ममुखी विवश्यैतत् । च कर्मणा नामधेयम्' इत्यम अधिकरण द्रष्ट पम् । यनु मानुलदुहितपरिणयन तयोतन मातृवसीपादि * वास्तुहोमे वैदिक क्मणि ' यदेकया जुहुयात् दति मन ध यवधानऽपि भ्रागादि यवहारान् अविरुद्धम् ।। होम कुर्यात् पुगेनुवाक्यामनूच्य या यया जुहोति यापि वासुदेवस्वमा मुभद्रा रपाता, तथापि अपगे बल मदेवत्वाय ' इति अगते । आ दविहोमगद किं गुण देववासुदेवपो एकान गायाश्च निजावा यानात् मत विवि उन नमनामधेय इति मगय । कंगनामधे पमिति ठवली या मुभद्रा तस्य, मातृपितृप्वलीया दुाहता वा' इति | मिद्धात । भा (१९११११,५- मौको पृ २०१७ परिणयनाभ्यनुज्ञानात् ज्ञायते । 'यमुदेवाङ्गजाता च दविहोमयाय ' इत्यत्र अधिकरण दृष्टयम् । पोतेयस्य विरुध्यते । न नु व्यवेतसमप्रभवे वास्तोप्पतीयहोमस्य (प्रपामे प्राप्त) आमहोत्रा तद्विरद्वता।। येन हि अरमुत्तम् 'मम वर्मानुवर्ने र नास्ति । सकर्ष ३५४३१ रन् मनुप्या पार्थ मर्वश । यद्यदाचरति श्रेष्ठ • वाहीकवत् | वाहीकोऽतिधिरागत , यवानमा सत्तदेवेतरो जन । म यत् प्रमाण पुरुने रोक प्राक्रयतामियुक्ते यो यो वाहीकम्तस्य तम्य ययान्न क्रियते । म्नदनु वर्तत ॥ इनि म कथ सवलोमादीन मन् मा ७११३८ । अथरस खविभक्तत्वात् तथा सद विरुद्धाचार प्रचनायव्यति । एतेन रुक्मिणीपरिणया भिधाना (सूगार ७।१।११)। भाप्यम्- अर्थ पार यातम् । वा १।३।३।७ ८ २०९-२१० । मु - वाहीक र तहशस ध, मोऽविभा , सर्वबाहीकेषु अनुगळ सौ गोडी । घिसुरा यनिरिनताहादिप्रभरमामान इत्यप । नानमित्तश्च प्रीति विशेषो में पुरुष निमिन । निषेधो गौतमीये यषा केवाडागरिप्रय तथा मान 'बहुगो पाहीकाक्षावाहीकाच मोशिता । मापात वापाडी मिविधमुरानिषध ब्रमवादिन्दम्य ब्राह्मण रकाम्या ज्ञातमतत्, देशानिमिनेय यशामप्रिश्ता ने गाविषय-शत् कवरवाजगविषय । (एकानशा नाम पुरुषनिमित्ता । III यशोदागर्भमभूना शिदा अष्टमो गर्भ ) 12 १९ • যিনি স্বাঝা বাৰিষায় वालपी कार्यापनि द्विविधा प्रयभानुगाना मेय न तु दयमा यामाहितम् । नया - वितिगावी भ्याम् । टुप १२.२७३० गन्ति' इति द्र यमेव प्रधानम् बहुवचननिगान । वास्तुमयम । ( वास्तुमय रोट ना निवपेत मायामाधा ये हि तम्यैकत्वान् गच्छति इति (वचन) sit निवास्थानीटो।) पास्तु शाक पीजप्रातिक प्राप्नोति । टुप् ९४९११३ । (२स्तु-वास्तु चरनया = ग • वि' rमर्गो विविधवयाची । मु पुन बथुआ इनि पदेने)। चि ६१४१३ •विश्पंग ने बताया साभिन माय वास्तुविद्या ( दृशमूग, ममापि येग्मू ता कपम् 7 मीटप गिनान । 21/१२६ २८ नत्र)ोगा या विषय मर्चगानुमान !हरो • विपण गीरयुमय पाम । भा ... गहारोगदिमागे मनिपताच मिनि पिक्लागस्य काम्या विकार | पाले या १३7१७ नित्येमगेपेनि अधिक वि. •पातुविद्याविषय हादिसनियमावगर । सु विकाङ्गत्वा - प्रयास पनि स।विशर । यथ . . 4 ११.

·विकप ३५०७ विकल्प , विकल्प अनीपोमीये पगो पाक्तिपागबहुत्या । शामेदेन समाग्नाताना दिसल्प ' इत्यत्र मधिकरण भिधायिनो मनयो । ११.... मीको ? दश रम् । विकल्प गुगाना एकवायापानाम् । २ ३ 'पागाधिस्यम्' इयत्र अधिकाण द्रष्ट यम् । ३1८1१0-0 • विकल्प गुयट पोरपि एकविंशति- • विरूप अदाभिग्य सर्वस्वदाक्षिण्मयो उद्गातृप्रतिहतों | सम्वेदमयोरिस सभावि। सकर्ष ३१॥३६ - विम्य अपच्छेदयोगरा । ६।१८५६-५३ मीको पृथापिञ्चहोनो मत्रयो पोगमासिक्दाकिसे सोय ४९, अपच्छेदयोगाये अगविण्यमयस्वदाथिण्ययो । यागे । भा ८1११२६ * 'पिस्त्यध्याष्टदोपत्यान रिप' इयन अधिरा परम् 1 रिस्प अभि नाथचा युयते' । या १९ २१८. गुयगतम्य एकवचनान्तम्य मेघपतिशब्दम्य बहुदैवत्यै गौ |पिकल 'चित्ताय म्वाहा, विषय साहा' इया द्विवचनान्तेन मेघपतिगन्देन । ५१३३१३३४२-४३ दिमि गारा तम्मनै चित्त च स्वाहा' इयादीनाम् । मीको पु ३४० 'अधिगुप्रेषगतस्य मेघपतिगदम्यः' | सर्प ४० मीरो पृ १७०२. “चिचाप इयत्र अधिकरण दृष्ट पम् । - विकल्प अभिमनमत्रम्य | म्वाहा, चित्रे वाहा' इत्यादिमि . ' इत्यम भधिकरण आमयविकार : भा ८।२।१", पिक्स्य अर्थे । इण्यम् । • विकल्प नाघनीना न समुच्चय पगाणेपु पत्वात् । अ पतमेन निवृत्ते ( कार्य नार प्रयोगमहति। पत्नीमयातेषु । अधया पत्नीसयाबन च न पनि • PI७१२९ सिल्प अश्वमेधे सपनीयपगुस्सायें | पत्तिाम मितु अथर्म । २२४६१०-१६ अभिगुऔषे अवनिपये 'चत्रिंगद्वाजिन ' इति मन्त्रम्य । विकल्प न इमे वान, स्मो वयम्' इति पाठयो नि 141 • विग मण्दोषग्रस्त । तच सुगाटापनमत्र , कमान्तर मागकादारलान् । सर्प दोषा - प्राराप्रामा परित्याग । २ अप्राप्ताप्रामाण्य सुगादापनमये इमे वयम् , रमो वयम्' स्वीकार । ३ त्यतप्रामाण्यस्थीकार । ४ स्वीकृताप्रामाण्य । इति पाटी० ' इत्यत्र अधिारण द्रष्टयम् । • विक्लप परिण्याग इनि प्रयोगनपालोचनन प्रति वाक्य चार इति न एकादशिनयु पायु उपयाजहोमे अनेर पापहप अगेनोश । निशा गुदानाम् । किंतु ममुच्चय । १२.८ मीमो जाधान साम्बाम्। १०८६९-११ क्स पृ ११५८ उपयाजगुदममुच्चय याय आधान मग्णाना सरूपामु । २२।। मीरी पृ अधिकरण प्रायम् । • विकल्प न कि तु समुच्चय ९.५ 'आधान दाश्रणाना सरसामु चिय' इत्यत्र होनाणा मनाणाम् , क्रियमाणानुगादित्वात् । ६।३१६॥ अधिरण द्रष्टयम् । *लिस एकामा गुणानामे | ३६-३८ 'होम गणा ममुच्चय इत्पन असिरण कस्मिन् क्मणि नीहियायो , पादिराचीना यूपद्रयाणाम् , प्रायम् I • पिल्प न ट्रयम्य स्मशो का जायणेषु । वृदयनरयाव रा४१०-१ * विश्स्स एवाय | सार्प ३११११६ गीको पृ.८५ आम्रयणेषु वत्तद् सात् । भा १२।१५।३३ पल्प एकादशिना दयापी नियमो न विषय अधिकरण दिपपुगपेण परनीसानेषु नापतीनाम् । १२४४६५६१०-- | यम्विपयन याय्य समाति समुच्चो पक्ष १६ मीये पृ १३.९ 'एकादशिदिपगुगणघु पनी बाध स्यात् । भा १३।११।२९, जिस न भवति सगा नापतीना विकल्प अधिकरण द्रा यम् । नानाशययात् । ३ १९११२१ ६.५ विकल्प परमनाशाम पाणाम् । १२शशर न मनाया पनुन्याशीरभिधानानाम् । किन्तु समु मीको पृ १३६३ वरणम आगामेवाथाना पचा | ।।१।१-२ मीको पृ १७४४ ' जप इन्यत्र अधिररण द्रष्टव्यम् । * पिकल्य गीत्युपायाना स्तुत्याशीरभिधानमत्राणा समुच ' इयर अभिकरण विलेपार्दाना नाग्यामेदेन समानाजानाम् । ९.10: द्रष्ट यम् 1 . विलन सपनीयपसुन प्रसङ्गस्य सब । मीको पृ १.६८ 'मीयुपायाना विश्लेपाना | नायपुरोटाशेषु जितु पाक तन्न पुरोहामु प्रम यत । विक्रय इ7 विकल्प ·विकल्प. ३५०८ विकल्प २२।।१२।३०-३२. 'सनीयादिन्याय.' इत्र.१५३. . एकम्य शास्त्रम्य त यता प्रमेया, अगम्य अधिकरण द्रष्ट पम् । . विकल्पः न मोमय- निवृत्ति । तस्मत् भित्रविषयत्वान्न बाध्य पाव भाव । णार्थना दाना ट्रयाणाम्, किन्तु समुच्चप, । १२॥ तस्माद्विक्ल्प.। न चेद पूर्वपौक्तिमानम् , पारमार्षिक श५-७ 'तोमकरन्यायः' इत्यत्र अधिकरण द्रष्ट- मेर तथा सत्रभाष्यकारावाहतु । ' सर्वप्रतिषेधो बा- व्यम् । • विकल्प. पुरोडादाविभागाधान! मन्त्राणा उसयोगात् पदेन स्यात् ' इति । पचनैन * प्रति प्रयोगे एकार्थत्वात् । दर्शपूर्णमामयोः | भा, १२३॥ पिभ्यते । आनुमानिकी प्रामि , प्रारणानानात् । दर १३२९, विकल्प, प्रस्तो नापन्या आज्यन राह । विकल्पोऽभ्युपगतः, नाऽऽनर्यक्येन प्रमाणेन । आन- १२।०६।१६. पिल्प. प्रायश्चित्ताना दोपनिर्वातार्थाना | र्थक्यं हि परित्यागे पारणं नोपादाने । तम्मायुक्ती ऐका मति । १२।३।५।१६ मीको पृ. २८६० | पिम्पः । टुप् . ९८१ पृ. २००८ • एकाथाना 'प्रायधिवाना टोपनिर्यातार्याना पिकपः' इत्सन अधि-विल्यो । बाधो या माति । भा. १.२३. करण दप यम् । पिसः प्राह्मणविनियुक्तानामे मार्थाना कार्याना हि विपन नानार्थानाम् । न । मन्त्राणाम् । भा. १२३॥१५॥३१-३५. मीको. १ ८11८, वन नाम सियो गुज्यते , यत्र 1 २०१८ ' मन्त्राणा प्राप्तणविनियुताना विकल्प, ' इत्यत | रेतरनिरपेशाः समानार्थे नियुग्मन्ते । वा. राणा अपिरणं द्रट यम् । ० विकल्प गापानुगस्यायुगर- पृ ५८. • तुल्यार्थशेहि तुविषययोः किलो द्वयस्य ऐन्द्रापर्हस्पत्ये कर्मणि । १२२४४२१३-१. मीयो. भवति, न नानार्थयो । मा. १०।६।१२।३१. ११३२२ 'ऐद्राबाई रपये कर्मणि थायानुवाक्यायुगल. ० नुन्यप्रमाणनता च विकल. । टुप. ६.८।२८. सम्य निरूप.' इत्यत अधिारण द्रट यम् । विकल्प • नासति त्यागौद विशाने विकन्यो भवति । भा. विवादिदेवनामु उगापाजे | १०1८110). १-६१. रा२।२।३ पृ. १८२, प्रत्येक दुल्याश्चि की हिया मीको १. १२०२ ' उपाशुपाजे वैदिपकी विवादि. दयो पिग्लन्ने । यायमशेगिनो हि ते परस्पर निरपेक्षा. देना पौर्णमासी कालव' यय अधिकरण दृष्टयम् । स्वेन स्पेन याक्येन रिनियुग्मन्ते । या २।२१६१९१ विजय यास्थित अभिचपने अगमिनः उन्यो । ५५८. . प्रमाणाविपर्ययाभ्या अपम-यो विपाम्य प्रतिनित्य, सामिारतु क्षामा वाहत. शाम्य इति । प्रन्यय पिकपषिदः । वृहती. पृ. ४३. • यानि १२१८१७ 3-२५. मी. २८ ' अशिचयनः । परस्परनिरपेशाणि मीहियपादियाक्यनत् प्रपनी नेपा गनेन चापागाहनेन वाग्वेग अग्रिमा उपन्या तुल्यबरसत् मानि विवस्त । पा. शरार जधयष अधिकरण टर पम् 1 . विकल्य 2. ३३... परिमस्तु माधनोपकार का नरिमोर परियनः अनिग्रादाणा पृष्ठपपद्धये । सम्र्प ३।३। गारे अन्यत् साधन विधीयते तत्र दिवस पथा दि. ८ मीको ११८: 'तिमायागा पूर्व यहे सत्ता. मियजेत" योयनेत ' इति उपयेऽपि तक 'नवृत्त । मंच प्यास्थित विस्य.' इत्यत्र अधिना प्यम् । भा. ३।१६।१२ ८. ६९६, . परमानामा • भयो पारामा नुवागा पयते, फापेनापि त AL, यत्र न मेनानिति मग रिकार: स्यात् , मी तु मस्मिन् अदोपरिकल्यानो । अयंाना संभान 11, . पत्र पुन भाका tण न युगम् । मु १. १५२, ( र चरितरायये । बनन यदिनानि या पम्प, तपन को भारी। अपा. परिमात् । भा. १९३१ गया 'मनुयायामः स्पेनिant. • पदमा निनारियर । प्रमाण पत्र •मभिरिमानिधि fire Tir. पर तमायने निशंय 'या. विशात् पनि कि। मनु ममता परिण्डयो शान्तित । पगा प्राय: शुसाशनम् । दुप II . १८३। ग. विरे अपना ·विकल्प: ३५०९ विकल्पे, * स्यपि तुल्यकार्यत्वे नास्ति विकला, भिन्नविषयात् । न यत्राः, तदा मोहिवाक्ये तुनीयचों दोषौ उत्पनी हा॥१५/४०. समानविषयारे हि विक्ल्यो भाति । | इन चत्वारे दोषा नीहियाक्ये सिद्धाः । इत्ति चा. २१।१५४७ पृ. ४५१, समुच्चयाप्ठभषे च प्रोगन्यानुसारेण विचारे प्रतिवाक्य चत्वारः गावियो, न ममवति समुन्नये । मा. १०३२६. | चत्वारः अष्ट्रय दोषाः सिध्यन्ति । वि. १०८३ . विकल्पा: निरागम्मना । नहि माय पनु जाया . 'विकल्पम्याष्टदोषत्वात् गताका स्वम्युपेयता । दिभिः ( जाति-नाम-गुण-क्रियादी.) योजयितुं | तुर व विकसो हि तावत् अष्टदोपवान् अगतिक शक्यते , तस्य विक्रस्पर्शात् । रितु नद- | गति न्यायेन चादिदेवा श्रीमते । 'एबमेघोट्टोपोडी गृहन्तोऽपि विपाः तद्गहाभिमानिनो भासन्ते । | यनीहि शक्ययोः । विकल्प आधिनस्तन गतिरन्या तदभिमानानुरोयेन तदालमना इत्युच्यन्ते । परमार्थस्तु न विगते ॥ गान गय नरे त्वेनन् नैव कपनमर्हति ।।' निरापना एव ( इति बौद्धा.) | ऋजु पृ. ४.. वा. ।।२।३ पृ १०४-१७५. • स्पिस्य विरल्पाः पुन. यथायथं भागभानविषया. पञ्चधा । चान्याय्यत्वात् । अन्याय्यश्च विवरः । तत्र हि अभावः (१) प्रतिगना एव (२) विकृत्युपदिएपदार्थ. | पसे । नित्यवच 'ऐया गाईपन्यगुपतिष्ठते ' इति भूग- विषया. (३) अप्राणिविकृत्यात्माङ्गोपदिष्टपदा-माणे यदभावः परे परिसत्यते तदश्रुतं भवति, श्रृंत च विपरा. ( ४ ) रिकृती उपदिष्टातिदिष्टपदार्थविषयाः । हीयते । यानाथ श्रुतम्गस्योत्सर्गे दोषः तावानश्रुनपरि- (५) विकृती अनिदिष्टमाविषया इति । याल पृ. | कल्पनापाम् । उभपत्र हि प्रसिद्धिर्बाध्यते । भा ३।३।। १६२-६६. . एकस्मिन् नमणि योगन्यसले गन्यस्य १४.८४६, १०८।१४, १८८।१६. . विक- रिकल्पेन प्रणम् । संकर्ष. १।२।३. मीको. पृ १८७० त्यन्य तुल्यायेत्यामानेण वक्ष्यमाणत्वात् ' एकास्नुि भूयोमन्त्राधिकरणम् ' इत्यत्र अधिारणं पयम् । विकल्पेरन् ' (१२।३।१०) इरान। सु. १८०.. * एकस्मिन् ममणि गागामेदेन मन्त्रतानार रिकपन | - विकरपे अटो दोषा. । परिसंख्यामा दोपणम् विनियोगः । सकर्प. १।२।२. 'पिषगकर्ममनन्यायः भुतहानि. , अश्रतकरूपना, प्राप्तबाधयति। वि. १.७॥ इत्यन अधिकरण द्रष्टव्यम् । • ये हि एकसिान् कार्ये १२ - विक्पे अष्टो दोपा:- प्रनीतप्रामाण्ययाग., विकल्पेन साधका श्रूपन्ते, ते परम्परेण विरोधिनो | अग्रतीताप्रामाण्पक्सनम् , त्यक्तप्रतीनप्रामाण्यस्य पुनर- भवन्ति । विरोधिना न न सह प्रवृत्तिः । लोम्यत्-जीयनम् , अपनीतम्य अमामाभ्यस्य सितम्य त्यागः यथा ‘मायान् न पयमा समनीषात्' इति । यद्यपि एवचतुष्टय नास्यद्वये इत्यो दोश । (वस्तुद्वयपिा)। मगुणा मत्म्या भवन्ति, तथापि पयमा मह न समन्यन्वे । वास्यत्रो द्वादम। याश्चतुष्टये घोडा इषेनं रीत्या भा. १००।१९।६६. ७ विकल्पम्य अष्टदोषान्तयेऽपि वाक्याने काये दोपचतुष्टयरय इदि । बाल पृ. १९१- गन्यन्तराभावात् निप. म्वीकार्य नीहियययोः , अनि- १५२, यिकरूपे ग.. दोषा भास्ति परतु न्यायगम्ये राने पोटनिग्रहे च। तया हि प्रथपश्योगे बीहयः एन पिस्न्पे ते ते दरया ,न तु ऐच्छिनिकम्म म्बीकता, न ययाः इति कायाक्ने प्रागन माण्यपरित्यागः | व्यवस्पिरिकल्पे च। पृ. १६१--१६२. विवरपे अप्रामप्रामाण्यस्वीकार, इनि दोषद्रय प्राप्तम् । कालान्तरे ऐणिके अग्रदोषदुत्वम्, न तु न्याम्धितविक्से। द्विनी यायोगे या स्वीस्तान नीरय तेन यवाक्ये मकर्प, ३१३॥ वित्र पेच पक्षबाध.. एब त्यतमाम यस्वीकारः स्वीइनामाण्यापरित्यागा भा, ससा२२ . ५३०. निकापे चीन इति अविको दो दोषी इति या वाक्ये नारो कार्यमाय , द्वारको मा नरय स्ययोजक- टोपा: मिदा । तर च वीहिवाश्ये प्रामो दौ दोपौ वात् । कु. श६.२ पृ. ५.. . वितसे इरानी ! पुन. कालान्तरे प्रोगातरे जीप. स्पीना हेतु: एकार्यरसम् , समुन्याप्रमायामाचा प्रथम, १२॥

·विकल्पाधिकरणम् ३५१० विकल्पाधिकरणम क्रियते । । थिका आवृत्ति । . श इत्योच । द्वितीयस्नु ५१३११ इत्पन तन्चरत्ने भाष्यम्-- पञ्च गुणा तगासनस्य आनस्पमिति, उन । सोमेश्वरेण तु निरपेक्षसाधनवमपि हेतुमानाइनर्यक्यम् । माया प्रयोगातरे अर्थवर तस्या, सचन युक्त बाल पृ १५०-१५१ भविष्यति । तस्मिन्नर्थवति नान्यासस्य प्रमाणम् । ननु विकल्पाधिकरणम् । प्रीहिपवन्याय । गुण विषयस्यापि नास्ति प्रमाणम् । नापिक्से - विचिट नामसापाणामेरस्मिन् कर्मणि विकप || थुन 'ब्रीहिभिर्यजेन' इति भुवन, एकार्थान्तु विकल्पेरन् , समुन्चये ह्यावृत्ति पते । ' यजेव' इत्यपि, तैरपीच्यते एव । एतस्मिन् स्यान्प्रधानस्य । १२।३।४।१०॥ प्रयोगे कार्याभावानोभाभ्यामि पते । अथ कामन भाष्यम- ये रत्रे काया , एककार्यास्तेि विकल्पेरन् । मिश्रीयते । नैत गुतम् । ए+म्य निरपेक्षम्य साधक यथा ब्रीडिययो, यया पादिरादीनि यूपद-पान, यह थुतम् । नन् मिश्रीभावे याव्येत । तस्मादिकल्प । दयनर च । ते विक्ल्पेरन् । नम्मात् १ समुच्चये ह्यावृत्ति शा-- श्रीहिप्रयोगे तैरेव कार्य सिद्धे यवानामनुग। स्यात् प्रय । एतेन पायें वृवे यदि द्वितीय उपा दानम । यथा पाशुरले कार्यसिदे पोगेकानाम् । दीयते, आवृत्ति प्रधानस्य भवेत् । सा चायुना | ननु च अयाना यम्य कार्यसिद्धि प्रसङ्ग 'माधा कारणम् । प्रधान हि फलाय वा विपते, फरबदुपकाराव रण भवेत् नन्न परार्थ त्यायोजक । एपमेय वा, मागाय । मन्यनेन च कृत कार्यम् । तम्य निर प्रसङ्ग स्याद् विद्यमाने व विधौ ।' (द्वादगादौ मध्ये ) वचनात् । अग तु अभ्यस्येतावत्यादिति चेत् । ११॥ (बीहियरयो ) आमपार्थत्वात् नास्ति प्रमहरूपम् । भाप्यम इति चेत्यस्यसि, मत्यम् , एकामान् विशेष , तथापि अनेन कारसिद्ध अनर्थोऽग्याम इनि । नानयर । गुणान्तरामतन्यार्यवसाय अपत्येत । ध्याचे अभ्याधिकरणम्य ) मगति । अपस्म निति इत्येताता मामा येन अन ( दादा नाथुतित्वात् । १२॥ मोम--इहापि (आधार सतत यादीनामिय) सा भाग्यम्-- नैतानम् । उत । अश्रुतित्वान् समान् ममुचय इत्यिते सगति । न प मी हिनि अश्रुतो. याम । तम्य प्रमाण जाति, ऐन करिष्यति । इति तृतीगगा गोहीणा साधन TAय प्रतीयते, नए २१ गुणातरागारपाया घश्यति, कागन्तवन महिताना साधनत्वेऽपि उत्पद्यते, इति ५ प गाभ स्थान् '(.) शति वाच्यम् । समहिताना साधनसे साधना मति चाभ्यामशानत्वात् । १३ ।। यामापश्चरवेन असमय वात् 'समय प-विधि इति भाष्यम्- म्यासमान करिवति, 'सस | सामा पश्चिन्तीय विभक्तिरय (मी हिभि इनि) स्यान्, उभे कुर्यात् ', ' गोमये उम पुर्यात् ' 1 अपविदायप्ये | इनि तद्गदा ११५मात् । अरुणया ' इगो । पारे भूयने 'उभे वृदयतो कुर्यात् ' इति । तत् समुचये दयपरि-छेदादिगारभेदेन राप द्रगुप्पो पर मति न ग्यात् । नम्पादपि पि । स्वपश्यान् उभयतृतीयोपपनि ( असण्या की रिकल्पयम दर्शयति । १४॥ एव्हाय या इति ग) fच मोहिभियान भाष्यम् - विरूप २ दर्शन भाति ·ो या पुरोडा प्रसिद्र याया मौदयो विधीपते । शान्द्रिय पादिशे या पायो वारन्येरा यन्ना यूपा भान्ति, याम्ता पुरोटाशो निपने नारदगिम् , म तदेवदेश । अनम्य दिर स का ' यापेय मादिर तथा नापेशाया पारिपेग मदिरापन बार निषछन् अविलमनुग्दति । वादी विनर । मा। मोदय सनमेय पुसा प्रालिका संबपते । तेन अर्थात् दण्या सानिया पिशा फागनरेऽधवत्वं श्या । १५॥

·विकल्पाधिकरणम् ३५११ विकल्पाधिकरणम् 0 - रम्यते । तेन एकन्मिन् पुगेडागनिवृत्ति युरोपकारे शंकर-'यत्री हिरिकल्पनम् ।' अन्यनिरपैलतया विनियोगेन निन्यवत् आम्नानशेपि रिकल्पगतदोपनिरूपणम् । वन विकल्प (नीहियायोः ) पर्शियणेच प्रयोगश्चनग्राह्ययम् , न तापन अटो दौरा. । तथाहि, नीरनुष्ठाने यागास्त्रम्य युगमा इनि न योनिशोमान् अपामसत्ति: 1 निर- प्रतीतमामाण्ययागः, अप्रनीतागामापालान नि हो पेशविपानादेन च मिश्रयमापि अनुपपत्रम् । टोयो । तथा पूर यमानुपानममय रोहिशाने न्यकाप वि-- ' ममुचयों यानी ग्रोनिक्ल्यो वा, प्रीतप्रामाण्यम्य पुनामीपनम् , अावीनस चाप्रामाण्यस्य पूर्वनन् । आयो, मा नैरपे पापा मदतोऽन्तिम ॥'फस्सितस्य त्याग इनि दो दोषी । तदेव जीशानुपाने भा--पत्र सादरवार्यमध्ये या मोहिया यशाने दो टोपी बीहिगानं वो इति चयागे वर समुनयबाहरप्रमाणामावान् विश्त्य एव । न च | टोपा. । एर यानुटानेऽपि नीहिगारो द्वौ दोषी चत्र प्रयोगविधिना युगपभोपमृग्रहान् ममुच्चय , | यशाने च छ इति चबार । एर चन्द्रय विनियोगानुगारेणैव हि प्रयोगविधिल्पनात् । यत्र विकल्प अशे दोषा. ! एवं बमुद्यविकल्प प्रतिशास्त्र प्रमाणान्तरण विनियोगाधिवनसामान्तरकास्य न दोषचतुकापनी रस्तुया कप एनाम्यद्भया दोग निर्णीनं यथा प्रयाबाटो, तो प्रमोगविधिना एफ- चतुष्कवृद्ध द्वादश दोन । ननु एकग्मिन् पुगले पाक्योपादानेन साहिसागमान् समुच्चय । दायते दोराष्टस्यसको प्रणियुगल दोपाटकवृद्धे. मिविकल्प नीति च प्रयावादी कारणतावच्छेदकोजात्य वाताच्छेदक- ' युगगनि इति चतुर्विदतिया म्यु ।एर चतुष्टवकिल्ले डात्यम्य भोत्सर्गिक्वान् अवान्तरायमेर एप ग्रह युगगनि इति घटएकानि अशावत्यस्मिन् दोषाः निर्णीत इति वाम् । प्रहने तु पुगेडायनिम्पत्ति स्युरिति चेत्, न । भ्याति एतत् पटि मामपिकाना म्पागन्तकार्यम्य एकसानधारणात् प्रयगावगविनि- | प्रामण्यत्वा गानाम् , मामयिशना चारामाण्यश्पनाना योगविध्यनुरोधन प्रयोगविधिनानि विस्पैनर प्रह. मेद स्थात्, न तु नदम्नि । निरिकल्प हि मात्र- णम् । यद्यपि नेपा अथाधिरणकोस्मोकरारया । द्वयार्यानुअनममययेऽपि अननुपीयमानार्थमृदीयमाने नीहि सबस्वादिरूपरतावच्छेदक भेदेन आमयत्वादि- कृत प्रामाण्यायाग, एक एन, न ममपमेटाहिन्न । एवम पायघमागा कार्यनारच्छेद क्सकपनम , तथापि पामाण्यरसनमपि न समयमैदान मित्रम् । नतश्च आयेवरवरूप-- यापधर्मावच्छिननि-पितमाधनताकपुरो- निरिसे तृतीगाने ती साय टोपी, तद्विपयापी च डापतिपत्तिरूपान्तरसारंगदे प्रमाणामामात् नरप- द्वारेच टोपो दाँत द्वादोर टोपाः नि दिपिक्सममन- निर्णय फुट एस । विमिष्य न तत्तद्वाक्ये तृतीयया दोपाएकात् प्रतिगाम्न दोपचनुक्र प्राद ननु. निरपेक्षमापनवारगमान् नियमविक्मिोन च स्तरसा किलो घोडा दोषा , पञ्चविकन्ये चिंति , पविकल्प गनिवृत्तिप्रीते नेकस्मिनपि कार्ये प्रीहियगया. समुच्चय नपिशनि., मुस्किलले अष्ट्रयाविश्वति , अमिय ममा हात यत हे कधिरण कौस्तुमे । यतश्च वीहि. द्वामिगत्, नाविन्यै पनि शतदपिकाप कसारिवान् सम्पले यामाहत्या मिश्रीररणेन या ममुच्चयाममात् अग्निहोत्रद्र श्रेषु । एउमुत्तरप्रापि शास्त्रमग्याउः चतुर्गुणा पिमीकग एकैनै तामझौतायोगे इनाय टोला, उनया । इति वियोपनिम्पमा । बाल. प्रसन्न । प्रा ए३ गर्वसाधागमम्मदुत प्रसङ्गलाण मपत्र मुखम् । एप च शास्त्रान्तपोवनया याय •रिकल्पप्रयोजरनिरूपणम् । द्वारा नाकन्दिनप्रयोगे एर नीमाटेरशानावगमान् वप्रयोगे अन्याय 'एवार्थानु विस्टपेग्न् मुमुध्नये या वृत्तिः नदितरम्यानात्वादेव न तोगपि । स्थान् प्रधानम्य ' इत्यधिकरणे ( १२१३१०) मण्डन- 'कार्येकवे स्याद् गुना विजयनीडियाना विकये पार्य हेतुरत , वेन न , अध ·विक्ल्पप्रयोजकनिरूपणम् विकल्पभेदा' . . F दृष्टार्यरत्र तत्र हेतु । द्वादशे एव ( १२।३।५।१६ ) । पत्ति मिभोक्तीत्येव समाधैया । तेहिं परेणावेदनात् । दापूर्णमासात्यानदोषनिर्धाताना पमितोश्वानरीगा- | इस सन्नरने उक्तम्- ऐकार्यवत् समुचयप्रमाण- दीना विक्स उन तानि चादृष्टानि इनि दृशयल भागोऽति विकल्पहेतु । समुचषप्रमाण च युगपत् हेनु तनायापा । वथा पञ्चमे 'परेणावेदनाहीक्षित सङ्गप्रधानग्राही प्रयोगवचन । स च मापारिषु स्थात् ' इत्यधिकरणे ( ५।३।११।२९-३१) काम्पा- | एगदोपाटानगर्भो स्ति इति न समुच्चयममा" . नामेनाांना कर्मणा पिस गन्चरने का, नापि मार । प्रीहियवादौ तु हा अपवरगर नसिद्ध अध्यापक अार्थरवहे। । अत ऐसाय सूत्रे हेनुरुरु, नामो समुभयेन गृह्णाति इति समुच्चयप्रमाणामाच । तत्रापि श्रुत भा य गही या ऐकायें नो यम् , नतु काम्याना तु एकार्थाना कर्मणा एक्प्रयोगश्चना अश्रुतमा तरकार्य गृहीत्या, काम्यानामे । कर्मपा | भागदेव सगुचपप्रमाणगाप । एव द्वादशे दरंपूर्ण तदभागात् । मामाविपत्येत्र निमित्तका पथिकृतवानरीयादीन। एक- ननु एस आमपादीनामवाति विपापत्ति । प्रयोगकरनाभापादेव ममुच्चयप्रमाणामार । दण्डादिपु तु अन समादधे भट्टसोमेश्वर । निरपेक्षसाधनत्तमपि एक्प्रयोगपचनमापात् अदृष्टार्थत्वेन च प्रोहिया पाया पिरप हेतु , ' ममथ परिधि ' इति हि स्मृत्या गावा ( १२०३।४।१०-१५) मुख्य प्रमाणमेदाग्नि, पदसवधिविधिमाने सामथ्यांपेक्षोक्ते समामो यथा | इति युत्त समुचर , इति सर्वे गुस्यम् । इति विकल्प पदयोनिधि इति कृत्वा पदविधि एय पदत्वमपादक प्रयोजक निरूपणम् । वाल पृ २५०-११ मुनिधिरपि पदविधि इति तृतीयादिविभक्तावपि सामय विकल्पभेदा निस्प्यन्ते । तत्र प्रथम तावत् प्रतीयत , च व्यपश्चारुपम् । विगनापेक्षरय च व्यपेक्षा विप सोऽसि विविध यायगम्य , याचनिन । मेर निरीक्षसाधनत्वायगमात् श्रीहादी विकल्प । एग्जिनि। ता अष्टविध - जत्यो, र यो, बानयादीना नु फयाक्य उपादेयान् यननिरूपशब्दो | गुणयो , पियो , नानितट माययो , उपनदभावो, पादानात् ददशाच माहि पवियशया निरपेशमान या गुनदभाययो , प्रियातदारयोश्चेति । [१] Am भावान् न विक्रयापत्ति इति । जायोपि प्रत्वों यथा- नीदियवयो ।हप सदयुतम् । ५ नमे हि ' परेणादनादीधिा गद्यपि द गानिकसोऽप्यस्ति, तथापि दयपरि उदार यत् । इला 'दण्टेन टीशयति । मेल्या दीप व्यापायचायवा यस्य जातो मभवात् दर मी तृपया दीशाया दाना समुघय 3r, मोऽतु विना जायोग्य कामोपदेशे तयोरेर आगे कि पपन्न म्यात् तृतीयया निरपेक्षमाधनसागमात् । न च म ! जाते करण या यथा उपपन्या यषा मम एकस्मिनपि को निरपेक्षमाधनयेन पहायय नातिविम्य यथाऽनुपपत्या इयर प्रगतो मा नारीना समयय, तथा दण्डादीनामपि शी रायम्हण न वात या प्यादिश्यते इति । दृष्यावर गम्याइ । अगदीना हि एक हायपलिदाय कापणे यथा- दसपूणमामयोः अधीन मी निरकस्पटापसात् नेकटायगीमावेश असो निगमानो काददादाक्यायो शापामेदेनास्नातोधित कर भवति इति युक्त समुद्यप , दी ने दीशामिय नराधिपणे (२८-३1) उत्त । ये शिकाना अफ पम् , बस्नु तदु पादयर रम् , दोशा स्पा, दिदाति उना ' मर्यन यौगिो परम अन तपादोर मियाशानिवृत्ति । अलि भिपीपने ' (या १६७४) इति 1 [2] मकाने का रिच नायतरण अयतगादाणीवात । यि परायों यथा- मृणगान मार मता दासमुपयामिदातमापन नरपेशमाघार रोहितनारा भायोमीय ' [v]ir' १६ भभाप टीना नाम दिया। प्रावों या-मोरियो रकम [२] पर , ।

·विकल्पभेदाः विकल्पभेदाः प्रसना अन्योन्यारयारणे 'पदि प्रस्तोतापच्छिन्द्यात् । उदाहनम् ( ४१३।२८ माये) । अन हि जातिरेप ब्रह्मणे यां दद्यात् , यदि प्रति दस दयात्, फार्थ रिपीयने । यपादि औदुम्नये पो भाति' पदाता भदरिगो यश. परिसमाप तेन पुनर्यजेत इयन अतिदेशेन ' यम्य पर्णमयी अभवति । इत्यत्र यत् पूर्वस्मित हास्यन् म्पात् तद् दद्यात् ' इनि शिपच जुहा पुझोति' इत्यनेन इत्पपाहेः जातिमात्र दानादिनैमित्तिरविधीनां युगपदपच्छेदे पिकल्प. इति प्रत्यावेन विधीयते, तथा काग्यवानस्पत्यवास्ययोरी पठे (६५।१५-२० ) उत्तम् । [५, ६] 'चमसेनापः प्रणयेत् । इल्पनेन भावारविशिष्ट यप्राप्तेः जातितरमारयो दयनद मायोश्च विक्लयोः पारयोः | जातिरेख फ्ले विधीयते । अत एवं यानम्पत्यकास्य- उदाहरणे यया- वाजसनेमिनाम् 'ऋतु-नक्षत्र-मार- 'मय चममाकार एव पाने गये । तदुनं उन्नरने चातु प्राश्य-सागरण-इम-पूनांन्यारम्गण-सार्पयशीन चतुर्थे । नैमित्तिक रिकारात् । इत्यभिारणे (श वात.' इत्याधान श्रुतम् । तदिह नशत्रशन्देन | २१ ) · ननु प्रायने विशेषत एव चमयो विहितः । कृत्तिकायने. जातितरमारयोर्यिकत्सः । मभार-चातुः- सम्यम् । न तु स कास्यपिविना विकण्यने । आवाची पायादयो र योगिकरवेग द्रयगा चित्यान् दया | दि चममशब्द, न प्रातिविशेषमपेक्षते । शक्यते । तदभापयोपिल्यः । अव याचन्दधरणे-पि न याच. कात्येनापि तदानि पात्र सपादयितुम् , सामान्य हित निको वि+पा, किंतु विधिनिषेधशात् न्यायत होगाय यारणगेर तेन विरुध्यते ' इति मन्येन । सम्मान एप इति पागन्दोगुवाः । [.] गुगतदमाग्यो- जायोरेयान एपम्मिन् फ्ले पिहितयोः न्यायगम्यो लि श्रयों यथा- टासिम्मिाने याममनेथिना. शिल्प. इति । [२] न्यायगम्यः पुरुषार्यदयविकल्यो मेय वेदिपरिमाणविशेषतःमाग्यो, 'व्याममात्रा) यथा-गोटोहनेन पशुसमम्य प्रगयेत् इतियत् योगि- पश्चात् स्यादिराः' नि 'नात्र मावास्ति' नेर शदेन दयातास्थ पशुफार्यत्वेन विहितस्य इति च दानपथात् । [८] मियातदभारयोविययः मिल्यो भवति । [२] न्यायगम्यः पुरुषार्थ गुणविल्यो फपयों यथा-- 'अतिगने पोहगित गृहाति नाति- यश- 'यदि वामपीव यर्षक पर्जन्य स्यात् नीचः राने पोटमिन गुहानि' इनि | | सदो मिनुयात् ' इति दृष्टयविहितनीचैमानाव्यगुणेन तदेवमाट विधी न्यायगम्यो विकल्पः । सोऽय श्याय- | सह पृषयोपहितगुणान्तरम्य विन्यः इति । [6] गम्यो बिपत्यः मत्वपुपार्यभेदेन विविधः । नन पुरुपायनिषाविस्पो मश- एसायांना अथपियोऽपि पर्थः उदाइन एन । म च अष्ट काम्येष्टीनाम् । [...] न्यायगम्याय पुरुषार्यजाति- पि एष जानिद्रायपो , जातिगुणयोः, जातिषियो, तदभाषयो, टन्यतदभावयो , गुगतदमापयोश्च विकल्पस्य द्रगुणयो,, यश्यियोः, गुणमियो. इति द्विक | उदाहरणपनि मृग्याणि । [८] पुष्पार्था हि जातिद्रयगुणा. तथा जातिदयगुणाना जाति: गुभफल्मबन्धे ये समन्ति, नेपाच शिपसिद्धपर्या नियाणा जातिगुणाझियाणा इत्यगुणक्रियाणा चेनि निक- निषेधा. यापि अभागिप्रतियधात्रे (३१२।१२) वार्तिक- विषयाश्चन्यागे मेदा , तथा चतुष्टयविषय एकः इत्येता योनिरस्ताः, नयापि यत्र तहिषया: गुणफ मादशमेदाः न समपन्ति ऐकार्यामानात् । पुरुषा- सरन्धविषय सामान्यत: पहनाः, सामान्यत एव च यश एतेऽपि एकादा संभान्ति ! पूनावाष्टो | तनिषेपा , 'अभिचारमहीन च वा चान्द्रायण चरेत्' इनि एकोनविंशतिविधोऽसौ । [1] रात्र इशिकाम्याहीननिषेधयत् नत्र पुरुषार्गस्यापि जारधादिवसाय न्यापगम्य. पुरुषार्थनापोविकन्यो यथा- 'वानस्पत्येन विख्य समाति । गावियदुक्त तु चैयर्य निरोधस्स ब्रह्मपराकामस्य प्रणयेत्' इति याजरानेयिनामुन्नम्। अनगुष्टानमात्रफलपरवान्युपगमेन 1 तम दोषार्थत्यात् कास्येन ब्रह्मासनामम्य प्रायेत् । इनि तु चतुधे बातो न वैयय॑म् | निषेधाभावे हि काम्पस कामना. मी.शे. ४ न्यायगम्म विषया: पद् । - ·विकल्पभेदा सिल्पभेदा . गृहत् १ मपनि । यामपि सत्या एच्छिमाननुष्ठान विद्वापि काम्यानु उगने पौर्णमास्यमावास्यापदाम्या पर्व लसते, ततश्च एछिको टोपो न सिन्येत् इति नन्नुठाने दोपत्रीधनेन अर्थवान् , नित्य 'पगुना यजेत' इत्यत्र ‘आ चा पगुरप वा निषेध , यया 'अभिचारमहीन च कृता चा द्रावण पशु ' इतिवत् इन्यभिधान मूर्यस्य उपश्यम् ॥ वच चरेत् ' इति काम्पानामहीनाना निषध ! तादगानि निक यर्थगुणविक्लो यथा- 'युग्धा अमुग्या मुरी तु पुरुषाथजात्यादिनपविषयाणि उदाहरणानि मवेष्याणि । ऐनानि ' इति । इहापि न न्यायान् पिरस्पसिद्धि, युवा [८] न्यायगम्य पुष्पा कमातदभा रनोग्नु बिक्ल्यो, चायुजा च गुदीना एश्यावयोगदानेन मयुचपप्रमतौ यथा- अहीनविकल्प एवोक्त । उदाहरणातरमपि यथा- वागदेन वाननिम्यादेव विकल्पम्य । हि पिण्डपितृप 'जीवरिपतृक्स्प होनात जीवपितुरनारम्भो ‘महिनाति' इति चिहितेऽपि स्वने कामदभाग वा' इति पिण्डपितृयो विहिनो निषिद्धश्च । तन पुरु. पिधिचिहामाऽपि च युगयुक्पटरक्षितोभयविशिणैन पार्यनिवातदभारयोविकल्यो न्यायगम । न चान वान विकल्पविधानान्न वाक्यभेद यथा 'रथर का निको मियो पागुब्दान् इति भ्रमित यम् , निहिताति- ' इत्यत्र यते ॥ वाननिक कल्यनियमो पिकन्यो पिद्धस्य न्यागादेव पिक्लो माति घोद शिग्रहणाग्रहणयो यया- “तर पृष्ठ भाति' परव इति वाशब्दस्य अतुपारवानिति । इनि वाक्यद्यपिटितपृष्ठानुन्यो क्लिमान रथवर या एर जारिद्रयाशना एकादश ये विक्तभेगा नेपा- पृषु माति, वृहदा पृष्ठ भवति इति वाशब्दश्चित मपि उदाहरणानि भन्षेप्याणि । एर न्यायगम्य एसो कील्सविधि । मनु पृठद्वयोदेशे पानयभेद सात् । गविंशतिविधी वित्यो निमस्ति । एवमेव याचनिक. नानात्त विपश्चितम्, न द्वित्वम्, किंतु पृष्ठमानमुदिर ग्यापि विस्पस्य एसोसिंगति मैदा शेया । निक्सविधी विधेयविक्ससामदेिव पृप्रद्रयगमारिति तन नु नवजातिषिल्पे वाचनिरे उदाहरण क्त्वथयोस्तु जातितदभावयो ट्वटदभाकको गुणतटमा मूमम् ॥ रसद विपरास्तु याचनिसे यथा- 'य वो क्यिानदमायोपये वाचनिश विरल्या, तदुदाह इष्टया पाना सोमेन स यत योऽमावास्थाया पोर्ण- रणाना एववियो पिप - या विकृतौ भतिदेशिक मास्या या' इति । न चाय न्यायगम्य 'होमान्न जीव जात्यादिचतुण्यस्य मेधा वाशब्दयुक्त ध्रुष, प्राकृत तिगतरनारम्मो बा दतिवन् वागदपतु अनुम्बद इनि बायार वा गायुक्त श्रुतम् , वाच्यम् । तर हि एक्वाम्योपादानाभावात् समुच्चया- विक्ल्य समान । न च नत्र न्यायाद्विवत्पसिदि, सभवाच न्यायानिक्ल्प । इह तु टिपोमाना वादापि यभाये हि औपदेशिन निवेन "न उद्देश्याना मेदान् एक वाक्यान्तर्गयसभषेऽपि प्रष्ट्युदेशेन तो पो क्रोति' इतिवन् प्रामास आग्यादेवध कालस्यधेिरैव परोन मोमोद्दगेन च पाद्वय एस स्थात् , अतो न्यायासिध्यन् वाचनिको विकल्प विष प्रोगपिधित्वेन 'द्वादशाहेन प्रजाकाम याजयेत्' इति । तागानि चोदाहरमागि मम्माणि ।। एव जानि इत्यनेन गुणमयपविधिवत् अनुत्तचिनिधिवे अपि यादीना एकाइश ये विरूपा तेषामा चानमिवाना अनागुणनिधिनिमियाकामेदाभावात् एमाल्यो- उदाहग्णानि अवेणाणि । यया पयसा पायसेन का पादानेन समुञ्चयप्रसक्ती वाशब्देन याचनिक एवं श्राद कुर्वीत झ्यादीनि । पुरपाथजात्यो . पुरुषार्थ विकल्प ! अन एवं वागन्दोगदानाभावे इणर्थयोरपि उपयो , पुस्पायगुणत्रो , पुरुषार्थनिययोक्पेि उदाहर गुगयो एवास्योपादानात् समुच्चर उत्तो बवानगवि णानि । तर पुरावातिविक्स्पो वाचनिये यथा- करणे यातिक मन्वा (१ ३.१) 'यरि चैपाकर मौत ' विमोहियामिल्परेन था। दनेन मास मीयन्ते तत सविशिष्टैक्मानाविधनान् ग विकल्प स्यात् । विधिवत् पितरो मृणाम् ॥ इति ॥ पुरुषार्थद्र विकल्यो इति । प्रयोगविधित्वाच्च वाक्यमैदपरिहारठभवे नाग वननिको यया- मनु - कुसन्धायकों का मात्र त्रामो चार्मिघोऽपि ·विकल्पमेदा निकल्पभेदा , , - कुम्मीघा या एप का । यदेहिको बाऽपि भादश्वन मन्द्र यरिकप ॥ [3] स्वविषययोर्गुणपोरैच्छिको निक एर वा ।।' इनि ॥ पुरुषायगुणपिारपो यान पो चिकणे यथा- गैरनुनय इत्यादी निर्गुणोपादाना यथा - मन परागको भाषा निभिरय प्रातते । ' योगात् यचिद्गुणोपादाने प्रमत्ते श्रेता वा, रत्तो वा' द्वान्याम चतुयस्तु ब्रह्ममरण नीतात ॥' इति ॥ पुरुषा इवैच्छिक ए गुणविकल तमा अहीन अनायजमानो थक्रियाविकन्यो पाचनिको यथा- 'चतुपकालियो वा यन वनविश्वमानन शुसन्धारम्भ , औटुरराममान म्साट याद पप्रमालिक 1 चा द्रावणविधान गुरे च कार्य इति बारशे उन ( १२ ११३३ ) । ऋण च बनयन् । पक्षातयोबा प्रयभीयान् याग पथिक सथविषय किमोच्चिो दिकम्पो यथा- गत् ॥' इति ।। पुष्पायजातितदमानयो पुरुषाय 'यपान रथकार आदध्यात्' इति अौषणिकम्य आधान इयतदमागयो, पुष्पायगुणवदभाययो , पुरुषापनि यातद विहिते सति ज्ञान विना वदनुणनायोगात् ज्ञान मि आक्षित भाययोश्च बाचनिवपिग्ल्य उदाह्मणान मुग्याणि । स , पुम्नपाटादित पाना ज्ञानाना ऐच्छिो विकल्प ।। च यन विधिनिषयौ मिनौ त , तर पायादव विजय [ ] तपस्य तु जापादेस्सदभाषरच च पछिको सिद्ध , न धान नि , किंतु यन पुरपाय जास्यादिविधिरेव : विश्व नियममणि शनारामयिगययेन “पवस्थित रागन्दयुक्त श्रुत तर मति वाचनिक ॥ ममरति । पडे (६३९१-७) नियमांग अशक्या एर जातिद्रयानीना एचदा ये विरसमेदा तपा गयागस्य स्थापितत्वात् ॥ मपि पुरुषारिपयाणा याचनिगाना उगाहरणानि अन एव एकादग ये नातिक विषया पिकल्या, तेषा प्याणि यमा 'पपसा पापसेन या आद्ध दचन मास तृप्ति , मपि विषयाणामन्मिना उदाहरणानि अन्ये वितृणाम् ' इत्याान ॥ ध्याणि । श्राद्ध हि पर पापसादि मिनाक्यपिहितम् , एच्छिकोऽपि विरुप अत्यतिपय एशेनरिंशति सच शेगो भोजन समुबपनापि बलम वि.पेनापि विस पुरुषाय यायगम्यविस्मात् नरम्याचनिकविकत्र ययापास च विघीयत इति न नित्य समुच्चर , नापि पत् पुरुषाय वाचनि कपिर न्यान । नन [१] नसर्थ नित्य पिमल्ल इनि दमदो उत्त युक्त च । अत विषययोज त्यो पाच्छो बिस्त्यो यश-ब्रह्मणे ब्राह्मण एच्छिक ऋययजान्दियादिपिकल्पे तदुदाहरणम् । माल्भेन' इयादो कौण्डि यादि जाया । इह यद्यपि पुरुषायजा दिपिक्यमदा अपि पछिका एकोन ब्राह्मण मदिनातरेवाल न कोय दिनो तथापि विशतिरेव । तत्र यद्यपि तुल्यागना नापादाना कपकारसामानग सथल्प पाहार 1 सगिरि ३६ यारसम्मो पिक्सो न तु एच्छिा , तपापि भिन यपि अम्मिन् र यहाग , तदुर बला अयवरपरकामनारा एच्छितो किन्यो विका पालिने पशुकामप्रयोगे च नमेण चममाङ्गना । गान । तेषा तूमयफल्बामनाया समुच्चयोऽपि माति, श्रोतात् गारोहनात् तव चमत्स्य निरामिया ॥' इति ता वस्यमाशान तद्विपपाणि समुच्चयोदाहरणा- (वा ५ ८३८) एवमुत्तन ॥ [२] उषय | ये अवतरफलकामनाया विरल्पोदाहरणानि पानि । विषयो द्र ययो पछिको विकल्पो यथा 'पगुना पुष्पापजातिदमावादीका तु चत्वारिउदाहरणानि समुच्च यतेत इलाय उपादेयावशेषणम्य एक्सस्य विपक्षित येन सभान्तिविक पविषाणि,तायुचाइन्द्रिया सात् मावन जागनियमेऽपि यंदाघयतदभाषयों एच्छिी विल्य । [२] अपया इच्छितो दयविषव्य एवं नचा गोलहनन पशुवामस्य प्रणयेत् इति पश्वयविहित आमीप्रमातियते ' इयर प्राता आमया प्रादा इति | गोोहनद्र तदभावयो एच्छिको विकरुप । [३] जातीय यायेन (३।४।२१-२४) सिद्धेऽपि 'इस वा नया यदि कामशीन वर्षक पर्नय स्यात् नीचे सदो प्रकता मामयी , इय वा इत्वैच्छिक एव | मिनुसत्' इति पृष्टयविहिवनीचस्वतदभावयो एच्चिो गना अय या उाग आपरश ·विकल्पभेदा विकल्पभेदा . विकल्प । [४] नया 'चित्रया यजेत पशुकाम ' इति | व्यवस्थितविकपो यया-- तैत्तिरीयागा श्रौतसूत्र 'अभ पश्वर्थविहितचित्रेष्टिक्रियातदभावयो ऐठिो विक्स परिभष ' इति परिधिषु विहितेपु पश्चाद्देशामित्रो इति ।। स्थविठादीना परिधीना अव्यवस्थित विकले प्राते एव ऐच्छिकविक्स्पस्य एकोनविंशति वयविषया 'स्थविष्ठ पश्चात् , अणीयान् ट्रापीयान् दक्षिणार्थ्य एकोनविंदा नि ध पुरुषार्थविषया इत्येव अष्टत्रिंशत् अणिो हसिष्ठ उत्तरार्ध ' इति देशतो व्यव ऐछिकविक्रपमेदा , पूर्वोक्ताश्च सप्तविंशति याय- | स्थित वियस उन । साझेदाहरणमपि सते बाहायो गम्यनिस्पभेदा अशिच वाचनिकविकल्पमेदाऽग्रीनादधीत ' इत्यादौ यत्र वमत्स्यास तत्र विकाण्ड इनि सबै मिलिया व्यधिक शत (१.३) विकल्प | मण्डनेन । श्रौतस्मातरिया सर्षा कुांचा द्रमसतुषु' मेदा सिद्धा । शनि चा नियमे कृते ' अमावास्यया मामान् पुनरपि द्विधिो विकल्प पूर्वोतो यथासमर अब्धय सपान अहरुत्सृजन्ति, अमावास्यया हि मासान् मपाद स्थिती पयरिखतश्च । आयो यथा- भग्रिहोंने दवाद्रय यति पौर्णमास्या मासान् सपाद्य अहेर सृजति पौर्ण विकप । द्वितीयो प्रथा- 'ब्रीहिभिरिष्ट्वा प्रीहिभिरेय | माम्या हि मागन् सपादयति' इति श्रुत्युत्तम्य द्विविधरय यजेत आ योभ्य , यवैरिग्या यवैरेव यजेत आ ग्रीहिभ्य' चाद्रस्य सर्वदेदोष अ यवस्थितविषये प्रत निकाण्ड इति प्रीद्यायणोत्तर ग्रीहिभिरेन दर्शपूर्णमामा कार्यों या | मण्डनेन, चाद्रोऽपि शुक्लपक्षादि कृष्णदिवेति च ग्रयगावधि, यवाप्रयणोत्तर च योरेव दर्शपूर्णमामी कार्यो | द्विधा | माण पक्षारिक मास माहीति वेचन । जीमाप्रयणपत इति । यदा तु 'अमिहोनी चे तानाद- येऽपि चेच्छति तेषामपीटी विल्यम्य दक्षिणे।।' यित्वा नस्या पयसा नुहुयात् ' दही नीयाग्रगण । इति देशतो व्यवस्थितयिप उक्त । [२] कालो काले, यामपणकाले च यवानमिहोत्रधेनु सादयिता वाचनिको व्यवस्थितपिकापो यथा-दर्शपूर्णमासयोराग्य तत्पयसा अमिहोनहोमे कृते आग्रयणसिद्धिपक्ष तदा | भागयो क्रमे वार्नप्नीयुगर युध वतीयुगल च इनि याच्या भाग्यणाभाादेव नीहिंगवयोरपि अयवस्थितविकल्प | नुवाक्यायुगले पठिने तयो पौर्णमाग्या अमावास्याय! च एस ।। व्यवस्थित विकल्पस्तु विविध पायगम्यो याच अश्यस्थितविनल्पे प्राप्त आननी पोर्णमाम्यामनु-येते, निकश्च । तपायो यथा ' मुवेणाबश्यति । स्वधिनिना | धरती अमावास्यायाम् । इति वासान् पालतो प्रषति ‘हस्तेनापद्यति इति सहत-द्रय-मासावटानेषु व्यवस्थिापिकप । पौणमात्यमायास्यादा-दौ धर्मवाचिनी अ पम्यितविकरुपे युवादे प्राप्त यागतो न्यबस्था उता | अहीय कमो व्यवस्थितविकल्पोऽय इनि मोमे ‘अर्थाद्वा कल्पनेकदेवात्वात् ' इात्र ( १।४।१४।२५ ।। ' श्वरमत ( स पृ ७२७) अस्मामि दानदीपिकाप्रकारे माझेदाहरण तु 'प्रतिवेद ब्रह्मचर्य द्वादशाब्दानि, पञ्च चा, | निरस्तम । [ ३ ] वर्ततो पानिको व्यवस्थितविको ग्रहणान्तिकम् ' इय यवस्थितरिकाप उक्त स्मृतिपादे यशा- पाजमाने ते तत्काशक्रय दर्शपूर्णमासप्रकरणा (१३) वार्मिकता समर्थासमथंगास्थ्यपोग्यायोग्य पीतम्य 'अझे व्रतपते. वायो ग्रतपते आदित्य मन विषयोऽय व्यवस्थितविकल्प इति यायेन भ्यापितम् , पतेः' इति मत्रत्रयस्य ब्राह्मणात्रियवैश्वेणु अ यवस्थित 'वेशन अधीत्प, दो घा, थेद वाऽपि, यथारमम् । निफ्ल्पे प्राप्त ब्राझगादिवर्तन कमेण यवस्थितनिपल्य सामाश्रमयोग्यमीहत्येतदुध्यते ॥' इति (वा उक्त । स्मार्तोदाहरणापि आश्वगायनगटासून, वामासि वसीरन् रतानि वमोग्न् कापाय ब्राह्मणो, मानिए वाचनिनस्तु व्यवस्थितविक्स मप्तधा मभाति । अपियो , हारिद्र वैश्य ' इति । अत्र वृत्तो 'वासासि देशात फारत , पति , क्मत , कला , तिमि मीरन् ' इति अधिनेन पूर्व विहितेन सह वैकल्पिक सन , अवधित येति । [१] तम देशतो याचनिशे ! वासोविधि इत्युक्तम् । तथा यदि रक्तानि यसौरन् । - %3- ·विकल्पमेदा विकल्पभेदा इति यदिगदम्य व्यवहिता क्योऽशीन । तन्न भाषाया पिसो विरोधाधिकरणे ( १३।३) वार्तिक कृता टीना भयस्थिननिम्त्य नाणारी प्राप्ते वादाणादि । उन । यस्मिन् पक्षे निवृनननकाना इति पिरानपशु पतन काषायादे व्यवस्थितविकल्प । [ + ] क्मनो प्रथमपंत विपर , चतुरहानु तृतीयपनचूड पास्थितविकन्यो यथा-वरुणवयासेषु 'दापनी प्रणया' | थिय , अकुठचूड़े तत्रापि यह एवेनि प्रान्तरे. इनि बिहारदय विहितम् , तम्य अयास्थितरित्यो नापि व्यवस्थितरिकल्पो बार्तिवे एयौत्त । 'बाह्मणस्य नरहविगमादन प्राप्त तम · अणधरगर निहार म्नाध्यापानिवृत्यणम्' इति गोसरचनात् , एकाहाद् हवींप्यासादयति, माम्तीमेव पतिप्रस्थावा दरिय ब्राझग गुध्येद् यो मिवेद समन्वित । यहात् फेदवेदस्तु स्मिन् ही मारती पतिस्निहरि साटन मारती द्विहीनो दामिदिन ॥ दनि रमृयतराञ्च निवेदम् मिमत हयिंगमादनरूपक्मत बिहारइयाय व्यवस्थितविकल्प । एवाह , दिवेइम्य चतुरह , अग्निव रहितम्य दाद दन्य [" ] फलनो याशिवविक्सो यया-योनिष्टोमे पोट | यमेव पश्च आदतो मेघातिथिविज्ञानवरादिभि । अनु शिसस्थे । सोमरमुर याना ब्रह्मासाम मति' इति उक्त जातपद यार.श मेधानिये 'अनुजातो दन्त नातात् बाल नयनमारब्यस्तोनमाधनसेन ( उवयनये ब्राह्मणाच्यसि तर इति मरन्ति' इति, सन् 'दन्तनातानुजाता सचिस्तोतसाधनानेन ) नित्य सौमर विहितम् , ज्योनि । यतच्डेशु च प्रमात् । चितिक्रिया यहेकाहा । गातिराज तु 'गदि यह सागा अतिराम स्पात् सौमर इनि पार्तिकनिरोपाटुपश्यम् (या पृ १९.)। सस मुक्थ्याना बहानाग कार्यम्' इनि ब्रासामत्वेने नमित्तिक | हिं कमशन्दम्य प्रतिलोमत्रमपरतोने पतनातविषयात् 'यदि रथतरसामा सौमर कुर्मान् ' इति चोक्थ्पनरोऽपि | एकाहात अधिक यह अनुजातविषय उक्त । 8 नैमित्तिक विहितम् । अतो नित्य नमित्तिक व सौभर दन्तजाताद् भारतरै अनुशताब्दाय मा शौचविषय पुन पात्रयमाघनत्वेन विहित ' यो दृष्टिकामो, यो ना विरुध्येवेति । [.] अबधितो याम्खायास्त उदाहरण मामो, य रगकाम , स सौभरेण स्तुवीज' इति ।। मुक्तमेव 'नीहिमिरिट्वा भीहिमिरेव पजत' इत्यादि । सोमरम्म च नानागारतीयस्य नानानिधनस्य अय | सर्वम्मिश्च यवस्थितविक्त्से पूर्वोक्ता अष्टौ दोपा स्थितकिल्ले माते “हीप् इति [माय निधन न सन्ति इतरेतरपिपये इतरेतर ताक्यापटनरेव एका र्यात., ऊ इत्यनायकामाग, ऊ नि वर्गकामाय' इति नमानेऽपि इतरदानम्य प्रतीत्यामाण्यन्यागावभावात् । ततापले तननिधनम्म्य सोभरका विधानान् फरतो।' पन्थिनविकल्पे च दोपाष्टक नास्ति' इनि शाम्या यवस्थितविकल्प । [६] निमित्ततो व्याम्पिाविकल्पो | न्तराधिकरणे (२४१२) 'न चैक पनि शिष्यने । वात्रनिको यथा- 'दगाह मागौच गपिण्डेयु इन राक्ष (१९) 'अथ तेपा विक पेनामयत्यम्, तदर विधीयते । अवाक् सचयनादम्या यहमेकामा वा ।। गागातराणामेव पवस्थितप्रतिपयमानाना अनापुरकर इन अगिरयनेन चतुरहोपणभुणान् चतुगी पपाणाम ! कल्पितम् ' इति चातिरे ( ६४०) अनाकुलतर यवस्थितविकरपे मनुना सके 'उपनीते तु विषम' इत्यनेनोगम् , महगोमै गरेण यारल्यान 'पूर्वपरिणा इनि स्मृान्तरान् दतजाने नुजाने च नव्हे च | ( सुधामूले नास्तीद परम् ) प्रतिचरण अग्निहोत्रादि य मस्थिते' इनि मनुवाक्या तरे चोपनमाथे अनुलोमामे ! वस्था-नभ्युपगम निरपेचसाधन न ममुचपायोगान एरे अशीवियगाण दवनाते दमाहापने कुनाहे च एका | गैर (अमितोमादिना मर्वषुप्ता फसिद्धे ) शापानरी हापने । तत्र च 'निवृत्तचूडाना नु निरानाच्छुद्धि | यामिहोपायानर्थकआपच जिसनाथवरव वाच्यम., तब रियते' इति मनुनेर पिरोपापचे प्रतिमामाश्रयणन | मक्याभ्युपगमेन शावनामेव पास्थित कादिचाणे दतजाते एकाह , अनुशात्तमपत्प यस्मात् नादृशे यह प्रतिपयमान वेन अटदोपदनिमित्ताकुन्न्यानापादक यात् कृतचूरे चतुरह, उपनीते दमाह इति यास्पित | कन्वित वरम्' इति (मु पृ. ९९३) । एव ऐच्छिक - ·पगुना बजेत. , विकल्मभेदाः ३५१८ विकल्पभेदा यिकल्पेऽपि अणे दोषा न सन्ति, स्यापि शाखस्य मास्या विकल्प , एव इष्टिगन्दोपाचाया पौर्णमासी विकृती प्रतीतप्रामाण्यत्यागायमावात् । अतिविधामा पौर्णमारया , उपविष्टायाश्च अमावास्याय, इति हि एकमव शास्त्रम् , तत्र च एकत्वविव- | विष । भाराभावोदाहरण तु 'न तो पगो करोति क्षावशेन पदाचित् स्वाचित पुपादानेऽपि | इति पशुयागरूपाया विवौ अनिदिएको आयमागयो, मालग्न छानार्थ अनुष्ठीयते एवेति बवाय तरय | उपदिष्टम्य न तनिषेधस्य विकरए इति । [५] विश्लो शास्त्रस्म प्रामाण्यत्यागादि। एव स्वेच्छया यक्त्य नये अविदिष्टमानविषयरतु भाषयोचिरपो यथा 'जाघ या पादानेट पीति । एवमेय वाचनिऽपि विकर अटो पली দুষার इति । तत् पत्नीसया जाना दोपा न मति । 'रयनर था पृष्ठ भवति' 'बृहदा पृष्ठ | जाप पचताय न भवति , अप्राकृतवार्यतापत्त , भाति' इत्यादौ नि उभो पाक्षिात यन मनीयते, प्रकृतितो वैकलिएक्या प्राप्ताया जाय या नियमार्थम् । न हियरनन् सर्वदा उभयत यता इति नाय नन चोपादेय वात् जाप येकत्व विवक्षिता। ततश्च पागणे तरानुष्ठानेऽपि इतर शास्त्राप्रामा यादि कप्पमिनि । प्रातसहकार्य सम्कारावृत्ति इति जापनीसमुच्चयन्याया तस्मात् न्यायगग्यचिस्प एराघदोषत्वमिनि मिथम् । मन (१२००६।१०-१६ ) या काचिन जापनी पूवोक्ताश्च विकल्पा पुन यथाराभर भावाभावविषया | उपादेया इति निक्ल्प । इद च दादरी द्रविकार नु पञ्चधा । केचित प्रक्रलिगना , वेचित् विमृत्यु । पूर्वपदमै रमात् ' इत्यविश्रणे उप' (२०४१।१०) पदिष्टपदार्यविषया, केचित् अप्रकृतिविरत्यारमककमा | पिस्तो अति दिष्टम्य भागस्य अनुपदिष्टे अनिविष्टना प्रोपदिष्टपदार्थ विषया, कंचित् विकृती उपदिष्टातिदिए भावेन विकलले उदाहरणम् । अत्र च वधिद्भाव प्रौ पदार्थविषया , बेचित् विस्तो अतिदिष्टमात्रयिरया | अवैकल्पिक एव, विकृती तु निषेधानुपदेशेऽपि पदार्थी इति । तत्र [ १ ] प्रस्तौ उपदिष्टपदार्थमात्रविण्यो भाव- । तर विकल्पयशात् अर्थात् स्वामवेन मह विकल्प भजते, विकल्पो भावाभावविकरपश्य यथा- मामाग्रिहोत्राकतो | ताडगुदाहार्य अन्त्ये भेदे । तद्यथा- अशीयोमीये प्राब निल्याग्निहोने पप भादिदगद्रयाणा विकल्प । दमाधि | शेषाभिधारण पाया औकल्पिरमेशासीत् प्राजापत्य श्रयणतदभावयोश्र विकल्प 1 न द पधिपेन् भषि पश्चागोन मारवर विदित अतुप धारपाकाले ब्रह्म अपेदित्येके' इति बचब्राह्मणम् । [२] विकृतौ उप सामनाले वेनि । तत प्रयाजशेषाभिशारण प्राज पर विष्टयोभावको भावाभावयोश्च विक्पो यथा-वाजपेये पाना कतिपक गति ब्रह्मासामकारपक्षे मागापापा प्राजापत्याना स्तुपशुमि सहारमो ब्रह्मसामगले या 'ऽगिपागार्थ प्रयाजशेषस्थापास्य चतु निरामात इत्युपदिष्टयो वा योर्विकल्प । अनियन पोडशिन (११४३३-३९) इति । गलाति' नातिगने घोडशिन गृहाति ' इति पोडगि तदव प्रकृतिविकृतितदुभयानात्मकमनिष्ठा उपार्दछ। ग्रहतदभाययोर्विकल्प ।।३] अमतिविकृयामरो तिदिष्टमावाभावविषया दश विघल्पमैदा मिरु पिता । पदिष्टयोर्भारशे अमायोश्च विक्स्पो यथा- आधाने अर्थटमुरूपते , ये कचित् पूर्व भावाभाव विषया पवमानेष्टी पूणाहुत्या मह विकल्प , नत्र वाजमयिना विक्रपभेदा उत्ता, त म यहायविपया ताप्रतियोगि तु नक्षत्र-मभाग-नातु पाइय-जागरण-इ-मपूर्धा काभाविपया एय । फेचित्तु यमायविषया , सप्रति पारम्भण-सार्पराजीन या बुर्यात् ' इस पूर्वयदुदाहाम् । , योगिजाभाव यतिरिक्ताभानविषया अपि सतो माव [v]मिले उपदिश्योर्भाग्यो वायोर्मायामायाश्च | विषया अपि अभावातविषया अपि क्रिया संभ विकल्पो यथा-'इथ्या पशुना मोयेन पजेत, मो.मावा | चन्ति । तया अमिष्टोमनस्यैव नित्या करनम्, मया स्थाया पौर्णमाया वाइन्यत्र इटिश-दोपाचाया अमावास्या काम्या । संस्था च महतोमाभ्यासविषयव्यापारोपरमाम. विनो अति दिपाया अमावास्याया , अरिायाध पोरी | करवेशाभावरूपा । न चान समुथय संभवति, मस्थितरस , ·विकपभेदाः ३५१९ रिकार: मसान्तावा योगात् । तर प्रत्यर्थया अनिष्टोममन्यया होत्सन पुत्रिमापुनश्च मातामहेनेर । प्रादादिविना पुरुषार्थाना अयादिसन्याना ऐच्छितो किन्य । तया होत्पन्न पित्रा मानामदेन पितामया या विकम्पेन कुर्यात् पुस्लागानामुक्पादिमसात भिनपानामपि ऐचिोदी। तया मानु पिनादो गोरें किय विकल अपोयम् । तथा सस्थाना मसमान 'खगोपाद् अश्यने नारा विवाहात् सप्तमे पदे । जोनिधोमतदङ्गाभिनेजा-यादिगा मह एकाथ्यं न्या- स्वामिगोत्रेण कन्या तम्या पिण्डोनिया ॥' इति गम्यो विपदनि । मर्तृगोपविषयान् , ' पितृगोप समुत्सृज्य न कुर्याद् अन च ये वेचिढये पिया क्यने, यया उगा-' भतृगोत्रत । बामणेर विपत्तौ च नाराणा पैतृक सुयाजाडो चन्गादियायानुसागरिकल्प , यथा पा, उम् ॥' इति पितृगोपविषयाय बननात् । तत्र नव देवताविल , यथा वा तम या वेधदेयिकम्' इति ' आमुगदिविवाहेषु पुनिकारणे च पितृगोमगेव, बाहादि- नावित्रय , यथा या दृष्टिपूर्ववादिम निकल , यथा या विवाहेषु श्रीहियात हव्यतरपच विस्य एवेति । तथा "एको द्वौ बह्यो वाऽहीनेन यतैरन्' इत्यादिः पवित, या झाडे एकोद्दिष्ट पार्वण व विकरप । 'गपिण्डी यथा वा नलपकारादिमहसमामा पागनाना गीनिप्रकार- करणादूध पनिमसर मुनै । मातापियो पृषा कार्य मेटागा शिल्प इमादय , ते यथासभर गयारि. मेमोद्दिष्ट मने नि ।' इति यमेन एकोदिष्ट निधानान् । रिकपा एस अतभत्ति चित् । तामादीनामा | सपिण्डारण या त पार्वणवन् सदा । पति जियाधर्मात् धर्मघमिशोधामगन् सदिकल्पा निया समर विद्वान् डागलेगोदिगो विधि ।।' इति शाता सिपमैदे एलान्दर्भयन्ति । तथा धयित् पिरपम्यापि, तपेन पार्वविधानात् । तत्र सन्यासिना धरहे मुनेन आधागोटया गद कियो मर्यान, या अमोम पार्नग कार्ये 'एशोद्दिष्ट यतेनास्ति निदण्डग्रहणादिह । याभिन गानारपरिकार 'नायोमपानी माये, सदु । सारिण्डीकरणप्रभावात् पार्वण नग्य सर्वदा ।।' इति प्रचेतो- ममेव नोन्' पनि विधिप्रतिपधरणात् । मोमयाजिनस्तु पाक्यात् । अमागम्यागमा तपशायाहे च पायंगमेव मानाग्योति । 'पुगेटागाम्यामेवामोमयाजिन याजयेत् । 'अमापापासे यम्य प्रेनरक्षेऽपरा पुन । पार्वग तम्य गायी अपेयौदाम्य, माना पेन नु गोमाजिनम् ' ' पर्नर नेगोद्दिष्ट कदाचा ।।'sी स्मृ । अन्य इन उचनात् । तदेनदामे मनपादितम् 'गुगेडाग- समाई अमवामिन पार्यो कोहियो मीडिया पत् भ्यापि गविताना' गन (101८1१८३.-.)। विषम्प एवेति । इति विस्यमा निरूपणम् । पाल मानदाहरण । विगानेश्वरेणोक -'वन्या राह, पृ ५५०-१६५ मगह, पिमा गह' इति (१२.३) सविपी रणे • विकल्पसमुचयो । भगतिका पपा गी यत् किर मूतिभेदेनोक्त । मी: "पितामनादिमि गाध बरामयोगे मनि विफल्यममुपयो स्थानाम् । रात मारिण्टीररण स्मृतम् ।। पेटीनमि - 'भप्राय तो न ती आध्यतीयोस । भा १.५।१९।७. [া মু বসি ৰি7। হিমি • पिपल्पितगुणान्तरागनग्य अर्थवत्व की महेशाम्या गरिटीकरण मया ।।' पम - 'पगा नेफेन 'कागरे अर्याय म्यान्' (३४१५) पाय सारिणी रग प्रिया । मा मतापितोष मा ११३११२. ग: गालियने ।' राना - पितामहे विशरनत्यपान मा । ९४२२५४१॥ मागे मेरे सुने । मानुमताम तरदेशा मार्ग दापूर्णमामले 'नया मना प्रदी' की गाति । स अपुरा मा मनापा निरिटन् । मानिगाय द पावधि मर्गमा सारिदय । भागहो । पुरः स्यादि । तत्र 'भय यबम आयुगगने' इति गतिमा माय TO। आमुगदिमा पठले । तत्र पादुका सिौ यस्मानन्द दि- - , ·विकारः নিয়াল १८॥ तव्यः, म येति विचारे सिद्धान्तमाह । तत्प्रधाने यज- अविवमेव ग्राह्य भवति । यथा च योनिष्टोमे वा मानप्रधाने कर्मणि विसरः यजमानपदस्पैक्यचने उहः | विश्वजित्यपि । तस्मात् द्वादशशव ततो अधिक सर्वस्वम् । 'यजमानो आयुमासाते', 'यजमाना आयुराशासते' इति तस्मात् न्यूनधनस्य नाधिकारः । अत्र माष्यात् द्वादश- यथायय स्यात् । यदि सूत्वामः प्रस्तपहरणे तत्साधन शतधनेन ननोऽविधनेन वा निपचित् कर्तव्य इनि तत्फल या प्रकाशयति । पहरणपठ च आधुसशासन | सिध्यति । सूनवारस्येन तु द्वादशतादपिकधनेनैव यजमानम्य इनि यजमानस्य प्राधान्यम् । नस्मात् यत्र विभजित् नै यः इति सिव्यति इति विशेष । अनेके यजमाना. तमोहः कर्तव्यो भवति पचनस्य । के, अनुपहाच पादयत् ।२०।। * विकारो न अधिगुपगतस्य 'प्रास्मै' इति यस्य द्वादशगतादधिक धन नेन विश्वजित् इतं यः पदस्य अनीपोमीयसवनीययो समानविधित्वपक्षे । ९॥३॥ इति उक्ते सिद्वान्ने हेत्वन्नरस्य अन्वाचवपर सूम् । ८१२३. मीको. पृ. ३३९ । अधिसुप्रेषगतस्य प्रारमै इसश्च सर्वम्व नाम द्वादशदानादधिक धनम् । अधिो दि इति पदस्य ० ' इत्यन अधिकरण द्रष्ट यम् । विकारः | दीयमाने तदन्तर्गतत्वात् द्वादशशतमपि दत्त भवति । तत्र नाम कार्वापत्तिप्रमाणम् । पाल. पृ. ८. सर्वखदाने अधिकाय धनस्य अनुग्रहो भवति । पावत् विकार: सन्नुभयतोऽविशेपात् । ६७९। | यया कार्यापणे दत्त कार्यापणपादोऽपि दत्तो भवति । तर वापिणदाने पाट्टाने अनुग्रह क्रियते । तद्वत् । विश्वजित यातः ज्योनिष्टोमस्य विकारः , ज्योतिष्टोमे | तस्मात् द्वादशशताधिधनस्यैव विधजिदधिकार इसी च द्वादशशत दक्षिणा । तेन द्वाददाशनधनेन यजमानेन सिद्धान्त । पादः चतुर्थोऽश. 1 के. ज्योतिष्टोमस्य विकारः सन् विश्वजित् क्तुं शक्यते एव । विकारास्तु कामसंयोगे स नित्यम्य सम- अथ द्वादशशतात् धनात् न्यूनधनेन अधिकधनेनापि वा त्यात । ३।६।१६।४३ ।। नित्यस्याश्रयस्य सपथ्यादि उभपत न्यूनाधिकोमयपक्षयोरपि पर्तुं शक्येन । अवि- | झाम्यो गुणोतिकार इति नित्यत्वमाम्येन आश्रयस्थ नित्य शेषात् विरोधाभावान् । तर हि सर्वस्व देयम् । यन्य च धर्मामानिरीनान् इनि न्यार मान्तरम् । सस्थाधिकरण यावत् वन तत् सर्व स्वम् । तच्च परिमाणेन द्वादशगतात् | सिद्धान्तमत्रमिदम् । सु पृ. ८४८ न्यूग घा रसात् अधिक या रयात् । यावत् पग तापति ! साकाक्षा. प्रथम प्राकृत. सह । रात्रभ्यन्त , समीपरप सर्वस्मिन् दने सर्वस्वदानस न विशेषोऽस्ति । तस्मात् विकारा. प्रोग्य चोदितम् ।।' वा २।१।४।१२५ ४ १४. द्वाददातात् न्यूनधनेन अधिकधनेन वा सर्वस्व दवा •विकारेण प्रकृति लिङ्गसयोगो यथा-तश्चगाव- यि वजित् कर्नयो भवति इति पूर्व पक्ष । पूतानाम् ' इति । मा १० तत्र दुपाणविध- अधिकं वा प्रतिप्रसवात् । १९ ॥ मोक दृष्ट्वा फ्ल्म , नूतमयघातकायें वर्तते नानापन द्वादशहातात् अधिधनेन न्यूनधनेगापि या विश्व मिगि । टुप् + 'विकाराश न भेउः स्यादर्थम्यानि- जिन् वर्तव्यः इति प्राप्त प्रर्वपक्ष वाशब्देन निरस्यन् । तत्यान् । १२।१।१४ ॥ गुणका-विकागत् न तन्त्रमैद सिद्धान्तमा । यम्य द्वादशातात् अनिक प्रन आनग- सात् मरापि तद्विकारे अर्यम्य रहजन्योपकारस्य अधि नीय स्यात् तेनैव विश्वजित् कर्तव्य , न तु तनो न्यून- कृतत्वात् इत्यर्थ. मोम. १२।१।२४ ८४७, प्रयरित्र धनेन । प्रतिप्रसवात् । ज्योतिष्टोमे नापत् सर्वस्पस्य पति- | सपि प्रयोगात्ये कार्याभायाट गनुपान ततो वरुणप्रघासेपु प्रसव उच्यते । द्वादशशत निधार तन माह 'एतावता | उत्तग्यहारिकरेवाट्टैस्त्यिाः नासिदै , सत्यपि देशभेदे वाथ ऋत्विज आनमनीया अपिवा सर्वस्वेन' इति । तत्र ( मतभेदे च 'विकाराय न भेद, स्यादर्थस्थाविस्त यदि ऋत्विजः द्वादशापिरेन शतेन नानमन्ति, नानम- | त्वात् । इत्यनेन न्यायेन पृयगद्गानि न क्रियान । तिता ततो -गूनेन भनेन । तथा च भा रालगन्देशमा निमाराणां सोमस्य दर्शपूर्णमासोचर- - * जन्मोपकार 1 ·। । विकारे ३५२१ विकृतिः कालता । ५.१९४२६. सोमविकाराणा दर्शपूर्ण-। सादृश्येन आगेगे बुद्धिर्भवति । आशेयेनापि प्रारा. माया या पाम् नानुष्ठानम् ' इन्यत्र अधिकरण द्रष्ट यम् । (सगता- प्रथममुपस्थाप्यन्ते )। तान पनाति मितिः । निसरे यनुयाजानां पात्रभेदोऽर्थभेदात् ते चापेक्षिना. । शास्त्रापि पदार्याच अनपेक्षितानि, म्यात् । ५।।टा१६॥ व्यवहितानि च । तस्मात् रस्न चोदकः प्रापयनि । अग्नीयोमीये पो • पृपदायेन अनुयाज्ञान यजति । कृस्नपाफ्तिया नोपमहार । टुप्, १०१७।११३१ . इत्युक्तम् । नम प्रयाजानुयाजाउपधारणाथै यत् उपभृन्नाम विकृति. प्रकृतिधर्मत्वात वकाला म्याद् पानम्, तदेत पदाज्यमपि धारयेत् उन पुण्दा- यथाशिष्टम् । ५।१।११।१९॥ धारणाय भिन्नं पान स्यात् इति विचार उपवन प्रस्तारित एकमेव पात्र स्यात् इति उत्सूत्रे पूर्नपक्षे यो प्रारष्टाकपाल , मह्य साजपने यो मपदिने चयः, माफमेधारव्ये तृतीये पर्वणि प्रथम दिने 'अनयेनीप- प्राप्त तुगब्देन त निरम्य सिद्धान्तमाह । अनुयाजाना मरुद्रयो ग्रहमधिम्यः सर्वासा दुग्धै मायमोदनम् ' इति चिकारे माकृतद्र यात केसादापात् अन्य यस्ये पगो इपित्रयं निहितम् । इदं ग्रहमा सयकाल वेति बिचारे पृपदाज्यद यस्वे मनि पुरदायधारणाय पात्रमेद, मिनं पूर्वपश्चमाह | विकृतेः प्रतिधर्मत्वात् अनीकवत्यादि- पा स्यात् । अर्थभेदात् गुम्स्य आपम्य प्रयाजाभवान् विति: ययाशिष्ट तत्काल प्रातिकाला स्यात् । मतेरेष पदाव्यस्य च अनुपाजार्थत्यत् । अर्थभेदात् द्रयभेदात् | धर्मा यम्या सा प्रकृतिधर्मा बिकतिः । प्रतिधर्मण- मायः इति या । नदियद्य मिन एकपाने ग्रहीतु शक्यम् ।। प्रकृति धर्म तस्मात् । विकृतो अतिदेशेन प्रकृतेधर्मा के. एर भवन्ति । निश्च दॉष्टिः दाहकाला । कालेऽपि * थिकारेषु प्रतिवदुपचार. । या. २।२।६।९५ धर्मविशेषः । तस्मात् गगाशिष्ट चोदकेन गिष्ट विहित प्रापित अनतिक्रम्य पाकालवमनतिकम्प तलाला * विकारपक्षे तु ज्ञायते पाहनम्य पूर्वतर रतिः तम्या प्रहने काल इव पालो यम्या: विम्ने, सावितिः इने अवश्या पहेये अन्यनरसिन् पर्मणि निकृष्ट प्राकृत तल्लाला यहकाम म्यात् । तस्मात् वनीक्यतीसातपनी- एरहान भानि इति राधप्रसदः वा. श६।१६।४२ यागृह मेधीपा- यह माला• स्यु. इति पूर्वः पक्षः । विकार्ग इंगिनं कर्म । नतदृष्टातिरोत्पादन अपिवा कमकालसंयुका सद्य. क्रियेत सन मितिः । यथा श्रीहीनमन्ति' । मणि. पृ. १२९. विधेरनुमानान प्रकृति धर्मरोपः स्यात् । २० ॥ मितिः असीमोमीप: साराणस्य । ८५२ मारा था बस्पाटीटय दुपट्स परस्यु इनि २०१०-१४. मीका. पृ १०० 'अग्नीयोमीय पम पूर्णपक्ष प्रत्यर्थ, अपिता- शब्द ! नापती, छात- सानारयविकार 'इत्र अधिरण द्रष्टव्यम् । विकृति, । पनी, गृहगंधीया इष्टिः समकारसगुप्ता । ममम अमीनोमीयाशुः सानाग्यस्य । तत्रापि पथमा न दाः। कालश्च नाम्या मयुका । तास्तिस इष्टय, प्रमेणोता। ८।२।।५-१८ भीको ... 'अशीयोमीयः प्राय मध्यदिन सापति तासा पालय गानम्मान का पायोगिधार, इयत्र अधिग्ण दृष्ट पम् । नितिः सा इपि, मद व कित। तत्र समस्यालये साक्षाद कागेन, निमित्तन या चोद्यते । भा, १२।२।६।२१ , पिहितेऽपि सत्र कार्या.' इति विधेः प्रमालयिषानेन विनिः कामे या निमित्ते या उत्पने आगन्धति । अनुमानात् । यस्मादेना. विशिष्टनमवारमयुक्ताः तम्मात् १२।।१३।१३. • विकृति. प्रसारमाते । स क स कार्य इति अनुमीयते । तस्मात् प्राते: दष्टि प्रार । विल्या अपेक्ष्यते । मभरापेक्षा प्रमागमनि। यो घमों यह मासम्, नय प. स्मात् अनी कत्या- न शास्त्रापेक्षायाम् । म साधयेत् । कथं हन्यपैशाया [ दिए । तया न पता सशस्त्राग मापनः । भी, यो.

·, विकृति. ३५२२ विकृतेः कालोत्कर्ष इति चेत् । २१ ॥ क्रमस्य अर्थविप्रकर्षे उदाहरणम् । तासु हि यत् साक्मेधीये तृतीये पर्वणि पूर्वदिने अनीस्वती- प्राकृताङ्गमभ्यशतित्वेन नोत्पन्नं तत् पुरस्तात् परस्तात् वा मातपनीयाग्रहमेभीया इष्टर, कमेण प्रातः, मध्यदिने, सायं अवस्थितक्रमभाग् भवति , प्रकरणस्य कल्लोपसरे चेति पिहिताः । वा: सन्दकाला भवेमः इति सिद्धान्तिना पाकुनै व्या नियात् । या, ३॥३॥१५४ १. . ३३, उक्ते पूर्वपक्षी आह । ननु कालस्य उत्कर्षः स्यात् । * विकृतयः यागगन-यापारापेक्षिलात् म्वधारणासानमपि गर्न दिने मातर्मशदिने मार्य चेति दष्ट उपसंपन्न, अतिक्रम्य पाकृतं गृहन्ति इति सर्वत्र स्थापनश्याम । परेयुः प्रातर्मनंदिने सायं चेनि यश्यन्ते । न च ३६८. विकृतयः सदस्काला। भा.५/४७/२४, चोदवस प्रातरादिकालविश्व विरोधोऽस्ति । नग्मात् • विनयः सर्वाः पूर्वपल्यः, चोदनावाक्याना असमा बहकाय एता इति । सत्वात् । ८१२१६२८, चिकत्या प्रकृते. प्रधान- न तत्संबन्धात् । २२॥ प्रमन मिद्धिः यथा तीर्थयारेन दावादस्य । बाल. माझ्मेधाख्ये तृतीये पर्वणि पूर्वदिने प्रातम दिने पृ. १४९, ४ विकृते. गवान्तरप्रकरण सदशोभूतिक माय इति विहिताना अनीफयतीसातपनीयागृहमेधीयाना- | वरुणपघामानामुक्त सप्तमे प्रश्यनाधिकरण । तत्र हि मिष्टीना पालोकण यहकालता पूर्वपक्षिणा पुनरुत * उपाय वपन्ति' इति वरणप्रवासावान्तरमाणाधीतमपि सिद्वान्ती निषेधति । न बालोपं. शक्यते क्तुम् । ।' न वैश्वदेवे उनम्वेदिभुपरपन्ति, न नागीरीये इति नसबन्धात अनः सह प्रधानाना एनव प्रातरादि पर्युदासेक्यावयता अरादेवायान्तरप्रकरण बाधित्वा चातु- कालेन सबन्धात् सबन्धस्य श्रमशात् । तत्र अन्यालेषु ! मायानामेव 'अत्र' इति वाद इत्युगाम् । पृ ११-१२. अहेषु अन्यकालेषु च प्रधानेषु कृतेषु न सान तेषु कालेषु - विकृते. उपकारकपदार्थाकाक्षा न तु प्राकृतपदार्य- कृत म्यात् । तस्मात् न यह कालता किंतु सद्यस्कारय । मानग्याराना । मीन्या. विकृते. प्रकृतिकालत्वात् सद्यम्कारोत्सा * विकृति, प्रास्तान् धर्गान् चोदोन गृह्णाति । भा. | विऋतिस्तयोः प्रत्यक्षशिष्ट वात् । ५।४।५।२२॥ ५/४७/२२ * विकृनि । यत्र न समपातो. 'एन्द्राममेकाददाकपालं निपेत् प्रजाकाम.' इत्यादिः पदेश सा विकृति. । यथा मोगादि । विकृती रि | उत्तरा दर्शपूर्णगासाभ्यागुपरिष्टात् कर्तव्या विरति उद्य- प्रार. प्रधानमेन, नवीनं हि विधीपते अडकलापम्तु | स्वाला स्यात् । वेदिश्रणादि च इतराङ्गसहित प्रधान न भन्यतो गृह्यते । यतो गृयो मा प्रकृति , यत्र गृह्यते मा एकन्मिन्नवाहनि कतव्यम् । तयो अमाचार सपौपानी विकृति, । प्रकृतिविकृतित्व चेद पारिभाषितमेव । न तु । रूपकालयोः ‘य इष्टया पशुना व यजेत, मोऽमावास्याचा मृात् घटवश्य याम्ताम् । भीन्या. * विकृतिहि उप- पौर्णमास्या या ' इति वचने। प्रत्यक्षे शिष्टत्यान काराकाक्षिणी कसोपकारान् पढार्यान् उपमित चिन- | विहितत्वात् । यह कालवे गृहीते तु प्रकृतिकालावगनान् । प्रापणेन गृह्णाति । टुप्. ४ 14७. • प्रकृया है | दोस्पिार्यत् द्यकाल प नचोदकेन प्राप्तम् । तर विकृतिः तुल्यशनका भवति । भा ८।२।२।२५. अनुष्याने ग्रहावसङ्गः । परंतु तत् आतुमानिकरात • विकृतयः ऐन्द्रामादतः साझा. पौर्णमास्याममा- प्रत्यक्षविधानेन वाध्यते । तस्मात् मास्कान्वं इति यास्थाया वा कर्तव्या. दण्या पानाः' इति वच- सिद्धान्तः । गात् । तेन मस्काला विकृतयः । ५४७१२२-२४. 'उचा विकृतिः' इत्यत्र । उत्तरा तलिं. ' इति मीको. पृ. १३२. ' ऐन्द्रानादीना विधतिरूपाणा- मोम-य-कु-पाठ । तनु विम्हारे इति धातोरततिशत मिटीना मयम्लता इत्यम अधिकरण द्रष्टव्यम् । नियनि । तति इष्टिसमुदाय. इत्यर्थ । हवि अन्दभेरे • विस्तर महापकरणोपनिपातिन्यः प्रमप्रारणपोः | अपि अर्यः समानः।

·विकृतः विकृती उनग तति.' अयमेव पाटो युक्त. । वितिः 'अमीयोगीयोकादशपाल निर्यपेच्छयामाक' इत्यादयः इति पाटे तु उवरा इसकी विशेषण व्यर्थ मवेत् । तस्मात् | सोमात् अग्निग्गेमानुग्नोत्तरं स्युः, न प्राक् । प्रतियत् । माध्ये तनिशब्दामावेऽपि सत्रगतोत्तरतिविशेषणबन्नात् । दांगतसानाम्यरूपा प्रकृति । पौर्णमासगितामीपोमीर 'दृ' पुस्त रूपाठ एस गार्धापान् । | पुगेहाशरूपा प्रकृतिश्च यथा इष्टिपूर्वाधानपदो गोमादूर्व डोगहकाल्ये तु यथान्यायम् । २३ ॥ मबनि तद्वत् । प्रतिवत् विकृतिः इति न्यायात् । 'ऐन्द्रायमेकादशपाल निर्मपेत् प्रजामामा' इत्यादिः वया सोमविकारा दर्शपूर्णमासाभ्याम् । २६ ॥ उत्तरा रिकृति. सबस्काटेप इति मूण सिद्धान्ते उक्ते अतिदेदोन सिद्धान्तमाह । यथा सानाय्यानी- तुशब्देन । निरस्यन् पूर्वपक्षमाह । रायस्थालतं न योमीयपुरोडानविकाराः सोमादूचं तथा सोमविकारा. युक्तम् । यहकाय महकालवे तु स्वीकृते यथान्याय | ज्योति. गो. आयुः इत्येवमादयः, दापूर्णमासाभ्या अनिदेशर त्यायमनविकम्प अवान रयान, तच | मूर्व रघु । प्रतियत् । यया प्रनिः अमिष्टोमः, युनम् । तम्मात् इटियादौ पर्न थे एका यहाला- पूर्वाधानप गोमादुल माति, तहत् मिनिरपि । के. ममिनिषत्र वदहरव दिवायामुपगम्य तृतीयेटहनि समा. विकृतेः महाप्रकरण सदशेन असदशेन च भवति । पनी या इत्यादि । द्वे अनी बाल: यरवा. मा हाहकारा, बार. पृ. ९, * विकृते: मदाप्रकरण सदशौद्भतिर द्यहमालाया मान द्वैयपाल्पम् । 'म या पदा-प्रवेस्तु असदंशोभूतिकम् । ५ ११, . विकृत्योः नाभ्या पूर्वी तु ताम्यामैच ' (पा. १३) पदान्ताम्या | प्रधानत-न्य यगा-आहिताने. युगपदने गृहदाहादी भाम- शुकाराराध्या परस्य आदेरच वृद्धिनं स्यात् । ऊँनु यगादीनाम् । पृ. १८, • विल्यो. प्रधानमसलो ताम्मा यकारकाराम्या पूर्वी ऐन्स छको ऐसारोकारी प्रमेण | यथा-या विकृतयो निमिचे कामे च विहिता., तत्र स्व.। इन्यनेन 'यह' या 'यह दनि निष्पन्नम्। वाम्मययोगेण निय-नैमित्तिक) प्रयोग य सङ्गसिधिः । 'यो था यथान्याय' इति य-कु पाठे तु बागन्द. म्मान गहाण तु दर्शश्राद्धविकृतिभूतयोः महालय- सिद्धान्तपनिगमाय । ढाहम्य गार. वेपल पनि पिग्रहः । निन्य श्राद्धयो. पण उच्चरम्य प्रमशसिद्धिः । पृ. अर्थम्तु उक्त एस। ९, विकृतीनां चिन्ध दीना माइते म्वरत्रय यचनाकाल्यं स्थान । २४ ॥ प्रान प्रत्यशोपदेशवशेन प्रघनवेदस्वरमसत्तो 'ठग्रहणाद्वा 'एन्द्राप्रमादन निपेत् प्राकाम ' इत्या-वधर्मः म्यान ' (३१७।२४.९१ | इन नैन न्यायेन दयः दर्शपूर्ण मासाभ्यामुत्तरा वितय. वहकाला. स्युः, न प्रयोगश्चनस्य चोटापेश्चितत्वेन सुर्यवान् चौदक. सवाला इति मूमेण पूर्तपडे मते पुन सिसान्तमाह। प्रापितस्वग्रहणमेवेष्टम् । वा. रा. पृ.८११ पायद पूरनिरासार्थ. 1 *य दृष्टया पशुना सोमेन - नितीनामैन्द्रामादीना समकालता । ५७ वा यजेन म पौर्णमाम्याममा पान्याया था यजेत' इति २२-२४, मीने. पृ १३२० 'ऐद्रमदीना विकृति- ससहितधानावशिष्टन्य प्रयोगस्य विधायकात् सचनात् । स्पागा.' इयत्र द्रष्टयम् । ॐ विस्ती अग्मिच पनाय ऐककात्यम्, ५ अोल्प. काल. यया. मा एमाला, | अति देशः ।।1८1१११२१-२८. मीपो. पृ. १२५ वस्सा, मान. एकाल्यम् , एकवाटतं सद्यमानस्य 'अग्न्यतिप्रायाधिकरणम्' इत्यत्र भधिकरण द्रव्यम् । म्यात् । धननेन चोदाय बाध' इति भावः । के. विकृतौ अनिशब्दस मा निर्यापमन्ये । । सानाम्याग्नीपोमीरारा ऊर्ध्व मोमात् ११३८-३९ मीको. पृ १२२५ ‘तह पनि प्रतियत् 1 २५ सिद्धान्तस्त्रम् ।। झन्दास विकृती निर्यापमन्य' या अधिकरण दृष्ट- सानाय सृत दधि च अमा गाथापाम् । विकाग. व्यम् । • विहौ तिदिष्टाना प्रस्तानामोपादिना आमिशा पशुध इति । भगीयोमीयपुरोडारास विकाराः | बाध. ( माहू. 10. विकृती मतदिएपदार्य ·विकृती ३५२४ विश्नो । विपय. ममुच्चय. 'ममवे उमे कुर्यात् ', 'गौसचे उमे । पृ ११, विस्तो औपदेशियो. मात्र यो बाध्यवाघाचा कुर्यात् ', ' अपचितो अपि एकाहे उमै वृदयनरे । यथा-गादिरनत्ययूपयो । पृ १३३, • विस्तो औपदे सुर्मात्' इति । बाल. पृ. 13 शितो अपि , निभ्यो भानामावोः बाध्यबाहकत्व यशा- अवियने उदेश्वदेवानामेन उपलश्वग न्वाय्य अनुवषटकार । वि. 'मोडशिप्रणाग्रहणे । पृ १३३. . विस्तौ वर्षमावा- ३।११६. विकृती अपूर्वपदार्थात प्रानधर्माणा काझाया उपारसपादन अनिदियने । मीन्या नास्ति । ३।८।१६।३१. विकतो अर्थ चोदवनाति-1 - विकृतो शचित् प्रतिधर्मा:नतिदेवाः । वि. १३१, दिवाने, न शन्दो याचक इत्येतद् पश्याम । टुप्. - निहतो कचित् 'बृहत् पृषु भरति' इति भूभने । ९.१।१२।३० वर्ण २. निकृती इटानिगदे यज्ञपति तन विधिचोदकाम्या वृहद्रथनग्योविकल्पः इति पूर्वपशः। भन्दस्य न उ । भा. १९४160. मीको पृ. पृठे वृहत एव निवम न विकल्प, इति सिद्धान्तः । ३.९३ ' यशायधिकरणम् ' श्यन अपिमरण दट यम् ।। २०१६ • पिनी उत्पत्यमाघ । सु पृ ८५५. . रिता- चुरिष्ट यदेवतादिभि प्राकृनद्र यदेवनादीना बाधः । विकृती चापि तद्वचनात् । ५३१७२२॥ १.१७॥१७॥५८-६०. मीको.प्र. १.६३ 'काम्यागु द्विपल्ली के बहुपत्नी के च विकृतिप्रोगे पत्नी सनम' विकृतिषु उपदिग.. ' इत्यन अधिकरण दृष्टयम् । इनि मात्र अद्धित यो न येति विचारे विस्तौ बार्षि • विकनी उपदिष्टातिदिष्टपदार्थपिपा समुचन. यया- प्रकृतो इन नोहितन्यः, 'पटतो तद् विनौ' इन्ल. उपप्पादौ पशूना समुचा , पात दक्षिणाममु- । तिदेवचनान् । प्रहलो न एकरामपिचितम् । पिरनी- चय । या यादिपो श्रेनगुणस्य अजादिजाते श्व समु- क्वादापि दिवं बहुत पाल च न विवक्षित पम् । मय. । दीक्षाहुतिमन्नामा आमनिममि प्रयुन म्बाहा- तस्मात् पत्नीगन्दै अविकारः इति सिद्धान्त । के यात्यै प्रयुजेगो स्वाहा इति पणा पण्णा मनाया समु. विरतो त्वनियमः स्यात् पृपदान्यवद् चाः । वाजपेये पर्युक्तरपेन सह अध्य भागस्य समुच्चयः । नगनेष्टी उपरोमाना नारियोमानाच । वृहस्पतिमवे अ. | ग्रहणस्य गुणार्थत्यादुमयोश्च प्रदिष्टवाद् गुण- विष्टस्य वाईसन्यग्रहम्य अतिदिश्यहाणा च ममुभयः । शानं यदेति स्यात् । १०१।१९१६४ ।। वाजपेये भाजापत्यग्यूना सस्थापनाच समुचः। विकृती 'सीमागेद्र वृते च निवपत् शुक्लाना मामह या आमनोमाना अनुयाने सह ममुचय. । मः। श्रीहरीया ब्रह्मवर्चकाम, ' इत्यादी रिकृतीष्टो बीहिरो प्रो उपमात्रीणा पत्नीना अतिटिप उपगातृ-तिदा च अनियम पिय स्यात् । ग्रहणम्य बीहेनिदेशक ममुमा । अञ्जनाम्यञ्जनीये गोग्गुल्वाम्यञ्जनेन नवनीते. गुणापर गात् त्रीदिनिर्देश. शुक्लल्वादिगुणराबधार्थ न नानदिन समुचा । महारते ताण अहतस्य समुययः। यागसबन्धार्थ । नौयश्चेत् शुक्ला , यागस्तु मीहिभिा महाउने उपदिष्ट लोकादिमाग्ना अनिदिष्टगायत्राटिमाना न यौ । पृषदान्यात् यथा 'प्रपदा-येनानुयाजान् यति' समुच्चगः | म्तोमविधौ उपदिष्टानिदिष्टसाम्ना समुच्चयः। इन्यन आन्य पृषत्तामबन्धार्थ भवति तात् । समाद पशुगणे गुदाना समुचयः तिपत्ति चात् विषय | उभयोश्च प्रीहिपको जोदपेन प्रदिपस्यात् इति । वाल. 2. १७७-७८, • विकतो उपदिष्ट- प्रापिनत्वात् विकल्प । गुणशास्त्रं शुाना मीहीणा' पक्षाविषय, समुचय यथा-देशपेये 'पाना बीहीणा ' इत्यादि गुणादामने तु ' यदा इति गोमान् मपन्ति इति ब्राह्मणज... 'दश दा एकक म्यान्' (यी ते म्यात् ' इत्यपि घटः ) यहा मीहर, चमसमनुपन्ति' इदि दातग्याराश्च रुनुया. I. तदा प्रमा' इति रिघानार्थ स्यातू । दमात् विसति शिस्ती एव शोभूनिक भान्तरपारणम् । पूर्व. पक्षः । अगर होमे मात ब्राहाणाः १७७, ·नितपम्ति तद्वन् । पिनी निरनी ऐकाऱ्यांदा नियम्येत श्रुतितो विशिष्टलान् । पृपदाज्ये समुपयाद् ग्रहणय गुणाधनम् ६९ ॥ 'मोमागेद्र ने या निर्यपेन गुमानीहाणा नहा मौमारोडादिचरी 'शुमाना नीहीणा' इति बीहिंग्रहण साम' इयादिम्तिो नीहियायोयिका प्रीहिमण न यागमर घाय किंतु गुग्गुगमन धार्य इति पूर्वपक्षे न हाल गुगमय पार्य इति पूर्वपछे प्राप्ते, सिद्धान्तानि । प्रपटाज्यप्रान्त उस विचतो धनियम । इनि सुने पागट प्रसिद्ध । नीहियत्रयो कार्यात् हरिनन (10101१९५४) त पृषदा महमन्त वैपायेण विधर म्पैम्गर्यकरत्वात् उमयो प्राप्तको अनित प्रन्ययश्रणेन यनि सिद्धान्ता । पृषाज्य ग्रहणर आत्यनिर्देशस्त्र विशिष्टात् विमोपनो विहिनतान् निगम्येन जोन्द्रा। गुण यस पृषत्तगुभगर पायल युक्तम्, दना आरस्य श्वाना निवृत्ति । तम्मान पिरल । विरोचित्याच्च रोक्रत । ६॥ समुनगर, दना पृषणा उसादनीपात् । न न पाशिर दधि, आ येन च समुच्चय सोमारोमादिचीन मोमगठादिचरोनादियबयोनं विकलो याना साध । त्रीहपायोन समुचपसभव | तो विषमो दृशाः । तिनिधान्त माधा तरमाह । विकल्यन एक्काराणा परम्पर निरोयो भाति, एसीहिषपयोगिधिराथ यद्यपि चतुरसत्तीति तु नियमे नोपपद्यते । पारयण श्रुता नीयो गान नियनंगेयु । लेक्वत् यया मस्थान न पयमा समभी पात् ' इति मन्या पयो सोमाराष्ट्रानिदग गुलाना ब्रीहीणा प्रत्यशश्रणेन चोटपाताना तिसिताना याना गपेन नियमें स्वीकृत 'पोश्च नगुणवान् । ६७ ।। 'यपि चावती ' इति चतुरवत्तग्रहण नोपपाने । मौमागद यो च निपेच्छुकाना नहीगा । नौरपोत । ' यदपि चतुग्यत्ती यजमान पत्राव प्रसारसकाम ' स्यानि विकृतो यदि दीणा यागेन र सा कार्वा ति पञ्चावत्तेन माउन चतुरस्त न भरध म्यान् तर्हि गुरगुणेन मरो न म्यान् इति शिवस्यैत तत पदारतेन चतुरपत्ते अनिवर्तिते । यद्यात चेत्तपाह सिदान्ती झनो यागम्य, उद्गुरुत्वात् वो चनुरवत्ती' इति चाखतदर्शन उपपद्यते । तम्मान शुकना च हिश्च गुगौ यम्य म तद्गुण । असो- 'नियम इनि पूर्वपश्पिण गट्वा । हागनी पत् गुमला नीरिस पतोस गुमे । पयाच ऋषनरे घातल्यायवान् मर्मभेदाः ।। परस्पान्या | नग्मात् उत्रिी श्रीहियवान 'यपि नातीनि न नियमे नोपरयते' (२०७॥ १९१७०) इति वपशिग हा निस्पति । कटारे निशेधिना च तच्छुनारम इत्याद पिप पगोर पग्मिन् प्रो दांपूर्णमायो 'यति चतुरती' म्या[1६८॥ इति चतुरपनन भविष्यनि । ममेदान्, दपूर्ण- मोमागेद्रादिनी नहीणा नियमो याना निवृत्ति मनोयरसच पो पञ्चावत्त अनि फर्मगौदान् । ीि सिद्धाने हेयनामाइ । विरोधि मणे तन्को 'नन्यारवान् म विरोधियय लोम् ' (१३ नम्म जयतरम्य शिरोधिन प्रपशे प्रागे सनि बस्य १९६६) इति न्याय पन्ना रत्तनतरपनो उत्त. च अग्रवान् गनमूना कर पिकय स्थात् वर्मा इनि तन्याचे तादात्यात् । इति विमो वि स गिविलय अपाय्य सात् म्यन्या- हार । तथा च मोमरोगदिवगै शुक्लादिवीदी रक्षा युनदरे तु- तत् इन पर पदम्, प्रत्याभुत प्रा याना चाश्रमात मीहीमा मिसन या पक्षात इति तदपं ! न्यारा मशि पत्र न्याय्य सात् पिपिचाप इति उन्द्र यायादिति- विकत । - |दृशन। । A बाप ।

·विकृती ३५२६ विकृती प्यार यातम् । सुरोधिन्या तु अनन्याय वात् इत्यकार | विकृती साक्मेधगतगृहमेघीये मगि 'आज्यभागो परिहाय न्यायस्य अप्रसरात् इति व्याख्यातम् | यति इति चोदकमाप्तावपि पुन श्रुति अनपिमा तस्मान् सौगारौद्रादिचरो बीहीणा नियम यवाना बाघ स्थात् न विधायिका रितु अनुवाद । प्राकृतस्य आप इति सिद्धात । के मागयोपिंधेरेव अनेन प्रणात् अनुवादात् । तम्मान *वितो तु चोदवमाता सत ( पर्मा ), चौदयेन प्राप्तको आध्यभागयो अनुवादोऽय 'आर आनुमानिका बाध्यन् (भषि ) । भा ३३॥ ' मागौ यजति' इति । इति प्रथम पक्ष । ९।१९ * विनी दक्षिणाम्नान चोदयेन प्राप्त अभिवाऽऽमेयरद् द्विशब्दत्व स्यात् । २५ ॥ वाधिया निविदाते, विरोधात् । टुप् १०१२०१८५ द्वितीय पक्षमाह । आज्यमागरी द्विशन्दता १९८९. विकृयो दर्शपूर्णमासादप्रतिगता गुण- स्यात् । द्वौ विधायको शब्दो यो तो दिशमी तशी नामा न प्रर्तते । ८।१।१४१२३-२५ • विस्तौ भाव द्विशन्दत्वम् । यावेय आज्यभागो चोदइ प्रापवान देवतानिपगुणवाचिपदम्यापि त्यागादी प्रयोग । १. तावेच आयभागी यजनि' इति दाब्दोऽपि प्रापयति । १४।२६-२९ मीसे १ १५५२ 'पावकामियाय ' आनयवत् । यथा आपये आवाहन निगदे ' अग्निमन्न इन्यन अधिकरण द्रष्ट पम् । * विकृती दिपगुसया आह' इत्युच्यते । अत्र दो ममिशन्दी अन्तु एक एक्वननातबहुवचनान्तपाशमयो द्वियनातेनोद्द । एषाग्नि । आगानभायह इत्युच्यते । अत्र यया कन्य ९।३।४।१०-१८ मीको पृ २५.७ 'पाग याय ' इत्यत्र द्विशब्दार तद्वत् आज्यभ गयोरपि । तस्मात् 'आग्य अधिकरण द्रष्टयम् । ॐ पिस्तौ दिनदुपत्नीकाया 'पानी भागो यजति । इत्यनेन चोदकेन च एकमेव वर्म नोगत सेना' इत्यत्र वचनस्य नोह । ९३२२ मीको । इति । १२२८ 'ऊरन एरवचनम्य.' इत्यत्र अधिरण नवा शब्दपृथक्वात् । २६ ॥ द्रष्टयम् । प्रिती निमित्र सवितू अश्वि पुष द्वितीय पक्ष वाशब्देन पर्यावयवीय या रानयति । दादानाम ऊह । एने मंसमवेतमय मामिदधाति । मा न एन्य पर्मणो हिसन्दस्व युक्तम् । तरमार्थवादाय र पार्यगोमयोनातिदेग । भगुगादोऽय भायम गौ यति । इति भयो ९।२।१८१५०...५ मीयो २०४७ 'पार्वण याय' पति दशा' इति । आपाते तु शन्दश्यावत् स्यत्र अधिकरण द्रष्ट गम् । फिनो प्रकरण नास्ति । अर्थभेद एव । अमे आवह इत्यनेा आयोदा मन, अपरावादक्षारूपस्थानादेव अपूपानमहणम् । मीन्या अमिमा दयनेन बोटयो.मिरुच्यते । 1 च ताश • पिस्तौ प्रारण न प्रातते । (पत ) पिने मेकोऽयं क्रियते । तस्मा। अर्थशादाय अनुवाद ही उपकाराम गाया स यामपि विमो अनिदिएना तृतीय पक्ष । प्रपामादीनां गाभ्यास प्रारतप्रमाण सिदेन उस अधिक याऽर्थपत्त्या म्यादयं यादगुणाभाव कारेण वृत्त । ( ठभाकाशाप्रकरणाभान )। यचनाइनिपारे रोपु हि वापथ्यं स्यापूर्व यान् । • विरती प्रतिगता काटा २७ ।। एय अतिविशन्ते । यि ३८, पित्तो प्रकृति चतुर्थ पझमाह । अथवादगुणमारे अधिकार र गतान पर नियम-का- प्राशना मानिदेश, सी पनगान अधिक रसा अर्थवःयात् इत्यन्या । नि विभिन्तस्यैवान देश , रात्रैवासाइशितात् । ८1१1 , वाशद पूनिपशन म्याइ पथ । भामागो या ही याका नाबाद 11 मागमागी गुण at विनो मानम्य विभंगार पुन भुति- । कादिवार मागुण! अमरे भीतर रामाये न आग्रमा पुन लर्थिक स्यात् । १०१०९।२४।।

·विकृती ३५२७ विकृती " चंचनात् अधिामेव आयमागरूपं मं चोडक्यात- , त्यात नोटरेन अराहीदयोगध्यभागयोहणं इति वक्तुं न प्रास्ताव्यमागानुष्ठानोनर क्तव्यं स्यात् तम्म अयमात् युनम् । सफरवकटपनात् । तेषु मनुनि गुणनिभिषानधर्ममाषु तथा तद्ग्रहणे स्गत ! ३२॥ हि सरमु अपूर्वरात वचनम्य अपूयिस्तात् वादयं | ननु चोदलेन आज्यभागावे गृहीत तथा च आय- स्न्यापर्यन यात् । न तु यह तत् रिमपि । तस्मात् भागवाक्येन गोदकम्य भाज्यभागयो. समोचा इनि मप्तम' प्रास्ता-यमागाभ्या आगमागम्पमेन कमान्तर ब्द | पोऽस्तु इनि चैत्रेत्याह । गद्ग्रहणे चोदकेन आय. विधीपते। भागयोरेप ग्रहणे तथा स्यात् अग्रहणेन मुख्यं स्यात् । कुतूहले नु-- आपमागमणी अश्विारे वारो चोदको गया भाज्यभागी गगानि तथा तगण्यपि कर्मान्तरे प्राप्त थे । अर्यत्वात् कर्मान्तरने सुन्य । अगानि गृहीयात् चोदकम्य उमयन तुल्यावात् । पुनः श्रवणम्य अर्थवावात् । वे च मणी अधिक अपूर्वतां तु दर्शयेद् ग्रहणात्यार्थत्वात् । ३३॥ प्रधानयागादुपरिपात् कार्ये पाठकमान | अर्थबाद 'आभागो यति' इति याक्यं गृहमेघीयस्य गुणामाचे पचनात् अर्थवादगुणस्य अर्थशाययो- अपूर्वता दयेत् । ग्रहणम्य आन्यमागपदोचारणस्य जाधर्मस्य विध्ये कयाम्यत्यय अमावे अभद्भावे वच- | रामेभीयापूर्वतायामेव अर्थचयात् सफम्यात् । पूयित्त्वे मात् अन्यभागमो पुनर्वचनात् विन्येक शास्त्रत्याभावेन | नु तत् अनयं स्यात् । तस्मात् गृहमेघीय धर्म अपू अर्थ वादवासंभगा इति यात् । वेपु रि तादर्यम्, हिर्गम् । न प्रतिर्न विकृति, 1 नुगन्द पूर्वपक्षनिरासार्थ । यत. नेषु ' अमुमन्तावापभागो' इत्यादिशक्येषु गुण- विधान युज्यते- इति न्यारण्यातम् । चिकनी प्रास्तक्देशपदणे प्राथमिमानामेव ग्रहणम् , प्रतिषेधः म्यादिति चेत् । २८ ॥ अन्याना टोपः। १०।१1१-६. मीको. पृ. १३५५ आसमागो नि तद्धर्म कन्वे रक्षणाप्रमात् न कर्मा- 'कपालन्शयः' इत्या अधिारण द्रा यम् । किनी न्तरवचनम् । नुि परिसख्यया आजमागेतरए। अनाना नातिदेश।। ८११४२३-२५. मारतकाग्यगुणाना प्रतिषः पात् । तम्मात् समान्या इति पनमः। | मीको. पृ १५२ 'अतिदेयो न विकृती प्रास्ताम्य- गुणानाम्' इत्यत्र अधिररण द्रष्ट यम् । - विकृती माश्रुतन्यान् । २९॥ प्रास्तधर्मानुरादेन विधीयमानयो धर्मयो. अन्तराले चतुर्यफमाची पञ्चम पलं दूधपति । न प्रनिषेध अपूर्वमपि मा पठ्यते, तदपि प्रकरणेत विनिमुन्यने भभुतत्वात् । नहि अत्र प्रतिषेधचि विचित् पद यथा आमनहोमेषु । मीन्या. • विकता मारतयामा धूयने । तस्मान परिमग्या । किंतु कमान्तरवचनम् । नुसक्यो बाघ । भाट्ट 201२१. . विकृती अप्रहणादिति चेन् । ३०॥ मन्ने सर्यनी पारा दिपदाना ह । भाद. ३१ न समानारचोटना । अत्र आगमागयो. म्वगन्देन मिनी रनमानसब्दम्य दर्शपूर्णमासम्परक्तपाय गतम्य महणम्, अन्येषामनाना चोदकेन प्रणम् । स्वगन ऊह | १|१५४१. मीको पृ. ९१९ 'आयुरादि. गृहीतयो. धाग्यमागयो. नोटकेन अग्रहणात् 1 तथा फलन्याय 'श्यन अपिकरण दृश्यम् । स्तिो यन प्रतिवदेन म मनुठानम् । सम्मान चोदोन अग्रहगान् । प्राकृतादानुगदेन गृमने नत् प्रारण गृह्यने । यधा आध्यमागी यस्तीनि ग्रहणम् । इति पष्ट पक्ष । 'औदुसगे यूपो मानि' इति यूपानुगदेन औदुम्पर. न तुल्यवान् । ३१॥ पम् । मीन्या, • विकतो यम्य प्राशन निदा नादेयम् । गोदको यथा अपूर्वहारा इराध्यन्नानि | मीत्यं तम्य पुरष्ठात् पाम्ताश येस्तमनमाम्नायने नत्र गृहशी तगा आगमगारी । वामान अमेरो न्य-! मारीतामायनितात ( अन्तर-) प्रारणाटो ·विनी ३५२८ वितो - पिज्ञायते । था. ३७१४ १.८.... विकृती पार । नयाद । नास्ति दमार्थस्य देश वचनम् । न या पास्तावानुवादेन विधि सदयो वा तत्र प्रकरण वैकृत कमै मारिङ्गपदा सहकवाक्यता यानि ने। विनियोजक भवन रातिघिरे बाल पृ. ११ विज्ञायते यागेन पर कुर्यात्, क्यम् । प्राकृतर रिदि। विकृतो लुभार्थानां प्राप्तानामहाना बाध ॥ कथ हिं! यथा प्राइजेन यागेन फर पापिनमस्त विधे प्रकरणान्तरेऽनिदेशान् सर्वम स्यात् । । १०१११॥ कुत एतत् । यागगतो हि व्यापारविशेषम्तेन अप भाष्यम् - उहो वृत्त । थापाम्युच्चय इदानी बर्न-पते, न व्यापारमानम् । यागगतच व्यापार प्रादृते यार विराम । वायो नान यदेवदमिति मिश्रित विहान प्रोगवननेन नस्पित , सगृहीतश्च विद्यते । स एको कारणान्तरेण मिष्यनि करप्यते । तथा अग्युच्चयो यदि- पेचिनुम् । स च आकाशितो निगाइम मनोन दमिह भवतीति विशाते ऽपरमपि भाति विज्ञानम् । गर्नुमिति । अगष्वनि अपेक्ष्यमाणेषु न पागगो गिरी उनायमर्थ प्रथम परीक्ष्यते किं स प्राकृत वितृनौ व्यापारियशेष काप्य स्यात् । इरपा रचणा 'त् । यमुन किनिध्यते इति । कि तापाप्राप्तम् । विद्यु यथा दग्देन युध्यते इति वचने न दण्डिरूप देन. प्राकृतम्य प्रकरणातरे विकृतो यतो मरन्यविशेषणातिदेश, भिहितम् । यरि गु तन लक्षिनेन प्रोजन स्थ'तू , गतो यच याश्च प्राकृ) धर्मजात तरम विकृनौ पर्न यम्, रायते तेन ल्शयिम् । एनिहापि अन रख पगा। यदप्पथटाम् । न । यचनेन हीद में प्राप्यते । न ' विशेषो नापेश्शमाणेषु शब्दामिनो भवति । च वचनम्यानिमागेऽस्ति प्रापयत । क्य रचनमिति रमाया त कल्प्यते । स्क्षणाया च शन्दी बापत । गम्यते । सनविय वैतीपु देशनानु प्रारत धर्म अथ गन्दो मा सीसि यागगनो विकोपो मैव पश्यत, बातमपैश्यते यास्यशेषत्वेन ! तपैर प्राकृत्या देशना । अनान्यसपश्येरन् । तन , प्रयमिति-- इपित यता यामनुपश्यते, एव घेऊत्यमपि । न कश्चिदियोगोऽस्ति विशेष प्रति तस्य कर्मणयोद शब्दोऽनिनावद्ध तत्र यथा कृष्णाना पाशेलामो पि वचननामा- एवातियत । अव चारितिक्तं यता भाकादयेत । पात् प्रियते, पर वह न्यादि समानार्थमपि सर्व गम्यमाना न प्रतयागेतिक यता उत्सति । प्रनाना चामाना करणेऽर्थता दुभो वैरने पर्मणा या टुप्– मतमेन यतिदेगसत्ता न्यायाना । दशमेन मानोऽप्युपगम्येत । सा चेतन याय्यम् । मदेव इदानी तिमतिदिश्यते ही पारगारते । यत्महतो भिमय प्रियते । यथा प्राक्तन यागेन सामने, पियने दायिने । राम्या च शाम्रादाोताग वनगाति । रिमो योगम् । एतरो मानि । वियते । अतो मतिदिश्यन्ते । तन्मात् हुनाथमपि प्रना यानि यस्मै प्रपोजनाय नी भात, न साह तस्मिन् प्रयोजने मितो चोदितानि भवन्ति । लन अपिपाऽभियानसरकारद्रव्यमय रियेत नाद- एम रोडा न नोदस्खेतरतीति । टुप-- यथा न पातत। म योयो भाग्यम-- यपिोति पश्यावृत्ति । मतदमि। वयोगारमे पेशने । सकारदाण उपारमादि। प्रका विस्नी कनयमित । चि-भिधानसम्पार, लान् गुमायम्य पनि । नमतं प्रानी - दाय न निलमईति परामर्थम् । कुन एतत् ! अमि योटि ते दी। पापापभिन्ते । धनमाय मोने मणि त्रिने, नामशेदनम् । न्यने । और उपम नेनारामत गरि भने प्रप बनाय ददानपते, नसा । नामान बोका भात पहिला पदाप गाना मा मरि प्रियते, बचना माग्यात् । यथा इसले | शास्त्राणि मन रमाननगनुपOT वर्त यमिति । प्रते। ध्यान १२॥

·- नामविष्यत्, विस्ती ३५२९ विकृती वाथ गृहाति । पदाथा ठपहरियाहिता । न चापे | स्वप दिनेपि हिघि सपन अदृष्टायतया वर्त समिति थिता । ननु प्रसृतौ पदाथा एतानन्तरा , मान्दयात् । नास्ति बाघ । उत्तान तु प्रागृतम्य रसनायिस्स दृष्टस्य प्रथम ते गहा के पश्चानुभाग अपिता । पिसनापपि स्वय रित गहिघि अभावेन अननिदेशात लवनावरूपस्य तथा युतमिान । सत्यम् । पती पदाया गृयते, न ने अतिदेशात् न त य र पनमिति सिध्यति बाध । पदाय पेशया । रितूपगारापेश्या । स एप क्यमान राब उपदेशाा अविदेशोपि पावपूर्वक एस युग । भ्ररयोपकारान् गहानि, लपणारा पदायान् 1 (निश्च उपदेशानुरूप रात्तस्येति मन समें वर्त यन क्षशाया गरीयसी। तु किंचित् प्रावित पमित्याह । सिद्धावस्तु 'अपेक्षा तेपामप्रत्यक्षशिष्टस्यात् । ३ ॥ | मत्तियोग्यत्यैरुपनारातिदेशनम् । तदभावात्पदार्थी माप्यम्--- अथ यदुतन् , यथा गणरेषु रम- | नामति देशो न करप्यते ॥' प्राकृतप्रयो ननौ पि पाको ननपामाण्चात् नियते, एक मोम- अनाघो द्वियि । अग्युच्चमपर्यन्त चैत्र मयापि नियति । रान । न हि मणलेषु पा प्रोदान | ल ! म बैग्वेन पाहतग्न रापरमती अराध प्रति प्राप्नोति । प्रगर दि तत्र वचनम्, 'मुने अपरति' | पायने मोऽमुच्चयपर्यत । तर प्रास्तोतयोरुभयोर इति । न ता पाहतप्रयोजन पाम्माह । तन वचन प्यगुडेपटवात् । यत्र तु न वैन किंचित् किंतु प्राकृतस्यैत्र पामाण्या दृष्टार्थ पाक । गदि च तप प्रत्यक्षपचन वारसानिमा बाधप्रमत्ती अबायो व्युत्पाद्यते म नेपामप्रत्यपशिनर शत् पाकोऽपि नामरिष्य- वैया । तत्र प्रान्तमानस्यै अनुऐपत्वेन अभ्युच्चया देव । तस्मादापवर्णन पावनति । भावात्, पया पले पायदा पहणादे । एर च अभ्यु कि भाति प्रयोजनम् १ कारद्वा यकनमुदाहिपते इति । नयादण फेवावस्याप्युपगुणमिति सदनिरूपणा कचित् भाने, 'स्वर दिव बहिमपात ' इति । तत्र प्राग | न तर मायनिरुपणस्य अपसरलक्षणा सगति । सूना- द्रव्य निवर्तने । 'सरता दिभवति' इति । उपन- | यस्तु- प्रारणावर विकृतिलक्षणे विधै रिधीयमान मननपारले पनानि निवर्तते । 'खय शीर्णा द्वारग पदाथ ना विधायशास्त्रम्य चानिदेगात सर्वेषामनुष्ठान मति' इति अभिर निरर्सने । मनाने निवर्तते। स्वान यचित्राप इति । शा-ऊहे मिद्वेऽतिदिष्टाना वाघायुग्य वि- स्वादासत्र नामे स्थितमूहनम् । चिनगा । इयत्ता दशमेऽङ्गाना वितिष्यभि. नियरियाद्रिष्टो दगमे माप रयते ५५ दि स्वयात- घीयते ॥' अनिदिदायविषयगत् श्राघरय अपि । त्यादी प्रश्न मईमारत् । साथै घाममा याऽऽयो ऊहन अतिनोतरकारमारम्भ । प्रथम तावत् राषितरत अपे समत्तिमो यात्रहानेरुद्धनादिकम् । चित्यते मि मा प्राकृत विकतो पतंच उन टनप्राकृत बाध्यतेऽसि नोदनानिदिश्यते ॥' प्रयोजन न त यमिति । तदनिट विचायते-कि भा-तदेमू मिटे अधुनिदिष्टाना पाया पानसतानानयास्त्र वा पम्पब अनादृत्य प्रयो नन नामुन्गगापवादाम्या द्विनौ बायो रिप्यते 1 त बायो तिकृतारतिदिश्यते । गोर्येश मारयेत् । क्यम् । आग्ने नाम प्रतिमा घन पदाथम्य शिरङ्गत्पाहरप्रमा यण यायनानि तानि सेति, उन पदार्यकार्याणि गामाय । न तु पार्थाभावमात्रम्, प्रताय नित्य पसी दृष्टाररूपाणि तद्वत्तामणदनाय य आप! या तिप्रयोगे सत्यत्त्वेन बाध यवहारापने । नाकी दिगती न्यागर म अविदिश्यते । सौर्येण मात्रयत्, स्तिो स, नियमित प्रयोगे तदासो, पशुपुगेटाले पम् । यया भामयेन तयेति । तत्र पूरिमन् पचे | प्रारपदार्यामानेन प्रमहरि बाघ पापत्तश्च । अस्ति अतिदेगारगतामााना पदार्थना प्रवृत्प्रयोजनाना | चेद्र मुणवरो, मिपिनोवपातम्प विनुषी दोण पिशायर यथार्गमा दृटाइप्रोनाल्यनार | माररूपयोगनरोपेन सते.पतिदेशस्य विल्यास मी को wi .

·रिकृती रिती - ग्राहक्लामावात् । अस्ति च कुशाना प्रकृतिसधिना | निरूपणार काचित्क्षति । इयत एव हि तनावापनिक गरै प्रत्याग्नानेन कार्यसिद्धौ आदेशेन विकृत्यनवा पणम्य तृतीये प्रासङ्गिक निरूपण मर्वष्टायाम् , नामदेव भावात्तेषु । ' न होनार वृणीते ' इत्यादिपर्युदामाशाच स्वादेध दरीहोमादापटमादौ । होत परणादेवियगामा मतेष्वपि । अा वितृत्वत्स अत एव भाष्यवारोत्तमपि क्षणनिमतमणि ग्राहकप्रमाणामाबम्य पादावपि रामादाय विशेषणम् । नातीयासगतम् , तथाहि-यद्विशेषादाने यग्य पात्रम्य नियोगे प्रसदस्थले चातिदेशस्य सियालयात | यदिपये यागनियननात्य ताहानिश्वयम्य परिसर प्रमाणम्प सत्वादनम् । यापि च प्रमजसलेऽयन एव दगनेनाप्रामा पनिश्श्रा एर तद्विपये तम्य शास्त्रम्य बन्ध | उसकाराभान तस्मिन् प्रयोगै प्रयाजादिपदायम्यागतम्, भनि च शरपदादिरूपविशेषादानेऽतिदेशास्रम्य तथापि मन प्रस्नो पिनो या पदाथानाम यत उप 'कुनाहगीयादिविपये, तत्तदुद्देश्यमय निश्वापान तम्य कागगम प्रयागादिमिम्मत्तत्प्रधानरपोरकुत्, उपकार तद्विशेषदर्शनेनामामाण्यनियर इनि तद्विषये तम्य गमे तु तेरेव रणनिप्रपोग्यता पुर्यादि येविषम्यैर शास्रम्य राप ! इद व यापि समयान्तरदनादि प्रमाणम्य कल्पनान विम्याग्रहकप्रमाणासत्तम् । अन गाघे समवि, तथापि तम्य प्रारान्गिानिम्पणीपत्यानी एर प्रपतेरपि देसानैमित्तिकीकृतिप्रयोगान पाते | कारात् ग शनि । ३३ दि वाधसामा या अध्यायान्त मनसिद्धिग्ख्याहना । रस्पतिरिडागिधसाधारणमपि प्राधान्यनत निरूपणी अन चा यस धनोऽ यायग्राहकप्रमाणामार इत्युक्ती य पात् यथा नारगन नथा ममापीति न धितो । पर विकृतिसधिन उपहोमादे प्राप्तमधिन प्रयाजा नु अनिदेयोपजीवितम्य भाष्यरोक्शाउका देगा ज्योतिरोमानत्व ग्राहक्षमाणाभासचात् बाधापचे । उन्छेदेनासभात् तदनहीकार । प्रतिवितिपटोगदानम् । अत्र च प्रतितान्दो नानिदेग अम्य च पाधस्योहोपनीविताभावेऽपि डहस्यात निरूपापर , विनियमगे या नानिदेशवत्पर । तथाले दिष्टरदायधमत्वेनातिदेशमन्यामन्नत्वात् तदुत्तर निको गुहमेघीयम्य बस्तनो दर्यप्रतियामावेन नन प्रयाजा कृत ज्वावसर इति ऊदेनापि संगति । दिशा निकनस्था यासे । अपितु दगारिसब बन्न अय च सस्त्रिविध अथलोपत्, प्रत्याम्नानान्, प्रकारकज्ञान विशेष्यपरो पिति गब्द , मातिन्दयोक्त प्रतिषेधाच्चति । तप्रान्त्यभिन्नबाधोपोद्धातत्वेनद प्रतिपद पिरोप्यता निम्पप्रकारपर , तय शान मौर्यादानिदेश. नीयम् , यमाकृतपदार्यानामुपगारानादरेण गणव । वाक्यजन्य प्रारूपम् , गृहमैपीये 7 'भा पभाग नितादेश । येन प्रधानमो विनवेशा यानि' इयतवाक्यामाप्रमापाय ताविरम् । अत एको दृप प्रयोजनान्तर ५ पयित्वा याधामात्र छपत । भरसाधारण्येन दोपज पानावेनानुगम । अत एव पिस्तेस्तुफानुम्योपताजननाथमुपकारस्यापेशिनदार वतिष्टोमागे दोपेग शिरिसम्रम प्रशजादिवाये नानि पाया न स्तन सकिरोन योग्यताजनन योगन्या गापि । अस्तु या गृहमेधीयवृत्तिप्रशनादियाधम्या दुपारद्वारा प्रती योग्यनाजननेनोपकारस्य तस्तन हानीवादिसाधर बम्पयाध्यायायायामा रेऽपि प्रसन्न गोप रावसायान् शिशनमानिया च मारिन यही गमरन दामापायनिरूप्यारम् । माग्नोपशिनी नदपाहता पायोऽया तोपरा एा र परमारठितम्य यति-गधा मनिहितत्वात् तेरामेरामाशा::सत्तियोग्य प्रयम पिवित्रम्य पतिभूतपदनलाइसपमाणविषयत्यामार मनिदेशो न नु पायाम, नेपा पुषेन । सदमानियम्य तर बाधितापनिति निपाय मष न दयी गति वदवानाशागरम परन । परि तुनिचापण्यायानो कपादित मधिनेन रूपेश शाहीकारान् भामिमग्न पण मगायेत तपाEिBापार नीयोपको मोम्योसम्म . ।

·विकृती विकृती पारेपनि दिष्टेषु पश्चात्ताजनकापेनाया तजनकमाइत अर्थोपाहायस्य तु विकृतिविशेषे 'स्वयं दिन बहि. पदार्थाना पृथगतिदेशस्त्यनम् । न चैत्र विकतो नाशो-भवति' इति । अन स्वनम्झिन्नाहिपि लवनप्रयोजनम्य पकारबाधेऽपि पदार्थाना मेवोपकारान्तरपनया करणा- | सरणोपयोगिमूलामाश्यासयोगनाशस्य प्रतियोग्यमावेना- पचेः उहयाधीच्छेदापतिः । उपचारजनकापेक्षायामेन | नुत्पनेलोपनावयुक्तरस्य प्रयोगान्त.पातिनो धस्य पदार्यादेशम्य कल्पनेन तदाये तस्यैवाइल्पनात् , नस्य तदङ्गभूता सिदानादेश बाधः । ( इरा उचरः पदार्थानिदेशस्यैव प्रथमतः कसनेऽपि वा वचनातिदेश- कृष्णा गवानविषयको भाग्रन्थः सीको, पृ. ६८०. नामानिदेशयोरिव निरूपितरूपाणामेव पदार्थानामति-बिरयानन्य कृष्णलवरी बाघः' इति निन्दी गृहीन देशात् प्राऊतोपागमा उपागन्तरकल्पनानुपपनेथ । इति शेरम् )। के. मण्टन-परमार्थर यत् विकृती न तत् स्यात् ।' वस्तुतातु उसकारजनकापेक्षाषामपि पृथक्पदायांति- देशालगने गौरवात, पदार्थविशिधोपकागणामक एपाति- शंकर- 'लुप्वार्थरानो विनो।' देवः । प्रकृनिवत् ततत्पदार्थजन्यानचदुपफागन विकतो विकृतौ शब्दयत्त्वान प्रधानस्य गुणानामधि- कुर्यादिति । शास्त्रम्य तु पृथक्पृष्ठतो याऽनिदेशालय कोपनिः संनिधानात् । १०३३॥ अमीयोमीये पशो 'एकादा प्रयाजान यजति एका- ने किञ्चित्यमाणं पश्यामः । तचं तु पातयोग्यताजन. कैविकृतियोग्यता प्रकृतिवचनयेदित्येवाति देशः । ननात दगानुपाजान्' इति भूपते । तदिद अशाप्तापा प्राकृते- चोपकारवत् पदायऽयविशिष्टमित्येक एवोभयोरनिदेशः। तिस्तन्यताया कर्मान्तर विधीयते इति पूर्वः पक्ष । अनिदेशलक्षण च पदार्यमादायोपपत्रतरम् । अत एवा- तदाद- रिक्ती प्रावृतगुणविलवणगुणम्प्राकनाशके ममी- नितम्बादिनोगकाराणामेगानिदेशः । पटायांना तु तदाधे- पोगीयाध्यादौ दान्दवानात् एकाददास्वादिविशिष्ट प्राजादि- परदेष करणमिति न तेषा विकृयायमित्यपास्तम् , तथात्ये विधायशब्दवच्यात् गुणानाअघिकोत्पत्ति, अप्राकृतगुणाना उपकारवस्याप्यनिदेश्यतावच्छेदकोटिप्रवेश गौरसापचे। अधिशाना स्थानान्येश उत्पनि भ्यात् । प्रधानम्प सनि- उपकाराणा प्रकृतावपि करणनिष्ठयोग्यतारूपफळप्रयुक्तपदार्थाः | घानान् मुरम्पविशेष्यस्य भावनापाः सनिधानात् । पदश्रुत्या नुनिष्पन्नानामिह पदाक्षिपारवाल्पने गौरवाच । अति- धायर्यविधिः इत्यर्थः । इति सुबोधिनी। बिकृती अमी- देशकोऽपि च प्रकृतियारस्याप्यति देशान्न पदार्थाना- | पोमीरपयागभायनाया प्रधानस्य करणारभूतयागमानस्म मुपकारमनादृयातिदेशः । एव च यत्र प्राकृतोपकारा- शन्दमात् गरयाऽधतत्वात् गुणाना प्रमाजाना अपि- मानस्तत्र वनपदार्थम्य नैवातिदेश. 1 को पचि. एकादायमण्याविशिष्टतया उत्पत्तिः । ननु प्रया जानुकादेन केवग्गुणरिधिः । ननु विशिष्टविषो गौरव न नामपि युपकार प्रतिपदा वाइनन्नातिदेवः स्यात् तत्राह- सनिधानात् एकपदश्रुतिरामादित्यर्थ । कलाने गौग्नदेवस्वैवातिदेदाम्य पदार्थान्तरप्राप्त्यर्थमा- तस्मात् गिशिविधिः आश्रयणीय. इति घुसूहलम् । बश्याम्य बावितादार्थप्रापकरवापत्तिः, एक्स्यैवानि दास्य प्रकृनिवत्त्यस्य चानुपगेघ १२॥ वाधिनपदार्थाशे तापविषयमापनात् अत एल ताश अपीयोमीये पशो 'एकादश मयाजान् यजति एका. विपये । ताम्बम् । वस्तुतस्तनदनिरिक्तविषयमेव । दशानुपाजान्' इति शुरुम् । तदिद अप्राप्ताया प्रारते- न च पास्यम्भयात् बाघानापतौ मुजरा प्राप्तबाधा- तिकर्त यतायाम् , कर्मान्तरं विधीयते इनि पूर्वपक्ष नापत्तिः, विशेषादाननिमित्तकभ्रान्तिमसक्त्यैव तदुभया- हेसन्तरगाह । एकादगरनसख्याविशिष्प्रयाजविधौ सति शीकागत् । अत एव बरसस्य बोधकस्य विशेषविषयता- प्रतिवन्य प्रकृतिवत् कर्त य' इति चोदवशन्दम्य प्रतिबन्धस्त्वमेव प्राप्त गायत्वमित्युक्त कोरतुभे । स चापं | अनुरोधः, न उपरोधः, कल्पना न भवति । बहत- यानितिश इत्युकमा नास्पयोरदाहरण यक्ष्यने । रेव सनिहितः प्रयाने उपकाराकाशाशान्तेः । - । .

·विनी निम्तो चोदनाप्रभुत्वाच । ३ ॥ सिदा माधक अपर विशेषमाह । कर्मण प्रपन पूर्वपक्ष हेम तरमाह । चोदनाप्रभु चान् चोदनायाकर्मो गुणधर्मपश्च ऐक्शयात् एक शन्दो विमा एकादशविशिश्प्रयानवये चोदवोपे प्रमुगात् ममर्य यस्य नदेवदान्दम् , तम्य भार ऐक्शब्दार , तस्मात् । नात् । तया च प्रया जादियागय एकादशत्यसरपायाश्च एरेन हि प्रयोगावनेन अहमघानान्युच्यते । वसन् विघाने दान्दम्य समयत्वात् प्राकृतिवर्तन्यता न प्रामोति। प्रघ नवचनेन अनाया निघागम् । एक सनिघाने सप्त प्रयान त्यासयुक्त तथा भूतमपूर्व स्यात् तस्य | विधे अनधेि आरक्या नाम्ना सयोगो भी म विध्युपरभणान् सो हि पूर्वगन विविरविशेषान् । मथानमज्ञको पाग तत्र सादा गुणविधि इति । पर प्रार्तित । ४॥ सर्मन यागे गुणेन दिभार स्थात् । सग्यमा मग अप्तीपोमीये पशो 'एकादग प्रयाजान् यजति एका च सख्यावर मत्रा तर च पिक्रियेत । गुणेन वैट शानुपा जान्' इति अनम् । एकादशवसत्याविशिष्ट गुणेन उद्विकार प्रास्तगुणविकार स्यात् । तया च मानादि कमाउरमन विधीपने, अन प्राकृती इतित- | गन्दम्य एकादशादिशब्दस्य विधिगामिगत् मराजादि 'नान प्राप्नोति इति पूर्वपक्ष नुटाब्देन निवर्तयन विधिशामित्वात् , गुणस्य च एकादशवादे उदेश्यत्व सिद्धान्तमाह । नेतदसि प्राकृती इतिवं या न | विधेयत्वात् नानर्थक गुगलवनम् । तस्मात् पनौ प्रनित प्रमातीनि । मिन्नु मानोरयेर । शत प्रधान यया अन इतिपर्व यता प्राप्यते, प्राप्ताया च गुणविघा इति मयुक्त यादृशा सयुक्तम् , तयाभूत ताइवासयुक्त अपूर्ण सिद्धान्त । रिनिगामा य म्यात् । कचित् सिनौ सौयदौ अयंत्याच नाम्न |७॥ 'प्रगाने प्रयाने कात जुरोति'हान तम्य प्राकृतादम्य प्रयाजा , अनुराजा इति नाम्न अभावान भरि शिष्युपर गुणात् विधानम्प उपरम्मात् सो हि सर्व एव धेषत्वात् 'एकादया मयाजान् यति' इादिना न ममा- विधि र पूर्वमान् प्रतिपूर्वक इति अनिशेषात् । तररिधि । रितु अमीशेमीये पसौ प्रतित तना भीमोग प्रनि स्यात् । प्रकृति र विकृति वर्ग या' प्राचाना एकादशमग्रारूपगुणम्य शिपि दी सिद्धान्त । दनि सपविकृति निपम । ससान् भनीपोमाये गशी तुल्या 'च प्रभुता गुणे । ८॥ अपि प्रकृनित दमित यनापा प्रतापा पादशवादि दुल्या च प्रभुना सामर्थ्य चोदवस ने गुर सुवियप एर इनि सिद्धान्त । प्रयानादीन् प्रनित प्रापयितुम् । प्रासेषु च पुरण न चागविधिरणग स्यात् । ५॥ दिगुषविषय । अपरा नुल्या प्रमुना समय आरत अशीचीगीर पनी 'वादा प्रथाजान् जति शब्दानाम् | ये दिशानुगति गुपचनदि ! गुण पम पादानुस बान् ' इति श्रुतम् । तत्र प्रातित प्राप्तायावरिपातु शस्नुमतिराते ये कल गुण विठा इपिस्त पनाया एयरादिगुर वधि इति सिदा दोनोमीये पदो प्रत पदारसह टपो दर पति । नच बनने कमी अाम्य विशेषाधिसगुणग्य निधि नि मिसिद्धि । म्या | मत च विशेषनिधि आश्ववर अमर सर्वमेव प्रधानमिति पे।।९॥ । न अनि प्रवर भायो विशेष पति भारपात गुगी विधा समक्ष लिया नमान् ति मानित इतित पनाया | म प्रधान म्या अग्रीयोमीपपा प्रधान का मताधिोपगुपि। इति चेत् पूर्वमीमा। पर्मयशासनिघाने स्रियासयोगो नयाभूतन सयोगा। पयाविधय । गोन तदिगार प्याउन्दाय विपिगामिवाद, १० ॥ गुणस्य चोपदेश्यसा।६॥ आरामदयाम्पत् गरया - Fa --- ·निहती विस्ती दति यदक्त पूर्वपश्चिमा सूण, तरिम्पति सिद्धान्ची ।। हिनौ सार्थ शेप प्रकृतिस्त् । शहर तथाभूतेन मार पातान्दभूतेन मयोगात्, नांद प्रधान १७३४।। मूतो गुणभूतो गायों भरति । किं भागविषय म्यु । इस मामननि- 'यज्ञायर्वण चे काम्या इएयता ये बया यथा भवन्ति प्रधाननुता गुणभूता वा तेपा उपागु कर्नया ' इति । तत्र साय कि बनधानाय यथार्यानामेन मता विधय सु । यत् प्रधान तत् मुपा राम्, उन प्रधानामिति । पूर्व विकृतावतिदेगात् प्रधानमेव यत् गुणभूतम् , तत् गुणभूनमेवेति । मासना हिंराज्यधर्माण अहमधानायव प्रमझात् निधित्व चाबिशिष्टमेष प्रास्ताना र फर्मणा सापवाद निम्प्य इदानी हिनाये शेपदिष्टधर्माणा किं योगान् तरमात सर्व प्रधानार्थम् । ११ ॥ अङ्गभानाथत्वमुन केरलप्रधानाथव इति प्रमझा विध उपरोति हात यिपि तस्य भायो विधिय निरूप्यते । अत्राय पूर्वपश्य - प्रनो विघीयमाना अगाव इति युतृहरम् । प्रायाना पदायाना बन | साइपधानार्था ! अत विकृताचप्युप पादयो धर्मा माङ्गप्रधानाथा एन च काम्या इष्टय इत्यनेन प्रधान पद सह विधित्व अगत्य एन अविशिष्ट तुल्यम् । मातोपादानमिति वनव्यम्, साहयर प्रधानस्य काम कममा आयबादिवशमारूपेण योगात् सनपात् । 'मि स्विष्टात यजति, यशम्य प्रतिष्ठित्ये' इति । स पात्यात् । अङ्गानामपि वाम्यत्वेनोपादानाविशेषात् । प्रकृती य ए गथाद , स रायमाटो पितो भवति । तस्मान् विनापि ययामाप्त र नार्य एलोपामुख्य विधिरिति । ग्य प्राप्त अभिधीयते । अनि बिष्टकन यनि, यजमेर प्रतिष्ठापर्यात' इति मुख्यायं बाऽङ्गस्यानोवितत्वात् । ३५ ॥ नया 'चभुमी एते यशस्य यदाज्यभागो' इति मतो, अयमभिप्राय - भवेदेव यदि प्रास्ताहिधर्मविवि आध्यभागी पनति चक्षुपी एस नातरेति' इनि गिकृती। । तस्मात् सौ एवजातीयक प्रशाना वितुरपमस भनेत् । तत्र हि मारणात् प्रधानाथत्ते पाते यस्त्वाधानार्थव धर्माणामधारितम् । स तु गुणभूनम् । काम्या इष्टय इति श्रमावास्यमे प्रधानाधर पनि पाद- ममत्वाच नदुत्पत्ते सस्काररधिकार स्थान । यनि । न च साशस्य कामोपायवैवाङ्गानामपि काम्यान्द- १२॥ वान्यामिति यक्त यम् । यतोऽझाना सल प्रधानोपकार इतश्च पर पामो न गर्ने प्रयानम् , प्रधानाथमपि किंचिद्वारेण परम्परया पानोपाय नम्, प्रधानस्य तु साक्षादेव। दतीति । तदुपन नयो प्रतिकिलो प्रती विस्ती न तु सामात्मभषे परम्परा भयणमुचितमिति प्रधानष्टीना न उत्पने प्रपाजानुयाजाना उत्पत्ति कमस्य समत्वात् नुरय मेन मुसम्पशब्दयाच्यत्वात् नासामेर आगुयामिति गात् । आदी प्रथाजा मध्ये प्रधान सतोऽनपाजा इति | सिद्धम् । मम प्रको विक) च रामान एतस्मात् सस्कार प्रयोजनम्-पूर्वपक्ष अङ्गमनप्युपामुरत पर्त रम् । दृरिधा उपकारण महितभ्य प्रधानन्य अधि- शिक्षा तु प्रधानम रेप्पे । सूत्र तु-मुग्याप एवायमु फार विमतिप्रयोगविधि विधायक म्यान । तम्मान सर्वे । पाशुपमिधिनस्य कृते अचोदितत्वादिति । सौता प्रबानम् प्रधानार्थमपि विञ्चिदम्ति । अधिरणास्तु विस्वी मार्थ शेप पतियत् | शल तस्मात प्रक्रने पातायामिनिकर्न गतागा गुणविषप १९॥३५॥ पो एकादशप्रमाजानुयाज गाक्यानि इति । के 'यशाचर्वण वै साम्या यस्ता उपाय पतयाः • विकृती श्रयमाणेनौतुमा वा पाऊनम्नादिर चाद| इति पाग्येष्टिषु आयांणोदोक्तयश त् आशु वर निवृत्ति । १०७५१४॥६१-५३ मीको पृ १५३. उच । स शेष शेषमून उपाश स्वर विनो तम्या पाविग्लग्य मारय पत्र अधिरण पम् । वया काम्येष्टी गर्षि न प्रधानाध स्थान ।

·विश्नो ३२३४ विकृतिचल केवर अधानाथ २ । प्रतियत् । प्रस्तौ यया वेदि । प्राधा । अवशिष्टपु न भेर । वि १.५१, धर्मा आयधर्माश्च सर्वार्या मपन्ति तद्वत् । इति पूर्व - विकृतिषु चोदप्राप्त द्यहतास्त्व य इष्टपा पाना पक्ष । इति वचनेन बाध्यते । ५।१७ विधि मुरयार्थो वाऽगस्याचोदितत्वात् । ३६ ॥ टीक्षणायादिपु ज्योतिष्टोमे अवारम्भणीयाया बध । 'यज्ञायण वै पाग्या इण्य ता उपाणु काया २०१२ मीको पृ ९७४ 'आरम्भा इनि काम्येष्टिषु आथर्वणवेदोक्त यशात् उपागु सर याया मोतिष्टोमायभूतदीचणी प्रादिविस्तो बाध उफ । स विकृतिभूतकाम्येष्टिषु अगाथ प्रधानायश्च इत्यन अधिकरण द्रष्टयम् । . विनितु पार्वगहोमो न य इति पूर्वमूत्रण पूर्वपशे प्राप्ते मिद्धातयति । उन भरत । सर्प राग मीको पृ २५४९ वर्ष उपायु वर मुग्याय प्रधानार्थ एव स्यात् नानाथ ।। होमो मितिघु न भवत ' इत्यत्र अधिारण द्रश्यन् । कुन । अहम्य अचोदिनस्यात् । 'काम्या इष्टय , • पिपति सायेर उपमानेन धर्मप्राप्ति । दुप् शीद उत्तम् । काम्याच प्रधानयागा एव । अझ १.४ * विकृतिषु सरिवेर यत् मातम पागास्तु ! कामाया पिंगु प्रधानार्या । तामात् गध्ये न पगि ना अइल्सोपकार वात् प्रास्तनिंग उन्टनाक्ये अङ्ग न नोदितम् । तत्तु चोदकेन लभ्येन । काक्षीने प्रपणे पश्चातागच्छन् सनिधिविषयो मवी। तस्मात् अङ्गग्य तेन पाक्रेन चोरितवाभावात् स चाविरोये विनियुटरले । विरोधै न विदेवनादिवन प्रधानस्या च चोदिनम्वात् उप व प्रधानाभमेवेनि 'प्रारणेन बाथ्यो । वा ३१।११।२१ १ १६ सिद्धात । के • वितिषु सासट्य निविगने । भा ॥१७५३ • विश्वी सादृदयेन धमप्राप्ति । टुप् २०१९/ पितिपु सामिनीसातदश्यविशिष्टामु वणश्यम्। विकृती सौर्य-ऐट्रान निधा-सातहणी-इत्याने धिकार , न यसमात्रम्य । ६।५।७।३६-३९ मीको निपम मह कार्य । २३१-२ . प्राता पृ २/३ अधिकार अभ्यरक्लादिपु.' पत्र पदानि यामै प्रयोजनाय प्रकृती मान्नि, नारात अधिकरण दृष्टयम् । तरिमन् प्रयाउन विकतो चोदितानि भवन्ति । तस्मात् विटस तरया । यदि पाणमाम्पमाप उममाययोजन न चोदा योदयति । भा 161 विधानात् विला तरणा चोदायाप्तदेयहका-ए-(मा १२ ० यत् प्राकृतमा विस्तो भूयते तदेर विति कालत-) साधन मयस्सा वा माति, तथैव प्रत निगकादारयात् रवीकरोति । टुप् १०११ पचनान् अनीपायामपि सिदेय राया। • पत्र प्रस्तर पूर्वमागाया विस्तो तमध्य.मि रत्न ११।११ आपूगि कानिचित् प्रतिप्यने नव निलो प्रकरणग्रहण यया- 'प्रीहीनबहान इति । स पापविकारापन । पनि।पा ३६७२५ विनिपु भारपभागो पाल पृ ८० यदन्नौ मा माइती येति किस । सर्प १२ यिकृतीष्टय एमाझादय माय एक 7 भीले ७७ 'ग्यमानी रिति मदनी पहाग २-२४ माया' अधिक्षण टयम् । nिg • रितिकार । पूर्वी भाग 4 भारम्मतीया पर पतं या | १२१२१६१९ २१ मिति सारापानम् । पूर्ण दी मीदो 7 ९७६ 'भारम्मसिया दापूर माछ कपा मारा पूरा विमान! मिति गैयारिए पुनरनुष्ठानम् ' स्यत्र अधिशा उन माल्यापार । याक्षिणा पूर्तभ्याम्पारपर- II. विपिन मी माया आप गुपने प्राण ने 4मा अमंग की। प्राया III I ! माद . •त्यिपाल र म .

·M . विकृतिगवा निकयी * विकृतिगता पर्युदासविधिप्रमारा मीको पृ * विकृतिरूप वैदिक कम यथा- मासा निहोमादि। २४८० पर्युदामविधि पोधि ' इति विन्दो | वाल पृ ८५ ट्रप्रया 1 रितिगताना अपूर्यादागा उपहोमादीना वितिविशेषे कोन्म माति काय माति' प्रारण न पिनियोजकम् । मीन्या इति श्रूयते । अन को सादिशाम प्रामृतेन गाना समु- निकृतिगत नियानिपेधप्रकारा मीको प्रचित इति पक्ष । प्राकृतम्य गाध इति सिद्धान्त । २७३. सम्म १ इत्यन द्रश्या । परतु एस्पचनेन एक्गेर प्राकृन माम बाध्य न साणि । • वितिगतद्रव्यादिवाच पदत्योह मौर्यादि-एव हिपचनेन दे बाध्ये, बहुमदन बहुनि बाध्यानि । पिस्तौ अतिदिष्मने । ९३।१।१-२ मीको गि १01410-११ कितिविशेष कौत्सादि ३११८'मनोह याय द्वापर अधिकरण द्वयम् । सामभि प्रायनसाम्ना राघ । मा १०४८।१७ वणक २ मीको १४.३ 'कौत्सवाप्यासिटम्यानिनादि * विकृतिगत-मावामारविपयफविकल्पोदाहर गामभि.' इयन अधिकरण द्रप्रयम् । - विकृतिविशेषे पणानि मीको पृ ३.१२ ' विकल्पमदा ' इति निदो प्रगीतयेव ऋचा आवनीयोपस्थानम् । ९२८.२९-३० ग्यानि । वर्णक २ विकृतिविशेपे श्रयमाणे को सादिसामभि विकृतिगत-सनिपत्योपकारकक्रियानिषेध- तत्समझेरशामाक्तसामवाध । १०11९1१८-१९ प्रकारा मीको ५ २७३६ मताभ १ इन्यन ट्रष्ट या । मीरो पृ १४९४ कौत्सादिगार ' इत्यत्र अधिकरण *विकृतित्य चोदन माम वम | वि शश१६ द्रष्टयम् | पति विशेष सामिधेनीवायें अपेक्षितानामेव विकृतिनिगमेष्वपि वैधभन्देनैव देवताभि ! मनुलिङ्गानामृचामेकादगाना दाशायीभ्य समानयनम् । धानम् । वि ११४१५ मा १०11१९७३-७६ - नितिप्रकृत्यो समानत नये विकृतिनग . विक्रय प्रतिषिद्ध अश्वानाम् । म्मयते च प्रस्ते प्रससिद्धि । १२२,३१३३ मीशेपु २६१० IA मिलीणीत' इति । भा १९९110 प्रतिमिल्यो समानत परवे' इन अधिकरण रिक्रयेऽपि हि खत्रपरि गागपरस्वत्यापादनसमाबात् प्रयम्। सक्लो ददात्यों विद्यते। तथा च लोके तिकीय वक्तारो विकृतिप्रकृत्यर्थता आधान । २१६५1) गन्ति अस्माभिर्धाय दत्तमिनि । कोखा वदन्ति १४-१८ मीको पृ ९१४ 'आधान सवमाथम् अम्मानिर्वाय गृहीतमिति । वा RRO२८ इयत अधिकरय दष्ट यम्। विकृतिप्रथानेन अङ्गस्य प्रसङ्गो यथा- काम्य विक्रयी चन्य कर्मणोऽचोदितत्यान । भरपारिश्रादेन यात्राङ्गभूतश्राद्धग्य । वाट पृ १०,३१५॥३१॥ विकृतिप्रधानस्य साविकन्या सह प्रधानागात्र अस्ति मोमविक्रमी । तत्र सदेह कि अचमादीना प्रया-ऐदस्य आमिधायागस्य धानमूना आमशनों मपनम , उन एतेभ्योऽ य एवेति । पूर्वापका देनाय अनिदिएन नदगभ्नेन विकृति पेण मानाग्यहरिरानि विचार | अनाय पूर्वपक्ष - यपि तोमयिकी साक्षा निमित्तकैन्द्रपञ्चशगवणगेन राह तम्। १४८ सदगृत्सनाविहित 1 न च विक्रय चिना ऋये भरति । * विकृतियागेपु वेधुचित् अग्निचमनस्य अति तेन यावेधिनेश अर्थाशितो किरविधिरिति मोऽपि प्रयाणा चातिदेग । १०८११२३-२८ मीसे कर्माद्गस्ता । स च प्रत एकोपात इति प्रकृताना 7 ११७ अग्यातिप्रायाधिकरणम् ' इस अधिकरण | मेवायतम होमविक्रीति । एष प्राप्ते, अभिधीयते- दशपम् । भवेदेव यदि क्रनितिनियविधिमपेक्षेत । स तु राग- " । प्र . 4 ·बिकयी शिवस्ति 0 - प्रासोसिद्धपिस्याप्योपपद्यते । न तु तविधिमप्या २२३८१ पिति । वेन विक्रयम्याननन प्रतस्विक्कतस्विमिति विगीतस्मृति अविगीतस्मृत्या वाचते । था मननि प्रकृतेभ्योऽय एव सोमविस्यीति सिलम् । शाजा४८६. प्रयोजनम्- पश्चोक्तम् । सूत्र तु- मोमविक्रमी पुन विग्रहादिपञ्चक देवतास्तित्वमा रकम् । (३) नेम्योऽन्य एव विश्यम्य कङ्गित्येनाचोटितवादिति। विग्रह (२) हमि स्वीकार (३) ब्रह्मोवनम् (४) तोता तृप्ति (1) प्रमादति । विग्रह - 'सहस्राक्षो गेम पिनयी वन्य कर्मणोऽचोदितत्वात् । भिद् वराहु ' इति । दवि स्वीकार - ‘अग्निहित ३७१५॥३१॥ हविजुपत ' इति । हविभोजनम्- 'अबीउ मस्ति पोनिष्टोमे य सोमविनयी सोमम्य विना ऋत्विक्षु | तेमा हापि ' इति । तृप्ति प्रमादश्च- 'तृत एक एर अयाम स्यात् इनि उम् पूर्वपक्षे प्राप्त सिद्धात मिद्र प्र7या पशुभिस्तपयति' इति । माणा स्या यति सूत्रम् । तु-ब्द पृर्थस्नोक्सभ्य उपगेभ्यो वेल्क्षण्यम्य | तात्यामानात् नेद देवतास्त्यिमाघनाय इति भीमासा बोधक । रिमयी य सोम विरीणाति स तु अन्य एप सिद्धान्त । वि ९।१।। विग्रहादिपटाम्- ऋत्विस्य शत् । कर्मण नियरूपस्म अदित्यात्। 'विग्रहो हविषा भोग पश्चर्य च प्रसन्नता । पत्पदान यथा सोमस्य यो विदित न तथा विरो चिहित । मित्येतत् पञ्च रिग्रहादिकम् ॥' कल्पतरु १॥३८॥ निश्यामा यो न सेर यति इत्ययात् त्रियो गम्यते । ३२ अम् ताता नु अघोटिभ्योदिवेभ्यो भित्र एव । • ग्रिहवाग्यस्य अवैदिवलेन समासस्थस्यैत अत सुथा द्रव मात् पिनय प्रत्युपत्ते विधि-विशेषणविशेष्यतरम प्रहारम् । सु१८८७ करसनानपेशवेन अननगन मिदात स्पष्ट इति । के. विचार घणावरगचयेऽपिणान्तरे त्रि चित्रीले परिणि किमब्युशे विवाद इति मागे न दापमा वहति । मु पृ ४५६ न्याय । अयोकाभ्या निबद्ध । यथा समिति •विचारमगन विधिदादेवारामणीयम् । वि पंदति बिभीषणाय नका देहि स भुनाने विनैव । १११११. नौगन् । मोमिमि प्रति निजमाद गमचो वित्रीने ० विचित्रगति सूत्रसर कारगि रिमा विशः ॥' इति । नान्य पुर प्रमगान् चिदातर गेति ।शा १११ परिरम्मणेतु साम्य रमा ग्निति चुम्ने कदापि न कि मच्छिनयत्नव्यहायश्च निये मग मीवीगतमपले शारिम पाणि, पिनीने परिगि निमसे ही । यतिरिक्त पदारगो बनाकोपपावे ॥' परमेन विकट 'दनि । साइस्री शयेन पदारयवियत् ऋग्वेदिनी पायनिया यिकेतु महोग आनमा प्रियते । र बहुमि-नुपान अनायासविता चावयया । देइत्या ई-ये मुहातर मति । भा १२६ नात् ऋग्वेदादी १॥ ददरवायोग । सु. १.८ पिग्लिन् । भूपिकिम येवप्रयोपनिया • दिशायेय याचयित यता । विन्दु. ३१८८ मित्वम् या • सिमाना रिशनम्य च नाहि बिपि यिक्रियन्ति तदुरा इन्यत्र आशियोजक उपन्यो म्प प्रति, माप मागुरस्या समपर म्यापार प्रयोग यापारमा नियश्यते । पा र स्या इति।मा 12.८५२ • विज्ञानप्रणपुर सरोपिशोध हवि सिदान। गिगीत ययिगीतले मनोकामगे-जु १६८ विलासयदिरेष जिवितो पियो । या • निशिगुना । मु? १२८, चितासममा ·वितीर्य चिदेवनाधिकरणम् * लोकमप्युदाहरति- 'वितीर्य हि मह जार वा- यवोत्पयते तने प्रयोजनमपेक्षमाणा राज मृघि मविप्य चात्रवीत् । इहि बिदुपा रोके समास | सम्पारणगृहीता निराकाक्षा मनन्ति । तस्मात् अयो ग्यासधारणम् ॥ इति ! भा १२ त्पनाना प्ररणा सर्वार्थाना नर उपचिदेशे करणे विदग्ध पयतपर | वि ४७ पाते 'माहेद्रय स्तोत्र प्रति अभिषिच्यते । इति ५ विदह्न ( पुरोलामाद ) याद्धि शुणे | वचनात् अभिषेचनीयमध्ये नियते । न च अरान्तर पवनार सफा सिद्धि नावद्भयोऽविगायणानुमत प्राणेन रायते मानवादानसूयेन तस्मात् गरमा थपणस्य सु १३६१ प्रयुक्ता देिवनादय । अन अबा तराणे निराने र विदेवनाधिकरणम् । राजसूये विदेवनादीना तृतीगे चिन्ता । उम्नयागागता। शा-(मिदात-) 'तत्र प्रयोजनापेक्षा मध्यस्थ यम्य तनाथ्ये । ४।४।२।३।। कर्मणा या चोदना । विदेवनाविकाना तु न मध्ये माष्यम् -- राजसूये अभिपचनीयमन्ये 'पठोही प्रास्तो विधि ॥' अभियेचनीयार पिहिता प्रयो दी यति' इनि विदेवनादय समाम्नाता । त कि जनानपेगा मनिनिमाताभिषेननीवाल्यबाधन प्रमाणात अभिषेचनीयम्याह्न डा रम्नम्य गजमूपम्प इति राजमागता मीता नापसमये भूम प्रयोजनम माय । उन्यते । मध्याम्नानात् अभिपंचनीयम्येति। पेपते, येन आवरप्रकरणविषयता प्रतिपधेरन् । तस्मात् तथा आनतर्षमनग्रहीयते इति । राजसूयाजम् । वा--रिदेवनादय अमिपेचनीयावे ममाम्नाय मोम-- रिदेवनाईनामदार यदुक्त सम्य विशेष माना नमामचनीयाङ्गम् । विरोये च प्रारण ननीय व्यवस्थापनेन स्थिरीकरणात् सगति (एकविषयस्त्वम्)। इत्युक्तम् । तस्मात् मीतत्वात् अनारम्यम् । उच्चते। पि- 'एक्स्येनामिपेच्यम्य ना निविलम्य चा। पागासव'धेन थ्यमाणा वधम्मावाकामा वा या राजसूयम्पाप पादार, प्रमिययोत्तर वृत्ताया गे पदार्या उपनिपतन्ति ते वियवायन गृह्मने। भाह-- देिवनागना मन अगरव सिद्धे सनिधा- एते च माई दम्तो कारखान् उपनिपतन्ति प्रास्ताङ्ग नात अ॥ तयारणाद्वा अभिपचनी घमात्राङ्गलम्य तृतीये मध्ये । तम्मात् अपरानग्मरणात् अमिपचनी पाहम् । एप निराननात् सराजधानवस्यैव महाप्रकरणाद- महारणात् राजमूगाजम । म दुम। तस्मात् गते सर्वपयुक्तारम् । ताधिकार प्रयोजनकपनाच भामरेचनीपाङ्गत्यात् रिदेवनादय प्रयुगा इति । इदमभिकरणम् । मर्याला वा ममत्वाबोदनात म्यानहि नस्य मण्डन-- देवनमम्य गुग मारम्प ।' प्रकरण देशार्थगुच्यते मध्ये । ४॥ शर-- “विदेवनानि नम्यानम् ।' भाग्यम्- समसा च अनुमन्यादीना चोदनाना विदेवनाधिकरणम् (द्वितीयम् ) ! राजसूध मग विदेवनानि म्यात् । अत ! चोदनान समत्वान् । विदेवनादीना अभिषापूर्वकालिकतम् ।। समाना पता अनुमन्यादय चोदना । ता सर्वा तदेशातु पूर्वेपा म देश म्यान् तेन प्रत्यक्ष फ्ययश प्रधानभूना । मघामा आमा प्रारणम् 1 | सयोगा न्यायमारमियरन् । ५।२।१०१२१॥ नहि अभिपेननीयस्य फेवराय । मादभिषेचनीयस्य भाप्यम्- राजसूये अयने 'अक्षर्दो यति गौन देवरस्य । स्मात अभिषेचनीयस्य प्राप्नुवन्ति । प्रा शेषमारापी' अभिषिच्यते ' इति । तर सदेह रणात् सर्वासाम् । मरण च गात् नलीय । तस्मात कि विदेवनादीना अते प्रयोग उत अभिषेचनीयात् नामिननीयस्य परस्पेति । अमिषेचनीपस्य तुमय पुति । कि प्रातम् । 'अते बादगण इत्यते स्थान विदेषनादीना तप क्रियमाणा सर्गसामुपवतीति । प्रयोग कनय इति । पर प्राप्ते, बूग १ कृतदेगात् मी को ४३ -- ·विदेवनाधिकरणम् ३५३८ विद्याः । अभिषेका पूर्व नु प्रयोग, । कृादेशो हि अभिषेक: अभिषेचन यमाहेन्द्राले अपाटः । तदप ऽपि च न 'माहेन्द्रम्प स्तोत्र प्रति अभिपिच्यने ' इति । प्रयशान तत्पूर्वपठितानामपि विदेवनादीनामा, बेदिकरणम्यापेन ग्रहाय अभिोकात् पूर्व प्रोक्तन्यम् । न्यायमा इत् (५।१६) अपूर्वाणामेपा बद्धकमलामावात् । अमि- 'अन्ने तु बादरायणः' इति । गेवनीयोचरमपि च पाठम्य सत्त्वेन पूर्ववत् प्रामृतात- टुप् अमिषेचनीयात् कवं प्राग् टप्पेयात् । स्मैव करणम् । इति प्राप्ने , पूर्व प्रधानादिवत् बद्ध- पोटी दीवनि ' इत्येवमाश्य- पठ्यते। तन मायः यमयात् कमावपि इदानीमे प्रगधेण पाठेन एग:- कि अभिषेक अरष्यमाग दनगन् अपश्यो ठन नेति। मयप्रयोगविररिगृहीदाना विदेवनाभिषेशन्दाना चद- केवट, अन ते 'अन्ते त बादरायण (५।२।९।१५) प्रमायोधपत्नी अभिननी पाठेन प्राकृतानाना अनुमा- इति । राजसूयान्ते राशन नास्ति । अतः अभि- ' निकन्वेन ' मह निदेयनादीना भित्र प्रयोगविधिपरि- घेचनीमान्ने इति । ना यमिकमानम्य आर्य, गृहीताना ऋमासनानुपपत्तेः अभिषेकापक्पंग अपवर्ष या अमावास्यारा वेदिमानम्य । प्रयाजानुपाजाना प्राती एव विदेवनादीनाम् । मरधाम अगउत्सात् विकृती उत्कर्मापक युज्यते ।। मदन-- 'रिदेवनादेविहितोपः।' उह मन्रत्य अनबगतदार अपार्ष, अयुध इति । टांका-'देवनानाकृष्येत ।' एवं प्राप्ने, ब्रूमः । अापि पाटम्य प्रयत्वात् पूर्वः पदारस्ति मबन्ध । म चार पाट अत्र वार्थः, ' अनुमन्यादय : राजसूये । -२. • विदेव- • विदेवनादयः अज अयागभूनाः, धागारतु प्रधनं यया पोर्णमाम्या घेदे: । अत पूर्वेषामपकर्षः । ननु नादय तैत्तिरीयशालानुसारेण अभिननीयागगेन । अमिषननीय पाटोऽस्ति । उच्यते । अमि. 'याचिन्तया तु गजमूशनरवमुक्तम् । मोम, ४४ार. पेननीय माङ्गविहिते तन एते पग भवन्ति । • विदेचनादर गजमूहम्, प्रकरणमा स्थानावर सम्य च एतेषा च भिन्नप्रयोगवननपरिग्रहात् पाठ एव ययात् । वि. १३॥१० • विदेवनादीनां अभिर. नास्ति। नीपोगमध्ये देवादननुष्ठाने अभिषेननीयरसेपटमा. मा-- 'अपूर्ती समिकोऽतो न नदन्ताप- प्यनन्तरं दि अमविपासप्रायश्चित्तपूर्वक तानुग्न कर्पगम । करोति वैदियन , तम्मान तन्मात्रमप- वर्त यम् । मोम | विदेवनादीना यजमूरे अयते ॥ प्राप्ने, अमिर्धायने । 'अभिषेकेण प्रारम नोज राजसूयगतेष्टिम्मुमोमाना वैव पूषां क्रमः प्रत्यभपाठनः । परतं प्राकृनानेभ्यः प्रारमनिराकाट्य-कत् । मीन्या. स्त्यनुमानेन गम्यने ।। इति । • 'विद्यते' इति फरमायाति.। मणि.. मोप-- स्टान्तसंगतिश्च । वि-- 'अभिषेक कुना दामानो देनादिकम् । • विद्यमानं यत् दक्षिण काले बीर साव देपट मध्ये गा, पूर्वगर सर्वममामी देसादरः 11, अमि विश्वनिनि । ६७६७. विद्यमानाय सर्व शायो:म्मन् पूर्व प्रतः । देवनावारती स्वीयम्य दान विश्वजिनि । ६11४1". मध्ये मामोत. पुरा ।' •रिया । 'पुगग-साय-मीमाता-धर्मशाना माह- राम्रो अभिननीयमोमरगान्तरं प्रात् , मिभिता. वेदा स्थानानि रिशना पम्य न मा पेशन् विविनाश अभिषेसान्ता राधर्माः' भाjan पदो गाधी ते मा मात्र 'मायन, गर निनाति, गौन केगा, न nि' rgirit. अभारमते दिमि. टा. 1 दत्र भनिषता, गन्धयैदाः । अदा । गौम मापापरिघ । पसनादेन 'मरेलण त्रिप्रति भामिनिमविले। गु. VIZ १८..

·विद्याधिरामः ३५३९ विधायकत्व - विद्याधिगमः वणिकाना निवतः न वाझगाना- । . विधवानियोगविधेरपि एकापत्यविपश्त्यात् मेव 1 मा. दारा११।३१, अनेकोत्पादनानौचितम् । सु. पृ. १८५. विद्यामहणोत्तरकालश्च दारसग्रहः । भा. ६८ • विधात्री श्रुतिः निहावात्मिका । मीन्या. १३ * विघानी श्रुति:- लिड्-लोट-तव्य-पञ्चमलकाराणा • विद्यावान् । अध्ययनविधिसिद्धयियावता जीरता | तु विधिमामयम्। वा. ३।११।१३ पृ.७००. * याग- अग्निहोत्रादिक कर्म कर्तव्यम् । शा. ६/२७. पपरामपो. पम्प विधात्री यनतेस्परितनी बिमकि •विद्या-विनयाधाने शिपणा आप्यायो यतते उपलभामहे सिद्धम् । मा. २२।१२।२७ पृ ५६२. विधानं अज्ञातस्य ज्ञापनम् । भा. २।३।३।४ पृ. प्रधानभूत | भा. ३।१२।२. विद्यासोमप्रजाः त्रैरणिकाना नित्याः । भा. : ५९३. * विधानं अप्रवृत्तमार्तनम् । तच पुरुषविषय. शन्दयापारः । वि. २।३१३, १२ वर्गक २. ६।२।३१. विधान क्ल्पः इतिवा-या इत्यर्थ । भा. १९१२। . विद्याथानानि । प्रतिकल्पमन्वन्तरयुगनियन- २८. . विधान हि अत्यन्तानबगतार्थविषयम् । निल्पपिनामानिधेपनि विद्यास्पानकारा. गे नेदेऽपि चा. PRIN९ पृ. १४१, न च विधेयान्तरो- मन्त्रार्यवादेषु भ्यन्ते तत्प्रणीतान्येव विद्यास्थानानि धर्म- । पादाने गति अतिक्रान्तामविधानं अषर रूपवे इस्युक्तम् शानाङ्गत्वेन समतानि । वा. १।३।३।७ पृ. २०२, ! ( २।२।१६ इत्यत्र ) । २।२।११।२६ पृ. ५४७, -परिमितान्येच हि चतुर्दा अष्टादश या विद्यास्थानानि विधायकं ब्राह्मणम् । भा. १०८1१1 (“ पुगणन्यायमीमामापर्गशास्त्राङ्गमिश्रिताः । वेदाश्च, २०॥ माझगवाक्यस्य विधायक्त्यम् । बि. शरार. आयुर्वेटो धनुदो गान्धर्मश्चेनि ते अयः । अर्थशास्त्र विधायकः गबिदिरम्पार्थस्य यका (शम्दा) विधायको चतुर्थ चरभर्मप्रमाणत्वेन शिष्टैः परिगहीनानि वैद- मति । भा. २।३।।१२. * विधायक क्रान्तः उपवेद -- उपानाष्टाद गधर्ममहितापुराणमात्र शिक्षा- यथा-पीयादिनाधमानायन पान्छ इति (ऋरा. दण्डनीतिमश कानि (उपवेदाः- आयुरोदधन द गन्धर्न १०।११०१५)। यजुर्मन्त्र. यया- 'वसन्ताय कपिज- वेदा. 1 अगानि- शिक्षादीनि । उपाङ्ग-पूनेंतरमीमासा-नालभते ॥ इति । बाल पृ. ५८. . एकतिः न च तेषा मन्ये बौदास्तादिन-याः स्मृता | स्वभावन सदेव विधायकः । अत्साविधिसतुष्टो गृहीता या । रा३३१० पृ. २०१ . नानेकाविधिक्षम ॥'चा. २।२११२१२७ पृ.५५३, विद्वांश्च अधिफियते । डा. ५।१११०३५ . | " गुणोपादानवोन पात्वर्थादुचारितो विधायक., फटाप * विदुषां पुनः पद-वाक्य-पायेद्वारि मुप शोमते । गुणं विदधत् यदन्यत्र भज्ञानशेषत्व विधत्ते । २।२।१२। या. शश१५ पृ. १२१. २७१.५५२. विरधिकरणम् । पोर्णमाम्यमापास्वागन्द) विधायवाविधायकयोः वाक्पयोरे कास्यत्व न प्रधानपाचौ इति विद्वदधिणे (२१२१३) व्यास्था- भाति । विधायक बाझणम् , अविधायको क्र. मा. पितम् । वृ. ३७४८. १०८१०२.. विद्वद्वाक्यम् । ' य एवं विद्वान् पौर्णमासी विधायकत्वं नास्ति मन्यगताख्यातानाम् । २।। पनवे, यदिानमावाम्या यजते ' इति वाक्य ६३३०-३१. न च तारन ( वाक्येन ) ब्राह्मणादि- दयम् । वि. २।२।३. सयुतम्य विधायकत्वं निवार्यते पदानुगुण्यात् । वा. • विधवानियोगोऽपि ब्रह्मचारिणः भनुचित । सु. २३३।४ पृ. ५९३. . या दि अनेकविधायथवष्ण चत्र एरम्य विधायावं अन्यस्यानुवादपल इत्येषवास्य. द्वयम् ), 4 4 .

·विधायकत्वे विधि 99 1 - उसमवे वाक्यमैदावहो विधिभेटो में बौम्यिते ।। याग-देन मिरयन् मिद्धा तमाह । उक्तामा स्थिती पराक्रम ५०॥ * विधायकन्वे सभपनि अनुवाद प्रतिनिधिन प्राय । अर्थस्य व्यवदानमानस्य प्रधानरम क्सम याय्यम् । मोम ९२११६ उपलबै अल्पैरपि हिमि शक्यत्वात् । एक्देशेन 'विधायकवाक्ये, करि छन्दोग वादिविशंगण- | प्रधानकायशेषकार्यपर्याताना बहूना बीहीमा एकदेशेन विशिष्टत्वग्राहकप्रमाणामावे सर्व विषयलमेव तहानगम्य उपल घेन मुष्टिमात्रेणापि धादानमान प्रवान नित्येन पनि हि -याय । 'सर्वधर्गागाहक-याय । अयम् । नियेग सर्व-यमित्राय । अर्थाना प्रधानाना मागेन अति कस्तूरि १३२१ भक्त शत् विगतत्वागावात् । दयदेवतात्मको याग । * 'विधायिष्यते तु वेद वचनेन ' इत्यनेन तेन द्वयवदानरूप द य यागेन अविकतम् । वदान- न्यायेन विश्पनुमानम् । अमिप्रकरणे यत् सप्तदशवती- | ग्रहणेन च यागो निर्वतित एव भवति । इतरत् पधाना मुपदधाति अनमेवोभयतो दधाति, तस्मादुभा-या ! द यत् स्विष्टकृदादिशेषकार्य तु तदर्थत्वात् प्रयानार्थत्वात् हस्ताभ्या परिगृह्य पुष्पोऽनमचि ' इत्या ! या १।३। गुणमानम् । दगिन् लुप्तऽपि न गागरीपो भवति । ४९१२२१ तस्मात् मधानाहुनिपतित मुरये लब्ध प्रतिनिधि मर्व * निधि अज्ञालझापामक । सुपृ ८४५. पोतोऽपि न न ह्य इति सिद्धान्त । विधिरसतममा विषम पाक्षिके सति । तन चापन च प्राप्त परिरार येति पीयो।। अपूर्यविधि, कुतूहले नु निर्वयेत इत्यर यनेन इनि पाठ । नियमविधि परिमरयाविधि ।पा २।४।३४ पृ एकदेशेन वर्तेत यागे व्याप्रियेत इति तदर्थ । अर्थाना १५२, * विधि अपवयंरोऽपि नदधीना मलाभेन शेपकार्वरूपाणा नीरित्वस्य च विभक्तस्यात् वैभण्यात् । विभक्तवान इति पाठ । अर्थाना अश्वशफपरिमाण प्रतिपवेन तु पो भवतीति 'प्रतिषेध प्रदेशेऽनारन्य नीहित्य हि प्रधानगुण श्रीहि भिर्यजेत' इति विधा विधान च.' (२०१८) इत्यन यश्यते । सन्यम्, प्रस्य शास्त्रम गरेण अपामिरम्ति तत्रादेयम् । १।२०१२, नात् । इनरत् अश्वगफपरिमाण शेष कार्य च सर्व गुण * विधि अनुतो हि सन् अथवादादेव करयेत यदि मान यागानभून पुरोडागुण एव । तदर्थत्वात् पुगेका शार्थत्वेन विशनात् । इति । अ यथा नोपपोत १७ १२० । विधिरप्येकदेशे म्यात् । ६।३।२०४०॥ सूनार्थ समाप्य पुन महम् । अमद नित्यम् । गुस्त बम बीहप बनानमानपांगा लल्पा । नीय एप पुरोडाराभापमापना गद्रप इत्यनुपपम् । नीवायचोपकार्याणामपि पर्याप्त धा । नदा एक संतुषाणागेय ग्रीहिशब्दार्थत्वात् । तुपाणा च पुरोडाशे शे अपि निर्यमाने मुख्यद्येण यदाननिर्वर्तन | अनुप्रवेशामावात् । 'रससा मागोऽसि इति पुरोधाश मभवेऽपि शेषकार्यापमपि समर्थस्य प्रतिनिीवार | कपालेन तुषानिरम्यति ' इति विधानात् । श्रीहरयय द यस्य विनि विधान म्यान् । तदा प्रतिनिनिधि इति | तण्डुलानामेव पिएपणाट्या पुगेडागानुप्रमात् श्रीहि- पूर्व पक्ष । गन्दम्य तण्डुलपरत्वे तु भणाप्रस । ततश्च ब्रीहि अपि वाऽर्थस्य शस्यन्यादेकदेशेन निर्वयेता. | भिर्यजेर' इति यागमाधनपुरोडाशप्रतिद्र यविधिरेषा थानामविभक्तत्वाद् गुणमामितरत् तदर्थत्वात् । यम् । उम्पत्तिसम्यागापुरोडाशयस्य प्रति का ४१ ॥ पेक्षवार । यजितु प्रमणमालानुराद एवं | तब दणमामादौ ग्रीयो चयदानमायपर्याता राया । | मीहिलमाप अश्वशफपरिमाणशेषकार्यवत् अगा इमेव नीवास्तु दोषकायाणामपि पयामा रधु दशम्या । एव | इति कभ बीहिस्यभ्य ततो विशेष । प्य च ' भर्याना खिने प्रतिनिधिरेष प्राटा इनि पूर्णपक्ष मग प्राप्त अपिविभनयात् गुगमात्र मतरत्तस्थायात्' इत्यनुपपनम् । . । ।

·विधिः विधि माग . सिंच ' यदानेमोऽष्टापान ' इत्याद्युत्पत्निशक्यतः | अल्पपरिमाणेषु क्पालेषु अपवित्रा नेन यदानमाण पुरोडाशस्य कालन्येन यागमाधत्वम्, न तु हावदानमानरय | प्रधानयागो निर्षयितय इति । इति मुल्ये धे, इत्यादि स्थित वार्तिके गर्वप्नदानाधिकरण (भा ३६ प्रतिनिधि सर्वपर्याप्तोऽपि न ग्राह्य । १४१३७-४१) पुरोडागस्वरूप च 'पुगेडाम प्रथयति तथा चान्यार्थदर्शनम् । ४२ ॥ उत्तुगमनुपू चाकृति कूर्मरयेय प्रतिति अश्वगफ्मान इद मूल पुतूहले अधिम् । भाध्येऽपि तथा करोति ' इत्यवगतम् । एवधिवपुरोडादोन च स्नेन चा-यार्यदर्शन भवति 'नदेव पाय् कीदृक् च शेत- सायो का द्यबदानमानपतात्पनीलाव्येन गा' इति" इति गभग विद्यमानत्वात् भीमार्यम् । अल्परिमाणेन पुरोडासेन सान्येन । ४ पदे रते हि कमिटमा याशिहोनहोमविधिपरे वाको निहित. पागम्य स्परपम । उक्तविध पुगेटामश्च सारस्येन याग- पारमाणशेपकार्गासभवेऽपि प्रधानामिनि त्ति मुख्यद्रव्ये दय बदल्पवे न पाराभावात् याग एव न सरलेन । गैर दोयति' इति कुतूहले मूत्र व्याख्यानम् । फे. नवश्व अर्थम्य गस्यदनात् एकदेशेन पात' इत्यनुप • विधिरप्येकदेशे ग्यात् । (६ार्श२०४०) पनम् । नापि अश्वाफारिमाण पुरोडागामिनि युज्यते । बाहिनियंश्ये' इति सकल्प प्रशान्ते प्रयोगे यदि नस्य पुरोडाशाइनतिभिनतया पुगेडागशब्दार्थानुप्रवेशात् । द्वयादानपर्याप्तमाना बीमो लायन्ते, नीबागरतु शेप. अवयवानागवयनितादात्म्यवत् गुणस्यापि गुणितादाम्या कार्येभ्योऽपि पर्याप्ता लम्पन्ते, सदा नीहिकार्य स्यामेययागस्य भ्युपगमाघ । पत्यापि अस्तु वा अथाफपरिमाण पुरो | प्रधानम्य धनदानन एव समवात् अङ्गभूतस्विष्टकदादि- आशाङ्कम , पापि उपरोक्ष्यमाणायमेय तत् । नस्य च कार्यानुगेन प्रधानगुणा थी हिवम्य गायितमशक्यत्वात उपयुक्त सरकारशेषकार्यपशेन बाधोऽनुचित । उपयुन ननीयारा पतिनिधातया किंतु चीहि मिरेव कथचिदु सम्मागत् उपपोक्ष्यमाणाइस्य प्रलयात् । तस्मात द्यपदानपर्याप्त पुरोडाशमुत्पाय तत प्रधानमात्र कर्तव्यम् , इन्स्नपुरोडायो यागद प न तु घनदान इति बातिमने | म्बिएकदादानकार्याणि तु नादत यानि ति व्यवस्थापन (सामते ) सूरगतदनुपपनमेव । विष्णते 1 कु ३४१८१० १३८९. • विधिरपि अवदानमेव माधन पुरोटाशम्नु तटुपादान इति सर्व- हि पूर्व प्रयोजनाति पुरुष नियुद्न्ते । वा ३।६।२।१ प्रदानाधिकरणपश्चितभाष्यमते तु मूत्रमिद ममञ्जसम् । विधि अप्रवृत्तप्रपन्नात्मक सु. अर्थस्य सागस्त्र द्यादानेनैन शक्यत्वात् एक्देशेन | ८४४ विधि अप्राप्तमातनम् । वाल पृ. ७६. बग्दानपानीहिद्रयगेर पर्ने गरी याप्रियेत । • विधि मासप्रेषणम् । अयमेव च विविषयोविशेष, यागसाधने घनदाने उपयोध्यमाणे नीहि मयत्वस्य मामा ( रक्षाम् )। 'प्रवर्तनस्मृति प्राप्त प्रेप त्यभिधीयते । दगत्यात् । न तु अशफमापरिमागशेष कार्पसिया | अमाप्तप्रेषण मा रिधित्व प्रतिष यते ॥' बा. सरासर नीपारा प्रतिनिधात या । अर्थाना अश्वशफपरिमाणस्य | ३८२ . विधि अविदिनी वनम् । सुप ८७२. दोषाार्याणा नीहित्वापेक्षया बैरप्पात् । यन अध * विधि इसापनत्यमिा कृतिमा पलापरपर्याय प्रयोज्य- राफपरिगाण शेषाय चेनि मर्ने गुणमात्र यागमायने खमपि विपयस्य हाधिपति इति माति प्रयोजक । यादाने परपरया भामेव, न तु साक्षात् , तदर्थ वान् भाद. ४११. . विधि । 'उत्पत्तित्रिनियोगार्थ- अश्वशपरिमाणम्य शेषकार्याणा च स्विकाभित्रैरा प्रयोगाऽविनियामक । सर्वो विधिस्तत्परताविशेषान ननुर्धारण आयुनाकनाल्भवणाना तदययनमस्कारद्वारा विभन्यो (विवि कारिका ३४ ३७०)। सत्रापि अश्यवान्तरभूतोपयुवद्यादानमस्कारार्धचात् । अतो धन च प्रतीयमाने अस्मिश्चताप्ये एदपर्य मियते । दानमावपर्याप्तीहिलामे सति न नीयाग प्रतिनिधात या 1 वेन उपयादिविधिवाक्यभेद । (पणिका - यदि असीहिद्र येणैव अपरिमागपुगेडाशति विर्षय | मर्मन विधेत चतुष्टयात्मकता तथापि बायाना चिच्या ·विधि. विधि- - - मामभेदेन चतुस्विद्ववेशपरत्वात् उत्पत्त्यादिविधि- विधि प्रयोगविधिः। फलम्बाम्ययोधको विधिः अधि- वाक्यमेदः) तच्चैदपर्य प्राप्त्युपपदविशेषसबभात् । कारनिधिः । स च यजेत वर्गकामः' इत्येवरूपः । क्वचिचतुष्टयपरता यया 'उद्भिदा यजेत' इति । मीन्या. * विधिः चेतनप्रवर्तना । बाल. पृ. ७४, अन्यनः कस्यनिदभात् , फ्ल्पदसंबन्धाच । कचित् विधिः चोदना उपदेश इत्यैकोऽर्थः । पृ. .. विपरता यया गौरिगोमवाक्गे, उतारन्यो स्यामात् / - विधिर्यावान् नादात् । भा. १०।२।१४।४३ ( सोमेन गजेत इराना ) । कचित् द्विपरता, गणा विधिरतु धारणेऽपूर्वत्वात् । ३।४।५।१५ दर्शपूर्णमासवाक्य, उत्पत्तिप्रपोगयोः अन्यतः सिद्धः । वि.॥ परिदेक्परता यगा 'अग्रिहोत नुहोनि ' ( अत्र गृतानिहोने महापितृय या श्रुते 'अघम्तात् समिय उत्पत्तिपरता ) (पौर्णमासा-) पौर्णमाम्य यजेत' | धारयन्ननुद्रवेदुपरि हि देवेभ्यो घारयति' इति वाक्य इति ( अन प्रयोगपरता ) । विवि. पृ. ३७७-७९. ' हिन्दयोगात वर्तमानापदेशात् विभ्यन्तरेण चैकवाक्य • विधिरूपवीतस्य दीपूर्णमासयोः 'अ ययते' इति । त्यान् अथवादोऽय न विधि. इति पूर्वपक्षं उत्सून प्रान वि. ३४३. विधिरेव च वादाणानिय । या. । नुमदेव प्रयावाणः सिद्धान्तमाह । सुदण्डष्ट्य १२१४१४५. विधिरेच धर्मे प्रमाणम् । वि. १९१ | उपरि ममियो धारणे तिपिरेव नावादः । अपूर्व गत् ५. • विधिरेव मपानं प्रवृत्तिकारणम्, तस्यैव तु अनु. | बाक्यान्तरेण अप्रासलात् । तस्मात् धारणे विधिः इति मादिका प्राशस्यावगतिः। शा. १।२।५ पृ.विधिः । सिद्धान्तः । के. क'। यद्वाक्यमुपलभ्य पुरुपः तस्मिंश्चिदर्थे प्रार्तते, . 'विधिस्तु धारणेऽपूर्णत्वात् ' ( ३४५११५. कुतश्चिद्वा निवर्तते . स विधिः । विधीयते ह्यनेनार्थः। वि.) । 'अधस्तात् सगिधं धारयच नद्रवेत् उपरि हि पया के 'देवदच गामयाज डालाम् ' इति । भा. देवेगो पारपति इत्यत्र सत्यामपि अमोधरणेन ७४।२।१०, बिधिः कचिद् वेदभागः। यः अयि- | एकबापताप्रवीती विधीयते एव उपरिघारण अपूर्व- दितमय वेदयति यथा- ' सोमन यजेत ' इति । त्वात् । तथा चोक्त दोषलक्षणे - विविस्तु धारण- १५४१५१. * विविः कर्न यत्वप्रतिपादनात्मक । सु. ऽपूर्ववरात् ' इति । दरांभा, ३।११२१२० ब्रम्. । अष ६. ८ . विधि कर्तुं इष्टसाधनताशानम् । कणिका. म्हात् इगादि महापितृशे दिष्टगताग्रिहोत्रे च भूपते । ३७. .'निधि श्वानर्थक क्वचित् ' ( रारा२३ कल्पवर समाश:। 'यनमान. प्रसार.' इत्यादी गुणपिपेरगरयावाग • विधि त्रिविध - अपूर्वविधिः निगमविधि. “विधिश्वानर्थक बचित् ' इगोदुम्भराधिकरणस्यमहोक्तन परिसख्यारिपिच । 'विधिात्यन्तमप्राप्तौ नियमः पाक्षिक न्यायन न गुणविन पी. १९२३ पृ. २७३, सति । तत्र चा-यत्र र पाती परिसरति गोषने ।' -विधिश्चतुर्या । परनिमित्तयो. मंविधिः अधिकार• अत्यन्नामाविषयमापको विधि अपूर्वविधिः । यथा शिधिः । देशकाख्यो कमविधि प्रयोगविधिः । 'श्रीहीन पोशति ' अन मोक्षण अत्यन्तामातम् । सका शेषतया कविधि, विनियोगविधिः । एतत्- पझे शाप्तम्य अम तायपूरणक्टको विधि. नियमविधि । नियभितः विधिः उत्पत्तिविधिः इति । कु.२०१५ यथा 'ग्रीहीनवहन्ति' इति मीहीणा पुरोडायद्वारा याग- • विधिः चतुविध.- उतातिविधिः, अधिकारविधिः, साधनस्वस्य तुषविमोसाघनीभूतारधाननमविदलनान्य विनियोगविधिः, प्रयोगविधियति । तत्र वर्मम्वरूपमात्र नगपातमा अमपातस्य पत्रप्रसत्वात् । बोध विधि- उत्पत्तिविधिः। यया-'अग्रिहोत्र जुहोति' एकस्मिन् प्रधान नियतप्रतम्य मादयस्य, एक इति । अङ्गप्रधानमयोपो बिपि विनियोगनिधि ।, लिन निरन प्रधानन्यानन्याय अन्यतनिधि या- 'दना जुहोति' इति । प्रयोगारमावोपको । फलको विधि परियाविधिः । यथा हमेघधी ये - ·विधि ३५४३ विधिः नया । , 'आज्यमागो यजनि' इति । इमामगाणन् राना | अनैमित्तिावबोधादारा तद्वितो वामदेव्यपृष्ठप्रति मृतरपे यथाभिधानीमादने' इति च । आ अतिदेशेन | नाशिफल्यत्वेन अपूर्वविघियात् । आयमागतदितरानो गृहमेधीये, म च मत्र न च परिकचित्सर्वा चलन यस्य कस्यचित् अप्रातस्य लिङ्गेन अश्वगर्दभरथनादानसन यो नियतप्राप्ततया प्रातिपको विधि अपूर्वविधि इति वाच्यम् । अघात सद्विधे परनिवृत्तिफल्मसात् । नियमस्यापि पितो आन्यधर्ममानित खेन अति न च विधीन। आक्षेपातिदेवलिझानपेशवृत्तिक याप्ने । 'वाचनतामनीपोमो आवस्या को उपाय भप्राप्तादिपायकवन भपूर्वविधित इति पौर्णमास्या यजन् ' इत्युपायाजे गालविषो अप्राप्त- वाच्यम् । विघानबेराया निविमानस्य अपूर्व विधिोऽपि | म्वर्गसम्मानिफर अयाप्तेश्च । रान देश्यान्य- फलो नियमादि यपदेशात् । सन्घित्वेन यत्तिचित्लासिफर पनामापात् । आपरामिक न च एम्मपि नियमपरिसर शारिभ्यो इनरनिवृचि | होमविधिगदशपठिते 'द्वे आहप ये जुहोति' इति कसय एकारण विसरणस्य च तुल्यतया मेटो न मिचो गाहपन्या याहार्यपचनाधिकरणचतु सल्याद मा तर म्यार इति गम्यम् । अपाता से विधेया ग्यातमिरवदल पावृत्तप्रासामिदोत्रोमाभ्यासलसिद्धया रोषा तयाशीयोपसिनत्वेन परेन च पलसमो लिङ्गो मभ्यामाना अप्राप्त समाप्तिपरकपात् । पस्थितिकाया निष्पादियाय निवृने फरवायोगात् । न च घिसनधित्वेन यतिबिमाप्तिफलमत्व गपियों तु नियमस्य फरवासमरात् इतरनिहनेरेर चित्रयणीयम् । वैश्वदेवी साग्रहणी नि पेद् ग्रामकाम फदा इनि। गति विधी सनिच्याम्नाताना थामनहीमाना थाथपादिक ननु एमपि अपूर्वविधियण मनिहोन जुहुयात् प्रामफल्मभयावृत्या अङ्गत्वसिडिफलके अ याप्ते । मर्गप्रम' 'अथातो: मिममिणमेनानुयजति' इति पियो 'दर्शपूर्णमा स्वर्गकामो यत' इति विधी अयसम् । एतषिविषययो अविहोरचानयो या अत्याप्तेश्च । इति चेत् । (अग्न्यो प्रयो गलित उत्पतिविधिवातात्। स्यात् । न च उदेव पमान बत्वेन इति अप्रासम्शेिषण इनि इत्यादि विधी गाव्यम् । तथापि a उक्थ्येन । अन पितृचरणा । उदयवियेषफल मागण] अयाते । उद्देश्यध्यादिसमन्धन अनि गत चना. अनिपारितस्वविरोधिपानिमगुनस्थापासारामापको विधि नियरिधि । अस्ति चेद 'नोहीनवहन्ति' इत्यु- न चाय प्रकृती उतरवेशा सह विकसितस्य उप्ये पायनिश्मे नियन्यावयातस्य अनिश्रिनस्वविरोधिनप चिदतनप्रतिप्रगुजारातामा प्रापूर पात् । “यहा भनिदिधस्य नियम अन्नान्तरपरिसाया वा, गौरगत् । उपानि च अग्रारणि कम्यापि चास्य थान गाति ममजेभ्यस्तत् , यदुभूति प्रमाजान्यानेमस्तत्' प्रतिभा गोतियोमाङ्गमित्र उपन्यासम्, तम्य | इत्युभयनिश्मे, 'पुगेडाश प्रयपनि ' इति नियमे च । चना निरागुण सामाप्ति फट इनि दामे (१०८ यत्र च 'ठविधिविषयो पाश्चिकवे सति' ११॥२३-२८)। प्रत्युतो 'तमुक्प्येन' इति निघो 'स्थतरे पम्न्यमाने नच उदेशसघन विधिषिया ययति विपा- मीन्येत् ' इयत्र न अतियाति, नवारणार्थ अपारण निपल्यो विधि अपविधि इति एचणम् । द्वादमाहित. गपूरणफरवेति । गागमनिरपानीवादिविपन्तर्गतयो एकमणि 'सम्पदापूर्णमामोति विधे समस- प्रथममहानि अथ गुमाग्रम् ' इति विधी अपाते। वोयमा पुग्णाम्पत्वात् अति याति , वारणय रपटावृत्तेन एद्रापसमवादियाले सत्वात् ' थपिरोधिप्रातिप्रयुनर अप्राप्तिनिशेषणम् । वन्य- . ऐद्रायम ·विधि ३५४४ विधि ज्याप्ति । , फ्यामे प्रापप्रमाणाभावप्रयुक्तपेन विगैविशतिप्पयुक्त- । अन च एवकारीतपरिगपाशेधान तर अथवातियोध साभावात् (न दोप )। मासिसामग आपस्य ऋग्विप्रयत्परित्याग साम एमपि पृष्ठय घडही वृहद्रस्तरसामा कार्य' विषयत्व (च) प्यते इति । एवमपि अप्राप्त इति विधौ पडहायतृतीयादिदिवसेषु वृहदधतर परिसाव्या इति ना यानि । विरोधिरूपादिप्राप्तिप्रयुत्तखामामपूरणपल्यवात् अति ' चत्वारो भवति । 'घडहा भवन्ति' इत्यपूर्व चामिनारणाय निर्धारित स्वपिरोधिप्रामविशेषणम् । जर विरोधिप्राप्त अनिर्धारितत्वात् (निर्धा ! ) नाति | टोमधर्माणा मध्ये उ दोमधमनिवृत्तियन्हेषु अति याप्ति विधिषु पन्निश द्रानिक्रमप्रयोगसन्धितया प्राप्तपडहर वारणाय ममुचित्येनि प्राप्तिविशेषणम् । नहि पदह न च 'हिरण्यगर्भ समवर्तनाग्र इत्याघारमाधाग्यनि' उदोमधर्माणा एका ममुश्चिन्य प्राप्ति । सामादिषु इति नियमे अ यान्ति । बत्र पक्षप्राप्यमावातू इति छदोगधर्माणा प्राप्त । यदि न एकत्र्तृप्रयोगसन्धि धाच्यम् । तस्य अपूवविधित्वेन इष्टापत्ते । नेन मातिरम्ति इति विगायते सदा अस्यब परिसरश न च नियमापूवम्य नियम्यजयत्वान् तर पार्थत्वात् विधि इति नानि यामिसभावनाऽपि । नियमादृष्टषल्पनावश्यम्भाव , नियमापूर्वस्य हिरण्यगर्भ एतेन 'सर्ने ब्रह्मणे पहिति' सप्रियाय मनस्य जनक्तानवच्छेदक यात् नियमापूर्वजनक स्या मगोत्राय ब्रह्मणे दय । 'अमिति आग्रेया ग्रहा मरन्ति' भावात्। एव अममथम नवनियोगेषु उत्कर वाजिनमामा इति विषिषु अति यासिसभामा परारना । सर्वविजा दर्शन' ' 'परिधी पशु नियुजीत' इत्यादिषु (च) म्बस्वभागसर्थ-वनया प्राप्तिमरथेन एकत्र समुच्चिय अपूविधिय द्रष्टय इति दिक् । पारणमावात् । परिसग्यान्य च वैदिकप्रमाणेन वेनचित् मधेन । हलनियमविधि यावृत्यर्थ नियेति । यावजीर यो एक्मय धत्व लिगादिप्रमाणकृतयि पनुपपत्त्य तरेण । मनिहोन नहोनि ' इति अरणनिवृत्तिफनो विधी समुचिन्य नित्यप्राप्तयो अनुयोगितासमधेन इतरनिवृत्तिम. अति प्राप्तिवारणाय अनुयोगितासच धैन इति नियनि रफनजाद्यसमभिशहतविधित्वम् । वगने घेर 'अश्वाभि विदोपण | अबरणनिदान करणवरूपाया अनुषोगिता- धानीमादत्त' इनि शेपिपरिराग्याशम् । शेपित्तमान सरन नदभावात् । अन एव अभावामावस्य भावरूप अश्वाभिधानीगर्टमामिधा यो ममाधित्वेन प्राप्तयो स्वम् । ननु क्यापि पवनेपेशेषु दीक्षितो न ददाति न इतर निवृत्तिावात् । इदाता मायणीया मतिश्ते' नुहोति । पचनि' इत्यादिषु अति थाप्ति । दीक्षिनभ्य इति शेषपरिसर याया च, 'यदि रमारमामा सोग वर्षपुष्पार्थहोमादीना मममित्य मासिगत्वेन एतन्य म्यादायवाणान् ग्रहान् गृही पात् ' इति नियमानपरि पुमथहोमनिष्मृत्तिफ्ल्पत्वात् इति चेत् । निषयेषु मेख्याया च । अन्य प्रकृतिविरतिभूनाना स्थतरसाम्ना विधिर याभावात् विधिपदेन तद्यमृत्ति इति केचिम्। भरयतासानाच एद्रवाययामनामचिनेन प्रामरयता ननायममभि पाहतेति वा विशेषणीयम् । तेन 7 TH सामनिनिपर पहलान् ।' वाग्वा एषा मंद वायपाना ग्य पात्यनियरपरकाटा इति कि । ग्रहा गन्ने' इत्याधपान्तपरिसम्पाया च। उमयभिन्नो विधि अपूर्वविधि । 'मातिरको ' अत्र दारावपनि धान एवोदपम्ति' इनि पान विधि ' पनि लगनु नियमपरिसरयो फगाभाषे मानगायत्रीवर न्यनुप्रमियकपरिसख्याप गाप यादिषु ' मानिरेप पायेन पर्यवस्यति इत्यभिप्रारेण इत्यादु । सद्रिमका समागमम्य एतद्विधित प्र असिद्धा । केचित्तु अयोगा ययोग यातिभिन्नपरको निधि प्राप्त्यभारत मपासियारमाय प्रतिभ्यनुपपीति ।। अपूविधि 1 अयोग याइत्तिमानमयो नियम ।

·विधिः विधि: लागानि आहु.। - अन्ययोग यावृत्तिमात्रफलमो विधिः परिगण्या इनि | न होमप्रानि । वेग युक्तमुद्दाहरण इति दिम् । अपूर्वविधि. उत्पत्तिविधि-विनियोगविधि- परे तु तात्पर्यविषयनापयाप्त्यवच्छेदक प्रातिनिधि अधिकारविनि-प्रयोगविधिमेदेन चतुर्था । ( अपूर्व अपूर्व विधित्यम् । एव तात्पर्य त्रिपपतापर्याप्ताच्छेदक- विधिविषयक विपण मीयो. पृ. ५.२९ ' अपूर्यविधि.' निवृत्तिमदिधिर परिसंख्यात्यम् । तात्पविषरता- दनि निन्दी दृश्यम् ) नियमपरिसर पारिधि, प्रायेण पर्यापयरच्छेदमायोगवरच्छेदकलपद्विपित्य नियम-' विनियोगविपपाथेयेति दिक। न्वम् । विषयताया अपि पर्याप्यनीकारात् । यत्र तु सोऽपि विधिः विषयमेदात् अष्टीिध. १ शुद्ध- एकस्और वियः उभयन तात्पर्य र सरोऽति इष्ट धात्यविधि । यथा 'अमिहोन जुहोति' इति । २ एवेत्साहु. । नर्गते नैता प्रोक्षणविधौ पोक्षणप्राप्तिपन अन्योदेशेन धारयविधिः । यथा 'अमिहोन जुहुयात् कपात्। पर्गकामः' इति । ३ विशिधापर्थ विधिः । यषा ननु 'अनये यो पुष्ट पोश्चामि' इति मन्यस्य देवतार्य- 'गोमेन यजेन' इति [ 6 अन्योद्देशेन विशिष्टधात्वर्थ- द्रयोक्षणलिजगत् हनिप्रोक्षणद्वारा मर्थित्यागमात् विधि । यथा 'दापयित्रेण ग्रह समाधि। नत एस पोशप्राप्ति, । यथा माती चाहुनीजुहोनि' ५ या वर्षादेशेन अपरिधिः । यथा 'दना जुहोति' इति विहितामु दीपातिए 'आरत्यै प्रयुजेऽप्रय स्वाहा' इति । ६ धान्ययोद्देशन विशिष्टान्यविपि । यया । इत्यादिषु पमु मन्त्रेषु लिगम्ममा तेषु अभिप्रयोगे पुनग स्टया पशूना मोमेन या यजेत् मोऽमारवाया पौर्ण तिममिमित्यादिषु पन मन्वेषु पटितेषु 'पड्भिीक्ष- | माझ्या वा' इति । अत्र यागोदेशेन पोर्णमाम्यमावास्या यति इति वचनेन विनियुत्तेषु स्याहालिझमलात् होमद्वारा | विशिष्टयिकन्यविधानात् । विपितोगमाग्यमावाग्या. दीक्षार्थत्वे प्राप्ने लिङ्गात् होमपाप्ति । न च पाय | विघानाद्वा । ७ धादिशेन भन्ययो. मनन्धविधिः । ता'द्वादरा जुहोनि ' इति पाप होमविधायक इति । पथा 'मावागावपर्यये ददाति' इति । अप्र प्रस्तदानो. प्रतित. प्रामत्वेन गिव्यन्यादरवरूप्यपमद्देन अनुबाद- देशेन प्रवाशाप्ययुमबन्धविधानात् । ८ मुकरमा धाव ग्यात् । न च वाच्यं 'एकादश प्रयावान् यजति । अन्ययो. मन्धविधि । यथा 'दनेन्द्रियकामाय तिम् अयानविधिरप इति । षड्मिद इयति' इति शुटुपात ' इति । अत्र मुरमा परार्थ दधीट्रिययोः पिथे. आनर्धक्पापने. 1 एतावासन्धानुपपरया | अन्ययो. मन्यविधानात् । इति अटो प्राग इति धोमदारकप्राप्त्या पानमन्त्रवाशापवेध । अग्नु वा मन्म गतदादशव विवि. रोममाप्तिस्तु मलिट्लादेय । घाखोहेनेन अन्यमाविषं. धालयोदयोन विशिष्ट- एकम्य वास्यस्य सर्पपानयंपापेक्षया गुणविपित्रस्य विधिनो मेदाभावात् गघिय युधम् । न्याय्यत्वात् इति चेन । वार्विवान्यनवधानदायामैच अप च पूउिया उत्तरोत्तरदौल्य प्रत्ययाना अपूविधिटवान् । तामियान्यानेचने अम्पुदाशिरः मर्यान्चितर भिधायकत्र गुत्तिरदायां द्रष्ट मायश्चितप्राप्रापश्याययोजनासिर । म्यम् । मणि.. . विधि: ििधना TITATो मन्यस लिगेन अनिशेषादी विविधः परिमाविधि. नियमविधि अपून उपपत्ते । न च प्राणावेशपत् मन्यररगेन थी । गमत. पाने का रम मारनम्यान्य म तिरिति वाच्यम् । तयोरपि भाविधिनय विभगी निवृत्तिविषय. गु परिसाच्यानिधिः । यथा 'नान्त भागत् । भत. पदापतिपमारे मन्त्रस्य अनगनया पदेन "सामग्रामन् साना मनस्येत्यश्वाभिमानीमाद' तेग न पदार्थमातिमानाप्रति । दीमापुतीनामरि स्या। मा अहमदननिहते पर्दभानासारितो मादा होति ' इति अपाविध्यद्रीकागन् हिमात् । मन्त्रमित्तय विदया । अत्र चतारण्यभाये प्रायः मी.को. ४ जीर्णाः।

·विधि ३५४६ विधि - अन - औत्सगिकी नत्र चाय च प्राप्ति न तु सा | द्विविध - एकातकोपारयानरूपपरकृतिकस्य , उमणपटिकैति ध्येयम् । अत एव एकस्मिन् काय कर्तृकोपार पागरूपपुरातल्लारपश्च । अनृतस्य राज्येन सह पाशिमप्राप्तावपि 'नानृत ववेत् ' तत्र फार्थवादाको यथा- 'यस्य पर्णमयी जुहू इनि परिसस्यैवयम , न तु नियमविधि । अत एव ! भवति, न स पाप श्लोक गणोति ' इति । यस्य गगन फरतो या पाक्षिकायोग यावृत्तिम्पो नियम सिद्धवतीर्तनाथवादयत् यो यथा - नीणि ह पास्त्रविषय म नियमविधि । स्था 'सत्यमेव घदेत् ' | यज्ञस्योद्राणि गायनी बृहदी अनुष्टुप च 'नीहीनवदन्ति' इत्यादी । अब नियमम्यैव अयोग व्यवावति अत एवोद्वति' इति । परतिक्ल्यो व्यावृत्यर्यकेन एक्कारण विधेयत्वात् , आक्षेपत पूर्य । यथा - ताभ्यामेतमग्रीषोमीप्रमेवादशकपाल पूर्ण मासे प्रवृत्तण्यावघातविधेनियमफल वाच । नियमे पाक्षिकायोगच प्रायच्छत् ' इति । इद्रस्यदमुपार यान तस्मादि द्रोऽत्रिम त'मानविध्वपत्तिनिमित्तको विध्यताप्रतिसहिनेतद्विध्य | दिनि उपमात् तम्य प्रायच्छदिति प्रियाया कत्वेिन प्रवृचिनिमितकश्च न्यादिप्रकारेप पोय । श्रीहीन अनुषगान् । पुरारुपकाप्यो यथा 'तावतामनायोमो वहाँ' 'उत्तरेव्हन् द्विरात्रम्य पाते' इत्यादी आद्य , आ पम्यैर नौ उपाशु पौर्णमाम्या पजन् इति । विश्य दिव्यमावे आक्षेपेण अनिदेदोन पा -बहननस्य तरशेषार्थवादकागो यथा - *उपरि हि देपेभ्यो पोर शियहणस्य च परप्रामवात् । 'प्रीहिभियजेत ' भारयति इति । इत्यादौ द्वितीय , ययविन्यभावसहिनद्विध्यभावे धीहीणा मनाल्योऽपि विविध ममगतारयातम्यैव लेटत्व मासपेण पश्चमाम यात् । एवविधमेदमन्येऽपि अयोग | क्सनात् विधियुक्त वाक्या तरकल्पनाच । तत्रागो यथा-- यावृत्तिमात्रस्य रक्षणे प्रवेशान नोऽपि दोष । यत्तु | यस नाय कपिबगनालगते' इति । द्वितीयो यथा- पाया नियमविनिया कैश्चिदुक तत् 'उत्तरेऽहन्' | उपाशुपाजादौ इलादी अ याप्तत्वादुपेक्षितम् , पोडशिमहणाभ्यासस्या देवताविधि । यथा वा उच्ना दिवि दक्षिणावन्तो दृष्टायत्वात् । अव एव नियमपरिसर पातिरिक्तफल्यो अस्य अश्वदा सह ते मर्येण ' इत्यश्वदानफविधि । विधिपूर्वतिधि । यथा 'बीहीन् प्रोसनि ' इत्यादौ । [प १३] अग प्रत्यक्षविधि भेदा प्राय उच्यते । यत्र योश्चगा दिप्राप्तरेय फस्यात् । एतेपा चोपाधीना | ते च केनित स्मार्ता अपि सभवात प्रत्यक्षभेदप्रदानेनय कचिदुदाहरणे साकयेऽपि न दोष इति न दिधिरस य उक्तप्राथा इति न पृथगुच्यने । केचित् गार्ता एय नोन निलमणदूषणामा | जिग्नरेण चैतत् अस्म राभवन्तीति तन कश्यो। न्मीमासाहौस्तुभे द्रष्ट यम् । उपनिनिभ्याइपस्तद्भेदा विधि पुनर्दिविध - अधर्मविधि गुणमविधिश्च । तनतम विषेचपिपते । भाद्र २ गुणममिनिरपि निविध --अटणार्थ , दृष्टार्थ उमगा। * विधि द्विविध [१२] प्रत्यक्ष करपथ। उत्तौ द्विविधी- प्रतिपत्तिरूपी अप्रतिपत्तिरूपो च । ता प्रत्यापोटपिअनेकमावश्यने । दृष्टाया प्रतिपत्तिर्यथा-' चालाले वृणविषाणा प्रास्यति' करूयोऽपि (१) नानास्मृति करुष्य (२) इति । उभयार्धा प्रतिपत्ति र्पया-आश्रयिर्म स्वि आचारकाय (३) विधिकरुय (1) अथवाद दादि । अप्रतिपनिरुप दृष्ट्वाथै गुणक्म यथा-'नीही पप्य (५)मत्ररयश्च । तत्र विधिक यो यथा नयन्ति' इति 1 अप्रतिपत्तिरूप उभयाथै गुणकम यथा- विशेषणविधि । अथपाकरप्यस्तु विविध स्वरमार्य- पारोडाग यागादि शायिकर्म । बादमल्य, विपन्तरसेपायवादकरष्यश्च । आयोऽपि विधि पुनरपि धनुर्विध - उत्पनि विधि विनियो फायपादकत्य, सिद्धयकीर्तनाथवाद | गविधि, प्रयोगविधि, अधिकारविधिश्व । तत्र उत्प या परम्प अस्योऽपि दिविधि वियोगी प्रत्यक विविध - प्रवर्ध याज्यानुवाक्यासूतवाकादिमत्रप्पो विधि- समायानाथरादप्यम .

·विधिः विधिः ऽपन्न। 1 . , पुरुषायैश्च । ता ऋयर्थः उत्पतिविधियथा- 'समियो । तारग्निमुहान् दहेन् शामवतेऽनये पुरोडारामष्टाकपाल पाति' इत्यादिः । पुरुषार्थ. उत्पत्तिविधिया-'अभि- निर्वत्' इत्यादि । होत जुहोति' इत्यादि । कत्यर्थो विनियोगविधिया तृतीयोऽपि द्विविध -निर्मिनजन्यदोषनायफल्सालिन, 'नीहीन पोशति' इत्यादिः । पुरुषार्थो विनियोगविधि- इसपरमवलिश्च । तनावोऽपि विविध - विहिताति- र्यपा- द्रव्याजनविधि । ऋयर्थः प्रमोगरिधिर्यथा, नमनिमित्ता , निषिद्धाचरणनिमितमश्च । तान्यो यथा- आरम्भणीयादिविधिः आतिदेशिम्शाल्देशान्येकवाक्यता- 'योमानाग्या पौर्णमासी याऽतिपातयेत् अग्नये पधिठे- Sटापा निर्वा' इत्यारिः। निषिदाचरणनिमिनको पुरुषार्थ प्रयोगपिधिरपि द्विनिध -- अयान्तरप्रयोग यथा-'योकं यूपमुपस्पृशेत् एष ते वायो इति ब्रूगत्' विधि , महाप्रयोगविधिश्च । उनायो यथा- 'पौर्णमाम्या इयान. । इतरफ मलिनो यथा-श्वानर द्वादशपाल पोर्णमाम्या यजेत' 'अमावास्यायाममाम्यया यजेत' 'निर्वपेत् पुने जाते' इयारम्य ' यग्मिन् माते एजामिष्टि इगादि । मन च फरपाक्ये वरणत्वेनेच प्रयोगारच्छे-, निर्षपनि , पूत एप तेजर यन्नाद इन्द्रियाची पगुमान् देन कर्मणो विवेयस्यात् तम्य करणवामित अगाडि य- मपनि ' इत्यन्तो आतेष्टिविधि । मन्योन्यमपि विवक्षितम् । कारस्यापि च विधेयन्यात् विधि पुनरपि एकादगनिधा-(1) सामान्यविधि तदेकत्वमपि विवक्षितम् । महामयोगविधिया- 'समे । २) विशेषविधि (३) मनिमममिति दर्शपूर्णमासाम्या म्बर्गकामो यजेत' इति । यत्रापि पण-(6) अभ्यनुशाधि (५) उपसहारविधि मेकमयोगताणाधक पूर्वोकोऽग्निरोऽपि न्यायम्तुय । (६) व्यवसानिधि (७) पर्युदासविपि सस्य फल एक. सत्य । (८) श्रभावविधि , (.) साधारण्यविधि , (10) [पृ. १४ ] मत्वर्थ अभिकरविधिपि द्विविध- परिधि , (११) अपकर्षविधिश्चति । नैमित्तिक सन् अदोपनिर्घानार्थः, अनैमित्तितः सन् इह च अन्यनुज्ञाचिघि प्रतिग्रसयभिन्नोऽप्यस्ति, यथा- 'पणा कर्मणामय पीणि कर्माणि जीविता । साजना ब्यापने दोपनिघातार्योऽपि च । नागो यथा- 'भिने जुहोति' इनि । द्वितीयो द्विविध-विहितातिनमानमिनकः, चारिशुद्धाय प्रति ग्रह ॥' इति । तपा प्रतिप्रारूपो- निषिद्धाचरणनिमित्तश्च । ततायो यथा- 'यदि तो पगि श्रोतगजमोऽभोन्शन' इति । तथा प्रतिप्रमो. यज्ञ अतिमियात् भूः साहेति गार्हपत्ये दुहुयान्' डपि अन्यनुजाविधिभिनोऽप्यस्ति 'पूषा प्रपिष्टमाग' इति । इम्यादि । ऋग्वेटादिनिषिदाचरणेऽपि अस्य प्रवृने । मनस्तौ पृथगुपातौ । यद्यपि च असहारविधि पिमेष- द्वितीयोदाहरणमपि इदमेवा प्रतिप्रमाविषेरपि च मामान्यनिधि- विशेषविधिमेनी समस्त ,तथापि भेद विनाऽपि सामान्य- पुरुषार्थ अधिकारपिथिनिविध - काम्य , नैमि- ममात् गोवळीबदन्यायेन पृथगुहेगा । ति, सल्तिश्च। एकादशषियोऽपि विविद्वितिष- कवर्थ पुरुषा- काम्योऽपि विविध - मफल्सनमपर गुणफार पेश्च । न त सामान्यविधिर्षया-' यदाहरलीये मरन्धपरक । वनायो यथा-'दर्शपूर्णमामाभ्या म्वर्ग नामो 'मुहोति' इति । पुरुषार्थ सामान्यविधिर्यया- पुरकागेष्टे । योत' गादि । द्वितीयो यथा- 'लेन्द्रियकामम्य पार्यों विशेषविधिर्षया - 'पदै होनिद्वति जहयात' इत्यादि । पुरुषार्थो विशेषविधियथा - ' य कारयेत बीरो म नैमित्तिकोऽपि द्विविध.- नियतनिमित्तकः अनियत , आजागतेति, स चतुझेनार जुहुयात् ' इति । वीरएक निमिनाश्च । [पृ. १५ ] तनायो यथा-' यावळी कामनाया हि चतुओंगहोमेन बाधात् पुनमामान्यकाम- चमनिटोम नुहोति' इत्यादि. । विनीयो यथा-'यबाहि- । स्यै पुष्टि । सर्य, प्रतिप्रमविधियंपा --' पूषा विधिमंद ए, - ·विधि ३५४८ विधिः . - . - माग्मेन' इति । पिष्टभाग ' इति । पुरुषाय स यथा - ग्रहणे सूनोऽपि अनुयारिधि पुनर्दिविध - कुतोनी अन्यवृत्त आदरिधि मन । यन् तद्विषय , बुतोऽपि यावृत्त यत् तद्विषयच । तत्राशे पतिप्रसवविधि पुन पञ्चविध - टमाथप्रतिप्रसव यथा- 'पश्या नु मंशामपनीणि शर्माणि जीविका । भूनानिषिद्धपतिप्रसा, पर्युदस्तपानप्रसव , नियम पाजनाध्यापने चत्र रियलाच प्रतिमह ।। ' इति । बिना फरसो यावर्तित यत् तद्विषय प्रति प्रसन, पार द्वितीय पञ्चविध -निषिद्धविष, पर्युरस्नविषय , भरसमा व्यावर्तिन यन् तद्विपपश्चात । नियमा याचतितविषय , परिसल्या यातिविषय , तनायो यया - 'पूपा अपिष्टभाग ' इति तानी महार यातिनविषयोति । तत्राद्यो द्विविध , सामान्यस्को (३॥६११४।३०) । दाममिक्थ [ १५ ] कृष्णानो विशेषरूपश्च । आयो क्या- मनून न दीक्षितस्याप्त 'घृत अपपति' इति ( ११११-२)। मश्रीयात्' इति निषिद्धे 'जीवितात्यमापन्नो योऽनमत्ति द्वितीयो यथा उदाहृत लात-, ग्रहणे मूतरे ऽपि यतन्तन । आकाश हा पद्धेन न म पापेन लिप्यते ॥' प्राविधि । ' स्मार्न कर्मपरित्यागो राहोन्यत्र मृतरे' इति ।। द्वितीयो गया- 'मीतराजकोऽमोज्यान ' इति । इनि राहोरपन निमिचे या रमातम श्राद्धादि तम्य उमयोबार १७] प्रपोजा अलदोपत्र निर्णोपरय चेत्युक्त मूतम परित्याग, न राहुनिमित्ता-मानम्य इन्यर्य । वातिरे 'सामान्येनाभ्यनुज्ञानाद्विशेषश्च विशिभ्यते । श्रीगोपि 'न हिस्यात् सरा भूनानि' इति निषिद्धम्य विशेषोऽन्तनिर्दोष स्तोक्दोपेतरविया ॥' इति (१ मनियम ' अग्नीयोमीप पशुमारमेन' 'वायय वेत. १९१) ।। एव पर्युटमाम्यनुज्ञामिभिरपि विविध । मामान्यम्पा विदोषरूपश्च । तायो यथा- 'नीक्षित- पर्युदतप्रतिप्रमको यथा- भट्टमोमेश्वरमते 'न, मणिने यजमानस्य रहे प्रशिन यम्' इति । तिीयो स्थानमनीपात् ' इत्यस्य पटामलपक्षे 'अमीलोमीये प्रयमयशे प्रत यात्' इयम्प पयुटामा वात् पनि प्रमर यथा ऐतरेयतामणे ' अशितय राया हुताशन' 'अभिगमे प्रगक्ति' इति । इनि। उभयोश्च प्रोजन बदम्पत्यास्त पारि निम्मपिघि गावनितप्रतिप्रमको यथा- 'वृतैरना | याह भट्टसोमेश्वर ॥ सिकनयम् इति वरणनियमेन अश्न यावृत्तौ मन्या नियमविधि गार्तिताभ्यनुशा यथा- विवादे शर्जनो- 'अत मामिधेनीर पाह' पनि होतुरवृतम्यादि प्रति पायनियम पावनिता मृत्रियादिवृति आपरि आग्नु ज्ञायते 'अनारम्नु वयोजन वाझा न मंग। परिमाया तिप्रतिप्रसवो यया- दगमे शो जीत् अप्रियधर्मेण ।। ' ही परिसम्याग्यायनिवारण पापियभिचत उतरऽधिकरणे हदयस्यप्रेशी नुशामिविपंथा- ' पञ्च पचनापा भश्या बरसो परिमम्बा ी यथासूत्र मायाको मगम । पारस्तिाना माजगदी अनुशारिधि प्रगायचे 'एकादश पोरणानि' इन परिगम्या इति याद ॥ महार सातिततिपय भन्याश विधिपा- 'भानामागे मिशेत पनि मायायविरमारेष कार्य अन्यनुनानिधिय- 'यदि मोमरित्रदी 'म नांद भैग' नाम्मानितस्य शामिकादे. प्रविसिट पोन वरान मा नान परिधि 'भानु चोयम् ।। बे, गुन्नि इद, निग्यपदे व मनामनात' महाधिया-आमेर चाप कोर पनि आपम्नम्यमये। पुरषायं स यथा- 'महा दादादानि " उला भन्यनुविधिया- श्रीरामो:मो. सामार शेर्पयो विज्ञापारिन हा' so find सगीले ॥ मन । ॥ - मोगा। का इति।

·. ॥ " - विधि: ३५४९ विधिः उपसहारः पुनरपि विविध - उपराहायस्य उपमहार- 'गदि वैश्य' 'वर्षाम् ग्यकार आदधीत ' इति । विपये नियमतः माती, अनियमन. प्राप्तो वेति । आयो- स्मार्तमुदाहरण यथा- 'दिवा सध्याम वर्णस्य ब्रह्ममून दाहरणानि उक्तान्येन ॥ द्वितीयोटाहग्ण तु यजुर्युक्त | मुर. । कुर्यात्मनपुरीय च गौ चेदक्षिणामुग्यः ।' स्थमन्वयवे ददाति' इति ।। इति ।। (३) क्ततो प्यासा यथा- 'पयोर ब्राह्मणम्य, भ्यासानिधिः प्रत्यर्थो यथा-वार्यनी पोर्णमाया- 1 यवागू गजन्यम्य, आमिधा वैश्यम्य' इति । तथा- 'बाई- मनूयेगे, पती अमागारमाया' इति ! 'चार्मोना गिर ब्राह्मणम्य [ पृ १९] अझनाम कर्यान् , पाथुग्म पौर्णमानीमभिमृशेत् पञ्चहोनाऽमावास्यायाम्' इति च ॥ राजन्यस्य, गयोगाजीय वैश्यस्य ' इनि । तथा- 'युर्व [ १८ ] पुरुषार्थो न्याम्भाविधियथा- धयाहे | हि स्वः सर्पतो इन योर्यजमानयोः प्रतिपदं कुर्मान, पार्वगेमोद्दिपपरमारिधि ॥ एते यसग्रमिन्दवः इति बहुभ्यो याजमानेभ्यः' इति ।। ग्यास्यानिधि पुनः निविष - उभयप्राप्ती, अनुभय- (५) मस्कार्यतो यमस्या यथा- आचौपधमानाय्य- ग्राती, अन्यवरप्राप्ती वेति ।आयो यथा-गननीयच नसो.। धर्माणाम् । मातं तदाहरणम् 'गर्भाष्टमेऽन्दै कुर्वीत भाग्यमागकगे पाठात् रिक्षाच उभयप्राप्ले. ॥ द्वितीयो यगा जामणम्योपनायनम् । गर्भादेकादशे गन्नो गर्भात्तु द्वादशे चतुझेतृपत्वहोतमन्नयो , तयोः प्रकरणे अनाम्नानात् । विग. ।। ' इति ॥ (1) र्मती यस्या यथा- यथा वा 'पदपये च प्रजापतये च सार जुहोति ' 'सूर्याय | "रयतरे प्रस्तुमाने ममीलपेत्, वही ममुदं मनसा न जापनये न प्रात. ' इति । पाहाणेन देवतापिभि ध्यायेत्' इति । स्मार्बोदाहरण तु गृहस्पति. 'दृष्टिप्रादे पले अग्निमर्ययो अप्राप्तः । तृतीयो यथा- 'वासियाना ऋतुर्दशा, मत्यो नान्दीमुसे धनुः । नैमित्तिके कालवामी, नाराने द्वितीयः प्रयाज तनूनपाइन्येषाम् ' दनि । काम्ये तु शुरिलोचनौ । पुरमादौ चैत्र पार्वणे अब हि विधिपाठक्रमात् ननूनपादेव द्वितीयः प्रत., ममुदाहतौ ।।' इन्यादि । मनु:- ‘पिये विदित जाराशमः ॥ तथा 'यदि स्थतरसामा सोम स्यात् गिन्येय वाचं गोरे तु मुश्रुतम् । सपत्रमित्य- ऐन्टबाययायान् ग्रहान् गृहीयात्, यदि बृहत्सामा शुक्रा- म्युदये दैवे गैचिनर्मिन्यपि ॥” इति । (६) फलती पान ' इति । अनामि हि पाटन ऐन्द्रमायाननेच प्राप्ता, | व्यवस्था यथा- 'मुन्मयेन प्रतिष्टाकामस्य प्रणयेत् , नगुमायनाइति।। काम्येन ब्रह्मवर्चमकामस्थ . इनि । स्मातीदाहरण वसाया. देवि व्यान पुनरपि हिरियो पनसाभि-, वायज्ञे एर पलविशेषार्थ ऋग्यजु,सामा ययन- भ्यागगभ्या श्याथा वाचनिन च । तगादा यथा- | विधिः ।। (७) निमित्ततो व्यवस्था यथा - 'यदि उत्पमानावधातादे, आन्यौषधयो. ॥ रयतरसामा सोगः स्यादैन्द्रायवाणान् ग्रहान् गृहीयात् , वाचनियरी तु परस्था मन्तवा, तेन सत्रविधस्न यदि बृहत्मामा शुक्रापान ' इति । ग्मा!दाहरणं तु विधि - देगतो परस्सा, कालतो व्यवस्था, कर्तृतो 'नृणामतनूडानामशुदिनैशिरी स्मृता । निर्वृत्तचूद- *यवस्था, मसानो व्यवस्था, स्मनो अवस्था, फरसो | काना तु निगाछुहिरिष्यते ॥ी मनु ॥ व्यापा, निमित्ततो यथा इति । (1) देवातो मा तथा अन्यतरकोटियाथा या कोट्यन्तरम्य आर्थिकी यथा- 'वरुणप्रधाधु उनरे विहारे अपयुरष्टो ग्यस्था भानि साऽपि भावविषया अभावविषया चेति हा यामादयनि, मारतीमेर प्रतिप्रस्थाया दक्षिणमिान्' ' द्विविधा । नवाया पया- 'आश्रेयो चे ग्राहगो देयतया, दनि । स्थानमुद्दाहरणं यथा- 'नर्मदोत्तरमागे नु वय म मोमेनेष्ट्वाऽमीपोमीयो भाति, देवादः पौर्णमास मिट्युक्तरे । उमेरे स्थिते भानाजुपार्यानु हवि तत् नहिं अनुनियेत् , गहिं म उमयदेवत्तो दक्षिणे ॥ इनि बृहस्पति. ॥ (२) बालनो न्यास्मा | भवनि' इति अग्नीषोमीवपुरोटाने तमोमयागपुषिए- यथा- 'असन्ते ब्राह्मणोऽमिमादधीत' 'ग्रीष्मे गजन्य, रत्वेन व्यवस्थापिते अर्थात् वदभाव अलमोमयाग- - , ·विधि विधि पुरियरन व्यवस्सिती मानि । पूदुरमावास्थाया येदि यादृच्यत आपैनना देस्ता परिसरयाय यनैत' इति । करोति । इति अमास्याया गर्ने वेदिवरणे या तथा अन्यमावे तु रिमस्य पाणावेजोपपादयेत्' इति ।। स्थापिते अर्थात् हरिरभिवासनोचर वेदिकस पोर्णमास्या पुरुषाय अमारे विधिया- 'सायागर्न निवडता व्यास्थित माति । तदिद उदाहरणद्वय पञ्चमे सिद्धम् ।। रत' इति || तथा पूर्वन् ' (१९६०) [२०] इन्यन साधापविविविविध -- विनियोगस घरम्यविधि पूर्वम् , ' उलपाट् बालाम्य' (MP.-१४) गनुशनसापारम्पपिपिश्यति । कर भागो गा-या इन्यन उत्तरम् ॥ तिथ्यामा नहिं तदुपसदा तदीपोमीयस्य' इति । पया पर्युगमविधि मणे यया- 'यनिषु येय -महया वहिपौ नदिधमणा च वैवा वेदिघम पा च विधि करोति, नानुयायु' इति । पुरुषार्थो पर्युनासो यथा- अगमपानसाधारण [२१] दिवीयो गया- उन 'नोतोटान्तमादित्य' इत्यादि। थीपोमीय, अतिदेशेन च सपनामा नुर यो अन्द्र पारिपि पुनधि - पागम्य मानव्यान् , तस्य यूपस्न अनुप्रानसाभारपाय दाड यूर परनिगेषणत्याच तिमाय 'नेन' इत्येवोदाहायम् । छिनति' इति अपविधि इति । द्वितीयस्तु द्विविध - पगासस्य उपनिदोपण्यात् उरूपनिधि यथा- ' आरिमादता बननवाजे विघविशेषत्वादा । ता उदयविशेषगवेन 'अनु- श्वरन्ति ' स एप गौरवमध्येऽहन् द्विदेवन्य पशुरा यानेषु' इत्युतावान् । विधेपनिशमणापाया- 'नार रपसे ' इयमीणामीयम्प जासनियो उपनस्य वर्ष वृणा, न होनार गी' इति । विधि | माधारयविधियतिरिक्तोऽपि यथा 'जिन्त पुनरपि प"प्रमाणनिपघयोदशत्यवत् पदासोऽपि , पशु प्रवजन्ति ' इति ।। पोटगविध । तथाहि, प्रती विकतो प्रतिविन्या पुनरनि सामा चादिगि येशदाक यथामभत्र विधि मा अप्रतिक्रियात्माच की समानविधान घम्-शायमदृशाय च । नत्र अणयों सामा पविशेष पयुटामरिधि मापानेषु नामह' झी । अन विधी यथा उराहतात्र यावनीयप विधी । यो लिभातिदेशिकद्वारा प्रवाणगात् 'गादशो वे अनापति तु सोमफचमसपिधा ॥ प्रतिप्रावविविस्नु उदाहतो मज्ञेऽन्यायत्त'-३२ यातिटक्स्य द्विग्नता याया द्विरिपोऽपि प्रणय एए । दृष्टावस्तु प्रति प्रसर्वाधि पारस्य माम्यात् । यथा-'पा सज्ञस्यति' नि ! अभ्यनुज्ञाविधिग्नु सो:पि एवं प्रतिगताराष्ट्रपरिमाग , शितगराष्टुप दृष्टाय एन, न तु अद्यापोटी दनि । उपमहाविपिस्नु कारिपयंदास , अमानिविकृयारमकक्मगारापद्यारि पूर्वोक्त स्वयं दृष्टाय । पुरुषायम्नु पूर्वोत्त अद्यय । पयुस । प्रन्गिताणयमनिपातिपर्युगस , मतिगत परस्थाविधिस्तु प्रगुणः सोऽपि भटष्टाप एन । यदि प्रतिपत्तिव्यतिरिक्त सनिपानिहायपर्युम , प्रतिगत वात्रीधन्यन्यो आवमागदेवताभ्नाग्निसोमप्रकाशनाथ मानपत्तपथुदाम , वितिगनोपदिष्टस्य पूनम्त् नियम्य वात् दृायतेर स्थापि नुवायवीयुगयौ व्यायविधि सनिपातन पदामा प्रय, शिनिपतातदिएम्य राय एव ॥ हाथों पत्रस्थाविधिस्था श्रापसाया पूवत् निविघम्म मनिपाठिन पयुदास ना, अप्रति शिपायास्यविधि तत्सख्याययुचोहानम्पाय विकृत्यात्ममगतोय एम निपातिन पृववन् पिवयम्य , इन्युन स्मृत्यविवरण वायनुधायाम् ।। पर्युगमन अप इति द्वारा ! एपामुदाहागान यथासमय पदामरिधिम्नु प्रगुणो दिविपोऽपि पुरुषाय अर धाप एर। दृष्यायसु पयुद्वारा 'यनिए येयवामा अभावै कार्यों विधियथा स्विष्टकृदय रचनादो करोति नानुमानेषु' इति । अत्र च यथापि अनूयान या आम्यरिधि 'या के काचिन् देवतमन्दरियात् तम्या रिता इत्यो न टाय वधानि विधेयजामहारे 1 । मृणागि। ।

·विधि. विधिः यागमनागत्वेन पूणर्षात् पर्युदामविधि दार्थ अपूर्वविधि पुनरपि विविध - स्वर्थ पुरुषार्थश्च । इत्युच्यते || प्रमारविपिन पूर्वोदाहनयोर्मध्ये क्रपथों तत्राद्यो यया-[2 २३] 'ममियो यजति ' इत्यादि । य स दृष्टार्थ पुरुषार्थनु अार्थ ॥ द्वितीया यथा- 'श्रमिहोर जुहोति ' इत्यादि । मामान्यादिविध्येवाइयक पुनरपि पानि-८-गुण नियमविधिस्तु विविध - प्रतिनिधिनियम , प्रति- निया-विषयत्वेन पयागमन वार्धा । जायादिविष पचिविधि , दुमर यतिरिक्तश्रेनि ॥ प्रतिनिधिनियमो. यत्वमसि उद्देश्यागे, विधेयाशे, उमाशे चेति जान्यादि । इपि वापत् अपूर्वनिधिदेव जाति-द्रय-गुण-क्रिश- विषयमपि विन्येबादश प्रत्येक विशीय इनि दानिश विपपत्येन चतुर्विध । तन जानिप्रतिनिधिनियमो यथा- दुत्तर शत भेदा भवन्ति । एषामुदाहरणपनि अग्याणि । पूतीकविधि 'इन्यप्रतिनिधिनियमो यथा-पट 'यदि सनाय प्रधगौरवगयात्त न प्रदर्शितानि ॥[२२] विधि दीक्षिनाना प्रमीयेत योऽस्य नेदिष्ठ म्यात् स तस्य स्थाने पुनरपि अष्टविध -(१) घास्वयंमागविवि (२) धीशयिता' इति । नेदिष्ठमन्दस्य यौगिक्लेन हानि- सगुणपारवर्षविधि (3) चिदुदिप धात्वमिपि । सात् । यद्यपान पशु परायेत अय तद्रगसम् ' इति (४) तौर विशिधापर्यविधि (.) धारयोदशो नु वातीयम् ।। गुणपतिनिधिनियमो यथा- कातीयाना पन्यविधि (६) पास अन्ययो सब विधि (6) पृष्णसारगाभाचे लोहिनमारङ्गविधि अग्नीपोमीये पनी धापयानुग्नेन प्रत्ययेन असो सरयविधि (८) यदि कृष्णसार न विन्देदयो अपि हितसरा मुस घावय अभ्यगौरेच समन्धविधियति । अन | स्यात् । इति गत पात् ।। क्रियाप्रनिनिधिनियमो दूषणभूपण द्वितीयाध्यायायमस्ता प्रशने ॥ यथा- आपतम्ब "अदि यजमान प्रनरोत् प्रना- विधि पुनरपि निधि -अपूर्व विधि , नियमविधि , रतेरिमा नाम रोक ' इति ध्रुनाया यजमानभाग- परिसर पारिधि च ॥ निविघोडयमौ चनुर्विध - जाति मबाप समिष्टयनुपा सदसुद्यात " इति । अन पिधि , पविधि, गुणविधि मियाबिविश्वेति । होम प्रपमाघ देवताऽभावात् । तथा आहिनामिपान नत्र नातेरपूर्णनिभिर्गया - ' पादिर वीर्षकामम्य यूप। पतिपते दपिणे हस्ते जुहूमारादपति' झ्याचाया उर्पात् ' इति ॥ रस्यापूर्वविधिर्षया - ' गोरोहनेन | पतिनिधि पतिताहितामिपानेषु अन्य मयते 'पानागि पगुकामाय प्रणयेत् ' इनि गोदोहनगन्दम्य यौगित्वेन लु दहेदनौ यजमान पृथा गृते ' इति । तथा द्विजा द्रयवाचिरनात् ।। गुणस्यापूर्वविधियंया- 'यदि कामयेन भाये प्राधानभोजनस्य प्रतिनिधि स्मर्यने । मादी मर्पक पर्जन्य स्यात् नीचे सदो मिनुगात् ' इति ॥ देव - निधाय पा दमपटूनायनेषु समाहित । प्रियाया अपूर्वविधिर्षया -- “अग्निहोत्र नुहोति' इनि ॥ मैपानुप्रैपसंयुक्त विधान प्रतिपादयेत् ॥ निर्दियाप्पन्न- देवताविधि होमाधिकरणी भूताहयनी पादिविधिध | मुद्दय या पार ततो गति । पानाभावे क्षिपेदगो गर्व अपूर्वविधा अन्तर्भूत । देवताया यागसिद्धया यादथाप्नु वा ।।' इति || प्रतिनिधिनियम सर्व प्रार्थ दृष्टार्थत्वेऽपि निभ्येकअपाणगात् । आहवनीयादेरपि । एष, न पुस्पा ममि इति न द्विविध । तथा मति- अधिकरणबेन इशाय रे पि होमविधिना अनातिन निमिनियम सर्वोऽपि दृतार्थ एप, नाष्टार्थोऽपि इति न अर्थाय आधारागिदोकाधिकरणार्तिके उत्तखात् । द्विविधस्विवियो वेति । नदेन विविधोऽपि अपूर्वनिधि शार्य अदृष्टार्यश्च ।। মলিলিবিশি- পিলিখি, ন লাবিথ देवताविधिरपि तद्धित-चतुर्थी-म वर्ण-द्वितीया-अर्थ- विधि इति न चतुर्विघ । राधा प्रतिपत्तिनिधि द्यो पादों गत् पञ्चविध । ताये युग । आर्थवाहिक | देश्यक एव, न जातिगुणरियोदेशक इति न उद्देश्य अर्थादमेदेषु वश्यने ।। अध्ययनविधिरपि अपूर्वविधि | वातुर्विध्यादपि चतुर्विध ।। प्रतिपचि पुन कलर्धन शायद ! नहि अप नियम ॥ ४] न पुरुषार्था इति न द्विविधस्तद्विरि । प्रति. -- .

·विधि विधि २५] परिसख्या - पत्तिविधि पुन दृष्टाय दृप्रादृष्टोभयाश्च, नादृष्टमात्रार्थ । गृहभे पीये पञ्चम पझे || दनि न निविघ । नत्राद्यो यथा- चास्याले कृष्णविषाणा: पनविविधा - दाब्दी प्रार्थी च । तपाया निषेध प्रात्यति' इत्यादि | द्वितीयो यथा- स्विष्टविधि रूपैवेनि भट्टसोमेश्वर । एनकारेण झाली परिसरमा इति ।। प्रतिपत्ति पुनश्च द्विनिधा- साक्षाद्विनियुक्तमति । इनि मिश्रा । यथा त्रीणि ह ने यज्ञस्योदशरण पापिया मालाद्विनियुत्तोपादानानुषण सिद्ध- प्रतिपाद्य ) गायत्री बृहनगनुष्टुप् च , अन ह्येवावपति अन एयो विषया च । तवाया उदाइन । द्वितीया सपा-द्वपरित' इति । गातु द्विविधा प्राप्तपरिसरया या शकृत् प्रवि यति' इति । प्रतिनिनितिपत्तिनियम निटोपा ।। अप्रामपरिसरल्या च या तडीना, सा च परत व्यतितोsपि नियमित प्रतिपसिलधिवत् बाशा परिसल्यैनि गीयते । तत्र आयाया मायनानियोत दिविषयत्वेन तामचबिध । ता जाननियमविधिर्यया- मिद्धा ते उदाहरण नार येव । पूर्वपक्षे तु गृहमेघीये भयवाक्ये 'गया' इति । गोपदवदेव हि क्रय । पञ्चगे पक्षे स्ति । भाष्यकाराबरमते तु सिद्धाते:पिक वाक्य आकृत्यधिग्णवातिके ' अद्रयशन्दगात् । 'चित् अङ्गीता । पथा दशमे अशिरसा द्विरा थुन इनि म अनयथासिद्धमन्ये उदाहतम् । यस नियम 'वैपानम पूर्वेऽहन साम भवति, पोडश्युनरे' इति । विधिर्यथा- 'पहाय या' इति || गुणभ्य यथा – तय द्विरानोत्तमाहाना अतिरामस्थचात् प्रत्यतिरानत 'अक्षणपा' इति ( अरुणया एतहारा या गा सोम पोडशिविकले प्रास . उत्तरेऽहन् খি मीणा) क्रियाया यया- 'महानरहति' इति ॥ गृह्यते' इति वाक्यान्तरण अनारम्याधीतेन नियत सोऽय प्रतिनिनिनिपतिविधि यतिरित्तो नियमविधि पोडशी इति — उत्तरे ' इयनेन अविरसा द्विराने एवं पुद्वियि -प्रत्यर्थ पुरुषायश्च । अन नरोदाहृत चतु पारेमरयायते । तेन द्विरागातरे विवरूप इति भाष्य विध स्वयं ॥ पुरुषार्थों यथा-'नौ माय मुझ्यात् ' कारान्तरोत सिद्धान ॥ शनरस्वामिभिन्तु परि इति । 'प्रामुग्योऽत्रानि मुचीत' इति च ॥ पुन मरल्या नाहीता त्रिवेपत्वात् । वैपानाविवस्तु अथ मो. नियमविधि निविध - दृष्टार्थ अवार्थ, ' याद 'घोड युनरे' इत्पनीकत मिति 1 'सप्तदायिन' दृष्टादृष्टोभयार्थश्च । तर पुरुषायप्रियानियमो नैमित्तिक | इत्यपि न प्रासपरिसरया । यापि न वा परिमरगा सोऽपि तो भायामुपेयात् ' इत्याद पाटो : नात् ' (३।४।१६।३३ ) इति मना मत्र परि भपाय । इह हि प्रयोजकत्वेन तादग्यमुच्यते निपमाटरय गरयासमेत्रोक्त माध्यकृता च तथैव याख्यातम् । भागोरसवात् गयगातादेर्टयाणस्वात् । मामुत्सादैरपि पारि चार्तिकता अनिरणा ते सनदशश्रुते उप भोनननिरपेक्षण अष्टमात्रेण अपयुने अपघादात् ' महागथगोता । तदेतदुपरमदितमस्माभि शास्त्रीपिका- अष्टार्थनेर । गमन तु भाषामुरानियोरपि कुादे कायो । त्म्मात् प्रातपरिणग्योदाहरण सागर । ऋो निमित्त अष्टार्थ प्रयुटर एव विधि । सुरोच् पत्र पञ्चनप्पा माइति ।। अप्रातपरिसन्यो श्रति तु उपास्ते प्रति दृष्टायोमाऽयम् ।। क्या दाहर५ ' उमामगृन्, प्रत्येव । दृष्टाथस्नु नियमविधिर्यथा--प्रहनौ वैकलियो यह [ २६ ] परिसर स पुनर्विविधा - प्रार्या पुरु दयनरष्ठयो अयतरम्य कानिद्वितौ नियम श्यने पार्या च । पूर्वोन्नानि भौतानि आयोदाहरणानि ! इति। द्वितीयोदाहरण तु स्मार्नमेव 'पञ्च पचनग्या माग परिसरमा विद्यापि अपूर्वविधित नियमविधिय इति । बाल्यादिपियाणि उदाहरणानि मुग्याणि || परिसख्या परिसरमा पुनदिविपा रटार्या अदृष्टाथा च । तर विधि पुनर्विरिष - पिपरिसरया, शेषपरिसरत्या च । इतरनिवृत्या सपत्राति भदृष्टार्य एा । विधेयाराग्नु आया यथा- 'इमामगृभ्णन् ' इति । द्वितीया यया | इचिन् र, इचिदष्टार्थ माद्यो यथा-माम ·विधि ३२५४ विधि । । . रुच्य याहारोऽपि अधुन , हेतुद्देनुमलिट्सभने व्यर पृ ०९० - विधि न्याय्य | वादमानमनर्थम् । मा धानेन ममधोऽपि अगुन इति वाति उत्तम् । अतो १०३२।३ प्रविधि प्ररखनात्मक्शब्दभावना। प्रवृत्ति या रुपयाहार-०५नहित कल्पना-- हेतुहेनुमल्लिन नपान हेतु र्यापारश्व प्रपतना। न न समाहितसाध्याद या चेतन रूपपश्चनप न रामपति तत यदिगन्दपरित्यागे उदा प्रतपितु दाक्यने इति विधि वस्य प्रतिनासिद्धयर्थ हार्यम् । पया यदि आवर ग्यामनसा याचा वा म्वभा याया भाषनाया ममी दितभा यत्र गमय भावना मधमेन् ' इति । वाल पृ १२-२० काणम्य ममीहितोद्दाप्रवन यापारगोचत्य गमयदि । * विधि पुन प्रत्येक पञ्चविष । लिट्-लोट उक्त न यावरत्नमाल्पया 'क्र्त समर्माहित येन तिव्य -कृत्य-कृत्यार्थ-पञ्चमकारभेदात् । पञ्चविधोऽपि विधि सग नदुच्यते । प्रमाण च विधिस्तत्र श्रति लिनादि पुद्वितिय श्रोत म्मार्तश्च । तर श्रौतो लिङ् यथा- संयुत ॥' इति । सोम १४१ १०९ ११. 'योनिष्टोमेन स्वर्गकामो या' इति । भौतो गेट प्रपतमानो हि भय सिद्धय प्रवर्तते । वा २।४।०१३ * विधि प्रपननारूप । भाट्ट १ - विधि पथा- “एकाऽस्य त्वचमाच्छपतात्' इति । अपच प्रविधि प्ररणा नियोग शब्दमावना इये मत्रगतोऽपि लेट विधौ छप एरेन प्रमाण त्वगाच्छेद म्यापास ॥ श्रीन पत्यो यथा - स्वाध्यायोऽध्येत य" पोऽथ । बाल ७५ * विधि फन्दाशस्य न प्रो जक । भा २२ वर्णक २ निधि फगन्त इति । यपि विधी कमो न स्मयते नथापि प्राप्तविषत्र एक विध्युइंश इत्युच्यते । बाल 6 प्रार्तनारूपये स्मृतम्य तव्यादे अप्रातविषयप्ररर्ननारूपा भृत्यादेनिकृष्टस्य प्रान प्रेरण दिय । मणि " विधिलक्ष्य । तदुक्त प्रवर्तनम्मृति प्राप्त प्रेप इत्य भिधीयते । अपासप्रेषण मय विधिरत्र प्रतिपदाने ।' ११७ विधि यदि असा7 ततो विधि, यदि शात इति ( या पृ ३/३ ) ॥ वियो कृत्यायवप्रन्यया काय तद्भावना न पूयते तावत् विधि न प्रवर्तते । ततोऽनुवाद । मा १४।५।। दाहरणेषु तप्रत्ययो यया-'अवेतने 'अवेत यम् , या ३१५६११७ केन् 'अवगाहे' अवगाहित यम्, केय 'गुश्रूषेय ' गुपित य , स्वन् 'क्वं हयि ' क्त यम् , एवजाती विधिर्या स्यादपूर्वत्वान् । ३।४।३।१२ वि ।। या । विधो श्रोत पञमलकारो यथा- 'समियो उपस्ते' इति नियोदरी निरापोपवीती' यजति' इत्यादि । इति स्मृतिरिहिवस्य उपवीतम्यानुवादो न विवि इनि सातो बिपी पिए यया- मनु 'अमिहोन तु | पूर्वपश्च उत्सूत्र प्राप्त वाशब्देन न्यातयन् मिदा नमार । युटुयादायते युनिदो मदा'। इने । स्मार्तो पियौ | अय विधिरेव स्यात् अपूर्वलात् नासोवियासविशेष लोट यया मृग्यम् । मानों विधो कृन्यो यया-' गति य 'स्पोपचौतनियमस दी पूर्णमासाङ्गतया अपासावात । मतो नित्य प्रायश्विन विशुद्धये' इनि । प्रत्यया अश्या पूर्वपशास्तमिदम् । भुदाहरणानि स्मृतिपु प्रयो नोपरभ्यते । म्माों विधौ गज्ञोपवीती हि देवेन्यो दोहयति' इति मनामिहोत्र पजमगारो था- मनु 'महायजेश्च यश्च प्राप्तीय प्रणामाते वास्ये यज्ञोपवीतम्म विधि म्यान अपूर्व क्रियो तनु ' । 'प्राइनाभिवर्धनात् पुसो जातक्म यात् । यशेप शेतपदम्य ब्रह्मसूत्रपरत्वे श्रोत प्रायश्मिन विधीपते । इति । अत्र पर्नया, विधान य इत्यर्य ॥ प्रानिफक्तया अप्राप्तत्वात् , वासोरि पाउपर वे न बाल ८ ३९-४० विधि धर्म प्रमाणम् । मणि अजिनपिनमा तय काठकश्रुनित प्राप्त रेऽपि 7 १३ • विधि । न च अवगपितो.यो रिधीयते । जिपमन्य विधिसितम्य अनास्यात् । अस्योत्तपमस्त • रिघि नियोगापरपर्याय | सु 'मोश' इति मने द्वितीय सारयाया द्रष्टय । के ० यारत् कि केन . मानीनावीदी दोहयेत् मा १० ·विधि विपि . . विधिर्या म्यादपूर्वत्याद्वादमान ह्यनर्थकम् ।। प्रामाण्य प्रतिपाद्यते । तर औदुम्बरो यूपो भवति २१२/२।१९।। ऊो:वरुव्यै' इत्यत सदेह विमा फलविधि , उत अर्थ सह ये विधिवनिगदा अर्थवादास्ते उतावरणम् । बाद इति । असम पूर्वपक्षिणोऽमिसधि । यमप्य भौदुग्नरो यूणे भवत्यूळ उदुम्बर उर्पशव ऊजेगा | बोर्गबोधन्य फवपतिपादिता कमितिनास्ति, नथापि 5न्मा ऊर्न पशूनाप्नो यू टयक ये' इति । किगम्य | 'औदुम्मसे यूपो भाति निमयमित्याशाक्षायाम् निधि कार्यम् , उत अस्पापि स्तुतिरिनि । नामिधेयस्यैर सनिहितम्य योग्यतया सगा । यिो मात्र प्रभारेण साभास्मगतिरोगेन ' मोटामगे भूपो एनौ यथा 'पपगाय रथाली 'मूगाय याय 'तयेहाति भवति, कर्ज पशूनाप्नोति ' इत्युभयशुदाहृत्य विचा| तादपनिपादिया चार्थीश्रृति फमिश्रुतिसमानार्था रितम् । अनाय पूर्वपक्ष --- 'औदुम्बरो यूपो भवति' | समन्ति । तेनान ममभियाहारदेष तृतीया तम्याप्योद इति विधियवस्थित एव । 'ऊर्जे पशूनाप्नोति' इत्यत्रापि नरवस्य पागम्येव खर्गकरणवेनेन निवेश, अनमाते विश्यमेशिनपगुरूपमा यदर्शनात् मु प्रायत्वे च ममाति स्वर्गरयेय साध्यत्येन । न च स्तुतिरवेनैव अम्गाय , स्तुत्यर्थत्यायोगात् , प्रपोजगय बाच्च विधितात्पर्य माम्न् । पार्थ वन विभ्युपयोगे राति स्तुत्यर्थलायोगात् । न प्रतिमानि । तथा गब्दाभिधेश्स्योदुम्बरस्य अनिर्दिष्ट चान विधिय नारित, भौतुम्बरो यूपो भवति व्यापारम्य पगुमाधान न समातीति विधिपक्षेऽपि यूपो इत्यन औदुम्बरयूपम्य स्वय भवनायोगादतिपाद्यत्वेन स्पत्तिरूपायाभाय अवश्यम्भाविनिहितयूपौटुम्बरवि औदुम्बर यूप भावयेदिति गिद्धा ते ग्यमापनीय घिसापेपत्तात् 'पशूनाप्नोति' इति वर्तमानागदेशप्रतिभा | लात् । तरूप पञ्चमलकारत्यल्पनात् ऊर्गुदुम्बरायथवादपदानाच न च चातुर्थगतपर्णमय्पधिपरणेनाम्य गतार्थ वम् । संनिधानाविशेषात् आवृत्याऽपि विधिद्वयशेषत्यारपना 'तम्याग्या तुल्य यायतया गिद्धेऽर्थवादत्व पापलेक दोपात् एमार्थतात्पर्यमपि स्फुरति । अतस्तापर्यसदेहेना श्रणम्य रातिसम्यायेन विपरिणामकरुपनया पहल नभरमायात प्रामाण्यमी । सिद्धा तरतु यद्यपि मागङ्कय 'द्रयरास्कारवर्मन परार्थवान् फर धुति नियोन्यविशेषणार्थ विध्यपेक्षिसाध्यापभाग अनास्ति, । रर्थवाद ' (ARP) इयनेन अ याधाप यादे तथापि मम येक्वाश्य वे पाक्यभेदा नेप्यने ' इति फलश्रुति फामासाभावान्न विपरिणमयितु शक्यते यायेन एकवाक्यस्वानुग्रहाय यस्मिन पर एफयाक्य इयुक्तम् । इह त्ययवाद त्वमेव गुणपत्राबधनिगसे। मनुबद्ध भवति, नदेव स्वीपरणीपमिला ययगाया प्रतिपाद्यते इत्यपुनरपि । मारत , स्तुत्पर्य यमेश इति । देतदपिचारिक कल ननु औटुग्याम्यिारूपवान् गुणफलको पायम्यामिभानम् । मनैव हि मापूर्वे याचारबार । | वक्त य । न चाौ सभवनि या प्रियाश्रितो गुण नया तापक्षारि-पागेन अ पतरमहणमिनि स्थितम् । फर साधापति, गुणसाषा च प्रिया गुणाभप । मंशया तु अप्रामाण्यमाशय सिद्धातमिधाने सर्वत्र | यथा दनो रोग , गोदोहनस्य प्रगयनम् । मात्र वथासंभवात् सरल यायेम्वेवाध्यामाग्येनैव पूर्वपन प्रातो बाग उदुम्मरसाध्य । न च यूपास रोपस्थिता प्रासयत 1 नेनात्रापि सशये पनि विधिन पूर्वपम यूपोत्पनि पशुनियोजन नाऽऽथ इति याच्या , यत वृत्ताऽर्थवादव सिद्धा नायतुमुचितम् । यत्तु अप्रामाण्वन पर गुणविधि प्रमाणे विहित विपरिवर्तमान कम पूर्वपक्षामिधान तदस पदम।। अतो पथावातिपद- यापयति । यथा- दधिमोटोहननिमि न च यूपी मधिकरण वणनीपमिति । | त्यत्ति पनियोजन वा विकृतिविहितग, माती पूर्वानर्यसप्रतियोगिनामर्थवादशना बिध्येकवाक्यतया भावात् ! पिच रोकायगतरांबधो साश्रयो भवति । सामान्य प्रतिपादितम् । इदानी तेषामेव विधिप्रतियोगिता ! क्या दघिगोदोनोमिप्रगपनदिये । अन तु उदुम्बरस्य - ·विधि विधिः , । यत पूनस र घ एक गागतपर्व , पूपम्प गरिरयात् । अत ननु अन विजनौ यूपरतदुत्पत्तिरतरानद्व पगुनियोनन रथ तवारेण यूपोत्पत्तिपनियोजनानाम् । भगेना | च चोपप्राप्तमन्ति । अशो यूपद्वारेण तात्पचि पतु गयेन यूपमबध करणे च वाक्यभेद इनि । उच्यते- | नियोजन वा आभित्र फर माधरिष्यति । मेरम् । यूगर्स ोपस्थिता यूगोत्पत्ति पनियोजन या आश्रय । स्तिो चोटकप्राप्तम्य गुणानिधावाश्ययस्यायोगात् । प्ररणश्रुतेनैव आश्रयेण भवित यम् , मानि दिएनेति | तथाहि उपकारद्वारण विस्तौ पदार्थमामि । प्राकृत किंमिप गजाजा बुद्धिविपरित्तिाशयत्वे कारणम् । सा ' योपागे यय भूने मानपदाय जनितम्नया-नरेवान च प्रकरणावहिनस्येन चोदकपातस्यापि न पिशिष्यते । ननयित य । न च प्रकृती उदुम्जानिचिनिष्ट तेन या गोगोहनाद) प्रारण विहितमेन लगने तन पदारमापुरमागे जनिन । तेन यदि पुरुपायरयेन श्रीर तयाभूतोव याश्रयत्वम् । यत्र चोदामात लभ्यते, ना मगता प्रानतरूनानिबाचेन यूरोत्पत्तिं पशुनियोजन वा नोदकपातम्या । सापि यूपम्प अस्तेिन आभयने, सदा पातोपकारलाभ एर विकृती न भनेन् । औदुम्बग्सन धो नानगत यदि विशेषण यत्र पुन 'मीमय्य सुनो भाति' इत्याति पु तत्पर प्रतापपूर्ती ययूपमब घो नावगत ता गोदाम्प पिशब्द ए पाकृतनकजातियावेन जाय तर निवायति नत्र मानापूर्वीयप्रणयनमंत्र ध पूर्व नागत एव । अथ तय नयाभूतस्यैव गदेन प्रानोइका जनारयज्ञानात् रार्थव मामयंत सामायेन पूर्वमगत तटा अगतिस्तेऽपि | म्वी क्रयते । न चेह तथाभूनोऽय कश्चिन्दोऽस्ति । यूपस्प बामपत्य तात् भगनगेर औदुम्बरम्मापि | असर तु शब्दम्य मानन का निवाधेनोगुम्नरताया काष्ठमय वात् मामा यसपघावगमोनापि विद्यते एवनि यूपसा धपतिपादनपरत्वे पसनधानिपाटनपरत्वे च न विशेष । तेन गुणफल्सयविधिरेरायम् । तथा याकामेद । सपोऽयों विदितो भवति । इनरथा (नुवादमान न चर सति पुरुषायगोदोहनेन प्रत्यर्थचमसवाधान मनर्थकमान प्रोजनम् । इत्येव प्राप्ते- द पूर्णमासोपारसिद्धिरिति पाच्यम् । यव प्रकृती उक्त तु वाक्यशेपत्यम् । २२ ॥ पदार्थउभावन उपकारकरपना । सत्र चोपकाराकानी विधि नवथपुरुषोंमपदार्थनिपाय प्रणयन पश्यन् अभिधीयते । अवभिप्राय • भवेदेन यदि उभयपदार्थनिष्पायप्रणपनगाध्यमेव उपकार कल्पचति । समिश्रुतिपतिरने योगग्गेपम्य फस्त प्रतीयते । न च येहान्तु विधि मदिरादिप्रतिक्यू साध्यन्यैध पा नगनिसा पामेन नामश्रतिबिरदे:पि फलतम् । सूपगमय- | नियनन-पोपकारमापनत्वेन क्सवाऽतिदेशेनेह प्रात निगकाशस्यौदुग्धरत्वस्य फगाशाविरहेण विपरि सत् तय भुनमा स्वीकुरुते न वयथाभूतम् । सम्यो लामाभावस्य पश्यमाण पात् । न न ताभ्यं नतुगीन पारजनकत्वेन तवानवगतत्वात् । तस्म उम्परविधि रधनाय स्थाटीनिरन् फरवावगति , यभिचागन् । रेवाय यूगमपधेन दामीविधिरिय लुक्समधेनैति । न है ' दे गय पुषम् , ब्राह्मणाय दुग्धम् ' यातिषु अगदुग्घर ' इत्यादिपदाना 'ऊर्जावरुभ्ये' इत्य- फरवावगम्यने । कि तर्हि । प्रयोजनमात्रम् । वध वाना तु मया स्तुतिपरत्वमेवेति । तस्मादेश विधानाम स्तुतिधरणाप्यनिघ्नम् । रघाय स्थाली' इत्यत्र याद रमेन, न नु परविधि यमिति सिद्धम् । मनाणा तसगार मनु फसव प्रपोजाविशेषणीय। न च निवृत्ति कर्ममैदात् ' ( ८1१1१२४) न रिवह नथा प्रमाणातर फनिरोगनियाय प्ररमते समयायमताधिरको विकृती गुणफर पत्ते निरा इति 1 फरार्थत्वेनापि उपयोग ममवति । मपनु वा नासादिदमनाम्यमिति वाच्यम् । यतस्तत्र प्रति यथास्यचित् फळ्याबगनि तथापि स्थमुटुप्पाम्य : श्रुतम्य मोगेहाद गुगम्य पुरुपायवान् विनायतिदेशो मिश्रितम्य परसाधनस्यमयघ। गित । तदुर दुगनापाम्- 'यता नपति- ·विधि निषि वेपन्यम् । " दिश्यते । न च गोटोहनाटीना प्रत्यर्थता' (८1१।१४।२४ लोश्यदिति चेत् ॥ २० ॥ पृ १ ०७) इति । इह तु विकृतिश्रुतत्यगोदुम्रगति नुनियादमान अनर्थक इसी पूर्वपक्षिणा उचम् । तत गुणम्यातिदिष्टाश्रयमार ने विधान निगरियते इति सिद्वाना गड़ने । यया रे । इस गै मनपा देन तीग, एपा हि बहुभौरा, पगा, अनाम्प नाच' अत एन यविध्यनुपयोगे ? पूर्वपक्ष कृत्वा विमुप । इति वदति । रेत या इत्युन ऽपि तमा न प्रपतन्ते यथा योगेन सिदान्तित तैरनिदिष्टाश्रयो गुणायविरनिराहत । गुणाभिधान त् प्रवर्त तेतगम् । इति चेत् सिद्धान्ती एक पत्न च विशुपयो नमध्ययन न कृतम्,यात् । तम्यौत्सत्तिामविषयत्वनैन प्रथमपाद एवं वर्णितयात् । न पूर्वन्यात् । २६ ॥ नज तय निधाननाभिते माश्य गुम्पार्थो न सिद्वान्तिकानिरापरणार्थ पूर्वपशमनम् । लोकरत् लभ्यते । अतानादिवान वात्वर्थ साध्यता | स्तुति सफला इनि न वा-यम् । पूर्वगात् 'इय गो बजेन । यिधौ तु तमति कम्य स्वर्गाद साध्यतेप्यता केन गा, एका हि बहुक्षीरा, सया, अनष्टप्रजा च' तत्साधनम्य धर्मत्वमेव सति च लभ्यत ॥ ' | इदि गुगा पूर्व प्रयादिया शाता भवन्ति । पूर्वगत् (शा) तु मुन कोक । बेदे तु न प्रमाणावरेण जानु गमय दति तेन पक्षविल्पमानण यान वानिकता तदेव | व्यथा स्तुति यो हि विधि न गणयात कुन सो थे. विचाय वन भ्रान्ठेर मिनामति मादरणीयमवति । यादम् । भन्न पूर्ववत्वात् इति कुतूहले पाट । अर्थस्तु प्रयोजनम् - पूर्वपक्ष गुणफ्लायिनैव परमोदयो ममान एर । यूप काय । सिमाते तोदुम्बरसाया प्रकृतजातिमान उक्त तु वाक्यशेपत्वम् । २२॥ कवथ वान्नित्यमेवोदुम्बरो यूप कर्त य इति । औदयरो यूगो माति, ऊ!ऽयबद्धये' स्या विधित स्यात् न स्तुति इति सूत्रत्रयेण पूर्वपक्षे प्राप्त सून तु- एविधाना 'वास्यशेषाब' अर्थबादा- सिद्धान्ती आह । तुम पूर्वपत्र थावृत्यर्थ । उक्तमस्मा धिकरणे एतमिति । तोता मियशेपत अपवादस्य विधिना त्वचाक्यात विधि; स्यादपूर्वताद् पादमात्र हानर्थ (१२९७ ) इति । गरमान् 'औदुग्नरो यो भवति' कम। शरा२।२९॥ इशारभ्य 'ऊों रुद्रय' इयत मोऽपि अर्थ औदुसरो यूगो भाति, ऊर्या उदुम्बर पाव याद । औदुम्नर यूप दुः' इति तु विधि ऊजेवाम्मान पशूनाप्नोति ऊोऽरुग्य असै इति पयर्थ चतुर्थी । अस्य यूपर ऊजा ऊनपेण विविश्रानर्थक कचिन् , नस्मात् स्तुति प्रती उदुम्ररेण माता येण ऊगम्पान् पगूनाप्पोन ! का बा | येन, तत्सामा यादितरेषु सथायम् । २३ ।। जी उन या। भान'ऊर्ग में उदुम्बर इत्यादि आप्नोति 'औदुम्बरो यूपी भाति, ऊर्जाऽयमदथै इगत्र विधि २पत अगद इति नियिकादम्, मारोपन घात् ममवे लक्षणया स्तुतिकमाम सम्म उमाशङ्काया आह वार्तमानापदे गाया भोदुम्बरो यूषो मानि ऊ! साडौ सिद्धान्ती । रिधि कचित् वीरत सन् भनयको मति इति तु विपि रयात् । पापर प्रस्थाने । मपूर्व तस्मात् स्तुति पतीयेत । तसामान्यान् क्तुदयरात यत् पूर्व प्रापक प्रम णमस्य नाति । तथा च अपूर्वमर्थ इनायु अपि वाक्येषु तथाव स्तुतिपरयमेर बीस विधयति । इतर ॥ स्तुतिमादमात्र आयफ म्यान् । यम् । इयिन्यय । र यस्मात् पादमात्र अनथक तस्मात् च विधि स्यात् । अमुगोनिस अश्व अमुजो वेनम । ति अमुनि अव पर्न य इनि विथे अगस्यात् इति पूर्व पक्ष ।

·विधिः ३५५८ विधि: न आनर्थस्यम् । न त अवश्य स्तुति. करपयितव्या । शम. यागः समुदिश्य विदग्धद्रन्यविधिसभवे भर्थवादाव - यित्रीमि. अद्भि, अश्वस्य जयकाना च सबन्धोऽय ३नमन्याश्य अत आह । प्रकरणे दर्शपूर्णमासप्रकरणे यनमानस्य कष्टं शमयति इति । दरसामान्यात् इतरेषु समान् निविद्यमान. अर्थवादरूपेण अपकर्ष, प्रकरण 'यगमानः प्रसार. ' इत्यादिपु तथान्यम् । नया इति | वियोग. न पत्त, विभिप्राप्त मुक्त्वा प्रकरणसबध- यावत्, तावत् स्यात्वमिति । कि तत् सामान्य रूपनपक्षो न समबनि । अतः विशिकरूपनानर्थक्यं दर्श- विध्यसभव. स्तुतिमभवक्ष। | पूर्णमासे नितियागाभावात् । इति सुबोधिनीति । प्रकरणे संमपनपको न कल्प्येत, विघ्यान यदि स्तुतिः दर्शपूर्णमासयोरेव शुतः समाविष्यते । थक्य हि प्रति । २४॥ तथा समवनपकों न कल्प्येत । अपकर्पकरपनाप्रसको न दर्शपौर्णमासप्रकरणाम्माते । यो विदग्ध, स नैन., स्यात् ) 1 अकृप्यने इत्यपरर्षः । विधिपक्षे नु यन्त्र योऽसृतः स रौद्रः, य. गृत. रा रादेव., तस्मादविदहता नैर्ऋत. तन विदग्धता जीयेत ( अपवर्षः स्यात् ) । सृतस्त्यः सदेवत्वाप' इत्यवाक्ये 'यो विदग्धः म तथा सति प्रकरण बाधित भवेत् । दर्शपूर्णमासवर्म त ' इयावे. 'अपिदहता' इत्यादिविधिशेषतया | प्रति ( तत्यर्थः । नैताभावात् विवग्धविधान अनर्थक अर्थवादरूपाय चेत् प्रकरणे स्वीये दर्शपूर्णमामारणे | स्यात् । तस्मात् स्तुतिीय । इति भाष्यम् । सिद्धा न- एव संभवन् गन्. निविशेत, अपकर्षः प्रकरणादन्यत्र | सूनमिदम् । निवेशच न करप्येत । नेत्यागानुपादेन विदग्यत्व. विधौ च पाक्यभेद स्यात् । २५ ।। विष ने हि तन रवीक्रियमाणे अपवर्ष. स्याटेव । हि औदुग्गरो यूपो भवति ' इति विधी ( यूपस्य यत. प्रति प्रकरणसनिहित दांपूर्णमासयागमुदय विधौ ) आश्रीयमाणे 'ऊोऽवरुद्धथै ' इन्येतस्मिथ विव्यानर्थक्य विदग्धत्वावधेः असंभवदर्थ काय स्यात् | { फलस्य विधी आनीयमाणे ) याक्य भिग्रेत । इय प्रकृतयोगे नितिदेयताविरहेण नसतपदेन प्रत- औदुम्बरो यूप प्रास्त. ( इत्येक ), स च कर्ज अप- कर्मानुयाटासभवात् । इति कातूरिरणाचार्या । उमथे ( इति द्वितीयमिति) । तरमात् विधि नगदाना- चोऽवधारणे। केवलम्तुतिवादत्वे सत्येय विदग्धस्य | मपि स्तुनिष कार्य अर्थवादाना इति । इति नेतत्वनिन्दया 'तस्मादविटहता गृतकृत्य इति | भाष्यम् । के. विधे.शेषीभनन् । यो विदग्ध ' इति वाक्यरोपः * 'विधिा स्यादपूर्वत्वाद्वादमान वानर्थकम् (१।२। दर्शपूर्णमागपोः प्रारणे इतरत-पाकासालक्षणे ' २१९९) नेगेप नापत विधि. ( निवीते) 1 वा. संभवन् स्न्यनिवेश. सन् अपर्या, नर्मणि पन्, ११ पृ १९० * “विधिर्वा स्यादपूर्ण नान्' अपकृयमापः दीपूर्णमासाम्यागन्पर विकृतिषु निरि- ( १२१९. ) इत्यौदुग्गराभिवरणपूर्वपापपायेन समानो मस्तुि न वल्पेत (नरूप्येत इत्यम्य स्याने) न समयों कलिको यजमान माघनत्वेन विधीयते प्रस्तावपाल भवेत् । विधिकल्पपरवे तु वितिषु अपकर्षः प्रमध्येत कार्ये, इति पूर्वपक्षः। को. १।४।१३।२३ पृ. २७२, इति यावत् । कुन. १ हि यस्मात् तं प्रति दापूर्णमास ॥ विधि विधान तदनाना प्रयोग ।भा १२१११. बविशेष प्रति दर्शापूर्णमास योरिति यावत् । यिच्या. • विधि विधेयान्तररहित अनन्यपर. नमस्वरूपमेय नयंय 'यो विदग्ध, म नर्कत, ' इति विधेः असम. ' विपत् पूर्वीबहादयश्वमेव कर्मान्तर क्रोति ( इति मनिवेशस्यम् , ' तस्मादविदहना , ' इति अविप्रथमा यायोक्त.) विधिवनिर्णयफ्नोपजीवनम् | था. ३१ दाइविधानेन 'यो विदग्धः' इत्यनुवादस्सासमवात् । १२ पृ. ६४.. - विषिः वेदभाग, परम् अन्य तमः । म प ध मुरगं ममाणम् । नामधेयान्यपि गायो विदग्ध म ने इन्यत्र यो निति-अनिहोय' दौति विभावेच अन्तर्भवन्ति । वि. 1 . अति पुनहलम्। . - ·विधिः विधिना १४, 4 । 1 'आचारों मा - विधिः माक्षात् प्रमाणम्, अर्थमन्नौनु चिर्पा गिजनस्तान न निकादिमिर्जन्यने । तच्च विध्यन्ययेन | ११ विधि । स्तोकारिधिसम प्रसाधन वा पदनिशाननुनन्धि वयानम् । अन्यतरामापे तावहिवारको बहुउगविधानमुपैरो ! या २।२। प्रवृत्तजननात् । भो लिादिवानन क्तियशानजननात् १९३२६ ५४८. . अधिदितवेदन न विधिः लियेऽपि शक्तिः । पुष्पचन्ताक्दन् युगपदर्यत्रयम्य इत्युच्यते । भा. ११४१३१६ पृ. ३३३, १ नारो गोध । अन्ययश्च लेपा पिवयशात्यये । एवं च मागादि. पिपिस्नक' स्यात् । १०।५।१५.८ वर्ण २ . निटेष्टसाधनलायोपान् धर्मे यामाण्यम् । इति केचित् । चेनपानात्मको हि निधि, 1 सोम. ६।।२. नियरेष्वपि काधमशणादी अनिष्टसाधनहरोघात *नच गपञ्चेशानुपानसभने विफानुष्ठाने विधि. पुरुष | अघमें प्रामाण्य इनि रेचित् । निगेर्नु गमोति । या ३१।४।१० पृ. ६६८-६९, भीमानकास्तु विधे. प्रवर्तना। शक्तिः गन्दनन्य न हि विधिोवैः प्रयोजनमान सनि कश्चिनियमहेतु- प्रवृत्ती प्रार्तनाज्ञानम्य हेतुयात् । प्रार्तनासनम्य प्रवृत्ति • रम्ति । अविरपि विधिशेपन्न अर्यपत्यात् । २।२। हेनुस्रम् , ' अहमेनं प्राथामि' ३१३ पृ. ४७९, • पुष्यो येन प्रायने म निधि । प्रायति' इत्यनुभगत । नव तन प्रष्टमाधनरवज्ञान ३.1111 पृ. १४८. : प्राप्ते वक्त न विपिरिनि मेन पार्यकम् । अनिष्टसापनेऽपि 'आचाप्रतिको गम्यते । प्रामम्यानुनादो मस्तुिमर्हति। भा ६।३।१३। करोमि' इयनुमा । प्रनिजनक च प्रवृत्तिविष- ३१.. यन्न कदाचिदपि प्रामोति समिधि, यथा 'अमि- येशमानताशानजनगदाग इति आधिप्तेष्वसाधानाओष हो जुहुपात्' इति । या. ६१४१६ पृ. । कत्वात् सिद विपे. प्रामाम्यम् । मणि, पृ. १-१.. . विध्यन्नरोपाय रादाल्यो विधियथा- 'उरि हि विधिनै धर्मों गम्यते न प्रयशानुमानाम्याम् । देवेभ्यो धारयनि । इति । वाल पृ. ३०. * विशिष्ट वि. ११११... 'रिधिश सेवाकात्मत् मनुत्यर्थेन मावनाविधाने आर्थिक विशेषणधिविराम: नाच विधीमा म्यु' । १२॥ एवं सून पाण्या-विधेय. गहरो अप्राप्तिस्तदा र धिकल्पनम् । फलस्य राग- भावनाशाप्रतिपादनवेऽपि तदनुष्ठापकाना विधीना अङ्ग प्रासात् न विधि. । भाह. १२ वर्णक २, अपादाः स्यु । केनोपकारेण इन्यपेक्षिते स्तुत्यन • 'समाप्यते रिपि कश्चित् , कदाचिन्नाप्रोनित.' 1 इत्युक्तम् । धिना अनुशन सिस्य स्तुकाराने बा. १।४।१३।२४ पृ ३६७, 6 मा मिसिविधा- अमिहिते विधिमारे अनुवानसिद्धे. रिस्तुन्या इया नोत्तरकाल कि प्राप्त किं न प्राप्त इत्यानपणापा अपात- 'गानिराकरणाथै अर्थवादाना धर्मप्रमोपयोगितासिनी मारिपरोपमहारान् विधि. भावनाधार्ययोरनु राट अनिकिल परावणि वस्तुत्यर्थताजी मारकामा निषिमा एक. यमिपी पते । न त आरित एप तो अन्य गुगोदर पासवान नेन उक्तम् । सु.पृ. ११. . 'विधिना पा विधीयते इति अवाचिदपि गानामियक्ति, १२। सेस्यास्यत्वात् नुत्यर्थेन पिपीता म्यु' (१.२४.10) २०१६ पृ ५.१. * सिद्धवीनारादरप्यो नि यायात् अर्थादपदाना सपा गणितत्वेऽपि विधिर्यया 'यदामेोऽष्टा पानोऽमानाम्पाया पोगमाया तदेकवाक्यतापन विधिपदमे। अनुभावकम् । अद्वैत. चाच्युनो भाति' इत्यनेन । थाल ... २२६२८ - ६२९. 'विधिना वेरास्यत्वात् ' • विधि विना देवगारलाभारः । मु पृ १८, (१२।१७ ) उनि गुममपि भागामवाभिमत- • रिथिना अनिच्छन. प्रवर्तयितुमास्यत्वम् । पृ. क्रियाविधिसममियाहनवापिठादिवाक्यमाविषयम् । ८८१, निधिना असैविक प्रेप.मानसोप. रयम् । । परिमल १ ५१ ब्रम्, 'विचिना दिशादिश्रमणे प्रचिश्तेि इति लिडाविज्ञानं प्रवृत्ति- वाकत्वात् ' इति गण मनासिद्धायरिंगरचना सामगोपनम् । सा च इनिशा पत्नपारेछापा ' भाउमानाना वासाना जिन्यवाक्यमा मिर्या. - - ·विधिना विधेः मा. ३००८ मुपपान प्रामाण्यसमर्थां कृतम् । १।११।१ पु... दृष्टाथैः किंतु अदृष्टाय तर सपाटनम् , उपयोगरनु घम् . " विधिना खत्रिपये इष्टसाधनत्या क्षेप क्रियते । | उपम्मु अग्नीपोमीये पशौ च इति । * नाविधीयमाने अर्थवाद मभवति अथ आतिथ्या या बहि सपादनीय विनियोध्यं च । 'विधिना त्वेक्चाक्यत्वात् । इनि न्यायात् अवि- | नत्र लिनियुत्तस्यैव बहिपः घुन उपसदादो विनियोग विशेषस्य आनर्गयात् । शा. ७३१ पृ ५३८. | उक्तन वादोन विधीयते । तथा च उपयुनस्य उपयोग- * पत्त विपिना लेक्वायत्पात् ' ( ६||१७) इति द्वितीयः पक्ष. | तमाय रानार्थ,-- अान्तरे बग- इति तत् अद्गप्रघानवाक्यानामिव पश्चात् सबन्धस गाया- गदादी कमान्तरे विधिप्रदेश. विधीयते उपयुयते इति भिप्रायेण इति वेचित् । वा १।४।१३।२८ पृ. ३६६. | विधिः, तप आतिथ्यापामुपयुक्तस्य बहिष प्रदेश * विधेः अयोधमत्वात् न धर्म प्रामाण्य इति पूर्वपक्ष. । विनियोग. स्यात् । विधे, आतिथ्याया बहिविधानस्प अबोधाव - सापेचन्ययो: अप्रामाण्यवारणयोः अभावात् माप गित्यात् दृष्टमायावसायित्वलाभात् । अन्यथा निषे. स्वत सिद्ध प्रामाप्य इति सिद्धा त. वि. १५. | फेवलमदृष्टार्थता स्यात् इनि । • धेि अर्थवादन्यत्य श्रुताध पत्या अर्थवादास अथ आतिथ्याचाहमो ये धर्मा आश्ववालादर. कत्वम् । सु. पृ. ४१. • विधे अपस्था. उपजिविनि. | तेषा अमदादिनाहाल अनिदेशा उक्तः शाक्य इति योगप्रयोगरपा. द्वितीयतृतीय स्तुयां यायै. निरपिता । तृतीय पूर्वपश्च । तत्राय सूनाथ - अर्थातरे वर्मा- पठेन च अधिनाये निरूपिण्यते । पणिका पृ. ४१२. | न्तरे उपमदादी विविपदेशः वि. विधीयमानण * विधे एकरप अनेफसायोगात् एकत्रैव पिशेषणे आनिथ्यावहि धर्मम्य प्रदेदा अतिदेश. स्यात् । विधैः धित्व पर्यवसित । चोदिते हि तदर्थस्यात् ।। विदीयमानस्य आतिथ्यावहियः कापवागावात् वर्मणा (२॥२॥३६ ) इयन दशितम् । मु पू ७७२ आतिथ्याकर्मणा मह अपवागत्वात् समात वात् । आति- ‘विधरेय देशमी पयिष्याम.' इति न्यायेन | ध्यर्मणा सह तदीप बहिररि समाप्त सत् नान्यत्र विधेरेव प्ररोचनायरसभवात् न तदर्थ विधेर्थिवादापेक्षा। विघातु शक्यते । तस्मात् तद्रम निदेना एवाय इति । सोम १।४।१९. ५ विधेरा हे शक्ती वल्पयिष्याम. ' | इद मर्ये कुतूहलानुसारेणोक्तम् । इति गायेन विधित एक प्ररोचनामभन (प्ररोचनाया सोमेश्वरेण तु तृतीयपक्षानुसारेण सूत्र व्याख्यातम् सभषेन इति विप्रद ) विधे. अवश्यमर्थनादानपेक्षरंग, 'विवे विधिगम्याति यासम-धरय नम्मतिथ्यपवर्ग विधित सामान्याक्षेषोपपतः । पु. १.१९२० अपवर्गिवार उपसदारितन्धकाले आतिपागधाभावात् विध: अर्मापयर्गित्वादर्यान्तरे विधिप्रदेशः । भूतपूर्वग आश्रयणे सक्षमप्रसङ्गात् लक्षणाया धर्मक्षय स्यात् । ४२॥१४॥२९॥ Rष्टाचारानुग्रहात् ज्यायसी इति अन्तिरे उपादादी पूर्वपश्न गम् । योनिष्टोम · गदातिथ्याया बहिम्तदु । विधिप्रदेदा. आति याविहितधातिदेश स्यात् ' इति ! प्रमद नदगीयोमी पस्य' इति श्रुतम् । नर आतिश्याया अपिवोत्पत्तिमयोगाद् अर्थसबन्योऽविशिष्टानां यद् वहिः विहिन तत् तत आन्टिय उपसदादो विनिः प्रयोगकम्वहेतु म्यान । ३० ॥ योग विधीयते इति प्रथम पूर्वपक्ष । तत्रार्य सूत्रार्य:, भोशिटोमे यदातिथ्याया हस्तदुपसदा तटमी. पि. विधानस्य कर्मापगित्यात् ण.आतिथ्याकर्मण पोमीयम्य ' इति पठ्यते । तत्र यदर्मक भातिथ्यावर्हि सघशात् अपगित्वात् भपच्छेदकस्यात् अपच्छेदनमा उपमहामारीमीयम्य च इति तदर्थ इठि परगात् अान्तरे असदादौ विधिप्रदेशः विधे. विधा | पूर्वः पक्ष । तमिरासायं. अपि-वा-शब्दः । नम्य उपयोगम्य प्रदेश नियमनं स्यात् इति । आति- उत्पचिसोगात् बपि मातिष्योपसीनोमीयः प्यापामेय बहिं सपादनीयम्, परन्तु ठम्य तत्र नोपयोग: । उपत्या एव उत्पतिविधिनेव सयोगात् संवत् ·विय. ३५६१ विचेः 'मपिविष्टाना विदोपेण रहितानामेव अयाणा अर्थेन । एतदेवं एक्देशेनापि अङ्गाना प्रयोग इति (सौमतुगब्द- बहिषा संबन्धः । एकैन बहिषा नपाणा सबवे विदोषी पार्थोऽयम् ) 1क्यं हि ! सर्वानोपमहारेण । कुतः ? नास्तीत्यर्थ । स च समन्धः प्रयोगमायहेतुः पात् । विद्यः एकश्रुनियात् । एकेन शन्देन अनाना प्रयोगो प्रयोगार यहिपः प्रयोगस्य यदेकर निपु, तम्य हेतु विधीयते 'दापूर्णमासाम्या जेतइति सक्षिणा इत्यु- स्थान् । नगाथै गहिंपः प्रयोग एस एव इति अतिम् । सा तु अपेक्षा पुरस्ने वा अग्न्यन्वाधानादिव्यापार विना अर्थराम्धन सिदनि । नन्त्ररत्ते तु 'भषन । देकदेशे पा। तन एक्देशापेक्षा न युना । क्मात् ! आधारादिधर्म समभो नानिय्याना एय, किंशु अवि- अपर्यायविधानात् । इमान्यनानि न पर्यायेण विधीयन्ते, शिष्टाना आनि प्योपसदनीशेमीषाणाम्रो हेनुम्तमाह- ' स्टाचित् समिधो यजति, कदाचित् तनूनपातमिनि । प्ररोगेकसहेतुः । प्रयुमते इनि प्रयोगो बहिः तदेवव क्य वर्हि ! नित्यात् यथाभूतानि च भूतानि तथा तानि हेतुर्यथ्य स. तयोक्तः । असाधारमा तदर्भागबन्योऽपि अपेक्षश अभिमत्र-यन्ते । यथोच्येत निन्यवन धुतानामपि साधारण इत्यर्थः । इति स्याग्ग्यातम् ! मर्ययाःपि साणा । सता एक्दगो पेरिसप्यते इनि । नेतन्युतम् । कुत ! गाधारण अहिं. इति सिद्धान्त, । के. अर्गन युगपरमाते । अन प्रधानोपकारण 'पले • वियः कर्ममाद्गुणाप्रयोजनम् । मा. १०६1 पोचात् ' युगान् सनिपतन्ति मनानि । तन ग गते १२॥३३. * विषे' । कामाविगरे अन्धादीनामधि- विशेषः, इंदं प्राप्यते इट नेी । अतः सर्वाणि प्राप्यन्ते । कारस्य अनिर्दिष्टम्पानापने. नियाधिमारे च आपाय श्याप्राप्त च स्वगन्दायों निवीनन् । यथा 'निनीता ममनन परवान् मामान्यतः प्रवृत्तग्य सामर्थ्यानुरोथेन । ऋत्विज. प्रचति' इति ऋस्विग्विशेषामापात् सपा सोचस्यनेऽरि नानिष्टपत्तिः । सु पृ. ५३२. च सनिधनात् स विज्ञ, निीता मन्ति । एव- विपेच व्यापार पाहता बनाभिधाननिद' ! मिहागि सांप्रयोगे प्रति स्यात् । इति । ऋजु पृ. ५. • 'चिम्लेकातिवादपविधानान् ।' विधे. यादवानुपानयोधवियः । एरथुनिस्वाग इगत्र सर्वेषामेर अनाना राप्रपोजनकल्पनया एक | प्रधानविगम्परवान् यानदनप्रयोगविधेः 1 निन्यवन्छुतान् शिव दया । या 10 पृ. ९४८ ! अन| सुधा- सनसमुच्चयमिदये गपामगाना एक ऋतू- भावनागचक्गम्दात् मृता रियता आहा क्यमापा- पारायं प्रयोजनं इतिवसनाय अपर्यायविधानेन काट्या, तगा अभिमन्यात् । अर्थेन प्रधानोपकारेण देनुना विधिशब्दवाच्यस्त्र अङ्गनामम्य एकविधिअनिवार युगपदेमाल पाते सबन्धात् । यथारम (यापात बदना बाता मानिधायकः एको विशिष्यते । इयग्य स्थाने पाटो यम् ) प्रथम यथा आकाशापूरकामा 'घिस्स्येश्रुति पात् । श्यनेन अन्वित तक अनुष्ठानम । निपीतपत् इति धान्तः । न्यायेन ( ११११११।१६ ) गंभूय वामनाना युक्न। तम्मान इत्यादिना निगमनम् । इति मुबोधिनी । भा.सरा३।१८. बत न्यायसुधा (इ.१७६) प्रधानेन सह एक. नियेस्त्वेकयुविवादपर्यायविधानान्निन्यय- वेदविहिसानामगाना वाक्पैम्पायनापन्नवाक्यममूहागर. नभूताभिसन्धादर्शन युगपन्न प्रार्ययान महावाक्याभूतानामाप्रपानपिटिमावनाविषयी का. स्वशन्दो निचीतत् सर्वप्रयोगे प्रवृत्ति: स्यात् । योगविपियोन्यायसमवेऽपि घेदान्तरवि दिसानायकवाक्य- २१११६॥ स्वायोगान् न तत्वोपरोपपचिरित्याशवा निगमार्थ सिदा- काम्ये मोगादिप्रयोगे एकदेदोनापनुष्ठान सानो- । न्नमत्रम् । मा प्रधानययोगविते. एक्प्रधान प्रयोगविषि- पगहारेर या मनि विचार सहिोमहारच नितिघनत्वेन अपर्यायेा अवाटावितवेत समाना विद्वान्न पनिपाददितुं सूत्रम् । भन्न भाष्यम्- न तु । श्चिानागने । निगाच्युताना व नयाभूतानां श्रृयाटि. । . मी. मो. ४६ ·विधे ३५६२ विधे । . प्रमाणोपनय श्वशनिधानाविशेषात् मनिकर्ष-विपरी अथ तृतीय वर्णकम् । “वश्वदेव चरु निवपेद् नादरेण प्रधानान्वयागते , अनिज्ञानोपायपरिमाणवेन | भ्रातृ या त नहिंपद वृया शम्पमा सप्त्येन म्यूहेत च प्रवानोपकाररूपेण अर्थेन सर्मपा अपेस्तित्वात् इदमहामु चामु च ‘यूहामि इति, य द्विष्यात् त युगपत् प्राप्त , यथाप्राश च स्वान्दायें विक्त्यायोगान्, , यायेत्, पनोऽवमृद्येत् यच्च सत्य आशियेत् तद् 'निवीता प्रतिवन प्रचति' इति रानतिजा निपीतवत् पिणय उरनमा पानयत्' इति श्रूयते । अन विष्णु उर- यथाप्राप्तस्य अङ्गममूहस्य सांस्य म्वप्रधानमयोगविधाधि-कम आवाहयितप । इति पूर्व पक्ष । सूत्राक्षराध गुरदाविषयवागते मजिप्रयोगे फ्लसिद्धि म्यात् इति स एव । समस्ताङ्गप्रयोगोपपादनाय एक्कापहाम्नाननिमित्त कर शक्य अपिवाऽमिधानसस्कारदव्यमर्थे कियेत वाद त्वामारेऽपि आप्रधानाना अयो यापेथानमात् सा-या॑त् । २॥ गानुगृहीतेन प्रधानेन पर भावयेत् इत्पेत्र वाक्य सबै प्रान रिती तप उत किंचित् बाध्यमपि सपनया सनिस्टविप्रशाना सपामझाना प्रधान । इति विचार सौ वर इति पूर्व पक्ष । त निराकर्नु प्रोगनिधियो यस्य वश्यमाणवा वेतरीयाणामपि अपिवा-सद | अभिधानसस्कारद्रय अर्थे क्रियेत । अगाना प्रधान विधिप्रयो प्रत्वोपपत्ति । इनि । के अभिधान च सस्कारश्च अभिधानसस्काये। अभिधान मस्ताराभ्या युत्त उप अभिधानसम्पारद पनि उत्तरपद- 'रिपेस्टोकश्रुति चात् ०' ननु यार मान आधानस्य पतुर्वेदविहित तमानस्यैर उपागुल लोप । 'स्वर रित बहिर्भवति' इति अभियनयुक्त हयगमात् नैद सामगानस्य प्राप्नोति (उपाशुत्वम् ) | ननद बसिदि दयम् , ' देवस्य या सक्नु प्रसदे० आददे' वश्यति दिविधरवक्तायसादपर्यायविधानान् । इति आशनसंस्कारयुफ अनिदरुप द्रयम् , अ उक्त इति । या ३।३।२।९ १ ८१० . विवे निराकार । ताराप्रयोजनार्थत्वात् तस्य यस्य । अर्थोपे व द्रय दयस्य प्रयोगने सति क्रियेत फ यम् । तादात् स्यापि उपसहारप्राबल्येन सकोचो भाम्युपगम्यते । स्यापि पिकृतो सोष एय । इति प्रथम वर्णकम् । पराक्रम ४३३२. विवे निगवाक्षम्य मन्त्रलिया नुमारेण सोचो निराकृत इद्रपीताधिकरणे (१९९१) आठित एव वितुपरवात् । सूभाक्षरस्तु स एव । द्वितीये वर्णके तु कृष्णरेषु अवधातवाध कप । २८-२९)। के 'विधे प्रकरणातरेऽतिदेशात् सर्व म स्यात् ' ( ११) इत्यनेन न्यायेन अस्थि- तृतीये वर्णके तु अभिधानसम्पारो तिवर्धते, प्रपोज- यज्ञ जपसस्कार कायम् । इति पूर्व पक्ष नाभावात् । निणु सक्ष्क्रम नावाहयितव्य । नेपामप्रत्यक्षशिष्टत्यात् ॥ ३॥ २०१२/१८/४९ विधे प्रकरणान्तरेऽतिदेशान् मर्म अपि पार पचनप्रामाण्यात् क्रियते एप प्रास्त गुप्तार्थ यटुक्त पूर्वपक्षिणा यया कृष्णलेपु टुनप्राकृतप्रयोजनो- म्यान् । १०११११॥ मपि पितो रित इति । तन । प्रत्यक्ष दि घृते विधीयते इति निधि अङ्गतातम् । विधे प्रारणतरे अपतिइति वचनन अपथ लिष्ट विहितम् । प्रन्या विकृती भनिदेशात् सनम प्राकृत सर्व धर्मात अय. शिष्टतात् युक्त तन । सपदिनाहिरादिपु नेपा अभियान दतमा नर्नय गन् । यचनेन उरम्य प्रतियात् । सरकारद्रयाणा अप्रत्यक्षशिष्टस्यात् प्रयश्चविधानामाात् यथा 'प्रजापत निपेच्चन परमायुष्काम ' इलात्र चोदकम्य च प्रश्नोपकारामावात् अप्रवृत्ति । रस्मात् चरशदात् पार कर्नन्य । इति पूर्व पक्ष इति मित) अथलम प्राकृत न प्रायते इति सिद्धान्त । प्रथम वर्णकम् । दिवायारे पावत् अपातोऽपि ग्या 'स्वय दित बहिर्मवनियुक्त प्रस्त छिन्न कई य इति पूर्व पक्ष । पहिनिपते, एर 'स्वय ता वेरिमनि' इत्यत्र - ।

·विष विधे वस्त्र प्रयोजन , उद्धननम्, गननम् , परिजन च निवर्तते । 'म्यय , सानात्' इति चेत्, न रियादिप्वपि साम्यात् । शार्ग शाजा माति' इत्पन असिद्रय निरन्ते । यथा दि दादाभिहितो विधि विषयनियोग्यादिभिगिना मनार एनेषु निवर्तन्ते । न पर्यवस्थति, तया क्रियादयोऽपि पदार्था पारवारि- इति प्रथम वर्णकम् । द्वितीयवणक तु कृष्णलेषु मिर्यिना इति ते स पदेपास्ता आकाचायोग्यता मापातम्य बाध साधनीय सूताक्षरार्यस्तु न मिन । सनिधिसभीनीनाश्च ससंग गमयिष्यति इति घृत तृतीयपणके तु विष्णु उनम नावाहयिठ य इति | विधिना । विशिष्टायप्रतीतिप्रयुक्खेन च पदाना सममि मिद्भात । के न्याहारस्य रोरे विदितत्यात् तदुपायत्याच्न वैदिकार्थ- * विधे प्रयोजनविचार । प्रयोजन ग्बट प्रचीते । इह विधे वेदमामाण्यसिद्धिर्वा , पदार्यससर्गातीतिर्वा, नापि हिताहितसाधनताऽवगम हिताहितमाधनसाऽवगमो वा प्रवृत्तिनिवृत्तिनिर्मिचम् । न भवनि, 'रातापमपानि च ततस्य सगिव । तावत् प्रामाण्यसिद्धि , अतरेणापि निधि रात्स भयात् । दहति च ज्यान बालकापालिङ्गन' इति वर्तमानाप सादेतत् , विविपिरहे कार्य यतया भूगार्थान | देशावपि हिनाहितमाघनताऽवगमात् । ततश्म ईसा गाडिनो भूतम्य च माना तरविषमता तपेक्षगाडेदम्य निहासा प्रमाणान्तरादिग प्रवृत्तिनि मृत्योपत्ते प्रामाप विहन्येव , पुरुषवाक्ययत् । तत् अनुपपनम् । यो विधि इति । अनेद तु भवान्, पृष्टो याचष्टयम् , यदेतत् पुरुषयवसा (अप्रोच्यते) मा भूवन अ पानि प्रयोनगानि विवे मानावगवत्या , वेत् भूतार्थना , माहोरिवत् पुरपायाधानावनोधरनु विधिनिरधन । नहि 'स्वर्ग पुरुषनुचिप्रमगतया, न तात् भूतार्थतमा प्रयादीना पामो पोट' इति विधी असति स्वर्गो भायनाया भाय प्रामाण्यप्रसकते । ता यपि हि भूनार्या येव । चैत्यवदना | सभानि । या हि मा पमानापेक्षिणी । भविता च मात्र, वियाक्यम्य च कायााभिधायिनो निरपेञ्चनया प्रामाण्य यागादमश्च भषितार , इति समानपोपादाननया मदरश्य प्रसङ्गान् । विनियोगमानपरमेगा , न वापर इति । तया च तदनुजाया एव भागमाया प्रतीते । स्वर्गस्य च स्वतनसिद्धानश्रद्धामात्र विम्भिाम् , न प्रामाणिक च पदातरोपादानतया पुरुषविशेषणतया च व्ययस्थानात इति निवेदयिष्यते । तस्मात् यधीपगपत्रमेव सापे- मपहाय यागादीनेब भा यतपा मायना गृह्णीयात् । सनपे उरचे हेतु , तक भूनाsपि वैदिरे नासित इति नास्ति | शितोपायतारूपविध्युपहितमर्यादा पुनरिय भावना समान- सापेवता । सा च कारिवानामपि पुरुषावसाम् । तन पट्टोपादानमपि प्रभावगतमपि दुसाझरता भनमें प्रामाण्यसिद्धि अर्थो विधे । मितमपदाय धात्वर्थ असमानपदोपादानमपि पुरुषविशेषण नाशि पदाधमतर्गप्रतीति विनाऽपि पिविता मपि अपेक्षिततया स्वर्गमेव भायमवलारते । समासा- 'स्थान्यामोदन पचति चैत्र' इति पदार्थसनर्गप्रतीने दितथाविधभापान यागादीन करणतया स्त्रीरोनि सपने । यदि मन्ये विशाधीनग्नानि पुयो | इति पुस्पायसाधनता तेषा सिद्धा मवति । कथ नहि यत वचनानि, पियाझा च मानान्तरावधारणाधीना, माना तरच मानापदेशेभ्यो लेके पुषार्थसाधनताऽवगति । (उत्तर) पायस सर्गगोचरम्, न पदार्थमात्रगोचरम् , इति तत्प्रभव प्रमाणान्तरमात्, न गन्दसाम पात् । यया पैतत् तमा वया पुनस्या यपि पदासर्गमेव गोचरर्यात, न स्वेव | 'द्र यसप्रकारकर्मसु' इति च, 'अगाघक तु तादात् ' वैदयाक्यानि अपौरुपेयाणि, इनि पदार्थमसर्गसिउथ इति च व्याचचाण उपपादयिष्यति स्वयमेवाचार्य । विपिरेपित य ' इनि, तदयुक्तम् । विनापि तुप पणिया 2- पत्ते । तस्मिन् सनि तदाकाभानिय धन संबव * विथे प्रवचनानपेक्षम्य प्रवृत्तौ यसामर्यात् पदार्थाना ' इति चेत् , तदाका. बुत । तदपगंद । अथवादम निघाने च म्य अमरोचक्त्वात् अर्थवाद । , .

·विधे विष विरोध । । . सहितस्व विधायकवावगति इति शड्मान य ! मेवापूर्व कार्यमामा मयते । प्रयत्न एव भनित ये प्ररोचनानपेजस्यैव विधे सविषयेष्टसाधनवज्ञापन ' अपर्ने प्रयोजाभूतस्य भावयिनुरात्मनो ल्यापार इति मांग प्रतिकतोपपत्त अथवादाभावेऽपि विधायरया भारनागन्देनोच्यते । न च कार्याभिधान तिमनभि अर्थरादनिरपेश्चन्य विमानस्य प्रवृत्ति दघना लिगदानामुपपाने इति निमप्यभिदधनि। अर्ग यानो अपि व्यर्थवादानर्थक्यपरिहारमानार्थ अपवादा च । न च युगपदनेशाभिधान दोष , तथा अवगमात् न्याप्रतीति । प्रचना-पेयष्यापि पति । आनुगुण्याच । अवगतो हि प्रमाणेन लिनगदीना कार्या सामर्थेन अथवादा प्रयात् प्रागेर वि मुद्देशयनिर्णयात् । भिधायिता आनुगुण्यात् । निर्गुणभूता प्रधानपदवनिन्य मरीचनानपैशम्य असागर्थेऽपि अर्थवादामाने विधेरैव पूर्वागनि कार्य, अविवादा च कर्मादिसंरगावाचिता प्रचनागक्याविर्भार । .मिनाऽपि तु अर्ययादेन लिगदीना कार्याभिधायिनामप्त । न चाप्रियतामात्रण निधनप्ररोवनाशक्तिरसनेन रिचायत्वोपपनि । भावनाया एत्र याक्यार्थत्व मा र अपूर्व प्रति गुणभावे अर्थरादसद्भावनत्यत् प्ररोचनाशक्त्यपगमम् । इत्यु. नाभिधानात् । प्रधानमनापूर्वस्याभिधानात् । तदेव ताम्। अथवादादाने च विध प्ररोचनापनाऽयोगात्। वाक्यार्थ इति न विञ्चिद् अनुपपनम् । भा एव भगवतो सु ५२५-२८ * रिघे प्रवृत्तिजननखरूप. | मप्पकारसा ततम न्यबहार पुपश्यन प्रारणतो यो पत्तस्वैर वाष्मत्वेग पोपधानोपयाभावान् प्रवृत्ति । ऽपूर्वम्य नोच्यते इति । नम्य तथाविधम्य कार्यस्य नून निरहेऽपि भरपन्य रण्डयत् पिपे प्रवृत्तिजनालोपपच । पेनचित् मागायेनावच्छेद । नहि प्रयत्नो भावार्थमन्तरे- नहि पन्नोपहितप्रवृत्तिजनकरन विष्यथ , विषिरातभपणे णास्ति । सर्यो हि पुरुषमपत्न वञ्चिद् भावार्थमाध्यमा- डपि केपापित् प्रवृत्त्यदर्शनात् । भाट्ट 2 अयति, तेन विना त भागात । तो प्रस्ताविताभावी २१८ . विष का विधेये सयोग । सु पृ २६४. मावाय प्रयत्नामिनियमपूर्यमग्नित्ति । अपच्छे. • मित्रानुसारेण परमाननियमाभ्युपगमे ऽपि न दकतयेर विषयभायम् । यत्र दियो भवति ना पत्र रादुपसहारमानापम् । पराम्म ३२. निषिधेश्चम तस्य विपय इति आयपमातो एकराया नहि भनि वचन रत्तिभेदात् | भा । विषयाथ । अत एव भाय एवार्यो विषय । भा यस्यैा पुरुषप्रयागेचर गन् । तेन शायमिधायिमि ० विये चिपयक्रणयोर्विचार (विपयरणी सह विषपरोपरमय मागर्थ मन्द समभियाहार यम्)। 'प्रभारमा सम्यगाोप प्रियते मया । विषय प्रथममहति । तस्य मति परपनुप पावात् । फरण कर रिक्तु युक्तिवा' । यो नष्टोमा पूर्व कार्य प्रत्ये तुमशक्यम् । प्रवीतस्य च कार्यम्य साधना स्वर्गसमौ यतेत' इत्यादिषु रामपामादिनिया पर डाला | तन गयपया याधात्या भावार्थना मा पमानो मास्वर्गसाधने पायें मो पतया नामम् । गपूण महाप । जिलु प्रतीत्युपायतागेर म पमानो प्रिया सुमाणाविनः समागरमाशिन लगादे साधए प्रणाले । विपकिएन योगसन योग्यत इति पागलशासायि प्रिपातो मिन कार्यम ' मुश्श्यते ही । म च विषयाभूतभावायचो पूरिसादयो योधपतीत खितम् । कापि विषष कार्यस्मा मनन करण निकन पार समुच्यत इति । कृति पुरणप्रया अपेमत। ययारि साध्ये दर्शना । मन पा म्यनमा लम् । चेतनध मामा यो माया म या विषयीभूत परमिन्यीको माध्य भयमुनानगरपासमिनिसगर । यो हि या प्रयाः यायमा लिपी दश भारत संवेदयितुमयरमगो माग दिपा मयता कापमा परशुरामनार मगिननीय प्रपर सरपार. । अवमग्रिय गागीमामा यो पर विषविद , अरिषय श्रामयवार ·निघे विधेः । मानस्लोरेन विधाभवनरागान्छेदस्यद्वैधीकरण मरणानि तस्य श्यन्ते इति तथा तस्य सिद्धि ! अनेक- क्यपदे पयो डिदिमानुपाच्ययो करणम् , तहापि अपू | परशरापायताऽपि एक्स्य दृष्टा । यथा गमनम्य अक्षेत्र थियवृत्तपुरुषप्रश्न याप्यमानो भाषा तस्मिने माने शिषिकया वा गनीति : मिजस्ता कारण यापार इति अपूर्वमानारूपे करणम् । ननु ६५ प्रयत्न धामा यांच्येत । अत्राप्युत्पत्य ययान्तर पापारभूतानि मार्थो भावनापा करणम् , गापमाननया हि मैं । मिनानि सगिरामई एव । अत एव तन्नेदेन गितवा- स्यात् । उच्यते । वन म तापदपूयिकृतिविषय कारणभारस परमापूर्वप्रयुक्त वेऽपि आयौषधसानाय्य- पान् । समस्यैव हि कारकाणि कर्तृ यनिरिक्तानि तदापा- धर्माणाममकर । अपूर्वसाधननिवेशितत्वाद् धम रगालाति, न नतावता सानि मंता प्रतिगजते । तम्य च भेदात् । ये पुनयागादीमा नान्तरा मावना अनीसित यत् । चचिच्चानीसिते कर्मना दृश्यते ए३ । नानुमायने । नेपा यागादीना वरणभागो दुर्घट । गया ‘अगिहो। होति' इति । कणा तु यद्यपि स्वरूपअयापाररूपदपादपूर्वस्य, ‘यापारमत्र घप्रसरबाच्च करण निवृनो न गभवति । तथाप्यपूर्वमानारूपमा उदधीनति भाग्य ] गौपकरणपमिति चेत् । कय बर्हि इति नानुपपत्रम् । यथा परगोरेर । न है परशु म। कारावध करण हि हनिन यतया मच व्यते । परण नु भति, अनीप्सितवान् । उमानिपतनयो गोग च न करणम् , नहि गोगो मुरयधर्म मगयति धोरणमानरूपनाया राधीनत्वात् । परशुसमप्रमा- येऽपि सारख्यातेपेन भावनाभिधानमाटु , तेषामपि पेग वामन निपतने वैधाभग्नफनियादक्ता द्वेषा मतमस्मन्य न रोचते । नहि कार्यानभिधायिषु लिगादिषु भरने काग्णवा मोने 1 अव उदिदा योत' इति मावनाभिधाने प्रमाणमरित। यदपि करोति पचनीति नृवीयानिर्देशोपपत्ते । पूर्वभावनाया कारणचायागम्य उच्चरदर्शनप्रमावमुपन्याम् , तदपि न । साधक यापार- तनामलाचौद्रिच्छन्दस्य । एरा चापूर्वपल्योरकैर मायना, विशेषामो छ कि करोतीति तत्र पचनीयुनरेणापि नदेन एकत्वात्पुरुषपयनाय एक्गेन च पारण वहानगाव्याग्य निर्दिश्यते । य व्यापारमा नाचिघाच्चारणमान में यात् एला ए। भा पता इति । अत एव न साध्यवि-निश्ते, तर तापमानम्पापघ्रशस्यात् प्रयपातरोचारण दिरिति प्राभाऊरा । यदि विषयीभूतस्य करणना, न प्रश्नेन महामनभ । अव एवाचैतने व्यापार वनमा. हत वर्हि दर्शपूर्णमासाम्यामि यत्र तनामिहिताना दोष नापटेनादीना प्रयोग । लिंगदमस्तु चेतनमेवाधिकृत्य पति पत्यनुराधयात् विषमावस्यैरत्वादेस्मेर कारण प्रयु पने न चाचेननेषु गौण प्रयोग । मुख्यवे. पात् । नतश्च मेदेनेगिक पतामयी नम्बात् ।यविरोधात् कादिप्रुग्यादिमानपचनस्वेन रियो उच्यते । न सापगाधनमायुष्मता धुतिशारिना वच 1 गति' इत्यादिपु नर्थ नंगाचेतनेऽपि मुख्य एवं यदेव विषयीभून तदेव करणा नायदिति । तस्वाय । दर्थ इति । धातूनामेव रियावाचि वात् प्रपमोप- प्रतीत्यनुन पतया च विषयमाव स यथाभिधानमायने निगाती व्यापार एव धात्वर्थो युक्त । नवौ सयोग नभागो मानपायुशयत्वाद् अमिधानस । अतसत्राभिधानात् | किशानेकामताऽप्यापचन । घरभ्य सयोगम्यायालयवात् सहितान! विषयभाव करण सिद्धगयो नियोगस्य : भयोगोऽपि सयोगेऽच्छ गच्छगीन्यप्रयोगादिमागनेऽपि यधारमाय चेदितयम् । बभागाधीना हि साधना दिमागे प्रयोगानुपरये । न येपरम्प रिमागस्य साधाता इन सभापमैदे हि भिना साधता सध गमिवापतेति मिनेन मनीपिसानिर्मिते भालजसिता कत्वे च निविषयत्वात् कारणतेति मेदेन कारण मनोहारिणा निघेन। मार नन्वेव प्रत्येक कारणभाराश्रयणे कारणा वतीर शालिगायेन त कृतिनामुमारसिद्धये सम्यम् । पेवणा किमिनि नियोगनिदिहेतुना म मा । नयम। समुदीक्ष्य या गुरुमत सापग्विषयारणीयमिदम् ॥ बयाभुतकरणाधीन सिद्धिान्नियोगस्य । तर पनि प्रकरणपश्निका पृ १९७-२०१.

·विधे विधिपु ८०७ य • विवे सदुरितस्य ऐक्रुप्या पक्ष्याब्दनोध |यात् पयो न नाकाक्षा स्वर्गादिना निवर्यते । ३।४।४।१३ जनावनियमात् । भाट्ट ७१।१ * विने सदिग्धल | पृ ९११, * विधौ अर्थवादावगनविषये ऋगादि अपचारी निणयहेतु । भना शर्यरा उपदयाति ' अन शब्दागा अनुपादस्त्या रक्षणायामप्यक्षेष | ३।३१२ अननस विमिति सशर 'तेजो वै वृन' इति * विधी अवाचकादायोग । सु अपवादात् धुन अञ्जनद्र य इति निणय ।षि १४१९ * विधी गौणत्वासमव ।चा २०१२ • 'विये सर्वविषयस्यम्' इति नाय । 'अपिया रिपोच रक्षणापोम | सु पृ ९२ विधो लक्षण सर्वधम म्यात् (न्याय वाद्विधानस्य (१।३३७११६) इति | अ याय्या । 'एया गार्हपत्यमुपतिष्ठने ' इति विधायक सिद्धान्तसत्रम् । तन तस्य सधम वस्स उपपादको याय ब्राह्मणम् । 'नियेशन संगमनो घसना' इति मत्रो विधै सर्वविपयस्य यस्मिन् वरपे विधाने विधायर चरागत इद्रपद गार्हपत्यल्क्षकम् । न तु विधिगने वास्ये अति चात् । यायम् । तस्य भावसान्याययम् । गाह्मत्यपदे लगा । वि ॥२ विधी शब्दाया सु पृ २४५ २.६, विवे सामा यमाने पर्य | यवहारो भवति (न लक्षणया, न विधौ पर शब्दाय ) । वप्सितस्य अथवादविगेवान् विपयसकोनारमो धाधो- भा ८।३।३।२।। (बचित् ) क्षणयाऽपि विधान ऽम्युपगम्यते । पृ ५६०, ८ वियं स्तुत्या अनिना | भवति । यथा रो- • अमी पिपिण्डा सिंहा क्यि मावान् अयनरदर्शना अयनरदनुमाय वाक्य प्रयि साम्' । सिहशब्दोऽत्र प्रतिकृतवचनो दृष्ट । वेदेऽपि तयम्। पर विधे नुतेक्वायत गति 'पृष्ठेरपतिटने ' पृष्ठशब्दोऽत्र पृटमाघनम भवचन । पदाना सानाइत्वात् । 'भूनियाम आरभेन , सात् ! | २४, . विवो हिन पर गन्दार्थ प्रतीयते । यो पायु क्षेपिठेति । भा १।२।१७ १९१७ २।२।२९, अनुवादे हि लक्षणा न्याय्या, विधौ । •विध स्वरा प्रामाण्यम्, अधर सापेक्षयोरयामाण्य ४111८९९ • असाथविधी च सर्वपदार्था वयसमरे कारणयोग्भावात् । यि १३५ . फारकायने विधेबयविधिन लभ्यते । सु प ८५४ - पूरा व्यापाग्भेदो भवति । एककारकनिवधा तु अयसहसमपि शन्दश्च नैर विधी स्मयते । सर्वत्रैव यत्र 'द एकप्रयत्नमाध्यम् । या ।।१६ पृ.०७ वा इद कुर्यात्' इनि भूपत , तत्र परि नावत् पार- 07 विविधिना एक्व'क्यभायो भवति, वचन पक्ति धानुवा-या किया अयत एवं प्रासा ततो मिवार्थ मैदान् । भा ६३१५ 'पशुमानभेत' इति । प्रवण भाति । अथ तुन प्राप्ता तत उत्तरस्या मामा पर्यापितम्यापि विधे छागम्य पाया गेदमोदनु परण पूनिय युत्तरसार वेन विहित वामननुताप हि ' इति मत्रवर्णानुगधिन मैकोच , विधिम त्रयोरक यथा ( यथा विहिन तथा इत्यथ ) र्नु 7 रायने विषयत्वात् , रामा यस्य च फ्रानन्य गे:पि विभाव अर्थात् अाश्य पर्न या सती विहितवा मिशाग्यो । मापिरोधात् , नियमममो च अनियमानुपपने पारय वा २१॥२२॥३७ पृ ५५८, . या पाया पश्यने । मु १ ५२५ न च यो विध्यो अथवादानामनुवादत्वात् एसगावृत्तिरोप 1 या अर एकवाक्यमा गो.न्ति । भा १२३..विधीना अ यो अन्य नामसविषयत्वे श्रुता यथारयणसाम्या (उचश्या क्रियते. ) अधपादायगत विषय चिो ऋगादिशम्दाना अनुवादकरयात् एशगया अमेर । प्रमाणाम् । या ३।११।३.१६ विधी प्रत्तिजनमानामा प्रयोजनम् । ॥१॥२१.७ 'पिधिषु भाको (भाषा) मगि पनि योगायो मियत् प्रयोजन अधिकारी ' की यायेन वियत वादामन परम सर्पपिपी मनु ? • गरिधीन। अप्रास का यिने, मिहिने प्रापमा परिणाम पिया। पा RR : परिपातपुरषापार वादस्पराउपयोग । अत प..॥ । . .

·विध्यपीन: विध्यन्तः " . विध्यधीनः परिग्रहः । वा. ३२११७४४१. पृ. । शुशाम् ' इति । तस्य अम्याज' इति विष्यादि। इनरः अन्तः । देऽपि 'दर्शपूर्णमासा या यजेत' इति विध्यनुवादौ योगायत ने सभवतः 1 भा. विध्यादिः। रिभ्यन्तेऽपि प्रधानविधिवर्जिन कृत्स्नं पौरो- २|११|5, * विध्यनुवादयो. विधियोपान्, अपूर्वा- डाशिक ब्राह्मणम् । लेग समेतोऽयं विधादिः विशिष्टा- र्थपरपसात् । यदि तु प्रमाणान्तरणागि गम्यते । पूर्वनिवृत्ति प्रतिपुरुष प्रवर्तयति । तामात् सोऽम्यान्तः । १०।६।२।३ पृ. १९८६, विध्या पादयोः विशेषः 3 ) तथा ' सोमेन यजेत' इति विध्यादिः, भौमिकमपि पदाचिन पिचित् विधितिगतं भवति । ( कथम् ।) नाह्मणं विभ्यन्तः । एप विध्यन्तो नाम । भा. ७) कदाचित् उपगर्जनीभूतोऽर्यो विधिस्सित , प्रधानीभूतोऽ- २0१०, वियन्तः गवामयनस्य ' आदि-यातामयन' नुवादः नयथा-'दण्डी' इत्युपसर्जनीभूतदण्डकपुरुषप्रधा- इत्यादिपु सवत्सरसरेणु । ८।१।११।१८ . . वियन्तः नः गन्दोऽवगम्यते । कदानिन निर्गत पुरुष दण्डगुण- गवामयनगतज्योतिरादिपु एकाइकाण्डपटिनज्योतिरादि- विधाना मुच्चार्यते 'दण्डी पानवाद' इति , यथा धर्माणाम् । ७१ ४।३।१३-२०. ॥ वियन्तः (पा) लौहितोष्णीषा भत्यिशः प्रचन्ति' इति । गतामयनगतस्यरसाम्ना 'प, पढदो द्वौ स्वरखा- ६१११.६८०. मानो' हा सरमाम्नोः । ७.३।१०।२६-२७ . विध्यनवाद-उद्देश्योपादेय-गुणप्रधानानां विश्यन्त, चातुर्मास्य-वैश्वदेविक्यायापुथि कपास्य युगपद्विरोधः ( विरुद्धानिकद्वय नामैतत् ) ( वा. ३१। वरुणप्रयासगत कार्यकपाले । १३ । १० । २६-२७. १२१२२. * विन्तः दाक्षिकोऽग्रीयोमीये पदो। १५४१२. • विध्यनुयाविचारः ( विधिरनुवादो वेति) विपन्त. दासि सांग्रप्रणश्नस्थ चानुमस्मियतवण- पशुगोमाविकरणे ( रारा६ मीको. . २५२५) प्रपाकमेधयोरशिप्रणयने, न तु सौमिनि भाप्य- (इष्ट प.) । मु पृ. ९२५ गतम् । न दानियस्य न मोमिक्स्य किंतु अपूर्णमेव तत् • विध्यतः अमिष्टोमम्म शतामिष्टोमादौ । ८।३।५। प्रणानं इति वार्तिकमनम् । भा. ७।३३८११९-२१, १०-११. • वियन्तः अशीपोमीयस्य द्विदैवत्येपु यिव्यन्त, दादीपौर्णमासिकधर्माणा अगीपोमीये पगे। भामावैष्णवादिषु । ८।३।१।१-२. * विपन्तः ८।५।१२ । विध्यन्न, दापोर्णमासिकधर्माणा अग्नीपोमीयम्य पाणु सपनीयादिषु आऽयनिनोदना- ऐन्ट्रासारिपु पिणु । भा. ८३११४।११. * विध्यन्तः सामान्यान् , पशुलचोदनासामान्याचा भा,८१।६।१३. द्वादशाहत्य द्विराजादिषु शरात्रपर्यन्तेषु अहर्गणेषु। १। • वियन्तः अनीपोमीयम्य सानाच्यात् । टुप्. १०१७ | 2011 #निध्यात. द्वादयाहस्य पञ्चोकथ्य-शतोक्य- ११. वियन्तः आमेषम्य, ऐदे पुरोडागे । भा. ८५ | अताग्निष्टोम-शनानिरानादिसम्थागणेषु । परतु तत्र तत्र १।११३४. * वियन्तः आमेषम्य कृष्ण बगे।८१ नागरथवा | ३४८-२ १८१६५-३१. नियन्त, आगेयस्त मौर्य चरी1440 समात्मस्य पञ्चददाराधषण्वपायिनामयनयोः। 4।२।६। १६।२७-३१. विध्यन्तः उपायुयानागस्य चित्रेटो । ३०-३३. बारगाहम्म मनात्मा मधुनि उदफे च । १।१९।४०-४३. ७ विध्यन्न एम. वस्य सबैथु, अहीना मकस्य चाहीने हिरामादिषु । दमिनाना पशुगणेषु, 'प्रतिपशु यूपदर्शनान् । भा.८६१।। ८1०।२४-२८.. वियन्त द्वादशादिप्रयगाहमाय १. वियन्तः । कः पुनरयं विपन्तो नाम । विधेरन्तो णीयम्य गतामयनप्रयमाहमायशीये नानिदिश्यने । ७१३ विष्यन्तः । अब विभिः कः । यद् वाक्यमुपलभ्य पुरुषः । २।५ * विध्यन द्वादशाई काहानामहा कमेण जनक- कम्मिश्चिदर्थे प्रवनवे, पुतविदा निवर्तते, स विधि. 1 सतराने । तत्रानिमचनरहे विवृत्ता विधीयते । ।स विधाने बनेनार्यः । यथा के 'देवदर गामभ्यान 4-".. विव्यतः 7 यूप, एकादशिनीगतो- विचन्ता द्वादशाहाय विद्यन्त ·विध्यन्त ३५६८ विध्यन्ताधिकरणम् रययूप ' उपगयो गुपो भवति' इनि यूपशब्देन । ७।३। * विध्यतस्य वैदिनस्य यस रिम किंचित्, शरद १३।३३ -३८ * विध्य त न सोमे ऐप्टिक्र्माणाम् । ८१ गतमयगत वा वैया कर्मचोदनाया तद्गुणवाक्ये ११२३-१० विध्यात नाम इत्यम्भावरूप इतिक्त या दृश्यते तन र विपत रयात् । भा ८।२।२ पतानपारणम् । तस्य च अनेरातराफ्यनदर्थतन्प्रयोजना विध्यन्ताधिकरणम् । सौनी वैदिक्सैक रोचनमध्यरय क्यभार आदि इत्याचार्याणा विध्यादि । विध्यतस्य अनिदेश ॥ सेन प्रामिति । या ३१३१७११४ १८५२ “विष्यात म रौकिक स्याद् दृष्टप्रवृत्तिल्यात् । el निकामिन प्रथमम्य उत्तरनिकायिषु । ८।१२।१९ ॥ * विध्यत नयमिमाग्रिहोत्रगत कौण्डपायिनामनगता भाष्यम- अधुना एय वित्यते । अनियमो मिहो। मा ७३११३-विष्यात पशौ साना लौकिकी वैदिकी वा इतिक्त यता उन शैहिवयव प्यात् । टुप् १२।२।१।१ पृ. २२१६, वियत आहोस्वित् वैदिक्येव इति । अत्र विशेषाभाग पशुपुरोदादी दागपौर्णमासिकात् भनीपोमीयात् पुरोडा- अनियमे प्राप्ते उच्यते, स जैरिक स्यात् । स पर मात् । १२११११॥ 2 २२१६ . विध्यन्त प्रथमस्या पर्त यतोपाय सैनिक स्यात् । कुन ? दृष्टमचत्तिाया। साटासम्य साहस्रम्य च उनरेषु । ८1११११९ दृष्टा हि अस्ग तयता प्रति , यया पार्वणस्थालीपात्रे, * निध्यन्त वारुणमाघासिकेकापागधर्माणा साकमेधी- , अटकानरी, आपहायणे मणि । इत्येव थत्रयय कपाले । ॥१५॥२३ विध्यत श्येनीयविशेष | यागे। अपूर्व साध्यते तनाप गस्य प्रवृत्तिा । धर्माणा इगो । ७१।१३-१६. • विध्यन्त अत अआयात् विज्ञायते यागम्य अपूर्व साधपन अप पहधार पर निशद्रात्रे | १३|३६-७ . विध्यन्त अभ्युषाय इति । अग चापि याग । तस्मात् ठान्थापि स सवनीपपशुधर्माणा ऐकादशिनेषु पगुषु वैरणय- एवाभ्युपाय । सामायान् मुलाकालवाचा ८२७११४ विष्यात टुप्- इद तु नित्यम् , किमलोरोहिती वैदिकी सादृश्येन निपम्यते । टुप ३५, १०.१२५. वेति । पित सानाध्यम्य अगीयोपीयपगी। तथापि पयसो पचनात्तु ननोऽन्यत्वम ।३॥ । ८।२।२।१०-११,८।३।१-१८ माप्यम् --आह, कि एप प्रयोग गर्वर विली यित सानाय्यस्य आनये पर्यास भा८1१1१७) इति यतेसि । एव गा प्राप्तम् । एप प्राप्त ३. विपग सानास्पस्य पानिने १-१ भूम । नानु रातोऽय जमिति । यत्र प्रवचनम । पिया मानाप्यस्योपक्षणा वैश्वदयामि पायाम् । वैदिवानन में गैरिकी ग्यात् , बननमामात सारा१९-२४ . नियत मोमस्य अभिजि- वैदिकी एय स्यात् । क्या उपसरसु, गृहगेयीये च । निजिदादिगु दयेने च, अयनचोदनगा । ८1१॥ लिंगग या नियम्येत लिङ्गम्य तद्गुणत्वान् । १६. रिपत मौमिकाभ्यधागा चातुर्माम्य ४|| वरणप्रयासान भूये । १२-१५ विध्यन्त माध्यम-रिन या निकायना नियम्या । नातिनानि नयागामध्यार अग्नीषोमीपपतु वटा ! यागनिम्। क्यिाम रिद्रम् । तर गनिर्माये । ७१७१९ • रिया दाति सिी कि पुनितम् । गौर्य साया नौ भने शौमिकातिव्यटिगतीनगद राजसरे पूर्वत्रिमयुग. 'शो प्रशन T- होति ' हो । ताप गनपारे । मा ३1८ . विध्यन्तेन बाईप प . अ वहिंपो सुगानि गन, TRA धर्म मर्न ने । मा ६१... विध्यन्तम्य अपये की मन AIIT म तिविहिपता मोदि ! 161 दोर वृणीने, मायम' की गिरने मेदिका । नम ·पिण्यन्ताधिकरणम् ३५६९ विध्यन्द्राधिकरणम् ब्यनेति । य[ मरणम् , इतिकर्म यता इति । क्यम् । रिनस्य उद्गुगत्यात् ।। विशिविधान न माति वीप्सा ! यसा मागोमागो रस एठे हि प्रपामादय वैदिकम्य अपूयभ्य गुगा । यदि पीय इति । गागागने ग्रामायें वीमा, एवमिहापि । च तदीया इनित पता प्रवर्तिना, जत एतेषु वर्मनु एते ' अनपश्चात्र प्रयाज्ञाय पियवान् । तम्माद यथा सूच मन्तिा तय एतानि नचनानि उपपद्यन्ते 'प्रशानेपयारे, वनि । 'प्राने कृष्णा नुहाति' इति नानेन प्रयाना मत होति' इत्येवमादीनि । तस्मात् वैदिकी इति 'विधीयते। ममियो यति' इत्येवमादिभिरिदितवान् । कतन्यता निम्म्देत। एर नेत् यत्र प्रमाला पित ना 'प्रयाने ' इत्युपपत्ते अपिमाऽन्यायपूर्ववाद् यत्र निनानुपाट गुणविधिप्तिा च । ठम्मात् लौतिक्येर । (अय टुप्पो पवनानि स्यु । ५॥ रिविते पुग्नरऽम्मदीये वर्तते)। माप्यम्- अपिमा नैव म्यात् , दिकी इतिवन मिथो विप्रतिषेधाच्च गुणाना यथार्थकल्पना एनियत वैदिका स्थान । ६॥ मरन्नुम । कुन । अशयपूबत्वात् । गायपूर्वक हि माघ्यम्-माहा भय नरमानोमे अपि इविस्तायने पचन र साघर माति ।। च एतानि न्यायपाणि सह प्रयते इति । रिमेर भविष्यति । एव तु यापेक्षा नाहि वैदिक्या प्रचियुगा। निस्दा हि मा प्रकरण मणा अथतरतो न गाबिना मानि। उच्चजे, सह प्रवृत्ती दिमि कारण दशपूर्णमासादिषु । क्य हि एतानि 'एक्म चेन् कर्म निरपक्ष उम्, द्वितीयस्या प्रवृत्ति रितानि । उच्यते । र निन्यानुपादनवनानि विप्रतिपिटा । श्रओ मिय प्रवृत्ने विप्रतिपधात् यथाय स्यु । इह तानत् 'अर्धे दियो लुनानि अर्ध , पसना म्यान् । एतम्या प्रवृच्चि म्यादित्यथ । का न' इति यय बई और मरियति । तन् 'शया प्रात्त धमणा यथायल्पना भवति । ये धर्मा भारणम् , सतो हिंष एतदुच्यते । न च इहास्ति येणु कार्येषु परती उपना त इहापि तेम्बेर भवन्ति । बर्हि । 'न होनार वृणीठे, गायम् ' इति निस्पानु- दारया द्वितीय या धमा श्रयया भवेयु पूर्वधर्म । तेष। चादौ मरिष्यति । गनु नियानुवाद सन् अनयको कार्यशा निमनितवान् । एर एम्या प्रवृत्त यथार्ग मानि।।किपना यस्णामों नास्ति । 'प्रयाने प्रयत ना भाति । बो यथाथाना स्यात् इश्वनन पल मोति' इति वचन प्रचाजाना भरिणीय एस्स्या प्रवृत्ति इत्युक्त भवत् । एक्स्या प्रवृनो पुनाव प्रशजाच होमध युगपच्छच्या वक्तुम् । यथोन गयेन स्त्रिया प्रवृत्तिगिन । भियते हि तथा पाक्यम् । एर दहिं 1 प्रयाजान् भागिलातु नियम्येत, गुणानामभिधानत्यान, वायति, प्रशाने पाल्हीम विधाम्यति । न च असत्नु ' सरवादभिधानपद् यथा पेनु किशोरेण । ॥ प्राजा कृष्णरोम शो मति अथात् भाष्यम्-तुशब्द पशनिवृत्ती न तु एव म्यात् प्रशावान् परिप्पति । तम्मान रिलेन रिस्या नियम । 'सैश्विी इतिवर्तयना इति । किं नहिं । वेरिकी योनन यापेनक्किी र इतिकाया। इति । गियायन । न ! मागि वात् । वैदिक्यपि भागिनी टुप्-- अपियाऽ यायपूर्वमान् यम नित्यानुराद प्रवृत्त । सापि हि अपूषस्य इतिवर्ष यता । ममान यननानि स्यु । (न्यत्र माध्यम्-- क्य पुन (यन)'न भागिन्ने उमपो दैनिकी एर स्यात् । गुणानाममि प्रामाश्च पृथ्या होमश्च युगपचक्या चानुम् । मियत | घानवान् । गुणा एवं शनादय मौर्यादिषु दृश्यमाना हि तथा वाक्यम् । एस नहिं न प्रयाज्ञान् वश्वनि, अभिधायका मनि एवम्याथम्य । यया 'वैदिकी प्राने रणलहोम विधायति । न । असर बन विकम पठा' इति चौधका मान्तीयथ । प्रय ने रणोग शकले भने इनि अथात् | बम्मात् । सन यान । एने है तथा इतित यतया मान् परिष्यतीति। - इति भाश्य) अयुनामिम् । मया । अन साहचर्या का समयन्ति, मभिधानात् । मी को ४४० ·विमन्वाधिकरणम् ३५७० विध्यन्ताधिकरणम् । -- यया कोण्डपायिनामयने अग्निहोत्र इन्यमिधान मंगो भाष्यम्-- एष तर्हि सौर्य चक निर्मपन्' इत्यनेन याचाम् । नत् कर्ममहचरिनान् धर्मान् आनयति । तेषु आरयातेन प्रधानस्य विधानोसति । शेषाणा च वचन अरात्सु एतत् अभिधान इह न युज्यते इति तेश भवतु ! कथ कृपा ! नाना प्रधानमुच्यमान क्स्म धागा हर भाषो पिशायते । एवमिहापि प्रमा चित् प्रयोजनाय करते इति । न च प्रापिनानामजाना जादीना दर्शन असन्या वैदिक्या न युयते इति तस्या एतेभ्यो लिनेम्य विशेषावधारण भविष्यति । तदनुको अपि इह मानो विज्ञास्यते । ननु असति याये | ‘उत्पचि दोषपचन च विमतिपिद्धमेस्मिन् । रिङ्गमारणम् । स यमेवम् , उनस्तु न्यार गागित्वात् एकरिमा गन्दे, प्रधानस्य उपनि , अङ्गाना न वचन इति । यत्तु दृष्टप्रदृनि रौकिकी इति, न म । न गभवति । कि कारणम् ! उत्पन्न हि प्रशन अङ्गानि यापि दृष्प्रवृत्ति म्यान् , तथापि वैदिवी एव निय | अपेक्षते । अपेशमा च तानि गृपते । तत्माननदापि म्येत । क्यम् । यथा धेनु किंगोरेण । तया कृष्ण युक्तम् । यदि च 'निर्वपेत् ' इयनेन गन्धेन अनापपि किशोरा धेनुरिति । यद्यपि धेनुगब्दो गोभे ना हरप्रवृत्ति , रिधीयेरन् तत तेषामपि फल्सबध पात् । तथा नथापि अभिधानसामा यान् अधधै चामपि भागी इनि अनत्वमेव याह येत । तत अयमपि घाझे न घरते । विगोरेण लिङ्गेन अधधेका विज्ञायते । एवमिहापि तस्मात् यथोक्तो रोषि एवाग्युपाय । यापि लौकिकी हटप्रवृत्ति तथापि इनिर्माता विष्यन्तो वा प्रतियच्चोदनाया प्रवतेत मामा येन भागिलात रिटेन वैरिकी विशेगा। वथाहि लिङ्गदर्शनम् ॥१०॥ उत्पत्तीना समस्याद्वा यथाधिकार भार स्यात्। माप्यम्--विस्यन्तो पाहादिकाया चौरमाया ८॥ प्रातेत, न धर्मा गैकिका । पुनस्य विध्यन्तो नामा गाप्यम्-- अपना नैर रिटेन नियम इति । विधेर नो रिभ्यन्त । अथ शिघि क यद्वारप चुत । उतनीना ममत्वात् । धर्माणा प्रयाजादीना उप- मुपलभ्य पुरुष कस्मिथार्थे प्रवर्तते, कुनविदा नप समा परेंगा भाममा यजमान, ग परस्परागत्वेन। निवर्तते स विधि । विधीपो हि अनैनार्थ । पया स्मिन । यदि प्रपाजादीना मजदय अगानि के 'देवदन गामापान शुक्म्' इति । तप ग्यु , ततो ' या प्रथान नागानि ' इति प्रयाज । 'अन्यान' इति विध्यादि । इT: अन्त । पेदेऽपि दर्शनेन अनुगजादर अनुमायेरन् । यदा तु मम दर्गपूर्णमासाम्या यन' इति रिप्यादि । विप प्रधाा एते, ना प्रशादर्शनेन काम प्रराजा भनुमीये तोऽपि प्रधानविधिवर्जित फा पौगेडाशिक नाम रत् प्रयाजधर्मा ग, न नु अनुगजादय । तस्मात् गम् । तेन समेतोय विध्यादि विशिष्टापूर्वमिति रिमनियामरम् । यनु अभिघाागी, अब मम । प्रति पुरुष प्रातयति । नम्मत सोपान्त । ठया युपत्र | यत्र हि परमार परम प्रयुन सन् तर 'सोमेन यजेत 'दी विध्यादि । सौमित्रमी Thiनि दरयुनम् । अपि च विधिरण अरिहोत्ररत् प्रादारति । एए सितो मा । एतेषु होवनति । अर पुनरनुर । तेनान प्रशदीमामेव च मोर्यादिए शिष्यादिरहित विपते माति । नाति माति, 7 अनुसानादीनाम् | तगार विम एने सिनियत । य Trt टापारा अभिधानपत् । अतो ययाधिकार म य पर्ग पत् पाकर ता अध्यहारेण या पूर्यत, पादित ग्यात् , ये पां परापूरस्य अधिशा आम्नाना या वा । तर प्रयास ग्यपदिापना रशी महारे हि अभुत गम बस्यो। रपरि शेषययन ग विजिपिरमेशस्मिन् । भोरप । तता गरी मना HER ९॥ परिवार यो। पाएमा yिm' . ती मोय ।

·दृश्यमान तुज्यन्यायाना सपा धर्म- । विध्यन्ताविकरणम् ३५७१ विध्यन्ताधिकरणम् 'श्रीमाय क्लवितानालमते' इति । तेन वैदिक्षी लिङ्गस्य पूर्ववन्याचोदनाशब्दसामान्यादेफेनापि इतिकर्त यता प्राप्यते । ननु यदि तत् ब्राहाणं अस्य निरूप्येत यथा स्थाली पुलाकेन । १२ ॥ अन्त, कल्प्यते, तन न भवति । तदेतत् मयूरदत्य आपयते । तया, मयूरस्य नृपतः अन्यदानियते | हेतुको वैदिक उपायः स्यात् । न तु असो लिङ्गहेतुकः । भाष्यम्- अमोच्यते । स्यादेतदेव यदि लिङ्ग- अन्या, मरियने । एमिहापि इद सनियने तेन किं हेतुबस्तु : विध्यन्तहतकः । विध्यन्तोऽपि न्याय- अपावियते । नैष दोषः। प्रशस्तस्य तत्र भान: 15 पुनरानुमानिक ! न च आनुमानिक पत्पर्श गधने । लिङ्गता अलिङ्गाना च । युत. । चोदनाशब्द- पूर्वः1 ग च पापस्तुरष. सर्वेया कर्मणा वैश्वाना इह नहि न प्राप्नोति, प्रन्पक्षविरोधात् । रयादेयम् , सामान्यान् । कर्मचोढनाया शब्द. समानः । सर्वत्र यदि विरोध स्यात् । न तु अग्नि विरोध । तत्रापि विध्मादिरम्ति, न विध्यन्तः । तुल्यश्च अपेक्षया अन्यत्र भविष्यति इहापि । नदेतदुक्त निधन्तो या प्रकृति- नचोदनाया मातेत । इति ( १० म.) । उच्यते । श्रुतेन विध्यन्तेन मबन्ध । तदेतत् न्यायपूर्वक लिश एकनापि प्रातिपदिति रिम् । आह, अष्टने प्रतिनियम परि. पत्ता शापयति । यथा स्थाच्या तुरयपाकाना पुलाकाना पति, इपमस्य प्रतिरिति । तदुच्यते, विध्यन्तो वा पतिरिय प्रयतेन । यो यस्य कर्मणः प्रतिरिनि, यस्य एक उपमय अन्येषामपि सिद्धता जानाति तुल्यो हेतुरस्य च अन्येषा च सिद्धत्वस्येति । तस्मात् आग्नेय. प्रकृति , तस्य आनेपादेव । यस्य अर्मापो- सर्वन वैदिकी इनिन यता । अथ यदुक्त दृष्टप्रवृत्ति. भोप , तरूप अमीयोमीयादिति । एवं मर्दन। अथ लौकिश इतितव्यनेति । अत्र घूमः । सागायो मामात् न गरियो विध्यन्तः फायते । उच्यते । दृष्टमेतदुपदिश्यने । सामान्यतो दृष्ट च यदन्यभिचारि गले कम्य विधेः अभायात् वियन एव नास्ति, मुत तत् प्रमाणम् । सभ्यभिचारि चैतन् । दृश दिगण- नतत्पनेनि । आह, शैकिग इतिकर्तव्यता प्राप्यता कि विभ्यन्तरस्यनयनि । उच्यते । वैदिकी हि अन इति यागाइय. अनेवमिनिवन यताका: । तस्मात् दृटमवृत्ति- कपना, न नोषियी। सात् । तथाहि दिन स्यात् इत्यहेतु । यत्तु वैदिक्या भागित्वात् तत्पूर्ण काणि लिङ्गानि भविष्यन्तीति । अन्न बृमः । मागि प्रमाजादि समर्थित भवति ।। सम्म अतिक्तव्यतात्य रिय हेतु. । तभावक्ष नम्या: दुप्-- क्यभावाकाक्षाया यन इनितम्या न शय्टपूर्व 1 गब्देन च दर्शपूर्णमासमो. असो इति भाग्नापते, तन कथभावस्थ अ यावृत्तवात् चोदना सष्टगं वाक्य पुत्री उपस्थापमान । तद्नाक्यमयोपित शयते, न सर्वत्रेति । तरगान भागित्यम् । अतो विध्यन्तेनैव इठिक्तन्यता प्राप्यते नान्यथा । पाक्पार्थमयबोधपति । स च वाक्यार्थः फलकरणेतिकर्न- न्यतायुक्ता । तत्र फलपरणे अनाकाशिनत्वात् अप वस्मादेतानि पैसानानि याक्यानि पुगान्येव न सवध्येने । इतिकर्न पता तु अपेशिवन्यात् मंत्रभ्यते । नानुमन्यन्ते, निमगि. पूरितै ! न्यूनानि अनर्थकानि उपमितलचितपापणेन । मादृश्य च वैदिकेने भाति, भवन्तीति । भानु, यो शेष. र शिष्टैरेप। सपरिग्रहो न युज्यते । प्रमादात् भविष्यतीति । नास्त्यचरे मचाया लिड्गहेतुत्यादलिने रौकिकं स्यात् । ११॥ या प्रमाद , कुन एतावनि प्रन्ये भविष्यति । +पम् ? भाष्यम्--- यदि लिङ्गात् वैदिकोऽभ्युपारी भवति, 'तुल्यं च साप्रदायिकम् ' (१९६८) इत्युक्तम् । तेन सहि ? अलि लौकिक म्यात् । यत्र रमणि न्यामोहोऽपि विदुपा युगसम्माणि बनि नानुवर्तत । किनिष्ठि नास्ति , तत्र लौकिक स्यादिधानम् , यथा युज्यने चैया अपेक्षया पूरणम् ! तम्मात ऊनानि नानु- 'ऐन्दापगेकादशकपातं निपेत गस्य पत्राता नीयुः' इति !! मन्यते । अतो वैदिकी इतिपर्तन्मता इति सिद्धम् । - । नगैकिनेति । ।

·विध्यन्ताधिकरणम् ३५७२ विध्यर्थ . . रिते। शा-एव स्सिने दह पियते । वैदिको * विध्यन्तरापिहिनस्य प्रकृनविय यतिरिक्तष्ट्य वति । 'वैदिकी हि निवद्वत्वान् नेतु नान्यत्र निदाद्वारा प्रातविधयप्रायारूप अथवाद यया - शस्यने । लौक्सिी चनिगद्वत्मान् मर्वयानु यदचा नुसत तदमुरा अन्वनायन् , परसाम्ना तुरते पयते ॥ इति प्राते, उच्यते । दिकी वैदिक्रन पदमुरा ना धायन् , य एव विद्वान् साम्ना पीत' सामान्येनोपतिष्ठते । निरी सममान मानोप इति । बाल पृ ५२ स्थापत्यपेक्षिता ॥ यद्यप्यनुमिवानाहौफिरोऽपि निभ्यन्तररिहितस प्रकृन पतिरित्तस्य निदा तु वैदिक । प्रतक्षवेदविरहानेवासो महशे द्वारा प्रस्तरियशसारूप अथवाद यया 'प्रात- मत ॥ तस्मात् पेदिक इत्यमा नेपादिषु अनि प्रातरन्न ते यति पुरोदश ह्वनि सेमिहोत्रम् । दिवाकी यमदिनीयत सूर्यो योतिर्न तदा गोति सोम- पूर्वस्मिना विषये शिपावनाररूपरात्रपाम् । तस्मादु दिते होत यम्' इति । बाल पृ ५३ उत्तरविचारस्य सगति । * विध्यन्तरशेषार्थवादकल्प्य प्रतिपघो यया- नि- निमन्तोऽपेक्षितस्तय (मोशे ) गैक्सेि नसादारण्यमेाभीयान् ' इति विधिविशेषण 'न वा माय बैनिक । आगो निर घटिया, यो धीमनि । एते मायान् हरिहन्ति' उपनन मानिपक्ष कल्प्यते । कर्पत ।' वाल पृ ३०, • रिमन्तरदोपाथवादमल्य विवि भाद्रप्रन्धस्तु 'भादेश सोमादिषु ज्ञानरतय यथा “पार हि दवन्यो पारनि 'इने । वम्य नाया इति चिन्दौ (मीको २३१) २३ गृहीन । उगरि धारयेत् इति क्स्पना 1 पृ १२ प्रयमादिद्वारयाता सूचा भार एकाधिकरणलान् । •विध्यपरावे च प्रायश्चित्तानि रिधीयन्ते, निनित मण्डन-- दिवान्यन तानिन ।' अनानि । कमानभवानि । भा ६२०१७ शकर-- 'रिव्यदो वैदिक्रतुस ।' विध्यर्थ अपि माना जगवतासबधन मारना •विध्यन्ताधिकरणे मौदिषु आनुमानिकवचनैन न्यो । मणि पृ ११३ वैदिकातिमाया अस्ति इत्युत्तम् तस्यैदानी विशेष * विध्यर्थ (रहस्यग )। ननु करणत्वबोधक उन्यो । शा ८1। ननु विघ्यन्ताधिकरणे एव अन्दाभावात् । यत स्वर्गशम ' इत्यादी क्य यागगत रोकिदिवविध समुचनमानस्य एकत्र यम्भव अय माघारस वदोत्यम्, व वा विधि ! पूरणमा यो सहावृत्ति स्गुनम् , तेन गतमेन । गो गत अंस गापना रस्य इति चेत् । सयम् । समुचपतन निरान, इह तु विल्यो निरस्यते। अन तार्किका ।रिदिप्रोतर प्रवृत्तिनात् प्रवृत्तिसामग्रीग्ननद्वारा पिडादिज्ञानरूप प्रये अपोग * विध्यन्तावितरणन्याग । सोचक निपेत्' इति वावरपिताम् । ठत्मामयी च कृतिमा यत्वारक इति पिण्यादि शाक्य सावाय विध्यन्तयाको दापोग. छापा चिकीपा । तस्वाथ स्वरूपसत्या कारणवात् मनो निराशीवियते विध्यन्नाधिरण पायान् । सन लिलादिननस्य अनुपयोगेऽपि चिकीरिणीभूतहाने (टुप् १७८३) रत्न ९।३।११ तदुपाग कयते । तच्च पवनानावपिवज्ञानम् , • विध्यन्नापेक्ष विध्यादि । भा २३४ तिसाव्यवहानम्, इप्रसाधनवज्ञान च । भयतमामाप ८.०, निध्य सापेक्षाया अन इविध्यन्नमुनिपाने इतरदयसव.पि माविषमटतानभोजन, बदस्पगे, अमाघारणेन निविष्णो निगम्यते। सागर मण्डीकरणाश च महापदर्शनात् । तो लिगरिशानन •विष्यनिगम लिन मतायुक्तम्। मा विनयज्ञग्ननसात् निदादे बम निष्टाननुनधित्वे, ८५११६८ कृरिताथवे, इशसाधनस च गति । तत्रापि विशेषण- .

·विध्यर्थ विध्ययः विशेष्यभारे मिनिगगनापिरहात प्रत्येक शक्ति । पुर न पचति वैन ' इत्यादौ निदिसममि पाहागभावे वच्छन्दाच व्युत्पतिनियात् युगपत् अयनपश्यापि | नत्रथरत अमापस्य भाभये प्रथमान्तपदोपत्याप्ये मेष । अयथास्य योग्यताकात घात्यर्थे यागाक्षागे । अन्वर , लिगदिसममि याहारगचे तु घाव एर इति 7 फ्लप भश्चयेत्' इत्यादौ च ननये अमाने । युट्यायने मम् । तथा आर नायस्य यादे नज सोऽपि न निपस्यापि, काममणाम्य तिमा बागा अमचे प्राथयनासरन श्यमा तपोपस्शाये मसाले इप्रसायनताच । अपि तु पदनिगननुपरसौर। तदर्थे प्रतियोगिताकसमान इति गुरुभूता कापतारण अन एय तस्मिन् नर पदगियाननुधि पाभार पल भागा । नातिराने पोडशिन गृहात , इत्येतद पदनियनुबधिर निपेपेन चोप्यने इनि बारगामापात् अयोऽपि । तगप्रवृत्ति । तम्य च अधर्मा यागादेव धमत्तम् । अस्मन्मते तु यत्तमारीपा विध्यधाय नन इसेनादौ च करिता न्यारे साधन वपोरेय अश्य , न तु असत्य प्रयोथरससर्गेय आरयातायस्तो (रिव्ययंस्य) लपदनिष्टाननुचितम्य, प्रमाणातरण समारस्य अमि सत्स (नसत्व) स्वप्रयोज्यामावप्रतियोगित्लससर्गेण चारस नाक्सापावावगमेन तस्य नरसप्रयोजक रूपाल (आर पाताशकृतो), ननर्थस्व सर्वन प्रतियोगितामसर्गेग यदनिगनुधियात् । अतस्तन आस्तिसना अमनन । (आस्यातार्थनौ ), प्रथमान्तार्यम्य च आधेप यसमर्गेश इन्या । आग्यावार्थे कृती, इति चत्वार । यध्यमाणरीत्या एक तन्न । शक्ति तयक्रपने गौरवात् । मदद निष्टान्नु घ एय वा इनि शाम। रज्ञानाभावेऽपि बपदनिष्टानुनधित्वज्ञानाभारमाण विश्व न बलज भक्षयेत् । इत्यन मक्षणे पल- इसाधननाज्ञानादिनै प्रवरा आनुभविक्रवाच । मत वदनिष्टानुनधित्वोधेटपि प्रमाधनस्वस्यापि विविना चन्दनिशानुन घशान परनिप्रतिरयम् । तदभावश्च मोपिन ना नग्य च कायगतमिमाधनलमादाय ब-पसना पारणम् । अतय तर इच्छापदेव लिगदे निह वैषध्यपि भामने विधजिल्यायेन वर्ग अनुपयोगात् । तस्य तद्वाच्यत्रम । किन एर नम कपनाऽऽपनि । तदधिरस्यैर नरकम्य कल्पनात् न भियाहतयिनवदनिगन थामकारक्सनशेध बल्बदनिधनुभिावविरोध । अन एवं पन मृति नापन योपस्थिति कारणम् , नन्समभि पाहता मा पत्रामोधे न कथचिःपि वैवयंपरिहार निष्टाननुचित्वातिरिक्तरित्यप्रकारका दमोथे धानुपद लोक सिद्धानुवादालतमपि नानुपपनम् । जमोपस्थिति बारम्, नन्समभि पाहतलिन्यमार पश्चान्दनौधे धातुन योपस्थिति कारणम्, रिसमभि- सिंच यदि मिनयमान लिई तदा सेन बरबद "इनननयमनारक मान्दयोपे प्रथमा तपदन योपस्थिति निणानुनवियम्य कुतो न बोध ! बाधादिति मेत् , भारणम् , लिन सममि पाहनननथप्रकार वारगोत्र भानु कोऽय बाधो नाम ? श्येनफम्य अभिचारस्य हिंसान जयोपस्थिति कारणम्, नममभि याहतारपातायति । 'म हिम्यान् इति निपतिपयस्वमेव गाभामिनि चेन्, प्रकारमाब्दयोये प्रथमतपदजन्योपस्थिति कारणम् , सभ्य मामा शास्त्रत्वेन रागपातहिरनौग्ननापि चरि- नमममियाहतार नामकृत्मिकाराब्दयोग नपद तावता त्यागीया दिसायामित श्येन कापनिभाननुबघि. ज योपरिपात पारणम्, इति सप्त या सम्यनिय विधिधामनायेन ननिहाय व्यनेऽपि एस पदनियननुधियरूपरियार ननामभि या | अप्रयत् । क्यचिन् प्रवृत्ताद अमिचारयनरम्य हारसार वना पर । वभिन्नार तु सर्वस धावणे अधिपत्यापनन उभयोपपत्तेश्च । ए३, ना अन्वे घान्व) इति गुदभूतानेवसममि या पिन रयदनिशानुर पर न तारन इष्टोत्पत्तिा- हारशानसार्यकारणभानपनापत्ति । एव 'गे मास्ति' रोया वाघिण्टु राजा पम्, विचिन तन्तानसत्वेऽपि ·विध्यर्थ विध्यर्य: तम्य । - म्बट्रय ययद्वेषमत अल्मस्प यागादी प्रत्यदर्शनः | नखाभारज्ञानम्मापि स्तविषयविशेष्यानिष्टसाधनल वज्ञानस्य प्रवृत्ति पनि अकारणत्वात् । इष्टोत्पतिनारीशाने अप्रामाण्यनिश्वासक्तया प्रवृत्ती उपयोग । प्राची यदु ग्वाधिक्दु राजनरत्वस्य निपेवशास्त्रत पान | हि असामान्यज्ञानानासन्द्रिता निष्टमाघनगाशानमेन द्वेष- भवणादो शानेऽपि रागिा प्रवृत्तिदर्शनेन त हा बावना या प्रनिराम् । अतश्न तेन अप्रामाण्य- नस्य न प्रवृत्तिप्रतिवक्त्मपि । अत अनिष्टे बल- निश्चये विशिष्टाभावसपादश्नया तस्य प्रवृनौ उप पार उत्स्टद्वेषविषयत्वम् । ओस्टय च जातिविशेष योग सुलभ एव । अतश्च निषेपविषयविषय पलोग्नेय । नादृशद्वेषश्च प्राचीनकर्मानुरोवेन । अतश्व के विधिना अभ्यनुज्ञाविधिरूपेण स्वविषये अनिष्ट यागादिजन्यपि दु खे यदा प्राचीनवर्गवशात् उक्टो | साघनत्वामावस्यैत आक्षेपात् तम्म च लौकिक्वाक्पे वेप तदा राय नर पदनिष्टागुनभित्रशानसत्वात् गर्ने प्रयशश्रुति विरोषेर बाधितत्वात् अप्रामाण्योपपनि । अप्रचि । यदा तु शुमरमवशात् नर नोस्टो , अतो न तावत् बरपदनिष्टाननुबन्धिय रिदय नापि देप तदा पल पदनिशानुवन्धित्वज्ञानाभार | निसाध्यत्वम् , तम्य भव मते पालानुकूलत्वस्य को सवात् प्रति काभावेन तन प्रवृत्ति । एव परचम माने समानसवित्सयतमा पाकेऽपि कृति साध्यवर पादौ दयने च प्राचीनामचदोनच प्रवृत्यप्रवृत्ती बादाचिदे । भानोपपत्ते अपरभ्यतया रिडी वाचकत्त्यानुपपत्ते । उपपादनीये । पतध यागादो नैयारेन बल्वदनिष्टाननु अम्मन्मतेऽपि प्रवर्गनापादेय इष्टसाधनत्यादिवत् पावस रिधिमा बोधयितुमशक्यत्वात् 47भा भानोपपचे अन्याय वम् । अत परिशेषात् पापा शादी च नेपत्येन सदभावय ना बोधयितुमशक्य त्वमेर पिडाययं इति वन यम् । इत्यने च विदा चात् च न ता सिदादे गामि । धुनिक इदमेव । 'नसमभि याहारम्पले नु अनि साधन यतु, मयदनिष्टानगुपित्रस्य रिभ्यर्थयामाचे ताया लिहो पक्षणा 1 मनो लिडादे साघनावमेनार्थ' 'तृप्तिकाम करज भक्षयेत्' इति वाक्यस्य प्रामाण्या हीनदपि न । तयारये इनसाधनताशातादेत प्रवृने पत्ति । य पदनिशान नुर्वाधास्वाति रिमष्टसाधन माहि. 'आचार्यप्रतिोह गामानयामि' यादी भानायांदे रूपवियशम्य तय अनाधात् । अम्मन्मते नु नपद-प्रवर्तकर यवहारानुपपत्त । न च प्रवृत्तिनाये - निष्टानुवयित्वम्य तप ध्रुतियोधितत्मात् अग्रामा पोपपनि साधाताधारिदुचारयितृत्वात् तम्य मावस्यम्यक दनि । सन्न। चल्यदनिष्टाननुघिरवानिरिनएमाधा हार , तथात्वे गरिनपदाने सारिद्युमारपिशावेत सादिविध्यर्थ गादिना मने तदापत्चापि प्रत नाविध्यर्थ प्रवर्तरवापसी 'पदातिपरितो , म न पागि पादिगते तदनापत्त । तथाहि नत्र असावे यसमाग किंतु राजशेरित ' इति पदाती प्रार्तामात्र प्रवननायोग्यारससर्गेण आरपाना तो अति ने म्यवहागनुपपन्न । अप अ याप्रेरित fh artv. पश्यने । वय प्रयोज्पत्य स्वविषयाशानन अनुमितिम त्रिपारयिनृत्य प्रश्न पर , तथापि पितृप्रेरिते राशि ज्यतरम। या प्रमाणान्तरण याग ग धननान प्रातकापानापत्ते । अतय एतादायम्हाररान् प्रति युध्यत तम साधार प्रानाशानादामिति । यत्र कारणीभूनशाविषयीभूतम्मामयतेनेच गवादे प्रा नु दत् प्रमागान्तरेण अगानिरा च तस्य अनि कस माध्यम् । म न इम्माया सिदादियाच्या साधारसमपि यथा दीशिवाममोवाम्यम दीवितानम अपि हा ममत, पिशेषम्य साधनोहर भी यात्' शी निषेधात् तत्र 'हुतापा पराया दीशिया. परेशारिरयगामायन यामनारात् साधावस्य *T. प्रमझीयात् ' पुनविधि अनिष्टमानियामावस्येय मापारमानुपपने । आ परिपात् सिरियाम्मेष भाडेक न I इटगापावाय, तर प्रमावरसिद्ध सा! या च प्रचितिरपे यागो मायामा मन पापियामा भनुमियालो । निरमा भामाना दोघोरपन न पायो यार ।

·सभ्यर्थः विध्यर्थः मति हि . अयमन प्रर्वताम् ' इन्या काग्रेच्य- अनिवार्य । नहि तर फोपहितायोन्यत्वविशिष्टा विषमतं इष्टसाधनस्य याप्तम् । अतन्तेन उदनुमानम् । मृतिः शाब्दबोचे भाडे । बहुम. शान्दबोधे:पि नन अनुरसे सुपरभ्रमेण मुरो एष वा 'मुग मे जाय- आरयादिना प्रकृत्यनुत्पने. इति चेन्न । प्रवृत्तिमाय- ताम्' इतीच्याविषयवसानेऽपि एमाधयामागत् यि पनि न प्रेरणा प्रोजका, व्यभिचायत् । तर व्यनिवारयारणाय हेनो आकारमपर्यन्तानधारनम् । अपित प्रेरणोचमवृत्तिसारच्छिन प्रति । इस प्रत्तिः प्रताराशेच्छाविगये यभिचारसारणार आतेति । प्रेरणाप्रयो या, इय न बिनु मन ए' इत्यादि अत्र च इच्याविषय इच्याविषयीभूनप्रवृत्तिविषयल मा रौकिक महारान् । यद्वा प्रणाप्रयोज्यतावच्छेदक- चौपम् । तेन प्रवृत्ती, तदाश्रये पुक या इच्छाविषये | नया प्रति या धर्मान्तरमेय इत्यपि वक्तु शक्यम् । माधन नाभावेऽपि न व्यभिचार., यागदावेव । अत एव तश्योजकमान्दारा प्रेरणास्त्र अण्टो हेनुसनात् इरसाधन वानुमानम् । धर्म लोकवेदसाधारण इन्यपि वश्यने । नस्य च प्रति. अब च यपि यक्ष्यमाणरीत्या व्यापारत्न इच्यासमा वयापधर्मस्य लिदादितमभि पाहारम्यते लवणया चा लिदादिपदाक्यतावच्छेदक तयापि तेन स्पेण उक्त- आग्यातात् बोध । सामान्यधर्मेणैव या प्रेरणाप्रयोज्य- विपदा र लिडारिपदात् मोध । तनहानुप्रययादि- व्यायुपस्थिति इपावापदेवन । था तत.सिद्धष्ट- স্বমসি।ঙ্গে নিয়ামকরন । মাসি কি ‘মুরনি' ৰয়ৰনৰান্নান নম্বরি মনি ন ইংলাষ দশাষণ- पार करिष्यामि' इत्या पानवेन सामान्यर पेण मामय तथापि प्रयोजन इति न ताशप्रवृनिमनि निरादि- पानविशेष्वको योध समभियाहारात् । प्रकृतिमामाच माक्यप्रयोगापनि । प्रेरणाप्रयोज्यमवृत्तिवर्तमानतादनाया प्रत्याश्रयस्य पुरुषस्य बोध गचनेशितादिना चाहये तु प्रयोगापचि एवं निवर्या-न अस्माभि प्रेरणापाः अरगो इच्छाया भारनिष्ठत्यम्य समानसरिसवतया विषयतासरनैव प्रचौ अम्बर इत्युच्यते। न प्रेरणा. यागादौ तादृशेच्छाविषपत्यम्प बोय. दनिता देवसिद्धि । विपर्याभूनपतिप्रियका वेग यागादो, येन तादृशमयोगा- वेन उत्तविषसामग्पा हेतुशाने जाते इष्टसाधनत्या अनु- पति शयेत । किंतु अत एव माशात्मवन्धपरित्यागेन मानं सुन्दममेव । अन अन्यत्म्यत्मात् इष्टमाघनत्वादेः स्वज्ञानजन्यानुमिनियोग्यचमसरोण आरयानार्थप्रवृत्ती नलिदादिवाच्याम्। प्रेरणाया प्रकारत्वम् । अनि दिप्रेरणाशानन्येष्ट मापनfच भन्मने येन एन एवं पारादी एमाधनादि सायनुमिो प्रकृति प्रति का क्यान् प्रपोजनम् । उप अहम मवृत्तम्, तम्य पावर्तमानताददाया 'वेव पादयिष्यते एतदुपरिष्यन् । तत्प्रेरणाशान बनाकालीनस्व- पचे ' इनि प्रोत्ति । इशारादिशिशिश जानोपधेयमेव स्वरूपेण तातिन ससर्गमध्ये निवेश्यते । पानानु तिमत्वस चेने अनाधितन्मात् । —ा प्रथमस्वपद तनवृत्ति पति परम् । निनीयवपद तत्त पचति' इनिरत पर्नभानवानोऽपि शतिविरहात् । लिशादिन्यत्तिपरम् । तेन तत्तत्प्रतिप्रागभाकाले यत् मन्मो तु तादाप्रवृचे प्रेरणाप्रयोग्यत्याभावात् विषयः लिगदिपदनान नेग उत्पादितम् । यत्प्रेरणाशान यज्ञ. यावेन अप्रामा पोपपत्ति. तादृशप्रयोगस इति वैषम्यम् । न्येष्टसाधन मानुप्रियोज्पाखरूपयोगात सनर्ग इनि मनु भामतेऽपि या अन्यप्रेरणा चैत्रस्य प्रवृत्ति , परितार्थः । अनश्च पवृत्चिपर्नमानतादमाया अनेन तर पावर्वमानताशाया चैत्र पनेए' इति प्रयोगात्र संसर्गेण येरगावचस्य प्रवृतो भावान् न तामप्रयोगा- मामायापत्ति , पासानुलाया चनिष्पाचे प्रेग्णान पनि अम्ममते । पोयत्वस्य अमाधान । वास्तुसा शिटेष्टगाव ताज्ञान अयदीयमेरणापयोगानिमायाले अन्यदीपलिइन्त. जन्यमानेरपि प्रेरणानरोज्यत्तस्वरूपयोग्ररया प्रेरणा प्रयोगरनु गजप्रेरित्प्रवृत्तिमाले पान्यादीगा अन्येपामा- यो परमात् तत्राप्ति चन पचेत्' इति प्रोगापतिः तादीनां च निदन्नमयोगदानात् इष्टापत्थेत नापादनीयः ।

·विध्यर्थः ३५७६ विध्यर्थः थेवम, कारणल्य संभाति हि तन राजपेरणामादायापि प्रयोग अन्याय तथाले या रोकेपि नस्यैर तथावापने वार्किरमतोच- प्रेरणामाशय च, तज्ञानजन्यानुमितेरी प्रवृत्तिस्वरूप दूषणापत्ति. । शक्ति प्रवर्तनापादिमते:पि उक्तशक्ते योग्यासात् । मुख्यागिधानानुल्गुक्त्या लिदादिनैव या विनिगमना- बत सिद्ध न ताकिगेल्या इष्टमाधनवादे रिलाय. विरह, तदवस्य एन । अत वलसेन विनिगमनाविरहे अपितु पूर्वोत्तरीया प्रवर्तच्छाया एव । कपमन्यत् सिध्यति ' इति न्यायेन अङ्गकियो धर्म "पिविनिमन्त्रणामन्त्रगाघीष्टसमभप्रार्थनेषु लिट् (पा | एच लिडादिनिध प्रपर्तनात्वेन रियादि गच्या २॥३।१६१) 'नोट् च ' (पा. ३।३।१६.) छदसिबलयते । तज्ञान न प्रवृत्ति प्रति कारण इति ग्याय 'र्थेि रेट' (पा. ३।४।७) इत्यादिपाणि-धनुशासनात् सुधान्मतमेव क्य विद्युत इति व्यक्त कौस्तुभे । अपमेनार्थों पिशायते । विधि - निष्टस्त प्रेरणम् । निमन्त्रणम् -- अनिएजनीभूनाकरणप्रतियोगित्वानुमापक वस्तुनस्तु लेके नेच्छाया म्वरूपेण प्रवृनि प्रति प्रवर्नरे च्या । यथा श्राद्वाती दोहिनादे प्रवर्तनम् । कारणत्यम् , तदभावेऽपि तद्भमेण प्रत्युदयात् । नत्र पमाणन्तरेण अमोजने प्रन्यायावयमात् । अन स्वरूपेण कारण रिटुक्तिवैयच्चि । नापि तन्जनम्य इमाघनत्वादानुमापक्तया प्रवृचिविशेष एव विधिस्थरे इस अग्रिमयोरपि च लयात् दृष्टसाधन- प्रति प्रोजक्तया अन्यय यतिर सिदो कारणपरत्पने सानुमापकरसमेमृतिमा या गानुमापारन तु गरेन । मानाभावात् । अत, प्रवृत्तिययोजकत्वमेव प्रताप माऽस्तु वा नन् । आमन्ना कामचारानुशा । तर मेरतम्य महामायमानम् । अन्यन सर्वन आग्रहोऽपि | नाच्यम् , तदपि च न लिदादे शक्यतावच्छेदक गौरवान् अन्यग्भ्यत्वाच्च । प्रवृत्तिहि आरयातादेव अभियो भामते । अधीष्ट हमारपूर्व, उत्तम प्रति एभ्यने प्रेरणम् । एनेषु नतुएं प्रार्तनात्मस्य एक्स्य अनुगत- शक्यतावच्छेदकयोटिप्रविष्टम् । अपि तु नोवदसाधा । मयोजकस नु ससर्गचलन इति न तप स्वात् नेनर स्पेण एव शक्ति । अयशस्य तु रण्येन व्यापारस्वमेव शक्यताच उदयम् । अस्मिा हि प्रमाणान्तर यरवान् न दाक्य पम् । सप्रश्नप्रार्थनयोस्तु । समिर लियादिशोपरसाये पुरपादाय प्रवृत्तिमाधी अतिरित्तर ति 'दिमधीपी था.' भवति में प्रार्थना थेदमधीयीय ' इत्यादौ । तन प्रदतनाराभावात् । वैदेऽपि सन्दभाणोत्तरवाल अनुमापैर तत्कार्यदानात भूतएमापनत्यायनुमापकनया प्रवृत्तिप्रयोजक यापारत्वम् । अनु सनिकी वा निन्दा नगा । 'हेतुहेतुमतोनिद' छायाश्च अपौषय देदे गधान कार्यानुमेय अषिक (पा ३।३।१५६) 'कामनवेदने:कच्चिी' (पा धर्म रिटादिनिय रियारिवाच्य परिक्रूप्य तस्य तदन. २३६१५३ ) इत्या अनुशासनेने हेतुत्पात्री प्रचुरप्रयोगेश प्रपतनावत्यैत्र शक्यतारच्छेदर यान् । प्राननाय च मापान्यापनात् तथापि प्रवृत्तिप्रपोजन व्यापाररयम् । अत उमयसाधारण्येन ग्यापारत्वमा शक्यता वयापम् । प्रत्यनुयापारम् । अनुगमन च जना सन् ! वम गरे पुस्पायनि । वे च तपमा इन्चा स्था च तत् ययगार नियमन तथापि समभिः भिन्नाय कम्पचित् प्रागार नोयम् । अमारि माहारपरात् सिदराम । तथादि रिपदात् ग्यापार- इसापनगर प्रतनारन रूपेण वेदे रिहा स्लाटिन पारपत्रोपस्सिनाशी रम्य आयतोशत- व इति मण्डनमिश्रा । अर्यमापनामिधानानु सो नितमसमें अवये बुद्ध पात् हामंसस्य गया लिसादिनिउगत्तरेर अभिषग्याया प्रतिमा वर पेण पोषण ततेन प्रमाणेन पिगमो स्पेन कोण शिट्याच्या परिप य त चानय प्रति प्री न अगुग्म । इश्त प्य दि भूलाल पट 'यो पारा मात्र रयते इति तु पार्षमारबि । यातु परदात् पाणिनामात्रपिादक सानु मनायो विनिमनाFिE 1 ममग मनो ये युद्ध संपन्य .

·विध्यर्थ. विध्यर्थः जिज्ञामाया प्रमाणान्तरेण मयोग वादिना मोगादिप- निसाधनीभूतावरण पत्तियोगिनादेपि, सामग्रीमान् । ससर्गप्रतीनिवत् भूतलवृत्तियटविदोषानीतिः । तत्मामग्रीच अपमान प्रश्नमाम् .. इत्यामारकम्य- भनिमित्तकानिटन विच्छाविपय वरूपहेतुपरामशादिरूपा। तद यमन 'फमः । प्रथम रिहादिपदात् म्यापारत्वेन मामान्यरूपेणेय ग्यापारीपरिभात । पथात् आव्यानोप म्वपदं इलापरम् । इद च तना कौतुभादौ स्थितो सम्म स्वविषयकशानविशेषजन्यानुमिनिप्रयो- स्पष्टम् । सम्माच प्रत्तिमयोजकावं परमेवात समर्गस्य तत्वेन लाम इन्छाविशेषलामश्व उभयं ध्यत्वसमग सत्वेन अनुपस्थिनेनैन अन्वरः । शान्द बोधध 'न्यापारवती यागादिकृतिः' इति । नव निय. मुलभम् । वेदेऽपि लिहादिमन्दधवणोत्तमात व्यापार- सम्ऐण दाम्पत्या नमसर-ऐन विशेष्यक एवं शाब्दबोध इति भ्रमित-यम् । भावपधान- ग्यापारबती यागादितिः शालयोपे जाते माव्यात ' इति स्मृन्या कारार्थप्रकारकशान्दयोधला. पच्छिन्नं मन अमावना विशेषनामन-धेन आग्न्यान- सबन्धम्य नतेन निशामाया । वंदस्थलिडाटिमेरितह पदजन्यो परिवति पारण इति पालादिसाधारणपेन एकार्य । यागादि रोमि' दयादि यहागत् यामविपयनि- समन्धान तस्य लिडादिनाव 'पागेय प्रतिगाम' इन्या- कारणभावल्पनालाघवानुरोधेन च आयाताकतरेव मुख्य विशेषत्वात् । शरकत्र नारि गम्यते । अत पत्र बत्मिलिडादेनित्य- स्यात् न्त्यन्टौ विकधर्मस्यापि निन्यम् । न च भ्रमप्रमा- मप्रभमानयो. अपि पियनामधन्धेन तस्यामेव साधारण्येन राज्ञानम्यैव अनुमिनिजनकरात लेकरदेय अन्नपा । हेतुत्सादेरपि वापमबन्धेन समायेऽपि सिदो प्रमाणाभाव , वेदोत्यात भ्रमत्वानुपपत्या तम्या उपलमत्तादिना इतक्रियायाम-मया । लिहो या | तसिदे । तस्मिन् यागनिषय निविपगिता न्च न मरस्पमसर्गनापर्यपाहणम् । तेन आन्यानाम्पैच ज्ञानादिविपरितामा धारणी म-रिका 21। अपितु पाये 'आतिमान् ' गादी क्रियान्वप हेतुमत्यनमगंगा अय प्रवर्तताम् ' भ्यालिडिरेश्छा नि विपथितासाधा. इति न कश्चिन् विशेष । रणी इच्छाम, मान्यनियुविधरिताभिन्ना डिडायर्थमारनिरा, पत्र — गदि मानीन् मुजोत नाह दधि उपनिवे', अनुगतमतिरेच नन प्रमाण मात् । आय विद्यादे- इत्यादी कामवाने पि रबवषयेच्छानिमस ममर्ग, निदोष बेन अनामभिन्नले अबधारित्वे समानमयित्मयेयत. लिहनात्यहा आल्याटमेव इनक्षक यदया प्रतारणावजन्पहिनाहितोपदेशनपनियनिककाकाक- शालीन् भोमिच्छेत् । इति निभिनत्यमेव समर्ग इति न्यापारविषयीभूततित्रिपरल्यरूपहेतु मान तथेच मानर न क्यापि ग्युत्पत्तन्तरम् । अनश्च 'देवदत्त पचेत् ' जायने । शत एव रोक्ये साधारण प्रतारणाग्रजन्य दिना- इत्यादी लोके नावत् गाब्दवरोधोत्तर स्यमसर्गरम तवंग | हितोपदेशनचे सनि तन्निनोपदेशातत्य भामत्वम् | जिजामाया परिनोऽह पनामि' इत्याटिहार- | अतश्च मेन इष्टगाधनस्वायनी लोकर देर मानुषपना । बधान ग्यापारम्य प्रारूप अरगो पाविषति- ने घमप्रमामा यारण्येन प्रसाधनत्यायनमितैरेव भमन्यार 'पाय प्रवर्तनाम् । इयानाय च तम्या प्रवृत्तिमयोजकत्वात् न भवन्मते यागारावपि इसाधन- निदे ताश्या प्रयोवृद्धाप प्रमाणान्तरेण आगत्य । बाहिमिडि., जानस अस्मन्यते स्वत प्रमाणनेन शेषाद- वगमे समानमविमानमा पाय प्रवर्तनाम भावे पमावस्यैव मिद्धे । सहिपरामदारय भ्रान्तानु. इत्या या कारणासनिया-विषयकृतिविपस्त्वरूप हेतुज्ञान मियजनकत्याच । जायते । ततश्च तस्मिन् हेनो क्रिया अत- सिद्ध शक्मनाकछेदप अतिप्रसतायेऽपि न्तरमानेन इष्टसाधारनिगाभपणे पालिस्मरणान् रोके घेदे या विमोपलामो नितमसर्गामति । उमप चिरपिणी अनुमितिः उत्पयते । क्वचिच्च अश्या लोक्येदमा थारण. पूणेतावश्या प्रवृत्तियिशेप- मी.को.४४८ मानस ·विध्यर्थ. विध्यर्थ. न प्रशेनकतावच्छे-माया सिझो व्यापारम्प अग्पण्वधर्म 'पदनिशनधित्व रिर्थ तदभारो मा एन अननिप्रमत्त विवादिपवाक्यत पच्छेदक । बोयो' ति पक्ष सुवच , पूर्वमेव निरस्तत्वात् । अथना 'थपमा प्रयतनाम्' इत्याफारस्त्वरूपस्य नापि 'अनियमाभनत्वे लिदो स्वगा, न द तात्पर्य गोवसाधारणम्य निपचिताविशेषम्य पूर्वमुक्तमान् स यम्' इति नवीनतास्मिन युक्तम्, 'यदि एन रिनादिवाकरतापटेदा । एष्ट यथ अयगेन प्रकार टोमेन न योन' इति गोरकपारस्य प्रामाण्यापत्ते । शादोधवाचित प्रति रमादारमान्दापतार भुषा मगमाभनन्दा नगमेऽपि तात्वारिवानिष्टसाधन छिन प्रति वा लेक्दमाधारण्येन तात्यतानन्य भट्ट वस्य यागे धाभागत् । नहि नरमादिम्प गगन्तर- मते कारणवनिहायम् । नहि 'अम्मात् पदात् अप. मा पनिजनकत्वमेव निघाय इन्यत्र प्रमाणस्ति । मयों गोल ' इत्यावाच्यारूप ताला वेदे समाति। 'अग्नि न दोन् 'द गादिलोरिक्षाको व्यभिचारात्, अतस्तन अतिरिक्त शुन्यनिष्ठो धर्मविशेष एन तासर्थ 'नानिरा पोशिन गृहाति' इत्यादी उभपयामि भटमन वाच्यम् । न च न-ज्ञानम्य कारण लोव व्यभिचाराय। क्लप्तम् । अनेत्र आतरिनसायंकारणमासस्पन माग भारत । अन विषयितविशेषस्न अनुगत रहारान् यदि हि तात्कालिशाने साधनन्य तर निधाय , उभयसाधारण र अनीत्य कारणतानच्छेदकर याच्यम् । तदा तम्य प्रमाणान्नरसिद्धानुवादकत्वेऽपि 'अतिगो पोडशिन गृहाति' इत्यनेन प्रसाधनलम्य घोषात् प्राव तमा दापि विषयितानशेष प्रतियोगितारन्छ दर लिहादिपदशकातारच्छेदस्त च । तया निन्यान् करणापति अथ तर वैयय॑भिया कनु यदि तु निरुक्त विषरिताविदोषम्य इच्छल याप्यत्व- गतवैगुण्यरूपानिश्माघनत्वमेव 'नानत वदेत्' इतिवत मा दयनह , नदा वादकालिनगानिध्यापारस्यापि उदय , तदा एतस्यैव ननुमानगुण्यागुष्पजनस्व दन्छापते न गनिन् यति । गुणे गुण नकार विशेष । अथ परोपपरिहापर्ष गुणपापेश्या साद्गु- नियुक्तिकस्वेन अनयत्वात् । अदालेऽपि या शब्दम्य ण्याधिस रल्येत , तदा तात्कारिकानिष्टसाधनत्ववत् वयोपरत्त । जीवानिरिने धर निषेच्छही कारवत् वैगुण्यस्यापि नान्नरायकत्वापत निपवन करणापति । वैदिक्शन्देऽपि निच्छाहीकारे याच कामापात् । अग्मन्मते तु वश्यमाणात्या प्रवृत्त्यभावपयोपप्रवृत्ति मामग्रीविषग्नाय पोदशिग्रहणाभावेऽपि इतराखैरेव दिनु इटालस्स यात्मनिश्चयाचमेवेन्याग्रह स्लिादिदिशन्दे मौका नन्दप्रयोगामावेन तुमहोपकारसिद्धपनुमितेरव तन ससर्गपरतया उक्त ईश्वर इस आत्मत्वाद्गीगार मानाभावान् उपनिषदा विधानुमिन्या प्रवृत्यभावोपपचौ नत्र अनिसाधनाननु दिममागमम्य ईश्वरमपि अनीत्य तदिच्य वचदाका- मानान् । अत एव विध्युत्तनिषष सर्वन विधिप्रमितेष्टा रिका वेदे लिहादय तात्पर्यम्पा च । विदम्परिहा. साधन याभावण्यैव गोधनान् योदिकत्वे प्रयोगमैदेन प्रामा पोपपनारपि पावावधिविरोघे विवाक्यस्य पिरिनोऽह यन' गादियाहारस्तु वासोच्छाया अपामा य नानुपपन्नम्। रिडारिश्रेभ्य वात् इति सर्वथा न दृश्याधनत्वादिक एतेन होत्पत्तिना तरायक गाधिक वाजापत्य वरनुतस्तु इच्चार गरिव रिटादिशक्यता मेरा साया गया वा नन्समभिन्याहारे रिटायर्य , किया गया । पिगोपलाम पूर्ववत् । वेदे तु भार तादृशटु सकनवरूप बलवदनिष्टाननुबधित्व योस्प्रेिरणय भगा। अया सरे पूपन्त् ग्यपि नाय । तस्य व धाल भन्चय । नातो २ कि. पक्नु दास्यन् । एर 'चैत्रो गपयेत् नाममशयेत्' वास्यम्य प्रामाण्यापचि निम्रतात्' इत्यशतम् । यादो नमममि पाहवरिगदिसत न वास्त 'नातिराने पोधिन गृहाने ' इत्यादापि तदापत्ते । ग विध्यय ।

·विध्यर्थः ३५७९ बिभ्यर्थः - किच एतेषु सर्वेष्वपि पशेयु रागिणा वनभमभण- अतिप्रगत वा प्रनानिपतनासाधारणमेलमेर। वर्तमानताचेलगया'चनः कहा.' इति प्रने 'इटो यदि तु प्रपन्नानियतनामाधारण्येन न एका विषयिता पत्तिमान्तरीयमदु.पाधिक्दुम-जनकलजभवणानुवाद-इत्याग्रह , तदा अनु मित्तिविषयसरच्छिने सीमान् 'युत्तरसत् न मायेत् ' इत्युत्तर 'लिडादेगा, नन्यः तात्पर्य याहकमिति । तम्य च बस्नुः असबद्धप्रगपित्यानानिः । नमानना लिटयन स्वरिषरमहामविशाजन्यानुमिनिमसेन्समार- दशारा दियेनेन न यत' इत्तगपत्तिः । अन्म प्रतियोगित्यससगेश पाग्याताथै यतावेर अन्वयः. नन्य न्मने तु यश्यनागरीया रिव्यय दण्डाया: स्यानविशेष च महविशेपेऽपि नाप नाहकम् । अतो निता- जन्यानुमिग्न सापादितमत्तिमामायमापकालीनामापनि. समर्गेण व्यापार नी परभणाराणमा वृतिः' इनि योगिपसान्न आनाना लो अन्वयात् न तापत्ति. 'याटगोचे युत्ते मसगम्य तत्वेन मान पूर्वम् । इति पग्यम् । अत्र, निवारणाविपरवानात् 'कण्डमक्ष किन 'चैत्र. कीटा. ति प्रश्नग नोदमुत्तर अब निवर्तनाम् । इलाकारकातच्याविषयीभूताभाा भागान्तगुरन्या पोष्यसामागत् । कोहनी कृति.' प्रतियोगि' विषयल्यापहेनानम् , नेन करसमवणे श्यम्यापि नोत्तरम् , लिङ्गमितावच्छेदम मे तदना अनिष्टमाघनखानुमिनि. जायते । एनं नातिगर्न लिद्रितोतरम्प अमनद्वत्वात् । अत काही पौशिन गृह्णाति' इत्यादी विदितनिषेचे ताहमोतनिध- कृतः । अयापि'चैत्र पचत न पनि ' हेतुशानात् पोनिमाणे अनिशानानुपकारकायानुमिति दयादि नेगोनरम् , निदानालिगित गात् । अन एन द्वारा तयारेदेणेप तग अनुपकार सिदेरपि अनु निमुरुषविशे यायमेर भाममतम् , प्रथमान्नमुख्य- 'मानम् । नत्तानुमिनेश्च प्रत्तिमामग्रीविघटक नया प्रवृत्त्य- विशेषस्ये तानोत्तरम्य अमरवानपचे । अतो मारमयोजस्तम् । नयाहि यन अनिश्माना यामिति नन्ममभि याहारस्थले प्रवर्तनागर निनाऽपि मीवृत्ति- वर प्राचीनकर्मपात द्वेषगनायवे मनि बयटनिष्टा. प्रयोजस्तया बन्धुपैया । अानार्यादेशादह निवृन, न ननुन्धि जानतानिन मादनात् भारतमा- बा नवाइन्योपरेशानियादर्गनान् । निक- समीप पटनम् | या न मानन्यायावानुमान: तम नगररचरा मते पनवारवार निचाजबान- तथा मृगगनेष्टमानताशाने प्रयोगविशेषानदेन न्यापारमादिरूपं भिन्न शेव्यम् । वदानि च नोके । अप्रामाण्यज्ञानात् तद्रमावरूपप्रवृत्तिमामग्रीयिटनम् । इन्छा, वेदे च भौस्तिो धर्म इत्यादि सब पूर्वन् । यद्यपि च उभरनापि प्रतिपयममगांमागम्य अस्पता- वायछेस च तम्या. नवपदत्यम् । प्रमना मागविरुपाय निवाया भानु मनिनाम्, नया च विदिपट नायग्राहकम् , इतरका , प्रतियोगिमात्म अमामवन्धनागमतगत अभावीय- 'न पनि चैन ' इादौ नन्दात् अन्यन्तामा रम्यंत, विशेषनामबन्धपत्र कारणानच्छदासम्यस्य प्रति- गोधात् । लिहा मीतना उन्मते, नम्पदं न मप योगिमारे नागात् तस्याः प्रत्तिसामग्री विपटगार भावानुवादक सन् तापपग्राहक इत्यादि पाचीनमन मुभमेश अस्टियम्य स्ववियशान कोषजन्या. औतुझे एक पतम् । मितिबन्ध-म्वनि-गिन मारणतारछेदकीभूनन बन्धनाय. वस्तुनम्तु अनेकाक्तिकपमापते. न प्रसंग काटीनागावप्रतियोगितमगेंआरपा-श्रो अन्वय निरनियो. पृयर अन्तिः, प्रवृत्यमारनिवृत्योर्थ मेह, इनि परितोऽये. प्रथम सपद लियंपाम, द्वितीय प्रमाणामाबाट गोग्यान । अपि न आल्यानम्प कृतातेव, माट प्रवृत्तिपरम् । अत्र न दयामपरप्रति- मान अमार एस, रिटादेः प्रतनानियतनामाधारण- मामव्यगन्नाभा7 माटीनत्वमाशापा 'न पलन्छ म्यागगटावेन । यतारछेदक च पूर्वपत् अनि म ' मशग्रेत् ' इति प्रयोगापतिवारणाय उन मचा- ·विध्यर्थः ३५८० विध्यर्थवादानां अतः । . नाश मालीनेति । यन लिनुभक्षण अनिष्टसाधनम् ' । उपपयते । तत अर्थभावना निरक्तपपर्तनाविषय इत्येफ- इति वाक्यान् भनिष्टमाधनामादिशाब्दयोध तत्र नाजन्य वाक्यतया महावाक्यार्थयोधः । अन एच विध्युग्रता मबन्धनागकाठीनामापागाया उक्तप्रयोगापत्तियारणाय भावना लिदर्थ इति भाट्टसिद्धान्तः । विधिः मवर्तना, अनुमिति बन्येनि नाविशेषणम् । अनिष्टान्चयापानरेका- तदुपरता तद्रिशिष्टा अर्थभावना रिड्मनिपाता इत्यर्थः । नुविधापिला दिहेयन्तरज्ञानजन्यानिष्टसाधनात्यानुमितिजन्य- अर्थमायनानिशेषणनेनैत्र शब्दभावनाया अन्वयः । मरन्धनाशकालीन प्रवृत्यभाग्ददाया ताराप्रयोगापनि- | राजादिकृताज्ञादेः तमे वारयान् । नदन्वयेन योग्यत्वेन वारणाय म्ववियपोगादि । अब निरुत्वसकोन निगार- | प्रचनेनायामपि नलबदनिष्टाननुबन्धीष्टमाघनत्व कम्यते । गाप्रयोयामासमानतादशाया ताराप्रयोगापत्तिः, 'न मुरा पित्' इत्यादी ग्रामपंचयावार्थों ग्वविष पर ज्ञानमति वनगारा मानकाजीनवनानोपपेपमेय इत्यमेवोभय । एपमन्येऽपि अन्वयोधाः म्पयमूयाः विशिष्य तत्तद्गतिरवेन प्रविष्ट नापनाय विशेषपदम्। | इति । मणि, पृ. १३. अन प्रथम पद प्रवृत्तिकारणातावच्छेद भूनतवत्समध. • विध्यर्थवाद पयोहोमस्य, अमिहोरे जतिल पतिपरम्, द्वितीयं म्मपदं तु पूर्ववत् रिटादितत्तव्यन्ति- । यवाग्वादिनिध. । १०८४७. मीको पृ १७४१ परम् । तेन निकत्तसन्धर्वसाममाकाठीनलिडादिज्ञानो. | जतिल्प मागन्याय ' इला अधिकरण द्रष्टव्यम् । पपेपदेनुज्ञानजन्यानुमिनिजन्य इन्यादि. फलितोऽर्थः । • विव्यर्थवादः चैपानमसाम्नः · पोसश्युत्तरे ' इति एव च मिति.वस्य विशिष्याप्रवेशेऽपि न क्षति. । पाययम् । प्राप्तानुवादोऽन्यविध्यर्थे अनिरमा द्विराने १० तत् सनिवारणरूपस्य लिदुर्गस्य अनेन सबन्धन ५१३१५३-५ / वर्णक २ मीको पृ १८१ ' अनि आख्यानाकृत) अन्वयः इति । नयाद तु स्वार्थस्य , रमा दिराने पोडसिप्रद्स्योपसहार. ' इत्यत्र अधिकरण अभावम्य प्रतियोगितासमगेंग आग्मातार्यकुतौ अन्वया. दूध यम् । विध्यर्थवादयो. एकवाक्यन्वम् । मु.पृ. गुवादक मा लिदायतात्पर्यग्राहक इति सर्वमनामुष्ठम् । ७८५ निभ्यर्थवाइयो. एक्वायत्वाभावात् अर्थवादस्य तत् सिर प्रपर्तना-प्रेरण-विधि- अपरपर्यायभूना | धर्मे नास्ति प्रामाप इति पूर्वपक्ष. । विध्ययवादयो. भावना ननदि तपाक्ये लिटायर्थ । माच शब्दनिष्ठ- पदकाक्यवाभावेऽपि वायकवाक्यता अन्येव । खात् वेदे शाब्दी भावना इत्युच्यते । तत्तच्छन्ततावच्छे-अधगादो हि विध्यपेशित प्राशस्त्य समर्पयति । ततश्च दक नु लिङ्का लेटल च, न तु त यस्यादिकमपि, तेषा अर्थवाटा अपि धर्म प्रमाणम् । वि. KAR. 'मानिसर्गनासकालेषु कृपाश्च' (पा. ३।३।१६३ ) · विध्यर्थवादपोर्बसावलम्-- यिन्येकवारसत्व बिना इनि स्मृला प्रेषादर्थ स्पेन विपर्षकत्यास्मृतेः । प्रगाणा- अर्पवादाचा नवसायात् विधिविरोधानवमारेऽपि स्तुति- नरममितेऽयें पुरुषनिषा पुरुषमानना प्रेप । यतिमर्ग. निन्दाशनानुरते: न विधिजन्येन शानेन अर्थवाद. कामवारः । स्वाध्यायो नय.' इत्यादौ तु अमाता । चन्या शानस्य माध्यत्वलक्षण विध्यर्थवादयोगवल धन्वात् परबाधेन विधौ रश इति मांप्रदायिका. । मितु विध्येमाश्यत्यानुसारेण अर्थवादस्वरूपाबधारण लिडायादेवाय वा वाक्ततापच्छेदक भूयमाणत्वात् । क्षश तच्च विरोध कारण स्वाभारात् न मुलपधाद्रावा. रहस्य.. ३-१९. पेश्चम् । मु ११७१ . विध्यर्थ वादयो, दाकिः • विध्यर्थयोधनम । तदयं भाट्टमते बोध- विषयावयोधने गुल्या । वा ३३।११।३' १ ९६०, ऋमः । स्वर्गवामनिष्ठा यागणिका वर्गफरिश • विध्यर्थवादानां प्रधानगुणभाने सत्यपि पूर्वापरो. याजादीतियते यता मावना हमधमारनामोध । धारणकृतोऽन्यो विशेषो भवनि । सर्वव तावत् पूर्व विधिनिया शनि प्रहकरणिका मत्यर्थवादोपता प्रव. विज्ञान अनुपजाति, द्वितीयविज्ञानान्तरानुत्पाय. ना इति सदभावनारोपः सनिपनेन गया वारस्यत्वात् जाम्पेग आमान रभते । पश्चात्तनं तु ।

·विध्यार्यविचार ३५८१ विध्यर्थविचार: सम्यापि मानान् । पूर्वविज्ञानारदज्ञानविषये उपजापमान सन्या विरोधा अनामिधीयते । अनिधय गन्दनिश प्रातनाम्पा वस्थामा तदानुगुण्यानि रिक्नेन स्पेश उत्पत्तुमे न सिव्यर्थ । यहि, प्रचचिया स्वेच्छाधीना, पगधौना सोनि अन्यथालमपि प्रतिपयते । 'परस्तादर्थ गदेषु च। तत्र आवाया इष्टसाधनवारिधीः कारणम् । मनन्तो जायते नमो । पुरस्तादादेषु तत्पूर्ग निधि- ' अन्त्यापण गनगुादे. आशाप्रेरणा दिधी । अनिच्छन्त- कल्पना ।' ४११३. ९६६. मपि गा मा प्रश्नपति' इन्यनुभवात् । नेपाच • रिध्यर्थविचारः । नायिकाः इमाघनत्वकृति पत्तौ प्रत्येक्रूपेण न हेतुत्व व्यभिन्नागत् गौरवाच्च । माध्यलयर पदनिष्टाननुचित्वज्ञा-दाना अन्यतमामवेऽपिति इच्चादिनिम्म रतनात्प्रकारज्ञान हनु । तच 'चिकीपाया अजगनान् सर्वेया तमगरसमविवादम् । 'बमा प्रति' विधिमा प्रतिनि' इत्याकार अन्यथा चन्द्रमाइगदावपि चीपांजपने. 1 एकम् । प्रनना २ प्रयिनु परप्रवृत्त्यनम पापार- अत्तिननरिटादाना पिनिगमनाविरदेण नितयेऽपि दिोपः । स च चेतनस्य राजादे. आज्ञादिः । वेदे शक्तिः । पुष्पान्तशब्दवस युगपदयानधन एका परभारात् अचेननग्य वेदस्य अभियानात्मा कश्चित प्राति । शक्तित्रयेण वा युगपद् शेष । अवयव तेश । मान्दसमवेत अगस्ति । तथा च राजाज्ञादिज्ञानात् धारयो । अत. विषय विध्ययं. इत्याहुः । यथा प्रति या रिपेरभियानानात इति स्पतिदर्थ । मा च मन्दाश्रितत्वात् गन्दनि । झन्द पापापसाच अत्रेदम धेयम् । कृनिमाध्यत्व न विधिगच्यम् , नो शाब्दभावना उघुपते । भावनापदम्य व्यापारपाच- यागानुन बमोन समानगवितावेयतपा पागे प्रतिमध्य-! यत्वात् । अत एा आख्याताणे भावनाऽपि व्यापार एव। राष्टसाधनत्तमपि न वाच्यम् । तस्यापि याग- म्वर्णयोः साध्यसाधनमावबोधेनैव मानात् । अनन्यल्भ्यम्य ननु उक्तयुक्त्या - अमिपाटिपदामियाजा दिना । शनार अप्रगतच प्रानादेनेत्र अभिघामान प्रवृत्ति- च शब्दार्थत्वात् । हेतु । तेन तज्ञान च क्य स्थात् । विच अभिधायाः न च ना तत्यमारक बोधार्थ शक्तियनम्, इट- अचेतावेदरूप प्रक्रियेन तम्या व्युत्पत्यउपत्रच इति स्वान्टिरमाध्यतानिपतमाघनताशानस्यैव प्रवर्तक । चेन्न । प्रश्नान्यविशिष्टं हित्यापलिनशनिस्वीका. खान इति शय्यम् । स्वर्गामपदेन तब इच्छाविपपत्र. रात् तन एय ताशानात् तया ‘युत्पने । नयाहि । बोधात् यागे रात्साधनायबोधैनैर इष्टसाधनत्वस्यापि स्तनपानाग इदन्न स्य पश्यन्त्या मानु तुन्यदाना पौषात् । 'स्वर्गः अनिष्टः, घागो या अगाधर' इति प्रत्तिमुपलभ्य हजनक मान जिला मटनेन स्वाभि यो स्वर्गकामाटिपदार्थोघामानेर वाक्यजन्यवृत्य- प्रायरूपप्रवर्तनानुमानमेव मातु परिशेषात् वथा इति प्रतिसपने। ततय सोनारदपचनश्रमणजन्म प्रयो.र- एर यलाटनिष्ठाननुबन्धिन्यमाप न वाध्यम् । अर्थ- । वृदम्य प्रति दृष्ट्या तम्ब तद्रामयज प्रपन्नामान अनु- मादेनेव तद्गोधात । क्लमायासादिरूपानिटे इष्टोत्यानि मिनोनि 1 तत · तम्य किं हेतु ' इति जिजासाया नान्तरीयक पापिकाभान-योधनेनैन कनिष्ठाननु- यास्यमेव तथा अवधारयनि 1 तत. भापापीद्वापान्य। लिद तत्र अति गह्नानि । नमुन ' अभियाभावना. विच इप्साधनकृतिमामबन पदनिष्टाननुनियोति- माहुर यामे निदादर । अर्थात्मभावना सया सा. धौमाभिन्नयागानुगतिमान् सर्गमाम ' इति मोघे ग्यातस्य गोचर ॥' इनि (या, पृ. ३७४ )। आख्याताहते. विशेषतया सालमा च भाने वैम्प्या. अमर अयेविषयस्त अधिरन का । तथा च अर्थ विष्टन्यात् अर्थभावना फोत्पस्नुलमानना- मापोपपते । बन्गित्वस्य गमात् । पचि इति हिन्।

·विध्यर्थविचार विध्युद्देशे । 1 टि यापारम्पा आग्न्यान वापच्छिमदात्या चेतनाचेनन । इत्यादि तदपेक्ष । तम्यापि विधिविधेयमनघरूपाया तर फर्नूसाधारणी कर्तृशक्ति । वाक्याथै अथवादपद निरपेक्षम्य स्तुतिस्तु यसघामरे द्विविधाऽपि भाषा नियमत कम करणेतित यता महागास्याथरूपे अर्थातरे एव तदपेक्षा । ततश्च एक रूपागवयसानाशा तत्त्रितयसा काय वमेव उभयानुगन देशापरूष एव तेपामाक्षेप । अथवााामाण्येर महा मावनापदप्रतिनिमित्तम् । वाक्यायविवषायामपि अवान्तवाक्याथविवक्षा दुनि ननु इप्रसाधनताजान प्रतिमान हेतु , तथा च वारा। मु. फा तो विध्युद्देश इति भाग्य तद्विना प्रवर्तनामानशानऽपि कथ प्रवृत्ति इगि चेत् । कारलक्षित विधि । बाल पृ ४ * भूतकाम मत्यम् । स्वगकामो यणेत ' इत्यादौ प्रथमतो लिड (वाय य धनमालभेत भृतिकाम ' ) इयेवमन्तो पाथयो अथभावनाराब्दभाग्नयो अवरोध । विदेश । ग एपावभून 'वायु क्षेपिठा प्रयतनाविपनि इत्याकारको जायने । एकपदोपात्ततया देवना' इत्येवमादि । भा १।२।१७ पृ १५७, धारयापभया प्रत्पश्मत्तितारतम्यात् । नदुक्त विधि योऽसौ वि-मुद्देश म गक्नोति नि अर्थ मावनयो श्रुत्या सगति पूर्वमिप्यते । इति । अवर्तनान । विमानम्। शक्नोति व म्नुतिपदाना वास्यशेषी भवितुम् । विशिष्टस्य च विषयतया अपमावायामय उप प्रत्यक्षश्च वाक्यनोपभार । अत अस्मादिध स्तुनिमय भाबनारन इस भावान उत्पादयति इनि यत्पत्या इश गराम . या विभ्युदश सदिग्ध , तर साधनत्वरूपम् । योग्यता तस्य विध्यऽपि । विगत नकाशेपानिणयोगविरूपते । या तु अमटिग्य , मिष्टमाघनत्य न यि व्यय इति एरा मते विशेष । अथ तद्दीवर यान व क्योषवाकार भक्ति यम् । का भावनाया दृष्टमा वनात प्रियागतप्रसाधनव विन ३॥ ११॥३० ९६३ विध्युद्देशान् परस्तात् ये इति आक्षिननियेटमाघनघोरपि इति प्रचिता हि था। अय ते तेषामस्ति दोवस्यम् । ये पुरस्ता नुपपतति । मणि ८८-१२ थ्यवे हे मुरणग्यात् धरयासो भवन्ति । २०१९ •विध्यारगश भावनानिरूपण पाल ग्रथगन विध्युदेशम्य अय गद् विना अपना मन्दमारना' इति दिगद्रष्ट रम् । गस्तवन आउथप गद्गत् अभागणदापनि इनि -विध्यमिक वेद के आगन्य अर्थवादाय वे नम्र प्रयेननशक्त्यायम रन अर्थपाट पिनापि प्रबननाम्यस्त सिद्धि मु पृ •विध्याटि । बाक्यमुपलभ्य पुरुष कस्मि १७०७ *विभ्युद्दगम्य प्रघावेऽपि अर्थवाटानुसारेणेच विदर्य प्रातते कुतशिरा मितते म विधि । यया लव्यात्मकम्य उपमनिष्पयोपस्थापनस्वाभाव सो 'देवदन गामम्यान गुक्लाम्' इति । नम्य पगम ३.१ . विध्युदे गम्य प्राधा ये अमविपर 'अम्माज' नि निध्यादि । नेदेऽपि दापूर्णमामाम्या खाया अपगत प्राबल्य अ पाहत पूर्यपक्षे उनम् । यजेत' इति रिभ्याट । १०, * या नादो नुनि दृश्यते बम विस्य हेटास्य प्रणेचना मिपानि पितापेथ । ३३७४८०० गनिरपगच्ची अपत्र तु आमहतातिना विधा • निप्युत्तरनिषेधे मात्र विपिपमित्रोष्टमाधासा नम्। वा १४।१३।२४ ३६७ • विदेशे मावर बोधनात् सोषिते प्रोगदेन मामाग्योष सामायाणे सनि अष्ठानाय यत्र विशेष पेशा अचा' पत्ति । रहस्य . इत्याती न सत्याविरोषस्य विम्युशगन विध्युद्देश । तारत् सशे विष्णुदेश अथवाटा मामा यशब्दम्य । या तु सामान्य मानसिद्धन पेण, गुदस्थापि गताय कविझलगनारमने ' इत्यादे विशेषापेक्षा तत्र न मोनh पक्ष | मोम दर्शनात् । कधिदेय पायय भेनमाभो: . -- मा . . .

·विध्युदेशगतत्वे ३५८३ विधिचातुर्विध्य विध्युद्देशगतत्वेऽपि ऋगादिशब्दाना दोस्त विविचातुर्विध्यनिरूपणम् ॥ ' ननूपत्त्या भवति । अगादिशब्दा' सार्थपरा. सन्तः न सत्र-यन्ते दिभेदेन चातुर्विध्य विद्यः कथम् । प्रयोगविधिरे- इति बलात् रक्षण प्रतिपद्यन्न । तेन सत्यपि निम्युा वैको भवतंत्र प्रकीर्तित. ॥१८॥ श्रत्यादिभि- गनरपेऽपि दोरल्यम् । वा ३।३१११५ ८०६. पनीतागाये पश्चाविधिरिति वदता प्रयोगविधिको • विधिकल्पक, अर्धवाद.- 'यजमानसमिती- विधिरित्युक्त मति । ननुर्विध च तं समाचक्षते । दुपरी भानि' इति । चाल. पृ. ५.. उत्पत्तिििवनामको यो द्वितीये विचार्यते । * विधिकरुप्यः विधिः यथा- विशेषणविधि ।' विनियोगविधिमन्यो यातृतीये विधार्यते ॥१९॥ वाल. १२. । चतुर्थे पत्रमे चैव प्रयोगविधिचिन्तनम । अधि * चिधिकाग्डम्य मायादम्प अतिदेटा साक-1 कारबिचित्यन्यो य. पष्ठाव्यायगोचरः ॥ २० ॥ मेधीयन्द्राग्रंक पाठशे. १७११।४।२२ मी. पृ. २३. उस्मादेकन्यागेधानमनुपपत्रमिति । उच्यते । 'उत्पन्या. 'आनदेश गास्मेधीयेन्द्राग्नै कपालयो .' इत्यन अधि., दिवयाणां च विध्यन्वयकलागतेः । मारपेण प्रयो. करण द्रष्टव्यम् । विधिपाण्टस्य गगर्थवादम्य वैध-तृत्वाच्चातुर्विध्य विधर्मवम् ॥'२१ ॥ अप्रवृत्त देविकम्य गणमायासि पयस चरेणु अधिदेवशः । ७१३ चम्पम्य विर्या तसिद्धार्थ धर्मखरूपपात्र १७-२१. मीको, २९ । अतिदेश. वरुण- मति तदा वियन्वययनिपतिशादेव विषयस्य रमण प्रवासात वावरेघु' इयत्र अधिकरण ४५ यम् । प्रमाणान्तराभारिपरिकल्पनात उत्पादश्यामिति, रोनेर • विधिकोपश्योपदेशे स्यात् । ३।२।३।९।। चनतिपयम्य फन्टसाधनरा या फरबदुपारतवया रयते अमरातागत्येन हविन्मन्नोपदेशे सति 'अर रक्षो इनि विनियोजापम् । फरसाधने च कर्मणि पुष्पम्गा- दिरः सपत्न वव्यास इयवहन्ति ' इत्यादिभिमन्नान्तर- तिार, खामिल मिपतीत्यधिकारोऽपि विधिप्रमेय रिधिभिः 'हरिकृदेहि । इति हविष्कृन्म-मरि पाक्षि- ए7 | स्वरूपेगेय च प्रपोजरामेति युः प्रमेयचातु. कना म्यान् इति । मु पृ. १०९६ विपात् विश्वामिप्यम् , विधिशब्दो सिमरतपरस • विधिनोपाधिकरणन्यायम्य स्वरूप विध्यात्मानमभिधत्ते तदन्वयानुपपत्यवेनरत्यय का. प्रमाणपियरे राति विधायपि लगा' इति । कु । यतीति प्रयतुष्यमिरिः । न न रूपेणैर चानfiध्यम् । आह च-विधात्री च तुतीयोक्ता प्रयोगो • विधिगतं रक्षणाश्रयण न युजम् । था, 1 ) निबन्धनः' इति । चतुष्टयेऽपि चेकोस्मन् । क्यपिरिकचिद्विपक्षितम् । एफ द्वरं वयं पाऽपि • विधिगनोसावनस्पतिशमन्यामेर अनुया. क्यचिच्चापि पतुष्टयम् ॥' २२ ॥ यामहोप यनरपति दागमोनिगोषु दयदेवताभिधानम । १० होति । इत्युत्पत्रपरल्यम्, 'समिधो पति इत्यु. २६।३२-३३. मीको. पृ. १८९ 'अनुसन्ध्यान- सतिविनियोगरा असति विधी प्रसविनियोगा- स्पतियागयोनिगमेषु ' इत्यत्र अधिकरण दृष्ट यम । गिद्धरिति मागेर गतम् । मोनिटोमेन स्वर्गकामो • विधिगतशनय आवाहनादिम-शु देवताना यजेत' इति विनिमेगापिसारप्रयोगपरमम् । उपतेः शासन मौर्यादियिस्तो । १०१।२५ मीको 'मोमेन यजेत' इत्यनेन सिद्धत्वात् । 'उद्भिदा योन २१२९ देताना विधि देनेका इत्या पसुदामः' इी चतुषारयम् । एषापरतोऽसिद्धः अधिकरण दष्ट पम् । . रिमिशन्देनैव देवळा- यथा च पिनियोस:वि पि भुरवाटीना मिनि- पारनं यागादौ सार्थम् । १०४।१२।२३-२४. शेजात्व सिध्यन्ति या प्राण्यामिहितम् । रनमास, *धिशब्दाधिकरण' इत्यष अधिकरण द्रट यम् । माल- - ।

·विधित: ३५८४ विधिनिर्णयः । * विधित एव सर्वन पसरस कर्तृगामित्वमिति । । अम पोमीयप्रकृति क्यार वनस्पति पागम्य च अनुयान सोम. ६, . यत्र माव्यत्ववाचि द्वितीयादिकं । प्रकृतिक्त्वात् । तस्मात् विधिनिगमयोन शब्दकालम् । नास्ति मात्र माध्यत्वं उद्देश्य च यमपि विधितः एव इति पूर्ण पक्ष । स्वर्गादरवगम्यते । २४ यथोक्त वा विप्रतिपत्तेन चोदना । ३३ ।। * विधित्रविध्यनिरूपणं ( कृतं ) परिसरमा नियम 'गौरनुबन्ध्यः' इत्यस्य प्रैप निगगे पयोक्त शब्द अपूर्वविधिभेदन | भाट. १।१।६. उसा शब्द पठेत् । न तु अन्यतम गोः पापम् । विधिन्वं अनुवादेन बाध्यते । बाल पृ. १४३. ' उनाया वपार्य मेदोन्हि ' इति हि तर उसाशब्द +विचित्र अयमन प्रवर्तता इत्याकारणाख्यो व्यापार आम्नात. विप्रतिपत्तः इति षठय-तम् । “विप्र'पनेन विशेष मीन्या विधि र अर्थवादत्वेन बाध्यते । | चोदना । न विपत्ति चोदक पापनि 1 न च प्रत वाल पू. १४४. . "विधित्व श्रोतमार्थ च भावनाकाका. | विधिनिगमभेदो विवक्षित । 'छास्य वार्य मेमोऽनु- श्रयम्' । शुन्या तायत् प्रोजनभावना विधीयते । तदः | बहि' इत्येनन् वक्त यं इनि निधीयते । तत्र अर्थात् न्ययानुपपनस्तु अर्थात् पारवान्तराणि । वा २१.७॥ विधिनिगमभेदो जात । छागशब्दनिधान भन्या गम्यते • अप्राप्तविषयमवर्ननम्य विधित्वमा विधिनिगमभेदो लक्षणया । तस्मादाम्नानमामप्यात उसा- सु४ ५७३. यदा हि भावनाट विभिन्न भावना शब्देनामिधान कतै यम् । नथा पृपदाध्य देवताया यो थत्वेनेव गृह्यते, तदा अन् विदोपणविधी सनि अवा- | विधिशब्दः उक्तः तेन बचनं त यम्। निविनिगम- क्यभेद यल्यामः । उदातु सत् विशेषणार्थमित्यवधाते, विप्रतिपत्तिर्न चोयते । तसात् धनरपतिशल्देन निर्देश नदा माननाया सनिहितयोपितत्वात् अनेकविशेषणयोगे कतै-य । दान माध्यम् । मुबोधिनी तु- विप्रति- सति यदर्थ विभिल्यमयसीयते तस्यैवे म्य विधानम् , | पने विधिवावयश्रत शब्दात् अन्याय शन्दस्य न चोदना, नेतरस्य यस्यापि इनि वाक्यमेदो मबिध्यति । या. | अन्यादः पठिक्कय इति न विधिरस्ति- दान । कुतूहलं २।५।१६ पृ ५०२. * यद्यपि विचित्र प्रत्ययोपात्त , तु-भ्रतार्थविलशणतया प्रतिपद्यते गम्यते इति विप्रतिपत्तिः न नामपटमुन्छ' इन भाषाग महाजाधिरणवातियोक्त- आथिकोऽर्थ - गस्य न चोदना नातिदेशः इति । स्यायेन सर्वत्र पारस्थ बाच्छना माग्नेय विधेया" आथित्य विधितिगमलमण्यप नातिदेश " इस. तथा र... ९. प्येकोऽध इति च । के. यिधिनिगमभेदात् प्रकृती तत्प्रकृतित्या यिनिर्णय:--'विधिताचे विमन्यन्ते बहुधा द्विवृ तारपि भेदः स्यात् । १०४११६३३२।। वादिनो यतः । अतो कानिकवारीयैः क्रियते सत्र ज्योतिष्ठाम 'प्रोमीयोमी या" निर्णय. ॥१॥ ः पुरष विधिः । केचिदाहु. शन्दः पठिनः । पिनिगमे तु छागस्य वपाया मैदमो- प्रमाणान्तरागोचो लिटादिदाम्दमानारम्यन कायम सहि' इनि छागटान्त. परितः । पर प्रती विधी यागादिगारगोचर, स्वर्गकामादिनियो ग्यमात्मान पेयन् निगमे बदमैदान विस्तापि गौरनुबन-प:' इय निशेगो विधिरिनि । क्थ पुनरैवविध विको लिटादीमा प्रापि मेदः स्यात् । विषौ गोशम्दे पटितेऽपि निगमे न्युत्पतिः । अनाहु । के नालिरादिदाव्द प्ररणान-तर उसा, उमिया, नदी, मही, अदितिः इन्गादेण्यतमन्य प्रयोज्यशृद्ध प्रवर्तपानमुपलभमानो व्युत्पिरम पावस्यो पाठ, म्यात् २ गोशब्दम्याएर 'पदा ज्येन वन नमस्य कार्याति संजाता | धमन्यया स्वतामः पति यजनि' इति विधी वनस्पति दे पटिते:पि ' ने ईरशी हि मे प्रवृत्तिः भागतिर मदा निगमे स., पादप., द्रम , नगः इत्यन्यताम्य दृष्टा, अस्पापि माविशेषात् तत्पूस्तिनपा प्रत्या नापनप पाट. स्यात् । तत्यानस्वात् अनुमन्यस्य भारतत्रम् । सा र कार्याक्गतिः लिसादिशब्दानन्तान । विधी अन - ·विधिनिर्णयः १५८५ विधिनिर्णयः । तवारगिवति सिटादिशब्दाना कार्याभिधारित पुरुष. प्रपतनै रमा कार्य प्राप्तम् । तत्र को दोप.! निश्चिनोन्नि । उन यद्यपि प्रयत्परगमयोरेक्गोचरस्यात् | नैविधकार्यानगतिः प्रवृत्तिकार मरिगुमर्हति, म यागनि नेश्च नियागोवस्त्यान् कापांगविगी उनोदय तस्या प्रत्याशना । यो हि मोहान् साय अलि. नितादिमिजनितेति निऔर कात्मिका रिहादि डाागुद्दिश्य प्रवनमानो मन्ये तुम्यानच आनानि स गटानामयं,, तु नतिरेक्यपूर्वमिति बुद्धिानि अपचतो निमन्ते, ना काना तावद्दिदर प्रवृत्या- तथापि येदे परासिद्धान्नरात्या कार्य प्रति नियोउमन्येन गुनिदानम्य सबाना, तन्मामलथगत्वाकार्यताया । मा म्बर्गमामादीनागनाग दान स्थितम् । नियोगध म न पश्चादनवागमेऽपि न बाध्यने । न गलु जाननपि रच्यने या वा ममेट कार्यमिनि त्यने । न चाकाम- अनर्थमुद्दिम न में प्रवृत्ति सजानेयव्यरम्यान, किनु साधन सामी कार्यवया मोहमयम् । विनश्चरी च किया अनर्थमेगेद्दिदय मोहाप्रनो स्मीन्याग यति । तम्मान सेन ने कालान्तरीयफदानेन कामिन रमवतीति प्रन्ययममानिस ये फायुद्देश्यमानम्पा पार्यता न नानया फोपमोगार्थिनः कामिनो युक्त समगन्तेन तट वगाने, प्रत्तिकारणमिनि मिदम् । तदन्वययोग्य म्यास्नु वार्य रियातिरिम रिदादि. अथ प्रस्तुदेसाईना वार्यता सा प्रमाणेन प्रता- भन्दामिययं निधीयते । तय प्रमाणान्तरापूर्वतयते । न शारत् प्रत्यक्षेत्र । प्रत्यारलागामी मंश. पूर्वमिति च म्यारमनि पुरुष नियुखान नियोग इति भागदेहान् । मानि हि महाटपिछचित् प्रवृत्ति । च ग्यापने । उम्मिच किवानिरिने का पानं तत्र य कार्यत्व मटिहान रा चियापार प्रवृत्त स यो लोके दिवाना किंवाया प्रयोगः । तामणिको प्रवृतितासामपि न वार्यता प्रामात् निश्चिनोति । भाति, अनेकार्थतम्यान्मारयत्वात् । एवं च नैमित्तिक- यदग्नि दिन विद्म कार्यमकार्य बति सदेहादेव प्रपा निपधाधिकारयोरमयपि फलवत्त अपूर्वमेव वाक्पार्थो महे दनि । मा मृत् प्रवृत्तिवेराया प्रत्यक्ष कार्यत्व पर भरियति, नम्याभिधेशदिति । दिद येगया भवितीति चेत् कम पुनस्नदानी रायन ममोहन महेन्द्रजालोपन या सम्यम् न्यायौपधगम्त- प्रगपुगम्यम् । - तारस्क्रियाया. नत्वात् , नापि न्यान्ताना न गमोहाय कल्पते । तपाईन कार्या-क्य तस्य मुकम्पमात्रीपरम्भात् । न हि कायंत्र पगति, क्याऽपि प्रवृत्तेः कारण मता । कर्तुरिष्टाभ्यु- नाम रिघिनावगम्यने । गोरि टैपनिमित्रमेयछायानन्य पायन्ययोवात्मा मर्यदा यत. ।।' २॥ यनान मुरुममुमति, २७ प्रपनजनिसमातरमच्छायानन्यम् , कार्यावाति प्रवृत्तिकारणमिति तत्र कितन् का रिश्व तयोरुभयोरा प्रपा मुगेर घिस्नुरव, न कति 17 प्रमाणीति कायम् , सतिशाच प्रवान च मन्ये मुझे कार्यब नाम पश्चिनरेट. प्रत्यशमीश्यते । कागिसुमते तय कृतिमान्य त् कृती या भातु वा मुरम्य प्रत्यक्षमा याता, तमाधनम्य माबादसन्या चामानात् अन्वय यतिरंगाम्यामरागम्यने । तु व्यापारम्प न कटाचिन् प्रत्यक्षेा पार्यता:वगम्यते, भवनं न नद्देशेन ने प्रवृदि. मानरूपयो ने अनुमानन न हि मुरम्य दृष्ट कार्यल तन्मापनेड- गारगार । तीहि पुरुषप्रयत्न , म न मान:- नुमातुं शक्यम् । पादेवन् । त्यस्ता नाम का। मापश्व यो पदेशेन प्रवनंते चद्विशिष्ट व प्रत्या- सा च यदाकार मस्नु पनिषद्य तदेगेन पुरगम्य गावगम्पन | मरों हि दहियाई प्रों' इति मन्यौ मुक्य जायते तदाकारमागितव । + पुनरमा माचिगवामय विशिशेदेश्यरधिा प्रयल प्रयोग बाकार ? समी दिगमाल तामापनरा या । ठारी धायें बनातीति । प्रशानुमानमा कार्यमिति चेत् भामादे पुस्खामा प्रवृत्यो मुक्य नाय । द्विविघं च विमिदानी युद्देश्य यमान कारकम् । या दो समीदितम् । मुरदुमाध । ठत्र मुप प्रत्यागम्यम् , यदेव हिचित् गगदेपोमादिभिरनयापमयोदिन्य ! मास्तु अनुप धगम्य । तासापनता चान्वय- मा.को. वार ·विधिनिर्णयः विधिनिर्णय पानरेका पनि न प्रामाणिकी कार्यनेनि युक्तमेतत् । | समुद्गता स्थाल्युदरमनुप्रविशन्त तण्डुलान् चिक्लेदयन्ति । किन्तु एव मति मुग्वदु एपरिहारानि रितेषु तमाघनतर न च तेषाद्र यरूपाणा काठावान्तर गापाररय तच्छक्तित्व पवृत्तिकारणमट्टीत स्यात् । ननश्च 'गामानय ' इयर | वा समस्तीति न नद्वारेण काठादीना साधनभाव गरानयनस्स मुगद् सप्राप्तिपरिहारत्याभावात् मत्ति- | स्यात् । मा भूदिति चेन्न, सर्वरोकप्रसिद्धिपिरोघात् । हेतुभूना यानामभिदधानो विधिमन्द सगीदिन ' बाट पचति ' इति निर्विवादप्रयोगात् । तस्मान् यदेव माघनताभिधायी मात् । तेग काय गमापा महं येन समोहितपोदेशप्रवृत्तन तडपामभूतगन्तग साम्यते प्रथाविधे पुरुषाणा कृति प्रवर्नने तथाविधमित्यर्थ । तथा- तदेव तस्याग तरन्यापासवेन अभिधीयते । तेन मग वियता तापन स्यय समीहिततया मभरतीति तनावन नैव वन्येवापूर्वम्य कर्माचान्तस्यापारत्यम् । यदि चैव नेते पारिगेयान् कार्याचिना शब्देनाभिहिना माति । नया । ततोऽपूर्व प्रयपि माधनत्य कर्मणो न स्यात् । तदपि न येदेऽपि अपूर्यस्य स्वय मुगदु सपरिहाररूपया- न कर्मानन्तर जायते खिएकदाद्यत्तरतन्त्रानुष्ठानमती भावात् तत्साधनतेर वृन्यहनेति कार्यरूपमपूर्वमभिट्यानो अपात् । तावत्यमुरपर पूर्वाणि अा तर पापावे. रिड समीहितसाधनतामे वागिदप्पादिति नैमित्तिकनिषेधा । पित यानि । उत्पत्त्यपूर्वाण्येव परमापूर्वस्य कारणानि, न धिकारपोरपि साधनरूपापूभियानात् तद्वरेनेवाश्रुतमपि । यागादीनि, इति चेन , न, असिडस्वादशब्दार्थलाच । फल कल्पनीप स्यात् । ननु गुरव कार्पत्यम् , उत्मा- | अधिकारवाक्ये फल कामिनियोल्यान्ययानगुणापूर्वाभिषा- धनेऽपि भावात् । न साधन वम् , सुरणे:पि भागात् । पित्वे रिथते पवादानयादिवाक्येयपूर्वाभिमानसिद्धि तदुमपानुगन मार्यनुदपालम्पन कार्यत्व नाम प्रवृत्तिमरण- प्राक्न रोकायगतकियाभिधायित्वमेव तेषु सभवतीत्य- मिति । मेयम् । न हि साधने कार्यव नार पिचिर | सिद्धवादापत्यपूर्वाणा न परमापूर्वसाधन वैन अन्यय प्रवृत्तियामुत्तरफाले वा प्रत्यक्षेणावगम्यते इत्युक्तम् । मभर । न च यजतेरपूर्वाभिधायित्वम , येनावा- अतो नास्त्युमयानुगत कार्यस्य नाम कश्चिदविशेषः । नगपूगा प्रत्यार्थपरमापूर्व प्रति कारणत्य स्यात् । वर्तव्यमन्मस्तु अपमेशेषाधिरशात् रभवन प्रवर्तने, | तस्मात् यजिरे व करणम् । किश्च कार्यत्वमेवा तद् इयमपि साध्यमान बोदेशेन पुरुष प्रपर्तयतीनि | पूर्वम्य नोपपद्यते यतिसाध्य हि कार्यमुच्यते । प्रति अनेनेवोपाधिना वार्यशब्दप्रवृत्ति । तस्मान कार्यता- | पुरुषप परन । न च प्रपनमा ध्यता अपूर्वस्य सभवति, गति क्रियाया प्रवृत्तिकारणम् , अपि तु ममाहितसाध- निरविनटे प्रयत्ने मदुत्पादात् । प्रप नेन हि यागा, गरशानम् । भनु वा समीहितमाधनवोपपजमेर कार्य- नतोऽन्तरापूर्वम्, तत पश्चात् अधिकारापूर्वम्, सम् । ततु प्रियाया एवाभिधात यम् । तर प्रवृत्तिर्ग: तम्मात् कार्यत्वानुपपत्तेर्ने कार्याभिधायिरिट्वान्यना गात् । मरस तो प्रिया कार्पत या शब्देन प्रतिपाद्यतेअपूर्वम्य मभवति । तत्रायस्य प्रयानमाध्यत्वमपूर्यस्य चंदे तामिनियोज्यान्नया गुण्यात्स्सिरमेव वार्य लिग | यागावान्तरापूर्य गरमाश्रयित यम् । तद्वत् यामरयापि फल रिभिरभिधीपते इति चेन्मेवम्, क्रियायामपि काला माधमपूर्वधार रिमिति नेण्यते मा वा भूत फरसाधन कार्यतागमाविरोधान् । नासो फरमाधनीभवित समयां | क्रिशपूर्व साधन वारदात्येव , तागापि यातया गाग्रात् , पनि चेन्न, अपूर्वद्वारेणोपपत्ते. 1 मापदारे- सामगनुमत्येत्र पुरुष , परिमन अस्ते सभी हित गान्यस्य मानव भाति अतिप्राङ्गान् । भान मायने, स्ते च मावे हाशापणाच्या वा नरयापारो ना शक्ति साधन समुपपादपति ना-दे। कार्यतया उध्यने, न तु साक्षात् मावविरोध यम् । तया मिति व्यागाग्वति याजीते शनिः तमोपयोगी । माय घ कामिन यिायामपि पायर्या- पापारयो स्थित्यनुपानेरिति चेन्, किमिदानी काठाना गतिरैपित्त-या । कथमन्यया स्वतंत्र प्रवर्तते । मन्यम् , पायापार नास्ति नारी हि पाप्यतेजमा परमाणप. अस्येव तत्रापि कार्याचगति. नतु माग्दी चिन्ता । । -- ·. । । रिधिनिर्णयः ३५८७ विधिनिर्णयः आयर्थी , कामानुगुणापूर्वमानवान् । नामपि बातया । पीयमापि मुरोनाकान्तस्वान्तो महान्तमन ये नागेचयति मामी प्रतिपयने, इनि चैत्र, विरज्यासहयात् । कि फलन या आद्रियते स प्रबलेन रारोग प्रतिक्षिप्यमाणवित्त प्रसूता कार्यातगतिः प्रियायामुनापूर्वप्रसना । न तावदपूर्व- प्राते एर मुगपाने । तस्मात् समीहिवमाधनानेन प्रमता , कायेषु विवेरनुष्ठापमतामभ्युपगमात् । यदि मावना निधिना सामान्येन धिता पदान्तरसमर्पितेन हि विधिनिरन्धना कायाप्रगति वियाया. स्यात् , ततो स्वर्गादिना निगालीमयतीपैतस्वर्गकामाविरणे (६) विध्याक्षितानुष्ठानतमा करणाशार विधवप्रसद्ग। १) व्युत्पाद्यते । गत परविशेषसमर्पक पदान्तर समान- फल्यसूनलमपि मगदुनया नील्पा न मिपति, न हि फर' वानरो नास्ति तर प्रकरणादिना फरकप्यं भरतीनि प्रक- काम पुरुष aगिक श्म पातमा अपगन्तुमलम् । तस्या रणाधिारणे (ARI) व्युत्पाद्यते । प्रकरणादीनामप्यमाने साक्षात्सायनवायोगात् अपूर्वस चारातार यापारया. अर्थरादौत्येन फ्लेन समन्वय इति गनिसाधिकरणे (४। मावान् उदारणाप्यमानत्वात् । साधनसाधने न ३१८ ) स्थितम् । तस्याप्यमाने अध्याहतेन फोमान्थय साध्यार्थिनः कार्यावगमानुपपत्ते । तस्मात् यिापा , इति विश्वजिदविवरण (४।३१७ ) सिद्धम् । पास्वयंस्तु कार्यस्वारगति. न फायत्ता, नापि विच्यायत्ता समर- सन समानपदोपत्तोऽपि बलीयम्य विधिश्रुत्या साध्या- तीत्यननुष्ठानमेव तस्या. मगज्येत । तामादपिपिसमू। शात् प्रच्याविध प्रन्यातत्या करणाशेन निस्गिते इति काम्यानुठान फायत्तमिच्छता अश्य प्रियाया फा भावागाधिकरणार्य. ( २१) । तया चोक्तम, साधनगा वा साधनसाधनेऽपि का माव्यापिन कार्याव- 'नया धात्वयंकायल पद नत्योपदग्नेि 1 भावनाया गनिरेपित या । ततश्च दाब्देनापि शक्यत एब फल- विधिश्रुन्या पुरुषार्योशसाध्यता ।। ' इति । य कामस्य कायतमा क्रिया प्रतिपार्दा नुगिनि नापूवामिधान- साधनता धेषा नित्य वेदारप्रतीयते ॥' पनि च । मिद्धिः । यचा-पान र उत्लनै अङ्गनिर्णये एम सरमात् दसाधनतय विभिन्दागिर्यात युताया चश्याम.. भावनाया फलामेव मारघावर्षस्तु करणमिनि । आचा- अन्यन्मत समीहितसाधनत्यमेव भावनाया लिहायस्य तु 'अभिधाभारनामाहुरन्यामेव रिडादर ' इनि अभिधीयते । रागनेरेप प्राधिकारणवेन आत्मनि यदगो पाश विधिनस्य अभिमत लक्ष्यने । किं पुन- इपरमात् । ननु इच्छर प्रवृत्तिकारणम् । सत्तम, सा स्वदुच्यते । इद तायत् सिद्ध यया रामी हितसाधन साव " उत्पना प्रवृत्तिकारण नायगता । अदम्य न गतिमन्तरेण चोनम्य स्वान्ना प्रतिन पटते प्रति लिड प्रमाणत्वादयगतिजननवारण प्रवृत्तिकारणमिनि नेवाभि- पादश्रवशानन्तर परतमानस्य पुरषस्य गमाहि नसायनया- थापि समत्र (इच्छा हि सुजदु पप्रातिपरिवारसोल्यत- ' वगति शब्दात् सजाति र न्यनीयम् । स्तु समोहिंज- रवदुपाय चाधिन्य समुत्पद्यते, तेन रिशब्दानन्तर माधन रिमभिधानत एपोपान कि पाऽन्तिराभि- पार्नमानस्य प्रोग्यवृद्धाप प्रवृत्तिनुभूतेच्छाउपादकत्वेन । धायिका विधिदान्देन तदनुपपरा बोबनीयमिति चिन्तनी समाहितसाधनत्वावगनिरेय दिपाया च्युत्पिरमुना कर पने। यम् । ल नाभिधायकना युक्ता, सविद्विरोधात् । न हि तम्या च अब्दान-तयात् दाब्दाय तदभिधायिन्त्र निर्गी ' योगानुरक्तो 'यापार स्पार्य हेतुरिस्यस्सायजेतेस्पस्मात्र यते । ननु मदिरावादम्य समाहितसाधनत्वादनुपान गन्दात् तुल्याऽवगति सहानयोगाय । तरीके रि समाहित स्यात् । न, बलेन पंग नियद्धावान् । न हि साधनतानिनो चिविपदश्च सुगपत्ययुन्यमानौ टणे। इच्छा प्रवृत्ते कारण नया पोऽपि निवृत्त । माणपक सध्यामुपासीनत्य तेऽम्युदयो मविता, तस्मा- देपश्च दुग्नसुम्मपरिहारनदुपायानधिय प्रवर्तते । सध्यामुपास्वेति । न च पर्याययो सह प्रयोगो भवति । मुरापान च महानर्थसाधनन्वन निधन प्रतिपादित संप्रमाणध शब्दार्थागम इति नेष्यमापन तामि- दंपगोचरतया नानुरामहति । य मनिहिवेना- । वायित्व लिटादीनाम | तस्मात् पर कार्वामिधागिर । - ·विधिनिर्णय ३५८८ विधिनिर्णयः - । । मे पाययितुम् । ननु एतदयुक्त कामिनि यदि कृति पनि व्यापारानात् । भिना चात्मादीना शानादिव्यापार- उद्देश्यमभिधीयते, नतरवादी कार्पना सर्वसम्न्नाम. सगवान् । स्पटसमा पस्नु न सापनि न चासो विशिति न वामगति प्रवृत्तिहेतु । पारिश चात् प्रत्य- अस्माभि गन्दस्य पत्ते । साम्य आपार स्रज्ञानमेन हेमा कार्यता पत्त या । तद्गनिर्टि प्रवृत्तिनु , कृत्य तजनितो वा सस्कारमयोगी हिन्दी मशीन जन हना न न मगदु गरिहारतदुपाय पतिरषिणी का | गति । नया चौरम्-'यार दविज्ञानादमनिमय चिम्ति | वेन आनयनादिमियाणा यरूपेण मुग्पटु म | रितानम् पूर्वार्णसरकारसचिवोऽसों परिहाररूप भाशत् तदुपारत्वमेर मतिति क्रिया. वाचा' चि । दा अपमागाम धर्म मान्य कार्याय शिवमाया सयागते प्रवृत्तिहेतुभूताया ममी. पर्याता मवनि, म एमग तु धर्मम्तम्य पापार इत्यु हितसाधन-वमेनारणायनम् । तटुनम् 'रिण युपाये ' च्यते तेन छानराम् कारणो सब्द पापारत्वमुपपरम् । ननु हि बर्न यमिति रोधीरिति । पुसा नेभ्युपाय- जानामाभिधात्तमान ज्ञान प्रति हि कर्मभृत शब्द पारिम्याम्बर प्रपनर ॥ इति च । तेन कर्तृत्व करणत्व वा तम्माभिधान प्रत्ययुपगम्यते स क्य जिन्दोऽपि कृत्यई तारुपकार्यमभिदधत् समीहितम ध. मेस्मिन यापारे मंज कारवररणत्वयोरयताम नत्यमेगाभिदव्यादिति न त मतादम्य विशेष म्यान् । प्रतिष गत । परशुपदिनि म । परहि उगमननिपाता उन्यने । अयमस्ति विशेष यत्ममा हितमावनता मा.पि सन् तरुद्वैधीभावशफारचंद्रदेन छिनत्ति न तत्स्वरूपेगाभिधीयते किन्न स्टिशब्द त्यहवारण पदामिधानयोस्तयोरेल रण मानि, सर्वमेर हि करण मुग्नदु नपरिहारतदुपायसाधारणमाभन याति । ललिप्नु , कर्तृ पारगोचर । तथा ज्ञानस्य गन्दविषय पाप्यर्थपति- अमिहिते निलाया स्वय मुग्णवायभावात पारिदोप्या । पनिरपणालापाठदलब्धामिघाभिधानस्याश पर तपायर निश्चीपने । तया च स्तै यतारचनो भाग-। रतु पगन्तव्यवृत्त पापार पाप्यतया तस्यामास्थाया नाया पुरुष प्रार्त प्रनीति भूपान् भा यातियो यवहार करणम् । म्यातनिहाया च यमनवयम् । गर्नेनैव पति । इदमपि मत अभियामा वनामाहुरियायननुगतम् । यायेनाधर्मस्थाग्यभिधा यापारस्य पुरुषप्रवृत्तिभरन विश्व कार्यवान्दैना मह तिमिगद प्रगुपने कार्य , पाटनल धसन्दमायनाभिधानम्य पुरुषप्रवृत्तिफ्लाव. ते सलोपासनमत न गुमावेनि । सदापि चाय प्रपोग च्छदरञ्यप्रवर्तनाभिवानस्य च प्रवृत्तिकमैरव पुरुषवर्मत्व फर्मगम कमिशानभेदेनस्य वारयारवान् च पायातम् । तेनैक पर व्यापारी वा जातिका नयापि न कार्यम्य डिना युक्ता । सथाहि यशापयर्थ विधराशनफगाच्छिन्नोऽभिधायने, तना विप्रवीभूत कार्यनामहीग रियादिप्रयोगो यात्राया दृम्पने । तत्परताराब्द एव म मानि शब्द मानानीति । कश्चिद्धि कचिदेव याचते यायेतता निपिद्धत्ता यदा तु स एषप्रतिपत्तिफ्लावनिमोऽभिदघातिना अभि कार्यगेन तथापि मरने सति । कार्याथवे धीयते तदा मनिपत्तिरूपफलमागथ वर्म भाति अर्थम- नु राशन म्यान र युपने स्यायेन्दार मिशाति गन्द इनि यदा न स एर पुरूषपत्तिफ्लाव- नयापि यार्पमिति स अपन हाम्पो भवति । तस्मात् स्छिो भावषतिना अभिधीयते तग भाप मार अपहना विविध भिगायों । ति पुनरिदममिपाभार- प्रति वर्ग भानि मनि गारयनि शन्देनेति या युनम् । सबैशन्गनामे भर्थयतीत्युनोऽमिधाभिधानो, पुरुषप्रवृतिपयाच्छिन यापाभिषाविना पान यनिना पम्पार समस्ति । रिगदीना मी पापर पुरुष अभियीयते तदा प्रनिपभार पुरुष कर्म माति प्रातिनिसात् मावनेति प्रनिति च गोषने । पुरुष प्रर्नपदीनि । एप संम्कारे एमिश्य यापार यथा- कधिदाह न शन्द यापार समप्रति गुणवात् द्रव्य पि मभर शेषम् । नहि व्यापारम्वरूपापेश मंभाव मित्यादिति । तद्युतम , गुणस्याध्यादेद्रव्यावद- तथा मनि बल्यमिहिवाऽपि त्रिन गाउपाभिहितेय - ·विधिनिर्णय विचिनिर्णय ममिका म्यात् । नया प्रयलोऽपि करोनिमातिम्या | कन्यते । प्रवृशिफता न पारीनारपता । न चा- मिन प्रनिगा यमिहित सर्मक भ्यान् । तमा हेग म्पायपरिपत्येर र पनि गया इन पपरवात पामेऽपि उपच्छतिनियच्छतियामिर हिचिना अभिधातीलणा मिति वल्पयति । एरविष -प्याभिहित परकमक पात् । नामामेव याऽमिति पिच्यारुद्वा मामा पुरुषायमा धनत्या मिनी दिनानिहित इस वृक्षम र ग्यात् । नामक एत्र यते । न अपुरुषायफल्रय व्य पारम्य प्रबननारूपविध्य व्यापार फरमेश निरूपमाणात न कमभेट भरने । यसमभर । प्रेमापूमारिणा निषले प्रपनयितमश पदा पानपेक्षेण र एकशेण निकायने प्रकारची-श- सत्यात् । नटेर अभिवा यापारमा सरतनारपेणामि- गिस्ताऽर्मको भाषा या नु फानी निरुपणाथा दधाना लिगदयमगर्दा फरमाधनत औधान । रूपण निहायवे तदा मागंक तप येन धातु ननु अस्मिन् पसे माननाम्पा विधे प्रन्यांपेन -धीननिरूपण गे स्पेण मिया अभिधीयते तदान या प्रार्थसमर्परलेनैव नगामादिशग्दा मंत्र ये नाया क्रियाया तन्म-माग बस्तु बम भवति । यतु र ममस्त । तया मायेति पेचित् । न चैव चिदात्मनो भानामता निगवा परममननियाल मनाप्रति प्रामानुपपसेर गम्यमानम्य पत्त्य भागिल मणमुक्त तपनि पापक पूर्वोच'यपि पर चादिषु परपना । भा रानियो फापरमा न्यगामा दिद पिदानि कमंत्वपमहात् । अपायकन देश पारमानी शयाना र गते, युक्त बैठत् तपादिग्र्यामान पक्षे मिरारमान पुनाधीत्यादिपु म्यम्मायिरियामागित्वे कार्यालगायिधिपत् कनियो ययोरमेापत्ति विवस नापि देवदत्तम्य पुनानिमित्यान् । तथा च येदै पुन ये कियाविषय कवि विधिषिपय नु नियोकत्वमिति समि पुनीत आरमाम्' इति प्रयोगो खतरमात विषयभेदान नथाऽपि न नत्परत सामान्दाना युत मेर समागम् । न गोगा कमाल अप्रासापपर दि शान हह च विधिवशादेवशारदा गच्छनिहिं गत यमाएपधीननिरूपणोयनेर स्पेश किया अपि पश्थिा नियोज्य म चामी यो म्प प्रियनितम्य मानिदधानीति प्रामादेस तरक्मसन गन्न पापारस्य दोषी समथश्चानुशनु न हास्याध पापारे एय च शैयामासाधीननिरूपणीयेनैव रूपेश जानाति कश्चित् प्रवर्तयितु गक्यते । लाग्यममय में एरना मपिविल्यादिमिरमिहिता या शानशिपामात्मनो : प्यह- गेषी य-निप्रित माधनोत्र वाचार खेतावनि नो पासमानसात् करा सगितम् । आह अन्य कामदमारणेवाधगते पाविदोषमा रानागते निधा व्यापार न तस्य पुरुषपातकारिभिधेरत्व पर उमा यामदाना युकम् । गदेर विधिश देनेत्र च समपति दिपेशामारी कश्चिदभिधामानापग प्रतापविधिमभिदधार्थाद्वियम्य कयता पर पात् पगते, समीहितसाधनसागमाधी शत् प्रयने । माधनना चारनो यते इभिप्रायण त यतावचन 7 चाहपश्थतिविपना शताधिकार प्रत्यय 'अग साधना पा निरा बेदात् गती यने' भिवयाऽपि मरिचमहानि। उच्यते । गत्य परमाध दति च महार । ननु सपापारेऽभिधीपमाने मरूपा नाय प्रयनारस तनु न गन्दम्यामि यथमित्युभम् । अतो भिधानप्रसाद ननमिधाय शेिषण विशिएमभिधातु युलिपल्सुमान्य प्रोग्यद अवर्तमान मुष म प्रवृत्ति क्यम् । मेर नोच । उन है 'चिभियग्रहण नेम हेतुभूतामिष्टमाभनतापगति गरजनितामध्यमाय र्को गृहीतविशेषणम् । अभियानाभिधाने नु न नमिदिरा न पायेन साबादम्य जनकत्यामभान् येनाभि मिने 11' इति । तुम चैतादिप्रसाधनतारिधिपक्षेऽपि । हिते। पलसाधना पयितु शक्य तमिवामी तपापि तु ममा मननामात्र निषि अपि च [ अनुम पिसन्द इति निश्चिनौति । का ख यापारस्यायति ममावारिशे यान् । करिसाधनना न ना पात प्रत्येक परिपतस्य प्रतापेमाभिधान निगरिभि कभिधायि सवारश्य मानाक्षेपागजातविरोपितमाप- -- ।

·विधिनिर्णय ३५९० विधिनिर्णयः , - नताभिधीयते इत्याश्रयणीयम् । तपाऽस्मिन् पजे प्रय ऽभिधानमभिधा सैर विधान विधिरिनि घुत्पत्या विधि धावगतलिशब्दादिभ्य. मानना गते न शब्दस्वरूपनि रित्युच्यने सैव च भूनिकर्तृत्व प्रतिपयमानाया पुरुष विभिधायापागभिधागादिदोष इति । न्यायविदा विष्ट-प्रहने प्रयोजास्य शन्नस्य व्यापारी भारना तामाहु साधन समेगाभिमतम् , न च विद्विरोध तेन रूपंगाभि-कुर्वन्तीति ओदनपार पचवीतियारध्येयम् । तदेवं धानाभावात् । पार्ननारूपेण तु शब्दोऽभिधत्ते प्रनि । अन्टक्र्तृक मातनाम्पेष्टाधनत्वाभिवानमेव दाब्दभावनेति हेतु धर्म मानना । सा चापौधेये वेदे प्रैपासना | गीयते । तरमा पुरुषप्रवृत्यर्थ महत्ते गुरुपमहि समवात् पारिोग्यादिशाभ्युपायौर निश्चीयते तेन , वारिस्थानीया मा या समीहिनसाधनताविज्ञान न पराय अभिधा यापारणातनाभिधानात् माननारूपेणेष्टसाचनता प्रवृत्तशब्दव्यापारजन्यतया पागादिवत् करण प्रायस्पशान शब्दोऽभिषन न स्वरूपेणेति न प्रीतिरिरोष । तुदतिक्न यतेति विवेत्तव्यम् । प्रवर्तनति समीहितसाधन- इदमेव भारतो मण्डनमिश्रस्यापि ' पुमा नेष्टाभ्युपा । रोवोच्यते । तबुदेशेन हि कृति प्ररनते इति दर्शितम् । यवाकियाम्यन्य परत । प्रवृत्तिहेतु धर्म च प्रा. एव च प्रार्तनावचन नर्तन्यतावनन प्रत्यय इत्यादि दन्ति प्रार्तनाम् ।।' (मिबि २४३ )। 'एबदार च | ग्रन्थयाविरोध । न च सहप्रयोगविरोध , प्रवृत्ति निमित्त प्रार्तनाप्रत्यय ' पाटि बटनो भिमतम् । एब चाने । भेदार पायामभावात् । इष्टयाधनमब्दो द्वि तत्साधन कार्थरस कल्पित न मरति इतरथा हि प्रेषणमध्येपणमन्य नामेव मासादभिधत्त, लिटादयस्नु प्रपतनारूपेण कृत्यद गुमानमिष्टमानत पति महोर्या पदन्य करप्ये दाम्पंग पेनि नास्ति पर्यायता । तदिन पर्न रारूप रख । प्रार्तनामामा याचिरये तु राबर म्गत् तत्रापि मानास्प वा साहितसाधनत्यमेव रियादिभिरभि नु रागपगोहादौना प्रवृत्तिहेतूनामनाच्यवादे। वक्त य धीयते इत्येतावदेव रमणीयम् । स पापाराभिधान योऽवगम्यमानतया प्रचितुसदभिधायी ठिगळ दुरुपपाः ग्रन्थानुगुण्यमपि नातीय दृदयते । तथा हि इति । न च भामेर पार समनीपोभि प्रतिपाद्य- निषेधशास्त्रषु प्रतिधस्य यज॑नस्य नराभिवेवस्त्र विद्रादि- मान प्रेमादि यप्रदेशमार सर्वानुगत शब्दार्थ र्शत मिविधवा प्रतिषेध इति वनन यक्तिद्वयमझोर य 'ब्राह्मण भापतम् । यारा युपगमेनेर याच्चाया शिपयोगा- | न हन्यात् ' इनार पुस्लाविरक्षा प्रतिपादयता प्रतिपध द्वित्युनम । तस्मात् प्रपनासामान्य शब्दार्थः। एव च विधायरिशामुपपाच चिरिपतिपेवेःणविरक्षामुपपादय 'विशेष एव भब्दार्थो दृष्टर पान्चयोऽपि हिन च दोन निव्यर्थमपि देषाद्यप्रासमनृदित हनन प्रतिषिध्य प्रदर्शनाराम इष्टगते विनाय:यान् ॥ त्रयो चरितार्थो नन् न रिगमपर शनोति प्रतिपद्धमिति । यदि पूनार्धन परगतमुप-यम्योतगर्थेन समतमुपायवानिति हिम्ब थापाये विध्यष स्यान्न तम्यानुगदोध्यवयते । न्यायपान यम् । प्रश्नासामान्यमगिदधना लिझाब्देन न हि नेपादिनिमित्ताया हगनानिवृत्तो रिष्ट्यापार निर्विशेषराामान्य गंधरयानस्यापत्तेरपीरुपये च वेदे प्रति शत यौ न हयादित्यादिषु रिटाय नना पुरुषपणा प्रेमादाना विशेषाणाममभरात् पारिशेल्या प्रतिपि चैन । ननु कर्त यता प्यनमिया क्थमनूयते सिनने बोयते इसी ' अभिधाभावनामाटु अननूदिता वा क्य निपि यते । मनु मत मते समाहित इयम्यापि वार्तिकम्पायमेधार्थ । अभिधीयते इत्यभिधा साधनवा हननम्य यिने एवेति कय निविध्यते । प्रना पनयना या सेव च पुरुषप्रति भाव , उच्यते, प्रशा हि रिव्यर्थ कर्म यता च महान्तमनर्थ यतीति भावना तामाझुरिनि । अथवा अमिधाया. जनयातु हननादिषु यदापि यःपमुपसाधनत्य तेन 17- सदस्य मापना अभिमाग्ना सेय प्रपन्ना परसम ना कर्म या या न हि वारी पेशापूर्वकारिणा कृति देनानि राम्देन पुरुष प्रनयना तसिद्धयःभिधीयमाना प्रतिते । ये तु महान्तभनय ग जाति ते स्वल्रमुग्य. पदयापाररनोच्यने तामाटुरिति । अशा साधनठा- साधनत्यादेश प्रान्त्या कांथता मन्यन्ते मा शक्यते ·विधिनिषेधयो ३५९१ विधिपकारा प्रतिपक्षुम् । या भ्रान्या हननम्य तं पताऽवगना सा | न्यभामानिधि तृतीय । यथा- दना तुरोति' नापनि तम्माग्नवयम् 'न्यायागमानुसारेण श्रीमद्य इति । अत्र अग्निहोत्रहोमानुगादेन दयिावधानात् । ज्ञान्मसूचना । पार्थसारथिमिश्रेण तोऽय विधि अत्र च पहा तरमापश्चात् विशेषेऽपि विधियापारम्य निर्णय ॥३॥नमाला प्रसग ३ क्न नाश्षिपकागानापनम्रत था नियन्यामा सत् • विधिनिषेपयो भेद । नाहि, पशुद्धि । गूगपशुपाऽपि दौत्यम् । पृपर दि धात्वर्थस्वरूपम्य प्रमयाधिकारिनामेदव । पन्चधा वत्तभिनत्यादी उपचिरायन प्रात.पि क्तता षिकामाक्य मैदा मिशिनियो । पिपिरिम्पो निश्पारहाको एक विधि । प्रहते तु पात्रथम्य स्थविधानार्थ भनुद्यार -र । प्रेरिनोऽस्मीति की पूर्व वारिनो सोति चापरे ।। गात् पाराग्यपत्ते विपदा तवयानाच दोबस रिचयस्यपहेतुल विधिना च प्रमीयते । निपन निष इति विशेष || घात्रय मा मुख्याधमनूयापि अन्यादेशेन ग प्रत्यायनिमित्तता ।। विधिश्वाधिोत्ययकारणेना अयाण मावनानिवि चतुर्थ । यथा 'दन्नेन्द्रिय प्रार्नितम् । गगारिता पात निषधम्नदि गणम् ।। कामभ्य तुटुयात् ' इति । अन धात्वथम्य उद्दयावेनाप्य- नन् मजिनो लिगादिश्च विधिवोपस्य कारणम् । रिगानु गुरपात् पूपिया दौर्वन्यम् ।। गुणविशिष्टयावरणक गृहीनस्तु न निषेवस्य नाथा ॥' एतदेवभिप्रेय भावनाविधान पश्चम । यथा सोमन यजत ' इति । यहीकायामुक्तम् अन्तर याहा लेते नमहयाश्वमेधौ । मनापि च वि थुन्ययाभ्या उभया व्यापारकपनात हमने ताहगवेद पिघानप्रतिपेक्यो ।ति। सुप्र मनियपिव्यसाय शिविर एक २.१ • रिमिनिपयो गमानेदो युदाम स्वीकार्य । युगपत् सभामम रोशाफ्त पूरापेक्षया दोनल्यम् ।। 'पानति येयजामह वोति, नानुयानेषु' इत्यत्र यया । अपन गुणविशिधा उपकरण भावनारिधि पष्ट । तत्र द निधि सनयागविषय , निषेधस्तु अनुयाउमाम- यथा- 'सौर्य चक निरपेट् ब्रह्मरसभाम' इति । विषय । अनुयामिनयागेषु ' येपतामह वर्ग य ' अनापि पटा तगेपमितिमापचयेन पूर्वापसमा दोल्य इति पहुंदारारूपो चाक्याथै । पि १०८13 दतिया । यी सहागर ४१६२-१६८ - रिधिपरिमायास गये विधिःपान् । तन *मिविश्वास पर-(1) गुद्वधालधारणामाना- माय गन्द 1 मा ६४।३७ विधानात आयो विधिप्रशर । यथा 'अमिहोम • विधिप्रमाण पर। बघि यापि माननामेव उहोति ' इति । ( २ ) अन्योद्ददो। नद्रिधि अपर , मिघत्ते, उपापि तस्या निरशाया अनुष्ठ तुमक्य यथा 'अग्निहोभ मुटुयात् म्यर्गकाम ' इति । एतस्य न विधामायोगात् घायादिकमपि तविशेषणनया च देवानपदा तरसापेठ शत् दोयम् । (1) विधिना रिवीयते । तनाव म - गुशात्रयकरण | धारयोदो। असमाधिषि ननीय , सपा । यथा -- ' अग्निहोत पुरोति' हप्ता नुहोति' इति । अा विपयनाया घाययनुचित्रा इति । मग हि यद्यपि इष्टमामा य मारनामा परवन | भानात् पदायात्तरवृत्तिवाय तनो:पि टौपम् । (1) अन्वेत्येव तथापि तम्मिन् विधियापारामापात् उद्ध- धानो मापुस्पायरवपदीय अपोद्देशेन अयणा भोपपति ॥ अगोदरोन यात्या मायनारिपि भागाविधि चयं यथा 'दोन्छिएकामस्य उपात्' द्वितीय या- अनिहोर नुहुयात् स्वयं काम नहीन, इति । अन घायुस्य उपदेनानि अगाघार पोनि ' इनि च । एतम्य न पूरिश पदान्तरोए तनोऽपि दोरल्यम् । (-) मुशिशिष्टधात्रयकरणक स्थिनिसापेश्वरन मियात् दीपम् । पदान्तस्यापेक्ष भानाविधान पशम , यथा 'सोमेन यत' इति । पेऽपि ननातालयांत् न गौरवम् । इष्टमामा यम तुअर विशेषाविधिकल्पाधिस्यात् नतोऽसि दोयम् । मिथिदादेरोपम्चिने पदान्तरानपेशल । भाराथा (६) अपोदेशेन पूर्गेन पट , या सौर चक - मानाविधि आध ·विधिप्रकाराः विधिमन्नयोः - . निपेद् ब्रह्मवबसकामः' इति । अथ नु सर्वतो दुईल' । यच्छन्नाइपरन्धात् कन्दमनौरव पागढानयोग्नुकादः इति भाट्ट. शार, 6 सनन मातीतिक विशिष्टभावना- सिसान्निताम् । वाल पु. ६५. विधान : पि फरमादायेव पर विधिप्रकारा, । तेषा च विधिमन्त्रयोरेकायमेकशब्द्यात् । २।११) उत्तरोत्तरस्य दयं पृमुक्तम् । २।२ पृ. ११०. विधिप्रतिषेधो अर्थभामगार्मव साक्षात् विषयी इमानायते ' न ता मशन्ति, न दभाति तस्वरः । , तद्वारा रिशेपणानि कारकागि बाल. कुरुत पृ. ७४. विधिप्रतिषेधयोः एव (में) मामा नैना अमित्रो व्यथिरायपनि । देवांश्च याभिर्यजते टदात प्रतिपादितम् , न च तद्न्यतिरिक्तदान्टमम्मच धर्मा च । चौगिताभि. गवतै गोपतिः सह॥' (तैना. २१॥ धर्मपोः । या. ११२६११. विभिप्रतिपधपो. प्रतिरोधी ६)ी । यत्रते ददाति जुहोतीत्युदाहरणम । म बन्धीयान् । प्राते हि वियो प्रतिषेधो भवति । येन यद् ब्राह्मणानो विधायकम्नद्रन्मन्त्रोऽपि, उत मन्यो- अभिधायक इति । च नाम प्रास यदुच्यने तत् तस्य बाधा मवति । मा. १.८२, विधिप्रति पेषयोः यतगे गुणवान अभाष्यकारेण मन्त्रगतानव मायरान्दानुदा हत्य रोटपुष्टीयते । १०८।११३. विचारिनम् । तन्नम् । यत्र न हि म स भाव- • विधिपत्ययः दयविशेषणपरन्तं न गच्छेत् । भन्दा अभिधायका. | 'वसन्ताय कपिकल्पनालमते । मु. १०१२ ० यत्र पुनः स्वविगेपमा विशिष्ट पिया ( मैस, ३।१४१) सय विधायकस्यापि दयनात् । विधीयते, याक्वान्तरमानन्य क्रियान्तरस्य विशेषणम् , नापि प्रादा भावशम्दा. सर्व विघायकाः । 'यस्यमय तनावश्यावर्तनीयो विधिपत्ययः । या. ६२२ हरिरानिमाच्छैन्' (ता. ३।७।१ ) 'यएर विद्वान् ३. १०४९. . म्वार्थत्या पुरुषस्य दर्शनमस्ति । पौर्णमासी यजते ' इत्यामिषु अभिधानमानदानात् । नारायन पुरुष क्रियान व्यापार उपगन्तमुत्महते सम्माविशेषण यथावातिरमेव अधिाण यर्शनीयन । इत्यर्थप्रामे विधिप्रत्ययोः अनुवाद इरपरगम्पने 1 मा. अध्यायार्यभृतम्य कर्मभेदम्य उपोद्घातभूतं भावार्थविना १३. गपवाद परिसमाप्य इरानी मयमाहाशगनापसातबारदाना रिधिप्राप्तपुरुषार्षगात्रविषयकः ऋत्यर्थः श्रौती मुक्तगुणप्रधानपदेविषयमनेट विनार्यने । मा. निपंधी यथा- 'दाधितो न ददाति न जुहोति' इति । यातादाना गुणप्रधान विधायकत्वमेय परम्, अनि दाम इदमुम् । बाट. १ ३२, विधिमासपुरुषार्थ वा तृतीय-पि प्राः कर्माभिधायकत्वमानमेवेशि । मानवियप पुरनाथ, श्रोतपिपो प्रथा- अमोम- नत्रय पूर्वपक्षिणोऽभिसंधिः । त एरा विभिनयान्दी यादिनः सनाप्यनिघ. ' नामोमाजी मनन् ' इति । भासमा परिनिधारा. ऋविधाभिधानसमाप- स च कर्तृन पिथेन पलित । पृ.३३, • विधि मायिन इयमन् , एक्सपरेन तापविशेषात् । এসময় কামাসক্তি বা কচ্ছ में चयटगनियुपरनामवेन वियोगेय. मतियघो यमा-छिया- अध्ययन निषेध इति पई। विधायकत्तात् अभिघागमरमाविमेयी याम् । १.२१-२२. 'यदामेयोऽष्टापाये मत्री' गारिपु सप्टन्दपुमार • विधिमन्ययो विषयवनियम । परा• विधाययात् । अत. मर्यर पुरे मन ऋमः. १२. • विधिमन्ययोरकार्यमारल्यान्' भासदानामेकम्मरमन् एपियरका , free (२) इयधिारण यनं ददाति विष्णगुमध्यानमंविधायगारमेश परम, सामाफिन् । देयाम पानिजठे ददाति मभिधापापा शामि। इत्येवं माने, प' पापि मन्याम पगादारिधि पूर्व TH अभिधीयते- ·विधिमन्त्रयोः विधिमन्त्रयोः अपिया प्रयोगसामयामन्त्रोऽभिधानवाची । इत्यत्र यन्मन्दः, · अहे घुज्य मन्यं मे गोपाय' इत्या. स्यात् । ३१॥ मवणीमतिः, 'दामि, गृहागि ' इत्युत्तमपुरुषः, 'यदि अपममियायः । मवेदेनदेव यदि यच्छन्दादिप्रयोग होममपहरेयुः इलन यदिशन्दः, यदित्येवमादयः । पेचिद्विधिगत्युपधातो न भौत् । तथाहि, सर्वर खलु प्रायेण मन्नप्पिति सूने मन्त्रोपन्याएः । विन्नु एतावाना यादादियोगादनुवादता परिस्फुरति । तथन गिया- | विशेष ब्राह्मणगताना स्वरूपमे शेपलम्य विचित्यनिवृत्ती योगात् यच्छन्दतः यच्छ-३॥ यथानगता क्रिया- | मत्या स्वरूपादेव मंसु प्रयोगाईत्वात् निमित्तादिष्य- मनूग नगवाया पुरुषप्राचौ विधीपमानामा न विधि. ज्यापनार्थते । मन्त्रगताना तु दामि गृहामि निर्वपती- शनिसिरोपीयते । विधेयभूतागाः पुरुषप्रवृते अनन् । क्षेत्रमादीना सरूपमेवोपलभ्य शक्यमेभि. कर्म कतमिति यादात् योगिम यच्छन्द यः गेतीति मन्तरे- चिनियोगाधिर्भवति । तदुक्तम्- 'अनुष्ठाने पदार्था- वानूदितव्यात् भनि विधियानुपघात इति । तेन नामवश्यंभाविनी स्मृतिः । अनन्यसाधनानन्य- मयनु ' यस्योभय हगितिमारत् । । य एर विद्वान् कार्यमन्त्रनियम्यते ।।' इति (वा पृ ४३३ )। पोर्णमासी यजते' इत्यादिकर्तृयोगित्यात् यच्छन्दस्य वेन समयोऽम कि प्रशानरूपवमरिधापकत्यमेव पर विधिशक्त्युपघातः । 'यदानेयोऽथापाल. इत्यादिषु सर्वत्र ? अथ विधायपरसमपि १ कर्मणि पतिपादकत्वमपि क्रियायोगित्यात् याउन्दरूप विधिशाकिर याहनैवेनि । तृतीय, प्रभारोऽस्तीति मन्त यम् । प्रयोजन पूर्वपक्षे- तदुत्तः पौर्णमाम्यधिकरणे -- 'क्रियापदेकयोगित्वे | विधावकर सर्यनारख्यातानामन्यासारर्ममेदेऽनुष्ठान मैदः । यच्छन्दो न रजेद्विधिम् । कर्तृयुलः स | सिद्धान्ते तु नैषम् । सूत्रं तु- यच्छन्दायुपबन्ध स्यात् । एकान्यप्रापितार्थानुयायन् ॥ इति (पा.प.१८८)1 मन्यमहणमुपलक्षणार्थम् , तेनायमर्थ - यन्मन्दागुपनन्ध- स च फ्र्तृयुक्तपदापधन्धो मन्ने ब्राह्मण वा अरिशिष्ट | सहितमाख्यातमभिधानयाचक विधिपत्यप्रत्यायनमायहेतु- एवेति तरशेन विधिगत्युपपाते सति कर्माभिधाय भून प्रयोगसामर्थ्यादिनि । वौता कलमायमुमयनापीनि । तदुनम-- 'येपामाख्यान- विधिमन्त्रयोरेकायमकशब्द्यात । २१॥६॥ शब्दानां यच्छन्दाहापबन्धनात । यिधिशक्तिः प्रण- ३०॥ ३येत्तु ते सर्वत्राभिधायका. ॥' इति (वा. घ. ४३३ ) | मनोऽस्ति तृती.पि प्रकार इनि । इदै तु 'म ता नन्ति, न दभाति ताक्रो, नैना अमिनो वह वक्त मम्-- अयच्छदाशुपन्धन मन्चमाझणराक्य- व्यथिरादधर्षति । देवाच याभिधते ददाति च गतारव्यात शब्दम्याभिधापरयमभिमत पदार्थे वास्याथें | ज्योगित्ताभि. सचने गोपतिः सद' इत्याम्नायते । अय चा न तायपदा, अभिघायच्याक्यगतम्य आण्यावर मन्नः काम्यपशुपायावाडे गोदेवन्यपश्यर्यतमा पटितः । शब्दम्य पदापभिनयक्त्याविशेषात् । नापि वाक्याथे, | साभिर्गोभिः देवान् यजते, या ददाति ता गायो न सर्वत्र वाक्यार्थस्य गम्यमानलेवानमिवयवात् । अथ नश्यन्ति, न च तस्करी हरति, न च आता कचिदवपत्र एतदेव पाक्या शाभिधान यत् सलविशेषे विशेषणन्यप- अमित्रत्तो भ्याधिः उपद्रवः पीडयति । गौस्यामी च योग्यप्रधानीभूतपदार्थाभिधानम् , तदा ब्राझणे यच्छना- ताभि. सह ग्योर चिकालं सचते संयुक्तो भवति ग्रुपबन्धम्य... विशेषणीभूतार्यप्रतिपादपत्वेन तथाभूता- इति मन्त्रार्य । अप्रय- यजते- ददाति इयन विचार। पनिभिधानेनाभिधायालमिति । सत्य ते मर्यामि-किं यत् ब्राझणे भावान्दो विधायकः, तत् धायका इलनेन सर्वत्राभिधायालममिमतम् , किनु मन्येऽपि, उठ मन्त्र न विधायकः इति । तर पूर्वपक्ष- अभिघायरवेन विशेषार्थप्रतिपादकत्वमात्रम् । तच | माह : विधिमन्त्रयो. विधी ब्राह्मणे मन् न पिया बामणे मन्त्रे च समानमेष । तत्र न ता नशान्ति' मानस्य भावसदस्ख ऐकार्य एक एवार्पः लात् । ऐक- मी.को, ४५० ।

·विधिमन्त्रयो ३५९४ विधिमन्त्राधिकरणम् शब्यान् एविघशनत्वात् । गामणे यदि विधायक विध्यर्थवादी म्यानाम् , तदिह स्वरूप तापदन्यत ननो मरेऽपि विधायक म्यान् । रियाया पान गुणफलानिमित्तानि नु नैगोपात्तानि यानि अपिमा प्रयोगमामा-मन्नोऽभिधानाची विधीवेरन् । न च वाक्यातरस्ये पर्यरसितप्रयाउने म्यान् । ३१ ॥ रिधी स्तुति रुपपाते । तदुन प्रगनभने । तम्मात् मन्नस्यो भावगन्द धिार ब्राह्मणवान् इति प्रकाशमा मना इति यद्यास्यायते तत्र बदाम । पूर्वपन अभियाशब्दो व्यावर्तयति । आरपानपदविशियो । किं पुन कारण मनरवेनाऽऽरयातविशेषाणा विधि ऽपि मन अगिधानाची स्यात् । अभिधीयते इत्यभिनान ' शक्तिस्तिरोधीयत्ने, कथ च ब्राह्मणत्वेनासानाविर्मा मंणि उर लक्षणया वा अभिधेयवाची अभिधानगन्द। यते । दृष्टाश्च मनगता अपि विधायका 'वमन्ताय तथा न अभिवाया अपि मा । प्रयोगसामर्थ्यात् कपिद्धगनाल भने ' इयादय । क्या ब्राह्मणगना अप्पवि प्रयोगे प्रयोगगनाथम्मारणे मनाणा सामर्थ्यम् । प्रयोग- घायका या 'यस्योभय हनियर्तिमान' इत्यादय । मामध्यान् पियान सामन्यामावान् मनोन विधायक तरमा नायमगत | fra 'प्रामस्यायदि घेप्येत इनित किंचिदार पान गुमाय किनिन् । मन्त्राणामनुनादता । तरेव पिहित फरमान स्मार प्रधानमंविधायकम् । मतगत तु अभियापकम् । इति । यति चोदना ॥' नयर विदोपहेतुरस्ति किं माह्मण नया आयात इति तात्पर्यम् । विहितमासादोपहनविधितिमन रमारको भवयष वा * न च विधिमन्त्रयो पूर्वापरभावनियमोऽन्ति, विपर्यय इति । तोभयो अनुवादरयासमवात् अडा. अत मनम्य विध्युपमहारत्याभार । परानम (३२ माणविशेष पाच इयोरपि विधायक रम् । अम्बामाय निधिमन्त्राधिकरणम् । मनात आरपात न कर्मभेट स्यात् । बनस्पयभिशापा धाम्यामाधारण विधायकम् ॥ एवोत्तर भरिपति । तस्मात् नैरमभिधायकत्व सिद्धि । विधिमन्त्रयोरंफाध्यमेश द्यान्। २१६३०॥ येऽप्यार - ‘यामाग्रीह्यादिवमन्त्रा परण येन भाप्या-- इद समानागते ' ता नगन्ति, न कर्मणाम । ब्राह्मणेन नियुज्यन्ते सहते न विधा दमानि तकरी, नैना अनिो व्यथिराधपति । देवाश्च या ॥' तैरपि सागायतो दृष्टमान प्यपनि एम् । यामियजते ददानि च ज्योगिचामि सचते गोपनि कुन - 'रिधिशचिनियोगेन न मन्त्रम्यापनीयते । मह । इति। यजते ददातीयुदाहरणम् । कि यदत् ब्राह्मणे ततो विधास्यनि ह्येष नियोगारमारयिष्यति ॥' भवदा पिघायानद्वमपि, स म अविधायक नहि चिनियुनेन न विधानव्यमिति विनियमाण यदि इति । कि ताव मानम् । पियो म य चाडलायमानस्य स्वता विधिगनिरसपेव । अथ समाप्रपनमेव नारित मावसन्दम्प एक एवार्य म्गत् । एकान्यात् । स एवा ज्यों विनियोगोपन्यास । न मारणे विरोध । यमर न वादगो विधापति, ममगतो म ठया हि विधायर सदस्य प्रक्षण मारयिष्यति । मनोति सिमाभिगनुपामार । तस्मादिपायक । मजनस्तु गिगये ग्यान् इयौनदिप्यते ॥' था-६मत्रा उदाहायम् । तदता भावना ये बननेनानिनियुक्ताम्ने । सत्यसे निरागस विना ब्राह्मगदिदपान ननि मदेह ब्याभाविधायन मयादिपायका पानुसन्नीरसेप्यकारगम् । म पात्र इन्यायदर मत्रपत् प्राप्तम्यराय सिरिवागमनन ममोप यामम्प धिमाप इयरया गर्णने । विधि मसाले मागविता-माथांना मारमा इरगुचर- मेवातायात गुप्रघा उसनोमम् । पाउन । शाह न कमान्नाताडयत्र यट अयानी भयो कि साये तो याप्रसमिसया । न चोपानो गुण यश्चित पपरतीति । तप न Thm प्रामा पूर्व पापावरे तुति ॥' मारोह पारी यासाशित ! AT HTER | ·शा---द्विविध निधिमन्त्राधिकरणम् ३५९५ विषिमन्त्राधिकरणम अपिमा प्रयोगमामध्यान्मन्नोऽभिधानाची | साधनमाजपेक्षणात्किविद् प्रामणपणय नुमपान वा स्यात् । ३१ ।। पूर्वपदार्थप्रत्यश्च पा सूतप्रयो वा आमीरग्रहणवाक्यानि भाष्यम्-- अपियेति गयो पारीन । एरपाठी चा उपद्रष्टादि वा माधन प्रीतुमारम्यते । यो मनोऽभिधानपचन म्पान् । प्रयोगसामन्यात् । तनान योजनान् मान् प्रपणे पश्यमानान् प्रयोगे नियमाणेम्य मामर्थ चिराने गोटान मोगाग मामागेन रिमप्यमि यते यमित्येव प्रमोगरचनन गृडा च प्रयायथितम् , न विधातुम् । उन । विस्तित्वात् मागानुपलम्य पाहगेन याम्येन स्मृति कर्नुमापासपो गोदानस्य दक्षिणाविधाने, गोमागम्य बनुन यायाम् | तड़पा एते इनि पिदिवा शिमरणानुमितया धन्या कमान्तर भविष्यवानि चेज । अगटप्युच्यमान उपन्य पिनियोगे मयभिधानार्थता विशयते। ततश्योपायात यादेव । सुन्यथापनायामप्यानथक्यम् , परिममातन राज्यप्रमाणत्वाभिवर्तते । नियमादृसिद्धिश्च मरेर माघ दोन नाक्येन विहिपात् यागण। नम्मान रक्षा मन नमै भन्युदयकारि भयपधा नि । माय मनातो मानसद एवं नातीपको विघायात दति । मप्पच योनी रम् । नागदप्युचारणं तन्प्रत्ययादिति न या- अस्ति तृतीय प्रभाग याभिधायक्य नाम ) प्राप्ताभिप्राणोच्यते । किन्तु यच्छन्दोपर पादत्यय पश्य 'येपामारयातनदाना यच्छ दाधुपनन्ध- Bातम्यरत प्राप्तमह नवीमी येरूपा गया । नात् । विधिशक्ति प्रणदयेत्तु ते सर्वगाम गततोऽपि अरमादिश्चार्यमाग बमामध्यनेय नापूर्व नायश' ममगताना प्रामाणगाना चालवत प्रयन कति नत एर पूषभासद पुररावान् । गदाना येषा गतरेण विधितिरपगच्छति तपा माख्यात उत्तम- प्रधानमणा ममिपारस्यम् । तत्र 'नका नद्यन्ति । इन्यन तार विधायक गुशवमेणा च । कि एलदेव प्रभारद्वयम् । प्रच्छनोपहितो विधायकोऽनुवादय प्राथग्ने। वथा 'अहे नेत्युच्यते । अमि तु तृतीयमा प्रकारान्तरममिनार मुगिय मत्र मे गोपाय ' इयाम नगरिमाया । दामि । त्यमिति । ( अभिधायकर अनुगदकस्यमित्यर्थ )। गृहामीयुगमपुरपेण । 'यदि सोममपहरयु ' इति सोम-- सूधार्थम्तु-- विधिगताना मागताना यदिशन्देन । ते नेवमादय प्राण म विनि मना आयाताना व विधायस्तया ऐवार्थम्, एक्जातीय उदाहरणम्। अविधायका मानिव प्रसिद्धि । पद वात् दनि । नाझ तु भूमामा प्रत्यया विधायकारतेन उद्विधा यि--'देवाध यामियंजन इत्यादयान नु मात्र यामिति पमिदम् । अल्पै त्यनिधायका इति तदिह गम् ! विधायक न चान्येन समदरातद्विषायाम् ॥ गोदाहरणम् । विधायर गाविधायक्वे तु तशेयोरमेन । यातादे शीशनिन विधिविविध वन माझ्यात कारणमिति न मागतोयापार । तर त्वतावान् । मभिधान च प्रधानगुमणी।। यापारो दृश्यते । रूपादेव वादाशगताना विधि निवृत्ती भा--गुणत्मप्रधान हमारास वानरये निम् मत्या निमित्तादिपयायनाथता । न हि वा रूप क्ममु ' पिते प्रमद्गादमिधायक तृतीयमाणात निम्म्रते। मत्र- प्रयोगाईम् रामप्रगताना तु रूपमेयोपरभ्य नामि गदान गताना प्रामणगताना च यउन्मादिसमभिपाहतानामपि निवशमि इदमिद र रौम्यमी बहर, रईि स्तृणीहि, विधायक यम् । मन्यामपि न प्रमाणान्तरण प्राप्ती अश- समिद च पर ड्यादिक दाययमेत कम गमतमाते विनि मात् क्मभेद । इति प्राप्ते, 'देशम साभियवते' अगदर्भगति । चुन -' अनुष्टान पार्थानामपदय- 'यस्योमा हविरातिमानि 'श्यादौ राउन्दस्य प्राप्ति मारिनी स्मृति । अनन्यसायनाऽनन्यायम पोरन रविपये अनाजायगरपरिचिमनपधार मसाध्यते नतानुष्ठानपेणायाम मृत साथ रपटम् । पर' अमीदमीन रिहर' यादी मापन दाक्य गर्नुमिन्यादरमाविया स्मृया शेर मोगभिमुमोदमापियामा भभिमुग्यामिमुण- ॥ पदाप ·विधिमन्त्राधिकरणम् विधिविपरिवृत्तिः । नयमाघ्यायगत. । साधारनिषिविरोषित्वम् । दामीयादेखत्तमपुरुषस्य च विविः विध्यति । यथा 'यजमानसमितौदुम्बरी भति' परमर्शनरूपविधिसोधित्वम् । अतो विधायासमवात् । 'शुक्रं यजमानोऽन्वारभते' इति । मा. ९/११३४, मन्त्रगताना स्मारकावम् । ब्राहगगताना निमित्तादिप्रति विधिवत् (विधिवत् प्रकरणाविभागे प्रयोगं बादरा- पादकत्व रक्षशयेति ट्रष्ट यम् । यणः १०६५)। यथा विघी नुल्यत्वात् प्रकरणम्य मण्डन-- ' मन्त्र स्थितं भावपदं विधिौं।' | सर्वार्थान्यङ्गानि विज्ञायन्ते, न यस्य सनिधौ तदयोनि । शंकर-- 'मत्रा, स्युः अभिघायमाः।' करम्य प्रमाणेन नापितल्यात् ।भा. १९०६५. * विधियुक्तवाक्यान्तरकल्पनात् मन्नवरायः • विधियाक्यं अर्थवादात् प्रवल्म् । स्वार्यनया विधिपणा- उपाशुपाशदी यान्यानुपास्या-सूजयारादि-विध स्यत्वम् , प्रपमश्रुतत्वाच असजातपिरोधित्यम् , मन्त्राप्यः देवनाविधिः । यया था- 'उच्चादिवि अनधिसतायोपरत्वादप्रातार्थत्यं चेति विधेः प्रायम् । दक्षिणायन्ते अस्थु अश्वद्रा. मह ते सूर्यण ' इति अर्यनादम्नु स्तावस्वान मुख्यः । चरमश्रुतत्वात् सजाद- अश्वदानपलबिधिः । एतत् विरोधाधिकरणभङ्गटीका- | विरोधी, ज्ञातायांनुवादित्वात् प्राप्तार्थश्च । विधे, पदेह- ग्याख्यानान्ते सोमेश्वरेणोक्तम् । घाल पृ १२ जनाले तु अर्थवादोऽपि निर्णयहेतुः । वि. ११४१९ रिधिरूपं मन्नरूपं च अवान्तरवाकर द्विविधम् । * विधिवाफ्याय विघायकवेनोपयुक्तस्यापि पदार्थ पाल..९. ऋमनियामवत्वं मन्याम्नानक्रमामाने । भाट्ट. ५/t. • विधिरूपप्रमाणप्रतिपादन *विधिवाक्यानां फलपर्यन्तगमने अमः सविस्तर अर्थ- प्रथमपादार्थ। वि. प्रतापना मोका १३. वादाधिकाणे मीको. पृ६३९ वार्तिके ट्रष्टय. । • विधिलक्षणे । नदि योगश्न विधातु शक्यने, • विधिवाक्ये देवताया. सगुणत्वे निगमेपपि लक्षणत्वेन चं'चारपितुम् । प्रसिद्धसंबन्धो हि शक्नोति मगुणाया एव देवताया अभिधानम् । 'अग्नये पयमानाय' नवयितुम् । न च अविहितः एवंजाटीया शब्दावगम्या | इति विधिः । अग्निं परमान यज' इति वक्तव्यम, न प्रमिदमबन्धो भनि । भा. ३९४ ७.५ तु 'अग्निं यज' इति । ' इन्द्राय येसधाय' इति विधी • विधि नगदम्य अर्ययादम्य 'औदुम्परो यूशे सति — इन्द्रं मृघ यज ' इति वक्तग्यम्, न तु भाति, ऊर्या उदुम्बरः । इत्यादे. किं विधि. | 'इन्द्रं यज' इति केवलम् । यि. १०४१६, कार्य उत स्तुतिः इति सदेहे स्तुतिरेव कार्य इति | विधिवाक्ये सावन्नि पदानि, तावन्ति प्रत्येकमपूर्व सिद्धान्त । भा. १।२।२।१९-२५. * विधिव- मनिपाइपन्ति इति पूर्वपञ्च । विभिवाको एक्मेय पद निगदाना अथवादत्तमुक्तम् । वा ३६७२. | अपूर्वप्रतिपादक इतरापि तु पदानि उच्छेप. इति • विधिवनिगटाधिकरणम् । १।२।२.११९- २५. विशन्त । २०११, • विधिवाक्ये राशपिरोऽयः भीको. पृ. १३३६ 'औदुम्बराधिकरणम् ' इत्यत्र अधि- अयंताटामिणीयते । अका: दसरा. उपदधाति' इति करण द्रष्टव्यम् । • विधि प्ररणाविभागे प्रयोग विधिवाक्ये शक्य केन इत्येष अचान्या. इति सशयः । बादरायणः' (१०६५) । प्रधानरपृयकारा- तेने वै धृतं' इयर्थवादात् धृवेन अक्तभ्याः इति नामनाना तन्त्रम् । एवं सहत्त्वस्य बना प्रयोगवचनोटन- | अर्थवादानिर्णयः ।।४।१९. ग्रहीष्यते, 'आदान प्रजाकाम याजयेत् ' इति । तदुक्त रिधिवास्यसंनिधौ अथवादसत्त्वे स्तबनेन प्ररो- "वपिरत प्रारणा.' इति एव प्रामे भा. १११४६:२३. चना, यदा नार्थिवादः तदा विनिशन्दैनन प्ररोचना । (द • विधिवत् ('चोदिते परायवात् विधिवदविका विस्तरेण अर्थनादाधिकरणे (मीको. १६५९) प्रष्टव्यम् । म्यात् ' ५११३४.) । यथा यत्र यवमानो गुण विधिषिपरिवृति भावात् उपते. प्रति- भूतो विधीयते, तर येन केनचिन् यरमानेर स, पेधिता, नान्यदाग । मु. पृ.९५५, । .

·विधिविवेकः ३५९४ विधिविवेकः . विधिविवेकः । 'साधने पुस्पार्थस्य संगिरते प्रवृत्तिाणं गमगन्दात् पवर्तित यम्' इनि, अपि- प्रयीविदः । यो विधौ ममायत्तमत. म प्रविधि-तु यधिपं इति । प्रत्ययतिरिक्त प्रत्ययाय च च्यते ॥२|| स पशब्दभेदो पा (कणिका-शदा चियाय पुस: अमिनारमैदे कुनसकेतः तमनुस्मार- न्तरानियवे इनि भेदः । तम्य स्पष्ट सिदादेः अयस्तान्त- यति (तमभिप्रायविशेष टपणीस्न अनुमानुपदिश्य मणेरिर वस्तुस्वभावोऽतिशयः, येन रोहमिर चेतनं स्मारयति सनन्धम् ) 1 तन. तदनुविधाग्निः पनन्ते प्रश्र्नयन्ति), तदयापारगतिगयो वा (प्रवृत्तिनुरूपैयने), (नः कृतमनयन्मरणरहरिणः शशमनः) ।' बनि- यदी या, यदमिधानात् गन्दोऽपि नगा व्यपदेश्यः 1 दिनविपरत न अधिगतसम्या: (पुमासो लिदादिभ्य. (तत्र सन्दम्परपम्य तापन विधिभा निषेधति-) प्रतिकारेमो पि ) मनन्त ' इत्यपि मिथ्या, नन्मात्र- 'प्रमाणन्यादनियमान् प्रवृनेः संविदाश्रयात् । [तद्विपरगाव-J साजिम्माणि म्पमदान । (गणा- सममिव्याहृतेः शव्दो न विधिः कार्यकल्पनात् ।।' तरमाह-) अप्रययपूर्वाधा न गब्दपरतन्त्रम्य प्रवृत्ती शाप्रमाणे हि धन्दा प्रतिज्ञायते । योधा च ममाणम् | पिवग्नानपयोगात् । प्रस्परनेरितस्य इन अन्ध सन प्रनिहा कचनातिशयमागमय गदः चेदना पवादः न घेदन प्रस्सनम् । (नोदयनि-) बारसोऽपि सेन प्रमाणतामश्नुते । ममा तुमने, कारकः तामाणिस्यः आवंगः शानमपैश्वते, नैगम् । शानस्यै र राम प्रमाणताममनन्यात् । न हि कारको हेनुः प्रमागम् (मा पारख नात् । विनाप्यहिंदश शहारिणेगापि मरणदानात् । भूत् वीजादीनामरादिसराणा माण्यम् ), अरिनु भोपार, 'वामिपनिशान पनि कारसहेतुति छापक. (इन्द्रिशटी तथा भायात् ) | विषयारपोधनान प्रदीरया शक्तिशानमपंचने तथा प्रतिक्तिमरिद. दोष इति चेन्न, सन्मात्रस्य अन्यत्रापि तुल्यत्वात् (वर्त- मपि ' इति । तेनापि न शाप मादन्यन शानापेक्षा मानापदेपोटपि । नेत्रः परति ' इत्यादी)। 'चोदना- प्रदश्यते, शानकारगर 'ज्ञाप" स्यारयानान् ( वया स्वों धर्मः' इत्यम्युशमानर्थस्यात् 1 ( तम्मात् च न सपशेण व्यभिचारः इति भार.)। येन रूपेण प्रामाण्यम्, न तेन चोटना, येग चोदना, न ननु ज्ञानमारको चरादि न विज्ञान भपे- तेन प्रामाण्यं तस्य प्रवृरि पति कारकवादित्यर्थः । यते । नमन.. (पाश्वस्त्र आह-ज्ञान प्रति ) ग्रन्दम्य प्रमागरमादिति हेतुं व्यापार अनिश्मात् प्रवृत्तेः' जगारकत्वासन. ( हान भारतच उगदियान ) । इति स्याचटे-) रामस्वातन्ये च नियोगतोइयर प्रवृत्तिः (चोदनः पार्भम्यमाह-) अमपरी दोष । (राक स्यात् । तथा च गन् पिहित कर्म' इनि आह-) कुनाह अर्थोपः। (चोटरु आह-) निवियर स्यात् । नहि तदानी गन्दपदनिलमलिर. अभ्यासान् क्यागात् । उक्त न 'धम्म मात्र गुश्मानपत्र इच्छाऽपि तन्त्र प्रति प्रति पुरवण्य प्रतिमाहेतु. सौ. गन्दः समाउनः । पाराना चरखा (सविताभयात् इति यान-) शापच म्वरुपकर्म न गया पतिपादने । अनागमोऽस्यामः सम्प मम-विषमशान अपने ( नु कारः ) निादि- वैधिदिप्यने ।।' इति । (अभ्यामार यादेरयमयः। सरूप च प्रवृणेः हारक इन्यनुपयुक्तम्वरूपवतमसबन्ध- गाभिधानाधान, अर्थौधा मान्दात् , अग्नुि अम्यासा- विषयसविदोऽसि पुसु. प्रवृत्तिमाः । धीन. ! यथा हि गट क्शावाभिवातादयः अनमि- गनु घडामवानिवदेनन् स्यात् । यथाहि 'अट्न- पायका बरि गाजियजादौना अभ्यासात् शा. प्रकृति शमान प्रतिन यम्' युयुतवापबन्धविट एव निवृत्तिहेर्नु अर्थप्रतिभामा प्रतिमा माश्यन्तः प्राका परन्ते, नेतरे । न च शम्यादा प्रवृत्रभिधापका, जिवनकाथ, तया रक्षेपाः रायः पना पुरानाना अगु- अन्यम्प या फस्पनित् प्रवृत्तिनोः, येन सापड, मा। सनना चंद रमनि । अभ्यासात् इनि अन्यामशनिता यार्नमेतत् । न हि शनवनिः प्रवृत्युपयुन माता मात्र अन्य सान्दैनाह काई कालोपनागत् । अय ·विधिविवेक ३५९८ विधिविवेक च प्रारभवीयोऽन्यास अवश्वाभ्युपेय इत्या दृष्टा तमाह- 1 अप्रतीतयो धन्नाऽयोगात् । कार्याया तु प्रत्तौ न बालाना न निाया चेति । नहि नेपा प्राग्मवीयभारना नियमनिमित्त समस्ति अनमिधेयस्य प्रवृनिहेतो गतरेण प्रवृत्ति-निवृत्तिहेतुभूनाथप्रनिगासप्रतिगोत्पादन | ( विशिष्टसमभि याहारनिमिच अविवमानविशिष्टामि सभव । अर्थाभासप्रतिमो पादनेन चायप्रतिपादनमुक्तम ! धेयरन मन्दस्वरूपनिधिदिनो मते प्रवृत्तिहेवी 'अनागमश्च सोऽभ्यास ' । आगम्यते प्राप्यते अस्मात् | लिडादे इत्यर्थ ) इति कारणमागम । अविद्यामान आगमो यम्मिन् अमो ( कार्यकतानात् इति विवृणोति- ) अपि च अनागम अनादिरित्यर्थ । 'समय पैथिदिप्यने । अश्रुतफयु (पिण्डपितृयशादिषु) फ्लाव्याहार , चिन् समय इति आदिमनामाह । नैयायिकादयो हि ईश्वर | ( समिदादौ ) ऋतूपतारक पना , श्रुनानामपि स्वर्गा निर्माण शब्दार्थसपथ समय इन्याच गते । स चायासस्य दीना फत्वाध्यवसाय इति राई एव महिमा विधे । भावनाया विषय इत्ययाम उन । इति ) (अध पूर्व स दान्दश्य तन्द्रावे ( विधिभावे) अनुपपन । नहि पणी चोदकमाह-) न च म सर्बो शापो ज्ञानापेक्ष , | सा शब्दादनगम्यमान अयथा (फर तूपकार किंतु स एव मेतर श्रीजादिष्वदर्शनात् (स एव ज्ञापक विना ) गम्यते । नहि लिडारिस्वरूपायैव अग्या- एव । नेतर कारक । कुन ? बीजादिपु अड्कुरादि | ऽनुपपत्ति । प्रपतकम्य इति चेर (प्रातक पानुपपत्या कारकेषु अदर्शनात् जानापेक्षाया )। न च दृष्टविपरीत फलादिकल्पना, दनि शहा) न, तस्यापि (प्रवर्तक समानदपना लियादीना अनुपपन्या, नादशानु त्यस्य) पचनादिवर्तिन इयोपपत्त फळरूप कारक बिना। सारेणापि अपने । प्रत्ययश्च सहाभिधानात् प्रत्या, (द्वितीयकारिकार्यमुपसहरति-) तन्मात् न विधि तदनुवादादा , तद्योतनाद्वा, तासन पातराभिधानाद्वा शब्द तडयापारी वा ।।२।। तथा समभि पाहारमर्हति । (प्रतिप्रत्ययगो सहामि ननु अनभिधेये (दाद यापारे) एने दोपा । धान तदनुवादात् प्रत्यर्थानुवादाद्वा यथा एको दो अगिवेये एव तु लिटादिशब्दाना पुरुष प्रति (प्रयोज्य बहर इति , त योजनान् प्रकृत्यर्थयोतनाहा यथा प्रवर्तगान प्रति) प्रयोजक यापार आत्मीय प्रवर्तना । 'कुमारी' इति मया रनौन द्योतयति, ससमय एव युक्त अभिधाभावनामाहुर पामेव लिनादय । (घा तिराभिधानात । यथा पचति , पाचक , दण्डी ११११११ पृ. ३७८) ( भमिनाया शब्दम्य भावना इति निप् - अफ- इनम प्रात्यर्थविशिष्टभावना प्रवर्तनामाहुरित्यर्थ ) व्या च ज्ञापावान् नामाग्यम् । कसबधार्थी ) अब चकम्प तु (लिगदे )| प्रवृत्तिहेतु बुवा पुरुपस्येच्छया प्रकृति ( तथा प्रचै कारस्य स न गुग (समभि यातार ) । च प्रवृत्तिनियमोऽपि अपन), सब घरोधापेक्षा च । (गटकते-) सायाद्यमिता तरनित्र वन स इति चेत्, (तथा च सचिदाभमत्वमपि उपपन्नम् ), अभिधेय यस्तु । (सममि याहारमात्रम् । विशेषस्तु न सिभ्यती सब धनियमच अभिषेपण्यात् (अभिधेश्योर्धात्वर्थप्रत्यया त्याह- ) प्रवृत्तम्नु प्रत्ययेन अप्रतिपाद्यमानाया का | गंगानगो मधनियमान् प्रतिप्रत्यययो गममि प्रत्यर्थसत्र । अमिधयर प्रत्ययम्य प्रत्यर्यानुरक्ता न्याहारविशेषोऽपि प्रवर्तनाया अमिधेपत्यात् उपपन्न प्रवृत्ति इमि चेन ( प्रवृत्तिावना)(निगक्रोनि-) | इत्यर्थ ), प्रनीतपनाऽ यथाऽनुरपस्या कायापना 7 तात् भावना कायस्पा लियभिधेया इनि गद आप उपपना ) इति । ( नदेतद् दुष्यति-) नैनन् विधिमामि शक्य वक्तुम् । तस्यां तईि वाया | सारम् । 'न प्रयोगानिरूप्यत्याद् वैयध्यात् पूर्व ( क्लै मताराया प्रवृत्ती ) गिदे कारकपन दोपच 1 अप्रवृत्ते फ्लायोगाद् रूपोनेन्यापति गगति । सामियातिनु बग्या वाच्च य या श्रुते ॥३॥ शिघे इरसनुपज्यने । नहि प्रपणा तथाविधी (वाच्येा येण वा) सर ध उपारनुते, ध्येपगायनुशारक्षण शन्दस्स गापारी निरुप्यते, तस्य , ·विधिविवेकः ३५९९ विधिविवेकः तम्य पुरुषधर्मत्वात् । नामि अपः तत्समर्थाचरणलक्षणः पयागमः इत्यर्थ.)। शन्दे तु किमनुपपन्नम् १ प्रपतना- फारीपादियन् अनुपलव्य ( कारीपोऽभिरव्यापयति इनि- भानस्य ( मानानानप्रणेतृकम्प) याम्यादापिय विपरीते बन्) । अत एव उपलनिधः सुनन्यापेशगादसमीचीना। अप्युपपत्तेः । पुपयोऽयं प्रातः शान्नस नैमिति नेत, (जनु यथा पिचययः कारीवादीना अध्ययन प्रत्याक्ट शारादि शियामा शास्त्रमुच्यते । गासनं च गति- यापामभिघते तथा लिटादयः स्व गापारमेर पुष्प- ! समारोपिनप यादेन हिताहितमामिपरिहारोपायतस्य- प्रवृत्त्याला प्रपतनामभिधास्यन्ते इति चेन्नेरवाह-) न च ज्ञापनम् । उत्तश्च यात्रतात् एस पुरपयोऽवनि- णि पत् प्रेरणाद्यतिरिक्त तरसमाचरणमाने लिटादयो ! रित्यर्थः) न, प्रमाणभावात् , प्राकू (मनगमात् ) निम्पित प्रयोगाः । वारीपाटिस्तुशीतानोदनादिना गाजर रासिः। (तदनेन पायोगात इति निवृतम्)। मतता समादयन् प्रवृत्तिहेतुः । सदस्तु पथमिति न (रूपोकः इति न्यावष्टे-) लिटादिव्यापारे च निरूप्यते । (एनदेव विवरीतुं आवाक्य निरा नरोनि-) | चित्रो ( विद्यारि-) स्वरूपाभिधानमनः । अन्यथा भयान्मतम्। पवनादिरिष लिदादिः प्रेरपनि पुरुषम् ।। (दादिस्वल्पानभिधान ) शुन्दविशिष्ट यामाराप्रन्ययात् तदनन् । अमिधान वयात् । अप्रतीत यापारम्पापि (टिटादे:- ) मनिधानात् विशिष्ट अर्थम्यापि (रिसादः) यामादेरिय म्यगारत: मेरकत्वान्, नत्प्रसङ्गात् ( च्यापारउपमहात् ) योग्यरवस्य उभयनापरि- पूर्वोन्नदोषापाताच ( अप्रमाणत्यादिदोषप्रमादित्यर्थः)। ज्ञानात् । (दारिकार्यमुपसहरवि-) तस्मात् नाभिवैया नहि प्रवृत्ति प्रकारका सदस्य सरिता- भावना विधिरूपम् ॥३॥ पाराभिपानमहम् । आमिहिन पापारम्यापि अथ मतम् । अमिवर भाता विविर्दिदायम भारकत्वात् , पारसय अनपेखिनशान याा (एतेन | इति । ( नाभिधेया भावना अभिधाभाषना, अपितु वैयन्, पूर्वदोषतः इति पदे पिको ) ( अप्र- अभिधैव अभिवा यापारः सदस्य थापना विधि. वृत्तेः प्रति विष्णोति-) उपेन्यापि तु शब्दम्य प्रयोग लिटायर्थ इन्यर्थः) अनोच्यो । ' प्रवृत्ते: सर्व न पर पुरषा, प्रायोपि शन्दम्य वोऽर्थे का प्रसार कार्यतो गतः। अस्थाना- ननुरोचात् । नहि सम्मिन् प्रवितरि प्रातिः नियते,तोरभावाच्चाभिधेव न॥४॥ विधि- मेशावयाम्, अपि तु अनुविधये । (अथ अनु. | रित्यनुपज्यते। सर्वतः प्रवृने. प्रमगात् , अर्थे प्रवृतेः विवषः सदा स्मान न मरति, इत्यत आह-) भगनात्, कारतो गते. इस अस्थानान् देतो. नियडे- च अर्थानप्रातिपरिहागनुविधानमारण म्याम्पादापित रभावान हेतो. अभिषेक न विधिः इति पदान्वयः । गन्दे समम्ति ( आदिशब्दन करणादु.पिनोहणम्), के.] (मतेः सर्वतः प्रमझान् इवि हेतु विनृणोति-) फलत् प्रवृनौ सयग्यम् (छन्द यापापम् ) | का, अगिधा घेत् विधि, सर्वशब्दाना यपात्र अभिषयेषु ए। (गन्दायापारात् ) मागमान अौय टनि चेत , चदानः ( अभिषा यापारसनार. ) इति धादि- सन्न, पानोगात् । भाते हि सस्पनिये हि करे गन्दे मोऽपि प्रवनिप्रयतः । अस्याः (भभिभाया) एर प्रश्नपितरि अन्यथाऽनुपपल्या मागमः । (प्रपपः अरिदोषान् ।( अर्थे वा इनि विशोनि-) अमिधेप. उपदिष्टस्यायन्य मागान्तरेण मगाट, नेन सह यतते विशेषाद्रदे स एव मत्तिहेतुः अवायनिवाभ्याम् । इति समयमा मिया यस्य उपदे गम्पा, सा गम्योपदेषुः, (अन्यय यतिरेकाम्या अभियानौपागमे सति महत्त., तपोक्तः, तस्मिन् सायपरिये । यदेव यस्मै हितमुप | सत्यमपि अमिधापा घटादिगदेन, नाभावे प्रवन दिग्रति कम, तस्य तात्प्रवृत्तौ हितप्राप्त मगदर्शनात् रमापात् इयर्थः) । ( सानो गने; इति विनोनि-) उपदेष्ट्ररतिनी अपि वावज्ञानाश्श्ये ईशारजाने एा अनन्यभ्यस्तु गन्दाः इति खिती (अमितीनि- इति तदेतस्मिन् प्रपनयिरि प्रपननाऽन्ययाऽनुपपाया , रग-) कार्योनाया. अभिधाया. सामानम् ।

·विधिविवेक निधिविर्वक । । ( अस्थानात् इति विवृणोनि- ) अभिधायाश्च । (द्वितीय हेनु विवृणोति-) प्रवतना च मवर्तयितु र्यापार अभिधाऽपेक्षणे अनवस्थावातात् । (अभिधाऽभिधाऽपि स तमतरेण इति गातिविगतते, पुरुषस्य अभावान् । यमिधात्वेन अभिवेया, एव तदभिभाऽपि इत्यनवस्था । सन्दम्य च (अधस्तान्) प्रार्तस्त्वनिषेधात् । (वस्मान्) पान ) । अर्याभिषेक अपंचते ( भमिधाम , नाभिधा), प्रयितुम् भार ( तदभावान् तदाप्साया प्रवानामा इति चेत्, न । नियामवस्य हेतेरभावात् , अर्थाभि- | अमगार ॥५॥ घागस च । नहि अन हेतुरस्ति अथामिभेव अपेक्षने, नाभिधेति (यथाभिधानस्य न इयनेन 'नियतेहेतोर यदि मन्येत, पर प्रपतकम्, तद्वयापार (अर्थिता भावाच ' इति व्यारयातम्, 'च' इनि अभिधानाभाय. प्रीयkar या ) प्रर्तना, पार्थिन पुसस हेतुसमुचयात्) । अमिधीपते अभिषा इति, पुरुषस न तम्गधने प्रमुने । अयथा (पत्र यापारमारण ) प्रति , इति किं न सगनम् । (अभिधीयो हिनदिगि अभावात् । न कश्चित् च्यापारविशेष प्रवर्तना, अपि स्वार्थाभिधा इति, मेधावता हिताहितयातिपरिहार्थिना र प्रवृत्तिसमर्थ न्यापारमान प्रयोजक आपार | 'भिक्षा प्रवृत्ति इति च लिन सगतम् , नय, प्रासाद देत वासपनि । भारापोऽगिरध्यापयति । इति दर्शनात् । इति पिपासो हनगाहरति । उपमहरति-) तस्मात् ' ( दूषयति-) तदसत् । अर्थता व्यापति पुस ममिधा न विधि ॥४॥ नियम विनिमन्चन । फरसाधनता वर्मनिश्चेया यस्तु तहि (द्विादीना) अयभेद (विधि)। साध्यता क्दा ॥ ६॥ पार्थिता चन् प्रवृत्तिहेनु नेतदपि । अपौरपये प्रैषादिधर्मो नायकल्पते । । सा इच्छा तपोगो या टच्यासमरायो वा वृत्तसित न च प्रथर्वनामात्रमविशेषमस्ते॒कम् ॥ ५॥ | समासेगु मय वाभिमान लनम्म्या ' इति ( वार्तिक लोके हि प्रतीत प्रेपणाऽध्येपणाऽभ्यनुज्ञार क्षण अभि | कार-) वचनात् पुष्षधर्म इति न पर व्यापति । प्रायानिशय मोक्तृधर्मो रिटर्थ । नम्ग अपौरुषेयेषु । अथ तरिच्छोपहारमुवेन पस्य प्रवृचिदनुधर्म वेदवास्येषु अमर । (कावागतसामर्यात् लिगद प्रीन्यामता परयापार प्रर्वना । ( इष्टरमण परम्, पंदे:पि श्रूयमाणात् पैपादि-) मनीने मभर इनि | सुखानुशायिनी चैच्छा शी फरेन मुग्यात्मना भवित यम्, चेत्, ग पोरयेपत्यापन । (वेदा नचादिन यत्याह-) मुम्पत्वेन तदिष्टामुपहरति, इच्छा च प्रयत्न असते, इति बैदामन (वेदस्पदेहवन आत्मा ) अभिप्राय इच्छोपहारमायेन फल्समयायिनी प्रीन्यात्मता प्रवृत्तिहेतु हासिनी । तेग असन्पले अभिप्रामागन्य व्यापार वात् भाति प्रपन्ना इत्यर्थ ) साऽपि तर भावात् , राहम्मल पौरुषत्रदोषान् । (प्रीयात्मता पले एव ) न वर्मणि । पायाशराच यदपि मत अनेक सामयपरिकपनाघोषान् व्यभि प्रवनमान सपा प्ररनत (पागदन्यखेन तासाधनरम चाराच प्रेमादीनामापत्नात् अभिचारा प्रातनामा अयपानविदाषान्-) नियमनिमित्ताभावात् । (चोद मेरे साथ (न पुन प्रेणादय ) तम्य अपोरुपेये पनि-) नासानान् नर्भगेच तनठे, , गर्दन वेदेऽपि उपपत्तिरिति । इमपि अचतुरयम् । निविशेष (सपा फसाधन याभावात् । परिहाति-) तन एप सामा यायोगात् भये व्यापानुपपत्तेश्च । (गारि- ( नरसाधन व प्रति प्रवृत्तिभावादेव भया) शाह को प्रथम हेतु विशोनि-) न तावन् प्रेणादयो विशे। तत्साधनत प्रतिहेतु एमगि न पररूपम् । ( मनु यदे मभपिन । नाप्यन्यो विशेष कश्चिदुपश्यते । तदु मयायि) इति कम प्रवर्तक स्यात् (म फरम् ) । कोदोष ? इत्यत आह-) तस मंसमवापि (न परने या सामायामिधानप्रसाधन अस्मिवयसरे व्ययम् (दिपायर प्रतक्त्वात् ) | तत्तत् आम्नमक भेद (चौदति-) एहि तमाध्यता प्रवृत्तिहेनु । मान मामाय बाटानिय समशितकादिभेद म्यात् । राममापिनी इति न दीप । तथाहि, एममिः ।

·विधिषिवेक. विधिश्विकः । 6 लपिवम्य तृप्यादेः कर्मविदोघेण साध्यामात् तनय प्रनि. अस्तु वहि म प्रतकम् , अभिमतमानता नाम (न तु सर्वन । तदेवदूषयति-) का पुनरिय मा पता? | पवर्तना (पयोजकन्यापारः ) मतितुरूपत्यान् | 1, यदि रूप फम्य, सर्वत्र प्रवृत्तिप्रसङ्ग (फास्पसाध्यतापाः तम्य विषयान (प्रवृत्तिनुः प्रयोजकः प्रवर्तकः । माधनाधीननिरूपणटयाभावान् न साधने प्रपयेत् । पर्न- सिद्धध स भवति । तदिह सिद्ध चेत् कर्म प्रवृत्त प्रार, येद्दा सर्वनेत्र अन्यत्वाविशेषात् इत्यर्थः । चोदयति-) प्रवृत्तेर्भावनाया विषयः, न भा यम् । विषयवेत् कर्म, कारविशेषः (प्रतकः । विदोष्यते न्यास्त कर्म- असिद्धत्वात् कप प्रवर्तकमित्यर्थः) अपिच 'प्रज्ञायते कारक गगनस्सुमादिभ्यो येन शक्तिभेदेन स तपोक्तः) | सिडादीनां व्यञ्जनीया प्रवर्तना । प्रयोक्रधर्मो, सहि फलम्य माधन नियतः शक्तिभेदो रूपादियत् । न णिचो यथाऽनियतकर्तृका ॥ ७ ॥ोकाद्धि अन्यया ( फलस्य शक्तिमेदाभापे) कारकरवाभावात् शब्दार्याधिगम । तन च प्रवर्तना नियापारा प्रयोक्तृ- ( फारपत्यागारप्रसनात्, गक्तिमत एप नानत्वात् । संयुष लिटायर्थ अगम्यते । णिजपातु सा यमः हि रूपादीना (कर्मकारकाणा) शक्तिविशेषात् । अनियसाधारा । न च णिजयंवत् लिहायोऽपि भवितु- ग्रहणे साधननियमः, तथा फलेष्यपि दृष्टः, गगन- मर्हति । यथान्गेशाने शब्दार्थ यमयानात् ॥ ७॥ कुसुमादेरनुत्पादात् तृप्यादेश (फाम्य ) फर्ममाग । यस्य तु ( दर्शन इति परेणान्वयः । दर्शनमाह-) ( तदेतत् विकाप्य दूषयत्ति- ) कदा पुनरयं यक्उिमेदः सति पुरुषयान. अनुपाठः, होमानुगतस्तु क्यापार मान्यताऽभिधानः १ फस्य भावममये न तावत् , श्रत्या उच्यते इति ( तेयु-तेषु शास्त्रप्रदेशेयु भाग्य- येय यात् अप्रवृत्तिहेनुरताच । न राष्ट्र उत्पन्नस्योपाद. बार-) दर्शनात् चेतना पापारारिमा ( प्रयत्नशब्द- योगिनी शक्तिरर्गवती । नापि सिद्ध फल तत्साधने प्रवेदनीया ), इतरथा चा स्पन्दास्पन्दमाघारण्येन औदा- कश्चित् माते । अभायालेऽपि भमन् कथं शक्ति- सोन्याच्युन्यात्मन्यापारमात्र भावना विधिशब्दपर्षाया मत् । सपुष्पयत् । रिट: अपामृष्ट काल भेदा (ननु यदि मानव विपि., मनु सदेव कामुत्पाते । इद वा पदमकायादिनो-मचनि, अपाधीन , पश्यति इत्यत्रापि अस्ति भावना, इति अनुनाथ्य यक्कम्यम् । अपि च निम्पादानकार्याऽनुत्पादात्त-पचेदित्यनेन तुल्यार्थत्वप्रसन्न. इत्यत माह- अपगमृष्ट- ६पन्न पतिरेमाभायादुपादेयस्योपादानरपेण सत उपत्ति कालभेदा प्रवृत्तिहेतुर्भावना विधिः । सा न लियः। ननु कम्पते । सामना तु सक्ने तदनुपपत्तयां चोपा | एर पडायर्थ इत्यर्थः) । उहादिषु तु ( भावनायाः) देवन् । साध्य नोपादानम । कथ तर्हि कर्म कारकम् । सत्वेऽपि मालविशेषेण (वर्तमानादिना ) विधिरूपप्रति- नै मकारक कारवाश्रितमिति केचित् । विकारमाप्य | बन्धात् अमत्तिहेनुयात् यदादिमिरिष लिभिधेयाया यो साताददोषः। वैविध्य तह हीयते । काम न ('यदि रकारमामा योम म्थात् 'परोभा हनि यसन कारकाय शकपाध्यवमानम् । क्थ तर्हि घर गतिमा इति । इत्येवमादिषु लिडभिधेयाया प्रतिबन्धो क्रोनीति प्रयोगः । उपादेयश्रुग्या उपादाननिदंशात् । अषा)" इति दर्शनम् , त प्रति उच्यते 'नेक विबद्धं, बुद्धिसम्य या क्रियासपोगायुक्तो निर्यम्य फारम्भा | न च तद्विशेषधेत स कथ्यताम् । कालभेदाऽपरा- यथोक्तम्- 'व्यत्ती पदार्थ शब्दादेर्जन्यमानम्य कर्मग । गर्श. कामं मारमात् प्रवर्तते ॥८॥ (यदि हि कारपस्ट तथा सिद्ध बुद्धिमप्रकल्पितम् ॥ एतेन साध्य | भावना विधि इत्येवगैर तत्सम् , उता-)लिडादिषु साधनयो परस्परातुमय परास्तम् ( एते। फगत. ( लहादिशु १) सालभेदेन विपिपस्य प्रति मन्ये बाकिसदमापनानिरामरणमामेण साम्यसाधनयो, मिदिमावनाजानामार (विधेः भावनायाश्च ) अमेदात् । पनि परम्परानुल्य मबन्ध, साव्यता परास्ता वेदिताया। अपित (वा भावनाशः विवद्धानिबद्ध विरधर्माच्या- तत्रापि साम्यात् । कदा' इति प्रश्नम्प)। सात् ) मेदप्रसङ्गात् । न सलु एक विवसमयिवर्ट च मी. को,४५१ ·विधिविवेक ३६०२ विधिविवेक कल्पते । (चोदयति-) विशेष प्रतिनधो न माव- हेखतगप्रतीतब (माध्यताया परस्य या अप्रतीतेश्व)। रूपम्य ('भाव' इति ण्यताहरत 'एच' इत्यचि | ता च (प्रवृनि) भूत वर्तमानो प्रतिबनीत , नेतर कृते भावनामाह । परिहरति-) पिपल्पमाामावानु का, मयि पनि अनुष्ठ पत्याविरोधात् ।। ८॥ निधानात् मवृत्तिमा वाभावयो । स तर्हि विशेषोनिधि यदी समर्थनम् , अप्रातमधया रिषण भारमा (अत ) न मावो भावना विधि उपदेश प्रेरण इत्येक सबधस्य प्रतीच्या प्रवृत्ति , यथा अद्य तवेद वर्म' इति (यग्नु ) । निदर्शनीयवासी । ( भावनाश -) फतरता | लेके (तया न व्याक्रियाकर्तृमध एव विधि इति इति चेत् , न, तस्या एव घुमुमनात् । ननु काल्भेद भाय । एक्देी तु प्रमङ्गमापादयति-) शापि तु परामर्शविरह एय विशेष (भावनाया पर्न यताविधि), (समर्थनें पश्यतीत्यादी) लडने श्रोतु प्रमाणातरेण किमन्येन (विशेषण) यर्नमानादिरूपागा अननुष्य वात् | अनधिगतमर्थम गमयति विचित्र प्रराङ्ग । (बोदक तदभावेऽपि अनेऽपत्यप्रतीते । (ययति-) गातु एष परिहनि-) न, निमित्ता राप्राप्ते ( प्रियामधे) विशेष , न तु पुरुषाय प्रवृत्तिहेतु ( अतनु व कथ तम्य (रिडादे ) तदभिधान ( मन धामिधान ) तर विधि !)। काम प्रत्येतु ( पुमान् ) कारभेदविभका (लडादौ निमित्ता उप्राशस्त्र भविष्यतन (रूपेण) भायनाम् , अनुष्ठान तु धुरा । नहि वस्तुम्यरूपमानप्रति अमिधानात् अयस्य ( मन धम्य ) । लिटादिमिस्तु पत्ति प्रनिनिमिन्नम् । न गट 'घर' इति निपद्य, | तयाऽभिधानम् (निमिता वरापातवया अमिधानम् । तत अर्थ (घशब्दावे कारभेदपरामरहित प्रतिय) अपाने हि द्विविधा प्राप्ति प्रतिषिःपने उत्पत्ति प्रमितिथ। वा बत्येन तसिन् ( घटे) प्रपनने । मान्यतया प्रय. तन माना तगनविगत माय अपरामयति हमी ययपि तते इति नेत् , केय साध्यता । यदि असिद्धत्तम्, प्रमितिरूपा मातिन समति, सास्ति तु उत्पविरूपा, (उदा अत्यनमागभाषाभ्या रापुणम् (सपुष्पवत् | निमित्तान्तयत् उत्पत्स्यमानायर तस्य ताभिधानात् । तत् ) । मृत्पिण्डारम्बाया च 'पो नास्ति' इत्यपि न तु एक लड ते वदारया वराति निधन पुरुषप्रयत्न (साध्य इति प्रवृत्ते - ) प्रसङ्ग । अथ वारव विषपरवम, मतरेण अपनो अगादिरावधासिद्ध इत्सर्थ ) असञ्च ने (कास ) विषयी काया प्रवृत्तिमारिकाया किमणे । अशानज्ञापन अप्रवृत्रमार्तन उभाविधयातिनिधेन प्रतेत ( साधन प्रवर्तकस हि की पापार , प्रवृतानि अप्रतिक्रिया संवधो विधि इति विधिविदा उद्गारा । चेत् साधनानि वयापार, तर्हि प्रवर्तक्नेन्यथ )। (तदेतद्दषयनि- ) नैतत् सारम् । यस्मात् , शाध्यया च ( भावनाया ) अनेन ( हिहितप्रातिपरि ' प्रवृत्तियोंगधियो लोकेऽभिप्रायवेदनात् । मृपा हाराधिना ) प्रतितर इन कुत्तन्यम् । परयत्ताऽव- । भवेत्तथा फाम कि मुधैप प्रयस्यसि ॥१९॥प्रति गमात् प्रपनते इति चेत्, स एव कुत । ( अतरतया | पद्यना नाम अयमात्मन क्रियायोग सदात्, तच तथा धात्वर्थमा यारपधाया भव मते कुल 1) ! अनुष्ठेपावाय- भावे ( मनातरेण सादे ) क्षेति निश्चिनीन, विषयये गमात् इति चेत् , न, सिद अनुरेयः फलवरपना ततश्च ( मानातरेण वाधे ) नतदेवमिति । प्रपतने तु अनुप्रयच इति इतरेतराश्रयतात् । एवमेर (तदेव स्मात् । न तु 'अ तव इद कर्म' इति वच भागती यश्यमागस्य को एर त परा नात् अविगतरत्रभिशायो पो यदभिवापानुग्रेमी से मर्श ) अप्रवृत्स्य आश प्रवृत्ति आरतम् , चित्र, प्रवर्तितुमर्हनि, अयथा (यदि कियामिव घोध अध्यवसापो वा रिटायर्थ , उत्तरवाला प्रवृत्ति प्रयनो वा मात्र प्रवृत्तिहेतु न तु अनुविधेशभिप्रायमैदराय , देहवचनचेष्टा वा रसाधय इति ( आचार्यदेशयाना ) तन मबधोष सर्वसाधारण इति ) सर्वम्य प्ररत्ते विशेषाभिघात प्रयदम् , तद्वेतभावान् (आयपचिंती. (प्रदान ) । ननु बहापि शब्दानुरोथी प्रम। रभावान्) पुरुषम्य सामाग्रप्रतीते (मतीया) अप्रवृत्ते (दूषपति- ) न गब्दानुरोधे किचन निमिनम् । नु न - .

·विधिविवेक यिधिनियको . अस्ति मागण्यम् , तय प्रवृत्ती सपित माति, अन्यथा नश्र ) चे 1 सिजेरि (ले) तस्मिन् तदनु (परिभाये, तदभिधायिनो वेदराशेः) मृगायापातात् । पावे. ( निवासबन्धम्यानुपरः) । ननु खगंग्रमा- (पृच्छति-) यम् ! (पुनः प्रायभाने सबन्धामा: १ . दर एन निशम धनः धूपन्ते । ( न तु पुरुष उचरम्-) भूतानमानयोः परययोः ( अम्मायो 'माप्रम् ) । ( दूषयनि- ) सत्यम्, न तु सयंग चिय- रनुपलव्य ) अमापात् । मध्यियी ( गबन्धन निता पजेठ' पारयमिही बहुपान्' इति ।। चेत् पुरुष प्रवर्तते, न चन् (भामाण्य ) म्यात् इति ९॥ मुपायापात । ( दूषयति-) पुष्पमत्या नहिं प्रामा. (चोर आह-) अत एव सस्याभिन्दपिन एकत्र प्यम् । (म से दोपः इत्यत आह- तनः ) भग्नु, फल (विश्वजिति सर्गः ) अन्य (नैमित्तिक । अगाय काम मृपा ( शब्दः ) स्मिोऽयमन्य ( पुसः) शुद- परिहार. प्रयोजन कम्प्यते । (दुपरति-) मन्यम् । न प्रमोगीकरणमयानः १ (नमा अन्य शरत तार खामपि भुनोपपत्निः । तपाहि 'अधिनोऽपि नियोगेन माणीकरणे तिमातिदिनिगिया । यदि शमान क्रिया न निमित्तिन. । मालम्यादन्नरायेभ्यो मिदिमा दित स्म-) बहुनर च नम्य एवनाय- विहिताऽरलमारतः॥'१०॥न पाने मितपमापनि सकपाशानामागीकरण । मनु न निमित्तान वा अपापरिहारयोजना (र्मा) निको शादं मिथ्याशानं द्विवियदल्लभायात् (तमात् मामाच्या गत. निवासस्थमनुभवति (भानोति), पेन अभिया. मेव सदस्य पुरषभचिनोपयात । पी-) पापि मरन्धारपत्ति. म्यान् पापीहारफलमश: गोः । देतुदोषो न स्यात् (अयोधपेयरयात् वेदबाट, पो हि भारय मियान्य. सहेत. तमुपादयितु वापरतु झारः भूतपतमानयोः सन्धयो अधि. 'धगते । कथ पुन पर नामग्य भरायभीगे न दिया? गोचरयो. ( टमयमान्नरसार ययभारिरी. ( उत्तर-) अन्मदा । (परी-) नदि शालिनी ) अनुपलथे । मरिपती हेराभापात् (देश- अपिता (न पशि मझरा, तदथिता च प्रिया माये च कार्यापान, भन्मया नादाचिरकालानुराने ।' ची । उत्तर-) प्रत्यारमयशा (मनमा गर. चोदयनि--) मामा (मवियाः मेघस्स) हेनु । ' समापन शा) अधिना विभायेन ARREAL न । प्रस्तोताप (मामादस्य ) भारत ( प्रामाश्ये नु , (अनुमानम्य मानप्रवाधिनसियन अनुत्पादा. गति प्रतिमिद. ) नरेताश्रय पात् । ननु स्वतः । दिन्ययं.) वा मर' विमोदन्तगरेपः भमन्तिः । मामा पदिशानम्प नेतीतरालपम् । न । प्रनिता रद र निरोग प्रति , मिद्विारा मान तप (समापस्यौ मगिक ) अपवादान् । ॥१०॥ (गनु म मानेमरिदेनुः, म्बत.पामाशयमानुपा अनि 'निमितान्तरतः प्रतिमाहोदय E- वापस मार इयत माह-प्रमाण परिषदकारात्, । पते । न पोपदेशक मदनपीवि पतः पुमान मत. अमनिकास प्रानिगागदेव प्रामाप ॥११ ॥ पले दि निदेनो भने, . विद.1 नतु न बन मामासात्तिहेर्नु. कनविन्दते । 'नित (समय) 1 सम्मान (सत मिरममारमा प्रमाग ) मितिको सianfra. (गारियल)ममता (नपयानुसया) भन्मागित् ( भन्सार ता. नराममनुगमन. 1 (२दि मन्दा, मा] परममित पसाप परिवाद) अपा!ि म अमित अगोदानुसार नामा अन्य प्रनित.! रक्षा-), राय म मरिय Arrrri-) पम् । (दापनि-म, पपी अनि भा. मग दर (-) मे. 1 किम्य बोर(अग्नि मनपि.टि (RTI-मामा पर ·विधिनिवेक ३६०४ विधिविवेक -- . याच्छादी समविनि नियासबन्धहेतो नैकान्तत पपर सबन्धिपरिच्छेदपुर मरत्वात् , प्रमाणाहते , ग्या- परिकम्प्यम् (शक्यपरिकल्पनम्) । शास्त्रस्य पुरुषश्रेयोऽ. योगात् ( कार्यमबपिपरिच्छेदस्यायोगात् । परिच्छेदी हि भिधायकसात् ( मोहयहच्छादिपरिहाणात्-) फ्लपना प्रमाणस्य फलम्, व तदभावे भवितुमर्हति ) । इनि चेत् । न, भयानत्वात् । उपदेगक हि शास्त्रम् । न गनु अस्ति शन्द प्रमाणम् न, इतरेवरायणत्वात् । चैतेय! उपदेशका 'यजेत' इत्यादर ग्रन्दा । नहि । प्रमिते हि शब्देन नियोगे ( तेन सह ) ग्रह , एमि इद कुरु' युपदिश्यते । अपि तु स्वर्गकामादे सनि च तस्मिन् गन्देन तरस प्रमा । ( यानु मायने, भागतरप (यागेन सबघ) अगम्यते ( गम्यते इति अति स लिगदे तादृश सामर्यातियो गैन णिचि रूपम्) । दयादिश्रुतिमिरिन (अनुपदेशिकामि) अगृहीरासबधो रिक्शाविषय कतिपयश्रवणमहमारी दण्दादिमाघ (देवदत्तादे ) स च भूतो वर्तमानो | जनयति दिलणविषयमानोधम् । कतिपय श्रवणममनन्तर वा अनुपलब्धिनिगान , इनि भविष्यन् आशिष्यते तद्भावात् । न च अन्येन अगृहीतसगतिलया शब्दा स्वार्थ (तत्र च फलमिा मोहयदृच्छादयोऽपि हेवा. समरिन । मभिदधति इनि अनेनापि तया मस्तिन्यम्, मा भूद इति नैकान्तत फापनासभर इन ) । अपि च न्येपा न माक्षात् कारर्थता इति अस्यापि तया मात्र । एसन प्रगपूर्व पुरुष प्रीते सामुद्र पाण्यात मर तत् निशकरोति - ) अपिटिनगगने पदस्य प्राते प्रत्य- (सामुद्रिकशास्त्रज्ञेन पथितमिर) अनिरूपिनिमित्त पग्य चाप्रयापकत्वात् ( अयममितधि प्रथमश्रवणादित मिपासनापमुद्रीक्षेत । तया च पचनवेपर्य पुरपसरा रानघामहे शतशोपि श्राग्निाई विषियोधा भानात (परा तु वचनाद प्रतिपचापि पुसा उरालि गुत्पते , सहारनरप च अर्थरूपसचिन नगर्भठया तन्यम्, न प्रवर्तिसन्यम् , तदा धनयक प्रचमित्यय ) उापा उपपच , नाचरमामयतिगयनादौ नैसर्गिक्शब्दमानातिमन धापेशापवाद असति बम्बाप- (सपनि शिकारीय मतमुप यस्यनि- ) यदपि कोपनिपाने युज्यते इति । चोदवति-) प्रेसीना लेके दर्शन " प्रमाणान्तरागोचर शब्दमागागन ( शब्द- 'प्रतीते तद्गतम्य तदुपावे सबभग्रह । ( दूधपति-) आरयन याथय प्रतिपादकतया यस स तेषामेव (मादीनामे) नहिं पतीते सप्रधानम् , तयोरत । लिदादियुक्त सागरणममनतर सर्ग न नियोगस्य (अपूर्वस्य । यत -) उपासने, न कामादिना नियोग्येन-) 'नियुनोऽस्मि' इति मन्यात्म शब्दार्थी व्यभिचारात् । (नहि अंपादयो लिबर्या , वेदनीय मुग्पादित अपगमृटकानाप लिदादीनापर्य सम प्रति आमरणेऽपि तम्पापयोगात् । नामनगम् , (योग ) fiधि " इति, अयोध्यते । ' पदार्य ध्यास प्रति अन्येपणे. प्रयोगात् । नान्येषाम् हीन एस वाक्यार्थो न च मोऽनन्यगोचर । नानका प्रति प्रेषणेऽपि प्रयोगात् । सोऽय व्यभिचार ) प्रवर्तक किया कालगविक्त च यपुप्पयन् ॥ १२ ॥ मापट स्तेषु अनुयायी शब्दाय , सर्वत्रापरित्यागात् ( सवेर शब्दप्रमाणक (नियोग ) वाक्यार्थ , पदार्थो या । प्रेमादिषु क्यना एका सभवेत् । अयथा सत नाह (प्रथम निरोति-) म पदार्थस्यैव पदार्था चेरनुपपत्ते । तत्सत् क्त यता भिधायिनो लिटादप स्तरोपरिपतविशेषम्य वाक्य यन्चात् अपदायत्वे तदनु स्वर्गामादमाफत् नियोग्यविशेषणीभूासाध्यवर्गा- पति । सवाक्यायशदिनोऽपि (मतेदि ग्राम्य आशुतरग्निाशिवागाउनरिगस अपूर्वस्था दोषो वाक्याय , सधनश पदाया एप इति नापदार्यो भित्रायिन । तदेव प्रमाणान्तरा:मो चरता लिदा पर्यता वादगार्थ अस्तु नहिं । नियोग ) पठार्य निम्। नियोगस्य इति सदम् । एनपति-) मैनामाम् । अनमयणगेचस्प तारानाम पदायर गनुश्पते) आपत् माना-नरसिद्धा , नररते अग्यो पानी सेबसवेदनम पंचस्यात् ( पदार्थ नाप), तप न निशेग (अपूर्वम् । अत -) प्रमाणानगोचावात् माय । .

·विधियिकः विपियिवेकः 1 । तेषा सरधशानम् ( लिदादिवाच्यत्तानं ), न तस्य : प्रमेयपान ( न मलु प्रमेयता सत्ता, तदनुजावपि (अपूपरनाम्नो नियोगम्य ) अपिदिनारियाय रांब- सत्ताया अभावान् व्यावृत्ते. ) ॥ १२ ॥ घस्य ऋतुमागकोः। ते एष च शब्दाः विदित. [अनत्यो प्रन्य. 'अमापस्यापि प्रमेयस्यम्' संगतियात्, नेतरे ( नियोगसगतिसौदनविरहात् ।। (मीफो. पृ. ५४३-५४५ ) इति निन्दी संगृ- अथ मानान्तरात् सिदिः, न, मानान्ताविषयत्वेन हीतत्यान् अत्र न संगृहीत: ]] अपेक्षयामिदः (चोदनाया. ) । अपि च नियोक्तृ. अस्तु वा प्रमाणप्राक्षाना, वर्तमानता तु सत्त्वमुच्यते "यागगे नियोगः न नियोक्ता अमायने 1 न च (अतीनानागढयोः प्रमाणप्राययोरप असरपनीलव्या. अभ्यास्ति ममा , अपौरुषेयसाभ्युपगमात् । ( अस्तु | हागरसदत्वात् ।। ' अर्थाभागो नियोगम्य शादियां साद शदी नियोक्नेति चेत्तवाह-) शब्दम्य पुरस्तात् भूनागपाहतो । अनन्यगोपरत्वं न प्रमाणान्तर- प्रतिषेधात् ( ' प्रमाणत्वात् ' पारिमा २ इस्मादिना ) जन्मनि ।' १३ ॥ (अपि च अम्य [नियोगस्य ] 'बुद्ध' इति तदपरामर्शान् अनन्यगोचारयम् ( कारमया- शल्यानरच्छेदः शन्देन या प्रतिपाद्यने मानान्तरण या । परामात् परि मसि, असा., क्रोषि इत्यभिनायव । यदिशब्देन अन्यन्तामन्यम् । मानान्तरेण तु काय. प्रधनात् अन-एगोचरतम्)। यदि गन्नत, पटा माछेदे मानावरगोचरमसात् पितसितापमान दावपि प्रमशः (मानान्तगगोचरत्वम्य । नहि घटादि-इस्लाह-) असान्दतिरोगः, नाभूत, नाति, न भवि. श्रुनयोऽपि भूनारीनशमन्यतम आमृसन्ति । अयं अर्थतः । यति इति नोपपति, (तथा गति ) न नियुन , न (काल्यागामझे न पुनः शब्दमायात् , इति चेत् नियुग्यते, न निशेश्रते या सर्गकाम इति यास्यायः नन्याह-) अन्यन्तासा गपुपादिवत् । एतदक्षा- स्मात् इति सुनिरूपितोऽधिकारः । अथ न शामो भूतादि- रयत् अत्यन्तामत्तामा: (दि अगन्तासत्तागा. ग. ! प्रतिक्षेप, किंतु तस्य (शब्दम्म तेषु भूनादियु निषेोपु) अपरामर्श धन्यवाद यत् राम् । ननु परमाणाशा. भौदायी यान् मानान्तात: तथा असाय- (मरा- दस मन्तोन च निना, नरमात् ममिवार, मछेदेन असायः न तर्हि अनन्यगोचर , माना- इयत आह - ) निन्याना च वर्तमान वात् अ पभिचार• तिरेण त्याचम्या सायात् (वाला छेदम्यारसा यात् । (यतीनानागना। व्यावृतमा अस्तितिया स्वायोग' ने-) शन्दप्रमितम्य विदोषतात. ( नियोगम्य विशेषः नियेषु नियोगेन च्याच्चिदन्या उपहनाना निन्याना शल्यविवेको मानान्तरात् । न पुनमानान्तर निचोगे वर्तमानना मदाननी इत्यर्ष । आशक्य दूषयति-) प्रवर्तते ) । प्रयवस्येव गिरेः अग्निमना भनुमानान् । यदि इनापतियोगिता वर्तमाना, नित्येणु मा । ( या (निगमरोति--) न, विशिष्टापरिच्छेदे विशेषणम्पा. पउ अनागनता कारणदारेण उपमा मानि, याच विषय यान् । नहि अस्ति संभयो यत् विशिष्ट पर्वतादि असीतवमा स्वगाशकारणद्वारेण उसमृरते हा या म परिस्नेि तद्विशेषामिपच गायते इनि) । अपि मानता । न चे नित्येषु समाति प्राक्रमाभाराविना चान्यतोऽपि स्याधिगमे अनियोग शाम मापिता निरयावविरोधिनीरयात् । दोशन्तरमाह-) सम्पापि प्रमाण यात् ( कारवाहि ), भारौ गा कायम स्पमपि मानान्तरविर पनि व्यर्थ कार. भूनादिग्विामिधान ( अमाIf ) प्रगप । ननु डाक (Cोपनि) भूनादय (पर्णपेर गुणा विवेओपन्यासः । (चौदयति-) प्रमाणाधना मायरा. दक्षा, न पुन. समर) न चोगधिनियती उपमा शम् ( 7 च शल्पानासिस्य फारस्पेस नियोग, निवृत्तिनीरियां । (न गण्ड युनिश्ची कार्ये सानिमालपमा गयोगयेदनीषम्यामि), अतो नायता विश्लेते, म प्रायने । परिहरति- ) मनु अगे राम (नियोगस । दूपति-) न, अभारak 'पाधियेर (मुगादिशु एताशमेव अयता , - . - - .

·विधिनिवेक विधि विवेक- सारम् । (न र शशविषाणाीना अत्यन्तासत्य प्रतिमात एर जमिद्धे , इत्यत आह-) प्रतिमा- मयत् अत कात्यविवेकात् ) नित्यानिन्यस्योपापि । गृहीतानि च प्रमाणानि व्यवहारान इति ( इति निवृत्तौ च नोपाधिमासमर । प्रत्यक्ष तु आपात , समाती)। १३ ।। जमकाले भेदोपाधिषिधिमरूपमात्राहि इति । ततो अपि च 'वेदार्थ इत्यमाशङ्का नियोगस्य न विषयभेद (अपि च शब्दत काल्यानामर्श प्राप) कार्यता । नियुक्तस्य प्रवृत्तिश्च न नियोगस्यन्धना तु यापातजमविशेपविशेष्यमा पाऽनवमर्शत् कार ॥ १४॥ ('वेदार्थ इत्थमाउट्वा' इति वितृणोति-) भेदोपाधिनिरिक्तरूपमानयाहि इति न सत परपश्चात् यत् गट न भूतम् , न वर्तमानम् , भार न वा विषयभेद गाब्दस्य ज्ञानम्य भवेत् । गदक्ते-) दयनवधारितकातम् , तत् आशङ्काशनगोचर अपर्तमानस्यारुप नाव वर्तमानविषय तत् । ( निरा । वपमनतिपतित अप्रवन ( अभूत अप्रपतमान ) चटे-) सत्य याता, ग प्रनिनित । ( उक्तमर्थ ' अतिनीयहरवादोदय- (दयात् युटुल- ) दर्शन संक्षिपनि- ) वस्तुतो वनमानारिधिवेक निरात्मस्त मामयन प्रत्ययपथमनुपतत् (कचित्) पभिचारदशनान् अत्यन्तापमिनित , न विषयमेदात् प्रमाणान्तरानपेदार अनि श्रीयमानेकातम् । दमा चायभा रत वेदाय प्रडा शबस्य । मैपा उभयतापागा (रनु)! शारिभिरुपनीत अति गारपया (निधयप हि प्रभा ननु प्रीयते यत' इति कार्यो.५ , न स भाव पम्, थप च स्वाथें डाका अनिश्रयात्मिका विधान प्पन (भनिप यथे) मानाभावात्, एवान्तानवधारणात् अप्रमाण स्यादित्यथ । 'नियोगस न कार्यता' इति (तत्लानिश्चयात् ) । कार्यरवादेव गेवरवागनुपाती | विशृणोति-) अपि च विषय पार्यो न नियोग (आशा- ( वर्तमान भूतारानुपाती। गगनगुमायमानसहि, इति दिए हि नियोगेषु स्वाम्यादिनिपोस्तषु विषय कार्यो- चेन्ने याह-) न च नास्ति, प्रतीते । (परिहरति-) गग्रतै निको पेन । न चाशदयो नियोग ) । कामय उक्तोत्तरमेतत् ( उक्तप्रायमम्योत्तरम् । तदर्शयनि-) | बेदममय (लेगानुसारान् । नन दयादयोऽपि तरा सारमा ये न वस्तुत कारमेद (कारभेयिवेक ) । देग्योऽवगम्यते, इति क्य चाम्पैव वेदप्रमै पता इयत प्रमिदित धेत् न विषयभेद (प्रत्यक्षात् घगदिशब्दाच) आह-) इतरपदाथाना तर पयित्वात् ( गर्वमेव पदन त इनि नराम्यम् (तरमा मानान्तरागोचर मिच्छन | कापपरम् , तत्रैव युत्पर । तत्र विचिदभिधारस्तया नियोगम्य कायसमदचिरहमन्तरेण तदनुपपत्ते नैरात्म्य यथा रिगदि, किंचितुरादयस्वार्थाभिधायक्ता यया माप्तेत ): कप नहिं प्रतानि (अत्यन्तामो यो दमा दयादि । तथा च-) तम्यैर कालविवेको माना गस्य ।। उत्तरयनि-) अत एव ( अगदोचरत्वादेव) तरागोचरतरा अपेवसिद्धये अभिधानीय (न तु प्रतिभामात विल्यमाय वा शाब्दज्ञान इति विपश्चित नियोगस्य, तस्याकारिता वेदाथलाभावात् । (असमतीतिर प्रतिगा इति बा, विप क्षति चासो काररहित , उस्य नारक्यापारविपश्वश वा मतभेदेन व्यपदेशभेदनी । एतदुत भवनि- बायपासमवात् ) ननु निपोगे एवं कार्यदर नामवासन्नीले रगोचर अपि तु प्रमिते । ननु प्रत्यय (विकानाम् ), एस हयपदिन्ति आचार्य अगद्विारा प्रनीजि क्थ व्यवहाराणम् । अव आह-) निपोग बनय । 'गवशायनमनुश्यम्' इति । प्रतिमानिवघनश्च म्यरहार (नास्ति अय नियम | नैनन् , (नियोग नियो पस्य कार्य मति ) नियोग्यस्य असदयविज्ञान न व्यवहाग मिति । सशविपर्ययो हि निपौक्तृत्वमशात् । नियोगाय हि ता नियोक्चति रापा, ताच्या व्यवहारानुपरन्धे । प्रतिमा पुन रहार | (यथा स्वाम्यादि आशादे) । अपि च, याग हेतु , तद्भावाभावाविधानान्ह उपन्यवहारमानाभाषको (विषये ) नियोगात् परवा ताप (मिशेगप ) । इपथ । यययम् , म तहिं पाहायाघनत्व प्रमाणानाम् , कृत । (यांया!) नहि एष सत्र (नियोग) । , -- ·विधिविवेकः विधिविवेक नियुज्यने ( नियोगान्तराभावात् , स्वात्मनि न विषय- ! गुणमधान मानाइते सभवति, इति न परनिष्पत्तये, इति विपरिभाषानुपपत्तेः, महाधिष्ठानत्वात् तस । स्वर्गम्य अपरार्थत्वात् यागष्प ( अनिएत्वेन ) तादयम् राइको-) स्वरूपेणैव स कार्यः ( नियोग.), न त (स्वर्गार्थत्यम् ) । इष्टस्युने तदात्ययातीतः । अन्यापेक्षा ( नियोगान्तरापेशा ) विषयत् ( यथा हि (इष्टपयुक्ते वाक्ये सयमनिष्टस्य तदिष्टान्वयातीतः । विषयो विषयिनियोगका पताऽऽक्षेपात् कन्य. , नेव दूपयनि-) करोतु नियोन्यविषयसबन्ध नियोगः । नियोगस्य यता, स्वभावत एव नस्य पर्न यतारूप- | विषयनियोज्यविशेषणपगतिस्तु कुतः १ यौरवनियोग- खान् । परिहन- भातु किंगु 'यजेत' इति । समन्ध शेभानु परम्परावानियम सर्गकामयागयो.। 'याजपेत् । इत्यर्थः म्यार । तथा च स्वर्गकामो- | स्वर्गयागयोस्तु क्मिायानम् ! नहि खों पाग इस ऽन्यनियोगमारेण कृतशास्त्रायः स्यादिति साधु सुसयादित | नियोगेन संवद्धः, अपितु नियो विशेषण हन्पर्यः । भनमवता । (अयमभिरुधि:- न तावत् अपूर्व भावार्य । चोदपनि-शिशिष्टसरन्धाच्नेत (यद्यपि न साशात् स्वर्गो विपयं कार्यमा अनगरपान स्वारमनि नियोग्य नियोगेन सपद्ध., विशिष्टम्गु नियोग्य नियोगमा प्रेरणन् निगोगो लिडायर्यः इत्युपपादितमधन्नात् । इति स्वर्गोऽपि नियो-यमुखेन नियोगमबद्धः इति एक- तथा च आज्ञादय एयाशिष्यन्ते इति यजेतेति लिंडा | नियोगमवन्भात यागेनापि समध्यने । तथा च साध्य- कार नियोगमभिद्धता रागविपाशादिरर्मः क्तयः । साधनभाव सिद्धिः स्वर्णयागयोरित्यर्थः । पयति-) जीव- इन्थुक्न स्थान् । नस्य चापोये चेदेऽपि मम । न नादेर पि प्रसन: ( जीवनादेरपि निमित्तस्य नियोन्यद्वारेण चाज्ञादयो रिपयानुपानमन्तरेण आज्ञापपिना काम | मत्रन्धद्वारेण नियोगमब धे रागादिमनन्धराद्गः । चोदकः शाक्या । न पन्दु राजा विष्टि निवजानः शिविकारहने पृाति-) स्मित' १ ( उत्तर-) अाय वा निमि- बहति रवयं शिक्षिकाम् । ततश्च स्वर्गकागो यागनियोग- नम्य, (नियोगविषये यागादो ) प्राधान्य वा । ( तन) करणमात्रेण वृतगास्त्राय: स्यात् इति साधु मुर सा- अम्बे (विवनो समिदादिवत् ) अतिशमसनो दितमनमाना । अवमान नियोगः कार्य ध्याह - निमित्तस्य (प्राधान्यं तु याग प्रति साध्यत्वलक्षणे नियोगार्थे च कार्य स्वर्गयांगयोः परस्परासबधः नद- जीवनादेः निमित्तस्य सिद्धस्य न ममान्येा । अभ्यु. चपात् (वार्यरूपनियोगान्चयानुभयोः । चोदपति- ) त्योच्यते--) प्राधान्य माम्यनैमित्तिाधिकारयोः बि- एकमियोगरा चम्भिकोः (स्वर्गयाप्रयो! ) अरुकहायनी । दोषः, उमयो, मानिष्ठरसात् (ततश्च ) न नैमित्तिाः नत, नियमान् ( परम्पररानन्धः स्यात् । न विनि- प्रयोगनियः स्यात् । तथा चोभार (काम्ये नैमित्रिके योगोषमदी नियोगः, दिपयनया तदरोगन अवस्था न) मर्यानोपसारो न वा । (चोदक आह- ) नात् । पहिरनि-) सत्यम् , नान्यकामो यागनियोगे नियोज्यभेदसमर्पणेन कृतार्थस्य जीवनादे न पिय. म्वर्गामनिरोगी न यागादन्यत्र । साध्यसाधनमायान, मध, स्यात् (नहि अस्य विषयगनन्धमन्तरेण य- अयुक्त (नगंगागतो. एकनियोगसन्किनोरपि म्या | र्यन, नियोगावच्छेदतश अर्थववान । यदि नियोज. कामयागयोरेव समन्योऽवयम्पते, न पुन. म्पर्गयामो । भेदसमर्पणेन चरितार्थ जीवन न सब-धान्तरमईति, हन्न अनरगम्यमानश्च विनियोगो न नियोगविषय इपर्थ.)। 'भो निमित्तनैमित्तिामारमपि न भजेत इति नेत्त- ननु न नियोग विषयनिषोयरान दमन (वय) | अह- नियोज्यमैदरुमर्पणवरस्यय विनादे-) आतु कर्म यताऽवगमामायाले (नदर्मबन्धे ) स्पामागत् 1, निमियनैमित्तिकभाव 1 तस्मिथ पनि वनाविसरात् ! वंचित (नियोग्य स्वर्गकामादि) चित् (विषये (दृषयनि-) 'स्वर्गकामो यजेत इत्यपि सहिं एवं यादी ) नियुक्ते इति हि नियोगस्य रूप ' अस्येद | सान् (नियोग्यविशेषण काम. निमित्तस्वेन सपथ्यंत, न यी । न च (स्वर्गभ्य यगोन- ) गन्धो मतमा नोदक थाह-) न भविष्यति (भाना ·विधिविवेकः ३६०८ विधिविवेकः निमित्तमावः) साध्यस्यैव विशेषणत्वात् ( साश्यत्वं तु-) । विशेष, पुरुषम्यावगन्तव्यः, इति-) क्थ स नियोगात् काम्यत्वात् । (दूषयति-) तथापि न (कामस्स) विषय गम्यते ? ( गते -) अथ फलविशेषनिमिचको नियोगः सबन्चे प्रमाण अन्यसाध्यस्यापि (स्वर्गस्य नियोज्यावच्छेद. | (यागमाध्यता स्वर्गस्य विशेषः, तन्निमिचको नियोगः फनपा) विशेषणत्वोपपत्ते. । (पामार्यतस्तु साध्यता शब्दार्थः । निगकरोति-) नामो प्रागसिद्धे तद्राये ऽपि न प्रतीयते ) इच्छामात्रदृष्टेश्व । (प्रयत्नव्याप्यता | (यागमाध्यत्वे फलस्य भवितुमर्हति, इति मानान्तरेग-) हि सा मना, न पुनः उद्देश्यतागानम् , नापि तदविना | इति मासिद्धनद्भावापेयः गन्देनोच्यते इति प्रमाणा- भाविनी सा । न खलु कारणागि अवश्य कावन्ति न्तरापेक्षवप्रसङ्गः । ( यदि मन्येत नियोगनिमित्तल व्यभिचारात् )। ननु कामिनः अधिकारावगनि कामोपाये | अनुपेयम्य कामस्य न समवनि इति यागं प्रति उपेय (स्वर्गादापाये एय) अयल्पते । नान्यथा तत् (कर्म) एवेति, तत्राह-) उपेयस्यैव च अधिकारनिमितत्वे निगोगेन कृत स्यात् । ( उत्तर-) कामिना कृन । जीवनादिषु अधिकाराभावः (अधिकाराभावप्रसङ्ग । अपि नियोज्येन कृत स्यात् । न तु कामः प्रवृत्तिहेतुः, अधिः च अधिकारनिमित्तता कामस्यान्युपेस इदमुक्तम् , पर कारहेतुन्तु ( नियोगावगमनहेतुस्तु नियोज्यारच्छेदक- | मार्थवरतु-) निमित्तत्वप्रतीतिदेत- (लिदादि-) दाब्दा- तया, इति न व्यर्थ कामश्रवणम् ) । अधिकारहेतुका | भावाच अयुक्तमेवैतर । (चोदयति- मा भूत् निमि- च प्रवृत्तिरिष्यते, न फलहेनुका, प्रागधिकारात् तद. | त्तवस्तीतिहेतुः शब्द. किंतु- ) नियोज्यविशेषणमेव तु, शनात् । ननु कामिनो धिकार. ( स्वर्गकामादिपदम- तस्मिन् सनि नियोगार अर्थात् निमिरामुच्यते । (परि- बन्धादवगम्यते । तथा च कामो निमिनमधिकारप) हरति- ) यदि च न्यर्गकामादयो निमित्चपरा , ग तर्हि कामानुपाये च न कामनिमित्त (नियोगः) । गधि-नियोज्यपराः । तन (निमित्तपरावे ) अधिकारापनात. कारो न निर्निगिनः ( कार्यरूपत्वेन स्वरूपहानिप्रमद्गात् ) | प्रयोगाभावः । ( शकते-) अथ (निमिनपगदर्षि न वा अन्यनिमित्तः (कामपदवयात् । उत्तरमाह-गब्दात अपेक्षितत्वात् ) अर्थात् (निमित्तवन ) कामानिमिचः , मनि अस्मिन् (कागे) अधिक्रिय अधिकारसिद्धि. । (निराकगेति- तहिं अधिकार माणत्वात् । ( चोदकः स्वाभिप्रायमाह-) ननु अनुपाये । सिद्धयर्थे ) सुधा मतविशेषणपक्षनिरारा. । (उन, सिद्धि. अधिनियमाणम्य न फाति (नियोगायरामाय) रधिकारिण. इति चेत्तवाह-) यत्र हि ( भवना ) निमित्तम् । उपाये हि उपेयार्थिता नियोगनिमि. कामिनया अधिकारोऽवगम्यमान. उपायगृते धात्व, उम्, (योगावगनिमित्तम् । दूपति- यदि उपे. , तथा ( असामपि ) नागितपा कर्तृत्व नानुपाये । यार्थिना अनुपाये नियोगापगमनिमित्त-) सिद्ध तहिं ।। तथापि युतोऽधिकारविशेषप्रनितम्भः इत्यत आह-) उपायोपे भावे नियोग., न नियोगात् नरिसडि. पस्य च वामोपाय तस्येद कर्म इति अर्थात् क्त- (चोदक आह्व-) सि. एमो निशेगात् प्रतीयते। नियमनिये अधिकारसिद्धि( अस्माम् माता तु ) ( अयम:- न तदवगमपुर सर नियोगविज्ञानम् , अपि 'अधिकारविधेरिस कनियमसिद्धिः। (दूषणान्तरमाह-) तु नियोग्यस्य वर्गकामरस यागे निशेमागमः अपर्य- इष्टापुस्ते च वास्ये या अन्यत्र , वस्यन् स्वर्गपागयो, याभ्यसाधनभावमाभिपति । तेन अन्वयः । उमयाथै अन्वये (तु) यास्यभेदात् । सिद्ध, एयोपायोपेयभावः कारणान्नयन नियोगेन शाप्यते ( सप्रति जात्माभारिपक्षमुफ्यस्यनि-) ननु न इति । पति-) ग । यापैशत्वात् (सापेशामा विनियोगोपदी नियोगः, विरोधाभायात्, यथाविनि मात् । नयाहि यदि विशिष्टपुरुषनियोग, दान्दार्थ. पोग तत्मत्यवान् । तर परस्परान्यिता, पदार्याः नियोग- (यो हि पुरुषमा स्वर्ग: उपायेन मे साधा इत्यवगच्छति, विपत्तामापदन्ते । न नाबो गुणप्रधानभावम तरेण । नदीयो नियोग: शादायः, नहिं नियोगात प्राक् अयं तप इष्टवात् स्वर्गः प्रधानम् , मं गुणतः (गुण, . म नियोगाय ।

·विधिविवेकः विधिविवेकः साविभक्तिवतसि.) इति कोसर्जने (कर्म उप. ( साध्यतया इयो, बाक्यमेदात् ) सनियोगसबधादपि सजेनं यस्य तस्सिन स्वर्गे यागसाध्यै) वर्गकाम: पुश्षो साध्यसाधनभान. प्रत्युक्तः । नियुज्यते इति न नियोगप्रधानता हासते, कर्मफलमबन्ध मनु नियोगा। अम्प (लिडादे, पुरुषम्य ) इदभुप- थोम्पत्स्यते । न च कामे (पागोलसर्जने ) स्वतः महत्तो कारक इत्यवगम्यते, कथं तस्य ( अधिकारिणः ) कर्म नियोग्यः पुश्य., उसयरहिते अधिनो-पि अरो. नर स्यात् (यदि नोपकारक म) के इस यस्योपकारः अन्यत्र प्रानियोगात् आयोपेपज्ञानम् (नियोगादेत वृदयगतेः । पाग्यात् ( उपकारात् । ननु जगति किमयमेवोपकारः १ तदेतत् स्वामसिद्धान्तापिरोदेन दूधपति-) न एल इयत भाह-) उपकारान्तरे ( क्रन्यमाने) भषिपदमन. विनियोगनिमन्धमा स्वर्गापर्मगतिः इमो (भवन्तिः) पात् ( अश्विशिवार्थम् । तथा च श्रुतहानिरभुत- नानायी सा (विनियोगनिबन्धना ) नेयोगिकी त्वेषा कल्पना चेति दोषयमापलिकम् । दूषयति-यदि दियदे. (वाइसधिारणम्य-३।१३-तृतीयेऽध्याये साक्षात्तगति- अस्य पुरुषस्य ३६ उपकारक कर्म इति सिद्धमर मनिच्छत टीकाकारस्य समता, इति राधान्त याप. 1 गम्यते-) टपकार्यो कारकत्वे तर्हि नियोगार्थः (विधः । अपिच मोपायफलविषय निपोग अभ्युपगच्छतः समारबोदकः पृच्छति-हिमतः १ (उत्तर-) उपदेशपरम अनिष्टमापयते इन्याह-) मागायच (केरल) नियोग- (प्रसिद्ध ) हीयते, स्पिनास्ननादात (सत.) सापेरिर विषयः इति प्रत्युप॒दमेव स्यात् । ( अपि च यदा (मामापनिमिन मूर्धामिषित प्रसन्येत । उपस. पई नियोगविषयः, नदा) निरधिनाया न स्यात्, | हति-) उस्मात् अस्य मध्यमिति नियोगार्थ (न विषम्यानधिकारहेनुस्यात् । अयाशिवाग्देनुरेच विषमः | पुन. अस्पदमुपकारकमिति ) गनुमानमवी। गया फरमान भवति इलात आह-) विश्वजिदाढी तदकम्पन चाराच ( उपकार्योपकारस्योस्तु नियोगार्थ व्यभिचार: प्राने (विषयस्यापिधारतोसिमानतात् । ननु प्रपोजन ग्यात् ) नैमिचिकनिषाधिकारयो. उपसरानाश्रयणातू मैतत् , प्रमाण तु रक्त यम् , रादिदमुच्यते-) विधेयस. (न चाप पत्तियपकार , तस्यासुग्वरम हिताहितग्रामि- लक्षणत्वयोविरोधात् प्राप्त्यप्राप्तिभ्याम् ( माणस्य प्राप्त्या | परिहारासाधनाप अनुस्टवेदनीयताऽमान उपकारभावा- प्रसिदरमात अशाप्तस्य च विषयावेन रिधिषिपय गान, । मागार । ननु वेदे:पि नियोगविषयस्य भैगो निमो- पाती तदनुपपनेः । नियोगापगमान् माक् स्वर्गकामः | ज्वार्यकर्मता उचिता, इत्यत आह-} न च नियोचार्य क्रियया संयन्यमानः पतयेर सबध्यते, पश्चात्तु नियोग- एम कर्मणि नियोग , आ एप (नैमितिकनिषेघाधि. मातीत नियोग्याप इति कर्तरधिकारान् पुनरपि गद्धान्त- वारयो. व्यभिचारादेर । ननु लोके प्रतीतिसामन्यात् गार एवे याह - ) कतया च अन्ययात् प्राक् । नैमित्तिनिषेधाधिकारयोरुपकार क्सपिण्यामः, नियोगात् नियोन्यवाभावात् । (३६ चापरानिष्टमापने आइ-) लौतिकै 7 अध्येपणादौ अभावात् (नियो दयाह-) अनुश्यां यनाप्रमशाश्व (यागावच्छिन्न- ज्यार्यतापा. कमंग । पुनरपि स्वर्गे माध्यताया उपरक्षण किर्तव्यागतेपर्नयतया च त्वरिपम्पमार वैलाशयेन नियोजयविदोषणा प्रमाणपति-) गनु विशे- परन्छेदात् बरयन नाममगध मोपायम्य स्वर्गादे:) पण वर्ग:, नोपवणं ( गेन आरमानं न का निवेश- कामस्य अत-अत्यात् । तनावेपि इच्छा,पि पर छाया येत् । परिहरनि-) मा निरोगे अस्य (वर्गस्य) स्यात् (नविषयाताभियोगम्य फलादिवत् । उपसहरनि-1 थन्क्य ( यागम्य तु कथम् ।) नगु नियोग एव याग तस्मात् परस्पर अनन्वितो. (काग-वर्गामयोः) मअन्य (सर्गाय पागेन मंबई) विस्थाति (नया च नियोगान्यय । तदन्यये परम्पर याकामदात् [ यागस्वर्ग स्वर्गाम' सपत्र. साध्यसाधन भावः इति । परि- आपणोः परपरमन्यमे च चार पमेनसावादिन्यर्थः- दति हाति-) तया नाम, दन. पुरुयो नियुज्यते इति (तपा फैनलः ] ( तदन्वये व न परस्पर तन्त्रम् , फरमार | २ स्वर्गकागयो. संपन्यो नाम नियोगात, तु स्वर्ग मी.को.५२ इत्यत ·विधिरिषेक चिधिविवेक . 1 यागया । नहि एतापता योगसगतिस्तयोर्ने कम्प्यते । रिक्षापरो हि सम पयो लेके गाब्दाना ( अर्याना ), इति ) ' यस्यामिगहान् दहेत् । ( स योग ) इति नियोगपरो येदे । (तेन वेदे नियोगध्यैव कार्यता । यथा (यथा आदिवामहदाहनत इौ नियोगो नेगुह दूरपति-) अपमगे गडत्योपरि पोट । यदि सलु दाह प्रति साधननामवगमयति, तथा स्वर्गामस्यापि विवशापरे अवये शब्दसामर्थ लेनोऽगम्यते (तत ) यागनियोगो न यामस्य नहिशेषण प्रति माधनभावमत्र- न ( विधिनात् ) अयपरदर ( वेदम्प ) अन प्रमाण गमपितुमईति) । ननु इप्रसिद्धयपाधो भागय नियोगार करा ( लेप्रमाणात् ) शब्दसागपंग, (नोपा फनिद्धि रयात् । ( परिहरवि-) स्यात् यदि इंदृशो या तर तदनगमाय वेदे सभाति । प्रत्ते- ) चक्नु भावार्य । न तु अभवत्युत मावनाविवेक (वाश चेत् रभावात् (न विवशामभवो वेदे ) इति चेत् (निग फर्म नियोगविषय , तर्हि तनियोगात् प्रागगत यम् । ' करोति-) अयमेव विवक्षापयेऽक्य तमनुमापयेत् इति नगलु अनागतगोचरो नियोग्य उद्गोचर निरोगमा प्राप्त पोहोयत्वम् । ( सोऽय असिन् पक्षे नोकनिरोध गतुमरसहते । न च स्वर्गावधिको याम पानियोगाय लगाव गडम्शेपरि पोस्पेयत्वप्रमशरक्षण स्पौर । गमात् मानान्तरेण पाक इौदनावधि शक्यावगम । 7 अथ दृढतरमौरुषेय वम् , तत ) प्रतिवत्यमायो वा न नियोगात् तदवाम , परस्पराश्रयदोषप्रसते , सनि (फोट, तदुपायामागत् । अथ न्वानुमरसिद्धा वेद नियोगावगमे तविरूपणम्, तस्मिंस्तु सति वदवगा वापरणसगनवरा प्रतीति नापहृतमहति, तत्राह-) इति । पद्यपि मागरूप प्रमाण उरसिद्धम्, तथापि भाना गवनी वा प्रतिपत्ति गनगिगिता सागयिती ध्यात् मना न तत् सिनम् । तेन च तनिषय, 7 पुना रूप (खत सिग्वेर वेदवाक्येषु पुरुषशासननिवधना मानेग । तमाग या विषयवसमथने पास्य वासरच तदुचारणात् अर्थप्रतीति । यदि तु संरधुरमाथात् न गान् इति भाष ) नमित्ति के च फल- ( क पना- | मरेठक्रियासमा . तत ) सामा यतोहरजा था ( गादि प्रबन, इष्टोपापे मानार्थस्य काम्यरत् तयाग्य विशेषात् ।। पदयुत हि यास अर्थविशेषमय पनिमित्तमुपलभ्यम् , ग चापूर्वमि-ठागौनर ) या 7 अरिमन् दर्शने । 'वैदिक च तथा इति तदपि प्रयायकम् , इति सामा पतो प्रकारा तरेणापि कर्मपरसमध, तथोत भावनापियो। दृष्टात् अथप्रत्ययो वैदिसादपि नाम्यान ) तगात् लाश अत स्वायागयोरसमधात् न पुरुषाथसाधन मानन्, किप्रयोगज एय (प्रयोगप्रभर एए इनि कणिकापाठ ) पुरुषार्थसाधा च जिशासते प्रक्षाधत । (तदनेन नत्रभरनो विनमो 'नियोग कार्य इति । (एता पर धैन नतुर्दशकारिकाविवरणेन गनेन मर्गगगगो बना नतुर्दशकारिकापा पूर्वार्ध नियोगग पास्सगसगतिप्रमगात् नियोगाय कार्थना प्रतिपिडा 'स्वाभिययविषयमा कागलचणात् ' इनि पारयातम् । अष पुनम्नामे मारान्तरेण निषेति-) लोकाच गन्दार पवार्थ न्याचष्टे-) गमात योगप्रधानता (नियो याति प्रति ) नलिदौ अपि चनसोक नियोगमान प्रानिोतु मनग्य अनियरोगान् (नियोस्तुर तस्मिद्ध ) नापि प्रतिपत्ता नियोगादप्रवत्ते, अनुश्वियनियोगाच दायात् (तत्य प्रत्येनि ताम्, (नियोगसिद्धिं नियोक्थिात् ) विषय वृत्तिभावात् । तस्मात् - ) अनुविषेशव नियोक्तु भय गिद्धापति अननुष्ठानात् (नियोग्यस्य प्रतियतु ) हि नियोगात् प्रवृत्तिहेतु । अनुनिधाारम च अर्थात 'गामाइति नियोगसिद्धितिरिना , अपितु प्रातिपरिहारादि प्रमाणा-तरनिरम् । (येदेऽपि अनु विषयसिद्धि (नहि अयामीनाया गरि उतरतदान विधेयो.स्तु लोकवत् इति चेत् ताह-) च वेदे यनमारमते । तस्मात् विघमिझो निशेनियो ग्ययो (अपौरुषेयेऽपि ) नियोकतापि (दृश्यते) । कुन मप्रतिपन राबविषयपरामेव साधनाम यस्यति, मनु पुनरनुधिवेव । ( धर्मग्य परयन्तामिरे । चोदयति-) नियोगपराम् । चोदयनि-) भरे गदत्त अयो, ननु शदा (निरोक्ता अनविये । गन्दनियोक्नुस ·विधिविवेकः विधिविवेकः च न्ययमि यशसमेव माणयाम् ' -कारिता - योगात्, नई तम निरोगो नास्ति। (अथ ने पत्रि इत्यादिना । अभ्युपगम्याइ-) मनु नाम नियोक्ता, न योगपर सैनिक अपि तु विनियोगपर इस्रात आह-) गु अनुविधेरः ( अनुविधान- समाचात् । न हिजतापरत्ने ( अनियोगपरत्ये गैरिकस्य शैनाधीनाव- अर्यागर्थप्रातिपरिहायो: गन्दानुतिषाने मस्ति । धारणास्य धैदिक्स्य ) तात्पर्य अप्रमाणक इत्युक्तम् । नियोग इति चेत् (शम्दानविधान पनि अनुविधातुः (ननु न वय नियुक्तिमात्र नियोगं मई, भपि तु पुरुषम्य हितधाप्ति अदिवनितिश भाति या कई यताम् । सा च निरपक्षा प्रवृचे हेनुर्वेदादव- नियोग: ममाणमिति चेत् ) न । तस्य ( नियोगस्य ) ' गमते इनि शङ्कते-) ननु कर्न यता वगमात् प्रवृत्तिः । प्रमेयावान (नमल प्रमेय श्रमपत्येन प्रमाण भात) भागनि च नियुक्त "१६ मम त यम्' इति । नियोगमान तर्हि ( नियोगस्य प्रमेयनया प्रमाणलाभावे यस्तु अवगापि अनुष्य नानुनिष्पति, स सत्रैल प्रमाणमस्तु ) न । तस्य नियोगविषय यात्, वस्य ' अर्थानर्थप्रातिपरिहारयोः अननुति हन्निय न दण्टे वायने । च वाग्यामन्यत्यात् (नियोगस्य अनिमामिपरि- ' (पति-) तदेतत् अविमृष्ट नियोगरूपम् (वच.), हारामा मिनरान् । ननु मा नाम भूत् नियोग अर्श- नशदि ( कानुमागत् आचादिरूपित ) प्रवर्तनामा गर्भांतिपरिहारयो. प्रमाणम् , गनायगवस्तु अब चेता-गियोग 1 ग व रिशमा (न पुन मचिहेत: - प्रहनि विना अनुपमा तस्याश्च अनियंप्रासि-r) इति 'मानिनोहमत्र' इनि प्रतिपत्ति शम्दान. परिहारमन्तरण असं मवान् प्राति अामर्थप्राप्तिपरि-(प्रवृत्तिहेतु ) वन पनाऽवगमातु नियोक्तु अनुनिदेय हार योजनं आशेग्स्यते, भाशेम्पने च तदपेश्या प्रमेय- रात् । अनुविधेयनियोगे 'ममेट पर्नय ' इन्यथा मपि प्रमाणताम् , पारशसाना भापेक्षिक प्रवृत्तित्वात् | सागान् । इतरम ? (पत गनाऽवसायरहित-) प्रवर्तना- दयन भाह-) बादाक्षेत्र, अनासनियोगदर्शनात मात्राती. । (अबै जरमाभानरोसीताग शुग मचः (अपथमेन सुपन्थानमालपाय तत्र प्रवर्तयति अमाप्त)गन्छो इन्याह-) उन च 'वर्नम्यवाविषयो नियोग., 'मोऽय पगा:, गण माननेन ' इति क्या, ननियोग व सामाह'(वयनाविपयो नियोग ( नोदगनि- ) पदार्यान्वयनिष्ठ ( अानप्रातिपरि- प्रपतना नियोक्तुम , नमभिदधाति लिए, न निशेयरय हारोपपतारवणक्षमन्यमनिष ) नियोग (सिरि- धर्म वर्ग कर अन्नाया विषयमाह, विषयस्य विष नियुज्यते अनेनेति ध्युत्पत्या) मेवे, तस्य च ( साध्य पिण. अन्यत्वात् । नवीनास्तु उन्नपनि, ' अनिरूपित- माधामाप) प्रमाणान्तरविषय पात् तदपेशवार नियोग यापारस्येट चोर' इत्युपक्रम्य इदमत्त 'वर्त प- (मालान्तरापेशवार) तनि मना पत्ति के ( अशाप्त । नाविषयो हि नियोगः, न पुन ) पर्त यतामा नाय च नियोगस्य मानान्तरण बाधितावादप्रवृति । इति [ बृहती १९६२ पृ. २९-३० ] गायता मानान्तरागोवर-) निगोगनिएस्तु ( पदाया 14 ) वेदे, । अनुष्ठान विषयो यस्य नियोगस्य स तया । तेन हि अतोनायापे- ( ( तदेतत् पति- ) उसोत्तरमेतत् नियोग साप्यते, न पुन, निशेगो यागत्यानुमान शाप- (विचारनिराकरणग्रस्तावे) । अपि च (रोकियो यति । एतदुर भाति, सामानियोग एव नन्यतया मक्तु अलौकियो वा, सर्वथा नियोग इत्येव-) न भवगम्यते निगरिय । म नु यागरिरथ, तदनुष्ठान- नियोगमात्र प्रवृत्तिल । ( चोटपति- चेत् परन । गनरैण क्तं यता अपर्पयसामान् ननुमानमाक्षिपति । यनि-) मिच्या नहि नियोगशानम् । न चैतत् युज | रोटर आक्षेपापरनामा उपदान शापार नियोगस्य आरसी कारणायामागत् 1 (पीहरनि- वध नियोग | यते इति । तदेतत् अपूर्वारमनि कार्यरूपे भियोगे सति मवजानीमहे येन मिथ्यान्य स्थान् ( वेदस्य)। हत्यपि । उपपद्यते । चोदयात- नियोगस्य ) तद्विषपादेव हि तसिन पुरुष. प्रवर्तते के इस यस्य कम्यविधि- { नहिं तस्यताउगम (विषयिणो विषयनान्तरीयकत्वात् । . . - ·विधिविवेक निधिविवेक - निराकोति-) न तावदय गान्द, शब्देन नियोग । ( माश्या ) ' उपदेश इति विशिषस्य सदस्योचा मास्माभिधाना । (पत्त नान्तरी एक अदिति, तमाह-) रणम्' (इति । दस्य रूपगतो विशेष उक्त । । योत नापि आयें , सर्वनियोगेषु अभावात् (कर्न यताऽय अयुत्पन्नस्यापि प्रवृत्तिप्रसङ्ग । उरने 'विशिष्ट पुरपा. गमस्य । उपसंहाति-) तस्मादिदमपि दर्शन अविमृश्य र्थस्य शुद्धस्योपायमाह य । पुस्पार्थो यदा येन मानमुदर प्रति नादियते युद्रा ॥ १४ ।। यो नरेणाभिराक्ष्यते ।।' २६॥ पुरषार्थस्योपाय (सिद्धान्त गुपक्रमते-) उपते (पृ २३८) अनपगतमगमयन् उत्पाद्विशिष्ट (अर्थगतेन विशेषेण उपदेशो नियोग्याकर्माप्रस्थिचोदना। प्रथितो ' मिथिए ) दाब्द उम , अयथा रावं एर शब्द शग. गुरुवैद्यादौ नित्येऽपि न न कल्पते ।।' २॥ लगनिन इति अविरोपणमेव स्यात् । अतो नाविदि यद्यपि आज्ञा यथनाऽनुशा येदेऽनुपपन्ना (तस्यापीरूपे तयाय ( प्रयमथानिण पुरुषस्य उपदेशात् ) प्ररचि । य वेन चेतनभ्य नियोक्नुरगावात् ) उपरेशरण युग्यो 'मर्गनार्थ चेदम्, भत अप-द- अभिधा-उच्चारणा (तस्यापौरुषेयेऽपि ममात्) । सोऽपि तद्वदेव (आज्ञा । दिशान च र्म-कर्नु नरण-माबसाधने । उपदेश दिवदेय) प्रेरणात्मक्श्चतुओं के प्रज्ञायते । तयाहि, गन्देनो पते प्रेपणादिवत् । तैरपि हि (प्रेपणादिशग्दै ) आशाऽभ्यर्धने हि नियोक्नपं मनाहानियो पल म | यथाविवक्षितमदयो निर्दिव्य ते 1 ( शक्ते- ) गोनरयन । नियौ पार्थ तु ( यम ) पदेन (गोचर | अर्थम्नहिं प्रवर्तक । ( परिहरति- ) सत्यम्, शब्दोऽपि पति । अनेन 'उपदेशो नियोन्यार्यक्म' इति नारिकाशी (प्रातक ) तानविपादनात् (एतेन कारिकाया पूर्वार्ध निस ) । अनुशा तु यद्यपि एव धचित् तथापि | पाण्याराम् । अत्र च पुरुषार्थस्येति पुरुषो नियो यो- प्रवृत्तपुश्परिययत्वात् गौपदेश । (अनेन 'अपस्थित sभिमत । शुद्धस्येति निशेज्यार्थस्यैर, न नियोक्मथ- चौदगा' इति विनम् । अपस्थितस्य अप्रपत्तस्य पुम स्येत्यर्थ । ननु यदि पुरुषार्थोपायाभिधायी शब्द उप प्रध्यापना नोदना इत्पनरयोजना ) । नियोज्यार्यकर्म । देश-) थ नहि अनोपदेश १ ( न रालु मनानि गोचर अप्रवृत्तपरतन उपदेशमाचभते धीरा । नहि रूपार्थानि अपि तु त्वनि । परिहरति- ) असे गा अन्याज' (इत्याज्ञाया) माणक अध्यापपरितो हि अर्थ पुरुषार्थ , म यथा यामादिरपि न (इन्यम्यर्यनाया ) 'कुछ यषा: भिमत (इन्यनुशाया) तथा ग्यात् ( तस्यापि स्वय अमुग्यत्वात् ) । असे इत्युपदेशामतीति । नापि भैश्य चरेत् परित मितध उपदिसाधनानुग्रह (साधनानि अगानि) पथ्य अभी यात्' इति प्रतीति (अनादिस्पा)। ॥ २६ ॥ भूयमा चैप (प्रसारण) पौगोषु कामायशासादिषु ननु लिडादि-य प्रवर्तनाऽवगम्यते (न पुन पुरु भागादिभिरनारूपितो रो प्रज्ञापने ( न केर | पार्योगयता ) परहन चेद 'उपदेशो नियोज्यानरमा- भाण, नियुद्धिवचनेर इति प्रसिस्तावमाह-) मस्थितचोदना' इति । (उचर-) नेद पराहतम् । तथाहि, गोपागदिवच गु च मागाल्यानपरषु अनेन पा 'पुरो नेष्टाभ्युपाययात् क्रियास्वन्य प्रवर्तक । गच्छ' इति । नहि हीनस्य अज्ञानातमारये () (ननु तथापि इसाघनतामात्र देन प्रतिपादितम् , कर्मणि अन्यर्थनाऽनुशनमपत्ताय । अत एउ चोपदेश । कुन पुन प्रवर्तनाप्रत्यय ? तार-) प्रवृत्तिहेतु धर्म इति आशादिभ्यो मैदेन तस्य प्रतीतवान् 'तम्य शान च प्रवदन्ति प्रवर्तनाम् ॥ २७ ॥ मत्तिममयों हि मुपदेश '- 01 - इति वनो मिग्न गया मश्चिन् मायातियो क्यापारामिपान: प्रना । च मान्दैन दर्शित (मूत्रकारग) ॥२५॥ त्रियाणा अपेचिनीपापनेर । नहि तथार (अपेशितो मगनु ततो निश, पुनरसो (समानासमा पारस ) अप्रतिपद्य ता (निशामु ) प्रवर्तते कथित् । वाीय यायमस्य वायमिरार्य )। ननु टा( ननु अनपेथितोपाय पेऽपि नृपायाश्या प्रवन वे पेशा ।

·विधिविवेक विधिविवेक यत इति कय अपेशिनोपायते। प्रवृनिहेतु, इत्या | स्मितम् )। विविधनपतिपत्तीनामपि च पदार्थाना कि आह- ) याsति माशारदम प्रति , सपि चित् । क्थमनुमधीयेत ( इति) विचारविक गाऽस्मयपृापूर्व अभिवनिधनामुपाश्रिीव, अयथा अभावान् ' शाम समाविष्टपूर्यत्तिप्रतिभासर उटीरमाना उपलेय (तदगुपाश्रये प्रवृत्ते अभावान् ) ॥२७॥ विदधाति । ( अर' किं कयमनुसंधीयते' 'विचार (अत्र ऐचित् आम्नाय प्रति श्रद्वामानिन पाहु-) विकला' दनि अनुमानवीजभूनाना पर्मिस्वरूपदर्शन ननु पर्तय' इति प्रनिपत्ते प्रवृत्ति । क्थ दि , उदममदेहजिज्ञासापक्षहेतधर्मपरामप्रमाणा तरामाधानाम तथा प्रतिपयम नो न प्रपतत: यो हि स्वर्णमुपतम्य भार सूनाति । अप्रत्यामृष्टपूर्वशक्ति ' इति साति मृत्तिका इलाह रस्तस्य उत्तर दयात् । (सिमान्ती स्मरणाभावमाह । सयगेवविधा प्रतिमा भावानामुपशप पृच्छति- ) पुनरयमयं क्नै गमिति । ( पूर्वप पेक 'विदधानि ) सार्थ्यात् (प्रवृत्यर्थत्वात् अम्मा यतिभाया) देसी माद-) २ नथिन् । (किंतु सा ) मतिमा । | अपशेष दमारा । गुर्शनोपानु र पापि स्वर (सिद्धा ती पृच्छति-) मा पुनरियम् । ( एक देशी । विशेषाश्रयभेदेषु पक्षिणा पदभावनाऽनुगमान् তাকু- নিষনাঞ্চনাবরিক্কি সিনিয়র এ মন্তব্যৱহা ব্যথা (নিমহোগায়) মসি ( साप्यसाधनेतिवर्ष यताइयरिउन्नाया जियागा प्रनि , प्रवृत्तिनि धनम् , नोपायशान (प्रवृत्तिनिय धनम् ) पना अनुगम्, तपतिपस्या को अनुपान उपदेगाऽस्मद्दनौरभागत् । आहारविशेषप्रविपत्तिश्च पक्षणे कर्तगे सहकारिणी', 'यति प्रशा( अरमाभिरेवदादरणीय इति प्रतिभा ) नननीनाना मतिमा ) प्रतिगालियाविषय घे हि नियापनीति | अपिदितीत्युपायावेन पथमज्ञाननिय धना (विना पूर्व रमात् । गा र प्रगचहेनु । अप्रभागा ( ) भावना ) न भवेत् । भातिभेदाऽभियत मतिभामेदाना न व्यवहाराङ्गम् । मशविपर्ययो हि तथा (प्रतिमा पुारनादिप्रियाया प्रवत्तिय ( जातगानाणा चादीना ताभ्याम या यहार प्रवर्ती एव । तर यतिष न गरेत् ) अजातोपायाना एकजानीयाना च माह-) गदि इदमित्य अनेन कर्तव्यम् इत्यनुतनात ( मारारतोरगादीना ) गगदिमवी मवृत्ति ( न भवेत् ) प्रनिभाभेद प्रवर्नते प्रत्यक्षागतेऽप्पर्ये । नप टि शाश्चतिविरोधा] ( अहिनबुगटीना ) देवप्रवृत्ति प्रमा कार्यसमाति । ( अवयमाह-) प्रातमानेनो हिं (न भवेत् ) । अनो नेष्टाम्मुपायमान प्रवृत्तिहेतु , क इति पतामु रामीहते (कामवचनचेष्टा प्रश्नने अपि तु प्रतिमा स्यादर्शयन् वृद्धा । यश अबोचन , इत्यर्थ ) ( मिझाठी शङ्कवे - ) किं पुनरच्या निमित्रम् ।। - उपलेपमित्रार्थानामाकरोत्यविचारिता । सायरूप (पूर्वक ये देशी उनाना) राष्ट्र तत्र (पे बना ' मिाापियामेन चलते ।। (प्रतिर सर “पुल्पनास्तेषा ) युपनाना साक्षात् भावनामुरयेन स मापना विषय येन रे) माशात सन्देन अपविद्धामनिवपन यरहाराणा बालादीना अनादिगद , जनिता, भाम्नानुगमेन या । इति व पनाया, तान मायना (अन्युमन या), यथा आदाकरणविपासाय पश्चिदनियन्ते ।। प्रमाणवेन सा शोक सर्व समतु ममवात् । स्योक्त ' आय मरणविन्यास , भणपोय , गन्नति । व्यरद्वारा प्रपन ते निरचामपि तदात् ।। समीरणम् । सानानामाभपातच न पना नन्दमा ( तिरसामगहरण याह-) वरवृत्ति पिपुरते मी नाम् ।।' (जातमात्र सत्यय या पिता मुपदते मधु पुस्मोकित क्यम् । जनवादय युयारिकरणे शिक्षिता रापिशी निखमा लेडि, मोऽयमाय मरणाव यास । प्राशा पम् । भारतिविद्वेषप्लानानिमिपासुन श्रो रमायति यत् मसिनीत्युच्यने, अपि चोटीरितेन' 1) जायरयासिदामु प्रयोक्ता मृगपक्षिणाम् ॥' गायुना हृदयादीत स्थानानि अभिहानि, यत सदमे (अप सिडानी पूर्वपररेशिनम् , यसतराया आविरस्ति वदेनन् म प्रागभवीयशन्दमानमापिड ' निगररोति- ) उच्यते 'न निरागम्पन तान ·विधिविवेक विधिविवेक - कियासाधनयोगिनि । सामान्येऽस्मिन् विप्रकृष्टे | वस्नुस्वरूपसताया अविनधितत्वात् नापतिपत्यर्थमनु- यच्छब्दयदुपायधी. ॥ २८ ॥ सा सङ प्रतिमा पाने गम्येत, नामताबोधः सात् । अतः ('आमा आलम्यमवती न वा ! ( यद्यपि प्रतिमा निर्विषया शातयः' इत्यादिः) श्रूयमाणो विधिः एवजातीयेषु इत्युक्तम्, तथापि कदाचिदिदं अभ्युपगमसिद्धान्तमाम अचिवशितः , नित्यपाते। म्यान्न तात्विक इति मत्वा दृषणामिघिलया विकस्यि नाम् ) आलाबनवती चेत् नदेवायबोदन्यं प्रवृत्तिनिबन्ध ननु विधिर हिनस्यानुवादरूपस्य साकार मामाण्य- नम । न च सत् अन्यत् ई हितोपायतायाः । निरालम्बन । मलायम् । (इद विकल्प दूषयति-) अथ केयमनु- तु शानममुकामेव, तरय पावभासकार्यलक्षणत्वात् थादता १ प्रमाणान्तराधिगतार्थता, होस्विद्भुतातो ? विषयाभायाग ध्युत्पत्यमभवे सदनपेक्षस्य प्रवृत्तिः स्यात् । 'प्रमाणान्तराधिगवार्थता चेन् विधिशून्यमपि (ताह (विदाह - ) ननु कारवसंगगिणी क्रिश बालबन- भूताय) अनादृशं (प्रमाणान्तर विषयीकृतार्ग ) अजैरुपेय मिष्टय । ( दूषयति-) । तस्या अप्रवनकवचगजन्म- नानुवादः । ( अ ) भूतार्थता चेत् कुनः सापेक्षता । न्यपि मल्याया ( ' कायः पपेत् ' इत्यादी ) गाम्यात् । (राङ्कते-) यदि किमापवणा प्रमालतराभिपतगो- लिडादियुक्तेभ्यो यचनेभ्य, प्रतिभाभेदात् अप्रवृत्तिप्रस.चस्यात् भूतार्थान। सापेक्षाव दृष्टमौषधपानादिपु । विभ- जन्त । ( कलिदेव शकते-) ननु नामनामनिया ) योऽपि लौकिकास्त्रया (सापेक्षा.) इति विधिमत्ता था वच. समस्ति, येयात् । नयनापर्यवसायिनी दि) (वैदिक ) व्यपेक्षेत ! अम ( विधिमंद्वदिक ) अशोरुपे- वाक्यप्रवृत्तिः । (परः शङ्कते- ) का तहिं भूता-वा- गलात सापेक्षते वत, अपौरुषेयत्वं वासरत्रापि ( रैदिक- ख्यायिनो वेदान्ताः मौकिक्यचासि च । ( उतर. शूनाथै पि ) अपार्थम । अथ प्रमाणान्तरमभवान् भूता- माह कश्चित्-) वर्तन्यताभेदात् प्रवृचिनिवृत्तिप्रति स्म (पदिकस्य ) सापेक्षता, न विधिमतः । निस्प पत्तित्रिपयागान् । राना हि त गा भेदवती, वेदान्तेषु तदसभवात् ( प्रमाणान्तरासंभवत् । उत्तरमाह- ) सायतं. आत्मायमतिपत्तिनियता । क च द. रोकिस्यापि (ओपधादिपिप.) बदनशतापसहः । मिद निध्यादि प्राीपत्त यम् । इगि वाक्यपर्यवसानम । ] ( चोदयति-) पुरुपबुद्धिप्रभवत्वात् विनियोगसं दरसा- (सिमान्ती दृपयनि-) नैतत् सारम् । (तिस प्रतिः | पेक्षतया तत्र सापेक्षत्वमपोषये वचसि । सौर पत्तयः । श्रुतमयी, चिन्तामयी, साक्षाकायती चेति । ( विनियोगः ) न केवल (नियोग ) बुद्धधन्तरनिरपेक्षः । तन भुतभी अधिकृय आह-) शब्दात् प्रतिपत्तेरुत्पत्तः (परिहति-) मानन्तरविषयोऽपि तहि ( भूतस्पोऽर्थः पुनस्तत्राच्यापारात् कर्मफल समन्धवोभवत् ( यथा कर्मविधिः नियोग इव) अपौरुषेयवच निमित्तानपेक्ष. इति योऽस वास्य न धर्मपरसबन्धोधे विधीतरदपेक्षते तद्वन्) । ( अपौरुषेयता ) अनपेक्षत्यकारण न मानान्तरमतवः, निश्चपोर ( आत्मनि ) यदि शब्दात् , मयत एय, पौरेयता न मापेशवे हेतुः । नियोगनिरेऽपि लौटिके अन्यतश्चेत् तदाऽप्रामाश्यम् (शब्दस्य ) अथपरताऽपि ' यचसि हायेक्षत्वात् , न प्रमाणान्तरोभत्रः ( सापेरते ने (विघेः प्रयोजन ) टार्थयात् स्वाध्यायाध्ययनविधे हेतु। तया च मापेक्षत्ये प्रत्यक्षानुमानयोः परापर. मंकर ( उपनिषदा मर्मविधिका ) 'अविशिस्त | विषयसमपात सापेसत्यात् प्रमाणावहामि, ( हानि. याक्यार्थ.' इति न्यायात (१२३६), अन्यमा । प्रसन) । अत. प्रमाणान्तरोपलब्धिवियधापुर,गर- राविधिकरचवाविवक्षितार्थत्रप्रसन्नात् । न च पुरुषार्थवाय ! प्रवृतित्वात् विधिमदितवाना (पोल्य ) यचन सापे- रिधिः प्राीठे, झागाय चयाभियक्तिफ्लावात् , फन- अम्, अतथाभावान्तु वैदिक मुभयमपि अनपेमिति न्नरानभ्युपगमान् ('अपुनरावृत्तिः' इति हि मोश्च । चतुरनम् । ( प्रस्तमुपसहरति- तेन प्रमाणवायंगफि रक्यने, न नासौ साप) मियापासच निघेः विधिविधा । - ·विनिरिक ३६१५ विधिविवेक (एव चावत् न थुनमरी प्रतिपचिविधात येशुस्तम्। (मप्रति चिन्तामरी प्रतिर्शन निराविकीस्तामुर थय साधारकारवतीमाश्रिय चौदयति-तु अ सम्यति-) अये तु गान्दज्ञानविधानसताननिधान देवेदं मन्दप्रभवात् (विज्ञानात् ) आमनागोचर 'मिडन्ति । तस्स सहननिखिम्मेदोहरिशुद्ध विग्रद ज्ञान घिीयते । मादजानपरिक्षेत्र ब्रह्मवर पम् । शानदयन् (तत्र पणमाह-) अत्रापि नामम्पार साफल्यो दि शब्द प्रमाणम् । पाथपनगा व गति , ज्ञानप्राश्य अभ्यासनिर धन प्रथिन इनिन सदय , त्यस्तमिनाविलभेदप्रपन्च चारमनवम्, नन् चौदनाऽर्मता 1 तम्मान दृयापु मम मियोपविधय । उथ अस्य गोवर । तस्मात् प्रठीनरावलायोटे अनिषदामा मतपतु अनपेविर तरावानात् प्रती बदलत्यान-सात्मक ज्ञानमयदेव गन्नात् विघीपते। यचे । (अम्युपेत्याह-) अर वा गुरुभिर्थिवादेन । मनु (दूधपति-) पार्तमेतत् । न गएको विधि वा प्रतिपनि तानियोगारेग आत्मतत्वावगति । गोचर , निष्पपश्चारमनवायमामश्च फरमेन, नोट लोग्नगमि भूयामि भूतानापानानीस्युक्तम् । म्पदाम्यते । मोड (नो रोऽमीकि पते ) पति ननु (नाप्रपना वच, यन-) पय अगे चेत्, न, तमोऽ तिरेयात् । समाचारमन जारभामो नम्। (परिहानि-) प्रतिनिधारपि गुन्यमेतत् । हिसार : निपचारमतवात्रभागो मोल ग्वात्मनि भूनापप्रविपतेरततिरमात् । अय अविपरीतारमप्रति स्थिति । अयथा कार्यवादमोशात् । ( अविनोच्छेद , पतिरेर ( अर्थ पनिपनिषिधे ) । (उत्तर-) मा सम्मात् 7 भाति । आह . ) अनुश्च कर्मादिपाय | (प्रतिपनि ) भतार पाना मानेऽपि तु या । ( चोद- अविमा, चन्द्रदश्य पिया (इति विदो उदोऽपि न । यनि-) गस्तु वदि प्रनिनिवृत्तिापासायि उमेत प्रतिविषय । टूपणातमाह- ) यदि 7 7 कथ गवचसा भूलो रथ यायवे । तेथ अनि चिदपि गन्दशनविषयो नझ, कथ तशा विधि मकर 'क्नु तनेय या, अययाऽर्याभावात् । (परिदरति ) प्रतिपनि , विषमतश्च माननिरूपणम् , सिद्धय (वि१५ ) न, सहलगिनेरपि अर्थत्वात् । तथाहि, अनिहामि सत् (भान ) निरूपयति । त्मिदिध प्रमाणा गभाना सानपावित्तिाग्देशनसा चरितगोचरा अलिना (सन्दार) स्यात् । तम्यापि चे विषय , उदासदे (रिया पवे प्रभा । हनिवृत्तिगणि र तहाना मिड़े) शानशेषामतिपत्तैविध्यप्रतिपत्ति । अय क्थचि बनाये। अम्वीपर्णकादयश प्रवृत्तिनिवृत्तिया भारता পটুম্ব (মানিশালন হি যায়না दिए भूनागयिनो पारेर शनिहेगा , प्रीत्युलर पेचता ( • शानापरिच्छेवता) । प्रनिपचिकन आतापर चणासानानि, प्राचये नितनो का औनु, स्त्य साम यचनम्य, इहला भागमाथ स्पादिश्युनमा नापि मनिप्रमान 1 शिशबादीना यथा प्रि गुब्दो आयो , अव्यारोपेणापि प्रतिपत्ते संभवान् । भनो निमित्त भावनाऽनुगमात् प्रति माया , गण तालमेको 7 नियोगानुप्रथेगेन उस्नुनत्त प्रकाश्यते । नहि त पायमान प्रतिनिनिमुखेन कि नापत १ नानिविदोपा (पावर ) गुरम्य प्रामाणपम् । एव ( भूताप येऽपि) या रमापनामा ६८ उपायमानभाना प्रो अनपेशतया मामाभ्यसिद्धे मायान्वयरहितभूनादिकमपि धा । (चोदयनि-) प्रतिभा, गमनम्य ( समी अगमपितुमनमाना इति ('चोदनाहि इतिमा १ दिनेशरम्य त्रियाविशेष) बापतो निरत्त । प्रथम्य निस्पारतो यार.यान-) अमः समतत् । निम्पा 17 च प्रयुगा मामि। (तदेव मार पानमुदाहरति गमले प्रत्येन- या अशीया ( प्रावधर-) मारना । परि. “यदि मार्यम्प एत बदाय, महि गार्थवादा गौर हरति-) नेतन् मारम् । अनियनिहि अपनमाल वादा निपका ! यस्माद्भूतादिकमयं चोरी गमातिएकपम् ? अनेवायसमाहारान् एका गावावा प्रतिभापन म अर्थ एवमवगमयन्ती भूतादिकमपि गमपनि । स्योन्यते । (उत्तर-) सन्देश्यसो २ बमो.fa ar । .

·विधियिवेक विधिविवेकः । । , सीनो वर्णसमाहारात्मरो नैक समन्ति, 'भेददर्शना ( दायति-) का पुनरियम् । ( कर्त यता । पूर्व भावान् अभेददर्शनाच' इत्युक्तम् । (चौदयति-), पी आह-) का यतैर ! ( Bाती पृच्छति-) ननु एवनातीयकमेव ( परेवे। इति विवि. पाठ ) न प्रमाणेनावगम्यते । ( सिद्धानी एवाह- नेन्द्रिय अमेहनतुबुद्ध एकरदात्मकमुशागमन् ( घीरा ) 1 [ध्यक्षमीयते, सरपुर सारवानतर (प्रमागे )। (पूर्व महि अवस्नुषु सर्गसमूहात्यन्तामदादिषु समगियु का पक्षी भूते-) सत्यम् न ददातिकिमि । (सिद्धान्ती-) नानाम एक्स्तप्रतिभात उगवले, विना एक्स्स गनु शब्दोऽपि विदेशमा इतरसिद्धि (इनरेण वर्तय द्वान्दारमा प्रत्यासान् (अभ्यासात् ) परिणामात् रिश्ता या सिदि ) अपेपते । ( पूर्वपक्षी )ना नियोगत देति । (परिहरति-) न, अयसिद्ध । भसगस्तापत् ( प्रमात्रा दशदेव सिद्धि अर्थस्यापेक्षते ) गन्देऽपि धाक्यार्थ अश कारपोपसननक्रियाप्रधान अतुल्यप्रपान तसमन् (शब्दन सिद्धेऽपि मरधानसभरत । ससी । समूहोदपि नान्तरेण तदारनिमित्तमेक समूहि सिद्धान्ती- ) ननु इतरेतराश्रय सातू ( राहत नाम्। वन (समूहिपु) तदुपाघि (एकदेवामालेपाघि ), सिद्धौ सर विज्ञानम् , रामचरिनाने च शब्दत सिमि एकप्रकाश (एक विषय प्रकाय ) शापिपाणादयोऽपि | रिति । पूर्वपशी-) न, अनादि वाच्छन्दभावगाया । भात्य तरपरिष्टयानुरूपेणोप्रेक्ष्यमाणा वलयात्मका प्रका नर शब्द माधादेव तैयानिभासमा विभावयनि शते, अयथा ( एकम्य चन्दात्मन प्रयासन भित्रेप प्रिय, न्यपि तु भावनानुयममुखेन । तत्र विप्रकृशन्द मेदवल्सनाया) एकवाक्यगम्येन एकसक्यला म्यात् । भानाद्वारमिडे पर्न यता मनि ( स्वशानेन प्रवृहित) ( एकताप्येक्ना स्यात् इति कणिकाया पाठ )। न पत्र प्रवृत्तिप्रसवोत्रीतप्रन्यये नासुकरा प्रत्गुरपन्नान्द च तय गर भेट , रूपाभेदात् । अयमैदान मैद इति । सवित् (वर्तमा रम्य गस्य शानम् ) । उन च 'साक्षा चेत् (उत्तर-) क्थमन्यया (एकवेन) प्रतीत अपथा। उन्देन जनिता (1) भावनाऽनुगमन था। इति (नाना) । अर्थभेदागुमनान् इति चेत् । ( उत्तर-) न यता या, वा न कश्चिदनियति।।' [वान पपदीये प्रास् तहि अथभेदाभेदो भवगम्येते, पश्चाच्छन्दमेदामेद) पाप २ को १४८ पृ १४२] 1 पारगमादेन इति न दाव्दपन्यामचिनिमित्न अर्धेषु एकताऽ वयाम । प्रकृति , न ईप्सिनोपायताया , नित्येषु अपि अप्रन्ति ममूहक्राब्दयो अविशेष । अविदितममूहशब्दस्य न प्रमगात्, ईसितोपावरवे वा निगल याघात । (इम चिदतमातो न दूरन स्यात् । अभापे शब्द इति न पूर्वपन जिदा तो दूषयनि- ) ते पूर्वशर्यत भावारदातोटे विवक्षिनाथहानि । विवपरिणामोस्तु दृतियुत्पत्तेरनपैमणम । भवेद्विशेपहेतु को बीज सर्वस्पैकत्वान् अवातरक्स नेकशब्दावनम् । यत्व मर्थेन तु श्रुतौ ॥ २९ ॥ (पूर्वपक्षी गश्ते- वस्तुविभागश्च न सात् । (गहने ) अथ तुल्येऽपि का पुनरित शब्दभावना, शन्दविषया ( वाचवविशिष गन्दयिन अपनिव धन (अनाद्यविद्या वासनाचिय विषया) शब्द- ( वाचनव-) शानबीजम्, उन निवपन) अय विभाग 1 ( उत्तर-), शब्द शामिहिता अपशामवीतम् । यदि छन्दनिपया तरव विरनिया गशविपापरावारिषु वस्त्वाकार मनप्रस्मृतिमझारै प्रग्मवीयै सन्दःमिनार स्या (वा च प्रथमभाषिणोडपि अषेप्रयधाममा । परामातीर च बटुमा स्वमै ( भाग्यकारातिक सहिदमुन्छ पूवान रहनि , युत्पतेरनपैदा भवेत् कारादिभि स्यामतिप्रगनेन । इदाना इल)। युत्पत्तिच तदा नापश्यैत । -01- चम्मन इपितम्योपायता कर्तृप्रडचिहेन ।। २८॥ मिरिता ( अपचिपया) चेत् तथापि पूर्वथा सन्याग ( ७ पूर्वपरदेशिनि निरन्ते रामी परमपूर्वपक्षी एव प्रसन्न 1 अय इपमेन ( अर्थविषय, न पूर्व शब्द नन-नन कन यवाऽवगमात् प्रात, सरवथा अस्त! पिया ! (तदा सिद्धान्ती-) विशपहेनुवंकनर, गत् निरूपणा।

·विधियिवेकः विधिविवेकः (येर) तुल्येषु प्रत्ययपाटाम्पासादरेषु शब्दार्थगबन्ध- | याम) । तस्मात् क्तं स्नाऽपि नान्या क्नु: समीहिनो- विषयेषु अर्थ एव भावनानीगा, न शन्दमगन्धयोः। पायताया. यथोक्त भियग्य गुणवं फलम्' इति ॥३१॥ (तदिदमुक्त विशेषहेतुः को वीजम, न तु श्रुतौ अपि (चोदपति-) क्यं हि नित्येषु नित्यता, कर्तव्यता अयंसबन्धो बीचं इति ) । प्रायर्ग दु.सं बोच्छेनु वा, यथाशक्ति पानोपसहारः (कथम् ) । तथाहि- नात्यन्तर सम्रानं वा शब्दसंबन्धोर्भाग्नाचीज्ञानाम्, | यदि तावत् पुनादि सितम्, तमोपेपनियता विहन्येत, नार्थेषु ( इति विशेगहेवार्यन-या ) । तेवपि च भावना- तदिच्छाया अनित्यपान् । तन ( भनिन्यत्वे सति) नुगमश्चेत् नात्यन्धपधिराः सजन्मानुभूतानिय रूप- 'यारही ' इत्यनर्यम् । नापि अधिकारिपिशेषणतया सन्दपकारान् जन्मान्तरानुभूतानाचवीन ॥ २९ ॥ अर्थवन् , अामद्धे (व्याच्दशाभावात् अनर्थकरव- मित्यर्थ.) 1 अथ मतं सगा सनंदा समाहित फल (चोटयति-) अथापि पूर्वाभ्यस्तस्मृत्यनुबन्धात् विदनि उपात्त दुन्तिनिव्हणाम् । (निगम-) मवेदेव जातरम हर्पभयशोकमप्रतियः कासाचिद्भावनानामनगमो निन्यता फल्यगेन, न गन्दान् । तपाहि, पलम्य निस- न सास्थम्, व्युत्पन्नवदन्यवहारात् बारस्य । (सिदान्नी ममीहितत्यान् तदर्शनावश्ययनंन्यता बास्तवी। हादस्तु दूपति-) भवन, किंतु 'पूर्वसिद्धिव्यपेक्षन्यान्मानं नित्यसमीहितोपानीतिमानोपलक्षणः । तत्रासति शब्द- नत्र न किंचन । सिद्धे सामान्यतो गिविशिष्टे व्यापार ततो निहंगधन्दादिवत् सर्वानोपसहाराप्रसाः, लिमवाक्ययोः ।।'३०॥ न तापत् सिदादिजं जान अन्यथा पगभावान । शान्दे हि नियने परिपूर्णाद्र तत्र प्रमाणम् (न प८ प्रथयो या कन्यताया प्रमाणम् )। सर्वदा च इन्यममात् 'प्रया शक्नुयात्' इत्युपपद्यते । मैरिमग्यतया गर्नविद्धि पक्षरणेन । नापि गानान स्वरया (बाम्नवे नियत्वे) अामानम्यामिप्यत्वात् 'यो नानिमित्तनानापेशत्येन । नापि दिवाक्य तयो: या 'नि विचनिदादिवत् स्यात् । नहि सपा समी- सामान्यरूपप्रसिद्धेः विशिधागाहिलेन अप्रसिद्धपदार्थ- दितोपाय विश्विित पापादयः अपिरिणः । नानु- यामार्थप्रवीन्यनुपपरवा ( पदार्थ (पैर इनरपदापंविशिष्टस्स पगिकमीप्सितम्, प्रमाणामागनाथांपते अनिवायां नाक्यार्थत्वात् ) सामान्यरूपयामिति निबन्धनप्रमाणापेक्षायां प्रत्यरायेनापि शयात् । स्मृतिवास्योपाम्या च तक्य- बदमारे ग्रामापाभावः ( सामान्यरूप सिद्धिनिव-धनन्य च नाया एब (अकरणे प्रत्यवाय पनाया ए) युनः- पन-यनापा प्रमाणम्याभावात् लिझवाक्ययो पिशिवाया खात ।म्मनितश्य पुनः तपर्यावगमा । प्रतिषिद्धम्य च नम्या पामापाया। - इति कगिका) । यथा चेह निणेगा अनन्याय निं पापामेव, नियोगन वर्तव्यस्था- चन्मनि, तथा पूर्वग्मिन् , पूर्वोऽपि सा (मायना) नियात्रा प्रयासे युन् । नथा नियोगोपपत्ते (अरणे) अपेदिननि प्रमाणामाव. । ता कि विकल्पमात्रमंत्रेट प्रयशयमयात् । ईन्मिनोपायेषु इच्छा प्रवृ । पान अनादिशब्दवासनानिबन्धनं यात , राच पुरस्तात् प्रत्यु- यादी प्रहनि ,न तादर्श अम्युटापा (परा विरोप- क्तम् । (तत् पारिशेध्यान कर्तुगप्मितीपायता प्रवृनिः मादयनि- नियमितोपायनिन्यायपन्यासयथाशय- हेतुः कन्यताजानम्यालम्यनम् ) ॥ ३० ॥ नुपरवानां चासगत: अकरणे प्रत्यवायकल्पमा (सामी)। अपि च कर्तुरिष्टाभ्युपाये हि कर्तव्यमिति तम्मात् नित्येप्मिनोपामानि न नित्यानि (कर्माणि ) । प्रत. लोधीः। विपरीत सकर्तव्यमिति तद्वियये नतः।। तिनु वेषु अरण प्रत्यवायल्पनात्, टुगात्मकत्याच ३१॥ यः गटु प्रत्यया यमर्थमन्वति स वन्य षिय. मंग आनुपतिकात् काविरोधिन. पा.मन क्षपात र प्रत्ययस्य । अपेधितोपाता उद्विपरीतठा (मतृनि.) इनि भाननायव साध्य वात् । (परिहारा- चानुपाची वर्तन्यमनत्यमिति समिति गौ गैकिया- न्तर ) अप्रिोत्रमिति निर्देशार्थस्यात् विपरिणम्या नाम् । तेन नमोर्गोचरी इति गम्यते ( अन्वयम्यतिरेका- समवान् तृतीयानिशारिरोधः (अग्रिहोगेनि ) । । मी को.४५३ ·विधिविवेक ३६१८ विधि विवेकः । ( अथ मन' इयादिना पार पथं निरा- प्रदादेव नेदवश्यवर्त घता किगर्यमकरणे प्रत्यवाय- करोति- ) वार्तमेतत् । तथाहि, 'नित्यं नित्यहितो- पना, गन्दादेव प्रवृत्तिसिद्धेः । न च शब्दा कारकत्वेन पाये यावजीवमिति श्रुतेः । अङ्गान्यतो यथा- प्रवृत्तिहेतुरियुक्तम् । शापकले चाकरणे प्रत्यवापज्ञापनात् शक्ति न का सर्वाणि चान्यथा ।। ' ३२ ॥ न नित्यमनुरापाति इति वास्तामेव (नियर) म्यात् । तावत् रसाधनत्वेऽपि नित्यत्वविहतिः, नित्येष्टस्यैव , तस्मात् भन्यवस्थितविधितत्वाना इंगा नानाविधाः साध्यस्यकल्पनात् दुरितनिहरणस्य । मुग्वे तदेती या क्दा- । समुन्मासाः । चित् माव्यस्यमयेति (आलम्यादिन्यः), दु खतरेनुभ्या ( प्रासङ्गिकात्पूर्वमनुवर्तयति- ) कृतविश्वनितान्त नु सर्चदोद्विजमानस्य तत्रिवृत्तौ सर्वदा नामः, हितममि सदा सर्वस्य समीहितसाधनयोरपि सर्वस ' सर्वदा २ प्रेप्सतस्तस्य प्रतियश्चये समीहाउरलेय, नस्मान् इतिगन्दरमामापात् मदिप्रयोगः । ननु पनयत्त्वे इष्टनिबन्धन. पाप्मन क्षय. सदा ममीहितः । निन्याना गक्न्यनुसार एव न संभवति, वैगुण्यात्, फटाभावप्रस. कर्मण। फलनित्यलादेव याव जीव ' इति शब्दावः । नान् । ( परिहरीत-) किमिद वैगुण्यम् । ( पर:-) गतात् इति न नियत्यविरोध., अनिन्ये माव्ये मा चोदनार्थत्वहानिः , ( सिद्धान्ती- ) न तर्हि गुयम्, विहन्येत । यथाशरनुपरहारश्च नियत्वादेय अहीनाशप याबजीविके यथाशक्त्यलोपतेऽपि चोदनार्थत्वात् । नित्य क्रियासभवात् । न चेद वास्तव नियत्वम् , नहि , अचोदनाथचे वा शक्तेरफ वेऽपि सद्रिोपाहारा, पटवादिनो यावत्रीपाद नामनन्ति पलविशेषगन्ध । अन्यथा चोदनार्थनियंत्यभावाच्चेति । (आते-) तदा थाऽधीयने, किंतु यापमीवश्रुतेरमगनित्यानाः तत एवा- किया-यनिरिकासाव्याभावानागापेक्षा । ( दूषयति-) पित्मा फलमेदप्रयोगभेदो कदाचिदुनयन्ति । ( अापत्ति अनङ्गत्वमेव मात कर्मणो विज्ञानोपायसात् । (शङ्कते-) दर्शपति-) अनित्ये गये परिपूर्णाङ्गे च प्रपोगे यावानियापि विधिरूपेण ज्ञातस्वभावा चोदनार्गनिर्वृत्तये जीवशब्दाविगानित्य कन्यताऽनुपपत्तिः । नहि पदाच. अपेक्षतेनानि उनि चेत् । (निराचष्टे-) सानोप- दीरिम्नोपायामिकाया पर्न यताया परिपूर्णानसाधनात्मि. महारप्रस। (गते-) अथ आरजातानाम काया न्द यावनीवशब्दोऽन्वति, नियन्याच करियत फल. ग्रुपता शक्ति, सहकारिणी' इति याजी श्रुतेः भेदो न तदेव बाघते । ( यदि गब्दावगम्यमेव निराल-), शक्तियोदनाया । (निगचटे-) फलपादिनो न सा प्रय तर्हि निरपेप्सितोपायवात् नित्यत्वमुक्तम् । दण्डवारिगा । रिच इद् म्प चोदनाया. (देयतोदेदोन (उचर-) शायगतस्यैव तम्यापिघात. शनसामर्य- द्र पत्यागारगम्। ननु भानु कर्मस्वरूप मानान्तरपेद्यम् , लग्यनैन नेन ( नियमगीहिनीपारस्वेन ) उनो यथा- । यत् पुनरेतग्य अष्टमु कपालेषु सहनपुरोडागद्रपान अग्नि- शक्तिमयोगेण तन्भेण च । देवाय च नत् 'आमेयोऽटाकपाल. ' इत्पतरसादु पत्ति (प्रमानात् किचिदाह-) तत एव ( यावजी श्रुति. वाक्यात. अशावगममिति । न चोत्पत्तिसक्या. विशिष्टलिहा नित्येप्सितम्य फलम्य करिपतवादेव )' गतविविधविशेषणे कर्मणि न्यूनातिरकरणाम प्रमाणा अनयो (निन्यसाम्ययोः) मानान्तर मृग्यम् । क्र्थ ग्लर प्रभवति, तारणे तस्वरूपप्रक्षणाप्रमशार अन्यतस्त चेद नित्यत्वं कर्मणो यदि नियममीहिनसाधनन्य इति दक्शिानान् इन्याशयवानाशङ्कने-) यदि दीपूर्णमास. निम्यानुष्ठानात् एतदक्षणे प्रत्याशत् ( इतरस्याप्यनुष्ठान- मशहम् । (निगकरोति-) नापत्तिवाक्यागतं इत्यनो- मिनि नुन्यम् । यदपूर्वसत्वेन तमापनाया अहीनिष- त्पनिकाना ( अनाना ) अमान (भभारमन)। माणाया-) माशब्दनियत्यमुभयोः (परस्यात्मनस)।' अयान्यन्न नच्छेय मा बनस्यात् । यथोक्त श्रेष. माध. (पर माह- नारणे प्रयायात् (अस्सामने ) निन्य नता पेशा नित्य वेदात् प्रतीयते ' ही [ोवा. शि, (हिंदु ) शब्दादेव । (परिहरति-) तन्, ! नौटनासून पृ. ४.] 'तस्यायमभ्युपाय. इति दि - - - .

·विधियिवेकः ३६१९ विधिविवेकः - तेपामुपदेश- ' इति च [ भाष्य चोदनापूने पृ. १९] : गक्नुयात् ' इति औश्चयात्" । नैनन् सारम् । एक- नाप्पारणे प्रत्यरामहेत्ता, अमनो हेनुत्गनुपपने. । प्रयोगविधिौरवासनात् अनेकप्रयोगासनाप्रसङ्गात् । नुत्यै च साध्यत्वे नानुपाति, प्रयालादीनाम् (मावा. फेवटपदार्थ चाहाराभारात् विशेषश्रुतेर विरोभार । (२२ दीनामशानुपपत्ति.) । नहि सरपे कार्ये वाऽनु- हि-) स एव प्रोगविधि तस्पाजस्य प्रयोग तमेव पयोगि अङ्गम् । प्रयुक्तरपि एविधधाभागात् ( दर्श- पति विदधाति, न दियानि इति स्यात् । फलानागौर पूर्णमासाभ्या गाव्यत्वेन नुस् यस्यापि प्रकरणादिनियुक्तम्प न च साममेदेन प्रयोगभेदात् । पदस्य च पदान्तरमबन्य भयुक्तियाटान सभपत्ति विनियोगानुसारापादानरय) । तिगेपपरस्त सनगमित न कदाचिदन्यायासना । न च दुगतात् मंग. आनुपतिकार पापक्षात् नित्येऽपि तहि एउमेवास्तु जान् यदा शक्नुयात् ' प्रवृत्तिः । अगानीयले ( अपि) ततनिगरोहणा- इति । ( शकते-),यादित्यनुपपन्नमिति चेत्, (परि. दियत् । पापावे च पुरुषारययात् (निपाना हति-) अनियनिमितेषु कथम् ! अपि च सावरथेन कांगा प्राग्मवीपपापपरिपामादेवोत्पादान पुरुपकारय- होमप्रसन । अथ काल विदोषोपादानानुरोपान तथा, पर्यात् ): आस्तत्वे या (निगमगा) नागाभायात् । हन्त अगाविध्यनुविधायिन्यपि या जीवश्रुति, सामध्ये शाम्बीयेण नूपायेन विचने (निवृचो ) न दोष । समसामति हयापियनुगेधात् 'यदा' इति यात् (चोदयति--) “यदि तर्हि फर पी न सांडो- ( यदा टाक्नुयात् ३त्युपनन्धसिद्धि ) । अथ मत पमहारः, कापऽपि तया स्यात् । पानीपश्रुतेः | नीव साने ए५ मणि अधिनियते नागशून्य विवा- इतरत्र (नित्ये ) एवं (ोपमदार,) इति चेत्, । नम्, अधिनस्य तु प्रयोगो यारदधिरार नाहानुरोधेग शापि ( काम्ये अपि) वर्गकागभुतेरस्तु । यर निस्तने, पासभनं तु अधिकारापनत्यात् तस्य । । यावधीवमाक्य अहीनाग तया नण वर्गकामेन । न च कान्येऽपि प्रमा, कार्यनिष्ठत्वात् कामाविमास्य (नित्ये ) यया यदा यावान्त दाक्नोति, तदा तात्रता- प्रयोगनिष्ठत्वाच नैमित्तिकम्य साधनापेक्षयात् कार्यस्य, मुपसहारः, नया (काय:पि) यो यान्ति शक्नोति म यावरण व साधनमायागने: मर्यानोपमहारेगा कार्य- तावन्ति उपग्रहरिष्यति । अधिविरोधादि स्वर्गकाम मिदः । ननु उभयाप्यधिकार एव स्तंय, , सन्यम् , भुतिः भर्थिमानविपया [१] विशेषमनुरुप्यते । एकर निर्मिनपर्यन्न. अपरय परपर्यन्तः । तत्र गरधारा तु अगावि विरोध नित्यरत् न विशेषानु- निमितपर्यन्ते निमित्तातोऽधितम्य अप्रयुकानन्याधि- रोधहेतु । अब मतम्, अनुपगेचे स्वगंकामथुते, थर- बारातिशान्ति. सि यगाममा प्रयोग । फापर्यन्ते नु विषय एषोपयन अविशेषमवृत्ता यथागनि यषस्या- अशोरल्यै पानुपात: कामिता अधिकारटेनिंत्र- याम् । (महि) नित्येऽपि मुल्यम् । यारमीपश्रुतेः अनन्य- ती इत्यधिकागभारान नाधिकागतिकान्तिदोष' इति न गतियात् तनैपम् । फामनिस्तु सोसहारसमऽपि (१) यथाचित् पयोग , एवं न सातयेन प्रयोग. , उपपन्ना, तत्राविरोधात् कास्यभोजिन्यायेन (१२।२नार्यावरदेषु (मालेषु ), यथाशक्ति चोपमहारो निन्येषु, ३७) सदनुरोधेनानिवृचिः । सयमविरोधः, दर्शितस्नु न बाम्येषु इति सबै चतुरनम् । स्वर्गगामश्रुतेविषषममोचलो विरोध । म अल (तसक्देशिान बिक्दय अपति-) नेद नतुर मतानविरोधे प्रचनानुगेध. श्रेयान् , जोरपत् । यथा हि मम् । इदमा मान् व्याचष्टा किं शक्यपेसो. ब्राह्मणान् भोजय नानाविधीपरणेनान्नेन ' इति 'ऽपिगरी यथाऽधिकार न प्रयोगः, आहौस्वित् यथाशक्तयुपकरणयबस्थनोपकरणानुरोधेन ब्राझणनियमः। युत्यपेक्षोऽधिकारः अधिकृतम्य तु यथाशक्ति प्रयोग है एर नाङ्गविधीनामा नात्यन्तसापेक्षतम् । नव काम्ये. पूर्वलिर को यर वालविशेषयुक्त धर्मणि प्वपि 'गमा शानुगात् ' हत्येन अस्तु, न यो रटा । (दर्शपूर्णमासादौ ) नकारजीचिनोऽधिकतान् अन्यस्य ·विधिस्विक विधिश्विक असभर, ( आकार जीविन ) तद्विशिकर्मोपसहारामामान्, गो:य अमभर ), अधिकालोपदेशानुरोधात् वा या अन्यथा अन्यदाऽपि ( पञ्चम्पादौ) अर्वत अधि नाहदास्य संभव (अधिक तकादानयागापेक्षया यद भारतिक्रान्ति । पश्चिमे नु ( दस ) नागशक्ति शक्यमा उदुच्यते । यदा साङ्ग उपसहर्तुं शक्यते बियार यिशिनष्टि इति सातत्यामङ्ग । (एक्देशी-) नदा नस्य संमत्र ) तम उभयानुपहात् मानन्तर्यस्य न ब्रूम अगशक्तिविकार पिशिनीति, किंतु अट्ग । मशब्दार्थत्वात् जानेष्टिवत् 'यदा' इति युक्तम् गायपेप एवाधिनार इति, तादृशस्यैव तु यम्यचिइ. ( अधिकारप्रतीते अधिकाङ्गोपदेशरय चानुग्रहात् पदेति इस्यानभवे न प्रयोगो नियन्ते इति, धैगुण्याच्चापि फले युक्तम् ) । अगाक्त्या वा कालवत् अधिकारावच्छेदात् अधिकारहेनुरेय नाम्तीगुनम् । (एकदेशिन दूपयवि-) अमरोग । न चैक एव विधि तेषामेन प्रयोजकधा कोऽयमममा १ (यरि-) नदुपमहारासामयम्, न प्रोजश्च । अपि च मिथै विकलाङ्गै प्रवर्तते । नहि अवित तद्विशेषणात्तस्य । अथ अनुपमहार , ( एकदेशी आह-) अविकारनिनये इति म । अनद्गत्वमेव । (एकदेशी-) कादाचितमसामय (दप पति-) किमधिकारनित्तिर्नानापेक्षा फनिवृत्ति न तेनाधिकारात् पहुंदाम , दयाप्रतिममा , रिय । योयम् , अनद्गवमेव । सापेक्षा चेत् यथाss- धेयागोकल्यवत् । (एकदेशिन दूषयनि- ) सत्यम् , न । म्नादाड्गसाध्यैव दति वैकल्ये मृया पेग स्पान् । अध गूद्रवत् एकान्तन , न त्वधिकारहेनु विगमे अधिकारी न यथाशक्त्या साध्येति ( निगोति-) न कार्यनिष्ता निवर्तते वीजायामिन फ्लेच्छाया पामिन । अन्यथा विशेषायालम् । ( एव पुरुषप्रति पर्यतुयुय अधि अधिकृतम्य समर्यस्य स्वर्गकामम्य कादाचित्कामशक्ति. फारोत्पनि पर्यनुयुननि-)अपि नाभिवारान् परनिनि , वैकल्ये नानुत्पत्तानपि अधिकासतिकाति पात् अप्राप्त तय यथागक्रयगोपेते अधिनस्य नाहगादेव (यथा- पार चार्चत । अथापिटनोऽपि जातपुनरन् कालशौचे शक्त्यलोपतादेव ) अधिकारनिर्वृत्तिमुखेन (तत्फल सप ( कार दगाहोत्तापमावास्यादिम्प गौच च) उपसहय' यते ) तनिमिनमिय । अयं न तादृशे ( अगहीने कुवन् ( नानेणि,) नाविकारमतिबामनि निमित्तानन्तर्य काम्येऽधिकार । तर्हि काम्यनैमिनिवेऽपि विकला गे) म्याशदायत्वात् । ( उत्तर-) कालमपत्तावपि अपाङ्ग अधिकार्निनिरपि न स्यात् परिपूर्णा अधिकृतस्य मपत्तिमपेय कुर्वन् तथा स्थान् (नाधिकारमतिसमेत्)। विकाङ्गप्रयोगे रातरप्रयोगे इस । अश्प्रधानभेदोऽपि अय अगभूत कालापरिउनमे जीवन अधिकारदेनु अत्रानुपकारक , अधिकारविधिविषयस्वनामेत् , भेदे चा. (सह-) अन्याड्गेध्यपि तुल्यम् । अपि न परिपूणा नवपमह । (एक्देशिमने च-) अद्गप्रधानभावम्य गोऽधित किमद्गनिक्ल प्रयुट्ने । असमान् चासप्रघापत्वात् । सत्यपि ( अगमधानभावे नैमिति विक्र प्रयुक्ते ) इति चेत् , कल्पनात्रयपरि परवानगले अस्य प्रयोग ) चौदनानि तथा चेष्टा पटते ( परिष्टतिरुपत्ति )। तथाहि, ममपर्यन्तापेक्षि प्रसग युगम् । कश्शायमधिकारो यग्य निति (एक स्वादा नियोगस्याधिकापनिवृत्तरप्रयोग (विनियोगोपा देशिना उच्यते ) नियोगश्चेन् , न नियंतिपिचारिता । दानावगनशेषभार पदार्थावगमे शब्दामिहिन च तत्वम नियोज्यता चेत्, साऽपि नियोगादेव नित्ता । स्वामिता मनद्गमपि अपेक्षमाण स्वोसनो नियोग यानीपिको चेत्, न तहत किंचिद धान स्वामी इत्युमापि माइगहानी उपचुमर्हति इति । सवथा प्रयोगाभाव अधिकारी कार्यनिष्ठी म्पाताम् । तस्मात्र कार्यनित्य- भसमरसन्नाथ ), अपिवारदा पपाराभर ( स्वपि प्रयोगनिम्त्यापा पाग्यनैमित्तिाधिकारयोर्गेट गप अय परिपूर्णाङ्गोऽपि अधिटा तयापि तदधिशर समाधातुम् । इत्य यया समाधैय ॥ ३२ ॥ प्रतीतिमामात तसवृनौ होनागमपि उमापति, तदुच्चो 'जीवनादेनिमित्तस्य माम्या पालो भचिदन करणे सामर्थ्यामाचे मपूर्णप्रयोगकरणादिति, विशेषक । निमिचायतन जाते कर्मणोऽवश्य - ·विधिविवेकः २६२१ विधिविवेकः कार्यता ।।' ३३ ॥ यस्तावत् यथोचाय प्रयोगाय एका- इति निमित्ते । ननः भगान्तराणि नाल निमित्तमनुप्रो- तोऽसमर्थ (शूद्रएयादिः ) म पधुदस्त एकाथि- दम् । कात्मत्यनुपादेय. (निमित्तन) समानयननव्यक्ति कारात् । न त्यसी तादृशे नियोन्यतया प्रयतु पाने । बङ्गमपि सन् निमित्तमनुप्रतिशतीति युक्तम् । (गते-) तेन शक्त्तोपदेशो अपेक्ष्य समर्थस्य तावदधिकार. अथ निमित्तोपाहार एव कि नेपवे ! ( कश्रित परि- प्रतीनि. । सा चेयमधिकारप्रतीति (नैमिनिक) हरति-) साम्येऽपि गबालेन्छया । (शहाकार:-) नेति पर्यवसिता अनित्यत्वात् सामय॑स्य (अनैमित्तिकस्य ननु प्रोजनमेवत् । ( सिन्दी-) सत्यम । हेतुस्तु चावश्यसायरवान् ) । अन्य या अधिकृतम्य सागोग- यावाजीय अवेरनतिरिक्ताचीरम् | प्रकरणिनोऽपि अगा- महाराभाषे ( सति ) मानुष्ठान यथासभ पमन्यया, अन्या- थमं च ( तस्मात् कालविधियाकर्म प्रारणसहाय दशेऽधिकारात् ताहशप्रयोगग्य (न्यूनागरप) अगास्त्रीव- कालस्याङ्गलाया प्रमाणम् , न निमित्तायाम् ) । तदेव जात नानुदान पनधिकारात् । अतः पुनरपि शस्लोभा अविरोधात् अनिभिने काल्त भरत्याश्रयो 'या' अधिकारप्रतिपत्तिपयमानार । समिहि प्रमाकदेव दति, निमित्तपनि तु निमिणविरोधान यालालः दरा- इत्युक्तम् (शक्तिश्रुतिः चोदनैकदेवा इत्युक्तमाचार्यः । इगतो ययेति । यदि तु न चोदने देश यात्-) न मोगनिश्चयाप एव शारिकापूर्वार्ध पारयाय परार्धे पारपातुं (कल्प्येत ) अनन्यप्रमाणकत्वात्तस्य । ( पूर्वपक्षी- ) सा आधिपति- ) किं पुनरिदं ( निमिन ) यद्विरुणाय । कारतः अड्गतो या आश्रीयेत, वन भगतः रे बालत शक्त्या श्रय ( इनि स्वरूपाक्षेप.), स्य चेति मन्दावगतानामङ्गान्तराणा हानाच्छन्दविरोध । कालस्नु (उनि संस्भ्यन्तराशेप.), नुनो गायते निमित्तनैमि- कानन्तरणामशब्दार्थावान् न कचिद्विरोध (इनि काम्ये तिकमानः ( इति प्रमाणाक्षेपः), रूथ चास्य नैमितिका नैमित्तिके च यदे येष युक्तम् । सिद्धान्ती-) मनाय सरन्ध । ( स्वरूपाक्षेप विभजजे- यदि तावत् मविरोधी निनिमितेऽधिकारे इदम् , अनेन, ईरोन पसिन् सति' को विरोध: ( कालत क्याश्रयेण ) (भान, फरणेन, इतितं यतावितवण) श्येतानमातम्य नहि बालतोऽमि सत्याश्रये ससिन्नमति तकिया मान्दार्थयात् । सनिमिते तु निमित्तश्रुतिबिरोध , मप्राप्ने (किंतु-) सत्येन, अथ तम्मिन् सति वियते एव । च तस्मिन् पार्यस्य ननिमित्तत्य याधानात् 1 (गते-) (दूषयनि-याद्विगंधनवीहशो निमित्तार्थ (निमित्त इनर रापि म्बर्गकामश्रुतिविरोधः । ( समयमसमर्थ बार्यि शब्दार्थः ) । हेर्ह निमित्तम् , न चारदय हेतर मा प्रति अराकुचिरावृत्निार्थिश्रुति. ममर्थ प्रति नियन्य- कार्यवन्न । वार्य तु मासति देतो । नस्गान्न विरोधः । माना पीइथेत) इति चेत् । ( ममायत्ते-) उतम् (स्येन्यादौप विभजते-) यदि कर्मणो निमित्तम् , तल (केवनारदार्थ याहाराभावाद्रिदोष श्रुतेः इति प ३२२)। एब कमपट्टविधियय॑म् , अनिरूपितादपि निमित्तान न च पुरविशेषनिर्देशोऽत्र विक्षित साप वात् । न निमिनवदर्शनात् पुश्याराभावात् । (मय विननिमित्त) ब सात पेन प्रयोगः (पाप्नोति), निमित्ते का विशेषवत न तम्ब निमिनादुरपत्चिनिन्पत्वात् । सस्य सम्मिन् सति कतं यताऽगमात् । कामोरेण तम्माविशेषणात् न बोधो वाक्यादेव तसिद्धे । (अप फग्य निमित्त नस्यापि निमियानुप्रनेशिवात् । तदुक्क ( आचार्येग ) तहिं ) कायर्य गति (लिमिने फर) भरत्येवेनि । 'म काले गुणो, निमित्तं घेतत् ' इति । न गुण एवे. सत्व तस्मिन् (निमित्ते) वर्मश पमिति चेत् , त्यर्थः, न बनान्तराण्येव ( निमिनेन- ) असाम्यात विरोधाभाव सर्वानोपसहारेण । अधाधिनारम्य ( निमित्त वचनव्यक्तिभेदात् , आदेयानि हि (कालात्-) इति चेत् ) , (निमित्तार किंतु ) नियोगाधिकारः । भगान्तगणि, अनुपादेयं निमित्तम । ' एभिः एतानि (शहने-) स एव नियोगसंबन्धस्तन्निमित्त । (दूपयति-) वा कृति ' इत्यनेषु चयक्तिः, 'अस्मिन् सति । यदि तर्हि सन्निमित्ती नियोग , न नियोगानिमि- .

·रिधिविवेक ३६२२ विधिविवेक विषयत्वात् , त्तारगति । (मा को टोष । इत्यत आह ) पार नियो विशेषण जीवादि स्वर्गादिवम यन्ते, नियोगेन मिद्धनिमित्तापक्ष म देनोचते इनि सापथरसर । नियों पर प्रथममपक्षियात् । नहि अनाभितनियोग्य अय नियो विशपणस्य अथान् निमिनभार तस्मिन् शेिषो नियोगो लोक दृश्यते, तदभव (नियोग्य सन्यविकारात् (अथानिमित्तस्य स्वर्गकामनाया अपि सम विशेषम्य प्रतिपत्तुरमावे ) प्रतिपत्तिव न म्यान् । वह यनि । न च सोपसहारण विरोध तथा यापनीय दोषणमेव तु स तस्मिन् सति अधिकाससिनित्तत्वेनान मिन्यनापि स्यादित्यथ । बुता वैति गिनते-) न चान तिते वगादि न साध्यतया काम्यत्वेन । ( एदेसि (निमित्तभाष जीवनादे ) प्रत्यक्षात मते, नापि मत सिद्धान्धी दूषयनि-) नेतत् सारम् । विपोषणानु शब्द , विधिप्रवान वात् , तम्ग न (ति) भार पपत्त । नहि यायग्जीवन तास विशिष्ट चित् वस्य चारनयति रगत । (क्थ चास्येनि कदाचिदा यो नियु यन, नाना स तका विशिष्टो वा । विमन्त-) तन (निमित) विधीयमानस्य क्मण मनारनमात्र नसन्तमात्र या विशेषणम् , अपाच्य वा पत्र विधागत् , तम (फ्ले) विधी निमिते (विधा जीवनस्य, यारद्वीप्सधारन पाय । न च प्राप्तयोगनुपाद , नात् ) उभययियौ ( निमित्ते च र्मविधी) वाक्य जीगतोऽपि वर्गसमस्येवाधिकार 'या शक्नुपात् इव मेद इति । ( इति भाक्षेपपरिसमाती)। परधात् विरोधाभारान् । फमपन्तापेशितानियोगस्य (आक्षेपोत्तरत्या पारिकोत्तराय भरतारपनि-) नानदानम् । तस्मात् पावतीप्सान ययात् यथा न उच्यते । यत्र जाने क्मण अवश्यात यता तनि क्र्तृविशेषण नोग्नमामाच्य नात्, 'मन्नेवसते । इति मिचन् । पथम् । यस्मिन् रानि भव येर रा हेतु मुंरर म न पागध संयोग तथा ग्राधिकारविशेषण निरस्तु भक्त्या (वगया) नदवम्याभेदमय यत् (बीना अपि 1 (स्यमतमुपसहरन-) अनो निमित्तमेव गन्नि दप एव हि परम्परसमाधानसमारादिनारसारिशेषा निनम् ( नाधिकारि विशेषण प्रथमम् ) । नचाहि, नयो नियमेन मार्यशारिन ) गौणमुग्ययश्च मुरये एप्रयप ( यादीमयो ) अनय । निमिचमेर दि नम पनि साम्यमिति (कन मनाया) निमितमाम #. सात् यदि उम्मिन् मति नप्रित । रिमिनार देय । निमित्वमेव हि न पान यस्मिन् सनि न नियोगो यस्य तस्ये अधिकारिविशेष सिद्धानिपचि नियत । अत्यत यता चकमग प्रतीता गोषमहाम (पश्य पुसतानिमित्तमस्ति तम्य पार्नया इत्यधि न काचिदीहितोपायम्य इत्यतो पारिसिंगेपरि ), तेनमित मधिकारि विशेष यघावयासमवेत समभि-पितोपात्र म णम्, माविमरिशिप रा निमित्तम् । गान्वाय (नीतिक ) इति गम्यते । (म्य निमित्त ही यदुक्त निमित्तभाषाय, गिदयो दि दहेन्' 'मिन उम्गेनरमाह-) निमित्तता च क्रमाया माण इति तपाय म्मतगित ( दहेन् शी गम्मिन् मी तर उपको यथान पनि गदा समीरा दि, नि इनि निगिचमतमी, आरममाण देतो मन ११ साधगत्यर। भार पतिरेय परिन (नौदा-) ) | दाये (मायलिमित्तभाव ) परियन गरप्रमेपर (निमित्तस्य ) अविधवग्यापि निधिवन् यपपर ( अधिवारिनिशर ) पदमामध्यन विभ्यनुपरेशात् शिपिविशेष वात् । (५ चारप तसर (निमित्तार ), नर ( अधिगरिदिप ) नैमिनियमच इनि यदुतस तनोत्तरमाह-) अत एर प्राइवे (पिमा ) शन्दसत्यनुमगे याप 7 अप in मदर विश्न्यो.नाटा इति (भिधेयस्य गंभी अपारar यामा । भमि मनुग्यम्। धंना न पित्तम्य वन)। [भरमा (पस प्रथमत 'जीरनादिनिमित्तवया संत्र विवाट 'ी फीसमोन सर्व अपने नियम पायात पम् । अपने एपरेदी-ना पिउ " लन्दाप ( गम्दानिमितभा ) निविनय पत्पत, सा प्रारम रुपाया, ·विधिविवेका विधियियेक परिसम्म अन्यार. (शब्दार्थभूताधिकारिविशेषणपर ), एपार न पातना प्रत्ययः, अन्यथा (वियः ) प्रवृत्ति गन्दः (निमिनबन्दः) स च पश्चार्यभूतः ( निमिरा- हेनुत्ताभायात् , म्हन. (पुषप्रधानमनपैश्य) अन्यतो भार,, अर्थात् ) न पुनसत्तरः (शब्दार्यभूतनिमित्तभार- या सिद्ध अत एमागमित पापारे समीहितमापनेऽपि परः) इतर (अधिकारिविशेषणपर) अर्थात्, इति अप्रवृत्त । तदु 'प्रास्त्रफर प्रौनरि तल्लक्षणत्वात् ' (अनेन प्रकारेण) अन्यारमः ( अन्याय्यनया अनर्ह (३1०८1१८) इति मगोपनमापनमालवणत्यात् इत्यर्थः)" इति। यथा च निमिन सा अधिकारिविशे-गानन्येति । ततश्च पिपिपगन्धावादनुष्ठान कर्मणो- पणम्, एवं फूले सन् अधिकारिविशेषणम् , नाधिशारिविशे- ऽगम्यते, अपार्थस्य च शास्त्रायत्तानुमानस्य स्वरूप. पए सत् फल इत्युक्त भावनाविमेरे । यद्यपि सः (अभि- विशेषोऽपि ( अगम्यते ) पार त्रिवेः अशते । कारी नियोगः ) पूर्व अपेशित , प्रतिपत्तित्तु अस्य अपेलिने च अपेजिनमाधनस्यात् विनियोग. । प्रपयं श्य ( सामप्रधानयतीते.-) पवादेव, अधानापेक्ष गात। पश्रित अधिकारी म्यामी यन्य चविष्टसाधनम् , तथा च नमान्तात् ( प्रधानाङ्गपामगोचर रिचारार) सर्पनापि व प्रतीप्रमाने अम्मिश्चनुप्रये ऐदपर्व भिन्दने, परा निम्पणा (रिनारणा ) इति ॥ ३३॥ तेन उत्पत्यादितिधिवासमैदः। तचैदप प्रात्युपपद- (चोदयनि-) ननु एवं विधिमति सर्वत्र हटानु- विशेपसन्धात् । चिञ्चपुष्टयमरता यथा- 'दिदा अन्धादुत्पत्तिनोदनाऽभाव. । तथा च परस्परानपेक्षतात् यजेन' इनि अन्यतः बग्नचिदलाभान् फपदसब- मनिघावपि न पालन पुन भुतिः इति सन कर्ममेदः 'न्धाश्च । कचित् निपरना पया ज्योतिष्टोमयास्ये उपने स्थान, मत्यर्थश्च न स्यात् (प्राजादि.)!' दना' अन्यो लाभात् ('सोमेन गेजन ' इत्या.) रचिर होति' इति च न गुणपगबन्ध स्यात् । न चान्यन् द्विपरता यथा दर्शपूर्णमासवाक्ये उत्पनियोगयोग्न्पगः मुगात् इष्टम्, तब स्वर्ग इनि स्वर्गावरोधात् पयायन- सिदे. (' यदाग्नेयोऽष्टाम्पालः' इत्यतः उत्पने , प्रयो- माग्यो दुईभः, उपादानाद्वा तेऽपि म्यु., नित्यानु खर्गः गम्य च 'पोर्णमाम्या पोर्णमास्या यजेव' इसरित शत् । तस्मात् रिमिति अपशिष्ट भावनाश । सि.)। कचिदेवपरता यथा । अग्निहोत होती (किमिति भानाभा पश्यति। ननु मानक्षेपि पौर्णमाम्या यत' इति । न च पले चिनियोगः, मारनेर विधिरत् मा पमुषम्पायति इनि यससमो अनिर्दियस्यविमपन्यासस्यति साना नदनिर्देश (पल. दुर्लभ, इति चेदाह-) पुरुषायतेन निशेषणम् । तथापि विशेषानिर्देश अधिकारिविशेषापयशात् नाधिकारोऽपि । च (किमाम्य अपि वि.] शिरवे ) निमिने आ एव न प्रयोग , नहि अप्रतिष्ठिरोष्टमाधनमायें अनु मैं नाच ( न पुरुषार्थः) अन्यया (नित्यममोहित रानप्ररयर प्रनितिष्ठति, नानिरूपिना रागृ. । तम्मान साधना ) निमित्तम्टयोपादेय (न कर्मणि ) वाय. फल्याफ्यादेव प्रोगा यय । तेन अग्रिहोतं नुहोति' मेदः । जीपनेन होमः , होमेन फर' इति बैरग्यात्। उनि अर्मम्वरूपपरता रिये , इतो खमा प्रतीता अी दोमद्देश्यो. एकवाक्याऽसमापात् । नदि एरसाद. अविचिता । पौर्णमाम्या' इति तु अनयास्यात् गुपय अभियायामपायश्च मुलम ।एर चानगरमेय प्रयोगमेदपरता । ममार्गप्रोमगादी ('दमापविण (मितिय नागरुन्ध ), प्रशनावात् कर्मस्थल अः ममा ' वीन मोठति इति ) उत्पति. न यथाशक पादान ( नैमितिकाऽस्ति ) इति । विनियोगपरना । त्रीमादिमुग्वेन महतपति करणार (परिहरति-) उच्यते । उत्पत्ति विनियोगार्थप्रयोगा- प्रातो कागविधिना एस अनुअननिद । नधितम्य घिक्रियात्मक. । सरों विविस्तापरताधिशेषान्न (राधिगस्य) अधिकार प्रयात् । (अम एक- स्मिन्यते ॥ ३४ ॥ नेष्टसाधननामान विधि देशिमतमुपन्यस्यति- ) मभिदाथि उनिपरतामेन अपि तु कर्नु: (गर्नु दिएमागन ठन् तम्य पर्न पमिति) । ' के चित् मन्यते । प्रकरणोनीनिनिबन्धनवान् चिनि- . . -- . , ·विधिविवेक विधिविवेकः त . , । योगस्य । ध्रुविरय विह विनियोजिका प्रकरणोन्नया ता पर्यायव न्याप्रियते । सनिधौ तु तदविच्छेदात् (प्रत्य ( यद्यपि श्रुतित्वेनाभेद तथापि प्रत्यक्षश्रुति श्रुतिरिन्य भिज्ञानाविच्छेदात ) न तात्पर्य (न स्वरूपपत्य ) इय भिधीयते, प्रकरणोनेयाया श्रुतौ त मूरत्वान् प्रकरण विनि विछद (विनियोगमानपरावम् ) । एव च कमपो योजनमु यो इति भेद । इदमेकदेशिमत दूपयति-) विषेय व तन्झेद पोदात । विधिलयमेष विनियोगनिबधन (समिदादिवाक्याना| विनियोगपरता तु तृतीये क्व्यते । गहिं श्रुत्यादि- उत्पत्तिविनियोगपरत्वमित्यर्थ )। ननु श्रुत्यादयश्च (चमर मात्रात् नादर्थ्यमि युक्तम् । न चानाश्रितान्धान तत् एवकारार्थ ) विनियोजका, किमन विधिना ? नैतत्, (ताद यम) । अनुष्ठान च विधे ( साक्षादवहाँ नविषया तादर्थ हि विनियोग , तच विधं । श्रुत्यादयस्तु | वा तरविध ) । ( शङ्कते-) तदपि (अनुमानमपि ) राबधमानहेतय । सब घश्व शाश्रयायिभावादिरा तर्हि विवक्षिाम् । ( उत्तर- ) स यम् (वणमास्य विध , पागर्थ्य नु ( शेषत्वपक्षणस्नु सब ध ) विवे । पौर्णमास्या यजा' इत्यादे - ) प्रयोगविद्येस्तमिद्ध (प्रश्न- ) कथ वहि श्रुयादयो विनियोजका । (अगुष्ठानमिद्ध ) विनियोगमात्रपरमतत् (अवह त्यादि (उत्तर-) विधिना प्रतिपाद्यमानपाराय ( अवमानादि ) | वाक्यम् ) । यथोक्त एव मति अविविनुवाद ' यस्य श्रुत्यादिमि मधितयाऽवगम्पने, तदय (बीघा 'न चाविहितमङ्ग भवति इत्यङ्ग वाय विधात य ' इति । यथ ) इति प्रत्ययात् । न चोभयरक्षणमपि शेषरक्षण तन श्रु यादिनिधनमाद्वि नियोगस्य प्रवर्तनमान वादिये मुक्त विघेतद्विषय वात् । द्र यादिवेव शेष व इति विधिरविनियोजक इति पूर्व था च स्वरूपपरता सा भेदलक्षणे चितिता नदापत्त पक्षयित्वा प्रयतनास्पमपि विनियोजक व दुर्लभमिति वाग्मेदस्य, स्वरूपपरो हि विधिभिननि कमभावनाम् । | ' असाधक तु तादर्थ्यात् । (६।१११।२ ) इति पक्ष्य- तपरता च एकशब्दोपादानेऽपि भावनात्मनि प्रकृति-, माणरीत्या निनियोगशक्तिरता ( विधे )। विधि प्रयायो पौर्यापर्यनियमात् प्रकृत्यक्षिपेण प्राश्येन अथ । श्वद्विनिशेजा अकारण श्रुत्यादीनि इत्याशय उत्तर स्थाभिधाया कृतानुबध (पत्ययार्थ) प्रतीयमाने शय अत्यादिमापेक्षत्वमभिहितम् । "तत्वात् गुढ (माननान्पनि) अल्प्यपाने धान्यथ चनथें न अनुष्ठानगतानपरिमाणविना । कथम् । विनियोगपरत्वानुपपत्त एषस्या भावनाया नानाधावय पिध्मगुष्ठानाधीन अत्यथ , पुरुषेच्छानित्र धनप्रवृत्ति विनियोगपरत्वानुपपत्तो नैकस्या भावनामा नानाधास्वर्थ पुरषाथ । वन कप नतुविधिनोऽनुमानम् , वियति विनियोजवाभावात् कृत्स्नो वद एक वाक्य एक चापूर्व (अनजाने ) अनुपाएन यापार ऋतुविधे , कस्य वाऽन मिति । (अभ्यासेन कमभेदमाह-) समिदादिपु पेभिननद्विचिनिमित्ता तरन पुरुषस्य (अनपेक्षितता) इसी अनयपरत्वात् (भेद । तरयातो भेदमाह-) 'तित्र प्रयोजनोपयोजक चिन्तयाऽपि कवनुपानतिधि यापारपरि सप्तदश ' इनि नु स्वरूपपर वेऽपि संरयानो मागमधापन | नथाहि, आगिक्षार्थत्वा चातुर्मास्य मेद (भाष्यकारेण नु सप्तदश प्राजापत्लान पछन्' प्रयोगावधिद ध्यानयन अनुपापर्यात, न याजिगायनया, इत्युदाहत इति तदप्युप यस्तम्)। अकारण तर्हि तत् तदया- ( आमिक्षार्थी-) नुनिष्पन्नम्येय तदनुमनेशि (स्वरूपपरत्वम् ), न, तरियनसति सरसापामापासेनापि सात (वाजिनस)। एष कगार्थानगननान्तरीयकम्य संपत्ते । ( पूर्वमर्मारामविको गुणा पि भेद इत्पाइ-) सरामस्य पदस्य | Rधा पुरोदाराशेपरीव पारम्य नुगोप गुणोऽपि पूर्वसयोगान् विनियोगमापरता निवारयस्तरपर- वापमुखेन तत्सरपान (नोपमापार्थे पृषमनुष्वान पनि गामेव आवहनि । मशा:पि पूर्वद्धिविच्छेदेन सहाय परण संवधा), उत्तरार्धम्य च (स्विटरदयस्य ) एक दक्षिण वादिगुणविनियोगमाविरोधेन अपूर्वबुद्धिमता देवत्वात् उपात्तैकदेश्युपादेपस्यैव तत्समधात् न पृथ च तदेवानयति । प्रकरणातग्मपि अयबुद्धिविच्छेदात् गनुष्ठानमिति । अथवादाव दि जुड़ायसअनुप्रयोगविधि- आहुती ।।

·विधिविवेकः शिपिविवेकः नियन्धनानुष्ठानत्र पर्णमयीत्वादीनाम्, फनविधौ तदमाः। पञ्चमे तु चिन्त्यते । ननु क्रमः (चिन्त्यते), अतः अर्थवादः प्रत्यर्थः, फविधिः पुरुषार्थः । सत्यपि (केन प्रमाणेन ! (उत्तर- ) श्रुत्यादिभिः । (आक्षेसा-) च विध्यधीनानुष्ठानत्ये पर्णायीत्वस्य ऋतुप्रयोगविध्य | नेतत् सारम् ! 'चोदनालक्षणोऽथों धर्मः', स च विषयपात् पुरुषार्थस्तम् । तस्यापारपरिमाण व एपमेव | चनुरवस्य एव (विधिनातुर्विभ्यात् ) इत्युत्तम् । मध विन्तितम् । प्रघाने तु यद्यपि विधितः प्रचिनिदोषरूपा, तदतिरिक्तः । न शेष प्रयोगविवेविषयः , अननुऐय- मामान्यरूस पुरे या इत्येता पुरुषार्थः । या, अरावार्थत्वात् , ऋमयपतिरेकेश इदन्तयाऽनि- अनापेक्षा तु करणशानात् पराचीना -सानं च विधे. पणत् । पदार्या हि कमेण अनुष्ठीयन्ते न तु ममः। इनि सामान्यतोऽपि ( न केवल विशेषतः ) प्रवृत्तसदा- नापि विनियोगविधेः उत्पतिविधेर्वा (विषयः)। अत यत्तत्वात् अङ्ग कार्य. । (शहते-) इदं तहिं कथ एव (अननुयादेव ) नाविकारविध. ( विषय ) (भायोक्त ) 'प्रयोजन कश्चित् पुरुषायः , अप्रयो- | अनियोज्यत्वात् । म्याच तावत् श्रौते क्रमनियमे त परे जकः कल्पः ' इति । (पृच्छति-) किमन कथम् विधि, अर्थादिपु तत्परविन्यसंभवः । (एवमाक्षिम (चौदक:-) प्रोग्यौ हि अन ऋत्वयंपुष्पार्यायुक्ती, तन | पमाधणे- ) उच्यने । प्रयोगो वियर्थ युक्तम् । वक्त 'प्रयोगः कश्चिन् पुरुषार्थ:, कश्चित् सत्यर्थः कममेदय प्रयोगविशेषः । नमादि, भगेण पदार्था इति । (परिहरति-) नैष दोषः, पुरयायः करपर्यः इति । अनुशीयन्ते इसुच्यते । तथा च प्रयोगविधिविषयवान समानाधिकरणसमासः, पुरुष. अर्थः (विषय. आश्रयः । न चोदाक्ष-वमानवी कम. । (एय प्रमेय परि. फामनिमित्तयोः, अनुः अर्यः विपयः ऋतुविधेः ) शोध निचारमरुपमादयनि-) तत्र प्रथम क्रमबद्भवति- इति विमहात् । एतदुक्त भवति, कम्यचित कश्चित् रेकेय इदनया-निरूपिवत्वात् अप्रयोज्यतामविनियोग्यता- पुरु: किंचित् प्रपोज्यमित्यर्थः ( कस्यचित् कर्मप. मनुत्पापा च मत्या विविविषयत्यगाशक्प प्रयोगविधि- कायम नैमिनिकम्य या कमिन् पुरुष. कामी निमित-विषयता दर्शिता । उत्तरवर्गाकन नु उदाहरणशुद्धि सता पान वा प्रयोजक.fiचित् कम वा नैमित्तिक वा | दीक्षापदार्यस्य माने । मनमिषम्पानि कयचित्यतीय- कस्यचित् कामिनो निमिवक्री या प्रयोध्यमित्यर्थः) । मानस्य विशिष्टक्रमानुष्ठानम् ति पर्यत्वात् कनिदोषविधी ऋविवरपि किचित् प्रोग्यम् , किंचिद् अयोज्यं | अभ्यर्युवापस आमर्यक्यात् अनेकार्यविधितो वाक्य- यया आमिशवाजिनद्वारेण दव्यानयनम् । (एच भाष्य मेवात् । दीक्षापदार्थस्य न प्रतिप्रधानावृत्तः अनुष्ठान विशेप- व्याख्याता । सूत्रे तु पुरुषेच्छाधीनप्रवृत्तिः पुरुषामः, विकायलान् (विशेष्यते अनेनानुष्ठान इति अनुशन- कवि पधीनप्रवृत्तिश्च कलथै इनि । एतदेव स्थितम् )। विशेष मा ) नदियो 'म पूतः पायर्यात ' इति प्रति- ता 'यगिन्, प्रीतिः' (१।२।२) इनि फगो | धान (नन अध्ययपुरुषा बया रति तेषा प्रतिप्रस्थान अनुदान न विधित इति दर्शितम् । (विचारप्रयोशन- विधये ययन भविष्पनि इयन आइ-)' इतरमन्यस्तेषा माह-) प्रयोजनं व्येनारिफलम्यानयत्यम् । पुनः करव- | यतो विशेष. स्यात् ' (३१८१०।२२) इति । नारपेन सागवेन च ऋतुप्रयोगविधिविषयलाविपयरपे भवानगन्य प्रापि पाभायात् उनरायमियोश । नका- शेषलपुणेन (दर्शिते भवाः) | अस्वयं पुरुषाची विभक्तो चारिणश्च आनारीपरतन्नत्शन् । अर्थादिषु तु गापि कनुशेपरवाशेपलविचारेण ( साम्यौपम्यविचारात् पूर्व पदार्थपरो विधिस्तथापि रापप्रयोजनापेटी (अनु- दर्शितो)। परवस्तु सिद्धे एकशेपत्ये विधिमयोग- पानविशेष म प्रतिपादपनि इनि परेण संबन्ध) विधि यापारपरिमाणमात्रचिनागत् । अत एव (साभ्य- | ग्याध्यागविधि-प्रत्यायित-पाठनमनिपम-प्रयोजनापेक्षय नेपम्यविचारोपममे भाष्यकारण-) उ. अनित्रात- (स्वाध्यायविधिपत्यापितो य. पाटनमनियमः प्रपोजन स्तृतीयविषय इति । नदक्ष प्रयोगविधि त्यसरार्थ: । क्रम प्रति. मी. को. ४५४ ·विविविवेक ३६२६ निधिविवेक . पादयति यति परेण समन्ध । प्रवृत्तिम्ममाह- ) निशांत । सनि चाधिकारे स वरयेनि स एव पुरस्तात् च श्रममनुस्म्यमान स्वायगत च सहभावमत्यन्तमबाध- । प्रतिपादित । कथ पुनस्तम्य अभार गड्डिा ? मान अनुष्ठानविशेष प्रतिपादयति इति प्रयोगानमेव । इह केचित् ' माध्यत्यात कर्नुराख्यातापारा ( ननु ) चिन्तितोऽनो ( चतुर्थ प्रयोगचिन्तयैव ) सिद्धमाधना । प्राधान्येनाभिधीयन्ते फले- पुरस्तात् । (उचर-) सत्यम् , प्रयोज्येपत्ता (प्रपोज्या ये , नापि प्रवर्तिना ॥ ३५ ॥ त्रियाप्रधान कार्य पदाथास्तपामियत्तारूप प्रयोगाशयिन्तित । मन्तु | वाक्य ( शब्दवृत्त्यनुसागत् ) दनि । क्रियेव हि न तथा-) अग्यो यस्तु कम प्रयोगविशेष एव । ( साध्यरूपा ) मा यते, स्वगारसिद्ध (तु ) द्रव्य (ता अत पूणासिद्ध अनुष्ठानविशेपचि वेय इति मियते । प्रति ) गुण ( वर्गादि ) इति वदत परम्यासमन्वय रवणाथ। वाक्ये मयते । तथा च फ्लाभापादधिकाराभाच , नाहि | अफ्लेषु कर्ममु कश्चिनियोग्य स्वामी वा । ( चोद षष्ठे नु अधिकागशो निरूप्यते मर्यानोपनहारममर्थस्य यति-) फय पुनरसमन्वय परम्प १ ( समाधते-) उत्तरम्यापीति, शने शास्त्रीय गत् शास्त्रीयादास्त्रीयन्या | कर्मण (धात्वर्थस्य ) साध्या प्रतीने , यो साध्ययो म्याम् । ( पूर्वपश्चमाह-) तत्र यर अपेक्षितसाधनन्द रममायात् । तथादि, यदि यागादय पर लिया ते प्रतिहेतुर्नेतरत् तथा शस्यत्वमपि (लोक्त एवायए एव पूर्वापराभूता पधानात्मना गम्यते (न तदा व्यतिरेकाभ्यामगतमिति)। यताऽपि प्रवर्ननामविधि भान्या नगपेक्षाऽस्ति ) । अगापि तदतिरेकिणी निया, सा रूपमनुमविशन्ती इएमाधनतापत् गानगम्या | तथा च सकर्मिस मा-यप्रधाना, नथापि ते एर (यागादय, चाथिमानम्येष्टसाधनम् । शक्य च शास्रात् प्रतीत नर्म न तु फलम् ) । कुग १ पौवापर्यनियमात् , प्रत्ययरस प्रमागारविरोधेन यथासमय व्यवतिष्ठते (यो यावन्ति प्रत्यर्थामिसन्धिस्वाथाभिधायित्वात् (धापर्यम्य च-) गोत्युपसंहर्तुमन्नानि गाय सारनिरेपाने गन् प्रधान साव्यत्वेन प्रतीते , अन्यया (धालयस्यामाध्यत्वे) द्रय शक्यमभिमनसाधनमिति ) इति सधिशर उन गुणचन्दाविशेषात् (अविशेषराङ्गात् । अनभ्युप (सिद्धा तमुपपने-) प्रमाणान्तरविषयत्वात्तु (तुगब्द पूर्वपश्य न्यावर्तगति) प्रने रसाने गातम्यागवन्यान् पि. करपाभिमबधाञ्च ( धायथन्य सायन्य ) ' मात्रै. गमाय । येषामुत्पत्तो ' इति (२।११।३) गाधर रूपानुगतामा अपि न शास्रार्थना ( प्राप्तत्वात् ) विधिस्त पचति । इति । ननु का तगभित्र धान् (कागेदन मानान्तरगम्यगन्यपेक्ष शब्देन प्रतीयते । न चैत्र पचनीति ) नेत्र स्यात् । न, कर्मपपि कारकम्म। सापेश्य वदोष , यथा मागन्तरगोचरपदायस्पापेक्षित्वे । कारवत्वेनैव क्रियान्वयात् (ख-शब्देन भूतवशेषा अयथा ( शाम्रम्य गक्तिविषयत्वे ) 4 सर्ग: । दानात्, ईप्सिततमत्व तु प्रमाणानारविषय । तथा च झोपमहारसमर्थ स्यात्, कुतो यथामभव व्यवस्था । दृष्टफलेषु ( ओदनपामादिषु ) अस्तु फलवत्ता, यगा- (पूर्वरथी-) प्रपातरविरोधादिति चेत् । (रनर-) देषु तु म फल स्वगादि, तथा असमन्वयान् माना हन्त तर्हि शब्दम्याप्रामाण्यम् । लपणाप्रमाणान्तरसिदो य न्तरस्य चामावात् , एव न 'तानि देध' इत्युक्तम् (२। पदायस्वरूपविदोषोपायपतिपनि ( पदाथम्यम्पबिशेष १९३६ ) (याचित् कर्मणा फलाना माध्यत्वेन प्रधानन्य दाक्यतालपुण नदुपाययनिपत्तिपभ्य शाम्यविषयम्य स ) प्योतिष्टोमप्रशजादीनाम् , पाचिय मानान्तरसिद्धपण आ पगोचर गाविषयोऽभ्युपगमनीय | पा नामाघातादीना फल प्रति गुणवेनेति ) 1 अपथा (स्पतायाहिणि नियामक प्रमाणे मनि) नाशक्ठम्य सर्वेषा फलपाये तु) एकध्यमेव स्यात् (एकरूपतेर प्रचिहेनुरकर्तृत्वादिति । नासमर्थान प्रायों गायते । स्यात् । प्रमेय परिशोप्य मतमा योजन-) एष नाचत् पति समर्याधिकार, (सिमति ) ॥३४॥ व्याणा कर्मसमधे ( कर्मसंयोगे इत्यपत्र पाट) , - ·निधियिनक ३६२७ निविरिषेक . मा 1 ममगाय, गुणस्येमाभिमाच ' (६३१६११) 7 फापन इति । नु कणिका ) 1 मोहादापि गमगात् । ( मीमासोरदेशी युक्तम् । अन्तलश्च न भव भयो (पय पचेन) याह-) ननु एरमपि प्रग्ननाश प्रपत्रोपविषय সুমন (নয়া যায়দিঘির অবশি সার না ঘুমােণ ঘামাবিখানা ন माधात् । पागादेश्य यापाग रागदर्शनात् करा बानुप त समर्पणसामन्यान् म त (पाल एय) वमप्यने पत्त । भूते (मानम्य) अपापार वान् । यस्ये 7 न साधनविदोष । (पूर्वपत्री-) किमत । (एकदेशी-) पुरुषानयोगान् ‘स्वर्ग कुयात् ' इत्यनुपपत्ते , आसा- कामिनो अधिकार प्रतिपन्नो मानानि । (पूर्वपती- नहि न पामगद्गाय, करम्य चारित्तोपगमात्र , यगादेश्य अपने अधिकार स्युचम । अभ्युपगम्पाप्युपते- पिवय समयणात् । प्रतिषियो तिना एन नाम, न तु प्रवृनिसिद्धि अनि फळे, प्रवृस्वयश्चा रूपन्यात् ) न सायात याय को घर । प्रवृत्तिश्च भारता, विकार । ननु आन्थस्यमुपदेगस्थन म्यात् । (उत्तर-) यदिपायाच प्रयत्न अर विधिारस्युच्यते । उनि अ नानश्क्यम् , अमति न किमया (आनयंक्य तत्र वाग्यानोपाना मारना नाट्यप या विघीयत म्यात् ) 1 बारमविचानाधिनारसिदिप्रयोजनत्याद्रा नाम (द्वितीया च भाषा नारर या पत्रिपया विघीयेत)। क्यम् । एप पर पुष्प स्वमारतो रागावाविणे यार मयापि मिनमाननापा न मानार्ममोर्यागपत्यार पापियोपाने प्रवनमानस्तदाक्षिममना नत्यम्पाका 7 विधिसामन्यांत अयदपि फर ताप्येत्र न विगरितथिषयमपञ्चामनवमुपदिष्ट प्रन्येतु (निश्शेन) समरामात् रेसप्यात माश्नमारस्र साधन परिमारिनु (निदिध्यामयिन) वा यम् । फर्मोप (नम्मात् माधना दुगोप माव्यत्वन प्रतम्य देशम्त अनुनि नामनिवर्हण सामाचिक्या यागम्य ) । नागापत्तित (यागादे साधना वार• प्रवृने निश्च मन्त्रीयामा नर्मप्रात्ती यवस्मितो दान्त गति ) चोदनालक्षणल्यहान, तस्या माध्यस्वपयर ( धामैरनाधिनमना ) शक्नोति सामरि आम सानात् । अफलस्य कमणो रो माय्यासाहो, साधन तत्वमुपदिय प्रत्येनु परिभानपिनु च । एक दृऐनेर मम सापच मागापुर सहान् अथान् नटाक्षपायोगात् । विधय बारमजानाविधारमोनना । एव च शानन माध्यस्थ पुरोभाचिन माघनत्वापामा । आश नियो नानुराजनात् हितोपदेशादा वारमजानाधि पेपि सिद्धयर्थ कर्तस्पस्य (सैद्ध ) कारण सभात् । कासिद्धिप्रोचन मनानोपदेगादित्यय ) । मागे न रुय तहानी विधि (पूरती-) दिमत्र (वाम्यमाने स्वगाती) साये गगाभि यामामा म्वामा थम् । प्रवतगामान विधि न पुरुषाधानथा नाति । विश्या प्रवृत्ती उपाय शनन स्वहनदानात् माट गात्रता उत । प्रतीतेर यभिन्नागय । (प्रीतरिनि विषयोति-) मनितो निता पुरुषोऽनुशिन म्यात् , बरहन्न तया च गिदिम प्ररणागम । यपि च इश चष्टाया तज्ञायद । अथापि हितमुपदिगम्यान तथापि साधनता प्रत्तिनु , दस्तु अनामनरूप अत्ति प्रवाट गानुपातु माम्य उपायानेन प्रानयन न शुमानमाभानामा तारारोपा । ( भमगि दिनोपदेगी गन्द ग्यात् । नार नित-)पादिषु च तदमाशन ( अभिमत ननु एम शान रिभिरपि अनुशासनमारमेर स्यात् , न, साधन वामापात् । नामजप चा पमिदारात् । शानण दृष्टाथसान म्यमारत ध गुणभून वात् समागादि ( यात सचित् अपशा, चिद यपणा, उचितमि या । इसमेर नाथमभिनन्य 'क्न यश्च मुरसान् , मतपटमाधनता ”ि मरि पनि हगत आर-) अक्ल पो दुपवान् ' इगायुतम् । एषोऽय (उत्त अनेकायतोषात् (न पर प्राणनामात्रये ममात्ति माथ-) बगादे णिकवादिन यानुषगान् तङ्क अनेकायला युक्ता) । न च तपोधादेव तरोध (न न पायो यागा दुनिया न कर प एव म्गात् , प्रगनाशेष सव जात्रौपादेव अमिमनमापाता बौघहेनरित्यय इनि मायभाममयो ननम्नु मुपा 7 क्त ( ननु एष , ·विधिविवेफ. विधिविवेकः - वर्णयता अनि सृष्ट एवाधिकारो भवति । सयम्, न्यायस्तु ते दि प्रनिपायमाना अप्रवृत्तिहेतव इति प्रवर्तनाऽवनोयो निरूपयने नाम्युपगम. 1 न च 'यागं कुर्यात् ' इन्य विदन्येत, रिपर्यय एव स्यात् । नेष्टना (इष्टसाधनता यथाऽधिकारस्तथोपरिष्टात् वश्यते ।। ३५॥ इति कणिकापाम् ) कर्मणि (प्रवृत्तिहेतुः ) पत्याविरी (एव पूर्वपशयिता विद्वान्तमाह-) अमोन्मते, धार । स्टमानतामपि चेन गमयेत् अप्रतिपादश्वैप 'विशेषा पर शब्दायर्या दृष्टरूपान्वयेऽपि हि । स्यात् । सामान्यनोपस्य विशेषमन्यस्तमये अनर्यक्त्वा- न च प्रवर्तनानोष इष्टशतेनिनाऽर्थवान ॥ ३६॥ निगप्यावापानात् । तस्य व हेतुयामावे (नारणदोष न तान् धामान्य लिहायचे. प्रेपणाऽध्येपणाऽभ्यनुज्ञौर-, बाधकप्रययाभाव ) अनुक्यात् , तदुक्त 'असाधा तु देशाना तु विशेषाणामेर लोरे प्रतीते: , मोहादिमेदा. तादात्' इति (६।११।२), भवेदसाधकं कर्म साथ- नारागते भ । नदि प्रवृत्तिनुमानगोष, कचिदति । पितार नापिगच्छेत् आधिकारि स्मात् इयर्थः, वाइ- सामान्यशब्दात् विशेषप्रमाणामाये बन्मानाचगतिः । अतो त् प्रपतनामात्रात्तात् (विधि-) गन्दस्त प्रीति न तावन्मान शब्दार्थः । विशेपानुपक्तमे तु तृन्नादीनामिव ' साधनवानयगमात्, प्रत्यर्थन्वाच पुरुषप्रात्नानाम् । कर्तृत्वं तान्टील्यानुपतम् । भन्यथा (ताच्छील्यादिवचना- यरिोपे तु भीतिसायनत्वे सिद्धोऽधिकार ! सर्वविशेष भाने ) कर्तृप्रयोगपती निप्रमात् (स्त॒माने प्रयोग. प्रत्यस्तगये चासापक वायं स्यादबोषकं अविशेपार्थयात् प्रमात् ) नाप्युपाधो न शब्दार्या. (उपदेगादय.), , मामान्यचोदनाया: ।। ३६ ।। अपतीतानामभेदकत्वात् , अन्यस्य प्रत्ययनोभायात् । ननूक्त 'प्रशायने लिडादाना ध्यानीया प्रर्वाना। 'तदन्तापात्तद्गाच्या समानशब्दोऽयम्' इति च (कात्या- प्रयोगधर्मः' (कारिका ७) इति । सत्यम् , आशा- यन-) स्मरणात् । (द्विविधोऽप्युपाधिः उपदिनसमागा- | दिको नोपदेशः (प्रयोक्तृधर्मों वेडे ) । ननु उपदेशेऽपि धिकरण राधिकरणश्च । तयया हान हरिः पशु' | अनुनाभिप्रायान्मम इति प्रयोक्तधर्मताभतिवर्तते । 'गार्गिकया श्लाघते' इति च । नत्र य. समानान्द स , नैतत् सारम् । उपदेशे प्रेमादिप्यिव प्रत्तिहेतुत्वा- ममानाधिकरणोपाधि म तदन्तवाच्यः प्रययान्नवाच्यो मायादभिप्रायम्य । वथाहि, 'आज्ञातौ कर्मशक्तेहि दृतिहरिपश्वादि । न तु अममानदाद यसमानाधि | नाभिप्रायानुरोधिवा । उपदेशे कर्मशक्तिमयबुध्य करणः 'गगिका साधते' इत्यादि.। नहि गागि प्रवर्तते ॥ ३७॥ भागाऽभ्यर्थनयोहि क्मण सामध्ये का ति पाधिकारनिहिते धुनि नदन्तेन आपञ्चमाण, तद्विदशेप (तत्य कर्मण. प्रयोजन विषय असमानाधिकरण (-) गार्गिमा भाषा अभि. 'विशेष ) जनाट्रिपमाण ताभिप्रायानुगोधादेव विचित् श्रीयने इत्यय. । ना तटस्था एोपाधर न पुनरमिघा- समौहमान. अभिप्रायानुरोधी प्रान्ते । अनुशानेऽपि विनिषेधिन इत्यत. आह-) सादीनामपि उपाधि- पापि क्रियापलात् प्रवृत्ति. तथाप्यभिप्रायानुल्पमपेशते । यात् (अन्यथा) सन् इत्येय शब्दार्थत्वपनदात् । उपदेशे तु सत्यापनुयाभिप्राये कर्मण समीहितशक्य उपेन्यापितु ( मननामात्राभिधान) उच्यते । सामान्य. भावे न प्रवर्तने । मंशति लाम्य ( उपदेषु.) चोदनाया विदोपपरत्वात् विशेष एर प्रतिपाद्यः । स च अपनारकापमाण विपरम्मानिमित्तामारेन सन्याय. र कश्चित्, सो या, कथिदेव ना, मांशा न वचनात् असत्यपि अनुगहामिपाये वनुः गन्ते । तस्मा विशेषप्रयम्तमयेन सामान्योघोऽर्थार । तत्र इष्टनच्छ- दुपदेशे नु मन्यपि अनुपहामिप्राथ. शन्दार्थः , अनु. क्यनपेशा। अभिनास्मानानुविधायिना नदपेशाम! च मतमाघाना तु कर्मण ( इति मूदमाउ । तस्मादुपदेश- तापमपेशमागाना प्रऋषिदेतर प्रेरणा:ध्येपणा प्रवृचे. प्रचित्रिपसमादितसाधनयमानामायानुविधानात् म्याचा अनुरुप दिनमाया (चौपनाया.)न प्रति- अभिप्राया ननुविधानाच नानुप्रताभियान अन्दार्थ, पाया । न मोहादय. (प्रवृचिदेवरः) मोघनिरोधात् । अभिमनमानज्ञा तु कर्मण गन्दार्थः-इति तु कपिका)।

·विधिषिक: ३६२९ विधिविवेक - (ग्रहवे-) उत्पतिपादनं । अनिमतसाधनवानि - प्रवृत्तिहेतुमाना गमात् विशेषानिर्धारणात् तदभिधान- पादन) नानुग्रहाभिप्रायमन्तरेण इति चेत् (निए- प्रतीतेः (तन्मात्राभिधानमतीते.) । तन्मानप्रतिपत्ता करोति-)न, मध्यसत्यापि प्रभारिदर्शनात् । न चैवं प्रवृत्ययोगात्, नहि सर्व सस्य प्रवृत्तिरेखः (नमा तारता शब्दामेवं सर्वशन्दाना शादायलप्रसत्रात् । ननु आजादयो विशेषाः ममें सर्व प्रश्तयनि । अपि च एवं ( समीहितसाधनतायाः प्रवननाते सनि । प्रपतनैव सबन्धमवेदनाधीनप्रवृत्तिवाच्छन्दाय मानान्तरेण च चोदनेति तम्याः यदार्यत्वान् ) मेरेर स्यात् चोदना, मबन्धयणमन्तरेण तद्नुपपनैः) अनन्यहेतुकस्वभाव प्रमाणं चेष्यते 'चोदनाराक्षणोऽर्थो धम.' इत्यभिधा- वाच । (शते-) शब्दपूर्वयेय प्रसारमा अनुमानहेतुक. नात् । उग्मात् ग्रन्देन प्रभायात्मना अभिपेपः प्रऋषि- मिति चेत् (रायपूर्वयैव प्रापा अनुमानाद गन्दहेतुक प्रतिपचिसोनियः क्रियाविप्रय प्रतिपत्तस्यः स्वमवेद्यः इति चेत् । निराकरोति-) अनुमानपूर्वकमेर शब्दात प्रवृत्तिहेनुरय बौदना । (दूषयति-) वामितत् । प्रवृत्ति- नीतेः किं नानुमानप्रमाणक एन । अपि च नादृष्टा- हेतोगक्यिस्य नोदनालाभियानात् ' नोदनेति किराया. निरिक्तः प्रवृत्चिततमीपते, तस्य पूर्वमिद्धपोसत्वात् मार्ग गनन ' इति (माध्य- ११॥रा ) या नास्य प्रवृत्ते. (तस्य शब्दनिरन्धनप्रतिलिगाम्यानुमानस्य प्रामाण्यं ( अभिषेयम्येष्यते, ) शब्दस्यत्र तत्रास्तु मि. प्रत्ते.), दृष्टैरपि हेनुमिजदुपपतः । प्रतिपल्याभिवश्व नेतान्तर्गहुना (प्रमाणरहितेन ), नहि तर गदा ये. प्रत्ययगिरोष आश्रितः, तेगलपन वाच्य अन्य- कश्चिद्विरोधः । पदापांन्तरवत् प्रामाण्यमस्तु या विशे प्रमाणपत्वं च (अनन्यामाणकार च ) समर्षनीयम् (न पगा- (विशेषा-) भिधानम् । ব ৰূপ ধাৰননি অনবাে)। যৰি- (मप्रति रिपयं रिचारयति-) क चास्य प्रमा- रोपगमेऽपि निन्यावे सर्व. सर्वदा सर्वप्राधिकृतः स्यात् । प्यम् १ विपये ( यागादी ) चेत्, न, प्रमाणान्तरसिद्ध। अपमाणकं च तन (प्रमाणाभिमतात् ) गन्दात् पापचित् अपूर्वस्यापि च ससर्गस्य लोकवत् तदभावेऽपि मतिपत्ते.। कचिनियोगातीते. । अनि गावेऽपि न शन्द, नार्यः अदृष्टसाधनले (यागादीना श्रेय.साधनस्ये ) चेत्, उक्तएवात् ( कारिका २ पृ. ५)। निमित्तात् गन्तस्यैवास्तु । बन्दकापत्वे च अगुत्पन्नशब्दप्रवृनिः। , कामाद्रा उत्पत्ती (निमिकाका-( क- विनाशे. गन्दगाप्यत्व अन्यहेतुपमा अगुतमिन्युपाम् । अनुमान पि कार्यानिागा ) प्रोगपापि ( नातीनि ) वन स्वार्थमतिपत्र (गहीनसंबन्धम् ), तम्या. मम । यानिमित्तमनुवृत्ती वृदप्रयोगरयापि शाप (प्रतीतेः ) अलिङ्गन्यात लिङ्गारस्वात् , अनवस्था- भोगात् प्रनिः स्यात् । तम्मात् पूर्व एय ( क्समी- नार (लिङ्गभूतायाः प्रतिपत्रपि कारणानारामारात् हितगाधनते ) विधिः ॥३७॥ न्वात्मरतिपरयन्तरमेर कारण वाच्यम् , एर च तम्या तत्र ( च निते) ' यागानुरक्तो व्यापारी दृष्ट- अप्यात्मपनिम्न्यन्तामिन्यनबस्था ।। न च विषयानि हेतुन युज्यते । तत्परत्वेन शब्देन यदा म प्रति- पाया ( चोदनानुमान ) विवशब्देश्यस्तत्सिद्धे (भावार्थः पादिन. ॥ ३८॥ यदि यदु सागानुरक्ने व्यापार स्पाविषयप्रतिपत्तिसिद्धः) । प्रत्याऽपि नात्मीयया याग साध्यामना भावानुरक्वेन ( याग पुर्यात् (दिन चोदनानुमानम् । निमित्ताभायेन-) 34. इत्यनेन रूपेण ) गृह्यते नदा मनिम्न पा. दादेन भावात् , (चोदनाश्वगानिमितन्ये चा) दशरेतराश्रयात् । उक्त प्रति इटहेनुतारमा न तत्र विध्यर्थ. समयात् प्रवृत्तिमये शब्दयय॑म् , सदमेये घुपाऽनुमानम् । पर तस्य ( यागादे.) अनिवस्तात् (दुग में प्रवृत्या अनुमितात् चिदिवशन्दसाने स्वय गन्दादव- इति अनुमको होस्य ) निश्चित पियो सुपरय गुप्य मवर्तते इति नोमययर्य (शब्दम्य च प्रचि. लिफ्रम का शो कर्षचिन् (अनुविधेयपुरााय. लिगस्पनुमानस्य च ) इति चेत्, न, परप्रवृत्त्या पक्षात् ) प्रवृत्ति स्मन्, (प्रोस्पेये तु येदे पुरणाशया, ·विधिविवेक यिधिविवेक । - यागस्य सायात भावान् विध्यारवाय प्रवृत्ति रयान् ) तदुर अमा ( सङ्कने- ) रथ पुन स्वर्गस्याविशेषणस्य धक तु तादात्' इति । ( सूनाथमाह-) प्रीत्यर्थलात भावनाऽभिसबध, तत्ममधे वा भयविशेषणव कपम् , पुरुषप्रयत्नाना प्रीनिहत्ता तु विन्यसमजाये माघर ममामो या। नहि तदभिमावरहितम्य (पुरुषसत्रय नाबिगरीन् इति । अत्र विपिसामान इष्ट रहितम्य ) अयानपायपेय चा भावनागरथ, निए, नया सनि पास्वय करण बनातगेयक गुणभूतस्य नहि समामा युसने (प्रधानम्य तु भन्य तासित (विधिवियशायामपि सब धमापक्षम्य पि समामो दृए ) । (परिहाति-) नेप मनिपनिरुपपद्यते तरल प्रागरिडू सापिटरपैर यापन वोप 'अधाद्विशेपणपर सपन्य याति दण्डना । रनेन मायासपात् तद्भावम्य ता तायक्वान् । नद्योगाश्चान्यमान्धे न सगास प्रदुष्पनि । नारिका पाच-) परि तु विभ्यविवक्षारोवभावार ४ ॥ न ? स्वर्गकामा वयनि पेय स्वर्गो भानना नाथ यापार (दनिष्ट ) उदा यागस्यानित्वात् भिमय धी ( येन गादी पुषविशेषणाप्रतीनि पाह रायपर (यापार ) पाना मना अनवकागो याग । न्येत ) किंतु म एक विशेषणप्रघाा म धमुपारगुते [अन 'प्रधानात्मनोनयकायो याग ' इति मूर मुटि ( भावनायाम् ), या 'दण्डी नपानन्याह ' इति दण्ड वम् । 'प्रधानारमना यागौटनरकामो न मवति' इति पधानो दी ( क्या मैत्रावरुण प्रेमानन्याह । इति किा मुटिना । युक्त तु मुधीभिर्विचारणायम् ] पानुवचन मैत्रावरुणम्य प्राते 'दण्डी प्रेशन नार' ही प्रकारातरणारी मारकाशतया पिवैश्वानरकाशतया (इण मैवा रणरणविशेष्णयिघानानुपपत्त विशेषणम्य दण्द्रस्य परतेव व्यापारम्य युत्ता) गमात् ( अनयाशविधि चाप्रावियत्वात् तपगे दण्डिाद , यह तेन । प्रवीतिसामात् ) नारायनया (वृत्या) प्रतिपाद्यमानो इति भावनाझपादेव भारयितु प्राप्तरविधैयरात् भा य विषयन्च (याग-) यणात्मना-न्वेति । नहीपरो व्यापार विशेषापक्षाय भावनाया , स्वर्गस्य च पुरुषविशेषण उनपर (यागपर ) यागपरो याद पर ।एर नार राप्राप्तस्पापा पमियमतया च मा वाईवान् भय 'योत' ति विधिदात् फन्गभिमन व ॥३८॥ नवाप्रत नत्यग स्वर्गकाम श्रुतिरिति ), तदभिती तु (मिमचापि म्यगादेभायनेत्याह-) यतश्च तार (भारमामधार ) पारमना अधिति एव । 'भावनाकर्मना पूर्वमिच्छास्पाऽवगम्यते । नर्ग ५ च ममामोऽपि उपपन्न । बत पाय हि अयमाप सिद्धोऽपि सहयोगाटतोऽन्वेति पटामना ।।' ३९॥ पदमभार ( पुरसगरधारामनार) सापेक्षयात रामास्से यो हि यदिष्ठति स तत् करोवि इनि भाबनाया प्रारम्भ म स्यात् । तदमिसन बन तु (पुसायन ) तारा इच्छा । तथा च तन (इप्यारम ) भागमाभ्य इति अगाध नैका यंभावोपरीघ पनि युन ममाम । मिबिगा तमतया (इचामंतया) कमि अन्यथा मामा विशेषा असमाम म्यान् , गरपान (सिपामिर घार-) ओदायित् मामा. कायममा रेप सात् । ममी या मापना मोर मायाम वैति गयया, नाल 'प्रत्यय मामि (भा मत ) ममामो मन् । गरधान ' इति (11)1 (Tम निगेति-) पतु आरधानाणे माध्य रामा तराममा मात्र अध्यमाा प्री पृथ्ष पाशा आस्मुिर पन मेयध्यते अत नरम्प म्यगादेशसमय ) 1(दूरपति-) भाष अपनायोगा स्वर्गादे द-मनया अभियप, अन्यथा माया रस्त्यावरगमराय ( साध्याप) म्या ययत् । बनी 7 वर यत इति पापेश्वरान् मागण्याापयात् । घाय:रि याद तसग मात्र (गिदितामा भावना , अपि ३) माद (प नाया (परापर) भाग्यरत रिधिमाप्रमा, योगमायग्य) म यथाऽसमरन् । रथा अप (अयन-) मागाविषमल THबत् म सपना सपने ॥३९॥ कानप (परवदित) मनन् । परत । तस्य ·वधिविवेकः विधिविवेकः गलु सयंत्र यतुं पाफार गोचरः' इति ( माननाभिवेके) 1) तामजानानुपमस्त्पनाच ) । न न दृष्टमा प्रयोजने हयगुणशब्दार्थमरूपतोऽपि (न्यगुणान्दार्थविशेषस्तु | आरमप्रतिपत्तिः, कर्मभिः कृतमामनिनईणेन दान्तेन वाम- धात्रय रूपतोऽपि ) निप्पाद्यस्य साधनाचात् (प्राग- रनागदितमनमा आत्मनन्याय भुभन्ययस्यात् । यदि ग्लु सिह) निद्धस्योपादानाभाान् (गोदोइनारीना नु अन्यतः । बामनिरहणानि कर्माणि, तैश्च कृती न प्रयोजनान्तरम- सिद्धार्याना सतामुपादानात् ) 1 श्रुत्वैव भावनामनुरजयतो पेशते कामी, तया च तत्सर एव स्मविधिः इति यागादेः तद्विशेषणस्य प्रतीतः ( भावनाया विशेषणय | नात्यपरत्वे प्रमाणम् (कामनानपेक्षिसात् ) । न चा. प्रवीते. माव्यतापगमः । यदपि चोदितम् , साभिमत- शास्त्रारम्, श्रेयोऽभिधापरात् रेयस. प्रीतिरूपरवात् , साधनयन क्मणो गुणभावात् गुणप्रधानभावन दैविध्य गीतेश्च कामेषु प्रयात्मसात्वात् । न च भोगो निवहं. हीयेताने वाह-) द्विविधरं तु अपूर्वभावाभावातम् । गम् , नहि सामाना नृप्तिास्ति । अथ प्रवृत्पन्नर निवृत्या, पुरुषप्रयत्नस्य यागादिविषयस्य वर्ग ( साये ) अपि तथापि यदि कामी यागेन कुर्यात् नान्येनोपायेम अविरुद्धम्, वृक्ष दय च्छेये पाविषयायम् । न च । कामम् , को विशेषः कामपक्षे ( कामाक्षेपे इति पागादेर पापारस्य शब्दादेव ( सापनतया ) नयनीते. । ( कणिकायाम् ) चेतम' कामनिवृत्ताया प्रवृत्ती, वय च शानप्रीपादीना चोरपत्तेरपि व्यापारत्ताम्युपगमात् । पक्षेऽपि अप्राप्तरिधी अन्यनिवृत्ति, । अय कामी (योन स्वर्ग कुर्यात् ' इत्यशक्योपदेश इनि, याग यांन्न फागम् , (उत्तर-) दुर्लभमर्थद्वयं अवि. तदनुपपन्नम् , द्विधा हि भवति विधानहता अपन्त- | शेषतः श्रोतामणिमादितम् । ( याग बुदिनि श्रौते सत्वात् गगनात, अयन्तासत्वाद्वा त पुण्यवत् । न चैत- | सभपति, न कामनिवृनिलाक्षणिती युक्ता माधयितु. गुभयमपि स्वर्गादौ समस्तीत्याह--) न च वर्गो निन्य , मिति ) यागविधिारत्ये न फामनिपेघ , कामनिपेष. अन्यन्तमसत्यात् येनाशक्यः । उपायाज्ञानात् ति चेत् परवे न यारिधिः । अर्थात् ( अर्यापया ) काम- ( परिहरति- ) अत एव ( उपाय. ) ज्ञाप्यने निवृत्ति (इति चेन्न) समयस्याप्यामनाया 1 मपंदृष्टा- (विधिना, अत्रश्च झातोपायः शक्यो भविष्यतीनि)। प्रवृत्तिनिरोधेन क्मविधिरनेऽपि अपार्थशः म्युः न पानं गाप्रसन्न ( वर्गादे. ) पलाशेऽनुमादात् दृष्टोपायसा व्यापार तदर्भस ( यागारे ) । सामायिक करणायोपमहागय निये, , 'दमा जुटोति' इति यथा । राय फरोपमोगय म्नमारवाद एम्नापार्य मा (म थपभाचश्महे न फनविधयेति, किंतु तदुद्देश्यवान् ) | आश्रित स्यात् । तरमात् महदण्डपदमिद ' दृष्टौर परविषयाया या प्रवृत्त यागविषययेन ( अमातत्यान) विधय आत्मनानाधिशरमारोहन्ति' इति । नियोन्या ग्रदो हेतुः (प्रमाणं) इति यगो विधीयते । नहि , नुशामन तात्रय इति शान निरोगोऽपि नियोग्यानु. अन्या पुरुषस्य कर्मणि प्रवृत्ति , अन्या करणे, रणे गासनमान इति न रात भानप्रतिपत्ति । (गो-) एव प्रवृत्त पत्तो भाति, मण्येव ( फ्ले ) प. शानस्वभावादिति चेत्, (निराम्गेनि-) विधिय. मानः करणे मार्तते । तदेव अगिमान्न वैययम् । यति । अवहन्त्यादिवत् इनि चेन, न, नियमासात् नाम्यन्यत् ( भारमशानाधिकारानुवेश.) प्रयोजनम् । ( प्रमहन्त्यादिविधेः) । शनविशेषनियम , प:पि वर्गमो याग पुर्यात् ' दनि यागनिर गन्दे थाने । समारोपेग र सभात् न तवपरिछेदः । तसमभायात् (तर नात्पर्यसमवायात् ) अप्रमागत्यात् । ( टासहरति-) तम्मानसाधने पाल्प अधिकार. (अत्मशानाधिकारनप्रवेशस्य । पारवे वा-) ध्रुव- | सिद्धि । साधनस चाप निषि. युनम् ॥ विधि- हानात् अश्रुवासनाम ( श्रुतयागर्न वनाहानाद अश्रु- विवेकः समात.. - . -