·विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्रम् । ३ कानउत्तन्यानोन्द्रियाने पेशं तेच ते त्रिदशरसवतेशं वय तेषु शोनेतं ह. पिर ततसादा पान तेन इसो दविटामधुनयनो नधुसूदनतस मनोनन्दयतीवि नन्दनः । यस नतिंयुद्धेषु शदिति शोनं तडिदेव चपलगातरालस्यते । मिलक्षणा नतः।जीनतमानभाता भगवतो बाहुना नहुयनाना कपमान । अपिचन्दान्ने. फन्ततडिदिव देसदेहेषु प्रविश्यमानेवे। अत एव नोहरन्ती देसानिवि शेषःजना- नुत्तमपि चर्म बरसहचरं योदवन, अायुधसहिताध्याहुयुतमगन्तेः पुरानेषु प्राग्दसान्॥ कन्नानारा नुरारे करकमलतलेनानुरागागृहीता सन्यवृत्ता सिताने सपदि न सहते दर्शनं या परेषान् । राजन्ती दैत्यजीवासवनदनुदिता लोहितालेपना कानं दीप्तांशुकान्ता प्रदिशतु दयितेवात्स कौनोदकी नः ॥ ५॥ एकादेशमा बमोदी भगवहादा नोऽलन्य जानननीटं प्रदेशतु । किला। को नोहर लारो पत्ताचा । त्या मुरारे करकमलवन्नानुरागाहीता । ने- मित्तार्या पदी। उन्याहत्ता पर्दुल । बने भगवतुरतः स्थिता । परेषां शत्रणां दर्शन न तहते। सपदि सहस्व दानियटीत क्षेपः । यद्धा सपदि कदानि परेषां दर्शन रहते। रजन्दो शोमनाना । दैलाना जीवो जीवन स पासवो ना तदाबादकृत- नदेन हमें मुदिता । तया देलदेहत्पवोहितजनासनेताहाजार्दा लिना । तथा दीभिः कर शान्ता कमनीया । अस भगवतो दरिदेव । च्यं तदुच्यते- बनरागाहीवेलन्त ययावाल्यादने । वृत्तं चारिनन् । परेषां परपुरमानान।लोहि. रचन्दनना । दीत उचाउन दस्तान्तोऽअनागो यता वा यो विश्वप्रापभूतत्तनुरपि व हरेर्यानतुतलपो वं संचिन्त्यैव तद्य लयनुरगवनगाः पतन्ति । चञ्चञ्चप्डोस्तुण्डत्रुटितप्तपित्ताररूपावितासं वन्दे हन्दोन्यं तं तगपतिननलवनवगै सुपर्णन् ॥ ६ ॥ • नगर वन्दे । मिलान् । कनवं पत्तन नवर्ग तल वर्ग इव दों पल । तमाः पक्षियां पतिवन् । पदद्देदीपनगन चन्डनविपननर नइच यड स्वं देन डिवाहिन्ना दे दिनत्वेषां दक्षा रक्षच तयोः पङ्कः कनतेना- दिवंतनासं मुखं यस । पुनः रितिरिटन् । इन्दोनयन् । यो विवागतः । मानेन्यो त उ एनेन्तरकल्बानिदलनानिरिसयः । अपि च हरेखदुल वरन् ।त्पादन दानदुखतः । वानरूपो मजपलया । यं सचिन्त, तु श र उरवधूवर्गल पनीनूहल गर्ना जरान्दारिता अनि नाल्द- तनाः खरं पतन्ति।

·२ कच कागति गगक बार रायो | RTE ने मोम ॥ ॥ मानस को 11 । - . the if का मारा III सम्मोinitiat समेत 4.1 HARE..: ।। It it-limit. -रामाद । ERRIERRY It it ना | पागे {{{t मोगा Rithali कले नजोममनमो.ttttti नमाजियोगे हार मनाया Kniferairift स1ि 1 4 If on. Lift ) सामगो. fanाना मममानगिनी समागमा मानस ॥ २ ॥ भासपातो.twitt IEL प्रोपितो।। विस्तारवादी पोलः । विप. सा.' रागानो तिरिय विशियः । निर्यातीवानियादतोरो दुसद पुनः काशिरः। कमिदामलकम्मादिरात विकसितानि वानियत तिनिसामा नुतन.. सावकारांवलितदेव लैः 'जय जय, रक्ष र' सारिन्तुतिन पनसका रामत्रित सनमुतारः मुतरामुचः । हरेनारायणस्य गुल कर ए पानसेनामर्शन माग तेनामातोपचिता मातयंस्य । समशेषमार कुलभुपन शवसमुह एष भुवः जगना नाशयितुगिच्छोः । स्यत्साहाम एन कल्पान्तसिन्धुः प्रलय कालीनरामुदालिन् । एव सलिलानि ते घटा धारा । जनवच्छिनपरम्परा शरएटिरिति यात्रा । तल्ला वार्मुह मेघस्तस । अत्र वार्मुक्शब्दो मेघे रूड एप प्रायः, सतिलश-देन पीनकाला पातात् । यथाप्रलयकालीनो मेपः पवनामर्शनाध्मातमुर्तिः सजगत्सहारेच्तुः सखदार कप्रलयसिन्धुपूरणाय सलिलघटा मुवति तददगुरपि । जीमूतश्यामभासा मुहुरपि भगवद्वाहुना मोहयन्ती युद्धेपूयमाना झटिति तडिदिवालक्ष्यते यस्य मतिः । सोऽसित्रासाकुलाक्षत्रिदशरिपुवपुःशोणिताखाददृप्तो नित्यानन्दाय भूयान्मधुमथनमनोनन्दको नन्दको न. ॥ ५ ॥ सोऽसिः खलो नन्दको नन्दफनामा नोऽलाक नित्यानन्दाय भूगात् । किराणः ·विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्रम् । ५ विधात्रीम्।स्थानी विरतभावान् । जनित्रीनपूर्वाकारोत्सादायत्रीम् । विपुला विस्तीर्गा गुणाः सत्वादयत्तन्मयों तत्वत्मान् । लहितशुमगनयीमिति वा । या पुसः सर्वा- विधानव विष्णोः संनिधानेन सानिधिसत्तामात्रेण सत्वजाल प्रागिनमूह सदा सूते जन- चति । सकलमिलनेन न केवल भूमिगतानानेव प्रसवित्री, अपि तु देवादीनानपीति गन्यते । पुन., चा पुंच. सत्त्वयोगात्सत्तासंबन्धादिदं प्रसज्ञादिसानेचापित चर जर. मनवरं स्थावर च भूतजात भूतये विभूत्वर्धम् । प्राणिवित्तारायलेति यावत् । धत्ते विभत्ति॥ वेभ्योऽसूयद्भिरुच्चै सपदि पदनुरु त्यज्यते दैत्यवर्ग- येभ्यो धर्तुं च मूर्ना स्पृयति सततं सर्वगीर्वाणवर्ग । नित्यं निलयेयुनिचिततरममी भक्तिनिनात्मनां न पद्माक्षस्वाद्विपद्मद्वयतलनिलया. पासवः पापपकम् ॥ १० ॥ अनो पद्माक्षस पुण्डरीकाक्षस्य हरेराविपद्मद्वयस्य तलमधोभागस्तनिलयः त्यानं चेपा ते पालवो रेलवो नोऽलाक पापपद दुरितर्दन निल निर्मूलयेयुः । निसमिति पापपङ्कविशेषणम् । नितरा चित निचितनुपर्युपरि उचितन् , तत्राप्यतिशयेन निचित निविततरम् । पूर्वपूर्वचितमनुत्ताचैव पुन पुनरूपर्युपारे चितमित्यर्थः । कथंभूताना नः । नतिनिनात्मना नयधीनचित्तानाम् । वेभ्यः पादतलपानुन्योऽसूपद्रिः । चान्द्रय- गिरिलयं.। देखवगेरनुरपुरै. । उचैरुनतः । माकान्तदेवकुलैरिति यावत् । उरु यहै। पर्ययुक्तमपि पद स्वस्थान सपदि तत्क्षपनेव खचत उमज्यते । पुनः किभूतानाम् । सर्वगीर्वाणवर्गः सतत नून पर्तुनुहोड येन्यः स्पृहयति । पान्धर्नु वाञ्छतीलयः ।। रेखा लेखानिवन्याश्चरणतलगताधकमत्स्यादिरूपा खिन्धा सूना सुजाता मृदललिततरक्षौमसूत्रायमाणा । दद्युनों नजलानि भ्रमरभरजुपा कोनलेनाधिजाया कनेणानेचमाना फिनलयमृदुना पाणिना चक्रपाणे ॥ ११ ॥ चक्रपागेनी रायपस चरणतलगतानमसादिरपा रेखा नोऽलयनवसनि दः। किपिशिता । लेखा देवालेवन्या वन्दना . । हिरवा अाः । सूना सा। नुजाताः । लामसमतरताविरोपिन्य सर्व । मुनि गानेच तानिरहिवतारा- म्पतिशपमनोहरानि च पानि क्षोमनूवाति तद्वदाचरन्तीति ता अधिनादालनाः पानिनायनाना' पुन पुनरानुचनाना । तेन पालिन ।त्पन्न । स्प्रेग कमनीयेन । प्रान्त रयन्ति पौने मुसत्या सराद अनमाने पनि करनपानानि नरानि वेया नर. सोनल उपते उन । शेनन न ।

·No text on this page.

·विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्रम् । अतिवितततनोरपरिच्छिनदेहस्य । किलक्षणेभ्यः । महद्भवः । येभ्यः सकाशात्प्रजाना- मादिसर्गे चतुर्थी वर्णः शुद्राख्यश्चरमतो वर्णत्रयोत्पत्त्यनन्तरमुदभून् । अपि च येवाम- द्मिपहाणा साहनी सख्या प्रकटं स्फुट सर्ववेदेष्वभिहिता । 'सहनाक्षः सहनपान्' इलायेत्यर्थः । विश्वभरा पृथिवी व्याप्ता पूर्णा || विष्णोः पादद्वयाने विमलनखमणित्राजिता राजते या राजीवस्येव रम्या हिमजलकणिकालंकृताना दलाली । अस्माकं वित्लवाहण्यतिलमुनिजनमार्थनीयानि सेयं दद्यादाद्यानवद्या ततिरतिरुचिरा मगलान्यगुलीनाम् ॥ १५ ॥ सेय विप्णोरगुलीना ततिः पद्विरलाक मगलानि दद्यात् । किभूता । आदी भवाद्या पूर्वसिद्धा । भकानामखिलाभीष्टकारणभूतेन्यथैः । अनवद्या निर्मला । अम्लानेलधः । अतिरुचिरा । या पादद्वयाने विमला निर्मला ये नखमणयताजिता सती राजते। राजीवत्स क्मलत्य दलाली दलपतिरिव । किलक्षणा दलाली । रन्या । हिमजलानां कणिकाभिविन्दुमिरलकृतान्यप्राणि यत्या. सा । किलक्षणानि मगलानि । विलयाही- प्याश्चर्ययोग्यानि । अष्टपूर्वाणीति यावत् । तथाखिलमुनिजनप्रार्थनीयानि ॥ यस्या दृष्ट्वामलायां प्रतिकृतिममरा खां भवन्त्यानमन्तः सेन्द्रा सान्द्रीकृतेर्ष्या वपरनुरकुलाशयातकवन्त । सा सद्य सातिरका सकलमुखकरी सपद साधयेन्न- श्वञ्चञ्चावंशुचक्रा चरणनलिनयोश्चक्रपाणेर्नखाली ॥ ११ ॥ सा चक्रपामेश्वरणनलिनचोर्नखाली नोऽलाक सपद सय साधयेत् । सक्रान्य. हिफानुप्मिकाणि मुखानि करोति ताम् । सातिरेकामधिकाम् । किलक्षणा नखाली । चचन्तः प्रसरन्तक्षारवो ऽशवस्तेपा चक समूहो यत्या । यस्सा नखाल्लामनाया सेन्द्रा अमरा आनमन्तः सन्त: ला प्रतिकृति प्रतिविम्म दृष्ट्वा खपरनरकुरानदया खप्रतिपक्षदेवसमूहनान्ला सान्द्रीकृतेर्दा अतिशयायुक्ता आतड़पन्त' शाहानिमिन- कभपयुकाश्च भवन्ति । पादान्मोजन्मसेवासमवनतनुरप्रातभालकिरीट- प्रत्युप्तोचावचाइमप्रवरफरगणैश्चित्रित पदिनानि । नवाजाणा हरेनों हरिदुपलमहाक सौन्दर्यहारे- छायं श्रेय पदायि प्रपदयुगनिदं पापदेलापनन्तन् !! १.। हरेरे अपघुग पायाप्रद नोऽला पापनन्त न मारपेद । मानना नसाझापाम् । तापमान कुलानिलयः । फिलम प्रारमन् ।

·mada कायमाला। . यसादालामतो गा गरु मणिशिलानुदमागमाना- दागोतन्ती भासे गुरसारिदमला जाती। कान्ता । भूमिछो यलमान्गो मानगुह पहभागोमा पान पातागेती पयोगोदरदलिततलो गास पादो ॥ १२ ॥ गसाला मुरमरिमा निमोद का FIRIT मनोहरा जगती पता मासे । यामा hia: । अy: BIEFटनपरी दो सादियः । ममनिमेर तिमलिमी या शिकागो : केतु: पता- कायमूता मटितीति सारिदिन पर्णयति- तमान्गो दक्षिण: पाले भूमिधः । मु. तो तिमिन्नन्मदागः स्तम्भ स्तस्य शोमा दभानः। लोक्यमनोमन इस: । यावविभो पनाम दरेः पाहातो पात पालयताम् । ममानिति शेषः । पोज कमल तसोदर मध्य तदलित Areat या पा ताशे तले यसोस्तो। गोनीदरादपि मुरुमा- रतलागित्यर्थः ॥ आकामद्यां त्रिलोकीममुरगुरपती तत्क्षणादेव नीती याभ्या वैरोचनीन्द्रो युगपदपि विपत्सपदोरेकनाम । ताभ्या तानोदराभ्या मुहुरहमगितस्याचिताभ्यामुभाभ्या प्राज्यैश्वर्यप्रदाभ्या प्रणतिमुपगतः पादपरुहाभ्याम् ॥ १३ ॥ तत्क्षणादेव यलिन्क्षणे वलिदत्यदत्तोद दस्ते पतित तदेव त्रिलोकीमाकामदया याभ्याममुरमुरपती वैरोचनीन्दी वलिशको युगपत्यमकालमेव क्रमेण विपत्सपदोरेश्वर्य- प्रशतत्सपत्त्योरेकलधाम मुख्य स्थान नीती प्रापितो। विरोचनापत्य लिपिद्वामलम्, इन्द्रश्च सपद्धामल नीत इत्यर्थः । अपिशब्दो विरोधद्योतक । एकस्यामाक्रमणक्रियाया विरुद्धोभयकार्ययोगो विरोधः। याभ्यामेव कृत ताभ्यामुभाभ्यामजितस्य विष्णोः पाद- प रुहाभ्यामह मुहुः शश्वत्प्रणति नम्रतामुपगतः । तात्यादीनि पादविशेषणानि । ताने आरक्ते उदरे अधस्तले ययोः । अघिताभ्या पूजिताभ्याम् । ब्रह्मादिभिरिति शेषः। प्राज्यमधिकमैश्वर्य भक्तभ्यः प्रददत इति ताभ्याम् ॥ येभ्यो वर्णश्चतुर्थश्वरमत उदभूदादिसर्गे प्रजाना साहस्री चापि संख्या प्रकटमभिहिता सर्ववेदेषु येपाम् । व्याप्ता विश्वंभरा यैरतिवितततनोविश्वमूर्तेविराजो विष्णोस्तेभ्यो महद्भयः सततमपि नमोऽस्त्वपिकेरुहेभ्यः ॥ १४ ॥ विश्वमूर्तर्विराजो विराट्पस्य विष्णोस्तेभ्योऽप्यपि रुहेभ्यः सतत सर्वदा नमोऽस्तु।

·काव्यमाला। । यस्मादाक्रामतो द्यां गरुडमणिशिलाकेतुदण्डायमाना- दाश्थ्योतन्ती वभासे सुरसरिदमला वैजयन्तीव कान्ता । भूमिठो यस्तथान्यो भुवनगृहवृहत्स्तम्भशोभां दधानः पातामेतौ पयोजोदरदलिततलौ पङ्कजाक्षस्य पादौ ॥ १२ ॥ यस्मात्पादादाश्चयोतन्यापतन्ती सुरसरिद्गह्ना । अमला निर्मलोदका कान्ता मनोहरा वैजयन्ती पताकेव वभासे । किलक्षणात् । द्यामानामत' । अण्डकपालस्फुटनपर्यन्तं दीर्घकृतादित्यर्थः । गरुडमणिर्मरकतमणिस्तन्मयी या शिला तद्रूपो य. केतुदण्डः पता- काश्रयभूता यष्टिस्तद्वदाचरतीति तस्मात् । एवं वामपाद वर्णयित्वा दक्षिण वर्णयति- तथान्यो दक्षिणः पादो भूमिष्ठः । भुवन त्रैलोक्यं तदेव गृहं तस्मिन्वृहन्महान्यः स्तम्म- स्तस्य शोभा दधानः । त्रैलोक्यभवनोत्तम्भनस्तम्भ इव स्थित इत्यर्थः । यावेवविधौ पङ्कजाक्षस्य हरेः पादौ तावेतो पातां पालयेताम् । अस्मानिति शेषः । पयोज कमल तस्योदरं मध्य तद्दलित पराभूत याभ्या तादृशे तले ययोस्तौ । पयोजोदरादपि सुकुमा- रतलावित्यर्थः ॥ आक्रामद्भ्यां त्रिलोकीमसुरसुरपती तत्क्षणादेव नीतौ याभ्या वैरोचनीन्द्रौ युगपदपि विपत्संपदोरेकधाम । ताभ्या ताम्रोदराभ्यां मुहुरहमजितस्याञ्चिताभ्यामुभाभ्यां प्राज्यैश्वर्यप्रदाभ्या प्रणतिमुपगतः पादपकेरुहाभ्याम् ॥ १३ ॥ तत्क्षणादेव यस्मिन्क्षणे बलिदैत्यदत्तोदक हस्ते पतित तदैव त्रिलोकीमाकामद्भया याभ्यामसुरसुरपती वैरोचनीन्द्री बलिशको युगपत्समकालमेव क्रमेण विपत्सपदोरेश्वर्य- भ्रशतत्सपत्त्योरेकलधाम मुख्य स्थान नीती प्रापितो। विरोचनापत्यं बलिविपद्धामलम्, इन्द्रश्च सपद्धामल नीत इत्यर्थ । अपिशब्दो विरोधद्योतक । एकस्यामा'मणफियाया विरुद्धोभयकार्ययोगो विरोध । याभ्यामेव कृत ताभ्यामुभाभ्यामजितस्य विष्णो. पाद- पवेरुहाभ्यामह मुहुः शश्वत्प्रणति नम्रतामुपगतः । तात्यादीनि पादविशेषणानि । ताने आरक्ते उदरे अधस्तले ययो. । अनिताभ्या पूजिताभ्याम् । ब्रह्मादिभिरिति शेषः। प्राज्यमधिकमैश्वर्यं भक्तेभ्यः प्रददत इति ताभ्याम् ॥ येभ्यो वर्णश्चतुर्थश्चरमत उदभूदादिसर्गे प्रजाना साहस्री चापि संख्या प्रकटमभिहिता सर्ववेदेषु येषाम् । व्याप्ता विश्वंभरा यैरतिवितततनोविश्वमूर्तेविराजो विष्णोस्तेभ्यो महद्भय. सततमपि नमोऽस्त्वविपकेरुहेभ्यः ॥ १४ ॥ विश्वमूतविराजो विराट्पस्य विष्णोस्तेभ्योऽप्यद्विप२रुहेभ्यः सतत सर्वदा नमोऽस्तु।

·نی
بینش نستنت ثنيته
تست تست تست تن تن
.
وت
تنتش تنشن تختتتتت
جیسی بی
نشسته شي بنت هشت تن و تنتنت
نشست ویتنام و نشونت
شش نشستم !

·८ काव्यमाला। व! गनिनिरोगगतिगियो गो मदासस सौन्दर्गे ला हरतीत्येरिया छाया कान्तिर्यस्य तत् । तथा श्रेयःप्रशागि । पाम्भोजन्मनी कगले तयो सेवा तयां समानता ये मुरास्तेषां गो मातः रागदरागिन्यानि भारानित किरीटानि ते प्रत्गुप्ता निसाता य उगाना नानाधा अरमप्रारा मनिहास्तेवा करा रमयस्तेषा गरी रागृहदिनित करितं यद्विभाति ।। श्रीमत्यो चारुवृत्ते करपरिमलनानन्दहष्टे रमाया. सौन्दर्याव्येन्द्रनीलोपलरचितमहादण्योः कान्तिचौरे । सूरीन्द्र स्तूयमाने सुरकुलसुखदे सूदितारातिसंघे जद्दे नारायणीये मुहुरपि जयतामसादंहो हरन्त्यौ ॥ १८ ॥ नारायणस्येने जद्दे मुहुः शश्वदसायदः पाप हरन्तीसगी जयताम् । श्रीमत्लो शो- भावसी । चारु सुन्दर यया स्यातथा गृत्ते वर्तुले । रमाया लभ्याः करयोः परिमल नेन य आनन्दस्तेन हटे पुलकिते । सौन्दर्यण लावण्ये नागो य इन्द्रनीलोपलस्तेन रचिती यो महादण्डी तयो कान्तिचारे । सूरीन्द्रविद्वच्छ स्तूयमाने वर्ण्यमाने । सु- रकुलस्य सुरादे । यस्मात्सूदितारातिसधे हतदेवशत्रुकुले ॥ सम्यक्साह्य विधातु सममपि सतत जयो खिन्नयोर्ये भारीभूतोरुदण्डद्वयभरणकृतोत्तम्भभाव भजेते । चित्तादर्श निधातु महितमिव सता ते समुद्गायमाने वृत्ताकारे विधत्ता हृदि मुद्रमजितम्यानिश जानुनी न ॥१९॥ अजितस्य हरेस्ते जानुनी नोऽस्माक चित्ते मुदमनिश विधत्ताम् । वृत्ताकारे मण्ड- लवत्समवतुलाकारे । सता भक्ताना चित्तादर्श मनोदर्पण निधातु समुदायमान आद- शकोपायमाणे इव । महित निर्मलीकृत चित्तदर्शम् । ये सिनयोजल्यो सम्यगौधि- त्येन साह्य सहत्वम् । उपकारमिति यावत् । सम युगपदेव भारीभूतत्योरुदण्डद्वयस्य य- भरण धारण तस्मिन्कृत उत्तम्भभावोऽवष्टम्भत्व तद्भजेते । अपिशब्दः सभावनायाम् ॥ देवो भीति विधातु. सपदि विदधतौ कैटभाख्यं मधुं या- येभ्या वर्णप्यारूढगर्वावधिजलधि ययोरेव दैत्यौ जघान । माझाहस्री चतुल्यौ चतुरमुपचयं विभ्रतावभ्रनीला- विश्वंभरा हरेस्तौ मुदमतिशयिनी मानसे नो विधत्ताम् ॥२०॥ स्तम्य मा मानसेऽतिशयिनी मुद विधत्ताम् । चारू मनोहरौ । वृत्ती तुल्यौ समौ । चतुर यया स्यात्तथोपचय पुष्टि विभ्रतौ । अभ्रनीलौ सजलजलदवच्छ्यामौ ।तौ कौ।ययोरिति सप्तमी. । १ चाल राजो विरापा नोऽस्माको . परस्पर ·विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्रम् । ९ - द्विवचनम् । देवो विष्णुयोरवोर्दैवं कैटभाख्यं मधु चारोप्य जानैव । कयभूतौ । विधातुब्रह्मणः सपदि लोत्पत्तिमात्रेण भीतिं विदधतौ । आस्टगवौं । कुत्र जयान । अधिजलधि समुहै॥ पीतेन द्योतते यच्चतुरपरिहिते नान्वरेणात्युदारं जातालंकारयोगं जलमिव जलधेर्वाडवाग्निप्रभाभि । एतत्पातित्यदान्नो जघनमतिघनादेनसो माननीयं सातत्येनैव चेतोविषयमवतरत्पातु पीताम्वरस्य ॥ २१ ॥ पीताम्बरव विष्णोरेतघाख्यात्यमानविशेषण जयन सातत्येन तोविषयमवतन्म- नोवृत्तिसमारूढ सन् । एनसः पापानोऽस्मान्पातु । क्यभूतादेनसः। अनिधनात् । अनेकजन्माभ्यानसचितादित्यर्थः । अत एव पातिन्यदात् । किंलक्षण जघनन् । मान- नीचं भानाम् । चतुरैरकरणकर्मकुदाल चतुरं यथा स्यात्तथेति वा परिहितेनास- जितेन पीतेन नुवर्णाभेनाम्बरेज वरेण जातालकारयोग सदत्युदारं यथा स्यात्तमा योतते प्रकाशते तदेतत् । वाटवानिप्रभाभिर्जलधेलमिव ।। यत्या दान्या त्रिधानो जघनकलितया भाजतेऽङ्ग यथाब्धे- मध्यस्थो मन्दगद्विर्भुजगपतिमहाभोगमनगमध्य । काञ्ची सा काञ्चनामा मणिवरकिरणैरुल्लमद्धि प्रदीप्ता कल्या कल्याणदात्री मम मतिमनिगं कम्ररुपा करोतु ॥ २२ ॥ त्रिधामो भगवतोऽर बला काम्या दाम्या दानमा तस्यैव जपनसहितया नित- म्वनियया माजते सा कामी मम मतिमनिदा सर्वदा व त्या समर्थो क्त्वापदात्री म. हलकरी करोतु । धे क्षीरस्टल मध्ये स्थितो मन्दराद्रि जगपतेर्वान महाभो. गेन प्रदीप कायेन् सन्द्ध परिवरित मध्य दवविधो यथाम्राजीतथा प्रान्ते रिक्षा पासी । कारनामा एकपराजितोगमदिरा वादीन तिर सद्भिः प्रदीमा प्रकारिता । अत एव वमरपा पतीनाकारा। पलाम्बर वितर. हितस्मुद्रग्रवन्, तदन्तरारे भगनन्मृतिर्मन्दगदर, सरिदेन का वालदिारीरपर, दतियोचम।। उन्नम मनमुरपचितमुदभूयत्र पविचित्र पूर्द गीर्वाणपञ्च मिलजमपन्यापद तपोज्न् । तलिगमनतरलरचिजलै पून्नेि पेलिपुरया नालीलान्य नानीलानि दस्तु नधित्तचिगन ॥२६॥ चन बलिभारति पयो पमर पूर्वक मन - ·१० काव्यमाला। कमलनयनस्य भगवतो नामीमरठि गाम्भीरवर्तुले नाभिमाडले नोऽम्मा चित. हंसचिराय दीर्घकाल फेनिया रमणेन्छया वमनु । कयभूते नामीगरनि । नीला- इमनीले रिन्दनीलमगिवनीलासरलेभाले सचिजलैंदेहप्रभाकान्तिपूरः पूरिते । किं. लक्षण पयोजम् । उनममुमतम् । कम मनोहरम् । विनिनोनावणः पौरुगरतिशये. नोपचितम् । तथा गीर्वाणानां देवाना पूज्यम् । तथा कमलजो वमा म एव मधुपो भ्रमरस्तस्यास्पद स्थानम् ॥ पातालं यस्य नालं वलयमपि दिगां पत्रपति नगेन्द्रा- न्विद्वांस. केसरालीविंदरिह विपुला कणिका स्वर्णशैलम् । भूयाद्गायत्स्वयंभृमधुकरभुवनं भूमयं कामद नो नालीकं नाभिपद्माकरभवमुरु तन्नागशय्यस्य गौरेः ॥ २४ ॥ नागः शेपाख्यः शय्या यस्स तस्य शारविष्णोर्नाभिरेव पभाकरः सरस्वत्र भवतीति तथाविधमुरु वृहन्नालीक कमल नोऽलाक कामद भूयात् । गायन्वेदान्पठन्खयभूब्रह्मा स एव मधुकरस्तत्य भवन गृहम् । तथा भूमय पृथ्वीखरूपम् । कि तत् । विद्वासो वि. दितसकलवेद्या यस्य नाल पातालमाहुः । तथा यस्य पत्रपहिं दिशा वलय मण्डलमाहुः । तथा नगेन्द्रान्हिमवदादीन्यस्य केमरालीविदुः । तथा स्वर्णशैलं मेरु यस्य विपुलां क- र्णिका विदु । तत् ॥ कान्त्यम्भ पूरपूर्णे लसदसितवलीभगभास्वत्तरङ्गे गम्भीराकारनाभीचतुरतरमहावतशोभिन्युदारे । क्रीडत्वानद्धहेमोदरनविनमहावाडवाग्निप्रभाट्ये काम दामोदरीयोदरसलिलनिधौ चित्तमत्स्यश्चिर न ॥ २५ ॥ दामोदरस्य भगवत उदरसलिलनिधी । 'कुक्षी समुद्राश्चत्वार' इत्युक्तत्वात् । नो- ऽस्माक चित्तमत्स्य. कामं यथेष्ट क्रीडतु । उदरसलिलनिधिविशेपणानि । कान्तिदेह- दीप्तिः सेवाम्भ उदक तस्य पूर• प्रवाहप्रसर्पण तेन पूर्णे । तथा लसन्त शोभमाना असिता नीला वलोनामुदरदेशस्थरेसाविशेषाणा भला एव भास्वन्तस्तरगा यस्मिन् । तथा गम्भीरोऽगाध आकारो यस्य स चासो नाभिश्चेति स एव चतुरतरोऽतिशयेन चतुरः सुन्दरो महानावर्तस्तेन शोभा विद्यते यस्मिन् । अत एवोदारे मनोहरे । तथा- नद्धमासमन्ताद्वद्ध यद्धेममयमुदरनविनमुदराभरण तदेव महती वाढवाग्निप्रभा तयाध्ये संभृते । यद्वा 'हेमोदरनलिन-' इति पाठः । तदा 'कणिका वर्णशैलम्' (२४) इति पूर्वश्लोके मेरुकणिकस्य नाभिकमलस्योकत्वात् । हेमोदर हेम कणिकाख्यमुदरे मध्ये यस्य तच्च तनलिन च तदेव महाचाडवामिप्रति व्याख्येयम् ॥

·विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्रम् । नाभीनालीकमूलादपिकपरिमलोन्मोहितानामलीनां माला नीलेव यान्ती स्फुरति चिमती वरूपमोन्नती या । रन्या सा रोनराजिनहितचिमती नभ्यभागन्य विनो- श्चित्तस्सा मा विरंसीञ्चिरतरनुचितां साधयन्ती श्रिय न ॥ २६ ॥ विष्णोध्यभाग संबन्धिनी रोमराजिनाऽसार वित्तया मतीन बिरसोद्धि. रतिमा क्रोतु । तत्र भूमादिलः । किं कर्वनी । उचितामलद्योग्या ठियं साथ- यन्ती । विभूता । रम्या । महितचिमनी महिता म्ः प्रमत्ता ग रचिन्नती। या नाभीनालीस मूलपपोन्मुखी । सीनं नमराजा नल, मालेव चिननी रचिरा कुरति । कपभूतान्नमलोनान् । रूपियारेमलेन्मोहितन्न् । ननिकम- सैरभ्याघ्राणादधिकमोहिताननिलयं ॥ आदौ कल्पन्य यन्नात्रभवति बिनत विश्वमेनविले कल्यान्ते यन्य बन्न प्रविनाति सकलं साव जात्र। अत्यन्ताचिन्त्यभूतश्विरतन्नजितन्यान्नमन्वन्प तन्निन्न्नान्मन्न कणतिनुदा कीटनातोडभागे ॥ २७ ॥ जितन्य रे योगो नन्दूमध्यप्रदेो वक्षस्थल दोभानेऽनारमा चिरतरमतिमदा जीटलत् । हो । अन्तरीक्षनरपे । हदकाकारमान । विभूतस्वास्तित्व । लन्त मनामन चिन्ला मा सम्पपल । . भागामाल निरवदेप दिक्ष पपलादी प्रभवले । तथापाले स्थादर मच विधप्रनिदाति। विक्षण विपन् ।मन्दन्नरादिन्दद सली गनुमानमामिल्धतापत्र श्रीलोहानि फुलन्दिनवनलगजनुजन्न् । वध प्रीष्मन्नन्धुकानि यानल माई गरपदनन्दि यल्लेदित कलापरे ।। २८ ।। बाप र प्रताप པསྨཱསི༌ཏཱནས་པཎ་ལཙམཱནྟས་ཡེརཱ ཨ༌ནས་སམྦྷན ད གའི ་ སཡལ་ སགས… སྨན༌ས 'ཏཔེ༌-པ སཎ་མཱུས བསམ་ शिरलाई सन् । दिनी " अपार समर ८५ रू. རྨ་པདོནྣཱ ཨཱརཱ དེབ་ སཏགསནདསམ་བསླབཨཔྤབt:--- दि पहिला र <ए- REF- " .

·No text on this page.

·१ विष्णुपादादिकेगान्तवर्णनन्तोत्रम् । १३ सारं सारसंघेर्मुखरितकुनुमा मेषकान्ता च कान्ता माला मालालितालान विरमतु सुखयोंजयन्ती जयन्ती ॥ ३१ ॥ या माल विष्णोरते नाकम्पनीकमसहितं यथा सात्तथा वमति । सामान्मुख. योजयन्ती सती न विरमतु । जिलक्षणा । जयन्ती जयश्री जयन्साख्या वा । वायी नगरन लानुकूत्वासरात वहाते सति वारम्पनिति चोज्यम् । ननिस्चा कौतुभप्रभया साक नह भासनानत एवासमानानुपमा। तथा वानुभद्र वासुदेव सुभद्र शोभन निद- धती। भूपयन्तीलयः । तथा सार संधैर्ऋमरसमूहः नारं यथा त्यात्तथा मुखरितकुसुमा। तथा मेवकान्ता व्यामवर्णकुसुमगुमिस्तप्रान्ता । अत एव वान्ता । तया मालालिता वक्षस्थया लन्यानुमोदिता ।। हारन्योल्पभानि प्रतिवनवनमालाशुभि प्रांशुभिर्य- ड्रीभिश्चाप्यङ्गनाना भवलितरचिभिनिष्कभाभिश्च भाति । वाहुल्येनैव बद्धाजलिपुटमजितन्याभियाचामहे त- द्वन्धाति बाधता नो बहुविहतिकरी बन्धुरं वाहुमूलम् ॥ ३२ ॥ अजितस्य भगवतस्तद्वाहुमूल्मसदेशमभिवाचानहे प्रार्थयामहे । किंलक्षणम् । बन्धुरं मुन्दरन् । किं कृत्वा । बाहुल्येन पुन पुनरेवाल्पुिट बद्धा । किं याच्नयेति चेत् । नेऽला वहुविहातरीमनेकार्थकरी दधाति दन्धनरूपां पीहा वाधताम् । संसार- निगडादलान्गेचचचिलर्थः । बाहुनृल हारयोस्प्रभाभिरतिकान्तिभि । तथा प्रतिव- नजातपुष्परचितदन्मालया निरस्त्यानीविचित्रवः । निष्पत्य भूपणविशेषस्य भाभिः शवलिता स्पयो चासान् । ताभिरहदाना पाहुभूषणाना श्रीभिर्भाति ।प्राभिरि- साविशेषान् ॥ विश्वत्राणैकदीक्षान्तदनुगुणगुणभत्रनिर्माणदक्षा कारो दुनिन्पा न्फुटगुल्यासा कर्मणामद्भुतानान् । गाई वाण कृपाण फलकनग्गिदे पद्मगड्डो नहीं विभाणा गरूजाल नन ददतु हरेर्वाह्वो मोहहानिन् ॥ ३३ ॥ होतो नन मेहहानि दन्तु । विविशिष्टा. । विक्षस जगतवाने रक्षण एका सत्या दीक्षा नतधारण पेवान् । जन एव तस्य विश्वासातगुणा चोग्या गुणा. सौ. चदियो पत्त्य ताहात्रत्व निर्माजे दक्षाः समाः । दुर्निरूपा । एते एवंप्रकारा इय- न्तयेत्यवधारयितुम्दाश्या । त्या गुस्वासानतिसष्टमहत्ल्यातियुक्तानामदुतानां कर्मणा पराम्मान रि। नपा दाई धनु , पागम् , कृपाण सन् , फ्रक चर्म, परे सुदर्शनं चन्, गदा नेदरी, पमन, दासः पादजन्यः, इत्येवविधमन्यद महरूमपरिमितं दारजालं चित्रान.निहलं वाहव इति वा योजना।

·१४ कण्टाकल्पोद्गतर्ग कनकमगलगण्डलोमगारे रुगोते. कौस्तुभग्गा गुमभिमपनितभिरनों विभानि । कण्ठालो ग्माया करवलगपदैर्मुद्रिते भर वैकुण्ठीगेऽत्र कण्टे वगतु गम गति कुण्ठमानं विहाय ॥ ३४ ॥ अण्ठमाणिोरडीयरास्मिनकण्टे गम मति हुण्टमामालग विहाय बरातु स्पिरीगगनु । यः कण्टाकरपा कण्ठभूपणानि ते-य उसयोतः। तथा कनकमये लगन्ती रो कुण्ठले तयोरस किरणः । उदार मनोहररिटी । तया कोग्नुभम्या- प्युरुभिरुयोतरुपनितः सन् । निमवर्णी लिभाति । पुनः मिलक्षणे । कण्ठे रमाया - ण्टाशेष लक्ष्मीनरुण्टालिने गति तम्या एव करवलयपद स्तेि । अव र भद्राये मुन्दराकारे ॥ पद्मानन्दप्रदाता पग्लिसदरुणश्रीपरीताग्रभाग काले काले च कम्बुप्रवरगगधरापूरणे य प्रवीण । वक्राकागान्तरस्थम्तिरयति नितरा दन्ततारोघशोभा श्रीभर्तुर्दन्तवासोद्युमणिरघतमोनागनायाम्न्यसौ न ॥ ३५ ॥ असी श्रीभर्तुर्दन्तवासो दन्ताच्छादनम् । ओष्टद्वयमिति यावत् । म एव द्युमणि सूर्यो नोऽस्माकमघतमोनाशनाय पापान्धकार दूरीकरणायास्तु । किंलक्षण । पद्मा लक्ष्मीस्तस्या आनन्दप्रदाता । तथा परिलसन्ती यारुणधी रक्तवर्णा कान्तिस्तया प- रीतो व्याप्तोऽप्रभागो यस्य । तथा काले काल उचितसमयेषु कम्वुप्रवरः शहयेष्ठ स एव शशधरश्चन्द्रस्तस्यापूरणमाध्मान तत्र य प्रवीण । तथा वक्ररूपो य आकाश- स्तस्यान्तरे मध्ये तिष्टतीति तथाविधः सन् । दन्तरूपाणा ताराणामोघ. समूहस्तस्य शोभा तिरयत्यभिभवति । प्रसिद्धोऽपि शुमणि. पद्मानामानन्दप्रदाता । अरुण सूर्यसा- रयिस्तच्छ्रिया परीताग्रभाग । काले काले शुक्ल पक्षतियिषु चन्द्रस्य वृद्धिकरणे प्रवीणः । आकारामध्यस्थ सन् । तारोघशोभा तिरस्करोति ॥ नित्य नेहातिरेकान्निजकमितुरल विप्रयोगाक्षमा या वनेन्दोरन्तराले कृतवसतिरिवाभाति नक्षत्रराजि । लक्ष्मीकान्तस्य कान्ताकृतिरतिविलसन्मुग्धमुक्ताफलश्री- दन्ताली सतत सा नतिनुतिनिरतान्रक्षतादक्षता न ॥ ३६ ॥ सा लक्ष्मीकान्तस्य दन्ताली दन्तपतिर्नतिनुतिनिरतानमस्कारस्तुतितत्परानोऽस्मा- संतत रक्षतात् । किंलक्षणा । अक्षता क्षतरहिता । निरन्तरेति यावत् । कान्ताकृति- मनोहराकारा । तथातिविलसतामत्यन्तशोभिना मुग्धाना सुन्दराणां मुक्ताफलाना श्री- ·विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्रम् । १९ उन्मजनूर्जितश्रीसिभुवनमपरं निर्ममे तत्सदृक्षं देहान्भोधि स देयानिरवधिरमृतं दैत्यविद्वेषिणो न ॥ १८ ॥ देवविद्वेषिणो नारायणस्य स देहाम्भोधि!ऽलभ्वमन्त कैवत्वं देयात् । त्रिभुन- नगुस्सैलोक्यपिता ब्रह्मापि यदन्तमध्येऽनेका असख्याता अब्दकोटी । अनेककोटेस- बल्लरपर्यन्तमित्यर्थ । भ्रान्ता भ्रान्त्वा बहुशो विनम्बान्तमवसान गन्तु प्रामु न सम- ऽभूदिलध्याहारः । पुनरन्तप्राप्त्याशाविन्चेदानन्तर नाभिनातोक्नालाअमर इवोन्म- जनपर त्रिभुवन तत्सदृक्ष निर्मने । क्लिक्षण । जितधी । कथभूतो देहाम्भोधिः । निरवधिः॥ मत्स्य कूमों वराहो नरहरिणपतिर्वामनो जामदग्न्य काकुत्स्थ कंसघाती मनसिजविजयी यश्च कल्की भविष्यन् । विष्णोरंशावतारा भुवनहितकरा धर्मसस्थापनार्था पायासुर्मा त एते गुरुतरकरुणाभारखिन्नाशया ये ॥ ४९ ॥ हरिणपति सिंहः । नरवासी हरिणपतिश्चेति विमहानरसिंहः । क्सघाती कृष्ण । मनतिजविजयी मारजित्तपखिवेपो भगवान्वुद्ध' । भविष्यन्कलियुगान्ते । अन्यत्फ- टम् । विष्णोरेतेऽशावतारा. । भुवनहितकरा । यतो धर्मतस्थापनार्थाः । तग गुरुत- रेण क्रुणाभारेण सिन खेद प्राप्तः । परवशीकृत इत्यर्थः । आशयोऽन्त करण पाते मा भक्त पायास ॥ यस्माद्वाचो निवृत्ता सममपि मनसा लक्षणामीक्षमाणा स्वार्थालाभात्परार्थव्यपगमकथनश्लाघिनो वेदवादा । नित्यानन्दं स्वसंविन्निरवधिममृतं स्वान्तसक्रान्तबिम्ब- च्छायापत्त्यापि नित्यं सुखयति यमिनो यत्तदव्यान्महो न ॥१०॥ तन्महस्तेजो नोऽलान्सदाव्यात् । यत्लान्मनसा सम वाचोऽपि निवृत्ता । तदि- दमेवेति वोधयितुमसमर्धाः । क्लिक्षणा.। लक्षणा मुख्यवृत्तवृत्त्यन्तर तानीक्षमाणा आकाइमाणा. । क्लात् । वेदलक्षणवादा' खार्थव शक्तिविषयखात्यालाभात्परे च तेऽर्थास्तेपा व्यपगमो निरसन तत्स्थनेन श्लाघा येपा ते ।क्लिक्षण मह.। नित्यानन्दम् । खसवित्तय प्रकाशम् । तथा निरवधि निरवधिकम् । फकारोऽत्र लुप्तो द्रष्टव्यः । अमृतमपरिणामि । कूटस्थमित्यर्थः । अपि च चन्मह खान्तमन्त'करण तत्र समान्ता बिम्बच्छाया विम्बाकृतित्तदापत्त्यापि तावन्मानप्राप्त्वापि यमिनो यतीगिल सन- त्यानन्दयति ॥ आ पादादा च शीप्णों वपुरिदमनघं वैष्णवं य खचित्ते धत्ते नित्यं निरस्ताखिलकलिकलुपे संततान्त प्रमोद । । - -- ५ ·अनिच्यामल भान रोगो नमीपतेः गा कुनाला नोऽम्मान मलं प्रशिनु । मा मालिनी का नीलोपला माली मार परपरेय । भगा काकिनी यमुना घरभिर गगग महानगर मगन्मानमामाद तनो गलति न । या गाला नागो शशिकला शशिप्रहार लदासापत्रान्तियुस्मामी लोलालोऽन्लगमा मने बाटो राटीयालो उत्प्रेक्ष्यते ॥ सुप्ताकाग प्रसुप्ते भगवति विबुधैरप्यदृष्टयल्पा व्याप्तव्योमान्तगलाम्नग्लरुचिजलाञ्जिता स्पष्टभान । देच्छायोद्गमाभा रिपुवपुरगुरुप्लोपगेपानिपून्या केगा. केगिद्विषो नो विदधतु विपुललेगपाशप्रणागम् ॥ ४६ ॥ पेशिद्विषः केशिनामरामुग्हन्तुर्भगयत केशा नोऽन्माक विपुला बहुला ये देशा अविद्यालितारागद्वेपाभिनिवेशात्त एव पाशास्तेषा प्रकर्षेण नारा विदधनु । किंलक्षणा। भगवति प्रमुप्ते सुप्ताकाराः मुप्तस्य भगवत आकार इवाकारो येषां ते । अत एव विसुधै- गपि न दृष्ट खरूप येपा ते तयाविधाः । तथा व्याप्त व्योमान्तराल ब्रह्माण्डोदर ये । तथा तरलानि चपलानि रुचिमन्युज्ज्वलानि च जलानि क्षीरसागरनीरानि तरासम- न्तादजिता । स्पष्टभासः । देहत्य श्रीमन्मूर्तेदछाया कान्तितसा उद्गम उपरिप्र- चारतद्वदाभान्ति ते। रिपूणा वपूष्येवागुरुत्तत्यप्लोषो दाहस्तलिन्रोपस्पो योऽग्नित्तत्त यूम्या धूमसमूह इव । एतविशेषणैः केशाना मेवमान्य ध्वनितम् । 'यस केशेषु जी. मूता' इति पुराणप्रतिया ।। यत्र प्रत्युप्तरत्नप्रवरपरिलसद्भरिरोचि प्रतान- स्फूर्त्या मूर्तिर्मुरारेर्युमणिशतचितव्योमवदुनिरीक्ष्या । कुर्वत्पारेपयोधि ज्वलदकृतमहामाखदौर्वाग्निशड्का गवन्न गर्म दिश्यात्कलिकलुषतम पाटनं तकिरीटम् ॥ ४७ ॥ तन्मुरारेः किरीटं नोऽलाक शश्वच्छम दिदयात् । कथंभूतम् । कलिकलुषतम पाटनम् । पारेपयोधि समुद्रमध्ये ज्वलनकृत्रिमो महान्प्रौढो भाखान्प्रकाशवहुलश्च य भौमिडिवानलन्तस्य शङ्का कुर्वत् । यत्र किरीटे प्रत्युप्ताना खचितानां रत्नप्रवराणा परितो लसद्भर्यधिक यद्रोचित्तस्य प्रतानो वित्तारस्तत्य स्फूर्त्या स्फुरणेन मुरारेमूतिर्यु- मणिशतचितव्योमवगुगपदुदितानेकसूर्यव्याप्ताकाशवदुनिरीक्ष्या दुष्प्रेक्ष्या तत् ॥ भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा यदन्तस्त्रिभुवनगुरुरप्यब्दकोटीरनेका गन्तुं नान्तं समथों भ्रमर इव पुनर्नाभिनालीकनालात् । .

·१९ विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्रम् । उन्मज्जन्नूर्जितश्रीत्रिभुवनमपरं निर्ममे तत्सदृक्ष देहान्भोधि स देवान्निरवधिरमृतं दैत्यविद्वेपिणो न ॥ १८ ॥ दैत्यविद्वेषिणो नारायणन्य न देहाम्भोधिनीऽलम्वनमृत देवत्वं देयान् । त्रिनुव- नगुस्सैलोक्यपिता ब्रमापि चदन्तमध्येऽनेका असल्याता अब्दकोटी । अनेकोडिनं- बलरपर्यन्तमित्यर्थः । श्रान्ता बान्ता बहुगो वित्रन्यान्तनवतान गन्नु प्रामु न नन- घोऽभूदित्यध्याहारः । पुनग्न्तप्रात्यागाविच्छेदानन्तर नाभिनानीक्नालाङ्गमर इवोन्न- उनपर त्रिभुवन तत्तम निर्मने । क्लिक्षणः । जितप्री । क्यभूतो देहान्भोधिः। निरवधिः ॥ मत्स्य कूमों वराहो नरहरिणपतिवामनो जामवन्य काकुल्थ कंसघाती मनसिजविजयी यश्च कल्की भविष्यन् । विष्णोरनावतारा भुवनहितकग धर्मसन्थापना पायानुर्मा त एते गुरुतकरुणाभारखिन्नागया ये ।। १९ ।। हरिणपति सिंह.। नरवासी हरिणपतिश्चेति विनहानरसिंहः । न्मघाती कृषः । मनतिजविज्ची भारजित्तपखिवेषो भगवान्बुद्ध । नविष्वन्कलियुगान्ते । स्न्यन्ट- उम् । विष्णोरेतेऽनावतारा । भुवनहिनकरा । चनो पर्नस्थापनार्थाः । ता गुरुत- रेण वरूपाभारेण सिन्न खेद प्राप्त. । परवनीताल। आयोऽन्त कर देगते मा भक्त पाना ॥ यन्नाहाचो निवृत्ता सममपि मनना लक्षणामीक्षमाणा स्वार्थालाभात्परार्थव्यपनमकथनश्लाघिनो देदवाना । नित्यानन्द वनविनिरवधिममृत स्वान्तमंत्रान्तविन्य- च्छायापत्त्यापि नित्य सुखयति यमिनो यत्तदव्यान्महो न ॥ ५० ॥ तन्नहम्तेजो नेऽलान्स्दाव्यात् । बलान्मनमा स्न वाचोऽपि निन । दमेवेति चोपचितुमसमर्धा । पिल्पा । पा सरवनेचर :: हावाहनामा । क्लान् । दक्षायादा लाल निविपरून तेरितेपा व्यपगमो निरन्न तत्पनेन गा पा है ।दित न्ह नन्दन लसंविसर प्रकाराम् । तथा निरवाद निरनिरन् । नेपाल मृतमपरिणनि । टस्पनिलम्. । अपि च पन्त. विन्दन्ना विम्यारदिलदारयापि लपनमा -:- लानन्दचति ॥ आ पदादा च शीमें पुन्दिन्न : धत्ते नित्य निरनन्दितरि ।

·काव्यमाला। जुहजिहाकृशानी हरिचरितहवि स्तोत्रमन्त्रानुपाठे- स्तत्पादाम्भोरुहाभ्या सततमपि नमस्कुर्महे निर्मलाभ्याम् ॥ ५१ । आ पादात्पादमारभ्य, आ च शीर्ण शिर.पर्यन्तमिद पूर्ववणितं वैगव विष्णु स्वस्पं ये निरस्ताखिलकलिकलुपे खचित्ते संततान्तःप्रमोद आनन्दभरितान्तःकरण सन् नित्यं धत्ते निर्मलाभ्यां तत्पादाम्भोरुहाभ्यामपि वय नमस्कुमहे । कि कुर्वन् तोत्रमन्त्रानुपाठजिवाकृशानौ जिहारूपेऽनी हरिचरितहवि. सततं जुहुन् । हरिचार तानि तत्स्तोत्राणि च सदा पठनित्यर्थ ॥ इति भगवत्पादश्रीशकराचार्यकृत विष्णुपादादिकेशान्तवर्णनस्तोत्र सटिप्पण नमाम- श्रीगुमानिकविप्रणीतम् उपदेशशतकम्। त्रिपु देवेषु महान्तं भृगुवुभुत्सु परीक्ष्य हरिमेकम् । मेनेऽधिकं महिम्ना सेव्य सर्वोत्तमो विष्णु ॥ १ ॥ रुक्माङ्गद वपुत्रं निहत्य खङ्गेन मोहिनीवचसा । सत्यां ररक्ष वाचं न संकटेऽपि त्यजेद्धर्मम् ॥ २ ॥ निर्वासितो हितेप्सुर्विभीषणो रावणेन लङ्काया । तन्नाशहेतुरासीन्नहि निजवन्धुर्विरोद्धव्य ॥ ३ ॥ हृतराज्यदर्पसारं सुयोधनं निग्रहीतुमपि शक्ता । प्रोपुर्वनेषु पार्था धीर समयं प्रतीक्षेत ॥ ४ ॥ मणिहेतोरभिशप्त कृष्ण सत्राजिताथ जाम्बवतः । जित्वा ददौ तमस्मै जनापवादाजेद्भीतिम् ॥ ५ ॥ खाराज्यमनुवान प्रकोप्य नहुपो मुनीनहिर्भूत्वा । न्यपतत्त्वरितमधस्तात्प्राप्तैश्वर्यो न दृप्त. स्यात् ॥ ६ ॥ सहधर्मिणी वनान्ताद्दशरथसूनो हार दशवक्र. । बन्धनमाप समुद्रो न दुर्जनस्यान्तिके निवसेत् ॥ ७ ॥ १. एतच्छतकोदाहरणकधातु प्रायः श्रीमद्गागवते हरिवशे च वर्तन्ते. २ इय भृगुस्था श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे नवागीतिमितेऽध्याये दृष्टव्या 2. 'सल करोति दुत्त नून फलति साधुपु । दशाननोऽहरत्सीता बन्धन च महोदधे ॥' इनि प्राचीन शोक ·उपदेवगतकन् । हन्तुं देवन्तनगं वसुदेवनोचतायुध कंन । नथुरोतिभिरनुनीत. साना न बने व्यान् ॥ ८ ॥ मगन्ततिचारो न युक्त इति गनिनं दाग्रीन । धनदं वन्य युद्धे नूनतिनाष्टक ॥ ९ ॥ मिश्चक्चन केञ्च न्यो दत्त । टप दुग्नं ही न कुन विश्वान् ॥ २० ॥ गांधोबुनन्त पौत्य म्पले कार्तीय। डाग व बद्धो न बलोबिन योजन ॥ ॥ दीनि च्छो नुकडिन नि । ननिदहाहले बिलामन्चन ।। १२ ॥ की छन्द - विजिन्याय पम्लुिई बयन या हल हुने । पनि कनेविष्टिगे हुन् । नि टाकि हनोन्न:: भासाक्षाय विनियाद करो। कन्या विवि मत माल ::::. : . -- ܢ ܐ . 1 ·२२ नीगे नानिक गिटनगगेपित हमारीणाम । नगितार्जुन जागीदने मोनिका Tig }२० ॥ गुगल गामणिनीन गगनाल । गुनिर निमग जे कार्य गमाननीत ॥ २१ ॥ जमदागिना निगुन मयो निमशान माना गग । निटांप पुनगगीदमकरिनारित कुर्यात् ।। २२ ॥ गतयोगनततमि विलाय नातात्मजोऽनिमाम् । वीगग्रत मगेभ्यशोगनगाहम कुर्यात् ।। २३ ॥ पहित मुगिजंगीपुर्ह र प्रहर्तु मरोऽभ्ययायावत् । मम्मीवभूव तावन्न निकीतुष्कर कर्म ॥ २४ ॥ सकुख्य पादपाते कालिन्द्या कोलिय कृतागकम् । निग्यापयन्मुकुन्दो टुटे दण्ट प्रयोक्तव्य ॥ २५ ॥ कुलिशाहतिहृतशिरसेऽप्यढात्कंबन्धाय जीवते शक्र । अशनायोरसि वदन दीनो रिपुरप्यनुग्रात्य ॥ २६ ॥ सुग्रीवाय गुंक खाद्दशमुखसदेशमादिशन्कपिभि । सताड्य सपदि बद्धो न दृतभाव भजेदमत ॥२७॥ अश्वत्थामा हत इति युधि गिरमनृता युधिष्ठिरोऽवादीत् । पुनरनुतापमवापत्पापं कृत्वानुतप्येत ॥ २८ ।। भोगान्बहून्ययातिभुक्त्वा वयसा सुतम्य चिरकालम् । निविद्यतावितृप्त काम मन्येत दुप्पूरम् ॥ २९ ॥ बलिरिन्द्रजित्रिलोक्यां भुञ्जन्भोगाश्चिराद्विनष्टश्री । सुतलेऽवध्यत पाशैभॊगान्क्षणभङ्गुरान्विद्यात् ॥ ३० ॥ विलपन्तं हतपुत्रं धृतराष्ट्रं वीक्ष्य करुणया कृष्ण । क्षणमनुशुशोच सासं दुःखितमनु दु खितो भूयात् ॥ ३१ १. एतनामक सर्पम्. २ कबन्धकथा वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे ३. सारणसहचरो रावणदूत ४ निर्वेद प्राप.

·No text on this page.

·२४ ममाशिमिनि हगमान नामपि जगमर्गः । अजहाल न गुमान गणमोतो ना || ११ ।। हला मागुम्मनान्ग पो जानानान्सर रुग । उत्गन गहगाभान कुन्गिन फर्म कुर्वीत ॥ १२ ॥ गीता विमृज्य गम गाम मनिभनिननो गज्यग । गागनुवाग पुयी नेग गहि गम गमय ॥ ५६ ॥ कृष्णधनजयभीमान्द्विवेगमा गगनत्रिभो । मात्र क्षिप्रमजानादाफारहित विद्यात ॥ १७ ॥ या या दिग गतोऽद्भिरण्यकशिपुर्यदृच्छया विचरन् । ता ता सुरा प्रणेमुर्दष्टजन दरत प्रणमेत ॥ १८ ॥ कुर्वन्नपि मुनिगप्त खजीविताथीं परीक्षितो यन्नम् । दष्टोऽहिना विनष्टो जेयो मृत्यु मुटुर्वार ॥ ४९ ॥ सदिति प्रतीयमान जगन्मृपैवेति केवल बुद्ध्वा । जनको विमुक्तिमागात्समवदन्तर्जगदोध्यम् ॥ २० ॥ विहरन्वधूभिरन्त पुरेऽग्निवर्णो दिवानिश कामी । ग्रस्तोऽथ यक्ष्मणाभूद्विपयान्विपभीपणान्विद्यात् ॥ ११ ॥ विप्रः पतिपल्या हिस्रोऽप्यभिवादनान्महीणाम् । वाल्मीकिर्मुनिरासीत्पुरुषानभिवादयेन्महत ॥ १२ ॥ निशि कामयन्दुरात्मा द्रुपदसुता कीचको रह प्राप्ताम् । वधमाप भीमसेनात्परस्त्रिय नाभिकाहेत ॥ १३ ॥ युधि कुरवः कृतवैरा चीरं व्यूहं विशन्तमभिमन्युम् । बहवो निजघ्नुरेव नैको रिपुमण्डल प्रवियेत् ॥ १४ ॥ ऍप्करनिर्जितराज्यः पुरमृतुपर्णस्य नैपंधो गत्वा । सारथिरभून्निगूढो दुरवस्थो न प्रकाश स्यात् ॥ ५५ ॥ १ ‘स सचरिष्णुर्भुवनान्तराणि याम्' (१।४६) इत्यादि शिशुपालवधश्लोकानु रिणीयमार्या २ अग्निवर्णकथा रघुवशस्यैकोनविंशे सर्गे प्रसिद्धैव ३ लोकप्रसिद्ध कथा. रामायणादिपु न प्राप्यते ४ नलभ्राता. ५. नल ·-~ २६ उपदेशशतकम् । क्षात्रं विमृप्य धर्म मान्यैर्गुरुभिद्विजैः सम समरे । युयुधेऽर्जुनो धनुष्मान्धोरमपि खं चरेद्धर्मम् ।। ५६ ॥ हरिरन्बुधिमयनोत्था सुधां सुरेभ्य मुरां मुरारिभ्य । चतरसमं यथाई योग्यं योग्याय दातव्यम् ।। ५७ ॥ अथ चैकत्वमवाप्ता. सुरां निपीयोद्धता मिथो नन्त । युधि यादवा प्रणेशु मान्मा न सेवेत ॥ २८ ॥ यज्ञोत्नवे खपित्रा हठादनाकारिता नती गत्वा । तनुमजात्परिभूता कापि न गच्छेदनाहूत ॥ ५९ ॥ मुंचकुन्देन मुकुन्दो यदुभिरवध्यन्य कालयवनन्य । छलतोऽचीकरदन्तं वध्योऽविश्वयित्यापि ॥ ६ ॥ असकृयुधि विजिनादपि भीतो बहिंद्रथाजले देंगन् । कृत्वा हरिन्यवान्नाद्विजितोऽप्यागवनीयोऽरि ॥६१ ।। नुग्गार्थेऽभिन्नग्न्न प्रकोप्य कपिल क्षणान्नम संवं । सगरनुता क्षयमीयुन कोपयेत्तापम शान्तम् ।। ६२ ॥ मुनिरपि विश्वामित्र श्वा भूत्वा गृहमुर्दगीयाग । अन्यत्रजमगनों भेनव्य दर्जयाकामान् ॥ ६६ ॥ बलपिनम्मिलोक्या तृणवणयन्दगानन गगन् । बुधि निजिन वगैर्न दोहवं दधो गनना ॥ ६१ ।। मानुपादिद्ध पालो पर नपानाचा । धुंद उचे पदरभनयमा पदायिना कार ॥६६॥ नीता गामि मादीयो वरमाला कानी पदि शाला। पर नामिति ने न सिमर ॥६६ !' दयन साम से मना कर नारस नि:: है ·गा। मिनी पिणो मात ॥ १२ ॥ निगियामा समोर थि-मापारितामापा ॥ ९ ॥ माया मगेनो विपरिगेनोमदने । देरणा लिनिकासी गोलिपिनः ॥ ५ ॥ शिक्षिानामा पनि कामगा। जय नियमाप शाप न विदा पाटगामिल ॥ ९२ ॥ पुत्रेण गमगावी पतितो पानेनानी । तुप्यन्हदि न ललको पराजय पुरतो विच्छेन ॥ १२ ॥ निग्गंगताय कुन्नी कृष्णाय झेशिता कुरुक्षेत्रे । व्यमनं खमार मर्व मुहदे विनिवेदयेह गम् ॥ २७ ॥ पाचालीगनगनी हरिणा दु शामनावतारा-याम् । वाती क्षणाप्रपन्नी हरि भयात प्रपद्येत ॥ ९८ ॥ देवाहनोपलब्धा ययातिरबानाणोऽपि गतशयम् । शुक्रगुतागुपयेमे विधिप्रणीते प्रवर्तेत ॥ ९९ ॥ असुरो हितमुपदिष्टः प्रहादो नारदेन गर्भस्थ । तत्त्वविदुषां वरोऽभृद्धितोपदेश सदा शृणुयात् ॥ १० ॥ स्फुटमार्याशतगदितान्पृथक्प्रमाणीकृतानुदाहरणे. । शतमेतानुपदेशान्विभावयन्भावयेत्सिद्धिम् ॥ १०१ ॥ कुतुकाय कोविदानां मूढमतीनां महोपकाराय । निरमात्कविर्गुमानिः शतोपदेगप्रवन्धगमुम् ॥ १०२ ॥ इति श्रीगुमानिकविप्रणीतमुपदेशशता समाप्तम् । ५ अवहारो पाहापरनामा जलजन्तु

·No text on this page.

·. rai | निति || tatti 111 अगित 11:10}} ..।। ध्यान 1 मोगा 1 41 मो.. । 1111 11, 2017 7, ! {) 43:, ।' (7 18 1ि111111111 पारितापुहा 1111010।।। ना माथी'! 11 12 It If .in यो १ । कमी. Mtt}' ग्नीपवितं यत, लघुना गा । पातं स्योदना नाम तकादशामाम् ॥ २३ ॥ यया मग- 'गगनकल गोगतांनी अतर तामाग्जिामि । बायन्यभिमुखी रणे रणे नातिने नमते भाद्रता ।' गुरुद्वययुतरन्तेरनभैम्प क्षता । गदिता स्वागतानाम रत्तमेकादशाक्षरम् ।। २ ।। यया मग- 'रत्नमाविमलेर्गुणतुझेरथिनामभिमतार्पणसक्तै । स्वागताभिमुखनप्रशिरस्कै व्यते जगति साधुभिरेव ॥' सकारैरन्वितं वृत्तं चतुभिर्युगपत्स्थितः । उदितं तोटकं नाम वृत्त दिशाक्षरम् ॥ २५ ॥ १ शिव २ रथोपरि रिचनेति भाव .

·सुवृत्ततिलकम् । ३३ यथा मम- - 'सरन. लरसारतरो वयस समय स्मृतिगेपदशापतित । गलिताखिलरागरुचिर्विजने परितोऽट कपालकर. सुमते ॥ संलक्षितं जनजरैदशाभरमारैः । छन्दोविचक्षणा वृत्तं वंशस्थाख्यं प्रवनते ॥ २६ ॥ यथा मन- जनन्य तीव्रातपजानिवारणा जयन्ति सन्तः सततं समुन्नता । मितातपत्रप्रतिमा विभान्ति ये विगालेबंगसतया गुणोचिता. ॥' अभिव्यक्तं नमभररक्षरीदशाक्षरम् । वदन्ति वृत्तजानिज्ञा वृत्तं द्रुनविलम्बितम् ।। २७ ।। यथा मम- 'नभनि भनगलच्छविभिनद्रुतविलन्थिनगै पन्धिान्ति । नितकर कलहन स्वाभिननरनि संवलिनो यमुनोमिनि ॥ समन्विनं मनरटिजन्नं पूर्वाक्षरबिभिः । त्रयोदशाक्षरं नाम्ना कीर्नयन्ति प्रापिणीम् ॥ २८ ॥ - 'मानोज मुभिगुणैर्या मिनाना निर्व्याजा निजभुजविक्रमगाता । सर्वागाप्रणयिजनोपजीवनाना भयाना भवनि पंरपापिनी ॥ अभिज्ञानं तमनरन्तामना गुरुभयम् । चतुर्दशाक्षरं हत्तं वमन्ननिक विदुः ।। २९ ॥ -- ·४ काव्यमाला। अष्टाक्षरविरामेण युक्ता ननमयै सयैः । वदन्ति मालिनीनाम वृत्तं पञ्चदशाक्षरम् ॥ ३०॥ यथा मम- - ननननमयवाणी मेग्खलाकृष्टिकाले प्रविनलदिव शील नोन्मृजन्ती दुकूलम् । तृण वनलने ऽपि म्वैरिणी शङ्कमाना दिशि दिगि कृतदृष्टिालिनी कम्य नेष्टा ।' ननभने जलग्न्तगुरुभिर्न कटाभिधम् । एनं चानपिन्छदं विदुः मतदशाक्षरम् ।। ३१ ॥ निमविशा गणविकमकी निमरे I ENTIRL भाना भानप । . निश Hit नवमहति । at ofचना नदिभिः ।। ३२ ॥ यसमा गया - ...aitriपिम म पनी । .:, २ मा निमय .: : मदन यामिमाम ) नम्न मन गुना मददगावग बिराटी पवितमिः गर्मानम्नया ॥ ३३ ॥ : " IMerry ·सुवृत्ततिलकम् । नखार्दनमतनं दृढमपीडनं पीडनं कगति रतिनंगरे मकरकेतन कामिनाम् ॥ नमासवती यथा मम-- 'कच्ग्रह्मनुलसत्कमलकोपपीडाजड- द्विनेफकलकृजितानुकृतसीत्कृतालकृता । जयन्ति सुरतोलबलतिरे कुरशीनां प्रमोदनदनिर्भप्रणयचुम्बिनो विनमा ॥ पृथ्वी नाकारगम्भीरजासजिभिरक्षरः । नमासन्धियुक्तापि यानि प्रत्युन दीनाम् ॥ २८ ॥ यथा भट्टनारायणन्य- 'महाप्रल्यमारनाभिनयुक्गवर्तक- प्रचण्डघनगजिनप्रनिम्नानुकानी मुह । न्य श्रवणमन्द गितगेदनीकदर रनोऽय मनोदयनगनपूर्व अन ।' स्वरानगरच्छेदविभानिरिणी पः। मन्धन्धिवजेब यानि निस्पिन्दननाम् ॥ ॥ .....

·४२ काव्यमाला। यथा भद्देन्दुराजस्य--- 'रहसि हृतदुकूला शीलिता तैलदीपे त्वदुपगतसमृद्धे प्रेयसी श्रोत्रियस्य । विकिरति पटवासैर्हन्ति कर्णावतंसैः शमयति मणिदीपं पाणिफूत्कानिलेन ।' गुरुलध्वादिनियमादविभ्रष्टेऽपि लक्षणात् । दोपस्तदुपगेत्यत्र श्रोत्रग्राह्योऽस्ति विवरः ॥ २५ ॥ प्रथमं यक्षरैश्छेदैस्ततस्त्रिचतुरक्षरैः । पञ्चाक्षरैश्च पर्यन्ते नर्कुटं याति चारुताम् ॥ २६ ॥ यथा वीरदेवस्य-~- 'तव शतपत्रपत्रमृदुताम्रतलश्चरण- श्चलकलहंसनूपुरवरध्वनिना मुखरः । महिषमहासुरस्य शिरसि प्रसभं निहितः सकलमहीधरेन्द्रगुरुतां कथमम्ब गतः ॥ विपरीतं यथास्यैव- 'सशिखिशिखेव धूमनिचिताञ्जनशैलगुहा सकपिशपन्नगेव यमुनोन्नतनीलशिला । महिपमहासुरोपहितभासुरशूलकरा बहुलनिशेव भासि सतडिद्गुणमेघयुता ॥' असमासैः पदैर्भाति पृथ्वी पृथ्वी पृथक्स्थितैः । ममासग्रन्थिभिः सैव याति संकोचखर्वताम् ॥ २७ ॥ पृथक्पदा यथा साहिलस्य- 'कचग्रहमनुग्रहं दशनखण्डनं मण्डनं दृगञ्चनमवञ्चनं मुखरसार्पणं तर्पणम् । 1, निस्तसवत्सरीयकादशशतकसमाप्ती विद्यमानाद्रटालकारटीकाकर्तु वे रनमिसावुत प्राचीनोऽय वीरदेव.. यतो नमिसाधुना 'नुत्वा तथाहि दुर्गाम् । इत्यादि रुद्रटार्याच्याख्यायाम् 'केचिद्वीरदेवादयो नीरुजल प्रापुः' इत्युक्तमस्ि पवाय वीरदेव यतोऽत्रापि दुर्गास्तुतिरूपमेवारस नोकद्वयम. - ·आयनागारविरहानयन्ते चामिनः । माननीहिनं वन्य नवोपलभ्यते ॥ ३९ ॥ होती कि मनुनी। नववन्न्नुनिल मुखमामन्यात्र कार्य नहनन । बालन गलितं रविना नीलमल्लना ॥ ४० नगन्युनाविन्तानविगी। अविना व गमवायन गम १५.!

·काव्यमाला। विसर्जनीयस्योत्वेन पनिनोनग्नि । गालक्रीडितं यानि पाठे गायागनामिन ॥ ३६॥ यथा मुक्ताफणय---- लीलाचामग्दम्बगे निपनेबीलाम्बुदश्रेणयो गगोद्दण्दगिमण्टिनो मुग्नविद्रताम्तमोविश्रमा । मौगन्ध्योहतवावदाकुलबलन्मत्तालिमालाकुलो चम्मिलो हरिणीहशो विजयने सस्तो रतिव्यत्यये ॥ विच्छिन्नपाई पूर्वार्धे द्वितीयाधै ममामवन् । शार्दूलक्रीडितं भाति विपरीनमनोऽधमम् ॥ ३७॥ पूर्वार्धे यथा भट्टभवभुते अज्ञानाद्यदि वाधिपत्यम्भमादम्मत्परोक्ष हृता मीतेय प्रविमुच्यता आठ मरुत्पुत्रम्य हम्नेऽधुना । नो चेलक्ष्मणमुक्तमार्गणगणच्छेदोच्छलच्छोणित- च्छत्रच्छन्नदिगन्तमन्तकपुर पुत्रैर्वृतो याम्यसि || विपरीत यथा रिस्मो स्नातु वान्छसि कि मुधैव ववलक्षीरोदफेनच्छटा- छायाहारिणि वारिणि धुसरितो डिण्डीविस्तारिणि । आस्ते ते कलिकालकल्मपमपीप्रक्षालनैकक्षमा कीर्ति सनिहितैव सप्तभुवनस्वच्छन्दमन्दाकिनी ।' आद्यन्तयोर्गुणोत्कर्पकान्त्या सर्वातिशायिनोः । शार्दूलक्रीडितं धत्ते मध्ये तद्गौरवोन्नतिम् ॥ ३८ ॥ यथा कालिदासस्य- 'गाहन्ता महिपा निपानसलिल शृङ्गैर्मुहुस्ताडितं छायावद्धकदम्बकं मृगकुलं रोमन्थमभ्यस्यतु । विस्रब्धै. क्रियता वराहपतिभिर्मुस्ताक्षति पल्वले विश्रान्ति लभतामिदं च शिथिलज्यावन्धमस्मद्धनुः ॥'

·No text on this page.

·१८
कागमा
गथा गग-
-
'शौर्यश्रीगपाश कम्लिनमिलगौजियनगुण
क्षोणीरक्षा भुजग कुलभिगग्लिटर कीनिनिर्मा कपः ।
गनुवातप्रतापप्रलयालगरम्फारागागल,
प्रीत्यै लक्ष्मीकटाक्ष कुनलयविनायी गग्य पाणो कृपाणः ॥'
एवमुद्देगलेशेन वृत्तानां दागतः क्रमः ।
अनयैव दिशा मर्य ज्ञेयं न यथोचितम् ॥ ४३ ॥
मन्दाक्रान्ता भवेन्मध्ये शालिनी पूरिताक्षरा ।
उपेन्द्रवज्र वंशस्थं पर्यन्नकाक्षराधिकम् ।। ४४ ॥
इत्यादि दर्शितं नेह स्वतः मिद्धो द्ययं क्रमः ।
न वेत्ति तदत्तज्ञस्तज्ज्ञस्य कोपयुज्यते ॥ ४५ ॥
इति परिचितनानारूपवाणीगुणानां
विदितविविधदोपोदेशलेशान्तराणाम् ।
इदमतिशयमूक्ष्मवृत्तचर्चाविचारै-
रभिहितमभिगम्यं योगितुल्याशयानाम् ॥ ४६ ॥
इति श्रीप्रकाशेन्द्रात्मजव्यासदासापरनामश्रीक्षेमेन्द्रविरचिते मुगृत्ततिलके
गुणदोपदर्शन नाम द्वितीयो विन्यास ।
तृतीयो विन्यास ।
प्रवन्धः सुतरां भाति यथास्थानं विवेचकः(निवेशितै.)।
निर्दोपैर्गुणसंयुक्तैः सुवृत्तैौक्तिकैरिव ॥१॥
शास्त्रं काव्यं शास्त्रकाव्यं काव्यशास्त्रं च भेदतः ।
चतुष्पकारः प्रसरः सतां सारस्वतो मतः ॥२॥
शास्त्रं काव्यविदः माहुः सर्वकाव्याङ्गलक्षणम् ।
काव्यं विशिष्टशब्दार्थसाहित्यसदलंकृति ॥ ३ ॥

·वृत्ततिलकम् ।
शास्त्रकाव्वं चतुर्वर्गमायं सर्वोपदेशकर ।
भटिभीमककाव्यादि काव्यशान्वं प्रचक्षते ॥४॥
तत्र केवलगाखेऽपि केचित्वाव्यं प्रयुञ्जते ।
निक्तीपथरसोगे गुडलेशमियोपरि ॥ ५ ॥
था वैद्यले बाग्मटन्य-
धु नुस्खनित्र गोत्पलं नियाय कामना पग्विादिनी नियत्र ।
कुसुनचयननोन व गया किमलपिनी ननिय गुपिनमा॥
गावं कुर्यान्वयन प्रसन्नार्थमनुष्टुभा ।
येन सर्वोपकाराय यानि मुस्पष्टताम् ॥ ६॥
काव्ये रमानुसारेण वर्णनानुगुणेन च ।
वृति सर्वत्तानां विनियोग विभागविन् ॥ ७ ॥
गावकाच्यऽनिढीर्याणां वृत्तानां न प्रयोजनम् ।
काव्यशास्त्रेऽपि नानि रसायत्तानि काव्यविन ।। ८ ॥
पुराणप्रतिविम्येषु प्रसन्नोपायवर्मन् ।
उपदंदामधानेषु पुर्यामप्वनुभम् ।। ९ ।।
नानासनविशेपास्तु कवेः दाम्नस्स गामना ।
चान्ति प्रभारिवात्यन्नमयोग्या अपि योग्यताम् ||६||
उप्रगोग्रासदाम नवानमगोपगाः ।
बधान एवं बैंगटेन एवादाः विरीटिनः ॥६॥
नयाप्पकन्यामहः मायापन्दिताः।
रेव सोभन्ने प्रबन्धाः सनाव ॥१२॥

·No text on this page.

·- नुवृत्तनिलकम् । रथोद्धता विभावेषु भन्या चन्द्रोदयादिषु । पाहुण्यप्रगुणा नीतिगस्थेन विराजते ॥ १८ ॥ चन्द्रोदये यथासैव- । 'अङ्गुलीभिन्वि केशसच मंनियन्य तिमिर मचिमि । कुबलीकृतसगेजलोचनं चुन्तीव रजनीनुवं गगी । नीनिर्यथा भाव- 'प्रिय कुणामविपन्य पालिनी प्रजासु वृति यनयुद्ध दिनुन् । स वणिलिली विदित मनायगे युधिष्ठिरं हेनवने वनेचर ॥ वमन्ननिलकं भानि संकर वीरद्रियोः । कुर्यात्सर्गस्य पर्यन्ते मालिनी द्वनतालवन् ।। १९ ।। वीरगयोथा ग्लान्य-~- 'न्भाविकामिनमुन्य नन्वदर्पणाल- गविकृतप्रनिमुन्य गुग्गेषगर्भन । रुप पुनानु उनिनारिचमाविमदी- नवृत्तदैन्यवर्धानण होई ॥ गर्मान्ने ग्था कालिदान्य- स्वचितमल्पिा दिमागमा नियादिविजाना कपागनी । मिनिरपचनार प्रत्याशी निमितानपाद । २ ·६२ - उपपनपरिच्छेदकाले शिगरिणी मना। औदार्यरुचिरीनित्यविनारे हरिणी वरा ॥ २० ॥ उपपन्नपरिच्छेदे यथा भर्तृहरे 'भवन्तो वेदान्तप्रणिहितनियामत्र गुग्यो विचित्रालापाना वयमपि कवीनामनुचग । तथाप्येवं त्रूमो नहि परहितात्पुण्यमपर न चाम्मिन्ममारे कुवलयदृयो रम्यमपरम् ॥ औदायेंऽप्यस्यैव-- 'विपुलहृदयैरन्यै कैश्चिजगजनित पुग विधृतमपरैर्दत्त चान्यविजित्य तृण यथा । इह हि भुवनान्यन्ये धीराश्चतुर्दश भुजते कतिपयपुरस्वाम्ये पुसा क एप मदज्वरः ॥' साक्षेपक्रोधधिक्कारे परं पृथ्वी भरक्षमा । प्रामवासव्यसने मन्दाक्रान्ता विराजते ॥ २१ ॥ साक्षेपे यथा यशोवर्मण:- 'स यस्य दशकंधर कृतवतोऽपि कक्षान्तरे गत स्फुटमवन्ध्यतामधिपयोधि साध्यो विधि । तदात्मज इहागद प्रहित एप सौमित्रिणा क स क स दशाननो ननु निवेद्यता राक्षस ॥' प्रावृट्प्रवासे यथा कालिदासस्य- 'तस्मिन्नद्रौ कतिचिदबलाविप्रयुक्त. स कामी नीत्वा मासान्कनकवलयभ्रंशरिक्तप्रकोष्ठः । आपाढस्य प्रथमदिवसे मेघमाश्लिष्टसा--- वप्रक्रीडापरिणतगजप्रेक्षणीयं ददर्श ॥' शौर्यस्तवे नृपादीनां शार्दूलक्रीडितं मतम् । सावेगपवनादीनां वर्णने स्रग्धरा मता ॥ २२॥ -

·No text on this page.

·५४ काव्यमाला। वृत्तच्छत्रस्य सा कापि वंशस्थस्य विचित्रता । प्रतिभा भारवेर्येन सच्छायेनाधिकीकृता ॥ ३१ ॥ वसन्ततिलकारूढा वाग्वल्ली गाढसङ्गिनी । रत्नाकरस्योत्कलिका चकास्त्याननकानने ॥ ३२॥ भवभूतेः शिखरिणी गिरगलतरङ्गिणी। रुचिरा घनसंदर्भे या मयूरीव नृत्यति ॥ ३३ ॥ सुवशा कालिदासस्य मन्दाक्रान्ता प्रवल्गति । सदश्वदमकस्येव काम्बोजतुरगाङ्गना ॥ ३४ ॥ शार्दूलक्रीडितैरेव प्रख्यातो राजशेखरः । शिखरीव परं वनः सोल्लेखैरुचशेखरः ॥ ३५ ॥ इत्येवं पूर्वकवयः सर्ववृत्तकरा अपि । अस्मिन्हार इवैकस्मिन्प्रायेणाभ्यधिकादराः ॥३६॥ सुवर्णाहप्रवन्धेषु यथास्थाननिवेशिनाम् । रत्नानामिव वृत्तानां भवत्यभ्यधिका रुचिः ॥ ३७॥ तस्माद्यथायं विनियोगमार्गः प्रदर्शितो वृत्तनिवेशनेषु । तथैव कार्यः कविभिः कृतज्ञैरवश्यवाचां नियमस्तु नायम् इत्यारुरुक्षोः प्रथमोपयुक्तं प्रवृत्तवाचश्च विवेककारि । .. महाकवेरप्यतिसूक्ष्मतत्त्वविचारहर्पपदमेतदुक्तम् ॥ ३९ ॥ इसौचित्यप्रचुररचनाविश्रुतश्रव्यवृत्त- व्यक्तिः शक्तिममृतवचसां दर्शिता संग्रहेण । क्षेमेन्द्रेण प्रणयिविपदां हर्तुराश्चर्यकर्तु- भूभृद्भर्तुर्भुवनजयिनोऽनन्तराजस्य राज्ये ॥ ४० ॥ इति श्रीप्रकाशेन्द्रात्मजव्यासदासापरनामश्रीक्षेमेन्द्रविरचिते मुवृत्ततिल वृत्तविनियोगो नाम तृतीयो विन्यास ।

·---
करुणालहरिः ।
पण्डितराजश्रीजगन्नाथविरचिता
करुणालहरिः।
वेपीढता नाथ विपानलोपमे विषादभूमो भवसागरे विभो ।
रं प्रतीकारमपश्यताधुना मयायमात्मा भवते निवेदितः ॥ १ ॥
पिवानलज्वालविलुप्तचेतन शरण्य तेऽवि गगण भयादयाम् ।
वेभाव्य भूयोऽपि ढयायुधाम्बुधे विधेहि में नाथ यथा यथेच्छसि ॥२॥
बेहाय संसारमहामरुस्थलीमलीकदेहादिमिलन्मरीचिकाम् ।
मनोमृगो मे करुणामृताम्बुधे विगाढुमीग त्वयि गाढमीहते ॥ ३ ॥
वदनिफुल्लाम्बुजमध्यनिर्गलन्मरन्दनि न्यन्दनितान्तलम्पटः ।
ननोमिलिन्दो मम मुक्तचापलस्त्वदन्यमीशान तृणाय मन्यते ॥ ४ ॥
जगनयत्राणविधौ धृतव्रतं तवादिगजीवमपाग्य ये जना ।
गरण्यमन्यन्मृगयन्ति यान्ति ते नितान्तमीगान कृनान्तदेहलीम् ॥ ५ ॥
रमामुग्वाम्भोजविकामनक्षमो जगत्रयोद्बोधविधानीक्षित ।
रुदा मदज्ञानविभावरी हरे हरिप्यति त्वन्नयनाराणोठय ॥ ६ ॥
सुरासुरम्वान्तचकोरचुम्बिना ममग्नमतापचयापनोदिनी ।
महानिशीथे मम मानने कदा रफुरिष्यनि बन्मुमचन्द्रचन्द्रिका ॥ ७ ॥

·५६ गुगोपनामापनि . ITEM गवामन लन् "TET" गोगमीयिनित || ८ || गुराणगाना गुगयुगगी fम । कदा दोकादयागगोलो मागोमा पोरणीम् ॥ २ ॥ मेलानवाधिकातिनारायो महोदना देव महावागिन । हरे सगागादा नगाद्विमनगमपानवेगा हमला गुशीलताम् ॥ १० ॥ पुगतनाना बनगामगोबर मलेशितार पुरुषोत्तम पतिम् । अपाम्प त त्वा निगपत्रमा मती मती मतिमें कथमन्यमेष्यति ।। ११ । ने जाग्रता गमगतेन वा मगा ममीहित ते करुणालवाहते । गिर मदीया यदि वेन्मि तात्त्विकी तदा जगन्नाया मामुरीकुरु ॥ १ अंयि दीनतर दयानिधे दुरवम्थं सकले समुग्मितम् । अधुनापि न मां निभालयन्भजसे हा कथमश्मचित्तताम् ।। १३ । मुमहान्ति जगन्ति विभ्रतस्तव यो नाविरभून्मनागपि । स कथ परमाप्त देहिना परमाणोर्मम धारणे श्रम ॥ १४ ॥ नितरा विनयेन पृच्छते सुविचार्योत्तरमत्र यच्छ मे । करितो गिरितोऽप्यहं गुरुस्त्वरितो नोद्धरसे यदद्य माम् ॥ १५ ॥ न धनं न च राज्यसंपद नहि विद्यामिदमेकमर्थये । मयि धेहि मनागपि प्रभो करुणाभगितरशिता दृशम् ॥ १६ ॥ अयमत्यधमोऽपि निर्गुणो दयनीयो भवता दयानिधे । वमतां फणिनां विषानलं किमु नानन्दयिता हि चन्दन ॥ १७ क्षुधितस्य नहि त्रपास्ति मे प्रतिरथ्यं प्रतिगृह्णत. कणान् । अकलक यशस्करं न ते भवदीयोऽपि यदन्यमृच्छति ॥ १८ ॥ - १ 'मनोजवा' इति पाठ . २ 'अलम्' इति पाठ , ३. 'सरस्वती में इति ४ 'न जाग्रति खप्नदशान्तरेऽपि वा पर विजाने तच पादपङ्कजात् । इति स्म यदि भाषित मया क(त)दा जगन्नायक मामुरीकुरु ॥' इति पाठः. ५ 'इति' पाठ... ६. 'अनिभालयनिमम्' इति पाठः ७. 'परमात्मदेहिन' इति पाठः... गुणो मदनीयः' इति पाठ ९. 'नानन्दयतीह' इति पाठः ·करुणालहरिः। नेतरां नरकेऽपि सीदतः किमु हीनं गलितत्रपस्य मे। [गवन्कुरु सूक्ष्ममीक्षणं परतस्त्वां जनता किमालपेत् ॥ १९ ॥ रके निजकर्मकल्पिता भजतो मे महतीरपि व्यथा । दमेकमसह्यमीक्षका यदनाथं निगदन्ति मां विभो ॥ २० ॥ गदन्तिमुखान्मया सह प्रतिरुद्धान्भवजालबन्धने । व मामपहाय मुञ्चतः करुणा किं न भिनत्ति मानसम् ॥ २१ ॥ नेरुपाधिजनातिहारिणं भगवस्त्वामवगत्य तत्त्वतः । कृतपुण्यचयावहेलनं कथमलेक्षण मामुपेक्षसे ॥ २२ ॥ सततं निगमेषु शृण्वता वरद त्वा पतितानुपावनम् । पुरु पापमुपारयतेऽनिशं त्वयि विश्वासधिया मया विभो ॥ २३ ॥ सुकृतं न कृतं पुरा कदाप्यथ सर्व कृतमेव दुष्कृतम् । अधुना गलितहिया मया भगवंस्त्वा प्रति कि निगद्यताम् ।। २४ ।। मदकामविमोहमत्सरा रिपवस्त्वत्पुर एव विहलम् । धृतगागदारिनन्दक प्रतिकर्षन्ति कथं न लॅजसे ॥ २५ ॥ अयि गर्तमुग्वे गत शिशु पथिकेनापि निवार्यते जवात् । जनकेन पतन्मयार्णवे न निवार्यों भवता कथं विभो ॥ २६ ॥ सुकृतप्रिय मान्यथान्तु ते सुकृतिभ्य सुखदस्य सुप्रथा । अपि पापमविभतनु गां तव विश्वभरनाम दुर्लगम् ।। २७ ॥ वनन. पुरुषैरिह प्रभो यदि रोप सगुपागतोऽसि गे । मुपर कृतकोटियल्गपं करणाब्धे जगतोऽपमारय ॥२८॥ यदि चीय दवासि मकान न गयेय प्रतिगृहाने तदा । अयोनिजमालय पंगो परिका सिता काम नत् ॥ १९ ॥ पनिनोऽप्यतिहर्गतोऽपि गलतो निमिलता पम् । भवनीय इतीमायया दयनीयम्पद वल्गा ॥६॥ ५ गri., पार पार... परिका: - ·ur काव्यमाला। सुयौवनापाण्डुरगण्डमण्डलप्रतिस्फुरत्कुण्डलताण्डवाद्भुतम् । गदाग्रज त्वन्मुखफुल्लपङ्कजं कदा मदक्ष्णोरतिथीभविष्यति ॥ ८ ॥ सुरापगातुगतरगचालितां सुरामुरानीकललाटलालिताम् । कदा दधे देव दयामृतोदधे भवत्पदाम्भोरुहधूलिधोरणीम् ॥ ९ ॥ महाजवाश्छिन्नविवेकरश्मयो मदोद्धता देव मदक्षवाजिनः । हरे समासाद्य तवाभिमन्दुरामपास्तवेगा दधता सुशीलताम् ॥ १० ॥ पुरातनानां वचसामगोचर महेशितार पुरुषोत्तमं पतिम् । अपास्य तं त्वां निरपत्रपा सती सती मतिम कथमन्यमेष्यति ॥ ११ ॥ ने जाग्रता खप्नगतेन वा मया समीहित ते करुणालवाहते । गिरं मदीया यदि वेत्सि तात्त्विकी तदा जगन्नायक मामुरीकुरु ॥ ११ अयि दीनतर दयानिधे दुरवस्थं सकलै ममुज्झितम् । अधुनापि न मा निमालयन्भजसे हा कथमश्मचित्तताम् ॥ १३ ॥ मुमहान्ति जगन्ति विभ्रतस्तव यो नाविरभून्मनागपि । स कथं परमाप्त देहिना परमाणोर्मम धारणे श्रम ॥ १४ ॥ नितरा विनयेन पृच्छते सुविचार्योत्तरमत्र यच्छ मे । करितो गिरितोऽप्यहं गुरुस्त्वरितो नोद्धरसे यदद्य माम् ।। १५ ।। न धनं न च राज्यसंपदं नहि विद्यामिदमेकमर्थये। मयि धेहि मनागपि प्रभो करुणाभगितरशिता दृशम् ॥ १६ ॥ अयमत्यधमोऽपि निर्गुणो दयनीयो भवता दयानिधे । वमतां फणिनां विषानलं किमु नानन्दयिता हि चन्दन ॥ १७ ॥ क्षुधितस्य नहि अपास्ति मे प्रतिरथ्यं प्रतिगृह्णतः कणान् । अकलङ्क यशस्करं न ते भवदीयोऽपि यदन्यमृच्छति ॥ १८ ॥ १ 'मनोजवा' इति पाठ:. २ 'अलम्' इति पाठ. ३. 'सरखती में' इति ४ 'न जाग्रति खप्नदशान्तरेऽपि वा पर विजाने तव पादपङ्कजात् । इति स यदि भापित मया क(त)दा जगन्नायक मामुरीकुरु ।' इति पाठ. ५. 'इति' पाठ ६ 'अनिमालयनिमम्' इति पाठ ७. 'परमात्मदेहिन' इति पाठः. ८. गुणो मदनीय' इति पाठः ९. 'नानन्दयतीह' इति पाठः .

·करुणालहरिः। नितरां नरकेपि सीनत. किन हीनं गस्तित्रपत्य में । भगवन्कुरु समनाम परतत्त्वां जनता किमालपेन् ॥ १९ ॥ नरके निजक कलिता म्जतो ने मनीरपि क्या । इदमेकनसबनीमका यदना निगन्ति मां विभो ॥ २० ॥ गदन्तिनवान्नया सह प्रतिक्षान्मजालन्यने । तव नानाहाय नवत. कामानिन भिनति माननम् ॥ २९॥ नित्पाधिजनानिहारि भगवानंगल तत्त्तन । कृतपुण्यत्रयावहेल्नं कयनलेण नानुपेने ॥ २२ ॥ सन्नं निगनेषु ऋचना बन्द बा पनिनानुपावनन् । पुरु पापमुपास्यतेऽनिन त्वयि विधालधिया नया विभो । २३ ।। सुकृतं न कृतं पुण कदाप्यय न कृतम्ब दानन् । अधुना गल्लिहिया नया भगवन्ना प्रति कि निगधनन् ॥ २४ ॥ मकादिमोहनलाग पिलर एर निलम्। वृतान्दाग्न्दिर निर्णन्त कथन रेजले ।। ६५ ॥ संचि गर्नमुन्ने जन हि पधिरेनापि निवाने ज्यान । जनन पनन्नवदन निया भवता कय विभो ॥ २६ ॥ सहनस्य चन्नु ने स्कृतिन्द्र वदन्य या ! कवि पाविभवनात्य विमान : भने पुरकि ने मेरी एक गिला कर स पदिवस वालि भर । परिवार नी . ।'

·काव्यमाला। सदा ॥५३॥ (कु.. I विधिशर्वमुखामरस्फुरन्मुकुटोन्निन्द्रमणिप्रभाकुलम् । नखचन्द्रमयूखमूच्छिताखिलतापं पदयोर्युगं दधत् ॥ ५२ ॥ . सरतः सरणौ सतो बहिः स्वपतो वालपतो गृहान्तरे । वपुरीदृशमीश तावकं हृदयालम्बनमस्तु मे नवनीरदनीलिमद्युतिर्नमनीयो निगमैनिरन्तरम् । निरये निपतन्तमाशु मां नयनेनापि सनाथयेद्विभुः ॥ ५४ ॥ प्रणिपत्य हरे भवन्तमद्धा विनिवद्धाञ्जलिरेकमेव याचे । जनुरन्तु कुले कृषीवलानामपि गोविन्दपदारविन्दभावः ॥ ५५ ॥ चाचा निर्मलया सुधामधुरया यां नाथ शिक्षामदा- म्नां स्वप्नेऽपि न संस्मराम्यहमहंभावावृतो निस्त्रपः । इत्याग शतगालिनं पुनरपि स्वीयेषु मां बिभ्रत- स्त्वत्तो नास्ति दयानिधिर्यदुपते मत्तो न मत्तः परः ॥ १६ ॥ पानाल ब्रज याहि वा मुरपुरीमारोह मेरोः गिरः पारावारपरम्परा तर तथाप्याशा न शान्ता तव । आधिव्याविजगपगहत यदि क्षेमं निजं वाञ्छसि श्रीकृष्णेनि ग्यायनं रसय रे शून्यै. किमन्यैः श्रमः ॥ ५५ ॥ वन पापमहीमृतां गवगटोद्रेकम्य सिद्धीपधं मिथ्याज्ञाननिगाविशालतममग्निग्मांशुबिम्बोदयः । कामहीमहामुम्नरज्वालाजटालः गियी द्वार निवृनिममनो विजयते कृष्णेनिवर्णद्वयम् ॥ ५८ ॥ विद्या विषयाटवीवलयममदावानल. प्रवर्गमवावीविकलितं मदीयं मनः । 'मा मुशिट' नि. पाट २ 'धापिलम्' इति पाथ प्रान ८. ' माय'पाट - "निरयनिग्यन्नम । उद दृष्टया it fr यायमानि । , 'मन'पाट ८ सम्मानिदि पाट. १. me ·अन्योक्तिमुक्तालता। अमन्दमिलदिन्दिरे निखिलमाधुरीमन्दिरे मुकुन्दमुखचन्दिरे चिरमिदं चकोरायताम् ॥ १९ ॥ सुरस्रोतविन्या. पुलिनमधितिष्ठन्नयनयो- विधायान्तर्मुद्रामथ सपदि विद्राव्य विषयान् । विधूतान्तर्ध्वान्तो मधुरमधुगयां चिनि कदा निमन्न स्यां कन्याचन नवनभस्याम्बुदाचं ॥ ६ ॥ ति पण्टिनराजश्रीजगनायविरचिता करणालहरि माता । -- । महाकविश्रीशंभुविरचिता अन्योक्तिमुक्तालता। मानं मुच विपश्चि पञ्चमन्वन्यबारपारगमा मा भूवन्कलकण्टकण्ठकुहरे कुण्टक्रमान्ने गिर । प्राप्त पञ्चगरप्रपञ्चशरणं यामजीगुर.- वन्धकप्रियबान्धदो धंवलितच्यामाधवो माथय ॥ १ ॥ दलात्रान्नानिन्ति कुन्तलवधृवेणीहरिन्नि पुट भिन्दनेप नमानि लोचननुधावालमीवरम । पायोद्गच्छति हारिकीरतरणीहागनुयार की रोकार बुर देरदार निजोन्मेषु योन्य ए ॥ ६ ॥ सत्य सन्नि पियन्ति मन्ति न सन ग्लानिलावा मजानन्तु न पन्तत निवापार पर बोन्तम । । यो गत सारदेतितोल्बमलानोपानीका नीललिजनभान नगदोदो र !!!

·No text on this page.

·अन्यक्तिमुक्तालना। नेप लगविभ्रमकवसर्भािले कपोलसले दोर्मले कुत्रमण्डले व कुल्ले कुशीशान् ॥ २३ ॥ मान्नध्वान्तकल संक्रगिगेन्वयमेणाचे- कंदर्पाककन्न गन्द्रकलिकाकार करेल्दत । तन्कि मालिनमन्वुबिदलिनं कि दन्निदन्ना- भ कि नु नथा न्यामिथुनै प्रन्यामजीकृत ॥ २ ॥ अनामन्नगिरे क्गेनु भजना विष्णो पद गाहनां क्षामाडो गिरिजाभुजगनुरुटोन्नपि गाई पय । एप हान्यनि केवल, यमुदिनीकान्नो नहि बन्नुन्य गकिकाता ननाहि लमने दोऽन्नु मान्यत्रम ॥ ५ ॥ येनाप्त कमलाविलालकमले किजल्कपानोन्लयो यो लीला विननाति नाभिनलिनोमो नथा गामि । नन्य न्याय, उमान्तरे मलित युवाप्यहो न न्थिनि न प्रीनिन तिन कलियम्यो नो चिन्मयो न सय ! • र ! अप्येनानि चुन्पितानि तुल्यन्यायन येन धाण त्यगवान्पयामियर विदधे दियोऽपि दयाति । मोऽपि धापि भवत्तद दिनमनि गोपचायो नि नन्द नातिना स्पर्धापर मेदिनागिन पका ས ས ས པ ༑ པར • ༑༣ - འོངས་ པ་ मिलकर पानी REE PR - ·४ काव्यमाला। चूतं चर्वय चम्पकं चर नवां वासन्तिकामन्तिका- न्मा मा मुञ्च सविभ्रम भ्रमर हे सङ्गं लवने कुरु । एकः कार्मुककर्मनमणि सखा देवस्य कान्तागुरोः प्रक्रान्तः प्रमदामदाववहन्मन्दानिलो माधवः ॥ १७ ॥ उत्कण्ठाकुलमस्तु कण्टककुले संजायतां ते मनः सानन्दं पिचुमन्दकन्दलढलाखादेपु का वा क्षतिः । एतत्कि तु तव क्रमेलक कथंकारं सहे दुःसहं तस्मिन्पुण्ड्रककन्दलीकिसलये येनासि निन्दापरः ॥ १८ ॥ शान्तं कान्तपुरंभ्रिकुन्तललतालावण्यचौरं तम पश्यारोहति पूर्वपर्वतशिखामम्भोजिनीवल्लभ । एव का गणना तवाद्य हि रतावद्योत खद्योत हे दूर्वाकाण्डतले दिनं नय सखे खर्वोऽस्तु गर्वग्रह. ॥ १९॥ अत्रोन्मीलति मालती स्मितमितो मल्ली समालम्बते तद्रोलम्ब विडम्बनाय नलिनी कि यासि कोऽयं क्रमः । एतम्यामपि दर्दुरैरपि वकैरेकैकमुक्तेि गीते कुण्ठित एव कण्ठकुहरे जायेत ते पञ्चमः ॥ २० ॥ आश्चर्यकनिधि स दुग्धजलधिर्मन्ये किमन्यद्यतो लेभे जन्म स लोकलोचनसुधासारस्तुपारद्युतिः । देवीकेलिकचग्रहेण ललिते गगातरगाछिते निःशङ्क निरटदि शकरजटाजूटेऽपि येन स्थितिः ॥ २१ कुन्दे कन्दलितादर सरसिजे संजात कौतूहल कहारे कलिनम्पृह किमपरं यः केतके कौतुकी । निर्माता किममर्त्यराजतरुणीलीलावतंसश्रियो योग्यम्नस्य मधुव्रतम्य ललिताकल्प स कल्पद्रुम. ॥ २२॥ शुभ्रो या मलिनोऽस्तु वा मृगमद. किं तावता तादृशः कोऽप्यन्यानवधिश्चमत्कृतिनिधि सौगन्ध्यमेको गुण । । * ·अन्योक्तिनुजान्ता। ६५ नप लगविभनेकवमतिमीले कपोलयले दोर्मूले कुचमण्डले व कुल्ले गई कुरजीहनान् ॥ २३ ॥ मान्तभ्वान्तकलाकरगिगेग्ल चमेणाचे. कंदर्यान्कन्द युन्ननलिकाका नन्दन । नकि नीतिनमन्बुजदिनितं कि दन्तिन्नाड- र्भ कि नु नथा स्थानिथुने अन्यामजीकृत ॥ २ ॥ अन्मानन्नगिरे गेतु भजता विष्णो परं गानं भामाशो गिरिजानुजगमुकटोनोऽपि गाइ पय । एप कान्यति वेदन, यमुदिनीकान्नो नहि वन्नुवं हाहे किकाता ननादि लभते दृगेऽन्नु नान्यक्रम || येनाम कमलादिननयमले किजल्लपानोलयो योनीला विननानि नाभिननिनोनया नया दाक्षिण । तन्य न्यायमान्न नधुलिद युवाप्यहो न यिनि न प्रीनिन रविन लिममयो नो दियो नमः ॥ अप्येनानि चुन्दिनानि बुलावायन गा- सागवान्पयानियन विक किन्योऽपि ययाति । गोऽपि सापि नदत्तंट विनति कागदनि मान्य नागरिक gar गोलकि पात्र किए सादर मी

·No text on this page.

·अन्योक्तिमुक्तालता। ६९ अक्षामं मणिदाम संवृणु ननु त्वं दर्शयेथा मुहु- र्मा मा मुग्धमनोहरा शशिकराकाराश्च हारस्रज । एषा वैकटिक स्फुटैव पुरत सा पामराणा पुरी यस्यां काचललन्तिकाङ्कितकुचोत्सना कुरङ्गीदृश. ॥ ४७ ।। यत्कणे च कुचान्तरे रचयितुं युक्तं कुरङ्गीदृशां धत्ते धैर्यधुरा जगत्रयजयस्मेरः स येन स्मरः । तन्मल्लीमुकुलं वनेऽत्र विजने केनापि नोत्तंसितं नाघ्रात न निरूपितं न कलित नोदश्चितं नोम्भितम् ।। ४८ ॥ यल्लीलातरला मरालशिगव प्रेम्णा भजन्ते सर को वैरिश्चविमानहंस भवतस्तस्मिन्निवासग्रह । यत्सक्रन्दनमुन्दरीकुचतटाम्फालोच्छलद्विन्दुनि स्वच्छन्द तव सिद्धगिन्धुसलिले तत्रोचिता केलय. ॥ ४९ ॥ वापी दूरे किरति कुरुते नो मृणालीपु लीलां नीलाम्भोज त्यजति भजते नाजकिजल्ककेलिम् । कि तु सान्ति वहति नलिनीनाललमारकण्ठ क्षाम श्यामारमणकिरणव्याकुलाझो रथाज ॥ ५० ॥ शोकात्कोककुलैरगीलि कमलरम्लायि दन्तारै- ररपोटि स्फटिकामले करटिनां यस्मिन्नवाप्तोदये । त दृष्य कुरजतनगहो मुग्ध स दुग्धाम्बुधि कि मिथ्या नरिनतिं चञ्चलबलत्याटोलदो कन्दर || ५१ ॥ तालीपाटवपाकपाण्टिमसखी यत्कान्तिरन्तर्गतो यत्वोऽपि प्रगुणो गुण किगपर यजन्म रताफरात् । युगो मौक्तिकार तारिणि यानन्कर्पूरपनाहुरे त्यन्यज्ञोऽयमनाभागनि पचोलाई पुरणीयमान ॥ ५२ ॥ १Pra देवदारनाम -

·धत्ते यत्र हले कुतूहलनार ग्रामीण रुग्रामणी ॥ ६९.
त्वं मेनाक जवाजहर मिलजिन ||"
७२
यः शूलागिरकाशने में
नो जातः भायी - हो ।
मुञ्चत्यन्तचिनिन् कानो
महीलीसजिन
जातप्रीतिललविकानुनिलकन्न
कान्तां किंतु यति चयन हर
उद्यविद्युति मेवधुतिभृति वीना मनोनोहिनि
व्योमारोहिणि नीलकण्ठरनत्रलिप गरिदै ।
यासि कापि मरालवालक कौञ्चाविले पल्लने
सह्यन्तां कतिचिद्वियुक्तवनितादत्तचरा वामग ॥
अनादृष्टिकया कलङ्कमतसीनील लुनीहि स्वय
सर्वा कि च निषिञ्च चन्दनरसस्यन्दैरमन्दैननुम
उद्यन्न कुरङ्गकेतन भवानेव भवेद्भाजन
जाने तामनकर्तुमाननगता भङ्गीं कुरसीदृश ॥ ६.!
आनीतैरिपुकार कारणमिह श्लाप्य तिमभि गरे
प्रख्यातामपि कि न पामरपुरीमेता पुर पन्यमि ।
दानं पात्रमिति ब्रवीति कुत्ते नोत्राणि तोत्रे रमं
यल्लीलातरलैरलद्धि कपिजिननिगेनिली
यचक्राम यदाचचानन कुम्भोदय ।
तसिनेव नगेन्द्रनन्दन जनमोहा
मान।
कारं नय कैरवेऽत्र
माने निवसन्मधुर

·अन्योक्तिमुक्तालता। यलिन्गौरीपृथुकुचतटीकुङ्कुमस्थासकाङ्के येन साणोरुरसि रहितो हारवल्लीविलास ॥ ५९ ॥ यलिन्रोहति निवडन्वरमियान्यलिन्नीरद्रुमै- रुद्रेक कलित. पटोलपटली यत्रेयनुन्मीलति । तलिन्नत्र निवेशितासि विपिने केनासि हा दु सह सहोऽयं सहकारमञ्जरि कथंकारं निकारवर ॥ ६ ॥ द्वित्रान्वारिलवानवाप्य जलदादारन्मि मरन्भिभि क्रीडाताण्डवडन्दर गिखिकुलै केकारकव्याकुलै । उन्नीलत्कनकालचुन्विनि नुधानि प्यन्दिदुग्धान्बुनि प्राप्ते सारन माननेऽपि भवता नैको विकार कृत || ६ || चूत मुच त्यज नामिज भृग मा गालवा. सई दूरीकुरु कुग्यके केतके मा निपीद । लीलोत्तलीकृतनुकुलक वर्गनीमन्तिनीभि- यत्ते देवात्पग्लिन्गत पारिजान स जात ॥ ६ ॥ पर्यता कति न फुगन्ति गन्ति गन्द्रादिन्द च्छद- छायाभि गिगिरा दिगतपविपल्दिापिग वापिका । मायन्मेददर्दन वकयुलैरप्यारल मेव्यते तत्कलाद विचार्य लाग्न माहि नान्नीर र ॥६:। न किचन जानि रिमा बन्यामिनावत पायोधानि वृत जलमय नमोऽपि रतन ! बन्नाली कन्नि दागिने पाइन् . साथ कर रहाका चि चार * T༢ ; བྱས བཝཔ༌ནཱ་ག་ . .

·२ काव्यमाला। यः शूलाङ्कशिर शशाङ्ककलिकापीयूपवर्षेऽप्यहो नो जातः प्रणयी स तारकरिपोरन्या पुनर्वहिणः ॥ ६५ ॥ मुञ्चत्यन्तर्विचकिलरुचिं चूतवल्लीविलासं मल्लीलीलां सरसिजरसं केतकीकौतुकं च । जातप्रीतिर्वकुललतिकामुन्मिपत्कोरकान्तां कान्तां कि तु श्रयति रचयन्पञ्चमं चञ्चरीक ॥ ६ ॥ उद्यद्विद्युति मेचकद्युतिभृति स्त्रीणा मनोमोहिनि व्योमारोहिणि नीलकण्ठरमणीकेलिप्रदे वारिदे । यासि क्वापि मरालवालक वककौञ्चाविले पल्वले सह्यन्तां कतिचिद्वियुक्तवनितादत्तज्वरा वासरा ॥ ६७ ॥ अगाङ्किकया कलङ्कमतसीनील लुनीहि स्वयं सर्वी किं च निपिञ्च चन्दनरसस्यन्दैरमन्दैस्तनुम् । उद्यन्नङ्ग कुरङ्गकेतन भवानेवं भवेद्भाजन जाने तामनुकर्तुमाननगता भङ्गी कुरङ्गीदृश ॥ ६८ ॥ आनीतैरिपुकार कारणमिह श्लाघ्य किमभि शरै प्रख्यातामपि कि न पामरपुरीमेता पुर पश्यसि । दात्रं पात्रमिति ब्रवीति कुरुते स्तोत्राणि तोत्रे रसं धत्ते यत्र हले कुतूहलमपि ग्रामीणकग्रामणीः ॥ ६९ ॥ यल्लीलातरलैरलड्डि कपिभिर्कालाभिरौनिलो यच्चक्राम यदाचचाम चुलकेनैकेन कुम्भोद्भव । तस्मिन्नेव नगेन्द्रनन्दन सखे हे पार्वतीसोदर त्वं मेनाक जवाजले जलनिधर्मजन्न कि लज्जित ॥ ७० ॥ त्वं कालं नय कैरवेऽत्र विहरॆल्लीलारविन्दे रस- न्कहारे निवसन्मधुव्रत पतन्नङ्केऽपि पकेरुहाम् । १. 'मयूरो वहिणो वहीं' इत्यमर . २ क्षुद्रशस्त्रविशेपेण ·७३ 1 अन्योक्तिमुक्तालता। शेफालीनुकुलैरेलायि वकुलैरन्लायि किं चामलै- स्तेर्मल्ली मुकुलैरमीलि दहनलान्ते वनान्ते यत्तः ॥ ७ ॥ कान्तिलोंचनवर्तिरद्भुतमयी मूर्तिमहत्तौरभं नि प्यन्दोऽय सुधाकरादपि सुधास्सन्दादपि हादक । सवोंऽयं विरलो जगत्यपि गुणग्रामोऽभिरामो हहा पश्योत्तंसभुजंगसंगमजुप श्रीखण्ड ते खण्डित ॥ ७२ ॥ येन प्राप्त सुरमितककुकंदर कोऽप्युदारो मान्दारोऽपि भ्रमररमणीदत्तराग पराग । स त्वं तत्त्वं वद पदमहो मुन्ध कलादकला- दलिन्मिध्या मधुप कुरपे कर्णिकारे किमेतत् ॥ ७६ ॥ यद्गौरीरमणेन नाक्तटिनीनीराद्विते मूर्धनि न्यन्त म्फारफण फणी भवतु तचित्र प्रभृणा विधि । एतत्कि तु कथं नहेमहि महद्द ख यदनामुना निगड कलित शगाइकलिकापीयूपपानोत्सव ॥ ७ ॥ दृष्टाश्चम्पकसपदो विचफिलश्रेणी गता गोचरं प्राप्त केतधाम पैरववन दृष्ट विमृष्टं च तत् । न श्रीन्नन्नधु तन्मधुव्रतल्ल तल्भ धमा साश्चर्य निग्मादि कम्त त्यध्येद तुभ्यं नम ॥ ७ ॥ पद कोऽपि शिखामणिन्नद नदी तागुणो गणित फान्त कृत्रिमपत्रिवे यदि कृत यमाहा । नचिनयनाउन तिपतिका मागति ཤ༌ པོའ ས ས ཀ པའི པ ： ༤? सता मदन लिग वर पर गामात पायात - एमः-- ·७४ काव्यमाला। हासश्चेदमृतं मृतं यदि रुचिर्नोद्दीपकं चम्पर्क वाचश्चेत्कलकण्ठकण्ठकुहरे कुण्ठक्रमः पञ्चमः । किं चान्यद्यदि मारमण्डनमणिस्पर्धाधरस्तेऽधरः सत्यं सुन्दरि वैद्रुमोऽपि विरमत्संपल्लवः पल्लवः ॥ ७ ॥ लीलोद्यानतलेऽपि केऽपि तरवो निष्कान्तयः किं तु ते निःसारेऽपि खरेऽपि चम्पक मरौ रूढस्य देवादिह कान्ति सैव स एव पल्लवगुण सैव द्विरेफावली छाया सैव स एव सौरभभरस्ता एव पुप्पश्रियः ॥ ७९ ॥ कृपोल्लङ्घनकर्मनर्म विपमं जानन्ति शाखामृगा झम्पामप्युपकल्प्य कंचन पदं यान्ति प्लवंगाः परे । दुर्वारेऽपि दुरुत्तरेऽपि विपुलस्फारेऽपि वारां निधौ हेलैव प्लेवगप्रभो. कृतजगत्पारिप्लवो विप्लवः ॥ ८० ॥ मुक्त्वाम्भोधि मदनजयिनः किं कपालावचूडे चूडामूले सितकरकले कल्पितोऽयं निवास । यत्ते निर्यन्नयनदहनाङ्गारस न गात्रं तत्रोन्मीलहकुलकलिकाकोमलं तान्तिमेति ॥ ८१ ॥ बल्लीभिज्वलितं जलैरपगतं दावानलैरुद्गतं दर्भग्दुरितं रवेरपि खरैर्यस्मिन्करैदीपितम् । तंत्रवामि मग गिरीप जगतीसारोऽपि सत्पल्लव- प्रम्नागेऽपि परिस्फुरत्परिमलोद्गारोऽपि हा रोपितः ।। ८२ ॥ कलाम कचिद्वन्नपि पुगरातिं यदप्यायता- मृमिप विमति मागरमरिद्रु: गिरिग्रामणी । लीलाकन्दुकविप्रमेण तमपि प्रागेतमेकः करे चक्रे विक्रममासुर मुग्चमृविद्रावणो रावणः ॥ ८॥ लान्यान्यामं जहिदि विहितोत्रपीयूपमेकां केका दुर्गदुर गुरुयं मुग्ध बहिन्विमोहः । : हनुमद. २. महीपरत्वान, ·अन्योक्तिमुक्तालता। मिथ्या विभ्रकनकनिकपलिन्धसौन्दर्यलेखां विद्युल्लेखानुदयति यत भारदोऽयं पयोदः ॥ ८४ ॥ हंस नान्यदनेकमेकावले पकाविले पल्वले युक्ताते किमसारवारिणि रणक्रौञ्चाकुले केलय । तल्लीलालससारसं हि सरसं दृष्टं त्वया मानसं वीचिन्यञ्चितकाञ्चनान्बुजरज प्रस्तारमन्नं सर. ॥ ८ ॥ कान्तिर्यन्य भरन्निशाकरकलालावण्यसंवादिनी तं विक्रेतुमिहांसि यासि किमहो हारं विहारं श्रिय । एतां पक्ष्य पुर पुलिन्दनगरी भूपा कुन्डीहमां यत्रेता गलकन्दले च कुचयोर च गुजालज ॥ ८६ ।। लक्ष्मीवल्लभकेलितल्पमुदाधिर्यजन्मभूर्भूषणं यन्नौलो च कुचन्सले च मुद्दयां पात्रं यदेव श्रिय । तन्मुक्ताफलमेतदस्सिकणिकायवापरै पामरै- र्दूरे मुक्तमयुक्तमुक्तमपि च न्यछारयुक्त वच ॥ ८ ॥ गलिन्विन्यजन्न मन्मध्नहोत्साहप्रद नौरभ यन्य न्याल्चमलोपरि परिष्का करडीमान् । नेदं तन्य जनकनन्दन सहे हे चन्दन वापि ते मूले हाललावलहिलैर्यनगमोजीकृत ॥ ८ ॥ वाले पानी गिरीपद्धनिर्गय यन्तः गरे गरेऽपि चतो जातोऽकार कर । सा भीमनि दलानि ने मिलौन महिने तत्याने दिन्तं दयानलभिमानांग याने नम:'.. मुन्धा या मिनीको लोग मोगग एप रिमपित। -- ： ་ ཡ མཁ':༈ གནས A ·७६ काव्यमाला। एतन्न पश्यथ मुखं मंदिरेक्षणानां यस्मिन्स किंकरति कैरविणीकुटुम्बः ॥ १० ॥ न कुन्दं सामोदं जनयति मुदं नैव कुमुद न सारं कहारं कुसुमतिलकं नैव तिलकम् । उदात्तं निर्धूतं न च कमलमावर्जकमलं तदश्रान्तप्रान्तभ्रमरवलयं चेत्कुवलयम् ॥९१ ॥ निर्मायाम्बुनि नर्मकर्म कवलक्रीडां कुरु श्यामलैः शेवालैर्विसकन्दलैरविरलै लैर्मृणालीढलै । हे मातग तरङ्गरगपटलीखेलत्पुलिन्दागनं लक्ष्मीप्राङ्गणमङ्गसंगतमिदं पुण्यर्हि पम्पासर. ॥ ९२॥ वापीवारिणि हंस शंस कतर प्रेमग्रहो गम्यतां खेलत्पल्लवपार्वतीभुजलतालोलोमि दिव्यं सर । व्याप्य व्योम च दिङ्मुखानि च नदत्युद्दामसौदामनी- दामव्याप्तवपुर्वियुक्तवनितादम्भोलिरम्भोधर ॥ ९३ ॥ कंचित्कालं नय गिरिगुहागहरे रे मुधैव क्रीडन्हालाहलरसलसद्दर्प मा सर्प सर्प । माद्यन्नुद्यत्सजलजलदव्याकुले मेघकाले येन प्राप्तो वनविहरणोत्कण्ठया नीलकण्ठः ॥ ९४ ॥ चित्रे चन्दनचित्रके समुचिते कर्पूरपत्राङ्कुरे कस्तूरीमकरेषु कुङ्कुमरसस्वासेपु यत्कौतुकम् । १ मदिरा दृष्टिविशेपस्तयुक्ते ईक्षणे यासाम् 'आघूर्णमानमध्या या क्षामा लोचना । दृष्टिविकसितापाहा मदिरा तरुणे मदे ।।' इति हरविजयटीकायामलकर 'तथा संगीतकलिकायाम्सौष्टवेन परित्यक्ता स्मेरापानमनोहरा । वेपमा नान्तरा दृष्टिमंदिरा परिकीर्तिता ॥' इति (१८७९ मितसिस्तसंवत्सरमुद्रित विन मोर्वशीयटिप्पणे ५२ पृष्ठे) शकर-पाण्डुरङ्ग-पण्डित. मल्लिनाथस्तु (रघुवशटीकायान ८।६८) 'माद्यत्यनयेति मदिरा लोकप्रसिद्वा । तथापि 'नार्यो मदिरलोचना.' इत्यादि प्रयोगदर्शनान्माद्यत्याभ्यामिति मदिरे अक्षिणी यस्या.' इति वदन्भ्रान्त एवं २. चन्द्रः. ३. हे सर्प, मा गच्छ. ४. स्थासक एव स्थास:. चाचित जानक भागि ·अन्योक्तिमुक्तालता। ७७ किं कुर्मस्तदमुत्र पामरपुरे सैरंघ्रि दूरेऽस्तु ते वृत्ता यत्र कुत. प्रसाधनविधौ वार्तापि वामभ्रुवाम् ॥ ९५ ॥ यल्लीलान्वुजन केतकलताकौतूहलं मालती- माल्यप्रेम लवङ्गसंगमरस कलिकेलिक्रम । तत्सर्वं विजहाति कि तु रसयत्यालम्वते सादरं नन्दन्नन्दनकन्दलीनुमनसामामोदमिन्दिन्दिर ॥ ९ ॥ माद्यन्मद्गु वलद्वकावलि वलिक्रौञ्चाविलं पल्वलं मन्ये मान्य मराल पड्कपटलीयुक्तं न युक्तं तव । तत्त्वनेत्रपुटीरसायनरसासारं सारं सर स्वच्छं गात्रनिमज्जनोल्नुकसुरस्त्रीमानसं मानसम् ॥ ९७ ॥ अन्भोजर्गलितं तटेविघटितं हसैद्रुत विद्रुतं वापीभिर्विरतं पुरैव पतितैरद्याविलम्त्वज्जलै । हा धिक्कि पुनरप्युपार्जितमहादोर्जन्य पर्जन्य हे प्रारब्धोऽयमतानवैरभिनवैर्वारिप्तवैविप्लव ॥ ९८ ॥ तापातट्ट कलय विलयं याहि हे दनिवार वारं वार विगलितगतिनंह दाह सहेथा । देवाढने खरतरजग्दर्भसदर्भगों नेदीयान्ते नववनदवोद्दीपित पान्थ पन्था ॥ ६६ ॥ यद्भूतं च भवच भावि च कुल भूमण्टले भूरहा तन्मध्ये न दभूद नास्ति भविता न दापि तारन्तर । सान्ये यश्चलनेलिब इणरणत्यागादोख्या पोलोन्या निहिताल्वाल्पपस पल्गुनन्द हम ॥ril लब्ध पलादबल्गुनदुनित सोद्रेभेवरून विच च प्रपपदिल देवादिद ते मा ! तत्ते न न नीतिरत्रपरला नाकालिनी हीललामणमानुपाता च कुत्ता .

·काव्यमाला। उन्मीलन्मुकुलो न चात्र बकुलो नावर्जकाः केतका नास्सिन्कोमलकुङ्मला विचकिला नोद्दीपकाश्चम्पकाः । तत्किं मुग्ध मुधैव दग्धसिकतागर्भः सदर्भो मरो- र्मार्गः पान्थ पतत्पतंगकिरणाद्वारोऽयमङ्गीकृतः ॥ १०२ ॥ चार्ता यत्र न शेखरेषु न तथा धम्मिल्लमाल्यप्रथा कर्णोत्तंसकथा न काचन न च स्रग्दामनामग्रह । तस्मिन्मालतिवल्लि हालिकपुरे रूढासि पश्यैप ते खात्मन्येव शमं गतस्त्रिजगतीगण्यो गुणानां गणः ॥ १०३॥ एतस्मिन्विपुले प्लवंगमकुले जातो गुणैरग्रणी- रेक. कापि कपिः स कोऽपि मरुतां वन्द्यो मरुनन्दनः । केलिपाङ्गणवापिकावढभवद्यस्याम्भसां भर्तरि द्राकल्लोलविकारकल्पितजगत्कम्पेऽपि झम्पारसः ॥ १०४ साश्चर्या सरसाश्च सन्ति सरित पाथ पतिप्रेयसि क्षोणीविभ्रमवैजयन्ति तदपि त्वां ताम्रपर्णि स्तुम । स्वच्छे निर्जितनारिकेलसलिलस्वादिनि यद्वारिणि प्राप्त केतकपत्रगर्भरुचिभिर्मुक्ताफलैरुद्भवः ॥ १०५ ॥ इयं यदि रदच्छदच्छविरपाटला पाटला नतानि तव चेदियं रुचिरकिंचनं काञ्चनम् । किमन्यदमृतद्रव श्रवणयोरिदं चेद्वच क न अमरयोपितां गलदहंकृतिहुँकृतिः ॥ १०६ ॥ उद्भिन्ना कलकण्टकण्ठकुहराकर्णामृतस्यन्दिनी हृद्या यद्यपि मार्दवकवसति मा काकलीहुंकृतिः । अन्यम्नन्चि तथापि ते पशुपतिष्ठुष्टस्य जीवार्पणे पञ्चपारचित अपश्चितरम. पाकाञ्चित. पञ्चमः ॥ १०७ ।। या लक्ष्मी मरकामुके स्फुरति या वाले प्रवाले रुचि- यों नीलाम्बुरुदच्छदे मृहमरुटोहोलिते विनमः । ५ हे मनुद्रपान. ..परिगेपः ·सेव्यसेवकोपदेशः । ७९ या कान्तिः कनकान्वुजेऽपि सकलं द्रष्टुं तदेकत्र चे- चेतः कन्दलिताद्भुतं तव सखे पक्ष्याननं सुब्रुव ॥ १०८ ॥ इति महाविधीनभुमिकतान्योक्तिनुशालता समाप्ता। महाकविश्रीक्षेमेन्द्रकृतः सेव्यसेवकोपदेशः। विभूषणाय महते तृप्णातिमिरहारिणे । नम सतोपरताय सेवाविपविनाशिने ॥१॥ उत्सृज्य निजकार्याणि सद्भिर्वाप्पाकुलेक्षणम् । सेव्यमेवकनेवानां क्रियतामनुगासनम् ॥ २ ॥ दपादेक परो लोभाट्टादन्यौ सेव्यसेवको । धनोप्नदैन्यविकृती मुखे क कन्य पश्यति ॥ ३ ॥ दारमोलोभान्धो यदि न न्यादय जन । क कन्क्रोधविधुर महेत धनिना मुखम् ॥ ४ ॥ व पृथ्वीमपि दान्थो न पश्यति पुरवितान् । न देन्यलघुता यात कय मेवकमीमते ॥ ५ ॥ अगति वायत्येको दधिर लौति चापर । महो जगति हान्याय निर्लजी नयनेकौ ॥ ६ ॥ दर हुतारमण दिल्यो नानण सदा । गुपना विचाहीनो नोहेग पानि दा || !! मन्ये तिना तेन गया हल तप । वैराग्यमानी रया द नेवाल न बिगारने ।। ॥ गतिमापापेन शानद विपाविना । सेवाताल पच्यन्त गायिका . ६. अन्यमाना रागि। पापा 2 ५ : Pre

·No text on this page.

·सेव्यतेवोपदेशः। शूलारिदीर्घश्वतितानुवनिवेदितोद्वेगगतिप्रयासः । अतिप्रवेगात्तरमार्गणोऽनै निरन्यमानो विशलसमेति ॥ १६ ॥ धीरचन्द्रवरवाजिगजोजितेऽलि- गन्भीरराजकृत्नानि नहासन । अनाति नूहमतिरीधरतानवास्तु- नानागामितिपतेहु कालकुटन् ॥ १७ ॥ चिन्म दिन नेय पान्य नजानमाल बधिर खदिन्पाली निजलैपा प्रगहि । इति बहुविधनुत्त सेवकोऽन्यापदे- न्यजति न विपुलानापानबद्धः इलेवान ॥ १८ ॥ प्रन्लाना सरमत्वनेति न पुनलिव मानण भमानमर्गव सष्टिना पेगेन न रियति । ल्वा डीनमखेव दर्गतगृहे संधार्यमाला परं निन्हा क्ष्यति वेदजनितत्वानन्गलानि ॥ ६ ॥ लव स्वन्त्वन्तितः लालमुश्यने का नन्द तत्र रिविपुल्पाले दिइन । कहानि मुदा दिलचन्द स्मानित बन्यो दयनन्द्रमादनकान्य दिन्थन्। . मानापान मरतो नहन्द देवन्द ८, वाहन विप्ले दो दिन । मदनमहनीयलेन्नित्व मसलर प्रदिर " : काग र न

·No text on this page.

·सेव्यसेवकोपदेनः । शूत्कारिदीर्घश्वसितानुबन्धैनिवेदितोद्वेगगतिप्रयासः । अतिप्रवेनात्लरमार्गणोऽसौ निरत्यमानो विफलत्वमेति ॥ ४६॥ श्रीरतचन्द्रवरवाजिगजोजितेऽलि- नान्भीरराजकुलनानि महासमुद्रे । अनाति मूढमतिरीश्वरतानवास्तु- नागावशालितिपतेर्वहु कालकूटम् ।। १७ ।। विरम विरम नेयं पान्य ननामनाला दधिर खदिरपाली निप्पलैपा प्रयाहि । इति बहुविधमुक्त सेवकोऽन्यापदेश- न्यजति न विपुलागापागवद्धः इलेवान ।। १८ ॥ प्रन्लाना सरसत्वमेति न पुन लेद लमातपा भन्न काचनयीय सधिघटना योगेन न शिष्यति । सेवा दीमिखेव दुर्गतगृहे संधार्यमाणा परं निल्हा क्षयनेति खेदजनितैरुच्छासमालनि ॥ १९ ॥ न्ट गन्दर सेवन्त्वरितता फलान म्यने लम बन्नव तत्र देत्रिपिपुलपाते गिन्नाटनम् । कि ननानि मुद्रा विशालचरनिध्यैद यानि बन्यो दयनरेन्द्रभन्दमदनभान्या दिव्यान्द ! - !! मुगपदान धाम महतो मोहन्य दैवन्य न मेवारदाम्हाना दिपहले दो दिमाया । प्रमहरवाशिणगालोमतोगिगावर समय बार विवानि दैननि. ५१ : पवननगन्यनिकरातीको सागोन्तपर परिकरण : प्रदान पर इन པསསཱཙརེསཔ་ - · .

·No text on this page.

·ननिदूतन् । उनुष्य प्राज्यसेवां जिनमुखजुगं ननुजां व्याजमाज हिवागाणवन्धान्दिनलगनजलेतीलां निर्य । खित्वा गुद्धे सना किनारमन्नं नृन्यतां ज्योतिरन्त- लन्दृष्टे म्निष्टोत्कटातनिरभरे लन्च्ते मोमल्नी ॥ ५९॥ वृत्त्या जीवति लोक सेवानिव कंगचित् । जन्याने तीतग निन्दा तु तनर्थिन लेग ॥ ६ ॥ हिनाराधनतत्परेप संतोश्वामानण। मेनेन्द्रनाना मुधियं सत्र नुखाय नेगमः कृतोऽयन् ॥ ६ ॥ पति भन्दालतरात्मन्हात बरेवोः सामा श्रीविक्रमविरचितं नेमिनन् । प्राणिप्रवणदो न्युन म हिला गान्न परिनिरन्नान्यं च । श्रीगनलिदिनुको कन्धका निधानापु वन निधन्षु ।। ६ । तो मन मुनी नामदनानिनिन्दन नन्दिोन्। पारिता कई : ही नसावी ज

·No text on this page.

·८९ नेमिदूतम् । धृतोन्निद्रार्जुनपरिमलोद्ारिण पान्थसार्था- ये कुर्वीरञ्जलदमरुतो वेश्मसंदर्शनोकान् । तैः संस्पृष्टो विरहिहृदयोन्माथिभि खां पुरी नु प्रत्युद्यात. कथमपि भवान्गन्तुमाशु व्यवस्येत् ॥ २४ ॥ नोत्साहस्ते स्वपुरगमने चेद्वियुक्ता त्वयाहं वृद्धावेतौ तव च पितरौ तज्जनास्ते त्रयोऽमी । न्लानात्याजा कलुपतनवो ग्रीप्मतोयाशयामा संपल्यन्ते कतिपयदिनस्थायिहसा दगार्णा ॥ २५ ॥ तन्न प्राणानव तव मते जीवरक्षेव धमों वासार्थ व. सुरविरचिता तां पुरीमेहि यस्या । वप्रप्रान्ते स्फुरति जलधेहरि वेलारमप्या सभ्रूभङ्गं नुखमिव पयो वेत्रवत्याश्चलोमि ॥ २६ ॥ अन्नादद्रे प्रतिपथमध संचरन्दानवारे क्रीडाभेल विमलमणिभिर्भासुरं द्रष्यसि त्वम् । अन्त कान्तान्तरमगलभूपणयों यदूना- मुद्दामानि प्रथयति गिलावेदमभियौवनानि ॥ २७ ॥ तन्योचाने दन्तरचिते त्व मुहूर्त श्रमात- निष्ठन्तुष्टो विविधतदपानीतपुप्पोपहारे । पुणमन्तश्वर परिमलोद्वारसान्नितानां छाणदानक्षणपरिचित पुष्पगदीनुखानान् ॥ २८ ॥ सा रूपं तद निरपमं तत्र पीनन्ननीनां तानामन्ननभिजनोहालीलल्लानाम् । नन्गेिजोपगतनलगोपहिली तेलपादिन स्न्न लोचदरितोऽनि ॥२६॥ तन्निनुजन् नमिलाना प्रजननान- पाजवापिएरीनागिरता ।

·No text on this page.

·८९ नेमिदूतम् । धृतोन्निद्रार्जुनपरिमलोद्गारिण पान्थसार्था- ये कुर्वीरञ्जलदमरुतो वेश्मसंदर्शनोकान् । तैः संस्पृष्टो विरहिहृदयोन्माथिभि. खां पुरी नु प्रत्युद्यात. कथमपि भवान्गन्तुमाशु व्यवस्येत् ॥ २४ ॥ नोत्साहस्ते स्वपुरगमने चेद्वियुक्ता त्वयाहं वृद्धावेतौ तव च पितरौ तज्जनास्ते त्रयोऽमी । न्लानात्याजा कलुपतनवो श्रीमतोयाशयामा संपत्स्यन्ते कतिपयदिनस्यायिहंसा दनार्णाः ॥ २५ ॥ तन्नः प्राणानव तव मते जीवरक्षेव धमों वासार्थ व. सुरविरचितां तां पुरीमेहि यस्या । वप्रप्रान्ते स्फुरति जलधेर्दारि वेलाग्मण्या. सभ्रूभङ्गं मुखमिव पयो वेत्रवत्याश्चलोमि ॥ २६ ॥ अलादद्रे. प्रतिपथमध संचरन्दानवारे क्रीडाशैलं विमलमणिभिर्भासुरं द्रश्यसि त्वम् । अन्त. कान्तारतरसगलभूषणेयों यदूना- मुद्दामानि प्रथयति शिलावेश्मभियौवनानि ॥ २७ ॥ तस्योद्याने वरतरुचिते त्वं मुहूर्त श्रमार्त- स्तिष्ठेन्तुष्टो विविधतदपानीतपुप्पोपहारे । पुष्णनन्तश्वर परिमलोद्गारतारलिताना छायादानक्षणपरिचित. पुप्पलादीनुखानाम् ॥ २८ ॥ हना रूपं तव निरुपनं तत्र पीनसनीनां तासामन्तमननिजरनोटासलीलालसानान् । काम्भोजोपगतमधुकृल्लामोघहिलाले- तोलापार्यदि न रमसे लोचनश्चितोऽनि ॥ २९ ॥ लिनुधन्नननिजरमा प्रमुगालादनान- वाजादाविष्टनचदीनाभिकाचीफ्लापा ।

·No text on this page.

·नेमिनूतन् । उद्यानानामुपतटभुवामुजयन्त्या. समन्ता- दाधुन्वद्भिविपुलविकसन्नालतीजालकानि। अशान्मार्गश्रमजलकणान्सेव्यतेऽन्यां हरद्धि- लोयक्रीडानिन्तयुवतिलानतिमिरङ्गिः ॥ ३७ ॥ तत्रोपान्स प्रथितनह्मिा नाथ देवत्वयाच. प्रसादस क्षणमनुपनं य निरीक्ष्य त्वमध्यो । शृण्वन्प्रेक्षानुरजनिनवान्वारिवान्य तुल्या- नानन्द्राणा फलमविकलं लप्सले गजितानाम् ॥ ३८ ॥ चपेणापहतमनसो क्लियावारनार्य सौन्दर्याध कृतमनसिजे राजमार्ग प्रयानि । प्रातन्नन्यां कुवल्यदलल्यानलाझे सलील- मानोश्यन्ते त्वयि मधुकरणिनीन्किटाधान ॥ ६९ ॥ नन्या पश्यन्वन्गृहति ता बजेद्या स्पृशन्नी- क्यं प्राप्यानितन्जनियु प्रफुन्दन्दीपा । विद्योतन्ते निहततिनियोनार्गच लोके मान्नोडेगन्निनितनयन एनतिर्मवान्या ॥ ४ ॥ लन्ग स्थनुपहत रन्यमान्याय गन्न र मान्या पथि दुदनयन्दारपैयन्ति तव । दलत्र न्दपल जैपिनाकिनी- लोयोन्ननितम्बोमा च भविस्वान !! त्यानणन्त पपि दवा यानि प्रल बन्धनद पिटलनकान्दार : माय मन्द मननिय पनि मायने नहर पार्क नगर गोपनि .

·No text on this page.

·१ नेनिदूतन् । नत्यानत्ति विनदशिखरोत्लङ्गभागे पयोदे नीलनिन्धे क्षणानुपगते पुण्डरीकप्रभन्य । गोमा काचिद्विलसति मनोहारिणी यन्स संप्र- लंसन्यले सति हलभृतो मेचके वाससीव ।। ६३ ॥ प्राप्योद्यानं पुरपरिसरे केल्भेिले यदूनां विधानार्थ क्षणभिरति गोमतीवारि पश्यन् । उत्तपद्भिन्धदिव दिवो वल्नो वाजिसधै सोणनत्वं कुरु मणितटारोहणायाप्रयायी ॥ ६ ॥ तत्रानीनो नगरिपुयज्ञो निश्चल स्निगमि. मृण्वन्निष्ठच्छतिसुखकर गीयमानं मुहूर्तन् । गलैरवन्वलितरवदुन्बुगगे क्रीडालेला अदपपत्जितभीपयेन्ना ॥६५॥ मान्द्रोनिद्रार्जुनसुरमितं प्रोन्निपत्तेतीक हवं जातिप्रनवरजमावादमत्तालिनादै । नृत्यलेशनखरगिन्दिन भूपितोपान्तमि नानाष्टल्दतिनिपिंगेन्न नगेन्द्रन् । ६६ ।। नन्या विकृतनहान्ने प्रदेशाय पुर्वा नित्यन्ति प्रदरयदद नमुखा होरिल्ला । या गलेऽनिन्भवनमियर प्रक्षनारि पत्ते नुक्ताजात्मथितनवं कारिनीवापन्न ॥६०॥ बादलान्तरलनुमान प्रोटीन नननामा सिपानियोग गौर योगदिमल्या मानवान्चा नुनिक པ་ riབཙཔས་སྶ པགས་ --

·९
काव्यमाला।
नानादैत्यप्रहरणभवैः संगरेपु स्वकीर्त्या
प्रत्यादिष्टाभरणरुचयश्चन्द्रहासत्रणाकै. ॥ ६९ ॥
व्याधिदेहान्स्पृशति न भयाद्रक्षितु शाईपाणे-
मृत्योर्वार्ता श्रवणपथगा कुत्र यद्वासभाजाम् ।
कामक्रीडारससुखजुषां यच्छतामर्थिकामा-
न्वित्तेशाना न च खलु वयो यौवनादन्यदस्ति ॥ ७० ॥
कर्णे जातिप्रसवममलं केतकं केशपाशे
कस्तूरीभिः कृतविरचना गण्डयोः पत्रवल्ली ।
कण्ठे माला ग्रथितकुटजा मण्डनं भावि काम्यं
सीमन्ते च त्वदुमगमजं यत्र नीपं वधूनाम् ॥ ७१ ॥
यस्या रम्य युवजनमनोहारि वाराङ्गनानां
लास्यं तालानुगतकरणं भास्यति त्वत्प्रवेशे ।
वाञ्छन्तीनां तदवगमनादगभाजां प्रसाद
त्वद्गम्भीरध्वनिपु शनकैः पुष्करप्वाहतेषु ॥ ७२ ॥
संसक्तानां नवरतरसे कामिभिः कुण्ठ्यमाना
पृष्ठेऽप्वन्तः कृतविरचनाधर्मवार्यगनानाम् ।
यस्या ग्रीष्मे शिशिरकिरणस्यांशुभिर्यामिनीपु
व्यालुम्पन्ति स्फुटजललवस्यन्दिनश्चन्द्रकान्ता ॥ ७३ ॥
गत्वा पूर्व रजनिसमये धूप्यमानेपु लीला-
वेश्मस्वन्तर्युवतिनिहिते रत्नदीपनिरस्ता ।
जार्यत्रान्धतमसचया साध्वसेनेव भूयो
धूमोद्दारानुकृतिनिपुणा जर्जरा निप्पतन्ति ॥ ७४ ॥
रात्री यस्यामुपसखि भृशं गात्रसंकोचभाजां
रागणान्यै शयनभवनेप्लसद्दीपवत्सु ।
प्रेम्णा कान्तैरभिकुचयुगं हृद्यगन्धिर्वधूना
हीमूढानां भवति विफलप्रेरणा मुष्टि. ॥ ७९ ॥

·नेमिदूतम् । गायन्तीभिन्त्वदमलयगो पारसीमन्तिनीभिः साकं माचन्मधुरमुरलं तारसारान्यपुष्टम् । यस्यां रन्यं सुरभिसमये सोत्सवा सीरिमुख्या बापानं बहित्पवनं कामिनो निर्विन्ति ।। ७६ ॥ उचत्लामालसयुवतिमि सेव्यमाने सरोज- स्कन्धान्यन्या सुमधुरन्मानभयानापिवद्भिः । निर्गन्यन्ते शदि यदुभि मझपृष्ठे स्वक्रीया नित्यज्योका प्रतिहतनोवृत्तिग्न्या प्रनोपा ॥ ७ ॥ नान्तोत्तमान्नुनिनन्ये कुस्मानिसंदेहा सान्द्रच्छाये शुचिनि तनभिगोमतीन्न्यतारे । रूपोल्लासाहिजिकरनय कुन्द्रकाले ललील संक्रीडन्ते मणिभिन्न प्राधिन यत्र कन्या ॥ ८ ॥ यन्या पुप्पोपचयमनल भूषण नात्य गन्धद्रव्य व्यजननिवह मनिच्छानुकृरन्। न्यन्त प्रीत्य त्रिदापतिना कालुदेवन्य सन- न्येक मते मालम्लामाटन कल्पवृध ॥ ६ ॥ पपादादनादनिषु मिहिर सहना पदाई दीतोत्कन्पादनिदिनतिर्मय देशपागात । म पनिनननन्द्रयामल पाया नगो मार्ग नवितरसने गरिनरीना !! <• : अपन्यानी हालिपिनो चान्य चमा प्राप्मानाति नाति ननदी रचा नि । यन्नाभाबन्दुकानो जयश्चनु नि !' < :. गणनापनि पर मान पनि । -- ।

·No text on this page.

·नेन्निन् ।
तलल्लूरे तमिदनं चाञ्छितं साध्यान्य
बलनेनो न निजगृहं रेल विहाय ।
बल्योगाल्नु तिमन्नानदधाष्टि-
नंतर मधुतिविषये प्टेिराछे धनुः !! ८६ ॥
अलीगगलन्ग भवन हिटोन यिनि-
होन्नहिदिखिना बहननाद ।
एन बहनन् विनन्तमा
जना मन्ये वहिनननं पकिनी वान्नान "..,
अन्य न्दुवाल नि म्या
पड्यनुया नुवन्नुदिन नम:
उछत्तनुनन्दि ने विष्ट वियोग
दिन्नन्दनु हिन्न । ९९ :
निति न्हेि - निद्रा गर्न
सन्द्रित मजदुला।
निमन नालियो
एन्दुमा
सनम तुम
विनि-
पदमानिया रे
दैव निसर्ग
༢ ཨམ་སྔོག་པ་ཡམས– - ཡཔས བསམ ཀ་

·मानवीय स्थलकरिनी न प्रवृद्वा न सुप्ता ॥१९॥ १०० काव्यमाला। तामेवैपा वहति शिरसा स्खे निधाय प्रदेश गण्डाभोगात्कठिनविपमामेकवेणी करेण ॥ ९५ ॥ गीताद्यैर्वा श्रुतमुखकरैः प्रस्तुतेर्वा विनोदै पौगणीभि कृतनुतिमिमा त्वद्वियोगात्कथाभि । तुष्टि नेतु रजनिपु पुन लिवर्ग क्षमोऽभू- तामुन्निद्रामवनिशयना सौधवातायनस्थः ॥ ९६ ॥ या प्रागम्या क्षणमिव नवैर्गीतवार्ताविनोदै- गमीच्छय्यानलविगलितर्गल्लभागैर्विलड्वय । गत्रि मवन्यग्शतसमा वीक्षते सन्नगात्री नामवाणविरह जनितेश्रुभिर्यापयन्ती ॥ ९७ ॥ पटगन्नी वन्मयमिव जगन्मोहनावासमग्न यायनी वा मनसि निहित तत्क्षण तद्विरामे । मनि मिनावपि च लिग्विनामीक्षितु ते पुरस्ता- दाका इन्ती नयनलिलोत्पीटद्धावकाशम् ॥ ९८ जन्तामन्ना मनसि नग्मीलिताक्षी मुहूर्त लवा सजा दिगि दिशि मुहुवीक्ष्यमाणार्तिदीना । ग्यात्म नकिमलयायपि भद्र न लेने वृत्तान्त म्मिम्नदन कथित मातुर म्याम्नयन- इन जान निगि यह मया प्रपित माविदल । 'या पश्यन्नयमपि दया ना नहाय जात प्रत्यक्ष त निग्विलचिगहातान मया अन ॥ १०० । प्रध्यामाप मृगाम्नामवम्याममद्या. मन्या मान कथयति पुग विम्नगत्मनदम्या । श्रन्या टादिन उग्मृजट्टापच्छिन्नवार प्राप्य हाली भवनि अरुणावृनिगान्तगत्मा ।।

·नेमिदृतम् । अस्मिन्नेते शिखरिणि मया याढवेगान्तिकान्ते जीमूताम्भःकणचयमुषः संचरन्तः पुरस्तात् । ससेव्यन्ते विपमविगिखोत्तंसया नीपवाताः पूर्व स्पृष्टं यदि किल भवेढगमेभिस्तवेति ॥ ११५ ॥ संचिन्त्यैव हृदि मयि दया धारयंस्तत्प्रसीद स्वामिन्निपिय वपुरिद खाइसझामृतेन । यत्संताप्यानिगमतितरां प्राणलावण्यशेपं गाढोप्माभिः कृतमशरणं त्वद्वियोगव्यथाभि ॥ ११६ ॥ दुःख येनानवधि वुभुजे त्वद्वियोगादिदानी संयोगात्तेऽनुभवतु सुख तद्वपुर्मे चिराय । यस्लाजन्मान्तरविरचितैः कर्मभि प्राणभाजा नीचेगच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण ॥ ११७ ॥ प्रावृट् प्रान्त प्रियतम गता दुर्दशा दुःखदेव प्रायोऽन्योन्यै रतिकरमित. सांप्रतं संगमाय । भोगानेकोत्सवसुखसुखानिच्छया मन्दिरे खे निवध्याव परिणतगरञ्चन्द्रिकासु क्षपासु ॥ ११८ ॥ इत्यतया सफलय चिराद्वाक्यमासाद्य सद्य व वेदमैना नय नवरसै खस्यचित्तां कुरुष्व । नल्ये प्रान्त्वा निशि वदति या स्मेक्षमाणेव मोहा- दृष्ट न्यमे कितव रमयन्कामपि त्व मयेति ॥ ११९ ॥ बयोगान्तहन्योण्ठय राजपुत्री चगलेपूर्णा प्रयातु । योग्राप्तिमावा- प्रेमराशीभवन्ति ।। १२० ॥ जंगहीं नवरं यादवेन्द्र। 1- - ·६०२ काव्यमाला। अन्तथिचे त्यगि गुमलयो न प्रपेदे प्रवेणं मकल्पम्तैर्विशति विनिना चैरिणा रुदमार्गः ॥ १०८ ॥ प्राप्यानुजामथ पितुग्यि त्या महाम्माभिरन्मि- न्मप्रत्यद्रो शरणमवला प्राणनाथ प्रपन्ना । अहम्येना विषमविशिग्वादक्षितु व हि कृच्छा- त्पूर्वाभाष्य मुलभविपदा प्राणिनामेतदेव ॥ १०९ ॥ धर्मजम्त्व यदि महचरीमेकचित्ता च रक्ता कि मामेव विग्दगिग्विनोपेध्यमे दह्यमानाम् । तत्म्बीकागत्कुरु मयि कृपा यादवाधीश बाला त्वामुत्कण्ठाविरचितपद मन्मुग्वेनेदमाह ॥ ११० ॥ दुर्लङ्घयत्व शिखरिणि पयोधौ च गाम्भीर्यमुर्त्या स्थैर्य तेज गिखिनि मदने रूपसौन्दर्यलक्ष्मीम् । बुद्धि क्षान्ति नृवर कलया गीतवृन्द गुणाना हन्तैकस्थ क्वचिदपि न ते चण्डि सादृश्यमस्ति ॥ १११ गतानीत्थ विधुरमनसा स्वीकृतायास्त्वया मे दु खार्ताया क्षितिभृति दिनानीश कल्पोपमानि । आसन्नमिन्मदनदहनोद्दीपकानि प्रकाश दिक्ससक्तप्रविरलघनव्यस्तसूर्यातपानि ॥ ११२ ॥ रात्रौ निन्द्रा कथमपि चिरात्प्राप्य यावद्भवन्त लब्धं स्वप्ने प्रणयवचनै किचिदिच्छामि वक्तुम् । तावत्तस्या भवति दुरितै. प्राक्तनैर्मे विराम क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते सगमं नौ कृतान्त ॥ ११३ ॥ मन्नाथेन ध्रुवमवजितो रूपलक्ष्म्या तपोभि- स्तद्वैरान्मामिपुभिरवला हन्त्यशक्तो मनोभू । दृग्भ्या क्लृप्तेष्विति मम निशि स्रस्तरे चिन्तयन्त्या मुक्तास्थूलास्तरुकिसलयेप्वश्रुलेशाः पतन्ति ॥ ११ -- ११४ ·नेन्दिनन् । अन्तित नितरिणि मया यादवेशान्तिकान्ते जीभूतान्माकपचयनुषः संचरन्तः पुरस्तात् । सेन्ते विषनविगितोतया नीपवाता पूर्व स्पृष्टं यदि किल भवेदानेभिस्तवेति ॥ ११५ ॥ मंचिन्त्येवं हृदि मयि दयां धारयंत्तलसीद खानिनिर्वापय वपुरिदं सात्तज्ञानृतेन । रसंताप्यानिगमतितरां प्राणलावष्यशेष गाहोनाभिः कृतमारणं त्वद्वियोगव्यथाभिः ॥ ११६ ॥ दुखं येनानवधि बुनुजे त्वद्वियोगादिदानी संयोगात्तेऽनुभवतु सुन्दं तद्वपु चिगय । सन्नाजन्मान्तविरचिते. कर्मभि प्राणभाजां नीचत्युपरि च दगा चत्नमित्रमेण ॥ ११ ॥ प्रादृट् प्रान्तं प्रियतम गता दुर्दशा दुखदेव प्रायोऽन्योन्दै तिकनित सांप्रतं संगनाय । भोगानेगोलबनुन्तनुस्खानिय मन्दिरे से नियाद. परिपतसरचन्द्रिनानु पातु ॥ ११८ ॥ न्यतन्या मल्य चिहान्यमासाद्य सद्य न्द देनां नय नवरमै बसचित्तां कुरुष्व । नो प्रान्ला निहि ददति य भगव नेहा- हा. वने निदरनयनानिलं न्यति ॥ १९ ॥ गान्निदया गजात्री लय च दापति चिन्ह प्रयतु । - निम्नत्योऽनिभाद- नि दनुचिमा प्रेम नि ।' हान्नई नन्द निरदेन्द्र ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·-- -~-~- 1 ११० काव्यमाला । प्रमादो यस्यायं नमदमितगीर्वाणमुकुट- प्रसर्पज्योत्स्नाभिश्चरणतलपीठार्चितविधिः । दृगम्भोज तत्ते गतिहसितमत्तेभगमने वने लीनीनेः कथय कथमीयादिह तुलाम् ॥ ३४ ॥ दुगपा दुवृत्तिर्दग्निदमने दारणभरा दया दीनानामुपरि दलदिन्दीवरनिभा । दान्नी दारिद्रुमकुलमुदारद्रविणदा त्वदीया दृष्टिम जननि दुरदृष्ट दलयतु ॥ ३५ ॥ नव श्रात्रे फुलोत्पलयकलमौभाग्यजयिनी मंदव श्रीनागयणगुणगणौघप्रणयिनी । बीना बीनागनिगमवधानातिगयिनी मगायना वाच जलवितनये गोचग्यताम् ॥ २६ ॥ प्रमा पानी प्रामानिकदिनकगमापनयनं नंद जद में विघटयतु नाटयुगलम् । मा ययाय प्रलयममयःपि कतु मुना दत्याय पाय पनि निम्पायं तव पति ॥ २७ ॥ यमुनाना निविटनग्नीलाम्बुदनिम- सपल श्रीमती विमलयत मटी बनयुगग । मायालागार निया "न ५ मदाचा मलिद ॥ ३८ ॥ -- ...दिने । .... द Fer: - ·भावविलास.। १११ सुधासेकति धैरतिमत्सृणमुग्धे करतलै स्पृशन्ती मा रोदीरिति वद समाश्वास्यसि कदा ॥ ४० ॥ रमे पझे लक्ष्मि प्रणतजनकल्पद्रुमलते सुधान्भोधेः पुत्रि त्रिदशनिकरोपास्तचरणे । परे नित्यं मातर्गुणमयि परब्रह्ममहिले जगन्नाथन्याकर्णय मृदुलवर्णावलिमिमाम् ॥ ४१ ॥ इति पण्डिनराजश्रीजगन्नाथविरचिता लक्ष्मीलहरि समाप्ता । . -- न्यायवाचस्पतिश्रीरुद्रकविकृतो भावविलासः। २ फल्गूकृतफाल्गुनो रणभुवि प्रौढप्रतापानल- ज्वालाभि प्रतिपक्षपक्षविपिनश्रेणीर्दढाह क्षणात् । योऽयुरभूत्होऽत्र भगवहासो निवास श्रियां तलादाविरभूलभूतमहिमा श्रीमानसिंहो नृप ॥ १ ॥ महामोद्दामधामप्रतिभटपृतनाकण्ठरक्तोपरक्ता येनान वसेनाश्चतुरुदधिजलै क्षालिता खड्गधारा । गाई गलाभिघातादरिमदकरिणां दानमाच्छिद्य सद्यो हल्ले न्यन्नं च येन क्षपितरिपुक्ले दक्षिणे दक्षिणेन ॥ २ ॥ तल्लाघातजातव्यथरिपुवनितामुक्तबाप्पान्बुधारा- सारादारादारा दिशि दिगि नरितो नोगटाश्चेनदेयु । ल्पान्तऋन्दरप्रकारविजयिनो दिन्फुरत्तत्प्रतापा- पागवारानपानपि सपदि पराप्यत पत्येव ॥ ३ ॥ १. दिमागीपरे रमोलए: २.--.-. པ་སེ གསང༌གསམ་ དེསཝ་་ ་༌༌ གནམད༌བསམས - མ་ •་ མྨཊ ཋསཱ ;ཡ༑ བའི པ་སཏྭཱ ི ་ནས་ཡཔལ -

·No text on this page.

·भावविलास.। . यत्व फारातिधारा तडिदिव तरला वैरिकण्ठोपकण्ठं प्राप्ता सयो नटीच प्रणयकृतक्रिनी मोमाविकरोति ॥ १० ॥ यस्थाने. कोपपुजे वसति खुरपुटे वाजिनां गन्धवाहो नी सहष्टों कमठकुलमणेर्वाचि वाचामधीशा । के कौशेयकाने क्षपितरिपुगणे कोपनोऽसौ कृतान्तः जन्तं श्रीभावसिंहं प्रबलमसभुजामाश्यं नाप्रयेत ॥ ११ ॥ रमान्यन्बुधितोयगर्भनगमन्नेर सुराधिप्रिये तीगड़े कमला निधाय विदधौ निद्रां हरिनारणै। लिन्दित्तति भूरिदातरि नृणां भालसले दुलिपी- डाननभित कमण्डलुजलं जमाह माटुं विधिः ॥ १२ ॥ पले जयन्ति करयोर्मलीरमातन्वते कालीदान च कुर्वते कुषतटे हारान्नितन्येषु च । नेपथ्यले बताउनुपानेपीगो भूरियो पलिन्दानगरी नहीलरतरो विवंभरा विति ॥ १३ ॥ प्रत्यारोप तिल कहनि भीटान्तगणां रदै- नान रहितास्वैरपि च ये नियुर्विनिद्रा निमा । निन्दात पापयन्ति त ने हेपावनहित- दीनाना परमयनिमियुनागरा पामिनी ॥ ४ ॥ पन्निन्दिनि नावारे हिजनुपो दोहरार्षण- है पापिल्लनिननटे भन्नि नुत्तान्त ! समिनिम्न སེ༑ པགསཡེས་ལས་སེམསྶཎས ས པ ས བ परि लगन् । ཀཱན ས་གནས་ མང་ ས：སཱ་པཱནཎ༌སཾ ཀྐ ཀྐ ང} “： ' ·११४ काव्यमाला। काव्यालापकलाकलापकलनावैदग्ध्यदीक्षागुरो- भूमीकल्पतरोरशेषजनतासंगीतकीर्तेरिह । तस्याज्ञामधिगत्य यः कविकुलानन्दाय संपादितः संदर्भस्तममत्सराः कृतधियः कुर्वन्तु कर्णातिथिम् ॥ १७ ॥ जिह्मो लोकः कथयति पुरो हन्त हित्वा गुणौघा- नम्भः क्षारं गुणगणनिधेस्तस्य रत्नाकरस्य । विप्वक्छिद्रानुसरणसमारूढसर्वेन्द्रियाणां दोपे दृष्टिः पिशुनमनसा नानुरागो गुणेषु ॥ १८ ॥ गुणिनां गुणेषु सत्स्वपि पिशुनजनो दोपमात्रमादत्ते । कुसुमे फले विरागी क्रमेलकः किण्ठकौघमिव ॥ ११९ ॥ सुजनानामपि हृदयं पिशुनपरिश्वगमलिनमिह भवति । पवनः परागवाही रथ्यासङ्गे रजस्वलो भवति ॥ २० ॥ लोक एप गतलोचनत्रप कस्य वा न विवृणोति वाच्यताम् । लोचनोत्सवमोपजीवनं यत्कलङ्कयति चन्द्रमण्डलम् ॥ २१ ॥ पिशुन समारोहमि किं सुजनसमाजानभीष्टसौजन्यः । करटोऽपि किं नु लभते कलकण्ठपदं रसालमौलिगतः ॥ २२ ॥ द्विरदग्दनप्रौढाघातान्न तादृशमंभ्रम परशुपतनादम्य त्रासो न हन्त तथाविधः । अयमविरतं क्रोडे कीटन्हताशहुताशनो दलयति यथा मर्मात्यर्थ तगेन तथापर ॥ २३ ॥ आपातमलिनिमामी महृदयहृदये न दोपाय । अदाग्योगजन्मा निसर्गगुद्धे. यथा म्फटिक ॥ २४ ॥ नादिष्टी कमलयुमुढोन्मीलने पुष्पयनी विश्व टोय पयितुमगी केन वा वाग्विाद । दिवानन्दोरचयवद्गे नाना दगप भीलं नि मनामनाली निगरी ।। २५ ॥

·भावविलास। कलादिन्दुरसौ धिनोति जगतीं पीयूषगर्भः करै. कलाद्वा जलधारयैष धरणि धाराधरः सिञ्चति । मानं भाममयं च नन्दयति वा कलात्रिलोकी रविः साधूनां हि परोपकारकरणे नोपाध्यपेक्षं मन. ॥ २६ ॥ तोयानामधिपतिराकरो मणीनां शैलानामभयपदं महान्महद्भय । बनायो भवसि यदि त्वमेव तावत्को नुत्याज्जगति तदा जनावलम्ब || २७ ।। कुम्भोद्भवस्य करपुष्करकोपकोणे पाथोनिधौ विधिवगाद्विपदं प्रयाते । ये दुर्लभाखिदिवलोकविलासिनीनां ते पदासीननि महामणयो लुठन्ति ॥ २८ ॥ गरलं यदि जलरागेन्दिमुत्पन्नं किमतेन । तेनैवात्य तु महिमा यदभूत्तीचूपपारिजातादि ॥ २९ ॥ पीयूपपारिजाताधा केनाभूवन्पयोनिधे । रहेरे तथाप्येष रलाकरपदं गत ॥ २० ॥ गुणिन. क इव विशेपो गुणहिते जननि निरणायि । पेन विहाय गुणाध्यमगुणे गादानुगगासि ॥ ३१ ।। हरिभामिनि निन्दसंभवे कमले कि कथयानि ते गुणान् । अनुज्यनि हा जटे जने गुणगौरे पुरषे विरज्यनि ॥ २२ ॥ मथके माध्वीय पिपसि सनपऽभिरने लीपालामिप सत्यारे दिन । ཡཀཾ ཡཔ ： ཝ པ༌ ངན་ होनापि र पहिचान : ९६ .. चि. --

·११४
काव्यमाला।
काव्यालापकलाकलापकलनावेदग्ध्यदीक्षागुरो-
भूमीकल्पतरोरोपजनतासगीतकीर्तरिह ।
तम्याज्ञामधिगत्य य कविकुलानन्दाय संपादित.
संदर्भस्तममत्सरा कृतधिय. कुर्वन्तु कर्णातिथिम् ॥ १७ ॥
जिमो लोक कथयति पुरो हन्त हित्वा गुणौघा-
नम्भ क्षारं गुणगणनिधम्तस्य रन्नाकरस्य ।
विष्वक्छिद्रानुसरणसमारूढसर्वन्द्रियाणा
दोषे दृष्टि. पिशुनमनसा नानुरागो गुणेषु ॥ १८ ॥
गुणिना गुणेषु सत्स्वपि पिशुनजनो दोषमात्रमादत्ते ।
कुसुमे फले विगगी क्रमेलक कण्ठकौघमिव ॥ ११९ ।।
सुजनानामपि हृदय पिशुनपरिष्वङ्गमलिनमिह भवति ।
पवन परागवाही रथ्यासङ्गे रजस्खलो भवति ॥ २० ॥
लोक एप गतलोचनत्रप कस्य वा न विवृणोति वाच्यताम् ।
लोचनोत्सवमशेपजीवन यत्कलङ्कयति चन्द्रमण्डलम् ॥ २१ ॥
पिशुन समारोहसि कि सुजनसमाजानभीष्टसौजन्य ।
करटोऽपि कि नु लभते कलकण्ठपद रसालमौलिगत ॥ २२ ॥
द्विरदरदनप्रौढाघातान्न तादृशसभ्रम'
परशुपतनादस्य त्रासो न हन्त तथाविध ।
अयमविरतं क्रोडे क्रीडन्हताशहुताशनो
दलयति यथा मर्मात्यर्थ तरोन तथापर ॥ २३ ॥
आपातमलिनिमामौ सहृदयहृदये न ढोपाय ।
अङ्गारयोगजन्मा निमर्गशुद्धे यथा स्फटिके ॥ २४ ॥
केनादिष्टौ कमलकुमुदोन्मीलने पुष्पवन्तौ
विश्वं तोय नपयितुममौ केन वा वारिवाह ।
विश्वानन्दोपचयचतुरो दुर्जनाना दुगप.
लाव्यो लोके जयति महनामुञ्चलोऽयं निमर्ग. ॥ २५ ॥

·भावविलासः। कलादिन्दुरसौ धिनोति जगती पीयूषगभैंः करै करमाद्वा जलधारयैष धरणि धाराधर. सिञ्चति । आमं भ्राममयं च नन्दयति वा कलात्रिलोकी रवि. साधूनां हि परोपकारकरणे नोपाध्यपेक्षं मन ॥ २६ ॥ तोयानामधिपतिराकरो मणीना मैलानामभयपदं महान्महङ्ग्यः । अग्राह्यो भवसि यदि त्वमेव तावत्कोनुस्खाजगति तदा जनावलन्य ।। २७ ।। कुम्भोद्भवस्य करपुष्करकोपकोणे पाथोनिधौ विधिवशाद्विपदं प्रयाते । ये दुर्लभास्त्रिदिवलोकविलासिनीना ते पकसीमनि महामणयो लठन्ति ॥ २८ ॥ गरल यदि जलरागेरिदमुत्पन्न किमेतेन । तेनैवात्य तु महिमा यदभूत्पीयूपपारिजातादि ।। २९ ॥ पीयूपपारिजाताद्या केनाभूवन्पयोनिधे । रलैरव तथाप्येष रताकरपदं गत ॥ ३० ॥ गुणिन क व विशेषो गुणरहिते जननि निरणायि । येन विहाय गुणाश्रयनगुणे गादानुरागासि ॥ ३१ ॥ हरिभामिनि लिन्धुमंभवे यमले कि कथयामि ते गुर अनुरञ्चति ता जटे जने गुणगौरे पुरपे दिन मधले मावीक पिवनि मतपनि भूतीपालीभिनयप सहय बनने पानीमधुन जगोयने ·१ ११६ काव्यमाला। नि शङ्कं गजपतिगण्डदानधारामाराध्य भ्रमर दिनान्यमून्यनैपी । यावन्न म्फुरति कगलकर्णतालम्तावत्वं नवनलिनीवनीमुपेयाः ॥ ३५ ॥ मधु नवमुधास्वाद तावन्निपाय्य निरन्तर निशि निशि निजकोडे काम ययासि निवेगितः । ममि किमु तामेतामद्य त्वदेकपरायणा भ्रमर नलिनी दिक्षु भ्राम्यल्छतागतलम्पट ॥ ३६ ॥ इह रुपमात्रमारे चित्रकृने कनककहार । न रमो नापि च गन्धो मधुकर वन्धो मुधा भ्रमसि ॥ ३७॥ न चनश्याम्पेयम्नवकनिकुरम्बऽभिग्मते समुत्कण्टा काचिन्न च विकचपुनागमुकुले । न मट्टीवल्लीनामपि मधुनि वान्छा मधुलिह समाधानो नृन यदबधि लबगीपरिमल ॥ ३८ ॥ श्रम म्वर भ्रातभ्रमर नवयश्रीषु बटुयो मधलीमन्विप्यन्कुमुदवनवीयर्थीपु विचर । वमन्नप्रारम्भम्फुग्निमयुमभाग्मुभगो न न विम्मनंय कचन महकार व्यनिकर ॥ ३९ ॥ आम्वाद्यात्र मनि पदपद मद मा गा कपाया- मांकन्टेन पिकान्यताग्निवना मृानमव्यामित । प्रत्यामन्ननम पिंकपि भवंत यनापिता तादृगी माया तम्य वियफविव्युनिग्यि माहण्यमनन्न ते ॥ ४० ॥ नारज्ञान्यपि निंपन्य निर्भर नामानि फुटानि वाल्टमि । बदलन्दनिह वर्गक ने मादन कमिद विमाध्यगि ॥ ४ ॥ तन्त्र मध यामिना पा भृ! मानम्मितम । दंबिना दिमाग पमिनी याद नायलोक ॥ ४२ ॥ हा दाभयदान am, PM

·No text on this page.

·यावत्ते मधुविभवो नवोऽस्ति तावन्माध्वीकं वितर सरोज षट्पदेभ्य ॥१५॥
११८
काव्यमाला।
चञ्चरीक चतुरोऽसि चन्द्रिकावैभवे कुमुदिनी निषेवसे ।
भास्करे जयति पुष्करे करैरुन्मिपन्नवदलेऽनुरज्यसि ॥ ९२ ॥
इतो वसन्तहेमन्तद्वैराज्यादिव दुर्मना ।
न कुन्दे नापि माकन्दे पदं बध्नाति पट्पट ॥ ५३॥
मा गा खेदं कमल किरणैरेप पीयूपग|
पालेयाशुर्यदिह कुमुदामोदमाविष्करोति ।
नानुग्राह्यं यदसि महतामीदृशानामयं ते
मन्ये कालादिह परिणत. प्राक्तनो दुर्विपाकः ॥ ५४ ॥
यावत्त्वा न खलु हसन्ति कैरविण्यो यावत्त्वा तरणिकरा परामृशन्ति ।
रुचिरतिरुचिरा शुचित्वमुच्चै शिरसि धृत स्वयमेव शंकरेण ।
कमलिनि मलिनीकरोपि कस्मान्मुखमिदमिन्दुमुदीक्ष्य लोककान्तम् ॥ १६॥
नलिनि निपुणतां वदामि किं ते भ्रमरविलासविशेषलालसाया ।
त्रिभुवननयनोत्सवं यदिन्दुं न नयसि हन्त दृगन्तवम॑सीमाम् ॥ ५७ ॥
न कुले नापि च शीले न चापि रूपेऽस्ति कश्चिदुत्कर्ष ।
यत्पुष्णासि मिलिन्दानरविन्द महत्त्वमेतत्ते ॥ १८ ॥
वैदग्ध्यं मृगलाञ्छनस्य मनसो निर्माति मे न व्यथां
नो दूये चिरलालिता मधुलिह सर्पन्ति यन्नान्तिकम् ।
जल्पन्तीव दुरक्षराणि मधुपश्रेणीध्वनिच्छद्मना
यत्कादम्ब कुमुदती हसति मा तन्मे मनस्ताम्यति ॥ ५९ ॥
मरन्दलोभान्न मिलिन्दमाला भेजे न वाला श्रवणे निनाय ।
हा हन्त नालीकमिदं दुरन्तपालेयपाली कवलीचकार ॥ ६० ॥
एकस्मिञ्जनिरावयो समजनि स्वच्छ सरोवारिणि
भ्रात' किं च सहैव कानिचिदहान्यत्र व्यतीतानि नौ ।
लब्धं तामरस त्वया मृगट्टयां कर्णावतंसास्पदं
गेवालं विलुठामि पामरवधूपाटाहते पाथसि ॥ ६१ ॥

·विभन्य काननमसौ दिवसावसाने त्वय्येव षट्पदयुवा हृदयं वबन्ध । राजीव चेन्मलिनिमानमुरीकरोषि क. सादहो मधुलिहामधुनावलम्ब. ॥ ३२ ॥ निलसि मनोज्ञे मनसा मालति मलिनेन वारिवाहेण । सुमाकरे विरज्यसि मुन्धे वैदग्ध्यमीदृशं कलात् ॥ ६३ ॥ और येण नमाणोपि ककुभ पुष्णासि पुप्पंधयां- नातन्तुकृतस्तथापि कियतीत्वं यापयेर्यामिनीः । अनन्तानपुरे पुरन्तत इतो विन्यत्तचित्रामिषे नगमारमृते लवनि ललितान्कत्ते गुणाज्ञास्यति ।। ६४ ॥ नयख मधुवैभवमति यत्ते रे कुन्द कि दुरभिमाननुरीकरोपि । पतन चेतसि करोपि सरोजबन्धु पुप्पंधयोऽपि मयि सौन्भनातनोति ॥ ३५ ॥ पट्पनयुदा यदायता कुन्द यापयति यानिन्वियि । दहा नापि नापर्चायते पद्मिनीविरहवेदना हृदि ।। ६६ ॥ जान्वाप पायमहरनुरप्रेमानुबायो मान्दन्य यद्यानि कोपिल्टया निर्माति दिन्भित्तिषु । माबगनि निपीय तन्य मधपान्नत्रैव गुजन्दगी तानगता म्ता द्विग्नुण गर्मनिग चरित्न ॥६. ! न पानि त्वरित न च निषेदते गान मग विलयान नन्दिन । གཡསྶགནསཱཎསཱ༌ པུཎྜ་ པས་ ༌…་ བས་ བནྡྷེ་ཡབ བ -པལ ::::

·नो दृये चिरलालिता मधुलिह. सर्पन्ति यन्नान्तिकम् ।
काव्यमाला।
यावत्त्वा न खलु हसन्ति कैरविण्यो यावत्त्वां तरणिकराः परामशन्ति ।
रुचिरतिरुचिरा शुचित्वमुच्चैः शिरसि धृतः स्वयमेव शंकरेण ।
कमलिनि मलिनीकरोपि कस्मान्मुखमिदमिन्दुमुदीक्ष्य लोककान्तम् ॥ १६॥
त्रिभुवननयनोत्सव यदिन्दं न नयसि हन्त दृगन्तवम॑सीमाम् ॥ १७ ॥
११८
न
चञ्चरीक चतुरोऽसि चन्द्रिकावैभवे कुमुदिनी निषेवसे
भास्करे जयति पुष्करे करैरुन्मिपन्नवदलेऽनुरज्यसि ॥ ५२ ॥
इतो वसन्तहेमन्तद्वैराज्यादिव दुर्मनाः ।
न कुन्दे नापि माकन्दे पदं बध्नाति पट्पदः ॥ ५३॥
मा गाः खेद कमल किरणैरेप पीयूषगर्भ
प्रालेयांशुर्यदिह कुमुदामोदमाविष्करोति ।
नानुग्राह्यं यदसि महतामीदृशानामयं ते
मन्ये कालादिह परिणतः प्राक्तनो दुर्विपाकः ॥ ५४ ॥
यावत्ते मथुविभवो नवोऽस्ति तावन्माध्वीकं वितर सरोज पट्पदेभ्य १५५।।
नलिनि निपुणतां वदामि किं ते भ्रमरविलासविशेषलालसायाः ।
न कुले नापि च शीले न चापि रूपेऽसि कश्चिदुत्कर्ष,
यत्पुग्णामि मिलिन्दानरविन्द महत्त्वमेतत्ते ॥ १८ ॥
वैदग्ध्य मृगलान्छनस्य मनसो निर्माति मे न व्यथा
जल्पन्तीव दरक्षगणि मधुपश्रेणीध्वनिच्छमना
यन्कादम्ब कुमुद्रती हमति मां तन्मे मनम्नाम्यनि ॥ ५९
मग्न्दयीमान्न मिलिन्दमाला भेजे न वाला श्रवणे निनाय ।
हा हन्न नागरी कमिद दान्तपालेयपाली कयलीचकार ॥ ६० ॥
एकन्मिङ्गानाकयो ममत्रनि पच्छे मगवारिणि
भात किं च मय कानिचिहान्यत्र व्यतीतानि नी ।
लन्ध नमाम दया मृगहमा कर्णायनमाम्प
दान विन्टमि पानावपादाने पामि ॥ ११ ॥

·-- योऽन्द्रविन्नु जनैनन्दः। रस्थान निकिन्दिन- दुन्नबी ययुः । ९२ अन न कत्रचन्द्र । ६६ । दि. नव भूयः । किन्वेनगर निगमश्च ।। ६ । रहेन, न क- नितिन बु? । धानन्दुत्वयाने दारुन तन्ना बन्न ।' ६ ॥ कई कुनयना पश्रुितिहिनि क्यान्तनुजन्होदग्न्युनन्दन्दन्द्रोहिनि । मन्देिज त्रिजगतनयायन इन्दन- लं नन्दुल्हे न यानि गुमलाबा नदनं गता ॥ १६ ॥ मान्दिन्हुल्पनियोजन नो पूर्व केन्दिनीय । यहार न्यति न्न पृयजनोऽपि दन्यान्वननोऽपि सुदं मन्ले ॥ ९ ॥ नरोपित गिनियर लिन सदैद सुवन्निजन्द। नधान्ता तवपि नन्नति गेऽमिन्द- तिबनरि दुन्द दैदन !! ९८ !! इन्दोन्न्लिन नानपान नलिनी निन्दन्द चरण नैदानेन सुधामय सपना हानिन का दर्द । नैद नन्द नल लोनाल्ने पायलल बिगेपपिच ·-- उन्मिपत्सु करटेपु कुम्भिनां क. करोति करजार्पणोत्सवम् ॥ १० ॥ १२४ काव्यमाला। या महेशशिरसो विभूपणं या त्रिलोकजनलोचनोत्सवः । सेयमिन्दुकलिका दिनागमे तापिता कमिव नातितापयेत् ॥ १०० ।। उत्साहं वनितासखेपु विरहग्लानेषु दैन्यं गगी शोकं कोककुटुम्बिनीपु दिशति क्षेमं चकोरीषु च । लक्ष्मी लुम्पति पङ्कजस्य कुमुदामोदाय संपद्यते तद्वीजं ध्रुवमत्र पूर्वविहितं द्वेषस्य रागस्य च ॥ १०१ ॥ धुनोति ध्वान्तानि व्यपनयति नीहारपटलं कुलं राजीवानां दलयति रथाङ्गं रमयति । जगद्व्यापी देवो जनयति जनानां च नयनं न याति स्थेमानं यदि तदिह देवं जयतु कः ॥ १०२॥ अरविन्दानि विन्दन्ति व्यथां विरहतो रवेः । तेषां विरहतस्तस्य न जाने कीदृगन्तरम् ॥ १०३ ।। येन शैशवपदे मदेभराङ्गण्डसीम नखरैर्विखण्डितम् । यौवनोत्सवमवाप्य केसरी केषु दर्शयतु सोऽद्य पौरुपम् || १०४ ॥ भूमिपालभवने स केसरी पञ्जरे स्फुरति रुद्धपौरुषः । एतम्य केसरिपतगिरिकाननानि तानि सरन्ति परमस्य पराक्रमस्य । अद्यातिदुर्वहजराविकलस्य को नु प्रत्येतु तानि चरितानि चिरंतनानि ॥ १०६ ।। मम मत्तै सरसि करिभिविद्रुतं द्वीपिमुख्यै- लीनं कुल्जे शबरपतिभिर्मूछितं रङ्कुयूथें । आकण्योंच्चैरिह मृगपतेर्जुम्भमाणम्य नादा- कैः के किं किं न खलु चकिन काननेऽस्मिन्नक' व सैरिभयूथपरिह सर. शेण विनोभितं तावन्यदुकुलं च विद्वीपिभि । ܚܚ ·भागविलास । हेलाक्षिप्तपदे पगननिभावजन्ननाणे हो चित्रं लैव तदेव चित्रलिखितेवासीइरयसली ॥ १०८ ॥ नाचलरकुन्नकूटविणल्न्नुतावनातान्तग जिविकोपारितेन मनना येनाद्रिपाना कृता । मोऽयं संप्रति दूधिकालमा कष्टां दनानागत. निह. पांपिकावयुगेन्द्र सनाीर्यने ।। २.९ ॥ गर्नान्टेन दल्यन्ति कोकानां गप्पयन्ति गजगपडन्टीन्दान्न । द्रग्निानि जया नपिन स एव टीद परिन्द नहते मृगेन्यः ॥ ११ ॥ मन्निनं निगाहन गपेन्द्र गत्नं न बने । अन्निने तृपविनवितान्न कृष एप खनु दन्नन्नव ॥ १३ ॥ वनि मिलनीच्छत पन्वि कालनि नुन्न । पिलद मोव्हिारिणे वारपन्द्र विदिने न दो न्य ॥१॥ नेवावहीर निहालगे न त्वज- दिशियन नामिनि रिप्पन का कटान । एवं ना दिने रहनमा दिने सह साधा समिति जन्मनन्यानि ॥ १ नन्या नपि नापि निम्न रात्र। ।

·प्रधक्ष्यति ॥' इति महाभारत आदिपर्वणि विशेऽध्याये. २. 'गृहाण यौवन मत्तश्वर लाभ्या च शक्तिं मे देहि वासव । अमोघा शत्रुसघाना नाशिनी पृतनामुसे ॥' १२० कागगाला। मातरं पितरं भाला तोपगेन प्रकोपोन् । माशापेन नागानां सर्पगोऽभवत्क्षयः ॥ १६ ॥ जरामहणतुष्टेन निजयौतनद. गुतः । कृत कनीयान्प्रणतशकलती ययातिना ॥ १७ ॥ (युग्मम् ) दानं सत्त्वमितं दद्यान्न पश्चात्तापदृपितम् । चलिनात्मापितो बन्धे दानशेगस शुद्धये ॥ १८ ॥ त्यागे सत्त्वनिधि कुर्यान प्रत्युपकृतिस्पृहाम् । कर्ण कुण्डलदानेऽभूत्कलपः शक्तियाचया ॥ १९ ॥ वालणान्नावमन्येत ब्रमशापो हि दु.सह । तक्षकामौ ब्रामशापात्परीक्षिदगमत्क्षयम् ॥ २० ॥ दम्भारम्भोद्धत धर्म नाचरेदन्तनिष्फलम् । ब्राहाण्यदम्भलब्धास्त्रविद्या कॅर्णस्य निष्फला ॥ २१ ॥ नासेव्यसेवया दध्यादेवाधीने धने धियम् । भीष्मद्रोणादयो याता क्षयं दुर्योधनाश्रयात् ॥ २२ ॥ परप्राणपरित्राणपर कारुण्यवान्भवेत् । मास कपोतरक्षायै स्खं श्येनाय ददौ शिवि. ॥ २३ ॥ अद्वेषपेशलं कुर्यान्मन कुसुमकोमलम् । १ 'नावपद्यन्त ये वाक्य ताञ्शशाप भुजगमान्' । सर्पसत्रे वर्तमाने पावको व कामान्यथेप्सितान् । जरयाह प्रतिच्छन्नो चरिप्यामि यथात्य माम् ॥ ययातिरुवाच- पुरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेद ददामि ते । सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भ- विष्यति ॥' इति महाभारत आदिपर्वणि चतुरशीतितमेऽध्याये. ३. 'वर्मणा कुण्ड: इति महाभारते वनपर्वणि दशाधिकत्रिशततमेऽध्याये. ह्यत्रलोभादिह त्वया । तस्मादेतन ते मूढ ब्रह्मास्त्र प्रतिभात्यति ॥ इति महाभा- रते शान्तिपर्वणि राजधर्मे तृतीयेऽध्याये कर्ण प्रति परशुरामस्य शाप ५ 'उत्कृत्य स वय मासं राजा परमधर्मवित् । तुलयामास कौन्तेय कपोतेन सम विभो ॥ इति म- हाभारते वनपर्वण्येकत्रिंशदधिकशततमेऽध्याये ४ 'यस्मान्मिथ्योपचारतो ·चारुचर्या । १३१ बभूव द्वेपदोषेण देवदानवसंक्षयः ॥ २४ ॥ अविस्मृतोपकारः स्यान्न कुर्वीत कृतघ्नताम् । हत्वोपकारिणं विप्रो नाडीजचमधश्श्युत ॥ २५ ॥ स्त्रीजितो न भवेद्धीमान्गाढरागवशीकृतः । पुत्रशोकाद्दशरथो जीवं जायाजितोऽत्यजत् ॥ २६ ॥ न खयं संस्तुतिपदैर्लानिं गुणगणं नयेत् । खगुणस्तुतिवादेन ययातिरपतद्दिवः ॥ २७ ॥ त्यजेन्मृगव्यव्यसनं हिंसयातिमलीमसम् । मृगयारसिक' पाण्डः शापेन तनुमत्यजत् ॥ २८ ॥ क्षिपेद्वाक्यशरास्तीक्ष्णान्न पारुप्यव्युपप्लुतान् । वाक्पारुप्यरुपा चक्रे भीम कुरुकुलक्षयम् ॥ २९ ॥ परेपा क्लेगद कुर्यान्न पैशुन्यं प्रभो प्रियम् । पैशुन्येन गतौ राहोश्चन्द्रार्को भक्षणीयताम् ॥ ३० ॥ कुर्यान्नीचजनाभ्यस्ता न याच्या मानहारिणीम् । बलियाच्यापर प्राप लाघव पुरुषोत्तम ॥ ३१ ॥ न जातृछद्दन कुर्यात्मता मर्मविदारणम् । चिच्छेद वदन शभुर्ब्रह्मणो वेदवादिन ॥ ३२ ॥ न बन्धुसबन्धिजन दृपयेनापि वर्जयेत् । दक्षयज्ञक्षयायाभूत्रिनेत्रस्य विमानना ॥ २३ ॥ न विवादमदान्ध ग्यान परेपाममर्पण । वापारप्याच्छिरछिन शिशुपाल्रय गौरिणा ॥ ४ ॥ गुणग्नवेन गीत गाता मानवर्धनम् । १ विप्रो गीतम. नाटीजर, गाग यम एस रथा महाभारत प. शिवाननमा याममार-पापसमापिका गार आदिपर्वण्यासतितियाने या - पर । रायमान '' ::.. विरातिमारे ·१. वाल्मीकीयरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षट्पष्टितमे सर्गे कथेय द्रष्टव्या. २ रखत्यामा. इय कथा महाभारते सौप्तिकपर्वसमाप्ती द्रष्टव्या. ३ 'एवमुक्तत्वका दिपर्वणि द्विसप्ततितमेऽध्याये द्रष्टव्या ५ दीनतामुत्सृज्य धैर्य कुर्यादिल्लन्वय. दर हि मम युद्धस्य कच्चिदागमन भवेत् । न मे युद्ध विना देव रतिरस्ति प्रसीद मे।।इने पार्य विश्वामित्रो बलादिव । हसचन्द्रप्रतीकाशा नन्दिनी ता जहार गाम् । १३२ काव्यमाला। हनुमानभवत्स्तुत्या रामकार्यभरक्षमः ॥ ३५ ॥ गुणेष्वेवादरं कुर्यान्न जातो जातु तत्त्ववित् । द्रौणिविजोऽभवच्छूद्रः शूद्रश्च विदुरः क्षमी ॥ ३६ ॥ नात्यर्थमर्थार्थनया धीमानुद्वेजयेजनम् । अब्धिर्दत्ताश्वरत्नश्रीर्मथ्यमानोऽसृजद्विपम् ॥ ३७ ॥ वनः क्रूरतरैषुब्धैर्न कुर्यास्त्रीतिसंगतिम् । वसिष्ठस्याहरद्धेनुं विश्वामित्रो निमन्त्रितः ॥ ३८ ॥ तीने तपसि लीनानामिन्द्रियाणां न विश्वसेत् । विश्वामित्रोऽपि सोत्कण्ठ. कण्ठे जग्राह मेनकाम् ॥ ३९ ॥ कुर्याद्वियोगदुःखेषु धैर्यमुत्सृज्य दीनंताम् । अश्वत्थामवधं श्रुत्वा द्रोणो गतधृतिर्हतः ॥ ४० ॥ न क्रोधयातुधानस्य धीमान्गच्छेदधीनताम् । पपौ राक्षसवद्भीमः क्षतजं रिपुवक्षसः ॥ ४१ ॥ प्रभुप्रसादे नो दद्यात्स्वविनाशास्पदे मतिम् । स्वक्षयायोद्धत युद्धं चाणक्यक्षमयाचत ॥ ४२ ॥ विद्योद्योगी गतोद्वेगः सेवया तोषयेद्गुरुम् । गुरुसेवापर. सेहे कायक्लेशदशां कैचः ॥ ४३ ॥ भक्तं शक्तं हितं रक्तं निदों न परित्यजेत् । रामस्त्यक्त्वा सती सीतां शोकशल्यातुरोऽभवत् ॥ ४४ ॥ रक्षेत्ल्यातिं पुनः स्मृत्या यश.कायस्य जीवनीम् । ४. इय कथा महाभारत . महाभारत आदिपर्वणि पञ्चसप्तत्यधिकशततमेऽध्याये हरिवंशे द्वितीयपर्वणि. ७ कचो वृहस्पतिपुत्र तत्कथा महाभारत आदिपर्वरी पट्सप्ततितमेऽध्चये द्रष्टव्या ·चारवर्या । १२३ युत तो जनैः वगार्नन्द्रधुन्नः पुनः ॥ ४ ॥ न तय नीतिरिनन् । सुन्या डीन्द्रदत्तयां हान्दिनन्तः ।। ६ ।। नतिव्ये कमान.नन् । कीय कन्द ? | याचा विकर्म किन्न। ऋनिम्न बन्न नः । ग. ग. दिन दिनुन अनजिन ! १९ जाई जा न कि ऋ२० : 172.1.-३ । ------ ..? :-..-:..:.:2 '- نسائي - متت من नकाला। ............ 22:::---- -2 22-2 ... ته مه نت ت ت ت دیتی ہے۔ - 22 ------ ސަރ އަށްހީތހ ބަސް.ސީ ·१४६ काव्यमाला। आद्यः पल्लवसंपदं करपदे विम्बाधरे चापर. शुण्डादण्डगुणं तवोरुयुगले येनादधे माधव ॥ ४८ ॥ रम्भास्तम्भयुग न तद्यदुपरि स्थूलं तवोरुद्वयं तूणीरौ मकरध्वजस्य सुमनोमोदेन विद्मो वयम् । हा कष्टं मधुकैटभौ स्फुटमदौ किं कैटभारे हठा- न्निप्पिष्टौ शतकोटिकोटिकठिनौ तस्मिन्स्थले कोमले ॥ ४९ ॥ स्तम्भद्वैतमिदं पयोनिधिसुतागेहस्य मन्दाकिनी- स्यन्दामन्दमरन्दिताभिकमलद्वन्द्वस्य नालायुगम् । त्वजवायुगलं विमुक्तिकलशीनिर्माणदण्डद्वय संपत्तिद्विपसंघयन्त्रणविधावालानयुग्मं भजे ॥ ५० ॥ विद्वान्सोऽपि कथ कठोरकमठीपृष्ठेन तुल्यं वद- नीदृक्पादयुगं कथं नु कमला वक्षोजशैले दधत् । धिमन्दां वसुधामिदं मधुरिपो गोचारणे सचर- त्पापाणाङ्कुरकण्टकादिपु हठादृष्ट्वा विदीर्णा न यत् ॥ ५१ ॥ यद्रलौघमरीचयोऽपि समताव्यावर्तन विश्वत' कृत्वा दिग्वलयं भ्रमन्ति महिता नादैर्मधुस्यन्दिभि । यच्च ब्रह्मशिवेन्द्रवन्दितपदद्वन्द्वोपरि द्योतते तत्कृप्णस्य पदागदद्वयमत. किं वर्ण्यतां मादृशै ॥ १२ ॥ शेते यत्कमलालया तव पदाम्भोजद्वये संगता धाता तत्र तनूपधानयुगलं गुल्फच्छलान्निर्ममे । किं वा मन्मथकारुणा विरचिते तस्या मुद्दे कन्दुके सा यत्क्रीडति पाणिपङ्कजतले कृत्वा सखीभि सह ॥ ५३॥ या रक्ता दशलोकपालमुकुटप्रान्तत्विपः संततं कल्पक्ष्मारुहपुप्पसंभृतरुचस्त्वत्पादमूले वभुः । ता दीव्यन्नखराञ्चिताद्गुलितया जानन्ति सत्यं जना. स्वस्मिन्नेव सदाधरेण दधते लेखा यदृर्ध्वश्रियम् () ॥ १४ ॥ १. वनामकटोरी.

·आनन्दमन्दाकिनी। पीयूपद्युतिविन्वमन्वरतले विद्योतमानं पुर- प्रेभ्योत्फुल्लमा त्वया मुहुरिदं देहीति यद्भापितन् । तन्मन्ये तव पट्कजेक्षण महञ्चित्रं यगोदार्थन यत्त्वत्पादसरोजयोनखनणिच्याजेन गीतांगव ॥ ५५ ॥ सत्य यद्विवुधा वदन्ति पदयोर्द्वन्द्वं तवान्भोरहे गोधूलिच्छलत सितानि परितो हमालिचेतांन्सलन् । पीत्वैतन्मकरन्दविन्नुभमकृद्धृन्दावनीभूपते मञ्जीरद्वयम निजितमिपादञ्चन्ति यत्पञ्चमन् ॥ ५६ ।। आकृप्याखिलबन्नुत प्रथमतो गर्ग मुनीन्द्रन्तत कृत्वा मानसपट्कजे तव पदद्वन्द्वं स तन्निन्धृनैः । येनालिन्नरविन्दलोचन पुनन्तत्केसगणा द्युति- तोमेनापि समश्चित. समुढयत्युञ्चन्तग दोणिना ।। ५६ ।। सान्त्वामुपनीय मानससरोजन्नप्रदेोऽनिता क्रीटन्त कमलालयेन भवता मा प्रमोद दक्ष । स त्वं लोचनलोहिताधरपदद्योत धितो हमता तन्मपर्कवगादिति व्रजकलालंकार बाहामहे ।। ५८ ।। धुद्रात्मा नितग विमुलततर काठिन्ययानिय कि दा केल्योमल "पनि चेन्निचिन्न पदम् । धन्य सोऽयमितीय लेगमति मकोयला लं पले पदयोर्यन प्वन्दर द मिरर । ५६ ला नित्य नपान्य दान्याविषयमा नामेन्त्रादीपायो सयपुर । तामानहानीरजा निकाल मिमाया दिल्या किल्ला जन भने कानमानिन . गन्द

·काव्यमाला।
आद्यः पल्लवसंपदं करपदे बिम्बाधरे चापर.
शुण्डादण्डगुणं तवोरुयुगले येनादधे माधव ॥ १८ ॥
रम्भास्तम्भयुगं न तद्यदुपरि स्थूलं तवोरुद्वयं
तूणीरौ मकरध्वजस्य सुमनोमोदेन विद्मो वयम् ।
हा कष्टं मधुकैटभौ स्फुटमदौ किं कैटभारे हठा-
निप्पिष्टौ शतकोटिकोटिकठिनौ तस्मिन्स्थले कोमले ॥ ४९ ॥
स्तम्भद्वैतमिदं पयोनिधिसुतागेहस्य मन्दाकिनी-
स्यन्दामन्दमरन्दिताभिकमलद्वन्द्वस्य नालायुगम् ।
त्वज्जवायुगलं विमुक्तिकलशीनिर्माणदण्डद्वयं
संपत्तिद्विपसंघयन्त्रणविधावालानयुग्मं भजे ॥ ५० ॥
विद्वान्सोऽपि कथं कठोरकमठीपृष्ठेन तुल्यं वद-
नीदृक्पादयुगं कथं नु कमला वक्षोजगैले दधत् ।
धिङ्मन्दां वसुधामिद मधुरिपो गोचारणे संचर-
त्पाषाणाङ्कुरकण्टकादिषु हटादृष्ट्वा विदीर्णा न यत् ॥ ५१ ॥
यदलौघमरीचयोऽपि समताव्यावर्तनं विश्वतः
कृत्वा दिग्बलयं भ्रमन्ति महिता नादमधुम्यन्दिभि ।
यच्च ब्रह्मगिवेन्द्रवन्दितपदद्वन्द्वोपरि द्योतते
तत्कृष्णम्य पदागदद्वयमत. किं वर्ण्यतां मारी ॥ ५२ ॥
गते यत्कमलालया तव पदाम्भोजद्वये संगता
धाता तत्र तनृपधानयुगल गुल्फच्छलान्निर्ममे
किं वा मन्मथकारुणा विरचिते तम्या मुदे कन्डके
मा यन्क्रीडति पाणिपजतले कृत्वा सम्वीमि मह ।। १३ ॥
या रक्ता दगलोकपालमुकुटपान्तविप मंततं
कल्पटमाम्हपुण्यमंभृतरुचस्त्वत्पादमले वभुः ।
ता दीव्यन्नन्यगचिताइलितया जानन्ति मन्यं जना
न्यन्मिन्नेव मदाधरण दधते लम्बा यदृर्वश्रियम (१)! • ।'
॥ ॥

·आनन्दमन्दाकिनी। उत्फुल्लै परिपीय कर्णपुटकवंशीनिनादामृतं तच प्राणनुदस्य दत्तकवलं प्रोभिन्नरोमाङ्करम् । नि सन्दैनयनरमन्दमधुरै श्याम महन्नावकं येनोद्दीक्षितमन्बुजेक्षण भजे तोकदन्वं तव ॥ ६८ ॥ जन्भारे स्फुरदायुधन्य भवता दन्भाद्रिविद्रावणं कृत्वा वामभुजेन सप्तदिवसान्योऽसौ धृत पर्वत । सोऽन्तु निन्धतमालसारघटितस्तन्मकसंभावित- प्रानादद्युतिनिन्दक प्रतिपदं भव्याय गोवर्धन ॥ ६९ ॥ त्ववाद्धृतपर्वतापितहा प्रेध्य प्रियाया. स्खल- हास.पीनपयोधरक्षितिधरौं दो लम्भकम्प तव । गेले चञ्चलतां गते ब्रजपते नामाकुले गोकुले नन्दे नन्दनुखद्युतौ जयति ते मन्दानन्देक्षणन् ॥ ७० ॥ पैमण्डं मदखण्टनं बलभिद कि ते हो तृयते नगर चन्तिं यतो विजयते व्यामोहन अमः । किन्तव्य तव यौवनं त्रिपुरजियद्वाणयुद्धे जित मोह गन्विान्दया बददला भावेऽपि नेत्रप्रिया पीने वापहुनायने निन्जना रहनेन्दया नि मन्द पहुनपनि मन पनि । नामनिम्ननिहिविधिनियर निर्दन मन्दिर पनि पनि रिटल न . स ·२४८ काव्यमाला। किं त्वेकं शतपत्रलोचन महच्चित्रं यदस्मादधः पाता पुण्यतमा विमुक्तिनगरीनिःश्रेणिका स्वधुनी ।। ६१ ॥ यत्पादाम्बु विधाय मूर्धनि चितावासः शिवत्वं हठा- प्राप्तो भक्षितकालकूटनिकरो मृत्युंजयत्वं ययौ दिग्वासा नृकपालमात्रविभवश्वाविन्ददीशानतां स त्वं नन्दसि यस्य मन्दिरगतो नन्दाय तस्मै नमः ॥ ६२ ॥ धूलीधूसरितं मुखं तव क्षरत्पूर्णेन्दुनिन्दावहं व्यालोलालककुण्डलद्युति चलन्नेत्रश्रिया प्रोल्लसत् । यालोक्याईविलोचना स्मितमुखी प्रस्यन्दमानम्तनी पाणिभ्यामवलम्व्य चुम्बितवती तां नन्दजायां भजे ॥ ६३ ॥ पीत्वा स्तन्यविषं सहासुपवनैः संपातिते पूतना- देहे वै भवता जनार्दन तृणावर्ते च नीते क्षयम् । राहन्मुक्तसुधामयूखमुपमा यादृक्चकोरालिभि- याभिस्त्वद्वदनद्युतिश्शुलुकिता ता गोपकन्याः स्तुमः ॥ ६४ ।। यद्वन्धस्य विधित्सयापि विवशः कीनाशपागह बद्धः सानुगपुत्रवान्धवजनो दुर्योधनोऽन्त गतः । तं त्वां येन निबध्य नन्ददयिता वृन्दाग्कैन्दिता जातानन्दमयी मुकुन्द महते भावाय तम्मै नमः ॥ १५ ॥ निर्भिन्ने यमलार्जुनेऽतिचकिताम्तूण गृहान्निर्गताः पीन्या दृक्चपकैम्बदक्षततनुरूपामृतं निता । वामादाय विधाय नेत्रसलिल गिक्त त्वगमाश्रिता य वृन्दावनमागता कृतथियम्नान्गोपवृद्धान्तुम ॥ १ ॥ या कालियदन्दकटमनं त्वय्याम्यिने नागवं नयोदश्यममम्नमनामणिनोंने ममुदम्युपि । येनान्नि विभातभाकरकरणामारगोमगार भद्रगति प्रतिपदं न दिया भर । : ।'

·आनन्दमन्दाकिनी। उत्फुल्लै परिपीय कर्णपुटकैर्वशीनिनादामृतं तच घ्राणमुदस्य दत्तकवलं प्रोभिन्नरोमाङ्कुरम् । नित्यन्दैर्नयनरमन्दमधुरै श्याम महस्तावकं येनोद्वीक्षितमन्वुजेक्षण भजे तद्गोकदम्बं तव ॥ ६८ ॥ जम्भारे स्फुरदायुधस्य भवता दम्भाद्रिविद्रावणं कृत्वा वामभुजेन सप्तदिवसान्योऽसौ धृत पर्वत । सोऽस्तु सिन्धतमालसारघटितस्तम्भैकसंभावित- प्रासादद्युतिनिन्दक प्रतिपदं भव्याय गोवर्धन ॥ ६९ ॥ त्ववाहूद्धृतपर्वतापितदृश. प्रेध्य प्रियायाः स्खल- द्वास.पीनपयोधरक्षितिधरौ दो स्तम्भकम्पे तव । शैले चञ्चलतां गते ब्रजपते त्रासाकुले गोकुले नन्दे मन्दमुखद्युतौ जयति ते मन्दाक्षमन्देक्षणम् ॥ ७० ॥ पौगण्ड मदखण्टन बलभिद कि ते हरे न्तृयते कौमार चरित यतो विजयते व्यामोहनं ब्रह्मणः । कि नव्यं तव यौवन त्रिपुरजियद्वाणयुद्धे जित समोह गमितान्त्वया यदबला भावेऽपि नेत्रप्रिया(1) ॥६ पीते दाबहुतागने निजजनत्राणेकरेतोस्त्वया नि स्पन्द पशुपौधपक्षिपशुभि पेपीर्यमाने त्वयि । प्रेमााण्यतिनिर्मलानि दिविपश्चित्तानि सत्य मुहु- न्त्वना न दितीर्यमाणमनुमयाजेन भान्ति प्रभो !! २ ॥ कहिलवक गुरु फालिनीदान्त प्रतीचीगत पर्यातीच्य दिलोपय पटल गोरिहरवार । उ. कोफिल्राषित च गुरलीनाव विदित्वा गह- त्या था दीक्षितगगता पनि गया गोपाल मायारे सम्पपति अतिपय पनि इट. पचन्द मापनेनपाई ।

·४८ काव्यमाला। कि त्वेकं शतपत्रलोचन महच्चित्रं यदस्मादधः पाता पुण्यतमा विमुक्तिनगरीनिःश्रेणिका वधुनी ॥ ६१ ॥ यत्पादाम्बु विधाय मूर्धनि चितावासः शिवत्वं हठा- प्राप्तो भक्षितकालकूटनिकरो मृत्युंजयत्वं ययौ । दिग्वासा नृकपालमात्रविभवश्वाविन्ददीशानतां स त्वं नन्दसि यस्य मन्दिरगतो नन्दाय तस्मै नमः ॥ ६२ ॥ धूलीधूसरितं मुखं तव क्षरत्पूर्णेन्दुनिन्दावहं व्यालोलालककुण्डलद्युति चलन्नेत्रश्रिया प्रोल्लसत् । यालोक्याईविलोचना स्मितमुखी प्रस्यन्दमानम्तनी पाणिभ्यामवलम्त्र्य चुम्बितवती तां नन्दजाया भजे ॥ ६३ ॥ पीत्वा स्तन्यविषं सहासुपवनै संपातिते पूतना- देहे वै भवता जनार्दन तृणावर्ते च नीते क्षयम् । गहन्मुक्तसुधामयूखसुपमा यादृक्चकोरालिभि- र्याभिस्त्वद्वदनद्युतिश्चुलुकिता ता गोपकन्या म्नुमः ॥ ६४ ।। यद्वन्धम्य विधित्सयापि विवग. कीनाशपागलं बद्ध सानुगपुत्रवान्धवजनो दुर्योधनोऽन्त गत । त त्या येन निवध्य नन्ददयिता वृन्दारकैर्वन्दिता जातानन्दमयी मुकुन्द महते भावाय तस्मै नम ॥ ६ ॥ निर्भिन्ने यमलार्जुन तिचकिताम्तूर्ण गृहान्निर्गना पीत्वा दृक्चकैम्बदक्षततनूळपामृत निर्वता । बामादाय विधाय नेत्रमलिले मिक्त त्वगमाश्रिता ये वृन्दावनमागता कृनधियम्नान्गोपवृद्धाम्नुम :॥ त्या कालियदन्दकटमन त्वय्यान्विते ताण्डव नन्योत्तश्चममनमानकमणिनीम ममुत थुपि । नालन्भि दिन भाम्बरकरणाग्भागोभर. इनामीजगति प्रतिष्ट नदियामको।' ::

·आनन्दमन्दाकिनी। उत्फुल्लै. परिपीय कर्णपुटवंगीनिनानामृतं तञ्च प्राणनुदन्य दत्तकवलं प्रोद्भिन्नरोमाकुरन् । नित्यन्दैनयनरमन्दमधुरै झ्यामं मतावकं येनोद्दीक्षितमन्बुजेक्षण भजे तगोकदन्वं तव ॥ ६८ ॥ जन्मारे स्फुरदायुधन्य भवता दन्मात्रिवित्रावणं कृत्वा वामभुजेन सप्तनिवनान्योऽनौ धृत पर्वत । सोऽन्तु रिन्धतनालसारपटिततन्मकर्मभावित- प्रानादद्युतिनिन्दक प्रतिपदं भव्याय गोवर्धन ॥ ६९ ॥ त्वद्वाद्धृतपर्वतापितश. प्रेध्य प्रियायाः स्खल- हास पीनपयोधनभितिधरी दो तन्नकन्ये तव । गेले चञ्चलतां गते जपते कानाकुले गोकुले नन्द मन्दनुसछुतो जयति ते मन्दाक्षमन्देक्षणन् ।। पौगण्ट नवखण्डनं दलभिद किते हो न्नूयते दौमार चन्तिं यतो विजयते व्यामोहनं ब्रमणः । किन्तव्य तव यौवनं त्रिपुरजियद्वाणयुद्धे जिन समोह गन्तिान्वया यदबा भावेऽपि नेत्रक्रिया ) ।। १ ।। पीने वादनागने निजजनावनोन्न्दया निबन्द पपोपपश्पिामि पेपीयमाने त्यति । प्रेमापतिनिर्मलानि दिदिपचित्तानि सत्य रह- म्चा नुदिनीपरमानन भान्नि प्रो: . , गोरिम्ना मुह पनिीयान प्रवचन- पालोच दिलोज्य पटल परिवार। उ गेपिल्ट्रान्ति र विदिशा त्याग पनि दिन सागो पानि लिमय वाहिर पता: • रमः ·१५४ काव्यमाला। संदप्टोष्ठमुदश्रु मर्दितकरं तच्चेष्टितं शृण्वतः कंसध्वंसमभीप्सतो जयति ते भ्रात्रा समं मन्त्रणा ॥ १०० या संव्याप्य सुवर्णभूधरपदं जाता गिरीशार्चिता खच्छा हंसकविप्रिया कमलमुद्गाम्भीर्यमभ्यञ्चति । येयं कृष्णपदाजभक्तिवसुधापातालमालम्विता सा तापं मम सर्वतः प्रशमयत्वानन्दमन्दाकिनी ॥ १०१ ॥ ये पाण्डित्यकवित्वसूनुधरणीधर्मार्थकामाणिमा- दीशित्वेन्द्रपदाप्तिमोक्षमथवा वाञ्छन्ति भक्तिं हरौ । संभूतां मधुसूदनप्रपदत. सन्तो भजन्त्वादरा- ते संसारदवाग्नितापशमनीमानन्दमदाकिनीम् ॥ १०२ ॥ इति श्रीमनन्दनन्दनपदद्वन्द्वसमुदश्चन्नखचन्द्रचन्द्रिकाचयदत्तचित्तचकोर- श्रीमधुसूदनसरखतीविरचितानन्दमन्दाकिनी संपूर्णा । श्रीशंकराचार्यकृतम् अम्बाष्टकम्। टिप्पणसहितम् । चेटीभवन्निखिलखेटी कदम्बतरुवाटीपु नाकिपटलीं- कोटीरचारुतरकोटीमणीकिरणकोटीकरम्बितपदा । पाटीरगन्धिकुचशाटी कवित्वपरिपाटीमगाधिपसुता घोटीकुलादधिकधाटीमुदारमुखवीटीरसेन तनुताम् ।। १ ॥ अगाधिपो हिमाद्रिस्तत्सुता । ममेति शेष । मम कवित्वस्य कविताया परिपाटीम- तिपरिचितिमुदार कवित्वादिगुणप्रसरकर्ता चासौ मुखवीटीरसस्तेन खमुखवितताम्बू लरसेन तनुता विस्तारयतु । कीदृदयगसुता । कदम्पतरूणा वाटीपूद्यानेषु चेटीभवन्लो दासीभवन्त्यो निखिला. सर्वा खेट्यो गगनचारिण्यः सिद्धचारणविद्याधरादिस्त्रियो यसा सा । पुनः कीदृशी । नाकिना देवाना पटली समूहस्तस्या. कोटीराणि मुकुटास्तेपा चारुतरा अतिसुन्दराश्च ता कोटीमणयोऽग्रभागस्थितरत्नानि तासा किरणकोठयो. ऽसंख्या किरणास्ताभि करम्विते व्यामिश्रे पदे यस्था सा । पुन. कीदृशी । पाटीरस चन्दनस्येव गन्धो यत्सा एतादृशी कुचशाटी कनुकी यस्या सा । कीदृशी पनित्यप- रिपाटीम् । घोटीमा [वडवाना] कुल समृहस्तस्मादविका घाटी धोरणी यत्साताम् ।।

·AL-H- अन्याष्टकम् । कूलातिनामिभयतूलाबलिज्वलनकीला निजस्तुतिविधा- कोलाहलमपितकालामरी कुगलकीलालपोषणनभाः। स्थूला कुचे जल्दनीला कचे कलितलीला कदन्यविपिने शूलायुधप्रणतिशीला विभातु हृदि गैलाधिराजतनया ॥२॥ सनी देवी । लिपिराजय हिमादेवनया पार्वती हृदि विभानु गुरतु । गेहनी मूल सीमा । कूलनतील गच्छन्तीति चलानिगानोनि तानित्र तानि भयानि तान्यत्र तूलावलपः कापामरानयत्तासां चलने प्रदीपने गेलेवाग्निचालेव । पुन गैहमी। निजा चाना तुनितला विद्या विधान नत्था यः कोलाहल्स्तेन पितो दूरीहतः शाले मृत्युल्क्षपारिटनमयो था ना । पुन हसी । कुगलनेव बोलल जल तेन पोपण पालन तद्विपये नभा नेघ १ । 'मेघावटियु । नम' इति रनकोष । पुन सोहनी । उचे स्थला। पीनन्ननीयर्थ । क्चे केशपागे जलदनील । नलाल्वेलर्थ । रदन्यविपिने गन्ति कृतालल यया ना ! पुन कोहनी । लायुपत्य निवन्य जी भील चस्था सा॥ यत्रागयो लगनि तत्रागजा वसतु कुत्रापि निन्तुलगुका मुत्रामकालमुखमत्रागनप्रकरमुन्नाणकारिचरणा । छत्रानिलानिग्यपत्राभिगमगुणमिवामरीनमध, कुत्रासहन्मणिपिचित्राकृति -पुस्तिपत्रादिवाननिमा ॥: || मरीमि मि वनगा राति ।प्रामादिमे हिला गिरला गागा पारंवी । नानप। नहालिन रानी - ननि नरपि दातु । कामानिमिपनि सारे पद पर रमाका । मियो का गाने । पुर। , पालो पन ,तो गुरे प्रारम्भ काले चनेकपा बादल राना र चरन कलापुर . सामोरपतिमा निम पार पर ན། ། ཆེ་ཎ་ ༣༌་་དཔག་པ ལ པཨམས་“-- བཨ པེ སེ ལག - पुदीना वापर --- दी मान दिन པས་ ཨ ：rས་ཡཔས ས ས སྔ་ ·१५४ काव्यमाला। संदप्टोष्ठमुदश्रु मर्दितकरं तच्चेष्टितं शृण्वतः कंसध्वंसमभीप्सतो जयति ते भ्रात्रा समं मन्त्रणा ॥ १०० ॥ या संव्याप्य सुवर्णभूधरपदं जाता गिरीगार्चिता स्वच्छा हंसकविप्रिया कमलमुद्गाम्भीर्यमभ्यञ्चति । येयं कृष्णपदाजभक्तिवसुधापातालमालम्बितां सा तापं मम सर्वत प्रशमयत्वानन्दमन्दाकिनी ॥ १०१ ॥ पाण्डित्यकवित्वसूनुधरणीधर्मार्थकामाणिमा- दीशित्वेन्द्रपदाप्तिमोक्षमथवा वाञ्छन्ति भक्ति हरौ । संभूतां मधुसूदनप्रपदतः सन्तो भजन्त्वादरा- ते संसारदवाग्नितापशमनीमानन्दमदाकिनीम् ।। १०२ ॥ इति श्रीमनन्दनन्दनपदद्वन्द्वसमुदचनखचन्द्रचन्द्रिकाचयदत्तचित्तचकोर- श्रीमधुसूदनसरखतीविरचितानन्दमन्दाकिनी सपूर्णा । श्रीशंकराचार्यकृतम् अम्बाष्टकम् । टिप्पणसहितम् । चेटीभवन्निखिलखेटी कदम्बतरुवाटीपु नाकिपटली- कोटीरचारुतरकोटीमणीकिरणकोटीकरम्बितपदा । पाटीरगन्धिकुचशाटी कवित्वपरिपाटीमगाधिपसुता घोटीकुलादधिकधाटीमुदारमुखवीटीरसेन तनुताम् ॥ १॥ अगाधिपो हिमाद्रिस्तत्सुता । ममेति शेष । मम कवित्वस्य कविताया परिपाटीम- परिचितिमुदार कवित्वादिगुणप्रसरकर्ता चासौ मुखवीटीरसस्तेन खमुरार्वितताम्मू उरसेन तनुता विस्तारयतु । कीदृश्यगसुता । कदम्बतरूणा वाटीपूद्यानेषु चेटीभवन्यो उसीभवन्यो निखिलाः सर्वा खेट्यो गगनचारिण्य सिद्धचारणविद्याधरादिस्त्रियो यसा ॥ । पुन. कीदृशी । नाकिना देवाना पटली समूहस्तस्या. कोटीराणि मुकुटास्तेपा गरुतरा अतिसुन्दराश्च ता. कोटीमणयोऽग्रभागस्थितरत्नानि तासा फिरणकोय्यो- संख्या किरणास्ताभि करम्विते व्यामिथे पदे यस्या सा । पुन. कीदृशी। पाटीररा न्दनस्येव गन्धो यस्या एतादृशी कुचशाटी कनकी यस्या सा । कीदृशी कवित्वप- -पाटीम् । घोटीमा [वडवाना] कुल समृहस्तस्मादविका वाटी चोरणी यत्सास्ताम् ।।

·अन्वाष्टकम् । कूलातिगामिभयतूलाबलिज्वलनकीला निजस्तुतिविधा- कोलाहलमपितकालानरी कुशलकीलालपोपणनमा । स्थूला कुचे जलदनीला कचे कलितलीला कदन्यविपिने शूलायुधप्रणतिनील विभातु हृदि भेलाधिराजतनया ॥ २ ॥ रूमी देवो । गलाविराजल हिमादेखना पसंती हाद विन्नु न्तु । । ल लीग । कूलमतील गन्तीति लगिनति तातिनानि भगान तान्त्र तूलपलय. पांग्रामवन्वा जल्ने जीने कीले निजात्र। पुन चोहनी । निजा चानी तुनिलला विध विधान न्यायकोलाहलन्तेन गानो वर्गहन. गतो नृयुलादिष्टमगे बासा । उन ओली । शलनेव केलं लं देन पोपन पाल्न नापये ननद । ' मेशा रितु । न्न.' इन कोरः । उन: गहनी । उचे स्थल । नन्दनीलयं । कोगनो लदनोला । नीललयं कदम्यविपिने मन्तिा गर्नल च्यान्न । पुन कोही । मूल्युपत्य शिवत्व न यत्रागयो लगनि नागजा बमतु कुत्रापि निन्तुलशुक्रा मुत्रानकालनुखनत्रामनग्नत्राणकान्चिमा । छत्रानिलविन्यपत्राभिगमगुणनित्राननमन्वय त्रानपिविचित्राकृति नग्निपुत्रादिदाननिपुणा ॥३॥ स्मगमि म्हनना वधू, गाते नाकामितिः महिना पति रिला । पनादसगजा पार्वती । नतिरेप. । किननिन पद्धतीन- जति नत्र रापि दस्तु । ददामिविरचिन्ननारे सम्पादन दस । अगला टोऽपन यो पत्ता लाग्ने । पुन टी । वाले,हीरने प्रारम्भ का ते च ते राजपपा का गाव रनार परी चरण पसरा पुन धानोरमतिदेय एिप ६ क रन की. པ། བ|ཁྱུག ཅེས་|༌་ ་ག ་མར“པ ཊེས - पुन मेरी । यो वाहान पुलि རྣམས་གསལ་པས་༑ པག ཀ { ཡལག་ པས་ पाने སེམས་སེམས་བདེ༌པས་ पनि। - ·१५६ काव्यमाला। नीपालया सुरभिधूपालका दुरितकूपादुढञ्चयतु मां रूपाधिका शिखरिभूपालवंशमणिदीपायिता भगवती ॥ ४ ॥ शिखरिण पर्वतास्तेपा भूपालोऽधिपतिस्तस्य वश संततिस्तत्र रत्नदीपवदाचरिता भगवती मा दुरितलक्षणात्कूपादुदश्चयतु वहिनिष्कासयतु । कीदृशी भगवती । द्वैपायन- प्रभृतयो व्यासाद्या ये शापायुधा मुनयस्तेपा त्रिदिव वर्ग प्रति गन्तु सोपानमिव धूलिय- योस्तादृशौ चरणौ यस्याः सा । पुनः कीदृशी। पाप हन्तीति तादृशश्चासौ खमनु खकीयो मन्त्रस्तस्य जापे जपकर्मण्यनुलीनास्तत्परा ये जनास्तेपा तापापनोदे निपुणा । पुन कीदृशी। नीपेषु कदम्बवनेष्वालयो यस्या सा। सुरभिश्चासौ धूपस्तद्वासिता अलकाचूर्णकुन्तला यस्याः सा । 'सुरवधूपालिका' इति वा पाठ । पुन कीदृशी । रूपेण सौन्दर्यणाधिका ।। यालीभिरात्मतनुताली सकृत्प्रियकपालीषु खेलति भय- व्यालीनकुल्यसितचूलीभरा चरणधूलीलसन्मुनिवरा । बालीभृति श्रवसि तालीदलं वहति यालीकशोभितिलका सालीकरोतु मम काली मन. खपदनालीकसेवनविधौ ॥ ५ ॥ सा काली मम मन स्वपदनालीकयोरात्मीयचरणकमलयो. सेवनविधावलीकरोतु भ्रमरीकरोतु । सा का । यालीभिः ससीभि सकृत् । सहेत्यर्थ । प्रियस्य शिवस्य क- पालीपु कण्ठमालास्थकरोटिघ्वात्मना खभावेन तनु सूक्ष्मा ताली करेणास्फालन यस्या सा । एतादृशी सती खेलति क्रीडति । पुन कीदृशी । भयमेव व्याली सर्पिणी तस्या नकुलीव नकुली । भयापहारिणीत्यर्थः । पुन कीदृशी । असितचूलीभरा कृष्णकेश- पाशा । पुन कीदृशी । चरणधूल्या लसन्तो मुनिवरा यस्या सा । या देवी वाली कर्णभूपणविशेष विभर्ति तादृशे श्रवणे तालीदल ताटङ्कपत्र वहति दधाति । पुन अलीके ललाटे शोभमानस्तिलको यस्या सा ॥ न्यङ्काकरे वपुपि कड्कादिरक्तपुपि कङ्कादिपक्षिविषये त्वं कामनामयसि कि कारणं हृदय पवारिमेहि गिरिजाम् । शङ्काशिलानिशितटकायमानपदसंकाशमानसुमनो- झंकारिभृगततिमतानुपेतशशिसंकाशिवक्त्रकमलाम् ॥ ६ ॥ हे हृदय, त्व वपुपि शरीरे कामना लुब्वतामयसि गच्छसि । कि कारणम् । अत्र किं प्रयोजनमित्यर्थ । पारि पापनाशकत्री गिरिजा प्रत्येहि शरण गच्छ । कीदृशे वपुपि । नियतमकन्तीति न्यङ्का कृम्यादय । 'अकि कुटिलाया गतौ' । तेषामाकरे । कड़ादि- पक्षिणा रक्तेन पुष्यते तस्मिन् । रक्तपद मासाद्युपलक्षकम् । पुन कीदृशे । कङ्गादि- पक्षिणा विपये । 'कदादिभत्यविषये' इति वा पाठ. । कीदृशी गिरिजाम् । शङ्का एवं कीदृशी।

·मुकन्दमुक्तावलिः । ६५७ मिलतामां भेदकन्येन द्वामान यप नन्मिन्न्कानगनाः समनमः पुमानि नत्र कारिणी भाततिर्वन्या सा । पुन चहगे । महेनानुपनो हितो सचन्तनमा गाशि कनवमलं यम्या ना । निल्दचन्द्रवद्रमणीयमुखान्युजेत्यर्थः । ताम् ।। कुम्बावतीनमविडन्या गलेन नक्तुन्वाभाणसब्धिा मं बाहुलेयागिबिम्बाभिगमनुखसबाधितन्तनभग । अन्त्रा कुजमदजन्यानोचिन्हि लन्वालका दिमन में विन्वाधन विननगन्यायुधानिनिकुन्न्या कनवनिपिने ॥ ७ ॥ अत्रामार ददातु । दोहामन्यारवा वाटणानि मिनियाने रन न्मिानापम । साप्यारि दामास्वल ययावासयर । नन्द सीन्नी नया गनर को विन्दो चम्मा मरिणीयई । पर ली। गन्ना नया बानी नम्र नम्बपर सेनाभाति ना न्यदम्बामा मा मार्ग बनाक:. गाना दिया समाग चला गा । वीणानन्तुन्द्रकान्वेषः । एन धनवदमार्गस्यान्ति । पुन दीदी । रम्बारा दाना ।बारेमा रायिवभिनमा इन्या गदाधित माह का । दिएकाधरा । पुन दीदी । बदपिपिने सम्मान:: र पिकता ॥ वानपीनमणियन्या भव दियबन्धावतीवानिया नधायी शुदनमधारण प्यगनगिन्तकानि गन्धानभाय धारिबीनकचकन्या साया: धान नानुपियानमः] पर V १ . . . । - - 1. . . - । १ . २ 7 .

·१५८ काव्यमाला। कनकरुचिदुकूलं चारुवर्हावचूलं कमपि निखिलसारं नौमि गोपीकुमारम् ॥ १ ॥ मुखजितगरदिन्दुः केलिलावण्यसिन्धुः करविनिहितकन्दुर्वल्लवीप्राणवन्धु. । वपुरुपसृतरेणुः कक्षनिःक्षिप्तवणु- र्वचनवशगधेनुः पातु मां नन्दसूनुः ॥ २ ॥ ध्वस्तदुष्टशङ्खचूड बल्लवीकुलोपगूढ भक्तमानसाधिरूढ नीलकण्ठपिच्छचूड । कण्ठलम्बिम गुञ्ज केलिलब्धरम्यकुञ्ज कर्णवर्तिफुल्लकुन्द पाहि देव मां मुकुन्द ॥ ३ ॥ यज्ञभद्रुष्टशक्रनुन्नघोरमेघचक्र- वृष्टिपूरखिन्नगोपचीक्षणोपजातकोप । क्षिप्तसव्यहस्तपद्मधारितोच्चशैलसद्म गुप्तगोष्ठ रक्ष रक्ष मा तथाद्य पङ्कजाक्ष ॥ ४ ॥ मुक्ताहारं दधदुडुचक्राकार सारं गोपीमनसि मनोजारोपी । कोपी कंसे खलनिकुरम्वोत्तसे वंशे रजी दिशतु राति निमजी ॥ ५ ॥ लीलोद्दामा जलधरमालाश्यामा क्षामा कामारभिरचयन्ती रामा । मा मामव्याढखिलमुनीनां स्तव्या गव्यापूर्तिः प्रभुरघशत्रोम॒तिं ॥ ६ ॥ पूर्ववर्तुलगर्वरीपतिगर्वरीतिहराननं नन्दनन्दनमिन्दिराकृतवन्दनं धृतचन्दनम् । सुन्दरीरतिमन्दिरीकृतकंदरं धृतमन्दरं कुण्डलद्युतिमण्डलप्लुतकधर भज सुन्दरम् ॥ ७ ॥ गोकुलागनमहलं कृतपूतनाभवमोचनं कुन्दसुन्दरदन्तमम्बुजवृन्दवन्दितलोचनम् । सौरभाकरफुल्छयुष्करविस्फुरत्करपल्लवं दैवतत्रजदुर्लभ भज बल्लवीकुलवल्लभम् ॥ ८ ॥ तुण्डकान्ति दण्डितोल्पाण्डुरांशुमण्डलं गण्डपालिताण्डवालिगालिरत्नकुण्डलम् ।

·मुकुन्दनुत्तावति । फुल खण्डनगन्यमण्डनं मानण्डमत्र नौमि कमावण्टनन ॥ ६ ॥ गगनंगमानिपिकल- नुमणियनानिमाल । ভিত্তিনালিলিত- न्यान पातु फुलवारहिग्य बन ॥' || इन्त्रनिबार जनिबार निर्धनत्रारं कृतवनवान्न । भिगोत्र प्रपिनगानं त्या वृतगोत्र नौमि नगान ॥ ॥ कंगनहीपनिदनमा मननबिनबानुनकम । बने मुन्दचन्त्रक यान्हमालचराचन्मला ! १२ ।' याचिलग्निनुदिर परिनविचलो धनमाय । गतिमिर लिनिधिक मितनगद रुपयन कक ! : ', समानान्तना नजल्यकियोस। मत शानदार नवाद मनपि निाव .

·१५८ कायमाला। कनकरुनिनुकूल नारुवहीवनूलं कमपि निखिलमार नौमि गोपीकुमारन् ॥ १ ॥ मुलजितगरदिन्दु केलिलावण्पमिन्यु करविनिहितकन्दुर्वल्लवीप्राणबन्धु । वपुरुपसृतरेणु कानि क्षिप्तवणु- वचनवगगधेनु पातु मा नन्दसूनु ॥ २ ॥ ध्वस्तदुष्टशसचूड बल्लवीकुलोपगूढ भक्तमानमाधिस्ट नीलकण्ठपिच्छचूड । कण्ठलम्बिमनुगुञ्ज केलिलब्धरम्यकुज़ कर्णवर्तिफुल्लकुन्द पाहि देव मा मुकुन्द ॥ ३ ॥ यज्ञभरुष्टगक्रनुन्नयोग्मेघचक्र- वृष्टिपूरखिन्नगोपवीक्षणोपजातकोप । क्षिप्तसव्यहस्तपद्मधारितोच्चशैलसद्म गुप्तगोष्ठ रक्ष रक्ष मा तथाद्य पङ्कजाक्ष ॥ ४ ॥ मुक्ताहार दधदुडुचक्राकार सारं गोपीमनसि मनोजारोपी । कोपी कंसे खलनिकुरम्बोत्तंसे वशे रजी दिशतु रति नि सङ्गी ॥ ५ ॥ लीलोद्दामा जलधरमालाश्यामा क्षामा कामारभिरचयन्ती रामा । सा मामव्यादखिलमुनीनां स्तव्या गव्यापूर्ति प्रभुरघशत्रोति ॥ ६ ॥ पूर्ववर्तुलशर्वरीपतिगर्वरीतिहराननं नन्दनन्दनमिन्दिराकृतवन्दनं धृतचन्दनम् । सुन्दरीरतिमन्दिरीकृतकदर धृतमन्दरं कुण्डलद्युतिमण्डलप्लुतकंधरं भज सुन्दरम् ॥ ७ ॥ गोकुलाइनमगलं कृतपूतनाभवमोचनं कुन्दसुन्दरदन्तमम्बुजवृन्दवन्दितलोचनम् । सौरभाकरफुल्लपुष्करविस्फुरत्करपल्लवं दैवतत्रजदुर्लभ भज वल्लवीकुलवल्लभम् ॥ ८ ॥ तुण्डकान्ति दण्डितोरुपाण्डुरांशुमण्डलं गण्डपालिताण्डवालिशालिरतकुण्डलम् ।

·मुकुन्दमुक्तावलिः ।
फुल्लपुण्डरीकखण्डक्लप्तमाल्यमण्डनं
चण्डवाहुदण्डमत्र नौमि कंसखण्डनम् ॥ ९॥
उत्तरगदङ्गरागसंगमातिपिछल-
स्तुगृजसज्ञपाणिरङ्गनालिमङ्गल. ।
दिग्विलासिमल्लिहासिकीर्तिवलिपल्लव-
स्त्वा स पातु फुल्लचालचिल्लिरद्य बल्लव ॥ १० ॥
इन्द्रनिवार व्रजपतिवारं निधूतवारं कृतघनवारम् ।
रक्षितगोत्रं प्रीणितगोत्रं त्वा धृतगोत्रं नौमि सगोत्रम् ॥ ११ ॥
कसमहीपतिहृद्धतशूलं संततसेवितयामुनकूलम् ।
वन्दे सुन्दरचन्द्रकचूलं त्वामहमखिलचराचरमूलम् ॥ १२ ॥
मलयजरुचिरस्तनुजितमुदिर पालितविवुधस्तोपितवसुधः ।
मामतिरसिक केलिभिरधिक सितसुभगरद. कृपयतु वरद. ॥ १३ ॥
उररीकृतमुरलीरुतभङ्गं नवजलधरकिरणोल्लसदगम् ।
युवतिहृदयधृतमदनतरङ्गं प्रणमत यामुनतटकृतरङ्गम् ॥ १४ ॥
नवाम्भोदनील जगत्तोषिशीलं मुखासजिवंशं शिखण्डावतसम् ।
करालन्विवेत्र वरान्भोजनेत्रं धृतस्फीतगुजं भजे लब्धकुञ्जम् ॥ १५ ॥
हृतक्षोणिभारं कृतल्लेशहारं जगद्गीतसारं महारतहारम् ।
मृदुश्यामकेशं लसद्वन्यवेशं कृपाभिर्नदेशं भजे वल्लवेशम् ॥ १६ ॥
उल्लसद्वल्लवीवाससां तस्करस्तेजसानिर्जितप्रस्फुरद्धास्कर ।
पीनदो.स्तम्भयोरुल्लसञ्चन्दन पातु व सर्वतो देवकीनन्दन ॥ १७ ॥
ससृतेस्तारकं त गवा चारक वेणुना मण्डितं क्रीडने पण्डितन् ।
धातुभिर्वेषिणं दानवद्वेषिणं चिन्तय खामिन वल्लवीकामिनम् ॥ १८ ॥
उपात्तकवलं परागशवल सदेकशरण सरोजचरणम् ।
अरिष्टदलनं विकृष्टललनं नमामि तमहं सदैवतमह्न ॥ १९ ॥
विहारसदनं मनोज्ञरदन प्रणीतमदनं शशाङ्कवदनम् ।
उर.स्थकमलं यशोभिरमल करात्तकमलं भजख तमलम् ॥ २० ॥

·१६० काव्यमाला। दुष्टध्वंस. कर्णिकारावतंसः खेलद्वंशीपञ्चमध्वानशंसी । गोपीचेतःकेलिभजीनिकेतः पातु खैरी हन्त वः कंसवैरी ॥ २१ ॥ वृन्दाटव्यां केलिमानन्दनव्यां कुर्वन्नारीचित्तकंदर्पधारी । नर्मोद्वारी मां दुकूलापहारी नीपारूढः पातु बर्हावचूडः ॥ २२ ॥ रुचिरनखे रचय सखे वलितरतिं भजनततिम् । त्वमविरतिस्त्वरितगतिनतशरणे हरिचरणे ॥ २३ ॥ रुचिरपटः पुलिननटः पशुपगतिर्गुणवसतिः । स मम शुचिर्जलदरुचिर्मनसि परिस्फुरतु हरिः ॥ २४ ॥ केलिविहितयमलार्जुनभञ्जन सुललितचरित निखिलजनरञ्जन । लोचननर्तनजितचलखजन मां परिपालय कालियगञ्जन ।। २५ ॥ भुवनविमृत्वम्महिमाइम्बर विरचितनिखिलखलोत्करसंवर । वितर यगोढातनय वरं वरमभिलपितं मे धृतपीताम्बर ॥ २६ ॥ चिकुरकगम्बितचारुशिखण्डं भालविनिर्जितवरमशिग्वण्टम् । ग्दचिनिघुनमुद्रितकुन्दं कुरुत सुधा हृदि सपदि मुकुन्दम् ॥ २५ ॥ य परिरक्षितमुग्भीलक्षम्नदपि च मुरभीमर्दनदक्ष । नुग्लीवादनखुरलीगाली म दिगतु कुशल नव वनमाली ॥ २८ ॥ मितनिग्विलडिम्बे वेणुपीतोष्टविम्ये हनग्वलनिकुरम्बे बलबीदत्तचुन्थे । भवतु महितनन्दे तत्र व कलिकन्द जगदविग्नतुन्दे भनिन्बी मुकुन्दे ।। २० । पशुपयुवनिगोष्टीचुन्वितश्रीमदोष्टी कालिन्दृष्टिनिमिदानन्ददृष्टि । नदलवधान पातु द कृपादानी मुदरम्यग्देमा मालिनी मृपा !' 201 "टिम

1No text on this page.