·अनु- क्रमणिका ८८ श्री मम्रज्या श्रीप्रद्युः सीयवृत्ती " " ॥ २ ॥ " मूलगाया विषय: पत्रांकः मूलगाथा विषयः पत्रांकः मूलगाथाः विपयः पत्रांक ७ अरद्धामाने २ औदेशिक तयाख्या १३ मालोपहत दृष्टान्तः ( गोछामाहिला ५६) ७४ ३ पूतिकर्म २४ आच्छेद्य गोपदृष्टान्तः ८९ ८ दिगम्बरः (सहस्रमल:४५)७७ ४ मिश्रजात १५ अनिसृष्ट , मित्ररुथा ८९ उपसंहार ५ स्थापना १६ अध्यचपूरक, तयाख्या ९० ३ तः ९ ४ प्रवज्याखरूपप्रकाशनं ६ प्राभृतिका उत्पादनादोपाः १६ गाथापद्कं ७प्रादुप्कार , १ धानीपिण्ड: तयाख्या ३ क महानतपंच ८फ्रीत मंखहष्टान्तः८५ तत्रोदाहरणम् ४ स रात्रिभोजनाविरति: ९ अपमित्य २ दूतीपिंड तयाख्या ग देहे निर्गमनं उदाहरणं ३ निमिचपिंडः प आहारदोपरहिता पिण्डः, १० परिवर्तित वणिगू- ४ आजीविकापिंडा, ९४ तत्र उद्गमदोपपोडशकं द्वयस्थ कथा ५चनीपरुपिंड: तधाख्या ( संक्षिप्तार्थः) ८१ ११ अभिहत "याख्या ६ चिकित्सापिंड: १ आधाकर्मदोपे श्राद्धदृष्टान्तः८२ १२ उद्भिन्न ७ क्रोधपिः ८० ८० " पतिभगिन्या ८० " ८० " 11 २ ॥ " तनऊ.

·अनु. क्रमणिका: प्रगन्या. श्रीप्राः सोयगृती १०२ " 1 - "" " विषयः मूलगायाः विषयः पत्रांका मूलगायाः विषयः पत्रांक पत्रांका मूलगाथाः ८ मानपिंड: ४ पिहिता ५ क्षुवेदनादिदोपः, ९ मायापिंड: ९८ ५ संहृतः ५ ङ पंच समितयः ११२ १० लोभपिंड ६दायक च गुसया ११२ ११ पूर्वपश्चात् संस्तव, ७ उन्मिश्रा छ तपोविधानोपदेशः ११२ १२ विघाप्रयोगपिंड: १०४ ८ अपरिणतः १०८ साधुपैयावृत्त्ये वासुदेववृत्तं ११३ १३ मन्त्रमयोगपिंडा १०४ ९ लिप्तः तपसि हरिकेशिवृत्तं १२० १४ पूर्णप्रयोगपिंडः ।, १०४ १० छर्दितः ,मधुविन्दु क्षमागुणे गजसुकुमारवृत्तं १२२ १५ योगपिंड दृष्टान्त: १०८ ज अममत्वं १२२ १६ मूलप्रयोगपिंड ॥ १०७ ग्रासपणादोपपंचकं झ अकिंचनत्वं १२२ एपणादोपदशकं तद्व्याख्या १ संयोजना तव्याख्या ११२ अ गुणसदाचास: १२३ १शंकित: २ प्रमाणदोषः ६ ट द्वादश प्रतिमाः तद्वयाख्या १२४ २ प्रक्षिवदोपः ३ अंगारदोपः अनेकधाभिग्रहाः १२५ ३ निक्षिप्तदोपः ४ धूम्रदोप: तत्र श्रीवीरममावत्तं (१३३) " " " " " ·" हतशनी क्रमणिका: " श्री प्रवज्या श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती " "" स्त्री "कालकस्य ९चर्या विषयः मूलगाधाः विपय: विपयः पनीका पनांक: मूलगाथा पत्रांकः मूलगाथा थीवीरस्योपसर्गसहन ४ उष्ण अहनकपुत्तं १५९ १६ रोग १७६ ७ ठ यावज्जीयमस्नानं तत्र १३४ ५ दंश , अमणभद्रवृत्तं १६१ १७ तृणस्पर्श, मद्रस्य १७१ समरादित्यचरिनसाक्षी १२४ ६ अचेल सोमदेवस्य १५१ १८ मल श्रावकस्य ड अनवरतभूमिशय्या ७ अरति अईदत्तस्य १६७ १९ सत्कार श्रेष्ठिन: १७९ ढ केशोद्धरणं श्रीस्थूलभद्रस्य " २० प्रदा १८० ण निष्प्रतिकर्मच १४४ संगमस्थविरस्य " २१ अज्ञान आभीरस्य १८३ तत्र सनत्कुमारवृत्तं (१२२) " १० नैपेधिकी , कुरुदत्तपुत्रस्य १५७ विपक्षे स्थूलभद्रस्य गुरुकुलवासा ११ शय्पा "भ्रातृदयस्य १५८ मुनेश्व (१६२) १८४ विनये चंदनवालावृत्तं (७८) १२ आक्रोश ज्वलनस्य २२ सम्यस्वपरिपहे परिपहार १५५ ( अर्जुनस्य) आपादाचार्यस्य (८२) १९२ १ जुधापरिपहे हस्तिमित्रवृत्तं १५५ स्कन्धस्य द उपसर्गाः पुष्पकाराः तन १९७ २ पिपासा, धनशर्मवृत्त १५७ १४ याचना १७३ चिलातिपुनकथानक ३ शीत चणिक्चतुष्कं १५८ १५ अलाभ दंढण। ध माधारणं " त " १३ वध " पलदेवस्थ ·अनु क्रमणिका भीमपु मृनगामाः पि पत्रांका विषयः पनांकः मूलगायाः विपय: परांकः मूलगाथा ११:१४पंगम प्रयग्गामा विश्रामः स्थिरीकरणेभपकुमारकथा पुष्कर १९९ शीलगरदुष्कर २२० धर्मसर्वस्वदेशनाख्यं दशमं द्वार ११:११ मुरेन्द्रदाया (७१) २०० सागिरि सिद्धगतिकथा २२० | २६ क्षणभंगुरे संसारे धर्मे १५.१२ पलं धर्मफन्टदर्शनाना २२तः२४ निर्वाह कर्तृपु यतनीयं २३८ २०५ लाध्यत्वमष्टमं द्वारं २२१ अभयकुमारप्रचं २३८ नम भरतरक्रिया (९१) अंगवीरः २२२ कलिकुण्डपार्श्वनाथ: २४० मनुजमरयर्थ बोधः २२० धीरत्वे दृष्टान्ताः २२३ फुक्कुटेश्वरपार्श्वः २६१ १७:२१ नगनिहत्वंसप्तम मोहतरूदाख्यं प्रशस्तिः २४२ हार २१० नवमं द्वार २२४ प्रवज्याविधानप्रकरणावचूरिः२४६ मनस्यमितानं । १०८) अप्रमत्तत्वेन वर्तव्ये प्रगारन्द्र २१७ तत्रागडदचर्षेः कथा(२४८)२४८ ·प्रस्तावना श्री प्रवज्या- विधाने श्रीपत्रज्याविधानस्योपक्रमः अईन् यः परमो यमर्यमसमज्योतिर्मयं मन्यते, चके येन च कर्ममर्ममथनं यस्मै नतोऽहं प्रभो ! । यस्माद्विम्यति गगमुख्यरिपयो यस्यामलं केवलं, यस्मिन्निविनायिका कृतरविः स स्ताज्जिनः श्रेयसे ॥१॥ व्यवहारमव्रज्या-विपश्चिद्वरा वृणुतैतत्प्रवज्याविधानकुलकं तदभिधेयानुष्ठानद्वारेण चेत्सती समीहा सनातनस्थानस्था- स्नुतायां, न हि गतो विना प्रवज्याविधानममृतानन्दमयी सनातनपदस्थास्नुता, यद्यपि मरुदेवाप्रभृतीनामतीर्थसिद्धानां भरता- धिपमरतचक्रयादीनां गृहस्थलिंगस्थत्वेन गार्हस्थ्यव्यवहारवतां च निःश्रेयसकैवल्यभावाद् भवत एर व्यवहारप्रवज्यां विनापि नि:- श्रेयसकैवल्ये, परं यथा देवानां विनापि कवलान् तृप्तेः संभवस्तथा केषांचित् तथाभव्यत्वस्य तथाविधत्वेन स्यातामपि' तथा निःश्रेयसकैवल्ये, परं मनुष्यादयो न तादृशसातोदयवंत इति तेन देवादीन् अनुकृत्य जिजीविपुभिः कापलिकाहारः प्रतिक्षेप्तुं शक्यः, एवमेव तथातथाभव्यत्ववतो मरुदेव्यादीनिरीक्ष्य निःश्रेयसकैवल्यप्राप्तिमतो विना व्यावहारिकप्रमज्या नोदासितव्यं समेऽपि प्रवज्यायां व्यवहारानुगवायां, न च विना चारिम विना च तपः सिद्धिं जानानस्तीर्थकृत्पादैरपि न न चीर्ण व्यवहारचारित्रं, न च न ततं कठिनकर्मेन्धनहुताशनसदृशं दुस्तप तप इति, यदि श्रीमता जिनानां न तथा तथाभव्यत्वं तर्हि के परे तत्कृतिमनुकर्तुमपि सर्व- थाऽशक्तास्तदुपदेशलवमानलब्धस दर्शनादिलाभाः?, किंच-न युक्तमेवेदं धर्मश्रवणाद्यपि तेषां कादाचित्कमावावलंबनपटूना, यतो न श्रीजिनेश्वरैरन्यैश्च प्रत्येकसयंयुद्धः श्रुतो बुद्धानां पार्थे धर्मः, तचतस्ते न धर्मश्रवणतपथरणन्यवहारचरित्रपराइमुखाः, नवो २-५

·प्रस्तावना
ART.
प्रमज्या.
विधाने
॥२॥
निःश्रेयसममिलपद्भिः कार्यमेव व्यवहारप्रव्रज्यादि, तत एव सार्थकं वचनमिदं नियुक्तिगतं यदुत सम्यग्दृष्टयो देशपिरताश्चैकगतिका:
श्रमणनिन्धिास्तु स्वर्गापवर्गगतिद्वययुताः, किंच-'जस्सट्ठाए कीरह नग्गभावे' इत्यादिकमाचक्षाणा जिनेन्द्रा अपि निःश्रेयसा.
धिनां व्यवहारप्रवज्यायाः कर्त्तव्यतामेवाहुः ।
प्रवज्यारूढिः-सत्स्वप्यनेकेषु चारित्रदीक्षाप्रवज्यापरिवज्यातपस्यानियमस्थितिप्रभृतिपु चारित्रवाचकेपु पर्यायषु जैन-
शास्त्रका प्रवज्याशब्दस्य विशेषत उपादेयता, अत एव 'अगाराओ अणगारियं पव्यइए' 'पव्यज्जाठाणमुत्तमं । 'पव्वइएण य
अणगारेण ' 'पन्यज्जाविहाणसुत्तं' 'प्रव्रज्यां प्रतिपन्नो य?' 'एव्यज्जापडिवत्ती' इत्यादि, अत एव च दीक्षाशन्दं देशविरतानां स्वयं-
सेवकभावांगीकारविधावाख्यातवन्तः ख्यातकीर्तयः श्रीहरिभद्राचार्याः श्रीपंचाशके, पंचवस्तुके चाख्यायापि प्रव्रज्यायाः पर्या-
यान 'पव्वयणं पव्वज्जे ' त्युचना आरंभपरिग्रहयोस्त्यागमेव प्रव्रज्याया वाच्यतयोक्तवन्तः पूज्याः, एवं चास्य प्रव्रज्याविधान-
कुलकस्प पूर्वतनाचार्येण कृतिरविशयेन युक्तैवेति मन्तव्यं,
यद्यपि नात्र मूलसूत्रे प्रवज्याविधानेत्यभिधाया निर्देशस्तथापि 'दुलहा होइ पयज्जा' “सा पुण दुप्परियल्ला
पव्यज्जा' इत्यादीन्यनेकानि वाक्यान्यस्य प्रवज्याविधानमित्यभिधां व्यञ्जयन्ति, वृत्तिकारास्तु भगवन्तः 'श्रीप्रवज्याविधा-
नर्थमहवी'त्युच्या स्पष्टमेवास्य कुलकस्याभिधानं प्रवज्याविधानमित्याचरच्युः, 'श्रीप्रवज्याविधानप्रकरणतिलकस्यास्य गृति
विधाये' त्युपसंहारेश्प्याख्यान्तः ख्याति निन्युरस्य प्रव्रज्याविधानेत्यभिधां, अवधूर्णिकारास्तु वृत्तिकृतामनुकारिणस्तेऽपि समाप्ती
प्रवज्याविधानावणिरत्युक्तयन्तः ।
, 'अहव
-
-
) ॥ २॥

·- प्रस्तावना प्रव्रज्या- विधाने , कुलकाभिधान-यद्यपि वृत्तेः समाप्तौ ' इति प्रवज्याविधानकुलकवृत्तिः समाता' इति लिखितमेव स्पष्टतया, वृत्ति- काराश्च 'प्रव्रज्याविधानप्रकरणतिलकस्ये ' त्यप्यभिदधुः, पर छन्दोवशात्तन्नातिसंभवहीनं, महद्न्यस्यावतारणार्थकं हि प्रक्रि- गते न चासो तथा, किंतु अभध्यस्वरूपानुगतं यथा अभव्यकुलकं संबोधप्रकरणे जीवस्वरूपादिनिरूपकं 'जीवकुलकं ' श्रीप्रवचन- सारोद्धारवृत्तौ तथेदं श्रीप्रवज्याविधानस्य मुख्यत्वेन निरूपकमिवि यथार्थानुगतंप्रव्रज्याविधानकुलकीमति नाम, महाग्रन्थस्या- कतारकत्वाभाचेऽपि व्युत्पादनार्थत्वात् प्रकरणस्य प्रकरणत्वेऽपि न क्षतिः, तथा च प्रकरणार्थोपसंहार इत्युक्तावपि न क्षतिः। चाच्यपिचार:--यद्यप्यत्र मानुष्यदुर्लभत्यादीनि धर्मसर्वस्वान्तानि द्वाराणि गदितानि, परं मनुष्यादिदौर्लम्मे सप्तमीनिर्दे शात् अन्त्यै च धर्मशब्देन सर्पविररभिप्रेतत्वात् युक्तमेव सर्वस्यापि प्रकरणापराभिधानस्य कुलकस्येद प्रवज्याविधानामिधानं, यद्यपि व्याकरणको शादिषु विधानशब्दो विध्यर्थे संशब्दितस्तथापि विधिशब्दस्य धर्मशासेषु ग्रहणादिविधौ रूढत्वात् विहाय विधिशब्दं विधानशब्दोऽधिकृतः साधन्तस्वरूपाख्याकतया, एवं च विधानशब्दस्य गुरुता परिहंता ज्ञेया, फमविचार:-मनुष्यस्वादिपु दशसु द्वारेषु क्रमप्रयोजनं तथा लाभादि स्वयमभ्युहात एच, परं प्रवज्याद्वारे तदुष्करताद्वारे यदेभिः प्रकरणकृद्भिरभिहितं तदपि तथाक्रममेव भगवद्भिः श्रीहरिभद्रशारिभिरनेकाख्यायिकास्वान्तराख्यायिकायुतायां श्री- ज्ञाताधर्माख्यायिकोपाख्यायिकाप्रतिविम्प्रभुतायों श्रीसमरादित्यकथायां न्यवेदि, तथा च तद्न्यः समराइच्चकहा तइओ भवो एत्य खल सव्वकालमेव समसत्तुमित्तमात्रेण पाणाइयायविरई, अप्पमचयाए अणलियभासणं, दन्तसोहणमेत्तस्सवि अदिन्नस्स बज्जणा, मणक्यणकाएहिं अयम्भचेरनिरोहो, वत्थपत्तोवगरणेहिपि निम्ममत्तपा, चउब्धिहराइ-

·प्रस्तावना
-
प्राज्या.
विधाने
भगविरई, उग्गमुप्पायणेसणाविसुद्धपिण्डगहणं, संजोयणाइपञ्चदोसरहियमियकालभोयणं, पञ्चसमियत्तणं तिगुत्तया, ईरियासमि-
याइभाषणाओ, अणसणपायच्छित्तविणयाइसबाहिरम्भिन्तरतयोचिहाण, मासाइया य अणेगाओ पडिमाओ, विचित्ता य दवा-
दओ अभिग्गहा, अण्डाणं भूमिसयणिज्नं केसलोओ निप्पडिकम्मसरीरया. सबकालमेव गुरूण निद्देसकरणं, खुहापिवासाइप-
रिसद्वाहियासणं दिव्याइउपसग्गविजओ लद्धावलद्धपिचिया, किं बहुणा?-अच्चन्तदुबहमहापुरिसबूढअट्ठारससीलङ्गसहस्सभर-
चहणमपिस्सामति । ता तरियव्वो खलु अयं पाहाहिं महासमुद्दो, भक्खियव्यो निरासाय एव वालुगाकवलो, परिसकियव्वं
निसियकरपालधाराए, पायव्वा सुहुयहुयवहजालावली, भरियव्वो सुहुमपवणकोस्थलो, गन्तव्वं गंगापवाहपडिसोएणं, तोलियन्वो
तुलाए मन्दरगिरी, जेयन्वमेगागिणा चाउरङ्गवलं, विधेयन्या विवरीयभमन्तठ्ठचकोवरि धिउल्लिया, गहियन्या अगहियपुवा
तिहुयणजयपडागा । एओवमं दुकरं समणत्तणति ।।
अव एव समरादित्यस्य संक्षेपकाः पूज्यपादाः श्रीप्रद्युम्नसूरयः समरादित्यसंक्षेपेऽप्येवमेवाहुः प्रमज्याविधानक्रम, तथा
च तद्न्य:-
श्रादयुक्तमिव किं तु, श्रामण्यमतिदुष्करम् ॥ १८१॥
सर्वत्र समता कार्या, धार्या पंचमहाव्रती । निश्याहारो न कार्यश्च, ग्राह्यः शुद्धो दिवाऽप्यसौ ॥१८२ ॥
अपनदोपं भोक्तव्यं, ध्येयाः शासनमातरः । धार्याश्च प्रतिमा भाव्या, भावना: पंचविशतिः॥ १८३ ॥
द्रव्याघभिग्रहाः कार्या, भूशय्या स्नानवर्जनम् । लोचो निष्प्रतिकर्मत्वं, गुर्यादेशविधायिता ॥ १८४ ॥
॥ ४ ॥

·प्रस्तावना
मनज्या-
विधाने
परीपहोपसर्गाश्च, सह्याः किं बहुनाऽथवा । धाष्टिादशीलाइसरस्री दुर्चहा सदा ॥ १८५ ॥
मरुद वस्त्रेण धार्योऽयं, तार्या गंगा विलोमतः । जेपमेकाकिना सैन्यं, मेरुस्तोल्यस्तुलाधृतः ॥ १८६ ॥
राघावेधो विधेयोऽसावगृहीतः पुरा क्वचित् । निरन्तरं ग्रहीतव्यो जगत्रयजयध्वजः ॥ १८७ ।।
कुलकानुकरणं-भगवद्भिः श्रीहरिभद्रसारिभिः कुलकमभन्यस्वरूपोपदर्शकमादौ कृतं, तदनु श्रीअभयदेवसूरिभिचन्द्रगच्छ
मंडनैर्वन्दनकुलकादीनि कृतानि, तदनुकरणेन कैश्चित् पूर्चमरिभिः प्रवज्याविधानाभिधमेतत् कुलकमकारि, यद्यपि श्रीमत्प्रद्युम्न.
ििभरपि नैतकुलककारीणामैतिवमुपलब्धं तेन 'प्राच्यसाधुप्रपरविरचित' इति प्रोचुः ते तथापि श्रीमद्भिः प्रद्युम्नसूरीणां पितृ-
न्यगुरुभिः श्रीपरमानन्दसरिभिः एतत्कुलकानुकारेण संस्कृते प्रवज्यास्वरूपमात्रप्रदर्शनपर कुलकं कृतं, एतच श्रीर्यापथिकीपद-
विशिकायां मुद्रितमपि मन्यावयोधाय दर्शनीयतामेति, उचेदम्-
वं धन्योऽसि महात्मन् । येनासौ पारमेश्वरी दीक्षा। लब्धा सम्प्रति यदसावतिदुष्प्रापाऽऽगमेऽभिहिता ॥ १॥ तचाहि-
पञ्चेन्द्रियत्वनृत्वाऽऽदेशकुलकल्पताऽऽयुपा भावे । सद्गुरुसगश्रवणश्रद्धासु च सर्वविरतिः स्यात् ॥२॥ तदिमा चिन्तामणिका-
मधेनुकल्पगुमोपमा लब्ध्वा । दीक्षा क्षणमपि कार्यों न हि प्रमादस्त्वया तस्याम् ॥ ३ ॥ ग्रहणाऽऽसेवनशिक्षाविपये यतितव्य-
मविरतमिदानाम् । धर्मत्तरमूलकन्पे विनयेऽभिरतिर्विधातव्या ॥ ४ ॥ पञ्चमहाव्रतरत्नानि नित्यमेवानुशीलनीयानि । पछि-
जीवनिकायो हि रक्षणीयः स्वजीववत् ('इव ) ५॥ वाक्यं मृपा न वाच्यं परपीडाहेतुकं च सावद्यम् । नैनादत्तं स्तोकमपि
पस्तु परायमादेयम् ॥ ६ ॥ चरणीयं ब्रह्मनतमनपं श्रीस्थूलभद्रमुनिनेव । मू परिग्रहोऽपि च परिहार्योऽनेकदोपनिधिः ॥ ७ ॥

·प्रस्तावना विधाने नयं पातुर्भनगापि सर्वदा रात्रिभोजनं सर्वम् । विज्ञानाराधनोयीततव्यं चरणकरणानाम् ॥ ८ ॥ दशविधदश- पासामापार्याः कार्यस्तधाऽऽदरः परमः । सघवालसामाचारी चाहर्निशं सेव्या ॥ ९॥ अष्टावप्याराध्या मातर इच मातर: प्रयगनास । शीलाशानामष्टादशसाइली च पोढच्या ॥ १० ॥ कार्या च पिण्डशय्याकटियानादिविषयिणी शुद्धिः । प्रामकुलस्वजनादिपु परिहरणीयं ममत्वं च ॥ ११ ॥ गुणवृद्धिमूलहेतगुरुकुलवासो न जातु मोक्तव्यः । कर्तव्या द्रव्यादिप्रतिवद्धाऽभिग्रहजिघृक्षा ।। १२ । विकृतित्यागः पठाटमादिकष्टं तपश्च चरणीयम् । जेया परीपहचमूमहोपसर्गाश्च मोढव्याः ॥ १३ ॥ अनियतपासो भिक्षाटनं च तलिकोपभोगपरिहारः । शीतावपदंशावाहितपीडाविषहणं कार्यम् ॥ १४ ॥ स्नानपिलेपनभूपायभिलापश्चतसाऽपि नो कार्यः । भूमौ शयनं केशोल्लुंचनमपि दुष्करं सह्यम् ॥ १५ ॥ प्रतिमाभ्यासः कायो.. रसों नानाविधासनाविधानम् । इत्यादिरनेकविधः कायक्लेशो विधातव्यः ॥ १६ ॥ शान्तिक्षमैश्च भाव्यं क्रोधाहकारनि- कृतिलोभाय । शलव इव निग्राखा दमनीयः करणहयनिचयः ॥ १७ ॥ अन्यच चरेत्तिष्ठेदासीत तथा शयीत भुजीत । भाषेत शान्तचित्तः सदैव फिल यतनया साधुः ॥ १८ ॥ मानापमानलाभालाभेष्वविकारमानसैर्भाव्यम् । सोढव्या दुर्जनपचनकण्टकाहितमहापीडा ॥ १९ ॥ दण्डत्रितयं शल्यत्रयं च विकथास्परपरिवादः । ऋद्धिरससातगौरवमदविषया दूरवस्त्याज्याः ॥ २०॥ किं पहुना पैशाचिकमाख्यानं कुलवधूकथां श्रुत्वा । नित्यं संयमयोगैर्धार्यवात्माऽक्षणिक एव ॥ २१ ॥ एतत्समुद्रतरणं पाहुभ्यां श्रोतस प्रतिश्रोतः । गमनं सिकताकवलस्य चर्वणं शिखिशिखापानम् ॥ २२॥ मेरो- स्तुलया बोलनमिदं तु निशि निशिवसद्गधारायाम् । षंक्रमणं शत्रुपले युद्ध काफिनयतत् ॥ २३ ॥ प्राया च जयपताका ·प्रस्तावना प्रव्रज्या विधाने . राधावेधं विधाय नन्वेपा । इत्यादिभिरुपमानैः सुदुष्करा भवति जिनदीक्षा ॥ २४ ॥ अथवेयं प्रव्रज्या सुदुष्करा भवति कातरनराणाम् । वीराणां मोक्षसुखाभिलापिणां हन्त सुकरैव ॥ २५ ॥ अपरं च सर्वमपि धर्मकृत्यमिह भावतः कृत सफलम् । स्यादिति भावविशुद्ध्या परिपाल्याऽसौ सदा भद्रैः ॥ २६ ॥ इति दीक्षाविधिमेनं यो भव्यजनः करोति मावेन । स भवेत्परमानन्दः सरिः सज्ज्ञानचारित्रः ।। २७ ।। अथ तस्मिन्नेव भये भवान्तरे वा मनुष्यसंबद्धे । हत्वा मोहं लब्ध्वा च केवलं शिवपदं लभते ।। २८ ।। इति प्रव्रज्याविधानं समाप्तम् ॥ किंच-यान् पद्मचन्द्रसरीन् श्रीमन्तः समरादित्यसंक्षेपे 'कूवडग्रामविश्राम' इति प्रोच्यास्तौपुस्तच्छिष्याः श्रीलक्ष्मचन्द्राः अनेककुलकानां श्रीसर्वज्ञाष्टकादीनां फिरत्राणि चक्रुः, यानि च त्रयोदशशताब्दीयताडपत्रानुसारेणैर्यापथिकीपदिनशिकायां मुद्रितानि, तदनुसारेणानुमातुमिदमहं यदुत प्रत्नकाले विशेपेण कुलककृती प्रवृत्तिरभूदिति ।। टीकाकृत्पारंपर्यादि-यद्यपि श्रीमद्भिः समरादित्यसंक्षेपे आख्यायि गुरुपारंपर्य परं तत् श्रीमद्भयचंद्रप्रभाचार्येभ्यः पुरस्ता- देव, अत्र तु श्रीमन्महावीरप्रभोरारभ्य तदुक्तं, उभयमपि पारंपर्यमेवं- संक्षपोक्तम्-चन्द्रप्रभः प्रभुरभूदिह चन्द्रगच्छे, तस्माद् गुरुश्च समयपुरिपद्रदेव्याः। श्रीमान् धनेश्वर इति प्रथितोऽस्य शिष्यः, श्रीशान्तिमूरिरिति तस्य च देवभद्रः ॥ १॥ अक्षावलिप्रवरपुस्तकधीचश्वताम्बुजस्वरविपश्चि करे येदीये। ग्रन्दानुशासनविर- श्चिरितः स देवानन्दप्रभुः पुरुषरूपगिरीश्वरोऽभूत् ॥ ३ ॥ श्रीरत्नप्रभदेवानन्दौ कनकप्रभः प्रभुश्चास्मात् । श्रीपरमानन्दविभोर्जय- सिंहः परिरुदियाय ॥ ३ ॥ शिष्यः श्रीकनकप्रभस्य सुकविः श्रीबालचन्द्रानुजो, ज्यायाञ् श्रीजयसिंहतः प्रतिभया श्रीवस्तुपाल- पOCRAM

·प्रस्तावना
विधाने
॥८॥
स्तुतः विश्वाल्हादनठक्कुरान्ययगुरुमत्या सतां संमतः, सूरीणां सुकवित्वशोधनविधौ प्रद्युम्नसरिः कविः ॥ ४ ॥ वर्षे वारिधि-
पक्षयक्षगणिते ( १३२४) श्रीवर्धमानस्थितश्चक्रेऽमुं प्रथमं लिलेख तु जगच्चन्द्रः सुधीः पुस्तके । प्राग्वाटान्वयमन्त्रिवाहड•
सुतश्रीराणिगस्याङ्गजौ, ग्रन्थार्थे रणमल्लसेगसचिवौ स्वं प्रार्थयेतां गुरुम् ॥ ५॥ यावद् ग्रन्धरथाश्चतुर्दशशती श्रीहारिभद्रा इमे,
वर्तन्ते किल पारियानिकतया सिद्ध्यध्वयानेऽङ्गिनाम् । तावत्पुष्यरथः स एप समरादित्यस्य मनिर्मितः, संक्षेपस्तदनुस्तवः प्रचरतु
क्रीडाकृते धीमताम् ॥६॥ यस्मिश्चक्राणि रत्नत्रितयमृपिगृहिश्रेयसी चोद्धियुग्मं, कारुण्य स्थालमुच्चैरितरयमचतुष्काष्ठिकागाढवद्धम् ।
सवेगस्वच्छभावी शिखरकलशको शुद्धबुद्धिः पताका, साधुश्राद्धौ च धुयौं जयतु शमयुतः स्यन्दनः सैप शास्त्रम् ॥ ७ ॥
अनत्यं श्रीदेवानन्द शिष्यश्राकनकप्रभाविष्यकः। समरादित्यसंक्षेपकर्ना चिमिमा व्यधात् ॥१॥ वादीन्द्रदेवसूरेशे
श्रीमदनचन्द्रगुरुशिष्यः प्रथमादर्शेऽदर्शयदेनां मुनिदेवमुनिदेवः ॥२॥ श्रीप्रव्रज्याविधानप्रकरणतिलकस्यास्य वृति विधाय,
प्राप्त किश्चिन्मया यत् सुकृतमकृतकं योंगशुद्धया विशुद्धम् । तेनायं भव्यलोको भवतु भवभवभ्रान्तिशीतोपशान्तौधम्म जैनेन्द्रधर्मे
विशदलाविशदस्वान्तवृत्तिप्रवृत्तिः ॥३।। किञ्च-आकिञ्चन्ययतापि याचकजनो येन स्वतुल्यः कृतः कारुण्यं विविधोपसर्गजनोऽप्यु-
चैब्रुवे दुर्जने । एकेनायाखिला परीपहचमूः साऽपि वाद् द्राविता, श्रीसिद्धार्थनरेन्द्रनन्दनजिनोऽव्याद्वः स वीरस्त्रिधा ॥ ४ ॥
श्रीद्वीरजिनेन्द्रस्य, विबुधानां सदास्पदम् । सुधर्मायाः सधा श्रीसुधाऽभूद्गणाधिपः॥५॥ अनम्बूकृतवारजम्बूस्वस्य
शिष्यः प्रशस्यधीः। नान्योऽस्मान्मुक्तिकामिन्या, कामितोऽस्मिन्ननेहसि ॥ ६ ॥ जम्बूकथाप्रबंधयः, स्तेनो न्यायेन संयतः ।
सोऽभूत्चत्प्रभवः पूर्वप्रभवः श्रुतकेवली ।। ७ ।। शय्यम्भवो भवोदन्यत्तारणे तरणीनिमः । दशवैकालिकग्रन्थं, निग्रन्थोऽपि ।
॥ ८ ॥

·प्रस्तावना
प्रमाया
विधान
व्यधादध ॥ ८॥ यशोभद्रं वितन्यान, यशोभद्रं विभुं स्तुमः । कर्मसंग्रामनामभ्यां, सम्भूतविजयं तथा ॥९॥ श्रीभद्रबाहु-
पादेम्यो, नमो यपिहिता हिता । आवश्यकादिग्रन्थानां, नियुक्तियुक्तिसंगता ॥ १० ।' नमः श्रीस्थूलभद्राय, यो गास्थिये
यतेऽपि च । निजी वर्द्धयन् काग, काम कौशाप्रियाहृदि ॥ ११ ॥ श्रुतकेलिभिः पभिसैः सदाऽऽचरणेरियम् । नास्त्यस्ति-
पक्षा जैनी पार, अमरीगनमद् भुपि ॥ १२ ॥ दशर्षभृतामायो, जयत्यार्यमहागिरिः । यस्योन्नतिरनुलग्याऽन्यः सचरण-
पारिभिः ॥१३।। श्रीसुहस्ती सुहस्तीच, जिनराजस्य शासने । चित्रं त्यनेन भूपालो, निजद्वारि नियन्त्रितः ॥ १४ ॥ श्रीसुस्थित.
गणाधीश, स्वनामसदृशं जनम् । श्रीमान् सुप्रतियुद्धश्च, चक्रतुर्देशनावशात् ॥ १५ ॥ श्रथ गणा कोटिकनामकोऽभू-
नासिरहत्युदयाद्रितुत्यः । यत्रेन्द्रदत्तो रविरापिरासीद्भन्याम्युजन्मप्रतियोधकर्ता ॥१६॥ शिष्यः सिंहगिरिस्तस्य, श्रीरोह
गिरिप्रभुः । यत्र बजाकरे वज, इस वजोऽभद्विशः ॥ १७ ॥ वनस्वामी नवो वज्रो, ब्रह्माटादशकोणभृत् । रुक्मिण्यूमिकया
मेर, या कथंचिनियंत्रिता ॥ १८ ॥ उदामधामययधाम बभूव नाम, श्रीवनसेन इति तस्य विनयरत्नम् । यचन्द्रमुख्यसमिति-
प्रपरचमान्मौलिप्पयाप बसतिं दुरवापरूपाम् ॥ १९ ॥ नागेन्द्रनन्द्रनिवृतिविद्याधरसंज्ञकाच चत्वारः । शिष्यास्तस्याभूपन्
मर्यादायो नदीनालाः ॥२०॥ संशाकपायविकथानरकादिकायुर्वन्धारौद्रमयभेदचयं निषेप्नुम् । ये द्रव्यकर्मचरधर्मकथानुयोगास्ते
जतिरे किट चतुर्मितमूर्णिमाजः ॥ २१ ॥ श्रीवज़सेन दृढमूलकतननिष्ठश्छायां सदा विदधात्यतिरम्यरूपाम् । पुष्पेरिका प्रसृमरैः
गुरीभयंशोभिचन्द्राख्यया विजयवानयमस्ति गच्छः ॥ २२ ॥ तन श्रीनलवाट गन्दिरमहाराजालुकस्पाग्रतो, वादं समतिपक्षमक्ष-
ततम कुर्वन् सदस्यः समम् । संजातरुपदः समरमिहितः प्रद्युम्नसूरिः प्रभुः, सर्योऽयं जयत्ताअडेऽपि रुचिगवन्नामाविमं मयि॥२३॥
॥ ९ ॥

·प्रस्तावना प्राज्या. विधाने तस्माद्वध च भूरिपु सरिपु श्रीचन्द्रप्रभा प्रभुरभूद् गुणरत्नभूमिः । जिह्वाकुशीभिरनिशं कविभिः खनद्भिः, प्राप्तानि वानि न यतः परिनिष्ठितानि ॥२४॥ पट्टे तस्य धनेश्वरःप्रभुरभूचारियलक्ष्मीपुष्पा(सुमा)कल्पोऽनल्पविकल्परम्यविहृतिः शुद्धाहतिः शाच्ययत् । श्रीमत्पापुल(भूमि वित्त समयूपुर्या तु देवी(व्याः पुरो, देवीभूतगुरुप्रदत्तमिव यो मन्त्रं फलाढ्यं व्यधात् ॥२५॥ तेनोहितं पतनतो पिरताप्रबोध, वक्ति स्वयं हि समयूपुरपट्टदेवी । किं भहे मनुजबोधविधौ वयं तु, श्रीमद्धनेश्वरगुरोगरिमाणमस्य ॥२६॥ शिप्यास्तग्याथ चत्वारस्तत्त्वारब्धसुचेतसः । श्रीवीर शान्तिरदेवेन्द्र३३ देवपूर्वाख्यसूरयः ४ ॥ २७ ॥ श्रीशान्तिसूरिनिज. शान्तवाक्यामृतन तत्कालजनानपुष्यत् । वंशेपु तेषां सुमनस्त्यमघाप्यस्तीति चित्रं हदि कस्य न स्यात् ? ॥ २८ ॥ ज्ञानेन रूपेण च देवभद्रस्ततो गणाधीश्वरदेवभद्रः । श्रुतामृतं पीतमनन्तमन्तःसभं शुभं यः शुभमुज्जगार ॥ २९ ॥ हस्ते पुस्तकमस्ति शस्तमुदयत्पद्मश्च धर्मध्वजः, कीतिर्थोपवती सदापि विशदा यस्याक्षमाला प्रभोः । देवानन्दगुरुजयत्य- यमितः पुंरूपभृद्भारती, शब्दानामनुशासनं तदुदितं न्यायेन सारस्वतम् ॥ ३० ॥ शिष्यास्तस्याभूवन्नाद्यो रत्नप्रभाभिधः सूरिः। परमानन्दः सरिः सूरिः कनकप्रभस्तदनु ॥ ३१ ॥ अतुल्यशल्यत्रयवत् त्रयस्तै, चारित्रभूमर्तृकरे विरेजुः । विराधनागौरव- दण्डशल्यत्रिकाणि भेत्तुं समकालमेव ॥ ३२ ॥ आद्यस्तु विद्यमानेपु, श्रीदेवानंदररिपु । जगाम घुसदा धाम, तद्वोधनचिकीरिव ॥ ३३ ।। भूयौदार्यविशेपतोऽपि परमानंदप्रदानोधतः, सरिनैष्ठिकशेखरः स परमान्नदः प्रभुः प्राणिनाम् । यस्य श्रीजयसिंह- सरिरजनि ख्यातो विनयाग्रणीः, सिद्धान्तार्थविचारसारसरणिः सर्वोपकारक्षमः ॥ ३४ ॥ वन्दे श्रीकनकप्रभस्य समतां यन्नाम- पर्णत्रयी, पौरस्त्या विपरीतवाद्यपि निजं रूपं न मुंचत्यलम् । किं चौपश्रुतिनि:श्रितोऽप्यरतिदः कार्ये शुभे सर्वदा, गध्यस्थत्वमुपा- ·प्रस्तावना श्री प्रव्रज्या- विधाने गमहमानधौ यस्मिन्नकारोऽप्यसौ ॥३५॥ शिष्यः श्रीकनकप्रभस्य सुकविः श्रीपालचन्द्रानुजो, ज्यायान् भीजयसिंहता प्रतिभया श्रीवस्तुपालस्तुतः । विश्वाल्हादनठक्कुरान्वयगुरुर्मत्या सतां सम्मतः, सरीणां सुकवित्तशोधनविधौ प्रद्युम्नरिः प्रभुः ॥ ३६ ।। वृत्तिकृद्वन्धविचार:-इमे एन पूज्यपादाः प्रस्तुतेऽपि विवरणे स्वं तत्संक्षेपकर्तृतया ख्यापयन्ति, एतब निम्नप्रद- दिसोल्लेखात स्पष्टवर शेमुपीभृतां-- पृष्ठं १ 'पृत्ति प्रद्युम्नधरिः प्रथयति समरादित्यसंक्षेपकर्ता'- पृष्ठे १४४ “यदुक्तमुक्त्या युक्तं श्रीहरिभद्रगुरोर्मया । समादित्यसंक्षेपे, यतिस्नानोज्झनक्षणे ॥१॥ कृत स्नाने क्षणं शौचं, रागमानौ च चेतसि । स्त्रीजनप्रार्थनीयत्व, ब्रह्मचर्यस्य दूपणम् ॥ १ ॥ घातो जलस्थजीवानामन्यसञ्चावियाधनम् । क्षीरक्षालन- गंगार, इवाज्ञानरकाशनम्॥२॥ अस्नाने तु न दोपास्ते, मत्येति मुनिपुंगौः। वज्यं स्नानं ततः सिद्धिवधूमंगमसस्टहैः ॥ ३॥ एष्ठे २४२ श्रीदेवानन्दशिष्यश्रीकनकप्रभाशिष्यकः । समरादित्यसंक्षेपकर्ता वृत्तिमिमा व्यधात् ॥१॥" एवं व श्रीमता कृतिद्वये न कोऽपि विवादः, न च चित्रयितव्यं तेषां समरादित्यसंक्षेपकरत्वोपाधौ, यतः कथा हि समरादित्यस्य तथाविधा चैव यतो यथावदावार्थ तस्या व्यवस्थाप्य न संक्षेप्तुं शक्या प्राकृतैः, किंच-ग्रन्थकृत्पूर्वजश्रीचन्द्रप्रभसूरीणामपि गुरुपादाः श्रीप्रद्युम्नसूरय इति सट निष्टंकितं स्यात् पार्थक्यं तेभ्य इति योग्य एवोपाधिः, अन्यच्च-तत्र श्रीसमरादित्यसंक्षेप यथा पूर्वतनरीणां नमनादि आसन्न- स्वोपकारिणां नमनादि च विदधिरे तथा नात्रातोऽप्येककर्तृतोक्तौ द्वयोः प्रयोजनं स्यादपि, किंव-श्रीसमरादित्यसंक्षेपे व्यस्तसम- स्तनिर्देशन गूढचतुर्थादिना च यथाऽऽराध्यगुरुवराणां स्मृत्यादि न च तथाऽनेत्यपि हेतुत्वेन स्यादेव, मंगलमपि तत्र पिस्तरेण, Teri

·प्रस्तावना
.
श्री
प्रव्रज्या
विधाने
॥१२॥
अत्र तु विभक्तिसप्तकक्रमेण सामान्याहत्स्तुतिरेव मंगलया, समरादित्यसंक्षेप मंगलपूर्वतनाचार्योपकार्याचार्यस्तुतिक्रिया, अत्रत्या
तु स्तुतिः शिरोधृता या सैव ।
चित्रभानुसुधाभानुचण्डभानुप्रभाधिकम् । शाश्वतं जयति ज्योतिः, परमं परमंगलम् ॥ १ ॥
आदिपोधिदमहन्तं, पर्भ कनकप्रभम् । प्रणामि यदनुध्यानं, स्तम्भने मोहभूपतेः ॥ २ ॥
शान्त्याद्याहत्वयं नौमि, यत्पदाधो निधिवजः। नवहेमाम्बुजव्याजात्, परित्यक्तोऽपि नात्यजत् ॥ ३ ॥
जेताऽपि जगतामेप, विषमानो यतस्त्रसन् । सुनुवां भूवनेऽने शत्, स नेमिः पातु वः प्रभुः ॥ ४ ॥
श्रीमतः पार्श्वनाथस्य, स्तुमस्तां गतरागताम् । यत्र प्रभावती मूर्तिः, सत्त्रं सर्वत्र दृश्यते ॥५॥
अन्तस्थाशीपवर्गान्त्यानपि पूज्यपदं नयन् । वर्धमानमहावीरनामभ्यां पातु वो जिनः ॥६॥
विदितस्फूर्तयः शुद्ध संघमस्येय मूर्तयः । जिनाः सादशान्येऽपि, श्रेयो विश्राणयन्तु वः॥७॥
'पतुर्मुखभयां हंसगामिनीमर्थदीपिकाम् । स्फुरत्प्रकीर्णकामगोपांगपूर्णा गिरं स्तुवे ॥ ८ ॥
श्रीमते गोपमुख्याय, गौतमस्वामिने नमः । परित्तश्चारिता पेन, त्रिपद्यपि जिनस्य गौः ॥ ९ ॥
स सुधर्मसर्मा श्रीसुधर्मा गणभृद्वरः । -सन्दारकवृन्देन, वज्रिणा सेवितः श्रिये ॥ १० ॥
जम्पूर्जित्वा जनीव्याजाच्चमूः कर्ममहीभूजाम् । तानेकांगाजिगायाष्टावस्यकटाकिमद्भुतम् ॥ ११ ॥
वैरिणामन्तरंगाणां, पण्णामपि. निषेधका । पट् सन्तु पव्रताधाराः, श्रुतकेवलिनः श्रिये ॥ १२ ॥
॥१२॥

·प्रस्तावना श्री प्रवच्या विधाने ॥१३॥ यनोऽयं नवतयास्त्रो, नधो धनगिरायभूत्। चावमिकायां रक्मिण्यां, यो धात्रापि न यन्त्रितः॥ १३ ॥ तामवा स्तुचे यस्या, धर्मपुत्रो वृपासनः । गणेशो हरिभद्रायश्चित्रं भवर्षियोगभूः ॥ १४ ॥ चतुर्दशशती ग्रन्धान, सदालोकान् समावहन् । हरेः शतगुणः श्रीमान्, हरिभद्रविभुमुदे ॥ १५ ॥ तम स्तोमं स हन्तु श्रीसिद्धसेनो दिवाकरः । यस्योदये स्थितं मूकैरुलुमरिच चादिभिः ॥ १६ ॥ सिद्धव्याख्यातुराख्यातुं, महिमानं हि तस्य कः । समस्त्युपमिति म, यस्यानुपमितिः कथा ॥ १७ ॥ पादं जित्वाऽऽल्लुकक्षमापसभायां तलपाटके । आतकपठो यस्तं श्रीप्रद्युम्नं पूर्वजं स्तुवे ॥ १८ ॥ घनप्रतिष्ठाचार्याय, नमः श्रीदेवसूर ये । यत्प्रसादमियाख्याति, सुखप्रश्पु दर्शनम् ॥ १९ ॥ नृपतियोधितोऽमारिवारिणा हेमसूरिणा । चित्रं तु चेतना जन्तुजाते जातेह भूतले ॥ २० ॥ श्रीदेवानन्दसूरिभ्यो, नमोऽस्तु यदुपज्ञतः सिद्धसारस्वतादीहक्, कुर्वेऽहं पालचापलम् ॥ २१ ॥ तद्धिनेयं नमामि श्रीकनकप्रभसद्गुरुम् । पदार्थमर्थितो ज्ञात्वां, येन पोतोऽप्यहं पितुः ॥ २२ ।। श्रीमते नरचन्द्राय, नमोऽस्तु मलधारिणे । ददें मेऽनुत्तरा येनोत्तराध्ययनयाचना ॥ २३ ॥ विभु विजयसेनं तं, नौमि येन जनेऽग्विले । त्यस्तो विकस्वरो न्यायस्तदीया कलिका मयि ॥ २४ ॥ फूवग्रामविनाम, पनचन्द्रप्रभुं स्तुचे । चातुर्विद्येन मे दत्ता, येनावश्यकवाचना ॥ २५ ॥ पहुप्रवन्धकर्तुः श्रीपालचन्द्रस्य का स्तुतिः । मन्धीशवस्तुपालेन, यः स्तुतः कवितागुणात् ? ॥ २६ ।। ॥ १३ ॥ CTES

·प्रस्तावना
श्री
प्राज्या.
विधान
॥१४॥
गूढचतुर्थादी--प्रद्युम्नस्य कलक्ष्मीजानिः किमभिधः पिता ? ॥ ५० ॥
फुमारसिंह इत्युक्ते, फुमारेणापरः सुहत् । विशालघुद्धिनामाऽध, पपाठाभिनवं कविः ॥ ५१ ॥
प्रकाशा कीशी वार्ताऽऽशीर्वादे च किमुच्यते। किं च योग्यं सतां यासे?, भवात्कः स्याद्विवैकिनाम् ॥५२॥
• धाधिष्ठायकः दांखेश्वरपार्वजिनेश्वरे? । कुमारेण विचिन्त्योक्तं, भूतानन्दपुरंदरः ॥ ५३ ।।
अहो मतेरातिशयो, भापित्वेत्यथ भूपणः। प्राह देव ! मयाऽप्यस्ति, कृतं स प्राह तत् पठ ।। ५४ ॥
पेश्यानां क नरे प्रीतिरिसं फीसशं फलम् । उपक्षये च को धातु जिनां किं प्रशस्यते ॥ ५५ ॥
प्रद्युम्नस्य कयेरस्प, गुरूणां श्रीमतामिह । कनकप्रभसूरीणां, गुरवः के च विश्रुताः ॥ ५६ ॥
पाठयित्वा पुनस्तं च, लापित्या कवितागुणान् । मैत्री बलात्मजः प्राह, श्रीदेवानन्दसूरयः ।। ५७ ॥
श्रीमन्तो देशनाचारानंतदर्शितमूर्तयः । जयन्तु मद्गुरोरर्याः, कुमारोऽपाठयत् पुनः ॥ ८९ ॥
ततः मोचे परिज्ञातं, श्रीदेवानन्दसूरयः। अथ चित्रमतिः प्राह, निजं गूढचतुर्थकम् ।। ९० ॥
सज्ज्ञान सूक्तयः कर्मनिकरमभाविष्णवः । श्रेयसे सन्तु नः पूज्याः, पुनरूचे च पाठतः॥ ९१ ॥
कुमारोऽधायदज्ज्ञातं, कनकप्रभसूरयः । प्रोचेऽथ भूपणः पर्षद्भपणो गूढतुर्यकम् ॥ ९२ ॥
धर्मवीरत्यसकलः, भितपानवतां नितः । श्रीमयुम्नकवेर्नन्यात् कुमारोऽपाठयत्पुनः ॥ ९३ ॥
क्षणं विचिन्त्य च प्राह, धर्मयान्धववीकला ।
॥ १४ ॥

·प्रस्तावना
श्री
प्रवज्या-
विधाने
॥१५॥
वृत्तिकरणं गार्हस्थ्यसंपंधश्न-श्रीमन्तः प्रद्युम्नसूरयः श्रीमत्या लक्ष्मीरूपाया लक्ष्म्याख्याया रमणीजनगणालंकार-
भूतायाः कुक्षिसरसि सरसिजायमानाः, श्रीमतां च बकुलदेवानां प्राग्याटान्वयविभूपणानां कुलालंकरणस्य श्रीकुमारसिंहाभिधा-
नस्य कुलस्योद्योतका इति प्रशस्तेरनत्यायाः 'प्रागनाटान्वये 'ति (२४५) काव्यादयसीयते, यद्यप्यत्र श्रीमतो धन्धस्य श्रीकुमा-
रसिंहापत्यत्वमा संस्वयंति परं श्रीधन्धव्यवहारी श्रीमती सहजो पान्धव इति सहजैनार्थितो धन्धनाम्ने'ति प्रस्तावनाद्वितीय-
काव्यात् परमवसीयत एव, ततथ श्रीमतामपि त एप जनयितारः, श्रीसमरादित्यसंक्षपे तु 'प्रद्युम्नस्य कर्लक्ष्मी.
जानिः किममिधः पिता ॥ ५० ॥ कुमारसिंह इत्युत्तो, कुगारणेति वचनात् स्पष्टमेव स्वजनकस्य कुमारसिंहत्यभिधानमुक्तं, यद्यपि
धर्मवीरत्यसकल ' इत्यादिश्लोकोक्त गूढचतुर्थक 'धर्मबांधववीकल' इति पंधुनाम स्पष्टितं, पर श्रीयीकलस्य धर्मांधवत्वेन श्री-
धन्धस्य च सहजयान्धवताख्यानं संगतमेष, अनेन धर्मपल्यादयः शब्दा नाभिधातुमुचिता इति चीनीयते नानुपितं स्यात् ।
ग्रन्थानां कर्तृत्वं शोधकत्वं च 'मत्या सतां संमतः, सरीणां सुकवित्वशोधनविधौ प्रद्युम्नसरिः कविः' इति श्रीसमरा-
दित्यसंक्षेपे अत्र च स्पष्टमुक्तत्वात् अपरसुकार्यकृतानां शोधकत्वं ज्ञायते वाङ्मयानां, तत्तद्न्यद्भिरपि स्पष्टमेव स्वस्वग्रन्थानां
श्रीप्रद्युम्न रिभिः शोधनमनुमतं, तथा च श्रीवालचन्द्राचार्या उपदेशकन्दल्यां विवेकमंजरीवृत्तौ च श्रीदेवेन्द्रयरयः उपमिविसारोद्धारे
श्रीउदयप्रभारमः श्रीउपदेशमालाकर्णिकापत्तौ श्रीमुनिदेवसूरयः श्रीशांन्तिनाथचरिने श्रीप्रमाचन्द्रा प्रभावकचरिने शीरत्नप्रभ-
सरयः कुवलयमालाकथासंक्षेपे श्रीधर्मकुमारसुधियः श्रीशालिभद्रचरित्रे श्रीविनयचंद्राचार्याः श्रीमल्लीनाथचरिने श्रीमानतुंगवरयश्च
श्रीमुनिसुव्रत परिने सष्टतरं श्रीमतां प्रधुम्नवर्गणागेच तत्तग्रंथशोधकवागाचरव्युः
॥१५॥

·प्रस्तावना श्री प्रमज्या- विधाने ॥१६॥ रचनाकाल:- यद्यपि अनेकानि ग्रन्धरत्नानि श्रीमद्बुद्धिरत्नाकरादुन्मुद्रितानि भविष्यन्ति परं तल्लाभाभावात् तत्तद्न्ध- रचनायाः कालोनिणेतुं न शक्यः, परं श्रीसमगदित्यसंज्ञेपे 'वर्षे वारिधिपक्षयक्षगणिते' इत्युक्तेः, अत्र च ' वर्षेऽष्टपक्षयक्षाख्ये' इत्युक्तेः आया कृतिः चतुर्विशत्याधिकायां त्रयोदशशताब्द्यां परा च अष्टाविंशत्यधिकायां त्रयोदशशताब्द्यां चाकारीति निस्संदि- ग्धमेय, १२९८ तः १३३३ पर्यन्ते ग्रन्थानां शोधनस्योल्लखादवसीयते एतद्यदुत कर्तृताशोधकते श्रीमतां सहैव, एते सहभाविन्यौ फीचदेव, परं श्रीमत्स्भयमप्यविशेषण । शोधनमस्या वृत्तेः यादीन्द्रदेवसूपैशे श्रीमदन चंद्रगुरुशिष्यः। प्रथमादशेऽदर्शयदेना मुनिदेवमुनिदेवः ॥ १॥ (२४२) इत्युक्तः 'लिखने शोशने सज्जो, मुनिदेवो पुनीश्वरः' (२४५) इत्युक्तेश्च स्पष्टमस्याः शोधने लिखने च श्रीवादिदेवमूरिवंशीयश्री- मुनिदेवाभिधाः सज्जाः सुधियः, अनेन विचक्षणतमा अपि पूर्वसूरीन्द्राः ग्रन्थानां ग्रन्थने शांधने लिखने चापि सज्जा एव बभूवुरिति- निस्संदेह, अनुकरणीयं चैतदेदयुगीनानामपि महात्मनां, श्रीसमरादित्यसंक्षेपोऽपि श्रीमद्भिर्जगचन्द्रसरिभिरशोधीति 'प्रथम लिलेख तु जगणंद्रः सुधीः पुस्तके' इति तदन्त्यलेखादेव स्पष्टं । पुस्तकदुर्लभता- ययपि प्राचीनतरोऽयं ग्रन्थः प्रत्ना च वृत्तिरपि तथापिन द्वित्रान् पुस्तकालयानन्तरेण क्वाप्यनयोः सत्ता, न च केनापि मुद्रितपूर्वं उपयुक्ततरे चातिशयेन प्रवजितना प्रविजिपूणां चीत मुद्रणमनयोरारब्धं, पुस्तकालयाश्चाधुना विशेपेण जैनामा सानामेवाधीना इति न नूतनं, ततः पुण्ययत्तनीयादलिखकृतादादर्शादेव केवलात् मुद्रिते एते - इति कृते शोधनश्रमे क्षन्तव्यं शुष्णं क्षमाधरित्यर्थयो आनन्दसागरः श्रीसिद्धक्षेत्रे आपाढशुक्प्रतिपदि २४६४ ॥ ----

·Ouon
अधिकार
दशकं
SAR
प्रवज्या
श्रीप्रधुः
प्रीयवृत्ती
नमः वीतरागाय ।
॥१॥
प्राचीनतराचार्यविरचितं समरादित्यसंक्षेपकृत्श्रीप्रद्युम्नाचार्यप्रणीतवृत्तियुतं
श्रीप्रवज्याविधानकुलकम् ।
अर्हन् यः परमो यमर्यमसमज्योतिर्मयं मन्वने, चक्रे येन च कर्ममर्ममथनं यस्मै नतोऽहं प्रमो! ।
यस्माद्विम्यति रागमुख्यरिपयो यस्यामलं केवलं, यस्मिनिवृतिनायिका कृतरतिः स स्तांज्जिनः श्रेयसे ॥१॥
अर्थेन द्वादशांगीवदखिलसमयेष्वर्हता तुल्यरूपे, सूत्रेण प्राच्यसाधुप्रवरविरचिते ग्रन्थतः स्वल्पमाने ।"
श्रीप्रवज्याविधानेयमहति सहजेनार्थितो धन्धनाना, शत्ति प्रद्युम्नसूरि प्रथयति समरादित्यसंक्षेपकर्ता ॥२॥

·संसार
विपमता
प्रव्रज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
॥ २ ॥
तत्र च दशाधिकाराः, तद्यथा-दुर्लभत्वं मनुष्यत्वे १, पोधैर्दुष्प्रापता २ ततः । प्रवज्याया दुरापत्वं ३, वत्स्वरूपप्रकाशनम्
॥१॥ तस्या विषमताख्यानं ५, धर्मस्य फलदर्शनम् ६ । निर्वाहकत्वं च ७, श्लाघा निर्वाहकपु ८॥२॥ मोहक्षितिरुहो-
च्छेदो ९, धर्मसर्वस्वदेशना १० । इत्थं प्रकरणे मुष्मिन् , दशद्वारविवेचनम् ॥ ३॥ तत्र प्रकरणस्यास्य महार्थस्यापि सूत्रेण
स्वल्पत्यान्मनसैयेटदेवतां नमस्कृत्य प्रथममाधया परमपदसौख्यमुख्यनिवन्धनमनुष्यत्वस्यैव दुर्लमतामाब-
संसारघिसमसायरभवजलवडियाण संसरंताणं। जीवाण कहवि जद होइ जाणवत्तं व मणुअत्तं ॥१॥
संसार एव विषमः पोतप्राप्तावपि दुस्तरत्वात् सागरः-समुद्रः तत्रापरापरजन्मजले पतितानां संसरतां-परिभ्रमतां
जीवानां कथमपि-महता कप्टेन यानपात्रमिव मनुष्यत्वं यदि भवति, यतो महाभीष्मं मोहदुर्दिनं प्रवला विपयकुवाता वेला
इवाधिरोहंति नयनया मनोरथाः महायाद इव दुर्यारो मकरध्वजः आवर्चा इव दुस्तराः कपायाः नागदन्ता इवोत्कटा रागद्वेपाः
महोर्मय इव दुःखपरम्पराः औनल इवापध्यानं वेत्रपल्लीव स्खलनहेतुर्ममता नेत्रचक्रमिव कुविकल्पजालं महामत्स्या इव
व्याधयः सबरपि पोतभंगहेतुमिरन्वितो विपमः संसारसमुद्रः, अत एव मनुजत्वपोतस्य दुर्लभत्वेन दृष्टान्तदशकं सूचयति,
ते चामी-
पुल्लग १ पासग २ धन्ने ३ जूए ४ रयणे य५सुमिण ६ चके य७/चम्म ८जुए९परमाणू १० दस दिटुंता मुणेयव्वा ॥१॥
वत्र पुखगशब्देन देशपरिमापया भोजनमुच्यते, तत्र दृष्टान्ते श्रीब्रह्मदत्तचक्रिकथा, तथाहि-साकेतस्यामिचन्द्रावतंसस्य
तनयो यतम् । पुराऽऽदान मुनिचन्द्राख्यो, मुनेः सागरपन्द्रतः॥१॥ सार्थाद् भ्रष्टोज्यदाटव्यां, ग्लानो गोपैः स वीक्षितः ।
॥२॥

·नृत्व- दोरम्ये ब्रह्मदत्त. कथा प्रमच्या श्रीप्रद्यु नीयपत्तो चतुभिरनपानायैः, प्रविचर्य पटूकतः ॥२॥ प्रबो यादीक्षयत् सैप, चतुरचतुरोपि तान् । वन्मध्याद् द्वौ पुनर्द्धम्र्मे, जुगुप्सा चक्र- तुर्मुनी ॥ ३ ॥ तो गत्वा स्वस्ततश्युत्वाऽभूतो शंखपुरे सुतौ । दास्यां शाण्डिल्यविप्रस्य, सर्पदष्टौ च तो मृतौ ॥४॥ कालि. जराद्री व्याधन, हतौ तौ युग्मजो मृगौ । हंसौ गंगातटे बद्घा, जालिकेन निपातितौ ॥ ५॥ बाराणस्यां ततो भूत्वा, दत्तमा- कंगनन्दनौ । चित्रसम्भूतसंज्ञौ तावभूता स्नेहलौ मिथः ॥ ६॥ तत्र शंखमहीशन, नमुचिः सचियो निजः । कृतागा भूतद- तस्प, प्रच्छन्नं हन्तुमिप्यता ( मार्पतः) ॥ ७॥ तेनोचे नमुचिः पुत्रौ, यदि पाठयसे मम । तत् त्यो रक्षामि तद्वाक्यं, स तथैव व्यधादय ।।८पाठयस्तो स तन्मात्रा, विप्लुतः सन् जिघांसित्तः । भूतदत्तेन ताभ्यां तु, गुरुरित्यपसारितः ॥९॥ ततो निःसृत्य नमुचिस्तिनापुरमागतः । चक्रे सनत्कुमारेण, चक्रिणा सचिवो निजः ॥ १०॥ इतश्च चित्रसम्भूती, मिलितावधिनाविव । सद्गीविगानतो हाहाहहूप्रतिकृती इय ॥११॥ सर्वगन्धव्वसर्वस्वमपूर्वविश्वकार्मणम् । ताभ्यां प्रकाशययों च, न जमे कस्य मानसम्? ॥ १२ ॥ चित्रसम्भवचर्चर्या, गीतनृत्यमनोज्ञया । अन्यदा पौरचर्यः, सर्या अपि विजिग्यिरे ॥ १३ ॥ राज्ञाऽथ प्रविशंती नौ, पुरस्पान्तर्निपेधितौ । राजाऽज्ञाभंगमादाय, प्रविष्टावन्यदा पुरे॥ १४ ॥ गायन्तावुपलक्ष्यैती, लोष्टयष्ट्या- दिभिईनौ । आरक्षेण च लोकैच, दूराद् दम्तरीकृतौ ॥ १५ ॥ निन्दन्तौ खं स्वगीतं च, रूपं तारुण्यमेव च। मृत्यवे पर्वतारूढी, यावद् झम्पा प्रदास्यतः ॥ १६ ॥ तावच्च मुनिना मृत्यौनिषिध्याथ प्रबोध्य च । तौ व्रतं ग्राहिती तीवं, तपेते दुस्तपं तपः ।। १७ ।। अन्यदा विहरन्ती वावागतौ हस्तिनापुरम् । सम्भूतपिश्च भिक्षार्थ, प्राविशन् नगरांतरम् ॥ १८ ॥ राजमार्गगतः। सोऽया दृष्टो नमुनिमन्त्रिणा । साशंकचित्तस्तनिर्वासने पचीन्ययुक्त सः ॥ १९ ॥ ताडितस्तैरपक्रामन्नपि यावन मुच्यते । तावत् ·नृत्त्व दौर्लभ्ये ब्रह्मदत्त प्रवज्या० श्रीप्रद्यु: नीयवृत्ती कथा क्रोधान्मुनिस्तेजोलेश्यामुदगिरन् मुखात् ॥ २० ॥ तत् ज्ञात्वा सपरीवारश्चक्री पौरजनावृतः । तत्राभ्येत्य मुनि दक्षः, क्षमयामास सामाभिः ॥ २१॥ चित्रोऽप्यत्रान्तरे ज्ञात्वा, सम्भूतमुनिमभ्यगात् । वाक्यैः श्रुतानुगैस्तस्य, सुधीः क्रोधमरोधयत् ॥ २२ ॥ सम्भूतः शान्तकोपोऽथ, चित्रेणानायि तदनम् । नृपप्रभृतिको लोको, पन्दित्वाऽगानिजाश्रयम् ॥ २३ ॥ चित्रः प्रोवाच संभूता, ग्रासमात्रैषिणोरपि । एवं भवेचिरस्कारो, नाहारस्तद् वरं हि नौ ॥२४॥ इत्यालोच्य मुनी एतौ, द्वावप्यनशने स्थितौ । अहंपूर्वि- कया लोफस्तयोरेति विवंदिपुः ॥ २५ ॥ चक्री ज्ञात्वा च नमुचिं, पराभवकर मुनेः । पद्धं चतुष्पथेनोर्चेनानयत् साधुसनिधी ॥ २६ ॥ तौ पन्दित्वा महामस्याऽदर्शयन्नमुचिं तयोः। मोचितः शोचिताचारोऽप्याभ्यां राज्ञो न कर्मणः ।। २७॥ सपत्नी. भिवतुःपष्टिसहसः परिवारिता । वन्दनाय सुनन्दाऽऽगात् , स्त्रीरत्नमपि तौ मुनी ॥ २८ ॥ तस्याश्च वन्दमानाया, अलकस्पर्शतः पदोः। सम्भूतसाधोः सम्भूतः, सर्वाङ्गपुलकोद्गमः ॥ २९ ॥ अप्यलकविपादेतदलकस्पर्शजं विषम् । दुःसहं यद्विपाकानुभवो भावी भवान्तरे ॥ ३० ॥ तपसाऽनेन भूयासं, खीरत्नपतिरित्ययम् । गते सान्तःपुरे राज्ञि, निदानमकरोन्मुनिः ॥ ३१॥ चित्रस्त । प्राह किं मौलिमेवं योजयसि क्रमे ? । मुक्तिदानप्रभूष्णु त्वं, विपयार्थे व्ययस्तपः ॥ ३२ ॥ ते नेत्युक्तोऽपि सम्भूतो, न मिथ्यादु- कृतं व्यधात् । मृत्वा द्वावपि सौधर्मेऽभूतां देवौ महद्धिकौ ॥ ३३ ॥ च्युत्वा चित्रस्य जीवोऽथ, प्रथमस्वर्गलोकतः । पुरे पुरिम- वालाख्ये, मद्देम्पस्तनयोऽभवत् ॥ ३४ ॥ च्युत्या सम्भूतजीवोऽपि, काम्पिल्ये प्रदाभूपतेः । भार्यायाश्चुलनीदेव्याः, कुक्षौ सम- वतीर्णवान् ।। ३५ ॥ चतुर्दशमहास्वमसूचितागामिचक्रितः । स्वर्णवर्णोऽभवत् सूनुस्तस्याः सप्तधनूच्छ्रयः ॥ ३६ ॥ ब्रममग्न इवा- नन्दाइ, ब्रह्मभूपतिरस्य च । ब्रह्माण्डविश्रुतामाख्या, ब्रह्मदत्त इति व्यधात् ॥ ३७॥ मित्राणि बदनानीव, चत्वारि ब्रह्मा- ·नृत्व दौलम्ये प्रदत्त कथा पार औरणो गोपाठदनो दोर्पया कटकः पुष्पगूलरः ॥३८॥ अमदास्प पूर्णेपु, पपु द्वादशस्यय । परलोकगति भेजे, ब्रदराजा गिरोना ॥ ३९ ॥ दीपः पाणिमिमातं, तस्य राज्ये न्ययुज्यत । अदीर्घयुद्धिदार्पस्त, तरकोशायरोनिजम् ॥४०॥ रोमन्यमापन, गुलन्या मह नर्मछन् । रतिर्म क्रमारंजे, मिग्रस्नेहस्य मर्मभित् ॥४१॥ दुर्घत्तमेतयोति, गणराने पवित्रधी'। चिोदप पनुमन्त्री, मनराहदयं परम् ॥ ४२ ॥ अध्यायग धिगेताम्या, कुलं शीलं धृतिर्मतिः । ला कुलस्य मर्यादा, त्यक्तमेक- पदे गितम् ॥ ४३ ॥ मा भूदेताकतोऽनर्धः, कुमारस्यति सोऽमुचत् । निज परधनुं नाम, ब्रह्मदत्सान्तिके सुतम् ॥ ४४ ॥ तेन पिनामान्ती, ममः कारकोफिले । मृगेमभद्रहस्तिन्योडफस्यैव युग्मके ॥ ४५ ॥ मेलयित्वाऽथ शुद्धान्त, गत्या साऽऽक्त- ममपीन् । पपा पने ( व्यधुर । हनिप्याम्यन्यमप्यन्पायकारिणम् ।। ४६ ॥ तत्तद्वाक्यप्रचारेण, ककचेनेव सूत्रभृत् । तुलन्या: पुमपात्रात्मदार दीपों व्यदारयत् ॥ ४७ ।। उद्वानं जतुगृहे, निशि ज्वाल्यो हुताशनः । उभाभ्यां मन्त्रयिलपुष्पचूलसुता ना ॥ ४८ 11 ग मात्या धनुर्मन्त्री, दीर्घराज व्यजिशपत् । वृद्धोऽहमधुना धर्म, दिदधे त्वदनुज्ञया ॥४९॥ दूरस्थो नैव भन्योऽसमिति ध्यात्याजदर स वम् । राज्यश्रीस्त्वा विना मन्त्रि!, यामिनीव विना विधुम् ॥ ५० ॥ ततो गङ्गातटेऽत्रैव, धर्म समादिना कुरु । तथा च स समं पानवच्छिन्नमयाहयत् ।। ५१ ॥ दानमानोपकारात्तः, स प्रत्यायितपूरुपैः । चक्रे सुरंगा शिकोगा, तो जागृहायधिः ॥५२॥ शापितः पुष्पचूलस्तन्मन्त्रिणा दुहितुः पदे। प्रेपीहासीसुता सा चौपयेमे प्रलसनुना ॥५३॥ गहो गहमराहरूपेऽपि, भाविन्यन्तःपुरे बरे । म्यूढा प्राग्भपदासत्वादिय दासीसुताऽदितः ॥ ५४ ।। चुलनी सस्नुपं प्रेपोत, कुमारं असुपेलानि । म मन्त्रिमनुना चात्मतृतीयस्त्वनु जग्मिवान् ।। ५५ ॥ गते यामयुगे वासगृहे ज्वलति मन्त्रियः । पृष्टः किमेतदित्याह, ·नृत्व या प्रन्नज्या० श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ब्रह्मदत्त- कथा घुलनीदुष्टचीष्टतम् ॥ ५६ ॥ स्यामात्रष्टुं सुरंगाऽस्ति, च्छन्ना तातेन दापिता । पाणिघातात् प्रकाश्यैतां, ततो निःसर गम्यते ।। ५७ ।। इत्युक्तो ब्रह्ममुस्तेन, तथा कृत्या रसातले । मातृदुश्चटितनेय, लज्जितः प्राविशत् स तु ॥ ५८ ॥ क्रोशद्वितयमानेन, दीर्घरूपाऽपि साऽद्भुतम् । दत्तरंगा सुरंगाऽभूत्, तयोर्जीवितदानतः ॥५९॥ धनुर्धतौ सुरंगातस्तुरंगावधिरुह्य तौ । पञ्चाशयोजनी सातावथाश्वौ मृत्युमापतुः ॥ ६० ॥ ततः पद्धयां गतौ श्राम, कोष्ठकं ब्रह्मसूनुना । प्रोक्तो वरधनुमित्र !, बाधेरो क्षुत्तुपा च माम् ॥६१॥ प्रतीक्षस्वेति स प्रोच्य, समानीय च नापितम् । वपनं कारयित्वा च, चूलामात्रमधारयत् ॥ ६२ ॥ कषायवस्त्रो यज्ञो- पबीती च ब्रह्मनन्दनः । सत्योऽभूत् पिदधे सद्यः, श्रीवत्सं पट्टकेन च ॥६३ ॥ ग्रामे च प्रविशन्तौ तौ, विप्रवेपावुभावपि । निमन्व्य भोजितौ भक्या, विप्रेणैकेन सादरम् ।। ६४ ॥ भोजनान्ते द्विजेनोक्तः, कुमारो गणिकेन मे । पुराऽऽख्यायि समित्रो या, पट्टच्छन्नभुजान्तरः ॥ ६५ ॥ भुक्ते तव गृहे तस्य, पटखण्डपृथिवीशितुः । त्वया चन्धुमती देया, स्वसुता तां तदुवह ॥ ६६ ॥ तामुद्द्य निशां स्थित्या, प्रातः प्रास्थात् समंत्रियः । ततः श्रुत्वा पथो रुद्धानुत्पथनाटवामिता ॥ ६७ ॥ कुमारं तृपितं मुक्त्वा, वटाधो वारिणेऽगमत् । मंत्रिसूर्षियोधैश्च, रुद्धो बवाऽथ दस्युबत् ॥ ६८ ॥ ब्रह्मदत्ते व्यधात् संज्ञा, पलायस्वेति सोऽप्यगात् । वनाद् वनान्तरं प्राणवृत्तिं चक्रे फलैर्जलैः ॥ ६९ ॥ तृतीयदिवसे वीक्ष्य, तापसं तेन संयुतः। गत्वाऽऽश्रमं कुलपति, ववन्दे तेन भाषितः ।। ७० ॥ ब्रह्मभूः सत्यमेवाह, प्रोचे कुलपतिस्ततः । दिष्ट्या भ्राहय ! दृष्टोऽसि, सुखं तिष्ठात्र मेऽन्तिके ।। ७१ ।। तेने- त्युक्तच तत्रैप, द्विजेनैकेन सख्यभाक् । शस्त्रशास्त्रकलाभ्यासप्रीतः प्रावृपमत्यगात् ।। ७२ ॥ शरयसौ गतः सार्द्ध, वापसैः समिदा- हरैः । गजस्याद्री सन्मूत्रं, वीक्ष्यास्यानुपदं ययौ ।। ७३ ॥ न्यायाध्वनीनः सोऽध्यानमतीतः पंचयोजनीम् । ददर्शभं च निर्भ-

·श्रो
प्रवज्या
धीप्रपुः
नीयती
दौलेम्य
ब्रह्मदत्त-
कथा
स्प, विदधे चात्मसन्मुखम् ॥ ७४॥ कृतशुण्डाफटाटोपं. सकोपं चाभिधाषितम् । शिक्षाविद सेदयामास, चिरं नाग नरेन्द्रजा
।। ७५ ॥ वदा कुमारपक्षस्थो, गर्जिस्पर्द्धाद्विपं द्विपम् । धाराघरोऽम्बुधाराभिर्व्यद्रावयदुपद्रवन् ॥ ७६ ॥ कुमारोऽपि च दिग्मूढो,
नदीमा मुदुस्तराम् । उत्तीर्यास्यास्तटेऽपश्यन् , पुराणं पुरमुद्रसम् ।। ७७ ।। कुमारः प्रविशंस्तत्रापश्यद खद्गवरान्विताम् । वंश-
जाली स पिच्छेद, च्छेदच्छेकोऽसिना च ताम् ॥ ७८॥ तदन्तःस्थस्य कस्यापि, धूमपस्य शिरः पृथक् । कान्धं च पृथर वीक्ष्य,
वीक्षापनोवतप्पत ॥ ७९ ॥ गच्छन्नने महोद्याने, प्रासादं सप्तभूमिकम् । दृष्ट्याऽऽरूढो ददर्शका, सी निपण्णां सुदुःखिताम्
॥८० ॥ अपृच्छत्तु स तो का त्वं १, किमेकाकी च शौचास १ । सा प्राह कथय त्वं स्वं, का ? किमर्थ समागतः ।।८१ ।।
सत्ये प्रोक कुमारेगोत्याप सा प्रणिप्रत्य च । ऊचे ते पुष्पचूलस्य, मातुलस्य सुताऽस्म्यहम् ॥ ८२॥ दत्ता ते पुष्पयत्याख्या,
नायोन्मत्तामिधेन तु । रोचरण हता विद्या, साधयत्या धूमपः ॥ ८३ कुमारः प्राह तं शर्छ, साययित्वाऽहमागतः । साथ
द्विगुणमुद तेनोपयम्य रमिताऽनिशम् ।। ८४ ॥ प्रातच शब्दमाकर्ण्य, स पाहतां कुतो ध्वनिः । सोचे खण्डाविशाखाख्ये, कन्ये
जाम्या तव द्विपः ॥ ८५॥ तन्निमित्तं विवाहोपस्करहस्ते समागते । त्वं दूरे भव जानेऽई, त्वय्यभिप्रायमेतयोः ॥ ८६ ॥ रागे
रक्ता विरागेऽन्यो, चालयिष्ये पताकिकाम् । इति संकेतमाधाय, गता साऽभ्यर्णमेतयोः ॥ ८७ ॥ क्षणांतरे व स श्वेता, पताको
पीक्ष्य चालिवाम् । प्रियानुरागादुल्लंघय, वनमेकं सरोऽजत् ।। ८८ ॥ तत्र स्नात्वा स पीत्वाऽऽपस्तचीरवनमागतः विधेर्वि-
मानसर्वस्वं, कन्यामेकामलोकत ॥ ८९ ॥ सा दास्या सह जल्पन्ती, तं पश्यत्यन्यतो यया । वस्त्रभूपणतांबूलभृद्दासी चाययो
धणाव ॥९॥ स्वामिन्या मे भवद्योग्य, पीत्युक्वा समर्प्य च । सोचे नाथ ! तदादेशात्, वा नेष्ये मंत्रिमंदिरें ॥ ११ ॥

·नृत्व
श्री
प्रवज्या०
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
दौर्लभ्ये
ब्रह्मदत्त
कथा
॥ ८ ॥
पदोऽवधार्यतां तत्रेत्युक्तः सोऽगात् तया समम् । सा प्रोचे मंत्रिमूः प्रैपीत् , श्रीकान्ता राजपुत्र्यमुम् ।।१२।। मंन्त्रिणोपास्यमानोऽयं,
निनाय क्षणदां क्षणात् । प्रातोपनृपं यातः, कुमारो मंत्रिणा सह ॥ ९३ ॥ नृपेण सत्कृतः कन्यां, तद्दत्तां परिणीतवान् ।
ब्रह्मदत्तस्तया सार्द्ध, गणरात्रमतीतवान् ।।९४॥ ब्रह्मदत्तोऽन्यदा क्रीडन् , रहस्येनामुवाच च । एकस्याज्ञातवंशादेः, पित्रा दत्तासि
मे कुतः ॥९५।। श्रीकान्ता प्राह तत्कान्ता, वसन्तपुरपत्तने । राज्ञः शबरसेनस्य, सूनुर्मम पिता प्रभो ! ॥१६॥ पर्यस्तो राज्यतः
क्रूरगोत्रिभिः पल्लिमाश्रितः । स सद्योग्रामघातायैः, पुष्णाति च परिग्रहम् ॥ ९७ ॥ अहं चतुर्णा पुत्राणां, पश्चाज्जातेति वल्लभा ।
पित्रोक्ता वत्स ! कथ्यो मे, यस्ते कोऽपि मतो वरः॥ ९८ ॥ वीक्षमाणा सरस्तीराध्वन्यध्वन्यव्रजं सदा । त्वां समासादयं नाथ,
मनोरथपधातिगम् ॥ ९९ ॥ स पल्लीयतिरन्येधुमघातकृते ययौ । कुमारोऽपि समं तेन, क्षत्रियाणां क्रमो ह्ययम् ।। १०० ॥
ग्रामेऽथ लुट्यमाने द्राक्, कुमारस्य सरस्तटे । नत्वा वरधनुः कण्ठे, लगित्वा चारुदद् भृशम् ॥ १ ॥ आश्वासितः कुमारण, स
स्ववृत्तान्तमभ्यधात् । वटाधस्त्वां तदा मुक्त्या, गतोऽहं नाथ ! पाथसे ॥ २ ॥ प्राप्तो दीर्घभटै रुद्धो, बद्धः पृष्टश्च दस्युवत् ।
अरे वरधनो! ब्रह्मदत्तः क्वेति ? मयोदितम् ॥ ३ ॥ व्याघेण भक्षितः स्थानं, दर्शयेति च तेऽवदन् । इतस्ततो भमश्चक्रे, तव संज्ञा
पलायने ॥ ४ ॥ परिवाइदत्तां गुटिका, मुखे निक्षिप्तवानथ । तत्प्रभावाच निःसंज्ञो, मृत इत्युज्झितोऽस्मि तैः ॥ ५॥ गतेषु तेषु
चाकृप्य, गुटिकां त्वां गवेपयन् । ग्राम वापि परिव्राजमनमत् तेन मापितः॥६॥ अहं वरधनो ! मित्रं, धनोरस्मि पितुस्तव ।
वसुभागो महाभाग!, ब्रह्मदत्तः क वर्तते? ॥७॥ मया च कथिते सत्ये, म्लानास्यः स पुनर्जगौ । तदा जतुगृहे दीर्घा, बीक्ष्य चैक
करकम् ॥८॥ सुरङ्गां तत्र चापश्यत्तदन्तेऽश्वपदानि च । रुद्धवान् युवयोर्माग, कुपितो धनवे तथा ।। ९॥ नटो धनुस्ते माता तु:
॥८॥

·नृखः भीषणः नादत्त. कथा धिमा नाराजपाट । युवत्यहं गतस्तन, उपकापालिसोऽमरम् ॥ १०॥ प्रतिवेश्य प्रमन् पृष्टस्तबिंधासाधनं जगौ । मैत्री पारपरेणाभूषन्मुगाप निदिवम् ॥११॥ मातस्त्वत्पुनमित्रस्त कुरते पादवंदनम् । गत्वान्पेद्युःस्वयं पीजर सगुटिकं ददौ ॥१२॥ माता सीता मृतां मजारो राजन्मवेदयत् । स च संस्कारकान् प्रैपीन, मया तेऽभिहितास्तदा ॥ १३ ॥ तेऽधुना. असा संस्मरे, न राम्रो न च यः गुमम् । गतेषु तेषु स्वस्थानमारक्षकमई जगौ ॥ १४ ॥ भवान् भवेत् सहायश्चेत्तद्विद्या साध- पाम्पाम् । पैन सम्म वस्योत्साया नीतः यो पहिः ।। १५ ।। मण्डलं मण्डपिलोचैरर्चित्वाऽऽरक्षक दतः । दिक्पूजाछमना प, सा गुटिकयान्यया ॥१७॥ हत्या सचेतनासंच, वापयित्वा निचार्य च । रुदनीं तां तातमित्रदेवशर्मगृहेऽमुचम् ।। १७ ॥ पुग्मम् ॥ अमन्नागामितो दिष्टया, दृष्टस्त्वं पुण्यगशिपत् । तत्पृष्टय सपृत्तान्तं, कुमारोऽपि न्यवेदयत् ॥ १८॥ दीर्घातक पुनः शुत्ता, वो कौशाम्पी समीयतः । तत्र सागरदसस्य, अष्ठिनो पुद्धिलस्य च ॥१९॥ उद्यानेऽपश्यतां लक्षं, पणन्ती कुक्कुटाहपम् । तत्र जात्योऽप्पजात्येन, ममः सागरस्युटः ॥ २० ॥ मन्तिभूः सागरं प्राहाजात्यं त्वज्ञात्यमद्गदम् । पश्यामि त्वदनुज्ञातोऽहं तं बुद्धि- तपटम् ॥२१॥ वन्मुक्तोश्योमयसूचीपुतादिंग कुक्कुट विदन् । निपिद्धो बुद्धिलेनार्धलक्षदानस्य संज्ञया ।। २२ ।। मित्रसकेततो प्रदोऽयायाचिकाः पदो। आकृप्यायोधयत्नौ द्वौ, मनो बुद्धिलकुक्कुटः ॥ २३ ॥ सागरो रथमारोप्यानयत्तौ सुहृदी गृहे । रहानपानमोगपिस्ता तौ तस्यता सुसम्॥२४॥अन्यदा किश्चिदाख्याय, गते पुद्धिलविङ्करे । मन्त्री लक्षाधलश्चाया, लब्धं हारम- दर्शयन् ॥ २५॥ मारे निजनामांक, लेरा तत्र च पश्यति । मू वाचिकमम्येत्य, तावत् सा स्वास्यतो मुदा ॥ २६ ॥ मन्त्रिणे किश्चिदाम्पाप, गताऽऽरयात्यथ मन्नियः ततः कुमाराय लेसप्रतिलेसार्थमैदसौ।। २७ ॥ मयोक्ता ब्रह्मदत्तस्य, कस्य लेखोऽथ

·श्री
प्राज्या
श्रीप्राः
सीयाची
नृत्य-
दौलम्ये
ब्रह्मदत्त.
कथा
॥१०॥
साऽवदत् । धनप्रवरपुज्यस्ति, रत्नवत्यत्र सादरा ॥ २८ ॥ अथैतया वरार्थिन्याऽऽराद्धो यक्षो वरं ददौ । चक्रिणं ब्रह्मदत्ताख्यं,
श्रीवत्सा सुलक्षणम् ॥ २९ ।। आख्यत्तु यक्षः स ज्ञेयः, स्वभ्रात्रोः कुक्कुटाहवे । त्वया समित्रोऽप्यायातस्तेन साधं च सङ्गमः
॥३०॥ पूर्व मन्मन्दिराऽऽसन्ने, मावि वद्यक्षमापितम् । ध्यायन्त्या रत्नवत्याऽसौ, कुक्कुटाजौ विलोकितः ॥३१॥ प्रैपि बुद्धिल-
दासस्य. हस्ते लेखश्च तत्कृते । तत्तस्य ब्रह्मदत्तस्य, प्रतिलेखं ममार्पय ॥ ३२ ॥ प्रतिलेखं त्वदीयं चार्पयित्वा प्रैपि सा मया ।
कुमारः सानुरागोऽभूद्रत्नवत्यां तदायपि ॥३३॥ अष्टभिः कुलकम् ॥ दीर्थोपरोधात् कौशाम्बीभूपतौ शोधयत्यलम् । सागरो भूगृ-
हान्तस्वी, क्षिप्त्याऽरक्षन्निधानवत् ॥ ३४ ॥ तौ निर्जगमिपू रात्रौ, रथमारोह्य सागरः । कियन्तमपि पंथानं, नीत्वाऽथाचालयत्
स्वयम् ॥ ३५ ॥ तो गच्छन्तौ च यक्षस्योद्याने नारीमपश्यताम् । अस्त्रपूर्णरथारूढां, तयाऽऽहूतौ च नामतः ॥ ३६ ॥ गत्वा द्रुतं शु-
भे ! का त्वी, साऽऽह या कथिता पुरा । तापस्या भवतोः साऽस्मि, रत्नवत्याख्यया शुभौ ॥ ३७॥ कुमारोऽथ समारोहत्तद्वचः-
श्ररणोन्मदः । मनोरथं रथं चाग्रे, स्थिते धनुसुते सति ॥ ३८ ॥ क गम्यमिति तेनोक्ता, सोचेऽस्ति मगधे पुरे । धनावहः
पितृव्यो मे, प्रेर्यतां वाजिनी ततः ॥ ३९ ॥ नम्रा गुणवती तन्वी, स तां शाईलतामिव । आकृष्यारोह्य चोत्सङ्गे, मित्रेणावाहयत्
हयान् ।। ४० ॥ रथेनास्याटतोष्टव्यां, कण्टकश्च सुकण्टकः । चौरसेनापती सेनायुतौ तं रो मुद्यतौ ॥ ४१॥ तो दूरापातिना
शीघवेधिना ब्रह्मसूनुना । मधुकैटमवद् दूरीकृतौ निर्जित्य जिष्णुना ॥ ४२ ॥ रणश्रान्तो रथे सुप्तोऽनुज्ञया मन्त्रिजन्मनः । प्रेयस्या
सह तो रथ्या, तस्थतस्तटिनीतटे ॥ ४३ ।। जागर्ति ब्रह्मभूवित्, तावनवास्ति सारथिः । तत्पदं वीक्ष्य रक्तातं, मूच्छितो न्यप-
तद्रये ॥ ४४ ॥ स्वाञ्चलेन चलेनाथ, रत्नवत्याऽथ वीजितः । ससंज्ञः कामि मिति, विललाप स पालवत् ॥४५॥ विलपन रत-
॥१०॥

·श्री प्रवज्या श्रीप्रधु: नीयवृत्ती नृत्व दौलम्ये ब्रह्मदत्त- कथा पत्याऽसौ, योपितो नाथ ! कानने । यहापदि तव स्थातुं, शोचितुं चापि नोचितम् ।। ४६ ॥ गत्वाऽध वसतिग्रामे, शुद्धिः कार्या स्वमन्त्रिणः । जीवत्यसो ध्रुवं धन्य !, त्वत्प्रवापेन रक्षितः॥४७॥ तयेत्युक्तस्तुदन्प, रथ्यौ ग्राम समासदत् । ग्रामेशेन निजावासे, नीत्वा पृष्टौ च कारणम् ॥४८॥ कथिते तेन संप्रेप्य, नरान् संशोध्य चाटवीम् । शरं सरक्तं तैलब्धं, कुमारस्य पुरोऽमुचत्॥४९॥ मृतं मित्रं विनिश्चित्य, कुमार शयितो निशि। यामयुग्मेऽयतन् ग्रामे, चौरास्तेन विजिग्यिरे॥५०॥ ग्रामेशश्चानुगो निन्ये, प्रातस्तं मगधेश्वरे। यत्याश्रमे प्रियां मुस्या, कुमारोऽविशदन्तरे ॥ ५१ ।। वीक्ष्य हर्म्यगवाक्षस्थस्त्रीयुग्मेनेति मापितः । प्रेमभाजं जनं त्यक्त्वा, गन्तुं वे युज्यते कथम् १ ॥५२॥ कोऽह? के वा युवां? त्यागः, की चेति ब्रह्मभूदिते । ते पाहतुः प्रसीदैहि, विश्राम्य प्राणनायक ॥५३॥ इत्युक्तेऽतः प्रविष्टस्य, कृतस्नानाशनस्य च । ब्रह्मदत्तस्य ते स्वाख्यानिकामित्याख्यतां मुदा ॥ ५४ ॥ वैतापदाक्षिणश्रेण्या, नगरे शिवमन्दिरे । विद्याधरेन्द्रज्वलनशिखविद्युच्छिसासुते ॥ ५५ ॥ नाट्योन्मत्तानुजे आया, नाम्ना खण्डाविशाखिके । तातोऽस्ति चान्यदा सख्याऽग्निशिखेन समन्धितः ।। ५६ ॥ गच्छतोऽष्टापदे वीक्ष्य, सुरान् यात्रार्थमुद्यतः । आवां चाग्निशिखं चैव, मित्रं तात ! सहानयत् ।। ५७ ॥ मानवर्णान्वितां रात्नी, चतुर्विशतिमहताम् । अर्चयित्वा च वन्दित्वा, यावन्दामहि चारणौ ॥ ५८ ॥ देशनान्त मुनी चैती, पप्रच्छाग्निशिखोऽनयोः । कन्ययोः को वरो ? भ्रातृघातीति प्राहतुश्च तौ ।। ५९ ॥ तातथायां च तदा स, ग्लाना आयां विशेषतः । गत्या सहोदरे यत्नं कुर्वीमहि तदाद्यपि ॥ ६० ॥ स नौ भ्राताऽन्यदा पुष्पचूलपुत्री जहार यत् । जानात्यतः परं सर्वमार्यपुत्रः स्वयं हि तत् ॥ ६१ ॥ तदा च पुष्पवत्यावां, सम्बोध्यावाचदुचकैः । ब्रह्मदत्तो युवां भर्ती, भवतु स्वयमागतः ॥ ६२ ॥ मतेऽपि नौ तयौत्सुक्याच्छुभ्राऽचालि पताकिका । गते त्वय्यनुयान्त्यौ त्वां, भ्रामं भ्राममिहागते ॥६३||

·श्रा
प्रवन्या
श्रीप्रधुः
सीयपतो
नृत्व-
दौर्लभ्ये
अादत्त
कथा
॥१२॥
गतिस्त्वमेको नौ पुण्यैराकष्टोसि समागतः । उदहावां नतो ब्रह्मदचस्ते परिणीतवान् ॥ ६४ ॥ रत्वाऽऽनिशं समं वाभ्यां, पुष्पर-
त्यन्तिकेय ते । आराज्यलाभ सम्प्रेष्यान्विप्य रसवती स्वयम् ॥६५॥ अदृष्ट्वा तां रजन्नेवापृष्टो द्यूचे न म्यहम् । दृष्ट्या स्त्री
फापि दिव्यांगी, कुमारं स्वगृहेऽनयत् ।। ६६ ॥ रत्नवत्याः पितृव्येन, कारितोपयमोत्सवः । ब्रह्मसूनुस्तया साई, भेजे विपयज।
सुराम् ॥३७॥ मृतकार्येऽन्यदाऽऽरब्धे, मन्त्रिस्नोजिन्मसु | घसत्सु विप्रवेपो द्रागेत्य प्रोचे स मंत्रिवः॥६८॥ महत्तं भोजने तृप्तिः,
साधाद्वरधनोमवेत् । तच्छुत्या बालभूरेनमाश्लिपत् साधुलोचनः।।६९।। नीत्वाऽतः स्नपयित्वा च, भोजयित्वा च मंत्रिभूः । पृष्टोऽयो-
परदा गुप्ते, त्वयि रुद्धोऽस्मि तस्करैः।।७०॥ हतोऽहं पत्रिणेकेन, दस्युना पतितो भुपि । लतान्तरे तिरोधाय, गतेवेषु च निःसृतः
॥ ७१ ।। ग्रामे ग्रामेशतः शुद्धि, ज्ञात्वा त्यामागतः प्रभो! । दृष्ट्या त्वां दृष्टयांश्चन्द्रं, कैरव इव पार्वणम् ॥ ७३ ॥ ब्रह्मदत्तोऽव-
दत कीपरिव स्धेयं कियन्चिरम् १ । पिना पौरुपमस्माभिर्वसन्तोऽथ तदाऽऽगमत् ॥ ७४ ॥ तदा च राज्ञो मत्तमः, स्तम्भमुन्मील्य
निर्ययो । कन्या स्लद्गति कांचित कराग्रेणानहीच सः }७५। हाहारचं कुमारथ, श्रुत्वाऽभीस्तं प्रधापितः । तां विमोच्य पशी-
कृत्य, नागं स्तम्भेऽनयत् क्षणात् ।। ७६ ॥ राजाऽपृच्छत्तदाकारविक्रमाचारविस्मितः । कोऽयं कुतस्त्यस्वं चाख्याद्रत्नवत्याः पितृ-
व्यकः ॥७७ ।। रामा कन्यास्ततो दत्ता, ब्रह्मदत्तः प्रतीष्टवान् । परिणीय च तास्तामिः, समं रेमे चिरं सुखम् ॥ ७८ ॥ अन्यदैत्य
जरत्येका, तं प्रोचे प्रामितांचला। अस्ति चैश्रवणभ्यस्य, श्यामेत्याख्या सुता त्वया ॥७९॥ पीलो करग्रहात् वाता, सेच्छवि त्वत्क'
| रमहम् ! एतावद्रूपसद्रूपजिवकामावकामतः ॥ ८॥ तयेत्युक्तः कुमारस्तं, परिणिन्ये शुभे दिने । सुघुद्धिमन्त्रिगः पुत्री,
नन्दाख्या मन्त्रिमा पुनमा८१॥ नामदत्तस्ततो पाराणस्यां कटकभूपतेः । पुत्री कटकवत्याख्या, लेमे स्वंगां चमूमंपि ॥ ८२ ॥
॥१२॥

·आ
१ मनुजा
दुर्लभतायो
श्रीप्रधुः
सीयवृत्ती
गत्वेति त पद
दृष्टान्तः
तत्सन्यः सहितः सैन्यपत्र अनुमन्त्रियुझ्। दीप दीर्घपथै नेत, प्रस्थितो ब्रह्मराजभुः।।८३||नादचोऽवदच्चैत्य,कटके कटक नृपम्
मैत्री ते दीर्पराजेन, साई त्यतुं न युज्यते ॥८४ ॥ कटक: प्राह कर्णेऽतिश्चपचं यस्य दुर्वचम् । मैनीकालुष्यकत्तेन, साई
८५ ॥ काम्पील्य ब्रह्मभूर्गत्ता, सदीर्घ रुरुधे ततः । दीर्घः सर्गभिसारेण, निःसंसार रणोन्मुखः ।। ८६ ॥ पाप-
पूर्णाऽपि सा पूर्णा, अपत्तिन्यन्तिके यतिः । चुलनी दुस्तर्प तप्त्या, तपः सिद्धि क्रमादगात् ।। ८७ ॥ ततो नासीरवीराणा, संगरः
छत संगरः । दारणीभूत्तयोरं, दर्घिश्रीमदत्तयोः ॥ ८८ ॥ संगरे चतुरंगेण. निजाङ्गेन, तयोरथ । प्रमदत्तकरं चक्रमाका.
मन प्रक्रम ततः ॥ ८९ ।। मतिं स तेन दीर्घस्य, दीर्घरज्जोरियाकरोत् । स्तुवन्तः पुष्टष्टिं च, ब्रह्मदत्ते व्यधुः सुराः ॥९० ॥
प्रविश्य स्वपुरं पत्नी, सर्वाचानीय सर्वतः । स्त्रीरले फुरुमत्याख्याविग्व्यात प्रत्यतिष्ठिपत् ।।९१॥ चक्री चक्रानुगो गत्वा, साध-
पिता च भारतम् । काम्पिल्यपुरम पेत्य, प्रविवेश सविस्तरम् ॥ ९२ ॥ सच्चतुर्दशरत्नाधौशितुर्नवनिधीशितुः । राजभिर्विदधे
तस्याभिषेको द्वादशान्दिकः ॥ ९३ ॥ तपोवने सखा तस्य, द्विजः सोऽथ तमागतः। विधायोपानहीं माला, वंशायध्वजकारक:
।। ९४ ॥ तं दृष्ट्या पैत्रिणं राजाऽपृच्छत्कोऽय? स चावदत् । द्वारस्थो द्वादशान्दानि, देवा सेवामयं व्यधात् ।। ९५ ॥राजाऽथ
प्राह किन्न्येतत् १, सोऽथाह भवता समम् । भ्राम्यतो मेऽथ संघृष्टा, एतावत्य उपानहः ।। ९६ ।। तथापि न प्रसन्नस्त्वं, प्रत्यभि-
शाय तं नृपा। हसनस्सलितं चक्रे, सेवायामन्यदाऽवदत्त् ।। ६७ ॥ तुभ्यं ददामि राजाद्यं, किमित्युक्ते द्विजोऽवदत् । राज्येषि
भोजनं सारं, सदाऽवारं प्रयच्छ तत् ॥ १८ ॥ अहं हि राज्यराजाना, मंदिरेपु ततोऽखिले । भुक्त्या च भरतेऽन्येत्य, भौक्ष्ये तप
गृहे पुनः ॥ ९९ ॥ एवमस्त्यिति राज्ञोक्त) तथा जुषनवाप सः। मृत्यु न चक्रिभोज्यं तु, दुर्लभ मर्मजन्मपत् ॥ १० ॥
॥१३॥

·प्रमज्या० श्रीप्रघु: सीयाली ॥१४॥ अपि नाम लभेतासी, पुनश्चक्रिगृहेऽशनम् । न तु मानुप्यकभ्रष्टो, मानुष्यं लभते पुनः ॥ १ ॥ इति नृत्वदुरापत्वे, दृष्टान्तोऽयं १ मनुज- निवेदितः । प्रसङ्गादागतं चफ्रिकथाशेपं तु कथ्यते ॥२॥ अन्यदा नाट्यसंगीते, प्रपश्यन् पुप्पगेन्दुकम् । मूच्छां गतः स्मरन् जाति, दुलेभतायां चोलक- प्राग भवान् पश सोऽस्मरत् ॥ ३ ॥ ज्ञातुं प्राक्सोदरं श्लोकस्याई स प्रथितं व्यधात् । आस्व दासौ मृगौ हंसौ, मातङ्गायमरौ दृष्टान्तः तथा ॥४॥ अघोपयग यः कोऽपि, श्लोकाई पूरयिष्यति । राज्याद्धं तस्य दास्यामि, न चापूरिष्ट कश्चन ॥५॥ एतच्चावालगोपालं, कण्ठस्थं पट्यते जनैः। चियजीवोऽन्यदा तबाऽऽगादेको विहरन् व्रती ॥ ६॥ तं चारघटिकात् श्रुत्वोद्याने श्लोकमपुरयत् । यथा नौ पष्ठिका जातिरन्योन्याभ्यां पियुक्तयोः ॥ ७ ॥ तत् पठित्या मुनेः पार्थे, स राज्ञोऽग्रे पपाठ च । पृष्टश्च चक्रिणा तस्य, कवि व्यापयन्मुनिम् ॥ ८ ॥ तुष्टिदानं स दत्वाऽस्मै, सोत्कण्ठो मुनिमभ्यगात् । वन्दित्वा साश्रुदृक् पूर्वस्नेहात् पार्श्व उपाविशत् ॥९॥ धर्मला मुनिर्दया, कारुण्यक्षीरसागरः । देशनामित्युपास्त, चक्रयनुग्रहकाम्यया ॥ १० ॥ राजन्नसारे संसारे, सारो धर्मों जिनोदितः । शरीरलक्ष्र्मास्याम्यादि, सर्वमेव चलाचलम् ॥११॥ पदसण्डं भरतं धीर , त्वयाऽसाधि यथा श्रिये। पड्जीय- कायरक्षा त्वं, तथा साधय सिद्धये ॥ १२ ।। ब्रह्मादत्तोऽवदद्राज्य, भुवैतत्तपसः फलम् । सिद्धां हित्वा कृपि नव्यां, कर्तुं हल्यपि नेच्छति ॥ १३ ॥ मुनिः प्रोवाच सत्योऽपि, मया त्यक्ताः श्रियः स्त्रियः। तन्नाश वा स्वनाशे वा, तत्सम्बन्धो हि न स्थिरः * ॥१४॥ ॥ १४ ॥ दासत्वे दंदशूकस्य, दशनान्मरणं स्मरन् । मृगत्वे व्याधयेधाच, हंसत्वे कण्ठमोटनाद ॥ १५ ॥ मातङ्गत्वे स्मर पक्रिन् ।, लोयष्टयादिताउनम् । इयत्यामपि सामयां, प्राप्तायां किमु मुह्यसि? ।। १६ ।। इत्थमुक्तोऽपि नैवायमबुध्यत ततो मुनिः। तमसा- ध्यतमं भात्या, हित्वाऽगात् क्रमतः शिवम् ॥१७॥ भूशक इस चक्री तु, चक्रितां पालयत्यलम् । जवज्ञेनान्यदा तस्य, प्राभृते प्रहितो

·प्रव्रज्या
श्रीप्रघु:
सीपत्ता
१ मनुज
दुर्लभतायां
चोल्लक-
दृष्टान्तः
हयः ॥ १८ ॥ जिज्ञासुस्तस्य वेगं स, तमारूढोऽश्वसेनया । समं पुरादहिर्यातः, कशया तमताडयत् ॥ १९॥ विजित्य निजवाजेन,
रथ्यसादिनिपादिनम् । तायस्ताय इवोत्सत्य, स वियेश महाटचीम् ॥२०॥ श्रान्तादश्चात् समुत्तीर्योनार्य पर्याणमार्यधीः । पाय-
यित्वा सरस्यम्भस्तमयनात्तरी नृपः ।। २१ ।। स्वयं स्नात्वा पयः पीत्या, तीतीरमुपागतः। अद्वैतरूपलावण्या, लुलोके नाग-
कन्यकाम् ॥ २२ ॥ यावता चीक्षते तावदुत्तीर्णो गोनसो नगात् । सा भूत्या नागिनी तेन, सह प्राप रहो तिम् ॥ २३ ॥ अहो
नीचे रतिः सीणा, नोपेक्ष्यो पर्णसंकरः। ध्यात्वत्याहत्य कशया, शान्तरोपोऽमुचत् स ताम् ॥ २४ ॥ काकं पिक्या समं नाहं,
सहे बाल्येऽपि योऽवदत् । चक्रित्यै ब्रह्मदत्तोऽयं, तत्ताहक सहते कथम् ? ॥ २५ ॥ चक्री चाथ समायाते, पदपङ्क्तयनुसारतः ।
सैन्ये वनं शनैः स्वस्थीभ्य तेन समं ययौ ॥२६॥ गत्वा च नागकन्याऽऽख्य द्रुदत्ती नागमीदृशम् । स्त्रीलोलो नभदत्तो मामटच्या
स्वां ससीयुताम् ॥२७॥ स्नानोत्तीर्णा निरैक्षिष्ट, रत्यैवात्पर्धमार्थयत् । अनिच्छन्ती च तेनाहं, कशाभिस्ताडिताऽस्मि च ॥ २८ ॥
ततो नागकुमारोऽसौ, नृपं प्लोपयितुं स्यात् । आययो वासवेश्मान्तः, स्वीनीकारो हि दुःसहः ॥ २९ ॥ तदानी ब्रह्मदत्तं च, पट्ट-
राश्येवभूचुपी । यदश्यापहृतैः स्वामिन् !, भवद्भिः किञ्चिदेक्ष्यत ? ॥ ३० ॥ नागनारीदुराचारचारणों कथयत्यथ । राज्ञि नागकुमा-
रस्तव, सर्वमन्तहितोऽशृणोत् ॥ ३१ ॥ विज्ञाय स्वप्रियादोप, शान्तरोपोऽथ सोऽभवत् । आगाच्छरीरचिन्तार्थ, बहिर्वासगृहान्नृपः
॥ ३२ ॥ नागमैक्षत सोऽयोचन, ब्राह्मदत्तो जयत्ययम् । पातालेऽपि दुराचाररक्षिता ब्रह्मनन्दनः ॥३३॥ तद्राि कुपितो दग्धुकाम-
स्त्वामहमागमम् । श्रुत्वा च त्वद्वचः शान्तस्तुएस्तेऽस्मि वरं वृणु ।। ३४ ॥ राज्ञोचे मम राज्ये कोऽप्यन्यायी मा स्म भूदिति
नागः प्राह पुनस्तुष्टः, स्वार्थ पाचस्व सम्प्रति ॥ ३५ ॥ विश्वस्प राजाऽयाचिष्ट, सर्वप्राणिगिरो मम । विदिताः सन्तु नागोऽथ,
॥१५॥

·१ मनुज प्राज्या० थानाः दुर्लभतायां चोल्लक- दृष्टान्तः मीयकृषी ॥१६॥ प्रोचे संपत्स्यते यदः ॥ ३६ ।। परं कथयतोऽन्यस्मै, शिरस्ते भावि सप्तधा | गते नागे महिण्याऽसौ, समं वासगृहं स्थितः ॥३७॥ शुश्राव चैकदा पल्ली, पत्युरित्यूचुपी पुरः । राजांगरागाच्छ्रीखण्डं, देहि दोहदपूर्तये ॥ ३८ ॥ गृहोलः प्राह मे कार्य, जीवितव्येन नास्ति किम् ? । राजा ज्ञात्वा तयोर्मापां, हसन्नुक्तः स्वमार्यया ।। ३९ ।। हासस्य कारणं किं ? ते, कथितं मृत्युदायकम् । तेने- त्युक्ते पुनः प्राहः, तद्वाक्याप्रत्यया प्रिया ॥ ४०॥ ममापि गोप्यमित्यात्थ, मृत्योरपि च दुस्सहम् । तदावयोः समं मृत्युरस्तु प्रेमप्रपन्नयोः ॥४१॥ ततः सान्तःपुरो पेलावित्तगौरवितैः सह । स्त्रीग्रहेऽपि ततो राजा, श्मशाने मृत्यवेऽचलत् ।। ४२ ॥ सवालभस्य तस्याथ, गजारूढस्य गच्छतः । आजके सम्मुख छागी, छागं प्रोचे स्वभापया ॥ ४३ ।। जवपूलमितो राशेर्दोहदं देहि मे प्रिय ! । छागोऽयादीयवादाने, मृत्यु, चक्रिपत्तितः ॥ ४४ ॥ छागी प्रोचे त्यजत्येप, भार्यार्थे जीवितं नृपः । सस्नेहस्त्वं तु निःस्ने दा, पशुमूर्खध वर्त्तते ॥ ४५ ॥ छागोऽवदन्न मूर्योऽहं, मूर्योऽयं पशुरप्ययम् । अनेकत्रीपतिः प्राणांस्त्यजत्येकस्त्रियः कवे ॥४६॥ चक्री तद्वाक्यमाकर्ण्य, तं चानाव्यान्तिके छगम् । कण्ठेऽस्य न्यस्य सौवर्णमालां वेश्म निजं ययौ ॥ ४७ ।। सशन्दोऽचाउशती पौडशानामि ( यत्तां स, स्थिता शान्त ) त्यगान्नृपः । पालयश्चक्रवर्तित्वपदं प्राच्यनिदानतः॥४८॥ अन्यदा मित्रविप्रेण, प्रार्थितः स्वान्न भोजनम् । ब्रह्मदचोऽवदद्विनोन्मादकृद् दुजेरं दि तत् ॥ ४९ ॥ कृपणोऽस्यन्नदानेऽपि, वाचकमिति द्विजम् । रसवत्या स्वया चक्री, सकुटुम्बमभोजयत् ॥५०॥ ततस्तस्य सपुत्रस्य, तीवकामादभूनिशि । अज्ञातज्ञातिसम्बन्धः, पशु- धर्मः पशोरिख ।। ५१ ।। हियोपेतः कुटुम्पस्य, नास्यं दर्शयितुं क्षमः । अचिन्तयद् द्विजो राज्ञा, पापेनाहं विगोपितः ॥५२॥ द्विजो वहिर्भमन्नेकं, पशुपालमलोकत । कर्करैस्तरुपत्राणि, काणयन्त यथैहितम् ।। ५३ ॥ उपचर्य च तं प्रोच, द्विजः प्रक्षिप्य ।

·प्राज्या
श्रीप्रपु:
सीयालो
१मनुज.
दुलेभतायां
पाशक-
दृष्टान्तः
॥१८॥
पारुण ॥१०॥ रोदमेदस्विनीं दृष्ट्वा, पृष्टा खेदनिवन्धनम् । न किंचिदपि सा प्राह, चाप्पाविलविलोचना ।। ११ ।। सा निःश्वास-
पती पत्युनिपन्धेनातिपृच्छतः। आख्यद्दरिद्रवोद्भूतमपमानं पितुर्गहे ।। १२ ।। स दध्यौ धिगिदं नःस्व्यं, स्वकुलेऽप्यपमानदम् ।
मानदं धनवत्वं स्यादपवादविवर्जितम् ॥ १३ ॥ धनिना हि जनो गर्जत्यसत्येनापि सर्वदा । सत्येनापि च निःस्वन, सजलजः
प्रजायते ॥ १४ ॥ किंच कार्य विना स्नेहमर्थहीने च गौरवम् । प्रतिपन्ने च निर्वाहं, विरलाः केऽपि कुर्वते ॥ १५ ।। ध्यात्वेति
लिप्सया सोऽगाव, पाटलीपुत्रपत्तने । प्राग्न्यस्तेष्वासनेप्याद्यासने च विनिविष्टवान् ॥ १६ ॥ आद्यमाचक्रमे तेन, चाणक्येन
पदामनम् । तदलं कुरुते नन्द, एव भद्रासनं यतः ॥ १७ ॥ नन्दन सममायातः, सिद्धपुत्रोऽवदत्तदा। वाडवो निपसादैप,
च्यायामाफम्य भूभुजः ॥१८॥ उक्तो नृपस्य दास्याऽथ, चाणक्यः शमवाक्यतः। द्वितीयस्मिन्निपीदास्मिन्नासने द्विजसत्तमः ॥१९॥
इन्युक्तः स तया प्राह, स्थास्यत्यत्र कमण्डलुः । न्यास्थच्च तत्र तत्पूर्व, नात्यजच नृपासनम् ।। २० ॥ इत्थमुत्थाप्यमानोऽयमा-
सनान्यपराण्यपि | दण्डयज्ञोपवीताक्षमालाचैररुधद् बुधः ।। २१ ॥ दासी प्राह त्यजत्येप, न शठा पीठमादिमम् । रुणाद्ध दुष्ट
पुद्धिय, विएराण्यपराण्यपि ॥ २२ ॥ तत् किं वातर्किनैतेन, धृष्टेनेति भुजिप्यया । विप्र उत्थापयांचक्रे, क्रमघातेन विष्टरात् ॥२३॥
बधणं चणिनः यनुदारुणः प्रतिपारुणः । प्रतिशामकरोदित्य, सर्वत्तोकस्य पश्यतः ॥ २४ ॥ कोशभृत्यमहामूलं, मित्रपुत्रशिफा-
कुलम् । नन्दमुन्मूलीयप्यामि, ययुदृढ इव द्रुमम् ॥ २५ ॥ विम्यान्तरितमात्मानं, स जानन् माविन नृपम् । निर्गत्य मार्ग-
पामास, नरं राज्यधरं चिरम् ॥ २६ ॥ अन्यदा यत्र नन्दस्य, मयूरपरिपोपकः । तद्ग्रामे गतवानेप, परिव्राजकवेषभृत् ॥ २७ ।।
तन्महचरपुण्याथ, तत्र गर्मानुभावतः । दोहदश्चन्द्रपानेऽस्ति, भिक्षाधी प्राविशत् स तु ॥ २८ ॥ तत्पृष्टः प्रोचिवान् पुत्रं, यदि मे
॥१८॥

·भी
प्रत्रज्या
श्रीप्रघुः
मनीयवृत्ती
दुर्लभतायां
पाशक-
दृष्टान्तः
दत्त निधिवम् । तदहं दोहदं पुन्या, दोहदं पूरयाम्यहो ॥ २९॥ पुत्री च पुत्रीगर्भवानेशतां मेति चितयन् । उक्तं चाणक्यवाक्यं
तदमन्यत महत्तरः॥ ३० ॥ अथ राकारजन्यन्तर्विवरान्तरसंयुतम् । चाणक्यो विदधे बुद्धिप्रकटः पटमण्डपम् ॥ ३१ ॥ तस्याः
सितायुतक्षीरपूरितं रोप्पभाजनम् । सबिम्बितेन्दुविम्ब सोऽदीदशत् तन्मृगीदृशः ॥ ३२ ॥ उक्ता पिवेन्दुविम्ब तत्, साऽपिषच्च
यथा यथा । तथा तथा नरः पूर्व, संकेताद्विवरं पिधात् ॥ ३३ ॥ चाणक्येऽथ गते पूर्णश्रद्धा सुतमस्त सा । स दत्तचन्द्रगुप्ताख्यः,
क्रमशस्तत्र वर्द्धते ॥ ३४ ॥ चाणक्यो धातुवादेन, कृत्वा किंचन कांचनम् । ततो राजरीत्या तं, रममाणमलोकयत् ॥ ३५ ॥
देश कस्यापि कस्यापि, ग्रामं क्षेत्रं च कस्पचित् । ददतं तं द्विजः प्रेक्ष्य, प्रोचे किंचिद्ददस्व मे ॥ ३६ ।। गां गृहाणेति बालोक्ते,
स प्रोचे कोऽपि हन्ति माम् । पालः प्रोवाच भूरेपा, वीरभोज्या गृहाण तत् ॥ ३७ ॥ तुष्टस्तदुक्तिविज्ञानाद्गां गृहाणेति तद्वचः।
पृथिव्यर्थे विचिन्त्यैप, शकुनग्रन्थिमादधे ॥ ३८ ॥ कस्यायमिति तत्पृष्टे, परिवाजकपुत्रकम् । तमाख्यद्वालकाः सोऽहमाह
तं च चणिप्रसः ॥ ३९ ॥ ऊर्च च चन्द्रगुप्तं त्वां सत्यभूपं करोम्यहम् । स तेन सह यातच, चाणक्योऽमेलयच्चमूम् ॥ ४० ॥
अरुधत् पाटलीपुत्रं, नन्देनाभाजि सोऽचमः । सचन्द्रगुप्तचाणक्यः, प्राणेशत् वाणवर्जितः।। ४९ ।। पृष्ठे च सादिन्यायाति, मौर्य
न्यस्य सरस्ययम् । कुर्वन् रजकतां पृष्टस्तेनाख्यत्तं सरःस्थितम् ।। ५० ॥ तत्रस्थं वीक्ष्य ते सादी, चाणक्यायाश्वमार्पयत् ।
मुक्याऽसि कञ्चकं मुञ्चन् , चाणक्येनासिना हतः ॥५१॥ तमाहूयाश्वमारोह्य, स्वेनारुह्यानशच्च सः। तमपृच्छत् किमध्यायि,
यदा त्वं कथितो मया ? ॥ ५२ ॥ स प्राह भविता भव्यमित्थं वेत्यार्य एव तत् । चाणक्योऽचिन्तयद्योग्योऽयं न विप्रतिपत्स्यते
।। ५३ ।। क्षुधितं चन्द्रगुप्तं च, मुज्वाऽन्नार्थोऽपिशत्पुर । तत्कालभुक्तदध्यन द्विजोदरमदारयत् ।। ५४ ॥ करम्ब स गृहत्विाऽस्य,
॥१९॥

·"श्री
प्रमज्या०
श्रीप्रघु
सीयपूची
१मनुज-
दुलेमवायां
पाशक-
दृष्टान्तः
॥२०॥
जठरापिठरादिय । अमोजयदिमं वालं, कालज्ञश्रणिनन्दनः ॥ ५५ ॥ निशायां स गतो ग्रामे, भिक्षार्थी स्थविरागृहे । पर्यवेपि
तयाऽर्माणां, उदा चोष्णा विलेपिका ॥५६॥ एकश्च क्षिप्तहस्तोऽन्तः, प्लुटः क्रोशस्तयोदितः । मूढ ! त्वमपि चाणक्यतुल्यो भोक्तुं
न पेरिस रे ॥ ५७॥ तत्पृष्टा साऽवदत्पूर्व, सर्व गृह्येत पार्श्वतः । तद्विचार्य गतो बालं, भिक्षया तमभोजयत् ॥ ५८॥ गत्वाऽथ
हिमवत्याह, मैत्र्या पर्वतकं नृपम् । राज्यं विभज्य सौन्दर्यरीत्या नन्दस्य गृह्यताम् ॥ ५९॥ तन्मतः पार्श्वतो देश, क्रमेणा-
दातमुपतः । पुर्पकस्यां त्वमंगायां, त्रिदण्डीभूय सोऽविशत् ॥ ६०॥ मत्वा तदिन्द्रकन्यानां, माहात्म्यं लोकनोदितः। मायया
ताः समुत्थाप्य, वरपुरं स्वकरेऽकरोत् ॥ ६१ ॥ इति देश वशीकृत्य, पुष्टोऽर्थेन बलेन च । सोऽरोत्सीत् पाटलीपुत्रं, सर्वतः सह
पार्यते ॥६२॥ नन्दो मन्दाक्षमन्दोऽथ, धर्मद्वारं विमार्गयन् । गच्छकेन रथेनार्थ, गृहीत्वेत्युदितस्ततः ।। ६३ ॥ मार्याद्वयं च
कन्या चा व्यावत्य रथेन सः। नियन्मिायें प्रपश्यंतीमपश्यचनुजा भृशम् ॥ ६४ ॥ नन्देन सा ब्रजेत्युक्ता, यदारोहद्रथे
वदा । ममा नपारकाचन्द्रगुप्तश्चैता न्यवारयत् ।। ६५ ॥ त्वद्वेश्या भाविना भूपा, नवति चणिसूनुना । प्रोक्तेऽन्यरथमारोप्य, तां
शस्ये न्यपिशव पुरे ।। ६६ ॥ अन्तः पर्वतकेऽप्येते, द्विभागं सर्वमाहितम् । तत्र नन्दप्रयुक्ताऽऽसीत्, कन्या च विपवासिता ॥६७)
तदिच्छु: पर्वतस्तस्याः, पाणिग्रहमकार्यत । भ्रमन्नस्याम मूर्छायाचन्द्रगुप्तमुवाच तत् ॥ ६८॥ वयस्य ! म्रियते सोऽथ,
तत्मतीकारकारकः । विकलां भृकुटिं कृत्वा, चाणक्पन निषेधित्तः ॥६९ ॥ यदुक्तं तुल्यसामर्थ्य, मर्मज्ञं व्यवसायिनम् । अर्द्ध-
राज्यहरं भृत्यं, यो न हन्यात् स हन्यते ॥ ७० ॥ चन्द्रगुप्तः स्थितो तूप्णी, संस्थितः पर्वतस्ततः । अभूतां चंद्रगुप्तस्य, राज्य-
भागावुमावपि ।। ७१ ॥ अन्पदा नंदगृहोपु, देशोपद्रयकारिपु | चाणक्योऽमार्गयच्चौरग्राहमुग्रतरं नरम् ।। ७२ ।। गतः पुरादहि- ।
॥२०॥

·धान्य-
दृष्टान्तः
श्री
प्रवज्या०
श्रीप्रद्यु-
नीयवृत्ती
वक्ष्यि, नलदाम कुविन्दकम् । ज्वलनं ज्वलयन्त तं, हेतुं पप्रच्छ सोऽवदत् ।। ७३ ॥ मत्कोटकेन दुष्टेन, दष्टो मम सुतस्ततः ।
खनित्वा ताहिलं मूलाद, मत्कोटान विशसाम्यहम् ॥७॥ श्रुत्वेत्ययं गतः स्थाने, तमाकार्य स कार्यवित् । चक्रेऽसामान्यसेनान्य-
भन्यायिव्ययवधीः ॥७५|| तेनोपर्य भोज्यायः, सकुटुम्मा अपि क्रमात् । तस्करास्ते सविश्वासा, विशस्ता एव चक्रिरे ॥६॥
कत्वत्यकंटकं राज्ये, कोशार्थार्थ महर्दिकान् । आह्वाय तैः समं मद्यपानमारब्धवानयम् ॥ ७७॥ जिज्ञासुस्तत्तदाकूत, स्वयं चा-
मद्यपोऽप्ययम् । उत्थाय नटवन्नृत्यग्नित्यगायत् स मत्तयत् ।। ७८ ॥ द्वे वस्त्रे धातुरक्त मे, त्रिदण्डं स्वर्णकुण्डिका। वशे च नृप
इत्यर्थे, तदादयत डम्बरीम् ॥ ७९ ॥ श्रुत्वेत्यसहमानोऽन्यः, स्वां प्रागप्रकटां श्रियम् । ऊर्वीकृत्य भुजं नृत्यन् , प्रकाशयितुमुद्यता
॥८० ॥ यतः क्रुद्धातुरोन्मचानुरक्तव्यसनश्रिताम् । नियमाणस्य च प्रायोऽभिप्रायो यात्यगोप्यताम् ॥ ८१ ॥ स जगौ च
गजे मत्ते, द्विगत्यूतिसहस्रगे। लक्षं पदे पदेऽत्रार्थे, तद्वादयत डुंबरीम् ॥ ८२ ॥ परः प्राहाशिलक्षेत्रे प्रजाते च विलादके ।
लक्षं तिले तिलेऽत्रार्थे, वाघतां मम डम्बरीम् ॥ ८३ ॥ वत्यन्योऽद्रिनदीपूरस्यैकाहनवनीततः। पभामि पालिमत्रार्थे, तद्वाद
यत इम्बरीम् ।। ८४ ॥ परः प्राह यदेकाहर्जातवालाववालकैः । छादयामि नभोवार्थे, चाद्यतां मम डम्बरीम् ॥ ८५॥ प्रोचे
परस्त यन्मऽस्ति, रत्नभूतं द्वयं गृहे । एकः शालिभिन्नशालिशालिप्रसवशालितः ॥८६॥ परो गर्दभिकः शालिश्छिन्नश्छिमः
प्ररोहति । अस्यार्थस्य समर्थत्वे, वायतां मम डंबरीम् ॥ ८७ ।। ऊचेऽन्योऽस्म्यनृणो नित्यसुगन्धः प्रीतिमत्प्रियः । सहस्रद्रवि.
गमात्र, वाघतां मम दुम्बरीम्।।८८॥ तद् ज्ञात्वा द्रव्यमुचितं, याचितं चणिस्नुना। मासं प्रत्येकघस्रस्य, प्रक्षणं तुरगास्तथा।।८९।।
अपथ्यनिधिवत्किच, कुशूला शालिभिर्भूताः । तन्मर्मवेदिना तेन, सर्वमित्थमुपाददे ।। ९० ॥ अन्यदा देवतादत्तावक्षौ चिन्तित.
॥२१॥

·धूत-
दृष्टान्तः
प्रमज्या
श्रीप्रघु:
सीयवृत्ती
॥२२॥
पाविनी । प्राप्यकं पुरुष विष्णुगुप्तो दक्षमशिक्षयत् ॥९१ ॥ स जगौ यो विजेता मे, स्थालं गृह्णातु सोऽखिलम् । जये तु
मम दीनार, एको देय इति स्फुटम् ॥ ९२ ॥ पणेन तेन दीव्यन्तस्तेनान्ये जिग्यिरे जनाः। स तु तैर्नत्थमप्यर्थ, चाणक्योऽमे-
लपबहुम् ॥ ९३ ॥ अपि नाम स जीयेत, कदाचिदपरैनरैः । मानुष्यकात् परिभ्रप्टो, मानुष्यं लभते न तु ॥ ९४ ॥ उक्तः
पाशकाष्टांतः ॥
अधुना धान्यदृष्टान्तः,-धान्यानि यवगोधूमवीहिषष्ठिकशालयः । कोद्रयाणुककंगुन्यो, मुद्गमापौ वरालकः ॥१॥
तिलातसीचुनिष्पावा, हरिमन्थत्रिपुण्डूको । मसूरधान्यकाढक्या, कलायश्च कुलत्थकाः ।। २ । भरतक्षेत्रसम्भूतान्येतानि निखिला-
न्यपि । संपिण्ड्य सर्पपप्रस्थस्तन्मध्ये च निवेश्यते ॥ ३ ॥ धान्यैः करम्वितं तं च, वृद्धाऽवचयकारिणी। सूर्पण सर्पपप्रस्थं, पुनः
पूरयते कथम् ॥ ४ ॥ अपि सा भृशमाराद्धदेवतायाः प्रभावतः । पूरयेन् न तु मानुष्यं, तद्भष्टैर्लभ्यते परम् ॥ ५॥ इति ॥
अथ धूतष्टान्तः, कांचनपुरे कनकरथो राजा पुराऽजनि । तस्यापि भूपतेः साष्टशतस्तम्भाश्रया सभा ॥ १।। एकैक-
स्तम्मके कोणाश्याष्टोत्तरसहस्रशः । नित्यं निविशते तत्र, स जराजर्जरांगकः ॥२ ।। तत्पुत्री राज्यलोमेन, तं जिघांसति मूढधीः ।
तं चेंगिवादिभिर्मत्वाऽमात्यो राज्ञे न्यवेदयत् ॥४॥ राज्ञाऽथ चिन्तितं लिप्सो कृत्यं किञ्चिदस्ति हि । नापेक्षते कुलं जाति, पुण्यं
प्रेम यशोऽपि हि ॥ ५ ॥ लोमाविष्टः प्रभुं मित्रं, हन्ति बन्धुमपि ध्रुवम् । ध्यात्वत्यूचे स तं योऽनुक्रमं न सहते हि नः ॥ ६ ॥
(पूर्वराज्यासनस्थेन, द्यूतं स रमते ननु ।) जयिनो द्यूतखेलासु, तस्य राज्यं प्रदीयते।।७॥ कथं जेतव्यमित्युक्ते, तेन प्राह महीपतिः।
(तवैक एव) दायस्तु, दाया मे सफला अपि ॥८॥ एकैका कोणको जेयो, वारानष्टोत्तरं शतम् । तत्सहयेपु जितेष्वेपु, स्तम्भ एको
॥२२॥

·रत्न-
दृष्टान्त:
प्रनग्या
श्रीप्रघु
मीयता
॥२३॥
भज्जितः ॥९॥ अष्टोत्तरशवस्यापि, स्तम्भानामपि निर्जयाद । राज्यं तवेति स कथं, दायेनैकेन वज्जयेत् ? ॥ १०॥ सोप
देवतमाहाय्यादेकस्मादपि दायवः । राज्यं लभेत मानुष्यं, न मानुपभवच्युतः॥११॥
अप रत्नदृष्टान्तः-अथ कश्विद्वणिग्ररत्नं, रत्नसन्दोहरोहणः। परे तन पुरे कोटीध्वजाः सन्ति सहस्रशः ।।१।। महोत्सवेषु ।
सर्वप, स्वस्वकोटीमितान् ध्वजान् । ऊर्ध्वयन्त्यपरे रत्नवणिग् नोर्धयते पुनः ॥ २ ॥ पितरि प्रोपितेऽन्येद्युः, परस्पर्धायुतैः सुतैः
देशायावे पणिवर्गे, विक्रीतो रत्नसंचयः ॥ ३ ॥ ऊचीकताः पताकास्तैर्द्रव्यकोटिमितास्ततः। ते रत्नग्राहकाः स्वस्वदेशान्
देरयाः पुनर्ययुः ॥ ४ ॥ अथायातः पिता वीक्ष्य, ध्वजानीकतान् सुतैः । चिरत्नरत्नपूगस्य, परिक्षाय च विक्रयम् ॥ ५॥
तान् पाढं वाडयित्वाऽऽह, रत्नान्यानीयवां द्रुतम् । श्राम्यन्ति यत्नतो रत्नी, याता देशान्तरेषु ते ॥ ६ ॥ रत्नानि न पुनः प्रापु,
प्राप्नुवन्त्यपि तानि ते । देवतादिप्रसादेन, मानुष्यं तु सुदर्लभम् ॥ ७॥
अथ स्वप्नदृष्टान्त:--पुर्यस्त्युज्जयिनी नाम, जयिनी निजसम्पदा । भोगवत्यमरावत्यलकालीकत्वकारिणी ॥१॥ तत्रास्ति
न्यायधपलो, विचारधवलो नृपः । रिषभूषवलोपाययशसा धवलोऽवनौ ॥२॥ आ नामातिविच्छेद, यः कुर्वन्नपि सर्वदा ।
स्मरापिरनारीणा, नाति हर्तुमभूव क्षमः ॥३॥ न च त्रस्तसारङ्गनेत्रा नेवाऽपि मानिता । कुलं ककाकलापस्यागण्यलावण्यमन्दि-
रम् ॥ ४॥ देवदचाऽभिधा दचामरनारीविरूपता । गणिका मणिका सास्ति, शृङ्गाररसवारिणः ॥५॥ स्वप्रज्ञयाऽचलस्तत्राचल-
नामाऽस्ति विद्युत्तः । सार्थवाहसुतस्तस्यामत्यन्तमनुरागवान् ॥ ६ ॥ स विचित्राणि वखाणि, निष्प्रवाणिनियच्छति । भूपणा.
न्पपि विथस्तपणानि सुरद्वपत्।।७॥ तं निष्कलमपि श्रीभिः, सकलं विकलंकधीः। स सेवते पणखीणां, पतिरर्थो हि नापरः॥
॥२३॥

·स्वम-
दृष्टान्त:
प्रज्या
थपिघुः
सीयाची
॥२४॥
इतब पाटलीपुत्र, पवित्रक्षत्रगोत्रजाः । मूलदेवः कलाचैत्यमूलदेव इवाभवत् ॥ ९॥ विज्ञानभूमिः कुशला, सकलासु कलासु
प। उदारचिनः कत्यज्ञा, प्रतिज्ञातार्थसाधकः ॥ १० ॥ कृतज्ञो गुणरागी च, दक्षः शूरः प्रियंवदः। रूपलावण्यतारुण्यपुग्यका-
रुण्यमन्दिरम् ॥ ११॥ विभिर्विशेषकम् ।। नेत्रानन्दनदस्यापि, कणस्यापि कलानिधेः । व्यसनं' तन तन्याज, मित्रमत्या(पत्न्या)
दिवारितः ॥१३।। अन्यदा जनकैनैप, सरुपा परुपाक्षरम् । उक्तस्तदपमानेन, निरगानगरात् ततः ॥ १४ ॥ पृथ्वी पृथ्वी क्रमेणेप.
क्रामन् पक्षमणक्रमात् । उज्जयिन्यां समागच्छदतुच्छगुणसेवाधिः ॥ १५॥ गुटिकायाः प्रयोगेण, तत्र वामनरूपभृत् । निन्दन
पलिमनो यात्रादैन्यं चके कदापि न॥१६॥कथाप्रबन्धगन्धर्वकलाप्रवरकौतुकैः। विस्मापयन्न कस्यैप,वामनो वा मनोऽहरत्॥१७॥
स कलाकुशला श्रुत्वा, देवतावत् पणस्त्रियम् । सामान्यनररुच्यासु, दूरमात्माभिमानिनीम् ॥ १८ ॥ तवक्षोभाय तदासन्नं, देवस-
पाथर्य त्रयम् । अन्यान्यपर्णसम्पन्धरम्यं गान्धर्वमादधे ॥ १९ ॥ युग्मम् ॥ सा तदप्रतिमं श्रुत्वा, पीयूपप्रतिमं श्रुतेः । विषयं
नपदारना)दीना, नैव स्वविपयं व्यधात् ।। २० ॥ माधुर्यधुर्यमेतस्याविगीतं गीतमुच्चकैः । श्रुतिद्वारा प्रविश्यास्याचित्तरत्नमचो-
रयत् ॥ २१ ॥ गतिस्य विश्रमस्थानं, तस्य चित्तापहारिणः । जिज्ञासुरथ सा दक्ष प्रैपीत् प्रेष्याजनं निजम् ॥ २२ ॥ तेन विज्ञेन
विपाप, गत्वाऽऽचख्ये यथावधम् । यदयं वामनः कोऽपि, गीतं गायत्यवामनम् ॥२२॥ मन्ये वामनमूर्ति तं, माधवं देवदत्तया ।
विचिन्त्य माधयी प्रेप्या, प्रेप्यस्याह्वानहेतवे ॥ २४ ॥ कुब्जा सा सहजेनेयं, भूत्वा विनयवामना-। मधुवत् मधुरेणोच्चैर्वचसा ते
पचस्विनम् ।।२५।। देवा त्वदीयगीतेन, स्वामिनी मे विमोहिता । देवदत्ताभिधा वेश्या, मृगवन्मृगलोचना ।। २६ ॥ श्रुतगीतथुते.
स्तस्या, रअिते यदुथुते। बहुदृष्टे ततो दृष्टी, द्रष्टुं त्वामुत्सुके प्रमो! ॥२७॥ स्वरेण ते शरेणेव, मुखचापाच्चरिष्णुना। विद्धं तस्य
.
॥२४॥

·श्री
प्रवन्या
भीमाः
भीमाती
मनुष्य
दुलभवाया
दृष्टान्त:
मनस्तेन, नान्यता गमनधमम् ॥२८॥ मायामय इरायामः, स्वरस्तर तरस शरः । तस्याः कर्णान्तमागत्य, यत्तामर विभेद सः
।। २९ ॥ प्रतिजागरितुं तत्ता, देवदत्ता तयाधुना 1 वैद्यस्येवागतियुक्ताऽटांगवैद्यकर्वेदिनः ॥ ३०॥ ततस्तदीयविज्ञप्तिमङ्गमा
अंगमा विदन् । पुनीहि मा समागत्य, गृहानस्याः पुनीहि च ॥ ३१ ॥ युक्तियुक्तं तयेत्युक्तं, कर्ण्यमाकर्ण्य वामनः । गुणैरवामनः
पाह, निरुत्साह वाकृती ।। ३२ ॥ गणिकासङ्गमोऽमानमानग्लानिविधायकः । न मानचित्तवित्तस्य, मानसे मम रोचते ।। ३३ ।।
यया प्रियाय कस्यापि, वक्ष्या नो काश्यपीच यत् । वान पुण्यधनसंयुक्तान्, संत्यज्य रमते परैः ॥ ३४ ॥ मास्वदीश्वरलोकेश
इपीकेशप्रचेतसः। हित्वा परान् फुचेलोऽपि, वेश्यानां धनदः प्रियः ॥ ३५ ॥ न कुलेन कुलीनानां, न कलाभिः कलावताम् ।
न गुणेर्गुणिनां वश्या, बेश्या पित्तन केवलम् ॥ ३६ ॥ सत्काव्यशुद्धिकतार, इस साधारणखियः । अर्थहीनं परित्यज्याश्रयते
सार्थक पदं ।। ३७ ।। तेनेत्युक्तेऽत्रवीन कुब्जा, सत्यमजनुरोदृशम् । रज्यते सामिनी नस्तु, कलारति कलावती ॥ ३८ ॥
सगुणेन त्वयाऽऽरं, तस्या निजमनामृगम् । प्रत्यानेतुमह प्रैपीत् श्लेपणीयापरं मनः ॥ ३९ ॥ देव ! त्वां देवगन्धर्वगर्व-
सर्वस्वतस्करम् । स्वामिनीचित्तचौर च, ग्रहोप्यामि पलादपि ॥ ४० ॥ तामित्युक्ताती रुष्ट, इवायमनपायधीः । आस्फाल्य
सरलीचफे, सघो विद्याप्रयोगतः ॥ ४६॥ सा स्वमन्यादृशं वीक्ष्य, विस्मयस्मयमन्दिरा । मेने जन्मान्तरं प्रासं, तद्विज्ञानसु-
वेपसः ॥ ४२ ॥ पूजाचिकीरिव न्यस्य, पदस्तस्य शिरोऽम्युजम् । आनन्दाभुजलैः स्नान, कुर्वतीवाथ तं जगौ ॥ ४३ ॥ पूर्व
पद्धो विधाता मा, कुम्जाको प्रकरोऽकरोद । नचैन वेधसाऽहं तु, भपता सरलीकता ॥४४॥ हन्ताऽहं तादृशी चक्र, त्वयाऽमिनव-
वेधसा । प्रत्येीच स्वामिनी नैव, यथा मे शपधैरपि ॥४५॥ भवन्तं प्रेपिताऽऽहातुं, प्रजन्ती त्वां विनाऽधुना । रूपेणान्याशी-
॥२५॥

·।
Part44
प्रमज्या
थीप्रपुः
सीपत्तो
मनुष्य-
दुलेभताया
दृष्टान्तः
॥२६॥
पेश, प्रवेशमपि नो लभे ॥ ४६ ॥ तद्विषायार्य! किङ्कयां, दयामय ! दयां मयि । प्रसद्याथ समागत्य, मां प्रवेशय वेश्मनि
॥ १७ ॥ निर्यन्धेन तयेत्युको, न्यस्तवाहुः सुबाहुना । गृहीत्वा स गृहं नीतः, पुरोभूय प्रवेशितः ॥ ४८॥ तां वीक्ष्य विस्मि-
वा देवदना प्राह इलेऽसि कासाथ वामनवृत्तान्तमाख्यान्ती सर्वमाख्यत ॥ ४९ ॥ अगण्यषुण्यलावण्यं, वामनं वीक्ष्य तं
मुदा । तयाकर्ण्य सकर्णा साऽदापयच्चारु विष्टरम् ।। ५० ।। निविष्टो विष्टरे तस्मिन्नयं मुस्मितया तया। उक्तस्तां मधुरालापै-
इचईतहदं व्यधात् ॥५१॥ तदा चैणिक एकोऽवागत्य चीणामवादयत् । तुष्टा तुष्टाव तं देवदत्ता त्वं साधु साधु भोः ॥५२॥
मूलदेयोऽमददहो, जानात्युन्जयिनीजनः । अतीवपुण्यनैपुण्यः, सुन्दरासुन्दरांवरम् ॥ ५३ ॥ देवदत्ताऽऽह किं क्षुणमत्र ? प्रोवाच
वामनः । वशेऽशुद्धे सगर्भाया, तंत्र्यां क्षुण्णं खियामिव ॥ ५४ ॥ कथं ज्ञायत इत्युक्ते, तया स प्राह दर्शये। चीणामथार्पयद्वीणा-
वादकस्तस्य विस्मितः ॥५५॥ वंशान्तः कर्करं तन्त्रीमध्यात् केशं च सोऽकृपत् । ततः समारचय्यैपोऽवीणयच्च प्रवीणघीः ५६॥
देवदत्ता तदायत्तचिचाऽभूत् सपरिच्छदा । करिणीव सदाऽऽरायस्वभावा मौनमाश्रयत्।।५७॥ तद् वीक्ष्य स्तब्धकर्णी च, घूर्णमानौ
च विस्मिती । गणिकावैणिको विश्वकर्माऽयमिति दध्यतः ।। ५८ ॥ गणिका वैणिकं प्रीता, सम्पूज्य व्यसृजत् ततः । भोजना-
यसरेऽभ्यर्णेऽभ्यघाश निजटिकाम् ॥५९॥ हलेऽङ्गमर्दमाहूय, समै धावागुभावपि । शरीरसज्जनं सद्यो, मज्जनं कुर्वहे यथा॥६०॥
अनुमन्यस्व मामेव, यथाऽभ्यंग करोम्यहम् । इत्युक्त मूलदेवेन, सोचे जानास्यदोऽपि किम्? ॥६१।। स प्राह नैतज्जानेऽहं, जाना-
नान्ते स्थितः पुनः । अथ चम्पकतैलेनाम्यंगमभ्यंगमादधे ॥ ६१ ॥ सुखयत्नयभंग तां, छविमासास्थिरोमसु । चक्रे हृतहृदं वित्त,
हृदन्तः सा त्यनिन्तयत् ।। ६२ ॥ विजानाति शयोऽस्याहो, करयोदुताऽन्यहो । छन्नवेपस्वदेका स्यात्, कोपि सिद्धः पुमान्
॥२६॥

·मनुष्य- दुर्लभतायां स्वम- दृधान्तः भीप्रघु: सीमापा ॥२७॥ ध्रुवम् ॥६३।। अयामनं गुणरेनं, मन्ये कपटवामनम् । ध्यात्वेति देवदचाऽस्य, देवस्येवापतत् पदोः ॥६॥ अयोचं च महाभाग, गुणरस गरिमैः । ज्ञानोऽस्त्युत्तममर्यस्त्वं, प्रतिपने च वत्सलः ॥ ६५॥ दाक्षिण्यावारपारच, तदात्मानं प्रदर्शय । रूपे तवाह- मुरकाऽस्मि, योगिनीय परात्मनि १६६॥ तन्निर्यन्धानिजास्यस्थामाकृष्य गुटिकामथ । मूलरूपधरो मूलदेवो देवोपमोऽभवत् ॥६७॥ माधाद् वीक्ष्य कलावन्तं, ते भास्वन्तं च तेजसा । दर्शवदर्शनीय सा, प्राज्ञमान्यममन्यत ॥ ६८ ॥ तं यथाकामरूपं च, कामरूपं च वीक्षितम् । सहसाक्षत्वमेच्छच्चापतच्च पदयोः पुनः ॥६॥ महाप्रसाद इत्युक्त्या, स्वयमभ्यज्य तं ततः। समं स्नात्वा च भुक्त्वा च, दुहले पर्यधापयत् ॥ ७० ॥ अजल्पच्च विनेक यां, नापरेण नरेण में । केनाप्यरजि द्रज्यं, मानसं मानसंभूतम् ।। ७१ ॥ तत् सत्यं दृश्यते केनै फैन साफ न संकथा। विरलं मानुपं चिसस्यामंदानन्द कृत् पुनः ॥ ७२ ॥ त्वयोपरोधशीलेन, तन् मदीयानुरोधतः । रम्ये इम्पै समागम्य, विथम्यमिह सर्वदा ॥ ७३ ।। मूलदेवोऽवदद् गुण्ये, गुणशे गुणरागिणि! । विदेशे निर्द्धने चास्मादशि स्नेहो हि न स्थिरः ॥ ७४ । प्रायः कार्यवशादेव, स्नेहः सर्वस्य जायते । कार्य सर्व धनेन स्यान्निर्धनेन न किंचन ॥७५ ॥ सोचे देशः परः स्वो वा, सत्पुंसां नैव कारणम् । न मुञ्चत्यम्युधित्यक्तं, पाञ्चजन्यं हरिः करात् ॥ ७६ ॥ असारेऽर्थे च दक्षाणां, न रागः स्याद् गुणेषु तु । सद्भायः सबनानां हि, कोटिकोटिमुपैति यत् ॥७७) प्रार्थना सर्वथाऽप्ये- नामनुभन्यस में ततः ।. तन्मतेऽथ तयोर्जी, संयोगः स्नेहनिर्भरः ॥ ७८ ॥ देवदत्ताऽन्यदा रंगभूमौ नृत्या नृपाप्रतः । पटह पटुमिः पातेलदेवस्त्ववादयत् ॥ ७९ ॥ पुटरंगवशात्तुष्टो, विचारधवलो नृपः । अदत्त देवदनायै, वर न्यस्तस्तयाज्य सः ॥८॥ मूलदेवः पुन तव्यसनाद्वसनान्यपि । हारयन् प्रियया याचा, प्रोचे सानुनय तया ॥ ८१ ॥ तव राकाशशाकस्याङ्क इस व्यसनं ॥२७॥ +-*-

·मनुष्य-
दुळेभतायां
--
त्री
प्रवज्या०
श्रीप्रद्युः
मीयवृसौ
दृष्टान्तः
॥२८॥
प्रिय ! । निधानं बहुदोषाणां, परित्यक्तुं हि युज्यते ॥ ८२ ॥ इदं हि विघ्नो धर्मस्य, शौचलजार्थनाशनम् । सत्यशत्रुः पितृ-
प्रातृमातृमित्रादिमोपकृत् ।। ८३ ॥ न देवो न गुरुयंत्र, वियेको न मनागपि । लोकद्वयप्रणाशश्च, तद् द्यूतं देव! मा वह ॥ ८४ ।।
इत्युक्तोऽपि न स त्यक्तुं, शक्तस्तदभवद्रसात् । व्यसने झुपदेशो न, मन्त्रो विप इवोद्भटे ॥ ८५॥ इतश्च निश्चलप्रेमा,
तस्यामचलसार्थपः । मूलदेवोपरि द्वेष, वहँछिद्राणि मार्गति ॥ ८६ ॥ तदीयशंकया मूलदेवस्त्ययसरं विना । नायाति सदने
वस्याः, परायत्ता हि तेन सा ॥ ८७ ॥ जनन्याऽथ निजन्यायसदृशं शिक्षिता सुता । अचलं श्रीदमादस्त्व, मुञ्चामुं चार्थवर्जितम्
॥८८॥ सा प्राह नाहमेकान्तादम्ब ! द्रव्यानुरागिणी । गुणानुरागिणी त्वस्मि, सोचे के कितवे गुणाः ॥ ८९ ॥ देवदत्ताव-
दौरी, दाक्षिण्याब्धिः कलानिधिः । प्रियभापी विशेषज्ञः, कृतज्ञो गुणरागवान् ॥९० ॥ अतोऽहं न त्यजाम्येनमकाप्येनाम-
चौधयत् । अनेकविधदृष्टान्तैर्गुरुः शिष्यमिवोत्कटः ॥ २१ ॥ निर्यामं यावके प्रान्तमिक्षौ पुन्ने च कृत्तकाम् । सा कदम्बा कदम्यं
च, चन्दने याचिते ददौ ॥ ९२ ॥ प्रत्यूपे प्रेरिता धूपवेला देवानुमानतः । (श्रेष्ठो तमः प्रियतमस्तव त्वं तं तु नोज्झसि ॥ ९३ ॥
दध्यौ च देवदत्तेयं, वृद्धा गृद्धा ध्रुवं धने । स्पष्टांस्तानिति दृष्टान्तान् , दत्ते मत्तेव मूढधीः ॥ ९४ ॥ अन्यदा सा तयेत्युक्ता,
याचस्वेर्धा किलाचलम् । तदाख्याते च स प्रैपीदिक्षुभिः शकटं भृतम् ॥ ९५ ॥ यत् प्रैपीक्षभरस्तेन, तदहं करणी कथम् ? । सुता
योक्ते जगादाम्बा , स ादारमनाः सदा ॥ ९६ ॥ सर्वस्य परिवारस्याचारितप्रसरं हि सा । दास्यतीति धिया तेन, सुधियां
प्रैष्यनो भृतम् ॥ ९७ ॥ ततश्च माधवीमूचे, देवदत्ता हले ! वच । मूलदेवाग्रतः श्रद्धां, मर्दायामिक्षुभक्षणे ॥ ९८॥ तयाऽ
ख्याते गृहीत्वक्षुयष्टी द्वे तक्षति स्म सः। कृत्वा द्वधंगुलखण्डानि, पर्याणि प्रोज्झ्य सर्वथा ॥ ९९ ॥ चातुर्जातकवर्णेन, मिश्री-
॥२८॥

·प्राच्या श्रीप्रएः भीमापा मनुष्य दुर्लभतायां स्वाम- हटान्तः हरयासिलान्यपि । करेणापियास्याथ, मनार भिया न कण्टकैः ॥ १०॥ शरायद्वयमानीय, कुलालनिलयादयम् । एकं भुषा सदाज्यनाराय यां प्राहियोगतः ॥ ११॥ विशेषकम् ।। अचलप्रहितानिन , भिक्षूनिव गृहाङ्गणे । लठतः स्पृशती VRi. अरमाने प्रविगेरा सा ॥ १०२॥ पिम्पादियापिवासस्थादुरसार्याच्छादनं ततः। शराचसम्पुटं तस्या, निकटं प्रकटं यभार ॥१०॥ पर्बमानमुपाऽऽवाग, गगानबर्ग न सत् । देवदसाऽवदत्तामाहूगाम्यां दर्शयंत्यदः ॥ १०४ ॥ नराणा- मन्तर पमततो गुणरागिणी । भगाऽपिन्यभात्यरातीरोग न त्यजत्यमुम् ॥१०५॥ फरोम्युपाये मेन, फामुको गामुको भवेत् । राममे विदेशाग, स मा पिरविरम् ॥१०६ ॥ निरि विपिन्गेति, प्रोने प्रशापताऽपलम् । गुप्तस्त्वमेधि मेधारीन । मातीकासिताम् ॥१०॥ पापियो देयोऽध, स्वगाऽभ्येत्ग भटैः सह । विमाननीयो देशेऽपि, न ययात्र पसलसी ॥ १०८ ॥ सभास्भेऽस्मिन् मूतदेवमात देवदाया। गिनी कपटे पक्षी, सार्थेशस्य न्यवेदगत् ॥ १०९ ॥ तस्मिन्न- फरमादागा, सभटः साकमुत्कदैः । सातुल्यं दधती शल्गं, पल्मकाः प्रियं न्यधात् ॥ ११०॥ विशाय च पन्यके, निःश- फेन स्वागतः । उपानिक्षदर्ग दक्षा, प्रोगे र गणिकामिति ॥ १११ ॥ रुप स्नानसामानी, पेरया प्राईवमस्त्विति । उत्तिष्ठता- गाणे, पगाशे परिणाप ॥ ११२ ॥ अपोपदपला समे, घोडा गदिभैरहम् । परौः खद्गास्थितोऽभ्यक्तः, स्नातभैतत्ततः ॥ ११३ ॥ सर्भ पिनगते श्याप्रोक्त शोनेऽगतः पुन: 1 दागे तूलीदुरुलाध, सुपिर रुचिरं परम् ॥ ११४ ॥ कुदिन्या त्वे- | Himmin, या स्थितोऽपि सः । अभ्यंग्योरिता रागा, तपिश जलेरपि ॥ ११५ ॥ पतिता मूलदेवस्योपरि स्नाना- I TI पदेपद पागा, स्नेहस्पेष जलाजातम् ॥ ११६ ॥ अचला सापयामास, स्नाननीरेण तवप्रियाम् । प्रेमश्रीदेव- ॥२९ ।।

·श्री
अत्रज्या
श्रीप्रद्यु:
नीयवृत्ती
मनुष्य
दुलेमताया
स्वम-
दृष्टान्तः
॥३०॥
दत्तायास्तत्राशुष्यत्तदाऽद्भुतम् ॥ ११७ ॥ अधास्थे मूलदेवेऽथ, भृतेऽखिलमलांभसा । कुट्टिनी संज्ञयाऽभ्येयुभेटाः प्रकटहेतयः
॥ ११८ ॥ मूलदेवं गृहीत्वा च, व्यालाल इव द्विपः गर्जन्नुवाच पश्यास्ति, कश्चित्ते शरणं यदि ॥ ११९ ॥ सोऽथ स्वं
वेष्टितं मत्वा, वैरिभिनष्टचेतनः । निरायुधं च प्रोचे तं, कुरु स्वरुचितं ननु ॥१२०॥ अचलोऽचिन्तयत् कश्चिदयं हि पुरुषोत्तमः ।
आकृत्या ज्ञायते कस्य स्खलितं न भवे भवेत् ॥१२१॥ उक्तञ्च का सुखी नित्यं?, कस्य लक्ष्मीश्च निश्चला । स्खलितं कस्य न
स्यात् कः, खण्ड्यते नैव दैवतः ॥१२२॥ ध्यात्वेत्यूचे भवानेवंविधाऽवस्थास्थितो मया । अमोच्यहं त्वया मोच्यस्त वाद् व्यसने
सति ॥ १२३ ॥ द्विधाऽप्युत्तीर्णनीरोऽसौ, निर्गतो मन्दिराद् द्विधा । सस्नौ स्पृष्टांत्यजेनेव, सचेलः सरसोऽन्तरे ॥ १२४ ॥
दध्यौ च मान्ययं मानम्लान्या अग्लानमानसः । गत्वोपायं कचित् कुर्वेऽमुं प्रति प्रविविप्रिये ॥ १२५ ॥ मित्रेषु नोपकुर्वति, नाप-
कुर्वति शत्रुषु। ये नराः केन राजन्ते, ते मानं मानशालिपु ? ॥ १२६ ॥ ध्यात्वेति समयज्ञोऽयं, भिक्षया प्राणवृत्तिकृत् । दुःख-
चार्द्धितटं चेन्नातटं प्रत्यचलत्ततः ॥ १२७ ॥ पर्यटॅश्चाटवीमेकां, प्राप द्वादशयोजनीम् । विशनिःशम्बलो निःसहायथास्यां व्यचिं-
न्तयत् ॥१२८॥ यदि कश्चित् द्वितीयः स्यात् , सहायो वचनेऽपि हि । सुखादुत्तीर्यते तेन, साई विपदं चाटवीम् ।। १२९ ॥
इति घ्यायति तत्रागादर्शनीयाकृतिः क्षणात् । ब्राह्मणप्टकजात्तीयः, शबलस्थगिकां दधत् ॥ १३० ॥ पृष्टस्तेन व याताऽसि
द्विजः प्रोचेऽटपेस्तटे । परे वीरनिधानारव्यं, ग्रामं गन्ताऽस्मि सुन्दर ! ॥ १३१ ॥ त्वं क गंताऽसीति पृष्टेऽपरो नातटं जगौ ।
द्विजो जगाद तद्देहि, यावोऽथ चलितावुभौ ॥ १३२॥ अहो यामयुग यद्भयां, ताभ्यां दृष्ट सरोवरम् । क्षणं विश्रम्य ते मार्गे,
च्छायायां गतमान्तिके ॥१३३॥ मृष्ट्या करक्रमं छायाशालिपालिट्ठमश्रिते । अपरेऽच्छोटयदृक्कवाडवः शम्बलस्थगीम् ॥ १३४ ॥
॥३०॥

·भी प्रवज्या० श्रीप्रयुः नीयवृत्तों मनुष्य दुर्लभतायां स्वम- दृष्टान्त: न तथा ॥३१॥ आकृप्य भस्त्रिकामध्यात् , सक्तुमारक्तमानसः। कांस्यपाने जलेनाद्रीकृत्यारेभे च खादितुम् ॥ १३५॥ अचिन्ति मूलदेवेन, ग्रामणा जातिरीदृशी । प्रायः क्षुधाप्रधानैव, पवादास्यति में ततः ॥१३६ ॥ भट्टस्तु भुक्त्या बद्घा च, स्थगिकामभवत् पथि । परोपराहे दातेति, ध्यायत्रनुजगाम तम् ॥१३७॥ तदाप्यदत्ते कल्येऽसौ, दास्यतीत्याशया ब्रजन् । शिश्याते ते निशीथे न्यग्रो- घस्यादतोऽधनः ॥ १३८ ॥ तथैव प्रस्थितौ प्रातः, पुनर्मध्यंदिने स्थितौ । तथैव बुभुजे टको, मूलदेवाय न त्वदात् ॥ १३९ ॥ द्वितीयेऽथ दिने दध्यौ, मूलदेवोऽय वाडवा । सकून् दास्यति निस्तीर्णप्राया यद्वर्त्ततेऽटवी ॥ १४० ॥ तस्मिन्नपि दिने स्पेन, मुस्वा भस्रामुखं द्विज । मूलदेवमुखेनामा. वपन्धे दृढबन्धनैः ॥ १४१ ॥ अटव्यां धनं चैकं, तस्य श्रीण्यपराण्यपि दुदुवुश्चित्तं, यथा द्विड् मानलम्पटम् ।। १४२ ।। त्रुटितायामथाटव्यामद्रवद् विषथे द्विजः । मम ग्रामस्य मार्गोऽयमय बेनातटस्य च ॥ १४३ ।। मूलदेवोऽवदद्भद्रायातोऽस्मि त्वत्प्रभावतः । मम त्वं सुहृदेवाथ, ममाख्यामपि विद्धि भोः! ॥१४४ ॥ तन्मयापि कदाचिच्चेत्, कार्य किमपि सिध्यति । चेन्नातदं तदाऽऽगच्छेः, किञ्च ते नाम ? सोऽप्रदत् ।। १४५।। पित्रा सद्धड इत्याख्या, दचाऽन्येन जनेन तु । मम निर्धणशम्भेति, मूलदेवः स्मितस्ततः ॥ १४६ ॥ गतेऽस्मिन् मूलदेवोऽथ, ग्रामे वसति कुत्रचित् । मिर्धा प्रविष्टः कुल्मापान, भान्त्वा भ्रान्त्वाऽऽप नापरम् ।। १४७ ।। गच्छंश्थाभिसरः शुष्फदेहं गेहं तपःश्रियाम् । अपश्यन्मुनि- मायान्तमेकं मासिकपारणे ॥ १४८ ॥ अचिन्तयच धन्योऽस्मि, यदस्मिन् समये मया । मुनिः कल्पतरुदृष्टोऽसमुद्भुततरौ मरी ॥ १४९ ॥ अब चैप दरिद्रस्योकस्यष्टापदवृष्टिवत् । जनंगमगृहे मत्तमतगज इवागतः ।। १५० ॥ किं चैप दशभिर्धर्मः, पात्रं रत्न- प्रयाधिपः । सर्वसंगपरित्यागी, सुपात्रं हि महामुनिः ॥ १५१ ॥ विन्यस्तमीहशे क्षेत्रे, वस्तुसस्यं कुटुम्बिना । सिक्तं भावाम्भ- ·ESS मनुष्य- दुलेमताया श्री प्रवन्या श्रीप्रघु- नीयवृचौ दृष्टान्तः ॥३२॥ साऽनन्तफलं लोकद्वय भवेत् ॥ १५२ ।। मासोपवास्ययं मेऽद्योपवासत्रयपारणे । पारणायापतत् भाविकल्याणमणिमिद् ध्रुवम् ॥ १५३ ।। मापान् ददे तदेतस्मै, ग्रामो ह्ययमदायकः । कतिष्यपि गृहेष्वेप, महात्मा हि यतो ब्रजेत् ॥ १५४ ॥ अहं पुनभ्रमि- प्येऽस्मिन्, ग्रामोऽस्त्यन्योऽप्यदरतः । तत्र लप्स्येऽर्पयाम्यस्मिस्तत् कुल्मापानकल्मपे ॥ १५५ ॥ ध्यात्वेवि दर्शितास्तेन, ते नवेन मनिं प्रति । साधुव्यादिसंशुद्धि, ध्यात्वा दधे च पात्रकम् ॥ १५६ ॥ प्रवर्द्धमानभावस्तानदादित्यपठत्तथा । धन्यानां पुरु: पाणां स्युः, कुल्मापाः साधुपारणे ॥ १५७ ॥ तदा नभःस्थिता साधुभक्त्या देवीत्युवाच तम् । मूलदेव ! त्वया साधु, कारित साधुपारणम् ।। १५८ ॥ प्रार्थयस्व ततः श्लोकार्टून यत्तव रोचते । सोऽयाचदेवदत्तां च, राज्यं चेमसहस्रभृत् ॥ १५९ ॥ देव्यूचे वत्स ! निश्चितस्तिष्ठावरयं भविष्यति । तवेदमचिरादेव, मुनिपादप्रसादतः ॥ १६० ॥ भूलदेवस्तथेत्युक्त्वा, नत्या च मुनिपुंग- वम् । निवृत्तोऽथ मुनिर्गत्वोद्याने पारणकं व्यधात् ॥ १६१ ॥ मुनौ सर्वस्वदानेन, तदाऽनेन समोऽस्तु कः ? । मुनिनाऽपि च यो भिक्षामादायादात् महीशताम् ॥ १६२ ॥ अमन्नन्यस्तु लब्ध्वाऽन्यमिक्षां विक्षोभवर्जितः । भुक्त्या चेन्नातटं प्राप्तः, सुप्तो देश्यकुटौ स्फुटम् ।। १६३ ।। चरमे यामिनीयामे, स्वपश्यन्मुखे विशत् । यामिनीकामिनीस्वर्णकुण्डलं चन्द्रमण्डलम् ॥ १६४ ॥ कोऽपि कार्पटिका स्वमे, तीक्ष्योन्योऽन्यमाख्यत । ते व्याख्यन् घृतखण्डाम्यां, मण्डकं लप्स्यसेऽद्य यद ॥ १६५ ॥ परमार्थ न जानन्ति, स्वमस्यतेऽल्पमेधसः । ध्यात्वैति मूलदेवेन, न स्वस्वमो निवेदितः ॥ १६६ ॥ द्रमकस्तु स भिक्षायां, समच्छादनपर्वाण । लब्ध- वान् घृतखण्डाभ्यां, मण्डितं प्रौढमण्डकम्।।१६७॥ मूलदेवः पुनर्गत्वाऽऽरामं चारामनायकम् । कुसुमोच्चयसाहाय्यादार्यधीः पर्वतो. यपत् ।। १६८ ।। तस्मादास्यति (दांदाय') पुप्पाणि, फलानि च शुचित्वमाक् । स्वभाध्येतुः सुधीर्धाम, जगाम च ननाम ·S श्री प्रव्रज्या श्रीप्रधुः नीयषुत्तो मनुष्य दुलभतायां दृष्टान्तः ॥३३॥ ॥ १६९ ॥ तेनैष बहुमानेनामाष्य पृष्टः प्रयोजनम् । जगाद योजितकर, स्वप्नव्यतिकरं च तम् ।। १७० ।। उपाध्यायः प्रमुदिता, 'प्राह स्वमफलं तव । आख्यास्ये सुमुहूर्तेऽहमद्यास्माकं भवातिथिः ॥ १७१ ॥ इत्युक्त्वा स्नपयित्वा च, प्रवाणी निष्प्रवाणधीः ।। परिधाप्य च दैवज्ञस्तं नृपवदभोजयत् ॥ १७२ ॥ उक्तः श्लोकोत्तरं नैमित्तिकेन च स सादरम् । पुत्री प्राप्तवरामेतां, कुलोवह ! ममोह ॥१७३॥ मूलदेवस्ततोऽवादीत , तात ! जामातरं कथम् । अज्ञातकुलशीलं मां, करोपि नीतिवर्जितम् १ ॥ १७४ ॥नैमि- तिकोऽवदद्वत्स ', ज्ञातं तव कुलादिकम् । आचारेण यदाचारः, कुलमारच्याति देहिनाम् ॥ १.५॥ किञ्च कौस्तुभतेजोवच्चम्प के सुरभित्ववत् । सुधामाधुर्यवच्च स्यात् , सतां शीलमकृत्रिमम् ॥ १७६ ।। निष्फलंक कुलं कर्तुं, निष्कलंका गुणाः क्षमाः 'तानृते त्वन्तेनैव, कुलेन विमलेन किम् ? ॥ १७७ ॥ तन्मदीयमिदं सद्यः, प्रतिपद्यस्व भापितम् ! महांस्त्वं महतो व्यर्था, प्रार्थना हि न जायते ॥ १७८ ॥ इत्युक्त्वा मूलदेवेन, स सुतां पर्यणाययत् । आख्यच्च सप्ताहोरात्रमध्ये भूपो भविष्यसि ॥ १७९ ॥ देवताऽऽदेशवः स्वमस्वप्नपाठकवाक्यतः निश्रिक्ये स नृपत्वं स्वं, स्वमिव त्रिः परीक्षितम् ॥ १८०॥ तुष्टस्तत्र सुखं तिष्ठन् .. स स्वभाव सप्तमेऽहनि । पुरावहिर्गतः सुप्राथम्पकस्य तरोस्तले ॥ १८१ ॥ इतश्योपरते तयापुत्रे धात्रीधये रुजा । अमुश्चन् पञ्च दिव्यानि, पार्थिवाधिकृताः पुरि ॥ १८२ ॥ तानि भ्रमं भ्रमं पुर्या, बहिर्ययुः परिभ्रमम् । सुप्तं चम्पकमूले च, मूलदेवं व्यलोकयन् ॥ १८३ ॥ तं विलोक्यापरावृत्तच्छायं दैवतभावतः । दिव्यानि तत्र पञ्चापि, कौतुकादिर तस्थिरे ॥ १८४ ॥ अप्यूजिते गजो गर्जन, यो हेपारवं व्यधात् । गारेणाभिषिक्तथ, चामराम्यां च वीजितः॥१८५॥ छत्रेण विहितच्छाये, जावे जयजयारवे । गजेन स्कन्धमारोप्य, स्वयं पुयां प्रवेशितः ॥१८६॥ युग्मम् ॥ ऊचे नभास्थया देन्या, चैवं सर्वकलानिधिः । नाम्ना विक्रमराजोऽयं, राजा

·ܒܝܝ
मनुष्य
दुलेभतायां
प्रमज्या
भीमपुर
सीयागो
दृष्टान्तः
॥३४॥
देवप्रभावमाक् ॥१८७|| दुष्टानां शासकस्यास्य, शासने यो न वर्त्तते । तस्याहं न क्षमामीति, प्रोच्य देवी तिरोदधे ॥ १८८ ॥
युग्मम् ॥ तवय मन्त्रिसामन्तपुरोधःप्रमुखो जनः । सर्वोऽप्याज्ञाविधेयोऽस्यामिपेकं प्रवणो व्यधात् ।। १८९ ॥ दानेन गृहिरत्नेन,
सघोऽप्युप्तं फलेग्रहि । राज्यं सेमसहसं स, मुनक्ति व्यक्तशक्तियुम् ।। १९० ॥ सत्यां पाणिगृहीत्या स, राज्ये प्राज्ये च सत्यपि ।
नाभून्मोचयितुं शक्तो, देवदत्ताधृतं मनः॥१९१।। विचारधवलाभिख्येनावन्तिपतिना ततः। व्यधादुज्जागरं प्रेमसागरं प्राभृतेन्दुना
॥१९२।।इवय तादृशीं दृष्ट्या, मूलदेवविडम्पनाम् । देवदत्ताऽचलेऽतीवोत्तीचित्ताजगाद ताम् ।।१९३॥ वेश्याऽहं न तु पत्नी ते,
वयापि हि गृहे मम । यदेवं कुरुपे तन्न, धार्यः खेदो मदर्थिना ॥ १९४ ॥ उक्वेति गत्वा नत्वा च, विज्ञा व्यज्ञपयन्नृपम् ।
परेण तेन मे नाथ !, प्रसादः क्रियतामिति ।। १९५ ॥ याचस्वेति नृपेणोक्ते, देवदत्ताऽवदत्ततः । मूलदेवं विना नान्य, आयोज्य:
पुरुषो मम ॥ १९६ ॥ अचलो गृहमागच्छनिषेध्यश्च नृपोऽवदत् । भवत्येवं पुनः कोऽयं, वृत्तान्तः १ कथयस्व मे ॥ १९७ ॥ ऋजु-
स्वजनकस्याथ, मूलदेवस्य वैरतः । अचलद्वेपिणी सर्व, वृत्तान्तं माधवी जगौ ॥ १९८ ॥ क्रुद्धो नृपः समाहाय्यावदद्रत्ने इमे हि
मे । यद खलीकुरुपे तत् त्वं, नृपः ? किं वस्तुनिष्कप ! ॥ १९९ ॥ अधुना शरणं कस्ते, मयि प्राणप्रणाशके १ । वेश्याऽऽह किं
गुनाऽनेन, हनैनं विमुञ्चत ।।२००॥ नृपः प्राह गिराऽमुप्या, मुक्तोऽस्यानीय तं त्वया । प्रवेष्टव्यमिहेत्येप, प्रणम्य निरगात् पुरः
॥ २०१ ।। अप्राप्तमूलदेवोऽयं, स्वया न्यूनतया तया । गतः पारसकूलं स, पोतं भृत्वा क्रयाणकैः ॥ २०२ ॥ वृत्तान्तं मूलदेवस्वं,
चरैर्मत्या सुसश्चरैः । प्रेयस्यै प्रेपयल्लेखं, प्राभृतं च नृपं प्रति ।। २०३ । स्वस्ति घेनातटान्मूलदेवः सर्वसहाधिपः । प्राप्तविक्रम-
राजाख्यो, देवतायाः प्रसादतः ॥२०॥ उज्जयिन्यां देवदत्ता, प्राणेभ्योऽपि प्रिया प्रियाम् । स्तनोपपीडमाश्लिष्य, समादिशति
॥ ३४॥

·भी
प्रवज्या०
श्रीप्रधुः
नीयवृत्ती
मनुष्य-
दुलेमताया
दृष्टान्तः
॥३५॥
सादरम् ।।२०५॥ कुशलं में त्वयाऽपि स्व, विज्ञप्य कौशलं प्रिये! । कार्य चाहं पात्रदानाद्भवेऽप्यत्र नृपोऽभवम् ॥२०६॥. यव दान
मुनेर्दत्तं, तबल्या देवता मम । तुष्टा वरं वृणु प्रांह, याचिता च मयेति सा ॥२०७॥ इभकुम्भस्तनी त्वं च, राज्यं चेभसहस्रयुक् ।
ददौ लावं मया राज्यं, त्वां विना ध्वान्तनृत्तवत् ॥ २०८ ॥ मत्वेति नृपमापृच्छयागत्य राज्यं सनाथय । त्वत्प्रतिज्ञातनिहायैव
राज्यमभूदिति ॥ २०९ ।। लेखमेपाऽनिमेषाक्षी, वक्षिमाणा क्षणे क्षणे । न तृप्यति स्म सद्वर्ण, साक्षात् प्रियसमागतम् ।। २१०॥
स्नानभोजनवखापैः, प्रियसन्देशहारकम् । अमानमानसप्रीतिस्तं सन्मानयति स्म च ॥२११॥ सोऽथ गत्वा नरेन्द्रस्याप्युपायनमुपा-
ययत् । स्वस्वामिवाचिकं वाचि, करोति स्म तथेदृशम् ॥२१॥ देव! श्रीमूलदेवस्त्वां, नृपीभूतो वदत्यदः । देव प्रसघ मे देवदत्ता
सत्याकरोत्विति ॥ २१३ ॥ तदीयं राज्यमप्येतद्देवदत्तेति किं नृपः (पुनः)। इत्युक्त्वाऽऽहाय्य तामाख्यद्, दूतसद्भूतभापितम्
१२१४॥ महाप्रसाद इत्युक्वा, सां किरीट्यकरोत् करौं । तां नृपः प्रमनाः प्रैपीहास्या परिघृतां ततः ॥२१५।। वेत्रातटं समायाता,
महर्दया च प्रवेशिता । नराधिपेन यत्तस्य, सर्वस्वं जीवितं च सा ॥२१६॥ तयोर्नरेन्द्रयोः प्रीत्या, राज्यमेकनिवाभवत् । निर्भरं च
प्रेम देवदत्ताविक्रमराजयोः ॥२१७॥ मूलदेवनृपः सार्द्ध, तया सुखनिमग्नधीः । बभूव चैत्यचिम्पादिविधानार्चनतत्परः ॥ २१८ ।।
इतथागण्यपण्यायोऽचलः पारसकूलतः । पेन्नातटं नटं प्राप्तोऽपृच्छत् पृथ्वीशनाम सः || २१९ ॥ राजा विक्रमराजोत्र,
शक्रविक्रमसंक्रमः । ज्ञात्वेति भाजनं रत्नसम्भृतं प्राभृतं व्यधात् ।। २९० ॥ नत्वा नृपं निविष्टोऽयं, विष्टरे तेन दापिते ।
स राज्ञा प्रत्यभिज्ञातो, नाचलेनाचलापतिः ॥ २२१ ।। नृपोऽपृच्छत् कुतः प्रेष्ठिन्!, सोचे पारसकूलतः । अथ ताम्बूलवखाधैर्नृपस्तं
पहमानयत् ॥ २२२ ॥ स प्राह प्रेष्यतां देव!, कोऽपि पण्यं निरूप्यते । स्वयमायामि राज्ञोक्ते, प्रसाद इति सोऽवदत् ॥ २२३ ॥
॥३५॥

·श्री प्रमज्या० श्रीप्रघु नीयपूची मनुष्य- दुलेमताया स्वम- दृष्टान्तः विद्वेषिकलकालोऽयं, तर पंचकुलान्वितः । गूढकोपी ययौ गोपोऽन्तरप्राप्ताशुशक्षणिः ।।२२४॥ चन्दनागुरुमजिष्टाशंखपूगफलादि- फम् । वेन पश्चकुलाध्यक्षं, दर्शितं स्वक्रयाणकम् ।। २२५ ॥ एतदेतापदेवेति ?, राज्ञोक्तं सोऽवदद्धवम् । राज्ञा पञ्चकुलं प्रोचेऽर्द्ध- दानीक्रियतामयम् ॥२२६।। समक्षं मम सर्व तत्तुलायां तोल्यतां पुनः । तस्यान्तश्वाल्पमूल्यं च, बहुमूल्यं विभाव्यताम् ।। २२७ ।। पदप्रहारतद्वारशल्यवेधैव लक्षितम् । मजिष्ठास्थानमध्यस्थं, रूप्यविद्रुमादिकम् ॥२२८॥ तत्पाटने च तद् दृष्टं, रुष्टोऽथ नृपति- जंगौ । निजानियध्यता पाढमेप प्रत्यक्षतस्करः ॥ २२९ ॥ वेपमानवपुर्वद्धो, भटैरथ मदोत्कटैः। शिक्षामारक्षकेभ्योऽथ, दत्ता सौधमगान्नृपः ।। २३० ॥ अन्तचतुष्पथं सोऽथारक्षकेण नियन्त्रितः । अनुत्तरीयवानीतश्चौरवद्वीक्षितो जनैः ॥ २३१ ।। गाढवद्धं च तं वीक्ष्य, बन्धहीनं विधाप्य च । अवोचदचलानाथस्त्वं मां जानासि वा नवा ? ॥ २३२ ॥ स प्राह पृथिवीनाथं, को न पेदी नपोऽअदत् । ओपेनाल पटु बहि, सोचे सम्यग् न वेम्यहम् ॥ २३३ ।। संज्ञया ज्ञापिता राज्ञा, देवदत्ताऽथ चाययौ । सर्वा- अभूषणज्योतिरुयोतितदिगन्तरा ॥ २३४ ॥ सत्रपस्तत्र पश्यस्तामभवन्न्यग्मुखोऽचलः । नाम्नाऽपि क्रियया चापि, देवदत्ताऽथ तां जगौ ।। २३५ ॥ स श्रीमान् मूलदेवोऽयं, यस्त्वया भणितस्तदा । व्यसने पतितो देवोन्मोच्या शोच्योऽप्ययं त्वया ॥ २३६ ॥ देप प्राणसन्देहापन्नं त्वां दीनवत्सलः । राजाऽमुञ्चदिति श्रुत्वा, स विलक्षो ननाम तौ ॥ २३७ ॥ ऊचे च यत्तदा ग्रस्तः, शुचिः स्थामी कलानिधिः । वमसेव मया तद्धि, सर्व क्षन्तव्यमेव मे ।। २३८ ।। सुधाकरकरस्पर्शसरसेऽकरवश्च यत् । देव । चन्द्रमणी इन्त, इन्ताह तापपीडनम् ।।२३९॥ यन्मूलदेवी देवस्त्वं, मूलदेवस्तदीर्य से । तस्माज्ञस्तचतस्त्वां तु, न वेद निजुखेदतः ॥२४॥ देवनामांकित नाम, प्रत्यक्षं स्वं दधत्योप । देवी मया न विज्ञातास्मि यदश्ममयोऽचलः ॥ २४१॥ तेनागसा प्रवेशं मेघन्ती-

·भी
प्रवज्या
श्रीपयुः
नीयची
नृत्य-
दौलम्ये
स्वमचर्म-
दृष्टान्ती
॥३७॥
शोऽपि ददाति न । तन्ममागतिकस्पेकः भ्रमतः स्थानदो भव ॥२४२॥ इत्युक्त्वा भूतलन्पस्तमस्तकः सोऽभवत् पुनः पृष्ठे हस्त-
प्रदानेन, ताभ्यां चक्रेथ निर्भया ॥ २४३ ।। पंचमिः कुलकम् ।। अथ संस्नप्य सानन्द, भोजयित्वा च सादरम् । स देवदत्तया
देवघ्याणि परिधापितः ॥ २४४ ॥ नृपेण मुक्तशुल्कश्य, गतोऽवन्त्यां स तद्गिरा । विचारधवलेनापि, सत्कृतः स्वगृहे स्थितः
॥ २४५ ॥ अथ निर्गुणशापि, श्रुत्वा तं नृगमागतः । दत्तः स एव च ग्रामो, राज्ञाऽस्यादृष्ट सेवया ॥ २४६ ॥ अथ कार्पटि-
कोऽौपीन् , मूलदेवं जनश्रुतेः । राजस्वमेन राजानं, जातं चारुविचारतः ॥ २४७ ॥ स दध्यौ तत्र गच्छामि, लभ्यते यत्र
गोरसः । ते पीत्वा स्वपिमि स्वमं, येन पश्याम्यहं पुनः ।।.२४८ ॥ कदापि प्रेक्षते स्वमं, सोऽपि दैवनियोगवः । न तु जन्तुर्म-
नुष्यत्वभ्रष्टो मानुष्यकं पुनः ॥ २४९ ॥ इति स्वादृष्टान्तः ॥ अथ चक्रदृष्टान्तः स च "राहावेहविीणम्मियः" ति गाथायां
उपरि भणिष्यते।
अथ चर्मष्टष्टान्तः, हद एकोऽस्ति विस्तीर्णो, योजनानां सहस्रकम् । चर्मणेव समन्तात्तु, शैवलेन परावृतः ॥ १॥
कूर्मग्रीवासवेशानुमानेन-च्छिद्रमत्र च । प्रसारयति स ग्रीवां, हायनानां शते शते ॥२॥ एकदा कौमुदीरात्री, तेन ग्रीवा प्रसारिता ।
छिद्रेण निःसृता तेन, ज्योतिथकं स दृष्टवान् ।।३।। स वीक्ष्य कौमुदीवल्लेस्तत्पुष्पफलसन्निमम् । दध्यौ च स्वकुटुम्बस्य, निखिलं
दयाम्पदः ॥ ४॥ ध्यात्वेति स्पफुटम्येन, ससाई यावदाययौ । तावत्तद् विवरं नैव, विलुलोके कथंचन ॥५॥ कदापि
सोऽपि तच्छिद्र, पुनरेव निरीक्षते। न तु मानुष्यतो भ्रष्टो, मानुष्यं लभते पुनः॥६॥
॥३७॥

·युगपरमाणु
दृष्टान्तौ
'यो
प्रमज्या
प्रिपुः
सीपापी
॥३८॥
अथ युगदृष्टान्तः-देवः कोऽपि युगं प्राच्या, प्रतीच्यां समिला पुनः। स्थापयेदथ सा भृष्टा, जले तत्रातलस्पृशि ॥१॥
स्थारे या मटारेव ( अस्थिरे च तटादेव ) परितोऽपि चलाचला । युगे चलाचले योगं, लभते न कथंचन ॥२॥ युग्मम् ॥
प्रचण्डपाववीचीभिः, प्रेरिता सा कथंचन । युगे प्रविशन् न तु दैवान , नृत्वाद्धष्टाः पुनर्तृताम् ।। ३ ॥
अथ परमाणुदृष्टान्तः-तथाहि त्रिदशः कश्चिदारसेन पन्मयम् । स्तम्भं महान्तमुच्चूर्य, निक्षेपनिभं व्यधात् ॥ १॥
तन्पूर्ण स समादाय, तूर्ण गत्वा सुराचले । चूलिकायां चटित्वा च, नलिका स्वकरेऽकरोत् ॥ २ ॥ तच्चूर्ण परितो लोकं, [द्राक्]
फकुप्पु चतसप्वपि। फूत्कृत्य पातितं वाति, महावाते सुपर्वणा ॥ ३ ॥ सुपर्वपर्वतभ्रष्टैस्तैरेव परमाणुभिः। स सुपर्वापि नो कत्तुं,
समर्पस्तं पुनर्यघा ॥ ४॥ दुष्कर्मवशतो भ्रष्टस्तथा मानुपजन्मतः । निस्तुपं मानुपं जन्म, जन्मी न लभते पुनः ॥ ५॥ इति
मनुष्यभवस्य दुरापता, बहुनिदर्शनदर्शनतः कृता । समधिगम्य च सम्यगिदं घुधाः ।, सफलताकलितं कलयन्तु तम् ॥ ६ ॥
इत्यस्यां विपृती श्रीमत्प्रद्युम्नस्य फः कृती। नृत्वदुर्लभताद्वारं, प्रथमं पर्यपूर्यत।।७॥ ग्रन्थागू ६७८ ॥ इति मनुजत्व-
दुर्लभतानाम प्रथमं द्वारं समाप्तम् ।।
॥३८॥
अथ पोधिदुष्प्रापता नाम द्वितीयं द्वारं गाथाप्रथमार्दैन तृतीयं प्रवज्यादुरापत्वद्वार चौत्तरार्द्धन सूत्रकर्ता प्रथयति-
तत्यपि पोही जिणदेसिमि धम्ममि निपलंफम्मि । पव्वज्जापरिणामो सुकयप्पुनस्स जइ होइ ॥२॥

·२ पोधि-
श्रीऋषम-
चरित्रं
प्रीपाती
वनापि मनुजसे प्राप्त आयदेशशुभजातिसकलेन्द्रियपाटवजीवितव्यस्नमनोवासनावासाधु(श्रमणोपासकावासादि) सामग्री-
साधुममिधियपणेष्वपि सत्सु पोधिजिनदेशित पिजिवरागद्वेपदेवताप्ररूपिते धर्मे-दुर्गतिपतज्जन्तुजातसमुद्धरणसमर्थे निष्कलंके-
सफलमलकलंकविकले, दुर्लमेति गम्यते, प्रवज्यापरिणामस्तप पोधिप्रासावपि सुकृतपुण्यस्य यदि स्यादिति गाथार्थः ॥ तत्र
पोधितारं प्रथम विमियते-इह हि भरतपत्रके एरवतपञ्चके चोत्सपिण्यवसप्पिणीरूपकालद्वये दशदशसागरोपमकोटिकोटि-
प्रमाणे एकमेव सागरोपमकोटाकोटिप्रमाणं किञ्चिद्नं यापज्जिनधर्मः प्रवर्तते, प्रथमे आरकत्रये युग्गधर्मिमत्वात्, पष्ठे पिल-
पायित्यानतृतीयारप्रान्तातुर्यारकं पञ्चमारकं च यापज्जिनधर्ममाप्तिरित्यत्यंतदुर्लमत्वमस्य भरतक्षेत्रापेक्षया, स च जिनधर्मः
प्रथममस्यामरसपिण्यां प्रथमतीर्थता श्रीपभेण प्रलापतः, ततस्तचरितं लेशतः प्रोच्यते, आस्तेऽपरविदेहो विभूपणनिर्भ
पुरम् । धितिप्रतिष्ठितं तत्र, धनी नाम्ना महाधनः ॥ १॥ सार्थवाहोऽर्थिनां बन्धुः, स वसन्तपुरं प्रति । पणिज्यार्थ प्रभूतार्थ,
साथ हत्याऽन्यदाऽचलत् ॥ २॥ पहिरायासितापास्मै, समेत्य सं सहागमम् । सूरयो धर्मघोपाख्या, आख्यन सोऽप्यन्वमस्त
नान् ॥ ३ ॥ तदा तस्योपदों पकाऽऽनाणि कश्चिदुपानयत् । स चोपनिन्य खरिभ्यस्तेऽभ्यधुस्तीमति स्फुटम् ॥ ४॥ संसिद्धमभं
निरीज, फलं च प्रामुर्फ जलम् । अकताकारितामीतमप्यन्नं परिकल्पते ॥ ५॥ सार्थवाहस्ततः प्राह, मध्येसमामिदं वचः । अहो
निलामवाऽमीपामहो दुष्करकारिता ॥ ६॥ प्रशस्यैवं च दास्य यः, कल्प्यमेवेत्युदीर्य सः। प्रणम्य प्रेष्य तान् प्रातः, प्रयाणमक-
गेदनः ॥ ७॥ पृपभैः फरभैर्यानरश्वैरश्वतरैनरैः। ऊढा तस्य क्रयाणालो, धनवातैरिवावनिः ॥८॥ खरिश्रीधर्मघोपथ, व्रजन्
गायनान्वितारुचे रुचिमालीच, स्वकरैः सहरस्तमः ॥९॥ तदा ग्रीष्मातापेन, शरीराणि शरीरिणाम् । चित्तं चन्द्रादिता-
॥३९॥

·२ बोधि- दौलम्ये श्रीऋपम- चरित्र पेन, तापमापुरनगलम् ।। १० । तमेव ग्रीष्मजं हत्या, कर्तु स्वामिव सर्वतः । विश्वंभरा नवाम्भोदपयः पूरैरपूरयत् ।। ११ । रथ- (पादेय पादेय, क्षुण्णा क्षमा यानमानपैः । पुरा वान समयं प्राप्यापातयत् पंकसंकटे ॥१२॥ ससार्थः सार्थपो सद्धपथः पाथोदपा- सा। कार्य विचारण्येऽपि, शरण्यः शरणं व्ययात् ॥ १३ ॥ कुटोरे माणिभद्रेण, तृणच्छन्ने निर्पिते । शुद्धायां सूरयोऽप्यू- • मिपासुः सपरिच्छदाः ॥ १४ ॥ सार्थेऽथ क्षीणपाथेये, सार्थदौःस्थ्यं पुनः स्मरन् । वं प्रासुकादरं सूरि, स्मरघस्मरमस्मरन् .५१५वोऽथ माणिमद्रण, समं सूरीन् सुनीनपि । ननाम धर्मलाभाशील भेऽपि स्वं निनिंद च ॥१६॥ पोधितः मूरिभिर्दत्तबोधिः पिवमानसः । वानामन्त्र्य मुदाऽज्येन, प्राज्येन प्रत्यलाभयत् ॥१७॥ मृतेन तेन सैसिक्तं, घोधिवीज तथा यथा । यशः प्रसून- माईत्पं, फलं तस्य भविष्यति ।। १८ ॥ अन्वहं रिपार्श्वस्थः, सोऽथ सुश्रावकोऽभवत् । तच्चिरत्तिवत्कर्मभुरचाऽथ शरदाऽऽग- मन् ॥ १९ ॥ मास्थतोऽथ सहरीशः, श्रीवसन्तपुरं गवः । विक्रीतीतभाण्डः सन्, धनः पश्चात्ततोऽवलम् ॥ २० ॥ क्षिीतन- विष्ठित प्राप्य, प्राप्तविश्वमतिष्ठितः । सफलं दानमोगाभ्यां विधत्त स्म धनं धनः ॥ २१॥ पूर्णायुः कालतो युग्मधर्मोत्तरकुरु- प्वभूत् । स्वच्छचुद्धिरसौ धर्मे, सौधर्मेऽतः सुरोऽजनि ॥ २२ ।। अथायर विदेहेऽस्ति, विजयो गन्धिलावती । तद्वैतादयस्थगान्धा- । रदेशे गन्धसमृद्धके ॥ २३ ॥ विद्याधरपुरे राज्ञश्चन्द्रकान्तांगभूरभूत् । च्युत्वा शतबलस्यैप, पुत्रो नाम्ना महाबलः ॥ २४ ॥ पुग्मम् ।। तमधीतकलं लब्धावनं च पिता न्यधात् । राज्ये प्राज्येन भाषेन, स्वयं तु व्रतमग्रहीत् ॥ २५॥ महावलं नृपं भोगा- सतं संगीतकेन्पदा । निविटं न्यगदन्मन्त्री, स्वयंयुद्धोऽस्प बोधकृन् ॥ २६ ॥ देवायं नृभयो दिव्यो, यदि संगीतकादिभिः । हार्यते हार्यतेऽकस्माइ, मयः कल्याणमुचमम् ।। २७ ।। राज्ञोचे समयो नाय, मन्न्याइ समयो घयम् । तवायुर्मासमात्रं यन्मत्पृष्ट- ·AM दौर्लम्ये गए चरित्र प्रको जानिनामा ॥२८॥ अन्यन्न राजा समे स्व, धितं कृपेन्यमन्त्रिभिः । त्वयोतिमपश्यग्न, तत् त्वं यात्वा प्रलोभय ॥२९॥ पमम् ॥ जावनी निस्वारसे, कपाटाहमहोत्समः । दापिंशतिदिनं भूपी, ती भूत्वाऽनशन्पभूत् ॥ ३०॥ ईशाने ललिताना गोदा देवी सर्वप्रमा । तस्यासीद प्रेमपदापि, सा व्युता तत्मुसैः सह ॥ ३१ ॥ स्वयम्युद्धोऽप्यनशंनाद , दृढधर्माभिधा गुरः । तत्र दामिनं मत्यास्याः को तत्पुरोग्यदव ॥ ३२ ॥ जज्ञे सा धातकीखण्डप्राग्यिदेहकमण्डने। नन्दिग्रामे दरिद्रस्य, नागिलहिन गुना ॥३३॥ अग्रेऽपि पुज्यस्तस्यासन् , सप्त तस्यास्तु जन्मनि। नाम्न्यकृतेऽभिधाहीना, सोक्ता निर्नामिका जनः INI प्रोढापि नोटा केनापि, दुर्भगा सा गताऽन्यदा । आनेतुं समिधा भारं, नभस्तिलकपर्वते ॥३५॥ युगन्धरपि वीक्ष्यात्र, नयागमती । चतुर्गविजदुःसानि, जल्पता तेन घोधिता ।:३६॥ गृहीतानशना साऽस्ति, मुनेस्तस्य पुरोऽधुना । तस्या- दर्शयारमान, यया सा स्यात् स्वयंप्रमा ॥ ३७ ॥ इत्युक्त दृढधर्मेण, ललितांगस्तथाऽकरोत् । साऽपि तद्गतचित्ताऽभूत् पुनरेस सयंप्रमा ॥ ३८ ॥ भूयस्तया समं मोगर्गते भूयस्यनेहसि । तस्य व्यवनचिहानि, ललितांगस्य जज्ञिरे ॥ ३९ ॥ तदे- शानेन्द्रनिर्देश, यातां नन्दीरादिपू । दृढधर्मोऽवदत्तस्य, तथा कुर्वश्च्युतश्च सः ॥४०॥ जम्बूद्वीपविदेहेषु, शीतानंद्युत्तरे नटे । विजय पुष्फलावत्या, लोहार्गलपुरोशितुः ॥४१॥ सुवर्णजंघभूपस्य, लक्ष्मीकुक्षिभवोऽभवत् । वनजंघाख्यया पुत्रा, कमान प्राप्तम योपनम् ॥ ४२ ॥ युग्मम् ॥ स्वयंप्रभाऽपि तत्रैव, विजये पुण्डरीकिणी । पुरी तस्यां वजसेनतीर्थकच्चक्रवर्तिनः ॥ ४३ ॥ मुगाभणीमती नाम्ना, जज्ञे चान्यूनयौवना । ततस्वयंवरणे पित्राऽऽहूता दूतैर्नृपात्मजाः ॥ ४४ ॥ युग्मम् ।। श्रीमत्यां प पुरोपान्ने, केरल्यन्तिकमागतान् । देवान् वीक्ष्य स्मृता जातिः, स्मृताः पूर्वभवा निजाः ॥४५॥ सखीमुखेन विज्ञप्त, राज्ञः स्वच-

·श्री
ज्या०
प्रिद्युः
यवृत्ती
बोधि-
दौलम्ये
श्रीऋपम
चरित्रं
४२॥
रितं तया । ललितांगात् परो नैव, वरो मे चिन्त्य इत्यपि ॥ ४६॥ ततो निर्नामिकाद्यन्तवृत्वं चित्रपटस्थितम् । च्यवनान्तं समं
धान्या, स्थापित राजवमनि ॥४७॥ कुमारैहुभिदृष्टं, नियूंढास्ते तु तत्र न । वज्रजंघस्तु तद् दृष्ट्या, मूर्छया न्यपतद् भुवि॥४८॥
चन्दनव्यजनाद्यैः स, स्वस्थो जातिस्मरोऽजनि । श्रीमतीसाक्षिक पृष्टो, धान्या किमिदमत्रवीत् ॥ ४९ ॥ नभस्तिलकनामायं,
गिरिरित्यादिकं वदन् । श्रीमत्या स वृतो वृत्तविवाहः स्वपुरं ययौ ॥ ५० ॥ पिता प्रमुदितश्चक्रे, क्रमाद्राज्याश्रिया वधूम् । सपत्नी-
सहितां सा तु, ससुता नमिता तया ॥५१॥ अन्यदाऽऽत्तवते वज्रसेनाहत्येतदंगजः । राजा पुष्कलपालोऽस्य, सामन्तैः सह
विग्रहे || ५२ ॥ साहाय्यं श्रीमतीजानिः, कर्तुं सदयितो व्रजन् । ग्विषोऽवाहिरित्यन्यवर्मनाऽनायि मन्त्रिभिः ॥५३॥ युग्मम् ॥
तं च प्रणतसामन्तमापृच्छय पुनरापतन् । विज्ञप्तो मन्त्रिभिर्देवो, देयाः केवलिनोर्महे ॥५४॥ आजग्मुस्तत्तनूयोतात्, प्रहतं
दृविपे विपम् । तौ च स्तस्तत्र तद्यातु, अजुनैव पथा प्रभुः ॥ ५५ ॥ युग्मम् ॥ तत्रैत्य तौ प्रणम्याथ, तयोराकर्ण्य देशनाम् ।
सुतं राज्ये निधास्वामीति ध्यायन स्वपुरं गतः ॥५६॥ राज्यलोभात्तनूजेन, विपधूमाद्विनाशितः । रात्रौ सुप्तः सभार्योऽपि, युग्मी-
भूत्वा सुरोऽभवत् ।। ५७ ॥ वज्रजंघस्य जीवोऽथ, जम्बूद्वीपविदेहजे । क्षितिप्रतिष्ठितपुरे, व्युत्वा सौधर्मकल्पतः ॥५८॥ वैद्यस्य
सुविधेः पुत्रो, जीवानन्दाभिधोजनि । बभूव श्रीमतीजीवः, श्रेष्टिपुत्रस्तु केशवः ॥ ५९॥ तत्र चेशानचन्द्रस्य, राज्ञः सूनु-
महीधरः । गुणाकरः सुबुद्धिश्च, श्रेष्ठिमन्त्रिसुतावुभौ ॥ ६० ॥ सार्थवाहसुतः पूर्णभद्राख्यः षट् च ते युताः। रेजुः परोपकाराय,
रसा इव रसातले ॥६॥ विशेपकम् ।। सर्वेष्वप्युपविष्टेपु, जीवानन्दगृहेऽन्यदा । गुणाकराभिधो भिक्षाकृते राजर्पिरागमत् ॥ ६२ ॥
दृष्ट्वा समिकुष्ठं तं, भिषजं प्रत्यवोचत । कलाभृत्त्वं मुनीशेऽस्मिन्नियोजय निजां कलाम् ।। ६३ ॥ स प्राह चिन्ते गोशी-
॥४२॥

·२ चोधि- प्रव्रज्या श्रीप्रधुः नीयवृत्ती श्रीऋषभ- चरित्रं ॥४३॥ पचन्दनं रत्नकम्बलः । लक्षपाकं चिकित्सार्थमस्य तैलं गृहेऽस्ति मे ॥६४॥ ते श्रुत्वेति द्वयं केतुं, महेभ्यविपणौ ययुः। तत्पृष्टो भूपभूः प्राह, कार्य मुनिचिकित्सितम् ॥६५॥ महेभ्योऽचिन्तयल्लाभो, यः पानाभयदानयोः। ततोऽनन्तगुणः साधुनीरोगत्वप्रदानतः ॥६६ ॥ध्यात्वेति स ददौ तेपां, गोशीपं रत्नकम्बलम् । निःसंगश्च तयोर्मूल्यं, परं पदमुपाददे ॥३७॥ तेऽप्यागत्य समं जीवा- नन्देन मुनिमम्पगुः । अनुज्ञाप्य च तं तस्यारेभिरे ते प्रतिक्रियाम् ॥ ६८ ।। जीवानन्दः स्वयं लक्षपाफेनाभ्यज्य तं मुनिम् । यत्नादाच्छादयद्रत्नकम्बलेन समंवतः ॥ ६९ ॥ तैलतापेन निःसृत्य, निलीनांस्तत्र शीतले । कृमीन् कृती प्रचिक्षेप, कृपालुर्गोशये शनैः ॥ ७० ॥ तैलतापाकुलं साधुशरीरं चन्दनद्रवैः । विलिप्य शीतलं चक्र, करैरिव सुधाकरः ॥७१॥ त्रिभैपजत्रयेणैवं, त्वरमा- सास्थिगतान् कृमीन् । आकृप्य मुनिमल्लापं, विधायाक्षमयन्नमी ॥ ७२ ॥ वितीर्णधर्मलाभेऽस्मिन्नन्यत्र विहृते मुनौ । मिलितेन धनेनैते, चैत्यं चक्रुः समुन्नतम् ॥ ७३ ॥ पडप्यते परिप्रज्य, तपस्तप्त्वा सुदुस्तपम् । जज्ञिरे पूरयित्वाऽऽयुः, सुरा युगच्युतश्रियः ।। ७४ ॥ प्राद्वीपमाग्यिदेहेषु, पंच तेष्यच्युताच्युताः । विजये पुष्कलावत्यां, पुण्डरीकिण्यधीशितः ॥७५ ॥ धारिण्यां पजसे- नस्य, तीर्थकद्भुपतेः सुताः। जाताः केशवजीवस्तु, सुयशा राजपुत्रकः ॥ ७६ ॥ युग्मम् ।। तेभ्यवर्तुदशख्यातस्वमसूचित- चक्रितः । जीवानन्दस्य जीवोऽभूद्वजनामाभिधोऽगजः ॥ ७७ ॥ जीवाः पुनर्नुपामात्यठिसार्थेशजन्मनाम् । बाहुः सुबाहुः पीठथ, महापीठोऽभवन् क्रमात् ।। ७८ ।। सुयशा वजनाभेन, संश्रितः सारथिः कृतः । प्राग्भवस्नेहतः सोऽपि, सहोदर इवाजनि ॥ ७९ ॥ वज्रसेनोज्यदा राज्ये, नियोज्य ज्येष्ठनन्दनम् । बोधितस्त्रिदशैर्दानं, दवाऽन्दं व्रतमाददे ॥ ८० ॥ राज्यं पालयतो वजनाभस्य सहजैः सह । चक्रमायुधशालायामभूद्वातुश्च केवलम् ॥ ८१ ।। स्वामिनो महिमानं स, कृत्वा दिग्विजयोधतः। विजयं

·२. बोधि-
दौर्लम्ये
श्रीऋषभ-
चरित्र
प्रज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
॥४४॥
साधयांचक्र, चक्री चक्रानुगो ब्रजन् ॥ ८२ ॥ चतुर्दशलसद्रत्नस्वामी नवनिधीश्वरः । साम्राज्य व्यधात् साधुचिकि-
सावयवं समम् ॥ ८३ ॥ श्रीवज्रसेनतीर्थेशं, नन्तुं चक्री गतोऽन्यदा । विभोर्वैराग्यसंवेगमयी शुश्राव देशनाम् ॥ ८४ ॥ प्रबुद्ध-
स्तनयं राज्ये, न्यस्य सभ्रातृसारथिः । आत्तवतोऽभवद्वज्रनाभर्पिः श्रुतकेवली ॥ ८५ ॥ एकादशांगिनः शेपा, वजनाभस्तदाऽर्ज-
यत् । विंशत्या स्थानका कर्म, तीर्थकन्नामनामकम् ॥ ८६ ॥ वैयावृत्त्येन साधूनां, बाहुबक्रित्वमार्जयत् । बाबोल सुवाहुस्तु,
तद्विश्रामणया मुदा ।। ८७ ॥ तयोर्गुरुकृतां श्लाघां, श्रुत्या त्वीलिघू लघू । अनालोचनया कर्म, स्त्रीत्वहेतुं ववन्धतुः ॥ ८८॥
पालयित्वा व्रतं पट् ते. पूर्वलक्षांश्चतुर्दश । सर्वार्थसाधकाः सर्वार्थसिद्ध मरुतोऽभवन् ।। ८९ ।। इतोऽस्ति जम्बूद्वीपस्य, विदेहेऽपरपू-
के । ईशानचन्द्रमाचन्द्रवाता पूरपराजिता ।। ९० ॥ तस्यां चन्दनदासस्य, अष्टिनस्तनयोऽशठः । नाम्ना सागरचन्द्रोऽस्त्यशो-
कदत्तश्च वत्सखा ॥ ९१ ॥ समित्रेणान्यदोद्याने, तनया तेन मोचिता । चौरेभ्यः पूर्णभद्रेम्यकन्यका प्रियदर्शना ॥ ९२॥ मिथ-
स्तन्मिथुनं हृद्यं, सद्यो हृद्योगमागतम् । अंगेनैवांगयोगेपु, स्वं स्वं सदनमागमत् ॥ ९३ ॥ तज्ज्ञात्वा सागरः पित्रा, रहस्येवम-
शिष्यत । युज्यते वणिजां वत्स !, न क्वचिद्विक्रमक्रमः ॥ ९४ ॥ मैत्री चाशोकदत्तेन, धूर्तेनानेन नोचिता । पितरं क्षमयामास,
स्वमागः सागरस्ततः ॥१५॥ पिता सागरचन्द्रं द्राग्, भावज्ञः कन्ययाऽनया। व्यवाहयत् तयोः प्रीत्या, मिथः कालोऽत्यगाद् बहुः
॥ ९६ ।। अशोकेनान्यदैकान्ते, प्रार्थिता प्रियदर्शना । आक्रोशन्ती सती सा तु, तं गृहानिरवासयत् ॥ ९७ ॥ दृष्टः स दुर्मनाः
पृष्टः, सागरेण च कारणम् । त्वत्पत्न्या प्रार्थितो नंप्या, निर्गतोऽस्मीति सोऽवदत् ॥ ९८ ॥ सागरस्तं ततः प्राह, विषादं
मा कृथा पृथा । स्त्रियो हि चलचिताः स्युर्वयस्य ! त्वं तु निर्मलः ॥ ९९ ॥ माग्यत्तौ स्ता इलथस्नेहः, सागरोऽभूव प्रियां प्रति ।
॥४४॥

·श्रीऋषम-
चरित्रं
प्रव्रज्या०
श्रीप्रद्यु
। नीयवृत्ती
॥४५॥
मा भूछेदोऽनयोर्मना, सेति भर्ने शशंस नो ।। १०० ॥ कालेन सागरी मृत्वा, प्रियदर्शनया सह । तृतीयारेऽवसर्पिण्या, शेष-
पल्याएभागके ॥ १०१।। जम्बूद्वीपस्य भरतक्षेत्रार्द्ध दक्षिणेञ्जनि । सिन्धुगंगान्तरावन्यां, युग्मी तपनतुल्यरूक् ॥ १०२ ॥ माय-
याऽशोकदचोऽपि, तत्रैवेभः सुरेभरुक् । अभूदन्योऽन्यवीक्षातो, जाता जातिस्मृतिस्तयोः ॥१०३ ।। अनिच्छन्नपि तेनैप, निज
स्कन्धेऽधिरोपितः। भ्रमन् मुच्छालिमिर्गीतो, नाम्ना विमलवाहनः ॥१०४॥ तथा यत् स्वल्पदुष्कृते, कते विवदतां मिथः। युग्मिना
कथितस्तन, राजधर्मस्ततश्च तैः ॥ १०५ ॥ स एव विहितो राजा, हा त्वया दुष्कृतं कृतम् ? । ब्रूत्वा नयाद् ऋजुत्वेन, तान्य
न्यायात् न्यपेधयत् ॥ १०६ ॥ तस्य चन्द्रयशोनाम्नी, पत्नी युग्ममजीजनत् । चक्षुष्मांश्चन्द्रकान्ता च, ताम्यां नाम कवं
तयोः ॥ १०७ ॥ युग्मं प्रपाल्य पण्मासानभूद्विमलवाहनः । सुपर्णेष्वथ नागेपु, तत्पत्नी हस्तिना समम् ॥ १०८ ॥ चन्द्रका-
न्ताऽथ चक्षुष्मत्कान्ता युग्ममसूयत । यशस्वी च सुरूपाच, तयो म विनिर्ममे॥१०९।। सुपर्णनागयोर्जाती,पिताऽम्बा च यथाक्रमम् ।
यशस्विराज्ये माकारनीति वा द्वितीयका ॥ ११० ॥ अभिनन्द्रः प्रियंगुश्च, तयोयुग्ममजायत । यशस्व्युदधिपु प्रान्ते, जई
नागेपु तप्रिया ।। १११ ।। अभिचन्द्रादभूद्युग्मं, चक्षुष्फान्ता प्रसेनजित् । धिक्कारनीतिस्तद्राज्ये, तपित्रोः पित्वद्गतिः ॥११२॥
श्रीकान्तं मरुदेवं च, प्रसेनजिदजीजनत् । स्वयं द्वीपकुमारेषु, कान्ता नागेपु चाभवत् ॥ ११३ ॥ मरुदेवादभून्नाभिर्मरुदेवी च
गुग्मकम् । सोऽपि द्वीपकुमारेपु, जशे नागेपु नप्रिया ॥ ११४ ॥ नाभिः स्वर्णसनाभिय, मरदेवाऽवमगर्भरुन् । ऊमिकेयं नचा-
दित्या,(दीप्ता)तस्य कालस्य मण्डनम्।।११५||अथ प्रभुत्वं बिभ्राणे, श्रीनाभौ युगधम्मिणाम् । सपञ्चाशीतिपक्षेपु, तृतीयारकपर्सिपु ।
५-११६ ॥ चतु:समन्विताशीतिपूर्वलक्षेष्वशेषतः । शेपेप्यापाढतुर्येशंह, श्यामां वैश्वी गते विधौ ॥ ११७ ।। जीवः श्रीवजना
॥४५॥

·श्रीऋपम-
चरित्रं
श्री
प्रवज्या०
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
॥४६॥
भस्य, व्युत्वा सर्वार्थसिद्धितः । कुक्षौ श्रीमरुदेवायाः, स्वामिन्याः समवातरत् ।। ११८॥ धूपसिंहश्रीदामेन्द्वकध्वजघटान सरः।
अन्धि विमानरत्नौघवहीन् स्वमानवैक्षत ॥ ११९ ॥ सुखमस्यावतारेऽभून्नारकाणामपि क्षणम् । प्रयुद्धा नामये स्वमान् , मरुदेवा
न्यवेदयत् ॥ १२० ॥ तद्विचारप्रवृत्तस्य, नाभेः शक्रादयस्तदा । एत्य नत्वा जिनोत्पत्तिमाख्याय च दिवं ययुः ।। १२१ ।। काले
चैत्रासिताप्टम्यामुत्तरापाढया युते । विधौ युगलधर्माणां, देवी सुतमस्त सा ॥ १२२ ।। अभूद् दुन्दुभिनिर्धेपो, मुदितं नारकैरपि ।
आसीद्विश्वत्रयोद्योतो, वातो वाति स्म शीतलः ॥ १२३ ।। अथासनप्रकम्पेन, प्रयुक्तावधयस्तदा । पपंचाशदिक्कुमार्यः, सवि-
फार्थमभ्यगुः ॥ १२४ ॥ अष्टाधोलोकवासिन्यः, संमार्जनकपाणयः । अप्टोग्रलोकवासिन्यो, जलवृष्टिपरायणाः ॥ १२५ ॥
पौरस्त्यरुचकादायुरष्टौ दर्पणपाणयः । अपाच्यरुचकादष्टौ, भृङ्गारैरुपशोभिताः ॥ १२६ ॥ प्रतीच्यरुचकादटी, तालवृन्तस्फुर-
स्कराः । उदीच्यरुचकादष्ट, प्रोल्लसच्चामरैः करैः ॥ १२७ ।। विदिग्भ्यो दीपिकाहस्ताश्चतस्रो दिक्कुमारिकाः। रुचकद्वीपतश्चैयु-
श्चतस्रः शस्त्रपाणय: १२८ ॥ एताश्च मिलिताः सर्वाः, सूतिकासदनान्तरे । याम्यपूर्वोत्तरस्थेपु, रम्भागेहेषु कुर्वते ॥ १२९ ॥
अभ्यङ्गं स्नपनं रक्षा, जिनस्य जननीयुजः । पश्चात्तिष्ठन्ति गायन्त्यस्तद्गुणान् गणनातिगान् ॥ १३० ॥ युग्मम् ॥ अथासनप्र.
कम्पातु, घण्टानादादनाहतात् । शक्रादयो जिनोत्पत्तिमवधेश्व विजानते ॥१३१॥ अथ प्रथमकल्पेन्द्रशनसिंहासनासनः । विमुच्य
पादुके दत्त्वा, सप्ताष्टानि पदानि च ॥ १३२ ।। सन्मुखान्यईतो भक्त्या, पञ्चांगस्पृष्टभूतलः । योजयित्वा करौ शीर्षे, स्तुत्वा शक्र-
स्तवेन च ॥ १३३ ॥ लक्षयोजनमानेऽथ, विमाने पालकाभिधे । आरुह्य सपरीवारो, गत्वा नन्दीश्वरेन च ॥ १३४ ॥ संक्षिप्य
तद्विमानं द्राग, जिनजन्मगृहादथ । ईशानकोणे संस्थाप्योचार्य चानमति प्रभुम् ॥ १३५ ॥ कलापकं ॥ ततः प्रदक्षिणीकृत्य,
॥४६॥

·श्रीऋषम- चरित्रं प्रव्रज्या श्रीप्रद्यु- सीयवृत्ती ॥४७॥ भगवंत समातरम् । मूर्ध्नि पद्धाञ्जलि स्तौति, जिनस्य जननीमिति ॥ १३६ ॥ अज्ञानध्वान्तविध्वंसध्वान्तारातिसमाकतिम् । जिनं जनयितुं देवि , पूर्वाशासनिमे जय ।। १३७ ॥ इति स्तुत्वा प्रतिच्छन्द, देवीपा विमुच्य च । अवस्वापनिका दवा, पंच- रूपधरोऽभवत् ॥ १३८ । जिनमेकेन रूपेण, विभ्रत् छत्रं परेण च । द्वाभ्यां च चामरे गृहन, पञ्चमेन परि धरन् ।। १३९ ।। गत्वा मेरुं ततः स्नात्रशिलायो पाण्डके बने । सिंहासनमलंचक्रे, शक्रोऽकस्थापितप्रभुः ॥१४०॥ युग्मम् ॥ अन्येऽपि नव सूर्येन्द्र, विंशविभुवनाधिपाः । द्वात्रिंशद् व्यन्तरेंन्द्राथ, चतुःपष्टिः पुरन्दराः ॥ १४१ ।। सौवर्णे राजतै रत्नैः, स्वर्णरूप्यमयैरपि । स्वर्णर- त्नरूप्यमय, रूप्यरत्नमयैरपि ।। १४२ ॥ स्वर्णरत्नमयरित्थं, कलशमन्मथैरपि । तेऽष्टोत्तरसहस्रण, प्रत्येकं स्नपयन्ति च ॥१४॥ विशेषकम् ॥ आरणाच्युतकल्पेन्द्रः, पूर्व स्नानं विलपनम् । आरात्रिकं च कुरुते, द्वापष्टिर्वासवास्ततः ।। १४४ ॥ सौधर्मेन्द्रस्तत. धेशानेन्द्रोत्संगस्थितं प्रभुम् । चतुर्वपभ गैस्तत्क्षरत्पयोभिरष्टाभिः ॥ १४५ ॥ कृत्वा स्नात्रं चिरं गात्रं, प्रमाप च विलिप्य च । वखाधैः पूजयित्वाऽऽरात्रिकं कृत्वा च तुष्टुवे ॥ १४६ ॥ युग्मम् ॥ परमात्मन्! नमस्तुभ्यं, परमज्योतिषे नमः। नमोऽस्तु ब्रह्मरूपाय, नमोऽस्तु परमेष्ठिने ॥ १४७॥ सर्वार्थसिद्धं पृथ्वीं च, तुलायां विधृते हृदा । आया लघूचरन्याधो, गुरुस्त्वदवतारतः ॥ १४८ ॥ दोपत्रयमुपे तुम्य, मानप्रयजुप नमः । विश्वैकषिदुपे नित्यं, रत्नत्रयपुपे नमः ।।१४६ ।। चिन्तामणिरनश्मासि, फरप- शाखोव बंगमः 1 अपशुः कामधेनुस्त्वं, कामकुम्भः सचेतनः ॥ १५० ॥ द्युम्नसंचयसंकाशं, गतप्रद्युम्नमर्थये । सदैव देव ! मे भूपादतुष्ठेयः (नमः शुभ) पति त्वयि ॥ १५१ ॥ स्तुत्वैवं पञ्चरूपः सन् , प्रभुमातुरुपानयत् । अवस्त्रापनिको हृत्वा, प्रतिच्छ- न्दमपानपत् ।। १५२ ।। विमुच्योच्छीपेके क्षौमयुगलं रत्नकुण्डले । प्रमोदृष्टिविनोदायोपर्यधाद्रलगेन्दुकम् ।। १५३ ॥ स्वर्णरत्ना- ॥४७॥ .

·श्रीऋपम-
चरित्रं
प्रमज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
।। ४८॥
दिक सारं, वस्तु श्रीदो न्यधाद् गृहे । सुधां सुधांधसां नाथोऽस्तन्यपस्यांगुले प्रभोः ।। १५४ ॥ जिनस्य जिनमातुश्च, योऽधर्म
चिन्तयिष्यति । तस्यार्यमञ्जरीवाशु, सप्तधा भेत्स्यते शिरः ।। १५५ ।। इत्युक्त्वाऽप्सरसः पञ्च, धात्रीत्वे न्यस्य सोऽगमत् । सर्वे
नन्दीश्वरे यानां कृत्वा जग्मुर्यथाऽऽगतम् ।। १५६ ॥ तमिन्द्रायागमं नाभेमरुदेवा न्यवेदयत् । प्रातच मुदितो नाभि पो जन्मो-
रसवं
व्यधात् ॥ १५७ ॥ पूर्व दृष्टो धूपः स्वमे, प्रभूोलाञ्छने च सः । ध्यात्वेति वृषभो नाम, पितृभ्यां विदधे प्रभोः ।। १५८ ।।
सुमंगलेति कन्याया, युग्मजायास्तु निम्मितम् । न्यूनवर्षे विभाविक्षुपाणिः शक्रोऽन्यदाऽऽगमत् ॥ १५९ ॥ शैत्यमेतद्सः कर्ता,
तपस्वप्तस्य मे तदा । ध्यात्वाऽर्थ च त्रिकालज्ञः, स्वामीझुं स्वकरेऽकरोत् ॥ १६० ।। वंशेऽस्येक्ष्वाकुरित्याख्यां कृत्वा शक्रो दिवं
ययो । पीडिता अपि यदश्या, मधुरत्वेऽधिकाधिकाः ॥ १६१ ।। उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च, प्रत्यहं स्वामिनः कृते । फलानि क्षीरवा-
देश, जलान्यानिन्यिरे सुराः ॥ १६२ ।। रूपेणाप्रतिरूपस्य, प्रतिरूपं प्रभोरभूत् । दर्पणस्य जगत्रय्या, दर्पणेनापरत्र तु ॥१६३॥
अकाले चान्यदा तालफलपातहते नरे । अन्ययुगमः सुनन्दाख्या, तन्नारी नामयेऽपिता ॥ १६४ ॥ ज्ञात्वा भोगफलं स्वस्य, कर्म
शक्रतोत्सवः । सुमगलासुनंदे ते, पर्यणैपीज्जिनस्ततः ॥ १६५ ।। न्यूनपर्वलक्षाऽधातु, गर्भे देवी सुमंगला । सर्वार्थसिद्धितः
प्रासी, जीवौ तौ बाहुपीठयोः ॥१६६।। सुनन्दाऽपि च सानन्दा, तत एवागती दधा। तो सुबाहुमहापीठजीवावुदरकन्दरे॥१६७॥
आया चतुर्दश स्वमान् , प्रेक्ष्य साम्युक्तचक्रितम् । भरताख्यं सुतं बादी, पुत्री युग्ममसयत ॥ १६८ ॥ सुनन्दा वाहुबलिनं,
सुन्दरी च सुमंगला । पुनरकोनपञ्चाशत्सुतयुग्मान्यसूयत ॥ १६६ ।। अथ कल्पद्रुमाभावात् , युग्यैः कलहनैमिथः । स्वामी
व्यज्ञपि स प्राह, राजा शास्ति प्रजो ननु ॥ १७० ॥ स याचतो च धीनामेस्तानि गत्यैत्य तं जगुः। दचो देव नृदेवस्त्वमेव
॥४८॥

·श्रीपभ- चरित्रं प्रमज्या भीष মীমযুথী ॥ ५९॥ सेवकवत्सलः ॥ १७१ ॥ तदाज्ञयाऽभिषेकार्थ, युग्मानि पयसे ययुः । शक्रोऽप्यासनकम्पन, तज्ज्ञांचा प्रभुमभ्यगात् ॥ १७२ ॥ तस्य सिंहासने कृत्वाऽभिपकं तीर्थवारिभिः । विभुं व्यभूपयद्व पणैश्च ऋभुप्रभुः ॥ १७३ ॥ युग्मान्यपि विचार्याम्बु, स्वामिनः पदगा धुः । शक्रेण तत्पिनीतत्वात्, पूर्विनीति कारिता ॥ १७४ ॥ नवयोजनविस्तारा, दैर्य द्वादशयोजना । धनदेन विधायैपा, धान्यध पूरिता ॥ १७५ ॥ पिंशती पूर्वलक्षाणां, जातायो जन्मतः प्रभुः । अयोध्येत्यपराख्यायां, तस्यां पुर्यभव- नृपः ॥१७॥ कालस्य स्निग्धरूक्षत्वान्, हुमेपग्नौ समुत्थिते । फारवः कुम्भकारायाः, स्वामिना चक्रिरे ततः॥ १७७ ॥ भर- वस्य कला राहुपलेरश्वादिलक्षणम् । लिपीनोमयाथ सुन्दर्या, गणितं चादिशद्विभुः ॥ १७८ ॥ तथा चारक्षकानुग्रान्, भोगान्म- जिनियोगिनः । राजन्यान त्वमि ( देश ) सण्डेशान, क्षत्रियान् पतिमात्रकान् ।। १७९ ॥ चतुधैवं विधायैतान् , कृत्वाऽश्वभादि- संग्रहम् । विपष्टिं पूर्वलक्षाणि, राज्यं प्रभुरपालयत् ॥ १८० ॥ एकदा च वसन्त वुद्यानं गतवान् विभुः । जनं प्रमादिन वीक्ष्य. निवतस्यचिन्तयत् ॥१८१॥ विपयेषु कपायेषु, निद्रासु धिकथास्वपि । मधे च निरतो लोको, माणत्युच्चैः प्रमाद्यति ॥१८२।। अर्धेटसंगतारुण्पजीवितादि पलाचलम् । जानमपि न जानाति, जनो मोहरिमोहितः ॥ १८३ ॥ व्यवहारः स्फुटीचक्रे, यथा मोहमपो मया । मोहद्रोहकर तात्, परमार्थ प्रकाशये ॥१८४॥ ध्याय च विशप्तो, विभुलॊकान्तिकागरी । अयोध्या- नागफै पकेऽनिच्छत भरले बलात् ॥ १८५॥ देहलीदिशमातक्षारीलं बाहुबलरदात् । पाणामयशेपाणा, 'सुतानां नीतः प्रा ॥ १४६ ॥ आवर्ष प्रातरारभ्य, प्रातराशाइदो विभुः । कोटीमेकां सुवर्णाना, लक्षाण्यटौ च नित्यशः ॥१८॥ जन्मदिनपो। स्वामी, पनंगामी जताय सः । याप्ययानाधिरूढः सन् , स्तुतः गुरनरेशरैः ॥१८८॥ दिव्यातायरवैः सिंहनाद-

·श्री
प्रवज्या.
श्रीप्रद्यु
नीयवृत्ती
श्रीऋपम-
चरित्रं
धरणेन्द्रतः ।। २०६ ॥ कृत्वाऽथ दक्षिणश्रेण्या, पुरीः पंचाशतं नमिः । विनमिश्चोत्तरश्रेण्यां, पाटं राज्यं प्रचक्रतुः ॥ २०७ ।।
युग्मम् ॥ पारणार्थी प्रभुमा॑म्यन्नयाद्गजपुरेऽन्यदा। यत्र बाहुवले पुत्रो, राजा सोमप्रमाभिधः ।।२०८॥ श्रेयांसेनास्य पुत्रेण, प्रातः
स्वमे विलोकितः । मेरुः श्यामः सुधाकुंभैः, प्रक्षाल्य प्रोज्ज्वलीकृतः ॥ २०९ ॥ प्रातः स्व सहस्रांशो!सहसं परिच्युतम् ।
सुबुद्धिश्रेष्ठिनाऽथैक्षि, श्रेयांसनात्र योजितम् ॥ २१० ॥ दृष्टः सोमप्रभेणापि, स्मे रुद्धो महाभटः । शत्रुभिस्तान् विजिग्येऽसौ,
| साहाय्यान् मत्तनूभुवः ।। २११ ॥ श्रीसोमप्रभुराजस्य, सौधे ते मिलितास्त्रयः । व्यचारयश्चिरं चारु, श्रेयांसस्यास्ति किञ्चन
॥ २१२ ।। अथ स्वस्वाश्रयस्थेषु, तेपु श्रेयांसवेश्मनि । आयन्नुपायनस्येचुरसकुम्भाः सहस्रशः ॥ २१३ ॥ तानालोकयता तेन,
दूरात् स्वामी पुरो भ्रमन् । अगृह्णन् स्वर्णरत्नादिदानादिर्जनतः ॥ २१४ ॥ श्रेयांसेन गवाक्षस्थेनेक्षितो निष्परिग्रहः । तन्मुद्रां
ध्यायतथास्य, जातिस्मृतिरजायत ॥ २१५ ॥ युग्मम् ॥ तदुत्थावधिना सोऽथ, पश्यन् पूर्वभवान्निजान् । वज्रसेनजिनेशाभमेनं
निरचिनोज जिनम् ॥ २१६ ॥ ततः परिहतच्छत्रोपानहः स पितामहम् । अभ्येत्याभ्यासमानम्यान यद्वित्तपदोकसि ॥२१७॥ ततः
पूर्वभवज्ञातकल्पाकल्पविचारचित् । प्रमोदरसपूर्णात्मा, रसकुम्भं करेऽधृत ॥ २१८ ।। पाणिपात्रे सुपात्रेणामुना च निधृते सुधीः ।
उपर्युपर्ययं तत्र, कुम्भं कुम्भानलोठयत् ।। २१९ ॥ प्रभोः स्नाम इवामुन, पारणे पुण्यकारणे । देवाश्च मानवायुः, कुम्भस्त्वन्यस्य
नो करे ।।२२०॥ रसस्य विन्दुरेकोऽपि, नापतत् प्रभुपाणितः । श्रेयांसस्यापतन् श्रेण्या, दृग्भ्यां त्वानन्दविन्दयः ॥२२१॥ श्रेयांस-
मेव श्रेयांसं, मन्महेऽस्मिन्ननेहासि | यदुपज्ञमभूदानधर्मो धर्मोत्तरः स्फुरन् ॥२२२।। श्रेयांग किं समस्तं यः, पुरो विश्वगुरोरपि ।
दानधर्मोपदेशेन, गुरुः श्रद्धावतामभूत् ।। २२३ ।। आचाहतः प्रपौत्रोऽयं, पौत्रश्वाधस्थ मानिनः । पुत्रिपाद्यं व्यधात् सोम, स्वं
॥५१॥

·श्रीऋपम-
चरित्रं
M
प्रमज्या०
श्रीप्रघुः
मीयवृत्ती
॥५०॥
जयजयस्वनः । शब्दाद्वैतेऽप्सर शक्रन्दनक्षणः क्षणम् ॥ १८९ ॥ भरतादियुक् सिद्धार्थवनेऽशोकतरोरधः । विमुच्य
शिवको वसभूपणावमुचद्विभुः ॥ १९ ॥ विशेषकम् ॥ शक्रो दृष्यं निधायांशे, लूने मुष्टिचतुष्टये । केशानां पंचमी मुष्टिं, प्रभु-
पार्ध व्यमोचयत् ॥ १९१ ॥ प्रतीक्ष्य देवदप्येण तच मुष्टिचतुष्टयम् । क्षिप्त्वा क्षीराणयेऽभ्येत्य, तुमुलं च न्यवारयत् ॥ १९२ ॥
कतसिद्धनमस्कारः, छवपष्ठतपाः प्रभुः। सावयं व्युत्सृजन् सर्व, चारित्रं प्रतिपन्नवान् ।। १९३ ॥ नारकाणामपि मनः, प्रीतिरंग-
तरंगितम् | कुर्वन्नादिजिनो ज्ञानं, मनापर्ययमासदत् ॥ १९४ ॥ तदा कच्छमहाकच्छमुख्यया स्वामिना सह । चतुःसहस्त्या
भूपानां, प्रतमग्राहि साग्रहम् ।। १९५ ।। नत्या गते सुतस्वर्गिवाते विहरता वने । पारणे प्रापि नो लोकायु, भिक्षा भिक्षानभि-
प्रतः ॥ १९६ ।। भ्रमे तथाप्यनार्तेन, प्रभुणा क्षुत्तपातुराः। प्रभारनुचरास्ते तु, गंगान्तेऽस्थुः फलाशनाः॥१९७॥ अथ कच्छमहा-
कच्छात्मजी प्राग वि( क कापि )निर्गती । तदा नमिविनम्याख्यौ, पित्रोरन्तिकमागतो ॥ १९८ ॥ कथयित्वाऽखिलं ताम्यां,
पहिती भरतं प्रति तावूचतुर्न नाभेयादपरं कुर्वहे प्रभुम् ।। १९९ ॥ इत्युदित्वा च गत्वा च, नत्वा स्वामिनमूचतुः। धरित्री
क्षेत्रमात्राऽपि, नाथ! दत्ता कथं न नौ ? ॥ २०० ॥ विज्ञप्येति भुवं नीरः, सिक्त्या पुष्पैः प्रपूज्य च । कृप्टासियष्टी तो देवदेवसेवां
वितेनतुः ॥२०१॥ कलापकम् ॥ स केवलिसमुद्घातद्विःसप्तसमयक्रियाम् । संज्ञयेवादिशन् रेजे, मध्यस्थस्तत्कृपाणयोः ॥२०२॥
धरणोऽधान्यदाऽऽयातो, विभुं नत्वा जगाद तौ । को युवां ? हेतुना केन जिनं निर्दिकचनं श्रितो ? ॥ २०३ ॥ तावूचतुरये !
स्वामिभृत्यावायां ससंगरम् । सेव्योऽयमेव नान्योऽत्र, जन्मन्यस्यांगभूरपि ॥२०४ ॥ दृकर्णेशस्तदाकर्ण्य, तत्प्रतिज्ञा प्रशस्य
च । स्वामिसेवाफलं विद्याधरेन्द्रत्वं तयोरदात् ।। २०५ ॥ रोहिण्याघष्टचत्वारिंशत्सहस्रमवाप्य तौ । विद्यानां पाठसिद्धानां, वैताट्ये
॥५०॥

·श्री प्रत्रज्या श्रीप्रद्यु, नीयवृत्ती श्रीऋषभ- चरित्रं धरणेन्द्रतः ॥ २०६ ॥ कृत्वाऽथ दक्षिणश्रेण्या, पुरीः पंचाशतं नमिः । विनमिश्चोत्तरश्रेण्यां, पाप्ट राज्यं प्रचक्रतुः ॥ २०७॥ युग्मम् ॥ पारणार्थी प्रभुम्यिन्नयागजपुरऽन्यदा। यत्र बाहुवले पुत्रो, राजा सोमप्रमाभिधः ॥२०८॥ श्रेयांसनास्य पुत्रेण, प्रातः स्वमे विलोकितः। मेरुः श्यामः सुधाकुंभैः, प्रक्षाल्य प्रोज्ज्वलीकृतः ॥ २०९॥ प्रातः स्व सहस्रांशो!सहसं परिव्युतम् । सुबुद्धिष्ठिनाऽथैक्षि, श्रेयांसनात्र गोजितम् ॥ २१० ॥ दृष्टः सोमप्रभेणापि, समे रुद्धो महाभटः । शत्रुभिस्तान विजिग्येऽसौ, साहाय्यान् मत्तनूभुवः ॥ २११ ॥ श्रीसोमप्रभुराजस्य, सौधे ते मिलितास्त्रयः । व्यचारयश्चिरं चारु, श्रेयांसस्यास्ति किञ्चन ॥ २१२ ॥ अथ स्वस्वाश्रयस्थेषु, तेषु श्रेयांसवेश्मनि । आयन्नुपायनस्येचुरसकुम्भाः सहस्रशः ॥२१३ ॥ तानालोकयता तेन, दात् स्वामी पुरो प्रमन् । अगृहन् स्वर्णरत्नादिदानादिर्जनर्धतः ॥ २१४ ॥ श्रेयांसन गवाक्षस्थेनेक्षितो निष्परिग्रहः । तन्मुद्रां ध्यायतथास्य, जातिस्मृतिरजायत ॥ २१५ ॥ युग्मम् ॥ तदुत्थावधिना सोऽथ, पश्यन् पूर्वभवानिजान् । वज्रसेनजिनेशाभमेनं निरचिनोज जिनम् ।। २१६ ॥ ततः परिहतच्छनोपानहः स पितामहम् । अभ्येत्याभ्यासमानम्यान यद्वित्तवदोकसि ॥२१७॥ ततः पूर्वभवज्ञातकल्पायल्पविचारवित् । प्रमोदरसपूर्णात्मा, रसकुम्भं करेऽधृत ॥ २१८ ॥ पाणिपात्रे सुपात्रणामुना च निधृते सुधीः । उपर्युपर्ययं तत्र, कुम्भं कुम्भानलोठयत् ॥ २१९ ॥ प्रभोः स्नान इवामुत्र, पारणे पुण्यकारणे । देवाश्च मानवाश्वेयुः, कुम्भस्त्वन्यस्य नोकरे ।।२२०॥ रसस्य विन्दुरेकोऽपि, नापतत् प्रभुपाणितः । श्रेयांसस्यापतन् श्रेण्या, हरभ्यां त्वानन्दविन्दवः ॥२२१॥ श्रेयांस- मेव श्रेयांसं, मन्महेऽस्मिन्ननेहसि । यदुपज्ञमभूदानधर्मो धर्मोत्तरः स्फुरन् ॥२२२॥ श्रेयांसं किं समस्तं यः, पुरो विश्वगुरोरपि । दानधर्मोपदेशेन, गुरुः श्रद्धावतामभूत् ॥ २२३ ॥ आद्यार्हतः प्रपौत्रोऽयं, पौत्रवाद्यस्य मानिनः । पुत्रियाय व्यधात् सोम, स्वं । ५१॥

·श्रीऋपभ-
चरित्रं
श्री
प्रत्रज्या
श्रीप्रधु-
ग्रीयची
॥५२॥
चायं पात्रदानिपु ॥ २२४ ॥ पितृतप्पर्णकृत् सत्यमपत्यमयमेव हि । पूर्वजोऽतप्पि येनाद्यभिक्षुरिक्षुरसैरसौ ॥ २२५ ।। गृहि-
ण्येव भवेद्भर्तुर्भाविनी भोजनक्षणे । तत् प्राग्भवप्रिया मन्ये, श्रेयांसस्तमभोजयत् ॥ २२६ ।। तदा पुप्पोत्करश्चेलोत्क्षेपो दुन्दुभिनिः
स्वनः । गन्धाम्बु च वसुवृष्टिः, पञ्च दिव्यानि जज्ञिरे ।। २२७ ॥ वपीन्त पारणं यस्यां, तिथौ वैशाखमास्यभूत् । पक्षियतृती-
येति, साऽद्यापि प्रथिता भुवि ॥२२८॥ कथं ज्ञातं जनैः पृष्टः, श्रेयांसः प्राग्भवान्नव । स्वस्याख्यत् स्वामिना सार्द्ध, तेभ्यो दान-
विधिं च सः ॥ २२९ ॥ मेरुः श्यामः कुशास्वामी, क्षालनं चास्य पारणम् । प्रभुः शिष्ययुतो भावी, सहस्रांशुरिवांशुभिः ।।२३०॥
स्वामी पारणकाद्वीरोऽरीन जेता च परीपहान् । स्वामार्थमित्थं श्रेयांसः, सर्वेपामग्रतोऽगृणात् ॥ २३१ ॥ युग्मम् ॥ विधाय पारणं
याते, विभौ तत्र व्यधादयम् । आदिकृन्मण्डलाभिख्यं, स्तूपं भूपतिनन्दनः ॥२३२॥ विभुस्तु विहरन् देशे, पहलीनामकैवजत् ।
तत्र तक्षशिलापुर्या, यहिः प्रतिमया स्थितः ॥ २३३ ॥ निशि ज्ञातागमस्तक्षशिलां तक्षशिलापतिः । तेने बाहुबलिर्मश्चातिमञ्च-
चयरोचिताम् ॥२३४॥ प्रभुः प्रातः पुरीमैत्यातक्षच्छीलां विधास्यति । इति बुद्धया मनःशुद्धया, तस्थौ बाहुबलिनिशि ॥२३५॥
निःससार च सर्वर्या, प्रभातेऽभिमुखः प्रभोः । प्रभुस्तु विहतोऽन्यत्र, न लिप्यन्ते हि तादृशः ॥ २३६ ॥ अथ पाहुबलिः खेद-
मेदस्विहृदयोऽधिकम् । अश्रुपूर्णेक्षणो वाचमित्युवाच सगद्गदम् ॥ २३७ ॥ हा हा मे मन्दभाग्यस्य, पादशुद्धिं प्रकुर्वतः । विमूढ-
मनसो वाढमगच्छद् ग्रहणक्षणः ।। २३८॥ हा हा वैवाहिकातिथ्यव्याकुलस्य ममाधिका। न पाणिपीडनकृतिः, स्मृतिगोचरता-
भगात् ॥ २३९ ॥ यदहं पितरं तीर्थकरं स्वपुरमागतम् । हदृशोभादिपु व्यग्रो, नानमं ध्यानमन्दिरम् ।। २४० ॥ पहली बहुली-
भृतं, खेदं वितनुतेऽधुना । अदाक्षस्य मे तक्षशिला मनसि लाघवम् ॥ २४१ ॥ स शोचन्नित्यमात्येन, प्रत्ययोधित सादरम् ।
॥५२॥

·श्रीऋषभ- चरित्रं प्रममा भीमपुर भीगाणी यांच ! देनदेषः स, नेका कापि तिति ।। २४२ ॥ पारिनो कर्मणामेप, पातकानामविश्वसन् । यतते तद्वियाताय, स्वसंघाताय नवयम् ॥ २४३ ॥ सदमुद्रा प्रभोः पादमुद्रा प्रभुमिप प्रभो! । अभिवन्दस्व नन्दस्व, समृयोजितखेदितः ॥२४४॥ तेनेत्युक्तः सये औप, विपारगारो नृपरामनाम क्रममुद्रो वाममनो भक्तिमादपत् ॥२४५॥ प्रभुकमप्रतिच्छन्दाक्रम मातुं मणीमयम् । चके पा राक्षसारं, सहसांशुभिवापरम् ॥ २४६ ॥ पिहत्य नानादेशपु, मौनवान् भगवानपि । मोहादिभिरयोध्योऽयमयोध्यायां समा- गमत् ॥ २४७ ॥ रामपुरिमसालोधाने शोकतरोरधः। कृताधमनपाः स्वामी, प्रतिमायामपस्थितः ॥ २४८ ॥ तत्रास्य फाल्गु. नागाश्रमावश्यामपरर्थगे । विधौ फेरलमुरपेदे, पातिकर्मक्षये रिभोः ॥ २४९ ॥ तत्र पर्वणि सर्वेऽपि, सुपर्वेशा' समाययुः । अशे समगसरणं ग, पाभिवयनन्धुरम् ॥ २५० ॥ एकयोजनमाना भूभृष्टा वायुकुमारकैः । सिक्ता मेघकुमारैः सा, सलिलैश्च सुगन्धिभिः ॥ २५१ ॥ गन्स एट्रिमं पाके, स्वर्णरत्नमणीमयम् । तैः पुष्पप्रकरैः सोऽधोमुखयन्तो विनिर्ममे ॥ २५२॥ कल्प- ज्योतिभंगरविशा मणिरत्नफनकफपिशीर्पः। रत्नस्वर्णश्वेतैः ससृजुर्वप्रत्रयीं मध्यात् ॥ २५३ ॥ अन्तस्त्रिकोशचैत्यद्रोरधः सिंहा- सनानि । देगच्छन्दो द्वितीयस्य, पप्रस्याम्यन्तरे तथा ॥ २५४ । पहिश्शक्रं च 'पद्मस्थं, विचक्रुर्व्यन्तरामराः । द्वा:स्थाः स्वर्गि- पनज्योतिर्भपना। प्राकमात् स्थिता। ॥ २५५ ॥ यतिस्वास्खीयतिन्योऽग्नौ, त्रिधा देवास्त्वरक्षसः । तन्नार्यो मरुतोऽऽस्थुरी. शाने रागिनः सिंगः ॥ २५६ ॥ वसुपए नवरा, न्यसनंघी ततः प्रभुः । चतुर्दैवनिकायानां, कोटीभिः परितो वृतः ॥.२५७ ॥ प्रसिरप पूर्वधारण, पैत्यगृधमदक्षिणाम् । कृत्वा च प्राङ्मुखः सिंहासने स समुपाविशत् ॥ २५८ ॥ व्यन्तरा:-प्रतिरूपाणि, दिक्- नीलिपप्पशुः । प्राविहार्याणि सर्वाणि, प्रकाशानि च जज्ञिरे ।। २५९ ॥ सौधर्मेन्द्रः समेत्याथ, स्तुत्वा शक्रस्तवेन च ।

·की श्रीऋपभ चरित्रं प्रवज्या० श्रीमयुः मीयपतो ॥५४॥ प्रणम्य च नृदेवानां, पुरतः समुपाविशत् ।। २६० ।। इतोऽपि च विनीतायां, विनीतो भरतो नृपः । प्रातरेव समायाता, अणन्तुं स्वां पितामहीम् ॥२६१|| तां पुत्रविरहात् श्रान्ता, प्रोद्भूतेक्षणनीलिकाम् । ज्येष्ठः पौत्रः प्रणमतीत्युच्चाऽग्रे समुपाविशत् ।।२६२॥ मरुदेवी प्रयुज्याथ, श्वासमाशिपमूनुपी । तरङ्गितोऽतिनिदैर्दुःखः कवचितस्तथा ॥ २६३ ॥ अतुच्छाभिश्च मूर्छाभिर्युतोऽरतिविप- शितः । अन्तर्दाहशतैर्मिश्रधान्तकैः कलुपीकृतः ।।२६५॥ प्रवज्य अजिते पुत्रे, ममान्धतमसाश्रयः । एकोऽपि वासरोऽतुच्छवत्स ! मे वत्सरोपमा ॥ २६५ ॥ एवं वदन्त्यां स्वामिन्यां, यमकः शमकः समम् । समेतौ पुरुषौ दण्डप्रणामेन नतौ नृपम् ॥ २६६ ॥ कलापकम् ।। आयेन केवलोत्पत्तिर्जिनेन्द्रस्य निवेदिता। द्वितीयेनात्र शालायां, चक्रोत्पत्तिः प्रमोदतः ॥ २६७ ।। तौ पारितोषिक दचा, प्रेप्याथ स्वामिनी जगौ। दिप्ट्या संवर्ध्यसे देवि !, मनोः केवलवैभवात् ॥ २६८ ॥ हृद्याऽपि चिन्तनीया या, वचना- नामगोचरा । कापालिकोत्तरा सिद्धिरभूचत्तनुजन्मनः ॥ २६९ ॥ उत्त्येति तां गजं राजवाह्यमारोह्य चोत्सुकः। सर्वद्धर्थी चलितो नन्तुं, जिनेशं भरताधिपः ॥२७०॥ चीक्ष्य रत्नध्वजं दुरादेष प्राह पितामहीम् । श्रूयते त्वत्सुतस्याग्रे, देवदेवीजयध्वनिः ॥२७१॥ देवदुन्दुभिनादव, गीतगन्धर्वनिम्मितः । स एप च विमानानां, किंकिणीगणनिकणः ॥ २७२ ॥ तत्तदित्यादि शृण्वत्या, दिव्य- हथिसम्प्लवैः । विलीना नीलिका शोकाश्रुजा किल निरोधतः।।२७३॥विशेषकम् ॥ यथा क्षाराम्बुजो जीवः, स्वादुनीरे न जीवति । तथा शोकाचजा नीली, नानन्दहपंपाप्पतः ॥ २७४ ॥ अईलक्ष्मी ततः स्पष्ट, दृष्ट्वा स्वतनुजन्मनः । अत्यन्तत्यक्तमोहाग्रे, सुते मोई मुमोच च ॥ २७५ ॥ पश्यंती चाहती लक्ष्मी, तन्मयत्वमवाप सा । आरूढा क्षपकणि, गजारूढाऽपि भावतः ।। २७६ ॥ फुद्धाऽम्या त्रिजगतुर्दर्शनावृतिमंतुना । दुष्टान्यष्टापि कर्माणि, मन्ये युगपदच्छिनत् ॥ २७७ ॥ अन्तकृत्केवलीभूय, भूयःसुख- ·श्रीमपभ- चरित्रं भीमपुर भीयानो मयं पदम् । जगाम प्रथमः सिद्धोऽवसस्पिण्यामभूदयम्।।२७८॥ भ्रान्त्या वर्पसहस्रणार्जितं शेन केवलम् । भक्त्यैव वृषभो मातुनि- भृतं प्राभृतं व्यधात् ||२७९॥ कृता केवलसूदेन, सिद्धिं रसपती पराम् । अम्बामभोजयद् वृद्धा, प्रथमं प्रथमो जिनः ।।२८०॥ सर्व संगपरित्यागं, मत्पुषो यदलचेऽकरोत् । सा सिद्धिः कीदृगस्तीति, द्रष्टुं साऽग्रे गता किल ॥ २८१ ॥ सम्पूज्य च वपुस्तस्याः, क्षितं धीरार्णवे सुरैः । पूजा प्रभृत्येव, प्रवृत्ता मृतवर्मणः ॥ २८२ ।। तद्भक्तिलीनस्तसिद्धिंगतेध भरतो नृपः। खेदेन प्रमो- पेनापि, पानशे मानसे समम् ।।२८३॥ अथ सन्त्यज्य राज्यस्य, चिल्लान्यद्वाय भूपतिः । मध्येसमवसरणं, स द्वारोत्तरयाविशत् ॥२८॥ प्रदक्षिणायं दया, स्तुपा नत्यापि च प्रभुम् । निपसाद स शक्रस्य, पृष्ठे शक इवापरः ॥३८५।। पंचत्रिंशदतिशयजुपा योगपुपा प्रपात ! सभापानुगामिन्गा, भारत्या देशनों प्रभुः ।। २८६ ॥ पुरा न प्रापि न प्राप्यो, भवे भाविनि यो जनः । स फम्र्मविनयभः, प्राप्त किन विधीयते ॥२८७ ॥ धर्मो द्विधा सर्वसंयमो देशसंयमः । सम्यक्त्वमूल एवायं, द्वैधाऽपि राफतलो भवेत् ॥ २८८ ॥ देऽईति गुरी साधो, धर्मे सर्वशदेशित । या युद्धिनिश्चिता तद्धि, सम्यक्त्वमभिधीयते ॥ २८९ ॥ द्रुम स्पर रहे सूत्र, धाम्नो शाराभिवामलम् । पोसस्पेप प्रतिष्ठान, शेयं मोक्षस्य दर्शनम् ।। २९० ॥ सम्यक्त्यस्यास्य का स्तोत, महि- गानं महीपते । यदिनाऽल्पफर शान, पारिटो पातिदुष्करम् ॥ २९१ ॥ सम्पत्यमूलं तत् सर्वसयमं देशसंयमम् । भव्या! गृहीत गुरपाम, फलमेतन्मयोदितम् ॥२९२।। गुग्मम् ॥ साधरः पुण्डरीकाधाः, साध्व्यो ग्रामीपुरस्सराः । श्रायका भरताद्याथ, थाविकाः तरीमाः ॥२९३।। तदा (संपो) या स्थापितः सोऽयं, वथैवाचापि विद्यते । पुण्डरीकादिसाधूनामादिदेश पदत्रयीम्॥ २९४ ॥ दीपि गामेछा, भादशांगी जिनेशितः । नपामदंडा आरुहा, स्खयामासुराशु ते ॥ २९५ ॥ तेषां च स्वामिनोत्थाय, वासस्था- -

·श्रीऋपम-
चरित्रं
प्रमज्या
प्रियु:
मायपत्तों
लको हरी । अर्थसूत्रतदुभयः, सद्रव्यगुणपर्ययः ॥ २९६ ॥ दत्तानुयोगानुज्ञा च, गणानुज्ञा च सर्वथा। क्षिप्ताः शक्रादिभिर्वासा,
दुन्दुभिघनिपूर्वकम् ॥ २९७ ॥ युग्मम् ॥ सम्पूर्णायां च पौरुप्यां, पलिक्षेपादनन्तरम् । देवच्छन्दं श्रिते नाथे, गणेशो देशनां
व्यधात् ।। २६८ ॥ अथ च गोमुसपुण्यजनेन चान्तिकजुपा च सदाऽप्रतिचक्रया । विहरति स्म विभुः सपरिच्छदो, मविकलोक-
विवोधनहेतवे ।। २९९ ॥
प्रथमयोधिदश्रीयुगादिजिनचरितमभिधायाभव्यत्वात् सदाऽप्यप्राप्तवोधेरुदायिनृपमारकस्य दृष्टान्तः ग्रोच्यते, तथाहि-पुरा
राजगृहेशस्य, श्रेणिकस्यांगभूरभूत् । कोणिका कोणितारातिजाविश्वम्पापुरीपतिः ॥१॥ उदायिनामाईद्धाभ्रचण्डांशुरमण्यत ।
उत्पुत्रः पाटलीपुत्रपुरं चैत्यालिमालितम् ॥ २ ।। जिगीपुः स च जागर्ति, राजद्वादशके यथा। ब्रतद्वादशकेऽप्येवं, चतुर्दानाधु-
पायचित् ॥ ३ ॥ गृहन् पर्वतिथिप्पेप, पौपधं दुरिनौषधम् । शृणोति सूरीनाकार्य, स्वस्यावासे च देशनाम् ॥ ४ ॥ न स्फुरन्ति च
उद्गुप्तसंवासप्रस्तमानसाः । पाप्मानः प्राज्यराज्यस्य, प्रबला भूमिपा इव ॥ ५ ॥ तेन चाच्छिन्नगज्यस्यान्यदा कस्यापि नन्दनः ।
अवन्तीशं श्रितोऽवोचत्तं सातंकमुदायिनः ॥६॥ यदि त्वं मम साहाय्यं, विधत्से तत्तव द्विपम् । हन्मि तस्यानुमत्याऽसौ, ययौ
पाटलिपुत्रकम् ॥ ७ ॥ उपायान् सुरहूनप, हननार्थमुदायिनः । पश्यन्नपश्यदायातोऽथातः सूरीस्तदौकसि ॥८॥ घातायोदा-
यिनो मानी, तमुपायं विचिन्तयन् । सूरीन् साश्रगम्येत्य, वन्दित्वा याचितं व्रतम् ॥ ९॥ मायिको मायिकी चेष्टां, वाचिकी च
विपंचयन् । सुन्दरां सूरिभिः सोऽथ, दीक्षितः शिक्षितः क्रियाम् ॥१०॥ छन्नमन्यपदे शृण्वन् , याप्पाविलविलोचनः । सरि-
व्याख्याक्षणे कस्य, चित्तमा न स व्यधात् १ ॥ ११ ॥ इत्थं मायाधिनस्तस्य, परिपालयतो व्रतम् । जज्ञिरे द्वादशाब्दानि, न तु
॥५६॥

·प्रवज्या. श्रीप्रधु- नीयवृत्ती २.वाधि- दालभ्य उदा- यिमारक- धृत्तम् ॥५७॥ केनापि लक्षितः ॥ १२ ॥ परिभिः पर्वसु मापगृहे कथयितुं कथाम् । यद्विनीतो विनीतोऽपि, न स द्वादशात्सरीम् ॥ १३ ॥ अन्यदा चलिते सूरी, नृपोकासि स दाम्भिकः । उत्थायोपधिमादायावदत् पादौ वधार्यताम् ।। १४ ।। प्राक्रामन् स मायावी, समं राज्ञा च सारिणा । तयोर्मनोनिवासान्तरात्मानं समवासरत् ॥ १५ ।। स चोवं यामिनीयामात् , सुप्तो दम्भेन दाम्भिकः । क्रमा- दवापतुर्निद्रां, नृपो नृपगुरुव तौ ॥ १६ ॥ अर्थात्थाय स निःशंकः, कंकलोहस्य कनिनीम् । निधायोदायिनो राज्ञः, कण्ठे कुण्ठशठोऽचलत् ।। १७ ॥ मुक्तो यतिरित्युदायिमारको यामिकैरयम् । स्यादयादवन्तीश, शशंस च यथातथम् ।। १८ ।। विश्वस्त धार्मिकं सुप्त, द्वादशान्दवती भवान् । नृपं हत्या समागच्छन्नद्रष्टव्यगुखः शठः ॥ १९ ॥ इत्यवन्त्यधिपेनोक्त, उदायिनृपमारकः । निर्वासितथ संसारमनन्तं पर्यटिष्यति ॥ २० ॥ युग्मम् ॥ बुद्धा रुधिरसेकाच्च, सूरयोऽदृष्टशैक्षकाः । वीक्ष्य तयुच्चेष्टित दत्तालो- चनाः सिद्धसाक्षिकीम् ॥ २१॥ नान्यः शासनमालिन्यक्षालनोपाय इत्यमी । स्मृतपञ्चनमस्कारास्ता गले कर्तिकां ददुः ॥२२॥ युग्मम् ॥ उपदेशसहस्राणि, शृण्वन्नपि स दुष्टधीः । यथा नायुध्यतान्येऽपि, पापाः केऽपि स्युरीदृशाः ॥ २३ ॥ इति दुर्लभयोधित्वमभव्यस्य प्ररूपितम् । अर्ह इत्तस्य भव्यस्याप्यथैतत् प्रणिगद्यते ॥१॥ क्षेत्रऽत्रैवाचलपुरे, जितशत्रु- नरेश्वरः । पुत्रोऽपराजितस्तस्य, युवराजपदस्थितः ॥२॥ द्वितीयः समरकेतुः, कुमारोऽवन्तिनायकः । प्रत्यन्तनृप उद्वृत्तोऽन्यदा समरकेशरी ॥ ३ ॥ तं संसाध्य समागच्छन्, युवराजोऽपराजितः । धारामनिवेशस्थमाचार्य राहुमैक्षत ॥ ४॥ तं वीक्ष्य जात- संवेगः, साग्रहो प्रतमग्रहीत् । अन्यदा विहरप, नगरानगरीमगात् ॥ ५ ॥ तत्रावन्त्याः समायाताः, पृष्टाय मुनयोऽमुना । उप- सर्ग विना साधुविहारस्तत्र'वर्त्तते ॥६॥ प्रोचुस्ते भद्रको तत्र, पुत्रौ राज पुरोधसोः । उपसर्गयतः साधून्, थुपेत्याख्यद् गुरो-

·}
प्राज्या०
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
बोधि-
दालेभ्ये
अर्हदत्त-
चरित्रं
॥५८॥
रयम् ।। ७॥ गतो गुरुगिराऽवन्तीमार्यो राहुगणे स्थितः । भिक्षाकाले ब्रजन्नेप, स्थापितस्तैरुवाच च ॥८॥ अहं स्वलब्धिक-
स्तन्मे, दर्यतां स्थापनाकुलम् । प्रेपितः क्षुल्ल एकस्तैः, कुलदर्शनहेतवे ॥ ९ ॥ प्रत्यनीकगृहं गच्छन्निपिद्धः क्षुल्लकेन सः । निवृत्ते
क्षुल्लकेऽविक्षत् , कुमारस्यैव मन्दिरे ॥ १० ॥ शब्दंन महता धर्मलाभितेऽन्तःपुरीजनः । गच्छेति संज्ञया ग्राह, तमवाजगणन्तु
सः ॥ ११ ॥ धर्मलाभवचः श्रुत्वा, कुमारी तु तमागतौ । द्वारं पिधाय वन्दित्वा, प्रोचतुर्नृत्य भिक्षुकः ॥ १२ ॥ स प्राह गीत-
वादित्रे, पिना नृत्यं कुतो भवेत् ? । तावूचतुर्गीतयाये, करिप्यायः प्रनृत्यत ॥ १३ ।। भवत्वेयं मुनिप्रोक्ते, गीतवाद्ये, वितेनतुः ।
ताविपे विपमे क्रुद्ध, इव साधुरभापत ॥ १४ ।। विज्ञानेनामुना गोपपुत्रौ मां नर्तयिष्यतः । श्रुत्वति कुपियौ साधुवधायैतावधाव-
ताम् ।। १५ ॥ नियुद्धकुशलः सोऽथ, साधुस्तौ सर्वसन्धिपु । वियोज्य प्रययौ द्वारमुद्घाट्य ध्यानमास्थितः ॥ १६ ॥ तौ निश्चेष्टौ
द्रवैः सिक्ती, वह्वयो वारा न तूचतुः । तत्पित्रोः साधुवृत्तान्ते, कथिते तावुपागतौ ॥ १७ ॥ वीक्ष्य राजा ययौ सरिमार्यराहुं ननाम
च । ऊचे च भगवन् ! बालापराधः क्षम्यतामयम् ।। १८ ॥ सुरिणोचे न जानामि, तदैवास्य च साधुभिः । मुनिनाऽऽगन्तुना
स्याच्चेत् , कृतमित्यथ ते जगुः ॥ १९ ॥ तं दर्शयत राज्ञोक्ते, दर्शितो ध्यानवानसौ । राज्ञाऽथ प्रत्यभिज्ञातः, सत्रपेण ततश्च
संः ॥ २०॥ वितीर्य धर्मलाभं स, प्राह श्रावक ! युज्यते । त्वद्राज्ये चेदमक्षीणमुल्लण्ठत्वं कुमारयोः १ ॥२१।। नृपः प्राह प्रभो !-
ऽनेन, प्रमादेनास्मि सत्रपः । विधायानुग्रहं तौ तु, संयोजयतु सन्धिपु ॥ २२ ॥ मुनिरूचे व्रत चत्तौ, गृहीतां योजयामि तत् ।
राज्ञोक्तं सम्मतं मेऽदः, प्रष्टव्यौ तु कुमारको ॥ २३ ॥ वक्तुं न शक्तौ तौ साधुरूचेऽहं जल्पयामि तौ । गत्वा गीर्मात्रतः सज्जीक-
त्योक्ती मुनिना स्वयम् ॥ २४ ॥ साधुवाधालतापुप्पमेतद्वां दुर्गतिः फलम् । समस्ति पश्चात्तापश्चेत्, तद् गृहीतं व्रतं युवाम् ॥२५॥
॥५८॥

·श्री
प्रवज्याक
थीप्रधुः
नीयवृत्ती
घोधि-
दलिम्ये
अर्हदत्त-
चरित्रं
॥५९॥
तापूचत नी पश्चातापयापत्रपाऽस्ति च । प्रतिपत्स्यावहेऽवश्यं, प्रवज्यां गुर्वनुज्ञया ॥ २६ ॥ गुरुभ्यस्तापनुज्ञाता, योजिती
साधुना ततः । अझैरपि व्रतं दत्तं, चरतो विधिना व्रतम् ॥ २७॥ द्विजस्तु ज्ञाततत्वोऽपि, पलात् प्रवाजितोऽस्म्यहम् । इति द्वेपं
गुरौ विभदनालोच्य दिवं ययौ ॥ २८ ॥ ईशाने मुंजतस्तस्य, भोगांश्चितानि जज्ञिरे । च्यवनस्य विषण्णोऽसौ, देवीपरिमजान्वितः
॥ २९ ॥ त्यक्तमोहोऽथ गत्वा द्राक्, स विदेहे जिनेश्वरम् । नत्वाऽपृच्छत् पद्मनाभे, फोत्पत्स्येऽहं दिवश्युतः॥ ३० ॥ सुप्रापयो-
धिर्या नो पा , तर्धिनाथस्ततोऽवदत् । जम्यूभरतकौशाम्ब्यागुत्पचिस्ते भविष्यति ॥ ३१ ॥ भावी दुर्लभयोधिध, गुरुपद्वेपतो
भवान् । तस्य प्राग्भववृत्तान्त, कथयामास तीर्थकृत् ॥ ३२ ॥ स दध्यावल्पके द्वपे, विपाको दारुणः पुनः । स्वाम्याह बहुमान्यः
स्यादिहलोकोपकार्यपि ।। ३३ ।। गुरुस्तु मिथ्याज्ञानानि, निमन् शुद्धक्रिया दिशन् । भवान् कृन्तन् शिवं यच्छन् , परलोकोपका-
रकः ॥३४॥ तद्विपा जनितं कर्मानल्पमल्पमपीरितम् । स दध्यौ कर्मणः प्रान्तः, कदा मेऽस्य भविष्यति ॥३५।। भगवानाह ते
माविभवे मूकाऽपराभिधात् । बन्धोरशोकदत्ताख्याद्बोधिलाभो भविष्यति ॥३६॥ सुरः प्राह कुतो देतोरस्य नामद्वयं ? प्रभो।।
मगवानाह कौशाम्न्या, श्रेष्ठ्यासीतापसाभिधः ॥३७ ॥ स सवित्तोऽपि सारम्भः, सदारोऽपि प्रमादवान् । नागदत्तः सुतस्तस्य,
स्नुपा वसुमतीति च ॥ ३८ ॥ स चार्गध्यानदीपेण, मृत्वा शूकरतां गतः । पूर्वभुक्तप्रदेशावलोकनाज्जातिमस्मरत् ॥३९॥ अन्यदा
नागदरीना प्रारब्धे दिवसे पितुः । परिवेपणवेलायामोतुनाऽपहृत पले ॥ ४० ॥ सूपकार्या गृहपतेर्वेलातिक्रमीतया । छन्नं विश-
सितो मृत्ला, क्रुद्धोजनि भुजङ्गमः ॥४१ ।। तत्रापि हि भवे तस्य, जातिस्मृतिरजायत । अकपाय्यनुकम्पावान् , कर्मवैचित्य-
वस्तु सः ॥४२॥ वं निरीक्ष्यान्यदा सघा, सर्पः सर्प इतीरिते । एत्य कर्म करैराचमुद्गरैपिनिपातितः ॥४३॥ अकामनिर्जरायोगात्,
॥५९॥

·THAN
२ बोधि- ।
दौलम्ये
श्री
प्रवज्या०
श्रीप्रद्यु:
नीयवृत्ती
अहंदत्त-
चरित्र
सुपा गर्ने सुतोऽभवत् । जातस्य तस्य चाशोकदत्त इत्याह्वयाऽजनि ॥४४॥ तस्य चैकाव्ददेश्यस्य, पश्यतो जनकादिकम् । अचि.
नत्यकर्मसामज्जिाता जातिस्मृतिः पुनः ॥ ४५ ॥ दध्यौ च तनयं तात, स्नुपामपि च मातरम् । कथं वक्ष्यामि ? मूकत्वमेव
श्रेयस्तो गम ॥ ४६ || ततः स लोकवाक्येन, मूकनाम्नैव पप्रथे । द्वादशान्देऽथ तत्रागाच्चतुर्सानी महामुनिः ॥४७॥ मेघना-
दामिधः सप, नागदत्तगृहे मुनिम् । प्रायाचं प्रेपयांच, शिक्षा दत्ता गतश्च सः॥४८॥ तमूचे कुहनामूकं, कुमारक ! गुरुर्मम ।
प्रैपीचव समीपे मां, मन्मुखनेति वक्ति च ॥ ४९ ॥ अलं तापस! मानेन, ज्ञात्या धर्म समाचर । मृत्वा कोलश्च सर्पश्च, जातः
पुत्रस्य पुत्रका ॥ ५० ॥ नत्या हित्वा च मूकत्त्वं, स प्राह क नु ते गुरुः १ । शक्रावतारचैत्येऽस्ति, अपिणोक्ते सहैदसौ ॥५१॥
गुरु नत्वाऽपदद्वार्ता, वेरिस मे भगवन् ! कथम् । ज्ञानेनेति गुरुप्रोक्तशोकदत्तो विसिष्मये ॥५२॥ पर्मेऽथ कथिते बुद्ध,
पूर्ववासनया तु सः । मूक इत्युच्यते लोकैद्वितीयं नामतस्ततः ॥ ५३ ॥ देवो व्यज्ञपयन्नाथमहं मोस्य कथं प्रभो ! । मगवानाह
वैताढये, स्वकुण्डलयुगेक्षणात् ॥ ५४॥ देयोऽथ गत्वा कौशाम्बी, स्वबोधे मूकमार्थयत् । यतिप्येऽहं यथाशक्ति, तेनेति गदिते
सति ॥५५॥ वैताढवं दं सुरो नीत्वाऽवदद् द्वे एव वल्लभ । सिद्धायतनकूटं च, कुण्ड लद्वितयं च मे ॥ ५६ ।। इदं रत्नावतंसाख्यं,
कुण्डलद्वितयं मम । दर्शनीयं तदा नाहं, यदा युध्ये कथंचन ॥ ५७ ॥ उक्त्वेति तत्र सन्न्यस्य, चिन्तारत्नं समर्प च । आख्यद्य-
दिहलोकस्य, कार्यस्यैकस्य कार्यदः ॥ ५८ ॥ तदेतेन त्वया कार्य, वैवाल्यगमनं सस ! । प्रतिपन्नमनेनेदं, कौशाम्बी च समागतो
॥ ५९ ॥ दिवं देवो गतश्च्युत्वा, वसुमत्युदरेऽभवत् । यभूव च शरद्यस्याः, सहकारेषु दोहदः ॥ ६॥ अप्राप्ती सा संगर्माऽपि,
व्यथिताऽथ जनोऽवदत् । न जीवति ततो मूको, मातृस्नेहविमोहितः ।। ६१ ।। दध्यौ जिनोक्तेः सत्यत्वादन्यथाऽपि भविष्यति ।
॥६॥

·प्रमज्या
भीप्रघु-
सीयातो
२ बोधि-
दौलभ्ये
अदत्त
चरित्रं
वैवावगमनं मातुर्दोहदं पूरगामि तु ॥ ६२ ।। ध्यात्वत्यचिन्तयचिन्तारत्नादाम्रफलानि सः। श्रद्धामपूरयच्चास्याः, क्रमेण तन-
योऽजानि ।। ६३ ।। नागदत्तपिता तस्यादत्त नाम कृतोत्सवम् । अर्हद्दत्तः स चाशोकदत्तस्यातीव वल्लभः ॥ ६४ ॥ अपैकदेश्य
तं पन्धुनिन्येऽईद्गुरुवेश्मसु । तान्न नाम ननामैप, रुरोद तु हतोदरः ॥ ६५ ॥ अस्य द्विः कथितो धर्मो, बन्धुना नाबुधचयम् ।
गुरुद्वेपस्फुरत्कर्मपरिपाकविपाकतः ॥ ६६ ॥ अग्रजेन ततः प्राच्यभवे संकथिते सति । स प्राह प्रलपस्युधैः, किमसंघद्धमीदृशम् ।
॥ १७ ॥ ज्येष्ठस्तत्कर्मसानथ्य, चिन्तयनजान व्रती। अनुजेनेभ्यपुत्र्यस्तु, चतस्रः परिणिन्यिरे ॥ १८॥ अथो विपयनस्तस्य,
गते फाले कियत्यपि । विपन्नेऽशोकदत्ती, श्रुते शोक प्रचुर्यभूत् ॥३९॥ तस्यौदेहिकं चक्रे, स तु ज्येष्ठस्तु पञ्चमे । स्वर्गे स्वर्य-
भपत नस्य, पोधोपायमचिन्तयत् ॥ ७० ॥ चके जलोदरव्याधि, वतः सोऽजनि तत्क्षणात् । परिशुष्कभुजः शूनपदः अम्लान लो-
परमा७॥ गजजिलो विनिद्वारातिमान् गाढवेदनः। प्रत्याख्यातोऽगदंकारैर्विविक्षुलनेऽभवत्।।७२॥ युग्मम् ॥ श्रुत्वेति स्वजना
म्लाना, भूपिछताः प्राणयल्लभाः । सिनः परिजनः सर्वो, विलापं विदधेऽधिकम् ॥ ७३ ॥ तदा शयरवैद्यत्वं, वनदेवस्वदौकसः ।
उदयोपयदासमं, सर्पयाधीन हराम्यहम् ॥४॥ स्वजनणितो भद्रापनयास्य महोदरम् । दध्यौ यथेष्ट स प्राह, धर्मवैद्योऽस्म्यह
गनु ।।७५।। अन्यथा साध्योऽस्य, नापयाति यथा वथा । निदानं परिहर्त्तव्यं, सेव्यस्तत्परिपन्थकः ॥७६॥ निदानं द्विविध
रामेदिकामुष्मिकभेदतः । ऐहिक त्यज्यतेऽपथ्यं, धातुक्षोभस्य कारणम् ॥ ७७ ॥ आमुष्मिके तु मिथ्यात्वं, हेयं सेव्ये च सर्वदा !
बिराचे दर्शनशाने, सौगार्थों पौरुषीठये ॥ ७८ ॥ विधाऽध पद्धती पाल्या, वर्जनीयाः क्षुदादयः । भ्रम्यमप्रतिपढेन, स्थातव्यं
मादिष॥ ७९ ॥ कुणिस्पति किन्त्येतद्, यतो भव (साध्य तव) जलोदरम् । ततः परिजननोचे, मरणाद् रुचिरं यदः ॥८०॥
॥६१॥

·श्री
प्रव्रज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
२ बोधि-
दौलम्य
अर्हद्दत्त-
चरित्रं
॥ ६२॥
स मृत्योरधिकं खेतत् , ध्यात्वत्यूचे भवत्विदम्। वैद्यः नोचेऽथ शक्ति मे, पश्य क्लेशापहां क्षणात् ॥ ८१ ॥ निश्चितेन त्वया भाव्यं
मोहो हेयश्च सर्वथा । न कर्त्तव्यः कुसंसर्गो, नाज्ञा खण्ड्या च मे कचित् ।। ८२ ॥ ततो मण्डलमालिख्याहहत्तं न्यस्य तत्र च ।
अभिमन्न्यापधं दतं, छन्नश्च श्वेतवाससा ॥ ८३ ॥ दिव्यशच्याऽथ तस्याङ्गाद्, विमुक्ताक्रन्दभैरवः । अंगयोगमहाभंगपूर्व रूपेण
भीपणः ।। ८४ ॥ दुर्गन्धोऽथव्यगीरात्मतुल्यश्चाष्टशतान्वितः । मूर्ती व्याधिः समाकृष्टस्तेन पापविपाकवत् ।। ८५ ॥ युग्मम् ।।
विस्मितोऽथ जनः सर्वस्तस्य निद्रा समागमत् । प्रयोध्य भिपजा प्रोक्तो, व्याधिस्तेऽपगतो ननु ॥ ८६ ॥ तत्तथा भवता कार्य,
यथा नायं पुनर्भवेत् । क्रमेणाप्राप्तपूर्व चारोग्यसौख्यमवाप्स्यसि ॥ ८७ ॥ अनेन व्याधिना ग्रस्तोऽहमप्यस्मि भवानिव । काचि-
न्मात्राऽपनीता च, रोगस्यास्य मयाऽपि हि ॥ ८८ ॥ शेषापनयनोपाया, वक्तुं(कत्त)मे नाधुनोचिताः। ततस्त्वमुत्तमोपाय, कुर्वीथ
मम चेष्टितम् ॥ ८९ ॥ उत्तमः क उपायोऽत्री, लोकपृष्टो भिपग्जगौ । जैनीदीक्षाग्रहस्तस्माद्, व्याधिः सर्वोऽप्यपैत्ययम् ।। ९०॥
मज्जातौ तु न दीक्षा स्यात्, त्वं तु जात्युत्तमान्वितः । दीक्षां गृहाण वा सार्द्ध, मया वा विहरान्वहम् ॥ ९१ ॥ लोकः प्रोवाच वे
भ्राता, पूर्व प्रबजितोऽभवत् । तदिदं सुन्दरं कर्तुमुचितं च कुरुप तत् ॥९२॥ अनिच्छन्नपि चित्तेन, प्रतिपेदे स तगिरा । कस्मि.
नयागते साधौ, जग्राह द्रव्यतो व्रतम् ।। ९३ ।। गते शवरपैयेऽसौ, समुत्पन्नारतिः पुनः। द्रव्यलिङ्ग परित्यज्य, निजं गृहमुपा-
गतः ।। ९४ ॥ गतैश्च दिवसैः कैश्विदवधेरुपयोगतः । ज्ञात्वा देवेन स व्याधिः, कृतो लोकेन निन्दितः ॥९५॥ तद्वन्धुभिस्तु
सोऽन्विष्टो, वैद्यः प्राप्तः कथंचन । उक्त प्रशमने व्याधेतमग्राहयत् पुनः ॥९६॥ पुनस्त्यक्तवते तस्मिन् , महाव्याधि सुरीकरोत् ।
उक्तोऽथ वन्धुभित्सि, नात्मानमपि मूढधीः ॥ ९७ ॥ नियस्त तस्य वा वाक्यं, कुरु स प्राह साम्प्रतम् । तं प्रेक्षे यदि तत्तस्य,
॥६२॥

·श्री प्रयज्या० श्रीप्रघु- श्रीपती पोधि- दोलभ्ये अईहत्त- चरित्रं ॥६३॥ पचनं विदधाम्यहम् ॥९८॥ गवेपितोऽय स दृष्टो, वैद्यः प्रोक्तच सत्रपः । नदेव तव पुत्रेण, कृतं व्याधिर्महानभूत् ॥ ९९ ॥ ततः फोऽप्यस्त्युपापोनी, वैद्यः प्राहैप लम्पटः । अपौरुषश्च दौर्गत्ये, वह्वीः प्राप्स्यति वेदनाः ।। १०० ॥ आयुष्मता तु युष्माकमुपरो. धातमकदा । तचिकित्सामि चंद साई, मयैव हि स हिण्डति ॥ १०१ ॥ प्रतिपद्य तदेतेवाईदत्ताय निवेदितम् । नान्या गति- रिति ध्यात्वा प्रत्यपधत सोऽप्यदः ॥ १०२ ॥ तैरानीतो भिषक् प्राह, क्रीडेयं पथिमा न तु । त्यया भव्येन तद् भाव्यं, तत्कार्य यत् करोम्यहम् ।। १०३ ।। अहं न कापि मोक्तव्योऽर्हद्दत्तस्तत् प्रपन्नवान् । चिकित्सित्या च स प्रोक्तो, मा भूः कापुरुपोऽधुना ॥१०॥ देवेन तस्य चागाणं, गौणत्रितयमर्पितम् । नगरीतो विनिर्गत्य, गतौ ग्रामान्तरे ततः ॥ १०५ ॥ देवः स्वमायया ग्राम, प्रज्वलंतमदर्शयत् । विध्यापनाय तृण्यां च, गृहीत्वा स्व प्रधाषितम्।।१०६।। अर्दहत्तोऽयदद्दीप्त, विध्याप्येत न तृण्यया। किं घेत्सीदं गुरप्रोक्ते, किं शेयमिति सोऽयदत् ? ॥१०७॥ देवः भोवाच चंद्वस्सि, सत् क्रोधानलदीपिते । गृहे(प्रतं)गृहीत्या देहीप, कथं विशसि चालक ! ॥ १०८ ॥ स्थिवस्तूष्णीं न युद्धस्तु, ततः कण्टकसंकुले । देवः पधि वजन उक्तस्तेन त्यजसि कि समम् १ ॥ १०९ ।। देवः प्रोवाच वेत्सीदं, यदि तत् किमिवाधुना । रागादिकण्टकाकीणे, भवमार्गे ब्रजस्यहो ? ॥ ११० ॥ स्थितस्तूष्णीं न सम्बुद्धो, देवेनास्पाप दार्शतः । जनैः प्रपूजितो यक्षः, पुनः पुनरघः पतन् ।।१११॥ निर्भाग्यो यक्ष इत्युक्तं, तेन देवो जगाद तम् । मंदीदं पेरिस तत् कि त्वं, प्रयासि नरकं प्रति ? ॥ ११२ ॥ स्थिते तूष्णीमसम्बुद्धे, तत्र कोलोऽथ दर्शितः । हित्वा धान्यतुपान् स्वादन्त- ममेध्यममेध्यधीः ॥ ११३ ॥ तेनोक्त निर्षिकोऽयं, सुरः प्राहेति वेत्सि चेत् । तत् किं श्रमणतां हित्वा, विषयान् बहु मन्यसे? ॥ १४॥ स्थिवे नूष्णीमसम्युद्धे, तत्र देवो वृपं प्यधात् । क्षेत्रमध्याविदूरस्थयक्तजुजुमचारिकम् ॥ ११५ ॥ शुष्कतपैकदेश-

·श्री
प्रव्रज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
३ प्रव्रज्या-
दुरापत्वे
जमालि
॥३४॥
स्थलेशामिलापुकम् । पतितं कूपके चूर्णीभूतांगोपांगदुःस्थितम् ॥११६॥ युग्मम् ।। अर्हद्दत्तस्तु तं वाक्ष्य, प्राहाहो अस्य मूढता ।
देवः प्रोवाच जानाति, यदीदं तत् कथं भवान् ॥ ११७ ॥ हित्वा जुजुमचार्याभ, क्षेत्रस्थं स्वर्गिणां सुखम् । दूर्वाममयभोगेषु,
लुन्धः पतति दुर्गती ? ॥ ११८ ॥ युग्मम् ॥ श्रुत्वेति विगलत्का, स दध्यौ कोऽप्ययं खलु । अमानुषो वदत्येवं, भ्रातेव मयि
वत्सलः ॥ ११९ ॥ ऊचे चाशोकदत्तस्य, तुल्यः कोऽसि भवान् मयि ? । स पाहाहं स एवास्मि, पर्यायान्तरितः पुनः॥ १२०॥
का प्रत्ययोऽत्र तेनोक्ते, देवः प्रोवाच यत्त्वया । भणितोऽहं हि वैताये, स्थगितं कुण्डलद्वयम् ॥ १२१ ॥ दर्शयित्वा प्रबोध्योऽहं,
तस्मात्तदर्शयाम्यतः । प्रत्ययेन किमन्येन ?, तच्च प्रत्यशृणोदसौ ॥ १२२ ॥ युग्मम् ॥ दिव्यरूपेण भूत्वाऽथ, नीतो वैतात्यप-
ते । सिद्धायतनकूटे च, दर्शितं कुण्डलद्वयम् ॥ १२३ ॥ स तद्रत्नावतंसाख्यमीक्षित्वा जातिमस्मरत् । प्रतियुद्धः प्रपन्नश्च, तक्षणं
भावतो व्रतम् ॥ १२४ ॥ क्षमयित्वा गते देवेऽईदत्तो मुनिपुंगवः । प्रपाल्य संयमं शुद्ध, सिद्धि प्राप क्रमादसौ ॥ १२५ ॥ भव्यो-
ऽप्येवं गणपतिपदाभावितोऽप्यत्र जन्मन्यर्हद्दत्तः पुनरपि पुनः संयमं यन्मुमोच । तन्मन्येऽहं त्रिदियपदवी सापि सुप्रापरूपा,
संसारेऽत्र ध्रुवमसुमता दुर्लभं चोधिरत्नम् ।। १२६ ॥इत्यस्यां विवृतौ श्रीमत्प्रद्युम्यस्य कवेः कृतौ । बोधिदुर्लभताद्वारं,
द्वितीयं पर्यपूर्यंत ॥ १२७ ॥
अथोत्तरार्धोक्तप्रव्रज्यादुष्प्रापत्वे जमालिप्रभृत्यष्टीनद्ववदृष्टान्ताः कथ्यन्ते, तेपु जमालिदृष्टान्ता, तथाहि-
किश्च केचन बोधि च, प्रव्रज्या द्रव्यतोऽपि च । प्राप्यापि निवत्वेन, जमाल्याद्या इवाभवन् ॥१॥ श्रीमतो वर्द्धमानस्य,
वर्तमानेऽपि केवले । चतुर्दशाब्द्यास्तेष्वायो, जमालिनिहवोजनि ॥ २ ॥ तथाहि क्षत्रियकुण्डग्रामाख्य नगरे विभाः। श्रीवी-
॥६४॥

·श्री ३ प्रज्जा- दुरापत्वे जमालिक श्रीप्रघुः नीपवृत्ती रस्यामवज्ज्येष्ठा, जामिर्नाम्ना सुदर्शना ॥३॥ तदग्रजन्मा जामेयो, जमालि म विश्रुतः। उपमे विभाः पुत्री, जामातापि ततोऽभवत् ॥४॥ सोऽद्वेघाहृदयो द्वेषा, प्रियदर्शनया ततः । क्रीडाभिर्निर्गवान् घस्रान्, यहून् नापि बुधोऽयुधम् ॥५॥ स्वामिन्य- न्यधुरायाति, विज्ञाते नन्तुमागमत् । जमालिालितः सादिभिरसादी रसादिभिः ॥ ६ ॥ त्रिव प्रदक्षिणीकत्या प्रणम्य च जगद्- गुरुम् । दिशमानं दशषिधं, धर्म शुश्राप भावतः ॥७॥ संवेगसंगतो दीक्षा, जिवृक्षुः प्रियदर्शनाम् । उवाच तमादास्ये, त्वदास्येन मतोऽधुना ॥८ सा माह प्राणनाथ ! त्वमादास्यसि यदि व्रतम् । तदस्मि प्रियचारित्राऽग्रेऽप्यहं प्रियदर्शना ॥९॥ श्रुत्वेत्ययं पात्या, क्षत्रैः सह ललो नतम् । सहस्रेण च नारीभिः, सहिता प्रियदर्शना ॥१०॥ एकादशाशीमध्यैप्ट, विशिष्ट. मतिसंयुतः । अन्यदा स्वाम्यनुज्ञातः, श्रावस्तीनगरीमगात् ॥ ११ ॥ स तम तिन्दुकोद्याने, चेत्यै फोठकनामनि । शमवान् सम- वासापदि , महर्षीणां शतैर्धतः ॥१२॥ दाहज्वरनिरुत्साहः, सोऽन्यदा नासितुं क्षमः । आदिदेश यतीन् कर्तु, संस्तरं चारु विस्तरम् ।। १३॥ तेन पृष्टाः परिभ्रष्टपटुत्वेन शिशिरके । संस्तर क्रियमाणं ते, कृतमाहुमहर्पयः ॥ १४ ॥ समीपमयमायाता, क्रियमाणं विलोकयन् । दध्यौ नैतत समीचीन, क्रियमाणं कृतं वचः ॥१५॥ यचलचलितं जीर्यमीण वकि जिनोऽपि हि । तन्मिथ्या क्रियमाणोऽयमातः संस्तरो यतः ॥१६॥ यथा संस्तीर्यमाणोऽयमसंस्तीर्णोऽस्ति संस्त। तथा चलदचलितं, जीर्यमाणमजीर्णकम् ॥ १७॥ निग्रन्धानामधान्यैपा, तत्तथाऽकथयञ्च सः। क्रियमाणं कृतं न स्यात्, कृतमेव कृतं भवेत् ॥१८॥ वस्येत्थं चक्षमाणस्य, केपि श्रधंते वचः । केचिन मुनयः सा तु, अद्धत्त प्रियदर्शना ॥१९॥ ये श्रद्दधीत ते तस्यैवान्तस्था विचरन्ति च । ये न श्रद्दधते ते तं, पोपयन्ति तु हेतुभिः ॥ २० ॥ असद्रहामहात् तं चायुध्यमानं विहाय ते। श्रीवीरपादानां- ·ran श्री प्रत्रज्या श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ३ प्रवज्या- दुरापत्वे जमालिः श्रित्य, विहरन्ति हितेच्छयः ॥ २१ ॥ ढङ्कस्य कुम्भकारस्य, सदने प्रियदर्शना । स्थिता जमालिप्रज्ञप्तमार्याणां पुरतो जगौ ॥२२॥ जमालिगदितं ढङ्कस्याग्रतोऽपि वदत्यदः । इयं विप्रतिपन्नेति, ध्यात्वा ढको जगाद ताम् ॥ २३ ॥ एवंविधं विशपं च, कथ्यमानं न वेम्यहम् । अप्रबुद्धा च मे बुद्धिन च बोधामि बोधितम् ।। २४ ॥ अन्यदा गुणयन्ती ताममि चिक्षेप कुम्भकत् । अङ्गारं तेन तस्यैकदेशे संघाव्यदह्यत ॥ २५॥ तयोक्तं मम संघाटी, दग्धा स प्राह मेदृशम् । चदतस्तव महोत्सूत्रं, संघाटी यददात ॥ २६ ॥ ऋजुसूत्रनयमते, श्रीवीरवचनश्रितम् । दह्यमानं भवेद्दग्धं, वस्त्रं न तु भवन्मते ॥ २७ ॥ तथेति प्रतिश्रुत्यैपा, सत्यमित्यः भिधाय च । प्रज्ञा प्रज्ञापयामास, जमालिं वहुभङ्गिभिः ॥ २८॥ जमालिवचनं तस्या, न जग्राह निजाग्रहात् । यदा तदा शेष- साधुसाध्वीयुक् सा ययौ प्रभुम् ।। २९ ।। जमालिरपि चम्पायामागत्य स्वामिनं जगौ । छबस्था बहवः शिष्या, अपक्रान्ताः पुरा तव ॥३०॥ अहं तूत्पन्नसज्ज्ञानदर्शनोऽर्हन् जिनोऽपि च । केवल्यपक्रमेणैवापक्रान्तः केवली भवात् ॥३१॥ गौतमम्तं जगा- दाथ, जमाले ! माऽऽलमालपः। केवलज्ञानिनो ज्ञानं, न खलु स्खलति क्वचित् ।। ३२ ॥ यदि त्वं केवली तद् द्वौ, प्रश्नौ व्याकुरु मेऽग्रतः । अयं जीवश्च लोकश्च, शाश्वतोऽशाश्वतोऽथवा ? ॥३३॥ जमालिौतमेनेति, प्रोक्तो मौनमसेवत । बलं मूर्खस्य मौनत्वमिति सत्यापयन्निव ॥ ३४ ॥ अथ प्राह प्रभुः सन्ति, च्छद्मस्था बहवोऽपि मे। शिष्याः प्रश्नाविमौ तेऽतिव्याकर्तुं सकलौ क्षमाः ॥ ३५ ॥ लोको भूतभवद्भाव्यपेक्षया खलु शाश्वतः । उत्सर्पिण्यवसर्पिण्यपेक्षया तु न शाश्वतः ॥३६॥ जमाले ! शाश्वतो जीयो, द्रव्यरूपेण सर्वदा । त्रिभिस्तिर्यग्नृदेवत्वपर्यायैस्तु न शाश्वतः ॥३७॥ इत्थं कथयतो देवदेवस्याश्रद्दधद्वचः । म काम इवानस्यापचक्राम स दूरतः ॥ ३८ ॥ असद्भावोदूभावनाभिवहुभिः स्वं परं च सः। मिथ्यात्वाभिनिवेशैश्च, ज्युदग्राहयदाग्रहात्

·अन्त्ये-
प्रदेश:
श्री
प्रमज्या०
। श्रीप्रघु
सीयवृत्ती
॥ ६७॥
॥ ३६॥ यहूनि स च वर्षाणि, तपः पठाटमादिकम् । विधाय विदधे प्रान्ते, प्रायं पक्षं च वासरान् ॥४०॥ अनालोच्याप्रतिक्रम्य,
वजागन्तके दिवि । त्रयोदशपयोदायुर्देवः किल्विपिकोऽभवत् ॥४१॥ यामाता च यमचापि, कस्यापि न निजाविति । सत्यं
जमालिना चक्र, श्रीवीरेऽपि विरोधिना ॥४२॥
अथ पोडशमिर्जाने जाते जगद्गुरोः । वाचयन् सप्तमं पूर्व, द्वितीयो नियोऽभवत् ॥ १॥ पुरे राजगृहे पूर्व, सर्वपूर्व-
विचारकाः । आचार्या पगुनामानः, समवासा(रुद्यताः ॥२॥ तेषां विशिष्टधीः शिष्यस्तिप्यगुप्तोऽभिधानतः । आत्मप्रयादपूर्वान्तः,
पठत्यालापर्क स्विमम् ।। ३ ।। भदन्तात्मप्रदेशः किमेको जीवः प्रकीर्यते । नायमर्थः समर्थः स्यादेवं द्वावपि नौ तथा ॥ ४ ॥
सहयाता अप्यसङ्ग्याता. अपि जीयो न चोच्यते । अप्यकेन प्रदेशन, न्यूनत्ये जीवता न हि ॥ ५ ॥ लोकाकाशप्रदेशस्तु, स
समानप्रदेशवान् । स्याद् वक्तव्यं जीव इति, कस्नः स परिपूर्णकः ॥ ६॥ सोच विप्रतिपन्नो यत, सर्वे जीवप्रदेशकाः। एकोना
अपि ते जीवव्यपदेशतया न चेत् ॥ ७ ॥ तर्हि पायात्य एवैकः, प्रदेशो जीव इप्यते । यतस्तद्भावभायित्वे, स जीपो ध्यपदि-
श्यते ।। ८॥ प्रज्ञापितोऽपि गुरुभिः, स्थायरैरिवरैरपि । नास्थाधदाऽथ व्युत्सृष्टः, कायोत्सर्गेण साधुभिः ॥९॥ मिथ्यात्वाभि-
निपेशेन, मुग्धं व्युदाहयन् जनम् । असद्भावोद्भावनाभित्रभित्र चचार सः ॥ १० ॥ गतचामलकल्पायामानशालवने स्थितः
मिश्री म मास्ति, श्रमणोपासकः परः ॥ ११ ॥ स चात्मश्रावकैः साई, साधूस्तान् वन्दितुं गतः। जानाति निलवान
शाट्यान्, ना धर्म शृणोति तत् ॥ १२ ॥ स तं वियोधयरयुच्चैः, श्रायकस्तु प्रतीच्छति । अन्यदा तद्गृहे जज्ञे, कथनापि
महोत्मयः ॥ १३ ॥ वदन्ति पिनयेनेति, पादराक्रम्यवां गृहम् । निमन्त्रिताथ बनते, विहां च समागमन् ॥१४॥ निवेश्य तिष्य-
॥६७॥

·अव्यक्ताः
प्रवज्या०
श्रीप्रद्युः
मीयवृत्ती
॥ ६८॥
गुप्तं च, श्राद्धो महति विष्टरे । प्रासुकं फलपक्कान्नान्नाचं तस्य पुरो न्यधाद ॥ १५ ॥ सर्वेपामपि वस्तूनामकै खण्डकं ददौ ।
ते दध्युः पुनरप्येप, सर्व वस्तु प्रदास्पति ॥ १६ ॥ पपात स च तस्याहौ, स्वजनानप्यपातयत् । ऊचे च कृतकृत्योऽस्मि,
यद्यूयं प्रतिलंमिताः ॥१७॥ ते दोऽसमंजसं दृष्ट्वाऽऽहुः किं श्राद्ध ! प्रतार्यते । भवदीयमतेनान्त्यः, प्रदेशः पूर्णरूपभाग् ॥१८॥
ततः सर्वाशदानेन, भवन्तः प्रतिलंभिताः । न तु श्रीवर्धमानस्य, सिद्धान्तात्प्रतिलम्भिताः ॥ १९ ॥ सम्बुद्धास्ते ततः प्रोचुः,
सम्यग्या प्रेरणा ह्यसौ । सर्वथा प्रतिलभ्याथ, द्राग् मिथ्यादुष्कृतं कृतम् ॥ २० ॥ इति ते बोधिताः सर्वे, सुश्राद्धेन महात्मना ।
आलोचितप्रतिक्रान्ता, विहरन्ति महीतले ॥ २१॥
चतुर्दशोत्तरे वीरसिद्धरब्दशतद्वये । गते सति तृतीयोऽथ, निद्ववोऽऽभिनवोऽभवत्॥१॥ श्वेतवी श्वेतवीहारहारिण्यस्ति पुरीपरा ।
उयानमस्ति पोलासं, सविलासं पतत्रिभिः ॥२) आर्यापाढाभिधास्तत्राचार्याचाचारवेदिनः। स्थिराः स्थिराशयास्तस्थुर्वहुसाधुपरि-
च्छदाः ॥३॥ आगाढयोगिनस्तस्य, शिष्याश्वाधीयते श्रुतम् । गुरोर्विसूचिका जज्ञे, प्राणसन्देहसूचिका ॥ ४ ॥ न कोऽप्युत्थापि-
तस्तेन, ततः कालगतोऽभवत् । सौधर्मे नलिनीगुल्मे, विमाने प्रवरः सुरः ॥५॥ विज्ञायावधिना कायं, तमेवानुप्रविश्य सः।
साधूनुत्थापयामास, वैरात्रिकविधेः कृतौ॥ ६ ॥ योगानां परिपूर्णत्वे, क्षमयामास तानयम् । क्षमध्वं यन्मया यूयं, नमिताः संयता
अपि ॥ ७॥ अमुकन्मिन् दिने देवीभूतोऽहं भुवमागतः । भवदीयागाढयोगपरिपूर्णत्वहेतवे ॥ ८॥ इत्युक्त्या क्षमयित्वा च, गते
देवे सुरालयम् । तच्छरीरं परित्यज्य, सर्वे विप्रतिपेदिरे ॥ ९ ॥ इयंतं समयं यावत् , पन्दितोऽयमसंयतः। न ज्ञायते ततः कोऽपि,
सुरो वा श्रमणोऽथवा ? ॥१०॥ नाचार्यमपि चन्दन्तेऽव्यक्तत्वं चिन्तयन्ति च । सर्वमव्यक्तमेवैतद्वाच्यं देवोऽथवा यतिः ॥११॥
॥६८॥

·प्रमज्या श्रीप्र. গাযী व्यक्तीकते मृपा पास्यं, न विश्वस्य कचित्ततः। संयता वाऽथ देवा या, उबाप्पप्रत्ययो महान् ॥१२॥ एवंविधैरसद्भावयन्तः अव्यक्ताः परानपि । बोधितास्तेऽप सत्यक्ताः, कायोत्सर्गेण साधुभिः ।।१३।। अव्यक्तास्ते च विख्याता, जम्मू राजगृहेऽन्यदा । मौर्यवंशोऽ. मयंस्तत्र, पलमद्राभिधो नृपः ॥ १४ ॥ तेन सुनावणते, ज्ञातास्तत्र समागताः । भटान् प्रेष्य गुणशीलचत्यादानायिताच ते ॥१५॥ कटान् करटिनक्षेप, समानाव्यादिशद्भान् । यदमून कटमर्दैन, मतां शीघ्रमेव हि ॥१६॥ ते प्रोचिरे वयं विद्यः, प्रसिद्ध त्यामुपासकम् । पुनरेतायतः साधूननाथान् पातयिप्यास ॥ १७ ॥ निष्कृपोऽथ नृपोऽयोचत्, के यूयमिति वेत्ति कः ? । वैरिणः तस्करा याज्य, नृपघावकराः किमु ? ॥ १८॥ प्रोचिरे महाराज!, निग्रन्धाः श्रमणा वयम् । स प्राह यूयमव्यक्ताः, को वेत्ति धमणा न वा ॥ १९ ॥ श्रमणोपासकोऽहं च, भवामि न भवामि वा ? । मतं चेत् प्रतिपद्यध्वं, व्यवहारनयं ततः ॥२०॥ तेऽथ पुद्धाः समंदाधा, निशिकमिति मेनिरे । श्रमणाः स्मो वयं ते च, ताडिता वचनैस्ततः ॥ २१ ॥ उक्ताश्च युष्मत्सम्बोधहेतवेऽदः कवं मया । एवमुक्ताय श्रमणाः, क्षमिताभ गताय ते ॥ २२ ॥ श्रीवीरस्वामिनः सिदि, गतस्यान्ददातद्वये । विंशत्याऽम्यधिके जाते, जातस्तुर्योऽथ निद्वयः ॥१॥ समस्त्यशिथिला लक्ष्म्या,, मिथिला नामतः पुरी । दशपूर्वभृदाचार्यस्तत्रायासीत् महागिरिः ॥२॥ शिष्यस्तस्य च कौडिन्या, सुमित्राख्योऽस्ति तत्र च । पत्ये लक्ष्मीगृहाभिगये, सशिप्याः सन्ति सूरयः ॥३॥ अनुप्रवादपूर्वेऽसी, वस्तुनैपुणिकाभिधम् । पठत्यालापकस्तत्रास्त्युच्छेद- ॥ ६९॥ नययाच्यगः ॥ ४ ॥ प्रत्युत्पन्ननरयिका, ध्युच्छेत्स्यन्त्यखिलाः किल । एवं भवनपत्याचा, जीवा वैमानिका अपि ॥ ५॥ तस्यै- यमधीयानस्य, पिचिकित्साऽजनीशी । ध्युच्छत्स्यन्ति मुनयोऽपि, सर्वोच्छेदो भविष्यति ।। ६.।। जज्ञे तस्यास्थिरं चित्त, स्थविरैः

·श्री
प्रमज्या
अप्रिघु:
सीयाली
३ समुच्छे-
दिका:
॥७॥
प्रतियोधितः । यदा नास्थाचतो निर्वासितो निवव इत्ययम् ॥७॥ समुच्छेदमयं वाद, सर्वत्र व्याकरोत्ययम् । यदयं सकलो
लोकः, शून्य एव भविष्यति ॥ ८॥ स्वशिष्यसहितः सोऽथान्यदा राजगृहं गतः। तत्र चारक्षकाः शुल्कपालाः श्रावकपुङ्गवाः
॥९॥ ते च तानियान प्रात्या, हन्तुं प्रारेभिरेतराम् । ते भीताः प्राहुरस्माभिः, श्रुतं यूयमुपासकाः ॥१०॥ तत्कथं संयताने-
तापतो हंथ तथाऽपि हि?। परे प्रोचुर्व्यवच्छिन्नाः, संयताः सकला अपि ॥११॥ यूयमन्येऽधुना केऽपि, तस्करा यदिवा चराः ।
पिनक्ष्यथ स्वयं चप, कः परो पातयिष्यति । ॥ १२॥ भवतामेव सिद्धान्ताद्वयमप्यपरेऽधुना । जिनागमात्तु ते यूप, वयं ते
पातकाय यः ।। १३ ॥ यतस्तदेव कालादिसामग्री प्राप्य नश्यति । वस्त्वेफसमयेत्वेनोत्पद्यते तद्विकत्वतः ॥१४॥ तदेक-
समयत्वेन, व्यवच्छिद्याथ नारकाः। सन्ति द्विसमयत्वेन, ततनिसमयाश्च ते ॥१५॥ ततः क्षणिकतावादे, श्रावकैः सुप्ररूपिताः।
सम्यक् शिधा तयेत्या(सुनयो नयचक्षुपः ॥१६॥ इति संबोधिवास्तैस्ते, मुक्ताश्च क्षमितास्तथा। आलोचितप्रतिक्रान्ता,
विहरन्ति यथाविधि ॥१७॥
अथापिंशत्यधिक, जाते वर्षशतद्वये । सिद्धिं गतस्य वीरस्य, निहवः पंचमोऽजनि ॥ १ ॥ उल्लुका नाम नद्यस्त्युल्लुका-
तीराभिधं पुरम् । तस्यास्तीरेऽस्ति चैकस्मिन् , सेटस्थानं द्वितीयके ॥ २ ॥ तत्रास्ति धनगुप्ताख्या, शिष्यः श्रीमन्महागिरेः।
धनगुप्तस्य शिष्यस्तु, गगदेवाख्यया गुणी ।। ३ ।। स प्राच्येऽस्त्युल्लुकातीरे, तद्गुरुः पथिमे तटे । शरदि स्वं गुरुं नन्तुं, सोऽचा-
लीदनलीकधीः ॥ ४ ॥ सलतेस्तस्य च स्रोतस्विनीमुत्तरतो भृशम् । तापः शिरसि शीतं च, जलं लगति पादयोः ॥ ५॥ स
दध्यौ मणिवं स्ने, वेद्यते न क्रियादिकम् । अहं तु वेदयामि द्वे, तन्मन्ये वेद्यते कथम् १ ॥ ६ ॥ ततो गतो नमस्कृत्य, गुरूं
॥७०॥

·गुपयोग प्रवज्या भीमाः ॥१॥ पोयाच तया । गुरुः प्रोवान परसैवं, मा प्ररूपय नास्त्यदः ।। ७ ।। नैकर समय क्यापि, वेद्यते हि क्रियाद्वयम् । स तदश्रद्दधद तं च, परं प्रापंचया ॥८॥ एकदा स मुनीन् प्रज्ञापयनाकर्णि सूरिणा । निष्कासितः स यातोऽथ, पुरे राजगृहाभिधे ॥ ९ ॥ महातपस्तीरप्रमे पार्थवनेति च । नागो मणिनामधेयस्तस्थ चैत्यति स स्थितः ॥ १०॥ तत्र मध्यसमं चैवमाख्याति खनु जन्तपः । एकेनापि समयेन, दे क्रिये वेदयति यत् ॥ ११ ॥ ततस्तेन स नागेन, तस्या एव हि संसदः। मध्ये मुद्गरमु- हर्षि, प्रोमा कोषाधुताधरम् ॥१२॥ इमो प्रज्ञापना प्रज्ञापय मा सुष्टु नो यतः। प्रशापनेयं ते दुष्टा, शैक्ष! दुष्ठु तवोदितम् ॥१३॥ दिरं कातमई भीमन्महापौरपदान्तिक । निविष्टः श्रुतवानेका, क्रिया यत् किल वेधते ॥ १४ ॥ त्वं विशिष्टतरो जातोऽसि किं उस माम् । नाशयिष्यामि ते दोपादन्यथा मुद्गराहतेः ॥ १५ ॥ अत्रय समवस्तीरपादरिदं यतः। व्याकृतं वेद्यते नैक- न किसानम् ॥ १६॥ एवं प्रज्ञापितस्तेन, तद्भयाचोदनाश सः। तदङ्गीकृत्य मिथ्या मे, दुप्फुवं तदुवाच च ॥ १८ ॥ पसरवत्वारिंशदः समावः। वीर सिद्धि गते पठाऽभूत् राशिकनिहवः ॥ १॥ पुर्यामन्तरंजिकायां, चैत्ये भूत- गुमातिमीगुला नामवलम्भुः, सूरयः पुण्यभूयः ॥ २॥ पालिश्री मतस्तत्र, पलिश्रीहारको नृपः। चलिश्रीमअनानंदी, मतिमीरः३॥ मि श्रीगुप्तसूरीणो, रोहगुप्तः सहोदरः। शिप्पः स चान्यतो ग्रामात्, पुरीमेत्यन्तरञ्जिकाम् ॥ ४॥ गाज, माडे न धुतस्मयः। जम्यूशासाकर कालायसपट्टीसतोदरः ॥५॥ पृष्ट वक्ति च विद्यामिः, स्फुट्यते st मम । बनमा परमहीपे नास्ति समो मम ॥६॥ शून्याः परमवादास्तव, प्रतिवादी न कोऽपि मे । पटुना पटहेनेति, "पागममोपपत् ॥ इतर अमती नित्यं, चतुप्फे चत्वरे निक । पाशाल इति नाम, नाम लोफेन निर्ममे ।। ८ ।। ॥७१।।

·प्रमन्ना
३ पैरा-
शिका
सीपणा
॥७२॥
रोहगुमः गमागन्छन् , रोहरिनामीतस्तकम् । निषेध्य पटहं प्राह, वादं दास्याम्यहं त्वया ॥९॥ कृत्वैवं स गतः सारं,
पंदितान्तीपगगनन् । आनार्याः प्रोनिरे दुष्छु, कृतं विद्यापली हि सः ॥ १० ॥ यादे पराजितः सद्यो, विद्याभिरपि दौफते ।'
मागमनयन् नस्म, मात विद्या हि दस्तराः ॥११॥ ताय पृश्रिकसपासुमृगरफरवायसैः । विद्याशकुन्तिकाभित्रोपद्रवन्ति जितेऽपि
हि ॥ १२ ॥ इनरः प्राह किं ६, नत्यनिछुट्यते क्वचित् । किं वा प्रारब्धमुज्झदिः, श्रोतसामपि लज्ज्यते ॥१३॥ अथ गुरुः
पुरी रियाप्रतिपधगया स्थिताः । पाठसिद्धा ददौ विघाः, सप्त तस्य नयावहाः ॥ १४ ॥ मयूरी नकुला चौताम्री सिंहदिया-
पिET गेनी नपि महाविया, नाम्नास्ताः परिकीर्तिताः ॥ १५ ॥ युग्मम् ॥ अभिमन्त्र्य गुरुस्वसे, रजोहरणमप्यदात् । ऊचे
पकिशमिछन् । परं यदि भयंकरम् ।। १६ ॥ नद्रजोहरणेनाशु, तद्रजोपय संहरेः । शणापि न शक्योऽसि, जेतुं किमपरैनरैः।
॥ १७ ॥ मोऽध विधाः समादाय, गतो भूपसभं प्रति । ऊचे प किमयं वेत्ति ?, पूर्वपलं करोतु तत् ॥ १८ ॥ परिवाद चिन्तयां
पसे, पण मनसाय सः । एषामेवाददै पक्ष, सिद्धति निपुणा धमी ॥ १९॥ ध्यादैत्युवाच दो राशी, जीवोऽजीवथ मे मती ।
रोहगुमोऽप दगी मे, गिद्धांतो हमनाऽददे ॥ २० ॥ ध्यात्येति प्रातिभं तस्यामभिभूषमभाषत । जीवा अजीया नोजीया, इति
र राशपरागः ॥ २१ ।। तम मंसारिणो आपा, अजीवाश पटादयः । नौजीवाम गृहगोधाछिन्नपुच्छादयो मताः ॥ २२ ॥
मादिप धाऽन्नम, दण्डस्य स्पान विधा यथा । कालान्तीतो वर्तमानौजागतच यथा विधा ।।२३।। किं पाहूक्तेन ? सर्वेऽपि,
मापा मपपियासिनः। पिपगि स निप्पिष्टप्रश्नव्याकरणः कृतः ॥ २४ ॥ निभितो अपने तस्य, सोऽगुचत् पणिकॉस्तनः ।
अपरंपकणानन्यो, मगरानात्पुनः ॥ २५ ॥ सप्तास्तदवगाय, परिनाउ मुगद ततः । उरगानामुलीका, नशलान् गुपने
॥७२॥

·.
शिकार
HITTI
सुनिः ॥ २६ ॥ मुमाप पकाना, सजिनशागने। पी रविरियाजस्वी, शिवोऽन्यो पपदंशकान् ॥ २७ ॥ परिबांजः कुरङ्गोऽ:
मिन, न दिनारिपानाम्या, दारपन्युदरं रिपोः ॥२०॥ आम्नायप्रविपो प्पामान्, पोरान प्यानाननान्
परतिकार गुरलीभ, काङ्गाभिनकारंप ॥२०॥ निःशुरुः शुकरानस्य, परिमाद घमुमे सतः । सनिपशाननः पत्राननानध
निमे ॥ १०॥ भै गोरगान मामान, परकारमारिणः । परियाउपपदाणानागसानिप पायसान् ।। ३२ ॥ तद्विशः
पाके पूमान, पौरपूरकारकारका निर्ममे निर्गमेशोऽयं, करप्रीतको छवी ॥ ३३ ॥ निरुपायोऽप्यपायपी, शानान्ताः शकुं.
पिसार पर्ष गरम, पुनये कुनगे स्थितः ॥ ३४ ॥ रामाशगमनाः नरोनागपममर्पणः । विदधै पिद नास्य, परि-
माजी मारपम् ॥ २५॥ रुपा पुरुषागारपति रायोपितम् । पुमान मम पमध्यजन सामसाउगत् ।। ३६ ॥ सा गोपरि
परिमाकस स शहर । विमुप नगति मोगर्भने पश्यति कौतफात् ॥ २७॥ परिमाजोऽस्य पालस्य, मरो पालत्या
कालपम् । स गरी पुरीपरमादो मनिपम् ॥ ३८ ॥ भगन्दै निनामानोsv, निरपासि पेण सः। एवं तेन पराजिग्मे,
मान३९॥ गोप रोहगुप्तोऽपि, भीगसागाभियो । तपमाऽऽलोगोषके, गुरपोऽथ पमापिरे ॥ ४॥
Time TARA, Urm मारामान सन्ति नरपराभूत्री, गगा प्रशापिता गुपा ॥ ११॥ गत्या पदधुनाऽप्येष भणेति
Maina मागे-पभाना गावित तासि जिन्तयन् ॥ ४२ ॥ पुनः पुनरपि प्रोत, गुरुभिः प्रोपिणानगम् । को दोपः।
IN , गुफा रागगरायः ॥ ४३ ।। गुरुणोकमरामापात् । स्याजिनाशावना पपा । राधाऽप्यमध्यमानोऽये, सला
for invel ला परगा प्रोतिर दम् । मरिगेनापतिशा गोको राशी भी गतः ॥ ४५ ॥
॥७२॥

·---
शिकाः
थी
प्रमज्या
प्रियुः
सीयपूची
॥७४॥
विप्रतिपनो मेऽस्मद्वादः श्रूयतामतः । नृपेणाङ्गीकृते वादं, स ददौ गुरुणा सह ॥ ४६ ॥ यथैकं दिवसं तद्वन्मासपद्कं तयोर्गतम् ।
रामोचे भवता वादादाज्यं सीदति मेऽखिलम् ॥ ४७ ॥ सूरयः प्रोचिरे मिथ्या, विधृतोऽयमियचिरम् । तत् प्रातर्निग्रहीष्यामि,
ग्रहीप्यामि जयश्रियम् ॥ ४८ ॥ प्रातः प्राह ततः सूरिः, परीक्षा कुत्रिकापणे । क्रियतां तत्र सर्वाणि, वस्तूनि सुलभानि यत्
॥ ४९ ॥ तत्रैत्य राजप्रत्यक्षं, देवताऽभापि सूरिभिः । जीवा अजीया नोजीवा, अप्यानीय प्रदर्शय ॥ ५० ॥ अथ देवतया जीवा-
थाजीवाश प्रदर्शिताः। नोजीवास्तु न सन्तीति, प्राहाजीवान् ददाति वा ॥५१॥ इत्यादिकचतुश्चत्वारिंशदाशतेन सः।
पृच्छाभिनिगृहीतो दाग ,पोपितं नगरे तथा ।। ५२ ॥ जयति श्रीमहावीरो, बर्द्धमानो जिनेश्वरः । इतिचैत्यादिपूजातः, सछे
जावः सदुत्सवः ।। ५३ ॥ रुटैश्च गुरुभिर्व्यस्तं, खेलमल्लकभस्म यत् । तदेवाङ्गीकृतं तेन, स तु निर्वासितो गणात् ॥५४ ।।
पष्ठोऽयं निहवो वैशेषिकसूत्राणि निर्ममे । उलूकगोप्रजातत्यादौलुक्यः स च कीर्त्यते ॥ ५५ ॥ पृच्छानां तु चतुश्चत्वारिंशताऽभ्य-
धिकं शतम् । आवश्यकमहाग्रन्धवृत्तयिं मनीपिभिः ॥ ५६ ॥
गते चतुरशीत्यग्रे, समानां शवपंचके । श्रीमतो बर्द्धमानस्य, सप्तमोऽजनि निहवः ॥ १॥ देवेन्द्रवन्दितपदा, आर्यरक्षित-
परयः । पुरं दशपुरं जग्मुर्दिशादशकविश्रुताः ॥ २॥ उत्थितो मथुरायां च, तथा नास्तिकतार्किकः । आत्मा देवो गुरुर्धर्मो, न
सन्तीति लपत्ययम् ।। ३ । मेलिता सकलः संघस्तत्र वादी च कोऽपि न । तदा युगप्रधानत्वे, सूरयश्चार्यरक्षिताः ॥ ४ ॥ संघेन
सविध तेपा, प्रेपिती श्रवणायुभौ । ताभ्यां च कथिते स्पेन, वृद्धत्याद्गन्तुमक्षमाः ॥ ५ ॥ ततस्तैः प्रेपितो गोष्ठामाहिलो वाद-
कन्धिमान् । तेन वनगमनाशु, नास्तिकच पराजितः ॥ ६ ॥ तत्रैव श्रावकैः सोऽथ, चतुर्मासी च कारितः । तदा च सूरयो दध्यु-
॥७४॥

·३अवद्धा. माना प्रज्या भीप्रपः भीमाती गणेशं कं करोम्यहम् ॥७॥ व्यूढो गणेशशब्दोऽयं, पुरा श्रीगौदमादिभिः । यः स्थापयत्यपाने तं, जानन् पापो महान् सहि ॥८॥ ततो दुलिकापुष्पमित्रं वित्त समीक्षते । ज्ञातये हि न विश्रामी, महतां स्याद् गुणेषु तु॥९ स्वजनानां तु सरीणा, आतृत्पात् फल्गुरक्षितः । मातुलत्वान्मतो गोठामाहिलच पदं प्रति ॥ १० ॥ सूरयोऽथ सभग्रानन्याहूय स्वजनान् निजान् । फुटत्र- येण रयान्न, पकः स्वस्य तदग्रतः॥ ११ ॥ अहं दुलिकापुष्पमिग्रे निष्पावकुम्भवत् । रिक्तीभूतः समग्रेण, सूत्रार्थन्यसनेन हि ॥१२॥ शैलकुम्भनिभः फल्गुराक्षिते किंचन स्थितः । अहं मृतघटो गोठामाहिले तु परस्थितेः ॥१३॥ तदेष यत्रेणार्थेन, युक्तोऽस्याही गणेशिता । सर्वरिति मते शरिः, पुष्पमित्रमतोऽवदत् ॥१४॥ मश्या वर्तितव्यं मे, पन्धौ मम न मातुले । साधुसाध्वीगणेऽन्य स्मिमपि ख मायागर ॥ १५ ॥ सेपामपि ददौ शिक्षा, एश्योऽयं सहशो मया । युष्मतकताकृते सोदे, मयाऽयं न सहिष्यते ॥१६॥ शिक्षा पक्षाय दोलाहार परिएला च । सुपर्वनिलगं जन्मराम्ररक्षितसरयः ॥ १७॥ मातुलोऽप्यागतोऽशासीत्, परि फालग तथा । निष्पापपरटान्त, सतः पृथगपास्थितः ॥१८॥ पक्षात् मागतः सपैरभ्युत्थाग प भापितः। वित्येवं न स त्षि- पानिजमादित्यगतिः ॥ १९ ॥ पदिः स्थितः पुनर्भेदपिधानेन पिदारितम् । मे नैवाशफत् रिमासितं श्रावकादिकम् ॥ २० ॥ पामार्गपणा, कुर्वन्तगर्भपौरुषीम् । नाफर्णगत्ययं पक्कि, गूगे शृणुत साधना ॥ २१॥ निष्पापककुटस्यास्य, समीप इति (मागान् । गर्भ सभापित गर्भ; मेनिरे से निरेनसः ॥ २२ ॥ गुग्मम् ॥ रोपस्थिरो पापमध्यविन्ध्योऽनुभागते । गदा Hitणपूर्णकापिन्तया ॥२३॥ ऽधमे सदा फर्मवादारुगे विमार्यते । जीपस्य कर्मणशापि, कथं पभो भनिति 4 NFHHE गर्म पापीपन्य, पो स्पष्ट निकापितम् । पूनीकलापपरावं, एवं राज्य सफिटका ॥ २९ ॥ निकागिरी - ·। ३अबद्धा- माना श्री प्रवन्या श्रीमपुर सीयाणी ॥७६ ॥ पुनः गच्यस्वापयित्वाऽप पिहिताः । पनाति जीयः कर्मेत्थं, द्राग्रागेण रुपाऽपि च ॥३६ ॥ परिणामममुञ्चंच, पश्चात स्पष्टं करोति वत् । संपिटपरिणामाय, विधत्ते स निकाचितम् ।। ३७ ॥ तच्चानुपनमं वेद्यमवश्यमुदयागतम् । अवेदितस्य नैवास्य, कथंचिदपि मुच्यते ॥ २८ ॥ श्रुत्पति पारयामास, गोठामाहिलपंडितः। नैवं भवति पूर्व च, नास्माभिः श्रुतमीदृशम् ॥ २९॥ गर्व कर्म पद्धं च, स्पृष्टं वाऽपि निकाचितम् । कदापि भवतो मोक्षस्तहि नैव भविष्यति ॥३०॥ विन्ध्यः प्राह कथं तर्हि?, स मोरे श्रूयतां ततः । यथा हि कंचुका कंकिन स्पृशति पूरुपम् ॥ ३१ ॥ नत पद्धोऽस्ति देहेन, काप्येवं न पन्धयुक् । यस्य जीपप्रदेशस्तु, कर्म यद्धं कथंचन ॥ ३२ ॥ कर्मसम्भारविच्छितिस्तस्य नैव भविष्यति । इयत् सरिभिरसाकमाख्यापि न तु पेययम् ।। ३३ ।। विशेषकम् ॥ मयाऽन्यथा गृहीतं स्यादित्याशंकासमाकुलः । विन्ध्योऽभिनम्य पप्रच्छ, सूरीन दूरीमतामतीन ॥ ३४ ॥ ते प्रौस्ते वचः सत्यं, न गोष्ठामाहिलस्य तु। विन्ध्येनेति समाख्याते, तस्थौ सलीन एव सः ॥ ३५ ॥ प्रस्तावेऽहं पुनः धामयिष्यामीति व्यचिन्तयत् । अन्यदा नवमे पूर्व, प्रत्याख्यानं विचार्यते ॥ ३६ ॥ तस्मिथ साधुसम्बद्धे, प्रिविधं प्रिपिपेन दि। प्राणाविपात प्रत्याख्याम्याजीवितमितीर्यते ॥ ३७॥ स प्रोवाचापसिद्धान्तो, मवत्येव, कथं पुनः । प्रत्याख्यानं विधातव्यं, शृणुवेति समाहितः ॥ ३८ ॥ सर्व प्राणातिपातं प्रत्याभ्याम्यपरमाणकम् । निषिधं त्रिविधेनेति, प्रत्याख्यातुं हि युज्यते ॥ ३९ ॥ हने सपरिमाणे सादाशंसादोपार्जनम् । यापज्जीयं तु भणता, परतोनीतं भवेत् ॥ ४० ॥ प्राणानहं हनिप्यामि, परतो जीविवादिति । तम्मादपरिमाणं तद , विधातव्यं मुमुक्षुभिः ॥४१॥ क्लापकम् ॥ एवं पंदन स विन्ध्येनापोधि सिद्धान्तयुक्तिभिः। पिन्योक्ति पुनरुक्तोऽपि, रु(फलि:)सः राना व्यधात्॥४२॥ पृष्टा पहुश्रुताथान्येऽप्येतदेय भगति ते । स प्राह पित्य किं यूपमिय- . .

·श्री प्रमज्या श्रीप्रयु सीयवृत्ती ४ प्रव्रज्या- दुरापता सप्तमो. निहवः ॥७॥ दर्हद्भिरीरितम् ।। ४३ ।। पुनः पुनर्निपिद्धोऽपि, तस्मिन्नेवं प्रलापिनि । कायोत्सर्ग व्यधुः संघसमवायेन साधवः ॥ ४४ ॥ एत्य' शासनदेवेनादेश दत्तेति माषिते । वैरूचे नज बेगेन, पृच्छ तीर्थकरं तथा ॥ ४५ ॥ पुष्पमित्रादिसंघस्य, किं गोष्ठामाहिलस्य वा । सत्यं पापं ? तपा प्रोऽनुपलं दत्थ याम्पहम् ।। ४६ ॥ कायोत्सर्ग ददौ संघो, गत्वाऽपृच्छज्जिनं च सा । स प्राह सत्यवाक् संघी, मिथ्यारागितरः पुनः ॥ ४७ ॥ निहवः सप्तमो खेप, सा श्रुत्वैति समागता । संघस्तस्या गिरा सर्वा, कायोत्सर्गमपारयत् ॥४८॥ कथिवेधाईदादेशे, निहवः माह सक्षमः । एपा गन्तुमशक्ता हि, राक्यल्पाका यतः ॥ ४९ ॥ अश्रद्दधानस्तद्वाक्यं, पुप्पमित्रेण भापितः । यथार्थ प्रतिपद्यस्वान्यथा निर्वासयिष्यसे ।। ५० ॥ तथाप्यनिच्छन् संघेनोज्झितो द्वादशधाऽपि यः । श्रुतो-. पप्योर्भक्तपाने चाञ्जलिप्रग्रहेऽपि च ।। ५१ ॥ दापनायां निकाय चाभ्युत्थाने वन्दनेऽपि च । वैयावृत्त्ये च समयसरणे चासने तथा ॥५२॥ कथानिमन्त्रणे चापि, सोऽयं द्वादशधा मतः। संभोगः पञ्चकल्पोक्तस्तत्र संघन वर्जितः ॥५३॥ इत्युक्ता निहवा।। सप्ताल्पविसंवादकारिणः । अथ बहुविसंवाद, वक्ष्ये योटिकनिह्ववम् ॥ ५४ ॥ पभिनवोचरैवषेशतवारे शिनं गते । रधवीरपुरे दृष्टिाटिकानामजायत ॥ १॥ रथवीरपुरोपान्त, उद्याने दीपकाभिधे । आर्यमणाभिधाचार्याः, समवासापुरेकदा ॥ २ ॥ तत्र प्राक् शिवभूत्याख्यो, भटः प्रकटपौरुपः । सहस्रमल्ल एकोऽपि, नृपं सेवि. तुमागवः ॥ ३ ॥ राजा प्राह परीक्ष्याह, वृत्तिं दास्यामि ते ततः । भूतेष्टादिवसे प्रोक्तो, बज प्रेतवनं प्रति ॥ ४ ॥ तत्र रात्रौ वलिं मधमुपहारपशुं तथा । मातृणां मन्दिरे गत्वा, देहि व्यादेहि कौतुकम् ॥ ५ ॥ इत्युक्तः स गतस्तत्र, राज्ञा' वीराः प्रभापिताः । अयं शिपार प्यो, मैरपर्यनपैनेवैः ॥ ६॥ स तु प्रदाय मातॄणां, पलि. प्रेषयने स्थितः । पशुं सादवि समान्ये, भापयन्ति- ॥७७॥ A

·.
HAM
३ दिगंबर
प्रमज्या
श्रीप्रघुः
सीमाती
॥७८॥
नमारवः ॥ ७॥ रोमान्नेदोऽपि उतस्तस्प नैवास्ति वेगतः । कधितऽन्यैश्च राजन्यो, वृत्तिं तदुचितां ददौ ॥८॥ अन्यदा नृपति-
योधानादिशन्मथुराग्रहे । गत्वा सर्वपलेनैते, तदासना व्यचिन्तयन् ॥९॥ कतरा मथुरा ग्राह्या, नेति पृष्टो नृपः पुरा । दुर्विज्ञप्यं
स्वभावेन, तत् किं कुर्मोऽधुना वयम् ॥१०॥ इति चिन्तयतां तेपा, शिवभूतिः समागतः। प्राह चिन्तां प्रपन्नाः किं?, तेऽप्याख्य-
स्तस्य तया॥११॥म प्राह नहि गृहीमः, समकालमुझे अपि । ते पाहुभ्यां भागाभ्यां, नादातुं शक्नुमो वयम्॥१२॥ एकैकस्याः
समादाने, फालय प्रचुरो लगेत् । सहस्रमन्नः प्रोवाच, दुर्जया मेऽर्यतां पुरीम् ॥ १३ ॥ गृहाण पाण्डुमथुरामित्युक्तः स प्रधा-
वितः । प्रत्यन्तानि गृहीत्वा च, मधुरां स्वकरेऽकरोत् ॥१४॥ विज्ञप्तोऽथ नृपस्तुष्टः, प्राह किं ते ददाम्यहम् ? । स च प्राह यदनाहि,
तदग्राहि निजेच्छया ॥ १५ ॥ एवमस्त्विति राज्ञोक्ते, स स्वैरं नगरे भ्रमन् । एति नो वा निशीथेऽपि, तद्भार्या तु पवित्रिता॥१६॥
न भुङ्क्ते न च शेवेऽसौ, शिवभूतावनागते । चर्पृष्टाऽन्यदा प्राह, खेदमेदस्विनि हृदि ॥ १७ ॥ युष्माकं तनयो नित्यमर्द्धरात्रे
समेति हि । जागर्मि क्षुधिता चास्मि, तां विनाऽम्ब ! करोमि किम् ॥ १८॥ सोच स्वपिहि वत्से ! त्वमद्य जागर्म्यहं यथा ।
वयेत्युक्त वधूः सुसा, श्वथूः पुनरजागरीत् ।। १९ ॥ द्वारं बद्ध्या दृढं याचज्जननी चास्ति जाग्रती। कपाटकटके तावत् , खटत्कारं
मुतो व्यधात् ॥ २० ॥ निर्भर्त्य स तया भूरि, भणितो ब्रज तत्र हि । उद्घाटानि कपाटानि, यत्र स्युरियति क्षण ॥ २१ ॥
तयेत्युक्तो जगामप, भवितव्यनियोगतः। आर्यकृष्णाख्यसूरीणामुद्घाटद्वारमाश्रयम् ॥ २२ ॥ नत्वा चोवाच मगवन् !, प्रव्राजयसि
मामिति । तेवनिच्छत्सु केशानामुद्धारं विदधे स्वयम् ॥ २३ ॥ पथान्मुद्रां समर्यास्य, विहारो विदधे च तैः । कालेन कियताs:
प्येते, पुनस्तत्पुरमागमन् ॥ २४ ॥ राजा ज्ञात्वा तमाकार्य, ददे रतकम्बलः। आगतः सूरिभिः प्रोचे, किमरे ग्राह्ययं
॥ ७८॥

·३ दिगंबर
प्राग्मा
भीपपः
भीमाती
त्वया ॥ २५ ॥ यतिना हि किमेतेन, पामन्येन वस्तुना। इत्युक्या तमनापृच्छय, निपा गुरवो व्यधुः ॥ २६ ॥ ततः कपा-
यिस तस्मिन् , पाशिरोऽयगुणः । तापाऽमिनाऽयगादेऽपि, गुरुर) न वाऽलगत् ॥ २७ ॥ अन्यदा वाचनाकाले, वर्ण्यन्तै जिन-
कल्पिफाः। विपिणास्ते पाणिपामार, पतइप्रदपरा अपि ॥ २८ ॥ तेऽपि विधा सपनत्ववियत्रत्वविभेदतः। शिवभूतिरवोच-
पार, कम्पोऽमें क्रियते न किम् ? ॥ २९ ।। गनिमोऽगमिति ः, प्रोक्त स प्राह नो मम । ज्युन्छिद्यतेऽसौ तत्का, परलोक-
ममीना ॥ ३० ॥ सर्पमा भेगसी सागनिष्परिप्रहला मता । ते मारेराबर्मोपफरणं न परिग्रहः ॥ ३१ ॥ तथा हि बहवः
सन्ति, दुर्ण जनतो शाम् । तेम्मा स्यूत दगा . रजोहरणभारणम् ॥ ३२ ॥ आसने शपने स्थाने. निक्षेप ग्रहणे तथा ।
गासकोगने पेई, शेन पूर्ण प्रमाने ॥ २३ ॥ तमा सम्मातिमाः समाः, यक्ष्माष प्यापिनोऽपरे । तेषां रक्षानिमित्तं च,
रिसेगा मुरामसिका ॥ २४ ॥ भगन्ति जन्तपो यस्माद, माकपानेषु फेचित् । सस्मारोपों परीक्षार्थ, पात्रग्रहणमिष्यते ॥३५॥
सम्पशनशीलानि, तपमेवी सिबगे । रोपामुपदार्थेऽया, स्मृतं पीपरधारणम् ॥ ३६॥ शीतवाातातपैदेशैर्मशकैवापि
पेदितः । मा राम्गादिशु गाने, गा सम्यक संविधास्यति ॥ ३७॥ निक्षेपे अहणे गत् स्यात् । क्षुद्रप्राणिविनाशनम् । ज्ञान-
गागपातोपा, महादोपदेगा॥३८॥ सहिष्णुर्गस्तु नो धर्मपाधास्तदिनाऽपि हि । तस्यैतस्तु नान्यस्य, यदुक्तं पूर्व-
MO॥३९॥ एतान् पर्जगेडोपान, भोपकरणारे। तस्य त्वगवणं युक्त, यः स्याजिन इस प्रभुः ॥ ४० ॥ ताजपभ-
4.wmmunो पुना। इति रुष्यमानोऽपि, परमा पसागगं गतः ॥४१॥ उपराख्या स्वसा तन, ते पंदितमुपागता ।
Pur, सनि तरण्योलगत् ॥ ४२ ॥ गणिका गीय सो दल्यो, जनो मा नो पिरज्यतु । इति पोतमुरस्प-
॥७९॥

·Mara
थी
प्रमज्या०
श्रीप्रपुः
नीयती
४प्रव्रज्या-
स्वरूपे
महावतानि
॥८॥
स्याः, सावधानच्छति स्म सा ||४३शा दत्तं देवतया पोतीमति सा बन्धुवाक्यतः । तजग्राह तथाऽद्यापि, तदिदं दृश्यतेऽखिलम्
॥ ४४ ॥ तस्य शिप्यावभूतां दौ, कौण्डिन्यः कोट्टवीरकः । इत्थं परम्पराऽऽयातमिदं प्रस्फुरितं ततः ॥ ४५ ॥ इत्थं कोऽपि
समासाद्यापि हि वोधि सुदुर्लभाम् । मिथ्यात्वस्योदयाद् दूर, नाशयन्ति निकर्मतः ॥ ४६॥ इत्थं योघिमवाप्य केचन परि-
ज्यामपि श्रेयसी, श्रीमतीर्थकरस्य पश्यत महामोहान्धताबाधिताः । आस्फाल्य प्रपतन्ति हन्त वितथा वाचः किरन्वस्तथा,
संसारावटसकटोतिविधिस्तेषां दुरापो यथा ॥ ४७ ॥ इत्यस्यां विघृतौ श्रीमत्प्रद्युम्नस्य कवेः कृतौ । व्रतदुर्लभताद्वारं,
तृतीयं पर्यपूर्यत ॥ ४८ ॥ अथ प्रवज्यासरूपप्रकाशनं गाथासप्तकेनाह-
सा पुण दुप्परिपल्ला पुरिसाण सया विवेगरहियाणं । वोढव्वाई जम्हा पंचेव महव्वयवयाई ॥ ३ ॥
'से 'ति पूर्वोक्तगाथोतराईकथिता पुनः प्रवज्या दुष्परिपाल्या, 'पुरिसाणं' पुरुपाणां सदा, कथंभूतानां?-'विवेकर-
हितानां' निर्विवेकानां, न तु सविवेकानां, कथं निर्विवेकानां दुप्परिपाल्येति हेतुमाह-वोढव्यानि यस्मात् पञ्चमहाव्रतव्रता-
न्येय, न त्यणुव्रतानि, तानि हि प्रसस्थावरसूक्ष्मवादरजन्तुजातविघातपरित्राणरूपप्रथमवतक्रोधलोभहास्यमयैरपिअस
रयामापणरूपद्वितीयग्रताल्पपहुस्थूलाणुसचित्ताचित्तपरिवर्जनरूपतृतीयवतदिव्यौदारिककामात्रविधत्रिविधपरित्यागरूपतुर्यव्रतस्थूलसू-
माल्पयहुसचिनाचिरपरिग्रहत्यागरूपपञ्चमहाव्रतस्वरूपाणि निर्विवेकः कथमूडन्त इति॥ द्वितीयगाथया प्रव्रज्यादुष्करतां वक्ति-
राई भायणविरई निम्ममत्तं सएऽपि देहम्मि । पिंडो उग्गमउप्पायणेसणाए सया सुद्धो॥ ४ ॥
॥८०॥

·प्राज्या.
धीप्र;
सीपाची
४प्रद्रज्या
स्वरूपे
आहार-
दोषाः
॥८॥
रात्रिभोजनपिरविः, कार्यवि शेपः, उच्यते प्रमजितस्य हि चतुर्भगफप्रोक्तस्यापि निशाभोजनस्य निषेधः, तद्यथा--"राओ
गहिय राओ मुंजइ १ राओ गहियं दिया भुजइ २ दिवा गहियं राओ भुंजइ २ दिवा गहिय दिवा झुंजइ ४, रानौ गृहीतं रात्री
भुक्ति १ दिवा गृहीतं रामौ भुनक्ति २ इति द्वौ मङ्गको सुप्रतिपाद्यौ, रात्रौ गृहीतं दिवा वनक्ति, अयं तु रात्रौ पिण्ड-
प्रहणानधिकारात परिहार्यः, दिया गृहीत दिया भुनक्तीत्यस्मिन्नर्वान्दिनगृहीते रात्रौ पर्युपिते द्वितीयदिनपरिभोगेऽयं भवति,
सोऽपि रजनीभोजनेऽन्तर्भवति, साधूनां सनिधिपरिहारात्, इति चतुर्भङ्गकप्रोक्ता निषेधा अपि निर्विकानां दुष्कराः, अन्यतीर्थि
कैरप्युक्तं नोदकमपि पातम्यं, रामावत्र युधिष्ठिर । । तपस्विना विशेषेण, गृहिणाऽपि विवेकिना ॥ ६॥ निर्ममत्वं स्वदेहेऽपि,
आस्तो धनक्नकल्लापुनमिनादिके, इदमपि निविवेकानां दुष्कर, 'पिण्डो उग्गमउपायणेसणाए सया सुद्धो 'पिण्डो
भिक्षारूपः उद्गमदोपउत्पादनादोपएपणादोपवर्जितो, ग्राह्य इति शेषः, एतावता द्विचत्वारिंशतो देोपान् सूचयति, ते चामी-
आहाफम्मु १ रेसिप २ पृश्यकम्मे ३ य मीसजाए४ य । ठवणा५ पाहुनियाए ६ पाओअर कीय८ पॉमिच्चे९॥१॥
परिहिए १० अभिहडे११ उभिने१२ मालोहडे १३ य अच्छिज्जे १४] अणिसह १५ ऽज्झोयरए १६ मोलस
पिडणमे दोसm२॥ आधानं आधा दातुः संकल्पस्वया कर्म-पाकादिक्रियेत्याधाकर्म, यद्वा आधाय विकल्प्य कर्म निरुक्त-
समान समारतीप आधाकर्म, वयोगानकायपि तथोच्यते, एवमन्यत्रापि१, उद्देशनमुद्देशो यावदर्थिकादिप्रणिधानं तेन निवृत्तं तत्
योपन पेयौशिक भक्कादि, दोपदोपवतोरभेदोपचारात, एवमन्यत्रापि २, शुद्धस्यापि अशुद्धभक्तादिमीलनात् पूतेः-अपपिनस्य
कार्ग परर्ण इगि पविफर्म३, मिथण गृहिसापादिप्रणिधानलक्षणेन मायेन जात-पाकादिभावमुपगतं मिश्रजातं ४, स्थाप्यते-साधु-
॥८१॥

·नन्या.
४आधा-
कर्मदोपः
दानाय कंचित् कालं यावत् निधीयते यत्तत् स्थापना भक्ताधेव ५, प्राभृत-कौशलिकं तदिवोपचारसामर्थ्यात् यका सा प्राभृतिका
६, प्रादुः-प्राकाश्यं तस्य करणं-साध्वयं विधान प्रादुष्कारः तद्विशीपतं भक्तायपि प्रादुष्कार एच उच्यते ७ क्रीयते स्म साध्वर्थ-
मर्यादिना गृपने स्मेति क्रीवम् ८, अपमित्य-साध्वय गृहीतमुच्छिन्नमुद्यतकमितियावत् ९, परिवर्तित-साध्वर्थ कृतपरावर्त १०,
अभिहत-साध्वर्य स्थानान्तरादानीव अभ्यावमित्यर्थः ११, उद्भिन्न--साध्वर्थ कुशलकुतपादि उद्भिद्य ददाति १२, मालादेः साध्व-
धमानीवं मालोपहतम् १३, आच्छिय अनिच्छतोऽपि पुत्रादैः सकाशादादाय साधुम्यो ददाति १४, अनिसृष्टं स्वामिभिरननुज्ञात
१५,अघि इति आधिक्येन पूरणं-स्वार्थ दत्ताद्हणादेर्भरणमध्यवपूरक इति १६॥ तत्र भक्ताधाकर्मसम्भवप्रदर्शकमिदमुदाहरणं-
ग्राम एकोऽस्ति विस्तीर्णः, कुलीनकुलसंकुलः । कंगुकोद्रवरालादिभिक्षाप्राचुर्यसुन्दरः ॥ १॥ अस्त्रीपंढपशुश्वोष्ट्रसुप्रापीपाश्र-
याथयः । व्यापातरहिताप्यायनिर्वाहापनिसंयुतः ॥२॥ तत्रास्ति श्रावकथैको, भक्तिशक्तिसमन्वितः । साधवस्तत्र चायान्ति,
क्षेत्रप्रेक्षणकारणात् ॥ ३ ॥ आचार्याधुचितस्तत्र, नास्ति शाल्योदनः पुनः । तेन तिष्ठन्ति न श्राद्धाम्यर्थिता अपि साधवः ॥४
केप्वप्येत्यान्यदा मत्या, क्षेत्रं चानुचितं गुरोः । प्रस्थितेषु मुनिः पृथ, एका श्राद्धन तेन तु ॥५॥ किं युष्मभ्यमिदं क्षेत्रमुचितं
रुचितं न वा । मुनिस्तदार्जवाचे, क्षेत्रं गच्छोचित घदः ॥ ६ ॥ गुरूणामपितः किन्तु, शालिकूरः क्वचिन्न हि । गतेपु तेषु
तु श्राद्धो, दयौ यद्धापरायणः ॥ शालिवीजान्युपक्षेत्रेषप्त्वा भूरि प्रवृद्धय च । वितीय मुनिक्षत्रं च, करोमि सुकृतश्रिये ॥८॥
प्यात्वेति यापितेप्पेषु, मूढका वहयोऽभवन् । अन्यदा वतिनचैयुः, श्राद्धो दयौ च चेतसि ॥ ९॥ शालिकूरं ददाम्येपामान-
यन्ति यथा गुरुन् । आधार्मिमकशां च, न कुर्वन्ति स्वमानसे ॥ १० ॥ ध्यात्वेति यतिषु श्रद्धाशाली शालीनयं वहन् । ददौ
॥ ८२॥

·श्री
४आधा-
कर्मदोषः
भीमपुः
सीमतो
स्पजनपर्गाय, वमुवाच च सादरम् ॥ ११ ॥ भक्षयेच स्वयं यूर्य, दद्यात च मुनिबजे । प्रतिपद्येति ते पाकं, विदधुर्मुदिताशयाः
॥१२॥ शालिपाकः स पित्तोऽता, पाके तेपो च संकथाः। शृण्वन्ति भिक्षवा भिक्षाकृत भ्राम्यन्त ईदशीः॥ १३ ॥ तत्रैको पालको
पक्ति, व एते मुनयो ननु । शालिकूरः कते येपा, परिपक्तो गृहे गृहे ॥ १४ ॥ थेरो वदत्यय लन्धोऽमीभिधिष्ण्ये ममापि हि ।
अन्यम मापतेऽमीपा, दास्याम्यहमपि स्फुटम् ॥ १५ ॥ अन्यच मातरं प्रोचे, मुनिभ्यो वितरौदनम् । अभापतान्यः कोऽप्यत्र,
प्रस्तावापतित पदः ॥१६॥ अभक्त शालिमक्तं यद्, दृष्टान्तश्चात्र लौकिकः । यथा काऽपि वशा ब्रूते, मृत्युः पत्युर्ममाभवत् ॥१७॥
देवरस्य मदीयस्य, गृहिण्या अपि देवतः । कालानुरूपमेतम, जातं कूरोऽपि तादृशम् ॥ १८ ॥ तथाऽन्यो मातरं वक्ति, देहि
शाल्युदकं मम । आचाममपरोऽम्लं च, पर इत्यादि भापितम् ॥ १९॥ पालानां मुनयः श्रुत्वा, पृच्छंस्ते तत् किमीदृशम् ।
पालकैरावापा, कधितं च यथातथम् ॥ २०॥ तसनन्यादिकं पृष्ठं, चीक्षते च परस्परम् । मत्वेति मुनयस्त्वेपो, गृहाणां
परिहारतः ॥ २१ ॥ अपरापरगेहेपु, भिक्षाहेतोभेमन्ति च । अनिर्वाहे पुनन्ति, ग्रामे काप्यदवीयसि ॥ २३ ॥ मत्वेति साधुभि-
स्त्याज्यमाधाकर्मिकमादरात् । विशर्विज्ञातसर्वज्ञवचनक्षिमिच्छुभिः ॥२४॥ किश्च दुर्भिक्षग्लानाद्यपस्थायामाधाकम्मापि दायकस्म
ग्राहकस्प प हितमेव, यदुक्तम्-"संथरणमि असुदं दुण्हवि गिण्इंतदितयाणहियं । आउरदिढतेणं तं चैव हियं असंथरणे ॥१॥"
पश्चगाष्टमशवपटोदेशकेऽप्युक्तम्-" समणोवासगस्स णं भंते ! तहारूवं समणं वा माहणं वा फासुएणं एसणिज्जेणं असणपाण-
साइमसाइमेणं पडिलाइमाणस्स फि कज्जी, गोयमा ! एगंतसो से निज्जरा कज्जइ, नथि य से पाये कम्मे किज्जइ १ । समणो-
पासगरस गंमते! तहास्वं समर्ण या माहणं वा अफासुएणं अणेसणिज्जेणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलामेमाणस्स किं कज्जई,
जन-
॥ ८३॥

·४ प्रव्रज्या-
स्वरूप
'श्री
प्रवज्या०
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
शिकायाः
॥८४॥
गोयमा बहुवरिया से निज्जरा कज्जह, अप्पतराए से पावे कम्मे कज्जइ "तिर, तृतीयसूत्रे पुनरेवम्-" समणोकासगस्स पं भते!
तहारूवं असंजयअविरयअप्पडिहयपञ्चक्खायपावकम्मै फासुएण अफासुएण वा एसणिज्जेण अणेसणिज्जेण वा पडिलामेमाणस्स किं
कज्जइ?, गोयमा! एगंतसो पावे कम्मे से कज्जइ, नस्थि य से कावि निज्जरा कज्जइति । अथौदेशिकं, तच्च द्विधा ओघतो विभा-
गतच, तत्रौषतः कतिचिद्भिक्षा यस्य कस्यापि दास्यामीति दातृसङ्कल्पः, विभागतस्तु उद्दिष्टं कृतं कर्म चेति विधा, एकैकं च
यावदर्थिकपापण्डिश्रमणनिम्रन्यौदेशिकभेदाच्चतुर्दा, जावंतियमुद्देसं पासंडीणं भवे समुद्देस । समणाणं आएसं निग्गंथाणं समाएसं
॥ १॥ तत्रोद्दिष्टं विवाहादौ स्वजनादिमुक्तोद्धरितं गृहस्थेन यहातमिष्टं, तदेव दध्यादिमिथितं कृतम् २, तदेवाग्निपाकादि-
संस्कृतं कर्म ३ इति, तच्चतुर्णामपि दावा दित्सितं, इत्थमौदेशिकं द्वादशधाऽपि ज्ञात्वा साधुभिवर्जनीयमिति २॥ अथ पूतिकर्म,
यथा अपवित्रवस्तुना मिलि पचित्रमप्यपवित्रं भवति, तथोद्गमशुद्धमप्यन्नं आधाकर्मलवेनाप्यपवित्रं भवतीति मत्वा परिहार्य ३॥
अथ गृहस्थेन आत्मनो यावदर्थिकादीनां च मिश्रं यत्पर्क तन्मिश्रजातं ४। स्थापना चुल्ल्यां वा स्थाल्यां वा साधुकृते स्थापयतो
गृहस्थस्य स्वस्थानस्थापना सुस्थिते वा छनके वा साध्वर्थ स्थापयतो दातुः परस्थानस्थापना, एपाऽपि ज्ञात्वा परिहार्या ५।
अथ प्राभृतिका स्वयोगकालावधेः परतोऽप्युत्सृज्य कर्म कुर्वती गृहस्थस्य भवति, सा च द्विधा-सूक्ष्मा बादराच, तत्र सूक्ष्मा काऽपि
कर्तयन्ती पुत्रादिना भोजनं याचिता तवापि दास्यामीति वक्ति करोति च, अथवा साधुदानार्थमुत्थिता तमपि भोजयतीति,
चादरा तु साधुष्वागतेषु कालान्तरमाविनं विवाहादिकं गृहस्थस्तदैव कुरुते, अथवा साध्यागमनं प्रतीक्ष्य कुरुते सा बादरा इति
मत्वा द्विधाऽपि वा ६|| अथ प्रादुष्करणं-प्रकटीकरणं, तच्च यतिनिमित्तं बहिश्चुल्ल्यादि कुर्वतो भवति, अथवा सतिमिरगवा-
॥८४॥

·श्री मनज्या श्रीप्रद्यु. म्नीयवृत्ती ४प्रव्रज्या स्वरूपे उद्गमदोपाः ॥८५॥ क्षोधोताय मणिदीपादिना प्रकाशयतस्तदविवेकिनो दातुर्भवतीति ७॥ अथ फ्रीतं, बच्चतुर्दा स्वद्रव्यभावाभ्यां परद्रव्यमावाभ्यां च, तम स्वद्रव्येण चूर्णादिना स्वभावेन कथाकथनादिना परद्रव्येण रूपकादिना परमापेन शिल्पादिना तथाविधभक्तमंखादिवत्, मंख:- चित्रफलकोपजीवी भिक्षाफविशेषः, परमावक्रीते सम्प्रदायो यथा मङ्खः कोऽप्येकदा शय्यातरः साधून न्यमन्धयत् । भक्तपानादिना भक्तस्तपिण्डस्तैस्तु नाददे ॥ १॥ तेनाननुगृहीतेन, नात्तोऽन्धः शय्यया च तैः । दित्सुना मुनयः पृष्टा, गतप्राये धनागमे ॥२॥ विहारो भवतां भावी, कतमस्यां दिशि प्रभो ! । अमुकस्यामिति प्रोक्ते, तैः स तत्राग्रतो गतः ॥३॥ विज्ञानेन निजेनैप, जनं परिचित व्यधात् । वदत्तं नाददे कार्ये, ग्रहीष्यामीति तान् वदन ॥४॥ मुनिष्वथ समेतेपु, घृतक्षीरादिकं बहु । तत्तद्गृहेभ्यो याचित्या, मेलयित्वा च दत्तवान् ॥५॥ शीतं च परमावेनाभ्याहृतं स्थापना तथा । इति दोपत्रयं तत्र, सन्निपात इवाभवत् ॥ ६॥ ८॥ अथ मामित्पं सायर्थमुपच्छिन्नमुघतकं गृहीत्या यद्ददाति तद् दुष्टं, यतिभगिन्युद्धारितलदृष्टान्तेन, स चायम्- पुरा कौशलदेशस्य, फोऽप्यभूत्कुलपुत्रकः । स साधुधर्ममाकर्ण्य, ससंवेगोऽग्रहीद् व्रतम् ॥१॥ क्रियाकलापे सूत्रे चार्थे च निष्णातधीरसौ । क्रमेण स्वजनान् द्रष्टुं, गुरूनापृच्छय यातवान् ॥ २ ॥स वहिः सनिवेशस्यापृच्छदेकं च मानवम् । यन्मे स्वजन- वर्गान्ता, कस्को जीवति सम्प्रति ॥ ३ ।। स जगादाथ भावकमुच्छिन्नं सकलं कुलम् । स्वसैका विद्यते जीवन्मृता दारियविद्वता ॥ ४ ॥ स मत्वेति गतस्तत्र, तं वीक्ष्य मुमुदे स्पसा । सोदरच स साधुश्च, सुवर्ण हि ससौरभम् ॥ ५॥ तं- नत्वा पर्युपास्याथ, वस्मै पाकं फुर्वती । निपिद्धा साधुना दध्यौ, मत्थं गृह्णात्ययं मुनिः ॥ ६॥ तैलकर्ष ततो वृद्धया, गृहीत्वाऽस्मै ददाम्यहम् । तत् स्वरूपमजानाना, कल्प्यमित्यग्रहीन्मुनिः ॥ ७ ॥ अन्यत्र विहते साधौ, तैल वृद्धयाऽतिभूर्यभूत् । सा दातुमसमर्थोऽस्थाहासी वाधुः | 11८५॥ - F- RE

·प्रमज्या०
४ प्रवज्या-
स्वरूपे.
उद्गमदोपाः
सीयवृत्ती
॥८६॥
पिकाश्रये ॥८॥ कालान्तरे समायाती, जानाति स्म पुनर्जनात् । वदासचव्यतिकरं, तस्मै संदिशति स्म च ॥९॥ यत् खेदो न
वया कार्यः, स्तोककालान्तराऽपि हि । दासत्वान्मोचयामीति, श्रुत्वा साऽथ मुदं दधौ ॥ १० ॥ स भिक्षुरथ भिक्षार्थी, जामि-
सामिगृहेऽविशत् । तत्र पानीयसंसृष्टमिक्षां च प्रत्यपेधयत् ॥११॥ गृहस्वाम्यथ पप्रच्छ, को दोषोऽत्र ? मुनि गौ । सिद्धान्तभा-
पितान् दोपानवामुत्र च दुःसदान् ॥१३॥ श्रुत्वेति सादरं प्राह, गृही क वसतिस्तव । नास्त्यद्यापीति साधूक्ते, सोऽदात्तत्र च
संस्थितः ॥ १३ ॥ नित्यं धर्मकथाऽऽख्यानात्, तेन स श्रावकीकृतः । वरात्रचतुर्मास्यां, विपककलितोऽवसत् ॥ १४ ॥ प्रतं
गृहन् जनः प्रेर्यो, न निवार्यों मयेदृशम् । श्रीकृष्णाख्यानकं तस्य, मनस्यतितरां स्थितम् ॥ १५ ॥ जग्राहाभिग्रहं सोऽपि, यः
कश्चन कुलान्मम । आदास्यति परिव्रज्यां, न स धार्यो मया ध्रुवम् ।। १६ ।। अन्यदा वनयस्तस्य, प्रव्रज्यार्थमुपस्थितः । न निषि-
द्धच गृहिणा, साध्य जामिर्मुनेरपि ॥१७॥ समुद्यत्ता परिव्रज्याकृतेऽमोचि च तेन सा । जग्राह च परिव्रज्या, सोदर्यस्य समीपतः
॥१८॥एवंविधाः कियन्तः स्यु निनो मुनयः परे । तस्मादित्यवगत्योचैः, प्रापित्यं वर्जयेन्मुनिः॥१९॥९॥ अथ परिवर्तितं, उच्च
साधुगौरवाय आत्मलाघवा(पनोदा)य या दुर्गन्धघृतेन सुगन्धि कंगुकोद्रवादिना शान्योदनादि साध्वर्थ परावृश्य साधये ददाति, तदपि
वणिग्यदृष्टान्तेन हेयमिति, तदृष्टान्तवायम्-श्रीवसन्तपुरे पूर्व, वणिजौ द्वौ बभूवतुः । नामतो देवदत्तथ, धनदत्तश्च विश्रुतौ
॥१॥ देवदत्तस्वसा लक्ष्मीर्द्धनदत्तेन तस्वसा । वन्धुमत्यभिधा व्यूढा, देवदत्तेन च क्रमात् ॥ २॥ अन्यदा देवदत्तस्य, भाता
जाताशयो व्रते । विपाककटुकान् कामभोगान् त्यक्त्वाऽभवद् बती ॥३॥ स च प्रवजितः साधुर्विहारक्रमयोगतः । वसन्तपुरमा-
यासीद्यच्छन् बतिकर्मसु ॥ ४ ॥ सुत्रितोदितस्त्रार्थकत्ये भिक्षाक्षणे मुनिः। जगाम भगिनीलक्ष्मीधाम सद्धर्मधाम सः॥५॥
॥८६॥

·श्री प्रव्रज्या श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ४ प्रज्या स्वरूपे उद्गमदोपा: तत्र स्वत्रा स लक्ष्म्या निर्लक्ष्मीफेन धनं विना | गृहेप्रविष्टमानोऽपि, दृष्टः सानन्दचेतसा ॥६॥ चिन्तितं च तया सोऽयमेको भ्राता परं यतिः । अन्यदाऽभ्यागतस्तस्मान्महती भक्तिमर्हति ॥७॥ गृहे कोद्रव एवास्ति, मम द्रारिम्पविद्रवात् । वद्वान्धवगृहांद् शालिराशिस्तत् शालिमानये ॥ ८ ॥ ततः कोद्वकूरस्य, परावृत्याग्रजौकसः । शालिकूरं समानीय, सुनयेऽदन सा मुदा ॥९॥ इवश्व मोक्तुमायातो, देवदत्तो निजापणात् । ददे कोद्रवकूर तं, रन्धुमत्येति मापितः ॥ १०॥ श्रुत्वेत्यज्ञातवृत्तान्तः, स सदा शालिकूरभुक् । कोपानलसमुल्लासात्ताडयाभास तां भृशम् ॥११॥ सोचे कोद्रवरेण, शालिकूरं तव स्वसा । परिवृत्याग्रहीत् तन्मां, किं ताडयसि पीडयन् ॥१२॥ ततः स्थितोऽसौ मौनेन, धनदत्तोऽपि तं तथा । ज्ञात्वा व्यतिकरं दूरमध्यायद् ध्याममानसः ॥१३॥ समानीय परगृहादनयाऽपनयात्मना । शालिकूरं प्रयच्छंत्याऽतीव मे लघुता कृता ॥ १४ ॥ इत्युल्लसितकोपेन, पापेऽहं किं लघूकतः १ । एवं जनान्तस्तेनेति, यता महता प्रिया ॥ १५ ॥ विज्ञाय तत्तथा साधुर्धम्माख्यानपुरःसरम् । तानि 'सर्वाणि सम्बोध्य, व्रतमनायव सुधीः ।। १६ ॥ एवंविधाः कियन्तः स्युः, स्वपरोत्तारणक्षमाः । तस्मात् सर्वप्रकारेण, न ग्राह्य परिव- र्तितम् ॥ १७ ॥१०॥ अथाभ्याहृतम् , तच गृहिणा साध्वर्थ स्वग्रामात् परग्रामाद्वा आनीतं अशनाद्यभ्याहृतमुच्यते, तन् प्रकटं गुप्त वा नादेयं, यत्तु साधुद्वये भिक्षा पाते एका साधुरकत्र गृहे उपयुक्तो भिक्षां गृहाति, द्वितीयस्तु गृहद्वये पतिस्थे उपयोग दचे तदुपयोगशुद्ध अभ्याहृतं हस्तशतादाची, परतस्तु नेति ११॥ अधोगिन्न-तच छगणजतुमृत्तिकादिलिप्स कोष्ठककुतुपादिक पत्चदुनिय साध्यर्थ यदि गृही दचे ततो न ग्राह्यमिति१२॥ अध मालापहृतम्-तच ऊर्ध्व अधस्तिर्यदिक्षु च, शिक्यनागदन्ता- दिकाद्वा यदानीतं, तच बहुदोषत्वान्नादेयं, अबोदाहरणम्-इहैव जम्बूद्वीपेऽस्ति, भरवक्षेत्रमण्उनम् । पुरं जयपुरं नाम, धाम ।।८७॥

·४प्रव्रज्या- स्वरूपे उद्गमदोपा: प्रमन्या. भीमा, গীযথা। ॥८८॥ देशागवधियाम् ॥ १॥ तत्रास्ति यवदत्तान्यो, गृही प्रकृतिभद्रकः । तस्यास्ति पसुमत्याख्या, सुमत्या कलिता प्रिया ॥२॥ वर गोपरगयापा, गुणरत्नाकरो मानिः । विहरन् गृहमायातो, धर्मलाभं च दत्तवान् ॥ ३ ॥ उत्थाय वसुमत्यन्न, शिक्यादातुं समपता । अमलप्पत्यानिपेयैना, निजंगाम महामुनिः ॥४॥ ततश्च सौगतः कश्चित् , प्राविशत्तस्य वेरमनि । आगतो यक्षदत्तस्तं, पति स्म सविस्मयः ॥ ५॥ अनेन मुनिना किं न, भिक्षा नो जगृहे गृहे १ । पापोपहतयुद्धिः स, पौद्धः प्रोवाच तं प्रति ॥६॥ अमी अदलदाना दिफचराः कायेन केवलम् । अमीषा शास्त्रकारेण, कण्ठ एव न मोटितः ॥ ७ ॥ यक्षदत्तस्ततो मुत्या, तमसम्बद्ध- भाषिणम् । स्वप्रिया प्रेरयांचके. भिक्षादानाय मिचवे ॥८॥ यायद्वसुमती तस्यादेशात शिफ्यस्थकुम्भके । एकं मोदकमादातुं, फर क्षिप्तवती फिल ॥ ९ ॥ तापन्मोदकसौगन्ध्याद, प्रविष्टेनाहिना पुरा । करे वसुमती दष्टापतद्वसुमतीतले ॥ १० ॥ आकुलो यघदपोऽभूदैयुर्विपमिपग्यराः । मन्त्रभेपजाधेन, सा कथंचन जीविता ॥ ११ ॥ परेयपि समायावे, वत्र साधौ जगाद तम् । पपदास्तममपन् , जानताऽपि तदा त्वया ॥ १२ ॥ कस्माच्छिक्यस्थितोऽकस्मादस्माकं न भुजङ्गमः । कपालो ! कथयांचक्रे, पकेयरधियापि हि॥१॥ युग्मम् ।।मुनिः प्रोवाच न मयाज्ञातस्तत्र भुजङ्गमः। किन्त्वस्माकं भगवता, केवलज्ञानिनाऽईता ॥१४॥ मालापहताभिधाया, प्रहणं प्रत्यापिध्यत । प्रत्यवायपुतमितिकत्वा कालप्रयीविदा ॥ युग्मम् ॥ १५ ॥ धर्माध कथितस्तं चाकर्ण्य वौ मापियात्मको। पिशुखथावकीकृत्य, स्वस्थानमगमन्मुनिः।१६।।अस्प च बहुदोपत्वादन्या अपि कथा कथ्यते-एकः किलेकदा साधुः, प्राविधमेश्यहेतपे । गृहं गृहपतेः कस्याप्यागमग सदाक्रमः ॥ १ ॥ तदीयगृहिणी मिक्षा, ददती यासनावशात् । निश्रेणि- मालापहता, प्रतिषिप्य स निर्गवः ॥२॥ परियाजक एकोऽथ, तदा भिक्षार्थमागतः । अच्छि गृहिणा कस्मानैप मिक्षामुपाददे? ॥८८॥ "// ·an- उद्गमदोषाः प्रव्रज्या श्रीप्रधुः म्नीयवृत्ती ॥८९॥ ॥ ३ ॥ स जगादादत्तदाना, इमे तस्याथ हेतवे । निःश्रेणिमधिरोहन्ती, प्रिया पतिताऽवनौ ॥ ४॥ कुक्षिस्तस्या घरहस्य, कीलकेन विदारिता । पतिता प्रस्फुरद्गर्भा, सा पश्चत्वमवाप च ॥ ५ ॥ अन्यदा चाययौ साधुस्तेन पृष्टो जगाद च । आर्हतं वचनं शेतद्वाह्य मालाहृतं न हि ||६|| धर्म च कथयित्वैप, मुनिना माहिती व्रतम् । तन्मालापहृतं हेयमेव संयमिना सता ॥१३ अथाच्छेद्यम् , तच्चाच्छिद्य-उद्दाल्य परेभ्यः सकाशात् दात्रा बालकादिभ्यो हठाद् गृहीत्वा साधुभ्यो यदत्ते तदाच्छेद्यम् । गोपभृवकदासपुत्रीवधूभार्यादीनां हि प्रभोराच्छेद्य स्यात् तन्न ग्राह्य, यस्मादाच्छिन्नं गृह्यते स कदाचित्तथाविधगोपवेत् कोपमपि कुर्यात् , तथाहि-केनापशिन कस्यापि, गोपस्य भृतिवासरे । तदीयदुग्धं कियदप्याच्छिद्यादायि साधये ॥ १ ॥ साधुना तुं गृहीतं तइ, गोपस्तु धीरभाजनम् । गृहीत्या गृहमायासीनं दृष्टं स्वभार्यया ॥२२॥ धीरन्यूनतया तस्मै, साऽऽक्रोशान् दात्मयता । लग्नानि शिशुरूपाणि, मुक्तकण्ठ च रोदितुम् ।। ३ ॥ कोपाटोपात्ततो गोपो, बुद्धि साधुवधेऽदधत् । इतश्वेतश्च बनाम, कुर्वन मुनिगवेषणम् ।। ४ ।। दृष्टश्च मुनिना ज्ञाततदाकूतेन भाषितः । तोपपोपकते तस्य, सुधारसकिरा गिरा ॥ ५॥ तदा गृहेशनिर्व- न्धात , त्वदुग्धं जगृहे मया । ततः प्रत्यर्पणायाहं, साम्प्रतं चलितोऽस्मि च ॥६॥ त्वद्गृह तु न जानामि, तदिदं गृह्यतां पयः । ततोजुगोप गोपाला, कोपमवाय तं प्रति॥७॥ ऊवेऽथ जीवितव्यं च, पयश्च तक जायताम् । द्वितीयवेलं मा कापी, कचनापीदमी- दशम् ॥ ८॥ इत्यनेकमहादोपपरिपोपनिवन्धनम् । मुमुक्षुभिः परित्याज्यमेवाच्छेयाशनादिकम् ॥ ९॥ १४ ॥ अधानिसृष्टम् तच्च बहूनां स्वामिनां साधारण यन्मोदकादि तदेकेन. दीययानं न आय, दोपप्रसंगाद, अथोदाहरणम्।

·सदोपाः
प्रयज्या
श्रीप्रघु:
सीयवृत्ती
।। ९०॥
क्षिविप्रतिष्ठितपुरे, गोष्ठीभक्तं विधापितम् । मित्रर्द्वात्रिंशता माणिभद्राद्यैर्युवभिर्मुदा॥१॥ नीत्वा च रमणीयाख्ये, तदुद्याने व्यम्-
ज्यत । तत्रैकं रक्षक मुच्या, परे स्नातुं नदी ययुः ॥२॥ अत्रान्तरे च भिक्षार्थी, मुनिरेका समागमत् । अपश्यच्च जगच्चित्तमोद-
कानिह मोदकान् ॥ ३ ॥ रक्षकः प्राह भगवन् , नेतो दातुमहं क्षमः । यदेकत्रिंशता मित्रैरपरैरपि कारिताः ॥ ४॥ परद्रव्य-
मिदं तेन, कथमेको ददाम्यहम् । गतास्ते केति साधूक्ते, स प्राह स्नानहेतवे ॥५॥ अथ लिप्सावशः साधुस्तमिति स्तिमितोऽ.
गदत् । अहो मतिस्ते यत् पुण्यं, परार्थेनापि नार्जसि ॥ ६॥ किंच द्वात्रिंशता दत्तस्तवैकोऽयं प्रयास्यति । अन्पव्ययेन वद्धर्म-
शील ! त्वं धर्ममर्जय ॥ ७ ॥ इत्थं पुनः पुनस्तेन, मणितेनोपरोधतः । प्रदत्ता मोदकास्तेन, मुनये स ततोऽयजत् ॥ ८॥ प्रजच
माणिभद्राद्यैः, सम्मुखापतितैरयम् । दृष्टः पृष्टश्व भगवन्!, मवता लब्धमत्र किम् ? ॥९॥ किंचिदपि न तेनोक्त, भयभ्रमितचेतसा ।
पलादालोकमानस्तः, पात्रे दृष्टास्तु मोदकाः ॥ १० ॥ पृष्टश्च रक्षको भीत्या, प्राह दत्ता मया न हि । ततः सलोना स्तेनोऽयं,
पदनिर्वितो मुनिमा१शाउपकारणिकं नीते, बलादाकृष्य तैरयम् । कुविकल्पैरिवानपैरुपकर्मशरीरभृत्॥१२॥पृष्टः कारणिकै सर्व,
समीचीनमुवाच स: । ऋजुकोऽयमिति ध्वात्या, तैस्तै सम्बोधिताः परे ॥ १३ ॥ साध्वाभासः स च प्रोचे, मा काी पुनरीदृशम् ।
स्थातव्यं न च देशे चेत्युक्तो मुक्तश्च वैर्ययौ ॥१४॥ तथा पित(पुत्र)भ्यः स्वामिना दीयमानमध्याव कुटुम्बिभिश्च क्षेत्र कर्मकरेभ्यो
दीयमानमध्यात् हस्तिपिण्डमध्याञ्च दीयमानं न ग्राहमिति १५ ॥
अधाध्यवपूरकः, स चात्माधर्थ मूलारम्भे गृही यावदर्थिकयतिपापण्डिकार्थ तन्दुलान् निक्षिपति सोऽयमध्यवपूरकमध्यव-
परकाल्पो दोपोभण्यते १६॥ एतेपुच पोडशसु उद्गमदोपेषु आधाकर्म औदेशिकत्रिक उदिष्टकतकर्माख्यं मिश्रजातं अध्ययपुरका
॥१०॥

·उत्पादना
दोषा: १६
श्री
प्रमज्या
श्रीप्रघु;
सीयवृत्ती
॥९॥
"
आहारपूति पादरप्राभृतिका अविशोधिकोटिः सर्वथा परिहार्या, एभिर्मिथं पात्रकमपि करीपष्ट विधति शुद्धपति, शेपदो छ
तापत्य त्पते विधिना विशोधिकेटिः॥ अथोत्पादनदोपाः पोडशोच्यन्ते, ते चामी-
धाई दूइ निमित्त आजीय वणीमगे चिगिच्छा य | कोहे माणे माया लोभे य हवंति इस एए ॥१॥
पुचिपच्छासंधव पिज्जा मंते य चुम्नजोगे य । उपायणाइ दोसा सोलसमे मूलकम्मे य ॥२॥
पिण्डा क्षीरमज्जनगण्डनोत्सङ्गधारणादि कुर्वतो धात्रीपिण्डः १ संदेशं ददतो दूतीपिंडः २ निमित्तं-अतीताधर्थसंसूचनं
कथयतो निमित्तपिण्ड: ३, जात्यायुपजीवनादाजीवनापिण्डः ४, दायकाभिमवजनप्रशंसया प्राप्तो पनीपकपिण्डा, पनीपक
वत्तदभिमतजनप्रसंसा५, चिकित्सा-रोगप्रतीकारः ६ क्रोधा-कोपः ७ 'मानो' गर्वः ८, माया वचना ९ लोभी लुब्धता१०, पूर्व
दानात् संस्तुतिः पूर्वसंस्तवः, पयादानतः स्तुतिः पश्चात्संस्तवः ११, विद्याप्रयोगपिण्डः १२, मन्त्रप्रयोगपिण्डः १३ ' चूर्णो
नपनाअनादिस्तद्प्रयोगपिण्डः १४, 'योगः' सौभाग्यादिहेतुस्तत्पिण्डः १५, पोडशः पुनर्मूल-अष्टमप्रायश्चित्तं तत्प्राप्तिनिबन्धन
फर्म-प्यापारो गर्भयावादिस्तत्प्रयोगपिण्डः १६।। तत्र धात्रीवदालस्य क्षीरमज्जनमण्डनक्रीडनाकधारणादि कत्या कारयित्वा या
यल्लमते स पानीपिण्डः, उदाहरणं चाय -जम्यूद्वीपस्य भरते, नाम्ना कोलपुरं पुरम् । सुसाधुभक्तिसंयुक्तसुश्रावककुलाकुलम् ॥१॥
क्षीणजदापलनाजङ्गमाः सङ्गमाभिधाः । यसन्ति स्थविरास्तत्र, सरयो गुणभूरयः ।। २ ॥ अन्यदाऽजनि तादृक्ष, दुर्भिक्षं यत्र
संगमे । पुनः पितम्या पुत्रेण, पितरौ च न तुष्यतः ॥ ३ ॥धान्यस्य वर्द्धमानेऽर्थे, पात्रेऽर्थः स्वल्पकोऽभवत् । श्राद्धानां द्रव-
मैक्षस्यालामतो यतीनामपि ॥ ४ ॥ ततः परिभिरन्यत्र, विहर्तुमसहै। स्वयम् । शिष्यः सिंहाभिधः सूरिः, सगच्छोऽपीत्यभाष्यत
॥९१॥

·उत्पादना
दोपा:१६
प्रमज्या
श्रीप्रघुः
सीयतो
॥९२॥
॥ ५ ॥ वत्स ! गच्छ सगच्छस्त्वं, सुमिक्षभृति नीति । वयमत्रैव तु क्षेत्रे, स्थास्यामो यतनापराः ॥६॥ गुरोरादेशंतस्तास्मन,
बिहते देशतस्ततः । नवभागीकते क्षेत्रे, तत्र तस्थुस्तु सूरयः ॥७॥ द्रव्यतः क्षेत्रतो वापि, कालतो भावतस्तथा । चतुर्विधयतनया,
पतीशा विहरन्ति ते ॥८॥ द्रव्यतो यतनां पीठफलकादिषु कुर्वते । क्षेत्रतो ममताहीना, वसती पाटकेऽपि वा ॥ ९॥ एकत्र
पाटके मासमूपित्वाऽन्यत्र कालतः । भावतो ममताहीनाः, सर्वत्र व्यहरंश्च ते ॥ १० ॥ इतथ सिंहाचार्येण, दत्ताहः प्रहितो मुनिः।
संगमस्थविराचार्यप्रवृत्त्यन्चेपणाकते ॥ ११ ॥ प्राग यत्रोपाश्रयेऽभूवन, कमात्तत्रैव सन्ति ते । तानित्यवासिनो मत्या, सोऽस्थात्
पृथगुपाश्रये ॥ १२ ॥ तानत्वाऽजज्ञया भिक्षाक्षणे तैः सह यातवान् । अज्ञातोञ्छपरिभ्रान्त्या, क्लिष्टः शिष्यो व्यचिन्तयत् ॥१३॥
शायन भ्रमयत्येप चिरं प्रान्तकुलेषु माम् । भिक्षामादास्यवे भद्रकुलेषु स्वयमेव तु ॥१४॥ तं क्लिप्टचेष्टितं मत्वा, मरिराट्यगृहेऽ:
विशत् । पालकं पूतनाग्रस्त, क्रोशंतं तत्र चैक्षत ॥ १५ ॥ ततथप्पुटिकं दत्त्वा, मा रुदस्तं गुरुर्जगौ । तत्तपोऽचिन्त्यसामर्थ्यान्नष्टा
च कटपूतना ॥ १६ ॥ पण्मास्या विरते तत्र, बालके नित्यरोदनात् । मुदिता मौदकापूर्ण, तस्याम्बा स्थालमानयत् ॥ १७ ॥
आदरस्वेदमिति प्रोक्ते, गुरुणा करुणावता । दत्तो गृहीत्वा पर्याप्तमुपाश्रयमुपागमत् ॥ १८ ॥ विहृत्य प्रान्तगेहेपु, सूरयोऽपि समा-
पपुः । विदधुर्विधिनाऽऽहारं, विधेयमनसश्च ते ॥ १९॥ आवश्यकस्य वेलायामयमालोचनक्षणे । गुरुभिर्गदितो भद्रा, सम्यगालो-
घनं कुरु।।२०।। स प्रोवाचाथ युप्माभिः, सहैव विहृतोऽस्म्यहम् । किमत्राशुद्धमेवास्तीत्युक्त च गुरुरब्रवीत् ॥२१धात्रीपिण्डस्त्वया
पक्ष्मो, मुक्तधप्पुटिकावशात् । पूतनायाः प्रतीकाराव, चिकित्सापिण्ड एव च॥२२दप्यौ शिष्योऽथ में दोपानेप सूक्ष्मानपीक्षते ।।
स्वकीयानित्यवासादीन् , महतोऽपि सतो न तु ॥ २३ ॥ स्वच्छिद्रालोकने लोको, वक्रः शुक्रसमोऽपि न । स एवं हि सहस्राक्षा,
॥२२॥

·प्रमज्या० थीप्रधुः भीयवृत्ती ४ प्रव्रज्या- स्वरूपे उत्पादना- दोपा:१६ --- ॥१३॥ परच्छिद्रेक्षणक्षणे ॥ २४ ।। ध्यात्वैत्यगात् कुधापूर्णस्तूर्णमाश्रयतो पहिः । जज्ञे गुरुपु वाम तं, यथासन्निहिता सुरी ॥२५॥ विदधे दुर्दिनं पात, कर्फशं सा सशर्करम् । घनापनां घनस्यापि, वृष्टिं वद्विद्रयेच्छया ॥२६॥ तयेति दूयमानोऽयमतिविह्वलमानसः । गुरू- नजूहबद् वत्सागच्छति तैस्तु भापितः ।। २७ ॥ स प्राह वसतिद्वारं, न पश्यामि तमोवशात् । पुरा क्रोधवशात् त्यक्तं, वत्तेन फथमीक्ष्यताम् ? ॥ २८ ॥ श्लेष्मश्लिष्टकरांगुल्या, प्रकाश गुरुणा कृते । स दध्यौ दीपकोऽप्यस्ति, कथं गुरुपरिग्रहे ? ॥ २९॥ समागको गुरोरन्त, स्वस्य संस्तारक व्यधात् । गुरुणाऽथांगुलीदीपे, हृतेऽभूद् दुस्तमं तमः ॥ ३० ॥ वाढं सन्तमसं तेन, भाषिते परयो जगुः । विहरन्तो भवन्तः किं, सदीपाश्रयवासिनः ॥३१॥ ततः सापत्रपे शिष्ये, सैत्य शास्ति स्म देवता । पतित्वा पादयोः शिष्यो, गुरुमक्षमयगतः ॥३२॥ प्रायश्चित्त गुरुप्रोक्तं, प्रीतिमान् प्रत्यपद्यत । मत्वेति धात्रिकापिण्डो, नोपादेयः सुसाधुभिः॥३३॥१॥ : अथ दूतीत्वदोपः, सप्रकटप्रच्छन्नसन्देशकथनेन मिथः स्यात्, तत्रोदाहरणम्-विरोधो ग्रामयोरासीद्, द्वयोरपि परस्परम् । क्योरेकतमे ग्रामे, शय्यातर्यस्ति पुमिका ॥ १॥ द्वितीये दुहिता त्वस्या, अथ ग्रामे द्वितीयके । भिक्षार्थ प्रस्थितः साधुः, पिता पुश्येति भापितः ॥२॥ अस्मद्रामस्तय ग्रामस्योपर्यस्ति यधोधतः । तद्यत्नेन त्वया स्धेयं, मत्पुज्यै कथयेदृशम् ।।३॥ युग्मम् ।। आख्यात् स तस्यै सा भर्ने, स च ग्रामाय तत्तथा। सनबाथ स्थितो ग्रामः, सर्वः सभयमत्सरः॥४॥अत्रान्तरे च प्रत्यर्थिग्रामः संग्रामसज्जधीः । आगतव महांधासीन् , मिथः समरपिड्वरः।।-५ ॥ शय्यातर्याः पतिः पुत्रो, जामाता च विपेदिरे । अग्रव्यतिकरः अरमादभूदिवि जनो जगौ॥ ६ ॥साऽख्यदाख्यातमेतन्मे, पित्रा भर्नादिवैरिणा। ततोऽपभाजना जसे, जनेऽस्य महती मुनेः॥७॥ ।

·प्रमज्या
श्रीप्रपुः
सीपपपी
४ प्रव्रज्या
स्वरूपे
उत्पादना
दोषा:१६
॥ ९४॥
अथ निमित्तम्-पिण्डा लामालामादि कथयतो निमित्तपिण्डः, तत्रोदाहरणम्-कश्वन कचन ग्रामे, ग्रामस्वामी पुराऽभवत् ।
नरेन्द्रादेशतो देशान्तरे द्रे च सोऽगमत् ॥ १॥ चिरं कालं गते तस्य, दयिता व्याकुलाजनि । गृहस्वामिवियोगो हि, दुःसहः
छुलयोपिताम् ॥ २ ॥ अन्यदा श्रमणं भिक्षाऽऽयातं पप्रच्छ साऽऽदरात् । निमित्तं वेत्सि भगवन्!, स प्राह सुतरामिति ॥३॥सोवां-
प गृहिणी स्यामी, कदा मम समेप्यति? । मुनिना प्रातरित्युक्ते, सा साह प्रत्ययोऽत्र कः ॥ ४ ॥१स प्राह प्रत्ययोऽयं ते, गुपदेशे
मपोऽस्ति यत् । दृष्टवाय त्वया स्त्रमो, रजन्यामथ साऽतुपत् ॥ ५॥ तया मुदितया तस्मै, दापिता मोदिकादिका । पराभप्रवरा
मिधा, स भिनुः प्रमना ययौ ॥६॥ सा प्रातः प्रातनोत् प्रीत्या, गृहे स्वस्तिकतोरणम् । स्वामिनः सम्मुखं प्रैपीनिजं परिजनं तथा
॥ ७ ।। साम्पत्य स्वगृहे स्वामी, पपृच्छ गृहिणीं निजाम् । साथ तत्कथितं सर्व, गुह्यदेशमपादिकम् ॥ ८॥ निमित्तातिशयं
साघोः, प्रशंसन्ती शशंस च ।। स च मिथ्याविकल्पेनानन्पेन कुपितोऽधिकम् ॥९॥ आहूय श्रमणाभासं, तं पप्रच्छ स तुच्छधीः।
एतस्या वडवाया यत् , कुक्षौ गर्भोऽस्ति कीदृशः १ || १० ।। मुनिः प्राह समस्त्यत्र, पञ्चपुण्डः किशोरकः मावि चेत्ते वचः
सत्पं, जीवसीतरघा मृतः॥११॥ तेनाथ गृहनाथेन, सरुपा पुरुषात्मना । उदरं दारयांचक्रे, वडवायाः स्वपत्तिना॥१२॥ यथाऽऽदिष्टे
ततो दृष्टे, किशोरे स मुनि जगौ । मिथ्यावाक्यऽत्र सञ्जाते, दारयिष्यं तबोदरम्।।१३।। मत्वेवि मुनिभिर्लोकद्वयस्य हितमिच्छुभिः ।
निमित्त सनिमित्तं वाऽन्यथा वा कथयेच न (कथ्यते नहि ) ॥ १४ ॥३
अथाजीयपिण्डः, तत्र जातिकुलगणादिपु तत्स्वरूपमात्मानं पिण्डार्थ वदत आजीवपिण्डा४|| अथ वनीपकपिण्डः, ग्राम-
पशाक्यपरिमाजककाकशुनकादिमक्तेषु पिण्डार्थ तत्तद्भक्तमात्मानं वदतो वनीपकपिण्ड:५॥ अथ चिकित्सापिंडः, स च रोगप्रती-
॥९४॥

·श्री प्रवज्या ४ प्रमज्या. स्वरूपे उत्पादना दोपाः १६ श्रीप्रपुः सीपना काराय औपचं भेपन वा ददव उपदिशवो वा भवति। अथ क्रोधपिण्डा, विद्यासामर्थ्यादिकं क्रोधफलं शकमानो गृही ययाद दने स तथा, इटान्तयात्र-इस्तिकल्पामिधे पुरे(देंगे.)नल्पागारविराजिते। साधुर्विवेश भिक्षार्थी, मासक्षपणपारणे॥१॥भ्रमनोकसि विप्रस्प, प्रेतकार्यदिनेऽविशत् । कुक्षिपूरं घृतपूरान्, द्विजास्तत्र च भुञ्जते॥३॥ अन्यैरवज्ञया दृष्टस्तैरयं निर्गतो गृहात् । सक्रोधं प्राह यत्प्रेतकार्येऽन्यत्र प्रदास्पष।।३॥ वग्नेयं स निर्यातो, देवयोगेन तत्र च । द्वितीयेऽपि मृते प्रेतकार्ये स प्राविशन्मुनिः ॥४॥ अलाभे प तदेवैप, विमुरनिर्गतः पुनः। दैवयोगाच तत्पसे, तृतीयं मानुपं मृतम् ॥ ५॥ तत्रापि मैराकार्यस्य, दिने सद्गृहमागतः । अलामतस्वदेवायं, पदभिर्याति यावत।।६॥ नायता द्वारपालेन, स्थावरण गृदेशितः। विप्रोक्तं तनमुनेर्याक्य, कथ्यते स्म यथा- वयम् ॥णा ऊचे प मुनिमनं द्राफ, मानयध्वममानवम्। सर्वेऽपि यूयं मा कालमफाले कलयिष्यथ ॥ ८॥आहाय्याथ गृहस्वामी, धमयित्या घ तं मुनिम् । पृतपूरान् ददौ नेत्थं, क्रोधपिण्डस्तु गृह्यते ॥ ९॥ ९ ॥ अप मानापडः, लन्धिप्रशंसागवितो मुनिहस्थस्य अभिमानमुत्पाद्य यं पिण्डं गृहाति स मानपिण्डः, तत्रोदाहरणम्- अस्ति कौशलदेशान्तनगरं कौशलाभिधम् । तत्र फाणिकसेवाना, चास्ति पाकमहोत्सवः ॥१॥ तत्रैकम महागच्छे, पयःसन्धिः स्पसाधुषु । संकषायामुपाचेको, मानधकमिदं वचः। अद्य भिक्षाक्षणे सेवाः, को पापहीन लप्स्यते । प्रावरणाक्षणे यस्त्वानयेता सन्धिमान् स तु ॥२॥ माह क्षुल्लक एकोऽथ, नेप्यामि पहुशोऽपि ताः । परे प्राहुश्रुतगुडहीनास्ताः फस्य तुष्टिदा ? ॥३॥ यूय- मिच्छय पादृधास्तादृधा आनयाम्यहम् । नुवनिति ययौ क्षुछ, इभ्यस्यैकस्य वेश्मनि ॥ ४ ॥ प्राज्याच सगुडाज्याथ, सेवास्तत्र ददर्श सः । ययाचे यहुधा चेभ्यगृहिणी कलया गिरा ॥ ५ ॥ प्रतिपिद्धो तया पाढमयं मानमयं वचः। जगादावश्यमेवैता, मपा -- ९५ ·ANS. प्रवज्या ४ प्रव्रज्या- स्वरूप उत्पादना दोपा:१६ मीयवृत्ती ॥१६॥ ग्रापास्तयाग्रतः ॥ ६ ॥ सा पाहैतासु सेवासु, गृहास्येकामपीह चेत् । तत्त्वया मम नाशायां, लघुनीतिः कृता ध्रुवम् ॥ा क्षुल्लको निर्गतो गेहाद, पप्रच्छ प्रातिवेशिकम् । गृहस्वाम्यभिधानादि, ज्ञात्वा सदसि तं ततः ॥८॥गत्वाऽथ क्षुल्लकोऽपृच्छत्, परिपत्पुरुषा नय । को देवदत्तनामात्री, ते प्राइस्तेन किं तव ॥९॥स प्राह किंचिद्याचिष्ये, ते प्राचुः प्रार्थयस्व नः । देवदत्तो जगादाथ, यत्तवेष्टं ददामि तत् ॥ १० ॥ क्षुल्लका पाह योपां, पण्णामन्यतरो नृणाम् । न त्वं भवसि तद्याचे, ते प्रोतुः के नु ते नराः १ ॥ ११ ॥ श्वेतांगुलि कोडायी, किङ्करस्तीर्थसाधकः । गृध्रचारी हदनकः, स पट् नृनिति तान् जगौ ॥ १२ ॥ तथाहि प्रथमो जायासदादेशकरो नरः । प्रातः प्रियां प्रति ग्राह. क्षुधातः पवनकरः ॥ १३ ॥ यदि ते रोचते येन, भोजनं विदध्याम्यहम् । साऽथ शय्यास्थिताऽवादीत् , क्षुधितोऽस्यधिकं यदि ॥ १४ ॥ तच्चुल्लयाः क्षारमुत्सार्यानीयधो ज्वालयानलम् । जलापूर्णा ततः स्थाली, चुल्ल्यामारोपय द्रुतम् ॥१५॥ कुशूलात् तन्दुलान् स्थाल्यां, प्रक्षिप्य परिपच्य च । ममाख्येयं यदुत्थाय, तवाहं परिवेपये ॥ १६ ॥ यदादिशति मे कान्ता, प्रोच्योति स तथाऽसिलम् । कृत्वा विज्ञपयामास, परिवेष्टं ततस्तया ॥ १७॥ इति प्रतिदिन जुलीक्षारापनयनादमुम् । श्वेताभूतामगुलिं तां, वीक्ष्य श्वेतांगुलिं जगौ ॥१८॥ इति श्वेतांगुलिः प्रोक्तो, पकोडायी निशम्यताम् । वथाहि पुरुषः कश्चिदस्ति प्राणप्रियाप्रियः ॥२।। स च प्रेमपराधीनः, प्रणयिन्येति भापितः । त्वया निरन्तरं नीरमानेतच्यं सरोवरात् ॥ ३ ॥ दिवसापत्रपः सोऽथ, चरमप्रहरे निशः। कलशेनानयनारे, बकानुहापयत्ययम् ॥ ४॥ प्रेमप्रासादसम्पूर्णकर्मस्थानस्य लक्षणम् । स विभ्रन् कलशं शीर्प, तया गौर्या वशीकृतः ॥ ५ ॥ नित्यमित्यानयन्नीरं, पकान् उड्डापयनिशि । जनेन ज्ञातवृत्तान्तो, पकोडापीत्यमाप्यत ॥ ६ ॥ इति प्रोक्तो वकोटायी, किङ्करः श्रूयतामितः। किलैका कुलपुत्रोऽभूत् , कलत्रेऽत्यनुरागवान् ॥ ७॥ ॥९६॥ -

·श्री
प्रज्या
श्रीप्रद्युः
सीयवृत्ती
४प्रवज्या-
स्वरूप
उत्पादना-
दोपाः१६
॥९७॥
माता प्रातः समुत्थाय, शयनीयतलादयम् । आदेशं देहि मे दास, इस प्रेम्णाऽङ्कित हृदि ॥ ८॥ यक्तीत्यादिश मे प्राणवल्लभे ! किं
करोम्यहम् । सा पाहानय पानीयं, तत् कृत्वा वक्ययं पुनः ॥९॥ किं करोमीति सा प्राह, पचस्वाखण्ड्य तन्दुलान् । भाजनं
घेहि मे तत्तत् , कृत्वा चाह करोमि किम् ? ॥ १० ॥ तयोचे शोधयोच्छिष्टभाजनानि तथैव सः। कृत्वाऽऽह किं करोमीति, सोचे
प्रक्षालय क्रमौ ॥ ११ ॥ इति विज्ञाय लोकेन, किंकरा स निगयते । श्रूयतां तीर्थस्नातारं (कान्ताधीनं नरं बुये ) ॥ १२ ॥ कापि
ग्रामे नरः कश्चित्, प्रियावाक्यानुवर्तकः । स्नाने सरो) ब्रज स्नान, यथेच्छं वन चातनु ॥ १३ ॥ अर्चित्वा देवमापूर्याभसा
कुम्भ समेहि च । यदादिशति मे प्राणवल्लभेति निगद्य सः॥ १४ ॥ सर्व कुवंस्तथा तीर्थस्नातेति गदितो जनैः । तीर्थस्नातेति
वः प्रोक्तो, गृध्रचारी निशम्यताम् ।।१५।। तथाहि पुरुषः कोऽपि, स्वस्त्रीवाक्यानुवर्तकः । साऽऽदेशं कुरुते यं यं, तं संपादयते रयाव
॥ १६ ॥ सोऽन्यदा भोजनं कर्तुमुपविष्टोऽवदत् प्रियाम् । प्रिय! रूक्षमिदं भोज्यं, तद् घृतं परिवपय॥१७॥ तयोक्तं कुशूलादस्माइ,
गृहाणोति तथा व्यधात् । अन्यदाऽसौ पयोऽयाचत्, स्नानार्थ नम्रवाक्यतः ॥१८॥ तयाऽपि च पचत्याऽन, प्रोच स्तोकमितः सरः।
ततो गत्वा सर: स्नात्वा, भृत्या फुम्भ समागमत् ॥ १९ ॥ ततः स गृध्रपक्षीय, सरति स्म न किञ्चन । साधिक्षेपं पुनः प्रोक्ता,
सरति स्म स तां प्रति ॥ २० ॥ पुनः पुनः सरनेवं, तो योपितमुपागमत् । तवृत्तान्तं जनो ज्ञात्वा, जगौ तं गृध्रचारिणम्।।२१॥
कीचत पुनर्नर तत्नी, कुर्वती शिशुहादनम् । प्रत्यहं न च तचित्ते, खेदस्यांशोऽभवन्ननु ॥२२।। अतो हदनको नाम्ना, स प्रसिद्धि
गतो जने । नराधमाः पाप्येते, भवतां कथिता मया ॥ २३ ॥ उज्वेति विरते क्षुल्ले, सोपहासं परे जगुः । युगपद् भगवनस्मिन्,
सन्ति दोपा इमे राल ॥ २४ ॥न याच्योऽयं ततः प्राह, गृहभृन् नाहमीदृशः । तद्याचस महासत्वा, यच्चित्ते तव रोचते ॥२५॥
॥९७॥

·श्री
प्रमन्या.
श्रीप्राः
सीयाणी
४प्रव्रज्या
स्वरूपे
उत्पादना
दोपा:१६
॥९८॥
शुद्रका प्राह ययेवं, ततो पृतगुडान्विताः । सेवा प्रयच्छ पर्याप्ता, मोजयामि यथा मुनीन् ॥ २६ ॥ ददामीति भणन् याता, स-
शुष्टः स गृहान्तिकम् । क्षुलोऽथाकथयत्तस्य, वत्पत्न्या सह विग्रहम् ॥ २७ ॥ स प्राह तर्हि तिष्ठ त्वं, द्वारि याम्यहमन्तरा। वदन्निति
गृहाधीशः, प्राग्पिपेश स्ववेश्मनि ॥ २८ ॥ जायामूचे च किं सिद्ध, भोज्यं ? साऽऽह तथेति च। प्राज्यमाज्यं गुडं चापि, वर्तुत्तारय
मालतः ॥ २९ ॥ तस्या मालाधिरूढायां. स निश्रेणीमपानयत् । वेन व्याहृत्य च क्षुल्लो, यथेष्टं प्रत्यलाभ्यत ॥३०॥ तं वीक्ष्य तुमु-
तं पफे, क्या वेन च दर्शितम् । वस्पा निजनसि न्यस्तांगुन्या तत्र विमूत्रणम् ॥३१॥ भृत्या पात्रं च गत्वा च, सोऽन्यान साधन-
मोजयत् । नादेयमित्थं यनारी, कुर्यादात्मवधादिकम् ।। ३२ ॥१०॥
अध मायापिण्डः, स च पिण्डार्थ विविधं काणकृष्ठादिरूपं कुर्वतो भवति, तत्रापाढभूविमुनिदृष्टान्तः, तथाहि जम्बूद्वीपस्य,
मरतापाच्यखण्डफे। देशोऽस्ति मगधो नाम, नगधोरणिपन्धुरः॥१॥ तत्र राजगृहं नाम, पुरं निजगृहं श्रियः । अस्ति प्रमुदिता-
शेपषिपुर्घ स्वापुरः प्रभम् ।। २॥ मंत्रांगपंचयकोऽस्ति, तत्र क्षत्रशिरोमाणिः। द्विपष्टि(न्त)पततिक्षोदसिंहः सिंहरथो नृपः ॥ ३ ॥
माण्डमण्डपे यस्याधिरूढा कीर्तिपूछरी । सच्छायं भुवन चक्रे, विच्छायं त्वरिमण्डलम् ॥ ४॥ विहरनन्यदा तत्रागमदागमदा-
नधीः । शुद्धधर्मरुचिर्धर्ममपिर्नाम गणाधिपः ॥५॥ उद्याने गुणवन्तस्ते, तस्थुर्गुणशिलाभिधे । पहुच्छाये तदाकीर्ण, जीर्ण-
कल्पमा इस ॥६॥ वेपामापाढभूत्याख्यः, कलाभूत्या समास्ति च। समस्तज्ञानपृथुलः, शिष्याप्राथमकल्पिकः ॥७॥ स एकदा प्रति-
फुटमटमटछुटं गतः। नटम नृपमान्योऽयं, महान् कोऽभ्यस्ति तत्र च ॥८॥ आपाढभूतिना तत्र प्रविष्टेन च मोदकः । लब्धो गन्धे-
न रूपेण, रसेनापि प्रमोदकः ॥९॥ ततय निर्गती दप्यो, भविष्यति गुरोरयम् । आनयामि द्वितीयं तमद्वितीयं रसादिभिः ॥१०॥
॥९८॥

·प्रमज्या०
श्रीप्रधु-
मीयवृत्ती
४ प्रव्रज्या-
स्वरूपे
उत्पादना
दोपाः१६
॥ ९९॥
ध्यात्वेति भूत्वा काणोक्ष्णा, तत्रैव प्राविशत् पुनः । पुनस्तं मोदकं प्राप्य, निर्जगाम यहिहात् ॥११॥ पुनर्दध्यावृपाध्यायस्या-
पमस्त्वन्यमानये । स्वयोग्यमिति संचिन्त्य, कुब्जीभूय पुनर्ययौ ।। १२ ।। विज्ञानेन व्यधात् कुन्ज, गात्रमेव न केवलम् । चारित्र-
मपि से सोऽयवसः कुहनीवताम् ॥ १३ ॥ पुनर्मोदकमासाद्यमाप्य दया मुनेरयम् । भविष्यति द्वितीयस्य, कुष्ठिरूपं ततो
व्यधात् ॥ १४ ।। गुटिकायाः प्रयोगेण, कुष्ठं स्वांगे पभार सः । चारित्रांगेऽपि विषयकुष्ठं प्रेप्सुरिवाधिकम् ॥१५॥ स
काणादि गवाक्षाधो, नेटगेहस्य तद् व्यधात् । नटः प्रकटमैक्षिप्ट, सकलं तद्गवाक्षगः ॥ १६ ।। अध्यायच्च परार्दोऽयं, नटः
सिवपटः स्फुटः । वदेनं मानदानाधैः, करोम्यात्मयशंवदम् ॥ १७ ॥ विचिन्त्येति नटो मध्यमागत्य क्षुल्लकुष्ठिनः । उपेत्य मोद-
कानां च, भृत्वा स्थालमुपाविशत् ॥ १८ ॥ अवोचच्च त्वया नित्यमागम्यमिह मिक्षितुम् । श्रुत्वत्युपाश्रयं यावे, तस्मिन्नूचे नटो
नटीम् ॥ १९ ॥ सिताम्बरः प्रिये वैपविधावेप विचक्षणः । सदा मोदकदानेन. मोदनीयः प्रयत्नतः ॥ २० ॥ तथा च निजयोः
पुज्योः, शिक्षा देया त्वया तथा । अनुकूलोपचारस्तं, वशमानयतो यथा ॥ २१ ॥ गृहमागच्छतस्तस्य, नित्यशो विदधुर्मुदम् ।
स्निग्धैर्नटी नटीपुन्यौ, मोदकैर्ललितरपि ॥ २२ ॥ निलये नित्यमित्यस्यागच्छतः संघचारिणः। कटाक्षपडिशाग्रस्थमोदकामिप-
मक्षिणः ॥ २३ ॥ सुगाढगुणजालान्तः पतितस्य विधळ(व)धात् । हा हा मनोगलस्ताभ्यो, धीवराभ्यामविध्यत ॥२४॥ युग्मम्॥
विद्धे चित्ते विसस्मार, स्मरापस्मारमागयम् । गुरुवाक्यमहामन्त्रमभ्यस्तमपि सन्ततम् ॥ २५ ॥ कुलाभिमानोऽभूद्भग्नोऽमान-
मानपनोपमः ! लज्जाऽपि लज्जमानेवापससार सुदूरतः ॥२६॥ चारित्रावरणं कर्मोदर्णिमत्यन्सदारुणम् । ततस्ताभ्यां समं नर्म,
चक्रे धर्मपहिर्मुसः ॥ २७ ॥ ताभ्यामूचेऽस्ति चेत्कार्यमार्यपुत्र ! रतेन ते । तत् प्रव्रज्यां परित्यज्याऽऽवामुंद्रह कुलोद्वहः ॥ २८ ॥
॥९९॥

·मनन्या०
धीग्राः
सीगती
४ प्रव्रज्या-
स्वरूपे
उत्पादना
दोपाः१६
॥१०॥
तन् प्रपथ गतो गुर्वन्तिक स्वाकूतमाख्यत । गुरुः प्राह न ते युक्तं, कर्तुं लोकद्वयद्विपत् ॥ २९ ॥ त्वं विवेकी कुलीनच, विपयेषु
रमस्य मा । पाहुभ्यामम्पुधिं वीर्चा, कथं मज्जसि गोप्पदे? ॥३०॥ वरं भुक्तं विपं नैव, सुखं चैपयिक पुनः। एकशो हि विपा-
मृत्युर्विपयेभ्यस्त्वनेकशः ॥३१॥ विनयः प्राह भगवन्!, सत्यमेवन संशयः। न शक्नोमि परिव्रज्यां, विधातुं साम्प्रतं पुनः॥३२॥
ताभ्यां हि चित्तमाक्षिप्तमुच्या मुक्या च स व्रतम् । पान्तरेण स प्राप, नटवनटवेश्मनि ॥ ३३ ॥ उभे अपि घृते तेन, परिणीते
पिताऽववीत् । धार्मिकः सत्पुमानेप, उचमप्रकृतिस्तथा ॥ ३४ ।। तदाराध्योऽप्रमत्ताभ्यां, संमताभ्यां च नित्यशः । यथा न याति
पैराग्यं, ते तथेत्यथ चक्रतुः ॥३५॥ पंचधा सेवमानस्य, सुखं विपयसम्भवम् । ताम्यां सह महास्नेहादनेहास्तस्य गच्छति ॥३६॥
अन्पदा नाटकं दश्यं, महिलारहितं दिया । नृपस्येति नटाः सर्वे, ययुर्यविवरादिकाः ॥ ३७॥ विज्ञायैकान्तमापाढभूतिभाये उभे
अपि । प्रसन्नास्ये प्रसन्नायाः, पानमाचरतस्ततः॥३८॥ कापिशायनपानेन, चेतनावर्जिते इव । यावत् संविष्ठतस्तावद्यज्जातं तनि-
पोधत ॥ ३९ ।। नृपती नृपकार्यणातीव व्याक्षिप्तचेतसि | नाटकावसराभावानटाः स्वस्थानमाययुः ॥ ४० ॥ आपाढभूतिरप्याशु,
प्रविष्टो पासवेश्मनि । ते चापश्यद्विवसने, पिशाच्याविव भीपणे ॥ ४१ ॥ प्रसरन्मदिरागन्धे, स्मेरास्ये मधुभाण्डवत् । कुष्ठिन्या-
विष दुप्प्रेक्ष, मक्षिकाजालमालिते ॥ ४२ ॥ चेतनाकेवनाभावात् , पतिते कुणपे इव । ते निरीक्ष्य विरक्तात्मा, चिन्तयामास चेतसि
॥ ४३ ॥ विशेषकम् ।। अहो मम विमूढत्वमहो दुश्वेष्टिवं मम | अहो कोऽपि मदीयानां, परिपाकः कुकर्मणाम् ॥ १४॥ यदेवयोः
उतेशुच्योर्दुर्गविद्वारतुल्पयोः । शुचि चरित्ररत्नं ही, शिवकारि च हारितम् ।। ४५ ॥ नाशितः श्रुतधर्मथ, सुधाकृवसुधारसः ।
त्यक्तो गुरुकुलावासो, निवासः मुरासम्पदाम् ॥४६॥ व्रतं घस्तं विश्वमाज्ञा, भग्ना लग्नाऽघसन्ततिः | विषयाः सेविता यान्ति-
॥१०॥

·श्री
प्रवज्या
श्रीप्रघुः
सीयवृत्ती
४ प्रवज्या-
स्वरूपे
उत्पादना
दोपाः १६
॥१०॥
निभा शुनकचन्मया ॥ ४७ ॥ भ्रष्टप्रतिज्ञो जातोऽस्मि, धिग् २ मे मानुपं भवम् । भग्ने च लज्जामर्यादे, मनोद्वारकपाटिके ॥४८॥
किंन रत्नाकरे प्राप्तऽप्यात्तस्तृणमणिर्मया । निपेवितं विषयज, सुखं यन्मानये भवे ॥४९॥ यद्रोगशोकभार नैच, जरामरणनाशनम् ।
सद्योऽयोज्झितं चारु, चारित्रं तत् करोम्यहम् ।। ५० ॥ ध्याचा तदैव भवनातं निर्यातं नटोत्तमः । दृष्ट्वा विरागताभाज, विज्ञो
विज्ञातवान् हदि ॥ ५१ ।। अथोत्थाय गतनये, तनये ते तथास्थिते । गतं प्राह निरुत्साहः, सरुपा परुपाक्षरम् ॥५२॥ आ:
पापे। युयोरीटक, विप्लवविधायकम् । चरितं त्वरितं वीचय, याति सैप महानिधिः॥५३॥ यद्यानेतुं समर्थे तदेतमानयतं युवाम् ।
स्वस्याध याचतं यावन्जीवमाजीवनं ततः ॥ ५४ ।। ससंभ्रममथोत्थाय, चेपमादाय सत्वरे । आगत्य पदयोलग्ने, क्षमयामासतुः
पतिम् ॥ ५५ ॥ प्रिय! विप्रियमेकं त्व, सर्वसह ! सहस्य नौ । अनुक्तेऽविनमुक्ते च, निर्नार्थ नाथ ! नात्यलम् ॥ ५६ ॥ स स्माह
किचिनी याच्यो, विरक्तो युवयोरहम् । ते प्रोचतुस्ततो यावज्जीव जीवनदो भव ॥५७ ॥ तत् प्रपद्य निवृतोऽयं, सप्तरानेण
निर्ममे । निर्ममेऽपि स्थितो भाये, नाट्यं भरवचक्रिणः ॥ ५८ ॥ अथ सिंहरथः क्षमापं, नटक्ष्मापो व्यजिज्ञपत् । देवापूर्व कृतं
नाट्यं, यदस्त्यापाढभूतिना ॥ ५९ ।। तदमिनीयते राजपुत्राणां पञ्चभिः शतैः । पात्रिकाणां ततस्तानि, प्रासादीकुरुतां प्रभुः
॥६०॥ युग्मम् ॥ राज्ञा तथा कृते नाट्यकविना तेन तानि तु । चक्रिरे नाट्यविपये, कुशलान्यखिलान्यपि ॥ ६१॥ नृपे
सह सभासद्भिः, सभामधिनिपेपि । तैः समं नृत्यमारेभे, ततो यतिवरो नटः ।। ६२ ।। षष्ट्या सहसैवर्षाणां, यथा भरतचक्रिणा ।
पदण्डभरतक्षेत्र विजयो विदधेऽद्भुतः ॥ ६३ ॥ निधयो नव रत्नानि, चतुर्दश च लेभिरे । यथा यथा च राज्याभिपेकोऽभूद् द्वा-
दशान्दिकः ।। ६४ ।। दिव्या युभुजिरे भोगा, यथा पञ्चविधा अपि । तथा तथाऽभिनयता, नृपतिस्तेन तोपितः ॥ ६५ ॥ नदत्त-
॥१०॥

·प्रवज्या०
श्रीमघुः
सीयवृत्ती
४ प्रत्रज्य
स्वरूप
उत्पादन
दोपाः१
१०२॥
सर्वालकारः, स्तुतियत इय स्तुवन् । प्रेक्षते स्म दाक्षिप्तः, स्नानाधत इवैकसिक् ॥ ६६ ॥ कोटिमूल्यं परोलक्षरत्नसंवम्मितं च
तम् । अलंकारमलंचके, स मुमुक्षुवरो नटः ।।६७|| भरतो भरतो नमः, सैप भूपणभूपितः। आदर्शगृहमध्यास्त, सार्द्ध तैः पञ्चभिः
शनैः ॥ ६८ ॥ रूपं निरूपयंस्तत्र, गलितादंगुलीयकात् । अन्याभ्योऽन्यादृशीमेका, निःश्रीकामैक्षतांगुलिम् ॥ ६९ ॥ विच्छायो
प्रेक्ष्य तामन्यांगुलीभ्योऽप्ययमूमिकाः । शिरसः शेखरं कर्णयुगलादपि कुण्डले ॥७०॥ हारं कण्ठाद् भुजयुगादंगदे कंकणे त्यजन् ।
स इत्थमग निप्पन, पद्माकरमिक्षत ॥ ७१ ॥ ततः सागसंवेगो, भावनामावनादयम् । उत्पाद्य केवलज्ञान, कुन्तलानुदपाटयद्
।। ७२ ॥ शवानां पञ्चकं तच्च, तदीयाभिनयं दधत् । विभूषणोज्झनं केशोल्लुंचनं च विनिर्ममे ॥ ७३ ।। गृहीतद्रव्यलिङ्गा
द्रार, धर्मलाभ प्रदाय सः । भरतो मरतो रंगमध्यान्नित्ति यावता ।। ७४ ॥ तावद्राज्ञा च तद्राशीभिश्च धतुं समीहितः। ऊचे
निवृत्तः किं चक्री?, न नियऽहमप्यतः ।। ७५ ॥ सापि पंचशती राजपुत्राणां द्रव्यलिंगमाक्। जगाम सह तेनैव, गुरुपादयुगा-
न्तिकम् ।। ७६ ॥ पुनश्च पाटलीपुत्रे, तदीयाभिनयेक्षणात् । वैराग्यरंगितस्वांतः, प्रवत्राज घनो जनः ॥ ७७ ॥न ग्राध इत्ययं
मायापिण्डः श्रमणसत्तमैः । वृद्धप्राघूर्णकग्लानकार्य मुक्त्वा कदाचन ॥ ७८ ॥
अथ लोभपिण्डा,-तत्रोदाहरणं केशरकसाधुः, एवं चैतत्-चम्पायामुत्सवदिने, मासक्षपणपारणे । द्विपक्षक्षपका कनिदित्य-
भिग्रहमग्रहीत् ॥१॥ तस्य चालगमानस्य, मोदकांश्चित्तमोदकान् । सलिष्टपरिणामेन, विकलत्वमजायत ॥२॥ वदतो धर्मलाभस्य,
स्थाने के शरमोदकान् । अभूनिशा न तु भ्रान्तो, भिक्षाभ्रान्ति मुमोच सः॥३॥ यामिनीयामयुग्मे स, श्राद्धस्यैकस्य समनि । स्थानके
धर्मलामस्यावदत् केशरमोदकान् ॥४॥ चि चलं परिज्ञाय, मुनेः सुश्रावकः स तु । फेशराणां मोदकाना, भृत्या माजनमभ्यगात्
॥१०२॥

·प्रमज्या
श्रीप्रपुः
বিনী
४ प्रव्रज्या
स्वरूपे
उत्पादना
दोपा.१
॥१०॥
१५॥ पाप्रे बैंकल्पमात्रैणाकृष्ट तेन स मोदकान् । दत्त्वा तत्प्रतियोधाय, धृतोपायस्तमप्रवीत् ॥६॥ भगवन् ! यामयुग्मस्य, प्रत्या-
यानं मया कतम् । तत् सम्पूर्ण न पाऽपश्यदुत्पश्योऽथ मुनिनमः ॥७॥ स निरीक्ष्य सनक्षत्रं, तत्र नक्षत्रनायकम् । प्रत्याग-
उमनाः प्राइ, प्रेरणा श्राद्ध ! सुष्ठु ते ॥८॥ उक्वेति नगरीमध्यान्निर्गत्य स सचेतनः । मोदकानिष्टिकापाकभस्मकश्मलितान्
च्ययात् ॥ ९ ॥ चित्तवैकल्यदानेन, मुनिः कश्मलितः स तैः । रुपेव तांस्तथा कुर्घन्, कृतप्रतिकृति व्यधात् ॥ १० ॥ कृतपुण्य-
गुतस्पेय, तस्य मोदकपूरणे । करेऽभूत्केवल रत्नं, भवाम्युध्यम्युपाटकम् ॥ ११ ॥ चित्तेन निजकल्याघदेप भ्रमितो मुनिः ।
मर्षया नाशपामामातीय तहब्धकेवलः ॥ १२ ॥ फैतादृक् क्षपकः साधुस्ताक् नुश्रावका क च? । तस्मान्न साधुभिरायो, लोभ-
पिण्डः कदाचन ॥१३॥
अब संस्तवः, स द्विघा गुणसंस्तवः सम्बन्धिसंस्तयश्च, एकैकोऽपि द्विधा-पूर्वगुणसंस्तवः पयाद्गुणसंस्तवथ, सम्बन्धि
गस्वरोऽपि द्विधा पूर्वसंस्तयो मातपित्रादिः, पथाव संस्तयः श्वश्वशुरादि, तत्र पूर्वगुणसंस्तवो यथा-अस्माकं भवतः पूर्व, श्रवणा-
विषयो गुणाः । राकष्टाः समायावा, जातोऽसि नयनातिधिः॥१॥ दानानन्तरसंस्तपो यथा-"प्रत्यक्षं भवतो वीक्ष्य, गुणानद्य
पधाश्रुतान् । पभूव विमलं चक्षुरसन्देहं च मानसम् ॥१॥" अथ पूर्वसम्बन्धिसंस्तवो, यथा पिरमात्रादिसम्बन्धं भोजन-
लिप्णुः कुरुते, पद्धो मातरं, पाला पुत्रीम् इत्यादि, अत्र दृष्टान्तो यथा-कश्चिद्भिवागतः साधुनिजमातुः समां त्रियम् । वीक्ष्या-
हाग़दिलामट्यानभूवातिमानिव ॥ १ ॥ नेत्रे च साश्रुणी कुर्वस्तयोक्तं किमसीदृशः १ । पुनरुक्तमपि प्रोक्तगदद्गद्गदया गिरा
॥ २ ॥ मम माता भवत्येष, तुन्याऽभपदतोऽधुना । तस्याः स्मरामि तेनाहमीदृशोऽस्म्यंय यहु १ ॥ ३॥ तया च प्रकटी-
॥१०३॥

·क श्री प्रवज्या श्रीप्रद्यु, मीयवृत्ती ४ प्रव्रज्या- स्वरूपे उत्पादना दोपा:१६ ॥१०॥ कर्तु, मातृस्नेहं मुखे स्तनः । क्षिप्तोऽस्य प्रश्रवश्वास्या, जज्ञे तत्क्षणमेव हि ॥४॥ ममातीतसुतस्थानेऽयं भावीति विचिन्त्य सा । विधां च वधूं तस्मै, दासीच प्रददौ मुदा ॥ ५ ॥ इति व्रतमंगदोपः पश्चात्संस्तवेऽपि स्वयमभ्यूह्यः । अथ विद्यादिदोपचतुष्टयं, तत्र स्त्रीदेवताऽधिष्ठाना विद्या, पुरुपदेवताधिष्ठानो मन्त्रः, तत्र विद्योदाहरणम्--पुरे गन्धसमृ- द्वाख्ये, बहुशिष्यसमन्विताः । विहरन्तः समाजग्मुः, सूरयो गुणभूरयः ॥ १ ॥ अन्यदा तद्विनेयानां, गलितानां परस्परम् । एवं- विधः समुल्लापा, समानवयसामभूत् ।। २ ।। यत्र ऋद्धिमानास्त, सौगतानामुपासकः । कदापि न ददात्येप, श्रमणेभ्यस्तु किञ्च- न ॥ ३ ॥ तदस्ति कोऽपि यस्तस्मादपि दापयितुं क्षमः । एकः प्राह व्रती मह्यमनुज्ञां सम्प्रयच्छत ॥ ४ ॥ प्राज्यमाज्यं गुडं वस्त्रं, दापयिष्याम्यहं ततः । अनुज्ञातः स तैर्यातस्तदीये वासवेश्मनि ॥५॥ हृद्यया विद्यया सद्योऽप्यभिमन्त्रयति स्म तम् । गतयाऽधि- ठितः प्राज्यमाज्यायं व्यतरचराम् ॥ ६ ॥ संहृत्य विद्यां स्वस्थानमागतेऽस्मिस्तपोधन । स प्रत्यागतचैतन्यो, विलापमकरोदिति ॥ ७॥ केनापि पापिना हा मे, घृतप्रभृतिकं हृतम् । मुष्टो मलिम्लुचेनेव, शुचेति विललाप सः ॥ ८ ॥ मन्त्रः पठितसिद्धः, तत्र दृष्टान्तः-प्रतिष्ठानपुरेशस्य, मुरुण्डाख्यस्य भूपतेः । कदाचिदेकदा तत्रिा, बभूव शिरसो व्यथा॥१॥ पहुशो विहिते विद्यामन्त्रे तन्त्रविदांवरैः । वभूव न गुणस्तस्य, क्लान्तधातोरिवेशितुः ॥२॥ इतश्च पादलिताख्या, व्याहृताः स्तत्र परयः । जने चाविदितस्तैश्च, स्मरद्भिर्मन्त्रमात्मना ।। ३ ॥ नाशिता नृपतेरातिः, शिरसो वशिनाऽऽत्मना । सर्वातिशायिनं पीक्ष्य, चमत्कारं नृपोऽतुपत् ॥४॥ हृष्टेन सूरयस्तैनासनाद्यैः प्रतिलाभिताः । इत्थं मन्त्रार्जितः पिण्डो, विज्ञेयो मुनिसत्तमैः॥ ५॥ अथ चूर्णास्तिरोधनादिकार्यसाधकाः नयनान्ननादयः, तत्रोदाहरणम्, पुरेऽभूत्पाटलीपुत्रे, चन्द्रगुप्तो नरेश्वरः । चाणक्यो

·श्री
प्रवज्या.
श्रीप्रघुः
श्रीयश्ती
४ प्रव्रज्या-
स्वरूपे
उत्पादना
दोपा: १६
॥१०५॥
नाम तस्यान्,ि मन्त्री मन्त्रविदांवरः ॥ १।। अन्यदा तत्र दुर्भिक्षे, जातवत्यतिदारुणे। जंघावलपरिक्षीणा, न्यसंस्तत्र सूरयः
॥२॥ शिष्यं निजपद न्यस्य, मन्त्रतन्त्रौपधादिकम् । आख्याय च सगच्छं तं, प्राहिण्वन्नन्यनीति ॥ ३ ॥ प्रच्छन्नस्थेन च
क्षुलद्वयन नयनाअने। चूर्णः श्रुतोऽथ गच्छेन, समं प्रचलितं च तत् ॥ ४ ॥ गत्वा च स्तोकमध्वानं, तद् गुरुत्कण्ठया द्विधा ।
आगाव तयापरो गच्छस्तूहिटस्थानकेऽगमत् ।। ५ ।। तावागतौ नती प्रोक्तो, गुरुणा करुणावता । वत्सौ ! न रुचिरं चक्रे, व्या-
घृत्य यदिहागतौ ॥ ६ ॥ स्थातव्यमत्र संतोपपराभ्यामेव केवलम् । यन्नास्ति ताशी भिक्षालब्धिर्दुर्भिक्षभावतः ॥ ७ ॥ ततः स्वयं
गुरुनाम्यन्, यत्प्राशु लभतेऽशनम् । तत्तयोः प्रथमं दया, शेपमति स्वयं पुनः ॥ ८॥ ततोऽल्पभोजनाद् वृद्धभावाच्च स्वगुरूं
कशम् । भृशं निरीक्ष्य वौ क्षुल्लाविति संलपतः स्म च ॥ ९ ॥ पावयद्यां गुरुक्लेश, गुरुं न रुचिरं कृतम् । आवाभ्यां भोजनोपाय-
मपरं कुर्वहे ततः ॥ १० ॥ ध्यात्वेति यत्पुराऽश्रावि, गुरोः कथयतः सतः । अनुभूतं तदन्तर्द्धा, विधाय नयनांजनम् ॥ ११ ॥
अनाख्याप गुरोस्तेनाजितनेत्रौ नृशौकसि । भोजनावसरे प्राविशातां दृष्टौ न केनचित् ॥ १२॥ राज्ञा सहैव सौहित्यं, यावद् भु-
ज्वा च तो गतौ । नित्यमित्यदनाद् भूपोऽभवत्तनुतनुस्तयोः ।। १३ ।। मंत्रिपृष्टोऽवदत् कोऽप्याहारं हरति मेग्रतः । चाणक्योs-
चिन्तयन् ननं, कोऽपि भुक्तेऽस्य भाजने ॥ १४ ।। ध्यात्वेति तत्परिज्ञानहेतोभॊजनमन्दिरे । परतोऽपीष्टिकाचूर्णमक्षेपयदसौ रयात्
॥१५॥ द्वितीय दिवसे वीक्ष्य, नवां चरणपद्धतिम् । अथ रोपं विधायाधाम नेत्राम्बुकारकम्।।१६।। अश्रुधौताञ्जनौ तौ च, क्षुल्लो
वीक्ष्य प्रपावशः । यसती प्रेपयामास, महामन्त्री चणिप्रसूः ॥१७॥ अहं विद्यालितोऽस्मास्यामिीत खेदजुपं नृपम् । विहितभृकुटिम-
विमुकूटः स्फुटचिवान्॥१८|| अद्य वे सफलं जन्म, तवाद्य विमलं कुलम् । यदाभ्यां पितराम्यां त्वं, विहितः संविभागभान्॥१९॥
॥१०५॥

·प्रवज्या
धीप्रघु
सीयपत्ती
४ प्रव्रज्या-
स्वरूप
उत्पादना
दोपा:१६
।
॥१०६॥
तं सम्बोध्येति मन्त्रीशा, स्वयं यसतिमेत्य च । उपालम्भकदाचार्यैः, प्रत्युपालभ्यतेति सः ॥ २० ॥ त्वयि श्राद्धे क्षुधाक्रान्ती,
यदेती धर्मपर्जिती । अपराधस्तथैवायं, न त्वन्यस्य महत्तमः ॥ २१ ॥ अर्थाहिलग्नो मन्न्याद, मम क्षमत विप्रियम्। इतःप्रभृति
मे चिन्ता, यतीनां निसिलाऽपि हि ॥ २२ ॥ उज्वेति यावद् दुर्भिक्षं, भिक्षुचिन्तां चकार सः । कथित चूर्णपिण्डोऽयं, योग-
पिण्डं नियोधत ॥२३॥ योगाः सौभाग्यदौर्भाग्यकरा भैपजमीलनैः । प्रयुज्यमानापिण्डार्थ, पतीनां दोपकारका॥१॥ तथा घाभी-
रदेशेऽस्ति, नाम्नाञ्चलपुरं पुरम् । तस्यारे च नद्यौ स्तः, कण्हापेनाभिधानके ।। २ ॥ तयोर्मध्येऽस्ति च द्वीपो, प्रमाद्वीपोऽभिधा-
नवः । आस्ते कुलपतिस्तत्र, यविपञ्चशतीयुतः ॥ ३ ॥ स सदाऽप्यौपधिलिप्तपादुकारूढ एव हि । उचीर्य तटिनी चेन्ना, याति
श्रद्धावतां गृहे ॥ ४ ॥ सत्कारं कुरुते लोकस्वस्मै च इलायतेऽन्वहम् । निन्दति श्रावलोकं च, निष्प्रभावगुरुत्वतः ॥५॥ अथार्यस-
मिताचार्यास्तत्रयुर्वजमातुलाः । सपाप्पैः श्रावकैस्तेभ्यः, स वृत्तान्तो निवेदितः ॥ ६ ॥ सूरिभिः कथित तस्य, पादुकालेपकैतवे ।
भक्तियुक्तरिय श्राद्धनीतः कुलपतिहम् ॥ ७ ॥ पलात् प्रक्षाल्य तत्पादौ, पादुके चापि तमलम् । स्वकीयशिरसि न्यस्य, पहु-
मानेन मोजितः ॥ ८॥ श्रावकैर्भोज्यमानोऽपि, बहुमानोन्टैरयम् । धृति नाप यधस्थानं, नीतो वध्यः पशुर्यथा ॥ ९॥ भोज-
नानन्तरं सर्वे, जनास्तेन सहाययुः। स धृष्टः पादलेपस्य, प्रमानयां विषेश च ॥ १० ॥ लग्नथ यूडितुं तस्याभूदपभाजना घना ।
अथार्यसमिताचार्य स्वागच्छदतुच्छधीः ॥११|| बहोलोकस्य बोधाय, दचा चप्पुटिकां च सः। प्राह चेन्ने! परं पारं, यियासामि
शुने ! तप ॥ १२ ॥ ततव मिलिते कूलयुगले विस्मितो जना। सूरयथ युताः पौरस्तापसाश्रममाययुः ॥ १३ ॥ तब धर्मकथा-
रुपानाज्जनः सम्बोधितो पहुः । तथा प्रवाजिवा पश्चशती तेषां तपस्विनाम् ॥ १४ ॥ इत्थं शासनमुन्नास्य, सरयः पुरमाययुः ।
॥१०६॥

·श्री
प्रव्रज्या
थीप्रघुः
नीयवृत्ती
द्वारे
एषणा-
दोपाः
-
.
।।१०७॥
१
सा ब्रह्मद्वीपमा शाखाऽभवचागमविश्रुता । १५ ॥ एतानि च भूतिकर्मादीनि पिण्डार्थ कुर्वतां दोपाय स्युः, न पुनः पुष्टालम्ब-
नेऽपि, यदुक्त फल्पभाग्य-" एयाणि गारवट्ठा कुणमाणो आभिओगियं बंधे। पीओ गारवरहिओ उच्चं आराहगत्तं च ॥ १॥
'पाय' ति द्वितीय अपवादपदं प्राप्य गौरवरहितः कौतुकादीनि कुर्वनप्याराधकः 'उच्चं' उच्चैोनं च बघ्नाति ।
अथ मूलफर्मलक्षणं पोडशं दोपमाह, तद्धि महापापरूपं पिण्डार्थ सर्वथा न कार्यमिति ॥
अथ दशैपणादोपानाह तर शंकित सम्भाविताधाकर्मादिदोष भक्तादि १ प्रक्षितं-आरुपितं २ निक्षित-न्यस्त ३ पिहितं.
स्थगित ४ संहत-अन्यत्र क्षिप्तं ५ दायको दाता तदशुद्धं ६ 'उन्मिभं' मिश्रीकरणं ७ अपरिणतं-अप्राशुकादि ८ लिप्त खरण्टितं
९ छर्दितं परिशटितं १० इति पिण्डग्रहणदोपा दश भवन्ति, वन शंकित चतुर्भगी शीकतं गृह्णाति शंकित भुक्ते १ शंकित
गृहाति निशंकित भुक्तेर निःशंकित गृह्णाति शंकितं भुक्तनिःशक्तिं गृह्णाति निःशंकितं भुक्त४, द्वितुर्यो शुद्धौ १।। प्रक्षितं द्विधा-
सचित्तप्रक्षितमाचचनक्षितं च, आघं विधा भूदकवनम्नक्षितत्वात् , तेजोवायुभ्यां प्रक्षितत्यायोगात् प्रथम, अचित्तप्रमक्षितं तु लोक |
निन्यानिन्धवस्तुभ्यां प्रक्षणभेदाद् द्विधा २।। अथ निक्षिप्तं भूदकाग्निपवनवनासेपु निक्षितमचित्तमप्यनाथं भवति३,पिहिते चतुभंगी,
सचित्तेन सचिचं पिहितं १ अचित्तेन सचित्र सचिचन अचि ३ अचित्तेनाचित्तं ४, आदिनिकं हेयं, तुर्यः शुद्धा संहतदोपस्तु
दानायोग्यं वस्तु पृथ्वीकायादौ क्षिप्त्वा तेनैव करोटिकादिना देयं वस्तु साधोदते, तदपि निक्षिप्तवत्तुर्यभङ्गे कल्पत इति५।। दाय-
फास्तु स्थविरअप्रभुपण्डककम्पमानगात्रज्वरितमत्तच्छिन्नकरक्रमनिगडितपादुकारूढा हेयाः, तथा खण्डकपेपकभर्जककलोढकरूत-
विक्षेपकपिञ्जकदलकविलोडकजेमकर्षिणीवालपत्साश्च हेयाः ६ ॥ तथा उन्मिथ सचेतनमचेतनं च मिश्रीकृत्य ददाति,
॥१०७॥

·। प्रमज्या श्रीप्रा; मीयता द्वारे एपणा- दोपाः ॥१०८॥ तयापि चतुर्भङ्गयामचित्तमिश्रं ग्राहमिति जा अथापरिणतं- द्रव्यं देयं वस्तु न शुद्धं, भावो वा दायकस्याशुद्धः, अथवा दयोर्दायकयोरेकस्य मायापरिणतं, अथवा द्वयोः श्रमणयोरेकस्य मनसि शुद्धं इतरस्य न तथा स्यात् तदा न ग्राह्यामिति ८॥ लिप्तदोपसंसृष्टं, करमात्रकसावशेषद्रव्यैरष्टौ भङ्गाः, यथा संसृष्टो हस्तः संसृष्टं मानं सावशेष द्रव्यं १, संमृष्टो हस्तः संसृष्टं मा निरवशेष द्रव्यं२, संसृष्टो हस्तोऽसंसृष्टं मानं सावशेष द्रव्यं३, संसृष्टो हस्तोऽसंसृष्टं मात्रं निरवशेपं द्रव्यं ४ असंसृष्टो हस्तः संसृष्टं मात्रं सावशेष द्रव्यं ५, असंमृष्टो हस्तः संसृष्टं मात्रं निरवशेपं द्रव्यं ६, असंसृष्टो हस्तः असंसृष्टं मात्र सावशेपं द्रव्यं ७ असंसृष्टो हस्तोऽसंसृष्टं मात्र निरवशेपं द्रव्यं ८, सावशेपद्रव्यमनेषु ग्राह्यं, परेपु हेयमिति ॥छर्दिते मधुपिदुदृष्टान्ता, तथा घस्ति पुरी चम्पा, सस्यसम्पातसुदनरा । निफम्पा परसैन्यैस्तु, शम्पा विप्लवभूरुहाम् ॥१॥ तत्र मित्रप्रभो देपितिमिरधिकदम्बके । नृपो मित्रप्रभो नाम, पद्योल्लासकरैः करैः ॥२।। लक्ष्मीसंचारिणी तस्य, चिन्तासन्तापहारिणी । देवी 'तु धारिणी नाम, शीलादिगुणहारिणी ॥ ३ ॥ तस्यास्ति सचिवो धर्मघोपः पोपयिता श्रियः। प्रियंगुसात्म्यतस्तस्य, प्रियंगु- नामतः प्रिया ॥ ४ ॥ अपरा अपि सन्त्यस्य, दयिता दयिताहृदः । ताभिः करेणुभिः कालं, करेणुरिव सोऽनयत् ॥ ५॥ तत्रास्ति घनमिप्राख्यः, सार्थवाहो महाधनः । द्विधापि चिचप्रेयस्या, राजमानो धनश्रिया||६॥ तस्योपयाचितशतैर्याचितस्तनयोऽजनि। स्वकायप्रमया दीप्तः, प्रभां तन्वन्नतिप्रभाम् ।।७। अजाते तत्र सञ्जाते, धनमित्रो धनाधिपः । मुदितो विदधे वर्धापनमृद्वयनुसा- रतः ॥८॥ सुजावमस्य यो जाता, कुलेऽस्मिन् धनसंकुले । अस्तोकमिति लोकस्य, गिराः सर्वत्र विस्तृताः॥९॥ इत्याकर्ण्य वचः कण्यं, जनको जनसम्मतं । विदधाते तस्य नाम, मुजाव इति विश्रुतम् ॥ ९ ॥ तेन प्रवर्द्धमानेन, कलाकौशलशालिना । रूपेण च ॥१०॥ ।

·श्री पत्रज्या श्रीप्रघु; श्रीयता ४प्रव्रज्या स्वरूपे नन्दिपेण वृत्तं ॥१०९।। कलाभिय, विबुधत्वमुपाददे ॥ १० ॥ सुश्रावककुलोत्पत्त्या, सततं साधुसङ्गमात् । परमः श्रावकः सोऽभूद्, 'विचाराचारशिक्षितः ॥११॥ स्वमूर्तिनिर्जिवानान्मूर्तिप्रतिरप्ययम् । शमेन स्थायिभावेन, शान्तो रस इवाभवत् ॥ १२ ॥ इतश्च धर्मपोपस्य, मन्त्रिणः प्रेयसीगणः । आक्षिप्तददयो जाता, सुजातगुणसम्पदा ॥ १३ ॥ प्रियंगुरन्यदा पाह, स्वप्रेष्यां प्रियया गिरा । आयान्त मध्वनाऽनेन, सुजातं मे निवेदयः ॥१४॥ अथैप समुहन्दो, वृन्दारक इवौजसा । आगच्छन्नध्वना तेन, प्रेष्ययाऽस्पै निवेदितः ॥१५॥प्रियंगुः स्वसपत्नीभिर्वयस्यामिरिवान्विता । रूपं नेत्रामृतं तस्य, पिवति स्म तृपातुरा ॥ १६ ॥ वदति स्म च सा धन्या, नारी नारीजनेऽखिले । वरी वरतरो यस्या, एप निम्शेषसुन्दरः॥१७॥ प्रियंगुरन्यदा चान्यसपत्नीमध्यचारिणी । सुजातवेषमाधाय, रमते तस्य चेष्टया॥१८॥ तदा मन्यागतो हित्वा, फणत् प्राणहितायुगम् । कपाटच्छिद्रेणापश्यत् , सर्वाः प्राणहितास्तथा।।१९।। दध्यो च सर्वशुद्धान्तोऽशुद्धांतोऽयमभूद् भुवम् । माऽऽशंफंतामतो भिन्ने रहस्ये छन्नमस्तु तत् ।। २० । कुपितन सुजाताय, कूटलेखस्य दशेनेः । नृपति कोपयित्वा स, वचनीयभयेन च ॥२१॥ प्रेपितोऽरक्षुरीपुर्या, चन्द्रध्वजनृपान्तिके। वध्योऽयमविचाउँदै, लिखितं तस्य मन्त्रिणा ॥२२॥ युग्मम् ।। सुजातस्तत्र यातश्चानमच्चन्द्रध्वजं नृपम् । तं लेखमार्पयच्चास्य, निर्विकारास्य एव सः ॥ २३ ॥ दध्यौ नृपस्तु विश्वस्तो, विधात्योऽयमुपायतः । ध्यात्वेति रमते तेन, सह सर्वसहापतिः ॥२४॥ सुचिरं रुचिरं वीक्ष्य, तस्याचार विचारकः। अचिन्तपन्नृपो हन्मि, नृरत्नं कथमीदृशम्॥२५।। ध्यात्वेति विजने तस्याख्याय लेखमदर्शयत् । सुजातः प्राह यद्वेत्सि, वद् विधेहि निजेहितम् ॥२६॥ नृपत्तिः प्राह नाहं त्वां, हन्मि गुप्तं पुनर्वस । उक्त्वेति स्वस्वसा तस्य, दत्ता त्वग्दोपर्पिता ॥२७॥ तया चन्द्रयशोनाम्न्या, संगमात् कुष्टसंक्रमः । ईपदीपदभूत्तस्यास्तुल्या साऽथ व्यचिन्तयत् ॥२८॥ धिग्मा तिग्मांशुतुल्योऽयं, यः ॥१०९।।..

·very.
SARA
S
---
श्री
प्राज्या
श्रीप्रघु:
नीयवृत्ती
४प्रव्रज्या
स्वरूप
नन्दिपेण-
वृत्तं
1
॥११॥
पुरा निजतेजसा । मम सङ्गमतो जातः, सुजातः स तमोमयी ।। २९ ।। क्रमद्विपमयैरेभिस्तदलं विषयैर्मम । ध्यात्वे (नं.२ ००).
ति सा ससंवेगा, जग्राहानशनं सुधीः ॥ ३०॥ गुरुणेव सुजातेन, तेन निर्यापिता च सा । बभूवायुःक्षये देवोऽवधेर्वेदाखिलं च तत्
॥ ३१ ॥ तत्रागत्य प्रणत्यैनमूचे किं ते करोम्यहं ? । तव प्रसादतोऽहं यद् , देवीभूताऽस्मि ते प्रिया ।। ३२ ॥ सोऽतीच तीवसं-
वेगी, दध्यावध्याममानसः । पितरौ प्रेक्ष्य गृह्णामि, व्रतं चेद् रुचिरं ततः ॥ ३३ ॥ इति पूतं तदाकूतं, ज्ञानाद्विज्ञाय निर्जरः ।
समं तेन समागच्छशम्पोद्यानं विमानगः ॥ ३४ ॥ विमुच्य तत्र तं देवो, विकुषितां महाशिलाम् । यभारोपर्ययं पुर्या, गर्जाया
अपिधानतः ॥ ३५ ॥ ततः पौरा परित्रस्ताः, प्राणत्राणपरायणाः। हस्तविन्यस्तस पदहनाः शिरसा नताः ॥ ३६ ॥ प्रोचिरे
यस्य कस्यापि, देवस्य दनुजस्य वा। अपराधः कृतोऽस्माभिः, प्रसद्य क्षमतां स नः ॥ ३७ ।। देवः प्रोवाच हे दासाः 1, क्व
प्रयास्यथ सम्प्रति ? | पापेन मन्त्रिणा श्राद्धः, सुजातो पितो मुधा ॥ ३८ ॥ चूरयिष्यामि तद्युप्मान् , यद्वाऽत्रानीयतामयम् ।
नम्यतां क्षम्यतां चापि, कार्य चेज्जीविते भवेत् ॥ ३९ ॥ स कास्तीति जनैरुक्तऽवदत् त्रिदशपुङ्गवः । चम्पोद्याने तथा भूपः, स-
पारोऽक्षमयञ्च तम् ॥ ४० ॥ स नृपं पितरी स्वौ चापृच्छय संयममाददे । पश्चात्तत्पितरौ सर्वाण्यप्यगुः परमं पदम् ।।४शा सचिवो
धर्मघौपस्तु, राज्ञा निर्विपयीकृतः । दयौ हहा महापापोऽहं घोरं कर्म निर्ममे ॥ ४२ ॥ भोगेपु भोगिमोगेषु, लुब्धेन मयका
हहा । सुजाते जातरूपेऽत्र, कालिकां कलता फिल ॥ ४३ ॥ ध्यायन्निति विरक्तात्मा, गतो राजगृहे पुरे। स्थविरान्ते व्रतीभूत्वा,
गीतार्थो व्यहरत् क्रमात् ॥ ४४ ॥ पारत्तपुरमायातोऽभयतेनस्य भूपतेः । वारत्तकाख्यमन्त्र्योको, भिक्षार्थी प्रविवेश च।। ४५ ॥
तत्र दाननियुक्तेन, परमानन पूरितम् । ढौकितं मुनये स्थालं, घृतेन मधुना युतम् ॥ ४६ ।। भाजनान्मधुनो पिन्दुरेका पृथ्व्यां
॥११॥

·प्राज्या० भीपशु ४प्रवज्या- स्वरूपे नन्दिपेण- वृत्त पपात च । मत्वा छर्दितदोपं स, तदनादाय निर्गतः ।। ४७ ॥ वातायनस्थितो मंत्री, वारत्तो वीक्ष्य तद् हृदि । दध्यौ किं मुनि. नाऽनेन, भिक्षाऽग्राहि पराऽपि न ॥ ४८ ॥ इति चिन्तयतस्तस्य, क्षुद्राः क्षौद्रेण लिील्यरे। ताथानु प्रपतत् पल्ली, तां चानु कुक- लाऽशितम् ॥ ४९ ॥ अत्तुं तमपि मार्जारः, पथिकः श्वा च तं प्रति । वास्तव्यशुनकस्तं च, कलहोऽभूत्तयोमिथः ॥५०॥ श्वानयोः स्वामिनी पक्षात , तद्गृह्या मिलिता मिथः। ततः प्रवधृते युद्धं, कुन्ताकुंति शराशरि ॥५१॥ तत्र पारत्तको वीक्ष्य, संख्येऽसंख्यजन. प्रयम् । दध्मौ न मनिनाऽऽदायि, भिक्षाऽनेनैव हेतुना ॥५२॥ धर्मः सम्यगयं रम्यः, श्रीसर्वज्ञेन भापितः । धन्याश्च मुनयोऽमी गे, पो तस्य शासने ॥५३॥ मस्गेति शुभभावस्य, जातिस्मृतिरजायत । देवतार्पितवेपः प्रार, मुद्रामुज्ज्ञांचकार च ॥ ५४॥ बक्षणासेवनाविधानिशको विहरत कमात् । शुशुमारपुरं प्राप. स निष्पापशिरोमणिः ॥ ५५ ॥ तत्रापि धुन्धुमारस्य, राज्ञोऽगा. रखती गुता । साप सर्वशसिमानो, शला भापिका फनी ।। ५६ ॥ तया वादे जिता प्रवाजिका चेतस्यचिन्तयत् । पातयामि सपरन्वन्तरिमा पाण्ठिस्थगरिताम् ॥ १७॥ गारपत्यालिरुय तो चित्रपटे प्रद्योतभूपतेः। आदर्शयदथापृच्छन्नृपः केये सुलोचना? ॥५०॥ गणातजामा, पूर्व प्रयोतरुपतिः । पाक्षिणोद् धुन्धुमाराय, स गत्या तं जगाद च ॥ ५९॥ मन्मुखेन च त्यां पाणी, भीमगोतो पदया। देहि मेसे निषो पुरी, गुबसलो भवाधवा ॥६०॥ श्रुत्वैति धुन्धुमारेण, सरुपा परुपाक्षरैः। दूतो vilian समास्यात् सस्वामिनोऽधिकम् ॥ ६१ ॥ पतोऽपन्तिपती रोपात , सर्वसैन्यसमन्वितः । शुशुमारपुरं मार इयारौत्सी- ॥ १२ ॥ भुन्भुमारः स्वमबल, रिण प महारतम् । मत्वा पान दैव, सोऽपि डिमानभापयत् ।। ६३ ॥ प्रणश्य 11१, मागगन्धिरमध्यगम् । पारसगमुनि जग्मुर्मा भैऐति प सोजदत् ॥६॥ दैयज्ञोऽध मुनेक्यिं, तं नृपाय न्यवेदयद । ॥१११॥ है ·श्री प्रज्पा० थीपयुः सायची ४ प्रव्रज्या- स्वरूपे नन्दिपेण- ॥११२॥ निःसंशपो जगोदेव',भवतोय मविप्यति॥६५||उदश्रुतियलेनैप, दत्ताऽयस्कन्दमात्मना। धृत्वा प्रद्योतमानैपीन, मानैपी धुन्धुमारराट् ।। ६६ । उत्तमोऽयं गृहायात, इत्यङ्गारवती सुताम् । प्रद्योताय पिता प्रीतः, प्रादादुदवहत् स ताम् ॥६७॥ प्रद्योतभूयः प्रेयस्याऽ- गारवत्याऽपि संगतः । सम्प्राप स्मरसन्तापनि पणमिहाद्भुतम् ।। ६८ ॥ अन्यदाऽन्पपलं वीक्ष्य, नृपं प्राह प्रियामयम् । भद्र! कथं गृहीतोऽहं?, साऽवदन्मुनिवाक्यतः ॥ ६९ ॥ प्रयोतोऽथ गतः प्राह, हसन् दैवज्ञा वन्यसे । उपयुक्तः स डिम्भानां, मा भीरित्यस्मरद्वचः ॥ ७० ॥ इत्युक्ताः पिण्डस्य द्वाचत्वारिंशदोपाः, प्रस्तावात् पंच ग्रासैपणादोपा अपि कथ्यते, तत्र रसगृद्धया संयोजनं कुर्वतः संयोजनादोपो, न तु ग्लानत्वादौ १, द्वात्रिंशत्कवलप्रमाणातिरिक्तं न भुजीत, अजीर्णादिदोपहेतुत्वात् २, रागे- पारनतथरणेन्धनेऽङ्गारदोपः ३, द्वैपेणानिष्टं अश्नतश्वरणेन्धने धूमदोपः ४, क्षुद्वेदनाशमनगुरुवैयावृत्यविधानसंयमरक्षणस्वाध्याय- विधानप्राणरक्षणईर्याविशोधनरूपैरेव कारण क्तव्यं, न तु रूपवलहेतोरिति ५, इत्युक्ता द्विचत्वारिंशदोपा भोजनदोपाथ पञ्च इति गाथार्थः ॥ ४॥ अथ तुर्यद्वार तृतीयगाथार्थः- इरियाइपंचसमिईहिं तीहिं गुत्तीहिं तवविहाणमि । निच्चुज्जुत्तो अममो अकिंचणो गुणसयावासो ॥५॥ एवंविधः साधुर्मयतीति गम्यते. 'इरियाइपंचसमिई हिं' र्यादिभिः पचाभिः समितिमिस्विभिश्च गुप्तिभिरुपलक्षितः, तपोवि- धाने च नित्योद्युक्तः, पुनः कथंभूतः १. अममः' स्वजनप्रभृतिषु ममत्वरहितः, तथा अकिञ्चनः-न किंचनास्यास्ति अकिंचनः, निप्परिग्रह इत्यर्थः, गुणानां मूलगुणोत्तररूपाणां सदावासो भवति स मुनिरिति संक्षेपार्थः । तपोविधाने बाह्ये पठाटमादिरूपे अभ्यन्तरे च माथुयायत्यरूपे वफले च स प्राज्यभये वसुदेवो दृष्टान्तः, तथाहि-नन्दिग्रामे चक्रवरद्विजमोमिलयोः सुतः ।

·MAHARM गोपनम् ॥१० ॥ नत्या प्रदक्षिणापूर्वगारुपदिन्द्रका स्तुतिम् । साकीगं.क्षामयित्वाऽग , किं.दामीति ४प्रव्रज्या स्वरूपे तपोवैया- भीपए सीएन वासुदेव ॥१९॥ नन्दिपेणाभिधस्तस्य, पाल्मेऽपि पितरौ मृतौ ॥ १॥वदितो मातुलेनायमेप निर्भाग्यशेखरः। आकेशाननखाग्रं स, कुरूपो दुर्भगः कुधीः ॥ २ ॥ विप्रलन्धोऽन्यदा लोकेरुद्वारे मातुलेन सः स्थिरीकृतः सुताः सन्ति, मम सोति जल्पता ॥३॥ तास्वेका काऽपि ते देगा, मातुलेनेति भापितः । गृहफम्माणि सर्वाणि, करोति प्रतिवासरम् ॥४॥ ज्येष्ठपुत्र्याऽन्यदा प्रोचे, नन्दिषेणाय दास्यति । तान्मा फलान्तस्य, भविष्याम्यतिथिस्ततः ॥ ५॥ इत्थं सप्तभिरप्येप, निषिद्धो दुर्भगाग्रणी । कन्यो ते दापयिष्येऽन्यामित्यूपे भावलेन सः॥६॥ निरूपगन्त्योऽरूपं मां, मेम स्वजनकन्यकाः । तत् कथं नाम नामापि, सहन्ते मेऽन्यकन्यकाः ॥ ७॥ ध्या- नेत्यगात्नपुरे, प्रेम सुग्मानि पीडितः। मुर्मुः सुस्थितानाधयित्वा प्रतीकृतः॥ ८॥ आत्तमतः क्रमान्दिपेणो गोतार्थता गाः । जाहाभिमदे गानप्रतिजागरणे गुरोः ॥ ९॥ प्रातिशामस्य सुमामा, संसदि प्रशाशंस न । देवः कोऽप्यसहिष्णुस्तत्तत्परी- धामागगौ ॥ १० ॥ रूपेणैकेन स ग्लानसाधी रितीगगा। तं पछपारणायामासं गत्षेदमूनिवान् ।। ११ ॥ क्षुनृपाः पनौ सातिसारे सगि पुरामहिः । वेगापुरुष प्रतिज्ञोग, किं भोक्तुं गुज्यते ता? ॥ १२॥ नन्दिषेणोऽथ मुस्वाऽनमन्वेष्टुं पानमु. पता लगा रहतानेपणीगं जित्लाऽम्मु पारादत् ॥१३॥ जगाम तं ग्लान, सुकुशे तेन स क्रुधा । घस्मरं त्वामपि ग्लाने, भि माणनिमितम् ॥ १४ ॥ निजागः क्षमयमन्दिपेणो मलमभायगत् । उनिष्ठति प्रपन् मागायतिना गुरुशे पुनः ॥१५॥ पभ मेमो मो , सोऽशेऽप्यधिरोपितः। ऊगे घिग्गुण्ड! येगेन, पेगभंग फरोपि मे ॥ १६ ॥ व्यधाद् वर्षोऽतिदुर्गन्ध # Awant m पर भागीति यो स महामनाः ॥ १७ ॥ प्रात्याज्यस्तमक्षाम, दुग्धाशयमधामरः । गौशीर्ष-

·श्री
प्रयज्या०
श्रीप्रद्युः
मीयस्तो
४प्रवज्या-
स्वरूपे
तपोवेंया-
वृत्त्ये
वासुदेव:
॥११४॥
तं जगी १ ॥ १९ ।। मुनिनोक्तं जिनस्योक्ते, लब्धेऽन्यत् किं नु याच्यते ? । लब्धे चिन्तामणौ को नु, तत्परः प्रस्तरे भवेत् ?
॥ २० ॥ तेनेत्युक्तो दिवं देवो, यतिर्वसतिमागतः । पृष्टो मुनिजनैर्व्यक्तमनुसिक्तं शशंस सः ॥ २१ ॥ द्वादशाब्दसहस्रयन्ते,
स्मृत्वा दौर्भाग्यमुत्कटम् । स्त्रीवाल्लम्यनिदान्येपोऽनशनी शुक्रमासदत् ।। २२ ॥ इतः सौरिपुरे राज्ञोऽन्धकवृष्णेः सुता नव ।
जशिरे श्रीसुभद्रायां, समुद्रविजयादयः ॥ २३ ॥ नन्दिपेणस्य जीवोऽथ, महाशुक्रदिवच्युतः। दशा) दशमो जज्ञे, सुरूप
सुमगाग्रणीः ॥ २४ ॥ समुद्रविजयं राज्ये, विन्यस्यान्धकवृष्णिना। सुप्रतिष्ठान्मुनेराचवतेनासादि निवृतिः ॥ २५ ॥ निधिभि-
नवभिर्भक्या, सेव्यमानोऽनुजन्मभिः । समुद्रविजयो राजा, रेजे चक्रीव जंगमैः ॥ २६ ॥ वयस्थो वसुदेवः स्त्रीनेत्रमानसमोहनः ।
सर पद्म इवालीभिः, पौरखीभिरवेष्टयत ॥ २७ ॥ तासां समस्तवस्तूनां, वस्तूनां विक्रयेऽप्यभूत् । सर्वत्र वसुदेवाख्या, युगान्ते
जलपूरवत् ॥ २८ ॥ यः पङ्को दुर्भगो दूरीकृतः स्वीभिः पदैरपि । न्यस्तः शीर्षे सपयाभिः, कुम्भत्वे वह्निसाधनात् ।। २९ ।। सर्वा-
सामपि रामाणां, वसुदेवैकचेतसाम् । श्वथूननान्दृजामानुज्ञातेयो हृदि नावसत् ॥ ३० ॥ वसुदेवांगसौभाग्यविह्वलं रमणीजनम् ।
पौरा वीक्ष्य नृपस्याख्यनिति विप्लवशकिनः ।। ३१ ॥ समुद्रविजयेनाथ, न्यस्योत्संगे निजोऽनुजः । आभाषि दुर्वलोऽभूस्त्वं, बहि-
अन्त्या तवस्त्वया ॥३२॥ स्थैयं सदा मदावासे, कलान्यासं वितन्वता । तथेति प्रतिपद्यासौ, स सौष्ठवमपस्थितः॥३३॥ युग्मम्।।
प्रहितं शिवया देव्या, समुद्रविजयं प्रति । सोऽन्यदा चन्दनं चेटीहस्ताजग्राह नर्मणा ॥ ३४ ॥ सोचे स्त्री नर्मदोपण, त्वमवासि'
नियन्त्रितः । तं मत्या निशि वार्ष्णेयो, नगरानिरगाद् द्रुतम् ॥३५॥ अनाथमृतकं किंचिद्दग्ध्या वालिमालिखत् । वसुदेवोऽनले.
ऽविधन, गुरुभिपितो गुणैः ॥३६॥ विधायेति वजनेप, विप्रयेपः कदाचन । नार्याऽऽरोप्य रथं निन्ये, स्वग्रामे स्वगृहे तथा ॥३७॥
॥११४॥

·प्रमज्या ४प्रवज्या- स्वरूपे तपोवया- प्रत्ये वासुदेवः भीपयुः सीयतों २१११५॥ स्नपितो भोजितो यक्षायतनस्थोऽशृणोदिदम् । बन्धुभिर्विदधे सर्वसुदेवायदेहिकम् ॥ ३८ ॥ अथात्मज्ञाननिर्मीको, वसुदेवः पुरो मजन् । पुरे विजयखेटाहे, सुग्रीवनृपतेः सुते॥३९॥ श्यामाविजयसेनाख्ये, परिणीय कलाजिते । सुतं विजयसेनायां, सुपुवेऽरनाम- कम् ॥४०॥ गुग्मम् ॥ जलापनसरस्तीरे, सामजं पशयनयम्। कुंजरावर्तमुखानं, विद्याभृनयां स आहतः ॥४१॥ तत्र चाशनिवेगस्य, रात श्यामामटयान् । श्यामापिटाविरोधाचाजारकेण तो निशि।।४२।। जघान मुख्या तं तेन, मुक्तसम्पासरोऽन्तरा। पपात तीवों तपणारे, पासुपूज्यमान्दा ॥ ४३ ॥ विजपा र विप्रेणकेन सांक विशन् पुरि। गुनी वीणावतः प्रेक्ष्याछत्तं सोऽपि चाख्यत ॥४॥ अस्ति गन्धर्षसेनेशि पारुदसपणिपाता। पीणायो यो विजेता मां, स नेतेति कृताथवा ॥४५॥ वीणाचार्ययशोगविसुग्री- पानसे तदिनछगा। सऽमी पूर्णतेऽभ्यासं, न सा फेनापि जीगते ॥४६॥ मासान्ते च परीक्षा स्यादिति श्रुत्वा यवहः । विद्या. विकृतरूपोस्मात् , सुग्रीमान् स शिगपत् ॥ ४० ॥ मासानो तो समायाता, पैणिकणिकर्मठ । स सुग्रीवयशोमीयोपाध्याय गसाक्षिकम् ॥ ५८ ॥ तयुगा विष्णुकुमरनितिकमपराकमम् । गीत्या निर्जित्य तो पीणावाऽभुतकलायुतः॥४९॥ चारुदतैन फशिरोपरीपकथामयः । गन्धर्वसेना सानन्यो, पष्णियगुरुपागत ॥५०॥ विशेषकम् ।। उपास्त यशोग्रीवसुग्रीयाचार्ययोः सुते । अभिरामगुणगामः, स गामाणिजयाहगे।॥५१॥ रामा विद्याधरेन्द्राणा, विप्राणी पणिजामपि। कन्या सहसशो जित्त्वा, फलाभिः स मागायुगः ॥ ५२ ॥ एलेनापि पतेनापि, देशादेशान्तरं अमन् । पहिष्णुस्पर्धगर्दास्ता, परितः परिणीतवान् ।। ५३ ।। भुग्मम् ॥ पोदासगणार्याशगुण गाना कोशलाम् । कोशलायो पुरि प्राप्य, कदापि परिणीतवान् ॥ ५४ ॥ पेढालपुरनाथस्य, हरिष: नाए पनितीम् । दक्ष पानपत्यारगा, श्रीददामुपागत ॥ ५५ ॥ पल्ला पठीपतेः पुमी जराख्यां परिणीग । तस्या

·प्रमज्या
श्रीप्रपुः
सीयाली
४प्रव्रज्या
स्वरूपे
तपोवैया-
बुये
वासुदेवः
॥११६॥
जरकुमाराख्यं, स नन्दनमजीजनत।।५६।। वसुदेयोऽन्यदा देव्या, कयाऽप्यूचे मया तव । दत्ता रुधिरराट्कन्या, रोहिणी तत्स्वयंवरे
॥ ५७ ।। व्रज पाणविकीभूय, सोऽधारिष्ठपुरं गतः । जरासन्धादिभूपालमण्डितं मण्डपान्तरम् ॥१८॥ युग्मम् ॥ वरमालाकरा तत्र,
रोहिण्यागाचदीयटफ् । न तस्थौ राजके शौरिः, पटहेनेति तां जगौ ॥५९. पोहि नृविशेपज्ञे!, परस्त्यदुचितोऽस्म्यहम् । तच्छुत्वा
रोहिणी वस्य, वरमालां गले न्यधातग६०॥ तुभितं राजकं सर्व, तया पाटहिके वृते। कुलीनयाऽफुलीनोऽयं, घृतथैवमुपाहसत् ॥६१॥
सौरिः प्राह कुचक्रस्य, कोलीन्यं दर्शयाम्यहम् । जरासन्धो वायास्य, ततो भूपान्न्ययोजयत् ।।६२।। रुधिरोऽथ ससैन्योऽपि, तदा
गोरे पुरोऽस्फुरत् । न्यस्तपान सारथीभूय, चौरि दधिमुखो रथे॥६३||तथा वेगवतीमात्रांगारवत्या समर्पितम् । कार्मुकं च निपंगौ
प, पिग्रही शौरिरगृहीत्॥६॥ नृपैर्महापलैः क्षिप्त, रुधिरे युधि रेणुवत् । शौरिः शूर इव ध्यान्तान् , ध्वस्तपास्तानिजोजसा।।६५॥
जरासन्धस्ततोऽयादीत, समुद्रविजयं प्रति । न पाटहिकमायोऽयं, त्वद्विना नान्यसाध्यरुक् ।। ६६ ॥ रोहिणी ते जिते चास्मिभि-
युक्तः शौरिरालपत् । परदारैरलं त्वेनं, त्वदादेशाज्जयाम्यहम् ।।६७।। अथोच्चैयुयुधावे तौ, शौरी दूरीभवद्वरौ । कतप्रतिकतप्रीत-
पारः कृतनमस्कृती ॥ ६८।। वसुदेवोऽग्रज मत्वा, शर चिक्षेप साक्षरम् । सोऽवाचयच्छलाघातो, वसुदेवो नमाम्यहम् ॥ ६९ ॥
समुद्रो यत्स ! यत्सेति, पर्देस्तमभि धावितः । प्रीतिमान् वसुदेवोऽपि, नतस्तेनाभिपस्वजे ॥ ७० ॥ पृष्टोऽप्रजन्मनां सर्व, स्ववृत्तं
म न्यवेदयत् । ज्ञातयोग्योद्वता हार्दे, ते सर्वे मुदिता नृपाः ।। ७१ ॥ रोहिणी वसुदेवोऽथ, पुण्येऽदि परिणीतपान् । जरासन्धादयोः
जग्मुः, सर्कसा यादयाः स्थिताः ॥७२॥ पृद्धा कापि सदस्येत्यान्यदोचे वृष्णिनन्दनम् । पालचन्द्रावेगपत्यौ, दिसू त्यां ममात्मजे,
॥ ७३ ।। श्रुत्येति सम्मुमं पश्यन्, ज्येष्ठनोक्तोऽनुज । पूर्ववतु चिरं मा स्था, इत्युक्तः स. ययो दिया ।। ७४ । समुद्रः।
॥११६॥

·श्री
प्रत्रज्या
श्रीप्रद्यु:
नीयवृत्ती
४प्रवज्या-
स्वरूपे
तपोचैया-
वृत्त्य
वासुदेवः
॥११७॥
सपुरेऽथागातल्लघुः परिणीय ते । कन्याः शौरिपुरे सर्वाः, पूर्वोढास्तथाऽऽनयत् ।।७५॥ चतु:स्वप्नसमाख्यातचलत्वसूनुरन्यदा ।
रोहिण्या सुपुत्र रामो, नाम तस्य विनिर्गमे ।। ७६ ॥ कंसोऽथ मथुरां नीत्वा, वसुदेवपितृव्यतः । देवकान्मृत्तिकावत्या, गत्वाऽया-
चत देवकीम् ।। ७७ ॥ अकारयद्विवाहं च, देवकीयसुदेवयोः। ( देवकः शौरये योने ), स्वयं बहु दत्तवान् ॥७॥ दशगोकुल-
युक्तं च, नन्दं गोकिटिनायकम् । दशा) मथुरामागानन्दकः सप्रियायुतः ।।७९॥ युग्मम् ॥ महे सुहृद्विवाहस्य, मत्तनृत्यद्वधूजने ।
कंसानुजोऽतिमुक्तर्षिः, कंसोकोऽनार्थमागत् ।।८०॥ तस्य जीक्यशाः कण्ठेऽलगत् स नटिनस्तया । प्राह माघसि यत्प्रीत्या, तस्याः
सप्तमगर्मतः ॥ ८१ ।। वधस्तव पितुः पत्युरित्युक्ते तं विमुच्य च । कंसस्याख्यत्तथा सोऽथ, वसुदेवादयाचत ॥ ८२ ॥ गर्भान्
सप्तापि देवक्याः, प्रादात् प्रीतथ यादवः। ज्ञाते च मुनिवृत्तान्ते, सत्यसन्धोऽन्यतप्यत।।८३।। विशेपकम् ।। इतश्व भद्रिलपुरे, नागस्य
सुलसा प्रिया । वाल्य सा निंदुरुक्ताऽतिमुक्ताख्न महर्पिणा ॥ ८४ ॥ तयाऽऽराद्धः सुरो ज्ञात्वाऽवषैः कसेन याचितान्। गर्मा-
स्तस्याः सुतत्वेन, ददौ तुन्य जन्मकृत् ।। ८५ ॥ तुल्यजातानजीवांस्तान्, देवक्यै सौलसान् सुतान् । सुलसायै च देवक्याः,
सुतान् पड् जीवतो ददौ ॥ ८६ ॥ युग्मम् ॥ पद्यास्फालयन् कंसो, नृशंसी निदुनन्दनान् । देवकीसुनवस्ते त्ववर्द्धन्त सुलसागृहे
॥ ८७ ॥ नाम्नाऽनीकयशोऽनन्तसेनाव जितसेनकः । निहतारिदेवयशाः, शत्रुसेनश्च तेऽभवन् ।। ८८.॥. देवक्याऽसाव्यथो स्वमा-
ख्यातार्द्धचक्रितं सुतम् । सदैवतं तदा सुप्तास्तज्जनौ कंसयामिकाः ॥८९॥ देवकी प्रियमाहूय, प्राहेनं रक्ष बालकम् । गोकुलै नन्द-
भायोऽमुं, यशोदा पालयिष्यति ।। ९० ॥ देवताकृतसान्निध्योद्घाटवाकपाटिकः । मुक्वा स तं यशोदान्ते, देवक्य तवंसुताम-
दात् ॥ ९१ ॥ एवं कृत्वाऽऽगते शौरी, प्रबुद्धाः कंसयामिकाः। तां कंसायार्पयंछिनकनाशां तां च सोऽमुचत् ॥ २२ ॥ सुतस्तु
॥११७॥

·प्रमज्या
श्रीप्राः
मीयाची
४प्रव्रज्या-
स्वरूपे
तपोवैया-
वृत्त्ये
वासुदेवः
गोले गोपः, कृष्ण कृष्ण इवीरितः । पालोऽपद्धत तं तत्र, दिक्षुर्देवकी ययौ ॥ ९३ ॥ श्रीवत्सलाञ्छनं सूनुमिन्द्रनीलमणि-
प्रभम् । देवकी मुमुदे वीक्ष्य, यशोदोत्सङ्गसङ्गिनम्॥१४॥ पालोऽपि देवसाहय्यादहन् शकुनिपूतने । यमलार्जुनभंग च, चक्रे दध्यौ
ततः पिता ||९५|| स्वीजमा प्रथमानोऽस्ति, बालोऽयं तस्य रक्षणे । कं मुञ्चामीति स ध्यात्या, रामं साहायकेऽमुचत् ॥९६॥ सुखं
रामय कामय, गोपीनां मृत्युमिाईपाम् । मनोरथैश्च पन्धूना, वर्द्धन्ते सह विष्णुना ॥९७॥ नानाविधाभिः क्रीडाभिः, क्रीडतोस्तत्र
गोपयोः । श्रीरामकृष्णयोरेकादश वर्षाणि जज्ञिरे ॥९८॥ ततः शौरिपुरे श्रीमन्नैमिजन्ममहोत्सवम् । श्रुत्वा दशा) दशमो, मथु-
रायो वतान तम् ।।१९।। कंसस्तत्रागतो वीक्ष्यैकनाशां गणकं जगी। कोऽप्यस्ति सप्तमो गर्भः?, स प्राहास्ति तवान्तकः॥१०॥
। मंच पृन्दावनेऽरिष्ठं, गृपमं केशनं हयम् । सरभेपौ च दुर्दान्तौ, हनिष्यति स हेलया ॥१०१॥ आरोपयिष्यति स च, शार्ग काले-
चाणूरपातकः पद्मोत्तरपंचकहस्तिभित् ॥ १०२॥ श्रुत्वेत्यादिश्य योग्याय, मल्लौ चाणूरमुष्टिको । वनेऽमुंचदरि-
तुं निजविद्विपम् ॥ १०३ ॥ गोकुले शल्यतुल्यांव, चतसृष्वपि दिक्षु तान् । चतुरश्चतुरः शत्रुक्षये कृष्णोऽनयत
6४ ॥ सदस्पर्चार्थमानाय, शाई यो रोपयिप्यति । देया तस्मै सत्यमामा, कंसः वैरीत्यघोपयत्।।१०५॥ धनुपा पये
मुजयन्तोऽपि भृभुजः । आयो मदनवेगायो, वसुदेवात्मजो रथी ॥१०६॥ चापरोपार्थमायावस्तां निशां गोकुलेऽवसत् ।
नेहात, प्रातः कृष्णं सहानयत् ।।१०७॥ युग्मम् ।। पथि लग्ने रथे वीक्ष्यानासहं चलनासहम् । कृष्णः पदातिरव्यग्रो,
इन् ।।१०८॥ तं च कृष्णरलं वीक्ष्य, पलादेप रथेऽनयत् । मथुरायां गतायेतो, नृपाक्रान्तं धनुःसदः ॥ १०९।।
भीमा, कृष्णे व्यश्रमयद् दृशम् । पतिते सत्यनारुयैयेऽनाधृष्टायहसन् जनाः॥११०॥ कृष्णस्तालीलयाऽऽदायारोपयद्वि-
॥११८॥

·श्री
प्रग्रज्या
भीप्राः
सीयपूची
४प्रव्रज्या-
स्वरूपे
तपोवैया-
वृत्त्ये
वासुदेवः
पाणिग्रहणे सत्यभामायाश्च मनोरथम् ॥ १११ ।। अनाधृष्टिः समारोप्य, गतः कृष्णं रथे पितुः । सदस्याख्य-
स्मये जनम् ।
न्मया शाडूंर्ग, धन्वारोप्यत सोऽवदत् ॥ ११२ ॥ नश्यान्यथा नृशंसस्त्वां, ज्ञात्वा कंसो हनिष्यति । श्रुत्वेति कृष्णं मुक्वैष, बजे
निजपुरेऽनजत् ॥ ११३ ॥ कंसोऽथ भूपानाहयादिशन् मल्लान् युधेऽथ तत् । मत्वा कृष्णो पलं प्राह, चित्तं मल्लाहवे मम ॥११४॥
पलस्तदगीकृत्योचे, यशोदा स्नानहेतवे । अलसां तां च दासीत्यध्यक्षिपत ज्ञापनाकृते ॥११५।। बलः कृष्णं बलाभिन्ये, स्नानाय
यमुनाजले । तं च म्लानमुपाचेति, न त्वं नन्दयशोदयोः॥११६ ।। कृष्णायाख्यत्ततः पूर्ववृत्तान्तं सकलं बलः । कृष्णो बन्धुवध
कुद्धोऽङ्गीचर कंसघातनम् ॥ ११७ ॥ यमुनायां गतौ स्नातुं, कृष्णः कालियपनगम् । पमनालेन नस्तित्वा, वाहयित्वा च मुक्त-
वान् ॥ ११८ ॥ ततो गोपैतो गत्वा, मथुरा गोपुरान्तिके । कंससादीरितौ हत्या, तो पद्मोत्तरचम्पकौ ॥ ११९ ॥ अरिष्ठादिनि
हन्तारौ, वाषेतौ नन्दनन्दनौ । दर्यमानौ जनैरित्थं, मंचेऽस्थातां निजैर्युतौ ॥ १२० ॥ युग्मम् ॥ ततो रामेण रौद्राक्षः, कंस:
कुप्पास्य दर्शितः । समुद्रविजयप्रष्ठा, दशार्दा दश दर्शिताः ॥१२१॥ कंसाज्ञयाऽथ चाणूरः, करास्फोटरवोद्धरः। ऊचे यः कोऽपि
चीरोस्ति, स मया सह युध्यताम् ॥१२२॥ तदाकोत्थितः कृष्णो, भुजास्फोटरवोत्कटः। कंसस्तं घातकं स्वस्य, मत्वा मौष्टि-
कमादिशत् ॥ ॥ १२३ ॥ कृष्णाभिभूतिभीवेन, रामेणैप खलीकृतः । ततो युयुधिरे कृष्णचाणूरपलमौष्टिकाः ॥ १२४ ॥ तौ हतो
कृष्णरामाभ्यां, प्रेक्ष्य कंसोऽवदत् क्रुधा । रेरे हतैतौ तं नन्दगोपं येन च पौपितौ ॥ १२५ ।। उत्फालेन वदनेवं, मंचात् कृष्णेन
पातितः । कंसः केशैः समाकृष्य, तद्गृहावारुणदलः॥१२६॥ हते कसे नृपा अस्य, योद्धं क्रोधेन धाविताः । त्रासिता वसुदेवोक्या,
समुद्रविजयादिभिः ॥ १२७ ॥ यसुदेवगृहे यावाः, समुद्रविजयादयः । ज्ञापिताः पूर्ववृत्तान्तं, वसुदेवेन बान्धवाः ॥२२८॥ कारा-
॥११९॥

·10 ४ प्रव्रज्या स्वरूपे तपास हरिकेशी कप्टोग्रसेनेन, सहितर्यमुनान्वरे । समुद्राधर्जलं दत्तं, न जीवयशसा पुनः ॥ १२९ ॥ सोचे पत्युजेलं देयं, हते कृष्णे मया फिल । भामामधोग्रमेनेन, दत्तां कृष्ण उढवान् ॥ १३० ॥ क्रोष्टुकिज्ञानसम्मत्या, कृष्णो राज्येऽभिषिच्यत । देवनिम्मितहायां, गावारिकापुरि ॥१३१॥ जातेपु भानुप्रद्युम्नशाम्बमानुकभीरुषु । वसुदेवः कुलस्यास्य, जज्ञे पुण्यैः पितामहः ।। १३२ ॥ यस्मा- पान्तराखतः प्रमुदितः श्रीनन्दिपेणं मुनि, सुत्रामा प्रशसंस संसदि पुरा देवेन यथानतः । द्वैतीयीकमये स्वहंग्रथामिकापूर्व पृतानः सुरीणां प्रार्थ्यतमो वभूर तपसे तस्मै न का इलापते ? ॥१३३॥ ननु नन्दिपेणभवे मिक्षाचरकुलोत्पन्नस्यापि वर्णज्येष्ठत्त्वं समुदेरत्वे च वंशोत्पत्त्या प्राधान्यमन्यत्रापि सर्वत्र श्रूयते तदत्यन्तहीनकुलोऽपि कश्चन तस्मिभेव भवे देवानामपि पूज्यो द्विजन्म- शामपि मान्यः कथ्यतामित्यविधविकल्पनाजालदलनाय मातंगदारकहरिकेशपलपिकथोच्यते, तथा हि- शंसो माधुरराजपि, समेतो हस्तिनापुरम् । माग पप्रच्छ मिक्षार्थ, सोमदेवं पुरोधसम् ॥ १ ॥ तेन द्विष्टेन निर्दिष्टो, मार्गोऽ. त्यप्रिनिः स तु । गतः सुसेन तवीक्ष्य, सोमदेवो व्यचिन्तयत् ।।२।। मदुक्तानिपथेनापि, मुनिः शीताध्वना ययौ । धन्यः शम्येष पापोऽई, यस्याप्ययमचिन्तकः ॥ ३॥ सं निन्दनेर पड्का, गत्वा नत्वा मुनीश्वरम् । धर्म श्रुत्वा च धर्मात्मा, स तस्माद् प्रतमग्रहीन ॥ ४ ॥ किंचिजातिमदामातः, सवतं पालयन्नपि । विहिताराधनो मृत्या, स द्विजः मुरोऽभवत् ॥ ५ ॥ नीचर्गो- योदयाच्च्युना, स गूनस्यमयचितः । गंगाप्रस्थयलकोहरिकेशाधिपात्मजः ॥ ६ ॥ पलामो दुर्भगः क्रूरः, कुरूपः कलहप्रियः । गिरिनाम्नि कलने भूत, गुतो जीरपुरोधसः ॥ ७॥ युग्मम् ॥ यन्सुमिः कलहं कुर्वन् , पद्धतः स च । अध्यायदहतं वीक्ष्य, रतिकं निहतं पहिम् ॥ ८॥ दोषः कण्टकात्याज्यो, ग्राम स्वर्णवर गुणः । सर्वेऽपि हेयास्वहोपा, गुणा ग्राशाय धीमता ॥९॥ ॥१२॥ न ·पी 'ज्या ४ प्रव्रज्या स्वरूपे तपास हरिकेशी श्रीप्रद्युः सीयपत्तो ॥१२१॥ ध्यात्वति धर्म साधुभ्यः, श्रुत्वा स तमग्रहीत् । पलः स हरिकेपिस्तपोऽत्युग्रमतप्यते ॥ १०॥ अन्यदी काशीमायासी. | दुधाने विन्दुके स्थितः । अन्थितिन्दुकयक्षेण, सर्वदा पर्युपासितः ॥ ११ ॥ मित्रेणातिथियक्षेणान्यदोक्तो ग्रन्थितिन्दुका । मित्र ! किं' दृश्यसे नैय?, स प्राह मुनिसेवया ॥ १२ ।। सेवतेऽतिथियक्षोऽपि, प्रन्थितिन्दुकवन्मुनिम् । अन्पदा तिथिमानिन्ये स्वारामे ग्रन्थितिन्दुकम् ॥ १३ ॥ विका कुर्वतो दृष्ट्वा, तत्र साधून् गतावुभौ । हरिकेशयले बाढमभृतां भक्तिनिर्भरौ ॥ १४ ॥ राज्ञः काशीशितः कौशालिकस्य तनयाऽन्यदा । भद्राख्या यक्षमायाचाऽऽयतने तत्र पूजितुम् ।। १५ ॥ यक्षप्रदक्षिणादानं, कुर्वती धीय तं मुनिम् । मलापिलं निनिन्दोञ्चैः, सा कूणितषिणिका ॥ १६ ॥ मुनिनिन्दावशात् क्रुद्धो, यक्षस्तां विकलां व्यधात् । गता सौधे न निर्मिना, भिपम्भिर्मान्त्रिकैरपि ॥ १७ ॥ दीने राज्ञि गतोपाये, भिपग्मांत्रिकमण्डले। यक्षः प्रत्यक्षतामाप्योवाच वाचं स्फुटामिति ॥ १८ ॥ निन्दिती योऽनया साधुस्तं चैत् परिणयत्यसौ । तदा मुंचामि जीवन्तीमन्यथा वितथा गिरः ॥ १९ ॥ उन्भेनेऽथ नृपः प्रैषीव, सायमेनी स्वयं वरम् । सा गत्वा प्राह नत्वा तं,'प्रभो! पाणिं गृहाण मे ॥ २०॥ निषिद्धा गुनिना मुन्या- कृतिना वटवासिना । परिणीयाखिला रात्रि, विडम्व्य च समुज्झिता ॥ २१ ॥ तन्मत्वा पृच्छति स्मातो, नृपः स्मार्नान् वितीयते । कस्येयं ? ते जगुस्त्यक्तामृपिपत्नी द्विजोऽर्हति ॥ २२ ॥ द्विजाय नरदेवोऽथ, रुद्रदेवपुरोधसे । ददौ तां स तया धर्मपन्या उमा यज्ञमिष्टपान् ॥ २३॥ स मासक्षपको भिक्षुभिक्षार्थी यक्षसेवितः । यज्ञवाटागतथंडैटुभिश्चेति भापितः ।। २४ ॥ यज्ञवाद प्रवि-: टोसि, कस्त्वं । यक्षो मुनि थितः । ऊचेऽहं मुनिरायावो, भिक्षार्थी भवतां गृहान् ना२५ ॥ तेऽप्यूचुबैग्रमनं न, तुभ्यं शद्रापा दीयते । सोमोचदीयतां मां, धर्मा) समतामुपे ।। २६ ॥ ते प्रोचुर्देवपित्रग्निब्राह्मणेभ्यो वितीर्यते । सफलं तत्र दत्तं स्यादत्तं तु ॥१२॥ RECEO

·प्रग्रज्या
श्रीप्रधु-
म्नीयपूची
॥१२२॥
त्याशा वृथा ।। २७ ॥ यही हुतेन देवानां, पितृणां विप्रभोजनैः। तृप्ति यति गोरेपा, विदुषा केन मन्यते । ॥ २८ ॥ ब्राक्षणा
४प्रव्रज्या-
न्त्यजयोनैव, जन्मना किंचिदन्तरम् । कपायेन्द्रियजेता तु, कर्मणा ब्राह्मणो मतः ॥ २९ ॥ तथ्यं न विस्थ ब्राह्मण्यं, धिग्यो
स्वरूप
क्षमायाँ
मूर्खानिति सुवन् । मुनिनिहन्तुमारग्धो, बहुभिर्लेप्टुयटिभिः ॥ ३० ॥ विशेषकम् ।। रुधिरं चमतो चाक्ष्य, मुखेन मुनिघातिनः ।
यण पातितान् शूद्रान्निथेष्टान् भद्योदितम् ॥३१॥ येनाहं तातदत्ताऽपि, तदा तृणवदुज्झिता । स एष वन्यो देवानां, मुनिमूढाः!
सुकुमारः
सलीकतः ॥ ३२॥ अमुमेव प्रपद्यध्वं, शरणं जीवितेच्छवः । मा कुरुध्वं महामूढारी, शिरसा गिरिभेदनम् ॥ ३३ ॥ महर्षी रुद्र-
देवेन, क्षमितः सद्विजेन सः । प्रत्यलामि तथाव्यर्बटवः पटवोऽभवन् ॥३४॥ रुद्रदेवो मुनिं पाह, ब्राह्मण्यं ख्याहि मे प्रभो।।
कपायेन्द्रियजेतृत्वं, ब्राह्मण्यं मुनिराख्यत ॥ ३५ ॥ होमैः सर्वाश्रवान् हुत्वा, संवरस्नानसादराः। भवन्ति ब्राह्मणाः सिद्धिवधू-
संयन्धयन्धुराः ॥ ३६ ॥ यहूनां प्रवियोधोऽभून् मुनिदेशनयाऽनया । असैरसीद्धरिकेशस्तत् प्रधानं परमं तपः ॥ ३७ ।।
तपोविधानमपि क्षमासमायुक्तं मुक्तिफलदं भवति, तच्च गजसुकुमालदृष्टान्तेनोच्यते, तथाहि-'ते भदिलपुर नागसुलसागृहव-
र्दिताः । प्रत्येकं देवकीपुत्राः, प्रोडुत्रिंशतं कनीः ॥ १ ॥ श्रीनेमिदेशनायुद्धा, व्रतं भेजुः पडप्यमी। द्वादशांगधरा जग्मुरिका ।
स्वामिना समम् ।।२।। ते विधा युग्मिनो भूत्वा, भिक्षार्थ प्राविशन पुरीम् । तेषु च प्रथमं युग्मं, देवकीगृहमागतम् ॥ ३ ॥ तद्वीक्ष्य
कृष्णतुल्यं सा, प्रमोदात् मोदकानदात् । गते तत्र द्वितीयं चायातं सा प्रत्यलामयत् ॥ ४ ॥ तस्मिन् गते तृतीयं चागतं पप्रच्छ ॥१२२॥
देवकी । दिग्मोहो या कथं यत् त्रिावृत्यात्रागतौ युवाम् ॥५॥ पुर्या त्रिविष्टपस्पार्द्धसमृद्धिभरमाज्यपि । यतयः प्रासुकं वस्तु,
समन्तेऽन्यत्र किं न पा ? ॥६॥ तावूचतुर्न नौ मोहा, किन्तु पट् सोदरा वयम् । सुश्राद्धसुलसानागतनया भद्रिले पुरे ॥ ७ ॥

·श्री प्रव्रज्या श्रीप्रद्यु शीयवृत्ती [४ प्रव्रज्या- स्वरूपे क्षमायाँ गज- ॥१२३॥ आत्तवसा विभामेरुपेवास्तव मन्दिरे । सा दध्यौ कृष्णतुल्याः किं, पडप्येते ममाङ्गजाः ॥ ८॥ ततः प्रष्टुं गतोक्ता च, स्वा- मिना माववेदिना । ते च पुत्राः पडप्येते, तत्र देवकि ! बर्द्धिताः॥९॥ उत्प्रसूतस्तनी साथ, अवन्दे तान् पडङ्गनान् । अशोचव यदेकोऽपि, न मया वर्द्धितोऽङ्गाजः ॥ १० ॥ हत्वा सपल्या रत्नानि, प्राग्भवे देवकि ! त्वया । यदेकमर्पितं तस्यै, स्वाम्याख्य- तदिदं फलम् ॥ ११ ॥ तत् निन्दंती ययौ समन्याचान्ता देवकी शुचा । पृष्टा च हरिणा मातर्जातदुःखेव दृश्यसे ।। १२ ।। सोचे त्वदप्रजात्वं प, वद्धितास्त्वन्ययाऽन्यया। वर्तते वत्स! वाढं मे, बाललालनकौतुकम् ॥१३॥ तपसाऽऽराधयत् कृष्णस्तत्रार्थे नैगमे- पिणम् । स प्राह नेमिनाथान्ते, पालः सन् प्रबजिप्यति ॥१४॥ ततः कश्चिच्च्युतो देवो, गजस्वमेन सूचितः । उत्पनो देवकीकुक्षी, सा तं पालमलालयत् ॥१५॥ गजायव सुकुमारोऽसौ, प्रेमस्थानमिवाच्युतः । मातुर्धातुः प्रमोदेन, समं सोऽवर्द्धत क्रमात् ॥ १६ ॥ येमे गजः क्षमाधीशद्रुमकन्या प्रभावतम् । सोमां च क्षत्रियाजाता, सोमशमद्विजात्मजाम् ॥१७॥ अन्यदा द्वारकापुर्या, श्रीनेमिः समवासरत् । शुश्राप देशनो तस्माद्, भार्या युगयुतो गजः ॥ १८ ॥ वैराग्यवाननुज्ञाप्य, पितरौ प्रावजद्गजा । सवधूकोऽपि तद्- दुःखावदको रुरुदुस्तराम् ॥ १९ ॥ प्रभुं पृष्ट्वा श्मसानेऽस्थात् , सायं प्रतिमया गजः । सोमशमद्विजेनैक्षि, तेनाध्यायि च मानसे ॥ २० ॥ पापश्चिकीर्षुः पापण्डं, तनयामेप मेऽत्यजत । दीप्ताङ्गारपटीकण्ठं, गजशी न्यधारयन् ॥ २१ ॥ दीप्ताङ्गारैरयं दग्धो, देहेनाकारतां गतः । उप्सः ( उत्कः) कर्मक्षयात् सिद्धिक्षेत्र तिलकतामगात् ॥ २२ ॥ उत्कः प्रगे रथारूढो, द्रष्टुं गजमधोक्षजः। आयान पुर्या बहिर्विन, वृद्धमृद्धेष्टिकाभरम् ।। २३ ॥ वहन्तमेकं गच्छन्तं, वीक्ष्य देवकुलं प्रति । निन्गे तत्कपया पाकादेको स्वयमपीष्टिकाम् ॥ २४ ॥ युग्मम् । लोकेऽथ कोटियोऽनैपीत् , कृतकृत्योऽभवद् द्विजः । गतः स्वामिसदः कृष्णस्तत्रापश्यद्ग न ॥१२३॥ स ·ना ४प्रव्रज्या- प्रमज्या श्रीप्र सीयपत्तो ॥१२४॥ तु॥ २५ ॥ नवाऽपृच्छत् प्रभु भ्राता, फ मे ? स्वामी ततोऽवदत् । द्विजाद्गजस्य निर्वाणं, मूछितोऽथापतरिः॥ २६ ॥ प्रबुद्धो' पन्धुहन्तारं, पप्रच्छ प्रभुरभ्यधात् । सहायः स हि बन्धोस्ते. तस्मै विप्राय मा रुपः ।। २७ । सिद्धिः स्याचिरसाध्यापि, सहायस्य पशाद् भुगम् । वदिपिकापणाई 'पद्धद्विजस्येवाच केशव' ॥२८॥ पुर्यां प्रविशतो यस्ते, दर्शनान्नियते द्विजः भिन्नमूर्दा हरे। विद्धि, नं निजमाव्यातकम् ॥ २९ ॥ कृष्णः कृत्वाऽङ्गसंस्कारं, गजस्य द्वारकां विशन् । तं द्विजं सोमशम्माण, तथा मृतमलोकत ॥३०॥ पदयोन्ययित्वा तं भ्रमयित्वा च सर्वतः । शूलीमारोपयगन्धुद्विपंत परिमोपिनत् ।। ३१ ॥ इति तुर्यद्वारतृतीयगाथार्थः ।। अथ तुर्यगाथामार- मासाईया पटिमा अणेगरूषा अभिग्गहा पहवे । दव्वे खित्ताणुगया काले भावे' य योद्ध्वा ॥ ६॥ मासिफ्यादयः प्रतिमा अभिग्रहविशेषाः साधूनों द्वादशसंख्याः स्युः, ताश्च साधुरपरिपूर्णदशपूर्वधरो जघन्यतोऽपि नवम- पूर्वस्य तृतीयपस्तुन्यधीती विशिष्टसंहननधृतियुतो महासची व्युत्सृष्टदेहों जिनकल्पिकवदुपसर्गसहोडलेपकृतभोजी गुरोरनुन्नया गानिष्क्रम्य प्रतिपद्यते,म चायप्रतिमायामनपानयोरेकैकां दत्ती मासं यावद् गृह्णाति,एवं चैकैकदत्तिवृद्धथा सप्तम्यां सप्त मासान् यारत् अनपानयोः प्रत्येक सप्त दत्तीनाति, सतस्तिस्रः प्रतिमाः सप्तरात्रिक्यो भवन्ति, तंत्राद्यायां चतुर्थभक्तः पारणदिनविहि- वाचाम्लरपानकै प्रतिपयमानो ग्रामादहिः स्थित उत्तानशयः पार्यस्थो निपण्णो वा निष्पकम्पो दिव्यादीनुपसर्गान् सहते, द्वितीयांऽपि सप्तरानिक्येवरूपा, नवरं उत्कटुकासनी लगण्डशायी वा, लगण्डं वककाष्ठं तद्वत् शिरः पादौ च भूमौ लगयति, न तु कटीतटमित्यर्थः, दण्डायतस्थानो वा तिष्ठति, तृतीयाऽप्ये, नर वीरासनी या गोदोहासनी या कुब्जाम्रवद्वा तिष्ठति इति ।।१२५१

·श्री
प्रमज्या
भीप्रद्युः
सीयती
प्रमज्या-
स्वरूपे
अभिग्रहे
वीरप्रभुः
॥१२५11
तिसः प्रागुक्तसमकसहिता दश स्युः, एकादशी अहोराविकी, तस्यां ग्रामनगराहिः स्थितः प्रलम्बितपाणिरपानकपष्ठभक्तपूर्व
प्रतिपद्यते ११ द्वादशी प्रतिमा स्पेनिसरी, तां चाटमभक्तानन्तरं पहिरीपत्प्राग्भारगतोऽनिमिपनेत्र एकपुद्गलन्यस्तरष्टिः संहतः
पादः मलम्बितभुजय स्थाने तिष्ठति इति द्वादश प्रतिमाः साधुना धार्याः, अनेकरूपा अभिग्रहा चहा कार्या इति, तांधोतरा-
बैन विवृणोति द्रव्यधेशानुगताः काले मारेच बोच्या इति संक्षेपार्थः ॥ध्यासार्थस्तु श्रीमहावीरोऽभिग्रहेषु दृष्टान्तः, अतस्तच्चरितं
लेशता प्रकाश्यते--
आस्तेऽपरविदेहान्तः, शत्रुमदनपालिता। स्वर्जयन्ती जयन्तीति, नगरी स्वर्गरीयसी ॥ १ ॥ राज्ञः पृथ्वीप्रतिष्ठानग्रामोऽस्ति
ग्रामचिन्नकः । नयसार इति ख्यातो, व्यापारनयसारथिः ॥ २ ॥ सोऽन्यदा भूभृदादिएवारुदारुकते कृती । सतक्षशकटोक्षः
समटीमटति स्म च ।। ३ ।। वृत्तेषु लक्षणः स्थित्वा, तक्ष्यमाणेपु तक्षभिः । नयसारे तरुच्छायासीने शासति तानलम् ॥ ४ ।।
क्षुधाकान्तास्तुपाहाता, पधान्तास्तदाऽऽगमन् । सार्थाद् भ्रष्टा महाकाष्टाः, साधवः प्राणियन्धवः ॥५५ आतिथेयोऽतिधीनेतान
भिगम्य प्रणम्य च । नयसारा रुपामारः, पानानैः प्रत्यलाभयत्।।३॥ पूर्वोपकारिणे तस्मै, प्रीत्य । प्रत्युपकारिणः । मुनयो नयसाराय,
सारं रत्नवयं ददुः ॥७॥ अथ तेनेदलोकाध्या, साधूनां निर्मलः पुरः। तेस्तस्य परलोकाधा, निज (दत्तो) देहेऽपि निःस्पृहैः।।
॥ ८ ॥ आनीय शस्यकाठानि, रम्यकाष्ठामधिष्ठितः। आयुः प्रपाल्य सौधर्मेऽसौ धर्मरतधीरगात् ॥ ९॥ व्युत्वा चैप।
विनीतायां, पभसामिजन्मनः। भरतस्यागजो जज्ञे, मरीचिरिति नामतः ॥ १०॥ जाते युगादिनाथस्य, केवले श्रुतदेशने
प्राज्यां जगृहे शुदो, मरीचिपवीचिभिः ॥ ११ ॥ बहु पाल्य चारित्रं, तदापरणतोऽन्यदा आशिरोधि भृशं ततोऽर्ककरैः
॥१२५॥

·प्रव्रज्या-
Here
-
प्रग्रज्या
श्रीप्रघुः
अभिग्रहे
वीरप्रभुः
ग्नीयस्तो
॥१२६॥
मारजोमरैः ॥ १२ ।। वेपं सङ्कल्प्य स्वेच्छं तु, कपायवसनादिकम् । शिखामौण्ड्योम्मिकापादत्राणरूपं त्रिदण्ड्यभूत् ॥ १३ ॥
युग्मम् ॥ यः कोऽपि युद्धयते तस्मात् , जिनान्ते पहिणोति तम् । प्रमोश्च परिवारेण, सार्द्ध विहरते सदा ॥१४|| जिनस्य भाविनो
जीयः, कश्चिदस्तीह पर्पदि । भरतेनेति पृष्टः सन् , जगाद जगदादिकृत् ॥ १५ ॥ अयं मरीचिः पुत्रस्ते, परिव्राजकपभृत् । चतु-
पिंशो जिनो भावी, वर्धमानोऽभिधानतः ॥१६॥ त्रिपृष्ठाख्योऽर्द्धचक्री च, प्रथमोऽसौ भविष्यति । मूकायां प्रियमित्राख्यश्चक्रवर्ती
च भाव्ययम् ।। १७ ।। ततश्च भरतो भक्तिभरतो मायिनं जिनम् । गत्वा प्रदक्षिणीकृत्य, ननामैनं वदन्नदः ॥ १८॥ पारिवाज्यं न
ते पन्दे, न वन्दे चा चक्रिताम् । चक्रित्वं च न ने वंदे, वन्दे भावी जिनोऽसि यत् ॥ १९॥ याते चक्रिणि पन्दित्वा, समे-
त्यामौ ममान्तरे । भुजामास्फोट्य चायोचदहो मे कुलमुत्तमम् ॥२०॥ पितामहो जिनेष्वाद्यः, पिता चक्रिष्वहं पुनः। अर्द्धचक्रिषु
तदन्यमहो मे कुलमुत्तमम् ॥२१॥ तदा कुलमदाबद्धं, नीचैर्गोत्रं मरीचिना । कर्म यन्मनेभिङ्गावि, चरमेऽपि भवे विभोः ॥२२॥
मरीचिरन्यदा व्याधियाधितः साधुमण्डलैः । प्रतिजागरितो याचाऽप्यसंयततया न तैः ॥२३॥ सोऽध्यायद्यदि नीरोगो, भविष्या-
म्यहमकदा । तदा शिष्यं करिष्यानि, स्वशुश्रूपाविधायकम् ।। २४ ॥ देवान्निरुजिते तस्मिन् , कपिलो राजपुत्रकः । धर्म पृच्छ-
अनेनोक्तो, धर्मोऽर्हदुदितः खलु ॥ २५ ॥ कपिलः प्राह धर्मोऽव्रते किं नास्ति ते व्रते है । मरीचिरूचे तत्रापि, कपिलात्रापि
विद्यते ॥ २६ ॥ यदनवमयं वाचिकोटीकोटिमितं भवम् । उपार्जयद्रभूवास्य, शिष्यस्तु कपिलस्तदा ।। २७ ॥ आसुरिप्रमुखास्तेन,
स्वशिया बहवः कृताः । मरीचिस्तमनालोच्य, ब्रह्मलोके सुरोऽभवत् ॥ २८॥ कपिलेनापि देवत्ये, दिव्यशक्त्या निजं मनम् ।
प्रसिद्धि परमां नीतं, पंचविंशतितत्त्वभृत् !! २९ ।। मरीचिः स्वर्गतश्युत्वा, पंचमात् पंचमे मवे । कोल्लाके कौशिको नाम, विप्रः
॥१२६॥

·प्रमज्या.
स्वरूपे
অমিয়ই
प्रमन्या.
धीरपु:
सरगो
वीरप्रभुः
॥१२७॥
प्रान्त पिदण्डपमन् ॥ ३० ॥ ततः पर्यट्य संसार, स्तुणारुये सनिवेशने । पुष्पमित्राभिधो विप्रः, प्रानंदन्ते त्रिदण्डकः ॥ ३१॥
माधर्मेम्य गुरो भृत्या, वेददेशेऽष्टम भये । उद्योतनामको विप्रः, परिग्राउप्पजायत ॥ ३२ ॥ गत्वेशाने तत युत्या,. मन्दिराख्ये
पुरे द्विजः । अप्रिभूतितिदण्ट्येष, तृतीयं त्रिदिवं यया ॥३३॥ श्वेतपुर्या ततश्युत्पा, भारद्वाजाभिधो द्विजः । स प्राग्भवतीभूत्वा,
मारेन्द्र कल्पमाथियान् ॥ ३४ ॥ ततो भ्रान्त्या भयं राजगृहे स्थायरमाहनः । पूर्ववती गवो प्रेमलोकं भ्रान्ती भवं पुनः ॥ ३५ ॥
पोटोऽध भये राजगृहे श्रीविधनन्दिनः । राशो विशासभूत्याख्यो, युवराजोऽस्ति सोदरः ।। ३६ ॥ भार्यायां तस्य धारिण्यो,
मानलीसम्युनः मुतः । जीवोमी नयसारस्य , विधभूतिरितीरितः ॥ ३७ ।। युग्मम् ॥ राज्ञः प्रिया प्रियंगुष, सुपुत्र सुनमन्पदा ।
विशागनन्दिनं नाम्ना, प्राप्ती द्वायपि यौवनम् ॥ ३८ ॥ सान्तःपुरो महाभूतिविधभूनिर्गतोऽन्यदा। मुदा क्रीडितुमुद्याने, नाम्ना
पुपारउ ॥ ३९ ॥ विशासनन्दी पृष्ठेश्स्यायातः स च पहिः स्थितः । प्रियंगुर्दव्या दासीभिरयं चार्थो निवेदितः ॥१०॥
गतः मकोप विमाप, राजी राजा निजामया । ताडयित्वा महाभेरी, चर्कोऽलीकप्रयाणकम् ॥४१॥ भैरीस्वरं तमाफये, विश्वभूतिः
गगमः । किमेदिनि पप्रच्छ, समनितो महीभुजम् ॥४२।। रामाचे वत्म ! वरसस्त्वं, राजामाज्ञा जीवितम् । सीमा पुरुष
मिहारा, सामन्तो इन्तमुद्यतः ॥४३॥ कुमारः प्राह ताताई, मुत्तस्तेऽस्मि निदेशकत । मृगे महामृगाराते, संरंमः शरभस्य कः?
॥५४॥ इरमुत्या दैत्यसैन्गोऽयं, गतः प्रामृतपाणिना। तेनाननः समागत्य, नृपायार्पयदामिपम्।।४५।। स्यापासे प्रेपितो राशा, गतः
पुष्पफर उके । विचारानन्दिना रद, दीक्ष्याचिन्तयंश सः ।। ४६ ॥ निर्वासितोऽस्मि तातेन, च्छमनाऽहमिति झुधा। मुटयाss-
हत्य कपित्योः, फलान्गलमपानमन् ॥ १७ ॥ आचारधकार्यप, रेरे रुप्यामि ययहम् । कपित्थानीय युष्माकं, तच्छिरांस्यपि
॥१२७॥

·प्रग्रज्या
श्रीरघु-
मीयत्ती
प्रव्रज्या-
स्वरूपे
अभिग्रह
वीरप्रभुः
॥१२८॥
पाराय ॥४८॥ गुरुभक्तिं तु नौछप, मर्यादामिव वारिधिः । इत्युदोर्यार्यसम्भूतपार्श्वे गत्वाऽग्रहीद्वतम् ॥४९॥ युग्मम् ॥ शुस्वेदमनुनेतुं
तमागतो नृपतिः स तु न व्यावृत्त परित्यक्तं, नाद्रियंते हि साधवः ।। ५० ॥ गीतार्थो गुर्वनुज्ञातश्चैकाकी विहरनयम् । तपः
कृगशरीरः सन्, मथुरामन्यदा यथी 1.५१ ॥ सुता तन्नगरीस्वामिपट्टराण्याः पितृस्वसुः । विशाखनन्दी तत्रास्ति, परिणेतुं
समागतः ॥५२ ॥ विश्वभूतिस्तु भिक्षार्थ, मासक्षपणपारणे । तदाबासान्तिके गच्छन् , वृपेणोद्धृष्य पातितः ॥ ५३ ॥ विशाख-
नन्दिनाःतत्र, तं निरीक्ष्य तथा स्थितम् । समं स्वपरिचारेण, चक्र कोलाहलो महान् ॥ ५४॥ विशाखनन्दी तद् वीक्ष्य, क्रुद्धो
मुनिवृपो वृपम् । विभृत्य शृंगयोः शीपे, निरभ्रमयदम्बरे ॥५५॥ तं मुत्योवाच रे पापा, कि कोपयत मां मुधा ? । तत् कपित्थ-
फलसि, वलं कि क्यापि मे गतम् १ ॥ ५६ ॥ तपसाऽनेन भूयासं, पधायास्य महाबलः । निदानी त्वब्दकोट्यायुः, प्रान्ते'शुक्रे
सुरोऽजनि ।। ५७ ॥ इतच भरतेऽत्रैव, पुरे पोतननामनि । राइ रिपुप्रविशत्रुस्तद्राज्ञी भद्राभिधाऽस्ति च ॥ ५८ ॥ सूचितोऽस्या-
मातुःस्वप्न्या, यलो नाम्नाऽचलोऽगजः । मृगावती मृगारातिमध्या रूपाद्भुता स्तुता ॥ ५९ ॥ उद्योतना च सा प्रैपि, जनन्या
पितुरन्तिके । तौ च पश्यन् कुरंगोऽसौ. स्मरख्याधेपुपाधितः ॥६०||महाजन समाहूयापृच्छदन्तःपुरे पुरे। कस्य स्याद्रत्नमुत्पनी स्याद्दे-
यस्येति तेऽदन्॥६१॥युग्मम्।। सोऽपि लज्जादि सन्त्यज्य, स्वसुतां परिणीतवान्। भोगासक्तो जनरुक्तोऽन्वयनामा प्रजापतिः॥६॥
भद्रा तु लज्जिता पुत्रेणाचलेन समं गता। माहेश्वरी पुरीं कृत्वा स्थितागोत् पोतनेऽवलमा विश्वभूतियुतः शुक्रॉनीचैर्गोत्रप्रभा-
पतः आगान्मृगावतीकुक्षी, माऽपश्यत् स्वप्नसप्तकम्।।६४॥ संविज्ञाताईचक्रित्वो, जन्मकाले सुतोऽजनिी से विष्ठ करण्डत्वात् त्रिपृष्ठ
इति विश्रुतः॥६॥ स चाशीतिर्धनुर्मानोऽनलेन हलिना सह । आधेन हरिराजोऽयं, महास्नेहेन वति ॥ ६६ ॥परिभ्रम्य भये शंख
॥१२८॥

·श्री
प्रपन्या
भीप्रपुः
मीपन
प्रव्रज्या
स्वरूपे
अभिग्रहे
श्री वीर
पुरासमादिंगहरें। विशांखनन्दिजीवोऽपि सिंहवेनौदपयत ।। ६७ ॥ इतो रत्नपुरेऽस्त्यश्वग्रीवाख्या प्रतिकेशकः । भरता
मरतास्यापृच्छदैवनमन्यदा ॥ ६८ ।। स्वमृत्यु सोपि तस्यास्यई, दूतं ते धयिष्यति । यत्रंण्डवेग सिंह च, दारुचद्दारायष्यति
।। ६९ ॥ यश्च शंखपुरासनं, तस्माचे मृत्युरित्यंध । सोऽपि शंखपुरे शालिरक्षायै राज्ञ आदिशत् ॥ ७० ॥ विशेषकम् ॥ विश्ठा-
चलयो ख्याति, श्रुत्वा शकितमानसः । तं दृतं चण्डवेगाख्यं, प्राहिणांच्च प्रजापतेः ।। ७१ । प्रजापतिः संपुत्रोऽपि, तदा
संगीतकस्थितः । दूतागमें पहुंतस्थी, रंगभंगस्ततोऽभवत् ॥ ७२ ।। विमृष्टस्तन सन्मान्य, दूतो. राज्यपंथं व्रजन् । गत्वा पृष्ठे
विष्ठेन, साचलेन स कुष्टितः ।। ७३ ।। आतं चामिपमांच्छिंद्य, तद् ज्ञात्वा च प्रजापतिः । आकार्य द्विगुणं दत्त्वा तत् सर्व च
विसृष्टवान् ॥ ७९ ॥ दूतेन स्वग्रमार्गस्वां, पथावृत्त निवेदिते । रुऐनं शालिरक्षार्थ, तेनादिष्टः प्रजापतिः ॥ ४५ ॥ विनापि वारकं
परतो, नियुक्तो युष्मदागसा। कुमारावित्युदित्याऽसौ, नृपः शंखपुरेऽचलत् ॥ ७६ ॥ त्रिपृष्ठस्तमवस्थाप्य, रथेनं बलयुग ययो
कानाद रक्ष्यन्ते, धालयः सिंदतः कथम् ॥ ७ ॥ ते प्राहुः सुभटैः सेभपटैः संनय रक्ष्यते । सिंह आशालिनिष्पति,
इतिनो इन्ति सोन्यथा ।।७८11 प्रिपृष्ठोऽयर का सिंदोऽस्तीत्युदितेऽदर्शि तैगुहा । सोऽभि सिंहमथायासीद्रयारूढः संसारथिः।।७।।
पालीवकारतः पंचमुखोऽसी मेम्मुखोऽचलत् । पढें व्यस्तं च तं प्रेक्ष्य, मिष्ठोऽपि तथाऽभवत् ॥८॥ ततः सविस्मय
फोधोऽमिधावमखरायुधः कृत्वा पाणिद्वपेनौएदयं तेन द्विधाकृतः ॥ ८१ ॥ तथास्थाऽपि स्फुरलेप, सिंहा सूतेन शामिणः!
थीदारापगपाधीराधीनत्यं प्रबोधितः ॥८२ ।। मृगेषु त्वं नरेष्येष, सिंहस्ततेऽमुतो मृतिः । इलाध्येति तद्विरा शन्तिक्रोधस्तुयाः
पनि यौ। ८३ ।। दूतं सन्दिश्य नियिन्ता, साद शालीन हयग्रीव ! । सिंहकति समास्य, त्रिपृष्ठा स्वपुर-गत: it exit
॥९२९॥

·<
श्री
प्रमज्या
४ प्रव्रज्या-
स्वरूपे
अभिग्रहे
श्री वीरः
शीप्रयुः
सीयानी
॥१३॥
पुनः सम्प्रेपितो दतोऽश्वग्रीवेणीत सोऽवदत् । प्रेपर्यती सुतौ राजन् !, युद्धसो भवाथवा ।। ८५ ॥ त्रिपृष्ठोऽस्यापि तस्य, कुट्टने-
नोचरं ददौ । अश्वग्रीवः ससैन्योऽपि, पोतनं पुरमागमत् ।। ८६ ॥ तदा ज्वलनजव्याख्यविद्याधरनृपेण सः। पुत्री स्वयंप्रभा
नाम, त्रिपृष्ठः परिणायितः ॥ ८७ ॥ अनवद्यास्तथा विद्याः, स ददौ तस्य खेचरः । सोऽचलेन समं भ्रात्राऽथाश्वग्रीवमयोधयत्
॥ ८८ ॥ युध्यमानेपु सैन्येपु. प्राप्तदैन्येपु किंचन । रथारूढी डुढौकाते, हरिप्रतिहरी स्यात् ।। ८९ ॥ द्वयोः क्षीणास्त्रयोरश्वग्रीव-
थर्क द्विपोऽधिपत् । पदं पदकवच्चक्रे, तन् विष्ठस्य वक्षसि ॥ ९० ॥ चक्रे चक्रेण तेनैव, सोऽश्वग्रीवशिरश्छिदम् । उद्घष्टं च
मुरैरायो, वासुदेवो जयत्ययम् ।। ९० ॥ साधितं भरतस्याई, विपृष्ठनार्द्धचकिणा | कृतो ज्वलनजट्युच्चैः, श्रेणिद्वितयनायकः
॥ ९२ ।' मगधेप्पागतो वामभुजेन च्छत्रयच्छिलाम् । भटकोटीसमुत्पाटयामुद्धृत्यामुंचदच्युतः ॥ ९३ ॥ उपाय॑ वैभवं ताक,
तस्यायातस्य पोतनम् । सर्वंयफ्रेऽर्द्धचक्रित्याभिषको भूधरैः परैः ।। ९४ ।। श्रीश्रेयांसस्य पार्वेऽसौ, सम्यक्त्वं प्रत्यपद्यत । स्वयं-
ग्रमाया तस्य श्रीविजयश्च सुतोजनि ॥ १५ ॥ त्रिपृष्ठश्चैकदा शय्यापालमादिश्य सुप्तवान् । यदेते मयि निद्राणे, विसृज्या गायना-
स्त्यया ॥ ९६ ॥ प्रयुद्धो गायतस्तांस्तु, श्रुत्वाऽभापत किं त्वया । नामी विसृष्टास्तेनोक्तं, कर्णयोः सुखदा इति ॥९७॥ तप्तत्रपु
विष्ठन, क्षेपितं तस्य कर्णयोः । दुर्विपाकं तदा वेद्यं, कर्म तेनार्जितं धनम् ॥ १८ ॥ चतुःसमन्विताशीति, वर्पलक्षाणि जीवितम् ।
पालयित्वाऽध स क्रूरकर्माऽगात् सप्तमावनिम् ।।९।। सिंहीभूय गतस्तुर्यपृथ्वी भ्रान्त्या भवं ततः । बभूव मनुजश्वेत्थं, विभोर्दा
विशतिर्भवाः ॥ १०० ॥ अथापरविदेहेषु, मूकाभिधपुरीपतेः । धनञ्जयस्य गेहिन्या, धारिण्या उदरेऽविशत् ।। १०१ ॥ तया
चतुर्दशस्वप्नपभाव सूचितः । प्रियमित्र इति ख्याति, पितरौ चास्य चक्रतुः ॥ १०२ ॥ क्रमादुद्योतनं तं च, राज्ये न्यस्य
॥१३०॥

·धी प्राज्या० श्रीप्रपुः मीरपणी ४ प्रवज्या- स्वरूपे अभिग्रह श्री वीरः भनंजयः । सद्गुगेराददे दीक्षा, कर्मनिम्मलनक्षमाम् ।।१०३॥ उत्पन्ने चकरनेऽथ, पखण्डमपि लीलया । विजयं विजयं कुर्वन्, दिशामयमसाधयत्॥१०४॥ पालयित्वा चिरं राज्यं, तत्र न्यस्यान्यदा सुतम् । विरक्तः पाटलाचार्यान्तिकेऽसौ व्रतमग्रहीत् ।।१०५॥ तपस्तप्त्या च पंचान्दकोटीग्नशनान्मृतः । अयं चतुर्युताशीतिपूर्वलक्षायुपः क्षये ॥ १०६ ॥ देवोजनि महाशुफ्रे, व्युतस्तस्माद- जायत । छयायानगरीस्वामिजितशत्रुमहीपतेः ॥ १०७ ।। भद्रायां नामतः पत्न्या, नन्दनो नाम नन्दनः । त्रिवर्गसुखसक्तोऽपि, विशषधर्मकर्मठः ॥ १०८ ॥ युग्मम् ॥ राज्येऽतीत्य चतुर्विशत्यन्दलक्षीमयं नृपः । प्रवज्य पोट्टिलाचार्यान, वर्पलक्षं व्यधात्तपः ॥१०९॥ शित्या कारणेरजयित्वाऽईनामकर्म च । स मासानशनी चक्रे, दशधाऽऽराधनामिति ॥ ११० ॥ चतुःशरणता ? पापगरयोऽनुमोदना ३ । व्रतान्यालोचना५ पापस्थानोत्सर्गश्च भावनाः ७ ॥ १११ ॥ क्षामणादनशनं९पंचपरमेष्ठिनमः इतिः१० । इत्यमूर क्रमशो वक्ष्यमाणाः सम्यग्निशम्यताम् ॥ ११२ ॥ अर्हतखिजगद्वन्यान्, सिद्धान् विध्यस्तकर्मणः । साथ नम्मं च, मारण्यान शरणं श्रये ॥ ११३ ॥ यत् कृतं दुष्कृतं किंचिदिहामुत्र भये मया । देव धर्मे गुरौ यच्चाशातना काऽपि निम्मिना ।। ११४॥ गच्चीत्य कदाऽप्युक्तं, धर्मे च यदुदासितम् । पुस्तकाईद्गुरुद्रव्य, यद्भक्षितमुपेक्षितम् ॥११५।। पृथ्वीका. पातेन, तोहलोहाइममृतिना । जलप्लवलत्वे वाऽग्निकार्य च प्रदीपनैः ॥११६।। वायुभाये च दण्डायैर्वनस्पतितनी तथा । पोराउण्ड काराससवेश न येऽदिताः ॥ ११७॥ कारितं च यदस्त्राचं, पर्मग्रन्धश्च यः कृतः । रागाद् द्वेषात्तथा मोहान्, मागायनोऽखिलम् ।। ११८ ॥ शानदर्शनचारित्ररत्नत्रितयगोचरे । यत्कृतं सुकृतं तत्तु, स्वान्ययोरनुमोदये ॥ ११९ ।। पिम्पादो, जिनस्नानरपां भवे । अग्निवे धूपदीपार्जिनानां पुरतश्च यः॥१२०॥ वायुचे श्रान्तसंघस्य, तीर्थाध्यन्यु: ११३१॥

·MEAN ४ प्रव्रज्या- स्वरूपे अभिग्रह श्री वीर: पकारका । कायसुराय यो ( पाने सुरालये ) धर्मोतुस्तमनुमोदये ॥ १२१ ॥ वन्दे नित्यानि विम्बानि, मेरुनन्दीश्वरादिषु । प्राज्या धुंजयादितीपु, तान्यनित्यानि वन्दये ॥ १२२ ॥ पंचस्वहं विदेहेषु, भरतैरवतेष्वपि । जिनान् जिनमुनीथापि, नमस्यामि थीप्राः विधाऽपि हि ।। १२३ ॥ अईनामईता सिद्धिसिद्धता गरिसरिताम् । उपाध्यायसदध्याय, साघुश्राद्धसुवृत्तताम् ॥ १२४ ॥ यच्च सीपतो विशातमझात, धनं सद्धर्मकर्मसु । परेण स्वेन वाऽनायि, वत् सर्वमनुमोदये ॥ १२५ ॥ श्रीसम्यग्दर्शनाधानि, गुरूणां पुरतः छापरा । अंगीकतानि भूयोऽपि, बनान्यंगीकरोम्यहम् ॥ १२६ ॥ ज्ञानदर्शनचारित्राचारे भिन्नेष्टधाऽटधा । यो योऽभूदप्यतीचारस्तं ॥१३२॥ तमालोचयाम्यहम् ' १२७॥ यद्विराद्धं तपः शक्ती, सामर्थ्य यच्च गोपितम् । मनो निर्माय निर्मायमहमालोचयामि तत् ।।१२८।। पंपाश्रवा निशाभोज्यं, कपायाणां चतुष्टयम् । फलिर्मायामृपा रागद्वेपौ पिशुनताऽपि च ॥ १२९ ॥ अवर्णवादोऽभ्याख्यानं, मिध्यादर्शनशल्यकम् । इत्यष्टादश संख्यानि, पापस्थानानि पर्जये ॥ १३० ॥ सर्वमप्युपछि चामं, सावधं गौगमान्तरम् । उच्छ्वासे चरमे व्युत्सृजाम्यहं च पुराऽप्यदः ।। १३१ ॥ अनित्यत्वं पदार्थानां, मृत्योरशरणं तथा । संसारस्य च वैचित्र्यमेकत्वं फर्ममर्पणे ॥ १३२ ।। जीवस्यांगस्य चान्यन्वमशौचं च शरीरके । आथवं कर्मणां तेषा, संवरं कर्मनिर्जराम् ।। १३३ ।। धर्म- स्याख्याता लोके, पोधिदुर्लमतामपि । भावना मावये मैत्र्यादिक्या अपि चतुर्मिताः ॥ १३४ ॥ संघ धर्म गुरुं नाथ, पितरी गुहदं रिपुम् । सधर्म या विधर्म बा, खेदितं क्षमयाम्यहम् ॥१३५॥ स्वं कर्म मुज्यते कोऽपि, नोपकार्यपकार्यपि । तत्तयोस्तो- परोपौ कि ?, क्षाम्यामि धमयामि तौ ॥ १३६ ॥ क्षमयाम्पखिलान् जीवान्, सर्वे क्षाम्यन्तु ते मयि । तेषु सर्वेषु मैत्री मे, विरोधो न च केनचित् ।। १३७ ।। येन मेरुमिनापि, वृप्तिजन्तोन जायते । पद्जीवकायपातेन, पस्योत्पत्तिश्च निविता ॥ १३८॥ यः ॥१३२

·प्रमन्या.
श्रीप्रषुः
श्रीरातो
परिसहो-
पसर्गे श्री
वीरकथा
॥१३३॥
सुप्रापो पापिरयं, पतुर्गतिभवे भये । तं चतुर्विधमोहार, त्यज त्व तन्वरागः ॥१३॥ युग्मम् ॥ पापीयानपि य प्राप्य, प्रान्ते
दग्गति प्रोत् । दुर्लमो यत्र चक्रित्वदेवत्वेभ्योऽपि जन्मिनोम् ॥१४०॥ यस्मात्, मुख्यानि,सौख्यानि, भवान्धिोपदं यतः । तं
स्मरामि नमस्कार, पत्रानो परमेष्ठिनीम् ॥ १५१ ॥ युग्मम् ॥ विधायाराधनामित्यं, प्राणतेजनि निर्जरः। पुष्पोचविमानेऽसौ,
विशत्यंतरजीवितः ॥ १४२ ॥ जम्मूदीपेऽत्र भरते, ग्राम बामणकुण्डके । विप्रस्यमिदत्तस्यै, देवानन्दाऽस्ति गहिनी ॥ १४३ ॥
तस्याः कुक्षौ शुनेः शुलषष्ठयां हस्तोत्तरक्षगे । चन्द्रे नन्दनजीवोऽयतवार प्राणताच्युतः ।। १४४ ॥ तया मुखें विशन्तश्र, दृष्टाः।
स्यमातरंश । ततःप्रमृति तद् गेहूं, जातिमद्याविभूति च ॥ १४५ ॥ प्रभीनींचकुलोत्पति, तदा कुलमदार्जिताम् ।, विज्ञायावधिना
को, नगमेपिणमादिशत् ।। १४३ ।। पुरे प्रियकुण्डग्रामनामन्यस्ति विश्रुतः । सिद्धार्थः पार्थिवः, शौर्यनिर्जितारांतिपार्थिवः,
॥१४॥जणोः श्रीरिप तस्यास्ति, प्रिया जिनमतप्रिया । त्रिशलाख्या शलाफेव, स्त्रीषु शीलवतीपु या,॥ १५॥ तत्क-
वारपतीर्णाऽस्ति, पुषिको स्वं विधेहि तत् । परस्परविपर्यासमनयोर्गर्भयोर्दयोः ॥ १४ ॥ अय हिन समाचारः, पूर्वकर्मवंशा,
ज्जिनः । यभीतमायाती, नीयते पुत्तमें कुलै ॥ १५० ॥ नयैनं विशलाकुक्षौ, द्विजीकृक्षौ च पुत्रिकाम् । मणिपुणि काचत्र
न नारु। फानने कचित् ।। १५१ ॥ नैगमेंपीन्द्रनिर्देशाद् यशीनिदिनमानकम् । कृष्णाश्चिन्त्रयोदयो, चन्द्रे इस्तोत्तरास्थिते.
।। १५२ ।। पुत्रीं लिमियाकप्प, देवानन्दा प्रति क्षिपन् । तत्कक्षिशुक्तितो धामनिधानं स्वामिन,न्यधायूँ ।। १५३ ॥ युमिमू ।।
एका स्याभिर्यतः समानपरा विशतो मुस । चतुर्दश निशम्येतान् । क्रमादाप शुचं मुदाम् ॥ १५४ ।। सौधर्मेन्द्रसमादिष्टम्परैरः,
तिवृष्करम् । दिव्यशक्या विधायेर्द, नैगमेप्यगमद्दिवम् ॥ १५५ ।। गर्मायाते प्रभौ स्वर्णरत्नवृष्टिं विनिरे । तदानीं जृम्भका
॥१३॥

·A
परिसहो-
पसर्गे श्री
वीरकथा
प्रव्रज्या
भीमपुः
मीयापी
॥१३॥
देवा, पितरौ दम्यतस्ततः ॥१५६॥ वयं वर्धामहे स्वर्णरत्नधान्यधन(वम् । अस्मादस्य करिष्यावो, वर्धमानाभिधां ततः ॥१५॥
नाम्लैनं कटुमि तितीक्ष्णै विमलकैः । रसैः पालयति पालं, गर्भ स्वं त्रिशला प्रयः ॥ १५८ ॥ गर्मयोगी जिनो मातुः, पीडा-
रक्षणदक्षिणः । तथा संकुचितस्तस्थौ, यथा नास्तीति लक्ष्यते ॥ १५९ ॥ ततथ त्रिशलादेवी, दयावत्यन्तदुःखिता। रतो मृतो
वा मे गों, यम स्फुरति कुत्रचित् ॥ १६० ॥ जीवितादधिकं तं च, विना मे जीवितेन किम् ।। भ्यायन्तीति शुचा बाद, रदि
वापमवाप सा ।। १६१ ॥ अनन्दिवर्द्धनो नन्दिवर्द्धनोऽभूव सुदर्शना । कुदर्शना तदा देव्या, गर्माभावादिते हदि । १६२ ॥ तं
शारवाऽजनि सिद्धार्थोऽप्यसिद्धार्थः स्वचेतसि । युतोऽपत्ययुगेनाप्यगमच्च ननु वेदनाम् ॥ १६३ ॥ तत्तापेन भृशं तप्तः, सामधानो-
ऽवधौ विधः । देशेन स्फूर्तिमान मातुर्मुदः स्फूर्तिमजीजनत् ॥१६४॥ देव्यभ्युत्थाय पत्यै साऽऽकथयत्तत्तथाऽथ सः। महोत्सव
वतानान्तापुरमन्तःपुरं च तत् ।। १६५ ।। स गर्भात् सप्तमे मासि, चित्तेभिग्रहमग्रहीत् । यत्रादास्ये व्रतं पित्रोर्जीवतोरसमां-
धिकच ॥ १६६ ॥ अथोच्चस्थे अहव्यूहे, विलोकितुमिव प्रभुम् । आयाते सप्रकाशासु, दिक्षु विश्वस्य हृद्यपि ॥ १६७ ॥ चैत्र-
शुक्लत्रयोदश्या, चन्द्रे हस्तोत्तरास्थिते । स्वामिनी सुपुवे सर्नु, स्वारगं सिंहलाञ्छनम् ॥१६८॥ क्षणं दत्तसुखं तत्र, धणे श्वभ्रगु-
पामपि । निष्कम्पानि दिरकुमारासनानि च चकम्पिरे ॥१६९॥ मक्याऽनवधयोऽभ्येत्य, प्रयुक्तावधयोऽथ ताः । पट्पञ्चाशदिक्क-
मार्यः, यतिकम्माणि चक्रिरे ॥ १७० ॥ अथ शाः प्रमोर्जन्म, विज्ञायासनकम्पतः । एत्य स्वं पञ्चधाकत्वा, निन्ये तं मेरुमर्दनि
॥ १७१ ॥ त्रिपष्टिरपरेऽपीन्द्रा, अहंपूर्विकयाऽऽययुः। तत्र स्नात्रेऽल्पगाशे, शक्रः स्वामिन्यशकत ॥ १७२ ॥ भेत्तुमद्रिभिदो
प्रान्ति, पादांगुष्ठेन पीडयन् । स्नाधाय वेत्रिवन्मेलं, संकेतेनादिशज्जिनः ॥ १५३ ॥ तेनापि स्वशिरस्कम्पेनष संदेशितो ममा ।
॥१३४॥

·परिसही- पस, श्री वीरकथा प्रमच्या भीमपुः पापापी - १२५॥ श्रीमहावीर इरपाम्पा, दपा मारे प्रवरान् ॥ १७४ ॥ सर्वेपो पृष्ठतः शक्रा, स्ना कला जिनेशिता। अचित्वाऽात्रिक उत्सा, स्तुरवा निन्गे पतगृहे॥१.६||प्रात: सिद्धार्थराजेन,कवेनणुमहोत्स। स्वर्णरत्नाष्टिः, पुनर्देवैविनिर्मिता ॥१६॥ दिरस्मारनादानां, पर्दमानस्तयो विभोः। पितृभ्यो निर्ममे नाम, महावीरस्तु पजिणा ॥ १७७ ॥ क्रमेण पाधे स्वामी, सेभ्यः माना गरागरेः । अष्टोचरसहसाइलक्षपीरुपलधितः ।।१७८॥ अन्पदाऽधिसमं शक्रो, वीरमाहात्म्यमस्तचीत् । कोऽपि देवोऽसाहि- गुस्न धोभितुमागमत् ।। १७९ ।। कुर्चत्यामग्कीकेलिं, सबयोभिः समं विमौ । कीडातरी स सर्पोऽस्थाव, कुमारांशासि वान् परान् ॥१८०॥ पीरोऽनुच्छरलोचन्छसन्धि धृत्वा तमाक्षपत् । किं चित्रं गदसौ क्षेप्ता, कपायाशीविपानपि॥१८॥ मिलितेषु कमारेन, मिलियः सोऽप्ययो प्रसः । लोकाग्रगामी किं चिर्पी, पक्षाग्रं प्रथमं गतः १ ॥ १८२ ॥ पृष्ठमारुख सर्वेऽपि, स्वामिना पारिता परे । पोयमा यमया बाहनीयाः किलापरे ॥ १८३ ।। आरूढे सोऽथ देवस्त, वर्द्धमानो जिनेन्दुना । मुष्टयाऽऽहत्य कतः सर्वा, स्वामिधामस्मरादिव ( १८४ ६ नत्या पक्षमपित्या प, गवेऽस्मिथ पापिया । शिष्यीकर्वन विथं शक्रेणागत्यात्र निधितः ॥ १८५ ॥ विज्ञप्तय प्रमः शिष्यीभूपेन्द्रेण यदादिशद । तप व्याकरणं जैनर्जनेन्द्रमिति गीयते ॥ १८६ ॥ विवाहा. पापितो नापा. पिम्या तदर्शदः । सुवा समरसिंहस्य, यशोदा परिणीतवान् ।। १८७ ॥ अग्रे यशोदयायुक्तः, पुनर्युक्तो यशो- रसा | सामी ल्पातिमिप प्राप, पुत्रिका प्रियदर्शनाम् ॥ १८८ ॥ परिणीता च सा राजतनयेन जमालिना । अष्टाविंशे विभो- पंप, पितरो दिपभीपतः ।। १८९ ॥ प्रभी राज्यनिरीहेय, मन्त्रिमिनन्दिप नः । स्थापिवस्वाद्गिरा गेहे, पर्ष यापत् प्रधः स्थितः ॥ १९० ।। कायोत्सर्गकरी मापारी प्रामुकभोजनः । सोकान्तिकैच विज्ञप्तो, दानं सांपरसरं ददौ । १९१ ॥ युग्मम् ॥ ततथ

·परिसहो-
पसर्गे श्री
वीरकथा
प्रमज्या०
थीप्रयुः
सीपाची
॥१३६॥
प्रिंशदग्दान्त, कृतपठतपाः प्रभुः । शशानादिभिर्देवैः, कतनिष्क्रमणोत्सवः ॥ १९२ ॥ ज्ञातखण्डवने यातो, हित्या. चन्द्रप्रमा
शिवीम् । सहश्यामदशम्यां च, विधौ इस्वोचरखंगे ॥ १९३ ॥ एकाकी वासवत्यस्तव्यभूत् पंचमुष्टिकम् । लोचं कृत्वोज्झिता-
पारिनं प्रतिपत्रवान् ॥ १९४॥ विशेषकम् ।। तुर्य ज्ञान प्रमोर्जजे, शक्रः क्षाराम्बुधौ कचान् । क्षिप्त्वा नन्दीश्वरे यात्रां; कृत्वा
त्रिदिवं गतः ॥ १९ ।। नन्दिवर्द्धनमापुच्छय, गच्छन्नन्यत्र घ प्रेभुः । सिद्धार्थनृपमित्रेणायावेन बहुकालः ॥ १९६ ॥ निर्भ-
सिवेन निर्मात्या, निर्माग्य इति भार्यया । अनन्यगतिकेनैत्य, सोमविप्रेण याचितः ॥ १९७ ।। युग्मम् ॥ निग्रन्थोऽपि विभुर्देव-
दम्पार्द्ध तस्प दत्तवान् । तदयार्चनायासो, तुनवायान्तिकं गवः॥ १९८ ।। कुत एतज्जिनालब्धामित्युक्त सोऽवत्पुनः । पश्चाई
निःस्पृहादस्मान, पतित पुनरानय ॥ २०० ॥ लक्ष्यमूल्य करिष्यामि, स्वकलाकौशलादहम् । इत्युक्त तुन्नवायेनानुससार प्रभु
द्विजः ॥२०॥ नित्यस्यां मगवान कक्षे, कायोत्सर्गेण तस्थिवान् । गोपेन हन्तुमारब्धः, पश्चाद् दृष्ट्वा च वान् वृपान ॥२०॥
निमय तमुपाचन्द्रो, विमो द्वादशवार्षिके । तवोपसर्गवर्गेऽस्मिन् , स्यामहं पारिपावकः ॥२०३,॥ प्रभुः प्राहान्यसाहाय्य-
महन्तोऽर्हन्ति न कचित् । तथाऽपीन्द्रोऽस्य रक्षार्थ, सिद्धार्थ व्यन्तरं न्यधात् ॥ २०४ ॥ द्वितीये दिवसे स्वामी, कौलाके सन्नि-
वेशने । बहलद्विजाधिष्णेऽधात्परमानेन पारणम् ॥ २०५॥ पश्च दिव्यानि तवासन् , विजहारान्यता, प्रभुः ।। अन्यदाऽगाच
एनंतकाये तापसाश्रमे ।। २०६ ।। बाहुः कुलपस्तन, पितृमित्रस्य पूर्ववत् । भर्ना प्रसारितोऽस्थाच, प्रतिमामेकरात्रिकीम
।। २०७-।। नाधितस्ततो गत्या, वर्षा शस्फोटजे स्थितः । गोठणाकर्षणाचाणात्तदप्रीती, च, निर्ययौ ।।.२०८ ॥ पक्षान्ते प्रावृषा,
पाभिमानहीदिमान् । कायोत्सर्गय मौन च, पाणिपात्रे च भोजनम् ।। २०९ ॥ नाप्रीतिमद्गृहे स्थान, गृहस्थविनयो न ।
॥१३॥

·परिसहो-
पसर्गे श्रीं
वीरकथा
"ची
प्राज्या
श्रीप्रएः
मीयवृत्ती
॥१३८॥
स्येतदीक्षितम् । गृहीतं तेन विप्रेण, उन्तुवायस्य चापितम् ।। २२ ।। तद्योजयित्वा लक्षण, विक्रीय भ्रातराविव । अर्द्धमई सुव-
नस्य, मद्रा जगृहतुश्च ती ।। २२८ !! अन्यदा खेतवीं गच्छन, विभुर्गोपैरभाष्यत । देवार्य । दृग्विषोऽनाहिस्तदन्येनाध्वना व्रज
॥ २२९ ।। स्वामी तस्योपकाराय, समेत्य सरलाध्वना | कायोत्सर्गे स्थितस्तेन, दृष्टो दष्टोऽपि नापतत् ॥ २३० ॥ विस्मितं तं
प्रभुः प्राह, मानाभिग्रहानाप । ननु युध्यस्य बुध्यस्व, चण्डकौशिक ! मा मुहः ॥ २३१ ॥ त्वं हि पूर्वभवे मेंक, विराध्य क्षुल्लके-
रितः । तं हन्तुमुद्यतः स्तंभेऽथास्फाल्य गतजीवितः ॥२३२॥ ज्योतिष्कीभूय सजातः, सुतः कुलपतेरथ । कौशिको नाम रोपात्तु,
ख्यातोऽभून्चण्डकौशिकः ।। २३२ ॥ युग्मम् ॥ मृते कुलपतौ च त्वामदातारं प्रकोपनम् । हित्वा तपस्विनो जग्मुः, कः शुष्क
सेयरी सरः ? ॥ २३३ ।। पृत्यर्धमन्यदाऽऽनेतुं, कण्टकान् ब्रजिते त्वयि । श्वेतवीतः समागत्य, कुमारैपिद्रुतं वनम् ।। २३४ ॥
तज्ज्ञात्वा न समागच्छन्, समुपतपरश्वधः। गर्नेऽपतः कुठारेण, शिरो दीर्ण च ते द्विधा ॥ २३५ ।। मृतोऽहिविषो जातस्त-
पाच बने भवान् । विराधित हि श्रामण्य, बढनर्थप्रदायकम् ॥ २३६ ॥ इत्थं स्वस्य भवान् श्रुत्वा, वीक्ष्य चासक सितं प्रभाग
जातिस्मरणमुत्पदे, चक्रे वनशन सुधीः ।। २३७ ॥ स शान्तः स्वमुखं क्षिप्त्या, पिले तिष्ठनशोमत । सविताभ्यां निजाक्षिम्या,
दुर्गतिं दग्घुमुवतः ॥ २३८ ॥ यष्टिलोप्यादिभिलीकास्तदेहमुपदुद्रुवुः । तक्रविक्रयकारिण्योऽप्रक्षयश्च मुहुर्मुहुः ॥ २३९ ॥ चक्रिरे
चालनीमाय, तत्कायमध कोटिकाः । जीवात् तत्तादृशं कर्म, कथं स्यादन्यथा पृथक् ? ॥ २४० ॥ उपसर्गान् विपौवं, गतोऽहिः
कल्पमष्टमम् । उत्तरीतुं प्रभुर्गहा, नावं समधिरूढवान् ।।२४१॥ कोशिकोक्तिं तदाश्रुत्वा, शाकुनः क्षीमलोऽवदत् । नाय भद्रं महर्षस्तु,
प्रमादादस्य मुन्दरम् ॥ २४२ ॥ यखिपृष्ठे भरे सिंहो, हतस्तन्जन्तुना तदा । दृष्टो नागकमारण. तं नावं भेत्तुसयतः ।। २४४ ॥
॥१३८॥

·परिसहा-
पसगै श्री
वीरकथा
भीप्रपु;
भोपाता
निरापद्रवन्त तं, भिन्दन्तं च ररक्षतुः । कम्पलसबलजीयो, नम्मा नागकुमारको ।। २४५ ॥ सुत्कथा मथुरापुर्या, जिनदा-
सोऽस्ति धार्मिकः। गलये तेन चात्राम, निषिद्ध विपमे विधौ ॥ २४६ ॥ अईदास्यभिधा वत्र, कुलीनाऽस्ति च बालिका ।
गुरोः पूरी व्यपंधीच्च. माऽप्यनम समे तिथौ ॥ २४७ ॥ दैवात्तयोविवाहोऽभूत. प्रतिज्ञायरतो पोः । ब्रह्मवतमकालुष्यं,
दयोनियहनि स्म च ॥ २५८ ॥ प्रार्द्धमानमंधेगी, भावानद्वादशवतो। चतुष्पदं सचितं च, सभोगे परिवर्जतः ॥ २४९ ॥
भामारी दुग्पदयादि, या सदाऽनयते गृहे । ज्ञाता तया सह प्रीतिरन्यदा तननभुषः ।। २५० ॥ विवाहे श्रीष्ठना वखालंकारादि
समर्पितम् । विगहानन्तरं मातु, पपुग्मोपदामदान् ॥ २६१ ।। युग्मम् ॥ नदा नासीद् गृहे श्रेष्ठी, मुख्याऽऽभीरी तु तद्गता ।
भागतस्तो पी वीक्ष्य, श्रेष्ठी चिचे व्यचिन्तयत् ।। २५२ ॥ एतौ वराकी वापते, बराकी सा च यते । तत्प्राशुकतृणाम्भोभिः,
पोपमामि गारिमौ ॥ २५३ ॥ ध्याति धाख्यानेन, तेन ती श्रावकीकृती । कुर्वाते सर्वदा पर्वतिथियाहारवर्जनम् ।। २१४ ॥
जातारनिम्ना नावापमानौ गतेऽन्यदा । पहिः श्रेष्ठिनि मित्रेण, नीन्वा नौ वाहितावति ॥ २५५ ।। मुक्ती नौ पुनरानीप,
भवाती निःमाग । पतितो पाय च श्रेष्ठी, जातस्तदुःखदुःखितः ।। २५६ ॥ कारिताऽऽराधनावात्तानशनौ नागतां गतौ ।
शारगऽउपः मुदंप्पत्योपमर्ग सामिनो द्रुतम् ।। २५७ ॥ आगत्यकेन नौरुत्तारिता गंगाप्रवाहतः। अपरेण सुदंष्ट्रस्तु, युद्धे
विता प्रसारितः ॥ २५८ ॥ युग्मम् ॥ गन्धाम्बुपुष्पवृष्टिं च, दाभ्यामपि कृता विभो । सनमस्कृतः स्वामी, नौलोकेरथ तो
पती ॥ २५९ ॥ गनो राजगृहे तंतुवायनालककोणके । द्वितीयां प्रावृष मासक्षपर्णरत्यगाद्विभुः ॥२३०॥ इतथाजनि भद्रायर्या, सुतो
ममस्य मंगतः। न गोगालाप्रमतत्राद्गोशाल इनि कीर्मितः॥२६॥मखा हि गदितापित्रपतिकाजीविनो जनादुरशीलोऽपि प्रत्याs.
॥१३॥

·प्रनन्या श्रीप्रपुः गीयपत्ती परिसही- पसर्ग श्री वीरकथा ॥१४०॥ सी, नेनोपापन जीवति ॥२५२॥ सोऽपि द्वितीयकोणेऽस्थान्मासक्षपणपारणे। विभो रत्नादिवृष्टिं च, दृष्ट्वा चतस्यचिंतयत् ॥२६३॥ न मामान्यो यमी शिष्यस्तदेतस्य भवाम्यहम् । ध्यात्वेति मुण्डीभूयासौ, पर्यगात् स्वामिना समम् ।। २६४ ॥ तृतीयां प्रावृषं स्वामी, द्विमामधपणोऽत्यगात् । कायोत्सर्गेण चम्पायामुद्गुहा कटा)वासनस्तथा॥२६५।। चतुर्थी प्रावृष पृष्ठचम्पायां पंचमी पुनः। श्रीभद्रिलपुरे: चक्र, जातुर्मासीमुपोषितः ॥ २६६ ।। माघमामेऽन्यदा कायोत्सर्गस्थं कटपूतना। दृष्ट्वा त्रिपृष्ठजन्मस्री, वैक्रिीयत्वा तपस्विनीम् ॥ ३६७ ॥ जटायरकाम्युमिः स्वामिगात्रं शीतादुपाद्यत् । सहन् श्रुतावधिज्ञाने, सविशेषत्वमाप सः ॥ २६८ ।। युग्मम् ॥ चतुर्मासोपारामध, पष्ठोसप्तमिकाष्टमीः । सप्तिकाऽऽलभिकाराजगृहेषु प्रावृपोऽत्यगात् ॥२६९॥ लाढाधनार्यदेशेषु, शीतो- णादिमहः प्रभुः । नवमी प्रापं तस्थौ, द्रुतले वसतिं विना ।। २७० ॥ भ्रमन् बभौ सगोशालः, कुशालः सप्तवत्सरीम् । पतोऽपन्यन्यदा (प्रोचे,) गोशालो पालचेष्टितः ॥ २७१ ।। (वात्स्यायनं तपस्यन्तं, दृष्ट्वा यूकासमाकुलं) यूका गग्यानरत्वैन , शान्तात्मानं पुनः पुनः ॥२७२॥ दुर्वाचा तस्य दग्पन, तं दग्धू मुमुचेऽमुना। तेजोलश्या प्रणश्यापं, स्वामिपादा- नुपागमन् ॥ २७३ ॥ भाऽऽय:प्रकृतेरस्य, कृपां कृत्वा कृपालना । प्रकृत्या शीतलेश्येन, सा हृता शीतलेश्यया ॥ २७४ ॥ तदीय क्षमयामाम, स्वामिनं मुनिरानमन् । युष्मदीयो मयाऽन्नायि, नायमित्यसकवदन् ।। २७५ ॥ गोशालेन पुनः पृष्टस्तेजी लेल्योरं जगा । पण्मासी सनसमापमुष्टयाऽमुलुकेन च ॥२७६ ।। , तत्तत्या प्रत्ययं पीक्ष्याष्टाङ्गज्योनिपपानयम् । पृथक्। पर्याट गौशालो, जिनोऽमिति चित्रुयन् ॥ २७७ ॥ दशमी प्रायूष सामी, पारस्त्यां पुरि निर्मम । अप्येकपुद्गलन्यस्तदृष्टिः प्रति- मया म्धिनः ।।२७८॥ पेढालग्रामपार्धन्यः, राणेनि प्रशमितः । श्रीवीरः क्षोम्यते नैव, मेन्ट्रैर्देवासुरैरपि ॥ २७९ ।। युग्मम् ॥ . ॥१४॥ ८

·भी
प्रमज्या
भीप्रपुः
पीयवृत्ती
परिसही-
पसगै श्री
वीरकथा
॥१४॥
माक्रमामानिकस्तरम, श्रुत्ला वन सामाभिधः । कृतप्रतिशस्तनागाद्वीर क्षोमयितु प्रभुम् ॥ २८० ॥ तेन च प्रथमं चक्र, रजोष्टिः
पिपीलिका ! दंशा पृतेलिका पभाद्, पृथिका नाला अपि ।। २८१ ॥ साथ पका हस्ती, पिशाचव्याघ्ररूपके । पित्रोच रूप
पटक, पादयोमिदीपनन् ।।२८२रा पक्षिणा लम्पनं काये, महाबातेन पातनम् । उत्त: संवर्तवावेन, चक्रवद् भ्रमणं परम् ।।२८३ ।।
समीत परदानं च, प्रतिगहमनेपणा । लोहमारसहस्रस्य, चक्रं शी च चिक्षिपे ॥ २८४ ।। आजानु भगवानुया, मग्नोऽप्यस्मिन्
कृपाप । निराहारोऽपि पण्मासीमुपसर्गान शमोऽसहत् ।। २८५ ॥ कुलकम् ॥ स निर्विण्णः समागच्छन् , सौधर्मे शकताडितः ।
निजं निर्वाहपत्यापुरब्धिमानं सुरागले ॥ २८६ ॥ पण्मास्यन्ते प्रभुर्गत्वा, गोकुले पारण व्यधात् । वत्सपालप्रसदत्तपायसेनोज्झि-
पेन । ॥ २८७ ॥ राजारो पारणं चास्य, वियन्दितुमाययुः। सौल्पसंपमिकाः सार्यवासनापासांभूतः ।। २८८ ॥ वैशाल्यो
पुरि सम्पूर्णचतुर्मासोपसिना । प्राडेकादशी चक्रे, सामिना सिद्धिगामिना ॥२८९॥ जीर्णश्रेष्ठी प्रभुं नित्यपारणाय न्यमन्त्रयत्।
नपष्टिगृहे माप, सामीचमे तु पारणम् ॥ २९० ॥पंच दिव्यानि तत्रीसमन्यतो विहतो विभुः। श्रीपार्श्वनाथशिष्योऽत्र, केवली
समपासरत् ॥ २९१ ॥ पन्दित्वाऽपृन्छि राजाऽसौ, को धन्यः थेछिनोद्वयोः | केवल्याई नयस्यास्प, वैसुधारैहिकं फलम्।।२९२।।
जीर्णो नाकर्णयिप्पनेच, पारणादुन्दुभिपनिम् । कैलं तन्महनावाप्स्यपाताऽभ्युतेऽधुना ॥२९३॥ नेत् श्रुत्वा बहवो बुद्धा
विशमारपुरेऽन्यदा । कायोत्सर्गे स्थिते नाथे, चमरोत्पतनं त्वभूत् ।।२९४ ॥ कोशाम्यामथ नाथोंगाउजगृहेभिग्रहं परम् ।
चतुर्दा द्रव्यो मापाः, कौशाम्मी क्षेत्रतः पुनः॥ २९५ ।। कालेतो यामयुग्मे तु, भावतो राजनन्दना । प्रपना दासा मुण्डा
कुमारी रुदती तथा।।२९६॥ यन्त्रिताद्रियान्तास्थदेहली पठ(यदम)पारणे । सूर्पकोणेनं दत्ते चेत्ततोऽहं पारयामि ॥२९७)।
॥१४॥

·श्री प्रमज्या० श्रीप्रधुः मारतो परिसहो- पसर्गे श्री वीरकथा ॥१४३॥ टित सर्ट, पुत्रीत्वं छलनं परम्।।३१६।। मुण्डयित्वाऽक्षिपद् यंत्रे, निगडेन नियंत्रिताम् । दिनप्रये गते श्रेष्ठी, ज्ञात्वा तद्वहिरोनयत् । ॥ ३१७ ।। धितामाः समास्याः, कुन्मापान सर्पकोणके । अगाभिगडभंगाय, लोहकारस्य हुतये ॥३१॥ रुदत्यां जिन आया- सीत् , पारणं कारितं तया । दिव्यानि पंच तत्रासन्, निगडी नूपुरौ वृतौ ।। ३१९ ॥ मातृप्वसुर्मगावत्या, मिलको घृष्टिमीप्सुकम् । निवार्य नृपति पादादनं तद श्रेष्ठने मया ॥३२०।। नृपस्य चन्दना दत्ता, देवेन्द्रेण विभोरियम् । भाविनी प्रथमा शिष्येत्युक्त्वा स्वर्गमुपेषियान् ।। ३२१ ॥ तपो वीरविभोरेवं, पण्मासक्षपणं पुरा । साभिनहात्त पणमासी; न्यूनाऽभूत्यंचभिदिनैः ५३२२७ चतुर्मा स्यो नाभूवन, विमास्यों द्वे बभूवतुः । सार्द्धद्विमासिके द्वे च, द्विमासक्षपणानि पद् ॥३२॥ द्वे सार्द्धमासिके जाते, मासिकान्यक- संख्यया । पक्षा द्वासप्ततियासन्, भद्रादिप्रतिमात्रयम् ॥ ३२४ प्रतिमाथैकरात्रिक्यो, द्वादशाष्टमभक्ततः । एकोनत्रिंशदधिके, पष्ठानां देशते मते ॥३२॥ नित्यभक्तं चतुर्थ च, कदाचिदपि नाजनि । सर्वमेव तपःकर्म, जलहीनं प्रभोरभूत् ।। ३२६ ॥ जातं सकोनपंचायत, पारणाहाशतत्रयम् । द्वादशान्दी च पण्मासी, पक्ष छमस्थताऽजनि ॥ ३२७ ॥ एवं विहत्य श्रीवारः, समे- त्य ऋजुपालिकाम् । नदी उलेऽथ कंकेले, कृतपठतपाः स्थितः ॥ ३२८ ॥ तत्रोत्कटासनस्थस्यातापनास्थस्य माधवे । प्रभोर्दशम्यां शुद्धाया, चन्द्रे इस्तीत्तरास्थिते ॥ ३२९ ॥ अपराहे चतुष्कर्मक्षयादजनि केवलम् । क्षणं जातं सुखं तत्र, क्षणे नैरयिणामपि ॥ ३३० । सेन्द्रदेवैः समागत्य, प्राकारत्रयमादधे । आघायां देशनायो तु, प्रतिवोधो न कस्यचित् ।। ३३१ ।। मातंगनाम्ना कृत- समिधानो, पक्षण सिद्धागिकया च देव्या । थीवीरनाथो बिजहार भव्या युजप्रयोधेऽम्युजबन्धुवन्धुः।। तुर्यद्वार इति तुर्षगाथार्थः । अथ पुनरपि प्रज्पादकरत्वमेव व्यनक्ति, ॥१४३।

·"
प्रमन्पा०
भीमपुः
सीयामो
परिसहो-
पसर्गे श्री
वीरकथा
॥१४२॥
विशेषकम् ॥ एवं साभिग्रहः कर्मक्षपणाय क्षमानिधिः । प्रतिधिष्ण्यं चरन् वीर, शीतरोचिरिवाययौ ।। २९८ ॥ वत्र राजा शता.
नीजस्तस्य रात्री मृगारती । परमथायिका पुत्री, श्रीचटकमहीभुजः ॥ २९९ ॥ तस्य मन्त्री सुगुप्तोऽस्ति, नन्दानामास्य गेहिनी ।
स्नेहो नन्दामृगापयोः, परमः समशीलयोः ।। ३०० ॥ श्रेष्ठी धनावहशास्ति, स्वभावाजुमानसः । तस्य भायोऽस्ति मूलाख्या,
प्रविकूला राजुप्यपि ।। ३०१ ।। अन्यदा सचिवावासात् , प्रविश्य निस्सृते विमौ । ज्ञापितो नन्दया मन्त्री, मृगावत्या च भूपतिः
।। ३०२ ॥ वेन मन्त्री समादिष्टः, शासनास्तेन भापिताः। अभिग्रहो न केनापि, ज्ञातस्तु प्रभुचेतसः ।। ३०३ ॥ नौसैन्येन पुरा
गत्या. शतानीकन्पोऽरणत् । चंपा तदाऽलेऽनेशचत्पतिर्दधिवाहनः॥ ३०४ ॥ यो यद् गृहाति यत्पुष्टे, उघुटे तच्चमूचरैः ।
पम्पा मुपितसर्वस्या, चणेनापि कता भटैः ॥ ३०५ ॥ तदौष्ट्रिकैण चैकेन, दधिवाहनगेहिनी । धारण्याख्या समं पुत्र्या, यसु-
मत्या समाददे ।। ३०६ ।। तेनोक्तं पधि लोकाग्रे, भार्ययं मे सुतां पुनः । विक्रेध्ये सा तदाकये, विदीर्णहृदया मृता ।। ३०७ ।।
कौशाम्यां तेन विक्रीतो, सुतो लास्या धनायदः । गृहं नीचाऽथ मूलाया, भुजिष्यत्वेन चार्पयत् ॥३०९॥ तस्याः शीलेन वाचा
प, त्यादाप्पायितः पिता । तां मुतां चन्दनेत्यूचे, मूला तस्यास्तु शंकते ॥ ३१० ला रूपवतीमेतां, श्रेष्ठी चेत्परिणेष्यते ।
तदाऽहं निहता मूलान्मूला चिन्तयतीति च।।३११॥ शुशुभे पहिवामकेशी सा मृगलोचना। नवीनयाँपनारम्मा, रम्भा भुवमिवा-
गता ॥ ३१२ ॥ अन्यदाऽन्यपरीवारे, व्याकुले गृहकर्मभिः। यातायने च सुप्तायां, मूलायां निद्रया विना ॥ ३१३ ।। ग्रीष्मार्क-
तापसन्तप्त, श्रीहन्याश्रयमागते । स्वपितुश्चन्दना भल्या, पादशौचं व्यधादियम्।।३१४॥ तदा च फचमारोऽस्या, अस्यो माऽऽो
मास्विति । श्रीधना कम्पया नृत्या, यद्धी मूला ददर्श वत् ॥३१५।। ततोऽध्यायन् मयाऽध्यापि, पत्पूर्व तत्तथा शुषम् । श्रीधनश्रे-
॥१४॥

·परिसहो- पसर्गे श्री वीरकथा श्री प्रग्रज्या श्रीप्रधु- सीयवृत्ती ॥१४३॥ टितं स्पट, पुत्रीसं छलनं परम्॥३१६।। मुण्उयित्वाऽक्षिपद् यंत्रे, निगडेन नियंत्रिताम् । दिनत्रये गते श्रेष्ठी, ज्ञात्वा तदाहिरांनयत् । ।। ३१७ ।। क्षुधितायाः समास्याः, कुन्मापान सर्पकोणके । अगाभिगडभंगाय, लोहकारस्य हुतये ।।३१८॥ रुदत्यां जिन आया- सीत्, पारणं कारित वया । दिन्यानि पंच तत्रासन्, निगडौ नूपुरी पृतौ ॥ ३१९ ॥ मातृष्वसुर्मुगावत्या, मिलको पुष्टिमीप्सुकम् । निवार्य नृपति प्रादादनं तत् श्रेष्ठने मघा ॥३२०॥ नृपस्य चन्दना दत्ता, देवेन्द्रेण विभोरियम् । माविनी प्रथमा शिष्येत्युक्त्वा सर्गमुपेयिवान् ॥ ३२१ ॥ तपो वीरविभोरेवं, पण्मासक्षपणं पुरा । साभिग्रहात पण्मासी, न्यूनाऽभूत्रांचभिदिनैः ।।३२२।। चतुर्मा स्पो नवाभूवन, विमास्यौ द्वे यभूपतुः । साद्विमासिके द्वे च, द्विमासक्षपणानि पद ॥३२॥ व सार्द्धमासिके जाते, मासिकान्यक- संख्यया। पक्षा द्वासप्ततिवासन्, भद्रादिप्रतिमात्रयम् ॥ ३२४ प्रतिमाथैकरात्रिक्यो, द्वादशाएमभक्ततः । एकोनत्रिंशदधिके, पष्ठानो द्वे शते मते ॥३२॥ नित्यभक्तं चतुर्थ च, कदाचिदपि नाजनि । सर्वमेव तपःकर्म, जलहीनं प्रभोरभूत् ॥ ३२६ ॥ जातं सैकोनपंचाशत्। पारणाहाशतत्रयम् । द्वादशान्दी च पण्मासी, पक्षं छद्मस्थताजनि ॥ ३२७ ।। एवं विहृत्य श्रीवारः, समे. त्य मानुपालिकाम् । नदी उलेऽथ कंकल्ले, कृतपठतपाः स्थितः ।। ३२८ ॥ तनोत्कटासनस्थस्यातापनास्थस्य माधवे । प्रभोर्दशम्यां शुद्धायां, चन्द्रे हस्तोत्तरास्थिते ॥ ३२९ ॥ अपराहे चतुष्कर्मक्षयादजनि केवलम् । क्षणं जातं सुखं तत्र, क्षणे नैरपिणामपि ।। ३३० । सेन्द्रर्देवैः समागत्य, प्राकारमयमादधे । आयायां देशनायो तु, प्रतिवोधो न कस्याचेत् ॥ ३३१ ।। मातंगनाम्ना कृत. समिधानो, यक्षेण सिद्धायिकया च देव्या । श्रीवीरनाथो विजहार भव्याम्बुजप्रबोधेऽम्युजयन्धुबन्धुः ।। तुर्यद्वार इति तुर्यगाथार्थः।। अध पुनरपि प्रमज्यादृष्फरत्वमेव व्यनक्ति, ॥१४३।

·प्रमज्या०
श्रीप्रधुः
सीयवृत्ती
प्रव्रज्या
दुष्करत्वे
सनत्मार
कथा
॥१४॥
जापज्जीयममज्जणमणपरयं भूमिसयणमुविझं । केसुद्धरणं च तहा निप्पडिकम्मत्तणमपुव्वं ॥५॥
पायजीयं अमज्जनं अस्नान, उद्दिष्टमिति द्वितीयपदगतं चतुर्पपि पदेषु योज्यते, यदुक्तमुक्या पूज्यश्रीहरिभद्रगुरोर्मया ।
समरादित्यसंक्षेपे, साधुस्नानोसनक्षणे ॥१॥ कृत स्नाने क्षणं शौच, रागमानौ च चेतसि । सीजनप्रार्थनीयत्वं, प्राचर्यस्य
दूपणम् ॥ २ ॥ पातो जलस्थजीवानामन्यसत्चविद्याधनम् । क्षीरक्षालनमंगारे, इवाज्ञानप्रकाशनम् ।। ३ ।। अस्नाने तु न दोपास्ते,
मत्वेति मुनिपुगवैः। वयं स्नानं ततः सिद्धिवधूसंगमसस्पृहः ॥ ४ ॥ तथा अनवरतं भूमिशयनमुद्दिष्टं, न तु पल्यंकादिशयनं,
फेशोद्धरणं च, तथा निष्प्रतिकर्मत्वं अपूर्व, विशिष्टमित्यर्थः, समासतो गाथार्थः, च्यासार्थस्तु निष्प्रतिकर्मत्वे श्रीसनत्कुमार-
पक्रवर्तिमुनिरुदाहियते, तथाहि-थियं कांचन विनाणे, श्रीकांचनपुरेऽभवत् । (श्रीविक्रमयशोच्याप्तः) श्रीविक्रमयशा नृपः
॥ १ ॥ अन्तःपुरपुरन्ध्रयोगस्य, सन्ति पंचशतीमिताः । स चिक्रीड समं ताभिवंशामिरिच वारणः ॥ २॥ तत्रेभ्यो नागदत्तोऽस्ति,
तस्य लोकोचरारुतिः । विष्णोः श्रीरिव विष्णुश्रीः, प्रिया प्राणप्रियाऽस्ति च ॥३॥ साऽन्यदा दृग्गवाक्षेण, प्रविश्य- नृपहृद्गृहम् ।
विवेकादीनि रत्नानि, चिरत्नान्यप्यपाहरत् ॥ ४ ॥ ज्ञात्वा दस्युमुदास्यैना, न्यास्थदन्तःपुरे नृपः। श्रद्धा च पाहुपाशेना{चना-
तरसामपि ।। ५॥ तामेव पीड्यन्नंगे, रक्षत्यन्याः स वारसः । राज्ञः संवननं चौरनिग्रहय यतो नयः ॥ ६॥ निजप्रियावियोगा-
चिंग्रहग्रस्तोऽन्यचेतनः । उन्मयो नागदशोऽभूदचदुःखो नरेन्दुना ॥ ७ ॥ चतुष्के चत्वरे मार्गे, द्विपथै च चतुष्पथे। वैष्णवो
विष्णुवद्विष्णुश्रियमेकाममस्त सः ॥ ८॥ तामेव हृदये विभ्रदाहिरन्तश्च सन्ततम् । न कांचनपुराधीशो, मेने कांचन किंचन
॥ ९ ॥ प्राणेश्वरापहारिण्यास्तस्याः प्राणापहारकम् । निर्मः कार्मणं राजपत्न्योऽन्या कामनिष्ठराः ॥ १०॥ कार्मणन मृतामेता-
॥१४॥

·श्री
प्रत्रज्या
श्रीप्रद्युः
मीयवृचौ
५प्रवज्य-
दुष्करत्वे
सनत्कुमार
कथा
॥१४५॥
मजानन मोहमोहितः । कुपतिः कुपिता जाननधिलग्नवदन्यधात्॥११॥चटुभिः पटुभि स्पैरजरपतीमिमामयम् । अके कृता(त्वा)
क्षमाभर्चा, ( निजावस्था ) कृपालीको न्यवेदयत् ।। १२॥ तद्वीक्ष्य सोऽन्यतो निन्ये, मन्त्रन्याजेन मन्त्रिभिः । विष्णुश्रिया
शरीरं तु, भुजिष्यः प्रेपितं पहिः ॥ १३ ॥ मन्त्रिभिमन्वयित्वाऽसौ, वासवेश्मन्युपागतः । तया हीनं तु तद्वोक्ष्य, हा हतोऽस्मीति
मूञ्छितः ॥ १४ ॥ अग्रे विष्णुश्रिया छिन्मचैतन्य मूर्छयाऽथ तम् । शोच्यशोच्यमशोचन्त, सचियाः शुचिवुद्धयः ।। १५ ।। चन्द-
नादिहता मूर्छा, यदा स प्राह मन्त्रिणः। यत्र क्वापि प्रिया मेऽस्ति, ततोऽप्यानीय दीयताम् ॥१६॥ इयमत्रोपविष्टाऽस्ति, वदद्रिः
सचिवैरपि। द्विदिन्पनन्तरं निन्ये, नृपः कुणपसन्निधौ ॥१७॥ तदाऽगोपितगोप्यांग, कृमिकर्णि कलेवरम् । वीक्ष्य क्षोणिपतिर्दध्यौ,
विवेकसदृशं हदि।।१८।। कुल शीलं यशः पुण्य, यत्कृते सर्वमुज्झितम् । तस्या एतच्छरीरस्य, परिणामोऽयमीदृशः।।१९।।मलमूत्रनिधा-
नेत, गाग्रेसृविस्रगन्धिनि । तत्तच्छुपिरमध्येऽस्मिन् , मेध्ययुद्धिर्मया कृता ।। २० ॥ अविक्रमेण कामस्य, जयेऽपयशसा जने ।
सं नामापि मयाऽनर्थकारणाऽनर्थकं कृतम् ॥२१॥ ययेदं नश्वरं देह, तथेदमपि निश्चितम् । तदस्य लाम गृहामि, कर्मनिमूलक
नतम् ॥ २२ ॥ध्यात्वेति स प्रती सूरेः, सुनताद् दुस्तपं तपः । तप्त्वा सनत्कुमारेऽभूत् , कल्पे देवो महर्द्धिकः ।। २३ ॥ ततो
रत्नपुरे जिनधर्माभिधो वणिक् । नागदत्तस्त्वभूद् भ्रान्त्या, भवसिंहपुरे द्विजः ॥ २४ ॥ स त्रिदण्डयग्निशाख्यो,
द्विमासक्षपणवती । राज्ञा रत्नपुरेशेन, तनायातो निमन्त्रितः ।। २५ ॥ तत्रैव जिनधर्म स, वीक्ष्य तद्विट् द्विधाञदत् । भोजन
भाजनं न्यस्य, कुर्वे पृष्ठस्य नान्यथा ।। २६ ।। हृदयं जिनधर्मस्य, जिनधर्मेण वासितम् । राजाऽऽज्ञयाऽप्यतः प्राप, पृष्ठं
तस्यान्यतीर्थिकः ॥ २७ ॥ तप्तपांयसपानेणादाहि पृष्ठं न हृत्पुनः । तत्पृष्ठऽस्योवृता तेन, छविनतु मुखच्छविः ॥ २८ ॥ गत्वा-
॥१४॥

·प्रयम्या
नाप्रपु.
गाणी
५प्रवज्या-
दुष्करत्वे
सनत्कुमार
कथा
१९४६॥
ऽऽयमयं संपचैत्यपूजा विधाय च । ब्रतमादाय शैलाये, कायोत्सर्गेण तस्थिवान् ॥ २९ ॥ पृष्ठमांसादिभिर्चाध्यमानोऽपि
निबलः । पूर्णायुरिन्द्रः सौधर्मे, जिनधर्मोऽजनिष्ट सः ॥ ३० ॥ स त्रिदण्डी तु मृत्वाऽस्य, यानमैरावणोऽजनि । ततश्युतो भवं
भानपा, सिताक्षी गुथफोऽभवत् ।। ३१ ।। इतच जम्बूद्वीपस्याभरणे कुरुनीति । इहास्ति हस्तिनपुरं, पुरं सुरपुरप्रभम्
॥ ३२ ॥ रम्यक्ष सेत इत्याख्याख्यातस्तनाभवन् नृपः । सहदेवी महादेवी, चास्य देवीव रूपतः ॥ ३३ ॥ तत्कुक्षौ जिन-
धर्मस्य, जीयः सौधर्मकल्पतः । चतुर्दशमहास्वप्नरचितः समवासरत् ॥ ३४ ॥ कालेऽस्त सुतं सा तु, महेनाथ महीयसा ।
सनरकुमार इत्याख्यामस्य ख्याता पिताऽतनोत् ॥ ३५ ।। मूर्तो मनोरथः पित्रोरयं सूनुरवर्द्धत । कुशलः कलयामास, क्रमशः
गमला: कलाः ॥ ३६॥ स मुभूभूलतावासयन प्राप्तश्च यौवनम् । मैत्री महेन्द्रसिंहेन, कालिन्दीमरजेन च ॥ ३७ ॥ सच सार्द्ध-
कचत्वारिंशदनुस्तनुमानभृत् । अद्वैतरूपस्वर्णाभा, सर्पलक्षणलक्षितः ॥ ३८ ॥ अन्यदा मकरन्दाख्योद्याने मित्रेण संयुतः । गतो
रन्तुं वसन्तेऽसौ, बसन्तेनेप हुन्मयः ॥ ३९ तदा चाश्यपतिपत्नप्राभृताश्वव्रजान्नृपः । नाम्ना जलधिकलोलमश्वं प्रैपीत्
॥ त्यताकोड: ममारोहत्, कुमारस्तं हयं स्यात् । चलाचलनमात्रेणोत्प्लुत्य दूरं गतः स तु ।। ४१ ॥ चलन्
यथा यथा । शिक्षायां विपरीतोऽश्या, स धावति तथा तथा ॥ ४१ ।। अन्ययासीत् कुमाराश्यमश्वसे-
पिपापन्या ( पात्यया गत्या ) ऽपमृत्युर्नेत्रयोरभूत् ॥ ४३ ॥ ततो महेन्द्रसिंहेन, महानिन्धतो नृपः ।
ज्यापत्य नगरं प्रति ॥ ४४ ॥ स्वयं नृपमनुशाप्यानुमित्रं सांध्यरागयत् । महेन्द्रसिंहः कान्तार, दीपान्तर
। अगरण्पेपरण्ये, निपिठाद्रिपु यादिए। निम्नगागु गुदुर्गातु, पनाम गुदा ॥ ४६॥ न शोग पीत-
निमणदि
॥१४६॥

·५ प्रवज्या.
दुष्करत्वे
सनत्कुमार
कथा
नायवृत्ती
..
॥१४७॥
कालस्य, नोप्णमुष्णागमस्य च । नाम्बु चाम्बुदकालस्यानलस्योऽयं व्यजीगणत् ।। ४७ ॥ महेन्द्रसिंहः सर्वत्र, मित्रमेवं विलोक-
यन् । ससारसारसारावैराससार सरः सरन् ॥ ४८॥ पद्मिनीनिलयं स्वच्छफलदैः परिवारितम् । समित्रमिव तद्वीक्ष्य, तापं
तत्याज वर्मजम् ।। ४९ ॥ तच्चातिधेयमातिथ्यमस्य चक्रे फलैजैलैः। अर्जित सर्वसामान्यं, धनं धान्यं सरथ सन् : ५० ।।
तरीतुमिव दुःखाब्धिमारूढस्यास्य संवरम् । दक्षिणेनेक्षणेनोचेः, पस्पन्दे पाहुनाऽपि च ॥५१॥ ततो हर्पसमुत्कर्षरोमहर्ष:
पुरो ब्रजन् । वेणुवीणाध्वनिस्फीत, संगीतमशृणोदसौ ॥५२॥ ददर्श दर्शनीयांगमृगाक्षिमध्यवर्जिनम् । कण्ठपीठलुठदार,
सादरं सुहृदं निजम्॥५३॥ दुरादुद्दण्डमुद्दण्डप्रणाम सूत्रयन्नयम् । समुत्थाय कुमारेण, सहर्ष परिपस्वजे॥५४॥ तयोमिलितयोः काला-
द्वारम्मोधरयोरिव । स्नेहयुक्तिरभूद् व्यक्त्या, बाप्पमुष्णं विमुंचतः ॥ ५५ ॥ प्राग्वृत्तं तेन पृष्टश्व, कुमारः कथने प्रियाम्
आदिश्य च कुलमतिसंज्ञा शेते स्म कैतवाद ॥५६॥ साऽप्याह च तुरंगणापहृतस्तव सुहृदः। द्वितीयेऽति श्रमेणाश्वः.
स च निचेष्टतां गतः ॥ ५७ ॥ मुक्तः सख्यादथोत्तीर्य, मुक्तः प्राणैरपि क्षणात् । राजापथ्यकृतः प्रार्थ्यः, प्राणनाशो
यथा तथा ॥५८ ॥ आर्यपुत्रोऽपि मूर्छालः , सुप्तस्तरुतले क्षणम् । तदाधष्ठातृयक्षेणाभ्यागतोऽयं महापुमान् ॥५९ ।।
विचार्येति जलै सिक्तः, प्रबुद्धः पायितः पयः । ऊचे कस्त्वं कुवैतत् , पयः पीयूपसोदरम् ! ६०॥ ॥ युगमम् सपा-
हैवमहं यक्षः, पथश्रान्तस्य ते कृते । सत्कृपो मानसे मानिन्, मानसमढौकयं पयः॥ ६१ ॥ त्वत्सखा प्राह दाहाय, बहवोऽपि
दवा इव । सन्ति शान्त्यै पुनस्तस्य, भवानेको घनाघनः ॥ ६२ ॥ तापस्त्वैप ममात्यन्तं, मानसेऽमानसेवनात् । शान्ति यास्यत्ति
वचं मो, नय तत्र नयाध्वग ! ॥६३॥ ततः पुण्यजनेनामुं, नीतं पुण्यजनोत्तमम् । कैलासे मानसांत:स्थं, धृत्वा तापमपाहरत् १६४॥
॥१४७॥

·प्रग्रज्या
श्रीमधु
सीयवृत्ती
५प्रव्रज्या-
दुष्करत्वे
सनत्कुमार
कथा
॥१४८॥
यावदुत्तरति स्नात्या, वापत् प्राग्जन्मवैरिणा । वीक्ष्यासिताक्षयक्षेण, क्रोधतो योधितश्विरम् ॥ ६६ ॥ युद्ध्वा चिरं च ते सख्या,
वजसारेण मुष्टिना । हतः प्रहतदर्पः स, गतोऽथ धृतमत्सरः ॥३७॥ ततस्त्वदीयमित्रस्योपरिष्टात्तुष्टितः कृता । पुष्पवृष्टिश्च दृष्टिश्च,
सुरस्त्रीभिर्षिकखरा ।। ६८ ॥ तदा च भानुवेगस्य, विद्याधरपतेः सुताः । अष्टसङ्ख्यास्तमभ्यर्च्य, निन्यिरे नगरं निजम् ।। ६९ ॥
तासां च पितृदत्तानां, पाणिग्रहमयं व्यधात् । पूर्वभाग्यप्रदत्तानामशानां दिश्रियामिव ॥७०॥ सुप्तस्त्वाभिः समं द्वेपियक्षेणाक्षेपि
सोऽन्यतः । प्रघुद्धः सौधमालोक्यारूढस्तं सप्तभूमिकम् ।।७१॥ सुदती रुदतीमेका, तत्र प्रेक्ष्य मम प्रियः । तामुवाच किमेका स्वं?,
का च ? कस्माच्च रोदिपि? ॥ ७२ ॥ सोचे साकेतभूपालसुराष्ट्रस्य सुताऽस्म्यहम् । सुनन्दा नाम दत्ता चाश्वसेननृपसूनवे॥७२॥
पित्रा सनत्कुमाराय, हृत्वा विद्याधरण तु । मुक्ताऽस्म्यत्र गतश्चैप, न जाने किं करिष्यति ॥ ७३ ॥ युग्मम् ॥ कौरन्योऽस्मीति
मा भैपीरित्युक्त्या तां सुहृत्तय । यजवेगं प्रियाचौरं, हन्ति स्माशनिवेगजम् ७४॥ ततः सुनन्दा स्त्रीरत्नं, प्राग्वत्वजनि(जन)वेदितम् ।
उपयेमेऽश्वसेनाङ्गाजनिनितसम्मदम् ॥७५॥ वनवेगस्वसा सन्ध्याचली वग्रेऽमुमेव च । भ्रातृघाती पतिर्भावीति ज्ञात्वा ज्ञानिनो
वचः ।। ७६ ।। जनको वज्रवेगस्थाशनिवेगोऽथ मत्प्रियम् । अभ्यर्पणयदस्यादाद्विद्यां सन्ध्यावली तदा ।। ७७ ॥ तत्कालसिद्ध-
विद्योऽयं, विद्याभुजपलोर्जितः । युयुधेऽशनिवेगेन, भानुचेगादिभिर्वतः ।। ७८ ॥ चिरं युद्ध्वा च चक्रणाशनिवेगशिरोऽच्छिदत् ।
स्वन्मिप्रेऽतः सुरेमुक्ता, पुष्पवृष्टिः पपात च ॥७९॥ चताब्याद्रौ ततो नीत्वा, चण्डवेमादिकनृपः। चक्रे खचरचक्रित्वाभिपकोऽस्प
विवेकिनः ॥ ८० ॥ पन्दित्या पूजयित्वा च, प्रतिमाः शाश्वताईताम् । क्रीडार्थमत्रायातोऽयं, मिलतश्च भवानिति ॥ ८१॥ प्रयु-
दोऽथ कुमारस्तं, वैताढ्यं सममानयत् । तेनापि तत्रायावेन, चक्रे चैत्यपु वन्दना ॥ ८२ ॥ ततः सखेचरः सान्तःपुरोऽसौ हस्ति-
॥१४॥

·श्री
प्रव्रज्या
श्रीप्रद्युः
पीयवृत्ती
परिपहे
सनत्कुमार
चरित्रं
॥१४९॥
मापुरे। समं महेन्द्रिसिंहन, समायातोऽश्वसेनभूमा८३॥पिता राज्ये प्रमोदेन स्थापयित्या निजागजम् । राजः सुव्रतात् सम्यग्भवोत्तार्य-
ग्रहीदतम् ।।८४॥ राजा सनत्कुमारोऽथ, सुहृदं सौहृदाश्रयः । महेन्द्रसिंह सेनाधिपतित्वेऽतिष्ठिपन्मुदा.।। ८५ ।। चक्ररत्ने समुत्पन्ने,
स पखण्डमसाधयत् । दशवर्षसहस्रयाऽसौ, वर्ष भरतनामकम् ॥८६॥ सम्पूर्णचक्रवर्तित्ववैभवः स्वपुरान्तिके । सनत्कुमारनामासौ,
तुर्यश्चक्री समाययौ ।।८७॥ सौधर्मेन्द्रस्ततस्तस्मै, श्रीदेनापयन्मुदा। चामरे कुण्डले देवदृष्ये द्वे पादुके अपि ॥८॥ हारोडमाला
श्वेतातपत्रं च मुकुटं मणीन् । सपादपीठं पंचास्यपीठं भूरि च भूर्यपि ॥ ८९ ॥ प्रवृत्तेऽप्सरसां नृत्ते, कलं गायति तुम्नरौ ।
चक्रोश उत्सवप्रीतो, धनदेन प्रवेशितः ॥ ९० ॥ नृपैः समस्तैरभ्येत्य, कृते द्वादशवार्पिके । चक्रिणश्चक्रवर्तित्वाभिपेस्य महोत्सवे
॥९१॥तव प्राग्जन्ममित्रस्य, शक्रेण प्रेष्य मामिह । उत्सवो विदधे श्रीदस्तमित्युक्त्वा तिरोदधे॥१२॥ युग्मम्।। दधे सनत्कुमारस्य,
लक्ष्म्या रूपेण तेजसा। सौभाग्येन च भाग्येन, न कोऽपि प्रतिरूपताम् ॥ ९३ ।। एकदा च सुधर्मायां, नाटकक्षिप्तचेतसः । शक्र-
स्येशानतोऽभ्यागान, सुरः कोऽप्यतिभासुरः ॥ ९४ ॥ तेजांसि निजतेजोभिस्तेन देवेन नाकिनाम् । तिरोहितानि ताराणां;
भानुनेव स्वभानुभिः॥१५॥ गतेऽस्मिखिदिवं तत्र, देवे देवैदिवसी । प्राचुर्यकारणं पृष्टस्तेजसां प्राह तान् प्रति ।।१६।। जन्मल्ये-
तेन पूर्वस्मिस्तपस्तप्तं सुदुस्तपम् । आचामाम्लवर्द्धमान, तत्प्रभावोऽयमद्भुतः ॥ ९७ ॥ पुनः पृष्टः सुरैः कोऽपि, सम्प्रत्यस्ति
परो नरः। तेजस्सी रूपयांचतिी, ततः प्रोवाच वासवः ॥ ९८ ॥ चक्री सनत्कुमारोऽस्ति, याहन रूपेण तेजसा । तादृशः कोऽपि
नैवास्ति, नरेवपि सुरेषपि ॥ ९९ ॥ तत्प्रत्ययार्थ द्वौ देवी, भूत्वा भूदेवरूपिणी । श्रीमत्सनत्कुमारस्य, द्वाःस्थानागत्य चोचतुः
॥१०० ॥ द्विजावायां समायाती, चक्रिरूपं निरूपितुम् । दूरदेशान्तरादेतचक्रिणे त्वं निवेदय ।। १०१ ॥ तदानीं कृतमागा-
॥१४९॥

·श्री
प्रवज्या०
श्रीग्रद्युः
मीयवृत्ती
परिपह
सनत्कुमार
चरित्रं
भ्यंग वेन च चक्रिणम् । विज्ञप्य तौ समानीती, समीपे चक्रवर्तिनः ॥१०३॥ रूपमप्रतिरूपं तत, तस्य ताभ्यां निरूप्य च । धुवौ
मौली निपेद्धं वा, रूपं नरसुरद्वये ॥१०३॥ उक्तं च देव ! रूपं ते, प्रसिद्धरधिकं ध्रुवम् । कृतार्थौ सर्वथाऽप्यावां, लोचने सफले च
नौ ॥ १०४ ॥ चक्री प्राह द्युतिः का मे, लापण्येऽभ्यंगभंगुरे? । स्नातस्य काव्यवद् दृश्य, सालंकारं वपुर्मम १०५ ॥ तौ विमृज्य
कृतस्नानः, कल्पितानल्पभूपणः । साडम्बरोऽम्बरसिंहासनासीनः सभास्थितः ॥१०६ ॥ अभितो वारनारीभिर्दयमानप्रकीर्णकः ।
ताधाकार्य द्विजन्मानौ, निजरूपमदर्शयत् ।। १०७ ॥ तौ तन्निध्याय विध्यातदीपवन्मलिनाननौ । जातौ रूपविरूपत्वप्रतिरूपवशा-
दिन ।। १०८ ॥ अध्यायतां मदानन्यानपि धीमान् करोति न । विशेपतस्तु रूपेण, जराक्षुद्रोगनाशिना ॥ १०९॥ चक्रिणा चि-
न्तयन्तौ च, पृष्टौ वैवर्ण्यकारणम् । शक्रस्तुति रुजाक्रान्ति, देहस्याख्याय स्वर्गतौ ॥११०॥ चक्री न्यस्य सुतं राज्ये, विनयन्धर-
सूरितः । गृहीत्वा व्रतमन्यत्र, विजहार महातपाः ॥ १११ ॥ पुरमन्तःपुरं मन्त्रिमण्डलं चापि पृष्ठतः। पण्मासीममुना साई,
परिभ्रम्य न्यवर्चत ।। ११२ ॥ स पष्ठपारणेऽभुंक्त, छागीतकं सचीनकम् । तेन तस्याभवत् सप्त, वेदनाः खेदनायिकाः ।। ११३ ॥
कच्छूशोपज्वरश्वासारुचिकुक्ष्यक्षिवेदनाः । सप्तशती सप्ताधिसेहेऽसौ महामुनिः ॥ ११४ ॥ सहमानस्य तस्यान्यानुपसर्गान्
परीपहान् । लब्धयो विविघा जातास्ता नैवोपजिजीव सः ॥ ११५ ॥ पुनर्निष्प्रतिकर्मत्वप्रशंसा शक्रनिर्मिताम् । श्रुत्वा सुरौ
परीक्षार्थ, भिपग्रूपी समागतौ ।। ११६ ॥ तावूचतुर्मुनि स्वामिनावां निजकमेपजैः । चिकित्सको चिकित्सावश्चिकित्सां तद्विधा-
पय ॥ ११७ ॥ मुनिराह द्विधारोगा, द्रव्यभावविभेदतः । मावरोगहरौ तच्चेधुवां तन्मां चिकित्सताम् ॥ ११८ ॥ द्रव्यरोगहरौ
चेत्सद्गलस्पामां ममांगुलिम् । पश्यतं श्लेष्मजस्पर्शस्वर्णवर्णीकृतां मया ॥ ११९ ॥ तदेहश्यामले रोगैस्तपःस्वर्णकशाश्मनि । प्रति-
॥१५॥

·श्री
प्रवज्या०
श्रीप्रधु-
मीयवृत्ती
विनये
चन्दना-
वृत्तम्
॥१५॥
भाति स्म रेसेव, जातरूपनिभांगुली ॥१२०॥ तौ नवीक्ष्योचतुः शफार्थवादाचत्परीक्षणम् । कर्जुमावामिहायाती, न सामान्योऽसि
सर्वथा ॥ १२ ॥ वमुक्वेति सुरावेतौ, नत्या स्तुत्वा मुहुर्मुहुः। गतौ सनत्कुमारस्तु, सनाम्ना स्वर्गमासदत् ॥ १२२ ॥ इति
पञ्चमगाधार्थः ।। अथ प्रव्रज्यादुष्करत्वं पष्ठगाथया रिवृणोति-
गुरुकुलवासो य सया खुहापिचासाइया य सोढव्वा । पावीसं च परीसह तहेव उवसग्ग दवाई ॥६॥
गुरुकुलवासथ सदा, गुरुकुलचासो हि स्मारणावारणाप्रेरणाप्रतिप्रेरणाहेतुरिति तत्रैव विनयः सम्भवति, ततो विनयविधी
साधूविषये आर्यचन्दना प्रवर्तनीविषये मृगावती च दृष्टान्ती, तथाहि- स्वामिनः केवलज्ञानस्योत्पत्तौ गौतमादिषु । एकादशसु
शिष्यप, विपदीसत्रवाक्यतः॥२॥ सुत्रितद्वादशांगेपु, मितेषु गणेशताम्। अपापापुरि शक्रेणानीतोपस्वामि चन्दना ॥२॥ (युग्मम्)
सा च कन्याशतैर्युक्ता, तयैव प्रतियोधितैः । दीक्षिता शिक्षिता सर्वमाचार स्वामिना स्वयम् ।। ३ ॥ श्राविकीवतिनीधर्म-
प्रवर्तकतया कृता । प्रवर्तिनीत्वे नाथेन, कौशाम्ब्यामन्यदाऽगमत् ॥ ४ ॥ कलापकम् ॥ तत्रागतच चमायां, नि:स्व:
श्वेतयकाभिधः । श्राविकाग्रतिनीधन्दपूतां नृपतिवर्मनि ॥ ५॥ हित्वा सुखासनाचादि, सम्मुखैमन्त्रिभिपैः । समुत्थायापणे-
भ्यभ, वन्द्यमानां महाजनैः ॥ ६॥ ददर्श दर्शनीयां तां, चन्दना दृष्टिनन्दनाम् । पप्रच्छ स्थविरं चैक, केयं पूज्यपदद्वया?
॥७॥ विशेषकम् ।। स प्राह पुत्री चम्पेशदधिवाहनभूपतेः । श्रीवीरस्यायशिष्या च, स्वामिनः चन्दनाभिधा ॥८॥
प्रवर्तिनीपदस्थाऽसौ, सतौ याति पन्दितुम् । मुमुक्षुः त्रिपदीस्थैर्यसुस्थितं सुस्थितं गुरुम् ॥ ९॥ तदाकर्ण्य स तय॒न्दमन्वितो
गुरुमानमत् । वन्दित्वा चन्दना सूरीनिजोपाश्रयमागमत् ॥ १० ॥ गुरुप्रोक्तः स च प्रोचे, दृष्ट्वाणु पन्दनागमम् । समेत्या
॥१५१॥

·विनये
चन्दना-
वृत्तम्
1।।
श्रितः पूज्यपादान् कल्पद्रुमोपमान् ॥ ११ ॥ ज्ञानाचमुचितं ज्ञात्वा, सूरिभिर्गुणभूरिभिः । स सितासितया वाचा, क्षरेय्याऽपि च
बिज्या.
वपितः ॥ १२॥ व्रतेच्छुः स व्रतं दत्त्या, प्रहितः साधुभिः सह । चन्दनोपाश्रयं तैश्च, विधिनाऽन्तः प्रवेशितः ॥ १३ ॥ अभ्यु-
श्रीप्रद्यु,
स्थाय क्या पीठे, निवेश्य च स वन्दितः। तत्पुरश्वार्यिकानीतमासनं नातं तया ॥ १४ ॥ उक्तं च किंच पूज्यानामागमः१ स
सीयवृत्ती
व्यचिन्तयत् । अहो व्रतं यतोऽमुष्या, मय्यप्येवं विनीतता ॥ १५ ॥ ध्यात्वत्याहादिशत्पूज्या, युष्मद्वातीर्थमत्र माम् । आपृच्छय
साधुभिः साई, गतो धर्म स्थिरोऽभवत् ॥ १६ ।। सतो वैमुख्यगान् कृत्वाऽधान्मदाँचन्दना दमान् । यथा तथा च साध्वीनाम-
१५२॥
न्यासामपि युज्यते॥१७॥ इतः सुरप्रियो यक्षः, साकेतेऽस्ति स उत्सवे । चित्रितश्चित्रकद्घाती, ग्रामघाती त्वचित्रितः।।१८।। नश्य-
श्चित्रकृतां वर्गो, धृत्वा वद्ध्याऽवलग्नकैः । राजा तन्नामपत्रस्य, क्षिप्त्वा कुम्भेऽनुवत्सरम् ॥ १९ ॥ कन्यकायां चकर्पत्यां, यन्ना-
म्नाऽभ्येति पत्रकः । स चित्रयति यक्षं च, प्रयाति-च यमालयम् ॥२०॥ युग्मम् ।। कौशाम्ब्यां चित्रकृचित्रकौशलार्थमुगगतः ।
तत्रास्थाञ्चित्रकृवृद्धागृहे एकसुतांचित ।।२१॥ तत्स्नुपत्रिकाऽऽकृष्टा, कुमार्या वृद्धया श्रुता । रुदन्ती तां निवार्यासौ, परोपकृति-
धीर्ययौ ।। २२ ॥ कृत्वा पष्ठं पवित्रांगवस्त्रचित्रकरः स च । गन्धाधिवासितैर्नव्यवर्णकैः कूर्चकैरपि ॥ २३ ॥ पव्याऽटपुट्या सं-
छन्नमुखघाणमचित्रयत् । यक्षमक्षमयदक्षस्ततश्चैप कृतानतिः ॥ २४ ॥ स्वमागः क्षमयन्नुक्तो, देवेन वरहेतवे। प्रोवाच मा जनान्
मापः, प्रीतो देवोऽब्रवीदिति ॥ २५ ॥ तद्धि सिद्धं तव त्राणादिति योदितेऽवदत् । दृष्टेऽशेऽपि यथारूपं, रूपं चित्रेऽस्तु
मे ततः ॥ २६॥ इत्थं लब्धवरो यक्षात्, कौशाम्बी स समागतः । शतानीका समादिक्षत्, तदा चित्राय चित्रकान् ।
॥ २७ ॥ स्थानेषु च विभक्तेषु, स शुद्धान्तान्तिकस्थितः । दृष्ट्वाऽङ्गुष्टं मृगावत्या, रूपं निरुपमं व्यधात् ।। २८ ॥
॥१५२॥

·विनये चन्दना- वृत्तम् प्रव्रज्या श्रीप्रधु- नीयवृत्ती ॥१५३॥ रूपस्योरी मपीपिन्दुरुन्मृष्टोऽपि मुहुर्मुहुः । नि: पपात विमृश्याथ, तदवस्थमधारयत् ॥ २९ ॥ देव्या रूपात् नृपस्तुष्टो, रुष्टो पिन्दोस्तदूरुगात् । तं वध्यमादिशन्नन्यैर्विज्ञप्तश्चित्रकारकैः ॥ ३०॥ देव ! यक्षप्रसादोऽयं, कुन्जिकास्यं ततो नृपः । अदर्शयद्यथावस्थ, तद्रूपं स लिलेख च ॥ ३१ ॥ तथापि च्छिन्नतजन्यंगुष्ठेऽमी नृपं प्रति । यक्षमाराध्य सिद्धिं वां, स लेभे वाम- पाणिना ॥ ३२ ॥ ततो रूपं मृगावत्याः, पटे न्यस्तमदर्शयत् । प्रद्योतस्यैप पप्रच्छ, तं केयं मनुजामरी ? ॥ ३३ ॥ स च पाह शतानीकप्रिया सेयं मृगावती । राजा तं याचितुं दूतं, प्राहिणोदय तत्पतेः ॥ ३४ ॥ तथ्यं स सामिसंदिष्ट, वदन दूतो गले धृतः । गत्वा न्यवेदयच चक्रे, प्रद्योतश्च प्रयाणकम् ।। ३५ ॥ वदागमनवा तिः, शतानीकेन धारिता । अपथ्याप्यस्य पथ्याव- दतीसारं चकार सा ॥ ३६ ॥ परलोकं गते भूपे, शीलरक्षाकृते सुधीः । प्रैषीत् मृगावती दूतमनुशिष्यास्य भूपतेः ॥ ३७ ॥ नत्वा गत्वा च स प्राइ, प्रद्योतं यन्मृगावती। वदति त्वां शतानीकं, विना त्वं शरणं मम ।। ३८ ॥ किन्तु पालः सुतो मुक्तः, परैः परिभविष्यति । प्रद्योतः प्राह को नाम, धर्षयेत्तं ममाश्रितम् ॥३९॥ तो ब्रूते तदेवैतदेव देव्याऽप्युदीर्यते । किन्तु दूरस्थमालस्थैः, क्षेत्र प्रातुं न शक्यते ॥ ४० ॥ तदवन्तीटिकाभिस्त्वं, वर्ष कारय पूरय । तृणधान्यैधनैः पूर्व, निर्वर्तय यथेहिवम् ।। ४१ ॥ चतु. देशनृपानीकश्रेण्यानीवेष्टिकोत्करैः। प्राकारं कारयित्वाऽथ, यथोक्तं सोऽकरोद् द्रुतम् ।। ४२ ।। ततो द्वारनिरोधेनाग्रहाचस्प विकर्मणः । अन्तनिश्चलचित्तास्थायोगिनीव भृगावती॥ ४३ ॥ सवनिर्मले शालप्रमाजाले प्रसप्पति । प्रद्योतोऽजनि खद्योत, इव समप्यसन्निव ॥ ४४ ॥ युद्धप्रबुद्धवैराग्या, चित्त देवीत्यचिन्तयत् । भवच्चिास्माच्च मुच्येऽहं, न वीरस्वामिना विना॥४५॥ तद्भावविशे श्रीवीरेऽभ्यागतेभ्य मृगावती । निर्गत्पैस्य निराका, वन्दित्वेंशनिमाश्रयन् ॥ ४६ ॥ पुरीरोधं विरोधं च, विमुच्याईन् । -

·प्रमज्या
विनये
चन्दना-
धृत्तम्।
श्रीमयुः
नीयवृत्ती
॥१५॥
प्रभावतः । प्रधोतोऽपि समागत्य, प्रभुं नत्वा न्यविक्षत ।। ४७ ॥ तदा भन्योपकाराय, देशनां तन्वति प्रभौ । धन्वी कोऽपि
समागत्य, पप्रच्छ मनसा प्रभुम् ॥ ४८ ॥ प्रभुणोक्तो गिरा पृच्छ, या सा सा सेति सोऽवदत् । या सा सा सेति च स्वाम्युत्तरे
पप्रच्छ गौतमः ॥ ४९ ॥ इदं प्रश्नोचरं कीदृग् ?, नाथ! नाथोऽप्यथावदत् । चम्पायां स्वर्णकारोऽभूयां यां कन्यां स चैक्षत
॥ ५० ॥ स्वर्णपंचशतीं दत्त्या, कान्तां तां तां व्युवाह सः। इत्थं पंचशवीमेप, महेलानाममेलयत् ॥ ५१ ॥ गृहवप्रवदेतासां, वासौ.
कांसि विधाप्य सः । एकद्वारे च तत्राभूदीालर्यामिकः स्वयम् ॥ ५२ ॥ वारकरी विना नान्याः, शृंगारिण्यस्तदाज्ञया । स्त्रिया-
मत्यर्थगृद्धस्य, तस्यैवं यान्ति वासराः ॥ ५३ ॥ नीतो भोक्तुं गृहे क्यापि, महे सख्या बलादयम् । तत्पन्योऽथ व्यधुः सर्वाः,
स्नानभूषां विलेपनम् ॥५४॥ सज्जकज्जलताम्यूला.. सर्वाभरणभूषिताः । विलोकयन्त्यो वकाणि, तस्थुर्दर्पणपाणयः॥५५॥ स्वर्ण-
कृतास्तथा प्रेक्ष्य, निहत्यैकां व्यसु व्यधात् । पराभिदर्पणैरेवाहत्य स्वोऽभिहतः पतिः॥५६|| सानुतापास्ततो गेह, देहं प्रज्वाल्य ता
मृताः । मर्त्यत्वे वर्चते चौर्या, सैकोना पंचशत्यपि ॥५७॥ स्त्री तु पूर्वहता रोरगृहे पुत्रतयाऽजानि । पंचान्देऽस्मिन् स्वर्णकारजीवो
जज्ञेच पुत्रिका।।५८॥सशन्द सा तदारोदीद्, भ्राताऽस्या पालधारकः।गुह्ये पस्पर्श तत्कालं, निवृत्तारोदितादसौ॥५९॥पितृभ्यां स तथा
कुर्वन्, दृष्टो निष्कासिता गृहानामिलितस्तस्करैजीता,पूर्णा पञ्चशती च सा॥६०॥आघाल्यान् बन्धुकी ग्रामे,कापि तस्य स्वसा गता। ग्रामो
भग्नः सतै स्तेनैर्धवा भार्या कृता च सा॥११॥तैश्च तत्कृपयाऽऽनिन्येऽन्याऽपि चौर्याय तेषु तु । गतेषु वञ्चयित्वा तामृM कूपे शठाऽक्षिपद
॥३२॥पृष्टा तैरागतैः सोचे,स्वस्त्रीमपि न रक्षथ। द्विजोऽध्यायदयो किंनु, स्वसा माऽसौ? यदीदृशा॥६३शाततोऽत्रैत्य हृदाऽपृच्छत् सन्देह
स्वसूलज्जया। गिरा पृच्छेति च प्रोक्तोऽस्माभिर्गुप्तगिराऽवदत्॥६४॥ या सा सा सेत्यथास्माभिर्दत्तमुत्तरमप्यदः । इत्थं जना विन-
॥१५४॥

·परीपहा
शीते
हस्तिमित्र:
प्रव्रज्या
श्रीप्रद्यु
ग्नीयवृत्ती
व्यन्ते, विषयैर्यातकैरिव ।। ६५ ॥ श्रुत्वेति चौरः संविानः, समादाय व्रतं सुधीः । पल्लीं गत्वा निजान् सर्वाचौरान प्रावाजय-
च सः ।। ६६ ।। मृगावती प्रभुं प्राह, प्रद्योतानुज्ञया व्रतम् । ग्रहीष्ये पुत्रमुन्न्यस्य, पुण्याधिकृतमासदत् ॥ ६७ ॥ विहृत्यान्यत्र
वीरस्तु, कौशाम्ब्यां यावदाययौ । महिष्योऽष्ट व्रतं चक्रुः, प्रद्योतप्रभुसाक्षिकम् ।। ६८ ।। मृगावत्यादयः सर्वाः, श्रीवीरस्वामिनाs-
पिताः । चन्दनायाः प्रवर्तिन्याः, सामाचारी शिशिक्षिरे ।। ६९ ॥ विहत्यान्यत्र वीरस्तु, कौशाम्बी पुनरागतः। एतां स्वस्ववि-
मानाभ्यां तदाऽर्केन्द धुशेषके ॥७०॥ द्युमान कोऽपि नो वेद, चरता तेजसा तयोः। चैतन्याच्चन्दना ज्ञात्वोपाश्रयेऽस्तं जगाम
तु ॥ ७० ॥ पठेऽथ तस्मिन्नाश्चर्येऽनन्तकालसमुद्भवे । चीते भीतप वेगेन, समुत्तस्थौ मृगावती ॥ ७२ ॥ ततो गुरुतमं भीतो-
भयथा सा यथा तथा । त्वरितीपाश्रयं यातोपालब्धा चन्दनार्यया ॥ ७३ ॥ कुलीने! सकले! स्थातुं, युक्तं ते न पहिनिशि ।
चन्दनापादयोर्मना, स्वागसाऽक्षमयत्ततः ।। ७४ ॥ गृहंती मृदु तत्पादौ, निन्दती च स्वदुष्कृतम् । अवाप केवलज्ञानं, निरागाः
श्रीमृगावती ॥ ४५ ॥ संवाहनाप्तनिद्रायाश्चन्दनायाः कराम्बुजम् । उहः चन्दनाऽवोपत्कुतोऽचालि करस्त्वया ॥ ७६ ।। सा
प्राहाहिमयाचे, चन्दनाऽथ फणी कथम् । ध्वान्ते दृष्टस्तया प्रोक्तं, केवलज्ञानदीपतः ॥७७|| केपल्याशातनामन्तुं, निन्दंवी चन्द-
ना निजम् । घातिकर्मक्षयात् सद्यः, केवलज्ञानमासदत् ।। ७८ ।।
अथ क्षुधापिपासादयो द्वाविंशतिः परीपहाः सोढव्या इति द्वितीयतृतीयपादयोरुपरि दृष्टान्तः, परीपहेपु प्रथम क्षुधापरी-
पहस्तत्सहने हस्तिमित्रदृष्टान्तः, उज्जयिन्यां गृहपतिहस्तिमित्राभिधोऽभवत् । तस्य चातिप्रिया भायो, हस्तिभूतिः सुवोस्ति घ
॥ १ ॥ पुत्र पालेऽस्य वनिता, शूलेन सहसा मृता । वैराग्यवानयं चित्ते, संसारासारतां दधौ ।। २ ।। वीर प्रबोधकं प्राप्य, सपुत्रो
॥१५५॥

·प्रमज्या श्रीप्रधु- नीयवृत्ती परीपहा: शीते इस्तिमित्र: ॥१५६॥ पतमाददे । शावाद्विविधशिक्षः स, गीतार्थत्वमशिश्रियत् ॥ ३॥ अन्यदोज्जयिनीपुर्याः, प्रस्थितः साधुभिः सह । पुरे मोजकटे गंतुमस्ति चारण्यमध्वनि ॥४॥ चरणत्राणहीनोऽयं, चरणजाणवानपि । कीलेन चरणे विद्धे, नाभूत् संचरणक्षमः ॥ ५॥ मणिताः साधवस्तेन, यूयं निस्सरताटवेः । आहारपरिहारं तु, निराकार करोम्यहम् ॥ ६ ॥ ते प्रोचुर्मा विधाः खेदं, वहिष्यामः क्रमाद्वयम् । ग्लान भक्तिर्जिनेनोक्ता, स्वदर्शनसमा यतः ॥७॥ स पाहैवमिदं किन्तु, कालप्राप्तोऽधुनाऽस्मि यत् । किं मदहनकप्टेन, सन्तापवापि मोझताम् ।। ८॥ उज्वेति क्षमयित्वा च, साधूनिर्वन्धतोऽवदत् । स्थातुमत्र न युक्तं वो, भयव्यूहघने वने ॥९॥ प्रेष्य साधूनयं तस्थापेका गिरिगहरे । बलामिन्ये च वैः पुत्रोऽयियासन् पितृमोहतः ॥ १० ॥ तान् विश्वास्यागतः पिया, प्रोचे चार न ते कतम् । ममेव क्षुधया मृत्युमविता भवतोऽपि यत् ॥११॥ स प्रोवाचास्तु यत्तद्धा, मयास्थेयं तवान्तिके । साधुः समाधिना नाधिरपि मृत्वा सुरोऽभवत् ॥ १२ ॥ विबुध्यावधिना गात्रं, वदेवानुप्रविश्य सः । पुत्रानुकम्पया प्राह, मिक्षस्व केति सोऽव- दत् । ॥ १३ ॥ सुरः प्राह भ्रमाव्यग्रो, न्यग्रोधादिद्रुवासिनः । जना दास्यन्ति ते तेन, गत्वा ते धर्मलाभिताः ॥ १४ ॥ साल- कारः करो ठुम्यो, निर्गत्यास्मै प्रयच्छति । भिक्षा प्रतिदिनं चैवं, गृह्णन् शक्षः स्थितः स तु ॥ १५ ॥ ऋजुत्वाद्वेत्ययं तावोऽन- शनी नाहरत्यतः । अलामेऽपि हि नाहं तु, ग्रहीष्यामि फलादिकम् ॥ १६ ॥ तस्यैवं तिष्ठतो वर्षे, गते तेनाध्यना पुनः। साधवस्ते समाजग्मुरवन्त्यां विजिहीर्पवः ॥ १७ ॥ तत्पृष्टः क्षुल्लका पाह, भिक्षालाभोऽन्तरे करात् । देवीभूतेन तेन स्यादनुकम्पा कृतास्य तु ।। १८ ॥ ध्यात्वेति मुनिमिर्गत्या, वत्करकं निरीक्षितम् । करच न विनिति, नीतः सोऽथ सहैव तैः ॥ १९ ॥ यथा सोऽनशनी क्षुल्ला, यद्वा सशिपवर्जकः । आय परीपह सोढवन्तौ समस्तथाऽपरे॥२०॥ ॥१५६॥ G

·धातुः
पीपापी
शीत
वणिक-
चतुष्कम्
॥१५८॥
पपी देपो, पिजदुर्मुनयोऽन्यतः । इत्थमेप विपोढव्यः, पिपासायाः परीसहः॥ १९॥
अब शीतपरीपहः- पुरे राजगृहे फेचिच्चत्वारः सहचारिणः। वणिजः सुहृदः श्रीमद्भद्रयाहोतं ललुः ॥१॥ वे
माधीवयुताः सचन्तम पलशालिनः । एकाफित्वप्रविमया, विहरन्तः क्रमात् पुनः ॥२॥ पुरे राजगृहेऽम्येयुः, शीतकालोऽन्यदाऽ.
स्तिप । दिपा वझिशियाना यो, दने सौभाग्यमद्भुतम् ॥३॥ वादयन्तो दन्तवीणां, वेषमानवपुर्तताः । प्रेक्षणीयक्षणं यस्मिन्,
पुरस्कृति निर्धनाः ॥ ४॥ यत्र पाक्षेत्राना (प्रज)वालः, प्रयालप्रतिमान्यदात् । हाणानामधनाहाणामीहस्फोटर्टदस्फुत् ॥५॥
(स्तनोपपीडमाश्लिष्टा) (दीप्तांगारशकट्योऽत्र ) जाडयोच्छेदनिवन्धनम् । हसन्तीय प्रिया पत्र, दूरीकर्तुं न शक्यते ॥ ६ ॥
नम्पन्ति पधरन्तोऽपि, शीतमास्तमारिताः । शुष्यन्ति हिमपातेन, कुमुदालिवनानि च ।। ७ ।। एवंविधे हिमनौं ते, तृतीय-
प्रहरे दिवः । भिधा भोजनमाधाप, न्ययनन्त ततः पुरात् ॥ ८॥ अमीपां चायमाचारथरमा यत्र पौरुपी । अवगाहेत तत्रैव,
स्पेयं प्रविमया स्थिरैः ॥९॥ पृधग्धगुपायाता, तेषां जाता स्वगावतः । वैमारादिगुहाद्वारे, तेन तत्रैव संस्थितः ॥ १० ॥
पुरोपाने द्वितीयस्य, उदारादपरस्य च । चतुर्थस्य पुराम्यणे, तत्र तत्र च ते स्थिताः ॥ ११॥ तेषु योऽद्रिगुहासत्रः, सनः
जीवन सोधिकम् । वपुपा वेपमानोऽपि, निर्वेपथुमनाः स ना ॥ १२ ॥ सहमानो महाशीतं, जातं पर्वतवावतः। मानशेपोs-
भवपामे, यामिन्याः पूर्व एव सः ॥ १३ ॥ उद्यानस्थो द्वितीये चोद्यानासनस्तृतीयके । तुर्यस्तुर्येऽल्पं हि शीतं, पुरोपान्वे
पुरोप्मणा ॥१४॥ सर्वेऽपि नित्यपर्वाणः, मुपणिय तेऽभयन् । साधुमिस्तैर्यथा सोट, सोढव्यमपरैस्तथा ॥ १५ ॥
अपोष्णपरीपहः- गरीयस्यस्ति नगरी, वगरा नगराजिता । अर्हन्मित्राभिधस्तत्रागमच्च मुनिपुंगवः ॥१॥ वेन
॥२५८॥

·श्री
प्रवज्या०
उष्ण-
परिपहे
অংকঃ
सीयवृत्ती
॥१५९॥
देशनया दत्तपोधो दत्ताभिधो वणिक् । व्रतमादत्त दत्ताख्यभार्याईन्नयपुत्रयुक् ।। २॥ अर्हनयमहाकष्टसहनामर्थ विदग्नपि ।
अईन्नयं सुतं प्रेम्णा, न तं भ्रमयते पिता ॥३॥ पुष्णाति प्रेमदृष्ट्याऽतिशयात् तं वसतिस्थितम् । तद्वांछिवं पुरोभोज्ये,
पश्चाभोज्ये च यच्छति ॥४॥ किमेप न समर्थोऽपि, भिक्षा भ्राम्यात शैक्षकः । इत्यप्रीतिभृतोऽप्यन्ये, प्रोचुर्नाप्रीतिभीतितः
॥५॥ दत्ते दिवं गतेऽन्येचुर्दधार क्षुल्लका शुचम् । द्वित्राणि यासराण्यन्नमानीयानीय भोजितः ॥ ६ ॥ अथावतारितो भिक्षा-
कृतेऽन्यमुनिना सह । वादं तदा निदाघश्च, वर्ततेऽर्तिकरो नृणाम् ॥ ७॥ चापं प्राप्यापि निस्तेजाः, सतेजाच वृपं चरन् ।
रविराख्याति शस्त्रेभ्यः, श्रेयः श्रेयस्करं परम् ॥ ८ ॥ रसानां शोपणे शूरः, सन्ध्यासन्धानवानिव । अंगादप्यंगिनां स्वेदच्छ मना-
ऽऽकृष्य शोपयेत् ॥ ९॥ मर्पित्वा वर्मणो धर्ष, निर्धनः स्वजनो यथा । तापनिर्वापणं यत्र, कुरुते रोहणद्रुमः ॥ १० ॥ एवंविधे
निदाघेसी, सुकुमारशरीरकः । दह्यमानश्च तापेन, रवेरूचंमधोऽपि च ॥ ११ ॥ शरीरेण मुखेनैव, मनसा स तृपाकुलः । धिष्ण्ये
वातायनच्छायामनपायामुपागमत् ॥ १२ ॥ तत्रस्थं तं च पाताय, वातायनमधिश्रिता। प्रिया धनाढ्यवणिजः, प्रेक्षत प्रोपितप्रिया
॥ १३ ॥ सुकुमारशरीरं तमुद्दामनवयौवनम् । समीक्ष्य साभिलापा सा, प्रेष्यां प्रेष्य समाहयत् ॥ १४ ॥ समायाव: स मायाता,
प्रोपितप्रियया तया । पृष्टः किं याचसे? तेन, प्रोचे भिक्षामिति स्फुटम् ॥१५॥ सा दध्यौ येन कार्य स्याद्, गृहीयादामिपेण तम् ।
यता कृत्यमकृत्यं वा, कुर्यादामिपयन्त्रितः ॥ १६ ॥ विचिन्त्येति समुत्थाय, चानीय गृहमध्यतः। चित्तप्रमोदकास्तस्य, मोदका
ददिरे तया ॥ १७ ॥ निरीक्ष्य स्निग्धया दृष्टया, प्रोक्तश्चेति स दुष्करम् । किं त्वया व्रतमग्राहि , स माह सुखहेतवे ॥१८॥
तया प्रोचे मया साई, भोगान् भुंक्ष्वानुरक्तया । इयं कष्टक्रिया कस्मात्, कठिनाङ्गजनोचिता ? ॥१९॥ प्रवज्यामपि कुर्यास्त्वमतो
.
॥१५॥

·मरज्या
श्रीप्रधुः
सीयाणी
उष्ण-
परिपहे
अर्हन्नका
॥१६०॥
पयसि पधिमे । अकाल व सिद्धान्ताध्यायः सा नाधुनोचिता ॥ २० ॥ उष्णभनस्तयेत्युक्तः, स सुधासितया गिरा। खिद्यमानो
ते सपः, प्रत्यपद्यत तद्वचः ॥ २१ ॥ तरुणी च सुरूपा च, विदग्धा सस्पृहापि च । चतुरस्यापि नो कस्य, धैर्यध्वंसाय जायते?
॥ २२ ॥ दृष्टा हरति या चित्तं, चित्रलेप्याश्यमय्यपि । नारी नराणां सा हन्त, किमुच्येत सचेतना ? ॥२३॥ भोगानथ स भुक्षा-
नस्तया मावानुरक्तया । गतं कालं न जानाति, दोगुन्दफ इवामरः ॥ २४ ॥ इतः प्रतीक्ष्यमाणोऽपि, तमवीक्ष्य व्रती चिरम् ।
उपाश्रयमुपायातः, कथयामास तद् गुरोः ॥ २५ ।। गुरुणाऽपि हि सर्वत्र, साधून प्रेष्य गवेपितः । न तु दृष्टोऽभवत्तथ्यं, पुरेऽनश्य-
कुमारकः ॥२६॥ यविनी तस्य माताऽय, सुतोदन्तमजानती । अतिमोहन वैकल्यं, प्राप तापवती हदि ॥२७॥ हाऽहन्नयाईन्नयेति,
विलापफलिताऽथ सा । परितो बालजालेन, चेष्टिता भ्रष्टचेष्टिता ॥ २८ ॥ उपहासपरैर्दुष्टैरनुकम्पापरैः परैः । पीक्ष्यमाणा त्रिकेs-
माम्यगतुप्फे चत्वरेऽपि च ॥२९॥ यं यं पश्यति तं तं च, रुदती परिपृच्छति । अईनयस्त्वया कापि, किं महात्मन्! निरीक्षितः
॥ ३० ॥ आपतन्तं च सहसा, निजेन तनुजन्मना । समानवयसं प्रेक्ष्याईनयोऽसीत्यभाप्यत ॥ ३१ ॥ दध्यौ च प्रमदं नाय,
स्पादतो विपसाद च । इति तस्याः सुतान्येपे, व्यतीयुर्विषमाः समाः॥ ३२ ॥ अन्नयं सुतं चित्ते, दधती दधती शुचम् । अर्ह-
अयशस्मारसापस्मारवशाऽभवत् ॥ ३३ ॥ पावायनगतोऽन्येधुस्तया क्रीडन् महेलया। कतोलापकवालस्यानीपीत्कलकलं किल
॥ ३४ ॥ पापन्मुरां परापाय, किमेतदिति चीक्षते । तावत्तां जननीमीक्षामास पालकमालिताम् ।। ३५॥ अग्नियाहनयेति, भाप-
माणां मुहर्सः । प्रतार्यमाणो पालैशाहन्नयोऽस्मीतिमापिभिः ॥ ३६ ॥ मलिन तालिन जीर्ण, विभ्राणां च शुचा सिवीम् । धूली-
धूसरसोगा, पीक्ष्य तो स व्यचिन्तयत् ॥ ३७॥ यही अहमपन्योऽस्म्यकत्यकृत्यविधायकः । अयां दुस्सार्णवे स्वं च, भये
॥१६॥

·उणे-
ईन्त्रयः
पिप
শী
पावरयपातयम् ॥ ३८ ॥ किंन विते जिनस्थाना, चरित्रं च ममेदशम् । असमंजसमीर ही, विसंवदति दूरतः ॥३९॥ भवभूमी:
सुतः साक्षापाक्षादपतीर्य स: । आजगाम समां भूमिमध्यक्षां समवामिव ॥ ४० ॥ जनन्याः सज्जनन्यायानिपपात.च पादयोः ।
सगावमिदं पह, पाप्पप्लुतविलोचनः॥४१॥ मातः! पातकिनां धुर्योऽनार्योऽस्मि कुलपशिनः । मातुरप्यर्तिकर्ता च, कुपुत्रो-
ईमयस्सर ॥ ४२ ॥ प्रेक्ष्योपलन्धचैतन्या, पुत्रमाश्वस्तमानसा । अदालकजालंच, दूरतस्तदपासरत् ॥ ४३ ॥ अकष्टयाऽनया
प्रयः, पुगो मारनातरः । यथा तथा का स्वस्य कथयामास सप्रथाम् ॥ ४४ ॥ अम्वा सम्बोध्य तं प्राह,गृहाण त्वं पुनर्वतम्।
सतमतया वत्सा, भवमेव मामिप्यसि ॥॥४५॥ स प्राह पापकर्माहमसहः संयमार्जने। परं करोम्यनशनं, नाशनं पापकर्मः
पाम् ॥४६॥ अम्या पाह भवत्वेवं, मा त्वं भूत्वा त्वसंयमी । तुच्छेन भोगसौख्येन, भूरि दुःखं समाजय ॥ ४७ः॥ किंस्विद्वाहि-
प्रशोऽपि, परं न प्रवभंजनम् । परं मृत्युः सुशीलस्य, दुःशीलस्य न जीवितम् ॥ ४८ः। हित्वा' सर्व स सावा, कृतदुष्कृत--
'निन्दनः । क्षमयित्वा च सत्तानि, चतुःशरणमाश्रितः ।। ४९ ॥ संत्यज्य सकलं संगं, स्मरन् पंचनमस्क्रियाम् । सर्वाहारपरीहार-
विशवध्यानपानयम् ॥५०॥ स्थित्वा शिलायो तप्तायां, पादपोपगमेन च । क्षणाद् व्यलीयवोप्णेन, मृदुलो नवनीववतः
॥ ५९॥ विशेषकम् ।। जगाम विदशं धाम, यथा पथात् स सोढवान् । उष्णः सहस्तथा धन्यैरन्यैरपि परीपहः ॥ ५२ ॥
शीतकाले शीतं उम्णकाले उष्णं वर्षासु देशमशकसम्भव : इति तत्परीपद दृष्टान्त:,- आसीच्चम्पाधिराजस्य, जितशत्रुनरे।
वितु । गुग अमणभद्राख्यो, युपराजो महामनाः ॥ १॥ गुरोः श्रीधर्मघोपस्यान्तिके धर्म निशम्य सः! निर्विष्णकामभोगः
म परिणायपादः ॥ २॥ सतय ससत्त्वकत्वयोग्यो गुरोगिरा। एकाकित्वविहारस्य, प्रतिमा प्रतिपभवान् ॥ ३ ॥
॥१६॥

·दंशे
श्रमणमद्रः
प्राज्या
अपियुः
मीयपती
॥१३२॥
अन्यधुः शरदाघेपु, यत्रास्तमितवासकर । अटव्यामत्ययन् सत्त्वं, दधत् प्रतिमया स्थितः ॥४॥ स तत्र मशकैः खाद्य-
मानः प्रवरवेदनः । न प्रमार्जयति स्मैतानन्यतो न जगाम च ॥५॥दयौ चेदं कियद् दुःखमितोऽनन्तगुणं यतः। नरकेषु परायत्त-
रसद्यमपि सबवे ॥ ६ ॥ तथाहि फेररूपेस्तैङ्घकचित्रकलापिभिः । आक्षेप्य भक्षितस्नायु, भक्ष्यते रुधिरोक्षिताः ॥७॥श्वरूपैः
कालरूपैय, नारका भयविह्वलाः। खंडशः प्रविलुप्यन्ते, सततं शवलादिभिः ॥ ८॥ काकगृध्राहिरूपैश्च, लोहतुण्डैर्चलान्वितैः ।
विनिम्याक्षिजिप्तांत्रा, विचेष्टते महीवले ॥ ९ ॥ प्राणोपक्रमणपोरैर्दुःखैरेवंविधैरपि । आयुष्यक्षपिते नैव, म्रियन्ते दुःखभागिना
॥१०॥ शरीरमन्यजीवोऽन्य, ईदशी मतिमादधत् । छिन्दि देहे ममत्वं त्वं, जीव! दुःखकरं परम् ।।११॥ इति ध्यायनयं सम्यक्,
स सेहे तं परीपहम् । निश्यस्यामेव तत्पीतशोणितो दिवमासदत् ॥ १२ ॥ इत्थं महाभिः सद्यमथाचेलपरीसहः । दंशायैस्तुध-
मानोऽपि, न चेल प्रार्थयन्मुनिः ॥ १३ ॥ उक्तं च पंचभिः स्थानराधन्त्यजिननाथयोः । अचेलत्वं वरं तत्र, प्रागल्पा प्रत्युपे-
क्षणा ॥ १४ ।। रूपं विश्वासपात्रं च, तपश्चानुमतं भवेत् । लाघवं च विना भारं, भूरिश्चेन्द्रियनिग्रहः ॥ ११ ॥ यदल्पचेलकत्वं
तु, नदि धर्मदितं मतम् । अग्न्याघारम्मविरतेस्तत् संयमफलं यतः ॥ १६ ॥
अपाचेलदृष्टान्तः पुरे दशपुरे सोमदेवो नाम द्विजोऽभवत् । तत्पत्नी रुद्रसोमाख्या, सोमाख्या हस्वशीलतः ॥१॥
सुरक्षितगुणः पुत्रोऽभूत्योरार्यरक्षितः । प्रथमोऽथापरोऽफल्गुवचनः फल्गुरक्षितः ॥ २ ॥ गज्जानाति पिता तत्र, तदध्यैष्टार्य-
रक्षितः ३ तर्प पुनरध्येतं, पाटलीपुत्रमभ्यगात् ।। ३ ।। तत्रापीत्प सुधीविद्यास्थानान्येप चतुर्दश । पुनर्दशपुरं प्राप, दिशादशक-
वियुतः ॥ ४ ॥ स राजविदितः स्वं तद्रानेज्ञापयदागमम् । अथोच्छितपताकं तन्नृपः पुरमचीकरत् ।। ५|| सद्यः संमुखमागत्य, तं
॥१६२॥

·अचेले
सोमदेवः
प्रमज्या
थीमपु:
सीपापी
॥१६॥
सलत्य प गौरवात् । तस्य दिजननाग्रस्यापहारं शासने ददौ ॥ ६॥ स्तुतिप्रवैरिव स्तूयमानोग्य स पर्जनः। सिन्धुरस्कन्ध-
मारम, निबं सदनमासदत् ।।७॥ तयापि तस्य याह्याम्पन्तराचास्ति सभा करा | उमे अपि हि कल्याणवेदिकाफलशायते ॥८॥
प पायसंसदासीनो, जनस्यार्प प्रतीच्छति । पपस्थान स्वजनांधापि, तत्राऽऽयावान् निरीक्षते ॥ ९॥ वस्य भूजानिवत्पूर्जा,
बनाः परिजनो प्यपात् । चतुप्पदाप्टापदापर्यहं तस्य च पूरितम् ॥१०॥ स दयौ दृश्यते नाम्पा, मध्येष्ण्यं गतस्तथा । ननाम
मातरं प्रोने, नया र स्वागतं गुत ! ॥ ११॥ उदासीनामिव प्रेक्ष्य, अननी स पुनर्जगौ। मातः । किं नामवत्तुष्टिः, तुटेऽपि
नगरेऽय यः ॥ १२ ।। पतुर्दशमहाविधास्थानाध्ययनतो मया । विस्माफ्तिं पुरं सर्व, राजराजसभान्वितम् ॥ १३ ॥ अम्मा ग्राह
फषं पुर!, मम तरिः प्रजायताम् । यदधीतं त्वया नदि, सत्यसाहातपातकम् ॥१४॥ भवो मपति दीर्घोऽस्मात्,तस्मातुप्याम्यहं
कथम् । परीवादं पठित्वा किं, भवानस्ति समागतः १ ॥१५॥ स दध्यो स कियान भावी, तत् पठाम्पेनमप्यहम् । यथा तुष्यति
माता मे, ठोपितेन बनेन किम् ? ॥ १६ ॥ ध्यावेत्युवाच कुनाम्बा, दृष्टिवादः स पठ्यते । । सा प्राह परमा श्राद्धी, श्रीजिनेन्द्र-
स्य भाराने ।। १५ । अध्येप परिवादाख्याधरा ध्यातवानिति । दृष्टिवादो हि दृष्टीना, पादस्तमाम सुन्दरम् ।।१८ अध्यापयति
परमिपदप्याप समप्यहम् । टियादं कस्मिय, जनन्यपि च तुप्यति ॥ १९ ।। ध्यात्वेति सोऽनपीदम्य !, दृष्टिपादपिदः
करो। गोगे तोरालिपुत्राख्यानार्याः सन्तीक्षुपाम्नि नः ॥२०॥ स प्राह कन्येऽध्येप्पेऽई, मातर्मा तदवोत्युका । उच्चेति निथयं
नस्यो, पनामार्थमनुस्मरन् ॥ २१ ॥ प्रातः स प्रस्थिवस्तस्य, पितुर्मियं च वाडयः। यो न दृष्टस्ततः प्रेक्षे, भान्पमिति शुद्धधीः
।। २२ ।। नपेक्षुयष्टी सम्पूर्णा, गण्डं च दशमं करे । पिनदेष समायावि, निर्याति त्वार्यरक्षितः ।। २३ ।। युग्मम् ॥ सम्मुखः
॥१६३॥

·श्री
प्रमज्या
श्रीप्राः
सीयाली
अचेले
सोमदेवः
॥१६॥
सोऽदन कस्त्वं , स प्रोवाचार्यरक्षितः । पितृव्या स्वागतं पृष्ट्वा, प्राह त्वं द्रष्टुमागमम् ॥ २४ ॥ परोऽवादीदहं कायचिन्तायां
यामि तत्वया । समर्पणीया मे मातुः, स्पष्टमेवेक्षुयष्टयः ॥२५॥ कथ्यं मातुः मया दृष्टो, बहिर्यानार्यरक्षितः । पूर्व दृष्टश्च तेनाहमि-
त्युक्तः स वथा व्यधात् ॥२६॥ तुष्टाऽथ जननी दध्यौ, सुतस्य शकुनः शुभः। नव पूर्वाणि खण्डं च, दशमस्य ग्रहीष्यति ॥२७॥
अज्ञत्याननयो दध्यावङ्गान्यध्यापनानि वा । अहे(नवतस्य ग्रहीष्यामि, दशमं सकलं न तु॥२८॥ ध्यायनितीक्षुवाटौकापार्श्वेऽगादा-
परक्षितः । पुनर्दध्यौ च विघ्यज्ञो, ग्राम्यवद्याम्यहं कथम् ? ॥२९॥ वत्कोऽपि श्रावकोऽभ्येतु, यामि तेन समं यथा। विचिन्त्येति
पहिर्भाग, वस्था तस्यौकसः सुधीः॥३०॥नदा च ढड्डरो नाम, श्राद्धस्तत्र समागतःपेधिकीत्रिकं कृत्वा,साधुभ्यो वन्दनं ददौ॥३१॥
प्रानत्वात् तत्कृतं तेनानुचक्रे चन्दनादिना। श्राद्धावन्दनतो ज्ञातं, सूरिभिः श्रावको नवः ।।३।।पृष्टश्च तैः कुतो धागमः ? सोऽथ
पथावधम् । कथयामास सरीणा, श्राद्धस्यास्यैव मूलतः ॥ ३३ ॥ आख्यंश्च साधवः श्राद्धीरुद्रसोमासुतो ह्ययम् । य: कल्ये
सिन्धुरस्कन्धमारूढः प्रापिशव पुरे॥३४॥किमतदितिसूर्युक्ते, स वृत्तान्तं निज जगौ। दृष्टिवादं तदध्येतुं, युष्मदन्तिकमाग(३०००)-
तः ॥ ३५ ॥ आचार्याः प्रोचुरस्माकं, दीक्षया स प्रपठ्यते । पाठ्यते परिपाट्या च, स पाहैवं भवत्विति ॥ ३६॥ किंवत्र स्यान्न
मे दीक्षा, सानुरागो यतो नृपः । सर्यो जनच ते तेन, यलादपि नयंति माम् ॥ ३७ ॥ तमादाय ततोऽन्यत्र, ययुस्तोसलिसूरयः ।
शैक्षनिस्फेटिका सेय; प्रथमा प्रधिताऽजनि ॥ ३८ ॥ अयमेकादशांगानि, शीघ्रमेव पपाठ च । यावाँश्च दृष्टिवादोऽभूत्तत्र तावन्त-
मादितः॥ ३९ ॥ दशपूर्वी तदा प्रजस्वामीति स्वगुरोगिरा । तत्र गच्छन्नयं मध्येऽचंतिः संतिष्ठते स्म च ॥४०॥ तत्र श्रीमद्रगुप्ता-
स्यस्पविरोपान्दमागमत् । धन्योसि कृतात्योऽसीत्यरलात च तेऽनधम्।।४। किञ्च संलिखितांगोऽस्मि, नामे निर्यापकोऽस्ति-
॥१६४॥

·अचेले
सोमदेव
श्री
प्रमज्या
धीमा
सीपवृषो
॥१६५॥
हूँ। मंच निर्यापकस्तत्त्वं, प्रपेदे स तथेति तत् ॥४२॥ आर्यः प्रान्ते स तैःप्रोचे, श्रीवजस्वामिना समम् । मा यात्सीस्त्वमधीयेथाः,
स्थितः एषगुपाश्रये ॥४३॥ समं वसति यस्तेन, वसत्या वासरेऽपि वा । एकत्र वसते तेन, समं तेनोद्वसत्यसौ ॥४४॥ तच्च प्रति-
युतं वेन, सूरौ सुरसदाश्रिते । वनस्वामिसमीपेऽगादस्थाच पृथगाश्रये ॥ ४५ ॥ पश्यन्ति स्म च ते स्वमं क्षीरपूर्णः पतगृहः ।।
मदीयोऽतिथिनाऽपायि, कियदप्युद्धृतं पयः ॥ ४६॥ प्रातर्यतीनामाख्यातं, तद् व्याख्यातेऽन्यथाऽन्यथा । परमार्थ न जानीते-
त्युंज्या प्रोचे ततो गुरुः ॥४७॥ अब प्रत्येपकः प्रीतः, कश्चिदप्यागमिष्यति । सावशेष श्रुतं मचा, सोऽप्रमत्तः पठिष्यति ॥४८॥
प्रातः समांगतवार्यरक्षितः प्रणतः प्रभुम् । पृष्टस्तैस्त्वं कुतः १ पाह, प्रभोस्तोसलिपुत्रतः ।। ४९ ।। किमार्यरक्षितः ? प्रोक्तो, गुरुणा
प्रणतः पुनः। प्राईवं गुरुरप्याह, साधु स्वागतमस्ति ते १ ॥ ५० ॥फ स्थितोऽसि स चोवाच, पहिः सरिरथावदत् । पहिः स्थितैः
किमध्ये, शक्यते । त्वं न वेरिस किम् ॥५१॥ स प्राह स्थपिरथीमद्भद्रगुप्तैर्निदेशितः । अहं यचं पहिस्तिष्ठेस्ततोऽहं हि बहिः
स्थितः ।। ५२ ॥ वजस्वाम्युपयुक्तः सन्, प्राह युक्तमिदं वचः । निष्कारणं भणन्त्येष, न हि ते स्वहितेच्छवः ॥५३॥ पृथगा.
यंसधस्थोऽयमधाप्येतुं प्रवृत्तवान् । अचिरादपि पूर्वाणि, नपाधोते स्म शुद्धधीः॥ ५४॥ प्रारब्धे दशभे पूर्वे, श्रीवजस्य निदेशतः।
यक्ष्माणि यमकाख्यानि, चतुर्विंशतिमाददे ॥ ५५ ॥ इतश्च पितरौ तस्य, खेदमेदस्विमानसौ । इति सन्दिशतो ध्वान्तपाते
घाताय नी भवान् ।। ५६ ॥ तथाऽप्यस्मिन्मनायाते, प्रेपितः फल्गुरक्षितः । प्रोपाच प्रजिष्यन्ति, सर्वाणि भवदागमात् ॥ ५७ ॥
अंप्रती स च माह, सत्यं चेत् त्वं परिव्रज । सोऽथ प्रबजितोऽध्येतुं, श्रुतं प्रावर्तत क्रमात् ।।५८॥ इतश्चातीव निर्विण्णो, यमकै-
मार्यरक्षितः । ऊचे दशमपूर्वस्य, कियच्छे ? गुरुर्जगौ ॥ ५९॥ शेपौ समुद्रस्वर्णद्री, गृहीती पिन्दुसर्पपौ । विषण्णः सोऽवदन
॥१६५॥

·नैपेविषयों
कुरुदत्तसुता
प्रमज्या
श्रीप्रधुन
सीयची
॥१६॥
पदा नेवाधिसहसे, ततोऽस्माकं न सुन्दरम् । स्यादित्थं तं स्थिरीकृच्योरिक्षप्तः साधुस्तदा स तैः ॥ ८० ॥ पुरतो व्रजतां तेषा,
संपत्या पृष्ठतः स्थिवाः । पूर्वसङ्केतितास्त्वस्तित्कटीपट्टमारूपन् ॥ ८१ ॥ दिया सोऽथ शब मुञ्चन्नूचेऽन्यैर्मुश्च मा शवम् । अन्येन
च पुरो भूत्वाऽअपूरोस्य न्यपध्यत ॥ ८२ ॥ प्रेक्षन्ते मा स्नुपा है, इति सापत्रपोऽपि सः । उत्तस्थावुपसर्गोऽयमिति बाद विपो-
ढवान् ।। ८३ ।। तथैव चागते प्राहुः, सूरयस्तात! किं त्विदम् । स प्राह पुत्रः सोऽयं द्रार, उपद्रव उपस्थितः ॥ ८४ ॥ ससंभ्रमं
च ते प्रोचुः, समानयत साटकम् । स प्राह साटकेनालं, द्रष्टव्यं दृष्टमेव हि ॥ ८५ ॥ चोलपट्टक एवास्तु, स इत्थं चोलपट्टकम् ।
ग्रादितस्तेन पूर्व न, सोढा सोढा त्वचेलता ॥ ८६ ॥
अधारतिपरीपहेऽहं चत्तकथानिका, साऽपि दुर्लभवोधित्वप्रस्तावे उक्तास्त्रिीपरीपहे स्थूलभद्रकथा, सा अग्रे मणिष्यति।।
अप पर्यापरीपहे श्रीसंगमस्थविरहष्टान्तः, सच द्विचत्वारिंशदोपेषु धात्रीपिण्डे उक्तःनेपेधिकीपरिपहे हष्टान्तः-हस्तिना-
पुरवास्तभ्यः, कुरुदत्तसुताभिधः । इभ्यपुत्रोऽग्रहीहीक्षां, संविनः स्थविरान्तिके ॥ १॥ स चाधीतश्रुतः पंचप्रकारतुलनाक्षमः ।
एकाफित्वविहारस्य, प्रतिमा प्रत्यपद्यत ॥ २॥ अन्यदा तस्य साकेतनगरस्याविद्रतः । गच्छतोऽस्तो रविर्जज्ञ, स्थितः प्रति-
मयाऽथ सः ॥३॥ चत्वर तिष्ठतस्तस्य, हत्या ग्रामात्कुतश्चन । गावस्तस्य समीपेन, तस्करैर्निन्यिरेऽन्यतः॥४॥ मार्ग विमार्ग-
यन्तोऽथ, समेाहराकराः । सन्दिग्धेऽथ द्वये साधुईटः पृष्टय तैरयम् ॥४॥ भगवान पभापे स, ततः प्रद्वपमारिभिः। तच्छी
विदधे पालिHदा स्वसुगतेरिव ॥ ६ ॥ नरकाग्निपरिप्लोपसत्यंकारा इवात्मनः । अंगाराः प्रज्वलन्तोऽस्य, न्यस्ताः शिरसि तैः
कुधा ॥७॥ कत्येति ते ययुः पापा, मुनिस्तु शमनिस्तुपः । दुःसहं सहमानस्तं, दध्यावध्यामधीरिति ॥ ८॥ अमी शिरोऽधि-
॥१६॥

·शव्यायां भ्रातरी प्रवज्या. श्रीमधुः सीयवृत्ती ॥१६॥ रूदाना, कर्मणां कतकर्मणाम् । दाहायाग्नि चिमुचन्तो, मम साहाय्यकारिणः ॥९॥ मदीये चरणे कर्म, स्थितं जाड्यसमु- दरम् । विपादिकामिवांगारस्तापयन्तो हिता द्यमी ।। १० ।। दहतो दहनेनैत, कर्मगुल्म मदीयकम् । चिकित्सका इवातुच्छं, पूज्या इति विचिन्तय ॥ ११ ॥ दीप्यमानेष्टिकापाको, यस्याने हिमशीतलः । सोऽपि सोढस्त्वया जीव !, पुरा नरकपावकः ॥ १२ ॥ सागरोपमसंख्यात, कालं दुःखानि सासहि । मुहूर्तमात्रे दुःखे तत, मा जीवा क्लीवता कृथाः ॥ १३ ॥ चिन्तयमित्ययं नित्यभावनापावनात्मकः । ध्यानाग्निदग्धकम्मैधाः, परमं पदमासदत् ॥ १४ ॥ अथ शय्यापरीपहोदाहरणम्-वत्सनीति कौशाम्ब्या, यज्ञदत्तद्विजन्मनः । सोमदचसोमदेवाभिधावात्मभुवावुभौ ॥१॥ निर्विष्णकामभोगौ तौ, सोमभूतिः मुनेः पुरः । यतं जगहतुः कालादभूतां च बहुश्रुतौ ।। २ ।। अन्यदा स्वजनान् द्रष्टुमागतौ तौ महामुनी । गतवन्ताववन्त्यां स्तस्तयोस्तु पितरौ तदा ॥ ३ ॥ पिपन्ति विपये तत्र, ब्राह्मणोऽपि परिश्रुतम् । अविज्ञातस्वरूपत्वा- दगृहीतां च वां मुनीं ॥ ४॥ फजुत्वाच्च निपीतायां, सानुतापौ तदार्तितः। दध्यतुः कृतमावाभ्या, धिगतदसमंजसम् ॥ ५॥ प्रत्याख्यानं ततो युक्तं, भक्तस्येति विचिन्त्य तौ । तटे तटिन्याः कस्याश्चित्, काठानामुपरि स्थितौ ॥ ६॥ पादपोपगम तत्र, यविनोः श्रितयोस्तयोः । अकालवणेनाशु, नदीपूरः समागतः ॥ ७॥ काष्ठारूढौ च सयानकाष्ठारूढी च: तौ मुनी। हतौ रेण दरेण, नीती यावन् महार्णवम् ॥८॥ लहरीप्रेरणं पूरानीतकाष्ठाभिघातनाम्।'यादोभिग्रेसनं चापि, सहेते तो समाहिती ॥९॥ असंघ वी विपति, तथा शय्यापरीपहम् । स्वर्गसावित्थमपरैः; सह्यः शय्यापरीपदः ॥ १० ॥ अथानोशपरीपहदृष्टान्तः, तथाहि 'क्षपकः कश्चिद्विकर्मवयनोयतः । गुणावर्जितया देवतया नित्यं प्रणम्यते॥१॥ उच्यतः ॥१६८॥ '."

·आक्रोशे
ज्यलन
श्री
प्रव्रज्या
नीयवृत्ती
॥१६॥
च त्वया कार्य:, कार्यस्य कथनान्मयि । प्रसादः सर्वदा दत्तावसादः सर्वकर्मणाम् ॥ २ ॥ अपरेयुः स केनापि, शप्तो मिथ्यादृशा
दृशा । रक्तया चीक्षमाणस्तं, सोऽपि प्रत्यशपन्मुनिः ॥३॥ तेनाथ हन्तुमारब्धो?, मुनिः प्रतिजघान तम्। सुत्क्षामकृक्षिा स्थूलेन,
परेण भुपि पातितः॥ ४॥ ताडितय मुखे क्षिस, रजोऽस्य च रजस्विना । गतेऽस्मिन् स मुनिस्त्वागान, मन्दं मन्दमुपाश्रये ॥५॥
देवतापि दिवान्त सा, तं वन्दितुमुपागमत् । श्रितश्च स मुनिमौन, तया देवतयोदितः ॥ ६ ॥ अपराद्धं मया किंनु, धर्मलाभोऽपि
यन्न मे । स प्राह न त्वया चक्रे, किञ्चिन्मदपकारिणः ॥७॥ सावादीद्युवयोः किधिन्नोपलेभे मयाऽन्तरम् । शापेऽपि घातमापेऽपि,
यतोऽभूतामुभी समौ ॥ ८॥क्षपकोऽथावददेवी, साध्व्ययं प्रेरणा तव । कथेयं व्यतिरेकेणान्वये मालाकुदर्जुनः ॥९॥ तथा हि
नगरे राजगृहेऽस्त्यारामिकोऽर्जुनः । स्कन्दमातेव सौभाग्यात्, स्कन्दश्री म तत्प्रिया ॥ १० ॥ बहिः पुरस्य तस्यास्त्यर्जु-
नस्य कुलदेवता । यक्षो मुद्गरपाण्याख्योऽर्जुनोचानवनाध्वनि ॥ ११ ॥ स्कन्दश्रीरन्यदा भभक्तं दत्त्वाऽवचित्य च । पुष्पाणि
मुद्गरपाणिप्रासादान्तिकमागमत्।।१२।। तत्र दुर्ललितैः पड्भिः,पुरुषः सा निरीक्षिता। समाहूता समापाता गृहीता गृहिणीकृता।।१३।।
यक्षस्य पुरतस्तेषां, वसतां च तया समम् । तद्भर्ताऽभ्येति यक्षा नित्यार्चाकृत् तदाऽर्जुनः ॥ १४ ॥ तां वीक्ष्य च तया पोचे,
मालाकारः समेत्ययम् । किं विसृजथ मां यू?, दध्युरस्या इदं प्रियम् ।।१५।। भूयः सम्भूय ः पड्भिरपि पद्धोऽर्जुनस्ततः । यक्ष-
स्याथ पदे पद्ध्या, भजते तां तदग्रतः ॥ १६ ॥ स्कन्दश्रीरभ्यवस्कन्दस्थितेच कपटाद् जगौ । परायत्ता त्वदायत्ताऽप्यहं नाथ !
करोमि किम् ॥ १७ ॥ स निर्दम्भः सदंभी ता, विलपन्ती निशम्य च । दध्यो यक्षमहं नित्यं, कुसुमैः पूजयाम्यमुम् ॥ १८ ॥
तथाप्यस्यामवस्थायामेवं परिभवं लभे । यदहं तद्भवान्नास्ति, यक्षोऽध्यक्षोऽन्यथा कथम् ॥ १९ ॥ कर्मवद्धस्य मे-जीवस्येवाग्रेऽपि
॥१६९॥

·आक्रोश र्जुनः प्रवज्या श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ॥१७०॥ मतिः प्रिया । मत्तोऽन्यैर्भुज्यते सान्तःकरणैः करणैरिव ॥ २० ॥ युग्मम् ॥ एवं विचिन्तयत्यस्मिन् , योऽलक्ष्योऽपरैनरैः । अङ्गी- कृतकृपस्तस्य, प्रविवेश शरीरके॥२१॥ झटिति बोटायित्वाऽथ, बन्धनं धावितः धा। जग्राह मुद्रं लोह, सहस्रपलसम्भृतम्॥२२॥ आविष्टोऽगेप्यसौ शीघ्र, सर्वान् दुष्टांस्तया समम्। जघान जघनासक्तान्, घनघातेन तानथ।।२३॥षण नरान् कामकोपाद्यान, दुर्गतिं. स्त्री च सप्तमी । निमतोऽस्य पुरः केऽपि, परे नास्थुर्यतेरिव ॥२४॥ स्त्रीलतासप्तमानां नृक्षौणिजानां क्षयङ्करः । तस्यागुषहवोऽप्येवं, वासरा: कासरा इव ॥ २५ ॥ न निर्गच्छन्ति लोकोऽपि, ताचद्राजगृहादहिः । स्त्रीसप्तमानां नो नृणां, यावदाकर्णितो वधः ॥ २६ ॥ तदा च भगवास्तत्र, श्रीवीरः समवासरत् । निति नगरात कोऽपि, न तु नन्तुमना अपि ॥ २७ ॥ श्रेष्ठी सुदर्शनो नाम, जिनेन्द्रदर्शनोद्यतः । निश्चिन्तो यद्भविष्यत्वे, प्रचचाल विवन्दिपुः ।। २८ ॥ विलोक्यार्जुनकस्तं च, समुगिरितमुद्गरः । अधावत वघायास्य, क्रोधसम्बोधदुर्द्धरः ॥ २९ ॥ सोऽप्यर्हसिद्धनिग्रन्थधर्माणां शरणंश्रितः । ऊचे जगद्गुरुः श्रीमान्, महावीरो गतिर्मम [{ ३० ॥ अस्यां च मम चलायां, प्रमादो यदि जायते । आहारोपधिदेहाय, विसृष्टं त्रिविधेन तत् ॥३१॥ प्रत्याख्याय च साकार, नमस्कार विचिन्तयन् । कायोत्सर्गेण तस्थौ स, च्छमस्थ इव तीर्थकृत् ॥ ३२ ॥ तप्तपेयामिवैत च, परिता स परिभ्रमन । अक्षमो निनिमेपेण, तं निरक्षत चक्षुपा ॥ ३३ ॥ अथ मुद्गरमादाय, यक्ष प्रतिगते सति । पपातार्जुनकः क्षोणी, क्षणानिर्दोपपात्रवत् ॥३४॥ उत्थितस्तमपृच्छच्च, कथं कथमहं स्थितः । कृतं किं किं मयाऽवस्था, का च १ मे त्वं निवेदय ॥ ३५ ॥ प्राच्य व्यतिकरं तं च, तस्याचक्षे सुदर्शनः । श्रुत्वा हा हाऽस्म्यहं पाप, इति वैराग्यमागमत्॥३६॥ अपृच्छचार्जुनः क्व त्वं, प्रस्थितोऽस्यपरोऽवदत् । वन्दितुं स्वामिन सोपि, समं तेन गतस्ततः॥३७॥ नत्वा जिन तदाख्यातं, धर्म श्रुत्वा च तं नमन् । उवाच भगवन्! शुद्धिः, किं ममापि

·অন্ধ-
जुन:
प्रमच्या
धीप्रघु
सीयपनी
॥१७२॥
पित समादाय, तममानममानयत् ॥ ४ ॥ नृपास्थानेऽन्यदा वाक्यं, धर्मद्वेपि द्विजोऽवदत् । पालको पालकोऽमापि, स्कन्दकेन
मनीपिणा ॥ ५ ॥ त्रिकालज्ञ जिने देवे, तदुक्तपथगे गुरौ । जिनप्रणीते धर्मे च, विसंवादः सतां कुतः ॥ ६ ॥ ववत्रयं प्रति-
छाय, कवः सद्यो निरुत्तरः । कुमारमेप पागमात्रात्तुष्टुवे गूढमत्सरः ॥ ७ ॥ स्कन्दकस्तु भवास्कन्दकरोऽसौ पालकालतः। श्रीसुव्रते
समायावे, योधपञ्चशतीयुतः ॥ ८॥ जग्राह मोदतो दीक्षां, सूरित्वे च प्रतिष्ठितः। कुम्भकारकटं गन्तुं, पप्रच्छ प्रभुमन्यदा ॥९॥
युग्मम् ॥ प्रभुः प्राणान्तिकं पाहोपसर्ग तत्र सोऽब्रवीत् । आराधकाः ? प्रभुः प्रोचे, त्वां विनाऽऽराधकाः परे ॥ १० ॥ ज्ञातेऽपि
सपरीपारो, मषितव्यानुमावतः । जगाम स्कन्दकाचार्यः, कुम्भकारकटे पुरे ॥११॥ ज्ञात्वा स्कन्दकमायात, पालकः स्वहितैनरैः ।
पतिरामोनितीधानेप्यायुधानि न्यधापयत् ॥१२॥ समायातं समाकर्ण्य, स्कन्दकं दण्डकिर्नृपः। प्रणन्तुमागमद् द्वेधा, पुरन्दरयशो-
पुतः ॥ १३ ॥ वन्दित्वा सादरं मक्या, तस्माचाकर्ण्य देशनाम् । स्तुवन् पुरान्तरायातो, विज्ञप्तस्तेन पाप्मना ॥ १४ ॥ नोपेक्ष्यः
सेवभक्तः, स्वस्वामी व्यसने पतन् । सर्वनाशोचितस्यास्य, तेन विज्ञप्यसे प्रभोः ॥ १५ ॥ स्कन्दकः सैप ते राज्यं, जिघृक्षुः
समुपागतः । सहस्रयोधिभिः पञ्चशत्या पापण्डिभितः ॥ १६ ॥ स स्कन्दके समारूढमत्सरच्छन्नसत्यदृक् । प्रत्यायितुं नृपं तत्रो-
पाने शयाण्यदर्शयत् ।।१७|| तद् दृष्ट्वा दण्डकी रोपाद्दण्डायैपां तमादिशत् । पालकः स्वेच्छया यन्त्रे, सोऽपिपचास्तिलानिव॥१८॥
सबै निप्पील्य कर्माणि, पील्यमानेऽङ्गकेऽथ ते । अन्त कत्केवलीभाषमाप्यागुः परमं पदम् ॥ १९ ॥ अथ पालमुनेः काले, पालक
स्कन्दकोऽब्रवीत् । मां पिप्ट्या प्रथम वालमेतं पिण्डि ततः परम् ॥ २० ॥ पालको वालकं साधु, तं यन्त्रे प्रथमं न्यधात् । स
हवाराधनाध्यानमन्धानो निवृतिं ययौ ॥ २१ ॥ स्कन्दकः पीध्यमानस्तु, निदानं कृतवानिति । भूयास देशभूपालपालकसोपहे-
-
॥१७२॥

·याआयो
बलदेवः
श्री
मनज्या०
श्रीप्रधु-
नीयवृत्ती
॥१७३॥
वे ॥ २२ ॥ धर्मध्वजं च रक्तान, भुजभान्त्या तदीयकम् । नभसा शकुनी नीला, तत्याजान्तापुरोपरि ॥२३॥ पुरन्दरयशादेवी,
प्रत्यभिज्ञाय तं पुनः । उवाच किमिदं ज्ञात्वा, कञ्चुक्यूचे व तत्तथा ॥२४॥ कातिश्वपचं साधी, दुर्वनं किमिदं त्वया । विहितं
दण्डके. देवी, क्रुधेति नृपति जगौ॥२५॥ कर्मचण्डालता चके, प्रचण्डा दण्डके त्वया । यद्वाक्पनेशी धिर तं, द्विजाति चाध
माधमम् ॥ २६ ॥ निन्ये शासनदेच्या सौ, वदन्तीति नृपान्तिकात् । न श्रीसुव्रतस्वामिसमीपे च समाददे ॥ २७ ॥ स्कन्दफोs.
ग्निकुमारेपूत्पद्याभ्येत्य विरोधतः । सराष्ट्र दण्डकं दग्ध्या, दण्डकारणमातनोत् ।। २८ ॥
अथ यामापरीपहदृष्टान्ता, तथाहि द्वारकादाहे, साते यादवक्षये । विष्णुलोकं गते विष्णौ, सिद्धार्थसुरवोधितः ॥१॥
श्रीमन्नेमिसमादिष्टचारणश्रमणान्तिके । आचदीक्षो पला शैलशृङ्गस्थस्तप्यते तपः ॥ २ ॥ युग्मम् । सप्तसप्तमिकाद्याः स, प्रतिमा
प्रतिपन्नवान् । तासां स्वरूपं विज्ञयमित्यमागममापितम् ॥ ३॥ प्रथमे सप्तके दत्तिरेकैकाऽशनपानयोः। द्वितीय द्वे स्युरेवं च, सप्तमे
सप्त सप्तके ॥ ४ ॥ एवमेकोनपञ्चाशदिनैर्भिक्षायतेन च । पण्णवत्यधिकन स्यादाराद्धाऽसौ यथाविधि ॥५॥ स्यादष्टाष्टमिकाऽप्येवं,
चतुःपटया तु वासरैः । एकाशीत्या दिनरेवं, भवेन्नवनवम्यपि ॥ ६ ॥ दणहारकाप्ठहारवनच्छिन्द्रयोऽनपानकम् । सोऽर्द्धमासादयो
मासार, प्राप्य पारणकं व्यधात् ॥ ७ ॥ तृणकाष्ठादिहारेभ्यस्तपःकाठाजुपं च तम् । दिव्यरूपं परिज्ञायाक्षुम्यन् सीमान्तपार्थिवा
॥८॥ दध्युश्च कुरुते कोऽपि, तपोऽस्माकमुपर्ययम् । कष्टं करोति राज्येच्छुस्त विध्वंसयामहे ॥९॥ सम्बद्धपद्धकवचा, विवि.
पायुधपाणयः । अनेकवाहनारूढास्ते श्रीराममुपागमन् ॥१०॥ ततः सिद्धार्थदेवेन, रामर्पिचरणान्तिके । महाविकरालवदना, महाम-
शेनाः ॥११॥क्षोदयन्तः क्षिति कालायसाङ्कुशसखै खैः। मुक्तस्कन्धसदाः सिंहव्यूहास्तत्र विनिर्मिताः ॥१२॥ युग्मम् ।।
4
॥१७॥

·याज्ञायां बलदेव प्रसन्ना थापाः सीपाती ॥१७४॥ मृगेन्द्रान् वीक्ष्य मस्येन्द्रः, स्तुत्या नत्वा पलं मुनिम् । स्थानं निजं निवृत्यागुसिंहाख्यां त्ववाप सः ॥ १२ ॥ तस्य साम्यजुपो ज्यानरतेः स्वाध्यायसंजुपः । शान्ताः स्नेहं व्यधुनित्यं, शवयोऽपि हि जन्तयः ॥१४॥ केचिद्भद्रकतां भेजुः, श्रावकत्वं च केचन । केनिशानाशनं कनिच्छिम्यवत्पर्युपासवे ॥ १५ ॥ एको मृगः पुनर्जातिस्मरः संवेगवांस्ततः । यत्र यत्र मुनिर्याति, तत्र तत्रानुयाति सः ॥ १६ ॥ अन्पदा बलदेवर्षिर्मातपारणकारणात् । प्राविशत्पुरि भिक्षार्थी, ददृशे चैकया स्त्रिया ।। १७ ।। साऽऽलोक्य कामपा- लर्पि, काममूर्तिविडम्बकम् । जगाम कामरणानां, निकाममपि वेध्यताम् ॥१८॥ निरूपयन्ती तद्रूपमसौ कूपतटस्थिता । कुंभकण्ठ- अमाव धीरकण्ठकण्ठे गुणं न्यधात् ॥ १९ ॥ अदृढीकृतपाशायां, तस्यां सोऽन्तिकमागमत् । तां संबोध्य निजं रूपं, निन्दन व्यावृत्य निर्गतः ॥२०॥ निरियायाऽन्यदा चारुदारुग्रहणहेतवे । रथकारपरीवारः, पाथेयादियुगाययो ।। २१ ।। तदादेश्या नराः पारवयाः सितपरश्वधैः। परःशवांस्तवैश्छिन्नानच्छिन्नांश्च चक्रिरे ॥ २२ ॥ वलपिरपि भिक्षार्थी, तेषु भोज्योद्यतेपु तु । पारणा. पागमद पृष्ठे, सारङ्गोऽपि समागमत् ।।२३। निरीक्ष्य बलमायात, स्थकारो व्यचिन्तयत् । अहो पुण्योदयो मे यदतारीद् द्युतरुमरौ }} २४ ॥ अहो महानुपशमोऽस्याहो रूपमहो महः । तत् कनार्थोऽस्म्यहं मिक्षाकृते यदयमागमत् ॥ २५ ॥ अकस्मादागतायास्मै, मदीयगुरुतैः कती । प्रागुभिक्षाप्रदानेन, करोमि स्वं विकल्मपम् ॥ २६ ॥ ध्यात्वेति मूर्द्धनि करौ, किरीटीकृत्य भावतः। प्रणनाम महीन्यरतवानुमस्तसहस्तकः ।। २७ ।। अन्नपाने समादाय, समुदेष समुत्थितः । ते चतुर्दा विशुद्ध ते, विज्ञाय मुनिरग्रहीत् ॥२८॥ तेन दानफलेनैप, रथकृत् मुत्तममी । यगन्ध देवलोकायुः, पात्रदानेऽल्पकं हि तत् ॥ २९॥ मृगोऽपि भक्तिनिर्गच्छदाप्पष्ठावि- वलोचनः । तामापपि निघ्यायनध्यायदिति शुद्धधीः ।। ३० 11 धन्यारमा धन्यमूर्द्धन्पो, निरेप महामनाः । अप्रवेशमयो यस्य, ॥१७४ Here

·श्री
प्रवन्या
श्रीप्रद्युः
मीयवृत्ती
अलामे
ढंढणः
॥१७॥
नगरेऽभिग्रहग्रहः ॥३१॥ एवंविधमहापात्रप्रदानफलभाजनम् । वनच्छिदपि धन्योऽयं, येनैप प्रतिलभितः ॥३२॥ अहं तु निजदुष्क-
मवशतः पशुतां गतः । सुरङ्गोऽपि कुरङ्गोऽस्मि, द्विधा दानाक्षमत्वतः॥ ३३ ॥ तावुभावपि यद् दृष्टौ, दृष्टिम्यां तेन सम्मदाद ।
विशिष्टदृष्टिस्तजातिर्मन्ये जझे तदाद्यपि ॥ ३४ ॥ इति सद्धयानसन्धानसावधानमनःस्पृशः। सन्ति त्रयोऽपि ते यावदत्र योगभृतो
मियः ॥ ३५ ॥ अर्द्धच्छिन्नस्तरुस्तावन्मरुता परिताडितः । तेषामुपरि सद्योऽपि, पपात पविपातवत् ॥ ३६ ॥ त्रयोऽपि पंचतां
प्राप्य, त्रिदिवे पंचमे च ते । विमाने जज्ञिरे पद्मोत्तराः पद्मोत्तराभिधे ॥ ३७ ॥ प्रभावः कोऽपि भावस्य, स्पृश्यमानस्य पश्यतः।
दातृसाधुसमानद्या, मृगायापि ददौ गतिम् ॥३८|| दातृग्राहकमेलापोऽगुण्यपुण्यो महाद्भुतः। यस्यावस्यायतामानादपि यत्र सुप-
पता ॥ ३९ ॥ कक्षे कक्षीकृतो दुष्प्रसहो यात्रापरीपहः । तथा नैव यथा श्रीमन्मन्दिरे मन्दिरेगतैः ॥ ४० ॥ यथा श्रीवलभद्रेण,
पलभद्रेग साधुना । याजापरीपहः पोढस्तथा सद्यः परेरपि ॥ ४१॥
अथालाभपरीपहोदाहरणम्, - कृष्णस्य ठण्ढणापत्न्या, ठण्डणो नामतः सुतः । बुद्धो देशनया श्रीमन्नेमः स व्रतमग्र-
हीत् ॥१॥ द्वारिकांवः स च भाम्यन्, भिक्षान प्राप कुत्रचित् । ये चान्येऽपि समं तेन, गुनयो यान्ति ते तथा ॥ २ ॥ श्रीनेमि-
मुनिभिः पृष्टः, प्रभो ! किं ठण्ठणो मुनिः। शिप्यो वः कृष्णसू नुश्च, नगर्यामृद्धिभाज्यपि ॥ ३ ॥ भ्राम्यन्न लभते भिक्षामप्येप
सकलं दिनम् । हवि लब्धि परेषां च, तत्र किं नाथ! कारणम् ॥ ४॥ प्रभुः प्राहाधिमगधं, ग्रामेऽभृद्धान्यपूरके । पुरे परासरी
नाम, द्विजो राजाने भोगवान् ॥५॥ क्षेत्राणि क्षमापतेर्विधाग्रामीणैर्वापयन्वयम् । यामयुग्मे समेतेऽपि, भक्तेऽमुंचन्न खेटकान् ॥६॥
सुनान्वैनरैः पंचशत्या तद्विगुणैः। क्षेत्रे प्रत्येकमेकां, सीतामयमकर्षयत् ॥ १ ॥ सोऽथ मृत्वा भयं भ्रान्त्या, ठण्डणी
॥१७५॥

·अलामे ढंढणः प्रवज्या० श्रीप्रद्युः नीयदृची ॥१७६॥ नामतोऽमवत् । तच्चान्तरायकम्मास्य, सम्प्रत्युदयमागतम् ॥ ८॥ श्रुत्वेत्ययं न भोक्ष्येऽहं, परलब्ध्येत्यभिग्रहम् । गृहीत्वा पालयामास, दुप्पालमपि साविकः ॥ ९॥ गदाभृदन्यदाऽपृच्छन्नाथं दुष्करकारकः । कः साधुपु विशेषण ?, ततः श्रीनेमिरब्रवीत ॥ १० ॥ दुष्करं कुर्वते सर्वे, विशेषाद् ढण्ढणो मुनिः। वहोः कालायतोऽलाभपरीपहसहः स हि ॥ ११॥ प्रभुं नत्वा विशन् विष्णुः, पुरीं ढण्ढणमैक्षत । गजादुचीर्य तस्मै च, साधचे माधवोऽनमत् ॥ १२ ॥ तद्वीक्ष्यको पणिग् दध्यौ, धन्योऽयं विष्णुना नतः । तद्गृहे स गतस्तेन, मोदकैः प्रतिलाभितः ॥ १३ ॥ पप्रच्छ स प्रभुं नत्वा, क्षीणं तत् कर्म किं प्रभो ! । प्रभुः प्राह हरेर्लन्धिरसौ लन्धिर्न ते मुने! ॥१४॥ प्रतिज्ञातार्थस्मरोऽसौ, मृग (संमृद्गन्) मृदु मोदकान् । परिष्ठापयितुं शुक्लध्यानी केवलमासदत् ॥ १५॥ कृतपुण्यकपुत्रस्य, जलकान्तमणियथा । तथाऽस्य केवलं प्रादुरभून्मोदकमईने ॥ १६ ॥ प्रभु प्रदक्षिणीकृत्य, ततो ढण्ढणकेवली । उपाविशत् सुरैः पूज्यमानः केवलिपर्पदि ॥ १७ ॥ अथ रोगपरीपहहष्टान्तः, मधुरायां पुरा पुर्या. जितशत्रुरभून्नृपः । नाम्ना कालाऽप्यकालांगी, पण्यत्री तत्र तिष्ठति ॥१॥ रूपेणाप्रतिरूपा सा, वीक्ष्य विश्वंभराभुजा । अपरोधे परिक्षिप्ता, रत्नं यत्नं यदर्हति ॥ २ ॥ तस्यां च तनयो जज्ञे, जित- शत्रुमहीभुजः । कालावेश्यांगजत्वेन, म ख्यातः कालदेशिकः ।। ३ ।। तस्य स्वसा स्वसामर्थ्यप्रभावहतशत्रुणा । मुद्गशैलपुरेशन, । व्यूढाऽस्ति हतशत्रुणा ॥४॥ स चान्येयुः कुमारत्ये, श्रुत्वा गोमायुवासितम् । अपृच्छनिजकान् पत्तीन्, यत् केषां श्रूयते स्वरः ? ॥ ५ ॥ तैरूचेऽमी वन्यजीवाः, फेरखा विहितारवाः । कुमारः प्राह पङ्घक, ममानयत कौतुकी ॥ ६॥ ते गत्वा पातयित्वा च, पाशिके घोरवासिनम् । समानीयार्पयामासुराज्ञा मान्या यदीशितः ॥ ७॥ स तं निहन्ति.यष्टयायः, खिखीति स च कूजति । १. ॥१७६॥ 4

·तृणस्पर्श
भद्रः
श्री
प्रमज्या
श्रीप्रद्यु-
नीयवृत्ती
॥१७७॥
कुमारस्य स्वरेणास्य, जायते महती रतिः ॥ ८॥ हन्यमानोऽमुना कोटा, सोशति यथा यथा । कुमारो मारयन्नेत, प्रहृष्यति
तथा तथा ॥ ९॥ अन्यदा हन्यमानोऽयं, तुद्यमानोऽग्रघाततः । मृत्वाऽभूद् व्यन्तरः क्रोप्टाऽकामनिर्जरया तया ॥ १०॥ अन्यदा
स्थविराचार्य, मधुरायामुपागते । द्विधापि त्यक्तमारः स, कुमारः प्रानजत् सुधीः ॥ ११ ॥ क्रमादेकत्ववीहारप्रतिमाप्रतिपन्नकः ।
मुद्गशैलपुरेगच्छत्तत्र यत्रास्ति सा स्वसा।।१२।। अर्शोरोगच तस्याभूदालत्यादपि कृच्छ्रकृत् । तत्रायातस्तदा पाढं, पीडितः सहसा
तु सः ॥ १३ ॥ विज्ञा विज्ञाय तज्जामिरझेनदलामिश्रिताम् । भिक्षा दत्तवती सोऽधिकरणं तद्विचिन्तयन्।॥१४॥ रोगपीडीपींडो-
दासीन्यादशनादि सः। प्रत्याख्याति स्म तद्वेद, शृगालः व्यन्तरः स तु ॥ १५ ॥ स शिवामशिवायास्य, बद्धांपालकमीलिताम्।।
विधार्य, कुर्वन् खीखीति, खादति स्म प्रसीदति ॥१६॥ हृतशत्रुर्नृपस्तस्यासन्नसज्ञातमाश्रितः। रक्षणायोपसर्गाणां, मुंचति स्म
निजान् भटान् ॥ १५॥ यावत्ते पुरुषास्तावदशिवाय शिवा न सा । दूरस्थेषु तु खीखीति, भापमाणैव खादति ॥ १८ ॥ तेष्वास-
नेष्यदृश्यः स्यादयं तु सहते मुनिः। अर्शोऽत्तिं च स पाढं तु, महात्मा सोढवान् मुनिः।। १९ ॥ यथाऽयमर्शसां पीडां, सेहे नौप-
धमाददे। तथाऽन्यैरपि तद्विजैः, सह्यो रोगपरीपहः ॥ २० ॥
अथ तृणस्पर्शपरीपहा, श्रावस्तीनगरीनाथजितशत्रुनृपात्मजः । भद्रोल्लसन्मतिर्मद्रो, नाम्नाऽस्ति क्रिययाऽपि च ॥१॥
सोऽन्यदा गुरुपादान्ते, दान्तेन मनसान्वितः । निविष्ट ईदृशं धम्मोपदेशं मसृणोऽभृणोत ॥२॥ मनुष्यं दुर्लभं मत्वा; संत्यज्य
विपयादिकम् । यत्नो विधीयतां धर्मे, यावन्नायाति पार्द्धकम् ॥ ३ ॥ भ्यादीनां सर्वधातूनामन्तेऽधीताचुरादयः । तदन्ते यदद-
वास्तदहो. वार्द्धकवैशसम् ॥ ४ ॥ वलिभिः कलितं भाति, स्थविरस्य कलेवरम् । यमराजागमे दत्तस्वस्तिकं जरसा रसात् ॥ ५ ॥
॥१७७॥

·मले
श्रावका
प्रत्रज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
॥१७८॥
श्रुत्वेति लघुकम्मैप, व्रतमादाय सद्गुरोः। अधीते स्म श्रुतं सर्वमज्ञासीनिखिलाः क्रियाः॥६॥ कालेनैकत्ववीहारप्रतिमां प्रत्यपद्यत।
विहरनन्यदा क्वापि, विराज्ये स समागमत्॥१०॥ हेरिकोऽयमितिभ्रान्त्या, विधृतो नृपपूरुपैः । पृष्टः कस्त्वं स्पशवे च, नियुक्त।
केन वा वद ॥११॥ मगवानेप नो किचिदमापत रुपा ततः । अनारविचार्यैव, स दुर्भापैर्विभापितः॥१२॥ ततः क्षारण तक्षित्वा,
वेष्टयित्वा कुशः सितैः । अमुच्यत स तैः पापैरविपशव्यथाकरैः॥१३॥विलिख्यमानमांसोऽपि, कुशैलॊहकुशैरिव । वेदनामाधिसेहेऽसौ,
देहे दध्यौ तथेदृशम् ॥१४॥ प्रदीप्तांगारपूर्णेपु, वज्रकुण्डेष्वसन्धिषु । कूजन्तः करुणं केऽपि, दद्यन्ते नारकाग्निना ॥ १५॥ अग्नि-
भीताः प्रधावन्तो, गत्वा चैतरणी नदीम् । शीततोयामिमां ज्ञात्वा, क्षारांभसि पतन्ति ते ॥ १६ ॥ क्षारदग्धशरीराथ, भयवेगो-
स्थिताः पुनः । असिपत्रवनं यान्ति, छायायां कृतयुद्धयः ॥ १७ ॥ शक्तियष्टिनाशकुन्तैः, खड्गतोमरपट्टिशैः। छिद्यन्ते कृपणा-
स्तत्र, पतद्भिातकम्पितैः ॥१८॥ अहं परवशो वाढं, बहुशोऽपि हि वेदनाः। सोढवान पुनर्लाभः, स्ववशस्य तदस्तु मे ॥ १९ ॥
उक्तं चाशाश्वते काये, विज्ञाते जिनशासने । कर्मण्यवश्यवेद्ये च, लाभो दुःखे प्रतिक्षणम् ॥ २० ॥ प्राणान्तिकोऽपि तेनैप,
तृणस्पर्शपरीपहः । यथा सोढस्तथा सह्यः, श्रमणैरपरैरपि ॥ २१ ॥
अथ मलपरीपहः- चम्पापुर्या सुनन्दाख्या, परमः श्रावकोऽभवत् । क्रयाणकानि सर्वाणि, सुप्रापाण्यस्य चापणे ॥१॥
हेलयाऽपि ददात्येप, भेपजाद्य यथोचितम् । सत्कुप्रभृतिकं चापि, मुनिभ्यः प्राशुकं सुधीः ॥२॥ अतो भीष्मेऽन्यदा ग्रीष्मे,
क्षरत्स्वेदमलाविलाः। सुसाधवः समाजग्मुर्भपजाय तदापणे ॥ ३ ॥ अमलानां मनस्येपा, मलगन्धः स गात्रजः । तदीयसुरमि.
द्रव्याण्यभिभूय प्रवृद्धवान् ॥ ४ ॥ न्यस्तकस्तूरिका शीर्षे, स च चन्दनचर्चितः । हृतो गन्धन नासायां, तेनाशासु प्रसारिणा
॥१७८॥

·सत्कारे
श्रेष्ठी
प्रवन्या.
श्रीरात
मीयइत्तो
॥१७९॥
॥५॥ अचिन्तयच्च चित्तेऽसौ, मुनयोऽनुनयस्पृशः । सुन्दरं स्यान्मलं गानादुद्वयोधारयन्ति चेत् ।। ६ ।। वञ्चिन्तितमना-
लोच्य, लेख्यशेषो बभूव सः । त्रिदिवे त्रिदशीभूतः, प्रभूतः सुखभागभृत् ॥ ७॥ ततश्च्युतध कौशाम्ब्यामिभ्यपुत्रतयाऽभवत् ।
निर्षिण्णकाममोगोऽथ, धम्मै श्रुत्वाऽऽददे व्रतम् ॥ ८॥ तत्र कर्मप्युदणे च, दुर्ग दुर्गन्धमाप सः । यत्र पत्र बजत्येप, तत्र
उनोपहासिता ॥ ९॥ भणितः साधुभिः सोऽध, मा निर्गच्छ प्रतिथयात् । यतः शासनमालिन्यं, गोपनीय प्रयत्नतः ॥ १० ॥
नित्यं दुर्गन्धकायोऽयं, कायोत्सर्ग व्यधात्ततः। अंगभोगेन तत्कर्ममर्मभंग समुद्यतः ॥ ११ ॥ कर्मण्युदीर्णे जीणेऽसौ देवता-
ऽवनतांट्रिकः । चक्रे देवतया दिव्यगन्धसम्बन्धवन्धुरः ॥ १२ ॥ सुगन्धिनिखिलद्रव्यगन्धन्यत्कारकारकः । कामामुपागतः
कायो, देवस्तस्याध्यवासयत् ॥१३॥ सुगन्धत्त्वेऽपि दुर्गन्धरीत्या वाच्यं जने गतः । सुन्दरेऽसुन्दरे वापि, स्यात् सर्वप्रातिगर्हिता
॥ १४ ॥ कायोत्सर्गवतस्तस्य, पुनर्दैवतदर्शनात् । दुष्ठुसुष्टुपिहीनत्याद्गन्धः स्वाभाविकोऽभवत् ।। १५ । नाघिसेहे यथा तेन,
पुरा मलपरीपहः । साधुना नाधुना तद्वद्विधयं विधिवेदिना ॥ १६ ॥
अथ सत्कारपुरस्कारपरीपहा-मधुरायां पुरा पुर्यामिन्द्रदत्तः पुरोहितः । स्वप्रासादगाक्षस्थ, आयान्तं मुनिमीक्षते ॥१॥
वस्मिनधः समेतेऽसौ, लम्बमानं पदं व्यधात् । अमुष्य मस्तके न्यस्ता, स्यादित्याकृतदुष्टधीः ॥२॥ श्रेष्ठिना स तथा दृष्टा,
भावकेण च केनचित् । अमर्पणः स सागार:, संगरं विद्धाविति ॥ ३ ॥ यदि तेन पदश्चक्रे, पण मनसा मुनौ । छेदनीयस्ततोड़-
पश्यं, भया गतदयात्मना ॥४॥ मार्गयत्यन्वई तस्य, छिद्रमुन्मुद्ररोपधीः । भूतः कृतात्मरक्षस्येवास्य तष्ठभते न तु ॥ ५॥
अन्यदा विशदाचार्यपदानत्वाऽख्यदप तत् । वैरूचे सहते ह्येप, दुम्सहोऽपि परीपहः ॥ ६॥ स प्राह विदधे सेय, प्रतिज्ञा
॥१७९॥

·प्रज्ञायां
कालका
'श्री
प्रमज्या.
श्रीप्रघुः
सीयपत्ती
॥१८०॥
निर्दया मया। सूरयः प्राहुरधुना, किमौकस्यस्य वर्त्तते ॥७॥ स जगादाज्ञानसिंधुरोधसोऽस्य पुरोधसः । प्रासादोऽस्ति नवो भावी,
वत्प्रवेशमहोत्सवः ॥ ८॥ भोजनाय जनाधीशमयमामन्त्रयिष्यति । समग्रपरिवारेण, सहितं पूजयिष्यति ॥ १॥ आचार्या
जगदुस्तर्हि, प्रासादे प्रविशन्नृपः । वहि त्वया धृतेः नत्या, विधातव्योऽतिदूरतः॥१०॥ प्रासादोऽयं पतत्युच्चैरितिवाच्यं
नृपाग्रतः । तदाऽहं पातयिष्यामि, प्रासादं हृद्यविद्यया ॥ ११ ॥ तथा भूतेऽसिलेऽप्यर्थे, श्रेष्ठिना भणितो नृपः । यन्मारयितुमार-
न्धा, यूयमेतेन पाप्मना ॥ ११ ॥ कुपितस्तस्य भूपाला, श्रावकस्य तमार्पयत् । तेनास्य चरणौ बद्ध्वा, चेन्द्रकीले प्रवेशितः
॥ १३ ॥ पयादयोमय कृत्या, छित्वा चन दयामयः। पुरोहितमथो भूतदयः श्रेष्ठी व्यसर्जयत् ॥ १४ ॥ साधुना साधु एवैप,
विपोढव्यः परीपहः । न तु श्रावकवत्कार्यमकार्यमिदमीदृशम् ॥ १५ ॥
अथ प्रज्ञापरीपहा, धरावासपुरेशस्य, वैरिसिंहस्य नन्दनी । अभूतां सुरसुन्दर्या, कालकश्च सरस्वती॥१॥ कालकोऽन्ये-
घुरुद्याने, वाहकैलिं गतो गुरोः । गुणाकाराभिधाद् बुद्धः, प्राबाजीदनुजायुतः ॥ २॥ शतसङ्ख्या नरा नार्यस्ताक्नु प्रावजन्नथ ।
कालका स्वपदे न्यासि, गुरुभिगुरुभिर्गुणैः ॥३॥ प्रवर्तिनीत्वे तज्जामिरवन्त्यामन्यदागमन् । श्रीमन्तः कामिकाचार्याः, साधु-
साध्वीसमन्विताः ॥ ४॥ गर्दभिष्ठोऽन्यदाऽवन्तीपतिवर्वीक्ष्य सरस्वतीम् । बलादन्तःपुरे न्यास्थत्, को विवेको हि कामिनाम् ।।५।।
सस्मिन् बोधवचः सरेः, सङ्घस्य च घृयाऽभवत् । पारधी वन्धुवटुवत् , क्षीणायुरपि जायुवत् ॥ ६॥ अथोन्मत्तकवेपेण, भ्रमन्निति
ललाप सः । गर्दमिलो यदि नृपस्ततः स्यात् किमतः परम् ? ॥७॥ भिक्षेऽहं यदि शून्ये वा, वसामि किमतः परम् ? । मत्वेति
चोधितोऽमात्यैर्नायुध्यत नृपाधमः ।। ८॥ श्रुत्वेवि कुपितः सरिः, सस्मारागमभापितम् । मदादिकार्ये यचक्रिसैन्यमयंतयेन्मुनिः
॥१८०॥

·प्रज्ञायाँ
कालका
थी
प्रवज्या०
श्रीमद्यु
नीयवृत्ती
॥१८॥
॥९॥ ध्यात्वेति शफकूलेऽगात् , सामन्तास्तत्र शासयः । नृपः शाखानुशाखिस्तु, कीर्त्यते देशभापया ॥ १० ॥ शाखमेके च
मन्नाघेस्तस्थुरापर्ण्य सूरयः । क्षुरिकाप्रामृतस्तनान्यदा दूतः समागमत् ।। ११ ॥ शाखिः श्यामाननः पृष्टः, सरिभिः प्राह ना
प्रभुः । कुदः पयते शस्त्री, तपा छेद्य निजं शिरः ॥ १२॥ कृपाणिकायामेतस्या, पण्णवत्यकवीक्षणात् । मन्ये पण्णवतेः साम-
न्तानां छुद्धो धराधिपः ॥ १३ ॥ सर्वेऽपि गुप्तमाहाय, सरिभिस्तेऽथ मेलिताः । तरीभिः सिन्धुमुत्तीर्य, सुराष्ट्रायां समाययुः॥१४॥
वर्षाराने तदायाते, गतेः प्रत्यूहकारिणि । विधाय पण्णवत्याऽशैः, सुराष्ट्र तेऽवतस्थिरे ।। १५ ।। गुर्वादिष्टैश्च शरदि, तैरूचे नास्ति
शम्मलम् । गुरु चूर्णेन सौवर्णमिटिकापाकमादधे ॥ १६ ॥ शम्बलाद् बलवन्तोऽपि, मालवं लातुमिच्छवः । चितं गुरुगिराऽऽसंस्ते,
गुर्वाशा हि बलीयसी ॥ १७ ॥ गर्दभिन्नः ससैन्योऽपि, समेतस्तैमहावलैः । भग्नः प्रविश्य पुर्यस्थादेवा रुरुधिरे च ते ॥ १८ ॥
अघाटमीदिने दुर्गे, शून्ये पृष्टः शकैर्गुरुः । आचख्यौ गर्दभी विद्यामद्यायं साधयिष्यति ॥ १९ ॥ तद्रवश्रवणाच्छत्रुसैन्यं स्यान्मू-
छितं यथा । गव्यूतैः परतः सर्व, शिघिर तन्निवेश्यताम् ॥ २० ॥ अष्टोतरं शतं शब्दवेधिनः सन्तु मेऽन्तिकै । तथा कृतेऽथ तैः
सरिगदितः शब्दोधिभिः॥ २१॥ तस्याः प्रसारित वक, तूणीचके क्षणादपि हतप्रभावा नष्टाऽथ, विद्याऽवद्यात्मनस्तत:
॥ २२॥ युग्मम् ॥ सूर्याज्ञया ततः पुर्या, प्रविश्याऽऽनायितः शङ्कः। बद्ध्या पाशैस्ततो गई भिल्लो गुरुपदान्तिके ॥२३॥ स तैरूचे
तवान्यायतरोः पुष्पमिद ननु । फलं त्वन्यभवे भावि, घोरा नरकवेदनाः ॥ २४ ॥ तद्धर्म प्रतिपद्यस्वाधुनाऽपि जिनमापितम् ।
इत्युक्तेऽवागसौ द्वधा, चक्रे निर्विपयः स तैः ॥२५॥ मिनं शाखि नरेन्द्रत्वे, सामन्तत्व परानपि । सूरयः स्थापयामासुर्निजा
जामि च यमे ॥ २६ ॥ अथ भृगुपुरे राजा, युवराजश्व तिष्ठतः । बलमित्रभानुमिनाभिधौ जामिसुतौ गुरोः ॥ २७ ॥ प्रधानं
॥१८॥

·प्रज्ञायां कालका श्री प्रमज्या. थीप्रपुः सीयाली ॥१८२॥ प्रेष्य ते गरिमानाय्य प्राज्यमानतः । प्रवश्य चक्रतुर्थत्योत्सवं जितशतक्रतू ।। २८ ।। सुतो नृपस्वसुर्भानुथियो धर्म गुरोर्मुखात् । सलमानुः समाकर्ण्य, दक्षो दीक्षामुपाददै ॥ २९ ॥ भक्तं वीक्ष्य नृपं फ्रुद्धः, पुरोधा विवदन्मुधा। निरुत्तरीकतो भूपं, कैववादित्य- मापत ॥ ३० ॥ वन्धपादपदाक्रान्तिमहादोपप्रपोपिणी । नृपोऽथ तद्राि मूढोऽनेपणां नगरे व्यधात् ॥ ३१ ॥ एवं निरीक्ष्य च धनागमेऽपि स धनागम । महाराष्ट्रकिरीटाभे, प्रतिष्ठानपुरेऽगमत्।।३२।। शालिवाहनभूपेन, महर्या स प्रवेशितः। विज्ञप्तश्च ससंघन, पठो पर्युपणाविधौ ॥ ३३ ॥ यवो लोकानुवृत्याऽवेन्द्रोत्सवः पंचमीदिने । सूरयः प्रोचिरे पर्युषणा नात्येति पंचमीम् ॥ ३४ ॥ जिना गणेशास्वच्छिप्पा, पंचाशत्के दिने यथा । पुरा पर्युपितास्तद्वद्, गुरखो नस्तथा वयम् ॥ ३५ ॥ चतुर्थ्यामस्त्विति प्रोक्ते, नृपेण गुरषो जगुः । अस्तु प्रोक्तं हि सिद्धान्ते, परिवास्तव्यमारतः ।। ३६ ।। स्वच्छन्दानन्यदा शिप्यान्, प्रोज्झ्य शय्यावराग्रतः। आख्याय सागरचन्द्र, प्रशिप्यं गरयो ययुः ॥ ३७॥ तेन चाम्युत्थिता व्याख्याक्षणे तेऽज्ञातवृत्तवत् । तस्थुस्तस्रष्टतव्याख्या चारुताप्रपनीयताः ॥ ३८ ॥ अथ शय्यातराद् ज्ञात्वा, मुनयोऽपि समाययुः । गुरुनक्षमयन् वाढमपुनःकरणेन च ॥ ३९ ॥ शात्या सागरचन्द्रोऽपि, हीमरानतकन्धरा । तस्थौ पाप्पजलैः पादौ, प्रमोः प्रचालयाम्भिव ॥ ४० ॥ उत्थाप्य वालुकाप्रस्था- मृदृष्टान्तदर्शनात् । तं सम्बोध्यावदन् लाने, त्वं गर्व मा कथा वृथा ॥ ४१॥ यथा रिक्तो मवेत्प्रस्थः, स्थाने स्थाने विरेचनात् । स्थाने २ पिलगनाद्यया च स्यान्मृदल्पिका ॥४२॥ तथा गणेशपूर्विम्यो, वत्सा हीनोऽस्म्यहं क्रमात् । अस्मत्तस्ते गुरुस्तस्मात् त्वं प हीनतरस्तथा ॥ ४३ ।। प्रज्ञापरीपहा सोध्यं, वत्स ! सबस्ततस्त्वया। इत्युक्तः स गुरोर्वाच, तथेति प्रत्यपधत ॥ ४४ ॥ शोज्यदा निगौदाना, न्याख्या सीमन्धरप्रमोः । श्रुत्वा पप्रच्छ मरते, व्याख्यात्यविधं हि कः ॥४५॥ विज्ञाय कालकाचार्य, ॥१८२॥ CRACCU ·अज्ञाने आभीरः श्री प्रव्रज्या श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ॥१८॥ विप्रवेषः समागतः । तद्व्याख्यानश्रुतेस्तुष्टः, पप्रच्छायुर्निज धूपा ।। ४६ ।। सरिः श्रुतेन विज्ञाय, शकोऽसीति जगाद तम् । हृष्टः सोऽथ निजं रूपं, प्रकाश्यैवं समस्तचीत् ।। ४७ ।। जय प्रवचनाधार !, जय संसारतारक । जय सीमन्धरस्वामिस्तुत ! श्रीमन्नमो. ऽस्तु ते ॥४८॥ स्तुत्वेतीन्द्रोऽन्यतो द्वारं, विधाय तदुपाश्रये । गतो दिवं सरिरपि, तत् क्षमाश्रमणादिवत् ॥४९॥ पदस्थानपवितां भत्त्वा, श्रुतकेवलिनोऽपि हिनि गर्वः सर्वथा कार्यः, सूरिः सागरचन्द्रवत् ॥ ५० ॥ अथाज्ञानपरीपहः-तथा हि जाह्ववीकूलवासिनी द्वौ सहोदरौ । तिनौ स्तस्तयोरेका, श्रुतवानश्रुतः परः ॥१॥ श्रुतवान् | सूरितो प्रासः, शिष्यैः सूत्रार्थलिप्मुभिः । विश्राम लमते नैव, दिनेष्वपि निशास्वपि ॥२॥ अपश्रुतः पुनः स्वैरं, स्पैरंगैरतिपीवरैः । वासरे च रजन्यां च, शयानः सुखमेधते ॥ ३ ॥ निद्राविद्राणदृक् सरिर्दयौ दुनिमन्यदा । भ्राता मे पुण्यवानेप, भुक्त्वा शेते सुखेन यः॥४॥ मन्दपुण्यस्य मे निद्राऽवकाशो नास्ति निश्यपि । इति प्रद्वपतोचनाद्, ज्ञानावरणकर्मसः ॥५॥ तत्तादृशमना- लोच्य, देवभूयं जगाम च । इहैव भरतक्षेत्रे, सोऽभूदाभीरदेहभूः ॥ ६॥ यौयने परिणीतस्य, तस्य जज्ञे च दारिका । कन्यका धन्यकायाऽऽसीद्, आसीत् रूपपती पुनः ॥ ७॥ स चैकदा समं पुन्या, भृतं घृतपटैरनः । आदाय नगरेऽचाली, पृतविक्रयका- म्यया ॥८॥ परेऽपि ववसुतारूपनिरूपणसमीहया । आभीरदारकावेलु तविक्रयकैतवाद ॥९॥ शकटे स्वे च सारथ्यजुपस्तस्या मुखद्युतिम् । मनास्पनांस्यपि द्रष्टुमुत्पथेनैव तस्थिरे ॥ १० ॥ तेषामनांसि भग्नानि, न मनांसि पुनस्ततः । सा वैरशकटा प्रोक्ता, स चाप्यशकटापिता ॥ ११ ॥ पुनः पुनः सदैवेपु, व्याहरन्सु महाध्यनिम् । प्राप वैराग्यमाभीरः, पराभीरपराभवात् ॥ १२ ॥ परिणाय्य सतां तस्यै, गृहसारं मदाय च । पूर्वाभ्यासवशादीक्षा, वीक्षापन समाददे ।। १३ ।। तेन योगभृताऽधीते, बोत्तराध्य- ॥१८३॥ .

·अज्ञाने स्थूलभद्रा प्रवज्या श्रीप्रधु- नीयवृत्ती ॥१८४॥ यनत्रये । तत् प्राच्यमप्रतिक्रान्तं, कीदीर्णमजीर्णवत् ॥ १४ ॥ तुर्यमध्ययनं तस्य, पठतोऽप्यनवस्थिते । नापतत्पदमप्येक पुण्यहीनस्य वस्विच ॥ १५ ॥ आचामाम्लद्वये जाते, सूरयः प्रोचिरे च तम् । तुर्यमध्ययनं तेऽनुजानामोऽथ वयं वद ॥ १६ ॥ स' प्राह कीदृशो योगोऽध्ययनस्यास्य दिश्यताम् । ते प्रोचुर्याचदायाति, नैव तावत्तपः परम् ॥ १७॥ सत्ववृत्तिः स इत्यूचेऽनुज्ञया' पूर्यते मम । यावदायाति मे तावदाचामाम्लानि संतु मे ॥ १८॥ तत्तपः कुर्वतस्तस्य, द्वादशाब्दा गतास्ततः । ज्ञानावरणं तत् कर्म, तत्क्षणं क्षयमाप च ।। १९ ।। तुर्ये तस्यागतेऽध्याय, विकर्माणि च निर्गते । सत्यं वचोऽभवद्वैद्यस्यागमो रोगनिर्गमा ॥ २० ॥ श्रुतं शेपं सुखेनैव, तेनाधीतमतो युधाः ! । सहन्तां तद्वदज्ञानपरीपहमुपागतम् ॥ २१ ॥ अथ विपक्षे दृष्टान्ता भूप पाटलीपुत्रे, नन्दो नाम नराधिपः । मन्त्र्यस्य शकडालाख्यस्तस्य लक्ष्मीवती प्रिया ॥१॥ स्थूलभद्रस्तयोराद्यः, सुतोऽन्यः श्रीयकाभिधः । तंत्र वेश्याऽस्ति कोशेति, कोशः स्मरनरेशितुः॥२॥ द्वादशाब्दी स्थूलभद्रस्तद्- गृहेऽस्थात् सुसैकधीः । श्रीयकस्त्वंगरक्षत्यं, नन्दराजस्य निर्ममे ॥ ३ ॥ अभूद्वररुचिस्तत्र, वादी लाक्षणिकः कविः । सोऽष्टोत्तर- तेनास्तीनित्यं श्लोकैनौपम् ॥ ४ ॥ मिथ्यारगिति ते मंत्री, न प्राशंसद् द्विजं क्वचित् । प्राभृतैः सवितु मन्त्रिपत्नीमेप प्रचक्रमे ॥ ५॥ स तया हृष्टया पृष्टः, कार्यमाचष्ट शिष्टधीः । त्वत्पतिनृपतेरग्रे, कविता में प्रशंसतु ॥६॥ तयोक्तः सचिवोऽवोचन मिथ्याडग्यचः स्तुये। तयोक्तं साग्रहं मेते, का स्त्रीवाक्ये पराङ्मुखः ॥७॥ अन्यदा पठतस्तस्य, मन्त्र्यूचे साधु भापितम् । नृपस्ततो- ऽस्मै दीनारशतमष्टीचरं ददौ १८॥ नित्यदाने नृपं मंत्री, प्रोचे कोऽयमसद्वययः ? । नृपः प्राह स्तुतस्तेऽसौ, पुराऽस्माभिः कृतो नतु ॥९॥ मंत्री प्राह स्तुतं सूक्तं, मयाऽयं न कविः स्तुतः। एतस्य पठितं वाक्यं, यत्पठन्त्यपि बालिकाः॥ १० ॥ यक्षाऽध ११८४॥

·ज्ञाने
श्री
प्रवज्या
श्रीप्रयु-
नीयवृत्ती
॥१८५॥
यक्षदिमा च, भूताऽथ भूतिदत्तिका । सेणा वेणी चरेणा च, सतासन् मन्त्रिपुत्रिकाः॥१२॥ सकृदुक्तं वची ज्येष्ठाऽग्रहीदन्या यथा-
क्रमम् । वाथोपावेशयन्मंत्री, सर्वा जवनिकान्तरे॥१२॥ ऊचे वररुचिः श्लोकान्नृपस्याग्ने स्वयंकृतान् । अनूचिरे यथाज्येष्ठं, वास्तान
सप्तापि बालिकाः ॥ १३ ॥ द्वारं न्यवारयशस्य, नृपो वररुचिस्ततः । न्यास्थयन्त्रेण दीनारग्रन्यि त्रिपथगाजले ॥ १४ ॥ असं
प्रागस्तवीगंगा, यन्त्रेण प्रन्थिमग्रहीत् । जनाध्यक्ष जनोऽयोचत, कर्वरे न किंचन ।। १५ । राजा तन्मन्त्रिणेऽथाख्यन्मंत्र्यूचे
वीक्ष्यता प्रगे । मंत्री स्वपुंसा दक्षेण, तद्मन्थि स्वकरेऽकरोत् ॥ १६ ॥ कविः स्तोतुमगारंगा, नृपोऽपि सह मन्त्रिणा। प्रीतो
वररुचिगंगा, कृतविस्तरमस्तवीत् ।। १७ ॥ स्तुत्यन्ते तस्य यन्त्रण, न दीनाराः करेऽपतन् । न पाणिस्पर्शनेनापि, हीनमास्य-
स्ततोऽभवत् ॥ १८ ॥ मन्यूचेऽन्यायिनी गंगा, न न्यस्वमपि तेऽर्पयेत् । तन्न्यायेन मया ते स्वमाप्तमेतद् गृहाण तत् ॥ १९॥
फविर्नपजनाध्यक्ष, मंत्रिणेति लघूकृतः । नृपः प्राह त्वया छमास्य ज्ञातं साधु मन्त्रिप! ॥२०॥ नृपः सविस्मयो वैश्मन्यगा.
न्मंत्री जनोऽपि च । मंत्रिदासीमथामाद, द्विजो विरुपाचरत् ॥ २१ ॥ प्रीतां च तो स पनच्छ, प्रत्यहं मंनिचटितम् । चेट्याह
श्रावकोद्वाहे, नृपायात्रादि सज्यते ॥ २२ ॥ मन्त्र्युच्छेदरुचिस्तच्च, ज्ञात्वा वररुचिः कविः । सुखादिकाप्रदानेन, डिम्भरूपाण्य-
पाठयत् ॥ २४ ॥ न वेति लोको यदयं शकडालः करिष्यति । व्यापाथ नंदं तद्राज्ये, श्रीयकं स्थापयिष्यति ॥२५।। पठतो डिम्भ-
रूपाणां, सर्वत्रापाशं वचः । जनश्रुत्या समाकर्ण्य, नृपश्चिने व्यचिन्तयत् ॥ २६ ॥ पालका यच्च भापन्ते, यच जल्पन्ति
योपितः । उत्पादिकी च या भाषा, सा भक्त्यन्यथा न हि ॥ २७ ॥ ध्यात्वत्याप्तो नरो राज्ञा, प्रेपितो मंत्रिमन्दिरे । आगत्या-
ख्यन्नृपमित्याभूपणाखादि सज्यते ।। २८ ।। रुष्टोऽथ मंत्रिणे भूपः, प्रणागेऽभूत् पराजमखः । मंत्री श्रीयकमेकान्ते प्राह रुटो।
॥१८॥

·ज्ञाने
स्थूलभद्रः
प्रमज्या
श्रीप्रधु-
सीयवृत्ती
॥१८६॥
नृपोऽधिकम् ।। २९ ।। ततः कुलक्षयो मा भूदिति त्वं मद्वचः कुरु । नमतो मम राजानं, वत्स! च्छेद्यं त्वया शिरः ॥३०॥
प्रमोरभक्तो वध्यो नः, पिवानीति ततो वदेः । श्रीयका प्राह तातेडक्, म्लेच्छोऽभीच्छति कर्म किम् ? ॥ ३१ ॥ मन्न्याह पित-
हत्याया, मा भैपीवत्स ! यद्विपम् । मुसे तालपुटं कृत्वा, ततो नस्याम्यहं नृपम् ॥ ३२ ॥बोधितो जनकैनवं, स्वीचक्रे च चकार
प । राज्ञाऽपि फिमिदं चक्रे ?, स्वामिशहतोजदत् ॥ ३३ ॥ कृतौदेहिको वातुर्विशुद्धः श्रीयकस्ततः। विज्ञो विज्ञपयांचक्रे,
सर्वव्यापारदं नृपम् ॥ ३४ ॥ मज्ज्येष्ठः स्थूलभद्रोऽस्ति, कोशावेश्यानिकेतने। तमाकार्य नृपः कार्यमेतत्तस्मै जगाद च ॥ ३५ ॥
पोलोच्य विधास्यामि, स्थूलभद्रो पदन्नदः । राज्ञाऽऽलोचयितुं प्रैपि, सोऽशोकवनिकान्तरे ।। ३६ ।। सोऽध्यायच्च नियोगश्री,
शाकिनीपच्छलेक्षिणी। भोगे नरस्य कस्यापि, न निजा जातु जायते ।। ३७ ॥ आत्मरक्षाकरं मंत्र, मंत्री विश्रदपि च्छलात् ।
विनाशितोऽनयात्रार्थे, तात एव निदर्शनम् ॥ ३८ ॥ न शरीरं धनं क्षेत्रं, न कलत्राणि नो सुताः। तस्य चिने सुखाय स्युर्य:
स्यादस्या वो नरः ।। ३९ ।। सनिकारामिमां हित्या, योगश्रियमहं श्रये । यद्वशा साऽपि मुक्तिधीरनन्यश्रीमनोरथैः ॥४०॥
इति ध्यात्वा च कृत्वा च, स लोचं पंचमुष्टिकम् । रजोहरणभृद्रत्नकम्पलप्रान्तवर्तिीमः ॥४१॥ प्रावृत्य' कम्बलीरलं, सभा
गत्वाऽऽह भूपतिम् । आलोचितं मयेदं ते, धर्मलाभः प्रवर्द्धताम् ।। ४२ ॥ पंचभिः कुलकम् ॥ निःसृतेऽस्मिन्नृपोऽध्यायत्, कि
कोशाचेपम यात्ययम् । क्षणं गपाधदत्ताधस्तमैक्षिष्ट धमापतिः॥४३।।कोशागृहण्य निफ्रान्तमेकान्तसमवाथयं । वीक्ष्य यात क्षमाकान्त,
क्षमाकान्तः शिरोऽधुनात् ॥ ४४ ॥ श्रुतकेवीलसम्भूतविजयाचार्यसन्निधौ । प्रतं सामायिकोच्चारपूर्वकं स समाददे ॥ ४५ ॥ मुद्रा-
मध महीनाथः, श्रीयकस्य करेऽकरोत् । स पन्धुस्नेहनः कोशासदने याति सर्वदा ॥ ४६ ।। स्थूलभद्रवियोगानीमन्पदा वाम-
॥१८६॥

·शाने
स्थूलभद्रः
प्रव्रज्या
श्रीप्रधुः
सीयवृत्ती
॥१८७॥
वोचत । देव ! किं क्रियते सर्वमिदं वररुचियंधात् ॥ ४७ ।। एतेन नाशितस्तात !, स्थूलभद्रः प्रवासितः। तद्वैरपारं गच्छामि,
देव चेत् त्वं प्रसीदसि||४८॥ कथं त्विति तथा प्रोक्ते, श्रीयकः प्राह स द्विजा लज्जामिकामुको मर्च, पाय्यते यदि तवरम्।।४९||
तयैतत् प्रतिपन्नं च, कारितं च जवादपि । नित्यं पिवत्ययं मयं, ज्ञापितं चेति मंत्रिणः ॥ ५० ॥ शकडालात्यये विमा, प्राविश-
द्राजसंसदि । स कवित्वगुणानित्यं, पूज्यते च समाजनैः ॥५१॥ स्मरन्नृपोऽन्यदा मंत्रिगुणानां श्रीयकं रहा । जगाद शकडालं
यन्न श्रीमालाला)विनेवि नु ॥५२॥ कलितापि सभा सद्भिः, सभा मे विगतप्रमा। रहिता शकडालेन, शशिनेव निशीथिनी॥५३॥
नृपः साश्रोऽवदनित्य, न्यज्ञपि श्रीयकैन सः । स्वामिन्! वररुचिश्चके, मद्यपस्तद्धि तादृशम् ।। ५४ ॥ राज्ञा प्रोक्तं पिवत्येप, किं
मद्यं ? श्रीयकोऽवदत् । प्रगेऽग्रे देवपादानामदः प्रकटयिष्यति ॥ ५५ ॥ प्रभावेऽधिसगं मंत्रिगुप्तशिक्षितमालिकः । सर्वेपामन्जमे-
फैकमदाद्वररुचेः पुनः ॥ ५६ ॥ उन्माद्यन्मदनफलोदव्याप्तोदरं करे। सर्वेऽनं स्वं समाजधुः, प्रशशंसुश्च सौरभम् ॥ ५७ ॥
युग्मम् ।। द्विजोऽपि हि निजांभोजगंधं तच्चूर्णगर्मितम् । उच्छ्वासेनाग्रहीद्रानिपीतं मयं ववाम च ॥ ५८ ॥ सभाया निर्गतो
लोकधिकतो हक्कितय सः । प्रायश्चित्ते पपौ तप्त, पु प्राप च पंचताम् ॥ ५९ ॥ श्रीयकः पित्वरस्य. पारगामी चिरादय ।
सच्चने मंत्रिीमनाथप्रजार्थानार्थिवान्धवः ॥ ६० ।। स्थूलभद्रस्तु संभूताचार्यक्रममुपासयन् । अधीतस्तत्र सूत्रार्थों, दुस्तपं तपते
तपः ॥ ६१ ॥ वर्षास्वभिग्रहानित्थं, जगृहुर्यतयस्त्रयः । जोपिचा स्मवतुर्मासी, कायोत्सर्गजुपो वयम् ॥ ६२ ॥ एका सिंहगुहाद्वारे,
दृग्विपाहिरिलेऽपरः । तृतीयः कूपमण्डूकासने स्थास्याम इत्यलम्।।६३॥तेषां विज्ञाय सामर्थ्यमनुज्ञां गुरवो ददुः । स्थूलभद्रोऽथ जग्रा.
हाभिग्रहं दुग्रहं परैः ॥६४ा कोशावेश्याश्रये चित्रशालायां-पइरसाशितः । स्थाता व क्षम मत्या, त्वज्ञासीत्तत्र तं गुरुः ॥६५॥
॥१८७॥

·ज्ञाने
स्थूलभद्रः
श्री
प्रवज्या०
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
॥१८९॥
सा धनिना क्यम् । स माह मृगनेत्रऽर्थः, क मे सरविपाणवत् १ ॥ ८४ ॥ निदयितुमेत सा, प्राह यद्रत्नकम्बलम् । दत्ते नेपाल-
भूपालोऽपूर्वसाधोस्तमानय ॥ ८५ ॥ अकालेऽपि चचालायं, नेपालाय तपोधनः। पके निमनहृत् पङ्के, मञ्जन् पद्भिर्न कौतु कम्
।। ८६ ॥ कृतार्थे चलिते साधौ, पथि चौरपतेः शुकः । जगाद लक्षमेतीति, वीक्षिते नास्ति किश्चन ॥ ८७॥ यथार्थे कथिते
मुक्त मुनौ पुनः प्राह, लक्षं यातीति कीरकः । व्यावृत्य पृष्टः सोऽप्याख्यद्वशस्थं रत्नकम्मलम् ॥ ८८ ॥ यथार्थे कथिते मुक्तः,
कोशाय तं ददी च सः । प्रणालपङ्के निशङ्कमानसा साक्षिपच तम् ॥ ८९ ॥ मुनिः प्राहः महामूल्यः, किं पकेऽक्षेपि
कम्बली । सा प्राह सनतं मूढ !, पङ्के मजन्न शोचसि ॥ ९० ॥ सोऽथ तस्या गिरा युद्धः, प्रोचे साध्यस्मि मोधितः । गुरुकल्प!
गुरुन्नत्वाऽऽलोचयेर्दुष्कृतं निजम् ॥११॥ कोशा जगाद यच्चके, मया ब्रह्मस्थयाऽपि व । आशातना प्रबोधाय, क्षम्यतां सा क्षमा-
पते ! ॥ ९२ ॥ इच्छामीति वदन्नत्या, गुरूणामन्तिकेऽतनोत् । तपांसि विविधान्येपु, विहितालोचनः पुनः॥९३ ॥ दत्ता राज्ञा
न्यदा कोशा, रथिने साऽभजञ्च तम् । स्थूलभद्रगुणैर्भद्रं, स्तुवन्ती तत्पुरः सदा॥१४॥ गृहोद्याने स्वविज्ञानं, स तस्पै शयनस्थितः ।
अदर्शयदिपु न्यस्यानलुम्ब्यो मथता शरैः ॥९५|| अनुपुङ्कार्पितैर्योऽभवकार करगोचरम् । गन्तं छित्वार्द्धचन्द्रेणाकृष्यैतां स्वकरेऽ-
करोत् ॥ ९६ ॥ युग्मम् ।। कोशाऽथ सार्पपे राशी, न्यस्य सूची तुमावृताम् । ननत्त न च विद्धाऽड़े, ध्रुवप्रसवसपा ॥ ९ ॥
स्थी तुष्टोऽवदकोशा, कान्ते। किं ते ददे १ वद । साऽवदज्जातिसिद्धे वाऽभ्याससिद्धे च नाद्भुतम् ।।९८॥ अण्डजाः पुष्करे यव-
चरन्ति च रमन्ति च । सुमेपु वर्तनं तद्वत्सिद्धं नो किन्तु तुष्टिकृत् ॥ ९९ ॥ सभ्यस्ते दुष्करं किं स्यादनम्यस्ते हि दुम्करम् ।
यत्पुराभुक्तभोगोऽस्थात् , स्थूलभद्रोऽक्षतमतः ।। १०० ॥ स्थूलभद्रं विनाऽन्यस्य, सर्वस्य भ्रम्पते मनः । सप्तधातोः फणिकेव।
.
॥१८९॥

·श्री प्रयच्या धीप्रपुः सीपाती ॥१८॥ वो नत्याऽध सर्वेऽपि, ययुः स्थान यथोचितम् । कोशाभ्युत्थाय नाथस्त्वं, किं करोमीत्युवाच च ॥६६॥ स्थूलभद्रोऽवदद् धर्म: ज्ञाने लामस्तेऽस्तु ममार्यताम् । चित्रशाला चतुर्मासी, निवासायार्पयच सा ।। ६७ ॥ तत्रास्थादेप कोशा तु, दध्यौ भग्नो प्रतादयम् । स्थूलभद्रा समेतो मामिति ध्यात्या, परसैस्तमभोजयत् ॥ ६८ ॥ ततः सा स्फारशृङ्गारसारा सारावभूपणा । स्थिरा स्थिराशयं तं तु, धर्मे (दृष्ट्या ) धर्मेच्छुरेप सा ।। ६९ ।। ननाम काममुत्सृज्य, भावपावनमानसा। निर्नटकामनाकोटीप्रवेशा प्राप्तपोतिका ।। ७० ।। सा नवाणी ततो भक्त्या, रराजास्य मुनेः पुरः। पतिता कुण्ठतो प्राप्य, स्मरावाऽऽलिरिवावनी ॥ १ ॥ स्थूलभद्रान मन्येs. न्यं, वेश्यायशमिहापरम् । गुरोर्धर्ममपि प्राप्यानीयास्यै यः समार्पयत् ।। ७२ ॥ कामो विषयपश्चास्यः, फटाक्षो हविपः फणी । रूपः खीसन्निधिस्तेन, तप्रयं तत्र यन्वितम्॥७॥थाविका सा न शिश्राय, नृपादिष्टात् परं नरम् । बभूव च विवेकाश्वमन्दुरा सुन्दरा क्रमात् ।। ७४ ॥ नि ढाभिग्रहाचागुस्ते गुरून् यतयस्त्रयः। प्रोक्तास्तैः स्वागतं योऽस्ति, सदा दुष्करकारकाः। ॥७५॥ आयान्तं स्थलमद्रं त्वम्त्याय गुरुरालपत् । सात्त्विक ! स्वागतं ते दुष्करदुष्करकारकः ॥ ७६ ।। सापप्रपास्त्रयोऽध्येते, मुनयोऽथ मिथोs- वदन् । आमंत्रणं गुरोरत्र, मन्त्रिपुत्रत्त्वकारणम् ।। ७७ ॥ यद्येवं पइरसाहारः, कृतदुष्करदुष्करः । प्रतिपत्स्यामहे वर्षावरे तद्वयमी- दृशम् ॥ ७८ ॥ अष्टमासीमतीयुस्तेऽध गुरोः पुरतोऽग्रहीत् । प्रापि स्थूभद्राभिग्रहं सिंहगुहामुनिः ।। ७१।। तत्कार्याक्षममाचार्या, ॥१८॥ विचार्याय वमभ्यधुः । अभिग्रहग्रहोऽयं ते, प्राग्वृत्तस्यापि निग्रहः । इत्थं गुरुनिषिद्धोऽपि, तत्रागाद वेश्यया पुनः । एप.श्री. ? स्थूलमद्रेण, स्पर्धापानित्यलक्ष्यत ॥८१कोशा तां पद्रसाहौरोजयित्वा स्वयं पुनः। पर्युपास्ते स्म पकेन्दुल्लासितस्मेरया गिरा ॥ ४२ ॥ स्थूलभद्रं स्मरोऽमाप्य, जपानतं तपस्विनम् । नरः करममप्राप्य, दामयेद्रासभं गतः ।। ८३ ॥ स्मरार्थमर्थयन्तं तं, सोधे ·ज्ञाने स्थूलभद्रा श्री प्रनच्या श्रीप्रद्युः सीयवृत्ती ॥१९॥ रूपोऽस्थात् ताः पुनर्गुरुम् । प्रापुर्मयोपयोगेन, गुरुः प्राहास्ति नो हरिः ॥११९॥ गता यवन्दिरे स्थूलभद्रं यक्षा जगाद च ! भग- वन्। सार्धमस्माभिः, श्रीयकोऽध्याश्रितो मतम् ॥ १२० ।। स तु तीव्रक्षुधः पर्युपणापर्वणि मदिरा । यामादिप्रत्याख्यानेनोपवासं कृतवानलम् ।। १२१ ॥ रात्रौ दिवं गते तत्र, साधुहिंसोत्वखेदयुक् । संघेनावाचि नाघं ते, जिनाख्याते धृतिर्मम ॥ १२२ ॥ कायोत्सर्गे स्थिते संप, सीमन्धरजिनान्तिके । निन्ये शासनदेच्याऽहं, निर्दोपा भापिताऽर्हता ।। १२३ ।। चूलिकायुगलं स्वामिदत्त संघस्य पायम् । इत्युदित्वा ययुः साध्व्यः, स्वाश्रये सपरिच्छदाः ।। १२४ ॥ वाचनार्थमथायातं, स्थूलभद्रं गुरुर्जगौ। न यों ग्योऽसीति स स्वागो, मतादानाद् व्यचिन्तयत् ।।१२५॥ अस्मृतौ तं गुरुः प्राहा, संघाज्ञा ( कृत्वाऽपं ) त्वं न मन्यसे । सोऽपं पुनः का कारणस ( स्मरणतः ) पल्लग्नोऽक्षमयद् गुरुम् ।। १२६ ॥ सर्वथापि निषिद्धो यः, प्रहः संघमसज्जयत् । तदभ्यर्थनया:- भ्येत्य, संघः सूरिमभापत ॥ १२७ ॥ श्रुतकेवन्यथ माह, विकारोऽस्यापि यत्किल । तदन्ये विकरिष्यन्ति, तस्मादेप न शिष्यवे ॥ १२८ ॥ संपेनोक्तः पुनः स्थूलभद्रमित्यन्वशाद् गुरुः । न त्वया शेपपूर्वाणां, कार्य कापि प्रकाशनम् ॥ १२९ ।। स्थूलभद्रस्ततः सर्वपूर्वभृत् सरितायुतः । आगतः पाटलीपुत्रं, मित्रावासं च संघयुत् ॥ १३० ॥ तत्पृष्टा माह मिष्टा, भर्ता यातो चणिज्यया । तद्गृहं च पुरा चारु, जीर्णशीर्ण तदाऽस्ति तु॥१३१शा स्तम्भस्यैकस्य चाधस्तात् , पूरास्ते निधिः कृतः । तं च ज्ञानेन जानाति, स्थूलभद्रो गणाधिपः ।। १३२ ॥ स ततस्तमितः स्तम्भ, हस्तं कृत्वा जगाद ताम् । समग्रस्थापि संघस्य, पश्यतः शृण्वतस्तथा ।। १३३ ।। इदमीहक् च तत्तादृक् , पश्य कीदृगजायत । इति मित्रगृहायाता, स्थूलभद्रस्तदाऽवदत् ।।१३४॥ सा च सर्वजनोऽन्य- थ, दध्यौ यद्भगवानयम् । जीर्णशीर्णगृहं वीक्ष्यानित्यतां कथयत्यलम् ॥ १३५ ॥ कतिथेस्तिथिभिस्तस्मिन्नायातेऽकथयन सा। ।।१९१॥

·प्रग्रम्पा० श्रीप्राः सीयानो शाने स्थूलभद्रः ? ॥१९॥ सीसमासत्तिचिभिटात् ॥१०१॥ भोज्यं च पसं पूर्वफ्रीडिताऽहं च सन्निधौ । चित्रशालानिवासश्चकैक केन विसह्यते? ॥ १०२ ॥ स्तुत्वा श्रीधूलभद्रं सं, का स्तुयादपरं नरम् । कश्चिनिपीय पीयूपं, कालिकं किं समीहते १ ॥ १०३ ॥ रथी प्राह त्वया कोऽयं, स्थूलभद्रोऽनुवर्ण्यते । सायदानन्दभूनेसमन्त्रीदुशकडालजः ॥ १०४ ॥ रथी पाहास्य दासोऽस्मि, वादृशस्तादृशश्च यः । अथाय- मनयाऽयोधि, कथयन्त्या जिनोदितम् ॥ १०५ ॥ वयाऽऽख्याते स्वनियमे, रथी चित्ते चमत्कृतः । भद्रधीः स्थूलभद्रं सोऽन्यगात्त- स्कथितोऽधुना ॥ १०६ ।। स्थूलभद्रोऽपि भगवान्, कुरुते विविधं तपः । शास्त्रविस्मृतिकच्चाभूद्, दुर्भिक्षं द्वादशान्दिकम् ।।१०७॥ पीतेऽस्मिन् मिलितः सः, पाटलीपुत्रपत्तने । एकादशाङ्गी सम्पूर्णा, जज्ञे पूर्वगतं न तु ॥ १०८ ॥ द्वौ मुनी प्राहिणोत्सव- स्तद्विदै भद्रपाहये । सोझापयन्महामाणध्यान्यहं नागमक्षमः ॥ १०९॥ सवादिष्टो मुनी चान्यौ, गत्वा तं परिमूचतुः । संघादेशं न यः कुर्याद्दण्डः कोऽस्य विधीयते ॥ ११० ॥ संपवायः क्रियेतासौ, सूर्युक्ते तौ तमूचतुः । तर्हि तद्दण्डयोग्योऽसि, सरिरूचेऽथ शुद्धधीः ॥ १११ ॥ पराध सद्यः श्रीसंघः, पहिणोतु मुनीनिह । तेभ्योऽहं वाचनां दास्याम्येका भिक्षात आगतः ॥११२॥ द्वितीयां कालवेलायां, तृतीयां च यहि वि । तुर्या विकालवेलाया, तिस्रथावश्यकक्षणे ॥ ११३ ॥ इत्थं श्रीसंघकार्य च, मत्कार्य च प्रसे- स्पति । इत्यागत्योदित ताम्यां, सरियाक्ये समादिशत् ॥११४॥ श्रीसंपः स्थूलभद्रादि, प्रज्ञालं शतपश्चकम् । तेषां च वाचनाः सप्त, दिदेश श्रुतकेवली ॥ ११५ ॥ पंचभिः कुलकम् ॥ वाचनाल्पतया त्वन्ये, स्थूलभद्रं विना ययुः । स प्रोक्ता सूरिणा ध्यान, पूर्णप्रायमिवास्ति मे ॥ ११६ ॥ इत्युक्तः सुस्थिरः पूर्ण ध्यानतो भद्रयाहुतः । द्विवस्तूनानि पूर्वाणि, पपाठ दश स क्रमात् ॥११७॥ मगिन्यः स्थूलभद्रस्याम्येत्य नत्वा गुरुं जगुः । क ज्येष्ठार्यो? गुरुस्त्वाख्यदतोऽपवरकेऽस्ति सः॥ ११८ ॥ स ता निरीक्ष्य हर्यक्ष- ॥१९॥ MES ·प्रवज्या० श्रीप्रधु- सीयवृत्ती ज्ञाने स्थूलभद्रः 4 रूपोऽस्थात् ताः पुनर्गुरुम् । प्रापुर्मयोपयोगेन, गुरुः प्राहास्ति नो हरिः॥११९॥ गता ववन्दिरे स्थूलभद्रं यक्षा जगाद च । भग- वन्। सार्धमस्माभिः, श्रीयकोऽध्याश्रितो व्रतम् ॥ १२० ॥ स तु तीवक्षुधः पर्युषणापर्वणि मद्गिरा। यामादिप्रत्याख्यानेनोपवासं कृतवानलम् ॥ १२१ ॥ रात्रौ दिवं गते तत्र, साधुहिंसोत्थखेदयुक् । संघेनावाचि नाघं ते, जिनाख्याते धृतिर्मम ॥ १२२ ।। कायोत्सर्गे स्थिते संप, सीमन्धरजिनान्तिके । निन्ये शासनदेव्याऽई, निर्दोपा भापिताऽईता ॥ १२३ ॥ चूलिकायुगलं स्वामिद संघस्य चार्पयम् । इत्युदित्वा ययुः साध्व्यः, स्वाश्रये सपरिच्छदाः ॥ १२४ ॥ वाचनार्थमथायातं, स्थूलभद्रं गुरुर्जगौ । न यों ग्योऽसीति स स्वागो, व्रतादानाद् व्यचिन्तयत् ॥१२५।। अस्मृतौ तं गुरुः प्राहः, संघाज्ञा ( कृत्वाऽयं ) त्वं न मन्यसे । सोऽपं पुनः का कारणस ( स्मरणतः ) पल्लग्नोऽक्षमयद् गुरुम् ॥ १२६ ।। सर्वथापि निपिद्धो यः, प्रहः संघमसज्जयत् । तदभ्यर्थनयाऽ- भ्येत्य, संघः सरिमभाषत ॥ १२७ ॥ श्रुतकेयन्यथ माह, विकारोऽस्यापि यत्किल । तदन्ये विकरिष्यन्ति, तस्मादेप न शिष्यते ॥ १२८ ॥ संपेनोक्तः पुनः स्थूलभद्रमित्यन्वशाद् गुरुः । न त्वया शेषपूर्वाणां, कार्य कापि प्रकाशनम् ॥ १२९ ॥ स्थूलभद्रस्ततः सर्वपूर्वभृत् परितायुतः । आगतः पाटलीपुत्रं, मित्रावासं च संघयुक् ॥ १३० ॥ तत्पृष्टा ग्राह मिष्टा, भर्ता यातो वणिज्यया । तद्गृहं च पुरा चारु, जीर्णशीर्ण तदाऽस्ति तु॥१३१॥ स्तम्भस्यैकस्य चाधस्तात् , पूर्वैरास्ते निधिः कृतः । तं च ज्ञानेन जानाति, स्थूलभद्रो गणाधिपः ॥ १३२ ॥ स ततस्तमितः स्तम्भं, हस्तं कृत्वा जगाद ताम् । समग्रस्यापि संघस्य, पश्यतः शृण्वतस्तथा ॥ १३३ ॥ इदमीदृक् च तत्तादृक् , पश्य कीदृगजायत। इति मित्रगृहायातः, स्थूलभद्रस्तदाऽवदत् ॥१३४॥ सा च सर्वजनोऽन्य- श्व, दध्यौ यद्भगवानयम् । जीर्णशीर्णगृहं वीक्ष्यानित्यतां कथयत्यलम् ॥ १३५ ॥ कतिथैस्तिथिभिस्तस्मिन्नायातेऽथयच सा। ॥१९१॥ भर

·दशने
आयोपादः
प्राज्या
श्रीप्रघुः
গ্রীষন
॥१९२॥
आपातः स्थूलभद्रोऽभूद्, गृहे संघयुतस्तव ॥ १३६ ।। स प्राह भणितं किञ्चिन्न किञ्चिदिति साऽवदत् । स्तम्भस्याभिमुखं हस्तं
दर्शयन्नित्ययं जगी ॥ १३७ ।। इदमीटर च तत्ताक्, पश्य कीदृगजायत । सुधीः स दध्यौ सद्बुद्धिचेष्टितं तस्य चेष्टितम्।।१३८॥
इदमीटर निधिप्राय, यत्ता भ्रमणं व्यधात् । पश्य कीदृगभून्मन्ये, धनं स्तम्भेऽस्ति किंचन ॥ १३९ ॥ ध्यात्वेति स खननाप,
स्तम्भाधो रत्नसम्भृतम् निधि सत्पात्रदानायैः, सफलं विदधे च तम् ॥१४०॥ इत्थं न स्थूलभद्रेण, सोढी ज्ञानपरीपहः । तथा
वयाऽपरनय, विधेयं शुद्धमूरिभिः ॥१४॥ अहो मोहस्य माहात्म्यं, श्रुतकेवलिनोऽपि यत् । दृष्टान्तो व्यतिरेकेणाजनि ज्ञानपरी-
पहे ।। १४२ ॥ अन्वयनैप दृष्टान्तः, सोढव्ये स्त्रोपरीपहे । व्यतिरेकेण दृष्टान्तः, पुनर्ज्ञानपरीपहे ॥ १४२ ।।
अध सम्यक्यपरीपहः, वत्सेप्यतुच्छशक्याढ्यः, आर्यापाढो गणाधिपः । बहुश्रुतोऽस्ति भव्यानामुद्यतः प्रतिबोधने ॥ १॥
यो यः कालं करोत्या, तं तं निर्यापयत्ययम् । वक्ति चैनं सुपर्यत्वे, दर्शनं देयमेव मे।।२॥ इत्थं निर्यापिताः प्राज्या, दिवः कश्चित्तु
नागमत् । तैरन्यदादरादिष्टः, स्वशिष्योऽप्येवमर्थितः ॥ ३ ॥ सूरिस्तत्राप्यनायाते, दध्यौ कास्ति भवः परः १ । यत्कोऽपि नामत-
स्तस्माजोगेभ्यो पशितो मुघा ॥४॥ इति मिथ्यात्वमापनो, लिंगमावतोऽभवत् । त्यक्त्या गच्छं व्रतं त्यक्तुमनाः स प्रचचाल च
॥५॥ शिष्यदेवोऽधमत्ता, तान् बोधयितुमागतः । चक्रे संवसधे दिव्यनटप्रेक्षाविफुर्वणम् ॥ ६ ॥ तत्प्रेक्षमाणः पण्मासीं, गुरु-
स्तृष्णां क्षुधं थमम् । देवानुमायानाशासीदथ तां संजदार सः ॥ ७॥ अटव्यां गच्छतोऽथास्य, परीक्षार्थं सुरो व्यधात् । पण्णां
जीवनिकायानां, नाम्ना बालानलंकतान् ॥८॥ पाद्यं पृथ्वीकायसंज्ञ प्रेक्ष्य व्यचिन्तयत् । गृहीत्वाऽऽभरणान्यस्य, भुंजे भोगान्
यथारुचि ॥ ९ ॥ स याचितोऽप्यलझारमददद्विधृतो गले । सोऽवदच्छरणायातमटव्यां पाहि मां प्रभो ! ॥ १० ॥ पिधुरं योऽवल-
॥१९२॥

·दर्शने आर्यापादः श्रो प्रमज्या. श्रीप्रतः सीपी ॥१९॥ पतोदरंदापगतं क्या ! रक्षेव शरणायात, त्रिभिस्तै पिता हि भूः॥ ११ ॥ तन्मुश्च मामिति प्रोक्तः, स गलावलनोन्मुखः ! दारण पुनः प्रोगे, शृणु त्वं मत्कथा वः ॥ १२ ॥ यथा ज्ञावं पुनः कुर्याः, शृणोमीतीतरोदिते । दारकः कथयामास, कथाम- वितयामिति ।। १३ ॥ कुलालः कश्चिदाफ्रान्तस्तय्याऽधस्तात् खनन्मृदम् । किमेतदिति लोकेन, पृष्टः प्रोचे च दीनवा ॥ १४ ॥ ददे यया पलिं मिशा, स्वजनान् पोपये यया । सा मामाक्रमते पृथ्वी, जातं शरणतो भयम् ॥ १५ ॥ शरणार्थिनि मयेवं, प्रहर- स्पय शरिणा । पालातिपण्डितोऽसीति, पदताग्राहि भूपणम् ॥ १६ ॥ प्रतिग्रहे च तक्षिप्तमथाकायो द्वितीयकः। भयातः कथय- त्यस्य, कवामित्य यथातथाम् ॥ १७ ॥ कधिचालानरो गाथापाठकः कथकस्तथा । जाहवी मुचरन् दूरं, पयःपूरेण नीयते ॥१८॥ तं निरीक्ष्यावलोकथिवारस्याने पहुश्रुतम् । पर्यापी बहते खां तत् , पठ किश्चित् सुभाषितम् ॥ १९ ॥ स प्राह येन पीजाना जनि जापन्ति कर्षकाः । तस्य मध्ये विषयेऽहं, जातं शरणतो भयम् ॥ २० ॥ तस्यापि भूषणान्यप, जग्राहाथ तृतीयकः । तेजस्कापा- श्यया पाल, आल्यात्याख्यानिकामिति ॥ २१ ॥ अमिहोतरुतः कस्याप्यागारं दहनो दहन । लोकपृष्टः स चोवाच, तालमाहत्य पाणिना ॥ २२ ॥ दिपा रात्रौ च यमई, तर्पये मधुसपिपा । तेन दग्धं ममागारं, जातं शरणतो भयम् ॥२३॥ तस्यापि,हि गृहीते, भूपणेषु पतुर्थः । वायुकायामिघो पालोऽकथयग कथामिति ॥ २४ ॥ युवा कोऽपि महाप्राणः, प्रत्यंग व्यानपीडितः । पृद्धपत्कं। प्रगायः सन् , पृष्टो मिण केनचित् ॥ २५ ॥ प्राय पेगगती शक्तोभुना यष्टिकरोऽति यत् । शनैः शनैजसि यत् , को व्याधि- स्तर मित्र ! तत् ।। २६ ॥ स प्रोवान निदापेऽपि, या सुखो वाति मारुतः । तेन, मे, भज्यते गात्रं जावं शरणतो मयम् ॥२७॥ भूषणेपु गृहीते, वोऽभ्यागाश पश्चमः । कथामाख्याति सोऽप्येवं, सरिसम्बोधनाविधी ॥ २८ ॥ एकत्र पक्षे फाप्यस्ति नोर्ड ॥१९३॥ 3

·दर्शने
आर्यापाढा
प्रमज्या.
श्रीप्रद्युः
सीयानो
॥१९॥
नीडनिवासिनाम् । तेषां च तत्र जातानि, शिशुरूपाणि कालतः ॥ २९ ॥ अयोद्गता लता वृक्षान्तिके वैएति तं च सा । उपरिष्टा-
दिलमाऽध, बभूव फलमाजनम् ॥ ३० ॥ ततस्तदनुसारेण, वत्रारूढो भुजंगमः । हेलया निशि रूपाणि, भक्षयामास पक्षिणाम् ॥३१॥
तैरप्युक्तमयो पूर्व, शासिन्यध्युपितं सुखम् । मूलादम्युरिथता वल्ली, जातं शरणतो भयम् ।। ३२ ।। तस्यापि हि गृहीतेपु, भूषणे-
पघृणावता । यसकायामिधः पष्ठस्तथैवास्थयत् कयाम् ।। ३३ ।। एकस्मिन्नगरे कापि, परचक्रेण रोधिते । मातङ्गास्तद्वहिर्भागाः,
प्रविशन्ति पुरान्तरे ॥३४॥ अन्तर्निवासिभिलोकनिर्यास्यन्ते च ते पहिः। यहिश्व परचक्रेण, गृह्यते कश्चिदाह च ॥३५॥ अन्तर्निवासिनः
सुन्धाः, प्रेरयन्ति बहिर्नरान् । दिशं भजत मातङ्गा, जातं शरणतो भयम् ॥३६॥ तथाऽप्यमुश्चत्याचार्ये, स आख्यात्यपरां कथाम् ।
पुरे फापि नृपः स्तनः, पुरोधाः प्रणिधिः पुनः ॥ ३७ ॥ तावुभाषपि सर्वस्वं, हरतः परतः सदा । परिज्ञाव जनस्तच्च, पठति स्मेति
सस्मितः ॥ ३८ ॥ यत्र राजा स्वयं स्तेनो, हेरिकश्च पुरोहितः । वनं भजत हे पौरा!, जातं शरणतो भयम् ॥ ३९ ॥ तथाऽप्यमु.
न्यमानोऽयं, कथयत्यपरां कथाम् । वर्णज्येष्ठेन केनापि, खानि प्रवरं सरः॥ ४० ॥ पालौ देवकुलं तस्यारामस्तेन च रोपितः ।
प्रवर्तितस्ततो यनः, पशुमारगलक्षणः ॥ ४१ ॥ इति प्रवृत्ति तां कृत्वा, स द्विजन्माऽन्यजन्मनि । बभूव च्छगलत्वेनार्तध्यानवशतो
मृतः ॥ ४२ ।। तथैव तनयास्तस्य, पशुपातमसं सदा । सरस्यां तत्र कुर्वन्ति, गुर्वन्तिकविलोकिताम् (गुर्वाजकं विलोकता)
।। ४३ ॥ चरन्तं तं पिचरं, तेऽपश्यन् पशुमन्यदा । मसं चिकीर्पयो मूल्यं, दत्त्वा नैपुहे च तम् ॥ ४४ ॥ जातिस्मरः सरस्तीरे,
नीयमानो मसावनौ । छगलः स गलन्यस्वरज्जुदेवचोऽवदत् ।। ४५ ॥ अयं चानागतश्चापि, गतौ मम भवाविति । द्वौ द्वापिति
वदत्येप, मन्ये प्रारुवमापया ॥ ४६॥ पाढस्वरेण शोचन् स, ज्ञानिना मुनिना श्रुता । तस्य तस्य सुतानां च, प्रबोधायेत्य-
॥१९४॥

·दर्शन
आयोपाढः
प्रज्या
श्रीप्रघु:
मीयता
भापत ॥ ४७ ॥ स्वयं संरोपिता वृक्षाः, खानितं च स्वयं सरः। स्वयं प्रवर्तितो यज्ञा, किं वे पस्व ! भापसे ? ॥४८॥
शुत्वेति संथितो जोपमेष मेपः सपद्यपि । द्विजेन च मुनिः पृष्टः, किमयं मौनमाश्रितः १ ॥४९॥ तमुवाच मुनिस्तातस्तवैष
प्रत्ययोज्ञ कः १. द्विजनक्ति मुनिः प्राह, कथयिष्यत्ययं स्वयम् ॥ ५० ॥ अनेन भवता चापि, न्यस्तो योऽस्ति निधिगृहे । पृष्टस्त-
मेष यस्तस्तै, पदाम्यां दर्शयिष्यति ॥५१॥ द्विजः सोऽथ पिचरं, पशुं दर्शितसेवधिम् । असुचत् स मुनेर्भक्तं, मत्याचक्ष्य दिवं
ययौ ॥ ५२ ॥ इत्यारामसरोयज्ञपशुघातादि कुर्वतः । पशुत्वे शरणं तस्याशरणं समजायत ।। ५३ ॥ अयेतिपण्डितोऽसीति, स
घुमन् श्रमणयः । ककाटिका मोटयितुमारेभे सोऽथ तं जगौ ।। ५४ ॥ बालवृद्धान्धपंगुखीमुनीनां श्रमणश्रिताम् । दीनानां च
वयो भरिपापच्यापद्विधायकः ॥ ५५ ॥ तं वालमतिवाचालं, यदनिति निहत्य तम् । आदाय भूपणान्यस्याप्यन्यतः सोऽ.
पलबलः ॥ १६ ॥ दयौ देवोऽस्य चरणपरिणामो गतो ध्रुवम् । तत्परीक्षऽधुना सम्यग्दर्शनं नास्ति वाऽस्ति वा ? ॥ ५७ ॥
स्यात्वेति गुर्विगी साध्वीमसाध्वीमयमादधौ। भूपितां मंडितां चापि, वीक्ष्य तां सोज्नवीदिति ॥५८ ॥सर्वांगभूपितेऽशाळे, धू.
पिते पापरूपिते। जैनमालिन्यकवित्वं (कारित्वे!) दुएशैक्ष्याऽऽगता कुतः ॥ ५९॥ सोचे सर्पपमात्राणि, परच्छिद्राणि
वीपते। बात्मनो बित्वमात्राणि, पश्यन्नपि न पश्यसि ।। ६० ॥ श्रमणः संयतो ब्रह्मचारी तुल्याश्मकांचनः । चैहारिकोसि
ज्येष्ठा !, तर किन्नु पद्महे । ॥ ६१॥ इत्युक्तः स तया हाणो, याति यावत् किलाग्रतः । तावद् बैंक्रियमागच्छत् कटकं
वीक्षते लच॥ १३॥ तद् द्वेग वजन् राज्ञो, यतिः सोऽभिमुखोऽभवत् । द्वीपादुत्तीर्य च नतः, प्रोक्तथाच सुमंगलम् ॥ ६३ ॥
अहो मे मागपानि, पद् दृष्टोऽति मुनीश्वरम् । ततः प्राशुकपाथेयग्रहेणानुगृहाण माम्।।६४॥ स नैवेच्छति वक्यन्यं, नाद्य पारणकं
॥१९५॥

·श्री
प्ररज्या
श्रीप्रधुः
मीयती
दर्शने
आयोपाढा
-
॥१९॥
मम । पश्यत्यामरणान्येप, भाजनस्थानि मा किल ॥६५॥ बलादपि नृदेवेशस्तपतद्ग्रहमग्रहीत् | अपश्यत्तत्र पुत्राणां, सर्वां-
प्याभरणान्यथ ॥ ६६ ॥ कुपितो भृकुटि कृत्वा, प्रोवाचानार्यकार्यकत् । हे क्षतवत मे पुत्राः, कुपात्र ! निहतास्त्वया ॥ ६७॥
तन्नामामरणान्येतान्यतस्त्वं कुत्र यास्यसि । कांदिशीको न किंचिच्च, यावज्जल्पत्यनहधीः॥६॥तावद्देवः स संहृत्य, स्वमायामखि-
लामपि । प्रकटीभूय च प्राह तं सम्बोधनपूर्वकम् ॥ ६९ ॥ असा न युज्यते तत्रभवतां भवतान्तिदः। एवंविधः परीणामा, शुद्ध-
सिद्धान्वधारिणाम्।।७०|| मम चागमनं नाभूत, स्वोंके स्वर्गिणो यतः। गतं फालं न जानन्ति, प्रमोदभरनिर्भरा७१||दिव्येन
प्रेक्षणीयस्य, क्षणेनाक्षिप्तमानसः । ऊर्घस्थानेन पण्मासान्, स्थितो यद्भगवानपि ॥७२॥अन्यच्च भगवन्तोऽपि, स्वयमेव हि जायते
(जायन्ते स्वयमेव हि)। संक्रान्तदिन्यप्रमाणो, विषयासक्तमानसाः।।७३|| असमाप्तस्वकन्या,अनधीननृकार्यकाः। नृलोकमशुभं नेय,
यदायान्ति सुधाशनाः ।। ७४ ॥ युग्मम् ॥ श्रुत्वेत्याचार्यचर्याऽयमार्यापाढो विरागवान् । संनिन्दितुं समारेभे, मारेभेण हतो
हदि ॥ ७५ ॥ हृतं पृतं हृतं शान, हतं धैर्य हता धृतिः । इतः पुरुपकारस्ते, हता निर्लज्जता तव ॥ ७ ॥ हतं च तव धृष्टत्व,
दुष्टचेष्टितचेष्टितः । शातेऽपि जिनवाक्ये यदित्यं दुथेष्ट ! चेप्टसे ॥७७] युग्मम्।। किं रे जीव! विदोपी त्वमथ धत्तरितोऽसि किम् ?
किंयाऽमन्यसमानोऽसि, यदेवं भ्रष्टभावनः ॥ ७८ ॥ जाननपि तथा भ्रष्टं, लघुभूतो जनेऽखिले । सम्प्रत्यपि तपाकर्म, कर्मक्षय:
कर कुरु ॥ ७९ ।। ध्यात्येत्यूचे तपेच्छामोऽनुशिष्टिं सुप्ठ शिक्षणम् । स देवमभिनन्येति, सरिः स्वस्थानमागमत् ॥ ८० ॥ नत्वा
देवोऽय व मक्त्या, देवलोकं गतस्ततः । आलोचितप्रतिक्रान्तः, सूरिविहरतेऽन्यतः ॥ ८१ ॥ नाघिसोढो यथा तेन, पारदर्शन
परीपहः । न तथा साधुभिः कार्य, राहनीयस्तु सर्वदा ॥८२॥ ज्ञानाज्ञाने ज्ञानापरणे लामोऽन्तरायमभिसरति । दर्शनमोहे दर्शन:
॥१९६॥

·४ प्रनज्या
स्वरूप
चिलाती
भाज्या
धीत्रपुः
सोपतो
पुत्रज्ञातं
॥१९॥
परीपहो मरति विक्षयः ॥ १॥ आक्रोशारविनारीनैपेधिक्योऽप्यचेलतायात्राः । सरकारपुरस्कारचरित्रमोहे त्विमे सम ॥२॥
वैये पंच भुषायाः स्युः, शय्या चर्या मलो वधः । तृणस्पर्शच रोगकादशैतेऽत्र कर्मणि ॥ ३॥
अप गावाचतुर्थपादाः 'तहेच उयसग्ग दिव्वाई ति तथैवेति पूर्वापेक्षया, न केवलं परीपहाः सह्याः, उपसर्गा अपि
दिव्यादयः सहाः, ते च चतुर्दा-दैयवमानुपरयाध्यात्मिभेदाव, तत्र देवतमानुपोपसर्गेपु भगवान् वार एवोदाहरणं, आध्यात्मिके
प मनमारचफ्रिमुनिः, तस्योपसर्गे तु चिलातीपुत्रदृष्टान्तः, तथाहि-क्षिीतप्रतिष्ठर्हनिंदां, यज्ञे देवद्विजोऽतनोत् । जितः
शिप्यो भपेजेता, प्रतिमां स्थिति कुर्वता ॥१॥ क्षुलफेन स केनापि, वादे जित्वा प्रतीकृतः । उक्तः शासनदेच्या च, ज्ञानश्रद्धान-
पानभूव ॥ २ ॥ युग्मम् ।। वसांगयोर्मल निंदन, स व्रतं समलं व्यधात् । तत्प्रिया त्यत्र नामंचद्, रागं दृगिय सव्यथा ॥३॥
फार्मणं पारणेऽदात्सा, तशा तद्वशार्थिनी। हन्ति रक्ता विरक्ता वांगना गृङ्गिकवल्लियत्॥४॥ स तेन क्षीयमाणांगो, विपद्य त्रिदशोs.
भात् । तदुःसासद्ताऽनालोचना सापि गवा दिवम् ॥ ५॥ जीयोऽथ यमदत्तस्य, च्युत्वा राजगृहे पुरे। सुतथिलात्याः सार्थेश-
धनदास्पास्तवोऽजनि ॥ ६ ॥ यादेवप्रियाजीपश्यत्वा पंचांगजानुजा । भद्राया धनगेहिन्याः, सुसुमेति सुताऽभवत् ॥ ७॥
गुतायास्त र दासेरं, वोढारं स व्यपाद्धनः । अन्यायिनं परिज्ञाय, गेहात्तं निरवासत् ॥ ८॥ गतः सिंहगुहां पल्ली, तत्पल्लीशं च
संश्रितः । पछीशे नामशेष स, पल्लीशस्तस्करैः कृतः ॥ ९॥ माघगजगतिः सिंहमध्या पंचेपुचौरभृत् । चिचतो नोत्तरत्यस्याटवी
सा मुंगुगापि च ॥ १० ॥ स स्थानाह धनो नाम, धनी राजगृहे पुरे। सुजातरूपा तस्यास्ति, श्रीश्व पुत्री च सुंसुमा ॥ ११ ॥
श्रीरस्तु भरता सर्या, उदीयां सुंमुमा तु मे । व्यवस्थाप्येवि ते पेतुरर्द्धरात्रे धनालये ॥ १२ ॥ समं च पंचभिः पुत्रर्धन संकुच्य
॥१९७॥

·प्रवज्या थीप्रयुः सीयवृत्ती ४प्रव्रज्या • स्वरूपे. चिलाती पुत्रज्ञात: ॥१९८॥ । तस्युपि । आत्तवित्तः समं चौरैः, सोऽगादादाय सुंसुमाम् ॥ १३ ॥ प्राहारक्षान् धनोऽर्थो वः, पुत्री मे व्याहराविधौ । तैः समं सायुधैः पुत्रः, पंचभिवाचलद्धनः॥१४॥ वीक्ष्यानुपदमायातांस्तान् स्तेनास्त्यक्तलाप्नकाः। नेशुस्तल्लोषमादाय.व्यावृत्तं पुररक्षकैः ॥ १५ ॥ चलातयो वहन् कन्यामत्राणः प्राविशद्वनम् । तामानेतुं धनं तं चान्वागात् ससुतपंचकः ॥ १६॥ धनेऽच्छिनत् समी- पस्थै, स पापः सुंमुमाशिरः। प्रस्थितस्तद्वईवाभादुद्गतोरुपदामिव ॥ १७ ॥ पश्यन् स तन्मुखं याम्यं, दिशं यमसमोऽगमत् । धनः पुत्र्याः सपुत्रोऽपि, दृग्भिरेप जलं ददौ ॥ १८ ॥ श्रमशोकार्कतापक्षुत्तृष्णापंचहुताशनीम् । स सहन् दुःसहां निन्दन, विधि स्वगृहमागमत्॥१९॥ समचित्तः स वैराग्यात्, श्रीमहावीरसन्निधौ । धनस्तपोधनो भूत्वा, तपस्तन्वा दिवं ययौ ॥२०॥ पापकाष्ठो गतकाष्ठामटवीमपरो प्रजन् । सौसुमं हस्तविन्यस्तं, मस्तकं गतकन्धरम् ( सास्रकं धरन् ॥२२॥ कायोत्सर्गस्थितं वीक्ष्य, मुनि मद्यप- पद्वचः (पादपपद् ध्रुयं)। ऊचे कथय धम्म मे, नो चच्छेत्ताऽस्मि ते शिरः ॥ २२ ॥ युग्मम् ॥ वोधयोग्यं मुनिमत्वोवाच त क्रूर- मप्पदः । कार्यः शमो विवेकश्य, संवरच मुमुक्षणा ॥ २३ ॥ गते मुनौ पदवय्याः, सोऽर्थमित्थं व्यभावयत् । क्रोधशान्त्या शमः शरां, क्रोधमूलं त्यजामि तत् ॥ २४ ॥ विवेको हेयहानेन, हेयं च स्त्रीशिरो ह्यदः । यः सर्वेन्द्रियसंकोचः, संवरः स प्रकीर्तितः ॥ २५ ॥ ध्यात्वैवं हृदि हित्वा च, सुगुमायां मनः शिवः । कायोत्सर्गस्थितो ध्यायश्चिलातिस्तत्पदत्रयम् ॥ २६ ॥ अस्रग्ग- न्धाच्च तद्गाने, प्रविष्टाः कीटिकाः पदैः । तत्कर्मेव शिरीरूढं, चखादुर्मध्यगाः पलम् ॥ २७ ॥ पीलिकामिः पीलिकाभिस्व-. स्याङ्गात्तितउकतात् । चित्रं निष्कम्पवोऽप्याशु, यत्पपात वही रजः ॥ २८ ॥ तथापि स्थिरचित्तोऽयमद्विष्टः कीटिकाः प्रति । साहोरात्रयुग्मेन, गीर्वाणपदमासदत् ।। २९ ॥ इति पष्ठगाथार्थः ॥ अथ सप्तमगाथया प्रवज्यास्वरूपं कथयति- ॥१९८॥.

·श्री प्रवज्या० श्रीप्रद्यु- नीयवृत्ती ४ प्रव्रज्या स्वरूपे चिलाती पुत्रज्ञात ॥१९९॥ लद्धावलद्धवित्ती सीलंगाणं च तह सहस्साई । अट्ठारसेव य सयं वोढव्वा आणुपुव्वीए ॥ ७॥ (९) लब्धं चापलब्ध च लब्धापलब्धे ताभ्यां पृत्तिः प्राणधारण यस्य स लब्धापलब्धवृत्तिः, साधुर्भवतीति शेषः, यदुक्तं "लभ्यते लम्यते साधु, साधु चैव न लभ्यते । अलब्धे तपसो वृद्धिलब्ध तु देहधारणा ॥१॥" तथा शीलांगानां सहस्राणि अष्टादश वोढ व्यान्येव आनुपूा, क्रमेणेत्यर्थः, स चायं क्रमः क्षान्त्यादिधर्मदशकं दशभिः पृथ्व्याधजीवपर्यन्तैः। गुणितं जायेत शतं पञ्चगुणं पश्चभिः करणैः ॥१॥ अथ च सहस्रद्वितयं, संज्ञाभिश्चतसृभिस्ततः पट् ते। योगनिकण ते पट् [सहस्राः, वधघातानुमतिभिरष्टदश ॥२॥ एतत्सवादि गाथाचतुष्कम् न हणेइ सय साहू मणसा आहारसन्नपरिहीणो । सोइंदियसंवरणो पुढाविजिए खंतिसंपन्नो ॥१॥ खंती य मद्दवज्जव गुत्ती तव संजमे य योद्धव्ये । सच्च सोयं आकिंचणं च यम च जइधम्मो ॥२॥ इत्येतत्संवरेण अष्टादश शीलांगसहस्राणि साधुना दुर्वहानीति गाथार्थः।-इस्थं पञ्चमहावतान्यरजनीभोज्यं ममत्वोज्झन, 'निदोषाशनमाकादकतपो- द्रव्यादिकाभिग्रहाः। मासादिप्रतिमाः कचोद्धृतिमहीस्वापोपसर्गक्षमाः, शीलांगोद्वहन परीपहपरिपगच तुर्ये गतम् ॥ १॥ इत्यस्यां विवृती श्रीमत्प्रद्युम्नस्य कवे. कृतौ । प्रव्रज्यायाः स्वरूपेऽदस्तुर्य द्वारमपूरयत्॥ १ ॥ अथ पञ्चमं द्वार प्रव्रज्यादुष्करत्वं पञ्चभिर्गाथाभिर्नवाभिरुपमानैः प्ररूपयति, तद्यथा- तरियव्यो य समुदो पाहाहिं इमो महल्लकल्लोलो । नीसायवालुयाए चायवो.सया कवलो ॥.(१०)॥. चंकमियव्यं निसियग्गखग्गधाराहिं अप्पमत्तेणं । पायव्या य सहेलं हुयवहजालावली. सययं ॥९||(११) गंगा पडिसोएणं तोलियन्वो तुलाइ सुरसेलो । जइयव्वं तह एनागिणावि भीमारिदुट्टपलं ॥१०॥ (१२) ।।१९९

·प्रमज्या०
श्रीप्रघु-
मीयपूची
५ प्रव्रज्या
दुष्करत्व-
द्वारं
सुरेन्द्रदत्त
[[२००॥
राहावेहविणिम्मियचकहियलक्खमग्गपुत्तलिया । विधेयव्वाऽवस्सं उवसग्गपरीसहे जेउं ॥११॥ (१३)
तथा; तिहुयणजयप्पडागा अगहियपुव्वा तहेव गहियव्वा । इय एवमाइ साहण दुक्करा होइ पव्वज्जा ॥१२॥(१४)
अयं प्रवज्याविधिः समुद्रः महाकल्लोलसंकुलो बाहुभ्यां तरणीयः, यथा स तरीतुं सुदुष्करस्तथा प्रव्रज्याविधिरपि, तथा निःस्वाद-
वालुकायाः कवलः सदा चर्षणीयः, यथा स सुदुष्करस्तथा प्रव्रज्याविधिरिति गाथार्थः । तथा-चंक्रमितव्यं-अतिशयेन चलनीय,
क ?-निसिताग्रतीक्ष्णखड्गधारायां, कथंभूतेन ?- अप्रमत्तेन साधुनेति गम्यम् । पातच्या च सहेलं-सलील हुतवहज्वालावली सततं,
यथा निसिताऽसिधाराचंक्रमणं ज्वलनमालामालापानं च दुष्फरं तथा प्रव्रज्यापीति गाथार्थः ॥ गंगा प्रतिश्रोतसा तार्येति शेषः,
तोलनीयस्तुलया मेरुः, जेतयं तथा एकाकिना-असहायेन भीमारिदुष्टयलं, यथा एतानि त्रीणि दुष्कराणि तथा प्रव्रज्याविधिरपीति
गाथार्थः ॥ राधावेधार्थ विनिर्मिता चासौ लक्षमार्गपुत्रिका च घ्या अवश्य-असंशयं उपसर्गपरीपहान् पूर्वोक्तान जिचा-अभिभूय ।
अत्रार्थे सुरेन्द्रदत्तो पहिरंगोऽप्युदाहरणम् , नृत्यदुर्लभताप्रस्तावे दशदृष्टान्तान्तरे दृष्टान्तः यः पूर्वमुत्क्षिप्तः स साम्प्रतमत्र प्रस्तावे
भण्यते, तथाहि-इन्द्रदत्ताभिधो भूपोऽभूव पुरेन्द्रपुरे पुरे । तस्य द्वाविंशतिः पुत्राः, सन्ति देवीपु भूरिपु॥१॥ अस्ति तस्य नरेन्द्रस्य,
पत्नी, सचिवपुच्याप । पाणिग्रहक्षणे तेन, दृष्टा सा नान्यदा पुनः ॥ २ ॥ एकदा तामृतुस्नातामपश्यत्कश्यपीपतिः। अपृच्छच्च
समीपस्थं, द्वाःस्थं कस्येयमंगना ॥ ॥३॥ सोऽपददेव ! देवीयं, तवैवामात्यनन्दना । तया सीमन्धरोऽधीशो, निशामेकामुवासच
॥४॥साऽय सम्भूतगर्भाऽऽख्यत् , ज्ञात्वा प्र(मंत्रिण)मदहेतुताम् । सोऽभिज्ञानकृते भूपोल्लापाचं पत्रकेऽलियत्॥५॥पित्रा प्रपाल्यमाना
सा, यते स्म समये सुतम् । चत्वारि दासरूपाणि,तत्र जातानि चाहनि ॥६॥ मातामहो महामात्यो, द्वादशाहे विधानतः। सुरेन्द्रदत्त
॥२०॥

·श्री
प्रमज्या
थीप्रधु-
सीरतो.
५प्रव्रज्या
दुष्करत्व
द्वार
मरेन्द्रका
॥२०॥
इत्यारल्या, दाहास्य प्रदत्तवान् ॥७॥ अग्निस्तु पर्वतश्चैव, पहली सागरोऽपि च । चतुर्णा दासरूपाणामिति नामानि जनिसा
तं चाष्टवार्पिक मन्नी, कलाचार्यमुपानयत् । सवेलं ग्राहयामास, क्रमाद् द्वासप्तति कलाः ॥ ९॥ कलाग्रहणकाले तं, करक्रममिवा-
प्रहति । कर्षन्ति दासरूपाणि, पातयन्ति मुहुर्मुहुः ॥ १० ॥ एकत्तानमनास्तानि, तृणवद्गणयन्नयम् । सुविचार्य कलाचार्यादाददे
सकलाः फलाः ॥ ११॥ ये च द्वाविंशति सति (सी) सुताः सर्वे सहैव तु । उपाध्यायं च तं चाठिसलीकुर्वन्ति वे सलाः
॥ १२ ॥ ग्राषमाणाः कलाजालं, फलाचार्य शपति ते। यष्टिमिर्मुष्टिभिर्वापि, प्रत्युत वाउयंति च ॥१३॥ यदि वांथ कलाचाया,
कदाचिदपि ताडयेत् । ततो निजनिजांयाना, फथयन्ति सगद्गदम् ॥ १४ ॥ तन्मातरः कलाचार्य, वदन्त्याहंसि किं सुतान्। यतो
न सुलभाः पुनास्तेन से नैच शिक्षिताः ॥ १५ ॥ इतथ मधुरापुर्यो, जितशतुरेश्वरः । तस्यास्ति नितिर्नाम, पुहिता महिता
सताम् ॥ १६ ॥ तां च प्राप्तवरा प्रेक्ष्य, जगाद जगतापतिः । यस्तुभ्यं रोचते मर्ता, वत्से । घृणु तमिच्छया ॥ १६ ॥ सोचे
विध्यति राधां यः, स मे मर्चा भवविति । राज्य तस्मै च दातव्यं, तावेनातः पर हि किम् । ॥ १७ ॥ बहुपुत्रं निशम्येन्द्रदत्त-
मिन्द्रपुरे पुरे । सा प्राप्य पितुरादेश, सामग्रीसहिताऽगमत् ॥ १८ ॥ आत्मानमन्यभूपेम्पः, प्रवरं मानयन्त्रयम् ।
पहुपुत्रतया राज्ञो, दूतैराकारयत् परान् ॥ १९ ॥ महाविभूत्या भूपेण, समायातेपु तेषु च । पुरमिन्द्रपुराधीश.
उत्सताकमकारयत् ॥ २० ॥ बहिः पुरस्य चैपुल्यं, विपुलाया विलोकयन् । मण्डपं कारयांचऋतुच्छच्छायसमुच्छुितम्
॥ २९॥ उपर्युपरि चक्रं च, चक्राण्यटाक्ष एकके । न्यस्य पाञ्चालिका तेपामुपरि न्यासि चोर्धगा ॥ २२ ॥ इन्द्रदत्त-
अपस्तत्र, दारिंशत्या सुतैः सह । अगात् समग्रालझारफलिता सुकुमापि ॥ २३ ॥ सप्रपश्चेषु मश्चेपु, प्रविमाप्रीवमा नृपाः। तत्र
म
॥२०॥

·५प्रवज्या तुम्फरत्व- मिज्या० श्रीप्रघुः जीयची ॥२०२॥ वचित्रवीक्षार्थमुपाविक्षन विचक्षणा॥२४॥ इन्द्रदत्तोऽथ सानन्द, ज्येष्ठं श्रीमालनामकम् । उवाच तनयं पुत्री, विद्ध्वा वामेऽक्षिण पुत्रिकाम् ॥ २५ ॥ गृहाण राज्यं सर्वार्थसार्थसार्थकतास्पदम् । नितिं राजपुत्रीं च, सर्वनिवृतिमन्दिरम् ॥ २६ ॥ मालिते नृप- मालामिः, श्रीमाली तत्र मण्डपे । नाभूदपि धनुर्धत, क्षमः प्रागकृतश्रमः ॥ २७ ॥ कथंचिदन्यथा चापलताप्रथमसङ्गमे । असाचिकोऽपि कम्पायः , स साचिक इवाभवत् ॥ २८ ॥ कुलालचक्रवचक्राष्टकं सव्यापसव्यतः । समं भ्रमत् समुद्वाक्ष्य, किंक- व्यजडोजनि ॥ २९ ॥ धृष्टत्त्वेनाथ सन्धाय, यत्र तत्र ब्रजत्विति । ध्यात्वाऽमुञ्चदमुं चक्रे, स श्रीमाली शिलीमुखम् ॥ ३० ॥ स चोरप्लुत्य पतन्नस्य, शिरस्पद इयावदत् । इदृक् पततु विज्ञान, यत्तवैव हि मस्तके ॥३१॥ अहो श्रीमालिनो धन्वकौशलं चेति मापिभिः । सह विशेरविज्ञथ, जज्ञे प्रहसनं तदा ॥ ३२ ॥ शेषाणामप्यशेषाणाममीपामेकविंशतः । एकं द्वे त्रीणि चक्राण्युलक्य मग्नाः शिलीमुसाः ॥ ३३ ।। अथाधृतिभृतं धात्रीधवं सचिवपुङ्गवः । अभ्यधादधति देव!, किं दधासि मुधा हदि १ ॥३४ ।। अनघानीकृतोऽस्म्येतेपोक्त सचिवोऽवदत् । सुरेन्द्रदत्तनामास्ति, दौहित्रो मे सुतः स ते ॥ ३५ ॥ राधावेधविधाने स, प्रभ- विष्णुः प्रभो ! ध्रुवम् । राज्ञोऽस्मृतौ दिनायं स, पत्रस्थितमदर्शयत् ॥ ३६ ॥ क स क स इति प्रोक्ते, नृपेणादर्शि मन्त्रिणा । परि- रम्य दृढं दोामम्यधायि नृपेण सा ॥३७॥ यत्साएदलचक्राणि, भित्त्वा वामेक्षिपुत्रिकाम् । विद्ध्या राज्यं च पुत्री च, निति प्राप्तुमाशि? ॥ ३८॥ सुरेन्द्रदत्त ईशेऽहं, तातपादप्रसादतः । इति प्रोच्य विरच्याथ, स्थानं धनुरुपाददे ॥ ३९ ॥ तं धूलिधूसर वीक्ष्य, कुचेलं दासकैर्युतम् । कुमारा: स्पष्टशृङ्गारायफुर्वक्रोष्टिकां मिथः ॥ ४० ॥ ते स्वं दुर्मेधसो बेध्यवेधसन्धासु दुर्विधाः । सह वे विस्मरन्ति स्म, जनः परजनैरपि ॥४१॥ स त्वपश्यन्ननुत्रस्यस्तैलकुण्डे तदन्तरम् । ऊर्व सन्धानमाधाय, राधावेधाय २०२॥ २

·५प्रज्या
श्री
प्रमज्या०
थीप्रद्युः
नीयवृत्ती
मुरेन्द्रदाता
॥२०॥
तस्थिवान् ॥४२॥ तानि तं दासरूपाणि, स्थितानि परितोऽपि हि । आकर्षन्ति स्म तं त्वेष, तृणवत्तान्यमन्यत ।। ४३ ।। कष्टासी
द्वौ निविंशी, पक्षयोरुभयोरुभौ । शीपं तवापराधेन, च्छेत्स्याय इति चोचतुः॥४४॥ उपाध्यायोऽप्युपान्तस्थस्तस्मै भयमदर्श-
यत् । त्वामेवमन्तयिष्यामो, यदि वेध्यं न विध्यसि ॥ ४५ ॥ द्वाविंशतिः कुमाराथ, राधां मैपोऽपि विध्यतु । इति वंठवदुल्लंठवचन-
विनयन्ति वम् ॥ ४६॥ तानि तौ च कुमाराँच, तानप्यगणयन्त्रयम् । एकतानमना लक्ष्य, एव निक्षिप्तवीक्षणः ॥ ४७ ॥ अष्टा-
नामपि चक्राणां, विज्ञो विज्ञाय चान्तरम् । अविध्यत् पुत्रिका वामनेत्रे पुत्रो वयोलघुः ॥४८॥ युग्मम् ।। साधु साध्विति लोकेन,
इलाधितः स च निर्वृत्तिम् । राज्यं च प्राप्य पित्रादीनप्यधो विदधे गुणैः ॥ ४९ ॥ अन्तरङ्गा कथा सेयमस्या उपनयस्त्वयम् ।
ज्ञेयमिन्द्रपुरं सोऽयमिन्द्रजालनिभा भवः ॥ ५० ॥ इन्द्रदत्तोत्र भूनेता, मनोभावः प्रकीर्तितः । इन्द्रेण ह्यात्मना दत्तः, स स्या-
दन्वर्थ एव तत् ॥ ५१ ॥ अन्यान्यवस्तुवांछाख्यदेव्या पद्धोऽस्य सन्ति च । तासां द्वाविंशतिः पुत्रा, विज्ञातव्याः परीपहाः ॥१२॥
मन्त्री पुण्याभिधोऽस्त्यस्य, तस्य पुत्री च सन्मतिः । दृष्टा सोपयता किन्तु, भवे भावेन नान्यदा ॥ ५३ ॥ शुचिः सा चैकदा तेन,
विवेकद्वाःस्थतो निजा । ज्ञाता पत्न्युपभुक्ता चापन्नसत्त्या बभूव सा ॥ ५४॥ आख्यत् पित्रे स पत्रे च, लिखति स्म दिनादि-
कम् । भावस्य संगः सन्मत्या, यत्पुण्येन प्रकाश्यते ॥ ५५ ॥ सुरेन्द्रदत्तवत्तस्याः, सुविचारः सुतोऽजनि । कपायाः सहजास्तस्य,
जज्ञिरे दासरूपवत् ॥ ५६ ।। सुविचारः कलाचार्यस्यागमस्यापितः स च । गृहन् कलाः कपायाँश्च, न किंचिदपि मन्यते
॥ ५७ ॥ ते तु द्वाविंशतिस्तं चागमं च प्रति वैरिणः । कलापात्रं कथं न स्पुरित्याशंसाकृतः सदा ॥ ५८॥ ज्ञेया सिद्धिशिला
किंच, मथुराऽथ नरेश्वरः । जितशत्रुर्जिनस्तस्माद्गता निीतदारिका ॥ ५९॥ सा च प्रौढा परिव्रज्या, राधावेधकृतो भवेत्
॥२०३॥

·५प्रव्रज्या
प्राज्या
श्रीमाः
सीयपती
द्वारं
सुरेन्द्रदचा
॥२०४॥
राज्यं च परमानन्दगुन्दरं परमं सुखम् ॥ ६० ॥ यथा पर्पति पर्जन्यस्तन्दुलानुपचारयाक् । तथा दशविधो धर्मस्तद्धेतुर्निव-
तिर्मता ॥ ६१ ॥ भवेत् सा च मनोमावपुरे श्रीमज्जिनाज्ञया । यदा याति मनोभावो, मुदितः स्यात्तदा किल ॥ ६२ ॥ परानपि
परीणामभूपानाहूय तत्र सः । प्रकर्षस्थानमंचेपु, निवेशयति तदिने ॥ ६३ ।। विपुलो मण्डपस्तत्र, चित्तस्थैर्याभिधोऽभवत् ।
जातावकवचयाक्षे, कर्मचफ्राष्टकं मतम् ॥६४ा प्रव्रज्या पुत्रिका सामायिक वामं च लोचनम् । तत् कर्मविवरेणैव, धन्यो विध्यति
कथन ॥ ६५ ॥ समं परीपदस्ता, मनोभावे समागते । तत्र नितिरप्यागाद्दशभिर्धर्मलक्षणा ॥ ६६ ॥ क्षुधापरीपहश्चायो,
धर्ममादातुमक्षमः । शरवत्प्रहितो येन, यत्र तत्र प्रबेज्जनः ॥ ६७ ॥ भवेत् प्रहासपात्रंच, क्षुधितः पुरुषो नृणाम् । एवंविधः कथं
पोग्यो, दीक्षासमतयोर्भवेत् ॥ ६८ ॥ प्रजासम्यक्त्वरूपी तु, ज्ञानदर्शनभावतः । द्वयोर्वेध्यस्य च च्छिद्रं, लभेते किंचन
क्यचित् ।। ६९ ॥ मनोभावनरेन्द्रोऽयाधिचित्तमतिं दधत् । पुण्येन मन्त्रिणा प्रोक्तः, किं देव ! कुरुक्षेऽधृतिम् ॥ ७० ॥ यतो-
ऽस्ति मग दौहित्ररायोविंशः सुतस्तव । उत्पन्नः सुमतेः कुक्षौ, राधावेधविधिक्षमः ॥ ७१ ॥ पुण्योन्मीलितसंकेतं, सुविचार सुतं
नृपः । आनाग्यालिंगय च प्रोच, वरस ! येत्सीति दुष्करम् ॥ ७२ ॥ सातपादप्रसादेन, सर्व वेनि वदन्निति । सन्धायाजिमगं
चित्त, धर्मभेदप्रतोत्करे ।। ७३ ॥ उपद्रवत्सु क्षुद्रेपु, कपायेषु चतुपि । उद्यनिस्त्रिंशयो रागद्वेषयोर्मूलपातिनोः ।।७४|| भय-
दर्शनसिद्धान्ते, प्रस्परस्वस्तलितेप्पपि । परीपहेषु चोल्लुण्ठवचनर्विप्नयत्स्वपि ॥७५॥ स्नेहकुण्डमधः पश्यन्नूचं संधानमादधत् ।
पिनाय पिपरं दृष्टया, चाष्टानामपि कर्मणाम् ।। ७६ ॥ प्रव्रज्यापुत्रिका सामायिके वामे च लोचने । अजितगेन मनसा, विध्य:
दध्याममारभृत् ॥ ७७ ॥ पञ्चभिः कुलकम् ।। सुविचार स लोकेन, श्लापितः प्राप्य नितम् । राज्यं चापि सदानन्दं, विश्वं
॥२०४॥

·६ धर्म-
श्री
प्रव्रज्या
श्रीना-
नीयवृत्ती.
फलद्वारं
भरवचक्री
॥२०५॥
विश्वं व्यधादधः ॥७८॥ यथा सुदुर्मिदं चक्राष्टक तत् सुदुर्लभम् । नृजन्म भियतोऽप्यायमपरं तु न लभ्यते ॥७९॥ इति माथार्थः।।
त्रिभुवनजयपताका अगृहीतपूर्वा गृहीतव्यन, निजगज्जायनं काम जित्यता साधाः सत्यैव सा इति, एवमादिमिरुपमानैः,
साधुना दुष्करा भवति प्रव्रज्या, तथापि निर्वाहणीयेति गाथार्थः॥ इत्यस्यां विवृती श्रीमत्माम्नस्य कवेः कृतौ । प्रव्रज्या-
विषमत्वेन, पञ्चमद्वारमत्यगात् ॥ १॥ अथ पठं द्वारं धर्मफलदर्शनाख्यं गाथाद्वयेनाह-
जिणधम्मो मुक्खफलो सासयसुक्खोजिणेहिं पन्नत्तो। नरसुरसुहाई अणुसंगियाइं अह किसि पलालं च।।१३।।(१५)
जिनधर्मो-रागद्वेपरहितदेवताभिहिता सामाचारी मोक्षफलो जिनः प्रज्ञप्तः, तस्य जिना मोक्षमेव फलमवदन वदंति वदि-
प्यन्ति च, नरसुखसुरसुखानि-राज्यसाम्राज्यदेवत्वदेवाधिपतित्वसुसान्यानुषंगिकाणि जिनरेवोक्तानि, दृष्टान्तमाह-विभाक्ति-
लोपात् कृष्या: पलालमिव, सपिर्हि कणनिमिचं क्रियते, पलालं त्वानुपद्भिकं स्यादिति गाथार्थः । अत्रार्थे पाहुभये विहितच-
तुर्दशपूर्वलक्षागाहाभ्यन्तरवपथरणः श्रीभरतचक्री दृष्टान्ता, तथाहि-~-अष्टापदाद्री निर्माण, युगादिजगर्दीशितः । ऐषिव्यामुल्ल.
सञ्छलोकभरतो भरतोऽपतत् ।।१।। मर्वसहापतौ तस्मिन् द्राक् तस्मात् पति तदा । भेजे सर्वसहा कम्पं, नि:सहा युक्तमेच
तत् ॥ २ ॥ महीद्रचेतनस्याता, शोकग्रन्धि विभेदितुम् । कण्ठे लगित्या शक्रेण, पूच्चके वीक्षवर्जितम् ॥ ३ ॥ ततः सचेतनश्चक्री,
श्रुत्वा शक्रस्य पूत्कृतम् । गुरोर्वाक्यमिव च्छात्रोऽनुगम्य पालपत्ततः ॥ ४॥ अहमेव कथं नाथा, मुक्तो मुक्ति यियासता । अश-
रण्ये भवारण्ये, कारुण्याम्बुधिना त्वया? ॥ ५॥ लोक सर्वोऽपि शून्योऽयं, मोहनिद्रास्तचेतनः। तमसा ग्रस्यते वादं, स्वामिनं
॥२०५॥

·थी
प्राज्या.
श्रामपुः
सीयवृत्ती
६ धर्म-
फलद्वारं
भरतचक्री
॥२०६॥
त्वा शिवं चिना ॥७॥ चतुर्दशगुणस्थानमतिक्रम्य गतं त्वया । न चतुर्दश रलानि, साम्प्रतं प्रीणयन्ति माम् ॥८॥ पिलपनिति
शक्रेण, योधितो भरताधिपः । सुतः किं तस्य तातस्य, त्यादृशः कातरो भवेत् ॥९॥ तं प्रबोध्येति सुत्रामा, चारुगोशीर्ष-
दारुमिः । आनायितैः सुरान् प्रेष्य, पूर्वाद्याशास्वथ क्रमात् ॥ १० ॥ वृत्तां विभोः शरीरस्य, व्यश्रामिक्ष्वाकुजन्मिनाम् । चतुरश्रां
चितामन्यमुनीनां च व्यधापयत् ।। ११ ॥ युग्मम् ।। सुरास्तानि शरीराणि, स्नपयित्वा विलिप्य च । शिधिकाभिः समानीयाक्षि-
पंस्वामु चितासु च ॥ १२॥ ततः प्रज्यालयामासुरग्निमग्निकुमारकाः। चिता विध्यापिता कालेऽनल्पैर्मेधकुमारकैः ॥१३॥
अचं दंष्ट्राद्वयं शनशानी दक्षिणयामगम्। आदातां तदधास्थं तु, क्रमेण चमरो वलिः ॥ १४ ॥ देवैरस्थिचयो यतिः , श्रावकै.
भस्म कैयन । जगृहेऽजनि पावित्र्य, ततः पावकभस्मनोः ॥ १५ ॥ देवैश्चितात्रयस्थाने, रत्नस्तूपत्रयं कृतम् । स्वाम्यङ्गकृत्यं
शण, पफ्रेऽन्येषां तु नाकिभिः ॥ १६ ॥ कृत्वा नन्दीश्वरे यात्रां, स्वस्खस्सर्वासमागतः । दंष्ट्रां माणवकस्तम्भ, पूजनाय न्यवी-
विशत् ॥ १७ ॥ चक्री वर्धकिमारोप्य, संस्काराम्पर्णभूतले । चतुर्गव्यूतिविस्तार, त्रिगव्यूतिसमुच्छ्रयम् ॥ १८ ॥ चैत्यं सिंह-
निपघाख्यं, सर्वरत्नशिलामयम् । मेरुचूलामियानीय, निवेशितमकारयत् ॥ १९ ॥ युग्मम् ॥ चक्रे निजनिजोच्चत्चवर्णलक्षण-
लक्षिताः । चतुर्विंशतितीर्थशप्रतिमास्तस्य चान्तरे ॥ २० ॥ मूर्तीस्तदने पन्धूनां, नवाग्रनवतेरपि । प्रत्येकं त्वकरोत् मूर्ति, स्व-
सरकां तदुपासिकाम् ॥२१।। रक्षार्थ बहुशो यन्त्रप्रयोगांस्तत्र तेनिरे । चक्रे दुस्संचरो दण्डरत्नेनोल्लिख्य दन्तकान् ॥ २२ ॥
निमानुपप्रचारोऽसो, पर्वतस्तेन सर्वतः । चक्रेऽष्टमेसलायुका, कोयतेऽष्टापदस्ततः ॥ २३ ॥ युग्मम् ॥ वासामप्रतिमानों
घ, प्रविमानां नराधिपः । स्नानपूजाः स्तुतीः कृत्या, विनीतां नगरीमगात् ॥ २४ ॥ तत्रापि प्रभुपादाना, संस्मरन् शोक-
॥२०६॥

·६ धर्म-
फलद्वारं
भरतंचकी
प्रमज्या
भीपघुः
মাখব
॥२२॥
विला । अमासैः प्रतियोध्यैप, स्वकृत्येषु प्रवर्तितः ॥ २५ ॥ स्वामिमोक्षदिनात्पश्चपूर्वलक्षीमलक्षयत् । यान्ती निर्मपचन्नैप,
विश्वग्गोचरगोचरः ॥ २६ ॥ अन्यदा विहितस्नानो, हरिचन्दनचर्चितः । देवघ्याण्यदूष्याणि, वसानो वसनान्यसौ ॥ २७ ॥
विभाणो मुकुटं मूर्ति, कर्णयोः कुण्डलद्वयम् । अवेयकं च ग्रीवायामङ्गदे बाहुरङ्गादे ॥ २८ ॥ अंगुलीष्चंगुलीयानि, मुक्ताहार
प पक्षप्ति । परणद्रितये योग्यचरणाभरणानि तु ॥ २९ ॥ श्रीनाभेयकुलाब्धीन्दुसनाभिमृगनाभिजाम् । विभ्रच्छिरसि
साम्मलमास्ये पशसुगन्धिकम् ॥ ३०॥ चतुःपष्टया सहव, सुभद्रादिभिरावृतः । प्रेयसीभिः स्मरक्ष्मापद्वारावलगरिव
॥ ३१ ॥ निजभीभरतभाकी, भरतः शक्रसनिमः । रत्नादर्शगृहे गत्वाऽऽत्मादर्श समलोकत ॥ ३२ पभिः कुलकम् ॥
इतथ निधरोपातपरिमज्येन पाहुना । या तपाश्रीः समाराद्धा, पूर्वलक्षाचतुर्दश ॥ ४३ ।। एकान्ते चैकदा सैवाभ्येत्य
भीकेजतिभिरा । अभितापातिदुःखिन्या, सुतयेव निजा प्रसः ॥ ४४ ॥ मातस्तदा मयाऽज्ञायि, सङ्गं त्वं जनयि-
पति । भरेर ममानेन, वरेण सह पाहुना ॥ ४५ ॥ तैस्तैस्तदातनस्तस्यैङ्गितरन्तस्तरंगितः। बाद बद्धानुराग मां, तदा वेत्ति
भरत्यपि ॥ ४६ ॥ दैवयोगात् परं नाभूचदा मे तेन संगमः । सर्वार्थासीद्ध सम्प्राप्तस्तवाप्यजनि दूरतः ॥ ४७ ॥ गृहिणीरहितं
तर व भुत्ला भुतपारपतः । तस्मिल त्यक्तवत्यस्मि, राग दूरगताऽपि हि ॥ ४८ ।। अधुना स प्रियः प्राप्तस्तीर्थकृत्पुत्रतामपि ।
अभद्राभिः सुभद्राभिः, सीभिर्विलायतेऽधिकम् ॥ ४९ ॥ विश्वालोकस्वभावाया।, पश्यन्त्या अपि मे पुरः। मत्प्रियो भुज्यतेऽन्या-
गिनारीभिः किं करोम्पइम्। ॥२०॥ स्वदुःखं तदिदं मातस्तवाग्रे कथितं मया । यथा तथापि तं नाथ, मम मैलय हेलया ॥५१॥
(पायी माह किंवत्ले, करोमि ? गृहभेदतः । पिनष्टं हि तदा कार्यमतज् ज्ञातं मया स्वयम् ॥ ५२ ॥ परस्य मिलित पात्मजने
॥२०७॥

·4
श्रा
प्रवज्या
श्रीप्रद्यु
मीयवृत्ती
६ धर्म-
फलद्वार
भरतचकी
२०८॥
फार्य विनश्यति । काठखण्डे कुठारेण, घाट्टिते छिद्यते द्रुमः ॥ ५३॥ मदीयपरिवारान्तर्यदभ्यन्तरमानुपम् । साधूपकारर्फ साधु-
चयापत्याख्यमस्ति यत् ॥५४॥ मिलित्वा तेन विषयाभिलापस्य पुरस्कृताः । विपया मोहराट्पुत्ररागराजस्य मंत्रिणः ।। ५५ ॥
ततस्वैविपयैरेप, वैयावृत्याद्विजृम्भते । अपरापरनारीणामांनीवः करगोचरम् ॥ ५६ ॥ एतैर्विमोहितौ दानशीलाख्यौ तु
ममाग्रजौ । न मां ममानुजं भावमुपलक्षयते वयम् ॥५७॥ तद्वंत्से ! ग्राममध्ये न, प्रवेशोऽपि हि लभ्यते । यत्र देशवतानां तु, द्वयं
प्रक्षिप्यते कथम् १ ॥ ५८॥ सुन्दरं त्वेकमेवास्ति, चरितेऽस्याधुनातने । यदेप स्वकृतिं कृत्वा, थावकानित्यपाठयत् ॥ ५९॥
जितो भवान् पर्द्धते भीस्तस्मान्मा हन मा हन । विरागताया मे सख्याः, प्रवेशोऽस्तीति यत् खलु ।। ६०॥ कदाचिदेतवा.
रेण, मामेप सपरिच्छदाम् । सकुटुम्यां च सन्मान्य, विधास्यति तवेप्सितम् ॥ ६१ ॥ केवलश्रीस्ततः प्राह, सहिष्णुहिमस्मि
यत् । इयत्कालविलम्बस्य, वाढमुत्कण्ठिता प्रिये ॥ ६२ ॥ अनन्ता मत्प्रिया भूता, भवन्तो भाविनोऽपि च । यथाऽयं न तथा
फश्चिच्चिरेप्टो मम चेतसि ॥ ६३ ॥ ममाग्रतो गृहीत्वा च, कामितः कामिनीजनैः । अपरैस्तद् गृहीत्वाऽहं, कामये तं तदग्रतः
॥ ६४ ॥ तदम्ब ! निर्चिलम्बस्य, कार्यस्यास्य कृते सखीम् । निजां विरागतां छन्नदूतीत्वे त्वं नियोजय ॥ ३५ ॥ मिलितायां हि
मय्येप, पराः स्त्रीस्त्यक्ष्यति क्षणात् । मयाऽऽश्लिष्टो विना सिद्धि, नान्यया रमते नरः ॥ ६६ ॥ ततस्तपाश्रियाऽऽदिष्टा, तत्र
कार्ये विरागता। उवाच युज्यते प्रष्टुमत्रार्थे भवितव्यताम् ॥३७॥ साऽगाद्विरागताऽऽहूता, भापिता च तपाश्रिया । सर्वकार्यक्षमा
नान्या, काऽप्यस्ति त्वादशी सखी ।। ६८ ॥ केवलश्रीहोः कालात्, कुरुते भरते रतिम् । मां विनाऽप्यनयोयोग, तत्व घट्टय
दुर्घटम् ॥ ६९ ॥ प्रत्यूचे सातपत्रि! त्वं, निस्पृहाणां शिरोमणिः । त्वयाऽदिष्ट फरोम्पेपा, पदधैय क्षणादपि ॥ ७० ॥ आई
॥२०८॥

·६ धर्म-
-
प्रव्रज्या
श्रीप्रधु-
नीयवृत्ती
फलद्वारं
भरतचक्री
॥२०९॥
तत्रैव यान्त्यस्मि, पृष्ठे प्रेप्या विरागता । तूर्णं पूर्ण विजानीहि, केवलश्रीमनोरथम् ॥ ७१ ।। इत्थं कृतप्रतिज्ञा सा, तत्रागाद्भपि.
तव्यता । रत्नादर्शान्तरे मूर्ति, चक्रिणः पश्यतो निजाम् ॥ ७२ ।। स पश्यन्मुकुरे मूर्ति, अत्ययिम्ब्यत निधलः । कायोत्सर्गस्थित-
इछमस्थत्वे श्रीनाभिभूरिव १७३॥ मूर्ति स पश्यन्नादर्श, पश्यति स्म कनीनिकाम् । अनूमिकां तदाऽऽयातभवितव्यतया कृताम्
।। ७४ । पिच्छायां प्रेक्ष्य तामन्यांगुलीभ्योऽप्ययमूमिकाम् । अंगुलीविगलच्छोकममत्वेन सहामुचत् ॥ ७५ ॥ नृकोटीरः स्वको
टोरं, स्वशीदुदतारयत् । शिरोऽधिरूढचक्रित्वभारं चिरमिवोद्धृतम् ॥ ७६ ॥ कुण्डलच्छमना कर्णयुगलाच्चक्रवर्तिना । चाटूनि
चाटुकाराणामिव दूरं वितेनिरे ।। ७७॥ कण्ठभूपाश्चमोही, मुंचन्नयमशोमत । प्रेमस्तसुभद्रादिवाहुपाशानिवायतान् ॥ ७८ ॥
केयूरकंकणश्रेणी(जयो रयत्नयम् । दानावले: चसविलेपद्वयमिवात्यजत् ॥ ७९ ॥ विरागताश्रितः सोऽथ, हारमुज्झांचकार
च । वक्षसा सर्वसंसर्गपरिहारमिवाचरन् ।। ८० ॥ इत्थं विमुक्तसर्वागाभरणो भरतेश्वरः । फल्गु तद्रहितं कायं, गतच्छायमलो-
कयत् ।। ८१ ॥ ततो विरागताचान्तस्वान्तः शान्तमतिः स तु । जातवेगो भवापासं, संवेगेनेत्यभावयत् ।। ८२ ॥ देहो दुःसह-,
गन्धोऽयं, द्विदिनी द्विदलान्नवत् । अधिवास्याधिवास्योच्चैोंगयोग्यो विधीयते ॥ ८३ ॥ दुष्टव्यापारधूमेन, पहिनेव विनाशता ।
देही देहेन को वाऽस्मिन्, देहे न च बहुव्यथाम् ॥८४॥ श्रीनाभेयभवेनापि, भवे गृद्धिमता मया। कृते शरीरकस्यास्य, किं न कि,
दुष्कृतं कृतम् १ ॥ ८४ ॥ पिशुनेन शुनेनेव, सरोपं भवता मया । विहिताः सहिताचाराः, सोदरा अपि दूरतः ॥ ८६ ॥ अमान-
मानसंक्रोधयोधं मायाऽऽमयादितं । लोभान्धं विषयग्रस्त, धिर धिर मामधमाधमम् ।। ८७ ॥ इत्थं विरागतादूतीवाक्पैरागत्य स-
म्मदात् । क्षपकणिनिश्रेण्या, केवलश्रीस्तमारिलपत् ॥ ८८ ॥ शक्रेणागत्य स ग्रोचे, द्रव्यलिंगग्रहं कुरु । तवी चन्दै ततश्चक्रे, स
॥२०९॥

·प्रामा
श्रीप्रपुः
सापापा
६ निर्वाहक
प्रशंसा
श्री
वज्रस्वामी
॥२१॥
लोन पंचमुष्टिकम् ।। ८९ ॥ देवताऽयार्पयन्मुद्रां, ततः शक्रेण वन्दितः । राज्ञां दशसहस्रया च, तदनु व्रतमाददे ॥ ९० ॥ भव्य-
लोकपोष्येप, पूलधं विहत्य च । जगामाष्टापदं यातो, मोक्षं भरतकेवली ।। ९१ ॥ एतदेव व्यतिरेकेणोपदिशति-यतः श्रीभरत-
पफिणाऽष्टापदे यथावर्णप्रमाणरानचतुर्विशतिीजनप्रतिमास्थापनविहितदुरितावसादः सिंहनिपद्याप्रासादः कारितः, तत्र च
पधोक्तपिपानि स्थापितानि, प्रारमये च सा वैयावृत्यपूजा कता, दुर्द्धरं च व्रतं धृतं, यस्य त्वेतेपां चतुणों मध्ये न किमपि स्यात्
तस्प मनुप्पजन्मव्यर्थत्वे गाधामाह-
भवणं जिणस्स न फयं न य पिंपं नेच पूइया साह । दुद्धरवयं न धरियं जम्मो परिहारिओ तेहिं ॥१४॥ (१६)
मपनं जिनस्य न कृतं, न पिम्मं, न च पूजिताः साधो, दुर्द्धरं व्रतं न धृतं, मनुष्यजन्म तेन लब्धं हारितमेवेति । इत्य-
स्प पिगृती श्रीमत्पशुम्नस्य कवेः कृतौ । धर्मफलदर्शनाख्यं, पष्ठं द्वारमपूर्पत ॥ १॥ अधान्वयव्यतिरेकाभ्यां
शीलनिहफम्यः पंचभिर्गाधाभिः इलायते-
मुणिचूदो सीलभरो पिसयपसत्ता तरंति नो घोढुं । फि फरिणो पल्लाणं उब्वोढुं रासही तरइ ।।१५।। (१७)
मन्यन्ते माधुसामाचारीमिति मुनयः तैयूंढः शीलभरोऽष्टादशसहस्रशीलांगमारः पूर्वप्रणीतः यत एव पियप्रसक्ताः-शब्दादिषु
प्रमग संसर्गवन्तो न वोढुं वरन्ति-शक्नुपन्ति 'शकेवयवरतीरपाराः' इति प्राकृतत्वात् , व्यतिरेकदृष्टान्तमाह-किं करिणः पर्याण-
भाररूपं उदाहुँरासभः शक्नोतिी, अपितु न, मुक्तिपुरपरिषरूपरागादिभुजांगलाभंगमहागजप्रायमहामुनिव्यूढं शीलपर्याणं रासभप्रा-
पगत्याम्यामः कथं वोढुं गफ्यत इति मारः,चिद्रूपस्य पयःस्थस्य, शीलमत्यद्भुतं यदि। चितं न वचिद्रूपविरूपजरिणां तु किम्?
॥२१०॥

·थो प्रमज्या. श्रीप्रधुः सोयी निर्वाहक प्रशंसा श्री ववस्वामी ॥२१॥ ॥१॥ रूपयन्तो वयः स्थाय, विश्वव्यामोहकारिणः । तीसंगैरर्थभंगैथ, न ये भिन्ना नमामि तान् ॥२॥ अत्रार्थे श्रीवजस्वामिदृष्टान्तः, स्थाहि-अवन्तीविषये तुम्बवनाख्य सनिवेशने । धनिपुत्रो धनागरिर्नाम्नाऽऽस्ते धार्मिकः सुधीः ॥१॥ पितरौ यत्र यत्रास्य, कने कन्यां ययाचतुः । तत्र तत्र यतेच्छु स्वं, कन्यापित्रोः शसंस सः ॥२॥ सुनन्दा धनपालेभ्यकन्याऽऽह पितरौ निजी । विना धनगिरि नान्यो, मान्यो मम वरोऽवरः ॥३॥ व्रतेच्छवेऽपि तस्मै सा, पितृभ्यां प्रददे ततः । भेजे धनगिरिस्तां चान्यदा कर्मनियोगतः ॥ ४ ॥ श्रीदसामानिको देवस्तस्याः कुक्षावधातरत् । मत्वा चापनसत्वा तामूचे धनगिरिः सुधीः ॥५॥ यत्रा- समितो नाम, भ्राता प्रमजितस्तव । ग्रहोप्यामि प्रतं तस्मादहं सिंहगिरीगुरोः ॥ ६ ॥ इदमुक्त्या च मुच्या च, तो सग मसौ कृती । प्रतमादाय निर्मायस्तपस्तेपे सुदुस्तपम्।।७।। सुनन्दा सुदिनेऽसूत. सुतं तस्याः सीजनः। प्रतिजागरणायातस्तमेवं पालमा- लपत् ॥ ८॥ अाहीयपस्या ते, तातस्तात ! न चेत्पुरा। अभविष्यत्ततः कीदर , वत्स ! जन्मोत्सवस्तव ? ॥९॥ तदाकर्य स पालोऽपि, ससंशः कर्मलाघव्यात् । जातजातिस्मृतिर्थच्छत्तातस्य पथि पान्थताम् ॥ ४॥ अम्बां विलक्षतां नेतुं, रुदन्न. स्थादहनिशम् । सदोलांदोलनोभिश्वचित्रदर्शनैः ॥ १० ॥ अब्दाधं रुदता तेन, स्मृतिज्ञानेन संज्ञिना । नन्दनेन निरानन्दा, सुनन्दा विदधेऽधिकम् ॥१२॥ अन्यदा धनगिर्यार्यसमितादिभिरावृतः । आचार्यसिंहगिर्याख्यस्तत्रागात् सन्निवेशने ॥ १३ ॥ धनगिर्यार्यसमिती, विचार्य शकुनं गुरुः । प्राहाचित्ता सचित्ता वा, भिक्षा ग्राह्याऽद्य हे मुनी! ॥ १४ ॥ सुनन्दासदनायाती, जनी तस्या सखीजनैः । चीक्ष्य प्रोक्ता सुनन्देति, मुनये ! सूनुरर्यताम् ।। १५ ॥ तेनात्युद्विजिता सा च, दोर्यामुत्पाद्य पालकम् । पनि धनगिरिं पाह, गृहाणामं निजांगजम् ॥ १६ ॥ स्मरन् गुरुवचः सोऽभूमूचे कुर्वत्र साक्षिणः । पभात्तापवती पवादालं न ॥२१॥ .

·प्रवज्या
श्रीप्रद्यु-
नीयवृची
६ निर्वाहक
प्रशंसा
श्री
जस्वामी
॥२१२॥
लभसे शुभे । ॥ १७ ॥ सुनन्दा साक्षिणः कृत्वा, निर्विण्णा तनयं ददौ । न्यस्तश्च पात्रवन्धेऽसौ, विरतथानुरोदनात् ॥१८॥
पितरं विरवं प्राप्य, विरतो रोदनादसौ 1 मुनिहस्तगतो युक्तं, चालो मौनमवाप सः॥१९॥सुनन्दामन्दिरादेवावुपेतौ मुदितौ मुनी ।
गुरुर्धनगिरि वीक्ष्य, भारितं चाभ्यधावत ॥ २० ॥ बालस्य पलिनो भाराद्भज्यमानभुजान्मुनेः । पात्रबन्धं करे चक्रे, बाल वन-
मिति नुवन् ॥२१॥ गुलक्ष वीक्ष्य, तं सुलक्षणलक्षितम् । उवाच शासनस्यायं, पालो भावी प्रभावकः॥२२॥ अहं सिंहगिरिः
सिंहपोतेनानेन जाग्रता । सत्याभिधो भविष्यामि, वादिद्विरदमर्दिना ॥ २३ ॥ नररत्नमिदं यत्नरक्ष्यमेवमुदीर्य सः ।आर्याणामर्पः
यामास, पालं पालयितुं गुरुः ॥ २४ ।। आर्याः शय्यातरीणां तमार्पयंम्ताच मातृवत् । स्वापत्यनिर्षिशेपं तं, मुदा पालमपालयन्
१॥२५॥ आमीडयाधुश्चाङ्केस्वपयन्नप्यमण्डयन् । अपीप्यन् प्रस्तुकान् नित्य, स्तन्यस्तन्यं स्तनन्धयम् ।।२६॥ बालकः स च नीहा-
राहारादिपु सचेतनः । न किंचिद् दुखिकृत्तासा, चक्रे वक्रेतराशयः ॥ २७ ॥ तं चालं नालपद्या च, व्याकुला यत्र वासरे । तं
मेने सा वृथा साध्वी, यथाऽऽवश्यकवर्जितम् ॥ २८॥ प्रत्युपेक्षानिरीक्षादि, प्राशुकानाशनेऽपि च । अाणि शिक्षयनेप,
साध्वीवर्गममोदयत् ॥२९॥ शय्यातरी सुनन्दायै, याचन्त्यै नार्पयत् सुतम् । साऽप्यन्यनारीसामान्यं, जिघृक्षुस्तमपालयत् ॥३०॥
अथैयुध गिर्याधास्तत्र वजे त्रियापिके । सुनन्दाऽजनि सानन्दा, सुताऽऽदानकृताशया ॥ ३१ ॥ सूनुं सुनन्दा साधुभ्यो,
ययाचे न ददुच ते । लोकोऽवादीदमुं वाद, नृपो निर्वाहयिष्यति ।। ३२ ।। सुनन्दा स्वजनैर्युक्तोपविक्षवामपक्षतः । नृपस्य
दक्षिणे पक्षे, सहभद्वारकः पुनः ॥ ३३ ॥ भापोत्तरं द्वयोज्ञात्वा, बभापे नृपतिस्ततः । येनाहूतः समायाति, तस्य स्तादेप बालका
॥ ३४ ॥ अयं पक्षद्वयेनापि, निर्णयो मन्यते स्म च । ऊचे च प्रथमं पुत्रमाकारयतु कः पुनः ॥ ३५ ॥ स्रोपक्षाः प्रोचिरे बाला,
॥२१२॥

·प्रत्रज्या
७वत.
निर्वाहद्वारे
श्रीवज-
दृष्टान्तः
नीयवृत्ती
॥२१३॥
साधुभिश्चिरसङ्गतः । तत्पूर्व पुत्रमातैव, तदाह्राने निदिश्यताम् ।। ३६ ॥ सभ्यः परममित्युत्ते, सुनन्दा न्यस्य तत्पुरः। खेल-
नानि सभोज्यानि, नानारूपाण्युवाच सा ॥ ३७॥ वत्सतत् पूर्वगात् ( मादाय ), ममोत्सङ्गमुरोकुरु । त्वं मे माता पिता देवः ।
शरीरं जीवितं गुरुः ॥३८॥ मातुर्दष्प्रतिकारत्वं, विदन्नपि न भेदितः । यस्तस्याश्चटुभिः सत्यो, वजो नाम्ना हृदापि तत् ॥३९॥
स वालोऽचिन्तयत् सङ्के, महिमानं ददाम्यहम् । परिणामसुखं दुःखं, मातुर्भावि व्रतात्त्वदः ॥ ४० ॥ घ्यायन्नित्येप तन्मातुः
सायरसेलनकादिकम् । दृष्टयाऽपि नास्पृशद्भक्तद्वेपी भक्तमिवाखिलम् ॥४१॥ नुन्नो राज्ञा धनगिरिस्तथ्यामुदगिरद्गिरम् ।
व्रतेच्छुस्तत्वविचेचं, तद्रजोहरणं भज ॥ ४२ ॥ कराद्धनगिरेः शीघ्रमेत्य धर्मध्वजं ललौ । चारित्रश्रीनिवासैकशुभ्रांभोजनिभं
शिशुः ॥ ४३ ।। तद्रजोहरणं रेजे, पालस्यास्य कराम्बुजे । तन्मानसनिवासित्वान्नव्यमानसवासिवत् ॥४४॥ सुनन्दाऽथ
निरानन्दाऽध्यायन्मे बान्धयो धयः । सुतच तिनोऽभूवन , ममाणेतद्धि युज्यते ॥ ४५ ॥ सुनन्दा हृदि कृत्वैवं, निजं सदन-
मासदत् । आजग्मुर्वत्रमादायोपाश्रयं वतिनोऽपि ते ॥ ४६ ।। स्तन्यं स्तनंधयोऽप्येप, पपी नैव व्रतेच्छया । तदाचायः परि
वाज्य, वतिनीम्यः समर्पितः ।। ४७ ।। अनुसूनु सुनन्दाऽपि, सानन्दा अतमाददे । एकादशाङ्गी वज्रस्तु, जग्राहामुखश्रुताम्
॥४८॥ तिन्युपाश्रयादष्टवार्षिकः स महर्षिभिः । स्वौपाश्रय समानीतो, चिनीतो नीतिदिभिः ॥ ४९ ॥ प्रत्यवन्त्यन्यदा
बजगुरवश्वेलुरन्तरा । मेघे वर्पति यक्षस्याश्रयेऽस्थुः सपरिच्छदाः ॥ ५० ॥ वयस्पाः प्राग्भवे देवा, जृम्मकाः सचमीक्षितुम् ।
वजस्य वाणिजीभूयागत्य सूरीन् न्यमन्त्रयन् ।। ५१ ॥ गुर्वादेशाद्रजन पो, भिक्षार्थ सद्वितीयकः । ववले विभ्यदाकायादल्प-
सादपि विग्रुपः ॥५२॥ पुनराकारितो वजो, देवैर्धारितवारिभिः । गतस्तदुटजे पश्यन्नमरानिश्चिकाय तान् ॥ ५३॥ अन्नात्तभैं-
॥२१॥

·श्री
प्रज्या
श्रीप्रद्युः
सोयवृत्ती
७व्रत-
निर्वादद्वारे
श्रीवन-
दृष्टान्तः
॥२१॥
क्षे यत्रेऽध, पलिते स्वं निवैद्य ते । विद्यां वैक्रियलब्धि च, दत्त्वा तस्मै तिरोदधुः ॥ ५४॥ तैरेवामन्त्रितो देवैर्वनो घृतवरैः
परैः । पूर्ववद्विययाऽऽकाशगामिन्या महितश्च तैः ॥ ५५ ॥ पदानुसारिप्रज्ञावान्, स्थिरीचक्रे मुनिर्जवात् । अङ्गान्येकादशाप्येप,
किश्चित्पूर्वगतादपि ॥५६॥ मुनिर्वृद्धैः पठेत्युक्त, शक्तिव्यक्तिमनाश्रयन् । शुधावान्यानधीयानान् , कुर्वन् गिणगिणस्वरम् ॥ ५७॥
वाहेगुरुपु भिक्षार्थ, गतेप्यपि च साधुषु । बसतौ वज्र एकाकी, सन्निवेश्याध वेष्टिकाः ॥ ५८ ॥ शिष्यालीनामिवैतासां, स्वयं
गुरुरिव स्थितः । पारेभे वाचनां दातुं , स्वयमंगगताश्रिताम्॥५९।। युग्मम् ॥ गुरुस्वां वाचनावाचं, श्रुत्वाऽध्यायत् किमागताः।
मिक्षां कृत्वा महाप्रज्ञाः, स्वाध्यायैः पालयन्ति माम् ? ॥ ६०॥ विभाव्य वज्रस्यैकस्य, स्वरं मुदितमानसः । दध्यौ
धन्यो धयं गच्छो, वालो यत्रेदृशश्रुतः ॥ ६१ ॥ क्षोमो ‘मा भूदमुष्यति, चकार द्वारमाश्रितः । गुरुगुरुतरारावरुचि-
नेपेधिकीयचः ॥ ६२ ॥ वजो गुरोः स्वरं श्रुत्वा, न्यस्य स्थानेषु वेष्टिकाः । एत्यादाय गुरोर्दण्डं, पदरेणु ममाज सः ॥ ६३ ॥
गुर्वनिरजसा भाले, स कृतालेपनः शिशुः । गुरुक्रमौ क्रमज्ञोऽयं प्रक्षाल्याम्भोऽभ्यचन्दन ।। ६४ ॥ गुरुर्मापयितुं साधु, मत्वाऽस्य
प्रतिभाप्रभाम् । निश्यूचे दिवसान् द्विवान्, यामो ग्रामान्तर वयम् ॥ ६५ ॥ वाचनाग्राहिणः प्राहुर्वाचनां का प्रदास्यत्ति ? ।
वजस्तच गुरुप्रोक्तं, तत्तथेति प्रपेदिरे ॥ ६६ ॥ प्रातर्गते गुरौ ग्राम, मुनयो पिनयोज्ज्वलाः । गुरुवन्त्यस्य तं तस्मादाददुस्तक
वाचनाम् ।। ६७ ॥ तं वालमपि वकालमति सन्देहभेदने । गुरोरपि गुरुप्रीत्या, दृशुस्ते सुदर्शनाः ॥ ६८ ॥ सूरयोऽय समा-
याताः , पपृच्छुर्वाचनासुखम् । तेऽप्यूचुवांचनाचार्यो, वज्र एवास्तु नः सदा ॥ ६९ ॥ श्रुतशेपमशेपं च, गुरुजमपाठयत् ।
उदग्राहयदप्येनं, तथाङ्गोपाङ्गसंभवम् ॥ ७० ॥ दृष्टियादो गुरोर्यावाँस्तावन्तं तमशिक्षयत् । पुरं दशपुर जग्मुः, सर्वज्ञाः सूरयोs.
॥२१४॥

·श्री
प्रव्रज्या
श्रीप्रद्यु-
नीयवृत्ती
७व्रत-
निर्वाहद्वारे
श्रीवज-
दृष्टान्तः
.
॥२१५॥
न्यदा ।। ७१ ॥ ते वजमूचुर्वत्स ! त्वं, सद्गुरोभद्रगुप्ततः । दशपूर्वभृतोऽवन्त्यां, दशपूर्वमधीव तत् ॥७२॥ स गुर्वाज्ञां दधन्छी,
यतियुग्मयुतो ययौ । रजन्यामुञ्जयिन्याश्च, नगर्या न्यवसद् यहिः ॥ ७३ ॥ भद्रगुप्तो गुरुः शिष्यान् , ब्रूते स्वमे नवोऽतिथिः ।
पतद्ग्रहं पयःपूर्ण, पीत्वा तृप्तः क्षणादभूत् ।। ७४ । दशपूर्वीग्रही तावत्, कोऽप्यद्यातिथिरेष्यति । दिष्टया न मयि विच्छेदो,
दशा भविष्यति ॥ ७५ ।। मुदा सूरौ वदत्येयं, वो नैपेधिकीं वदन् । विवेश वसतिं पश्चात् , प्रथमं तु गुरोमनः ॥ ७६ ॥
प्रणमन् पादयोर्वजः , कराभ्यां गुरुणाऽऽददे । आश्लिष्य भापितो ज्ञात्वाऽऽकृत्या वज्रो ह्ययं सुधीः ॥७७ । कच्चित् सुख-
विहारस्ते?, गुरुः कुशलवांस्तव? । किमयन्त्या विहारस्य, कारणं वज्र ! पण्डित ! ॥ ७८ ॥ वज्रः प्राहाखिलं भव्यमस्ति
पूज्यप्रसादतः । अध्येतुं दशपूर्वी तु, पूज्यान गुज्ञियाऽऽगमम् ॥७९॥ प्रभो ! प्रसीद तन्मां, दशपूर्वीप्रदानतः । तेनेत्युक्ते गुरु-
यत्नात्तस्मै तां प्रत्यपादयत् ।। ८०॥ भद्रगुप्ताज्ञया वजोऽगच्छद्दशपुरं प्रति । तत्र सिंहगिरिः पुर्यामनुज्ञां चास्य निर्ममे ॥८१॥
पूर्वानुज्ञोत्सवे सूरिपदे च जृम्भकामरैः । प्राग्जन्ममित्रर्वजस्य, महाँथके महोत्सवः ।। ८२ ॥ ततः सिंहगिरिः स्वर्ग, गृहीतानश-
नोऽगमत् । श्रीवजमुनिराजस्तु, विजहार महीतले ॥ ८३ ॥ मुनिपञ्चशतीयुक्तो, यत्र यत्रागमद्विभुः। श्रीवज्रस्तत्र तत्राभू-
अनस्तद्गुणरञ्जितः ॥ ८४ ॥ इतश्च पाटलीपुत्रे, धनाख्यधनिनः सुता। कन्याऽस्ति रुक्मिणी नाम, रूपेणान्येव रुक्मिणी
॥ ८५ ॥ धनस्य यानशालायां, स्थिताः साध्व्यो गुणस्तवम् । वजस्याहार्निशं तेनुः, पुण्याहं यद् गुरुस्तुतिः ॥८६॥ तद्गुणश्रेणि-
माकर्ण्य, रुक्मिणी वज्ररागिणी । ऊचे निश्चयतः श्रीमान्, वज्र एव पतिर्मम ॥ ८७ । साध्व्यस्तामवदन मुग्धे ! , निष्फलोऽयं
ग्रहस्तव । सा पाहाहं तदादेशवशा स्थास्यामि संयमे ॥ ८८ ॥ इति निश्चयतः कन्या, सा न चक्रे वरान्तरम् । श्रीवज्रोऽपि
॥२१५॥

·प्रवज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
७व्रत-
नियोहद्वारे
श्रीवन-
दृष्टान्त:
॥२१६॥
समागच्छत्, पाटलीपुत्रपचनम् ॥८९॥ विज्ञाय यजमायांत, सम्मुखोऽगान्महीपतिः। सर्वान्नृपस्ततः (समान्) प्रेक्ष्य, पप्रच्छेतेषु
को गुरुः । ।। १० ।। मुनयः प्राहुरस्मासु, नक्षत्रेष्विव कान्तिमान् । राजेव राजते राजन् ! , योऽसौ वनो गुरुः स नः ॥ ९१ ॥
श्रीरजं प्रत्यभिज्ञाय, ववन्देऽमन्दसम्मदः । अलीकमनलीकत्वं, नेतुं नत्या गुरोर्नृपः॥१२॥ पुरोपान्तवनच्छायं, श्रये वजमुनीश्वः ।
स्थित्या चकार संसारक्लेशनाशाय देशनाम्॥१३॥वजस्य गोपतेरुद्यद्देशनाद्युतिदीपिताः। जिग्यिरे विमलालोका, लोकाः कोका इवो-
न्मदाः ॥ ९४ ॥ श्रीवजदेशनाप्रान्ते, ययुः स्थाने नृपादयः । नृपो निजप्रियां प्राह, श्रीवोऽद्य नतो मया ।। ९५ ॥ तद् यूय-
मपि वन्दध्य, गत्वा वज्रमुनीश्वरम् । नतास्तास्तं प्रभु राजादेशद्विगुणसम्मदाः ॥९६ ॥ रुक्मिणी पितरं ग्राह, तात ! मचिन्तितः
प्रियः। समेतो देहि तस्मै मां, यावद्याति न सोऽन्यतः ॥९७ ।। तदाकर्ण्य धनः पुत्री, पुरस्कृत्य धनैः सह । निन्ये कन्यां स
वाय, प्रदातुं सरलाशयः ॥ ९८ ॥ श्रीवजः प्राग्दिने चक्रे, विरूप इव देशनाम् । गुणानुरूप नो रूपं, गुरोरिति जनोऽवदत्
॥ ९९ ॥ द्वितीयेऽद्धि प्रभु रिलब्धिः स्वरूपमास्थितः । स्मेरस्वर्णाम्बुजासीनो, विदधे 'देशनां पुनः ॥ १०० ॥ कल्ये विभु-
विरूपोऽभूत्, पुरक्षोभभयाद् ध्रुवम् । इदं तु महर्ज रूपमिति प्रीतो जनोऽवदत् ॥१०१ ।। कन्यादानान्मुखो बजे, धनोऽनौपीन्न
देशनाम् । देशनान्ते च मुग्धोऽयं, वज्रमेवं व्यजिज्ञपत् ॥ १०२ ॥ त्वदेकशरणामेता, स्वामिन्नुद्वह मे सुताम् । धनकोटी
प्रदास्येऽस्याः , पाणिमोचनपर्वणि ॥१०३॥ वज्रः प्राह महाभाग! , श्रीणां स्त्रीणां च दूरगाः । ईहन्ते मुनयः सिद्धि, स्त्रियं वा
संयमश्रियम् ।। १०४ ।। त्वत्पुत्री सानुरागा चेन् , मयि तन्मम वल्लभाम् । संयमश्रियमेवैकामाराधयतु सादरा ॥१०५॥ सपत्न्या-
राधनाऽऽदिष्टा, रुक्मिणी गणिनीगिरा। प्रयुध्य वाक्यभङ्गी तामङ्गीचक्रे गुरुदिताम् ॥१०६ ॥ वनोऽयं नवतस्यास्रो, नवो
॥२१६॥

·प्रवज्या०
७व्रत-
निर्वाहे
श्रीप्रसन्न-
चन्द्रर्पि
श्रीप्राः
मीयवृत्ती
॥२१७॥
धनगिरायभूत् । चारूमिकायां रुक्मिण्यां, यो धात्रापि न यन्त्रितः ॥१०७ ॥ रुक्मिणीदृष्टिकोटीभिः, स्वर्णकोटीभिरप्ययम् ।
न लुब्धो लब्धिमान् यः श्रीवत्रायास्मै नमोनमः ॥१०८॥ इति न्यासार्थः।।
अथ द्वितीयगाथामाह-
अन्नह सा पव्वजा वज्जियसावज्जजोगकरणिज्जा । अन्नह पमायपहुलो जीवो विनडेइ अप्पाणं ।।
अन्यथा सा प्रवज्या वर्त्तते वर्जितसावद्यन्यापारैः करणीया, ये सपापव्यापारपरिहारिणस्तैः क्रियते प्रमज्या, नान्यैरिति
भावः, अन्यथा प्रमादबहुला, प्रमादेन-कपायविकथारूपेण बहुलो-वेष्टितः, कोऽसौ ?-जीवा-प्राणी आत्मानं विनटांत विगोप-
यति, आसतां वचनशरीरव्यापाराः, कपायप्रगल्भमनोमानव्यापारकपायदन्तेऽपि नरकगत्युपार्जनायोग्या भवन्तीत्यत्रार्थे श्री-
प्रसन्नचन्द्रराजर्पिदृष्टान्तस्तथाहि- एकदा भवपाथोधिपोतः पोतनपत्तने । श्रीवीरो भव्यराजीववासरः समवासरत् ॥ १ ॥ प्रसन्न-
चन्द्रो निस्तन्द्रो, नरेन्द्रो धर्मकर्मसु । आययौ श्रीमहावीरं, वन्दितुं सपरिच्छदः ॥ २ ॥ स श्रुत्वा श्रुतिपीयूपदेशीयां देशनों
विभोः । पुत्रं मालमपि न्यस्य, स्वराज्ये वतमाददे ।। ३ ।। समं समंततः स्वामिपादेव विचरनयम् । कालेनाल्पेन राजर्षिर्दक्षः
शिक्षामलक्षयत् ॥४॥ तेन राजर्पिणा सार्द्धमपरैरपि साधुभिः । स्वामी राजगृहं प्राप, पापत्रुमसमीरणः ॥५॥ तं ज्ञात्वा चालिता.
मात्यथेणिका श्रीणको नृपः । वन्दनाय जगद्भर्तुशलिनः कलितो मुदा ६॥ आगच्छन् राजमार्गे च, राजा राजन्निजश्रिया।
प्रसन्नचन्द्र राजप, कायोत्सर्गस्थमैक्षत ॥७॥ स्थितं पदा तमैकेन, भुजेनोर्वीकृतेन च । सूर्यन्यस्तशं दृष्ट्वाध्यातरद्वन्दितुं
द्विपात् ॥ ८॥ दक्षः प्रदक्षिणीकृत्य, स्थिरचित्तं प्रणम्य च । जातरोमोद्गमणिः, श्रेणिको हृद्यचिन्तयत् ॥९॥ अयं स्थिता
॥२१॥

·प्रान्पा थीमपु: सोया ७व्रत. निचाहे श्रीप्रसन्न- चन्द्रपिः ॥२१८॥ पदफेन, पियागुरिय नियषिम् । ऊर्चस्थेन भुजेनास्या, दत्ते वा दक्षिणं करम् ॥१०॥ मन्ये तीबकरे बद्धस्पर्द्धस्तीवतरं तपः । गप्पोऽमी परित्यज्य, राज्य राजर्पिरुनमः ॥ ११ ॥ धन्योऽयं घिरतः सर्वसाचयावतो व्रते । विरतिं काकमांसेऽपि, कर्तुं नाहं पुनः सहः ।। १२ ।। ध्यायमिति घराधीशः, सयदश्रुविलोचनः । पुनः प्रणम्य तं प्राप, श्रीमद्वीरक्रमौ नृपः ।। १२ ।। त्रिस्तान् प्रदक्षिणीकरय, प्रणिपत्योपविश्य च । पप्रच्छ स्वामिनं मौलिन्यस्तहस्ताग्रकृड्मलः ॥ १४ ॥ प्रभो ! प्रसन्नचन्द्रपिरभ्यवन्दि यदा मया । तदा पिपप मधः को, गतिमासादयेदयम् ? ॥ १५॥ ससमी नरकक्षोणीमित्युक्ते स्वामिना नृपः। अनाकर्णितकं कृत्वा, पपेऽपृच्छत् पुनः प्रभुम् ॥ १६ ।। अधुना को गति गन्ता ?, स महर्षिर्जिनेन्दुना । सर्वार्थसिद्धिमित्युक्ते, पुनर्व्यज्ञपयन्नृपः ॥ १७ ॥ द्विधा व्याकरणं हेतोः, कुतो गतिविधौ मुनेः १ । स्वामी जगाद तच्चित्तवृत्तेर्भेदो गतेरयम् ॥ १८ ॥ कथं नियति नृपेणाले, युक्ति स्वामी ममादिशत् । तदा त्वदागमेऽग्रस्था, पत्नी सुमुखदुर्मुखौ ॥ १९ ॥ मिथ्याशी निरीक्ष्यैनं, ज्यानस्थ पाहतुर्विधः । मुमुयस्ता चापोपद्धन्योऽयं पुण्यवानपम् ॥ २० ॥ तपस्यतस्तपस्तीवमस्य मन्ये महात्मना । नैव सोऽपयों या, दरे दूरीकृतधः ।। २१ ॥ दुर्मुसः प्राह पापीयानयमग्राह्यनामकः । अगष्टव्यमुसोऽथव्यचरित्रश्च विपश्चिताम् ।। २२ ।। अयं प्रमनचन्द्रोऽहितल्या सामु प्रजास्वलम् । न्यस्य पालं सुतं राज्येऽदः पापण्डममण्डयत् ।। २३ ।। शम्पासम्पातभी- मैन, म चम्पास्वामिनाऽधुना। दधिवाहनराजेन, राज्यादुत्यापयिष्यते ॥ २४ ॥ अन्तःपुरपुरन्ध्यवाप्य शुष्यदला पलात् । विटेउिमयिष्यन्त, धने धान्य ग्रहीप्यते ॥ २५ ॥ सचिवैरपि चैतस्य, वैपक्षं पक्षमाश्रितः । उपेक्ष्यते क्षतेक्षारसः क्षीरकण्ठकः ॥ २६ ॥ तदाकर्ण्य पतेः कर्णवसनपुसमं वचः । समाधिराधिना तस्य, निश्चलोऽपि चलोऽभवत् ॥ २७ ॥ संकल्पवशतः पश्यन्, !!२१८॥

·श्री
प्रव्रज्या
श्रीप्रघुः
मोपपत्ती
निर्वाहे
श्रीप्रसन-
चन्द्रर्षिः
विपक्षं स्वपुरः स्थितम्। योद्धं प्रववृते कोधाद्, रुद्धपोधो विरोधिमिः ॥ २८ ॥ साक्षाद्विपक्षकक्षाशुशुक्षणिस्तत्र स क्षणे । वन्दित्तो
भवता भूपयोग्योऽभूव सप्तमायनेः ।। २९ ।। अधुना तु धुनानेन, योधिनः स्वविरोधिनः । निरस्त्रेण शिरस्त्राणग्रहणायाहितः कर:
॥ ३०॥ कवलोचशिरःस्पर्शप्रबुद्धः स्वं तस्थितम् । स जाविस्मरणेनेव, सस्मार च निनिन्द च ॥ ३१ ॥क्व में राज्यं परित्यज्य,
स्वामिपा प्रतादरः क्व चापध्यानसन्धानात, फर्मवन्धोऽतिसादरः ॥३२॥ हृदावालस्थितो धर्मध्यानशाखी ममानया ।
मनोव्यापारसन्तत्या, पात्ययेव प्रपात्यते ॥३३॥ इत्यमेप प्रतिक्रान्तः, क्षमाकान्तः प्रशान्तधीः । सर्वार्थासद्धियोग्योऽभूद्, द्विधासौ
च्याकतस्ततः॥ ३४ ॥ प्रभुवाक्यस्य संवाद, सवि ध्यान 'दुन्दुभिः । तदा मुदाऽऽहती देवैरपृच्छन्नृपतिः प्रभुम् ।। ३५ ॥ किमत-
पाथ ! नाथ, माद श्रेणिक ! फेवलम् । जज्ञे प्रसन्नचन्द्रदेवाः कुर्वन्ति तन्महम् ॥ ३६ ॥ ततश्च श्रेणिको ध्यौ, मन एव
निबन्धनम् । प्रसनमानसरं च, शिवस्य च भवस्य च ।। ३७ ।। इति प्रसन्नचन्द्रस्य, श्रुत्वा दृष्टान्तमद्भुतम् । मनसाऽपि न
कर्तव्यः, कपायः कपदो यवः ॥३८॥ अप्रमादयत्व सर्वथा मान्यमिति गाथार्थः ।। अधेनमेधार्थ तृतीयगाथया विशिनष्टि-
अन्नह सो परमत्यो अन्नह लोयाण चिहियं इहि । अघिय बंता गयवराण चावति अन्नहिं ॥१७॥ (१९)
अन्यथा स परमार्थः प्रवज्यापिधानरूपः, अन्यथा चाधुना लोकानां चेष्टितं-विलसितं इदानी, किं च-आस्तामिदानी ऐदं-
पुगीनानामस्माइशलोकानां यत् तदापि श्रीवीरजगद्गुरुशिष्यत्वेऽपि एकेन चरणेन स्थितोऽप्यूर्ववाहुरातापयत्रापि अन्तर्मुहर्गभावि-
केवलज्ञानोऽपि मनोव्यापारपारवश्याद् दुर्गतियोग्यः प्रसन्नचन्द्रोऽजनि, अमुमेवार्थमर्थान्तरन्यासेन द्रढयति-'अन्नच्चिय-
॥२१९॥

·THAT
प्रमज्या०
श्रीप्रघु:
सीयपत्ती
अविश्राम
शीलभर-
दुष्करता
॥२२०॥
त्यादि, अन्य एवं दन्ता गजयराणां युद्धादिविधुरावस्थासहायाः प्रकाशविशदाथ, यत्तु चर्वणीय वस्तु तदन्यैरेव मुखमध्यस्थैः
कृष्ण(श)वर्षयन्ति इति गाथार्थः ।। अथ तुर्यगाथया अमुमेवार्थ व्यनक्ति-
बंसी सुहेण छिज्जइ कडिज्जइ दुष्करं कुडंगाओ । पव्वज्जा सुहगहिया सीलभरो दुव्यहो होइ ॥१८॥(२०)
वंशी-वंशजालिका मुसेन छिद्यते, यच कुडङ्गान् मिथोमिलंती शाखा गहनाद कृप्यते तद् दुष्करं इति, प्रथम दृष्टान्तमुपन्यस्य
दार्शन्तिकं योजयति प्रवज्या सुखग्राह्या सुरोनापि गृह्यते, शीलभर:-अष्टादशसहस्रशीलांगभारो दुर्वहो भवति, स हि धन्यैरेवोह्यते,
न त्वधन्यैरिति गाथार्थः ।। किमिति दुर्वह इति पंचमगाधया कययति-
युज्झन्ति नाम भारातेच्चिय युज्झति घीसमंतेहिं । सीलभरो घोढव्यो जायज्जीवं अवीसामो ॥ १९॥ (२१)
ऊोते नामेत्याप्तोक्तौ आमन्त्रणे चा, भाराः, ते चियशब्दस्य व्यवहितसम्बन्धात् उद्यन्ते विश्राम्यद्भिरेव, शीलभरो हि महादुर्वहो
योढण्यो भवति इह जीवितावधि, विश्रामरहितो निरन्तरमित्यर्थः। अनार्थे सद्यगिरिसिव्रतिवरस्य कथा, तथाहि सह्यशैलस्यो-
पत्यकानित्यमण्डनम् । समस्ति कोंकणं नाम, नगरं नगराजितम् ॥१॥ तस्य स्वामी नृपः सह्यशैले धान्यानि भूरिशः। आरोहयति
पाहीकरतो रोहयतेऽपि च ॥२॥ मुसासनसमारूढोऽन्यदा भूमीपतिगिरिम् । आरोहनायतोऽपश्यद्वाहीकान् मारमारितान् ॥ ३॥
भूरिमारभराक्रान्तास्तानिरीक्ष्य नराधिपः । व्यवर वरमुद्भूतसद्भूतकरुणामयम् ॥ ४ ॥ मार्गो देयो मयाऽप्येपा, कस्याप्येभिः
कदापि न । वरेण तेन तेऽभूवनतीर प्रमदस्पृशः ।।५।। इतश्व सिन्धुदेशीयः, कश्चिद्यतिवरः परः । विपयैर्वाधितो पाढं, प्राज्याभा-
रमत्यजत् ।।६।। स शुद्धहृदयत्वेन, हत्यकृत्यमिदं विदन् । दध्यौ सं दमयाम्युचैारवाहनकर्ममिः ॥७यन्महामोहमाहात्म्यात् ,
॥२२०॥

·सबयति-
दृष्टान्तः
प्रमन्या.
थीप्रघु-
सीयवृत्ती
॥२२१॥
उपमा संयमेन च । नात्मा दान्तोऽपरेणापि, भारेण दमयामि तम् ॥८॥ यत् सत्यं दम्य आत्मैव, यदात्मा सैप दुर्दमः । दान्तो
पारमा मुखी नित्यमिह लोके परेऽपि च ॥९॥ ध्यायेति ध्यामचित्तोऽयं, मध्येवाहीकमण्डलम् । स्थितोऽतिभारवाहीति, तत्र जज्ञे
महारः ॥१०॥ महामारसमुद्धारसमर्थः स महोक्षवत् । जनेशेन जनेनापि, गौरवात् समदृश्यत ॥११॥ उपत्यकामुपेत्यापि, महा.
मारेऽयतारित । न्यत्करोत्यन्यवाहीकानाधिरूढानधित्यकाम् ।। १२ ।। भारोदाइक्षमे तस्मिनपरे भारवाहिनः। दिवाकरे दिवाभीता,
इय पिप्रति मत्सरम् ॥ १३ ॥ गणिकत्वेन पैमुख्यं, प्रायः सुमनसामपि । पश्य मालाप्रसनानि, विमुखानि शुचीन्यापे ॥ १४ ॥
फर्ग किमप्यशक्तास्ते, मत्सरच्छुरिता अपि । पाग्रस्य शाकिनीवास्थु छलान्चेपणतत्पराः ॥ १५ ॥ सोऽन्यदा शलमारोहनायन्तं
यारीगक्षत । सदाऽपि दत्तमन्यवादल मार्ग च तस्य सः ॥ १६ ।। तैश्छलान्वेपिभिः प्राप्य, तच्छलं भूभुजोऽग्रतः । विज्ञप्तं देव !
दतोऽपि, परोऽनेन विलोपितः॥१७॥ स आय महीशन, मापितः माह साहसी । यद्देवेन वरो दचोऽस्माकं भारभृतां किल।।१८॥
ततो यथसमर्थत्यायो मया भार उज्झितः । तं गो यहति नित्यं किं, मार्गस्तस्य न दीयते ॥ १९ ॥ अथोचुरपरे भारयाहिनः
फोधमाहिनः । नाभूनेन समुत्थितं, तृणमानमपि प्रभो ! ॥२०॥ सेनाथ पृथ्वीनाथेन, पृष्टेन कथितो भृशम् । भारोऽष्टादशशीला-
गसहसाणां गुदुर्वहः ।।२१।। अत एव समूरान्ते, विश्राम्यद्भिः परे मराः। चोढव्यः शीलभारस्तु, यावज्जीवमधिश्रममा२२॥ श्रुत्वेति
जातगंगारतेनैव सह केचन । व्रतं जगृहिरेऽन्ये तु, गृहिधर्म जिनोदितम् ॥२३॥ मत्वेति साधुना शीलभर एच सुदुर्वहः । अप्र-
मतेन वोढव्यः, सोढव्यच प्रयत्नतः ॥ २४ ॥ इत्यस्पां विकृती श्रीमत्प्रद्युम्नस्य फयैः कृतौ । व्रतनिर्वाहणाद्वार, सप्तमं
पर्पपूर्यत ।। २५ ॥ अथ 'इलाघा निवाहकनुप्पि सष्टमद्वारमारभ्यते, तच्च गाधात्रयेणाह-
॥२२॥

·प्राज्या
निर्वाहक-
स्तुती
अंगवीर:
श्रीप्राः
सीवानी
॥२२२॥
तातुंगो मेमगिरी मयरहरी ताव होइ वुत्तारो । ता विसमा कज्जगई जाव न धीरा पवज्जति ॥ २२ ॥
ता विधिपणं गयणं तावधिय जलहिणो य गंमारा । गुरुणो कुलायला ताव जाव न धीरेहिं तोल्लंति ॥ २३ ॥
दुचिय हुंति गईओ साहसवंताण धीरपुरिसाणं | पलहत्थी रायसिरी अहव पवज्जा सया म्हेरा ॥ २४ ॥
तायतुंगः- उच्चस्तरो लक्ष्योजनप्रमाणत्वान्मेरुगिरिः,मकरध्वजो मकराकरः समुद्रस्तावद् दुस्तरो भवति, तावद्विपमा कार्यगति-
योवन धीराः प्रपद्यन्ते, यथा धीराणां नात्युच्चशिखरः सुरशिखरी न च पयोराशिरपारो न कार्य किमपि विपमं तथा प्रवज्याऽपि
धीराणां मुफरेति मायार्थः । 'विपमा कार्यगविस्तायद्यायन धीराः प्रपद्यन्ते' इत्यत्र पुरुष एव प्रधान, यतो गर्भवासस्थितोऽपि
पुरुषो राज्यथियो रक्षिता मवति, अंगवीरवत् , तस्य कथा तथाहि-पुरोऽभवद्वराणस्यां नाम्ना सम्याधनो नृपः। राज्यो वह्नयोऽपि
पुत्रीणा, सहस्राण्यस्य जनिरे ॥ १ ॥ अपुत्रेऽमुत्र चाऽमुत्र, प्राप्त रुद्धा पुरी परैः। लोकः सर्वोऽपि शोकेनाकुलोऽतिव्याकुलोऽभवत्
॥ २॥ चभूवान्तःपुरं शोकातुरं च सचिवाः पुनः। किंकर्तव्यजडा जातास्त्राता कोऽपि न कस्यचित् ॥ ३ ॥ सत्येवं नुपतेः
परनीमन्तवत्नी विमावयन् । सचिवः शुचिधीरेना, राज्ये वत्र न्यवेशयत् ।। ४ ॥ तदर्भश्च तदाकर्ण्य, परानीकं समागतम् । सर्व-
पर्याप्तिपर्याप्तः, संघी पंचेन्द्रियोऽपि च ॥ ५॥ स्वप्रदेशान् नहिष्कृत्वा, स्वयमन्तःस्थितोऽपि सः। वीर्यवैक्रियलब्धियां, गृहीता-
चिनपुद्गलः ॥ ६ ॥ हस्त्यव्यस्थपादानसम्पातकलितां चमूम् । विफुर्वित्वा परानीकेनामा संग्राममातनोत् ॥ ७॥ विस्मितास्ते
परानीकराजानो नीरपूरयत् । व्युत्सृज्य वैक्रियानीक, दुरान् दूतरं ययुः।।८।। पुरीलोकैविचार्याथ, वत् सर्व देवताकृतम् । तस्याङ्गवीर
इत्याख्यागस्थवीरत्वतः कृता ।।९।। म विक्रमसमानान्तविक्रान्तासिलशात्रवः । स्त्रीच कन्याय राज्यं च, पपौ गर्भगतोऽपि हि
॥२२२॥

·श्री
प्रमज्या.
श्रीप्रधु:
नीयवृत्ती
नि हक-
स्तुती
अंगवीर
1॥२२॥
॥१०॥न चैतदत्यन्तासम्भाव्यमिति शङ्कितव्यं, यदुक्तं पञ्चमांगे-जीवे पं भते गम्भगए समाणे नेरइएसु उववज्जिज्जा, गोयमा
अत्थेगइए उपवज्जिाजा, से केणद्वेणी, गोयमा से णं सन्नी पंचिदिए सन्याहिं पज्जतीहि पज्जत्तए वेउब्धियलाए पराणीयं
आगयं सोगा निसम्म पएसे निच्छुभइ, वेउन्षियसमुग्धाएणं समोहणइ, चाउरंगिणीए सेणाए सद्धिं संगाम संगामेइ, से णं जीवे
अस्यकामए रज्जकाभए भोगकामए कामकामए अत्यखिए रज्जकंखिए भोगकंखिए कामकांखिए अत्थपिवासा(सिए रज्जपिवासाए
भोगपिवासाए कामपिपासाए तचित्ते तम्मणे तल्लेसे तदज्यवसिए तदझवसाणे तदवोवउत्ते तदप्पियफरणे तन्मावणाभाविए एअंसि
णं अंतरसि कालं करेइ नेरइएसु उववज्ज"त्ति, भगवत्यंगे प्रथमशतके सप्तमोदशके ॥ कथमनेन गर्भस्थेनाप्येवं विदध
इति तदेव धीरत्वं द्वितीयगाथया विशेषयति-
तावदेव गगनं विस्तीर्ण यावद् धीरेनोलंध्यते, तायत् समुद्रस्यापारता यावद्धौरैः नोलंध्यते, तावश गुरवः कुलाचला. यावन
धारस्तोल्यन्त इति ॥ किंच-
दे एव गती द्वावैध मार्गी साहसवता-सत्त्ववतां धीरपुरुषाणां-युद्धिमन्नराणां चलहस्थी कमलहस्ता राज्यश्रीः अथवा प्रवज्या,
लक्ष्मीई कमलहस्ता भवत्ति, प्रवज्या तु विकस्वरा कमला, मोक्षलक्ष्मी ईष्ट यस्याः सा तथा, अपरा हि लक्ष्मीः विकस्वराऽपि
संकुचिता, आत्मनाशे या लक्ष्मीनाशे या अनवस्थित तस्याः , मोक्षलक्ष्मीः सदा स्मरा प्रवज्याऽतो भवतीति ॥ अवार्थे
हेलापहस्तितचक्रिसम्पदः सनत्कुमारादयः पूर्वोक्ता एव दृष्टान्ता ज्ञेयाः । इत्यस्यां विवृती श्रीमत्प्रद्युम्नस्य कः कृतौ ।
निहिफर्तृइलाघाग्ल्याटमा द्वारा समपूर्यत ॥ १ अथ मोहतरच्छेदास्यं नवमं द्वारमारभ्यते--
॥२२३॥

·९मोहतरू. च्छेदः अगडदत्तः प्रमन्या. श्रीप्रपुः ग्रीयानी ॥२२॥ अइगुमओ मोहतरू अणाइभवभावणाधिगयमूलो । दुक्म्यं उम्मूलिज्जइ अचन्त अप्पमत्तहिं ॥२५॥ अतिगुरुमहितारनादिभयभायना-संसारसंस्कारः स एव विगतं-ज्ञा प्रख्यातं मूलं यस्य स तथा दुःख यथा भवति एवमुन्मूल्यते अत्यंतमप्रममयादित्रमादपञ्चकरहिवैरिति, यवयोचमई-"अनादितरसंसारसंस्कारदृढमूलभृत् । रोगपद्वयोशाख,कपायप्रतिशा- गरुः ।।१।। विषयच्छदनन्छनो, दुःसपुष्पैश्च पुष्पितः । मोहद्रुमः फलत्येप, फलेन नरफेन तु॥२॥ स चाप्रमत्तैरुन्मूल्यत इति॥२५॥ पयार्थऽप्रमततायो अगवत्तराजपुत्रो दृष्टान्तस्तथाहि- अस्ति शाहपुर नाम, पुरं शहदसमुज्ज्वलः । चैत्यज्योत्स्नी निशा यत्र, निशाकरकरिव ॥१॥ तत्र दत्तदः शत्रुवर्गे सत्सु कतादरः । नाम्नाऽपि सुन्दरः क्षमापः, सुन्दरथ गुणैरपि ॥२॥ अलसा गमने तस्यानलसा धम्मकर्मणि। सुलसा महिपी स्वर्णकलशोभपयो- परा ॥३॥ काले गुग्यमय याति, पंचगोचरगोचरे । तनयोगदत्ताऽभूनयोर्दत्तोरुसंमदः ॥४॥ फ्रमात् प्रवर्द्धमानोऽयं, स्पर्द्धमानो मनोमुपा। समाविषयक्रीडामान प्राप यौवनम्।।शावाल्यादपि सुदुर्दान्तः, किं पुनः ससिभियुतानभूप विधदाहाय, दद्दनः पवनारे- व॥६॥म मानसनराय, निःशूकः गुफलाश्ववत् । दुर्पिनीतय न कदाचन त्यजति पातकान् ॥ ७ ॥ मांसासी मद्यपो धूतपेश्या- पसनलालगः । परनारी सिंगुथभ्रमति भ्रमतः पुरे।।दासमागत्यान्यदा पौरेरगौरीसरागतः। तद् दुष्टचेटिवं तथ्यमकथ्यत नपाग्रतः ॥९॥ नेजम्मी पहिवद् दीप्रशियामात्रो हि पूज्यते । प्रदीपने तु विध्याप्यः, पयसा रजसाऽपि सः॥१०॥ तदाऽकर्ण्यमथाकर्ण्य, नृपः गुरोऽपि निष्कपः । भृष्ट प्रकटीकुर्वमत्यर्थ च समीपगान्॥११॥ अरे पुरः कुमारस्य, कथ्यतां गच्छ दूरतः । मदीयविपयाद् दंगो, मदीयान् विषयान् त्यज।।१२॥ बहुमजः प्रजामेकामेवं तं नृपतिस्त्यजन् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे, इनि गत्यं व्यधावचः ॥१३॥ ।।२२४॥

·९ मोहतरू- श्री प्रत्रज्या० श्रीप्रद्यु- म्नीयवृत्ती अगडदत्तः ॥२२५॥ तं च व्यतिकरं मत्या, कुमारः साग्माश्रयन् । अमर्पणमनाः खड्गसखः प्रचलितस्ततः॥१४॥ त्यक्त्वा गिरिसरिद्रामपुराचं पितृदेश- जजम् (वजन्)। पूतां सुरसरिद्धार्ग, माप वाराणसीमसौ ॥१५॥ गंगाग्रे यंत्र पार्थस्य, कायकान्त्यायनीनिभैः । तद्देशनासरस्वत्या, त्रिवेणीसंगमोऽभवत्।।१३।।तत्र भ्रमन्नयं पुर्यामपर्यायधृतश्रमः। दध्यो वन्ध्यं नृजन्मापि,ममाभूनिष्फलत्वतः॥१णामयाऽऽत्मवैरिणा मिनद्वैपरिजनश्रिता । निसिलो वैरितां नीतो, जनः परिजनोऽपि च ॥१८॥ कलासमीरणं स्वस्य, कलाचार्य लभे यदि । तत्प्राग- लग्गरजःपुञ्जमधुनाऽपि धुनाम्यहम् ॥ १९ ॥ इति वैराग्यतो ध्यायनयं चित्ते नयं दधत् । पुरचरन् कलापात्रं, पहुशास्त्रं स ऐक्षत ॥ २० ॥ अपृच्छय नरं कंचिद्, पृद्धं कोऽयं महापुमान् ? । कीहक्कीहक्कलापात्रं, किनामा? किं पठत्ययम् १ ॥ २१ ॥ स पाहैप कलाचार्यः, कलासु सकलासपि। नाम्ना पवनचण्डश्च, प्रचण्डः प्रतिवादिपु ॥ २२ ॥ शिक्षन्ते नृपतेः पुत्राः, शस्त्रशास्त्रकलादि कम् । श्रुत्वेति तत्समीपेऽसौ, जगाम च ननाम च ।। २३ ।। उपविष्टश्च पृष्टश्च, कुतस्त्वामीत ? तेन सः । एकान्ते कथयामास; वृत्तान्तं निखिलं निजम् ।। २४ ॥ कलाचार्येण स प्रोक्तः, शिक्षात्र तं स्थितः कलाः । इदं तु गोप्यं वक्तव्यं, नापरस्य परं त्या ।। २५ ।। आदेश इति तेनोक्त, कलाचार्यो नृपात्मजैः । समं तेन च धामागात्, पत्न्यग्रे भ्रातृज जगौ ॥ २६ ॥ तेन सा प्रणतो पुत्रस्येव स्नानाशनादिना । वात्सल्यं विदधे तस्मै, सुधीर्वस्त्रादिकं ददौ ॥ २७ ॥ ऊचे च स्यन्दनारमादि, मदीय भवनं धनम् । सर्पमेव तवायत्तं, यथेच्छ वत्स ! गृह्यताम् ॥ २८ ॥ स सन्तुष्टमनाः अराध्यवसायपराइमुखः । तस्यैव सदने तस्थौ, शिक्षमाणः कलावलिम् ॥ २९ ॥ गुरौ विनयरान् विराजनानन्दप्रदायकः । स कालेनाल्पकेनापि, जग्राह सकलाः कलाः ॥ ३० ॥स विज्ञातकलोऽप्येवं, भवनोद्यानगं सदा । तदेकायतचित्तः सन्न मुंचति परिश्रमम् ॥ ३१ ॥ उद्यानस्यान्तिके तस्य, प्रधानश्रेष्ठिनो २२५11.

·प्रमन्पाक
धीप्राः
सीयानी
९ मोहतरू-
च्छेद:
अगउदत्तः
।।२२६॥
गृहम् । अस्ति तुंग गवाक्षण, वीक्षमाणमियाखिलम् ।। ३२ ॥ तपास्ति श्रेष्ठिनः पुत्री, नाम्ना मदनमंजरी। साक्षान्मदनवृक्षस्य,
मंजरीवातिसौरमा ।। ३३ ।। स्वापासशिसरारुढा, सा तदालोकनोद्यता । फलं दलं दलं पुष्पं, नित्यं क्षिपति तं प्रति ॥ ३४ ॥
ग कलारसिकस्तान, पालामालापयत्यपि । नेक्षते च गुरोर्भात्या, विद्यालोभाच्च भूपभूः ॥ ३५ ॥ साऽन्यदा तं कलासक्त,
मनोभूकतमानसा । जघानाशोकगुच्छेनातुच्छेनानंगधन्यना । ३६ ॥ पाला विलोकिता तेन, सा तदा सातदा शोः। पनयाभ-
करा च्छन्नतनूः किंकिल्लपालथैः ।। ३७ ।। दध्यौ च किमसौ देयी ?, किं नागस्त्री ? रमा किमु । पृच्छाम्यनामथो केयं १,
किमर्थ वाऽप्र तिष्ठति ? ॥ ३८ ॥ पात्येत्युवाच पाले ! त्वं, काऽसि ? कस्यापि पालभा। मां कलाग्रहणासक्तं, कुतः क्षोभ-
यसि धणे ? ।। ३९ ॥ सा विकस्वरनेवास्या, प्रोपेऽहं श्रीष्ठनः मुता। इहैव परिणीताऽस्मि, नाम्ना मदनमंजरी ।। ४० ।। यतः
प्रभृति रप्टोजसि, पिपमायुधविग्रहः। ततः प्रभृति जातो ने, विपमायुधविग्रहः ॥४१॥ तापदेव सुखं यावन्न कोऽपि क्रियते प्रियः ।
प्रिंगे हि विदिन गयो, दुःपेप्यात्मा नियोज्यते ॥४२॥ पराकोऽयं जनः प्राच्यैा, प्रेर्यमाणः स्वकर्मभिः । स दुर्लभजनप्रेममहाम्भो-
धौ निमजति॥४३॥भयानरमणी रम्परमणीजनबालभः । न स्यते यदि मया, मया तदुपरस्यते ॥४४॥ श्रुत्वेति ध्यातवानेप, दशा-
पस्थाहि कामिनाम्। चिन्ता र संगमेच्छा प, निधासाधारस्तत॥४५||दाहो देहेरुवियाग्ने, मूलद्रीऽपोन्माद एव च । नपम्यां
प्राणमनोह, दशम्मा मुच्यतेऽशुभिः ॥४६॥ प्राप्स्यति प्राणसन्देह, तदियं विरहे ममा स विचिन्त्येति तामून, सुधामधुरया गिरा
॥४७॥ रातः श्रीगुन्दरस्याई, गुन्दरः स्याल्पयापिहि। सुन्दर्यगउदमाख्यः,प्रथमः प्रथितः सुतः।।४८॥कला ग्रहीतुमायातः,फलाचा-
स्प गनिधौ। सो गृहीत्वा गमिष्यामि, प्रामदिवसे पुनः ॥ ४२ ॥ इत्युक्त्या तां समाश्वास्य, तद्रूपगुणरअितः । भुवनं भुपनो.
॥२२॥

·९ मोदवरू- श्री प्रमन्पा० धीप्रघुः अगडदतः ॥२२॥ धानादायातस्ता दधद् दि ॥५०॥ अन्यदा राजपुत्रोऽयं, राजमार्गमधि प्रजन । अश्वाधिरूढः शुश्राप, यहुलं तुमुलं पुरे ॥ ५१ ।। दयो कि धुमितोऽम्मोधिज्वलितो ज्वलनः फ्रिनु ? । किं प्राप्त रिपुमैन्यं चा!, तडिद्दण्डः पपात किम् ? ॥ ५२ ॥ इति चिन्त- यता तेन, सदमा महसाऽद्भुतः। बलादुन्मूलितालानो, महामानसमुज्झित: ॥ ५३॥ मारयन् गोचरायातान, शुण्डादण्डेन देलया { साक्षायम वागच्छन् , तेनैको ददृशे गजः ॥ १४ ॥ पानयन् परितोऽप्यगृहदेवकुलादिकम् । प्रचण्डः स क्षणादेय, कुमारस्य पुरोऽमवद ॥ ५५ ॥ प्राकारादिस्थितो लोका, कुमार व्याजहार तम् । करिमार्गाद पसराफ्सरेति महारथैः ॥ १६ ॥ कुमारस्तुरगं हित्वा, गजमाकारयत् कृती । पीलुः काल इस क्रुद्धोऽन्वधावत च तं प्रति ।। ५७ । सिन्धुरस्य पुरः मोऽथ, न्यस्त. पानुत्तरीयफम् । फुधाऽन्धश्च मदान्धव, विध्यति स्म स तन्मुगुः ॥५८॥ कुमारः पृष्ठभागे तं, माहरद् दृढमुष्ठिना । वली तर भ्रमं. प्रकरण तमरोदयत् ॥ ५९॥ सुचिरं संदयित्वा तं, वशीकृत्य च भृत्यवत् । कुमारो गजमारोहदारोहकशिरोमणिः ॥ ६० ।। गदीक्ष्य कौशलं भूपः, सौघसप्तमभूमिगः । पप्रच्छ वेत्रिणं कोऽयं, यालोबालो निजैर्गुणैः ? ॥ ६१ ॥ तेजसा तेजसामीशा, सोमः मामतया तया । रूपेणाप्रतिरूपेण, इतकंदर्पदपकः ॥ ६२ ॥ स प्राइप कलाचार्यसदने वीक्ष्यतेऽनिशम् । कलापरिश्रमं कुर्वन् , शागते न परम्परा ।। ६३ ॥ रामा हृऐन पृष्टेन. कलाचार्येण भापितम् । अभयाध्येपणापूर्व, सर्व तस्य कुलादिकम् ॥ ६४ ॥ तुष्टी नृपः प्रतीहार, प्रहित्याकारयत्ततः । कुमारमयमालाने, न्यस्य नाग मुदाऽनमत् ॥ ६५ : पंचांगेन प्रणामेन, प्रणामेच्छुर्महीभुजा । परिरग ई दीर्घामामन स निवेशितः : ६६ ॥ तं च ताम्बूलदानायैः, परिपूज्य नरेश्वरः । निध्यायन्नेनमध्यायदुत्तमः पुरुषो परम्॥३७}} ५ो मूलं सुग्यानां यो, व्यवसायाधियां पुन: । दर्षों मूलं विनाशाना, गुणानां विनयः पुनः ॥६८) ॥२२७|| ·९ मोहतरू. प्रमज्या श्रीप्रधु, सोयची अगडदत्ता ॥२२८॥ चित्रं यथा मयुरेपु, यथा हंसपु सद्गतिः । यथा गन्धश्च पद्मपु, कुलेषु विनयस्तथा ॥ ६९ ॥ ध्यात्वेति परितुऐन, कुशलं च शरी- रके । कलासु कौशलं चापि तस्य पृष्टं महीभुजा ॥ ७० ॥ नृपं यावन लज्जात्मा, स किंचिदपि जल्पति । ताबदाख्यदुपाध्यायः सर्वत्र निपुणो ह्ययम् ।। ७१ ॥ परं सत्स्वपि लज्जत, स्वगुणेषु मनीषिणः । इतरास्तु न मांत्यङ्गेऽलीकयाऽपि प्रशंसया ।। ७२ ।। इत्थं कुमारयत्तेन, मुदित मेदिनीपतौ । समागत्य नमश्राः, पौराः प्राभृतसम्भृताः ॥ ७३ ॥ मुदा तदुपदावस्तु, कुमारायार्प- पन्नृपः । पुनर्नत्या च ते राम, पिशा व्यनपयनिति ।। ७४ ॥ अली कोमलकामृद्ध्या, कुर्वती देवपूस्तव । दरिद्रमन्दिरांतुल्या, विदर्भ परिमोपिणा ।। ७५ ।। क्षितिक्षिता तलारक्षं, प्रोचेऽदस्त्वयि सत्यपि । मुप्यते नगरं सर्व, परितः परिमोपिभिः ॥ ७६ ।। म प्राह दिनमा देय !, यहयोऽपि ममाभवन् । तस्करं वीक्षमाणस्य, न स क्यापि तु वीक्ष्यते ॥ ७७ ।। कुमरेणाथ विज्ञप्तो, नृपो ममादिश प्रभो !। यथैकागारिकं सद्यो, लभेऽहं सुलभेतरम् ॥७८॥ सप्तदिन्याऽप्यलब्धेऽस्मिन्, सप्ताचिपि विशाम्यहम् । राज्ञाऽथ विदध आशा, सचवान् साधयेदितम् ॥ ७९ ॥ नत्वा नरपति मद्यधूतवेश्यासुदुःसहः ।' मठकांदविकावासोद्यानदेवकुला- दिषु ॥ ८० ॥ एकागारिकमेकोऽयं, वीक्षमाणो दिवानिशम् । पभ्राम पद दिनाश्वेत्थं, गतास्तस्य निरर्थकाः ॥८१ ॥ सप्त- मेऽध दिने दध्यो, तमादाय मृगेक्षणाम् । यामि देशान्तरं किन्नु?, यद्वा नैतद्धि सङ्गतम् ।। ८२ ।। निर्वाहः प्रतिपन्ने हि, परमं पुरुपयतम् । तत्र लुप्ते पयं नारी, तन्नारी कामये कथम् ! ॥ ८३ ॥ प्रतिपत्रस्य निर्वाहं, सर्वथा विदधामि तत् । ध्यात्वेति निथितोऽगच्छदपरामे पुरावाहिः ॥ ८४ ॥ अवालस्य रंसालस्य, छायायां यावदम्ति सः । परिवार तापदायांतस्तत्रैकस्तस्य गायनः ॥ ८५ ।। स तं निरीक्ष्य रक्ताक्षं, रोद्रं कर्कशकुन्तलम् । दीर्घजछ करिफराकारं चाय यचिन्तयत् ॥ ८६ ॥' शरीर- १३२८

·मोहतरू-
श्री
प्रमापा.
श्रीमपु.
सीयाची
अगदत्तः
॥२२९॥
सभणीतर, मन्ये मलिम्बुचम् । पटुस्तु कपटे वेपं, परिवाजामयं दधे ।। ८७ ॥ इति ध्यायनय तेन, सम्मभापे कुतो भवान् ? ।
ऐन कार्यण या चिन्ताचान्तस्वान्त इवेक्ष्यसे । ॥ १८॥ ईपभला कुमारण, भावजेन स भापितः। दारिद्रयविद्रुतः शून्यचित्तः
पुगा गमाम्यहम् ।। ८९ ॥ परः प्राह छिनम्यय, दारिद्रयं तर पुनक! | कुमार प्रोचिवाने, स्ताचत्पादप्रसादतः ॥१०॥
अर्थतन् कूटगाक्षिय, मा भून्मे कर्मसाक्षिणः । ध्यात्यतीव जगदीपो, द्वापान्तरमुपागमत् ॥ ९१ ।। तमसि प्रसृते दुरात्तमसि-
प्यग्रहस्तरम् 1 अनस्थितं तदादेशात्, कुमारोऽप्यनुजग्मियान् ॥ ९२ ॥ स तस्य पश्यतः पानं, श्रीवत्साकृति दत्तवान् । आच-
पंच पेटाय, वस्तु सोयगृहादिव ॥ ९३ ।। कुमार तर मुक्त्यैप, प्राग्जल्पितदरिद्रनृन् । आनीय न्यस्य पेटाय, उच्छी शेप-
माददै ।। ९४ ।। स्खेन भूप भुवा वापि, सर्वेऽपि निरगुः पुराद । दध्यो कुमारी न्म्यनं, छलपातस्तु नोचितः ॥९५।।
परयामि च हने कस्य, मुष्णाति ? मुपितं कियत्।। का चास्य भवनं ध्यायनित्ययं दस्युमन्वगात् ॥९६॥ इति सर्मान पुरोधान.
मागतान दस्युरनीत् । विषम्यते कियदीप, रजनी महती यतः ॥ ९७ ॥ तस्य प्रोक्तं कुमारणानुमते तत्र ती स्थिती । पाही-
फास्तु परे गुप्ताः, सर्प विधस्तमानसाः ॥ ९८ ॥ तावुभावपि साशंको, द्वयोर्पक्षस्य पक्षयोः। अलीकनिद्रया सुप्ती, प्रजिही
परस्परम् ।। ९९ । मारस्तु करे हत्या करवालं परे तरौ । विमुच्य स्रस्तरं स्थावप्रमत्तो मुनीन्द्रवत् ॥ १०० ।। दस्युः परा-
मिहत्याय, फुमारं यापदीयते । तावदेत्य कुमारेण, स प्रोचे हयारीष्टिना ॥ १०१ ॥ छलघातिन्नरे ! पाग!, पुरसर्वस्वतस्करः । न
मास्मधुनत्युक्त्वाकनौ तच्चरणी क्षणात् ।। १०२ ॥ घायुगः सोऽथ, कृत्तयुध्न इव द्रुमः । पृथिव्यां पतितः प्राह, कुमार
रकारविरुमम् ॥ १०३ ।। अहं भुजंगमो नाम, प्रख्यातः परिमोपिपु । गृह मम श्मशानेऽस्ति, ससा पीरमतीति च ॥ १०४ ॥
॥२२९॥

·“श्री
भाज्या
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
९मोहतरू-
च्छेदः
अगडदत्तः
॥२३०॥
न्यग्रोधमूले गत्या त्वं, व्याहरेस्तां यथा शनैः । द्वारमुद्घाटयत्याशु, सा ह्यद्यापि कुमारिका ॥ १०७ ॥ तस्याः करं गृहीत्वा त्वं,
सर्वस्वं में करे कुरु । पश्चात्तत्र सुखं तिष्ठगच्छेा नगरे कचित् ।। १०६ ॥ तेनेत्युक्तस्तमाश्वस्य, खड्गमादाय तस्य च । गतस्तत्र
कृते गब्दे, सा द्वारमुदघाटयत् ॥ १०७ ॥ दध्यौ कुमारस्तां वीक्ष्य, पालाऽसौ स्मरसेवधिः । सापि पप्रच्छ कोऽसि त्वं १, किमर्थ-
मिह चागतः ? ॥ १०८ ॥ तेनाथ कथिते कृत्वा, दूनाऽऽप्याकारसंवृतिम् । निवेश्य चासने प्राह, सर्वस्वं जीवितं च ते ॥१०९॥
अत्र वासगृहे तल्पे, त्वं विश्राम्य सुलोचन! । अहं तव कृते गत्वाऽऽनयामि तु विलेपनम् ॥ ११० ॥ उक्त्वेति निर्गतेयं द्राक्,
तस्यां दध्यौ नृपात्मजः । नीतेर्मूलमविश्वासो, विशेषणावलाजने ।। १११ ॥ यल्लोभोऽलीकता मौढ्यमशाचं साहसं छलम् ।
निस्तुंगत्वं च नारीणां, सप्त दोपाः स्वभावजाः ॥ ११२ ।। गुणप्रेमप्रजामानवपुद्रविणयौवनैः । दुर्घई महिलाचेतः, कथंचन
निगृह्यते ॥ ११३ ॥ कामाः कामिनीनां स्वं, यो हर्पयति पूरुपः । पतत्ययमसंदेहं. दुस्तरे दुःखसागरे । ११४ ॥ ध्यात्वेति
शय्यामुत्सृज्य, यावत्तस्थौ स दूरतः। तावत्तत्र तया मुक्ता, पपात सहसा शिला ॥ ११५ ॥ सोवाच सोदरं हत्या, मदीयं क्य नु
यास्यसि १ । श्रुत्वेति धृत्वा केशेषु, तामूचे सुन्दरांगभूः ।। ११६ ॥ आः पापे ! मां निहन्तुं का, शक्नोति ? मतिशालिनाम् ।
जागर्ति परपप्ठ्या यः, स्वपष्टयां किं शयीत सः ? ॥११७|| उक्त्वेति वाला बालेपु, धृत्वा तां तद्विरागवान् । आख्यद्राज्ञे हतचौर-
स्तत्स्वसा नाप्यसौ पुनः ॥ ११८ ॥ प्रातः पातालगेहं तद्दर्शितं नृपतेः पुरः । स च यद्यस्य तत्तस्यार्पयत् प्रकृतिवत्सलः ॥११९॥
नृपोऽथागडदत्तायादत्त स्वमिव लोचनम् । सुतां कमलसेनाख्यां, कमलामिव जंगमाम् ॥ १२० ॥ शतं गजानां ग्रामाणामश्वानां
पादचारिणाम् । कोशस्य च क्रमेणैप, सर्व दशगुणं ददौ ॥ १२१ ।। इत्थं स लन्धराज्योऽपि, यशःप्रसरवानपि । अलीकं मन्यते
॥२३॥

·९ मोहतरू-
श्री
प्रत्रज्या
श्रीप्रपुः
सीयवृत्ती
अगडदतः
॥२३॥
मर्व, पिना मदनमंजरीम् ।। १२२ ॥ तावप्लज्जा च मानश्च, धर्मवुद्धिश्च जायते । द्विषो यावद्विवेकस्य, न लगन्ति शराः स्मरात्
॥१२३॥ इति स्मरादित तस्मिन्नेका नारी समागता । दत्तासनोपविष्टा व, पृष्टाऽऽगमनकारणम्॥१२४॥ सोचे मदनमंजर्या, तवेति
समदिश्यत । मो विप्रलम्भमूर्छालां, सिंच संगमवारिणा ॥१२५।। किंच श्रुत्वा गजक्रीडां, वधं च परिमोपिणः । दुटनारीपरित्याग,
भूपतेरपि पूजनम् ॥ १२६ ।। साधुवादं च लोकेन, क्रियमाणं पदे पदे । विस्मृता सा त्वदीयाशाबन्धाद्धरति जीवितम् ॥ १२७ ।।
युग्मम् ।। श्रुत्येति तस्यै नाम्बूलं, दत्त्या स्वकरकुड्मलात् । तामाह निपुणे! पाच्या, सा त्वया मोत्सुका स्म भूः ॥१२८॥ प्रस्तावं
प्राप्य सर्व हि, विधास्यामि सुसुन्दरम् । इत्युक्या व्यसृजनां स, तया चाश्वसिता परा ॥ १२९ अन्यदा वाहिकारूढा, ययुस्त-
नावपुरुषाः । पृष्टाथ कुगलं पियोराननाथु विमुंचता॥१३०॥ते प्राहुः कुशलं पित्रोदुनोति विरहस्तव । यदि त्वं नैपि सपदि, तत्तयोः
प्राणसंशयः ॥ १३१ ॥ निशम्य सभ्यगित्यप, नृपं विज्ञप्य चादरात् । आदाय तनयां तस्य, तद्दत्तमुचितं तथा ।।१३२॥ निवेश्य
शिवरं सर्व, नगर्या पहिरेव हि । स्वयं स्थितः पुरीमध्ये, रथेनकेन भूपभूः ॥ १३३ ॥ यामिन्याः प्रथमे यामे, संगमादतिकाs.
स्तिके । प्रैप्यनेन निजः प्रेप्यः, स गत्वाऽऽत्यत् प्रयाणकम् १३४ ।। तया मदनमञ्जर्याः, कथित साऽचलत्ततः। रोमांचिततनुः
मख्या, सहिता च सुदक्षया ॥ १३५ ॥ तामारोप्य कुमारण, रथे प्रेर्य तुरंगमान् । सैन्ये चागम्य तत्कालं, प्रयाणं कारित जवात्
॥ १३६ ॥ निरंतरप्रयाणेशोल्लंघ्य देशं नरेशितुः । जगामारण्यमध्येऽसौ, तदा चागाद् धनागमः ॥ १३७ ।। तदा च कटके तस्य,
मिलघाटी समापतत् । तया च सहसा भग्नं, कुमारस्य बलं चली ॥१३८।। रथेनैकेन परन्या च, युतो राजसुतः स्थितः । एक एव
मरेभाना, गो पंचाननो यथा ॥ १३९ ॥ तन्मार्गणावलोभिन्नं, भग्नं भिल्लयलं क्षणात् । मिल्लाधिपो डुढाकेऽथ: कुमारेण समं रणे
॥२३॥

·प्रव्रज्या०
श्रीप्रद्युः
नीयवृत्ती
९ मोहतरू-
च्छेदः
अगडदत्तः
||२३२॥
'। १४० ॥ अन्योऽन्य प्रक्षिपन्तौ तौ, क्षिपन्ती च शरोत्करम् । चिरं मध्यस्थभावेन, जयलक्ष्म्या विलोकिती।।१४।। दध्यावंगड-
दत्तोऽथ, विपक्ष प्रेक्ष्य दुर्जयम् । वलेनापिच्छलेनापि, निहन्तव्या हि शत्रवः ॥१४२॥ ध्यात्वैति सावधानोऽभूतू, प्रोचे मंदन
मंजरीम् । विहितस्फारभंगारोपविश त्वं ममाग्रतः ॥ १४३॥ तथा चक्रे च सा तस्याः, प्रेक्ष्य रूपमनुत्तमम् । हतः पूर्व से मारेण
कुमारणानु पत्रिणा ॥१४४।। स पृथ्व्यां पतितः प्राह, नाहमस्मि त्वयाऽऽहत्तः । मारण मारिते चक्रे, भवतां मृतमारणम् ।।१४।।
इत्युक्त्वाऽस्मिन् यशम्शेपे, कुमारी यावदीक्षते । तावत्कोऽपि कुतोऽप्यस्ति, नैव दैवप्रपंचतः ॥ १४६ ॥ एकैनैवं रथेनाथ
समुष्ठंब्य स काननम् । प्राप गोकुलमेकं च, चारुगोकुलसंकुलम् ॥ १४७ ॥ द्वौ नरौ गोकुलादेत्य, कुमारमिदमूचतुः । कुतस्त्वं ?
कुत्र याता ? स, प्रोचे शंखपुरे गमी ।।१४८॥ यदि त्वं सप्रसादस्तदाबामपि सह त्वया । तंत्रायाव इति प्रोक्ते, तीभ्यां सोऽवददो-
मिति ।। १४९ ।। संयोजयन्नथ प्रोचे, ताभ्यामध्चैप दुर्गमः । चौरो दुर्योधनो नाम, यदाऽऽस्ते सान्वयाभिधः ॥ १५० ॥ मत्तमों
दग्विपः सप्पो, व्याघ्रश्चास्ति सुदारुणः । अन्येऽपि श्वापदाः क्रूरास्तदन्येनाध्वना बज ॥ १५१ ॥ कुमार प्राह मा भैप्ट, नये
सपुरे मुखात् । श्रुत्वेति यहवश्वेलुः, समं तेन च सार्थिकाः ।। १५२ ॥ तदा कचिजटी भस्मोद्धूलितः शूलमुद्वहन् । प्रतिचारु-
कसंयुक्तः, करे विभ्रत् करण्डिकाम् ॥ १५३ ।। महामती प्रशस्तः स, समेत्य नृपनन्दनम् । ऊचे शंखपुरे तीर्थ, दर्शनार्थमुपैम्यहम्
॥ १५४ ।। दत्ताः सन्ति कियन्तोऽपि, दीनारा मम धार्मिकः । तानिधेहि रथें येन, ग्रामो निर्भयं वयम् ।। १५५ ॥ बहृदित्वेति
स द्रव्यनकुलं कुलपांशनः । कुमारायार्पयामास, प्रवरा दददाऽऽशिंपः ॥१५६॥ गायन्नृत्यन् जन्तुजाति, गत्या रावैश्च हासयन् ।
कथाथ कथयन्त्रप, पथि सार्थमरंजयत्॥१५७॥ तस्मिंस्तपस्विषेषेऽपि, व्यश्वीन्न नृपात्मजः । अप्रेरयत्तुरंगांच, गहने च समा--
॥२३२॥

·अप्रमत्तत्वे
'गडदत्तः
भारपुः
सीरातो
॥२३३॥
गमन् ।। १५८ ॥ तपस्विपशिनः सोऽधं, साधिकानित्यभापत । अद्यातिथ्य करिष्यामि, सर्वेषां भवतामहम् ॥ १५९ ॥ वरित्रि
सिनोआ, गांडते पहुगोकुले ! अबायान् मध्य एतस्यारण्यस्यासन्नमेव तत् ।।१६०॥ एवं निमन्व्य शीघ्र स, गत्वाऽऽगच्छद स!
पारी । दपिदुग्पपृतादीना, पूर्णर्माण्डेर्महत्चरः । १३१ ।। कुमारोंऽनेन पिक्षप्तो, मपुरैर्यचनस्तदा। अद्यास्माकं कपालों
फर्तुमर्हसि वोठितम् ॥१३२॥ उक्तं ततः कुमारण, शिरो मे व्ययते भृशम् । अन्यच्च वतिनामन्नं, न मेऽशेनापि कल्पते ।।१६३शी
भगिताः साधिकाः गये, कुमारणाक्षिसंगया। यदनेनान्ध आनी, न तद्भोज्यं कदापि यः॥१६४॥ अवमत्य कुमारं तेषुभुजुः सार्थिका"
सगम् । मुक्तमाना पिनष्टास्ते, अषि पेतुरचनाः ॥ १६५ ।। ज्ञात्वा तान् सार्थिकान् सर्वान्, विपनान् शरसंचयम् । मुंचन व्रती,
कुमारस्य, पंपाय दुतमुपतः ॥१६६|| क्रुद्धः कुंमारो पेगैन, पंचयित्वा शरबजम् । अर्धचन्द्रेण हतवानिम मर्मस्पृशा ततः ॥१६॥
मझो. पपात दस्युः स, जीवशेषोऽब्रवीदिदम् । मंलिम्लुची यो दुर्जेयो, दुर्योधनोऽहमेव सः ॥१६८॥ चितेन रञ्जितोऽहं' , 'दृष्ट्या
निर्भीकचित्तताम् । सविक्रमा महाभाग !, मृण्येक वचनं मम || १६९ ॥ अहं जीविवशेपोऽस्मि, त्वदीयेन पतत्रिणा। परं असमो.
यद्याता,वैरिणोऽपि प्रशस्यते ॥१७०।। कथयामि हित वाक्यं, तस्वं समवधारय । कुर्यास्तथैव यद् दृष्टो, मयां सत्सवतां पर।१७१।।
॥१७॥ पामेनास्य.गिरः सिन्धुद्रयान्वर्देवमंदिरम् । अस्त्यस्य पश्चिम भागे, सज्जिता तलिना शिला ॥ १७२३॥ नां प्रर्य वामतो
भूमिगृह कार्य प्रवेशनम् । जयश्रीनाम पन्यस्ति, तम म. नवयौवना ॥ १७३ ॥ द्रव्यं च बहु तत् सर्व, कुाया: निजहस्तगम् ।
वया काठानि देयानि, मदीये जीवित गते ॥ १७४ ॥ एवं वदन्नयं दस्युः, सहसा प्राप पंचताम् । कुमारो मेलयित्वाऽस्य;
दारूणि दहनं ददौ ।। १७५ ।। 'गतो रथमधारम, तदाख्यातप्रमाणतः शिलामुद्घााट्य शब्दं स, विदधे दस्युयोपित्तः ।।१७।।
॥२३३॥

·प्रवज्या०
श्रीप्रधुः
मायवृत्ती
अप्रमत्तत्वे
अगडदत्तः
||२३४॥
द्विधापि रमणीया सा, समागत्य तमालपत् । कोकिलामधुरालापं, यदेहि गेहमध्यतः ॥१७७॥ तद्रूपं प्रेक्षमाणोऽसौ, सानन्दं नृप-
नन्दनः । इतो मदनमंजर्याऽपहस्तेनास्तलज्जया ॥ १७८ ॥ ऊचे च त्वत्कृते वन्धुः, पिता माता सखीननः । मयाऽत्याजि गृह
तस्वमन्यासक्तोऽसि नित्रपः ॥ १७९ ॥ तच्छ्रुत्वा धनमुज्झित्वा, रथमारुह्य चाग्रतः । गच्छन्नतुच्छधीमिल्लानश्यतः पश्यति स्म
सः ॥ १८० ॥ साशंकोऽथ दिशः पश्यन्नपश्यन् मदवारणम् । शुभ्रवर्ण महाकाय, तरुभंगप्रभंजनम् ॥ १८१ ॥ तं वीक्ष्य सहसो-
द्विग्ना, चित्ते मदनमंजरीम् । सम्बोध्योत्तार्य च रथाच्चचाल कलमं प्रति ॥ १८२ ॥ उत्तरीय पुरो न्यस्ते, सिन्धुरे वेधदायिनि ।
कुमार कुशल शिक्षावशेनैनं वशे व्यधात् ॥१८३॥ सुचिर खेदयित्वा तं, भयभीतं विमुच्य च । रथारूढोऽयतो व्याधं; व्यात्तवर्क
व्यलोकत ॥१८४॥ रथं हित्वा भुज चामं, पटेन परिवेष्टितम् । मुखे तस्य ( क्षिइका) परेतं तं, कपाण्या निष्कपो व्यधात् ।।१८५।।
पुरो प्रजन्नथ श्याम, फणामण्युग्रभासुरम् । सोऽपश्यद् दृग्विपं सप्पं, दूरादपि पराङ्मुखम् ॥१८६।। दृग्वन्धं मुखबन्धं च, विधाय
सोऽनपद्यया । विद्यया खेदयित्वा तं, त्यक्त्या चाचलदग्रतः ॥१८७॥ इत्थमुल्लंघ्य कान्तारं, कान्तारंजनकोविदः । जितशंखपुरं
की, स शंखपुरमासदत् ।।१८८|| तमायातं नृपो मत्त्वा, पुनर्जातमिवांगजम् । प्रत्युज्जगाम तं चैप, ननाम लुठदंगणः ॥१८९॥
सदा पाठीपवित्रस्तं, फुमारस्याखिलं घलम् । अपरेण पधा पुर्या, तत्सेवायामियागमत् ॥ १९० ॥ अथ सर्वसहाधीशस्तदुच्चैर्गोपुरं
पुरम् । मंचातिमंचफलितं, कारयामास तत्क्षणात् ॥ १९१ ॥ प्राशयदयो हस्तिस्कन्धारूढं महामहात् । नृपो नरविमानस्थ-
वधूद्वययुतं सुतम् ॥ १९२ ॥ भोजनानन्तरं पृष्टः, सर्चवृत्तान्तमंगजः । आख्यत् पित्रे खिदाहर्पभयविस्मयदायकम् ।। १९३ ।।
अन्यदा मानिनीमानम्लानिकृन्मलयानिलः । प्रापर्जत पसन्तर्तुः, कर्तुमुन्मादिनं जनम् ॥ १९४ ॥ गतेऽथ मुन्दरे रायुधाने
॥२३४॥

·अप्रमत्तत्वे
अगडदत्तः
श्री
प्रवज्या.
धीप्राः
सोयता
॥२३५॥
सुरमिसुन्दरे । वमन्वगात् समग्रोऽपि, जनः परिजनस्तथा ॥ १९५ ।। कुमारोऽपि सुहृद्वर्गसहितः प्रिययान्वितः। निरीक्ष्यमाणः
पोरीमिरगादुधानमुधवः ॥ १९६ ॥ मारोपमा कुमारोऽथ, रतिप्रतिमया तया । समं मदनमंजर्यातरमवाराममध्यगः ।। १९७ ॥
स्थित्वा चिरं विनोदैन, कुसुमावचयान्वितः । कुंमारः सुचिरं स्थित्वा, यावकिल चलिष्यति ॥ १९८ ॥ तापदाशीविणेपा,
दष्टा मदनमंजरी । दष्टा दष्टेति जल्पन्ती, पत्युसँग पपात सा ।। १९९ ।। यावन्मन्त्रादिमिस्तस्याः, प्रतिकारं करोत्ययम् । विपमेण
विपेणेपा, तापज्जसे विचतना ॥ २०० ॥ कुमारो मूञ्छितो लब्धचेतनो विललाप च । स्वां संवृत्य स्वयं चित्यामशून्यामकरोदय
।। २०१ ॥ तप प्रियतमा क्षिप्त्या, स्वं च प्रक्षेप्तुमुचतः। सन्धुक्षाप्य त्वसौ यावज्ज्वलनं ज्वलयिष्यति ।। २०२ ॥ तावत् खेचर-
युग्मं द्रा, वत्रागागगनाध्यना । अपृच्छच्च कुतो हेतोः, स्वं क्षिपस्यागशक्षणौ १ ॥ २०३ ॥ स प्राह प्रेयसीय मे, प्राणास्ते
प्रथमं गताः । कृणपोऽस्मि च तद्धीन:, संगतं ज्वलनं ततः ।।२०४॥ त्वत्मियां जीवयामीति, प्रोच्य खेटयुगेन सा । अभिमन्य
जलं सिक्ता, निद्राक्षय इवायुधत् ॥ २०५ ।। सुसंवृत्तशरीराज्य, किमेतदिविवादिनी। समुत्तस्थौ क्षणादेव, कुमारस्य गुदा समम्
॥२०६॥ विधापरयुगे तस्यैत्युपकृत्य गते सति । तस्मिन् स सप्रियः प्रत्यासनदेवकुलेऽगमत् ।।२०७॥ आनये पहिमहाय, याव-
पापदिह रपया । स्धेयं प्रोच्येति व यायत, वहिमादातुमति सः ॥ २०८ ॥ तावद्देवकुलेऽपश्यदुद्योत विस्मयावहम् । आगसेन
प सा प्रोचे, मयोपोतोऽत्र चीक्षितः ॥२०९॥ सोचे निजकरस्थाग्नेलितस्य समीरणात् । संक्रान्तो भवतोद्योतः, प्रिय ! दृष्टी
भविष्यति ॥ २१ ॥ तदा सङ्गं समासौ, महीनिहितजानुकः । धीरो धमत्ययं यावद्धनंजयमधोमुखः ॥ २११ ।। तावत्करा-
प्रतस्तस्या, करवालं महीतले । पपात निष्परीवारं, स पप्रच्छ च तामृजुः ॥२१२॥ सा माह मनसा मोहाद, पपातासिर्ममाग्रतः ।
॥२३५॥

·अप्रमत्तत्वे
अगडदत्तः
मना
धीमा
सीमागो
1॥२३३॥
प्रग्याल्प चलने वम, गमिता रजनी च सा ॥२१३॥ प्रातः स्वभवनं गत्वा, दम्पती मुदिताविमौ । कथयामासतुर्वृत्तं, वृत्तान्त
गेदहर्पदम् ।। २१४ ॥ उमयोरपि सम्पनसमग्रहितयोस्तयोः । ययौ सुसमयः कालः, पंचगोचरचर्यया ॥ २१५ ॥ वाहकेल्या
गतोऽन्येपुरमेनापहतो पने । तं विमुच्य भ्रमन्नेकं, जिनवेश्म व्यलोकयन् ।।२१६॥ तर साहसगत्याख्यं, चारणश्रमणाधिपम् ।
पहुभिः थमयुक्तमुपयुक्तं सदागमे ।। २१७ ॥ धिष्ण्यशमिव घिण्यपु, मणिपिव च कौस्तुभम् । द्रुमेष्विव च कल्पवृं, मुनिवेन
ददर्श सः ।।२१८॥ पुग्मम् ।। गत्या नत्या च सन्याशीरुपाविक्षत् तदन्तिकै । पप्रच्छायसरं वीक्ष्य, चैव विनयवासनः ॥२१९॥
प्रभो ! फेऽमी नराः पंच, रूपयापनशालिनः । वैराग्यमार्गमापना, स्वतो दीक्षा जिघृक्षयः १ ॥ २२० ।। चतुनिधरः सोऽध,
प्रोपार मुनिपुंगयः । अग्रास्ति नगरी पाठी, मिष्लीहालीसकैयुता ॥ २२१ ॥ मिछमी भुनक्येता, धरणीधरनामकः। ससैन्यश्च
तदा यस्य, पत्त्यामागान्नृपात्मनः ॥ २२२ ॥ मिठाधीशन तत्सैन्ये, नाशिते तावुभावपि । युयुध्येते चिरं तेन, स्वजायाऽथ
पुरस्कता ॥ २२३ ॥ पश्यंस्तांग पराधीशः, कुमारेण स मारितः । सप्रिये च गते तस्मिन्, पंचते मिलनान्धवाः ॥ २२४ ।।
परनिर्याचनानोरन्यगुस्तं स्थापना । गतैः शंखपुरे दृष्टः सुमारपरिवारयुक् ।।२२५॥ वीक्षमाणा अपि च्छिद्र, लमन्ते तस्य ते
न । राम चान्यदोधाने, जायामाप्रपरिच्छदः ॥ २२६ ॥ चिन्तयत्सु वधोपायं, तेषु दष्टाऽहिना प्रिया। मृतेति स्वं तया
सादं, यापन क्षिपति सोनले ।। २२७ ।। विद्याधरयुगेनेत्य, तावत् स्वस्थी कता च सा । प्रत्यासन्ने देवकुले, मुक्त्वा तो सोऽग्नये
गतः ॥ २२८॥ प्रच्छन्नास्तम पंचापि, सन्ति लब्धच्छला अमी । भ्रातृघातकथावाथे, लब्धावसरतोपिणः ॥ २२९ ।।।
अभीपी पकनिष्ठेन, प्रदीपभिरगोपितः । प्रकाशितोऽप मा चीक्ष्य, न तस्मिन् नन्वरज्यत ।। २३० ऊचे च मय में मा, म
|॥२३॥

·अप्रमत्तत्वे
अगडदत्ता
प्रवच्या
श्रीमद्युः
मीयवृत्ती
॥२३७॥
प्राहेच्छाम्यहं ननु । पर जानाति ते मा, यदि तन्में न जीवितम् ॥ २३१ ॥ सोऽहं निहनिष्यामि, त्वत्प्रत्यक्ष निजे पतिम् ।
ततो निर्वापितो दीपः, स समेतश्च पहियुरु ।। २३२ उवाच च मयोपोतो, दृष्टः सोच त्वया प्रिय। स्वकरस्थं ज्वलद्वयघोतो
दृष्टो भविष्यति ॥ २३३ ।। खङ्गं तस्याः समप्पैंप, यावज्ज्वालयतेऽनलम् । तावदाकृष्य सा तस्य, कण्ठे घातममुंचत ॥ २३४ ॥
कृपाणमपहस्त्यैप, कपालस्तमवंचयत् । निजांगजानामाख्याय, तत्ताहक चरित स्वयम् ॥ २३५ ॥ एतद्विलसितं वीक्ष्य, निरपेक्ष
सुदारणम् । एते ममान्तिके पंचाप्यागुराग्यसंगताः ॥२३६॥ आकर्येति स्वक वृत्तं, सम्भ्रान्तो भूपमूहृदि। दध्यावहो महेलोना,
चरितमतिदारुणम्।।२३७॥ विपत्र्याघ्राहिशाईलशरभाजरक्षसाम् । हेलयाऽऽभिर्महेलाभिश्चरितं त्वरित जितम्।।२३८॥
तदहो अधमत्वं मे यदस्याः कारणान्मया। अपकीर्तिरीचेक्र,कुलं च मलिनीकृतम्॥२३९॥तावत् स्फुरति वैराग्यं लज्जा शीलं
फुलं यशः। दमो गुरुभ्यः शका च, यावन्न स्त्रींवशी नरः ॥२४०॥ दृष्टनष्टाखिले द्रव्ये, सुखदुःखसमाकुले' द्राक्
संयोगवियोगाट्ये, संसारे हि सुखं कुतः॥२४॥ इत्यादि भावयन्त्रेप, परं सवेगमागमत् । नत्वाऽऽह भगवनेतचरितं निखिलं
मम।।२४२।। एतदन्धुनिहन्ताऽइमुद्विग्नो भववासतः । वदीक्षायाः प्रदानेनानुग्रहः क्रियतां मयि।।२४ागुरुणा दीक्षितश्चैप, श्रामण्यं
पर्यपालपत् । क्रमात् कर्मक्षय कृत्वा, निर्माण च गमिप्यति ॥ २४४ ॥ अप्रमत्तोऽगडदचो, यथाऽयं सुखभागभूत् । भावतो यत-
यस्तद्वल्लभन्ते परमं पदम् ॥ २४५ ।। इत्थं सुन्दरभूपनन्दनमुने हस्थितिव्यतस्तेन । स्तेनभगिन्यवञ्चनफलां मत्वा रतिमास्थि-
ताम् ॥२४॥ योधस्यानसरे तु भारत इमां प्रेमालद्धप्रिंयां, मोहदुच्छिदुरां महानतफलां कः स्यात् प्रमचो मुनिः १ ॥ २४७॥
इत्यस्यां विकृती श्रीमत्प्रद्युम्नस्य कवेः कृतौ । मोदक्षितिरुहोच्छेदा, नवमी द्वारपूर्यत ।। २४८ ।।
॥२३७॥

·थी
प्राज्या
श्रीप्रयुः
संयवृत्ती
१० धर्म-
सर्चस्वं
॥२३८॥
अथ दशमं धर्मसर्वस्वदेशनाख्य द्वारमारभ्यते,-
वणभंगुरे असारे मणुयभवे अन्भपडलसारिच्छे । सारं इत्तियमित्तं जं कीरइ सोहणो धम्मो ॥ २६ ।।
क्षणभंगुरे शूलविपविपघरविशूचिकानलशखवावपित्तश्लेष्मोद्रेकसन्निपातादिभिः अत एव चासारे-तुषमुटिकल्पे मनुजत्वे-
मानुष्णमये, औपम्यमाह- अम्रपटलसहक्षे, यथाऽभ्रपटलं जुतोऽप्यायातं क्यापि च गतं चेति न ज्ञायते तथा छद्मस्थेन
मनुजत्वमपीति भावः, सारमेतावन्मानं यत् क्रियते शोभनो धर्म:-सर्वविरतिरूप एव, एतावता प्रकारेण मनुष्यभवासारत्वं
सद्धर्मकरणं च पदता सकलप्रकरणार्थनिर्वाहोऽप्युपन्यस्त इति मतिमाद्भिर्विचार्य । इह केचिन्महात्मानः सम्यक् परिज्ञातसर्वज्ञागमाः
स्वयंचिदिवतचाः सद्धर्मस्थिरमानसाः परं जीवं अविदितपरमार्थतया धर्मेऽस्थिरमपि स्थिरं कुर्वति, अत्रार्थे अभयकुमारो मंत्री
दृष्टान्तः, तथाहि-अस्थिरोऽपि स्थिरो धर्मे, जीवः कार्यो महात्मभिः । यथाऽभयफुमारेण, स्वयुद्धया काष्ठमारिकः ॥१॥ पुरा
पुरे राजगृहे, श्रीनेणिकनृपांगजः। नाम्नाऽभयकुमारोऽभूत्, सुनन्दाकुक्षिसम्भवः ।।२।। पंचांगभूपणं राजकार्य सम्यक्त्वमुद्वहन् ।
बसे द्वादशसंख्येपु, भूपालेषु अतिप्विय ॥ ३ ॥ घुद्धीश्चतस्रो धर्मस्य, भिदा इच विवर्द्धयन् । यः प्राप परमां काष्ठां, मंत्रित्व-
थागकरवयोः ॥ ४ ॥ गणभृत्पंचमः पंचमहाप्रतभूदन्यदा । सुधमा समवासापति, महीणां शतैः श्रितः ॥५॥ निसवस्तमा-
पीणका: श्रीणकादयः । समाजग्मुर्जनास्तस्माद्देशनां चापि शुश्रुवुः ॥६॥ धनागमात्ततः स्वादु, संपरं विनिपीय ते । गतवृष्णा
निजनिज, येश्मागुथावका इव ॥ ७ ॥ कोऽप्युद्विग्नोऽन्यदा काष्ठमारात्कर्मभरादिव । बुद्ध्या तस्य प्रभोः पाच, प्राबजत्काष्ठ-
भारिकः ॥ ८॥ भिक्षाद्यर्थमटत्यस्मिन्नुपहासाजना जगुः । महात्मा महतीमृद्धिमयं मुस्याऽग्रहीद् व्रतम् ॥९॥ सौटुं तच्चासहः
॥२३८॥

·अभय-
प्रमज्या
भीमपुः
सौगाता
॥२३॥
सोऽय, गणनाधं न्यजिशपत् । सोऽपि प्रातर्षिहारो ना इत्याख्यदमयाग्रतः ॥१०॥ कल्पेऽपूर्णे कुतो हेतोर्पिहार इति सोऽवदत् ।
गर्पत फारणे प्राता, स्थगमुपरपति मागमत् ॥ ११ ॥ रत्नकोटीनयं कोशाव, प्रातः कृष्ट्वा चतुप्पथे । विमुच्याघोपयद्रत्नान्या-
गत्यादरा हे जनाः ॥ १२ ॥ तच्चाकापपुलोंकास्वानुभयमंत्रिराट् । जलाग्निसीवर्जको यस्तस्य स्याद्रत्नसंचयः ॥ १३ ॥
ऊर्जनागपं त्यामिदं का स्यात् प्रभु प्रभो । विमुक्ते च प्रयेऽमुन, कोयत्नो रत्नसंग्रहे ॥१४॥ मंत्र्यूचे तनयत्यागाद्रत्नकोटी-
पपत्यजः । काष्ठमारिकाधीस्तदुपदासं विपत किम् ॥१५॥ मन्त्री न्याहन्मुनि रत्नत्रयकोटी निनाय ताम् । नैच्छत् तो तत्रय-
त्यागी, धर्मे जातस्त्वसौ स्थिरः॥१६॥ समारुष ग्रनिनिष्ठाकाठायां काष्ठभारिका । जगाम घुसदा धाम, क्रमाल्लब्ध परं पदम्॥१७॥
किन फेपिजिनेन्द्रस्य, दर्शनालम्धदर्शनाः। स्युस्वदुक्तस्ततो धर्मः, सार एको नृजन्मनि ॥ १ ॥ करिणः कलिकुण्डोs-
भवामुटाव फुस्फुटेरर । कथ्यतेचस्तयोरारख्या, सावधाननिशम्यताम् ॥२॥ उत्तमोगसमोगाख्यदेशेऽस्ति क्षितियोपितः ।
पमा पम्पफमालेच, पुरी पौरालिमालिता ॥ ३ ॥ तत्रास्ति द्विदकरकण्डः, करकण्हुमहीपतिः । लोको नालोकते यत्रातंकमातंक-
हासिनि ॥४॥ तस्याः पुरो नरे चास्स्पटपी स्फुटपीतभूव । नाम्ना कादम्बरी कादम्बरी श्वापदसम्मदे ॥ ५ ॥ तस्या पलिरि.
पास्पैः, फलिर्नाम्ना महीपरः । सफलफलस्तोमैरार्धसार्थ कृतार्थयन् ॥६॥ उपत्यकायो तस्यास्ति, स्वामृतस्वादुतामदात् ।
अधरुपसुधारन्डं, कुण्ड नाम सरोवरम्।।७॥ तवास्ते हस्तिनीयूधनाथः प्रथितविक्रमः । नाम्ना महीधरोहस्ती, महधिर इव स्थिरः
॥८॥छमस्थोऽपि हि निउमाऽन्यदा पाजिनेश्वरः। कलिफण्डसदेशस्थप्रदेशे व्यहरद्विभुः ॥९॥ यनास्तमितवासी स,
पापोरगर्गेण परिपवान् । आत्मनः संशया जन्म, जानुदामियादिशन् ॥ १० ॥ सोऽध यूधाधिपस्तत्र, प्रभु प्रेक्ष्य तथा स्थितम् ।
॥२३९॥

·'कलिण्ड-
पाश्वः
प्रमन्पा
धीमपुः
सीपषो
॥२४॥
जावजाविस्मृविधिोऽचिन्तयत् प्राग्भ निजम् ॥ ११ ॥ विदेहेषु पुरे हेमंधर इत्यायोऽभवम् । लोकस्य केलिपात्रत्वाद्वाम-
नोव्हे मनोहरः ।। १२ ।। तपाभूतं च मा भूताभिभूतमिर पालकाः । विमापन्ते युवानश्च, विटाथोपहसन्त्यलम् ।। १३ ।। इत्थं च
हस्पमानस्य, पास्यमानस्य सर्वतः । मूर्यस्य मे मुमूर्पाऽभूदतिर्वैराग्यतस्ततः ॥ १४॥ शासिनो नम्रशाखस्य, शाखायां स्वं
विन्धयन् । श्राद्धन सुप्रतिष्ठेन, दृष्टः पृष्टय कारणम् ॥ १५ ॥ मया यथातथै तस्य, कथिते स जगाद माम् । वामनः कर्मणा
त्वं . उच्छेतु वामनं कुरु ।।१६।। कथं न्विति मया प्रोक्त, स प्राह न हि साहसम् । कर्मवामनतोपायः, किन्तु सम्यक्त्व-
निधयः ॥ १७ ॥ तदेहि सुगुरोः पार्थे, जिघृक्षुर्मतमस्म्यहम् । त्वमाश्रयस्त्र सम्यक्त्वं, चारित्रमहमाश्रये ॥१८॥ मया गत्वाऽथ
गम्यक्त्यमरूपमुपाददै। अर्दन देयो गुरुः साधुर्घर्मस्तदुदितस्तथा ॥ १६ ॥ तत्प्रपाच्यानशन्यन्ते, निदानं च व्यधामहम् ।
उन्नभूयासमिरपार्य ', मृचाऽभयमिमो बने । २० ।। छपस्थजिनलिंग प्राग्गुरुणति निवेदितम् । भवोऽयं पितोऽप्युच्चैदेना-
दस्य भूपितः ।।२१।। सरमः सरसैरस्य, सुरसैः पूजयाम्पमुम् । ध्यात्वेत्ययं व्यधाद्भावपन्धुरः सिन्धुरस्तथा ॥ २२ ॥ प्रपाज्य
पायसम्यक्त्वमन्तेऽनशनमागमौ । मुपिशुद्धान्तरपीढच्यन्तरत्वमपाप चा|२३|| इदमद्भुतमुद्भूतं, चरित करकण्डना । श्रुत्वाऽऽ
पातेन नो रटः, स्वामिस्त्वं तदशोनयत् ।। २४ ।। एकोऽपि हस्तिनस्तस्य, हस्तः शस्तो जिनार्चया । उभावपि तमोग्रस्ती, हस्ती'
मे तदमावतः ॥२५॥ विभाघातस्रो विश्वभूषणं चिन्तितप्रदः । स्वामी जगाम ही रत्नमजाग्रत इवाग्रतः ॥२६॥स्वामिनोऽनेकप-
स्पास्य, प्रसादो पदनेकपे । तयुक्तं यत्तु मामे, न पाति स्म तदद्भुतम् ॥ २७ ॥ इति स्वं शोचतस्तस्य, धरणेन्द्रप्रसादतः।'
नपहस्तप्रमाणाऽभून, पुरतः प्रतिमा प्रभोः ॥२८॥ ततो जय जयेत्युच्चः, स्तुस्तामनमन् नृपः। चैत्यं च कारयांच, वन वस्या।
॥२४॥

·श्री मज्या प्रशस्ति: योती (२४२॥ मृतः। भाषी त्यमीश्वरो नाम, राजा राजपुरीश्वरः ॥ १२ ॥ तुष्टोऽहमिदमाकर्ण्य, तत् सर्वमनुभूय च । ततोऽधुना विभुं वीक्ष्य, जाविस्मरणमाप्नुवम् ॥ १३ ॥ मंत्रिणः कथयित्वत्थमीश्वरो जगदीश्वरम् । नत्वा गत्वाऽथ संगीतमविगीतं व्यधापयत् ॥ १४॥. विमौ तु विहते तत्र, स प्रासादमकारयत् । बिम्पमप्रतिविम्यं च, सम्प्रीतः प्रत्यतिष्ठिपत् ॥ १५ ॥ यत्कुक्कुटवरेणायमीश्वरेण तथा कतः । ततः ख्यातमभूत्तीर्थ, कुक्कुटेश्वरसंज्ञया ॥ १६ ॥ कुक्कुटेश्वरतीर्थस्य, निर्माणात् कर्मणां क्षये । क्रमाद्भावीश्वरो भूमीश्वरः सिद्धिपुरीश्वरः ।। १७ ॥ इति श्रीकलिकुण्डाख्यकुक्कुटेश्वरतीर्थयोः । अनुध्यानोद्भवं धर्म, कुर्मः प्रद्युम्नसूरयः ॥ १८॥ इत्यस्यां विवृती श्रीमत्प्रद्युन्नस्य कः कृती । अपूरि दशमं द्वारं, धर्मसर्वस्वदेशना ॥ १७ ॥ श्रीदेवानन्दशिप्यश्रीकनकप्रभशिष्यकः । समरादित्यसंक्षेपकर्ता पृत्तिमिमा व्यधात् ॥ १॥ पादीन्द्रदेवसूरेश थीमवनचन्द्रगुरुशिष्यः । प्रधमादर्शेऽदर्शयदेनां मुनिदेयमुनिदेवः॥२॥ श्रीमत्रज्याविधानप्रकरणतिलकस्यास्य वृत्ति विधाय, प्राप्त फिचिन्मया यत् मुकतमकतकं योगशुद्धया विशुद्धम् । तेनायं भन्यलोको भवतु भवभवभ्रान्तिशीतोपशान्ती, धर्मे जैनेन्द्रधर्मे विशदलविशदस्वान्तवृषिप्रवृत्तिः ॥३॥ किन-आफिशन्यवतापि याचकजनो येन स्वतुल्यः कृतः, कारुण्यं विविधोपसर्गजनकेऽप्यु- घुगे दुर्जने । एकेनाप्यखिला परीपदचम्ः साऽपि वाद् द्राविता, श्रीसिद्धार्थनरेन्द्रनन्दनजिनोऽव्याद्वः स वीरसिधा ॥ ४॥ श्रीवीरजिनेन्द्रस्य, वियुधानां सदास्पदम् । सुधर्मायाः सधर्मा श्रीसुधर्माऽभूद्गणाधिपः॥ ५॥ अनम्युकृतवागजम्बूस्तस्य शिष्यः प्रशस्यधीः ! नान्योऽस्मान्मुक्तिकामिन्या, कामितोऽस्मिन्ननेहास ॥ ६ ॥ जम्यूकथाप्रबंधैर्यः, स्तेनो न्यायेन संयतः । सोऽभूतत्म भयः पूर्वप्रभवः थुतकेवली ।। ७ ॥ शव्यम्भवो भवादन्यत्तारणे तरणीनिमः । दशकालिकग्रन्थ, निम्रन्थोऽपि (२४२॥

·प्रशस्तिः
या.
श्रीप्रयुः
मोपली
॥२४॥
व्यधादध ॥ ८॥ यशोमद्रं वितन्यानं, यशोभद्रं विभुं स्तुमः । कर्मसंग्रामनामभ्यो, सम्भूतविजयं तथा ॥९॥ श्रीभद्रयाहु-
पादेभ्यो, नमो यैर्विहिता हिता । आवश्यकादिग्रन्थाना, नियुक्तियुक्तिसंगता ॥ १० ॥ नमः श्रीस्थूलभद्राय, यो गाईस्थ्ये
प्रतेऽपि च । निजद्धर्या चर्द्धयन् काम, काम कोशाप्रियाहृदि ॥ ११ ॥ श्रुतकेवलिभिः पड्भिस्तैः सदाऽऽचरणैरियम् । नास्त्यस्ति-
पक्षा जैनी पाक, अमरीपाश्रमय भुपि ॥ १२ ॥ दशपूर्वभृतामाद्यो, जयत्यार्यमहागिरिः। यस्योनविग्नुल्लयाऽन्यैः सचरण-
चारिभिः ॥१३॥ श्रीसुहस्ती सुहस्तीव, जिनराजस्य शासने । चित्रं त्वनेन भूपालो, निजद्वारि नियन्त्रितः ॥१४॥ श्रीसुस्थित-
गणाधीशः, स्वनामसदृशं जनम् । श्रीमान् सुप्रतिवुद्धश्च, चतुर्देशनावशात् ॥ १५॥ अथ गणः कोटिकनामकोऽभू.
जास्यिसंहत्युदयाद्रितुल्यः । यत्रैन्द्रदत्तो रविराविरासीद्भव्याम्युजन्मप्रतिबोधकर्ता ॥१६॥ शिष्यः सिंहगिरिस्तस्य, श्रीरोह-
गिरिप्रभुः । यत्र कमाकरे यज, इव वजो भवद्विभुः ॥ १७ ॥ वजस्वामी नवो वजी, ब्रह्मायादशकोणभृत् । रुक्मिण्यर्मिकया
मैच, यः कथंचिनियंत्रितः ॥ १८॥ उद्दामधामवयधाम बभूव नाम, श्रीवत्रसेन इति तस्य विनेयरत्नम् । यचन्द्रमुख्यसमिति.
प्रवरक्षमामृन्मौलिप्यवाप वसति दुरवापरूपाम् ॥ १९ ॥ नागेन्द्रचन्द्रनितिविद्याधरसंज्ञकाश चत्वारः । शिष्यास्तस्याभूवन
मयोदायां नदीनालाः ॥२०॥ संज्ञाकपायविकथानरकादिकायुद्धातरौद्रभवमेदचयं निपेष्टुम् । ये द्रव्यकभचरधर्मकथानुयोगास्ते
जागिरे किल चतुर्मितमूनिभाजः ॥ २०॥ श्रीवजनदृढमूलकृतप्रतिष्ठश्छायां सदा विदधात्यतिरभ्यरूपाम् । पुष्पैरिव प्रसृमरैः
गुरुभिर्यशोभिचन्द्राख्यया विजयवानयमस्ति गच्छः ॥ २१ ॥ तत्र श्रीतलवाटमन्दिरमहाराजालुकस्याग्रतो, वादं सप्रतिपक्षमक्ष-
ततमं कुर्वन् सदस्यैः समम् । संजालैकपदः समैरीभीहतः प्रद्युम्नसरिः प्रभुः, सूर्योऽयं जयताअडेऽपि रुचिमधनामविम्यं मयि
॥२४३॥

·प्रशस्तिः
प्रवज्या
श्रीप्रद्यु
नीयवृत्ती
२४४॥
॥२२॥ तस्माद्गतेष्वथ च भूरिषु सरिपु श्रीचन्द्रप्रभा प्रभुरभूद् गुणरत्नभूमिः । जिह्वाङ्कुशीभिरनिशं कविभिः खनादः प्राप्तानि
तानि न यतः परिनिष्ठितानि।।२३।। पट्टे तस्य धनेश्वरः प्रभुरभूचारित्रलक्ष्मीपुप्पा(सुमा)कल्पोऽनल्पविकल्परम्यविहति शुद्धाहतिः
प्राच्यवत् । श्रीमत्पापुल(भूमि)विचसमयूपुर्या तु देवी(व्याः पुरा, देवीभूतगुरुप्रदत्तमिय यो मन्त्रं फलाढ्यं व्यधात्।।२४॥ तेनोहितं
पतनतो विरताप्रबोध, यक्ति स्वयं हि सनयूपुरपट्टदेवी । किं ब्रूमहे मनुजबोधविधौ वयं तु, श्रीमद्धनेश्वरगुरोगरिमाणमस्य ॥२५॥
शिष्यास्तस्याथ चत्वारस्तत्वारब्धसुचेतसः । श्रीवीरशान्तिरदेवेन्द्र३देवपूर्वाख्यसूरयः ४॥२६॥ श्रीशान्तिसूरिनिज-
शान्तवाक्यामृतेन तत्कालजनानपुष्यत् । वंशेष तेषां सुमनस्त्वमयाप्यस्तीति चित्रं हदि कस्य न स्यात् ? ॥ २७ ॥ ज्ञानेन
रूपेण च देवभद्रस्ततो गणाधीश्वरदेवभद्रः । श्रुतामृतं पीतमनन्तमन्तःसमें शुभं यः शुभमुजगार ॥ २८ ॥ हस्ते
पुस्तकमस्ति शस्तमुदयत्पद्मश्च धर्मध्वजः, कीत्तिोपवती सदापि विशदा यस्याक्षमाला प्रभोः । देवानन्दगुरुर्जयत्य-
यमितः पुंरूपभृद्भारती, शब्दानामनुशासनं तदुदितं न्यायेन सारस्वतम् ॥ २९ ॥ शिष्यास्तस्याभूवन्नायो रत्नप्रभाभिधः
सरिः। परमानन्दः सूरिः सूरिः कनकप्रभस्तदनु ॥३०॥ अतुल्यशल्यत्रयव त्रयस्ते, चारित्रभूभर्तृकरें विरेजुः । विराधनागौरव-
दण्डशच्यत्रिकाणि भेत्तुं समकालमेव ॥ ३१ ॥ आधस्तु विद्यमानेपु, श्रीदेवानन्दसूरिपु । जगाम घुसदा भाम, तद्बोधनचिकीरिव
॥ ३२ ॥ भूयादेप विशेषतोऽपि परमानन्दप्रदानोद्यतः, सरिनैष्ठिकशेखरः स परमानन्दः प्रभुः प्राणिनाम् । यस्य श्रीजय-
सिंहस्रिरजनि ख्यातो विनेयाग्रणीः, सिद्धान्तार्थविचारसारसरणः सर्वोपकारक्षमः ॥ ३३॥ वन्दे श्रीकनकप्रभस्य समतां
यन्नामवर्णत्रयी, पौरस्त्या विपरीतवाद्यपि निजं रूपं न पुंचत्यलम् । किं चोपश्रुतिनिश्रितोऽप्यरतिदः कार्ये शुभे सर्वदा, मध्यस्थ-
॥२४४॥

·সয়ন
श्री
प्रव्रज्या
श्रीप्रद्यु-
नीयवृत्ती
त्वमुपागममनिधौ यस्मिनकारोऽप्यसौ ॥ ३४ ॥ शिष्यः श्रीकनकप्रभस्य सुकविः श्रीपालचन्द्रानुजो, ज्यायान् श्रीजयसिंहता
प्रतिभया श्रीवस्तुपालस्तुतः। विश्वाल्हादनठक्कुरान्वयगुरुर्मत्या सतो सम्मतः, सूरीणां सुकवित्यशोधनविधौ प्रद्युम्नहरिः प्रभुः
॥३५॥ लिखने शोधने सज्जो, मुनिदेवो मुनीसर । वर्षेऽष्टपक्षयक्षाख्ये, ऋपिपाणार्णवैर्मिता() ३३६॥ युग्मम् ।। प्राग्याटान्वय-
निष्कुटे बकुलवद्विभ्रन् महाशासितांसर्वाशासु व्यचीचरद् पकुलदेवाख्यो यशसौरभीम् । सूनुत्तस्य कुमारसिंह इति च
द्वेधापि लक्ष्मीपतेस्तस्माद्धन्ध इति प्रसिद्धमहिमा प्राचीकराद् धीनिधिः ॥ ३७॥ धन्धः ।। मुनिप्रभोः श्रीकनकप्रभस्य, पट्टप्रभु
प्रार्थयते स्म वृत्य । पितृप्नभुस्वानुजपुण्यहेतोरलेखयत्पुस्तकपंचक च ॥३८॥ गोपतेोः रुचो राज्ञो, यावत् सर्पति भूतले। वेदिका
पयसो वापि, वृत्तिस्तावत् प्रसर्पतु ॥ ३९ ॥ ग्रन्थान ४५०० ॥ संवत् १९८३ विक्रमाब्दे पौपशुक्लपंचम्यां शुक्रवासरे प्राग्याट-
पंशे रत्नपुरोनिवासिरामलालात्मजैन ऋषभचन्द्रेण पुण्यपत्तनेऽलेखि ।। शुभं भवतु ॥ श्री ॥
॥२४५॥
इति समाप्तं प्रव्रज्याविधानकुलकं सटीकम्
PHERI REATER HAI HERE
॥२४५॥

·॥ अथ प्रवज्याविधानप्रकरणं सावचूर्णिकं प्रारभ्यते ।। १मनुष्यत्व दुर्लभता. श्रा मन्त्रज्या श्रीप्रद्युः नायवृत्ती ||२४६॥ अत्र प्रकरणे दशाधिकाराः, तद्यथा-दुर्लभत्यं मनुष्यत्वे१, बोधेदुष्प्रापता तता२। प्रवज्याया दुरापत्वं ३, तत्स्वरूपप्रकाशनम्४ ॥ १॥ तस्या विषमताऽऽख्यानं ५, धर्मस्य फलदर्शनम् ६ । व्रतनिर्वाहकत्वं च ७, श्लाघा निर्वाहकर्नुपु ८ ॥२॥ मोहक्षितिरु- होच्छेदो ९, धर्मसर्वस्वदेशना १० । धर्मप्रकरणेऽमुष्मिन् , दशद्वारविवेचनम् ॥ ३ ॥ अस्य प्रकरणस्य महार्थस्यापि सूत्रेण स्वल्प- त्यात् मनसेवेष्टदेवतां नमस्कृत्यायगाथया परमपदसौख्यमुख्यनिबंधनमनुष्यत्वस्यैव दुर्लभतामाह- संसारविसमसायरभवजलपडिआण संसरंताणं। जीवाण कहवि जइ होइ जाणपत्तंव मणुअत्तं ॥१॥ संसार एव विपमा पोतप्राप्तावपि दुस्तरत्वात् सागरः-समुद्रः तवापरापरजन्मजले पतितानां परिभ्रमतां जीवानां कथमपि. महता कप्टेन यानपानमिव मनुष्यत्वं यदि भवति, यतस्तत्र संसारसमुद्रे महाभीष्मदुर्दिनप्रवला विषयाः, कुयातप्रेरिता वेला हवाधिरोहंति नवनवा मनोरथाः, महायादस इवोच्छलंति संयोगवियोगाः, जलाच्छादितपर्वत इव मकरध्वजः, आवर्ता इब दुस्तराः कपाया:, नागदंता इवोत्कटा रागद्वेपाः, महोर्मय इव दुःपपरंपराः, और्यानल इवापथ्यानं, नेत्रवल्लीप स्खलनहेतुर्ममता, नकचक्रमिव ऋषिलल्पजालं, महामत्स्या इव व्याधयः, एतैः सधैः पोतभंगहेतुभिः संसारसागरी विपमोऽस्ति ॥१॥ अथ चोधिदुष्प्रापता प्रवज्यादुष्प्रापत्यं च एवं द्वे द्वारे माथापूषो|त्तरार्धाभ्यामाह-

·श्री
प्रत्रज्या
श्रीप्रद्यु-
नीयवृत्ती
२
दुरापता
पोध।
३ प्रज्या
दुरापता
.
॥२४७॥
तत्ववि घोही जिणदेसिमि धम्ममि निघालंफैमि । पयज्जापरिणामो सुकयपुग्नस्स जइ होइ ॥२॥
तत्रापि-मनुष्यत्वे प्राप्तऽपि आर्यदेशशुभजातिसकलेन्द्रियपाटवजीवितव्यस्वमनोवासनासाधुसामग्रीसाधुसन्निधिधर्मश्रवणेषु
सत्स्वपि बोधिदुर्लभेति गम्यं, कुत्रेत्याह- 'जिणदेसियंमित्ति विजितरागद्वेषादिभिस्तीर्थकरैः प्ररूपिते दुर्गतिनिपतज्जंतुजात-
सम्रद्धरणसमर्थ सकलमलकलंकविकले च, अथ तब-योधिप्राप्तावपि प्रवज्यापरिणामस्तु सुकृतपुण्यस्यैव प्राणिनो यदि स्याचर्हि
स्यादिति गाथार्थः । अत्र चोधिद्वार ऋषभदेवचरित्रं, दुर्लभबोधित्वे च उदायिनृपमारकाईद्दत्तदृष्टांती, प्रवज्यादुप्पापत्वे च
जमालिप्रभृत्यष्टनिवदृष्टांता ज्ञेयाः ॥२॥
सा पुण दुप्परिअल्ला पुरिसाण सया विवेगरहिआणं । वोढव्वाई जम्हा पंचेच महव्वयवयाई ॥३॥
राईभोअणविरई निम्ममत्तं सएऽवि देहमि । पिंडो उग्गमउप्पायणेसणाए सया सुद्धो ॥ ४ ॥
इरिआइपंचसमिईहिं तीहिं गुत्तीहिं तवविहाणमि । निच्चुज्जुत्तो अममों अकिंचणो गुणसयावासी ॥५॥
मासाइआ उ पडिमा अणेगरूवा अभिग्गहा बहवे । दव्ये खित्ताणुगया काले भावे अ योद्धव्वा ॥ ६ ॥
जावज्जीवममज्जणमणवरयं भूमिसयणमुद्दिठं । केसुद्धरणं च तहा निप्पडिकम्मत्तणमपुत्वं ॥ ७ ॥
गुरुकुलवासो य सया खुहापिवासाइआ उ सोढव्वा । बावीसं च परीसह तहेव उवसग्ग दिव्वाई ॥ ८॥
सेति पूर्वगाथोत्तरार्धकथिता प्रवज्या दुष्परिपाल्या, अत्र हेतुमाह-पंच महाव्रतान्येव व्रतानि, न त्वणुत्रतानि, बसस्थावरसू-
क्ष्मवादरजंतुजातपरित्राणविधानरूपमायं व्रतं, क्रोधलोभभयहास्यैरप्यसत्याभापणरूपं द्वितीयं, अन्यादत्ताल्पबहुस्थूलाणुसचित्ताचि.
॥ २ ॥

·श्री प्रत्रज्या० ३प्रव्रज्या दुष्पालता श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ॥२१८॥ चपर्जनरूपं तृतीयं, दिव्यौदारिककामणिविधत्रिविधपरित्यागरूपं तुर्य व्रतं, स्थूलसूक्ष्माल्पबहुसचित्ताचित्तपरिग्रहपरित्यागरूपं पंचमं व्रतं, एांरूपाणि व्रतानि निर्विवैकैर्जनः कथमूछते ? इति द्वितीयगाथोक्ता प्रवज्या दुष्करताऽत्र समर्थिता ।। रात्रिभोजने विरतिः निरोधः कार्यः, ननु रजनीभोजनविरतिर्देशविरतानामप्यस्ति तत्प्रवज्यायां को विशेषः १, उच्यते, प्रबजितस्य हि चतुर्भगमोक्तस्यापि निशाभोजनस्य निषेध!, तद्यथा-रात्री गृहीतं रात्रौ भुनक्ति १. दिवा गृहीतं रात्रौ भुनक्ति २. इति द्वौ भंगौ सुप्रतिपाद्यौ. रात्रौ गृहीतं दिवा मुनक्ति, अयं भंगो रात्री पिंडग्रहणानधिकारात्परिहार्यः ३. दिवा गृहीतं दिवा भुनक्ति, इत्यस्मिन् दिया गृहीते रात्रौ च पर्युपिते द्वितीयदिनपरिभोगेऽयं भवति, साधूनां सनिधिपरिहारात् ४. इति चतुर्भग- प्रोक्ता नि:शेपा अगि निर्विवेकानां दुष्कराः ॥ निर्ममत्वं स्वदेहेऽपि, आस्तां धनकनककलत्रपुत्रमित्रादिके, इदमपि निर्विवेकानां दुष्कर. तथा पिंडो-भिक्षारूपः, स च उद्गमदोषाः-१६ उत्पादनादोपाः १६ एपणादोषाः १० एवं द्विचत्वारिंशद्दोपवर्जितो ग्राह्य इति शेषः । एतावता द्विचत्वारिंशद्दोपाः सूचिताः, आधाकर्मणि शालिकरदृष्टांतः, परभावक्रीते मंगुकथा, प्रामित्ये यतिभगिन्युद्धा- रिततलदृष्टांतः परिवर्तित वणिग्द्वयभाग दृष्टांतः, मालापहृते दंपतीदृष्टांती, आच्छेये गोपकथा, अनिसृष्टे द्वात्रिंशन्मित्रकथा, धात्रीपिंडे संगमस्थविरकथा, दूतीत्ये शग्यातरीपुत्रीकथा, निमिचे श्रवणकथा, क्रोधादौ घेवरक्षपकादिकथा, नयनांजनादौ चंद्र- गुप्तभोजनांत जितुल्लकद्वयकथा, योगे आर्यसमिताचार्यकथा, छर्दिते मधुबिंदुदृष्टांतः। एवंविधः साधुर्भवतीति, योग्य इति गम्यते ॥ ४ ॥ र्यादिपंचसमितिभिस्तिमृभिर्गुप्तिमिरुपलक्षितः, गुणानां मूलोत्तरगुणरूपाणां सदावासो भवति तपोविधाने वाह्याभ्यंतररूपे नित्यमुद्युक्तो निममोऽकिंचनश्च ।। तपःफले च वसुदेवयाच्यभवदृष्टांतः, ननु नंदिपेणगये भिक्षाचरकुलोत्पन्नस्यापि वर्णज्येष्ठत्व, ·३प्रव्रज्या दुष्पालवा श्री प्रवज्या श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ॥२४९॥ वसुदेवत्वे च यदुवंशोत्पच्या प्राधान्यमन्यत्रापि श्रूयते, तदत्यंतहीनकुलोऽपि कमन तस्मिन्नेय भवे देवानामपि पूज्यो द्विजन्मना- मपि मान्यः कथ्या, एवंविधविकल्पदलनाय मातंगदारकहरिकशिवलपः कथा, तपोविधानमपि क्षमासमायुक्तं मुक्तिफलदं, तच गजसुकुमालदृष्टांतन ५||मासिक्यादयः प्रतिमा अभिग्रहविशेषाः साधूनां द्वादश स्युः, ताश्च साधुः परिपूर्णदशपूर्वधरो जघन्य- तो नववस्तुन्यधीती विशिष्टसंहननयुक्तो महासची व्युत्सृष्टदेहो जिनकल्पिवदुपसर्गसहोऽलपकृतभाजी गुर्वनुज्ञया गच्छानिष्क्रम्य प्रतिपद्यते, स चायप्रतिमायामनगनयोरेकैकां दत्तिं मासं यावद् गृह्णाति, एवं चकैकमासवृद्ध्या एकैकदानिवृद्ध्या च सप्तम्यां सप्त मासान् यापदन्नपानयोः प्रत्येकं सप्त दत्तीगृहाति, ततस्तिस्रः प्रतिमाः सप्तरात्रिक्यो भवंति, तत्रावायां चतुर्थभक्तः पारण दिनवि. हिताचामाम्लैरपानकैः प्रतिपद्यमानो ग्रामादहिरुत्तानशयः पार्श्वस्थो निपप्णो या निष्प्रकपो दिव्यादीनुपसर्गान सहते, द्वितीयापि सप्तररात्रिस्येव, नवरं उत्कटिकासनी लगंडशायी वा, लगंडं वक्रमा; तद्वत् शिरः पादौ च भूमो लगयति, न तु कटीतटमित्यर्थः, दंडायतस्थानो या तिष्ठति, तृतीयाऽप्येवं, नवरं वीरासनी वा गोदोहासनी या कुब्जाम्रवद्वा तिष्ठति इति, तिस्रः प्रागुक्तसप्तकस. हिता दश स्युः, एकादशी अहोरात्रिकी, तस्यां ग्रामादहिनगराइहिर्या स्थितः प्रलंबितपाणिरपानकपष्ठभक्तं प्रतिपद्यते, द्वादशी प्रतिमा रेकराविकी, तस्यां चाष्टमभक्ताननर बहिरीपरप्राग्भारगतोऽनिमेपनेर एकपुद्गलन्यस्तदृष्टिः संहृतपादः प्रलंपितभुजश्व स्थाने तिष्ठतीति द्वादश प्रतिमाः साधुना कार्याः, अनेकरूपा अभिग्रहा वहन कार्या इति शेपः, अभिग्रोपु श्रीधीरदृष्टांतः ॥ ६॥ यावज्जीयममज्जनम् अस्लान, उद्दिष्टमिति द्वितीयपदगतं चतुष्पपि पदेपु योज्यते, यदुक्तं-"कृते लाने क्षणं शोचं, रागमानौ च चनासि | स्त्रीजनप्रार्थनीयत्वं, ब्रह्मचर्यस्य दूपणम् ॥१॥ यातो, जलस्थजीवानामन्यमाचविराधनम् । क्षीरक्षालनमंगारे, इसाज्ञान- ·श्री प्रवज्या० श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती ३ प्रवज्या- दुप्पालता ॥२५०॥ प्रकाशनम् ॥ २ ॥ अनाने तु न दोपास्ते, मत्वेति मुनिपुंगवैः । वयं स्नानं ततः सिद्धिवधूसंगमसंस्पुहैः ॥ ३॥" तथा अनवरतं भृमिशयनमुद्दिष्ट, नतु पल्यंकादिशयनं, अपूर्व विशिष्टमित्यर्थः, निष्प्रतिकर्मत्वं, तत्र निष्प्रतिकर्मत्वे च श्रीसनत्कुमारचक्रवर्तिकथा।।७॥ सदा गुरुकुलबासे हि स्मारणावारणाप्रेरणादयो भवंति, अत्रैव विनयः संभवति, ततो विनयोऽपि विधेय एव, अत्र विनयविपये आर्यचंदनाप्रवर्तिनीमृगायतीसाध्वीदृष्टांतः, क्षुधापरीपहे हस्तिमित्रदृष्टांतः १, तूट्परीपहे क्षुल्लकदृष्टांतः २, शीते श्रीभद्रबाहुशिष्य- साधुचतुष्टय दृष्टांतः ३, उष्णेऽहनकः ४ दंशमशके श्रमणभद्रः ५, अचेले सोमदेवद्विजः ६, अरतौ अईहत्तः ७, स्त्रियां स्थूलभद्रः ८, चर्यायां संगमस्थायरः ९, नैपेधिक्यां कुरुदत्तः १०, शय्यायां सोमदत्तसोमदेवौ ११, आक्रोश व्यतिरेकान्वययोः क्षपकार्जु नमालिको १२, वधे स्कंदकशिप्याः १३, याञ्चायां चलदेवः १४, अलाभे ढंढगकुमारः १५, रोगे कालवैशिकः १६, तृणस्पर्श भद्रः १५, गले सुनंदः १८, सत्कारपुरस्कारे व्यतिरेकान्वययोः श्रावकसाधुकथा१९, पूजायां कालिकाचार्यशिष्यसागरचंद्रारिकथा २०, ज्ञाने सरिशिष्यभ्रातृद्वयकथा २१, दर्शने आपाढभूनिसरिकथा २२, 'तथैवे 'ति पूर्वापेक्षया, न केवलं परीपहाः, उपसर्गा अपि दिव्यादगः सह्याः, ते च चतुर्धा-दैवतमानुपतरश्चाध्यात्मिकभेदात्, तत्र दैवमानुपोपसर्गेषु भगवान् वीर एवोदाहृतिः, तैरथेषु चिलातीपुत्रः, आध्यात्मिकेषु सनत्कुमारमुनिः ॥ ८॥ अथ नवमगाथया प्रवज्यायाः स्वरूपं कथयति-- लद्वावलन्द्रवित्ती सीलंगाणं च तह सहस्साई । अट्ठारसेव सहसाई वोढव्वा आणुपुवीए ॥९॥ लन्धं बहुमानपूर्व अपलब्ध--अपमानपूर्व ताभ्यां वृत्तिः-प्राणधारणं यस्य स लब्धापलब्धवृत्तिः, साधुर्भवतीति शेपर, आनुपूणे क्रमणत्यर्थः, स चाय-क्षात्यादिधर्मदशकं दशभिः पृथ्व्याद्यजीवपर्यंतैः । गुणिनं जायेत शतं पंचगुणं पनभिः ·श्री प्रत्रज्या श्रीप्रद्युः मीयवृत्ती ४प्रवज्या- स्वरूप ५मत्रज्या .. दुष्करता ॥२५॥ करणैः।।शाअथ च सहस्रद्वितयं संज्ञाभिश्वतसृमिस्ततः पड्भिः। योगत्रिकैरटादश वधघातानुमतिीभः सर्वे:२॥९॥अथ पंचमं द्वारं, तरिअव्यो य समुद्दो बाहाहि इमो महल्लकल्लोलो। नीसायवालुआए चावेयधो सया करलो ॥ १० ॥ चकमिअव्वं निसिअग्गखग्गधाराइ अप्पमत्तणं पायव्वा य सहेलं हुअवहजालावली सययं ॥ ११ ॥ गंगापडिसोएणं तोलेअञ्चो तुलाइ सुरसेलो । जइअव्वं पुण एगागिणावि भीमारिदुद्वयलं ॥१२॥ राहावेहविणिम्मिअचफटिअलक्खमग्गपुत्तलिआ। विंधेअव्य अवस्सं उयसग्गपरीसहे जे ॥ १३ ॥ तिहअणजयप्पडागा अग्गहणिज्जा तहाचि गहिअध्या।इअ एवमाइ साहूण दुकरा होइ पयज्जा॥१४॥ प्रवज्याया दुष्करत्वं पंचभिर्गाथाभिनयभिरुपमानैः प्ररूपयति. तद्यथा बाहुभ्यां समुद्रस्तरणीयः, यथा समुद्रो याहुभ्यां तरीतुं सुदुष्करस्तथा प्रवज्याविधिरपि, तथा सदा निःस्वादवालुकायाः कवलचर्वणीयो, यथास दुष्फरस्तथा प्रवज्याविधिरपीत्यर्थः।।१०॥ चंक्रमितव्यं-अतिशयेन चलनीयं निशिताग्रसद्गधारायां, कथंभूतेन?-अप्रमत्तेन, साधुनेति गम्यं, पातव्या च सहेलं, लीलयेत्यर्थः, हुतवहज्यालादली सत्ततं निरंतरं ॥११॥ गंगा नदी प्रतिश्रोतसा तीर्येत्यर्थः, तुलया च सुरशैलो-मेरुस्तोलनीयः । पुनरेकाकिनापि भीमारिदुष्टरलं जयितव्यं ।। १२ ।। राधावैधार्थ विनिर्मिता चासौ चक्रस्थिता-लक्ष्यमार्गस्था पुत्रिका वेध्या, अवश्यं निःसंशयं, उपसर्गपरीपहान् जित्वा अभिभूय, अत्रार्थे सुरेंद्रदत्तो बहिरंगेऽप्युदाहरण।।१३।। त्रिभुवनजयपताका अग्रहणीयापि-ग्रहीतु दुष्कराऽपि ग्रहणीयैय, त्रिजगज्जयिनं कामं जितयता साधुना त्रिजगज्जितमेवेत्यर्थः: इत्यादिमिरुपमानैः प्रवज्या दुष्करा भवति, तथापि निर्वाहणीयेत्यर्थः ॥ १४ ॥ अथ पठं द्वारं धर्मफलदर्शनाख्यं गाथाद्वयेनाह -

·भी
प्रया
प्रियु.
सीपत्तो
७मनज्या-
श्लाघा
॥२५३॥
हंति नाम भारा ते चिअ यूहति वीसमंतेहिं । सीलभरो चोदव्यो जावज्जीवं अपीसामो ॥२१॥
मन्यने माधुमामाचारीमिति मुनयः तैयूंढः शोलमरः अष्टादशशीलांगसहस्रभारः पूर्वप्रणीतः, अत एव विषयप्रसक्ताः-
मन्दादिपु प्रकार्पण गंगर्गस्तो जनास्तं प्रमज्याभारं वोढुं न शक्नुवंति, शकेश्चयतरतीरपाराः' इति प्राकृतत्वात् , व्यतिरेकदृष्टांतमाह-
किं परिणः पर्याणमुद्रोदु रामभः शक्नोति १, नेत्यर्थः, तथा मुक्तिपुरपरिधरूपरागादिभुजार्गलाभंगगजप्रायमहामुनिव्यूढं
गोलपयाण राममप्रायमुन्याभामः कथं वोढुं शक्यते ? इति भावः ॥ अनार्थे श्रीनवनामिदृष्टांतः ॥ १७ ॥ अथ तदेव
द्वितीय गाथयाऽह-अन्यथा पर्जितसारययोगेः पापव्यापारपरिहारिभिरेव सा प्रवज्या कियते, नान्यैरिति भावः, अन्यथा
'प्रमादपहलः' प्रमादेन पिपपविस्थादिरूपेण बहुलो-चेष्टितः, कोऽयो ? जीयः- प्राणी आत्मानं पिनटयति-विगोपयति,
जामतां यातायव्यापारकपाययंतः, मनोमानरुपायांतोऽपि नरकगत्युपार्जनयोग्या भयंतीतिअनार्थे श्रीप्रसन्नचंद्रराजर्पिदृष्टांतः॥१८॥
अधेनमेपा तृतीयगाधया मिशिनटि-अन्यथा स प्रतिमार्यः अन्यथा चाधुना लोकानां चेष्टितं पिलमितं इदानीम् -ऐदंयुगीनानां,
पारनामम्मारया लोकानां गत्, तदपि धीरीरशिप्यत्वेऽपि, एफेन चरणेन स्थितोऽपि, ऊधंगाहरातापयन्नपि मनोच्यापारवशाद
दुगतियोग्यः प्रसनचंद्रोऽजनि, अमुमेपार्थमातरन्यामेन द्रढयति-'अनिचिय' इत्यादि, गजपराणां हि
गुदादा रिधुरावस्थायां सहायाः प्रमशपिशदाय दृश्यत, यत्तु णीय वस्तु उदन्पोरेस मुसमध्यस्थैः कृशैर्दयति ॥ १९॥
अप गा.पा गाधयाऽमुमेशा व्यनक्ति-वंशो-वंशजालिका सुसेन छियते, यच कुडंगाद-मिथोमिलितशासागहनात् छप्यते
गा दुप्फर, एवं प्रथम दृष्टांनमुपन्यस्याथ दार्शनिक योनयति-प्रज्या मुयनागा गुमेनापि गृह्यते, परमष्टादशसहसशीलांगभारो
एदंता
॥८॥

·६ धर्म-
श्री
प्रमज्यान
श्रीप्रद्युः
मीयवृत्ती
फलद्वारं
॥२५२॥
जिणधम्मो मुश्खफलो सासयसुक्खो जिनहिं पन्नत्तो । नरसुरसुहाई अणुसंगिआई इह किसि पलालव्य ॥१५॥
भुवणं जिणस्स न कयं न य थियं नावि पूइआ साह । दुद्धरवयं न धारअं जम्मो परिहारिओ- तेण ॥ १६ ॥
जिनधर्मः प्रग्रज्यारूपो मोक्षफलो-मोक्षरूपफलदायकोऽस्तीति शेपः, स शाश्वतसौख्यहेतुत्वात् शाश्वतसौख्यः, तथा जिनैः-
वीतरागैः प्रज्ञप्तः प्रतिपादितः, ते हि तं जिनधर्ममवदन वदंति वदिष्यंति च, नरसुरसुखानि राज्यसाम्राज्यदेवत्वदेवाधिप-
तित्यसुसान लानुपंगिकाणि-प्रासंगिकानि, जिनरेवोक्तानि, दृष्टांतमाह-विभक्तिलोपात् कृपो पलालमिव, कृपिहिं धान्यनिमिचं
क्रियते, पलालं तृणं तु प्रासंगिकं स्यादिति गाथार्थः, अत्रार्थे पूर्व वाहुमुनिभवे विहितचतुर्दशपूर्वलक्षवाह्याभ्यंतरतपश्चरणश्रीभरतच-
क्रिदृष्टांसः ॥१५॥ एतदेव व्यतिरेकेण दर्शयति-पतः श्रीभरतचक्रिणाऽष्टापदे यथावर्णप्रमाणरत्नमयचतुर्विंशतिजिनप्रतिमास्थापन-
पुरस्सरं दुरंतदुरितावसादः सिहनिपद्याभिधः प्रासादः कारितः, तत्र यथोक्तविनानि च स्थापितानि, प्राग्भवे साधुभावे च साधूनां
वैयावृत्त्यादिपूजा कृता, दुर्धरं व्रतं धृतं, पर ये तपां चतुर्णा मध्ये न किमपि कृतं स्यात्तेन मानुष्यजन्म परिहारितं, तस्य
मनुष्यजन्म व्यर्थ गतमित्यर्थः ॥ १६ ॥ अथान्वयव्यतिरेकाभ्यां पंचभिर्गाथाभिः प्रव्रज्यां श्लाघते-
मुणियूढो सीलभरो विसयपसत्ता तरंति नो वोढुं । करिणो पल्लाणं किं उबवोढुं रासहो तरइ १ ॥ १७ ॥
अन्नह सा पव्यज्जा यज्जिअसावज्जोगकरणिज्जा। अन्नह पमायबहलो जीवो विनडेड अप्पाण॥१८॥
अन्नह सो परिमस्थो अन्नह लोआण चिष्टि इण्दि । अनिच्चिय दंता गयवराण चाचंति अन्नेहिं ॥१९॥
वंसिभ मुहेण छिज्जइ कड्डिज्जइ दुम्मरं कुइंगाउ । पञ्चज्जा सुहगहिआ सीलभरो दुब्यहो होइ॥ २० ॥

·७प्रवज्या- श्लाषा - .. गूति नाम मारा ते निअ चूहंति बीसमंतेहिं । सीलभरो चोढव्यो जायज्जीवं, अवीसामो ॥२१॥ प्रमन्या. मन्यते साधुमामाचारीमिति मुनयः गढः शोलमरः अष्टादशशीलांगसहसमारः पूर्वप्रणीतः, अत एव विषयप्रसका:- भारः मन्दादिगु प्रकर्षण गंमर्गवंतों जनास्त प्रमज्यामार पौटुं न शक्नुमंति, मकेवपतरतीरपाराः' इति प्राकृतत्वात् , व्यतिरेकदृष्टांतमाह- सपनो करिषः पर्याणमुझोढुं रामभः शक्रोति ?, नेत्यर्थः, तथा मुक्तिपुरपरिषरूपरागादिभुजार्गलाभंगगजप्रायमहामुनिव्यूर्ट भीलपयाण रामभप्रायमुन्यामासः कथं पोढुं शक्यते ? इति भावः ॥ अबार्थे श्रीव नस्वामिदृष्टांतः ॥ १७ ॥ अथ तदेवं १२५३॥ द्वितीयगाथाह-अगमा यजितसायद्ययोगैः-पापल्यापारपरिहारिभिरेय सा प्रवज्या क्रियते, नान्यैरिति भावः, अन्यथा 'प्रमादकालः ' प्रमादेन विषयविकयादिरूपेण बहुलो-चेष्टितः, कोऽसौ ? जी:- प्राणी. आत्मानं विनटयति-विगोपयति, भागता यामागच्यापारकलायतः, मनोमात्रकपाय तोऽपि नरंकगत्युपार्जनयोग्या भयंतीतियनाथै श्रीप्रसनचंद्रराजादृिष्टोतः॥१८॥ अधनमेवा तृतीयगावया विशिनाए अन्यथा स प्रविमाः अन्यथा चाधुना लोकानां चौटतं विलसितं इदानीम् -ऐदंयुगीनानी, भारनामम्माम लोकानां गत्, तदपि थीधीरशिप्पलेपि, एकेन चरणेन स्थितोऽपि, अर्धवाहुरातापयन्नपि मनोच्यापारवाद दुर्गनियोग्यः प्रसनचंद्रोऽजनि, अमुमेवार्थमर्धातरन्यारोन द्रढयति-'अग्निनिय' इत्यादि, गजयराणां हि अन्गे एम दंता गुदादी विपुरावस्थायां सदायाः प्रकाशपिशदाय दृश्येत, यत्तु चर्षणीयं वस्तु तदन्येरेय मुसमध्यस्थैः कशैर्दयति ॥ १९ ॥ अप पा गाययाऽममेवा व्यक्ति-वंशी-वंशजालिका सुसेन छिपने, यम कुडंगाव-मिधोमिलितशाखागदनात छप्यत गा दुष्कर, एवं प्रथम रानमुपगस्याथ दातिक योजगदि-प्रनगा मुगनाथा-गुरोनापि गृपने, परमष्टादशसहसशीलांगमारों ·८धर्मफलं श्री प्रवज्या. श्रीप्रद्युः नीयवृत्ती अथ ||२५४॥ दुर्वहो भवति, किंतु स हि धन्यैरेवोधते, नत्वन्यैरिति गाथार्थः ॥ २० ॥ किमिति दुर्वह इति पंचम्या गाथया कथयति-उाते, नामेत्याप्तोतो आमंत्रणे वा, भाराः, तचियाति चियशब्दस्यावधारणार्थस्य व्यवहितसंबंधात् ते उद्यंते विश्राम्यद्भिरेव, शीलभारो हि महादुर्वहो वोढव्यो थावज्जी-जीवितावधि अविश्रामो-विश्रामरहितो, निरंतरमित्यर्थः, अत्रार्थे सह्यगिरिवतधरस्य कथा ॥२१॥ 'श्लाघा निर्वाहकर्तपु' इत्यष्टमं द्वारं गाथात्रयेणाह- ता तुंगो मेहगिरी मयरहरो ताव होइ दुत्तारो । ता विसमा कज्जगई जाव न धीरा पवज्जति ॥ २२ ॥ ता विच्छिन्नं गयणं तापचिअ जलहिणो अ गंभीरा । ता गुरुआ कुलसेला धीरेहिं न जा तुलिज्जंति ॥ २३ ॥ दुचिअ जए गईओ साहसवंताण हुँति पुरिसाणं । विल्लहलकमलहत्था रायसिरी अहव पव्वज्जा ॥ २४ ॥ यथा धाराणां नात्युच्चः सुरशिखरी, न च पयोराशेः पारो दुस्तर एव, तेषां यथा किमपि कार्य विपमं न, तथा धीराणां प्रव्रज्याऽपि सुधारैवेति भावार्थः, विपमकार्यगतिस्तावद्यावन धीराः प्रतिपद्यते, इत्यत्र पौरुपस्यैव प्राधान्यं, यतो गर्भावास- स्थितोऽपि राज्यश्रियो रक्षिता भवत्यंगवीरवत् , तस्यात्र दृष्टांतः ॥ २२ ॥ तदेव वीरत्वं द्वितीयगाथया विशेषयति-तावद्विस्तीर्ण गगनं तावद् जलधयोऽपि गंभीराः तावच्च गुरवः कुलशैलाः यावद्धीने तोल्यंते, इति गाथार्थः ॥ २३ ॥ किंच जगति द्वावेव मार्गों साहसिकानां पुरुषाणां भवतः, विकस्वरकमलहस्ता राज्यलक्ष्मीः, लक्ष्मीहि कमलहस्ता, प्रवज्या तु विकस्वरकमलयुता मोक्षलक्ष्मीरूपैव, अतः प्रव्रज्या सदा स्मेरा भवति, अत्रार्थे हि हेलयाऽपहस्तितसुसंपदः सनत्कुमारादयः पूर्वोक्ता एव दृष्टांता ज्ञेयाः ।। अथ मोहतरुच्छेदाख्यं द्वारमाह- ॥९॥ -

·९ मोह-
तरूच्छा
प्रवज्या०
धीप्राः
सीयपृषी
अइगुरुओ मोहतर अणाइभवभावणापिगयमूलो। दुवं उम्मूलिज्जइ अच्चंत अप्पमत्तेहिं ॥ २५ ॥
अनादिभषगायना-संस्कारः, स एप विगतं नातं निशिव मूलं ज्ञानिभिर्यस्य सः, एवंविधोऽतिगुरुोहरूपी वृक्षो दुःखं यथा
स्थानधान्मूल्यते, कैः १-अत्यंत मदा(या)दिप्रमादपंचकरहितैरिति, यदुक्तं-"अनादितरसंसारभावनादृढमूलवान् । रागद्वेपेद्वया-
शासा, कपायप्रविशासकः ॥ १॥ विषयच्छदन छनो, दुःसपुप्पोपपुष्पितः। मोहनुमः फलत्येप, फलेन नरकेण तु ॥२॥" स
चालमत्रुन्मूल्यते, अबार्थेऽगडदचराजपुत्रकथा ॥ २५ ॥ अथ दशमं धर्मसर्पस्वदेशनाख्यं द्वारमाख्यायते-
रखणभंगुरे सरीरे मणुअभवे अभपडलसारिच्छे । सारं इंतिअमित्तं कीरइ जे सोहणी धम्मो ॥ २३ ॥
क्षणभंगुरे-शूनविपचिपचिकाचिपधरानलशरापातपित्तश्लेष्मोद्रेकसन्निपातादिभिः शीघ्रं विनश्वरे, अत एवासारतुपमुटिकल्पे
मनुजत्वे-मानुपमये, औपम्पमाह-अभ्रपटलसदृशे, यथाऽनपटलं कुतोऽप्यागत कापि याति चति न ज्ञायते तथा छमस्थैर्मनुजन्य-
मिति भावः, अत: शोभनो धर्मः सर्वविरतिरूपो यत् क्रियते तावन्मात्रमेय सारः, एतारता प्रकरणकारेण मनुष्यभवासारत्वं
धर्मस्य सारत्वं च वदता सफलप्रकरणानिर्वाहीऽप्युपन्यस्त इति मतिमद्भिर्विचार्य, इह केचिद् ज्ञातपरमार्था धर्मे स्थिरचिचा
अन्य जीव धर्मेऽस्थिरमपि स्थिरं कुर्वति, अन्नाभयकुमारमंत्रिणा यथा सथा काष्ठभारिकः ॥ २६ ॥ शेषा गाथाश्चान्यकर्टका
दृश्यन्ते ॥ इति प्रवज्याविधानावचूर्णिः समाप्ता ।
शेपा गाथाश्रमा:-पूअंति जे जिणिंदे बयाई धारंति सुद्धसम्मत्ता । साहण दिन्नदाणा न हु ते मरणाउ
पीहति ।। २७ ॥ तयनियमेण य मुग्यो दाणेण पटुंति उत्तमा भोगा । देवच्चणेण रज्ज अणसणमरणेण
॥१०॥

·-श्री-
९ मोह-
तरूच्छेदः
प्रत्रज्या
श्रीप्रद्युः
सीयवृत्ती
इंदत्तं ॥ २८ ॥ काले सुपत्तदाणं सम्मत्तविसुद्धबोहिलाभं च । अते समाहिमरणं अभव्यजीवा न पावंति ॥२९॥
अधिरेण थिरो समलेण निम्मलो परवसेंण साहीणो। देहेण जइ विहिज्जइ धम्मो ता किं न पज्जत्तं ॥ ३०
जा दब्वे होइ मई अहवा तरुणीसु स्ववतीसु। सा जइ जिणवरधम्मे करयलमज्झद्विआ सिद्धी ॥ ३१ ॥ जिण.
सासणस्स सारो चउदसपुव्वाण जो समुद्धारो। जस्स मणे नवकारो संसारो तस्त किं कुणइ? ॥ ३२ ।। इइ पव्व-
ज्जाविहाणपगरणं सम्मत्तं ॥
इति चिरन्तनाचार्यविहितं प्रव्रज्याविधानकुलकं श्रीमत्प्रद्युम्नसूरिवरसूत्रितया
वृत्त्या तदग्भिाव्याचार्यरचितया अवचूण्यां च योजितं समाप्त
"
॥२५६॥
इति वृत्यवचूर्णिद्वययुतं प्रव्रज्याविधानकुलकं
॥ समाप्तम् ॥
॥११॥