·.
श्रीः
सर्वपक्षानुकूलं
सर्वानन्दकरणम्
(म्वकृतव्यारव्योदाहरणसमलंकृत)
कौशिककुलोत्पन्नेन
आपटेइत्युपासदाशिवात्मजेन गोविंदगणन
विरचितं
TERRANGIPREE
शंकर रामचंद्र दाते इत्यनेन
पुण्यपत्तने लोकसंग्रहमुद्रणालये मुद्रित
ग्रंथकर्ता उज्जयिन्यां वधशालाकार्यालये प्रकाशितं च ।
संवत् १९८८
शकानन्द्रः १८५३
निस्ताब्द: १९३१
अस्य ग्रंथस्य भाषानुवादादयः सर्वेऽधिकाराः स्वायत्तीकृताः।
मूल्यं रूपकचतुष्टयम् ।

·No text on this page.

·प्रस्तावना अयि मान्यवरा विपश्चिदपश्चिमाः । सुविदितमेव तत्रभवतां भवतां यदस्याऽस्माकं ज्योतिःशास्त्रस्य निबन्धनमतीव प्राचीनतरम् । जगतो बाल्या. वस्थायामास्मिञ् शास्त्रे सर्वेषां वर्णानां तथाऽनेकविधधर्मपथानुसरणशीलानां धर्मप्राणानां महापुरुषाणां सकुतुकः परमादरः समभूत् । समस्ततारागणो दिवि- चराश्च स्वेषां तेज:पुंजतया प्रकाशचाकचक्यात् सहजरमणीयतया च सर्वेषां कुतूहलविषया आसन् । नित्यनैमित्तिकधर्मकर्मानुष्ठानकालादिकारणेन तेषां गतिस्थितिदर्शनादिकानां निरीक्षणे मंत्रद्रष्टारो यज्ञकर्तारश्च सूक्ष्मत्वेन दत्ता- वधाना अभूवन् । तस्मात्कालादारभ्येदानीं यावद् ब्रह्माचार्यवासिष्ठमुखा अतींद्रियज्ञानशक्तयः, मयादयः कृतभक्तयः, आर्यभट्टवराहब्रह्मगुप्तादयो महामतिमन्तः कृतानेकावेधयुक्तयः, शास्त्रावबोधशोधननिपुणा भास्करादयश्च सिद्धान्तकरणप्रबन्धेन रचितविविधसदुक्तयः, एतच्छास्त्रमुन्नतिमनैषुः । तदनु, अस्मिञ् शास्त्रे दूरदर्शिनलिकायंत्राद्यविष्कारसाहाय्येन गणिताऽऽ- लेख्यकलासु नव्यभव्यविषयाणां प्रतिपादनेन च सूक्ष्मसंस्कारकलापसंशोधन. पूर्वकं पाश्चात्यपंडितानामतीवपाटवं समजनिष्ट । तत्राविषयेऽस्मद्देशबांधवा भारतीया मा वंचिताः स्युरित्याशयं बिभ्राणैच्छत्रेकेतकरदप्तरीसुधाकरादि- ज्योतिर्विद्भिर्ग्रहसाधनकोष्ठकाः, ज्योतिर्गणितं, करणकल्पलता इत्यादयो ग्रंथा निर्मिताः सूक्ष्मगणितविवृतये पूर्वग्रन्थविवेचनेऽपि च टिपण्यः कृताः । एते ग्रन्थाः प्रायशो दशमलवघातांकगणितसनाथतया क्लिष्टतराः सूक्ष्मकोष्ठसहा- याश्च वर्तन्ते । अतस्तेषामितिकर्तव्यता साधारणानां कठिना कोष्टकशरणा च विद्यते । कोष्टकानामसान्निध्ये ते निखिला अकिंचित्करा एक प्राचीनपटन- पद्धतेरननुकूलाश्च । विशेषत आङ्ग्लभाषानभिज्ञाः पंचांगपटानां रचयितार एतादृशैः प्रत्यूहैस्तद्ग्रन्थाध्ययनात् पराजयन्ते । अपि च, परंपरागतामिति- कर्तव्यतां वचोयुक्तिसरलतां चांगीकृत्य नृत्ना ग्रंथरचना विधातव्या, इति ज्योतिषसंसत्सु सूचना अपि पुरस्कृताः । यद्यपि केतकीखेंगारग्रहागमादयो ग्रंथा ईदृक्प्रकारा निवद्धाः सन्ति, तथाप्येते स्थूलप्रत्ययदा एव । एवमादि- कारणैरध्यापकाऽव्यतृभिः प्रोत्साहितोऽहं सुलभगणितप्रकार कोष्ठाऽनिघ्नं करणं ।

·(२) ऋषि । । रचयितुं कृतधीरभूवम् । प्रागेवाहं ज्योतिर्गणितवार्तिकं नाम ग्रन्थं व्यरीरचम् । तथापि ज्योतिर्गणित एवं प्रधानतया प्रपंचितम्यालं समर्थितम्यापि रैवतपक्षम्य महत्त्वं न तदा मे व्यक्तीभृतमासीत् । किन्तु रेवतीताराया अंगीकारे वाच- निकप्रमाणवैपुल्यमभावात, ग्रन्थेषु तस्याः कदवाभिप्रायेण भोगम्य पूर्णत्व कथनात् तत्रैवाम्याम्तारकायाः प्रत्यक्षनिदर्शनात् , यानि शून्यायनांशवर्षाणि शास्त्रोक्तानि तेष्वेवैतत्ताराश्रितपक्षम्य शून्यायनांशवोंपलंभाच्च रैवतपक्षम्य श्रेष्ठता नि:संशयं प्रसिध्यति । नैतादृक् समर्थनं चित्राद्यन्यपक्षविषय उपपाद- यितुं शक्यते । तदनुकला रेवतीतारा अप्याकाशे न कुत्रापि दृश्यते । शास्त्रो- कायाः क्रान्तिवृत्तनिष्ठरेवतीतारायाः श्रेष्ठता मम तु निर्धारितैव । अम्मिन् करणे तम्या वैजयन्तीति संज्ञा कृता पाश्चात्यनक्षत्रपटेषु च मा झीटापिशियमें नाम्ना प्रसिद्धा। वेदांगज्यौतिपाद्रेवतीताराश्रिता शास्त्रशुद्धनिरयणपद्धतिः कथं समु- द्भुतेति विवक्षया वेदांगमंजरी नाम प्रकरणं मया किंचित्प्रपंचितं विद्यते । एवं सत्यपि ग्रंथस्यैकदेशीयत्वनिवारणाय सर्वपक्षानुकूलं सर्वानन्दं नाम करण. मत्र प्रणीयते । अत्राविलं गणितमयनभागानपेक्षमुदितं वर्तते । यदाऽयन- विचारोऽनिवार्याऽभवत्तदा शुद्धायनांशग्रहणं प्रतिपादितमिति क्रमप्राप्तमेव । अत्रानीतेषु म्पष्टग्रहादिक प्वष्टिायनांशविवर्जनेन स्वम्वपक्षाणां ग्रहाः प्रसिध्यति । क्रियालाधवायात्रोक्तरीत्या कोष्ठका निवध्येरन् । अन्य ग्रंथम्यादिमे लाघवाभिधखंडे पृर्वग्रंथाभ्यामपरिचितगणितप्रकारा एवोप. योनिताः । महापातांतं निखिलं मूक्ष्मगणितं साधारणेनाधीतपरिकर्माष्टकेन च्छावणाभ्यसितुं सुशकम् । प्रौढरंजनं नामात्र द्वितीयं खंडं प्रपंचितम्। तस्मि- बनेकविधरुचिरविषया निरूपिताः । सूक्ष्मतिथयः, स्थूलतिथयः, सोरायति- थयः सूक्ष्मनक्षत्रानयनं, ज्यासाधनं, चापसाधनं. छायायंत्ररचना, तात्का- लिकचरानयन, वर्षमामपत्यायनं. तिथितारिखानयनं, अन्यग्राम उदयास्त- माधनमित्याग्रुपयुक्तरंजनप्रकाराः, भूमंडलोपरि सूर्यग्रहणे चंद्रच्छायाश्रम- णम्याभूतपूर्व नितान्तरमणीयमंकमनाथं प्रकरणं चेति विषया यथास्थानेऽत्र निवेशिताः । शिष्याणां शेमुषीविकासाय तेषां कुतूहलसंतोषाय चान्ते कथित उपपत्यधिकारो बैजिकरीतीभिश्छेद्यकसावनैश्च विशदीकृतः । एवमेतत्करण- मनेकांगसुमनोहरं दृक्तुल्यगणितं च समुत्पादितम् । अस्मिन्विषयेऽत्रेमां मद- भिप्रायप्रतिशंसिनमिाचायांक्तिमवतारयामि।

·(३) " कृता यद्यप्याद्यैश्चतुरवचना ग्रंथरचना तथाप्यारब्धेयं तदुदितविशेषान्निगदितुम् । मया मध्ये मध्ये त इह हि यथास्थान निहिता विलोक्यातः कृत्स्ना सुजनगणर्मत्कृतिरपि" ॥ इति अभ्य ग्रंथस्य रचनायां पूर्वाधुनिकभारतीयग्रंथास्तथा चेंबर, जोन्स, के. लॅबी प्रभृतिकृतगणितकोष्ठका: शूनेहर्षलादिविख्यातज्योतिर्विी रचित- ग्रन्यानां च मे साहाय्यमभवत् । तस्मात्तत्तद्ग्रन्थकाराणामपरिमितमुपकारभार वहामि । एतरूपमिदं करणं लोकानां ज्ञानाय वेदानां मुख्यांगीभूतम्य ज्योतिःशास्त्रम्योत्कर्षाय च सदैव भूयादिति जगन्नियन्तारं परमेशं प्रार्थये उज्जयिनीतः विनीतोऽहं ज्येष्ठशु. १ सदाशिवात्मजो गोविन्दगणकः । शके १८५३ इतिशम्।

·Works (8) aft FOREWORD. This treatise on Hindu Practical Astronomy, called Sarcantula Karana, is offered to the public in the hope that it will supply & want keenly felt by the lovers, students and workers in Hindi Practical Astronomy. The importance of this publication may well be realised wien we imagine that it is the 'Joshis astronomers ) whose business it is to prepare the Hindu Almanac Called thy different names such as तिथिपत्र,पंचांग,पंजिका,जंत्री etc. for hundreds of millions of people in India. They thus control, to a considerable extent, the performances of rituals and of rites such as tonsure, investiture,marriage ete, the celebrations of religious festivities, and also the casting of horoscopes and the prediction of events, lucky and unlucky days, auspicious and inauspicious times for every occurance in life; but these · Joshis' are at present without any suitable text of sufficient accumcy and written in a language and style to which they are accustomed. They are found fault with by modern scholars of astronomy, who can get from books written in English and French, thorough acquaintance with advances which the Science of Astronomy has made, during the last two centuries (.e.since after the times of Bhaskaracharya, Ganesh Daivaunya and Jayasingh.) In this period, Indian Astronomy received no impetus, the Jull being due to the politically settled condition of the country, which is antagonistic to the progress of sciences. Thanks to the peace and spread of knowledge which are the blessings of the present rule, we are now in a position to take stock of every branch of knowledge developed amongst us and angment it by drawing upon ile sources, bronght within our reach by the advanced education of the present day, Consequently, savants like Mr. Shankar Balkristina Dixit. Pandit Sudhakar ·(9) Dwiwedi, and Mr. Pillay have made valuable additions to the literature on Hindu Astronomy, while others like Prof. Chhatre, Mr. Ketkar and Mr. Daftari have written works on the practical branch of this science. These books are serving their purpose well but my attention was drawn by some of my pupils to is great drawback in them which they could not help considering seriously. They said that their study of the above books would go for nothing if they did not possess the numerous tables on which the methods of calculations as explained in these books were principally based. The student of the old type is accustomed to learn by heart the verses in Sanskrit and hy calling them to his memory and reciting them mentally, he does his calculations without reference to any tables save those which are constructed in accordance with the formulae put into metric composition and taught to him by his 'guru' (teacher). These students are innocent of English, nay, in many cases have not received even modern education. Yet they have a powerful hold on the masses as far as religious performances and horary and astrological predictions are concerned. It is mainly for these objects that astronomy is studied by the Hindus. The only knowledge with which the Joshis' have to equip themselves, before they take to the profession of preparing the almanac is the four simple and compound rules of Arithmetic and the extraction of square root. If any higher knowledge is required, it is to be adapted to their capacities and assimilated in the text. They possess some knowledge of valgar fractions but they do not know decimals. Conferances and meetings have been held from time to time since 1904 without bearing any tangible result, yet their effect in educating the opinion of the public is now perceptible. In a meeting held at Poona ·(9) fax in 1925, under the auspices of the Panchangaikya Mundal, an emphatie assertion was made by some of the Joshis present in the meeting to the effect that as long as they were not supplied with a text in Sanskrit verse similar to the old text . Grabalaghaya' which they have been using, they could not be expected to change their methods and the modern corrections to be applied to the Moon, the Sun, and other planets, indespensable ils they are, could not be employed by them in their calculations. The present writer, being elected a 'panch' or a judge in that meeting had to make a note of that assertion. This set him to work to write such a text and the present book is the result of that labour.Some books like Ketaki und Klengur Gruhayam are written with the Sume object: but their scope is small and their accuracy, not up to mark. The chief characteristic of this Sarwapuanlakarana is not only that the calculations are sufiiciently accurate but they are 'Sayan' that is to say they are made with referance to the position of the equinox and not with reference to the initial point of the fixed zodiac of the Hindus. This will, it is hoped, induce the advocates and followers of all shades of opinions to make a free use of this text. It was the desire of the late Lokamanya Tilak the well known astronomer and researcher and the president of the Shuddha Panchanga Prvartaka Committe, Poona, to satisfy this need of the public. In order to carry out this object, he got the book Karana Kalpalata' written by Mr. Daftari to which we have already referred. A perusal of the Sanskrit preface will enable the reader to have an idea of the variety of subjects dealt with in this book. I beg to express my indebtedness to several authors as detailed in the Sanskrit preface, whose works have been of service to me in the preparation of this book. l'ijin 18-5-31. £. G.S. APTE.

·(७) OPINIONS received before binding श्री श्रीयुत गोविन्द सदाशिव आपटे प्रिंसिपॉल माधव कॉलेज उज्जैनकी सेवामें महामान्य, आपके सर्वानन्दकरण ग्रन्थको मुद्रित होनेके पूर्व मैंने देखा. इसके सप्तताराधिकार जैसे चमत्कारिक विषयोंसे नवीन और प्राचीन ग्रहगणितके पक्षपातियोंको बहुत संतोष मिलनेकी संभावना है । मेरी सम- झसे “ पंचांगसंशोधन सभा, बंबई " को इस ग्रंथको समर्पण करके लोको- पकारके लिए इस ' सर्वानन्द करण ग्रंथ ' के मुद्रित होनेके लिए सतत उद्योग करेंगे. परमात्मासे प्रार्थना है कि आपजैसे महापुरुषोंको दीर्घजीवी तथा इस कार्यमें सफल करें । शुभम् । आपका हितेच्छु ज्योतिषशास्त्री श्यामसुंदर रामोभावन राजकीय संस्कृत पाठशाला, जयपूर. ता.१७-४-३१ + .. श्री. गो. स. आपटे ह्यांनी मजकडे आपले सर्वानंदकरण(पूर्वखंड) पाठविलें, ते मी सूक्ष्मपणे तपासून वाचू शकलो नाहीं तथापि मी जितपत वाचिलें त्यावरून ते चांगले दिसते. ते बहुतेक ‘ग्रहलाघवा'च्याच नमुन्या- प्रमाणे रचिलें आहे ; तथापि त्यांत सर्व आधुनिक आवश्यक सुधारणांचा अंतर्भाव केलेला आहे, व अत्यंत सूक्ष्मतेकडे लक्ष दिले आहे. 'ग्रहलाघवा'- वरून गणित करितांना श्रम होऊं नयेत म्हणून ठिकठिकाणच्या ज्योति-- प्यांनी कोष्टके करून ठेविली आहेत, तशीच ह्या ग्रंथावरून करून ठेविली तर गणिताचे श्रम होणार नाहीत. ह्या ग्रंथाचा दुसरा एक उपयोग असाही आहे की, ह्याच्या साहाय्याने माझ्या करणकल्पलतेसारख्या करणग्रंथांतील कोष्टके तपासून पाहतां येतील. हा ग्रंथ खरोखरीच आपल्या नावाप्रमाणे सर्वांना आनंद देणारा झाला आहे. ता..१८-७-३० केशव लक्ष्मण दप्तरी मु. नागपूर ह्या कारणांनी बी.ए., बी.एल्.

·(८) ऋषि वि ॥ श्रीः ॥ उज्जग्युषी मुखसहस्त्रजुषो विराजः शेषाहिराजरसना द्विसहस्त्रपूता। धूता शुभाधिवदनं सहनं रसाना- मास्तां सदैव ननु देवसरस्वती नः ।। श्रीमदुज्जयिनीस्थमाधवकालेजाऽऽख्याब्लमहाविद्यालयाध्यक्ष- प्रचण्डपांडिल्लसंतुष्टश्रीशारदापीठाधीश्वरश्रीमच्छंकराचार्थवर्यसकाशात् साद- रसमुपलव्यगणकचूडामणी त्यन्वर्थोपाध्यलकृत-राजमान्य-श्रीमदुञ्जयिनी- प्रभासंवर्धक-वितर--आपटे-इत्युपाह-सुगृहीतनामधेय--श्रीगोविन्दराव महोदयः सयुपनिवन्धो यथार्थनामायं सर्वानन्दकरणग्रन्थः प्राचीनार्वाचीन- सकलज्योतिशात्रीयसिद्धान्तकरणग्रन्थानां सारभूतः श्रेष्ठतमो ज्योतिः- शास्त्रपारावार तितीपूगां परमोपयोगी सकलविषयविभूपितो विल- क्षणज्योतिषियकविज्ञानसंपादनेच्छुभिरवश्यं पठनीयो विवेचनीयश्च वरी- वरीति । अमुस्मिन् ग्रन्थरत्ने ग्रन्थकृता प्रायशः सायनगणितमतमवलम्व्य निप्पक्षपातमनसा सर्वः किल गणितविषयः प्रदर्शितः। कचिन्निरयणरीतिरपि नान्तरीयकतया स्वीकृता । उपयुक्तानां ग्रहलाघवीयश्लोकांना यथास्वरूपमे- वाल विन्यासं विधाय तत्रभवता ग्रन्थकृतास्वीय निरतिशयमौदार्य प्रकटरीकृतम्। श्रीयुतकेतकर कृतग्रन्थे श्रीदप्तरीमहोदयनिर्मिते ग्रन्थे च कोष्ठकरीतीनां स्वीकृतत्वात्पारतव्यं स्वयमेवावभासते । अत्र तु न तथा कृतम् । अतः सर्व- पक्षीयैरपि विद्वद्भिरत्रोक्तरीत्या स्वस्वकार्य साधयितुं शक्यते ! अयं ग्रन्थो न केवलं पिपठिपूणां छात्राणामेवोपयुक्ततां विभर्ति । अपि तु सिद्धान्तविदा- मप्यदृष्टपूर्वनव्यसुभव्यविषयप्रदर्शकः सन् मनसि निरतिशयमाल्हादं जन- यिष्यतीति सुदृढोऽस्माकं निश्चयः । अतः सर्वैरपि गणकवथैरेतदवलाकेन- जन्यमाल्हादचयमनुभूय ग्रन्थकर्तुः श्रमः साफल्यं नेय इत्यभ्यर्थयते । । उज्जयिनी वैशाख कृ. ११ नौ सं १९८७ . विदुषां वंशक्दः व्याकरणाचार्य पं. मोपीकृष्णशास्त्री काव्यतीर्थ ·(5) OPINION. The Hindu world of astronomers will hail with delight, the new Karanagranth of G. S. Apte, professor Madhay College Ujjain, on mathematical calculations of Grahas, Tithis etc. accurate even according to the Western methods. It seemed as if the old line of Hindu astronomers had now ceased and no more works in Sanskrit on mathematical astronomical calculations, which could be learnt by heart by their shortness and which could be used without the aid of tables or logarithms with their long decimals, could be produced. But Mr. Apte's new Karana Granth properly called hafa gaur follows the old Hindu method, and being Sayana, can be used by every school of Panchanga which can take its own paist without dificulty. In the Panchang Sabha held at Poona in 1925, under the presidency of Shrimant Balasaheb Pant Pratinidhi, Chief of Aundh स्थूल and सूक्ष्म तिथी were declared necessary for every Panchanga and the Paramapujya Waishnava Swami of Uttaradi Math has also declared the same. Accurate Tithi and Nakshatras and also all planets' (except the Sun and the Moon) positions are thus required to be given in every Panchanga, so minute as to give content and Mr. Apte's book written in response to such demand will give all these as minutely correct as under Western mathematical calculations. The book, it need not be told, is in Sanskrit and in verse and is easy to be understood. It is interesting to note that the book has its birth in Ujjain, the central place of Hindu Astronomy, where astronomers like Warahamihira lived. Mr. Apte's power of prescribing

·(१०)
वि:
short methods of calculations has certainly to be admired
and is inspired by the genius of old Hindu astronomers
and of modern old Ketkar'.
The most important chapters are स्थूलसूक्ष्मतिथिसाधन,
सौरायतिथिसाधन, सूक्ष्मनक्षत्रानयन, &c. तिथितारिखानयन, and उपपत्तिकथन
must finally be noticed.
C. V. Vaidya
Eth One 1980.
POONA
5th June 1930.
M. A. LL. B..
--

·*%ANACONSTRONarlic अनुक्रमणिका विषयः অ: पृष्ठम् प्रस्तावना वर्षमासपत्यानयनम् Foreword वेदांगमंजरी Opinions ३ स्पष्टाधिकारः भूमिका १ आर्यसौरपंचांगसाधनम् १७३ लाघवं लान पूर्वखंडम् सूक्ष्मनक्षत्रानयनम् २मध्यमाधिकारः ३ ४ सप्तताधिकारः २ स्पष्टाधिकारः ग्रहकक्षास्वरूपकथनम् ३ सतताराधिकारः ३० ५ त्रिप्रवाधिकारः ४ त्रिप्रश्नाधिकारः किरणवक्रीभवनसंस्कारः १११ १२ उपकरणाधिकारः ६३ संधिप्रकाशकालानयनम् १९२ ६चंद्रग्रहणाधिकारः ग्रहसंस्थाऽयनांशस्वरूपम् १९३ अविपरिणामाधिकारः वेधशालासिद्धभभोगशराः १९४ ८ सूर्यग्रहणाधिकारः ९२ ६ गोलीयक्षेत्राधिकारः ९ सूर्यातिक्रमणाधिकारः ७विपरिणामाधिकारः २०२ १८ उदयास्ताद्याधिकारः ८ सूर्यग्रहणाधिकारः अगस्त्यलोपदर्शनम् २२२ अनेकस्थानसूर्यग्रहणगणितम्२१३ नव्यचंद्रदर्शनसाधनम् ९ भूमंडलसूर्यग्रहणगणितम् २१९ चंद्रशंगोन्नतिलाधनम् १२४१० उदयस्ताधिकार: रोहिणीशकटभेदः १२७/११ उपपत्यधिकारः १२ महापाताधिकारः आत्मवृत्तकथनम् २७२ भुजज्याकोष्टकाः २७४ হভান্ধা १४३ भगणसंख्याविचारः २७५ रंजनं नामोत्तरं खंडम् কামাহিঙ্গা १ दशमलवाद्याधिकार: १४९ शुद्धिपत्रम् २७८ २मध्यमाधिकारः १५७ अंकसंज्ञा २८६ तिथिवारतारिखानयनम् १५८ प्रसिद्धांग्लपर्यायाः १३८ परिशिष्टम् ·ऋषि

·Meani
श्रीः।
भूमिका
श्रीशो ज्ञानसुधागमाधिगमनात्काष्ण्यं क्षिपञ् शैशवे
बाह्यांगेष्विव यत्र धौतकमलो दैवं महत्त्वं गतः।
यतासन् खलु विक्रमादिसुनपा विद्यापुरस्कारिणो
यत्रोषुर्गणका वराहमिहिराद्याः सूरिसंधैः स्तुताः ॥ १ ॥
यां
चाशान्नृपमाधवः पृथुयशाः शास्त्यस्थ पुत्रोऽधुना
तच्छायाश्रयलंभनाल्लघुमतिर्यामावसन प्राप्तवम् ।
कालज्ञानकणाञ् शनैः शिवमहाकालानुकंपाबलात्
सा स्यादुज्जयिनी सदा विजयिनी प्रारंभरेखांकिता ॥२॥
ज्योतिःशास्त्रविबोधने कृतमना लोकेषु दृष्टांतरं
प्राक्शास्त्रेष्वकरोन्नवं सुगणको ग्रंथं स्फुटं भारते ।
यः प्राच्यापरखस्थशास्त्रनिपुणो गोलेऽधिकारी महान्
यच्छात्राः खलु लोकमान्यसुधियः सिद्धांतशास्त्रांतगाः ॥३॥
योऽभूत् सांप्रतजिष्णुजस्त्विव पटुर्वेधेषु छवे इति
ख्यातो वेदमुखागमाशयावदां ज्योतिर्विदां योऽग्रणीः ।
यो विद्याऽतुलभूषणं च विदुषां यः प्रीतिपात्रं सदा
जीयात्तत्कृतिकार्यकारणवशान्नः खेटशास्त्रं भुवि ॥ ४॥
अयनांशकभिद्वादस्तिष्ठतु नासौ भवेत्करणकरणे।
प्रत्यूहस्त्विति गणकाः संशीति कांचनाव मा कुर्वन् ॥ ५ ॥
तिथयः सूक्ष्माः स्थूला आर्यभटीयाश्च सूक्ष्मभान्यत्र ।
ग्रहणग्रहोदयास्ताः सर्वानंदे स्फुटास्तथा पातौ ॥६॥
रंजनखंडोदितभूमंडलगणितं त्वपूर्वशास्त्रोक्तम् ।
तज्ज्ञानतोऽस्य कौतूहलमुपपत्तौ भृशं भवेत् सुधियाम् ॥ ७ ॥

·(२) श्ररिस्तु विर सर्वानंदकरणम् । चैतन्यपूर्णकिरणैस्तिमिरं निरस्य स्वान्तं विकाशयति यः कुरुते प्रकाशम् । धाम्ना तनोति भुवनेषु च दिव्यशोभां सोऽयं सदा विजयते प्रभुरंशुमाली ॥ १ ॥ प्रणम्यादौ विनवजवनविदाहं गजमुखं तथा पादान् पिबोर्गुरुचरणपंकेरुहयुगम् । यतोऽविदं ध्वान्तप्रमथनसुबोधामृतकणान् कृपा ह्येषां युंक्ते करणकरणे मां जनमुदे ॥ २ ॥ पूर्वाः श्रेष्ठकृतीविचिन्त्य हृदये ब्रह्मार्यसौरादिकाः सम्यक् चाधुनिकीश्च वेधकुशलोत्तंसस्य विद्वद्गुरोः । ज्योतिर्विज्ञविनायकस्य च कृति 'छवे'उपाव्हस्य च सर्वानंदकर सुबोधकरणं कतुं प्रवृत्तोऽस्म्यहम् ॥ ३ ॥ पूर्वोपदिष्टमपि वेधवरेण्यलब्धं नव्यं च संसदि बुधैरनुमोदितं यत् । तद्वच्म्यहं ग्रहखगादिनिरीक्षणाय सद्धर्मकर्मनयजातकसिद्धये च ॥ ४ ॥ *सगुणकार्मुकसिद्धसुदर्शनं सुषमवृत्तविभूषणराजितम् । शशिरविग्रहवंशसुसाधनं करणविष्णुमये भज कीर्तये ॥ ५ ॥ *एतत्पद्यस्यैकोऽर्थः करणपरोऽन्यश्च विष्णुपरः ।

·JAvaisntation voriteAdalan संचालितग्रहलाघवं नाम पूर्वखंडम्। १८२६ ११ १ मध्यमाधिकारः तत्रादावहर्गणसाधनम्- पड्वीभेन्दुविरहिताच्छकाद्भवाप्या चक्रं चैत्रमुखयुतार्कनिघ्नशेषम् । मासाख्यं पृथगपि सिद्धयुनगघ्नं चक्राळहतियुगहिद्विनेत्रभक्तम् ॥ १ ॥ लब्ध्याढयं खगुणहतं तिथिप्रयुक्तं २४ १२ २२८ ३० चक्रांगांशयुतमितोऽर्णवांगलब्धैः । ६ ऊनाहैर्वियुतमहर्गणोऽथ वारः स्यात् काव्याच्छरहतचक्रयुग्दिनौघः ॥२॥ ५ विवरणम्-षड्धीभेन्दुविरहितात् षड्विंशत्यधिकाष्टादशशतेन रहि- तात् शकात् भवाप्त्या एकादशभिर्भक्त्वा लब्धिश्चक्रं स्यात् । अर्कनिनशेष चैवमुखयुतं (चैत्राद्यैर्गतमासैर्युतं ) मासाख्यम् । इदं पृथक् स्थाप्यम् । अपि च तत् सिद्धयुक् चतुर्विंशतियुक्तं नगन्नं सप्तभिः संगुणितं चक्राकाहतियुग द्वादश. संगुणचक्रेण युक्तं,अहि-द्विनेत्र-भक्तं, अष्टाविंशत्यधिकशतद्वयेन भक्तं फलं अधि- मासाख्यम् । तल्लब्ध्याढ्यं पृथक्स्थं स्यात् । अथ तत् ( मासगणाख्यं) खगुणै- हतं, विंशता संगुण्य मासादेर्गततिथिप्रयुक्तं, चक्रांगांशयुतं, पुनः, अर्णवांगलब्ध रूनाहैः क्षयदिवसैर्वियुतं, अहर्गणः स्यात् । अथ शरहतचक्रयुग दिनौधः सप्ततष्टः) काव्याच्छुक्राद्वारः स्यात् । मोहमयीनगर्या श्रीमज्जगद्गुरु- शंकराचार्याधिष्ठिता निखिलभारतवर्षीयज्योतिर्विदां महासभा समजनि तद्वर्ष- सामीप्यादत्र करणाब्दोंऽर्गाकृतः ·सर्वानंदकरणम् उदा०-शकः १८४७ पौष कृ० ३० (नर्मदोत्तरदेशेषु माघ कृ० ३०) गुरौ दिवागणः कार्यः । १८२६ एभिर्विरहितात् शकात् वर्षगणः २१ । भवाप्त्या चक्र १ शेपं १० रविन्नं १२० चैत्राद्यैर्गतमासैः ९, युतं १२९ मासाख्यं । पृथक स्थितमिदं मासाख्यं सिद्ध २४ युक्तं १५३ नगन्नं १०७१ चक्रा १ को १२ हति- युक् १०८३ अहिद्विनेत्र २२८ भक्तम् । लब्ध्या, अधिमासैः ४, आढ्यं १३३ खगुण ३० हतं ३९९० याततिथि २९ प्रयुक्तं ४०१९ चक्रां १ गां ६ श० युतं ४०१९, इतः, अर्णवांग ६४ लब्धैरूनाहै६२ वियुतं, तदाऽहर्गणः ३९५७ । अथ शर ५ हत चक्र १ युग दिनौधः ३९६२ सप्ततष्टः • लभ्यते । अभ्रशेषत्वाद् भृगुवारः परंत्विष्टदिने गुरुवारोऽपेक्षितः । तस्मादीष्टवारार्थं निरेकः कृतोऽहर्गणः ९५६ । अभीष्टवारार्थमहर्गणश्चेत्सैको निरेकः सुधिभिर्विधेय इति उक्तत्वात् । सबीजध्रुवाः ध्रुवो रवेः खं० विधु १ रष्टरामाः ३८ माणाश्विनो २५ऽब्जस्य नमोऽग्नि ३ तुल्याः । शराग्नयो ३५ गोदृश २९ उच्चकस्य ग्रहा ९ विकं २ पंचगुणा ३५ हयाक्षाः ५७ ॥३॥ राहोस्तुरंगा ७ द्विक २ मंकरामाः ३९ सिंध्याशुगा ५४ भूमिजनेसृगांकः १ । तत्वानि २५ गोब्जा १९ मुनिसिंधव ४७ श्च विदोऽब्धयो ४ ऽ क्षाः ५ ख ० मिलासमीराः ५१॥४॥ गुरोः ख . मंगद्विमिता २६ नव ९ द्वे २ भूगोः शशांक १ स्तिथयः १५ कुवेदाः ४१ । जिनाः २४ शनेः सप्त ७ पृषत्कचंद्रा १५ वसुद्विका २८ नीदुदृशो २१ गृहाद्याः ॥ ५ ॥ ग्रहाणां ध्रुवाः र.चं. च. उ. रा. मं. बु. गु. शु. श. अ.श. व. 0 ७.१४ १०११ अं. ३ २ २२५५२५१५१५ १२५ ४३ ४९ ३८ ३५ ३५ ३९१९ । ९।४१२८ वि. २५/२९/ ५७ ५४४७११/२/२४ २१ ५८/३१ ·-BRAriya fotosbliclessitya Domest मध्यमाधिकारः । बीजानि झुंज्याक्रमाच्चक्रहताः खखाशो १००० धृता विलिप्ताश्च नवर्पिचन्द्राः (र.) १७९ । खत्रीभका (चं.) ८३० नन्दभुजंगमांकाः ( चं. उ.) ९८९ कुसर्पवाता ( रा.) ५८१ श्चतुरभ्रशैलाः ( मं.) ७०४ ॥ ६ ॥ वाचब्धिवेदाः (बु.) ४४४ कुनवेन्दव (गु.) १९१ श्व भूम्यग्नितळ ( शु.) ६३१ नवचन्द्रतुल्याः ( श.) १९॥ अर्कन्दुतत्तुंगतमारसौम्य देवेज्यदैत्येज्यशनिध्रुवेषु ॥ ७ ॥ ध्रुवो नाम चक्रशुद्धा चक्रगतिः । सा राश्यंशकलाविकलात्मका प्रोक्ता बीजं विलिप्तात्मकं । ता विलिप्ताश्चक्रहताः खखाशोद्धृताः सहस्रभक्ता ध्रुवे योज्याः । तेन सूक्ष्मो ध्रुवः संपद्यते । नूत्नोपज्ञखगो युरानस इति ख्यातोऽथवा हर्शलो- ऽस्त्वन्यो नेपचुनोऽथ चातिरविजः पाशीति चात्रोदितौ । अत्यार्वियर्दिदेवः सवितरो रामार्णवाः कुंजर- १२ ५८ ५ प्राणाः पाशिन ईश्वराः शरमिता स्तानाः कुरामा ध्रुवः ॥ ८॥ ११ नवीनोपलब्धौ ग्रहौ युरानसनेपचुनाभिधौ । युरानसो हर्शल इत्यभिज्ञातः तस्य 'अतिशनिः ' नेपचुनस्य पाशी वरुण इत्यादयः संज्ञा अत्र ग्रंथे कृताः । अत्रैतयोध्रुवौ पठितौ । तयोर्बीजे असत्प्राये । तस्मान्न पठिते । प्रहाणां क्षेपाः- भानो शंकरतत्वदिशिवमितः क्षेपः शशांके नभो ११ २५ १० ११ गावोऽभ्राब्धिमिता नखान्यथ विधूच्चे खेदवोऽशाश्विनः । षड्रामाः खचरेषवस्तमसिचाऽक्षा भानि तर्णिवा २० २५ ५ २७ आम्नायाश्च कुजे खमंकशशिनो ग्लौत्रीणि दृसिंधवः ॥ ९ ॥ ४२ ·६ विर सवानंदकरणम् ज्ञे रुद्रविंशतिजिनार्कमिता गृहादिः २४१२ पूज्ये वियच्छरमिताः खशरा गजक्ष्माः । शुक्रे नवांगभुव इंदुधरा महेशाः क्षेप्याः शनौ दशधृतीपुखरांशुतुल्याः ॥ १० ॥ ५० १८ ९ १६ क्षेपोऽत्या गाः स्वर्गा वेदक्ष्मा आम्नायाः प्रोक्तः । २१ १४ पाशिक्षपः स्यादंगाराः पारावारा भूपा नन्दाः ॥ ११ ॥ ९ ३ ग्रहाणां क्षेपाः र. चं. चं. उ.रा. मं. बु.गु. शु. श. अ. श.व. ९.१० ८ ३ २१ अं.२५ रा. ११ १० २५ २७१९ २०५१६ १८ क. १०४० ३६४६३१ २४५० ११ ५ वि. १४ २० ५९ ४४२ १२१८ १११२ १४ १६ ग्र.ला. दिनगणभवखेटश्चक्रनिघ्नध्रुवोनो दिवसकृदुदयेस्वक्षेपयुङ्मध्यमः स्यात् । निजनिजपुररेखातास्थतायोजनौघा- द्रसलवमितलिनाः स्वर्णमिन्दो परे प्राक् ॥१२॥ रेखालबागोऽद्रिहतांगाग्निभक्ताः कलासु वा । योजनं पंचभिमलैः क्रोशैर्वा सार्धदृङ्ग्मतैः ॥ १३ ॥ २३ ·Nite Hrithiloveclendean.com WaskhalliaNASI menstidai Nl- मध्यमाधिकारः । 6.. दिनसंघोद्भवः खेटः सबीजेन चक्रनिन्नध्रुवेण हीनः कार्यः । स स्वक्षेपयुक्तः सन् लंकामध्यमसूर्योदये मध्यमो भवति । ( दशशिरःपुरि मध्यमभास्करे क्षितिजसनिधिगे सति मध्यम इति उक्तत्वात् )। निजनिजपुररेखातः ( यल्लंको- जयिनीपुरोपरि कुरुक्षेत्रादिदेशान्. स्पृशत् , सूत्र मेरुगतं बुधैर्निगदिता सा मध्यरेखा भुवः इति शिरोमणौ ) परे प्राक् योजनबूंदात् पडशमितलिप्ता इंदौ स्वर्ण कार्याः । पूर्वे ऋणं पश्चिमे धनमिति ज्ञेयम् । अथवा, अवन्त्या निजस्था- नस्य रेखांशा नवसप्ततिगुणिताः पत्रिंशद्भक्ताः कलासु योज्याः स्वर्णमुक्त- वत्। पंचभिमैलैः सार्धद्विक्रोशैर्वा योजनं स्यात् । उदाहरणं पड्विंशतिपद्यादनंतरं द्रष्टव्यम्। रविसाधनम् । स्वाश्राद्यशोनाहःसंघोऽौशाव:स्यात्तल्लिप्ताभिः । वस्वाम्नायौष्ठाप्ताद् वातादीनं कुर्यात्संप्राप्ताभिः ॥ १४ ॥ २४८ अहर्गणः स्वाभ्रायंशोनः । निजसप्ततिभागेनोनः सन्नंशादिरर्कः स्यात् । तं वस्वानायोष्टैश्चाप्ताद् भक्तादहगणात्संप्राप्ताभिर्लिप्ताभिहीनं कुर्यात् । उदा० अहर्गणः ३९५६ सप्तत्या विभज्य लब्धमंशादि ५६।३०।५११२५ पुनः, गणं त्वष्टचत्वारिंशदधिकशतद्वयन विभज्य लब्धं कलादिमानं १५।५७१५, अहगणे स्वसप्ततिभागेन रहिते लब्धं अंशादि ३८९९।२९।८।३५, अस्मात्कला- दिफलमपहृत्य शेषमंशादिरीवः ३८९९।१३।११।३०। असौ भगणाल्पो राश्यादि ९।२९।१३।११।३०। रहर्गणोत्पन्नः साधितः । चंद्रसाधनम् त्रिकुहतगणभागः संघताशयुक्तो ६ नगहतरविभक्तव्रातलिप्ताभिराढयः। व १२ शिवनिहतनभोऽभ्राम्नायभक्तायुपिंडा- ज्जनितविकालिकाभिः संयुतः शीतरश्मिः ॥१५॥ नवषष्टयुत्तरोदशगुणोऽहर्गणः ५१४२८, अंशा गणषष्ठांशेन अंशादिना ६५९।२०, ५०रा००८७२० गणेन ३९५६ सप्तहतेन २७६९२ द्वादशभक्तेन कलादिना पुनश्च, एकादशहतगणेन ४३५१६ चतुःशतभक्केन विकलादिना ·सर्वानंदकरणम् क्रा १०८।४७ युतः, अंशादिचंद्रः ५२१२५५।४९।२८१४७,अथवा गृहादिः ९।१५।४९। २८।१०।४७, अहर्गणोत्पन्नः साधितः । चंद्रोच्चानयनम् वृन्दमक ९ विहृतं लवपूर्व सप्तिपंच ५७ हृतसंधकलाभिः । स्वांवराऽभ्रवसुधां १०० शयुताभिः संयुतं विगणितं विधुतुंगम् ॥१६॥ नवहतगणः ४३९।३३।२०, भागाद्यः सप्तपंचाशता भक्तो गणः६९।२४।१३ स्वकीयशतांशेन युतः ७०१५।५१, इदंकलादि पूर्वस्मिन् भागाद्ये युतं तदांशादि ४४०।४३।२५।५१ भाद्युञ्चमिद २।२०।४३।२५।५१ महर्गणोत्पन्नम् । राहुसाधनम् अंबराशि २० विहृतो दिनसंघः स्वाष्टभू १८ लवयुतो लवपूर्वः। द्वि २ घ्नगोधृति १८९ हृतोषकलाढय- श्चक्रतो निपतितस्तम उक्तः ॥१७॥ विंशतिहतो दिनसंघोंऽशादिः १९७।४८।२० स्वकीयाष्टादशभागेन १०५९।२० युक्तः २०८।४।२० द्विनगणेन ७९१२ नवाशीत्यधिकशतेन विहृतेन कलादिना ४११९११४५ऽपि युक्तों शादिः २०९।२९।११।४५, अस्माद्रा- श्यादि ६२९।२९।११।४५ चक्रशुद्धं ५।०।३०।४८।१५, इयं राश्यादिरहर्ग- णोत्पन्ना राहुगतिः । स्वखगुणां ३० शयुतोऽर्ध : गणोंऽशका दश १. हताकृति २३ हनिचयः कलाः । स्वरससिंधु ४६ लवेन युता इमा लवकलादिफलैक्यमितः कुजः ॥१८॥ अर्धगणः १९७८ स्वविंशदंश ६५।५६ युक्तः फलमंशादि दशन्नगणः ३९५६०, बयाोविंशतिहृतः : १७२० स्वषट्चत्वा युक्तः कलादि १७५७।२४। लवकलादिफलैक्यमंशादि २० ९।३।१३।२४ महर्गणोत्पन्नो भौमः । बुधसाधनम भुजंगा ८ ग्नि ३ युग्मैः २ हृतं खाभ्रदिग् १००० मंगलसाधनम् अन्वितः५२ २३०७।४।। लय ·मध्यमाधिकारः। ९ चतुष्कं फलानां गृहांशादिकानां तदैक्यं दिवासंघसंप्राप्तसौम्यः ॥१९॥ चतुःस्थानस्थितस्याहर्गणस्यैकत्राष्टमांशो राश्यादिः ४९४।१५, अन्यत्र वह्नयंशोऽशाद्यः १३१८१४० तृतीयस्थाने व्यंशः कलाद्यः १९७८, चतुर्थस्थाने सहस्रनिन्नस्य ३९५६०००, एकनवत्यधिकशतत्रयांशो१०११७:३९ विकलाद्यः । चतुर्णा फलानां योगाद्राश्यादिसौम्यः११।१९।२६।३७।३९,अहर्गणोत्पन्न उपलब्धः। गुरुसाधनम्- द्वादश १२ भक्तवातलवो व्योमदश १०० घ्नात्संचयतः। षत्रिकचंद्रा १३६ प्ताद्रहितः स्याद् विकलाभिश्चांगिरसः ॥२०॥ द्युपिंडस्य द्वादशांशों ३२९।४० ऽशाद्यः । शतनगणः ३९५६०० षट्- विंशदुत्तरशतेन हृतो विलिप्तात्मको २९०८।४९ ऽशादिफलादिमा. विलिप्ता अपहृत्य शेषं लवादि ३२८१५१।३१।११। अस्माद्भाधः संघोद्भवो गुरू स० १०॥ २८.५१।३१।१५॥ शुक्रसाधनम् त्रिधा संचयो नाग ८ निघ्नाक्ष ५ लब्धो दश १० घ्नाद्रिशैलो ७७ द्धृतः षड्रसा ६६ तः। क्रमादंशलिप्ताविलिताः फलानि तदैक्यं भवेद् भार्गवस्यौधभुक्तिः ॥ २१ ॥ त्रिषु स्थानेषु गणः पृथक् स्थाप्यः । एकलाष्टाभिः संगुण्य ३१६४८ पंच- भिर्भक्तोऽसौ, अं० ६३२९।३६। अन्यत्र दशभिः संगुण्य ३९५६० सप्त- सप्ततिभक्तः कलाद्यः ५१३।४।५८। तृतीयस्थाने षट्पष्ट्या विभज्य लब्धं विकलादि ५९।५७ बयाणां फलानामैक्य रा० ७८।१०।४५।५५, अहर्गणोद्भवो भार्गवः । शनिसाधनम् खरामा ३०प्त संघाल्लवाद्योऽभ्रदिग्घ्नात् । १०० गणाद् गोनपा १६९ प्ताद् विलिप्ताढय आर्किः ॥ २२ ॥ गणः ३९५६, विंशहृतो लवाद्यः१३११५२। अभ्रदिगन्नगणो ३९५६०० नवषष्टयुत्तरशतेन भक्तो विकलादिः २३४०।५०। अनयोर्योगः, अं० १३२।३१ 10१५०रा० ४।१२।३१।०५० संघोत्पन्नः शनिः ।

·१० का वि १ सर्वानंदकरणम् अतिशनिवरुणसाधनम् । सप्तघ्न ७ दिग् १० हतगणो गणपक्षभूपां १६२ शाढन्यः कलादिरतिमंद इहाथ संघात् । त्र्यंशः । स्वभानु १२ लवयुग् वरुणः कलायो भूतत्व २५१ भक्तचयतो विकलान्वितः स्यात् ॥ २३ ॥ सप्तनगणो २७६९२ दशभक्तः कलादिः २७६९।१२, गण ३९५६ स्य द्विपश्यधिकशतलवेन कलादिना २४।२५ युतोऽशादिः ४६।३३।३७, अह- गणोद्भवोऽतिशनी रा. १।१६।३३।३७ । अथ संघात् ३९५६ त्र्यंशः कलादिः १३१८१४० स्वद्वादशांशेन १०९।५३।२० युतः १४२८१३३।२०, तथा गणस्यै ३९५६ कपंचाशदधिकद्विशतांशेन विकलादिना १५।४५ ऽप्यन्वितोंऽशादि २३१४८१४९।५ रहगणोद्भवो वरुणः । मध्यमदिनगतयः धुभुक्तिरर्कस्य नवेषवो ५९ ष्टौ ८ मृगांकभुक्तिर्वियदंकशैलाः ७९० । शराग्नयः ३५ स्तुंगगतिः सपत्नाः ६ शशांकवेदाः ४१ कलिकादिरुक्ता ॥ २४ ॥ राहोस्त्रि ३ शर्वा ११ असजोऽब्जरामाः ३१ षड्ढुङ् २६ मिता ज्ञस्य शरार्णवौष्ठाः २४५ । दंता ३२ गुरोः पंच ५ नभो • भूगोः षट् खेटा ९६ भुजंगा ८ श्च शनेकि २ खम् ॥ २५॥ अत्यर्कि भुक्तिर्विकला द्विवेदाः ४२ सा पाशिनोहयक्षि २२ मिता विलिप्ताः । अल्पस्य कालस्य कृते नियोज्या एते जवाः खेचरचालनाय ॥ २६ ॥ प्रहाणां मध्यमदिनगतयः । र. चं. चं. उ. रा. म. बु. गु. श. श. अ. श. व. ३ ३१२४५५६ २ वि. ८ ३५ ४१ ११ २६ ३२० रूपाइर्गणादेवा गतयः साधिताः । ४२ २२ ·areilly Sube मध्यमाधिकारः ग्रहाणां मध्यमानयनम् (पद्यं द्वादशं द्रष्टव्यम् ) । उदा० अहर्गणोत्पन्न रवी रा० ९।२९।१३।११।२८ चक्रनिन्नध्रुवो रा० ११३८।२५ पुनश्चास्मिश्चक्र- हताभ्रखांशोद्धृता नवर्षिचंद्रा १७९ विकला ०।१० युक्ताः । तदा स्पष्टचक्र- निन्नध्रुवः, रा० ०।११३८१२५॥१०॥ तेन रहितोऽहर्गणोद्भवो रविः कृतः । तदा शेष रा० ९।२७१३४।४६।१८। रविक्षेपेण रा० ११।२।१०।११ युतं मध्यमोदये रविरावन्तो रा. ९।२२।४४।५७१८ एवमितरेऽपि ग्रहाः साधिताः । आवंतमध्यमोदये साधिता मध्यमा ग्रहाः। र. चं. चं. उ. रा. मं. बु. गु. शु. श. अ.श. व. ७ २० ९ ३ ३ ११ अं. २२२१ १३ २५ २७ ४ ८ ८ १५ २४ ४४५४ ४४ ३६ २५४९३३ ४० वि. ५७ २०२६ ४८ १८५८३२ ३३ ५२ ४६ ३४ अथ बीजानि म. रवौ करणे १८२६ तसमाः खरखानिला ३०० धिकवाँघहता विभाजिताः । द्विनवेंदुभुजंगमै ८१९२ धनं त्रि ३ युता बीजविलिप्तिका रचौ ॥२७॥ करणवर्षाद्यातवर्षाणि शतवयवर्धितैर्यातवं तवषैर्गुण्यानि द्विनवेंदुनागभक्तानि वियुतानि च विकलात्मकं रविवीजं धनं ज्ञेयम् । उदा० शकवर्षे ३०२६ तमे रविबीजं साध्यते । करणवर्षाद्यातवर्षाणि विशतयुतानि १५०० । एतयो_तः १८०००००, द्विनवेंदुनागभक्तो- विकलाः २१९१४२, वियुताः वि० २२२।४२, एताभ्यः कलादि ३।४३ रवि- बीजं धनम्। म. चंद्रे करणाब्द १८२६ गतानि वै शर- च्छतकान्यंबुधि ४ संयुतानि वै । शतकन्नरसो ६ घृतान्यपि विधुबीनं कलिकात्मकं धनम् ॥ २८ ॥ करणाब्दतो यातवर्षाणि शतहृतानि शरच्छतकानि । तानि चतुर्भियु- तानि शरच्छतकेनैव गुण्यानि षड्भक्तानि च कार्याणि । फलं कलादि चंद्र- बीजं धनम् ।

·SANSAR १२ वि सर्वानंदकरणम् उदा० शकवर्षे ३०२६ यातवर्षाणि १२०० शतहतानि १२ चतुर्युक्तानि १६, अनयोर्वधः १९२ पडभक्तः ३२ कला धनं एतचंद्रबीजं चंद्रे योज्यम् । चं. उच्चे चंद्रकबीजं दहन ३ विनिन्न देहि विलोमं हिमचितुंगे। राहो बीजकमिंदोः स्वयुगलवोनं संक्षिप राही बहुतिथकाले ॥ २९॥ चंद्रवीज विगुणं चंद्रोच्चे विलोमं देयम् । राहौ तु चंद्रबीजं स्वचतुर्थांशो- नितं चंद्रबीजवद् धनणं देयम् । दीर्घकालापगमे बीजानि देयानि । स्वल्पकाले तेषामल्पत्वात् तान्यनावश्यकानि । भुजसाधनम् खगो ९० ल्पांशदोस्ते लवा एव खांका ९० धिकानां भुजस्तत्खनागेंदु १८० भेदः। खभो २७० ध्वं तु चक्रां ३६० तरं दोर्लवानां भुजांशोनखांका ९० शकाः कोटिरुक्ता ॥ ३० ॥ नवत्या अल्पांशानां दोस्ते लवा एव । नवत्यधिकानां भागानां भुजस्तेषां भागानामष्टाशीत्युत्तरशतभागेभ्यो यदंतरं तदेव स्यात् । खभांशोवं लवाना- चक्राद्, यदंतरं तदेव भुजो ज्ञेयः । यथा ७५ अंशानां दोस्ते लवाएव । १०० मंशानां भुजोऽशीतिरंशाः, २२५ अंशानां भुजः, अं०४५।३१०अंशानां मुजः, ५० लवाः । गुरुशनिबीजम् नखा २० हतोऽब्दकनिचयो ऽब्जपंच ५१ हृच छराग्निचंद्र १३५ युगिह केंद्रकांशकाः । ततो भुजांशनव ९ लवोनदोर्टशो २२ विमर्दिता भुजलवकैः पृथग हृताः ॥ ३१ ॥ द्विकाशुगै ५२ यमयमलै २२ स्तु बीजकं कलात्मकं क्रियवणिजादिकेंद्रके। गुरोर्धनामिनजनस्त्वृण धनं सुमध्यमौ भवत इमौ तदन्वितौ ॥ ३२ ॥ वर्षांघो विंशतिहत एकपंचाशता भक्तः पंचविश्वयुतः केंद्रांशा भवति । तत्केंद्रांशानां प्रागुक्तवद्भुजांशाः साध्याः । तेषां नवांशं द्वाविंशत्या अपास्य ·HAPA Uranateful.diradabaddicini-4 मध्यमाधिकारः शेषेण भुजलवा गुण्याः । तेषां द्विपंचाशद्भागः कलात्मकं गुरुबीजं ज्ञेयम् । केंद्रांशेषु मेषषट्कस्थितेषु गुरौ बीजं धनं तुलादिषट्के त्वृणम् । पुनः, भुजलवैर्गुणितं शेषं द्वाविंशतिहतं कार्यम् । फलं कलात्मकं शनि- बीजं स्यात् । केंद्रांशेष मेषषट्कस्थितेषु शनिबीजभृणं तुलापट्कस्थितेषु सत्सु धनं नेयम् । अन्येषां ग्रहाणां बीजानां स्वल्पत्वात्तानि न पठितानि । उदा० वर्षगणो २० विंशतिहत एकपंचाशभक्तः, अंशादिः ८।१४ पंचविं- शदधिकशतेन युक्तः १४३।१४ केंद्रांशाः। एभ्यो भुजः ३६।४६, अंशादिः । तन्नवांश, अं. ४५ द्वाविंशतेरपास्य शेष १७१२५ भुजांशैः ३६।४६ संगुण्य ६५८।४२ द्विपंचाशता विभज्य लब्धिः १२।३२ कलादिः। केंद्रांशाः १४३३१४ मेषषटके । तेन बीजं क.१२॥३२ गुरौरा० १०१८।३३।३२ धनं । तेन सुमध्यमो गुरू रा. १०८।४६४९ पुनः, ६५८।४२ द्वाविंशता भक्ता । तदा लब्धिः क० २९।५६ शनिबीजं, केंद्रस्य मेषादिषट्के स्थितत्वाहणम् । म. शनी रा० ७।१५।७।५२ तेन संस्कृतः सुमध्यमो भाद्यः ७१४।३७५६ प्रागहर्गणसाधनम् शाकोनांगयमगजेन्दु १८२६ तो हरा ११ प्त्या चक्रं चैत्रमुखवियुग्रवि १२वशेषम् । मासाख्य, पृथगपि वेद ४ युङ नग ७ नं चक्राळ १२ हति युगहिद्विनेत्र २२८ भक्तम् ॥ ३३॥ लब्ध्याढ्यं खगुण ३० हतं तिथिमहीणं चक्रांगां ६ शयुतमितोऽर्णवांग ६४ लब्धैः। ऊनाहैवियुतमहर्गणोऽथ वार चक्रग्नेषु ५ युतगणो भृगोर्भवेत्प्राक् ॥ ३४ ॥ अत्र चैत्रादिगतमासा ऋणं गततिथयोऽप्यृणम्। शकाब्दे १४४२ चै० शु० १ सोमे प्रागहर्गणः साध्यते। करणाव्दादून इष्टवर्षेऽब्दगणः ३८४ाभवाप्त्य चक्रं ३४शेष १० द्वादशन्नं १२० गतमासै० रूनितं १२० मासाख्यम् । इदं पृथक्- वेदयुक् १२४ सप्तहतं ८६८ चक्रा ३४ के १२ घातेन ४०८ युक्तं १२७६ । अस्माद् गजद्विनेवभक्तादधिमासै ५ र्युक्तं मासाख्यं १२५ खगुण ३० हतं ३७५० गत- तिथि भिरूनं ३७५० चक्र ३४ षष्ठांशेन ५ युतं ३७५५ । अस्मादर्णवांग ६४ भक्त्या क्षयाहा ५८ एतैींना ३७५५ स्तदा शेषं, ३६९७ अहर्गणः । चक्र ३४ नेषु ५ भि १७० र्युतोऽयं ३८६७ सप्ततष्टः ३, अनेन शुक्रवारात्प्राक् भौमवारः समायाति । तस्मात्सोमवासरे सैकोऽहर्गणः ३६९८ ।

·सर्वानंदकरणम् वि प्रागग्रहसाधनम् चक्रनिघ्नध्रुवोपेताः क्षेपा दिनगणोद्भवैः । खेटेरूनाः स्युरिष्टाहे षड्दृग्धृत्यल्पके शके १८२६ ॥ ३५ ॥ विव -चक्रनिन्नध्रुवाः क्षेपेषु युक्ताः कार्याः । तेभ्योऽहर्गणोत्पन्नखेटा अपनेयास्तदा प्रागहर्गणोद्भवा ग्रहाः सिद्धयन्ति । उदा० शके १७९२, आषाढ कृ. १३ भौमे प्रागहर्गणः २४० । चक्राणि च ३ । अवाहर्गणोत्पन्नरवी राश्यादिः ७।२६।३३।१९ । रविध्रुवो रा. ०।३। ३८।२५ चक्रेण ३ निनो रा. ०१४।५५॥१५ रविक्षेपेण रा. ११।२५।१०।११ युक्तो रा. ००।५।२६। अहर्गणोत्पन्नरविणा रा. ७।२६।३३।१९ हीनस्तदा रा. ४।३।३२।७ मध्यमो रविरुपलब्धः । २ स्पष्टाधिकार: निःशस्त्रकान् रिपुरभिक्रमते विशकं निश्चापकर्मगणकांश्च दृशि श्लथत्वम् । तस्माद्धनुणितसाध्वसवारणाय प्रोक्तामयाऽतिसुलभाः खलु रीतयोऽत्र ॥१॥ दोर्लवानां कृतिः पंचनिनी च्युता लक्ष १००००० तो, दोर्लवैः संहता, संहृता । व्यदिवाणे ५७३ भवेत्तल्लवानां गुणो, ज्योदिताप्यत्र, सैवं गृहे साधिता ॥ २ ॥ विव०-भुजसाधनं प्रागुक्तम् । तदंशानां वर्ग:पंचनिध्नो लक्षतोऽपनेयो भुजांशैर्गुण्यस्त्र्यद्रिवाणैत्रिसप्तत्यधिकपंचशतेन भक्तस्तद्भुजांशानां गुणो भवति तस्य ज्याऽपि संज्ञा स्यात् । सा गृहे विशदंशपर्यंतमनया रीत्या सिद्धयति । इदं ज्यासाधनं मयैवोपज्ञातम् । उदा० भुजांशाः २१, वर्गिताः ४४१ पंचनिघ्ना २२०५ लक्षत- ३च्युता ९७७९५ भुजांशै २१ गुणिताः २०५३६९५, त्र्यद्रिवाणैर्भक्ता ३५८४ भुजांशानामेकविंशतिभितानां गुणो ज्या वा भवति । परिभाषा- ज्या भुजज्ये समे अत्र स्पृशज्ज्या स्पर्शजीविका । कोटयर्थ कोऽक्षरं प्रोक्तं खमध्यं खं च संज्ञितम् ॥३॥ विशदंशादूचं ज्यासाधनम् -- ·BACluanield mita AikrainiamnidomastratimiAN PRASTRI मध्यमाधिकारः ज्या गृहोय भुजांशाग्निभागान्निज- क्षुण्णवेदाहता चार्बुदाप्ता च्युता । रामतः, स्वाहता चाथ दोाऽयुत- घ्नी हता कोज्यया स्पर्शजीवा भवेत् ॥ ४ ॥ विंशदंशोत्तरांशानां त्र्यंशस्त्रिंशदंशाल्पो, भुजस्य त्रिभभितपरममानात् । तस्य व्यंशस्य ज्योक्तवद्विगण्या । तदा सा निजक्षुण्णा वर्गिता चतुर्गुणा, दश कोटिहता, त्रिभ्यश्च्युता! पश्चान , शेष भुजांशत्र्यंशज्यया गुणितं स्यात् । तेन सा तद्भुजस्य जीवा भवेत् । अथ भुजस्य ज्या तद्भुजोत्थया कोटिजीवया भक्ताऽ- युताहता च तद्भुजस्य स्पर्शजीवा भवेत् । उदा० २४३ अंशानां ज्या साध्यते । तेषां भुजांशाः ६३, तद्भुजस्य तृतीयांशः, २१ अंशाः । तेषां ज्या प्राक्साधिता ३५८४ । तद्वर्गः १२८४५०५६, चतुर्गुणः ५१३८०२२४, अर्बुदतः ०।३०।४९।४२, त्रिभ्योऽपहृत्य २।२९। १०।१८ व्यंशज्यया ३५८४ संगुण्य फलं ८९१० त्रिषष्टिलवानां ज्या । अथ ६३ अंशानां ज्या ८९१०, अयुतघ्नी ८९१००००० सा,६३ अंशानां कोज्यया ४५४० भक्ता । तदा लब्धिः १९६२६, विषष्टयंशानां स्पर्शजीवा । अथ ज्या पठ्यन्ते। ज्या ज्ञेया गगनांशतोऽयुतमिता चेत् त्रिज्यकैवं क्रमात खं पंचाद्रिभुवो नवाब्धिदहनास्त्रिद्वीषवोऽष्टांकषट् । ६९८ दृक्सप्ताहय आशुगाब्धिककुभो गोऽब्जाश्विचंद्रोन्मिता १०४५ १२१९ द्वयंकाग्निक्षितयो युगांकतिथयस्तर्काग्निसप्तेदवः ॥ ५॥ २०७९ ज्या एकादशभागतो गजखगोब्जा गोऽद्रिपूर्णाश्विनो व्योमाक्षाकृतयो निधिक्षितिजिना वस्वष्टतत्वोन्मिता । षट्पंचाश्वदृशो जिनग्रहकराः खांकाभ्रवैश्वानरा २२५० २४१९ २२८८ २७५६ २९२४ स्तर्केषुद्विगुणा नखोदधिगुणा आखौष्ठभागावधि ॥ ६ ॥ ३२५६ ३४२० २० ·१६ मध्यमाधिकारः ज्या भ्वोष्ठात्कृतवारणाक्षशिखिनस्तार्णवायग्नयो ३७४६ वि मुन्यभ्रांकगुणा नगांगरखयुगास्तद्विपक्षाब्धयः । ४२२६ श्रुत्यद्यग्निकृताः खासिध्विषुकृताः पंचग्रहांगाब्धयो ४५४० वस्वब्धीभकृताः खखाभ्रपवनाश्वात्रिंशदंशं क्रमात् ॥ ७ ॥ ज्या एकत्रिलवात्ववाणकुशरा गोनंदहस्तेषवः ५२९९ षड्डेदाब्धिशरा द्विगोक्षविशिखास्तर्काग्निशैलाशुगाः । व्यालागाष्टशरोन्मिता धृतिखषट् चागाक्षचंद्रतवो। وام دا ६०१८ रामांकद्विरसा वसुद्विगुगषट् चाभ्राब्धिभागावधि ॥ ८ ॥ ज्या एकाब्धिलवात्वषट्शररसाः पृथ्वीनवांगर्तवो विंशत्यष्टरसा नगाधिनवषट् चोय॑द्रिशून्यर्षयः । ६८२० ६९४७ रामांकेंदुनगा मनुत्रितुरगा एकत्रिवाद्धर्यद्रयः ७४३१ सताब्धीपुहयाः खषडूसनगा आखाक्षभाग क्रमात् ॥ ९ ॥ ज्या एकाक्षलवात्कुवाजितुरगागाः खाष्टनागर्षयः षड्वस्वंकनगाः खगोऽभ्रभुजगा दस्रग्रहक्ष्मोरगाः । ७८८० खांकाक्ष्यष्टमिता अगाहिदहनेभाः खाहिवेदाहयो ८२९० ८३८७ ८४८० दृक्सप्ताशुगहस्तिनोऽभ्ररसपटसर्पाः खतविधि ॥ १० ॥ ८६६० ८५७२ ६०

·WRIBE
AAR
shikaninaindiategyi
Motion
मध्यमाधिकारः
ज्या एकांगलवादसोदधिनगेभा गोऽक्षिनागाहयो
८७४६
८८२९
.
दिग्गोष्ठौ वसुपन्नगांकभुजगा आज्याशषट्खग्रहाः ।
८९१०
८९८८
९०६३
वायचंगारकुखेचराः शरनभोव्यंका द्विभांकोन्मिताः
९२०५
षट्काग्नित्रिनभश्चरा गजनवाग्न्यंकाः खसप्तावधि ॥११॥
९२७२
९३९८
७०
ज्या भूशैललवान्मरुच्छरकृतांकाः शंभुभूतग्रहा
स्त्र्यंगेष्वंकमितास्त्रयोदशरसांका गोऽक्षषनंन्दकाः ।
७१
९४५५
९५११
९५६३
९६१३
९६५९
बर्बभ्राश्वनभश्वरा युगयुगाश्वांकाः किभाद्रिग्रहा
९७०३
९७४४
९७८१
भूपायंकसमा गजाणवगजांका आशितिं स्युः क्रमात् ॥ १२ ॥
९८१६
९८४८८
८०
ज्या भूव्याललवाद् हयाद्रिभुजगांकास्त्र्यंबरांकग्रहा
९८७७
९९०३
९९२५
९९४५
९९६२
९९७६
९९८६
९९९४
९९९८
स्तत्वांकांकमिताः शराब्धिनवगोतुल्या द्विषड्गोग्रहाः ।
षण्मुन्यंकनवाथ तर्कवसुगोंऽका वेदगोंऽकांकका
वस्वंकग्रहखेचरा अयुतमाखांकांशमेताः स्फुटाः॥ १३ ॥
सकलांशज्यासाधनम्
पूर्वोत्तरज्यान्तरनिघ्नलिताः
षष्टयु६०द्धृताः पूर्वगुणेनमुक्ताः।
सलिप्तपूर्वाशभवज्यका स्यात्
स्पर्शज्यकानामपि सिद्धिरेवम् ॥१४॥

·सर्वानंदकरणम् । वि पूर्वज्या, उत्तरज्या च। तयोरन्तरेण लिप्ता गुण्या षष्टया भाज्याः । लब्धि- युक्ता पूर्वज्याऽभीष्टकलायुतपूर्वज्यांशानां भुजज्या संपद्यते । अग्रे वक्ष्यमाणानां स्पर्शज्यानां सिद्धिरप्यनयैवरीत्या ज्ञेया । उदा० दशभागानां ज्या १७३६, एकादश भागानां च १९०८ । स- चत्वारिंशत्कलानां दशभागानां ज्येष्यते । पूर्वोत्तरज्यांतरेण १७२ गुणिता- श्चत्वारिंशत्कलाः ६८८० षष्ट्या भक्ता ११४।४० । एतल्लब्धियुता पूर्वज्या १७३६, इष्टकलायुतदशभागानां ज्या १८५१ संपादिता । अत्रावशिष्टस्य ४० भाजका ६० र्धा ३० दधिकत्वे लब्धिः सैका कृता । अयमेव सामान्यो नियमः । इटभुजज्याया भुजसाधनम् ययोर्ययोर्मध्यगतेष्टजीवा तदन्तराप्तेष्टलघुज्ययर्भिद्। खांगा ६० हताः स्युः कलिकास्तदाढया लध्वंशकाद्दोरमुतो धनुष्कम् ॥ १५ ॥ ययोज्ययोर्मध्य इष्टजविा तयोर्या लघुस्तस्या इष्टज्यायाश्चान्तरं षष्टया- हतं लयुगुरुज्याद्वयांतरेण भक्तं लिप्तादि। तद्युक्तो लघुज्यांशाभुजः स्यादस्मादग्रे- कथितवद्धनुः साध्यम् । उदा. इष्टज्या १८५१ दशैकादशभागज्ययोः १७३६, १९०८ मध्यव. तिनी । इष्टज्या १८५१ लघुज्यां १७३६ तरं ११५ षष्टिगुणं ६९०० लघु १७३६ गुरु १९०८ ज्यांतरेण १७२ भक्तं कलादि ४० । एवमिष्टज्या भुजोंऽशादिः १०४० त्रिभेषुदोश्चापमिदं तु षड्भा दल्पेऽधिके षड्भ ऋण धनं दोः। सा चक्रशुद्धाऽभ्यधिकेंऽक९भेभ्यः क्रियामकाराद् धनुषः प्रमाणम् ॥१६॥ यदि चापत्रिभाल्पस्तदादोर्भुज एव धनुः । चापे षड्भादल्पे षड्राशयो भुजोना एव धनुश्वापे षड्राशितोऽधिके षड्रााशिषु भुजो युक्तः कार्यः। तदेव धनुः। नवराशिभ्योऽधिक चापे भुजांशाश्चक्र ३६० शुद्धा इष्टभुजतो धनुज्ञेयम् । एवं चतुर्विधे धनुषि प्रकरणवशादिष्टधनुषः प्रमाण लभ्यते । उच्चकं दिनपतेहपूर्व रामशंभु१९प१६दन्त३२समानम् ।

·aaichaeracidiN natashomance লাঙ্কিা १९ संयुतं च करणागतवर्षेः संहतद्विरिपुभिर्विकलाभिः ॥ १७ ॥ करणाढ़े रव्युच्चं राश्यादि ३।११।१६।३२ वर्षगणेन २१ गुणिता- भिर्द्विषष्टिमितकलाभि१३०र्युक्तं ३।१११३८।१४ । व्यक्तमिदं रव्युच्चम् । बीजम् त्रिशती३००युतवर्षसंचया हतवर्षाणि रसाभ्रगोऽब्धिभिः ४९०६ । विहतानि शरा५न्वितानि वै रावितुंगे विकलाः स्वबीजकम् ॥ १८॥ त्रिशतयुतोब्दगणोऽब्दगणेनैव गुणितो रसाभ्रगोब्धिभक्तः पंचयुक्तो विलिप्तासु रव्युच्चे बीजं धनं कार्यम् । स्प. र. साधनम् केंद्र व्युच्यखगोऽकेंद्रगुणगोऽकां९९शः स्वसप्तांशयुग् लिप्ताय स्वमृणं तुलाजरसभे केन्द्रे फलं पिंगले । ज्यापि या२हतकेंद्रतो मुनिपुरेन्द्वा१३७ताविलिप्तासु च स्वर्ण व्याहतकेंद्रके क्रियघटादौ भानुरेवं स्फुटः ॥ १९ ॥ उच्चेन हीनो ग्रहःकेंद्रं स्यात् । अर्ककेंद्रगुणस्य गोंकांशः स्वसप्तांशयुक्तः कलाद्यः । इदं फलं तुलामेषादिषट्कगते केंद्रे क्रमान्मध्यमरवौ धनं ऋणं च स्यात् । पुनः, द्विहतकेंद्राद्ज्या मुनिपुरेन्द्वाप्ता विलिप्ताद्या । द्वथाहतकेंद्रे क्रिय- घटादिराशिषट्के तत्फलं पिंगले रवौ क्रमेण स्वर्णं देयम् ।एवं सूर्य आवान्त्य मध्य- मोदये स्पष्टः । उदा. मध्यमरविः, रा. ९।२२।४४५७।१८, उच्चने रा. ३३१११३८।१४ हीनो रा. ६।११।६।४३।१८ केंद्रम् । तस्माज्ज्या १९२७ अस्या गोंकांशः कलादिः १९।२७।५२ स्वसप्तांशेन क. २।४६।५१ युक्तः फलं क. २२।१४।४३ । अब केंद्र तुलादिषट्के वर्तते । तेनेदं फलं धनम् । पुनः, द्विघ्नकेंद्रं रा. ०।२२। १३।२६।३६, अस्य ज्या ३७८२ हरेण १३७ भक्ता वि. २७३६ द्वथाहकतें- द्रस्य मेषादिषट्के स्थितत्वादिदमपि फलं धनम् । फलैक्यं क. २२२४२२१९ धनं राविमदफलं तेन युक्तो मध्यमरविः स्पष्टो रा. ९।२३।७।३९।३७ भवति ।

·२. मनिंदकरणम् शि स्पष्टरविगतिसाधनम् अष्टसिंधुपवनाग्नयो ३५४८ गुणा टा८३तकेंद्रभवकोज्यकान्विताः । कर्कपड्भ इनकेंद्रकेऽन्यथा ऽन्यत्र भुक्तिविकला रवेः स्फुटाः ॥ २० ॥ केंद्रो ६।११।६।४३ त्पन्नो भुजः, रा. ०।११।६।४३ तस्मात्कोटिः, रा, २।१८।५३।१७, अस्या ज्या ९८१३ व्यशीतिभक्ता । फलं विकलाः ११८ केंद्रस्य कर्कादिषट्के स्थितत्वाद् ३५४८ विकलासु युक्ताः ३६६६। तदा कलादी ६११६ रविस्पष्टगतिः। केन्द्रेऽन्यत्र मकरादिषट्के स्थिते विकलादिफलं ऋणं वेद्यम् । मेषादिजूकादिग उष्णरश्मौ दिनाजा मा पलभा भवेत्सा। त्रिस्था हता स्पुर्दशभि१० जगैट दिग्भि१०श्वरार्धानि गुणो३द्धृतान्त्या ॥२१॥ मेषारंभगते तुलारंभगते वा सूर्ये, मध्याह्ने द्वादशांगुलशंकोः समभूमौ यच्छायामानमंगुलादि, सा पलभा । सा दशहता प्रथमं चरखंड, अष्टहता द्वितीयं दशनी विहृता च तृतीयं चरखंडं स्यात् । यथाऽवन्त्यां पलभा पंचागुलानि ५।८ सवसुव्यंगुलानि । तस्याः ५१२२०, ४०।२४, १७/६ मितानि चरखंडान्युद्भवन्ति । लंकोदया विघटिका गजभानि २७८ गोंडक दवा२७९त्रिपक्षदहनाः ३२३ क्रमगोत्क्रमस्थाः । हीनान्विताश्चरदलैः क्रमशोत्क्रमत्स्थै मेषादितो घटत उत्क्रमतस्त्विमे स्युः ॥ २२ ।। २७८,२९९,३२३,३२३, २९९,२७८,२७८,२९९,३२३,३२३,२९९, २७८ एतन्मितानि पलानि मेषादीनां लंकोदयाः । आद्यास्त्रयो ५११४०।१७ मितैश्चर- खंडैहींना २२७, २५९,३०६, अपरे वयो व्यस्तचरखंडै१७।४०।५९,युता ३४०, ३३९, ३२९ मेषादिषण्णां राशीनां देशोदयाः स्युः । एते षडुदया उत्क्रमेण ३२९, ३३९, ३४०, ३०६, २५९, २२७ तुलादिराशीनां देशोदयाः स्युः ।

·। चरसाधनम् । प्र. ला. स्यात्सायनोषणांशुभुजःसंख्य चरार्धयोगो लवभोग्यघातात्। खान्या३०तियुक्तस्तु चरं धनर्ण तुलाजषड्भे तपनेऽन्यथाऽस्ते ॥ २३ ॥ स्पष्टसूर्यस्य भुजभांकमितचरार्धयोगः कार्यः ! लवै ग्यखंडस्य घाता- खाग्न्याप्त्या विंशता भजनालव्ध्या स योगो युक्तः कार्यः। तदा स खंडयोगश्चरं पलात्मकं भवति । तपने सूर्ये तुलादिषट्के तद्धनस्यान्मेषादिषट्के ऋणमैं । अस्मिन् ग्रन्थे सूर्यादिसाधनं सायनांशभित्यग्रे कथितम् । सूर्यास्ते धनर्णत्व- विपर्यासः । उदा. रविः ९४२३१७४०, अस्माद्भुजः, रा. २।६।५२।२० भमितचरा- र्धयोयोगः ९२।४४, लवैः ६५२।२०, भोग्यखंड१७स्य घातः ११७१४४।५२, विंशता हृतः ३।५।२९, इदं पूर्वयोगे युतं चरं ९६.३७ सूर्यस्य तुलादिषड्भे- स्थितत्वाद् धनम् । वेलान्तरसाधनम् लंकोदयैः स्पष्टरबेरजादे नीडयोऽथ मध्यार्कलवा रसा ६प्ताः । तदंतरं स्पष्टखगेऽधिकेऽल्पे वेलातराख्वं क्रमशो धनर्णम् ।। २४ ।। स्पष्टरवेलकोदयैर्मेषादित आक्ष्यो घट्यः कार्याः । पुनश्च मध्यमरवेरंशाः षडाप्ताः कार्याः । फलं नाड्यादि, तस्य पूर्वाप्तनाडीभ्योऽन्तरं विधेयम् । तद्वे- लांतराख्यम् । स्पष्टे रवी मध्यमार्कादधिके वेलांतरं धनम् । अल्पे ऋणम् उदा. स्प. र. रा. ९।२३।७।४० लंकोदयैर्नवराशीनामुदयपलानि २७०० । मकरोदयः ३२३। त्रिंशदंशोदय एतैः पलैलभ्यते तर्हि, २३।७४० एतदंशादेरुदयः कियद्भिः पलैर्भवेदिति त्रैराशिकेन २४९ पलानि लभ्यन्ते । एवं स्पष्टार्कस्य विषुवपलानि २९४९ । एतेभ्यो घट्यादि ४९।९। पुनः मध्याकाशा २९२।४४ रसाप्ताः घ. ४९।७ पूर्वघठ्यादे ४ । रेतस्यांतर घ. ०।२१ वेलान्तरं स्पष्टार्कस्य मध्यमार्कादधिकत्वादिदं धनम् । देयुक्तं चरमरुणे विलिप्तिकासु मध्येन्दौद्विरगुणनवो९द्धृतं कलासु।

·सर्वानंदकरणम्
२२
स्याटेलांतरमपि च प्रयुक् तथैव
तनैतौ स्फुट उदये च पुष्पवन्तौ ॥ २५ ॥
पूर्वोक्तानि चरपलानि सूर्ये विलिप्तिकासु देहि मध्येन्दौ तानि पलानि
द्विगुणनवोद्धृतानि कृत्वा कलासु देहि । वेलांतरपलानामपि सूर्येन्द्वोरेवमने-
नैव विधिना संस्कृतिः स्यात् । एवं संस्कारद्वययुक्तेनेतौ चंद्रसूर्यो स्फुटोदये
मध्यमौ । सूक्ष्मतासिद्धयर्थमन्येऽपिग्रहाश्चरवलांतरपलगत्या संस्कृताः स्युस्तदा
ते स्पष्टार्कोदय मध्यमा भवंति।
उदा. अरुणे रा. ९।२३।७।४० विलिप्तिकासु चरपलेषु ९७ दत्तेषु चरयुक्तो
रविः, रा. ९।२३।९।१७ मध्येन्दौ रा. ९।२१।५४।२० चरपलेषु ९७ द्विगुणेषु
१९४ नवोद्धृतेषु २१॥३३॥२ कलासु युक्तेषु चरयुक्तो मध्येदुः, रा.९।२२।
१५।५३ । वेलांतरपलान्यपि धनम् । सूर्यविकलासु तेषु युक्तेषु रविः, रा.
९।२३।९।३९ । तान्येव २२ द्विगुणानि ४४ नवोद्धृतानि ४।५३।२० चंद्रे रा.
९।२२।१५।५२ कलासु दत्तानि तदा वेलांतरयुक्तो मध्यमेंदुः, रा० ९।२२।२०।४६
गोलौस्तः सौम्ययाम्यौ क्रियधटरसमे खेचरेऽथायने ते
नक्रारकर्काच्च षड्भेऽथ चरपलयुतोनास्तु पंचेंदुनाड्यः ।
युक्ता वक्रत्वधर्माद्रविकिरणपथानां पलैः पंचतुल्यै
घसार्धं गोलयोः स्यात्तदयुतखगुणाः३० संभवेन्नैशखंडम् ॥ २५ ॥
क्रियधटरसभे खेचरे सौम्ययाम्यौ गोलौ स्तः। नका कर्काच्चषड्भे खेचरे
सौम्ययाम्ये अयने स्तः । अथ पंचेन्दुनाड्यो रविीकरणपथानां वक्रत्व-
धर्मात्पंचतुल्यैः पलैयुक्ता घस्राथू स्यात् । तदयुतखगुणास्तेन दिनार्धेन रहिता-
ख्रिशन्नाच्यो राज्यधं भवति ।
उदा. स्प. रवे रा. ९।२३।९।६९ स्तुलादिषड्भगतत्वाद्याम्यगोलः ।
नक्रषड्भगतत्वात्सौम्यमुत्तरमयनम् । चरेण घ. ११३७ प. पंचेन्दु१५ नाड्यो
रवेर्दक्षिणगोलत्वाद्रहिता घट्यादि १३॥३७ पंचपलैर्युतं घ. १३।४२ दिना-
धम् । तद्रहिताः खगुणा ३० राज्यर्धमानं घ. १६३१८
पलभातोऽक्षांशसाधनम्
अक्षमार्क १२ कृतियोगजमूलं
स्यात्पल अतिरिहा युत १०००० निघ्नी ।
अक्षकविहता पलभेष्टा
ज्या ततो भुजउदकपलभागाः ॥ २६ ॥

·Mahabioland मध्यमाधिकारः पलभावर्गार्कवर्गयोयोगान्मूलं पलश्रुतिः । अनया दशसहस्रगुणा पलभा विहृता सती पलांशज्या स्यात् । तस्या भुजात् पलांशा आयान्ति । त उत्तरदिक्काः । उदा० पलमा ५।८ वर्गः २६।२१।४ अर्कवर्गः १४४, एतयोर्योगाद् १७०।२१।४ मूलं अं. १३।३ पलश्रुतिः । तया भक्ता, अयुतगुणाऽक्षभा ५१३३३।१८, इष्टज्या ३९३३ ततो भुजः अं. २३।९, अक्षांशा उत्तराः । अब बालबोधाय भिन्नगशीनां सूक्ष्मवर्गमूलनिष्कासनं प्रदश्यते । त्रि३पंच५सप्तोन्मितमानमूलं यर ग्न्य३ब्धि४ तुल्याभिधमानमूह्यम् । षष्टयं६०शभिने गणितेऽत्र सूक्ष्म मेवं पदं स्यात्सुलभप्रकारम् ॥ २७ ।। अस्मिन् षष्टिलवगणिते सूक्ष्ममूलनिष्कासनप्रकार उद्देशकेन प्रदश्यते । वर्गयोगः १७०।२।४ अन तृतीयमानसाधनार्थं प्रथमं षष्टिगुणं १०२०० द्विती- येन २१ युक्तं १०२२१ । तदपिषष्टिगुणं ६१३२६० सतृतीयं ६१३२६४ प्राप्यते ततो मूलं ७८३ द्वितीयमानजातिकं लभ्यते । तदेव षष्टिभक्तं १३१२८ ( अंगु. लादि) स्यात् । एवं पंचममानात्साधितं मूलं तृतीयमानजातिकं सप्तममाना. त्साधितं च चतुर्थमानजातिकं यम् । स्पष्टचंद्रसाधनम् रखांतराच्चराद्वेलांतराच्च फलसंयुतः । चंद्रः कलोनः स्वग्रामे मध्यमोऽजः स्फुटोदये ॥ २८ ॥ रेखांतरात् ( श्लो० १२ ) चराद् वेलांतराच्च फलैः संस्कृतअंद्र एकया कलया हीनः कृतः स्वग्रामे स्पष्टाकोंदयसमये मध्यमः स्यात् । किरणवक्री- भवनसंबंधिनीयं कलैका चंद्रे ऋणम् । सूक्ष्मतापेक्षायामन्येऽपि ग्रहाः पंचपलगति- चालनेन न्यूना विधेयाः । रेखाचरवेलांतरसंस्कारयुक्चंद्रमा रा. ९।२२।२०।४६ कलोनो रा. ९।२२।१९।४६वतुष्फलचंद्रो लभ्यते । यस्य ज्यादेः स्यात्फलं तत्फलस्य केन्द्रं तस्मिञ् जूकमेषादिषट् । स्वर्ण प्रोक्तं चेद्जुस्यात्फल तद् वाम तौल्याजादिकेंद्रे त्वृणं स्वम् ॥ २९ ॥ यस्य राश्यंशादिमानस्य ज्यादाकोठियास्पर्शज्याभ्यः संस्कार ·२४ सर्वानंदकरणम् दि निष्पद्यते तत्फलस्य तद्राश्यादिमानं केंद्र स्यात् । तस्मिंस्तुलाजषट्के सति यदि फलं स्वर्ण तर्हितत्कलमृजु प्रोक्तं किन्तु यदा तुलाजषट्के केंद्रे फलमृणं धनं च स्यात्तदा तत्फलं वाममित्यत्राभिहितम् । इति परिभाषा । वार्षिकसंस्कारः सूर्यफलाशां१०शं हिमरश्मौ । देहिविलोमं वार्षिकसंज्ञम् ॥ ३०॥ सूर्यमंदफलस्य दशमाशं चंद्रे विलोमं देहि । अयं वार्षिकसंस्कारः । उदा. रविफलं कलादि २।४२।१९, धनम् । अस्य दशांशे क १६ चंद्रे रा. ९।२।१९।४६ ऋणे दत्ते वार्षिकफलयुक्तश्चंद्रो रा. ९।२२।१७/३० च्युतिसंस्कारानयनम् शशीसूर्यहीनस्तिथिः स्याद्धि २ निघ्नो विकेंद्रोगुणोऽस्येष्विना १२५ तेस्तु लिप्ताः । स्वखांगेदु १६० भागान्वितास्तत्फलं स्या च्च्युतेस्तत्वजु प्रोक्तवदेहि चन्द्रे ॥ ३१ ॥ व्यर्केन्दुस्तिथिः स्यात् । द्विनिन्नात् चंद्रकेंद्ररहिताच्च तिथेर्गुण इष्विनैर्भक्तः स्वखांगदुभागान्वितः कलादि च्युतिफलं स्यात् । तद्दजुविधिना चंद्रे युक्त कार्यम् । उदा. चंद्रो रा रा२।१७।३० चंद्रोच्चेन रा. ४.१३ ४४॥ ६ हीनो रो. ५।८।३३।४ चं. केंद्रम् । चं. रा ९।२२।१७।३० सूर्येण रा. ९।२२।९।३९ हीनो ग. १।२९।७।५१ तिथिः। सद्विन्नो रा. १११२८।१५।४२ के. रा.५।८।३३।४ विरहितो रा. ६:५।४ -१३८ च्युतिकेंद्रम् । तज्ज्या ३:७३, इविनै १२५ भक्ता फलं क. २७१० एतत्स्व १६० भागेन वि १० सहित च्युतिफलं कलादि २७।१०च्युतिकेंद्रस्य तुलाषङ्कस्थितत्वात्फलस्यचर्जुत्वादिदं धनम् । चतुष्फलयुक्त श्चन्द्रो रा. ५॥२॥ ५७१३० च्युतिफलसंस्कृतो रा. ९।२२।४४।४० संजातः । मंदफलानयनम् मांद फलं खखरसेन्दु १६०० हृतन्दुकेंद्र ज्यांशाजु स्वनयनां २ शकलाढन्यामिन्दौ । त्रीन्दू १३ द्धृतोद्वि २ गुणकेंद्रगुणश्च तस्मिन् स्वाम्राम्रभू १०० लवगुतो विकलासु वामम् ॥३२॥ इंदुकेंद्रज्या खखरसेन्दुहृता षोडशशतेन भक्तांशादि स्वनयनांश- मितकलाभिर्युक्त मांदफलम् । तदिदाजु । द्विगुणकेंद्रगुणस्त्रीन्दृद्धृतलयो awaranteयुलनाभिरतत्काळयुक्त चंद्रमासे वाम प्रचालू ।

·MAND मध्यमाधिकारः २५ उदा. चं. म, के. रा.५१८१३३।४ ज्या३६५७वखरसेन्दुभक्ता, तदा फल- मंशादि २११७१६ स्वार्थ क. ११९ युक्तं, अं. २।१८।१७ तहणम् । द्विघ्नके रा. १०।१७।६।८ ज्या ६८.७ वयोदशभक्ता तदा फलं वि.५२३ स्वशतांश वि.५युक्तं वि. ५२८ । अथवा क. ८१४८ ऋणम् ! पूर्वफलसंस्कृतं, अं. २।२७।५ ऋणं, मंद- लम् । चंद्रो रा. ९।२२।४४१४०, तेन संस्कृतो मंदफलयुक्तो रा. ९।२०।१७।३५ । तिथिसंस्कारः विधुरयं स्फुटभानुवियुग, गुणो ऽस्य खखरखेषु ५००० हृतस्त्वजलितिकाः। यमल २ निघ्नतिथेः खगजाश्वि २८० हृद् भुजगुणस्त्वपि वामकला विधौ ॥ ३३ ॥ अयं पूर्वसंस्कारसिद्धश्चन्द्रमाः स्पष्ट सूर्येण हीनः । तस्य ज्या पंचसहस्र हृता सती फ लिप्तिकादि । तहजु ! पुनः, यमल२ निन्नस्यतिथेः सूर्योनचंद्रस्य भुजगुणोभुजज्याऽशीत्यधिकशतद्वयेन भाज्या।तदाफलं वामं तद् विधौ विधयम्। उदा० मंदफलान्वितश्चन्द्रो रा.९।२०।१७।३५स्पष्ट रविणा रा.९।२३।९।३९ रहितो रा. ११०२७।७।२६ तिथिकेंद्रम् । तज्ज्या५००पंचसहस्रेण हृता । तदाफलं क. ०६ धनम् । पुनः,द्विन्नतिथिकेंद्र रा. ११।२४।१५।५२ तदूज्या९९९खगजाश्वि २८० भक्ता । फल कलादि३।३४ऋणम् । पूर्वधनफलेन युक्तं तत् क. ३।२८ऋणं चंद्रे रा. ९।२०।१७।३५ दत्तम् । तदा तिथिफलयुक्तश्चंद्रमा रा. ९।२०।१४।७। अयं तिथि संस्कारः कैश्चित्पाक्षिकोऽय्यभिधीयते । कक्षासंस्कारः भक्तां जीवां व्यगुरहितन्दो- ढेि २ क्षुण्णादंबरतुरगेन्द्रैः १४७० । विद्याकक्षाफलमजुलिप्ता- द्य शीतांशोः फलचयसिद्धेः ॥ ३४ ॥ द्विगुणस्य व्यगुविधोामंबरतुरगेन्द्रैः सप्तत्युत्तरचतुर्दशशतेन भक्तां कलादि कक्षाफलं विद्यात्। तहजु, सकलैः पूर्वगतैः फलैः संस्कृते चंद्रे त देयम् । उदा० राहुणा रा.३।२५।३६।४८ रहितश्चन्द्रो रा. ९।२०।१४७ रोश्यादि ५।२४१३७।१९ बिन्नोऽसौ रा. ११।१९।१४।३८ । तद्या १८६६, अंबरतुर- गेन्द्रभक्ता । फलं क १११६ धनं लभ्यते । तेन युक्तोऽन्यसंस्कारयुक्तश्चंद्रो रा.९/२०११५/२३ स्पष्टः ।

·२६ सर्वानंदकरणम् ६३४ ६८० चंद्रगतिसाधनमाह च्युतिमंदयमरघ्न मंहग्रघ्न तिथि कक्षोद्भवकेन्द्रकोटिजीवाः । चतुरग्निरसनगेश्वरैम्तायुगपंचाद्रिकुभिः खनागषभिः ॥ ३५॥ १७५४ वियभ्रसुरः क्रमाद् विभक्ताः कलिकादीनि फलानि मध्यभुक्तौ । ३३०० धनमस्वामिमानि कर्किनकादिगकेंद्रे द्विहते ऋणं स्वमस्मिन् ॥ ३६ ॥ च्युतिकेंद्र, मंदकेंद्र, द्विघ्नमंदकेंद्र,द्विवतिथिकेंद्र,कक्षाकेंद्र,एतेषां कोटिज्याः क्रमात् ६३४, ११७, १७५४, ६८०, ३३००एभिहाराज्याः । फलानि कला दीनि चंद्रमध्यमभुक्तौ संस्कार्याणि । केंद्र कादिषट्के सति तानि धनं मृगा- दिषट्के ऋणम् । द्विघ्नकेंद्रे कर्कनकादिषट्के सति फलानि क्रमात् ऋणं धनं च वेद्यानि। उदा० च्यु. के रा ६।१९।४२॥३८ कोज्या ९४१३ स्वहारेण६३४ भक्ता। गतिफलं कलादि १४।५३ केंद्रस्य कर्कादिषटूकस्थितत्वादिदं धनम् । मं.के. रा. ५।८।२३।४ कोज्या ९३०७ स्वहार ११७ भक्ता । फलं क ७९।३३ धनम् । द्विघ्न चं. के. रा. १०।१७।६८ कोज्या ७३२५ स्वहारेण. १७५४ भक्ता । फलं क. ४।११द्विघ्नकेंद्रस्य मकरादिषटस्थितत्वाद्धनम्। द्विघ्नतिथि के.रा.११।२४।१५।५२ कोज्या ९९५० स्वहारेण ६८० भक्ता । फलं क. १४।३८ धनम् । कक्षाकें. १।१९।१३।५८ कोज्या ९८२४ वियभ्रसुरैर्भक्ता । फलं क. ५।५८ केंद्रस्य मक- रादिषट्कस्थितत्वाहणम् ।धनफलैक्याणफलमपास्य समस्तगतिफले क११०५७ चंद्रमध्यमगतौ ७२०३५ संयुक्ते लब्धा चंद्रस्पष्टगतिः क. ९००१५२, इयं चंद्गस्य तात्कालिकी गतिः स्यात् । प्रत्यक्षेऽपि सुशास्त्रेऽस्मिन् ये स्थूलतिथिकांक्षिणः । तदर्थे देहि मांदाख्यफलमेव कलानिधौ ॥ ३७॥ उदा० चतुष्फले चंद्रमास रा. ९।२२।१७।३० मंदफलं रा. ०।२।२७।५ ऋण संयोज्य लब्धः स्थूलतिथ्यहचंद्रमा रा.५।१९।५०।२५ । तस्य गतिसाधन- मप्येवम् । मंदफलसंस्कारगतिफलं क ८३।४, ध. यदा मध्यमगतौ क ७२०३५ दत्तं तदा चं. ग. ८७४।१९ उपलभ्यते। चंद्रशरसाधनम् । विराहोर्विकक्षेदुतो ज्या दश १० धनी जिनांगार ३२४ भक्ताऽब्जबाणः कलाधः ।

·म Parinition MINMENahattituns मध्यमाधिकारः । विकक्षागुचंद्रेऽजजूकादिषट्के भवेत्सौम्ययाभ्याश एष स्वमस्वम् ॥ ३८ ॥ विराहोरदत्तकक्षासंस्कारस्य स्फुटेंदोर्गुणो दशन्नो जिनांगारभक्तः कलाद्योऽब्जबाणः । विराही विकक्षे विधौ मेषजूकादिषट्के,स सौम्ययाम्याशः। सौम्यदिको धनं याम्याश ऋणम् । उदा० विकक्षः स्फुटेंदू रा. ९।२०।१४१७ राहुणा रा. ३।२५।३६।४८ ऊनो रा. ५।२४।३७।१९ । अस्य ज्या ९३७ दशनी ९३७० जिनांगारभक्ता क. २८.५५।११,अत्र शरकेंद्रे मेषादिषट्कस्थितेऽयं चंद्रशरो धनं नाम, उत्तरदिकः । शुद्धयै द्वि २ निघ्नस्फुटभानुहीनः स्फुटेन्दुयुक्तो व्यगुरत्र केंद्रम् । तज्ज्यांगविश्वदु ११३६ हृता विलिप्ताः स्वर्ण शरे मेषतुलादिकद्रे ॥ ३९ ॥ बाणे प्राक्सिद्धेऽयं संस्कारो देयः । राहुयुक्तस्पष्टचंद्राद्विनिघ्नं स्पष्टरवि- मपास्य शेषज्या ११३६ भक्ता कार्या । फलं कलादि केंद्रे मेषतुलादिगे धनर्णम् । तद्युक्तः शरो विधेयः। उदा० सराहुचंद्रो रा. १११५३५२।११ द्विगुणस्पष्टरविणा रा. ७१६:१९ १८ हीनो रा. ५।२९।३२।५३ तस्य ज्या ७९ हारेण ११३६ भक्ता क.०४।१० धनम् । पूर्व सिद्धशरेयुक्ता क. २८१५५।२ चंद्रशर उत्तरः। पंचांगसाधनम् प्रोक्तं त्वत्राखिलगणकहितं दृकासिद्धयै सायनलवगणितम् । योगाणि व्ययनदिनकरे- न्दुभ्यां शास्त्रेऽतोऽयनकरणम् ॥ ४०॥ स्पष्टोर्थः विष्टः शकोऽगगिभेन्दु १८२६ वियुक्स्वती ६ शोनोंऽकपंच ५९ निहतांवरतत्त्व २५० भक्तः । ताः स्युः कलाविकालका धृतिदंतनन्दै १८।३२१९ र्भागादिभिस्तु सहिता अयनं लवाद्यम् ॥ ४१ ॥ उदा० शक १८४७ वर्षगणः २१।एकत्र स्वषष्ठांशेन क. ३।३०रहितः क. १७१३०, अन्यत्र ५९ गुणितों १३९ऽबरतत्व २५० भक्तो वि. ४।५७ ·२८ सर्वानंदकरणम् कलादिना १७३० युक्तः क १७३४१५७। क्षेपेण अं. १८३३२।९ सहित१८१४९ ४३१५७ इष्टवर्षेऽयनांशाः। भक्ता व्यर्कविधार्लवा यमकुभिर्याता तिथिः स्यात्फलं शेष यातमिदं हराच्च पतितं भोग्यं विलिप्तास्तयोः । भुक्तयोरन्तरभाजिताश्च घटिका यातैष्यकाः स्युः क्रमात पूर्वार्धे करणं बवागतातथिर्द्विघ्न्यद्रि ७ तष्टा भवेत् ॥ ४२ ॥ तत्सकं स्वपरे दलेऽथ शकुनेः स्युः कृष्णभूतोत्तरा दर्धाच्चाथ विधोश्च सार्कसितगोलिताः खखाष्टोद्धृताः । याते स्तो भयुती क्रमाद्गगनपनिघ्ने गतेष्ये तयो ८०० । रिंदोर्भुक्तिहते जवैक्यविहृते यातैष्यनाड्यः क्रमात् ॥ ४३ ॥ व्यर्कविधोलवा यमकुभिभक्तास्तदा फलं याता तिीथः। शेषं वर्तमान तिथेयर्यातभागाः । ते हरान्नाम द्वादशभागभ्यः पतिताः । तदा वर्त मानतिथभाग्यभागा भवति । यातेप्यभागानां विलिप्ताश्चन्द्रार्कस्पष्टभुक्त्यं- तरकलाभिर्भाजिताः । फले यातैष्यवर्तमानतिथ्यंशघटिकाः । गततिथिर्द्वि २ नी सप्ततष्ठा सती बवात् करणं तत्तिथिपूर्वभागे । अथ कृष्णभूततिथे म कृष्णपक्षस्य चतुर्दश्या उत्तरार्धात् शकुनेश्चत्वारि करणानि स्युः । अथ विधोः सूर्यसहितचंद्रस्य च लिप्ताःपृथक् खखाष्टभिरष्टशेतन ८०० भक्ताः । पूर्वफलं यातनक्षवमन्यच्च यातयोगः । तयोर्नक्षवयोगयोः शेषकला गगनषड्भिः पष्टया वा ६० निन्नाः क्रमेण चंद्रगत्या सूर्यगतियुक्तचंद्रगत्या च भाज्याः । तदा यातघट्यो लभ्यन्ते । भयोगैष्यकला अपि ६० निन्नाः क्रमेण चंद्रगत्या सार्क- गतिचंद्रगत्या च भक्ताः सत्य एष्यनक्षत्रयोगघट्यो भवन्ति। उदा.अर्क रा.९।२३।९।३९हीनचं रा.९।२०।१५।२३शेष रा.११।२७।५।४४ अथवा अं.३५७१५॥४४द्वादश भक्तं तदा लब्धिः२१गततिथयःशेषविकला३२७४४ र. ग.६१।६ चंग.९००१५२, अंतरं ८३९।४६ तेन भक्तास्तदा फलं घ.३८१५९ २४ भुक्तामावास्या । तिथिशेष, अं.९।५।४४ द्वादशभ्योऽपनीय शेषे वि.१०४५६ भुक्त्यंतरेण ८३९।४६ भक्ते, फलं घ. १२।२७।२भोग्यामावास्या । अमाया उत्त- रार्धे नागकरणं स्थिरम् । तदमांतावधि । चं. रा, ९।२०।१५।२३ अयनांशै १८१४९।४४ रहितो निरयणो रा. ९।१।२५।३९ कलादिः १६२८५।३९१ हरेणाष्टशतेन ८०० भक्तस्तदा लब्धि २० .

·BA wrushetatinandHANAADAMIN- मध्यमाधिकार २९ गतनक्षत्राणि । शेष नक्षत्रकलाः२८५।३९ पष्टिगुणाः १७१३९, चं.ग.९००।५२ भक्ता घ. १९।१०।२४ एकविंशनक्षत्रस्योन्तराषाढाया भुक्तावधिः । नक्षत्रभुक्त कला २८५।३९ हरात् ८०० शोधिता ५१४१२१ श्चंद्रगतिभाजिताश्च षष्टया- संगुण्य घ. ३४११५ उत्तराषाढाभोग्यं घटिकाद्युपलब्धम् । रवी रा. ९।२३।९।३९, अयनांश १८१४९१४४ रूनो रा. ९१४११९१५५ निरयणचंद्रेण रा. ९।१।२५।३९ युतो, रा. ६१५४४।१९ अथवा कलादिः १ १४४।१९, हरेण ८०० अन्तस्तना लब्धिः १३, गतयोगाः। शेषं क. ७४४।१९ पष्टिगुणं ४४६५९ र. ग. ६१६ चं. ग. ९०११५ योगेन ९६२।११ भाजितं घ. ४६ प. २४ चतुर्दशयोगस्य हर्पणस्य भुक्तावधिः । शेषकला ७४४।१९ हरात् ८०० शुद्धाः ५५१४१ पष्टिगुणाः ४३४१ रवींद्गतियोगेन ९६२११ भाजिताः तदा घटयादि ३।२८ हर्षणयोगस्य भोग्यावधिः । शास्त्रेष्वार्कमुखेषु पूर्वरचितेष्विन्दुद्विसिंधू ४२१ न्मिता दादन्तेषुशकान्मतोऽयनलवाभावोऽथ चोदीरिता रेवत्याः खलु तारकाप्रमुखता संपात आसीदिह तकीकाधिशकेऽयन समुचितं तम्मात्सुधर्माप्तये ॥४४॥ पाष्गांतेऽपममंडले निगदिता सा निःशरा रेवती तारेषा खलु वीक्ष्यते विमलवे सा वैजयन्तीरिता। बीजाप्नं क्षयसार्धदन्तिपलयुक् सौराद्रमंगाग्निदृक् ऋण ८२ खाक्षाः खांवरदिग्हता विकलिका वर्षेऽयनं दृक्प्रदम् ॥४५॥ अत्रैवं वक्तुं युज्यते । आधुनिकैर्वेधकुशलै रालोकनसूक्ष्मयंत्रेभ्यः कस्या अपि योगतारायाः शून्यारो न प्रतीयते तस्मात्पूर्वशास्त्रोदिताः शरा अवास्तवा इति चेन्न, शास्त्रेषु याव(शमन्तरेण तेषामुक्तत्वात् । अतः पुष्य- मधारेवतीतारा अल्पशरा अपि पूर्णशराः पठिताः। अस्मिन, ग्रंथे सौरवर्ष, ऋण सार्धाष्टपलैर्युक्तं नाम सबीजमंगीकृतं, दृकप्रत्ययप्रदाऽयनगतिर्विकलादि ५०।१४।९।६ श्च स्वीकुता ।

·सर्वानंदकरणम् तथाप्यभीष्टानयनोत्यभागान् सर्वोपयुक्ते गणिते विहोक्ते। संयुज्य विंदे गणकः खगादीन् पंचांगमानानि च धर्मसिद्धये ॥ ४६॥ स्पष्टार्थमिदम् । ३ सप्तताराधिकारः उच्चानि सजवानि तुंगं कुजस्य शरसिंधुनखा ५।४।२० गृहायं सौम्यस्य नागनृपखानि ८।१६।० गुरोः पर्काः मुन्यब्धयो ६.१२।४७ ह्युशनसो दशदिक्ख १०।१०।० तुल्य सूर्यात्मजस्य नव भूर्विय ९।११० दुन्मितं स्यात् ॥१॥ जवस्तुगकस्यासृजोऽढे विलिप्ता हयांगानि ६७ सौम्यस्य षट्पंच ५६ तुल्याः । गुरोः सप्तवाणा ५७ भृगोर्नन्दवेदाः ४९ शनेरुच्चकस्यांगतर्को ६६ न्मिताः स्युः ॥ २ ॥ वृद्धार्केभूक्ष्माः कुपक्षा भुजंग ११।२१।३८ त्रीण्युच्चं तत्पाशिनः सप्तभूपाः । वेदाम्नाया ७।१६।४४ श्वाथ रामेषु ५३ तुल्या चंद्राक्षाः ५१ स्याद्भुक्तिरद्धे विलिप्ताः ॥ ३॥ उक्षेपाः मं. वु. शु. अ.श. ५ w ९ ११ २१ अं. १६ १६ . वर्षगतिः, विकलाः ५३ ६६ ६७ ५१ ·सप्तताराधिकारः ३१ भौमोच्चक्षेपो रा. ५१४।२०। शके १८४७ तमे वर्षोंधः २१ सप्तषष्टिहतो वि. १४०७ कलादितिः क. २३।२७ क्षेपयुक्ता रा. ५।४।४३।२७ इष्टवर्षे भौमोच्चम् । बुधोच्चक्षेपः, रा. ८११६।० वर्षगण २१ निघ्न ५६ विकलायुतः रा. ८।१६।१९।३६ बुधोच्चमिष्टम् । गुरूच्चवर्षगति ५७ वर्षगणघ्नी क. १९।५७ क्षेप रा. ६।१२।४७ युक्ता तदेष्टोच्चं रा. ६।१३।६।५७, शुक्रोच्चवर्ष- गतिः ४९, वाँध २१ घ्नी क. १७१९ क्षेप रा. . ०१० युताशुक्रोच्चमिष्टम् । शन्युच्चवर्षगतिः १६, वर्षगण २१ हता क. २३१६, क्षेप रा. ९।१ युता रा. ९।१।२३।६ शन्युश्चमिष्टम् । अत्यार्कितुंगवर्षगतिः -३ वर्षगण २१ निन्नी क. १८१३३ क्षेपेण रा. ११।२१।२८ युता इष्टमत्यायुच्चं रा. ११।२१।५६।२२ वरुणोच्चव. ग. ५१ वर्षगण २१ हता क. १७५१ क्षेपेण रा. ७१६१४४ युता रा. ७१७११५१, इटवर्षे वरुणोच्चम् । मंदफलानयनम् दोळक्रमांका १, २, ३, ४ हतमंदकेंद्रात फलानि ताभ्यस्त्वजुवामकानि । भागादिकान्युक्तवदत्र खेटे युज्यात्तदासौं मृदुलस्फुटाख्यः ॥ ४ ॥ ग्रहस्यमंदकेंद्र १,२,३,४ एकद्वित्रिचतुरिति क्रमांकैः संगुण्य तद्भवा पृथक् पृथग् ज्या निष्कास्याः। ताभ्योऽत्राय उक्तवत्फलान्यानयेत् । तान्यंशादीनि फलानि क्रमेण ऋजु वामानि च स्युः। रूपाहतकेंद्रज्यासाधितं फलमृजु। तुला- दिषटुगते केंद्रे धनं मेषादिषट्के ऋणमित्यर्थः । द्विघ्नकेंद्रजीवाफलं वाम द्विघ्न- केंद्रे तुलादिषट्रे सति तहणं मेषादिषट् धनम् । विघ्नकेंद्रजीवाफलमृजु । चतु- नकेंद्रजीवाफलं वामामति ज्ञेयम् । एतत्फलयुक्तो ग्रहो मंदस्पष्टः स्यात् । अग्र उक्तवद्भौमस्य द्वे, बुधस्य चत्वारि, जीवस्य द्वे, भूगोरेकं, शनेट्टे, अतिशनेट्टे, वरुणस्यैकं फलं वर्तते । तन्मितक्रमांकः केंद्राणि संगुण्यानि । मंदस्पष्टो ग्रहः सूर्यस्पष्टोप्याभिधीयते । कोजी ज्यकाधेश ११ हता स्ववन्हि ३ भागोनितान्येषु ५ हताष्ट ८ भक्ता । विदस्त्रिनेत्रै २३ निहता स्वखंडा: न्विता स्वतिथ्यं १५ शवियुग ज्यकाया ॥५॥ । १ ·SATARNAPTAHARI सन्दिकरणम् त्रि ३ नी द्वितीया ववषड् ६० लवोना तृतीयका स्वना २० श युक्तम् । तुर्या दिशा १० माथ गुरोरिषु ५ धनी स्वार्धा : न्विताऽऽयाऽ थ रसो ६ घृतान्या ॥ ६॥ भूगोः स्वपंचां ५ शवियुग् ज्यका स्यात् शने रस ६ नी स्वदला: न्विता ज्या। स्वविंश २० भागेन वियुक् त्वथान्या सन ७ घ्नखांगार ३० हृता भुजज्या ॥ ७ ॥ अत्यार्किजीवाऽक्ष ५ गुणा स्वरामां ३ शयुक् स्वखान्य ३० शयुताथ षड् ६ हृत् । ज्यान्या त्वथापांपतिमंदकेन्द्र जीवास्वखायं ४० शविवर्जिता स्यात् ॥ ८ ॥ आद्या कौजी ज्यका कुजमंदकेंद्रज्या, एकादशनिघ्नी स्वत्र्यंशहीना च कार्या फलमंशादि । ऋजुरीत्या भोमे देयम् । द्विघ्नकेंद्रज्या पंचगुणिता, अष्ट- भक्ता च कार्या । फलं भागाद्यं भौमे वामं देयम् । तेन भौमो मंदस्पष्टः स्यात् । बुधमंदकेंद्रज्या वयोविंशतिनिघ्नी स्वार्धाशयुता पुनश्च स्वपंचदशांशेन रहिता । फलमृजु । बुधद्विघ्नकेंद्रस्य ज्या विगुणा स्वषष्टयशहीना च कार्या । फलं वामम् । एतत्फलचतुष्टयसंस्कारेण बुधो मंदस्पष्टो भवति । गुरोः केंद्रज्या पंचहता स्वार्धाशयुक्ता च स्यात् । फलमृजु । गुरोर्द्विगुणकेंद्रजीवा पद्धिभक्ता कार्या । फलं वामम् । एतत्फलद्वयसंस्कारेण गुरुमंदस्पष्टो भवति । शु. म. के ज्या स्वपंचाशेन रहिता कार्या । फलमृजु । शनेर्द्विघ्नकेंद्रजीवा सप्तहता त्रिंशद्भक्ता च स्यात् । फलं वामाख्यम् । अतिशनेमंदकेंद्रज्या पंच- निघ्नी स्वत्र्यंशयुता स्वत्रिंशदशेनापि सहिता कार्या । फलमृजु । अस्य द्विध्न के. ज्या षड्भिर्भक्ता विधेया । फलं वामम् । वरुण के. ज्या स्वचत्वारिंश दंशेन रहिता विधेया । फलमंशादि ऋजु च वरुणे देयं । तेनासौ मंदस्पष्टः स्यात्। उदा० शकः १८४७ पौष कृ. ३० (नर्मदोत्तरदेशेषु माघ कृ. ३० गुरौ मध्यमोदये ग्रहाः प्राक् साधिताः । तस्मात्कालादिष्ट घ. २७ प.३७ समये तेषां साधनं क्रियते। - ।

·३३ .. म. भौमो रा. ७२७॥२५॥१७४७, इष्टघटीगति क. १४२५ युक्तो रा. ७।२७१३९४९, उच्चेन रा. ५४४३।२७ रहितो मौन केंद्र रा. २।२२।५६।१४ ज्या ९९२४ एकादशनी १०९१४४, ज्यात्रिभागेन ३३०८ रहिता १०५८५६ विज्या १०००० हृता, तवंशादि १०।३५।८।१० फलम् । केंद्रे मेषादिषो ऽ स्यर्जुत्वादिदमृणम् । पुनः, द्विघ्न मं. के. रा. ५॥१५॥५३ ज्या ९४३८ पंचध्नी १२१९०, अष्टभक्ता १५२४, अयुताप्ता अं. ०९।१३८ फलस्य वामत्वादिद धनम् । फलद्वयसंस्कृतिः, अं. १०१२५:५९ ऋ., तत्संस्कृतो भौमो रा. ७१७ १३१४२ मंदस्पष्ट उपलब्धः। इ घ. २७१२७ बुधगतिः, अं. १९४, तद्युक्तो म. ब. ७१४।४९।५८ इष्टकाले मध्यमो रा. १३१४३१०, उच्चेन रा. ८।१६। १९६३६ हीनो, रा. १०२०।२३।२४ केंद्रम् । ज्या ६३७२, त्रयोविंशतिनिघ्नी १४६६२ ज्यार्धयुक्ता १४९८१२ स्वतिध्यंशेन ४२५ हीना १४०३८७ । इयं रूपघ्नकेंद्रफलज्या फलस्यर्जुत्वाद्धनम् । द्विन्नकेंद्र रा ९।१३।४६३४८ ज्या९८२३ विघ्नी २९४६९ ज्याषष्ठयंशेन १६४ हीना २९३०५ द्वितीयफलज्या फलस्य वामत्वाहणम् । विध्न. रा. ८१।१०.१२ ज्या ८७६०, अर्धं ४३८० ज्या विंशांश २१९ युतं ४५९९ तृतीयफलज्या । फलार्जवाद्धनम् । चतुर्लकें. रा. ६।२१३३३३६ ज्या ३६७४ दशाप्ता ३६७ वामफत्वाढणं । इयं चतुर्थफलज्या । चतुर्णां भुजज्या- फलानां समाहारः १२४३१४ घनम् । त्रिज्याभक्तः, अंशादि १३:२५॥५३ धनं, बुधे रा. ७६।४३१० युक्तं तदा रा. ७।१९।८।५३ मंदस्पष्टोवुधः । सबीजो गु. रा. १०१८४३४ सेष्टगतिः रा. १०।८१४८५१९ स्वोच्चेन रा. ६।१३।६।५७ ऊनः, के रा. २२५॥४१२२ ज्या २०१२ पंचगुणा ४५०६० ज्या(शेन ४५०६ युता४९५६६फलार्जवाहणम् । द्विघ्नकेंद्र, रा. ७।२१।२२४४, ज्या ७८१३ रसाप्ता १३०२ फलस्य वामत्वाहणम् । ज्याद्वयफलसंयोगः ५०८६८ ऋ., अयुताप्तः अं. ५।५।१२।३० ऋ, सत्संकृतो. गुरू रा. १०॥३॥४२॥१२ मंदस्पष्टः समायातः। शुक्रं गत्या संचाल्य क. ४४।१७ युतः शु. रा. ३२८१४०।३३ इष्टकाले रा. ३।९।२४।५०, उच्चेन रा. १०।१०।१७।९ हीनो रा. ४।२९।७४१ शु. के.। तज्ज्या ५५३१ स्वपंचाशेन १०२६ हीना ४१०५ ऋजुफलत्वादियमृणं, त्रिज्याप्ता, अं. ०१२४१३८ ऋ. शुक्र एतत्फलयुक्तो मंदस्पष्टो रा. ३।९।०।१२ । इष्टे घ. २७ प. ३७ शनिगतिः क ०५५ सबीजे शनौ रा. ७१४॥३७५६ युक्ता मध्यम श. रा. ७१४।३८१५१, श. उ. रा. ९।।२३।६ रहितो रा. १०॥ ,

·सर्वानंदकरणम्
१३।१५।४५ शनिमंदकेंद्रम् । ज्या ७२८२ षड्नी ४३६९२ ज्या ३६४० युता
ज्याविंशांश ३६४ हीना ४६९६८ प्रथमफलज्या धनम् । द्विघ्न के, रा. ८!
२६॥३१॥३० ज्या ९९८२ सप्तघ्नी ६१८७४ त्रिंशद्भक्ता २३२९ ऋणं पूर्व
ज्याफलयुक्ता ४४६६९, विज्याप्ता, अंशादि ४।२७।५० धनं शनिमंदफलम् ।
तद्युक्तो म. श. मंदस्पष्टो रा. ७।१९।६३४१
इष्टे, अत्यार्किंगतिः, वि. १९। तद् युक्तोऽत्यार्किः, रा. ११।२५।३।७,
उच्चेन रा.१।२१।२६।२२रहितोऽत्यार्किकें. रा. ०३।६।४५ ज्या ५४३ पंचम्नी
२७११ ज्यात्र्यंश १८१ युक्ता ज्यात्रिंशदशा १८ न्विता च २९१४ प्र. फ. ज्या
ऋणम् । द्विघ्नकें. रा. ०६।२३।३० ज्या १७८४ षष्ठांशः १८०, द्वि. फ. ज्या
धनम् । पूर्वफलान्विता २७३४ ऋ विज्याप्ता फलं अं. १०१६।२४ मध्यमाति-
शनिरेतत्फलसंस्कृतो जातो मंदस्पष्टोऽतिशनिः, रा. ११।२४।४६।४३
इष्टघटीगति वि. १० सहितो वरुणो, रा. ४।२२।१५।३७ । स्वोच्च रा.
७१७।११५१ हीनस्तदा वरुणकें. रा. ९।५।१३।४६, ज्या ९९५९ स्वचत्वा -
रिंशदंश २४९ रहिता ९७१० धनं त्रिज्याता मं. फ. अं. ०५८।१६ तद्युक्तो
वरुणो मंदस्पष्टो जातो रा. ४.२३।१३।५३ ।
प्रहाणां पाताः सजवाः ।
पातो गृहादिरसृजः कुपुराणतानाः १।१८।४९
सौम्यस्य भूर्नगभुवः करिणो १११७८ऽथ जैवः ।
त्र्यकोडवो ३।९।२७ भृगुजनेर्देश इष्विलाः षड्-
वेदाः२।१५।४६शनेत्रितयमाक्षिभुजा यमार्थाः ३॥२२॥५२॥९॥
अमृजोऽब्दकपातगतिर्विकला
मुनिहक् २७ प्रमितास्तु विदोऽग्निकृताः ४३ ।
धिषणस्य रसाग्नि ३६ मितास्तु कवेः
कुगुणा ३१ रक्जिस्य रदाः ३२ कथिताः ॥१०॥
पातोतिसौरस्यदृशस्त्रिचन्द्राः २।१३।१७
सप्तेन्दवोऽसौ वरुणस्य वेदाः।
दिशोऽकरामा ४।१०।३९ अथ पक्षनागा ८२
भूदीना ६१ वर्षगतोविलिताः ॥ ११ ॥

·Hariombaletkari awsahestendimadanewsnravah কৰবাৰাজ্জিা ग्रहाणां पाताः सजवाः उ.क्षेपाः म. शु. . ७ . १ २ ३ २ अं. १८ ३ ९ २७ १५ ४६ . ३९ वर्षगतिः, विकलाः ३२ ८२ ६१ , भौमपातगतिः, वि. २७, अब्दगणेन २१ गुणिता क. ५/२७ भौमपात- क्षेपेण रा. १११८१४९ युता । तदेष्टे वर्षे भौमपातः, रा. ५।१८।५९/७ एवमिष्टे वर्षे बुधपातः, रा. ११७२३।३ गु. पा. रा. ३१८१३९।३५ शु. पा. रा. २॥१५॥ २६५१ श. पा. रा. ३२३२।३।४२ अ. श. पा. रा. २।१३।४५।४२ वरुणपातो रा.४।११।२।१. बुधशुक्रयोर्विशेषः पातोनितो स्फुटमृदुज्ञसितौ द्वि २ निघ्नौ खाश्वाद्रि ७७० भिः सुरसुरै ३३३३, चिहते तयोये । कक्षाफले लिप कलास्वृजुनी अथेद- मन्यधुसत्फलमिहानुदितं लघुत्वात् ॥ १२ ॥ मंदस्पष्टबुधः पातोनो द्विगुणश्च कार्यः । तस्य भुजज्या खाश्वाद्रि ७७० भक्ता । फलमृजु । बुधे कलासु संस्कृतं स्यात् । पातोनबुधे द्विगुणे मेषादिष- टूस्थे फलमृणमन्यथा धनम् । अयं कक्षासंस्कारः शुक्रेऽपि देयः । पातोनशुक्रो द्विगुणः। तस्य भुजज्या, ३३३३ एभिर्भक्ता कार्या । फलमृजु । अन्येषां ग्रहाणा मयं कक्षासंस्कारो नाबोदितस्तस्याल्पत्वात् । उदाहरण--मं. स्फु, बु. रा.७।१९१८१५३ पातेन रा. १।१७।२३।३ हीनो रा. ६।१।४५१५८ द्विप्नो रा. ०१३१३१४२, ज्या ६१५ हारेण ७७० भक्ता क. ०४८ केन्द्रस्य रा. ०।३।२३।४० मेषादिषटे स्थितत्वाहणम् । तत्संस्कृतो म.स्प. बु. रा. ७।१९।८।५ कक्षाफलयुक्तः स्यात् मं. स्प. शु. रा. ३।९।०।१२ पातेन रा. २।१५।५६।५१ हीनो रा. ०१२३।३।२१ द्विगुणः रा. १।१६।६।४२, ज्या ७२०७ सुरसुरैर्भक्ता क. २।९ ऋणम् । तद्युक्तो मं. प. शु. रा.३।८।५८।३कक्षा फलयुक्तः स्यात् । , ·সুনাল मंडकर्णानयनम् । स्फुटं सफलकेद्रकं श्रुतिविधावितः कोगुणः कुलीरमृगषटगे धन मृणं स्फुटे केन्द्रके। रवेः सदा १० संहतोऽगकनवाक्ष ५९६ भक्तोग्निखा- ऽभ्रदिक्षु १०००३ च सुसंस्कृतोऽर्बुद १०,००,०००,०० मनेन भक्तं श्रवः ॥ १३॥ मंदकेन्द्रं मंदफलयुक्तं स्फुटं भवति । कर्णानयने तस्य कोटिज्याऽनेया । स्पष्ट केन्द्रे कादिषटे सति सा धनं मकरादिषट् ऋणम् ! रवःस्पष्टमंदकेन्द्रको ज्या दशहता ५९६ भक्ता कायो । फलं १०००३ व्युत्तरायुते योज्यम् । तेन च दशकोटयो भाज्याः । लब्धिस्तु सूर्यमन्दकर्णः स्यात् । र. म. के. रा. ३१११३३।२५ इष्टकालं यावत्संचालितो स्प. र. रा. ९/ २३।३५।४९ मं. फ. रा. ००१२२।४२ मंड़केन्द्रेण युक्तं रा. ६॥१॥५६॥३७ स्प. केन्द्रम् । तस्य कोज्या ९७८३ दशघ्नी ९७८३०, हरेण ५९६ भक्ता च १६३ ध. तद्युक्तै १०००मितैर्नाम१०१३३मितेशकोटीविभाज्य प्राप्तो रविमंदकर्णः९८३६ । भौमस्य नखषटूरसै ६६२० र्दशनदुङ- नृप १६२ भक्तस्फुटकेन्द्रकोज्यया । सुयुतैः स्वमृणं विभाजिता दश कोटयस्त्वस्मृजो निजं श्रवः ॥ १४ ॥ इष्टकाले भौमस्य में के. कोज्या दशघ्नी हरेण१६२ भक्ता लब्धं ६६२० मितेषु कथितवत्त्वहणं कार्यम प्राप्तांकैर्दशकोटयोविभाज्याः। फलं भौममंदकर्णो निष्पद्यते । मंदोलिजकर्णोऽप्यभिधीयते ! भौ. स्फु. के. रा.११२।३०।३५ कोज्या ३०७ दशनी ..८०७७ । हरेण १६२ भक्ता । फलं १८५ ऋ । तद्युतेन ६६२० हरेण ६४३५ भत्ता दशकोट्यो १५९४० भौ. मंदकर्णः । बुधस्य कोगुणो बुधमृदुस्फुटकेन्द्राद् दिग् १७ हतो धृतिहृतस्तु धनर्णम् । त्र्यद्रिगोरसयमे २६९७३ षु यथोक्तं सत्ता दशकोज्यः१०,००,०००, श्रुतिः।।१५।।

·Mahaadirama অনুষিজ্ঞ , बुधकेन्द्र रा. १०१२०१२३।२४ । मंदफलेन रा. ०।१२।२५।५३ ध, युक्तं स्फुटकेंद्रं रा. ११२।४९.१७ । अस्य कोज्या ८८९७ दशनी १ अष्टादशभक्का च फल ४९४३ ऋ, । तद्युक्तेन २६९४३ मितहरेण २२०३० भक्ता दशकोटयः । तदा लब्धो बुधमंदकर्णः ४५३९ । गुरोः गीपतिकेन्द्रात्कोगुणकोऽष्टा- शा १०८ विहृतो गोयंकमहीषु १९२९ । ऊनितयुक्तः प्राग्वदथैतद् हृदशकोव्यो गुरुनिजकर्णः ॥ १६॥ गु. प. म. के. रा. ३।२०।३६।१० कोज्या ३५१९ अष्टोत्तरशतभक्ता ३२।३६ धनम् । तद्युक्त १९२९ मितहरेण १९६२ भक्ता दशकोट्यः । तेन लब्धो गु. मं. कर्णः ५०९६८. शुक्रस्य स्पष्टाकेन्द्रात्स्यात्कोगुणो भार्गवस्य षदिक् १०६ संभक्तः प्रोक्तवद् युक्तहीनः । अंगद्वयष्ठाग्निग्लौषु १३८२६, भक्ता ह्यनेन पूर्णेन्दु १० न्मेयाः कोटयो मंदकर्णः ॥ १७ ॥ मं. प. शु. के. रा. ४२८१४३१३ कोज्या ८५४६ हरेण १०६ भक्ता ८१ ध. ! तयुक्तहरेण १३९८७ भक्तासु दशकोटीषु शु. मं. कर्णः ७१९१ शनेः दिग् १० घ्नोऽष्टभूपो १६८ घृतकोगुणः स्या- दाः स्फुटाकेन्द्रत, एष युक्तः। कुसिंधुपंचात्रमहीषु १०५४१, भक्ताः कोव्यः शतं १,००,००,०००.०० तेन च मंदकर्णः॥१८॥ श. मं. के. रा. १०११३:१५:४५ मंदफलेन रा. ०४।२७।५० धनं युक्तं स्फुटकें. रा. १०।१७।४३३३५ कोज्या ७३९९, दशनी ७३९९० अष्टभूपोझ त फलं ४४० ऋ तत् ,१०५४१ जितेषु युक्तं १०१०१, एतदुद्धृतासु शतकोटीषु लब्बो मंदमंदकर्णः ९९००१ । बोदिजीवोक्तवद्धनणर्ता ज्ञेया। विशनेः ·३८ सोनंदकरणम् अत्याकि मंदस्फुटकेन्द्रकोज्या शता १०० हता द्वयभ्रयुगो ४०२ दृता च । तधुवियुपंचयुगाक्षिपक्षा- क्षा ५२२४५ ते तु खर्व स्फुटमंदकर्णः ॥१९॥ अतिशनिम. के. रा. ३.६१.५ मं. फ. रा. ०1०।१६।२४ ऋ. युक्त स्पष्टकेन्द्र रा.०।२।५०।२१ । कोज्या९९८८द्वयभ्रयुगोद्धता २४८४ ऋ. । ५२२४५ मितेषु युक्तं ४९७६१ । एतदुद्धृतं खर्व १००००००००० तदा लब्धो२००९६१ ऽतिशनिमंदकर्णः । उक्तवत्कोटिज्या धनणं स्यात् । वरुणस्य स्पष्टपाशिमुदकेन्द्रककाज्या दिग् १० हताजलधिपंचगुणा ३५४ ता । तेन संस्कृतगुणाद्रिरदान्या ३३२७३ तं तु खर्व १०००००००००० मुदितो मृदुकर्णः ॥२०॥ वरुण मं. के. रा. ९।५।१३।४६ म. फरा. ०।०५८।१६ ध. युक्त स्प. म. के. रा. ९।६।१२।२ कोज्या १०८० इशधनी १०८०० । हरेण ३५४ भक्ता ३० ऋ । तद्युक्त ३३२७३ मितन हरेण ३३२४३ भाजिते खर्वे लब्धो वरुणमंदकर्णः ३००८२४. स्पर्शज्याः स्पर्शज्याः खलवात क्रमान्निगदितास्त्रिज्याऽयुतं कल्पिता खं वाय्वश्वभुवोऽकसिंधुदहनाः सिद्धेपवो गोऽकषट् । स्युः पंचाश्वगजाः कुवागखभुवो व्यालाश्चिसूर्या इषु ८७५ खंद्रा वाधिगजेधिलास्त्रिपडगाजा आदशांशं स्फुटाः ॥ २१ ॥ श्रुत्यब्धंकहिमांशवो रसकरस्व नवाभ्रानलाऽ क्षीणिन्यकजिना नवायरियमाः सप्तांगसाश्विनः ।

·sificaller Fannind सप्तताराधिकारः वाजीष्यभ्रगुणाश्च तानदशनायब्ध्यावान्युन्मिता व्योमोदन्बदरित्रयाणि दशके स्पष्टा द्वितीये तथा ॥२२॥ गोत्रीभाग्निमिताः खवार्षिखकृता वाणाधिनेत्राब्धयो ४२४२ द्वीष्वन्ध्यब्धय एव रागरिपुषड्वाराशयः स्युस्तथा ! सप्ताश्वेभकृताः शरांकखशरा अत्यष्टिरामेषवो ५३१७ ५७७३ रामाधीविषयो गुणान्यगशरा आत्रिंशदंशं स्फुटाः ॥ २३ ॥ नन्दाभ्रानरसाश्च तानकरषट् चान्ध्यंकवेदर्तवो ६२४९ बाणाध्यदिरसा द्विखानतुरगाः पंचांगनेत्राद्यः । तर्कान्यक्षनगाश्च विश्वभुजगावा व्यालगोऽनोरगा ७८१३ ८०९८ अंद्रांकत्रिगजास्तुरीयदशके स्युः स्पर्शजीवा इमाः ॥ २४ ॥ रामांकांगगजाः कृताभ्रवियदकास्तत्वरामग्रहाः १०००० स्माभृन्मार्गणषग्रहा अयुतमक्षेष्वग्निकाष्ठाः क्रमात् । सिद्धाधानघराः षडभ्रकुशिवा आम्नायखानेश्वराः सप्तेन्द्रंकमवा इमास्तु दशके स्पर्शज्यकाः पंचमे ॥२५॥ १०७२४ ११५०४ तानत्यक्षिभुवो नवांकमधराः खावाद्विविश्वे युगां १२३४९ १२७९९ १३२७० गाश्वाग्नीन्दुमिताः किभौष्ठमनवोऽगाक्षीभसिध्विंदवः । १४२८१ १४८२६ ·Halwashmiya জন্নানঃ गोकत्रीषु वस्त्रिखाम्रपडिला वयब्धिताष्टयः खौष्ठाग्न्यद्रिधाश्च पष्टदशके स्पर्शज्यकाः स्युः क्रमात् ॥ २६ ॥ खाध्यम्राष्टभुवोऽध्यवाष्टकृतयः पन्नेत्रषड्गोभुव १८०४० स्त्र्यन्नेष्वनकराः शराब्धिभुवनौष्ठाः खांगसिद्धाश्विनः । २२४६० गोप्राणाक्षगुणाश्चिनः किपुनगान्ध्योष्ठाः कुनाराचखां- २४७५१ ३०७०७ गोष्ठा मार्गणसप्तिवार्षिभमिता आखाश्वभाग क्रमात् ॥ २७ ॥ २६०५१ द्वयब्ध्यभ्रांकदृशोऽगखादिवगुणा गोखाश्वदंताश्चतुः शैलाष्ठाब्धिगुणा नखाग्न्यगगुणा वस्वभ्रभूखार्णवाः । तिथ्यग्याग्निकृताः षडब्धिखनगोदध्युन्मिता आशुगा- धींद्रासास्त्रिकुसप्ततर्कविशिखाः खाष्टांशभागावधि ॥२८॥ । ३४८७४ ४०१०८ ४३३१५ ४७०४६ ७११५४ ८१४४३ अष्टाग्नीन्दुगुणारयोऽब्धितिथिभूलोकास्त्रिवेदाब्धिभू- व्याला आब्धिकृतेन्दुवाणनिधयः खाचत्रिवेदेश्वराः । सप्ताभ्राभ्रगुणेन्द्रकाः शिवगजानदिवो नेत्रषट्- १४३००७ १९०८११ त्र्यंगव्यालदृशः खखांकनयनाश्वाक्षा अनंत त्रिभे ॥२९॥ २८६३६२ ५७२९०० षडशीत्यंशोत्तरं स्पर्शज्यावृद्धिर्नानुपातावगम्या । तस्मात्प्रतिदशकलं- वृद्धिः प्रदश्यते । तर्काष्टोज़ प्रतिदशकलं स्पर्शजीवास्तु तदु ः ८६ ·साताराधिकारः। ६८०४ सप्तांगाराद्विरिपव इहाब्ध्यभ्रसपांगतुल्याः । लोणीपंचार्णवनगमिता वेदनन्देन्दुनागाः सप्तपाणांवरदिविचराः कीर्तिताः सूक्ष्मवृद्धः ॥ ३० ॥ नगाष्टकोय शरसिद्धशर्वा ८१९४ ९०५७ ११२४५ भुजंगसिंध्वंगभुजेन्दश्च । १२६४८ चतुःसुराब्धीन्दुमिता नभोष्ट १४३३४ त्र्यगेन्दवोऽष्टांकगजाष्टचंद्राः ॥ ३१ ॥ १८८९८ गजाष्टकोचं कृतवाणखांग २६०५४ ३१२०२ ३८२६७ ४७७५६ ६१३९८ द्विकानि युग्मांबरसूर्यरामाः। सप्तारिदृङनागपुरोऽगपंचा- द्रयगाब्धयोऽष्टांकगुणेन्दुतर्काः ॥ ३२ ।। गोष्टोर्चमिन्दुगगनांगचतुर्महेशाः सप्तांकदन्तिशशिभूधरचंद्रतुल्याः । गोष्टोब्धिषड्गजशोऽरिरसांकदृष्टि शैलाशुगा गुणगजाष्टगजेन्दुशैलाः ॥ ३३ ॥ ११४६०१ १७१८९७ २८६४८९ ५७२९६७ ७१८८८३ ·सवानंदकरणम् । कलोनखांकांशभवा स्पृशज्ज्या- अं.८९ क. ५९ द्विषड्युगागाद्रिगुणाधिरामाः। ३४३७७४६७ सौक्ष्म्यार्थमेता उपयोजनीया त्रैराशिकान्मध्यगतावगम्याः ॥ ३४ ॥ ग्रहाणां शीघ्रकर्म स्पष्टार्कहीनमृदुलस्फुटरवेट उक्तो द्राकेन्द्रमंग ६ गृहको मिनर्वा १२ शोध्यम् । त्रिज्याघ्नतद्भुजगुणस्य हरोकर्णे नाप्तोऽयुतघ्नखगकर्ण इहाढवहीनः ॥ ३५ ॥ द्राकेन्द्रकोटिभवकोज्यकयाऽशुकेन्द्रे कुंभीरकर्कटकपटुगतेऽथ लब्धिः । इष्टः स्पृशद्गुण इतस्तु धनुः फलं, तद् हारे ऋणे रसभतः पतितं विधेयम् ॥ ३६॥ केन्द्रे तुलाजांगभगे धनण फलं मृदुस्पष्टखगे स्फुटोऽसौ। मंदस्पष्टग्रहः स्पष्टरविहीनस्तद्ग्रहस्य शीघ्रकेन्द्रमुच्यते। तत् षट्भाधिक चेच्चक्रशुद्ध कार्यम् तदेव शीघ्रकेंद्रं ज्ञेयम् । त्रिज्यानिनग्रहमंदकर्णः सूर्यकर्णेन भक्तः स्यात् । तस्मिञ् शीघ्रकेन्द्रकोज्या केन्द्र मकरादिषट्रे सति, धनं कार्या, केंद्रे कादिषट्रे सति ऋणं कार्या । एवं संप्राप्तेन हरेण त्रिज्याहता शीघ्र- केंद्रज्या भाज्या। फलं शीघ्रफलस्पर्शज्या। तस्माच्चापं शीघ्रफलम् । हरे ऋणे सति शीघ्रफलं षडभात् च्युतं कार्य तदेव शीघ्रफलं वास्तवं ज्ञेयम् । शीघ्रकेन्द्र तुलामेषादिषट्ते सति क्रमादिदं शीघ्रफलं मंदस्पष्टे आहे धनं ऋणं च कार्यम्। तेनासी शीघ्रस्पष्टो भवति । उदाहरणम् । मंदस्पष्टभौमो रा. ७।१७।१३।४२ स्पष्टरविणा रा. ९॥२३॥ ३५॥४९हीनो राश्यादि ९।२३।३७।५३ भौमशीघ्रकेन्द्रम् । तस्य षड्भाधिकत्वाद्- द्वादशराशिभ्यस्तदपहृतं तदा रा. शा२।७ भौममंदकर्णः १५५४०, त्रिज्या- हतो १५५४०००,०० र. मं. कर्णेन ९८३६ भक्तः १५७८७ । अस्मिन् शी. के. कोज्या ४००८ केन्द्रस्य मकरादि षट्रगतत्वाद् धनं विहिता । तदा १९७९८, ·anisikisivarian साताराधिकार , । अयं शी. के. भुजन्याया ९१६१ खिज्याहताया ९१६०००,००हरः साधितः। लब्धिः ४६२८, इष्टस्प. ज्या । तस्या धनुः,. २४/५० शी.फलम् । शीघ्रकेन्द्र तुलादिषट् तिष्ठति । तस्मादिदं फलं मं. स्प. भौमे धनं, तेन लब्धो रा.८।१२। ३।४२ शीघ्रस्पष्टो भौमः । अयं भूस्पष्टोप्यभिधीयते । कक्षासं, युक्तो मंदस्प बु. रा. ७।१९।८।५ स्प. रविणा हीनो रा. ९।२५। ३२।१६ बु. शी. के. 1 षड्डादाधिक्याचक्राच्छुद्धं रा. २।४।२७४४ बु. मं. कर्णखिज्यानो ४५३९०००० र. मं. क. ९८३६ भक्तः ४६१५ शी. के. कोज्या ४३११ (धनं ) युक्तः ८९२६ शी. के. भुजज्याया ९०२३ दशसहस्रनिन्या हरः साधितः । तदा लब्धिः १०१०९, इष्टस्पर्शज्या ततो धनुः, अं. ४५।१८ शीघ्रफलं धनम् । मं. स्पष्टे बुधे युक्तेऽस्मिन् फले शी. स्प. बुधो रा.९।४।२६।७. मं. स्प. गु. रा. १०।३।४२।२२ स्प. र. रहितः शी. के रा.०१०१६।३३। गु. मं. कर्णः, अयुतन्नः ५०९६८०००० रविकर्णेन ९८३६ भक्तः ५१८१८ शी. के. कोज्या ९८४४ ध. युक्तो ६१६६२ हरः । तल्लब्धा शी. के. ज्या विज्यानी १७५५०००० फलं २८५ इष्ट स्प. ज्या. । तद्धनुः अं. ११३८ शीघ्रफल- मृणम् । तद्युक्तो मंदस्पष्टगुरुः शीघ्रस्पष्टो राश्यादिः १०।२।४।१२. मं. स्प. शु. कक्षा सं. युक्तो रा. ३१८५८।३ रविणा रहितो रा. ५।१३। २२।१४ शु. शी. के. । शु. मं. क. ७१९१ त्रिज्यागुणितो ७१९१०००,० र. मं. क. ९८३६ भक्तः ७३११। अस्मिन् शी. के. कोज्या ९६७६ ऋ. दत्वा हारः २३६५ ऋ. । विज्यानी शी. के. ज्या २५२६०००० फलस्प. ज्या १०६८१ । तद्धनहारेण भक्ता तदा रा. १११६३५३ हारस्य ऋणत्वाद् षडाशिभ्यः,अपास्य शेष रा. ४।१३।७ शीघ्रकेन्द्रस्य मेषषठू स्थितत्वादृणं शीघ्रफलं ज्ञेयम् । तद् मंदस्पष्टशुक्रे क्षिप्त्वा लब्धः शी. स्प. शु. रा. १०।२५॥५१॥३. मं. स्प. श. रा. ७।१९।३।४१ स्पष्टरविणा हीनो रा. ९।२५/३०१५२ शनिशीघकेंद्रम् । अयुतगुणः श. मं. कर्णो ९९००१०००० र. मं. क. भक्तः १००६५९ शी. के. कोज्या ४३०७ (धनं) युक्तो हारः १०४९६९ साधितः। तद्भक्ता ऽयुतनी शी. के. ज्या ९०२५०००० । तदा फलं ८५९ शी. क. स्प. ज्या । तद्धनुः, अं. ४।५५ (ध) सं. स्प. शनौ युक्तं तदा शीघ्रस्पष्टशनी रा. ७/२४।११४१. मं. स्पष्टोऽतिशनिः, रा. ११।२४।४६।४३ स्प. र. रा. ९।२३।३५।४९ रहितस्तदा रा. २।१।१०१५४ शीघ्रकेन्द्रम् । अतिशनिमंदकर्णो दशसहस्रगुणः २०९५७०००,०, र. मं. क. ९८३६ भक्तः २०४३०७ शीघ्रकेन्द्रकोज्या ४८२० (ध)युक्तोऽव २०९१२७ हारः । तेन हृताऽयुतनिन्नी शी. के. ज्या ८७६२०००,० ·सर्वानंदकरणम् । . तदा फलस्पर्शज्या ४१९ । तद्धनुपि अं. २१२४ (ऋ) मंदस्पष्टेऽतिशनी संस्कृते शीघ्रस्पष्टोऽतिशनिः, रा. ११।२२।२२।४३. मं. स्प. व. रा. ४।२३।१३.५३ स्प. र. हीनस्तदा रा. ६२९।३८१४ शीघ्रकेन्द्रम् । मंदकर्णस्त्रिज्यया गुणितो ३००८१५०००० र. मं. क. भक्तः ३०५८३० शी. के. कोज्या ८६९२ (ऋ) युक्तो २९७१३९ हारः। तेन हृताऽ युतघ्नी शी. के ज्या ४९४४०००० तदा फलस्पर्शज्या १६६ । तद्धनुः अं. ०। ५७(ध) शीघ्रफलम् । तद्युक्तो मं.स्प. वरुणः शीघ्रस्पष्टो राश्यादिः४।२४।१०।५३ शीघ्रकर्णानयनम् द्राक्केन्द्रजीवा रविकर्णनिघ्नी शीघ्रात् फलाद् ज्याविहताऽशुकर्णः ॥ ३७॥ ग्रहस्य शीघ्रकेन्द्रज्या रविमंदकर्णनिन्नी शीघ्रफलज्यया भक्ता तद्ग्रहस्य शीघ्रकर्णः स्यात् । उदा० भौम शी. के. रा. ९।२३।३७५३ ज्या ९१६१ र. मं. क.९८३६ निन्नी ९००९७७६ शी. फ. अं. २४।५० ज्यया ४२०० हृता । तदा लब्धिः २१४५४, भौमशीघ्रकर्णः । बुध शी. के. रा. ९।२५। ३२॥ १८ ज्या ९०२३ र. मं. क. निन्नी बु. शी. फ. रा. १११५॥१८ ज्यया ७१०८ भक्तो बुधशीघ्रकर्णः १२४८६. गुरु शी. के. रा. ०।१०।६।३३ ज्या १७५५ र. मं. क. निन्नी शी.फ. अं. ११३८, ज्यया २८५ हृता । लब्धिः ६०५६९ गु. शी. कर्णः शुक्र शी. के. रा. ५।१५।२२।१४ ज्या २५.२६ र. मं. क. गुणिता, शी फ., अं. १।१६।२३: ज्यया ७२९९ भक्ता शुक्रशीघ्रकर्णः ३४०४ । शनि शी. के. रा. ९।२५।३०१५२ ज्या ९०२५ र. मं. क. गुणिता शी. फ., अं. ४।५५, ज्यया ८५७ हृता, शनिशीघ्रकर्णः १०३५८२. अतिशनि; शी. के. रा. २।१।१०।५४ ज्या ८७६२ शी. फ. अं. २।२४ ज्यया ४१६ भक्ता, अ. श. शीघ्रकर्णः २०५३८७ वरुण शी. के. रा. ६।२९।३८१४ ज्या. ४९४४ र. मं. क.गुणिता शी. फ., अं. ०१५७, ज्यया १६६ हृता वरुणशीघ्रकर्णः २९२९४७ । स्पष्टगतिसाधनम् स्पष्टान्मन्दोनात् कोज्यका मंदकर्ण- घ्न्याशुश्रुत्याप्ता भौमतो हृच्च हारैः ।

·Sae-jaydileistori सप्तताराधिकारः। क्ष्मांगांगारैः सिंध्वाशुगैरविभाजैः, १८५ खःः पंचागाजैः विभाजैः विभाजैः ॥ ३८ ॥ १७५ स्पष्टे मंदाने नऋषटे फलं विद् भृग्वोऽगोऽर्थे ५९ षु स्वं त्वृणं शेषकोणाम् । काग ६ तद्विलोम विदध्या- ल्लिप्ताद्यं तत् स्यादस्वभुक्तिस्तु वक्रा ॥ ३९ ॥ मंदस्पष्टग्रहोनात्, शीघ्रस्पष्टग्रहात् कोज्या मंदकर्णनिघ्नी शीघ्रकर्णभक्ता कार्या | अपि च सा भौमात् क्रमेण सप्तग्रहाणां ३६१,५४,१८५,२७०,१७५, १७१,१७१एतैहारैरपि भाज्या । मन्दोने स्पष्टखेटे नऋषटके सति ज्ञभृग्वोः फलं गोऽर्थेषु५९कलासु धनं, शेषग्रहाणां फलं त्वृणं स्यात् । कधिंगः फलं विलोम विदध्यात् । ज्ञभृग्वोणं शेषग्रहाणां धनं कार्यम् । एतत्फलं लिप्ताद्यम् । ऋणं गतिर्वक्रा ज्ञेया । अंतिमी हारी, अतिशनिवरुणयोः स्तः । अस्यां ग्रहगणितो- क्तायां रीत्यामल हरयोजना विशिष्टा । उदा. म.स्प.भौ. रा० ७।१७।१३।४२ रहितः शी. स्प.भौ. रा.८।१२।३। ४२ शेष (गतिकेन्द्र) रा. २४१५०/- अस्य कोज्या ९०७५ मं. कर्णेन १५५४० गुणिता १४१०२५५०० शी. कर्मेन २१४५४ भक्ता ६५७४। हारेण ३६१च भाजिता । तदा गतिफलं क. १८, मंदोनः स्पष्टभौमो रा० २४१५०० मकरादिषटे तिष्ठतीति ऋणम् । तस्मिन् नवपंचाशत् ५९ कलासु युक्ते भौमस्य स्पष्टगतिः क.४१ धनम् । मं.स्प. बु.रा.७।१९।८१७ रहितः स्पष्टो बुधो रा.९।४।२६।७ शेष( केन्द्र) रा. १।१२।१७।४० अस्य कोज्या ७०३४ मं.क. ४५३९ निहता शी. कर्ण १२४८६ भक्ता । अपि च हारेण ५४ विहृता । अस्मिन्, गतिफले, क. ४३ धनं.५९कलासु, युक्ते बुधस्पष्टगतिक.१०२ध. । अनया रीत्या साधिता बुधगतिः स्थूलैव स्यात्। द्वितीयदिनबुधनिश्चयेन सूक्ष्मगतिः साधनीया । अथवाऽग्रे कथितवत्संस्कृत गतिफलमुपयोज्यम् । मं. स्प. गु. रा. १०।०४२।२२ रहितः स्पष्टो गुरू रा. १०।२।४।१२ केन्द्र रा. ०१११३८, अस्य कोज्या ९९७६ गु. मं. कर्ण ५०९६८ गुणिता गुरु- शीघ्रकर्णेन ६०५६९ भाजिता च लब्धिः ८४०७ । हारेण १८५ च भक्ता तदा ग. फ. ४५ ऋणं ५९ कलासु युक्तं गु. स्प. ग. क. १४ धनम् । .

·सर्वानवकरणम मं, स्प. शुक्रो रा. ८१३१९८१३ हीनः स्प. शुक्रो रा. १०१२५१४९६३ शेष रा. ७११३५११० तस्य कोज्या ६८३९ म. क. ७१५१ गुणिता शी. क.३४०४ भाजिता सती लब्धि १४४४ः हरेण २७० च भक्ता तदा गतिफल क. ५३ ( ऋ) ५९ कलासु युक्तं क, ७ शुभस्य गतिर्धनम् । मं. स्प. शनिः, रा. ७११९१६१४१ रहितो भू. स्प. शनिः. रा. ७।२४।१ ४१ शेष रा. ०४१५९१ ० तस्य कोज्या ९९६६ मं. क,९९००९ गुणिता शी.क. १०३५८२ भक्ता पुनहरेण १७५ च भाजिता तदा शनिगतिफल क. ५४.३० (ऋ) ५९ कलासु युक्तं शनि स्प.ग. क. ४।३० घ.। मं. स्पष्टेनातिशनिना रा, ११॥२४॥४६।४३ हीनः स्पष्टोऽतिशनिः रा. ११।२२।२२१४३, शेष रा. १११२७३६।०, कोज्या ९९९१ मं. क.२००९५७ गुणिता शी. क. २०१६८७ भाजिता हरेण १५१ व भाजिता तदा गतिफलं क. ५७ (ऋ) ५९ कलासु युक्तं तदोपलब्धातिशानिस्पष्टगतिः क. २. मं. स्प. वरुणेन रा.४.२३३१३१५३ हीनः स्पष्टो वरुणो रा.४।२४।१०।५३ शेष क. ५७१ अस्य कोज्या ९९५८मं. क. ३००८१७ गुणः शी. क. २९२९४७ भक्ता पुनश्च हरेण १७६ भक्ता गतिफलं क. ६० (ऋ) ५९ कलासु युक्तं वरुणस्य स्प. ग. क. १ (वक्रा) बुधगतेर्विशेषः कोज्या विन्मृदुकेंद्रकाद्धनामियं नक्रांगमे ह्येव षड् गोऽब्जा१९६प्ताऽथ शतो१०० निता स्वनिहता शेषे स्वचिन्हे धनम् । अस्वं चेतस्था, वधोऽयुत१०००० हृतो भूभ्यंगचंद्रा १६१न्वितो निघ्नः पूर्वफलेन सप्तवसुभू १८७ भक्तः फलं संस्कृतम् ॥ ४० ॥ बुधर्मदकेंद्रकोज्या नक्रादिपटू एवं धनं ज्ञेया । कादिपटू ऋणमिति स्पष्टमेव । तां षड्गोऽजैः षण्णनवत्यधिकशतेन विभाजयेत् । लब्धेः शतम- पास्य शेषं तया कोज्ययैव गुणयेत् । कोज्याचिन्हसमं शेषचिन्हें चेदिदं गुणनफलं धनमन्यथा कोटिज्याशेषावसमचिन्हौ चेत्तदृणम् । तस्मिन् भूम्यंगचंद्रा एक- षष्टयुतरशतं, युक्ताः कार्याः । पश्चात्पूर्वसिद्धगतिफलेन संगुण्य सप्तवसुभूभिर्भा- जयेत् । तदा संस्कृतं बुधस्य गतिफलं सिद्धयति । तत्कथितेन प्रकारेण नव- पंचाशत्कलासु धनग विधेयम् । उदा० बुध मं. के. रा. १०२०।२३।२४ तस्य कोज्या ९८५९ धनम् । षड्गोजे १९६ विभाज्य फलं ५० धनम् । अस्मात् शते १००ऽपहृते शेषं ५० ऋणं कोज्यया ९८५९ निघ्नम् । तदा वधः ४९२९५० कोज्याशेषयोर्विषम- ·TWINLAB साताराधिकार ७ चिन्हत्वाइणम् । अयुतभक्तोऽयं ४९ ऋणं भूम्यंगचंद्रे १६१ र्युक्ता ११२ पूर्वसिद्ध गतिफलेन ४३ संगुण्य सप्तवमुभू १८७ भिर्विभज्य लब्ध संस्कृतं बुधगतिफलं क. २६ धनम् । नवपंचाशत्कलालु युक्तेऽस्मिन् फले, लब्धा स्पष्टा बुधगतिः क. २५ धनम् । शरसाधनम् हरा नवांकपूः शरा ५३९९ अथाष्टदृष्टिवासवाः १४२८ । दिगंगसप्त७६१०तानगोऽश्विनः२९४९शिवाभ्रसिंघवः४०११॥४१॥ नखांकभानयो १२९२०ऽष्टखांगपंच ५६०८, तैर्हता कुजाद् विपातमंदखेटदोयंकाऽशुगप्रमाणिका ॥ ४२ ॥ निजश्रवोहतश्चलश्रवोविहल्लवात्मकः । स्फुटः स सौम्ययाम्यदिग् विपातखेटगोलवत् ॥ ४३ ॥ शरसाधनाय भौमादिसप्तग्रहाणामत्र हराः पठिताः । पातोनमंदस्पष्ट- ग्रहाणां भुजज्या एतैर्हरैर्भाज्याः । तदाशादिशरप्रमाणमुपलभ्यते । प्रमाणिकापदं छंदःसूचकमपि ज्ञेयम् । विपातखेट उत्तरगोले मेषादिषट्के सति शर उत्तरो दक्षिणगोले च दक्षिणः । अयं निजशरो मंदस्पष्टशरो वा तद्ग्रहस्य मंदकर्णेन गुणितः शीघ्रकर्णेन भक्तश्च स्पष्टो नाम भूस्पष्टः शीघ्रस्पष्टो वा भवति । उदा० म. स्प. भौमो रा. ७/१७।१३।४२ स्वपातेन रा. १११८५९७ रहितो रा. ५।८।१४।३५, अस्माद् ज्या ३०६ भौमहरेण ५३९९ भक्ता क. ३ वि. २४ निजशरः । मंदकर्ण १५५४० गुणः शीघ्रकर्ण २१४५४ भक्तश्च स्पष्ट- शरः क २२२६, विपात भौमस्योत्तरगोले स्थितत्वात्स उत्तरो नाम धनम् । मं. स्प. बु. रा ७/१९।८।७ स्वपात रा. १११७।२४।३ रहितो रा. ६११ ५४।४ अस्य ज्या ३०२ म्वहरेण १४२८ भक्ता निजशरः क १२१४१, मं. क. ४५३९ गुणः शी. क. १२४८६ भक्तः स्पष्टः शरः क. ४।३६ दक्षिणः । मं. प. गु. रा. १०॥३॥४२॥१२ स्वपातेन रा ३।९।३९।३५ रहितो रा. घा२४।२।४७। अस्य ज्या ४०७४ स्वहरेण ७६१० भक्ता जातो निजशरः क १२।७ मंदकर्ण ५०९३८ गुणितः शीघ्रकर्ण ६०५६९ भक्तोऽयं स्फुटः क.२७।० दक्षिण उपलभ्यते । मं. स्प. शुक्रो रा. ३१८५८।३ स्वपातेन रा. २।१५।५६।५१ रहितो रा. ७।२३।१।१२ अस्य ज्या ३९१३ शुकहरेण २९४९ भत्ता निजशोऽशादिः ·सवानंदकरणम १॥१९॥३७ मं. क. ७१९१ हतः शी. क. ३४०४ भक्तः स्पष्टशरः, अं|४८।१० उत्तरो धनं वा मं. स्प. शानिः, रा. ७१९४१ स्वपात रा.३।२३।३१४२ रहितो रा. ३२२९।२।५९ अस्य, ज्या ८९८४ शनिहरेण ४०११ भक्ता निजशरः, अं. २।१४।३० म. क. ९९८०९ गुणितः शी. क. १०३५८२ भक्तः स्पष्टशरों शादि २।१७।३८ र्धनम् । मं. स्प. अतिशनिः रा. १९१२१४३।४३ पातेन रा. २।१३।४५१४२रहितो रा ९:१शश१ अस्य ज्या ९८१६ हरेण १२९२० भक्ता निजशरः क ४५॥३५, मं. क. २०८९५७ गुणः शी. क. २०५६८७ भक्तः स्प.शरः क.४४।३०ऋणम् । मं. स्प. वरुणो रा.४२३।१३।५३ पातेन रा. १२२।१ रहितो रा. १२।११।२२ अस्य ज्या २११३ हरेण ५०६८ भक्ता, निजशरः क २२॥३६ मं. क. ३००८१५ गुणितः शी.क. २९२९४७ भक्तश्च स्पष्टशरः क. २३।१२ उत्तरः । त्रिनृपः १६३ शराजिष्णुभिः १४६ शराक १२५ नंगभूपै १६७ स्त्रिभवः ११३ क्रमाकुजाद्याः । चलकेन्द्रलवैः प्रयान्ति वक्रं भगणात्तैः पतिर्बजन्ति मार्गम् ॥ ४४ ॥ अत्र भौमादीनां वक्रित्वमार्गिवारंभे तेषां शीघ्रकेंद्रांशाः पठिताः। अतिशीनवरुणयोरेते १०६,१०२ मिता भवन्ति ।

·त्रिप्रश्नाधिकारः समभुवि मंडलकेन्द्रे शंको निहितेऽन्हि मंडलं छाया विशति त्यजति च तत्स्थलयाता रेषा तु पूर्वपश्चिमगा ॥ १ ॥ प्राक्पररेषा लंबः केन्द्राधान्योत्तर दिशां ज्ञानम् । एवं, ध्रुवतो. लघ्व्याश्छायाया वोत्तरा सुखेनोद्या ॥ २ ॥ दिग्ज्ञानम् समभुवि मंडल केन्द्रे शंकौ निहिते तस्यच्छायान्हि विशति त्यजति च । तत्स्थलयोर्याता रेषा पूर्वपश्चिमगा ।। १ । केन्द्रात्याकपररेषाया उपरि लंबो याम्योत्तरा । एवं दिशां ज्ञानम् ध्रुवतारालोकनेन लध्व्या छायातो वा सुखे- नोत्तरानुमेया । यस्यां दिशि लघुतमी छाया पतति सोत्तरा ज्ञेया । विषुवदिन एवैवं निश्चयेन संभवति । रेखांशानयनम् इन्दुग्रहणाद्यन्ते ग्रामोज्जयिनीनताख्यविश्लेषात् । नाडयोऽग ६ हता ज्ञेया रेखांशाः प्राग् धनं परे क्षयगाः ॥३॥ चंद्रग्रहणस्यादावन्ते वा ग्रामेऽवन्त्यां च ये नते तयोरन्तरनाड्योंऽगहता पड्भिर्गुणिता रेखांशाः स्युस्ते प्राण धनं, परे ऋणं स्युः । अक्षांशपलभानयनम् अक्षभाविबुधनाग ८३३ संहताऽक्षस्पृशद्गुण इतो धनुर्लवाः । त्रि ३ घ्नखानशरदृग्२५०० हृता स्पृशन्मौर्विकाऽक्षलवजा पलप्रभा॥४॥ पलभा लयस्त्रिंशदधिकाष्टशतेन ८३३ गुणिताऽक्षांशस्पर्शजीवा भवति । तस्या धनुरक्षांशाः । अक्षांशस्पर्शज्या लिनिन्नी पंचविशतिशताप्ता पलभा स्यात् । उदा० पलभा,अंगु ५।८ विबुधनागै ८३३ गुणिता ४२७६।४ इष्ट स्प. ज्या तस्या धनुरंशादि २३१९ उज्जयिन्या अक्षांशाः स्युः । उत्क्रमणाक्षांशानां २३९ स्पर्शज्या ४२७६ विन्नि २५०० भक्ता च, अंगुलादिः ५।८ पलमा लभ्यते । लग्नसाधनम्, ग्र, ला. तत्कालार्कः सायनः स्वोदयघ्नो भोग्यांशाः खन्यु ३० दृधृता भोग्यकालः ।

·सोनंदकरणम्
एवं याताशेर्भवेद् यातकालो
भोग्यः शोध्योऽभीष्टनाडीपलेभ्यः ॥ ५ ॥
तदनु जहीहि गृहोदयांश्च शेष
गगनगुणत्रमशुद्धहल्लवाद्यम् ।
सहितमजादिगृहैरशुद्धपूर्वै-
भवति विलग्नमदोऽयनांशहीनम् ॥ ६ ॥
इष्टकालिकसायनसूर्यस्य राशीनपहाय भागेषु त्रिंशतोपहृतेषु रखे-
' ग्यांशा लभ्यन्ते । यस्मिन् राशौ सूर्यो वर्तते तस्य देशोदयपलैस्ते गुण्या-
स्त्रिंशता भाज्याः । एवं तद्राशिभोग्यकालः । भुक्तांशानपि तेनैवोदयेन संगुण्य
विंशता भक्त्वा भुक्तकालमानयेत् । अनंतरमस्य राशेरग्रराशिपलानि,इष्टपलेभ्यः
शोभ्यानि । यस्य राशेरुदय एतस्मिन् विधौ न शुद्धयेत् तदुदयेन, त्रिंशद्गुणि-
तानि, शेषपलानि भाजयेत् । लब्ध्यंशैः सहितानि पूर्वगतानि मेषादिगृहाणि
कार्याणि । एवं प्राप्तं राश्यादि, अयनांशै रहितं निरयणलग्नं भवति ।
उदाहरणं शकवर्षे १८४७ भिते पौषामायां सूर्योदयादिष्ट घटी १०१३०
पलसमये लग्नं साध्यम् । अस्मिन्दिने इष्टकालिकसायनसूर्यो रा. ९।२३।२०।९।
अत्र नव राशीनपहाय, अंशादि २३१२०१९ विंशतोऽपहृतं, तदा शेषांशा
६.३९।५१। आवन्त्यमकरोदयेन ३०६ तान् संगुण्य विंशता च भक्त्वा भोग्य-
पलानि ७० । इष्टकालपर्यंतपलानि ६३० । तान्येतै रहितानि । तदा शेष-
पलानि ५६० । तेभ्यः कुंभोदय २५९ मीनोदयं २२८ च शोधयित्वा शेषपलानि
७३ । तानि विंशता संगुण्य मेषोदयेन २२८ विभाज्य लब्धमंशादिकं ९।४४।
१३, पूर्वशुद्धो राशिीनः । तद्युक्तमिदं रा. ०।९।४४।१३, अयनांशै १८१५०।
२५ रहितमिष्ट्रकाले निरणयलग्नं रा. १११२०१५३।४६
भोग्याल्पकाले लग्नसाधनम्
N
भोग्यतोऽल्पेष्टकालात्खरामाहतात
स्वोदयाप्तांशयुग् भास्करः स्यात्तनुः ।
लग्नादिष्टकालसाधनम्
अर्कभोग्यस्तनोभुक्तकालान्वितो
युक्तमध्योदयोऽभीष्टकालो भवेत् ॥ ७ ॥

·tual বিসমার্থক্য " भोग्यकालात्सायनसूर्यस्य भोग्यांशकालाद्यदीष्टकालोऽल्पस्तदा तस्य पलानि विशद्गुणितानि सूर्यराश्युदयभाज्यानि । लब्धांशादि प्रातः सूर्ये क्षिप्त्वा यल्लभ्येत, तदिष्टं लग्नं ज्ञेयम् । लग्नादिष्टकालसाधनमुच्यते । सायनसूर्यस्य भोग्यांशकालः साध्यः । अय- नांशयुक्तस्येष्टलग्नस्य भुक्तांशकालोऽपि साध्यः । एतयोर्योगो मध्यवर्तिराश्युद- येषु युक्तः कार्यः । स इष्टकालो भवेत् । उदा० इष्टदिवसे इ. घ. ११० समये लग्नं साध्यते । सायनरवेभोग्य- कालात् प ७० एतदिष्टमल्पम् । तस्मादिष्टपलानि६० त्रिंशद्गुणितानि मकरो- दय ३०६ भक्तानि यदा क्रियन्ते तदांशादि ५।५२।५६ लभ्यते तेन युक्तः प्रातः कालिकनिरयणरविः, रा. ९।४।१९।४, इष्टकालिकलग्नं रा. ९।१०।१२।१० भवति । उक्तदिन इष्टलग्नं रा. ११।२०५३।४६ प्रकल्प्येष्टकालः साध्यतेः- प्रातःसायनसूर्यस्य भोग्यकालः प. ७० । अयनांशयुक्तस्येष्टलमस्य रा. ०।९।४४।१३ भुक्तकालः प. ७३ । मध्यगतावुदयौ कुंभस्य २५९ मीनस्य २२८ सर्वेषां योगः प. ६३० अथवा घ. १० प. ३०, इष्टकालः साधितः । प्र.ला. यदि तनुदिननाथावेकराशौ तदंशा तरहत उदयः स्यात्खाग्नि ३० हृत्विष्टकालः । इनत उदय ऊनश्चेत् स शोध्याधुराला- निशि तु सरस ६ भाात्स्यात्तनूरिष्टकाले ॥ ८॥ यदि सायनलग्नं सायनरविश्चैकराशिस्थौ भवतस्तदा तयोरंतरांशै राश्यु- दयो गुण्यते विंशता च भाज्यते । लब्धिरिष्टकालः स्यात् । यदि सूर्याल्लग्न मल्पं त_यं कालः षष्टिघटीभ्यः शोधनीयः । स इष्टकालो भवति । निशायां लग्नसाधनमिष्टं चेत्सायनरविं षडाशियुक्तं कृत्वा तस्मात्सूर्यात् इष्टकालाच्च दिनमानमपनीय शेषेणैवेष्टकालेन पूर्वोक्तप्रकारेण लग्नं साधनीयम् । उदा० उक्तदिने सा. र. रा. ९।२३।२०१९ सायनलग्नं च रा. ९।२९।१। ४२ एकराशी पततः । तस्मात्तयोरंतरं रा. ०५॥४१॥३३, उदयेन ३०६ गुणितं त्रिंशद्भक्तं कृतं तदा लब्धं प. ५८, इष्टकालः । यद्यत्र सायनरविर्लग्नं कल्प्यते सायनलग्नं च सूर्यः कल्प्येत तदा सायनलग्नात्सायनसूर्य ऊनो भवति । तदा इष्ट का. घ. १ षष्टितोऽपनीय शेषः घ.५९।० इष्टकालः स्यात् । अर्धरात्रौ लग्नसाधनमिष्येत चेद्यथा । इ.घ. ३७।१६ तदा सायनसूर्य षड् राशियुक्तं कृत्वा तस्मात् , रा, ३।२३।४६।५५ लग्नं साध्यते । दिनमानं घ .

·सर्वानंदकरणम् ५२ तस्मात २३१४६, इष्टान् शोधयित्वा शेपं ध. १०१३० । तत्समये लग्नं साधनीयम् । तत् रा. ५.१८१३९:३० सायनं निरयणं च रा. २९॥४९१५ अस्मिन् अन्य किरणपरावर्तनवशाद् दिनमान दशपलैरधिकं प्रोक्तम् । निशि लग्नसाधने राबीष्टं दशपलाधिक ग्राह्यम् । सूक्ष्मपरमक्रांतिः शिखिदशोऽगदृशस्त्वृतवो २३।२७६ऽपमो लवमुखः परमोऽस्य शरद्गतिः । शशिखरांशुमिता १२१ गगनाशुगा खि २५० विहता विकला ऋणवीजकम् ॥ ९ ॥ करणादे रविपरमक्रांतिरशादिः २३।२७।६ सा प्रतिवर्ष, २५०, भक्ता १२१ विकला नाम विकलादि ०२५-हसति यथा वर्षगणः २१ स १२१ गुणिता २५० भक्ताश्चेत् फलं १० विकलाः क्रांतिक्षेपे २३।२७.६ ऋणं क्षिप्रास्तदेष्टवर्षे रविपरमक्रांतिरंशादिः २३।२६५६ वेधोपलब्धावन्त्यपलांशा वेधोपलब्धा रविपरमक्रांतिश्च । क्षिप्रातटे वेधगृहे प्रसाधित- स्त्रिद्वयं २३ शकावन्त्यपलः प्रदृश्यते । युक्तांक ९ लिप्तोऽथ विदेव ३३ लिप्ता खेणिनां २४ शाः परमापमोऽधुना ॥ १० ॥ पूर्वग्रंथेषु, अवन्त्या अक्षांशाः 'क्षितिषोडशांशः' अं २२॥३० पठिताः, रविपरमक्रांतिश्च जिनांशाः पठिता । किन्तु, अधुना शकवर्षे १८४८ क्षिप्रातट- स्थितायां उज्जायनीवेधशालायां विषुवदिन पलांशाअंकलिप्ताभिर्युक्तास्त्रयोविंश- त्यंशा २३२९ उपलभ्यन्ते मकरारंभे च वेधेन रविपरमक्रांतिः, विगता देवलिप्ता- येभ्यस्ते जिनांशा नाम, अं२३२७ दृश्यते । 'प्रत्यक्षानुभवं न लुम्पति वचः' इति वचनाद वेधोपलब्धमानानि स्वीकार्याणि । इष्टसमये क्रान्तिसाधनम् अभीष्टवर्किपरापमस्य ज्यया हतोऽर्कस्यगुणोऽयुता १०००० तः । जेष्टा धनुः क्रान्तिरजाद् घटात् षड् ६ भेऽर्के धनर्णं खलु सौम्ययाम्या ॥ ११ ॥ " ·Taginiamayan उदा० र. परमक्रांतिः अं. २३।२६११६ ज्या ३९७९ रविज्या ९१९४ हताऽयुताशा ३६९८,इष्टा ज्या । अस्या अनुरंशादि २११२३।२०, इष्टा रविक्रान्ति- ऋणं दक्षिणा । चरसाधनम् क्रान्तिस्पृशज्याऽक्षलवस्पृशज्ज्याऽऽ- हातस्त्रिभज्याविहतेप्सिता ज्या। धनुश्वरांशा अथ पूर्णचंद्रा १० भ्यस्तालवास्ते चरकं पलाधम् ॥ १२ ॥ क्रान्त्यक्षस्पृशज्ज्याहतिरयुताप्तेष्टजीवा । तस्या धनुश्वरांशाः। ते दिग् हताः पलादिचरम्। उदा. क्रां. रा. २११२७।३० स्प. ज्या. ३९३० अक्षांश २३।९ स्प. ज्यया ४२७६ गुणिता बिज्या भक्ता लब्धा १६८५, इष्टजीवा । ततो धनुः अं ९। ४२।०, दशगुणितं प. ९७० चरं ज्ञेयम् ।सूर्यस्य दक्षिणगोले स्थितत्वादिदमृणम् । वेधागतक्रान्तेः सूर्यसाधनम् ज्या क्रांन्तिजाऽयुत १०००० हता परमापमज्या भक्तेप्सितो गुण इनस्य भुजो धनुः स्यात् । सर्विक्षये त्वपम उत्तरगेऽर्क, एप षड्भाच्च्युतो,ऽन्यदिशि षड्भयुतोऽर्क १२ भास्तः ॥ १३ ॥ वेधागतायाः मूर्यकान्ता दशसहस्त्रगुणा परभक्रांतिज्याभक्ता च कार्या । तदेप्सितगुणो लभ्यते । तस्माद्धनुरिनस्य भुजः स्यात् । क्रांतिरुत्तरगासती द्वितीयदिनवेधे चर्द्धिमत्यवलोकिता चेदेष भुज एव स्पष्टसूर्यःस्यात् क्षयिणी हस- न्त्यवलोकिता चेदेष भुजः पडाशिभ्यश्च्युतः कार्यः। तदा स स्पष्टः सूर्यो भवति । अपि च क्रान्तिरन्यादेका दक्षिणा सती द्वितीयदिने ऋद्धिमत्यवलोकिता चेद्भुजः पड्राशियुक्तः कार्यः ! क्षयिणी लक्षिता चेद्वादशराशिभ्योऽस्तश्च्युतो विधेयः तदा स्पष्टसूर्यो भवति । उदा. क्रांतिरंशादिः २११२७३० दक्षिणाऽन्यस्मिन् दिने क्षयिण्यवलो- किता । तस्या ज्या ३६५८ दशसहस्रगुणा, परमत्रांतिज्या ३९७९ भक्ता, तदा ९१९४ इष्टगुणः । तस्माच्चापं रा. २१२०, अयं भुजो द्वादशराशिभ्यश्च्युतो रा. ९।२३।१० स्पष्टसूर्य उपलभ्यते ।

·শনিস रवेविषुवाशक्रान्तिसाधनम् खरांशुस्पृशज्या शत १०० धन्यकदिग् १०९ हत स्पृशज्ज्येप्सिता कार्मुकं वैषुवांशाः रविभ्यांवराभ्रासुदृग २५०० न्याग्निसर्प- द्विषड् ६२८३ भाजिता क्रांतिदाऽपमोऽस्याः ॥ १४ ॥ उदा० स्प. सू. स्प. ज्या २३३६९ शतघ्नी नवाधिकशतेन १०९ हृता च २१४४०, इष्टा स्पर्शज्या। अस्या धनुः, रा. २।४।५९, अस्माद् भुजाच्चक्रशुद्धया साधिता वैषुवांशा रा. ९।२३।? रविज्या ९१९४ अंबराभ्रासुदृनिघ्नी, अग्निसर्पद्विषड् भाजिता च ३६५८, इष्टभुजज्या। अस्या धनुरंशादि २१।२७।३० क्रांतिः । वेदक्षिण- गोले स्थितत्वाद्दक्षिणेति प्रागेवोक्तम् । नतोन्नतसाधनं नतोन्नतकालांशसाधनं च । दुखंडेष्टनाड्यंतरं स्यान्नतं तद्विहीनं दिनार्धं भवेदुन्नताख्यम् । रसैः६संगुणा नाडिकाः कालभागा धनं प्राक् परत्रास्वमेते निरुक्ताः ॥१५ इष्टकालदिनार्धातरघट्यो नतं स्यात् । तस्य दिनार्धस्य च यदंतरं तदुन्नतं स्यात् । एता नाड्यः षड्गुणाः कालांशा ज्ञेयाः । ते पूर्वाह्न धनं पराहे ऋणम् । सूर्योदयादिष्टं घ. १०.३० दिनार्धं घ. १३।२३ तदा घ २।५३ पूर्वनतं धनं स्यात् । तत्पडनमंशादि १७/१८ नतकालांशाः नतकालान्नतांशसाधनम्-- चरज्यान्विता या नताकोज्यका तां कुरु क्रांतिकोज्याहतां त्रिज्यकाप्ताम् । फलात्कोज्यकाघ्नी त्रिभज्योद्धृतां च भवेदिष्टकोज्या, धनुः स्यान्नतांशाः ॥ १६॥ नतकालस्यांशानां कोटिजीवा चरांशज्यया संस्कृता, अयुतेन हृतेन अपमाक्षांशकोज्यावधेन, आहता त्रिज्यकाप्ता चेष्टकोज्या स्यात् । ततः कार्मुकं नतांशा भवन्ति।

·সিসহখিনি। उदा. अक्षांश २३।९ कोज्या ९१९५ क्रां. २१।२३ कोज्या ९३१२, कोज्य- योर्धातः ८५६२३८४०, अयुतहतः फलं ( अंतिमांकचतुष्टयत्यागेन दशस- हस्तविभाजनं सुकरम् ) ८५६२ । नतकालांश १७/१८ कोज्या ९५४८ चरांश ९।४२ ज्या १६८५ (ऋ) एतयोर्योगः ७८६३ । पूर्वसिद्धफलेन ८५६२ सहयोगं संगुण्य गुणनफलं ६७३२३००६, दशसहस्रेण च विभाज्य फले ६७३२ प्राप्यते । सेष्टकोज्या । तस्या धनुरंशाः ४७।४१ नतांशा लभ्यन्ते । उन्नतांशसाधनं नतांशेभ्यो नतकालसाधनं च । नतांशोत्थकोट्युन्नतांशास्ततो ज्या त्रिभज्या १०००० कृतिघ्नी पलक्रांतिकोट्योः । ज्ययोर्घातभक्ताऽत्रदेया चरज्या विलोमं त्वियं स्यान्नतात् कालकोज्या ॥ १७ ॥ अत्र व्यस्तविधिना नतकालसाधनं प्रदर्शितम् । उदा० नतांशकोज्या ६७३२ विज्याकृतिनी ६७३२०००००००० गुण- नफलम् । पलकोटिः, अं ६६।५१ क्रांतिकोटिः, अं ६८।३७ एतयोये ९१९५ तथा ९३९२ । तयोर्घातेन८५६२३८४०तद्गुणनफलं भक्तं तदा लब्धिः ७८६३। चरज्यायां १६८२ (ऋ) विलोममत्र लब्धौ दत्तायां प्राप्यते ९५४८ नतका- लांशकोज्या । ततस्तच्चापांशा अं. १७ क. १७ नतकालांशास्ते च षडाप्ता नतघट्यः २।५३ स्युरिति ज्ञेयम् । अग्रासाधनम्। अक्षांशकोटिः कथितोऽस्तिलंव- स्तज्ज्योद्धृतः क्रांतिगुणोऽयुत १००० घ्नः । अग्राज्यकाऽग्रापि धनर्णमेषा स्यात्क्रांतिवत् तद्धनुरग्रकांशाः ॥ १८॥ अक्षांशा नवतोर्वशोथ्यास्तदा या कोटिर्लभ्यते सा लंबसंज्ञा स्यात् । क्रांतिज्या दशसहस्त्रगुणा लम्बज्याभक्ताऽग्राज्या भवति । तामप्यति कथयन्ति । सा,अग्रा इत्यपि कथ्यते । सा क्रांतिवद्धनर्णम् । तदंशा अग्रांशाः स्युः । उदा० क्रां. ज्या ३६४७ त्रिज्यागुणा ३६४७०००० अक्षांश २३।९ कोज्यया ९१९५ भक्ता ३९६६ । इयं, अग्राज्या, अग्रा वा । तदंशा २३।२२ अग्रांशा भवन्ति । क्रान्तिर्ऋणम् अत एषाग्रापि ऋणम् । दिगज्या दिगंशसाधनं नतांशेभ्यो दिगंशसाधनं च ।

·लवानदकरणम् नताश कोज्यापलभासुराष्ट्र ८३३ वातेऽजकाज्याऽयुतकेन १०००० निघ्नी । स्याद् व्यस्तयुक्ता नवभागदोया- घृतेष्टगज्या युतिभिनचिन्हा ! १९ ।। नतांशकोज्या, पलमा, सुराष्टौ, ८३३ एतेषां जयाणी घाते, दशसहस्र निघ्नाऽाज्या व्यस्तं चुतका कार्य : यवना धनं ताहि ऋणं कार्या । यदि ऋणं तहि धनं कार्या । पश्चान्नतीशज्यया भक्त स्यात् । फलं राज्या भवति । यदि युतिर्धनं तहि ला ज्या ऋण चादि युतिनणं तर्हि दृगज्या धनं स्यात् । उदा नलांशाः ७१ तेषां कोज्या ६७३ सुराष्ट्रगुणा २६०७७५६ पलमा १८ निघ्नी च गुणनफलं २८७६७७८८ : पाक साधितामा ३९६६ ऋणम् । तस्मात्साऽयुतघ्नी ३९६६:००० ! अस्मिन् गुणनफले व्यस्तमर्थात् धनं क्रियते । तदा युतिः ३८४९७६८८ धनं नताशज्यया ७३९४ भक्ता फलं ९२५४ हग्या लभ्यते । युतेर्धनत्वादियं भिन्नचिन्हा नाम ऋणं स्यात् । तदंशा ६७१४४ ऋणं दिगंशाः स्युः ! भाकर्णदिगंशसाधनम् भाशंकु १२ वगैक्यपदं प्रभाश्रव- स्तनाग्रकाया विपरीतसंस्कृतिः । घाते पलाभाऽयुतयोः १०००० प्रभाहता दिग्ज्या ततोशायुति भिन्नलक्षणाः ॥ २० ॥ इष्टच्छायावर्गयुतद्वादशवर्गाद्यन्मूलं तद् भाश्रवश्च्छायाकर्णः स्यात् । तेन कर्णेन गुणिताया अनाज्यायाः पलभाऽयुतयोर्धाते विपरीतसंस्कृतिः स्यात्। यदायाधनं तदा गुणनफलमृणं यदा सा ऋणं तदा तत्फलं धनं इदं संस्कृतिफलं प्रभाभक्तं दिग्ज्या भवति । ततोऽशा दिगंशा ज्ञेयाः । ते युतिभिन्नलक्षणा नाम संस्कृतिफलविरुद्धचिन्हाः स्युः । यदि संस्कृतिफलं धनं तर्हि त ऋणं यदि तहणं तदैते धनम् । उदा० इष्टच्छाया, अंगुलादिः १३।११, तद्वर्गः १७३।४८, शंकु १२वर्गण १४४ युक्तः ३१७४८ अस्मात्पदं अं. १७४९।१२भाकर्णः स्यात् । अग्रा ३९५६ भाकर्णनिघ्नी कृता तदा गुणनफलं ७०४९६। अग्राया ऋणत्वादिदं फलं धनम् । पलामा अं.५।८ अयुतनिध्नी ५१३३३,अस्मिन् गुणनफले धनं युक्ता १२१८२९ धनं, छायया १३३११ भक्ता तदा फलं ९२५४ दिगज्या । ततोऽशाः ६७४४ संस्कृतिफलस्य धनत्वादेते दिगंशा ऋणं नाम पूर्वबिंदोर्दक्षिणस्यां दिशि ज्ञेयाः ।

·विप्रनाधिकारः ५७ छायार्कसाधनम् , अग्रतोऽर्कसाधनम् । छायाघ्नदिग्ज्या पलभात्रिभज्या १०० वधान्विता भाश्चुतिभाजिताऽग्रा । तम्यक्षकोज्याऽयुत १०००० हृच्च मौर्वी क्रान्तस्ततः प्रोक्तवदर्कसिद्धिः ॥ २१ ॥ छायानदिग्ज्या पलभाविभज्याभवधान्विता कार्या । पुनर्भाश्रुतिभाजिता, अग्रा स्यात् । तया,अग्रया निघ्नी,अक्षांशकोज्या नाम लंबज्याऽयुतहृत्क्रांतिज्या स्यात् । तस्याः प्रागुक्तवदर्कसाधनं क्रियते । उदा० छाया, अंगु. १३।११ नदिज्या ९२५४ ऋ. गुणनफलं १२१०२९ ऋ. पलभालिमज्यावधेन ५१३३३ । सहितं ७०४९६ ऋ भाकर्ण, अंगु. १७।४९।१२, भक्तं,अग्राज्या ३९६६ऋ, भवति तद्दनी लंबज्या ९१९५,अयुतहृत् सती३६४७ ऋ.क्रांतिज्या निष्पद्यते । तस्याः क्रांतिः, अं.२१।२३ ऋ । अस्याः सूर्यभुजः अं ६६।२५, तस्मात्स्पष्टो रविः, रा. ९।२३।३५।० । दिनार्थे रवेर्ये नतांशास्तदूनाः पलांशाः, पलोना नतांशाः क्रमेण । रवावुत्तरे दाक्षिणे गोलखण्डेड पमः स्यात्ततः प्रोक्तवच्चंडरश्मिः ॥ २२॥ स्पष्टोऽर्थः । विशेषः---वेधेन रवेरानयने प्रातरग्रा द्रष्टव्या ततः क्रांतिः सूर्यश्चोक्तव- त्साध्यौः पश्चात् तस्मिन्नेव दिने कस्मिंश्चित्समय इष्टच्छायातो भाकर्णः साध्यः । विद्धदिगंशेभ्यो दिग्ज्या साधनीया। पश्चात्प्रोक्तरीत्या स्पष्टभानुसाधनं सुगमम्। मध्याह्ने तु नतांशज्ञानाक्रांतिः सिद्धयति । क्रान्तेर्भुजो भुजाच्च स्पष्टसूर्य उक्तरीत्या ज्ञायेत । एवं प्रातर्मध्याह्नेऽन्यस्मिन् समयेऽपि वेधात्सूर्यज्ञानं कर्तुं शक्यते । दिगंशेभ्यो नतांशसाधनं छायाकर्णानयनं च । निघ्न्यक्षमा दिग्लवगुणाविहताऽभीष्टदिग्भोदिता, तद् वर्गाढयात् शंकुवर्गात्पदमिह कथितस्त्विष्टकर्णस्तदाप्ता। त्रिज्यानिघ्नीष्टदिग्भेष्टपलगुण इतोऽशाः पृथक् चाथ त ज्ज्या क्रान्तिज्याघ्न्यक्षमौर्वीहृदभिमतगुणोंऽशा अभीष्टापमः स्यात् ॥ २३ ॥ त्रिज्या १०००० ·radip सर्वानंदकरणम् अभीष्टापमाभीष्टकाक्षाशयोगा- तरे स्तो यदा दक्षिणा बोत्तरा था। भवेत् क्रान्तिरेव नतांशास्ततः को ज्यकाप्तं रविघ्नायुतं भाश्रवः स्यात् ॥ २४ ॥ विज्या निन्नी, अक्षभादिगंशज्याभक्ता, इष्टा दिक्छाया" उच्यते । तद्वर्गयुक्तशंकुवर्गात्पदामिष्टच्छायाकर्णोऽभिहितः । इष्टदिकछाया विज्यानिन्नी, इष्टच्छाया कर्णेन भक्ता, इष्टाक्षज्या स्यात् । अक्षज्याहृत् क्रांतिज्यानीष्टाक्षज्या, इष्टक्रांतिज्या स्यात् । तस्याः क्रांन्त्यंशा आनेयाः । दक्षिणस्यां क्रान्त्यां, इष्टाक्षा- शानामिष्टक्रान्त्या योगः कार्यः । उत्तरक्रान्त्यां तेषामन्तरं कार्यम् । एवं नतांशा निष्पद्यन्ते । तेषां कोज्ययाप्तं रविन्नायुतं भावः स्यात। उदा०अक्षभाविज्यानी ५१३३३ दिगंश ६७।४४ ज्यया ९२५४ भक्ता इष्टदि- क्छाया, अंगु. ५॥३३ तद्वर्गात् ३०४८।९, शंकुवर्ग युक्तात् १७४|४८१९ पद, अंगु १३।१२।१२इष्टच्छायाकर्णः । इष्टदिक्छाया त्रिज्यानी'२५५००इष्टच्छायाकर्णभक्ता; इष्टाक्षज्या४१९८स्यात ततो धनुरंशा २४१९अभीष्टाक्षांशा स्तेषांज्या ४१९८ क्रांति २११२३।२८ज्या३६४७ऋ.निन्नी१५३१०१०६,अक्षांश २३।९ ज्या३९३१भक्ता,इष्ट ज्या ३८९५ ऋ.। तस्याश्चापमिष्टाक्रांतिरंशादिः २२।२५ सूर्यक्रांतिदीक्षिणा वर्तते। अस्मादिष्टाक्रांतिरिष्टपलांशै २४/९ र्युक्ता, अं४७४४ नताशा लभ्यन्ते । नतांशकोज्या ६७२५ भक्तं १२०००० द्वादशायुतं कृतं, तदा, अं १७५० भाकर्ण .. उपलब्धः । छायायंत्ररचना यष्टया उदक्पललवोछूितकोटिभूस्थाs ग्रायास्तु भा लघुरहर्दलदर्शिका स्यात् । पूर्वे परे तत इयं नतनाडिकांकान् स्वस्वस्थलेषु पिदधात्यसमांतरस्थान् ॥ २५ ॥ अन्व० उदक् पललवोछितकोटिभूस्थामाया यष्ट्या लघुर्भा, अहर्दलद- शिका स्यात् । तत इयं पूर्वे परे, असमांतरस्थानतनाडिकांकान् स्वस्वस्थलेषु पिदधाति । विवरणम्. एकस्याः सरलाया यष्टया एकमग्रं भूमौ निधायान्यत् , उदक्, उत्तराभिमुखमक्षांशानुगुणं यथोछितं स्यात्तथा सा स्थिरा कार्या । तस्याच्छाया सूर्योदयात्क्रमेण लघुर्लघुर्भवति । यदा सा लघुतमा भवेत्तदा मध्या- ·विप्रश्नाधिकारः ह्रोज्ञेयः । तस्मिन् समये सा समभूमौ यत्र पतति तस्मात्स्थानात्पूर्वे परे च वर्ध- माना भिन्नभिन्नस्थानेषु समायाति ! तानि स्थानानि नियतनतनाडीषु सर्वदा नियतानि संति । तस्माद् भिन्नभिन्ननतनाडीनामंकास्तेषां स्वस्वस्थानेषु लेख- नीयाः । स्थाननिश्चयप्रकारोऽग्रे प्रदर्शितः । तान्यन्तराणि घटिकाजलपूर्तिकालै- मयानि सम्यगथवा वरकालयंत्रः । स्पर्शज्यकेष्टनतजाऽक्षगुणाहता वा त्रिज्योद्धृतोप्सतनतांतरतः स्पृशज्ज्या ॥ २६ ॥ तानि भिन्नभिन्ननतनाडीच्छायास्थानानि मध्याह्नच्छायास्थानाद् घटि- काजलपूर्तिकालैः सम्यङ् मेयानि । एकस्यां घटयां घटीपातं जलपूर्णं भवति । तावति काले यावतान्तरेण च्छाया चलति तस्यान्तरस्यादावन्ते च नाडिकांकी लेखनीयौ । यदा छाया लघुतमा स मध्याह्नस्तदा घटिकापात्रपूरणमारभेत । सयेन क्रमेणांतराण्यपराह्ने वर्धन्ते तेनैव क्रमेण मध्यान्हात्पूर्वमपि प्रातःकालं यावत् तानि वर्धमानानि संति । तस्माद् घटिकापूरणं पूर्वाह्नेऽनावश्यकम् । अपराह्नवत्पूर्वाह्ने स्थानान्यंकनीयानि । अथवा धातुमयकालयंत्रैस्तानि स्थानानि सूक्ष्मनिरीक्षणेन नियतानि कार्याण्यंकन यानि च । गणितप्रकारेणाप्यंकनं कथ्यते। यस्य नतस्यच्छायास्थानस्य स्थिरीक- रणमिष्येत तन्नतकालांशानां स्पर्शज्यां, अक्षांशज्यया गुणयेत् त्रिज्यया च भाजयेत् । तदेष्टस्पर्शज्या भवेत् । तस्याश्चापांशमितमन्तरं मध्यान्हच्छायास्था नात्प्राक परे चेष्टनतनाडीसमये स्यात् । एवमपि नतनाडीस्थानान्यंकनीयानि । रेखागणितप्रकारेणाप्यंकनं विविच्यते। वृत्ते केंद्रत उत्तरां लिख पलज्यां व्यासखण्डांततोऽ प्यूर्वं तत्परिघेरुदक त्वपि दलं संवर्ध्य जीवामितम् । तस्यान्तानतकालकांशककृतो रेखा लिखेद्यत्र ताः खण्डान्तात्परिधेः स्पृशद् गुणमुपेयुस्तत्र नाडयंककाः ॥ २७ ॥ वृत्ते केंदत उत्तरां पलज्यां लिख । व्यासखंडांतत ऊर्ध्वं तत्परिधेरपि, उदक, दलं व्यासदलं जीवातुल्यं संवर्ध्य तस्यांतान्नतकालकांशकृतो रेखा लिखेत्। यत्र ताः खंडांताद् व्यासदलांतात्कृतं परिधैः स्पृशद्गुणमुपेयुस्तत्र तच्छेदनबिंदुषु नाड्यंककॉल्लिखेत् । विवरणम् । समभूमावेकं वृत्तं विलिख्य तस्य केन्द्रादुत्तरदिशि व्यास- दलं (विज्यां) लिखेत् । तस्य प्राक् प्रत्यग् वा केन्द्र पलांशान् कुर्वतीमन्यां ·Sexistinue सर्वानदकरणम् विज्यां लिखेत् । अस्या अन्तादुइङ मुखायात्रिज्याया उपरि लंबं कुरु । सा पलज्या स्यात् । पुनन्दमुखी त्रिज्या वृत्ताद् बहिरुत्तरस्यामेव दिशि संवर्ध्य तस्यां परिधेरुत्तरतः पलयासम खण्डंप्रमाय त चिन्हं कुर्यात् । तस्य सामीप्ये इष्टनतकालांशान कुर्वत्यो रेखाः कार्याः । अनन्तरं उदङ्मुखी विज्या यत्र परिधि छिनात्त तस्मात् स्थानादेका प्राकपरारेखा प्रसार्या । सा वृत्तस्यैका स्पर्शरेखा स्पर्शगुणो वा भवेत् । तां नतकालांशकृतो रेखा येषु येषु स्थानेषु छिन्दुस्तेषु तेषु तत्तन्नतपटीनामंकॉल्लिखेत् । सूर्योदयास्ते स्थानिकमध्यमकालसाधनम् तत्स्थानकेंद्रांतरयातरपा *छाया पिधत्ते स्फुटकाल एषः । छिंदन्त्यपीमाः परिधि च तेषु स्थलेषु लेख्या गतनाडिकांकाः ॥ २८ ॥ उपरोक्तरेखाः स्पर्शरेखां यत्र छिन्दन्ति तेभ्यः स्थानेभ्यः केंद्रं गच्छन्त्यो- रेखाः परिधिमपि यत्र छिन्दन्ति तत्तच्छेदनबिंदुसमीपे यातघटीनामंकान् , लिखेत् । उदङ्मुखबिज्याया उपरि स्थिताया ध्रुवाभिमुखयथ्याश्छाया एताः केन्द्र निसृतास्त्रिज्यास्तत्तन्नतनाडीषु पिदधाति । एवं प्रदर्शितः कालः स्पष्टकाल: स्यात। वेलांतराख्यान्वितपंचचंद्र १५ घट्यो दिनाचे खलुमध्यमाख्याः । धुमानखडोनितवर्धितास्ता स्पष्टोदयास्ते पुरमध्यकालौ ॥ २९॥ स्पष्टदिनार्धसमये वेलांतराख्यान्वितपंचदशघट्यो मध्यमाख्याः खलु । ताभ्यो घटीभ्यो द्युमानखंडेऽपनीते स्पष्टसूर्योदये स्थानिको मध्यकालो लभ्यते, तासु घटीषु द्युमानखंडे युक्ते सूर्यास्ते स्थानिकमध्यकालो ज्ञायते । उदा शके १८४७ पौष कृष्ण ३० गुरौ, उदयांतरं प.२२ धनं तयुक्ताः पंचदश- घट्यः, घ. १५।२२, आभ्यो दिनमानार्धं घ १३।२८,अपनीय स्पष्टोदये स्थानि- कमध्यकालो घ. ११५४ पुनर्घटीपु १५।२२ घ. १३।२८ युक्ताश्चेद् घ. २८ प. ५० मर्यास्ते मध्यमकालः स्यात् । स्थानिकस्पष्टकालात् स्थानिकमध्यकालसाधनम् वेलांतरयुतो व्यस्तचरः पंचपलोनितः ! कालः स्फुटोदयाद् ग्रामे स्पष्टाख्यो मध्यमो भवेत् ॥ ३०॥ .

·Pos
छायायंत्रे होरांकनम्
कर -
त्रिज्या
वम = अक्षांश २३॥ १० ज्या
रय-वम-अक्षज्या
यस्थाने प्रत्येकनतहोराकोणः =१५°
यथा चतुर्होरांकसाधनाथ, रयसकोणः=६०° कस रेषा छायायंत्रवृत्त
ह स्थाने छिनत्ति तस्मात् ह स्थाने चतुर्थहोरांको लिखितः ।
जह
म
५
.
क
७
५

·தபா ·त्रिप्रश्नाधिकारः ६९ : ग्रामे स्फुटोदयात्कालो वेलांतरयुतो व्यस्तचरः पंचपलोनितश्चेत् । स कालो मध्यमो भवेत् । उदा० स्पष्टकालो घ. २५।४३ वेलांतर प. २२ (धनं) युतो घ. २६।५ चरेण घ. १ प. ३७ (ऋ) व्यस्तयुक्तो घ. २७।४२ पंचपलैरूनो घ. २७१३७ मध्यमकालो भवति । रेखांतरचराभ्यां युक् पलैः पंचभिरन्वितः । व्यस्तवेलांतरावन्त्य मध्यकालः पुरे स्फुटः ॥ ३१ ॥ व्यस्तवेलांतरावन्त्यमध्यमकालो रेखांतरचराभ्यां युक् पंचभिर्पलैरन्वित पुरे स्पष्टः स्यात् । विलोमयुक्तं वेलांतरं यस्मिन् स व्यस्तवेलान्तर आवन्त्य मध्यमकाल इति ज्ञेयम् । उदा० आवन्त्य म० कालो घ२७१३७,आस्मन्समये पुण्यपत्तने कियान्स्प- एकाल इति ज्ञातव्ये, आवन्त्यकाले पुण्यपत्तनस्य रेखांतरपलानि १९ (ऋ) युक्तानि । तदा घ. २७/१८ चरे प. ७५ (ऋ) युते घ. २६।३ पंचपलान्विते घ. २६।८ वेलांतरेण प. २२ (ध) रहिते घ. २५॥४६ पुण्यपत्तने स्पष्टकालः । , म्थूलचरसाधनम् अपमालक्षवाहतिः शरै ५ विहृताः स्यात्सुखसाधितं चरम् । शरचंद्र १५ घटीविवर्जित- द्युदंल पंचपलोनितं च वा ॥ ३२ ॥ अपमः क्रांतिरक्षः पलः, एतयोरंशानां गुणनफलं पंचभिर्भाज्यम् । तदा चरपलानि लभ्यन्ते । एतत्साधनं सुखार्थं स्थूलमुक्तम् । अथवाऽन्यः प्रकारो- प्युच्यतेः । पंचपलोनितं दिनमानार्धं शरचंद्र १५ घटीविवर्जितं चेत्तदपि चरं स्यात् । उदा० क्रां. २११२३ पलांशैः २३।९ गुणिता ४९५।१।२७ पंचभक्ता प. ९९ स्थूलं चरं स्यात् । क्रांतेत्रणत्वादेतहणम् । अपरः प्रकारो व्याख्यायते । दिनमानार्धं घ.१३।२८ पंचपलोनितं घ. १३०३ पंचदशघटीभिर्विवर्जितं घ. १ प. ३७ (ऋ) चरं स्यात् । ग्रामांतरसूर्योदयास्ते स्वग्रामकालसाधनम् ·सर्वानंदकरणम् . स्वचरनिहता त्वन्याक्षामा हता स्वपलामया परचरमिदं व्यस्त स्वे. तन्निने त्युदयास्तंगे। सहितवियुत काले, रेखापलांतरमत्र युग वियुतमपि तत् प्रत्यक् भाच्यां स्वतोऽन्यपुरे विमौ ॥३३॥ स्वप्रामचरेण वरनामपलमा गुण्या स्वनामपलभया च भाज्या। फलं परग्राम चरं. स्वग्रामचरवद्धनणं स्यात् तद्वीजरीत्या स्वत्रामचरे व्यस्तं नाम विलोम- रीत्या युक्त कार्यम् । यल्लभ्येत तेन बीजरीत्या स्वग्रामसूर्योदयकालो युक्तः कार्यः । स्वग्रामसूर्यास्तकालो हीनः कार्यः । अनन्तरमेतयोः कालयोः, यदि पर- प्रामः स्वग्रामा पश्चिमदिशि वर्तते तहि रेखांतरपलानि युक्तानि कार्याणि । परग्रामे स्वग्रामात पूर्वदिशि चेद्रेखांतरपलानि वियुक्तानि कार्याणि । एवं पर- ग्रामसूर्योदयास्ते स्वग्रामकालावाप्येते । उदा. आवन्त्यचर प. १७ ऋ । पुण्यपत्तनपलभया, अंगु ४० गुणिता ss वन्त्यचरेण, अंगु ५।८ भाजिता ! फलं प. ७५ ऋ. पुण्यपत्तनचरं । स्वचरे ९७ ऋ. एतद् व्यस्तं कृतं तदा प. २२. ऋ. लभ्यते अस्मिन् . आवन्त्यसूर्योदय- काले घ. ११९४ बजिरत्या युक्ते कालो घ. १६३२, सूर्यास्तकाले घ. २८५५० अनन हीने कृते कालो घ. २९।१७! अवन्त्याः पुण्यपत्तनं प्रतीच्या वर्तते । तस्माद्रेखांतरपलानि १९, एतयोः कालयोः युक्तानि । तदा पुण्यपत्तनसूर्योदये, आवन्त्यमध्यमकालो घ. १५१ पुण्यपत्तनसूर्यास्ते चाबन्त्यमध्यमकालो घ. २९॥३१ लभ्यते। सार्धनाडीद्वयस्यैका होरा पष्टि मिनिटानामप्येका होरा, इतिमानेन मध्यमनाडीनां होराभिनिटेषु परिणमनं सुकरम् ।

·५ उपकरणाधिकारः स्थूलं शशांकानयनं यदुक्तं ज्योतिर्विदां तद् व्यवहारहेतोः । धर्मक्रियाभ्यो ग्रहणादिसिद्धये सूक्ष्मां प्रवक्ष्यामि विधोः प्रसिद्धिम् ॥ १॥ सूक्ष्मचंद्रानयनम् कुर्याद् युताब्दिकमितश्च्युतियुक्तमब्ज केंद्राच्च्युतित्रिगुणवार्षिकयोगयुक्तात् । मांदान्वितं त्वथ तिथेः सहितं फलेन कक्षाफलान्वितमपि स्फुट एष सूक्ष्मम् ॥ २॥ आब्दिकः च्युतिः, मांदः, तिथिः, कक्षा, एते पंचसंस्काराश्चन्द्रे व्यक्ता- नयनाथ दीयन्ते । अत्रतेषां पचांनां क्रम उदितोऽस्ति । (१) अब्जं युताब्दिकमअब्दसंस्कारयुक्तं प्रथमं कुर्यात् । (२) तस्माच्चंद्रात्प्राक्सिद्धचंद्र- केंद्राच्च । च्युतिसंस्कारमानाय तेन तं चंद्र युक्तं कुर्यात् । पश्चाच्च्युतिसंस्कार युक्तेन विगुणवार्षिकसंस्कारयुक्तेन च संस्कृत चंद्रकेन्द्रं विधाय तेन चंद्रस्य मांदफलं विगणय्यतदपि चंद्रे योज्यम् । अनन्तरमेवं सिद्धेन चंद्रेण स्पष्टाण च तिथिसंस्कारं विगणय्य तेन स चंद्रो युक्तः कार्यः । अन्ते, एतस्मात् पूर्व संस्कारसिद्धाच्चंद्रात्कक्षासंस्कारमानीय तेनापि स युक्तः कार्यः । एवं स सूक्ष्मस्फुटो भवति । पंचभ्योऽधिकाः संस्कारा अनावश्यकाः । सूक्ष्मवार्षिकसंस्कारः रवेः केन्द्रजीवा द्विनन्दाष्ट ८९२ भक्ता विधौ वामालिप्ता अर्थता तमेऽपि। स्वपादेन हीनाश्च लिप्ताः प्रदेया इदं वार्षिकं चंद्रतुंगे यथोक्तम् ॥ ३॥ रविकेन्द्रभुजज्या द्विनवाष्ठभक्ता वार्षिकसंस्कारकलाः स्युः । एत यार्षिकफलं वामं चंद्रे योज्यम् । वामत्वमृजुत्वं च प्राग् व्याख्यातमेव । अथ तत्फलं स्वचतुर्थांशन हीनं कृतं राहो वामरीत्यैव प्रदेयम् । अस्याब्दिक- संस्कारस्य चंद्रकेन्द्रे विधानं प्रागुक्तवत्कार्यम् । चंद्रस्य मंदफलसाधन एव बार्षिकफलेन चंद्रकेन्दू संस्कृतं स्यान्न तु च्युति संस्कारसाधने, इति प्रागुक्तमेव ।

·Senima सर्वानंदकरणम् उदा० र. के. रा. १६४३ ज्या १९२७ द्विनदाष्ट्रभक्ता कराए केंद्रस्य तुलादि पढ़े स्थितत्वात्कलस्य वामत्वाच्च चंद्रे रा. ९।२२।१९।४६ ऋणं दत्तं तदाऽऽद्रिकसंस्कारयुक्त चंद्रो राश्यादिः ९।२२।१७१३७ । कलादिफलं २१९ व्यापादरहित १३७ राहावपि वाममृणं दत्तं तदा राहुः, रा. ३।२२।१३।२२।० वार्षिक संस्कार युक्तो राश्यादिः ३२२५१३५।१५ सुसिबै च्युतनिकेन्द्रज्यकांग्लो विलिप्तासु वामां नगाक्षाश्चि २५७ भक्ताम् । ज्यकां मंदकेंद्रात् त्रिनिनाच्च नागा- रिदमै २६८ विभक्ता मृजु तासु दद्यात् ॥ ४ ॥ प्राक्कथिते च्युतिमंदफले अत्र सूक्ष्मे साध्येते । द्विन्नाच्युतिकेंद्राद् ज्या नगाक्षाश्वि २५७ भक्ता कार्या । फलं वामं विकलात्मक स्यात् । त्रिनान्मंदफलकेंद्रादाप ज्या नागारिदर्विभक्ता कार्या, एतत्फलमपि ऋजु विकलादि स्यात् । उदा० "कुर्याद्युताब्दिकमितः ” इत्यादि रीत्या सूक्ष्मस्पष्टचंद्रसाधनं क्रियते। "शशी सूर्यहीनः" इत्यादि प्रकारेण च्युतिफलं साध्यते । स्पष्टरविणा रा. ९।२३।९।३९रहितो वार्षिकसंस्कारयुक्तश्चंद्रमाः कृतस्तदाः तिथी रा. ११।२९।७। ५८ द्विनोऽयं रा. ११।२८।१५।२६ चंद्रकेद्रेण रा. ५।८।३३।४ हीनो रा. ६।१९। ४२।५२ च्युतिकेन्द्रम् । तस्य ज्या ३३७४। हारेण १२५ भक्ता फलं कलादि २७० ध. स्व. १६० भागेन वि. १० युक्तं क. २७१० पुनर्द्विनच्युतिकेन्द्र रा. १।९।२५!'४४ तज्ज्या ६३५१ हरेण २५७ भक्ता तदा फलं वि.२५ध.पूर्वफलेन युक्तं च्युतिफलं क. २७१३५ धनम् । तद्युक्तश्चन्द्रो रा. ९।२२।४५।१२ चंद्रकेन्द्र रा. ५।८।३३।४ च्युतिफलेन क. २७/३५ ध. त्रिगुणवार्षिकफलेन क. ६१८ ऋणं संस्कृतं रा. ५।८५४।२१ मंदफलकेन्द्रम् । मान्दं फलं खखरसेंदु" इत्यादिनाऽऽदौ फलं साध्यते । केंद्रज्या ३५९८ हर १६०० भक्ता फलं,अं२।१४।२५ अंशार्घकला १७युक्तं,अं२।१६।२ऋणम् । एतत्प्रथमफलम् । द्विघ्नकेन्द्रं रा. १११७४८१४२ तज्ज्या ६७१५, त्रयोदशभक्ता तदा विकला ५१६ ऋणं द्वितीयं फलम् । पुनस्त्रिन्नकेन्द्र रा. ३।२६।४६।३ तज्ज्या ८९३२ हरेण २६७ भक्ता वि. ३३ ऋणं तृतीयं फलम् । त्रयाणां फलानामैक्यं, अं. २।२५। ११ ऋणं मंदफलं साधितम् । च्युतिसंस्कारयुक्तश्चन्द्र एतत्फलसंस्कृतो राश्यादि. ९/२०१२०११॥

·उपकरणाधिकारः - " विधुरयं स्फुटभानु ” एतत्पद्येन तिथिसंस्कारः साध्यते। पूर्व- संस्कारयुक्तश्चंद्रो रा.९।२०।२०।१स्पष्टरविणा रा.९।२३।९।३९ हीनो रा.११।२७ १०।२२ तिथिकेन्द्र, तदा तज्ज्या ४९४ हरेण ५००० भक्ता, फलं क.०।६।धनम् । द्विघ्नकेन्द्र रा. ११।२४।२०।४४ तज्ज्या ९८५ हरेण २८० भक्ता फलं क. ३३१ ऋणं पूर्वफलेन संस्कृतं क. ३२५ ऋणं मंदफलसंस्कृते चन्द्रे दत्तम् । तदा चन्द्रो रा. ९।२०।१६।३६ । अन्ते “ भक्तां जीवां" इत्यादिरीत्या कक्षाफल- मानीयते। पूर्वसंस्कारयुक्तश्चन्द्रो रा. ९।२०।१६॥३६ वार्षिकसंस्कारयुक्तेन राहुणा रा. ३२२५।३५।१५ रहितो रा. ५।२४।४१।२१ द्विगुणो रा. १।१९।२२।४२ कक्षा- केन्द्रम् । तज्ज्या १८४३ हरेण १४७० भक्ता फलं कलादि१।१७ धनम् । तद्युक्तो- ऽपि चन्द्रो रा. ९।२०११७५३ स्पष्टचंद्रः साधितः । चंद्रसूक्ष्मगतिसाधनम् च्युतेः केन्द्रभुक्तिः शिवा अष्टचंद्राः शराक्षा ११११८।५५ विधोविश्वरामाः कृतार्थाः१३॥३॥५४॥ तिथेरर्कशर्वा जिना १२।११।२४ श्वाथ कक्षा जनेः षड्दृशो भानि दंता २६।२७।३२ लवाद्याः ॥ ५॥ च्युतिकेन्द्रस्य दिनभुक्तिरंशादिः ११।१८।५५, चं. के. भुक्तिः, अं. १३॥३॥ ५४, तिथिकेन्द्रभुक्तिः, अं. १२।११।२४ कक्षाकेन्द्रभुक्तिः अं.२६।२७।३२॥ केन्द्राकेंद्रजवैक्यतश्च गुणको मेषांग ६ भे तौलिषड् भे वास्तोऽन्तरितो, युतावुभयगौ, स्याद् भिद्युतिभ्यां फलम् । ऋज्वाख्यं यदि नक्रकारिस ६ भे भुक्त्यर्धयुक्केन्द्रके। तत्स्यादस्वधनं च मध्यमगतो, वामं फलं त्वन्यथा ॥ ६ ॥ अन्वयः केन्द्रात् केन्द्रजवैक्यतश्च गुणकौ (भुजज्ये) मेषांगभे ( मेषषट्रे) तौलिषड़े (तुलादिषट् ) ( तदा तौ गुणकौ ) वान्तरितौ (विश्लेषितौस्तः)। (गुणको ) उभयगौ (उभयषटू गौ चेत्) युतौ (कायौँ)। मिद्युतिभ्यां फलं स्यात् । यदि फलमृज्वाख्यं तर्हि तद् नक्रकर्किरसभे केन्द्र क्रमाहणं धनं च स्यात्, वामं फलं चेत् त्वन्यथा (विधिज्ञेयः) । (नक्रकर्किरसभे केन्द्र धनमृणं च स्यात् )। ९ ·सदानंदकरणम् प्रत्येकालकेन्द्राद दिनभुक्तियुक्तान्तस्मादपि च केंद्राद् गुणको भुजज्ये निष्कास्ये । यदि, उभयमपि केन्द्र भेषषटगे तुलादिषटुगे वास्तस्तहि तद्भुजज्य- योरंतरं कार्यम् । यद्येकतरं केन्द्रमकस्लिन षटेऽन्यतरच्चान्यतरस्मिंस्तर्हि भु- जन्ययोयोगः कार्यः एततरमेनं योग वा तत्फलस्य केन्द्रज्या प्रकल्प्य तस्याः प्रोक्तरीत्या फलमानेयम् । तद्गतिफलं भवति ! यदि फलमृजु, तर्हि गत्यर्धयुक्ते मूलकेन्द्रे भकारादिषटे सति तहणम् । गतिफलेषु मध्यमगतौ क. ७९०/३५ संस्कृतेषु स्पष्टगतिर्जायते । फलं वामं चदन्यथा विधिज्ञेयः । उदा० च्युतिकेन्द्र रा. १९१४२।२२ तुलादिष? स्थितं स्वभुक्ति, अं ११।१८।१५ युक्तं रा.११२७ एतदपि तुलादिपटे स्थितम् । तस्मात्तयोय॑योः ३३७४ तथा ५१५३, अंतरं १७७९ कृतम् । तत् केन्द्रज्यां प्रकल्प्यानीतं च्युति- फलं क. १५।१९ च्युतिगतिफलम् । एतत्फलऋजुप्रोक्तं, अर्धभुक्ति अं. ५।३९।२७ युक्तं च केन्द्र रा. २५।२१।२० कार्यादिपट्टे वर्तते तस्मादेतद्गतिफलं धनम् । पुनन्निच्युतिकेंद्र रा. ११९॥२५॥४४ तज्ज्या ६३५१ । केंद्र द्विघ्नभुक्त्या, अं. २२।३७।५० युक्तं तदा रा. २।२।३।३४ तज्ज्या ८८३२ द्वे अपि केंद्रे मेषादिषट्टे वर्तेते तस्माद् ज्ययोरंतरात् १९८१ साधितं फल वि. ७४२ धनम् । पूर्वफलेन क १४.१९ युक्तमिदं क. १४॥२३॥४२ धनं च्युतिगतिफलम् । मंदफलकेन्द्र रा. ५१८५४।२१ तज्ज्या ३९९८ स्वभुक्ति, अंश १३।३।५४ युक्तं, केन्द्र रा. ५।२१।२८।१५ तज्ज्या १३१५ द्वे अपि केन्द्रे मेपादिषट्टे तिष्ठत- स्तस्माद् ज्यांतरात् २२०३ साधितं मंदफलं अं. ११२३३१८१२८ एतत्फलमृजु केन्द्रं च अर्धभुक्ति अं.६।३१।५७ सहितं रा. ५।१५।२६।१८ कर्कादिषट् तिष्ठति तेनेदं फलं धनम् । द्विघ्नमंदकेन्द्रं रा.१०११३४८१४२ तज्ज्या ६७१५ द्विघ्नकेन्द्र भुक्त्या, अं. २६।१४८ युक्तं द्विघ्नकेन्द्रं रा. ११।१३।५६६३०, तज्ज्या २७६८ केन्द्रद्वयं तुलादिषटे तिष्ठति तस्माज्ज्यांतरं ३९४७ द्विघ्नकेन्द्रज्या प्रकल्प्य लब्धं फलं क ५।६।४३ । अर्धभुक्ति अं.१३॥३॥५४ युक्तं द्विघ्नकेन्द्रं रा. १११०॥५२॥३६ मकरादिषट् वर्तते तेनेदं फलं धनम् । विघ्नमंदफलकेन्द्रं रा. ३।२६।४३।३ तज्ज्या ८९३२ त्रिस्नकेन्द्र त्रिघ्नी गतिः, रा. १।९।१०।४२ तया युक्ते रा. ५।५।४३॥४५॥ तस्य ज्या ४०८४ केन्द्रद्वयस्य मेषषटू एव स्थितत्वाद् ज्यांतरात् ४८४८, हरेण २६७ विभाज्य फलं वि. १८१५ विघ्नकेन्द्रे विघ्नभुक्त्यर्धेन रा. ०।१९।३५।१ युक्ते राश्यादि ४।१६।१८।२४ कर्कषट् तिष्ठति फलं च ऋजु तस्मादिदं गतिफलं वि. १८१५ धनम् । फलत्रयस्यैक्यं, अं. १।२८।४३११६ धनं, मंदफलोत्पन्नगति- ·उपकरणाधिकारः ६७ " तिथिकेन्द्र रा. ११।२७।१०।२२ तुलाषट्रे तस्य ज्या ४९४ केन्द्रभुक्त्या अं. १२।११।२४ युक्तस्य केन्द्रस्य रा. ०।९।२१।४६ मेषषट्रेस्थितस्य ज्या १६२८। अत्र केन्द्रद्वयस्य षटू द्वये स्थितत्वाद् भुजज्ययोर्योग २११९ केन्द्रज्या प्रकल्प्य तिथिफलं क ०।२५ ऋणम् । पुनर्द्विन्नतिथिकेन्द्रं रा. ११।२४।२०।४४ तुलादिषटे वर्तते । तस्य ज्या ९८५ । द्विघ्नभुक्त्या अं.२४।२२।४८ युक्तं द्विघ्नकेन्द्रं रा०।१८। ४३।१२ मेषादिषट् । तस्य ज्या ३२०९, अत्रापि केन्द्रद्वयस्य राशिष द्वये स्थितत्वाद् ज्यायोगः कृतः । तस्मात् ४१९४ तिथिफलं क. १४।५७ धनम् । फलद्वययुक्तिः क. १४।३२ तिथिगतिफलं धनम्। कक्षाकेन्द्रं रा. ११।१९।२२।४२ तुलापट्टे । तस्य ज्या १८४३ केन्द्रभुक्त्या, अं. २६।२७।३२ युक्तं केन्द्र रा. ०।१५।५०।१४ मेषष तज्ज्या २७२७ । केन्द्रे- द्वयस्य भिन्नषटस्थितत्वाज्ज्ययोर्योगात् , ४५७२ लब्धं कक्षाफलं क. २।२८ । फलस्यार्जवात्, अर्धभुक्ति, अं. १३।१३।४६ युक्तस्य केन्द्रस्य रा. ०।२।३६।२८ मकरादिषट्रे स्थितत्वादिदं गतिफलमृणम् । एवं गतेश्च्युतिसंस्कारफलं अं. ०।१४।२६।४२ ध. "मंद ". ११२८१४३।१६ ध. "तिथि: " ०१४।३२।०ध. कक्षाः "सारा२८ ऋ धनफलैक्यात, अं. ११५७।४११५८ ऋणे, क. २।२८ विशोधिते लब्धं चन्द्रगतिफलं क. ११५।१४ धनम् । चन्द्रमध्यमगत्यां क.७९०।३५ युक्तेऽस्मिन् , लब्धा चंद्रस्पष्टगतिः क. ९८५१५० प्रकारान्तरेण चन्द्रगति साधनम् । वांछितकालास्त्वल्पघटीभिः प्रागथवोचं स्पष्टहिमांशोः। अंतरमेषामन्तरसमये मुक्तिरथैषोगतिरपि चेत्थम् ।। ७ ।। इष्टकालात्प्रागथवा पश्चात्स्वल्पघटीषु चंद्रःस्पष्ट आनेयः । तस्य चंद्रस्ये- टकालसाधितस्य चंद्राबदतरं सा तासु घटीपु चंद्रगतिज्ञेया । अस्यां षष्टिहता- यामंतरनाडीभत्तायां दिनतिज्ञेया। शरगतिरप्यनया रीत्या साधनीया। उदाः स्पष्टसूर्योदये स्पष्टचंद्रो ज्ञात एव । तस्य दिनगतिसाधनार्थं सूर्यो- दयादिष्टघटापु १० दशसु स्पष्टचंद्रसाधनं क्रियते । तस्मिन्समये रा. अं. क. वि. स्पष्टरविः ९।२३।१९।५९ " " ·se ज्या, हरः, फलं ६११५/१३ सर्वानंदकरणम् रविकेंद्र रा. ६।११।१८।३३ मध्यमचंद्रो ९॥२४॥३१॥२६ ५.१०॥४११४० राहू ३२५/३६/२५ एभ्य उपकरणेभ्यश्चंद्रसाधनं सन्यासामिह प्रदश्यते । शके १८४७ पौष कृ. ३० गुरौ, इ. घ. १०० युक्तसंस्कारस्य प्रथमाक्षरं राहुचंद्रसान्निध्ये कोष्ठे प्रदर्शितम् । संस्कार केंद्रानयनं राहुसाधनं फलयुक्तिः (१)र. के. रा. ६११११८१३२ क २।११ ऋम. चं.रा.९/२४॥३॥३६ वार्षिक राहू रा. ३२२५।३६।२१ स्वपादोन सं. ११३८ वा. सं. ०१ ०२।११ संस्कारः वा. सं. १३८ ऋ ऋच.(वा)रा९।२४।२९।१५ रा.(वा) रा. ३।२५।३४।४३ १९६१।८९२ (२) चं. (वा.) रा. ९।२४।२९।१५/१६०)क.२९।२३। च.(वा रा९।२४।२९।१५ च्युति- स्प. र. रा. ९।२३।१९।५९ ११ च्यु.फ.रा.०1०1३००ध ०॥ ९।१६ २९।३४ ध चं. (च्यु.)रा.९।२४।५९। द्विगुणति, ०२।१८।३२ ०२६ध १५ चं. के. रा. ५॥१०॥४५॥४०ऋ ३०० च्यु. के. रा. ६२१३२।५२ ३६७३।१२५ द्विगुण के.रा. १।१३।५।४४ ६७०४/२५७ (३) चं.म. के.रा. ५॥१०॥४५॥४०/१२०) अं. २।१।१०(च्यु)रा९।२४।५९।१५ १३००ध ११० म.फ.रा.०२।१०३१ संस्कारः ५।११।१५।४० अं. २।२।१० ऋचं.(मं)रा.९।२२।४८१४४ त्रिगुणवार्षिक।०६।३३३ म. फ. के.रा ५।१।९।७ १३१ ऋ द्विगुणकें.रा.१०।२२।१८।१४ अं. २।१०।३१ ऋ त्रिगुण के. रा, ४।३।२७।२२/ ३२३१२१६०० ८३४२।२६७ संस्कार:ति. मंदफल- च्यु. सं. ७५० ·उपकरणाधिकारः ३ (४) . (मं.)रा. ९।२२।४८।२४| क. ० १ धच.(म)रा.९।२२।४८१४४ तिथि- स्प.र.रा. ९।२३।१९।५९ ऋ १३९ ऋति. सं. ००1०।३८ ऋ संस्कारः ति. के. रा.११।२९।२८।२५ क.०३८ ऋ चं.ति. रा.९।२२।४८१६ भुजः 01 ०1३१॥३५ ९११५००० द्विगुणकें.रा.११।२८।५६।५० १८३।२८० भु. ॥ १।३।१० (५) चं. (ति.) रा. ९।२२।४८१६क. ०१३९ ध चं. (ति)रा.९।२२।४८६ कक्षा-चं. वा.रा.३१२५/३४।४३ऋ कक्षासं.रा.०1०1०1३९ध संस्कारः रा. ५/२७१३।२३ स्प. चं.रा.९।२२।४८।४५ द्विगुणं रा. ११२२४।२६।४६ ९६८।१४७० सूर्योदये स्प. चं. कक्षाकेंद्र रा.९/२०११७५२ अंतरं रा. ०२।३०।५३ ४६० १०) १५०५२।० चं. ग. अंशादिः१५।५। १२ कलादिः ९०५।१२ पर्वान्ते चंद्रशरसाधनम् पर्वान्तिकस्पष्टविधार्विराहो- याग्नि २ घ्नखानेन्दु १.०० हृता कलाद्यः । वामप्रकारः शर उक्तवद्वा वामं च देया विकलाः शरेऽस्मिन् ॥ ८ ॥ यदा चंद्रसूर्यो निरंतरौ षड्राश्यंतरौ वा भवतस्तदा दर्शान्तः पर्वान्तो वा क्रमेणोदितः किन्तु शास्त्रे द्वयोरपि पर्वसंज्ञा कृता । अस्मिन्समये विराहुचंद्रस्य- ज्या विघ्नी शताप्ता च विधेया । स वामप्रकारः कलाद्यः शरो भवति । मेषतुला- दिषट्के विराहुचंद्रे सति स धनमृणं च स्यादित्यर्थः । प्राकथितरीत्या साधितोऽपि शर इयानेवायाति । अस्मिञ्झरे वक्ष्यमाणा विकला अपि वामप्रकारेण सं. योज्याः । तेन सूक्ष्मशरो लभ्यते । पर्वान्तादितरस्मिन् समये प्रागुक्तप्रका- रेणैव शरो विगण्यः । उदा०-शके १८४७ पौष कृ. ३० गुरौ दर्शान्तः स्पष्टसूर्योदयादिष्ट अ.१२५.१२एतत्समये भवतीत्यग्रे निश्चितम् । तदानीन्तनः सूक्ष्मशरः साध्यते ।

·HARRAINMritik सर्वानंदकरणम् अस्मिन्समये प. चं. रा. ९:२३२२११५६ राहुः, रा. ३२२५१३६।१४ राहूनित- स्पष्टचन्द्रो रा. ५२७११६३१२८. शरकेन्द्रम् । तस्य ज्या ९१ त्रिनी शतेन विभक्ता च कलादिः १२४४ शरः सिद्धयति ! वामप्रकारणायं धनम् । इन्दूच्चहीनव्यगुराचि २ नित मध्यार्कहीनागुयुतेन्दुतुंगम् । चंद्रोच्चहीनागुयुतेन्दुकेंद्र राहूवर्ककेन्द्रोनितमध्यमेन्दुः ॥ ९॥ मध्येदुराहनितमध्यभानु भानूच्चकैक्यं, त्वथ राहुरूनः। मध्येन्दुतिग्मांशुजकेन्द्रकाभ्यां केंद्राणि षड् ग्लौशरसूक्ष्मसिद्धयै ॥ १० ॥ शरे सूक्ष्मसंस्कारार्थ केंद्राणि कथ्यन्ते (१) इन्दूच्चहीनो व्यगुः (२) द्विघ्नमध्यरविणा रहितं चंद्रोच्चराहोरक्यं (३) चंद्रकेन्द्रराह्वोरैक्यं चंद्रोच्चेन रहितम् (४) राहककेन्द्रक्येन रहितो मध्यमचंद्रः । (५) मध्येन्दु राहूभ्यामूनितं मध्यमार्करव्युच्चयोरैक्यम् । (६) मध्यमचंद्ररविकेंद्रेक्येन रहितो राहुः । एतानि घटकेंद्रण्यादावानेयानि । नवांगवेदै ४६९ श्चतुरिन्दुशैलै ७१४ स्त्रिवाब्धिभिः ४०३ सिंधुनभश्चतुकैः ४०४ । अष्टविकेंद्र १४२८ र्जिनसागरै ४२४ श्च क्रमाद् हृताः केन्द्रगुणा विलिप्ताः । ११ ॥ षट् केन्द्रजीवाः क्रमेणैतहरैर्भाज्याः । फलानि संस्कारविकलाः स्युः । उदा० उक्तसमये चं. उ. रा ४।१३।४५४६ म. र. रा. ९।२३।०५६ चं. के. रा. ५।११।१४।४० र. के. रा.६।११।२२।४३। र. उ. रा. ३।१११३८।१४ म. चं. रा. ९।२५०२६। राहुः, रा. ३।२५।३६।१४ । (१) चंद्रोच्चोनो राहू रा. ११।११।५०।२८ ज्या ३११८ स्वहारेण ४६९ भक्ता तदा विकला ६।३९ ऋ २) राहुचंद्रोच्चैक्यं रा. ८/९।२२।० द्विघ्नरविणा रा. ७१६।११५२ हीनं, रा. ०१२३।२०१८ अस्मारकेन्द्राद् ज्या ३९६१ स्वहरेण ७१४ भक्ता वि. ५।३२ ध. (३) राहुचंद्रकेंद्रैक्यं रा. ९।६।५०५४ चंद्रोच्चेन रहितं रा. ४।२३।५।१८ ज्या ६००५ स्वहरेण ४०३ भक्ता वि. १४।५४ ·mari उपकरणाधिकारः ध (४) राहुरविकेंद्रेक्यं रा. १०।६।५८१५७, एतेन रहितो मध्यमचं. रा. ११।१८।१।२९ ज्या २०७४ हरेण ४०४ भक्ता वि. ५।८ ऋ । (५) राहुमध्यम- चंद्रेक्येन रा. १०२०१३६।४० रहितं रव्युच्चमध्यमरव्यैक्यं रा. ११४३९।१० । तदा केन्द्र रा. ११।१४।२।३०) अस्य ज्या २७४९ हरेण १४२८ भक्ता वि. श५५ ऋ. । (६) म. चं. र. के. ऐक्यं रा. ४।६।२३।९। एतेन रहितो राहू रा. ३२२५/३६.१ तदा केन्द्र रा.१।१९।१३।५ तस्य ज्या १८७१ स्वहरेण ४२४ भक्ता वि. ४.२५ ऋ । अत्र द्वितीयतृतीयफले धनं तयोरैक्यं वि. २०।२६। अव. शिष्टफलानि ऋणं तेषामैक्यं वि. १८१७ धनर्णसंयोगो वि. २।१९ धनं. चंद्रशरे रा. ०१०११४४० ध. संस्कृतस्तदा स्पष्टतरः शरः कलादि १११४६।१९ धनं नाम सौम्यदिकः । शरगतिसाधनार्थमन्येष्टे घ. २५॥४३ शरो विगण्यते । अस्मिन्समये चं. के. रा. ५।१४।११।२२ र. के. रा. ६।११।३४।१६ राहू रा. ३।२५।३५.३१ चं. उ. रा ४।१३।४७।१८ र. उ. रा. ३।११।३८।२। म. र. रा. ९।२३।१२।१८ म. चं.रा. ९।२७।५८।४० स्प. चं. रा. ९।२३।४।३ स्प. र. ना. ९।२३।३५।५० आदौ प्रागुक्तवद् “ राहूनचंद्र' इत्यादिरीत्या शरसाधनं क्रियते । रा. अं. क. वि. स्प. चं. ९।२६४६३ स्प. चं. रा. ९।२६।४।३ राहुः ३।२५।३५।३० ऋ. राहू रा. ३।२५।३५/३१ ध. ६।१।१०१३२ १॥२२॥२१॥३४ ज्या. २०५० हरेण ३२४ द्विगुण स्प. र. रा. ७१७।११।४० ऋ भक्ता तदा शरः क.६।१९।३७ ऋ| ६ ५। ९।५४ाअस्य ज्या ९०० हरेण ११३६ भक्ता शुद्धिकला ०४७।२६ ऋ । अनया शुद्धथा युक्तः शरः क. ७७३ ऋ. अस्य सूक्ष्मतायै संस्कारा आनीयन्ते । केन्द्र रा. राहुः, रा. ३२२५/३५/३१ चं.उ.रा. ४|१३१४७१८ ऋ केन्द्र रा. ११।११।४८।१३ भुजः ०।१८।११।४७ ज्या ३१२३ हरेण ४६९ भक्ता संस्कारविकलाः : ६३९ ऋ (१) राहुः, रा. ३॥२५॥३५॥३१ चं. उ. रा. ४।१३।४७११८ ध. रा. ८। ९।२२।४९ अस्मिन् द्विगुणो र.रा. ७।१६।२४।३६ ऋ तदा के. रा. ०।२२।५८।१३ ज्या ३९०२ हरेण ७१४ भक्ता वि. ५।२८ ध. (२०) ·सर्वानंदकरणम् च.के. रा .१११११२२ राह रा. १२५/३५:३२३. Here mantreveNAMETRIOR चं.उ.रा.११३१४७१८ ऋ. केन्द्र रा. ११२२.२९:३५ भुजः २०५०/२५ ज्या ५५९३ हरेण ५०३ भक्ता विकलाः १३५२ ध. (३) म. चं. रा. ९॥२७॥५८१४० ३२५१३५/३१ ध. ऐक्यं. १२३२३४|११ (आ) र. उ. रा. ३१११३८।२ म. र. रा. ९४२३११२११८ध. १।४५०२० ऐक्यं. रा. १२३।३४|११ ऋ. केन्द्र रा. १११११११६.९ भुजो रा. ० ११८१४४।५१ ज्या ३२१४ हरेण १४२८ भक्ता विकलाः २०१५ ऋ (५) धनसंस्काराः (२) वि. ५।२८ (३) ,, १३।५२ ऐक्यं वि. १९।२०ध. राहू रा. ३२२५॥३२॥३१ र, कै. रा.६.११॥३४६१६ध १०१७।९।४७ (अ) म. चं.रा. ९१२७५८१४० ऐक्यं ( अ ) १०। ७ । ९१४७ ऋ. केन्द्र रा. ११/२०१४८१५३ अजः ०।९।१११७ ज्या १५९३ हरेण ४०४ भक्ता वि. ३।२६ ऋ. (४) म.चं. रा. ९।२७५८१४० र. के. रा. ६।११।३४।१६ ध, ऐक्यं ४।९।३२।५६ (आ) राहुः, रा. ३।२५।३५/३१ ऐक्य (आ)४।९।३२।५६ ऋ. केन्द्र. रा.११।१६।२।३५ भुजो रा. ०।१३।५७।२५ ज्या २४१२, हरेण ४२४ भक्ता वि. ५४१ ऋ. (६) ऋण संस्काराः (१) वि. प्र.वि ६ ३९ (४) ३ ३ ५६ (५) २ १५ (६) ५ ४१ ऐक्यं, १८१३१ ऋ Anant Tamrat धनैक्यं ऋणैक्यं योगः वि. प्र. वि. १९।२० १८।३१ ०६४९ध. क. वि. प्रीव. प्राकसिद्धशरः ७ संस्कारैक्यं ० ४ध. स्पष्टशरः ७ ६५९ ऋ. प्रवि. क. वि. ६ इ. घ.१२।९ शरः इ.घं. २५/४३ शरः ११४६ ४९ घ.

·सप्तताराधिकारः अंतरे घ.१३०३४ गतिः १८ ५३ ४८ पलानि ८१४ ३६०० गुणः ८१४) ६८०३८1०1० (कलाः ८३॥३४ शरगीतः पूर्वकालात् शरस्यापचयो दृश्यतेऽत इयंगतिऋणम् प्रकारान्तरेण शरगतिसाधनम् चंद्रस्य भुक्तिनवाभिर्विनिघ्नी शतेन लब्धा विधुबाणभुक्तिः। अग्रे त्वियं स्वं हिमगौ विराही नक्रादि षढ़े ऋणमन्यभेते ॥ १२॥ चंद्रगतिं नवभिः सगुण्यं शतेन च विभज्य शरभुक्तिलभ्यत । विराहु- चंद्रे नक्रादिषट्रे सति सोत्तरकाले धनं तस्मात्पूर्वकाले ऋणमित्यूह्यम् । विराहु- चंद्रे कर्कादिषट्सति सोत्तरकाले ऋणं पूर्वकाले धनम् । उदा० चं. ग. क. ९०५।१२ नवघ्नी ८१४६।४८ शतभक्ता क. ८१ वि २८ शरगतिः । विराहुचंद्रो रा. ६।१।१०।३३ कर्कादिषट् । तस्मादियमृणम् । सूर्यबिंबसाधनम् शरदहनाशा १०३५ गतिविकलांघौ कुरुत युतास्तत्स्फुटरविबिंबम् ॥ १२ ॥ रविगतिविकलानां चतुर्थांशे १०३५ विकलासु युक्तासु स्फुटरविबिंबं निष्पद्यते। उदा० प्राक्सिद्धा सू. स्प. गतिः क. ६१६ अस्याश्चतुर्थाशविकलाः ९१६।३० शरदहनाशायुक्ताः १९५११३०,अथवा कलादि ३२॥३१॥३० रविबिंबम् । चंद्राबिंबलंबनसाधनम् विधुगतेः पदमाग्निनखै २०३ हंत शत १०० हृतं परमं विधुलंबनम् । पदमिलाक्षिकर २२१ घ्नामिदं विय नखर २०० हृन्मृगलांछनबिंबकम् ॥१३॥ चंद्रगतेर्मूलं प्रोह्य तत् त्र्युत्तरद्विशतेन २०३ गुणितं शतभक्तं च कुर्यात् तच्चंद्रस्य क्षितिजलंबनं भवति । पुनर्मूलं २२१ गुणं द्विशतभक्तं च कुर्यात् । तत् चंद्रबिंबं स्यात् । उदा० चं. गतिः ९०६।५८ मूलं ३०१५ अग्निनखैर्हत ६१०६।५५ शतभक्तं ६१।४ चंद्रस्य परमं नाम क्षितिजं लंबनं लभ्यते । पुनर्मूलं ३०१५, इलाक्षिकरैर्हतं ६६४८।२५ शतद्वयाप्तं क. ३३।१४।३० चंद्रबिंबं भवति ।

·५ चंद्रग्रहणाधिकारः विश्व १३ शाल्पेऽकांशकाल्पे विराहो वाही भानोः संभवोः निश्चयश्च । पर्वान्ते स्तोऽब्जग्रहस्याथ गोजा १९ ल्पे विश्वा १३ ल्पेऽर्कोप रागस्य वेद्यौ ॥१॥ पर्वान्ते विराहुस्पष्टाकर्भुजे त्रयोदशांशाल्पे सति चंद्रग्रहणं संभवेन्नवांशाल्पे सति तन्निश्चयेन भवेत् । दर्शान्ते सूर्यभुज एकोनविंशत्यंशेभ्योऽल्पे सति सूर्यग्रहणं संभवेत्त्रयोदशांशाल्पे सति तन्निश्चयेन भवेत् । रविशशिग्रहणे स्फुटविध्विनी खामितपण्मितभान्तरितौ क्रमात् । दिनजवांतरकेण विधेहि तौ समकलाविकलावनुपाततः ॥ २॥ स्पष्टार्थम् । अत्र संचारः तिथिषड्भांतरलिप्ताः षष्टिहता भाजिता भिदा भुक्त्योः । इष्टे नाडयः स्वर्ण विधुग्रहेऽल्पे ऽधिके तिथौ षड्भात् ॥ ३ ॥ पर्वदिने यस्मिन् कस्मिंश्चिदिष्टे व्यर्कविधुः कार्य । स एव तिथिरिति प्रागेव कथितम् । तस्य तिथः षडाशिभ्योऽतरकलाः षष्टिहता भुक्कयंतेरण भाजिताः संस्कारघटयो भवंति । षड्भात्तिथावल्प ता इष्टे स्वं, अधिके ऋणं प्रदेया- स्तदा पर्वान्तकालः सिद्धयति । उदा० शके १८४३ आश्विन शुक्ल १५ रवौ चंद्रग्रहणार्थ गणितं क्रियते । अस्मिन् दिनेऽहर्गणः२४०५ चक्र १ तदाहर्गणोत्पन्नो मध्यमार्को रा. ७०।२८।५२ ध्रुवेण रा. ०।१।३८।२५ हीनो रा. ६२८१५०।२७ क्षेपेण रा. ११।२५।१०।११ युक्तो रा. ६।२४।०।३८ रव्युच्चेन रा. ३॥११॥३४।२६ रहितो रा. ३।१२।२६।१२ रविकेन्द्रम् । तस्माद्रविमंदफलमशादि ११५३।१४ ऋणं मध्यमार्के इत्तम् । तदा. स्पष्टार्को रा. ६।२२।७।२४, अस्माश्चरं प. ३७ सूर्ये धनं । तद्युतोऽर्को रा. ६।२२।८।१ "लंकोदयैः स्पष्टरवेःरजादेः” इत्यादिरीत्या वेलांतरं प.३५ ऋणम् । तस्मिन् रविविकलासु संस्कृतेऽर्को रा. ७।२२।७।२६ स्पष्टार्कोदये पंचविकलो- नितः स्पष्टो रविः, रा. ६।२२।७।२१ रविकेन्द्रात् स्पष्टरविगतिः क. ५९॥३४ रवि बिंबं ३२।९। .

·७५ राहू रा. ६।१७।४२।४७/ शेषः ८२ चंद्रग्रहणाधिकारः अहर्गणोत्पन्नश्चन्द्रो रा. ०।९।१४।१ चक्रनिघ्नध्रुवेण रा. ०।३।३५।२९ हीनो रा. ०१५।३८१३२ क्षेपेण रा. ०।९।४०।२० युक्तो रा. ०।१५।१८।५२ रेखांतरं तयुक्तश्चन्द्रो रा. ०।१५।१८।५२ मध्यमसूर्योदये लब्धः । चरं प. ३७ धनं वेलांतरेण प. ३५ ऋणेन युक्तं प. धनं द्विगुणं नवोद्धृतं कलादि ०।२६ ता- क्तश्चन्द्रो रा. ०।१५।१९।१८ कलोनो रा. ०।१५।१८।१८ । अहर्गण २४०५ भवं चंद्रोच्चं रा. ८१२७१५५/५७ चक्र १ निघ्नध्रुवेण रा. ९।२।३५५७ हीनं रा. ११।२५।२०।० क्षेपेण रा. १०।२५।३६१५९ युक्तं रा. १०।२०।५६।५९ मध्यमसूर्योदयकालिकम् । अहगणोत्पन्नो राहू रा.५।२२।३८।४३ च. नि. ध्रुवेण रा. ७।२।३९।५४ हीनः क्षेपेण रा. ५।२७।४६।४ युक्तो मध्य- मार्कोदये रा.६।१७।४४।५३ । तिथिपते पौर्णिमान्तो रात्रौ लिखितस्तस्मात्तत्समीपे चत्वारिंशदघटी मितेष्टे चंद्रसाधनं क्रियते । तदा म. चं. रा. ०२४।४।५३ च. के. रा. २।३।३।५४ स्प. र. रा. ६।२२।४६।७ र. के. रा. ३।१३।५।९ राहू रा. ६।१७।४।४७॥ येन संस्कारेण चंद्रमा राहु युक्तस्तस्य प्रथमाक्षरमत्रकोष्टके प्रदर्शितम् । अ० अथवा समौ। स्पष्टाचंद्रानयनाथ न्यासः संस्कार केन्द्रानयनम् ज्या, हरः,फलं च फलयुक्तिः राहुसाधनं च (१) र. के. रा. ३११३।२७।१७ क १०५५ धनं म.चं.रा.२४।४।५३ वार्षिक: भुजः २।१६।३२।४३ पाद:२।४३ वासं.००।१०५५ध वार्षिक सं.०1०1८।११ ९७२५ र (वा) रा.६.२७/५०१५८ ८९२ (२) चं. (वा)रा.२४॥१५॥४८ क ६९।२० धचं.(वा)रा.३४।१५।४८ च्युतिः स्प. र. ६२२।४६७ऋ १६०/०२६ च्यु.सं.रा.०१।९।१५ध तिथिः, रा. ६.१२९१४१ क.६९१४६ चं. (च्यु) रा.१२५।२५।३ द्विगुणो रा. ०१२।५९।२२ ३१ ऋ चं. के. रा.१२।३।५४ ऋ क.६९/१५ ध च्यु. के. रा. ९।२९।२५।२८८६६७ द्विगुण के.रा.७।२९।२०।५६ २५० नाम १२५ ·सर्वानंदकरणम् NMARWIONSIAMOSAL मायाRINAGATOROHTARRIAGRAINA BiutiHBCAMERARSHSENNAama (३)। म. के. रा. २३१३५४ अ. ५.३९११० ऋ मं.फ.रा.०५।३१।५७ ऋ मंदफलं च्यु. सं. ११५११५/१२० चं(च्यु) रा.१२५॥२५॥३ त्रिगुण वार्पि. ३२१४५ अ. २१५११२९ ऋ चं.(म)रा.०।१९।५३।६ म. फ. के. रा. ४४५५४ १६००५॥३१॥५७ द्विगुण कें. रा.४।९१३११४८७७१२अ० ५९३ वि) त्रिगुण के.रा.६.१४|११४२२१६ अ० वि. ५ (४) चं (मं) रा. १९१५३३६ क. ०६ ऋ (म)रा.८।१९।५३१६ तिथिः स्प. र. रा.६२२।४६।७ऋ ३०३२ तिथिसं.रा.०३४१ ति. के. रा. ५१२७/६५९ क. ३२४१ ऋचंति)रा.०।१९।४९।२५ द्वि. के.रा.१।२४।१३।५४९४ (५). (ति) रा. ११९।४९।२५ क. १२८ ऋचं.(ति.)रा.११९।४९।२५ कक्षा रा.(वा)रा.६.१७५०१५८६८९ कक्षा सं.रा.010100२८ऋ ६।११५८/२५१४७० चं(क)रा.१९।४८१५७ द्विगुणः ०३१५६५४ स्पष्टचन्द्रः सूक्ष्मचंद्रगतिसाधनम्। कें. ष. संस्कार ऋजुवामत्वं केन्द्रसाधनम् भुजः षटुं च फलम् सार्ध भु. च्यु. के. रा. ९।२९।५५।२६ रा. २०१४। ८६६७ क. वि. के. गतिः, रा. ०।११३४ एकषट् अं. ९।१० ऋ. ऋजुफलं १८१५ १।१८४६१७ ७५२१ मकरादि १०१११११३१४५ ११४६ द्विगु, के. रा. ७२९।२९।५०८८६४७ ५०१५२ ए.प. अं. वामं के. गतिः॥२२॥३६।२२।२७२३ ९९१३ कर्कादि ३०, ८।२२।२७२२ १२६६ ·चंद्रग्रहणाधिकारः ऋजु मकरादि . वामं कर्कादि अं. ऋजु कर्कादि म. के. रा. २४|४५।५८ २।४।४५।५८, ९०४६ गतिः ॥१३।३।५४ अं. २७२० २।१७४९।५२।१७४९५२ ९७७५ ७२९ द्वि. रा.४।९।३१२५६१।२०।२८।४। ७७७१ के.गतिः०।२६७१४८ ५।५।३९।४४०२४/२०१६ ४१२१ ३५९१ त्रि. रा.६।१४।१७।५४/०।१४।१७५४/ २४७० के. ग. १।९।११।४२ ० २०ध २३।२९।३६/१।२३/२९:३६ ८०३७ ५५६७ ति. के. रा. ५।२७६५५ ०२।५३/५ ४९४ के.ग. ०।१२।११।२४ भिन्नषट्के ध २५ध ६।९१८११९०।९।१८।१९/१६१७ २१११ द्वि. के. रा. १०२४/०।५।४६।१०/ १००५ १३३५० भि.प. ध १४ ५९ध के. ग.०।२४।२२।४८०।१८।३६॥३८ ३१९१ ०।१८।३६१३८ ४१९६ कक्षा कें.रा. ०१३५६१४४ १३३५६६४४ ६८९ २६।२७।३२ अं. २ ५७ऋत्र ११०।२४।१६/ ११०।२४।१६, ५०६१ . ऋजु कर्कादि वामं मकरादि Tetravsanawune ऋजु मकरादि ऐक्यम् ४४ ८ ऋ ग. फ. २८ २४ चं. मं. गं.७९० ३६ चं. स्प. ग ७६२ १२ चं. ग. क. ७६२।१२ र. ग. क. ५९।३४ गत्यंतरं क. ७०२।२६ चत्वा- रिंशद्घटीसमये स्प र. ६।२२।४६।७ स्प. चं. रा. ०।१९।१८१५७ व्यर्कविधू रा.

·सर्वानंदकरणम् ५।२७।२।५० तिथिरभूत् । पभाद्विशोधितो रा. ०।२।५७।१० षष्टिगुणो गत्यंतरभक्तश्च पदयादिचालनं १९१७, इष्ट प. ४०० युक्तं तदा समकल- पर्वान्तसमयः स्पष्टसूर्योदयाद् घटी ५५ प. ७ तदा संचालनेन लब्धः स्प. चं. रा. २३११११८ स्प. र. रा.३२३१३१८ च. के. रा. २१६१६।२१ चं. उ.रा. १०२१॥३६१५ र.उ. रा. ३१११३४।२६ र. के. रा. ३।१३।२०।१८ राहू रा. १७४११५९ म. चं. रा. १२७१२॥२८ म.र. रा.६२४१५४.५६ पान्तिकचंद्रशरसाधनम् । व्यगुविधू रा, ६।५।१९।१२ ज्या शताप्ता च कलादिः शरः २७।५२।१२ ऋणं तस्य सूक्ष्मसाधनार्थं संस्कारा आनीयंतेः । (१) चंद्रोच्चोनो राहू रा. ७।२६।५।५४ ज्या ८३०० हर ४६९ भाजिता संस्कारो वि. १८ ध. (२) चंद्रोच्चयुतो राहू रा. ५३९।१८१४ द्विघ्नेन मध्यमार्केण रा.१।१९।४९।१८ हीनो रा. ३।१९।२८।१६ ज्या ९४२८ हर ७१४ भाजिता वि. १३ ध. (३) सराहु चं. के. रा.८।२३।१८।२० चंद्रोच्चेन रा.१०।२१॥३६॥५रहितं रा.१०।२।२२।१५ ज्या ८४४१ हरेण ४०३ लब्धा वि. २१ ऋ (४) सराहुविकेन्द्रं रा.१०।१।२। १७, अनेन रहितो म. चं. रा. ०१२७२४१४८ शेष रा. २।२६।२२।११ ज्या ९९८० हर ४०४ भक्ता वि. २४ घ. (५) सराहुर्म. चं. रा. ७१५।६।२७ एतद्रहितं व्युच्चमध्यमाकैक्यं रा. १०१६।२९।२० तदा शेषं रा.२।२१।४२।५३ ज्या ९८९६ हरेण १४२८ विभज्य लव्धा वि. ६ ध (६) मध्येन्दुतिग्मां- शुकेंद्रैक्यं रा. ४।१०।४४।१६, अनेन वियुक्तो राहू रा. ६।१७।४११५९ शेषं रा' २।६।५७।१३ ज्या ९२०२ हर ४२४ भक्ता विकलाः २१ ध.। धनैक्यात् वि. ६४ ऋणैक्ये वि. ३९ विशोधिते शरसंस्कारविकला २५ ध. प्राक्सिद्धशरे क. २७/५२।१२ ऋ संस्कृतास्तदा स्पष्टशरः कलादिः २७।२७/१२ ऋ ( दक्षिणः ) " चंद्रस्य भुक्तिर्नवभिर्विनिघ्नी " इत्यादि रीत्या लब्धा शरगतिः कलादिः ६८।३६, उत्तरकाले ऋणं प्राक काले धनम् । चं. ग. ७६२।३६ अस्मान्मूलं क. २७३६।४१ अग्निनखैर्हतं शतहृतं च चंद्रपरमलंबनं क. ५६ वि. ३। पुनः पदं, २२१ निन्नं २०० भक्तं चंद्रबिंब क. ३०॥३०॥ अस्मिन् पर्वकाले स्पष्टरवौ रा. ६।२३।१।१८ राहुणा रा. ६।१७४१ १५९ रहिते विराहुभानुभुजो रा. ०।५।१९।१९ नवभागेभ्योल्पस्तस्माच्चंद्रग्रह- णेनावश्यं भवितव्यम् । भूभाग्रासखग्राससाधनम् । द्वि २ नंदुलंबनमिभेन्दु १८ विलिप्तिकाढ्यं त्यक्तार्कबिंबमिहखाक्ष ५० हृतं विषु ५१ घ्नम् ·चंद्रग्रहणाधिकारः ७९ भूभाऽ थसेन्दुतनुयुग्वियुगर्धिता च वीषुः क्रमेण पिहितं खपिधानकं स्तः ॥ ४ ॥ उदा० इंदुलंबन क. ५६३ द्विघ्नं १०६।६, अष्टादशविकलाभियुक्त क. ११३।२४ र.बि. क. ३२।९ रहितं ८११४ पंचाशता हृतं ११३७।१७ एकपंचा- शता गुणितं क. ८२।४१ भूभा, चं. बिं. ३०१३० सहिता क. ११३।११,आर्धिता क ५६।३६ मानैक्याधं शरेण २७।२७ हीनं ग्रासः २९।९। पुनः, भूभा ८२।४१ च. बि. रहित ५२।११, अर्धितं २६।५ शरादल्पम् । तस्मात्खग्रासाभावः । स्थित्यर्धसाधनम् । मानक्यखंडेषुवियोगयोग- घातात्पदं खांग ६० हतं विभक्तम् । भुक्तचंतेरण स्थितिखंडघट्यो मानांतरार्धाशुगतोऽर्धमर्दः ॥ ५॥ उदा० मानैक्यखंड ५६।३६, इषुः २७।२७ एतयोर्वियोगः २९।९ योगः ८४१३ अनयोर्घातात् २४५०० पदं ४९।२८ षष्टिगुणित भुत्त्यतरेण ७०२॥३६ च विभक्तं घ. ४ प. ११ स्थित्यर्धम् अत्र खग्रासाभावात्संमीलनोन्मीलनयो- रप्यलाभः । ग्रहणमध्यसाधनम् । पर्वान्तकालपलकेषु विधोस्त्रिंशत्या ३०० भ्यस्ताः शरस्य कलिका जवभेदभक्ताः । कुर्यादणं क्रियवाणिग्गृहयोर्विराही चंद्रेगनाझपभयोः स्वमिति ग्रहार्धम् ॥ ६॥ विधोः शरस्य कलिकास्त्रिंशत्याऽभ्यस्ताः शतत्रयेण गुणिता जवभेदेन गत्यरेण भक्ताः पलानि भवन्ति । तानि पर्वान्तिकपलेषु धनणं कुर्यात्। विराहु- चंद्रे मेषतुलाराश्योः सति तान्य॒णं कन्यामीनयोः सति धनं योज्यानि । तदा ग्रहणमध्यो भवति । उदा० शरः क.२७।२७/१२ त्रिशतीगुणोः ८२३६।० भुत्त्यंतरेण७०२।१२ भक्तः । तदा पलानि १२ लभ्यते । अत्र चंद्रो रा. ०।२७।२४।१८ राहुणा रा. ६॥१७॥४१।५९ विरहितो रा.६।५।१९।१२ तुलायां वर्ततेऽतोऽयं पर्वसंस्कारः प. १२ पर्वान्तकाले घ. ५५।७ पलेष्वृणं दत्तस्तदा घ.५४।५५ ग्रहणमध्यो लभ्यते ।

·सर्वानंदकरणम् M । स्पर्शमोक्षकालसाधनम् । पत्रमध्ये स्थितकनोनित संयुते च ग्रहस्पर्शमोक्षो विधोः । मर्दकालातथा मीलनोन्मीलने स्पर्शमोनान्तरं सर्वपर्वावधिः ॥ ७ ॥ उदा० पर्वमध्यो घ. ५४।५५ स्थित्यर्धन घ. ११६६ रहितो ग्रहणस्पर्श कालो घ. ५०१५५ स्थित्यर्धन सहितश्च घ. ५९६ मोक्ष कालः प्राप्यते । इमौ कालौ स्पष्टौ साधितौ । अनयोरन्तरं घ. ८ प २२ सर्वपति ज्ञायते । स्प. मो. स्थानं दिशाज्ञानम् । विधुं सुरेन्द्रदिशि शरान्यदिक् तमः पृषत्कदिक् स्पृशति पाशिदिशीनकम् । त्यजत्यमू इतरदिशोरथोड्युदर दिशोऽस्वमिंद्रादिशि लवा परे धनम् ॥ ८ ॥ तमोग्रहणांधकारश्चंद्र पूर्वदिशि शरविरुद्धदिशि च स्पृशति पश्चिमदिीश, शरस्यैव दिशि, इन भानुं स्पृश्यति । अमू चंद्रसूर्यौ तत्तम इतर दिशोस्त्यजति । चंद्र पश्चिमस्यां दिशायां शरविरुद्धदिशि त्यजति भानु पूर्वदिशि च त्यजती- त्यर्थः। चंद्रस्योदगदिशो नाम विक्षेपवृत्ते चंद्रमध्यात्कृतोलंबश्चन्द्रपरिधिं यत्रोत्त- रस्यां दिशि च्छिनत्ति तस्माद्विन्दोरने वक्षमाणा ये ऋणं स्थानांशास्ते पूर्वतः प्रदर्या ये च धनं ते पश्चिमतः । त्रिज्याघ्नेपुर्दल युतिहदसौ दोा, चापं बाणाशं, तद्युतनवतिलवाः प्रागस्वम् । स्वं प्रत्यक् च ग्रहमुखविरतिस्थानांशा मर्दाद्यन्ते तनुदलविवरेषुभ्यां ते ॥ ९॥ इषुः स्पर्शमोक्षादिकालिकः शरत्रिज्याघ्नोऽयुतगुणो दलयो भाचंद्र- बिंबार्धयोर्युत्यैक्येन हृद् भाजित इहेष्टदो| भवति । तस्याश्चापं बाणदिक कल्पयित्वा तन्नवत्यशेषु योज्यम् । तदोत्पद्यमाना अंशाः स्पर्शकाले ऋणं मत्वा प्राक् पूर्वतो देया मोक्षे धनं मत्वा पश्चिमतो देयाः । इति स्थानांशाः संपद्यन्ते। संमीलनान्मलिनस्थानगणिते तत्तत्कालिकः शरोऽयुतघ्नो मानैक्यांतरेण विभाज्यः ।

·चंद्रग्रहणाधिकारः उदा० शरगत्याऽऽनीतः स्पार्शिकशरः क. २११४२ त्रिज्यागुणो मान- क्यार्धेन क. ५६।३६ भक्त ३५१७ इष्टज्या भवति । तस्याश्चापं अं. २०१३६ बाणाशं नामात्रर्णम् । तद्युक्ता नवतिरंशा ६९।२४ ऋणं प्रकल्प्योत्तरबिंदोः पूर्व- दिशि देयाः । मोक्षकालिकशरः क ३३।१२ त्रिज्याहतो मानक्यार्थेन हत ३८० इष्टज्या । तस्याश्चापं, अं.३२।३७ ऋणं नवत्यंशेषुयुक्तं, तदा लब्धांशा १७३३ धनं कल्पयित्वा पश्चिमदिारी लेख्याः । समीलनस्थानगणितं स्पर्शस्थानवदुन्मी- लनं च मोक्षवद् वेद्यम् । विक्षेपवलनम् कोज्या विराहिन्दुभवा शता १०० ता गो ९ घ्नी गुणोऽभीष्ट इहास्य चापम् । विक्षेपकाख्यं वलनं शरांशा- स्तद्वा धनणं व्यगुकेतुपार्थे ॥ ९ ॥ विराहुचंद्रम्य कोज्या शतभक्ता नवाभिहता च विक्षेपवलनज्या भवति । अथवा सुखार्थ विक्षेपवलनं पंचांशभितं ग्राह्यं राहुसन्निधौ तद्धनं केतुसान्निध्ये च ऋणं स्यात् । उदा० विराहुचंद्रो रा. ६।५।१९।१२ अस्य कोज्या ९९५६ शताप्ता नव- हता च ८९६ इष्टज्या । तस्याश्चापं रा. ०।५।९ विक्षेपवलनं केतुसान्निध्याहणं कल्प्यम् । विधोक्रांती रविक्रान्त्या समा ग्रहणकमणि । चंद्रग्रहे सा व्यस्ताशा चरं चापि तथा भवेत् ॥ ११ ॥ स्पष्टार्थमिदम् । सूक्ष्मचंद्रकान्त्यानयनमग्रे विपरिणामाधिकारे द्रष्टव्यम् । चंद्रोदयास्तसाधने चरमुपयुज्यते । अवनवलनम् नवागरिनवरामा ३९७९ चंद्रकोज्या हृताग्ला वपमजनितकोज्याता गुणोऽतोऽपमस्य । वलनमृणधनंतत्कार्किंनक्रांगमेऽब्जे त्रणवनवलनांशाः प्राक् परे योजनीयाः नवगिरिनवरामायंकोज्या गुणिताश्चंद्रक्रांतिकोज्या भाजिता अपमवलन- ज्या भवति । तस्मानः at बल्लनं । तस्यायनवलनमपि संज्ञा वर्तते । Prastramadity:

·सत्रानंदकरणम् । । स्पष्टचंद्रे कार्कप सति तद्वणं मकरपते सति धनं ज्ञेयम् । सुखार्थं षड्ाशि- युक्तरवेः क्रान्त्या पर्वान्तस्पष्टचंद्रेण चायनवलनमानेयम् ! उदा० रविक्रान्तिः प्राकथितरीत्या, अं. ८१९६ आयाति । सैवविरुद्ध- दिक चंद्रस्य । स्पर्शकालिकस्पष्टचंद्रो रा, ३२५८ अस्य कोज्यया ९२६६ हता नवगिरिनवरामाः ३९७९ क्रान्तिकोज्यो ९८४५ वृता, इष्टज्या ३७३२ । तस्याश्चापं, अं.२१५५ क्रान्तिवलनम् । चंद्रस्य मकरादिपढ़े स्थितत्वात्तद् धनम्। मौक्षिकचं० रा. १२३१५२, अस्मान्मौक्षिकायनवलनं अं.२११३६ऋ ! स्थानांशा विक्षेपायनवलनांशसंस्कृताः सन्तो यदि धनं तर्हि चंद्रकेंद्राध्रुवंप्रतिनीयमान- वृत्तस्य पश्चिमे प्रदेयाः । यदि ते ऋणम् तहि पूर्वतो देयाः । तत्स्थानयोः स्पर्शमोक्षौ दग्गोचरौ भवत इति ज्ञेयम् । अक्षवलनसाधनम् क्रांतः कोटियुताऽयुताः पललवा युत्यर्धतः कोज्यका दोाभ्यां क्रमशो बियोगदलकोजीवाभुजज्ये हृते। निन्यौ ते नतकालकांसदलजस्पर्शज्ययाऽथेप्सिते स्पर्शज्ये धनुरैक्यमक्षवलनं स्वर्ण नते प्राक् परे ॥१३॥ अक्षांशाः द्विष्ठाः । एकन क्रांतिकोटयंशैर्युक्ता अन्यत्र वियुक्ताः पश्चा- स्थानद्वयेऽप्यर्धिताः । योगार्धकोज्यया वियोगार्धकोज्या भाज्या नत कालांशार्ध स्पर्शज्यया च निघ्नी, आद्येष्टास्पर्शज्या भवति । तस्याश्चापं पृथक् स्थाप्यम् । पुनयोगार्थदोळया वियोगार्धदोा भक्ता नतकालांशार्घस्पर्शज्यया च गुणिता ऽन्येष्टास्पर्शज्या भवति । तस्याधनुरानीयाद्येन चापेन तद्युक्तं कार्यम् । तदेवाक्ष- वलनं भवेत् । पूर्वनतेऽक्षवलनं धनं पश्चिमनते ऋणम् । उदा० सूर्योदयाद्राव्यर्धवटी ४४।२३ स्पर्शकालश्च घ. ५०।४४। एतयो- रंतरं घ. ६।२१ षड्गुणमंशादि ३८१६ पश्चिमनतं तदर्धमंशादि १९।३ तस्य स्पर्शज्या ३४५३॥ अक्षांशा २३१९ दिष्ठाः । एकत्र चंद्रक्रांतिः, अं. ८१५६ ध. कोटथा अं. ८११४ युक्तास्ते १०४।१३,अर्धिता अं. ५२।६। वियोगः, अं. ५७।५५ ऋ । तदर्धं च अं. २८१५७ ऋ; अस्यकोज्या ८७५०, अर्घनतकालांशस्प. ज्या ३४५३ गुणिता योगार्ध अं. ५२। ६ कोज्यया ६१४३, भक्तेष्टास्पर्शज्या ५२४३ अस्याश्चापं, अं. २०४० आद्याख्यं पृथक्स्थम् । पुनर्वियोगार्धज्या ४८४० ऋ. अर्धनतकालांशस्पर्शज्यया ३४५३ गुणिता योगार्धज्यया ७८९१ भक्ता लब्धेष्ट- स्पर्शज्या २११८ ऋ । तदनुरशादि १२ । १४, आद्यधनुषा युक्तं, अं.१५।२६ । पश्चिमनतादिदमक्षवलनं साधितं तस्मादृणम् ।

·चंद्रग्रहणाधिकारः। . ८३ । मोक्षकालो घ. ५९।६ राव्यर्थ घ. ४४।२३ रहितो घ.१४।४३ षड्गुणः कालांशा ८८११८ र्ध, अं४४।९। तत्स्पर्शज्या ९७०८ पृथकस्था । वियोगार्ध- कोज्या ८७२० स्पर्शज्यया ९७०८ गुणिता योगार्धकोज्या६१४३ भक्तेष्टास्पृशज्या १३८२७ । तस्या धनुरंशादि ५४।८, आद्यम् । पुनर्वियोगार्धज्या ४८४० ऋ । स्पर्शज्यया ९७०८ गुणिता योगार्धज्यया ७८९१ भक्ताभीष्टा स्पर्शज्या ५९५४ । तद्धनुरंशादि ३०।४६ ऋ । धनुषोरैक्यं, अं. २३।२२ पश्चिमनतात्सिद्धामदमप्य- क्षवलनमृणम् । वलनैक्यजभागसंस्कृतान् विलिखत्स्थानलवान् यथायथम् । इह दन्तमितांघ्रिमंडलं त्रिकलाभिस्तु पिधानकांगुलम् ॥ १४ ॥ चंद्रोत्तरबिंदोः स्थानांशान् विक्षेपक्रान्त्यक्षजवलंनांशैः संस्कृतान् यथायथं लिखेत् । द्वाविंशदंघ्रिप्रमितं वृत्तं प्रकल्प्यम् । अंगुलं कलात्रयेण भवति । अत्रो- दाहरणे ग्रासः, अं. २९१९ विभक्तोंऽगुलादिः ९।४३ । स्पर्शस्थानांशा ६९।२४ ऋ, विक्षेपवलनं, अं ५ ऋ, क्रांतिवलनं, अं. २११५५ ध; अक्षवलनं अं.१५।२६ ऋ धनर्णयोगांतरं अं. ६७५५ ऋ. अथवा रदघ्नाचक्रांशै ३६० भक्ता अंघ्रयः ६।२ स्पर्शस्थानस्येतेऽशाः क्षितिजोत्तरबिंदोः पूर्वतो ज्ञेयाः । मोक्षस्थानांशाः ५७।२३ ध. विक्षेपवलनं, अं५ ऋ, क्रांतिवलनं, अं. २१॥३६ ध. अक्षवलनं अं. २३।२२ ऋ; एतेषां योगः अं. ५०।३७ ध. क्षितिजोत्तरबिंदोः पाश्चमादारी देयाः । तेषामंध्रयः ४।३०. शीर्षवलनम्। नतांशमौर्याप्तपलांशकोज्या नतज्यकाघ्नीष्टगुणोऽस्य चापे। शीर्षाद्वलांशाः पृथगक्षजीवा विधोर्नतांशोद्भवकोज्यकानी ॥ १५ ॥ त्रिज्याहतः क्रान्तिगुणस्तयोनः स्वर्ण तथा प्राक् च परेऽन्यथांशाः । ते, तान् युतान् स्थानलवैविधेहि विक्षेपकंक्रान्तिवलांशकैश्च ॥ १६ ॥ अक्षांशकोज्या, नतकालांशभुजज्या, अन्योर्धातश्चंद्रस्य नतांशभुजज्यया भक्तः सन्निष्टज्या भवति । तस्याश्चापांशाः शीर्षवलनांशा ज्ञेयाः। तेषांधनर्ण- ·सर्वानंदकरणम् स्वनिर्णयाय ते पुथक स्थायाः। अथ चंद्रनतांशकोटीज्याहताक्षांशज्या कार्या । अयुतन्नी कान्तिज्या सवा चोनिताकार्या ! लदा यथा सा धनर्णं तद्वत्ते पृथक स्थाषिताः शीवलनांशा धन स्युः । किन्त्वेवं ते पूर्वाकाशे चंद्रमसि तिष्ठति शेवाः पब्धिमाकाशे ते विपरीतचिन्हाः स्युः । पूर्वसिद्धस्थानांशैविक्षेपवलनांशैः क्रान्बिलताच वाद संस्कृतान कुरु ! चंद्रशीर्वाद द्रष्दुः सव्यत उत्तराकाशे पश्चिना दिन नई झिजतन्त्र पूर्वा दक्षिण काशे त्वेतविपरीत दिशाज्ञानं स्यात् । उदार आदी स्पर्शकाले चंद्रस्य नतांशाः साध्यंते । चंद्रक्रांतिस्पर्शज्या १४९५ अक्षांशस्पर्शज्यया ४२५५ गुणिता त्रिज्याभत्ता चरज्या ३३६ । नतका- लांश ३८१६ कोज्या ७८६९॥ एताभ्यामुक्तरीत्या साधिता नतांशाः ३९।२१ पलांगकोटीज्या १९४ नतकालांशकोज्यया ६१४० हता नतांशज्यया ६३४० भक्ता शीर्षवलमज्या ८९२८ ततः शीर्षवलनांशाः ६३२२२ पृथक् स्थापिताः । अक्षांशज्या ९३१ नतांसकोज्या ७७३२॥ अनयोतिः ३०३५८४२३ । अयुतघ्नी क्रांतिज्या १४७८०००० । तेन घातेन रहिता । तदा शेषं १९६१८४२३ ऋणम् । तस्मात् चंद्रस्यपश्चिमाकाशे स्थितत्वाच्छीर्षवलनांशा ६३१ २२ धनं नाम चंद्र शीपोत्पश्चिमतो ज्ञेयाः। मोक्षसमये नतकालांशाः ८८।१८ तेभ्यो नतांशाः ८५। ८ सिद्धयंति नतकालांशज्या ९९९६ । अक्षांशकोज्यया ९१९४ गुणिता नतांशज्यया ९९६४ भाजिता मोक्षकाले शीर्षवलनज्या ९२१३ पृथक् स्थापिता । अक्षांश २३ । ९ ज्या ३९३१ नतांशकोज्यया ८१८ गुणिता । तदा घातः ३४५३४८८ । एतेनोना त्रिज्याघ्नीक्रांतिज्या१४७८००००। तदा शेष १ ३२३४८८ ध.। तस्मात्पश्चिमा- काशे चंद्रस्य स्थितत्वाद्वलनांशा ऋणम् । ते शीर्षविदोः पूर्वतो देयाः । स्पर्श मोक्षे अं. क स्थानांशाः--६९।२४ +६९।२४ विक्षेपवलनं-५० क्रांतिवलनं+२२५ +२१/२५ शीर्षवलनं +६३।२२ --६७७ अं. क. योगः +१०२३ +१८१४२ चंद्रशीर्षात्पश्चिमतः चंद्रशीर्षात्पश्चिमतः विरलभूभागासगणितम् । ग्रासाभावे लंबन युग्मनिघ्नं भास्वद्धिबाढयं कुभा, ग्रासकर्म ।

·चन्द्रग्रहणाधिकारः। . " अस्याः प्राग्वत्वत्र मांचं मृगांके स्वल्पं नादेश्योऽयमिन्दूपरागः ॥ १७ ॥ विरावभुजे त्नयोदशांशाल्पेऽपि यदा शरस्य गुरुत्वाद् ग्रासो न लभ्यते तदा विरलभूच्छायाग्रहणसंभवः । तत्साधनार्थं द्विगुणचंद्रपरमलंबनं सूर्यबिंबेन युक्तं कार्य । तदेवभूभां प्रकल्प्य शेषं ग्रहणमध्याधन्तकालसाधनं प्रोक्तरीत्या क्रियेत । अस्यां चमत्कृतौ चंद्रबिंबोपरि किंचिन्मालिन्यमवलोक्यते किन्तु चंद्र- विंबं छिन्नमिव न दृश्यतेऽतोयमुपरागः स्नानदानजपादिकार्थं नादेश्यः । उदा० शके १८३० मार्च शु. १५ सोमे पर्वान्त आवन्त्यमध्यम घ. ५१ प ५८ । अस्मिन् समये चं. शरः क. ५७।३७ ऋ., स्प.चं. रा .१५:२५/३४, चं.ग. क. ७९५॥३२, स्व. र. रा.८.१५२९ । र. ग. क. ६०१५५, चं. परमलं क. ५७ वि. ६, चं बिं. क.३११६, २. बि. क.३२।२९, भूभा क ८६६ द्विघ्नचंद्रपरमलंबनं रविबियुक्तं क.१८६६४० विरलभूभा लभ्यते ! भूभा८३।३६ धं ४११४८ चं. बिंबार्ध १५:३२ युक्तं क ५७।२० मानक्यखण्डम् । एतत् , शरादल्पं तेन प्रासाभावः । विरलभूभां भूभा प्रकल्प्य मानैक्यखण्ड क ८८१५३ मानांतरखण्डं क. ५७।४७ “मानैक्यखण्डेषुवियोगयोग” इत्यादिना स्थित्यर्धं घ. ५१३५, उक्त- रीत्या पर्वसंस्कारपलानि २४ । ३० धनम् । ग्रहणमध्यो घ. ५२१. २२॥३० विरलछायाप्रवेशो घ. ४६४९।५० विरलच्छायातो निर्गमकालो घ. ५७॥५५॥ ३० । निष्फलोऽयं ग्रहस्तस्माद्दणकेन नादेश्यः । खस्वस्तिकचंद्रस्थानानि । रेखांशकाः स्युनतकालभागा वेद्या अवन्त्याः परपूर्वतस्ते। देशेऽत्र चंद्रापमतुल्यकाक्षा- शेऽब्जः पृथिव्यां ग्रहणे खमध्ये ॥ १८॥ स्पर्शमोक्षनतकालांशा अवन्तीतो रेखांशा वेद्याः। पूर्वनते ते पूर्वाः पश्चिमे पश्चिमाः । एतन्मितरेखांशे चंद्रक्रांतितुल्याक्षांशे च स्थाने पृथिव्यां ग्रहणसमये चंद्रमाः खमधे श्यते । उदार स्पार्शिकनतकालांशा ३८१६ मौक्षिकनतकालांशाश्च८८।१८एतदंश- मितरेखांश चंद्रक्रांतिः अं.८१२६ध समाक्षांशे च देशे पृथिव्यां चंद्रग्रहणसमय आकाश शीर्थोपरि दृश्येत नतं पश्चिमं तस्मात्ते रेखांशा उज्जयिनीतः पश्चिमतो ज्ञेयाः । चंद्रक्रांतिवदक्षांशा उत्तराः । सूक्ष्मतापेक्षायामग्रे रंजनखंडे कथित- रीत्या स्पर्शमोक्षकालिके क्रान्ती आनीय तन्मिता अक्षांशा विज्ञयाः । । ..

·सानंदकरणम
पर्वाहे चंद्रोदयास्तसाधनम् ।
पर्वान्तसूर्यास्तमनांतराले
तिथ्याः कला अंग ६ हताः पलानि ।
प्रागुवमिन्दूदय एष्ययाते
पर्वण्यथास्ते बुदया दिनस्य ॥ १९ ॥
पर्वान्तसूर्यास्तकालयोरंतरं कृत्वा तस्य नाडी क्त्यंतरेण संगुण्य षष्टया च
विभज्य तिथिभुक्तिकलाः साध्याः । ताः षड्भिर्भक्ताः सूर्यास्ताप्राक, ऊर्ध्व वा
चंद्रोदये पलानि भवति । पर्वान्त एध्ये नाम सूर्यास्तादनंतरमागामिनि सति
तैः पलैः सूर्यास्तात्यागेव चंद्रोदयोऽभूत्पन्तेि च याते सूर्यात्पूर्वमेव घटिते,चंद्रों-
दयस्तावद्भिः पलैः सूर्यास्तात्पश्चाद्भविष्यतीति ज्ञयेम् । चंद्रास्तसाधनार्थ सूर्यो-
दयकालापर्वान्तकालस्यान्तरघटीपु तिथिगतिकला आनीय ता अंगहता
कृत्वा पलानि विगणयेत् । सूर्योदयानंतरं पर्वण्येष्ये सति सूर्योदयपूर्वचंद्रोद-
यस्य तानि जानीयात्पर्वणि सूर्योदयात्प्रागेव याते सति, सूर्योदयादनंतरं तैः
पलैश्चंद्रोदयः स्यादिति ज्ञेयम्। उदयास्ताधिकारकथितप्रकारेण सूक्ष्मकालावानेयौ।
उदा० पर्वान्तो घ.५५।७, दिनास्तो घ.२८।४६।अनयोरंन्तरं घ.२६।२१
तिथिगत्या क. ७०२।६६ संगुण्य पश्या विभाज्य लब्धाः कलाः ३०८
पड्भिर्भक्ताः पलानि ५१ पर्वान्तोऽवैध्यस्तस्मादेकपंचाशत्पलैः सूर्यास्तात्मागेव
चंद्रोदयोऽभूत् । पुनः, पर्वान्तस्य सूर्योदयकालात् घ ६०, अंतरे घ, ४।५३
तिथिभुक्त्या गुणिते षष्टया च भाजिते क. ५७ लभ्यते । ता अंगभक्ताः पलानि
९।३०।एतैः फलैः सूर्योदयादनंतरं चंद्रोऽस्तगमत् ।
चंद्रग्रहणपरिलेखः ।
भूभामानैक्यमानांतरशकलमितव्यासखंडैः कुरुष्व
वृत्तानि त्रीण पूर्वापरलिखितकुभामार्गमेषां च केंद्रात् ।
प्राक् प्रत्यक् पंञ्चघट्यत्रिजरविविवरे स्पर्शमोक्षस्थबाणौ
स्थाप्यौ संघाय शीर्षे कुरु शशिसरणिं बाणयो रेखयाथ ॥२०॥
बिंदोस्तत्रेष्टकाले हिमगुतनुमितव्यासवृत्तं कुबिंबे
विष्टं यावत्पिधानं तदथ गुरुलघू मंडले इन्दुमार्गः ।
त्तदत्यौ ग्रहमुखविरतिस्थौ विमर्दोद्भवौ च
काल
'कविगणय च्छेद्यके तौ मिमीष्वा॥२१॥

·मानैक्यखंडवर्तुलम्। चंद्रग्रहणम् शके १८४३ आश्विन शु. १५ रचौ पर्वान्तः सूर्योदयाद् घ. ५५१७ चं. शरः २७ ॥२७ दक्षिणः । भूभा ८२।४१ मानक्य खंड ६६।२६ मानांतर खंड २६५ स्पर्शकालः घ. ५०१४४, मध्यः घ. ५४।५, मोक्षकालः, ५९।६ चं. विं ३०/३० ग्रासः २९.९ उत्तरा भूभा खं: डबर्नुलम मानांतर ५५७घट्यः I IN Nish ५२.७ प्राची n.on पश्चिमा 33102शरः 2017२ शरः ri०.५ १५.५ मोक्षः /nmal चं.वि चं.जि. चं.निं दक्षिणा पटक भोग, ऋणं चेत् कादि शंज्या मे ·त्तदत्था ·विपरिणामाधिकारः ८७ ७ भूभाध, मानैक्यखंड, मानांतरखंडं, एतन्मितव्यासार्थोत्थानि त्रीणि वृत्तानि समकेंद्राणि लिखित्वा तेषां केंद्रादेका पूर्वापररेखा प्रसार्या सा क्रांतिवृत्तम् । केन्द्रात्प्राक् प्रत्यक् च पंचघटीनां तिथिकलाः केनचिन्मापकेनांकयेत्तलस्थी चंद्रबाणौ यथादिशं लिखेत् । तयोः शिरसी संधाय चंद्रमार्ग प्रदर्शयेत् । केंद्रे क्रान्तिवृत्ते पर्वान्तघटीलिखित्वा ततः प्राच्या प्रतीच्यामपि यथास्थानं घटी- रंकयेत् । इष्ट घट्यां शशिबाणं विलिख्य तस्य शीर्ष केन्द्र प्रकल्प्य चंद्रबिंबमि- तव्यासं वृत्तं लिखेत् । तद् भूभावृत्ते यावत्प्रविष्टं स्यात् तावान् प्रासः । चंद्रमा- गों मानक्यमानांतरवृत्ते यत्र च्छिद्याद्धत्र स्पर्शमोक्षौ संमीलनोन्मीलने चांकयेत्। तेषां कालाञ् शरमूलस्थांकेभ्यो विजानीयात् । ७विपरिणामाधिकारः धनं स्पर्शजीवा तुलाजत्रये स्या दृणं शेषषड्भेष्वथो कर्किषट्के । स्थिते वैषुवे, जूककर्कित्रिभस्थे प्सिता भोगजस्पर्शजीवा धनर्णम्ः॥ १ ॥ तुलादित्रये तुलामकरकुंभेषु राशिषु स्पर्शजीवा धनं मेषवृषमिथुनेष्वपि धनम् । शेषषडाशिषु कर्कसिंहकन्यामकरकुंभमीनेषु स्पर्शज्या ऋणम् । गृह- स्य वैषुवे नाम विषुवांशेषु कर्किषट्के स्थितेषु वक्ष्यमाणरीत्येप्सिता भोग- स्पर्शज्याऽऽनीयेत सा जूकादिराशित्रये धनम् । कादिराशिवयेचणं ज्ञेया । मृगाद्यंगभे वैषुवे सा स्पृशज्ज्याड जनक्रादि राशित्रये चावगम्या । धुसद्भोगतो वैषुवांशास्तु चैवं ऋणांशस्पृशज्यागुणा व्यस्तचिन्हाः ॥ २ ॥ सा, ईप्सिता भोगजस्पर्शजीवा ग्रहविषुवांशेषु नक्रादिषट्के सत्सु अजादिराशित्रये नक्रादिराशित्रये चाऽवगम्था । ग्रहस्य भोगात्तद्विषुवांश- साधनमपि चैवं, अनेनैव प्रकारेण ज्ञातव्यम् । कादिषट्के भोगे, इष्टा विषु- वांशस्पर्शज्या धनं चेत् सा तुलादित्रये ज्ञेया, ऋणं चेत् कादित्रये ज्ञेया । मृगादिषद्के भोगे सति, इटा विषुवांशस्पर्शज्या मेषादि वये धनं, मकादि- ·सोनंदकरणम् । नये ऋणं स्थान् । ऋणांशाना स्पर्शज्या मुजव्याश्च विपरीतचिन्हा झेयाः । उत्क्रमेण नागपर्शज्यानुजन्यानो चापयमिति स्पष्टमेव ! पर्दै पाद उत्तोऽजतस्त्रिनिर्भरते चतुः ४ सख्यकाश्चाथ दोरोपादे। पदायशयुक्तः पदे युग्मकाख्ये पदांतांशशुद्धस्तदुत्थं धनुः स्यात् ॥ ३॥ पदं पादश्च समानार्थी शब्दौ । मेषात् निखिमः पई पादो वा भवति। एवं द्वादशगाशिषु चतुःसंख्याश्चत्वारः पादा भवति । अथवोर्भुज ओजपादे विषमपदे प्रथमे तृतीय वा चेत्त पदारंभाशयुक्तः कार्यः । युग्मपादे समपादे द्वितीये चतुर्थे वा भुजः पदान्तशिभ्यो विशोध्यः । एवं तद्भुजोत्थं चापं सिद्धयति। भोगशराभ्यां क्रांतिसाधनमाह । शरात्काटिजीवाघ्नभोगोन्थमावी द्विविश्वेपुपक्षो २५१३२ वृता न्यादृणं स्वम् । प्रभोगे तुलानाग ६ भेत्राधमुक्त मथो बागजीवां स्वसूर्या १२ शहीनाम् ॥ ४ ॥ विध्याद्भवेत् सा झुदग्याम्यवाणे धन] क्रमात् संस्कृतैपाद्यकेन। ज्यकेष्टा धनुः क्रांतिरत्रस्वयोर- स्वयोर्योग उक्तोऽन्तर स्वाऽस्वराश्योः ॥ ५॥ शरकोज्याया भोगज्या गुणः द्विविश्वेषुपक्षा हरः । भोगे तुलादिपढ़े सति फलभृगं, मेषादिपट्टे सति धनम् । एतदाद्यसंज्ञम् । पुनःशरज्या स्वद्वादशा- शेन हीना कार्या । उत्तरशरे, इदं फलं धनं दक्षिणशरे ऋणम् । आद्यफलेनैत- संस्कृतं कार्यम् । तदेष्टज्या स्यात्ततो धनुः क्रांतिज्ञेया । फलसंस्कृतिप्रकारः प्रद इयते । द्वे अपि फले धनं ऋणं वा स्तस्तदा तयोर्योंगः कार्यः । एकं फलं धन- मन्यतरहणं चेत्तदा तयोरतरं कार्यम् । उदा० चंद्रग्रहणगणिते लब्धः स्पष्टचंद्रो राश्यादिः ०।२३।१।१८ चंद्रश- रश्च कलादिः २७।२७ दक्षिणः । ताभ्यां विषुवांशक्रान्ती आनीयते । शरकोज्या ९९९७ भोगज्यया ३९११ गुणिता, २५१३२ एभिर्भक्ता च फलं १५५६भोगस्य मेषषट्के स्थितत्वाद्धनमाद्यसंज्ञम् । पुनः शरज्या ८० स्वद्वादशांशेन ७ हीना तदा फलं ७३ शरस्य दक्षिणत्वादृणम् । इदं पूर्वफलेन युक्तं १४८३ इष्टज्या धनम् । तस्या धनुरंशादि ३१।५०, इयमेव क्रान्तिरुत्तरोपलब्धा ।

·विपरिणामाधिकारः ८९ विषुवांशसाधनम् शरस्पर्शजीवा नवायकरामै ३९७९ हता भोगकोज्योद्धृता सौम्यबाणे । मृगादौ तु भोगे ऋणं कर्कटादौ धनं याम्यबाणेऽन्यथैषाधमुक्ता ॥ ६॥ स्वसूर्यो १२ शहीना तु भोगस्पृशज्ज्या तुलाजत्रये स्वं मताऽन्यत्र चास्वम् । इयं त्वायकेनोक्तवत्संस्कृतेष्टा स्पृशन्मौर्विकेतो धनुवैषुवांशाः ॥ ७ ॥ शरस्पर्शजीवाया नवायकरामा ३९७९ गुणो भोगकोटिज्या हरः । उत्तरे शरे मृगषट्कगते च भोगे,फलभृणमुत्तरशरे कर्कादिषट्के भोगे च धनम् । दक्षिणस्मिन शरे मृगषट्कभोगे फलं धनं कर्कषट्कभोगे च. ऋणम् । पुनः, भोगस्पृशज्ज्या स्वद्वादशांशेन हीना कार्या। भोगे तुलादिशित्रये मेषादिराशित्रये वा सति फलं धनं कर्कादित्रये मकरादिलये च भोगे फल- मृणम् । एतत्फलमाद्यफलेन संस्कृतमिष्टा स्पर्शज्ज्या स्यात् । तस्या धनुर्विषुवांशा भवति । उदा० शरस्पर्शज्या ८० नवायं करामैहता भोगकोज्यया ९२०२भक्ता, तदा फलं ३५ । अत्र शरो याभ्यो भोगो मृगादिप च । तस्मादिदं फलं धन माद्यसंज्ञम् । पुनः, भोगस्पर्शज्या ४२४९ स्वद्वादशांशेन ३५४हीना कृता, तदा फलं ३८९५ । भोगस्य मेषादिलये स्थितत्वाद्धनम् । आधफलेनैतत्संस्कृतं, तदा ३९३० धनं इष्टस्पर्शजीवा लभ्यते । भोगो मकरादिषटे वर्तते, तस्मादियं धनं स्पर्शजीवा मेषादिनये ज्ञेया । तत्साधितो भुजः, अं २११२९ प्रथमे नाम विषमे पदे । तस्मादयं भुजः पदांतांशैः, व्वा ३६० अंशैर्वा युक्तः । तदा लब्धं धनुरंशादि २२२९ विषुवांशा लभ्यन्ते। विषुवांशक्रांतिभ्यां शरसाधनम् । धुसद्वैषुवज्याऽपमक्रांतिकोज्या- वघो दंतभूतत्व २५१३२ भक्तो धनर्णम् । क्रमाद्वैषुवाशेषु तौल्यादिमेषा- दिषट्रे स्थितेष्वाद्यसंज्ञः पृथक्स्थः ॥१०॥ , ·९० सर्वानंदकरणम् गुणः क्रांतिजः स्वार्क १२ भागेन हीनो धन% मतः क्रान्तिवत् त्वाद्यकेन । मतः संस्कृतोऽभीष्टजीवाऽथ चापं शरः स्यादन] ह्युदग्याम्यदिकः ॥ ११ ॥ क्रान्तिकोज्याया विपुवांशज्या गुणी, दंतभूतत्वानि हरः । विषुवांशेषु मेषष२ स्थितेषु फलमृणं तुलादिषट् स्थितेषु धनम् । तदाद्यसंज्ञम् । अथ क्रान्तिज्या स्वद्वादशांशेन हीना विहिता । उत्तरक्रान्त्यां फलं धनं दक्षिण क्रान्त्यामृणम् । आद्यफलेनैतत्संस्कृतं कार्य तदा इष्टस्पर्शज्या स्यात् । तदुत्थं धनुः खचरस्य बाणो वेद्यः । उदा० क्रांति अं. १३११५० कोज्या ९८८९ विषुवांश २१२२९ ज्यया ३६६२ गुणिता । २५१३२ एतैर्भाजिता फलं १४४१ ऋणम् । पुनः क्रांतिज्या १४८३ निजद्वादशांशेन १२३ हीना कृता तदा फलं १३६० धनम् । फलयुक्तिः ८० ऋणं, इष्टज्या । तस्या धनुः क २७/२७ ऋणं नाम दक्षिणः शर उपलब्धः । भोगसाधनम् । गोयंकराम ३९७९ निहतापमतः स्पृशज्या कोज्याहता विषुवतोऽपम उत्तराशे । कुंभीरकर्करसभे विषुवे धनण याम्यापमे ऋणधनं त्वियमाद्यमुक्ता ॥ १२॥ स्पर्शज्यका विषुवतः स्वयमेंदु१२भागै हीना तुलाजगुण३भे विषुवे धनं स्यात् । अन्यत्र चास्वमथ सोक्तवदाधयुक्ताऽ भीष्टः स्पृशद्गुण इतो धनुरत्र भोगः ॥ १३ ॥ क्रांति स्पर्शज्याया ३९७९ गुणो विषुवांशकोज्या हसः । उत्तराशेऽपमे, नक्रकर्करसभे विषुवांशेषु च सत्सु फलं क्रमेण धनमृणं च ज्ञेयम् । याम्येऽपमे,नक्र कर्करसभे विषुवांशेषु सत्सु फलं क्रमेण ऋणं धनं च वेद्यम् । इदमाद्यसंज्ञम् । पुनः, विषुवांशस्पर्शज्या स्वद्वादशांशेन हीना कार्या विषुवांशेषु तुलादित्रये मेषा- दिनये वा सत्सु फलं धनं कर्कमकरादित्रये च वैषुवे तहणम् । एतत्फलमाद्यफ- लेन संस्कृतमिष्टा स्पर्शज्या स्यात् । तस्या धनुर्भोगो नाम स्पष्टग्रहो भवति ।

·allher विपरिणामाधिकारः ९१ उदा० क्रां. स्प. ज्या १४९९ गोयंकरामर्हता विषुवांश २०२९ कोज्यया ९३०६ भक्ता तदा फलं६४१क्रांतेरुत्तरत्वाद्विषुवांशानां नक्रादिषटे च स्थितत्वाद धनम् । पुनः, विषुवांशस्पर्शज्या स्वद्वादशांशेन ३२८ हीना कृता । तदा फलं ३६०६, विषुवांशानां मेषादिनये स्थित्वादेतद् धनम् । पूर्वफलेन युक्तं ४२४७ धनं, इष्टस्पर्शज्या भवति । विषुवांशा मृगादिषदे, तस्मादियं धनमिष्टस्पर्शज्या मेषादित्रये ज्ञेया। तेन तस्या धनुः अं. २३।१।१८ स्पष्टचन्द्र उपलभ्यते । विपरिणामाध्यायस्य महत्वादन स्पर्शज्याधनुष्करणं किंचिद्विस्तरेण व्याचक्षि दोळ स्पृशज्यका स्वार्क १२ भागोनाऽथ विवर्धिता । शेषस्य खाभ्ररामेंदु १३००भागेन, प्रस्फुटा भवेत् ॥ १२ ॥ अस्मिन् विपरिणामाधिकारे शरज्या, भोगस्पर्शज्या, क्रांतिज्या, विषुवांश स्पर्शज्या च सौकर्यार्थ स्वद्वादशांशेन हीनाः कृताः। एवं यत् शेषप्राप्यते तत्स्व- त्रयोदशशतांशेन वर्धितं चेत्सूक्ष्मतरं भवति । उदा० विषुवांशसाधने भोगस्पर्शज्या ४२४९ स्वद्वादशांशेन ३५४ हीना ३८९५ लब्धा । एतत्शेष स्वत्रयोदशशतांशेन ३ वर्धितं तदा तद् ३८९८ मितं सूक्ष्मतरं भवति। यदि द्वादशांशहीनं शेषं त्रयोदशशतादल्पं तर्हितत्रेदं सूक्ष्मीकर- णमनावश्यकम् । यथा क्रांतिसाधने शरज्या ८० स्वदशांशेन ७ हीना कृता, तदा ७३ लभ्यते । अत्रायं संस्कारस्त्वनुपयुक्तः स्यात् । सौम्याय सा दोर्ध्या- स्पर्शज्या वा शतन्नी गोऽनेन्दुभक्ता कार्येत्यग्रे कथयिष्यते ।

·सर्वानंदकरणम् ८ सूर्यग्रहणाधिकारः प्रसिद्धिरकग्रहणस्य भिन्ना स्थले स्थले स्यान्नतिलंबनाभ्याम् । दर्शान्तकाले कुरु मध्यकालं तेनाखिलं कर्म निरुक्तमत्र ॥ १ ॥ सूर्यग्रहणे नतिलंबने साध्ये । ते स्थले स्थले भिन्नप्रमाणे स्तः । तेन ग्रहण- काला ग्रासश्चापि स्थले स्थले भिन्नाः । आदौ दर्शकालसाधनार्थमनुपातमाह । चन्द्रार्कान्तरजालिताः पष्टि ६० घ्याभुक्तिभिहृताः । इष्टे नाड्यः स्वर्णमअधिकऽल्पे दर्शवासरे ॥२॥ दर्शाहे कस्मिंश्चिदिष्टे स्पष्टचंद्रार्कान्तरकला आनीय ताः षष्टया संगुण्य भुक्त्यंतरेग विभाज्य लब्धं फलं घट्यादि, इष्ट योज्यम् । चंद्रात्सूर्येऽधिके धनं कार्य । अल्पे ऋणम् । तदा दर्शकालः सिद्धयति । उदा० शके १८४७ पौष कृ. ३० गुरौ सूर्यग्रहणमभवत्त्यस्य गाणितं विधीयते । तदिनेहर्गणः ३९५६ । तेन साधितः स्पष्टसूर्योदये स्पष्टचंद्रो रा० ९।२०।१७।५३ स्पष्टसूर्यो रा० ९.२६।९।३९ चं. स्प. गतिः क० ९०५।१२ स्प० र० गतिः क. ६११६ चंद्रसूर्यांतरं ।२।६ गत्यंतरं च क.८४४।६, अंतरं कलादि १८२।६ षष्टया संगुण्य, गत्यंतरेण, भक्तं तदा लब्धिर्घटयादिः, १२।१२ सूर्यस्य, चंद्रादरे स्थितत्वात्स्पष्टसूर्योदयादियान कालो दर्शान्तपर्यंतं यास्यति। अस्मिन् दिने वेलांतरं प. २१ धनं, चरं पलात्मकं ९७ ऋणम् । स्पघट्यादि १२।१२ वेलांतरयुतं घ. १२।३३ व्यस्तचरेण धनपलैः ९७ संयोज्य घ. १४.१० पंच- पलोनितं घ. १४/५ दर्शान्ते, आवन्त्यमध्यमकालः साधितः । प्राग्गणितानु- रोधेनास्मिन् काले उपकरणानि स्प. चं सू. रा. ९४२३।२१।५६ र.बि.क. ३२।३१।२० ३।२५।२६।१४ चं. बि. क. ३३।१४।३० चंद्रशरः क.११॥४६ उत्तरः बिंबक्यखंड म.क.३२।५३ शरघटीगतिः क श२३१३४। द. च. दि. ग. ९०५।१२ सूर्येदुघटांगत्यंतरम् क १४।४ र. दि. ग. ६॥६ चं. क्षितिजलंबनम् क ६११४ मध्यमसूर्योदये मध्यमो राहुः,रा. शा

·sitaraisatorsikoland
सूर्यग्रहणाधिकारः
रविः, रा. ९।२२।४५।२७
दिनमानं घ. २६५६
अक्षांशाः २३।९
रेखापलानि ०
अत्र विराह्नर्कबाहुः रा.१२।१४।१८तस्मात् सूर्यग्रहणेनावश्यं भवितव्यम्
घखंडदर्शान्त विशेषनाड्यः
पंचाल्पवेदा४ऽभ्यधिकास्तदैताः ।
तथाब्धयः ४ पूर्वपराणकाले
क्रमाणं स्वं विह दर्शकाले ॥ ३॥
दर्शान्तकालदिनार्धयोरन्तरनाड्यः कार्याः । ता यदि पंचाल्पा नाम
एका द्वे तिश्चतस्त्रस्तर्हि तन्मिता एव घटयो दर्शकाले पूर्वाह्न ऋणं, अपराहे धनं
कार्याः । ता यदि वेदाभ्यधिकाश्चतसृभ्योऽधिकास्तर्हि चतस्र एव नाड्यो दर्श
काले, उक्तवद् धनणं कार्याः ।
उदा० दिनार्धे स्प. घ. १३।२८ दर्शान्ते स्प, घ. १२।१२, अंतरं घ.
१११६ पूर्वागतम् । तेन तन्मिता घटयोः १।१६ दर्शान्ते ऋणं युक्तास्तदा
स्प. घ. १०१५६, अथवा मध्यकालघ. १२।५० लभ्यन्ते । अयं स्थूलो ग्रहण
मध्यकालो ज्ञेयः ।
पागूधं तत इनग्रहं घटीनां
पंचानां प्रतिघटि कुर्वथेप्सिताभिः ।
नाडीभी रस ६ निहताभिरन्विताः स्यु
मध्याऊदयगतमध्यभास्करांशाः ॥ ४ ॥
स्थूलग्रहणमध्यकालात्पूर्वं पश्चाच्च पंचघटीनां प्रतिवटि ग्रहणगणितं
कुरुामध्यमार्कोदये मध्यमरवेरंशाः, इष्टघटीः षड्हताः कृत्वा तैरंशैरन्विताः स्युः।
उदा० स्थूलोग्रहणमध्यकालः घ. १२६९० अस्मात् प्राक् पंचघटयो
७।२० भवंति पश्चाच १७५० । एतासु दशघटीषु प्रतिघटि ग्रहणं क्रियते ।
तनगविषवभागैस्तैखिमोनैः पलाशै
रपि गणय खमध्यस्यात्र भोगं शरं च ।
त्रिभविरहितलग्नं तेऽन्यदिक्का नतांशाः
कुरु विविधुखभोगं ह्यत्र विश्लेषसंज्ञम् ॥ ५ ॥

·न्यासः १ ( त्रिभोनलग्ननतांशन्यासः) स्थिरगुणः १७०१४२०४, स्थिरहरः २७३२, ध्रुवाकः ३६०७ विषु. कोज्या वि. ल. न- इष्टकाल घ. प. खविषु वांशाः, भुजश्व अ. २५१ विपु. ज्या, फलं इष्टज्या च ९४५५ विषु. स्प ज्या को. ३२५६ (खशराः) व्यस्तदिकाः ८२ ३४६० घ. मु.अं ७१ ४४॥५८ स्प. २९०४२ को. २२५० ७०६७ घ ९७४४ सर्वानंदकरणम् ९/२ २५७ को. फलं, स्प. इ. स्प. ज्या. भुजः, ज्या फलं, लिभोनलग्नं च इष्ट स्प. ज्या (खभोगः) ५४३१ अं.६४।४६ २६६४४ ध २१२१३ध रा. ८१४/४६ ७५६२ ऋ अं. ७२।४४ ३९७३९ धं स्प. ३२१७७१ धा रा. ८।१२।४४ १३९५७ ऋ अं.८०.३९ ७४७१९ ध स्प. ६०७६२९ध रा. ८/२०१३९ ९७२४४ ऋ अं.८८।४० ५२५४१३ ध स्प.४२८२१५ ध रा. ८२८४० स्प. ४३११५ को. १२१९ २६३ १०२ ४६१२३ ७१७७ ध ९९२५ ३६३२ ७२३९ घ. ९९९८ ३६५९ स्प.८१४४३ ८३ २६९ को. १७५ ११।२ ४६०३६ ८९ स्प. ५७२९२० ·२७५ अं.८३२१९ १।२ ४६।३० ८५ रा.९।६।४१ अं. ७५/२२ २८१ १३।२ ४६।३ ७९ २८७ रा. ९।१४।३८ अं. ६७१३२ ऋ ४५.१८ १४।२ को. ८७२ १९५१२ ध १०४८८० ऋ. स. ११४३२० स्प. ८५३६८ ऋ को. १९०८ ८९१७ घ ४७१९७ऋ स्प. ५१४४५ स्प ३८२८० ऋ को. २९२४ ५८१९ध ३०००९ ऋ स्प. ३२७०९ स्प. २४१९० ऋ को. ३९०७ ४३२९ध २१६१४ ऋ स्प. २३५५९ स्प. १७२८५ ऋ को. ४८४८ ३५०९ध. १६५१०३ स्प. १८०४० स्प. १३०४१ ऋ को. ५७५६ २९६६ ध. १३१०२ ऋ स्प. १४२८ स्प. १०१३६ ऋ रा.९।२२।२८ अं. ५९/५७ ९९६२ ३६४६ ७२५३ ध. ९८९६ ३५९२ ७१९९ध. ९५६३ ३५०० ७१०७ ध ९२०५ ३३६९ ६९७६ ध. ८७४६ ३२०१ ६८०८ घ. ८१९२ २९९८ ६६०५ ध. २९३ सूर्यग्रहणाधिकारः १५/२ ४४१८ रा.१००।३ ६७ २९९ अं. ५२।२१ ऋ ४२०५४ १६।२ रा. १०/७२९ अं. ४५।२३ ३०५ १७/२ ४१/२० ५५ रा. १०१४।३७ ९५ ·सर्वानंदकरणम् , । एवं प्राप्ता अंशास्तनुविषुवभागाः स्युः। ते नवयंशैरूनाः खमध्यविषु. वांशा भवंति । तैर्विपुवांशैरक्षाशमितक्रान्त्या च विपरिणामाध्याये कथिवत् खमध्यस्य भोगशरौ विगण्यौ। भोगस्तु लिभोनलग्नं स्यात् । ये शरांशास्ते स्त्रिभोनलग्नस्य व्यस्तदिका नताशा भवंति । त्रिभोनलग्नात् तात्कालिकः स्पष्ट- चंद्रोऽपनेयः । तदा विशेषांशा लभ्यन्ते । गणितसौकर्यार्थमत्रायं विमर्शः । खभोगशरसाधने पलांशानुवर्तिनः केचिस्थिरांका उद्भवति । (१) भोगगीणते क्रांन्तिस्पर्शज्याया नवायकरामै- र्घात इष्यते। क्रांतिस्तु पलांशतुल्या! तस्मादयं घातः स्थिराशिज्ञेय (२)शरगणिते विपुवांशज्यायाः पलांशकोज्या गुणो रदभूतत्वानि हरः, तत्रेमं हरं सहस्रण संगुण्य पलांशकोज्यया विसाज्य स्थिरो राशिः साध्यः । विषुवांशज्यां सहस्त्रगुणां कृत्वा तां हरेण विभजेत् ! (३) पलांशज्याऽपि स्वद्वादशांशही- नाऽथवा सौक्ष्म्यार्थं शतगुणिता नवाधिकशतभक्ता च कार्या । तदैको ध्रुवांको निष्पद्यते । इष्टकालोऽपि तथा ग्राह्यो यथा विपुवांशा निरवयवा भवंति । तेन तेषां ज्याकोज्यास्पर्शज्यानयनं सुलभ स्यात् । उदा० अवन्त्यक्षांश २३३९ समुत्पन्नाः स्थिरा गुणहरध्रुवाः साध्यंते (१) पलांशस्पर्शज्या ४२७६ नवायंकरामै ३९७१ गुणिता १७०१४२०४, स्थिरगुणको लब्धः । (२) रदभूतत्वानि २५१३२ सहस्रेण संगुण्य पलांश- कोज्यया ९१९८ विभाज्य लब्धः स्थिरहरः २७३२(३) पलांशज्या ३९३१शत- गुणा नवोत्तरशतभक्ता च ध्रुवांको ३६०७ लभ्यते । उत्तराक्षांशेष्वयं धनम् । इष्टे घ. ८।२।२०।३० षड्गुणिते ५८।१४।३ प्रातर्भवसूर्याशेषु २९२१४५॥ ५५ युक्ते सति तनुविषुवांशास्त्रिभोना २५१।०1० लभ्यते । तेषां ज्या ९४९५ कोज्या ३२५६ स्पर्शज्या २९०४२ । स्थिरगुणं कोज्यया विभाज्य लब्धमाचं ५४३१ ऋणम् । स्पर्शज्यां शतेन संगुष्य नवाधिकशतभक्तां च कृत्वा लब्धिः २६६४४,धनम् । आयेन युक्तेष्टस्पर्शज्या२१०१३धनम् । तस्या भुजः,अं६४।३३। विषुवांशानां कर्कादिषटेस्थितत्वादयं धनभुजस्तुलादिलिमे स्यात् । विषमपदे भुजः पदाधशैर्युक्तः कार्यः। तेनास्माद् भुजाच्चापमंशादि २४४।३३ त्रिभोनलग्न संप्राप्तम् । पुनर्विषुवांशज्यां सहस्रेण संगुण्य स्थिरहरेण विभाज्य लब्धमायं ३४६१ धनम् । ध्रुवांकेनेदं संस्कृतं तदा इष्टज्या ७०६८ । अस्या धनुरंशादि ४४।५८ त्रिभोनलग्मनतांशाः स्युः, ते व्यस्तीचन्हा नामर्ण ज्ञेयाः । एवमन्येष्टघटीष्वपि विभोनलग्नानि तेषां नतांशाश्च साधिताः । विश्ले- पोदाहरणमग्रे द्रष्टव्यम् ।

·NAACHA MAHASAMUNepal Naiminspirava सूर्यग्रहणाधिकारः स्फुटलंबनसाधनम् । ग्लोलंबनं गो ९ विकलोनमाहतं विश्लेषजीवानखबाणकोज्यया । व्यासार्थवर्गाप्तमृणं धनं स्फुटं त्रिभोनलनात्परपूर्वगे विधौ ॥ ६ ॥ नवविकलोनितं चंद्रलंबनं विश्लेषज्यानखशरकोटीज्यया गुणयेत् त्रिज्या वर्गेण च भाजयेत् । त्रिभोनलमापश्चिमस्यां दिशि वर्तमाने चंद्रे तत्फलमृणं पूर्वस्यां दिशि च धनं ज्ञेयम् । स्त्रिभोनलग्नादूनश्चंद्रः पश्चिमस्थो,ऽधिकश्च प्रास्थितो वर्तते । तेन चंद्रदिगज्ञानं सुगमम् । क्रियालाघवार्थ लंबनं विश्लेषज्यानं विज्याभक्तं कृत्वा ऽनंतरं तन्नतांशकोज्यानं त्रिज्याप्तं च कुर्वीत । तेनांकानां विस्तारस्थानवकाशः। नतिहश्यबाणसाधनम् । स्याद्गो ९ बिलिप्तोनविलंबनं हतं त्रिभोनलग्नोत्थनतांशदोऱ्याया। त्रिज्योद्धृतं स्यानतिरन्यखेषुदिग् युता शरे दृश्यशरो निशापतेः ॥ ७ ॥ नवकलोनितं लंबनं विभोनलग्ननतांशदोय॑या हतं विज्योद्धृतं च सन्नतिर्भवति । सा त्रिभोनलग्मनतांशदिक्का ज्ञेया । तात्कालिके शरे सा संस्कृता सती चंद्रस्य दृश्यशरो जायते । उदा० लंबनं क. ६२४ नवकलोनं. ६०५५, इष्टघटयां दा२ चालनेना- नीतस्पष्टचंद्रो रा. ९४२११५०४५। अनेनहीनं त्रि. ल. रा. ८१४:३३ विश्लेषो रा.१०।१२।४२ भवति, अस्माज्या ७३५९, तया निघ्नं दशसहस्त्राप्तं च लंबनं कु. ४५।१२ भवति ।नतांश ४४.५८ ऋ. कोज्या ७०७५ हतं विज्याप्तं च तत् स्फुट लंबनं भवति। पुनर्नतांश ४४।५८ ऋ. ज्यया ७०६८ ऋ. हतं लंबनं ६०/५५ कलादि ४३।२९ ऋ नतिर्भवति । अस्या दृश्यशरसाधनमग्र उदाहरिष्यते ।

·सर्वानंदकरणम्
स्फुट नतांश
ऋ.
.
न्यासः २ (लंबननतिन्यासः) लंबनं क ६०५५
विशेषः
विशेष
कालः निभानलग्नं
ज्या, तद् नतांश लंबनं ज्या नतिः
घ. प.(न्या. १) रा. अं. क. हतं त्रिज्या कोज्या क. वि. प्र.न्या.क. वि.
रा. अं.क.वि.
तं लंबनम्
८२ ९२११५०१४५ १०११२।४२ ७३४९ ७०७५ ध.
ऋ.
८।४।३३।१० १११७/१८ क.४४।४५ ३११४०७०६८ ४३।३
९२ ९।२२।५/५० १०॥२०॥३८ ६३४३ ६९६३ २६।३८/७१७७ ४३।४२
८।१२।४४० ११९२२ क.३८१३८
१०१२ ९।२।२०१५ १०१२८११८ ५२५५ ६८९६२२।४ ७२३९ ४४।५
८/२०१३९० १॥१॥४२ क. ३२०
११।२ ९/२२॥३५॥० १११६५ ४०५४ ६८७०१६।५८/७२६६ ४४/१५
८१२८१४०० ०१२३१५५ रु.२४|४१
१२।२ ९।२२।५०१५, ११।१३।५१ २७८२६८८३ ११॥३८/७२५३४४।१०
९४६४११०
०१६।९ क.१६१५८
१३।२ ९।२३।५।११ ११।२११३३ १४६९ ६९४० ६१२ ७१९९ ४३१५०
९।१४।३८/०
०८/२७ क. ८1५८
१४।२ ९।२३।२०११६ ११।२९१८ १५१ ७०३४ ३९ ७१०७४३।१७
९।२२।२८/० ०/०५२ क. ०१५५
१५।२९।२३।३५/२१
११२६ ७१६५ ऋ६९७६ ४२।२९
१०1०1३० १६२८ क.६५१ ४/५४
१६२९।२३१५०।२६
२३६० ७३२५ १०१२७६८०८ ४११२८
१०।७।२९।० ०।१३।३९ क.१५।२२
१७२ ९।२४।५।३१
३५०५ ७५०९/१६२५६०५४०११३
१०।१४।३७/० २०३१ क.२१/२१
सूर्येन्दुकेंद्रांतरसाधनम्
दर्शकालपूर्वमस्वमिदुभास्वदंतरं
स्वं तदुत्तरं स्फुटेन लंबनेन संस्कृतम् ।
दृश्यभोगजांतरं त्वथास्य वर्गसंयुताद्
दृश्यबाणवर्गकात्पदं च केंद्रकांतरम् ॥ ८॥

·Song सूर्यग्रहणाधिकारः ९९ दर्शकालात्प्राक् चंद्रसूर्यान्तरमृणं दर्शकालादनंतरं च धनम् । स्फुटलंब- नेन संस्कृतं तद् दृश्यभोगांतरं स्यात् । अथास्य दृश्यभोगजांतरस्य वर्गण संयुताद् दृश्यबाणवर्गात्पदं वर्गमूलं सूर्यचंद्रकेंद्रयोरन्तरं भवति । चंद्रबिंबे वृद्धिः। विश्लेषकोज्याघ्नखवाणकोज्या त्रिभज्यका १०००० वर्गहता रद ३२ घ्नी। विलिप्तिकास्ताः शशिबिंबवृद्ध स्त क्तबिंबं ग्रहणोपयोज्यम् ॥ ९॥ इष्टघटयां यो विश्लषस्तस्य कोटज्यिानिघ्नविमानलग्ननतांशकोज्यया गुणिता द्वाविंशद्विकलाश्चंद्रबिंबस्य वृद्धिः स्यात्तया युक्तेन चंद्रबिंबेन ग्रासमानं साध्नुयात् । पाससाधनं ग्रहणकालसाधनं च बिबैक्या?नांतरकं स्याच्छन्नं तत् स्वं खांगै६०निघ्नं स्वर्णकपिहितैक्याप्तं युक्ताः । तेन ६० स्वास्वच्छन्नविघटिका ग्रासाद्यन्ते दृश्याद् भोगान्मोक्षवदाप्यो मध्ये कालः ॥१०॥ केंद्रांतरहीनं बिंबैक्याधं ग्रासो भवति । यदा क्रमागतयोर्घटयोः क्रमेण धनणं ऋणधनं वा ग्रासावुत्पद्येते, तदा धनं ग्रासं षष्टया संगुण्य धनर्ण- प्रासैक्येन भजेत् । फलं धनमासस्य पलेषु स्पर्शकालसापने धन कार्य, मोक्ष कालसाधने ऋणम् । अर्धग्रहणसाधने ग्रहणमध्यकालसिद्धयै दृश्यभोगांतर- गणितादेवमेव धनांतरसमये पलेषु फलमृणं विधेयम् । उदा० इ. घ. ८१२ समये चालनेन स्पष्टचंद्रसूयौँ विगणय्य तयोरंतरं कार्यम् । दर्शान्तकालात् घ. १४।५, अस्य कालस्यांतरं घ. ६।३ घटीगत्यंतरेण क. १४।४ संगुण्य षष्टया च विभज्य चंद्रसूर्ययोर्भोगांतरं क ८५।६ लभ्यते । अस्य दर्शान्तात्प्राग्भवत्वादेतहणम् । स्फुटलंबनेन क.३१।४० धनेन युक्तं दृश्य- भोगजांतरं क.५३।२६ ऋणम् । तस्य विकलाः३२०६। अंतरघटयः६।३ शरघ- टीगत्या क. १।२३।३४ गुणिताश्चालनं क. ८।२४ धनं दर्शान्तशरे क. ११४६ धने युक्तं तात्कालिकञ्चंद्रशरः कलादिः २०।११। नत्या क.४३।३ऋणेन युक्तो यं शरः क. २२।५२ दृश्यशरो भवति तस्य विकलाः १३७२ । दृश्यभोगांतरविकलावर्गेण १०२७३४३६ युक्तो दृश्यबाणस्य विकला- वर्गों १८८२३८४७ व १२१५५८२०मि तो भवति । तस्य मूलं वि. ३४८६ ·(भो क. वि. क. वि. enames सर्वानंदकरणम् अथवा क ५८१६ केंद्रांतरम् । विशेष रा. १०११२१४२ कोज्या ६७८२ नन- तांश अं. ४४।२८ कोज्या ७०.७५ गुणिताः ३२ । तदाप्राप्ता विकला १५ चंद्र- बिंबे वृद्धिः । तदा चं. वि. क. ३३।२९।३० र. बि. क. ३२॥३१॥३० बिंबैक्या क. ३३०३० तेन रहित केंद्रांतरं क. २५/६ धनं ग्रासः । अनेनैव प्रकारेणान्यघटीष्वपि प्रासा : साधिताः। घटयां द्वादश्यां- बिबर्द्धिः, वि. २१।३१, पंचदश्यां च वि. २२॥५१॥ ग्रासन्यासः३ केद्रांतरं दृश्यभो- भूकेंद्रे भो- भूकेंद्रे चंद्र (भो) (श) गांतरं इष्टकालः गांतरं,स्फुट दृश्यशरः वगैक्यमूलं प्रासः घ. प. लंबनं च नतिश्च (श) तथासद्धि- क. वि. (दृश्यतिथिः) क. वि. बिंबैक्यखंड क.वि. ८५।६ ऋ ५३।२६ २०१११ धा ऋ ५८६ ध ८/२ ३११४० ध ४३०३ ऋ२२।५२ ३३।० २५/६ ७१२ ऋ ४४।२४ १८१४८ ध ५०१२४ ९।२ २४।५४ २६.३८ध ऋ ४३१४२ ऋ १७५३ ५६.५८ ऋ ३४।५४ १७/२४ ध ४५/२९ ध २०१२ २६।४१ २२।४ ध ऋ ४४३५ ऋ ३३।२ १२।२७ ४२।५४ ऋ २५/५६ १६.१ ध ३८।१ ११/२ २८।१५ २६.५८ध ऋ ४४।१६ऋ ३३३३ ४॥५८ २८1५० ऋ १४॥३७ ध ३४।११ घ १२।२ १७/१२ २९/३३ ११॥३८ ध ४४।१० ३३१४ १४।४६ ऋ ८।३४ १३।१३ ध ३११४८ १३०२ ३०/३७ ६.१२ ध ४३१५०ऋ ३३।४ १११६ ०१४२ ऋ ०१४ १११५० ध ३१॥२७ १४॥२ ३।२७ ०१३८ध ऋ ४३।१७ऋ ३३५ ११३८ १३।२२ध ८/२८ १०॥२६ ध. ३३२९ ध १५/२ (३२।३ ४/५४ ऋ ४२।२९ ऋ ३३३५ ०१४ २७/२६ ध १६.५९ ९।३ ध ३६।३६ ध १६२ ३२।२५ २०१२७ ऋ ४११२८ऋ ३३३५ ३।३१ ४।३० ध २५/२८ ७.३९ धा ४१।२१ घ १७२ ३२।३४ १६२ ऋ ध ४०११३ ऋ ३३१६ ८१६ ३३०१ ·niriralestinata . सूर्यग्रहणाधिकारः द्वादशघटयां ग्रासो धनं बयोदशघट्यां च ऋणम् । तस्माद्धनप्रासं वि. ६७ षष्टया संगुण्य धनक्क्येन वि. १४३ विभज्यफलं पलानि २८ धनग्रासस्य घटयां १२।२ धनं दत्तानि। तदा स्पर्शकाल आवन्त्यमध्यम घ. १२।३०। पुनर्धनं ग्रासो वि.४ षष्टिगुणो धनणक्येन वि. १०२ भक्तः । फलं प. २ धनग्रासकाल ऋणं दत्तं, दता लब्धो मोक्षकालो घ. १५/० ग्रहणमध्यकालो दृश्यभोगांतरादनयैवरीत्या निश्चीयते। ऋणमंतरंक.०।४ धनमंतरं क० ८।२८, तयोश्चिन्हत्यागपूर्व योगः क.८।३२, धनांतरे षष्टिगुणिते योगेन भाजिते फलं पलानि ५९।४५ धनकाले घ. १५/२ ऋणं दत्तानि तदा ग्रहणमध्यकालो घ. १४.२।०। अस्मिन् काले दृश्यशर, क. ३१।२७, एव केंद्र तरम् । तस्माल्लब्धो ग्रासः, क ११३८ मध्यकालिको ज्ञेयः। खग्रासकंकणग्रहणसाधनम् । लघौ विधोः सनतिशरेऽधविंबका तराद् गुरुहिमगुतनूर्लघु रविम्। अनूनकं स्थगयति, सा लघुस्त्विने तनोति तत्परिधिकृताच्छकंकणम् ॥ ११ ॥ विधोः सनतिशरेऽबिंबकांतराविंबांतरखंडाद् लघौ सति, गुरुहिमगुत- नूलधु रवि,अनूनक, अशेषेण स्थगयति,आच्छादयति । सा हिमगुतनूर्लघुश्चेत् , सा, इने सूर्यबिंबे तस्य परिधौ प्रान्तभागेऽच्छकंकणं तेजोमयं कंकणाकार वलयं तनोत्युपादयति । तत्कंकणग्रहणमित्यभिधीयते । उदा०. दक्षिणाक्षांशा १०।११ रेखांतरांशाः ६।१७पूर्वे तत्र दर्शान्तकाले- गणितेन लब्धं लिभोनलग्नं रा. ९।१८ त्रिभोनलग्ननतांशाश्च ११।२० ऋणम् । तेभ्यो नतिः क ११।२५ ऋणम् । चंद्रशरः क. ११।४८ ध. नतियुक्तः क.०१२३ लभ्यते । इदानींतनाद् बिंबांतरखंडा क. ०१२३ दसौ लघुः । चंद्रबिंबमपि रविबिंबाद् गुरु । तस्मात् , अन पूर्णग्रासेनावश्यं भवितव्यम् । केषु स्थानेषु संपूर्णग्रासोऽदृश्यत तत्साधनप्रकारोऽग्रेप्रौढ रंजनखंडे द्रष्टव्यः । अन्योदा० शके १८२३ आश्विनकृ. ३०सोमे दर्शान्त आवन्त्यघ. १६३३२ तदा, उत्तराक्षांशाः ८।५० पूर्वरेखांशाः ०१४९, एतस्मिन् स्थाने ग्रहणप्रकार आनीयते । राहुः, रा. ७।१३।११ स्प. र. प. चं. रा. ७।१८।१४, शरः क. २७४४ धनम् चंद्रलंबनं क. ५७१४३, चं. बि. क. २९।२४, र बि. क.३२।१९, प्रातर्भवमध्यमरविः, ग. ७।१८।३२ बिंबर्द्धिः, क. ०।२७ बिंबांतरखंडं, क. १।१४, तिथिघटीगतिः क. १०।२३, शरघदीगतिः क.१।५ घ. दर्शान्ते खमध्य- ७ ·१०२ सर्वानंदकरणम् विधुवांशाः २३७१४४, त्रिभोनलन रा. ७११९२० नतांशाः २८।१३, नतिः क. २६१४५ऋ.,नतियुक्त चंद्रशर ऋ.०५९/अयं शरो विबांतरखंडाद् कलामि १११४ रूनः । तस्मात्कंकणग्रहणेनावश्यं भवितव्यम् । स्थानांशाः नत्याइयं शरमिषुमन्यचिन्हयुक्त मत्वेन्दुग्रहवादिहादिगांतगांशान् । देात्रायनवलनं तथाऽऽक्षमेव क्रान्त्युत्थायनवलने समे निरुक्ते ॥ १२ ॥ नतियुक्तं चंद्रशरं विरुद्धचिन्हं चंद्रशरं कल्पयित्वा चंद्रग्रहणोक्तवत् स्पर्शमोक्षस्थानांशान्, सानुयात् । तेष्वयनवलनं, आक्षवलनं च संयोजयेत् । अयनवलनस्य क्रान्तिवलनमित्यपरः पर्यायः । उदा० स्पर्शकाले घ, १२।३. दृश्यचंद्रशरः क. ३०१५ ऋ. मोक्षकाले घ. १५० तस्य प्रमाणं क. ३२॥२ ऋ. स्पर्श बिबैक्यखंडं क. ३१४ नतियुक्त- श्चंद्रशरः, अन्यचिन्हयुक्तः क. ३०१५ ध. त्रिज्याहतो मानैक्यान भाजित इष्टज्या ९१००, अस्या धनुः अं. ६५।३९ ध. नवत्यंशयुक्तं स्पर्शस्थानांशाः १५४।२१, धनं नाम सूर्योत्तरबिंदोः पश्चिमतः । एवं मोक्षकाले दृश्यशरः क ३२।२ धनं, मानक्याधं च क.३३१५, एताभ्यो मोक्षस्थानांशा १६७।४२ ऋ. र. क्रां. अं. २११२८ ऋ. स्प. चं. अं. २९३३९ एतेभ्यः क्रांतिवलनं, अं. ९१४० ध. अक्षांशाः २३।९ र. क्रां.कोटी अं.१११।२८राहिता अं.८८।१९ऋ. तदर्ध अं. ४४।९ ऋ, एतेषां ज्या ६९६२ ऋ, कोज्या ७१७५ र.क्रां. कोटीयुताक्षांशाः १३४।३७, तदध, अंशाः ६७।१८, तस्य ज्या ९२२५ कोज्या ३८५९ प्रथमज्यां द्वितीयज्यया विभज्य फलं ०४५।१८ स्पर्शे मध्यमकालो घ. १२।३० स्पष्ट- काले परिणामितो घ. १०१३६. दिनार्धात् व. १३।२३ हीनस्तदा नतकालो घ. २०४७ षड्गुणो नतकालांशाः १६॥४२, तदध अं. ८।२१, एतस्य स्प. ज्या. १४६८ उपर्युक्तफलेन०४५।१८ गुणिता ११०८।२०, इष्टा स्पर्शज्या भवति तस्या धनुरंशादि ६।१९ ऋणं प्रथमचापम् । पुनः प्रथमकोज्याऽन्यकोज्याविभक्ता नतकालांशार्धस्य ज्यया १४६८ गुणिता, फलमिष्टा स्प. ज्या. २८४४ धनम् । तस्या धनुः, अं. १५।५३ धनं द्वित्तीयचापम् । प्रथमचापेन युक्तं अं. ९।१४ धनम् । स्पार्शिकं मोक्षवलनमभूत् । पुनमौक्षिकं नतं, घ. ११३७ षड्गुणं, अं. ९।४२, अर्धितं, अं. ४५१ स्प. ज्या. ८४८, एतया गुणितं ज्यालब्धिफलं ०४५।१८, इष्टा स्पर्शज्या ६४० ऋ. भवति तस्या धनुः अं. ३।४० ऋणम् ।

·सूर्यग्रहणाधिकार
प्रथमचापम् ।
प्रथमकोज्या ७१७५ द्वितीयकोज्यया ३८५९ भक्ता स्पर्शज्यया ८४८
गुणिता च फलं१५८० इष्ट प. ज्या, ततो धनुरंशादि८।२९ ऋणम् । द्वितीय-
चापं प्रथमेन युक्तं, अं. ५।१९ ध. मौक्षिकमाक्षवलनं धनम् ।
एवं स्पर्श स्थानांशाः १५४।२० घ. मोक्षे स्थानांशाः १६७।४२ ऋ.
,, क्रांवलनं, अं. ९४० ध. क्रांतिवलनं ९।४० ध.
,आक्षवलनं, अं. ९।१४ ध. आक्षवलनं ५।१९ ध.
ऐक्यं अं.
१७३।१४ ध.
ऐक्यं १५२।४३ ऋ.
तस्मात्कदंबाभिमुखोत्तरबिंदोः स्पर्शस्थानं, अं. १७३।१४ धनं नाम-
पश्चिमतो ज्ञेयं मोक्षस्थानं च अं. १५२१४३ उत्तर बिंदोः पूर्वतो ज्ञेयम् ।
स्प.
११४२०
1. क (दंब) सूर्य बिंबोतरा दिक
खिनिजोत्तर बिदुः
१५॥१३
शीर्षवलनसाधनम्
खबाणजस्पर्शगुणोद्धृता ज्या
विश्लेषजा खाभ्रशतै १०००० विनिनी ।
इष्टा स्पृशज्याऽत्र भुजो विगण्यो
धने नताशेषु स षड्भशुद्धः ॥ १३ ॥
विश्लेषतस्तेऽन्यदिशः स्युरंशाः
प्राक्साधितस्थानलवैः प्रयुक्ताः ।
सव्येऽपसव्ये क्रमशो लिखेत् तान्
ऋणं धनं सूर्यशिरःस्थबिंदोः ॥ १४ ॥

·सर्वानंदकरणम्
।
स्पर्शमोक्षयोविश्लेषजीवा त्रिज्या १०००० हता विभोनलग्मनतांशस्प-
शजीवया भक्ता शीर्षवलनस्पर्शजीवा भवति । तस्या ये भुजांशास्ते शीर्षवल-
नांशाः । यदा नताशा धनं तदा तेऽशीत्युत्तरशतां१८० शेभ्यो विशोध्याः। एव-
मातास्ते विश्लेषचिह्नादन्यचिह्ना भवेयुः । तेषु पूर्वसिद्धस्थानांशा यथाधनणं
युक्ताः कार्याः । तदा ये ऋणांशालभ्यते ते रविबिंबशीर्षाद् द्रष्टुवामतो देया
धनांशांस्तु दक्षिणतो लिखेत् ।
उदा० स्पर्शकालो घ १२।३० तदा विश्लेषांशा १२।१८धनम् । तेषांज्या
२१३० त्रिज्याघ्नी २१३००००० तात्कालिकलिभोनलग्नस्य नतांशानां ३६।१७
स्पर्शज्यया १०४५८ भक्ता २०२७ वलनांशस्पर्शज्या। तस्य भुजः अं. ११॥३१॥
अन विश्लेषो धनं तस्मादिदमृणम् । प्राकसिद्धैः स्पर्शस्थानांशै १५४।२१ ध.
युक्ता एतेऽशा १४२।५० धनम् । ते च्छेद्यके सूर्यशीर्षबिंदोदक्षिणतःप्रदर्शिताः ।
मोक्षे घ १५/० विश्लेषांशा ६।२८ ऋणम् । विभोनलग्ननतांशाः ४४
१४। एतेभ्यो वलनांशा ६।२२ धनम् । मोक्षस्थानांशै १६७।४२ ऋ; युक्तास्ते
१६०।५० ऋणम् । परिलेख सूर्यशीर्षात्सव्यतो लिखिताः ।
शिरः
सव्यत:
दक्षिणत:
सू.वि.
ऋणमाः
धनांशाः १४२।५०
मो.
१९५०.५०
परिलेखप्रकारः
प्राक् प्रत्यक् त्वन्तराणि अतिघाटि विलिख क्रांतिवृत्तकबिंदोः
शून्यां काद् बिंबयोगार्धरवितनुदलव्यासखंडाप्तवृत्ते ।
कृत्वा नाडप्रिसिद्धांश्च नतियुतशरान् स्वस्वदिक्षु प्रसार्य
मूर्ध्नः संधाय तेषां कुरु विधुकुटिलाध्वानमर्कोपरागे ॥ १५ ॥

·सूर्यग्रहणाधिकारः
१०५
वृत्तं गुर्वेष यन प्रविशति हि ततः सायकः क्रांतिवृत्तं
छिन्द्यात्तत्रांतरस्थो ग्रहमुखसमयच्छेदनात् त्यागसंस्थात् ।
कालो मोक्षप्रदः स्यादभिमतसमयेऽब्जाध्वबिंदोः समंताद्
वृत्तं ग्लौबिंबखंडाप्तमिनमिह विशेत्तन्मितो प्रास ऊह्यः ।। १६ ।।
पौष कृ. ३० गुरौ शके १८४७ सूर्यग्रहणस्य परिलेखः ।
उन
सूर्य बिम
पूर्वी
काम
9312
१५4.2
4
2414
P4VIE
30130
REME
hertal
3313
1812
13120
9312
दृश्यचंद्रमा
१५.३
चंद्र विनम्
उत्तरमर्यादास्थानगणितम्
दर्श शरो बिंबदलैक्ययुक्त
स्त्रिज्याहतोलंबनभाजितः स्यात् ।
इष्टो गुणश्चापमितः खबाणो
ऽस्माच्चातश्चापमवैषुवांशाः ॥ १७ ॥

·सर्वानंदकरणम् ०६ २ .. आवन्त्यतत्कालखवैषुवांशो नावैषवांशा इहपूर्वरेखा। क्रांतिः पलाशाः स्थलतश्च तस्माद् उदक् तदा नैव खगोपरागः॥१८॥ पूर्ववद् नवविकलोनं चंद्रलंबनमव गणित उपयोज्यम् । दर्शान्तकालिक- शरेण बिबक्या संस्कृतं विधेयं त्रिज्याहतं कृत्वा लंबनेन च विभाज्यम् । फलं खशरज्या भवति । तस्माच्छराद्रवेश्च भोगाद्विषुवांशक्रान्ती साधयेत् । दर्शान्ते खमध्यस्य य आवन्त्यवैषुवांशास्तैरेते विषुवांशा हीनाः कार्यास्तदा अवन्याः पूर्वरेखांशाः संभवंति । क्रांतितुल्या अक्षांशा ज्ञेयाः। एतदक्षांशरखांश विशिष्टस्थानादुत्तरतोऽस्मिन् समये सूर्यग्रहणं नैव भवति । उदा० चंद्रलंबनं क. ६१।४ नवविकलोनं क ६०५५॥ दान्ते चंद्रशरः क ११४६ ध. बिबैक्यान क ३३.३३ युक्तः, कलादिः ४४।४९त्रिज्याहता लंब- नेन भक्त इष्टा ज्या ७३७५ तस्याश्चापांशाः ४७५३१ धनं । तेऽत्र खशरांशाः स्युः । तैः शरांशैः सूर्यभोगेन अं. २९३.९ च साधिता विपुवांशाः २८८।१० तत्कालभवावन्त्यविषुवांशै २८७ (न्यासः १) रूना अं १११० पूर्वरेखांशाः संति । भोगशराभ्यां साधिता क्रांतिः, अं २५।३० उत्तरा। भूमंडले यवैते रेखांशा अक्षांशाश्च संभवंति तस्मात्स्थानादुत्तरतोऽस्मिन् समये ग्रहण नाभवदिति ज्ञायते । दक्षिणमर्यादास्थानगणितम् । दर्शान्तगाणाद्वपुरर्धयोग- हीत्तथैवान्यखमध्यबाणः । ततोऽर्कतश्च स्थलमन्यदस्मात् तदाभयेन ग्रहतं ह्यवाच्याम् ॥ १९ ॥ मानैक्यखंडमृणं मत्वा तस्मिन्दान्तचन्द्रशरः संस्कार्यः । तदा प्राप्तेभ्यों ऽशेभ्य उपयुक्तप्रकारणान्यत्स्थलमानेयम् । सा ग्रहणस्य दक्षिणा मर्यादा स्यात् । तस्मात्स्थानाद् दक्षिणभागे ग्रहणं न दृश्येत । सूर्यग्रहणे द्वे मर्यादे अथवा उत्तरा दक्षिणा वा मर्यादा सिद्धयति । कति का वा मर्यादा सिद्धयत्यस्य निश्चयोऽग्रे भूमंडलगणिते द्रष्टव्यः । उदा० बिंबैक्यखंडेन ऋणेन, क ३३।३ चंद्रशरः क १२४६ धनं युक्त खदा कला २१।१७ ऋणं कभ्यंते । त्रिज्याहता, लंबनेन क ६०५५ भाजिता- , ·सूर्यग्रहणाधिकारः १०७ श्वता इष्टज्या ३४९५ । तस्याश्चापांशाः २०१२८ खशरः, तेन शरेण सूर्यभोगेन चानीता विषुवांशाः ३००।३ क्रांतिश्च अं. ४०।३२ दक्षिणा । आवन्त्यखमध्य- वैषुवांशै २८७ रहिता एते विषुवांशा १३।३ पूर्वरेखांशाः पलांश्च ४०।३२ दक्षिणा अस्मात्स्थानाद् दक्षिणतोऽपि ग्रहणं नाभवत् । पूर्णग्रासकंकणग्रासयुक्तस्थानगणितम् त्रिज्या हतो दर्शशरो विलंब- भक्तोज्यकेष्टाऽथ धनुः खबाणः । अस्माद्रवेश्च स्थलमुक्तवत् स्यात् मर्दोऽत्र वा कंकणयुग ग्रहो वा ॥२०॥ दर्शान्ते शरत्रिज्याहतो लंबनेन भक्तः कार्यः । फलमिष्टा ज्या भवति । तस्या- धनुः खशरः । एतेन शरण सूर्यभोगेन च स्थानगणितं विदध्यात् । तस्मिन् स्थाने तत्समये पूर्णग्रासं कंकणयुक्तं वा ग्रहणं प्रोक्तरीत्या निश्चेयम् । यदा शरो लंब. नादधिकस्तदेयं चमत्कृतिन संभवेत् । उदा० दर्शान्ते शरः क १११४६ अथवा विकलाः ७०६। त्रिज्यागुणा लंबनविकला ३६५५ भक्ताऽभीष्टा ज्या १९३१ । तस्या धनुः अं. ११३८ ध- खशरः । सूर्यभोगेन अं. २९३९ एतेन शरेण चानीतस्य स्थानस्य रेखांशाः ५।५९ पूर्वेऽक्षांशाश्च ९।५५ दक्षिणाः । चंद्रबिंबस्य गुरुत्वादव पूर्णप्रासं ग्रहणमदृश्यतेति ज्ञायते। एतादृशं सविस्तरं ग्रासानेकप्रकाराणां गणितम द्वितीयखंडे द्रष्टव्यम्।

·१०८ सर्वानंदकरणम १३।१३।१३ ९ सूर्यातिक्रमणाधिकारः । रविबिंदलाल्पेषुर्वक्रगोवित् सितोऽथवा । पृथ्वी भान्वोमध्यगतः स्वपातांतिकवर्तिनः ॥ १॥ अतिकामेदवोर्विवं कपोलं मशकोयथा । भियुतिबंधभान्चोः सासप्ताभस्त्रिगुणेन्दुभिः ॥२॥ वक्रय तदा वाणं गतिं कर्णौ प्रसाधयेत् । विवि खंदुभूचंद्र १११० लिताः शीघ्रश्रवोहताः॥३॥ बुधपातो रा. १।१७ अन्यो नाम दक्षिणो रा. १७ तत्र यदा स्वगति वशात्सूर्यो वैशाखे कार्तिके च मास उपयाति तवैव रविसान्निध्यवशेन बुधोऽपि प्रयाति चेत्तदा स वक्रगः सन् सूर्यबिंबोपरि प्रवसन् दृश्यते । तस्य शरस्तदा सूर्यबिंबार्धादल्प एवं स्यात् । इयं बुधसूर्यभेदयुतिः सप्तभिस्त्रयोदशभित्रयोदशाभत्रयोदशाभ वर्षे- र्भवत्ययं सामान्यो नियमः । तद्गणिते बुधविमावश्यकम् । बुधशीघ्रकर्णेनखें- दुभूचंद्रा दशोत्तरकादशशतं लिप्ता बुधशप्रिकर्णेन भक्ता बुधबिंबकला भवति । शुक्रमन्तरेणाने वक्ष्यते। नन्दानलकृत ४३९ क्षुण्णा बुधवाणस्य लिप्तिकाः। राविज्ञभुक्तियोगाप्ताः पलानि बलनस्य वै ॥ ४ ॥ वलनपलसाधने सूर्यबुधगत्योरंतरमेव हरो भवति । किन्त्वस्मिन्युति समयेबुधगतिर्वक्रा । संशोध्यमानं स्वमृणत्वमति स्वत्वं क्षय इति नियमेन योगएव कार्यः । युग्मौजपदगे मंदस्पष्टशे पातवर्जिते । मुतिकाले धनणं स्तस्युस्तत्राप्याशुश्रुतिर्धनम् ॥ ५॥ पलेषु खाम्रपंचा ५०० ता दृश्यमध्यो युतेस्तदा । मानैक्यार्धेषु संश्लेषविश्लेपवधतः पदम् ॥६॥ तानि पलानि मंदस्पष्टबुधे समपदे वर्तमाने समकलायुतिकाले धनं कायाणि । मंदस्पष्टबुधे विषमपदे सति तान्य॒णं कार्याणि । शीत्रकर्ण खाभ्र- पंचभिभक्तं च किरणसंस्कारार्थ तस्मिन्नेव काले पलेषु युंज्यात् । तदा दृश्य- मध्यकाल: सिध्यति।

·सूर्यातिक्रमणाधिकारः । सूर्यभुक्त्याढयविद् भुक्तिषष्टयंशविहृतं स्थितिः । मध्यनाडीपुहीनाढया, प्रारंभान्तौ तदा युतेः ॥ ७ ॥ सूर्यबुधबिंबयोरन्तरस्य योगेन सह घातमानीय तस्मान्मूलं प्रोह्यम् । सयोर्घटीगत्यैक्येन तद् भाज्यम् । सा घट्याद्या स्थितिनामातिक्रमणकलार्धम् । सा स्थितेईश्यमध्यकाले वियुक्ता युक्ता च विधेया। तेनैतच्चमत्कृतेः प्रारम्भान्त कालौ ज्ञायते । प्रारंभांतस्थानगणितमाह विक्षेपवलनं ग्राह्यं सप्तभागा विदः सदा । याम्यपातांतिके स्वं तत्सौम्यस्य संनिधावृणम् ॥ ८॥ पाठिताः पाताः सौम्यपाता नाम येभ्योऽग्रे ग्रहाः क्रान्तिवृत्तस्योत्तराहि प्रयांति । पड़राशियुक्ताः पाता इक्षिणाः स्युः । तेषामग्रे ग्रहाः सूर्यमार्गस्य दक्षि- णत आयांति। सूर्यग्रहोक्तस्थानांशा व्यस्तचिन्हास्तदन्विताः। क्रान्तेः शीर्षाच बलनयुक्ता मू! रवे वाः ॥ ९ ॥ स्थानांशा उपरिसिद्धवलनांशैयुक्तास्तथा क्रान्तिशीर्षवलनाभ्यामपि युक्ताः कार्याः । सदा स्पर्शमोक्षस्थानयोरेशाः सूर्यशीपद्विगण्यमानाः संपद्यते । शुक्रकृतं सूर्यातिक्रमणम् आतिक्रमं त्वधिकृत्य बुधवद्गाणितं भूगोः । कुर्याद विशेषा अत्रोक्ताः, सोऽष्टा८भिवर्क ११२समितैः॥१०॥ अष्टभिः ८ पंचदिग्भि १०५श्व हायनैर्जायते पुनः । कवर्षिवं शीघ्रकर्णोद्धतात्रयभ्राष्टदृक २८०३ कलाः ॥ ११ ॥ गुणेन्दुयुग्म २१३ संक्षुण्णाः शुक्रवाणकला इह । शुक्रे न भुक्तियोगाप्ता वलनोत्थपलानि च ॥ १२ ॥ शुक्रपातो रा. २।१६ दक्षिणश्च पातो रा.८११६ तस्माज्ज्येष्ठे मासे मार्ग- शीर्षे वक्रगतिना स्वल्पशरेण च शुक्रेण सौम्यस्य याम्यस्य वा पातस्याभ्यणं प्राप्तस्य रवेरतिक्रमणं पृष्ठोल्लंघनं संभवेत् । इयं चमत्कृतिः ८,१२२,८,१०५ एत- न्मितैवर्षेः संभवति । शके १९९६ तमे दक्षिणपातसंनिधौ शुक्रेण सूर्यातिक्रम- णं कृतम् तस्माच्चिरादेवायमतिक्रमो भवितेति ज्ञायते । व्यभ्रा२८०३ष्टहड्- मिताः कला शीघ्रकर्णेन भाजिताः सत्यः शुक्रबिंबं सिद्धयति । त्रयोदशोत्तर- शतद्वयेन गुणिता शुक्रबाणकलाः शुक्रसूर्यगत्यैक्येन भक्ता वलनपलानि भवति। शेषं सर्वं बुधगुणितवदज्ञेयम । उदा० शके १८४६ वैशाखसुदि ४ गुरौ बुधः सूर्यस्यातिक्रमणमकरो- ·११० सर्वानंदकरणम् त्तस्य गणितं क्रियते । उक्तदिनेऽहर्गण ३३४० चक्र १ । तेन साधितो म. र. रा. ११५१३५१७ र. उ. रा. ३११॥३७५० स्प. र. रा. १११७७१०२४र.ग ५८.१ २. बिंबम् ३१४५ रविक्रांतिः अं१७/१ उत्तरा चरं ७५ पलानि धनम् वेलांतरं प ९ । रविमंदकर्णः १८०९९ । अहर्गणो३३४०त्पन्नो बु. रा. ११।१८३२।२२ म. वु. रा. ७/३॥५५॥ ४३ बु. उ. रा. ८।१६।१८५४० बु. के. रा. १०११७३७३ ज्या ६७४१ द्विगुण- केंद्रज्या ९९४८ त्रिगुणकेंद्रज्या ७९७० चतुर्गुणकेंद्रज्या १८१७ एताभ्यो बुध- मंदफलमंशादि १३।१२।१२ धनम् । मंदस्पष्टबु. रा. १७७१५५ स्प. र. विणा रा. १११७४१०।२४ हीनो रा. ५।२९।२७।३१ शी. के. । बु. मं. केंद्र बुधमंदफलेन युकं स्पष्टमंडकेंद्रम् । तस्माद्बुधमंदकर्णः ४५१९ युतिसमयेऽ नेन हीनो रविनंदकर्ण १००९९५ स्तदा बुधशीघ्रकों ५५७६ लभ्यते । बु. शी. के. रा. ५/२९१५७॥३१, बु. मं. क, रविमंदकर्णः, एतेभ्यः साधित शीघ्रफलं रा. ५१२९५५ ऋणम् । तद्युक्तो मंदस्पष्टो बुधः शीघ्रस्पष्टो रा. १११७.१२।५५ भवति । अन्यस्मिन् दिने वैशाख शु. ५ भृगौ (शके १८४६) म. बु. रा. ७८ १११५ तस्मादुक्तरीत्या मानान्युपलब्धानि । मं. फ. रा.।१२।४।३५, मं. स्प.बु. रा. ७/२०१५।५० स्प. र. रा. ११९८८११७ हीनो रा. ६।११५७३३ शी. केंद्र भवति । र. मं. क १००९७ बु. मं. क. ४५४३ बुध शीघ्रफलं रा. ५।२६।२९ धनम् । तद्युक्तेः शी. स्प. बु. रा. १११६६३४।५० । अस्मात्पूर्वदिनबुधस्यांतरं बुध स्प. गतिः, क ३८.५ वक्रा। शुक्लचतुर्थ्यां प्रातः सिद्धस्पष्टबुधसूर्यातरं क. २।३१ पाष्टिगुणं बुधसूर्य- गत्यंतरेण क. ९६१६ भक्तं फलं घ. २३५ स्पष्टयां तिकालः । बुधपातक्षेपो रा. १११७७८ पातगतिकला १४।२० युक्तो गणितवर्षे बु. पातो रा. श१७।२२।२० एतेन रहितस्तात्कालिको मं. स्प. बु. रा. १।१७।११ पातकेंद्रं रा. ५।२९।४४१४१ तद्भुजांशाः ०।१५।१९ तज्ज्या ४६ बुधभाजकेन १४२८ लब्धं फलमंशादि ०१९।५६ बुधनि जशर उत्तरः । बुधमंदकर्ण ४५१९गुणः शीघ्रकर्ण९५७६ हरो बुधस्य युतिकालिकः स्पष्टशरः क.११३४ पुनर्बुधशीघ्रकर्णः ५५७६पंचशतभक्तः पलानिर१किरणसंस्कारो धनं तेन युक्तः समकलयुतिकालो घ. ११३४ किरणसंस्कारयुक्तो घ. ११४५, अभवत् । बुधशरः कलादिः॥३४ गुणकेन ४३४ संगुण्य भाजकेन९६६ भाजितः पलानि ७ तद्युक्तोऽयंकालो दृश्ययुतिमध्यकालो घ. ११५२ भवति । बुधबिंबांकः१११० बुधशीघ्रकर्णेन ५५७६ भक्तो बुधबिंब कलादि ०।१२, रविबिंबे क. ३११४५ युक्तमर्धितं च तदा मानैक्यखंडं कलादि १५॥५८ बुधशर- युतं क. १७३२, बुधशरवियुक्तं क. १४।२४ । योगवियोगयोर्गुणाकारः २५०।

·सूर्योतिक्रमणाधिकारः। १११ ४८१४८ अस्मान्मूलं क. १५५० षष्टिगुणं भुक्त्यंतरेण ९६६ भक्तं घ. ९।५३ स्थिरार्धम् । तेन वियुक्तो युतिमध्यकालो घ.११५१ युत्थारंभकालः पूर्वदिने भौमे घ. ५११५८ । युतिमध्यकाले स्थित्यर्थेन युक्ते घ १६४४ युतिसमाप्तिकालः । मानांतरं कलादि ३११३३ मानांतरखंड क. १५।४६ शरयोग १७१२० वियोग १४.१२ घात २४८१६ मूलं क. १५१४१ पष्टिगुणं मुश्त्यंतरेण भक्तं घ. ९।४८ निमज्जनस्थित्यर्थ, तद्वियुक्तो युतिमध्यकालः संमीलनारंभो घ. ५२।३, तयुक्तो मध्यकालो व. ११३३९ उन्मीलनारंभः । वुधपरमलंबनं क.१६अल्पमेव । अस्मान्नतिलंबनसंस्कारावलोपेक्षणीयौ। स्थानांशसाधनं सूर्यग्रहणवत्कार्यम् । शरः क. ११३४ त्रिज्या १०००० हतो मानैक्यार्धभक्त इज्या ९८० ततश्चापमंशादि ५१३६ तस्य कोट्यंशाः ८४।२४ सूर्यग्रहणचिन्हस्य विरुद्धचिन्हा नाम स्पर्शे ऋणं मोक्षे धनम् । र. बु. क्रांति- रंशादिः १७१ धनम् । तस्या अयनवलनं अं. १६।३० ध., विक्षेपवलनं अं. ७० ३., स्पर्शस्थानांशेपु ८४।२४ ऋ, अयनविक्षेपवलने युक्ते तदाशादि ६०५४ मौक्षिकस्थानांशेष ८४।२४ ध. अयनविक्षेपवलने युते कृते । तदैक्यं १०७।५४ । एतेंशा ग्रहबिंबमध्याद् ध्रुवं प्रति नीयमानेन वृत्तेन सह क्रियते । किन्तु ग्रहस्य शीर्षस्थानात्ते सुखेन ज्ञायंते तस्मादेतेषु शीर्षवलनमपि देयम् । युतिप्रवेशकालो घ. ५११५८ रात्र्यामभवत्तस्माद्युत्यंतकालिकमेव शीर्षवलन मानीयते । अस्मिन् दिने वेलांतरं प. ९ ऋणं, चरं प. ७५ ध, दिनाधं घ. १६।१५ सूर्योदये मध्यम घ. ५८१३९ तत्कालान्मोक्षकालस्यांतरं घ. १०।१२- अस्य दिनार्धादतरं घ. ६.३ षड्गुणं नतकालांशाः ३६।१८ एतेभ्यः प्रोक्तरीत्या साधिता नतांशाः २३।९ तेभ्यश्चंद्रग्रहणवत्साधिताः शीर्षवलनांशाः ७०।२५ ऋणम् । एतैर्मोक्षस्थानलवेषु युक्तेषु रविशीर्षात्प्रदक्षिणाकारं मोक्षस्थानपर्यंत- मंशाः ४३१५ लभ्यते । परिलेखः " प्रवेश पश्चिमा ६३ ब भार्गः झुकारः ३५९ ४७६१३.

·२१२ सवोनंदकरणम् । १० उदयास्ताधिकारः (१) आदौ नित्यादयोस्तसाधनं व्याख्यायते । विरविद्युसदंशकाः षडा ६ ता! घाटकादीष्टमिदं, तदाग्रहस्य । विषुवांशभवास्तु मध्यमार्क- लवहांना रस ६ भाजितास्तु घट्यः ॥ १ ॥ चरमत्र विलोमयुक् च युक्तं पृथगन्यत्र नभोग्नि ३० संख्यनाडीः । क्षिप खेचरकोदयास्तयाती समयौ तौ भवतोऽत्र मध्यमाख्यो ॥ २॥ इदिने यस्मिन् कस्मिंश्चिदिष्टसमये स्पष्टरविणा ग्रह ऊनः कार्यः शेषस्यांशाः षभिभाजिता वटयां ज्ञेयाः । तस्मिन्निष्टसमये ग्रहस्य भोगशरा- भ्यामुक्तरीत्या विपुवांशा आनीयास्ते षड्ता घटयः स्युः । तस्मिन्नेव, समये साधितायाः क्रान्त्यास्तस्य ग्रहस्य चरमानीय तत्तासु घटीपु विलोमं संस्का- र्यम्। स उदयकालः स्यात् । पुनश्च तस्मिन्नेवेष्टे तच्चरं पृथक् युक्तं कार्य यथा- चिन्हें संस्कार्यम् । त्रिंशद्वटयोऽपि युक्ताः कार्याः । एवं ग्रहास्तकाल उपलभ्यते। एतौ कालौ मध्यमाख्या ज्ञेयौ न तु स्पष्टाख्यौ । उदा० शके १८४९ फाल्गुनवादि ४ शनौ चंद्रोदयास्तगणितं क्रियते । इष्टदिने सूर्यास्तसमये स्प. चं. रा. ७।५।१०।५५ स्प. रविणा रा. ११।१९। ४२।१५ ऊनो रा. ७।१६।२८।४० अंशादिः २६१२८१४० षड्भक्तो घट्यादिः ३७।४६१६ अस्मिन् मध्यमकाले चं शरः, अं२।५९ ध. चं. ग. ७१० चंद्र- विषुवांशा २१५।२२।४५ तत्कालमध्यमसूर्यस्यांशै ३४८१५।५ हीनाः २२७।१७। ४० षड्भक्ता घ. ३७।५३। आस्मिन्निष्टे, चं. क्रां. अं. १०५६ दक्षिणा तस्या श्वरं प. ४७ ऋ. विलोमं दत्तं । तदा चंद्रोदयकालो मध्यमाख्यो घ. ३८१४० लभ्यते । पुनः, इ. घ. ३७।५३ त्रिंशद्घटीयुता रविवासरे घ, ७।५३ चरेण प. ४७ ऋ युतास्तदा, अस्तसमयो घट्यादिः ७६ मध्यमकालः । अयमस्तकालः स्थूल एव । तस्य सूक्ष्मसाधनमाह । अथचास्तखगस्य वैषुवांशान् कुरु मध्यार्कलवोनितान्, हतान् । ।

·उदयास्ताद्याधिकारः ११३ रिपुभिः ६ खगुणा३०न्वितान् युतां वरना भिरय स्फुटोऽवधिः॥ ३ ॥ योऽयमस्तकालो लब्धतासन् स्पष्टप्रह, शरं वैषुवांशान् , क्रांति, चरं चानीय तत्कालमध्यमार्कभागैर्विषुवांशा ऊनाः षड्भक्ताञ्च कार्याः फलं घट्यादि। तत् त्रिंशद्बीयुतं चरसंस्कृतं च विधेयं तदा स्पष्टास्तसमये घट्यादि लभ्यते । उदा० शके १८४६ फाल्गुन कृ. ५ रबी घ. ७१६ मध्यमकालः । तदा स्प. चं. रा. ७९१५७१३८ चं. शरः २।४१ ध. चं. क्रां. १३१८ ऋ । चरं५५ ऋ विषुवांशाः २२०५०१३०, म. रविणा रा. १११८।३३।२८ रहिता अंशादि २३२।१७।२ षड्भक्तं घ. ३८।४२१५० त्रिंशद्युतं रवी घ. ८१४२।५० चरेण संस्कृतं घ. ४७५० अस्तकाल उपलभ्यते । प्रकारान्तरेणाद्यतनचंद्रात श्वस्तनचंद्रस्य विषुवांशानयनमाह सभुक्तिचंद्राद् विशिखोऽथ कोज्या तस्माद्वियोः स्वं खलु कपिढे । अन्यत्र चास्वं त्वथ सा शरघ्नी खखाभ्ररामाक्षि२३००० हृता लवाः स्युः ॥४॥ समासमे कोगुणवाणचिन्हे ते स्वं त्वृणं तद्युतशीतरश्मिः । यस्तस्य लंकोदयसिद्धकालः स वैपुवाख्यः सुलभप्रकारः ॥ ५ ॥ विव०. अद्यतनचंद्रं दिनभुक्तियुक्तं कृत्वा तस्माच्छर आनेयः । तस्य चंद्रस्य कोज्या लभ्या । सा कादिष चन्द्रे धनं मकरादिषले ऋणं कल्प्या। सा कोज्या शरेण निन्नी लयोविंशतिसहस्रेण भक्ता च कार्या । लब्धिरंशादिः स्यात् । कोज्यायाः शरस्य च चिन्हे समे चेत् तेंऽशा धनमन्यथा ऋणं स्युः । तैरंशः संस्कृतः श्वस्तनचंद्रः कार्यः । लंकोदयैस्तस्य संस्कृतचंद्रस्य य आक्ष- कालो भवेत्स विषुवाख्यकालः सुलभप्रकारेण साधितस्तस्मादीषत्स्थूलः स्यात् उदा० पूर्वदिने स्प. चं. रा. ७.५।१०।५५ चं, ग. अं. ११।५० युक्तोऽ- परदिने स्प. चं. रा. ७१७/०५५ राहुणा रा. २।१३।५५ हीनो रा.५।३।५।५५ अस्माच्छरः,अं. २०१९ धनं शुद्धिसंस्कारेण क ६ ऋ, युक्तः स्पष्टशरः,अं२।१३ धनम् । स्प. चं. रा. ७१११ कोज्या ६८१८ धनम् । शरांशै २०१३ र्गुणिता १५११२ त्रयोविंशतिसहस्रभक्ता अंशादि ०।३९।२५। कोज्या धनं चंद्रशरोऽपि धनं तस्मात्फलं क ३९।२५ धनम् । तद्युक्तः स्प. चं. राश्यादिः ७१७४०) २५ भवति । लंकोदयैरस्यकालो घ. ३७॥३६ विषुवकालः । पूर्वदिनचंद्रस्य विषुवकालेन हीनोऽसौ प. १०१ विषुवकालमनिर्लभ्यते । सा षड्गुणा ·सर्वानंदकरणम् क. ६०६ विषुवांशगतिर्भवति । उदाहरणे घ. ६७६ घ. ३७।२३ एतयोरंतरं घ. २९।१३, एतस्मिन् काले चंद्रविपुवांशचालनं प. ४९ लभ्यते । तद्युते पूर्वनिघुव- काल घ. ३५।५४ ऽस्तसमये चंद्रविषुवकालो घ, ३६४३ मध्यरविविषुव. कालेन घ, ५८१५ रहितोऽसौ घ. ३८१३८ भवति । विंशद्घटीयुतोऽसौ घ. ८।३८। अस्मिंश्चरं युक्तं कार्यम् । सुलभप्रकारेण क्रांतिसाधनमाह । ग्रहज्या खखाभ्रेषु ५०० भागोनिता दृग् २ हता पंच ५ हृन्मेषपट्टे धनं सा। पृषत्कांशनिघ्नाः खभूपा १६० धन] यथेषुम्त्वथैक्यं ज्यका क्रांतिजा स्यात् ॥ ६ ॥ ग्रहज्यायाः पंचशतांशं तस्या अपनीय शेषं द्वाभ्यां गुणयेत् पंचभिश्च- भाजयेत् । ग्रहे मेषपट्टे फलं धनमन्यथर्णमिति स्पष्टमेव ! पुनः शरस्यांशा- दिना खभूपाः षष्टयधिकशतमिताः संगुण्याः शरवत्फलं धनर्णं ज्ञेयम् । पूर्व- फलेनैतस्मिन् युक्ते क्रांतिजीवोपलभ्यते । तस्या भुजांशा क्रांत्यंशा ज्ञेयाः । उदा० रविवासरे इ. घ. ७।६ तदा स्प. चं. रा. ७१०.५६ चंद्रशरश्च, अं. २।२५ धनम् । चंद्रज्या ६५५२ स्वपंचशतांशेन १३ हीना ६५३९ द्विनी १३०७८ पंचभक्ता २६१५ ऋणम् । पुनः शरेण, अं. २।३५ खभूपा गुणिता ४१३।२० धनम् । पूर्वकलेन २६१५ ऋणेन युक्तभिदमिष्टक्रांतिज्या २२०२ अस्याः क्रांतिः, अं. १२।४४ ऋणम् । अस्याश्चरं प. ५५ ऋणम् । पूर्वसाधितोऽस्तकालः घ. ८१३८ एतेन चरेण युक्तो घ, ७४३ स्पष्टतरो लभ्यते । ग्रहाणां याम्योत्तरोल्लंघनकालानयनमाह । समुद्गमष्टं विषु १५ नाडिकाढ्य याम्योचरोल्लंघनमिष्टमूह्यम् । तत्कालमध्यात उद्गमेष्टं पंचेन्दु १५ युक्तं स्फुटमत्र वेद्यम् ॥ ७ ॥ उदा० उदयसाधनार्थं कल्पितमिष्टं घ ३७५३ पंचेन्दु घटीयुक्तं घ. ५२।५३ तदा चंद्रविपुवांशाः २१७।५४, तत्कालिकैर्मध्यमसूर्याशै ३४८।१९।५२ हीना अं २२९।३४।८ षड्भक्ता घ. ३८।१५।४१ उदयेष्टं पंचे दुघटीयुक्तं घ. ५३।१५।४१ याम्योचरलंघनसमय उपलब्धः । प्रहरविविषुवगत्यंतरेणापि साधनं क्रियत।

·उदयास्ताद्यविकारः सूर्यतेजसि ग्रहाणां लोपालोपकालगणितम् । नित्योदयास्तौ तु यदा दिनान्ता- दिभ्यां कुजात्सप्तकाभि १७ स्त्रिचन्द्रैः १३ । शिवा ११ ष्ट ८ घनै १५ र्लवकैः पलैी दिग् १० नैस्तदा खेटविलुप्तिदर्शने ॥ ८ ॥ मार्गिज्ञभृग्वोदिलवात्मकरिमे आरादयुकृत्खेट्युतदिनाप्तिः ग्रहस्य नित्योद्गमनास्तकालिकां- तरस्य कुवैतरमुक्ततोऽन्तरात् ।। ९ ।। दिनद्वयास्तोद्गमनान्तरेण तद् हृतं भवेदिष्टदिनस्य चालनम् । उक्तांतरं चेदधिकोनमिष्टका दस्ते ऋणस्वं ह्युदये धनर्णम् ॥ १० ॥ दिनं प्रचाल्यं पुररुक्तरीत्या यावद्भवेदंतरकं विनष्टम् । वार्कग्रहांशांन्तरतः सुखेन लोपोदयाहर्गणितं ग्रहाणाम् ॥ ११ ॥ मार्गिज्ञशुक्री पविलुप्तिसंद- र्शनं तु पूर्वेऽथ परे प्रयातः। विभार्गवौ वक्रजवौ खगाश्च भौमेज्यमंदा विपरीतदिवस्थाः ॥ १२ ॥ अब ग्रहाणामुदयास्तकाले कालांशाः पठिताः । तन्मितमंतरं तदा ग्रह- सूर्ययोर्विपुवांशेषु दृश्यते । एतेंऽशा दशगुणाः पलानि भवन्ति । तावत्पला- न्तरेण यदा ग्रहः सूर्यात् प्रागुदेति पश्चाद्वान्तं प्रयाति तदा तस्य सूर्यतेजस्ति लोपालोपत्वं ज्ञेयम् । अत्रोक्ता ज्ञभृग्वोः कालांशास्तयोर्वक्रतायां वेद्याः । मार्गि- णोस्तयोरेते क्रमण१५।१-सन्ति । ग्रहस्याद्यतनश्वरतनोदयकालयोरस्तकालया यदंतरं स हरः। अद्यतनोदयास्तकालस्य पठितांतराचंदतरं तदनेन हरेण भाजितं स्यात्तदा लब्धफलं दिनानि । यदि ग्रहसूर्ययुतिरागामिनी पठितपलानि चोनानि ।

·सर्वानंदकरणम् तहिं तैर्दिनैर्लोपो भवेद्यदि युतिर्व्यतीता पठितपलानि चोनानि तर्हि तैर्दिनै- रुदयकालोऽपि व्यतीतो ज्ञेयः । अद्यतनग्रहपलेभ्यः पठितपलान्याधिकानि चेत्त- द्विपरीतं ज्ञेचम् । एतद्विधिना दिनमवगन्य तस्मिन्नुदयकालोऽस्तकालो वाऽऽनेयः । तस्मादप्युक्तरीत्या भूयो दिनमन्वेष्यम् । शेषं स्पष्टार्थम् । भौमास्तोदयौ । षनंदारियुगेन्दुसिंधुनिहताब्दीघोंऽगनन्दोरगा गाब्धाब्योष्टगुणांकगोऽद्वितुरगैस्तष्टः सहस्रोधृतः । ७७९९३८ स्याभौमार्कयुतर्दिनं क्रियरवेः स्वानर्षिभागोनितं ४१४६९६ तन्मध्यार्कलवा इतो गगनपड् यौः कुजास्तोदयौ ॥ १३ ॥ १७६१४ करणाब्दयातवर्षगणोऽत्रोक्तेन भौमगुणकेन ४१४६९६ गुण्यः क्षेपण ४७८९६ च युक्तः कार्यः । पश्चाद्धरेण७७९९३८ विभाज्य यदवशिष्यते तत्सहस्र- भक्तं कार्य तदा मेषसंक्रमणाद्यातदिनानि लभ्यते । तेषु निजसप्ततिभागेन विहीनेषु मध्यमार्कभागा आयान्ति । तन्मितसूर्यभागसान्निध्ये युतिर्भवति । युतेः प्राङ्मासयुग्मेन भौमास्तो भवति युतेः पश्चाच्च मासद्वयेन भौमोदयः स्यादिति सामान्यो नियमः । प्रत्यक्षदिननिश्चयः स्पष्टगणितेन विधयः । बुधास्तोदयौ वर्षोंघेन हताश्चतुर्दशषडद्रीन्दान्मता वा विका- ब्धिद्वीष्वंगगुणास्तु वा युगगुणाश्वग्नीपु हीनाश्च ते । ३६५२४२ तष्टा अष्टगुणांकपर्वतशरैः पात्या हरात्वाभ्रदिग् भक्ताः स्युर्दिनमर्कसोमजयुतेलीपोदयप्राप्तये ॥ १४ ॥ लब्धौ समे दंत ३२ दिन लोपाद् स्याद्ज्ञादयोथो विषमे नृपा १६ हैः । सहस्र १००० हृद्धारदिनविलुप्ता दृष्टाश्च भूयः खचरा भवन्ति ॥१५॥ .५७९३८ ·उदयास्ताधिकारः २१७ बुधास्तोदयसाधने द्वौ गुणको पठितौ । द्वाभ्यामपि तदेवोत्तरं लभ्यते। अव क्षेप ऋणम् । शेषं हरात्५७९५८मितात् शोधनीयमित्यत्र विशेषः । लब्धिः समसंख्याका द्वाभ्यां विभाज्या चेइयं इंतदिनावधिलोपो ज्ञेयः । युतेः प्राक् पोडशनिरस्तः पश्चात्योडशदिनरुदयः स्यात् ! या लब्धिर्विषमसंख्याका तदा लोपावधिः पोडशदिनान्येवावगन्तव्यः । युतेः प्रागष्टाहैरस्तो युतेरनन्तरमष्टाहै- रुदयः स्यात् । उदा० शके १८२० वर्षगणः २४, चतुर्दशपडद्रीन्दुभिर्गुणितो ४२२७३६ युगगुणाश्व्यग्नीपुहीनो ३६९४९२ हरेण '५७९३८ भक्तस्तदा लब्धिः ६ सम- संख्याकस्तेनायं लोपो दंतदिनावधिज्ञेयः । शेषं २१८६४ हरात् शुद्धं ३६०७४ सहस्रभक्तं दिनानि ३६।४ । मेषसंक्रांतेः पश्चादेतन्मितैर्दिनैरियं युतिरभूत् । अन्यगुणकात्साधितोऽपि युतिसमय इयानेवायाति । तदा लब्धिः १५० सम- संख्येव लभ्यते । हरः ५७९३.८ सहस्रभक्तो दिनानि ५७ घ. ५६ एतैर्दिनैः पुनः पुनर्युतिलोनदर्शनानि भवन्ति । एवमन्येषामपि ग्रहाणां लोपयुतिदिनानि तेषां हरदिनानुरोधेनावेयात् । गुरुदयास्तौ। करोदपिरसत्रिकग्निनिहताब्दसंघोनगां. करामगजयुक् कृताहिमुजगाष्टनन्दाग्निभिः । ३९८८८४ वितष्ट इह भाजितोऽभ्रकशतैर्दिनं स्याद्युते- दिनेशसुरपूज्ययोस्तिथिदि स्ततोऽस्तोदयौ ॥ १६ ॥ सुगमम् । गुरुरवियुतिदिनानिमिः ३९८१५३ पुनः पुनर्भवति लोपाव- धिस्तु विंशदिनानि । उदा. शके १८४९ वर्षगणो २२ गुरुगुणकेन गुणितः क्षेपेण युक्तो हरेण भक्तस्तदा शेषे सहत्रभक्त दिनानि ३८११४८ सायनभपानीदता ज्ञेयानि तस्मादस्मिन्वये गुर्वस्तोदयौ न संभवतः ।

·सर्वानंदकरणम् ११८ २१८६७८ शुक्रोदयास्तौ । युत्यै शुक्रदिनेशयोगजनगांगाष्टेन्दुदृक्संहतो वर्षांघोऽधनगासुनागखराक्षेपेण संयोजितः । तष्टोविंशतिमोत्रिनागविशिखैः खाभ्राभ्ररूपोद्धृतो मेवातदिन नि खत्रिकदिनीपोदयौ स्तस्ततः ॥ १७ ॥ १०८५७० ५८३९२० क्षेपेग खाब्धिग्रहगोंकरामो ३९९९४० न्मितेन वक्रस्य युतिः सितस्य । अन्वेषणीयात्र युगो ४ न्मिताहै- रस्तोदयायुक्तफलैः स्फुटौ तौ ॥१८॥ उदा०--शके १८४९ मिते शुक्रस्य प्रथमक्षेपेण १०८५७० मितन साधित युतिदिनं मेषादितः ४६७ दिनैर्लभ्यते । तेनेयमृजुगतिशुक्रस्य युतिरस्मिन् वर्षे न संभवति । किन्तु द्वितीयक्षेपेण ३९९९४०मितन साधिता युतिर्मेषसंक्रमणाद् १७१ ।४६ दिनैरायाति। तदा लोप उपाष्टदिनावधिर्भवेदित्यवगम्यते । एतान्यहानि स्वसप्तत्यंशेन रहितानि मध्यमार्कलवाः १६९।२२ पंचांगपत्रे भाद्रपदपूर्णमास्याः किंचिदनन्तर लभ्यन्ते । तस्माल्लोपगगितार्थ शुक्लैकादश्यां शुक्रस्य नित्यास्त- कालः साध्यते । एतदिने सायमिष्टे घ०३० मध्यमोदयात् ) शुक्रविषुवकाले घ. २०१४६ र. वि. कालेन घ. २७४३६ रहितेऽतरं घ०१० त्रिंशद्घटीयुतं घ० ३०१० शुक्रक्रान्त्या अं. ३३३५ ऋ. अवन्त्यायां साधितेन चरेण प. १६ ऋ. युक्तं घ. २९।५५ शुक्रस्य नित्यास्तकालः । इष्टसमये र. क्रां अं. ६।२१ उत्तरा, चरपलानि २८ ध. दिनार्ध घ. १५।२८ वेलांतरेण प. ४ ऋ.युतासु पंचदशघटीषु घ, १४.५६ युतं घ. २०१२४ सूर्यास्तसमयः । शुक्रास्तकालो- ऽस्मात्कालात्प्रमोव घ. १२९ लभ्यते। सूर्यतेजसि शुक्रविलोपार्थ शुक्रनित्यो- दयकालेन सूर्यास्तादनंतरं अशीतिपलमितेन भवितव्यम् । तस्मात् शुक्रास्त कालोऽद्यतनास्तकालान्नवाधिकशत पलैरिष्यते । अथ दशम्यानिष्ट घ. ३० शुक्रविषुवकालात् घ. २७५१ रविविपुवकाले २७.२६ विशोधितेऽन्तरं घ. ०२. विशद्घटीयुतं, घ. ३०१२५ शुक्रक्रान्त्याः अं ३।४५ ऋ.साधितचरेण प. १६ ऋ, युतंच घ.३० प. ९ शुक्रास्तकालः । अस्मिन्दिने घ. , ·उदयास्ताधिकारः ११९ सूर्यास्तकालः घ. ३०१२९ शुक्रास्ताइनंतर २० पलैलभ्यते । एकादश्याः कालात् प. २९. अयं ९ पलरून एकेन दिनेन लभ्यते । तस्मात् पलेषु १०९ नवभक्तेषु द्वादश दिनानि लभ्यते । एकादश्याः प्राग द्वादशे दिने तदासन्ने वा शुक्रलोपोऽभूदित्यनुमीयते । तस्मात् , श्रावणे कृ चतुर्दश्यां शुक्रास्तः साध्यते । अस्मिन्दिने, इष्टे घ, ३० शुक्रविषुवकालो घ, २८१४० मध्यमरविविषुवकालेन घ, २६।३८ हीनो घ. ३२ विंशद्घटीयुतो ध ३३।२ शु. क्रां. अ. ४।१७ ऋ, साधितेन चरेण प. १९ ऋ. युक्तो घ. ३२१४४ शुक्रास्तकालः । सूर्यास्तकालो घटी ३०५१ तस्मादस्मिन् विशोषिते घ. ११५३ लभ्यते । अस्य पलानि ११३ अशीति पलेभ्यतयोविंशतिपलैरधिकानि वर्तते । श्रावणस्यामावास्याया घ. ३० शुक्रविपुत्रकालो घ. २८.३६ म. रविविषुवकालेन घ, २५६४८ ऊनितो घ. २१४८ लिंशद्घीयुतो घ. ३२।४८ शुक्रचरेण प. २० ऋ. युक्तो घ. ३२।२८ शुक्रास्तसमये लभ्यते व्यस्तकालाद् ब. ३०४९ नवनवतिपलैरयमधिकः । चतुर्दशीशुक्रास्तपलेभ्य ११३ एतानि चतुर्दशभिरूनानि । त्रयोविंशतिर्यदा चतुर्दशभिविभज्यते तदा दिनद्वयादधिकं फलं प्राप्यते । तस्माद् भाद्रपदशुक्ल- द्वितीयायां शुक्रस्यादर्शनमभवदित्यवगम्यते । अपरं च शुक्ररवियुतिकालो भाद्र पदपौर्णिमादिनऽभूदिति प्रारदर्शितमेव । ततः पश्चाच्चतुर्भिर्दिनैः शुक्रो- दयान्वेषणं कर्तुं युज्यते । तदर्थे भाद्रपद कृ. ५ गुरुवासरे प्रातमध्यमोदये इष्टय.. प्रकल्प्य गणितं क्रियते । न्यासः । भाद्र. कृ. ५ गुरुवासरे भोगः विषुवांशाः क्रां. चरं | वेलांतरम् अं. अ.क. १६४/२२ ८१३७ द १६२।१८ ११४८द ऋ. म. र १७३० ३।२९ उ.१५ध. ११ ऋ. विषुवांशांतरं ३४९।१८ र. दिनार्धे घ. १४|४९ षड्भक्तं, विषुवकालांतरं घ. ५८११३र. दिनार्ध १५/१५ चरं, उदयगणिते व्यस्तं ० रव्युदय म. घ ५९:३४ शुक्रोदये म. घ.५८।२० ५८/२०रव्युदयात्राकघ १११४ शरः अं. क.

·.
सर्वानंदकरणम
न्यासः । भाद्रपद कृ.६ शुक्रवासरे
विषत्रांशाः
क्रां.
चरं वेलांतरम्
भोगः
प.
अं.क.
१६११५०
म. र १७३५१
१७३५९ ३६ ध. १५ध ११ ऋ.
विषुवांशांतरं ३४१५१
र. दिनार्धे घ. १४।५०
षड्भक्तं, विषुवकालांतरं घ. '५७१५८ र. दिनाचं घ.१५:१५
चरं, उदयगणिते व्यस्तं । ६ रव्युइथे म. घ. ५९।३५
शुक्रोदये म. घ. ५८॥ ४
घ. १८४
रव्युदयात्याक् ११३१
शुक्रोदयसिद्धयर्थं सूर्योदयात्प्रागशीतिपलमितकालेन शुक्रस्य नित्यो-
दये भवितव्यम् । पंचम्यां स कालः पलानि ७५, षष्टयां पलानि ९१, अंतरं
पलानि १७ अशीतिपलानि चतुःसप्ततिः हितानि प ६। चालनार्थं प ६
षष्टिगुणितानि सप्तदशभक्तानि प. २१ लभ्यते । तेन शुक्रोदयकालः पंचम्यां
२१ घटीवभवदित्यवगम्यते । अत्र किरणवक्रीभवनसंस्कारोऽनावश्यकत्वा-
दुपक्षितः ।
गुर्वस्तोदयगणितमन्यग्रहास्तोदयगणितं वाऽनयैव रीत्या विधेयम् ।
प्रकारान्तरेण गुरुशुक्रलोपदर्शनानयनमने रंजनखंडे द्रष्टव्यम् ।
शनिलोपदर्शन-
खशखसुरविघ्नं वर्षवृन्दं द्विनाग
१२८५०
३३३९८२
ग्रहगुणसुरयुक्तं मंदहारेण तष्टम् ॥
द्विकनवखाजादिन्युन्मितैः खाभ्रदिाभ-
३७८०९२
हृतमित इषुचन्द्रा १५ हैर्विलोपोदयौ स्तः ॥ १९॥
स्पष्टार्थम् ।
कारणात्प्राग्वर्षेषु ग्रहाणामस्तोदयकालानयनम् ।
द्वयाधिद्विपंचांगपुर ३६५२४२ नवर्ष
संघो ग्रहक्षेपयुतो ज्ञवर्जम् ।
हरेण तष्टोऽभ्रशतो १००० धृतश्च
पावसूर्यग्रहसंगमाह ॥ २० ॥

·MUNAhutkamlesi NUMAN उदयास्ताद्यधिकारः १२१ ग्रहाणां सूर्येण सह युतिदिनसाधने वर्षगणस्य गुणकाः प्रोक्तास्ते करणाब्दोत्तरवर्षेषु ज्ञेयाः । करणाव्दात् १८२६ प्राग्वर्षगणस्य गुणको बुधेन विना सर्वेषां ग्रहाणां ३६५२४२ मितो ग्राह्यः । क्षेपदिनानि हाराश्च पठित- वज्ञेयाः । उदा०-शके १७८७ वर्षे गुरुरवियुतिदिनमानीयते । तदा प्राग्वर्षगणः ३९ द्वयब्धिद्विपंचांगपुरैर्गुणितो १४२४४४३८ गुरुक्षेपेण ६९२९ युतो १४२५१- ३६७ हरेण ३९८८८४ तष्टः २९०४२७ सहस्त्रभक्तश्च तदा दिनानि २९०।३६ लभ्यते । स्वसप्तत्यंशेन ४९ हीनानि २८६।१७। एतदंशमितमध्यमसूर्ये सूर्यगुरुयुतिरभवदिति ज्ञायते । करणात् प्राग्वर्षेषु बुधास्तोदयकालानयनम् । प्राग्वर्षवित्सूर्ययुतौ समोघ- घातश्चतुःखाद्रिसमुद्र ४७०४ हीनः । बष्टो हरे ५७९३८ णाभ्रशतै १००० विभक्तो लोपोदयावुक्तवदेव लब्धेः ॥ २१ ॥ प्राग्वर्षेषु बुधरवियुतिसाधने वर्षगणस्य गुणकेन १७६१४ सह यो घातः स ४७०४ मितरूनः कार्यो हरेण ५७९३८ चैनं विभज्य शेष ग्राह्यम् ।सहस्रेण भाजितेऽस्मिन् मेषारिंभाद् युतिदिनावाधिर्लभ्यते । स्वसप्त्यंशहीनेऽस्मिन् युतिसमयमध्यमाकांशा ज्ञायते । लब्धौ समांकायां दन्तदिनावधिोपो विषमां- कायां तु तिथिदिनावधिरिति प्रागुक्तवंज्ञेयम् । उदा० - शके १७८७ वर्षे प्राग्वर्षगणः ३९ बुधगुणकेन १७५१४ गुणितः क्षेपेण ४७०४ युक्तो हरेण तष्टः सहस्रेण भक्तश्च मेषामंदितो दिनानि ४४ घ. ५५ लभ्यते तदा रविज्ञयुति समये मध्यमाकांशाः ४४७ लब्धिः ११ विषमांकस्तस्मादयं लोपः पंचदशा १५ हावधिः । मध्यमाकांशाः सप्तपंचाशता युक्ताः सन्तोऽन्यो युतिकालो ज्ञायते । अयमकांशमितो भवेत् । मंगलगुरुशन्युदयास्तयोः शीघ्रांशाः । प्र. ला. क्षितिजोष्टयमै २८ रुदेति पूर्वे गुरुरिंदै १४ रविजस्तु सप्तचंद्रैः १७ । स्वस्वोदयभागसंविहीन- भगणांशै ३६० रपरत्र यांति चास्तम् ॥ २२ ॥ विव-भौमः पूर्वस्यां दिश्यष्टाविंशत्यशैरुदयमेति । गुरुश्चतुर्दशाभिरशैः शनिश्च सप्तदशभिरंशैरुदेति । एतन्मितांशरहितैश्चक्रांशै ३६० स्ते पश्चिमस्या ।

·सर्वानंदकरणम् १२२ दिश्यस्तं यांति । यदा भौमगुरुशनीनां शीकेंद्रांशा ३३२, ३४६, ३४३ एत- न्मितास्तदा तेऽस्तं गच्छन्ति । बुधशुक्रोदयास्तयोः शविकेंद्रांशानाह । प्र. ला. खशरै ५० श्च जिनैः २४ परे ज्ञभृग्यो रुदयोऽस्तोऽक्षदिनै १५५ नंगाद्रिभूभिः १७७ । उदयोऽक्षनखै २०५ स्वयहीन्दुभिः प्रागस्तो दिग्दहनै ३१० श्च पट्सुरैः ३३६ स्यात् ॥ २३॥ विव०-बुधशुक्रयोः शीघ्रकेंद्रांशा यदाक्रमेण'९०,२४तदा तयोः पश्चिमोदये यदा च केंद्रांशाः १५७,१७७, तदा तयोः पश्चिमास्तो भवति । केंद्रांशेषु २०५, १८३ मितेषु सत्सु तयोरुदयः पूर्वे । यदा चांशाः ३१०।३३६, तदा तौ पूर्व एवा- स्तं प्रयातः। बुधशुक्रयोवक्रमार्गोदयास्तदिनान्याह । प्र. ला. पूर्वास्तादुदयः परेऽनृजुगतिस्तोयारतमंद्रयगमो मार्गोऽस्तोऽत्र च दंत ३२ दंत३२दहना ३ष्टया १६ज्याश३ दन्तैर्दिनैः। चांद्रेस्तत्परतत्परं त्वथ भूगोस्तद्वद् द्विमास्या ततोऽ- टाभि ८ व्यघ्रिभुवांघ्रिणा विचरणैकेनाईटमासैः क्रमात् ॥ २४ ॥ विव०--बुधशुक्रयोः पूर्वास्तकालात्पश्चिमोदयः, ततो वक्रा गतिः, ततः पश्चिमास्तः, ततः पूर्वोदयः, ततो मार्गः,ततः पूर्वास्तः, अयं क्रमो बुधस्य ३२, ३२, ३, १६, ३, ३२ दिनैः संभवति । शुक्रस्याप्येवंविधः क्रमः २, ८,३, मासैदृश्यते । अथ भौमगुरुशनीनामुदयास्तादिनियमानाह । भौमस्यास्तादुदयकुटिलर्जुत्वमौढयं क्रमात् स्या- न्मासैवेदै ४ रथ दश १० मितैर्लोचनाभ्यां २ च दिग्भिः १० । जीवस्योा १ सचरणयुगैः ४६ सागरैः ४ सांनिवेदैः ४३ सांध्येकेन त्रियुगदहनै ३, ४, ३, रर्धयुक्तैस्तथाः ॥ २५ ॥ विव-भौमस्यास्तादुदयस्ततो वक्रत्वं तत ऋजुत्वं नाम मार्गित्वं, ततो मौढयं नामास्त इति क्रमः क्रमेण ४, १०, २, १० मासैः संभवति । गुरोः स एव क्रमः ४३, ४, ४, मासैस्तथा शनेरपि १३, ३३, ४३, ३३ मासैदृश्यते । (३) अगस्त्यलोपदर्शनसाधनम् । १ ·उदयास्ताधिकारः १२३. स्वादिगं १० शयुताऽक्ष भोनिता स्तिथि १५ नायः सुर ३३ युकसुर ३३ च्युताः । अवधी घटजस्य तद्गते कुरु लग्ने इनमेष संक्रमाहे ॥ २६ ॥ अन्यदेव कुंभजस्य भानुरुद्दमे भवेत् । अंगपंचभू १५६ लवोन्मितादिनं विलोपने ॥ २७ ॥ पलभा स्वदशांशयुता कार्या । योगफलं पंचदशघटीभ्योऽपनीय शेषं पृथक् स्थाप्यम् । वयस्त्रिंशद्घटीपु तत्संयोज्य तद्बट्यादि, सूर्यस्य मेषसंक्र- मणाद्यदिन इष्टं कल्पनीयम् । तस्मिन्निष्टसमये तदिने स्थानिकैरुदयैर्लग्नमानीय तस्मिन् पडंशयुमाशिपंचकं युक्तं कार्यम् । तद्योगमितो यदा रविर्भवति तदाऽगस्तिलोप आदेश्यः । पुनः पृथक्स्थं शेपं त्रयस्त्रिंशद्घटीभ्यो विशोध्यावशिष्टघट्यादिमितेष्टे मेषसंक्रमणदिन एव लग्नं प्रसाध्यम् ।तन्मितस्पष्टार्कदिन एवागस्त्य उदेतीति ज्ञेयम्। उदा०-अवन्त्यां पलभा, अं. ५।८ स्वदशांशेन अं. ०३१ युता अं. ५.३९ पंचदशघटीभ्योऽपहृत्य शेष घ. ९।२१ अगस्यदिनार्धम् । सुरघटी- युतमिदं घ. ४२।२१ मेषसंक्रमणदिनेऽस्मिन्निष्टे साधितं लग्नं रा. ८१९ षडंश- युक्तेषु पंचसु राशिपु युक्तामिदं रा.१।१५ भवति । एतन्मितस्पष्टार्कदिनेऽवन्त्या- मगस्त्यलोपो भवति। पुनः शेपं घ. ९।२१ त्रयस्त्रिंशद्घटीभ्योऽपनीयावशिष्टमिष्टं घ. २२।३९ तत्काले साधितं मेपार्कदिने लग्नं रा. ४।२७ एतन्मितार्कदिनेऽगस्त्य उदेति । (४) नव्यचंद्रदर्शनसाधनम् सिते पक्ष आये तिथौ चंद्रमोस्ता- वधिर्घस्र १५ नाडी धुखंडैक्यहीनः । विलोमेऽत्र वेलांतरे दृग् २ घटीतोऽ- धिकं स्यात्तदा दर्शनं शीतरश्मेः ॥ २८ ॥ पूर्वोक्तरीत्या शुक्लप्रतिपदि चंद्रास्तकालः साधनीयः । तस्मिन् पंचदश- नाडीयुक्तं रविदिनार्धमृणं कार्यम् । वेलांतरपलानि तत्र विलोमानि दत्वा यदि फलं घटीद्वयादधिकं लभ्यते तर्हि तस्मिन्दिने चंद्रदर्शनं भवति । उदा-शके १८५० वैशाखशुक्लप्रतिपदि चंद्रदर्शनमभवन्नवेति निश्चयम् । ।

·१२४ सर्वानंदकरणम् अस्मिन्दिन आवन्त्यमध्यमघ. ३० समये स्प. र. रा. ११८।१२ स्प. चं. १११९१४७१५१ व्यर्कविधू रा. ०।१८।३।३९ षड्भक्तो घ. ३।६।३६ त्रिंशद्घटीयुतो घ. ३३३३३३६, अयं चंद्रास्तस्य स्थूलः कालः । अस्मिन्निष्टे स्प. चं. रा. श२०१३३।४७ चं. शरः, अं. ११४३।१६ ऋ. चं. विषुवांशाः ४८१४९ चं. क्रां. अं. १६।१५ ३. चरं प. ७२ ध.। म. र. विपुवांशाः २९।२४ र. क्रां. अं. ११॥२४ ध. । चरं प. ५१ ध., र. विषु- हीनाश्चंद्रविषुवांशाः १९।१५ षड्भक्ताः, घ. ३।१२।३० वेलांतरं प. ३ ऋ घ. ३०० रविदिनाधं घ. १५:५१ घ.३३।१२।३० चंद्रचरं घ. १२१२ ध. चंद्रोदये मध्यमघ. ३४॥२४॥३० पंचदशघटीयुक्तरविदिनार्धं घ. ३०५१ ऋ घ. ३।३३।३० वेलांतरं विलोमं घ. १३ध चंद्रसूर्यास्तकालांतरम् घ. ३३६।३० एतत्फलं घटिकाद्वयादधिकं तस्मादस्मिन्दिने चंद्रदर्शनमभवदिति ज्ञायते । (५) चंद्रशृंगोन्नतिसाधनम् उन्नतशृंगदिगज्ञानम् । मास्यंघावादिमेऽन्त्ये दिवसलयमुखे भुक्तभोग्या युताग्रा दर्शात्तिथ्यंशका ये दिवसकरलवेष्वन्वितास्तच्च्युताश्च । अत्रार्काग्राढयहीना असमसम दिगंशैर्विधो हुरुक्तः पश्येत्तदिवस्थशृंगोन्नतिमरुणदिशीमां सुखेनादिशेद्वा ॥ २९ ॥ शृंगोन्नतिप्रमाणमाह । अर्केन्द्वन्तरशरकोज्ययोर्हतिः स्यात् त्रिज्या १०००० तेष्टगुण इतः श्रवस्तु कोटिः। तज्ज्याप्ताऽयुतहतदोय॑केष्टजीवा १००० के.दंडं हिमगुविषाणकोन्नतिः स्यात् ॥ ३० ॥ ००० ·MaiOMDEHUR SyossaiNiralIPS उदयास्ताधिकारः १२५ शुक्लपक्षस्य प्रथमाधे कृष्णपक्षस्यापरार्धे च चंद्रशांगे दृश्यते । यस्मि- न्दिने प्रातः सायं वा तगणितमिष्यते तदा शुक्लपक्षे प्रादर्शसमाप्तेरिष्टकालं याव- द्गततिथीनामंशा युताया नाम सावयवा ज्ञेयाः । सावयवांशाः सावयवति- थिभ्यो विष्पद्यन्त । कृष्णपक्ष आगामिदर्शान्तांशेभ्यो ये, ऊनास्ते, आनेयाः। एते सावयवांशा शुक्लपक्षे रव्यंशेषु धनं कार्याः कृष्णपक्षे रव्यशेष्वृणं कार्याः । तदा स्पष्टश्चन्द्रो लभ्यते । सूर्यस्याग्रा चंद्रस्य दिगंशाश्चानेयाः । यदाना दिग- शाश्चैकदिक्कास्तदा तेषां योगः कार्यो यदा ते मिन्नदिशोर्वर्तन्ते तदा तेषा- मन्तरं क्रियते । यत्फलमाप्यते स बाहुरित्यभिधीयते । तस्य दिशि चंद्र- शृंगमुन्नतं दृश्यते । अथवा चन्द्रस्य यस्यां दिशि सूर्थो वर्तते तच्छंगमुन्नतं स्यादिति स्थूलः साधारणो नियमः । चंद्रसूर्यान्तरकोज्यया चंद्रशरकोज्याया यो वधः सोऽयुतभक्त इष्टा ज्या स्यात् तस्य धनुषो या कोटिः सा श्रुतिः स्यात् । तस्य ज्यया दशसहस्र- गुणितां प्राक्सिद्धबाहुजीवां भजेत् । साऽभीष्टा ज्या । तस्या धनुश्चंद्रो- नतिर्भवति । उदा०- शके १८४९ फाल्गुन शुक्ल५ शनौ सायं चंद्रशृंगोन्नतिः साध्यते। तिथिपत्रे शनिवासरे पंचमी घ. ४८.५९ शुक्रवासरे चतुर्थ्यतो घटीषु ५३।१६ पूर्वघटीभ्य एता अपास्य घ. ५५१४३ पंचमी सर्वावधिः । शनौ दिन- मानं घ. २९।१० अस्माच्चतुयंतमपास्य शनिवासरे सूर्यास्ते पंचम्या यात. घटयः ३५।५४ पंचमीसर्वावधौ यदि तिथिगतिः अंशा १२ स्तर्हि पंचमीयात- घटीषु कियती । फलमंशादि ७४४।१ गतामायाश्चतुर्थ्यंतं यावद्, अंशा ४८१० एतत्फलयुक्ता अंशाः ५५।४४।१ सावयवा उपलब्धाः। एषु सूर्यास्तस्पष्टार्को रा. ११।५।४२।९ युक्तः कृतस्तदा सूर्यास्तकाले स्प, चं. रा. ११३१।२६।११, अस्मिन् समये राहू रा. २।१४३८१३२, चंद्रशरः अं, ३।२७५२ ऋ., चं. क्रां. अं. ८॥ ४४।५ धनं., चं. विषुवांशाः ३०।३२।३०, चं. चरं प.३७ ध, चं. दिनमानं घ. ३२११४, चं. ग. क. ८६४, म. र. विषुवांशाः ३३४।९।३५ र, क्रांतिः, अं. ९।२८।४ ऋ., चरं. प. ४० ऋ., रविदिनमानं घ, २९।१०, वेलांतरं पलानि ३३ धनम् । र, उ, म. घ. ०५६, र. अस्तः घ. ३०११०, र. क्रां. ज्या १६४४ त्रिज्यागुणाऽक्षांश २३।९ कोज्या ९२०० भक्ताऽग्राज्या १७८७। अस्या धनुः अं. १०।१८, अग्रा सा क्रांतिवणम् । अन्यस्मिन्दिने रवेरस्तमने स्प. चं. रा. १११५।१०।५१, चं. अं. २।२७।२६ दक्षिणः । एताभ्यां चंद्रविषुवांशाः ४४।८।१५ पूर्वविषुवाशैरूना शरः, ·१२६ ३ सर्वानंदकरणम् " अं. १३१३५ विषुवांशगतिः । अन्यस्मिन् दिने स्प. र. रा. ११।६।४२।१९,म. र विपुवांशाः ३३५।८।५० रविविषुवांशगतिः क. ५९।१५, शनिवासरे व्यस्ते चं. विपुवांशाः ३०॥३२॥३० म. र. विपुवांशाः ३३४।९।३५ ५) ५६२२१५५ चंद्रोदये मध्यमकालमान घ. ११।१६।२५ चंद्रास्ते घ.४१।१५.५५ चंद्रस्य याम्योत्तरलंघनसमय घ. २६।१६।५५ सूर्यास्ते मध्यमघ, ३०।१० रविचंद्रविपुवांशाः साधिताः । अधुना चंद्रोदयास्तकालयोर्विषुवांशगतिभ्यां ते साधनीयाः। तौ कालौ रव्यस्ताप्राक् घ. १८१५३ व्यस्तात्पश्चाच्च घ.१११७ चालनेन इ. घ. ११।१७ चं. वि. अं. २६।१५।४७, इ. घ. ४३।१७ चं. वि. अं. ३३।३।१६ । चालनेन इ. घ.११।१७ चं.वि.अं.२६।१५।४७ इ.घ.४१।१७ चं. वि.अं.३३।३।१३ म. र. वि. अं. ३३०१५०१५५ , ३३४।२०३६ अंतरम् ५५/२४.५२ ५८।४२।४३ षड्भक्तं घ. ११॥ ४॥५८ घ. ११॥४४॥३० घ. ३० युक्ताः चं. चरमुदये व्यस्तचिन्हं घ. ०३७० ऋ । अस्ते चरघ. ०३७ ध. चंद्रोदये मध्यम घ. १००२७/५८ चंद्रास्ते घ. ४२।२१।३० चंद्रस्य याम्योत्तरलंघनसमयो घ.२६।१७ रव्यस्तसमयाद् घ. ३०.१०, अस्यांतरं घ, ३१५३ पश्चिमनतं नतकालांशाः २३.१८ एतेभ्योऽभ्यस्त्रिप्रश्नोक्त रीत्या चंद्रस्य नतांशास्तदनु दिगंशाः साध्यते। नतकालांशकोज्या ९१८४ ध. चंद्रचरं प. ३७ ध. दशभक्तया तदंशा ३१४२ तज्ज्या ६४५ ध । ज्याकोज्ययोरैक्यं ९८२९ पृथक् स्थापितम् । अक्षांश कोज्या ९१९५ चं. क्रां. अ. ८४४ कोज्या ९८८४ द्वयोर्वधस्त्रिज्यया भक्तः ९०८८, पृथक्स्थेन ९८२९ गुणितोऽयुतेन भक्तो ८९३२ नतांशकोज्या भवति ततो नतांशाः २६॥४३॥ नतांशकोज्या ८९३२ पलभा ५।८ गुणा ४५८५० पुनः सुराष्टभि ८३३ गुणा ३८१९३१५० पृथक् । चं क्रां. अं. ८१४४ ज्या १५१९ अक्षांशकोज्यया ९१९५ भक्ता तदा लब्धाऽग्रा १६५२ विज्याहता पृथक्स्थादपहृता । तदा शेष २१६७३१५० घ. नतांश २६।४३ ज्यया ४४९६ भक्ते लब्धा दिगज्या ४८६५ ततो दिगंशा २९७ युतिभिन्नचिन्हा नाम ऋणम् । व्यस्तचिन्हा २९।७ धनं ·Hadidime शृंगोन्नत्यधिकारः सूर्यायांशेपु १०।१८ ऋ. युक्ता अं. १८१४९ धनं नाम, उत्तराः । एषां बाहुरिति संज्ञा कृता । अत्र बाहु म खमध्यकोणः। अस्य दक्षिणत्वाच्चंद्रस्यो- त्तरं शृंगमुन्नतं स्यादिति सिद्धम् । तत्प्रमाणविगणनार्थं तिथ्यंश ५५॥४४ कोज्यया ५६३० चंद्रशर, अं. ३५८ ऋ. कोज्या ९९८२ गुणिता त्रिज्यया च भक्ता फलं ५६२० कर्णकोज्या तदंशाः ५५।४८ कर्णः । तस्य भुजज्यया ८२७१ उपरिसाधितबाहो, अं. १८१४९, ा ३२२५ यदा भज्यते तदा लब्धा ३८९९ शृंगोन्नतिज्या भवति । तस्याश्चापमंशादि २२।५७ शृंगोन्नतिः । सूर्यास्तोदयाभ्यामन्येष्टकालेषु चंद्रशृंगोन्नतिसाधनम् । अर्कदिग्लवसुधांशदिगंश- भेदयोगणिताच्छशिशृंगम् । उन्नतं निखिलकालिकमेव जानतेऽत्र विधिना गणितज्ञाः ॥ ३१ ॥ सूर्यास्तोदयसमये शशिशृंगोन्नतिसाधनं प्रदर्शितम् । अन्यस्मिन्निष्टे तत्साधनप्रकारो विविच्यते । उक्तरीत्या सूर्यापायाश्चन्द्रदिगंशैयुतिवियुतिश्च कथिते । यदि सूर्याप्रास्थानेऽभीष्टकालिकसूर्यदिगंशा उपयुज्यन्ते तीनया त्यिा सार्वकालिक,गोन्नतिः सिद्धयेदिति ज्योतिर्विदो जानन्त्येव । इष्टसमये सूर्यस्यापि नतांशा दिगंशाश्च गणनीयाः । शेषं सर्व प्रोक्त- वद् ज्ञेयम् । (६) रोहिणीशकटमेदसाधनम् । खंडयुग्यम २ लवाधिकबाणो याम्यदिश्ययनभागविहीनः। चेत् खगोऽर्धयुतसप्तयुगा ४७३शो रोहिणीशकटकं स भिनत्ति ॥ ३२ ॥ स्पष्टार्थम् । अवत्या अयनांशा रेवतीयोगतारानुरोधिनः । भोगावधिः पंचाशदंशपर्यंत ज्ञेयः । उदा० शके १८४८, आश्विन कृ. तृतीयायां रवौ म. घ. ७।३७, अस्मिन् समये स्पष्टचंद्र : सायनो राश्यादिः २।६।२०१३६, अय- नांशाः १८।५०।३६ निरयणेन्दुरंशादिः,२।४६१४५ दक्षिणः। तस्मादस्मिन् समये चंद्रो रोहिणीशकटमभिनत् । इति ज्ञेयम् ।

·१२८ सर्वानंदकरणम् ११ महापाताधिकारः दान्तार्कविहीनषड् ६ रवि १२ गृहाण्यजतौल्यगं ६ भे शेपोत्थाः कलिका गजेन्दुनिगमै ४१८ भक्तास्तिथिवैधृतेः । युक्तायुग्दशमां १० श हीनगुणभूभिः १२२ सा व्यतीपातके तत्काले रविचंद्रयोगरहिताः सूर्या १२ रसा ६ राशयः ॥ १ ॥ यन्मासपातान्वेपणं चिकीयते तत्पूर्वगतदर्शान्ते स्प. रविर्यदि षड्- राशिभ्य ऊनस्तर्हि पाशिभ्योऽस्यांतरं कार्य, यदि स षड्राशिभ्योऽधिकरतर्हि स द्वादशराशिभ्यः शोध्यः । शेषकला गजेन्दुनिगमै ४१८ भक्ताः सत्यो वैधृति योगस्य सावयवतिथयो भवन्ति । तेषु दशांशहीनास्त्रयोदश तिथयो युक्ताः कार्यास्तदाऽऽगामिव्यतिपातयोगस्य तिथयो लभ्यन्ते । यदि १२९. तिथयो वियुक्ताः कृतास्तहि यातव्यतिपाततिथयो निष्पद्यते । एते कालाः स्थूलाः । तत्कालभवरावचंद्रयोर्योगः कार्यः । वैधृतिसाधनार्थं स योगो द्वादशराशिभ्यः शोधनीयो व्यतीपातसाधने तु पड्राशिभ्यो विशोध्यः स्यात् । उदा०--शके १८४२ माघमासे व्यतिपातसाधनं क्रियते । पौष कृ. ३०, अवसाने स्प. र. रा. १०११८१४३॥३६ तुलादिषट्के, तस्माद् द्वादशराशिभ्योऽ पास्य रा. १।११।१६।२४ अस्यकलाः २४७६ गजेन्दुनिगमभक्तास्तिथयः ५ घ. ५५, वैधृतियोगस्य स्थूलः कालः । अस्मिस्तिथयः १२ युक्तास्तदा तिथयो १८ घ. ४९ व्यतीपातस्य स्थूलकालः । सूर्येन्दुमुक्त्योर्युतिहृत्कलाः स्युः शेषोद्भवा घस्रमुखोऽत्र लब्धिः । तत्संस्कृतौ प्राक् समयौ भवेता स्थूलौ तदा सैहिकेयः प्रसाध्यः॥ २ ॥ स्थूलकाले स्पष्टार्कचंद्रैक्यमानीय वैधृत्यर्थं तद् द्वादशराशिभ्यो विशोध्यं व्यतिपातार्थ षड्ाशितोऽस्यांतरं कार्यम् । एवं यल्लभ्यते तस्य कला रविचंद्रस्पष्ट- भुक्तियोगेन विभाज्याः फलं दिनादि । तत्स्थूलकाले संस्कृतं कार्य तेन स किंचित् सूक्ष्मो भवति । तस्मिन् समये राहुं प्रसाध्नुयात् । उदा०--माघमासे तिथ्यादि १८१४९ नाम शुक्ले कृष्णतृतीयाया एकोन पंचाशद्घटिकाः । तिथिपत्रे तृतीयाया अवसानकालो घ, ९१४१ लिखितः। स एकोनपंचाशद्घटीयुक्तो घट्यादि ५८१४१ र्भवति । तदानींतनः स्पष्टसूर्यो रा. ११।६।५२।५३ स्पष्टचंद्रो रा. ६।२४।५७१८ ऋणम् । एनयोर्योगो रा. ६१॥

·SINislamithiSINESAURYA Koreangsip महापाताधिकारः १२९ ५०११ षडाशयो योगहीनाः सन्तो रा.१११५०।११ तस्य कलाः ११०।१२ र. ग. ६० चं. ग. ८०२ योगेन क. ८६२ लब्धास्तदा फल दि.० घ. ७ प, ३९ ऋ, योग:पशितोऽधिकस्तस्मात्तस्मिन् इष्टकालो घ.५८१४१ तेन फलेन संस्कृत- स्तृतीयायां मध्यमघ. ५१।२। अस्मिन् काले साधितो राहू राश्यादिः ७०३ चंद्रस्यगोलसंधिपरमक्रान्तिसाधनम् स्पर्शज्यकात्तिमसः शत १०० नी कष्टाक्षि २८१ भत्ता स्वत उज्झिता स्यात् । पृथक् त्रिपंचां ५३ शयुता च, वेद्ये इष्टे स्पृशज्ज्ये धनुषी ततोऽत्र ॥ ३ ॥ तयोर्भवेद् भिच्छशिगोलसंधि स्तज्ज्योधृताः स्यू रिपुनन्दनागाः ८९६ । राहुज्यकाघ्ना गुण ईप्सितोऽस्मा- च्चा हिमांशोः परमापमः स्यात् ॥ ४ ॥ राहधस्य स्पर्शज्यका शतघ्नी कष्टाक्षिभक्ता, एकाशीत्यधिकद्विशतेन भक्ता च कार्या । फलं स्पर्शज्यकात एवापास्य पृथक् स्थाप्यम् । पुनः सा स्पर्शज्या स्वत्रिपंचाशदंशयुक्ता कार्या । एवं द्वे इष्ट स्पर्शज्ज्ये भवतः । तयोर्ध- नुषी आनीय तयोरंतरं कार्य । स शशिगोलसंधिर्भवति । तस्य भुजज्यया रिपु- रंध्रनागाः षण्णवत्यधिकाष्टशतं विभज्या राहुभुजज्यया च संगुण्याः । तदा चंद्रपरमकांतिज्या लभ्यते । ततः परमक्रांतिरानेया । उदा० स्प. रा. रा. ७३ तदध रा. ३।१५।१।३० अस्य स्पर्शज्या ३७२७७ शतघ्नी कष्टाक्षि २८१ भक्ता च १३२६६ । इदं स्पर्शज्यकाया ३७२७७ निष्कास्य शेषं २४०११, इष्ट स्पर्शज्या पृथक् । पुनः स्पर्शज्या ३७२७७ स्वत्रिपंचाशदंशेन ७०३ युक्ता ३७९८० अन्येष्टस्पर्शज्या । द्वयोश्चापा- वनुक्रमेण अं. ६७।२४ तथा अं. ७२।१५ भवतः । तयोरंतर अं. ७.५१ शशि- गोलसंधिः । शशिगोलसंधिज्यया । १३६६ रिपुनंदनागा ८९६ भक्ता राहुज्यया ५००० यदा गुण्यंते तदेष्टज्या ३२७९ तस्याश्चापमंशादि १९१९ चंद्रपरमक्रान्तिः स्फुटांशसाधनम्। सेशांश ११ साग्नियुग ४३ लिप्तपरापमा च्चंद्रस्य कोगुणहताऽयुत १०००० हृत् स्पृशज्ज्या ·सवाँनंदकरणम संधेः स्पृशद्गुणक इष्ट इतः स्फुटांशा राही क्रियांग ६ वणिजांग ६ गते धनर्णम् ॥ ५॥ चंद्रपरमकातेरर्धे यश्चत्वारिंशत्कलायुक्तकादशांशान् . अं ११४३ युक्तान् कृत्वा तेषां कोटिज्याऽयुतहमाकसिद्धगोलसंधेः स्पर्शज्यया संगुणिता कार्या । सेष्टज्या । तस्याधनुः स्फुटगोलसंध्यंशा भवति । उदा० चंद्रपरमक्रान्ते अं १९१९ रध अं. ९।३४।३० ईशांशस्त्रयश्चत्वा- रिहाकलाभिश्चयुक्तं अं. २१११७३० तस्य कोज्या ९३१६ गोलसंधिः, अं ७१२१, तत्स्पर्शज्या १३७९ एतयोर्गुणकारोऽयुतहतो १२८४ ऽ भीष्टम्पर्शज्या । तस्याधनुः अं. ७१९, स्फुटसंध्यंशा उपलब्धाः। राहोस्तुलाषट्कस्थितत्वा- देते ऋणम् । क्रांतिभुजचंद्रसाधनम् । अथ स्थूलकालेऽग्रसंप्रोक्तशुद्धय न्वितार्कापमज्या विधयाऽयुत १०००० नी । हिमांशोः परापक्रमज्योद्धृतेष्टो गुणस्तद्धनुर्दोस्ततोऽजः प्रसाध्यः ॥ ६ ॥ चंद्रेषुसाधने प्रोक्ता शुद्धिः सा संस्कृतापमे । वैधृतावथ सा देया व्यतीपातेऽन्यचिन्हयुक् ॥ ७ ॥ स्फुयांशसंस्कृतास्त्रि ३ प ६ ण्णवा ९ क १२ राशयस्मृताः। पदानि शीतगोस्ततः स्फुटेन्दुरुक्तवद् भुजात् ॥ ८ ॥ प्राक्रसिद्धस्थूलकाले सूर्यक्रान्तिमानीय चंद्रशरसाधने “ शद्धथै द्विनिन्न स्फुटभानुहीन ” इत्यादि पद्ये या शुद्धिः पठिता तां वैधृतिगणितेऽस्यां क्रान्त्यां संयुज्यात् । व्यतिपातगणिते, तां विलोमं दद्यात् । एवं संस्कृतकान्ते- भुजज्यां त्रिज्यया संगुण्य चंद्रपरमक्रांतिभुजज्यया विभजेत् । फलमिष्टा भुजज्या । तस्या भुज आनेयः । भुजात्स्पष्टचन्द्रः साधनीयः । तत्साधनंप्राक् " पदंपाद उक्तो' इत्यादि पद्ये ( विपरिणामाधिकारे) कथितमेव । किन्तु चंद्रसाधने पदचतुष्टयस्यारंभान्तांशाः सूर्यपदाधन्तांशेभ्यो भिन्नास्तेषां साधनमित्थम् । चन्द्रस्यस्फुटांशा यथाचिन्हं द्वादशेषु, त्रिषु, षट्सु, नवसु च राशिषु पृथक् संस्कृतेषु प्रथमद्वितीयतृतीयचतुर्थपदानामारंभांशाः सिद्धयन्ति । उदा० प्राक्सिद्धस्थूलकालो घ. ५१।२ तदा स्पष्टरवी रा. ११।६।४६।५ सूर्यक्रांतिः, भं. ९।१।४३ ऋ । स्प. चं. रा. ६।२३।१३।१८, सराही_गुणार्क- ·महापाताधिकारः १३१ " " तृतीय रहितश्च रा०पाला३४, अस्माज्या ९८६०, हरेज ११३६ भक्ता शुद्धिः क. ८।४२ धन व्यतिपातगणिते क्रान्त्यां व्यस्तचिन्हा नामण दत्ता तदा संस्कृता क्रांतिरंशादिः ९२०२५ ऋ । अस्या ज्या १५९३चं. प. क्रांते, अं. १९१२ य॑या ३२७९ विभक्तेष्टज्या ४८८ ततोभुजांशाः २९।४। स्फुटांशाः ७९ ऋ.! स्फुटांशयुक्ता १२ राशयो रा. ११२२१४१ प्रथमपदारंभश्चतुर्थपदांतो वा ज्ञेयः । ३ राशयो रा. २।२२४१ द्वितीयपदारंभः प्रथमपातो वा ज्ञेयः ६राशयो रा. ५/२२१४१ तृतीय द्वितीय ९ ,, ८।२२।४१ चतुर्थ प्रथमपदान्तस्य दक्षिणायनसंधिरित्यपि संज्ञा वर्तते । तृतीयपदान्त- स्योद्गयनसंधिद्वितीयान्तस्य दक्षिणगोलसंधिश्चतुर्थान्तस्योदग्गोलसंधि- रित्यपि संज्ञाः सन्ति । स्पष्टचंद्रो रा.६।३।१३ तृतीयपदे तिष्ठति,तस्माद् द्वितीय- पदान्ते रा. ५।२२।४१ भुजं अं. २९।४ संयुज्य लब्धः स्प. चं. रा. ६२११४५॥ पातार्धकालसाधनम् । तदिंदोः कालेऽक विगणय ततः क्रान्तिममुतो भुजं तस्मादिदं तत इनमितः क्रान्तिमपि च । पुनस्त्वेवं यावत्पुनरपि भुजः पूर्वगणित स्तदानीतः कालो भवति खलु पातासमयः ॥ ९ ॥ प्रागानीतस्पष्टचंद्रस्येष्टकालं विगणय्य तात्कालिकं स्पष्ट रविं रवेः क्रान्ति सशुद्धिमपि क्रांति, क्रान्तितोऽभुजं, भुजात्पुनः स्पष्टचंद्रं चानयेत्। अस्मादपि चंद्रात् स्पष्टार्क क्रांन्ति भुजं स्पष्टचंद्रं च पुनरप्यानयेत् । एवं यदा भुजः पूर्वा- यातभुजेन तुल्यो लभ्यते तत्समये पातमध्यः स्यात् । प्रायेण क्रियापर्यायद्वय- मलं भवति । कदाचित् पंचमोऽपि भुज आवश्यको भवति । उदा० भुजसिद्धचंद्रो रा.६२११४५, तत् कालिकसूर्य एवं साध्यते। अद्य- दिने र. ग. ६१ चं. ग.८१६ । इ. घ. ५१०२ तदाप्राप्तश्चंद्रो रा. ६।२३।१३ भुज सिद्धचंद्रोऽस्मादल्पः । अंतरं च रा. ०११।२८ यदा चं. ग. ८१६ तदा सूर्य भुक्तिः ६१ तहिं ८८ कलामितचंद्रगतेव्हाससमये सूर्यः कति हसेदिति त्रैरा- शिकात्सूर्यगतिकला ६.३६ लभ्यन्ते । तैरूनः प्राक्सूर्यो रा. १११६।४६, अधुना रा. ११।६।३९।३० लभ्यते अस्माद्रविक्रांत्यंशाः ९।४।२४।३० ऋ. शुद्धिक. ८१४२ ऋ. युक्तास्तदा संस्कृता क्रान्तिः अं. ९।१३।६, अस्या ज्या १६०२ त्रिज्यागुणा चं. प. क्रां. ज्या ३२७९ भक्ताऽभीष्टा ज्या ४८८५ अस्या भुजांशा ·CHHANE 5 १३२ सर्वानंदकरणम् २९।१४ द्वितीयपदान्तयुक्तास्तदा स्प. चं. रा. ६।२११५.. चन्द्रकाले प्राग्वत् साधितः स्प. र. रा. ११॥६॥४०।२० तस्य संशुद्धा क्रान्तिः, अं ११२ ४१, भुजांशाश्च २९।१३ पूर्वभुजेन तुल्यस्तेनास्य रवरिष्टकालः पातमध्यः, तस्य साधनं क्रियते । घट्यां ५१२ स्प. र. रा. १६४६।५ इदानीन्तनस्य रवेः कलाभिः॥४५, अधिकस्तस्मादिमाः कलाः षष्टिगुणा रविमुक्त्या ६१ भाजिता- स्तदा फलं घट्यादि ५।४४ तत् स्थूलकाल ऋणं दत्वा साधितः पातार्धकाल- स्तृतीयायां शुक्रे घ. ४५॥१८. पातप्रवेशनिर्गमकालसाधनम् । मानक्यखंडोनयुतात् सशुद्धः पातार्धसूर्यापमतोऽपि दोषौ । विधू ततस्तत्समयार्कसिद्ध क्रान्ती सशुद्धी दलहीनयुक्ते ॥ १० ॥ ताभ्यां पुनर्दोर्युगुलं ततोऽब्जा वेवंपुनः पूर्वसमापमौस्तः। यावत्तदाल्पाधिकभानुकालो पातप्रवेशापगमभदौ स्तः ॥ ११ ॥ पातमध्यसमये सूर्यचंद्रबिंबाभ्यां मानैक्यखंडमानीय संशुद्धायां तात्का- लिकसूर्यक्रान्त्यां तत् पृथगृणं धनं च युंज्यात् । तदा द्वे क्रान्ती निष्पद्यते । ताभ्यां भुजौ चन्द्रावपि द्वौ द्वावधिगम्यते । ऋणमानैक्यखण्डयुक्तर्यश्चंद्रमा आयाति तस्मात्कायतरीत्या तात्कालिकः सूर्यस्तस्य क्रान्तिश्च शुद्धियुक्ता ऽऽनेया। तस्यां क्रान्त्यामपि मानक्यखंडं मृणं दत्वाऽनंतरं भुजेन्दुसाधनं कार्यम् । एवं द्विवारं त्रिवारमपि क्रियेत यावत्क्रान्तिर्निर्विशेषा भवति । यदैषा सिद्धयति, स एवं कालः पातप्रवेशस्य निर्गमस्य वा ज्ञेयः । यदि तत्कालार्कः पातमध्यकालार्का- दल्पस्तर्हि स प्रवेशकालो यदि सोऽर्कः पातमध्यकालादिधिकस्तर्हि स पातसमाप्तिकालो ज्ञातव्यः । धनमानैक्यखंडयुक्तेर्यश्चन्द्रः साध्यते तस्मादप्युक्तवत्सूर्यं तस्य क्रांति चानयेत् । क्रान्ति शद्धियुक्तां कृत्वा तस्यां मानैक्यखंडं युक्तं कार्यम् । पश्चाद् भुजमादीय स्पष्टचंद्र साधयेत् । चंद्रादापि पुना रविस्तस्माद्रवेः शाद्धि- युक्ता क्रान्तिश्च विगण्या । तस्या भुजेन्दू साधनायौ । यदा पुनः सैवाक्रान्ति- लभ्यते तदा पातस्यान्यतरः कालः सूर्यस्याल्पत्वाधिकत्वात् प्रवेशस्य निर्गमस्य वा ज्ञातव्यः । ।

·Nibunciatified महापाताधिकारः उदा० पातमध्यकालो घ. ४५।१८ तदा र. बिंव क. ३२॥३५ चं. वि. क. ३२।१४, मानैक्यार्धं क. ३२।२४।३०, पातमध्यसंशद्धा क्रान्तिः, अं. ९.१२। ४१ ऋ.। मानश्यार्धेन रहितांशादिः ८१४०।१६।३०, अस्या ज्या १५०६, अयुतगुणा चं.प.क्रां ज्या ३२७९ भक्ता चेष्टज्या ४५९३,तस्या भुजांशा २७।२०। ३० द्वितीयपदांतयुक्ताः स्प. चं. रा. ६।२०।१, तात्कालिकः प. र रा. १११६। ३१ तस्य क्रांतिः, अं. ९७१४ ऋ, शद्धयायुक्तांऽशादिः ९।१५।५६ मानक्य- खंडन क. ३२।२४ हीना अं. ८।४३।३२ तज्ज्या १५१७, त्रिज्यानी चं. प. क्रां. ज्या. ३२७९ भक्ता चेष्टज्या ४६२६ तस्या भुजोऽशादिः २७१३६ स्प.चंद्रश्च रा. ६।२०१४ तत्कालिकः सूर्यो रा. ११।६।३२ तस्यकान्तेः पूर्ववदंशाः ९।७।१४, तस्मादस्य चंद्रस्येष्टकाल आनेयः । पात मध्यचंद्रादयमुनोऽतरं च, अं. ११४१,तत् पष्ठिगुणं चंद्रगत्या अं. १३६३६ विभक्तं तदा फलं घ.७१३पातमध्य- कालो घ.४५।१८तेन फलेन रहितस्तदा घ.३८।५,अस्मिन् काले स्पष्टसूर्यः पात- मध्यकालिकसूर्यादूनस्तस्मादयं प्रवेशकाल उपलब्धः । पुनर्यातमध्यरविक्रान्त्यां शद्धियुक्तायां, अं. ९।१२।४१ यदा मानैक्यखंड क. ३२।२४ प्रक्षिप्यते तदा निर्गमकालिका स्थूला क्रां. अं. ९।४५।५ अस्या ज्या १६९४ त्रिज्यानिन्नी चं. प. क्रां. ज्यया भत्ता चेष्टज्या ५१६६ ततो भुजः अं. ३११६, तस्माच्चन्द्रो राश्यादिः ६।२३।४७, अस्मिन् समये स्प. र.रा. ११।६।४८ र. क्रां. अं. ९।१। २४ शद्धियुक्ता अं. ९।९।४८ मानक्याभेन सहिता रा. ९४२।१२ तज्ज्या १६८५ त्रिज्यानी चं.प क्रां. ज्याभक्ता च ५१३८ इष्ट ज्या भवति । तस्य भुजः, अं. ३०१५५ ततश्चन्द्रो रा. ६।२३:३६ तदानीतनः सूर्यो रा. १११६१४७ तस्य क्रांतिः पूर्ववत् अं. ९।११२४ तस्मादयं कालो निश्चेतुं युज्यते । पातमध्यचंद्रा- दयं चन्द्रो रा. ६।२३।३६, एकोत्तरशतकलाभिरधिकः । तस्य कालः पूर्ववद् घ. १३ पातमध्यकालेयुक्तेऽस्मिन्, लब्धः पातनिर्गमकालो घ. ५२।४३ लघुपातसाधनम् । इन्दोः परापम इनापमतोऽल्पके तत् क्रान्त्यंतरे लघुनि चार्धितबिंबयोगात् । पातो लघुः स कथितोऽत्र समीपयुग्म पादादिचन्द्रगमनं त्विह पातमध्यः ॥ १२ ॥ यदा चंद्रपरमक्रांती रविक्रान्त्या अल्पा, क्रान्त्यन्तरं च, अर्धितबिंबयोगा- न्मानक्यखंडादापि लघु भवेत्तदा लघुपातः संभवति । तदा चंद्रस्य समीपस्थ युग्मपदप्रवेशसमय एव पातमध्यः स्यात् ।

·सर्वानंदकरणम् उदा० शके १८५३ कार्तिकमासे वैवृतिगणितं क्रियते । गतामाया खौ प्रातः स्प. र. रा. ७.६ द्वाशराशिशुद्रो रा. २२५९, अस्व कला: ८२८०, हरेण ११८ भत्ताः । सबालव्धिात्तथ्यादिः, दि २० घ. ३० तस्मा- ज्ञायते यत्कार्तिककृ. षष्ट्यर्धे याते वैवृतिनवृत्तिवत् ? तत्समये स्प. र. रा. ७/२७२१ स. चं. रा. १४३० चोगो सारा २२, अयमेव द्वादशराशितो भेदः सककात्मकः १४२ पटिगुणश्चन्द्रगति ८५३ २. दा., ६. योगेन ९१३ भक्तः, तदा फलं वट्यादि ९.१६ तिथिपत्रे षष्ठ्यर्धसमयो घ,४१२ लिखितः, तस्मिन्नेतत्कलमृणं इत्तं तदा वैवृतिस्थूलकालः कार्तिके ति. २० घ. ३१११८ अथवा पंचर्मादिने रविवासरे घ. ३. प. १ एतस्मिन्वैवृतिस्थूलकाले स्प. र. रा. ७२७.४२, र. ग. ६०१२७, र. क्रां. अं. १९॥६९ ऋ, स्प. चं. रा.धारा१२९चं.ग. ८॥३६ चं. प. क्रां. १८१३४१३६ संध्यंशाः ४१५३ ऋः स्फुटांशाः १८३० ऋ, राहू रा. ६।११.१५२ चंद्रस्य प्रथमपदांतोस. २०२५५१२० चं.वि.क. ३।२६ द्वितीयपदांतो रा. ५२५५१०० तृतीयपदांतो रा. ८१२५१५११३० मानैक्याई चतुर्थपदांतो रा. ११।२५१५१३३० स्प. चं. द्वितीयपदे तिष्ठति । तदेवान युग्मपदं, तदारंभो रा.२॥२५॥५१॥ ३०। तिथिपत्रादियतश्चंद्रमसः कालः कार्तिक कृ. द्वितीयायां गुरौ, घ. ५६॥३४ उपलभ्यते । स एव पातमध्यः । तदा चंद्रपरमक्रांतिरंशादिः १८१३१३६, र. क्रांतिः, अं.१९४२ चं. प. क्रान्त्या गरीयसी । अंतरंक २८१६ मानक्या- र्धादूनं तस्माल्लघुपातो भवेत् । लघुपातचिन्तकालसाधनम् । संशुद्धालघुपातमध्यसमयार्कस्यापमान बिके क्या?नाद् भुज ओजयुग्मपदयोः कल्प्यस्ततोऽजो स्फुटौ। ताभ्यां कर्म पुनरित्वहोक्त वदथ श्रेष्ठायमज्याधिक तुल्ये क्रांतिगुणे भुजात् त्रिभलघोः पूर्वाधिकारसा धनम् ॥१३॥ आस्मल्लघुपातमध्ये कक्रांतिः संशुद्धा शुद्धियुक्ता कार्या मानैक्यखंडेन च वियुक्ता कार्या। शेषकान्त्या अजमानीय चंद्रान्तिक विषमपदे स्थितः स कल्प्यः समपदेऽपि स्थितः कल्प्यत्तदा द्वौ चापौ प्राप्यते । तावेव चंद्रौ । विषमपदस्थ चंद्रात्प्रवेशगणितं समपदस्थचंद्रान्निर्गमगणितं च कार्यम् । यद्यंकवशात् , शेप- क्रांतिश्चंद्रपरमकान्त्या अधिकालभ्येत तर्हि पूर्वभुजादधिकं नवत्यंशेभ्योल्पं कंचिदपि भुजं प्रकल्प्याने गणितं क्रियेत ।

·महापाताधिकारः उदा० पातमध्यकाले र. क्रां. अं. १९४२१४२ शुद्धिक ११२४ ध. युक्ता- भानैक्याधरहिता च रा. १.२८१६५ ज्या ३१७०, अयुतगुणा चं. प. क्रां. ज्यया ३१८५ भक्तटज्या ९२५३ सुजः, अं.४.२७ । इमं भुजं प्रथमे पदे प्रकल्प्य पदादिना रा. १२२५१५१ स युक्तः कृतस्तदा स्प. चं. रा.२।२०।१८ तत्कालीनः स्व. र. रा. ७२४६२२, तस्य क्रान्तिः, अं १८१५६५५ शद्धियुक्ता मानक्यार्धेन रहिता च तदा शेषक्रांतिः, अं. १८०२३१६ तस्या ज्या २१५४ त्रिज्यानिन्त्री चं. प. क्रां. ज्या ३१८५ भक्ता चेष्ठज्या ९९०२१ अस्या भुजः, अं. ८१।५९ प्रथमपदादिना युक्तो रा. २११७११० तज्ञा र. क्रां. अं. १८१२४।१ ऋ शद्धि- युक्ता मानक्यार्धेन रहिता रा. १८१२० १४ ऋ, शेषक्रांतिः । ज्या ३१४६ त्रिज्यानिध्नी चं. प. क्रा. ज्या भक्तेष्टज्या ९.७७, अस्या भुजः, अं. ८१११ प्रथमपदादियुक्तो रा. २०१६।५ : स्प. चं. तात्कालिका रविकांतिरंशादिः १८.५२ ४९ शद्धयन्विता विबक्यार्धरहिता च तदा शेषक्रांतिः, अं. १८११९ ऋ. ज्या ३१४३ दशसहस्रगुणा चं. प. क्रां ६१८५ भक्ता चेष्टज्या ९८६८, अस्या भुजः अ.८०.४१ , , . .. अस्मात्प्रथमपदे स्प. चं. रा. २।१६।३२ तात्कालिकः स्प. र. रा. ७२४१२५ तस्य क्रातिः, अं. १८१५२१३० ऋ. शुद्धथा क. १।२४ ध. युक्ता विवक्यान रहिता तदा शेष क्रां, अं. १८१४४२, अस्या ज्या ३१४२ विज्या- गुणा चं. प. ज्या.भक्तेष्टज्या ९८६५,अस्माद्भुजोशादिः ८०।३५, अस्मात्प्रथम- पदे स्प. चं. रा. २।१६।२६ तदा र. क्रां. अं. १८१५२।४८ पूर्वक्रांतितो नातिदूरा ऽतो स्याः काल आनेयः । स्प. चं. रा. २।१६।२६।३० पातमध्यस्प. चं. रा. २२५॥२१॥३०, अंतर रा. ०१९।२५ षष्टिगुणं चं. गं. ८६८ भक्तं तदा फलं घ. ४०।२७ तेन हीनः पातार्धकालो ध. १६६७ गुरौ पातारंभकालो लब्धः । पुनः पातमध्यस्थरविक्रान्त्या अं.१९।२।४२ प्राग्भुज आनीतः सोशादिः ८४।२७. तं द्वितीयपदस्थं प्रकल्प्य द्वितीयपदान्ताद्, राश्यादितो ५।२५।५१ यदा सोऽपनीतस्तदा लब्धश्चंद्रमा रा. ११।२४ तत्समये स्प. र. रा. ७।२५। २९।२४, र. क्रां. अं. १९।८।२७ ऋ, शुद्धियुक्ता अं. १९!७३ ऋ. मानैक्या- धोना अं. १८१३४।३९, इयं शेषक्रांतिश्चन्द्रपल्मक्रान्त्या, अं. १८॥३४॥३६ अधिका तस्मात्पूर्वसिद्धभुजात् , अं. ८४।२७ अधिक, त्रिभाच्चाल्पं कंचित् भुजमष्टाशीत्यंशमितं प्रकल्प्याग्रे गणितं कृतम् । तद्भुजोनो द्वितीयपदांत एव चंद्रो रा २।२७।५१ तदानींतना रविक्रांतिः अं.१९।८।४५ ऋ । तात्कालिक शुद्धथा क ४४ युक्ता अं. १९१४१ ऋ. मानैक्यखंडोना, अं. १८॥३१॥३६ इयं शेषक्रांतिः । अस्या ज्या ३१७८ दशसहस्रगुणा चं.प. क्रां. ज्या ३१८५ भक्ता ।

·सर्वानंदकरणम् ध. युक्ता, अं. , तदेष्टा ज्या ९९७८ तस्या भुजः, अं. ८६।१४ अनेन रहितो द्वितीयपदांतः स्प. चं. रा. २१२९१३७, तत्समये रविक्रांतिः अं. १९।५।५६ ऋ; शुद्धया क. ४४ १९३५॥१२ मानक्या न हीना, अं. १८३२।४८ ज्या ३१८१ त्रिज्यागुणा परमक्रांति ज्या चेष्टज्या ९९८८, तस्या भुजः, अं. ८७:१०, तदूनो द्वितीयपदांतो रा. २५॥५१, स्प. चं. रा. २।२८।४१ तत्काले रविक्रान्तिः, अं. १९।५।२४।३० ऋ. पूर्वासादित क्रान्त्या नातिदूरा तस्मादयं कालः पातनिर्गमकालो भवितुमर्हति । पातमध्यकाले स्प. चं. रा. रा३५।४१ पातान्ते चं. रा. २।२८।४१, अंतरं रा. ०१२१५० अथवा कलाः १७०, ताः पष्टिगुणाश्चंद्रगतिभक्ता तदा फलं घ. १२१८ पातमध्यकाले घ. ५६६३४ युक्तं, तदा पातांतकाल शुक्रवासरे घ. ८ प. ४२ । संवयैवं पूर्वशास्त्रोक्तकर्म- सिद्धिं पातस्याधुना संप्रवच्मि । अल्पायासं साधनं चातिसूक्ष्म हित्वा ज्येष्ठक्रांतिवाहुस्फुटांशान् ॥ १४ ॥ स्पष्टार्थम् स्थूले काले प्रतिशरघटि प्राक् च पश्चाच्च तक्षिणां श्चिन्द्रोः क्रान्ती विलिख विवराण्येतयोस्तत्सकाशे। विवैक्या?न्मितविवरयोः पातकाद्यन्तकालो सूक्ष्मौ स्वल्पे खमितविवरे वा भवेत्सूक्ष्ममध्यः ॥ १५ ॥ पातस्य स्थूलकाले तस्मात्प्राक् पश्नाच्च पंचसु पंचसु घटीपु रविचन्द्र- क्रान्ती आनीय तयोरन्तरमप्यानेयम् । एताः कान्तयस्तासामन्तराणि क्रमेणा- धोऽधो लेखनीयानि । तानि पातमध्यपर्यंत क्रमशः क्षीयमाणानि पश्चाद्वर्धमा- नानि च भवति । यदा व्हीयमाणमंतरं बिंबैक्याधसमानं भवति तदा प्रवेशो- ज्ञेयः । यदा च वर्धमानमन्तरं तावदेव भवति तदा पातनिर्गमः स्यात् । एतौ कालौ सूक्ष्मतरौ शेयौ । हीयमाणमन्तरं यदा शून्यमितं भवति, यदा वाऽ ल्पिष्ठं भवति तदा सूक्ष्मपातमध्यो ज्ञेयः । प्राग्गणितस्यापेक्षयतत्साधनमल्पाया- सकरं सूक्ष्मतरं च । वैधृत्युदाहरणमनयारीत्याधः प्रदर्यते । शके १८४३ कार्तिकमासे वैधृतिगणितम् । स्थूलकालो गुरौ कृष्णद्विती यायामावन्त्यमध्यमघटी ३२५७ मितः प्रागेवानीतः।

·महापाताधिकारः १३७ र. क्रां. चंद्रार्कक्रान्त्य इष्टकालः चं. क्रां. घ. प. मानैक्याम समयाः न्तरम् अ.क. द्वितीयायां अं. क. क. वि. क. वि. गुरुवासरे ११।१७ १८११७४३ध १८१५१।६९ऋ ३४१३५ ३२॥२३ घ.१५॥३३प्रवेशः १६.१७ १८१२०/५३१८१५२।५३ ३२।० २२॥१७ १८॥२४॥१४१८५४७ २९/५३ २६।१७ १८।२७७.१८३५३४२३ २८११६ ३२॥१७ १८.२९/३२१८१५६।३७ २७१५ ३६।१७ १८।३१।२३ १८।५३३५२ २६/२२ ४१।१७ १८०३२।५८१८।५९६ २६१६ मध्यः ४६।१७ १८।३३।५९/१९।०।२० २६१२१ ५११७ १८॥३४॥२६१९।१।३५ २७९ ५६.१७ १८३४/३६१९४२।५० २८.१३ शुक्रे घटी .. १११७ १८|३४|१०१९।४।४ २९॥५४ ६।१७ १८।३३।२१९५/२ ३२१० ३२।२३घ.७प निर्ग ११११७ १८।३१।५६१९।६।३२ ३४/३७ [मः प्रथम क्रान्त्यन्तरं क ३४.३५ द्वितीयं क.३२।० अंतरं क. २।३५ अथवा कलाः १५५ मानक्यार्धस्य प्रथमांतरस्यांतरं क. २।१२ अथवा कलाः १३२ अत्र वैराशिकं,यदि १५५ कलाभिः पंचंघटयो लभ्यते तर्हि १२२ कलाभिः कति । अत्र पंचानां घटीनां १३२ गुणः १५५ हरः फलं घ. ४।१६ प्रथमष्टेन घ. ११:१७ युक्तं तदा लब्धः पातप्रवेशकालो घ. १५/३३ एवं निर्गमकालोऽप्यानेयः । सदाशिवजगोविन्दगणकेन कृते स्फुटम् । सर्वानन्दे पूर्वखंडं समाप्त लाघवाभिधम् ।। लाघवखंडं समाप्तम् ।

·No text on this page.

·प्रतिकलं ज्यांतरम् २०५४ २०५४ २१५४ २०५४ २०५२ २।५२ २०५२ २०५१ २०५० लाघवखंडे परिशिष्टम विज्या १००००, भुजज्या: अ० क. क. १० क. २० क. ३० क. १० क ५० अं. २९ ११६ १४५/८९ २६२ २९१ ३२० ८८ ३७८ ४०७ ४६५ ३ ५२३ ५५२ ५८१ ६१० ६६९ ८६ ४ ६९८ .७२७ ७५६ ७८५ ८१४ ८४३ ८५ ५८७२ ९०१ ९२९ ९५८ ९८७ १०१६ ८४ ६१०४५ १०७४ ११०३ ११३२ ११६१ ११९० ८३ ७१२१९ १२४८ १२७६ १३०५ १३३४ १३६३ ८२ ८१३९२ १४२१ १४४९ १४७८ १५०७ १५३६ ८१ ९१५६४ १५९३ १६२२ १६५० १६७९ १७०८ ८० १०१७३६ १७६५ १७९४ १८२२ १८५१ १८८० ७९ १११९०८ १९३७ १९६५ १९९४ २०२२ २०५१ ७८ १२ २०७९ २१०८ २१३६ २१६४ २१९३ २२२१ ७७ १३२२५०/२२७८ २३०६ २३३४ २३६३ २३९१ ७६ १४२४१९ २४४७ २४७६ २५०४ २५३२ २५६० ७५ २५२५८८/२६१६ २६४४ २६७२ २७०० २७२८ : ७४ १६२७५६ २७८४ २८१२ २८४० २८६८ २८९६ ७३ १७ २९२४ २९५२ २९७९ ३००७ ३०३५ ३०६२ ७२ १८३०९० ३११८ ३१४५ ३१७३ ३२०१ ३२२८१७१ १९३२५६ ३२८३ ३३११ ३३३८ ३३६५ ३३९३ ७० २०३४२० ३४४८ ३४७५ ३५०२ ३५२९ ३५५७ ६९ २१३५८४ ३६११ ३६३८ ३६६५ ३६९२ ३७१९ ६८ २२३७४६ ३७७३ ३८०० ३८२७ ३८५४ ३८८१६७ २३ ३९०७ ३९३४ ३९६१ ३९८७४०१४ ४०४१६६ २४४०६७ ४०९४ ४१२० ४१४७ ४१७३ ४२०० ६५ २५४२२६ ४२५३ ४२७९ ४३०५ ४३३१ ४३५८ ६४ २६४३८४ ४४१० ४४३६ ४४६२ ४४८८ ४५१४ ३३ २७ ४५४०/४५६६ ४५९२४६१७ ४६४३ ४६६९ ६२ २८४६९५४७२०४७४६४७७२ ४७९७४८२३६१ २९४८४८.४८७४४८९९ ४९२४ ४९५० ४९७५६० ३०५००० ५८२५ ५०५०५०७५ ५१००५१२५ ५९ अं० क०६० क.५० क.४० क.३० क.२० क.१०. २।४८ २०४८ २०४८ २०४६ २।४६ २।४४ २।४४ २।४२ २।४१ २०४० २।३९ २०३८ શરૂ १३५ २।३३ २०३३ २।३० ·. . मुजज्याः प्रतिकलं अ.क. क.१० क.२० क.५० अं. अंतरम् ३१:१५०५१७५ ५२२५५२५० ५२७५ ५८ २।२९ ३२५२९९ ५३२४५३४८ ५३७३ ५३९ ८५४२२ ३३५९४६ २४७१५४९५ ५५१९ ५५४४५५६८५६२।२६ ३४५५९२ ५६१६ ५६४० ५६४०५६६४ ५६८८२७१२ ५५२।२४ ३०१७३६ ५७६० ५७८३ ५८०७ ५८३१ ५८५४ ५४ २।२२ ३६५८७८ ५९०१ ५९२५५९४८ ५९७२ ५९९५ ५३ २०२० ३७२०१८६०४१ ६०६५ ६०८८ ६०८८ ६१११ ६१३४ ५२ २०१९ ३८/६१५७ ६१८० ६२०२६२२५ ३२४८६२७१ ५१ २०१६ ६३३८६३६१ ६३८३६४०६५०२।१५ ४०६४२८/६४५० ६४९४ ६५१७ ६५३९ ४९२।१३ ४१६५६१ ६५८३६६०४ ६६२६ ६६४८ ६६७० ४८ २१० ४२६६९१६७१३६७३४ ६७५६ ६७७७ ६७९९ ६७९९ ४७२।९ ४३६८२० ६८४१६८६२ ६८८४ ६९०५६९२६ ४६२।६ ४४/६९४७६९६७ ६९८८ ४५/७०७२ ७०९१ ७११२ ७१३३ ७१५३ ७१७३४४ २२२ ४६७१९४ ७२१३ ७२५४ ७२७४ ७२९ ४४३२।१० ४७/७३१३ ७३३४ ७३५३७३७३ ७३९२७४१२४२ ११५७ ४८/७४३१७४५१ ७४९० ७५०९७५२८ ७५२८ ४१ ११५६ ४९,७५४७ ७५६६७५८५ ७६०४ ७६२३७६४२ ७६४२४० ११५३ ५०/७६६०७६८९ ७६९८ ७७९६ ७७३५ ७७५३ ३९११५१ ५१७७७१ ७७९० ७८०८ ७८२६ ७८४४ ७८६२ ७८६२ ३८ ११४९ ५२७८८०७८९८ ७९१६ ७९३४ ७९५१ ७९६९ ३७ ११४६ ५३७९८६८००४८०२१ ८०३९ ८०५६८०७३ ३६ ११४४ ५४/८०९०८१०७८१२४ ८१४१ ८१५८८१७५ ३५ ११४२ ५५/८१९२/८२०८ ८२२५ ८२४१ ८२५८ ८२७४ ३४ ११३८ ५६/८२९०८३०७८३२३ ८३३९८३५५ ८३७१ ३३ ११३७ ५७/८३८७८४०३८४१८ ८४३४ ८४५० ८४६५३२१।३३ ५८५८४८०/८४९६८५११ ८५२६ ८५४२ ८५५७३१ ११३२ ५९/८५७२८५८७ ८६०१ ८६१६ ८६३१ ८६४६ ३०१२८ ६०/८६६०८६७५ ८६८९ ८७०४ ८७१८ १८७३२२९१।२६ अंक.६० | क. ५० | क. ४० क. ३० क. २० क. १० अं० कोटिज्याः ·Minisair Hariya भुजज्याः प्रतिकलं अंक.० क.१० क.२० क. २० क. ३० क. ४० क.५० अंकज्यांतरम ६१८७४६ ८७६१ ८७७४ ८७८८ ८८०२८८१६ २८ १२३ ६२८८२९ ८८४३ ८८५७ ८८७० ८८८४ ६३८९१० ८९२३ ८९३६ ८९४९ ८९६२ ८९७५ २६ १११८ ६४८९८८ ९००१ ९०१३ ९०२६ ९०३८ ९८५१२६ ११५ ६५९०६३ ९०७५ ९०८८ ९१०० ९११२९१२४ २४ १४१२ ६६/९१३५ ९१४७ ९१५९ ९१५९ ९१७१ ९१८२ ९१९४ २३११० ६७९२०५ ९२१६ ९२२८ ९२३९ ९२५९० ९२६१ २२ १७ ६८/९२७२ ९२८३ ९२९३ ९२९३ ९३०४ ९३१५ ९३२५ २१ ११४ ६९९३३६ ९३४६ ९३५६ १९३५६ ९३६७ ९३७७ ९३८७ २० १११ ७०९३९७ ९४०७ ९४१७ ९४१७ ९४२६ ९४३६ ९४४६ १९ ०.५८ ७१९४५५ ९४६५ ९४७४ ९४८३ ९४९२ ९५०२ ९४८३ ९४९२ ९५०२ १८ ०५६ ७२ ९५११ ९५२० ९५२८ ९५३७ ९५४६ ९५५५ १७ ०५२ ७३९५६३९५७१ ९५८० ९५८८ ९५९६ ९६०५ १६ ०.५० ७४९६१३ ९६२१ ९६२८ ९६३६ ९६४४ ९६५२ १५ ०४६ ७५९६५९ ९६६७ ९६७४ ९६८१ ९६८९ ९६९६ १४ ०१४४ ७६९७०३ ९७१० ९७१७ ९७२४ ९७३० ९७३७ १३ ०४१ ७७९७४४ ९७५० ९७५७ ९७६३ ९७६९ ९७७५ १२ १३७ ७८९७८१ ९७८७९७९३ ९७९९ ९८०५ ९८११ ११ ०३५ ७९९८१६ ९८२२ ९८२७ ९८३३ ९८३८ ९८४३ १० ७१३२ ८०९८४८ ९८५३ ९८५८ ९८६३ ९८६८ ९८७२ ९०२९ ८१९८७७ ९८८१ ९८८६ ९८९० ९८९४ ९८९९ ८०/२६ ८२९९०३ ९९०७ ९९११ ९९१४ ९९१८ ९९२२ ७०/२२ ८३९९२५ ९९२९ ९९३२ ९९३६ ९९३९ ९९४२ ६०२० ८४९९४५ ९९४८९९५१ ९९५४ ९९५७.९९५९ ५०1१७ ८५९९६२ ९९६४ ९९६७ ९९६९ ९९७१ ९९७४ ४ ०।१४ ८६९९७६ ९९७८ ९९८० ९९८१ ९९८३ ९९८५ ८७ ९९८६ ९९८८ ९९८९ ९९९० ९९९२ ९९९३ २०१८ ८८९९९४ ९९९५ ९९९६ ९९९७ ९९९७ ९९९८ ८९९९९८ ९९९९९९९९ ९९९९ १००००१००००१०००० ०१२ ९०१०००० अंक.६० क. ५० क. ४० | क.३० | क. २० क. १० अं० कोटिज्याः ० ·त्रि. १००००००० भुजज्याः 6 .m.orn m. ८ ९ ११ १२ १४ १५ अं.८६ ९९७५६४१ ९९७५८४३ ९९७६०४५ ९९७६२४५ ९९७६४४५ ९९७६६४५ ९९७६८४३ ९९७७०४० ९९७७२३७ ९९७७४३३ ९९७७६२७ ९९७७८२१ ९९७८०१५ ९९७८२०७ ९९७८३९९ ९९७८५८९ ९९७८७७९ ९९७८९६८ ९९७९१५६ ९९७९३४३ ९९७९५३० ९९७९७१६ ९९७९९०० ९९८००८४ ९९८०२६७ ९९८०४५० ९९८०६३१ ९९८०८११ ९९८०९९१ ९९८११७० ९९८१३४८ अं.३ अं. ८७ ९९८६२९५ ९९८६४४७ ९९८६५९८ ९९८६७४८ ९९८६८९८ ९९८७०४६ ९९८७१९४ ९९८७३४० ९९८७४८६ ९९८७६३१ ९९८७७७५ ९९८७९१९ ९९८८०६१ ९९८८२०३ ९९८८३४४ ९९८८४८४ ९९८८६२३ ९९८८७६१ ९९८८८९९ ९९८९०३५ ९९८९१७१ ९९८९३०६ ९९८९४४० ९९८९५७३ ९९८९७०६ ९९८९८३७ ९९८९९६८ ९९९००९८ ९९९०२२७ ९९९०३५५ ९९९०४८२ अं.२ कोटिज्याः अं. ८८ अं.८९ क. ९९९३९०८, ९९९८४७७६० ९९९४००९ ९९९८५२७५९ ९९९४११० ९९९८५७७५८ ९९९४२०९९९९८६२५५७ ९९९४३०८ ९९९८६७३५६ ९९९४४०५९९९८७२०५५ ९९९४५०२९९९८७६६५४ ९९९४५९८ ९९९८८१२५३ ९९९४६९३ ९९९८८५६५२ ९९९४७८८ ९९९८९००५१ ९९९४८८१९९९८९४२५० ९९९४९७४९९९८९८४४९ ९९९५०६६ ९९९९०२५/४८ ९९९५१५७९९९९०६५४७ ९९९५२४७ ९९९९१०५४६ २९९५३३६ ९९९९१४३/४५ ९९९५४२४ ९९९९१८१४४ ९९९५५१२ ९९९९२१८४३ ९९९५५९९९९९९२५४/४२ ९९९५६८४ ९९९९२८९४१ ९९९५७७० ९९९९३२३४० ९९९५८५४ ९९९९३५७३९ ९९९५९३७ ९९९९३८९३८ ९९९६०२० ९९९९४२१३७ ९९९६१०१ ९९९९४५२३६ ९९९६१८२९९९९४८२/३५ ९९९६२६२, ९९९९५११३४ ९९९६३४१ ९९९९५३९३३ ९९९६४१९ ९९९९५६७,३२ ९९९६४९७ ९९९९५९३ ३१ ९९९६५७३ ९९९९६१९३० अं.१ | अं. १६ १७ १८ १९ २० २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० O ·१४२ भुजज्याः अ.८६ ३१ ९९८१५२५ ३२ ९९८१७०१ ३३ ९९८१८७७ अं. ८९ ९९९९६४४ ९९९९६६८ ९९९९६६२ ९९९९७१४ ९९९९७३६ २९ २८८ २७ २६ २२ २१ २० १९ ३५ ९९८२२२५ ३६ ९९८२३९८ ३७ ९९८२५७० ३८ ९९८२७४२ ३९ ९९८२९१२ ९९८३०८२ ४१ ९९८३२५० ४२ ९९८३४१८ ४३ ९९८३५८५ ४४ ९९८३७५१ ४५ ९९८३९१७ ४६ ९९८४०८१ ९९८४२४५ ९९८४४०८ ४९ ९९८४५७० ९९८४७३१ ९९८४८९१ ५२ ९९८५०५० ५३ , ९९८५२०९ ५४ ९९८५३६७ अं.८७ अं. ८८ ९९९०६०९ ९९९६६४९ ९९९०७३४ ९९९६७२४ ९९९०८५९ ९९९६७९८ ९९९०९८३ ९९९६८७१ ९९९११०६ ९९९६९४३ ९९९१२२८ ९९९१३५० ९९९७०८६ ९९९१४७० ९९९७२५६ ९९९१५९० ९९९७२२४ ९९९१७०९ ९९९७२९२ ९९९१८२७ ९९९७३६० ९९९१९४४ ९९९७४२६ ९९९२०६० ९९९७४९२ ९९९२१७६ ९९९७५५६ ९९९२२९० ९९९७६२० ९९९२४०४ १९९७६८३ ९९९२५१७ ९९९७७४५ ९९९२६२९ ९९९७८०७ ९९९२७४० ९९९७८६७ ९९९२८५१ ९९९७९२७ ९९९२९६० ९९९७९८६ ९९९३०६९ ९९९८०४४ ९९९३१७७ ९९९८१०१ ९९९३२८४ ९९९८१५७ ९९९३३९० ९९९३४९५ ९९९८२६७ ९९९३६०० ९९९८३२१ ९९९३७०४ ९९९८३७४ ९९९३८०६ ९९९७४२६ ९९९३९०८ ९९९९४७७ अं.२ कोटिज्याः ९९९९७७६ ९९९९७९५ ९९९९८१३ ९९९९८३१ ९९९९८४७ ९९९९८६३ ९९९९८७८ ९९९९८९२ ९९९९९०५ ९९९९९१७ ९९९९९२८ ९९९९९३९ ९९९९९४९ ९९९९९५८ ९९९९९६६ ९९९९९७३ ९५९९९७९ ९९९९९८५ ९.९९९८९ ९९९९९९३ ९९९९९९६ ९९९९९९८ १६ १५ १४ १३ १२ ११ १० ९ ४ ५६ ९९८५६८० ९९८५८३५ ५८ ९९८५९८९ ५९ ९९८६१४३ ६० ९९८६२९५ अ.३ १ १००००००० अं. १ ·१ लि. १०००० स्पर्शज्याः प्रतिकलं अ० क.१० क.२० क.३० क.५० अं. अंतरम् २९ ११६ १४५८९ २०४ २३३ २६२ २९१ २ ३७८४०७ २१५५ ३ ६१२ ६४२ ६७०८६ २१५५ ६९९ ७२९ ७२९ ७५८ ८४६८५ २।५६ ८७५ ९०४ ९६३ ९९२ १०२२८४ २।५६ ६ १०५१ १०८० १११० ११३९ ११६९ ११९८८३ २१५७ ७ १२२८ १२५७१२८७ १३१७१३४६ १३७६८२ ८ १४०५ १४३५१४६५ १४९५ १५२४ १५५४ ८१ २०५९ ९ १५८४ १६१४ १६४४ १६७३ १७०३ १७३३ ८० २१५९ १० १७६३ १७९३ १८२३ १८५३ १८८३ १९१४ ७९ ३११ ११ १९४४ १९७४ २००४ २०३५ २०६५ २०९२ ७८ ३२ १२ २१२६ २२५६ २१८६२२१७ २२४७२२७८ ७७ १३ २३०१ २३३९ २३७० २४०१ २४३२२४६२ ७६ १४ २४९३ २५२४ २५५५२५८६ २६१७ २६४८ ७५ १५ २६७९ २७११ २७४२ २७७३ २८०५ २८३६७४ ३८ १६/२८६७/२८९९ २९३१ २९६२ २९९४ ३०२६ ७३ ३।१० १७ ३०५७ ३०८९ ३१२१ ३१५३ ३१८५ ३२१७ ७२ ३।१२ १८ ३२४९ ३२८१ ३३१४ ३३४६ ३३७८ ३४११ ७१ ३।१४ १९ ३३४३ ३४७६३५०८३५४१ ३५७४ ३६०७७० ३।१७ २० ३६४० ३६७३ ३७०६ ३७३९ ३७७२ ३७३९ ३७७२ ३८०५६९ ३।१९ २१ ३८३९ ३८७२ ३९०६ ३९३९ ३९७३ ४००६ ६८ ३२१ २२४०४०४०७४ ४१०८ ४१४२४१७६ ४२१०६७ ३२५ २३ ४२४५ ४२७९ ४३१४ ४३४८४३८३ ४४१७ ६६ ३२७ २४४४५२ ४४८७ ४५२२ ४५५७४५९२४६२८६५ २५४६६३ ४६९९४७३४ ४७७०४८०६ ४८४१६४ ३।३४ २६४८७७ ४९१३४९५० ४९८६५०२२ ५०५९६३ ३।३८ २७५०९५५१३२ ५१६९ ५२०६ ५२४३ ५२८०६२ ३।४२ २८ ५३१७/५६५४ ५३९२५४३० ५४६७ ५५०५ ६१ २९५५४३/५५८१५६१९५६५८५६९६५७३५६० ३२५१ ३० ५७७४५८१२ ५८५१ ५८९० ५९३० ५९६९ ५९ अं० क.५० क.४० क.३० क.२० क.१० क.0 | अ. कोटिस्पर्शज्याः ·KARTER १४४ स्पर्शज्या प्रतिकलं अंग फ. क.१०. क. २० क.३० क.५० अ. अंतरम् ३१ ६००९ ६०४८ ६०८८ ६१२८ ६१६८६२८८५८४० ३२ ६२४९ ६२८९ ६३३० ६४१२ ६४५३/२७४।५ ३३ ६४९४ ६५३६ ६५७७ ६६१९ ६६६१ ६७०३५६४।११ ३४ ६७४५६७८७ ६८३० ६८७३ ६९१६६९५९/२५ ४।१७ ३५, ७००२ ७०४६ ७०८९ ७१३३ ७१७७ ७२२१५४४॥२३ ३६ ७२६५ ७३१० ७३५५ ७४४५ ७४९०५३/४।३१ ३७ ७५३६७५८२ ७६२७७६७३ ७७२० ७७६६५२४।३७ ३८ ७८१३ ७८६० ७९०७ ७९५४ ८००२ ८०५०५१४१४५ ३९ ८०९८ ८१४६ ८१९ ५८२४३ ८२९२ ८३४२५०४।५३ ४०, ८३९१ ८४४१ ८४९१ ८५९१ ८६४२४९५/२ ४१ ८६९३ ८७४४ ८७९६ ८८४७ ८८९९ ८९५२४८५।११ ४२ ९००४ ९०५७ ९११० ९१६३ ९२१७ ९२७१४७५/२१ ४३ ९३२५/९३८० ९४३५ ९५४५ ९६०१४६/५।३२ ४४ ९६५७ ९७१३ ९७७० ९८२७ ९८८४ ९९४२४५५।४३ ४५ १०००० १००५८१०११७ १०१७६ १०२३५ १०२९५४४/५।५५ ४६ १०३५५ १०४१६ १०४७७ १०५३८/१०५९९ १०६६१४३ ६३९ ४७ १०७२४११०७८६ १०८५० १०९१३ १०९७७ ११०४१/४२६२२ ४८/१११०६ १११७१ ११२३७ ११३०३ ११३६९/११४३६४१६३८ ४९ ११५०४ ११५७१ ११६४० ११७०८ ११७७८ ११८४७४० ६५२ ५०११९१८ ११९८८ १२०५९ १२१३१ १२२०३ १२२७६३९७११ ५११२३४९ १२४२३ १२४९७ १२५७२ १२६४७१२७२३,३८ ७३० ५२१२७९९ १२८७६ १२९५४ १३०३२ १३१११ १३१९०३७७५१ ५३ १३२७० १३३५१ १३४३२ १३५१४ १३५९७ १३६८०३६८११४ ५४१३७६४ १३८४८ १३९३४ १४०१९ १४१०६१४१९३/३५८१३७ ५५१४२८१ १४३७० १४४६० १४५५० १४६४१ १४७३३३४/९/५ ५६१४८२६ १४९१९ १५०१३ १५१०८१५२०४१५३०१३३,९।३३ ५७ १५३९९ १५४९७ १५५९७ १५६९७ १५७९८१५९००३२/१०१४ ५८१६००३ १६१०७ १६२१२ १६३१९ १६४२६ १६५३४३११०१३९ ५९ १६६४३ १६७५३ १६८६४ १६९७७ १७०९० १७२०५३०/११।१९ ६०१७३२१ १७४३७ । १७५५६ १७६७५ १७७९६ १७९१७२९/११।५९ अ० ख.५० क.४० । क.३० क.२० । क.१० क.० अंक कोटिस्पर्शज्याः ·स्पराज्याः प्रतिकलं अंक. क. ० क.५ क.१० क.१५ क. २० क.२५. अं.क. अंतरम ६१/० १८०४०१८१०३१८१६५/१८२२८१८२९११८३५४/२८१३०१२।३४ ६१॥३० १८४१८१८४८२ १८५४३१८६१११८६७६१८७४१२८१० १२।५५ ६२।० १८८०७ १८८७३१८९४०१९००७ १९०७४१९१४२२७१३० १३१२८ ६।३० १९२१०१२२७८ १९३४७१९४१६१९४८६१९५५६ २७/० १३१५० ६३।० १९६२६१९६९७ १९७६८१९८४०१९९१२१९९८४२६६३०१४।२४ ६३।३० २००५७ २०१३०२०२०४/२०२७८२०३५३२०४२८२६।० १४०५० ६४/० २०५०३२०५७९ २०६५५२०७३२२०८०९२०८८७ २५/३० १५/२२ ६४।३०२०९६५२१०४४२११२३२१२०३२१२८३२१३६४ २५/० १५/५८ २१४४५२१५२७२१६०९२१६९२१२१७७५२१८५९२४१३०१६।३४) ६५/३० २१९४३२२०२८ २२११३२२१९९२२५८६२२३७३२४१० १७.१२ ६६।० २२४६०२२५४९२२६३७२२७२७२२८१७२२९०७ २३।३०।१७५३ ६६।३० २२९९८२३०९०२३१८३२३२७६२३३६९२३४६४२३१० १८१३८ ६७/० २३५५९२३६५४२३७५०२३८४७२३९४५२४०४३२२।३०१९।२० ६७।३० २४१४२२४२४२२४३४२२४४४३२४५४५२४६४८२२।० २०१४ ६८१० २४७५१२४८२५ २४९६०२५०६५२५१७२२५२७९२११३०२१७ ६८।३०२५३८६२५४९५२५६०५२५७१५२५८२६२५९३८२११०२२।५ ६९/० २६०५१२६१६५२६२७९२६३९५२६५११२६६२८२०/३०२३।५ ६९।३०२६७४६२६८६५२६९८५२७१०६ १७२२८२७३५१२०१० २४।१३ ७०/० २७४७५२७६००२७७२५२७८५२२७९८०२८१०९१९।३० २५।२२ ७०॥३०२८२३९,२८३७०२८५०२/२८६३६३८७७०२८९०५१९१० २६।३८ ७१।० २९०४२२९१८०२३३१९२९४५९२९६००२९७४३१८१३०१२८१५ ७१।३० २९८८७३००३२/३०१७८६०३२६३०४७५३०६२५.१८१० २९।३१ ३०७७७३०९३०३१०८४३१२४०३१३९७३१५५६/१७।३०/३०।१० ७२।३० ३१७१६३१८७८३२०४१३२२०५३२३७१३२५३९१७० ३२॥३७ ७३.० (३२७०९३२८७९३३०५२३३२२६३३४०२३३५८०१६।३० ३४.५० ७३।३० ३३७५९३३९४१३४१२४३४३०८३४४९५३४६८४१६० ३७।१० ७४|० ३४८७४३५०६७३५२६१३५४५७३५६५६३५८५६१५।३० ३९।१७ ७४।३०३६०५९३६२६४३६४७०३६६८०३६८९१३७१०५१५/० ४१।५० ७५० ३७३२१३७५३९३७७६०३७९८३३८२०८/३८४३६१४।३०४४।३६ ७५।३० ३८६६७३८९०० ३९१३६३९३७५/३९६१७३९८६११४।०४७।४६ अं.क. क.३० क.२५ क.२० क.१५ क.१० क.५ अं.क कोटिस्पर्शज्याः ·१४६ स्पर्शज्याः . . अं.क० क. क.६ क.१२ क,१५ । क.१८ अं.क. ७६० ४०१०८४०२५७ ४०४०८.४०५६०४०७१३ ४०८६७ ४१०२२ १३/४० ७६२०४११२६४१२८२४१४४१ ४१६०० ४१७६०४१९२२४२०८४ १३२० ७६४०४२१९३४२३५८४२५२४ ४२६९१ ४२८५९ ४३०२९ ४३२०० १३ ७७ ०४३३१५ ४३४८८ ४३६६२४३८३८ ४४०१५ ४४१९४ ४४३७४ १२४० ७७२०४४९९४ ४४६७६ ४४८६० ४५०४५ ४५२३२ ४५४२० ४५६०९ १२२० ७७४०.५७३६ ४५९२८ ४६१२२४६३१७ ४६५१४४६७१२ ४६९१२ १२ . ७८० ४७०४६ ४७२४९ ४७४५३ ४७६५९ ४७८६७ ४८०७७ ४८२८८ ११४० ७८२०४८४३० ४८६४४ ४८८६० ४९०७८ ४९२९८ ४९५२० ४९७४४ ११२० ७८४.४९८९४ २० २१ ५०३५० ५०५८१ ५०८१४ ५१०४९ ५१२८६ /११ ० ७९० ५१४४६ ५१६८६ ५१९२९ ५२१७४ ५२४२२ ५२६७२ ५२९२४ १०४० ७९२०५३०९३ ५३३४९ ५३६०७ ५३८६८ ५४१३१ ५४३९७ ५४६६५ १०२० ७९/२०५४८४५२५११८५५३९३५५६७१ ५५९५१ ५६२३४५६५२१ १०० ८०० ५६७१३ ५७००४ ५७२९७५७५९४ ५७८९४ ५८१९७५८५०२ ९४० ८०२०५८७०८ ५९०१९ ५९३३३५९६५१ ५९९७२ ६०२९६६०६२४९ २० ८०४०/६०८४४ ६११७८६१५१५६१८५६ ६२२०० ६२५४९ ६२९०१९ ८१० ६३१३८ ६३४९६ ६३८५९ ६४२२५ ६४५९६ ६४९७१ ६५३५०८ ४० ८१२०६५६०६ ६५९९२ ६६३८३ ६६७७९ ६७१७९ ६७५८४ ६७९९४ ८ २० ८१४०६८२६९ ६८६८७ ६९११० ६९५३८ ६९९७२ ७०४१० १७०८५५८ ८२० ७६१५४ ७१६०७ ७२०६६ ७२५३१ ७३००२ ७३४७९ ७३९६२ ७ ४० ८२२०७४२८७ ७४७८१ ७५२८१ ७९७८७ ७६३०१ ७६८२१७७३४८७ २० ८२४०७७७०४७८२४३७८७८९ ७९३४४ ७९९०६८०४७६८१०५४७ ८३० ८१४४३ ८२०३५ ८२६३६ ८३२४५ ८३८६३८४४९०८५१२६ ६४० ८३२०/८५५५५ ८६२०८८६८७० ८७५४२ ८८२२५८८९१९ ८९६२३ ६ २० ८३४०/९००९८ ९०८२१ ९१५५५ ९२३०२ ९३०६० ९३८३१ ९४६१४ ६ ८४० ९५१४४ ९५९४९ ९६७६८ ९७६०१ ९८४४८ ९९३१० १००१८७५ ४० ८४२०१००७८०१०१६८३१०२६०२१०३५३८१०४४९१/१०५४६२१०६४५०५ २० ८०४०१०७११९१०८१३९१०९१७८११०२३७ १११३१६ ११२४१७११३५४०५ ८५० ११४३०१११५४६४११६६४५ ९१७८५३/११९०८७१२०३४६१२१६३२।४ ४० 1८५२०/१२२५०५१२३८३८१२५१९९१२६५९११२८०१४/१२९४६९१३०९५८४ २० ८५४०/१३१९६९१३३५१५१३५०९८१३६७१९.१३८३७८१४००७९१४१८२१४ अं.क.क.२० क.१७ क.१४ क.१५ क.८ क, क,५। क.२ अं.क. कोटिस्पर्शज्याः o o ० 0 ·स्पर्शज्याः १४७ अ.८७ अ.८८ क. ६० २ ५८ ३ ६ ५३ ५२ ९ ४९ ४८ ११ १२ १३ १४ १५ १६ ४६ १४३००७ १४३६०७ १४४२१२ १४४८२३ १४५४३८ १४६०५९ १४६६८५ १४७३१७ १४७९५४ १४८५९६ १४९२४४ १४९८९८ १५०५५७ १५१२२२ १५१८९३ १५२५७१ १५३२५४ १५३९४३ १५४६३८ १५५३४० १५६०४८ १५६७६२ १५७४८३ १५८२१२ १५८९४५ १५९६८७ १६०४३५ १६११९० १६१९५२ १६२४७२२ १६३४९९ अ.३ १९०८११ २८६३६३ १९१८७९ २८८७७१ १९२९५९ २९१२२० १९४०५१ २९३७११ १९५१५६ २५६२४५ १९६२७३ २९८८२३ १९७४०३ ३०१४४६ १९८५४६ ३०४११६ १९९७०२ ३०६८३३ २००८७२ ३०९५९९ २०२०५६ ३१२४१६ २०३२५३ ३१५२८४ २०४४६५ ३१८२०५ २०५६९१ ३२११८१ २०६९३२ ३२४२१३ २०८१८८ ३२७३०३ २०९४६० ३३०४५२ २१०७४७ ३३३६६२ २१२०४९ ३३६९३५ २१३३६९ ३४०२७३ २१४७०४ ३४३६७८ २१६०५६ ३४७१५१ २१७४२६ ३५०६९५ २१८८१३ ३५४३१३ २२०२१७ ३५८००६ २२१६४० ३६१७७६ २२३०८१ ३६५६२७ २२४५४१ ३६९५६० २२६०२० ३७३५७९ २२७५१९ ३७७६८६ २२९०३८ ३८१८८५ अ. २ अं.१ कोटिस्पर्शज्याः अ.८९ ५७२९०० ५८२६१२ ५९२६५९ ६०३०५८ ६१३८२९ ६२४९९२ ६३६५६७ ६४८५८० ६६१०५५ ६७४०१९ ६८७५०१ ७०१५३३ ७१६१५१ ७३१३९० ७४७२९२ ७६३९०० ७८१२६३ ७९९४३४ ८१८४७० ८३८४३५ ८५९३९८ ८८१४३६ ९०४६३३ ९२९०८५ ९५४८९५ ९८२१७९ १०११०६९ १०४१७०९ २०७४२६५ ११०८९२१ ११४५८८७ ४४ ४२ ४१ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ ३९ ३८ ३७ ३६ ३५ २८ ३० ३२ ३१ ३० कि. अ.

·स्पर्शज्याः अ.८८ . ३१ ३३ ३४ AV 2 LAT W w to AUX ३७ ३८ ३९ अ.८६ १६४२८३ १६५०७५ १६५८७४ १६६६८१ १६७४९६ १६८३१९ १६९१५० १६९९९० १७०८३७. १७१६९३ १७२५५८ १७३४३२ १७४३१४ १७५२०५ १७६१०६ १७७०१५ १७७९३४ ४२ ४४ २३०५७७ ३८६१७७ २३२१३७ ३९०५६८ २३३७१८ ३९५०५९ २२५३२१ ३९९६५५ २३६९४५ ४०४३५८ २३८५९३ ४०९१७४ २४०२६३ ४१४१०६ २४१९५७ ४१९१५८ २४३६७५ ४२४३३५ २४५४१८ ४२९६४१ २४७१८५ ४३५०८१ २४८९७८ ४४०६६१ २५०७९८ ४४६३८६ २५२६४४ ४५२२६१ २५४५१७ ४५८२९४ २५६४१८ ४६४४८९ ४७०८५३ २६०३०७ ४७७३९५ २६२२९६ ४८४१२१ २६४३१६ ४९१०३९ २६६३६७ ५९८१५७ २६८४५० ५०५४८५ २७०५६६ ५१३०३२ २७२७१५ ५२०८०७ २७४८९९ ५२८८२१ २७७११७ ५३७०८६ २७९३७२ ५४५६१३ २८१६६४ ५५४४१५ २८३९९४ ५६३५०६ २८६३६३ ५७२९०० अ. २ अ. १ कोटिस्पर्शज्याः अ.८९ क. १२८५४०२ १२२७७४० २८ १२७३२१३ २७ १३२२१८५ २६ १३७५०७५ १४३२३७१ २४ १४९४६५० २३ १५६२५९१ ૨૨ १६३७००२ २१ १७१८८५४ १८०९३२२, १९ १९०९८४२१८ २०२२१८८ १७ २१४८५७६, १६ २२९१८१७१५ २४५५५२० १४ २६४४४०८ १३ २८६४७७७ १२ ३१२५२१४ ११ ३४३७७३७ ३८१९७१० ४२९७१७६ ४९११०६० ५७२९५७२ ६८७५४८९ ५ ८५९४३६३ ११४५९१५३ ३ १७१८८७३२ ३४३७७४६७ अनन्ता ५२ ५३ १७९८०२ १८०७५० १८१७०८ १८२६७७ १८३६५५ १८४६४५ १८५६४५ ५४ ६ مہیا ہو یا ؟ १८८७११ १८९७५५ १९०८११ अ. ३ १ ६० अ.० ·AWS ·अथ प्रौढरंजनं नामोत्तरं खंडम् १४ दशमलवायधिकारः। (१) दशमलवपद्धतिः। बिंदुर्दशांशचिन्हं स्यादथाभिन्नांककांस्तथा । दशांशचिन्हमंशांकान् क्रमाद् दक्षिणतो लिखत् ॥ १॥ अयं गणितसुलभप्रकारो मद्रचितज्योतिणितवार्तिकादत्राङ्क्रियते । दशमलवप्रदर्शनार्थं बिन्दुरेव लिख्यते । वामे पूर्णांकास्तदने दशमलवबिंदु स्ततो भिन्नांका एवं लेखने क्रमः स्यात् ।। अंशांकानामत्र संख्या दशांशा इति संज्ञिता । तावच्छून्यानुयातैको मतश्छेदोऽत्र कर्मणि ॥ २ ॥ उदा.---संख्या ·६७ यां षट्सप्तति द्वौ दशांशी (इयं परिभाषा) अयमंशः । दशांशसंख्यामितैः शून्यैरनुगत एकोऽत्र च्छेदो भवति सप्तषष्टि- शतांश इति ६७ मितसंख्याया वाचनप्रकारः। अब १०० इति च्छेदः । संश्लेषविश्लेषौ । विंदवः स्युरघोऽधोऽत्रोवर्ध्वाधरस्थास्तथा लिखेत् । राशीन् योगवियोगार्थ भवेत्पूर्णीकवद् विधिः ॥ ३ ॥ विव०-अत्र योगवियोगार्थ यथा बिंदवोऽधोऽध ऊर्ध्वाधरस्था भवे- युस्तथा राशील्लिखेत् । क्रियाविधिस्तु पूर्णांककर्मवद् ज्ञेय. ! उदा० -- २३.४७५ तथा ९३०९३५ एतद्राश्योः संकलनविकलने कुरु । २३.४७५ २३४७५०० ९.३०९३५ ९:३०९३२ योगः ३२.७८४३५ १४.१६५६५चियोगः उपरिस्थराशौ शून्यद्वयं लिखितं तेन तस्मिन्न कोऽपि विकारो भवति यतोहि एते संख्ये तुल्ये । दशमलवपद्धतौ दशमभिन्न- स्याये शून्यप्रदानेन न काऽपि विक्रिया संभवति । १००० १०००००

·१५०
सर्वानंदकरणम्
अग्रे तमेवार्थमाह
क्षये दशांशानूर्ध्वस्थान् न्यूना शून्यैः प्रपूरयेत् ।
बिंदुर्योगे वियोगेऽपि राशिविंदोरधः फले ॥ ४ ॥
विश्लेषकर्मणि, उर्ध्वस्थान न्यूनान् दशांशाञ् शून्यैः प्रपूरयेत् । योग-
वियोगफलेऽपि संख्यानां, बिंदोरध एव दशमबिंदुर्लेख्यः ।
गुणनकर्म ।
पूर्णीकवद् वधं कुर्याद बिंदुर्नास्तीति कल्पयेत् ।
गुणगुण्यदशांशैक्यमिता घाते दशांशकाः ।। ५ ॥
पूर्वाध स्पष्टार्थम् । गुणसंख्यागुण्यसंख्यागतदशांशांकैक्यमितांकान्
गुणनफले दक्षिणतमादंकाद् वामतो विगणय्य तत्र दशमलवबिंदुं स्थापयेत् ।
उदा. ५५.२४
गुण्यसंख्यायां दशमलवांकौ द्वौ । गुणकसंख्यायां
त्रयः । तस्माद् गुणनफले पंचांकान् गणयित्वा
४७०१६ तेषां वामे दशमलवबिंदुः स्थापितः ।
५२२४
२०८५६
२१४'६५४१६
भजनकर्म।
दशांशानां न्यूनता चेदभावो वा तु भाज्यके ।
शून्यैः सबिंदुशून्यैर्वा पूरयेत् तान् यथा हरे ॥ ६ ॥
भाज्यसंख्यायां दशांशानां हरस्य दशांशापेक्षया न्यूनताऽभावो वा
चेत् , यथा हरे तथा भाज्ये तान् दशांशान् शून्यैः सबिंदुशून्यैर्वा पूरयेत् ।
भाज्ये यावन्तो दशांशा न्यूनास्तावन्ति शुन्यानि भाज्ये स्थाप्यानि । भाज्ये
यदा दशांशानामभावो भवति, तदा भाज्ये बिंदु लिखित्वाऽग्रे यावन्तो दशांशा
हरस्थास्तावन्ति शून्यानि दद्यात् ।
उदा. भाज्यः ५८.२२, भाजकः १.०२३४, भाज्ये द्वे दशांशस्थाने न्यूने,
तावती शून्ये भाज्ये दत्वा लभ्यते ५८२२०० यदि भाज्यं ५८ भाजकः
१.०२३४; तर्हि भाज्यस्थाने सबिंदुचतुःशून्यानि देयानि सदा भाज्यः ५८००००
भवति।
। भजेत्पूर्णाकवत् शेषं शून्यं नो चेत् पुनर्लिखेत् ।
भाज्ये शून्यानि सावन्ति यैः फलेऽभीष्टसूक्ष्मता ॥ ७ ॥

·दशमलवाद्याधिकारः भजनकर्म पूर्णाकवत् स्यात् । यदि शेष शून्यं न स्यात्तर्हि भाज्ये शून्यानि लिखित्वा भजनं कुर्यात् । यदा लब्ध्यकैः पर्याप्ता सूक्ष्मता प्राप्येत तदाऽने शून्यं न देयम् । भाज्यस्थेभ्यो दशांशेभ्यस्त्यजेद् हारदशांशकान् । शेषसंख्यामिता लब्धौ दशांशाः सन्ति वामतः ॥ ८ ॥ भाज्यस्थदशांशसंख्याया भाजकदशांशसंख्यां वयित्वा शेषमित- दशांशसंख्यां विगणय्य लब्धौ वामतो दशांशबिंदुं दद्यात् । उदा.- ६) १.५०२० ( २५०३ १२ ३० ३० २० १८ २ मूलकर्म पोह्य पूर्णांकतो मूलं लवांकाञ् शेषकोपरि । द्विशो दत्वा हरेन्मूलं मूलेंऽशांकास्तदुद्भवाः ॥ ९॥ पूर्णांकतो मूलं प्रोह्य शेषकोपरि लवांकान् द्विशो द्वौ द्वौ दत्वा मूलं हरेत् । तदुद्भवा लब्ध्यंका अंशांकाः स्युः । उदा.- ८९२५२१० (२९.८७ ५८८ ८४१ ५१५२ ५९६७ ४४८१० ४१७६९ ३०४१ भिन्नराशिरूपांतरसाधनम् । अंशं भाज्यं छेदकं च हरं मत्वा भजेदथ । गुरौ या लघुसंख्या तद्भक्तं लघु गुरुकृतम् ॥ १० ॥ - ४७०४ ·१५२ सर्वानंदकरणम् उदा.-"अस्य भिन्नस्य दशमलवरूपमिष्यते चेत् सप्त भाज्यं मत्वाष्टौ च भाजकं प्रकल्प्य दशमलवभजनरीत्या सबिन्दुशून्यप्रदानाल्लीब्धरानीता तदा सा ८७५ उपलब्धा । ८) ७००० (८७५ एतदेव इति मिन्नस्य दशमलवरूपम् । ६४ ५६ ४० उदा. २४ कलानामशे दशमभिन्नरूपमिष्यते । गुरुमानमंशस्ताम लघुमानस्य ( कलानां ) प्रमाणं पष्टिस्तस्माञ्चताशतिर्यदा षष्ट्या दशमलव भजनप्रकारेण भज्यते तदा लब्धिः ४, अंशरूपा ज्ञेया । संक्षिप्तगुणनकर्म वृद्धो गुणदशांशांकैर्गुण्यः स्थाप्यस्ततस्त्वधः । चिन्हाच्च दक्षिणेऽभीष्टादकाद् व्युत्क्रमतो गुणः ॥ ११॥ गुणदशांशांकैर्वृद्धो गुण्यः स्थाप्यः । ततोऽधोभीष्टाञ्चिन्हाद् दक्षिणतश्च गुणो व्युत्क्रमतः स्थाप्यः । यावत्स्थानपर्यंतं फले सूक्ष्मतेष्यते तत्स्थानाक्षिणतो गुणांकालिखेत् । शीर्षस्थाद् दक्षिणावको हत्वा कुर्यात् शतोद्धृतौ । लिखेत्फलं पृथक् सैकं तच्छेषे तानतोऽधिक ॥ १२ ॥ ४९ शीर्षस्थादकतो वामं वधाः स्युस्तत्फलाधिकाः । अधोऽधस्तॉल्लिखेत्तेषां योगो घातफलं भवेत् ॥ १३॥ शीर्षस्थादंकाद् दक्षिणावंकी गुणकांकेन हत्वा शतोद्धृतौ कुर्यात् । फलं पृथक् लिखेत् । शततक्षणात् शेषे तानत एकोनपंचाशतो ४९ऽधिक तत्फलं सैकं स्यात् । शीर्षस्थादकतो वामं वधास्तत्फलाधिकास्तत्पृथक् लिखितफलेनाधिकाः स्युःतानधोऽधो लिखेत् सर्वे घातास्तस्मादेव स्थानाद्वामतो लेख्याः। तेषां योगो घातफलं भवेत् । * - HERE । । - 14 नी ·दशमलवाद्यधिकारः। १५३ ६ उदा.-गुण्यः ४७.४९५८४ गुणक: २७३६४८ गुणनफले चतुर्थदशांश- पर्यंत सूक्ष्मतेष्यते। अब गुणके षड् दशांशस्थानानि । तावाद्धः स्थानैर्गुण्ये दशमबिंदु शून्यपूा वामतश्चालितस्तदा गुण्य एवं.लिख्यते । वामशून्याद् दक्षिणतश्चतुर्थ- "००००७७४९५८४ स्थानाद् यथा प्रदर्शितं गुणको व्युत्क्रमेण ८४६३७ लिखितः । गुणके प्रथमांकः ७, ततशर्षिस्थां- ५४२४७ कः ९, तस्माद्वामतः संगुण्य गुणनफलं २३२५ ५४२४३ लभ्यते । किंतु सप्तानां शीर्षस्थन वभ्यो दक्षिणगावको ५८ सप्तभिगुणिती ४०६ शततष्ठौ४०एकोनपंचाशतो न्यूनास्तस्माल्लब्ध्या४ गुणनफलं वर्धितं तदा तद् ५४२४७ भवति। ५७०७४ पुनर्द्वितीयगुणकांकः ३ तत्शीर्षस्थांका ४ दक्षिणावको ९५ त्रिभिर्गुणितौ २८५ शततष्ठौ ८५ तानतोधिको तस्माल्लब्धिः २ सैकाकृता । तद्युतं बयाणां गुणनफलं २३२५ लिखितम् । एवं लिखितानि गुणनफलानि संकालितानि तदा ५७०७४ प्राप्यन्ते । अत्र चत्वारि स्थानानि गणयित्वा दशमबिंदुर्लिखितस्तदेष्टं गुणनफलं ५.७०७४ । संक्षिप्तमजनकर्म बढेके हारके शेषपमिहान्यस्तांकशून्यकम् । निर्दक्षिणांकहारेण भजेदेवं पुनः पुनः ॥ १४ ॥ हरे बहंकावालियुक्ते सति, यत् शेषं स्यात् तस्योपरि शून्यमदत्वा दक्षि- णतमांकवर्ज हारेण तमेव शेषं भजेत् । पुनरपि शेषस्योपरि शून्यमदत्वा भाज- कस्यान्यं दक्षिणांक वर्जयित्वा शेषभाजकेन भजेदेवं यावझ्याजकोऽल्पांकः स्यात् । प्राग्वत् फलहराहत्यां त्यक्तांकाभ्यां फलं नयेत् । घातो भागहरश्चैवं संक्षिप्येते सुयुक्तितः ॥ १५॥ संक्षिप्तभजनकर्माण लब्ध्यंकेन यदा भाजको गुण्यते तदा त्यक्तांकाभ्यां फलं नयेत् । लब्ध्यंकेन त्यक्तांको हत्वा शतभक्तौ कृत्वा फलं घाते योजयेत् । एवं संक्षिप्तघातविधिर्भागहरविधिश्च प्रदर्शितौ ।

·सर्वानंदकरणम् । उदा० १.६ ४४४१६] १२.७४२४९२९९४ [७.७४८९४७३८ ११५१०९१२ अब शेषस्योपरि शून्यमगृ १२३१५८०९ हीत्वा भाजकान्त्यांक ६ वर्ज ११५१०९१२ यित्वा शेपभाजकेन १.६४४ ८०८०४८९७९ ४१ भागो हतः । तदा ल ६५७७६६४ ब्ध्यंकः ९। तेन शेषभाजको १४७१३१५४ यदा गुणितस्तदा त्यक्तांक ६ १३१५५३२८ षष्टिं वा नवमिर्गुणयित्वा १५५७८२६ ५४० शतेन भक्त्वा फलं ५ १४७९९७४ घाते युक्तं तदा १४७९९७४ ७७८५२ लब्धाः । स एव विधिरग्रे ज्ञेयः । ६५७७७ १२०७५ ११५११ ४९३ १२८ १३ (२) दिक्चिन्हपरिभाषा आत्मनः पुरतः पत्रे धृते प्रागस्य मूर्धनि । वामे चोदक् संमुखेस्तस्तयोः प्रत्यगवाक् क्रमात् ॥ पतम्य मूर्धनि प्राक्, अधस्तु प्रत्यग्, वामपाधै उदक्, दक्षिणपार्थे दक्षिणा दिक् । राश्योर्मध्ये लघू रेखोदगवारणचिन्हकम् । मध्ये छिन्ना प्राक्परस्थरेखया धनलक्ष्म सा ॥ १७॥ राश्योर्मध्ये ऋणचिन्ह-एवं लिख्यते यथा द्वथूनाः सप्त लिख्यते ७-२ । धन- चिन्ह मेवं लिख्यते । यथा द्वयधिकाः सप्त लिख्यन्ते ७+२ ।

·दशमलवाद्यधिकारः संमुखस्थविदिखे छिंदत्यौ गुणनार्थके । ऋणचिन्हवधश्चोर्ध्वं विंदुयुग्मजनार्थकम् ॥ १८ ॥ द्विसंगुणाः सप्त ७४२ एवं लिख्यन्ते । द्विभक्ताः सप्त ७:२ एवं लिख्यते । समतरे संलिखिते साम्याथै ऋणचिन्हके । चापमध्यस्थसंख्योत्थफलं तच्चापचिन्हकम् ॥ १९ ॥ यथा द्वधिकसप्त नवसमाना एवं लिख्यते ७-१२-९ चापयोर्मध्यस्थसंख्याया- स्तच्चापस्य प्राग्यच्चिन्हं तदेवावगम्यं यथा-(+२) = -९ परस्परं संमुखौ चापौ कोष्ठावित्यपि कथितौ । राशेरग्निदिशि न्यस्तं शून्यमंशार्थमत्र तु । विदिग्रेखा लिप्तिका रेखे स्तो विकलार्थके ॥ २० ॥ यथा २° द्वयंशाः २' द्वे कले २" द्वे विकले इति लेखनपरिभाषा । तत्रत्यांकस्तस्य राशेस्तावन्तं समघातकम् । बोधयत्यथ पार्श्वस्था अंकज्याद्या गुणाः स्मृताः ॥ २१ तत्र नाम राशेरग्निदिशि लिखितोंकस्तद्राशेस्तदंकमितसमघात दर्श- यति । यथा २-२४२४२ द्वयोः समत्रिघातः । पार्श्वस्था अंका गुणाः स्मृताः। यथा १२ रविज्या द्वादशगुणा रविभुजज्या । घुज्या(क्रांतिज्या)-युज्यागुणिता क्रांतिज्या। गुणचिन्होवार्धमात्माग्निादशि वृणचिन्हयुक् । अधःस्थराशिमूलस्य दर्शकं कल्पितं वरैः ।। २२ ॥ यथा V६२५=पंचविंशत्युत्तरषट्शतस्य वर्गमूलं-२५ (३) धनर्णविचारः भास्करीयसूत्रे योगे युतिः स्यात् क्षययोःत्वयोर्वा धनर्णयोरन्तरमेवयोगः । संशोध्यमानस्वमृणत्वमेति स्वत्वं क्षयस्तद्युतिरुक्तवच्च ॥ २३ ॥ उद्देशकाः । क्षययोर्योगे स्वयोर्वायोगे युतिः स्यात् । यथा ऋणं सप्त- ऋणं द्वे अनयोर्योग ऋणं नव । धनं सप्त धन द्वे अनयोर्योगो धनं नव । ऋणं सप्त धनं वे अनयोर्योगस्तदंकयोरंतरं १, ऋणांकस्याधिक्यात्पंच ऋणं ज्ञेयाः।

·१५६ सर्वानंदकरणम् सप्तभ्यो द्वे संशोध्ये चेद् द्वे ऋणं मत्वा सप्तसु युक्ते कार्ये तदा फलं पंच धनम् । सप्तभ्यो द्वे ऋणमेव शोधनीये चेद् द्वे अत्र स्वं नाम धनं प्रकल्प्य सप्तसु युक्ते कार्ये । तदा फलं नव धनं स्यात् स्वयोरस्वयोः स्वं वधः स्वर्णघाते क्षयो भागहारेऽपि चैवं निरुक्तम् ॥ २४ ॥ धनसंख्ययोर्ऋणसंख्ययोर्वा गुणनफलं धनम् । धनर्णसंख्ययोर्घात- ऋणम् । भाज्यभाजकयोधनचिन्हयोऋणचिन्हयोर्वा लब्धिर्धनं धनर्णभाज्य- हारयो लब्धिर्ऋणं ज्ञेया। (४) भुजज्यादिकानां धनर्णत्वविचारः। आद्ययोः पदयोोळ स्वं कोज्याद्येऽन्तिमेऽपि च । ओजयोः स्पर्शजीवा स्वमन्यत्रैता ऋणं मताः ॥ २५ ॥ प्रथमद्वितीयपदयोर्भुजज्या धनमन्यत्रण ज्ञेया । प्रथमचतुर्थयो- कोटिज्या धनमन्यत्रर्णम् । प्रथमतृतीययोः स्पर्शजीवा धनं द्वितीयचतुर्थयोः ऋणम् । (५) परिभाषा, त्रिज्या कणाणुश्चिन्हदशमबिंदवोऽत्र समार्थकाः । रूपं त्रिज्या, प्राक् स्पृशज्ज्याज्या अप्ययुत१०००० संहृताः॥२६॥ दशमलक्ष्मपर्याया अत्र पठिताः । अत्र रंजनखंडे त्रिज्या, एकमिता। तस्मात्प्राक्पठिताः स्पर्शज्या भुजज्याश्च दशसहस्रभक्ता एवास्मिन् खंडे वेद्याः। प्रकरणवशात् विज्याऽयुतप्रमाणाऽपि झेया । चिन्हशब्दो दशमबिन्दुप्रदर्शकः किन्तु धनार्थेऽपि संदर्भवशादवगम्यः ।

·मध्यमाधिकारः १५७ मध्यमाधिकारः (१) तिथिशुद्धथानयनम् । इन्द्रसिद्धरसखाणुशंकर १.०६२४१४ क्षुण्णवर्षचयसंयुतोनितान् । सप्तिदेवकणवन्हिदृङ् २३३३७ मिता शुद्धिमेष्यगतवार्षिकी विदुः ॥१॥ इन्द्रसिद्धरसखाणुशंकरैवर्षगणो गुण्यो, गुणनफलं प्राग्वर्षतिथिशुद्धि- साधने २३.३३७ मिते वियुक्तं कुर्यादेष्यतिथिशुद्धयै नाम करणाब्दादनंतरं २३.३३७ मिते युक्तं कुर्यात् तदा शुद्धनिरयणमेषार्कतिथिः संपाद्यते । उदा.- शके १८४७ वर्षगणः २१ इन्द्रसिद्धरसखाणुशकैरगुर्णितः क्षेपेण २३.३३७ च युक्तास्तिथयः २५५.६४८, विंशत्तष्ठा १५.६४४ स्तिथि- शुद्धिर्लब्धा । (२) अब्दपसाधनम् । अर्णवाद्रिगुणतर्कबाणक् चिन्हचंद्र १.२५६३७४ निहतःशरद्गणः । भिसाप्तिकणषट्सु ६.७८२ युगवियुग गम्ययातशकहायनाधिपः ॥ २ ॥ अर्णवाद्रिगुणतकवाणहचिन्हचंद्रनिहतः . शरद्गणः प्राग्वर्षाधिपसाधने ८.७.२ मिते क्षेपे वियुक्तः कार्यः पश्चाद् वर्षपसाधने स योज्यः । उदा. वर्षगणेन २१ गुणितो गुणकः १.२५६३, ४, क्षेपे ६.७८२ युक्तश्च शुद्धनिरयणमेषाद्यदिने वारः ", घ ९.९ पंचमवासरो नाम गुरुवासरः । ( ३ ) अर्हगणसाधनम् । इन्द्रेन्द्रभ्रयमाष्टचिन्हकुहतं चक्रं युगान्यग्निषट् तत्वावक्षरसाग्निशेषशरदाहत्याढयमाढयोनितम् । शुद्धचूनस्तिथिमिमध। स्वयुगषांशोनियागा गुग्लोद्ग्युजयुग निरग्रमिह संघो वार उक्तो यथ ॥ ३ ॥ २१.८२ ·सर्वानंदकरणम् . शुद्धेः प्रातिथितः शुद्धरतरं पातितं त्विह । प्रागहर्गणसिद्धौ तु कुर्यात् संयोजित च तत् ॥ ४ ॥ अन्वयः--चक्र, इंद्रेद्वभ्र१.८२०११४यमाष्टचिन्हकुहतं, युगाब्यामिषट् तत्वा३६५.२५६३७४ण्वक्षरसाग्निशेषशरदाहत्याढ्यं, मधोस्तिथिभिः शुद्धयूनैः स्वयुद४गषटकांशोनितैराढ्योनितं, द्वय२१.७८२ह्यगाणुग्लौहग्युजयुक्, निरनं- इहास्मिन् करणे संघोऽहर्गणः स्यात् । वारो यथा प्रागुक्तः । विव०-ऊनितं, अयुक्, एतयोयोजना प्रागहर्गणसाधने ज्ञेया । यदा तिथिशुद्धेः प्राक् चैवशुक्लप्रतिपदोऽनंतरं कस्यांचिदिष्टतिथ्यामहर्गण इध्यते तदेष्टतिथेस्तिथिशुद्धर्यदंतरं तत्करणाब्दपश्चादहर्गणसाधने ऋणं कार्य प्रागहर्गणसाधने धनं कार्यमित्यत्र विशेषः । अहर्गणः = १.८२०११४४ चक्राणि + शेषवर्षाणि ४३६५.२५६४ + २१.७८२+ [(चैत्रादितिथयः-ति.शु.)-- ऋणचिन्हें प्रागहर्गणसाधने योज्यम् । उदा.-शके १८४७ पौष कृ. ३० गुरावहर्गणसाधनम् । अस्मिन् वर्षे पूर्वोक्तरीत्या ति. शु. १५६४८ वर्षगणः २१, अथवा चक्र १ शेषवर्षाणि १० चैतादितिथयः २९९, तिथिशुद्धिरहिताः २८३.३५, । चतुःषष्ट्रिभाजिताः ४.४४ । एताभिरूना २८३.३५ स्तदा शेषदिनानि २७८.९१ तस्मादहर्गणः १.८२ २८३-४.४४ +१०४३६५.२५६३७४+२१.७८२+२८३.३५ - (चै. ति.-ति. शु.) ६४ and ३६५२.५६३ ५-पंचगुणं च २७८.९१ ३९५५ २१.७८२ ७) ३९६० (५६५ ३९५५.०७५ अहर्गणः ३९५५ ५ शेष, बुधवारः तस्माद्गुरुवासरेऽहर्गणः३९५६ निरनः ३९५५ वारा सैकः ३९५६. (५) गरिखाया वारानयनम् । सपादपंच ५, नशतांकमाप्नुहि स्वाध्यं युक्तानवशिष्टवत्सरान ।

·मण्यमाधिकारः १५९ निरपसंख्यैक्ययुतादहर्गणाद् ज्यान्यूअरीतोऽर्कमुखो हि वासरः ॥५॥ इष्टेस्वीशकेऽभीष्टमासस्येष्टतारिखायां को वार इति प्रश्ने तदीस्वीशकवर्ष- स्य, एकदशस्थानगताको स्वपादेन युक्तौ कार्यों। एतद्योगं कृत्वा तं निरवयवं कुर्यात् । ईस्वीशकवर्षारंभाद् गततारिखागणे तं य॒ज्यात् । पश्चात् सप्ततष्टं कृत्वा शेषांकाद्वारो ज्ञेयः। स यथा शेष एकमिते वारो रविवारो,द्विमिते सोमवार इत्यादि। उदा०-ईस्वीशक वर्षे १९२६ फेब्रुआरी मासस्य दशमतारिखाया वार- मानय । अल शतांकः १९ सपादपंचगुणितो ९९३ निरवयवः ९९ पृथक् । अवशिष्टवत्सराः २६ सपादा ३२३ निरपाः ३२ । ऐक्यं १३१ अस्मिन् जान अरीप्रथमतारिखाया गतमहर्गणं ३१+१०=५१ युक्त्वा १७२ लभ्यते । सप्त- तक्षणात् ४ । तस्माद्बुधवारो लब्धः । तिथ्यास्तारिखानयनम् । साष्टाद्रिः शक ईस्विरब्ध्यरिगुणांगाक्षद्वयणुघ्नोऽस्य य •२५६३६४ नन्दाण्विन्दुहयैर्युतिः पृथगयोत्वीस्विः खखाब्ध्युद्धृतः । ४०० लब्धिः सप्तनवाहता, शतहृतं शिष्टं, जिनघ्नं फलं, शेषादिफलं वधैक्यसहितं, पात्यं युतेः शेषकम् ॥ ६ ॥ खेऽग्रे भूयुगमध्यमेऽजदिवसास्तेष्वाजवो पृथक् प्राणामध्यहिगोऽणुनिघ्नतिथयो मेषागताः संयुतः। o १ वाराग्रोनिततारिखा व्यवयवे वारेऽमुतो वासरे- ऽभीष्टेत्वीस्विमुखादिमा इह विधौ मासं मलाख्यं स्मरेत् ॥ ७॥ साष्टाद्रिः शक इस्विशको भवति । तं अव्ध्यरिगुणांगाक्ष २५६३६४ द्वथणुभिर्गुणयेत् । गुणनफले नन्दाण्विन्दुहयान्. ७१९ क्षिपेन् । सा युतिः पृथक् स्थाप्या । अथेस्विशक खखाब्ध्युद्धृतः ४०० कार्यः । लब्धिः सप्तनव- भिर्गुण्या । अवशिष्टं शतहतं कार्य, फलं च जिनघ्नं कार्यम् । तत्र यच्छेषं तस्य वेदैर्भजनाद्यत् फलं तद्वधद्वयेन युक्तं कार्यम् । योगफलं पृथक् स्थापि ·१६० सोनंदकरणम् तयुत्याः शोधनीयम् । अव विधौ शेषत्रितयं भवति । तल, अमध्यमे शेषे नाम प्रथमे तृतीये वा शेषे खे शून्यमिते सति शोधनफलं सैकं कार्यम् । एवमत संक्रमणदिने,दिनसंख्याऽवाप्यते । सोस्विशकारंभाद्ज्ञेया। अथ चैत्रादितो यात- तिथयास्तिथिशुद्धिहीनाः प्राणाग्न्यध्यहिगोगुनिन्नाश्च १८४३५ कार्याः। पश्चात्त- दिनसंख्यया संयुताः कार्याः पृथक् च वर्षपेन युक्ताश्च कार्याः।वर्षपयोगः सप्ततष्टो वारो भवति । तद्ग्रं दिनसंख्यायोगात् संशोध्यम् । एवमिस्विशकादितस्ता- रिखाः प्राप्यन्ते तास्तस्मिन्निरने वासरे ज्ञेयाः । वारानुरोधात्सैका निरेका अपि विधेयाः । चैत्रादितो याततिथिगणनायां मलमासतिथयोऽपि गणनीयाः । उदा० शके १८४९. मार्ग. शु. १५ गुरौ तारिखासाधनं क्रियते । अस्मिन् वर्षे तिथिशुद्धिः ७.७४, अब्दपश्च ०.६८ । साष्टाद्रिः शक इस्विशकः १९२७ भवति । २५६३६४ गुणितोऽयं ४९४०३ नन्दाण्विन्दुहयैर्युतः ५६५.९३ पृथक्स्थः । अथ १९२७ खखाधिभि ४०० भक्तास्तदा फलं ४ सप्तनवहतं ३८८ प्रथमवधः । शेषे ३२७ शतभक्ते, फलं ३ । जिननं ७२, द्वितीयवधः । शेषे २७ चतुर्भक्ते,फलं ६ वधद्वयेन युक्तं ४६६ पृथक्स्थांकेभ्यः शोधित ९९.९३ मेषसंक्र- मतारिखा लब्धाः । पुनश्चैवादित इष्टदिनं यावत्तिथयः २५५ शुद्धया७७४हीनाः २४७.२६ प्राणान्यब्धहिंगोणु ९८४३५ हताः २४३:३९, अजसंबंधिना, आजेन वारेण नाम, अब्दपेन ०६८ युताः २४४०७ । मेषसंक्रमतारिखा ९९.९३ अपि २४३३९ युताः ३४३.३२, वाराण '०७ रहिता ३४३.२५ ईस्विवत्सरारंभा- त्तारिखाः स्युस्ता २४४ मिते वारे नाम शुक्रे संपद्यन्ते । इष्टवारो गुरुवासरो विद्यते तस्मान्निरकास्तारिखा ३४२-२५ नाम दिसंबरमासस्याष्टमी तारिखा संप्राप्ता । अत्र न किंचिदपि शेषशून्यमितं तस्मात् शोधनफलं सैकं न कृतम् । प्रागिविः किषुनगभू १७५१ मिताद्यदि स्या दष्टोनेस्व्युदधि ४ फलं निपात्यमत्र । शेषं प्रोक्तवदथ तारिखाः शराग्नि- श्रुत्याककण ९८४३५ हृता भवन्ति तिथ्यः ॥ ८॥ विषुनगभूमिताद्वर्षाद्यदीष्टेस्विशकः प्राग्वर्ती स्यात्तीवाष्टोनेस्व्युदधिफल मेव निपात्यं,अष्टोनेस्विशकाच्चतुर्भाजिताद्यत्फलं तदेव पृथक्स्थांकेभ्यः शोधनीयं न तु प्रोक्तवदन्यवधैक्यं शोधनीयम् । अथ शराग्निश्रुत्याककण ९८४३५- भक्तास्तारिखास्तिथीकृताः सन्ति । उदा०-शके १६१० फाल्गुन शु. ५ गुरी राजारामछतपतीनां राज्याभि- षेकोऽभवत्तस्मिस्तिथौ का तारिखाऽऽसीत्तस्य गाणितं क्रियते । पूर्वोक्तरीत्या N ·मध्यमाधिकार स्मिन्वर्षे तिथिशुद्धिः ३.८३, अब्दपश्च १४ लभ्येते । शक: १६१० साष्टाद्रिः १६८८, ईस्विशकः । २५६३७४ मितैर्गुणितो ४३२.७६ नवाग्विदुयैर्युक्तः ५०४.६६ पृथक् स्थापितः । इस्विशकोऽष्टोनः २६८० चतुर्भक्तः ४२० पृथक्- स्थांकेभ्यः शुद्धः ८४.६६ चतुर्भजनात् शेषं - तस्मात्सैको ८५.६६ मेषसंक्रम- दिने तारिखा आसन् । चैत्रादितः फाल्गु. शु.पंचनी यावत्तिथयः ३३५ शुद्धथा ३.८३ हीनाः ३३११७. एषां दिनानि ३२५.८६, अब्दपेन १४ सहितानि ३२७.२६ । तेभ्यो वारो ५ नाम गुरुवासरः । पुनर्दिनेषु ३२५:८६ मेषतारिखा- भियुक्तेषु ४११.५२ तारिखा वाराण २६ रहिता ४११:२६ एता ईस्विशकस्य १६८८ मितस्यारंभाव्यतीता आभ्योऽस्यस्विशकस्य दिनानि ३६६.अपास्य शेष दिनानि ४५.२६ लभ्यते । तानीस्विशकस्य १६८९ मितस्यादितो ज्ञेयानि जान्युअरीमासस्य दिनानि ३१, अपास्यात्र फेब्रुवारीमासस्य चतुर्दशी तारिखा लभ्यते। तारिखायास्तिथ्यानयनमाह । ईस्व्यहा व्यजगतस्वितारिखाः संयुताः क्रियतिथौ तिथीकृताः । मध्यमास्तु तिथयो मधोमुखात् प्राक्रियार्कत इहोत्क्रमो विधेः ॥ ९ ॥ व्यजगतेन्वितारिखा मेषदिनतारिखारहिता इष्टदिन इविशकारंभाद्या- ततारिखास्तिथीकृताः सत्यः पुनश्च शुद्धिसंयुता मधोमुखान्मध्यमास्तिथयः स्युः। मेषादिनात्प्रागव विधेरुत्क्रमः स्यात् । स एवमजगतेवित्तारिखाया इष्ट तारिखा संशोध्या । शेषाहास्तिथीकृतास्तिथिशुद्धेरपनीयाः । उदा०-इस्विशके १९२८ एप्रिल ३० तारिखायां सोमे तिथिसाधनम् । अस्मिन् वर्षे तिथिशुद्धिः १८.८४ अब्दपः १९३६ । अव २५६३७४गुण इस्वि शकः १९२८ तदा दिनानि ४९४.२८ नवाण्विन्दुहय ७१.९ युक्तानि ५६६.१८ पृथक् । ईस्विशका १९२८ च्चतुःशतभक्तात्फलं ४ सप्तनवहतं ३८८ प्रथमो वधः। शेषात् ३२८ शतभक्तात्फलं ३ जिनघ्नं द्वितीयो वधः । पुनः शेषाच्च- तुर्भक्तात्फलं ७ वधद्वयेन सहितं ४६७ पृथक्स्थादपनीतं ९९.१८ मेषाहे । ईस्विशकवर्षस्य चतुर्भिर्भजनेन निःशेषत्वात् फेब्रुवारीमासस्यैकोनत्रिंशदहानि भवंति । तेनैप्रिलस्य विंशत्तमदिने ३५+२९+३१+३०=१२१ दिनानि । एतानि मेषदिनरहितानि२१.८२शराग्निश्रुत्यांककण ९८४३५ भत्तानि२२२२तिथयः शुद्धि १८८४ युक्ताः ४१.०६ । पुनः२१.२ दिनानि मेषावार १.९४ साहि- तानि २३.७६ सप्ततष्ठानि २७६। तवाराण '७६ रहिता ४१०६ द्वितीये ·१६२ सर्वानंदकरणम् नाम सोमवासरे प्रातर्भुक्तास्तिथयो ४०३ नाम वैशाखशक्लपक्ष एकादशीप्रवृत्ति रासीत् । अग्रे पठितं तारिखातिथिप्रकरणं यावनग्रंथाधारेण लिखितं ग्रह- साधनोक्तमपि स्यात् । प्रकारान्तरेण तारिखायास्तिथिसाधनम् । भुजंगाद्रिहीनेविवर्षे शकस्तद् ७८ वितष्टं नवाजैः १९ शिव ११ घ्नं खरामैः ३० । शुभं तष्टमुक्तं, युतं मार्चमुख्ये- प्सितैमासकैस्तारिखा युक् तिथिः स्यात् ॥ १० ॥ इंस्विवर्ष भुजंगाद्रिहीनं शकाब्दो भवति । इस्विवर्ष तु एकोनविंशति- तष्टमेकादशहतं पुनस्त्रिंशत्तष्टं शुभाख्यं स्यात् । ज्यान्युअरिः ३१, फेबुअरिः, २८, २९, मार्चः ३१,एप्रिलः ३०,मे ३१, जूनः ३०, जुलाई ३१, आगस्त:३१, सप्तेबरः ३०, अक्टोबरः ३१, नवम्बरः ३०, दिसम्बरः ३१, एते द्वादशयावन- मासाः सदिनसंख्या ज्ञेयाः । फेब्रुवारीमासस्य, प्रत्येकस्मिश्चतुर्थवर्ष एकोन- त्रिंशाहिनानि विद्यते । अयं साधारणो नियमः । मासगणनेऽभीष्टमासोऽन्यत्र विगण्यते। उदा० -- एप्रिलस्य ३० तारिखायामिस्विवर्षे १९२८ तमे विथ्यानयनं प्रदश्यते। इस्विवर्ष १९२८ एकोनविंशतितष्टं ९ शिवघ्नं ९९ विंशत्तष्टं ९ शुभा- ख्यं मार्चतो मासौ द्वौ । तद्युक्तं शुभं ११ तारिखा ३० युक्तं ४१ त्रिंशत्तष्टं ११ तिथिः । अमायास्तारिखानयनम् । शुभं मार्चतोऽभीष्टमासैरुपेतं च्युनं त्रिंशतः ३० षष्टितो ६० वात्वमायाः । भवेत्तारिखाथेस्विवर्षाद्यमास- द्वये कू १ नितेष्टाब्दतः स्यात् शुभांकः ॥ ११॥ उदा०-एप्रिल (१९२८ ) स्यामावास्यादिने का तारिखाऽऽसीत् तदा नयनम् । अवशुभांकः ९, मार्चतो मासाभ्यां २ युक्तः ११. विंशतश्चयुतः १९, अमावास्यादिने तारिखा लब्धा । इस्विवर्षाद्यमासयोर्जानेवारी फेब्रुआरी नाम्नोणिते क्रियमाणे,एकोनवर्षस्य शुभांको ग्राह्यो न तु वर्तमानवर्षस्य । यथा, ·मध्यमाधिकारः इंस्विवर्ष १९२८ जानेवारीमास अमायास्तारिखा साध्यते । अवैकोनवर्षस्य १९२७ कथितरीत्या शुभांको २८ मार्चतो यातमासै ११ रुपेतः ३९ षष्ठित- श्वशुतः २१, एकविंशतितमीतारिखाऽऽसीत् । तारिखेयं मध्यमावास्यायां ज्ञेया। स्पष्टामावास्यायां कदाचिदेकांतरा । तिथ्यास्तारिखानयनम् मतः सायनाजार्कमासोऽथ चैत्र- स्ततो यातमासाः शुभाड्यास्तिथेश्च । विशुद्धा भवेत्तारिखाऽभीष्टतिथ्या मयं यावनः सौख्यसाध्यः प्रकारः ॥ १२ ॥ सायनमेषार्को यस्मिंश्चांद्रमासे पततितं चैवं प्रकल्प्य तस्मादिष्टमाससंख्या शुभांकेन युक्ता, अभीष्टतिथेविंशोध्या । एवं तारिखा साध्यते । उदा-शके १८५० वैशाख शु. ११ दिने तारिखानयनम् । अत्र साष्टाद्रिः शक इस्विवर्ष १९२८ भवति । अस्य शुभांकः ९ चैत्रादिमासौ द्वौ ताभ्यांयुक्तः ११ । तिथेः ११. विशुद्धः ०, नाम ३० तारिखा द्वितीयमासस्य नामैप्रिलस्योपलब्धा । (६) केशवी जातकादिफलितग्रंथोक्तानां वर्षमासपतीनामानयनम् द्विःष्ठोऽत्रोक्तदिवागणोंऽगविशिखैरंगद्विकैश्चक्रसं r २६ ३ २ ५ क्षुण्णैर्युग्भगुणैर्भकैरपियुतः खांगात्रिभिः खाग्निभिः । ३२७ हृत्रिघ्नो द्विहतः कुयुग गगनयुक् पंचघ्नचक्रान्वितः शून्यादयः क्रमशस्त्विमौ तु फलिते ज्ञेयो समामासपौ॥ १३ ॥ अत्र ग्रंथ उक्तोऽहाणो द्विः स्थाप्यः । एकत्रषट्पंचाशनिघ्नं चक्रं योज्य- मन्यत्र षड्विंशतिहतं चक्रं योज्यम् । पुनरेकत्र सप्तविंशत्युत्तरशतत्रयं संयुतं कृत्वा खांगतिभिर्भजेदन्यव सप्तविंशतिं युक्त्वा त्रिंशता भजेत् । एकल लब्धि त्रिगुणं कृत्वा तस्मिन् रूपं क्षिपेत्संचभिनिनं चक्रमपि क्षिपे- दन्यत्र लब्धि द्विगुणां कृत्वा तल न किंचिदपि क्षिपेत् । एकत्र फले सप्ततष्टे सति वर्षपतिरायात्यन्यत्र तथा कृते मासपतिलभ्यते । उदा.-शके १८४७ पौष कृ.३० अमावास्यायां वर्षमासपती आनीयते। इष्टदिने चक्र १, अहर्गमञ्च ३९५६ ॥

·१६४ सर्वानंदकरणम् १ वर्षपतिगणितम् चक्र लब्धिः १२ ४५६ ५६ अ.ग.३९५६ +१ क्षेपकः ३२७ चx५५ ३६०)४३३९ (१२ ७)४२ (६ ४२ मासपतिगणितम् चक्र १ लब्धिः १३३ X२६ २६६ अ.ग.३९५६ ७)२६६(२८ ३०)४००९(१३३ २६६ asonam वर्षपतिः शनिः मासपतिरपि शनिः प्रागहर्गणे वर्षमासपत्यानयनम् शोध्यो वर्षपती रविभ्य इह चेत्यागपत्रसंघस्तदा २६ मासाधीशकृते गणोंऽगयुगुलैनिघ्नेन चक्रेण युक् । त्रिंशद्हृत्फलमिन्दुयुक्तमुडुतः शेषेऽधिकेऽथ त्विदं द्विघ्नं तष्टमगच्युतं च मुनितोऽथोऽर्कः कुशेषे पतिः ॥१४॥ २ प्रागहर्गणेऽप्युक्तरीत्या वर्षपतिरानेयः किन्तु स द्वादशभ्यःपंचभ्यो वा विशोध्यः। मासेशानयनार्थमहर्गणे षड्विंशतिनिन्नं चक्रं योज्यं त्रिंशता च विभाज्यम् । फले द्विन्ने सप्ततष्टे च कृते सति, योऽधीशो लभ्यते तं सप्तभ्यः शोधयेत्स मासपतिः स्यात् । विंशता विभजने यदि शेषं सप्तविंशतेरधिकं तर्हि फलं सैकं कृत्वा मासेशमानयेत् । वर्षमासपतिसाधने रूपमिते शेषे रविििमत सोम इत्यादि क्रमो ज्ञेयः । उदा०--प्राक् चक्राणि १०, अहर्गणः १२९, तदाऽब्दमासपानयनम् । पूर्वोक्तरीत्या वर्षपतिः १ । द्वादशभ्यो विशोधितः ११ सप्ततष्टो ४ बुधः । अयं वर्षपतिर्ग्राह्यः । मासपतिसाधनम् । चक्रं १० षड्विंशतिगुणितं ३६०,अहर्गणेन १२९ युक्तं ३८९ विशद्भक्तं तदा फलं १२ शेषं २९ । अस्य सप्तविंशतेराधि- क्यात् सैकं फलं १३ द्विहतं २६ सप्ततष्टं ५ सप्तभ्यो विशोध्य शेषं २ चंद्रो मासपतियः।

·मध्यमाधिकारः
(७)निरयणवर्षमानमयनगतिश्च ।
वस्वभ्रवेदशैलाग्न्यसुमुनिखांकाद्रिसप्तिबाणकाभिः ।
१५७७९०७५३७४०८
तुल्यानि भूदिनानि ब्रह्माहे जानते सुधियः ॥ १५॥
४३२०००००००
ब्रह्माहे नाम कल्पे ४३२००००००० मितवर्षेषु १५७७९०७५३४०८ मितानि
भूदिनानि भवन्ति ।
वस्वष्टसिंधुसप्तांगाजाः संपातपर्ययाः कल्पे ।
१६७४८८
अष्टाष्टमनुविलिप्ता गतिवीजं स्व सहस्त्रभगणेषु ॥ १६ ॥
१४८८
कल्पमितवर्षेषु (४३२००००००० वर्षेषु ) संपातस्य १६७४८८ भगणा
भवति । अयनवर्षगतिस्तु प्रतिभगणं नाम २५७२३ वर्षेषु१.४८८विकला वर्धते।
अन्ये पर्ययाः परिशिष्टे दत्ताः । अथ वेदकाले वर्षदेय कथ्यते
वर्षा द्राधीयान् पुरा वेदकाले
द्वित्रैर्नाडीपष्टिभागबभूव ।
संपातोऽपि प्रत्यगल्पप्रमाण-
गत्या वाजेति, तज्ज्ञा, वदति ॥ ७ ॥
विवा-वर्तमाननिरयणवर्षमानं दिनादि ३६५।१५।२२.५८ वर्तते ।
अस्माद् द्वितः पलैदीर्घतरं वेदकाले वर्षमान बभूव । संपातगतिरपि पाश्च
मस्यां दिशि वर्तमानगया ईषदल्पीयसी बभूवेत्येतच्छास्त्राधिकारिणो वदति ।
वर्षदेर्योपपत्तिरप्रे द्रष्टव्या ।
(९) वेदांगमंजरी
प्रणम्य शिरसा देवं वेदांगादैवतोद्भवम् ।
ब्रुवे तत्त्वार्थबोधार्थ वैदिकानां च पुण्यकृत् ॥ १॥
संवत्सराख्यं प्रथम द्वितीयं परिवत्सरं
इदान्विद्वत्सराण्येवं पंचवर्षमय युगम् ॥ २॥
रव्यर्कविश्वमार्तडविश्वमासा द्विसंहताः ।
१२ १३
पर्वाण्येषां वासवार्कयुङ्माघपक्षतेमुगात् ॥ ३ ॥

·१६६ सर्वानंदकरणम् ४५० तृतीये श्रावणश्चान्त्ये माघो वेद्योऽधिमासकः । शकाब्दं याततिष्यस्य भूनं भक्तं खभूमिः ॥ ४॥ फलमादियुगत्रातः शेषं वर्षगणं विदुः । वर्षांघात्पंचसंभक्तात्फलं युगकदंबकम् ॥ ५॥ शेषाब्दपर्वणामैक्यं माघाद्यातैश्च पभिः । पुष्टं सावयवैरत्र पर्वसंघः प्रकीर्त्यते ॥ ६ ॥ पौधः खेषुसिंधुघ्नोऽब्जाग्निहृत् पर्वजांशकाः । रसतीगाणुतागोनास्ते स्युलवा रवेः ॥ ७ ॥ ६६.६६६ रदाप्तवर्षसंघः स्यात् क्षयमासा अथाहताः। ३२ तेंडगपंचदिगण्वंकयमैस्तेषां गतिर्भवेत् ॥ ८ ॥ २९.१०५६ अथाष्टतत्वाष्टाधीषु कणाधिनयुगान्वितान् । ४.५४८२५८ अष्टांगपत्रिखाणुघ्नपर्वसंबोन्मितांशकान् ॥ ९॥ '०३६६८ दन्त्ययविश्वखाणुघ्नादियुगौघयुतान् क्षिपेत् । '०१३५८ क्षयगत्यूनितान् साश्विदृक्कगेंदूश्च पूषणि ॥१०॥ मध्यमोऽयं रैवताख्यो भानुः स्यादग्विनीमुखात् । खाष्टोनमध्यमार्कज्या हत्तद्वयूनममुं कुरु ॥ ११ ॥ तेनासौ स्यात्फुटासनस्त्वक मध्यमभास्करः। सूक्ष्ममंदफलोपेतः शुद्धपंचांगकर्माणि ॥ १२॥ साध्यो व्युत्क्रमरीत्यैव वेदांगाकै च रैवतात् । एवं विपरिणाम्यौ तौ सुषियाकौ परस्परम् ॥ १३ ॥ १.२२ ८० ।

·মাৰিাৰ १ १६० १६० '८१ शुद्धचै भूनशकः खांगकुतष्टोऽकशराहतः । खभूपाप्तः सवसुधाष्टाणुः क्षुण्णो नभोऽग्निभिः ॥ १४ ॥ गोऽकेन्दभ्राविघ्नादियुगौघोऽककणाक्षियुक् । हयरामांगतत्त्वाणुभूघ्नाब्दोषयुतोऽब्दपः ॥१५॥ १२५६३७ वेदांगसहकारोत्था मंजरी रैवताया । आमोदयत्वियं लोकान् सर्वमंगलकर्मसु ॥ १६॥ ज्यौतिषप्रेमिणो ये स्युः शास्त्रगौरवरागिणः । तेषां समर्पिता भक्त्या मंजरी कल्पता मुदे ॥ १७ ॥ विवरणम्-अस्यां मंजयाँ वेदांगज्योतिषस्वरूपमाह ॥ १॥ वेदांगे पंचसंवत्सरयुगं वर्णितम् । संवत्सरं, परिवत्सरं,इदावत्सरं, अनुवत्सरं, इद्वत्सर- मेवानि पंचवर्षनामानि ॥२॥ तेषां वर्षाणां क्रमेण द्वादश, द्वादश, त्रयोदश, द्वादश, त्रयोदश मासा आसन् । ते द्विगुणिताः पर्वाणि भवंति । माघशुक्ल प्रतिपदि यदा धनिष्ठाकोऽभवत्तदा युगस्यारंभ आसीत् ॥३॥ तृतीय इदा- वत्सरेऽधिकः श्रावणः पंचम इद्वत्सरेऽधिको माव एवं युगे द्वावधिको मासौ बभूवतुः । अथ गणितप्रकारो दय॑ते । इष्टकालात् पूर्वगते पौषमासे यच्छक- वर्ष तदेकोनं षष्टयधिकशतेन भक्तं च क्रियते ॥ ४ ॥ लब्धं फलमादियुगसंघः। शेषवर्षाणि वर्षगणः । पंचभक्ते वर्षगणे लब्धं फलं युगसंघः ।। ५ ।। शेष. वर्षाणामुक्तवन्मासानानीय तान् द्वाभ्यां गुणयेत् । गुणनफलेऽतीतमाघारंभाद् यावन्ति पर्वाणि मासार्धानि सावयवानि व्यतीतानि तानि संयुंज्यात् । तदा पर्वसंघो लभ्यते ॥ ६॥ पर्वगणे खेषुसिंधुनिहत एकविंशद्भक्ते पर्वगणोद्भूता ( रविगतः ) अंशा भवंति । त ६६.६६६ एतन्मिताशैरूनाः कार्यास्तदा नक्षत्रचक्रारंभाद्रव्यंशा भवंति ।। ७ ॥ द्वात्रिंशद्भक्ताद्वर्षगणारक्षयमासा लभ्यते । त २९.१०५६ एभिर्गुण्यास्तदा तेषां गतिर्लभ्यते।। ८॥ रविसाधनाय युगसंघ,४.५४८२५८ एभिर्गुणयेत् तद् युगफलम् । पर्वगणं, ०३६६८ एतन्मित. गुणयेत्तत्पर्वफलम् ॥९॥ आदियुगसंघं ०१३९८, एतैर्गुणयेत्तदादियुगफलम् । एतानि कलानि प्राक्सिद्धेषु व्यंशेषु क्षिप्त्वा, १.२२ मितांशानाप क्षिपेत् । ऐक्यात् अयमासगतिमयनयेत् ॥ १० ॥ तदा मध्यसरविः सिद्धयति । अशी त्यंशोनमध्यमरवेामानीय वां द्वाभ्यां गुणयेत् । तत् स्थूलं रविमंदफलमंशादि ·सर्वानंदकरणम् a ॥ ११॥ तेन फलेन मध्यमरवि/जरीत्या रहितः कार्यस्तदा स्फुटासन्नो रैवतो रविर्भवति । सूक्ष्मतासिद्धथै सूक्ष्मं मंदफलं योजनीयम् ॥ १२ ।। व्युत्क्रमरीत्या रैवतसूर्याद् वेदांगसूर्य आनेयः। एवं तयोः परस्परसिद्धिर्भवति ।। १३ ।। तिथि शुद्धिसाधनायकोनः शकाब्दः खांगकुतष्टः १६० कार्यः । शेषमेकोनषष्टया गुणयेत् षष्टयधिकशतेन विभजेत् । सावयवलब्धौ .८१ संयोज्यैक्यं विशता गुणयेत् । पुनस्त्रिंशता विभाज्य यच्छेषं सा तिथिशुद्धिः ।। १४ ॥ अब्दप- साधने, ५.०१९९ एतन्मितैरादियुगसंघ गुणयेत् । गुणनफले २.९ संयोज्य १.२५६३७,एतन्मितैर्वर्षगणं संगुण्य तद्गुणनफलमपि युक्तं कुरु । सप्ततक्षणा द्वारो लभ्यते । शेषे शून्यमिते शनिवासर इत्यादिः क्रमो ज्ञेयः ॥ १५ ।। शेषं सुगमम् । उदा०--शकाब्दे १८५१ तमे कार्तिकशुक्लतृतीयान्ते वेदांगसूर्यादैवतसूर्य- आनीयते। गतपौषमासे शकवर्ष १८५०, एकोनं १८४९, षष्टयधिकशतेन भक्तं तदा लब्धं ११, आदियुगौघसंज्ञम् । शेषो ८९ वर्षगणः । तं पंचभिविभज्य लब्धं १७ युगौघः शेषवाणि ४ तेषां मासा १२+१२+१३+१२-४९ द्विगुणाः कृतास्तदा फलं ९८ । गतमाघमासादाश्विनांतपर्यंतमासाः ९ पर्वाणि १८ । तैः प्राक् साधितं फलं ९८ संयुज्य पर्वाणि ११६ तिथित्रयोद्भवपर्वावयवेन २ युक्तानि । तदा पर्वगणः ५१६.२ । पंचाशदुत्तरचतुःशतेन४५०संगुष्यैकविंशता च विभाज्य पर्वगणोद्भवा अंशाः २४६.७७४ । रसतकांगाणुतकांगै ६६.६६६ रूना १८०.१०८ रव्यंशाः । वर्षगणाद् द्वात्रिंशद्भक्ताल्लब्धाः क्षयमासौ २। तौ, २९.१०५६ एभिः संगुण्य लब्धा क्षयमासगतेरशाः ५८.२११२ । अथ रविसाधनम्। ४५४८२५८ एभिर्युगसंघो १७गुणितस्तदा गुणकारो७७.३२०३८ युगगफलम् । पर्वगणः ११६.२, अष्टांगषत्रिखाणुभि •०३६६८ गुणितस्तदा पर्व फलं ४.२६२२१६ । आदियुगसंघो ११ दंत्यर्थविश्वखाणुभि ०१३५८ गुणित आदियुगफलं '१४९३८ । फलानामैक्यं ८१.७३१९८२ रव्यशेषु १८०.१०८ क्षिप्त्वा योगः २६१.८३९९८२ । अस्मिन् क्षेपं १:२२ धनं क्षयमासगति ५८. २११२च ऋणं दत्वा लब्धौ रैवतमध्यमो रवेशा २०४.८४८८ अशीत्यंशा रविकेंद्रं १२४.८५ । तस्य भुजज्या .८२ । तया द्वे संगुण्य लब्धं रविमंद- फलांशाः १.६४ । तद्रवावृणं दत्वां लब्धः स्पष्टसूर्यः २०३.२०८८ अंशाः । फलस्य स्थूलत्वादयं स्थूलः स्पष्टासन्नः। शुद्धपंचांगसाधने सूक्ष्मं मंदफलं योज- नीयम् । अस्माद्रवतरवर्विलोमरीत्या वेदांगरविः सिद्धयति ।

·स्पष्टाधिकारः तिथिशुद्धथानयनम् । शकाब्दे १८५० शुद्धिः साध्यते । एकोनः शकाब्दे १८४९ एकोनषष्टया गुणितः षष्ट्युत्तरशतेन भाजितः । तदा लब्धिः सावयवा ३२.८१८७५ वसुधाष्टाणुभिः .८१ सहिता त्रिंशद्गुणिता च १००८.८४ विंशता तष्टा तिथिशुद्धिः १८.८४ ॥ अब्दपसाधनम् । शक १८५० एकोनः १८४९ खांगकुतष्टो वर्षगणः ८९॥ हयरामांगतत्वाणुभूमि १.२५६३७ र्गुणिताः १११.८१६९। अस्मिन्नादियुगौघस्य ११ गोऽकेन्द्वभ्राण्विषुमि ५.०१९९ ति ५५:२१९ मंककणाक्षीणि २.९ च युंक्त्वा योगः १६९.९३६, सप्ततष्टोऽब्दपतिर्वारो १.९३६ रविवारो घ. ५६।८ ।

·३ स्पष्टाधिकार: (१) स्थूलज्यासाधनम् । भुनांशखाश्विभागोननिघ्नेशा गोमयोद्धृताः । २० ज्या वांशगोंऽशहीनघ्ना द्वियमाः खार्कसंहताः ॥ १॥ २२ (१) भुजज्या [११-(भुजांशाः:२०)] [भुजांशाः२०]x२ भुजांशाः)( भुजांशाः (२) भुजज्या = ( २२ )४० उदा०-भुजांशाः ६० तदा (१) भुजज्या = (११-६०)x६०:२७-०८२७६ (२) भुजज्या = ( २२-६९) ६x६-८५१९ एतौ प्रकारौ पूर्वाचायोक्तौ स्तः । प्रकारान्तरेण ज्यासाधनम् । आदिशं भुनषाष्टिभागा गुणस्तदूर्व कृतिरस्य भाप्ता ३० चतुर्गुणा कोः पतिता भुजांशषष्टयशनिघ्नीह गुणः प्रदिष्टः ॥ २ ॥ त्रिंशदंशपर्यंतं भुजांशानां षष्टयंश एवदोा ज्ञेया। तदुत्तरं तस्य षष्टयं- शस्य कृतिर्भाप्ता चतुर्गुणा रूपाच्च शोध्या। शेषं षष्टयंशेन गुणितव्यम् । तदा दोा भवति। उदा०-भुजांशाः २५, तेषां षष्टयंशः ·४१६६ भुजज्या स्यात् । भुजांशाः ४० तेषां षष्टयंशः ६६६६ तस्य कृतिः “४४४३ सप्तविंशतिभक्ता •०१६४ चतुर्गु- णा .०६५६ रूपशुद्धा ९३४४ षष्टयंशेन '६६६६ गुणिता .६२२९ ज्योपलब्धा। (२) ज्यास्पर्शज्याभ्यां चापसाधनम् । रूपात्पदं ज्यावर्गोनात्कोज्या तत्कृतिहीनकोः । १ मूलं स्याज्ज्याऽथ सा द्वयद्रिभूघ्नी कोज्याद्वियुक्तिहत् ॥ ३ ॥ १७२ ·Cirubuirseliabai सर्वानंदकरणम् एवं चापलवा ज्ञेयाः कगाण्वल्पा यदाज्यका । %D कोज्या = V१-ज्या V१-कोज्या: १७२४ ज्या चापांशाः = अधिका वर्गिता द्विघ्नी रूपोनषेष्टका ज्यका ॥४॥ चेद्धरागाणुतोऽल्पा सा माग्वविद्याद् धनुर्लवान् । २+ कोज्या .७१ तदर्थेनान्विताः पंचवेदा इष्टांशकाः स्मृताः ॥ ५ ॥ ४५ धरागावधिका सा चेत्कोज्या कल्प्या ततो ज्यकाम् । -७१ आनीय पूर्ववच्चापं तदधै नवतेहरेत् ॥ ६ ॥ । 103*२ - % २+८ २. ज्यावगानापात्पदं कोटिज्या भवति । कोज्याव!नायाः कोरेकस्मात्पदं ज्या भवति अथेष्टज्याघ्ना द्वयद्रिभुवो १७२ द्वयधिककोज्यया भक्ता इष्टचापांशा भवति। उदा-ज्या ६ तद्वर्गः:३६, रूपात १ शुद्धः ·६४, अस्मात्पदं .८ कोज्यका स्यात् । कोज्या ८ वाण ·६४ हीनायाः कोः १-.६४-३६ मूलं ६ ज्या लभ्यते । इमाभिष्टज्यां प्रकल्प्य चापं साध्यते । ३६.८६ ३६० ५२ चापांशाः। यदेष्टज्या गाणुतो :७१ऽल्पा भवति तदोपर्युक्तप्रकारेणानीताश्चापांशाः सूक्ष्म- कल्या ज्ञेयाः । किन्तु यदेष्टच्या वगाणुताऽधिका स्यात्तदा ते स्थूला एव । तेषां स्थूलतानिरासामिष्टज्याया वर्गो द्विगुणो रूपेण हीनश्च कार्यः । यच्छेषं तद्यदि कगाग्वल्पः स्यात्तदा तदिष्टज्या प्रकल्प्योक्तरीत्या चापमानयेत् । तस्या पंचचत्वारिंशदेशेषु यदा युक्तं क्रियते तदेष्टचापांशा लभ्यते । उदा०-इष्टज्या ८ वर्गो ६४ द्विगुणो १.२८रूपेण हीनः २८ इमामिष्टज्यां प्रकल्प्य तस्या कोज्याऽनीता •९६ । तदा चापांशाः-१७२४-२८-१६ १६:२=१६१२ तदर्ध ८६ पञ्चचत्वारिंशदशै ४५ युता ५३६ प्रष्टचापांशाः । २+१९ह २.९६ ·१७२ स्पष्टाधिकारः यदा रूपहीनत्वात् शेषं कगाणुतोऽधिकं स्यात्तदा तत् शेषं कोज्यां प्रकल्प्य तस्या ज्याऽनेया। तस्याज्यायाश्चोक्तवच्चापमानेयम् । तच्चापाधं यदा नवयं शेषु हीनं क्रियते तदेष्टचापं सिद्धयति । उदा०-इष्टच्या ०९९ तद्वर्गः •९८०१,द्विगुणः १.९६, रूपेण हीनः,९६,इदं शेष कगाणुतोऽधिकं तस्मादिदं शेष ९६ कोज्यां प्रकल्प्य ज्या साधिता सा २८ लब्धा । तस्याश्चापांशाः १२३९ १६°१२ तदर्ध ८०६ यदा नवते रपनीयते तदेष्टचापं ८१° ५४ इष्टस्पर्शज्यायाश्चापसाधनम् । स्पृशज्ज्याकृतियुक्तेन्दु १ भक्ता द्विघ्नी स्पृशज्ज्यका । इष्टाज्यातो धनुस्तस्य खंड चापं भवेदिह ॥ ७ ॥ इष्टस्पृशज्ज्यावर्गेण रूपं युक्तं कार्य, योगेन द्विघ्नस्पर्शज्या भाज्या, फलमिष्टज्या कल्प्या, पूर्वरीत्याऽस्याश्चापांशानानीय तेषामधं विगण्यं, तदेवेष्टचापं भवेत्। स्पर्शज्या क रधिका चेत्तत् खंडं खांकेभ्य उज्झितम् । कोज्यातोऽपि सुखं कुर्याद् बुद्धिमांश्चापसाधनम् ॥ ८॥ यदेष्टस्पर्शज्यैकतोऽधिका स्यादत्ता प्राक्साधितांशानां खंड विभादु- ज्झितं कार्यम् । उदा०-स्पर्शज्येष्टा २ तदा तच्चापं किम् । स्पर्शज्यावर्गः ४ सैकः ५ । द्विप्नी स्पर्शज्या ४ पंचभक्ता •८ऽभीष्टा ज्या कल्पिता । तस्याश्वापांशा उक्त- वत्माधिताः ५३ ६ । तेषां खंड २६ ३३ । स्पर्शज्याया एकतोऽधिकत्वाखंड नवतर्विशोध्य लब्धाश्चापांशाः ६३।२७) (३) अन्तासपद्धत्या सकलांशज्यासाधनम् यन्मध्यस्था इष्टकलास्तत्पूर्वस्य तयोरपि । अंशयोाः क्रमात् स्थाप्यास्तासां खंडाभिधांतरे ॥९॥ विवरणम्-ययोरंशयोर्मध्यस्था इष्टाः कलास्तयोज्ये तयोः पूर्वाशस्यापि ज्या क्रमात् स्थापयेत् । तास्तां द्वयोर्द्वयोरंतरे लिखत् । तयोरन्तरयोः खंडे इति । संज्ञा कृता । । उदा०-पंचदशकलायुक्तानां सप्तानामंशानां ज्याऽऽनेया । इमाः कलाः सप्तमाष्टमांशयोर्मध्यवर्तिन्यः । तयोः पूर्वाशः षष्ठः । तस्मात् षष्ठसप्तमाष्टमां- शानां ज्याः क्रमेण सखंडा लिख्यन्ते । अंशः षष्ठः ज्या १०४५ खं+१७४ सप्तमः १२१९ खंडांतरं-१ अष्टमा १३९२ ख+ १७३ ·स्पष्टाधिकारः खडेक्यनिनीनखभूमि १२० भक्ताः कलाः क्षिपेन्मध्यममौवीकायाम् । खंडांतरार्धन हतां खखांगां- गारो ३६०० धृतां तत्र कलाकृतिं च ॥ १०॥ विवा-खंडैक्येनेष्टकला गुणयेन्नखभूभिर्भजेत् । यल्लब्धं तत् तिमृणां ज्यानां मध्यमायां क्षिपेत् । खंडांतरार्धेन गुणितं षट्त्रिंशच्छतेन भक्तमिष्टकलाव- र्गमपि तस्यां क्षिपेत् । अयमन्तन्यासः स्पर्शज्यासाधनेऽप्युपयोज्यः । क्रमागत- दिनत्रयस्पष्टचंद्रभ्यस्तेषां शरेभ्यो वा मध्यवर्तिकाले स्पष्टचंद्र चंद्रशरं वान- यैवान्तासरीत्या साधयेत् । सिद्धांताशरोमणावाचार्यैः स्पष्टाधिकारे "यातै- ध्ययोः खंडकयोर्विशेषः ” इत्यादिरीत्यां स्फुटभोग्यखंडानयन इयमेव रीति- रंगीकृता । अस्या उपपत्ति/जरीत्या । साऽप्र उपपत्यधिकारे द्रष्टव्या । (४) आर्यसौरपंचांगसाधनम् तत्रादावार्यपंचांगसाधनं प्रदर्यते सर्वानन्दतिथिस्तु सौरतिथिना तुल्याऽथ चोनार्यजा स्याच्चक्रार्धकलान्वितांगगुणलिप्ताभिः, खषध्यास्त्विमाः । भुक्त्योरन्तरभाजितास्तु घटिकाद्यः स्याद्विलंबस्तिथे- रेतत्स्यात्सुखसाधनं स्फुटरवींदुभ्यां तु सूक्ष्मा तिथिः ॥ ११ ॥ वि०-अस्मिन् ग्रंथे साधिता तिथिः सौरतिथितुल्या भवति । आर्य- पक्षीया करणप्रकाशसाधिता चास्या ऊना । एकादशवर्षात्मकचक्रार्धकला- न्विताभिः षट्त्रिंशता कलाभिस्तुल्यमिदमन्तरं वर्तते । इमाः कलाः पष्टि गुणा रविचंद्रदिनगत्यंतरेण भाज्याः । यल्लब्धं तद्घटादि तिथ्यन्तविलंब- मानं दर्शयति । किन्त्वेतदनुमान स्थूलं ज्ञेयं सूक्ष्मतानिश्चयस्त्वार्यपक्षीया स्पष्टाकेंदुभ्यां कर्तुं युज्यते । अतः सर्वानन्दचंद्रसूर्याभ्यामार्यसौरचंद्रसूर्ययोः साधनं वित्रियते । उदा०- यदा सर्वानंदचक्र ४० तदा सर्वानंदतिथ्याः सौरतिध्या वाऽर्य- तिथिरुषल्पंचाशामिः कलामिरुना भवेत् । संप्रति शकायदे १८५० तमे सा सप्तर्विशता कलाभिस्तदासन्नमानेन वा न्यूना वर्तते ।

·सर्वानंदकरणम् रवेर्युग्मपक्षान् २२ गजाक्षीणि २८ रूपं १ विधोरग्नियुग्मानि २३ रामान् ३ ग्रहाग्नीन् ३९ । विधूच्चाद् धरौष्ठान २१ द्विपक्षा २२ स्त्रिवेदां ४३ लवाद्यान् विजह्यादथो चक्रनिघ्नान् ॥ १२॥ कलादीन् खचंद्रां १० स्त्रिवेदान् ४३ खरांशोः कुचंद्रान् ११ भुजंगान् ८ विधोश्वाथ तुंगात् । ग्रहान् ९ विंशति २० चापि निघ्नं दिनौ, द्विभूपै १६२ युगाहोभि १५४ रक्ष्यंगचंद्रेः १६२ ॥ १३ ॥ सहस्रेण भक्तं विलिप्ताभ्य उज्झे दिमेत्वार्यपक्षांकका मध्यमाः स्युः । गजायं ७८ शहीनार्कजीवाघ्नगोऽर्क १२९ कलोनो रविः, स्पष्ट उक्तो जवोऽस्य ॥ १४॥ विधोः केंद्रजीवा हता पंच ५ भाग- ऋण चंद्र एवं स्फुटोऽसौ विधेयः । विधोः केंद्रकोज्याघ्ननागांग ६८ लिप्ताः फलं चंद्रभुक्तेः स्फुटा प्रोक्तवत् सा ॥ १५॥ विवरणम् –सर्वानंदाहर्गणात्साधितान्मध्यमरवेरशादि २२।२८।१ विज- ह्यादपनयेत् । मध्यमचंद्रादशादि २३।३।३९ चंद्रोच्चाच्चांशा २१।२२।४३ द्यपनयेत् । अथ च मध्यमरवेश्चक्रानिध्नान् कलायंका १०.४३ नपनयेत् । मध्य मचंद्रकलाविकलाभ्यश्चक्रनिघ्नां १११८ श्चंद्रोच्चाच्चक्रनिघ्नकलाविकला ९।२८ अपनयेत् । पुनश्च मध्यमरवेर्विकलाभ्योऽहर्गणं द्विभूपै १६२ गुणितं सह स्रेण भक्तं चापनयेन्मध्यमचंद्रविकलाभ्योहर्गणं युगाहोभि १५४ गुणितं सह स्रेण भक्तं चापनयेत् । चंद्रोच्चविकलाभ्योऽप्यहर्गणमक्ष्यंगचंद्रेः १६२ संगुणितं सहस्रेण भक्तं चापनयेत् । एवमार्यपक्षीयमध्यमार्केन्दुचंद्रोच्चानि सिद्धानि भवति । मध्यमार्कस्याष्टसप्तत्यंशमितोच्चेन रहितस्य भुजज्या नवार्क १२९ कलाभिः संगुण्या । तदा रविमंदफलं भवति । तेन बीजरीत्यारहितो मध्यम- सूर्यः स्पष्टतामेति । विधूञ्चेनहीनश्चंद्रश्चन्द्रकेंद्रं भवति । तद्भुजज्यया गुणिताः पचांशाश्चन्द्रमन्दफलम् । तेन बीजरीत्या रहितो मध्यमचंद्रः स्पष्टो भवति । चंद्रकेंद्रस्य कोटीज्या नागांगै ६८र्गुणिता गतिफलम् । कर्कादिकेंद्रे तन्मध्यमगती धनं, मकरादिकेंद्रे चर्ण देयं, तेन स्पष्टा चन्द्रगतिः सिद्धपति । NOTECTIKALNASRATORRAMANAND PRACHAN ·स्पष्टाधिकारः उदा०-शके १८३७ पौष शुक्ल १० शुक्रे प्रातः सर्वानंदाहर्गणः ३०३ चक्र १) तद्दिने पुण्यपत्तन आर्यतिथिसाधनं क्रियते । चंद्रः रा. अं. क. वि. रविः रा. अं. क. वि. १२८१३९८६ ११।२५।२०१९ चंद्रोच्चम रा. अं.क. वि. १। ३।४५।२४ १० /२५१३६१५९ अ.ग. गतिः क्षेपकः ० ९४०१२० १।१२। ७।१४ ११।२९।२२।२३ ९/२३१४९।१७ चक्रनिघ्नध्रुवः ०१११३८:२५ सर्वानंदमध्यमः ।९।२२।१०।१२ । ११ ८५३११४४ । २१२६१४६।२५ 24500 क्षेपकः ०२२।२८। १ ०२३। ३।३९ ८।२९।४२।५१ ०११।२८। ५ चगुणका 1010॥१०॥४३ ८।२९/३२।८ ॥१५॥१६१५७ अ.ग.Xगुणक: 0111१९ आर्यमध्यमः ८।२९।३१।११ १२।१६।१० उच्चम २॥१८॥ ६।११।३१।१९ १०१।३७ चं.के ०/२१ ।२२।४३ऋ. २।५।२३।४२ 11९/२०ऋ. २॥५॥१४॥२२ 100४९ ऋ. ज्या---०६५ ज्या-१९९७ ४१२९ MPHIA JANINH4 र, मं. फ. क. २५७६ ध. + क.२५/४६ म.र.रा.८/२९।३१११९ अं.---३.८२५चं म. फ. + अ.३।४।३० रा.०।१५।१६।१० म.चं. ११९११४० स्प. चं. स्प. र. ८२९/५७/५ प्रोक्तवद्रविगतिः ६१३ ·१७६ सर्वानंदकरणम् के. को. ज्या. '६.३ स्प. चं. रा. ०११९।५।४० स्प. र.रा.८।२९।५७/५ ऋ ४६८ -क.४३।४३ ग. फ. ७९०1३५ म.ग. ३१९४८।३५ ७२० )६५४८'६क.(९ति. ६४८० चंद्रस्य ७४६।५२ स्प. ग. दश६र. ग. मुक्ता क.६८६ दशमी भोग्यादशमी ६८५८) ६५१०४ गत्यंतरं क.६८५१४६ दि. दशम्यन्तस्य मध्यमकाल: (९४९८-घ. ५६५९ पुण्यपत्तने पलमा ४ चरपलानि ७७ = १।१७ ऋ आर्यदशम्यन्तस्य स्पष्टकालः । घ. ५५।४२ प्रागणिते फले चक्रदिवासंचयसाधिते । सर्वानंदांककेषु स्वं क्षेपांका ऋणमुक्तवत् ॥ १६ ॥ विवरणम् -प्रागहर्गणादार्यसूर्येदुचंद्रोञ्चसाधने चक्रगुणनादहर्गणगुण- नाञ्च ये फले आनीयेते ते एतत्करणागतांकेपु धनं प्रदेये किन्तु ये क्षेपांकास्ते पूर्वोक्तवणं ज्ञेयाः । उदा०---शके १७९२ आषाढ कृ. १३ भौमे चक्राणि ३प्रागहर्गणः२४० । अस्मान्मध्यभरविः म. चं. रा. च.उ. रा.४।३२३२॥७ ३८।६।४० रा. १॥३॥३७/४६ क्षेपः-०।२२।२८।१ -०२३।३।३९ -०२१।२२।४३ ३।११।४।६ २।१५। ३१ ०॥१२॥१५॥३ च.३४ गुणकः +०1०1३३ २४ + २८/० +0100३२।९ +00०।०॥ ३७ + 01 ०11३९ अ. ग. २४०४ गुणकः रा. ३२१५/३७२ ०१५।४३।१२ +010101३९ आर्यमध्यमचंद्रः आर्यचंद्रोच्चम् आर्यमध्यमरविः रा. ३।११।३६।५४ ·hanu অঙ্গাঙ্কা बाणवृद्धिरसक्षयसाधनम् । केवलं सिंधुनिघ्नेषु भक्तं मांदाभियं फलम् । मध्येदौ युज्यते तेन बाणवृद्धी रसक्षयः ॥ १७ ॥ विव-पूर्वखंडे यच्चंद्रस्य मंदफलं पठितं तच्चतुर्गुणं पंचभक्तं च कृत्वा मध्यमे चंद्रे योज्यम् ।बाणवृद्धिरसक्षय इति ने शास्त्रवचनं। अतोऽत्र तन्न प्रपंचितम्। उदा०-चं. म.के. रा. ५१८१३३२४तस्मात्सिद्धं चं, मं. फ. अं. २।२७५ ऋणम् । चतुर्गुणं पंचभक्तं च, अं. ११५७१४. ऋ. मध्यमचंद्रे दत्वा स्प. चं. रा. ९।२०।१९।५० सायनः । स्पष्टचंद्रसूर्याभ्यां नक्षत्रयोगकरणसाधनमुक्तवद् ज्ञेयम् । तस्य गणितमनावश्यकम् । सौरपंचांगसाधनम् । सौराप्तये लवमुखास्तरण िपक्षाः २२ पंचाग्नयो ३५ नगकृताः ४७ शशिनोऽक्षिदस्राः २२ । वाव्यग्नयः ३५ शशियुगा ४१ न्यथ चंद्रतुंगाद गोब्जा १९ नगाब्धिमितयों ४७ ककृता ४९ विहेयाः ॥१८॥ चक्रा हतादश १० गजाणुशराब्धय ४५.८ श्च लिप्तादिका अथ दश व्यणुचंद्र वेदाः ४१२ । अंका ९ दृशौ च २ गणनिघ्रसहस्र १००० भक्ता भूषड्धराः १६१ शशिनृपा १६१ द्विशतं विलिप्ताः ॥ १९ ॥ शेषकर्मार्थवद् ज्ञेयं पंचांगं त्वपि चोक्तवत् । लेखादिनिर्णयायात्र संबंधोऽयं प्रदर्शितः ॥ २० ॥ विवरणम्-सर्वानंदमध्यमसूर्ये ऋणं दीयमाना अंकाः । अंशादयः २२। ३५१४७। चक्रनिहताः कलादयः १०१४५.८। अहर्गणगुणिता विकला १६१ श्च । मध्यमचंद्र ऋणमशादि २२॥३५॥४१। अहर्गणगुणिता विकला १६१ श्च । चंद्रोच्च ऋणम् । अंशादि १९॥४७॥४९॥ चक्रहताः कलादयः ९।२। अहर्गणन विकला २ श्च । ग्रहलाघवाहर्गणात्सौरपंचांगादार्यपंचांगानयनम् । नृवराम्रयुगानि ४०१६ चक्रघस्रा अथ क्रधुगणस्थिरांकको स्तः ।

·१७८ सर्वानंदकरणम् क्रमशोऽब्धिपुरो ३४७ हिंगोऽकरामा ३६९८ इत इष्टब्रजचक्रजांतरं स्यात् ॥ २१ ॥ तस्यांका इह चक्रसंघानचयौ मित्रेऽज उच्चे क्रमा- ल्लिप्ताद्याः स्वमगाः षडणवामिता अस्वं तुरंगाश्विनः । +७ ४६ अष्टार्था ऋणमाब्धिखेचरमिताः सिंध्वाशुगाः क्षेपका ५८ -९४ भूःशैला उरगाग्नयो गणहता अस्वं धनं स्वं क्रमात् ॥ २२ ॥ १ घाताः सहस्रविहृता विकलास्तु चक्र- निघ्ना इभाणुकदशो २८ऽह्यणुतर्कदस्रा २६८ । अष्टेदवो १८ धनमृणं त्वृणमार्यसिद्धयै व्यस्ता इहोदितगुणाः स्थिरकांकपूर्वम् ॥ २३ ॥ विवरणम्-षोडशोत्तरचत्वारिंशच्छतदिनानि चक्रस्येति स्मृत्वा ग्रहला- घवानुसारेणेष्टकाले यानि चक्राणि यश्चाहर्गणस्तेषामन्तरं स्थिरचक्रदिवागणां. केभ्यः कार्यम् । स्थिरचक्रांकः ३४ स्थिराहर्गणांकञ्च ३६९८ एवं यानि चक्राणि यश्चाहर्गणः सर्वानन्दाहर्गणेन तुल्यो लभ्यते तेषां गुणका अग्रे पठिताः । अथ ग्रहलाघवानुसारेणेष्टसमये यो मध्यमो रविस्तस्मिन् क्षेपः कलादि ७।४६ र्धनं योज्यः । मध्यमचंद्रे क्षेपः क. २७५८ ऋणं, चंद्रोच्चे च कलादि ९४।५४ ऋणं देयः । रवावहर्गण एकनिघ्नः सहस्रभक्तश्चण, चंद्रे सप्तगुणो गणः सहस्रभक्तो धनं चन्द्रोच्चे चाष्टविंशद्गुणितो गणः सहस्रभक्तश्चापि धनं देयः । चक्रांकं विकलाभिः २.८, २६.८, १८ संगुण्य फलानि क्रमेण रवौ धनं, चंद्र ऋणं, चंद्रोच्चे वर्ण संयोज्यानि एवमार्यमध्यममानानि लभ्यन्ते । यदा ग्रहलाघवचक्राण्यहर्गणश्च च. ३४ अ. ग. ३६९८ एतस्मात्प्राक्कालीनो भवेत्तदाचक्रगणसिद्धफलानि व्यस्तचिन्हानि स्युः । धनस्थाने ऋणमृणस्थाने- धनं ज्ञेयम् । स्पष्टरविचंद्रावप्यनयैव रीत्या स्वल्पांतरेण साध्यते । उदा.-शके १८३७ पौष शु०९ शुक्र ग्रहलाघवस्य चक्राणि ३५ अ. ग.४००१, एभ्यः स्थिर च. ३४ अ. ग. ३६९८ विशोध्य च. अ. ग. ३०३ लभ्यन्ते । एतांश्चक्राहर्गणानुपयुज्यात रीतिः प्रदश्यते । ।

·स्पष्टाधिकारः १७९ ग्र.ला. म. र.रा.८/२९।२३।३० म.च. रा. चं.उ.रा. क्षेपः +७४६ ०।१५।४४१३३ २।६।४८/३३ ३०३४००१, -२७/५८ -०११॥३४॥५४ च.१४२८, +३३०३४°००७, +२ ३०३४३८, ०११ आये म. र. ८।२९।३१।१८.६ १४२६८,--०२७ २४१८, -०.२८ आर्य म.चं.०११५।१६।१० आ. च. उ. २।५।१३।३२ प्राग्गणोदाहरणम् । शके १७९२ आषाढ कृ. १३ भौमे प्र.ला. चक्राणि ३१ अ. ग. ३४५८ । स्थिरचक्र ३४ गणां ३६९८ केभ्य एषामन्तरं च. ३ अ. ग. २४० । एते चक्राहर्गणांकाः सर्वानंदप्राश्चक्राहर्गणांकतुल्या एव सन्ति । प्र.ला.मर.रा.३।११।२९/१७ म. चं. रा. चं. उ. रा. क्षेपः + 01०। ७४६ २।१६।३१४२ ०११७/१७१५१ अ.ग. २४०४००१, + '२ -०1०२७/५८ -०॥१॥३४॥५४ ३४२८, २४०४००७-०२ २४०४०३८, -०९ -010101८४/३४२६.८, +श२० २४१८, +०५४ आ.म.र.३१२३६५४८ आ.म.चं.२।१५।३७२ आ. चं. उ. ०१५।४३१४२ (५) सूक्ष्मनक्षत्रभोगाः। सूक्ष्मभभवफलमुदितं यात्रोद्वाहादिषूत्तमं मुनिभिः । तस्माच्छास्त्रे कथितान् भानां भोगान् ब्रवीमि भागमुखान् ॥ २३ ॥ दास्रात् त्रिभुवः खभुवः पंचगुणाश्चांकभूमयोऽक्षकृताः । १० कृ.३२ ५२ ४२ ५२ सार्थोष्ठपंच चाक्षित्रयाणि षट्पच सार्धसप्तदृशः ॥ २४ ॥ ર૭૩ रोहिण्या द्विशराः करवेदा विंशतिरथाक्षषड् द्विशराः । रो. पंचेषवश्व नयनागा गजपक्षा युतापक्चंद्रा ॥ २५ ॥ ५५ आद्र ७२ १२३ आदितेर्भात करनेदाः कृतचंद्राः पंच चार्थगगनभुवः । पुनर्वसुः पुष्य १०५ २८ ९२ १४ ·MARRIVER १८० सर्वानंदकरणम् २४ आश्ले सिद्धाः खकृताश्चाथ मशा गोक्षा युतार्धशैलशराः ॥ २६ ॥ पैञ्यात्तत्वभुवो दशसार्धरदाश्चाष्टपूर्भुवः स्वर्गाः । १० ३२१ पूर्वा १३८ २१ सार्धनगाश्चाष्टदिनान्यश्वमिता ख भवेद्भगभभोगः ॥ २७॥ म. १२५ उ. १५८ चि. १८४ २८ स्वा. १९१ वि, २१० ४९ अनु २२३ हस्तात्कुशैलचंद्राः पर्वतवसुधाः शिलीमुखाग्निमिताः । युगधृतयोष्टदृशोऽभ्राब्जाश्च कुगोब्जाः पुरोऽर्धयुतभानि ॥ २८ ॥ ३ २७३ इंद्राग्नेर्दिपक्षास्ताना विंशतिरथाग्निकरहस्ताः । गोक्षाः पंचाक्षाश्चाऽभ्रत्रिदृशोऽस्वग्नयोऽर्धयुक्सूर्याः ॥ २९ ॥ ५५ ज्ये. २३० ३५ १२१ मूलात् त्रिजिनाः पंचाब्धयोऽर्धयुक्शैलवार्धयश्चाथ । ४७३ षड्बाणकरास्तषवो दलाढयाश्विलोचनानि स्युः ॥ ३० ॥ २२१ विश्वेदेवःस्यांगनगाश्विमिताः करार्णवास्तिथयः । ५९ मू. २४३ ४५ पू. पा. २५६ ५६ उ.पा. २७६ श्र२१४ ७ ५ व३०७ अभिजिद्भोगः खाष्टाक्षीणरसाला अनंतरामामिताः ॥ ३ ॥ अभिजिद् २८० श्रवणाद् युगांकयुग्मान्वृषयोऽक्षाश्चाद्रिखाग्नयोऽद्रिधराः । खकृताश्चत्रीन्दुगुणा द्विशराः सार्धाद्रिपंचभिस्तुल्याः ॥ ३२ ॥ अजभादश्वरदास्त्रिकर्षाढयरदा अथांगयुगरामाः । तानास्तत्वान्यथ खांगगुणाः खं नम इमे भभोगाः स्सुः ॥ ३३ ॥ ४० ५७१ पू. भा. ३२७ ३ ३२३ उ. मा. ३४६ २५ o 3 - ·स्पष्टाधिकारः १८१ सामिजिन्नक्षत्रभोगाः هه نعم نعم الع नक्षत्र भोगः नक्षत भोग नाम अं. क. वि. अ.क. वि. अश्विनी १३/१० ३५ स्वाती १९१ भरणी १९ ४५ ५२३ विशाखा २१०४९ २० कृत्तिका ३२ ५६ २७ अनुराधा २२३/५९ रोहिणी ५२ ४२ २० ज्येष्ठा २३०/३५/१२१ मृग ६५ ५२ ५५ मूलं २४३ ४५ ४७ आर्द्रा ७२ २८/१२३ पूर्वाषाढा २५६ ५६ २२ पुनर्वसु ९२ १४ 5.षाढा २८६४२ १५ पुष्यः १०५ २४४० अभि. ३० आश्लेषा १११ ५९ ५७ श्रवण २९४ ५ मघा १ १२५,१०३२ धनिष्ठा ३०७/१७ पूर्वा १३८ २१ ७३ शतता. ३१३ ५२ ५७३ उत्तरा पूर्वाभा. ३२७/ ३. ३२५ हस्तः १७१ १७ ३५ उ.भा. २५ चिता १८४२८ १० रेवती विव०-अत्रोक्तपठिता भोगाः सिद्धांतशिरोमण्यनुसारेण । तत्रोक्तम् । अध्यभोगानि ११८५।५२ षडत्रम् तज्ज्ञाः प्रोचुर्विशाखादितिभधुवाणि। षडर्घभोगानि ३९५।१७ च भोगिरुद्र वातांतकेंद्राधिपवारुणानि। शेषाण्यतः पंचदशैकभोगा न्युक्तो भभोगः शशिमध्यभुक्तिः ७९० । सर्वक्षेभोगानितचक्रलिप्ता २१६०० वैवाग्रतः स्यादभिजिद्भभोगः ॥ ३५ ॥ इति ।

·१४२ सर्वानंदकरणम् ४सप्तताराधिकारः (१) गुरुशन्योर्लघुसंस्काराः। सुरेज्यसौरिसाधने ब्रुवेऽल्पशुद्धिसंहतिं । गुरोस्तु शुद्धिरादिमोदिताऽत्र खंडयुक्तिभिः ॥ १॥ धरादृशो २१ गजानिलाः ५८ स्व २१ रेति खंडकाः कृताः । गुणा नगे_णूरगा ८.५७ हयाभ्रदृष्टिचिन्हषट् ६:२०७॥२॥ मुनीषु चिन्हकुंजराः ८.५७ क्रमादथ ज्यकागुणाः । धनर्णमस्वमह्यणुद्विकानि +२.८ दृक्कणाब्धयः-४.२ ॥ ३ ॥ गजाणुदृष्टयो --२.८ऽथ पत्रिखाणुपंच ५.०३६ ताडितः । समागणो युगेन्दु १४ युक् शतेन तष्ट ऊनितः ॥ ४ ॥ क्रमेण खंडकैरथैष्यतो गुणघ्नशेषजा शजा ज्यकाः स्वतो गुणाहताः कलासु योजयेत् ॥ ५॥ विवरणम्-गुरोः प्रथमशुद्धिसाधनार्थ २१, ५८, २१ इति त्वयः खंडाः कृताः । तेषां गुणकाः क्रमेण ८.५७, ६.२०७, ८.५७ इति स्युः । तेषां खंडाना- मुपयोजने भुजज्यानां गुणका अपि क्रमाद् +२.८, -४.२, -२.८ ज्ञेयाः । अथ शुद्धिसाधनप्रकारमाह । वर्षगण ५.०२६ इतिगुणकन गुणितश्च- तुर्दशभिः संयुक्तः शतेन शेषितः स्यात् । शेषात्क्रमेण खंडानपहरेत् । तदा यदवशिष्यते, तच्छुद्धखंडगुणकेन गुणयेत्तदा शुद्धिकेंद्रांशा भवंति। तेषां भुजज्यामादाय तां स्वगुणेन यथोक्तधनर्णचिन्हयुक्तेन गुणयेत् । गुणनफलं कलादिः । तेन मध्यमः स्पष्टो वा गुरुः संस्कार्यः । उदा०-शके १८४७ पौष कृ. ३० दिने गुरुशुद्धिसाधनं क्रियते । वर्षगणः = १८४७-१८२६ = २१ अस्मिन् गतनवमासान् संयोज्य सावयवो वर्षगणः २१.७५ षत्रिखाणुपंच ५.०३६ मिगुणितः १०९:५, चतु. देशयुक्तः, १२३.५ शतवष्टः २३.५ । अस्माच्छेषात् प्रथमखंड २१ विशोध्या- वशिष्टं २.५, अशुद्धखंडस्य गुणकेन ६.०२७ संगुण्य केंद्रांशाः १५.५ । तेषां ज्या २६ ज्यकाद्वितीयगुणकेन - ४.२ संगुण्य लब्धाः शुद्धिकला:-१.१ ।

·सप्तताराधिकारः समौघनिघ्नहक्चतूरसाविलान्य १६४२ भूदृशः २१ शतेन १०० शेषिता द्विपेंन्दु १८ निमपंच ५ भाजिताः॥६॥ लवास्ततोज्यका व्यणुद्वि २३ संहता कला गुरोः । द्वितीयशुद्धिसाधनम् । १.३४२ एतद्गुणोऽहर्गण एकविंशतियुक्तः शत तष्ठः कार्यः । शेषांकोऽष्टादशगुणितः पंचभिश्च भाजित स्यात्तदा केंद्रांशा लभ्यते। तेषां ज्यामादाय तां व्यणुद्वि २.३ गुणितां कुर्यात्तदास्याः शुद्धः कला आयांति । उदा०-व. ग. २१.७५ दृक्चतूरसाण्विला १.६४२ गुणितः ३५.७, एक विशतियुक्तः ५६.७, द्विपेंदु १८ निघ्नः पंचभक्तश्च २०४.१२। एतेंऽशाः कल्प्याः । तेषां ज्या. ४२ त्र्यणुद्वि २.३ संहता, तदा-९६६ द्वितीयशुद्धिकला उपलब्धाः। । नगाद्रिषटकणांग ६६७७ संहताब्दयुग्गुणाश्विनः २३ ॥७॥ भजच्छतेन १०० वस्विला १८ घ्नपंच ५ भक्तशेषकम् । लवास्ततो ज्यका शराणुभ १५ हता गुरोः कलाः ॥ ८ ॥ विवरणम्-६.६७७ एतद्गुणकेन गुणितो वर्षगणत्रयोविंशतियुक्तः शत- तष्टश्च कार्यः । शेषांकोऽष्टादशभिर्गुणतः पंचभिर्भक्तश्च स्यात् । तदा येऽशा लभ्यन्ते तेषां भुजज्या शराणुभू १.५ गुणिता सती तृतीयशुद्धिकलाः संभवंति। उदा०-व.ग. २१.७५४६.६७७=१४५.२२; वयोविंशति युक्तः १६८.२; अष्टादशगुणितः पंचभक्तश्च २४५.५ । एतमितांशज्या-११ साधैकगुणिता --१-३६ तृतीयशुद्धिकला भवन्ति । रदाणुदान्त ८'३२ वर्षसंघघातयुक्तभूगुणाः ३१ । शतो १०० द्धृता धृति १८ घ्नशेषकं शरो ६ घृता लवाः॥९॥ ज्यका ततोऽष्टचिन्हदो २.८ ईता ऋणं गुरोः कलाः । इदं चतुष्टयं गुरौ क्षिपेत् सुसूक्ष्मसिद्धये ॥ १० ॥ विवरणम् --वर्षसंघोरदाणुदन्तिभिर्गुणित एकत्रिंशयुक्तः शतोद्धृतश्च कार्यः । शेषमष्टादशगुणितं पंचभक्तं कुरु । तदालब्धांकोन्मिता अंशा ज्ञेयाः । तेषां ज्यामष्टचिन्हद्विकैर्गुणयेत् । गुणनफलं व्यस्तचिन्हें स्यात् तदा चतुर्थ- शुद्धिकला लभ्यते । उदा० वर्षगणः २१.७५ रदाणुदन्ति ८.३२ गुणित १८०.९६ एकत्रिंश- धुक्तः २११.९६ शततष्टोऽपि १६.९६, अष्टादशगुणः पंचभक्तश्च तदा लब्धांशा ४३.०२ तेषां ज्या .६८ अष्टचिन्हदोगुणिता तदा लब्धाः शुद्धिकलाः-१.९ POS

·१८४
सर्वानंदकरणम्
एवंप्रथमशुद्धिकलाः
प्राक्
साधिताः शीघ्रस्पष्टो
गुरुः
द्वितीयशुद्धिकलाः -०.९६६ रा. १०।२।१।१२ शुद्धिचतुष्टयेन
तृतीय :--१.३६ क --५:३४ युक्तः सूक्ष्मस्पष्टो गुरू
चतुर्थ :--१.९
राश्यादिः १०.११.८१५२
ऐक्यम्
शनिसंस्कारनाह ।
शनेरिहायशुद्धये नगेन्दवः १७ पुराश्विनः २३ ।
समुद्रवन्हयो ३४ रसाश्विन २६ श्च खंडकाः स्मृताः ॥ ११॥
ज्यकागुणा ऋणं धनं त्वृणं स्वमग्नयः कृताः +४।
८ गजा + ८ दशो १० धृताः क्रमादथाब्दसंचयः ॥१२॥
पडाग्नखाण्विषु ५०३६ घ्नकः खभू १० युतः शतेन १०. हृत् ।
क्रमेण खंडकोनशेषकं ततोऽपि शेषकं ॥ १३॥
खभोगिभू १८० धनगम्यखंडहल्लवास्ततो ज्यका:
निजेन सा गुणेन संहताः शनेस्तु लिप्तिकाः ॥ १४ ॥
विव-गुरोराद्यशुद्धिवदनापि खंडानि कल्पितानि । तानि १७, २३,३४
२६ इति चत्वारि । तदुपयोजनायां ज्यागुणाः क्रमेण-३, + .४, -.८, +.८
स्यु । शुद्धिसाधनप्रकारमाह । वर्षगणः षडग्निखाण्विषु ५.०३६ गुणितो दश-
युक्तः शततष्टश्चकार्यः । तदा शेषांकः क्रमेण खंडहीनः कार्यः । ततो यदव
शिष्टं तदात्यधिकशतेन हतमशुद्धखंडेन हृतं च कार्यम् लब्धमंशादिकम् ।
तज्या स्वगुणेन गुणिता सती शुद्धिकला भवति ।
उदा०-वर्षगणः २१.७५ गुणकेन ५.०३६ गुणितः १०९.५३,दशयुक्तः शततष्टः
१९.५३ । अस्मात्प्रथम खंड १७ मपोह्य शेषं २.५३ खभोगिभू १८० गुणितं
४५५.१४, एज्यखंडेन २३ भाजितं, तदालब्धांशाः १९.८२ । तेषांज्या ३४
स्वगुणेन + ४ गुणिता शुद्धिकलाः + १३६ ।
गुरोविशुद्धिका द्वितीयकाऽग्नि ३ संहता शनेः ।
विरुद्धलक्षणाथ चेष्वहिद्वयणुत्रि ३:२८५ संगुणः ॥ १५ ॥
समासमुच्चयोऽद्रिभू १७ युतः शतेन शेषितः ।
भुजंगभू १८ घ्नभूत ५ संहतो लवास्ततो ज्यका ॥ १६ ॥
नवाणुखेंदु १०९ मर्दिता शनेः कलाः समीरिताः ।
स च त्रिशुद्धिालप्तिकाकलापकेन संस्कृतः ॥ १७ ॥

·सप्तताराधिकारः १८५ । " " विवरणम्-गुरोर्द्वितीयशुद्धिकलात्रिगुणाः क्रियन्ते तदा शनेर्द्वितीय- शुद्धिकला लभ्यते । अथ तृतीयशुद्धयर्थे वर्षगण इध्वहिद्वयणुत्रिभिर्गुणितःसप्तदश युक्तः शततष्टश्च कार्यः । शेषांक भुजंगभूगुणितं पंचभक्तं कुर्यात् । तदा यल्लभ्यते तदंशादि । तस्य ज्या नवाणुखेंदुभिर्गुणयेत्तदा शनेस्तृतीयशुद्धिकला लभ्यते । उदा० गुरोद्वितीयशुद्धिकला:--.९७, लिगुणाः-२-९१ चिन्हविपर्या- सात् कलाः + २.९१ शनेर्द्वितीया शुद्धिः। अथ तृतीयाशुद्धिः साध्यते । वर्षगणः २१.७५। इध्वहिद्वयणुविसंगुणः ७१.४५ सप्तदशयुक्तः ८८.४२, अष्टादशगुणः पंचभक्तश्च । तदा लब्धांशाः ३१८.६ । तज्ज्यां--६६ नवाणुखेंदु १०.९ भिः संगुण्य लभ्यते शुद्धिकलाः-७.२ एवं शनेः प्रथमशुद्धिकलाः+ १४/प्राक्सिद्धशीघ्रस्पष्टः शनिः, द्वितीय शु. क.+२ .९१ रा. ७।२४।१।४१ शुद्धि- तृतीय शु. क.-७ २ वयैक्येनक.-४.१५ युक्तः योगः ४. १५ सूक्ष्मस्पष्टो रा. ७।२३।५७१३२ (२) प्रकारान्तरेण शीघ्रस्पष्टप्रहसाधनम् ज्याकोज्ये द्युमणेनिजश्रुतिहते मंदस्फुटस्य ग्रह- स्याप्यते ग्रहमंदकर्णनिहते कोज्यावधैक्योद्धृतम् । ज्याघातैक्यमय स्पृशद्गुण इतश्चापं ग्रहो भूस्फुटः स्वर्णे भाज्य इहाजज़करसमे दोः स्यादितः कार्मुकम् ॥ १८॥ विव०-इष्टसमये स्पष्टरविः, रविमंदकर्णः, मंदस्पष्टग्रहः, ग्रहमंदकर्णः, एतान् प्रसाधयेत् । स्पष्टार्कस्य ज्याकोज्ये आदाय ते रविमंदकर्णेन गुण्ये । मंदस्पष्टग्रहस्यापि ज्याकोज्ये ग्रहमंदकर्णेन गुणयेत् । कोज्यावधयोरैक्येन दोर्ध्या वधैक्यं विभाज्यम् । फलमिष्टस्पर्शज्या। भाज्ये धने सति,ऋणस्पर्शज्याया भुज- श्चक्रार्धाच्छोभ्यः । भाज्यस्यर्णत्वे धनस्पर्शज्याभुजः पाशियुक्त ऋणस्पर्श- ज्या भुजश्चक्रशुद्धः कार्यः । एवं शीघ्रस्पष्टप्रहः सिध्यति । उदा०- प्राक्सिद्धो मंदस्पष्टरवी राश्यादिः ९।२३।३५।४९ मंदस्पष्टबुधो रा. ७।१९।८।५ रविमंदकर्णः ·९८३६, बुधमंदकर्णः -४५३९ । स्पष्टरवेा-.९१६४ कोज्या ·४००३ म. स्प. बुधस्य ज्या-७५६२ कोज्या-.६५४३. रविज्यायारविमंदकर्णेन घात--.९०१४ राविकोज्याया +.३९३७ बुधज्याया बुधमंदकर्णेनंघातः-३४३२ बुधकोज्याया -०२९७० ·१८६ सर्वानंदकरणम् १२:८७०७ तस्मात् भूस्पष्टबुधस्य स्पर्शज्या=-९०१४-3४३२_-१.२rrE अब भाज्यमृणं, इष्टस्पर्शज्याया भुजश्च राश्यादिः २।२५।३३५। एनं चक्राद् विशोध्य लब्धं राश्यादि ९।४।२६५ शीघ्रस्पष्टो बुधः। (३) ग्रहसाधनकक्षास्वरूपमाह खेटा भ्रमन्ति गगने खलु दीर्घवृत्ते वंडाकृतिविह परस्परमाकृषन्तः । संस्कारका उभयकारणजाः प्रयुक्ता स्तैरत्रभोग विशिखस्फुटता प्रसिद्धा ॥ १९ ॥ दीर्घवृत्तलेखनप्रकारमाह । कर २ नमध्यमदंकर्णयेमयसूत्रकारके पराल्पदीर्घकर्णभेदतुल्यकांतरे कुरु । सुकीलगे च सूत्रकं विधेहि लेखनीततं समंततो लिखेनभश्वरस्य दीर्घवर्तुलम् ॥ २०॥ विव०--केनचित्प्रमाणेन ग्रहस्य द्विगुणमध्यममंदकर्णमितमेकं सूत्रमा- दाय तस्याने दीर्घलघुमंदकर्णान्तरमितांतरस्थयोः कीलयोनिबद्धे कुरु । तं शिथि- लसूत्र लेखन्यग्रेण तथा विततं कुरु यथा कीललेखन्यप्रान्तरस्थिती सूत्रभागौ त्रिभुजमुजाविव प्रसरतः । एवं स्थितां लेखनीमासमंतात्प्रचाल्य यवृत्तं निष्पद्यते तदंडाकृति दीर्घवतुलं संभवति । कीलस्थाने, स्तोत्र कक्षास्थनाभी एकस्मिंश्चार्कोऽस्त्यथो मार्गभागः । नेदिष्ठः स्यानीचमुच्चं दविष्ठो मंदस्पष्टो दृश्यते खेचरोऽर्कात् ॥ २१ ॥ उच्चासन्नान्नाभितो मध्यमश्च शीघ्रस्पष्टो लक्ष्यते भूमिमध्यात् । भूम्याः पृष्ठाल्लंबनस्पष्ट एवं द्रष्टुभिन्नस्थानतो भिन्नभोगः ॥ २२ ॥ विव०-कीलयोः स्थानद्वयं कक्षाया नाभिद्वयं केंद्रद्वयं वा स्यात् । एक- स्मिन् केंद्रे सूर्यस्तिष्ठति । सूर्याद् ग्रहमार्गस्य यः प्रदेशः सूर्यस्य संनिहितस्तस्य नचिमिति संज्ञा कृता । दूरस्थः प्रदेश उच्चम् । सूर्यस्थानान्मंदस्पष्टखमो दृश्यते। उच्चासनकेंद्रान्मध्यमो भूकेंद्राच्छीघ्रस्पृष्टो भपष्ठाच्च लंबनस्पष्टो अहो लक्ष्यते। वि । SHAR ·सप्तताराधिकारः १८७ खेटचारानियमौ- तुल्यं क्षेत्रं खेटकस्तुल्यकाले कर्णेनाक्रामत्यथो मध्यकर्णः । क्षुण्णः कृत्यास्वीययाप्त स्ववर्ष- कृत्या तुल्यं स्यात्फलं खेचराणाम् ॥ २३ ॥ जर्मण्यदेशीयमहामनीषोऽ- भूत्केप्लराख्यः शरदां त्रिशत्याः । पूर्व विमो स्तस्तदुपज्ञमागौ शास्त्रप्रकर्षों नियमौ प्रसिद्धौ ॥ २४॥ ग्रहकों ग्रहस्य कक्षायां गच्छंस्तुल्यकाले तुल्यमेव क्षेत्रमाक्रमते । अयमेको नियमः । अन्यश्च । ग्रहस्य मध्यममध्यकर्णधनस्तद्वहस्य वर्षमानव ण भक्तः सन् समानफलदो भवति । इति । CHỦ ĐỀ NÀY EARN -RRI s SHAST SARKAR -- ·सर्वानंदकरणम् ५ त्रिप्रश्नाधिकारः (१) पलभाऽक्षांशानां सुलभसाधनम् । पलांशनिध्नेषुगजा ८५ यम २ घ्ना क्षांशोनदंताब्धि ४.३२ हृता पलाभा । स्याद् भारते सा रदसिंधु ४३२ निघ्नी स्वघ्नाक्षि २ युक् पंचगजै ८५ हुँदंशाः ॥ १ ॥ पलभा = ८५४ अक्षांक्ष: (४३२-२४ अक्षांशाः) अक्षांशाः = (४३२+पलभा): (८५+२ पलमा) सुखार्थमिदं साधनम् । सूक्ष्मसाधनं प्राक् कथितमेव उदा०-पलभा ४ तदाऽक्षांशाः (४४४३२):(८५+४४२)= अं. १८६३५ अक्षांशाः २३, तदा पलभा = (८५४२३) : (४३२-४६) अंगु५।४ (२) तात्कालिक चरात्सूक्ष्मलग्नसाधनं लग्नाच्चेष्टकालानयनम् । सूर्योदये संस्फुटभानुरेव लग्नं चरोने ह्युदयाकाले । इष्टा घटीः स्वाभ्ररसाग्नि ३६० भागाढया देवयं वैषुवकाल इष्टः॥२॥ विव० - सूर्योदये स्पष्टसूर्य एव लग्नं सायनसूर्यात्सायनलग्नं निरयणा- निरयणम् । प्राक् कथितवत्तस्य सूर्यस्य विषुवकाल आनेयस्तस्मिंस्तादिनस्य चरं विपरीतचिन्हें देयम् । तत्र यास्मंन्निष्टकाले लग्नं साध्यं तत्कालेष्टघटी- स्तासां षष्टयुत्तरशतत्रयांशं चापि संयोजयेत् । एवमिष्टो वैषुवकालो लभ्यते । उदा० शके १८२८ पौष कृ० ३० सूर्यो :यादिष्टं घ. ६।४६। तदा सूक्ष्मं लग्नं साध्यते । पलमा ५१५४ चरपलानि १११ ऋणम् । अस्मिन्दिने स्पष्टसूर्योदये सायनस्पष्टसूर्यो रा ९।२२।४।३ इद व सायनलग्नम् । अभीष्टपक्षायनांशै- रूनितं तत् तत्पक्षीयनिरयण लग्नं भवा । सूर्योदये सूर्यविषुवांशा २९४॥३३॥ ३६ प्रागुक्तवल्लभ्यते । षड्भक्तास्ते विवकाल घ. ४९ प. ५.६ । अस्मिंश्चरे ऋणं दत्ते सति, संशोध्यमानं स्वमृणत्रमतीति नियमाद्ध. ५० प. ५६.६ लभ्यते । एतद् घट्टयादीष्टकालेन घ. ६५. ४६ युक्तं घ. ५७१४२६ । इष्ट- घटीनां षष्टयुत्तराविंशत्यंशना, प. १०१ पियुक्तमिष्टविषुवकालो घ. ५७ प. ४३.७ .

·विप्रनाधिकारः
१८९
इष्टलग्नस्थचरसाधनम्
मुनिशशिरसाष्टांगाग्वश्वाक्षिीभिः पलभोद्धृत
२७.६८६१७
र्विषुवलवकोज्यो स्तज्ज्यां हरेत् फलमत्र यत् ।
चरलवभवस्पर्शज्या सा तदुत्थधनुश्चर
विषुवलवकैस्तेनोपेतेस्तनूं गणयेत् सुधीः ॥ ३॥
तात्कालिकविषुवांशज्या
विव० चरांशस्पर्शज्या
२७.६८६१७
विषुवांशकोज्या
पलमा
अस्याः स्पर्शज्याया धनुश्चरांशा ज्ञेयाः । अस्योपपत्तिरने द्रष्टव्या ।
उदा०-~-यदा २७.६८६१७ पलभा ५.९ भक्तास्तदालाब्धः ४.६९२५, विषुवका-
लाद्, घ. ५७१४३.७ विषुवांशाः ३४६।२२२, तेषां कोज्या + .९७१९ ज्या-
.२३५६। लब्धिः ४.६९२५ कोज्यया .९७१९ हीना ३.७२०६ । तया यदा
तज्ज्या - २३५६ भज्यते, तदेष्टा स्पर्शज्या -.०६३३४ तस्याश्चापमंशादि
३३७.७, ऋणं विधुवांशेषु युक्तं तदा संस्कृतविषुवांशाः ३४२।४४.५
संस्कृतविषुवांशेभ्यो लग्नसाधनम् ।
इष्टकाले चराढयाक्षकालांशमा स्पर्शजीवा शरात्यष्टिगोणूद्धृता।
.९१७५
सायनायास्तनोः स्पर्शजीवा भवेत्तद्धनुश्चायनांशोनितं लग्नकम् ॥ ४ ॥
सायनलमस्पर्शजीवा
संस्कृतविषु स्प. ज्या. : .९१७५
अस्याः स्पर्शजीवायाश्चापं सायनलग्नम् ।
उदा०–संस्कृतविषुवांशा ३४२.४४.५स्तेषां ज्या -
-०३१०७। शरात्य-
ष्टिगोणु.९१७५ भिर्भक्ता •३३८६इष्ट स्पर्शज्या । तस्या भुजांशा १८।४३ ऋणम् ।
तेभ्यश्चापांशाः ३४१।१७ सायनलग्नं सिद्धयति ।
लमादिष्टकालसाधनम् ।
लग्नादर्कादिव विगणयेदाःकालं चरं चा-
थाात्कालाद् व्यपगतचरात्मातरकक्षिकालम् ।
प्रातस्विच्चरविरहितं संत्यजेदन शिष्टं
घट्याचं यद् विखरसगुणांशं सं कालस्वभीष्टः ॥ ५॥

·१९० सर्वानंदकरणम्। , विव०-- सूर्यवदिष्टलग्नादार्भकालमानीय तस्मादेव लग्नात्सूर्यवत् साधितं चरमार्थकालादपनयेत् । एवमिष्टदिने सूर्योदयेऽपि स्पष्टसूर्याद्विषुवकालमानीय तस्मात्तत्सूर्यस्य चरमपनयेत् । विपरीतचिन्हयोजनैवापनयनविधिज्ञेयः । प्रथ- मावशेषादिदमवशिष्टमप्यपहरेत् । अत्र यः शेषकालः स स्वखरसगुणांशेन रहितः सन्निष्टकालो भवति । उदा०-उक्तदिने यदा सायनलग्नमंशादि ३४१।१७ तदेष्टकाल आनेयः एतल्लग्नं रवि प्रकल्प्यानीतो विषुवकालो घ. ५७१७.४ क्रांतिऋणांशाः ७।३२ चरपलानि च ३६.३ ऋण, चरकालं विपरीतचिन्हं विषुवकाले दत्वा प्राप्यते घट्यादि ५७/४३.७। पुनः सूर्योदये स्प. सू. रा. ९।२२।४५।६ विषुवकालो घ. ४९।५.६ ऋणचरेण प. १११ रहितो घ, ५०५६.६। एनं कालं घटथादे ५७/ ४३.७ रपनीय शेषकालो घ. ६.४७.१। अयं काल; स्वषष्टयुत्तरतिशतांशेन प. १.१ रहित इष्टकालो घ. ६४६ (३) प्रकारान्तरेण दिनमानमाह । क्रान्त्यक्षजस्पर्शगुणाहतिर्या सा व्यस्तचिन्हेप्सितकोटिजीवा । तस्या धनू रामहृतं दिनस्य घट्यादि मानं सुलभप्रकारम् ॥६॥ विव-क्रांतिस्पर्शज्याऽक्षांशस्पर्शज्ययोर्गुणनफलं व्यस्तचिह्नमभीष्ट कोटीज्या भवति । तस्या यद्धनुस्तदंशानां तृतीयोभागो घटिकादि दिनमानं स्यात् । उदा०--अक्षांशाः २३ क्रांतिर्धनांशाः २० । अक्षा. स्प. ज्या. .४२ क्रां.स्प. ज्या ३६ गुणनफलं -१५ धनं व्यस्ताचिन्हं -.१५ । इमामिष्टकोज्यां प्रकल्प्य लब्धं धनुरंशादि ९८१३८ विभक्तं घटथादि ३२।५३ दिनमान लभ्यते। (४) प्रकारान्तरेण नतांशोन्नतांशसाधनम् । नतकालांशापमाक्षकोज्यात्रयवधान्विते । क्रान्त्यक्षज्यावधे कोज्यानताज्ज्यावोन्नतोद्भवा ॥ ७॥ विव०-नतकालांशाः, अक्षांशाः, क्रान्त्यंशाः, एतेषां कोज्यानां वधेन संस्कृतः क्रान्त्यंशाक्षांशज्यावधोऽभीष्टकोज्या स्यात् । तस्या धनुर्नतांशाः । अभीष्टकोज्या यदीष्टज्या कल्प्येत तर्हि तद्धनुरुन्नतांशा भवंति । उदा०-अक्षांशाः २३ क्रांतिरंशा १० दक्षिणानतकालांशाः १५ । एतैर्मा- नैनवांशोनसांशसाधनं क्रियते । SHREE ।

·त्रिप्रश्नाधिकारः १९१ नतकालांशकोज्या .९७ क्रांतिकोज्या .९८ अक्षांशकोज्या ९२ त्रयाणां घात •८७३ । पुनः क्रांतिज्यया--१७ गुणिताक्षांशज्या ३९। तदा फलं •०६६ पूर्वघातेऽ.८७३ स्मिन् युक्तेऽभीष्टकोज्या + ८०७ । ततोऽशा ३६।११ नताशा वोन्नतांशा ५३।४९ लभ्यते । (५) प्रकारान्तरेण दिगंशसाधनम् । अक्षोन्नतांशजीवोत्थघाताना क्रांतिशिंजिनी। भक्ताक्षोन्नतकोटिज्याघातेन ज्या दिगंशजा ॥ ८॥ विव०-अंक्षाशोन्नतदोाघातेन हीना क्रांतिजीवा कार्या। अक्षांशो- नतांशकोटीज्या घातेन च भाज्या । फलं दिगंशज्या ततोऽशा दिगंशाः । उदा०-अक्षांशाः २३ उन्नतांशाः ५३१४९,अक्षां. ज्या .३९, उन्न.ज्या. .८० । अनयोर्घातेन -३१२ रहिता क्रांतिज्या-.१७ । तदा लब्धांक:-.४८ । अक्षांशकोज्या ·९२, उन्न. कोज्यया ५९ गुणिता तदा फलं .५४ । अनेन यदा लब्धांको-४८ भाजितस्तदा लब्धं--८८८ । इयं दिगंशानां ज्यका । ततो दिगंशाः ६२।४४ ऋणं नाम दक्षिणाः । (६) किरणवक्रीभवनसंस्काराः । खांका ९० नतांशाः क्रमशो लवाना- स्तदा कलाः स्युः किरणार्थहानिः । रदा ३२ गुणोष्ठा २३ नगचंद्रकाः १७ स्यु--- श्वतुर्दशे १४ शा ११ नव ९ चाष्ट ८ शैलाः ७॥ ९॥ पट ६ सार्धवाता ५, असवो ५ ह्यथाष्ट नगे ७८ नताशे श्रुतय ४ त्रिशैले ७३ । तिस्रः ३ शरांगे ६५ द्विमिताः २ शराब्धा ४५ वेका १ ख० मभ्रेऽन्यलचेऽनुपातः ॥ १० ॥ विव०-वास्तवनतांशेभ्यो दृश्यनतांशाः किरणवक्रीभवनयोगादूना दृश्यते । यदा वास्तवा नतांशा नवत्यंशमितास्तदा वक्रीभवनसंस्कारो रदमित- लिप्ता ऋणम् । यदा वास्तवनतांशाः क्रमेणैकेनांशेन न्यूनास्तदाऽयं संस्कारः क्रमेण २३, १७, १४, ११, ९,८,७, ६, ५३, ५ कला ऋणम् । एवं नते- रशीत्यंशपर्यंतं संस्कारकलाः पठिताः । अप्रेऽष्टसप्ततितमें शे ताश्चतस्रस्त्रिस- प्ततितमेंऽशे तिस्रः पंचषष्ठितमेंऽशे द्वे पंचचत्वारिंशेऽशे त्वेका खमितेंऽशे पूर्ण- कला संस्कारो ज्ञेयः । अन्यांशे मध्यगतें शेऽनुपातन संस्कारकला आनेयाः । andey ·१९२ सर्वानंदकरणम् वास्तवनतांशा नाम गणितागता इति वेद्यम् । दृश्यनतांशाः संस्कारकलावर्धिता वास्तवनतांशा भवंति। उदा०--यदि सूर्यनतांशा ८५ उपलभ्येरंस्तर्हि तेषां दृक्प्रतीत्यर्थं तेषु संस्कारकला ९ ऋणं दत्वा दृश्यनतांशा ८४१५१ अवगम्याः । ग्रहगणिते, अक्षांशसाधने, उदयास्तगणिते, वेधसाधने चासौ संस्कार आवश्यकः । (७) संधिप्रकाशकालानयनं तस्य लघिष्टमानं च । अपमाक्षजकोज्यकावधाता ऋणगोऽभ्राग्न्यणवः फलाद् भुजज्या । चरजाऽपगतेष्टकोटिजीवा धनुरंशांग ६ लवस्तु नाडिकाः स्युः ॥ ११॥ रहिता धुदलेन ता भवेत्स्फुटसंध्याऽथ फलज्यया हताः। ऋणमब्धिगजास्विलाणवोऽपमजीवा परमाल्पसंघिदा ॥ १२ ॥ •१५८४ विव०-अक्षांशक्रांतिकोज्याघातेन, गोऽभ्राग्न्यणवो '३०९ भाज्यास्ते- भ्यश्चरज्या विशोध्या तदेष्टकोज्या संपद्यते । तचापांशेषु षड्भक्तेषु घटथादिमानं लभ्यते तदिनार्धन रहितं कार्यम् । शेषं घट्यादि संध्याकालमानं स्यात् । अथर्णराशि १५८४ रक्षांशज्यागुणित इष्टज्या भवेत् । तच्चापतुल्या यदा रवे क्रांतिर्भवेत्तदा संध्याकालस्य परमाल्पमानं स्यात् । उदा०-अक्षांशाः २६।१२ क्रांतिः + अं. २३।२७ तदा संध्याकालमाना- नयनम् । अक्षांशकोज्या .८९७३ गुणिता क्रां. कोज्या .९१७ । गुणनफलेन .८२२८ ऋणगोभ्राग्न्यणून --३०९ विभाज्य भजनफलं-.३७५५ लभ्यते । आस्मन् दिने चरं घ. २।३.३ तदंशाः १२।२० चरज्यां + ०२१३५ भजनफलाद् बीजरीत्याऽपहृत्य लब्धष्टकोज्या-५८९० । अस्याश्चापांशाः १२६।६ षड्भक्ता घट्यादयः २१।१ । अस्मात्कालाद् दिनाधं घ. १७१३ विशोध्योपलब्धः संधि- प्रकाशकालो घट्यादिः ३१५८ परमाल्पसंधिप्रकाशकालसाधनार्थमक्षज्यया .४४ऋणं .१५८४ संगुण्य- लब्धा क्रांतिज्या-.०६९७ । ततः क्रांत्यंशेभ्य-३१५८ श्वरं प. १९.५ प्राप्यते । क्रांतिकोज्यान .९९७६ लभ्यते । तस्मादुपर्युक्तवत्क्रांत्यक्षकोज्यावधेन ·८९५२ ऋणं -३०९ विभज्याप्तात्--३४५१ चरज्या-०३४४ मपहृत्येष्टकोज्या-.३१०७ ततो धनुरंशाः १०८१६ षडाप्तास्तदा घट्यादे १८।१ दिनार्धन घ. १४।४० रहितात्प्राप्तः परमाल्पसंध्याकालो घट्यादिः ३।२१ ·त्रिप्रश्नाधिकारः १९३ (८) परमक्रान्तेहासर्द्धिनियमः । दिनकरपरमापमोऽघ्रियुग्दो- लिव ( अं. २२३) मितो भविता च वर्धिता च । पुनरपि स मरुत्कलोनतत्वां शमित ( अं. २४/५५) लवानिति गण्यते सुतज्ञैः ॥ १३ ॥ विव०- रविपरमक्रांतिवर्षानुवर्षे सूक्ष्मप्रमाणेन हसति । हासपरममानं प्राप्य सांशादि २२।३० भविष्यति । तदा तथैव वर्धिष्यमाणा कालांतरेणांड शादिः २४।५५ भवितेति तज्ज्ञैः पंडितवरैः परिगण्यते । (९) ग्रहसंस्थामयनांशस्वरूपं चाह । आत्मानमुर्वी परितो भ्रमन्ती पर्यति बृंहिष्ठतनुं खगेशम् । दीर्पण वृत्तेन तदेकनाभि स्थितं त्विदं वेधसुयुक्तिसिद्धम् ॥ १४ ॥ विव०-पृथ्व्यात्मानं परितो भ्रमंती प्रथिष्ठतनुं ग्रहाधिपं सूर्यमपि नक्ष- त्रेषु स्वगत्या दीर्घवर्तुलाकारकक्षामार्गेण पर्येति प्रदक्षिणां करोति । अयं सिद्धांतो वेधयुक्त्या गणितयुक्त्या च प्रस्थापितः । ग्रहगमनमागस्य दीर्घवर्तुलत्वं सूर्यादीनां बिंबवेधेन शंकुच्छिन्नगणितेन चोत्पद्यते । सूर्यतुलनया पृथ्व्य- त्यन्ततन्वाकारा । लघ्वाकारवस्तुनो बृहदाकारवस्त्वभितः परिभ्रमणमाकर्ष- णादि नियमानुसारण युक्तियुक्तं प्रतिभाति । नाभौ स्थितां ग्लौः खलु दीर्घवृत्ते पर्येति पृथ्वीमाभितस्तयाकम् । स नीयतेऽथो परमं फलं तु सांगादिलिप्तं खलु सौरगीतम् ॥ १५ ॥ विव- एवं भ्रमन्ती पृथ्वीमपि चंद्रमा दीर्घवृत्तमार्गेण पर्येति । तत्क- क्षाया एकस्मिन्नाभौ भूस्तिष्ठति । एवं भ्रमता चंद्रेण सह पृथ्वी सूर्यमभितः प्रदक्षिणां करोति । सांप्रतोपलब्धं चंद्रपरममंदफलं सौरसिद्धांतोक्तमंदफला- षट्मप्तिकलाभिरधिकंस्यात् तस्यमानंतु, अं. ६।१९ सांप्रतमुपलभ्यते । अयनगतिकारणमाह । पृथ्व्याः स्वभ्रमणवशानिरक्षभागाः क्षिप्ताः स्युर्बहिरुडुपार्कजाच्च तत्र ।

·१९४ सर्वानंदकरणम् आकर्षाच्छरदि शनैरितः प्रतीच्या संपातौ व्यणुखशरोन्मिता विलिप्ताः ॥ १६ ॥ ५०.२ विव० -पृथ्व्या दैनंदिनगत्या स्वभ्रमणवशान्निरक्षभागा गतिबाहुल्या- दलाबुमध्यभागवद् बहिः क्षिप्ताः स्युः । तस्मान्निरक्षभागस्थपृथ्व्या व्यासो दक्षिणोत्तरध्रुवयायिव्यासात्किंचिदधिको वर्तते। सूर्याचंद्रमसोरस्य भागस्योपर्या- कर्षणं तस्मात्कारणादधिकमेव । पृथ्व्या इतरभागोपरि तदाकर्षणं किंचिदल्पीयः। एवमाकर्षणस्य न्यूनाधिकत्वात्संपातस्थाने न स्थिरे ते प्रत्यब्दं द्वथणुखशर ५०.२ विकलाः प्रतीच्यां चलतः। वसन्तसंपातः शरत्संपातश्च द्वौ प्रसिद्धावेव । संपातगतिरेवायनगतिईया । (१०) वेधशालास्थानानि भभोगशराश्च । उज्जयिनीपूर्जयपुरकाशीदिल्लीषु पूर्वशालाः स्युः । ब्यूना त्रिशती संप्रति भवति जगति सूक्ष्मवेधगेहतातिः ॥१॥ २९७ ६ २९ २० ५५ ग्रीनिचबर्लिनपारिसन्यूयार्केषूत्तमाः कृता वेधाः। पौष्णांतात्ताराणां सूक्ष्मा भोगा इह प्रवक्ष्यन्ते ॥ २ ॥ दास्राद् भोगांशकलाः कृतचंद्राः षट् च कुंजराक्षीणि । विंशतिरथ खाब्धिर्मिता सप्त च तानाः शिलीमुखप्राणाः ॥३॥ रौद्रस्य त्रिकताः पंचाशच्चाष्टपट् त्रिनाराचाः । ५० आद्री ६८ ग्रामांका भुजपक्षा अथाष्टखक्ष्मा धरेंद्रियैस्तुल्याः॥४॥ २२ पुष्यं १०८ सार्पस्य त्रिशिवा अरिवेदास्त्वकार्कका भुजंगार्थाः । आश्ले गुणमनवो दंतमिता अथशाशिपंचेंदवः शराम्नायाः ॥ ५॥ मृ.६३ पुन. ९३ ५१ ४६ म. १२९ ५८ ३२ हस्तस्य त्रिनगेला पंचगुणाश्चानलाष्टभूमिसमाः। ह. १७३ ३५ चि.१८३ ·तिप्रश्नाधिकारः १९५ स्वा. १८४ ८ अष्टाक्षास्तु युगाष्टाब्जा द्विदृशश्वेशबाहवो नागाः ॥ ६ ॥ ५८ २२ वि.२११ मैत्रस्य द्वियमौष्ठा यमवेदाश्चांकदक्तुल्याः । अनु. २२२ - ૨ ज्ये. २२९ कृतपंच चाग्निासिद्धाः खमथाब्धीष्वश्विनो युगुलवेदाः ॥ ७॥ ० पू. पा. २५४ विश्वेदेवक्षस्य द्वचरिपक्षाः सप्तसिंधवो ज्ञेयाः । २६२ कष्टकरा गुणबाणा अथाद्रिगोलोचनानि भूरामाः ॥ ८॥ ५४ मू. .४७ श्र. २८१ रे वारुणभोगः कुरदा द्विकृताश्च युगामरा नभावेदाः । ३२१ चतुरिषुरामा अंगौष्ठा अथ पूर्ण नभश्च पौष्णांतः ॥९॥ उ. भा, ३५४ २६ दास्राच्छरालिप्ताः स्युनवखाक्षा भारयो यमलसिद्धाः । अ.+५०९ भ.+६२७ कृ. २४२ अष्टरदान्त्रिावनागास्विरसांकाः कनसिंघवः पंच ॥ १० ॥ में -६२८ मृ. ८०३ आद्री -९६३ पुन+४०१ पुष्पं५ व... गुणा अष्टौष्ठा यमवस्वेषवोऽगगुणशैला । .०३ म + २८ पूर्वा +९८२ 3.+७३६ कुत्रिन । जुगनुर्या तानाष्टेला भुजंग शून्यवराः ॥ ११ ॥ ह. --७३१ चि. -:२३ सा--१८४९ वि. -१०८ धृत्येके गुणमान्यंगनंदरामा स्तुरंगनागगुणाः । अनु-११८ ज्ये. -२७३ मू.-३९६ पृ.पा.-३८७ मुन्यभ्रदृशोऽष्टाक्षाद्रील, यमगजनवेंदवस्त्रिदृशः ॥ १२ ॥ उ.स. -२०७ श्र.+१७५८ घ.+१९८२ श-२३ त्रिरसेशाः, कब्धिदिनान्यग्निभुवोऽथार्णवेपुषनंदाः । पू. भा. +११६३ उ. भा. + १५४१ रे -१३ ४,५,६,९ विश्वेद्रा भूपमुखाः षट् च जिनांन्त्ये अवाक् शरा भानाम् ॥१३ १३,१४ १६,१७,१८,१९,२०,२१ २४,२७ , ·१९६ सर्वानंदकरणम् अभिजित इषुतौंष्ठा रसयमलाः कुंभजस्य पंचाष्टौ । २६५ २६ ८५ बाणाश्च लुब्धकस्यार्णवनागाः सागरेंदवो वेद्याः ॥ १४ ॥ ५ +३७०४ +४५५० -२३७५ अभिजित्कुंभजलुब्धकशराश्चतुः खादिरामतुल्यकलाः । खाक्षार्थवेदतुल्याः पंचाद्रिगुणाश्विनस्त्ववागत्यः ॥ १५ ॥ यद्यद्भभोगतुल्यो निरयणखचरोऽस्ति तुल्यकल्पशरः । तत्तन्नक्षत्रयुर्ति विदधाति खगस्त्विति प्रतीयेत ॥१६॥ विव० - वैजयन्तीतारातः शुद्धा निरयणनक्षत्रभोगा उपरि सशराः पठिताः । अभिजिदगस्त्यलुब्धकताराणामपि पठिताः । यस्य खचरस्य भोगशरावुपरि- पठितभोगशरैस्तुल्यास्तस्य तन्नक्षत्रेण सह युतिदृश्यते । शरतुल्यता न सूक्ष्मा- वगम्या । किंचिच्छरान्तरं युति न बाधते ।

·गोलीयक्षेत्राधिकारः १९७ ६. गोलीयक्षेत्राधिकारः। गोलीयं त्रिभुजं क्षेत्रं स्यान्महावृत्तकैः कृतम् । कोणसंमुखदोर्द्रष्टा जात्ये लंबोऽन्यदोधरा ॥ १ ॥ विव० ---गोले महावृत्तानि लघुवृत्तानिच संति। तत्र यानि क्षेत्राणि महा वृत्तकृतानि तवैवान वक्ष्यमाणानि सूखाण्युपयोज्यानि । कोणस्य संमुखो यो भुजः स तत्कोणस्य द्रष्टेति संज्ञितः । जात्ये समकोणलिकोण एकः कोणो नव त्यंशमितः स्यात् । तस्य भुजयोरेकस्य लंबः,अन्यस्य धरा, इति संज्ञे कृते । (१) लंबज्या, कर्णजीवाप्ता कोणोद्भवगुणो भवेत् । आ विव०-(जात्यत्र्यले यत्कोण- संबंधि विवेचनं कार्य तत्संमुखो भुजो लंबाख्योऽन्यश्च धराख्यः) तृतीयभुजः कर्णः प्रसिद्ध एव । केवलेन कोणनाम्ना लंबसंमुख- कोणस्य निर्देशः क्रियते । कर्णज्यया लंबज्यां विभन्य कोणज्योत्पद्यते। उदा०-अलात्तक्षेले कोणाहवर- स्वरैस्तद्दष्टारश्च दीर्घस्वरः प्रद- र्शिताः । इ कोणोऽत्र जात्यः । तस्मात् अज्या-आज्या:इज्या अ (२) भूमिलंबोत्थकोटिज्यावधः स्यात्कर्णकोज्यका ॥ २ ॥ विव०-भूमिकोज्या x लंबकोज्या = कर्णकोज्या उदा०-ऊ कोटिज्या X आ कोटिज्या = ई कोटिज्या । (३) लंबस्पर्शगुणो भूमिज्याप्तः कोणस्पृशज्ज्यका। १५ ·vasihari सर्वानंदकरणम् = अ स्पर्शज्या विव०-लंबस्पर्शज्या : भूज्या = कोण स्प. ज्या उदा०-आ स्प. ज्या : ऊ भुजज्या (४) श्रुतिस्पर्शज्याप्तभूमिस्पर्शज्या कोणकोज्यका ॥ ३ ॥ विव०-भू स्प. ज्या : कर्ण स्प. ज्या = कोणकोटिज्या उदा०-ॐ स्पर्शज्या ई स्प. ज्या = अ कोटिज्या (५) कोणदयस्पर्शजीवावधेनोद्धृतरूपकम् । कर्णकोज्या (६) थकोणस्य कोज्याऽन्यभुजदोर्यया ॥४॥ विभाजिता भवेल्लंबोद्भवकोटिजशिंजिनी। विव० -(५)१ कोणद्वयस्पर्शजीवापातः = कर्णकोटिज्या उदा०-१:अ. स्प. जीवाxउ स्प. जीवाई कोटिज्या (६) कोणकोज्या अन्यकोणभुजज्या लंबकोटिज्या उदा० --अ कोज्या उ भुजज्या=आ कोटिज्या (७) सर्वत्र कोणदोाः स्युष्टज्याप्ताः क्रमात्समः ॥ ५॥ विव-आधानि षट् सूत्राणि जात्यत्र्यससंबंधीनि वेद्यानि । सप्तमादप्रो- दितानि सर्वत्र जात्याऽजात्यव्यस्तेषूपयोज्यानि । कोणज्या तत्संमुखभुजज्या, अस्मात्समानमेवोत्तरं स्यात् । अमुजज्या उदा० इ भुजज्या उभुजज्या आ भुजज्या ई.भुजज्या ऊ भुजव्या (८) न्यूनिता द्रष्टकोटिज्याऽन्यदोः कोज्यावधेन वै । अन्यदोर्मोर्विकाहत्या भक्ता स्यात्कोणकोज्यका ॥ ६॥ विव द्रष्ट्रकोटिज्या-शेषभुजद्वयकोज्याघातः द्रष्ट्रसंमुखकोणकोज्या शेषभुजद्वयभुजज्याघातः उदा०- आकोज्या-ईकोज्या x उकोज्या अकोणकोटीज्या ई भुजज्या ४ ऊ भुजज्या (९) कोणकोज्याऽन्यकोटीज्यावधेनाड्याविभाजिता अन्यदोा वधेनैषा द्रष्टकोटिज्यका भवेत् ॥ ७ ॥ विव०- कस्यापि कोणस्य कोज्या + अन्यकोणकोज्यावधः द्रष्टकोज्या अन्यकोणदायविधा - - ·गोलीयक्षेत्राधिकारः % 3D १ HAL १ - X उदा०- अ कोज्या + इ कोज्या X उ कोज्या आभुजकोज्या इ भुजव्या x उ भूजज्या (१०) भुजयोरन्तरार्धज्या योगार्धगुणभाजिता । तद्दोर्मध्यगकोणार्धस्पर्शज्याप्तापि सा पृथक् ॥ ८ ॥ दोष्णोर्मिदर्घकोज्यापि योगार्थकोज्ययोद्धृता। स्पर्शज्यया तयैवाप्तप्सितौ स्पर्शगुणाविमौ ॥ ९ ॥ आयेन युग वियुक्त्यन्यचापं कोणौ बृहल्लघू । तयोर्गुरुलघू वाहू द्रष्टा भवतः क्रमात् ॥ १० ॥ {३ (आ-ई )} भुजज्या आयेष्टस्पर्शज्या {1 ( आ + ई )} भुजज्या स्पर्शज्या {३ (आ-ई)} कोटिज्या द्वितीयेष्टस्पर्शज्या { (आ+ई )} कोटिज्या इस्पर्शज्या द्वितीयचापं + आधचापं = बृहत्कोणो नाम अकोणः द्वितीयचापं - आद्यचा लघुकोणो नाम इ कोणः अकोणस्य द्रष्टा भुजः आ बृहद्भुजः, इ कोणस्य द्रष्टा भुजः ई लघुभुजः स्यात् । बाहू तन्मध्यकोणश्च यदा ज्ञातास्तदेतरी कोणावेव ( ११ ) मथास्राभ्यां तल्लग्नाच्च भुजादपि ॥११॥ शेषवाहू विजानीयात्कोणदोष्णां परस्परम् सूत्रे विनिमयादस्मिन् स्पर्शज्याऽत्र गुणो भवेत् ॥ १२ ॥ विव०- यदा गोलीयत्र्यस्र द्वौ भूजौ तन्मध्यगतकोणश्च ज्ञाताः सति तदा तस्य व्यस्रस्यान्यौ कोणावनेन सूत्रेण ज्ञायतें। (११) तदा व्यस्ले द्वौ कोणौ तल्लग्नभुजश्च ज्ञातास्तदैतत्सदृशेन सूत्रेण तत्व्यत्रस्येतराणि मानानि ज्ञायन्ते । किंतु तदा मूले कोणस्थाने तत्संमुखो बाहुर्बाहुस्थाने संमुखस्थकोणो वाच्यः । अत्र स्पर्शज्या गुणको ज्ञयो न तु भाजकः ।। उदा० [1 (अ- इ) ] भुजज्या ४ (क) स्पर्शज्या = आयेष्टस्पर्शजीवा (अ +इ)] भुजज्या [३ ( अ -इ) ] कोज्या [६ (अ + इ )] कोज्या इस्पर्शज्या = द्वितीयेष्टस्पर्शजीवा -X * ·२०० सर्वानंदकरणम् विव० -२ भुजज्या आद्यस्पर्शज्याचापं + द्वितीयस्पर्शज्याचापं = बृहद्भुज आ लभ्यते आद्यस्पर्शज्याचापं - द्वितीयस्पर्शज्याचापं = लघुभुज ई लभ्यते (१२) भुजाभ्यां पृथगूनं स्याद्भुजत्रययुतेर्दलम् । शेषयोर्ये ज्यके घातस्तयोभक्तो वधेन वै॥ १३ ॥ अपास्तबाहुशिंजिन्योः फलान्मूलं ज्यकोप्सिता । धनुर्द्विघ्नं भवेत्कोणो यस्य द्रष्टाऽनपास्तदोः ॥ १४ ॥ V(भुजबर्यक्याधं-ई) ज्या (भुजवयक्याधै-ऊ)ज्या ई भुजज्या X ऊ भुजज्या अनपास्ता अत्यक्तश्वासी दोर्भुजश्चानपास्तदोः । (१३) विद्रष्टुः परिमित्यर्धात् परिमित्याश्च खंडतः। दोाघातः शेषवाहुज्यकाघातेन भाजितः ॥ १५ ॥ फलान्मूलं कोज्यकेष्टा कोणो द्विघ्नं धनुस्ततः । विव-परिमिति जत्रयैक्यम् । तस्यार्धस्य ज्यया गुणिता द्रष्टहीनस्य परि- मित्यर्धस्य भुजज्या शेषबाह्वोष्टारं वयित्वान्ययोर्भुजज्यावधेन भाजिता कार्या । भजनफलान्मूलं प्रोह्य तदीष्टा कोज्या कल्प्या । तस्या यद्धनुस्तद् द्विगुणं कार्यम् । द्रष्टसंमुखोऽसौ कोणः स्यात् कोणार्धकोटिज्या परिमित्यर्धज्या - द्रष्ट्टहीनस्य परिमित्यर्धस्य ज्या शेषभुजज्याघातः उदा० अ कोज्या_V(आ + ई + ऊ)} ज्या x{३ (ई+ऊ-आ)} ज्या ई भुजज्या X ऊ भुजज्या (१४) कोणत्रययुतेरर्धादस्मात्कोणेन चोनितान् ॥ १६ ॥ कोज्याघातः शेषकोणज्यावधाप्तः पदं ततः। इप्सिता ज्या धनुस्तस्या द्विघ्नद्रष्टा भवेद्भुजः ॥ १७ ॥ विव:-कोणत्रययुत्यर्धकोज्याकोणोनस्य कोणत्रयैक्यार्धस्य कोज्यया गुणिता शेषकोणद्वयस्य जीवयोतिन भक्ता स्यात् । लब्धेर्मूलमिष्टज्या तस्या धनुर्द्विगुणं द्रष्टा भुजः स्यात् उदा० अ भुजज्या V (अ+इ+उ)} कोज्या x{३ (इ+उ-अ)} कोज्या इसुजज्या उभुजज्या

·गोलीयक्षेत्राधिकारः
२०१
(१५) कोणत्रयैक्यातस्तः पृथकूकोणावपाहतौ ।
शेषकोज्यावधः संशोधितयोावधोद्धृतः ॥ १८ ॥
फलान्मूलं कोज्यकेष्टा तस्याश्चापं द्विसंहतम् ।
अनपाहतकोणस्य संमुखस्थो भुजो भवेत् ।। १९ ॥
विव०-कोणत्रयैक्यार्धात् कावपि कोणौ पृथक् संशोधितौ स्याताम् ।
तदा शेषद्वयस्य कोज्ययोर्घातं संशोधितकोणज्यावधेन भजेत् । भजन
फलस्य मूलमिष्टां कोज्यकां प्रकल्प्य तस्य धनुर्द्विगुणितं कार्यम् । तदात्वसंशो-
धितकोणस्य संमुखस्थो भुजो लभ्यते ।
आ कोटिज्या
_V {(अ+उ-इ)} कोज्याx३ {(अ+ इ-उ)} कोज्या
इ मुजज्या Xउभुजज्या
(१६) कोणकोज्या तदभ्यर्णवाहुजीवावधाहता
बाड्वोः कोटिज्यकाघातयुक्ता स्याद् द्रष्टकोज्यका ॥२०॥
विव०-कोणस्य निकटे यौ भुजौ स्तस्तयोावधाहता तत्कोणकोटिज्या
तयोरेव भुजयोः कोऽययोर्वधेन युक्ता कार्या । तदा द्रष्टुर्भुजस्य कोटिज्या भवति।
तस्या धनुर्द्रष्टा स्यात् ।
उदा०-आ कोटिज्या = ई कोज्याxऊ कोज्या + ई भुजज्या
Xऊ भुजज्या ४ अ कोज्या
(१७) द्रष्टुकोज्या तदभ्यर्णकोणजीवावधाहता ।
कोणकोज्याघातहीना शेषकोणस्य कोज्यका ॥२१॥
विव०-द्रष्टकोज्या ४ द्रष्टभुजांतिककोणदोज्यावधः
द्रष्टभुजांतिककोणकाज्यावधः
= द्रष्ट्रसंमुखकोणकोटिज्या
ततो धनुष्टसंमुखकोणः
उदा०
अकोटिज्या = इ भु. ज्या ४ उ कोज्या ४ आ कोज्या
ई कोज्या ४ उ कोज्या
एवं गोले सप्तदश सूत्राणि पठितानि वै ।
उल्लखितान एतेषां संख्या विवरणे कचित् ॥ २२ ॥

·noriopes २०२ सर्वानंदकरणम् ७ विपरिणामाधिकारः पूर्वखंडोक्त प्रकारा अत्र संक्षेपतः पद्यचतुष्टयेन व्याख्यायन्ते । अब त्रिज्याऽयुतोन्मिता कल्पिता । भोगशराभ्यां विषुवांशक्रान्त्यानयनमाह । शरस्पर्शजीवां नवाद्रयकरामे ३९७९ हतां भोगकोऽयोद्धृतां पातयेद्वै । शत १०० ज्यंककाष्ठा १०९ ततः स्पर्शमाः प्रभोगात् स्पृशज्ज्या भवेद्वैषुवोत्या ॥ १ ॥ विव०- भोग स्प. ज्या १०० ३९७९ शरस्प. ज्या विषुवांश स्प. ज्या. = १०९ भोगकोटिज्या उदा०-शके १८४७ माघ कृ. ३ भौमे इ. घ. २७/३७ स्प. चं. अं. १७०५३। ४९.६, चं. शरः + अं.४।२०।२९-३ १६०२०० वि. स्प. ३९७९४७६० == -१४७० + ३०७ १०९ ११६३ = १७३२१४० स्प ज्या. अतो विषुवांशा १७३।२१।४० लभ्यंत । पृषत्कोटिजीवाघ्नभोगोत्थमौर्वी द्विविश्वषुपक्षो २५१३२ धृता चान्विता स्यात् । नवाशा १०९ तखाशा १०० घ्नबाणज्ययेष्टा भवेत् क्रान्तिजीवाऽथ चापोऽपमः स्यात् ॥ २॥ विव.-- क्रांतिज्या शरज्या ४१००.. शरकोज्या x भोगज्या १०९ २५१३२ ७५७४१०० ९९७१४१५८२ उदा०-क्रां. ज्या १०९ २५१३२ ६९४+६२८-१३२२ = ७३६ 10" ज्या तस्मात् क्रांतिः = + ७° ३६ । विषुवांशक्रांतिभ्यां सायनभोगशरानयनम् । नवाबेंदु १०९ हृवैषुवस्पर्शजीवा शतघ्नी १०० युतांकादिनन्दाग्नि ३९७९ निघ्न्या । %3D %3D mpu ·विपरिणामधिकारः + - स्पृशज्जीवया क्रांतितो वैषुवाको- ज्यकामक्तया भोगजस्पर्शमौवीं ॥३॥ _विषु. स्प. ज्या. ४१०० क्रां. स्प. ज्या x ३९७९ विव० भोग स्प.ज्या = विषु, कोज्या -११६३४१०० उदा-भोग स्प ज्या. १०९ - १०६७-५३५ १६०२ = =९०।६।१०" स्प. ज्या ::.स्प. चंद्रः = १७०° ५३ ५० द्विरामेन्दुतत्त्वो २५१३२ धृतक्रांतिकोज्या विनिघ्न्या ज्यया वैषुवादुनिता स्यात् । शतघ्नी १०० नवाāदु १०९ हृत्क्रांतिजीवे- प्सितज्याऽथ चापः स्फुटः खेटबाणः ॥४॥ क्रां. ज्या४१.० क्रां. कोज्या × विषु ज्या विव० --शरज्या = १०९ २५१३२ १३२२४१०० ९९१२४११५५ उदा०-शरज्या १०९ २५१३२ = १२१३-४५६ = ७५७ - ४० २०.५ ज्या :. चंद्रशरः = + ४०२१ प्रकारान्तरेण भोगशराभ्यां विषुवाशक्रान्त्यानयनम् । शरस्पर्शजीवा ग्रुसद्भोगजीवा विभक्तप्सिता स्पर्शजीवा तदुत्थम् । धनुस्त्वाधसंज्ञं परक्रांतियुक्तं खरांशोस्त्वभीष्टः परापक्रमः स्यात् ॥ ५ ॥ तदुत्थज्यकाकोज्यके बाणजीवा द्युसद्भोगजातस्पृशन्मौर्विकान्यौ । क्रमाच्चाद्यचापज्यकाकोज्यकाप्ते- ऽपमज्या तथा वैषुवस्पर्शजीवा ॥ ६ ॥ - %- ·२०४ सर्वानंदकरणम् - विव०-शर स्प. ज्या भोगज्या = आद्यकोण स्प. ज्या. आधकोणः + रविपरमक्रांतिः = इष्टा परमक्रांतिः इष्टपरमक्रांतिज्या ४ शरज्या क्रांतिज्या आद्यकोणज्या इष्टपरमक्रांतिकोज्या x भोगस्पर्शज्या विषुवांश स्प. ज्या. आद्यकोणकोज्या उदा०-चं. शरः + ४१२० १३०",अस्य ज्या. ०७५७,कोज्या .९९७१,स्प. ज्या. •०७६१ स्प. चं. १७० °१५३।५० अस्य ज्या .१५८२,कोज्या-.९८७४ स्प.ज्या-१६०२ आद्यकोण स्प. ज्या. = .०७६१ : .१५८२ = . ४८१० = २५° ४१ स्पर्श ज्या .. आद्यकोणः = २५°४१ आद्यज्या . ४३३४, आद्य कोज्या.९०१२ :.२५°४५+२३° २७ ४९° ८ इष्टपरापमः इष्टपरापमज्या = •७५६२ इष्टपरापमकोज्या '६५४३ ७५६२४०७५७ .:. क्रांति ज्या = १३२३=७०३६." ज्या '४३३४ ७० ३६ विषु. स्प. ज्या. = ६५२३४.१६०२ --११६३= -६ ३८.३ स्प. ज्या. .९०५२ विषुवांशाः = १८००-६°३८.३-१७३°२१.७ विषुवांशक्रांतिभ्यां भोगशरानयनम् । क्रांतिस्पृशज्या विषुवज्यकाते टाऽऽद्यस्पृशज्ज्याऽऽद्यधनुस्त्विहोनम् । क्रान्त्या तु भानोः परया तदा स्या- दप्सितोऽसौ परमोऽपमश्च ॥ ७ ॥ ज्येतोऽपि कोज्याऽपमजीवयाऽय स्पर्शज्यया वैषुवतो विनिघ्नी । आद्याद् ज्यया कोज्यकया विभक्ता ज्येषोद्युसत्स्पर्शगुणः क्रमेण ॥ ८॥ विव०-क्रां. स्प. ज्या : विषुवांशज्या = आद्यस्पर्शज्या :.क्रांतिः ।

·विपरिणामाधिकारः २०५ %3D - - आद्यकोगः-र. प. क्रां. = इष्टपरमक्रांतिः इष्टपरमक्रांतिज्या क्रांतिज्या शरज्या: आद्यकोणत्या इष्टपरमक्रांतिकोटिज्या × विषुवांशस्पर्शज्या भोगस्पर्शज्या आद्यकोणकोज्या उदा०-आद्यस्पर्शज्या = १३३५:११५५=१.१५९८ ४९०८ स्प. ज्या. .:. आद्यकोणः ४९०८ ज्या '७५६२, कोज्या '६५४३ ४९०८-२३° २७-२,०४१ इष्टपरापमः तस्य ज्या .४३३४ कोज्या .९-१२ शरज्या = ७.१७-४२०. ज्या '७५६२ :. शरः = + अं.४क २०.५ .९०१२४.११६३ भोग स्प. ज्या%3D = १६०२ अंश.२स. ज्या. .:. भोगः अं१७०५३८ स्कुटध्रुवशराभ्यां सायनभोगशरानयनम परापमस्पर्शजीवाध्रुवकोज्याहतिर्भवेत् । स्पृशज्ज्येष्ठा: धनुस्त्वाधं तज्ज्यानी स्फुटबाणजा ॥ ९ ॥ स्पर्शज्या स्यात् स्पर्शमावीप्सिता, तच्चापसंयुतः । स्फुटध्रुवो भवेद् भोगः सायनोऽथाद्यकोज्यया ॥ १० ॥ भक्ता स्फुटेषुकोज्याभीष्टा कोज्याऽस्या धनुः शरः । विव० (१) रविपरमक्रांतिस्पर्शज्या स्फुटध्रुवकोज्या आयेष्टस्पर्शज्या अस्या धनुराधसंज्ञम्। (२) आद्यज्या ४ स्फुदशरस्पर्शज्या = अपरेष्ठस्पर्शज्या (३) अपरष्टस्पर्शज्याया धनुः + स्फुटध्रुवः = सायनभोगः (४) स्फुटशरकोटीज्या : आधकोज्या = इष्टकोज्या,अस्या धनुः शरः । उदा०--श्रवणस्य स्फुटब्रुवो राश्यादिः ९।१०० अस्य कोज्या = १७४ स्फुटशरांशास्त्रिंशदुत्तराः । अस्य स्पर्शज्या = ५७७३, कोज्या०८६६१, आभ्यां सायनभोगशरी साध्येते। परमति:२३०२७ अस्याः स्पर्शज्या = ४३४। तस्मात् ·२०६ सर्वानंदकरणम् (१)आयेष्टस्प. ज्या = ४३४४.१७४ = ०७५५ = ४° १९ स्पर्शज्या अस्याश्चापः = ४०१९ अस्य ज्या = •०७५३ (२) अपरेष्ठस्पर्शज्या = ५७७३४ ०७५३ = •०४३४५ = २०२९ स्प. ज्या (३) सायनभोगः = २८०० - २०२९ = २८२ २९ (४) शरकोज्या = .८६६१ : ९९९१ = ८६६९ =२९°५३ कोज्या :. शर:=+२९° ५६ उत्तरः सायनभोगशराभ्यां स्फुटभोगशरानयनम् परापक्रमकोस्पर्शज्योनो बाणस्पृशज्ज्यया ॥ ११ ॥ भोगज्याया वधस्तद्हत कोज्यास्पर्शज्ययोर्हतिः । भोगेष्वोः स्पर्शजीवेष्टा चापमिष्टमिता भवेत् ॥ १२ ॥ भोगयुक् तद् ध्रुवोऽथेष्टचापकोज्याविमर्दिता । बाणकोज्येष्टकोज्याऽस्या धनुः स्फुटशरो भवेत् ॥ १३ ॥ विव०-(१) इष्टस्पर्शज्या- शरस्प ज्या ४ भोगकोज्या शरस्प. ज्या X भोगज्या - परमक्रांतिकोस्पर्शज्या अस्याश्वापं इष्टचापम् (२) भोगः + इष्टचापं = स्फुटध्रुवः (३) शरकोज्या ४ इष्टचापकोज्या = स्फुटशरकोटिज्या अल्याश्चापं = स्फुटशरः उदा-श्रवणस्य सायनभोगो राश्यादिः१ १२।२९ अस्य ज्या = -- ९७६४, कोज्या .२१६१ श्रवणशरोंऽशादिः २९॥५३, उत्तरः । तस्य स्प.ज्या = ०५७४६ कोज्या = ८६७० । परमक्रांतिः = २३°२७ । अस्याः कोस्पर्शज्या = २३०५॥ अत्र श्रवणस्य स्फुटभोगशरावानीयते । ५७४६४ "५१६२ "१२४२ (१) इष्टस्पर्शज्या १९७६४४:५७४६ - २.३९५ -२८८६ '०४३३ = - २०२९ स्पर्शज्या ::. इष्टचापं = २० २९ (२) स्फुटध्रुवः = २८२° २९ - २० २९ = २८०० (३) स्फुटारकोज्या = .८६७०४ .९९७ = •८८६ = ३०°कोज्या तस्मात्स्फुटशरः = ३०° उत्तरः %3D PROM S NE ·सूर्यग्रहणाधिकारः ८ सूर्यग्रहणाधिकारः प्रकारान्तरेण लिभोनलग्नस्य तन्नतांशानां च साधनम् । (१) स्वग्रामयाम्योत्तरवैषुवज्या परापमस्पर्शगुणेन निघ्नी इष्टा स्पृशज्ज्या धनुरत्र लंबो:- (२) थाप्ता स्पृशज्ज्या विषुवांशजाता ॥ १ ॥ परापमात्कोज्यकया स्पृशज्याऽ- भीष्टा धनुर्लम्बगलग्नमेतत् ( ३ ) परापमज्याहतवैषुवांश- कोज्येष्टकोज्या धनुरत्र कोणः ॥ २ ॥ विव० -पंचकर्मासिद्धोऽयं प्रकारः। पद्यद्वयेन कर्मनयमाह । (१) इष्टस्थान इष्टसमये च प्राग्वद याम्योत्तरविषुवांशा आनेयाः। तपां भुजज्या रविपरमत्रांति स्पर्शज्यया गुण्या, तदेष्टस्पर्शज्या भवति । ततश्चापं लंबाख्यम् । (२) पुनर्वि- पुवांशस्पर्शज्या रविपरमक्रांतिकोटिज्यया भाज्या, तदा लंबमूललग्नस्य नाम याम्योत्तरलग्नस्य स्पर्शज्या लभ्यते । ततो याम्योत्तरलग्नमानेयम् । (३) अथ विपुवांशकोज्या परमक्रांतिज्यया गुण्या, तदेष्टकोज्या भवति । तस्या धनुरत्र कोणाख्यम् । उदा.--आवन्त्यक्षांशाः २३१९ तब यदा याम्योत्तरविषुवांशाः२५७, सदा त्रिभोनलग्नं तन्नतांशाश्च साधनीयाः । (१) लंबस्पर्शज्या = २.५७° ज्याx२३ २७ स्पर्शज्या =-९७४४४.४३३८-- ४२२७-२२०५५ स्प. ज्या ::. लंबः =२२५. (२) लंबलनस्प. ज्या =२५७ स्प. ज्या: २६°४७ कोज्या =४.३३१५, ९१७४ = ४.७२१५ =७८०२ स्प. ज्या - २५८०३ स्प. ज्या ::. याम्योत्तरलग्नं २५.०२ (३) कोणकोज्या=२५.७ कोज्या ४२३°२७ ज्या = •३९७९४.२२७०-०८९५३ = ८४°५१ कोज्या :. कोणः = ८४ ५१ ।

·dow सर्वानंदकरणम् मेपादिजकादिषडक्षसंस्था- श्वेद्वैषवांशाः स्वमृगं तु लंबः । स अनितोऽक्षस्य लवरिहार्य तत्तुल्यदिकाः कथिता नतांशाः ॥ ३ ॥ विव-यदा याम्योत्तरविपुवांशा मेषादिषट्के तदा लंबो धन, यदा ते तुला- दिश्ट्के तदाऽयमृणम् । तं स्वनामाक्षांशैर्वीजरीत्या हीनं कुर्यात्तदा यत्प्राप्यते तदाद्यसंज्ञ, तस्य चिल्लवत् लिभोनलननतांशानां चिन्हं ज्ञेयम् । धननतांशा उत्तरा ऋणनांशाश्च दक्षिणा इति प्राकथितमेव । उदा.- अन विषुवांशा २५७ स्तुलादिपटके तो लंब २२०५५ ऋणम् । अस्मादक्षांशान २३६९ विशो य लब्धा अंशाः - -४६°४ एत आद्यसंज्ञाः । चतुर्थकर्माह - आधस्पृशज्ज्याहतकोणकोज्या- ऽभीष्टा स्पृशज्ज्याऽथ धनुर्धनर्णम् । यथाद्य, गतत् क्षिपलबलग्ने तेन प्रसिध्येत त्रिभहीनलग्नम् ॥ ४॥ विव-आधस्पर्शज्या गुणिता कोणकोटिज्याऽभीष्टा स्पर्शज्या भवति । तस्या धनुरादाय तदाशवद् धनर्ण ज्ञेयम् । तल्लंबलने युक्त्वा लिमोनलग्नंसिध्यति। उदा० आद्यस्पर्शज्यया-१.०३७९ कोणकोज्या-३ गुणिमा तदा लब्धेष्टस्प- ज्यिा-९३॥ तस्या धनु ५०२० राबवणम् । लंबलग्न २५८०२' इदं संस्कृतं तदा त्रिभोनलग्नमंशादि २५२° ४२ लभ्यते । पंचमकर्माह। सुजज्यया कोणजया विनिम्नी ज्याऽऽद्यस्य सोऽभीष्टगुगोऽस्य चापः । त्रिभोनलग्नस्य नतांशकाः स्युः स्वर्णत्वमेषामुपरि प्रदिष्टम् ॥ ५ ॥ विव०-(५)कोणभुजज्याऽऽद्यभुजज्यया गुण्या तदा लिभोनलग्ननतांशानां भुजज्या निष्पद्यते । ततस्त्रिभोनलग्ननतांशाः साध्याः । तेषां धनर्णत्वमुक्तवत् । उदा० ८४°५१ ज्या ४४६८' ज्या= •९९६०४ •७२०० ="७१७१-४५ ५० ज्या.

·सूर्यग्रहणाधिकारः .:. त्रिभोनलमनतांशा ---४.५० आचिहवणम् । उपपत्तिरने द्रष्टव्या । (२) प्रकारान्तरेण रवीद्वादश्य केसरसाधनम् । रवेधिोयों विषुवाख्यकालौ तद्भिद्युतीनं नतमामात् । अब्जेऽधिकऽल्पे नतमेतदिदी: पाक प्रत्यगतक्रियते विलोमम् ॥ १ ॥ विव-इष्टकाले रबेर्वियुवकालो र मेनतकालोऽमि साध्यः । चंद्रस्यापि विपुत्र- कालः साध्यः । एतयोबिपुवकालयोरन्तरमानेयम् । सूर्याचाऽधिक सति तदन्तरं सूर्यविपुवकाले धनमल्पे सत्यूण देवम् । एवं पूर्वाहे. अपराहे त्वेतस्य विपरीतं विधयम् । एवं चंद्रनतं साध्यते । तरमा नतकालांशा अप्यानीयते । स एव नतकालकोणः स्यान्। बान्त्यूनिताः खोकलवा ग्रहाणां शुमांतर तत्तरणेतानम् । लंबेन योगार्धगुणाप्तभेदार्थज्या स्पृशमाबिना नतात् ि॥ २ ॥ विव० ---लिभ क्रान्त्वंशी जी त्या तं गुआंतरं भवति । लंबस्त्वक्षांश- कोतिः । रवे वांतरलंबयोधागावया भुयानरलं मलारन्तराज्या भाज्या नत- कालांशार्धस्पर्शज्ययाऽविभाउमा । पृथग्युतेरर्धनकोज्यकामाऽन्तरार्थकोच्या नतकालावंडात् । स्पर्शज्ययाताय तु ते स्पृशध्ये इष्टे नतम्यास्युतिर्युतांशाः ॥ ३ ॥ विवा-पृथक् च अवांतरलंबोनाकीज्यया वातरलंबानरर्थकोज्या भाज्या! नतकालोणार्धपज्ययाय माज्या! एवं द्वले स्पर्शज्ये लभ्येते । तयोश्चापयोोगोयुतांशाः स्युः। गोलीयक्षेसंबधितामसूबाधारणताः साधिता: ध्रुवान्तरज्यानतकालनीवावधो बुतांशोथगणोदधृतः स्यात् । नतांशजविाऽथ धनुर्नतांशाचंद्रस्य चाप्येवमिमे प्राध्याः ॥ ४ ॥ विव-ध्रुवांतरज्या नतकालकोणज्यया गुण्या युतांशध्यया च भाज्या । तदा नताशजीवा ततो सूर्याय नतांशाच सिध्यति। विप्राविकारोत्तरत्यिापि नतांशाः साध्यन्ते । चंद्रस्यापि चतांशा अनन्या रीत्या प्रसाध्याः । उदा०-शके १८३३ आश्विन कृ३० रवौ सूर्यग्रहणदिने लइकरम्वाल्हेरे इर्शान्तो मध्यमकालमानेन घ, ८॥२७॥ तदा स्प. चं.र. २०७०३८ १३०१ चं. विपुवांशाः २०५१४६ ॥१५" चं. ग. ७६३, र. ग. ५९.७३ विषु. घ. ग. ११.६६ ·१७१५ आद्यचापः २९० सर्वानंदकरणम् चं. वि.३० ३२.२६ र. विषुधांशाः २०५:३९।४२" र. बि. ३२ ८.५ विषुव घ. ग. कलाः ०१५६७२ चं. प. लं. ५६ ५.१२. चं. क्र. -१० २१ २९ राहुः २१००।५३ ॥३१ र.कां. ----१०३८।२६.६ चं. शरः-१८ १५.३ र. क्रां. घ. ग. क.-- ०२१.४७ बेलांतरप.-२८ शरगतिः+७०.४५ मध्याह्नकाले मध्यमकालघ. इष्ट घ. ४ प. २७ ग्रासानयनाथ गणितं क्रियते । अस्मिन् समये र.क्रां.अ.---१०:३६:५६ ध्रुवांतरं, अंशादि१००।३६५६ मध्या- कालस्येष्ठकालादतरं घ. ९॥५५॥ अयं नतकालः । तस्यांशाः ५९।३० रविविषुवांशाः २०५।३५:५४ च. विषुवोशाः २०४।५९।३२ अंतरं अं.०॥३६॥२२ चंद्रस्योनत्वादिदं रविनतकालांशेष्वृणं दत्तम् । तदा शेष ५८°१५३॥३८' चंद्र- नतकालांशा उपरब्धाः । आदाविनतांशसाधनं क्रियते । अक्षांशाः २६:१५॥ प्रथमेष्टस्पर्शज्या -३ ( ध्रुवांतरं-अक्षांशकोटिः )ज्या ३ (ध्रुवांतरं+अक्षांशकोटिः ) ज्या नतकालांशार्धस्पक्षज्या ४५" ३ ( १००।३६ १५६ + ६३° ४५ ) ज्या । (५९°१३० )प. ज्या १८०२५.५ ज्या ८२०:१०.७२ ज्या २९°१४५ स्प. ज्या = .५५८२ = २९०१०.५५. ज्या ५९०७ १८१२५'.५ कोटिज्या द्वितीयेष्टस्स. ज्या.. ८२११०.७२ कोटिया २९०.४५' स्प.ज्या. .९४८७ =१२.२०६०%3D८५°४५ स्प. ज्या अन्यचापः ८५°१९ ऐक्यं ११४ २९५ युतांशाः -X- १ १ १ x -X- . ऐक्यज्या ९१०० नतांशज्या ध्रुवांतरज्या ४ नतकालांशच्या युतांशज्या ·. % १ सूर्यग्रहणाधिकार २११ १००°१३६॥५६ ज्या: ५९°३० ज्या _ ९८२०४८६१६ ११४° २९०५ ज्या '८०० = .९३०४ = ६८०.३० ज्या .:. स्पष्टनतांशाः ६८° ३० चंद्रनतांशसाधने ध्रुवांतरं=९- इष्टकाले चंद्रक्रांतिः =५०-ऋणक्रांतिरं शादिः ९।५८।४६=९९०,५८ ४६ नतकालांशाः ५८°१५३।३० पूर्वसिद्धाः । तदर्ध=२९° २६ ४९ तस्मात् है (ध्रुवांतरं-अक्षांशकोटिः ) = १८०६ ३८ तथा । (ध्रुवांतरं+अक्षांश कोदिः - ८१°५१ : १८२६३८ ज्या :. आद्यस्पर्शज्या ८१२१ १३ ज्या २९०२६ ४९ -- ...५६४ - २९.६८ स. ज्या १८०६ ३८ कोज्या अपरस्पर्शज्या ८१५१५३ कोज्या २९० २६१९. स्प. ज्या = ११.९००४ -- ८५११.८ स्प. ज्या. २४१५ ५६४५ आद्यचापं २९°५८ ध्रुवांतरं ९९० ५८ ४६ ज्या ९८४८ परचापं ८५°११८ नतकालांशाः ५८०५३ ३८' ज्या. .८२६५ युतांशाः ११४ १७६ ५११४)८४३१८ (१९२५० ज्या = +९११४ •९२५१- २७°४० भु. ज्या चंद्रस्य स्पष्टनतांशाः = ६७°४० पूर्वखंडोक्तत्रिप्रश्नकथितरीत्यापि नतांशाः साध्याः। नतांशजीवा परलंबनघ्न्यभीष्टो विलंबो नतभागयुक्तः । कार्या पुरोक्ता किरणार्यहानी रवेविलिप्ता नव लंबनं स्यात् ॥ ५ ॥ विव०--लंबनसंस्कारमाह । चंद्रनतांशानां भुजज्या चंद्रपरमलंबनेन गुण्या नतांशेषु योज्या । एवं सूर्यनतांशेष्वपि सूर्यपरमलंबनेन गुणिता नता- शज्या योज्या । सूर्यपरमलंबनं नवविकलोन्मितं माह्यम् । एवं साधितेष्वीप नतांशेषु प्राक् कथिता किरणार्थहानि कार्या । तदैते नताशा दृश्यनतांशा वेधयोग्या भवति। GHAR ·२१२ सर्वानंदकरणम् उदा० - रविनतांशाः ६८° ३० ज्या '९३ नव संगुणा ८३, विकला लंबनसंस्कारः। तमुक्ता नतांशाः ६८१३०१८। एतेभ्यः पूर्वोक्ता किरणवक्रीभवनो- द्भवा हानिकला २।२३। अपाल्य ६८१२७४२ मिता दृश्यनतांशा लभ्यन्ते । चंद्रनतांशाः ६७।४ । तेषां ज्यया •९२५ गुणितं परमलंबनं कलादि ५६१५ । तदा लंबनसंस्कारकला ५२७। नतांशेषु युक्त्वा लभ्यते नतांशाः ६८। ३२१७ अत्रापि किरणार्थहानिकला २१२६ र्युक्त्वा प्राप्यते नतांशाः ६८।२९।४१. J तेभ्यो नताशेभ्य इनाब्जयोश्च योगार्थभेदाईभुजज्यकाभ्याम् । कोटिज्यकाभ्यां च युतांशभेदार्थस्पर्शमौव्योक्तवादिष्टचापे ॥ ६ ॥ विव-एवं सिद्धा रविचंद्रयोदश्यनतांशा भुगौ तयोर्मध्यगतश्च कोणो युतांशांतरतुल्यो भवति । भुजयोर्योनार्धन्यया भुजांतरार्धज्या विभज्या युतांशांतरार्धस्पर्शज्यया विभाज्या । ताऽऽद्येष्टस्पर्जज्या भवति । पुनर्भुजयो र्योगार्धकोज्यया भुजांतरार्धकोटिज्या विभज्या युतांशातरार्धस्पर्शज्ययापि भाज्या तहान्येष्टस्पर्शज्या लभ्यते । एतत्सर्वं कर्म पूर्ववद्गोलीयक्षेत्रसंयधिना दशमेन सूत्रेण संपद्यते। ३ (६८° २९ ४१"-६८° २७ ४२ ) ज्या उदा० आद्य स्प. ज्या : १ (६८ २९ ४१ +६८° २७ ४२ ) ज्या ११११४° २९, ३० ११४ १७ ३६) स्प. ज्या ५९ . ज्या ३८° २८ ४१.५ ज्या २१७२४ =१०.८७५६८४°४४ ९ स्प. ज्या. -९३०३ ००१७ .:. आद्यचापं ८४०४४ . .०५९.५ कोज्या अन्यष्टस्प. ज्या.- ६८°२८॥ ४२।५ कोस्या ५। ५७॥ स्प.च्या "९९९८ -X- १६०३:३७४६ '३३६८ "००१७ =८९० ५८॥ ८ रूप. ज्या. .'. अन्यचापं ८९° ५८८ ८ .." ५७ ५७ प. ज्या १ १ X. १ A ·सूर्यग्रहणाधिकारः २१३ बृहन्नतांशोऽत्थयुतांशभेदोद्भवज्यकाघात इहैष भक्तः । चापद्वयाद्योगगुणेन जीवेप्सिता धनुः पुष्पवदंतरं स्यात् ॥ ७ ॥ विव० - सूर्यचन्द्रयोर्ये दृश्या नतांशाः साधितास्तेषां येऽधिकास्तषां भुजज्ज्या रविचन्द्रयोयुतांशांतरज्यया गुण्या पूर्वसाधितचापद्वयैक्यभुजज्यया भाज्या । तदेष्टज्या लभ्यते ततो धनुश्चंद्रसूर्यकेंद्रांतरं स्यात् । त्रिभोनलग्नस्य तन्नतांशानां चानपेक्षयैतत्साधितमित्यत्र विशेषः । उदा०-चंद्रस्य दृश्यनतांशाः ६८° २७ ४१" सूर्यस्य दृश्यनतांशा- ६८° २७ ४२ पेक्षयाधिकाः । तस्माचंद्रनतांशानां ज्या ९३०४ युतांशा भेदोंऽशानां ०।११ । ५४ ' भुजज्यया •००३५ गुणिता । तदा गुणनफलं '००३२५६४० । उपरिसाधितमाद्यचापं ८४° ४४.९ त्वन्यचापेन ८९° ५८ .८ युक्तं तदा कोणांशाः १७८ ४३.७ । तेषां ज्यया ०९२९ भक्ते गुण- नकले लब्धेष्टज्या '८३५३ । ततो धनुरंशादि ०।१२।७ लभ्यते । इदं रविचंद्र- योद्देश्यं नाम वेधीपलभ्यं केन्द्रांतरमुत्पद्यते । तेन प्रसिध्येद् ग्रहणं खरांशोः प्राग्वत्तिथेश्चापि सुदृश्यमानम् । भोगांतरं या कथिता तिथिः साऽवलोकयोग्याऽवनिगमकद्रात् ॥ ८ ॥ विव०-एवमुपलब्धकेंद्रांतरेण सूर्यग्रहणे ग्रासो ज्ञायते । वेधेन तिथिरव- गम्या पेत्तस्या मानं दृश्यकेंद्रांतरेण तुल्यं स्यात् । रविचंद्रभागांतराद्या तिथिः साध्यते सा भूकेंद्रादेवावलोकनयोग्या न तु भूपृष्ठतः । उदा० ---विबैक्या क ३११२०५ केद्रांतरेण क १७ हीनं सूर्यग्रास- मानं क. १९।१३.५॥ भक्ता व्यर्कविधोलवा इत्यादिरीत्या यत् तिथिमानमु. स्पद्यते तद् भूमेमध्यादेवावलोकनक्षमा स्यात् । (३) अनेकस्थानमणितं व्याख्यायते । मध्यर्कोत्था वैषुवांशाः क्षितिजस्था यदा समाः । तदा स्थानिककालस्य मध्यमाख्यस्य तुल्यता ॥ ९ । समाक्षांशे भिन्नरेखे स्थले वित्रिभलग्नकम् । नतभागाश्च विश्लेषो विलंबननती समे ॥ १० ॥ भिन्ना भूकेंद्रतो दृश्या तिथिभिन्नोऽपि सायकः । रखासाम्येऽक्षांशभेदे विपरीतानि तानि वै ॥ ११ ॥ एतत्स्मरणमात्रेण ग्रहारंभान्तगावधी। अनेकस्थलसंदृश्यो विगण्येतां सुखक्रियम् ॥ १२ ॥ प्रागुक्तरीतिसंबद्धैः कोष्ठैगणितलाघवम् । द्वित्रश्च गणकैश्चापि स्वल्पायासा क्रिया भवेत् ॥ १३ ॥ FAST ·amaRNIKUARANTITUtavunavara सर्वानंदकरणम् । व्याख्या- -- विव०-पूर्वखंड इष्टस्थाने सूर्यग्रहणानय सप्रपंच प्रदर्शितम् । अताने- कस्थलानां सूर्यग्रहणगणिते क्रियालाघवं कथं संपद्येत, तत्सोदाहरणं विविच्यते। तत्साधनार्थ केचित सामान्या नियमाः प्रयन्ते । प्रासानयनाय पूर्व न्यास- यं कल्पितमस्ति । त्रिभोनलग्ननतांशानां प्रथमो न्यासः । लम्बननत्योद्धि- तीयः केन्द्रान्तरमासानां तृतीय इति तेषां प्रयोजनं तमेव । अनेकस्थानगणिते प्रत्येकस्थानसंबंधिगणितस्याऽऽमूलात्साधनमना. वश्यकम् । यदा मध्यभसूर्यस्य विषुवांशा विषुवकालो वाऽभीष्टदिने स्थलांतरेऽपि प्रातःसमान एव, तदा स्थानिकमध्यमकालस्य भारतवर्षे समता विद्यते। यद्यपि पूर्वस्थलेषु स एव सूर्यस्यार्भकालः प्रागेवोदितो भवति तथापि तत्रत्या यात- कालगणनापि प्रागेवारब्धा वर्तते । अस्य विपरीतं पश्चिमतः। तस्मादिष्टमध्यम- कालस्य तुल्यता स्पष्टा । येषां स्थानानामक्षांशाः समारतेषां रेखाभिन्नत्वेऽप्य- भीष्टसमये त्रिमोनलनं समानं त्रिभोनलग्ननतांशाः समाना विश्लेषश्चापि समानो लंबन समान नतित्रापि समानैव वर्तते । किन्तु चंद्रसूर्यान्तरात्मिका तिथिभिन्ना चंद्रशरोऽपि भिन्नः स्यात् । यता स्थानानां रेखांतरं समान किन्त्व क्षांशा भिन्नास्त तानि मानानि विपरीतानि भवति । लंबननती समाने शरतिथी च विभिन्न क्षेये । गणितालाघवार्थ प्रागुत्तरीत्या प्रतिविषुवघटि प्रतिपलांच विभानलग्नानि तेषां नताशांश्चानीय तेषां कोष्टा विरमाः ।। चंद्रपरमलंबना- नुगुणं विश्लेषजं लंबनं नतिं चानीय लत् कोष्ठानपि रचयेत् । दशसहस्त्र- पर्यन्तं क्रमांकवर्गाणामपि कोष्ठो विरच्येत । तेषां साहाय्येन गणितेऽ तीव लाघवं संपद्यते ! भारतवर्षेऽक्षांशा नवभ्य आषट्त्रिंशतो :.-३६° रेखा पलानि च पश्चिमतः शतं १०० पूर्वनः पंचाशदधिकशतं १५० वर्तन्ते । अक्षांशगणितस्यायेन न्यासद्रयेन रेखांशागणितस्य तृतीयेनैव न्यासेनात्र क्रिया निर्वहति । निरवयवविपुवांशैर्गणितसाधनमल्पश्रमावहं भवति । उदा:-शके १:५७ पौष कृ.३० गुरौ सूर्यग्रहणमभवत्तदा दर्शान्ते आवन्त्य- मध्यमा घ. १४ प. प. र. चं. रा. ९२२३१२१२६ राहू रा. ३२२५॥ . शरः क ११४६ उत्तरः । शरगतिः क ८३।३४ ऋणम् । चं. ग. क. ९०५।१२। र, ग क. ६श६ क्षितिजलंबनं क. ६१।४। र. वि. क. ३२॥३२॥३०॥ चं. बि. क. ३३।१४।३, वेलांतरं घ. ०२१ धनम् । चरं. प. ९७ ऋ. अवन्त्यां मध्यमसूर्योदये मध्यमरविः, राश्यादिः ९।२२।४५। ५७ तस्य विषुवकालो घ. ४८१४७॥४०॥ अथ दर्शान्तकालो घ. १४५ लंबन- घट्या १।१६ पूर्वाहत्वाधीनस्तदा स्थूलो ग्रहणमध्यकालो घ. १२।५० तस्माद् घट्या ७।५० घटी १७१५० पर्यंतं दशघटीषु ग्रहणं कार्यम् । कदाचित्पंचदश घटीष्वपि ग्रहणं कर्तव्यं स्यात् । अत्रावन्त्यमध्यमघटीषु १४।१३. १५।१३ ·सूर्यग्रहणाधिकारः READARSHAN PARDHinararyaNETAILY MEANINCTIOwser १६।१३, ग्रहणं क्रियते । एतासु घटीषु विपुवकालो घ. ३, ४, ५ लभ्यते । गणितक्रियायाः सम्यगवबोधाय १५,२०,२५, अक्षांशानां ०+६०+१२० रेखा- पलानां च स्पर्शमोक्षकाला आनीयन् । दर्शान्ते पष्टिमितेषु रेखापलेषु स्थानिक- मध्यमघट्या ११, विंशत्युत्तरशतमितेषु व रेखापलेषु ताः १६. ल्यासः१ विषुव स्थानिक त्रि. ल. नि. नि. ल. नि.ल. त्रि. ल. वि.ल, वि. ल. वि. ल. घ. म. का.घ. अं. नतांशाः अं. नतांशाः अक्षांशाः १५ ३ १४२२.२.. -३७.१ २९३.० २९४.२ -४७ १५२१ २९९.१ -३५.९ ३००४ --४१ ३०१.९ -४५.८ ५ १६२१३०६.० --३४.८/३०७.६-३९.६३०९.४ -४४.४ manupamLUNARENNETra न्यासः२ DEBARASH BailURNATAJARRNse 4 स्था म. स्फु.लं. नति नति । स्कु. लं. ति का. घ. १५ लं.१५ न.१५ लं.२० न.२० लं.२५ न.२५ १४.२१ + १०८-३६७-०.२-४०.८ १५.२१ -४.३३ -६.० १६.२१ -१०.५४/-३४.८-११.२१ --३८.८ -११.७८४२६ main 434NEATHERNA SHRIMANsat warra न्यासः३ भू मध्ये चं. शर भू मध्ये चं. शर भूमध्ये चं. शर तिथिक. कलाः तिथि क. कलाः तिथि क. कलाः स्था.म. काल: रे घ. SRANAMIRPrevenuelam-womaamanainamUNINADLAUN-HINRimarusianyas प तिक ति.६० श. ६० ति. १२. श. १२० १४.२१-२५११.६२ -१२.५२+ १३.०१-२६५५१४४० ला १५.२१ + १५.६५+ १०.२३ + १.५५ +११.६२-१२.५५/-१३०१ नि १६.२१, २९.७५ + ८.८४/१५.६२-२८.२३-२५५ ११.६२ रे-रेखापलानि,अ-अक्षांशाः, पू-दृश्यपूर्वापरांतरम् , या दृश्ययाम्योत्तरातरम् ति०-रेखांतर पलस्थानीयातिथि एवंशराऽपि ज्ञेयः। लं १५-१५ अक्षांशस्थानीय लंबनम, एवं नतिरपि ज्ञेया। HALPANCIALA ·२ उपन्यासः ७ १६.२१ +१८.५४ +२:३३ -२९.९६ ३५.२३ उपन्यास:३ श० केंद्रांतरं के. अं. ग्रास स्प. मो. श १२० + म.का. ग्रासः स्प. मो. क. घ. ति० + लं. २५ +०.९७ म. का. ति. १२० + ल १५ १४.२१ -२५.४२ १५.२१/ -१६८८ १६.२१ -८.९४ लं. २५ घ. घ. है क. ३२.९९ २२.३० २२.८९ --२३.१८ ३२६१ २८.४४ २४.८४ -०२९-००६ -४७६१४१५ +0'०९ १४.२१ १४.१७ मो. १५.२१ १६२१ +१.६५ +१७.९७ +१.९३ +५'३४ उपन्यासः८ PRAANANE ३३४७ ३२.८३ ३८.२४ उपन्यास:४ श. ६० केंद्रांतरं के. अं. श. १२० ग्रास म.का. स्प, मो. प्रासः स्प.मो म.का. घ. क. न २० ति.१२० + ल.२० ~२६२९ -१७.९६ -९६६ ति.६० + लं. १५ -११४७ -२७८ +५.११ घ. न.१५ -२३.६९ -२४२८ -~२४५७ २६.३२ २४.४४ २५'१० -६५८ -८६६ -७८० १४.२१ १५२१ १६२१ १४.२१ १५.२१ १६२१ -२६४० -२६.९९ -२७१८ ३७२६ ३२४२ २८.८५ +४३६ +९ -०४८ १५.१२ -४.६५ स्प.

·TIHARLAMAmishagwaapeetharanews सूर्यग्रहणाधिकारः २१७ २१६ ३२।५३ सर्वानंदकरणम् । उपन्यासः १ बिंबैक्याधं क. ति० केंद्रांतरं + उपन्यासः ५ म.का. ग्रासः स्प. मो. -- + म. का. ति. ६० के. अं. ग्रासः स्प. मो. कलाः घ. क. घ. श.६० + + लं. २० न.१० -१२२९ -२७७९ -३०६ -२८-३८ +४.६४ --२८५७ पू या +२६३ -२५°०८ +११३२ -२५'६७ ११४२१ २५.२१ २८.०६ -७६९ -४.८४ मो. +१४ १६.३५ १५-२१ १६२१ २८५४ २८.९४ -४'३६ -३९६ १६२१ उपन्यासः६ स्प. मो. म.का. के अ. श.६० म. का ग्रासः स्प. मो. +१९.२१ -२५.९६ ३२.२९ -०६१ उपन्यासः २ विक्या ३२.९ ति केंद्रांतर ग्रासः + लं.२० कलाः कलाः पू या +१८१ --२९ १८ २९९८४ -३०६ +१०.२४ -२९७७ ३१८८ -१०२ ति.६० + लं.२५ -१३१४ क. क. +१३० १४.२१ १५.२२ १६२१ न. २५ -३१५९ --३२०८ ३३२ -३२-३७३२६५ +'६२ १४.८२ १४.२१ १५.२१ +मो +३.८७ ---२५ ·२१८ सर्वानंदकरणम् उपन्यास ९ बिंबैक्याई ३२९ म.का. ति. १२० केंद्रांतरं ग्रास स्प.मो. + श.१२० + न२५ ल.२५ या -३०.२० १४.२१ १५२१ १६२१ पू -२७०८ -१० ५५ -१०२३ ४०.५६ ३५'७६ ३२.६३ +७६६ +२८६ -०.२७ स्प. +९१ १६.१२ -३०.९८ स्पर्श मोक्ष न्यासः ४ रेखापलानि अक्षांशाः D आ.म.घ.प. रेखा प० आवन्त्यम. घ. प. आ. म. घ. प. स्प स्प.. मो१५ ३० ... मो.१६ २२ मो. ९४ १० रे. प. ६० पू रूप. मो. स्प.१३३५० मो. मो. रे.प.१२० पू स्प.१२।९ मो. स्प. १३१७ मो. स्प. १४/७ मो. यथात्र पंचान्तरिताक्षांशानां षडन्तरितरेखांशानां गणितं विस्तरेण कृतं तथा यदि द्वयंशान्तरिताक्षांशरेखांशानीतान् स्पर्शमोक्षकालान् कोप्टे लिखित्वामध्येऽनुपातो विधीयेत तर्हि ते कालाः सूक्ष्मकालेभ्य ईषदेवान्तरिताः स्युः । यथासोदाहरणे नवोपन्यासा: कल्पितास्तथा पश्चिमभारते आसन्नपंचाशा आखिलभारते चोपा- शीता उपन्यासा आवश्यका अवंति । सुगणां नैतदुष्करम् । विशेषः- इयं भूमंडलाकग्रहसिद्धिरालेख्यशास्त्राश्रितकर्मणाऽपि (पॅफिक मेथड) प्रसिद्धयति । किन्तु तदखिलं कर्म गुरुसंनिवेश एव सुकरं नान्यथा।

·भूमंडल गणितम् २१९ (४) भूमंडलगणितम् (मद्रचितवार्तिकादुद्धम् ) (१) भूभाखभोगखशररेखांशाक्षांसाधनम् । दृग् २ घ्नेन्दुलंबनयुतार्कतनोस्च्यणू ३ ना लिप्ताः कुभाऽत्र शशभृद्ग्रहवच्च कालाः । प्रासश्च, वच्मि खशिलीमुखभोगसिद्धिं ताभ्यां कुरूक्तवदिहापमवैषुवांशान् ॥ १ ॥ विव० --सूर्यग्रहणे भूपृष्ठोपरि चंद्रच्छायापथवर्तानि यानि स्थानानि तत्र कास्मिन् समये ग्रासो गोचरो भवेत्कदा च ग्रहमुक्तिः स्याद् ग्रासमानं कियद्वि- वक्षितसमये केषु स्थानेषु भूमंडले स्पर्शमोक्षौ भवत इत्यादि चमत्कृतिगणित- मस्मिन् प्रकरगे प्रपंचितं वर्तते । भुयाद्यस्पर्शनर्शनादाग्रहान्त्यमुक्तेः सर्वपर्वा वध्यानयनाय स्पर्शमोक्षकालविनिर्णयाय च चंद्रग्रहणवद् गणितं विधयम् अत्र दृग्नेंदुलंबनयुतार्कतनोर्द्विगुणितचंद्रपरमलंबनयुक्तस्य रविबिंबस्य या लिप्तास्तास्थ्यथगू ३ नाः कार्याः। तदा यल्लभ्यते सा भूभा कल्प्या। स्पर्शमोक्ष. संमीलनोन्मीलनकाला ग्रासमानं च चंद्रग्रहणे कथितवत्साधनीयानि । अथ खभोग खशरसाधनं त्रिभोनलग्नं तन्नतांशानयनं च वक्ष्ये । तेषां साहाय्येन विषुवांशक्रांती आनयेत् । उदा० .. शके १८२८ पौष कृ. ३० सोमे दर्शान्त आवन्तमध्यमघट्यः १२।३२ तदा स्पष्टरविचंद्रौ, अं. २ २।५५.८, र. बि. क ३२५२, चं. प. लं. क. ६.८४ चं. बि. क. ३३१२६ बिंबैक्या क ३२.८२३ बिम्बान्तराध क. ०३०३, चं. शरः + क.५२ ४६५ शरघटीगतिः क. १३९३२ आवन्यप्रातः- कालिकम. र. अं २९२१२०९, राहुः, अं. १२३।६२. द्विगुणितं चं लं. १२१.६८ र बिबेन ३२५२ युक्तं १५४.२० त्र्यणूनं क. १५३.९, अत्र भूभा कल्पिता । चंद्रग्रहण उक्तवत् । “ पर्वान्तकालपलकेषु विधोस्त्रिशत्या," इत्यादि- रीत्या संस्कारपलान्यानीयते । शरकलाः ५२.५ त्रिशत्यागुणिताः १५७५०, जवभेदेन ८३६.१ भक्ता: पर्वसंस्कारपलानि १९ लभ्यते । विराहुचंद्रो रा. ५।११।४९.६ कन्यास्थितस्तस्मात्सर्वसंस्कारपलानि धनम् । तानि दर्शान्तकाले युक्तानि । तदा लब्धो ग्रहणमध्यकालो घ १२११ मानैक्यखंडेषु वियोग योग" इत्यादिना स्थित्यधं साध्यते । मानैक्यखंड ,३.५, शरेण '५२५ युक्तं ·सर्वानंदकरणम् १४६, वियुक्तं च ४१। योगवियोगघातः ५९८६ । अस्मान्मूलं ७७.३७,पष्टिघ्न ४६४२२, जवांतरेण भक्तं ध. ५.५२३ स्थित्यर्धम् । मस्थित्यधं २.१७५ । तस्माद्ग्रहणस्पर्शकालो ध. ७।२०, मोक्षकालो घ. १८१२२ । संमीलनं घ १०।४१, उन्मीलनं घ १५॥१, मानांतरखंडं ६०.३८ चंद्रशरादधिक विद्यते तस्मादत्र खग्रासग्रहणेन भवितव्यम् । विषुवांशक्रान्त्युदाहरणमने तृतीयपद्यादनंतरं द्रष्टव्यम् । खशरसाधनम्। भूमंडलप्रकरणेऽत्र तिथिर्धनं स्या- दाद्यन्तयोसनमर्दनकंकणानाम् । तिथ्याः स्पृशद्गुणहता हिमगो स्पृशज्ज्या- ऽभीष्टः स्पृशद्गुण इतस्तु धनुः खबागः ॥ २ ॥ विव० अत्र भूमंडलगणिते तिथि म सूर्यचंद्रयो गान्तरं सर्वत्र धनं कल्प्यम् । खंडग्रासनिखिलग्रासकंकणग्रासचमत्कृतीनामारंभावसानसमये यश्चं. द्रशरो भवेत्तस्य भुजज्यां तत्तत्समयतिथिस्पृशज्ज्यया भजेत्तदेष्टा स्पर्शज्या लभ्यते । तस्या धतुरेव खशरः स्यात् । उदा०-स्पर्शकालो घ. ७२० तदा चंद्रशरः + ५९.६५, तस्य ज्या + •० १७३५३२ तत्कालतिथिकलानां + ७१.९६ स्पर्शज्यया + ०२०९३१ भक्ता । तदेष्टा स्पर्शज्या + .८२९:७। तस्याश्चापमंशादि + ३९।४० खशरो लब्धः । एवमन्यानपि खशरानानीयैत एकत्र लिखिताः । चं. शरक. | तिथि क. इष्टस्पर्शज्या। खशरः स्पर्शः +५९६५ ७१.९६ +•०२०९३ +३९०.४० मोक्षः १८/२२ +४४.३३ ८१.५६ +५४३५७ +२८।३१५ समीलनं १०१४१ +५४.९९ २५ २८ २१७५१४ +६५।१९ उन्मीलन +४८.९८ ३५.०३ +१३९८१४ +५४२५.५ खभोगसाधनम् आदावस्वं त्रिभं चान्ते धनं विश्लेषकः स्मृतः । तद्युतस्तराणः कस्प्यः खभोगोऽर्कोदयास्तगः ॥ ३ ॥ विव० ग्रासखग्रासकंकणानां प्रारंभे विश्लेषांशा ऋणं नवतिरन्तसमये च धनं नवतिः कल्प्याः । तद्युतः सूर्यस्तेषु तेषु स्थानेषु स्पष्टसूर्योदये सूर्यास्ते च खभोगा भवेयुः । घ. प. ७२० ·भूमंडलगणितम् २२१ उदा०-स्पष्टाकोंऽशादि २९२.९३ नवत्यंशहीना उक्त चमत्कृत्यारंभकालीनः खभोगोंऽशादि:२०२.९३॥सएव सूर्यो नवत्यंशयुक्तोऽवसानसमये खभोगोंऽशादिः २२.९३एवमाप्तखभोगखशराभ्यां विपरिणामाधिकार उक्तरीत्या खविषुवांशक्रा- न्त्यंशा लभ्यते । खशर ३९१४० स्प. ज्या ८२९२ नवायकंरामैहता भोग २०२९३कोज्यया ९२१० भक्ता । फलं३५८२ शरस्योत्तरत्वाद् भोगस्य कादि स्थितत्वाद् धनमाद्याख्यम् । भोगस्य ज्या. ५.२३१ स्वद्वादशांशेन ३५२ हीना ३८७९ भोगस्य तुलादित्रये स्थितत्वाद्धनम् । आद्याख्येनैतयुक्त ७४६१ मिष्टा स्पर्शज्या । तस्या धनुरंशादि २१६४४ विषुवांशा उपलब्धाः । पुनः शरकोज्या ७६९८ भोगज्यया ३८९७ गुणिता तथा भाज्येन च २५१३२ भक्ता तदा फलं ११९५ भोगस्य तुलादिपट्टे स्थितत्वादणम् । एतदा- द्यसंज्ञम् । शरज्या ६३८३ स्वद्वादशांशेन ५३२ हीना ५.५१ शरस्योत्तरत्वादू- धनमायेन युक्ता ४६५७ धनमिष्टज्या स्यात् । अस्या धनुरंशादि २७१४६ क्रांतिरुपलब्धा । एवं मोक्षसंमीलनोन्मीलनसमयेषु विषुवांशक्रांतय आनीत स्ता अधो लिख्यते । प्रतिखशरभोगांशं विषुवांशक्रान्त्यानयनाय कोष्टा विरच्याः । खमध्यक्रांतिः खमध्यविषुवांशाः स्पर्श + अं २७ क ८६ अं .१६४४ मोक्षे + अं. ३५ क १५ अं. क'५८ संमीलने+ अं. ५०क २७ अं२३३१ उन्मीलने+अं.१६ क. ४६ अं.३४८ क११ अक्षांशरेखांशसाधनम् - तात्कालिकावन्त्यखवैपुवांशोना वैपुवांशा गाणिना इह प्राक् । रेखाऽथ चक्राद्रसभाध्वंमेपा शुद्धापरे क्रांतिलवाः पलांशाः ॥ ४ ॥ विव०-इह गणिता वैषुवांशास्तात्कालिकैरावन्त्यवैपुवांशरूनाः कार्याः । ते पूर्वरेखांशा भवन्ति । तेऽशीत्यधिकशतांशेभ्योऽधिकाश्चेत् षष्ट्यधिकत्रिशत्या विशोध्यास्तदा ते पश्चिमरेखांशाः स्युः । खमध्यस्य क्रान्तिभागास्त्व- क्षांशा ज्ञेयाः । उदा -मध्यमोदये विषुवांशाः२९२।२१इष्टघट्यः७/२०षड्गुणिता नाडीमित- कल्पान्विता४४°७ स्तषु युक्तास्तदा लग्नविषुवांशाः ३३६।२८। नवत्यंशोना अं २४६॥ ८ आवन्त्यखवैषुवांशा लभ्यते । प्रागानीताः स्पार्शिकवैषुवांशा २१६॥ ४४ एतैरावन्त्याविषुवांशैरूनास्तदा पूर्वरेखांशा ३३०।१६ लभ्यन्ते । चक्रशुद्धा एतेंऽशाः २९।-४ पश्चिमरेखांशाः स्युः । खमध्यक्रांत्यंशा २७१४८ उत्तराक्षांशा २८ ·२२२ सर्वानंदकरणम् UNARE ज्ञेयाः । एतदक्षांशरेखांशावच्छिन्ने स्थाने पृथ्व्या उपरि ग्रहणस्याद्यः स्पर्शोऽ- दृश्यतेत्यवगम्यते । एवं साधिता अक्षांशरेखांशा निम्नलिखिताः सन्ति । स्थनिक आवन्त्य रेखांशाः | अक्षांशाः समयः खविषु. खविषु. स्पर्श २१६:४४ २४६१२८ -२९°४५ +२७°४८ सूर्योदथे माक्षे ८/५८ ३१८ 10 +५५२८ +३५ ॥१७ सूर्यास्ते संमीलने २३३१ २६६।३५ ---३३।३४ +२७ १९७ सूर्योदये उन्मीलने ३४८।११ २९२।४८ +५५१२३ +५६ ॥४६ सूर्यास्ते धनरेखांशाः पूर्वा ऋणरेखांशा पश्चिमा ज्ञेयाः । (२) संमर्दस्थानगणितम् । ग्राह्यं विनंद ९ विकलं परलंबनं तद् भक्तेन्द्विषुयुमणिकंकणामर्दकाले । ज्येष्टा, धनुः खविशिखोऽथ तिथिः खवाण- कोटिज्यकापरमलंबनधातभक्ता ॥ ५॥ ज्येष्टा, स्थलौघगणने ततो धनुः स्याद् विश्लेष एष्य स ऋणं ग्रहमध्यतः प्राक् । ऊर्व धनं, कुरु खभागमतोऽक्षरेखाः प्राग्वत् स्थिती विगणयस्व सर्विववृद्धि ॥ ६ ॥ विव:-अस्मिन्भूमंडलगणिते चंद्रपरमलं वनं नवविकलोनं बाह्यम् । कंकणग्रासस्य खग्रासस्य च स्थित्यां यस्मिन् कस्मिंश्चिदिष्टकाले तात्कालिक. तिथिकलाभिश्चंद्रशरकला भाज्याः । तदेष्टभुजज्या लभ्यते । तस्या धनुः खशरः स्यात् । पुनः खशरकोज्यया परमलंबनकलाः संगुण्य घातफलेन ता एव तिथिकला भाज्या । नदान्याऽभीष्टज्या लभ्यते । तस्याश्चापांशा विश्लेषः । ग्रहणमध्यकालपूर्व स ऋणमन्यथा धनम् । तम्मात् खभोगमक्षांशान् रेखांशांश्च प्रागुक्तवदानयेत् । चंद्रबिंबवृद्धिरत्र नोपेक्षणीया । खग्रासकंकण- प्रासावधि म मर्दस्थितिः प्रागुक्तवद्गणनाया। उदा०-चंद्रपरमलंबनं ६०.८४ नवविकलोनं ६०.६९ रूग्रासस्थितिः घ. १०।४१ अस्मात्कालाद् घ० १५.१ पर्यंतमासीत् । अस्मिन् कालावधी पृथ्व्यां खग्रासोऽदृश्यत । अनेष्टघ. १६२८ गणितं क्रियते । अस्मिन् समये चंदशरः + ५१५८६ परमलंबन ६०६९ भक्त + ८४९९८ इष्टज्या स्यात् । तु -- ·इ.घ. -५९०.७५ भूमंडलगणितम् २२३ तस्याश्चापमंशादि ५८।१३ खशरो लब्धः । तस्य कोज्यया +.५२६७ परमलंबनं ६०६९ संगुण्य गुणनफलं ३१९६ । अनेनेष्टकालिकतिथि कला८.८१५ विभज्य लब्धेष्टज्या २७५८ ततो धनुरंशादि १६० विश्लेष उपलब्धः इष्ट- कालो घ. १३२ ग्रहणमध्यकालाद् घ. १२॥२१, अनन्तरं वर्तते । तस्माद् विश्लेषो घ. १६१० धनम् । अनेन रविरंशादि २९६.५३ र्यदा युक्तः क्रियते तदा खभोगोंऽशादि ३०८१५६ लभ्यते । खशरोंऽशादिः ५८११३ प्रागानीतः । एताभ्यां खभोगशराभ्यां पूर्वोत्तरीत्या विपुवांशाः २९४।२२ क्रांतिश्चांशादि । ३८।४१ रुपलब्धा । इष्टघट्या १३१८ मावन्त्यविपुवांशाः २८१५२ । तैरूनाः स्थानिकविषुवांशाः कृतास्तदा लब्धाः पूर्वरेखांशाः ।१३।३०। क्रान्त्यशा + ३८१४१ एवोत्तराक्षांशाः । एवमन्यसमयेष्वपि साधिताः काला अब दीयते । खशरः विशेषः स्थानिक आवन्त्य रेखांशाः अं. क अं. क. विपुवांशाः खविषु. अक्षांशाः १०५० +६४।२९ -६२।३१ २४४/५१ २६७/३२-२२।४१५+४३।२९ उ ११०० +६३१५९ -५२।१८ २५३।७३८६.३२ -१५/२५ प ४२।१३ उ १०३० +६२।३१ -२९।४९ २६५।५४ २७२३२-५।३८१ +३९।१० उ ११०४०६२।७-२४७ २६८१५२ २७२।३३-३।३९+३८१४१ उ १२।३०+५९६८ २८५।१८२७७१३२+६।४६ पू +३७२७ उ १२।५१ ८५५८१५६ १९०३६ २७९।३९ +१०५७पू+३७१४० उ १३९ +५८१९ +१६।२५ २९.१३ २८१।२८+१३।४५पू +३८।१५ उ १३।३०५७।१७+२५।५ ३०१७ २८।३४ +१७/३३पू +३८१५० उ १४०० +२६५ +३८५४३१०११ २८३३५ +२३२२६पू +४०४७ उ १४।३० +५४।५५ ५२।५२ ३२०१३२/२८९।३५ +३०१५७पू+४४१ उ खग्रासस्थितिसाधनम् । रेखांशाः ६।४६ पूर्वे, अक्षांशाः ३७।२७ उ. आस्मिन् स्थाने कियत्कालपर्यंत खग्रासोऽभूत्तस्यानयनं प्रदयते । अब खग्रास- मध्यकालो घ. १२।३० आवन्त्यः तत् स्थानिकमध्यकालो घ. १३।३७.५ । सूर्य- प्रहगोक्तरीत्याऽस्मिन्काले तथा घटयां चतुर्दश्यां निम्नलिखितांकाः प्राप्यन्ते । इ. घ. १३।३७.५ इ. घ. १४/० त्रिभोनलग्ननतांशाः ५९०.७५ त्रिभोनलग्नम् २९६०.३६६ विश्लेषः ३०.३५ स्फुटलंबनम् -१७९ ·२२४ सर्वानंदकरणम् ५५:४६ १६ ५३,७३७ र. बिं. दृश्यपूर्वापरान्तरम् +३.४६ नतिः -५२.२७ दृश्ययाम्योत्तरांतरम् -०.३२ बिंबधिः •१ १६.१ दृश्यकेंद्रांतरम् ३.४७३ अस्माद् ज्ञायते यत् २२५ पलेषु केंद्रांतरकला ३.४७४ लभ्यन्ते । बिंबां- तरं क. ६०६ वृद्धिकला •२७ युक्तं क.-८७६ । तन्मितकेंद्रांतरं कियता कालेन लभ्येतेति गणिते कृते पलानि २.८१ लभ्यते । एतानि द्विगुणितानि क्रियन्ते तदा प. ५.६२ खग्रासस्थितिकाल उपलभ्यते । कंकणगणितोदाहरणम् । शके १८२३ आश्विन कृः ३० सोमदर्शान्त आवंत्यघट्या १६।२२ मवर्तत । तदा चंद्रपरमलंबनम् राहुः २२३०।१०८ चं. बि. २९ ३९६ स र. चं. २२८।१३.५७ ३२'३१८ तिथिघटीगतिः प्रातमध्यमरविः २२८°१३१.५ चंद्रशर उत्तरः +२५"७२ अक्षांशाः ८.५० उ. पूर्वरेखांशाः ०४९ शरघटगितिः +१.०८९ ग्रहणमध्यकालः, घ. १७/३७ रविबिंबाच्चंद्रविबं लघुतरं तस्मात्कंकणग्रासेन भवितव्यम् । अस्मिन् ग्रहणे आवन्त्यघ१६१३७ आवन्त्यघ १७३७ लि. ल. न. -२८०१४७२ २४२०१८ विश्लेषः -७१२७ -१४०१५ -६ १२३ -११ ३३२ पूर्वापरांतरम् -५२५१ +0-३०३ नतिः -२६.८८८ याम्योत्तरांतरं -१०७ + '०२ बिंबर्द्धिः दृश्यकेन्दांतरं --५२२२ +०.३०३ केंन्दांतरघटी गतिः ५ ७२५ बिंबांतरखंड १२३६ मितं केंद्रांतरं पलै १३.४२ मितरुत्पद्दत इति वैराशिकेन ज्ञायते । तस्मात्कंकणग्रहणपलानि २६.८४ प्राप्यते । बिं. ल. २३५°१४० स्फु. लं. -२६, ७६७ ।

·भूमंडलगणितम् २२५ प्रकारान्तरेण संमर्दस्थितिसाधनम् ग्रहाधविश्लेषखबाणकोज्यावधोऽब्धिरुद्रो ११४ द्धृतलवनघ्नः । तद्धीनभू १ हत्तनुभेदलिताः पंचाहताः संग्रसने पलानि ॥ ७ ॥ विव० ग्रह्णमध्यसमये परमप्रासमध्यसमये वा यो विश्लेपो यश्च खशर- स्त्रिभोनलग्ननतांशास्तेषां कोज्ययोर्यातश्चतुर्दशोत्तरशतसक्तपरमलंबनेन गुण्यः । गुणनफलमेकतो विशोध्य शेषेण बिंबांतरकला भाज्याः पुनः पंचभिर्गुणिताः स्युः । तदा संमर्दस्थितिपलानि सुखेन लभ्यते । उदा०- उपरनिर्दिष्टकंकणग्रासावधिरानीयते । (३२.३१८-२९:३९६ )x4 ग्रासावधिपलानि (१- १४°१५' कोज्या ४ खशरकोज्या x पर लंबनं । - X- १ १ % 3D २९२२४५ .९७४'८७ ५३७ '८४३९.४७१ X- ११४ १४.६१० १४.६१० २४.२२ पलानि १-३९७ “६०३ खग्रासकंकणग्रहणस्य दक्षिणोत्तरमर्यादास्थानगणितम् । बिवांतर पुष्टोनंदुशरोस्थानि स्थलानि यान्यन्य । गुरुलघुशरगणितानि क्रमाच्छराशान्यदिक्स्थितानि स्युः ॥ ८ ॥ विव० --पृथिव्या यस्मिन् प्रदेशे खग्रासकंकणग्रासाववलोक्यौ तस्य दक्षिणोत्तरमर्यादास्थानानयनमाह । संमीलनोन्मीलनयामध्ये यस्मिन्कस्मिाश्चि- दिष्टसमये चंद्रशरमानीय तस्मिन् बिंबोतरं पृथग् धनमृणं च कार्यम् । एवमुत्पद्य- माने कलादिमाने चंद्रशरौ प्रकल्प्यौ । 'ग्राह्य विनंदविकल'मित्यादिरीत्यैताभ्यां परमलंबनाच्च रेखाक्षांशान् गणयेत् । गुरुशरानीतानि स्थानानि च्छायायावंद्र शरदिङ्मर्यादास्थितानि स्युलघुशरानीतानि शरान्यदिङ्मर्यादास्थितानि स्युः । उदा०-शके १८४७ पौष कृ. ३०गुरौ सूर्यग्रहणे, दर्शान्ते, आत्यमध्यम घ. १४१५ तदा शरः +११ ४६, शरबटीगतिः शरघटीगतिः-१ २३.५७ चं. पलं. नवकलोनं ६०.९२, र. वि ३३ ३१.५ चं. बि ३३ ४.५ बिंबांतरं क. ०४३ स्प र. २९३°२२, घटीगत्यंतरं १४.०६७ इष्ट घ. १३१५, अस्मिन् समये खग्रासमध्यदक्षिणोत्तरसीमस्थलान्यानीयते ।

·२२६ सर्वानंदकरणम् " इष्टसमये शरः+ १३ ९". ५७, तिथिः १. ०६७। एताभ्यां शरति- थिभ्यां परमलंबनाच्चोक्तवपछायाकेंद्रपथवर्तिनः स्थानस्याक्षांशाः-१०°३५१० इष्टसमये, आवन्त्यखमध्यविपुवांशा २८१२८, स्थानिकखमध्यविषुवांशा २७९७ ४७, ततो रेखांशाः ।।५१ पश्चिमाः । उत्तरमर्यादास्थलसाधनाथ बिंबांतर ४३ युक्तः शर १३ ९".६ श्चंद्रशरः कल्पितः । तदाऽस्माच्छरात +१३ ५२.६प्रोक्तरीत्या गणितं क्रियते । शरः १३.८७७ : प. लं. ६०.१२ - खशरज्या २२७८अस्याः वशरः + १३° ६, ताय कोज्या ९७४०, स्प. ज्या २३२७ तिथिः १४.०६७ : ५९ '३३६ = '२३७१ विश्लेषज्या ततो विशेषांशाः १३° ४६', इष्टकालस्य दर्शा- न्तात्प्राक् स्थितत्वाणम् । तद्युक्तः स्प. र. २९३° २२ = २७९° ३९, अयं स्त्रमध्यभोगः, अस्यज्या ९८५८, कोज्या १६७६ स्प. ज्या. ५.८८.१ खमध्यक्रांतिरथवाऽक्षांशाः खशरज्या ४१०० खशरकोज्या x भोगल्या १०९ २५१३२ । + २२७८४१०० -९७४०४९८५८ + २५१३२ २०९०-३८.२०= - १७३० इष्टाक्षांशज्या, ततोऽक्षांशाः -९° ५८ दक्षिणाः भोगाप. ज्या ४१०० खमध्यविषुवांशस्पशाः - % 3D " ३१७९ खशरस्पज्या. ५८८११४ १०० ३९७९४२३३९ भोगकोटिज्या १०९ १६७६ ५५५३ -५३९५५ % - ५९५०८ ८०° २८ स्पर्शज्या ततो विषुवांशाः २७९°३२ आवन्त्यविपुवांशै २८१° २८ रूनाः पूर्वरेखांशा ३५८° ४ चक्रशुद्धाः पश्चिमरेखांशाः १० ५६ दक्षिणमर्यादा- स्थलानयने चंद्रशरः = १३ ९ .६-४३ ६ । अस्माच्छ- रादनयैवररीत्याऽक्षांशाः ११.२० दक्षिणारेखांशाश्च ११४५ पश्चिमाः लभ्यन्ते । (३) मध्याह्ने परमग्रासस्थानगणितम् । अयनवलनं प्राग्वत् केतौ तमे रविसंनिधौ शर ५ लववियुग्युक्तं, स्पर्शज्यका फलसंभवा । .

·श्व-पूर्वसिद्धपरमग्राससमये चंद्रशरमानीय तस्य परमत्रासोनबिवैक्य- भूमंडलगणितम् २२७ ग्रहदलशरनी स्याद भुक्त्योर्विदा विहृता, फलं दिनमुखामिदं युज्यात काले रविग्रहमध्यगे ॥ ९ ॥ विव-प्रागुक्तवदयनवलनं निष्कास्य केतुपर्वणि तस्मिन् पंचांशान् सूक्ष्म- तायै विक्षेपवलनांशान् वा ऋणं दद्यात् राहुपर्वणि धनं दद्यात्। फलस्य स्पर्शज्यया प्रहणमध्यकालस्य चंद्रशरं गुणयेत् भुक्त्यंतरेण च भाजयेत् । फलं दिनादि स्यात्तद्ग्रहमध्य काले क्षिपेत् । उदा० - शके १८२८ पौष कृ० ३० सोमै यत्सूर्यग्रहणमभूत्तद्ग्रहणमध्यो मध्याह्नसमये कुत्रादृश्यत तदानीयते । प्रागुक्तवदय नवलनमंशादि ५।२६ धनम्। इदं के तुपर्व तस्मादस्मिन् पंचांशा ऋणं क्षिप्तास्तदा स्फुटवलनमंशादि ४।२६ । तस्य स्पर्शज्या + ७७५ ग्रहणमध्य घ. १२१५१ चंद्रशरेण + ५१४८१ गुणिता रविचंद्रभुक्त्यंतरेण ८२६ १ भाजिता तदा लब्धानि पलानि +१७ ग्रहण- मध्यकाले घ. १२१५१ क्षिप्त्वा लब्धः परमग्रासकालो घट्याग: १३२८. अथ परिपिहितो न बिंबवंटयतिशरविवरं मतोऽब्जबाणः । स्वदिगथ गणयेत् स्थलं विमर्दस्थलवदिह गुरुग्रहो दिनार्धे ॥१०॥ खंडादतरं प्राप्नुयात् । तच्चंद्रशरवद् धनर्णम्। एतदंतरं चंद्रारं प्रकल्प्य संमर्द- स्थानगणितरीत्याऽक्षांशरेखांशसाधनं कुर्यात् । उदा०-घट्यां १३१८ चंद्रशरः + ५५.५८६ । ग्रहणमिदं खग्रासाख्यम् । परमग्रासोनबिबैक्यखंड 10 तस्य चंद्रशरस्य चान्तरं ५१.५८६ चंद्रशर- वद्धनम् एतन्मितचंद्रशादुक्तवदुपलब्धा अक्षांशा ३८१४६ उत्तराः पूर्व- रेखांशाश्च १३।२०। अस्मिन् स्थाने मध्याह्ने परमग्रासोऽभवदिति ज्ञेयम् । (५) सूर्योदये सूर्यास्ते च ग्रहणमध्यस्थलानयनम् । विबैक्यखंडेन्दुशरांतरालतिथ्योस्तुवगैंक्यभवं पदं यत् । श्रवोऽभिषं तत् परलंबनाल्पे तस्मिन् भवेत्को क्षितिजे ग्रहाधम्॥११॥ विव-ग्रहणारंभादनंतरं ग्रहणान्तात्प्राग् यस्मिन्कस्मिंश्चिदिष्टसमये तिथिकला आनीय तासां वर्गः पृथक् स्थाप्यः । तत्कालभवचंद्रशरबिंबैक्या- र्धयोश्चान्तरस्य वर्गोऽप्यानेयः । तयोवर्गयारक्यान्मूलं निष्कासयेत् । तच्छ्वा- ऽभिधम् । तस्मिञ् श्रवसि परमलंबनाइलपे सति पृथिव्यां कुत्रचिदपि ·२५ १९४। तस्य वर्गः ६२४.५३६। तात्कालिकी तिथिः ५५.७३९। तद्वर्गः २२८ सर्वानंदकरणम् स्थाने सूर्योदये सूर्यास्ते वा ग्रहणमध्यो दृश्यते । श्रवसि परमलंबनादधिके सति न कुत्रापि क्षितिजस्थे सवितरि ग्रहमध्यो भवेत् । उदा० ---- इ.घ ८।३०एतत्समये क्षितिजस्थे रवौ ग्रहणमध्यकाल आनी- यते । तदानींतनश्चंद्रशरो+२८.०१७ बिंवैक्यखंडं च ३२.८२३॥ एतयोरनंतरं । ३१०८.९४७६। वगैक्यं :७४३.४.३६, मूलंकर्णः ६१.१८ तस्य परमलंबना- ६०.६९ दधिकत्वान्न कुत्रापि क्षितिजे ग्रहणमध्यो दृश्यः । पुनरिष्टघट्यां ९।० चंद्रशरः +५७ ३२३, तिथिः ४८ . .७२॥ एताभ्यां साधितः कर्णः ५४.४॥ कणांतरं ६७९ समयांतरे घ. ३० लभ्यते तांद्य- मूल ६११८ परमलंबनयोरन्तरं :४९ कियता कालेन लभ्येतेति त्रैराशिक- नैतच्चमत्कृत्यारंभकाल आनीतोऽसौ घ ८१३२। ग्रहणमध्यादनंतरमनयैव रीत्या साधित एतच्चमत्कृत्यवसानकालो घ. १६।४६ लभ्यते । ग्लौलंबनाप्ता तिथिरिष्टकोज्या चापं ततो ग्लौशरदिक् खबाणः । विश्लेष उक्तस्त्रिभमत्रशेष कुजे विमर्दम्थलबद्ग्रहार्थे ॥ १२ ॥ विव-उपनिीतकालमर्यादायां यस्मिन् कास्मिंश्चिदिष्टसमये तिथिकला: परमलंबनकलाभिर्भक्तष्टकोटिज्या भवेत् । तस्याश्चापः खशरः स्यात् । स चंद्र शरवद्धनर्णम् । अस्यां चमत्कृतौ विश्लेषः सदा नवत्यंशामितो ज्ञेयः । तस्मा- खभोग आनेयः । खभोगशराभ्यामक्षांशदेशांतरानयनं विमर्दस्थानगणितोक्त वद् ज्ञेयम् । उदा० इ० ५० ९१० तदा तिथिः ४८ ७७२ परमलंबन ६० ६९ भक्त स्तदेष्टकोज्या ८०३६ तस्याश्चापांशा ३६।३१ चंद्रशरवद् धनम् । स एव खशरः । स्पष्टरविरंशादि २९२।१६ रिटकालस्य ग्रहणमध्यकालात् प्रास्थि- तत्वात् त्रिभोनोंऽशाः २०२।५६ खभोगः । एताभ्यां भोगशराभ्यामानीता अक्षांशा + २५०३५ रेखांशाश्च-४॥२॥ एवमन्येष्वपीष्टकालेष्वक्षांशरेखा- शान् विगणय्य ते कोष्ठे संकलिताः ।

·भूमंडलगणितम् २२९ क्षितिजस्थग्रहणमध्यस्थलानयनम् अक्षांशाः घ.प. खशरः खभोगः स्थानिक आवंत्य रेखांशाः खवियुवा खविषु. अं. क. अं. क. शाः अंक अं.क. अं. क. अं. क. " १० ०५४ ५८/२०२५३ २२५१५ २६२३१ ३७१६५४१३१ उ २३११६ २३५ ३१ ३४१५५ ४७३१ उ ११ ०+६९ ५२ २३७३३ २६८ ३२ ३०५६५ २३५२ उ ११३०/७६४४ २४५३५ २७१ ३२२५५७ प ५८५९ उ १२ 0+८३ २४ २५७ १८ २७१ ३३ १७१५५ ६५१३ उ १२ ३० +९० ७३२५६६३२उ १३ ६ ९पू ६८ २२३ १३ ३० +७६४४ २२ ५६ ३०४ ३५ २८३ १४ ११ १ पू.६८ १उ १४ ० +६९ ५२ ३२१४१ २८६ ३५ ३२ ६पू ६६ ७ उ १४३०+६२४० ३३५ ० २८५ ३५४५२५ पू६२१९ उ १५०+५४५८ ३४७ ७ २९२ ३६ ५४३१ पू ५७ ९उ) १५३० +४६२८ २५६ १ २९५ ३६,६०२५ पू २०२९ उ 0+३६ ४१ १६३०+२३१८ ११२४३८१३७ १६.१.२७ पू ३० १उ " " " " " (५) विवैक्यााल्पे शरे विशेषः । चंद्रस्येषुर्लघुश्चेत्तनुशकलयुतेः स्वं सचिन्त्योऽथ सपो- बिम्बैक्याधस्प वर्गात् तिथिकृतिसहिताचेत्पदं लंबनाल्पम् । श्रावाख्यं न ग्रहाध दिनकृत उदयेऽस्ते, परालंबनाचे- दिदोर्दीय श्रवः स्वं त्वृणमपि खशरः स्याद द्विधा स्थानमस्मात् ॥१३॥ विव०- चंद्रस्य शरस्तनुशकलयुतेबिबेक्यार्धादल्पश्चेत् स धनं कल्प्यः । तदा सेषोः शरयुक्तस्य बिबैक्यार्धस्य तात्कालिकतिथेश्च वर्गयोस्क्याघन्मूलं तच्छ्रावाख्यम् । तद्यदा परमलंबनादरूपं भवति तदा सूर्यस्योदयेऽस्ते ग्रहण- मभ्यो न स्यात् । पूर्वोक्तं श्रव इंदोः परालंबनाद् दी चेत् खशरो धन तथर्ण च कल्प्यः । अस्मात्स्थानं द्विधा स्यात् । आदावस्वमित्यादिपद्योक्तवदुदयास्त- कालौ ज्ञेयौ। अग्रे मुख आद्यदिगंतगो" इत्यादि पद्येन सूक्ष्मं ज्ञानं भवेत् । । ।

·२३० सर्वानंदकरणम् उदा०--शके १८२३ वैशाख कृ. ३० सूर्यग्रहणे दर्शकालो घट्या ११ ४१ मभक्त् । तदा स्प. र. चं. अं. ५६१७४ तिथिघटीगति १४.०४. राहु- रंशादिः २३२.५६९/ प्रातःकालिक आवन्त्यमध्यम र. अं. ५४.५१॥ चं. प. लं. ६०९७ चं. शरः २२ १६, र. बि. ३१.६१ चं. बिं, ३३ २३, बिबैक्यखंड ३२.४२ शरघटीगतिः-१-३८, इष्टघट्यो १०।२८ चं. शरः -२०.५, तिथिः २५ । बिबक्यखंडेंदुशरेत्यादिपद्येनाभ्यां क्षितिजे ग्रहणमध्येन दृश्येन भवि. तव्यम् । किंतु बिंवैक्यार्धाच्चंद्रशरोऽल्पः । तस्मात्तं धनं प्रकल्प्य बिबेक्यार्धे स युक्तः । तदा तद्वर्गः २७०४; तिथिवर्गेण३२५ युक्तः३३२९। अस्मात्पदं५७ -७ श्रावाख्यम् । तत्परमलंबनादल्पम् । अतः क्षितिजस्थे रवौ भुवि न कुत्रापि ग्रहणमध्यो भवेत् । किंतु, इष्टघट्यो ७।२६शरः-१७ -८५,तिथिः ५९.६७, ततः श्रवः ६१.४ परमलंबनादधिकं तस्मात् , ५९६७२६०.८३= ९८०९ इष्ट कोज्या लब्धा । चापांशास्तु ११११२ खशरः । स प्रथमं धनं पुनश्चण कल्पितः। खभोगोंऽशादिः ५६.५७४ – ९० = ३२६५७४ । धनत्रशरादस्माच्च भोगाद- क्षांशाः -२।४ लब्धाः। खविषुवांशाः ३२५।१, आवन्त्यखविपुवांशै ९१३३ रूना रेखांशाः ३१५१२८ पूर्वा, अथवा रेखांशाः ४४।३२ पश्चिमा उपलब्धाः । एतदेकं स्थानम् । पुनर्ऋणखशरात्तस्मादेव भोगादक्षांशाः-२३१९, रेखांशाश्च ३६।३४लब्धा एतदन्यत्स्थानम् । अस्मिन् स्थानद्वये सूर्योदये ग्रहणमध्योऽदृश्यत । (६) ग्रहणमर्यादास्थानगणितम् कर्ण श्रावे वा लंबनाल्पेऽधविबक्योनाढयाब्जेषुलॆवनाल्पोऽब्जबाणः । शेष संमर्दस्थानवद्याम्यसौम्ये सीमे स्पर्शस्थे नात्र गुर्वाशुगोत्था ॥१४॥ विव-बिंबैक्यखंडन्दुशरेतिपद्येन साधितः कर्णः, चंद्रस्येषुलघुश्चेदिति पद्येन साधितः श्रावः, एतयोरेकस्मिन् परमलंबनादल्पे सति चंद्रशरोनं बिंब- क्या यदि परमलंबनाइल्पं भवेत्तर्हि दक्षिणमर्यादासद्भावः स्यात् । यदि च चंद्रशराढयं बिबैक्या परमलंबनादल्पं तद्युत्तरमर्यादासंभवो ज्ञेयः । यन्मानं परमलंबनादधिकं भवेत्तदुद्भवमर्यादा न संभवेत् । स्थानानयनं संमर्दस्थान- गणितवद् ज्ञेयम् । उदा०-शके १८२८ पौष कृ. ३० ग्रहणगणिते घ. ८।३२अस्मात्काला- त्पश्चादियं चमत्कृतिरुपजायते । तस्माद् घ. ८१३५, अस्मिन्निष्टकाले गणित क्रियते । शरः १५७ ९०२ बिंबक्यान ३२.५२ र हिता+२५ -३८२, एतन्मितः शरः कल्पितः । ग्राह्यं विनंदविकलमित्यादिरीत्याऽसौ शरः परमलंबन ६०.६९ भक्तोऽ+ '४१८२भीष्टा ज्या प्राप्ता । तच्चापांशाः २४।४३ खशरः । अस्य कोज्या-९०८ परमलंबनगुणः ५५.१२ अनेन यदा तात्कालिकी तिथि-

·भूमंडलगणितम्
२३१
.
n
अ.
कला ५४५७८ भक्तास्तदा लव्धेष्टज्या ९९०१७ तस्याश्चापांशा ८११५८
विश्लेष उपलब्धः । इष्टकालो ग्रहणमध्यात्प्राग वर्ततेऽतोऽयं विश्लेष ऋणं
सूर्येण, अं २९२।५८ युक्तोंऽशादिः २१०१५८ खभोगी वर्तते । खशरखभो
गाभ्यामुक्तवत्साधिता अक्षांशा +१११२२ रेखांशाश्च --३६।३६ प. अस्मिन्
स्थाने केवलग्रहणस्य स्पों दृश्यः । ग्रासरत्वसत्प्रायः । एवं विगणितानि
स्थानान्यग्रे कोष्ठे प्रदेशितानि । तानि दक्षिणमर्यादाास्थतानि स्युः ।
यदा शरः + ५७.९.२ विक्यार्थेन ३२५२ युक्तस्तदोपलब्धमानं
९० "४२२ परमलंबनादधिकं विद्यते तेनास्मिन् ग्रहणेनोत्तरसीमावकाशः ।
ग्रहणस्य दक्षिणमर्यादास्थानगणितम्
आदन्त्य खशर: विशेषः खभागः रेखांशाः अक्षांशाः
घ.प.
क.
अं. क.
अं. क.
अं. क. अं.
२३१ १३-२१ ३८ प ५५०उ
+२३२४ -४८ ३८ २४४ १८ -१२ ५८ प +२११ उ
+२२ ४२ -३८ ३९
+२२१०५-६९ ४३५ २६३१२५-२ ९ प -११०द
+२१ १७-२१ ४० २७१ १६ +२ ३८ पू-२७ द
+२० ३५ -१४ ११ २७८ ४५ +६ ४० पू-२४०द
+१९५३
२८५ ५५ +१८ २४ पू-२४४द
१२ ३०
१३० +१८ ३० +६ ५७ २९९ ५३+१७ ४७ पू -२५ द
-१७ ४८१३ ५६ ३०६ ५२ +२० ५४ पू-११द
१४ +१७
३१४२ +२४ ५६ पू+० ८उ
+१६ २६ +२८ ३४ ३२१ ३० +२८ ५४ पू+१ २७७
+१५ ४५+३६ ३३ ३२९ २९ +३२ ३८ पू+२४७
+१५ ११ ४९ ३२ ३३८ २८ +३८ ३८ पू+५ ५३२
१६० +१४ २१ ५६ २ ३४८ ५८ ४५ ४५ पू+८५०७
+१३ ४३+७० ५७ ५३+१८ १८ पू+१४ ५७
१६४० +१३३०७९ ४० १२ ३६+६३ २८ पू+१७३८र
भा
द
१
३
(७) प्रस्तोदयास्तस्थानगाणितम् ।
प्रातः सायं स्पर्शमोक्षस्थलाथ कोज्याघातो बाणतिथ्योस्तु कोज्या।
इष्टा चापं वेषुतिथ्युत्थवगैक्यान्मूलं वा स्पष्टकेंद्रांतरं स्यात् ॥ १५ ॥

·२३२ सर्वानंदकरणम विव०-सूर्योदये सूर्यास्ते च यत्र स्पर्शो मोक्षो वा दृश्यस्तेषां स्थलाना- मानयनं विविच्यते । अल तात्कालिकस्य चंद्रशरस्य तिथेच ये कोटिज्ये सेष्ट- कोज्या प्रकल्प्या । तस्याश्चापं स्पष्ट केंद्रातरं स्यात् । अथवा शरतिथिवगैक्यमूलं सष्टकेंद्रांतरं स्यात् । उदा०-इ.घ.७३७ तदा तिथिः ६७ ०९३२, शरः +५९ -११५ अन- योः कोज्ये क्रमेण ·९९९८०४९,९९९८५२२ । तयोर्यात ९९९६५६९ इष्टकोज्या तस्याश्चापं ९००५ स्पष्ट केंद्रांतरम् । अथ प्रकारान्तरेण साधनमाह । तिथिवर्गः शरवर्गेण युक्तः ८१०७६५९३, अस्य मूलं ९०.०४ स्पष्टकेंद्रांतरम् । बाणज्याता स्पर्शमौर्वी तिथे; बाणाप्ता वा स्यातिथिः स्पर्शजीवा । इष्टा तस्याश्चापमत्रायकोगो बाणांशः प्राग् दर्शतः सोऽन्यथोर्ध्वम् ॥१६॥ विव० -तिथेः स्पर्शमौर्वी बाणज्याप्ताऽभीष्टा स्पर्शजीवा स्यात् । बाणा- प्ता वा तिथिः स्थूलाभीष्टस्पर्शज्या स्यात् । तस्याश्चापमत्राद्यकोण इति संज्ञितः। स दर्शकालात्पूर्व चंद्रशरवद्धनर्णम् । दर्शकालादनन्तरमन्यथा व्यस्तशरदिग् ज्ञेयः । उदा-तिथिस्पर्शरेषा + ०१९७६३२ शरज्यया +'०१७१९५ भक्ता- ऽभीष्टस्पर्शरेषा +१.१४९३५ । अथवा शरभक्ता तिथिः । १.१४९१५ स्थूलाऽ- भीष्टस्पर्शज्या स्यात् । सूक्ष्मचापांशाः ४८१५८.३८ स्थूलरीत्या चापांशा ४८५ ५८.०८७ उपलभ्यते । अलेष्टकालस्य दर्शकालात्प्राक् स्थितत्वादयमाद्यकोण- श्चंद्रशरवद्धनं कल्प्यः । परं वनं स्पष्टकेंद्रांतरं ये तयोः कोटिजीवावधेनोनिताथ । तयोविधेनोद्धृता बिंचखंडैक्यकोज्येष्टकोज्याऽथ चापः पराख्यः।।१७॥ विव०-इष्टकाले यत्केंद्रांतरं भवेद्यच्च ग्रहणे चंद्रस्य परमलंबनं स्यात, तयोः कोटिजीवावधेन बिंबैक्यखंडकोटिज्या हीना कार्या। सा चंद्रपरमलंबन- केंद्रांतरभुजज्ययोर्वधेन भाज्या । तदेष्टकोज्या प्राप्यसे । तस्याश्चापं परा- ख्यं ज्ञेयम् । उदा०-बिंबक्यखंड ३२.८२३, अस्य कोज्या ९९९९५४२ । परमलंबन ६०.६९ कोज्या ९९९८४४७ केंद्रांतर ९०.०५ कोज्या .९९९६५७३ अनयो- घोतेन ' ९९९५०२० पूर्वकोज्या ९९९९५४२ हीना । तदा शेषे '०००४५२२ लंबनज्या '०१७६२१४ केंद्रांतरज्या ०१७६२१४, अनयोघातेन .०००४६१३ भाजितेऽभष्टिकोज्यो '९८०२७३१ पलब्धा । तस्याश्वापांशाः ११।२४ परसं- ज्ञकाः स्युः ।

·भूमंडलगणितम् तनुदलपुतिकृतिहीनं केंद्रांतरलंबनोत्थवगैक्यम् । गघ्नांतरलंबनवधभक्तं परकोज्यका सुखाथै वा ॥ १८ ॥ विव०-प्रकारांतरेण परकोणसाधनमाह । केंद्रांतरलंबनवर्गयोयोंगो बिबै- क्यखंडवर्गेण हीनः कार्यः । द्विगुणितकेंद्रांतरपरमलंबनघातेन च भाज्यः । एवं परकोणस्य कोटिज्या लभ्यते । इयं रीतिः सुगमा किन्तु, इपत्स्थूलफला । उदा०-स्पष्टकेंद्रवर्गः ८१००४ परलंबनवर्गेण ३६८३:२७६१ युक्तो बिंबै- क्यखंडवगण १०७७१५२४ रहितत्तदा शेपं + ११७०६१२३७। द्विगुणितकें द्रांतरघ्नपरमलंबनेन १०९०४ भक्तं तदा लब्धेष्टकोच्या ९८१८३५ । अस्याश्चा- पांशाः १०५६ सुखेनोपलब्धः परकोणः स्यात् । परः स्वं तदाढयोनमायं त्यजाब्जा-- ऽशुगाशात् त्रिभात्, खाशुगौ स्तो,ऽधिकोऽल्पः । त्रिभाच्चेत खवाणोऽत्र विश्लेषकः स्वं तथण त्रिभं स्यात्क्रमात्माग्वदग्रे ।। १९ ॥ विव.-परकोणो धनं कल्प्यः । तदाढयमाद्यं तदूनमाद्यं च शरदिङ्नव- त्यंशेभ्यः पृथक् त्यजेत् । एवं खशरी प्राप्यते । खवाणस्त्रिभादधिकश्चेद् धनन- वत्यंशा विशेषः कल्प्यः । खयाणास्तु विभादल्पश्चहणनवत्यंशा विश्लेषो ज्ञेयः अग्रेऽनंतरं खशरखभोगाभ्यामक्षांशरेखांशसाधनमिप्यते । तत्प्रागुक्तवद्विधेयम् । उदा०-आद्यकोण+४८°१५८.३८ परकोण १११२४ योगः + ६०० २२.३८ परकोणरहिताद्यकोणस्तु +३७१३४-३८ शरो धनं तस्माद् धननव- त्यंशेभ्यो योगमपनीय खशरः +२९।३७.६२। पुनर्धननवत्यशेभ्यो वियोगम पनीय लब्धोऽन्यतरः। खशरः + ५२०२५. .६२एतौ खशरी त्रिभादरूपी- स्तस्तस्मादत्र ऋणनवत्यंशा विश्लेषः कल्प्यः । तद्युक्तो रविः खभोग २०२०५६ तुल्यः । एतस्माद् भोगाद् योगजखशरा+ २९°१३७६२ च्चानीता अक्षांशा १८॥३४ उत्तरा रेखांशाश्च -३५°१५३ पश्चिमाः पुनः खभोगाद् २०२०१५६, वियोगजखशराचा + ५२०२५.६२ नीता अक्षांशा ३९।१२ उत्तरा रेखांशाश्च -२४०।३१ पश्चिमाः । परमलंबनतो गुरुश्रवश्चेत्खशरी प्राङ्मुख एव दर्शतोऽथ । विरतावथ चेल्लघु क्रमात्ती गुरुखवा मुखगांतगौ समाशौं ॥ २० ॥ विव०---श्रवः परमलंबनादाधिकं चेद् द्वावपि खारौ दर्शकालाप्राङ्, मुखे नाम स्पर्शकालिको ज्ञेयौ । तावपि शरावथ दर्शकालादनंतरं विरती ज्ञेयौ मोक्षकालिको स्त इति ज्ञेयम् । अथ श्रवः परमलंबनाल्लघु चेत्तौ समाशौ ·२३४ सर्वानंदकरणम् द्वावपि धनं वर्णं वा स्तस्तदा तयोर्गुरुः खशरो मुखकालिको लघुश्चान्तकालि को भवेत्क्रमेण तो स्पर्शमोक्षस्थानसंबंधिनी ज्ञेयौ । उदा०-इष्टघट्यां ७३७ तिथिः ६७.९३२, शरः + ५९.११५। एताभ्यां श्रवः परमलंबना ६०.६९ दधिकं तस्माद् द्वावपि शरौ स्पार्शिकौ यतोहीष्टकालो दर्शकालात् प्राक्तनो वर्तते । उदा०-- इष्टघट्यो १५१७ तिथिः ३६.५८, शरः +४८.८८५। आभ्या मुक्तरीत्या लब्ध आद्यकोणः-३६°३९ परकोणः + ३१° १९ । एतयोर्योगः -५°३०, परकोणोनाद्यो नाम वियोगो वा -६८° ८' शरोधनं तस्माद्योगेन हीना धननवत्यंशा + ९५° ३० वियोगेन च हीना नवत्यंशाः +१५८०८ । एतौ खशरौ त्रिभादधिको । तस्माद्विश्लेषांशाः +९०, रविणा २०२०।५६ युक्तास्तदा खभोगोंऽशादिः २२।५६। अस्माद् भोगात्प्रथ- मात्खशरात्+९५०.३ साधिता अक्षांशा+६७५९ रेखांशाश्व-९।३० पश्चिमाः। द्वितीयाच्च खशरात् + १५८°८', अक्षांशा + २९।१ रेखांशा + ७९।३८ पूर्वे लभ्यन्ते । इष्टकाले घ. १५१७ श्रवः परमलंबनादल्पो द्वावपि खशरौ सम- चिन्ही ऋणाख्यौ भवतस्तस्मादनयोर्गुरुतरः +१५८०८' स्पर्शस्थानसंबंधी लघुतरश्च +९५°३० मोक्षस्थानसंबंधी ज्ञेयः । मुख आयदिगंतगोऽन्यखेषुरसमाशौ यदि तौ खवैषुवांशाः । रविवषुवभागतः परे प्राग् यदि, तत्मागपेर चमत्कृतिः स्यात् ॥ २१ ॥ विव० - परमलंबलताल्लघुनि श्रवसि तात्रुपलब्धौ खशरावसमाशा भिन्नदिशौ भवेतां ताद्यकोणदिक्खशरो मुखे स्पर्शस्थानगोऽन्य आद्यकोण- दिगितरदिक्कः खशरोऽन्तगो मोक्षस्थानशो भवेत् । यदि खमध्यविषुवांशाः स्पष्टरवेत्रिपुवांशेभ्यः परे पश्चिमदिशि त्रिभाल्पांतरे भवेयुस्तयेषा चमत्कृतिः । पूर्वे कपाले दृश्या यदि ते खमध्यविषुवांशा रविक्पुिवांशेभ्यः प्राक् त्रिभाल्पांतरे पूर्वदिशि स्युस्तहि सा पश्चिमाकाशे दृश्येत । उदा०--इष्टघट्यां ॥३७ योगजखशराद् +२९°१३७ ६२, विषुवांशाः २१२।१८, वियोगजखशरा +५२०१२५.६२ च विषुवांशा २२३।४० लभ्यते । सायनरवि २९२०.९३ विषुवांशा २९४° .७६ नां योगजविषुवांशेभ्यो वियोग जविषुवांशेभ्यश्चाधिकत्वात् ते पूर्वस्थाः स्युस्तस्मादियं चमत्कृतिः स्थानद्वयेऽपि पूर्वाकाशे नाम पूर्वाहेऽदृश्यत । पुनरिष्टघट्यो १५।७ स्पार्शिकाः स्थानिकविषु- वांशा १०.८ रविविषुवांशेभ्य. २९४०.७६ प्राक् तिष्ठति । तस्मादयं स्पर्शः पश्चिमाकाशेऽदृश्यत । मौक्षिकविषुवांशा २८२.४ रविविषुवांशेभ्यः परे वर्तते । तस्मान्माक्षदर्शनं मध्याह्वात्पूर्व पूर्वाकाशेऽभवत् । एवं विगणिताक्षांशरेखांशा अधः कोष्टके प्रदर्शिताः।

·भूमंडलगणितम् योगजखरोत्थग्रस्तोदयास्तस्थानगणितम् - निर्देशः , मोक्षः ९ . " आवन्य आव उज्जयिः मध्यम योगज खभोगः स्थानिक न्त्यख उदयास्त नीतो कालः खशरांशाः अं. खविपु विपु. अक्षांशाः स्पर्शमोक्ष रेस्त्रांशाः वांशाः वांशाः सूर्यस्य ७. २७+३२०.७३ २०२००५३२१३०७ २४७.९३५.२ प २१०५.उ |उदयस्पर्श ३७+२९.६३ २०२१३ २१२३ २४८.२३५९५ १८.६३ ८ ७+२६.१० २१०८ २५१.२४०४ प १५.३उ ८ ३७+२४.०५ २१०४ २५४.२४३.८५१३३उ ७+२४५२ २१०.३५ २५७०२४६९५५.१३७उ ९ ३७+२६७५ २१११ २६०.२५९.१५१५९उ १० ७+२९०७ २.२.२ २.३.२५१०.५१८८उ १० ३७+३३.४५ २१४.१ २६६२५२१ पा२२२उ ११ ७+३८.२८ २१६१ २६९.२५३.१ प२६.४उ २१९.२ २७२०२५३'८ प३२.६उ १२ ७+५१४५ २२२.२ २७५.२५२१० १३८३उ २२३७+५९:०५ २२८० २७८.२५०.२प ४४७उ १३ ७+६६.६८ २३४३ २८१२४६९ प५१३उ १३३७+७४.१३ २४२५ २८४.२४१७५५७.२उ १४ ७+८१.२८ २५२९ २८७२३४.३५६२५उ १२ ३७ १८८५५ २६६.६ २९०.२२३.५५६५.८उ १५ ७५९५'६५ २२९३२८४.२ २९३.३ ९४ प६८.२उ १५ ३७+१०१.९३ २२.९३ ३०१२ २९६.३ ५.२पू ६८४उ अस्त मोक्ष १६ ७+१०८१८२२९३ ३१६.९ २९९.३१७.६पू ६७१३ १६३७+११४.८३ ३३१.३ ३०२३२९०पू ६३.८उ १७ ७+१२१.२२ ३४२८ ३०५:३३६५पू ६०२उ १७ ३७+१२९२२ ३५२.० ३०८.३४३.७पू ५४०उ १८ ७१३८.९० १६ ३११३५७.३पू ४६०उ १८३७+१३९०५ ०४३१२.३४८४पू४५९उ " ४ " " " " । " " " " " -- क ·२३६ २ सर्वानंदकरणम् वियोगजस्त्रशरोत्यग्नस्तोदयास्तस्थानगणितम् । प. रांशाः " " " " " " " " " " " ४ " " " " " आवन्त्य वियोगज त्रि. ल. स्थानिक आवन्त्य उज्जयि- उदयास्त मध्यमका खश खभो खविषु खविषु नीतो अक्षांशा: स्पर्शमोक्ष घ. गांशाः वांशाः वांशाः रेखांशाः निर्देशः ७ २७+४७०६३ २२०.९३२२० -६०२४७.९.२७.३०५ ३५७ उउदये स्पर्शः ७ ३७+५२५४३ २२३६७ २४८२२४.५२५३९२ उ ८ ७ ५२७२ २३१.१०२५१२/२०१५ ४७४ उ ८ ३७+६९७५ २३७१०२५४२१७१५ ५३०४ उ ९७ +७६४८ २४५७२५७२११५५ ५८८. उ ९३७+८३.१२ २५६१ २६०.२ ४.१५ ६२५ १० ७ ८२४० २७०० २६३.२ ६८पू ६६५ उ १० ३७+९५'६२ २२.९३ २८४.४ २६६२ १८२पू ६८.३ उ ११७+१०२७२ ३०३४ २६९.२ ३४२पू ६८२ उअस्ते स्पर्शः ११३७ +१०९.९७ ३२१७ २७२२४९२पू ६६५ उ १२७ +९१७०५ ३३५.० २७५२ ५९ ८पू ६२७ उ १२३७+१२४.६० ३४६.६ २७८२६८"४पू ५७६ उ १३ ७ +१३२.२२ ३५५ "५ २८१.२ ७३.८पू ५१७ उ १३३७ +९३९७३ ११२८४.२ ७६.९पू४५४ उ १४ ७१४० ०२२२९३ ५.८२८७२७८६पू ३९१ उ १४ ३७+१५२.९८, ९.६२९०.२ ७९.४पू ३४.२ उ १५ ७ +९५७८२ ११९ २९३.३ ७८६पू २९.६ उ १५ ३७+१६२२७ १४.२२९६३७७.९पू २५.१ उ १६७ +१६५.२७ १५.४ २९९.३७६.१पू २२७ उ १६ ३७१६६८ १६२ ३०२३,७३९पू २०.८ उ १७ ७१६६.९१ १६२३०५.३ ७०९पू०७उ १७ ३७+१६५'६८ १५७३०८३/६७४पू२२४ उ १८ ७ +१६१७ १४२३११३ ६२.९पू २६.२ उ मोक्षः १८ ३७+१-३९५ ११०३१२३ ५८७पू ३२८ उ (८) क्षितिजादूवं याते रवौ स्पर्शमोक्षस्थानगणितम् उक्तो ग्रहे लघुविलंबनसिद्धखेषु- रत्रापरोऽस्य गुण ईप्सितलंघनघ्नः । " " " " . " " " " " " " ॐ " १ " " " " " " ·भूमंडलगणितम् . कौजन्दुलंबनहतोऽभिमनोऽस्य चापः खेषु भवत्खलु कुजोर्ध्वमुखान्तकाले ॥ २२ ॥ विव-कुजोर्ध्वमुखान्तकाले सूर्योदयादनंतरं सूर्यास्तात प्राक् च ग्रह- णारंभो ग्रहणमोक्षो वा यत्र भवति तत्स्थानानामानयने ग्रहे ग्रहणावधा यस्मिन् कस्मिंश्चिदिष्टकाले परमलंबनादल्पं किमपि लंबनमादाय प्रागुक्तरीत्या खशरसाधनं कुर्यात् । स खशरोऽत्रापर इति संज्ञितः । अस्यापरकोणस्य भुज- ज्येष्ठलघुलंबनेन गुण्या परमलंबनेन च भाज्या । तदेष्टा भुजव्या लभ्यते । तस्याश्चापमन खशरो ज्ञेयः ! बिवैक्यखंडोनं केंद्रांतरं दरलंबनस्य परमाल्पता भवेत् । यदि बिंबैक्यखंडोनकेंद्रांतरादप्यल्पीयो लंबनं कल्प्यते तर्हि ग्रहणं न संभवेत् । उदा-इष्टघटया १५।७ क्षितिजादूर्व तिष्ठसि सवितरि भुवि यत्र ग्रह गारंभमोक्षावदृश्येतां तेषां स्थानानामानयनं प्रदश्यते । परमलंबना ६०.७ दल्पं लंबन ५७ मुपयुज्य गणितं क्रियते । अस्मिन् काले तिथिः ३६.४४५, शरः ४८.८८३, आभ्यामाद्यकाणः -३६१५५, पर कोणः +३२°१९1, एतयोर्योग- -४१३५', वियोगः -६८°१५३ । यो गजोऽपरकोणः +९४०।३५ वियोगजोः ऽपरकोणः +१५८।५३ योगजापरकोणज्या .९९६८०२२, परमलंबनोद्धृतहग लंबनेन '५७:६०.७.९४ गुणिता, तदेष्टज्या १३६९९ । तस्याश्चापांशा ६९ ३३ अथवा ११२०१२७, अब खशरो लब्धः । वियोगजापरकोणच्या .३३८२६ परमलंबनाप्तहग्लंबननिन्नी । तदाप्तेष्टजीवा .३३८६५२। अस्याश्चापांशा १९४.. अथवा १६००=१२ । अवत्यः खशरः स्यात् । -- वेद्योऽपरस्य पद एष इतः स्पृशज्ज्या स्पर्शज्ययाहृदपरस्य भुजज्यकेष्टा । विश्लेषको धनुरितस्त्रिभतोऽधिकऽल्पे खषौ क्रमास्त्रमृणमुक्तवदत्र शेषम् ।। २३ ॥ विव.--खशरस्य मानानि द्विधा विगणितानि तत्र कः खशरो ग्राह्यस्तद् व्याख्यायते । अपरकोणस्य यत्पदं तस्मिन्नेव पदे खशरो ग्राह्यः । अपर- कोणवदयं खशरस्त्रिभाल्पस्त्रिभाविकं वा स्यात् । इतोऽस्य स्पृशज्या परस्पर्श- ज्यया हृद्भक्ताऽभीष्टा भुजज्या स्यात् । तस्या धनुर्विश्लेषः । त्रिभतोऽधिकेऽ रूपे खेषौ विश्लेषो धनमृणं क्रमेण ज्ञेयः । शेष कर्मोक्तवद्विधेयम् ।

·क. अं. . २३८ सर्वानदकरणम उदा०---योगजापरकोणस्य ९४°१३५ विभाधिकत्वादन्न त्रिभाधिकः खशरो ११०° १२७ गृहीतः । अस्य स्पर्शज्या-२.६८१७५३, अपरस्पर्शज्यया -१२:४७४२२१ भक्ता तदेष्टभुजज्या +२१४९८३। अस्याश्चापं १२°३९ विश्लेषः अयं विभादल्पस्तस्माद् धनम् । ततो लब्धा रेखांशा -६८° अक्षांशाश्च+६१°। एतदक्षांशदेशांतरावच्छिन्नं स्थानं मोक्षदर्शि । वियोगजापरकोणो १५८०.९ द्वितीयपदे तस्मात्खशरो १६००.२ गृहीतः। विश्लेषः ६८°१, रेखांशाः ५७ •७, अक्षांशाश्च १९.१ । इदं स्थानं स्पर्शदर्शि! एवमिष्टकाले घ. १५।७ दृगलंबनभेदेनानीतानि स्पर्शमोक्षस्थानानि कोष्टे दीयन्ते । योगजकोणागतमोक्षस्थानानि आवन्त्यखवैषुवांशाः २९३.३ हग्लंबन अपरकोण खशरः विश्लेषः स्थानिकखवि कलाः अं. क अं. क. पुवांशाः रेखांशाः अक्षांशाः ३९९५ ३९+९० २८४.२ ९५ प. ६८.२उ ५७ ९४ ३५११० २७+१२ ३९ २८६"५ ३.८ प. ६१.१ उ ५४ ९४ १७११७ २६८ १८ २८७.९ ५४ प. ४१.१ उ ५० ९४ २५१२५ ९६ २२ २८९८ ३.५ प. ३३.१ उ ४५ ९५ २८१२९ ५८+६ ३४ २९०८ २५ प २८७उ ३१३९ +६ १६ २५२८ ०५प २० २उ ३५ १०१ ४०१४५ २२+८ १२ २९६० २.३ पू. १३६ उ ३० १११ १५१५२ ५०+११४८ ३००५ ७.२ पू. २८ १२६ ४४१५८ १३+१७ २५ ३०६५ । १३.२पू. ३२ उ वियोगजकोणागतस्पर्शस्थानगणितम हग्लंबन अपरकोणः खशरः विश्लेषः स्थानिक रेखांशाः अक्षांशाः क. अं. क.खविपुवांशाः २८ १२५ ४४१५८ १३+१७ २५ ३०६५ १३२ पू ३२उ ३० १४२ १८१६२ १४+२४ ३१४४ २११ पू २५ उ १५१ ४८१६४ ६+३२ ५ ३२२५ २८९पू २.६ उ २५६ २५१६४ ४१+३८ ५२ ३२५.३ ३२१पू. ३१ उ ०१६३ ५४+४५ ३६ ३३४.२ २१.५३ ४९० पू.१०.१ उ १५९ १११६१ ३४+६१ १५ ३४७१ ५३७ पू १४.६उ १५८ १३१६० १२+६८ ५७७ पू १९० उ ६०.७ १५७ ४९२५७ ४९+९० ७८.६५२९६उ क.अ. क. अं.

·भूमंडलगणितम अस्मिन् काले घ. १५७ तिथिः ३६.४४ च. शरः-४८.८८, आभ्यां केंद्रांतरं ६०.९.६, बिबक्यखंडन ३२.८९. हीन २८.०८ एतद्हग्लंबनस्य परमास्तममा । अस्या अल्पतर इग्लंबनं गृहीतं चेद ग्रहणदर्शनमशक्यम । तस्मादलाष्टाविंशतिकलाभ्य ऊनं दग्लंबनं न गृहीतुं शक्यते । (९) बिबैक्यखंडाल्पे केंद्रांतरे स्पर्शमोक्षस्थानाणितम् । यदा त्वल्पं केंद्रांतरामिह वपुर्यागदलत -- स्तदा तदभेदाल्पं न परकरणे लंबनमथो । पराद्यो स्वं, ताभ्यां युतिवियुनिकोटित्वपरको वियोगे योगेऽल्पे त्रिभत इषुवत्खाशुगदिशा ॥ २४ ॥ विव० ----यदा वपुर्योगदलतो बिबश्यखंडात् केंद्रांतरमल्पं तदा परकरणे परकोणसाधने लंबनं दृग्लंबनं तदभेदाल्पं न भवितुमर्हति पराद्यौ परकोण- श्वाधकोणश्च स्वं धनं कल्यौ । ताभ्यां युतिवियुतिकोटी योगवियोगयोः को- व्यावपरकावपरसंज्ञौ कोणी स्तः । योगे वियोगे च त्रिमतोऽल्पे सति.इपुव च्चंद्रशरवत खशरदिशा ज्ञेया । उदा०--चंद्रस्येपुलधुश्चेदित्यादिपद्यादनंतरं संग्रहीतमुदाहरणं द्रष्टव्यम् । शके १८२३ वैशाख कृ.३० शनी दर्शान्तावत्या घट्या १११४१ मभवत्तदा ऽन्योपकरणानि कथितानि । इ. घ. १२१३७ ग्रहणस्पर्शमोक्षस्थानानयनं क्रियते । तदा चंद्रशरः २३.५५ तिथिः १६.११. केंद्रांतरं २६.८, बिबैक्यखंडं- ३२.४०५, एतयोरन्तरं दातस्मादहग्लंघन पत्रिंशद्रिकलान्वितपंचकलाभ्योऽ धिकं ग्राह्यम् । अत्रोदारणे त्रिंशन् कला गृहीताः । उक्तरीत्याऽऽद्यकोणः २९°१३ परकोणः -- ६९१८.६ । एतौ द्वावपि धनं कल्प्यौ । तयोर्योगः ९८२३१.६, अस्यकोटि ८१३१.६ रेकोऽपरकोणः । वेद्योऽपरस्य पद इत्यादि रीत्यास्मादानीतः खशरः ४११ । पुनराद्यकोणः परकोणवियुक्तः ४००६। अस्य कोटिः ४९०५५.४ ! अयमन्योऽपरकोणः । अस्मात् खशरः २२० । वियोगस्य त्रिभाल्पत्वात्तज्जन्यखशरश्चंद्रशरवडणम । योगोऽ९८.५ त्र त्रिभाधिकस्तस्मात्तज्जन्यखशर ५०.२ चंद्रशराद्विपरीतचिन्हो नाम धनम । अथ खशरविशेषदिशाज्ञानमलं विशदयति। सान्येतरताऽथ दर्शतः प्राग धनविश्लेष, ऋणं स ऊर्ध्वमस्मात् । षड्भाल्पयुतौ, परे लघौ वा, भेदे.ऽन्याश इतोऽग्र उक्तवत्स्यात्॥ २५ ॥ विव०-सा खशरदिगितरथा वियोगयोगे विभादधिके सति, अन्या चंद्र. शरदिगविरुद्धदिका ज्ञेया । दर्शकालात्पूर्व धनं विशेपो ग्राह्यो दर्शकालादनंतर क ·सर्वानंदकरणम् मृणम् । षड्भाल्पयुतौ योगे षडाशितोऽल्पे सति, भेदे वियोगसाधने वा परकोण आद्यकोणादल्पे सति विश्शेषोऽन्याशी नाम दर्शकालात्पूर्वमृणं दर्शकालावं धनम् । इतोऽग्रे शेषकर्मोक्तवद् ज्ञेयम् । उदा०-योगकोण ९८.५ त्रिभादधिकस्तस्मात्तज्जन्यखशर ४०२ चंद्रशरादितरदिशः कल्पितः । अत्र साधितो विश्लेषः २९°१४ षड्भादल्प इष्टकालो दर्शान्तादनन्तरं तस्मादयं धनम् । तस्मास्त्रिभोनलन्नं खभागो ८५०.८ रेग्वांशाः ४५.१ पूर्वा अक्षांशाश्च २७०.३ उत्तराः। वियोगकोणादानतिोऽपर- कोण ४९०.६ स्तस्मान् खशरः २२०.१५। वियोगकोणस्य ४००.१ त्रिभाल्पत्वा- चंद्रशरवणम । परकोण ६९०.३ आद्यकोणा २९.२ दनल्प इष्टकालो दर्श- कालात्पश्चाच्च वर्तते । तस्माद्विशेष २००.०५ ऋणम् । अस्मात् विभोनलग्नं ३६०.५ रेखांशाः २.७ पूर्वा अक्षांशाश्च --७°४ दक्षिणाः । अन्यानपि विशेषानाह केंद्रांतरेन्दिनवपुर्दलयोगतोऽल्प दृग्लंबन, लघु गुरु श्रवसस्त्विदं प्राक् । दर्शायुतौ मुखविरामग, मन्यथोच, श्रावात्तथैव खलु लंबनतो वियोगे ॥ २६ ॥ विव- केंद्रांतरेन्द्विनवपुर्दलयोगतोऽल्पं दृग्लंबनं ग्राह्यम् । केंद्रांतर- बिबक्यखंडयोर्योगोऽत्र गणित हग्लंबनस्य परममानम् अस्मादधिकं न भवितुम- हति । यद्यपि क्षितिजलंबनं चंद्रलंबनस्य परमं मानं तथापि यदि केंद्रांतर- बिबैक्यखंडयोयोगः परमलंवनादल्पं भवेत्तर्हि दृग्लंबनमस्माद् योगादधिकं ग्रहीतुं न शक्यते । यतो हि यदा चंद्रो लंबनवशेन स्वस्थानात केंद्रांतरबिंबैक्यखंडयो- गमिताभिः कलाभिरधः संसते तदा रविबिंबस्य नीचतमबिंदुं स स्पृशति । योगादधिके कल्पिते हग्लंबने चंद्रबिंबं सूर्य न लगति । युतौ योगसंबंधिगणिते विदं दृग्लबनं दर्शात् प्राक् श्रवसः कर्णाद् लघु वा गुरु वा चेल्लघुलंबनं स्पर्शस- मीपस्थं गुरु च मोक्षस्थानगतं ज्ञेयम् । दर्शकालादूर्ध्वमन्यथा स्यात् । श्रवसोऽ- रूपं दृग्लंबनं तदा मोक्षस्थं गुरु च स्पर्शस्थम् । वियोगे वियोगकोणसंबंधिगणिते श्रावाल्पं श्रावाधिकं च दृग्लंबनं दर्शात् प्राक् क्रमेण स्पर्शस्थ मोक्षस्थं च स्याद् दर्शादृट्वं क्रमेण मोक्षस्थं स्पर्शस्थं च विज्ञेयम्। १ ·सूर्यग्रहणाधिकारः । उदा.- शके १८२३ वैशाख कृ. ३० ग्रहण इतृघटयां १२।३७ तिथि: १६.१५ शरश्च -२३.५५। बिबेक्यखंडं ३२.५२ श्रवः १६ श्रावः ।।७।। केंद्रांतर २६.८ बिबैक्यखंड्योगः ५९.२. वियोगः ।। तस्माद् डरलंबन यदात्वल्पं केंद्रा" दित्यायुक्तनियमेन', ६ कलाभ्योऽधिकमधुना कथित- नियमेन च ५९.६ कलाभ्य ऊनं ग्राह्यम् । अम्मिन् ग्रहणे दर्शान्तघटयः ११॥४१॥ इष्टकालो दर्शान्तादूचं वर्तते तस्माद् यदि दृग्लंबनं पोडशकलाभ्योऽल्पं गृह्येत तर्हि तन्मोक्षस्थानगतं भवेत् । यदीपग्लंबनं विशकलामितं स्यात्तहि तत्म्पर्शस्थानस्थम् । वियोगमाणिते । वियोगमाणिते विंशत्कलामितं । इग्लंबनं, तस्य श्रावादल्पीयस्त्वादिएकालस्य दर्शादूर्व स्थितत्वान्मोक्षस्थानगतं ज्ञेयम् । योग- गणितागता रेखांशाः ४५.१ पृ. अक्षांशाच २७.६ उ.स्पर्शस्थानसंबंधिनो ज्ञेयाः। "मुखआद्यदिगन्त" इत्यादिनियमनपा चमत्कृतिः पश्चिमाकाशेऽश्यत । वियो- गगणितागता रेखांशा +२.5 अक्षांशा -७४ मोक्षस्थानगताः । चमत्कृतिस्तु पूर्वाकाशे लक्षिता । एवमानीतानि स्थानानि कोठे प्रयन्ते । अस्मिन्निटसमये घ. १२।३७ आवन्त्यखविपुवांशा ५. आद्यकोणश्च ५९१३ । हग्लं- अपरकोणः खशर: विशेष स्था.ववि रेखांशः अक्षांशाः स्प.मा.पू.प. बनक अं. क. अं. क.अं क. पुवांशा आकाशे a . . " . H मो. पू. ८३१+ ४१२+२५.१४ ८५३ -४५१-२६३ ७८४+६२८+ १३६ ५३.६-१३६-३६१ ५.६-१०९१३+४३५ - २३६ १९० + ९३/--२५ - १९३८+ २१३/--.६१४१३ मो.प. ६५२९-३७२५ -२०२९ ४६.३-११-२२० +३६.६ ५० AMARHal उदा० --शके १८२३ वैशाख कृ. ३० इ. घ. १०१७ अस्मिन् समये कानिचिद् दृग्लंबन त्पन्नानि स्थानानि कोष्टे लिख्यन्ते । अत्रेष्टकालो दर्शान्तात्माक । आवन्स्यखविपुवांशा ५.८ आदाकोणाः ४७०।४४ श्रवः २५.२६ श्रावश्च ५६.१ ·२४२ सर्वानंदकरणम् " . : हिरा अपर कोणां खशर. विश्लेषः स्था. विषु रेखा अक्षां- स्प.मो.पृ लंब क. शकला. अं. क अं.क. वांगाः अं.क. शाः प.आकाशे ५४२-३८.८ मो. पू ४३.८ ५२८-३५६.४९५३ ८.३-१७५+ ७८ १५.२ ४३३३ + ९५३-१०३५ ४०.४+१४०३-२६२ स्प. पू. २ ५३.५ +२७.८+२२.४ २६७ -१३७ ४४+१४०-२५० ५५७ +२९९ २१० प २ ८+३ ३५ ५७४ +३२०+२०० ५१ १२-११२०१९ ३.६५"+३९.७+ ९८ ४३.७८ --४६ २० ६२.० +३९२-२५० ३५ -२३-६०.८ मो. पू. म ७ " Mandalaa योगवियोगकोणयोईग्लंबनेन सह संबंधमाह । वर्गस्तनुखंडयुतेः शरकृतितिथिकातवियुक् पृथङ् मूले । तिथिशरयुतहीने ते क्रमात् तदा फलचतुष्टयं घटते ॥ २७ ॥ विव तनुखंडयुतेर्विबैक्यखंदस्य वर्गः शरकृत्या शरवर्गेण तथा तिथि- वर्गेण च पृथग वियुग रहितः कार्यः ! द्वाभ्यां शेपाभ्यां पृथङ् मूले निष्कास्ये प्रथमं मूलं तिथियुक्तं तिथिवियुक्तं च पृथक कार्य, द्वितीयमूलं च शरयुतं शर- वियुक्तं च कार्यम् । एवं कृते फलचतुष्टयं निष्पद्यते । उदा०-शके १८२३ वैशाख कृ.३० इ. घ. १२॥३७ तदा फलचतुष्टयं साधय । तदा तिथिः १३.११ तिथिवर्गः १७१.८७२ शरः २३.४५ शरवर्गः ५४९.९०२५. विबैक्या ३२.४२५ विदयार्थवर्गः १०५१.८५६४. प्रथमं फलं = V बिबेक्यार्धवर्गः-शरवर्गः + तिथिः = २२.८८+१३.११%३५.२९ द्वितीयं फलं = V विवैक्यार्धवर्गः-शरवर्गः तिथि: २२.८८-१३.११=१.७७ तृतीयं फलं = V बिंबक्यार्धवर्गः-तिथिवर्गः + शरः = २९.६५+२३.४५-५३.१० बिबैक्यार्धवर्गः-तिथवर्ग: शर: - २९.६५०३.४५-६.२० चतुर्थ फलं = V ·भूमंडल गणितम् तदधिकलंबनतः स्थावायः परविद्युत विभादल्पः । पर आघाल्लघुरेतयोगी रसभालघुः क्रमशः ।। २८ ।। विव०फलचतुष्टयापृथक् पृथगाधिके बालंबने सति किं सिध्यति तत्क्रमेणाह । (१) प्रथमफलाइधिके वलंबने परयुगाद्य आद्यपरयाोगकोणो नवते- रंशेभ्योऽल्पः स्यात् । ( २ ) द्वितीयफलादधिक हग्लंबने पावियुगाद्य आयपरयोवियोगकोण- त्रिभादल्पः स्यात् । “जियोगे योगटपे लिमत इपुवन् स्वाशुगदिशा " इति यत्पद्ये २४ तमे कथितं तस्य कढ़ावकाशस्तदाब व्याख्यातम् । (३) तृतीयफलादाधिके हग्लंबने, आद्यात्परो लघुरायकोगात्परकोणो- लषीयान् भवति। (४) चतुर्थफलादधिक इग्लंबने, बायकोणपरकोणयाोगो रसभात पराशिभ्यो लघुर्लघीयान भवति । षड्भाल्पयुतौ परे लघौ वा भेदेऽन्याश" इति विशेषधनर्णत्व संबंधि यत्पद्ये २५तमे कथितं तस्य कदा प्राप्तिस्तदव तृतीयचतुर्थफलद्वयन व्याख्यातं ज्ञेयम् । उदा०--प्रथमफलात् ३, ३५.०९. द्वितीयफलाच्चा ... धिक दृग्लंबने खशरदिक् चंद्रशरदिशा समाना । तृतीयफलान ६.२. चतुर्थफलाच्चा ५३.१ धिक हग्लंबने योगजवियोगजविश्लेषौ दर्शकालात्प्रागृणं दर्शकाला. त्पश्चाद्धनम्। (१०) इष्टग्रासस्थानगणितमाह । वीष्टपासवपुर्दर्लक्यत इदृष्टयासरेखा अपि प्रोक्तविस्तरशो नवं प्रकरणं त्वैतन्मुदे धीमताम् । इष्टाच्छादनलंबनैः कुरु मुहुः स्थानाक्षरेखाः स्थिती कुर्वाश्चर्यकृतस्ततो गणितविद्रेखाः सुरेखे पटे ॥ २९ ॥ विव०-अत्र यावत्स्पर्शमोक्षसंमदकंकणग्राससंबधिगणितस्य विवेचनं कृतं किन्तु खंडग्राससंबंधि न किंचिद्व्याख्यातम् । तस्य साधनमाह । सूर्यबिंबन्यै- कद्विविपादमितो वा कोऽप्यन्यांशमितो वा पास इध्यते लेन प्रासेन विहीन वपुर्दलैक्यं तद्ग्रासरहितं बिंबैक्यखंडमिष्टाबिबेक्यं खंड प्रकल्प्याखिलं गणित क्रियेत तदा तद्ग्राससंबंधिनो रेखाक्षांशाः सिध्यति । एवमानस्थानसमुच्चय- रेखाः पढ़े लिखेत् । एतदभिनवं भुमंडलगणिताख्यं प्रकरणं धीमता मुद सवि- ·SITAMARA सर्वानंदकरणम् . -- . प्रकल्प्य तथा परम- स्तरं व्याख्यातम् । स्थितौ ग्रहणस्थितिकाले, इष्टाच्छादनलंबनैर्मुहुः स्थानाक्ष- रेखाः कुरु । यथा यथा ग्रासमानं लंबनं च भिद्यते तथातथा रेखाकलांशा भिन्नाः समायांति । तान् विगणय्य देशांतराक्षांशरेखांकित पृथिव्याश्चित्रपटे तत्स्थानजनिता रेखाः कुरु । तासामपूर्वत्वात्ता आश्चर्यजनकाः स्युरिति किं वक्तव्यम् । उदा शके १८५४ भाद्र कृ. ३० गुरौ दर्शान्त आवन्त्यमध्यमघटी ९।१२ प्वभवत् । तदा स्प. र. चं १७७°२४ .५, घटीगत्यंतरं १४ ०२२४५, र. बि. ३१ ५२ चं. बि. ३३ २६ मानैक्यखंडं ३२.६५, चं. चं. शरः --१३५.१४ शरघटीगतिः + १.४१ क्षि. लं. ६१२३ । अस्मिन् ग्रहणे आवन्त्यघटीपु ६।४५ कस्मिन् स्थाने ४७ १९मित दृग्लंबने ग्रासमान ५.८ कलामितमदृश्यत तस्यानयनं प्रदश्यते । प्रातमध्यमसूर्योदये मध्यमार्कः १७९° ७.४। अत्रोदाहरणे, इष्टग्रासो ५.८ नं बिंबैक्यखंडं यदा क्रियते तदा २६.८५ मितं शेषं प्राप्यते तदेव बिम्बैक्यखंड लंबनस्थाने ४७ । ९ प्रकल्प्य निखिलं गणित कार्यम् । इष्टकाले तिथिः २४ .९१ चंद्रशरः-१६:५४ आभ्यां केंद्रांतरं ३८.६३, आद्यकोणः -६४०३९. २६.८५ कोज्या-४७.१५ कोज्या x ३८.६३ कोज्या परकोणकोज्या- ४७ .१५ मुजज्या X ३८.६३ भुजज्या. .९९९९६९६-.९९९९०५९४.९९९९३७० ०१३७१४९४.०११२४०० .०००१२६७ ८२२७-३४°३९ कोज्या .०००१५४ .:. परकोणः ३४°३९',आद्यकोण युक्तः-३००, वियुक्तः- ९९०१८',ऋण- नवत्यशेभ्य एतौ विहाय योगजापरकोणः-६०°, वियोगजापरकोणः+९०१८ । वियोगजकोणज्या १६१६ परमलंबनगुण्या दृग्लंबनभक्ता । तदा खशरज्या + .१२४४ ततो वियोगजखशरः + ७०९। खशर स्प. ज्या. : अपरकोण स्प. ज्या. = विश्लेषज्या । विश्लेषज्या । ७०९ स्प. ज्या. : ९ १८ स्प ज्या =-७६६०=५० ज्या, अयं विश्लेष इष्टकालस्य दर्शान्तात्प्राक् स्थितत्वाहणम् । इमं विश्लेषं स्पष्टसूर्ये १७७°२४ संयुज्य लब्धः खभोगः १२७°४ एताभ्यां खमध्यस्य भोगशराभ्यां साधिता अक्षांशा + २५०१९', रेखांशाश्च २०७ पूर्वाः, "बिंबैक्यखंडेन्दु " इत्यादि प्रोक्तवच्छ्रवः = ३५.२५ । इदं दृग्लंबनादल्पमेकः खशर आद्यकोणचिन्हयुक्तोऽन्यश्चान्यदिक्को नाम धनं तस्मात् मुखआद्य - , .१२५४ •१६३७ - ·FAT 臻

·S
चंद्रच्छायापथवार्तस्थानप्रदर्शनम् ।
शके १८२८ पौष कृ. ३० सूर्यस्य खग्रास-ग्रहणे चंद्रच्छाया-पथवर्तिस्थान-प्रदर्शनम् ।
NOMINATA
मोरा
योदये
सयों न
TE
मोक्ष
n
स्वग्रास
३.
केवल
-
Singen
arrang
MARNER
MPA
Maya
ग्रहण
स्पसिय
३०
अत्रत्यो घटिकादिकाल आवन्त्यो मध्यमः
पृ. २४४२४५

·No text on this page.

·भूमंडलगणितम् दिगंत " इत्यायुक्तवद् वियोगजं स्थानं मोक्षदर्शकं नाम ग्रहार्धादनन्तरं हसद्ग्रास इटपासमानोऽभवत् । योगजकोणादप्यनया रीत्या स्थानान्तरमन्वेष्टव्यम् । तद्यथा । योगजोऽ- परकोणः ६०° 0 अस्य ज्या .८६६ परमलंबनभक्तेन हग्लंबनेन गुणितस्तदाऽ. वाप्यते खशरः-४१०४९ ३ तस्य स्पर्शज्या-.८९४६ अपरकोण-६०° स्प.ज्यया --१.७३२१ भक्तस्तदेष्टज्या ५१६५॥ ततो विश्लेष ३१६' इष्टकालस्य दर्शान्ता- प्राक्स्थितत्वाहणम् । ततः खभोगः १४६१८ एताभ्यां खभोगशराभ्यां साधिता अक्षांशा +२५४ रेखांशाः ६०° पूर्वाः । एते प्रागुक्तवत्स्पार्शिकाः । ( ११ ) ग्रहणसंख्यादिसंख्यानम् । द्वौ ग्रहावुष्णगोः सप्तचंद्रार्कयोः स्युः कचिद्धायने पंच तेषां रवः । कंकणे मीलनेऽर्कस्य दीर्घस्थितिर्भू- गुणाः खाश्विनः स्युः पलानि क्रमात् ॥ ३० ॥ ३१ विव०-एकस्मिन् वर्षे रवेढे ग्रहणे स्तः। चंद्रार्कयोर्ग्रहणानि हायने क्वचित्स- प्रापि भवंति । तदा तेषां पंच सूर्यसंबंधीनि स्युः । अर्कस्य द्राधिष्टा कंकण- प्रासस्थिति गुणा एकत्रिंशत्पलानि खग्रासस्थितिश्च विंशतिमितानि पलानि स्युः। नवाश्विन २९ इलाब्धयो ४१ विधुरविग्रहाः स्युः क्रमाद् गुणाऽऽकृतिषु २२३ मारस्वथो स च पुनः क्रमः प्रायशः । रवेर्दशसु मर्दनं नगकरेषु २७ तत्कंकणं ग्रहो भवति कुत्राचिद् भुवि रवर्विधोभूदले ॥ ३१ ॥ विव०-गुणाकृतिषु २२३ मासेषु रविविधुग्रहाः क्रमान्नवाश्विन एकोन- त्रिंशदिलाब्धय एकचत्वारिंशञ्च भवेयुः । पुनः प्रायशः स एव क्रमः पुनरा वर्तते । त्योविंशत्यधिकद्विशतचांद्रमासेषु येन क्रमेण ग्रहणानि संभवंति तेनैव क्रमेण तानि पुनर्घटन्ते । अयं साधारणो नियमः तेषु मासेषु रवेर्दशसु ग्रहणेषु मर्दनं संपूर्णग्रासो, नगकरेषु सप्तविंशतिमितपु कंकणग्रासो दृश्यते । रवेर्ग्रहणं पृथिव्यां कुवचिद्देशविशेषे भवति । भूदले यस्मिन् गोलार्धे चंद्रो दृश्यते तत्र तस्योपरागोऽपि गोचरो भवति । ARVINAAMRAPE ·प्रौढरंजनखंडे ९ उदयास्ताधिकारः (१) भारतवर्षे परग्रामे चंद्रोदयकालानयनम् - स्वग्रामदोरुद्गमक्रांतिभागाः स्वान्यग्रामाक्षांशविश्लेपनिघ्नाः । पंचाप्ताश्चंदूदये स्युः पलानि स्वाक्षांशेषूनाधिकेषु त्वृणं स्वम् ॥ १ ॥ पंचांगपत्रे स्वग्रामचंद्रोदयकाला लिखिताः सन्ति ताभ्यः परग्रामे चंद्रोदय कालानयनमाह । स्वग्रामचंद्रोयकालिकैश्चंद्रस्य क्रांत्यशैरात्मग्रामपरग्रामयो रक्षांशानामन्तरं गुण्यं पंचभिश्च भाज्यम् । स्वग्रामांशा यदि परग्रामाक्षांशेभ्य ऊनास्तहि तल्लब्धं स्वग्रामचंद्रोदयस्य पलेषु व्यस्तचिन्हं युक्तं कार्यम् । यदि स्वग्रामा- क्षांशा अधिकास्तर्हि तल्लब्धं स्वग्रामचंद्रोदयपलेषु यथाचिन्हें संस्कार्यम् । तेन परग्रामे चंद्रोदयपलान्युपलभ्यन्ते । पंचांगपत्र संकष्टिचतुर्थ्यां चंद्रोदयकालिका चंद्रक्रांतिर्यदि लिख्येत तीदं गणितमल्पायासकरं भवेत् । उदा०-स्वग्रामे चंद्रोदयकालो घटिकादिः ३७।१० पंचागपले प्रदत्तः । स्वग्रामेऽक्षांशाः २३ परनामेऽक्षांशाः १९ । अंतरं, ४ अंशमित, चंद्रोदयकाले चंद्रक्रांत्यंशै २० ऋणेन गुणितं पंचभक्तं च तदा लभ्यन्ते पलानि १६ ऋ.। स्वग्रामाक्षांशा अधिकास्तस्मात्तानि पलानि यथाचिन्हं चंद्रोदयकालघटीपलेषु प्रदत्तानि तदा परग्रामे चंद्रोदयकालः, घ. ३६ प. ५४ उपलब्धः। परग्राम- मध्यमोऽयं कालो ज्ञेयः। (२) गुरुशुक्रोदयास्तगणितम्- लोपालोपौ कर्णरूपांतराशेः कर्णमाजोद्भूतकोणांशकैश्च । तेंऽशा बाणक्रांतिवृत्तोन्नतांशाऽधीनास्तस्मात् सिद्धिमेषां प्रवच्मि । विवरणम् -सूर्यतेजसि ग्रहाणां यद्दर्शनादर्शनं भवति तत्कारणविषये न सर्वेषामैकमत्यम् । केषांचिन्मतानुसारेण नियतकालांशैरेषा चमत्कृति- रुत्पद्यते । एते कालांशा भिन्नाचार्यैः क्वचिद्भिन्नाः पठिताः। अन्येषां केषांचित् मत इदं दर्शनादर्शनमुन्नतांशानाश्रयते । सूर्यग्रहयोः केंद्रांत- रानुसारेण ग्रहा दृष्टियोग्या भवंतीत्यपि केचिन्मन्वते परमार्थतो नातविषये किंचिदेकमेव कारणं भवितुमर्हति । दृष्टिमांचं, ईषन्मेघाच्छादितत्वं, ग्रहकक्षा- यास्तिरश्चीनत्वं, ऋतुभिन्नत्वात् संधिप्रकाशस्यापि पलांशानुगुणं न्यूनाधिकत्वं ,

·उदयास्ताधिकारः
एतेभ्यः कारणेभ्यो मतांतराण्युद्भवन्ति । तथाप्येतद्वक्तुं शक्यते यन्निर्मल आकाशे
सूर्यग्रहकेंद्रांतरं तस्य कर्णरूपांतरस्य च क्षितिजेन सह या वक्रता ते अत्र
कारणत्वमापोते ! लोपालोपसमये यत् क्रांतिवृतस्य तिर्यक्त्वं तस्य साधन-
मावश्यकम् । साधारणानां दृष्टिशक्तिरपि विचारणीया। तदस्तोदयकालिकाका-
शकथनेन साधितम् । केनापि कयापि पद्धत्याऽनीतानामस्तोदयकालानां सूक्ष्मता
नैवाऽपेक्ष्या। द्विवादिनस्ते काला व्यभिचरन्त्येव । पूर्वखंडोक्तप्रकारः सूक्ष्म
तरो ज्ञेयः।
गुरोः स्पष्टयुतिदिनगगसाधनम्
प्राग्युत्यहा विनिजखाद्रि ७०लवाः खरांशो-
रंशा इमे सुरगुरोर्गजदंत ३२८ युक्ताः ।
तज्ज्या नख२० नगुण३हद गुरुयुत्यहेषु
योज्या तदा स्फुटयुतदिनसंचयः स्यात् ॥ ३॥
विव०---पूर्वखडे पठितानि युतिदिनानि मध्यमानि । तेषां स्फुटताया
अयं संस्कारः समुत्पादितः । स यथा । पूर्वसिद्धानि दिनानि स्वसप्तत्यंशेन
न्यूनितानि चेद्युतिसमये मध्यमाकांशा निष्पद्यन्ते । एवं साधिता ये गुर्वर्क
युतिसमयेऽकांशास्तेऽष्टाविंशत्यधिकत्रिशत्या युक्ता (वर्षगणायनगतिहीनाश्च )
कार्याः । तदा लब्धांशानां ज्यामादाय सा विंशतिगुणिता विभिश्च भक्ता
विधेया । लब्धाहैमध्यमयुत्यहाः संस्कार्यास्तदा स्पष्टयुत्या अहर्गणः सिध्यति ।
मंदफलभेदेनायं युतिदिनसंस्कारो हटते ।
उदा०-अत्र गुरुगणितं सविस्तरेण विविच्यते तद्वद् भृगुगणितमपि
ज्ञेयम् । शके १८५१ तमे गुर्वस्तोदयसाधनार्थं करोदधिरसत्रिकाग्निनिहता
इत्यादिरीत्याऽऽनीतानि श्रुतिदिनानि २१.६७५ । तानि स्वसप्रत्यंशेन-७३८
रहितानि ५०.९४१ रव्यंशाः संजाताः । ते गजदंतयुक्ताः ३७८.९४१, तेषां
ज्या +.३९ विंशतिगुणा त्रिभक्ता च + २.१० । एतद्युक्ता मध्यमयुत्यहा यदा
कृतास्तदा स्पष्टयुतिदिनानि ५३.७८, उपलब्धानि । अत्र वर्षगणायनगति-
सस्कारः सूक्ष्मत्वादुपेक्षितः !
शुक्रस्य स्पष्टयुतिदिनगणसाधनम्
युत्यर्कभागाः पृथगन्धिनन्दस्व्यश्वयुतास्तद्गुणको शतघ्नी ।
पंवाधिभिनामकरहती तद्यग्यत्यहा वक्रगमार्गिभग्वोः ॥ ४ ॥

·२४८
सर्वानंदकरणम्
विव०-वक्रगशुक्रस्य मार्गिशुक्रस्य च स्पष्टयुतिसाधनार्थ युतिदिनसंस्का-
रमेकेन वृत्तेनाह । वक्रगशुक्रस्य युतिकाले येऽकांशाः प्रागुक्तवत् सिध्यति ते
चतुर्नवातियुक्ताः कार्याः । तेषां भुजज्या शतगुणा पंचाधिभक्ता च । अयं
संस्कारो दिनादिर्भवति । मानिशुक्रस्य युतिसमये येऽकांशास्तेपु त्र्यश्वमितान्
युंक्ष्व तदोद्भूतांशानां ज्यां शतघ्नी वयोविंशतिभक्तां च कुर्यात् तदाऽस्य
दिनसंस्कार उत्पद्यते । यदैतसंस्कारयुक्ता मध्यमयुत्यहाः क्रियते तदा
ते स्पष्टयुत्यहा भवन्ति । क्षेपांशाः ९४, ७३ सूक्ष्मतायै वर्षगणायनगत्या
हीनाः कार्याः ।
गुरोर्वक्रशुक्रस्य च शराहानयनमेकेन वृत्तेनाह ।
ग्लौदिग्भिरद्रीपुकरौविहीना
२५७
युत्यर्कभागा गुरुवक्रभृग्वोः ।
तज्ज्ये अथाद्याऽद्रिहतेषुभक्ता-
१०१
ऽन्याऽभ्राऽभ्रभूघ्न्यककुहच्छराहाः ॥५॥
१००
विव-गुरोर्वक्रगतिशुक्रस्य च युत्यकांशा पृथक् स्थाप्याः। क्रमेण त
एकोत्तरशतेन सप्तपंचाशदधिकशतद्वयेन च हीनाः कार्याः । तेषां ज्ये पृथक
स्थाप्ये । आद्या ज्या सप्तनिघ्नी पंचभक्ताऽन्या च शतनिघ्न्यैकोनविंशतिभक्ता
च कार्या । तदा तयोः शराहा भवंति । दृकर्मसिद्धयै ते यथाचिन्हं पृथप्रक्षणीयाः।
गणितसूक्ष्मताय शरकेंद्राद्वर्षगणार्धमितकला वर्जनीयाः ।
उदा०-गुरोः स्पष्टयुतिदिनानि ५३.७८ स्वसप्तत्यंशेन ०.७६८ हीनानि
५३०१ युत्यकांशा लब्धा एकोत्तरशतेन हीनाः ३१२.०१ । तेषां ज्या-७५
सप्तनिघ्नी पंचभक्ता च -१.०४ गुरोः शराहाः साधिताः ।
मार्गिशुक्रस्य युतिकालिकानां शराहानामा नयनम् ।
युत्यर्कभागा ऋजुभार्गवस्य
पृथक् शरार्नवहरिभरूनाः ।
१२५
शेषोत्थदोर्ये नखनिघ्नरामो-
२९
२०
३
द्भुते विलोपोदयगाः शराहाः ॥ ६॥

·acha RALHAR उदयास्ताधिकार २४९ विव०-सरलगतिशुक्रस्य स्पष्टयुतिकाले येऽकांशास्ते पंचविंशत्युत्तरशते- नैकोनत्रिंशता च पृथा हीनाः । द्वयोः स्थानयोर्ये शेषांशास्तेषां ज्ये विंशति- गुणिते विभिभक्तं च कार्ये । तदा लोपदर्शनकालिकशराहाः क्रमेणावगम्यते । शरकेंद्रसूक्ष्मता प्रागुक्तवत् साध्या । अस्तोदयसूर्याशानाह। युतरिनांशा मनुभिश्चतक जगपक्षवियुता युताश्च । पृथक् पृथक् ते गुरुवक्रमार्गिभृग्वस्तसंदर्शनभानुभागाः ॥ ७॥ विव०-गुरोर्वक्रगतिशुक्रस्यर्जुगतिशुक्रस्य च ये स्पष्टयुतिकाले रव्यं- शास्ते गुरोश्चतुर्दशभिरूना युताश्च पृथक् कार्यास्तदा गुर्वस्तोदयोपयोगिनो रव्यंशा लभ्यते वक्रगशुक्रस्य युत्यकांशाः पड्रेिना युताश्च कार्या ऋजु- शुक्रस्य युत्यकांशा अष्टविंशतिहीनाढयाः कार्याः । तदाऽस्तोदयोपयोगिनो रव्यंशाः प्राप्यन्ते। उदा०-गुरुस्पष्टयुत्यकांशा ५२.६९६ चतुर्दशभिरूना ३८.६९६ गुरुलो- परव्यंशाश्चतुर्दशभिर्युक्ता ६६.७० गुरुदर्शनरव्यंशा उपलब्धाः । एवं वक्र- मार्गिशुक्रस्यापि रव्यंशाः साधनीयाः। आद्यपराख्यकोणसाधनमाह । अस्तोदयापिमना स्पृशज्ज्या भास्वत्म्पृशज्ज्याविहताऽऽद्यकोज्या। अक्षांशजीवाऽपमकोज्यकाप्ता पराख्यजीवा कुरु तद्भवांशान् ॥ ८॥ विव०-अस्तसाधन उदयसाधने च ये रव्यंशा आनीता तेषां क्रांति स्पर्शज्या रविस्पर्शज्यया भाज्या तदाऽऽद्याख्यकोणस्य कोज्या लभ्यते । तथा- क्षांशभुजज्या क्रांतिकोज्यया भक्ता सती पराख्यकोणस्य दोा संभवति । ताभ्या कोज्यादोाभ्यां भुजौ साध्यौ । आधभुज आद्यं भवेदन्यश्च परं भवेत् । उदा०-गुर्वस्तरव्यंशा ३८.६९६ स्तेषां क्रांतिः +१४०२५ । तस्याः स्पर्शज्या २५७ रविस्पर्शज्यया ८०१भक्ता तदाऽऽधकोज्या-३२११ अस्मादाद्यमं- शादि ७१।१७। पुनरक्षांशज्या .३९३ क्रांतिकोज्यया .९६८ भक्ता तदा लब्धा परज्या-४०६ । अस्याः परमंशादि २३१५८। गुरूदयरव्यंशाः ६६.७० तेषां क्रांतिः+२१.३। तस्याः स्प-ज्या ३९६ रविस्प ज्यया २.३२ भक्ता तदाऽऽद्यकोज्या '१७० तस्या आद्यमंशादि ८०।१२। पुनरक्षांशज्या ·३९३ कां. कोज्यया ९२९ भक्ता तदा परज्या ४२३ ततः परमंशादि २५४!

·सर्वानंद करणम्
उन्नतांशसाधनमाह।
पूर्व पराद्यांतरकं मृगांगभे
मित्रेऽन्यथाऽऽद्याव्यपरं विशोधितम् ।
षड्भात, प्रतीच्यां दिशि कर्किनकपड्-
भेषु क्रमोऽयं त्विति चोन्नतांशकाः ॥ ९॥
विव-गुरोर्वक्रभृगोश्चास्तः पश्चिमे, उदयश्च पूर्वे मार्गिभृगोश्चास्तः पूर्वे,
उदयश्च परे, इति प्राक् कथितमेव । यदा पूर्वक्षितिजसंबंधि गणितं क्रियते
तदा मकरादिषटगेऽर्के, आद्यपरयोरंतरं क्रियते त एवोन्नतांशाः स्युः । यदा
कर्कादिषटे सूर्यो वर्तते तदाऽऽद्यपरैक्यं षड्भात्पतितं कार्यंतदोन्नतांशा लभ्यते ।
किन्तु यदा पश्चिमक्षितिजसंवधि गणितं क्रियते तदा कयादिषट्रेऽके, आद्य-
परांतरमुन्नांशा मृगादिषटेऽके षड्भच्युतमाद्यपरैक्यमुन्नतांशा भवति ।
उदा०--गुरुलोपः पश्चिमे रविश्च मकरादिपढ़े वर्तते तस्मादाय
७१°१७', परं २३१५८', एतयोरैक्यं ९५०।१५' पड्भाच्च्युत ८४४५,
उन्नतांशा लब्धाः।
उदयगणित आद्यं ८०°१२', परं २५°४०. सूर्यश्च मकरादिपते तस्मा-
दाद्यपरांतर ५४०३२ मेवोन्नतांशाः ।
मताः स्युरेते त्रिभतोऽभिकाल्पा धनं त्वणं, दोय॑कयात्र तेषाम्
पूर्वोक्तभागा विहता दिनानि तदानितान्यः स्फुटघस्रसंघः ॥ १० ॥
विव० एत उन्नतांशा यदि सांकल वेभ्योऽधिकास्तार्ह धनं मता यदि
तेऽल्पास्तदणं मताः । तेषां भुजज्यया यदा पूर्वोक्ता १४, ६, २८ अंशा
विहताः सन्ति तदा फलं दिनादि । तेन स्पष्टयुतिदिनानि न्यूनान्यधिकानि च
क्रियन्ते । तदा लोपदर्शनयोर्मध्यमदिनानि लभ्यते ।
उदा०-लोप उन्नतांशाः ८४°४५ । उदय उन्नतांशा:५४०३२। एते नव-
त्यशेभ्योल्पास्तस्मात्त ऋणम् । लोपउन्नतांशदोर्यया .१९६ यदा चतुर्दश विभ-
ज्यंते तदा लब्धानि १४.५ दिनानि स्पष्टयुतिदिनेष्वृणं दत्तानि । तेन ३९
.७३ दिनानि लभ्यते । उदय उन्नतांशज्यया ८१४ चतुर्दशांशा भक्तास्तदा
लब्धानि दिनानि १७.२ तैः स्पष्टयुतिदिनानि संयोज्योदये दिनानि ७०.९८॥
प्रकारान्तरेणोन्नतांशसाधनमाह ।
प्राक् परे त्रिभहीनाढ्यार्कक्रान्तिविपलांशका।
ऋणत्रिभादपेता स्यादे ते स्थूलोन्नतांशकाः ॥ ११ ॥

·व्यस्तचिन्हा:----०९६ पूर्वसिद्धलोपदिनगणे ३९७३ युक्तास्तदा सायनमेपाका- उदयास्ताधिकार विव-पूर्वदिशि गणित कर्तव्ये सूर्यात विभमुझित्य शेषाशेभ्यः सूर्य- क्रांतिरानेया, तस्याः पलांशा बीजरीत्या विशोध्याः। तदा यच्छेषं तहणनवयं शेभ्योऽपहायात्रोन्नताशा लभ्यते । किन्त्येते स्थूला ज्ञेयाः । ज्योतिर्गणितेऽनया रीत्योन्नतांशाः सुखेन साधिताः । पश्चिमे तु त्रिभाठ्यार्कतः क्रांतिरानेया । शेपमुक्तवत् । उदा-अस्तरव्यंशाः ३८.६९६. नववंशरधिकाः १२८० तेषां क्रांतिः +१८१६ पलाशै २३९हीना:-५०१३ ऋणनवत्यंशभ्योऽपहतास्तदा लभ्यन्त उन्नतांशाः -८५१२७ पुनरुदयरव्यंशाः ६६१४२ पूर्वक्षितिजसंबंधि- नस्तस्मात्रिभोना ३३६१४२ स्तेषां क्रांतिः-३' पलांशैहींना-३२०१३', ऋणनवत्यंशेभ्योऽपहृता तदा लभ्यन्त उन्नतांशाः ५७ १५७ पूर्वसिद्धभ्य इमे स्थूलाः । लोपदर्शने हकर्मसंस्कृतदिनानयनमाह । नाराचाहा उन्नतांशस्पृशज्ज्याभक्ताः स्युर्दकर्मघसा अथैतान । दद्यात्माच्या धुव्रजेऽथ प्रतीच्या युज्यादेतान् संचये व्यस्तचिन्हान॥१२॥ विवः-प्राक्सिद्धशराहानुन्नतांशस्पर्शजीवया भजेत्तदा ते दृककर्मदि- नानि भवति । पूर्वक्षितिजे तानहगणे यथाचिन्हं क्षिपेत्पश्चिमाक्षितिजे तु तान् व्यस्तचिन्हान युंजीत । उदा०-गुरुशराहाः-१०४लोपोन्नतांश ८५°४५ स्पर्शज्यया-१०९३ भक्तास्तदा निष्पन्ना हक्काहाः +०९६ पश्चिमक्षितिजेऽस्तो भवतीति ते रंभाद् गुर्वस्तदिने याता दिवसाः ३९.६३ उदयदिनानयनार्थं गुरुशराहाः - १.०४, उदयोन्नतांश - ५४° ३२ स्पर्शज्यया - १४०३ भक्तास्तदा लब्धा दृकर्मघनाः + ७५ । पूर्वक्षितिजसंबं. धादेते प्रागानीतेषु ७०.९८ दिवसेषु युक्तास्तदौदायिकाहर्गण ७१.७३ उपलब्धः । तिथ्यानयनमाह। गजाऽन्व्यभ्रचिन्हेशनिघ्नाब्दवृदान्वितत्रिविचिन्हाब्धयः शुन्यरामैः । वितष्टा युताः स्वाब्धिपटांशयुक्तैरहोभिस्तिथीनां व्रजः सायनार्कात्॥१३॥ विव० वर्षगणेन निन्ना ११.४८ स्त्रिद्विचिन्हाब्धियुक्तास्त्रिंशत्तष्टाश्च कृतास्तदा सायनमेषार्कप्रवेशतिथिर्लभ्यते । तस्यां स चतुःषष्टयंशयुक्ता दिवसा यदा युज्यन्ते तदा सायनमेषसंक्रमणमासादेस्तिथिगणः सिद्धो भवति । ११०४८ ४२३ ·सर्वानंदकरणम् यदा सायनमेषातिथिः सायनांशा कृता सती त्रिंशदधिका वर्तते तदा- तीतफाल्गुनेऽसावपतदन्यथा चैत्र एवेति साधारणो नियमः । उदा०-वर्षगणेन २५ गजाब्ध्यभ्रचिन्हेशा गुणिता २७६.२ स्त्रिद्वि चिन्हाब्धियुक्ता २८०.४३ स्त्रिंशत्तष्टाश्च । तदा सायनमेषप्रवेशतिथिः १०.७९ । अस्यां लोपदिनानि ३९.६३ स्वचतुःषष्टयंशेन .६२ सहितानि ५०.२५ यदा युज्यन्ते तदा ५०.६८ तिथयोऽथवाऽधिकवैशाखकृष्ण ५ लभ्यते । उदयदि- नानि ७१.४१ स्वचतुःषष्टयंश १.११ सहितानि ७२.५२ मेषतिथि १०.४३ युता- नि च तदा गुरूदये तिथयः८२.९५, अथवा वैशाखकृ. ८ लभ्यते । इयं तिथि- मध्यमा न तु स्पष्टा । वारानयनमाह गाक्षिकरवेददोरणुधराहताब्दककदंवकात्यणुभुवाम् । १.२४२२२ युतिर्दिनगणान्विता नगहताऽवशेषदिवसस्तिथीननियतः ॥ १४ ॥ विव-० १.२४२२२ अयं गुण्यो वर्षगणेन संगुण्यः, अत्यणुभू युक्तः पुनश्च दिवागणान्वितः सप्ततष्टश्च कार्यः । तदा वारः प्राप्यते । तस्य निश्चय- स्तिथरिनात्सूयांशतश्च जायते । उदा०-१.२४२२२ वर्षगणेन २५ गुणिताः अत्यणुभूसहितः ३२.८५ । सप्ततष्टाः ४.८५ सायनमेषसंक्रमणवासरः । आस्मंल्लोपदिनानि ३९.६३युक्तता ७२.४८सप्ततक्षणात् शेषवारो २.४८ नाम सोमवासर आयाति । पंचांगपत्रेऽधि. कवैशाखपंचम्यां सोमवारो लिखितस्तेनास्य निश्चयो भवति । पुनश्च दिवसाः ३९.६३स्वसप्त्यत्यंशेन .५७ रहितास्तदा सायनरव्यंशा ३९.०६ अथवा शुद्ध- निरयणरव्यंशा २०.१६ लभ्यते । एतावानपि सूर्यः पंचांगपते पंचमीसोमवासर एव लिखितो वर्तते । उदयदिनानि च ७१४१ मेषवारेण ४८५ युक्तानि सप्ततष्टानि च तदा वारो ६.२६ भृगुवासरः प्राप्यते । दिनानि च स्वसप्तत्यंशेन १०२ रहितानि सायनाकांशा ७०.३९ अथवा शुद्धनिरयणाकांशाः ५१.४९ प्राप्यन्ते । एतन्मित सूर्यसमीपे पंचांगपत्रे वैशाखकृष्णपक्षस्य स्पष्टसप्तम्यां शुक्रवारो लिखितः स एव ज्ञेयः ।

·उदयास्ताधिकार निखिलं गाण न्यासपद्धत्या लिख्यते । शकाब्दे १८५१ तमे ( शराहसाधनम् ) एकाब्दे १८५१ तमे. न्यासः १ गुरोर्गणितं वक्रशुक्रस्य गणितं वर्षगणः ३३६४२ ४२५ ३९८८८४) २१८६७८ व. ग.४२५ ५४६६९५० ३९९९४० ५८३९२०) ५८६६८९० ५८३९२०० म. यु. दि. ग. २७.६९० -०.३९५ २७.२९५ म. यु. दि. गणः सप्तत्यशः अकांशाः स्थिरांशाः ८३९७ ८४९४४७ (२ ७९७७६८ ५१.६७९ - "७३८ ५०९४ ३२८.०० ३७८.९४ + '३२४२७ + २१ ५१६८ ५३७८ +८५४४१०० ज्या. संस्का. दि. म. यु. दि. (अ) स्प. यु. दि सप्तत्यंश:- (आ) युति रव्यंशाः स्थिरांशाः- २८ ६९ (अ) स्प. यु. ग. २९.२८ AN Guru ५३:०२ (आ) युत्यकांशाः २९.१६ -१०१.१ ३१२०२ १३२१६ '७४४६ (इ) शराहाः + ३५५ +७४४१९ (इ) शराहा ·सवानंदकरणम् न्यासः २ ( स्पष्टगणितम् ) . "४२३ गुरोः भृगोः पश्चिमास्ते पूर्वोदये पश्चिमास्ते पूर्वोदये (आ) युत्यकांशाः २९.१६ २९.१६ स्थिरांशाः १४ +६ रव्यंशाः ३९.०२ ६७ '०२ २३.१६ ३५.१६ (ई) रवि स्प. ज्या. .८०१ २ ३२० .४२८ रविक्रांतिः +१४°२५ +२१°३६ +९°०+१३०१४ (3)स्प. ज्या. .२५७ +१५८+ .२३५ (उई)आद्यकोज्या .९६८ "९२९ '३७०+ ३३३ (ऊ) आद्यम् ७१°१७ ८००१२ ६८°१७ ७०°३३ (ए) अक्षांश २३१९ ज्या "३९३ "३९३-३९३ (ऐ) क्रां. कोज्या १९६८ १९२९/ •९८८-९७३ रविः मकरादिषटे मकरादिषट्के मकरादिषट्रे मकरादिष? (ए:ऐ)परज्या .३९८ ४०४ परम २३०५८ २५°४० २५°४० २३०२७ -२३ ५० (ऊ)आद्यम् ७१ १७ ६८ १७७०°३३ ऐक्यं९५१५ अंतर५४३२ ऐक्यं९१४४ अं४६ ४३ षड्भाच्चयुतं पड्भाच्चयुतं (ओ) उन्नतांशाः -८४४५-५४ ३२-८८१६-४६ ४३ ज्या --.९९६ --८१४- .९९९ -.७२८ १४:ज्या १४: ज्या ६: ज्या ज्या -१४०५ +१७ २ +८.२४ (अ) स्प. यु. दि. ग. ५३.७८ ५३ ७८, २९ २८ २९.२८ (क) मध्यमाहाः ३९७३ २३.२८ ३७.५२ (ई) शराहाः -१०४ --१०४ +३.५५ +३.५५ (औ) उन्न. स्प. ज्या -१०.९३ -१४०३-३३°०४ -१.०६२ (इ: औ) हक्क हाः +०९६ - ७५ '१०७ -३.३४ क) मध्य दि. ग. ७०.६६ + २३२८ ३७.५२ (ख) स्प. दि.ग. ३९.६३ ७१.७३ २३"३९ ३४.१८ ८०१२ me .

·भूमंडलगणितम् न्यास ३ (दिननिश्चय) गुर्वस्ते गुरुदये शुक्रान्त शुक्रोदये व.ग.४२५ २८०४३ १०.४३ २३.३९ सायनमेपार्क तिथिः (ख)स्पष्टदिवा गणःस्वचतुः पष्टयंशयुतः तिथयः ३९.६३ +-६२ +१.१२ + "५३ अधि. वैशा. वैशाख अधिक वैशाख अधिक वैशाख ही १२४२२२ व. ग.x२५ सा.मेपार्कवारः खोस्प.दि.ग. ३९६३ ७)४४.४८ ६५८ सोमवासरः शुक्रवासरः शनिवासरः बुधवासरः अथ मार्गिशुक्रस्य गणितं सक्षपेण दीयते । न्यास २१८६७८४ २५ + १०८५७८) : ५८३९२८, शेष = ३२०२५ यु.म.दि.गण. (युत्यर्कः ३१५०.६६ - ७३') अस्य ज्या ४८५ + ४८ ४१२२:०८ दि. संस्का. (अ) स्प. यु. गण = ३२०.२४ + २.०८ = ३२२.३२ ३१७.८२-१२२ १९२.८२ ज्या. २२५६ २२५४3 १५८ अस्ताराहाः युत्यर्कः ३६७°१८२-२९-२८८२.८२: ज्या -..०.४६ । -..xx, - -६.३१ उदयेशराहा:

·सर्वानंदकरणम् २५६ युत्यर्कः न्यासः २ पूर्वास्ते ३१७.८२ -२८ २८९.८२ -२७९ -२०१७ '३६६ ८२० २७ पश्चिमोदये ३१७८२ +२८ ३४५.८२ -२७० -५० ३१, व्यंशाः स्प. ज्या. क्रां. स्प. ज्या.. आद्य. क्रां. कोज्या परं उन्नतांशा ज्या २८: ज्या २४० ४२, -३२७ ३२२४२ २८९०७२ -१९५८ ६९° १२ "९९५ २३०१८ -८७°३० "९९९ +२८०९ ३२२४२ ३५०५१ - ६.३१ -२२९० + २७६ ३५०५१ ३५००२३ क) मध्यमाहाः शराहाः उन्नस्पर्शज्या हक्काहा मध्यमाहा स्पष्टदिनगणः +१० २८९७२ २९०७२ न्यासः ३ पूर्वास्ते १०.४३ २९०७२ +४.५४ ३०५६९ पश्चिमोदये १०४३ ३५०५१ सायनमेषार्कतिथि स्प. दि. गणः स्वचतुःषष्टयंश- तिथियः पौष शु. ६ सायनमेपार्कवारः स्प. दि. गणः ४.८५ २९०.७२ ७)२९५५७ सोमवासरः ३६५.९४ फाल्गुन शु.६ ४.८५ ३५०५१ ७) ३५५.३६ गुरुवासरः ·उपपत्यधिकारः १० उपपत्यधिकार: सर्वानन्दे केचन नव्यभागा उदिताः सन्ति काश्चन नव्यरतियोगणिते च समावोशताः सन्ति । तेषु केषांचिदुपपत्तिर्बालानां बोधाय सज्जनानां च रंजना- यात्र प्रदर्यते । ग्रहणोपपत्तिरप्यवबोधनीया। ( १ ) अंतासोपपत्तिः । आस्मिन् खंडे स्पष्टाधिकारे सकलांशभुजज्यासाधनेऽन्तासः पठित- स्तस्योपपत्तिः । भुजांशवर्गादिकराशितुल्या दोज्येति मत्त्वा क्रमगास्त्रिजीवाः । तत्खडके अंतरमेनयोर्यत तेभ्योऽत्रबीजावगमोपपत्तिः ॥ १ ॥ विव०-सूक्ष्मज्यासाधने सूत्रं- अ अं x अ भुजांशानां ख्या, ५७.३ (१७.३) १४२४३ (५७.३) १४२४३४४४५ अँ (५७.३) १४२४३४४४५४६४७ सौकर्यार्थ भुजांशवर्गादिकराशिसमुच्चयेन तुल्यं भुजज्यामानं प्रकल्पते तदा- अ अंशानां भुजज्या = न x अ + ना ४ अ+नी अस्मिन् अ स्थान ( अ- ) उत्थाप्य क कलोनांशानां Mawadaww क ६० क कलाधिकानां च भुजज्ये लिख्येते तदा तिम्रो ज्या उत्पद्यन्ते । क्रमेण । ता एवम क minar )+नी प्र.मु. ज्यान ४(अ- )+ना (अ- द्वि. भु. ज्या = नअनाxअ+नी ६० २ तृ. भु. ज्यान (अ+ )+ना (अ) + नी ६० द्वितीयायाः प्रथम विशोध्य २४न अरक प्रथमं खंड + ६० नरक ना क AA ·सर्वानंदकरणम् २५८ तृतीयाया द्वितीयां विशोध्या २xनxxक नरकर, नारक द्वितीयं खंड ६० + ६० खंडक्यं-- Ex( ४ नxअ+२ना), द्वितीयात प्रथम खंडं विगोध्य ६०२ १ + खंडांतरं=+ तस्मात् क कलांतरिताना अ अंशाना भुजव्याया अंतरं क (४अन-ना) कर २न ...(स) ६० २ अस्मिन् क स्थाने षष्टया ६० उत्थाप्य, एकांगांतरितानां अ अंशानां भुजज्ये लभ्येते, तदा खंडैक्यं = (४xन-२ना); खंडांतर = २ न (स) समीकरणे यद्यपि क मानमृणं कल्पितं तथापि क वर्गो धनमेव। तस्मात् क कलोनितानां अ अंशानां भुजज्या द्वितीया अ अंशाना भुजज्या x(अन+रना)+ न २४ Hunt न कर + तथा क कलाधिकानां अ अंशानां सुजज्या -द्वितीया, अ अंशानां भुजज्यान x(४xन+२ना)+ २x६० ६० -द्वि. भुजच्या x १(-१),अ, (अ+१) एतेषां भुज- १२० - ज्याभ्यः खंडैक्यम् । २४ खंडांतरार्धम अस्मात् “खंडैक्यनिघ्नीनखभूमिभक्ता" इत्यादिसूत्रस्यावतारः । (२) वैदिकवर्षमानोपपतिः । कालांतरसंस्काराज्ज्योतिर्गणितोदिताच्छरन्मानम् । वैदिकमासीत् त्रिपलराधिक, बीजादिना तदुपपत्तिः ॥ २ ॥ विव-ज्योतिर्गणिते वारार्थं यः कालांतरसंस्कारः पठितस्तस्माद् वैदि- कपूर्ववर्षमानानयनम् ।

·उपपत्यधिकारः a । अयं संस्कारो दिनादिः- ---२.२०७२७७५८८-८०००००३२७श' शक्रपाणि-१८०० यवशकारः = अयं पलात्मकः= --१.७००२६६८ श.३० .०४११०५२श' (अ) अस्मिन् श स्थाने (श-१ ) लिखित्वा (अ)मानं १.००००३६८ श-२-१) .....८०११०५२ (श-३-३य--१) अस्मात् (अ) समीकरणं विशाध्य शताब्दवृद्धिः- -- .२०३३१२श ... २.००३३८९२श १.२०११४३...(आ) अस्मात् शून्यलब्ध्या प्राप्त २.००३३१५६-२००३३.८९२ एतत् शून्यसमं कल्पितं तदा शमानं - अनेन (अ) समीकरणमुत्थाप्य (अ)-३०२.३८३-६०५ ००२१-१.०८१ = + ३०१.६३७ पलानि, तस्मात् ३०२११ पूर्ववर्षेषु, अथवा २८४११ शकपूर्ववर्षेषु वर्षमान- मिदानीतनमानान्नाम पंचदशघटीभित्रयोविंशतिपलैश्च सहितेभ्यः पंचषष्ट्य- धिकविशतदिनेभ्यः ३.०१६ पलैदीर्घतरमासीत्ततोऽप्यधिक दि. ३६५ घ.१५ प. २३ न कदापि बभूवेति सिद्धम् । अथ केवलं बीजेनोपपत्तिः प्रदश्यते--- उपरोक्तं (आ) मानं 'म तुल्यं प्रकल्प्य प्राप्यते, -२०३३१५६२२ - २.००३३८९२ श-(१ ००११४२ म) २०००३३८९२+ V(२०००३३८९)२. x.००३३१५६४ग तस्मात् श= २४.००३३१५६ अत्र ग= (१.००११४२-म) ज्ञेयम् । अत्र मूलचिन्हांतर्गतराशिणं मा भूदित्येतस्य मानं शून्यसमं कल्पितं । तदा ( २.००३३८९२ )२- २४.०८३३१५६ ४ (१.०० ११४२ + म) यस्मात् म- ३०१.६८ अपि तु रूपांतरण मूलचिन्हांतर्गतराशिः == V.१३२६ ६(२००३३९), -११००११ -ग

·२६०
सर्वानंदकरणम्
=V०१३२६ (३०२६८-१००११-म)
=V.२१३२६ ( ३०१.६७८-म)
अस्मिन् यदि म मान ३०१.६७८ पलेभ्योऽधिकं स्यात्तहिं ( ३०१
.६७८-म ) ऋणं भवति । तस्मात्पूर्ववर्षमानस्याधुनिकान्मानात्परमवृद्धिः
३०१६० पलानीति सिद्धम्
(३) तात्कालिकचरोपपत्तिः ।
ब
ध्रु
मे
र
व
पू
he
क
अस्मिन्खंडे 'मुनिशशिरसाष्टांगाण्वश्वाक्षिभि' रित्यादिरीत्या त्रिप्र.
श्राध्याये तात्कालिकचरसाधनं कृतं तस्योपपत्तिः ।
कुजक्रांतिवृत्तस्थाबिंदुर्बिल
ततः पूर्वर्षिदोश्च लंबी ध्रुवान्तौ।

·उपपत्यधिकारः २६१ लिखेद वैपुंव क्रांतिवृत्तं च भंग्यां चरं मध्ययातं तयोर्वेषुवस्थम् ॥ ३ ॥ तनावषुवं यावदत्रापमः स्याद् भवेत्पूर्वबिंदुस्थितेपुवांशः। चराव्यमित्वह क्रांतिवृत्तेन जात्यं चरक्रांतिपृथ्वीजज क्षेत्रमन्यत् ॥४॥ परक्रांतिकोणोऽत्र मेषादिगः स्यात् स्थिता वैपुवक्ष्माजमध्ये पलांशाः। अथ प्राप्य लग्नापमस्पर्शजीवा प्रमाणे समीकृत्य ते स्यात् प्रसिद्धिः ॥ ५ ॥ विव- छेद्यके वध्रुखर इति याम्योत्तरवृत्तं, ध्रु ध्रुवस्थानं, पू पूर्व बिंदुः, रपूर्व क्षितिजं, मेपूह विपुववृत्तं. मेलक क्रांतिवृत्तं, लपब अहोरात्र- वृत्त, लप कुज्या, पूह चरज्या, ल उदितलग्नं, लह लग्नस्य क्रांतिः तदा मेपू विषुवांशानुसारेणेष्टकालो मीयते । पूह चरयुक्ता मेपू विषुवाशास्तात्कालिकस्य मेल लग्नस्य विपुवांशा भवति । मेह वृत्तखंडांशा यदि ज्ञायेरंस्तर्हि मेल लग्न- मानस्य साधनं सुकरं स्यात् । भंग्यां लपूहजात्यत्र्यनम् । अस्मिन् ह कोणः समकोणः, पू कोणोऽक्षांशतुल्यः । तस्मात्तृतीयसूत्रानुसारेण- पूह चरज्या लह क्रांतेः स्पर्शज्या • (स१) लपूह अक्षांशज्या मेहल द्वितीयं क्षत्रम् । अस्मिन् ह कोणः समकोणः, मे कोणः परम- क्रांतितुल्यः । भुजो मेह = मेष + पूह इष्टविषुवकालांशाः + चरांशाः (वि + च ) अवापि तृतीयसूत्रानुसारण ! प. क्रां. स्प. ज्या लह क्रांतेः स्पर्शज्या (वि + च) भुजज्या ... लह क्रांतिस्पर्शज्या = परमक्रांतिस्पर्शज्या ४ (वि + च भुजज्या( स२)। (स १), (स २) समीकरणयोदक्षिणपक्षी समीकृत्य प्राप्यते । ७ . Newye ·सर्वानंदकरणम चरज्या = प. क्रां. स्प. ज्या X (वि -- च) भुजज्या x अक्षां स्प.ज्या. = प. क्रां. स्प.ज्या ४ अक्षां स्प. ज्या { विषु. भुजज्या X चरकोज्या + विषु. कोज्या-चरज्या } अस्मिन्नुभावपि पक्षौ चरकोज्या भक्तौ कृतौ । तदा चर स्प.ज्या = प.क्रां. स्प. ज्या. x अक्षां. स्प. ज्या. { विषु, ज्या + विषुवांशकोज्या चरस्प.ज्या} ::. चरस्प. ज्या X (१ प. क्रां.स्प. ज्या X अक्षां. स्प. ज्या xविपु. कोज्या ) = प. क्रां. स्प. ज्या X अक्षां स्प. ज्या × विषु. ज्या. प. क्रां. स्प. ज्या X अक्षां. स्प. ज्या × विषु ज्या .:. चरस्पर्शज्या १ - प. क्रां. स्प. ज्या x अक्षां. स्प. ज्या विषु को. ज्या अत्र ( प. क्रां. स्प. ज्या X अक्षां. स्प. ज्या ) अनेनांशच्छेदावपवयं विषुवांशज्या चरस्प. ज्या विषु. कोज्या प. क्रां. स्प. ज्या x अक्षां. स्प. ज्या विषु ज्या. १४१२ -विषु. कोज्या प. क्रां. स्प. ज्या x पलभा विषु. ज्या विषु. ज्या २.३०५४४२१४१२ २७.६८६१७ विषु.को.ज्या विषु. कोज्या पलभा Sundean D -- (४) चंद्रग्रहणोक्तशीर्षवलनोपपत्तिः । खमध्यचंद्रध्रुवजे त्रिकोणे- ऽब्जेऽत्रं तु शीर्षाद्वलनं निरुक्तम् । चंद्रापमाक्षोत्थितकोटियुग्म नतांशकाश्चास्य भुजात्रयः स्युः ॥ ६॥ विव० -चंद्रक्रांतिकोटिः,अक्षांशकोटिः, चंद्रनतांशाः,एतैर्वृत्तरेकं गोली. यत्र्यसमुत्पद्यते । तत्र चंद्रो, ध्रुवः खमध्यं च कोणस्थानस्थिताः स्युः। अक्षकोटि- संमुखं एतद्वलनं चंद्रकेंद्रसमीपे यः कोण उत्पद्यते तच्छीर्षवलनम् । प्रागुक्ताष्ट- मसूत्रेणैतस्य विभुजस्य साधनं क्रियते । पूर्वाकाशे द्रष्टुामपार्श्वे पश्चिमाकाशे द्रप्युईक्षिणपार्श्व एतद्वलनमिति प्रत्यक्षम्

·उपपत्यधिकारः
अक्षको टि:
ध्रु.
चं. नतांशाः
चं.का. कोटि
चं.
(५) सूर्यग्रहणोपपत्तिः
कदंबात खमध्यं ततः क्रांतिवृत्तं
वजन् खाशुगो वित्रिभं लग्नमति।
ततो यत्वमध्यांतरं तन्नतांशाः
कदंबाल्लिखेच्चंद्रबाणं च भंग्याम् ॥७॥
प्रकल्प्येन्दुमर्कातिके क्रान्ति वृत्ते
खमध्यादमुष्मिल्लिखेद दृष्टिवृत्तम् ।
अघोलंबनं दर्श्यते मंडलेम्मि-
स्तदंतात्कदवं प्रतीत च वृत्तम् ॥ ८॥

·२६४ सर्वानंदकरणम् खमध्यात् त्रिराश्यूनिताल्लग्नतोऽब्जाद् भवेत् व्यस्र, मन्यद्विधोः स्थानयुग्मात् । तथा क्रांतिवृत्तेन, चार्कात् खमध्यात् कदंवात् तृतीय वितश्योपपत्तिः ॥९॥ नतांशज्यकावद् विघोर्लेबनं स्या- नतिलंबनं तज्ज्यकाकोज्यकावत् । भवेत्सप्तमं सूत्रमत्रावधेयं लघुत्र्यस्त्रदोर्पा भुजाप्ताः समानाः ॥ १० ॥ क न चंद्रवृत्तम् श्री रा क्रां.. चा विव०-छेद्यके रा राहोः केतोर्वा सान्निध्ये मन क्रांतिवृतं विलिख्य क कदंबात् ख खमध्यपर्यंत वृत्तखंडं लिखेत् । तदेव वर्धमानं क्रांतिवृत्तापरि लंब रूपं भवति । क्रांतिवृत्ते यत्तस्य मूलं तस्य न बिंदोर्मेषादितो यदंतरं तत् त्रिभान लग्नं खभोगो वा । न त्रिभानलग्नात् खमध्यपर्यंतं यत् खन, चापाकारमन्तरं तत् त्रिभोनलग्मनतांशाभिधम् । स एव खशरोव्यस्तचिन्हः । सूर्यग्रहणसमये चंद्रशरस्याल्पत्वाच्चंद्रं क्रांतिवृत्ते रविसंनिधौ च स्थाने प्रकल्प्य तस्योपरि कदंबाद् वृत्तं लिखेत् । अनंतरं खमध्याच्चंद्रपर्यंतं दृमंडलं विलिख्य चंद्रलंबनप्रदर्श ·MATHURA Karanevarta उपपत्यधिकारः नार्थं तदेव किंचिद्धो वर्धयेन । तबाघोलंबितचंगुल स्थाने चा चिन्हें कुर्यात्। चंद्रस्य स्थानद्वितयात्कदंबपर्यंत वाडे कार्य तन खमव्यं, वशरमूलं तथा च चंद्रसूर्यस्थानं, एतद्विदुबबधाननैक गोलीयञ्चल नखच उपद्यते । चद्र- स्यावनतस्थानात्कदंबपर्यतं जायनान वानी कातिकृतं चत्र छिनत्ति तवस्थो बिंदु: म, इंद्रस्थानद्वयं च च, चा, की कोणाविद्वांसः चमचा इति द्वितीय व्यसमुत्पद्यते ! अस्मिन् क्षेत्र चम भुजा तुरा क्रांतिवृत्ते स्फुटलंबनमुत्पाद यति । मचा कोटिस्तस्योपरि लंबरूपेण नति अर्शनाति । पुनः सूर्यस्थानं, खमध्यं कदंबचैतैः कोणबिंदुभिस्कृतीचे वचक न्यानो लभवति । चमचा त्रिभुजे सर्वे भुजा अल्पीयांसस्तस्मात्ते मुजज्यामितुल्या मन्तव्याः ! चंद्रम्य यत्परमं लंबनं तद्धरिजस्थं. खस्वस्तिके लंबनामावः । मध्ये चंद्र नतांशज्यानुपातेन लंबनं क्षीयते । तद्यथा, नवत्यंशजज्यया परमलंबनं लभ्यते तर्हि खच नतांशज्यया किमिति । फलं चंद्रस्वालंबनं भवति तस्मात् चचा = परमलंबनं ४ खच नतांशानां ज्या ... (स १) मचचा, नखच, एते क्षेत्रे सजातीये । तस्माद् त्रि.ल.नतांशज्या नखज्या मचाज्या सूर्येन्दुनतांशज्या खचज्या अस्मिन् (स १) समीक- खच नतांराज्या रणात् चचा मान समुत्थाप्य प्राप्यते चचा ज्या तस्मात मचा नतिः चचारवि. ल. न. ज्या . y MINANTRA 100 Home मचा नतिः misapnocess .:नतिः == (प. लं.वि. ल. ३. उपा) इत्युपपन्नम् । खस्वस्तिकस्य यस्यां दिशिविमोनलग्नं वर्तते तहिका नतिरिति भंग्या स्पष्टमेव। पुनः, चमचा विनुजे, चचाम नुमाया -- .:. चम लंबनं -- चचा - चाय मुजज्या...(सर) इदं चमचा विमुजमन्नमुः साधिनं, तस्मात लरलपात्रिकोणवदस्य विवरणं भवेत । तस्मात् चाचपतोष चारकोपच कोटिः पुनः, चाचम- कोणः खचन संमुखस्थकोगेन तुमः तस्मान बजामकोगो नचख कोणस्य कोटिः । खचक कोणाऽपि ननस कोपाय कोटि । तम्मान चचामकोणः

·सर्वानंदकरणम्
खच ज्या
वचक कोणेन तुल्यो भवति । तेन चम-चचा चचामभु.ज्या-चचारकचख
भुजच्या । अस्मिन् (स१) समीकरणात् चचा मानं समुत्थाप्य लभ्यते,
चम = चं. प. लं. खच (नतांश)ज्याxकचख भुजज्या... स३)
किन्तु कचख विभुजे सप्तमसूत्रानुसारेण खच ज्या खकच ज्या
खचक ज्या
अथवा खच ज्या वचकज्या-खकज्या रक्कचज्या.
..( स ४)
चम
किन्तु (स३) आधारेण खचज्या खचकज्या =
चं.प.लं.
तस्मात् (स४) समीकरणात चम = चं. पपलं. खकज्या खकचज्या...
(स'५) किन्तु, खक-खननतांशकोटिः । तस्मात् खकज्या=त्रि. ल न. को ज्या.
खकच कोणश्च विश्लेपं दर्शयति । चमस्तु तात्कालिकलंबनं वर्तते तस्मात
(स) समीकरणात्
लंबन = प. लं. x त्रि. ल. न कोज्या - विश्लेषज्या, इत्युपपन्नम् ।
सूर्यपरमलंबनं नवविकलामितमल्पमानं तस्मादुपेक्षितम् ।
(६) प्रकारान्तरेण त्रिभोनलग्नतन्नतांशसाधनोपपत्तिः ।
रख
श्र
वि
या
क्रां..
त्रि
वि.वृ.
मे
याम्योत्तरावषुवापमवृत्तरेकं त्वया परं व्यस्रम् ।
नतभागापमयाम्योत्तरवृत्तकृतं ततो भवेत सिद्धिः ॥ ११ ॥

·उपपल्यधिकारः " विव... अस्मिन् खंड मूर्यग्रहणाधिकारे स्वामयाम्योत्तरवैपुत्रज्येति वृत्तपंचकेन प्रकारांतरण विभोनलनस्य तन्नतांशानां च साधनं व्याख्यातं तस्योपपत्तिरत्र प्रदश्यते । ध्रुवस्थानात् खस्वस्तिकं खस्वस्तिकाच्च विषुववृत्तपर्यंतं यद् वृत्तखंड याति तस्य विषुववृत्तेन सह च्छेदनविद्रोमेपादितो यदंतरं तद् विपुवांशाभिधम। तदेव वृत्तखंड क्रांतिवृत्तं यत्र च्छिनत्ति तदिदोर्मेपादितो यदंतरं तद् याम्यो त्तरलग्नम् । इदं वृत्तखंड विपुवमंडलेन सह समकोणं कुरुते । छेद्यके ख स्वस्तिकं, मेषादितो वि पर्यंतं याम्योत्तरावपुवांशाः, या याम्योत्तरलग्नं। मेतुत्रि = त्रिभोनलग्नं खमध्यभागो वा । खवि = अक्षांशाः, खत्रि = त्रिभो- नलग्ननतांशाः, खवितु = ९०°, वियात्रि कोणः = अब कोण इति संज्ञितः। यावि भुजोऽत्र लंबसंज्ञः । तस्य संमुखस्थः कोणः यातुवि-परमक्रांतिः = २३°२७ । अस्मिन् पातुवि त्रिभुजे तृतीयसूत्रेण यावि लेबमानं, चतुर्थमू- वेण च, याम्योत्तरलग्नं ज्ञायते । पटमूवाधारेण यावितु कोणोऽपि ज्ञायते । याविलंबोऽक्षांशै रहितो व आध इति संज्ञितः । स खया तुल्यो भवति । खमध्यात् क्रांतिवृत्तोपरि खत्रि लंबः कृतः । स एव त्रिभोनलग्नस्थ नताशा इत्याख्यायते । खयात्रि त्रिभुजे चतुर्थसूत्रेण यात्रि मानं लभ्यते । तद् याम्योत्तरलग्ने यथा दिष्टं धनण देयं तेन त्रिभोनलग्नं सिद्धयति ! खयात्रि व्यस्त्रात् सप्तमसूत्रण खत्रि विभोनलग्ननतांशाः सिद्धयति । ( ७ ) प्रकारान्तरेण रवींद्वोईश्यकेंद्रांतरं साधितं तस्योपपत्तिः । and स ध्रु चा क्ष

·२६८
सवानंदकरणम्
Beema
জ্বালালিঙ্গা-
व्य नताशाः खलु साधिताः स्युः ।
तज्ज्यात लंगलमत्र योज्य
संस्कारमान किरणोस्थितं च ॥१२॥
अथ विवाहावरे चद्वोः
खकोणभेदः क्रियतेऽथ तस्य ।
साक्षीह केंद्रांतर सुदृश्या-
तरं तिथिग्रासविनिश्चयाऽस्मात् ॥ १३ ॥
विव-अस्मिन् खंड सूर्यग्रहणाधिकारे रविविधोयौँ विषुवाख्यकाला
वित्याद्यष्टभिवृत्तै रवींद्रोहश्यकेंद्रातरं साधितं तस्योपपत्तिः । छेयके खस =
सूर्यनतांशाः, खच चंद्रनतांशाः, अस = रविक्रांतिकोटिः, श्रुच = चंद्रक्रांति-
कोटिः, खत्रुस = मूर्यस्य नताकालांशाः, खध्रुच = चंद्रस्य नतकालांशाः,
चा = चंद्रस्य दृश्यस्थानम् । सचा = लूहोईश्यकेंद्रातरम् । क्षयम =
जम् । खध्रुस त्र्यस्त्रे ध्रुख = अक्षांशकोटिः, ध्रुस = क्रांतिकोटिः, तन्मध्ये
नतकालकोणः । तस्माद्दामसूत्रेण शुखल कोणः सिद्धयति । सप्तमसूत्रेण च
खस नताशा लभ्यते । एवं खाच लिभुजात् , धुखच कोणः खच नता-
शाश्च सिद्धयति । खच नताशेपु लंबनकिरणसंस्कारौ दीयेते तदा चंद्रस्य
चा इति दृश्यस्थानं लभ्यते ! सूर्यस्य दृश्यस्थानस्थिरमेव कल्प्यम् । पुनः खसचा
त्रिभुजे खस खचा भुजौ ज्ञातौ तदंतर्गतकोणोऽपि खमध्यकोणभेदतुल्यस्तस्मात्
पूर्ववत् सचा दृश्यकेंद्रांतरं ज्ञातं भवंति । तदेव वेधागतं भवेत् । एतदन्तर-
निश्चयेन सूर्यग्रासो ज्ञायते तिथिसूक्ष्मताऽपि परीक्ष्यते ।
(८) भूमण्डलगणितोपपत्तिः ।
गोलवित् क्रांतिवृत्तार्कचंद्रेपुख-
स्वस्तिकेषु ध्रुवादीनि भग्यां सुधीः ।
ग्रासहीने वयोगखंडांतरे
भानुकेंद्रात समंताल्लिखेन्मंडलम् ॥ १४ ॥
ग्लोकेंद्रादिदमिह वृत्तमैतरेषा
दृग्वृत्ते हिमकरणेष्टलंबनं स्यात् ।
स्यात्केंद्रांतरकृतमत्रकोणयुग्मं
रेषेद्वाशुगनिकटे पराद्यसंज्ञम् ॥ १५ ॥

·उपपत्याधिकार २६९ परभवाऽपरविध्विपुखाशुगा विदधते त्रिभुजे समरूपके। खशरभोगामितो विपुवांशकाः पललवा उपपत्तिरिय स्फुटा ॥ १६ ॥ ख रवी त्रा खा त्रि de धु ग य 'पा या म क्रां.. विव०-छेद्यके मेत्रिशस क्रांतिवृत्तं, च चंद्रकेंद्रं स सूर्यकेंद्र, चश चंद्र- शरं ध्रु ध्रुवं त्रि त्रिभोनलग्नं, खत्रि खमध्यशरं, मे मेषादि धु उज्जयिनीयाम्यो- त्तरं यथास्थानं लिखेत् । तदा मेस स्पष्टसूर्यः, मेश स्प. चं. शस तिथिः मेत्रि खमध्यभोगः, शत्रि विश्लेषः स्वयमेवोत्पद्यन्ते । अत्र च, स, इमे चंद्रायोर्ये, वास्तवस्थाने अंकिते तत्रैव केंद्रात् तौ दृश्यौ भक्तः । सूर्यकेंद्रं परितो यद् परराया वृत्तं कृतं तस्य व्यासार्धमभीष्टप्रासोनबिबक्यासमं वर्तते । लंबन- वशाच्चंद्रो हरिजाभिमुखमवनतो भवति । सूर्योऽप्यात्मलंबनवशात्तथैवाधौ नमति । सूर्यपरमलंबनं सर्वदा नवविकलामितं ग्राह्यम् । तस्माच्चंद्रपरम- ·सर्वानंदकरणम् लंबनं नवविकलोनं प्रकल्प्य सूर्यपरमलंबनं पूर्ण मन्तव्यं तेन गणिते न कोऽपि दोषः । तात्कालिकलंबन नताशायत्तं सूर्योदयात्पश्चात्तत् सर्वदा परम- लंबनादल्पीय एव । छेद्यके तात्कालिकलंबनदर्शिका चर रेषाऽऽकाशे ख खस्वस्तिकं प्रयाति । तेन लंबनेनावनामितं चंद्रकेंद्र र स्थानं यावदवतीर्ण तेनाऽभीष्टप्रास उत्पद्यते । अत्र खच नतांशानुगुणं चरलंबनमुपलब्धं । भुवि यस्मिन् स्थाने खबिंदुः खमध्ये भवेत्तत्र चंद्रबिंब र स्थाने दृश्यतेऽभीष्टयासो। न बिबैक्यासमं च दृश्यकेंद्रांतरं भवति । चस स्पष्ट केंद्रांतरस्य पार्थान्तरे हर अंतरेण समेऽन्तरे चरा रेखां विलिख्य तामाकाशे खीबिंदूपर्यंतं वर्धयेत्। अयं बिंदुरन्यत् खमध्यं स्यात् । तद्धः स्थितस्थानेऽपि तदेवप्रासमानं युग पद् दृश्यते । यदि चस रेखायाः पार्श्वयोस्तुल्यान्तरस्थौ प, पा, इति कावपि बिंदू अंकितौ, लंबनवशेन च तल चंद्रकेंद्रमधो यातमिति कल्प्यत, तर्हि पच, पाच, वृत्ताभ्यामाकाशे अपरे खस्वस्तिके उत्पद्येयाताम् । तयोरधः स्थितस्था- नयोरपि तुल्यग्रामासमानं वीक्ष्यते । एवं दृग्लंबनभेदेन स्थानयोभिन्नत्वमुप- जायते । चय, चया वृत्तखंडे परमलंबनसमे कल्पिते चेत्तदुत्पन्नखस्वस्तिकयोः खु, खे, संज्ञि तयोरधः स्थानयोस्तुल्यं प्रासमानं सूर्योदये सूर्यास्ते चावलोक्यते। एवं ग्रहणावधौ यस्मिन् कस्मिंश्चिदिष्टकाले भिन्नभिन्नतात्कालिकलंबनवशा- स्तदेव प्रासमानमकसमयावच्छेदेनावलोकयांति स्थानान्युपलभ्यते । तान्यत्र ख, खा, खी, खु, इत्यंकितानि दृश्येरन् । खु, खे, एतयोर्मध्य एव निखिला खस्वस्तिकावालाश्चन्हांकिता दृश्येत । यदि प्रासमानं शून्यं कल्प्येत तोतेषु स्थानेषु स्पर्शमोक्षावेवावलोकनीयौ । बिबक्यातुल्ये प्रासे खग्रासकंकणमासान वीक्षमाणानि स्थलान्युत्पद्यन्ते । यदा स्पष्ट केंद्रांतरं प्रथममेव परमलंबेन समं तदा पृथव्यां ग्रहणारंभः । तस्य स्थानं गणितेन निश्चेतव्यम् । यदा चान्ते दर्शान्तकालादनंतरं स्पष्ट केंद्रांतरं पुनः परमलंबनेन समं भवति तदा भूमंडलेऽ- न्तिमं मोक्षस्थानं निश्चीयेत । स्थानानामाक्षांशरेखांशसाधनार्थं ध्रुख, ध्रुउ, ध्रुस, ध्रुच, एतानि ध्रुवां- तराणि लिखितानि । तेषु ध्रुउ उज्जयिनीयाम्योत्तरं कल्पितम् । तेन खध्रुउ इत्युज्जयिनीतः खस्वस्तिकस्थानस्य पूर्वरेखांतरं लभ्यते । ध्रुच, ध्रुस, इति चंद्रार्कक्रांतिकोटी ज्ञाते एव । तस्मात् चरस गोलीयव्यस्नेऽष्टमसूत्रात्- सरपकोज्या = सरकोज्या - चसकोज्या ४ रचकोज्या चसभुजज्या X रचभुजज्या सचधुकोज्या ध्रुसकोज्या-ध्रुचकोज्या x चसकोज्या ध्रुचभुजज्या x चसभुजज्या , n wom ·PREM उपपत्याधिकारः २७१ १० %D तेन रुचख कोणः = १८०-- (सचरकोणः + सचरकोणः ) पुनः, चखभुजज्या = चरलंबनं : परमलंबनम् , एवं चख लभ्यते । ध्रुचख गोलयित्र्यले भुजौ रुच. चख, ज्ञातौ । रुचख कोणोऽपि ज्ञात एव । तस्मात् रुख अक्षांशकोटिलम्यते। अष्टादशसूत्रानुसारेण ध्रुख कोज्या = चख भुजज्या रुचभुजच्या ४ रुचखकोज्या + चव कोज्या ४ रुच कोज्या ततोऽक्षांशाः =९०° -वअक्षांशकोटिः चखकोज्या - ध्रुखकोज्या x ध्रुचकोज्या पुनः खवचकोज्या ध्रुवभुजज्या ध्रुचभुजज्या चधुसकोज्या चसकोज्या - ध्रुचकोज्या x ध्रुसकोज्या ध्रुचभुजज्या X ध्रुसभुजज्या खधुसनतकालकोणः = खध्रुचकोणः + चध्रुसकोणः । एते कालांशा आवन्त्यतात्कालिककालांशै रहिता उज्जयिनीतः पूर्वरेखांशा भवंति । पूर्वरेखांशाः= खध्रुसकोणः-उध्रुसकोणः अपि च गणितलाघवार्थ किंचिद् वक्ष्यते । ग्रहणावधौ यस्मिन् कस्मिंश्चिविष्टकाले तिथिशराभ्यां चस केंद्रांतर शचस आद्यकोणश्च ज्ञातावेव भवतः । यतो हि द्वितीयसूत्रेण सश तिथि कोज्या xचश शरकोज्या = चश केंद्रांतरकोज्या तृतीयमूवेण च शचस स्प.ज्या -सश स्प. ज्याचस भुजज्या । यदा हग्लंबनप्रभावाच्चंद्रस्थान र स्थाने दृश्यते, तदा सरकोज्या-चरकोज्याxचसकोज्या रचस कोज्या- चरमुजज्याचस भुजज्या तदेवमानं सचरा कोणस्य जायते । एतौ कोणौ परसंज्ञको । छेद्यकात स्पष्टमिदं यत् परकोणाद्यकोणयोगवियोगाभ्यां माचश, मचश, उद्भवतः । क्षेत्रयोलवुत्वान्नवत्यशेभ्य एतावपनीय शेपी शमाच शमच, । ज्ञायते सूक्ष्मताऽ पेक्षायां तत्प्रमाणे इत्थं साध्ये । पष्ठसूत्रानुसारेण शमचकोज्या = सचमज्या X चशकोज्या शमाचकोज्या = शचमाज्या X शचकोज्या शमच त्रिमल, एते विभुजे सरूपे

·सर्वानंदकरणम्
तात्का. लंबन
%
3D
x
१
चमशज्या चशज्या खत्रिज्या
तस्मात्सप्तमसूत्रेण
मशचज्या चमज्या खमज्या
किंतु मचश कोणो नवत्यंशमितः खत्रि = खशरः
खम = सूर्यनतांशाः । खमनतांशज्या = तात्कालिकलंबनं + परमलंबनम्,
चमशज्या
.:. खत्रि खशरज्या
परमलंबन
खाी खशर स्प. ज्या
एवं ज्ञाते खशरे तृतीयसूत्रात् त्रिम भुजज्या-खमत्रि कोण स्प.ज्या
किन्तु विश्लेषः त्रिमप्रमाणः । तस्मिञ् ज्ञाते विश्लेषसूर्ययोजनया मेगि
त्रिभोनलग्नं खभोगो वा ज्ञायते । खशरस्तु प्रागुपलब्धः । एताभ्यां भोगश-
राभ्यां खमध्यस्य विषुवांशाः क्रांतिश्च विपरिणामाधिकारोक्तरीत्या ऽऽ नीयते ।
एते विषुवांशास्तात्कालिकावन्त्यखमध्यविपुवांशै रहिताः उज्जयिनीतः पूर्वरे
खांशा ज्ञायते । एते चक्रार्धादधिकाः सन्तश्चक्रशुद्धाः कार्याः । शेषांशा उज्ज-
यिन्याः पश्चिमतो ज्ञेयाः । अक्षांशास्तु क्रान्तितुल्याः एवमाखिलमुपपन्नम् ।
आत्मवृत्तकथनम्।
प्रत्यक् कोंकणनाम्नि निर्जरभुवि श्रीभार्गवाधिष्ठित
श्रीब्रह्मेद्रनिवासविश्रुतपुरं यद् गोठणेनामकम् ।
तत्रोषुर्मम पूर्वजाः कति सदाचारा, अगाच्छंकर-
स्तेषां सिंधुगजारिचंद्रशरदिक्माक् तुंगसह्याचलात् ॥ १ ॥
१६८४
श्रीमार्तडस्थानमेकं प्रसिद्ध
पालीग्राम कौशिकोऽसौ द्विजोऽयात् ।
यत्र प्रत्यक् सप्तचंद्राः १७ पलानि
रेखाऽस्त्यग्न्यंगाणुरामाः ३.६३ पलाभाः ॥ २॥
सदाशिवः पंचमपूरुषोऽस्मात्
पिता ममासीद् गणिते प्रवीणः ।
द्विनन्दशैलेन्दुमिते १७९२ शकाब्दे
ऽभवन्ममोत्पत्तिरिहैव पाल्याम् ॥ ३ ॥

·- उपपत्याधिकारः गोविन्दोऽहं वार्तिकं प्रागकार्षम् सर्वानन्द प्राणयं चांकबोधम् । भूपं चाष्टे १८५१ न्दुब्दकऽनोज्जयिन्यां शिंदेभूपादात्तवृत्तिर्वसामि ॥ ४ ॥ पाल्यामनन्तो भ्राता मे मालवेषु च तत्सुताः। मत्सूनुः पुंडरीकाक्षो विद्यार्जनपरोऽधुना ॥ ५ ॥ पाठशालाप्रमुख्योऽस्मि वेधशालानिरीक्षकः । विज्ञाने ज्योतिषेऽभ्यासः पितृपुण्येन मेऽभवत् ॥ ६ ॥ सदाशिवजगोविन्दगणकेन कृते स्फुटम् । सर्वानन्दोत्तरं खंड समाप्त रंजनाभिधम् ॥ ७ ॥ श्रीजिवाजीनृपो बालो गुणज्ञं राजमंडलम् । लोकाश्च मत्कृतिं दृष्ट्वा तुष्यन्त्वीशः प्रसीदतु ॥ ८ ॥ समाप्तोऽयं ग्रन्थः ·(२७५) अं.व्यं. - - अक्षां अक्षां रेखा रेखा पलभा नगरनाम पलमा शाः नगरनाम शाः पलानि अ.व्यं पलानि उत्तराः उत्तराः बेळगांव १२ १५१५० ३।२४ लाहोर ५ ३२३३ ७/२२ भरतपूर + १५ २७/२० ६।१२ वाई १८ १७५५ ३५३ भागलपूर +११३ २५।१३ ५।३९ विजापूर १६/४८ ३।३७ भोपाळ + १६ २३।१४ ५। ९ शृंगरी ४ १३१२७ २०५२ भोर श्रीनगर ८ ३४।६७१५४ मच्छलीपट्टण + ५५ १६४१२ ३।२९ श्रीवर्धन २७ १८/ २३२५४ मथुरा + २० २७/२८ ६।१४। संगमनेर १३ १९/३४४/१६ मदुरा + २५ ९५३२।५ सागर ३०२३१५१ ५/३८ मद्रास + ४५१३४ २०४७ सांगली १२ १६.५२३।३८ महाड २३. १८/ ३ ३५४ सातारा १७ १७/४१ ३५० मिरज १० १६.४९ ३०३७ सांवतवाडी १९ १५।५४ ३१२५ - २९ १८१५७ ४।३७ सुरत + ३२ २११४० ४।३९ ९ १२।१८ १३७ + १ १७३९३१४९ रत्नागिरी - २४ १७/ ०३/४० हुबळी ६ १५/१९ ३।१७ राजकोट - ४८ २२।१६ ४५५ हैद्राबाद सिं - ७४ २५।२४ ५/४१ लखनौ + ५२ २६५१६। ४ हैद्राबाद नि. + २८ १७११८ ३।४४ - मुंबई म्हैसूर सोलापूर " राहोः " कल्पभगणसंख्याविचारः पृष्ठे १६५ तम उल्लेखितानां पर्ययाणां साधनमत्र प्रदश्यते । रवेर्दिनगतिभगणः '००२७३७८०३ चंद्रस्य ०३६६०११०१३९ चंद्रकेंद्रस्य '०३६२९१६४२५ '०००१४७२०१८८८ भौमस्य "००१४५५६४७२ बुधस्य '८११३६७६०७४ गुरोः '०००२३०८०९०१७ शुक्रस्य '००४४५०३६२६८५ शनेः '००००९२९४३५४२ अतिशनेः '००००३२५८५५५१ वरुणस्य "००७०१६६१४९८१५ कल्पभूदिनानि दिनगतिभगणसंगुणानि बीजसंस्कृतानि कल्पपर्यया भवन्तीत्युपपत्तिविदां स्फुटमेव । करणग्रन्थे पर्यायकथनमनावश्यकमिति न तेऽत्र परिगणिताः " " ·(२७६) केचिद्विशेषाः (१) पृष्ठे मध्यमोऽतिशनी राश्यादिः ११।२४।५।१४६ लिखितः स राश्यादि: ११।२५।३।१३ ज्ञेयः । अग्रे पंचविंशतिविकलाभिरूनोऽयं गृहीतः सोऽवास्तव एव! (२) तस्मिन्नेव पृष्ठे मध्यमो वरुणो राश्यादिः पामका ४३४ लिखितः स राश्यादिः ४।२२।१५।२७ ज्ञेयः । (३) पृष्टे ३१ तमे काथैतो मंदफलानयनविषयोऽयोदर्शितवद् ज्ञेयः । मंदफलानयनमाह दोर्ष्या क्रमांका १, २, ३, ४ हतमंदकेंद्रात तत्साधितांशा अयुतेन भक्ताः । क्रमात् फलानि त्वृजुवामकानि तद्युक्तखेटो मृदुलस्फुटाख्यः ॥ ४ ॥ ग्रहस्य मंदकेंद्रं १, २, ३,४ इति क्रमांकैः पृथक् संगुण्य तद्भवाः पृथक् पृथक् ज्या निष्कास्याः। ताभ्योऽग्रे वक्ष्यमाणप्रकारेण फलांशानानयेत् । तान् दशसहस्रभक्तान् कुरु।एतानि फलानि क्रमेण ऋजुवामानि स्युः । मूलकेंद्रज्यासा- धित फलमृजु । तुलादिषद गते केंद्रे धनं मेषादिषटे ऋणीमति प्रागुक्तमेव द्विघ्नकेंद्रजीवाफलं वामं द्विन्नकेंद्रे तुलादिपट्टे सति तहणं मेषादिषट् धनम् । बिनकेंद्रजीवाफल मृजु । चतुनकेंद्रजीवाफलं वाममितिज्ञेयम् । एतत्कलयुक्तोग्रहो मंदस्पष्टः स्यात् । अग्र उत्सवभौमस्य द्वे, बुधस्य चत्वारि, जीवस्य द्वे, भृगो- रेक, शनेर्दै, अनिशन, वरुणस्य चैकं फलं वर्तते । तन्मितक्रमांकः केंद्राणि संगुण्य तेषां जीवाभ्यः फलानि साधयेत् । मंदस्पष्टप्रहः सूर्यस्पष्टोऽप्यभिधीयते। जीवाभ्यः फलांशसाधनमाह । अस्यां क्रियायां स्वशब्देन मूलकेंद्र जीवा ज्ञेया ! कोजी ज्यकाधेश ११ हता स्ववान्ह ३ भागोनितान्येषु ५ हताष्ट ८ भक्ता । विदास्त्रनेत्र २३ निहता स्वखंडा न्विता स्वतिथ्यं १५ शवियुगु ज्यकाद्या ॥ ५ ॥ विघ्नी द्वितीया स्वखपड ६० लबोना थान्या ज्याभ्रयुगा ४० शयुक्तम् । तुर्या दिशा १० ताथगुरोरिपु ५नी यार्श, विताऽऽद्याथ रसोद्धृतान्या ॥ ६ ॥ २ ·- . (२७७) भूगोः स्वपंचों ५ शवियुग् ज्यका स्यात् शने रस ६ श्री स्वदलान्विता ज्या । स्वविंश २० भागेन वियुक्त्वथान्या सप्त ७ नखांगार ३० हृता भुजज्या ॥ ७॥ अत्यार्किजीवाऽक्ष ५ गुणा स्वरामां ३ शयुक् स्वखाग्न्यं ३० शयुताऽथ षड् ६ हृत् । ज्यान्या त्वथापांपतिजा स्वशून्या- ध्यं ४० शोनितेमा अयुतो१००० घृताः स्युः ॥८॥ विव०. आद्या कौजी ज्यका कुजमंदकेंद्रज्या, एकादशनिन्नी ज्यान्यं- शहीना त्रिज्याप्ता च कार्या । फलमंशादि । ऋजुरत्या भौमे देयम् । द्विघ्न- केंद्रज्या पंचभिर्गुणिता, अष्टभक्ता विज्याप्ता च कार्या । फलं भागाद्यं भौमे वाम देयम् । तेन भौमो मंदस्पष्टो भवति । सर्वत्र फलमंशादि वेद्यम् । बुधमंदकेंद्रज्या त्रयोविंशतिनिन्नी स्वाधाशयुता पुनश्च स्वपंचदशांशेन रहिता त्रिज्याता च क्रियते । तदोत्पन्नं फलं बुध ऋजु देयम् । बुधद्विन्नकेंद्र- स्य ज्या त्रिगुणा स्वषष्टंयशहीना विज्याप्ता च कार्या । तदोसन्नं फलं बुधे वाम देयम् । विघ्नकेंद्रज्याया अर्धं ज्याचत्वारिंशदशेन सहितं त्रिज्याभक्तं च कार्यम् । तदा फलमृजुबुधे देयम् । चतुर्निन्नकेंद्रस्य च ज्या दशभक्ता विज्या- भक्ता च कार्या । फलं बुधे वामं देयम् । एवं सिद्धो बुधो मंदस्पष्टो भवति । गुरोःकेंद्रज्या पंचहता स्वार्धाशयुता त्रिज्याप्ता च कार्या फलमृजु गुरौ देयम् । गुरोगुिणकेंद्रजीवा षद्धिर्भक्ता त्रिज्याभक्ता च कृता सती फलं गुरौ वामं देयम् । एवं सिद्धो गुरुमंदस्पष्टो भवति । शुक्रमंदकेंद्रजीवा स्वपंचांशेन रहिता त्रिज्याप्ता च कार्या फलं चांशादि शुक्र ऋजु देयं तदाऽसौ मंदस्पष्टो भवति । शनिकेंद्रजीवा षड्गुणिता ज्यार्धयुक्ता ज्याविंशभागेन रहिता त्रिज्याभक्ता च कार्या । फलमंशादि शनावृजु देयम् । शनेर्द्विनकेंद्रजीवा सप्तहता त्रिंशद्भक्ता त्रिज्याप्ता च कृता सती फलं वामं शनौ देयम् । तदा शनिमंदस्पष्टो भवति । अतिशनेमंदकेंद्रज्या पंचनिघ्नी स्वत्र्यंशयुता स्वविंशशेनापि सहिता त्रिज्या भक्ता सती भागादिरतिशनावृजु संस्कार्या। द्विघ्नकद्रजीवा षड्भक्ता विज्याप्ता च वामं संस्कार्या । तेनातिशनिमंदस्पष्टों भवति । वरुणकेंद्रज्या स्वचत्वारिंशदंशेन रहिता विज्याप्ता च विधेया। फल- मंशादि वरुण ऋजु देयम् । तेनासौ मंदाष्टः स्यात् । अग्र उदाहरणादिविषयो ग्रन्थ उक्तवद् ज्ञेयः । ..

·नी १३ नी. ९ शुद्धिपत्रम् नी-नीचतः पृष्ठम् पंक्तिः अंशुद्धम् शुद्धम् २५ २६(गुरोरच इयं शुद्धिज्ञेया ) १२ शाच्चःस्यात्तलि शाद्यास्यात्तं लि रीवः रविः अत्यर्कि अत्यार्कि पृष्ठे २७६ तमे विशेषौ द्रष्टव्यो १५ मध्यमाधिकारः स्पष्टाधिकारः नी ५ २२८८ २५८८ १६ १ मध्यमाधिकारः सर्वानन्दकरणम् मध्यमाधिकारः स्पष्टाधिकारः नी ३ द्वथाहकतें दयाहतके मध्यमाधिकारः स्पष्टाधिकारः स्पष्टखगे पूर्वफले नी ९ सप्टेरवौ मध्यमाकादधिके पूर्वाप्तनाड्यादिकालेऽधिके नो ३ स्पष्टेरवौ मध्यमाकादधिके स्पष्टार्कनाडीनामधिकत्वात् १ मध्यमाधिकारः स्पष्टाधिकारः २४ नी चंद्रमसिवाम चंद्रमसि विकलासु वाम २५ मध्यसाधिकारः स्पष्टाधिकारः १ १ २ नयनोत्य ३१, ३२ १२ १८ १० १४६६२ वामफत्वा २३।३० नयनोत्थ पृष्ठे २७६ तमे विशेषस्तृतीयो द्रष्टव्यः १४६६२५ वामफलत्वा WW ३७ ३ दशनी १ दशनी नी १४ ष्ठा ष्टा ३८ ४२ ९९८८ নায়িকা १०००००० ९९८८ शतघ्नी तथा स्त्रैराशिकान् ·२७९) नी-नीचतः पृष्ठम् पंक्ति नी २ ४५ ४६ ४७ नी ४ अशुद्धम् २०९५७०००,०, शेषकोणाम् लब्धि २५ त्रिनि कुंभोदय गुणिता २५० भक्ता जेष्टा भाश्चति पलभात्रिमज्या साध्यौः नी ११ ५२ १२, १३ नी २ २००९५७००० शेषकाणाम् लब्धिः, ८५ त्रिनी कुंभोदयं गुणितो २५० भक्त ज्येष्टा भाश्च्युति पलभा ५/८ त्रिभज्या साध्यौ येन प्राक्परा क्षल प्युच्यते ५७ १४ स येन ५९ ६० प्राकपरा ६ नी १३ नी ७ नी १५ प्युच्यतः ६४ तदाः तिथी तथा तिथी भे वा, स्तो वा, अन्तरितो मे वास्तो वान्तरितो नक्रकर्किरसभे केंद्रे नी ५ भुक्त्यर्धयुक्केंद्रे नक्र- ककिरसमे नी २ " I का ८ ६७ ६९ १७ नी १६ नी १२ १६ नी २ नी १ विधिज्ञयः तिथिः कक्षाः ाग्नि २ ऐक्यं १२।९ २५/४३ सप्तताराधिकारः प. धनं ३४ राीशुगतोऽर्घ गुणोः ८२३६० विधिज्ञेयः तिथि कक्षा ाग्नि ३ आ) ऐक्यं २५।४३ १२।९ उपकरणाधिकारः प. २ धनं २४ रार्धाशुगतोऽर्ध गुणो ८२३६।० ७३ 39 m ७९ नी ४ ·RAMOH नी १२ नी १३ दिः ठाः नी ११ नी ९ ९७ स्त क्तबिंब दता लब्धो ( २८०) नी-नीचतः पृष्ठम् पंक्तिः अशुद्धम् नी४ भुत्यंतरेण भुक्त्यंतरेण वक्षमाण वक्ष्यमाण ८२ पुनयोगार्थदोज्यया पुनर्योगार्धदोज्यया नी ८ द्विष्ठाः ८३ स्पृशज्या स्मृशज्ज्या नी १० स्तगमत् स्तमगमत् ८७ नी ४ पुवघ्याऽपम वांशज्यका १२ तिश्चतस्त्र तित्रश्चतस्त्र १६ घट्योः घटयो ९४९५ ५२५५ * नी २ ६१/४ स्तयुक्तबिंब १०१ ६ तदा लब्धो १० कदंबाभिमुखोत्तर क्षितिजोत्तर १०६ नी ११ दर्शान्तनाणा दन्तिबाणा नी १० हीत्तथैवा हीनात्तथैवा नी ८ भवेन्न ग्रहण १०७ पलांश्च पलांशाश्व नी ७ १०९ ५ कलाध कालाध नी१२ हक २८०३ हक्२८०३ ११० ऽ हर्गण ३३४० ११२ ३ नित्यादयो नित्योदया ११४ नी १ साधनं क्रियते संस्कार्योऽयं समयः ११५ लवात्मक लवाधिक सूर्यतेजस्ति सूर्यतेजसि नी ७ श्वमीषु श्व्यनीषु १२० नी ५ कारणात करणाब्दात् १२२ स्तोयास्त स्तोयास्त * ( अस्माद्दोषादग्रे गणितं सांतरम् । तेन शततमे पृष्ठे ग्रासः २५।६ स्थाने २५।१७ आयाति । किन्तु ग्रहणाद्यन्तकालयोन किमप्यंतरं लभ्यते ।) भयेन्न प्रहनं धनणे स्तस्यु धनर्ण स्यु २ हर्गणः ३३४०, ३ ·(२८१) नी-नीचतः पृष्ठम् पंक्तिः १२२ नी ९ नी ६ १२३ ૨ १२५ १२७ १२ १२८ ३ १२९ ३ नी १२ ५ शुद्धम् नियमानाह। ग्र, ला. जीवस्यो- च्युताः स्युः निष्पद्यन्ते भेदयोगगणिता तौल्यंग ६ भे षडाशितो क्रान्तितो भुजं पश्चाच्च नी १० १३७ १४३ ६ नी २ अशुद्धम् नियमानाह। जीवस्योा च्युताः विष्पद्यन्त भेदयोर्गणिता तौल्यगं ६ भे षड्शितो क्रान्तितोऽभुज पश्लाच्च ६९ क ५०क ४० क३० क २०१०क० क ५० क ४० क ३० क २० क १०क० १४ लिख्यते समतरे समघात द्वितीयचतुर्थयोः १२५६३७४ यथ ३६५.२५६४+ २१७८२+ अवशिष्टवत्सरान स्य, एकदशस्थान क६० क५० क ४० क३०क२०क १० क६० क ५० क ४० क३० क२० क १० १४४ नी २ १ १४९ १५४ १५५ २ नी २ ५ नी १४ १५ नी ११ नी २ १२ १५७ १५८ नी १ mmar लिख्यन्ते समांतरे समघातं द्वितीयचतुर्थयो १.२५६३७४ यथा ३६५.२५६४५ २१७८२ अवशिष्टवत्सरान् स्य, शतांकनाम शता- ब्यकं सपादपंचनिहतं कृत्वा निरवयवं कुर्यात् । अथ च ऽस्य या वाजवारे प्राणाग्न्य १५७७९०७५३७४०८ मध्यमाधिकारः १५९ १४ नी ११ नी ९ ऽस्यय वाजवो प्राणान १५७७९०७५३४०८ स्पष्टाधिकारः १६५ १६९ १ ·(२८२) अशुद्धम स्यात्तदा पंचांशा अथ चक्रागण -0101२७१५८ नी-नीचतः पृष्ठम् पंक्तिः १७२ १७४ नी ३ १७७ नी १७८ नी ७ १७९ नी ४ १८० नी-१० १८१ नी ९ नी ४ नी ३ १८२ ६ शून्यमर्यमक्षस्य राममिताः पचांशा अथ क्रांगण वर्ण -२७५८ चंद्रा खं भवेद्भगमभोगः रामामिताः षडत्रम् ७९० सर्वक्षेभोगानित तच्छुद्ध ऽहर्गण भाजित साधिताः ७८०३५ सर्वःभोगोनित ५ वर्षगण भाजितः साधितः २ नी नो २ २ १८५ त्रिगुणाः क्रियन्ते १०.९ स्त्रिगुणा व्यस्तचिन्हाश्च क्रियन्ते १४ १२ १८६ नी ८ १८९ १९१ ३ ४"१५ मदकर्णयमय मपष्ठाच्च -०३१०७ घात पूर्वशालाः स्युः गेहताति: त्रिनगेला ૨૪૨ जिनांन्ये रामे नी २ नी १५ मंदकर्णमेय भूपृष्ठाञ्च -०:३१०७ घात: पूर्ववेधगृहाः गहतति: निनगेलाः ૨૪૨ जिनान्त्या राम २०३०५ युक्त्वा युक्त्वा नी २ २०२ २०६. २०८ २१२ 38 नी१३ युक्त्वा युक्त्वा ·HIKARA (१२८३) नी-नीचतः पृष्ठम् २१२ २१३ । नी१० कोस्या कोज्या ६८°२७ ४१ ६८°२९ ४१ युतांशा भेदोऽवानां युतांशभेदोंऽशानां मध्यकर्कोत्या मध्यार्कोत्था मध्यमघटया. मध्यमघटयः रेखापलानि इमान्यरक्षाणि "खा स्थाने निर्यक्स्यानि ज्ञेयानि २१५ : नी४-८ नी३ २१७ २१९ ३ २२० २२१ २२३ नी ४ नी १ १६ नी७ नी ११ नी६ 'नी १० वि. ल. २२४ २२६ २२९ "३ स्न्यन्त्रणू ३ नाः स्न्यणू '३ नाः २०२।५५.८ २९२१५५०८ हिमगोस्पृशच्या हिमगो: शरज्या कल्पान्विता पलान्विता २९/०४ २९/४४ ३८६.३२ २६८।३२ तत् स एव त्रि. ल. रेखांशा रेखांशाः सषो सेषो रैक्याघन्मूलं रैक्याद्यन्मूलं -९०८ परमलंबनगुणः -'९०८ परमलंबनगुषा ग्रहणेनोत्तरसीमा ग्रहणे नोत्तरसीमा सेष्ट खबाणास्तु खबाणस्तु परमलंबनतो परलंबनतो परमलंबलता परमलंबना मोक्षस्थानी मोक्षस्थानगो २२०'९३ २०२९३ १४०'०२ १४७ ०२ १९४८ अथवा १६००-१२ १९/४८ अथवा नी ५ २३० २३१ २३२ तयोर्धात इष्ट २३४ २३६ ती १३ २३७ नी ११, १२ १६०० १२ नी २३७ २४१ स्त्रिभाविक स्थानानि स्त्रिभाधिक योगजवियोगजस्थानानि ·SMARA (२८४) नी-नीचतः पृष्ठम् पंक्तिः शुद्धम् १ ५ २४८ ६ नी १० १ तदस्तोदय युक्ष्व भृते क्रांति:-२३ सावपतदन्यथा युंक्त्वा एकाब्दे "२५७ '३९६ २५२ नी १० ३ अत्रैतद्गणितमस्तोदय युंज्यात् घृते क्रांतिः-९०३ सौ पतत्यन्यथा युक्त्वा शकाब्दे +२५७ + ३९६ '३९३ “९७३ "४०४ २५३ २५४ १३ १४ १६ नी १५ २५४ ४०४ -२३ ५० २३° ५० नी १३ ५४३२ -८४०४५ नी ११ २ २५५ दिननिश्चय कृ९ दिननिश्चयः कृ.८ -.२७० -२७० २३°१८ १२ नी १४ नी १३ नी ९ नी ७ नी १ २५९ २३०.१८ दकर्माहा हकर्माहाः मध्यमाहा मध्यमाहाः सायनमेपार्कतिथि सायनमेषार्कतिथिः स्वचतुःषष्टयंश स्वचतुःषष्टयंशः सोमवासरः रविवासरः शक्रवर्षाणि शकवर्षाणि (श+३+३श+१) (श+देश+३श +१) भवति -३०२.११६ (अ) समीकरणमुत्थाप्य (आ) समीकरण मुत्थाप्य प्राप्यते ऽप्यधिकं दि ३६५ घ १५ ऽप्यधिकं न कदापि प २३ न कदापिबभूवेति बभूवेति or १५ नी १३, १२ ·(२८५) ૨ पृष्ठम् २६१ ૨૬૨ २६५ २६६ २६७ ७,८ नी २ त्वया परं १५ आद्य इति २६८ नी३ २६९ .... नी ७ नी २ अशुद्धम् शुद्धम् वैधुव वैषुवं प्राप्यते । अत्र लंबनमुत्पादयति लंबनं समुत्पन्नं भवति। त्वथापरं ऽक्षांशै रहितोत्र ऽक्षांशैः संस्कृतोऽत्र आद्यमिति रविविधोय? रवेविधो हिमकरणेष्टलंबनं हिमकिरणेष्टलंबनं छेद्यके "ध्रुख" वक्ररेषा प्रदर्शनीया उज्जयिनीयाम्योत्तरं ध्रुड उज्जयिनीयाम्योत्तरं त्तथैवाधौ त्तथैवाधी ऽभीष्टग्रासो।न बिंबैक्या ऽभीष्टग्रासोनबिवे- समं क्यासमं तुल्यग्रामासमानं तुल्यग्रासमानं स्थानानामाक्षांश स्थानानामक्षांश सरपकोज्या सचरकोज्या चश केंद्रांतरकोज्या चस केंद्रांतरकोज्या चस भुजज्या चश भुजज्या शमच ज्ञायेते +शरदिक् प्राक् परलंबनम् शरदिक्प्राक् परलंबनम् पलाभाः पलामा कृतं स्फुटम् २७० नी८ नी४ नी१२ नी ११ २७१ नी ५ शमच, । ज्ञायते २७२ नी५ नी ५ २७३ ९ कृते स्फुटम् ·(२८६) , स्वर्ग , । अंकसंज्ञाः १. एक, पृथ्वी, चंद्र, रूप । १७. सप्तदश, अत्यष्टि । २. द्वौ, अश्वि,पक्ष,अक्षि,दो, यम, युग्म। १८. अष्टादश, धृति । ३. त्रि,ग्राम,राम,पुर, लोक, गुण,अग्नि। १९. एकोनविंशति, अतिधृति । ४. चतुः, समुद्र, वेद, युग, कृत । २०. विंशति, नख्न, कृति। ५. पंच, बाण, वायु, भूत, अक्ष । २१. एकविंशति, प्रकृति, मूर्छना, स्वः, ६: षट्, रस, अंग, ऋतु, तर्क, दर्शन । ७. सप्त, ऋषि, स्वर, तुरग, पर्वत । २२. द्वाविंशति, जाति । ८. अष्ट, वसु, सर्प, गज। २३. त्रयोविंशति, आकृति, विकृति, ९. नव, संख्या, नन्द, रंध्र, निधि, गो, २४. चतुर्विंशति, सिद्ध, जिन । अंक, ग्रह। २५. पंचविंशति, तत्व, अतिकृति । १०. दश, दिक् । २६. षड्विंशति, अहोकृति । ११. एकादश, शिव। २७. सप्तविंशति, नक्षत्र, भ। १२. द्वादश, सूर्य । ३२. द्वात्रिंशत्, दंत । १३. त्रयोदश, विश्व । ३३. त्रयस्त्रिंशत्, सुर। १४. चतुर्दश, मनु, इंद्र, भुवन । ४९. ऊनपंचाशत्, तान। १५. पंचदश, दिन, तिथि । एतेषां पर्यायशब्दा अपि प्रयुज्यन्ते । १६. षोडश, भूप, अष्टि । प्रसिद्धा आङ्ग्लपर्यायशब्दाः 3491 Amplitude or its sine 7 Pole of the ecliptio अतिशनि Harshel, Uranus कोटिज्या Cosine अधिमास Intercalary month क्रांति Declination अयनचलन Precession of the क्रांतिवृत्त Ecliptic equinox क्षेपपात Node of an orbit अहोरात्रवृत्त Diurnal circle खस्वस्तिक Zenith इनांतर Elongation ग्रहयुति Conjunction of उच्च Aphelion planets उन्नतांश Altitude चंद्रोच्च Apogee उन्मंडल Six O'clock circle ज्या Sine fantasia Nonagesimal कक्षाकेंद्रच्युति Eccentricity of दिगंश Azimuth दृङ्मंडल Vertical circle कक्षा Orbit an orbit ·(266) नक्षत्रचक्र Zodiac युति Conjunction नतकाल Hour angle ZTE Ascending node of ait Zenith distance moon's orbit afa Parallax in latitude वक्रगति Retrograde motion नीच Parihetion ; but नीच of वरुण Neptune the moon is called Perigee qÉTÉT17 Vernal equinox पद Quadrant विषुववृत्त Equator परमक्रांति Obliguity of the विषुवांश Right Ascension ecliptic वेलांतर Equation of time 9340g Horizontal Parallax T Latitude qra Node of an orbit 1220 Distance of a planet gfage Eccentric circle from the earth 7777UT Sidereal revolution 127 Annual parallax भेदयुति Occultation समवृत्त Prime Vertical भोग Longitude स्पष्टग्रह Geocentric Longitude Arif (fa) Direct motion of a planet मंदकर्ण Radius vector [ The above equivalents मंदकेंद्र Anomaly are taken from the fifte of मंदफल Equation of the Mr. Kolhatkar's Arata calato centre fifura with modi- #CETEH True heliscentric fications. ] planet some