·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·శ్రీ
శ్రీ హయగ్రీ వాయనమః,
పుష్పబాణ విలా సౌఖ్య గ్రంధ :
శ్రీ వేంకటపండిత రాయప్రణీత
శృంగారచ:ప్రకాశ్యవ్యాఖ్యా సహితః,
పొలపర్తి ! నా గేశ్వరశాస్త్రి
సవ్యక్పరిశోధితః,
తంజావూరు ! అ . కన్నయ్య పెట్టి నామ కేన.
శ్రీమచ్చెన్న కురీస్థితాయాం.
హిందూవిద్యాసిలయము ద్రాక్షరశాలాయాం
ముద్రితః
ప్రక టి తో ఛూత్
లాసం! నవంబరు నెల,

·-
సంగీత సాహిత్య విద్యా
ఇంగువల నెల్ల సజనులకుఁ దెలియఁ చేయువరి
యేమన్న ను
చెన్న పురి పెద్ద నాయని పేట మలె పెరుమాళ్ వీరిపడమటి శ్రేణి
కవాట సంఖ్య 2 గలమందిరంబునస్థాపింపంబడియుం డెడి-హిందూ
విద్యానిలయము ద్రాక్షరశాలయందు - శ్రీవాసుదేవ యతీంద్రులచే
రచియింపంబడిన - వాసు డేవమసనంబను మోక్ష శాస్త్రంబును, --
సంగీతవిద్యనభ్యసింపఁ గోరు వాళ్లకు సులభోపాయ లభ్యంబగు
నటుల స్వరాళీ పద వర్ణగీ తాళ్య నేక ముఖ్య విషయములు గల -
గాయన గాయనీ జన పారిజాతమును,
ప్రవీణులును . శ్రీ రామ నా మోపాసకులునగు త్యాగయ్య గారిచే
రచియింపఁబడిన కృతులును, మఱియు సంస్కృతాంధ్ర భాషల
యందుఁగల పెక్కు రావ
- రామాయణంబులలోని ఉ.
ఉత్తరకాండములను,
పద్మ పురాణమందలి శ్రీరామాశ్వమేధంబును, అనుసరించి పాల
సర్తి : నాగేశ్వరశాస్త్రుల చేత సులభ శైలితో - వచనకావ్యంబుగ
వ్రాయఁబడిన ఉత్తర కాండమును . ఇంకా దినుసువారి సంస్కృ
తాంధ్ర గ్రంధములును అచ్చు వేయించి విక్రయింపఁబడుచున్నవి
కావలసిన వాగలు సదరు ముద్రాక్షరశాలాధికారులకు
అయివజు బంపించి తెప్పించుకొనవచ్చును

·pa ANAAAAAAAAAAAAAAAAA శ్రీ హయగ్రీ వాయనమః సవ్యాఖ్యాన పుష్పబాణవిలాసప్రారంభ . శ్రీమచోపవధూ స్వయంగ్రహపరి ష్వం గేషు తుంగ స్తన వ్యామర్లాడ్డళి తేపిచందసరజస్యం గేవహక్ సౌరభం కశ్చిజ్జాగజాత రాగనయగద్వంద్వ ప్రభాత శ్రీరం బిభత్కామపి వేణు నాదర సికోజా రాగ్రణీః పాతు! 0 అంగప్రభాభీరమ్యాభిః స్త్రీణాంముదముదంచయ? | శ్రేయసేపూ య సేభూయాత్కో పిగోపాలబాలకః | పుప్పచాణ విలాసస్య కావ్యస్య రసశాలినః | శృంగారచంద్రికాభిఖ్యాం వ్యాఖ్యాంవిరచ యామ్యహం ! అధకవిః గోప కావల్ల భచరిత్ర ప్రతిపాదనపవిత్రితం పుష్పబాణవిలా సౌఖ్యంశృంగార కావ్యంచికీర్షుఃఆFమంగళ త్వాదాశిషం ప్రయు తే || శ్రీమదితి : అత్రప్రథమంభూ దేవ తాకస్యమగణస్య ప్రయోగాత్కర్త ఫ్యాతూణాంశుభంభవతి - తదుక్తం1 మోభూమిస్త్రీ గురుశ్ళి యంవిత ను తేకస్స వ స్త్రీలో జీవితంయోవా ర్యాః లఘుపృశించ పవనొ కేశభమం సోంశ్యగ: రోగ్నిర్మధ్యలఘుర్మృతింది ననుణిర్మ ధ్యే గురుగ్తో రుజంతో ద్యౌ రంత్యల ఘుళ్ళి యంముఖ గురుగ్భస్తాంకేశీయ ఇతి మగణసన్నిధానసమ నంతరస్సగణోపిశుభప్రదఏవ - తదు కంచమత్కారచంద్రికాయాం ! మయరసతజభనసంజ్ఞా గణాః ప్రసూతాః పరస్తుపూర్వస్మాత్. | జున్యో త్రజనక నికటీసుతవద్వితనోతి నాశుభంకగ్మ : సర్వమూలంతు మగణం ప్రాప్యస ర్వేగణాళ్ళు భాఇతి | ప్రధమవగోప్యతాశుభఏవ- యడ్యపి క్రూ 'రేణ రే ఫేణయు క్త త్వా త్సౌవ్యస్యాపి ఆర్యవర్ణస్య త్యాజ్యతా ప్రసజ్య తే ! కుంవినా క్రూరసంయుక్తః సౌష్యస్యాజ్యో: షాన్నషత్ ॥ శేషస్తు కషయో శ్ళే యాక్ శుచశ్రావణయోరి వేతి - తధాపి ప్రశ సార్ధ పరస్య శ్రీశబ్దస్య ప్రయోగాన్నదూ వ్యతా- శరాబోక్తం : దేవ తావాచకాశ్న que అతని ·సవ్యాఖ్యాకవున్నదానిలా , జ్ఞాయేచభద్రాదివాచకాః | సర్వేనై వనించ్యాస్స్యుల్లీ పితోరణతో పి వేతి - స్పష్టీకృత మేతచ్చమత్కారచంద్రికాయాం! మంగళాధాEభిధా నోవా దేవ నామాంకనోపివాగణాసదూ జ్యేవర్ణశ్చ డేవతా ధిష్ఠి తాశ్మ వత్ చతుర్ముఖము ఖేత్యాదొచవరోజగోపిచ| బ్రహ్మ నామాంకిత త్వేన కావ్యా దావపీ శోభ నె| శృంగార వీరసౌహార్దమిత్యత్రతుకృ తేర్ము ఖే! ఋ వర్ణ గళ్ళవరో పిమంగళా ధోకా విశివ్య తేః ప్రస క్తః పాత్రమి త్యాదౌప్రక షఃస్స్యాభిధానత:1పకారో రేఫయుక్తో పిస్ఫటంకావ్యను ఖేశుభః|సౌ న్యూసౌమ్యవి వేచనమప్యతాకృతం ! శస్తాఃకావ్యము ఖేవ ర్ణాః తత్తదైవత మూర్తయః1 కర్తుఃకారయితుశోతుఃకల్పయంతిశుభాశుభే ! అకారః ప్రీ తి దాయీస్యాన్ని షే ధేతువిపర్యయః ! ఆ కారోహర్ష దస్సోపీ వ్యధార్యా దిషుగో చితః ఇకారాదిచతుష్కంతుకు ర్యాత్తుష్టిన మనోధౌ ఋకా ద్యాశ్చచ త్వారస్సంతతి స్తంభ హేతవః | ఏకారాద్యాశ్చచ ల్వౌరః కొ మవాజ్మోకుభూతి దాపి.లక్ష్మీకరవిక వగణ స్స్యాచ్చకారఃకీ ర్తినాశనః || ఛజ కారౌరోగహారౌఝజాతు మరణ ప్రదౌ | టర కారౌభేదక రౌడశ్శుభోఢ స్వకాంతికృత్ | వస్తులోభకరోణస్తుత రోవిఘ్న నాశనః | ధకారో యుద్ధ కారీస్యాదధ కారౌధృతి ప్రదౌ!న కారస్తా పకృత్కశ్చిదని షే ధేశుభ స్మృతః | రక్షా దాయీప కార స్స్యాశ్ఫకార స్సాధ్వసప్రదః|| ఆరోగ్యకృ ద్భకారస్స్యాళ్ళ కార స్వతి భాగ్యకృత్ : మకారః జోదకృద్య స్తుశ్రీడా రేపస్తు దాహకృత్ II లో జాడ్యకృద్వకారస్స్యాద్వాగారోగ్య త్విషాంఖ నిః | ఊష్మా ణస్సుఖ ఖేద శ్రీనిర్వాణనిధయఃక్రమాత్ | శష సహాశ్చ త్వార ఊష్మా ణః | అధశ్లోకాధE::శ్రీశో భా| ని 1 శ్రీ ర్వేషరచ నాశోభాసంప త్సరళశాభిషు! వాణీలక్ష్మీ లవంగేషువి షే బి ల్వే ప్యరత్రిప్వితిరత్న మాలా యాం | శ్రీమత్యశ్శోభావత్యః - యా: గోపవధ్వః తాసాంమే స్వయంగ్ర హపరిష్వంగా - స్వయంగ్రహః స్వయమేవ గ్రహణం - తత్ప్రధానా: పరిష్వంగా ఆలింగ నాని- మధ్యమపదలో పసమాసః - స్వయంగ్రహేణప రిష్వంగా ఇతి తృతీయా సమాసోవా - తేమగోపవధూ నాంశోభా శాలి త్వోబ్రొటనపూర్వకం స్వయంగ్రహాలింగ నానాం ప్రతి పాద నాద్భగవతః శ్రీకృష్ణ స్య లోకో తర సౌందర్యం తత్ప్రేయు స్తాసాం తస్మిన్న నురా Mal ·సవ్యాఖ్యా" వుప్పబా: పిలాయి. గాతిశయశ్చవ్యజ్య తే- తుంగ స్తనా నాం యోవ్యామః పరిపీడనం తస్మా త్ - కర్మణిషష్ఠ్యాస్సమాసః - యద్వాతుంగ స్తనై ర్వ్యామధ్ధః పరిపీడన మితికర ణేతృతీయా - కర్తృకరణేకృతాబహుళమితి సమాసః- చందనరజు సీమలయజపరాగేగళి తేపి సర్వాంగగతే చంద నేగోపాంగ నాకరికన మధిత త్వేనచూణణ కౌంప్రాప్య పరీభజే సత్యపి. అంగేశరీరే - అంగం ప్రతీకోవయవ తికోశ కారేణ అంగశబ్దస్య అవయ వయవ పర్యాయపరిగణి తత్వాత్కథంతస్య శరీర పరత్వ మితినశంక నీయం - అంగం"గా త్రాంతికో పొయప్రతీ కేవ్వ ప్రధానక ఇతి నానార్థరత్ననూ లాయాం శరీర పరశ్వ స్యాపి ప్రదర్శిత త్వాత్ - సౌరభంచండన స్యేవ పరివ ళిం వహ దధానః జాగ రేణ నిరంతర క్రీడా?లంపట త్వేన నిర్నిద్ర త్వేన - జాళరాగం ఉత్ప న్నర క్తిమగుణంనయనద్వంద్వంగ స్యసతథో 5: రాగోసు రా నేనూ త్స ర్యేలాష్ దొర క్తిమత్విషో రితివిశ్వః - తధాప్రభాతే ప్రాతఃకా లే కా మప్యనిర్వాచ్యాంక్రియం సంభోగ చిహ్న జనీ తాంలక్ష్మీ ంబిఛత్ ధార - నాభ్యపాచ్చతురితినుమభావః - వేణునా డేగ సీకో రాగవాక్-ర సోస్యా స్త్రీ తిరసికః - అత ఇనిర నావితిరపొత్యయః! నిశృంగా రాదౌజలే వీర్యేగుణేరా గేద్ర వేరసఇశ్యమరః - కశ్బీజ్జా రాగ్రణీః కోపి గోపికాజా రనాయకః - భగవాళ్ వాసు దేవ ఇతియావత్ - తస్యస్వవాచక ప దేనఆ నుపొత్తత్వేసి విశెష ణైస్స్ఫుటీకృత త్వాత్ - వోయుష్మా పాతు- అ త్రాధార స్యచందనస్యాపగవేపఆ ధేయస్య సౌరభగుణస్య , తేగ్వర్ల నాద్వి శేషాలంకారః- తదుర్తం:వి శేషఃఖ్యాతమాధారంవి నా ప్యా ధేయ వర్ణ నమితి - తధాకృతవధూపభోగ స్యాకృ తేర్యధా వద్వస్తువర్ణ నేనస్వ భావో కిశ్చ? స్వభావోక్తిరసౌచారుయ రావద్వస్తువర్ణ నమితి- అస్యాః పూర్వోక్తవిశేషాంగత్వమిత్యనయోస్సంకరః - తధాస్య సాధారణరూ పేణ వక్తవ్యస్య శ్రీకృష్ణ స్వజారాగ్రణీ త్వరూ పేణా నువర్ణ నమితి భం గ్యంత రాశ్రయణరూపఃపర్యాయో క్త్యలంకారః! పర్యాయో కంతుX వ్యస్యవచోభంగ్యంతరాశ్రయమితిలకుణాత్ - తధాసంభోగశృంగార స్యకవీష్ట దేవ తావిషయరతిభావం ప్రత్యంగత్వాద్రసవదలంకారః - లకు ఇంచోక్తం! లింగభావగర సోయత్రభావం ప్రత్యథవారసం| భజేత్సతత్ర ·At సవ్యాఖ్యాసపుష్పబాణవిలాసః రసవవలం కారఉదీరిత ఇతి! తధా దేవవిషయరతిభావ స్యాపిక వీష్ట స్యైవ అనుగ్రాహ్య జనవిషయ రతిభావం ప్రత్యంగణ్వా శ్రేయోలంకారః | పేయాలంకృతి రంగం చేద్భావోభావాంతరం ప్రతీతిలక్ష ణాత్ - భావల క్షణంతు కావ్యప్రకాశే! రతి ర్దేవాది విషయావ్యభిచా రీతధాంజితః/భావః ప్రోక్త స్తధాభాసా అనౌచిత్య ప్రవర్తి తాఇతిలక్షణాత్-అంజితో వ్యంజిత ఏవ - ఏ తేపంచ అధాకాలంకారాః - శబ్దాలంకారస్తు- స్వయం గ్రహపరి ప్వం గేషుతుంగ స్తనే త్యాదౌ వృత్యను ప్రాసఃస్ఫుట ఏవ - తల్లక్షణంతు I ఏక ద్విప్రభృతీనాంతువ్యంజనానాంయ దాభ వేత్ - పునరుక్తిరసౌ నామ వృత్త్యనుప్రాస ఇప్యతే ఇతి | పర్యాయోక్తాదీ నాం చతు ర్ణాం ప్రాగుక్త యోర్ద్వయోశ్చ అన్యోస్యపై గ సేద్యాత్సం సృష్టిః - శార్దూలవిక్రీడితప్ప త్రం | సూర్యాశ్వైర్మ సజా స్తతాస్స గురవశ్ళార్దూల విక్రీడిత మితి లక్షణాత్ | భువనవ్వితమా సీద్య చ్చ రీశ్రం విచిత్రం సహయువతి సహ సై క్రీడతో సంద సూనోః తదఖిలమవలంబ్య స్వాదుశృంగార కావ్యం రచయితుమస సోమేశార దాస్తు ప్రసన్నా || 9 సంప్రతికవిః స్వ చికీర్షితం ప్రతిజనక్ తన్ని ర్వాహాయ సరస్వతీ ప్రసాదమాశాస్తే | భువ నేతి || యువతి సహ సై స్సహక్రీడతో నంద సూ నోః శ్రీకృష్ణ స్యసంబంధీవి చిత్రం అద్భతం యచ్చరిత్రం గోపక న్యా ప్ర లోభనాడిరూపంభువనవిదితంలో కై ర్విజ్ఞాతంఆ సీత్ -అఖిలంతచ్చరిత్రం అవలంబ్య ప్రతి పాద్య త్వే నాశ్రిత్య - స్వాదుమధురం - శ్రావ్యమితి వత్ | ని II మృద్వను ప్లే పి మధురంవృష్టంస్యాత్స్వాదువత్తిష్వతి నానా ధజరత్న మాలాయాం - శృంగార కావ్యంశృంగారరసప్రధానం కావ్యం రచయితుంక ర్తుంమనోయ స్వతస్య - తుంకామమసోరపీతిమకారలో పః- మేమమశారదాసరస్వతీప్రసన్నా అస్తు - సరస కావ్యరచ నానుకూలవా గ్విజృంభణంఘటయ్వ త్యాశయః - మాలినీ వృత్తం - లక్షణంతూ క్తం! ననమయయయు తేయంమాలినీ భోగలో కై రితి! తియా ·2 సవ్యాఖ్యాశపు స్పబాణవిలాస, కాం తేదృష్టి పథం గ లేనయసయో రా సీద్వికాసో మహాE ప్రాప్తే విర్జనమాలయంపులకి తాజా తాత నుస్సుభువః వజ్జగ్రహణోత్సు కేసమభవత్స ర్వాంగకంపోదయః కంఠాలింగనతశ్న రేవిగళి తాసీ వీధృథాపిస్వయం|| 3 పరస్పర రూప రేఖావిలాసాది భిర్జాతాసు రాగయో రయోగవశా దుత్కంరితయోఃక్వచిత్రహసి దైవవశాన్ని యో: కామినో శ్చేష్టాంక విరాహూకాంత ఇం కాం తేసుఛువ ఇతి పడద్వయం ప్రతి వాక్యం సంబం ద్యతే - కాం తేవల్ల భే దృష్ట్యా: నయనయో: పంధా దృష్టి పదః - ఋక్పూ రిత్యాది నాసమాసాంతః II ని II దృష్టి ధీణ దర్శ నాకిష్వతి నానార్థరత్నమా లాయాం- తంగ తేప్రాస్తే - దృగ్గోచ రేసతీత్యర్ధః - సభువః సుంద ర్యాః నయనయోర్మహాన్వి కాసఆ సీత్ - సాభీలా షతయా నేత్రేవి సాగ్యనిర్ని మేషమద్రాక్షీ దిత్యకః - తతః కామినీనయనవిభ్రమాకృద్దే తస్మిక్ కాం తే నిర్జనం దైవవశాత్తత్కా లేజనవర్జితమాలయం గృహంప్రాప్తినతి - ను ఛువ స్తను పులకి తాసంజాతవులకా - తదస్య సంజాతం 'తారకాదిభ్యః తజితీతచ్చ త్యయః - జా తా అభూత్ II ని! ఉత్పన్న భూతయోర్జితో బృం దజాత్యో స్తనద్వయోరితి నా నాగ్గరత్నమాలాయాం - ఏకాంత సమాగమే నమనోవికాసస్యోపచ యేసతిరో మోర్గమః ప్రాదరఘూదిత్యర్ధః - తతో విజనగృహావస్థిత కామినీసమీపవర్తనసముల్ల సిత చాప లేతస్మిక్ కాం తేవ జోజయోః స్తనయోహణే ఉత్సు కేసతీ - గ్రహణమ నాఖ్యాయ ఔత్సు క్యమాత్రో క్యాతస్య కాంతస్య సభయప్రవృత్తిస్స్యూచ్యతే- సుభు వః సర్వాంగకంపోదయస్సమభవత్ సంభవిస్మ - రాగాన్మ హా వేపధురుత్ప న్న ఇత్యభణుశధాచలక్ష్మణం: రాగద్వేషభయాదిభ్యో వేపధుర్గాత్ర వేప తత స్తస్యాంకుచ గ్రహణమంగీకుర్వాణాయాం నివర్తమానసా ధ్వ సేతస్మిక్ కాం తేకంఠాలింగనతత్ప రేసతి - గృఢా నీ వీజఘనవస్త్ర గ్రం ధిః ! ని నీవీ పరిపణే గ్రంథొ స్త్రీణాంజఘనవాస సీశ్యమరః- స్వయమేవవి గళి తావిస్రస్తా - అత్రప్రథ మేవా క్యే ఆద రాద్దర్శనంచతుః ప్రీతిరిత్యభిధీ యత ఇత్య కలక్షణాత్ ప్రధమానంగదళా దర్శి తా, తా - ద్వితీయ తృతీయ యోస్సాత్విక ప్రాదుర్భావోనణి తః - తురీయే తుకామేంగితంకధితం-త నమితి - ·సవ్యాఖ్యా పుష్పబాణవిలాస: ల్ల శుణంతుతి హస్యే || ఓష్ఠః ప్రస్ఫురతీక, శేవిచలత కూపోదకే మత్స్య వద్ధమ్మిల్ల కుసుమాంచితో విగళితః ప్రొస్తే పిబంధంపునః | ప్రచ్ఛన్నౌ వ్ర జతః స్తనౌప్రకట తాంత్రోణీతటందృశ్య తే నీవీచ స్థలతిస్థి తాపిసుదృఢంకా మేంగితంయోషి తొమితి - దర్శనస్పర్శ నాది కా మోపచారవర్ణ నాత్సంభో గశృంగారః|| అనుకూలొని షే వే తేయత్రాన్యోన్యంవిలాసినౌ 1 దర్శనస్ప ర్శ నాదీనిసంభోగోయము దాహృత ఇతి-స్వభావో కీరలంకారః! మాందూ రాదరవింద సుందరదర స్మే రాననా సంప్రతి డ్రాగుత్తుంగ ఘన స్తనాంగణగళచ్చారూత్తరీయాంచలా ప్రత్యెసన్నజనప్ర తొరణపరా పాణింప్రసా ర్యాంతి కే నేత్రాంత స్యచిరంకురంగనయనా సాకూతమాలోక తే॥ 8 కస్యాశ్చిద్విలా సి న్యా శ్చేష్టాం పశ్యన్కా మీనర్మ సచివం బ్రూతే | మామితి! సంప్రత్యధునా నా- అరవిందమివ సుందరం ధర స్మేరం మందంయ ధాతధాస్మయమానమాననం ముఖంయస్యాస్సాతధోకా- త్రిపదోయం బహుహౌహిః - దరస్మే రేత్యత్రసువ్సు పేతిసమాసః - స్మయ తేర్న మికం పీ త్యాది నారప్రత్యయః! ని॥ దరో స్త్రీ శంఖభయయోర్గ గ్రేపిచగుహాదరీ | దరంత్వ వ్యయమల్పార్టే గుగ్గులౌ తుదరః పుమా నితి నానార్థరత్న మాలా యాం - ద్రాక్ శీఘ్రం | ని I జ్మంకుస పది ద్రుతమిత్య మరః - ఉత్తుం గౌసమున్న తౌఘ నౌపృధులౌకరినౌ వాయా స్తనౌతయోరంగణా తాం తాత్ గళత్ చారూ శరీయ స్య అంచలమంతో యస్యాస్సాతభోక్తా - ఇతి కామేంగితస్యో 9:1 ని|| కరి నాధిక సాంద్రేషు వాద్యమధ్యమవృత్తయోః | ముస్తాముద్గర మే మేషు, త్రిషు క్లీ బేవుమాక్ ఘనఇతి నానార్థరత్నమాలా యాం! ని॥ అంచలంత్వంశుకాం తేస్యాదిత్యమరః- కురంగనయనామృగా - ప్రత్యాసన్నా:సమీప సాఃయేజనాః తేషాంప్ర తారణం వంచనంప రంప్రధానంయస్యాస్సాతధోక్తా - ప రేంగిత గ్రాహిణః పార్శ్వవ ర్తితో ధూర్తానాత్మీయనయన దర్శనవిభ్రమదర్శనపరిహా రేణ వంచయితుం కా చూసతీత్యధEః - నేత్రాంతస్యా పాంగస్య అంతి కేసమీ పే పాణింద్ర సౌర్య. అంగుష్ఠ స్యాధోభాగవ ర్తిత్వంసంఖీష్టా నామిత రాంగుళీ నామూ ధ్వా గ్రశ్వేస శ్రోత్ర నేత్ర మధ్యవర్తిత్వంయుధాస్యాత్తథాకపో లేహస్తం ·బో సన్యాఖ్యా పుష్పగాణవిలాసం సన్ని వేశ్యత్యం : - మాందూ రాగాకూ తే- భా వేగ సహితం యధాత ధా సాకూతంచీ రంభావగ్రహణప్యంశం. ఆలోక తేపశ్యతి దృగ్విలా సై రాశయం ప్రకటయంతీవ రశఇత్యస్థ : - అత్రనిజమర్మగుప్తయే నేత్రాం తిక పాణీప్రసారణ క్రియయా ద్రష్టృజన వంచనస్యో పేర్యుక్తిర్నానూ లంకారః! యు క్లీ: పరాభసంధానం క్రియయామర్మగుప్తయ ఇతిలకై, ణా త్ - స్వభావోక్త్యనుప్రాసౌస్ఫుటా వేవ - బంధ స్యాత్యుజ్జ్వలతయా కాంతి ర్నా మగుణ:! అశ్యుజ్జ్వలత్వంబంధస్య కావ్యే కాంతిరితీర్యత ఇతి లక్షణాత్ - అశ్రనాయికా పౌడా " స్మ రమందీకృత బ్రీడా ప్రాథాసం పూణ యావ నేతిలక్షుణాత్ | సింధ) మేత ఏ.లో కరుకు కవీనాం మ ధ్యే నికుంజసననంచ్యశపుష్పకీfero * ర్య్యుదీ హమణి తాస్ విలాసనం', మం.. శక్యమబలేసిన ద్వైపికానాం | x కామీ సు కేతవశాత్కు సుమా పచయాది వ్యా జేన సంప్రవిష్టాం కామినీం ప్రతిగూఢవిహారయోగ్యస్థానం ప్రదర్శయన్నా హ | నీరంధమి తి! హే అబ లే- మాధవీ నాం! ని! వాసంలీమాధవీల తేత్య మరి-మ ధ్యేనీ రంధం బహిస్సర్వత్రల కౌది వ్యాప్యాఛిద్రరహితం - పరైరనాలకు త్వేనవస్తుంయోగమతిభావః+ చ్యుతైః - పుష్పైఃకీణణం సంఛన్నం - ఆయ త్న పుష్పశయ్యాన్వితమితి భావః - ఏతత్పురోవర్తి నికుంజమేవ సదసంగ, హం! ని1 నికుంజకుఁశౌదార్లీ బేల తాది పిహితోదరగత్యమరః - అవలోక యపశ్య - న కేవలమత్ర కామనీజనోనిశ్శబ్దమశ స్థితఏనజ్ఞాతు మశక్యః కిం తుళబ్దాయమానోపీ త్యాశయేనాహ - ఇహాస్మి క్ నికుంజునడ నేవితా సవ శ్యః విలాసిన్యః మణీ తానిరతికూజితానికి ని? మణితంరతికూజితమిత్యమ ఈః- కుర్యుర్యదిపి కానాంకోకిలా నాంనిన డై: కూజితైః హేతుభిః-బోద్ధం -తుం అశక్యం - వనమ ధ్యేకో కిలకూ జి తైస్సహశ్రూయమాణాక్ తద నుకారిణీమణితవిశేషాక్ వివిచ్యగృహీతుంన కే నాపిశక్యత ఇత్యర్థః - మ ణితవిశేషాణాంకోకిలకూజి తాను కారిత్వం కామశాస్త్ర ప్రతిపాదితం హుంకృతి స్తనిత సీత్కృతో త్కృశం పూతృశత్వ సితరోద నాదికం ·సన్యాఖ్యానపుష్పబాణవిలాసం ముంచ పీడయ గృహాణజీవయ తాహిహాధిగితి సీత్కృతంవిదః | తచ్చలా సకకపోతకోకిలా హంసకోక సదృశైరుతక్ర మైః 1 మిశ్రితం ప్రహరణే ప్రయుజ్య తేవాస్య ధాపిరుతమివ్య తేబు ధైరితిలకు ణాత్ - అత్రమణి తా నాం కోకిలకూజి తానాంచసావ్యేన భేదాసులభి ప్రతిపాదనాత్సామా న్యాలంకారః | సామాన్యం గుణసామ్యేనయత్రవ స్వంత రైక తేతి లకు ణాత్ - తేసకోకిలాలాపముఖరి తేస్మిన్వనప్రదేశే సామ్య బలాన్మణి తేమ కోకిలకూ జితభమస్యా వశ్యముత్పద్య మానతయామణి తాన్యాక ర్యాపి కామినోః క్రీడాంకో పిజ్జాతుం సశక్నుయాదితి అంతిమ దలం కారోపి ప్రతీయత ఇత్యలంకా రేణాలం కారధ్వనిః-తధాఇద మేవావయార్విహార యోగ్యంగూఢ స్థానంఇ హైవరంతుంప్రసి దేశ్యపి వ్యజ్యత ఇతివస్తుధ్వనిశ్చ వసంతతిల కావృత్తం! ఉక్తావసంతతిలకాంభజాజ గౌగ ఇతిలక, ణాత్ BX దష్టంబింబధియాధరాగ్ర మరుణంవర్యాకులో ధావనా ధమ్మిల్ల స్త్రీలకంగ్రహంబుగళితం ఛిన్నా తను కంట కై : ఆఃకణ జ్వరకారికంకణఝణ త్కారంక రౌధూన్వతీ కింభావ్యస్య టవీశ కాయక సుమా న్యేషాన నాంచాగ్రహీత్ IL సహచ రభస్సాకం కుసుమాపచయాయ వనంప్రాప్తాం పుష్పితల తాపాదపా న్వేషణవ్యాణేనాఖిలా ఖిలాస్త్రీయః ప్రతార్యకంచిద్విజనంగూఢ ప్రదేశం నీత్వాజా రేణ సంగమి తాంకాంచి త్కామినీం తత్పరిత్రాణా యబహిరవస్థి తాదూతీకా దైవవశాత్తమేవ ప్రదేశం కుసుమ లిప్సయా ప్రాప్తాయాః తత్పతిస్వసు రాగమసం సూచయంతీశం కాదర్శ నా చౌ గేవ హేత్వంతరోపన్యా సేనసంభోగ లింగాని ఛాదయంతీ ప్రొహ! దష్ట మితి! అమణం స్వభా వేనర క్తం-ఇతిబింబభ్రాంతి హేతూ క్తి:-అధరా గ్రంబింబఫల ధీయాబింబఫలమితిబు ధ్యాదష్టం- శు కేనచం చూపు టేనవిద్ధ మితిదంతలకు, తాపలాపః ధమ్మిల్ల బద్ధక చ సమూహ :నిధమ్మిల్లస్సంయ తా:క చాఇత్య మర:- ధావ నాచ్ఛీ ఘగమనాత్ - పర్యాకుల విళ్లీ స్య వ్యా కుల - జాతఇతి శేషః-తిలకంఫోమాంబుగళితం స్వేదజలేనచ్యుతం - జాత మితి శేషః తను:శరీరంకంట కైః ఛిన్నా- శుకలో భాద్దుష్ప్ర వేశకంటకితల తొమధ్య ప్రదేశేమప్రవేశేన స్తనాది స్థానేషు కృతవ్రణాజా తేతి నఖ ఈ ·సవ్యాఖ్యా పుష్పబాణవిలాస', తాపలా పశిశృశ:- ఆఃఇతికో పే! ని! ఆస్తుస్యాత్కో ప డయోరితివిశ్వ:- అత్రకోపఃపరప్ర తారణాయాభినీయమాన త్వాస్మృషాభూతః-కీర్ణ జ్వర కారిణః అతిమాత్రతయాత్రోత్రపీడాక రాః కంకణఝణ త్కారా: య స్మిక్ కర్మణితడ్యధాభవతీత ధాక రౌధూ స్వతీకంపయంతీ- పశ్చాత్పురశ్చ వ్యాపార యంతీ సతీశ్యధE:- అటవీశు కాయారణ్యకీ రాయ-ఆటవీ గ్రహ ఇందుగ్రణహత్వబోధనాధం- కింబొమ్యసికింనిమి త్తమిత స్తతో ధాప సి- తద్గహణస్యదుష్కర త్వాద్విఫల స్తే ప్రయాస ఇతి భావః - స కేవలమే తత్ప యాస వై ఫల్యమాత్రం కింతుప్రా గేవత్వయా ఆగళ్యమడీయా న్యే తాని నానై ్యరపచేయాసీతి స్వాధీన తాంనీ తాన్యపి పుష్పాణివ్య పగ తా నీ త్యాహ ఏ మేతి- ఏషావురోనర్తిస్- అతిసమీ పవ ర్తిత్వ సూచ నార్థ మేత చ్ఛబ్దప్రయోగః - సనాందాతవ పత్యుస్స్వసా! నీ ! ననాందాతు స్వసాప త్యురిశ్యమరః- కుసుమాన్య గ్రహీత్ - కర్తవ్యంపష్పాపచయమపహాయ మోహాద్వన్యశుక గ్రహణాయ వ నేధావంత్యా స్తవన కేవలం శుకాలా భః కింత్వధరవ్రణాది రూపొసధE ప్రతిలాభోపిజాత ఇతి ప్రకరణాసభి జ్ఞతద్భతృణ భగినీ గ్రాహ్యూ బాహ్యాభిప్రాయః ప్రాప్తా త్వదీయకంకణధ్వనిశ్చ సర్వత్ర శ్రూయతే కి మేతదితి జిజ్ఞాస మానాసమాగత్య పశ్యతి తతళ్ళీఛంజారంహిత్వా శుక పలాయనం కధ యంతీ లతా గృహమధ్యా న్ని ర్యాహీతి ప్రకృత స్వైరిణీమా త్ర గ్రా హ్యూగూఢాభిప్రాయః అత్రాద రే బింబ భాంతివణ నాదం తిమదలంకారః కవిసమ్మత సాదృశ్యాద్విషయేపిహి తాత్మని ఆరోప్యమా ణానుభవోయత్ర సభ్రాంతి మాన్మ తిఇ - ఇష్టానవాప్తిపూర్వకా నిష్ట ప్రాప్తివణ నాద్విషమాలంకారః | విరుద్ధ కార్యస్యోత్పత్తిశ్యత్రా నర్థ స్యవాభవేత్ ! వీరూపఘట నాచా సౌవిషమాలంకృతి స్త్రీ ధా - అస్య హే తూక్యా ఆ కారగోప నాద్వ్యాజో కిరలంకారః! వ్యాజో కిరస్య హేతూ క్యాయదా కారస్యగోపసమితి - ద్వా తే”ప్రతీయమాసతయా ధ్వనిరూ పొవితి సం క్షేపః-దూతికాశ్రయథో కలతుణలక్షి తా-యధాహచరతః! ప్రోత్సాహ నేషుకుశలాష ధురక ధాదక్షిణాచకాలజ్ఞా | అటహాసంవృత మంత్రాదూతీ త్వేతై గుణ శైర్య కేతి- అటహాశతురా! ననాందా సమీపం - ·లయజ సన్యాఖ్యాన వుప్పదా!.12లా సః, ఓ భాణాకరపల్ల వేశశబరిమే కేన ర్యాకలా మన్యేన స్తనమండ లేనిదడతీస్రస్తంగుకులాంచలం ఏషాచందన లేశలాంఛితతను స్తాంబూలరక్తాధ రా నిర్యాతి ప్రియమంది రాద్రతిపతేస్సాజ్జ్జయశ్రీరీవ ! ? ప్రియేనసాకం విహృత్య కేళీ గృహాన్ని గడొచ్ఛంతీం విలాసినీం ప్రద ర్శ రక్షిధః కశ్చిత్కంచి దాహ! బిభ్రాణేతి| పర్యాకులాంగతికామో పమద శిధిలబంధన త్వాద్విసం సమానాంక ఒరీం కేశపాశం - ఏకే. క రపల్ల వేస- కరః పల్ల వణ వేత్యు పమిత సమా-సః - తేనబిభ్రాణాని శ్శేపచ్యు పరిహా రాయదృఢమవలంబమానా - తధాస్ర స్తంఉ కౌనసమయే స్తన తటాద్గళితంగ కూలం క్షేమాంబగం సూక్ష్మంశుకంవా- తస్యాంచలం అంతం! | రకూలంత డౌ మే సూక్ష్మంశు చేత ధేతి నా నాధణరత్నమా లాయాం- అన్యేనకగ పల్ల వేద స్తన మండలే స్తనబిం బే - వర్తుల స్తనప్రవేశ ఇతియావత్ - దధతీప్రసారయంతీ - చం చందన స్యచ్యుత శేష స్యమలం పంకస్య లేఖో లాంఛి తాతను శరీరంయ స్యాస్సా ధోకా-ఆలింగ వాడి రుపక్షీణసర్వాంగ రాగేశ్యళః - తాంబూలరక్తాధరావీటి కారుణోద్ధీ ఏ షాపురోవర్తినీ నాయికా-ప్రియమంది రాద్వల్లభ గృహాత్ -సాక్షాతత్య శుభూతా! ని॥ తుల్య ప్రత్యక్ష యోస్సాక్షా దితి నా నార్థ రత్నమాలాయాం అతిప తేర్మన్మధస్య జయశ్రీయలక్ష్మీ రివని ర్యాతినిర్గచ్ఛతి- నాయికాయాః మన్మధ జయలక్ష్మీ త్వో తేక ణేన మస్మ ధస్య కృతకృత్యత్వం తేన రతోత్స వస్య సకల కామోపకారసం పన్నశ్వంచవ్యజ్య తే- అత్రోప మోతే స్వభావోక్తిశ్చేతిత్రయోలంకారాః-కరపల్ల వే నేత్యత్ర ఉపమాసౌచధర్మ వాచకయోక నుపాదా నాల్లుప్తా! వళ్యోషమాసధర్మాణాము సమావాచ కస్యచ! ఏకద్విశ్య 9ను పాదానాగ్ఛిన్నాలు పోపమాష్ట ధేతిలక్షణాత్ 1 నా యికాయాంప్రత్యక్ష మన్మథ జయలక్ష్మీశ్వసంభావ నాయాః క్రియమాణ త్వాదు తేడా ! సంభావనాస్యాగు తేడావస్తు హేతుఫలాశ్మ నేతి లక్షణాత్ -స్వభావోక్తిః స్ఫటైవ-సాచో₹డానిమి 1 భూత సంభోగ లింగజునితశోభౌతిశయశాలిత్వ ప్రఖ్యాప నాత్మక త్వాదుత్ప్రేక్షాలంకార స్యాజమి తిద్వయోస్సంకర: ఉపమాయాస్తయోళ్ళనైర పేజ్యోత్సం సృష్టి : * ·సవ్యాఖ్యానవుప్పి బాణవిలాసం కాంతోయాస్యతిదూర ర దేశమితి మేచింతా పంజాయతే లో కానందకరోహిచంద్రవదనే వై రాయ తేచంద్రమాః కించాయంవితనోతికోకిలకలాలాపోవిలాపోదయం ప్రాణా నేవహరంతిహంతనిత రామారామమందానిలాపిటలా పత్యాదేశాంతరప్రయాణాయసన్న స్ధసతి, భేదాక లా నాయికా సఖీ మాహః కాంతఇతి 1.కాంతఃప్రియఃదూర దేశంయా సృతిగమివ్యతీతి ఫాతో :1 ని॥ ఇతి హేతుప్రకరణ ప్రకారాదిసమా పష్విశ్యమరః - మేమ మంచి తావిచారః పరమతిశయితం యధాత రాజాయ తే - మహాక్ విచా రోభవ తీత్యధE:- హేచంద్రవదనే చంద్రమాశిలోక స్యజగతః - జగద్వ ర్తిప్రాణిజాత స్యేతియావత్ - య ద్వా లోకా: జనాః తేషామానందక రోపి ! ని1లోక స్తుభువ నేజనఇత్యమరః- వై రాయ తే వై రంకరోతి- అసంద కరత్వం విహాయ దుఃఖకరోభవతీత్యధణ: - శబ్ద వైరకలహాభకణ్వ మే మేభ్యఃకరణఇతి వై రశబ్దాత్క్యజితజ్ : *- కించ - అయంశ్రూయమాణః కోకేలా నాంక లాలాపః అవ్యక్తమధు: కూజితం 1ని 1 కలవ వ్యక్తమ ధుం ధ్వనౌస్యా ద్వాచ్యలింగకమితి నానాధణకోశే- విలా పశిదుఃఖేనప్రయుక్త వివిధో క్: #ని 1విలాపఃపరి దేవనమిత్యమరః-తస్యోదయంవితనోతి-కోకిల కలాలా పశ్రవణేసమమవిలాపః ప్రాదుర్భవతీత్యధE:- ఆ రామమందాని లా ఉపవనమందమారు తా: నిత రాం భృశంప్రాణానేవహరింతీ - న కేవ లంచంద్రాదివదా మాత్రంకుర్వంతీ త్యేవ కారాథEః - హతేంతివిషా దే! ని! హంతహర్దేవియా దేచవా క్యారంభానుకంపయోరితి నా నాధE రత్నమాలాయాం - అశ్రదీయప్రవాసరూప హేతుప్రాస క్తిమాత్రేణచిం తాది కార్యోదయవణ నాదతిశయోక్తి భేదః 11 చపలాతిశయోక్తిస్స్యా జార్యే హేతుప్రస క్తిజ ఇతిలకు ణాత్ - లో కానందక రోప్ వైరంకరోతీతి ద్రవ్య క్రియయో ర్విరోధస్య, అపరిహార ప్రదర్శనా ద్విరో ధా లంకాగ:- అఆచిం తాది ప్రతిషాద నాద్వి ప్రలంభశృంగారః - తదు క్తంశృంగారతిల కే ! సంభోగోవిప్రలంభశ్చద్విధాశృంగార ఇప్యతే | సంయుక్తయోస్తు సంభోగఃవిప్రలంభోవియుక్తయోః !!తత్రవిప్రలంభః పంచ వీధః - తధా బాహుః! అయోగోవిర హెూమానః ప్రవాసశ్నాప ఇశ్యపి 1 విప్రలంభ ·| రి తావిప్రలబ్లాక "ప్రోషి సవ్యాఖ్యానవు ష్పబాణవిలాసః స్యత స్యైతే హేతవఃపరికీ కీర్తితా తాః | అయంతుప్రవాసవి ప్రలంభశృంగా రః1 దేశాంత రేస్థితి ర్యాతుప్రవాసస్స ప్రకీర్తితః | కార్శ్యపొండి మనిశ్వా సొచింతా దైన్యాశ్రుగద్గదా? : లంచాలకత్వమి శ్యా ద్యాఅనుభావా ప్ర కీర్తి తా':1 ప్రవాసశ్చత్రివిధ:- భావీ భవక్ భూతశ్చ - ప్రవాసోత్రభా వీప్రవాసస్య నిశ్చిత త్వేన భర్తుః ప్రోషితకల్ప త్వాదియ మష్టవిధ నాయి 0మ ధ్యే పరిగణీ తాప్రోషిత భర్తృకా సోమ నాయికా దేశాంతర గతేకాంతే దేహసంస్కారవజి తా | చింతానై న్యాశ్రుకార్శ్యాద్యై ర్యుక్తాప్రోషితఛ ర్తృకేతి - శృంగార నాయికానామష్ట విధత్వం అలంకా రికై ప్రతిపాదితం | ఏ తాఃపునరవ స్థాబినష్ట ధాస్యర్య ధోచితం | స్వాధీ సపతికాచాపితధావాసకసజ్జికా కా | వీర సూత్క తభ గృకో కలహాంతరి తా చాభిసారికా చైవఖండి తేతిఃమ తాంత రేత్వే షాభ గుఃప్రవాసనిశ్చయమాత్రేణ ఖే దాకుల ల త్వాత వత్స్యత్ప్యతికా నానునవ మీ నాయికా- తధాచో క్తంగసమంజర్యాం - యస్యాః పతిరగ్రి మతు, ణే దేశాంతగంయా స్య త్యేవ సాప్రవత్స్యత్పతి కా-అస్యా శ్చేష్టాఃకా కువచనకాతర ప్రేక్షుణగమనవి ఘ్నో పదర్శనని ర్వేదసం తాపసమ్మోహని శ్వాసబాస్పోదయాఇతి - అస్యాః స్వాధీన పతి కాదీష్వష్ట స్వంత ర్భావ స్త త్రైవపరాస్తః - అగ్రీమకు, జేసశ్చిత దేశాంతరగమ నే పేయసిప్రవత్స్య తృతీ కాపి వమీనాయికా భవితుమహఠాతి - అస్యాః ప్రోషితభర్తృకా యాంవిప్రలఛాయాంచ నాంతర్భావః భర్తృసన్ని కృష్ణ త్వాత్ - నచక ఆహాంతరి తాయామంత ర్భావః కలహాభావాత్ - అనవమానితపతి త్వా చ్చ నాపిఖండి తాయామంత ర్భావః ప్రియస్యాన్యోపభోగ చిహ్నితస్యా నాగమనాత్ ప్రియాయాఃకో పదగ్న నా భావాచ్చ . నాపివిర ఏత్క రి తాయామంత ర్భావః భర్తృసన్ని ధివ ర్తి త్వాచ్చ - నా పివాసకసజ్జికా యామంతర్భావః పోసక నియమాభావాత్ సజ్జీకరణా భావాచ్చని ర్వేదదర్శ నాచ్చ - నాపి స్వాధీన పతికాయామంత ర్భావ: అగ్రిమకు శేసం గవిచ్ఛేదదర్శ నాచ్చ - ప్రజన్న పి పతిః స్వాధీనపతిక యా సిరుధ్య తే - అ్య ధాభర్తృస్వాధీనశ్వమేవ భజ్యతే - నాప్యభిసారికాయా మంతర్భావ అభిసరణోత్సవాభావాత్ సంతాపదర్శ హెచ్చెతియ క్తముత్స శ్యామ ఇతి !

·సవ్యాఖ్యానపుప్పవాణవిలాసః, నవకిసలయతల్పంకల్పితం తాపశాంత్యై కరనం సీజసంగా త్కేషలంమ్లాపయం త్యాః కుసుమశరకృశాను ప్రొషి తాంగార తాయా శ్శివశివ పరి తాపంకోవ డేత్కోమలాంగ్యా - విరహిణీ రుదః శౌదర్శనజనితభేదతఃసఖీ కాచి దాహ! నవేతి + ఆ పశాంత్యై దేహ తాపనివృత్యైకల్పితంరచితం నవకిసలయా నాం బాలప ల్ల వానాంతల్పం తన్మ యీంశయ్యాం ! ని " తల్పంశయ్యాట్టదా రేష్విశ్య మరః - కరసర సిజసంగా త్కేవలం పాణి పద్మ యోగా దేవ మ్లా పయం త్యాః మ్లూనంకుర్వంత్యాః కుసుమశరోమన్మధః సఏవకృశానురగ్ని: తేన ప్రాపీ తొ అంగార తాయస్యాస్సా - స్మరజ్వరత స్తాయా ఇత్యర్థః - కోమ లాంగ్యాః పరితాపంకోవ చేత్కో నామజనోవక్తుంశక్నుయాత్ సకో పీత్య థ5 :-శ కీతిశక్య ర్టేలిజ్ - శివశివేత్యుః ఖే దాతిశయాత్ - కుర్వంతిహిశి వనామకీ గనంభయశోకాదీషు-తధాపాద్మేవచనం! ఆశ్చ ధ్యే పిభయేశో కేకుధి తేనామవామమ - వ్యా జేనవాన్మ రేద్యస్తుమమ సాయుజ్యమాప్ను యాదితి- తథాప్రయుంజతేకవయః! శిలాకంపంధత్తేశివశివవియు శ్ర్కే కరిన తామ సూ నారీఛాయామవతివని తారూ పమయతే ఇ త్యాశ్చ శ్యే ప్రయోగఃIKణయతికరుణా పరాజ్ముఖోసౌశివళివ తాన్యపిశాన రాణివే ధాఇతి ఖే చేప్రయోగ: . అత్రహ స్తస్పర్శమాత్రేణకిసలయతల్ప స్యమ్లా నత్వాసంబం ధేపి తత్సంబంధాభిధా నాదతిశయోక్తి భేదః1 సంబంధాతిశ యోక్తిస్స్యాదయో గేయోగకల్పనమితిలకు ణాత్ - తధామన్మ జైనాయి కాయాంచ అగ్నిత్వస్యాంగారత్వస్యచ ఆరో పాద్రూపకాలంకారః - త దు క్తం! ఆరోపవిషయస్య స్యాదతిరోహితరూపిణః ఉపరంజకమారో వ్యమాణంతద్రూపకంమత ఇతి- తధామ్లాఫయం త్యాఖతి ప్రధమవి శేషణ స్యార్థం ప్రత్యుత్తరవి శేషణస్యాథో- హేతు త్వేనోపాత్తఇతి ఏకంపదా ధః హేళుక్య కావ్యలింగమలంకారః - విశేషణడ్వయార్థస్యాపి ఫరి తాప కదనస్యాశక్యణాంఘ్రతి హేతు త్వాద సేకపదార్థ హేతుకమవరం కావ్య లింగం! హేతో ర్వాక్య పదార్థ త్వేకావ్యలింగము దాహృతమి తి" ప్రథమ కావ్యలింగ స్యాతిశయోక్తిరూపక సాపేశ త్యాద్విజాతీయ సంకర: - *S ·సవ్యాఖ్యాః పుష్పబాణవిలాసం తీయకావ్యలింగ స్యతృతీయసా పేఠ శ్వాశ్సజాతీయ సంకగః - కోమలాం గ్యా ఇతి విశేషణస్య తీవ్ర తా స్ర తాపా సహ త్వాభిప్రాయగభః త్వా త్పరికరా లంకారః| అలంకారః పరికరస్సాభిప్రొయేవి శేష ణే ఇతిలకు ణాత్ - తేన చ సుకుమా రాంగ శాలి త్వే నాలితీవ్ర త్వేన ఘటనానహణ యోర్నాయి కాసం తాపయోఘటనాజా తేతి విరూపఘటనాత్మ కో విషమాలంకా రిప్రతీయత ఇళ్యలంకారణాలంకారధ్వనిః - కర సరసిజసంగా దిత్యుప మాయాః పరిక : స్యాతిశయోక్త్యాది చతుష్టయస్యచ పరస్పక నైర పే క్ష్యాత్సం సృష్టిః - అత్ర తాపో నామష స్లీ ముస్మధావ స్థా-తధాచో హింసా హిత్య చింతామణే : చతు" ప్రీతిశ్చింతె' సంకల్పోగుణనుతిః క్రియా ద్వే షః| తాపోలజ్జా త్యాగోన్మా దౌమూర్ఛామృతి కళావ స్థా ఇతి- తాపలకు ఇంచతత్రే 9వ త తా పేర్విపక షేణ తాపస్స్యాత్కా-వ జోజ్వగ ఇతి వైవణ్యజమశ్రువై స్వర్యంశ.ర నేపర్లుంరనం 1 నిశ్వాసముఖశోషాద్యా అనుభావా స్తదుర్భవాఇతి ద్వాదశావస్థాప క్షేతు సంజ్వరో నామనవ మామన్మధావస్థా-యధాహవిద్యానాధ: చకు ప్రీతిక నస్సంగో సంక ల్పోథ ప్రలాపి తా! జాగరః కార్శ్యమరతిగజా గజ్జా త్యాగోధసంజ్వరః! ఉన్మా డోమూర్ఛనం చైవచర మంమరణం విదుః ! అవ స్థాద్వాదశమ తాః కామశా స్త్రానుసారత ఇతి- సంజ్వరలక్షణమపి తే నైవో క్తం- తాపాధిక్యంజ్వరో మత ఇతి- పక్షుద్వయమీదంభావప్రకాశేవ్య క్తంచశ ధామన్మ ధావస్థాభ వేద్ద్వాదశ ధావునః - అత్రావ స్థా ప్రతిపాద నాదయోగ విప్రలంభ శృం గారః - తఛాచాహుః | సంప్రాప్తః ప్రాగభావోయ స్తమయోగంప్ర చక్షు తే | క్రమేణధర్మతస్తత్రతన్మ తేరతీరీరి తా | రతిలక్షణంతుభావప్ర కాశే! సంపన్నై శ్వర్యసుఖ యో రశేషగుణయు క్తయోః | నవయావన యోభ్ళైఘ్య ప్రకృత్యో క్లాష్యరూపయోః | నారీపురుషయో స్తుల్యాప రస్పరవిభావి తా|| స్పృహాహ్వయాచిత్తవృత్తీర తిరిత్యభిధీయత ఇతి- అవ స్థాభి సద్వృద్ధిక్రమస్తే ్వపము భగంతవ్యః - రమ్యాలంబనదగ్న నే: అభిలా క్షతః ప్రధమంచకుః ప్రీతిః ప్రజాయతే తతో మనస్సంగః తతస్సంకల్పః సంకల్పి తేవ స్తున్యాద రాతిశయేస గుణను తిః తతైవానుర క్తచిత్తశయా అశ్యత క్రియా ద్వేషః తస్యాతిశ యేన తాపః శతక సాలు సహి నువ్వేన ·నారా సవ్యాఖ్యా: పుష్పబాణవిలాస!. లజ్జా త్యాగః తేనబుద్ధి శైధి త్యేస్తత్యున్మాదః తే; ఒలక్ష యేసతి మూ తదువే కేణ మరణం సంభవతి - ఇమా అవస్థా! అయోగ విప్రలం భోప్రా యేణభవంతి- క్వచితనా సవిప్రలంభోదావపి సంభవంతి ! శే తేశీతకరోంబు జేకువలయ ద్వంద్వాద్వి గచ్ఛతి స్వచ్ఛామౌక్తిక సంహతిధకావళిన హైంల కౌమంచతి స్పర్శాత్పంకజకోశయోరభినవాయాంతి ప్రజః క్లాంత తా మేషో త్పాతపరంపరామమసఖేయాత్రాస్పృహాంకృంతతి 100 పూర్వం కృతయాత్రానిశ్చయః సంప్రతికుత స్తత్సన్నా హద్వి వ్య స్థితో సీతి సుహృదాపృష్టో నాయకస్స కౌశలమాహ : శేతఇల్ 1 శీతాఃక రాఃకిరణాయస్యసః శీతకరశ్చంద్రః అంబు జెశేతే నిశ్చల త్వే నావతిష్ఠతి- చంద్రస్యాకాశాద్భూగ తేప గ్మేని పతనమి త్యేకో మహాసభూత పూర్వడ త్పాతః - తధాస్వచ్ఛా విమలామౌక్తికానాం సంహతి స్సమూహఃకువల యద్వం ద్వా దుత్పలగ్వయాద్వినిగణచ్ఛతివి శేషే ఇబహిర్నీ ర్యాతి!కరీం ద్రజీమూతవ రాహశంఖ మత్స్యాహిశుక్త్యుద్భవ వేణుజాని ! ముక్తా ఫలాని ప్రధి తానిలో కే తేజంహి శుక్త్యుద్భవ మేవ భూరీతి రత్నశా స్త్రీప్రసిద్ధాదుత్పత్తి స్థానాద్య తమౌక్తికోత్న తిరస్య ఉత్పాతః - ధవ అమాధావళ్యం హైమీంకనకమయీం ల తామంచ తిప్రాప్నోతి - నీసర్లే 'గ్యాః కనకల తాయాః ఆకస్మికవణాంతరప్రొ Jఃపరఉ త్పాతః- అభినవాః స్రజఃపుష్పమాలికా: పంకజకోశయోః పద్మ కుట్మ లయో:1 ని 1 కోశో స్త్రీ కట్మ లేఖ నే గుహ్య చేశాస్త్ర పీఠయోః గృహేడే హేపుస్తకా ఘే పేశ్యామసిపి ధాన కేఇతి నానాధజరత్న మాలాయాం- స్పర్శాత్ క్లాం త తాంమ్లాన తొంయాంతి ప్రాప్ను వంతి - అభినవ త్వేన పూర్వమమ్లానా నా మేవ ప్రజా మగ్ని వస్తు స్పర్శాదివ పంకిలస్థలవర్తి త్వేనశీ శిరయోరప్ప గ్మకుట్మలయోగి స్పర్శాత్సధ్య ఏవ పరిమ్లానత్వంజాయత ఇత్యు త్పాతాంత రం- హేసఫేఏషాచంద్రపాతాదిరూపా ఉత్పాత పరంపరా భావ్యనర్థ సూచకానివిపరితానినిమి త్తాని ఉత్పాతాః తేషాంపరంపరామమయా త్రాస్పృహాంకృంతతి ప్రయా ణేచ్ఛాంఛిన త్తి - కృత ఛేదన ఇతి ధాతో వైజా నాదీ కాల్ల ట్ - శేము చాదీ నామితి నుమాగమః.ఏ తాను తాశా శ్వశ్యని 3 ·సవ్యాఖ్యాన వుష్పబాణవిలాసః వృత్తప్రయాణ స్పృస్మి - ఉత్పాతదర్శనే ప్రయాణ నిషే ధాదితి భావః - మత యాడా తాగేవజా లైః ప్రయాణోత్తం భావిసంకాం తాయాః చరమదశాంసూచయద్భిః చింతాంగ వైవగ్యసంతా పైర్నివ ర్తితయాత్రాస్పృహూస్మీ తివివక్షి తాధE : . అత్రశీతక రాంబుజ కువల యమౌ క్తిక హేమలతా వంక జకోశ శ౦స్సాధ్యవ సాసలక్షణయా క్ర మేణ ముఖహస్తనయనబాష్పబింద మూర్తిస్తనప రా: అవి బు జేశీతకర శ్శే తఇత్య నేస ముఖస్యహస్తార్పితత్వం ప్రతి పాద్యతే - తేనచిం తావ్యజ్యతే - మౌ క్తికసంహతిః కువలయద్వం డ్వాద్వినిగ చ్చత్య నేన గళ ద్బాప్పబిం దుపూణణ నేత్రత్వం ప్రతిపాద్య తే - స్వచ్ఛతివి శేష ణేనబాష్పసంహతే ర్ని శ్శేషనివర్తి తాంజసత్వంగవ్యతే - లేని బావ్పవృద్ధేరనల్పత్వం ప్రతీయ తే తేసదుఃఖస్యోక్కటశ్వంవ్యజ్య తే - డవళిమా హైమీంల తొమిత్య సేన తాపకృతంపై వణ్యంప్రతిపాద్య తే - తల్ల శణంతు సాహిత్య చింతామ * వైవణ్యణ వర్గ భేద స్స్యాత్తాపశోక భయాదిభిరితి-స్పర్శాత్పంకజ కోశయోరిత్యాది నా స్తనయుగళ సంగమాశ్రేణ స్రజః పరిమ్లానత్వం ప్రతి పాద్య తే- తేనవిరహ తాపప్రకపణ:ప్రతీయ తే . ఆప్రియథవాసరూ పహేతుప్రస క్తిమాత్రేణ చింతాదిరూపకా రూప కార్యస్యవణ్ నాచ్చ పలాతిశ యోక్తిరలంకారః - తధాముఖాదీ నాంవిషయాణాంస్వవాచక శబ్దానగృ హీత్వా చంద్రాది విషయవాచకశభై రేవ వాచకశ భై రేవ ప్రతిపాదనా గేదేప్య ఛపక ల్పనరూపాతిశయోక్తి?: విషయస్యాను పొదా నాద్విపయ్య పనిబధ్య తే | యత్ర సాతిశయోక్తిస్స్యాత్కవిప్రోథో కిజీవి తేతిలక్షణాత్-తధాచం ద్రస్యాంబుజో పరిశయనవణ? నాగ్టవ్య క్రియ యోర్విరోధః - హేమల తాయాధావళ్యప్రతిపాద నాజాతిగుణయోశ్చ విరోధాలంకారః-కువల యాన్ముక్తాఫలోత్పత్తే: పంకజకు ట్మల స్పర్శాత్పుప్ప మాలా నాం మ్లాన త్వసంభవస్యచ ప్రతిపాద నాద కారణాత్కా-గ్యోత్పత్తిరూపా విభావ నా! ఆకారణా కార్యజన్మచతుధీణ స్యాద్విభావనా- విరోధ భేదయోర్వి భావ నాయాశ్చ భేదాతిశయోక్తిసా పేడ, త్వాత్తయా సహాంగాంగీభా వేనసంకరః - విరోధాభేద యోర్విభావనాయాశ్చ పరస్పర నై ర పేక్ష్యా త్సం సృష్టి:- అతిశయోక్త్యో రపిత ధైవసం సృష్టిః - నాయకోనుకూల:: ఏ ·సవ్యాఖ్యాశపుష్పబాణవిలాసః, కాయల్తో నుకూలస్స్యాత్తుల్యో నేక శ్రదక్షిణః/ వ్యక్తాగా నిర్భయోధృహే గూడవి ప్రియకృచ్ఛర ఇతిలక్షణాత్ - నాయి కొస్వాధీనపతికా | స్వాధీన ప తికాసాస్యాద్యాంసముంచతివల్లభ ఇతిలత ”త్ | ప్రవాసప్రసక్తి హే తుకస్యచింతా దేర్వడ్ల నాళో వాసవిప్రలంభ శృంగారః! దూతీదంనయనోత్పలద్వయమ ఘాతాంశంని తాంతంతవ స్వేదాంభఃకణి కాలలాటఫల కేముక్తాశ్రియంబిభ్రతి నిశ్వాసాః ప్రచురీఛవంతినిత రాంహాహాంతచంద్రాత పే యా తాయాతవశాద్వృధామమకృతేశ్రాంతాసికాం తాకృతేః నాయకమా నేతుం తాగ్వస్వయ మేన తేన సౌకంపిహృత్యాగ తాం తద నాగమని నిమిత్తమస్య దేవ కించితకటయంతీం అస్య స్వేద జలక శై శి హ్ని తొందూలి కాంవిటో పభోగదర్శ నేనజా తేవ్యా నాయికా చాతు రేణమగో ఎటకంకుర్వంతీ ప్రాహః దూతీతి! హేదూతితవ ఇదం-నయ నే ఏవ ఉత్ప లేఇతిరూపక సమా సః -తయోద్వయంని తొంతం అత్యంతం తాంతంమ్లాను - ఆ హిూ ఉత్పల స్య చంద్రికాయాం మానత్వ మసం భావితంతదశ్యధిక మి త్యాశ్చర్యం - తధా స్వేదాంభఃకణికా శిలలాటఫల కేముక్తాశ్రియంబిభతిమౌక్తిక శోభాంవహంతి - సేదోష్యనల్ప ఏవేతి భావః 1 నికి పరిత్య కే పిము క్తస్స్యాన్ముక్తాము కాప లేస్త్రీయా మితినా నాగ్గ రత్నమాలాయాం - నిశ్వాసానిత రాంప్రచురీభవంతిబహుళాయంతే ! ని " ప్రభూతం ప్రచురం ప్రాజ్య వదభ్యంబహుళం బహ్విత్యమరః • హే కాంతాకృ తేరమణీయా కారే- మమకృ తే- మదర్థంకృత ఇతి బౌదరే వ్యయం! ని! ఆ రేకృ తేచ తాద ధ్యేణ ద్వయ మిశ్యవ్యభుమిత్య? ధానాత్ - వృధావ్యర్థ ంచంద్రాత పే - చంద్రికాయాం ని ప్రకాశోద్యోత ఆతప ఇత్యమరిః - సుకుమారాంగ్యా స్తవచంద్రీకాప్యాతపకల్పా జా తేత్యా శయే: ఆకపశబ్దః - యా తొయాతవశాత్ మద్వల్లభగృహవత్మ నిగతా గతవశాత్ శాంతాసీ - హాహం తేతి పదద్వయో కిర్విషా దాతిశయా త్ - పిషాదోత్రదూతికాశ్రమదర్శనజనితః సచవృషాభూతః కైతవే నాభి నీయమాన త్వాత్ - వృధామమకృతే కొంతా సీత్యశ్రమ త్కార్యం ప్ర త్యేవశవశ్రమో: ఫం): స్వకార్యం: ప్రతిశు సఫల ఏవేశ్యగం : - మగ్వల్లభ ·వంతంవా నా బుధఃకుర్యా సవ్యాఖ్యాని పుప్పదా విలాసం మానే తుంగ తాయా స్తవన కేవలమీప్సీ తాలా భః యా తొయాత, జసితక్ష మాధి క్యేసరమణీయా యా స్తవ ఆకృతి వై కృతమపిజాశ్ర మితి వా బ్యాం అద్భుతో యంత్రమః తవ నాయక గృహవత్మణ నియా తాయా తా కా తాభ్యామే వోత్పన్న : చంద్రికాయాం స్వగృహాత్ గృహాంతరంప్రతి సంచారమా త్రేణత నై తాదృశశ్రమ జనక త్వాయోగాత్ మద్వల్లభోపభోగ సమ్మ ర ఏ వేతివ్యం గ్యాథE:-కాంతాకృతేఇతిసౌందర్యోధాట నేన నాయంత వాప రాఢఃకింతు సౌందర్యశాలి త్వేదౌత్వానకాం త్వాంచపలచిత్తనా యకంప్రతి దౌ త్యేనియుక్తవ త్యామ మైన అపరాధ ఇత్యాత్మో పాలంభో ద్యోత్య లే - దౌత్యానర్జాఃభరతశాస్త్రి ప్రతిపాది తాః | నోజ్వలంరూప నార్థవంత తంనచాతురం! దూతంవాపిహిదూతీం నా త్కదాచన 1 అశ్రమృషాద రాదిభిః క్రోధేర్ష్యాసూచకాకారగోపనస్య గవ్య త్వాత్ అవహిజ్ఞాఖ్యస్సంచారీభావః! ఆ కారగోపనం ధైర్యలక్ట్ దేశవహిళకః/ అన్యధాకధనం దృష్టి న్య రాచమృషాదరః| విషాద ధే ధ్యే కృతకే తధావుగశ్చ తద్గుణా ఇతి - అత్రనేత్రయో గుత్పలత్వ రూపణా ద్రూపకాలంకారః - ఉత్పల స్యచంద్రికాయ యాం చ్లసత్వమితి జాతిగుణ యోర్విరోధప్రతిపాద నాద్విరోధాలంకారః - సచరూపకోశా పీత ఇతి తయోరంగాంగిభావేన సంకరః ముక్తాశ్రియం బిభ్రతీస్య త అన్యధర్మ స్యాస్యయోగా సంభ వేనశ్రయమివశ్రియమితి సాదృశ్యా క్షేపాన్ని దర్శ 'నాలంకారః || అసంభవద్ధమ యోగా దుపమానోప మేయయోః | ప్రతి బింబక్రియాగమ్యాయత్రసాస్యాన్ని దర్శనా # నాయకాసయనరూ పేష్టా నవాప్తి పూర్వికాయాఃశ్రమనిమి త్తాకృతి వైకృతరూ పానిష్టావా పేఃసమ ధణ నాద్విషమాలంకారః - లక్షణంతూ క్తం - అనయో ప్రాగుక్తాలంకా రద్వయస్యచ పరస్పర వైర పేష్యాత్సం సృష్టి : అధివసతివసం తేమర్తుకొచదురంతే నవకిసలయతల్పంపుంజి తాం గారకల్పం విరహమసహమా నాచక్రవాకీ సమానా చకితవనకురంగీలోచనాకోమలాంగీ॥ ౧౨ వసంతసమయేసంవర్ధమాన విరహ వేదనా సహన సొమధ్యా ఛా ·సహ్యఖ్యాసవువ్పబాణ విలాసః, వేశబలాచ్చరమదశాము పయాతుం ప్రయతమానాంనాయి కాంవిలోక్య శోచయంతీతస్యాఃప్రియ నహచరీ కాంచీ దాహం అధివసతీతి! చక్రవాకీస మానా- చక్రవాకీవప్రియే గాఢాను రా నాగేశ్యథః - చకి తాభీ తాయావన కురంగీ కానన హరిణీత ప్యాలోచ నే ఇవలోచ నేయస్యాస్సాతథోక్తా, కు రంగీతి స్త్రీ వ్యక్తిగ్రహణంత స్యావససంబంధి త్వేస కధనంచ భయస్యాతిశ యంప్రదర్శితుం తత్ప్రదర్శనంతు కురంగలోచనియోశ్చాంచల్య శాలితా ద్యోతన ద్వారానాయికానయన రామణీయక ప్రత్యాయ నార్ధం - ఏ తాదృ శసౌండర్యశాలినీసఖీ భూయః క్వాపిసద్రశ్యు తేఖల్వితిభావః - కోమలాం కీ సుకుమార గాత్రీ-నాయికావరసౌకుమార్యశాలినోంగస్య తీవ్ర తాపాన హణ త్వాత్పల్లవాం గారశయ్యాధిరోహణకణ ఏవ మరిష్యతీతి భావః దు ప్ర: అంతో వసానం యస్య సః దురంతఃమందానిలకో కిలాలాపాది కామో ద్దీపనసామగ్రీ కాలితయా వియోగి నామప్రాప్యపా రేతస్మి స్వసంతే - వి రహమసహమా నామ ర్తుం ప్రాణాన్విహాతుం మోభిలాషోయస్యాస్త స్యాస్తభోక్తా, తుంకామమనసోరపీతిమ కారలో పః-త దాతతో న్యస్యదు! ఖసాగర నీరనిస్తారో పాయస్యాభావాదితి భావః పుంజితః రాశీకృతఃస చాసావంగార శ్చేతివుఁజితాంగారః - జా తావేకవచనం - ఈషదసమా పఃపుంజి తాంగారః పుంజి తాంగారకల్పంతత్ - ఈషదసమాప్తాకల్పవ్ర త్యయః- యద్వామాస్తుజా తె' వేకవచనం - సుపోధాతు ప్రాతిపదిక యో రితి బహువచ సస్యలుక్ -ఫున స్తద్ధి తాంతోత్పత్తేవి శేష్యానురో ధేనై కవచ సస్యసంభవాత్ - ఆకా రేణసం తాపకర త్వేనచ జ్వలదంగార రాశి సదృశ మిత్యధE :-విరహిణీ ప్రాణవి యోజన సామధ్యణ సంపన్న మితిభావః- నవ కిసలయతల్పంతరుణపల్ల వమయీం శయ్యామధివసతి అధితిష్ఠతి - ఉపా స్వధ్యాజ్వసఇతి వస తేరా ధార స్యకర్మత్వం . అత్రమరణోద్యోగవణః నాన్మృతిర్నా మచరమామన్మధావస్థా స్మరా త్యాణమరణోద్యోగోమృ తిరిత్యభిధీయత ఇతిలక్షణాత్ - ఇహపుంజి తొంగారకల్పమిత్యత్ర అనుపా వధ గ్మా తద్ధిశగ తార్టీ లుప్తా - చక్రవాకీ సమా నేత్యత్ర అను పాశధర్మా సమాసగ తాలు లుప్తా- కురంగీలోచ నేత్యత్ర అనుపొత్తధర్మవాచకోప మానాలుప్తా . ఉపమాత్రయస్య పరస్పర సైర పేణ్యాస్సంసృష్టిః - పుంజి ·వ్యాఖ్య "పుష్పబాణ లాస్య తాంగారకల్పమితి తల్పవి శేషణస్య ప్రాణహరణ పొమధ్యాకా భి ప్రాయ గర్భ త్వాత్సరిక : • సచతద్ధితగతో పమయాసుగృహీత ఇతి ద్వయోరం గాంగిభా వేససంకరః చికితవసకురఁగీలోచనాకోమలాంగీతి నాయికావి శేషణద్వయస్యాపి సాభిప్రాయ త్వాదశ్య: పరికరః - తస్యచ ప్రాగుక్తా లంకారచతుష్టయేనసహసంసృష్టిః . చక్రవాకీసమా నేతి నాయికావిశేష ణార్థస్యదురంత ఇతి వసంతవిశేషణాధః స్యచ విరహాసహనప్రయుక్తం మరణోద్యోగంప్రతి హేతు త్వా త్కాశ్యలింగమలంకారః - చక్రవాకీస మానేతి సమాసగతో పమయా పుంజి తాంగారకల్పమిత్యు సమాసంకీళ్ల వరి క రేణచ పరిపోషం ప్రొపీత ఇతిచతుణ్ణం సలకరః - నాయికాశ్రయస్య ప్రవాస విప్రలంభశృంగారస్య సన్ని కృష్ణ కరుణారసంప్రశ్యం గత్వాద్ర సవదలంకారః - ప్రతి పాదమే కై కస్య వణణ స్య ఖండద్వ యంతగణత త్వేర ఆవృత్తత్వాద్వృత్త్యనుప్రాస భేదః - అసయోః ప్రాగుక్తానాంచ సంసృష్టిః - కరుణార సలక్షణంతు సాహిత్యచింతావ ” ! ధర్మ నాశోర్థ నాశశ్చ బాంద వేష్ట ధర్మయః! వధోబంధశ్చ దారిఢంపదభ్యంశః పరా జయః! డేవోపఘాతం క్కారౌ వ్యాధిశ్ళాపోభిశంసనం! ఇత్యాద్యాలంబ నందృష్ట మనుభూతం శ్రుతంచవా ! యస్యచోద్దీపనం బ్లేయ గోదికం : కేశపాశాంగ సంస్కార వై ధుర్యంగా స్తగాత్ర తా | శిరశ్చో దంచితంచాధోముఖంపరివిలో కితం | రక్తాభోముఖరాగశ్చసబాష్సా మంధ రాచదృక్ | ఛూపాతోముఖశోషశ్చ బాహు పొదవిమదజనం! వి న్యాసోహస్తయోర్మూగ్నికొనిశ్వాసోచ్ఛ్వాసదీ ఘజ తొడకశ్శిరోము. ఖ స్యొపి తాడసంలుంరసంభువి! హాహాకార స్తధాక్రందోవిలా పఃపరిదేవ సం:భావా స్తంభాదయస్స ర్వేభ వేయరను భావ కాః! ఉత్తమాధమమ ధ్యే మయ యోగంభవంశ్యమీ! ని ర్వేదో చైన్యమాలస్యము న్మా దవ్యాసు ప్రయః | నీద్రామోహళ్ళ మోగ్లానిశ్చిం తామరణచాపలే ! వివాదో జాడ్యమౌత్సుక్యంశం కాస్మృతిరపస్మృతిః | సశోక స్థాయిక స్తంద్రీకరు ణారస ఇప్యత ఇతి-శోకలక్షణమపిత త్రేవోకం: ఇష్టనాశాదిభిరుకొని ప్ర కషణశ్శోకఉచ్యతే! అశ్రుభూలుంగళస్వాంగ తాడనాడ్యను భావ భౌగితి- నాయికాప్రోషితభక్తృకా- లక్షణంతూ క్తం! చకితవసకురంగీలోచనా మాలంబనగు ·సవ్యాఖ్యా: పుష్పబాణవిలాస. కోమలాంగీతి-విశేషణద్వయే నాస్యాః పద్మినీత్వం సూచ్యతే-శల్ల క్షణంతు రతిరహ స్యే!కమలముకుళ మృద్వీ ఫుల్ల రాజీవగంధా సురత షయసియాస్యా స్సౌరభందివ్యమంగే ! చకితమృగదృగా ఛప్రాంతర కేచ నేత్రే స్తనయు గళమన ఘణం శ్రీఫల శ్రీవిడంబి : తిలకు సుమసమానాం బిభ్రతీనాసికాం యాద్విజగురు సుర పూజా శృద్ధధానాస డై వకువలయదళ కొంతిఃకా పిచాం పేయ గౌకీవికచకమలకోశాకార కామాతపత్రా!ప్రజతిమృదు సలీ లం రాజహంసీవతన్వీ త్రివళిలలిత మధ్యాహంసవాణీసు వేషా మృదు శుచి ఆ ఘుఛుత్తేమా: నీ గాఢలజ్జా ధవళకు సుమ వాసోవల్లభాపద్మి నీ స్యాదితి! నైష్ఠ్యుంకలకంరకోమలగి రాం పూర్ణ స్యశీతద్యతే సిగ్మత్వంబతదక్షిణస్యమరుతో దావీణ్యహా నిశ్చతాం స్మర్తివ్యాకృతి మేవకర్తుమబలాంసన్నా హమాతస్వ తే తద్విఘ్న .. తేతృణాదిచల తోద్భూడై స్వదాస్తిభమై 8:03 ప్రియాగమన సమయే కించిదతిక్రాంతేస్మ రాగయా నాయికయా ప్రేషి తాదూతీ నాయకమామా | నైసుగ్యమితి కలకంఠాః కోకిలా:! ని! కలకంరస్తుకోకిలే ! హంసేపొ రావ తేచాపి త్రిషు త్వేష కలస్వర ఇతి నానార్థత్నమాల మాలాయాం. తేషాం లా నాంకోమలగిరఃమృదవ తాసాం – ఘుర్యం పరుషత్వం - తధాపూర్ణ స్య శ్రీశద్యతేః చంద్రశ్యతి గ్మత్వం తీశత్వం | ని R తిగ్మంతీక్షంఖరంతద్వదిశ్యమరః - తధా దక్షిణస్య దక్ష్మిణ విగ్భవ స్యమరుతః వాయోః దాక్షిణ్యహానికి దాక్షిణ్యం పుచ్ఛందా నువృత్తి తస్యహాశ్చ ! ని దక్షిణస్సర ళే యావ్యేపరచ్ఛందానువర్తిని! అపసవ్యేత్రిప్వయంతుడిగా భే డస్ట్రియాతి నానార్థరత్నము తాంప్రకృ తామబలాం - బలహీన త్వా దేహ మాత్రం పిర్యతే - మృదుస్స ర్వత్రచాధ్యత ఇతి న్యాయాదితి భావః - స్మగవ్యాక మేన :త దర్శనయో గ్యాకృతింక తుణం సన్నాహమాతస్వతేకుర్వంత - చరమదశామేవ ప్రొ పయితుం ప్రయతంత ఇత్యధE:-బ తేతి ఖే దే-సౌమ్యాఅపి విపరీతాస్సంతః అబలాంమారయితుం సన్న హ్యం తీరి భేదః - యద్వాబ తేతివిస్మయేరో మలా గాంవిష్ణురత్వం శీతస్య తిగ్మత్వం దక్షిణస్య దాక్షిణ్యాభావ శ్చేతి విపరీ ధర్మ దర్శనాద్విస విని? భేదాను కంపాసంతోష విస్మయామం దవాచ మాలాయాం ·సవ్యాఖ్యానవు స్పబాణవిలాసం త్రణేల తేత్యమరః - కింతుతృణాదీ నాంచల నేన ఉద్భూ తై రుత్పన్నై స్త్వ దా పిభ్రమైస్త్వత్ప్రప్తిశ్రాంతిభిః తస్య మారణ ప్రయత్న స్య విఘ్నః క్రియ తే- కోమలాఃకోకిలాలా పొకి అత్యంత శీతళ సకలకళాశాలీ చం ద్రః శైత్యమాంద్య సౌరభ్యసం పన్నతయా మనోహరో మలయమారుత శ్చ సంప్రతిత్వ యివిలంబమా నేవిపరీతాభూ త్వాదస్సహ వేదనోత్పాద నేన సాయి కాప్రాణహరణోద్యోగ మేవకుర్వంతి - కింతు కాం కాంతాద్వారే దత్తదృష్టిః శ్వ దాగమనం ప్రతీకుమాణాతృణాదిచలనే భాంతి వ వశేసకు శేష, ణేత్వా మేవాగతంమశ్యమా నా కధంచి దాశయా ప్రాణానవలంబ్య వర్తత్త ఇతివివక్షి, తాధE : - ఇత ఊర్వకాంభవ దాగమణస్య విళం బేసి నై రాశ్యేనప్రాణాక్ పరిత్య జేత - శీఘ్రమాగత్యత్వదధీన జీవితాంతాము ప జీవయేతి భావః - అత్రవివక్షి తాధE స్వభంగ్యంత రేణాభిధా నాత్పర్యా యోక్తి భేదః-త ధాకోమలా అపినిష్ఠు రాఇ త్యాది విరోధదర్శ నాద్విరోధా లంకారః - సచదక్షిణస్య దాక్షిణ్యహాని రిత్య ఆశ్లేష సంకీర్ణః - ఇతరత్రతు శుద్ధః. అబలామితివి శేవ్యస్య సాభిప్రాయ త్వాత్ పరికరాంకు రాలంకా రః1 సాభిప్రాయేవి శేష్యేతుభ వేత్పరికరాంకరణతిలక్షుణాత్ - విరహ విప్రలంభశృంగారః- వీరహలక్షణంతు సాహిత్య చింతామణె| కాల క్షే పేతుసంప్రాప్త కార్యాద్వ్యాపారతంత్రతః | ఏకగ్రామ స్తయోర్యూ నోర్విరహస్సోభిధీయతే! ఔత్సు క్యచిం తాఃశ్వాసవిత రాద్యను భావభా గితి - నాయికాత్రవివక్కరి తా | చిరయశ్యధికంకాం తేవిరూ త్కరితొమ్మ నా ఇతిలక్ష ణాత్ - ఉత్కంఠా అధ్యసంజా తాఇతి ఉత్కంది తావిర హేణోత్కంరి తావిర హెరాత్కంరి తా-తధాచో కంసాహిత్య చింతామణ్ | విరహేణకృతోత్సంతా విర సత్యంరి తామ తేతి - ఉళ్ళం రానామ వేద నావి శేషః-త థాకాహుః 1 రాగేశ్యలభ్య విషయే వేద నామ హతీతుయా సంశోషణీచగాత్రాణాం తాముత్యంరాం విదుర్బుగా ఇతిః సాసేమాకురులోచ నేవిగళతిన్య సంశలా కాంజసం తీవ్రంనిశ్వసితంనివ గయనపొస్తాన్యంతీక ంర ప్రజ తల్పేమాలురకోమలాంగితను తొంహం తొంగ రాగోశ్ను తే నాజీ దయితో వయాససమయోమాస్మా స్య ధామణ్యధాః!nk ·సవ్యాఖ్యానవుష్పబాణవిలాసం ఆత్మానం సమ్యగలంకృత్యరమణస్యాగమనమాకాంక్షింతీం తస్మిక్ కార్యవశా త్కొలవిళంబం కు ర్వాణేదుర్వారసం తాపాకులాం నాయి కాంకాచీచ్చతురాసఖీ తాప వేగ సహనాయమండనలో పోపపాదనపూ ర్వకముపలాలయంతీప్రాహుః సాస్ర ఇతి 1లోచ నేసాసేసచా ష్పేమాకు రు.అశ్రువిమోచనం మాకుర్విత్యధE:!! అశ్రుశోణితయోరస్రమితిరత్న మాలాయాం- సాసే చేతి స్యాదిత్యత ఆహ- విగళితమితి - స్య స్తంని హితంశలాకాంజనం - శలాకా అంజనకణి కాత స్యా మంజసమితిసప్తమీ సమాసః శలాకాయా అంజనమితిపక్షీ సమాసోవా - ఉభయధాపిశలా కయాగృహీత మిత్యధకాః - విగళతిబాష్పయో గేసచ్యుతిం ప్రాప్నోతి - తస్మిక్ విగళి తేసతినయనయోగ్మ హతీశోభాహానిస్స్యా దితిభావః - తీవ్ర ముష్ణం! ని! తీవ్రఃకటు భృశో ప్లే ష్వితిరత్న మాలాయాం- నిశ్వసితంనివర్త య- తస్మిస్వ ర్తమా నేకంస్యాదిత్యత్ ఆహ-నవాః - సద్యోపచితై పుష్పై ర్వీరచితా ఇత్యధE:- కఁరస్రజః కం రేర్పి తానిమాల్యానీ తొమ్యంతినిశ్వా సవాయు ప్రసా రేణమ్లానాజాయం తే-మ్లాన తాయాంతు తోసాంరామ ణీయకంవినశ్యతీతిభావః- హే కోమలాంగి ఈ దృక్కప్టాన్ఫరే ఇతిభావః- తల్పేశయ్యాయాంమాలుఠవునఃవు పశి మాపరివతః స్వ - తత్రలుంగ నేకిం స్యాదిశ్యశఆహ - తను తామితి . అంగ రాగంఅను లేపనంతను తాంకృత తాం అశ్ను తేప్రాప్నోతి. ఆ స్తరణసంఘ ర్దేణ తత్ర విశీర్వతంత్యధE: - తస్మిక్ విశీరే గాత్రంధూళీధూ సరమివ స్థితంసత్ నయన సుభగంసభ వేదితి భావః - హం తేతిఖీదే- ననువల్ల భసమాగమే సతిఖలుసత్యమిదంమండనం సఫలం స్యాత్ తదభావేతస్మిన్మండ నేగ తేకాహానిః స్థితేకోలాభఇత్యా దయితో పయానసమయః ప్రియ ప్రాప్తి సమయః నాతీతః నాతి కొంతః తస్మాన్మహతాప్రయత్నే నవిరచితోయం శృంగా రవేషః సర్వప్రకా రేణరత్ముణీయ ఏవేతి భావః - అన్యధా అన్యప్రకారేణ మాస్మమధ్య ధాః - కాలాతిక్రమోజాతఃసంప్రతివల్ల భోనాగమిష్యతీతిన మన్య స్వేత్యధః - దుశ్శంకాడి భీమణన వృధాఖే దాకులం మాకృధాఇతి భావః , అక్ష అంజనగళ నాద్యనభిమత కార్యము ఫోనత త్తత్కారణానా మశ్రువిమోచ నాదీ నాంసివ గనీయ త్వేస సమథ నా త్కార్యేణ కారణ శంకాయా మాహ -- ·వాస సవ్యాఖ్యానపుష్పబాణ విలాసః సమథజనరూపోధాంతర న్యాసః కార్య కారణ సామాన్యవిశేషాణాం పరస్పరం! సమధణ సంయత్రసోద్ధాంతర న్యాసఉ దాహృత ఇతిలక్షణాత్ | ఉక్తిరధాజంతర న్యాసస్స్యాత్సామాన్య విశేషయో రితీ లక్షణముక్త్వా సామా న్యేనవి శేషస్యవిశేషేణ సామాన్యస్య యత్ర సమధE నంత తై వా ధాంతర న్యాసఇతి యైరు కంతన్మ తేత్రవాక్యార్ధ హేతుకం కావ్యలింగం- పొదక్రమేపి పూర్వవాక్యాధE0 ప్రత్యుత్తర వాక్యాధః స్య హేతు త్వా త్ కాలవిళంబాసహనస్య వ్యజ్యమాన త్వాదౌత్సుక్యంనామ సంచారీభా వః || కాలాకు మత్వమౌత్సుక్యమప్రా పేరిష్టవ స్తునః | సం తాపశ్శయ నే చింతానిక్వాసోగమనోద్యమః || అనవ స్థితిరి త్యా ద్యాభజంత్య త్రోనుభా వతామితిలకుణాత్ - విరహవిప్రలంభశృంగారః - నాయి కాత్రప్రొ ఢా - వాసక నజ్జికాభూ త్వాపశ్చాద్విం సత్క-08 తాజా తా - కసజ్జి కాలక్షణంతు సాహిత్య చింతామణ్ 'మణే | సంప్రాప్తీవాస కేయాతు సంభోగ సుఖలాలసా|రశనానూపురప్రాయత త్కాలోచిత భూషణా! ధూపాదిభిరలంకృత్య కేళీ భవనమాత్మనః| సంపాద్యహృశ్య తాంబూలవ ప్రమాల్యాను లేపనం! ప్రియాగమంప్రతీ క్షేతసాస్యా ద్వాసకసజ్జికా | వాస కేసఁసన్న వాసకసజ్జికా - వాసయతినాయకం ప్రియా వేశ్మనీ తివాసకోవా రాదిః - తధాచాహుః | వారశ్చఋతు కాలశ్చ ప్రవాసా దాగతః ప్రియః! ప్రసాధనంచతుష్టాయా నాయికాయా స్తధోద్యమః! న వోఢాచ్యుపపత్తిశ్చష డే తేవాస కాస్మనృతాఇతి- విరూత్కంది తా లక్షణంతూక్తం - నవ ధాఖలు స్వాధీన పతికాదయః - పరస్పర విలక్షణా శ్శృంగార నాయికా ప్రసిద్ధాః- కధ మేక స్యాపన డ్వైవిధ్య మేపంప్రతిపా ద్య తే- డచ్యతే - నాయి కాతావత ధమంత్రివిధా - స్వకీయాపరకీయా సాధారణీ చేతి - తత్ర స్వకీయాత్రివిధా - ముగ్ధమధ్యాప్రగలేఖతి- పరకీ యాద్వివిధా-కన్యాపరోథా చేతి- కన్యాచద్వివిధా- ముద్ధామ ధ్యా చేతి- పరోతు ప్రాయేణ ప్రగల్భా- సాధారణీ వేశ్యా సాయావనోదయప్ర భృతిప్రగల్ళైవ- సముద్ధామధ్యాచ- ఏ తా ఏవావస్థాభే డేనయధాసంభ వంస్వాధీన పతికాదిరూ సేణాష్ట ధాభవంతి - సర్వమిదం స్పష్టీకృతంసా హిత్యచింతామణి రూపయావ సలావణ్యలజ్ఞానూధుర్యశాలిసి సాధా ·సవ్యాఖ్యానపుష్పబాణవిలాస', గ్యౌ దార్యసంపన్నా నాయికాసావుసస్త్రిధా స్వాస్యాసాధారణీ చేతి తత్ర స్వీయా పరిగ్రహాత్ | సాధ్వీ వినయసంపన్నాకుల శీలార్జవాన్వితా| ముగ్ధమధ్యా ప్రగళ్ళేతి స్వకీయాత్రివిధామ తా | అన్యాక్యదీయా సాక న్యాపరోఢాద్వివిధామ తారూపాదిగుణసంపన్నాక న్యాముద్ధాచమధ్య మా! సాధారణీతుగణికా రూపసౌభాగ్యశాలినీ ఒక ? కాపసౌభాగ్యశాలినీ కళావతీచాధకాపరా సాప్రగల్భైవవర్ణ్యతే! ఏతాః వునరవ స్థాభిరష్ట ధాస్యురథోచితం , తా శ్చాళ్యధాభవంతి-తధాహి-స్వాధీనపతి కై వఋతుకాలాది రూపవాస కేప్రాప్తవాసకసజ్జికాభవతి - స్కైవకాలాకుమ త్వేనస్వయమేవాభిసారి కాభవతి - భర్త ర్యాప్రభాతమ నాగ తేవిర సూత్కంఠి తావిప్రలబ్ధాభ వతి - భత్కురన్యాస కింవిశంశ్యకుపి తాచెద్వి ప్రలబ్ధాఖండి తాభవతి - ప్రా పంప్రియంకోపాన్నిరస్య పశ్చాత్తాపము పగ తా చేద్వి ప్రల ధైవకల హాంతరి తాభవతి- ఖండి తా ప్యేవంకలహాంతరీ తాభవతి- ఏతాస్సర్వాః ప్రియే దేశాంతరంగ తేప్రోషిత భర్తృకాభవంతి - ప్రోషితభతృకా కాప్రి యేప్రత్యాగ తేవాసక సజ్జికాభవతి- తస్మాతకృ తేఏక స్యాఏవ నాయికా యా అవస్థా భేదమాశ్రిత్య ద్వైవిధ్యోక్తిగవిరుదౌతిసర్వమవ దాతం! nt కాచిత్సర్వజనీన విభమపరామ ధ్యేసఖీమండలం లోలాక్షిభ్రువ సంజ్ఞ యావిదధతీదూ త్యాసహాభాషణం అణోరంజనమంజసాశశిమ జీవిస్య స్యవ జయో స్థ్సూలంభావుకయోస్థ్సితంమణీ సరంచేలాంచ లేనప్యధాత్ Box జనసన్నిధౌ సం కేత కాలజిజ్ఞాసయాసంజ్ఞాం కుర్వంతీం జార ప్రేషి తాందూతికాంప్రతి కామిన్యాస్సాకూత చేష్టాంకవిరాహ ! కాచిదితి | సర్వ స్మై జనాయ హితాఃసర్వజనీ నాకి నాః - సర్వజసాత్ రజ్ ఖ శ్చేతిహితా ఖప్రత్యయః- ఆయ నేయీని త్యాది నాఖస్యఈ నా దేశః - తేచ తేవిశ్రమా శ్చ తేపరాఇష్టతమాయ స్యాస్సాత భోక్తా - సర్వజన హితవిలాసప్రాధా న్యేత్యథE :10 11 శ్రేష్ఠాన్యమార జ్యే ప్లేషు పరస్స్యాద్వాచ్యలింగకః! పరో రిపరమాత్మా నౌ కేవ లే పరమవ్యయమి తిరత్నమాలాయాం - సం నయ నాదీ నాం సహజవిభమశాలి త్వా దాగంతుకసంజ్ఞా భూతాః కటా తుభవి క్షే పాదయః సంజ్ఞా ఇతిజ్ఞా తుమశక్యా ఇతి భావః . అత్రసహా ·aj సవ్యాఖ్యాశపుష్పబాణవిలాసః జేశఆగంతుక తిరోధానరూపంమీలనం వ్యజ్య తేఇత్యలం కారధ్వని : !! మీలి సంవస్తు నాయత్రవ స్వంతర: గూహనమి తిలక ణాత్ - కాచిత్ శశిమ ఖీ చంద్రవద నామ ధ్యే సఖీమండలంసజీవ గణస్యమ ధ్యే. పారేమ ధ్యేపష్ట్యా వేశ్యవ్యయీభావః, మధ్యశబ్దస్యని పాత నా డేదంతత్వం- దూత్యాసహ- అక్ష్మిణీచభుజౌచ అక్షిభ్రువమితిద్వంద్వః - అచతు రేత్యాడి నాని పాత నా త్సాధు:- ప్రాణ్యంగత్వా దేకవ ద్భావః - లోలంచంచలఁయదక్షిచు పంత స్యేయా సంజ్ఞా సూచనీయాధః సూచనపర శ్చేష్టావి శేషః1 ని: సం జ్ఞాస్యాదర్క జాయాయాంచైతన్యే వ్యధః సూచనఇతి నా నార్థరత్నమా లాయాం- తయాకరణేన భాషణం విదధతీకుర్వంతీ - ప రేషుశృణ్వత్సు పర స్పరాధణ కధనస్యాయు క్తత్వాదవిజ్ఞాతం నేత్రాదిసంజ్ఞయైవ వాగ్వ్యా పొర సాధ్యం సాధయంతీత్యధక : . అజసాశీషు 90 1 ని 1 స్రాహ్రాడిత్యం జసొహ్నాయ" జ్మంకు సపది ద్రత మిత్యమరః . అణ్నో యసయోరం జనంవిశ్యాస్యవి శేషేణనిధాయ అస్థూ లౌ స్థూలౌభవతఃస్థూలంభావు కౌ తయో వజ్జయోః స్తనయో స్థిశంమణి సరం రత్నమాలాంచేలాంచ లే నవస్త్రాం తేన 1 ని 1 చేలంవ స్త్రీబహు | తే త్రిషు శ్వశు మనింద్య రిత్య మరః - వ్యధాత్ ఛాదయామాస 1 ని 1 అపి ధానతిరో ధానపి ధాసచ్ఛా చ నాని చేత్యమరః - అపి పూర్వాద్దగా తేలు:జ్ . అత్రముఖశ శిస్పర్శపూ ర్వ కాంజన న్యా సేన మణి సరచ్ఛాద నేన సాంధ్య చంద్రికావగమానంతరం బహిస్సర్వత్రాంధకారేరాంద్రీభూయ దృష్టి ప్రతిరోధ కే జా తేగృహే షుదీపని ర్వాపణేచకృతే కొంతేనాధిష్ఠితం దేశం ప్రతిమయాగూఢమాగ మ్యతణతి స్వైరిణ్యాదూతీంప్రతిసం కేత కాలస్సూ చితః. అకఏవాతాసూ ట్మీలంకారః | సూత్మ రిపరాశయాభిజేతర సౌకూత చేష్టితం | సం స్కారవి శేషశాలిశబ్దప్రయోగ సద్భావాత్సాశబ్ద్యాఖ్యోగుణః ! తదు కం! శబ్దశాస్త్రీణ విజేయ శ్లాఘ్య సంస్కారశాలి తా!శజ్ఞానాంవిద్యతే యత్ర సౌశబ్ద్యంతత్రకధ్య తేఇతి . ఇచ్ఛా ప్రయుక్తం చేష్టాకృతంసర్మ , ప్రియోపందనకృతేకృతంవిషయచేష్టి తైః ! విద విదగ్ధ క్రీడితం నర్మహా సచ్ఛా యయానభాగి తిలక్షణాత్ - ప్రియోపచందనకృతే నాయకస్య నాయికా యావాసునోనురంజనాధణ మిత్యధE-కై శిక్యాఖ్యావృత్తి:- తస్యాః ప్ర ·సవ్యాఖ్యానపుష్పబాణవిలాస: ధమమంగంన ర్మే త్యాహుః-తదు క్తం!నగ్మచసర్మ స్పందోసగ్మస్ఫోటోధన ర్మగర్భశ్చ ' కై శీక్యాశ్చ త్వారి ప్రోక్తాస్యం గాని చై తొనీతి కై శిత్యాదివ్య శయశ్చ త్వారః - తొస్తురసొవస్థాన సూచకాః-తదు క్తం॥ కైశిక్యాగభ టీచైవ సాత్వతీ భారతీతధా | చతస్రావృత్తయోజ్జీయార సావ -యార సావస్థాన సూ చకాఇతి- తత్ర కై శికీవృత్తిఃశృంగారరసప్రధానా-తధాచో కంసాహి త్యచిం తొమ”! శృంగారే కై శికీవృత్తీర్నియ తాసము దాహృతేతి- కై ? కీవృత్తిలక్షణమపిత ③వో కం! గీతనృత్తవిహా రాఢ్యారవ్యనై పధ్యభూ షణా కామోపచార సంపన్నాకై శికీ వృత్తిరిప్యతే ఇతి-యూనో రానంద జనకందర్శ నాలింగ నాదిరూపంకర్మ కామోపచారః-సఏవ సంభోగఇత్య చ్యతే-తదు క్తంభావప్రకాశే!కా మోపచారస్సంభోగః కామన్రీవుఁ స యోస్సుఖం! సుఖమానందసం భేదః పరస్పర విమద్కజః1 ఉపచార స్సదా నందకారకంకర్మకధ్య తే | నాయికాపరకీయా అభిసరణ్యోద్య క్తత్వాద భిసారికాచ! కాం తాభిసరణోద్యుక్తాస్మ రా సాభిసార కేతిలక్షణాత్ జిఋ త్యాననమిందుకాంతిరధరం బింబ ప్రభాచుంబతి స్పష్టుం వాంఛతి చారు పద్మముకుళచ్ఛాయావి శేష, స్తనౌ లక్ష్మీ కోక నదస్య ఖేలతిక రావాలంబ్యకి చాదరా దేతస్యాస్సుదృశఃక రోతి పదయో స్సేవాంప్రవాళ ద్యుతిః ౧L కాచి న్న వయావనశాలినీం సుందరీం విలోక్యజా తొభిలాషః కామీ నర్మసచివంబూ తే!జిమతితి | ఇందు కాంతిః ఏతస్యాఃపురోవ ర్తి న్యాస్సు దృశస్సునయ నాయాః . ఇదంపదద్వయం ప్రతివాక్యం సంబధ్య తే. అననం జిపతిఆఘోణంకరోతి - ముఖము పై తీత్యధEః - ఇహ సర్వత్ర అచేత నే చేతనధమణ ముపపద్య తే- ఘోధాత : పా త్యాది నా జి. దేశ :- బింబప్రభాబింబఫలశ్రీ:. అధరంచుంబతి. ప్రొప్నో తీత్యథకా:-యధాలో కే మాత్రాది బంధుజనః ప్రేమవశాన్ము ఖాఘాణ మధరచుంబనంచక రోతితద్వదితిధ్వనిః- తధా చారు పద్మ ముకుళ యో ఛాయాపి శేషః కాంతి విశేషః1 ని 1 ఛాయత్వ నాత పే కాంతౌ ప్రతిబింబార్కజాయయోరితివి శ్వః - స్తనౌస్పష్టుంవాంఛతి - స్తనాశ్రయణంకర్లు ముపక్రమత ఇత్య థకాః - యధాకశ్చిత్కా మీ స్తస్పర్శంక ర్తు మిచ్ఛతి తద్వది తిధ్వని- స ·సవ్యాఖ్యానపు ష్పబాణవిలాస స్టుంనాంఛతీతి స్తన సౌల్యస్యభావిత్వ ప్రకటన ద్వారా యావనప్రాదుర్భా వ స్యాభినవశ్వంవ్యజ్య తే- తధాకోకనదస్వర క్తపద్మ స్య ! ని! భవేత్కో కదంకక్తపగ్మె రక్్ప లేపి చేతి నానార్థ రత్న మాలాయాం - లక్ష్మీః శో భౌ || 14 శో ఫాసంపత్తిపద్మా సులక్ష్మీళ్ళీ రివకధ్య తే- క రౌహస్తా ఆలం బ్యఘలతి క్రీడ - హస్తాప్రాప్య విజృంభత ఇత్యధజాః - యధాక్రీడనప రా కొచ్సీఖీ వాస్తవాలంబ్యఛమణాది రూప ఖేలనం కరోతితద్వదితిధ్వని:- కంచ ప్రవాళచ్యుతఃనవ పల్ల వకాంతిః | ని! వీణాదండే ప్రవాళో స్త్రీ విద్రు మే 3వ పల్ల ఏ ఇతి నానార్థ రత్నమాలాయాం - ఆదరాత్పదయో స్సేవాంక రోతి- చ • శోభజతీశ్యధః :- యథా కాచిత్పరిచారికాస్వామి న్యాశ్చరణ సేవాంక రోతితద్వదితిధ్వనిః - అత్రచంద్రాద్యపమా: నధర్మాణాంవద నాద్యప మేయసంబంధాసంభవా తత్సదృశ కాంతిరి త్యాది సాదృశ్యా క్షే పాదసంభవద్వస్తుసంబంధ నిబంధ నాపదాధణ వృత్తిడ్ని దర్శనా! సంభవ తోసుభవతస్సంబంధాదృశ్రవస్తునోరుభయోః 1. బింబ ప్రతిబింబాకృతి ముచ్య ఏషా నిదర్శ నాప్రో కేతిలకు ణాత్ - తధాముఖాదీ నామాఝణా దియోగ్య త్వేనజిమతీ త్యాది వాచ్యాధణ లక్ష్యాగః యోర భేదాధ్యవసా యమాశ్రిత్య ముఖ్యాధః పురస్కారేణ వాక్యాధః రూపవిశేషణానాం ప్రస్తు తా ప్రస్తుత సాధారణత్వలాభా త్కాంత్యాదిశబ్ద స్త్రీత్వ బలా ద్వి శేషశబ్దపుం స్త్వబలాచ్చ అగ్రస్తుత బాంధవ స్త్రీ వ్యవహారప్రతీ తేస్సన సో $:- తదు క్తం! విశేషణా నాంపౌల్యేనయత్ర ప్రస్తుతవర్తినాం! అప్ర స్తుతస్యగవ్యశ్వంసాసమాస్తో కిరిష్య తేఇతి-సాచ ప్రాగు నిదర్శ నా లం రేణజిఘాతీ త్యాదౌవాచ్యలక్యుయ్భో దేవ్య భేదకల్పనరూపయా తిశయోక్త్యానిర్వాహంగ ఏ తేతి త్రయాణా మలంకారాణామంగాంగి భావేన సంకరః| భేదేనావ సిశి ర్యైహంసాసం సృష్టిరు దాహృహ క్షీరనీర వదే తేషాంసం భేద స్సంకరస్త్రీ ధేతిలక్షణాత్.అంగాంగిఛావేనసంశయా స్పద త్వేన ఏక వాచకానుప్రవేశేనమ సంకర స్త్రీ గౌతిత్రిధా శబ్దాధE: - ముఖాఘాణాదీనాం చేతనధమాణ ణామ చేత శేషుసమారోపా త్సమా ధిర్నామగుణః సమాధిరన్యధర్మస్యయదన్యత్రా ధిరోపణమితిలక్ష ణాత్- నాయికాపరకీయా ముద్ధాచ || ఉదయద్యౌవ నాము హైలజా వీజితమన్న ·సవ్యాఖ్యానవుప్పబాణవిలాసః థేతిలక్షణాత్ . అయోగవిప్రలంభశృంగారః - తస్య నాయి కాడిరూప యాపనాది ప్రశంస నేష యూస సదర్శనాన్నా యికా విషయ స్పృహాలకు ఇర ల్యౌస్థాయి భావరూ పేణాం కురితత్వమాత్రంవ్యజ్య తేఇతి రససత్తా నామప్రధమారసో 9:- రసోక్తి భేదాశ్చమ త్కారచంద్రికాయాంధ్రతి పొది తాః-సత్తాస్ఫురత్తాసంబోధ నిష్పత్తిః పుష్టి సంక రౌ! హాసాభాసౌశ మశ్చైవంనిరుక్తాహిరసో కయఇతి - రససత్తాలకుణంత తై వోక్తుని జాశ్రయేసము న్మే షే విధావగుణసంపదా ! రసస్యసత్తార త్యాది భావాకృతిశ్చ సేతి - విభావగుణసంపత్తార సస్య నాయికాది రూపే స్వా శ్రయేయదున్మే పమాత్రం సొస తైవరససత్తా కేవల ర త్యా స్థాయి భా వస్స్వాదు తాంసీత శ్చే ద్రసఇత్య చ్యతే - తధాచోక్తం శృంగారతిల కేట విభావైరను భావైశ్యసాల్వీ కైర్వ్యభిచారిభిః1 అనీయమాసస్స్వా త్వం స్థాయి భావోరసస్మృతఇతి-తత్రరసోత్పత్తి కారణం విభావ ఇత్యుచ్య తే- త క్తం! విభావఃకధ్య తేతత్రరసో త్పాదనకారణం! ఆ.0బనోద్దీపనా ఆ ఆ సద్విధాపరికీర్తిత ఇతి- తత్రాలంబనవిభావోనాయికాది:- తధాచోక్తం సాహిత్య చింతొషశో! ఆలంబనంతుర త్యాదిర్విషయోనాయికాడికి ఇల్లి- ఉద్దీపనవిభావస్తు ఆలంబనగుణాదిరూ పేణచతుర్విధః-తదు కంశృంగార తిల కే! ఆలంబనగుణ శ్చైవతశ్చేష్టాతదలంకృతిః1 తటస్ధచేతివి ష్ఠశ్చ తుధోద్దీపనక్రమా: ఆలంబనగుణోరూ పయావ నాదీః ప్రకీర్తితః|ళచ్చే ష్టాయావనోద్భూతహావభావాదికామ తొH సూపు రాంగదహాకరాది. ద లంకరణం మతం | మలయానిలచంద్రాజ్య స్తటస్థాః పరికీ 9 తాః | ఏవం కార్యభూ తేనయేనర త్యాదిరను భావ్య తేజ్ఞ ప్య తేసోనుభావః- సచ ఆగి కాదిభావేశత్రివిధః - తదు కంసాహిత్యచింతామణా || అనుభావోభ వే త్సోయంభావోయే నానుభావ్య తే! ఆంగికోవాచిక శ్చాపి సాత్విక శ్చేత్యపి త్రి ధోతి.ఆంగి కాఃకటాకవి క్షే పాదయః - వాచికాఃగీతరో, గు కీ నాదయః- సాత్వికా స్తంభాదయః- తేచ అష్టా | స్తంభ ప్రళయ రోమాం చా స్స్వేదో పై వణ్యణ వధూ / అశ్రువై స్వగ్యమిత్య ప్రాసాత్వికా:వరికీ ర్తితాః I రససహకారిణోని ర్వే దాదయో భావావ్యభిచారిణఇత్యుచ్యం తే- తేచ స్త్రయస్ట్రింశత్ - తధానాహుః! ని ర్వేద, నిశంకాఖ్యా స్తధా ·గాట సవ్యాఖ్యానవువ్వచాణవిలాసం సూయామదశ్రమాః!ఆలస్యం చైవ దైన్యంచ చింతామోహఃస్మృతిధృక్ తిః | ఫ్రీడాచ పల తాహర్తో వేగశ్చజడ తాతధాగర్వోవిషాదఔత్సుక్యం నిద్రౌపస్మారఏవచ ! సు పిర్విబోరోహషకాశ్చ అవహిళాతధోగ్రతా | మతి ర్వ్యాధి స్తధోన్మాద స్తధామరణ మేవచ! త్రాస శ్చైవ వితర్కశ్చని యావ్యభిచారిణః| త్రయస్త్రింశదమీ భానారసస్యసహకారిణఇతి . ఏ తేని ర్వే దాదయఃసంచారిణఇతచవ్యవహొయంతే - తధాచో క్తం! విశే షాదాభిముఖ్యే సచరంతివ్యభిచారిణః1 తఏ నాస్యతాసంచా రాత్సంచారీణ ఇతిస్మృతాఇతి- స్థాయిభావస్తు : రతిహాసశ్చ శోకశ్చక్రోదౌత్సాహ భయంత ధా | జుగుప్సావిస్మ యశమాసాయిభావాః ప్రకీతి తొ:1 నవా నాంరసానాం నవప్రసిద్ధాః రసాశ్చ శృంగారహాస్యకరుణా రౌద్రవీర భయానకాః/భీభ త్సాద్భతశాంతాశ్చరసా ! పూర్వైరుదాహృతాఇతి- యధాక్రమంర త్యాది స్థాయికాః ఏతేషాంలక్షణానితు తత్రతత్ర కేజం చిత దశ యివ్యమాణ త్వాద్వ స్తంభయాన్న లిఖ్యం తే! దూతిత్వ యాకృతమ నిఖిలంమదు క్తం న త్వాదృశీ పరహితప్రవణా స్తిలో కే శ్రాంతాసిహంతంపదుళాంగిగ తావదధణం సిద్ధ్యంతికుత్ర సుకృతానివి నాక్రమేణ! na ప్రణయకలహ నిరస్తత్వేన కుపితమాత్మనోవల్ల భమను నేతుం స్వని యోగాఢ ణాం రూ పవిభ్రమా దిభి స్తం వశీకృత్యస్వహితమేవ సాధయి త్వా ప్రత్యాగ తాం శ్వద్దు కంసర్వంకృత మితిమృషైవ భావమాణాంల త్యుమాణగతిశ్రమాందూతీమంతర్ని గూఢరోషా విదర్జానాయికానిందా స్తుతింకుర్వతీప్రాహ! దూతీతి! హేదూతిమదు క్తంనిఖిలంసర్వంకృతం - ఇదంకురు ఇకంమాకురుఇతి మయాయద్యదు క్తం తత్తడేవాచరిత మి త్యధE:. అహెూఉక్తా ధేళ లేశోష్యన్యధా నకృత ఇతి స్తుతిప క్షేవిస్మ యః అన్యదు క్తమన్యత్కృతమితినిందాప క్షేవిస్మ యః - త్వాదృశీత్వత్సమానా దూతీపరహిత ప్రవణాపరోపకారర తాలో కేనాస్తి - పరోపకారమేవ స్ఫుటీకరోతి. శ్రాం తేతి! హేమృదుళాంగికోమల గాత్రి-సౌకుమార్యశా లిత్వేనకాయ ఫేమసహమానయాత్వయాపరోపకారార్థం సోపిసోఢః ·తవ సవ్యాఖ్యా - పుష్పబాణవిలా కీయ త్తే సౌజన్యమితీస్తుతిపక్షే భావః . అస్యశ్రమాగణవశాలిని త్వదం గే స్ఫుటంలశ్యమాణానిగలి శ్రమలక్ష ణానిసలవ రీతుమశక్యానీశ్వరణ :- మద ధణంగ తాశ్రాం తాసి - యా తాయా తొడిభిః శ్రమం ప్రాప్తా సీశిస్తుతి ప క్షేధావః - అశ్యక్రతు మత్కా- '్యసాధన వ్యా₹నగ తాసి సంభోగేన శ్రమంప్రాప్తి సీత్యాశయః హం తేతివిషా డే- విషాదోత్ర వృషాభూతః ఉక్తాధః సమరణ నాయా ధాంతరంశ్యస్యతి - సుకృ తానిపు ణ్యానిశ్రమే ఇవి నాకుత్ర సిద్ధ్యంతి- నకు శ్రావీణ్యము. అత స్తవశ్రమమవిచాశ్యపరహి తాచరణే ప్రవృత్తిరుచి తై వేతి భావః.అక్రవాచ్యయాస్తు త్యామ గుంత్వ యాకీమపినకృతం త్వంన కేవలం స్వాధః పరే విశ్వస్య ప్రియ ప్రతి ఫ్రేషి 5 త్యెమహ్యమేవ ద్రోహంకృ వశ్యసి . అశంగ నీయాస్య నిమిత్తీయ ముత్కటశమ స్తవమద్వల్లభోపభోగోసవ దముటయతి-ఉక్త్వాం విశ్వస్తజనబ్రోహిణీమితి నిండా దావ్యజ్యలే . అతఏవ వ్యాజస్తుతిరలంకా రః ! 'నిందయావాచ్యయాయత్రస్తుశి రేవావగమ్యతే ! స్తుత్యాకాగవ్య తేనిందావ్యాజస్తుతిక సౌమ తేతిలకు ణాత్ - వృదులాంగీతివి శేషణస్యసా భిప్రాయు త్వాత్పరికరాలంకారః - సామాన్యేనవి శేషసమధ్యసరూపో ధాణం తరన్యాసః పరిక -గ్యశ్యాజస్తుత్యం గత్వాద భయోస్సంకరః అధాంతరన్యాసస్యతు శాభ్యాంసహసంసృష్టి - నాయికాస్వీయాత్ర గల్భాచ | ప్రవృద్ధయావ నా పూష్ణ పంచేషువిజితత్రపా 1 తొప్రయతతే స్వైం ప్రొధాఛదోక్తిశాలిసీతలక్షణాత్ - గూఢవిప్రియ కారిత న్నా యకశ్శర -దూతీశ్వళి సారి కాస కార్యసాధన వ్యా జేనాధిసకణాత్ ఉక్తంచరతిరహ స్యే! దూతీమి షేణ చాన్యస్యానాయకమేశ్య ఆశ్మగుణ రూపభావాక్ వ్యా జేన వేదయంతీస్వాసంఘటయే త్సాభిసారికాదూతీతి నబరీఛరీతికబరీభ రేస్రజోశచగీక రీతిమృగనాభీ చిత్రకం విజరీహరీతినపు రేవ మత్పుగోవివరీవ రీతినచవిప్రియంప్రియాటంగా నాయకః సఖీభిరీష్యాణ మానంగమి తాయాం నాయికాయామ నా లపం త్యాంత స్యాస్సభీమాహ! నేతి ! ప్రియాస్రజ: నూలాశికబరీ కేశపా శః సైవభశోభారః1 ని 1 భకోవిచయభాగయోరితి నా నాగరత్న మాలా యాం-త స్మిక్ గబ గీఛ గే బరీభ గీతి పునః పునః: బిభ అపరితో సనివృత్తి ·38 సవ్యాఖ్యా పుష్పబాణవిలాసః, పర్యంతంఘటి తాస్యపి వేష్ట నాని విఘటయతి - భూయోభూయోసుష్ఠున ధారయతీత్యరణ : - తధామృగనాభిచిత్రకంకస్తూరీతిలకం || ని II మృగనా భిమృగమదళికస్తూరీచ - తమాల పక్షతిలక చిత్రకాణివి శేషకమితి చామ రః - నచరీక రీతి పునఃపునర్నకరోతి - న్యూ నాతిరిక్తప్రమాజ నపూర్వకం నవీరచయతీత్యధEః - పు రేవ ప్రాగివమత్పురోమమాగ్రతః - పూరణగు ణేతి సూత్రే పూర్వోత్తర సాహచ చ ర్యేణ కృదవ్యయ స్యైవ గ్రహణమిత్య భ్యుపగమాదిహనప ప్లీ సమాసప్రతి షేధః - తధాచప్రయోగః| వాపీకా పిస్ఫురతిగగ నేత త్త సూక్ష్మప జ్యేతి - నవిజరిహరీత సహచ రీభిస్సహ పునః పుసఃన క్రీడలి- విప్రియంసవివరీవ గీతిభృశం నవివృణోతి చ ఏ తాదృశం కోపనిమి త్తం కిమప్రియంమయాచరితమిత్యుక్తా సతీప్రతివచనమపి నప్ర - కింనిమి త్తంత్వయాజ్ఞాయ తే చేద్వక్తవ్యమి త్యాశయః- క్రమాదిహభృణ్ భరణ్ కృష్ణ కరణే హృణ్ హరణే వృక్ష వర ణ్నే త్యే తేభ్యశ్చతుర్భ్యోరాతో రేకాచ ఇత్యాది నాయధాసంభవంపౌనః పుస్యే భృశా థేశ్ వాయజిత స్య. జోచి తేతిలుక్ ప్రత్యయ ఓ ణేనసత్యజోరితి ద్విత్వం - ఋక శ్చేత్య భ్యాసస్యరీగా గమః - చర్కరితం చేతియజు జంత స్యాది ప్రభృతిషు పరిగణిత త్వాచ్ఛపోలుక్ - యజో వేతి పాక్షిక ఈ డాగ మః - అశ్ర ఏకస్యప్రియేతికతుకార సేక క్రియాస్వయా త్కారకదీపకాలం కొరః-స్వభావోక్తివృత్త్యనుప్రాసౌ స్ఫుటా వేవ-యజ్లుగంత ప్రయోగా త్సౌశబ్ద్యాభ్యోగుణః. ఈర్ష్యా మానవిప్రలంభశృంగారః - ఈష్యా మా నలక్షణం సాహిత్య చింతావ ” I ఈష్యాణ మానస్సయః యః కోపఃప్రియే జ్ఞా తాన్యసంగమే! అభాషణము పాలంభోభత్సజనం తాడనంతధా ! వై ముఖ్యమశ్రుచామషణ ఇ త్యాడ్యైస్సోను భావ్య తే | తర్జానం శ్రవణోద్ధృ ప్రేరనుమానాం ధాభవేత్ || శ్రవణందూతికాదిభ్యోదృష్టి స్సాక్షా ద్వి లోకనం || అనుమాస్వప్న భోగాంక గోత్ర ప్రస్థల నాదిభిరితి - అత్రస్వప్నో నామని డ్రాయాముద్భూతో స్య నాయికా గోచర స్సల్లాపః- నాయికాఖం ఢి తా! జ్ఞాతేన్వాసంగ వికృతేఖండి తేష్యాణ కషాయి తేతి 1 నిశ్వాసకంప భేదా ద్యైఃఖండి తేత్యభిధీయ తే - సాచమధ్యాధీ రాచ 1 మధ్యాధీ రాప్రి యంమా నేసపశ్యతిన భాషతఇ - మధ్యాలక్ష్మణంతు! సులక్యయావ నా లక్ష ·! సవ్యాఖ్యానపుష్పబాణవిలాసః మధ్యాతుల్య లజ్జా మనోభవా | ప్రియప్రోత్సాహితాధత్తే కేళ్ళివిస్రంభ కౌశలమితి - ధీన త్వాది నా వాంతర భేదశాలిత్వం మానిన్యో రేవ మధ్యా ప్రగల్భ యోః - తదు కంసాహిత్య చింతామణ్ | మధ్యా ప్రగళిబయో మాణ నవిధాత్రైవిధ్యమివ్యతే ! ధీ రాత్వధీ రాచ పునర్గీ రాధీ రేతి చక్ర మాత్ I నాయక స్తుమానని దానస్యసజీవ చనస్య సత్య త్వేధృష్టః - అసత్య త్వే నిరపరాధ త్వాదనుకూల ఏవ - మంజు భాషిణీవృత్తం: సజసాజగౌభ వతీమంజు భాషిణీతిలక్షణాత్ | గూఢాలింగనగండచుంబనకుచస్పర్శాది లీలాయితం సర్వం విస్మృత మేవ విస్తృతవతో చా లేఖ లేభ్యోభయాత్ సల్లాపో స్వధు నాసుదుఘకాటతమ సత్రాపీ నాతివ్యధా యత్త్వద్దర్శనమ ప్య భూదసులభం తే సై వదూ యేభృశంకంగా ఆదౌరూప రేఖావిలా సాదిభిశ్శనైశ్శనై : ప్రలోభ్య కమాచాలింగ నాది ష్వానుకూల్యంనీ త్వాకంచి త్కాలం గూఢంకమి తాంతతఃప రేంగిత శ్లేషధూ రేషులకు ణాన్య వేశ్యుస్వైరిణీ త్వానుమానప రేషు సత్సు పరిత్య క్రాభిసగణాది ప్రసంగాంక దాచిత దర్శనసంభాషణపరాం తేమ సంభా షణమస్యసహమా నేషుసత్సుముఖప్రదర్శన మాత్రపరాం తస్యాపి తైరం తరాయే క్రియమాణే చిరమనవలోకి తొం దైవాత్క దా చిద్విజనప్రదేశే దృష్టి పధమాగ తాంనాయి కాంకా మీ ఖేదాకుల ప్రాహ॥ గూఢీతి! హే బాలే బాల్యప్రయుక్తా న్మౌధ్యా దేవ తే ఇదమనగణ మూలంభయం ప్రవృద్ధ మితి భావః- విస్తృతవతః- విస్తారంప్రాప్తవత ఇతియావత్ -ఖ లేభ్యోరం ఛాన్వేషణప రేభ్యోదజ నేభ్యోభయాత్ - భీత్రాధాకా నాంభయ హేతురితి అ పాదాన త్వాళలేభ్య ఇతిపంచ మీ-భయశబ్దాధేతొ పంచమీ- అస్య హేతోరు త్తరత్రా పి సంబంధః - సర్వంగూఢం అనై రవిదితం స్పృష్టకాదిరూపమాలింగనంతధాగండయోశ్చుంబనంక చయోస్స్పర్శః తేషాంద్వంద్వః తేఆదయోయస్యత మేధో క్తంలీలాయితంవిలాసః - త ద్రూపం చేష్టితమిత్యధణ: - లీలావిలాస ఇతి ధాతో : కర్ణ్వాది త్వాత్యకి భావే కః- కర్ణ్వాది రాకృతిగణిత ధాచదృశ్య తేప్రయోగ:! యద్యిద్వద్భ వ నేషుభోజనృపతేస్తత్త్యాగశీలా యిళమితి! యస్యోద్యద్భజ దండచండి ·సవ్యాఖ్యా: ప్పుబాణ పిలాసం మచలక్కోడండలీలాయితమితి - య గ్వాగూఢీ ల్యాడిలీలాయితమి త్యే కంపదం- గూఢాలింగనగండచుంబనకచ స్పర్శా ఆశయోయాసాం చేష్టా నాల తా స్తధోక్తాః- తాసాంలీలాయితఁవిలాసవడాచరణం- భావ పరీ బొధణం కేనచిన్మి షేణక్రియమాణత్వాద్విలాసాయమూ సత్వ మిశ్వరః లీలాశబ్దా దాచార్యపో తా బ్భవే కః- నలో కేతిని షేధస్యకృద్యోగలకు ఇషష్ఠీ విషయ త్వామిహ శేషషష్ట్యా సమాసః - చతురాః కామినః కేసచి ద్వ్యా జేనోపక్రాంతై రాలింగ నాదిభిః కామినీ పరీజాంకుర్వంతీతికామ శాస్త్రి ప్రదర్శితం : సుహృదిిశావాజసంగతి తామే వోద్దిశ్యచుంబ నాణే షం 1 ఉత్సంగమంగమస్యా బహుస్పృశేచ్బాలలాలన వ్యాజా దితి - దర్శి తేంగి తాయాంసం శ్లేషణం స్పృష్ట కారూ పంఆయుం జ్యాద్వి ద్యాత్ ! స లలిత మంజు విహార్రె సజ్జఘనంసంస్పృశేచ్యూ: 1 అవ తార్య కామపిరుజం వార్తావ్యా జేనత త్రనీ తాయా? I ఆలంబ్య పాణిమస్యాళ్ళిరి సిదృశాస్స్వ స్యసవులకందద్యాత్ | అనురాగ పేశలంచ బ్రూయాద భయాధః మీదృ శంవాక్యం 8 శమయమమదుఃఖపీడాంక లయ నిమి త్తంత్వమేవాస్యాః| సు తనుమద నాదరోయంయు క్తఃకింశ్వర్గణ స్యకిన్ను ఫలం! ఇత్యౌషధాది పే షణవిధిషు వ్యాపారయే దేనాం | సనఖస్పర్శంకుర్యాద్దానా దానంచ పూ గకుసుమా డేః ! కణజుదనపదలాంఛితమ స్యైపడ్డాదికంద ద్యాత్ | అధస న్ని ధాయరహ సిప్రొఢా శ్లేషాది సుని సంవింగ్యాదితి - స్పృష్ట కాదిలకు ఇమపిత త్రైలో కం! యద్యోషితస్సమ్ము ఖమాగ తాయా అన్యాపదేశా ద్వ జతో సరస్య | గా ణ గాత్రంఘట తేరతజ్ఞా ఆలింగనం స్పృష్టకమే తదాహుః | యదృష్టారీకింఛనవంచి తాడు wరీకింఛనవంచి తాళంరోపవిష్టం పురుషం స్తనా భ్యాం1 నితంబినీ విద్యతి తొంచ గాఢంగృష్ణత్య సౌవిద్ధకముచ్య తేతత్ IT త్రోత్సవాదౌతిమి రేఘ నేవాయదిచ్ఛతో స్యాశ్చరమంగ సంగం తత్స్పృష్ట కంతత్పున రేవకు డ్యే నిపీడ నాక్పీడనసంజ్ఞ కంస్యాత్ | భావప్రబోధాధకా మజాతరత్యోశ్చతుర్విధో కాపరిరంభలీ లేతి - విస్మృత మేవ-తద్వారామ పివిహాయబహుకాలోగత ఇత్యధF :-చిగోఝ తేదద్ద టేళ స్మై నై రాశ్య స్యోక్పన్న త్వాదసంస్మగభృశంస శోచా మీతి భావః. అధునాసంప్రతిస ల్లాపోమిధస్సంభాషణం! ని! సల్లా పో భాషణంమీద ఇత్యమగః అతిడుగటని ·సన్యాఖ్యా పుస్నబాణవిలాస అస్తుభవేత్ - ఖలేషకృతిక్రగూఢం లేషునిర్భయ మేకత్రమేళ, స్యా లాభాపతి ధావః - త్రాపిసల్లా పాభా వేపి అతివ్య ధాఅతి దుఃఖంగా స్తి దుస్సహ విరహ తాప విస్మ రణ హేతో స్వన్ముడు మాత్రస్యకరాచిత పిసద్భవాదితి భావః - కింతుత్వద్దర్శనమ ఏ అసులభంగర్ల భష భూవీ తీయ తా- భావ పరీక్షా కౌతు కేషుఖ లేవ్వపశ్యత్సి ్వవసశ్యత్సమను ఖద శ్య మద్దృష్టి ప థేవ రసస్యత్వయాప్రాయేణ పరిత్యక్త ఊ్వదితి భావః - తేనై వత్వద్దశజాసస్యదౌర్ల ఖ్యేనై వధృశమత్యం తందూయేపరి తాపంప్రా ! ఏన్నో మీ- దూ? పరితాప ఇతి ధాతో కర్తరిలట్ - చీర పరిచీ తొ నామలింగ నాదీ నామాత్యంలిక నివృత్తాపిదర్శన సల్లాపయోస్సఁభవతో ర్వీ వావ్య ధాంకించిత్సోడవాసస్మి- తతస్సల్లా పే నివృత్తేపడ్ళు మాత్రస్య సంభవా త్కదంచి జ్ఞ్యామాలంబ్య స్థితవాసస్మి- సంప్రతిదర్శన స్యాలాభై సతి ప్రతి బంధ నాభావాదతిమాత్రం విజృంభమాణేన విరహ తాపేనది సృహామా రైమనుభ వామీతిని బృష్ణార్ధః . అత్రాలింగ నాడి లీలాయితస్యచిగోయి త త్వే(ప్రస్తు తేతత్ప త్యాయ నాధణం తత్కాక్యభూతస్య విస్మ రణస్యోప వణ నాదప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారః | అప్రస్తుతస్య కధ నామ్రస్తుతంయ త్రగమ్యతే | అప్రస్తుక ప్రశంసేయఁ సాహూ ప్యాదినియంత్రి తేతి లక్షణా త్. అవిశ వైసకార్య కారణభానా డేస్సంగ్రహః- ఆ భావాహుః- కార్యేని మి త్తేసామా న్యేవి శేషే ప్రస్తు తేసతి 1 తదణ్యస్యవచస్తుల్యే తుల్య, వేతిపం చధా! సాచవిస్మరణా సంబం ధేపితత్సంబంధకల్పనరూపయా అంశయో క్యానుప్రాణి తేతిసంకరః - తధావ్యధాకారణ భూతానాం ప్రకృష్ణా ఆ్యంకు నివృత్తాసత్యామ పివ్య ధారూపకా "ర్యానుదయాద్వి శేషో కిర్నామాలంకారః కా ర్యాజన్వి శేశ్లో క్రిప్స శిపు ఫలకారణఇతిలకు ణాత్ - శర్డర్శనాలాభరూ పాసమగ్ర కారణా దధిక ప రితాపకార్యస్యోత్పత్తివణ నాద్విభావ నా భేదః ! విభావ నాపి నా పిస్యా త్కారణం కార్యజన్మ చేత్ | హేతూ నానుసమగ్ర త్వే కార్యోత్పత్తిశ్చసా మ తేతి" సాచవి శేషోక్త్యనుగృహీ తత్యుభయోస్సంకరః . అనయోః ప్రొ గుక్తాలంకారస్యచ సంసృష్టిః - నాయక మినసో దౌర్బల్యస్య ప్రతీయమాన త్వాకాన్యం నామసంచార భావః 1 రోజు స్వంతు మనసో డైన్యమిత్యభిధీ నాంకామోపచారా ·30 సవ్యాఖ్యానవుప్పబాణవిలాస: యతే! మనస్సంతాప దారిద్య చింతౌత్సు క్యాదిభిర్భ వేదితి1 విరహ విప్ర లంభశృంగారః- నాయికాపరకీయా ! యాచంద్రస్యకళంకినోజనయతి స్మే రాన నేనత్రపొం వాచామందిరకీరసుందరగిరో యాసర్వదానిందతి నిశ్వా సేనతిరస్కరోతికమలా మోదాన్ని తాన్యానీలా? సాతై రేవరహస్త్వయా విరహి తొకాంచిద్దశాంనీయతే! 20 కస్మింశ్చ ద్వాస రేకార్య వ్యాసంగా లొ ణవల్ల భే విలంబమానే విరహవేద నామసహమానయానాయికయాజీషి తాదూతీ నాయకమా హః యేతి | యా స్మే రంస్మితయు క్తంయ దాననం తేనకళంకినఃచంద్రస్యకు త్సితలాంఛనయు క్తస్యచంద్ర స్యేతి - మందహాసశాలి నానిష్కళం కేసము ఖే నేతిత్రపొ హేతూక్తిః - త్రపాంలజ్జాంనయతి - సకళంకచంద్రమతిశ యే నాభిభవతీత్యధE: యా నాయి కాత్వయా విరహితావియుక్తాసనీవా చాగిరామందిరకీరః క్రీడాధణం గృహేసంవధికాతశుకః I ని ! కీరశు కౌస మావిత్యమరః - మందిరగ్రహణంIE జాలభో కిచాతుర్యాతిశయశాలిత్వ సూచ నాధణం సర్వదా సమ్మవతిక త్వేన నిఖిలదూషణ వచనశ్రోతృ త్వస్యద్యోత నాధణంచ - తస్య సుందరగినః చారువాచః సశ్వదా సర్వ స్మిక్ కాలే-అస్యపదగ్యపూర్వోత్తర వాక్యయోరపి సంబంధః - నిందతిగ హణతి-తద్వన్మధురంభాషశ ఇత్యధE: - యానిశ్వా సేన కమలా నామా మోదఃమనోహర పరిషళఃI PH విమదో ఫేపరిమళోగం ధేజనమనోహ రే | అమోదస్సోతినిహాణ త్యమరః - తేనాన్ని తాన్య అనిలా? వా యూక్ తిరస్కరోతిపరీఛవతి - కమలగంధిభిః కోమలై శ్శిశి రైశ్చనిశ్వా సైర్యుక్తాభవతీత్యధణః - సొనాయికాత్వయా విరహి తావియుక్తాసతీ తై స్స్వపరిభూతై రేవ చంద్ర కేళీశుక కమలవ నాని లైః రహఃవిజనప్రదేశ అన్యత్రనిశ్శంకంబాధితం ప్రవృత్తేర సంభవాదితి భావః- కాంచిత్ - వక్తమ శక్యామిత్యధణః - దశాం - మూర్ఛాదిరూ పొవద్ధామిత్యధE:- నీయతే ప్రాప్తవతీ క్రీయతే - అత్రప్రధమపాదేకళంకిన ఇతి నిష్కృష్ట హేతూ ప న్యా సేన ఉపమానాచ్చంద్రాదుప మేయస్య నాయికావదసస్యాధిక్యవన్డ ·యా సవ్యాఖ్యానపు ష్పచాణవిలాసం నాద్వ్యతి రేకాలంకారః! వ్యతి రేకోవి శేష శ్చేదషమానోపమేయయో రి తిలక్షుణాత్-ద్వితీయతృతీయ యోస్తుఉపమాలంకారః - నిందతితి? స్కరో తీతి పదద్వయస్య సాదృశ్యప్రతిపాదక త్వాత్ సృధ్ధతిజయతి ద్వేష్ఠీ త్యాదీ నామపి సాదృశ్యప్రతిపాద కేషుదండి నా పరిగణిత త్వాత్ క్రపాంజ; య తీత్యత్రకంచిత్కళంకితంసా కూతస్మి తేసలక్ట్రాంప్రాపయతితడ్వదితివాచా నిందతీత్యత్రకంగతఏవనించాంక రోతీతిని శ్వా సేసతిరస్కరోతీత్యత్ర హేల యానిందాంకరోతీతిచ ప్రతీయ తే - ఇహ సర్వత్ర ప్రకృతాథః స్య ప్ర తీయనూ నా ధాజ భేదాధ్యవ సార యమాశ్రిశ్య నాయికా ప్రధమాప రాధం స్వయము నాట్యత ఇశ్య భేదాతిశయోః - త్ముహిమ్నాత్వ యావీరహితాసు తై రేవదురవస్థాంనీయత ఇశ్య సేన తయాకృతమ పరా ధంమన సినిధాయచంద్రాదయస్స ర్వేసంభూయతవ అసాన్ని ధ్యవశానే కాకిసీం తాం వై గనిర్యాత న్యా మివ పీడయంతీత్యలే క్షాలంకారోవ్య జ్యతే - తేనచశత్కృత తాడశ స్వాతిమాత్రత్వంగవ్య తే - తత: నాగంకా స్వపరిభూతై రేవ పరిభూయ తేతదు పేక్షుణంతుత వాసుచితమితిధ్వశ్యతే- కించ సర్వదా స్మే రమ ఖీమంజు భాషిణీ సుకమారీ సురభి శిశిర నిశ్వాస శాలినీ నాయికా సంప్రతిదురవస్థామనుభవతీ ్య నేనస్మి తాదిక (సర్వంప రిత్యజ్య సాశ్రును ఖీ డైన్యోక్తిప రాడీఘోష్ణ నిశ్వసితాసలీవ గత ఇద్యో వ్యతె - రహఇత్య సేనల జయాప నేనల జయాప రేభ్యః స్వావస్థామ నా వీప్కృశ్యఅంత రే వ తావ్యతీతిగవ్య తె- తతః సర్వధాశీఘ్రమాగత్య నాయికామిమాంజీవ చేతి ప్రాధాన్యేనధ్వశ్యతే - చంద్రమం దానిలక్కీ కోకిలాలాపాది విభా వై స్త్రీవ్రనిశ్వాసా ధ్యనుభా వై రశ్రువై స్వ గ్యాది సాత్వికై ర్వీ డా దై న్యాచిసంచారిభావై శ్చపరితోషంగమితో నాయికాశ్రయో విరహ ప్ర లంభశృంగారః ప్రతీయ తే . ఏవంవ్యంగ్య సమృద్ధి సద్భావాత్ గాంభీర్యం నామగుణః | ధ్వనిమత్తాతు గాంభీర్యమీ తిలక్షణాత్ ' నాయికా స్వీయా మధ్యా విర హెూత్కంరి తాచ | అనేక కార్య వ్యాసంగాడ్యస్యా నాగచ్ఛ తిప్రియః! నామత స్సైవదుఃఖా తా విర హత్కంరి తొమ తా! అస్యా స్తనుత్వంకంపశ్చ పాండిమాబాప్పనిగణమః 1 ని ర్వేదశ్శ్వాస దైన్యాద్యా అనుభావాభవంత్య మీతిలక్షణాత్ || 90 ·సవ్యాఖ్యా పుష్పబాణనిలాసః తన్వీసాయది గాయతిశ్రుతికటు ్వణా ధ్వనిరాయ తే యడ్యావిష్కురు తేస్మి 71 నిమలి నై వాలత్య తేచంద్రికా ఆ స్తేషానమివోత్పలంసవమపి స్యాశ్చిత్పుకొనేశ్రయో స్తస్యాశ్ళీ 9 కవలోక్య తేయదితటి ద్వల్లీ వివ కైకవసా! 9n కాంచిద్విలా సీనీల విలోక్యజా తాభిలాషః కామీతదీయగుణాకొన మణ సచివస్యాగ్రే'తి | తన్వీతి ! సామయాదృష్టాతన్వీతన్వంగీ గాయ తి గానంక రోతీయది వీణాద్వనిశ్శత్యోః శ్రోత్రయోః కటుః అప్రియః శ్రుతికటుఃకణం! రోగః! ని! కటు స్తికర సేథోర ర సేవాత గర్వతి త్రిషు 1 సుగఁడౌ మళ్స రేకార్యాప్రియతీ . ష్వపిత్రిషు | కటుః :స్త్రీ కటురోహి m్యందూష ణేపిన పుంసకి మితి నానార్థరత్నమాలాయాం - జాయతేభవ తి- గాయం త్యాః తస్యాః కంఠస్వరేశ్రూయమాడేవిణా ధ్వఃశ్శా వ్య తాంజహాతీత్యధ్య : - వీణాస్వనను వ్యతి శే తే తదీయకంఠస్వర ఇతిభావ:- సాతన్వీ సి, తానిమందహాసాక్ అవిష్కరు తెయది ప్రకటయతి చేత చం ద్రీకాపీమలి నైవా లక్యుతే - తత్సన్నిధౌ సొమంద స్ఫూర్తిస్సతీడృశ్యత ఇశ్యధEః - వైశర్యేనతతో పితదీయ స్మిత శ్రీరుత్కృష్టా తిభానః . ఉత్పలం కువలయంనవంనూతనమ . . అమ్లానమపీడియావత్ - తస్యాస్తన్వ్యా: నేత్రయోః పురః స్యా చ్చత్ తదీయనయనద్వంద్వస్యపురోవర్తిభ వేద్య చిమ్లానమివా స్తే తిష్ఠతి - తధాస్వల్పీభూతశోభ త్వెనల క్యుత ఇత్యధE:- త దక్షియుగళంక్రియాసవోత్పలంని రాకృత్యవతః తఇతి భావః - తస్యాః శ్రీః దేహ కాంతి అవలోక్య తేయది సావణ ప్రకషణ శాలి త్వేన ప్రసిద్ధాతటి ద్వల్లీ విద్యుల్ల తావివ శైతావ - తద్వో నయనసుభగోనభవతీత్యధE:- తత్కాం తెర్విద్యత్కాం తెశ్చ మహదంతరమ స్త్రీతిభావః . అత్రవీణా ధ్వనిపారుష్యాదిరూపాప్రస్తుత కార్యేణ ప్రశంసనీయనాయికాగానమా ఢు ర్యాతిశయాదిరూపప్రస్తుత కారణప్రతీతె రప్రస్తుత ప్రశంసాలంకా రః - తల్ల కణంతూ క్తం - సాచవీణా ధ్వని ప్రభృతీనాంశ్రుతికటు త్వాద్య సంబం ధేపితత్సంబంధాభిధానరూపయాతి శయోక్త్యానుప్రాణి తెతిద్వ యోస్సంకరః - నాయికా పరకీయా - అయోగవిప్రలంభశృంగారః- నా యికారూ పేణాలంబనవిభావేన ఆలంబనగుణరూ పేడోద్దీపన విభావే ·సవ్యాఖ్యానపుష్పబాణవిలాసః, నచలబ్ధ ప్రధమో న్మేషా నాయికాశ్రయారతిర్వ్యజ్యత ఇతి రసత్తా నామ ప్రధమారసోక్తి లక్షణం తూ క్తం1 సత్యం తద్యదవోచ ధామమమహాక్ రాగస్త్వదీయాదితి త్వం ప్రాప్తో సివిభాత ఏవసదనంమాంధ్రష్టుకా మోయతః రాగంకించభిభషిణ నాథహృదయే కాశ్మీరపత్రోదితం నే తేజాగరజంలలాటఫల కేలా వొరసాపాదితం! - అన్య కార లౌవేశ్మ ని రాత్రిం నీ త్వా ప్రభాత సమయే సమాయాంతం పరిదృశ్యమానసంభోగ చిహ్నంవల్ల భం కాచిన్నాయి కాస్తుతి వ్యా జేసెమ ర్మోద్ఘాటనం కుర్వ తీ ప్రాహ ! సత్యమితి | త్వదీయాత్వత్సంబంధితో మ ద్విషయాదనురాగాత్ మమరాగ మత్సంబంధిత్వ విషయోను రాగః మ హాక్ అధికి ఇతియద్వచ:అవోచరాః అవాదీ: బ్రూకో? త్వా తాత్మ నే పదం - ప్రకృ తర్వచిరా దేశః . అష్యతవ కీ త్యాది నాప్లే - వచ అమీ త్యమాగమః- తణ్యచస్సత్యంతధ్యం - యతఃయస్మాత్కారణాత్ త్వం విభాతేప్రభా తేప్రాత రేవ - ననుతం కాలవ ల మతిక్రవ్య విలంబ నా సహిష్ణు త్వాదితిస్తుతి పరోభావః - నిశాంనీ తై వాగతః సతుపూర్వం అస్యకాం తా పరతంత్ర త్వాదితినిందాపరో భావః-మాంద్రష్టుం మోభిలాషోయస్య తధో క్తస్సక్ సదనంగృహంప్రాప్తోసి - మామదృష్ట్వా చిరమస్యశ్రవర్తి తుంనశక్నోషి తిస్తుతి హాభావః. ప్ర తారణ పరతయా దర్శనమాత్రంకర్లు మాగతో సీతినిందాపరోభావః త్వదీయ రాగస్యనుహ్వాంసకార్యాను మేయం- కింతు ప్రత్యక్ష సిద్ధమపీ త్యాహూ రాగమితి! కించ హే నాధహృద యేవకు సి1 ని॥ హృదయంచిత్తవు. సోరితినా నార్థరత్నమాలాయాం-కాశ్మీ రాఖ్య దేశేభవం కాశ్మీరంకుంకుమం!ని! అధకుంకుమం! కాశ్మీరజన్మాగ్ని శిఖమిత్యమరః1 కాశ్మీ రంచగుడంర క్తంత థాకా లేయకంచతత్ 1 కాశ్మీర జన్మాగ్ని శిఖంచారులో హితచందసమితి ప్రతాపమార్తాండః - తస్యప త్రాణీతన్మ యాః పత్రాకారాః రేఖవిశేషాః!నీ! పత్రావళిః పత్రల తాప త్రభంగశ్చపక్షక మిత్యమర శేషే- తేభ్య ఉదితముత్పన్నం - ప్రేయసీకుచ మంచ పరిరంభ పిశునమితి భావః - రాగంర క్తిమానమను రాగంచ బిఛర్షిత ధా నేత్రేచ కృషి జాగరజంజాగరాజ్ఞతం-కృత్స్ననిశాయామపితామో ·సవ్యాఖ్యానపున చాణవిలాసః, పచార సూచకమితిభావః- రాగంబిఛర్షి - తధా - లలాటంఫలకమి వేత్యు పమిత సమాసః - తస్మిలాక్షార సేన అల క్తకద్ర వ్యేణ ఆ పాదితంసంపా దితం-దయి తాచరణ ప్రణిపాఠశంసనమితి భావః- రాగంబిభర్తి.ఏవషం తర్బహిశ్చ రాగ స్ఫూర్తాః స్ఫట త్వాదధునా త్వదీయవచస్య నృతత్వశం కానివృత్తేతిభావః - ఇహత్వం సత్యవాదీతిస్తు త్యాత్వద్వచనం సర్వమనృత మేవవాజ్మొ శ్రేణమయ్యను రాగోదర్శితః నిశావసా నే గృహంప్ర త్యాగ మ నేన సంభోగచి హ్నైశ్చవని తాంతర విషయస్తవాను రాగః స్ఫటీకి యతే- వంచ కాగ్రేసరస్వం అత స్త్వయి విశ్వాసోనవి ధేయ ఇతినిందా వ్యజ్య తే . అత్రప్రధమవాక్యం ప్రతి పాదశ్రయవాక్యార్థస్య హేతు శ్వాద నేక వాక్యార్ధ హేతుకం కావ్యలింగమ లంకారః-తచ్చెక స్మిన్నం శేశుద్ధం- అంశాంత రేతు రాగశబ్దగత శ్లేష మూలాతిశయోక్తి సంకీర్ణ ః - స్తుత్యానిం దావాతీయత ఇతి వ్యాజస్తుతిశ్చ - సాచో కకావ్యలింగసా సేక్షేతిశయో రంగాంగి భావేనసంకరః - లక్షణాని తూకాని - ప్రధమపాదోక్తార్ధ స్య ప్రపంచేన సమర్ధ నాద్వి స్తరాఖ్యోగుణః | సమర్ధనప్రపంచో కీరు క్త స్యార్ధస్యవి స్తర ఇతిలక్షణాత్ - ఈష్యాణ మానవిప్రలంభశృంగారః- నా యికాఖండి తొలి | నీ త్వాస్యతనిశాంప్రాత రాగ తేప్రాణవల్ల భే ! అన్యా సంభోగచి హ్నై స్తుకు పి తాఖండి తామ తేతిలక్షణాత్ - సాఛమధ్యాధీ రాధీ రాచ | రాధీ రాతుసో లౌసవక్రోక్తిస్స్యాతి యాగ సీతిక్షల ణాత్ - నాయకోధృష్టః అపరాధేస్ఫు లేపి నిర్భీక త్వాత్ | ఏతస్మిక్సహసావసంత సమయే. ప్రాణేశ దేశాంతరం గొంతుంత్వంయత సీత ధావనభయంతా పాత ప జ్యేధు నా యస్మాత్కైరవ సార సౌరభముషాసాకంసరో వాయు నా చాంద్రీదితు విజృంభ తేరజనిమస్వచ్ఛామయూఖచ్ఛటా! 93 కాచీ న్నాయికావ సంతకాలే దేశాంతరంగంతుం ప్రయత్న వంతం కాంతంతతవాసమంతరం గేణానంగీకు ర్వాణా ప్యంగీకు ర్వాణేవాహః ఏతస్మిన్నితి | హేప్రాణేశమఠాణేశ్వరత్వయిగ తెశ్వదధీనాస్తే పి నిర్గ మిష్యంతీత్యభిప్రాయగర్భమిదం సంబోధనపదం. ఏత స్మిక్ - వివిధక సు మావిర్భావ మధుకరసికురుంబకమదకలకలకంఠకూజితాది మదనోద్దీ పని ·సవ్యాఖ్యానపుష్పబాణవిలాసః, సామగ్రీశాలితయావిరహీనాం సంవ రకాలవద్వర్తమానక్యాః - వ సుతసమయేత్వఁసహసా అకర్కితంలో ధాతధా ! ని 1 అతర్కి తంతుస హ సేత్యమరః- దేశాంతరమస్య దేశం - మయూరవ్యం సకాది త్వాత్సమా సః - గంతుంయత సేయత్నంక రోషి తధాపిఇశ్రమ బీమతే ధేచికీర్షి లేక మధు నే దానీం తాపాద్విరహ తాపాత్ భయం ప్రపద్యేనప్రాప్నోమి సంప్రతివిరహ తాపశ్చిరంచాధిష్యత ఇతిగబి భీమీత్యర్ధ' - కాలాంత రేతు భయంనప్రాప్ను యామీ త్యాశయః - ననుకుతో ధునా తాపభయంతవన విద్య తేతత్రాహ- యస్మా దితి | యస్మా త్కారణాఢ జనిషు రాత్రిషు - రంజ రాగఇతి ధాతోరజాణా డేశః - బహుదరాన్న లోషః కృదా కాంప క్కినఇతిపాజ్, కే ప్రత్యయేరజనీతి జేఖాంతః ప్రసిద్ధః . అశ్ర అజ్యంత త్వాద్ధస్వాంతత్వం - తధాభోజప్రయోగః 1 రజని చరమ భాగేవారసే మంతినీ నామితి - కైరవాణాంకు ము దానాంయత్సా సొగభముత్కృష్ట సౌరభ్యం! ఏ1 సారోబ లేస్థ రాంచ న్యాయ్యే క్లబంద రేత్రి ష్విత్యమరః - తంముష్ణాత్యవహరతీతిత థో క్తః- వేసవికచకుము దామోదభా జేశ్యర్ధః-స రోవాయు నాసాకంసగస్సంబంధి నాసమీరణేశసహ' ని సొకంసత్రాస మంస హేత్యమరః వాయో శైత్య, సౌరభ హేతుంకుము దవనో పరిప్రస రణంచగమయితుం సరోగ్రహణం- చాంద్రీచంద్ర సంబంధినీ స్వచ్ఛానీహా రనివృత్త్యా నిర్మలామయూఖా కిరణానాంఛటా సంహతి! నీ! రింధో ళి స్త్రీ తతిచ్చ చేత్యభిధా నాత్-చిచ్చు విజృంభ తే ఉళ్ళటతయాభాసతే.అయ త్న సిద్ధ శైత్యోపచార సామగ్రీ శాలినికా లేస్మి న్నుశ్చన్న స్తాపప్రకర్షంతో ప యాస్యతితత స్తస్మా డధు నాస భీమీతి బాహ్యాభిప్రాయ - కాలాంత రేప్ర వాసశ్చేత్తాపశ్చిరంమహతీనూ ర్తిమేవ సంపాదయేత్ - సతుక్షి.ప్రంశ్వ నివృత్తి హేతుప్రాణ విరహాసహ కారివిరహాత్ తస్మాత్త దానీం తాపాఠీ తవ్యం - ఇదానీంచ క్రానిల దవాసలయోరివమలయానిల చంద్రాతప యోర్యోగే తాపోభృశాయమానః సహసైవ ప్రాణాన్ని గమయ్య ఆత్యం తికీం నివృత్తింభజత ఇ త్యాశువినాశిస స్తస్మాత్ స భేతవ్యమి గూఢాభిప్రా యః . అత్ర తాపాన్న బి భీమీ తిస హేతుక ముపపాద నేనమదభిమతోయా తాకాలః గంతుమిచ్ఛసి చేది కానీ సేవ గవ్యతామితి విధిక్య జ్యతే - ·యాణ సవ్యాఖ్యానపుష్పబాణవిలాసః, సవాన్నిచతయా ఆ భాసీభవజ్ మజ్జీ ఐతమిష్టం చేదదునా నగమ్య తామితి ని షేధమాక్షిపతి . అతోత్రానిష్ట విధ్యాభాసరూప ఆ క్షేపాలంకారః | ఆ కే పోన్య విధౌవ్యక్తేని షే ధేచతిరోహిత ఇతిలకు తాత్ - సవిధిర పి ప్రతీ యమానతయాధ్వ నిరూపః-వసంతసమయ ప్రసక్తప్రాణవల్లభప్రయ సన్నాహరూప కోరణ సామగ్రీసద్భావే వేపి తాపభయరూపకార్యస్య అను దయాద్వి శేషో కిర్నామాలంకారః కారణేనవి నా కార్యస్యోత్పత్తిస్స్యా ద్విభావ నాత త్సామగా మనుత్ప త్తిర్వి శేషో కిర్ని గద్యత ఇతిలకు ణాత్ తాపభయానుదయం ప్రత్యుత్తర వాక్యార్ధ స్య హేతు త్వే నోపన్యాసా త్కా-వ్యలింగం - తచ్చవి శేషో కేశంగ మీ ఆద్వయోస్సంకరః - భావిప్ర వాసవిప్రలంభశృంగారః - నాయికా ప్రవత్స ్యద్భర్తృకా! చతుర్జాడ్యమ పైతుమాని నిముఖం సందశణయణోత్రయోః పీయూష స్రుతి సౌఖ్యమస్తు మధు రాంవాచంప్రియే వ్యాహర తాపశ్శామ్యతు మే ప్రసాదశిశిరాందృష్టింశ నైః పాతయ త్యక్త్వాదీర్ఘ మభూశపూర్వమచి రాద్రోషంపబ్లిదోషజం!.98 నాయక ప్సఖీభిరు త్పాది తేన ప్రధీయ సామా నేనముఖ ప్రదర్శనమే వాకుర్వతీంకృ₹ణకించిన్ముఖ ప్రదర్శ నే క్రియమాణేపి మౌనమాలంబ మానాంచి రాత్తత్త్యా గేపినిష్ఠుర మేవాభాషమాణాం నిష్ఠుర భాషణావ సా నేపిరోషకషాయి తామేవదృష్టిము పరిష్టా త్పాతయతీం నాయికాంప్రి యోక్తిభిఃప్రసాదయతి || చక్షురితి | హేమానిని మేమమచక్షుషో డ్యంజడత్వం స్తబ్ధత్వం - త్వన్ముఖదర్శనాలా భజనితచిం తాపారవశ్య ప్ర యుక్తం- రూప గ్రహశాశుమత్వ మిత్యర్థ : I II జుడ స్తబుద్ధిహీ నేగ్రహ గ్రస్తేచ వాచ్యవదిలి నా నార్థరత్న నూలాయాం. అ పైశ అపగచ్ఛతు- ము ఖంసందర్శయ - త్వన్ముఖానవలోక నజన్యస్యనయన జాడ్యస్యత్వన్ముఖావ లోక నైక పరిహార్య త్వాదితీ భావః - హేప్రియే మేశ్రోత్రయోః పీయ షస్రుతిరవృతస్రాషః II ని I పీయూషమమృతంసు ధేశ్యమరః - తేనయ త్సౌఖ్యం సుఖంతత్-తొదృశమిత్యర్థ 8-స్యా ర్ధిష్యజ్ -మధురాంప్రియాం! ని! స్వాదుప్రియాతుమధు రావిత్యమరః- వాచం వ్యాహరఉదీరయ- మౌ సంపరు షభాషణానివీ హాయసరళయా వా వాకర్లయోస్సుఖంజనయేత్యర్ధి ·సవ్యాఖ్యానవుప్పవాణవిలాసః. మే తాపః పఃకామజస్సంతాపః శామ్యతు శాంతిః అతిముపయాతు- దీర్ఘ ంచిరస్థా యినంపూర్వంభూతో భూత పూర్వ:- భూత పూ ర్వేచరడితిని ర్దేశాత్పూ ర్వశబ్దస్య పరనిపాతః - భూతపూర్వోనభవతీత్య భూతపూర్వః - కడా పి ప్రాగేవంనజాతమిత్యర్ధి. అత్యుత్కటమితిభాపః సఖీ నాందోషాన్మృషా వాదరూ షాక్టాత్త స్తం-నతువిద్యమానమదీయదోష ప్రభవ మీ తిభావః రో షంకోపమచి రాచ్ఛీమంత్యక్త్వాశిశిరాంశీతలాంII సుష మణిశ్ని రోజడ! తుషారళ్ళీతలళ్ళీతో హిమస్సప్తాస్య లింగ కాఇత్య మరః - దృష్టింశ నైః పాత యమందం ప్రసారయ - మయీతి శేషః - సఖీ నామనృతో క్తిభిః నిరపరా ధేమయ్యే తాదృశోదీర్ఘ రోషఃక గుంనో చిత:- తస్మాదుగ్రగృష్టి మపహా యశిశిరయా సౌమ్యదృష్ట్యా శాపం నివ గయేత్యర్ధః - సర్వత్ర ప్రార్థనా యాంలోట్ - ఇహ సర్వత్ర పూర్వోత్తర వాక్యాయోద్రేతు హేతుమ ద్భావాపన్న త్వాద్వాక్యార్ధ హేతుకం కావ్యలింగమలంకారః-పీయూష స్రుతిసౌఖ్యమిత్యత్ర పీయూష స్రుతి సాధ్యసౌఖ్యస్య వాగ్వ్యాపారసా ధ్య త్వాయోగాత్ తత్సదృశంసౌఖ్యమితి సొదృశ్యా క్షేపాన్ని దర్శనాలం కార భేదః - దీర్ఘమి త్యాదిరోష విశేషణత్రయస్యతత్పరిగ్రహ నౌచిత్యా భిప్రాయ గర్భ త్వాత్పరికరః - ప్రసాదశిశిరామితి దృష్టి విశేషణస్యాపి తాపనివ ర్తక సామర్థ్యాభిప్రాయగర్భ త్వా త్పరికరః . ఏతేషా మన్యో న్య నైర పేజ్యోత్సం సృష్టిః - ద్వితీయ పరికరస్యో త్తరార్ధగతకావ్యలింగం ప్రత్యంగ త్వాత్తయోరుభయోస్సంకరః - మానవి ప్రలంభ శృంగారః - వాక్కృతంసం గేచ్ఛారూపంనర్మ - నాయి కాఖండి తా-నాయక స్సఖీవ చనస్యసత్య శ్వేధృష్టః - అసత్య త్వే నుకూలః - సామాఖ్య: ప్రధమోమా నాపనయనోపాయః- సామాద్యు పొయస్వరూపంసాహిత్యచింతామ శాప్రదర్శితం! సామ్నా భేదేన దా నేననత్యు పేక్షారసొంత రై:!మానాప నయనం తొసాము పాయెషడి రాచ రేత్ | తత్రచాటువచ స్సామ భేద స్త త్సఖ్యు పార్జనం | దానం వ్యా జేనభూషా దేః ప్రదానంవదయోగ్నతిః | ధైర్యాలంబ ఉ పేహ్ స్యాద్రసో త్పాదోరసాంతరమితి! మానమానమనామనాగపినతం నాలోక తేవల్ల భం నిర్యా తేదలు తేనిరంతరమి యంచాలా వరంత వ్యతే ·సవ్యాఖ్యానవుప్పబాణవిలాసం ఆనీ తేగమణేబలాత్పరిజనై ర్మౌనం సమాల.బతే ధత్తేకంరగ తొనసూన్షియతమే నిగ్గంతు కామేపునః | 2X ప్రవృద్ధే ప్రణయకల హే ప్రియేదృ షేమానం అదృష్టా తా పంచ భజమానాం నాయికాలోక్య మనసిఖిద్యమానా కాచి త్తస్యా స్సఖీతద వస్థామన్య స్యైక ధయతి! మా నేతి!మా నేమానండీణహర్షంమనోయస్యా ప్పాతధోక్తాఇయం పురోవర్తినీబాలా.అశ్రబాలాశ బ్రేకించిదూనషోడ శవర్షామధ్యావివక్షి తా-నతుతదూనముగ్గా ముద్దా-తస్యాస్తోక నిష్ఫలమానత్వా దీదృగనల్ప సఫలమానశాలినీ త్వాయోగాత్ - ముర్దాయాస్తోక నిష్ఫలమా సశాలినీత్వం సాహిత్య చీం తామణ్ స్ఫుటీకృతం ! ముథోడ్య దౌవనామూ ఢాలజ్జావిజితమన్మధా ! సఖీ నాంపంతం త్రాచనివ్ఫలస్తోకమానభాగితి- ఆషోడశాబ్దాబా లేతివ్యవహారస్తుకామశాస్త్రి ప్రదర్శితః ॥ చాలా సాషోడ శాబ్దాత్తరు పరితరుణీ త్రింశతో యావదూ యావదూర్ధ్వం • ప్రొడాస్యాత్పంచ పం చాశదవధిపరతో వృద్ధ తామే తినాగీతి - నతంప్రణతం- న త్యాఖ్యమానాప సయనోపాయా సుష్ఠానతత్పరమిత్యర్ధ : - వల్ల భంప్రీయంమనా గీషదపి | ని! కించిన్మ నాగల్పమపీఠ్యమరః- నావలోక తేన పశ్యతి. అనునయస్యాదౌ మన్యూద్రేక హేతు త్వాదిత్యర్ధః - దయి తేప్రియే నిర్యా తేనిర్గతే . ఉపే మంత రేణ సేయము పాయాంత రేణసా ధ్యేతి నిశ్చయాదు పేడ్యగ తే సతీతియావత్ - నిర్గతమంతరమవధిగ్యస్మి కర్మణీతద్యధాభవతితధా నిరంతరం- సంతతమిత్యర్ధ 8 || AI అంతరంవివరాంతర్ధిభేదేప్వవధికంధ యోః | అవకాశావసరయోసా "సాదర్యాన యోరపీతి నానార్థరత్నమాలా యాం- పరమత్యంతంత స్య తే- అవ ధీరితో పిస్వయ మేవాగ త్యానునయక్ ప్రియః కిమితిమయో పేజీ తఇతి పశ్చాత్తా పంభ జత ఇత్యర్థః - రమణేకాం తేపరిజ నై ర్నా యికాసంబంధిభిః - యద్వాసఖీ దాస్యాదిభిః-య ద్వాపీ రమగ్దాదిభిః నాయక స్యైవనర్మ సచివైః - పీఠమర్ధాదీనాంస్వరూపంసా హిత్యచింతామణాకథితం | తత్సహాయాః పీరమర్దవిట చేటవిదూషకాః! పీఠమర్దస్స మీ పధ్ధః కార్యాలోచనకోవిదః కామశాస్త్ర రహస్యానాముప దేష్టావిటన్మృతః| చేటస్సంధాననివుణ్ణిహాస్య కా రీవిదూషక ఇతి-బలా దానీ తేబలా త్కా రేణాగమితే సతి మౌనమాలంబ తే ఆశ్రయ తే-వియోగి ·సన్యాఖ్యా, సప్పదాణవిలా సr. తాప్రకథేమంచ వేగ తోమాపన్న స్యాపికోపస్యసాపరాధ ప్రియ ముఖ దర్శనవశాత్ కించిత్పునరుల్ల సిత త్వాదితిభావః - ప్రియత మేపుని నిగ్గఁతుం కామోభిలాషోయస్యత స్మి -ఛాషి తాపిసభాప తే-కిమత్ర వృధావస్థానే నేతిసా సూయంనిర్యాతుముద్యుకేసు క్యర్ధః-కంరగ తానసూత్ప్రణా ? ని | పుంసి భూమ్న సవః ప్రాణా ఇత్యమరః - ఢత్తే - పునర్వియోగప్రస క్యావిజృంభమాణే దుస్సహ తా పేనకంరగతప్రాణాభవ తీత్యర్ధః - జీవి శసంశయే ప్రసక్తే పిమానం నముంచత్య హెూకియదస్యా మాధ్యమితి భావః - నాయక నిగ్గమసన్నా హమూత్రేణ నాయికాయాః ప్రాణసంకట ప్రసక్తేరుపవద్ద నాదు పేజోరూపపంచ మో జయప్రయు క్తంమానస్యా ల్పావశిష్టత్వంవ్యజ్యతే - స్వభావో కిః - క కర్తృకారక స్యక్రమికానేకS యాన్వయ త్వా త్కారకదీపకాలంకారః- లక్షణం తూక్తం- మానవి ప్ర లంభశృంగారః నాయికామధ్యాధీ రాకలహాంతరి తాచ కోపాత్కాం తంప రాసుద్యపశ్చాత్తాప సమన్వి తాకలహాంతరి తానామసూరిభిః పరికీ రైతా. నాయకో ధృష్ట కర్ణారుంతుద మేవ కోకిలరుతంత స్యాళ్ళు తేభోషి తే చండ్రేలో కరుచీ స్తదావనరు చేః ప్రాగేవ సందర్శనాత్ చకుర్మీలన మేవతన్న యః యోరగ్రేమృగీణాంవరం హైమీవల్ల ్యపి లౌవ డేవలలి తాయావన్న సాలక్ష్యతే ... నిస్తులరూప విభమది శాలినీం కాంచి రుణీంహాలోక్యశగళచిత్త ంప్రాప్తః కామీనర్మ సచివ స్యా గ్రే తొంమగ ముగ సాగళ్య కారిణీంవర్ణ య తి | కర్ణేతి || తస్యాఃమయావిలోకి తాయాస్స్సంద ర్యాః భాషి తేవచ సిశ్రు తేసతి కోకిలరుతంకర్ణ యోరరుంతుదమేవ అతిపీడాకరమేవ - భవతీతి కే సః - తదు క్తిశ్రవణానంతరం అత్యంతంబాఢత ఇత్యర్ధః - నతుమ నాగపి ప్రాగివశ్రుతి సుభగ తాంప్రతిపద్యత ఇ త్యేవ కారాభిప్రాయః - ఏ తేసకం తస్వరస్యసర్వాతిశాయిపూధుశ్యశాలిత్వం ద్యోన్య తే! ని ! అరుంతుదస్తు మగ్మస్పృశ్యమరః-త ధాచంద్రేలో కరుచి నా నావ భిలాషః1 ని s రుచి స్తుకిరణేకాం తావభిషంగాభిలాష రిత్యమరః- తదావనరు చేస్తన్ముల కాంతేస్సందర్శ నా లౌక్ పూర్వ మేన + వ గతఇతి శేషః- తదా సనరు చి Noun ·- సవ్యాఖ్యానవుప్పచాణవిలాసః, సందర్శనానంతరంతు నివర్తతేనిస్సారత్వ బుద్ధిరుదయతీ త్యే వకారాభి ప్రాయః - ఏ తేసత దానసస్య చంద్రాద వ్యధిక లోకోత్తర సౌందర్యశా లిత్వం ద్యోత్యతే - తధాతన్న యనయో స్తస్యాః నేత్రయోరగ్రే మృగీ ణాంకురంగాంగ నా నాంచ కుర్మీ సంనిజ నేత్రాణాంపత్మభిః ప్రచ్ఛాదన మేవవరంమ నాకి యం- తత్కాలప్రసజ్యమానలా ఘన పరిహా రేణ ప్రా క్సిద్ధ గౌరవ పరిత్రాణసంభవాదితిభావః చకూంబ్లీ సమ్యణ్ని మీల్యత ద్వికమ ప్రకాశ నేతు పూర్వ గౌరవహానిన్న స్యాత్ . ఉత్కృష్ట సన్నిధౌ రమ్యాణామప్యరమ్య త్వే నా భాసమాన త్వాది త్యేవ కారాభిప్రాయః ఏ తేనతన్న యనయోర్ని ఖిలహరిణాంగ నానయ నదుగ్ల భవిస్తార తారళ్యా దీగుణసంపన్న త్వం ద్యోత్య తే - సొసుందరీయావ న్నా లక్య తేజసృష్టి విష యాక్రియ తే తావ దేవ హైమీవల్లీ హిరణ్మయీల తాపి- కీము తాన్య దితిభా వః లలితామనోరమా- గుణాద్భుతవ స్వనుభవ స్యాన్యత్రారు చేర్మూల త్వాది త్యేవ కారాభిప్రాయః - ఏ తేసకనక ప్రభాదిశాయినీ తదంగద్యతి రీతిద్యోత్య తే - అత్తకోకిలరుతక గ్లాడుంతుదభావాది రూపాప్రస్తుత కార్య ప్రతిపాద నేన నాయి కావాజ్మాధుర్యప్రక గ్లాదిరూప ప్రస్తుత కారణప్రతీ తేర ప్రస్తుత ప్రశంసా భేదః - ఉపమానభూతకో కీలరు తాద్య పేరు యానా యికావా గాదిరూపాణాముప మేయా- నామాధిక్యస్యవర్ణ నాద్వ్యతిరే కశ్చ- శౌచకోలరు తాదీ నాంక గ్లాగుంతుద త్వాద్యసంబం ధేపితత్సంబంధ కల్పనరూపయాతిశయోక్త్యాను గృహీ తావితితస్యా స్తయోశ్చాంగాంగి భావేనసంకరః - వ్యతి రేకప్రస్తుత ప్రశంసయోస్తు ఏకమేవ వాకా మాశ్రిత్యస సూత్థానా నా దేక వాచకానుప్రవేశసంకరః.అయోగవిప్రలంభ శృంగారః - నాయికాపరకీయా I ఇతి శ్రీగణేశ జనిత రేఖ తాసమా సాదితవి వేనశ్రీ భాస రభట్టాచార్య శ్రీరఘు నాధమిశ్ర సహాధ్యాయినాశ్రీ వేంకటపండిత రాయ సార్వభౌమేనవిరచితా శృంగారచంద్రికాఖ్యా పుష్పబాణవిలాసవ్యాఖ్యా సమాప్తా

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.