·No text on this page.

·आचार्यश्रीमद्विजयदानसूरीश्वरजी-जैनमन्थमाला-अन्याय (११) श्रीमजिनवाभगणिप्रणीता श्रीमचन्द्रसूरिविवृता श्रीपिण्डविशुद्धिः मालागमरहस्रवेदी न्यपी एचार्य श्रीमविजयदानयरीधरपक्षभावक सिवान्तमहोदयाचार्य श्रीमदिजयप्रेमीयरपिनेयावतस व्याख्यानपाचस्पतिरी एका आचार्य श्रीमविजयरामचन्द्ररीधर शिप्यरल मुनिश्रीतिलकाविजयोपदिष्ट भाणपडपातम्य पावर गापरीया परमसीमाइ नुन माणजीभाइ तत्पनी च श्रीमती पुरीवादक द्रव्यसाहाय्येन प्रवशिफा-आचार्यश्रीमदविजयवानसूरीश्वरजी-जैन मन्यमाला. सरत रसंपद २०१५ विमाम संपद १९९५ मूल्पम् पावोनरूप्यकद्वयम् ·प्राप्तिस्थान- आचार्यश्रीमद् विजयदान- मरीश्वरजी जैन ग्रन्थमाला गोपीपुरा-सुरत XX मुद्रक- भगवानदास हरखचंद पण्डित "श्री शारदा मुद्रणालय" सारुन गेट भर-अमदावाद. प्रकाशकीय निवेदन ·प्रकाशकीय निवेदन जापार्यश्रीमद्विजयवामरीधरजी-जैनप्रन्थमाला तरफथी मत्वार सुधीमा १० प्रन्यो बहार पड़ी भूक्या छे अने ११मा मन्याक तरीके 'श्री पिण्डविशुद्धि' नामनो टीका सहित आ अन्य महार पाडवामा आवे छे सदर अथना मूलकार आचार्य श्रीजिनयतमसूरीधरजी महाराजा छे ते कया गच्छना हता, क्यारे थया, क्यारे क्या अने कोनी पासे दीक्षा सीधी मने फेटला वर्ष सुधी सयमनी आराधना करी, क्यारे आचार्यपत्र प्राप्त फयु तया कह सालमा प्रस्तुत मन्थनी रचना करी ते साम- | पीना अमाये फही शकाय तेम नयी परंतु खरतरगच्छवाल के जेमो तेओने जिनाशाविरुद्ध छ कल्याणकनु प्रतिपादन करनार श्रीजिनवाशगणि तरीके ओळखाये छे ते यात सत्य नधी परंतु पीजा गच्छना छे ते सबधा सदरहु ग्रन्थनी प्रस्तावामा साट रीतिए खुरासो फरेल छे जे मन्तायना वाचवाधी जणाशे सदरहु मूल अन्य उपर पणा आपायोंए वृधि, अवमूरि, दीपिका अने बालाययोप करेल छ, परंतु आ मूल मन्थनी विस्तृत अने तलस्पर्शि टीका श्रीशभुजयमहास्पनी वृत्तिना की आचार्य श्रीमद्धनेवरसूरीश्वरजीमहाराजाना शिष्य आचार्यश्रीमचन्द्रसूरीधरजीमहाराजार ४४०० लोक प्रमाण वि स १९७८नी सालमा करी छ एटले आ टीकानी कृति आठसो वर्ष पूर्वेनी छ भने ते हजी सुधी कोई पण सस्था तरफपी छपाईने महार पडेल नयी आ ग्रन्थमा चारित्रनो मूल आधारभूत जे देह तेना पोपणमा अत्यंत उपयोगी एवा पिंडादिना गुणवोपने सारी रीते पवारवामां आवेला छे ·निवेदन ॥२॥ तेथी आ अन्थनुं प्रकाशन निरतिचारचारित्र पाळवानी इच्छावाळाओने अत्यंत उपयोगी थइ पडशे एम जाणी अत्यार सुधी अमुद्रित रहेल आ ग्रन्थ सदरहु संस्था तरफथी बहार पाडवामां आवे छे के जेनुं पठनपाठन करवा द्वारा, चारित्रनी आराधना करनार संयमी आत्माओ तेमा बता- वेल दोपोनू निवारण करवामां पोतानी शक्तिनो उपयोग करी संयम मार्गने उत्तम रीतिए आराधी इष्ट सिद्धि जे मोक्ष तेने प्राप्त करशे एम अमो आशा राखीए छीए. भाणवडवास्तव्य सुश्रावक शापरीया भाणजीभाई धरमसी तथा तेमनी पत्नी पुरीबाईए व्याख्यानवाचस्पति आचार्यश्रीमद्विजयरामचन्द्र- सूरीश्वरजी महाराजना शिष्यरत्न मुनिराजश्री तिलकविजयजी महाराजना सदुपदेशथी पोताना कल्याणार्थे पोताना उपार्जन करेल द्रव्यमाथी सन्मार्गे व्यय करी ज्ञानभक्तिद्वारा लाभ लेवा माटे अमुक रकम कादेली छे जेमांथी आ ग्रन्थ बहार पाडवामां आवे छे. तेओनी ईच्छा सदरहु रकममाथी परंपराए ग्रन्थो बहार पड्या करे एवी होवाथी आ अन्थनी पडतर किंमत राखवामां आवी छे. आवी रीते ग्रन्थोना प्रकाशनमा सहाय करवा माटे उपदेश आफ्नार महात्मानो तथा सहाय करनारनो अत्यंत आभार मानवामां आवे छे अने अमो इच्छीये छीए के हजी पण तेओ ग्रन्थ प्रकाशनमां लक्ष्मीनो वधु फाळो आपी पुण्यना योगे मळेली लक्ष्मीनो लाभ उठावे. आ ग्रन्थना संशोधनमा सिद्धान्तमहोदधि आचार्य श्रीमद्विजयप्रेमसूरीश्वरजी महाराजना प्रशिष्य मुनिराज श्रीमानविजयजीए अत्यंत परिश्रम लीधो छे ते माटे पण आ संस्था तेमनी अत्यंत ऋणी छे. वि. सं. १९९५ लि. संपादक मास्तर हीरालाल रणछोडभाइ. ॥२॥ } प्र. श्रावण सुद ३ सुरत ·प्रस्तावना -- मुमसियमेतविधिता यास्मिनायनिधनापारससारसाराबारे सर्वेऽपि मुखार्थिन प्राणिनस्तवयंमनवरत प्रयास कुर्वाणा अपि तथाविधमुखमा- सपायसोपामा परमानन्दरूप मुसमासादयन्ति पर यत्किषित सांसारिकसुख प्राप्नुवन्ति सदपि दु समागभायमानतया न दुखास्यन्तिको धोवतया गुलामासत्वापरततो दुसमेव । तथाविधससारस्मिति निरीक्ष्य पूर्वतीयभवे अऽपि माणिन मुखिनो भवन्त' इत्येतबापनापलेन निका- दिततीर्थकरनामकर्मोदयातीर्थकरा फेवलशान मास्यान्तरं सत्यात्यपाय धर्मतीर्थस्थापनाद्वारेण वर्शयन्ति । स प द्विविध, एको देशविरतिर्थको दुग- राध्या पसारमधनमावाधिरकालेनेवार्थापक, वरस्तु सर्वपिरति मज सुखाराध्यम ससारत्यानावविरेण प निर्वाणपददायक। अत एव ये केपि ऐकान्तिकावतिकमस पनि अस्पतालब है द्वितीय स्वीकार्य अविलम्या साध्यसापकत्वादन फेवल पेपपरायनरूपण लिहणेन कार्यसिद्धि समारे पम्पमाणे समारनेकश तय मासत्वेऽपि निखाराजनकत्वात् , पर तबस्सवासानफरणेनैव । तानाधारभूत शरीर, यत उकम् पारीरमाय सल धर्मसाधनम् । सब बदा सयमोपकाराय भवति यदा तवागमविहिवरखपिण्डेन पुरते, यत 'यामाहारेण देहोपटम्म वागापरसापान जीयोऽपि भवतीति लोकोक्ति, तत निरतिरारसमपालनद्वारेण सदमसानैपिनि अपम पिण्डगयेपणादिविधि- विलोकनीया, सा र निरन्तनाचार्य अत्रमवद्रि श्रीधप्यमवहारिधीमद्रयाहुस्साम्पादिमि श्रीदववेकालिकमीपिण्डनियुक्त्यादिभन्थेत राहव्या । सत्र गावाप्रमाणाधिक्यान्मन्दमे पाविना मुखेन मुखपाठकरणायात्यन्तोपयोगि श्रीपिण्डविशुद्धिसामिद प्रकरण अपशवणाचालक श्रीमजिलवामपरिमी

·00.
प्रस्तावना
॥३॥
रचितं । प्रकरणस्यास्य कारका एते आचार्याः कदाऽभूवन् ! किंगच्छीयाः ? के अमीषां गुरवः । स्वजनुपा को भुवमलंचकुः ? कदा कुत्र च पवि-
त्रस्थले कृतमिदम् । इत्येतन्निश्चेतुं न शक्यम् सामग्र्युपलम्भाभावात् , परमेतत् सिद्धमेव यत्खरतरैः 'एते श्रीजिनवल्लभसूरयः स्वगच्छीयाः' इति यदु-
धुप्यते तत्तेपां स्वसम्प्रदायोत्कर्पख्यापनार्थ मिथ्याप्रलापमात्रमेव, यतः तेषां स्वोक्तिसंवादिकां जेसलमेरदुर्गे श्रीसम्भवजिनालये उत्कीर्णा प्रशस्ति
विना न किञ्चिदन्यत् प्रवलं प्रमाणमस्ति, परं साऽपि न प्रमाणत्वेन स्वीकर्तुं योग्या, तदनुयायिभिः स्वगच्छस्य कृत्रिमोत्तमत्वोद्भावनार्थ निमनि-
र्दिष्टानेकविधासत्यैरुद्भावितत्वात् , तानि चैवम्-
१ प्रशस्तौ खरतरविरुदं श्रीजिनेश्वरसूरिभिः प्राप्तमिति यल्लिखितं तच्छशशृंगमिव प्रतिभाति, यतः तैर्यो विरुदप्राप्तिसमयः स्वकीयग्रन्थेषु प्रति-
पादितः तस्मिन् समये विरुददातृश्रीदुर्लभसेनश्रीजिनेश्वरसूरीणां योग एवासम्भवः तेषां सत्तासमयस्य भिन्नत्वात् ।
२ सप्तनवत्यधिकचतुर्दशशतसंवत्सरे प्रशस्तिः लिखिता अर्थात् श्रीजिनवल्लभस्य कालगमनसमयपश्चात् त्रिशतवर्षानन्तरं । एतत्रिशतीकालमध्ये
खरतराचार्यः अनेके ग्रंथाः संहब्धाः किन्तु नैकस्मिन् ग्रन्थे कुत्रचित् श्रीजिनवल्लभस्य श्रीपिण्डविशुद्धिकारकत्वविशेषणः उक्तः, तत एताव-
कालानन्तरं नाममात्रसाम्यवलेन स्वमतमुख्यपुरुषख्यातिख्यापनार्थ पाश्चागः स्वमतावलम्बिमिरिदं प्रशस्तिपट्टकं स्वोत्प्रक्षोल्लिखितं सम्भाव्यते
अतः न प्रमाणक्षमम् ।
३ प्रशस्तौ पट्टावल्यां यच्छ्रीमजिनेश्वरसूरयः नवांगीवृत्तिकारश्रीअभयदेवसूरयश्चापि खरतरत्वेन दर्शिताः तदपि स्वसम्प्रदायालीकप्रामाणिक-
खोदावनार्थमेव यतः न कुत्रापि स्वकीयग्रन्थेषु तैः महात्मभिः खरतरगच्छमान्यस्य जिनागमविरुद्धस्य पदकल्याणकस्य प्ररुपणा कृता प्रत्युत
प्रमाणनिष्टंकितपंचकल्याणकारुपणैव कृता, किंच न कुत्रापि आत्मनां खरतरगच्छीयत्वं स्थापितं ।
wrk M.
4
॥३॥

·एवमुक्तमकारेण प्रशस्ते कपोलफल्सनामात्रमूलकत्वात् श्रीजिनवालमगणिसरतरस्य श्रीपिण्डविशुद्धिप्रकरणकल पूरेआस्वम् । किप भीपिण्ण विशुदिपकरणस्यास्य स्वयितार' श्रीजिनवालभमणिखरतराद् भिमा इत्येतत्साधकानि अन्यमाणान्यपि सन्ति तानि चैवम्-- १ बीसेनपन पत्र १ प्रभ २३ तमे भट्टारकश्रीमद्विजयसेनहरिभिरेव प्रतिपादित यथा 'पिण्डविशुद्विविधाता श्रीजिनवालमगणि• सरसरो- ज्यो पार इति मनोऽत्रोचर-जिनवामगणे खरतरगच्छसम्पन्धित्य न सम्भाव्यते यतसत्कृते पौषधविधिप्रकरणे थालना जैमनाक्षरदर्शनात् । कल्याणकलो व श्रीवीरस्य पचकल्याणकमतिपादनाथ तस्य सामाचारी मिला सरवराणां व मिति ॥२३॥ २ अस्य प्रकरणस्योपर्यनेक पृथक् पृथक् टीकावरिदीपिकामालापबोधा कृता पर न केनापि तत्कर्तृणां सरतरगच्छसम्बन्धिता प्रतिपादिता । ३ प्रस्तुतटीकाप्रथकारा श्रीमचन्द्रस्य श्रीजिनपालमखरतरसमकालीना सन्तोऽपि प्रकरणकारस खरतरगच्छीयत्व न सचितवन्त , यदि त- स्याहिं तदवश्यमेव सचित स्यात् उपसूत्रभाषि श्रीजिनवामखरतरस्य सत्पातकभीरुमिरपश्य तादृशव्यपदेशयोग्यस्यात् । ५ श्रीजिनवालमम्वरतरस्य कालगमनसमय वि स ११६७, यदि तेनैवेद प्रकरण कृत स्यात् ताकादशवर्षात्मकातितोफफालानन्तरं घि स ११७८तमे वर्षे इद प्रतिकरण न सम्भवेधत श्रीजिनवालमगणिः पट्कल्याणकापुसूत्रमापित्वात् श्रीसपाद् यहिष्कृत तथ खरवीरेख स्वसपपट्टके भूपणत्वेन प्रतिपादित न तु दूपणत्वेन । एव च शासनद्रोहफारिनवीनमवोत्पादकस्य अन्य प्रमाणीपुर्यन्न परमसूत्रानुसारि- श्रीमपाइरिमहाभागाम्तस्योपरि वृत्ति पुरेतदपि सुभुतिपय नायतरति । ५ प्रन्येन किधिदुरस्त निजमतएव इतिकरण न दोपाय, अपि च पाश्रात्यानामपकाराय भविष्यतीत्येतदभिप्रायेण चिकारे प्रयास कृत इति यहि मम्भाव्यते नहिं फथ प्रान्तगाथावणे मारणकर्तु परिचयदर्शने, तस्य निश्वितखसमानकालपरित्वेपि, संघवहिष्कृतत्येपि षट्कल्या-

·प्रस्तावना
॥४॥
णकादिप्रतिपादनेनोत्सूत्रभापित्वेऽपि न किमपि विशेषणत्वेन प्रतिपादितम् प्रत्युत बहुमानं दर्शितमेतदपि सूनयति यदस्य रचयितारः श्रीजिन-
वल्लभसूरयोऽन्य एव.
एवं प्रदर्शितप्रमाणेरिदं फलितं भवति यदिदं प्रकरणं न श्रीजिनवल्लभसरतरकृतिः किन्तु अन्येषामेव.
न केवलं खरतरैः स्वमतोत्कर्षार्थ जेसलमेरदुर्गे एव श्रीसम्भवजिनालयप्रशस्ताविदमसम्भावितं लिखितम् परमनेकग्रन्थेषु एवं निबद्ध, तत्प्रति-
कारस्तु महोपाध्याय श्रीधर्मसागरगणिविरचितायां प्रवचनपरीक्षायो विस्तरतः कृतो विलोक्यते अतः तजिज्ञासुभिस्तत्रावलोकनीयम् , अपि न
मुनिश्रीदर्शनविजयेन श्रीजैनसत्यप्रकाशसंज्ञकमासिके ४ वर्ष१०-११ अंके 'फलवद्धितीर्थविपयिकनियन्' यत् 'नाहटा' इति उपाधिधारकेण स्वोप-
लब्धगुर्वावलयानुसारेण 'सं. १२३४ फलवद्धिकायां विधिनत्ये पार्श्वनाथ. सापितः' इत्यक्षरवलेन 'अब यह निस्सन्देह प्रमाणित हो जाता है कि
पार्श्वनाथभगवान की प्रतिष्ठा सं. १२३४ में खरतरगच्छाचार्य श्रीजिनपतिसूरिजी ने की थी'इति यलिखित तन प्रामाण्यं विभार्ति इति तदाधका-
नेकप्रमाणैर्शितम् प्रत्युत तत्प्रतिष्ठा श्रीवादिदेवसूरीश्वरैः स्वशिप्यद्वारा कारापिता इत्यपि प्रतिपादितम् । एतावता एतत् सिद्ध भवति यद् खरतरैः
स्वगन्छोत्तमत्वस्थापनार्थ अनेकस्थले असम्बद्धपलापा उद्भायिताः, परं यथा चौर आत्मानं स्वागुल्याऽऽच्छादयितुम् न शक्नोति तथैव तेऽपि
कूटलेखैः स्वेप्सितार्थ साधयितुं न शक्नुवन्तः ॥
एतादृक्प्रयासकरणे किं प्रयोजनं ? न च श्रीजिनवल्लभसूरीणां खरतरगच्छसम्बन्धित्वनिरासारणेनापि युष्मदभिमतगच्छसम्बन्धित्वं न साधितं,
तथा च निष्फल एव श्रीमदीयः प्रयास इति वाच्यं यतः मया प्रथममेव उक्तम् यद् प्रकरणकत्तारैः किंगच्छीया इत्येतनिश्चतुं न शक्यम् , गम
प्रयासस्तु खरतरा यद् वदन्ति 'पिण्डविशुद्धिप्रकरणकारकाः अस्मद्गच्छीयाः' तदसत्यं इत्येतद्नापनायैव आसीत्स च सिद्धस्ततः सफल एव ।
॥४॥

·पिण्डदोपशाने अस प्रकरणस्यात्यन्तोपयोगिल शात्या मन्दमेपाविनामुपकाराय धीमचन्द्रपरिश्रीयशोदेवमनुस्तदुपरि पुषिदीपिकावरि- बालापनोष ऋता परमपयावत् न फेनापि तमकाशने परिश्रम कृत । गतवर्षे मोहमय्या पूज्यपादसिद्धान्तमहोदध्याचार्यश्रीमद्विजयप्रेमसूरी- धी, पिण्डपिशुद्धीपिकामवरि च विझाय, पिण्शुदिक्षाने र वस उपयोगित्वमवधार्य, सत्मकरणस्य प्रतिदीपिकापन्यसामग्रीमाधये मम प्रेरणा कृता । मयाऽपि यथालभ्यदीपिकापरिवृतीनाम् प्रत्य माया । तासाम् मध्ये अस्या श्रीचन्द्रसूरे वृत्ते सुकृतित्व ज्ञात्वा तत्सफायने मम मोरयो जात । मुद्रणावसरे सात्तिकस्यास्य प्रन्यस्य संशोधनार्य तिसो हस्तलिखितमतयो मयोपलब्या, एका पचनसंघहस्तकलीवडीपाडामण्डारसका पत्र १३१ वि स १५५१ वर्षे लिखिता, मती राजनगरडहेलाउपाश्रयमण्डारसत्के, एका पत्र १०९ वि स १६७३ य लिखिता, द्वितीया पत्र १२९ वि स १५७५ वर्षे लिखिता। तिस प्रतय शुद्धपशुदिविषये प्राय समाना एव, अत एव एकस्या कल्या अपि मते प्रतिकृतय सम्मा- व्यन्त फेवल पचनसत्काया प्रान्ते प्रशस्ति लिसिवा साऽपि पुटिता एव । तिस प्रतय न शुदा, तासु क्वचित् कुत्रचित् सले अशुविटित- पाठाधिकपारदीनि सन्ते तत यत्र यत्र सले अशुदि त्रुटितपाठय सम्भावितस्तत्र तत्रासावेतत् चिन्हेन () पत्र अधिकपाठ तत्र स एतत्सज्ञया [ ] य प अर्थस्य येलदाय तर प्रभाविह दर्शितम् । यत्र व लेखकेन पाठोन लिखित तत्र मयाऽपि वाडगेव रक्षित । एतसुस्वफवाणाम् उकमण्डारकार्यवाहकानां विशालौदार्यता धन्यवादास्पदीभूता एव । एतधिकार खसचासमय स्यगुणा नाम, गच्छनिर्देश, चिरचनासमय सल च प्रशस्ती दर्शित, परं ततोऽधिक स्वजन्मभूम्यादि तादृश- सामग्रीवकल्यान शक्यते शावम् । रेवमहोदयै प्रावकातिक्रमणसूत्रवृत्ति, परोपांगति, निशीथविचोदशकति जीतकस्सचर्णिविषमपदव्याख्या ·प्रस्ताना इत्यादि पाण्डित्वपूर्णमन्या जन्मेऽपि मंहगाः, निर्मायो भाषा शिरगनाया कौशल्गारिगणः । नेतामातारकरी दगं गृषिः पुनः हादस- मगतान्दिकालीगलात्नमानीना TT प्रकागितागो विग मकारयोग्या भक्तिनि नाम भिगंदेह । साम्प्रतं संगमसापनमशानभूतदेहोपरग्भाग नन्नतानिनोपदिष्टगिभिप्रनारः लुगमान पारश्यते । सन्तुलिलयान या पिटेषगा नयनादि न पठ्यते तायन गोगरनपुगामणि गुनिरधिकारी न भवनि । गानमाधुगंधागो पम्प पिलिनानस्य प्रमरो न नाहसंतुधिजन, पिणागवेषणे तुगा नार्ता । शीनगरकालिक श्रीविष्णनित्यादिप्रन्यानां पठनपाठनेन भारिता गि गा पिमला पगतमाना उपेक्षामा भनन्तो श्यन्ते, नहा तु पतन्मदाय गन उपलम्गापि सुदुले भगोपनियममार्ग, भगत न सभानिष नागरणक्षयोरामेन ममान, भीनी- फराजा सम्यग्नानन्तोऽपि वन्यसाध्यापिनीविगोषणालगाया नमारणतः प्रन्युन दोगन पनि उपेक्षा का भान्स्यन्ते । अननस निशेतन्यं गत फोपि पिणाविशुसौ गतमानः अगते पर गानापन्न अल्मा | नगा गमाविमोषनाग या गिभिग्ना उपेक्षा करी- दश्यते नारीगरणा स्पागलगाय : पिणानियकत्यारिसन्मपठनपाठनारेण नानरममारेग सागभेरणाकरन न पगागः मार्गः । अगं न साविकमन्यः श्रीदने कालिकनीपिणानियोगादिशाग्नानुसारेण रनिगगन पिरलोपनाने पन्नोपयोगी। संचनागानायां मलमूतदेहधारमाग मामा- रगाणं, न तु बलीयोहितनाग गत उमहो निगाह जगानाति मान देसिया । मोसमागम उम्स. गाइदेशन्स पारणा' ||२|| श्रीमद्दरिमारिभिरपि भिक्षाटकमारणे दोगगती गिमा संगगनमारिणीतगोता, तीर्थफरेः हिनवामिजमानिनुहारस्म निषिदला तदोपशानदर्शको अयं मन्यो भवयं पठनीगः, तारणेन न पिणा उत्सगीपणारं चिदन् गुवाशारेल मेगमापारगनगरीमोगणारेण निरतिनारं चारित्र समानरनुपरोपरं कर्मक्षयं गृला निम्मीगागनास्पदं मानगामिति मोटा न शशशायमाना भूवात ।

·उपरोकपुखायानुसारेण सायधानीमय यथावकि सशोधितेऽप्यस्मिन् मन्ये छअस्वभावानुसारिममाववशात् , दृष्टिदोपवशात् सीसकयो- जकदोपवसावा या कुत्रचित्थले या काप्यशुदिर्वाचकानां दृष्टिपथमववरेत् सा सशोध्य वाचनीया कोविवैरिवि मार्यते । एतस्मिन् मन्यसशोधने सध्यस्थानापनोवार्थ ममात्यतसाहाय्यीमूतानां परमगुरुदेव परमोपकारि द्रव्यानुयोगनिष्णात सिदान्तमहोदध्याचार्य श्रीमद्विजयप्रेमवरीमराणां अनुमहोत्कटध इदिमर्शमर्यादामध्यमानमपि लेखिनीगोचरीक किमिति न पार्यते मयका । एतद्ग्रन्थस्य मान्ते वाचकानां सुखेन मुखपाठोपयोगि मूल्पकरणनिमन्धनमपि पृथयोजितम् । पीर संपत् २०६५ व्याख्यानवाचस्पति आचार्यश्रीविजयरामचन्द्रसूरीश्वरपापारविन्द- पुण्यपतने म.भायणल भूतापमानो मुनिमानविजया ·शुद्धिपत्रकम् . शुद्धि पत्रकम् ॥६॥ पृष्टः पुंठी पंक्ति २२ ७ २२ १० ६ अशुमा त्तत्यतो पेक्षा प्रतिकुष्टो एव्यमिति 'तत्राहाफम्मत्ति' 'उद्देसियति' उद्देशे निवृत्तं प्रथमत 'पाउयरयत्ति' पृष्टः पुंठी पंकिः अशुद्धः ४२ ११ दोप लोल्य ५१ ८ अहे त्ति ५२ ४ बुधा ५२ १२ स्थिति लौल्य 'अहे' ति स्थितिः सत्त्वतो पेहो प्रतिकष्टो द्रष्टव्यमिति तत्र 'आहाफम्म'त्ति 'उदेसिय'त्ति उद्देशो निर्वृत्तं प्रथमतः 'पाउयर' त्ति [तेन] यतेजी 'से' ति २ १ ३२ ६२ ६२ ६२ ६२ ६२ ३ ४ पुनशब्दध प्रतिषेवणादि स्यात्तान् दोषा ७ पुनः शब्दश्च प्रतिषेधनादि स्यात्ताम् दोपा छलना फासुकयं भूतत्वेन प्राप्त ६ ॥६॥ तेन छलना ४.२ ४२ ४२ २ ६ यतेजी सत्ति फासुकडं भूतत्वेनाप्राप्त ९१ २ ·गुमा कमिकापरियारे पृष्टा पुंठी पकिा मनमा कमिकपरिहारे माहारणा २०२ १२ कथाचित् २२२ ८ माकयार पयत्तपत्तो कदाचित पृष्टः पुती पक्किा गया ६ पृतेत्यर्थः निहितमिावस्य मात्मनि निमित ४ मझयोर्मशनया ११२१० यविप्रसा प्रतिषेधादीन ६ प्रविधयणादि ४ ग्यथा भाव १२२ A प्रतिषेधावप प्रतिथयणा प्रायत्यर्थः निष्ठितमित्या मारमानिमित्त मायो जनया मतिमा प्रतिपेयादीन प्रतिपेवणादि न्यथाभाष इतिशम्दाध्य मतिपेयाश्य प्रतिपेषणा पपत्तो मुखि साध्याप साध्यापर्थम एस्तोऽशु ७ इति शनाच २४१ समापस २४२१० १४ २०१२ प्रतिषेधादयय प्रतिषेधादी प्रतियादयन्य प्रतिपेयादी २६२ १ २९१ १५ ४ २९१ (दियो) भोजनद्रव्य स्थितस्तस्या तदुलीयक हिंगुलणयाये मोजनद्रव्ये स्थिते तस्य बबुलीयक हिगुलपणाचे लवणस्य मतीचार मविचार ·पृष्टः पुठी पंक्तिः अशुद्धः पृष्टः पुंठी पंक्तिः अशुद्धः शुद्धः शुद्धि पत्रकम् ॥७॥ वसण वसनेन भक्तापान शनादीनां द्रव्य एव्य घृष्टो जईणठा धमिहतं द्यमिहतं पायधर २९२ ८ २९२ ९ ३ ३०१ ३०१ १३ ३० २ ११ ३१२ २ ३१२ ३ ३२१ २ ३२१ ८ ९ ३७२ २ ३८१ १४ ३८२ १० वेसण वेसनेन भक्तपान शनाविना पायघरं पूतीभूतं सत्वान् दानसत्वा नन्तरस्वरूप स्थानस्थापना पूतिभूतं सत्वान् दानसत्वा नन्तरं स्वरूप स्थास्थापना केवहि (हिणा) तदपमित्य वुट्टीए अपमित्यक ३९ २ ११ ૪૦ ૨ ४० २ ८ ४० २ १३ ५ ४११ ४२२ २ ४२२ ४२२ ८ ४ ४३ १ ११ ४३ २ ११ ४३ २ १२ ४३ २ १४ ४४१ ४४ १ द्रव्यं द्रष्टव्य धृष्टो जईणट्ठा द्यमितं धमिहतं पगस्स तेहि कवला सम्भवः? चालयन्ती कोष्ठिका कोष्ठिका कोष्ठिका मपरिवहत् कोष्ठिकादौ तेहि केवला सम्भवः। चलयन्ती कोटिका कोष्टिका कोष्टिका मपरिवहन कोटिकादौ रूवेहि (हिणः) ॥७॥ तदापमित्य बुड्डीप आपमित्यक परिवर्तनीयद्र ३९२ ११ परिवर्तिनी यद्र ·पृष्टः पुठी पंक्ति मधुकर कोएिकारि ४४२१० गृहमध्यपतिना पर पुटी पणित प्रशुशा ९ कौडम्बिकस्य ममो ४ योगापति तस्यत्या ५२१ १ फौटुम्पिकस्य मानो योगाचदिति शुमा कोष्टिकादि गृहमध्यपतिभ्यः यहुपचमस्य मिक्खा ममुगन्मि फोशिका पडतेणा विषयाच्छेथे पि भिपस भमुर्गम्मि कोशिका पाणा विपयाच्छये ८ मनोऽयदि १ ५४१ ५८. २ अब ये दोपा तानय अयणादि पृषोलया मनोरे स्वादि कार्य दोखा तामेष श्रमणादि दानात् (पल्या पा संस्तया १९,पिचा) मिस्थामा ४८३ ८ SG अजस्व निय निसठति पिश्याष्ट्रिय खखणठा च्छिा निया १ निष्टुति खिपहिय रुपणा ४ निस्थामा छिन्त्रा ८ च(प) ·पत्रकम् ७ . ॥८॥ पृथः पुंठी पंक्ति: अशुमा ४ सौऽनर्थ ८ मवलमक विशेषस्त ५८१ १४ सधु '५८२ मिक्ख ४ (णीय) ६१.१ ३ वितथाकरणाद् ३ सुशिक्षितः ६१ २ १० तन्भतं ६२१ तदुर्मनस ६४२ १२ ब्रम ६६१ १४ ८ विविहरुयं ९ घेतन्यो त्ति ६७२ १० बाहत्तरी ६८२ किस्स शुचः सौ अनर्थ मवलम्मक विशेषतस्त साधु भिक्राटुं (जईण) वितथकरणाद सुशिक्षितो- तभत्तं तत्र तुर्मनस ६ पृटः पुठी पंक्तिः अशुद्धः '६८२ पचदि ६८२ बारवरिसिओ ६८२ १४ गयदिक्खो ६९१ नागरपहि ७० २ १२ तावादी ७२ १ ११ वसहीमाणीप ७२२ पयमि ७३ २ प तेर्सि ४ निव्चाइया ८०१ ९ वृत्त ૮૦ ૨ भत्रादिना ८०२ गवेसणेलणादोसे ८०२ १२ गणैषणा ८२ २ ८२ २ १४ गरिदिपहि . -सदेते पंचहि बारहवरिसिओ ग(हि)यदिक्को नागरिपहि तावादि वसहीमाणीप (मागयाप) पयस्मि पतेसि निवेश्या तुत्तं भाविना गवेसणेसणादोसा ग्रहणेषणा करं मात्र गरहिपहि सदेते श्रम बुहारे . दुवारे विविहरू घेत्तव्यो ति घाघत्तरी घिस्स ७ कर मात्र ॥८॥ १ ·मायायोमविजयपानीभ्यरपादपोम्यो नमः श्रीमजिनवछमगणिप्रणीता श्रीमचद्रयरिविश्वा श्रीपिंडविशुद्धिः ॥अनमो धीवरागाय।। नम्रानेफसुरासुराधिपशिरोमालापितांदिवर्ष । लोकालोकपिठोकिफेवलवशाज्मातासमिनरणीयम् । सपारित्रनिदेश, जितरि स्वर्गापवर्गमय । दुष्टारिधषिघातक जिनपति वीर प्रणम्यापरात् ॥१॥ श्रीमत्पाजिनेन्द्र च, पिघ्नमातवियातिनम् । निशेपक्षमतध्यान्त-विध्वंसनविषाकरम् ॥२॥ शेपानपि नमस्कृत्य, जिनान् विगतकल्मपान । श्रीगोतमावितरीय, भारती स्थगुरूंस्तथा ॥३॥ शानान्तरपर्शनतो, पक्ष्येऽहं पिण्वशुद्धिशाखस्य। स्यपरकृते स्पष्टा, धुत्ति जिनवल्लमरुतस्य ।। दह हि सर्वेगापि संसारिणा सानातिदुखमबिनयमावि मनुष्यादिसामग्रीसनावमवाप्य तीर्थकरानुचीपरोपकारे यविव- व्यम्, पसाबगवान् भवाम्मोधिपारगाम्यपि परोपकारे यतते । स च न जन्तुहितोपदेशदानादपर कधिमष्टवरा समस्ति । स ·पिण्ड- विशुद्ध- चंद्रसूरीया घृत्तिः ॥१॥ सकलकर्मनिम्मूलनप्रवणपरमपदप्रापकसच्चारित्रपरिपालनगोचर श्रेयान् । तच्च पिण्डविशुयादियतनयां प्रवर्तमानानामुपजायते , मंगलादि । विशुद्धाहारोपष्टम्भितदेहस्य चारित्रसाधकत्वात् । सा च न शास्त्राइते सम्यग् विज्ञायते मुमुक्षुभिः। यद्यपि च पूर्वमुनिप्रणीतचिर- न्तनशानेपु सानेकधा स्थाने स्थाने निरूपिता, तथापि नासादयुगीनानां दुःपमकालवलेन परिक्षीयमाणमेधायुर्वलानां मानवानामत्य- न्तोपकारायालमिति विभाव्य श्रीमजिनवल्लभाभिधसरिरैदंयुगीनप्रज्ञाचिकलमानवोपकाराय महार्णवकल्पात् पिण्डनियुक्तिशास्त्रात् तामु- नृत्य पिण्डविपयविशुद्धिलक्षणप्रतिनियतार्थाभिधायकत्वाद्यथार्थनामकमल्पग्रन्थमहाथे पिण्डविशुद्धिसंनिहितं शास्त्रं कर्तुमारेभे । तत्र च शिष्टाः कचिदिष्टे वस्तुनि प्रवर्त्तमाना विनविनायकोपशमनाय विनाभावेऽपि शिष्टसमाचारपरिपालनाय चेष्टदेवतानमस्कारपुरस्सरं प्रवर्तन्ते । ततोऽयमपि तन्मार्गमनुसरनिष्टदेवतानमस्कारं प्रेक्षापच्छ्रोतजनप्रवृत्तयेऽभिधेयादि च वक्तुकामश्चादौ मङ्गलाद्यभिधायिका गाथामाह। देविन्दविन्दवन्दिय-पयारविन्देऽभिवन्दिय जिणिन्दे।वोच्छामि सुविहियहियं पिण्डविसोहि समासेण॥१॥ व्याख्या-जिनेन्द्रानभिवन्ध पिण्डविशोधि वक्ष्यामीति क्रिया। तत्र नानाजन्मादिदुःसहदुःखनिवन्धनरागादीनां जेतारो जिनाः सामान्यकेवलिनस्तेपामिन्द्राश्चतुस्त्रिंशदतिशयादिपरमैश्वर्ययुक्तत्वान्नायकास्तीर्थकरास्तान् । कीदृशान् इत्याह देवेन्द्रवृन्दवन्दितपदारवि- न्दान् । तत्र पूर्वभवोपात्तशुभकर्मवशायथेष्टक्रीडाविचरिष्णवो देवा भवनपत्यादयोऽमरास्तेपामिन्द्राः शक्रास्तेषां वृन्दानि सङ्घातास्तै- ॥१॥ वन्दितानि नमस्कृतानि, पादाश्चरणाः पदशब्दस्यांहिवाचकत्वात्त एवारविन्दानि पानि येषां ते देवेन्द्रवृन्दवन्दितपदारविन्दास्ता- नभिवन्ध प्रशस्तमनोवाकायैर्नेमस्कृत्य वक्ष्याम्यभिधास्येऽहमितिगम्यं । सुविहिता शोभनानुष्ठानविधातारो यतयस्तेषां हितोपकारि- ·वाघोग्या वां, कामित्याह पिण्डविशोधिमिति । नत्र पिण्डन पिण्डो मीलनमात्रम् । वष येषामस्ति : साहिवस्सयोपचाराद्वस्तूनि अपि पिण्ड: । या पिण्ड्यत इति पिण्डा, पिण्डनीय परत स प नामादिभेदैरागमे यद्यप्यनेकपोक, पापीह सपमादिरूपमाव- पिण्डोपकारकस द्रव्यपिण्डस्याहारादेप्रहणम् । तस विशोषिरुद्वमादिदोषरहिवतया निर्मलवा । उद्गमादिदोषखरूपपरिज्ञापनेन पिण्डनिर्मठताफारिणी शासपदविरपि पिण्डपिशोधिरित्युच्यते । यद्वा विशोषितरुद्दमादिदोपपरिज्ञापनमप्युपचाराविशोषितता पिण्डस पिशोधिर्यसां शासपद्धतौ सा क्षेति विग्रहस्ताम् । अथ पूर्वापारेष तसा अभिहितत्वाव कि मानो भणनेनेत्याह । समासेन संक्षेपेण । पूर्वाचार्यविस्तरेण सोक्ता मया तु यक्ष्यते स्वोकनेणेवि भावः । अत्र पूर्वार्दैन जिनेन्द्रनमस्करणान् मङ्गलमुक्तम् । पिण्डविशोधि यल्यामीत्यभिधेयमेवस्या एलान शाखेऽमिषास्यमानत्वात् । सम्बन्धस्तूपायोपेयलक्षणतत्र प्रकरणमिदमुपाय उपेय त पिण्डशुद्धिपरिज्ञानमिति । प्रयोजनं तु संक्षेपमणनरूपं शाखकतैवोपात्तम् । यद्वा कर्जुः श्रोतः प्रत्येकमनन्तरपरम्परमेदभिम साक्षाद- उक्तमप्येतलभ्यते । बानन्तरं फर्नुः प्रयोजन समानुग्रहा, श्रोतय प्रकरणापरिक्षानम् । परम्परं तयोरपि परमपदावाप्तिरिति। एतेन सर्चचाखफाराणां प्रचिरथिता भवति, उक्त घ-सम्पन्धमिधेयपयोपणाई तह मङ्गलं च सत्यमि। सीसपविचिनिमित्त निविपत्यं च चिन्ते ॥ इवि गाथार्थः ॥१॥ पिण्डविशोषि पक्ष्यामीति प्रतिज्ञावम् । वन समिः पिण्डस्य विशुदिरेष किमर्थ विधीयते येन तत् परिज्ञानाय तदभिधायक शास्त्र फर्जुमारभ्यन इति परामिप्रापं घेतसि निधाय शासकरणप्रयाससाफरपप्रकाशनगर्भ यदोपविकलस्स पिण्डस्य शुद्धिर्भवति तान् । वक्तुकाम इमां वत्प्रस्तावनामाह।

·मंगलादि।
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसरीया
वृत्तिः
॥२॥
जीवा सुहेसिणोतं सिवम्मि तं संजमेण सो देहे । सो पिण्डेण सदोसो सो पडिकुट्ठो इमे ते य ॥२॥
व्याख्या-पिण्डविशुद्धरेव सच्चारित्रं तसाच विशिष्टसुखमोक्षप्राप्तिस्तच्छुद्धिश्च न ज्ञायते शास्त्र विनेत्यस्य करणप्रयाससाफल्य-
मिति गर्भार्थः । अत्र च 'यश्च निम्यं परशुना(छिनत्ति), यश्चैनं मधुसर्पिपा(सिञ्चति), यश्चैनं गन्धमालाभ्यां(योजयति), तत्सर्वस्य
कटुरेव स' इत्यादाविव सर्वत्रानुरूपक्रियाध्याहर्तव्या। ततश्च जीवाः प्राणिनः सुखैपिणः शर्मार्थिनः सुखलिप्सव इति यावद्वर्तन्ते ।
तदुक्तम्-'सव्वेवि सोक्खकली सव्वेवि हु दुक्खमीरुया जीवा। सव्येवि जीवियपिया सव्वे मरणाउ बीहन्ति' ॥ तत्पुनः सुखमवि.
कलं परमानन्दरूपम्, काभावेन सर्बोपद्रवरहितत्वाच्छिवो मोक्षस्तत्रैव सञ्जायते । यदुक्तम्-'नवि अस्थि माणुसाणं तं सोक्ख.
नवि य सव्वदेवाणं । जं.सिद्धाणं सोक्खं अन्यावाहं उवगयाण' । सांसारिकसुखं च दुःखप्रतीकारमात्रतया सुखाभिमानरूपत्वात्तत्वतो
दुःखमेवेति । ते पुनः शिवं जीवा प्राप्नुवन्ति केनेत्याह संयमेन । पश्चाश्रवाद्विरमणं, पञ्चेन्द्रियनिग्रहः, कपायजयो, दण्डत्रयविरति-
अति संयमः सप्तदशभेद इति शास्त्रान्तरमसिद्धेन सप्तदशभेदात्मकेन चारित्रेण । यद्वा पृथिव्यायुपमादिसंरक्षणात्मकेन सप्तदशमेदे-
नैव प्रकारान्तराभिहितेन क्रियानुष्ठानविशेषरूपेण संयमेन । स चायं-'पुढवि दग अगणि मारुय वणस्सइ विति चउ पणिन्दि ९ अ.
जीवे १० । पेहा ११ पेह' १२ पमञ्जण १३ परिट्ठवण १४ मणो १५ वई १६ काए १७॥ इत्यस्य श्लोकैः किश्चित् खरूपमुच्यते।
'इलाजलानलानिलशाखिनां दुःखंरक्षणं । त्रिधा द्वित्रिचतुःपञ्चाक्षाणां हिंसाविवर्जनं ॥१॥ निर्जीवमपि यद्वस्तु हिंसाकरणसुन्दर। तृण-
मद्यहिरण्यादि तस्यादाननिपेधनम् ॥२॥ प्रेक्षणं स्थण्डिलादीनामुपेक्षासंयमो द्विधा । तत्रैकः संयमोद्वेगे सीदतां प्रेरणं च यत् ॥३॥
अन्यः सावधव्यापारे गृहिणां चाप्रेरणं यत् । स्थानादिकरणे सम्यक् तद्भूमीनां प्रमार्जनम्॥४॥. आहारोपधिशम्यानामशुद्धाधिक
.
॥२॥

·भावतः। परिठापनमन्तथ मनोवाकाययत्रंणम् ॥५॥ अलं प्रसङ्गेन, मकवाच्यते । सो देहेपि स संयमा, देदेषि विभक्तिप्यत्ययाई- दिन शरीरेण सम्पपवे देहसाध्यत्वावस्य, पदुक्तम्-'शरीरमाप खल धर्मसाधनमिति', स देहा पिण्डेनाहारेणोपटभ्या, सपमोपकाराय आयते । सदोपो षल्पमाणोद्गमादिदोपवृन्दान्यितः स पिण्डः प्रतिमुधो निपिदी जिनादिभिरिति दृश्यम् । अथ क एते दोपा यो सौ ग्रहीत निपिख इत्याह । 'इमे याति, वे पुनदोपा आहाराशुदिरूपाणि दपणानि इमे यक्ष्यमाणा सम्भवन्तीति गाथा ॥२॥ साम्प्रतं मास्तावितपिण्डदोपावससा ते पशिचत्वारिंशत् । यत उक्तम् 'सोलस उग्गमदोसा सोलस उपायणाए दोसा उदस एसणाए दोसा पायालीसं इय हयन्विति । वन चावदाहारोद्गमविपयपोउदोपान पथानामग्राहं द्वारगाथाद्वयेन पयतमाह- आहाकम्मुश्देसिपर पूईकम्मे य३ मांसजाएयाठवणा५ पाहुडियाप पाउयर कीय पामि ॥३॥ परिअहिए १० अभिहड ११ न्भिन्ने१२मालोहडे अ १३ अच्छिज्जे १४ । अणिसिट्ठ १५ जझोयरए १६ सोलसपिण्डुग्गमे दोसा ॥४॥ म्याख्या-आधाफमादयोऽध्ययपूरकान्ता पोडश पिण्डोद्मविषया दोषाः स्युरिति गाथादपस्य सम्बन्धः । इह पविभक्ति- लोपविमक्तिव्यत्ययानुस्सारलोपादिक पत्र दृश्यते, तत्र सर्वत्र प्राकवत्वाचष्टव्यमिति न न्यूनाधिकत्वदोषो पक्तव्यः । 'वत्राहाक- म्मति, आधानमाधा, प्रस्तावात्साघुपाणिनां यथाऽमुकस्मै साधव इदं मतादि देयमित्यादिक्रियेवि तत्सम् , यद्वा आधाय सालय फर्म क्रियेति विगृप निरकपशेन यकारलोपादापाकम्मिफेयुद्दमदोपखयोगाद्वक्तायपि १ तथा 'उदेसियवि' अनुखारलोपादेशे ·पिण्ड- विशुद्धः चंद्रसरीया वृत्तिः ॥३॥ यावदर्थिकादिप्रणिधानमित्युद्गमदोपस्तेन निवृत्तं ततायोजनं वेत्यौदेशिकं भक्तादि । इह दोपभणनप्रक्रमे यद्दोपवतो भक्तादेरभिधानं पिण्डोम- तद्दोपदोपवतोरभेदविवक्षणा ज्ञेया, एवमन्यत्रापि २ । 'पूईकम्मे यत्ति' उद्गमादिदोषरहिततया पवित्रस्य सतो भक्तादेरविशुद्धिकोटिक विपया: तयाऽपवित्रण भक्तादिनैव सह मीलनात् पूतेरपवित्ररय कर्म करणमिति पूतिकर्म तद्योगाद्भक्तायपि, चः समुच्चये३। 'मीसजाए यत्ति' । पोडश मिश्रेण गृहिसाध्यादिनणिधानलक्षणभावेन जातं पाकादिभावमुपगतं मिश्रजातं, भक्तायेव, चः पूर्ववत् ४ । 'ठवणत्ति' स्थाप्यते साधु- दोषा: दानाय किश्चित् कालं यावनिधीयत इति स्थापना भक्तायेव ५ । 'पाहुडियाए'त्ति एकारः प्रथमैकवचनार्थः, प्र इति विवक्षितकालात् प्रथमत, आ इति साध्यागमनलक्षणमर्यादया, भृता धारिता, यका भिक्षा, सा खार्थिककमत्ययात् प्राभृतिका यद्वा प्राभृतं कौशलिक तदिवोपचारसाधयिका भिक्षा सा प्राभृतिका ६ । 'पाउयरयत्ति' विसलोपात् पादुः प्राकाश्यं तस्य करणं साध्वर्थविधानं प्रादु- कारस्तद्विशेपितं भक्तायपि ७ । तथा 'कीयत्ति' अनुखारलोपात् क्रीयतेस्म साध्वयार्थदानादिना गृह्यतेस्मेति क्रीतं भक्तायेव ८। 'पामिचेत्ति' अपमित्यं मामित्यं वा पुनस्याम्येतत्तवेत्यभिधाय साध्वर्थाय गृहीतमुच्छिन्नमिति तचं भक्तायेव ९ । 'परियट्टिएत्ति' परिवर्तितं साध्वय कृतपरावर्त भक्तायेव १० । 'अभिहडति' अभि इति साध्वभिमुखं हतं स्थानान्तरादानीतमभिहतमभ्याहृतमित्यर्थो भक्तायेव ११ । 'उन्भिन्नेति' उद्भेदनमुद्भिन्नं साध्वर्थाय कुतुपघटादेरुद्घाटनं तद्योगाद् भक्तायपि १२ । 'मालोहडे अत्ति माला- त्सिककादेरपहृतं साध्वर्थमानीतं गालापहृतं भक्तायेव, चः समुच्चये १३ । 'अच्छि नि' अनिच्छतोऽपि पुत्रादेः सकाशात् साधुदानाय गृह्यते यत्तदाच्छेधं भक्तायेव १४ । 'अणिसिहत्ति' न निसृष्टं सर्चस्वामिभिः साधुदानाय नानुज्ञातमनिसृष्टं भक्तायेव १५। 'अज्झो- ॥३॥ यरएचि' अधीत्याधिक्येनावपूरणं स्वार्थदत्ताद्रहणादेर्भरणमध्यवपूरः स एवाध्यवपूरकस्तद्योगाद् भक्तायपि १६ । इतरत्र गम्यमान-

·सादित्येव खरूपाः पोडशसंख्याः पिण्डोद्गमे पिण्डोत्सची दोपा भवन्तीति शेषः। एते पिण्डोदमदोपा पोडशेति तव्यमिति द्वारा
गायावयार्थः ॥१॥
इदानीमापारव्याख्यावसरस्तपापद्वारोपातदोपस्याषाकर्मास्यस्य सान्वयं नामत्रयं भवति, यथाषाकर्म अपायर्म आत्मम
मिति । तत्र क्रमेण त्रीण्यपि व्युत्पादयनादौ वापदायाकर्मशन्दस्य व्युत्पतिमाह-
आहाए वियप्पेण जईण कम्ममसणाइकरणं जं । छक्कायारम्भेणं तं आहाकम्ममाइंसु ॥५॥
व्याख्या-आहापति आपापा: पर्यापमाह-विफल्पेनं साधुभ्यो दास्यामि प्रति कृतेन सङ्कल्पेनेत्यर्थः, दायफेन यतीनां साधू-
नामर्थायेति गम्पते। यस्कर्म अशनादिफरणमशनादे पाकादिक्रिया क्रियत इत्यर्थः । कय यत्कम्मत्याह-पदकापारम्मेण पृषण्या-
| दिपजीवनिकायोपमर्दैन, वत्पषिव्याधुपमदोद्भवपचनादि, वयोगाचदशनादिफाघाफम्मोक्तवन्ततीर्थकरादयः। यदा आधपेखि
विकल्पेन, केषां सम्पन्धिन्येत्याह-पतीनामिति यविदानसङ्कल्पनेवि वश्यम् । 'कम्मति कर्म, किं वदित्याह-'असणाइ करण जाति,
अशनादीनां भोजनप्रभृतीनां करण निष्पादन यत् पट्कायोपमोन गृहिणा क्रियत इति शेषः । तदिति साधुदानसङ्कल्पपदकापारम्भ-
निष्पभमशनादिकमाधाफर्म ध्रुवचे । इह प यधपि पदफायाम्मेण यत् क्रियते गृहे पनादि तदप्याघाफर्म स्थान तथापीह वन
पिण्डस्यैवाषिकतत्वादिवि गापाः ॥५॥
अधुनाऽधाकम्मरिमाशब्दयोयुत्पचिमाह ।
अहवा जं तग्गाहिं कुणइ अहे संजमाङ नरए वा। हणइ व चरणायं से अहकम्म तमायहम्मं वा ॥६॥

·पिण्ड- विशुद्ध अंद्रसरीया वृत्तिः १आधाकर्म- दोपस्य नामानि ॥४॥ व्याख्या अथवाशब्दः पूर्वनामापेक्षया नामान्तरप्रकारद्योतको, यत् किमयशनादिद्रव्यं साध्वाद्यर्थं कृतं सत्कर्तृभूतं तद्या- हिणं साध्वर्थसङ्कल्पिताशनाधादायकं साधु करोति विधत्ते अधोऽधस्ताव कस्मादवधेरधःकरणं तेन साधोरित्याह । संयमात् पृथिव्या- ग्रुपमईजपापादात्मनः संयमनं निरोधनं यस्मात् क्रियानुष्ठानविशेषात् स संयमश्चारित्रं तस्मात् , कोऽर्थः उत्कृष्टनिरतिचारचारित्रा- दुपलक्षणत्वाच्छुभलेश्यादिभ्यथ भ्रंशयति, जघन्ये तत्र व्यवस्थापयतीति यावत्तदधाकम्मत्युत्तरेण योगः, इत्ययं संयमादिभावमङ्गी- कृत्योक्तमधाकर्म । अथ जीवमाश्रित्य तद्वक्तुमाह-नरए पत्ति, वा विकल्पान्तरापेक्षया समुच्चये । ततो अब इत्यधोगती नरके साध्य- र्थकताशनादिभोजिनो यतेर्जीवं करोति नयति यत्तत्पूर्वोक्तमशनाधधकम्मेति योगः। इहाधःकर्मदोपस्ततो यद्भुञ्जानस्य साधोः स स्यातदपि तथोच्यते । तथा हन्ति विनाशयति, यदित्यनुवर्तते ततो यत्साध्वायर्थ कृतमशनादि । वा स्थाप्या, कमित्याह-चरणात्मानं चारित्ररूपं जीवं, कस्य सम्बन्धिनमित्याह-सति तस्य साध्वर्थनिष्पन्नाशनादिग्राहिणः साधोः तत्पूर्वोक्तमशनावात्मनमित्युत्तरेण योगः । तथाहि-प्राणभूतघात पाकादि कुर्वन् दावा करोति, ततस्तनिष्पन्नमाहारं यदा साधुहाति तदा स पुनः पुनस्तत्करोतीति परमार्थतः साधुरेवानुमोदनादिना तानि हन्ति, तदाता तु संयमरूपमात्मानं 'साधोस्तदेव हन्तीत्यात्मप्रमुच्यते । इहात्महननलक्षणो दोपस्तद्योगादशनाद्यपि तथेति । स्थापितवाशब्दवानुक्तार्थसंखचको यथा ज्ञानदर्शनचारित्ररूपमात्मत्रयं साधूनामस्ति, तच्छेपद्वयं व्युछेध किमिति चरणात्मानं तस्य हन्तीत्युक्तमिति परारेकायां निश्चयनयमतमाश्रित्य चरणविधाते अवश्यं सिद्ध एव चरणफलत्वाद तयोरिति न तयोविघातः पृथगुक्तः। व्यवहारमतं प्रतीत्य चरणघाते इतरयोविनाशः स्याद्वा न च(वा)। यदोह-मिथ्यात्वं याति तदा न ते, तदभावे तु ते स्यातामिति चरणपातेऽपि तयोः सद्भावान्न तयोरुपादानमिति । 'अहकम्म तमायहम्मं वचि' व्याख्यातमेव - ॥४॥ .

·नपर वाशब्दोऽयमभिधानसभा इति गाया ॥ अप जीवमाभियोक्तस्याधकम्मणो याकरणभूतीवस्य वरस्याचेपामाषाकर्ममोजिना प्रतिनिवर्तनखरूपमाह। यदापाकर्म- ग एवात्मकम्मति शास्त्रान्तरे नामान्वरं चतुर्थमस्ति, तवघ्याल्पातुमाह- अढवि कम्माईअहे बंधइ पकरेइ चिणइ उवाचणइ । कम्मियभोई असाहू भणियं भगवईय फुडं ॥७॥ व्याख्या-हकिल अन्तरायुषन्धामावेन चिर सतविधयन्धक एवं प्राप्यते । भवमध्ये च खायुषः त्रिभागाधवशेषे यदायुमावि पारमेक बदाऽष्टविधपन्धका प्राप्यते । ततब कार्मिकभोजीत्युपलक्षणत्वादापाकम्मिफमोजी, लोल्पनिम्शुकरयाम्या साध्यर्थकताहारा- पवारणशीला 'तच्छीलाइन्सत्ययः चकारेणानाभोगतस्त तमभ्ययहरमपिन तथा पद्धवान् इत्याचटे । साधुर्यविरष्टापप्पसङ्ख्या न्यपि न केवल सप्लेत्यरर्थः । फम्माणि ज्ञानावरणादीनि । अहेवि अघोगतिविपयाणि नरकादिगतिगमनयोग्यानि समाति कल्या- दिल्पतया निधर्व यानीति कृत्वाधाकम्मोक्तं, आत्मना कर्मवन्धनादात्मकम्मति वा । अत्र च यद फिल भाविभवायुभवमध्ये घारमेक पप्यते वदाप्यधोनरकादिगतिविषयमसौ पनाति । उपन्धे तु शेपाग्यपि समाधोगतिविषयाण्येव धान्यसौ पनातीत्यशापपीति सा- मस्त्येनोक्तम् । एतेन अष्टानामपि कर्मणां पप्पमानानामसायुक्तः। अथ तेषामेव पूर्वपदानामवस्थामाह-परेर चिणा उपविणति आषाकर्मिकमोजी यतिः कर्माणि पूर्वपदानि प्रकरोति स्थितिरूपतया निवर्तयवि दीस्थितीन क मारमवे पति यावद, क्या चिनोति अनुभागरूपमया तान्यभिवर्द्धयति, उपचिनोति, प्रदेशवया तान्युपचितानि फरोतीत्यर्थः । अथेदं मानोऽधः कर्माणि पन्नातीति फिमन्यत्रापि कुत्रापिदुक्तमित्याह-यणित यदुक्तम्, भगवस्यां पञ्चमाझे झुट प्रगट, क्या च तत्वत्रं "आहा

·पिण्ड-
विशुद्धे
अंद्रखरीया
वृत्तिः
आषाकर्म-
दोपस्य
नामानि
॥५॥
अंजमाणे.समणे निग्गंथे कि बंधइ किं पकरेइ कि चिणाइ कि उवचिणाइ १ गोयमा! आहाकम्मं झुंजमाणे आउयवजाओ
सत्ताम्मपयडीओ. सिढिलवंधणबद्धाओ धणियबंधणबद्धाओ पकरेइ, हस्सकालठिईयाओ दीहकालठिईयाओ पकरेइ, मंदाशुभावाओ.
तिवाणुभावाओ पकरेइ, अप्पपएसग्गाओ बहुपएसग्गाओ पकरेइ, आउयं च णं कम्मं सिय बंधइ सिय नो बंधइ, असायावेयणिज
च कम्म भुओ भुजो उवचिणेह, अणाइयं च णं अणवयग्गं दीहमद्धं. चाउरंतसंसारकंतारं अणुपरियडइ । से केणद्वेणं भंते एवं बुचड़
आहाकम्मं झुंज़माणे.जाव अणुपरिअइ ? गोयमा! आहाकम्मं झुंज़माणे आयाए धम्मं अइकमा आयाए धम्मं अइकममाणे पुढविकायं
नावकंखइ.५ जाक तसकायं नावकंखइ । जेसिपि यण जीवाणं सरीराई आहारमाहारेइ ते वि जीवे नावकंखइ, से एणद्वेणं गोयमा
एवं बुचइ) आहाकम्म झुंजमाणे जाव अणुपरिअट्टह" ति । इदं च सुगमं:नवरं 'आउयवजाउ ति' यसादेकत्र भवग्रहणे सकृदेवा:
न्तर्मुहर्त्तमात्रकाल एवायुपो बन्धस्तत उक्तमायुर्वर्जा इति । 'सिढिलबंधणबद्धाः' ति । श्लथवन्धनं स्पृष्टता : तेन बद्धा आत्मप्रदेशेषु.
सम्बन्धिताः पूर्वावस्थायामशुभतरपरिणामस्य कश्चिदभावात् शिथिलबन्धनपद्धा एताश्चाशुभा एव द्रष्टव्याः। आधाम्मिमोजिनिय-
न्थस्य निन्दाप्रस्तावात् ताः किमित्याह 'धणियबंधणबद्धाओ पकरेइ त्ति' गाढतरवन्धनबद्धाः प्रकरोति प्रशन्दस्यादिकार्थत्वात् सक:
कदाधाकर्मभोजनेऽपि कर्जुमारभ्यते आधाकर्मभोजित्वस्याशुभयोगरूपत्वेन गाढतरप्रकृतिबन्धहेतुत्वात् ।आह च-'जोगा पयडिपएस'
ति पौनःपुन्यसम्भवे तु तस्य ताः करोत्येवेति; तथा इस्वकालस्थितिकाः दीर्घकालस्थितिकाः प्रकरोति । तत्र स्थिति उपात्तकर्मणोs-
वस्थानं, तामल्पकाला महतीं करोतीत्यर्थः। आधाकर्मभोजित्वस्य लोल्यनिमित्तत्वात् तस्य च कपायरूपतया स्थितिवन्धहेतुन्वात् ।
आह .च-'ठिइअणुभागं कसायउ कुणई,ति तथा, मन्देत्यादि, इहानुभावो विपाको रस इत्यनर्थान्तरं ततश्च मन्दानुभावाः परिपेल-
.
..
॥५॥

·2 परता सीमानुमाया गाalent. मकरोषि आषाकर्ममोजिसस फायहेतत्वाद। अनुमामान्य कामत्यपत्वादिति। हमा अप्पपएसेत्यादीवि अयं स्तोक प्रदेश कर्मदलिकपरिमाणं यासा वालथा कायमदेशाप्रकरोति। प्रदेशमन्यस्यापि योग- प्रत्यपरवादापाकर्ममोजिससच योगपत्यादिति। या आज्यं पेत्यादि आपुन: फर्म, स्यात् कदाचिननावि स्पामग- नादि । यसानिमागावपशेषायुषः परपरमपायु प्रर्वन्ति वैन पदाधिमागादिलदा पनाति अन्यदान पनावीपि । असायेत्यादि वया अमावावेदनीय पाखपेदनीयं कर्म भूयो भूयो पुनः पुनः उपचिनोवि उपषितं करोति। ननु कर्मसमकान्वपित्यादसाता- घेदनीयस्प योकविशेषणेम एष प्रदुपपयनसिप हिणेनेत्यत्रोभ्यते, आषाकर्मभोजी अत्यन्त दुसितो भयतीति प्रविपादनेन मपजननादाषाकर्ममोजिस्मनिरासायमिदमित्यदृष्टमिति । 'अणाय ति अविधमानादि अनपद अनन्तमित्यर्थः । अत एव दीदि प्रभूता 'भारतवि' चतुरन्त देपादिगतिमेदार्षिमार्ग नदेव साऽपत्यपोपादानाचातर संसारकान्वारे भवारण्य 'पशुपरिप्रशाति' पुनमति ! 'आपाए ति आत्मना धर्म चारित्रधर्म शुद्धधम्ने था। पुरविकार्य नावसह वि पृथ्वीकापानापेक्षते नानुकम्पत स्पर्धः। इति गाथार्य: पर वावदायारोतदोपस्य नामान्यभिपाय अधुना ब्द स्वरूप समाध्यापर्णपितुकामा वद प्रविषवाराणि निरूपपमाह- ते पुण' जं जस्स २ जहा३ जारिस : मसणे य तरस जे दोसा ५। दाणे यहाजहापुच्छा७ छलणा सुद्धी य९ तह,वोच्छं NCIt

·पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रमरीया
वृत्तिः
आधाकर्म-
स्वरूपम्।
व्याख्या--तत्पुनर्यदिति, तदाधाकर्मशब्दवाच्यं यत्स्वरूप वस्राशनादिकं स्यात्तथा वक्ष्ये इत्युत्तरेण योगः। एवं शेषद्वारेवपि
पर्यन्ते तथा वक्ष्ये इति योजनीयम् । पुनः शब्दच तस्यैवाधाकर्मण उत्पत्तिलक्षणस्य सम्भवस्य सूचनार्थ इत्येकं द्वारम् । तथा
यस्य नृविशेपस्यार्थाय कृतमाधाकर्म भवतीति द्वितीयम् । तथा 'जहत्ति' यथा यैः प्रकारैः प्रतिपेधनादिभिराधाकर्मपरिभोगजन्यः
कर्मवन्धः स्याताम् वक्ष्य इति तृतीयं द्वारम् । 'जारिसंति' यादृशं यैर्वस्तुभिः सदृशं लक्षणं ग्रहणं वाश्रित्य तत्स्यात् साधूनामिति
चतुर्थम् । तथा 'असणे य तस्स जे दोसत्ति' अशने भक्षणे तस्याधाकम्मिकस्याशनादेय केचनाज्ञाभङ्गादयश्चकारात्तद्रहणमाश्रित्य
संयममतिघातकत्वाद्येऽतिक्रमादयश्च दोपा.दूषणानि भवन्तीति गृह्यते, इति पञ्चमं द्वारम् । दाणे य' ति चकारस्तस्य दोपा इत्य- :
स्यानुकर्षणार्थस्तत आधाकर्मणो दाने गृहिणा वितरणे क्रियमाणे तस्य गृहिणो ये दोपा यतिसत्कचरणघातादयो भवन्तीति पष्ठं
द्वारम् । 'जहापुच्छत्ति,' यथा येन प्रकारेण अशनादिविषया देशद्रव्यकुलभावानुचिताशनादिलामे आधाकादिशङ्कायां पृच्छा प्रश्नः
साधुना गृहस्थं प्रति क्रियते इति सप्तमं द्वारम् । 'छलण'त्ति इत्यं प्रनिताहारग्रहणादिना यतमानेऽपि साधौ यथेत्यनुवर्तनाद्यथा च्छ-
लना अशुद्धस्य ग्रहणं स्यादिति अष्टमं द्वारम् । 'सुद्धी यत्ति श्रुतोपयुक्तेनाऽशठभाववता यतिना छलनासद्भावादाधाकर्मणो ग्रहणे
कृतेऽपि यथा तस्य शुद्धिः कर्मवन्धाभावेन निर्दोपतेति नवमं द्वारम् । चकारादाधाकर्मग्रहणं प्रति निर्दोषसदोषखरूपपरप्रश्नाचार्यों
तररूपं दशमं द्वारं गृह्यते । तथा तेन खरूपनिरूपणप्रकारेण वक्ष्ये अभिधास्य इति द्वारगाथासमासार्थः ॥८॥
अधुना यदस्त्वाधाकर्म भवतीत्याधद्वारं व्याख्यातुमाह
असणाइ. चउन्भेयं आहाकम्ममिह बिन्ति आहारं। पढमं चिय जइ जोग्गं कीरंतं निट्ठियं च तहि ॥९॥
॥६॥

·म्याण्या-अशनमादिः प्रभृतिप्पा पानादिमेदानां अशनादयसवान सपशारयादितंदुलविशेषप्रमृतिक, पानमण्टवाप्या दिस्य जलम् , खादिम विचिणिकापुष्पनालिफेरादिकम् , खादिम सुष्टिहरीतस्यादिकम् । वा अशनादपश्चत्वारः चतु सङ्ख्यामेदा- पिशेषा यस्य स तथा त, कमित्याह-'आहार ति, त्राहियते तृप्तिजननायासावित्याहार समपभाषया पूज्वोक्त एवाशनादिस्त आधा- कर्मेस्साषाकर्मशग्दवाच्य इहेति प्रवचने, यदा पिण्डसुद्धिपक्रमे, इतरथा साध्वयं यद्गृहादिकं चीयते पनादिक पाऽप्यते तुम्बकादे- प मुखादिक पस्य क्रियते वदप्याषाकर्म भवतीति केवलं तब प्राधमप्रस्तुतत्यान, मुक्तेऽमिदपति जिनादयः। की सन्तमित्याह- प्रथममेवादित एवं पपनस्पत्यमारम्पति यावत् , पिपशब्दस्यैवकारार्थत्वाद, पतियोग्य साधुजनोचित पतिनिमितमिति यावद, 'क्रियमाणे निवर्यमान गृहिणानिष्ठितं पेवि, निष्ठाऽवसानं सा साताऽस्पेवि निष्ठितो निषेवनीभूतस्त, या समुपये काविपये निष्ठित इत्याह-'तहिनि, प्रस्तावाचस्मिन् यतिरिपये साधोरालस्पनेन सर्वथा प्रासुकीभूतमिति तचम्, इत्यम्भूतमाहारमाधकर्म ग्रुवते पति गर्थिः । अत्र वारसादोपाचपुनाशन्दयचिवमानादिरूपसाधाकर्मणः सम्भव पदम चियेत्यनेन पदेनामिहितवान्, तथाहि- फयमादिव एषापार्मिकमशनादिक सम्भवति । इति, उच्यते-कविद् गृही अतिभक्तिमरनिर्भराज साधूनामकल्प्यमेतदिति जाना- नोजानानो पा खक्षेत्रे कुतोऽपि कारणतः साधूनामनवस्थानमवलोक्य प्रछनादिना ज्ञात्वा च साधूनामसानहेतोरखनादेवतनिध- साप्पाहारस पनादिनोत्स करोति तत्रानोत्पादनमाश्रित्याख्यान पूर्षाचार्योक्तम् यया- "अणेगकुलसयसकुलो सकलो नाम गामो बासी, सम्मि जिणदो नाम सापओ,तस्सय जिणमवी नाम मनावत्य कोहवरालगा उपयन्ति चिसि संविउ रो मिक्खाए पउरो लम्मइ, यसही अरमणिलालम्मा समाओय निम्बाइ, परं आयरिसाइपाउग्गो

·यद्वस्त्वाधा-
कर्म भव-
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रमरीया
वृत्तिः
तीत्याध-
॥७॥
सालिकूरो नत्थि ति न केइ आयरिया तत्थ चिट्ठन्ति । अन्नया य गुणनिहिणो पडिलेहणत्थं पेसिया। तेसि जिणदत्तेण रमणिज्जा
वसही समप्पिया। तेहिं तस्स उत्तन्तं कहियं, खेतं पडिलेहियं । जिणदत्तेण पुठा, भयवं! तुम्हाणं खेत्तं रुइयं १ मरिणो एत्थागमि-
स्सन्ति ? xxxx परं कारणं न जानामि त्ति कारणजाणणत्थं तेसिं मज्झाउ एगो उज्जू साहू पुच्छिओ, तेण कहियं जहा गणस्स
जोग्गं एवं किन्तु आयरियाणं पाउग्गो सालिकूरो नत्थि । तओ तेण अन्नगामाउ सालिवीयं आणावेऊण वापि, जाव अणेगे सालि-
कूडया जाया। अन्नया केणइ पओयणेणं ते वा अन्ने वा साहूणो तथागए नाऊण सावएणं चिन्तियं, जहा मएसिं सालिको दायव्वो
जेण आयरियाणं पि पाउग्गं एयं खेत्तं चिन्तिऊण एए साहूणो आयरिए एत्थ आणिन्ति, तं च जइ नियघरे चेव दाहिस्सामि अनेसु
कोदवरालगं लभिस्सन्ति तो मा एएसिं आहाकम्मस्स संका भविस्सइ ति विरिचिऊण सयणाईण गेहेसु य पट्टविओ साली, भणा-
विया य जहा-सयं खाएजह साहूणं पि देखह कूरं काऊण इमो साली, तेहिं तहेव कुरो रद्धो। सो वइयरो बालेहि णाओ। साहुणो
भिक्खमडन्ता एसणासमिया चालाईणं जंपियं सुणेति । एगो बालो भणइ ए एते साहुणो जेसि अठाए सालीकूरो घरे रद्धो । अनो
भणइ मम जणणीए साहूण दिनो सालिकूरो । अण्णो भणइ सयं साहूणं सालिकूरं दाहामि । अन्नो जणणी भणइ-साहूणं देहि
साहूणं देहि सालिकूरं । अन्नो भणइ थकावडियं संपनं जेण अभत्ताए सालिभत्तयं जायं। एत्थ लोइओ दिद्वन्तो णेओ जहा-एगंमि
गामे एगा आभीरी तीए भत्ता मओ तीए लहु देवरो अस्थि, तस्स य तम्मि पत्थावे भजा मया। तेसिं तु एसा नीती, जं भत्तुणो
मयस्स इत्थी लहुदेवरस्स मजा होइ त्ति । तओ आभीरीए देवरो भणिओ जहा-हंत मे भत्ता नत्थि ते पुण भजा नत्थि, ताहं ते
भारिया भवामि, तेण य तहत्ति पडिवमं । तीए चिन्तियं, जहा अवसरे अवसरावडियं, जेण जंमि पत्थावे मे भत्तुणो मरणं जायं,
॥७॥

·संमि पर देयरस्म मला मपा, ओह तेण अमजेण ममा पडिपन्ना अबहान पढिवजन्ते । वहा अमेण जगणी मणिया, जहा सालिगातोदय पि माहणं देहि। अमेण पि जणणी मणिया सालिआयाम, सालिकंबियं च साइणं देहियामालाइजणपियं सोई माहाफम्म एपन्ति नार्ड से वाणि पराणि परिहरिजण परधेष अडन्ति । अनिम्बाहे पचासभे गामे गतण मिक्स अडन्ति"। एपमशनोत्पादनसम्भवपद पानोत्पादनसम्मयोऽपि यस्तमपि फपिद छरुने, पथम्? उच्यते-यथा कापियामे क्षेत्रमत्यपेयका साधन आगतास्तषिवासिना थारफेम साधिपमाणा अपिन स्थिता। तेन प तन्मध्यादेफ ऋजुफा सापुरनपस्यानमारण परवेनोकमत्र थार जतं बरगोन पायोग्यामिति श्रुत्वा पापदसौ मिष्टजलमपटं खनित्या लोकपिजनिवपापमयाव पुलकादिना सगिताखेन वेन सायद शितो यावत् सापयसायावासकोसो दुलपावनादितया त्या दोन्पो दापयति पक्ति च गुपिमिहरमेवन मदिर सप पासप्प मापूना पदातव्यमित्यादि यापदन्या वेऽपि यजन्तीति। एतदनुसारका खादिमखादिमयोरप्पाषाकर्मसम्भवो मापनीय पत्र सादिमे पथा कथित साना बालनकापर्ष चिमिटायफलपीजएपपियावादाडिमा(मादी)ना पपन करोति । खादिमे सु कथित माधूनामोपचाप शुष्टिमरिचारीवफ्यादीनो रोपणं फरोतीवि गापा ॥९॥ पदिपमाषाकर्मणो पिपपसम्भवायुफावपात्रेय 'कीरन्त निद्विपं पति पदोपाचागा कतनिधिवशन्दाभ्यामुत्पन कल्पाकल्सपि. भागकारिमनचतुष्टय प्रत्येकमानादिविषय यामाह- तस्स कड तस्स निट्टिय चउभङ्गो तत्य दुचरिमा कप्पा । फासुकयं रखं वा निहियमियरं कडं सव्यं ॥१०॥ म्याग्या-अानुवारलोपावस त स निहितमित्यस्मिन् पाक्ये नतूप्पो मातुर्मको मतपतुष्टयं शेयम् । या प्रामवत्याद

·पिण्ड-
विशुद्ध-
अंद्रसरीया
वृत्तिः
कृतनिष्ठित.
शब्दोत्पन्न
कल्पाक.
ल्पविभाग-
कारिभङ्ग-
चतुष्टयम्।
॥८॥
'चउभङ्गो चि चत्वारो भङ्गा विकल्पा वाच्या इति द्रष्टव्यम् । यथा तस्य कृतं तस्य निष्ठितं, तस्य कृतं अन्यस्य निष्ठितं, अन्यस्य कृतं
तस्य निष्ठितं, अन्यस्य कृतमन्यस्य निष्ठितमिति । यद्वा तस्य कृतं तस्य निष्ठितं अन्यस्य कृतं तस्य निष्ठितं, तस्य कृतमन्यस्य
निष्ठितं अन्यस्य कृतमन्यस्य निष्ठितमिति भङ्गन्यासस्तत्र तस्येति प्रस्तावात् साधोनिमित्तं कृतमित्यतीतवर्तमानकालंयोरैक्यात्
प्रासुकीकर्तुं प्रारब्ध, तस्येति पूर्ववत् निष्ठितमिति साध्वालम्बनेन सर्वथा निश्चेतनीभूतमिति प्रथमः। तथा तस्य कृतमिति पूर्ववत् ।
ततो दातुः साधुविषयदानपरिणामापगमादन्यस्येति गृहस्थस्य निमित्त निष्ठितमचेतनीभूतमिति द्वितीयः। तथाऽन्यस्य (कृतं तस्य)
निष्ठितमिति पूर्ववदिति तृतीयः । तथान्यस्य कृवमन्यस्य निष्ठितमिति पूर्ववदिति चतुर्थों भङ्गः। एतेषु कल्पाकल्पविधिमाह
'तत्थ' ति, तत्र तेषु चतुर्पु मध्ये दुचरिमत्ति प्रथमां भङ्गरचनामाश्रित्य द्वितीयश्वचरमश्चेति विग्रहे तीयलोपात् द्विचरमौ द्वितीयचतु-
वित्यर्थः। द्वितीयां त्वाश्रित्य द्वौ च तौ चरमौ च द्विचरमौ तृतीयचतुर्थावित्यर्थः । कप्पत्ति, कल्पौ ग्राह्यौ शुद्धत्वात् साघोरासे-
वायोग्यौ स्याताम् इति शेषः । आधाकर्मणि हि साधुनिमित्तं पाकादिनिष्ठा प्रधाना । सा चानयोर्गृहस्थार्थ जाता। अत्र च या
पारिशेष्यादापत्त्या वा प्रथमचतुर्भङ्गीमङ्गकन्यासं प्रतीत्य प्रथमतृतीयावशुद्धत्वादग्राह्यौ, द्वितीयन्यासं त्वाश्रित्य प्रथमद्वितीयाव-
कल्पी यत्यर्थत्वादारम्भस्येति। अत्र च सूत्रकृता साक्षादेव प्राचीनगाथोत्तरार्द्धन प्रथमभङ्गस्याकल्प्यतोक्तैव। अव्ययानामनेकार्थ-
वात् तृतीयभङ्गोऽपि चकारेणाकल्पनीयतया सूचित एव तत्र द्रष्टव्यः । अधुना कृतनिष्ठितशब्दयोरर्थमाह फासुकडमित्यादिसुच.
नाद् व्रीहिकरट्यादिकं सचित्तं यत्प्रासुकं कृतं साधोहिणो वा निमित्तमचित्तं विहितं त्रि कण्डिततण्डुलादि । तधाराद्धमचेतना
तण्डुलादिभिर्यतेहस्थस्य वाऽर्थाय निष्पादितं गृहिणा कूरादि । वा विकल्पे । तदित्यम्भूतं निष्ठितं निष्ठिताभिधानं भवति । इयर
|॥८॥

·विपुन शन्यलोपादिवरत पुनर्सनेहिणो या हेतोस्तीतवर्चमानकालैक्यात मासुकीकत प्रारम्य । पुनरेकर्डिष्कम्हिततलाक कवा- मिधानं भवति अभासकीभूतत्वेन प्रासानिष्ठितत्वमित्यर्थः । सर्व समस्त्रमिति गाथाय: ॥१० एनमेवाय विशेषेणा- साहुनिमित्त पवियाइ ता कडा जाव तदुला दुछडा । तिछडा उ निट्ठिया पाणगाइ जसम्भवं नेज्जा व्याया- 'साधुनिमित्त यवेत्यर्याय परिपार मित्र पत्रम्पकपचनस समत्वादुमादेरिति दृश्यम् । वो वपनं तदादिर | मथम यस्य फेदारगाइनलपनपरिमसतोत्पवनाचरक्रियाविशेषस्य स उमादिस्तस्मादुसादेशरभ्येति शेपो, पपनमादापावधीकवेत्यर्थः । तापदिषि फालावधिनिदेशे । 'फड'ति कतामिपाना मण्यन्वेशालयः । पायदिति कालावध्यदेशे। विछटा विस्कण्ठिवास्तामा सन्तो लोके किम्यपदेयास्वे स्परित्याह । तन्दुल ति, ते शालयच्छटिवासन्तः तन्दुला मण्यते । अपमा, साधुनिमित शाल्पा- दय उमा पापचयाभूतपरिणामेनैव दात्रा मीहिकरदिवपा एका दे पा पारे कण्डिस्या तन्दुलीहवासावर कता अभिपीयन्ते । नि- सास्त विसो वा कण्डिता एष तंदुलार स्थाभूपरिणामेनैव, त शन्दा शालीनामेकरिष्कण्डनेनानिष्ठितत्वावधारणाः, ते किमि- त्साह, निहिता निमिवाल्या मण्यन्ते । तेच राधा अरादाब न फल्पन्वे साधुनिमिन निष्ठितत्वेनाधाकम्मिकत्वाद, उपलक्षणमेवन शुद्धवन्दुलादिमि साध्वर्थ राई कूरादिकमपि निठिवमित्यरस । अत्र सम्प्रदायो यथा-यदि प्रथम द्वितीयो कावार साधुनिमि- चमात्मनि निमिच वा फरटिं छटिस बन्दुलाः कवास्तुती पारी त्यात्मनिमिर्च छटिवा रादा वा ते सानां फल्पन्वे । यदि हप्रथमा दितीया या वारी साधुनिमित्त खनिमिचं या हतीयाँ कार्य तु सानिमिषमेव कण्डिता रावास्त्वारमानिमिर्ष ते एकेषा-

·पिण्ड-
विशुद्ध-
अंद्रसूरीया
कृतनिष्ठित-
शन्दोत्पन्न-
कल्पाक-
ल्पविभाग
कारिभङ्गा-
चतुष्टयम्।
॥९॥
मादेशेन एकेनान्यस्मै दत्तास्तेनाप्यन्यस्मायित्यादिरूपेण यावत् सहस्रसवथे स्थाने गतास्तावन्न कल्पन्ते, ततः परं कल्पन्ते, अन्येषां
तु न कदाचिदपि । यदि तु प्रथमा द्वितीयां वा वारां साधुनिमित्तमात्मनिमित्त वा तृतीयां तु वारामात्मनिमित्तमेव कण्डिता राद्धाः
पुनः साधुनिमित्तं ते न कल्पन्ते । यदि तु प्रथमां द्वितीयां वा वारां साधुनिमित्तमात्मनिमित्तं वा तृतीयवारां तु साधुनिमित्तमेव
कण्डितास्तैस्तन्दुलैः साध्वर्थ राद्धः कूर साधूनामकल्प्य एव निष्ठिततन्दुलतत्पाकजनितद्विगुणाधाकर्मदोपदुष्टत्वात् । तदेवमशनमा-
श्रित्य तस्य कृतं तस्य निष्ठितमित्यादयथत्वारो मेदा दर्शिताः । अधुना पानादिशेपाहारत्रयेऽपि तानतिदिशनाह । 'पाणगाइ' त्ति वि-
भक्तिलोपात् पानकादौ, पानखादिमखादिमाख्ये आहारप्रये, यथासम्भवं कृतनिष्ठितसम्भवानतिक्रमेण नयेद्भावयेदेतानिति । तत्र
पाने कूपादिकं साधुनिमित्तं खातं, जलमानीतं यावत्तथाभूतपरिणामेनैव का मासुकीक्रियमाणं नाद्यापि सर्वथा प्रासुकीभवति
तावत्तस्य कृतत्वं, ततस्तथाभूतपरिणामस्य कर्तृवरमे क्षणे सर्वथा प्रासुकीभूतमिति तस्य निष्ठितत्वमिति प्रथमेत्यादि, खादिमे तु
कर्कटिकादिकाः फलविशेषाः साधुनिमित्तमुप्ता यावत्तथाभूतपरिणामेनैव दात्रा ते खण्डितास्तानि खण्डानि क्षणे क्षणे प्रासुकीभवन्ति
सन्ति यावत्तथाभूतपरिणामस्यैव दातुर्नाद्यापि सर्वथा प्रासुकीभवन्ति तावत्तेषां कृतत्वम् । ततस्साधुनिमित्तमेव चरमे क्षणे सर्वथा
प्रासुकीभूतानि तानीति तेषां निष्ठितत्वमिति प्रथमेत्यादि । खादिमे वल्लकादिकं खादिमवत् ज्ञेयमित्यत्रापि द्वितीयचतुर्थभङ्गो शुद्धौ
प्रथमतृतीयावशुद्धाविति । प्रस्तावादपरमपि सोपयोगित्वात् किश्चिदभिधीयते । साधूनां छायार्थमारोपितवृक्षस्य गृहद्वारादिविहित-
मण्डपादेव निवासार्थ कृतमठादेच छायानिपेवनमाधाकर्मिकत्वाभावाददोपाय । परं प्रवृत्तिदोषादिना तत्परिहार्यम् । तथाहि तस्य
कृतमन्यस्यनिष्ठितमिति द्वितीयभङ्गे साध्वर्थमुप्तवृक्षफलं वृक्षनिवन्धनमपि कल्पते वृक्षावृक्षनिवन्धना तु छाया सुतरां परिभोक्तुं
॥९॥

·कल्पते, यवा सूर्यहेतकापि छाया भवति नप सा पधारोपककोण वा साधून मनस्याधाय निशिवा येनापाकम्भलक्षणयोगात् सा क्या सत्ययोग्या स्पादित्यलमगीवार्थाधाकम्मिकपतिजनकषयेति गाथार्थः ॥११॥ द्वारमिति प्रभूतार्थवाचक पदमित्यर्थः । उक्तमाघद्वारमिदानी यस्येति द्वितीयद्वारं व्याचियासुराह । साहम्मियस्स पवयणलिंगेहि कए कयं हवाइ कम्म । पत्तेयबुद्ध निण्यतित्यपरट्ठाए पुण कप्पे ॥१२॥ व्याख्या-साधर्मिफस्य समानखरूपस्य, समानधर्मा च दर्शनशानादिनापि स्यादिति केनात्र समानधर्मते १ स्याह-पवयण- लिंगेहि वि प्रवचन सदा, साप्यादिचतुष्करूपतया लिङ्गयते चियते साधुरनेनेति लिङ्ग यतिचिह रजोहरणमुखवखिकागोच्छकादि। अनपोईन्टे अल्पखरस्यापि लिङ्गशब्दस्य पूर्वनिपाताभायो गाथाषन्धानुलोम्याद चिल्लक्षणाद् व्यभिचारात् प्राकवत्वाच वाम्याम् । अत्र प न फेवलेन प्रवचनेन सापम्मिकता नापि केवलं लिखेन किन्तु युगपद् द्वितीयमीलकेन प्राथा वठो रजोहरणादियतिलिङ्गो- पेववतुर्विधसमध्यात सहकतरच गृह्यमाणः साधुसाध्वीवर्ग एव सार्मिक सामासम्पते। बस प्रवचनलिझान्यो समानधम्मिणः साधुसाध्वीवर्गस्य किमित्याह-कृते निमितमर्थायेति यावत् फवं रार्द्ध भवति जायते । फम्म ति एपनादापाकर्म सामान्यकेवलिखयं- युद्धसामान्यशेषपतिरूपाणां साधूनामिविशेषः । अनप अपचनलिङ्गपदव्येन चतुझी सुचिता, यथा प्रवचनतः साधर्मिका न लिङ्गवा लिङ्गवा साधम्मिका न मवचनता २ प्रवचनवः साम्मिका लिङ्गवचन प्रवचनतः साधर्मिका न लिङ्गवति । नत्रापमझे दर्शनप्रतिमाया आरम्प अन्यप्रतिमावजिवा मतिमादशकस्याः पावकाः प्रवचनतः सार्मिक, साधुभिः सह सदैव नेपा के सदकमवचनत्या लिस्पामावेन सम्झ्याच । इद चान्स्पप्रविमास्सा अपगउकेशवरजोहरणादिसाधुलिङ्गोपेवस्याखिलवोऽपि साध-

·पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
यस्येति
द्वितीयद्वा-
रम्।
॥१०॥
मिकाः किल भवन्तीति तर्सनमिति प्रथमोभङ्गः। द्वितीयभङ्गे निवाः सर्वेऽपि लिङ्गेन साघमिकास्तेपामेव लिङ्गत्वात् प्रवचनस्या
भावो वैसदृश्यान । ते हि लोके निह्नवत्वेन ज्ञाता अज्ञाताथ स्युरिह तु माता ग्राशा, इतरे तु साधूनां मध्ये व्यवहारतः प्रवचनान्तर्व
नित्वात्तेपामिति द्वितीयः। नवरं निखवास्तीकवचनं स्वाग्रहवशानिराकुन्तीति,निदना जमालिप्रभृतयो ज्ञेयाः। तृतीयभङ्गे साधूनां
साघम्मिकाः, साध्चेकादशप्रतिमास्थश्रावकाः । चतुर्थे तु तीर्थकरप्रत्येकयुद्धाः । इह च साधूनां प्रायः साघम्मिकद्वारेण कल्पाकल्पवि-
धिर्गवेपणीयस्ते च तीर्थकरमत्येकबुद्धवयंयुद्धादयः सर्वेऽपि साघवो लभ्यन्ते । केवलं सर्वेषां साधुशब्दवाच्यत्वेऽपि येषां प्रवचनलिङ्ग-
योरन्यतरत् द्वयं वाऽस्ति ते समातलिन एवं प्रायः प्रक्रान्ताः साधयो ज्ञेयास्तीर्थकरप्रत्येकबुद्धास्तु साधुत्वेऽपि प्रवचनलिझातीतत्वेन
सद्योतीर्णा इति तान् विवर्य शेपाः खयम्बुद्धादयः सर्वेऽपि साधयः प्रकान्ता जेया यैः सह साघम्मिकत्वं गवेषणीयम् । अब प्रवचन-
लिङ्गातीवत्वं शास्तुरस्तु प्रत्येकबुद्धानां च शेपयतितुल्यानां तत्कयमिति चेदुच्यते । तेऽपि सकसमक्षमाचार्यादिसन्निधौ न लिङ्गप्रति-
पनि वतग्रहणं वा विदघति, नापि द्विविधां शिक्षा शेषां वा सामानारीमपरपा शिक्षते किन्तु पूर्वाधीतश्रुतबलेन सर्व वयं ज्ञात्या
कुर्वन्त्यनुष्ठानं लिहं च देवता प्रयच्छति, अतः सम्पयेत तेषां लिास्य प्रदानसातयत्तित्वाभागात प्रवचनलिङ्गातीवस्वं तेपामेता-
वतोच्यते तत्त्वं तु बहुश्रुता. विदन्ति । तत्र तीर्थकरः शास्ता स्वयंयुद्धप्रत्येकबुदयोग योभ्युपधिश्रुतलिङ्गकतो विशेषस्तथाहि स्वयंयुद्धा
बाह्यपभादिप्रत्ययमन्तरेणैव बुद्ध्यन्ते, प्रत्येकयुद्धास्तु न तद्विरहेण । उपधिस्तु स्वयंबुद्धानां द्वादविधस्तत्र पात्रादीनि सप्त, कल्प-
अयम् , रजोहरणम् मुखवस्त्रिका च । प्रत्येकयुद्धानां नवविधोऽयमेव कल्पत्रयाः । श्रुते तु पूर्वमवाधीते वयंबुद्धानामनियमः,
प्रत्येकबुद्धानां तु नियमः तच्चोभयोरपि जघन्यत एकादशाङ्गानि, उत्कृष्टस्तु मिनदशपूर्वाणीति, लिङ्गमहणं खयंयुद्धानामाचार्यसमि-
॥१०॥

·पावपि । प्रत्येषुदाना तु देवता समर्पयति । इदानी प्रवचनालिङ्गचतुर्मजया भाकेषु कल्याकल्पविधिरुच्यते । वत्र वृतीयभगवधि- यत्यर्थ यस्कृत पदकल्पम् प्रकान्तसाधूनां सबयतीना मृतीयमङ्गत्वात् । चतुर्थमङ्गवचिसाध्वयं च कृत कल्पमेव । अव एवाकारोऽपि तृतीयमझेऽकल्पना प्रदर्य एवार्जशेपमङ्गत्रपे कल्पाफल्पविमाग दर्शयितुमाइ। 'पचेययुद्ध'चि,प्रत्येकबुद्धनिहवतीर्थकराणामाप प्रत्ये- कपुद्धादिनिमित्त कमिशनादि। पुनः शन्दा प्रथमद्वितीयमङ्गयोर्भजनया कल्पाकल्पविभागसूचनार्थः । अत एव द्वितीयमझे भजना प्रवीत्य एकता निहवार्थाय कत्त कल्पमुकम् । 'फपेचि कल्पते ग्राम स्यादित्यर्थः । तथा च तीर्थकराय यत्कृत देवैः समवसरण देशनायवणार्थमुपवेशनादिना यया यतीनां परिमोगोचित स्यादेव तदर्थ कतमझनापपि कल्पते प्रक्रान्तसर्वपतीनामिति एतेन प्रत्ये- कपद्धतीर्थफरार्थ कृतस्य कल्पतामणनाचतुर्थभने कल्पता दर्शिता। ननु यदि तीर्थकराधे कृवमाधाकर्म न स्यारदा यदच्या तदर्थ निष्पादिवमनियाकत भवन व किमिति न निवासादि क्रियते ? उच्यते महाशातनादोपभावात् । उकप 'जह वि, न आहाकम्म, मलिकय तह विवजयते हि। मची खल होई फया, इहरा आसायणा परमा' ॥शा शेपयतीनामर्याय च तं तीर्थकरादीनां कल्पते अपचनलिंगोषीर्णत्वापामिति ।तीर्थकरापर्थ पकृतं तीर्थक्रादीनामकल्पमेवेत्यनुक्तमपि दृश्यम् । तथा च व्याख्याप्रज्ञप्त्यांश्रूयते । गोशालकमकवेजोलेश्याव्यथाजावातीसारस भगवतनध्ययोपशमनाय रेवतीभाविकया वैधवचनेन खार्थ भगवदर्थाय च निष्पादिवे औपचये भगवव्यथावलोकनेनाति कुणिस सिंहानगारस्य गृहार्थनिष्पौषधानयनाय प्रेपितस्य तन्मुखेन स्वार्थनिष्पन्नस्य तस्या भगवते च क्रियमाणस्यानपननिपेयः। यदि प तत्तस्य फ्ल्प स्याचदा फिमिति निषेधमकादिसाविति एवं प्रत्येकयुद्धार्थ कृतं तेपामेव । वदकल्प । ययेवं वीर्थकरार्थ देवैः समवसरणादि कृत कथमसापले उच्यते, तीर्थकरनामफर्मविपाकस्येत्य तेन वेधमानताद-

·पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसरीया
त्तिः
यस्येति
द्वितीय-
द्वारम्
॥११॥
दोषः । नन्वत्रैकादशप्रतिमास्थश्रावकाणामपि तृतीयभङ्गावतारितत्वात्तदर्थ कृतमशनादि साधूनां कल्पमकल्पं वा ? उच्यते, गृहस्थत्वा-
दयावजीविकलिङ्गत्याश तेषां तदर्थ कृतमशनादि साधूनां कल्पत एवेति युद्धाः। केचित्साधुकल्पत्यादेतेपामपि ग्रहणं न कुर्वन्ति ।
तन्मतेनैते सर्वसाधुग्रहणग्रायाः । प्रथमद्वितीयभङ्गमजना त्वेवं ज्ञेया। यथैकादशप्रतिमास्थवर्जश्रावकार्थे कृतमशनादिकं प्रक्रान्तसाधूनां
कल्पं गृहस्थत्वाल्लिंगरहितत्वाच तेपां । चौरादिमुपितलिंगसाध्वर्थ कृतं त्वकल्पं भावतो लिङ्गयतसाधुत्वात्तेपामिति प्रथमभङ्गे भजना।
द्वितीये त्वेवं, यथा लोके निहवा निक्षवत्वेन यदि ज्ञाता स्युस्तदा तदर्थ कृतं कल्पं समचाहत्वात् तेपां, यदि त्वज्ञातास्तदा अकल्पम् ,
तेषां व्यवहारेण सधान्तर्वर्तित्वात् । अथ यथा कश्चित् स्नेहाभिजपित्रादेः साधोर्जीवतो मृतस्य पा काष्ठमयीं पाषाणादिमयी प्रतिमां वा
कारयति, तस्याथाग्रतो दोकनाय बल्यादिकं निष्पादयति, तदा तस्याः अन्येषां तत्समानधर्माणां जीवतां स्थापनासाधर्मिकत्वात्
वन्पुरतो ढौकितमदौकिंतं वा तदल्यादिकं साधूनां कल्पमकल्पं वा अत्रोच्यते, रजोहरणादियुक्ताकारेण पितृतुल्यस्यैवेदं दातव्यमिति
कर्तुः सङ्कल्पनेन कृतत्वाव तु तत्साधूनामकल्पम् पित्तुल्यसाधवे दास्यामीति साधुसङ्कल्पेन कृतत्वात् । भक्तिमात्रकृतं तु साधुसक-
स्परहितं कल्प्यं (परं) यतिप्रसङ्गदोपात् (कल्प्य)न स्यात् । एवं तत्कालं मृतस्य साधो निर्जीवशरीरस्य तत्पुत्रादिना पुरतो ढौकनाय
कृतमशनादि ढौकितमढोकितं या साधुसङ्कल्परहितमपि तदकल्प्यं अहो निाशूकाः सितपटा ये मृतकभक्तमपि न त्यजन्तीत्यादिजु-
गुप्सासद्भावादित्यलं विस्तरेण इति गाथार्थः ॥१२॥
उक्तं यस्येतिद्वारमथ यथेति द्वारं व्याचिख्यासुः यः प्रकारैस्तत् स्यात्तान प्रकारान् प्रतिरोधादीन सदृष्टान्तानभिधातुमाह--
पडिसेवण पडिसुणणा रसंवास ३णुमोयणहिं त होइ । इह तेण १रायसुय पल्लि रायदुढेहिं दिटुंता॥
॥११॥

·व्याख्या-प्रतिपेषण प्रतिपेवणाप्रतिपेवेत्येको, आसेवेति वश्व प्रविश्रवर्ण प्रतिश्रवणा अम्युपगमा संपसनं संवास: एक- प्रापस्थानम् । अनुमोदनमनुमोदना अनुमति प्रतिपेवणा च प्रतिषणा घेत्यादि इन्दस्वामिः प्रतिपेवणादिमिरासेवाप्रभृतिभिष- तुमि प्रकारेस्वदित्याधाम वोगादिजन्या कर्मबन्ध इति तचं, भवति जायते । एवासा खरूपं यत्रकार एव पक्ष्यति । अधुनैव- विपयान यान्तानाह । देवि आस्वेतास प्रविषेषणादिए यथाक्रम स्तेनराजसुतपल्लीराजदुष्टैईशान्ता उदाहरणानि याच्यानि व प्रति- पेवणायां, स्तेनायौरा दृष्टान्त इति सर्वत्र योज्यम् । प्रविश्रयणापा, गजमुनी नूपपुषः। संवासे पल्ली, मिल्लसभिवेशः । अनुमोदनापा राजदुष्टो नृपावरोषापरायफारीति । एतब प्रतिश्रवणादिस्वरूपामिधायक मायाद्वय व्याख्याय अन्यविस्तरलापपार्थ दिनेपासंमोहाये च पार पक्ष्याम इति गाथार्थः ॥१३॥ अधुना प्रतिपेवणादिवरूपामिपानापाइ- सयमन्त्रेण चदिन्नं, कम्मियमसणाइ खाइ पडिसेवा। दक्खिन्नादुवओगे, भणिओ लाभो तिपडिसुणणा॥ संवासोसहवासो, कम्मियभोइहिं तप्पससाउ। अणुमायणत्ति तोते,तंच चए तिविहतिविहेण ॥१५॥ व्याख्या-खयमात्मना गृहादानीयान्येन पा अपरसाधुना, पा विफल्पे, दचं गृहादानीयान्यस्य सापोः समपितमाघाकम्भिक पूर्वोक्तमशनादि मकादिक खादत्यनाविया साधुस्तस्य प्रतिया मवति । अयमभिप्राया-इहाकत्यमाधाफम्र्मासेपनमेवदिति फेनापिनि- पार्यमाणोऽपि रसगुल्या वचोऽवगणय्य कटोपमा प बनवोऽभिधाय यथा परहस्तेनालारानाकर्पयन् यथासौ न दहते किन्तु पर-

·पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
प्रतिषेवणा-
दिखरू-
पम् ।
॥१२॥
हस्त एव दह्यते, यथा वा मृगादेग्रहणाय यो व्याधः कूटं रचयति तस्यैवापराधो न तु तत्र पततोऽपि मृगादेरित्येवमत्राप्याधाकमि-
काहारं ददत एव साधोहस्थस्य वा कर्मवन्धो नतु मम तटुंजानस्येत्येवमभिप्रायवतो लाम्पट्यान्निःशूकत्वाच तद्भक्षयतः साधोः
प्रतिपेवा स्यात् । तथा दाक्षिण्यं प्रतीतं आदिग्रहणादयस्नेहसम्बन्धादिग्रहः । ततो दाक्षिण्यमादिर्यस्य तत्तथा विभक्तिलोपात्तेन दाक्षि-
ण्यादिना, मनसोऽन्यथा भावपरिहारायाधाकादायकस्य शिष्यस्य संमुखमुपयोगे भक्तादिग्रहणमुत्कलनादिकारकेऽनुष्ठानविशेषे लाभ
इति लाभ यो गुरुर्भणति इति शब्दाच श्राविकया करोटिकयेदं दत्तमित्याकारेण प्रक्रान्ते आधाकाहारे निवेदिते सति शोभनं
जातं यत्वयेदं लब्धमिति वा, यो भणतीति गृह्यते । तदित्थं तस्य गुरोर्भणतो जल्पतः प्रतिश्रवणा -भवतीति गाथार्थः ॥१४॥
'संवासोति आधार्मिकमोजिभिराधाकम्भिकभोक्तृभिः साधुभिः सह यः सहवास एकत्रस्थानं ससंवासोऽभिधीयते । अनुमोदना
पूर्वोक्तार्था भवति । केत्याह तप्पसंसाउ ति तत्प्रशंसा आधाकम्मिभोक्तप्रशंसा यथा सुखपारणकसुखदेवसिके भवताम् । यद्वा शो-
भना एते ये मिष्टाहारेण जीवन्तीति । यद्वा तस्याधाकम्भिकभक्तादेर्गुणानाश्रित्य प्रशंसतः प्रशंसा अनुमोदना भवति । यथा कश्चित्
साधुराधाकर्मिकं भुञ्जानं साधुं दृष्ट्वा वक्ति यथा मिष्टमिदं त्वया लब्धं, परिपूर्ण भक्या बुभुक्षाप्रस्तावे वसन्तादिकर्तुयोग्यं सघृता:-
दीत्येवं तद्गुणविकत्थनं कुर्वतस्तस्याभुञ्जानस्सानुमोदना भवति । तु शब्दश्चैतासामेव गुरुलघुत्वादिविशेपसूचनार्थः । तद्यथा प्रतिपेवा
आधाकर्मदोषासेवनाद् गुर्वी। ततः प्रतिश्रवणा लघ्वी प्रतिपेवायाः कारणत्वात् । ततोऽपि लघुतरः संवासः त्रिविधाया अनुमोद-
नाया एव प्रायः कारकत्वात् । ततोऽपि लघुतमा अनुमोदना वाचनिकानुमतेरेव विषयत्वात् । इतिशब्दश्चतसृणामपि स्वरूपपरिसमा-
त्यर्थः । चतुर्थपादं तु दृष्टान्तभणनादुपरिष्टाद् व्याख्यास्यामः । इदानीं त एव कथ्यन्ते। तांश्च वस्तुविचारग्रन्थत्वात् संक्षेपेण भणि-
.॥१२॥

·प्यामः। एवं शेषाख्यानकान्यपि। तत्र प्रतिवायां चौरांती यथा-एमि गामे अणेगे चौरा वसन्ति ते य अश्या कुओषि संनिवेसाउ गावीत हरिऊण नियगामामिलई चलिया । उस्य केवि पहिया मिलिया, जाहे सदेसे पविठ्ठा, उउ निपमंडलो ति काउं निन्मया भोयणवेलाए, तेसिं गोणीणं ममाउ कचियाउ विणासिऊण भोयणत्यं पए लग्गा तमि पत्यावे के वि पहिआ अमेवि मिलिया, मोयणरणत्यं सम्वेवि चोरेहिं भोजुकामेहिं निमतिया ततो केह जिउंपयट्टा, केहि विगोमसमक्खणं पहु पाव ति कार्ड सयं मक्खण न कर्य किंतु परिवेसणार पारई । एस्थन्वरे विया आगया, वेहि सम्वे ते गहिया वत्य जे पहिआ आसि ते पहिया अम्हे चि भणन्ता विगोमसमक्खणपरिवेसणादिदोसेण ते वि इयरे वि तेहिं वहियति । एषमिदापि ये आघाकानीय स्वयं सजते अव यूमिति निमत्रिता था ये सुजते ये च तत्परिवेषयन्ति ये च तद्हणाय पात्राणि धरन्ति ते एव कुर्वन्तस्सर्वेऽपीह ज- न्मनि तीय कर्म मद्धा दुर्गतो पर्यटन्तीति । शान्तदान्तिफयोजनात्वेषम्, यथा चौरस्थानीया आधाकर्मनिमत्रका सावा, गोमांसभक्षकपथिकस्थानीया निमत्रिताधाकर्ममोजिसापयो, गोमांसपरिवेपकपथिकादिस्सानीया आषाकर्मपरिवेषकादिसापको,गोमां- साभ्यवहारथानीयमाषाफाभ्यपहरणम् । पथसानीय मनुष्यजन्म, कृजिकस्थानीयानि कर्माणि, मरणादिसानीयो नरकादिपाता। इह दृष्टान्ते चौरंगोमक्षकपथिकैब दार्शन्तिके त्वाधाकर्मभोक्वसाधुमिस्तत्रिमत्रिवाधाकर्ममोक्यसाधूमिश्च प्रकृतं वा स्यान्ते गोमक्षपथिकानों दार्शन्तिके त्वाधाकानीय स्वय मोक्साधूनां च निमत्रितमोक्तसाधूनां च प्रतिपेयादययत्वारोऽपि वाच्या- खन पथिकानो गोमांसभक्षण प्रतिपेवणा । तेपामेव मोजनार्थ चौरनिमत्रिवानां गोमांसभक्षणपरिपेवणादिक्रियाप्रवृत्या निपेवणेन तत्परिमोग प्रविप्रवर्चकत्वाद प्रतियवणा। चौरे सार्दमेकत्र निवसनेन सपा वेष्वेव बहुमानादनुमोदना सान् । पविजनेष्वाधा-

·पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसूरीया
वृत्तिः
प्रतिपेवणा-
दिखरू.
पम् ।
॥१३॥
कर्मानीय भक्षणेन प्रायः परिभोगकरणपरिणतत्वेन च द्रव्यतो भावतश्च प्रतिश्रवणा, आधाकर्मणैवान्येषां परिभोगं पति प्रयोजकतया
प्रतिश्रवणा, यस्मै तदानीय ददाति तेन सार्द्धमेकर संवसनेन संवासस्तत्रैव बहुमानादनुमोदनेति,अकल्पमेतदिति न ग्रहीष्ये इत्यानायकं
निवारयतां प्रतिपेवणा न भवतीति। प्रतिश्रवणायां राजसुतो दृष्टान्तः, तद्यथा-एगमि नपरे थेरोराया रजधुरं परिपालेइ इउ य तस्सेगो
(गंथाग्रं ५००) कुमारो रजगहणुस्सुओ चिन्तेइ जहा एसो मम पिया थेरो पि न मरइ ति नियभडे सहाए काऊण एवं मारेऊण रज
गिण्हामि । तओ नियमडेहिं सह एवं मंतियं । तत्थ केहि वियुत्तं अम्हे तुह सहाया भविस्सामो, केहिं वि बुत्तं एवं करेहि, केहिं वि
तुसिणीकया, केहिं वि तं सव्वं रन्नो निवेइयं । तत्व पढमा तिन्नि वि कुमारो य रना बावाइया, चउत्यो यूइयति। एवमत्रापि त्रयः
साघवः स्युस्तत्र केनापि साधुनाऽऽधाकानीय कश्चित्साधुनिमत्रितो यदुत सुंश्व त्वमेनमाहारमहमपि भोक्ष्य इत्युक्त प्रयच्छ मह्यं येन
मुझे इति यस्तदभ्युपगच्छति स एकः साधुः, अपरथ निमत्रितो वक्ति न भोक्ष्वेऽहं किन्तु त्वमेनं मुंश्वेति यद्वा आघाकर्मभोजिचि-
तरक्षणार्थमुपयोगे लाभशन्दं जल्पन् आलोचिते सुलभ्यमिति वा मापमाण इति द्वितीयः। अन्यश्च तूष्णीभावमादाय आस्त इति मौन-
भाक् तृतीय इत्येते त्रयः साधकः प्रतिश्रवणाविपयाः। अपरभाकल्प्यमेतदिति न ग्रहीष्ये इत्यानायकनिवारयिता चतुर्थो यतिः। स
च निषेधकत्वात् शुद्धः । इह दृष्टान्ते पदातिवग्गैर्दान्तिके तु साधुभिः प्रदर्शितरूपैसिभिः प्रकृतं । अत्र दृष्टान्तदान्तिकयोजना
यथा-कुमारस्थानीय आधाकर्मणा निमत्रपिता साधुः, पित्वधस्थानीय आधाकानिपेषः । क्रमेण प्रस्थिताद्यपदातिराशित्रयस्था-
नीयमायं साधुत्रयम् । राजाकथकपदातिस्थानीयचतुर्थः साधुः। तथा दृष्टान्ते कुमारस्य दार्शन्तिकत्वाधाकर्मानायकसाघोः प्रतिपेय-
णादयश्चत्वारोऽपि विषयविभागेन वाच्यास्तत्र पिचमारणाय प्रवृत्तत्वेन प्रतिपेवणा। वयं नृपमारणे सहाया भविष्याम इत्यादीनां वच-
॥१३॥

·नानिपेषकत्यादिना प्रवर्धकरवेन प्रविभवणा, शेष प्रतिषेतणावदनुमोदना यापदाच्यामिति । संचासे पल्लीडटान्तो यथा-वसंतरं नयर आसि। सत्य य अरिमणो नाम राया। उ य तस्स राहणो देसस्स पचासत्रा विसगिरिसंनिविठ्ठा अस्थि एगा भिलपल्ली। तत्थय पहवे चोरा पणियपंभणाणो पसन्ति। वेय पोरा सयावि तस्स राइणो मडले चोरियं काउ पल्लीए पविसन्ति । सायन केण राहणो साम- न्साइणो जेतुं सफियाहा अभया अमरिस्साझरिपहिययेण महासमग्गिय काऊण सयमेव गण राबणा पल्ली गहिया। तीय गिजा- माणीए चोरा केवि हया, केवि नहा। पणियवमणाइएहि चिन्तिय जहा अम्ह अचोराण राया न किंचि करेहि चि ते न नहा । राणा ते विगहाविया । वेहि मणिपं जहा देव! अम्हे पणियपमणाइणो नचोरा । राणा धुचं तुम्मे चोरेहितो वि अवराहिणो,जे अम्हाणं अवगहकारीहिं चोरेहिं सह एगत्य वसहा वउ निग्गहिय ति। एवमिहाप्पाधाकम्मिफमोमिस्सह संयमपता साधुना न वस्तव्यम् । संयमनशादिदोपसनाया, तथाहि ते आषाकर्मणो अवलोकनेन गंपेन गुणवर्णनेन पाधाकर्मवर्जकमभिष्वापिकृत्यादिपरिमोगर- हितमपि साधुमाधाफर्मपरिमोगवाञ्छाकारिणं कुर्वन्तीत्येवैः सह संवासो दतस्त्याज्या । अत्र यान्वदान्तिकयोजना यथा-नृपस्था. नीयानि फर्माणि, पल्लीस्सानीया वसतिधौरस्थानीया आषाकर्ममोजिसाधवो, पणिगादिस्थानीया आधाकर्ममोक्वृभिस्सहवासिसाधवः उपालम्ममरणसानीया दुर्गविः । इह पणिग्रामणादिमिः सइयासदुष्टसाधुभित्र प्रकत । वत्र चौराणामाषाकर्ममोक्दसाधूनां च पूर्व पद प्रतिपेषणादयवत्वारोऽपि भावनीया। अनुमोदनायो राजदुष्प्यान्तो यथा। एगमि नपरे एगो षणियकुमारो अतीव सुरूषो अत्यि सोय अतीव परमहिलामिलासी। अनया अंदेउरसमीवं गच्छन्तो अतेउरियाहि दिहो। तेण य ताउ दिवाउ। परोप्पर अशुराओ जाओ। तो दिव्यजोएणं फहवि संपची। एसो पदिणं वाउ आसेपिउं पपडो । पन्छा रजा नाओ। तउ आइरिय विभूसिय अन्वेउरे

·प्रतिपेवणा-
दिखरू
पिण्ड-
विशुद्धे
अंद्रपुरीया
वृत्तिः
N
॥१४॥
Hal
पविट्ठो समाणो, हरावेऊण मारावेऊण य नयरमज्झे पक्खियाविओ। तत्थ य कापडियवेसेण हेरिया मुका. भणिया य जहा जे एवं
पसंसंति निंदन्ति य ते दो वि तुमहिं मम सगासे आणेयन्या। सो य लोगेण वेदिओ, वुत्तंतं जाणिऊण एगेण भणियं 'जाएण जीव-
लोए सयलेण वि नरेण मरियन्वं' परं जाउ अंतेउरियाउ अम्हारिसेहिं अहम्नेहिं नयणेहिं विन दीसन्ति ता भुजमाणिऊण मओ ताए
स धन्नो । अन्नेहिं भणियं अधन्नो एसो उभयलोगविरुद्धकारी, जो जणणीतुल्लाणं नियसामियंतेउरियाणं चुफो। एयं सोउं हेरिएहि
पचक्खेहि होऊण रनो समप्पिया। राइणा उ, जेहिं सो पसंसिओ ते वावाइया इयरे मुफा पूइया यति। एवमिहाप्येके साधर
आधाकर्म भुसते, अपरे च जल्पन्ति धन्या एते सुखं जीवन्ति, अन्ये तु युवते धिगेतान् ये आगमनिपिद्धमाहारं भुनते। अनोपनयः
अन्तःपुरस्थानीयमाधाकर्म, तत्सेवकवणिकसुतस्थानीयास्तत्सेवकाः साधवः । धन्योऽयमिति जल्पकपुरुषस्थानीयास्तत्सेवकसाधुवर्णकाः
साधवः । अधन्योऽयमिति जल्पकपुरुपस्थानीयास्तत्सेवकसाधुनिन्दका साधयः। नृपस्थानीयानि कर्माणि । मरणस्थानीयःसंसार:
इह दृष्टान्ते यैर्युवा धन्य उक्तो दार्शन्तिके तु यैराधाकर्मभोजिनः श्लावितास्तैः प्रक्रान्तं । तत्र दृष्टान्ते यूनो दार्शन्तिके तु यैराधा-
कर्मभोजिना प्रतिषेधादयश्चत्वारोऽपि पूर्ववद् भावनीयाः। उक्ताः प्रतिपेवणादगवत्वारोऽपि सप्रपञ्चं प्रकाराः। साम्प्रतमेतेपां प्रदर्शि-
तन्यायेन बहुदोपदुष्टत्वादाधाकम्मिकहेतुत्वाच परिहार्यतां दर्शयमाह । तो ते तं च चए ति। यतः पूर्वोक्ता दुर्गतिपातादि-
दोपनियन्धनाः प्रतिपेवणादयस्ततः कारणात्तान् प्रतिषेधादीचतुरा प्रकारान् आधाकर्मभोजिसाधुत्वात् तमिति साध्घायर्थ कृतमशना-
चाहारं चः समुपये त्यजेत् परिहरेत् साधुः, कथमित्याह । 'तिविहतिविहेण' ति भयो विधा मेदा यस्य मनःप्रभृतिकस्य योगसमु.
दायस्य स त्रिविधः। तथा यो विधा यस्य करणादिरूपसमुदायस्य स विविधः । ततलिविधव निविधवेति समाहारबन्दो नपुंस-
॥१४॥

·कत्वादेकवचनम् तैन, यद्वा त्रिविषस्य त्रिविध इति विग्रहस्तेन, असमर्थ-मनोवाकाय प्रत्येकं करणकारणानुमविविशिरस्त्यजेदिति गापाः ॥१५॥ उक्त तृतीय सप्रपञ्च यथेविवारमिदानी यामिति चतुर्थ वारं व्याचिल्यामराह । वंतुञ्चारसुरागोमससममिमति तेण तज्जुचं । पत्तं पि कयतिकप्पं कप्पइ पुर्व करिसघटुं ॥१६॥ व्याख्या-पान्तं भुक्तोदिलित, उचारा पुरीष, सुरा मपम्, गोमांसं सुरभिपिशिव उपलक्षणत्वात् काकमांसगरिकोप्ट्रीक्षीरल. अनादिग्रहः । पान्त चोधारयेत्यादिद्वन्यस्तैः सम सदशं तुल्यमिति यावत् । इद प्रक्रान्तमाधाकमिकमक्तादि वर्मत इति शेषः। अत्रायं भावार्थ:-पथा राजिकादिमिर फवातिसौरम्यादिकमपि वान्तममक्ष्यम् उचारो यथा अभोज्पा, सरोष्ट्रीगहारिकाधीरादि यथा शिष्टाना- मपेयम,गोमांसादि च यथा तेपामभक्ष्यम् , जघन्यजनैव सुरागोमांसादेर्यपपि पान भक्षणं चाचर्यते क्यापि तम प्रमाण शिटानाम्, अन्यथा वान्तीधारादीनामपि सारमेयादिभिभोजने आचरितस्याचेपामपि भक्ष्यत्वे प्रसङ्गः। एवं जिनशासनमाविवाना साधूनां सावधत्वे- न निन्यत्वादापाकमिकमपि पान्दादिकल्पममक्ष्यमपेपमप्रासं चेति। या यत इद बान्तादिसशमित्यतः कारणाद, वेनेति आधाक- भगाऽशनादिना छुद्धमशनादिक युक्त स्पृट मिलित सदित्यर्थः। तच तयुक्तं च मयुक्त, पूतिकर्मीभूतमिति तत्व, साधूनां मोक्तं न कल्पते इति शेषः। यथाऽशुचिसम्बन्धिना लवेनापि स्पृष्ट भकादि शुचीभूतमप्यमोज्य भवति, एवं निदोपवया मोज्योऽप्याहार आधाकम्मिकाहारस लपेनापि स्पृष्टोऽमोज्या स्यात् प्रतिरूपत्ता तथा पात्रमपि माजनमपि यत्राधाकम्मिकं केवलं पवित, शुद्धाशना दिमध्ये शुद्ध वा, तश्योरप्यूसिवयोरघाविक्तया, पविखरण्टिन सदित्ययः, न कल्पते परिमोक्तुं साधूनामिति शेषः। न केवल

·अशने च
पिण्ड-
विशुद्ध-
धंद्रसूरीया
वृत्तिः
तस्य ये
दोषा इति
पञ्चमं द्वारं
॥१५॥
साक्षादाधाकर्म पूतिकर्म वा भोक्तुं न कल्पते इत्यपेरर्थः । तहिं कीदृशं सत्तद्भाजनं कल्पते इत्याह-पूर्व कल्पत्रयदानात् प्रथम,
करीपं शुष्कगोमयं तेन धृष्टं निमार्जितमशुद्धवर्तितमिति यावत् करीपघृष्टम् । भूयोऽपि कीडशमित्याह-कृता विहितासयस्त्रिसंख्याः
कल्पा जलप्रक्षालनानि यस्य तत् विकल्पम् । एवंभूतं सत् कल्पते शुद्धाशनादिग्रहणाय, यतिजनपरिभोग्यं खाद्, इतरथा यथा
कापि भाजनेऽशनादिकं क्षिप्तं तदुपर्यशुचिः पतिता द्वे अप्यपनीते ततोऽधाविते तस्मिन्नपरमशनादिकं क्षिप्तमभोज्यं स्याद्, एवं शुद्ध-
मप्यशनाघधावितवया, पूतिखरण्टिते तस्मिन् गृहीत साधोरकल्पमेवेति गाथार्थः ॥१६॥
इदानीमशने च तस्य ये दोषा इति पञ्चमद्वारं व्याख्यातुमाह ।
कम्मग्गहणे अइक्कमवइक्कमा तह इयारणायारा । आणाभंगणवत्था मिच्छत्तविराहणा य भवे ॥१७॥
व्याख्या-सूचनाद कर्मग्रहणे आधाकादानविपये उपलक्षणत्वादाधाकर्मादानं तद्भक्षणं चाश्रित्येत्यर्थः, अन्यथा ग्रहणमात्र
एव वक्ष्यमाणदोपासम्भवः प्रस्तुतद्वारविरोधश्च स्यात् । तस्मिन् किमित्याह-अतिक्रमव्यतिक्रमौ तथाशब्दश्चातिकमादीनां सम्भव-
सूचनार्थः । तथा अतिचारानाचारावित्येते चत्वारो दोपाः स्युः। खरूपं चैतेषां चतुर्णामपि सूत्रकार एवावेदयिष्यति। कथं पुनराधा-
कर्मादानविपयेऽतिक्रमादीनां सम्भवः १ उच्यते-यदा कश्चिदभिनवश्रापका शालिघृतगुडगोरसामृतवल्लीकूष्माण्डखण्डादिष्वभिनवो.
त्पन्नेषु नवं वस्तु यावत् साधूनां न दत्तं तावन भुज्यते इत्याशयवान प्रायेण तस्याव्युत्पन्नबुद्धित्वायथाकथश्चिदपि नवं शालिकरा-
दिकमाधाकर्म कृत्वा वसतौ गत्वा गृह्यतामागत्य मदीये गृहेऽशनादिकमिति साधुमभ्यर्थयते । ततथासौ निमत्रितोऽनाभोगादुपेत्य-
करणादिना वा आधाकर्मग्रहणाय यदि प्रवर्तते तदा तस्य साधोश्चत्वारोऽतिक्रमादयस्सम्भवन्ति । एतेषां च लघु-गुरु-गुरुतर-
॥१५॥

·गुरुतमदोपलं क्रमेण शेयम्। तयाहि-कथित् साधुरविक्रमाप दो प्रातः सन स्तोकेनापि शुमाध्यवसायेन व दोर्प विशोष्य आत्मानं संयमे व्यवस्थापयति । व्यतिक्रमदीप तु प्रातः सन गुरुणा शुभाध्यवसायेन, अतीचारदोष त गुरुवरेण शुमाध्यवसायेन विशोषपितु शक्नोति । अनाचारदोपे तु यविषयोऽनाचारस्रोविवस्त संयमगुणं गुरुतमेनापि शुमाध्यवसायेनाखण्ड साधुन प्राप्नोतीति । इहप क्रमशचतुर्वप्यविक्रमादिक्ष जातेषु प्राय आषाकाहाराम्पवहारा' सम्भवन्ति । सो यदा वग्रहणायाविक्रमादिषु वर्तते, तदैवाशा- भङ्गादिवपि चतुर्पु वने इत्यधुना दानाह-'आणाभङ्गे'त्यादि, आशामा सर्वोपदेशखण्डना, अनवस्याऽऽधार्मिकपरिहारेऽन्ये- पामनास्था, मिथ्यात्य विपर्यस्वाध्यवसापरूप, विराधना संयमादेवियावस्तव आज्ञामवेत्यादिवन्यस्ताब, पा समुषये, मवेयुर्जा- येरन् । एतेषां च खरूप पत्रकदुतातिकमादिवरूपादुपरिठादयं वक्ष्यामा इति गायाः ॥१७॥ इदानी अतिकमादीनां स्वरूपं निरूपपितमाह आहाकम्मामंतण पडिसुणमाणे अइक्कमो होइ । पयपाइ वइक्कम गहिए तइएयरो गिलिप ॥१८॥ व्याख्या-विमक्तिलोपादाषाकर्मणि पूर्वोक्त आमन्त्रणे गृहाणेदमिति गृहस्थाभ्यर्थने सति प्रतिश्रुण्यति गृहीण्यामीति जल्पत्यनिपेयेन मौनावलम्पिनि या सति साधौ यायनाचापि वग्रहणाय चलति तापदविक्रमो मनाक् चारित्रधम्मोलान भवति । तवा पदस्य चरणस मेदस्ताहणार्थ गमनायोत्साटन पदमेदा, स आदिर्यस्य तद्ग्रहगमनादेखत् पदमेदादि विभक्तिलोपाचस्मिन् विहिते सति यावद उन गृहाति तावद् व्यनिक्रमा, पूर्वस्माद्गुरुवरणेऽपरापो भवति । ततो गृहीवे पात्रकादौ स्वीकते मत्यापा फर्मणि पावत् मुखे न प्रक्षिपति वावद सत्यागमनादावपि कवे तृतीयोऽतिचारो गुरुतरश्चरणापराधः । तत इतरोऽनाचारो गुरुतम- ।

·पिण्ड-
विशुद्ध-
अंद्रसरीया
इत्तिः
अतिक्रमा-
दीनां
स्वरूप
॥१६॥
शारित्रदोषो गिलिते गलादधः क्षिप्ते सति भवति । केचिद् ग्रहणं कवलोद्धरणं यावगिलनं तु मुखे प्रक्षेप इति व्याख्यान्तीति । इह
च उत्तरगुणगोचराणामतिक्रमादीनां सूत्रे सर्वथा चरणाभावसम्पादकत्वानभिधानादाधाकर्मादिविषयाणामेतेषां चरणदोपकारित्वमेव
व्याख्यातुं युक्तं न तु सर्वथा चरणाभावरूपतेति, न च 'पिंडं असोहयन्तो अचरित्ती एत्थ संसओ नत्थि,' इत्याद्यागमवचनात्
सर्वथा चरणाभावकारित्वं व्याख्येयम् । यतो निश्चयनयाभिप्रायतया उत्सर्गदेशनाविषयतया अभीक्ष्णसेवागोचरतया वा इदं सूत्रं
ज्ञेयमिति गाथार्थः ॥१८॥
अधुना मागतिदिष्टमाज्ञामङ्गादिदोपखरूपमभिधीयते-यथा निष्कारणे लुब्धस्सनाधाकाददान आज्ञाभङ्ग कुरुते तद्ग्रहणस्य
सर्वनिपिद्धत्वादिति सर्वज्ञाज्ञालोप आज्ञाभङ्गः । एकेनापि साधुना आधाकर्मसेवादिकृतं दृष्ट्वा तत्साध्वालम्बनेनापरोऽपि साधुस्तत्
सेवनं कुरुते, तं दृष्ट्वा अन्योऽपीत्येव यावत् सर्वेऽप्यकार्ये प्रवर्तन्ते, सर्वमाणिनां सुखाभिलापित्वात् ,एवं च संयमस्य तेषां सर्वथा छेदः
स्थादित्यनवस्था । तथा साधुना प्रवज्याग्रहणकाले सर्च सावध योगं प्रत्याख्यामीत्युक्तम् । तदुक्तौ च प्राणिवधानुमतिजनकत्वा-
दाधाकर्म न भोज्यं इति परमार्थत उक्तं स्यादतस्तद् भुआनेन तेन यथावादो भग्नः स्यात्ततोऽयथावादित्वादहो एते अन्यथावा-
दिनोऽन्यथाकारिण इत्यादि गृहस्थाशकोत्पादकत्वाच मिथ्यात्वं । विराधना चात्मसंयमप्रवचनभेदेन, तत्रिविधा । तत्राधाकर्म,
साधोः प्रायः प्राघूर्णकस्येव गौरवेण गृहिणा क्रियते इति स्वादु स्निग्धं च तत् स्यात्ततः खादुतया तस्मिन् प्रचूरे स्निग्धे च भक्षिते
ज्वरविसचिकादिव्याधयस्तस्य कदाचित् स्युः, ततश्च ज्ञानादीनां विराधकः स्यात् तथाहि-तस्य सूत्रार्थपौरुष्यकरणात् सत्रार्थहानेनिस्य
नाशर, शरीरविहलादितया चारित्रादिश्रद्धानजुटेर्दर्शनस्य, प्रत्युपेक्षणाधभावाच चारित्रस्य नाशः स्यादित्यात्मविराधना । वैधेन च
॥१६॥

·HAL विचिकित्सायो क्रियमाणायां प्रविष्यादयः काया व्यापायन्ते, प्रतिपालफसाधूनां च वाहानि: स्यादिवि सपमनिराधना। दीर्घ- रोगित्वे पीडा पानुभवत्याद पामक्षका एते, ये स्वोदरमपि न जानन्ति इत्यादि प्रवचनमालिन्यसमावरूपा अपचनविराधना इत्येव पतो दोषा आधाकर्मणि आग्रहणे भवन्ति तस्मात प्रामम् । अधुनाधाकर्मपरिभोगेन आमामास विपाक दयाह- मुंजइ आहाकम्म सम्मंजो न य पदिक्कमतिलुद्धो। सव्वजिणाणाविमुहस्स तस्स आहारणा नस्थि।। व्याख्या-मुढेऽभ्यवहरत्याधाकर्म-पर्वोक्त या साधुरिवि प्रक्रमा, कीया समित्याह-'उद्धों गृदोऽनेन ग्लानादिकारणेन यस्वद् गृहावि स आशा न सत्यवीत्यावेदयवि । सच्या च सम्मति सम्पगपुनरावया भाषशुद्धया पा यो 'न', नैव, चा साप्या, प्रतिकामस्यापार्मिकपरिमोगात मायश्चिग्रहणपूर्वक पावते । स्थापितषकाराव गृहीत्वा तम करोति इति गृह्यते, स आजाभा- दोपकारीति मनमः । वस्प फलमाह-सर्वजिनानां समवतीर्थकराणामाला उपदेशलस्या विमुखा पराङ्मुखो प्रष्ट इति भावस्तस्य । तस्येति साधुसरपिताहारमोजिवादाशामकारिणो यतेराराधना सुगनिनिषन्धनसदनुष्ठाननिष्पादना, यद्वा आराधना मरणकाले भाविनि पर्यन्तक्रिया सा अशुद्धाहारमोक्हत्वेन संपमादिविषातकारित्वात् तस्य नरकादिकगतिगमनसम्भवाभास्ति न विद्यते । अथवाऽसण्डिक्सयमानुधानपरिपालनस्याने पण्डितमरणेनैव सुगतिमाप्तिकारकं श्रेयस्करमपपीते तच तस्य न स्याद, युज्यते चैवद फले परममहाराजवीर्यकराशाभकारिणाम् । यव इह लोकेऽपि राजादेरप्याशामकारिणोऽनर्थपरम्परां प्राप्नुवन्तो ज्यन्ते, किं पुन- स्वीफराशामफारिणांस्वामिति। अत्र राजाज्ञामले आख्यानकम्- एगाए नपरीए निसियासैससवग्गसे एगस पहलपपलच्छाया सरससपक्वफलपम्भारोग्णामियदुमगणरमणिजाणि दोणि

·पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसरीया
वृत्तिः
'आज्ञा भङ्गा-
दि दोष
स्वरूप
॥१७॥
उजाणाणि होत्या । चन्दोदयं सरोदयं च । तत्य नयरीए पच्छिमदिसाए चंदोदयं, बीयं तु पुचदिसाए सरोदयं । तेसु तणकट्ठ-
हारगा वि गच्छन्ति । अह चेत्तमासे अन्तेउरकीलाकोउयस्थिणा पत्थिवेण पडहगदायगा भणिया, जहा भो भो पभाते अहं सूरो.
दये उजाणे नियअंतेउरीहिं सद्धि कीलं करिस्सामि ति, तणकट्टहारयाइणो चन्दोदये गच्छन्तु । इय संझाए पडहगं वाएउ लोगं
जाणेवेजह । तेहिं तहेच कयं । सरोदये पभाए गच्छन्ताणं मसले उण तओ वलंताणं आइगो संमुद्दो भविस्सइ, सो य दुहानहोत्ति
चितिय सेञ्जयालमज्झठियाहिं अंतेउरियाहिं सद्धिं पभाए राया चन्दोदयं गओ। इओ य पडहगसवणाणंतर एस्थ अम्हे न को वि
पेच्छिस्सह अम्हे पुण अउबदसणाउ रायंतेउरियाउ पन्छिस्सामो त्ति कोऊहल्लिणो दुविना पच्छिमराइए सरोदये उजाणे चहलप.
नवंताणं रुक्खाणं साहासु लग्गिउ ठिया। ते य उजाणरक्खएहि लक्खिऊण रायाणामकारगत्ति हत्येहिं गहिया, उंडाईहिं हया,
रज्जुयाईहिं बद्धा य । जे य तणकट्टहारगाइणो पडहगसवणेण पभाए चन्दोदगं गया, तेहिं सहसा पविद्धेहिं दिट्ठा उ ताउ वरनेव-
स्थविभूसियाउ पीणुण्णयघणथणवक्खोण्णामियाहेकाउ पुमचंदचयणाउ रायअंतेउरियाउ। इमेहिं दिहाउति उजाणपालएहि ते वि
बद्धा । तओ नयराभिमुहं वलियरस निवरस मज्मनवेलाए उआणपालएहिं बुत्तंतकहणपूच्चं दोषि वग्गा दंसिया, राइणा आणाभंग-
कारिणोति सरोदयगामिणो अदिहोवरोहावि दुवित्ता वहाविया । इयरे आणाकारिणोति दिट्ठोवरोहावि विसशियति । एवं एत्यवि
वित्थयराणाभंगकारिणो जम्मजरामरणरोगसोगाइदुस्खपउरं भाजलहिपरियडणमहाणत्थं पातित्ति गाथार्थः ॥१९॥
उक्तमशनेन तस्स ये दोपा इति द्वारमधुना दाने च तस्य ये दोषा इति पठं द्वारं व्याचिख्यासुराह ।
जइणो चरणविघाइत्ति दाणमेयस्स नथि ओहेण । वीयपए जइ कस्यवि पत्तविसेसे व होज जओ ।।
॥१७॥

·पाल्पा-पता संपमोद्योगवता साधो, किमित्याह चरण विहन्तु शीलमस्येति परणविधाति चारित्रविनाशकदापाकर्मिका बनादिपर्वते इत्यनेन कारणेन दान वितरणमेतस्साशनादेराधाकर्मणो नास्ति न विद्यते गृहिण ओपेन सामान्येन कारणं विनति पावन । उपलक्षणत्वापदायफशुमाल्पायुर्वन्धनिपन्यनं वेदमिति हश्यम् । क्या च प्रज्ञपयां सुपात्रमाश्रित्याशुद्धदानस फलम- मिहिवम् । यथा-'कई ण भते। जीवा अप्पाउयत्ताए, कम्म पकरेंति । गोयमा! पाणे अइयाइत्ता मुस पदचा वहावं समणं वा माहणे पा अफासुएणं अपोसणिज्जेणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलामिया ! एवं खल जीवा अप्पाउपचार कम्मं पकरेंवि' । असायी, तत्र प्रश्न सुगमः। उपरे तु पाणे अइबादच'चि प्राणानतिपात्य आषाकर्मादिकरणतो विनाश्य, भूपोक्वा यथाहो । सामो। स्वार्थ- सिदमिदं मक्तादि, कल्पनीय यो, न शा कार्या प्रत्यायन्वममिषापाऽप्रासुकानेपणीयेनाशनादिना चतुर्विधाहारेण। 'तहारूवात त्याविषसमाव भक्तिदानोचितपात्रमित्यर्थः । श्रमणे तपाखिनदेई, 'माहणं 'चिमा हनेत्येव योऽन्य प्रविपक्ति, सपहनननिश्च: सबसौ माहना, पचायचि माहनं, यद्वा प्रमचर्य कुशलानुष्ठान वा तदसास्तीति प्रामणः अस्त्यर्थेऽण् , एवमादित्वात् तं प्रावणं प्रभचर्यादिगुणगणोपेतमित्यर्थः । या शब्दपरस्परापेक्षया समुपये। प्रतिलम्योपदम्प लामवन्त कृत्वेत्यर्थः। यदा ये जीवा जिनसाधु- गुणपक्षपातितया एजाप पृथिव्यापारम्भेण पर्वमानाः प्राणानतिपात्य पूजापर्थमेव न्यासापहारादिना प वर्चमाना, भूपोच्या श्रमणस संतरणे सत्यपि निष्कारणती भक्तिमात्रेणाभानुफानेपणीयानादिपतुर्षियाहारेण श्रमणं च प्रतिलभ्येति व्याख्याता सरागसंप- मनिवपदाननिमिचायुष्कापेक्षयाऽल्पायुष्कतयाऽल्पजीवितव्यहेतवया जीवा आयुकने मनन्ति तथा प जिनागमाभिसंस्कृतमतयो | यतया प्रथमवयासंमोगिन कंचन मृत ष्ष्या वतारो भवन्ति । नतमनेन भवान्दरे कित्रिदशर्म प्राणिघातादिकमासेवितमकल्प्यं षा

·पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रमरीया
वृत्तिः
दाने ये
दोपा इति
पठं द्वार
॥१८॥
गुनिभ्यो द येनायं भोग्यल्पवया: संवत इति, न पुनः क्षुल्लकभवग्रहणादितयाऽल्पायुप्कतया ज्ञेयम् । दाननिरतस्य प्राणिनो दानेन
भोगानाप्नोतीति वचनात्सांसारिकराज्यादिप्राप्तिनिबन्धनत्वेन तस्य क्षुल्लकभनग्रहणेपुत्पत्त्यसम्भवात् । तस्मादोघतः आधाम्मि-
कस्य दानं नास्तीति । कदाचित्तर्हि तहानं भवेदुत सर्वथा न? इत्याह-'चीयपए' ति उत्सर्गप्रथमपदापेक्षया द्वितीयस्थानमपवा-
दस्तत्र यदीति सम्भावने यदि परमित्यर्थः । कुत्रचित् कस्मिन् महति पुष्टे ग्लाननिर्वाहादौ कारणे, तथा पात्रपिशेपे विशिष्टतपो-
ज्ञानादिसमग्रगुणगणाधारो यतिः तानिपये वा । वाशब्दोऽशुद्धदानसम्भवस्य द्वितीयप्रकारसमुचयार्थः। भवेत्स्यायदि परं तदानमिति
प्रक्रमः । अथ किमिति द्वितीयपदमेवाश्रित्याशुद्धाशनादि गृही दयामोत्सर्गतोऽपीत्याह-'जउति यतो यस्मात् कारणाद, तत्रार्थे
इदमुक्तमागमे इति गाथार्थः॥२०॥
यदुक्तं तदेवाह-
संथरणमि असुद्धं दोहवि गेण्हत्तदैतयाणऽहियं। आउरदिटुंतेणं तं चेव हियं असंथरणे ॥२१॥
व्याख्या--संस्तरणं प्रासुकैपणीयाहारादिप्राप्त्यैव साधूनां निहिस्तस्मिन् सत्यशुदमनेपणीयादितया सदोषमशनादि द्वयो-
रपि गृहइदतोहिकदायकयोर्यतिगृहस्पयो केवलमेकस्य कस्यचिदिरयपेरर्थः। अहितमपथ्यं संयमविघातशुभाल्पायुर्वन्धहेतुत्वेन
अनिष्टफलकदित्यर्थः । उत्रार्गतस्तानदेव, अपवादतस्तु तमप्यनेषणीयमशनायाहारं न केवलमेपणीयं हितमेवेत्यपेरर्थः चेवशब्दस्या-
प्यर्थत्वात् । हितं पथ्यामिष्टफलकत दातुंहीतुन फेत्याह-असंस्तरणेऽनिर्वाहे दुर्भिक्षग्लानादौ प्रयोजने इत्यर्थः । केन हितमित्याह-
आतुरो रोगी तस्य दृष्टान्तो निदर्शनमातुरदृष्टान्तस्तेन,स चायं यथा-सामपाताशुनपज्वररोगाभिभूतः कषिद् रोगी वृतपूर्णमोदकादिक
॥१८॥

·मोक्तममिलावि, वैधादिकं च याचते, तब तस्य गृहतोऽन्यस्प ददतम तत्प्रस्तावे यथा स्योरप्यनर्थक तथा वदेव भरमकवावा- पुपहलस्य निरामयवावाधुलपरिणो गृहत इतरस्य ददतब गुणपद् तदुक्तं वैषशाने-'उत्पपेत हि सावस्था, देशकालामयान पति पस्यामकार्य कार्य स्यात् कर्मकार्य पर्जयेत् ।।२।। अकार्यमकर्वपं यसदपि कार्यकर्षयं स्यात्, कर्मकार्य फव्यक्रिया मित्यर्थः । एवं अशुद्धाशनादिदानमपि सति निर्वाह ग्योरप्यनिष्टकार्यसवि परिमस्तदेवाभीमार्थलाभकारीति। पदयं परमार्थो-पप- प्याघाफर्माज्ञामापनेकदोपहेतुकं पर्णिवम्, व्यापि 'सम्पत्य संजमं संजमाउ अप्पाणमेव रक्खेन्जे'त्यादि 'अप्पेण पहमेसेजा। एवं रियलरमण समासु पडिसेवासु एपमत्यपप विजा था न वि किंचि अण्णायं पडिसिद्ध यावी'त्पाघागमामिहर्यपावसर बहुतर- गुणलामाकाझ्या गृपमाणं दीयमानं च न दोपाय इति गाथार्थः ॥२२॥ अधुना यदुक्तं 'पत्तविसेसे व होजाति, व सुपाप्रमाधिस्य गृहिणस्तदानसम्मरमापेदपमाह- भणियं च पंचमड़े सुपत्तसुद्धन्नदाणचउभरे। पढमो सुध्धो धीए भयणा सेसा अणिटुफला ॥२२॥ व्याख्या-मणियं च उक्त प पश्चमाने पाण्यामज्ञप्पा कस्थाने स्याह-सुपात्रशुद्धावान चतुर्भगति । वत्र सुपानं पोंक्वं, शुद्धमेषणीय यदनमशनमुपलक्षणत्वाद पानादिग्रहणवस्य दान गृहिणा वितरण शुद्धानदान सवा सुपात्र शुद्धा. भदान पेति विग्रहा, नाम्या पदाम्यां चतको माचतुष्टयम् । यथा सुपात्र सुदान १। सुपात्रमशुद्धदान २॥ पात्र शुद्धानं ३॥ पात्र प्रदान ४ इत्येवरूपः सुपात्रशुद्धाभदानपतुर्भजस्तस्मिन्, यवा सुपात्रे सुपात्राय पा सुखानदानमेपणीयाहारविवरण सद्विषय- धतुर्भहस्तरिममिति व्याख्येयम् । अधुना यदुक्त पश्चमाझे वदयितुमाइ-प्रथम आपो मा शुखा, सुपात्रसापान साध्वर्णपाका.

·पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रमरीया
वृत्तिः
सुपानमा
श्रित्य गृहि-
णस्तहान-
सम्भवम्
॥१९॥
दिक्रियाजनितकर्मवन्धलक्षणदोपरहितत्वेन सुदानत्वाच अशुभकर्मनिर्जराहेतुतया निर्दोषः, तदनुपुण्यानुवन्धिपुण्यकारणत्वात् , प्रा.
ग्जन्मनि वितीर्णसुपात्रशुद्धदानयोः कृतपुण्यकशालिभद्रयोरिवापेक्षयैवोक्तम् , तेनाभीष्टमोक्षादिफलप्राप्तिजनकत्वात् सर्वोत्तम इति ।
अन्यत्रापि चोक्तं विधिविशेषाद् द्रव्यविशेषादाविशेषात् पात्रविशेपाच फलविशेषः। तथा द्वितीयभङ्गाके, शुद्धर्भजना विकल्पना ।
तथाह्यत्र यावता सुपात्रदानं तावता प्रभूतकर्मनिरासद्भावाच्छुद्धिर्यावता दानमशुद्धं तावता पापकर्मलेशसद्भावादशुद्धिरिति भजना।
तथा शेपायुद्धरितो तृतीयचतुर्थभङ्गकावनिष्टं फलमनभिमतं साध्यं दानप्रयुक्तर्ययोस्तावनिष्टफलौ। इतेर्गम्यमानत्वादित्येतद् भणितमि-
ति । इदं च मोक्षसाधकदानापेक्षयाऽन्त्यभङ्गद्वये कुपात्रविपयायाः शुद्धाशुद्धदानप्रयुक्तेः पापानुवन्धिपुण्योपार्जकत्वेन सांसारिकराज्या-
दिभोगमात्रकारणत्वादनिष्टफलत्वमुच्यते । तथा च तत्सत्रं यथा 'समणोवासगस्स णं भंते ! तहारूवं समणं वा माहणं वा फासुएणं
एसिणिज्जेणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलामेमाणस्स किं कसइ ? गोयमा ! एगंत सो निजरा कजइ नत्थि से पावे कम्मे । 'सम-
णोवासगस्स णं भंते ! तहारूवं समणं वा माहणं वा अफासुएणं अणेसणिज्जेणं असणपाणखाइमसाइमेणं पडिलामेमाणस्स कि कजइ ?
गोयमा! पहुयतरियासे निजरा, अप्पयरे से पावे कम्मे । अनेन द्वितीयदण्डकेनान प्रकृतम् । अस्याः श्रमणोपासकस्य श्रावकस्य
श्रमणं यति ब्राह्मणं नामचर्यादिगुणोपेतं वन्दित्वा नमंसित्वा सत्कारयित्वा सन्मानयित्वा वन्दनादिव्यतिरेकेण वा अप्रासुकेनानेप-
णीयेनाशनादिना चतुर्विधाहारेण प्रतिलम्भयतः लाभवन्तः कुर्चतः किं क्रियते, किं फलं भवति तस्य ? उच्यते-चारित्रसाधककायो-
पष्टम्भात् प्रभूततरा निर्जरा अशुभकर्मपुद्गलपरिशाटरूपा पापकर्मापेक्षया नही सञ्जायते। निर्जरापेक्षया जीवादिघातेन व्यवहारतस्त-
धारित्रवाधया च शुभाल्पायुःकर्मवन्धकत्वं च भवति । शुभमपि चायुरल्पमहिततया पापरूपमेवेह विवक्षिवम् । अत्र च गुणवत्पात्र-
॥१९॥

·माश्रित्याकारणेऽपि भावप्रकर्ष विशेषादमासुकानेपणीयादेरपीदं फलं न विरुभ्यते, अचिंत्यत्वाविषपरिणतेरिति सम्मापते, अत एतद् भगवतीवचनादायते । सुपात्रमापित्यानेपणीयदानमपि भक्तितरलितचित्तत्वेन ददतः कदाचित्र क्याविषबाहुदोपकारीति सुपात्रे तदपि कदाचिद् गृहिणः सम्भवतीत्यावेदितम् । तथा 'समणोवासगसगं मंते ! वहारूप असंजयअविश्यअपडित्यपनक्खायपाय. कम्म कारण या अकासुपण या एमणिज्जेण वा असण ४ पडिलामेमाणस्स किं फलाहता गोपमा एगत सो पावै कम्मे फला नधि से कायि णिसरा' । सुगम चैतद , नवरं असंयतः सप्तदशप्रकारसयमा पहितः । तथा विनियमनेकधा बादशविधे तपसि स्वो पिरतस्वनिषेधादविरता, तथा प्रविहता निग्रन्थमेदेन स्थितिहासात् प्रत्याख्यातानि हेत्वमावता पुनर्पद्धिनिरोधात् पापकर्माणि शानावरणादीनि येन स तथा अभिपेषादप्रतिहतप्रत्याख्यातपापकर्मा वम् । एवं चासंजयेत्यादिना निर्गणा पाविशेष उक्तो। अनेन पदवीयचतुर्थमभावनेनैव दण्डफेन तुल्पफलत्वादुक्तौ । तृतीयमों सुदानस्यापि पात्राभिवत्वादुमयाशुदमङ्गफलवपयोक्तफलत्व- मेव । असयमोपष्टम्भस्योमपत्रापि तुल्पत्यान् पक्षात्मासुकादौ जीपपाताभावेन अप्रासुकादौ प जीवषावसद्वान विशेषः । सोधन विवक्षिता पापकर्मणो निर्जराया अमावस्यैव चेह विवक्षितत्वादित्यलं प्रसङ्गेनेति गाथा ॥२२॥ दानी स्थापच्छेति सक्षम द्वार ध्यापिण्यासुराह- देसाणुचिय पहुव्वमप्पकुलमायरो यतो पुच्छे । कस्स कर केण कयं लक्खिज्जड़ वज्झलिंगेहिं ॥२॥ व्याख्या देशा सुराष्ट्रमालकप्रमृतिको मण्डला । सोऽनुचितोऽयोग्यतस्मिन् , उसाभावाद् यस्य देयवस्तुनस्तद्देशानुचितम् आहिवाग्न्यादेशकृतिमणत्वामिष्ठान्तस्य पूर्वनिपातामावी, या देवस्थानुचिवं तत्र तस्यासम्मगद् अयोग्य, देशानुचितमिति विपहा ।।

·पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रवरीया
वृत्तिः
यथापृच्छति
सप्तमं द्वारम
॥२०॥
बहु मचुर द्रव्यं शाल्योदनमण्डकसक्तुकुल्मापमुद्गादिकं, बहु च तद्व्यं चेति विग्रहः । अल्पमेकद्विमानुपं कुलं गृहं ततोऽल्प च
तद कुलं चेति विग्रहः । आदरो दातुर्भक्तिकृतः सम्भ्रमः च समुच्चये। यदि स्यादिति शेषः । 'तो'ति ततस्तदनन्तरं तदा वा तस्मिन्
काले आधाकर्मशासम्भवाव पृच्छेत् , प्रनयेत् कथमित्याह-कस्य कृतें कस्य पुरुपादेनिमित्तम् । केन वा प्रयोजनेन कृतं विहि.
तमेतदितेर्गम्यमानत्वादित्येवंरूपतया किं निमित्तोऽयमारम्भ इत्यादि प्रश्नं कुर्यादिति यावत् । तत्र तु प्रचुरमपि द्रव्यं लभ्यते केवलं
तत्तत्र देशे प्रभूतमुत्पद्यते यथा-मालवके मण्डलादि अनादरवांध दाता तत् प्रयच्छति । तत्र खदेशोचिते प्रचुरेऽपि लभ्यमाने
द्रव्गेऽनादरवति दातरि ज्यादिमानुपे गृहे आषाकर्मशङ्काया अभावानापच्छेदेवं वा, यत्र पदे शका स्यात् तत्र प्रश्न विधाय निश-
कितं कृत्वा तद्ग्राह्यमित्यावेदितं भवति। कथं पुनः प्रनितेऽपि परेण कृतमाधाकर्म विज्ञायते परभावस्य दुर्जेयत्वादिति, आह-लक्ष्यते
विज्ञायते यदुत शुद्धमिदमिति । कैरित्याह बाह्यलिङ्गैरिति । तत्र बायानि पहिर्भवानि सर्वजनप्रत्यक्षाणि लिङ्गानि चिहानि वचनवि.
न्यासपरस्परावलोकनसविलक्षहसनादीनि, तेपां निपुणान् प्रत्याऽऽन्तरपरभावप्रकाशकत्वे गमकत्वाल्लिङ्गत्वं ततो बाधानि च तानि
लिङ्गानि चेति विग्रहस्तैरित्यंयमर्थः । ऋज्व्यो नार्यः कृताधार्मिकाः पृष्टाः सत्यः तव निमित्तमिदं विहितमिति वदन्ति । माया.
विन्यस्तु मुखेन गृहाथै कृतमिदमिति जल्पन्ति, चेष्टया तु ज्ञातास्स्म इति सलअं परस्परं वीक्षन्ते किन्निवदन्ति च । तत आधाक-
मिकमेतदिति विज्ञाय न गृहन्ति साधवः । अथ कथाचित् प्रश्नानन्तरं गाढं दातारो रोपं कुर्यात् । यदा केयं मदीयाशनादिविषया
भवतां तत्तिरित्यवज्ञावचनं व्याः ततस्तद्भावमलीकसत्यकोपादिकं विज्ञायाशनादि ग्राह्यमिति । तदेवमनेन गाथाचतुर्थपादेन आधाक-
म्मिकपरिज्ञानोपाय उक्तः । एवमौदेशिकादिष्वपि यत्र विशेषतः, यत्रकारो न भणति तत्र खयमसावभ्यूझो वयं च किञ्चिद्दर्शयि-
॥२०॥

·प्पामः ! किन सर्वदोषविषयसद्धिपरिक्षानकारणापयुक्तते । ततः सयमावपातकारिष शुमेष्यामेषु या शब्दादिषिन्द्रिपपथ खखमवतीर्णेपु रागद्वेषाकरणता तेषु अदत्तमना मिक्षापर्यायां भविष्टो मुनिः मिथाविपपेषणायामेव चमना भवेद मण्डिवालंकवव- धूप्नदवावधानो नीरनीरणयोरेव कसावधानो गोवत्सक वेत्यवाण्यानक यथा। 'एगमि नपरे एगो समिद्धो सेट्टी आसि वेण पहाणमन्दिरं कारियम् । तस्स पहषे पुता, पहुयाउ य बहुपाउ, कालेण सेहि- गीए पश्चचमुनगयाए गिहतति कारियाउ जायाउ, वेसि तु एगा गावी पउरदुद्धा सवच्छा आसि । सा य दिवसे पाहि चरणस्थ पडपिसह पन्छो उ गिहे परिसदा तस्स य सव्या बहुपाउ नीरणं पाणियं च टोइति । अभया वग्गिहे नियपुत्तस्स विवाहो उबहिओ वस्य ताउ सविसेसं आहरियविभूसियाउ साणं सपरेसि मण्डणवावयाडाणं वीसरिओ पच्छो न य तम्स एगाए नीरणं या पाणिय पा बोइयं । जाव मन्मन सेट्ठी समागओ वंदडे बन्छओ रेजिउ लग्गो न नायं जहा अज सक्खिओ एस चिट्ठा । बहुपार निभन्छियाउ ततो जेव्हा यह ससमर्मता नीरणपाणियं गहाय पच्छामिमुह चलिया । वो पच्छो न वारिस ताहि समर्लकियं भवर्ण (पयण) जोए। किंतु नीरणपाणियं एगार दिहीए भापमाणो अवलोयह जाव लद्धति'। अनोपनयो यथासौ गोवत्सो निजाहारे मन्छितो गृष दवावधानो न पूर्वोक्तस्वरूप गृहं नापि कृतारालद्वारा पर पश्यति । किं वहिंगोमक्तमेवापसोफयतीत्येवं साधुरपि पारिने मूछिवो गृदोषयुक्तो न विषयभिषादात्रीषु मूछों करोति । कि सहि चारित्रोपटम्मिकायां मिक्षायामेयोपयोग ददातीत्येवं उपयुक्त आधार्मिकता शेपैपणादोपांच श्रमणः श्रपणचक्षुरप्रभृतिकर- गोपयोगवान दान्याः साथ मिक्षादानाय गमनागमनादि कुर्वन्या सरकारश्रवणादिप्रकारेण जानातीत्येव सचोय मिक्षा प्रावि

·पिण्ड-
विशुद्धे
अंद्रसूरीया
वृत्तिः
उलनाख्य
मष्टम
द्वारम्
॥२१॥
गाथार्थः ॥२३॥
अधुना छलनाख्यमष्टमं द्वारं व्याचिख्यासुराह ।
थोवंति न पुटुं न कहियं व गूढेहिं नायरो व कओ।इय छलिओन लग्गइ सुउवउत्तो असढभावो ॥२४॥
व्याख्या-स्तोकं स्वल्प एतदशनादिकं दृश्यते दाच्या दीयमानमित्येतत् सम्प्रधार्य उपलक्षणत्वाद् वहपि देशोचितमिति
कारणाद्वा, न नैव पृष्टं कस्यायेदमिन्यादिपूर्वोक्तप्रकारेण प्रनितं दातुः पार्थादेवं वस्त्विति शेषः। तथा पृष्टैः किमर्थमिदं राद्धमि-
त्यादिमभितः मद्भिर्दाभिन नैव कथित वा प्रतिपादित या मायावित्वात् , यथा भनदर्थ कृतमिदमिति । तथा गूढरलक्ष्याशुद्धाहा.
रदानादिभावै विभिन नैव आदरोऽभ्युत्थानप्रसन्नवदनवन्दनादिमतिपत्तिरूपो, वा विकल्पे, कृतो विहितः । तव एवं यतमानस्यापि
यतेः कदाचिदशुद्धाहारादेग्रहणं स्यादिति । ननु तर्हि तद्ग्रहणे आधाकर्मजनितकर्मवन्धदोपवानसौ स्यादित्याह-'इय'ति किल पूर्वो-
क्तप्रकारेण सम्पृच्छय आहारग्रहणे छलनैव प्रायो न सम्भवति, परमित्येवं स्तोकाशनदानादिना प्रदर्शितप्रकारेण छलितोऽप्यशुद्धा-
शनादिग्रहणवानच्छलितोऽशुद्धाशनादिग्रहणजनितकर्मणा नाश्लिष्यत एवेत्यपि सूचयति । न नैव लगत्यशुद्धाशनादिग्रहणजनित-
कर्मणा आश्लिष्यते । क्षेतद्वारेण विशेषणद्वयमाह-श्रुतोपयुक्तो, लुप्तसमुच्चयार्थचकारस्य दर्शनादशठभावश्चेति दृश्यं । तत्र श्रुते
पिण्डैपणानिरूपक आगमे उपयुक्त आहारादिशुद्ध्यशुद्धिविपये दत्तावधानो यथा अमुकेन सूत्रेण शुद्धोऽयमाहारो लक्ष्यत इत्यादि स
श्रुतोपयुक्तः । स हि श्रुतोक्तप्रकारेणाशुद्धमप्यशनादि शोधितं गृहन्नदोषवानेव श्रुतप्रमाण्यातथा अशुद्धमपि छपस्थपरीक्षया निःशकी-
कृतं गृहीतं शुद्धमेव मत्वाऽऽनीय दर्ग, श्रुतं प्रमाणीकुर्वन् केवल्यप्युपभुके । 'अहो सुउपउत्तो सुयनाणी जइवि गिण्डइ अशुदं तं
॥२१॥

·केवली विसंजा अपमार्ग सुयं भवे इपरा ॥१॥ तया आहाराण प्रति गालामावादशठोऽमापावान् मावोऽव्ययसापविशेपो रस स अशठमायो मायारदिवभावोपैठो, मापी पाहारादिगार्बपरिणामस्नापाद् पहियेय गवेषपति न प्रपरनेन अवोsang- माददानः फर्मणा वर्षते । दिह परिणामशुदिरेष प्रफर्मबधामादे कर्मक्ष वा कारणं नाप किनिदिति गापा ॥ इदानी लिशिवपकमातेन सखाहणेऽपि ध परिणामविशेष एष शुद्धाशुदिकारणमित्यावेदयन् शुद्धिद्वारे नयम प्याख्यातमाह। आहाकम्मपरिणओ पज्झइ लिंगिव्व सुखभोई वि।सुद्धं गर्वसमाणो मुज्झइ खवगन्ध कम्मे वि ॥२५॥ व्याख्या-आपकम्मतदित्येतस्मिमध्यवसाये परिणतः स्थित मापुरषासम्मपरिणता तद किमित्याह-रभ्यते आषाकर्मप रिमोगिवया कर्मणालियने, कवेत्याह-लिङ्गीय सामोज्यपरिकल्पिताशुदाहारमोजकमाधुरिविष्टान्तः शुबमोज्यप्युगमा- दिवोपरहिवाहासम्पबहारकोऽप्युपलपणत्वात् प्रासुकमोजिग्रह न केलिमेन्द्, विपरीवमोजीस्यपेरणीप मासुकैपणीययोव्योमों ज्यत्वेऽपि कापि ग्लानादिप्रयोजन एपणीयामावेऽनेपणीयमपि युज्यते नाममाऽमासुफमपि । किनहि, भाषिकादिनर तदभावे खय प्रासुकीलवमेय भोक्तव्यमि येवमागमव्यवस्था विधेया। वो पुगपत् ग्योरूपादान दृश्यते । लिमिटयान्तोऽयं- 'यथा एगमि नपरे एगो महाविभूतिकलिको सारगो गेडी होत्या, तेणय रहजरपाडाइम्मिापोयणे सषमोज्यं दयावियं। इओय पपासणगामपिणा एरोष साहुणा सुप, जहा तमि नपरे भागो सावगो सेटी संघमर्ष देह मो सो नग्गहणात्य सिम्प- मागओ। सधमसिं दिषा तेण सेही मरिगओ। सेविणा मना मलिया, तीए काहिय जहा सच दिन, सेहिणा मणियं मम रसोईए मन्माउ देहि ओ बीए सालिहरसफामिडसम दोससुभ पडिपुषं मोपणं विधा सेमय संघया वि काउंषाणे

·पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसरीया
पतिः
शुद्धिवारं
नवमम्
॥२२॥
सुद्ध पि संजतो परिणामवसेणाहाकम्मदोसजणियकम्मणा बद्धोति ।
तथा शुद्धमुद्गमादिदोपरहितमाहारं गवेषयन् मार्गयन् साधुः शुद्धयत्याधाकामतिपेयजनितकर्मचन्धापत्तिरूपदुषणरहितः
स्यात् । क इवेति आह-क्षपक इव मासोपवासपारणकमोस्टयतिरिवेति दृष्टान्तः । 'कम्मे विवि सूचनादाधाकर्मण्यपि पूर्वोक्ते शुक्ते
इति शेपः । शुद्धोऽशनादौ शुद्ध एवेत्यर्थः । क्षपकदृष्टान्तो यथा-
'एगंमि नयरे गुणरयणनिहिणो सुसिस्सगणपरियरिया के वि सरिणो विहरंता समागया, तेर्सि मज्झे इहपरलोएनिप्पियासो
विनायसमयसम्भावो विगिढतवोकम्मकारी सज्झायज्झाणनिरओ एगो खबगसाहू होत्या। अन्नया स खरगो मासपारणगस्स
पअन्ते मा एत्थ कोइ पारणगं नाउं आहाकम्माइ करिस्सइ, ता पचासन्ने कमि गामे गंतूण अनाओ चेव पारेमि ति चिन्तिऊण
गणो पचासनगाम, तत्थय एगाए सावियाए खरगो खवणे उवविद्यो पारणदिणं च सुयं । तो तीए भत्तीए मा कयाइ रावगो इत्थ
एहि ति चिंतिउं घयगुलसंजुत्ता खीरी निम्मविया आहाकम्मिय ति नाउंमा सो परिहरिस्सइ ति माइठाणं कयं । जहा पत्तलाउ
सरावाणि य खीरीखरंटियाणि काउ ठाणाठाणेसु खित्ताणि । तहा डिंभाणि सिक्खचियाणि जहा जया एरिसो तारिसो साहू एत्था-
गच्छइ तया तुन्भे भणिजह । अम्मो बडया खीरी अम्हाणं परिवेसिया न रुचद, अहं तुन्भे निन्मच्छिस्सामि, तुम्मे भणिजह
किं दिणे दिणे खीरी रंधेजइ । एत्यंतरे सो खपओ हिंडतो भवियव्ययावसेणं पदममेव तीसे गिहे संपतो, अंतो समुडिय-
महाभत्ती बाहिं अपनाभी (दंसी) मोगेण ठिया ताणि य सिक्वावियडिंभाणि तहेव काउं पयवाणि । तीए व ताणि तहेव निभ-
च्छिऊण थुकियमुहीए खवगो भणिओ। जहा एयाणि ताय मम डिंभाणि मत्ताणि, जा तुझ रोयइ ता गिव्ह इमं खीरी ति
॥२२॥

·गणमापीए सवगरस आपणानिमिषं पपगुलसनुसाए खीरीए गरुयं मापणे भरेऊण आणिर्य । साणा य एसणोषउपेण सुद्ध पिक गहिया पक्षच ति काउ नियतो गोयराओ। मोपणटो खस्स कस्स वि देवा गजी तत्य य आलोइय पडिकन्तो विहिय- वकालकरणिजसमायाजोगो पिविउ पपत्तेपचो जहा परिसं दवं उफिटुं व सुद भए लद्ध तो जइ कोई साह अदाणाह पडिवको होर वो संविभागिय जेमि, तेणाई संसारसमदाओ उचरेमि चि तस्स धम्मचिंता जाया न उण खीरस्सोपरि मुच्छा, जहा एपार मम सरीर लट्ठ मह पलिट्ठ मविस्सइ ओ पचनमोफारपुग्वय विहीए अंजउ पपत्तो वाहे मुहावसायस्स भुसे भोषणे केवलनाण जाय । कालेण मोक्खगमणं ति। इति परमार्थवोभ्यवसायोष कारण तेन गुपवारादीनां सत्कमाधाकापि शोधित सुजानः साधुरवन्धक एवेति गाथार्यः॥ इदानी द्वारगाथोपाचशम्दसचितमाषाकर्मग्रहण प्रवीत्याक्षेपपरिहारद्वार व्याषिख्यासुराक्षेपं वापदाह- नमुणिणाजन कयं, नकारियं नाणुमोइयत से। गिहिणा कडमाययओ, तिगरणसुद्धस्स को दोसो।। व्याख्यानान्वित्यक्षमायां मुनिना यतिना यदशनादिन कृत नराद्धं खयान नैर कारित रचितमन्येनन नेवानुमोदित परेण क्रियमाणं कृतं पा सापितं वतच तदशनादि से वस साघोहिणा गृहस्थेन कृत सानाधर्थमविहिवमाददानस्य गृहना श्रीणि कर- गानि मनोवाफायलक्षणयोगप्रयरूपाणि शुद्धानि फरणकारणानुमविप्रवृश्यमावेन पाकादिक्रियाजनितकर्मवन्धलक्षणरहितत्वात्रिर्म- लानि यस्य स वथा । यहा प्रिमिा करपैमनम्मभृतिभिः शुद्धो निहोपतस्येति । अत्र पाकादिमियायो यतिसत्कमनप्रभृतीनाम- न्यायचस्यामनिवफर्मपन्यामानास्प शुद्धता झेया। का फीडशो दोप: पाकादिक्रियाजनितकर्मवन्धरूपोन कविदित्यर्थः।-

·आक्षेपपरि-
हारद्वारं
दशमम्
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
यमत्र भावार्थो-यत्कर्म येन कृतं तत्तेनैव भोक्तव्यं, नान्येन कृतमन्येनेति वस्तुस्थितिरत आहारपाकादिजनितं पाचकादिसत्कं
ज्ञानावरणादिकर्म पाचकस्यैव लगति नासौ तद्वायपि परकर्मणा श्लिष्यते । अथान्यकृतेऽपि व्यापारे बन्धोऽन्यस्य स्यात् यथाहि-
व्याघेनापि कूटे स्थापिते मृगस्यैव बन्धो न व्याधस्य इह व्यापकता बन्धक्रिया मृगे संक्रान्ता, एवं गृहस्थेनापि यत्यर्थं कृते पाके
पाकादिक्रियाजनितकर्मबन्धस्तद्वाहकादेः स्यान्न तस्य गृहस्थस्येति चेत्, तदसत् यतो नान्यकते व्यापारेऽन्यो वध्यते फिन्तु स्वयं
कृतया चलनक्रियया, कूटे मृगस्यापि चन्धो जातः । तथाहि-असौ कूटपातविषयमनपहरन् कूटे रज्वादिना यध्यते तथा कथमपि कूट-
पातविषयमागतोपि बन्धं पतन्तं दृष्ट्वा झटिति तद्विपयानिःसर्तुमशक्नुवंश्चेति खव्यापारेणैव तस्य बन्ध इति । एवं यतिरप्यशुद्धा-
हारदानरूपे पाचककृते यन्त्रविशेषे कर्मणा वध्यते । यद्वाधाकर्म गृह्णतोऽशुभाध्यवसायवांस्तद्गृह्णीयात्तदिहाशुभभाव एव परि-
हर्तव्यो । यच्च गृहिणा कृतं तदकतं न स्यात् ततश्च तद्हणेऽपि साधोर्न दोष इति पराशय इति गाथार्थः ॥२६॥
गुरुः परिहारमाह।
सच्चं तहविमुणतो गिण्हंतोवद्धए पसंग से। निद्धंधसोय गिद्धो, न मुयइ सजियं पि सो पच्छा ॥२७॥
व्याख्या-सत्यमवितथमेवमेतत् खयमकृतादिखरूपं तत् तथापीति परेणाभ्युपगतार्थस्य दूपणयोतकं, 'मुणतो ति साध्वर्थमि-
दमिति जानन्, अजानतो ग्रहणेऽपि न वथाविधो दोप इत्यनेनाचष्टे, 'गिण्हतो' ति गृहनाऽऽधाकमिकमाददानः वर्द्धयति प्रतिक्षणं
पद्धिं नयति, प्रसङ्ग प्रवृत्तिस्तं कारणग्रहणयोरिति प्रस्तावाद् दृश्यन्ते। कस्येत्याह स इति प्रक्रमात् खपरस्य गृहस्थस्य आत्मनश्च खस्य
वत्राधाकर्मकारणप्रसङ्गं, परस्य ग्रहणप्रसङ्गं च वर्द्धयति । तथाहि यदैकां वारां गृहस्थ्या दत्तं तत् स गृहाति ततः सा पान्या च तद.
॥२३॥
॥२३॥

·मन्यसाचयं च पुना पुनसत्करोति तथैको वा सग्रहणानरसन् मित्रदंष्ट्रवादिना सोऽपि तदाचरितं प्रमाणीकुर्वन्तोऽपरेऽपि सायना पुनः पुनरागृहन्ति ववव निषसो निर्दी चकारा मिषदंदाय श्या: । तप मिश्रा नद्रसेन व्यासा दप्दा दन्त विशेषा यस स वा सन्धपदाखाद इति हृदय । गुदा शोमनवयाघाफम्मामिलापाविरेकषान् न मुमति न स्यजति सजीवमपि सचे- मनमपि बीबपूरादि न केवलमनेतनमित्यर्थः स आधार्मिकयाही यवि., पवादात्मनस्तत् प्रसङ्गाब्सनन्तरमिति । यदा च तब गृह्णाति तदा स एष कारणग्रहणप्रसई निवारयति पर पूर्वोक्वैव व्यत्ययेन तत्प्रसङ्गनिषेषमापना कार्या निकिता चैव परिहता भवतीति सामादुक्त भवतीति गाथार्थः ॥२७॥ व्याख्याता ते पुण जं जस्स जहे त्यादिद्वारगाथा, तमाख्यानाष व्याख्यात समपञ्चमाहाकम्मुदेसिएत्यादिगायोपातमाधाक- मिकदारम् , इदानी नहायोलिखितमेवौदेशिकार व्यापिण्यासुस्तबेदनिरूपणं तन्मध्यादेकस्य खरूप पाह। उद्देसियमोहविभागओय, ओहे सए जमारंभे। भिक्खाउ कइवि कप्पड़, जो एही तस्स दाणट्ठा ॥२८॥ व्याख्या-औदेशिफाक्तशब्दार्थ निषा भवति इति शेषः । कथमित्याह-ओपविभागतस्तत्रौष उद्देशादिभेदानामविवक्षया सा मान्यं । तथा विमजन विभागा, पामेव विवक्षया विशेषस्तत ओषध विमागवेति विग्रहे वो तथा, तान्या । वसा चा समुचये ओषौदेशिक विभागौदेशिक पेत्यर्थः । तत्रोपे ओघौदेशिक नद सादिति शेषा। अयं किमित्याह-'सए जमारंभे स्यादि खके आत्म- विषये आत्मार्थमिति पायद आरम्मे व्यापारे कवे सति यदशनादि निष्प वन्मध्यात् मिक्षा भत्कादिविभागाद फत्यपि फियतीरपि, अपि परिपूर्ण मोजनदानस सम्पूर्णमिक्षाणां व दानशक्यभावं षपति, कल्पयति सम्पधारयति कषिद् गृहीति गम्यते । किम

·पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसरीया
औदेशिक-
भेद
निरुपणम्
॥२४॥
थमित्याह-यः कथित् पाखण्डिका शाक्यादिगृहस्था वा एष्यति गमिष्यति तस्य पाखण्डिकादेर्दानार्थ वितरणनिमित्तं गृहयोग्य
राद्धमध्याहानार्थ भिक्षा व्यवस्थापयतीति तस्वमिति स्वरूपमस्येति । कथं पुनरस्य सम्भव इति चेदुच्यते । इहानुभूतदुर्भिक्षघुमुक्ष आसा-
दितसुभिक्षः कशिद् गृहस्थो गृहस्थी वा चिन्तयति यथा जीविता वयं कथमपि महाकटेन दुर्भिक्षे अतः किचित् सातवृत्तिकस्य
प्रतिदिनमथिजनसम्पूर्णभोजनदानशस्यमावे मम भिक्षा अपि तावत् कियत्यो दातुं युक्ता यतो नादत्तमिह जन्मन्यपरत्र स्वर्गाद्यवा-
त्यादिसु भुज्यते दत्तस्यैव भोगात् । नाप्यकृतं पुण्यं वर्गगमनायबाप्तये भवति कृतस्यैव फलदानसमर्थत्वादिति । पुण्योपार्जनाभिप्रा-
यवान् यदा गृही गृहयोग्यराद्धमध्यादेव तावतीमिक्षा अधिम्यो दास्यामीति सामान्यसङ्कल्पेन कल्पयति तदा तत्तथाभूतं भक्तमोघौ-
देशिकं स्यादितीत्यमिदं भवतीति । कथं पुनरिदमपरचेतोवृत्तिकल्पितं छमस्थेन ज्ञायते ? उच्यते उपयुक्तो गृहस्थभाषितादिविचेष्टितेन
जानाति । तथाहि-कचिद् गृहे भिक्षार्थ प्रविष्टः साधुः स्वामिना भार्या या भिक्षा दापितायाः सत्या अन्यभिक्षाचरेभ्गस्ताः प्रतिदिनदेय-
तया सङ्कल्पिता भिक्षा दत्ताः पञ्चापीति प्रत्युत्तरश्रवणतो जानाति. पञ्चभिक्षा दत्वा गृहिणा भोक्तव्यमिति लोकरूढथा पञ्चेति सङ्गया-
नमुच्यते, भित्यादिपु दत्तभिक्षापरिगणना खटिकादिना रेखाकरणतो वा दत्तसंख्याविस्मृतिरक्षणार्थ, प्रथमेयं भिक्षेत्यादिना रेखा.
करणतो वा दत्तसंख्याविस्मृतिरक्षणार्थ प्रथमेयं भिक्षेत्यादिना मुसेन परिगणनश्रवणाद्वा । उहिष्टदलिसकपिटकादेमध्याद् भिक्षा
प्रयच्छ, मा उद्देशरहिताद् भाजनादेरित्येवं कस्यापि संमुख भणनसंशन्दनाद्वा । एतस्याः स्याल्या मध्यादधिम्यो दानायैतावतीभिक्षाः
१ नादत्तमिह फिमपि लभ्यते ततः कतिपया भिक्षा वन इति बुया फतिपयाधिरुतालादिप्रयोपेण यभिर्वत्तमशनादि तदोघी-
देशिकमिति पिण्डनियुक्ती
॥२४॥

·पृथक्कर इति वचनाकर्णनाता इत्येवं कायिकवाधिकवेष्याविशेपेरौदेशिक जानाति झाला पणापासपयुक्तो निःसन्देशोऽनापछय सन्देशिकमेतदिति परिहरति । इदं तु सहस्पिदचिपूनतासु दत्तासु पा, शेपं फल्पवे शुद्धत्वात् । पात्रक तु तत्परित्यागेऽतत्रिक- समापि शेपमहणाय शुस्सतीदि गाथा ॥२८॥ उत्तमोषौदेशिक, विमागौदेशिक विमणिपुस्खापत्रस्य मेदानाइ बारसविहं विभागे चउहुद्दिठं १ कडं च२ कम्मं च शउद्देससमुद्देसा देससमापसा ४ भेषण ॥२९॥ व्याख्या-द्वादशषिध-दादशमेद 'विमागेसि विमागौदेशिक भरतीवि शेषः यया चतुर्वा चतुष्प्रकार शेयं । फिदिमाह 'उदिति तत्रोदेशन दिए, खार्थ निष्पमस्याशनादेव्यमेदादिना मिथायराणा दानाय कल्पन मत्वर्थीयेऽति] उदिष्ट मकाध्यते । 'कडं विरादिक सत् करपकादिलक्षणपर्यापान्तरेण क्रिया वस्पेवि कवं च चतुत्यस्यात्राप्यनुकर्षणार्थ: । 'फग्म पेति खार्थनिष्पन्न लड्डुकर्णादिकं सगुडपाकादिना क्रिया उसकादिना क्रियते स्मेति कर्म चा पूर्वपत् । स त्यौदेशिकस्य साध्यत्यादु- दियौशिक, छनौदेशिक, फम्मौदेशिक पेति देयम् । कथ पुनरुद्दिष्टादीनां पतत्विमित्याह-'उद्देसे स्यादि उद्देशं च सहदेवं च आदेश प समादेश च तानि वथा । एवलक्षणो पक्ष्यमाणो मेदो विभागो भेदममेदादिकथन मिति याच उद्देशादिमेदास्तानिति । इस विमागौदेशिकमविष्टकवकर्मखरूपमूल मेदात् विविध । पुनः प्रत्येकरदेशमादेशादेशसमादेशलक्षणोचरमेदायतुर्विधमित्येवं विमा- गौदेशिक सन्चे द्वादशमेदा इति गाथार्थः ॥२९॥ उदेशादिभेदचतुष्कस्य खरूपनिरूपणायाह- ·पिण्ड- विशुद्धे चंद्रसूरीया वृत्तिः उद्देशादि- मदचतुष्का स्य स्वरूप निरूपणम् ॥२५॥ जावतियमुद्देस, पासंडीणं भवे समुद्देसं । समणाणं आएसं, निग्गंथाणं समाएसं ॥३०॥ व्याख्या-'जावतिय' ति सूचनायावदर्थिकानां समस्वार्थिनामर्थाय कल्पितमशनादीति सर्वत्र प्रक्रमः उदेशमुद्देशिकाख्यं । तथा पाखण्डिकानां चरकादीनां भवेद स्यादिति सर्वत्र योगः समुद्देशं समुद्देशसंज्ञ एवं श्रमणानां निग्रन्थानां आदेशमादेशिक- नामानम् । तथा निर्ग्रन्थानां श्वेताम्बराणां समादेशमिति गाथार्थः ॥३०॥ (१०००) अधुनोद्दिष्टकृतकर्मसु त्रिष्वप्युदेशशन्दस्य सामान्यस्य प्रवृत्तेरुद्दिष्टोदेशकतोदेशकोदेशाख्यानां विभागौदेशिकमूलभेदानां त्रयाणां संक्षेपतः खरूपनिरूपणायाह । संखडि भुत्तुवरियं, चउण्हमुहिसइ जं तमुद्दिटुं । वंजणमीसाइ कडं, तमग्गितवियाइ पुण कम्मं ॥३१॥ व्याख्या--'संखडि' ति विभक्तिलोपाद सङ्गज्यां, विवाहादिप्रकरणे भुक्ते स्वजनादिभिरभ्यवहते उद्धरितं शेषीभूतं भक्तो- द्वरितं यदोदनतीमनदपिलटकचूर्णादिकं भक्तं प्रचूरं दृष्ट्वा भर्तादिर्भार्यादेः संमुखमुद्दिशति-वक्ति यथा धर्माय देहीदं तद वस्थमेव चतुर्णा यावदथिकपाखण्डिकश्रमणनिग्रन्यानां मध्यादन्यतरस्मै इति तद्भक्तादि उद्दिष्टमिति उदिष्टोदेशक भण्यते । प्रायः सङ्खड्यामेव मुक्तोद्वरितं बहु स्यादिति संखडीग्रहणं । स्तोकमुद्वरितमपि मायो गृहेऽप्युपयोगं यातीति प्रचूरविशेषणं तदपि द्रष्टव्यं सामर्थ्यात् । एवं च वदता स्त्रकता विभागौदेशिकस्य सम्भवः प्रदर्शितो भवति । तथा 'वंजणमीसाइ कति इहापि 'संखडिभुत्तुष्यरियं चउण्डसहिसइ जमि'त्यनुवर्तते । ततश्च व्यज्यते प्रक्ष्यते कूरादिकमेमिरिति व्यअनानि गोरसतक्रतीमनादीनि ·मिश्रित फम्मिवं यत्साहाडीभुत्तो रित रादि सध्यअनमिश्र करम्पीकवमित्ययः । वदादिर्यस्य, निर्मअनादिना पिण्डीकत. लहकपूण्यदिर पर्णपान्तरस्य, उमअनमियादिकमित्यर्थः करंसकादिलक्षणपर्यायान्तरापन कृत्वा इत्यर्थः । यदीदनादि संख मनोदरित पतमन्परस्मै दानायोदिशति गृही यथेदमसफेभ्यो दातव्यमिति । 'कडे ति उदेशिफस मन्तववाह कृतं कर- पकादिपर्यापान्तरेण विहिवादेशिक कसोदेशिक तदोदनादि मण्यते । इह पानकरोऽन्यो वा कषिपथासम्मयं यावदाधिका दीनामन्यवरस्मै दानाय कल्पिको क्षेप इत्युरेशिकता । वषा 'तमग्गितवियाइ पुण कम्म' ति तत्सबडीभक्तोवरित लइकपूर्णि- द्वादिफ अग्निना-हिना नापिवमुष्णीकवमग्नितापित गुडादीवि गम्यते । वदादियस्य सदग्नितापितादि आदिग्रहणात् सचिचज- लहिंगुलपणराजिकासन्मिश्रदप्यादिग्रहो विभकिलोपाचेनाग्नितापिताविना गुडादिपेण फिमित्याह-'पुण'चि पुनः प्रथमखाभावि. ककरणापेक्षया भूयोऽपि लइहकादिपर्यायान्तरापादित कृत्वा यदा चतुर्णामन्यतरस्मै दानायोदिशति तदा तन्मोदकचूर्णादिक वषा- विहित 'कम्म ति फोदेशिक मण्यते । यदेत्य ब्याख्यापते-अग्नितापितादिगुडादिद्रव्ययोगाभूपो मोदकादिपर्यायान्तरापादित तसंसदीयतोवरित मोदफायग्नितापितापुच्यते । वद पुनः पुनः शन्दो व्यतिरेका वयाभूत चतुर्णा दानायोदिष्ट, 'कम्म' विफमोदेशिक मण्पते । वयाहि-'अचित्तमेव पचह आहाफम्म तयं मणिपमित्येतलक्षणेनापाकर्मणा, देशवो युक्तं कर्म गुउपाकादि मोदकपादिफ था फिविपथासम्भव यावदपिकादीनां चतुर्णामन्यतरस्मै दानाय फरिपतमित्यौदेशिफमिति । कथं पुनरनयो। कवकोदेशिफयो सम्मया? उच्यते यथा कश्चित् गृहस्था सहाव्या निचायो दम्पादिसत्कस्थास्यादिमाजनस्य प्रणाप, मा पा फेरला कूरो विगन्धिता ग्रहीष्यति, योरपि या दम्यादिकरयोरेकेनैव गमनागमनादिना दानाय निष्पत्समानत्यानिष्कटमेव दान

·उद्देशादि-
भेदचतुष्क
स्य स्वरूप
निरूपणम्
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रपुरीया
वृत्तिः
सादेवं वा कृतमिष्टं सानेन च दत्तेन महापुण्यं भवतीत्येवं कारणैर्यदा सारयादिस्थगोरसतीमनतकादिभिः कूरादिकमुखरितं खार्थनि-
पलं संमिश्रं कृत्वा निर्भअनादिना सह लकचूण्यादि वा पिण्डकतया वधा चतुर्णामन्यतरस्मै दानाय कल्पति तदा कृतोदेशि-
कस्स सम्भवो यदा च गुडपाकादियुतभाजनरिक्तीकरणादिकारणैरेव सड़यां निवृत्तायां भूयोऽपि लड्डूकादिकगग्नितापितगु-
डादिना मोदकादिरूपपर्यायान्तरेण कृत्वा प्रकरणोपयुक्तावशेषान मुद्गादीन् वा पुनः संस्कृत्य, सचित्तजललवणप्रभृतिद्रव्यसम्गि
श्रदध्यादिना कूरं करंयकतया वा कृत्या चतुर्णामन्यतरस्मै दानाय सङ्कल्पयति, तदा कम्मोदेशिकस्य सम्भवः । न चोदिष्टोदेशि-
कादित्रये कल्प्याकल्प्यविधिरुच्यते । तत्र यावदर्थिकादीनां दातव्यमित्येवं दातुरविशिष्टे निर्देशे यतीनामपि मध्ये ग्रहणादुपिष्टोदे-
शिकाख्यं प्रकरणोपयुक्तावशेष यथास्थितमेव कूरादि दानायोद्दिष्टं गृहादहिर्व्यवस्थाप्य दीयमानं यतीनामकल्प्यं स्वोचितारम्भाद्
विभिन्नीकृत्य देयस्य दातुमभिप्रेतत्वात्तत्र च यत्यर्थमपि कीटकादिसत्वव्याघातसम्भवात् न तु स्थापनादोपात्तस्य भिन्नदोपत्वात् ।
अन्ये त्याहरु देशो(दिष्टो)देशदोपनिवर्तनाद स्थापनैव तेषां मतेन साध्वयाब्जायामपि सा स्यादितीष्यते । एवं चोदेशो(दिष्टोदेशिकस्य
स्थापनायावायं मेदो यथेदं साधुनाऽयाचिते, स्थापना तु याचिते स्यात् । तथा सर्वस्मिनत्र यावदार्थकादीनां चतुर्णामप्यर्थाय स-
कल्पः स्यात् स्थापनायां तु निग्रन्थार्थमेव सङ्कल्पयति । नवरमुद्देशो(दिष्टो)देशिकमिदं दातुर्दानभावे निवृत्ते फल्पते आत्मार्थत्वात् ।
यदा च गृहस्थानां चरकादीनां वा निर्गन्थरहितानां दातव्यमिति विशिष्ट निर्देशं कुरुते तदा साधुनामसकल्पितत्वापां कल्पत एव
तथा कृतकम्मोदेशिकयोरकल्पता मूलत एव हस्तधावनापारम्भादिदोपात् , नवरं चतुर्विधकृतौदेशिकयावदर्थिकाख्यकम्ौदेशिकायमे-
दविषयमशनादि यद्वा(स्था)पितं यावदथिकादीनामन्यतरस्मै तदपीदं मा दास्यसि, तथा गृहादेरन्तर्बहिर्वा स्थितं मा दास्यसि, तथा
॥२६॥
॥२६॥

·यत् प्रहरदशन्त कालं यावदामिष्य वदगिपि मा दास्यसीवि यदि गृही भादिः सम्मुख पक्ति तदा वत्करकादि फल्पते, दान' परिणामापगमे खगृह एपेतदुपकरिष्यतीति दाम्याऽमाथित्याद । फम्मदेिशिकान्त्यमेदवयं दानपरिणामापगमादात्मार्थीकतमप्यकरप्प साधूनामविशुदिकोटिकत्वात् । वथा मिधार्थ प्रविष्टं साधु दृष्ट्वा यदा गृहस्थी मणति यथा अग्रेवनेषु विहत्य न्यावर्तमानेन वया मगेहे आगन्तव्य येन भवदर्थ धकुलादेवलकारस्य संध्य(प)नं करवेद तुम्य प्रपच्छामीति, वदा यदि तपथामणित दान्या, स्थाकृत्वा ददावि तदा तदकल्प फदिक्षिकत्वात् । यदि च तथाकत्वा दातममिलपित दान्या, वथैवाकृतमेव ददाति वदा कल्प' सापर्य क्रियाविशेषस्याकरणात् सङ्कल्पमात्रस्य च मिपाशुपस्यादुष्टत्वाद , यदुक्क-'न खल परिणाममे पयाणकाले असकिपा रहियम् । गिहिणय(यव) तु जय दुसह आणाए पडिपदम् ॥१॥ इत्यलं प्रसझेनेति गाथार्यः ॥३१॥ उक्तमौदेशिकवार, साम्प्रत पूतिकर्मद्वार व्याचिख्यासुस्तस्याः स्वरूप मेदप्ररूपणं च वक्तुमाह- उग्गमकोडिकणेण वि असुइलवेण व जुत्चमसणाई। सुद्ध पि होइ पूई, तं सुहुमं घायरं ति दुहा ॥३२॥ व्याख्या-उद्गम:-उत्पत्तिः। 'कुद कौटिल्य इत्यस्यानेकार्थत्वात् कव्यते छियते इति कोटिराहारादिविषयविवक्षितदोपवृन्दस्य वियक्षिोऽश: मा च यक्ष्यमाणविशुद्धिकोव्याविशोधिकोटिमेदाद् द्विषा । तदवाविवद्धिकोटिअमित्युगमविपया कोटिरविशुद्धिको- ठिलधणा यक्ष्यमाणोद्गमकोटिस्वस्या उगमकोटेरुपचारादुगमकोटिदोपयुक्ताहारस्प फणेनापि यामलेशेनापि आस्तो प्राचुर्येणेत्यपे- र। असुइलषेण व निया शब्दस्पेशार्थत्वादशुचिलषेनेव विष्टलेशेन यथा । अशुचिश्व कथितन्यस्पान्पस्याप्युपलक्षण द्रष्टव्या। युकं मिश्रित मिलित, अशनादि अनपानापाहारचढाएपविषय द्रम्पम् । तस्किमित्याह-पूर्वावस्थायां शुद्धमप्युगमादिदोषरहिवमपि

·पूतिकर्म-
खरूप मेद-
प्ररूपणं च
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसरीया
वृत्तिः
संद , आस्तामशुद्धमित्यपेरों, भवति जायते, पूत्यपवित्रम् । अयमों यथा सौरभ्यादिगुणैर्विशिष्टमपि शाल्यादिभोजनद्रव्यं क्वथि:
तघ्राण्यशुच्यादिद्रव्यलवेनापि युक्तमपवित्रं स्याच्छिष्टजनपरिहार्य च तथा निरतिचारचारिणो यतेनिरतिचारचारित्रस्य सातिचार-
तयाऽपवित्रत्वकरणेनोद्गमादिदोपलेशेनापि संयुक्तः शुद्धोप्याहार उपभुज्यमानो भावपूनेः कारणत्वात् सोऽपि पूतिरिन्युच्यते ।
ततः पूतिकरणात् पूतिकर्मत्यभिधीयते। अत्र च विशिष्टमपि भोजनमशुच्यादिकथितद्रव्ययोगाद्यथापूतिभावमापनं शिष्टजनपरिहार्य
च जातं तथाऽऽख्यानकेनोच्यते ।
'एगमि नयरे पत्तपुप्फफलोववेयदुमनियररमणिज्जे माहिरुआणे सभाकलियदेउलियाए एगो जक्खो अहेसि । अन्नया तभयरनि-
वासिएहिं कइवयजणेहि विष्फाडगरूवे असिवे उहियए तस्स उवाइयं इच्छियम् । जहा इमाउ असिवाउ अम्ह सकुडुंचा बुडि(छुट्टि)
आमो(तहा) एगं वरिसं जाव अहमिसुं व चउदसिसु उआणिआउ तुह भुवणे करिस्सामो। तहेव बुडा (छुड्डा) तहिं तहेच पुजाकारओ
भाडगदाणेण भणिओ जहा एगं वरिसं जाव अहमिचउहसिसु पभाए चेव तुमं जक्खसभं छगणेण सारवेजह जेणम्हे तीए अवोट्टाए
आगन्तुं उजाणि(आउ) करेभो सो तहेव करेइ । जाव एगाए अट्ठमीए भोयणवेलाए उजाणिया भविस्सन्ति । सभाए उवलिप्पणथं
अणुग्गए सरे एगस्स वणियस्स गोवाडए छगणनिमित्तं पविट्ठो। इओ तस्स कम्मकरो पउरं तीए चेय राइए मंडगवल्लसुरं भो बाहि
सुत्तो। अजिनं जायं । पच्छिमराईए तेण तंमि गोवाडए अजिनं दुग्गंधपुरीसं वोसिरियम् । तस्स उपरि एगाए महिसीए पोहो
मुफो । तेण तं पुरीसंदफियं, तेण पुरीसं न लक्खियम् । तं पोहं सपुरीसं गाहेऊण सभा सारविया । गोठिया (गोठिला य) णाणाविह-
मोयणं आणिऊण भोयणथं या(जा)व तत्थ उपविट्ठा, ताव तेसिं अतीव दुग्गंधो आगओ धम्मिओ पुठो । जहा कओ असुइगंधो
॥२७॥
॥२७॥

·आगच्छा तेण मणियं न याणामि । वो तेहि लिंपणमज्ञ मंडगपालगखंडाणि दिवाणि । सुरागधी य अग्याओय नाप, जहा लिंपणमज्मे असुर चितुर । तओ व सन्च मोपर्ण अमुह ति काउं छडाषिय, त लिंपण उपखणायिय। अमेण छगणेण समा सारपिया अभरसोईए भूसं ति। स्वरूपमभिधायाधुना एतदेव मेदत आह-'त' ति वस्पति, प्रतिशब्द संस्कृतेऽपि त्रीलिङ्गो नपुसकलिगम दृश्यते पाचित् । बम खल्पशेषवत्वेन लक्ष्णं, पादरमारमतया पहुदोपवत्वेन स्कूल, पा समुपयार्थों लो इया, इति स्वरूपदर्शने, इत्येवं विधा द्विविधा स्यादिति शेष इति गाथार्थः॥ अधुना यथोदे निर्देश इति न्यायमाश्रित्य सहमखरूपं दितीयमेदप्ररूपणं चाह- मुहुम कम्मियगंधग्गि, धूमवप्फेहि त पुण न दुहुँ । दुविहं वायरमुवगरणभत्तपाणे तहिं पढमं ॥३३॥ व्याख्या सक्षम पादरविलक्षण प्रति भवति । फेरित्याह, फाम्मिकगन्धामिभूमपापेखा 'फम्मिय'चि आधार्मिका इह चात्रोत्त. रत्र व काम्मिकग्रहणेन सम्पामविशुद्धिकोटिदोषाणां ग्राहो वटव्यः । गन्ध आषाकर्मास पाणिरग्निराधाकर्मणो राज्यमानस सत्क- गाररूपो वैवानरो नबरमत्र बदवपवासापादिरूपा अंशा पासा, व्याख्यानाद धूमोऽपि तस्यैवराव्यमानसाग्निकाटाधुत्पनःप्रतीतो, पापस्त्वाधाकमानस्पैवोमा, वो गन्धयाग्निच घूमय पाप्पथेति इन्द, कार्मिकाय ते गन्धाग्निधूमपापाय कार्मिकगन्धाग्निधू मपापास्तै । या 'कम्मिपनि आधाम्मिकसम्बन्धिनो गन्धाग्निधूमपामा इति समसनीयं । अयमर्थ आधाम्मिकभक्तादिगन्ध- पाम्याग्निधूमः सह मिसित शुद्धमप्पानादिकं सक्ष्म प्रतिकर्म मवतीति । पयेवं वर्मप्रति किन्त्रिास्त्येत सर्वसापि ग्यापनादि-

·पिण्ड-
विशुद्धे.
अंद्रसूरीया
वृत्तिः
सुक्ष्मति-
स्वरूपं वाद-
रपूतिभेद
प्ररूपणं च
॥२८॥
त्याह-तत् पुनः सूक्ष्म पूतिकर्म, पुनः शब्दो विशेषणे न नैय 'दुष्टं दोषकत् स्यात् साधोधारित्रस्येति शेषः। पूतितया परिहार्यरूपं तनं
भवतीति तत्वमशक्यपरिहारत्वेनाचीर्णत्वात् । तथाहि लोके द्विधा प्रयोजनं दृष्टं साध्यमसाध्यं च । तत्र यत् साध्यं तदेतत्साधयितुं
शक्यते, नासाध्य, तद्धि साधयन क्लेशमेवासादयति, तदत्र चादरपूनेः परिहारः साध्य कार्य सक्षमपूतस्त्वसाध्य । यतोऽग्नेस्तापादि-
रूंपा अंशा धूमन तथा आधाम्मिकानगन्धवाष्पावित्येते चत्वारोऽप्याधार्मिका विशीर्यतोता गमनेन सर्व जगद् व्याप्नुवन्ति
ततस्तत्स्थं शुद्धमशनादिकं सर्व तैस्स्पृष्ट पूतिः स्याचद्रहणे च चारित्रनैर्मल्याभावस्तणादेतैः स्पृष्टमपि शुद्धमशनादि न पूतिरिति । कि-
चिल्लोकेऽपि न सूक्ष्मावयवं वस्तु दोपद् दृष्टं यथा अशुच्यादिकथितद्रव्यावयवानामशुचिगन्धिनामप्यल्पगन्धीभूतानां दूरदेशादा.
गत्य नासिकायां प्रविष्टो गन्धो ने दुष्यति । यथा वा दूरादागत्य गन्धितया जठरांतामविष्टा विपाशा अपि नष्टमौलसामर्थ्यत्वेनाल्प-
विपीभूता मरणं न जनयन्तीति । यद्येवं तर्हि किमर्थमियं प्ररूप्यते ? उच्यते न परिहार्यतया अस्या उपन्यासः किन्तु भेदप्ररूपणत-
सैव । तदिह चादरपूतिमाश्रित्य प्रतिषेधो ज्ञेयः । प्रज्ञापनामात्रमाश्रित्य च सूक्ष्मपूनेरुपन्याग इति स्थितं । द्विविध द्विधा चादरपूतिकर्म
पूर्वोक्तं स्यादिति शेपः । कि विपयं द्वैविध्यमित्याह । उपकरणभक्तपान इति उपकरणपिपयं भक्तपानविषयं चेत्यर्थः। तत्र यद्व्यं
चुल्लीस्थालीदचिटुककहदुछकोदुखलिकाप्रभृतिकं राध्यतोऽशनादेर्दाव्या साध्यादिभ्यो दीयमानस्य वा तस्यैवोपकाराय वर्त्तते
तदुपकरणं इदं च प्रक्रमादापाकर्मिकमत्र ग्रायं । तस्मिंश रन्धनादिकरणतो गृहयोग्यशुद्धाशनादिकमप्यशुदोपकरणमिलितत्वात् पूत्यु.
पकरणपूति यद्वोपकरणमेव पूत्यविशुद्धिकोटिदोपयुक्तत्वादुपकरणपूति । यथा कियताऽऽधाकम्मिकेण कियता नाशुद्धेन कईमेन मि:
श्रिता चुल्लीथिग्गलिकाद्यर्थमाधाकम्मिकई मस्तवकयुक्ता स्थाली चटुकस्याप्यघस्त्ये चटके उपरितने गड़े या एकतरस्मिन् कस्मिभिदा:
॥२८॥

·पार्मिक एकतरस्मिन शुद्ध सति द्वयोर्योजनकते उपकरणपूतितेति । एवमन्यस्याप्युपकरणस पूवित्वं । तस्मिन् प्रत्युपकरणे सर्व पदशनादि राई तदपि एपपकरणयोगादुपकरणपति शेयम् । तथा अविशुद्धकोटिमिरशनादिमिद्रम्पमिश्र एवमप्यानादिक पन्धनादिक्रियाविषयीक है। स्पृष्टं वा वक्तपानपूति शेयम् । 'तहिति तयोदिरपतिकर्ममेदयोरुपकरणभकपानविषययोमध्ये प्रथममायपकरणतिलक्षण भेदमाश्रित्य खरुप कम्प्याकरप्यविधि च वक्ष्ये इति शेष इति गाथार्थः ॥३२॥ अधुना पूवपिन प्रस्तुतमेवार्थमुभराडेन तु मक्तपानतिद्वितीय मेदस्वरूपं किचिदाहा। कम्मियचुलियभायण-डोवठियं पूड़ कप्पइ पुढो तं। बीयं कम्मियवग्धारहिंगुलोणाइ जत्य छुहे ॥३॥ पाण्या-पचनावाधाकम्मिका एव चुलीमाजनडोवार-अधिश्रयणीस्थालीयहबढुफास्तेषु स्थितं स्यनेन स्थापनेन वा विदिता. अप काम्मिकनुलीमाजनडोपस्थित । इह डोवग्रहणेन दया अपि लघुनकरूपाया ग्रहणं शेयम् । शुद्धमधनादीति सामर्थ्यगम्यम् । 'पूनि उपकरणपतिः सात् अथ च चुल्ल्युखे आधाकर्मणी आश्रित्य चत्वारो भनाः स्युः। यथा चुछयायाफम्मिक्खा घ, शुलया. धार्मिका नोखा, उखाऽज्याकर्मिकी न शुल्ली, न चुल्लयाधाकम्मिकी नोखेति । तत्राचे मात्रये चावष कल्पते चतुर्थस्त प्रतिमाथिस्य शत्यः। पर मनायये मुल्ल्युख्योराघाफम्मिकयोः स्थितस्साशनादेरकल्प्यस्यापि विपयविमागेन कल्प्यतामाह । कल्पवे ग्रास स्थान। 'पुढोति पृषक कवं खयोगेन गुल्ल्युखयोरपनीत सत् वन यापपराद्धमन्यव आनीय मुक्त पा अशनादि। सामर्थ्याचाहयादिस्थित न कल्पते उपकरणपूतिदोपादाझैवात्र प्रमाणमिति, न युक्तरन्वेपणं कार्य। एव वायञ्चुलथुखयोराधाकर्मियो। विखरूपयोर्या स्थि. वस्तस्याः फरप्याकल्प्यत्व प्रोक्त । तथा आधाकर्मणा पूविखरूपेण यो डोवेन वथाभूतया दया या यच्छुद्धमशनादिक दात्री साधुम्यो

·पिण्ड-
विशुद्रे-
अंद्रसरीया
वृत्तिः
उपकरण
पूतिभक्त-
पानपूति-
स्वरूपम्
॥२९॥
ददाति तदशनादि तत्रस्थमुपकरणपूतिलादकल्प्यं । यदि च ताभ्यां यच्छुद्धमशनादिकं सञ्चाल्य राद्धं तदा ताभ्यां तन्मध्यस्थिता-
भ्यां तदकल्प्यम् । स्थाल्या बहिनिष्कासिताभ्यां च ताभ्यां स्थालीभक्तं शुद्धयति । 'वीयाति द्वितीयं भक्तपानविपयं पूति भवति किं
तदित्याह । 'कम्मिये'त्यादि कमिकमाधाकम्मिकं वाधारो हिंग्यादिदहनोत्यो धूमो हिङ्गुलवणे प्रतीते, आदि शब्दाद्राजिकाजीरक-
तंदुलीयकप्रभृतिशाकादेराधाकर्मिमकस्य वस्तुनो ग्रहः ततो बाघारच हिजुलवणादि चेति निगृह्य कर्मधारये कार्मिकवाधारहिङ्गुलवणाये.
तद्यत्र शुद्धेऽपि मुद्गायशनादौ स्वनिमित्त विहिताद्रहणे वा तकादिक्वथनरूपे क्षिपति संस्कारार्थ मध्ये निदधाति तन्मुद्गायशनायाऽऽधा.
कर्मिकवाधारादियोगात् द्वितीयं चादरं भक्तपानपूति स्यान्नवरमाधाकर्मिकत्वं हिजद्रव्यस्य स्वार्थ निष्पन्नमुद्गादिभक्तसंस्कारार्थ सचि.
चोदकेन साधुनिमित्तं द्रवीकृतस्य लवणस्य तु तदयित(द)मेव चूर्णितपरिणामितस्येत्यादि भावनीयमिति गाथार्थः ॥३४॥ तथा-
कम्मियवेसणधूमियमहवकयं कम्मखरडिए भाणे। आहारपूइय तं कम्मलित्तहत्याइछिक्कं च ॥३५॥
व्याख्या-आधार्मिकवेसनेन तप्ततादिक्षिप्तस्फुटितकृस्तुम्वर्या उपलक्षणत्वादाधाकर्मिफराजिकादिभिश्च । 'धूमिय'ति संधूपिवं
यच्छुद्धपेयातीमनादि तदपि भक्तपानपूतिः स्यात् यद्वा वेसनस्योपलक्षणन्वादेव कार्मिकवेमनादेः सत्को निधूमाग्निरूपाङ्गारोपरिन्यस्त-
वेसनजीरकहिंग्वादिदाहोत्थधूमो लोकमसिद्धः कार्मिकवेसनधूमः स सातो यत्र स्थाल्यादिभाजनेऽधोमुखीकृते धूमग्रहणाय भून्यस्त-
वदने तत्कार्मिकवेसनधूमितं कृतधूमं भाजनं तद्योगात्तत्र शुद्धं यत्तीमनतकपूरणादिकमशनादि क्षिप्तं तदपि तथोन्यते तदपि भक्त-
पानपूतिः स्यात् , नवरं वेसनादीन् प्रति कार्मिकविशेषणस्याप्युपलक्षणत्वादिहाजारवेसनादिस्थालीनामेकं द्वे त्रीणि वाऽऽधाकर्मिकानि
शेयानि । अथवा शब्दः पूर्वोक्तप्रकारापेक्षया विकल्पार्थः । कृतमात्मार्थ गद्ध स्थापितं वा यदशनादि । क्वेत्याह कर्मसरण्टिते भाजने
॥२९॥

·इति । अयमों यस्मिन् स्थापयादिमाजने आपरामिक रादं तदन्यस्मिन् मक्षिप्य वस्मिय च क्षीणी(रिक्तीभूते कर्मरण्टिवे आषाकर्मिकभक्तापक्पयोपलक्षिते भाजने स्थाल्यादायकवकल्पये यदशनापात्मार्थ सद, यद्वा पूर्वोक्त एवाकतकल्पये भाजने यछु- इमेवाशनापन्यतो भाजनान्न्यस्त व्यवस्थापितमिति यायचदशनायाहारपति भक्तापानपति स्यादिति शेषः । तथा फर्मलितहस्तादि- स्पृट पेवि पत्र हस्त: करा स आदिर्यस्य पस्तुनस्तद् इस्तादि आदिशब्दाछुद्डोवद करोटिकादिपरिग्रहस्वत आषाकर्मणा विलिप्त सरण्टि पवस्तादिवस्तु तेन 'छिकति छुप्तं पृएमिति । असमर्थ आषाकर्मभक्तादिखरण्टितेन हस्तेन करोटिकादिना वा स्थारयादौ स्थित शुद्धमशनादि यत्सस्पृष्ट वदप्याहारपूति स्यादिति। पा समुचये । इयं च साध्यकरप्पैय यतीनामिति । अथाशु साशनादीनां शुद्धाशनादेः पवित्वकरणे किं परिणवमिति घेदुच्यते रामदादिछविखरण्टितोखिकादेरारभ्य सिक्यकालादिक यावदि वि।एवं यथाऽहारविषयमाधाकर्म दर्शितं स्वस्थाने पूतिय शुद्धाधाकर्मियोरशनादिकयोमिलितयोर्ययान दर्शितो क्योपधिवसत्यो. रपि वे दे अपि स्यानामतः शिष्योपकाराय ते अपि दृश्यते । अत्र पिण्डेनैव प्रकृत, वत्र यत्पर्य यौ मुखरखिकाशुपकरणोपायौ विहिती गृहिणा सावापाकर्मिको, स्वार्थयत्पर्धनिष्पमयोः शुढापाकर्मिकयोरईफलयोः सीविता प्रच्छादपटिका तथाभूतयोः, कईमादिकयो- निष्पमा सविध पूतिरित्यादि, यमपि साधनामकरप्पैन । एवं सनिविशुद्धिकोटिदोपानाधिस्य पूतित्वं क्षेपमिति गाथार्थमा३५॥ अधुना दाहगृहं दातृस्थान्यादिभाजनं साधुपात्रक पूतिपरिहारविषयं कल्प्याकल्प्यविधिमाह। पढमे दिणम्मि कम्मं तिन्निउ पूइ कयकम्मपायधरं । पूइ तिलेवं पिढर कप्पड़ पायं कयतिकप्पं ॥३६॥ व्याख्या-प्रथमे दिने आघवासरे यत्र दिने आषाकर्मणा पाका कवः । 'कम्माधि आषाकर्म पूतोतं । 'तिमिति श्रीणि

·पिण्ड-:
पूतिपरिहा-
रविपयं
कल्प्याक
ल्प्यविधिम्
.
विशुद्ध
चंद्रमरीया
वृत्तिः ।
॥३०॥
पुनखिसथानि दिनानि । 'पूइति, पूतिदोपस्तदाधाकर्मस्य(ण) संभवाद्भवतीति शेषः किं तदित्याह, कतों विहितः कर्म आधाकर्मणः
पाकः पचनक्रिया यत्र तच तद्गृहं तद्वेश्म, कृतकर्मापाकगृहमिति । एवं चाधाकर्मदिने पूतिदिनेषु च त्रिपु न किञ्चित्तत्र ग्रहीतुं
कल्पते इति प्रथमदिनेन सह चत्वारि दिनानि तंद्गृहं परिहार्यमित्युक्तं भवति परं 'अतरंताइ जोग्गासईएं गिर्हति तत्थं पविसेउं ।
अन्नगहाणसुक्खड वासान्नीमयं भंजे' ॥१॥ यदा तु कश्चिद्गृही कतिचिहिनेषु सवडी भविष्यति समभोज्यं वा दास्यामीत्यग्रत एव
लटकादीनाधाकर्मिकान् कृत्वा धारयति तदा यावचे तिष्ठति, तदपगमेऽपि तर्ध्व दिनत्रयं यावत्तद्गृहस्थितं शेपं भक्तादि स्पर्श-
सम्भवात् पूतिः स्यादित्येवं बहून्यपि दिनानि पूतिसम्भवः । तथा 'पूइति पूतिदोपवत् स्यादिति शेषः । किं तदित्याह त्रयस्त्रिसङ्गया
लेपाः शेपखरण्टयोर्यत्र तत्रिलेपं पिठरं स्थाल्यादिभाजनं। अयमर्थः स्थाल्यादिभाजने किल आधाकर्म राद्धमपनीतं च, शेषा
खरण्टिरित्येको लेपस्तस्यामेवाकतकल्पत्रयायां शुद्धं राद्धं पूतिरेवं वारद्वयमन्यदपि, चतुर्थलेपे तु न पूतिः । तदिहाधाकर्मपाकान-
न्तरं स्वार्थ वारत्रयं भक्तरन्धनेन यत्स्थालिकायाः खरण्टनत्रयं सम्पधते तल्लेपत्रितयान्विता स्थालिका तदुपस्कृतभक्तं च पूति भव-
तीति भावार्थः । यदि चात्मयोगेन गृहस्थ्या निरवयवीकृत्य तस्य भाजनस्य तस्मिन्नेव दिने अपरापरेपु वा दिनेषु वारत्रयं जलेन
प्रक्षालनं कृत्वा तत्र शुद्धनशनादि राद्धं तदा तत्कल्प्यमेव, तथा कल्पतेऽपूति भूते सच्छुद्धाशनादिग्रहणायोचितं स्यात् । पात्रं पतद्गृ:
हरूपं यतिभोजनोपकरणविशेषः! कीदृशं सदित्याह कृता निवर्तितात्रयः कल्पाः जलमक्षालनानि यस्य तत् कृतत्रिकल्पं । अगुल्या.
दिना सम्प्रोच्छय पारत्रयं जलेन प्रक्षालितं सदित्यर्थोऽयं च पात्रकाश्रितः पूतिन्यायो यथारूपं सर्वेष्वप्यविशोधिकोटिभेदेपु क्षेय.
स्वथा सर्वोऽप्यविशोधिकोटयाहारोऽकल्प्य एव विशोधिकोटथाहारस्त्वात्मार्थितः कल्पत इति च झेयमिति गाथार्थः ॥३६॥
॥३०॥

·. प्राविधान निजागारमा वितिय पसिंडजईण अपणोय कए। रिभइ त तिमीसं तिमीसजायं भवें तिविह ॥३॥ भाल्याहयोग्यजेलकणादीनां मध्यं अधिकतरजलकणादीन मिश्रिवान् कृत्वा 'जाति, यदशनादि प्रथममादावमिज्वा पाहणकणदानादिमाप एव बारमते तम्मिश्रजाव मेदिति योगः। किमर्थमित्याह 'जावतिय'ति सूचनाधावदधिकार काटिका दया समाधिन पासव वयोगात् पाखण्डा सामान्यदर्शनिनो, पत्यो निग्रन्था एतेषां इन्तस्तेषां कृते इति योगोतस्थपर पद अपमान (बान्ते यमाणं पद) सत्र सम्बध्यते तेन यावदर्षिफकते इत्यादिश्य । तथाऽत्मनः खस्य, प. समुपये, कवे- भावियामिति याद आरमते प्रारमयरयुपस्कर्तमिवि शेपो, यान्तोऽर्थिन आगमिष्यन्ति पाखण्डा यनयो वा तेषां दास्यामि पदव, मविपन्नीति सारस्पेन यद्रामारमने इत्यय: । नवंशनादि वदा निम्प सनिमिर्यावधिकपाखण्डयविमिस्सह मि सापा- निमिणमित्यनेन कारणेन मिश्रजाति पोक्तसम्दार्थ भवेन विविध पावदकिमिश्रजातं यतिमिभजावं पाखण्डमिश्रजाव चेल्प। सापि वतीयमेवस्य खगदमिश्रजातमिति संशान्तर पते । तत्राप्ययमेवार्थ इति। श्रमणानां च पाखण्डिभ्यन्तर्मावामणमिय पूर्वी नोकम् । ई योगदपिकामषितरतदुलादिप्रक्षेपदोपेण सम्वोऽप्याहारोऽशुद्धा स्यात् । तियेति प्रथममिति विशेषणेना ज्यवारको पादस्य विशेषतवान् । याहि-त्र पसंदुलजलफलादिवस्तुनो गृहयोग्यस्य माणकादिखखपरिमाणेन नियतमध्ये देवियर्थमनिज्योलनदिरादाववाधिकवरेतंडुलजलादेमिश्रण विधाप पाक प्रारभ्यते, अध्ययपूर च गृहिणा स्वार्थमग्निज्या बनायोईगदीनान्ते औरम्मे छते सति पद कार्पटिकापर्य खार्थकल्पितीदुलादीना मध्येऽपर दुलादीनां माणकादिफ प्रक्षिप्प

·मिश्रजात-
द्वारम्
.
पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥३१॥
राध्यत इत्येतावता' भेदोऽस्योक्तः। कदा पुनरिदं सम्भवतीति चेत् (उच्यते), इह कश्चिद् गृही वयं बुभुक्षाकष्टानुभवनेन दुर्भिक्षम-
तिक्रान्तः किञ्चित् सञ्जातवृत्तिको धर्मश्रद्धालु दुर्भिक्षेण बुभुक्षापीडितप्रभृतसत्वान् दृष्ट्वा नैतावन्मानेन राध्यमानेनैतेषां सरिष्यतीति
दोनसत्वालम्बनेन कान्तारादिनिर्गमश्वेशयोः खिन्नभिक्षाचरालम्बनेन वा तीर्थबहुमानेनोजयन्तादिपर्वतयात्रायां श्रद्धावान् संवलितः
अभूतार्थिनो- दृष्ट्वौदार्यालम्बनेन मिश्रजातं करोतीत्येवमस्य सम्भवः । साधवः पुनः कथमिदं जानन्तीति चेदुच्यते, कदाचिद्
भिक्षार्थ- गृहे प्रविष्टान् साधून्’ दृष्ट्वा गृहस्थो भार्यादेः संमुखं वक्ति यथा यः सहायेभ्यः)मिश्रमिदं राद्धं तैः क्वाप्यन्यत्र लब्धं
भविष्यतीति नागतास्ते, अत इदं परिपूर्ण गतिभ्यो देहि। यद्वा साधून प्रचुरान् भिक्षाचरांचागतान् दृष्ट्वा गृही यावदर्थिकेनाशना-
दिना-नैतेषां परिपूर्ण स्यादित्यन्यदपि राध्नुहि येनैतेभ्यो दीयते इति गृहस्थमेवे ब्रुवाणं श्रुत्वा गृहं यावदर्थिकमिश्रमिदमिति
जानन्तीति गाथार्थः ॥३७॥
। 'उक्तमिश्रजातद्वारमथ स्थापनाद्वारं व्याचिख्यासुस्तस्या एव भेदानभिधातुमाह-
सहाणपरठाणे परंपराणंतर चिरित्तरियं । दुविहतिविहा विठवणाऽसणाइ जंठवइ साहुकए ॥३८॥
व्याख्या-स्वस्थानं च चुल्ल्युखादि, परस्थानं च सुस्थितछव्वकादि, स्वस्थानपरस्थानं तस्मिन्नाधारे 'असणाइ ज ठवइ साहु-
कए ठवण'त्ति योगः। तत्राशनायशनपानप्रभृतिक वस्तु यदित्यनिर्दिष्टस्वरूपं स्थापयति न्यस्यति धारयतीत्यर्थो दात्री (त्रीति)मम्यते
साधुकृते यतेयिं यत्तदोनित्ययोगात्तदशनादि स्थापनोच्यते । तत्र साधने इदं दास्यामीत्येवं विचिन्त्य कञ्चित्कालं यावत् स्थापि-
तत्वात् स्थाप्यत इति स्थापना स्थापनं वा न्यसनं, स्थापना तद्योगादशनाद्यपि, कीदृशं सदशनादीत्याह। 'परंपराणंतरं' ति अपरा-
-
॥३१॥

·परदध्यादिपर्यायसताना परंपरस्तरसपत्यात् परंपर क्षीराधुच्यते । तथा न विद्यते अन्तर पर्यायान्तरलक्षणो विशेषो यस्य तदम न्तर घृताधमिधीयते अनयोः समाहारद्वन्दस्वत् परम्परस्वरूपमनन्तर स्वरूप घेत्यर्थः । भाषाथों वक्ष्यमाण । पुनः किं विशिष्ट स्थापयवीत्याह निरिचरिय' ति, चिरं च दीर्घकाल इत्परं चाचिरं म्तोककालमित्पधिरेलरम् , तिथिरकालमचिरकाल च यावदानाय दावी यत् स्थापयति सचिराचिरकालावस्थापिवत्ययोगादशनाद्यपि चिरेत्वरमिति । भाषार्थस्तु वक्ष्यमागः । इत्येवं 'दुपिहसिपिडा वि ठवणीति, निधाप्पाघारद्रष्यफालोपाधिमेदाद निप्रकारापि, न केवलमेकपा द्विधा वेत्यरथः । किमित्याह विविधा प्रदशिवसस्थानादिभेदन धिमकारा स्थापना भवति । 'असणाइ ज उवह साहुकए' चि, पुनरेकैका खस्थानपरस्थानपरम्परानन्तरचि रेत्वरमेदा(द) विधा । वत्र सहाण परहाणे असणाइब ठवह साहुकए' इत्यनेनाऽऽधारमा सामान्याशनादेः स्थापितत्वमाश्रित्य स स्थास्थापना परस्थानथापनेत्याधारोपाधिक मेदद्वयमुक्तम् । तथा परम्परानन्तरमित्यनेन परम्परस्थापनाऽनन्तरस्थापनेति परम्परानन्तर- रूपद्रव्योपाधिक तदुक्तम् । चिरेत्वरमित्यनेन च चिरस्थापना इत्यरस्थापना चेति कालोपाधिकमित्येव प्रकारप्रयेण वैविध्य सकलसा पितमेदसग्राहक स्थापनाया भवति । नवरमित्वरस्थापना प्रज्ञापनामात्रमेव न तु परिहायति वक्ष्यति । चिरस्थापना तु परम्परानन्तर स्थापनामेदान्तत्तिनी पृथग्भवतीति वेन परम्परानन्तरस्थापनयोचिरस्थापनात्वमेव शातव्यमिति गाथार्थः ॥३८॥ अथ स्वस्थानादिखरूप व्याख्यातुमाह । चुल्लक्खाइ सट्ठाण, खीराइ परपर घयाइयरं। दव्याट्टिई जाव चिरं, अचिरं तिघरंतरं कप्प ॥३९॥ व्याख्या-चुलथुखे अधिथयणीस्थालीरूपे आदिर्यस्य आधारभूतवस्तुन. तच्चुलथुखादि घुल्लयादि उसादीति दृश्यं । वत्र ·'खस्थानादि- खरूपम् पिण्ड- विशुद्धे चंद्रसरीया वृत्तिः ॥३२॥ प्रथमादिशग्दैनावल्हकों ग्रहो द्वितीयेन चरुकंपिठरादीनि तदिदं चुल्लथुखादि, किमित्याह संस्थान निजाश्रयो भण्यते । अयमत्र- भावार्थोऽशनादेवस्थान द्विधा भवति । स्थानस्वस्थान भाजनस्वस्थानं च तत्र चुल्लथवल्हकादिकम् तिष्ठत्यस्मिन् स्थाली- ति स्थानमाधारस्तदूत स्वं निजमाहारपीकस्य स्थानं स्थानखस्थानमुच्यते । स्थाली चरुकपिठरादिकं च भाजनखस्थानमिति । तथा सस्थानविलक्षणाश्रयश्च परस्थानमिति सामर्थ्यादनुक्तमपि दृश्यम् । तत्र खस्थानात्परमन्यद्विलक्षणं स्थानमाश्रयः परस्थानम् । तच स्थितादिप्रदेशान्तरीश्रयरूपं छप्पकपडलिकावारकादिरूपं च ज्ञेयमेतदप्याधरिभाजनमेदाद् द्विविधमिति । स्थापनायोजना तु प्रागेव दर्शिता । अधुना परम्परस्थापनाऽनन्तरस्थापनाख्यं भेदद्वयं व्याख्यातुकामः परम्परानन्तरशब्दवाच्यमाह 'खीराइ परंपरं घयाइ- श्यसति ईह स्थापनाविषयाण्यशनादीनि द्रव्याणि द्विधा भवन्ति विकारीण्यविकारीणि च, विकारोऽपि केवलानां सतां स्यात् द्वयादि- द्रव्यसयोंगे सेति वा । तंत्र केवलविकारिद्रव्यं खीरें दधिनवनीतमस्तुतकादिविकारयोग्यत्वात् । तथेक्षुरसश्च त्रिकारिद्रव्यं द्रवगुड- पिण्डगुडखण्डशर्करादिविकारयोग्यत्वात् । द्वयादिद्रव्यसंयोगविकारिद्रव्यं करम्बादिक, करंचको हि प्रथमे दिने मधुरः सन् द्वितीया- दिदिनेषु कोथाम्लादिकं विकारं भजते । तथा द्विव्यादिदिनसत्कानि नवनीतमस्तुतक्रादीन्यपि कोथाम्लादिरूपविकारभाजित्वाद्वि- कारीणि । अविकारिद्रव्यं च धृतगुडादिकं प्रकृतेरन्यथाभावरूपस्य विकारस्थाभावात् । तद्धि दुग्धेचरसादिकं सत्का खयोगेन दधिककनादिविकारस्तावद्विकार चानीतं यावद्धृतगुडादि स्थित्वा स्थित, परतोऽपि विकारो नास्तीत्यविकार्युच्यते । तदत्र परम्परश- ब्देवाव्य सव्वं विकारिद्रव्य क्षीरादिकमनन्तरशब्दवाच्यं चाविकारिद्रव्यं धृतादिकं विज्ञेयम् । अत एवोक्तम् 'खीराइ परंपरं धयाइयर' ति । त्र सीरं दुग्धं तदादिर्यस्यादिशब्दादिक्षुरसादिद्रव्यग्रहस्तक्षीरादि 'परम्पति दधिम्रक्षणकक्कवादिधृतगुडान्तपर्यायरूपावस्था ॥३२॥ - ·परम्परा परम्परा सच यस्यास्ति क्षीरादेस्तदध्यादिपर्यायपरम्परान्वितत्वात् परम्परं मण्यते । इहप स्थापनया अस्तवं तवा धीरा दिविकारिद्रव्येषु परम्परस्थापना स्यादित्यर्थः । इह प्रक्षणकपपापस्थाद्रव्ययोः स्थापनाय धृतगुडत्वेन क्रियमाणयोस्तेजस्कायादि विरापनादापाकर्मदीपोऽपि स्यात् परमत्र नासौ विपक्षिसः । एवमुत्रापि । 'पयाइयति घृत सप्पिस्तदादिर्यस्य गुडादेवनादि, किमित्याह 'इयर' ति श्योरुपाचयोरेकस्यापेक्षया द्वितीय मवियोगिवस्त्विवरदुच्यते । ततः परम्परानन्तरमित्युपाचत्वात् परम्पराव. स्त्वपेक्षया इवरदनन्तरमनन्तरशम्दयाव्यं भपतीत्यर्थः । तत्र न विद्यतेऽन्तरं विशेपो विशिष्टावस्थान विकारापादनेन ततोऽपि परतो यस्य पुतण्डादेखदनन्तरम् I a स्थापनायाः प्रस्तुवत्याद घृतण्डादिष्वविकारिद्रव्येष्वनन्तरस्थापनाऽपि स्पादित्यर्थः । इह च पुनगुडादेर सर्वस्प सामान्येनानन्तरसम्दवान्यत्वेऽपि धृवएडादिकमा यत् प्रथमादिदिनेषु प्रभूतेष्वप्येकखरूपमेव स्थापित वदेव पामम् । पशु दुग्धेचरमादिस्थापनपरम्पराविकारेणागत उद् घुमण्डापपि तं शेयम् । ननु घृतगुडयो सम्पन्धिना पाचात्यपर्यापा- न्तराणी योग्य य दुग्धेवरसादि यस्मिन दिने स्थापित तस्मिषेप जातावस्थान्तरं साधुना गृहीत वस्य फा यात्युच्यते । परम्पर स्थापितयोग्यत्यातदपि परम्परस्थापिवमेव । वदेष पुतगुडादेऽपि स्थापने दुग्धेचरसादीनां तु परम्परस्थापनर । कथं पुनः क्षीरादिद्रल्पपरम्परस्यापना सम्भवतीति येदुच्यते । केनचित् साधुना फस्याविद् गृहस्थ्या पार्थ याचित दुग्ध । तया च क्षणान्तरे। दास्यामीति प्रतिशतम् । साधुना वन्यत्र लब्धम् । ततो दुग्पसम्पाचौ स तयोक्तो, यथा गृहाणेदं दुग्धं वेनोक्त अन्यस्मिन् गृहे मयान्यालम्पम् । किन्तु ग्यानादिकार्य त्वदीय दुग्धं ग्रहीये एपमाफर्य च सा ऋणमीतेय चिन्तयति यथा अप तावद् साधन गृहाति दावण्यं चैतदरमै अन्यथा साधुणं दुर्मोक्षमिह परत्र च भविष्यतीवय विनधरस्वादिस्थमेव धतुं न शक्यते दुग्ध वत इदं दपि गला

·पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रपुरीया
वृत्तिः
स्थापना.
द्वारम्
॥३३॥
वो दातास्मीत्येवं विचिन्त्य स्थापयति क्षीरम् । ततो द्वितीये दिने दधि दीयमानं साधुना नेष्टम् । ततो प्रक्षणतकादितया कृत्वा'
स्थापयतीत्येवं परम्परस्थापनासम्भवः । एवमिक्षुरसादिष्वपि वाच्यम् । इदं चारमार्थित सत् सर्वपर्यायापनमपि शुद्ध्यतीत्याज्ञा ।
नवरं म्रक्षणघृते क्रियमाणेऽग्निविराधनाकृत आधाकर्मदोपोऽपि स्यात्तन चास्मार्थितमपि तन्न शुद्धयतीति । एतदनुसारेण घृतापन-
न्तरस्थापनासम्भवोऽपि वाच्यः । तथा 'दन्वढिई जाव चिरंति द्रव्यस्य घृतगुडादेः साधुदानबुद्धया स्थापितस्य स्थितिर्विवक्षितप-
ोयेणावस्थानं स्वरूपाप्रच्युतिव्यस्थितिस्ता यावन्मर्यादीकृत्य चिरस्थापितं स्यादेतचोत्कृष्टतो देशोनामपि पूर्वकोटि यावत् सम्भव-
तीति । तथाहि किल पूर्वकोट्यायुपा अष्टवार्षिकेण साधुना पूर्वकोट्यायुष्का काचिद् गृहस्थी घृतं याचिता । तयोक्तं क्षणान्तरे दास्या-
मीत्यादिपूर्वोक्तप्रकारेण यावत्साधोरायुस्तावतत्स्थापयित्वा धृतं मृते त्वन्यत्रोपयुक्तमिति गता स्थापना । तथा दधितककरंयकादेव
विनश्वरस्यैकद्वयादिदिनमाना स्थितिस्तावत्र चिरस्थापनात्वं तर्ध्व कोथायापत्तौ पहिरुज्झनादिना स्थापनाया एवाभाव इति ।
अधुना अचिरस्थापनामाह 'अचिरं ति घरंतरंति, इह पशिस्थानां भिक्षाग्रहणविषयाणां त्रयाणां मध्याघस्य गृहद्वारे भिक्षार्थ साधुस-
छाटक आस्ते तस्य भिक्षागृहद्वयस्य च द्वितीयसाधोदृष्टिगोचरस्य यदन्तरं व्यवधानं तत्रिगृहान्तरं, तत्र यदशनादि तदपि, तथा
ततस्त्रिगृहान्तरं यदशनादि,तत 'अचिरति अचिरस्थापितं स्यादिति । अयमों यावता कालेन गृहत्रयान्तरादायको हस्तव्यवस्थितभक्तो
ग्राहकसाधुसमीपमागच्छति तावन्तं कालं यदशनादि साधुदानाय दायककरव्यवस्थितं वर्त्तते तद्यदि तदा लब्धं तदा इति स्तोकका-
लविषयत्वादचिरस्थापनायत्तत्स्यादेतच प्रज्ञापनामात्रेणैवाचिरस्थापनोच्यते न तु परिहार्यतया अत एवाह 'कप्पीति कल्प्यं ग्राह्य
स्यादाचरितत्वाद् गृझयविपयाचीर्णाभ्याहत्तवत् । अथास्येत्वरस्थापितस्य गृहत्रयविषयाभ्याहृतस्य च वक्ष्यमाणस्य तुल्यलक्षणत्वाद
॥३३॥

·कप्रतिविशेषः । उपते, इह फालविपक्षा तनहु गृहमपापान्तराजलक्षणक्षेत्रविपक्षेति विशेषः अनेन च त्रिगृहान्तरस्थाशनादेरचिर- स्थापनास्यमणनेन गृह्मयाद पातयतर्षगृहादिषु यदुत्क्षिप्य दाभ्या इस्तै व्यपस्थापित साधुदानायाशनादि अधिरकालं दायकार- व्ययस्थितत्वापिस्थापना स्पादिति सामादुकं भवति । चतुपादिए हि गृहेषु युगपदुपयोगी दातुं न शक्यते किं वहि क्रमेण, तेन चिरकालो सगति इति चिरस्थापना भवतीति गाथा: ॥३९॥ उक्त स्थापनाहारमय प्रामृतिकादारमाह: वायरसहुमुस्सकणमोसकणमिइ दुद्देह पाहुडिया। परओकरणुस्सकणमोसकणमारओ करण ॥४०॥ व्याख्या पादरं पादरारम्भविश्यतया स्थूलं क्या यम यमारम्मविषयतया सणं अनयोः समाहारद्वन्दे विभक्ति लोपा पादरसरुममिति या कि पदित्याह उत्प्रमाण वक्ष्यमाणभन्दाय तथा अवपकण पल्पमाणार्थमेव चः समुपयार्थो TEEL पादरयाममित्यनुतिरितिरूपमदर्शने । इत्येपं नादरोदयष्कणावश्चक्रणयोगाबादरा पल्मोदम्पकमालम्वत्कयो गाय मावि, द्विषा दिभेदा, रह-मवचने। उनमादिश मध्ये प्रामविका उत्तशब्दार्या भवतीति शेषः। अधुनौव्वाकण व्याख्या तमाह-'परओं इत्यादि, मोदिति परतोऽग्रता खयोगप्रहचिकालावधे, वकणमित्यारम्मस्य करणं नयनमृदयफणान्यते उत्स. गमित्यर्थ । उया अब इति आरतोक्खियोगप्रवृचिकालावधे वकणमित्यारम्मत करणं नयन सामर्थभवनकणापते अवस- पणमित्यर्थः । तत्र गृही यथोदवकणरूपा यादप्रमृतिको फरोदि वयोच्यते । इह केनापि गृहिणा पुत्रपत्रिकादेः परिणयनलग्नदिन ज्योविकासापित वष यविजने दिनसमयेजायाव एव भवति अपप कियनिर्दिन सापकोऽप्याजिगमिषा खविहारक्रमेण

·प्राभूतिका-
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥३४॥
तत्र स्थाने वर्तन्ते । स च गृही चिन्तयति विवाहदिनं यत्यागमादक, निवृते च विचाहे समागतानां किं मया करिष्यते । तदे-
वाशनादिकं सफलं यत्सुपात्रेषु विनियोगं च यात्येवं च पुण्यमुपार्जितं च स्यात् कल्याणं च सम्पद्यते । इत्येवं विचिन्त्य लग्नदिनं
परतो यत्यागमनप्रस्तावेऽपराज्ज्योतिपिकान्नियमयति ततः समागतैः सद्भिः साडी कर्जुमारभते, येन भक्तपानादिकं प्रयच्छा-
मीति । अत्र च विवाहलग्नदिनसावितिनो यत् परतो नयनं तत्र यदशनादिप्राभृतिकाभिक्षा सोत्यष्कणवादरप्रभृतिका । द्वितीय
बादरप्राभृतिका त्वेवं सम्भवति । यथा केनापि आवकेण वपुत्रादेविवाहदिनं निथितमतच तदारतोऽपि यतिजनास्तत्रायातास्ततोऽसौ
मयाऽस्मै विपुलं विशिष्टं च भक्तपानं पुण्यार्थ कल्याणार्थं च दातव्यं तप प्रायो विवाहादावेर स्यात् । मन्पुत्रवियाहस्तु यतिजनेऽन्यत्र
विहते भविष्यतीति विचिन्त्य यतिजने तत्रस्थे एव विवाह व्यवस्थापयति । अत्र विनाइलग्नदिनस्य भविष्यत्कालभाविनो यदाक्
यतिजनावस्याग्रस्ताव एवानयन, तत्र या प्रामृतिका साववष्कणवादरप्रभृतिकेति । एतां न द्विरूपामपि ऋजुरजानानः साधूनामपि
विदितत्वेन प्रकटामेव करोति, स हि न जानाति यदित्यं कृतं शाते सावो न गृहीष्यन्तीति । अनृस्त्विदं न कल्पते यतीनामिति
जानाति पर मायया तथाकरोति पूर्वोक्तकारणान्यां यथा ते न जानन्ति । तत्र साधुभिरन्यतः कुतोऽपिनाते मजुना वा पृष्टेन यथा-
पस्थिते कथितेऽनेषणीयमिति ज्ञात्वा परिहरणीयमिति । सहमोत्यकणरूपा प्रामृतिका, यथा किल काचिद्गृहस्थी सूचकर्तनादि-
व्यापारवती जनन्यादिका बालकेन रुदता भोजनं याच्यते यथा हे मातर्मयं भोजनं प्रयच्छति । ता च प्रस्तावे पर्यासनगृहेषु
पर्यटन् यतिस्तया दृष्टः । सा च तं दृष्ट्वा मूत्रकर्तनादिलोमेन बालकं शान्तं प्रत्यवादीत् मा पुत्र मलप, मा रोदीक्ष त्वमिहं मद्गेहे
गेहानुगेहक्रमेण विचरन् यतिराऽऽगमिष्यति तद्भिक्षादानायोत्थिता सती तयापि तत्समकालमेच भोजनं दास्सामीत्यता प्रतीक्षख वं
॥३४॥

·कविरकाल यापपतिरागाति । यता सा सामागते धर्मात्याप पालकमोजनदानसमं पतेभिवादानं करोति । इहप पत्र क्षणे पापित मोजन सय तपा फर्जुशषितस पुत्रभोजनदानस्प बाय भविष्यकालमापिना साधुभिक्षाकालदानेन सम पत्करण बदुष्याणम् । अत्र या मालिका सा ग्रहमोदप्वष्कणमाभूतिका । तपास्तप्रोणिकाकर्चन क्रियापी समासायो अनन्या कर्नुमीहिवस्स पुषभोजनदानस सापावागते यदसमासायामपि तस्यामारु सामिक्षादानसममेर फरणं तदयसर्पणम् । तत्र या मामृतिका सा पामारपणमामूतिकेति । इयमपि विविधाप्यारूप्या आरम्भदोपात् । वयाहि सांघर्षमुस्मिता सवी पालकस्यापि भोजनं दास्यति । पत्र पसपारनादिनाऽप्कापाशुपमर्द स्पात् कथं पुनरिय साधुना विज्ञायते, उच्यते, साधानागवे स्यापि दास्यामीति जननी अल्पती पुणोति, साधाररागते हिम्मो या जननी प्रति पुरन धुणोति किं नाघाप्पुषिस्थागतोऽसौ पतिर्षन्माात्म्येनाई भोजन नीमवर लस्य विपदान्या कथिपासकोस्मै साध भिक्षादानेन सह मक्ष जननी भोजन दास्यतीति विचिन्त्य समीपे गत्लाङ्गुलिकायां गृहीत्वा सहस्तेन साधु गृहामिमुखमाकवि ततो पतिमा किमिति मामाकर्षणादिना नयसीति पटेऽसायतया कथयति भविषादानार्थस्थिता सती मां जननी मोजन दास्तीति । एवं श्रुत्या बल्ममामृतिको विनाय तराई यतिन मन- जीवि गाथा ॥४॥ उक प्राकृतिकावारमय प्रादुष्करणबारे व्याख्यातुमाह- पाउयरण दुविहं पायडकरणं पयासकरणं च। सतिमिरघरे पपडणं समणट्ठा जमसणाईणं ॥३१ व्याया-प्रादुफरमानन्दाचे विविध द्विधा स्यादिति शेषा! यथा प्रफटकरणं पापमाणं, यह 'पापडति प्राकृतसाद

·प्रादुष्करण
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसरीया
पतिः
॥३५॥
प्रशन्दस्य दीर्घता, तथा प्रकाशकरणं वक्ष्यमाणम् । चः समुच्चये भेदतया निरूप्य अधुना विषयकथनपुरस्सरं प्रादुष्करणस्य द्विरूप-
स्यापि सामान्येन लक्षणमाह । 'सतिमिरघरे' इत्यादि सतिमिरगृहेऽन्धकारोपेते वेश्मनि वक्ष्यमाणन्यायेन द्वाभ्यामपि प्रादुष्करणा-
काराभ्यां श्रमणार्थ यतिनिमित्तं । साधवो हि सान्धकारे गृहेऽचक्षुर्विषयत्वाद्भिक्षा न गृह्णन्तीत्यतस्तेषां भिक्षाग्रहणनिमित्तमित्यर्थों
यदशनादीनां भक्तपानप्रभृतिकानां वस्तूनां प्रकटनं प्रकाशनं सप्रकाशतया विधानमिति यावत् गृहिणा क्रियते तत्प्रादुष्करणं भण्यते
प्रादुःशब्दस्य प्रकाशार्थत्वादिति गाथार्थः ॥४॥
अथ प्रकटकरणप्रकाशकरणे व्याख्यानयन्नाह ।
पायडकरणं बहियाकरणं, देयस्स अह्व चुल्लीए । बीयं मणिदीवगवक्ख कुडच्छिड्डाइकरणेण ॥४२॥
व्याख्या-प्रच्छनस्य सतः प्रकटस्य सप्रकाशस्य करणं विधानं प्रकटकरणं तदभिधीयते । तत् किमित्याह । पहिस्तात्करणं पूर्व-
निष्पनस्य मोचनेन अभिनवस्योत्पादनेन वा, गृहाभ्यन्तराबहिर्विधानमित्यर्थः । कस्येत्याह । देयस्य दातव्यस्य अशनादेर्वस्तुनः।
अथवेति विकल्पे चुल्लथा अधिश्रयण्याः । अयमन भावार्थः । इहान्धकारव्यवस्थितं भक्तादि यतयोऽचक्षुर्विषयत्वान्न गृहीष्यन्तीति
विचिन्त्य यद्गृहमध्यवर्तिन्यां चुल्ल्यां स्वगृहाथ राद्धं भक्तादि वर्तते तद्वहिवर्तिन्या पूर्वमेव स्वार्थनिष्पनायां चुल्ल्यां चुल्लिव्यति-
रिक्तान्यप्रदेशे वा सप्रकाशे आनीय मुमति येन गृहन्ति । यद्वा तद्वहिस्थचुलिद्वयसद्भावे गृहान्तवत्तिनी परित्यज्य गृहाद्वहिर्वति-
न्यामेव शुद्धायां चुल्लयां साधूपकृतये आहारस्य प्रकटनाय प्रथमत एव खार्थ राघ्नोति, इत्येवं देयस्य पूर्वनिष्पनमोचनेनाभि
नवस्योत्पादनेन वा बहिस्तात्करणमिति । एवं जुल्लया अपि द्विधा बहिस्तात्करणसम्भवो वाच्यः, यथा धर्मश्रद्धान्विता दानप्रियत्वेन
॥३५॥

·काचिद् गृहस्थी चिन्तयति यदुत यत् यस्यां उलयां राज्यते भक्तं प्रासु तस्या एव पा) मुन्पते तच्च गृहमध्यपचिन्या दृष्टयां | राद तत्सा एवं स्यात् । तस्मिश्च साघुम्यो दीयमानेऽन्तरालेऽन्धकारा स्पाचन च व्यवस्थित भक्तायेते न गृहीम्यन्नीवि सा खार्थनिप्पा चुल्ली सञ्चारिणी गृहान्तचिनी सावर्थमाहारस्य प्रकटनाय पहिरानीय मुश्चति । नूतना वा साथै सामर्थ वा बहिः करोति। वरच प्रतिदिन खार्थ स्पपति । इह प पहिकतनुल्लया रद्धा आधार्मिक्यच स्युः । तत्र यदि शुद्धास्तदा प्रकटकरण. संज्ञितमादुफरणलक्षण एवं दोपा स्याम पतित्वं यदा स्वमिनवाधाकर्मचुल्लयां राघ्नोति वदोपहरणपतिदोपामरटनदोपवेति दोपदय स्यात् नवरं घुल्लया थाहते भक्के पतित्वमुत्तरति पर प्रकटनदोपेण न फल्पते । इह पतित्वं प्रासङ्गिकमेवोक्तम् । प्रकटनदोपेनैवात्र प्रकृतमिति । अथ किमित्यसाबाहारो न करपते, उच्यते खयोगेन प्रवृत्तोऽप्याऽऽहारपाक साध्वर्थ पहिल्कवस्त्रत्र च पृथिव्याधुपमहर- म्मदीप इति । कथं पुनरसौ दोपा साधुना ज्ञायते, उच्यते क्वचिद्धाम्मिकगृहेऽन्धकारे एव राज्यमानं पूर्व दृष्ट्वा पयानय पहिस्ता दिवि फिशिरसावाशन किमर्थमयमाहारोऽध गृहस्य पहिस्तादाद इत्यादि प्रश्ने कते काजतया मरदर्थमिति यथापनतः पूर्व- मन्धकारेऽफरप्यमासीदधुना समकाशे राई कल्प्यम्, गृक्षवामिति दात्रीवचनश्रवणतो या विज्ञाप दोष उदशनादिन गृहाति। यदा तु साम्बमम्पन्तराहिली हत्या गदा चैवविधोऽमिनायो दाम्या विकरति यथा गृहान्तमक्षिका धर्मो वाऽन्धकारो वा पाक स्थानादोजनस्थान वा दूति, गृहस्य पहिस्ताय शीतल सप्रकाशं पायस्थानादोजनस्थान चासनमत इद खपमत्रैव मोपत इति । सदित्यमामाथितं करपत इति । तथा 'वीर्य वि द्वितीय प्रकाशकरणलक्षणं प्रादुष्करणं स्यादिति शेषः । केनेत्याह मणिर्माणिक्य तेजस्विरत्नविशेषा, दीपोऽमिफलिकारूप प्रदीप गवाक्षो मियां जालिकारूप: प्रवीतः । तया फब्बस मिचे छिद्र धं तदादि-

·प्रकार
पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रगरीया
इत्तिः
॥३६॥
यस वस्तुनः, आदिशन्दात् गृहान्छादनापनपनापाद्वारकरण पूर्णकनगारवाकरमादेः पग्गिामा बाधिादि, ननो मनिय दीपा
गराक्षम व्यछिद्रादि र मणिदीपगराक्षरिद्रादिम र केनापि गणानं गेन । अगमः कमिििकलापको मन्द-
प्रकाशगृहमध्यस्थापानस्थिनगर दंगद्रव्यमा प्रस्टनाय, नमिलादेगे माभिधान मणि भाम्बरं पार, अग्निपदीयो
या प्रकाशाय कुस्ते, गराध का शिग्ने, कुम्यरिद्रादिना दिमानीन्यं यत्म सामानं करोगि, नयागकरना प्रादकर
मप्यते । नदिन्थमपि सन्ध गाहारो न कल्पते, प्रन्या दोषान् । अगमपि न मानन्य प्रमाधिनस्मन् नपोगेन पानिमामिनो
चा कल्पते । नवरं अग्निप्रदीपप्रकामागणदोषाणुलो न काल एस जसायनिगम्भा । पन्जिानोपाचादिक नारी नुर-
हस्थकरनादिना जानानीत्यादिकं पाहायमिनि गागाः ॥१२॥
उक्तं प्रादकरणद्वारमय कीगनार गानि गायनमा गया नया न्यादि।
किणणं कीयं मुल्छणं नउह तं सपरदव्यभारहि । नुनाइकहाइधणाइभत्तमखाइवहि ॥४३॥
ग्याल्या-क्रीयते गणपणे, कर्मणि पर, फेयं तिपनन सिमिया मिनिमीयतेन्नानादिमासमिति गीनं
क्रीनाग्यं गदनपने इन्गयों यहा मारे पद निष्ठा प्रत्यय:, : झगमगारसनादोदकं ही। नगः 'हपगोगादाना-
यपि क्रीनं, क्रीतार्थमुन्यन इत्यर्थः। केन कीगन गाद मगन केनयातुनो नामसार कामना नोपनीनेन, नानाप्रकार,
नन् क्रीनं स्वादिनि रोपः यद्रा गदिनि मुन्यं गतुवां गनुनि मायामागेः गायोगान भागपि नासी गाली कथ
पुनरिदं चतुदरगाह 'मपरदयमाहिं' नि त ग आमा गनिगको देहः परः मानसपापो गृहमणादिना सम परप बरी
॥३६॥

·T परयोईग्यमानौ ताभ्यां सपरम्पमावास्यामिति । एतेन बन्दापास्य पदस्प थूपमाणस्य प्रत्येक व्याख्याना सम्म- याद सम्यकीय समापी पाद्यमी परमावशीतमिति फ्रीतमेदचतुष्टयं पश्यमाणार्यात किंवरूपाम्पामित्याह, 'जुभाई इत्यादि का पूर्णशन्देन निर्माल्यमुसयन्तादिप्रतिमारोपित पूर्णरूपं पुष्पादिकममिव पूर्ण भादिर्यस्य स्वकीयद्रव्यसमूहस्य स पूर्णादि यादिशब्दाव पुटपाकादिगन्धमुलाधिप्तमजुनरूपपरामादिकारिगुटिकाकरादिमिश्रिवचन्दनवालपोतमपखादिपरिग्रहः। 'कहावि कथा धर्मकथाकथन धर्मदेशनाकरणमित्ययो । सा आदिपस्पात्मीयमापसम्बस्य स कथादिः । आदिशब्दात पिण्डा दिलोमेन प्रमाणोपन्यासकरणमासादिषपणविधानपरोपलोकनार्थकाव्यविरचनशीतोष्णापावापनाऽऽदानादिपरिग्रहा। 'गालि धनामिह घटिकापटिवरूपसुपर्णवम्मरूपकारपदिकादिकमपेतन प्राय, उहादिर्पस्य पद्धष्पसमदापस्य स पनादि । आदिशब्दात सवितमिश्रद्रव्यग्रहः । 'मलाई चि भक्तो भकिमान् मख. केदारपट्टिकमकदुम्कतफलपलचित्रफलकोपजीवी मिविशेष इति पात् । भक्तमाली भलषस आदिर्यस्य भक्तिमपयाविषजननिवहस्य स भक्तमखादिइह परमावस्य प्रस्तुवरसाद, सामर्थमा amgपमार्जना(गंणा) संवलितो मखादिसत्यविज्ञानरूपी भागोपि मनमखनन्देनाप्रोपचारादतः । वादिय कथादिव पना- दिष भक्कमलादिति है तथा ते रूपं खरूपमात्मीयलधणे ययोः सपरसत्कपोर्द्रग्यभावयोस्ती तथोक्तो वाम्या पूर्णादिकथादिधना- दिमकमसादिरूपान्यो । केचितु बहुववनातल्या व्यावक्षते । यथा द्रव्ये व मापौ च द्रव्यमावास ससरयोद्रव्यमावा परद्रष्य- भावात कि स्वरूपैरित्याह पूर्णादिकथादिषनादिमकमखादयोरूपं येषां स्वपरद्रव्यमावानां वे तथा वै, शेष माग्यद । (१५००) अनेन प गापोधरान क्रीवमेदचतुष्पसका मूल्यरूपा द्रव्यमान विशेषणवपा अभिहिता वामद्रव्यं पूर्णादि, आत्मभाषा

·क्रीतद्वार-
स्वरूपं
नद्भेदं च
पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥३७॥
कथादि परद्रव्यं धनादिः परभावो भक्तमंखत्वादिरिति । तदयं प्रागुपातक्रीतभेदचतुष्टयस्याओं, यथा(दा) आहारादिलिप्सया स्वकी-
येनात्मद्रव्येण चूर्णादिरूपेण गृहीणः(हिणा) प्रदत्तेन यदशनादि साधुना लभ्यते तदा द्रव्यक्रीतमात्मनोऽर्थायात्मद्रव्येण चूर्णादिना
क्रीतं साधुनोपार्जितं भक्तादीति कृत्वा । अत्र चामी दोपा, यथा निर्माल्यादिग्रहणानन्तरं तस्य दैवयोगेन मांये जाते साधुना अहं
ग्लानीकृत इत्यादिग्लानजल्पनादिना शासनमालिन्यं स्यादथागतो मन्दस्सन् निर्माल्यादि(ना)नीरोगः सम्पद्यते तथा चाटुकारित्वं
कृतं स्यात्तथा मन्दस्यौषधादिदानेन प्रगुणस्य तु व्यापारादिप्रयोजकतया जीवाघातापत्तेः कर्मवन्धः स्यात् । तथाहाराद्यर्थमेव धर्म-
कथावादिक्षपकातापककविभिः स्वस्वधर्मकथादिलक्षणेनात्मभावेन विधायमानेन धर्मकथाधाक्षिप्तचित्तेभ्यो लोकेभ्यो यदशनादिकं
लभ्यते तदात्मभावक्रीतं आत्मनोऽर्थाय भावेन धर्मकथादिना क्रीतमिति कृत्वा। अत्र च दोषाः स्वानुष्ठानफल्गुताकरणप्रभृतयो
वाच्याः। तथा गृही सचित्तादिभेदेन द्रव्येण साध्वर्थ यदशनादि क्रीणाति तत्परद्रव्यक्रीतं साध्वर्थ परेण गृहस्थादिना द्रव्येण
धनादिसचित्तादित्रिप्रकारान्यतरेण क्रीतमिति कृत्वा । पद्कायविराधनादयो दोपाः प्रतीता एव । तथा परभावेन साधुभक्तमंखादि-
भिक्षुसक्तविज्ञानलक्षणेन पर्यायेण क्रीतं यद्भक्तायुपार्जितं साध्वर्थ तत्परभावक्रीतं । अत्र वृद्धदृष्टान्तो यथा-
एगंमि गामे एगो धम्मपिओ मखो होत्था, अन्नया तस्स गिहेगदेसे साहुपरिवारसंयु(जु)या सुट्ठियायरिया तत्य वामारते
ठिया। मंखो दाणरुई पइदिणं साहूणो भत्ताइच्छ() देह ते य सेजातरपिंडो ति काउं जेण तेण उवाएण पडिसेहति । तेण चिंतियं
जहा मम गेहे एए भत्ताइ न गेण्हंति अमेसि पि गेहे जइ एत्थ दवाविस्सामि तओ लक्खिस्सन्ति, ता वासारते विते जत्थ गच्छि-
स्सन्ति तत्थ गन्तूण केणइ उवाएण दवावेमि ति । बहु वासारने गए ते पुट्ठा। जहा भयवं वासारने वित्ते कयरीए दिसाए तुन्भे
॥३७॥

·विहरिस्सह । तेहिं अविगप्पेहि कहिय जहा अमगाए। वेण य विचे व घासारते तीए दिसाए एगमि गोउले गन्तण केदारपडि- विमाणे लोगो आवजिओ। घयदुदाय दाउ पयट्टो, तेण भणिो जहा जया याएमि तया देना चि । ते य साहुणो पासारखे विचे विहरता तत्वागया तेण अलक्सावितेग पुलपडिसेहिय धपाइय जाइ एगमि गेहे मेलिऊण मुकं । वे साहुणो निमविऊण सुद्धति पश्यं उप्पाइप पहिलाहिया। इत्यमूभितमन्यदपि यदशनादि साधुना लभ्यते तत्परमावक्रीवाच्यते । अत्र च परभावक्रीताख्योऽन्यतो गृहादानीतत्वाद- व्यावास्या, अवमाण्यावमा पैस्तत्वाद स्थापनास्यथ दोप: स्यादिति गाथार्थः ॥४॥ उक्त क्रीतद्वारमथापमित्यकद्वारमाह । समणठा उछिदिय, ज देयं देइ तमिह पामिच्चं । तं दुर्ट जइभइणी, उद्धारियतेलनाएण ॥een व्याख्या-यमणाय साधुनिमियमुच्छिप पुनस्याम्पेतत्तवेत्यभिधाय कस्यापि पार्थाद्वारे गृहीत्या यहेय दाता वस्तु, एतेनाहारोपधिशल्यालक्षण वस्तु सर्व सचितम् । नवरमयाहारेणैव प्रकलं, शेप तु प्रसङ्गेनोपयोगित्यात् किश्चित्यते। ददाति प्रयच्छवि गृही श्रमणेभ्यस्ततस्त्वाहारादि। इह प्रवचने, एषु वोद्गमादिदोपेषु मध्ये, 'पामिति अपमित्यक मामित्य चोक्तमन्दार्थ मण्यत इति शेषः। एतच्च लौकिकलोकोपरमेदाइ द्विमेद स्यात् । तत्र लौकिकं पृथग्जनमयमितरच जिनशासनोनय। तदिह लौकिकेन प्रकृतं । नानालापराटिदासत्वामृतिसर्वजनमत्यथदोपसम्मवाद । इतरदुपरिटादुपयोगित्वादेव वयं दर्शविण्यामोऽवोलौकि | कमाश्रित्य क्षारी निपेष दर्शपमाह । वदपमित्पकाशनादि दुष्टं दाध्यादेदसिरसमननादिदोषछन् । दृष्टलाच्च पवीनामकसप्पं ।।

·अपमित्यका
द्वारखरूप
।
पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रमरीया
वृत्तिः
॥३८॥
केन दुष्टत्वमस्य ज्ञातमित्याह यतेः साधोगिनी स्वसा, तया उद्घारितं मूल्याभावादुद्धारके गृहीतं यद्वणिक्तैलं तस्य ज्ञातं दृष्टा-
न्तस्तेनेति । तच्चेदं-
एगमि गामे एगो कुटुंबिओ होत्था, तस्स य बहवे पुत्ता । बहुयाओधूयाओ भविसु । अण्णया तत्थ समुद्दघोसो णाम मरिणो
समागया। तेर्सि सगासे धम्म सोउं एगो तस्स कोडबियस्स पुतो संजायतिव्वचरणपरिणामो पडिकन्नो दिक्खं । कालेण य विनाया-
सेसकिरियाकलावो अहिन्जियसयलसुत्तत्थो विनायपरमत्थो गीयत्थो संजाओ । सो य अन्नया कोइ पवजं गिहिहित्ति गुरुणो
आपुच्छिऊण सयणदसणत्थं नियसन्नायगगामे गओ । तत्थ बाहिं कोइ पुट्ठो जहा अमुगस्स कोडुवियस्स पुत्तो हं, ना कोई एत्थ
अस्थि मम सयणो, तेण भणियं एगा तुज्झ भगिणी विहवा जीवइ । सेसं सव्वं कालेण कवलियं, तउ तीसे गिहे पविट्ठो, सा य तं
सहोयराणगारं निजियदुजयवइरिमारं चिहिउग्गच्छट्टइमाइतवोदारं विसिट्ठणाणाइगुणगणागारं दहण अतीव हरिसिया। भत्तिबहु.
माणपुव्वं वंदिऊण पज्जुवासिऊण य तनिमित्त किंचि आहारपागं काउं पयट्टा । साहुणा य वारिया जहा पागे कए अम्हाणं न
कप्पइ । तीए चिन्तियं पागं विणा घयतेल्लाइयं होइ । तं च मम गेहे नत्थि ति मासे मासे दुगुणवुट्ठीए एगस्स सेहिस्स सयासाउ
उच्छिन्नो एगो करिसो तेल्लस्स गहेऊण साहुणो ढोइओ। तेण सुद्धो ति गहिउँ जीमिओ। तीसे नियमाइयं दाउं विहारो कओ।
तीसे तेल्लस्स असंपत्तीए अणेगे. घडया रिणे जाया । सेटिणा सा भणिया जहा मे तेल्लं देहि उदाहु गीहदासी भवसुत्ति, तेल्लस्स
अभावोउ तस्स गिहे दासी जाया। कइवयवरिसेहिं पुणो वि.सो साहू तत्थागओ गामपरिसाए कोइ पुट्ठो जहा अमुगस्स कोडुबियस्स
अमुगां-तणया आसि सा किं चिद नवा, तेण भणियं चिट्ठा परं अमुगस्स सेहिणो गिहदासी जाया रोवन्ती चिट्ठइ, सन्चो तिल्ल-
॥३८॥

·। पायरो कहिओ । तेण चिन्तियं हा दुख जाप मम दोसण सा बराही दास पला। इण्दि मोयामिति । सो मणियो जहा तीसे व कहेजसुबह सो तब मापा साहू समागमओ चिट्ठा मणइप मा रोबर अपिरकालेण मेलावेस्सामि, तेण य तहेय वीए फहिय । साहू | य पसो पेय तीए मेछावणीवाओ चिन्तिऊण परमं चेय मिक्खापरियार तस्सेष सेटिम गिहे पविठ्ठो। सेरिणी भिपखादाणहा हरये जलेण घोउ लग्गा । साहुणा भणिय एव अम्ह मिक्खा न सुनाइ । समीपठिएण सेविणा साहू पुढो जहा को एत्य दोसो, साहुणा य जलविराहणारदोमा कहिया सो य पाउडो भण्णइ, जहा फरय तुम्हाण घसही जेणा आगन्तु धम्म राणेमि । साहुणा मणिय स्थाओवेण नियगेहे दिया, पदिणं धम्म सुणेति, सम्मघमणुष्पयाणि य सेद्विणा गहियाणि । सो सो साहु अमगेण एरिसोअमिगही गदियो जहा भए जावलीय पध्वज गिण्हन्तो निपपुची विनय परियम्वोति । एसियाई कहाणयाइ रोहिणी कहे । सैद्विणा य एसो अभिग्गडो गहिओ । एत्यंतरे सेट्टिपुत्तो सा'य साहुमगिणी पबझाए उवहिया । सेष्ठिणा विसनियति। ननु तथा निर्वाणसाधिकाया भगव्याया। कारणमेतातमिति विशेषत साधुना तप्रायमित्यायात, नैष, स्तोका एवविधवि. शानान्ती भविष्यन्ति, तस्मादेतम ग्रामम् । एवं वास्तवैलायाहारविषयापमित्यफे दीपा दासत्यप्राप्त्यादया र पदात पर- पात्रातुपकरणवसत्यादिविषयमापमित्यक दावा कुर्यातदााहारापेक्षया पत्रादीनां पहतममूल्पलभ्यस्याद दातुनिगडादिनियत्रणपत. दासत्लभवनादयो गाढवरा विशेषतरते स्थः अतस्तदपि पळमिति । लोकोचरापमित्यर्फ चतुर्णा(द्विधा) तक कथिन् साधुः कुतोऽपि साधो सकाशात् कियदिनानि व्यापार्य पुनरिदमेव ते समर्पयिष्यामीरपुच्या यज्ञादि गंगाति । द्वितीय तु कविदिद निर्जरयिष्यामि ववेवायदिनानासपर्यवत्सदृशमपरं समर्पयिष्यामी.युवा तद्ग्रहाति तद् द्विरूपमपि पुरुपजल्पनेन राटिरूपणाक(गादिदोपसम्भ

·पिण्ड-
विशुद्धे.
चंद्रसूरीया
आपमित्या
कद्वारम्
वृत्तिः
॥३९॥
चादकल्प्यम् । तथालाघे वखाद्यापमित्यके यदा मलिनीकृतं पाटित पा जीर्णपाय या कृतं समर्पयति चौरादिना यद्गृहीतं क्वचिन्
पतितं वा स्यात्तदा कलहादिसम्भवो द्वितीयवसायापमित्यके तु यदा स्वकीयवस्खाद्यपेक्षयाऽन्यवशादि तद्ग्राहकसायोः सकाशात
साधुर्गियति, तदा तेन साधुना गृहीतवस्रादेः (साधोः)सकाशात् सुन्दरेऽपि तस्य समर्प्यमाने दुष्कररुचित्वात्तेन सहासौ कलहाना-
लापादिकं कुर्यादिति । यदा तु दुष्प्रापं वस्त्रादिकं स्यादथ च कश्चित् साधुः सीदति तदा तस्यापरसाधुनाऽधिकतत्सद्भावे मुधिकया
सामान्येन तदानं कर्तव्यं न तु विवक्षया यदा तु खग्गूडो वा कुटिलयतिः स्यादलसो वा याच्याकप्टभयेन न प्रयच्छति मुधिकया
तदाऽऽपमिन्यकं क्रियते । नवरं तदपि वसाधापमित्यकं साधुना न स्वैरितया विधेयं किन्तु गुरोरगतस्तव साप्यते । ततोऽसौ गुरु-
स्तदर्थिनः साधोरर्पयतीति । एवं च कृते दायकग्राहकयोः कालान्तरेऽपि परस्परं कलहानालापादिकं न भवतीति गाथार्थः॥४४॥
उक्तमायद्वारगाथान्तवापमित्यकद्वारं, अथ 'परियटिए अभिहडे त्यादि द्वितीयद्वारगाथोपात्तं दशमं परिवर्तितद्वारमाह ।
पल्लटियं जं दवं, तदन्नदव्बेहिं देइ साहूणं । तं परियट्टियमेत्थं, वणिद्गभइणीहि दिटुंतो ॥४५॥
व्याख्या-परिवयं विनिमयं विधाय यद्रव्यं भक्तादिकं परकीयं, काभ्यां परिवर्येत्याह, 'तदण्णदव्वेहि ति तचान्यच तदन्ये,
ते च तद् द्रव्ये च तदन्यद्रव्ये, ताभ्यां तद्रव्येणान्यद्रव्येण चात्मीयेनेत्यर्थः। तत्र तत्परिवर्तिनी यद्न्यापेक्षया तजातीयं द्रव्य-
वस्तु तद्रव्यं, तेन परिवर्जितम् । यथा साधुगौरवानिमित्तमात्मलाघवपरिहारार्थ वा कुथितघृतेन सुगन्धितघुतस्य ग्रहणमित्यादि ।
अन्यद्रव्यं तधिपरीतं तेन परिवत्तितं यथा तैलेन घृतस्य ग्रहणमित्यादि । पूर्वकालस्य चोत्तरक्रियासव्यपेक्षया तदुत्तरक्रियामाह,
ददाति प्रयच्छति, 'साहूणं' ति साधुभ्यस्तदशनादि । साधाय कृतपरावर्त परिवर्तितमुच्यत इति शेषः । इदमपि लौकिकलोकोत्त.
॥३९॥

·रिकमेदाद दिया भवति । तर पूर्ववत् लोकोपरं पचास्यते लौकिफ प सपा प्रभूतापायहेतुत्वाहिशेषतो ससाणा परिहार्य मिति एखकारसदाश्रित्य मन्यमापदर्शनार्थ तिमाह। '' ति तस्मिन् परिवरिवाशनादी पनिाशिकस्य परस्पर ये भगिन्यौ समावास्यो शान्ती निदर्शने मननीय इति शेष:स पाये- पसंतपुरं नाम नयर आसि । वत्य एगम्स सेहिस्स सेमेकरो देवदोष दुबे पुचा लच्छी दुहिया यावत्येवं अबस्स रोहिस्स पणदतो मधुमतीय दुवे डिमाणि । सम्वाणि जोवण पचाणि । तस्य खेमकरो समियायरियाण सगासे पथ्याओ। देवदर्पण पन्धुमती, पणदरेण तपछी परिणीया । ओय धणदतो लग्छी य दरिदाणि जापाणि । तेसि घरे फोदपरो, इयराणि ईसराणि, नेसिंह सालिहरो विशद । अभया सो खेमकरसाह नियविहारेण विहरतो सत्यागी। देण चिंतियं य(ज) दपदरभाउणो गिद्दे परिसिमामि वा लच्छी भगिणी अहं दालिदिणि ति खेमकरणवि परिभ्यति अवि काहिति, अणुकंपाए तीए पेव गिहे पविती । मिस्याषेलाए लडीए चिंतिय एक भाया तदा साह,अम पाहुणओ सो, मम घरे पुण फोरपोरदो, ता फह सो एयरस दिसइ। सालिहरी उण नत्यि वा नियमाउजाइयाए पधुमतीए सयासाउ फोहवरेण पदिय सालिकूर आणिय देमि वहेर फर्य । सोय समि पायावे देवदतो भोयणय गिहे आगओ धुमतीय पुढो । जहा फोयर जेमिसि वेण य अविभायपरिपक्षणवर्गवेग चिंतियं, महा फिरणसपेण अगाए फोरवारो खो ति कविएण सा पिद्विया । वीए मणियं, किंमें पिसि ? तुह पेव भगिणी फोहब- फरपरिरहणेण साविहरी नीति । पणदो विसगिहे भोषणत्यमुपविठ्ठो, लच्छीए खेमकरस दिनमाणो जो सालिकरो उपरिको सो गउरण तस्स दियो वेग सा पुट्ठा । कुओ अब एसोतीए सेमकरागमणाइसम्यो पुत्तो कहियो । सो तेण

·पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसूरीया
परिवत्तित-
द्वारम्
॥४०॥
कुविएण पावे ! अप्पणयं पफमाणयं कुरस्स रेधियं तु कीस न दिन ? जे परघराउ आणयणेण मग लहुत्त उप्पाइयं.ति भणमाणेण
सो वि पिट्टिया । साहुणा य सव्यं नायं । निसाए पडियोहियाणि पत्यावे पच्चावियाणि ति ।
इह हि देवदत्तस्य भगिनी लक्ष्मीर्धनदन परिणीना दरिद्रा चासौ । धनदत्तस्य भगिनी पन्धुमती देवदत्तेन यतिमात्रा परि-
पीता इति । परस्परं वाणिग्द्वयरा भगिन्यौ वर्तते। दृष्टान्तेन सदोपत्वात् परिवर्तितं यतिभिर्न गाय । य(ताथा यच्छ्रमणः श्रमणेन सह
वस्त्रादिपरिवर्तन करोति तल्लोकोचरपरिवर्तनं । तदपि तद्न्यान्यद्रव्यविपयं दृष्टव्यमेतदपि दुष्टं कलहादिसम्भवात् । तथाहि लमिदं
त्वदीयं वस्त्रादि, मदीयं तु मानयुक्तमभूतथाऽतिप्रलम्पमिदं जीर्णप्रायं वा फर्कशस्पर्श वा स्थूलमत्रनिप्पनत्वेन भारिक ना, निप्पु.
फदन्तं (निपुष्पक-छिन्न) वा, मलिनं वा, शीतरक्षणाक्षम वा एतन्मदीयं तु नैवमासीदिति खयं शात्वाऽन्येन चैतदोपजालं सत्यमसत्यं
का ज्ञापितो घृष्टोऽहमिति विचिन्त्य ,फलहादि कुर्यात् । अपि च तद्वयादि यस्य सत्कं तन्न सात् तस्य प्रावरणादि कुर्वतो मान-
युक्तं स्यात् । द्वितीयसाधोध यत्सत्कं तत्तस्य न्यूनाधिकमानं, यदा यस्य दुर्वलमस्ति रा बलिक, यस्य तु बलिकमस्ति स दुर्बल-
मिच्छति तदा परिवर्तन क्रियते, परं तदा तनादि साधुम्यां च स्पं गुरोरयतो मोक्तव्यं, मुक्ते च स गुरुर्विनिमयेन द्वयोः साघोस्त-
समर्पयत्यन्यथा साधुभ्यामेव परिवर्तने कृते परस्परमनालापफलहादिकं स्यादिति गाथार्थः ॥५५॥
उक्तं परिवर्तितद्वारमथाभ्याहतद्वारं व्याचिख्यासुराह ।
गिहिणा सपरग्गामाइ-आणियं अभिहडं जईणठा। तं बहुदोसं नेयं, पायडछन्नाइवहुभेयं ॥४६॥
व्याख्या-गृहिणा गृहस्थेन, स्वर परक्ष स्वपरौ तौ च तौ तथा स्वग्रामः परग्रामवेत्यर्थः। तत्र साधोर्निवासः संनिवेशः
.
॥४०॥

·खामः। श्वविपरीत परग्रामः वाशादियस्य स्वपरदेशकपाटकगृहादिस्थानविशेषरूपस्स बद्तमेदसम्हस स तया तस्माद, पाक तस्वादन पत्रम्पेकाचनलोपाद खपरप्रामादेरिति दृश्यं । 'आदिशन्दा प्रत्येक सम्बध्यते (इति) व्याख्यानाद खग्रामादेः परमा- मादेवेत्यर्थः । आदिशन्द उभयथापि खगताने कमेदवचको द्रष्टव्यः। ते च मेदा प्रकटछमादयो गाथाचतपादन पकवैव विशेषणवपा पचिता इति सौवामिधास्यन्ते । आनीवमिति किशिरस्थानं भापिवं यदशनादीति प्रक्रमः। यतीनामर्थाय साधूना प्रतिलम्भनानिमितं । यचदोनित्ययोगानदशनापभिहत पूर्वोक्तशब्दार्थ भण्यत इति शेषः । तत् खपरप्रामापमिद अशनादि, बहवा प्रसरा दोषाः सपमात्मविरापनादयो' क्षणानि यक्ष्यमाणा यत्र बहुदो शावष्य । वषा उत् प्रकटं तद्ग्राहफसाधुशेषजनाभ्यां विदिवसरूप, क्या पहिरन्यया जस्पितत्वेन तामाइफसाधुना लोकेन च यदलक्षितदातदानपरिणाम पस्त उच्छन। कोऽयों यथा- ऽन्यो न कमिजानादि तथा यदाऽऽनीव सन्छसमिति । ततः प्रकटं च छमंच प्रकटछमे, हे आदियों अनापीची दिमेदानां वे प्रफटछमादयस्वे पहयो भेदा विशेषा यस्याभ्याहतस्य तनपा। अपमत्र भावार्थः । इहादावनाचीर्णाचीर्णमेदात सामान्येन विषाऽम्पाहतं । पानाचीर्ण, यस्य ग्रहण गीतार्नाऽऽचरिद सदपि द्विधा खग्रामपरग्राममेदाद । खग्रामाभ्याइतमपि वाटकसाहि निवेशनकादिम्या परिस्थितगृहत्रयात् परतवार्धगृहादेर्वा आनीत स्यात् । तत्र वाटको ग्रामादेवच्छिन्ना सनिवेश साही ग्रामगृहाणामेकपाटी। निवेशनमेकनिष्क्रमणप्रवेशनि यादीनि गृहाणि । गृह फेवलमन्दिरमिति । एतब प्रकटउभतया विधा स्यात् । तत्र प्रकट समामाभ्याइतमित्यं सात् । यथा कथित साधुभिधामटन कापि गृहे प्रविष्टस्तवातदा पहिनिर्गतमानुषत्वेन शून्यं दात्री या वदा सुसाऽभूद, साधुमिधामस्खाचे राद या नासीद, खायोर्या वप पिडल्य निर्गवाद (गवस्प पवाद) प्रापूर्णकखज-

·पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसरीया
समेद-
मभ्याइत-
॥४१॥
नादिभोज्यं जावं लाहणक याऽऽयातमित्येतेः कारणैः काचिद् गृहस्थी स्थालीतलिकाकोटकादिमाजने कृत्वा भक्तादि साधोरूपा-
अपमानयति । ततः किं लयेदमत्रानीतमिति साधुना पृष्टे मोपाधये भक्तागानयनप्रयोजनं कथयति । यथा यदा मदीये गृहे भि-
क्षार्थ गतस्तनदा शून्यं गृहमासीदित्यादीति । तस्मादिदं मयाऽऽनीतं वं गृहाणेति जल्पति । तदिदं प्रकटं स्वग्रामाभ्याइतं । प्रच्छन्नं
च तदित्थं स्पायथा काचित्रसाधोः प्रतिलाभनाय प्रहेणकमिणोपाश्रये लडकाथानीय उत्संमुख मेवं वति यथा मया मागृहादौ
संखन्यां वा गतया पहेलकमिदं लत्कादि लन्छ । यद्वा स्वगृहानीतं प्रहेण वजनानां गृहे मया भरोषादिना न गृहीतं । संप्रति
तु भवद्वन्दनार्थमिहायाताऽस्मि ततः किमनेन गृहं नीतेन त्वमेवेदं गृहाणेत्येवं भगनपूर्वके, तधान्याहनशझारक्षणार्थ स्वगृहाभिमुख
दत्तकतिचित्क्रमा, तद्गृहीतहस्ता, भूगोऽपि तहानाय सापभिमुखमागता सनी वन साधये ददाति । यद्वा मायया कानिदपाहत-
मानीय साघोः श्रुण्यतो चमतिप्रत्यासमां शरणातरी प्रति साधुसमीपगृहनिनी प्रतिवेशिनी वा प्रति गृहाणेदमिति वदति । तया च
पूर्वगृहीतसकतया मातस्थानेन सा निषिध्यते, यथा वयाप्पमुका दिने मदीयं प्रहेण न गृहीतमित्यहमपि त्वदीयं न गृहीप्पे
इति । ततो लाहणकनेत्री किश्चित् परुष प्रत्युत्तरं ददाति, वनो द्वितीयाऽपि पुनः किनिजापतीत्येवं परस्परमलोककलहे सति रोपपती-
सम्भूय तद्गृहीत्वा स्वस्थानाभिमुखं नलति । ततो भूयोऽपि परावृत्य साधूपाश्रयं प्रविशत्यभिवन्य न साधु वदति। यधेदं नानया
गृहीतं तथा त्वयापि श्रुतमिति लमेवेदं गृहाण इत्युक्त्वा मापवे नत्प्रयच्छति, इत्येवं प्रन्छभ स्वग्रामाभ्याहतं भवति । तत्र स्वदेशः
साधोर्नियासमण्डलस्तस्मिन् । परग्रामः साधोरनिवाससंनिवेशस्तस्मादम्याहतमानीतं च । वथा परदेशः साघोर निवासमंडलस्तस्मिन् ।
परप्रामः पूर्वोक्तस्तस्मादम्याइतमानीतं तत्तथा । एतत्सर्वमप्यम्पाहतं सामान्यतो विधा, नयादिमार्गरूपेण जलपथेन, पृथ्वीमार्गर-
॥४१॥

·पेण स्थलपन या जलपमेनापि नौत्रप्पकविप्रकोतम्पकपाहादिमिर्जशाम्या पाश्म्याहतं स्यात् । स्थलपमेनापि स्कन्धेन कापोत्या मस्वकेन करादिना स्याल्यादिना या माजनेन गत्रीगईमादिना चाहनेनाम्पाहतं स्यादत्र च जलपथस्थलपयाम्याहते निविषेऽपि संयमात्मप्रपचनविराधनास्विनः स्युः। नत्राचा, द्विविधेऽपि चक्रमणादिना पृथ्वीकायादिव्यापादना स्यात् । आरमविराधना वाप (लस्ता) पादादिमिरलम्पमानापोऽभूमागे नपादिजले प्रभूतपढे निमजनमापाद, प्राइमकरमरस्पकच्छपपादपपफतन्तकादिम्प- स्वदशावपायसनापार स्यात् । स्थलपयाभ्याइते च कण्टकाहिस्तेनण्यामादिश्वापदेम्पो वधादिरूपापायसदभावाद, ज्वरानुत्पादक परिश्रमादिमापा स्यात् । प्रवचनविराधना तु भवचनमालिन्पजनकजनमापणादिना खपमभ्युमा इति । एष मेदविशिष्ट प्रकटपर- प्रामाम्पारत भवति क्याहि यदा पविजनरहिवे ग्रामे आयका कषिद् विवाहादी जाते प्रभूतमशनाद्वरित वा विचिन्त्य च यपेवपतिभ्यो दीयते तदा महते पुण्याय स्यादिति भक्तिवती यत्र यत्यस्ता मीत्वा तथा कश्चिद् गोपन विधाय तेम्यो दपापया दे न जानन्त्यम्याहतमिदमिति । तदा तस्य(द) उनपरप्रामा पाइन भवति । अाल्यानक यथा- धनउरे नाम गामो आसि । तत्य पपगमि कुईवे पहले सावयारहयाओ य सावियाओ चिति, अभया य वेसि मिहे विवाहो जाओ विधी या सत्य पढरे कूरलगाइयं उब्वरिय । तेहि चिन्तिप, जहा जाएर साह दिसावा महापुर्ण भवद । चोय साहणी दरे विवि अहवा पक्षासमा पर अतरे नई वो आउकायविराहणामयेण नागमिस्सन्ति, आगया वि पउरकूराह अवलोपमेण आहाफम्मर्सकाए न गिहिस्सन्ति चि, पन्छन जत्य गामे साहुणो विद्वन्ति सस्य कूरलगाइय गदिऊण सम्वे सावया साविधाओ य आगया। देखि विन्तियं जा साहणं घेर हकारिऊण देमो वो असद नि मासकिय वे न गिहिस्सन्ति, वापमणापर्ण किमि

·4
समेद.
मभ्याइत.
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
शंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥४२॥
दिअउ तं पुण ज३ अन्नत्य देमो तो साहुणो न पेच्छिस्सन्ति ति चिन्तिय मि साहुणो उनाराइकण निगच्छन्ता पेच्छन्ति तमि
-ठाणे एयस्स जक्खदेवउल्लस्स चाहिं यंभणाईणं-थोवं दाणं दाउमारदं । तओ उभाराइफले निग्गया केइ साहुणो तं दिअमाणं दवण
सुद्धं ति काउं तत्थागया पउरं लद्धं । तेहिं सेससारण कहियं ते वि गया तेसि एगे पउरं कराइयं देति, अन्ने आहडसंकारक्खणत्थं
माइहाणेण कम्मकरं चारिति, जाव ते तं गहिऊण नियट्ठाणे गया। तत्थ नवकारसहिया भुत्ता, अजिन्नता पुरिमड्डियाइणो य
पडिवालंति पोरिसिया मुंजन्ता चिट्ठन्ति । एत्यंतरे तेहिं सापगाईहिं चिंतियं । एण्डि साहूणो भत्तं भुत्ता भविस्सन्ति ति, वंदिय
नियट्ठाणे गच्छामोत्ति समहीए पहरे साहुवसहीए आगया। निसीहियाइसन्चा सापयकिरिया कया, साहूहि पचभिन्नाया, नायं
च.जहा सावएहिं हुन्तेहिं एएहि महेमररूवहिएहि अम्हं दाणं दिन्नं। ता आइडं एयं । नस्य जेहिं भुत्तं तेहि भुत्तं जे मुंजिउकामा
आसि तेहिं न भुत्तं भुजंतेहिं पुण जे केवला उक्खिता ते भायणे व निविसत्ता । सहपक्सितं तु पासहियखेलए पक्खितं तओ
सव्यं परिकृवियं । साच्या सावियाओ य खामिउं गया। साहुणो यजेहिं पडिपुनं थोवं या भुत्तं ते वि सुद्धा असदभावति काउंति ।
वदेवमध्याहनं यतीनां ग्रहीतुं मोक्तुं या जिननिपिद्धमिति तत् परिहार्यमिति गावाः ॥४६॥
उक्तमनाचीर्णाच्याहतं सभेदमधुना आचीर्णाम्याहृतमाह ।
आइन्नं तुकोसं हत्थसयंतो घरेउ तिन्नि तहिं। एगत्थ भिक्खगाही वीओ दुसु कुणइ उवओगं ॥४७॥
'ध्याख्या-आचीणं गीतार्थसाधुभिग्रहणे आचरितं अभ्याइनं पुनः क्षेत्रापेक्षया गृहापेक्षयां च द्विधा स्यात् । क्षेत्रापेक्षयाप्यु-
स्वटमध्यमजघन्यभेदात्रिविधम् । तमोत्कृष्टभणनेन जपन्यमप्युक्तप्रायमिति विचिन्त्योत्कृष्टं मम्पमं चैकवारपेन । तत्र क्षेत्रावया
S
॥४२॥

·वादा कोर्स त्यसयतो सिप प्राकृतापादन्तचन्दस्स गन्ना सदस्य प, निशिस्य च समानलाद, उत्कृष्ट प्रत्यन्त- सम्दो मध्यम चामियान्तादी पार वषोत्कृष्ट मान क्षेत्रविषयमन्याहतमाचीर्ण वर्ष । कियादित्याह हस्तान्त इति । रस्तन प्रवीवान्ता पर्यन्तो यस्य भूमागस्य स इस्तववान्ता एतापदादागतमशनादीति वा । अप पदा पुनाईस्तशादे। सम्म उम्पते । पदामपुरमोजकजनपरिमपिष्टश मपति तदा वस्या एकस्मिन् पर्यन्ते साधुसबाटफो दितीये ह देवं विति। REEमयादिना देपस्य समीप गन्तुं न शक्नोत्यतोस सम्मयाः । क्या प्रलम्पगमनमार्गे छिण्डिकादौ पंपशालारसे वीर्षप्रवेशमाने शस्तवाशगवस्य भक्ताद सामिराचीण ग्रहणम् । समधिकहस्तादारम्प पुनजिननिपिई। अपं धापनादः । सप स्पविरकल्पिकानामेय शेयो न त जिनफरिपकादीनां तेषां निरपमादित्वात् । वषा मध्यमक्षेत्राचीर्णाम्याहतं लावित्येदमेव पावपाकामियापक हस्तशतेन प्रमित क्षेत्रमपि था ! सतो इस्वशवस्यान्तमप्ये हस्तशवाय इति प्याख्येयम् । करपरिवा- दुपरि पानश फिशिन्यून सावन्मस्पर्म स्यादित्यः। सामोत्करपरिवों जपन्यक्षेत्राचीमन्याहतमित्यतं मपति। सत्र फरपतियों नाम लिख फिविवलन यया काचिद् दात्री ऊयोपविश का सपोगेन टिगृहीतमन्डकेन प्रसारितन चाइना विg- त्यवान्धरे खापुरागमति साप नष स्थिता करसमण्डकैतनिमयने, स मुटेषः पात्रक पारपति माप अजमवलयंती कि- farge शिधितपति, तो मण्डमा पाक पतन्तीति । उक्त क्षेत्रविषयमधुना गृहविषय सदाह 'परेउ तिमि तिहाणित मपनानि पुनः परिस्थितानीति । त्रीणि सिपानि पायद गृहविषयाम्यानमारमाचीर्णमिति प्रकार साप्पेषणानि. स्पदचापपानस रखपान्याहतमनुप्रातमिति । वियाग्रहणविधिमाह 'वेहिं एम' वि वस्मिन् पशिष्यवस्पिवहनये यदा पाय

·उद्भिन्न
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्धः
भद्रखरीया
वृत्तिः
॥४३॥
सङ्घाटको भिक्षां गृहाति तदा तयोः साध्योर्मध्यादेकस्तु धर्मलाभिते गृणमाणभिक्षागृहे भियाग्रही समुदानप्रतीक्षकसझाटकाग्रेतन-
साधुरुपयोगं करोतीति योगः। 'बीओ' ति पुनरर्थचकारलोपात् द्वितीया भिक्षाग्राहकादपरः पुनयोरानीयमानभिक्षयोधर्म-
लाभितगृहादितरयोहयोर्विपये करोति विधत्ते उपयोगं दायकहस्तादिव्यापारविषयमवधानमित्येवमुपयोगपूर्वकं गृहत्रयाशनादि-
दीयमानमाचीर्णमिति । गृहत्रयात्परतोऽनाचीर्णमिति मागेवोक्तं इति गाथार्थः ॥४७॥
उक्तमभ्याहृतद्वारमथोझिनद्वारमाह ।
जउछगणाइविलितं, उभिदिय देइ जं तमुब्भिन्नं । समणट्ठमपरिभोगं, कवाडमुग्घाडियं वा वि॥४८॥
व्याख्या-इहोजिनं द्विधा-पिहितोजिन्नं कपाटोजिन्नं च तत्र पिहितोदिनमाश्रित्याह । 'जउत्ति, जत्वग्नितापोत्पन्नं श्लेपद्रव्यं
लाक्षाकि इति लोकप्रतीतं । छगणं गोमयं । ततः छगणमादिर्यस्य द्रव्यस्य तच्छगणादि आदिशब्दानसदईरकसंज्ञितकुतपादिमुख-
पन्धकास्त्रखण्डमृत्तिकालक्षणास्यगतोपलेपनकारिद्रव्यग्रहस्ततो जतुछगणादि चेति विग्रहे तत्तथोक्तं, तेन विलिप्तमुपदिग्धं पिहितं जतु.
छगणादिविलिप्तं । तथा डमरुकमणिन्यायेन 'समणट्ठमपरिभोगमिति गाथातृतीयपादोऽनोत्तरत्र च सम्बन्धनीयः। ततः परिभुज्यते,
प्रतिदिनं बन्धनच्छोटनादिना यद् व्यापार्यते तत्परिभोगं न तथाऽपरिभोगं प्रतिदिनमव्यापारमित्यर्थो यत् कोटिकादि खण्डतैलादि-
भृतघटादिकं चोद्भिद्योद्रिय श्रमणनिमित्तं ददाति प्रयच्छति साधुभ्यस्तन्मध्यादशनादिकमिति शेषः। तत्कोष्टिकातैलादिभृतघटादि.
कमुद्भिद्यत इत्युनिन्न स्थात् नतो घटाधुद्भिन्नभाजनसम्बन्धात्तन्मध्यस्थितं देयमपि तैलखंडादिकमुनिनाख्यमुच्यते । यद्वा जतुछग-
णमृत्तिकादिविलिप्तं कोटिकाघटादिफमव्यापारं साध्वर्थमुद्धाय्य यदशनादि तन्मध्यस्थितं साधुभ्यो गृही ददाति तदशनाशुझिन्नतायो।
॥४३॥

·गाद्विमाख्याध्यते इत्यक्षरघटना कार्या। द्वितीय कपाटोझिममाह 'समगहमित्यादि श्रमणाय वाचमपरिभोगमपरिवहन प्रति- दिनमाटयन(टन)सगनादिना कपाट लोकप्रतीत इह कपाटस्योपलक्षणत्वाच्छेपस्थापि प्रभूतपाण्युपमईकारिणो द्वारपिधायकवस्तुनः कपाटार्गलादारकादिग्रहस्य अहो द्रष्टष्पा । उदय पश्चान्मुख ग्रेर्य सबाल्येत्या पापीति विकल्पे । पदशनादि ददाति तत्कपा सादीनां प्रेरणकसमावोद्विषतायोगात् कपाटोनिनमुन्यते । दिद विविधमपि पीनामकरय पद्कायोपमन सयमविराधनादिदोप दुष्टत्याद । इस हि कोष्टिकादौ पिहितोडिने वायद पिपान सपेतनापेतनमेदाद दिया सात माविमलमृधिकादिक सचेतन । वर सचेतनेन विहितस्योदभेदकाले पृथ्वीकायादयो विराभ्यन्ते । क्याहि-पन(खण्ड)मपदईरकोपरि पाषाणलण्डमिष्टकारखण्ड वा दत्वा तैलादिभूतपटादिक कोष्टकादि पा गृहस्पेन तन्मध्यवर्तितेलादिरक्षणार्थ साघुदानकालापेक्षयाऽग्रतोपि कदाचित् सचिचजलाकृत- सचित्तमृत्तिकयाऽवलित स्यात् । तपय थिज्यादयः फायावत्वास स्युस्खयाहि सचिचथिवीलेपः सचिचधिरमपि तत्र प्राप्यते । जले- पमिश्रणजल च सचित्त तत्कालमेव लिखे वस्मिमवाप्यते, शुकमाये तस्मिन्नुदकमपि न स्यात् किं पुनः सविततेति सत्कालमेवे- स्य तथा पृथिव्यादिमध्ये वनस्पतिद्रादि: स्यात् । प्रसस्तु कीटिकादिरन्यत आगत्य घटतीति । ते चत्वारोऽपि साध्वर्य पुनस्त- सण एव तस्मिन्नडिपमान विराभ्यन्ते इति संयमविरापना । वषा कदाचितस्मादिमिछगणादिना या लिम शुष्कं च स्यात् । तथा साधुदानकालात पूर्वमपि फेनाप्यपरिमोगस्य खण्डादिमृत्यटादिकस्य सगनिको दत्वा जतुना सन्धिपूरणं विहित स्यात् पखण्डम- पदारफोपरि पन्धनरूपदवरफान्धिपर्यन्वे मनुजेन निजसाभिशानेनाडियो जरास्वपको या विहिवः स्यादा पक्षे घटायभ्यन्तरपनि द्रव्यरक्षणादिसाम्यादिदमपि जपलेपनमुन्यते । ततस्तथोपलिय पठादिकमद्विप सन्मण्यात् खण्डादिकं साधये दमा शेषस्य तस्य

·उद्धिन-
द्वारम्
विशुद्धे
मंद्रवरीया
॥४४॥
रक्षणार्थ भूयोऽपि तस्मिन्नुपलेपनतः स्थग्यमाने तत्र पृथिवीलपंतीमनजलमुगादिचीजकीटिकादिनसरूपकायानामुपमईः सम्भाव्यते ।
तथाऽग्निना सेकयित्वा भूयोऽपि च जतुना सन्धिपूरणादौ क्रियमाणेऽग्निविराधना वायोस्त्वग्निप्रज्जालनार्थ फुत्करणेन । यद्वा यत्रा-
ग्निस्तत्र वायुरित्येवं पदकायविराधनातः संममविराधना | तत्स्यगनाय जतुमृत्तिकादिकं गवेपयन् दाता वृधिकादिना दश्यते । ततो
भक्तादिलुन्धा एते दातुरनर्थ न गणयन्तीत्यादिप्रवचनमालिन्योत्पादकवचनभाषणेन रोपयशतो यतिहननादिना च प्रवचनात्मविरा-
धने अपि स्यातामिति । तथा साध्यर्थमुदाटितद्वारे तस्मिन् , घटादिमध्यवर्तितैलखण्डादिकं पुत्रादिभ्यो दद्याच्छेपयाचकादिभ्यो या।
तथा खद्रव्यं मूल्येन गृहीत्वा तन्मध्ये क्षिपेत्तन्मध्यान्मूल्येनान्येभ्यो वा दधात् तन्मध्यवर्तितैलादिनाऽन्यद्वा क्रीणीयादेवं च गृहस्थ
व्यापारजनितः कर्मवन्धः साधोः स्यात् । तथोद्घाटितघटादौ कदाचित् कीटिकामूपिकादेर्जीवस्यान्यत आगत्य तन्मध्ये प्रविष्टस्य
मरणे तजनितं पापं चेति । एवं कपाटोदिनमाश्रित्य कपाटेऽपि पूर्वदते साध्यर्थमुद्घाय्यमाने गृहमध्यात् साघवे देयम् दत्ता
भूयोऽपि तस्मिन् दीयमाने वा भूमिकाया अब उपरि भागे वा गिरोलिकाकीटिकामूपिकादिर्जन्तुः प्रविष्टस्तया चलन्त्या विराध्यते
इति जीववधः स्यात् सा संयमविराधना। तथा साध्यर्थमुद्घाटिते तस्मिन् गृहमध्यवर्तिनः पुत्रादिभ्यो दानादिना क्रयविक्रयादिना
च यतेरधिकरणमिति । यदा तु यत्ररूपाणि कपाटानि पायूद्घाट्यमानानि भित्तिपिङ्कणिकादीनां मध्ये प्रविशन्ति । तानि तु प्रायो
दईरकोपरि पिट्टणिकाया एकदेशसिनि मालप्रवेशरुपद्वारे स्युस्तेषु चाव्यापारेपूद्घाटयमानेषु भियादिमध्येऽप्रत्युपेक्षिताप्रमार्जिते
क्षेत्र पर्षणेन कुन्थुपिपीलिकाधधिकतरजीवघातसम्भव इत्येवमुनिन वजनीयमेवेति । यद्येवं तर्हि यतीनां भिक्षासम्माप्तिरेव न स्यात्
सर्वत्र प्रायेण कपाटपिहितोझिमत्वादेर्भावात् । उच्यते अविद्यमानोल्लालकछिद्रे बेकारयान्दरहिते वा प्रतिदिन प्रतिवहति च कपाटे
॥४४॥

·। उपाटिदे गृहमध्यपसिभकादेर्महणमनुशाच एवं झुलासफप्रयपणे ऊर्यादिपागपणजम गिरोलिकाकुवादिषा परितो भयति । व्या पिदिनोदिनमाश्रित्य जतुसन्धिपूरणजिते परकन्षिप्रान्ते जास्वमकरहिते पालथदवरकमपपाशनिषदे घटादादूपाटिवे पटादिमुलपापनादिराण्ड पा यत्र प्रतिदिन यष्यते छोटयते या परिमापनीवे सायर्ष जन्मप्यासिनोधनादेग्रहणमनुपात- मेवेन फापपदकापे यवना कता स्यादिवि गाया1180 सानिमवार, अप मालापहवहार व्याख्यातुमाह- उसमहोभयतिरिपसु, मालभूमिहरकंभीधरणिठियं । करदुग्गेझं दलपहज, तमालोइड चउहा॥१९॥ व्यापा-ऊर्ष पापयोमयं पतिपय वानि तथा वेषांघोमपतिमा जन्मदिभेदस्वरूपवित्यः। कैा पुनस्वेलित्पाद 'माले नि माळ सीकामासादोपरिकलादिकममित भूमिराह गृहायोमागविं शुपिरभूप्रदेशरूपं । कुम्भी उष्ट्रिका हकलशादेष पक्षणमेव । भूमिरिपपरपुलमियापाश्रितदीर्यगवाक्षादिक पस्त घाणिसग्देनाभिप्रेतं ततो मालं च भूमिगृह पम्मी प परणि प वानि तथोक्तानि सामीमहुपपनस्य उसया स्थितमित्यानित । अत एवं मालादिस्थित सन, फरो हस्ता तस्य दुर्गाय दुष्पा घर- दुर्षि, फाप्टेन इवाम्यमित्पर्यो ददाति दात्री यहेपमशनादि खदानादि मालादिमेदस्वरूपादपहत साध्वर्थमानीतं मालापहत. मुज्यते इति शेषः । एतष व्याख्यानमुपातिभेदायत तुकार' पोर्षमालापहतमधोमालापहनामयमालापहन निर्यपाला पामिति । ननु मालामचादेपदपहन वैदेय मालापहनान्यते भूमिगृहोपानीदं तु यसत्कथ वदभिधेयमुक्तमिति। उन्यवे व्युत्पति- मानमेवन् । प्रतिनिमिचे स्वस्प शम्दस्य भूमिहापानीवमप्पागमे सामिपदोपा अपमय भाषा। होर्यमालापहतं जेपन्यो- .

·ना
मालापहृतः
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रमरीया
वृत्ति
॥४५॥
स्कृष्टमध्यमभेदाद विधा स्यात् । तत्रोचसीकाकादेग्रहीतुमशक्तेनोत्पाटिताभ्यां पाणिभ्यां पादाधोभागरूपातनफणाभ्यां च भून्यस्ता-
भ्यां दाच्या दृष्टया दृष्टं गृहीतं यद्भक्तादि तत्पाणिउत्पाटनमात्रस्तोकक्रियागृहीतत्वाअधन्यं लघु । ऊर्ध्वरूपाच मालादुचनियद्धसिक
कादेराहृतं साधुदानाय तमस्थमशनाद्यानीतमिति कृत्वा जघन्योलमालापहतमिति । यच निश्रेण्यादिकमारुह्य प्रासादोपरितलाद्
दाच्या गृहीतं तन्निश्रेण्यारोहणादिगुरुक्रियागृहीतत्वादुत्कृष्टं महदूर्ध्वमालापहृतमिति । अनयोर्मध्यवनि मध्यमं ज्ञेयं । तच साध्वर्थमु-
चतरसीककादेर्लड्डुकादेहणाय मुडकाख्यमासनं ज्ञेयं गोमयमयाघासनरूपं पीठं वा, मञ्चोखले वा ब्रीह्यादिदलकं यत्रं वा सीक
कादेरधो दन्ना तदारुहा च सीककादिस्थितमशनादि यदा ददाति दात्री तदा भवति । इदं च सामान्येन मालापहृतं यतीनामकल्प्यं ।
संयमविराधनादिदोषदुष्टत्वात् , तथाहि सीककादेरधोदनेभ्यो मुडकादिभ्यः पाण्युत्पाटनादिना वा दाच्या अस्थिराधारस्थिततया
अश्यमानाया हस्तपादादिभङ्गः स्यात् , तया पतन्न्या भूम्यादिस्थितपृथ्वीकायादेच विनाशः स्यादिति संयमविराधना तथा तद्-
व्यान्यद्रव्यलाभनिपेषश्च स्यात् । यद्रव्यं हि गृहती पतति तदेवान्यदपि न ददातीति तद्व्यव्यवच्छेदः, अपरं न ददावीति
इतरः । अनेन यतिनाऽहं परमार्थतः पातितेति विचित्य साधूपरि द्वेष कलहादिकं घातादिकं वा विदध्यादित्यात्मचिराधना । जैना
दाच्या अनर्थकारणमप्याहारं न परिहरन्तीत्यादिजनखिंसासद्भाबादेवंविधमपि दान्यनर्थ नैते जानन्ति इति लोके अज्ञानिप्रवादाच
प्रवचनविराधनेत्येवं त्रिविधा विराधना भवतीति। विशेषतच सीककादौ दृष्टयाऽदृष्टे दीयमाने दाव्या अहिदशनादयो दोपाः स्युः।
अत्राख्यानका
जयपुरं नाम पुरं आसी। तत्थ य जस्खदिनो नाम गिहबई । तस्स य वसुमई नाम भारिया। अन्नया य भिक्खायरियाए
॥४५॥

·हिंडतो गुणरायणनिही एगो साह वेसि गिहे पविहो। जखदिनेण पसुमईए सयासाउ बस्स मिक्खा दवाविया। सोप उप सिकगठियघडगमयनिहिच न गिहिस्सामिपि ताउ पराड निरगओ। सीए धेय घेलाए वत्येव भिमसठाणे एगो उपणियो आगओ जस्सदिन्नेग पुहो जहा मो मो किमणेण भिक्खा न गहिया। वेण मरिचण मणियं जहा अदिषदाणा एए घरापा तुम्हारिसाणं ईसराण मिहेस निद्ध महुरं भोयण दहबाउ सयासाउ मुजिउ न लहन्दि किन्तु दालिदियगिहेसु अंतपता चैव मिक्ता लवा इमेहि खाइपब चि। किं च सत्थयारेण एएसिंगलउ येव न मोडिउत्ति। वो गिहाणो असंपदपलावी एसोति किमणेण सलण चि चिन्तिऊण तस्स वि भिक्खा दवाविया । वो वसुमईए तमि पेव घडए लडए गिहिस्सामिचि फणेहि ठाउं करो हो वत्थ प वेमि सुगन्धेण राइए सप्पो पविठो आसि वेण य सा फरे उफा, डफावकसि पोफरन्ती जस्खदिन्नेण कहवि गाल- डिएहितो उठाविया । अनमि दिणे सो पेय साह मिक्स अडन्तो उत्यागओ। उपखदिरेण उवालो । जहा भयप निदो तुम जेण तमि दिणे सिफगठिपपडपमन्यनिहिपराइपाणं मसे सप पविट्ठ नाउं विसमएण सय मिक्खा न गहिपा । अम्हाणं पुण सप्पपवेसो न कहिओ । तओ मे मा वन्दगविवणिजोभिक्खठाए बाउघडयाउ लइए गेहन्दी सप्पेण दहा, साहुणा मणियं न मए सप्पपवेसो नाओ किन्तु अम्हाणमागमे जानमालोहर्ड एसा मिक्खा पुषहसा य साहण गहणाय निवारिपचि भए परिह- रिया इथाइकहाए निउणो एसो धम्मो, माविवाणि दोवि सदाणि । गो य साहू सद्वाण ति। अत्र देयवस्तु न मिति । वाससपेण मिक्षार्थ व्यापूता दटेस्पदर्शनमाश्रित्य कथानकमिदं । वथा निश्रेिष्यादिकमातम मासादोपरितवमानाभदानाय चटत्यादाध्या पहनानुदास्कोटादिना मरणादिकमपि सादाल्पानफं-

·मालापहृत-
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रमरीया
धृत्तिः
॥४६॥
यथा एगाए नयरीए एगस्स गिहवइस्स गिहे एगो साहू भिक्खलु पविट्ठो । तम्स य गिहवइणा नियभजासयासाउ लड्डया
दवाविया । सा य आपन्नसत्ता मोयगाणमाणणहा कयनिस्सेणियारोहणाभिप्पाया मालाभिमुही चलिया। साहू पुण एवं भिक्खं
न गिहिस्सामि त्ति वारिऊण निग्गओ। तीए चेव वेलाए भिरखडं तत्थउवागओ एगो परिव्यायगो, सो य गिहवाणा पुढो ।
जहा भो किमणेण भिक्खा न गहिया,। तेण मच्छरित्तेण.भणियं जहा अन्नजम्मे एएहि वराएहि धम्मो न कओ तेण एसणगवे.
सणमिसेण विहिणा एरिसाउ सुभाउ सुभाउ आहाराउ वंचिउण अंतपंतभिक्खां सुंजाविया। तस्स वि तेण भजासयामाउ, लड्डुया
दवाविया । सा य मालहियलड्डयाणणत्थं निस्सेणी दुरुहमाणी झडत्ति पडिया, हेठा वीहियदलणजन्तयं हुन्तं । तस्स कीलएण
तीसे कुच्छी फोडिया । गम्भो याफुरफुरन्तो पडिओ मओ य सा य मया । अन्नम्सि दीयहे (दिवहे) सो चेव साहू भिक्खं अडंतो
तत्थेवागओ। गिहवइणा उवालद्धो । जहा भयवं अमुगंम्मि दिणे मालाउ आणिजन्तीए भिक्साए दायारीए पडणं नाउं जहा सयं
भिक्खा न गहिया तया.कीस अम्ह.न कहियं । जेण तं माले ण चडावेन्तो.तो.सा न मरती । साहुणा भणियं न भए तीसे पडणं
नायं, किन्तु अम्हाणं आगमे उकोसमालोहडं.एरिसा भिक्खा वुचई । सा य साहुणा गहणा य वारियत्ति मए परिहरिया। इचाइ
कहणं कयं । अहो सुहुमो एसो धम्मोत्ति पडिबुद्धो पव्वइउत्ति । अत्र गुचिण्या वृत्तांतवशेन दोपदर्शनं कतमित्यगुर्विण्या अप्पेतद्-
दूपणजातं सम्भवतीति ।
उक्तं सीककमासादारोहणविषयमूर्ध्वमालापहृतं तथा साध्वर्थ भूमिगृहादौ प्रविश्य तरिस्थतमानीय यद्ददाति तदधोरूपभूमिगृ-
हादेरपहृतमिति कृत्वाऽधोमालापहृतं । तयोष्ट्रिकाकलशमनुषाकोष्टिकादिस्थित किञ्चित्सकष्टं यदात्री ददाति तद्भया धो-
॥४६॥

·गवण्यापार सम्भादेरपदमिति कसा उभयमालापरवा तथाहि-उपकुम्मादिकमध्ये रिपवस देवस्य ग्रहणाप येन दाता पाण' पाटन फरोदि नोर्वाधिव्यापारवा, येन 'स्वपोल गाई प्यापारपति नापोगतम्यापारता, इत्युभयाश्रितम्यायाम कुम्मा दिश यदा शुलमियादिस्थित स्कन्धसमीणप्रदेशपाये दीपंगवायादौ तिरुप्रसारितयाहुना विप्न हस्तेन गीला यहेय प्रायोपाट कटेन प दात्री ददाति तथा नियंग्मालापहतं स्याधियग्मालादिष्यादिस्थितगाधादिस्मादपतमिति कस्या। पदा प मियादी उपाविधादुधप्रदेशसाद्वकाक्षादे लमपाणिफला सती गृहीत्या ददाति वदा देयमपि गुबती पायो सपा पापति, तेन पूर्वाकडोपामावासविरमालापहत न भवति । अष्टदेयदाने सर्पमक्षणादितया विराधनादिषयरूपा दोपा अधोमालापतादिनापि मायनीया। तह निरन्तरफाठमपनिाणीपिशेषरूपेण दरेण पटकादिमयायतरणरूपसोपानया निधल- महाशितया या निरन्तरशिलानिषपतिवनिश्रेणीविशेपेण या प्रासादोपरितले समाला पहावा ददाति, मासादारुहस्य साधारण पादेन भूखस्य आनीय, सन्मालापहत्त न स्यात् । यदा पा सध्यागमनादयत वयोगेन) निषेण्यादिना उणाधिप्रमाणोणत्य खयोगेन सापिय सान् । यया स परण्डिकादायुपविश्यानुत्पाटिरपाणिपोधोख प्रलम्पमानेन हस्तेन साधुपात्रक विपति, साधु- रपि तहणाय वयाविषप्रदेशे भूमौ स्थिती यदि तिरशीनमसारितपाइना हरतेन ते पात्रके खमस्तकसममदेशादधो न तु खधि- पथमतिमाय मस्तफस समापरि का ऊपमुत्साटिते, देपमपीदं न समादियत (1) भविष्यसीति मानार्थ रचा पश्यन्पत् उन गाति उदिदमपपादविषपं किशिमालापहताछापमपि मालापहल न भवति दोपाभावादिवि गापा ॥४९॥ उक्त मालापहलवारमयापारमा

·आच्छेद्य
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसूरीया
त्तिः
||
अच्छिदिअ अन्नर्सि वलापिं जं देति सामिपहुत्तेणा। तं अच्छिज्जं तिविहं न कप्पए नणुमयं तेहिं ॥५०॥
व्याख्या-आच्छिद्योहाल्य अन्येषां परेपो दरिद्रकौटुम्बिकानां गोपालादीनां दरिद्रसार्थिकादीनां च सम्बन्धि, ईश्वरादीनां
च सम्बन्धि प्रायो वलादाच्छेनुं न शक्यते, इत्येतेषां प्रदर्शनं क्रियते, बलादपि दातुमनीप्सतामपि तेषां प्राणेनापि बलात्कारेणैवेति
यावत् यद्देयं दुग्धादि, साम्पिकपाथेयादि च ददति प्रयच्छन्ति माधुभ्यो भद्रकादितया दानश्रद्धालयः के इत्याह स्वामिप्रभुस्तेनाः,
तत्र खामी ग्रामादिनायकः स्वामिप्राय राजवल्लभादिश, प्रभुहादिनायकः स्तेनाचौरास्तदेयमाच्छेयमुक्तशब्दार्थ स्यात्त विविध
त्रिप्रकार निविधदायकभेदाद् ज्ञेयमिति । अयमन भावार्थो यदा ग्रामादिस्वामी साधून् दृष्ना तन्निमित्तं भद्रकादितया कलहेनाकल-
हेन वा बलादपि दरिद्रकौटुम्बिकेभ्यः सकाशादशनाादाल्य यतिभ्यो दधात् तदा तदशनादि खामिविषयाच्छेधं । यदा सुरभीरक्षक-
कर्मकरगशितदासपुत्रपुत्रिकावधूभार्या दिसक्तमेते योऽनीप्स योपि सकाशाद् गृहीत्वा, गृही गृहनायकः साधुभ्यो दुग्धादिकं
दद्यात् तदा प्रभुविषयमाच्छेद्यं स्यात् । यदा च चौरा: साधुषु प्रीतिमन्तः स्वग्रामाभिमुखं मार्ग आगच्छन्तः कदाचित्तत्र दरिद्रसा.
थिंकसाईमागतान् साधून भोजनार्थ, कतावस्थितिसार्थमध्ये भिक्षामटतः परिपूर्णा ता अप्राप्नुवतश्च दृष्ट्या साधुनिमित्तमात्मनोऽर्थाय
या साथिकेभ्यो बलादाच्छेद्य यत्पाथैयादि साधुभ्यो दास्तत् स्तेनविषयान्छेचं, त्रिविधस्या येतस्य कल्पाकल्पविधिमाह । न नैव
कल्पते ग्रहीतुमुचितं स्यात् यतीनां त्रिविधमप्याच्छेधमाहारादि, इह पिण्डस्य प्रकृतत्वान्मुख्यत आहारादीत्युच्यते। तेन मुखरसिका-
ग्रुपकरणोपाश्रयादेरप्याच्छेद्यस्य वजनं द्रएव्यं । कीरशं सदित्याह अननुमतमननुज्ञातं यतिभ्यो दातमनभिप्रेतं सदित्यर्थः । तेहि
ति प्रस्तावाघेभ्यस्तदुद्दालितं तैः कोटुम्धिकादिभिरित्यर्थः, कलहप्रवेपादिदोपसन्जावेन जिनैनिषिद्धत्वात् । तयादि मस्तुतकौडम्विकाः
॥४७॥

·स्तनसुष्टितसाधिका वा साघोपरि प्रदेष गालीप्रदान व कुर्युः । तथा तेषामेवाहारादिलामहान साघोल्तरायदोपा, स्तनाहत गृहनोऽवचादाने स्थान, एकानेकद्रव्यध्यवच्छेदं वा रुटारसन्तस्ते विदयुस्तत्र यद् द्रव्यं गृहीत देव वे रोपेणान्यदपि यवेने दारित्येकद्रष्यव्यवच्छेदः । एवमनेकपा तेपो ग्राणे एकस्य या तस्य ग्रहणे सर्वनिषेधेनाऽनेकन्यन्याच्छेद इति । तथा पूर्वमासो. पायाधोखामिना प्रद्विष्टापनि सारणं कुमुखतोऽन्योपाश्रयालामे कटेन लामे या साधुः स्वाहान्यादिक मानसिकदुख या मा. नुयात् । क्या मक्षविषयान्छेघेऽमी दोषा, पथा गोपालादीनां पूर्वोक्तानामप्रीतिस्तेषामेय प्रचममृतिकेन सह कलहोऽभिमानादा- स्मपाठ च ते र्य, गोपभापदि दुग्धादिलामहानरन्तरापदोपच यतेः स्यात् । गोपालादिमध्यात् फेचन सापोलार रोपं च ग छेयुः। यता दुग्धग्रहणेन गोपाला प्रदेष गतः । अत्राख्यानकथा। एमि गोउले एगो सावगी आसि । तस्स य एगो गोवो गाविउ चारेह । सो य अङ्कमे अट्ठमे दिणे सम्मासि गावीणं दुर्द विसीए सन्मइ । अश्या भिपखट्ट एगी साहू वत्थागओ। इओय बन्मि दिणे गोवस्स दुदगहणधारओ। वो तेण समाउ गाविउ दुहेऊण गरुइ पारिया दुद्धरम भरिया। सापएण साहुनिमिच सो दुद मग्गिओ। तेण अनिच्छतेणावि भयाणा दिन। पारिया उणिया जाया। गोयो य विचि सारसुवरि रोसवगी । सायएण देण दुद्धेण साह पडिलामिओ। गोको य पारिय गहिरण नियगेहे गओ। उन्म य त ऊगपारिय दण हयासा कि असायेयं दुद्धमाणिय इसाह अकोसियु लग्गा चेडरूपाणि रोमन्वाणि कि अम्ह एएण दुदेण मविरसइ ति मणिउं सम्माणि । तओ सो, एगे सय व साहुणा उरि पउडो आसि । अन्न तेहिं उपावित्री तउलमिपयहलकीयानलरचच्छो त साह मारणत्यं गवेसिउ लग्गो। जार साहू तेग दिवो पियो धारिलो । साहुणा

·आच्छेद्य
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥४८॥
-
वि कोवारुणलोयणों सो एन्तो दिवो नाओ तस्स भावो जहा णूणमयस्स ‘सयासाउ अच्छिदिऊग सावएण दुद्धं दिन्नं, तेण एस
कुविओ मम मारणत्यमागतो। तओ साहू तस्सेव सम्मुहो चलिओ जाय समासन्नी भूओ। सो तार साहुणा भणिओ। भो भो
खीरहरिय तुहपहुनिबन्धेण एवं दुद्धं मए गहियं सम्पयं तुज्झ समप्पणत्थं चलिगोई, न य तुज्झ घरं जाणामि, ता गिण्ह तुम।
तओ तब्बयणेणोवसन्तकोवेण गोवेणं भणियं । तुह मारणत्थमुवगओहं । परमणेण वयणेणोवसन्तो कोचो ता गिण्ह तुमं व एवं
'एहि मुफोसि, मए । परं पुणो मा, एरिसं आच्छिदियं किंचि गिहिहिसित्ति नियत्तो गोवो ति।
'तदित्थमनेकदोपनियन्धनमान्छेयं न कल्पते । अत्र चाननुमतं तैर्न कल्पत इति भणनात् सामरिनुज्ञातं सत्तदेवादातुं
कल्पत इति व्यतिरेको गम्यत एवं । नवरं स्तेनाच्छेद्ये इयं विशेपतो विधिः यथा यदा चौराः सार्थिकेभ्यः पाथेयाद्याच्छिद्य ददति
'यतिभ्यस्तदा तद्यतिभिनिषेध्य पूर्वोक्तदोपभावात् । यदि च तैस्तेभ्यस्तदीयमानं दृष्ट्वा पथिका घृतसक्तकदृष्टान्तेन सुन्दरतामनुमन्यते
'यथा घृतं सक्तुकानां मध्ये पतितं तथा, तथासंयोगवशायुक्तं स्यात्तथेदं पाथेयायपि तथैव तथैव साधुभ्यो दत्तं युक्तं सातमिति ।
गृह्णीध्यमिति वचनेन वा मुस्कलयन्ति, तथाविधभयविहलतया जल्पनशत्यभावादनुज्ञातत्वमाकारतो या दर्शयन्ति तदाऽनुमतमिद.
ममीपामिति कृत्वा तदभिगृह्य चौरापगमानंतरं भूयोऽपि तदप्रीत्यादिपरिहारार्थमसाभिश्चौरभयादिना गृहीतमिदं साम्मतं वकीयं
गृहीतेति जल्पनपूर्वकं पथिकेभ्य एव पुरतस्तचौरादत्तं मुञ्चत्येवं कृते यदि ते तद्गृहन्ति तदा समयेते परमार्थतस्तदीयमेव, यदि
'च न गृहन्ति वदंति चं भवन्त एवैतदुपमुअतामिति तदा तैर्मुन्कलितास्तद्गृहीत्वोपभुञ्जने यतय इति गाथार्थः ॥५॥
उक्तमाच्छेधद्वारमथानिसृष्टद्वारमाह।
॥४८॥

·क्षीरादिक दवाद साधये प्रपच्छेदिति खरूपमभिषाप भेदानाह तय तापुन सामान्येनानिसष्ट निधा , उपाधिभेदात् त्रिवियं स्पा अणिसिट्ठमदिनमणणुमय च बहुतुल्लमेगु ज दिज्जा । तच तिहासाहारणचोखगजडानिसठति ॥५१॥ व्याख्या-अनिष्ट पक्किान्दानियटदोष वमोकाशनादि भवेदिति शेषः परिकमित्याह 'अदिति अदच देय- वग्तुस्वामिसमुदायेनारितीण, पचनेन साधुदानासामुस्कलितमित्पर्षस्वयाऽननुम स्वोपमोगादिना स्वामिसमुदापस्य दातमनमि प्रेता या विफल्पे, तथा महतल्प यहमिः साधारण पहननमस्कमित्यर्षः परः केवलो पहुजनसाहिकाऽस्सामी दावा यहाहरु फेनोल्डमेनेपाह साधारणयोहरूजहानिस्पमिति, वर साधारण बहुजनसामान्य, चोखका खामिना पदातिम्पा प्रसादीमिपमाण, फौमिकेन या क्षेत्रादिस्थितकर्म करेभ्यो दीपमान, देशीभाषमा मनमुन्यते, बडो हस्बी, अभीको दास्तद्विषयमनिस्टमिति निग्रहः हानिस्सन्दस्य प्रत्येकं सम्पन्धाद साधारणानिसृष्ट चोलकानिस्ट जहानिसृष्टमित्यै निमेद भपतीत्यर्थ साधारणानिष्ट पारगृहायापारमध्यस्थितलबसलद्दुकधीरादिदेयास्तमेदेनानेकवस्तुपिपय मdि at घणकादिपत्रे तिला हिलादिक हवे परसादिकं कपिरहे विमयाधुपेचे सध्या चायनादिचतुर्विधाहारादिक पहुजनसादिक खाम्यननुशातं यपेको देवापरसाधारणानिस्ष्ट । अपच लाद्रम्प प्रवीत्य साधारणानिसृष्टमाख्यानकेनोज्यो । (० २०००) खिड्याहिप नाम नपरं आसि । तस्य य माणिमहस्सालिमपहा पचीस वरुणा य अवरोमा मिचा चिठिन तेहिं अनया झया उमावियानिमिच' पहने लाया साहियामोग फारापिऊग उमाणे नीया। वो ते वस्थेग रसमा शुशाण लेस्सि करा. भठामो सेमा गईए हापनिमिन गया। पसन्तरे मिक्सानिमित एगो साह तत्थागो। तेण दिवा मोपगा पामलाभ पाऊग

·अनिसृष्ट-
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
भंद्रसरीया
पृत्तिः
तो
॥४९॥
मग्गिओ जुवाणो तेण भणिय भट्टारया ! अन्नेसिपि एगतीसं जणाणं सामना एए, कहमेगागीहं देमि, साहुणा भणियं ते कत्थ
गया तेण भणियं नईए हाणनिमित, साहुणा वृत्तं भो भो महाणुभाव ! मूढोऽसि तुमं जो परसंतिए लड्डुए मे दाउं अप्पणा एफ.
छओ गुम्नं न गिण्डसि । किंचि वत्तीसेहिं वि दिन्नेहि तुह भाए एको चेवागच्छिस्सइ । ता एवं अप्पवयं बहुआयं दाणं जइ जाणसि
गज्झ मोयगे देहि एवं पुणो पुणो भणिए तेण दिन्ना । सो य भायणं भरिऊग जाव तओ ठाणओ निग्गच्छद ताव माणिभद्दा-
इणो समुहा आगच्छन्ति । तेहिं पुढो भद्वारया ! किं एत्य लदं । साहुणा नायं जहा एते लडुयाणं सामिया तो जइ लड्डुए लढ़े
कहिस्सं, ता एए नियगेत्ति काउं उहालिस्संति ति चिन्तिय भणियं न किंचि । तेहिं तं भारगांतं ददु संकिपहिं बुगं पेच्छिमो भायणं
दवेहि, साहू न दवेइ । क्लावि पलोइयं जाय नियगा लड्डुगा दिट्ठा । तओ तेहिं कोवारुणलोयणेहिं सो जुव्वणो पुहो। जहा कि
राए एए लइया एयस्स दिना तेण भीएण भणियं न मए दिना । तओ तेहिं वुत्तं पावसाहुवेसेण चोरोसि तुमं एहि सलोत्तो
लद्धोसि कहिं गच्छिहिसि गहिओ वत्यंचले। कडिओ नाहए भणिओ य, आगच्छेहि धम्माहिगरणे रहोहरणपत्नाइयं उड्डालिऊण
नीशी धम्माहिगरणे, कहिओ तेहिं धम्माहिगरणियाणं युत्तन्तो, साहू पि तेहिं पुष्टो लाइणा न किंचि जंपेइ । तेहिं वि पारतेहिं
चोरो ति साहू ठाविओ परं लिंगिउ तिं काउं निविसओ कारापिओ राइणा। तहेव कयंति।
तदेवं यसादनायकाद्भक्तादेग्रहणे ग्रहणाकर्षणधर्माधिकरणनयनरजोहरणााहालनगृहस्थीकरणदेशनिष्कासनप्रवचनमालिन्यापा-
दानादिलक्षणा एते दोपाः स्युः तस्मात्साधारणानिसृष्टं न ग्राहामिति । यदि च तत्कथभित् पूर्वमननुशातं गृहीतं पश्राद्भद्रकादितया
सर्वखामिभिर्मुत्कलितं तदा गृहीतं तु कल्पते । तथा चोलको द्विधा । छिन्नाच्छिन्नभेदात् । तर गृहादिसाधारणसाल्याः पृथक्कत.
॥४९॥

·छिमः । स्थगनवाडिउन्नः। क्या किल कथित् कौटुम्पिको भकाहारकहस्तेन गृहाद क्षेत्रे हालिकानां भोजनाय चोटक साप पति । यत्र गृहादिसाधारणाया गृहे स्थिताया क्षेत्रे नीताया पा साल्या मध्यावालिफभोजनाप पृथक पृथक भाजनेषु परिवेपित. छिनः साद । वथा गृहस्थितः क्षेत्रे पानीयमानः क्षेत्र नीतो पा हालिफभुक्तोपो वा क्षेत्राशक्ताहारकहस्ते व्यावर्तमानो या सा- लीस्थितोऽछिमा, साद, तत्राप्यरिछन्नो गृहसाधारणस्तेन कौटुम्भिकेन साधुभ्यो दानाय मुत्कलितोऽमुत्कलितम स्वाद । कत्र लिनचोलके यदर्थ छियास यदि हालिफस्तन्मध्यात् किश्चित् साधये ददाति, तदा स हालिकेन दीयमानः कौडम्पिकन पार्थव- वित्यापतित्वाभ्यो दृश्यमानोऽदृश्यमानय ग्रहीत कल्पते वेन छैदेन तस्य स्वकीयीकृतस्य दचत्वात् । अच्छिनचोडके व भक्ताहार कहालिकयोर्मध्यापः फौद्धम्भिकेन साधये दानायाऽनुशाता, स यदि ददाति तदाऽसौ फल्पवे तथा छियोऽपि कौडम्पिोनापि निसृष्टः कल्पते ग्रहीत नयर यदर्थ उिन्मस्तस्य यमप्रीतिरन्तरायफरणं या न स्याचदा, नाम्पथा। अच्छिमनिस्टप चोडमा कौडम्बिकेन दृष्टोऽदृष्टो या मक्ताहारकेण हालिफेन या साधने दीयमानस्वस्य ग्रहीतु न फल्पते अदनादानदोपात् फौडम्पिकस्य मच्छरादिस. म्भवाय । प्रायः क्षेत्र एव हालिको भुअते इति क्षेत्रे चोलक उक्तः। यदि फश्विद्गृहेऽपि अन्त तदा सोऽप्येतदनुसारतो भावनीयः। एवं वडागखननादिके उहादिवापि (१) मावनीय । तथा जइरय हस्तिन. सम्बन्धि पिण्डरूपं वस्तु राजा गजेन चाननुशातत्वादनि सष्ट जहानिसृष्टमुच्यते । इह कश्चिन्मेष्ठा साधुभक्तो इस्तिसरफस्याहारस्य मध्यादाहार साथ यदि ददाति, तदा स गजस्य पमतोऽपश्यतो ग्रहीन न फल्पते तस्य गजपिण्डत्वात् स च साधूनां न फल्पते राजगजाम्यो साघवेऽननुमावस्यादसावदचादानत्वेन पाकरप्या । क्या न पिण्ड दीयमानेन असौ गजो दातुमिन्छवि नषेति न ज्ञायते । ततो पदि नेच्छति तदा उगृहाने उस

·अध्यवपूरक
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥५०॥
मनोवाधाकृता स्यात् सा च साधूनां परिहार्या ।.तथा तत् पिण्डं गृह्णन् साधुः प्रत्यासमनया हस्तिना शुण्डया गृह्यते कदयते
वा.। यदासौ केनापि मदीयगजस्य वैरिणा राज्ञा हस्तिनां कवलनायानेन वेपेण प्रस्थापितोऽन्यथा कथं पिण्डग्रहणव्याजेन
हस्तिनः प्रत्यासन्नः समागच्छतीति विचिन्त्य हस्तिरक्षकपुरुषैर्गुह्येत, ततो मरणाद्यपि प्राप्नुयात् । तथा हस्तिनस्तत्प्रमाणाहारस्य
'लाभच्छेदेनान्तरायिकं कृतं स्यादित्येतद्दोपदुष्टत्वादसौ न ग्राह्य इति । नवरमिह प्रथमैको गजभक्तपिण्डको राज्ञा गजेन चानुज्ञातः
प्रतिदिन मेंठो लभते । तं भक्तपिण्डक मेंठेन स्वं दीयमानं. गजेनादृष्टं यदि ददाति ' तदास्मै कल्पते । यदि च स्वपिण्डकमपि
गजस्य पश्यतः प्रतिदिनमभीक्ष्णमसौ ददानि साधुश्च गृह्णाति तदा यदयं मुण्डो मेंठात्सकाशात् पिण्डं गृह्णाति तं च मेंठो मदी.
यपिण्डमध्यांत-स्खलभ्यं पिण्डोलकं स्थूलतरं गृह्णातीत्यादि विचिन्त्य प्रदेपेणासौ गजः साधूपाश्रयस्य यतेर्वा विनाशमर्पि कुर्यात,
सकृद् ग्रहणे च न तथाविधो दोप- इत्यनवरतमसौ न ग्राह्य इति गाथार्थः ॥५१॥
उक्तमनिसृष्टद्वारमथाध्यवपूरकद्वारमाह।
जावंतियजइपासंडियत्थमोयरइ तंदुले पच्छा । सद्धा(ट्ठा) मूलारंभे जमेस अज्झोयरो तिविहो॥५२॥
व्याख्या सूचनाद्यावदथिकाच समरतार्थिनः, यतयश्च निग्रन्याः, पाखण्डिकावरकादयस्ते तथोक्तास्तेभ्य इदं तदर्थमेतन्निमिः
तमित्यर्थः। यद्यस्मात्कारणादयतारयति स्वगृहयोग्यकगो(कम्मादीनां मध्ये मिश्रितान् कृत्वा गृही स्थाल्यां प्रतिक्षिपति । 'तंदुले ति
धान्यंकणान् । उपलक्षणत्वांदधिकतरजलकणादीनीत्यर्थः कथमित्याह पश्चान्मूलारम्भोत्तरकालं, यद्वा पश्चादुपरिश्च मनोलनेनेत्यर्थः ।
पश्चान्छब्दस्य सम्बन्धिशब्दत्वात्पूर्वत्वमपेक्षने, अतोऽतुक्तमिति(मपि) पूर्वमिति विशेषणं.दृश्यं । ततः किमपेक्षं पचादित्याह खार्थ
॥५०॥

·गृहाप पूर्ण कर्पटिकायागमनापेक्षयानतो विहिते सतीति विशेषः। फस्मिनित्याहमूल प्रथमोऽमिनालनाद्रग्रहणदानादिरूपारम्मा- विकर्षष्यव्यापारो मूलारम्मतस्मिन् । एतेन च मिश्रजावादध्यवपूरकस्य नानात्वं दशित । मिश्रे मादितेऽपिन्वालनादिपस्ताव एव खगृहयापदपिकापर्थमुपस्काईमारभते, अध्परपूरके च गृहिणा खार्थममिनापाद्रहणदानमतो आरम्भे कते सति पशाखापक सिनवन्दुताना मध्ये कार्पटिकापर्ष तन्दुलादीनां माणकादिकं , सङ्कल्पितं प्रक्षिप्य राज्यते इन्युमयोंमेंदः। यत्तदोनित्ययोगापदि व्याख्यात दत्तस्मात्कारणाद् दोपोऽनन्तरोक्तः । खादनाद्रहणे प्रथम कृते प्रभूतभिवायरसंदर्शनवस्तदर्यमपि पवादधिकतरं तदुला दिप्रक्षेपकरणलक्षणोऽध्याएक, उक्तशम्दार्थविविधो यावदधिकादिविघटितमेदाप्रिप्रकारा स्यापथा खगृहमिश्रशन्दयो प्रस्ताग ब्रम्पमानत्वात् स्वगृहयावदपिकमियो निज़वेश्मकाटिफादिसाहिक इत्यर्थः । तथा खगृहसाघुमियो निजगृहसाधुसाधारण इत्यर्थः । खगृहपाखण्डिमियो निजग्मशास्यादिसाहिक इति । इह खगृहश्रमणमिश्राष्पवपूरकोऽपि घटने पर श्रमणाः पाखण्डिनां मध्ये वियक्षिता इत्येवं विष्पं शेय । इह यावदभिकायमधिकवरतंदुलादिमक्षेपदोपेण सम्वोऽप्याहारोऽशुद्धा स्यात् तथा खगृहयावदर्षि कमिभाष्ययपुरके यावा फणा कार्पटिकापर्थ पश्चात् क्षिप्तास्तत्प्रमाणे राबवित् स्यादेवापत् प्रमाणं भक्त यदि गृहस्पेन साल्या उदेशेन सगनिकादौ क्षिप्त्या पृथक कव स्यादुदेशेन खगृहादौ वितीर्ण या नतु सिक्यादिगणनेन पलिमन्यादिदोपाचदा शेष खाली भक्तं ग्रहीत कल्पवे विश्नोषिकोटिकत्यादेवं मिश्रजावायमेदेऽपि चेयं किञ्चित्तरपत्वादनयोरिति । अन्त्यमेददप चाविशोधिकोटिफ- फचया पक्ष्यतीति तमतमात्म्यमिति गाथार्थः ॥५२॥ उकमध्ययपूरकरारं तत्प्रतिपादनाथ पोउशापद्मदोपाः प्रोका अर्थतेष्वेव करपाकल्पव्ययस्वार्थ विपपविभागमाह ।

·पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रपुरीया
कल्पाकल्प
विषय-
विभाग:
वृत्तिः
॥५१॥
इय- कम्मं उद्देसियतियमीसज्झोयरंतिमदुर्ग. च। आहारपूइवायरपाहुडि अविसोहिकोडित्ति ॥५३॥
व्याख्या--अत्रोद्गमदोपसमूहोऽविशोधिकोटिविशोधिकोटिभेदेन द्विधा भिद्यते । तत्र 'इय'त्ति इत्येतेष्वाधाकादिपु पोडशो.
द्गमदोपभेदेषु मध्ये । 'कम्मति सूचनाद् कर्माधाकर्मपरिपूर्ण । तथोदेशिकत्रिकमितिकिलौघोदेशिकविभागोदेशिकभेदाद्विधोदेशि-
कमुक्तं । तत्रेह व्याख्यानाद् वक्ष्यमाणान्त्यशब्दस्य सिंहावलोकनन्यायेनात्रापि योजना द्वादशविधस्य विभागोदेशिकस्य कर्मभेद-
सत्कमन्त्यमेव त्रिकं ग्राह्यं । तथा सूचनान्मिश्रजाताध्यवपूरकयोरन्त्यद्विकं चरमभेदद्वयं । किल, मिश्रमध्यवपूरकश्च यावदार्यकपा-
खण्डिनिग्रार्थिभेदात्रिधा । अत्र च पाखण्डिगृहमिश्रसाधुगृहमिश्ररूपं भेदद्वयं ग्राह्यं । कापि ग्रन्थे मिश्रं समस्तमध्यवपूरकश्च
सर्बोप्यविशोधिकोटितयोक्त इति चकारेण सूच्यते । तथाहारपूतिर्भक्तपानपूतिरित्यर्थः । किल पूतिः उपकरणपूतिभक्तपानपूतिभेदा.
द्विधोक्ता इत्यत्र बादरभेदो ग्राह्यतयोक्तः। तथा चादरप्रभूतिका पूर्वोक्तरूपा किल प्राभृतिका दोपाः सूक्ष्मवादरभेदाद् द्विधोक्ता
इत्यत्र बादरभेदो ग्राह्यतयोक्तः। एतत् किमित्याह अविशोधिरूप(दूरकर)णादिनाप्यकल्पनीयताजनकत्वेन मलिना कोटिरुद्गम-
दोपलेशोऽविशोधिकोटिरित्येवमनन्तरमेवोपवर्णितरूपा भण्यते इति शेषः । यद्वा इति शब्दः परिमाणार्थस्तत इत्येतावती उत्तरभेदा-
विवक्षणे मूलभेदापेक्षया भेदपकप्रमाणा स्यादिति शेपोऽपरनाम्ना उद्गमकोटिरपीयमेवोन्यते । अत एव पूविदोपस्वरूपनिरूपणायां
'उग्गमकोडिकणेण वी' त्याद्युक्तं । तेन सर्वैरविशोधिकोटिदोपयुक्त स्याहारस्यावयवेनापि स्पृष्टस्य शुद्धस्थाप्यशनादेः पूतित्वं भवतीति
तत्र व्याख्यातमिति गाथार्थः ॥५३॥
अधुना अविशोधिकोटेरेव इति दुष्टताख्यापनार्थतया स्पृष्टस्य पात्रकस्य विधिमाह ।
ICC
, ॥५१॥

·तीए जुयं पत्तं पिडु, करीसनिछोडिय कयतिकप्पं । कप्पइ जं तदवयवोसहस्सधाईविसलो व्य॥५॥ भ्यारणासाविशोधिकोटिद्रम्प लेपकदलेपकर्षति दिशा पार निपचित स्पाद । वन वझवीमनजगार्यादिक खरष्टकायाले पकत् । पछयणकादिकं विपरीतस्वादलेपकद । तव तीए जुति क्या प्रदशिवल्पयाविशोधिकोच्या उपचारादपिशोधिकोटि- पयुक्तलेपालेपदावारेणेस्वधा, सरष्टि सट मा, किशिकिछोदित्याइ पारमपि साधुमाजनमपि । अपिः पात्रकस्साकल्पनीय- धामणनेनाविवरचोवकारस्पालबारे, शेपशवाशनादेहणायन कल्पते इति शेषः । यच वहिं की सत्पात्रक करप्य स्पा. दित्याह-'फरीणनिकोडिय' वि परीपेण शुष्फगोमपणेनोपलक्षणत्याहमादिना पनि छोटित मस्तिमित्यर्थः । फरीपनि- अठोरितं सत् उपलक्षणयापकदशवाहारावयापनोदाप करोषपर्वणापूर्वमगुस्पादिप्रोधित पेत्यपि ज्य। पुनरपि कि विशिष्ट पदित्याद, 'कपतिकम्पति कथा दना प्रयनिसलया करपा जलप्रथालनरूपा पत्र वाहतकिल्ला इथं कृतं सद, किमित्याह फरूपते सानो परिमोक्त पुज्यते इतरथा पूत्य(विदोपत्वादफाप्पमिति माया | वथा वत्रिकत्समप्यावपादिना शुष्क कल्यं स्या पान्यथा । चतुर्यकरपे दचे जलागमपि पात्रक शेषग्रहणाप कल्पत इस्याग्रुपलक्षणत्वात्य विदुक पनिछोदिए करीसेण पार वि उपरिए सए कप्पा सुक्खाविका गिहा असे पत्ये अखे वि०१॥ देवेन एवाया अविपरिहार्यतां दविवान वयामयि. घोधिकोसाहारे महायोलितेऽपि तया समकतत्रिफल्म तं पात्रफमपि वापन कल्पते । किं पुनः साधादपिशोधिकोटपाहारोपमोगः फर्नुमिति सामावुक भवति । अप किमेत्येवं महता यत्नेन एतस्मा निधोऽपदिश्यते इस्पाइ ययमादपैर्गम्यमानत्वावस्याऽपि पोधिकोटिदुशासनादे सम्बन्धी अवपयोपि सिकपायपि भारत कपलादिरित्परः । किमित्याह सहसाणि इन्तु शीलमस्येनि सह

·पिण्ड-
विशुद्ध-
वंद्रसरीया
वृत्तिः
अविशोधि-
कोटिना
स्पृष्टस्य
पात्रकस्य
विधिः
॥५२॥
स्रघाती, क इवेत्याह- विपलव इव प्रधानगरलेशो.यथा । इदमुक्तं भवति । किल तीव्रविपलवोपभोगात् कश्चिन्मृतस्ततो विपत्वपरिण-
संतत्पिशिताशनादन्यो मृतस्तपिशिताशनादन्यो यावत्सहस्रसङ्ख्याः प्राणिन इत्यन्यान्यविधिना परंपरया, यथाऽतिप्रधानविपलवोऽपि
प्राणिसहस्राणि भक्ष्यसहस्राणि वा विनाशयत्येवं येन कृतोऽविशोधिकोटथशनायाहारस्तेन पाककारकेणान्यस्मै गृहस्थाय दत्तस्तेनाप्य-
न्यसायित्याद्यन्यान्यगृहसंवरणेन परम्परया गृहसहस्रमपि गतोऽविशोधिकोटिलवोऽपि गृहसहस्रसत्कशुद्धभक्तसहस्राण्यपि पूतित्वक-
रणेन दूपयति । स चैव भुज्यमानो.निर्मलमपि चरणात्मकं भावजीवं साधोईन्तीति विषलवत्वेनोपमित इति । तथाऽविशोधिकोटि-
प्रस्ताव प्रतीत्य मुग्धशिष्यः कश्चिदाचटे, ननु साधुसङ्कल्पेन यत् क्रियते तदेवाधाकर्म स्यादतः कूर एव केवल आधाकर्म भवति
तस्यैव साध्वर्थ सङ्कल्पितत्वान तु तनिष्पन्नान्यपि सौवीरावश्रावणतंदुलोदकानि तेषां साधुसङ्कल्पं विनाप्युपजायमानत्वादतस्तद्ग्रहणं
कर्तुं यतेयुज्यते नवा ? नैवं, तान्यप्याधाकम्मिकाण्येव । तत्राधाकर्मिककूरावयवरूपावश्रावणादिनिष्पन्नत्वेन सौवीरे कूरावयवरूपत्वे-
नावश्रावणे तदर्थधौततंदुलावयवमिश्रितत्वेन साध्वर्थ निष्ठितत्वेन वा धावने आधाकर्मता भवति । तस्यां वसत्यां उद्गमकोटिरूपैः
काञ्जिकादिभिरपि छुतं शुद्धमप्यशनादिकं पूतिरपि भवतीति ज्ञेयमिति गाथार्थः ॥५४॥
अविशोधिकोटिरुक्ताऽथ विशोधिकोटिं तद्गतं विधि चाह ।
सेसा विसोहिकोडी, तदवयवंजं जहिं जयापडियं । असढो पासइ तंचिय तओ तया उद्धरेसम्मं॥५५॥.
व्याख्या-शेषाऽविशोधिकोटेरन्याऽविशोधिरूपोद्धरणादिना कल्पनीयताजनकत्वेन निर्मला कोटिः पूर्वोक्ता विशोधिकोटि
विशुद्ध्य(द्ध)कोटिरित्यर्थः, स्यादिति शेषः । सा चानेकविधोदेशिकादिभेदेन भवति । यद्वा शेपाः पोडशानामुद्गमदोपाणां मध्यादवि-
॥५२॥

·शोषिकोटया गृहीतेभ्य उरिता उद्गमदोपास्ते विशोषिकोटिशब्दवाच्या स्था, यथोषौदेशिक, विमागौदेशिकाया भेदनक्क- सुपकरणनिमिश्रस्यायो मेदा, स्थापना, सहमपामृतिका, प्रादाहरणं क्रीतमापमित्यक, परिवतितमभ्याहामहिम मालोपहतमा- संडेयमनिसष्टमध्यपपुरकस्यापो भेदति । उपलक्षणत्वाबापमाणोत्सादनपणदोषावेति प्यारूपेय । वत्र शुद्धस्य मध्ये विशोषिकोटि- दोपस्तो मतादेः परिवस्योरय त्यागा कार्यों अमरुप्यत्वात् स प यदिपपो भवतीत्येतदाह । 'पदवपवमित्यादि इह द्रव्यक्षेत्रकाल भावानाश्रित्य हरयागो भवति तत्र वदवयव यत्पतितं पश्यतीति योगासह पाविशयोच्या एतस्याः परिहारख्यापनार्थमवपन्द उपास्तवोधावयवशन्देन द्रम्प प्राय उतो परिकमापि तवयनं विशोषिकोटिदोपाद रादिद्रव्य पतितं दाव्या क्षित पश्यत्यपलोकते पिप उधरै पति पक्ष्यमाणेन योगता थिय शब्दस्यैवकारार्थत्वापदेपाऽशुरद्रष्यबरेव पृथक कुर्यात् परिठापयेदिति यावत् । अनेन द्रव्यरिपपस्त्याग उक्तः । तथा पन्छन्दस्यावृपया योजना थरकूराविद्रय, 'जदिति, यत्र पात्रकैकदेशे शुद्धभक्तमध्ये या पवित वनतस्वस्मात् पात्रकायुद्धभक्तमभ्या उद्धरेदिति क्षेत्रविषयः स उकार तथा यवदा पस्मिन् क्षणे पवित प्रक्षित दाया दत्तदेव शीमादरेद । हरेलया दिशुदं भक्तमितरेण व्याप्यते। ततस्तदप्यशुद्धप्राय स्यादिति कालविषयः स उक्तः। तथाऽशस्वस्मिन् मनोरक्तोऽमनोऽवशिष्टय मास्य विकल्पः स्यात् यदोदनादिकं द्रव्यं पश्यति विशोधिकोटिदोपवदिद मिति प्रत्यभिजानाति । शास्वा च 'सम्म वि सम्पा निर्वाहविषपविधानविपपनिजयपनुरूपपवमानवानपुष्पेन शुखमक्तादि, पृतपतग्रहानदुःखरेदिस्पनेन च मारविषयरस उतारा-तथाऽप्रोसिते. शुद्धाहारे सति के(पात्रके) तस्मिनशुदायवे सरख- पक्रवकल्पेऽपि शेपं गृहम दोषमागस्य शुद्धकोटिकलाद निजमकस्तौलिनस्यातदययपरिमोगाप (चद) प्रापविधमपि न

·9
पिण्ड
विशुद्ध-
चंद्रमरीया
पृत्तिः
विशोधि.
कोटिस्तद्-
तविधिश्व
॥५३॥
सादिह चाशुद्धं यत्र यदा पतितं पश्यति तत्ततस्तदा सम्यगुद्धरेदशठः सन्नित्युक्तम् । अधुनाऽशठ एव विशोधिकोटिदोपरत
आहारस्य समुद्भरणविधिरुच्यते । तत्र च यत्पात्रके ग्रगृहीतं तच्छुद्धं यत्तु पश्चात्तन्मध्ये पतितं तद्विशोधिकोटिदोपवद्रव्यं, ततश्च
निाहे सति शुद्धं विशोधिकोटिदोपत्रच सर्व त्याज्यमनि,हे तु चतुर्भङ्गिकया कल्पनीयता वक्तव्या । यथा शुष्के शुष्क
१. शुष्फे आर्द्र २ आर्द्र शुष्कं ३ आर्दै आई ४ पतितमिति । तत्र शुष्कं वल्लचणकादि रूक्षद्रव्यं । आद्रं तु तक्रतीमनहा.
दिकं । ततश्च यदि शुष्कस्य पुगगृहीतस्य शुद्धस्य मध्ये शुष्क वल्लादिकमेव विशुद्धिकोटिदोपवत्पतितं तदा तद्वल्लकादिकमशुद्धं
वक्ष्यमाणन्यायोक्तजलप्रक्षेपादिकष्टं विनापि विविक्तुं शक्यत्वादुन्नृत्य तत्यज्यते । उद्धृने च शेपं वल्लकादिकं कल्प्यं स्यादिति
प्रथमभङ्गः । यदा च पतगृहे शुद्धस्य शुष्कमायवालादेमध्ये यदि विशोधिकोटिदोषवत्तीमनाया पतितं तदा तन्मध्ये कालिकादि-
जलं प्रक्षिप्य धूल्लथादेरुपरि नामितस्य पात्रकस्य भूप्रत्यासन्नकणेकदेशे लग्नं शुद्धभक्तस्य पातरक्षणार्थ तिर्यग् स्वहस्तं विधाय तव
क्षिाजलं विविक्तप्रदेशे गत्वा निष्काशयन्ति । येन तजलेन सह तदशुद्धतीमनादिकं निस्सरति । ततः शेष वल्लादिकं कल्प्यं स्यादिति
द्वितीयभङ्गविधिः । यदि चास्य शुद्धस्य वीमनादेमध्ये शुष्कप्राय कूरमुद्दादिकं विशोधिकोटिदोपरत्पतितं, तदा तदाधारपारक-
मध्ये स्वहस्तं प्रक्षिप्य तीमनादेमध्याद् यच्छक्नोति निष्कासयितुं हस्तेन तनिस्सारयति । ततः शेष तीमनादि कल्यं स्यादिति
हनीयभङ्गविधिः । यदि च दुर्लभद्रव्यम्याईस्य मध्ये आर्द्रमेवाशुद्धं पतितं तदस्मिन् तावत् प्रमाणे उद्धृते शेष कल्प्यमिति चतुर्थ-
भङ्गविधिः अयं च सूत्रकारेणाप्यभिधास्यते इति गाथार्थः ॥५५॥
अधुना मदर्शितमेवार्थ सूत्रकारः संक्षेपतोगभिधित्सुराह ।
॥५३॥

·त चेव असंथरणे, सपरणे सबमवि विगिचति । दुलहदब्वे असता, तत्तियमेत्तं चिय चयंति ॥५६॥ म्याण्या- पेस' नि।पा पुनरधी मिमक्रमय तदेव पिशोषिकोटिदोपदुष्टमेव, असंस्तरणे तदिनानियोह विगिचीति योगः । संस्तरणे पुनसहिनापि निहि सत्पपेरेवफागर्थवाद सर्पमपि समस्वमेव सर्व विशोधिकोटिदोपाष पल्लादिक विगिचन्ति परित्यजन्ति परिठापयन्तीति पावत् । अयमत्र भावार्थः । साधुना हि भिक्षामटवा पूर्व पात्रके शुद्ध भक्कादि गृहीत ततस्तत्राप्यना- भोगादिनाऽशात विशोषिकोटिदोपष्ट गृहीत । पचासात मतो यदि तेन विनापि निर्वहति तदा तत्सर्वमपि विधिना त्याज्य । अथ न निहति तदा प्रत्यभिज्ञाय निजविज्ञानेन तदेर दोपदृष्ट त्याज्य न शेपम् । यदि यसपद्रवरूपस्य विशोधिकोटिदोपरत स्वनीमनादेः सुखवसातीयमिलितस्य व्याया परस्परं मिलितत्वेन शुद्धाशुद्धविभागो न लक्ष्यते, तदापि समस्तस्पागः कापः। गतमकाश्रित विधिविशेपमाह। 'दुलहेत्यादि' दुर्लभमन्यत्र दुप्रापद्रव सथरूप पृतादिक द्रव्यं तस्मिस्तु पुनः शुद्दे पपपर विशो पिफोटिदोपरत्ततितमय ग्लानापर्थ अपश्य दुरीमत्वाय(पदार्थ वत्तदा तावन्माप्रमेव यानन्मा विशोषिकोटिदोपत्र घृतादिकं पवित तत्ममाणमेर लग्य सर्वस्यापि मिलितस्य मध्यायजन्ति उद्धान्ति सापकीरशाः सन्तः इत्याह । अशठा निजशत्पनर गृहनेन यनमाननयाऽमायापिनस्तनः शेपा फिशिवं विश्चिदिशोषिकोटिदोषवन भवति । पर तत् सज्ञाशाफरणाद करप्य स्यात् । इह दुर्लभशम्दोपादानाद सुलमे द्रव्ये सति समपि त्यजन्तीति दृश्यम् । तथाऽशठा सन् यदेवाचरति पदेव वस्य चा स्त्रिनर्मात्यहेतुतया कर्मबन्धामाषाय स्यात् । शठस्तु वदप्पाचरन् चारित्रमालिन्योत्पादनेन कर्मणा सिष्यते इस्पावेदयतीति गाथार्थः ॥९

·पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसरीया
वृत्तिः
उद्गमदोप-
निगमन-
मुत्पादना-
दोपप्रस्ता-
वना च।
॥५४॥
सांप्रतमुद्दमदोपनिगमनमुत्पादनादोपप्रस्तावनां चाह ।
'भणिया उग्गंमदोषा, संपइ उप्पायणाए तेवोच्छं।जे णज्जकजसज्जो, करेज्ज पिंडट्ठमवि ते य॥५७॥
व्याख्या-भणिता भेदप्रभेदादिकथनेनादित आरम्यैतावता ग्रन्थेन प्रतिपादिता उद्गमदोपा आहारोत्पत्तिदूषणानि इति-
निगमनं । सम्प्रति साम्प्रतमधुनेत्यर्थः । 'उपायणाए' ति तत्र धान्यादिभकारैर्वक्ष्यमाणैर्याच्या आहारोत्पादनमुत्पादना तस्या-
स्तस्यां वा विपये तान् दोपान् वक्ष्ये-अभिधास्ये । यान् दोषान् । अनार्य जघन्यजनोचितं यत्कार्य प्रयोजनमाहारादिलौल्येन तदु-
पार्जन्या(न)करणरूपमथवोत्तमजनाचरणीयं धर्मलक्षणमेव कार्य नाहारादिकं । तदुक्तं, "नाहारं चिन्तयेत् प्राज्ञो धर्ममेकं हि
चिन्तयेत् , आहारो हि मनुष्याणां जन्मना सह जायते" ॥१॥ इति तत्र सजा प्रगुणस्तदुपायेनिरतः कुर्चीत विदधीत लौल्ययुक्तः
कश्चित् साध्वाभामः यदर्थमसौ तान् कुर्चते तद्दर्शयितुमाह । पिण्डार्थमपीति आहारनिमित्तमपि न केवलं दुर्लभवस्तुन उत्पादना-
देरर्थायेत्यपेरर्थोऽनेनार्यकार्यमेव व्यक्तीकृतं परमिह पिण्डेनैव प्रकृतमिति मुख्यतस्तदुपादानं । यद्वा- अनार्यकार्य क्रोधादियुतस्य
साघोर्धात्रीत्वादिकरणम् । अथ च क्षमाधन्विंतत्वमेव यतेः प्रशस्य कार्य । तत्र संजः प्रगुणः, शेषं प्राग्वत् तत्र क्रोधयुतो धात्रीत्वं
करोति । यथा केनापि साधुना क्वापि गृहे भिक्षाय गतेन लड्डुकादीन् दृष्ट्वा गृहस्थी याचिता एतान् मह्यं देहीति तयोदरिको भवा-
नित्यादिवचननिभर्तिसतो यतिः ततः कुपितचिन्तयति यथा इयं पापा तथा कार्या, यथा मदायत्ता स्यादिति । मानयुतस्त्वभ्युत्था-
नाद्यर्चया, मायायुतस्त्वेकस्या धांच्याश्यावनायान्यस्याः स्थापनाय बालस्य गृहे गत्वा कूटश्लोकपाठकरणादिना, लोमयुतस्त्वाहार-
लोभादिना धात्रीत्वं करोतीति । ते यति ते दोपा'पुनरमी भवन्तीति गम्यते इति गाथार्थः ॥५॥
.
॥५४॥

·'अपवाने प्रस्तावितोत्पादनादोपान नामतः सहयातच गाथादयेनाह।
धाई दुइनिमिचे, आजीवत्रणीमगे तिगिच्छाय । कोहे माणे माया लोभे अहवति दस एए ॥५॥
पुधि पच्छा संथप विज्जा, मते य चुन्नंजोगे य । उप्पायणाए दोसा, सोलसमे मूलकम्मे य ।।९।।
व्याख्या-धात्री गाउपालिका स्त्री । इह प धात्रीति निर्देशेऽपि दोपशम्दसामान्याधिकरण्यात् सूचनाव धात्रीत्वकरणमिति
रूप । एवं यथासम्भवमन्यत्रापि । तथा दूती परस्परमन्दिधार्थकथिका स्त्री, दूतीत्वकरणमित्या निमिते चि निमित्त
करणमतीतापर्थवचन ।। क्या आजीवो जात्यादीनां गृहस्थात्मसमाना कथनादिना आजीरन । 'पणीमगे' ति वनीपकत्वकरण ।
सत्र पनुते दायकाभिमवेषु श्रवणादिष्वात्मनो, भक्तस्य दर्शनात् पिण्ड यांचते उत्पादयतीत्यर्थः । वनयवि वा पिण्डार्थमात्मान
दायिकाभिमतेषु श्रमणादिपु समक्त दर्शयतीवि निरुक्तिवशालीपका । यता बनी दायकाभिमसजनमसोपायतो लब्धार्थरूपा
पाति पालयतीति वनीपः । स एष धनीपकः । तस्य मावस्तव सस्य करण विधान वत् ५॥ वा चिकित्सन चिकित्सा रोगप्रेती
का पा समुपये ।। क्या कोपा कोपः (७। मानो गः । माया वक्षना । लोमो लुधया।१०11पूर्ववत् भवन्ति जायन्ते
दश प्रतीताः । एतें अनन्तरोक्ता इति ॥५॥
तथा पूर्व दानात् एचनाद्विधाप्रयोग इति । तत्र विद्या स्त्रीखरूपदेवताधिष्ठिता समाधना का ओमित्यापक्षपद्धनिस्तस्पा
प्रयोगों व्यापारणं स. १२, एव मत्र इति मत्रप्रयोगा किन्तु मत्रा पुरुरूपदेवताऽधिष्ठितोऽसाधनो या। पर समुचये ।१३तथा
पूर्णस्विरोधानादिफलो नयनाशनादियोंग्यो द्रव्पक्षोदा ।१४। योगा आकाशगमनसौभाग्यादिफलो द्रव्पसमूहः। चा पूर्ववत् ॥१५॥

·धात्री पिण्ड- विशुद्धे. चंद्रसूरीया वृत्तिः ॥५५॥ एते किमित्याह उत्पादनाया दोषाः पिण्डोपार्जनस्य दूपणानि एते पञ्चदश । तथा पभिरधिका दशपरिमाणमस्वेति पोडशं मूल. कर्म चेति मिलिताः पोडश भवन्ति तत्र मूलमालोचनादीनां दशानां प्रायश्चित्तानां मध्ये इष्टमेतत्प्राप्तिनिवन्धनं कर्मव्यापारो गर्भ घातादिमूलानां वा वनस्पत्यवयवानां कौपध्यायर्थ छैदादिक्रिया मूलकर्म चः समुच्चये ॥१६॥ एतेषां मध्यायेन कृतेन य आहारो लभ्यते स तदोपवानिति द्वारगाथाद्वयार्थः ॥५९॥ अधुनाथ धात्रीद्वारं व्याख्यानयनाह-- बालस्स खीर मज्जण, मंडणकीलावणंकधाइत्तं । करिय कराविय वाज, लहइ जइ धाइपिंडो सो॥६०॥ व्याख्या-वालस्य शिशोः सम्बन्धि किमित्याह । क्षीरं च स्तन्यं मजनं च स्वानं मण्डणं च भूपा क्रीडापनं च रमणं, अङ्क- थोत्सङ्गः । उपलक्षणत्वात् कट्यादिग्रहस्ते तथा तद्विपयं धात्रीत्वं क्षीरमजनमण्डनक्रीडापनांकधात्रीत्वमिति । तत्र धारयति क्षीरपाना- दिनाऽवष्टंभयति बालकमिति धात्री निपातनात् । धयन्ति दुग्धपानादिना पिपन्ति बालकास्तामिति वा धात्री बालपालिका स्त्री। सा च रूढया क्षीरादिभेदाद् पञ्चविधाः, तस्सा भावो धात्रीत्वम् । एताश्च क्षीरादिविषयाः पञ्चधाव्यश्चिरन्तनकाले बालपितृविभवानु. सारत आसन् । साम्प्रतं तु दुःपमानुभावानतास्तादृश्यो दृश्यन्ते इति । तदेकैकं क्षीरादिधात्रीत्वं कर्मतायतं, 'करियोति कृत्वा स्वयं विधाय । 'काराविय' ति कारयित्वा अन्यसकाशाद्विधाप्य, वांशब्द एका प्रच्याव्यान्यस्यास्तस्थाने व्यवस्थानरूपं वा क्षीरादिधात्रीत्वं कृत्वेति समुच्चयार्थः । ये पिण्डं लभते-प्राप्नोति यतिः साधुः धात्रीत्वकरणालब्धः पिण्डो मध्यपदलोपाद्धात्रीपिण्डः। सोऽनन्तरोक्त उच्यते इति शेषः । तत्र यथा क्षीरधात्रीत्वं कारयति करोति वा खयं तथोध्यते । किल कश्चित्साधुभिक्षार्थं पूर्वपरिचितगृहे प्रविष्टो ·रुदन्त पालकं वा तजननी प्रत्याह, यथा मय शीघ्र मिक्षा प्रपन्छ तेऽसौ पालको रोदिति पक्षादेन स्तन पापप । अहो ते अति- प्रमादिता कि तुलमानि पुषमाण्डानि या पर्याप्त मम मिया तायदेनमेव तप । भूयोऽपि वाऽह मिक्षार्थमागमिष्यामि । तथा मतिमानरोगी दीर्यायव स्तनं पायिती पाला स्यादिति क्षीरपात्रीत्वं कारयति । यदा पति निष्ठ व निराफुलाइमेवास्मै कुतोऽप्या- नीय क्षीरं दास्यामीति अपनत स्वयं धात्रीत्वं करोति । अत्र च भभूता दोषा स्युर्यथाऽसौ पालकमाता भद्रकतयाऽऽवजितचिता सत्पाधाकर्मादिपाक कुर्याचया पालकखजना अन्यो पा पातिवेश्यादिपालकमात्रादिना सह सम्पन्ध भाषयेगाटुकरणदर्शनात् । यदि प प्रान्ताऽसौ तदा प्रदेष विदम्याचया घेदनीयफर्मविपाकपशा पालस्य मान्ये जाते त्वया मत्पुत्रो ग्लानी कवडत्यादि सा धुना सह फलकलादिभवनात् प्रवचनमालिन्य सात् । घाटुकारिण एते इति जनेलापा सादर शेपाखपि धात्रीप्यमी द्रष्टव्याः। अधुनेको प्रन्यायान्यस्याः स्थापनेन यथाऽसौ वत् करोति योग्यते । मिक्षापर्यापी प्रविष्टेन साधुना महिला सशोको एप्दा कि- नवमघाविपरा हायसे ? इत्यादि पृच्छपते, त्या गोव्यते । धार्मिक यते । दुख दुःखसहायस्यैव कल्पते, साधुः प्राह को दुरा सहायो भन्यते, सा माह या कथितो दुःखविपप प्रतिकार करोति । साधुनोक्तं मां मुज्या कोऽन्यस्तयाभूतः, साप्राह पर्युदलितम परपापा मम धात्रीत्यमिति । सतः साधुरुत्पनागिमानो यापन व तत्रैव स्थापिता वापन्नाह स्वदीयो मिधा ग्रहीयामीत्यभिधाय घ्याययितामिटाया धान्या अहटत्वात् खरूप बानाय तस्या एव पायें पृच्छवि यथा कि तरुणी मध्यादिवयाका या, प्रतनुस्तनी पलस्तनी बा, शरीरेण चा मांसला कशा पा कृष्णा मौरा वेत्यादि । ततो शाते तरखरूपे यदिच्यापयितुमिया धात्री सविरा, रुसशरीरा, स्थूसस्तनी कूर्पराकारस्वनी पा स्याचतस्तपरस्वरूपपाश्रीसमर्थ वदाथिते गृहे गतः संस्तद्गृहस्वामिनः भूपती बाले

·धात्री
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसूरीया
यत्तिः
॥५६॥
दृष्टिं निवेश्य वदनि यथा वृद्धा धान्यऽबलस्तन्या स्यात्तां धयन्यालोयबल: सम्पद्येन, कृशा च धात्री स्तोकस्तन्या स्यात्तां च
धयन्बालोपि कृशो भवेत् । स्थूलस्तन्यास्तनौ धयन्वाला कोमलाङ्गत्वात् कुचचम्पिनवक्त्रघ्राणः सन चिपिटनासिकः स्यात् कूपराका-
रस्तनी च धयन्वालः स्तनाभिमुखमुखप्रसारणतो दीर्घाकृतमुखतया सूचीमदृशवदनः स्यात् कोमलाङ्गत्वादिति । अत्रार्थे स्वकृतश्लो-
कान् पठति । यथा 'निस्थामा स्थविगं धात्री-सूच्यास्यः कूपरस्तनीं । चिपिटः स्थूलवक्षोजां धयंस्तन्वीं कृशो भवेत् ॥१॥ इत्यादि।
यद्वा च्यावयितुमिष्टाया वर्णमाश्रित्य तत्समक्षं स्वामिनः शृण्वतः स्वकृतश्लोकपठनेन दोपान् वक्ति यथा 'कृष्णा भ्रंशयते-वर्ण, गौरी
तु बलवर्जिता । तस्माच्छस्या भवेत् धात्री बलवर्णैः प्रशंसिता' ॥१॥ इत्यादि । इह यश्यावयितुमिष्टाया वर्णः कृष्णादिरुत्कटोऽस्ति
तेन तां दूषयति । यदि च स्थापयितुमिष्टापि च्यावयितुमिष्टसदृशवर्णा स्यात्तदा तो विशेषतः श्लाघ्यवर्णामपरगुणसम्पर्कादिना वक्ति।
च्यावयितुमिष्टां च निन्द्यवर्णामिति । तदिह ज्यावयितुमिष्टा स्थविरादिवयस्त्वेन स्थूलस्तनादित्वेन कृष्णादिवर्णत्वेन वा युक्ता
वर्त्तते इति न सम्यग् योगः । स्थापयितुमिष्टा च तरुणीत्वेन लक्षणयुक्तस्तनतया नातिकृष्णागौरवर्णतया च सम्पन्नत्यतस्तद्गृह-
खामी साध्वभिप्रेतां धात्री पुनरप्यङ्गीकरोतीतरां मुश्चतीति । अत्र चैवं विधानेऽमी दोपाः स्युः । यथा या क्षीरधात्रीत्वच्याविता सा
साधूपरि विद्वपं कुर्यात् । प्रद्विष्टा च सती चौरोऽयमित्यादिकमनृतं छोभकं दद्यात् । यद्वा. अनया धान्या सह तिष्ठतीति ब्रूयात् ।
वधादिकं वा तस्य कुर्यादधिकरणं चेत्थं महत्साधोः स्यात् तथा या स्थापिता.सापीदृशं. व्यतिकरं दृष्ट्वा ममापि धात्रीत्वविघ्नमित्थमसौ
करिष्यसीति विचिन्त्य विषादि तन्मरणाय दद्यात् । मा कदाचिद्यथा मया अभ्यार्थितेनेतरा च्याविता तथाऽन्ययाऽभ्यर्थितोमा
च्यावयिष्यतीत्येवं शेपास्वपि । उक्त क्षीरधात्रीत्वमाश्रित्यकरणकारणादिवरूपम् अथमजनधात्रीत्वमाश्रित्य तदुच्यते । यथा भिक्षार्थ
॥५६॥

·गृह गती पती रममाण पालं वा मनी प्रत्याह । तया ममाममौ पालो उति धृपा का अपगुण्ठिनधारीरम्तिष्ठत्या सापप- नामिनि । जल पाइपित्यापालमा पार्थाचाए मानविपापन कारपति यदा अहमेनं मायामीत्यभिषाप सप जल गृहीत्वा पाल समझनविधान करोति । मायाप्पनी(मिम)तधाश्या स्थापनाप मुतजनन्या पुरवो जल्पदिापपा मयदमिमता धाश्रीगथान मअनि । अपिजलेन वा म नि तर सपा अस्खपितो पालो दुर्यलारहिरेप स्यादतिशयपान्मुक्षेपणेन सप्पमानोऽसालनयनो नाथो जनभीष पात् । स हि पालत्येऽमाहितजलप्सारनतपा शासनिरोपाल्पाक्सीभपवस्तस्य पसलमयं समुत्पपते, तेन गुरुरपि जातो नयादि मरिष्टा पूर्वभपाउपासेन जलाइ पिमेरिति मादमिष्टाप पात्री प्रवरजलेनैव स्लपपीति न सम्पर योगा। अप माइनपावीरव करणादिमेदत उम्पवे । गृहे गती पातजननीं प्रत्याइ । सैलारिकादिरूपैस्तिलककटकाण्डलादिमियाभरणैरेने मण्डयेति कारणम् । यदा अहमेनं मण्डपामीति प्राइवि स्वयं करणं । व्यापपिमिटाया सस्यानि या दपणानि पदति। पयामी भास्पापितमणानधापी पालस्प हस्वामरणानि कठकादीनि फण्ठमस्यानि च नक्षत्रमालादीन्यपि पादपो परिदयाति परणसत्कानि मलादीनि कण्ठादाविति दर शुत्वा मालजनकेन वामशेमनामिति विचिन्यापनीय ष, पूल्यंपायेव क्रियते। कीडनमानीय करणादिभेदतो यथा, मिधा प्रपिटा साधुपाल बन्न या वमननी प्रत्याह यौन पाल फ्रीडनककालापनकापमपहास्या- दिभिर्श फ्रीडा कारप । अहं यापन रमयामीत्येवं मातु सकाशाद अयं वा क्रीडनकात्रीत्यं कारपति फरोति वा अभिप्रेताया स्या- पनार्थ नन्मातरमवापारपितमिधापा दोपोषङ्कन व करोति यथा-कठिनजनपुनपाच्या रमितो पालोऽपि कशध्वना स्यात् । मायरया च रमिवो यातो मृहसरोऽध्यक्तखरो पा साद इवि समस्या दोषान् यठयति । एदोपान्यतास्मिन भावात्री पर्यने ।

·दूती
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥५७॥
अधात्रीत्वकरणादिकं यथा, भिक्षार्थ गृहे गतो वाले भूमौ रुदन्तं दृष्ट्वा अके गृहाणैनमहं वा गृह्णामि इति तजननी जल्पतीत्यङ्कधा-
श्रीत्वं कारयति करोति वा। च्यावयितुमिष्टधाच्या दोपोद्घद्वनं च कुरुते । यथा स्थूलशरीरया धान्या कय्यां पालको गृह्यमाणोऽन्योऽन्यं
विस्तीर्णान्तरपादः स्यात् । वक्रीभूतकट्या निर्मासत्वेन शुष्फशरीरया धाच्या कय्यां ध्रियमाणः कप्टेन तिष्ठति । निर्मासकठिनहस्ता-
भ्यां च धाग्या गृह्यमाणो भयवान् भवति । भवदभिप्रेता चैतेपामन्यतरस्मिन् वर्तते । इह कटीधरणादिकमप्यंसकठिनहस्ताभ्यां च
धात्रीत्वं ज्ञेयं । इह सस्विपि च्यावयितुमिष्टासु धात्रीपूद्भावितदोपाणां मध्याद् घटमानोऽघटमानश्च दोपः स्यात् । परमसौ स्वमतिवि-
कल्पितत्वात् दुष्टाभिसन्धित्वात् सर्वज्ञनिषिद्धत्वाचासत्य एव ज्ञेय इति गाथार्थः ॥६०॥
उक्तं धात्रीद्वारमथ दूतीद्वारमाह ।
कहियमिहो संदेसं, पयर्ड छन्नं च सपरगामेसु। लहइ लिंगजीवी, स दूइपिंडो अणहा(8)फलो ॥६१॥
व्याख्या-कथयित्वा निवेद्य मियो मात्रादिसम्बन्धिनं पुज्यादेरग्रतः पुत्रादिसत्कं च मात्रादेरित्येवं परस्परमुभयोरपीत्यर्थः। कंक-
थयित्वेत्याह 'संदेश'ति सन्देशकं अभीप्सितार्थाभिधायकनिवेदितवचनकथनरूपं प्रतीतं । किं विशिष्टं तमित्याह । प्रकटमन्येपामगुप्त
सर्वजनविदितमित्यर्थः । तथा छन्नं वाह्यजनालक्षिततया गुप्तं बाह्यजनथ लोकलोकोत्तरमेदाद् द्विधा । तत्र लोका पार्श्ववर्ती पृथग्जनः ।
लोकोत्तरः सङ्घाटीयसाधुः । तत्र पदाचिदुभयोरपि प्रच्छन्नः। कदाचित्सबाटीयसाधोरेव गुप्तो ज्ञेयो यस्याश्रसन्देशको नीयते तस्याश्छ-
भो न भवत्येव । तदित्थं छन्नो द्विधा भवति । एतत्स्वरूपं च गाथार्थादुपरि वक्ष्यामः । वा विकल्पे व कथयित्वेत्याह खपरग्रामयोः
खग्रामे परग्रामे च । तत्र खग्रामः खनिवासग्रामस्तद्विपरीतः परग्रामः कोऽर्थः १ खनिवासग्रामस्यैव सत्कन्यस्मिन् पाटकादौ परनामे
॥५७॥

·या गन्देशक नीत्येति । तर सिमित्याह पंपिण्डमाहारादिलक्षणं लमते प्राप्नोति क इत्पाह लिनं रज हरणादि साधुवेपरूप चितेन जीरति निर्यातीत्येवशीलस्म वा इत्य निर्वाई प्रययन लिगमानोपजीवक एव भवतीति विशेष सत्यम्भूतो दूतीयकरणोपायेन सपा पिण्डो मध्यपदलोपेतीपिण्ड इत्युच्यते । स च विविशिष्ट इत्याह अनः प्रभूता ऐहिकामुमिका अपापा कल कार्य यस्पा. सोऽनलोऽनेपदोपयातहेतरित्पर्यः। अपमय मावार्यः फिल कथित् यती भिधारखापर्थ प्रजन् विशेषखलामा वसापि प्रामस मरक पाटोतरे प्रामानरे या जनन्यादेः सरकं पुध्यादेप्रवतानन नीत्या कषयति । यथा सा सप माता स पर पिता पसपाऽधा- पागन्तव्यमित्यादि स्परसंमुख वक्तीत्येव स्वपथपरपक्षयोः शृण्वतो निवाई कयना प्रकटः सन्देशः। नया कधि प्रवी दुहित्रा मात्रादिक प्रति खग्रामे परग्रामे या सन्देशमनपनापाभ्यर्थिवस्ववस्तरसन्देशकमवषार्प तअनन्यादिपार्थे गवा सन् द्वितीयसबाटकी- पसायो दुहितर सरफमालभकमसौ सन्मातर्ददाति इत्यध्ययमायोत्परपमित्यं वसननी संमुख छूते । यथा अविमुग्धा सा उप दहिता, पषमस्मान्प्रतिवदनि यद मयोजन मदीयागमनादिकं मम मारे सया निवेपमिति । सापि दया सदमिप्रापं शात्वा तत्सलटकीय- साधुप्रस्थापनाप प्रतिभणति । पथा यारयिष्याम्यह तो सवाभिमुख पुनरेप जम्पन्तीमित्येव समाटकीयसाधोरसो गोपपितमियो न लोकस्येति लोकोत्तरप्रन्छभमन्देशक इति । क्या कहाविद पिता प्रती समभान् मावा तु तथापि प्रामस सरफेन्पस्मिन् पाटकादौ सामान्तरे या गृहस्थ्यभूचतस्तत्र मिक्षापर्थ मजन्त निजपितरं साधु वा मातुः सन्देश ददाति यया हे सात मजन. न्यारत्वमेव कपयेषा तकार्य का प्रतीतं यथा न्य जानासि तर सम्पनं यथा या जानासि तथा पा तत्रया विधेयमित्येवमसी स पुलक्षाटकस्य शेपलीकानों पानिगमातुमपच्छन्नमन्देशक इति। हम सर्वत्र दोपा गृहसम्पापारणादिना जीयोपमदियो -

·दुती
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध-
श्रंद्रपुरीया
पुत्तिः
॥५८॥
ज्ञेगाः। प्रकटसन्देशकं चाश्रित्य विशेषतो दोपा आख्यानकेनोच्यते । तदं
एगंमि गामे उज्जुओ नाम कोविओ, तस्स य देवई नाम दुहिया। सा य-तग्गामवासिणा एगेण कोविरेण परिणीया।
तीये कालंतरे एगो पुनो दुहिया य जाया । सा धूया पगासनगोउलगामवासिणा एगेण कोइंपियपुत्तेण परिणीया । एत्यन्तरे
उज्जुयभा पंचतमुवगया। तओ उन्जुओ संसारभयभीओ धम्मघोसाणं थेराणं सगासे पव्वइओ। विहरमाणो तत्थेन गामे निय.
दुहिआए देयईए वसहीए सपरिवारनियगुरुसहिओ ठिओ। तम्मि पत्थावे ताणं दोहवि गामाणं परोप्परं वेरं आसि सेजायरि-
निवासिगामेण एयरसुवरि च्छन्ना धाडी सजिया । सो य उज्जयसाहू गोउलगामे भिक्खड चलिओ। देवईए दुहियानेहेण भणिओ।
जहा जणय तुमं गोउलगामे वशिहिसि । तत्थ मे दुहियाए णियदोहिचियाए कहेजसु, जहा तुह जणणीए कदावीय, जम्हा अम्ह
गामो तुज्ा गामस्सुगरि पहाए छन्नाग धाडीए आगमिस्सह ति। तुमं घरसक्खरं ठवेअसु ति । तेण तहेच कयं । तीए नियम-
तुणो, तेण य गामस्स कहियं । गामो सन्नद्धवद्धरुवो, जुन्झसओ जाओ। इसरो य पमाए आगओ। महाजुज्झं जायं। तत्थ
देवईए भत्ता पुत्तो य धाडीए सहागया। जामाओउ गोउलगामेण सह इंतो। तिमिवि जुज्झे मया। धाडी बलिया। देवई
जामाइयाणं मरणं नाउं रोइउ पया। तीसे सयासे अणुणययहणत्थं लोगा आगया भणंति य जइ गोउलगामो धाडी एंती न
जाणन्तो तो असनद्धो न जुज्झतो, तेण तुह जामाइणो न मरता । ता केण पावेण मो जाणाविओ, तं सोऊणं तीसे पिउणो उनरि
कोयो जाओ । जहा जइ मए अयाणंतीए तस्स सयासाउ दुहियाए कहावियं तो किं साहुवेसविउंचएण साहियंति चिंतिय रोयं.
तीए भणियं । जहा मे जामाइपुनमारपण जणएणं सिह लोगेण सो साहू खिसिओ उहाहो य जाउ ति गाथाः ॥६॥
॥५८॥

·। L । 'उक्त विद्यार, अथ निमितद्वारमाह- जो पिंडाइनिमिचं, कदाइ निमित्त तिकालविसयं पि। लाभालामसुहासुई-जीविअमरणाइ सो पावो|६२॥ व्यापा-या कविद् ब्रती पिण्डादिनिमिचमाहारापर्थमादिशन्दादुपच्यादिपरिग्रहः। मकवखादिलिप्सयेत्यर्थः । कथयति गृहिणी निवेदयति व्यापारयतीति यावत् । निमिष ज्ञानविशेपरमं त्रिकालविषयमपि अतीवादिकालत्रयगोचरमपि । न त्वैकाल- विषयमेवेत्यर्थः । यथा हे श्रादा। अतीतदिने सवैतात इद मविता, साम्प्रतं चेदं मवते वर्चते इत्यादीति । कि विपर्य पुनस्तदि; त्याह 'लामे त्यादि का लामोऽमिलपिवावासितविपरीतोलामः । आरहादरूप सुख, सदभावोऽसुख दुःखमित्यर्थः जीवित प्राण- धारण, मरण प्राणत्यागरूप, अमीषां इन्द्र लामादीनि मरणान्ता(न्तान्या)दिर्पस्य तत्तथा । लाभादिविषयमित्यर्थः। आदिग्रहणाधि, न्तालकामुष्टिमेदपन्धुममागमसुमिक्षमिक्षादिग्रहः । यथेद कथपनि सोऽनन्तरोक्तः साधुः किमित्याह पापी पापोपदेशकत्वाव, पापीयान् । तदित्य लामादिश्चककालत्रयगोचरनिमिचव्यापारगाछन्यः पिण्डो निमित्तपिण्ड इत्युच्यते । दुष्टवाय यवसिविधेऽप्येत स्मिन् कथ्यमाने आत्मोमयपरविपया वधादयोऽनः सम्पद्यते । तत्रात्मविषये साधुर्वधादिकं प्राप्नोति । उभयविषये साधुर्वधादिक माप्नोति जीवोपमर्दय जायते । परविषये जीवोपमई एवेति। पार्तमानिफे प सब इहलोकेऽपि प्रत्पपापा जॉपमाना दृश्यन्ते ।। वत्राख्यानक यथा- एगमि संबिवेसे आसि पुरा गाममोहओ एगो। सोहग्गाइगुणजुया मजा से सुंदरी होत्या ॥१॥ देसतरमिय गो रबा- एसेणं अभया सोउ। मज मोतु 'गामे 'दत्य य नेमित्तिओ निउणो ॥२॥ एगो साह पतो मिक्खडा सोगओ वीए गेहे । दवण -

·निमित
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसरीया
पृत्तिः
॥५९॥
पुट्टो निमित्तमिह जाणसे कि पि ॥३॥ तेणुतं मुठ्ठत्तरं जाणामि तीए जंपियं तत्तो। कहहि मग किंनि समणग जं ते रोयह तयं
पुच्छ ॥४ा तत्तो निमित्तकहणेण सुंदरी तेण हियहि अया। पकया विउलासणपाणाइ दिन्नं तो तीए हिडाए ॥५॥ देसन्तराउ बलिओ
अह अनया बहु अकालता(जाया)। जाल स चणुपत्नो, नियगाम अदूरदेसंमि ॥६॥ तो तेण भोइएणं, निययग्गामस्स नियडपत्तेण।
भसाणुरत्तएणं निययमणे चिंतियं च जहा ॥७॥ एगागी पन्छन्नो गनणं चेद्वियं नियधरण । किं सुंदरी सुमीला उय निस्सीला व
जोएमि ॥८॥ एत्थावसरे पुट्ठो महदइओ गदही कया इहई । तेणुत्तं अओन य पारे गामस्म आयाओ ॥९॥ साहु मयासाउ तओ,
तीए य तयागम मुणेऊण । संमजणोवलेवणचंदणमालाइ गिहिकिन ॥१०॥ काऊणं सम्बंचिय हरिसरसलसियबहलपुलयाए ।
नियपरिजणो य मन्यो तदभिमुहं पेसिओ पत्तो॥११॥ तं पत्तं दवणं पुढो सो तेण परियणो मज्म । कओ नायं तुम्भेहि आगमणं
परियणो भणइ ॥१२॥ पट्टविया किल अम्हे सुंदरीए ण णायमम्हेहि । एत्वंतरंमि तो कोउगेण तीग य सो पुट्ठो॥१३॥ पुच्चा-
णुभूयमत्थं सद्धिं जं भोइएण संजायं । ता जाच इमं पका तो पनो भोइउ गेहे ॥१४॥ दिह्रो सो उपनिहो, तीए ममिवे सो वि
उवविद्यो । कयनियजणोवहारो 'सा पुट्ठा जह कहुं नायं ॥१५॥ मम आगमणं तुमए. तीप जुत्तं अणेण मम मुणिणा । पजयपुलं
कहिय' भद्दे को पनओ कहसु ॥१६॥ तीए बुत्तं निसुणसु, तुमए सह, जं माप पुरा विहियं । जंपि य हसियाईयं, सुमिणो वि य
जो मए दिह्रो ॥१७॥ तं सन्यमणेण ममं कहियं जो गुज्झदेसतिलो वि । सो वि य एवं सोउं, ईसावसविप्फुरियकोवो ॥१८॥
जहा एयाए ताव वडवाए पुच्छिमो गम्भं । जई जाणिही निमिण, गुज्झतिलउ बिईयाए ॥१९॥ तो नाओ तेणं चिय होही, तो
हं न किंनि एयस्स । उक्वायं परिस, अह नो जाणिही इयं गन्मं ॥२०॥ तो तिलओ बिहु नामो अकज्ञायरणो न नाणेण ।
॥५९॥

·वो एवं मारिस निम्मत मणा वो एमो॥२॥ रोसेण फुरफरितो मो मो पयायग! मह इमीए । घडवाए जै गम्भ पिठात फहसु नाणं ॥२१॥ वेण मणिय किसोरो पचहि देहि संजुओ अस्थि । पपपहेउं तीए पोट फालाविय तेण ॥२२॥ दिहे तारिस अभिय जारसियो अक्सिओ सो किसोरो। ते दढ़ वस्स तओ कोबोषसमो समजाओ ॥२३॥ भनिओ साह वेणं जा एवं सध्यय जान हुन् । तो तब उदरं एप झालावितो अई नियमा ॥२४॥ तम्हा जाईणरणीपोमेय इहपरलोए अणत्यफरणखम । नो फहपि अनुभाय जिणेहि काउंहिएसीणं ॥३॥ ननु साधोधादिक न फिश्विनावमिति सस्स करणे को दोप: उच्यते पडवादिपावादयो दोपा अत्रापि जाता एव । सथा ये च पश्चपुडकिशोरकादिपरिझानेन परस्य प्रत्ययमुपाय खस्स मारणादिकरण पारदारिकादिपण- सारयिष्यन्ति ते शियन्तो भविष्यन्ति, विरला एवं स्युः । एवमतीतादिनिमित्तेऽपि भावनीयमिति गाथार्थः ॥१२॥ उक्त निमिचद्वारमधाजीवनाद्वारमाह । जच्चाइषणाण पुरो, तग्गुणमप्प पि कहिय ज लहइ। सो जाईकुलगणकम्म-सिप्पआजीवणापिंडो॥ व्याख्या-जात्यादीन्येव धन स्वोत्कर्यादिहेतवया विर्त येपा प्राक्षणादीनां ते जात्यादिधनास्तपा च विप्रादेोतिरेव प्रामण- स्वादिका धन तया सौ सर्वजनोत्कृष्टमात्मन प्रख्यापयति, निर्वइति च । आरक्षकादीनां कुलमेव धन तेन तेषां निवाहादिभाषा । मल्लादीनां याहुष्टियुदादिक्रियेव धनं । कपीवलादीनां हलवाहनादिना कुम्यादिकम्मैव, चित्रकरादीनां चित्रकरणादिशिल्पमेव घनमिति तेषां बात्यादिधनानां दातॄणां मावणानां पुरवोऽयतः 'ठग्गुण वि तेषां जात्यादिधनानां सम्पन्धी गुणो जात्यादिधम्मो यसारमना स पनुणस्तं पासमानजात्यादिधर्मकमित्यर्थः । आत्मानमपि न केवल परमित्यपेरप्पः कथपिला वत्सत्कहवनादि-

·لاخر
आजीवना-
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्धे
अंद्रसूरीया
पृत्तिः
॥६॥
क्रियाविज्ञातृत्वसूचनव्याजेन स्फुटबचनेन या प्रकाश्येत्यर्थः । ये पिण्डमगनादिरूपं लभते स्वजात्यादिपक्षपातरञ्जितेभ्यो ब्रामणा-
दिभ्यः सकाशाद प्राप्नोति साधुः, सोऽनन्तरोक्तः पिण्डः । किमित्याह जातिमा कुलं च गणभ कर्म च शिल्पं च तानि यथा एतानि
वक्ष्यमाणार्थानि तेपामाजीवना सा तथा, तया लब्धः पिण्डो जातिकुलगणकर्मशिल्पाजीवनापिण्डः । जात्याजीवनापिण्डः, कुला-
जीवनापिण्ड इत्यादिनामाभिधेयाऽसौ भवतीत्यर्थः । कथं पुनरसौ नद्गुणमात्मानं प्रकाशयतीत्युच्यते । यथा कश्चित्साधुभिक्षामटन्
भिक्षार्थ ब्रामणगृहे प्रविशति । ततस्तत्सुतं होमादिक्रियाः सम्यगकुर्वाणं दृष्ना तत्पित्राभिमुखं जल्पति, यथाऽवितथवितथहवनादि-
क्रियाकरणाद् ज्ञायते, यथैप विज्ञातवेदादिशासरहितस्य द्विजस्य सुत इति, वेदादिशातापार्थस्थितो वासाविति तत्पितुः कथयति
यद्वा निजसुतं क्रियां कुर्वाणं साधुमवलोकयन्तं दृष्ट्वा द्विजः पृच्छति यथा साघो! त्वया कि हवनादिक्रिया सम्यगसम्यग् वा विज्ञा.
यते येनेत्थं निरीक्षते ततः साधु—ते, यथा समिन्मनाहुतिस्थानयागकालयोपादीनाश्रित्य सम्यगसम्यग् वा क्रिया स्यात् । तत्र समिधः
पिप्पलानामार्द्रप्रतिशाखादिखण्डवरूपा यत्र यथावत् प्रयुज्यन्ते, एवं मया ओमित्याद्यक्षरन्छन्दरूपा, आहुतिरनौ घृतादेः प्रक्षेपाख्या,
स्थानमुत्कुटादिरूपं, यागोऽश्वमेधादिका, कालः प्रभातादिः, घोपो भनिरुपो, यत्र यथान् प्रयुज्यते सा सम्यक् क्रियेति । यत्र च
समिधादयो न्यूनतया अधिकतया विपर्ययेण वा प्रयुज्यन्ते, न यथावत् सा त्रिविधा असम्यक क्रियेति । तदित्यमाहारादिलिप्सयां
व्याजेन तत्समानजातिकस्यात्मनः प्रकाशन विधीयते। तत्र च स बामणस्तच्छ्रुत्वा गाईस्थ्ये बामणोज्यमित्यध्यवस्य भद्रका सन्
खजातिपक्षपातायदाहारादि दापयति तदाजीवनादोपवत्स्यादय मातस्तदाऽमाफमयमुपहासं करोतीत्यादि चिनिन्य गृहनिस्सारणादि
कुर्यात् । यदि वामणः(गोड) सन् कुतोऽपि किचिद् ब्राह्मणक्रियादिकं ज्ञात्वेत्थं त्रामणत्वं प्रकटयति तदा अपरोऽपि भावतो मृपावादः
॥६०॥

·स्यादिति । यदा पटोऽपयो मासणोक्षमित्यात्मान जोतिमन्तं साक्षादेव कथयति तदा फुटबचनेनैव तद्गुणात्मनः प्रकाशनाआ. न्युपजीवन भवनि । नत्रापि मायामृपायावादयो दोपा पाया। व क्षतिपादिजातेरप्युपजीवन क्षेपम् । फुलोपजीपनं यथा उपकुलेप मिथार्थ प्रविष्ट' सापुरुषपुत्र हडिममृवीनि समारचयंत रक्षा उत्पितरमाइ, पथा इत्यादीनामवितथाऽकरणाद् शायवे यथा सुशिक्षित- प्रक्रियस्योपुरोऽपमित्यादि एवं मोगादिकलेवपीति । गणोपजीवन यथामलादिगृहे मिशा पविष्टा साधुस्लान् यदादिक्रियानिरतान परलोक्य कथपति। पया मल्लाना प्रस्ताये पादेयादिप्रतिमाप्रणमनखानपाहुयोधनादिव्यवस्थाभापणं तथा कसाह(असबाट)के प्रविष्टस्यैकस्य मल्लस्य निजभूम्याक्रमणेन प्रतिदन्धिमल्लपाताय पाश्चै गमन ग्रीवापन्धादि च स्यात्, घरणिपातासांकयुद्धादिप्रकटन प भवतीति । ततो मल एवासौ गार्यस्थ्य आमीदिति खगणपक्षपातादाहारादि दापयन्तीत्यादिपूर्वपत् । कांजीवनं पथा की. पलस्य गृहे भिक्षायं प्रविष्टः पीवलस्य पुरतः सायुमणति यथा यदि प्रभूत द्रव्य पिकारापकाइणिगादेः पीपलो लमते सदा इलादीनि शुभानि करोति । अथ स्नोकं तदा अन्यथापीति । कृषिकारापफोऽपि यदि प्रभूतद्रव्यपान स्यात् तदा तानि शुभानि कार यति। अथ स्तोफष्पवान् वदा अन्यथापीति । तच्छुत्वा गार्मस्थ्ये कप्यादिकम्र्म निपुणोऽसावासीदित्यादिपर्ववन् । शिल्पाजीपन यथा शिस्पिनो गृहे प्रविया शिल्पिनः शिलावर्मकादेः पुरतो जल्पति यथा यदि प्रभूत द्रव्य शिल्पी लमते तदा शुभानि देवक- लादीनि कारयति । अथ स्तोक तदा इवरथा । व कारापकेपि याच्यामिति । ततः शिल्पिकोऽसौ पूर्वमासीदिति संभाव्य स्खशिल्पि त्वपथपावातस्यासापशनादि दापयतीति । एव च यदुपजीवनेन या पिण्डो लभ्यते स वेन व्यपदेश्यो शेय इति गाथा॥१३॥ अधुना जास्यादीन्यनन्तरगायोत्तराद्धोपाचानि व्याख्यातुमाह ।

·जात्या-
दीनि
पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥६१॥
माइभवा विप्पाइ व जाइ उग्गाइ पिउभवंच कुलं । मल्लाइ गणो किसिमाइ कम्म चित्ताइ सिप्पं तु॥६॥
व्याख्या-मावभवा जननीसमुन्थेत्यर्थः । यद्वा विमादिका बामणक्षत्रियवैश्यप्रभृतिका, या विकल्पे जातिर्लोकप्रतीता बेयेति
शेपः । तथोग्रादि उपभोगक्षत्रेक्ष्वाकादिकं । तमोग्रभोगावादिदेवेनारक्षकत्वेन गुरुत्वेन च व्यवस्थापितो वंशविशेपो, क्षत्रियाः प्रतीता,
इक्ष्वाकवो नाभेयवंशजा इति । यद्वा पितृभवं जनकसमुत्थमित्यर्थो, या विकल्पे कुलं नेयमिति शेषः । तथा मल्लादिमल्लमारवत.
लक्षणो बाहुखड्गयोद्धप्रभृतिसमुदायो गण उच्यते इति शेषः । मल्लगणमारस्वतगणस्वरूपं तु लोकरूदितो नेयं । तथा 'किसिमाइ'
त्ति मकारस्य लाक्षणिकत्वात् कृष्यादिकर्षणवाणिज्ज्यप्रभृति 'कम्म' ति कर्म विधेयम् । तथा चित्रादि आलेख्यलेपादिकं तूर्णनसीव-
नादिकं वा शिल्पं शिल्पशन्दवान्यं स्याव तु शब्दच कर्मशिल्पयोर्लक्षणान्तरघोतको यथा अनाचार्योपदिष्टं कर्म आचार्योपदिष्टं
शिल्पमित्यनयो द इति गाथार्थः ॥६॥
उक्तमाजीवनाद्वारमथ वनीपकद्वारं व्याख्यातुमाह ।
पिंडट्ठा समणातिहि-माहणकिविणसुणगाइभत्ताणं । अप्पाणं तब्भतं दसइ जो सो वणिमो त्ति ॥६५॥
व्याख्या-पिण्डार्थमुपलक्षणत्वात् भोजनवस्त्रादिनिमित्तं भक्तादिलिप्सयेत्यर्थः । आत्मानं तद्भक्तं दर्शयतीति योगः। केशा-
मित्याह श्रमणातिथिबामणकपणशुनकादिभक्तानाम् । इह च निर्ग्रन्थशाक्यतापसगैरिकाजीवभेदात् पत्रधा श्रमणाः स्युः। तत्र-
निग्रन्या यतयः, शाक्या यन्दकाः, तापसा यनवासिपाखण्डिनः, गैरिकाः परिव्राजकाः, आजीना गोशालमतानुमारिण इति । तथा
अतिथयोऽध्वखिन्नप्राघूर्णकादयः, बामणा विप्राः । उपलक्षणत्वादन्येऽपि च दुर्मनोऽवान्धवातंकवज्जुंगिताः कपणप्राया द्रष्टव्याः।
॥६॥

·वदुम्मनस इष्टवियोगादिविधुराः । अवान्ययाः खजनादिरहिताः । आतश्चन्त आकस्मिकज्वराधुपेताः । जुद्धिवाना कचितहत पादायवयषा इति । शुनका भान आदियेषां ते शुनकादयः आदिशग्दाद काफ्शुकयक्षप्रतिमादिग्रहः । यता श्रमणाशाविषयचे त्यादि बन्दस्तेपो भक्ता बहुमानपरा ये गृहस्सास्तेषां पुरवः आत्मान स्व, किमित्याइ (प्र० २५००) तब्रतं तेषु श्रमणादिपु विप- येश मकै बहुमानवन्त दर्शयति प्रकाशयति यः साध्यामास' से 'वणीमोति प्राकृतत्वावनीपक इत्युच्यते । कय पुनरात्मा तक्तो हस्पते । उच्यते श्रमणादिवशसाकरणत इति । यथा कथित् साधु मिक्षा गृहे प्रविष्टो निग्रन्थानाश्रित्य पक्ति यथा मी आवक विलक ! सवैते गुरषा सातिशयथुतोपेता शुक्रियानुष्ठानपालनपरा अत्यन्वं मोक्षामिलापिण इति । तथा शाक्योपासकगृह प्रविष्टः शाक्यांवत्र मुआनान् वा तबकाना पुरवस्खत्मशंसां कुरुवे, यथा अहो शाक्याचित्रलिखिता इव निचला मुअते । युक्तमित्यं भोपतु । तथा दपालयो दानशीलाशते । क्या रासमवदत्यन्त मैथुनप्रसक्तेषु द्विजेष्वप्पशनादि दत्तं न निष्फल भवति किं पुनः शा- क्यानिम्विति । एष शेपानपि तापसादीनाश्रित्य तत्प्रशंसाकरणेन वनीपकत्व ज्ञेयम् । अतिथिभक्तपु(क्तानां) पुरतोऽतिथिदान प्रशस्य वदति यथा मायेण लोक उपकारकेषु प्रत्युपकाराय यतते, सर्वदा परिचिचे या, तनिश्रया आधिवे का नतु मार्गपरिश्रान्तातिथि- रूपमापूर्णकेम्वतस्तेषामशनादि दप महते पुण्याय, सस्यैव पदान प्रशसमुच्यते इति । प्रामणभक्तानामातस्तत्प्रसाद्वारेण तदान माहात्म्य व्यापपति । जातिमात्रोपजीवेष्वपि बिजेषु दत्त भकादि बहुल स्यात् । किं पुनर्पजनादिषट्कर्मनिरतेपु धर्मकथादिना जननिखारकेषु तदनं हि प्रभूतकालषेधखर्गादिसखफलकदिति । कृपणमताना पुरतलदानोपहणां कुरुते । यथा अयं लोका पूजितपूजकस्ततो य एष पबन्धदीनहीनाङ्गेम्योऽशनादि दधात् स एव दानपवाको जगति गृहातीति उत्प्रशसां कुरुते । यथा फिल

·पनीपक-
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसरीया
वृत्तिः
॥६२॥
बलीवादीनां जगत्यंकटलभ्यस्तावत्तृणाद्याहार, ये च च्छित् छिदित्येवं शब्दपूर्वकं लगुडादिहताः शानः सर्वदेव वर्तन्ते. न
तेषां सुखलभ्योऽशनाधाहारोऽतः कष्ट सहते, तथैते यत्र कैलासे गौरीमहेनरी किल त्रैलोक्यप्रधानो निवसतस्तत्स्थाननिवासिनः परं
तसादायांता गुषकदेवविशेषा एते वाकृत्या मयां चरन्ति तथा अशनादिदानेन पूजकानामीप्सितकारिणः, तददायकानामनीप्सित.
कारिणश्च स्युरतः पूज्या एते इति । एवं काकशुकादिषु शुभाशुभादिनिवेदनपठनादिकं बहुतं प्रशंसति । यक्षादिभक्तपु(क्तानां) पुरतः
साधी ! कीशोऽयं किं गुणो वा यक्षादिरिति पृष्टोऽपृष्टो वा तत्प्रशंसादिकं कुरुत इति । तदित्थं पनीपकलकरणेन कृपणभावद.
शनेनोत्पादितः पिण्डो वनीपकपिण्ड इत्युच्यते । बहुदोपदुष्टभायं यतोऽत्र धार्मिमकेऽधार्मिमके वा पाने दानं दत् निष्फलं न भाती-
स्येवमप्युक्तेऽपानदानप्रवर्तनां समाश्रित्य मिथ्यात्वस्थिरीकरणदोषः स्यात् । यदा तु कुपात्रे शाक्यादिके प्रशंसारूपं वनीपकत्वं कुरुते
तदा विशेषतो दोपान्तस्य स्यूस्तथाहि शाक्यधर्म एव शुभ इति विपरीतयोधस्य लोके दाहापादनान्मिथ्यात्वं स्थिरीकृतं
नथा यदि शाक्यसत्कोपासका भद्रकाः स्युस्तदा स्वगुरुवर्णनारजितासन्त आधाफम्र्मायाहारं दाहादि सत्कार्यालोचनं च विदध्यु-
रिति संयमविराधना। यता शाक्यमशंसाभावितांतःकरणस्तथाविधाहारंलुब्धश्च स एव च कदाचिन्छाक्यत्यं प्रतिपोत । तथा मृपा-
वादश तत्प्रशंसया कृतः स्यात् । तथाहि हस्तमुखादिनलनानिलिखिता इस मुअते इत्यलीकं । सचित्तजलपानादिना तु दयालय
इति व्यभिचारि । तदर्थपाकनिष्पन्नाहारस्याभ्यवहारेण तु प्राणातिपातानुमनितोऽभयप्रदानाभावाहानरुचित्वमसत्यमिति । अथ मा-
न्ताः स्युस्तदाऽन्यजन्मन्येमिर्न दीनादिम्य आहारादिदत्तमित्याहाराद्यर्थ श्वान इन दीनास्यं दर्शयन्तीति स्वोपासकाग्रतः शाक्या जल्पे-
युरिति प्रवचनविराधना • तथा प्रत्यनीका अस्माकमेते वर्तन्तेऽतोऽस्मदुपासकगृहेषु मैते भूयोऽध्यागच्छन्विति विचिन्त्य विषादि
स्यात्
॥६२॥

·दापयेयुरिति साधोरात्मविराधना स्यात् । एवं वाक्षणादिष्वपि प्रशंसायो मिथ्यात्वस्थिरीकरणमृपावादादपथ दोपाः स्युरिति गाथार्थः॥ उक्तं पनीपकवारमय चिकित्साबारमाह । भेसज्जवेजसूपण-मुवसामणवमणमाइकिरियं वा आहारकारणेण वि दुविह,तिगिच्छ कुणइ मूढो॥६६॥ व्याख्या-गहमपादरमेदाद् द्विविधा चिकित्सा स्याचप्राप्याचा द्विविधा सो पस्तुमाह 'मेसअजयपण' वि तत्र भैपज्य त्रिफलाधौपविशेषो, यो मिपक तयोः सूचना उचिजना अनभित्रस्य रोगिण एतयारयोधनेत्यर्थस्वा करोतीति योगः। यथा कषिद् रोगाचों गृही भिक्षापर्य गृहे प्रविष्टं साधु दृष्ट्वा भगवन् । एतस्य मदीयव्याघे नीचे कमपि प्रतिकारम् । इति पृच्छति स माह मो श्रावक! पाक सषेद गडादिक घेदनाहेतुरस्ति वादर्श ममाप्यासीचचामुकेनौषधिना मम नएवेदनमभूदिति ततोऽस्य(स्थान- मिशस्य)सतो भैपज्यकरणाभिप्रायोत्पादनाद् भैपज्यपान कृत । यद्वा रोगिणा चिकित्सा पृष्टो वक्ति किमह वैयो येन रोगप्रवीकार जाने । इति । एष व पदता रोगिणोऽनभिज्ञस्य सतो पैध पृच्छामीवि परिणविविधानाद् वैधवचन कतमिति । इयं च द्विरूपापि यस्मचिकित्सेत्येको मेदोऽय पादरचिकित्सामाह । 'उवसामणवमणमाइपिरियं वाचि तत्र शर्करादिमक्षणेनोदीर्णपितादेरुपशम उपशमन, पटोल्यादिकटुकोपसयोगनिप्पनकाथपानादिनोद्विरण धमनं आदिग्रहणात् फाथकरणम्वेदनविरेचनसिरोवेषक्षारामि- फर्मादिक्रियाग्रहः । मोऽलाक्षणिकस्ठत उपशमन च यमन व ते आदिर्यस्याः सा चासौ क्रिया चोपशमनयमनादिक्रिया तो, वा विकल्पे, इत्येवं विविधचिकित्सा करोतीति योगः। उपलक्षणत्यादन्येन वा कारयति । किमर्थमेवा करोवीत्याह आहारस्य तुच्छयासा मात्ररूपस्य कारणेनापि वनिमितमपि न फेवलपकरणादिकारपेनेत्यपेरथों दिविषचिकित्सा हमपादरमेदादू द्विप्रकारप्रतीकार

·चिकित्सा-
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥६३॥
करोति सूचाद्वारेण साक्षाद्वा विधत्ते मूढः संयमनिरपेक्षवान्मूढधीरिति । तथाहि चिकित्साकाले चिकित्सां कुर्चतो यतेः कन्दमूला-
दिजीववधेन काथाकथनादिपापव्यापारकरणादसंयमः स्यात् । तथा नीरुक् कृतो गृहस्थस्ततायोगोलकवत् प्रगुणीकृतदुर्घलान्धव्या.
घवजीवघातं कुर्यात् । यथाबटव्यामाध्येनाहारग्रहणशक्तेरभावात् दुर्बलः सन् व्याघ्रः केनापि वैयेनान्ध्यापनयनेनाहाराग्रहणशक्तेर्ज
ननादलीकृतो बहूनां सत्यानामुपघाते वर्तन्ते एवं गृही नीरोगः कृतस्सन्निति संयमविराधनोक्ता । तथा यदि दैवदुयोगात् साधुवि-
हितक्रियानन्तरं रोगिणो व्याधेराधिक्य जायते तदा कुपितस्तत्पित्रादिर्वाहादावाकृष्य राजकुलादौ साधु नयेदित्यात्मविराधना ।
एवं सति एते आहारादिलुब्धा एवंविधानर्थपरंपरां कुर्वन्तीति जनापवादः स्यादिति प्रवचनविराधनेति । तत् चिकित्साकरणेनो-
स्पादितः पिण्डभिकित्सापिण्ड इत्युच्यते इति गाथार्थः ॥६६॥
उक्तं चिकित्साद्वारमथक्रोधपिण्डद्वारं व्याख्यातुमाह ।
विज्जातवप्पभावं निवाइपूयं बलं व से नाउं। दवण व कोहफलं, दिति भयाकोहपिंडो सो ॥६७||
व्याख्या-विद्या च ओंकाराधक्षरवृन्दरूपा प्रतीता उपलक्षणत्वान्मन्त्रयोगादिग्रहः । तपश्च मासक्षपणादि तयोः प्रभाव:
उच्चाटनादिमाहात्म्यं विद्यातपःप्रभावस्त । तथा नृपादिपूजां राजामात्यप्रभृतिसन्माननीयतां राजादिवल्लभस्वमित्यर्थः । बलं सहस-
योधादिशरीरसामर्थ्य वा विकल्पे से तस्य साधोः सम्बन्धिनं ज्ञात्वा अवयुध्य तथा दृष्टया साक्षादवलोक्य वा विकल्पे कि तदि-
त्याह क्रोधस्य रोपस्य साधुसक्तस्य फलं शापदानेन कस्यचिन्मारणायनर्धकरणरूपं कार्य, यं पिण्डं गृहिणः साधवे इति शेपः ।
ददति यच्छन्ति कस्मात्कारणादित्याह भयात्रासाधथा फिलायं यविभिक्षयाऽदत्तया कोपं गतो विद्यामन्त्रयोगादिभिरुघाटनादि
॥६३॥

·RET नादिना गापागु नगानिमारपणादिना, परसामध्यान्मष्टिप्रदादानदिना मामन प्रापरिपतीनि। प्रापमा कोर पर पिणोरपाइने मुम्य पारणे द्रष्य कोपरिणाय प्रानवापान पिपानप.मगृतीनि गरगहफारिशरणागे पनि पारिवारिभिमहाप सामांकर्षमानीयमिति । म किमित्याह । कोपादस्पादिया मिशा कोपिण्ड', ग उक्त- यो विपापोदार पाकारो साप 'कोई पेसागरगो' इयतनगानिाग्रे ययाति । गर्य प्रगानरराव भूमणप्पर, मोष मानं यथा- भागि भवसे नगर नागेण पप्पति । गणपएगोप्पो मामि गम्मकम्मरमो ॥१॥ तस्स यगे आप माया मगमगर तिरथ पमिपमहतो गिनाभो महासरो ॥शा मामस्म प पारणए गंपतो मग्गियो मेष जिते पपम भूमिदेश ॥३॥ तेनारि जाइया तो पडिगियो पगहियोगियो । अहिं दारिस्पा, मणमाणो निगमो म मुणी 10 माशु पंमम्मि दिणे पेय दिपजीएण । पगणमुराग हरग मासिए सो पुणो पो ॥५॥ Turks दिअन्ने पमपाल पयपुयो। पूर्ण वेगापिय, विमग्गिपाहि परिगियो ॥६॥ पियो नीमरिमो गोहेर पण मग पमपन्नो। अममि रिजामि आरममाशुगमवीय ॥७॥ तम रिमासिपमणे, समागमो फहविरिपोपण । पुगी नर पिडिमियो निग्गी कृषिलो | दि अममि अम (प) सोण पपर्ण मणनमोस गुणी। सोउ पर एगेापारपालेग ॥५॥ पिन्तिपमिमेण मुणिणा, बहरिदादिमियपणेन । पुरोषि दोभिशारा गार (सोस) दियो गि नाग पन ॥१०॥ दोमणुपमरण पिप नगपा। एसो दियो निसि(सर)3, सामा सम्पाणि पि मम ॥११॥ गिपरणो

·मानपिण्ड-
द्वार
पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसरीया
पृत्तिः
॥६४॥
गंतूणं कहेइ तेणावि मरणभीएण । हफारिय खामित्ता. पउरा दिना य घयपुन्ना ॥१२॥ एवं जो इह लन्मइ सं कोहपिंडो खुवाइ
जिणेहिं । परिहरियन्यो एसो, हियमिच्छतेहि सयकालं ॥१३॥ इति गाथार्थः ॥६॥
उक्तं 'क्रोधपिण्डद्वारं, अथ मानपिण्डद्वारमाह ।
लद्धिपसंस(सउ)त्तिइउ परेण उच्छाहिओअवमओ वा। गिहिणोभिमाणकारी, जं मग्गइ माणपिंडोसो॥
व्याख्या-लब्धिप्रशंसाभ्यां लामश्लाघाभ्यां आत्मनो लब्धिमत्वं प्रशंसां चान्यतः श्रुत्वेत्यर्थः । 'उत्तिइउत्ति, उत्तानः गनितो
'अहङ्कारवानिति यावत् । यद्वा अयं लब्धिमानिति केनापि कविश्लाषितस्ता लब्धिविषयों प्रशंसामात्मनः श्रुन्वा, 'उत्तिह उत्ति अहे.
मेव शोभन इति तया गन्धितः समिति व्याख्येयं । यद्वा परेणान्येन सानादिना उत्साहितस्त्वमेवास्य कार्यस्य करणे समर्थ इत्या-
दिवचनेन प्रेरितः । यद्वा अवमतोऽपमानितस्त्वया न किश्चित् सिद्धातीत्यादिवचनेन परेणेव तिरस्कृतो, वा विकल्पे । तथा गृहिणी
गृहस्थस्याभिमानमहमनेन साधुना याचितस्ततोऽस्मै स्वकीयकलत्रादिकमदित्सु तिरस्कृत्यापि मया दातव्यमस्येत्येवंरूपमहंकार करो.
तीति जनयतीत्येवं शीलोऽभिमानकारी यतिरिति शेपः । पुरुषाधम एवासी योऽभ्यथितः प्रयोजनं न साधयितुं समर्थ इत्यादिवचने-
नोत्तेजनकर्ता इत्यर्थः । यं पिण्डं सेवति कादिरूपं. मार्गयति गवेषयति याचत इत्यर्थः, स मानादुत्पादितः पिण्डो मानपिण्डः स्यात् ।
अत्राप्युदाहरणं 'माणे सेवइयखुडओ नाय' ति वक्ष्यमाणगाथावयवेन वक्ष्यति । तदपि स्वस्थानत्वादत्रैव मस्तचेदम्, माने सेवतिका-
क्षुल्लकज्ञात यथा।
गिरिफ़छिय.नाम नसरं आसि । तत्यय इंददत्तो नाम इभो, तस्स य पियंगुमइया नाम भारिया । तत्थ य सुसाहुजणपरि-
॥६४॥

·यरिया के विपरिणी समोमा। य तत्य एगमि पत्यावे सेवायाऊमको उबडिओ। सत्य पभाए व तरुणसमणाण परोप्पर फेलीए उल्लामा परथा । तत्य एगेण खुइएण मणियं । जहा भो समणा अस भोयणवेलाए परे घरे सेवइयाउ लम्मिर्षिति किन्तु पभाए पेय जो वाउ अम्ह सम्वेसि जहिच्छाए भोयणकरणजोग्माउ आणेह सो नाम सदिमतो। उ एगेण खुपएण पुच जहाह आपेमि । इयरेहि मणिय आणेहिसि पर न पयगुलसहियाउ वाहिं न अम्हं कक्षा खडएण भणिय । जारिमिया। इच्छह नारि मिपाउलानाणेमि वा, नियनाम पिन पहेमिचि गयं नंदिमापर्ण गहिउँ निग्गओ इदचान्मस गिह पविही दिहाउ य पउराउ सेवायाउ रखाउ । पयगुलाणि पउणीकयाणि चिट्ठति । बहुपयार पिर्यगुमइया सपासाउ नाइयातीए पाई पडिसिद्धी। | वेण संजापाहफारेण घुत्तमवरस मए एपाउ गिहियचाउ । तीए मणियं जा तुम कि पि लहिसि वा, मम नासरडियाए मुनि असुचि। तएणं गेहाउ निग्गतूण कोई पुट्ठो जहा कस्स सन्तिय इम गिह ? तेण मणिप, इंददचान्मस्स'। खुडेण भणियं इहि सो फरय नेण पुर परिसाए, प्रत्य गण परिसाजणा पुट्ठा । जहा को एत्य इंददत्तो इमो ? तेहिं भणिया तेण किं कसं ? सुश्रण घुत्त त किंचि जाइस्सामि, सो य वेसिं महणिवाओ हवइ ति तेहिं पुर्व अम्हे जायसु सो किविणो न किंचि दाहिसी । इददाण मम उहावणा भविस्सह ति चितिय पुरो ठाउ खुङगो पुचो जहा-अह ईददो इमे केलीए एवं जाति, जे तुम मम्गसि तदा हामि । खाएण तस्स यमिचाररक्खणस्थ पुच। जहा एएसि छह पुरिसाहमाण समो महिलियामणिसो(माणसोहयसि ता न | मग्गेमि, अह न रिसो वा इमीरो महालियाए परिसाए मझे किंपि तमं मम्गेमि, वेहि भणिय के छप्पुरिसाहमा ?। सो भणइ निपुणह। सडंगुलि १ यगुडावे २ किंकरे ३ तस्यव्हायए । गिद्धापरिछिय ५ इनए.. य ६ पुरिसाहमा छओ ॥१॥ वस्य सड

·मानपिण्ड-
द्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
मंद्रपुरीया
वृत्तिः
॥६५॥
गुलि त्ति जहा एगो गामो आसि तत्थ य भाछंदाणुवची एगो कोडवियपुत्तो, तस्स य मणोरमा नाम पिया। अन्नया य सीय.
काले मत्तारस्स पभाए चेव छुहा जाया। तेण सा पल्लंके ठिया भणिया, जहा पिए इण्हि चेव अईव सुए, रंधेहि, तीए युत्तं जइ
एवं, ता अवणेहि चुल्लीए छारं आणसु इंधणं, पालसु जलणं, देहि अहहणं, कोट्ठाउ कड्डिय सोहिय थालीए खिवसु तंदुले मुग्गे
य जाव रंधिऊण कहिन्जासु जेणाहमुट्ठिऊण परिवेसेमि तेण पिया जं आणवेइ ति भणिऊण तहेब कयं । जाव तीए परिविलु। एवं
पइदिणं चुल्लीय(ए) छारं संवरंतस्स सडाउ अंगुलीउ पभाए लोया पेच्छंति तेहिं हेरिऊण नाओ सडंगुलित्ति विस्सुए(ओ)य? वह गु.
डावेत्ति जहा एगमि ग्रामे मजामुहजोयओ, भजापेमपरवसो एगो कुलपुत्तओ होत्या। अन्नया भजाए सो भणिओ। जहा पदिणं
तलायाउ पाणियं आणेहि, सो य पिया जइ आइसइ ति भणिय दिवसे मा लोगा पेच्छिस्संति ति राईए पच्छिमपहरे पर-
दिणं जलं आणेइ ति। तत्थ तस्स गमणागमणं करेंतस्स तलायतडरुक्खेसु पसुत्ता चगा रुड(६)ति भएण उडुति । गामिएहिं
चितियं को राईपच्छिमपहरे तलाए बगे उडावेइ ति हेराविओ नाओ पगुडावेत्ति विस्सुओ२। तहा किंकरे त्ति जहा किल
एगंमि गामे एगो कुलपुत्तगो नियमहिलाए अर्थतं गादाणुरागरत्तो होत्था। सो य पइदिणं पभाए उहिऊण आएसं मग्गइ
जहा दइए ! आइससु किं करोमि भणइ तलायाउ उदयं आणेहि पिया जं आइसइ ति भणिऊग तहेव करेइ । पुणो वि भणइ
किं करेमि । सा भणइ तंदुले छडसु एवं जाव मे भोयणं देहि, उज्झसु उच्छि8 सोहेहि भायणाणि ठाणे नेऊग ताणि मुयसु तहा
ममं पाए परखालिय घएण फीणसुत्ति, जणेण नाओ किंकरो ति विस्सुओ३। तहा तत्थण्हायए ति जहा एगो भजायत्तो आसि
वाणियपुत्तो तेणनया नियममा भणिया। जहा पिए अहं हाउमिच्छामि तीए भणियं जद एवं वा आमलए वद्विऊण गहस, पहा.
॥६५॥

·पोतिय परिहनु, नियसरीर चोपडपडयं गेण्डस, बलाए हाइ अहिच्छ देवधणं कुणसु षडयं च जलस्स भरि आगन्छ मि। तेण पिययमा आइसइ चि मणिऊण नहेव फप, एवं नियपि। अषण नाओ वत्याहापउत्ति विस्तुओवहा गिब्ध रिद्विति। जहा एगो तरुणपुरिसो मजावयणनिमयरो होत्या अभया उन्ममा रसोइए उवविठ्ठा । तेग मोपणं जाइया। तीए मणिय थालं गहिऊण मम समाव आगन्छस सो पिपपमा ब आपसइघि मणिऊण वहेब आगो। वीए परिविलु भणियो य जहा मोपणहाणे पाउ मसु । गओ य वओ तेण उपसमिण ति फाउं पय जाइय। दीए रंधतीए वह डिपाए चेव मणिपं । मम ममीचे थालं गहिऊण आगच्छा वेण सो गिद्धोविच पडओ रिखति ति गिधरिशचि विसुओ ५। वहा इनओषि, जहा एगस्स इलपुषयरस नियमलाए समं विसपमुहमशुहवस्स दारो जाओ। सो य खड्डलियार पेव हिओ हनपुरीस पोसिरह । बउ पुरीसेण पालओ खलियामालपोपया च खरडियाई दहण भजाए मण्णा इमस बालस्स पुरीस घोविजण फेडहि । तेण पिपयमा जं आणावेद चि मणिऊण उहेग फयं । एवं निधपि जणेण नाओ हड्नड चि विस्सुओ ६१ए एवे छपुरिसाहमा कहियषि । वउ वेहिं एककाले सहासं हसन्तेहिं मणिय, एपस्स छप्पिदोसा संति । तामा एवं महिलि. यामणि (माणस)जायसु । इददवेण सुहगो मणिओ जहा जायसु ब वे रुपा । न एएसि सरिन्छोई । सुहगेण भणिय जा एक, ठा पपालजुत्ताउ पचमरणपमाणाउ सेपइयाउ इण्डिहिं देहि सो य देमिति भणन्तो सुग(गहिय) गहामिह पलिओ । जात्र गिहनुवारे आगो एत्यतरे खइएण ज मनाए सह जपिय प्रासि त सम्वं कहिये । तेण भणिय जइ एव ता तुम एत्येव गिह- दुहारे चिट्ठम । हकारिओ आगच्छा पविटो इंददत्तो पुडा सा जहा दाउ सेवायाउ पपगुलाणि पउणीकपाणि सीए भणियं

·मायापिण्ड-
पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसूरीया
कृत्तिः
॥६६॥
आम तेण तीसे वंचणत्यं गुलं पलोइऊण भणियं । जहा थोयो एसो गुलो अन्नो नि मालाउ उत्तारेहि जेणं दिए मुआवेमि । सा
आरूढा माले, तेणावणीया निस्सेणी इकारिओ सुद्धगो, सेवइयाण पत्तं भरिउमाढतं, जाच गेहिणी मालमज्झाउ गुलं गहाय
उत्तरि लग्गा, ता.निस्सेणी नत्थि ति विम्हिया चिट्ठइ । ताय तं चेव चेल्लयं सेवइयाउ घयगुलजुत्ताउ लहंत पासइ । अहो अई
अभिभूआ चेल्लएण ति अभिमाणा झरियहियया मा देहि २ इचाइ कोलाहलं काउं लग्गा । सुदरण तीसे सम्मुई टिएण मए तुह
नासियाए मुत्तिय ति कहणत्थं अंगुलियाए य नासियाउड पसारिय दंसियं । पत्तयं भरेऊण गओ चेल्लो । ते सव्वे साहूणो
भुंजावियत्ति। एवं यो लभ्यते स मानपिण्डो दोपाश्चात्र वनितादेः प्रद्वेषात्मवादयः प्रवचनोपघातादयश्च ज्ञेया इति गाथार्थः ॥६८॥
उक्तं मानपिण्डद्वारं अथ गाथापूर्वाद्धन मायापिण्डद्वारमाह ।
मायाए विविहरुवं रूवं आहारकारणे कुणइ ।
व्याख्या-मायया परवानात्मिकया बुद्ध्या मत्रयोगामुपायकुशलस्सन् रूपपरावर्त्तनेन विविधरूपं काणत्वकुजत्वदोपित्या-
घनेकस्वभावमन्यान्याकारमिति यावत् । तत्र काणत्वमेकस्याणो निमील्य सोचनेन, कुन्जत्वं तु शरीरनमनात् ,दोपित्वं त्वाली.
नां दुंदुलीकरणादाकुचनादि वा ज्ञेयमितिरूपं निजशरीरसंस्थानं आहारकारणे मोदकादिनिमितं करोति विदधाति यः साधुस्तस्यैवं
लब्धपिण्डो मायापिण्डः स्यादापाठभूतिगतेरिव यद्वक्ष्यति 'मायाए साइभूइति । तद्ज्ञातं च स्वस्थानत्वादत्रैव मस्तचेदं यथा-
इहेव जंतुदीवे दीवे दाहिणभरहे पणपन्नसमाउले मगहाजणवए पमुइयजणसंकुलं अइब रमणिजं रायगिहं नाम नयरं होत्या।
तत्थ य.पडिवक्खमयंगकुंभनिन्भेयणकेसरी पणयसामंतमणिकिरीडमसणियचलणो सीहरहो णाम राया। तत्थय विस्सकम्मो नाम
॥६६॥

·नडो, बस यजमदरीविहुयणसुंदरी नामाउ दुवे दुहियाउ । अनया य गामाशुगाम विहरमाणसमणगणपरिवरिया धम्मरणो नाम परिणो उत्थेय नाणामसाफिले परमरमणिन्जे गुणशिले पेइए समोसड़ा, अछाय वेसिं आसाठभू नाम सीसो समासासणेग विमाणइसलो, सोप मिश्वकोण पसहीउनीहरिओ। संपचो मिक्सई विस्सकन्गुणो गिह । तस्यय पहाणो एगो मोयगो लखो। दुपारे निग्गएण तेण चिंतिय जहा एमो आयरियाण ममिसाइ को अप्पणहा स्वपराषच फाउं अन मग्गेमि चि काणप्परूप कार्ड पुगो पनिटो, पुणो मोपगो लदो चिविषमेस उवमायाणं भविस्सा ति बप्पणा अम मग्गेमि ति कुलप्परूप काउ पुणो पपिहो पुण उ मोयगो लदो चिसियमेस संपाइलसाइस कारणवसेष अर्ज वसहीए व ठिपस्स भविसह सि । होसियह फाड पपिहो, वडेष मोयगो अपणई लदो उप लोपणहिपण विस्सफम्मणा सो स्वपराव कुर्णतो दिहो । उ असरिमनिमाण- संतरेण अणेण पिति । जहा सोहणो पस अम्हाण मन्म नो होइ । पर फेण पापण घेचन्यो सिणि लदो उवाओ जहा दुहियाहि सुहिय घेतवो पि हफारादेऊण लगपचमरणेण पडिलामिओ मणिो य तुम्मेहि पदविणे मनपाणगहणेण अम्ह अशुग्गही विहेपम्यो नि। वहाणाउ गमो सो निपयाहि । तर नडेण स्वपरायचाइयं जाणाविऊण मला भणिया । जहा एसोसिए मोयगादाण उशा उपयरिपयो दुहियाउ प खोमणत्यं मणिपघाउ जहा अम्ह पसे याति । उ दिणे दिगे विउल दाणं उप सो लहेइ । विस्सफरमणो मजार रूपपरापतकरणपुष्पप साउ दुहियाउ भणियाउ । जहा दाणसेणेहसाणा तुम्मेहि वहा कापम्प, जहा स तयाण पर बा। ताहि वहेर कय । उस विलासविप्पोरिखयाईहिं सवियारपेटाहि नागदमणीहि सुपगमिव उस्म माणसं नाहिं उहा आगरिसिप जहा सो उन्सियमजाओ अशरायवमओ नाहिं समं परिरमणपरिहासाइयं फाउमावसो । वड

·मायापि-
ण्डद्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसरीया
वृत्तिः
॥६७॥
अन्नदिणे तेहिं एगते भणिओ जहा तुज्झाणुरत्ताउ अम्हे परिणियं भुंजसु ति । इत्थंतरे उइन्नं तस्स चारितावरणिशं गलिओ गुरू-
वएसो पंणट्ठो विवेगो, दरीहूओ कुलाभिमाणो त्ति । भणियं एवं हवउ । परं लिगं गुरुणं समप्पेमि । गओ गुरुसगासं। पणमिऊण
कहिओ निययाभिप्पाओ । गुरूहि भणियं वच्छ! तुम्हारिसाणं उभयकुल विसुद्धाणं विवेगरयणायराणं अवगाहियसयलसुत्तत्थाणं
नहु एरिसं उभयलोगगरहणिलं समायरिउ जुत्तं । तहा हि-उत्तमकुलसंभूओ उत्तमगुरुदिक्खिओ तुमं वन्छ ।। उत्तमपगईय तुमं
कह सहसा ववसिओ एयं ॥१॥ अविय दीहरसीलं, परिचालिऊण विसएसु वच्छ मा रमसु । को गोपयंमि बुडइ उदहि तरिऊण
चाहाहि ॥२॥ इच्चाइ, तेण भणियं भयवं । एवमेयं किंतु-विहुरीकयं मे हिययं ताहि उत्तहरिणनयणाहिं । तउ गुरूहि तनिबंध
नाउ भणियं जहा-जिणसाहूचेइयाणं भत्तिपरो सम्मचनिचलो य हवेआसि ति । तउ रओहरणमुहपोत्तियं अग्गए मोतुं पाए नमिउं
पुजाणं कह पिट्ठी दिइ ति पच्छिममुहेहिं पाएहि वसहीए निग्गंतूण गओ विस्सकम्मभवणं, परिणीयाउ ताउ, विस्सकम्मुणा
भणियाउ जहा जेण एयावत्थंगएणावि गुरुणो सुमरिया सो उत्तमपगई एसो ता मअपाणाइ असुइपरिहारेण तुम्भेहि अच्छेयव्यं ।
अन्नहा विरलिहिई । सो य आसाढाइभई वाहत्तरीकलाकुसलो अणेगेहि विनाणेहि सव्वेसि नडाणं मज्झे पहाणो नडो जाओ।
पभूयदविणवत्थामरणाइयाइ लहेइ । अन्नया य अअ निम्महिलं नाडयं नचियव्वं ति आइट्ठा नडा राइणा, तउ इत्थियाउ सम्बाउ
गिहे मोतुं नडा सव्वे आसानभूयपमुहा राउलं गया। आसाढभूइभआदि अज विरहोत्ति मजं पीयं मत्ताउ विगयवस्थाउ माले
पडियाउ चिट्ठति । इउ य राउले परराइणो दूओ आगओ ति राइणो विक्खेयो जाओ । अणवसरो नि नडा झडत्ति नियत्ता ।
सहाणेसु आगया। आसादाभूइ य जाव नियमाले चडिओ, ताव दिहाउ ताउ विवत्थाउ वीभच्छाउ गडयांतीउ लुढ़तकुंतलक-
॥६॥

·लापाउ य सरियर्णधाउ बमियमयगंधायडिपभिणिमिणितमच्छियछनसरीरदुपेच्छा विडपियपिविखत्तपरणपाहाउ । वउ गरुप- संवेगवगो विनिउ पयतो । जहा अहो मे मूत्या ! अहो मे निग्विवेवया ! अहो मे दुन्धिलसिय! एपारिसाण असूईभूपाण नरगहेऊण कए वारिस मुईभूप निम्याणसहजणय चारिचइयममिय, अमयभूओ सुयधम्मो पणासिओ। सपलसोक्खारासो मुको गुरुकुलवासो । अविय निर्वाणादिसुखप्रदे नरमधे जैनेन्द्रधर्माधिते, लब्धे खल्पमचारुकामजसुख नो सेवितु युज्यते । वैदुर्यादि महोपलोपनिचिते प्रामे च रत्नाकरे, लातुं इस्समदीप्तिकारशकलं किं सांप्रत साम्प्रतम् ॥१॥ इत्यादि । पर अजवि अशुकुला मे भवियन्वया । अअवि न किंपि न बउ नहोवि सुइडोवि णिअचिऊण पुणरवि परपल जिगह । ता इहि पेय गुरूण सगासे गंतण चारित्त सेमिचि चिंतिय नीहरिओ मालाउ । दिवो विसकम्भुणा इगियागारेहि लक्खिओ। जहा विरचो एसो त आसक्रियचित्रण तब्बासमवणे गएण गयवस्थाउ जाउ दहण उडविऊण निभरिछयाउ ध्याउ निलक्खणाउ फिमेयं तुम्मेहि विलसियं । निहा णभूओ तुन्माणं भचा विरची गच्छा ति। वा जइ नियघावेउ सबह वा नियत्तावेह । अह न सकह वा पजीवण मग्गह चि । तर खाउ ससंभवाउ परिहियनियषसणाउ गर्छतस्स तस्स पाएसु लग्गाउ । सामिय! एर्ग अवराह खमिऊण नियत्तह मा अम्हे अणु रचाउ मचाउ अणाबाउ चयसु । जउ दोसपरे विजणे साहुणो खतिपरा इपति सि इवाइ मणिउमाढचाउ । तेण मणिय मा किपि भगह विरचो है। न इम पाणबए वि इण्हि इयइत्ति । जउ जा सरिससलादलं विमगिरि उन्दिाऊण फरिकलहो। अपचन्जु अपास पि कहावि पामरगिह पक्षो ॥१॥ ता कि तस्थेव रई सो पा समरिऊण विज्ञ च। चलिओ किं विणियचा पहुयाहि कि, परयणाहिं वहा ॥२॥ वउ निषध नाउँ बाहिं एष, बह एष ता, पजीवण कुणसुचि दक्खनपाए एवं हवउ विपडिवनिय नियचि

·मायापि-
ण्डद्वारम्
--
पिण्ड-
विशुद्ध
मंद्रसरीया
वृत्तिः
॥६८॥
ऊण भरहचकवाद्विस्स चरियपसाह(यासगं)रवालं नाम 'नाडयं रइयं सत्तरत्तेण । विभत्तो तम्भणिएण किस्सकम्मुणा सीहराया
जहा-देव ! आसानभूइणा रहवालयं नाम नाडयं अपुन्वं रइयं । तं' नच्चियव्यं । रन्ना वुत्तं सिग्धं तं मह पुरउ नचेह, नडेण वृत्त ।
देव महासामग्गीए तं नचेयग्वं । स्ना बुत्तं किंपि भणह तमहं संपाडेमि । नडेण भणियं देव तस्थ दढपइनेहि आयरियविभूसि.
'एहि पचहि रायउत्तसयेहिं कजं ता, पसाई किजंतु, ताणि राइणा दिनाणि। ताणि आसाढभूइणा भणियाणि जहा जं अहं करेमि
तं तुन्भेहिं वि कायन्वं। तहत्ति तेहिं पडिवनं ते सिक्खविया नट्टविहा । तउ अप्पणा इक्खागुवंसुम्भवो भरहचकवठ्ठी ठिओ राय-
पुत्ता पुण तस्स पाइका कया। तउ जहा भरहेण सट्ठीवाससहस्सेहिं छखंडभरहं साहियं । जहा चोदसरयणाणि नवमहानिहीउ य
पत्ताउ । जहा बारवरिसिओ महारजाभिसेओ।-जहा अणुत्तरा कामभोगा भुत्ता। जहा समिद्धं रजं परिपालियं, तहा सव्वं दरिसियं
तंच.फहकहवि साभिनयंतेण सञ्चवियं । जहा राइणा पउरलोगेण य ददं हयहियएण परिहाणं एगं मोत्तुं सेसाणि वत्थाभरणाणि
सव्वाणि वि बहुवाडए खित्ताणि । जाओ य.अइमहापमाणो कणयस्स रासी। तं च वत्थाभरणाइयं सव्वं जयसुंदरीतिहुयणसुंदरीण
पजीवणं जायं। तउ पुणो वि सो नडो अइअक्खित्तचित्तं सपरियणं रायाणं पासिय जहा. भरहो-आयंसगिहं पविट्ठो तत्थ सरीरं पलो.
यंती'जहा, अंगुलीए रयणपडणेण: विसोहो दीसि पव्वत्तो तउ सन्याभरणविमोक्खणेण उन्विणियपउमं पउमसरं. पि व विसेसउवि-
छायसरीरं पासिय संवेगमुवगयस्स केवलनाणे. समुप्पन्ने । जहा कयपंचमुहिलोओ गहियदव्वलिंगो रायपुत्तविंदपरिवुडो गिहाउ
निग्गओ। तदा अपणा पंचहि- पत्तस्सएहिं सहिओ समणलिंगं घेत्तूण पंचमुट्ठियं लोयं काऊण रनो धम्मलाभं दातुं रंगमज्झाउ
निगन्तु-पयहो।-तउ किमेयं ति जंपमापण राइणा अचंतं विम्हियाहि देवीहि य वारिउमाढत्तो । तेण भणियं किं भरहो गयदिक्खो
॥६॥

·निपानिपनामितिमा भार नाम को, गो मपरिणागे गुरुममी । नेपंगरायपुगणालआर इलाभिमाण मसामना गरियरिसरा ठिापमा ममि माओ विपरिणामणति से पंपमए गिन काऊन गपमेश गुरु न पहिरिनुकाउ परोलिनामो निवासवगरगाउ अणहाणं काजन गुण गोपिनारय विणक नागपुरे नपि । गरयपि अमेगे सोगा पम्पm मा पनपता पण दि िमध्ये पवारमनि पिया प्रमाणे লমা ন গরিবি সি লায়ন সাধ কমিণি মুখ মাথাবি যমী, নয়াবিনাখ दियो पापपादन गृपने । यपि पात्र लोभायादेव माया पिपिपल्पपरणालोमण्यापाराष्परिन, पाप्पर प्रापापेन मापागा पारिधिारवाशेनेदं मानिन । ভয় মাধ্যবিয়ায় লীগৰি আধাঘােত। गिहिस्समिम निघाइ, तो बहु अडइ लोभेण ॥६९॥ पापा-पाई प्रहीये आदास लम्गमानस्तु लोभाटायपथया, इस कल्पनात्ययमपरं शोमनाम्याद पदेपाह। विपारिनिरकेमरमोदकणापूर्णप्रभूनिकर्मपारपारणमपाहाये, सतम्मनाकारणादेन विपिन्स्पेत्यर्थः बहु अपुरे निजोदरपाधि कमटविमा प्राम्पति केनेस्याह लोमेन गगसा, तो लोमापारमायया माधुना यदीरिमन लम्पते पात्रोमपिण्डा स्थान स्मरणतेरिस, पापनि 'गेमे रेगरपगालि । मदाहरणमपि ससानयादरममा, वषेद यथा- भए सागणिी भाषमा, मोपगमओ आओ। पारणए सो साह गिदपाम॥१॥ वह अब मपा सभ्य से अस

·लोमपि-
ण्डद्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥६९॥
णाइयं परिहरित्ता। विउलं पि लव्भमाणं, घेत्तन्वा मोयगा चेव ॥२॥ ते वि सिंहकेसर-नामा जे मोयगा इह पसिद्धा। सुबहुं पि
भमिळ, ते घेत्तव्वा न उण सेसा ॥३॥ हियएण संपधारियमेवं लोलयाए सिग्धयरो। भिक्खट्ठमणुपविट्टो, पुरिमर्दू जाव परिअडिओ।
४॥ तेसि अट्ठाय मुणी, तहवि न लद्धा इमेण ते कहति । तो न य नियत्तिओ सो, गिहाणुगेहं परिभमइ ॥५॥ गेहमि तउ पत्ते,
तस्स दुवारे भणिजमाणस्स । ठाणे, उ धम्मलाभस्स सिंहकेसर य इइ भणइ ॥६॥ सयलं पि दिणमईयं, परिभमंतस्स जाव रय-
णीवि । संपत्ता नो नाया, पणचित्तेण किं बहुणा ॥७॥ रयणीए पहरदुगे, एवमडंतो कमेण संपत्तो। सावयगिहमि एसोऽसत्थचित्तो
(मोअग)त्ति |८|| मुणिणो चोयणहेउं, युत्तं तो सावगेण जह भयवं । पुनो नवत्ति एसो, जो पुरिमड्डो मए य पकओ॥९॥ कहसु
तुम जइ पुनो गठिस्सहियं करेमि तस्सुवरि । जेणाहमिइ बुत्ते. पलोइयं साहुणा गयणं ॥१०॥ तो तारागणजुत्तो दिहो गयणमि
निम्मलो चंदो। पञ्चागयचित्तेणं तो नायं कालपरिमाणं ॥११॥ जह अटुरत्तसमओ, वट्टइ उवढतो यत्नो जत्त विलसियं जायं (१)।
लक्खियमेयं जह मम चोयणदाणत्थमेएण ॥१२॥ मग्गियमेयं पचक्खाणं तो मिच्छादुकडं देइ । भणियं च सानया! संतिया,
उ मे चोयणा दिन्ना ॥१३॥ तट्ठाणाउ नियत्तिय गंतूणं सुद्धथंडिले तओ।आगमभणियविहीए परिठ्ठतिस्स समियस्स ॥१४॥ सुद्ध-
ज्झवसाणपरस्स तस्स निद्दष्ट्याइकम्मस्स, सयलजगुजोयकर केवलणाणं समुप्पन्न ॥१५॥ इत्येवं लोभपिण्ड इति गाथार्थः ॥६९॥
अथ क्रोधादिपिण्डचतुष्टये उदाहरणसत्राहिणी गाथामाह ।
कोहे घेवरखवओ, माणे सेवइय खुडओ नायं । मायाएऽऽसाढभूई, लोभे केसरयसाहु ति ॥७०॥
व्याख्या-क्रोधे क्रोधपिण्डे, मृतकार्यकृताः घृतपूर्णाः पक्वान्नविशेषास्तैरुपलक्षितः क्षपको मासक्षपणतपोविधायी यतितिमिति
॥६॥

·पोगः । तेपाममातौ तस्य प्रोपभागन् । तथा माने मानपिण्डे सेतिका रादा लक्ष्णसेवा(पतिका सदुपलक्षितः क्षुलको लघुवती शात निदर्शन यान्य' नामामलामे वस्प मानभावात् । नया मापायां मायापिण्डे आपाभूतिनामा यनिति । तेन मोदकलाममा- थित्य मापाकरणात् । क्या लोमे लोमपिण्डे सूचना सिंहकेसरिफलडकविशेपास्तत्र सक्ष्णीकतेन गोदुग्धसिक्वेन रविकरगुप्तापिप्टेन परिशोधितखण्डसुरमितयुक्तेन सुझाटकफलणेन ये निम्ममा मोदकास्ते सिंहकेसरकशब्दवाच्या इत्यानायस्सदुपलक्षिता साधुर्यवि- शांत याच्यतादिश्य नेन लोमविधानादिति शावचतुष्टयपक्तभ्यतासमारपर्थ, इवि गाथाक्षराः । मावास्तु कथानकगम्पस्वानि सु पूर्व खस्थान एष कथितानीति गाथा ॥७॥ उक्त कोषादिपिनतुष्टय सोदाहरणमय सस्ववकरणद्वारमाह- शुणणे सवधि सथयो दुहा सो, य पुब पच्छा वा।दायारं दाणाउ, पुब्ब पच्छा वज थुणइ ।।७।। व्याग्या-यह संस्तवभन्दा सापार्या परिपये च पर्वते, इत्यर्थद्वयत्तिरपि गृह्यते, इत्याह 'पुणणे संघधिचि वत्र स्तवने गुणस्तुती, 'संपधि' चि विमक्तिलोपात्सम्बन्धिनि मावादिनाकपटनपा खाजन्यकरणे इत्येव साधापरिचय मेदाद संस्तपो विधा विमेद: स्यात् । गुणसंस्तव सम्मन्घिसस्तववेत्यर्थः । स च पुनरेकैका सस्तयो दिमेद: स्यात् । कपमित्याह । 'पुर पन्छा बानि | विभक्तिलोपात पूर्व पूर्वसंस्तव इत्यर्थः । तथा पक्षादिति पचासस्तव इत्यर्थः । या विकल्पे । अथ पूर्णपवादभेदेन द्विविधमपि गुणसस्तय व्याख्यातमाह । 'दापारमित्यादि' दातारं दायर दानादेपवितरणाद पूर्व प्रथम देवेऽलन्धे सतीस्प तथा पच्छावत्ति दानात् पश्चादानोत्तरकालं देये लब्धे सतीत्यर्थः । या विकल्पार्यो, यत् स्तौति वर्णयति स पूर्वसंस्वयः पथासंस्तवच । तत्र मिक्षाय

·संस्तवक-
रणद्वारम्
पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
॥७॥
प्रविष्टः साधुरीश्वरादिकं कमपि दातारं यहानात् पूर्व सत्यासत्यैरौदार्यादिभिर्गुणैः स्तौति यथा अहो ! योऽस्माभिर्दानपतिः
पूर्व वार्तामात्रेणैव श्रुतः सोऽद्य प्रत्यक्षमवलोकितस्तथा नेहशा औदार्यादयो गुणा अपरस्य श्रूयन्ते। तथा धन्यस्त्वं यस्ये-
दृशा गुणाः सर्वत्रामतिस्खलिता दिग्वलयव्यापिनः प्रसरन्तीति स पूर्वगुणसंस्तवः । तथा दाने दत्ते यत्संस्तौति यथा निज-
दर्शनेन त्वयायास्मल्लोचने विमलीकृते यतो गुणिदर्शने किल प्रतीतिजनकत्वेन चक्षुपी निर्मले स्यातामिति नेदमद्भुतं तथा तव-
गुणश्रवणं सत्यतया सञ्जातं । यत्त्वदर्शनात् पूर्वमेवंविधगुणः स श्रूयते तत् किं सत्यमसत्यं वेति शङ्का ममासीव , साम्प्रतं त्वद्द-
शनाद्यथाभूतः श्रुतस्तथाभूतस्यैव दर्शनानिःशङ्कितं सम्पन्नमिति स पश्चाद्गुणसंस्तव इति । उभयरूपेऽपि चात्र मायामृपावादासयतानु.
मोदनादयो दोपा वाच्या इति गाथार्थः ॥७॥
अथ सम्बन्धिसंस्तवं पूर्वपश्चाभेदेन द्विविधमिति वक्तुमाह ।
जणणिजणगाइ पुव्वं, पच्छा सासुससुरयाइ जंच जई। आयपरवयं नाउं, संबंधं कुणइ तदणुगुणं ॥७२॥
व्याख्या-जननीजनको मातापितरावादी प्रथमौ यस्य भगिनीभ्रात्रादिसम्बन्धस्य स सम्बन्धसम्बन्धिनोरभेदोपचाराअन-
नीजनकादिसम्बन्धः स किमित्याह । 'पुरीति, पूर्वसंस्तवः स्यात् जनन्यादीनां पूर्वकालभावित्वात् । तथा 'पच्छत्ति, पश्चात्संस्तवः
स्यात् क इत्याह श्वश्रूश्वशुरादिः इहापि सम्बन्धतद्वतोरभेदात् श्वश्रूश्वशुरौ भार्यादेर्मातापितरौ तावादीर्यस्य कलत्रपुत्रशालकादिस-
म्बन्धस्य स तथेति । एवं पूर्वपश्चाभेदेन सम्बन्धिसंस्तवखरूपमभिधाय यथा यतिस्तं द्विविधमपि करोति तथाह-'जं चेत्यादि, च-
शब्दः सम्बन्धद्वयापेक्षया समुच्चयार्थः । ततश्च यं कश्चन सम्बन्धं करोतीति योगः यतिः साधुः । किं कृत्वेत्याह आत्मपरौ प्रतीतो
॥७॥

·व्योषयस्तारुण्यावादिलक्षणकालकता शरीरावस्थात्मपरपयस्तधात्वा अवधुभ्य, किमित्याह सम्पन्धपरिचय, पूर्वकालमाविमात्रा दिनाकपटना पात्कालभाविधयादिनात्रफयोजना या अस्ते मिक्षार्थ गृहे गतो गृहिणा सहाहारादिलिप्सया विषये । फीडश सम्पन्ध करोतीति आह 'सदगुणमिति क्योरात्मपरवयसोनुगुणमनुरूपं स जनन्यादिनात्रफपटनारूपा सम्पन्धः पूर्वसम्बन्धिसंस्खयो क्षेप इति प्रममः । श्रश्वादिसम्पन्धत पक्षात्सम्पन्थिसंस्तव इति । क पुनरसो खपरवयो ज्ञास्या उदनगुणं सम्बन्ध कुन्चे उच्यते, यथा कथित साधुमिक्षापर्थ कस्मिविद् गृहे प्रविशति, दवा काशिमिजमायादिसमानामृज्वी दात्रीमपेक्ष्याहारादिलम्पटतया मात. | स्वादिपटनार्थ मावसानेनाविपूर्वक गलणी लोचने कर्तुमारभवे वतस्वपा किं त्वमीरको दृश्यसे इति पृटः सन् सम्पन्धघट- नार्थ सगद्द पदति यषा मम त्वरसदशी मात्राघाऽभूदिति । तर यदि खयं तरुणो दायी तु मध्यवया पदा वा उदा ममेशी मावा अभूऽस्ति स्मेति बरसति यदि च सप सा च समानययास्तदा ममेशी खसा भार्या षा पभूवैति वदति, यदि च खप मध्यम- पपा सा तु तरुणी वदा ममेडशी पुष्पभूदिति मापते । यदि खय पद्धः सा च तरुणी पाला वा तदा ममेडशी दौहित्री पौत्रिकादि- पासीदिति जल्पति । तदा सखरकरणेनोपासिंवा पिण्डः संस्खपिण्ड इत्युच्यते । इहापि च मायामुपायादादयो दोपायाच्या। सथा परस्परं स्नेहदिवशात् मृतपुत्रस्य साने अपमपि स्यादित्यमित्रायेण मावमाषप्रविपना दात्री तस्मै विषवानिजवधूमन्या दास्या- दिका (पा) कदाचिदपादिति भद्रकदापी प्रति दोपः। यदि च प्रत्यनीका सा स्यातदाऽय कार्पटिकमायोप्यस्मान् जनन्यादितया कल्पपतीत्यस्मदपनाजनाकार्यसाविति विचिन्त्य ग्रामादेनिष्कासनादिकुर्यादिति । क्या या तेन यथा प्रविपना सा उस्मै लेहयवाद मृगादिजामातफरसानेऽयमपि भवत्वित्यभिप्रायेण विधवानिजपुत्री कुरण्डा पादपाद , या च वेन मार्यात्वेन फरिसता वस्या यदि

·पिण्ड-
विशुद्ध
चंद्रसूरीया
त्तिः
विद्यामश्र-
चूणपिण्ड-
द्वारत्रयम्
॥७१॥
भर्ता समीपस्थः कथञ्चित्तद्वचः श्रुणुयातदा मम भार्याऽनेन खभार्या कल्पिता तत्तथैव भवत्विति विचिन्त्य (श्रुत्वा) तयाप्यात्मना
सहासौ सम्भोग कार्यत इति गाथार्थः॥७२॥
उक्तं संस्तवपिण्डद्वारमथ विद्यामन्त्रचूर्गपिण्डाख्यद्वारत्रयं तल्लक्षणकथनद्वारेण व्याचिख्यासुराह ।
साहणजुत्ता थीदेवया व विज्जा विवज्जए मंतो। अंतद्धाणाइ फला चुन्ना नयणंजणाइया ॥७३॥
व्याख्या साधनयुक्ता करादिजपवल्यक्षतादिपूजोपचारान्विता यद्वा स्त्री प्रज्ञप्त्यादिका देवताऽधिष्ठात्री यस्याः सा स्वीदेवता।
स्त्रीखरूपदेवताधिष्ठातेत्यर्थो, वा विकल्पे। ओमित्याद्यक्षरपद्धतिः। किमित्याह 'विजेति विद्याशब्दव्यपदेशादिति शेपाध्यापारणं च(१)
दोषस्तेन लब्धः पिण्डो विद्यापिण्ड इति । तथा 'विवजए मंतोति । तत्र विपर्यये साधनस्त्रीदेवतायुक्तत्वखरूपविद्यालक्षणवैपरीत्ये
भावे सतीति यावन्मत्रः स्यात् कोऽर्थोऽसाधनः पुरुपरूपदेवताधिष्ठित ॐकारादिवर्णात्मक एव मत्रो भवतीति तत्प्रयोगेण लब्धः
पिण्डो मत्रपिण्डः तथान्तर्धानमदृश्यभवनमादिशब्दात् वशीकरणादिग्रहस्ततोऽन्तर्दानादिफलं कार्य तेषां ते तथोक्ताः। चूर्णा द्रव्य.
क्षोदरूपाः । के पुनस्ते इत्याह । नयनाञ्जनादय इति द्रव्यसमूहनिष्पननेत्रोपलेपनललाटतिलकादिक्रियाहेतवस्तद्वथापारणेन लब्धः
पिण्डशूर्णपिण्डः स्यादत्र च विद्यापिण्डे भिक्षूपासकदृष्टान्तो वाच्यो यथा-
गंधसमिद्धं नाम नयरं होत्था। तत्थनया सद्धम्मकप्पतरुणो केइ आयरिया समोसढा । तत्थ एगो भिक्खूबासओ, ईसरो
सो य साहुण भिक्खट्ठा गिहागयाणं न किंचि देइ । अन्नया य साहूणमेगस्थमिलियाण समुल्लाओ जाओ । जहा एसो भिक्खू.
वासओ ईसरो वि साहूणं न किंचि देई । ता अस्थि कोई जो एयं घयाइयं दवावेइ । तेसि मज्झाउ एगेण साहूणा भणियं । जहामं
॥७॥

·मामहगाई गामि । अगायो गो माग गॉ अमिभविषो गोपिनाए येणपागा पst गाणो दिलं. साहसि विज मारिता महागमागमो पिआए पडिमारिपाए सहायरयो जाओ गेई पपगुलापार गई पागद, जार फेण हिय मे पयार मोमिनि पतविउ पिलग्गोलि। पपिरेशालिपादनाजपदी(पादति समाराधान्तो पाग्यो नर पापो पसनप्रसिदाहिनेपजनानुप्रहाय यथानापमादित पारिमापापपरित किनिदिहोम्यने । दम्- विणापरसअणमला फोमलापुरी नाम नयी होत्या.वस्य य जिणपणमपणजापारिरातो कलो नाम सेती। बस एमपण्यापतिमा परिमा नाम भास्सिा उप सम्ममस्थि सेसि न उणपुतो। सदस्य पवारोह देयप सा पोगहगालाए गण पत. मपलगागरा पोगण पम्मजागरि फरेमाणी आराहिउ परशा मागा देवी सम्मचिरंजिषा समागपा पुणे देहिश पणिए मणह पपछे! पाये गजमोरयाहिति परमजेर विग्यपिग्मायण ग्रिदमापेण एप नपरे विहरमाणाणं नागदतिपरीण पहिपा. समागणाणे पायापालगजल पम्पति पणिऊण गण सद्धार्ण देवी, वा गोसफिी फाऊग पडिमा परमपहरममए मिपमहीप पहिया एगो पगडीमाणीए प माह पहिपागयाण परीणं पायगोपजलपरिषणा निग्गो दियो। सोसीए पुरे फिमेयंति। देणय मणिपथपाल, वीए सेमगिऊण बस्थे। पीपति। ती वसहिमर गया परीणे यदयविपाए । वरपयते दसा पल पाययो दिशा दिपाय परमपपीर तेहि सा मम्मलामेहि गुना फेण निमिण सममेष एगागिणी समागया। वीए सम्पं देवपाउगई सयमरण उप पायसोपालपागाइर्ष पहिय । परिहि गोषभोग दाज गुर्ष भविश्यामि जस पापे पुषा

·पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रसरीया
वृत्तिः
चूर्णपिण्डे
पादलिप्सा-
चार्यकथा
॥७२॥
'परं पढमो पुत्तो दसण्डं वरिसाणमुचरि जउणानदीए परउ चिलुतो जीविहीन अन्नहा । एवं निसम्म नीए वुत्त जेट्टपुत्तमहं तुम्भ
दाहामि त्ति । मुरीहि युत्तं जइ एवं तो अम्हे चिरजीवियं करिस्सामो । ततो सा एवं होउ ति भणिऊण नियगेहे गया, सेट्ठिणो य तं
सव्वं साहियं । तउ तीए चेव रयणीए रयगमओ नागो सुमिणे पविस्संतो मुहे दियो । पडिबुद्धाए य सो सुमिणो दइयस्स साहिओ
तेण वृत्तं गुणप्पवरो पिए ! तुह पुनो होही गम्भे य परिवड्डमाणे इमो दोहलो तीए जाओ जहा जइ ई. समणिद्धसेलकाणणाइट्ठाणे
सुबहुं दीणाणाहाइयाणं दाणं देमि त्ति । सेटिणो य वीए कहिओ, तेण य सविसेसतरो सो पुरीओ । तउ नियतमए सव्यंगलक्षणो.
ववेयं पुत्तं पडिमा पसूया । सेद्विणा अ वद्धावणाइयं कारियं । तउ मासे संपुन्ने सुमिगाणुमारेण जहा एयमि गभगए सुमिणो नागो
दिहो तम्हा एसो नागिंदोत्ति तस्स नामं कयं । तउ सुरीवसहीए नेऊण इमं सीसं गिदत्ति भणिजग सो तेसिं समपिओ तउतं
सब्बलक्सणगुणोक्वेयं दहण युत्तं मरीहि । जहा एस जुगप्पहाणो पश्यणपुरिसो होहित्ति। ता तुम्भेहिं एस महाउत्तेण रक्सेयमो
जाव अट्ठचरिसो होइ ति। तेहिं तहेव तं सम्मं कयंति । तं च पइदिणं सानुवसहीए माया नेह। पदंते गुणने य साहुणो निसुणेइ अब.
घारेइ य। इउ य सा पडिमा अन्नेवि बहुपुत्ते सबलपखणधरे देवकुमारोवमे कुलगुरणे पगा। सोय नागेंदो अद्वयरिसिओ संतो
सुरीहि सोहणदिणे विहिणा पन्चाविओ। तउ सो अन्नदिणे सुइओ आसन्नगिहाउ चउत्थरसियं घेतं समागओ। गुरूणं पुरो ठिमओ
तेहिं युत्तो इमं आलोइयं जाणसि नव त्ति । तेण युत्तं अ(ताज्यपसाएण जाणामि । जइ एवं ता भणसु, ततो तेणिमं बुन, जहा अंचं
तंत्रस्थीए अपुफियं पुष्पदंतपंतीए। नयसालिकंजियं नववाए गडएण मे दिन्नं ॥१॥ इमं गाहं मुणिऊग मरीहि बुतं भो भो मुणिणो
पेच्छह पेच्छह अहो एसो खुशे सिगारगिणा पलिचो चि। तउ सुइएग नमिउंबुन। भय काणेग पसायं कुगह जेण पालिनो
॥७२॥

·No text on this page.

·पिण्ड-
विशुद्ध
अंद्रसूरीया
त्तिः
मन्त्रपिण्ड-
द्वारम्
॥७३॥
णउ डिमे दद्दूण समुप्पन्नरमणवंछो चिलिमिलि कडीए गोवित्तुं वसहीपञ्चासन्नठिएहिं डिंभेहि समं रमिङ लग्गो। एत्थन्तरं
अचम्भुयगुणपसरं तस्स सोऊण कुओ वि ठाणाउ तस्स नंदणत्थं के विसावया अप्पुन्या आगया तेहिं ते डिंभा पुट्ठा जहा भो कत्थ
पालित्तमरिस्स वसहि ति। तेण यते विनाया जहा एए सावयत्ति । तउ तेसि मुरिणा भमाडेणं वसहीमग्गो कहिओ। जाव ते
आगन्छति तावप्पणा आसनमग्गेण गंतूण आयारं संवरिऊण निययासणे उपविठ्ठो । तउ समागया ते सड्ढा। बंदिऊण मरिं पूच्छिय
सुहविहाराई विम्हियचित्ता विनाय तोटा तप्पुरओ उवविठ्ठा। चिंतियं च तेहिं कहं तं डिम्भचरियं कहं न एरिसं पहुत्तणं
ति। एवं तेसिं सूरिणा भावं नेऊण भणिया ते भो एवं बालत्तणवेट्ठियं न कोहए छोटु पारिखइ। चंचलं च नितं जीवाणं,
कीसण्णहा परिणयवयाणवि तुम्हाणं सया निक्कलंको नियओ धम्मो एसो न निबहइ । ता मा एयं चोज मन्त्रह ति। तउ
ते, उवलक्खिओ रीहि अम्ह भावो ति. हिट्ठमणा केचिरं कालं तं पज्जुयासिऊण सट्ठाणं गया। पुणो वि कयाइ सूरी जंतस-
गडभरं पिच्छिऊण निम्बियणं च नाऊण उप्पनरमणवंछो वसहीउ निग्गंतूण डिंभेहि समं सगडपिंगेसु नडणउयरणकीलाए
कीडिउ माढत्तो । एत्यंतरे केहिं वि अपुन्यपुरिसेहिं आगंतूण ते डिभा पुट्ठा जह कत्थ भो पालितयपंडीअस्स वसहि ति।
ततो केइ एए विउसत्ति सरिणा लक्खिऊण भमाडेण तेसि वसहिमग्गं कहिलं पनासन्नमग्गेण सयं सट्ठाणमागओ। तउ निय-
यासणे पच्छयपडयं लुलंतं पंगरिऊण अलियनिहाए ठिओ। एत्यंतरे ते पत्ता नसहिदुवारे, तं दट्ठण उवलक्खिऊण य. तस्स
धरिसणथं कुक्कुडसई करेमाणा वसहीए पविसिउमारदा। मूरिणा वि तेसिं परिसणत्यं तस्सदविरोही विरालियाए सहो
माउंति तस्सद्दाणंतरं सिग्धं पकओ तउ नायं तेहि दुद्धरिसो एसो। तउ मरिचलणे पणमिय ठिया ते पंडिया, गोड्डीए इमं च पुट्ठो,
॥७३॥

·No text on this page.

·पिण्ड-
विशुद्धे
चंद्रसूरीया
वृत्तिः
मत्रपिण्ड-
द्वारम्
॥७४॥
वेलाए तत्थागमिस्सामोति । तउ भणियदिवसे भणियवेलाए पायलेवं काऊण कइवयजणसहिओ भरुयच्छे संपत्तो सरी । पारद्धो
वट्टइ महसवो अ, सावयेहिं चेइहरे। दिट्ठो यसरी हरिसनिम्मरेणं संघेणं चेईमज्झायाओ। तउ तुडेणं निस्संकं वस्सागमणे पंचम-
हासदो अप्फालिओ। विहिया सव्वा पडिवत्ती, उवविठ्ठो तत्थ सूरी, तउ तस्साणुभावेण जंगमतित्थमिहागयं ति लोगप्पवाएण(सोउ-
ण)राया वि तत्थ गओ । राइणा आणदिएण संघेण सेसलोएण य वत्थाइएहिं सूरी पूइओ, तं च सव्वं तेण अत्थीणं बंभणाइयाणं दिन्न ।
उच्छलिओ साहूकारो नयरमज्झे । तउ मूरि नमिऊण सविणयं राया जंपइ किं तुन्भे एवइयं कालं नावलोइय त्ति । मरिणा वुत्तं महा-
राय ! इह विहरिउकामावि मण्णयखेडसंघेण नो मुक्का। संघाइकमणं च अम्ह सासणे महादोपयरं वण्णिसह । अअ पुण अम्हेहिं ति.
स्थाणं वंदणत्थं संघो विनतो । तेण भणिया जइ दिवसस्स पहरदुग्गसमए पुणो वि एत्थागंतूण भोयणं तुब्भे करेह तो बच्चह नो
अभह ति। तं च अम्हेहिं पडिवमं । तउ महाराय ! सेतुंजयमहुरतित्थेसु देवे अभिवंदिय पुणोवि तत्थ अम्हेहि गन्तव्वं । इमंच निसु-
णिय राया चलणेसु लग्गिऊण सूरीण सगग्गयं भणइ-जइवि तुम्ह निरंतरदसणस्स अहो(म्ह)न जोगो तहावि कल्लदिणाउ आरम्भ,
एयंमि जिणमंदिरे जावपुनिमं ताव जत्तं गुरुपसाएणाई करिस्सामि । ताजा तुष्मे इहागच्छह तो अहं अप्पाणं सकयत्थं मन्नेमि इहरा
मे जीवियं निष्फलं ति। तउ सरिणा वुत्तं भो महायसः! पवयणुन तए सयं कायव्वा । तुज्झसम्मयं एवं पकरिस्सामो एवं वुत्ते राइ-
णा वुत्त, परमो एस अम्हं अणुग्गहो ति। तउ तहाणाउ सूरी दसणसमुन्नइकरणत्थं वलहीपुरिंगओ। तउ सेतुंजे उजितेगिरिनयरे य
देवे अभिवंदिय ढंकपुरे दंसणपभावणत्थं संपत्तो । तत्थ य नागज्जुणो वंदओ सरि समागयं जाणिऊण केईदूरे सरिसमीवे समाग
विणएणं सरि मनावित्ता तेण नियए आसमे नीओ । कारावियं सूरीणं चलणसोय ति । भणियं बहुमाणपुच्वयं तेण जाया अम्ह.तुम्ह
HER
॥७४॥

·No text on this page.

·पिण्ड-
विशुद्ध-
चंद्रमरीया
मत्रपिण्ड-
द्वारम्
त्तिः
॥७५॥
याए जंपियं । जहा देव ! ताव ससिव्व सन्चे विउसा अहंमाणिणो नियगुणुकरिसविप्फुरियपयावा रेहति जाव सरोव्व पालित्तयसूरी
निरुवमगुणकिरणो न अजवि विप्फुरइ,पढियं च तीए-तत्तावदेव शशिनः स्फुरितं महो यावन्न तीक्ष्णरुचिर्मण्डलमभ्युदेति । अभ्युद्गते
सकलधामनि द्यौ तु तस्मिन्निन्दोः सिताभशकलस्य च को विशेषः ॥१। ततो सुणिऊणे राहणा भणियं भद्दे ! को एस सरोक्मो
पालित्तयसूरी तए वन्निओ। तर तीए सवित्थरो सन्चो सरिखुत्ततो तस्स कहिओ।तं च सोऊण विम्हिओ राया भणइ कत्थ सो चि.
तीए जंपियं सिरिमनयखेडे नयरे, तं निसुणिय सरिसमाणयणथं राइणा संकरो नाम संधिविग्गहिओ तत्थ आणत्तो जहा मनय.
खेडे गंतूण कण्हराय मोकल्लावेऊण पालिताभिहाणं सरि एत्थ सिग्घमाणेसुत्ति । तउ रत्ना पेसिओ तत्थ गंतूण कण्हरायस्स समीवे निय:
सामिसमाइ8 सव्वं निवेएइ । तउ तेणावि राइणा हरिसनिब्भरेण सरी नियपुरसंघजुओ नियपरिवारसमिओ पट्टविओ। पत्तो य कमेण
बाहिं पइहाणपुरस्स । तउ संकरेण गंतूण राइणो मरीणमागमणं जाणावियं । तउ राया हरिसियचित्तो हवसोहाइयं नयरे महूसवं कारा.
ऊण सपरिवारो मरिसंगुहं जाव किल गमिस्सइ ताव एत्थावसरे राइणो समीवे विहफई नाम विउसो आगंतूण मच्छरवसा भणइ । जहा
देवा अहं अजेवऽस्स मरिस्स बुद्धि परिक्खिस्स । तउरना भणिओ य परिक्खसु,तातउ भणइ देव! तुम्ह परिवारे अस्थि एत्थ कोवि पुरिसो
जो गच्छंतो आगच्छतो य हत्थहियाउ उदगाइभरियभायणाउ पिंदुमे पि न छोइ रना भणियं अस्थि हीरओ नाम थिरहत्थो नरो।
जइ एवं ता एत्थ तं आकारह । आकारिऊण निवेण पयंसिओ सो विहप्फइस्स । तेणावि सबहुमाणं सो पयत्तेण सम्माणिऊण
भणिओ भो भद्द ! तुममिणं विलीणघयपूरियं वयं सरिस्स गंतूण दंससु, इयं च भणेजसु जहा तुम्ह मंगलकए इमं विउसेहिं पे-
सियं । एवं भणिय सो सिग्धं पेसिओ। तेण तहेव कयं ति । तउ वियड्डत्तणउ सरिस्स तस्स परमत्थो तेण विनाओ, जहा मे मइ-
॥७५॥

·No text on this page.