·२२ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० . विशई पाठविल्या त्या पावल्या ज्यांच्या त्यास पावत्या केल्या नवाब निजामन मुलुकानी तेच समई फर्दावर दसखत करून सनदेस हुक्म केला व हेच बोलिले जे थोरले हजरत यांही चांभारगोद्याची सनद जाली असतां मान्य न केली का की हजरत फिरदोस आरामगाहासी व बड़े हजरतसी कुराण दरम्यान आले होतें जे बिलस्तभर जमीन सिवाय माझ्या तजविजेखेरीन न व्हावी जाली तर म्या मान्य न करावी या गोष्टीचे वचन हजरत . फिरदोस आरामगाहानी दिधलें असता नवाच इतमादौले शहीद याणी उमदतुलमुळुकास पुढे करून फर्माण वाला शान अलतमगाहाचा करून दिल्हा या गोष्टीकरितां मजलाही बहुता प्रकारे लिहिले व नवाब इतमादौले शहीद यांसही शब्द लाऊन लिहिले व पातशाहास लिहिले जे मी येक बिलस्तभर. जमीन देणार नाही त्यामधे. किल्या- खालील जागा मन्हाट्यास दिघल्याने येक अंगोलीबराबर दस्तावेज दिधला म्हणजे पोहच्या सुधा हात निगळू म्हणतील त्यास त्याणी राणोजी सिदे सुभेदार यांचे व रामचंद्रपंताचे स्वरूप नाटले नव्हते त्यासी कामही पडले नवते सांप्रत रा जयाजी सिदे सुभेदार येऊन आमच्या इष्टत्वाची कदर जाणून सार्वभौमास. मायेत घेतले यावरून बापापेक्षां पुत्रापासून विशेष उमेद त्या पुत्रास सपूत म्हणावें. म्हणून बहुतच स्तुती केली व हेच निश्चय जाटले जे आमचे जे जे मरकूजखातर कामे आहेत ते सार्वभौमाच्या मनोदयानरूप आपाचे हात्न होतील व यांची सरदारी ते आमच्या सरदारीची व पंतप्रधानाचे सरदारीची बाजू आहे त्यास येक गांव अथवा च्यार गांव देणे याचा मजकूर काय बलकी सुभेदारी त्यांची आहे कोया मोहरेनसी फर्द रामचंद्रपंताजवली पाठवीत होतो त्यास सन्नीध रामचंद्रपंत असतां दूर फशास नावें याकरितां आपानवली फर्द पाठवा व दामोदरपंतास लिहा जे हे सुभेदारी तुमची व मुखतार तुम्ही चितास येईल त्यास बसून द्याल तर मजला कबूल आहे बिरादर मेहरबा वजीर आजम लिहीत असतात म्हणून लिहिले तरी त्याचे बिरादर लिहावयाचे व माझे सत्य माझें चितांत हे आहे जे मिरवकशीनी जाऊन रजपुतांस बिघाडले त्यास आपाचे. हातून मल्हाररायाची मुलाजमत करऊन रजपूत व मोईनुन्मुळूक व इतमादौले लाहाण थोर सर्वोस याचे घरी आणावे व आपण मीर बकशीगरी घेऊन नियाजत पुत्रास देऊन तुम्हासी जो करार केला त्याप्राा द्रव्यही द्यावें व पातशाहाचे घरीं आपाची यत्खियार - यखियार । आहे इत्की गोष्ट महशूर जाली म्हणजे बावीस सुभे यांसी रुजू राहतील मग ज्यांस मारतील त्यास पातशाहानी मारले ज्यास ठेवितील त्यास पातशाहानी ठेविले इत्कें करून दक्षणेस चालतील तर आपाचे नाव......

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड २३ के.पर अधिक भौम पो छ शवाल { श. १६७४ अ. आषाढ वद्य८ इ. १७५२ जून २३ राजाश्रिया विराजित राजमान्य राजश्री बापू ता राजश्री. दादा ता राजश्री नाना स्वामीचे सेवेसी पाो गोपाळराव गणेश कृतानेक सा नमस्कार विनंती उपरि येथील कुशळ आषाढ आधीक बहूल ८ (९१) भोमवसर जाणून स्वकीये लेखन करीत आसिले पाहिजे विशेष बहूत दिवस जाहाले स्वामीकडून पत्र येऊन परामर्षे होत नाही येणेकरून चीत सापेक्ष आसे यैसे नसावे निरंतर येणारासमवेत लेखन- द्वारे सांभाल कीजे यानंतर श्रीमंत राजश्री [मो..जा.*] . उभयेता सरदार यानी श्रीमथुरेपासून श्रीमाहाक्षेत्र परगणे बनारस हवेली येथील परवाने देऊन मामलत सागून रवाना केले ते श्रीप्रयाग क्षेत्रास आलों बलवंडसिंग राजा पांच हजार फौन व पांच हजार प्यादेनिशी श्रीमाहाक्षेत्री मुकाम केला होता त्याने' आम्हास साफ सांगून पाठविले की तुम्ही पुढे न येणें आपला तुमचा कजिया होईळ त्याजवरून . मुकाम मजकुरी पंधरा दिवस मुकाम करून हजार प्यादा व सातसें राऊत सिबंदी ठेऊन कूच करून क्षेत्रास चालिलो राजा मजकूर चाळून पुढे आला हामर्षे सोडून विवेकावर घाळून प्रथम मुदा की वजिरानी परवाना बदल मुरवत सरदारांस दिला आणि आपणास पांचसात, परवाने पाठविले की आमल सहसा न देणे 'यैसें आसता तुम्ही किमर्थ बसलां माघारे जाणे आम्ही रेंटाई करतांच हवेली दिली आहे आमीनी व सायेर नाही हाचि मुदा कितेक दिवस जाहाला याचे खालें महिना गुदरला त्याजवर म्हणूं लागला की प्रताप नारायेण समीप. आले आहेत त्यानी परवानगी... . .." : ले. २३वैशाख श्री श. १६७५ वैशाख वद्य ७ नंतर वद्य ७ नंतर पो छ १८ जिल्काद इ. १७५३ मे २४ नंतर पुरा चिरंजीव राजश्री दादा यासी आसीर्वाद उपरी राा अताजी माणकेस्वर यांची पत्रे वैशाख वद्य ७ राा जयाजी सिंदे यास पावली तेथे लिहिले आहे की पातशाहाचा वजिराचा कळह होये पातशाहा दुसरा वजीर करी व वजीर दुसरा पातशाहा करी शहर लुटले जाय लोकांचे. जीवासी गांठी पडे यासी बुनियाद येक बापूजी माहादेव कसे म्हणाल तर पातशाहा निश्चित आपले. घरांत होते. याणी आम्हांस दिलीस आणिले पातशाहासी बालिले की जसी हे फौज आणिली असी साठ हजार फौजेनसी श्रीमंत राजश्री रघुनाथराव उभयथा सरदार . यांस तुमचे कुमकेस आणितो म्हणून पत्राचा तात्पर्यार्थ लिहिला यैसियासी सफदरजंगानी नवाब बाहादुरास मारल्यावर पातशाहानी तेही गोष्टी चितास न आणिली व दिवाणं ·पेटऊन चौचौ हजारा मणुष्यानसीं जेव्हां मुजन्यास ये तेव्हां दग्याच्याच इरादियाने ये जे दिवसी पातशाहावर हात टाकावा असा डौल याणी घातला तेव्हा पात- शाहानी अवघ्या अरकान वगैरेपासून मुचलके घेतले जे यास सर्वथैव मारावें पातशाहानी आम्हास म्हटले जे सरदारानी कौल अहद करून गेले तो प्रमाण आहे तर तुम्ही आपली मोहर करून द्या नाही तर तुम्हासी यासी समजून घेऊ तेव्हा आम्ही विनंती केली जे बाळाजीराव हजरतचा असा फिदवी आहे जे त्याचा भाऊ अथवा त्याचा लेक हजरतसी अतुल करील तर त्याचाही मुलाहिना करणार नाही तेथे सफदरजंगाचा काय मजकूर परंतु माझी मोहर करून द्या याकरिता म्हणता जे गुमस्तियाचा विकला साह विला तो वकिलाची मोहर मवकला. चीच आहे त्यास माझ्या मवकलानी मोहर करून द्यावी तर अबदाली यास मारायाची करून द्यावी सफदरजंगाची कुमक करून त्यांचे सरदारानी ठेविलें याजकरितां त्यांजला मोहर करणे असलाध्य मजला मोहर करणे अश्लाघ्य याकरिता जे माझे धाकटे भावानी त्याजला ठेविलें तो म्हणेल जे माझे ठेविलिल्यास तुम्ही मारिलें तेव्हा त्याजदेखतां शरमिंदे होणे लागेल तुमची तर चाकरी केली पाहिजे व आपल्या मवकलाचा उजूम ठेविला पाहिजे यास्तव माहाराव परशोतमपंताची मोहर हाजर आहे उद्यां कदांचीत राजे राव दामोदरपंत मजला शब्द लावील तर त्याजला म्हणावयास हे जागा आहे जे अकबराबाद अजमेर तुम्ही नानास मुकरर केली त्याचे लमीदारास त्याणी वरगलाणिले याकरितां ते परस्परें जुजले या रीतीने हे वर्तमान जालें जेव्हा सफदरजंगावर तोफखाना रचून बाहेर , काढिले तेव्हा त्याणी आमची मिनत माजरत बहूत केली ते समई जितके चाकरीचे मार्ग आहेत तितके त्यांपासून लिहून घेऊन पातशाहानवल सिफारश केली पातशाहानी व नवाब कुतसिया याणी आज्ञा केली जे तुमच्या मवकलास सर्वश्वं पातशाहा. जाद्याची स्थलें देऊन आपला जिगर जाटले याचे कारण जे याची सी... ले. २४ श. १६७५ मार्गशीर्ष शुद्ध १४ सफर १३ इ. १७५३ डिसेंबर ९ श्रीमंत सो बापूसाहेव...सो सेवेसी सेवक धर्मराव तमाजी कृतानेक · सो नमस्कार विनंति उपरी येथील कुशल छ १३ · सफर मो सवाई जयेपूर जाणून स्वामियानी स्वानंदवैभव लेखन करावयाकारणे अज्ञा केली पो यानंतर येथील वर्तमान काल रविवारी प्राथःकाली गणेश विनायेक व श्रीकृष्ण मिसर सरदाराकडून अले ते त्रिवीये प्रहरी श्रीजीचे हजूर उत्तर प्रतिउतरेकडून तादूल व दाल व चिनशाकचे जोडे घेऊन रातोरात परतून गेले बहूत करून दिवाणजी वेलभंडारानुरूप भले मनुष्यास ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड २५ अणावयानिमित्य गेले विना मातबर दारमदार करणार कोणी या पंचायतेत नाही दिवाणजी गेल्या सर्व निरधार अनासे होऊन राहील श्रीकृष्ण मिसर इता(त)केही म्हणत हेता की जयाजी सिंदे अत्याअगोधर मामला फडछा होईल तर उतम अहे विलंब लावल्या न कले कैसा प्रसंग पडतो नयाजीही तर निवाईसमी[प] पावल्याचे वर्तमान अहे बहूतकरून तर सिंदेही समयावरच पावतील येसे दि...भगवान...तो. दिवाणजी...... [पाठीवर] सो त्रिबकपंत बाबा व तो गिरमाजीपंतास नमस्कार कृपा वर्षमान कीजे हे विनंति ले. २५ . श. १६७५ मार्गशीर्ष वद्य २ सफर १६ कुशलं तागाईत छ १६ माहे सफर...[]दलाई विनये कटक श्रीमंत [मो. जा.*] दादासो [स्वा]मीचे कृपाकटाक्षे येथास्थित असे विशेष इकडील वर्तमान तर पहिले स्वामीचे सो लेखन करून पाठविले असे ते चिरंजीव धर्म. रायाचे विद्यमाने पाऊन सर्व निवेदन जाले असेल रालश्री गणेश विनायक यांचे विद्यमाने श्रीजीचा जाबमाल दिवानजीनी विष्णु माहादेव याजकडे लाविलाच होता आताही बानीकार तेच सर्वस्वे त्यानी येथून येकांत लोकांत करून जैनगरासी जाऊन येथे सरदारांसमीप आले येथून राजश्री विठल सिवदेव व आपा व विष्णुपंत या त्रिवासी वचनकथनानरूप किरपाराम नाटाणी व मिसर श्रीकृष्ण व गणेश यादव व पांडुरंग शंकर हे सकलही घेऊन गेले. वीस हे माग- तात [ते] पंधरा पावेतों आले अम्ही...रात्रदिवस...ही वाईट न मानावे... तटस्थ राहिलों आजी सर्व चालिले तेव्हा...व किरपाराम यानी 'आग्रह केला की तुम्ही चला आम्ही विदा नालों वरकडही सर्व रातोरात. जाणार त्यास भ्यां उतर दिधलें की तुम्ही आपल्यासमागमे मजलाही विडे. देऊन विदा करवितेत वरकड तुमचा नाबसाल तुम्ही करा बरें मी वाटच मोजीत तुम्हाबाा येतो येथे आलेत तो निरालें ठेविलें व तेथूनही निराले केलें अतां विनारुकसत कसे नावें म्हणून न गेलों राजश्री देवाजीपंतास शाहीद हाल तरीक पाठविले आहे पाहावें. आजी तर ते पावले असतील दिवानजी येऊन किती निशा नगद देतात व काये टीपटाप देऊन बाजी पेश नेतात व बाकीची कसी वाट करितात हे सर्व द्रिष्टीस येईल रानश्री आपा यां...पूर्वी ज...ला असता तर हो...... . • .

·... २६ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० लें.२६ - . माहे श. १६७५ मार्गशीर्ष-पौष इ. १७५३ अखेर .. राजश्री आपा याजकडील उतरें आली ते. [पाठ] विली आहेत त्यांसही मांगती जे काही इकडील प्रसंगी ल्याहायाचे ते ल्याहावें इकडील मामिलत कदीभेपासून आपली या राज्याकारणे जीवप्राण गेले असतां यांची हे रोत खाली मैदान पाहून रंगोजीपण यांनी माडिले आहे भगवान समर्थ - परिणामही दाख- विल्याखेरीज कसा राहतो अस्तु कोणेही रीतीने मामिलत फडछी होऊन दिवानजीचा मनोदये पूर्ण जाला म्हणजे लक्ष पावलें भगवान यांचे कुशल करो श्रीमंत राजश्री [ मो. जा. ] गणपतरावही बुंदी प्रांती आले असावेत उजेनीहून चाल्याचा समाचार राजश्री बाळाजी शामराज यांचेथे आला घरची जोडी व राघोजीबावाकडील जोडी मार्ग सुपथ नाही म्हणून येथे बसली आहे. राजश्री तात्या यांजकडून आंपासी लिहिवायाचें तें लिहि विले पाहिजे तात्या माणसाची कदर जाणतात ते असते तर इत्कें तटस्थ न ठेविते सालिग्रामपुरा व वरकड गांव 'तहसनहसीत येऊन नाशाते. पावले बसईत दाहा राऊत बाणदारीस त्यांस नित्यानी पंनास साठी रुपये लागतात यासिवाये खुराक जरी काहींक दिवस: इकडेच राहणे नालिया मोठी नुकसानी आहे मीर बकशीचे तर पल्यावर परंतु भुकेड व वजीर द्रविष्ट जंग,..नाहीत कोणे...पोकल गोष्टी घेऊन काये करितील जकार यासी व यांसी मनोविकल्प बहूत वाढलासा दिसतो परंतु दादासो त यांचे अनुमतेवर याज. करिता त्यासही खावंदाची मर्जी तोडितां येकायेकी कसी बनते जरी यानी निःकेवल बकशीकडेच चित दिधलें तर ते वजिराकडे लागतील यास्तव वजिराकडीलही सूत्र हाती ठेवावे व मग जसा प्रसंग पाहिला जाईल तसा करणेत येईल इतक्यावर नवल विशेष जे होऊन येईल ते विनंती केली जाईल बहूत काये लिहिणे कृपा असों दिधली पाहिजे आजी गुरुपुष्ययोग याजकरितां श्रीमंत सिध होऊन. जाऊन जयाजी अपास अणतील येवंच जयाजी अपा येऊन शामील जाले जाणावेत मागून समशेर बाहादूरही लवकरच येणार विदित होये हे विनंती राजश्री बाबासो नमस्कार विनंती उपरी सविस्तर श्रीमंत [ मो. जा. *] सो लिहिले आहे त्यानवरून श्रुत होईल इतःपर पाहावें. कार्य सोहबत बाज खाते कृपावृधी करावी हे विनंती " लेः २७ श. इ. .कून गणेश विनायक...हे. उभयेता रातोरात...व जाऊन आले सुख्य हे की दिवान हरि गोविंदजीस अणून फैसला नरो द्यावा हे यांची [वास ]ना व दिवानजी सर्वा गोष्टीचा निरधार हो...वचनकथन बेलभंडार ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड २७ कोणीक मातबर [माणूस घेऊन गेल्याखेरीज काये रामपुरा व...परगणे व बाकीटाकीची कित्तबंदी केल्या खेरीज व दाहा पांच जे घेणे तूर्त नगद निशा त्यांत येक दोनी अधिक अगले निश्चये ठहरल्याखेरीज विस्वास पुरऊन कसे...त राज्यांत तर सर्वा गोष्टीचा तोटा...हिले साहार यासी दिवान विद्याधरनीसा [रि]खा मोठा माणूस होता अतांची बाजी सर्व दिवानजीवर येऊन बनरवाली आहे व हे जे काही...स्त कुशाद आहेत ते स्वामी पूर्ण जाणतात पाहावें राज्यांही तर बहुतेक यां उम...वा खास शुका लिहून दिधला सांही...ज्य सर्वस्वे तुमचे दिधले...खी विनंती केली जाईल...कुल तहसनहसीत नित्यानी मिल...जवल नित्यांनी फौजा येतच जातात व त्यासमीप जे आहेत ते अंनात्रिणावांचून काल- [क]मणा करितात शहरचाच गर्दी पेश...[द] रोवस्त करितात यांसी रुजुवातच ...ज्याने परिणाम त्यांचा उतम थोर आहेत परिणाम जाणतील ते करितील मुख्य अपला...प्रसंग तर इतके दिवस जे चाकरी जाली ते केली अतां ज्यांचे चितासी येईल ते करोत प्रस्तुत नामिनीचे वाकीचा कजिया केलियां शब्द ठेवितील की पहिले पहल यानीच फारम]डे घातले त्यासी सर्व निवडल्यानंतर...होणार ते होऊन राहील म्हणून सुलाम श्रीमंत [ मो, ना.*] सो करून तटस्थ बसतो... कृपा करितात कोणेही रोतीने राज्याचा सौरष्य राहो रवावेद खूश होऊन ठेविती ...हून राहवितील तर रा[हवोत]...समागमे चा... ले. २८ इ. मेहमानी...थील ठाउकीच आहे...वर द्रिष्ट देऊन केवल कागदापत्री समन...हेही गोष्ट तष्यासारिखी दिसते काही दिवानजीचे धूर्ततेवर समज. तील तर न कले विष्णू माहादेव यांचा ऐवज बाकी सरकारांत दोनीचार लाख असलियां पांच साहा अणखी अगें[ जू]न दाहापावेतो त्यांचे मामिलतींत येतील व्याजवटा टीपटिपावण सिबंदी वजा जाऊन मा...तरा...येईल तेव्हां दिवान- जीचे डोले उघडतील अपल्या बाकीटाकीचा किमपि मजकूर आ[द्यापि जाला नाहीं सांप्रत नगद इत्के घेऊन गोष्ट मात ठहरावावी याजकरितां भलत्याप्रकारे दिवानजीस येथवर आणून वरकड किरकोल मामिलत रामपुरा व चारी पर- गण्याचा व वरकड सर्व मग...कमेकडून समजून घ्यावा व करारदादेंत... -रिरवी गोष्ट आणावी दिवानजी....मामिलतवर....मंडली जयेनगरासी [किं नि.] मित्य गेली खाली मैदान किमर्थ टाकावे म्हणून देवाजीपंतासी समागमे दिधलें आहे तेथील...ते लिहितील त्याजवरून कलेल आजी मी [ मो. जा.*] सुभेदार साोजवल गेलो त्याहीहून सकेलही वर्तमान पुसले विस्तारेंकडून सवी स्थलीचें, वर्तमान निवेदन केले बहूत प्रसंन्न जाले बकशीचे चद...गिरी...जाटाचे - ·२८ भा. इ. सं. मंडळे स्वीय ग्रंथमाला क्र..७० तंबीहेवर बहूत करून...ले शुका ध्यायाचें ठहराविलें श्रीमंत [ मो. जा.*] दादासाहेब यांजकडे पाठऊन सुमुहूर्तानरूप...वा शुक्रवारी घ्यायाचे ठहरले श्रीमंत [ मो. जा.*] सुभेदारजीचे क्रुपेस कोठवर ल्याहावें भगवान यास चिरंजीव राखो दिवानजीकडील कुष्ट दिष्ट सर्व श्रुत केलें प्रसन्न होऊन बोलिले की निराला जाब- साल लाविल्यावर काये पोहचे व कोणते का...या गोष्टी..... ले. २९ पौरखर ३ * श्री श. १६७५ माघ शुद्ध ४ पाौ छ ३ साखर इ. १७५४ जानेवारी २७ विनंति उपरी धनेश्वरजीनी वस्त्रे व शीरणी आणून बहूत काही सिष्टाचार केला बार बरदार व अयला तर राजामलजीचे हवेलीत उतरला होता व घरीच सर्व समुदायेनिसीं सौ मातुश्री ताई होती केशोदासजीचे स्त्रीचे भेटीनिमित्य गेली होती तिनेही येथायोग्य सिष्टाचार केला विदित होये. बसईचे ऐवजी दुसरा गांव दूरबस्त द्यावा हा करारमदार न कले सरदारांसी येकांती दिवानजीनी कसा काये केला परंतु घरी बसल्या माघेपुढे वलगना करितात की सरदारांची परवानगी आणिली आहे न कले या खलण्याकुरकेचा हंगाम्यांत नजर फेरितात किंवा विसरभोलेखाले नेतात याचे ताकीदपत्रांस्तव पहिले विनंति केली होती अताही विनंति लिहिली जाते जो तरतूद करायाचा तो स्वामी करितील तो राणा प्रताप-. सिंगजी तर निवर्तले त्यांचा पुत्र नेत्रेकडून अंध म्हणत होते त्यासच रजपुतांही रानी बसविलें....सा बहूत म्हणून म्हणतात व नाथजीसही बोलावणी गेली आहेत ऐसी वार्ता ऐकिली जाते पो काये मागती घडोन येतें कृपा असों दिधली पाहिजे हे विनंति राजश्री बाबा स्वामीचे सो सा नमस्कार विनंति विस्तारे श्रीमंत सगो लिहिले असे त्याजवरून सर्व अवगत होईल राजश्री देवाजीपंतासी पाठविले असे सो पाऊन सर्व निवेदन करितील तदनरूप जे तदवीर ते करितील बहूत काये लिहिणे कृपा असों दिधली पाहिजे हे विनंति कासीदनोडी टोस पाठविली तिनला रुपये ६ साहा दिधले म्हणून सटवाजी यानी सांगितले विदित होये हे विनति . ३ ले. ३० पौ रखर ३ } पौ छ ३ सारवर श, १६७५. माघ शुद्ध । इ. १७५४. जानेवारी २७ ...वाजी त्रिमल यासीं देऊन स्वामीनिकट पाठविलें आहे नरी श्रीमंत दादासो लस्करांतच असतील तर उतमच नाही तर त्यांनला श्रीमंत दादासोसमीप पाठवावें ·: हिंगणे दफ्तर २ रा खंड : की प्रसंगोचित सर्व विचार येथील श्रुत. करितील तदनुरूप जो कर्तव्यार्थ तो करायासी स्वामी समर्थ आहेत सारांश या दिसांत दिवा[न]जीनी ममतेकडून भांशण केलें की चौषांतून येकानी श्रीमंत नानासो हजूर राहून तेथील साधना ठेवावी त्यासी सर्वाही गोष्टीची सांडी त्यानीच केली आतां श्रीमंत नानासो लिहिले श्रीजीस आले की इतके दिवस तुम्हाकडील भला माणूस हजूर राहत होता आतां कोणीही नाही तर येखादा भला माणूस पाठविजे की मुदामी राहून जाबसाल सरगरम राखी ये रोतीने बहूत काही परस्परें जाबसाल उल्हाणी पुलहाणी जाली बरें जे जाले ते जाले परंतु तुम्ही हे वर्तमान दादासो लिहून उतर आणवणे म्यां पत्र लिहिले त्याचे उतरही त्यानी न लिहिले म्हणून बहूत काही ममता दाखऊ[न] म्हटले त्यासी आचरण तर या लोकांचे. कळून चुकले परंतु नमानसाजी केलीच पाहिजे आजी किती वर्शे लोटली की या दरबारची साधना नाना रीतीने जीवें अर्थे करायासी स्वामी न चुकले केल्या कर्माचे फल हे पाहतीलच पाहतील तथापि अपल्याकडून सिष्टाचार पत्री वेव्हारी कां चुकावे श्रीमंत · दादासोकडून सिष्टाचारयुक्त पत्र लिहून पाठवावें [मो. जा.*.] बल के माझे पसगैबतही सिष्टाचार पत्रे येत जात. दस्तावेज मात्र स्वामीनी न गोवावा बलके स्वामीनी काहींक दिवस मौन्यताच धरून त्यांचा स्वकीये इतर वाणी जो कोणी येत जाईल त्यासमीप सिटाचारच करीत जावा परंतु दादा यांजकडून बहूत गर्मी पत्रापत्री ठेवावी व ऐसी तजवीज करावी की येकदा काहीक मनसब्यानरूप दादासाो येथे येणे होऊन दिवान जीकडील संदेह दूर होये ऐसा योग जालियां आनायासेंकडून येकदां हिसेबचा निवाडा होऊन जाईल.मग पुढे पाहून घ्यावे ओडगाडूमधे डोई खुबसून राहिले आहेत या सर्वांचा उछेद करून येथापूर्वक हलचाल सर्व अपलाच जिमा जालिया उतम आहे वरकड न होये तर सुखै न हो हिसेबाचा रुजूमुका- बिला. काही सुप्रवृतीने दिवानजी करितात ऐसा अर्थ नाही दादासाो भेटीने काही नं काही मार्ग होऊन जाईल व वरकडांचेही स्वरूप दिवान जीस कळून चुकले आहे राहिलें साहिलेही कळून चुकते कोठे डोले चोरील वरकड किमात्रे आहेत काये श्रीकृपेकडून व अपले प्रतापेकडून माजीवर कोणाचा कनोडा नाही हिंसेब मनास आणितां सर्व निदर्शणासी येईल चिता काये दोनी दिवस तहवरी व सुळूकी जो जे करील ते भोगणे पडली स्वामीचे प्रतापेकडून तेही निवारण होऊन जाईल मोठा कजिया दोनी लक्षाचे हुंडीचे बाकीचा बाकी दीड लक्ष तो तीया...न तेही बोज्या हिसेबी गोष्टीपुढें कसी पेश जाते. सर्व देवानी त्रिमल सो निवेदन करितील व्याज व टीपटिपावण दिवानजीचे हाते लिहिली आहे साहेव मामिलत होऊन कोणी फड टाकील व मनासी आणील तर लक्षावध इतरांसी हाली व पहिले जे काही टिपावण व्याज दिधलें आहे त्याप्रमाणे कलमी गोष्ट धरिलियां मुबलग वाजबी होतात कोठवर दिवानजी मुतिया करून पेश नेतील परंतु मैदान खाली.

·मा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० ४. पौ छ ३ राखर बोळूनही काये साध्य म्हणून दिवानजीचीच मर्जी रक्षिली ऐसियासी ऐसा काह मनसुबा विचारावा की येकदां दादासाो येणे होऊन येथील साफी घडोने आलिय उतम आतां बहूत लांबवायाची गुंजायेश न राहिली माणिकरामजी येथून सकल सरदारांची नावें व दिलीकरांचे नावे सर्व थैल्यापत्रे घेऊन विदा होऊन मार्गस्त जाले आहेत बहुतेक लस्करांतून होऊन दिलीस येतील अंताजी माणकेश्वर खानखाना यांजकडील सूत्र त्यांजकडे बहुता दिसापासून आहेच दुसरे जाटाकडील व वजिराकडीलही बहूत गर्मी ठेवितात राजश्री लाला नरसिंगदासजीचा व यांचा जोडजोड आहेच जाटाकंडीलही मामिलतेंत राहून कार्ये साधून सरदारांचेथेही धसपैठ करावा हा त्यांचा मनोदये दिसोन आला जाताना मजसीही भेटून गेले बहुत काही मायेममतेचा गोष्टी केल्या बलके स्वामीचे नावे व दादासो नावें रुकाही लिहून घेतला व करारही केला की श्रीमंतासिवाये दुसऱ्याचे ‘मध्यस्तीने सर्वथैव प्रसंग ' करणार नाही विठल सिवदेव व विष्णु माहादेव हे उभयेता श्रीमंताकडील सिरोवेष्टण घेऊन येऊन येथून दिवानजीस श्रीजीचे सिरोवेष्टनानरूप काहडून घेऊन जायाचा विचार केला होता तो न बनला न कले काये, ढील जाली ते गोष्टही साधावी व त्यासी आणावें व आपाकडीलही येकोपा साधाव(वा) येण्या कितेक तजविजेने रवाना जाला अहे त्यासी दादासाो हे पत्र पाठवावी व स्वामीनीही लिहावें की आपले उपयोगी गोष्ट असलियां त्यांसी ममतेंत घेऊन अपलेसे करून दाखवावें अपले यांत काये जाते होस हो म्हणतां पुढें जसें बसें होत जाईल तैसें करावें येशदाता भगवान आहे या दिसांत कितेक इनाम व उदक माधोसिंगजीनी दिधले होते ते सर्व दिवानजीनी खालसा केला न केले नाब.. सालाचा बाहाना जाणऊन अपलेही गांव क्रमेक्रमे खालसा करावें ऐसा विचार विचारिला किंवा काये दुष्ट आहे काहीं यांचे अंतकर्णाची गोष्ट कलत नाही माया- वादीसी मायावादपण केल्याखेरीज गती नाही व विना मायावादीपण केल्या. खेरीज हिसेबाची साफी होऊन अपला गुंताईता निघून येणे. दुस्तर असे स्वामीस श्रुत व्हावें यास्तव पूर्वीही विनंती येकं दोनी वार केली आहे पुन्हाही केली जाते स्वामी जे उतम जाणतील ते करितील कृपा असो दीजे हे विनती ले. ३० me ཕགས་ { शं. १६७६ ज्येष्ठ पूर्वी इ. १७५४ जून पूर्वी ...स व पंचविसा हजाराचा पातशाहाबिबीस व पंचविसा हजाराचा पातशाहाचे स्त्रीस करून जियाफत करून हाती घोडे जवाहीर वगैरे नजर करून येक शुका मलका जमानीचा सफदरजंगास पाठवावा [ नि.] जे तुमच्या खिजमात तुम्हास बहाल बरकरार असेत मीर बकसीस. अज्ञा करावी. जे तुम्हास वकील मुतळक . - ·हिंगगे अपतर २ राखंड ३१ 4 करे असे उभरमारायन लार माम मामा भातगादानीमा भमानीनी स्तुता प्रकारे मोनित होनही मारे मनमानी हत्या परेवाईट न हो मानणानाम विहार को पानी माना रामद मस मही किती महा मादेशसमागम लिन देणे मारत ते न पाहोने जो म...Artinात राम र सामावा देने को मना नगरे मामा अंगावर पां: है ना...मी ... रवाने पर ही मानेवासदे....... मीना • वजिराना मनोमानी माता पदा पुनमले सामने अपार माना की मगर रामापील पर मनाया ...... दी मारजाली हात पा पारदन से पाक मी हार भरटन गतेदापात र अहोर भाग पासवासी व मालवा वगैरे काम नही पारी बारामगो. मेटी न बालें तरी मगर मोहाली समस्या स्याहार गोही सांगतात त्यानी... animunmarnatakarsan- के.३१ • भी (श. १६७६ पाद शु १५५ समान १२ jपोर १७ सममान .. १७.४ : राजश्री दामोदर माहादेव गोमानी मासि ई अपंडीत मी माकृत राममान्य [ मो. ना..] भोसयाजी शिंदे दंडवत विनती उपरी येथील कुगल जाणून स्वकीये मुगल लंपन करीत जाणे विशेष पत्र पाठविले ते रमनानी दरवान पातशादी त्याचा पुत्र वानमा यानि स्वारांनी धरून नेले. आहे त्याचा ताप करून सोडवावा म्हणून लिहिले यशास लस्करांत शोघ येविसी करविला परंतु कोटें त्याचे ठिकाण लागत नाही जरी ठिकाणा लागता तरी अवता सोटून देवविला असता आमच्या फटकांत बंद घरावयाची पधतच नसे हे तुम्हांसही [टाय आहे तिकडेच त्याचा तलाप करून पाहाणे जाणिजे छ १२ माहे रमजान [नि०] वहृत काय लिहिणे हे विनंति [हिंद १६६ प्राो शि, मो.] • ले.३२ dan श्रीशंकर श. १६७६ आश्विन शुद्ध १२ पा जिल्हेल १० पो छ १० जिल्हेन इ. १७५४ सप्टेंबर २८ राजश्री चापूनी माहादेव व दामोदर माहादेव गोसावी यांसि उपरी साप्रत कारभार दिलीखाली पडला आहे याचा काये अर्थ तो लिहिणे ·३२ भा. ई. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० - 1- . सरकारचा रुपया अद्यापी येत नाही गाजुदीखानानी कागद मागितला तो तर राघो व त्रिबक मल्हार . याजपासी दिल्हा आम्हासः दस्ताऐवजी : गोविल व त्याजपसली कामे होऊन येत नाही हे काये ते साफ लिहिणे त्यासारिखी मनसुवि- याची रचना केली जाईल दामोदरपंतास पाठवणे आथवा रुपयाचा निकाल पहला तरी घेऊन येणे आमचा विचार रोहिल्याकडे जावयाचा आहे नवाबानी तर चमेलीकडील रोख लेहून घेतला आहे रोहिले. लबाडीस आले आहेत पये हातास आलियावरी साफ नवाबास सागणे की रोहिल्याकडील बाकी उगऊन द्या नाहीतरी आम्हास नावा उतरावयास नाही तरी साफ नागा आम्हास कलेल तेथे उतरून आपले काम करू ऐसे ठीक करणे साराश दिलीतील. रुपया तुम्हा. सारिखे दिलीतील कर्ते व वाकिफगार असून करार केलेले शाये वसूल न होत हे आपूर्व आहे जाणिजे 'छ १० जिल्हेज बहूत काये लिहिणे दामोदरपंतास लौकर पाठवणे [व.] लेखन सीमा ले.३३ श्री श, १६७६ पौष छ १२ इ. १७५४ अखेर पुा राजश्री बापूजीपंत व राजश्री दामोधरपंत स्वामी गोसावी यांसि विनंठी उपरी आमचा आजी छ १२ रोजी गढीवरी आहे उदैक पाटोदीवर होईल तेथून रेवाडी डावी टाकून आहीर मवास आहे त्याचे गावावरी दोनच्यार मुकाम होतील रेवाडीभोवते गांव भरले आहेत त्यास ताकिदीस राऊत देऊन रखवाली करविली आसे आहिराचे गांवास उपद्र[व] लागला तरी ते कोणी बोभाट. लिहितील वैशास त्यांचा बोभाट तुम्ही मनास आणणे [नि,* ] वरकड.ताकीद आहे या उपरी दिलीचे कामकाज लौकर व्हावे हे उतम आहे कोणे विसी वसवास नाही हा पूर्ण भरोसा आसो द्यावा बहूत काये लिहिणे लोभ आसों दीजे हे विनंती ले. ३४ श्री । श. १६७६-७७ र इ. १७५४-५५ राजश्री बापूजीपत स्वामी गाो पाो सखाराम भगवंत सो नमस्कार विनंती उपरी जानानी तसबिराचे आम्हास प्रर्माजन आहे त्यास तुम्ही तसविराचा तलाश करून बहुतच अपूर्व तसबिराचे मुरके दोनच्यार पाठवणे तसविरा उतम चांगल्या जरूर जलर तलाश करून आम्हासाठी पाठवणे हे विनंती ·हिंगणे दपतर २ रा खंड श. १६७६ पौष कक्षा ५ पोष वय ५ शुक्र. । १.१७५५ जानेवारी ३ श्रीमंत सो बापूसो व ताा सो...साो गो नानासो सो तात्या...सेवेसी सेवक धर्मराव तमानी कृतानेक सो नमस्कार विनंति उपरी येथील कुशल पुष्य वदि ५ सुक्रवार पावेतो स्वामीजीचे कृपाकटाक्षे कुशल असे स्वामियानी स्वकुशळभिनिधी लेखन करावयाकारणे आज्ञा केली पाहिजे विशेष येथील वर्त. मान तर पूर्वी जवाबी अजुरदागसमागमे सविस्तारकडून विनंति केली असे त्यावरून विदीत जाहले असेल सांप्रती दिवाण हरगोविंदजी घेऊन भयानिमित्य विठलराव सिंवदेव सो तात्याचे पुतणे अपा येऊन गेलभंडार मुवेदाराकडून देऊन श्रीजीसी येकांत सपादून गुम्वारी दिवाणजीस घेऊन गेले सरदाराच्या भेटी माइल्या त्याचा सर्व विस्तार सो गोविंदरावजीनी स्वामीस विनंति केली असे त्यावरून सर्व अक्षरशा कळू येईल सारांश नवा नवा प्रसंग दर पेश केला असे पाहवे कोणे थरात गोष्ट जाते सात अठपावेतो तर हे हरप्रकारे प्रस्तुत काली देवील सिवाये करारमदार करून निवादा करून घेतील येसे दिसते. मुळू [क] खराब नाहला पैका नाही दिवाणजी सरदारापासून [माम]ळा चुक- उन अल्यानंतर शहरांत लाहन थोरावर विराड करतील विना विराड यास गत नाही यैसे दिसो...या नाही...चा करून ठेविला...[जया ]जी सिंदे याची पत्रे दर पवावी लस्करात्न अपुलि...अली ते बजिनस सेवेसी पो असेत पावतीळ रसीद पाठवावी हे विनंति तो त्रिंबकपंत वाया स्वामीचे सेवेसी सों नमस्कार कृपाभिनिधी करीत असली पाहिजे हे विनंति ले. ३६ सवाल ११ - श्री श. १६७७ आषाद शुद्ध १५ (इ. १७५५ जुलै २१ राजश्री दामोदर माहादेव गोसावी यांसि द अखंडीत लक्ष्मी मालंकृत राजमान्य [ मो. जा. *] नाां जयाजी सिंदे दंडवत विनती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीय कुशल लेखन करीत जाणे यानंतर पंत्र पाठविले ते पावले लेखनार्थ अवगत जाहाला दरबारचे वर्त... की येथील गुंता उरकल्यानंतर...लेहावा म्हणून तरी सांप्रत हुजरून श्रीमंत साहेबांची आज्ञा दक्षणेकडील स्वारीची आली असे हा विचार दरबारीच(चे) तथ्ये मनास आणून मग याल तरी येणे राजश्री रामराऊ नारायेण पुण्यासच गेले असेत त्यांजवल सविस्तर अर्थ कलेल त्याप्रों हकडे यावयाचा विचार करणे वरकड कितेक ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० स्नेहवादें उपरोध लिहिला तरी तुम्हां आम्हांत द्वैतता नसे पूर्ववत् जो विचार आहे तोच आहे अंतराये नाही सा छ ११ माहे सवाल [नि] बहूत काये लिहिणे हे विनंती [ हिंद ११६६ प्राो शि. मो. *] पो. छ.१४ शवाल ले. ३७ } . श्री श, १६७७ श्रावण वद्य जिल्काद १७ मंगळ. पौ छ १६ जिलकाद. इ. १७५५ आगस्ट २६ श्रीमंत राजश्री [ मो. जा. * ] दादासाहेब स्वाभिचे सेवेसी : विनंती आज्ञांकीत वेशवंत बाबूराऊ कृतानेक सा नमस्कार विनती उपरी येथील क्षेम ताा छ १७ जिलकाद जाणून निजानंदवैभव लिहीत आज्ञा केली पाहिजे विषेश काल सोमवारी दों प्रहरा नजीवरवान फौजसहवर्तमान जलालाबादेस दाखल वाले जामदार वगैर स्वार प्यादे घेतले 'भेटीसही. गेलो. होतो सागायाचे ते सागितले ताकीद रखवालीची लाली परंतु रोहले हरामखोर कोठवर कोण निवारण करील आज मंगलवारी कूच होगार होते तो रात्री प्रज्यन्य फार जाला त्यामुले मुकाम जाला आधी तो पाऊसच नवता कुव्याखाले मलाई. किलाई जाली होती ते तमाम रोहले कापून नेतात नामदारी खर्च होतो आणि रखवाली तो कलतच आहे भूत सैन्य रयेतीची नसीब खोटे आधी तो पाऊसच' नवता पडला तर आतां की फौजेचा मुकाम जाला. जिरायेत कापली नाते केली. न केली सारखीच जाली पुढे मेरठेस येणार मार्गात बेगमावादयावेतो तो जलालाबादचा प्रगणा पुढे मेरठची हद लागते सिवरामपंत समागमे आहेत सागायाचे सागतात उपाये काये सारांश रयेत धुलीस मिलाली आणि मिलत जाते बहूत काये लिहिणे कृपावृधि केली पाहिजे हे विज्ञापना ले. ३८. जिल्काद २२ श्री श, १६७७ श्रावण वद्य १ ६. १७५५ आगस्ट.३१ श्रीमंत राजश्री [ मो. जा. * ] दादासाहेब स्वामिचे सेवेसी विनती आज्ञांकित येशवंत बाबूराऊ कृतानेक सां नमस्कार . विनंती विज्ञापना की येथील क्षेम ताा छ २२ जिलकाद जाणून निजानदवैभव कुशलार्थ लिहीत अज्ञा केली पाहिजे विशेष अज्ञापत्र पाठविले ते पाऊन सिरसा वंदिले 'तरतुदीविराई ताकीदें लिहिले तर मजला तो चाकरीच करणे. ज्यात तरतूद आबादी होऊन मुजरा होये तेच फरणे मलाई वगैरे जिनस करविली जणू नजीबखानास्तव केली होती जाणार त्यास उपाये नाही वीज महर्ग रयतीर सावकार देणारही पाहिजे तथापि. आपले श्रम . करायाचे .करीतच आहे प्रताप माहाराजांचा समर्थ आहे घडोन येईल ते खरे काल स्मारी प्रगण्यात केली . -- ते ·हिंगणे दपतर २ रा खंड ले. ३५, पौष वय ५ शुक्र. ܕܢ । श. १६७६. पौष वदा ५ । ६. १७५५ जानेवारी श्रीमंत यो बापूसो व ताा सो...सो सो नानासो गो तात्या...सेवेसी सेवक धर्मराव तमाजी कृतानेक सो नमस्कार विनंति उपरी येथील कुशल पुष्य वदि ५ सुकवार पावेतो स्वामीजीचे कृपाकटाक्षे कुशल असे स्वामियानी स्वकुशळभिनिधी लेखन करावयाकारणे आज्ञा केली पाहिजे विशेष येथील वर्त. मान तर पूर्वी नवाची अजुग्दारासमागमे सविस्तारेकडून विनंति केली असे त्यावरून विदीत जाहले असेल मांप्रती दिवाण हरगोविंदजी घेऊन भयानिमित्य विठलराव सिवदेव सो तात्याचे पुतणे अपा येऊन बेलभंडार सुवेदाराकडून देऊन श्रीजीसी येकांत सपादून गुरुवारी दिवाणजीठ घेऊन गेले सरदाराच्या भेटी माइल्या त्याचा सर्व विस्तार सो गोविंदरावजीनी स्वामीस विनंति केली मसे त्यावरून सर्व अक्षरशा कळू येईल सारांश नवा नवा प्रसंग दर पेश केला असे पाहवे कोणे थरास गोष्ट नाते सात अठपावेतो तर हे हरप्रकारे प्रस्तुत काली देतील सिवाये करारमदार करून निवाडा करून घेतीळ येसे दिसते मुळू [क] खराब नाहला पैका नाही दिवाणजी सरदारापासून [माम]ला चुक- ऊन भल्यानंतर शहरांत लाहनथोरावर निराड करतील विना बिराह यास गत नाही यैसे दिसो...या नाही...चा करून ठेविला...[ जया ]जी सिंदे याची पत्रे दर पवावी लस्करातून अपुलि...अली ते बजिनस सेवेसी पो असेत पावतील रसीद पाठवावी हे विनंति सो त्रिंबकपंत बाबा स्वामीचे सेवेसी सों नमस्कार कृपाभिविधी करीत असली पाहिजे हे विनंति + . २. ३६ श्री श. १६७७ आषाढ शुद्ध १३ सवाल ११ (इ. १७५५ जुलै २१ राजश्री दामोदर माहादेव गोसावी यांसि द अखंडीत लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य [ मो. जा. *] भां जयाजी सिंदे दंडवत विनती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीय कुशल लेखन करीत जाणे यानंतर पत्र पाठविलें तें पावलें लेखनार्थ अवगत जाहाला दरबारचे वर्त... की येथील गुंता उरकल्यानंतर...लेहावा म्हणून तरी सांप्रत हुजरून श्रीमंत साहेबांची आशा दक्षणेकडील स्वारीची आली असे हा विचार दरबारीच(चे) तथ्ये मनास आणून मग यालं तरी येणे राजश्री रामराऊ नारायेण पुण्यासच गेले असेत त्यांजवल सविस्तर अर्थ कलेल त्याप्रों इकडे यावयाचा विचार करणे वरकड कितेक ·३४ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० स्नेहवार्दै उपरोध लिहिला तरी तुम्ही याम्हांत द्वैतता नसे पूर्ववत् जो विचार आहे तोच आहे अंतराये नाही सा छ ११ माहे सवाल [नि*] नहूत काये लिहिणे हे विनंती [ हिंद ६६ प्रो शि. मो. *] पो छ-१४ शवाल -- श्री श. १६७७ श्रावण वद्य ५ जिल्काद १७ मंगळ. 'इ. १७५५ आगस्ट २६ श्रीमंत राषश्री [ मो. जा. *] दादासाहेब स्वाभिचे सेवेसी विनंती आज्ञांकीत येशवंत बादूराऊ कृतानेक सा नमस्कार विनती उपरी येथील क्षेम ताा छ १७ जिलकाद जाणून निजानंदवैभव लिहीत आशा केली पाहिजे विषेश काल सोमवारी दों प्रहरा, ननीबरवान फौजसहवर्तमान जलालाबादेस दाखल नाले जामदार वगैर स्वार प्यादे घेतले. भेटीसही गेलो होतो सागायाचे ते सागितले ताकीद रखवालीची जाली परंतु रोहले हरामखोर कोठवर कोण निवारण करील आज मंगळवारी कूच होणार होते तो रात्री प्रज्यन्य फार जाला त्यामुळे मुकाम जाला आधी तो पाऊसच नवता कुव्याखाले मलाई. झिलाई नाली होती ते तमाम रोहले कापून नेतात जामदारी खर्च होतो आणि रखवाली तो कलतच आहे भूत सैन्य रयेतीची नसीब खोटे आधी तो. पाऊसच्च नवता पडला तर आतां की फौजेचा मुकाम जाला जिरायेत. कापली जाते केली न केली सारखीच जाली पुढे मेरठेस येणार मार्गात बेगमावादपावेतो तो जलालाबादचा प्रगणा पुढे मेरठची हद लागते सिवरामपंत समागमे आहेत सागायाचे सागतात उपाये काये सारांश रयेत धुलीस मिलाली आणि मिलत जाते: . बहूत काये लिहिणे कृपावृधि केली पाहिजे हे विज्ञापना {. श्री 'श, १६७७ आवण वद्य ९ जिल्काद २२ इ. १७५५ आगस्ट ३१ श्रीमंत राजश्री [ मो. जा. * ] दादासाहेब स्वामिचे सेवेसी विनती आज्ञांकित येशवंत बाबूराऊ कृतानेक साां नमस्कार विनंती विज्ञापना की येथील क्षेम ताा छ २२ जिलकाद जाणून निजानदवैभव कुशलार्थ लिहीत अज्ञा केली पाहिजे विशेष अज्ञापत्र पाठविले ते पाऊन सिरसा वंदिले तरतुदीविशई ताकीदें लिहिले तर मजला तो चाकरीच करणे ज्यांत तरतूद आबादी होऊन मुजरा होये तेच करणे मलाई वगैरे जिनस करविली ते जणू नजीबखानास्तव केली होती जाणार त्यास . उपाये नाही वीज महर्ग 'रयतीस सावकार देणारही पाहिजे तथापि आपले श्रम करायाचे करीतच आहे प्रताप माहाराजाचा समर्थ आहे घहोन येईल ते खरे काल स्वारी प्रगण्यात केली ·हिंगणे दफ्तर २ राखंड ३५ - खराबी नाली ते ध्यानास आणितो आजही गेलो होतो दिलदिलासा करायाचा तो करितो गोड बोलून समजाऊन मूद उतरे खातर निशां करितो उतर देतात की येकदां कलेल तैसे बीज भोईत टाकले ते धुलीस मिळाले आता वीज कोण देतो सरकारातून वीज देवणे मेहनत करून लावणी केली जाई न्यास बीज सरकारांत तो कलतच आहे जाफरखान आले ते घोड्यावर स्वार रुपये माग लागले जमीदार कानगो गावात जामेदार वगैर बंदोपस्तास फौजत दरवानियावर हंगामा स्यांत त्यानीही इंगामा केला योरें रुपये होते दिधले गेले आतां गुलाम नबीखान आले यांचे रुपये देगे न्यास हे सर्व स्वार प्यादे बसले दिकत आहे नमीदार मेऊन बाहेर जावे यांसी येथे जावमाल कोणे कराना येथे राहोन तहसील करावी तर बाहेर कोणे फिरावे हंगाम तो आहे तो सर्वत्र जागा येकचसारखा आतांच स्वारीहून आलो दरवाजियांत येतांच तनवादार भुजाहीम जाले की आतांच रुपये देणे फौजेची गडबड नसती नाली तर वायेद्याचे रुये न राहते आतां देणार देतीलच न. देऊन चैन कैसे पावतीळ कालपासून मोकलीक जाली तहसील शुरू केली आणि खातरीही करितो विजाचा तोटा आहे व जमीदारांवर मोहसल आहे मोहस[ ] न करावे तर तनखादारास काये द्यावें प्राणासी गाठ घालितात व्यावरूवर गोस्ट आली तेव्हा सेवट कलतच आहे बहूत काय लिहिणे कृपावृधी कीज हे विनती मौजे वसोडा प्राो जलालाबाद हा गांव बादशाहाचे वायकोस जागीर जाली छंडा व पनासेक प्यादे येऊन बलेतगावी शाहदरियाजवळ आहे वाकी कसरेकम चारासे स्ये आहेत दुसरा अमल जाला तेव्हा बाकी येणे कलतच आहे जमीदार मुबरा मागवील याविशद जैसी आशा... } १ श्री श. १६७८ इ. १७५६ राजश्रिया विराजीत राजश्री बाबूराव गोपाळ गोसावी यांसि सो बापूजी माहादेव व दामोदर माहादेव नमस्कार उपरी येथील कुशळ आणून स्वकीये कुशळ लेखन करणे यानंतर नजीबदौले यांनी अपला वकील मेघराज आम्हाकडे पाठविला त्याने ममतेचे भाषणे बहूत केली आणि करार केला की तुम्ही आम्ही येका विचारे असावे सरकारच्या दरोबस्त माहालावरून नजीब- खानानी हत उचलावा आणि कोन्दी बली हरामी हंगामा करील त्याचे पारपत्य नजीबखानानी आपली फौज पाठऊन करावे यैसी त्यानी जावसाल केली यावर आम्हीही ममतापुरस्कर आस्वासनरूप जाबसाल करून पत्रे त्याकडे मेघराजाने आपली व आमची पाठविली त्यास शाजापूर व आडा व प्रातापपूर याचाही नाजसाल करून घेतला की तेथेही ठाणी वसऊन द्यावी त्यास यानी कबूल केले की तुम्ही येके ग्रहस्तास पाठऊन द्यावें खिलत देऊन नागजागा ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० ठाणी बसऊन देऊ त्यास तुम्ही येक भला माणूस त्याजकडे पाठऊन देणे म्हणजे मुला मानासही सिक्षा करून अगर दटाऊन सागून तुमची ठाणी कायम करून देतील तुम्हाकडील ग्रहस्त मात्र जावयाचा विलंब आहे तरी तुमच्या प्रगणियानिमित्य मेघराज वकिलाने नजीबखानास आर्जीही लिहिली ते बजिनस तुम्हाकडे पाठविली आहे तरी हे अजी व तुम्हाकडील येक भला माणूस त्याजकडे पाठऊन द्यावा म्हणजे ठाणी इस्तंगत. सुरळीत बसतील मुला मानाचा कजिया तुटेल तरी पत्रदर्शनी हे काम करावे म्हणजे नजीबखा याजकडे आपला भला माणूस पाठऊन देणे म्हणजे काम होऊन येईल पुढे सिबंदीचेही काम नाही कलले पाा ठाणी कायम जालियावर [नि] सिबंदीचे काम नाही सत्वर येक गुमास्ता पाठवणे व तहसील प्यारी करून सरावियासुधा श्ये हजूर पाठवणे अणखी कोणास न देणे बहूत काये लिहिणे हे विनंती ले. ४० } poden -- A श. १६७८ पुर्वणी इ. १७५६. लिहिले की उभयेता सिंदे व रामाजीभाऊ व शमशेर बाहदर व त्याचे दिवाण अत्या अंताजी या सर्वाचा येकीभाव किंवा अपलेले इछेनरूप व अंताजी. कडून सर्व हिदुस्थानचे कार्य घेणार याचा विचार मनास अणून लिहिणे म्हणून लिहिले त्यास तुम्ही जाणतों की श्रीमंत [ मो. ना:* 1 बावा कैलासवासी हिदुस्थानाचे राजकारणापासून राहिल्यानंतर मुख्य रघुनाथरावजी. अले असताही कोण कोण सरदार येके विचारे राहिले की अता राहतील दुही तर परापर चालत अलीच असे तथापि सरदार ते सरदार सिदे तर मोहीमकार व बाकी मदतगार मगर शेमशेर धुधीचा गुमान वागवितेत त्यास शेमशेर गाजवितील तर श्वरूपास येतील विना साहस व हातपाय हलविल्यावाचून स्वरूप कलतच असे मुतसदी उभयताचे स्वकार्थी रत आजकालचे सरं...जवाबसाल करितात तेव्हा मुतसदी किं निमित्य पुढे होतील सिंदे देशास जातील तर सरे फौज सरदार शेमशेरजी अहेतच अकारेकडून सर्व राजकारण घेणार म्हणून लौकिकी वार्ता मात्र असे अकारियाचे स्वरूप तर पाहिले मुसदी. तर कामिल न अडलला. मगर तीन च्यार हजार [लस्कराचा सरदार वाजमीयत व साहेब हिमायेत हे तर गोष्ट दिसोन आली कवडीचा मजकूर उमदगी तर कळून चुकली प्रतापावर द्रिष्ट नाही द्रव्यावर आसे व लिहिले की सर्वाचा भावगर्भ मनास अणून लिहिणे. त्यास बिनाभेट परिचये दुसरियाचा मावगर्भ कोणे रीतीने कलेल मनुष्ये समागमे राहवे मनोगत स्वाधीन करावे तेव्हा भावगर्भ व चितांतील आशये उभये पक्षी शुघतेने करतो त्यास पूर्वीच श्रीमंती सरदारास उतम प्रकारे पत्रे लिहून व श्रीजीस विनति लिहून पाठविली असती की फलाण्यास सरदाराकडे पाठविले .

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड 4 खराची जाली ते ध्यानास आणितो आजही गेलो होतो दिलदिलासा करायांचा तो करितो. गोड बोलून समजाऊन मूद उतरे खातर निशां करितो उतर देतात की येकदा केलेल तैसे बीज भोईत टाकले ते धुलीस मिळाले. आतां बीज कोण देतो सरकारातून बीज देवणे मेहनत करून लावणी केली जाईल त्यास बीज सरकारांत तो कलतच आहे नाफरखान आले ते घोड्यावर स्वार रुपये मागू लागले जमीदार कानगो गावात जामेदार वगैर बंदोबस्तास फौजत दरवाजियावर हंगामा त्यांत त्यानीही हंगामा केला थोडे रुपये होते दिधले गेले आतां गुलाम नबीखान आले यांचे रुपये देणे त्यास हे सर्व स्वार प्यादे बसले. दिकत · आहे नमीदार घेऊन बाहेर जावे यांसी येथे जाबखाल कोणे करावा येथे राहोन तहसील करावी तर बाहेर कोणे फिरावे हंगाम तो आहे तो सर्वत्र जागा येकचसारखा आतांच स्वारीहून आलो दरवाजियांत येतांच तनखादार मुंजाहीम जाले की आतांच रुपये देणे फौजेची गडबड नसती जाली तर ,वायेद्याचे रुये न राहते आतां देणार देतीलच न देऊन चैन कैसे पावतील कालपासून मोकलीक जाली तहसील शुरू केली आणि खातरीही करितो बिजाचा तोटा आहे व जमीदारांवर मोहसल आहे मोहस[ल*] न करावे तर तनखादारास काये द्यावें प्राणासी गाठ घालितात याबरूवर गोस्ट आली तेव्हा सेवट कलतच आहे बहूत काय लिहिणे कृपावृधी कीज हे विनती मौजे बसोडा प्राो जलालाबाद हा गांव बादशाहाचे बायकोस जागीर जाली छंडा व पनासेक प्यादे येऊन बलेतगावी 'शाइदरियाजवळ आहे बाकी कसरेकम बारासे रुये आहेत दुसरा अमंल जाला तेव्हा बाकी येणे कलतच आहे जमीदार मुजरा मागतील याविशई जैसी आज्ञा. ३९. } श्री श. १६७८ इ. १७५६ राजभिया विराजीत राजश्री बाबूराव गोपाळ गोसावी यांसि सो बापूजी माहादेव व दामोदर माहादेव नमस्कार उपरी येथील कुशळ जाणून न स्वकीये कुशळ . लेखन करणे यानंतर नजीबदौले यानी अपला वकील मेघराज आम्हाकडे पाठविला त्याने ममतेचे भाषणे बहूत केली आणि करार केला की तुम्ही आम्ही येका विचारे असावे सरकारच्या दरोबस्त माहालावरून नजीव- खानानी हत उचलावा आणि कोन्ही बली हरामी हंगामा करील त्याचे पारपत्य नजीबखानानी आपली फौज पाठऊन करावें यैसी त्यानी जाचसाल केली यावर आम्हीही ममतापुरस्कर आस्वासनरूप जाबसाल करून पत्रे त्यांजकडे मेघराजाने आपली व आमची पाठविली. त्यात शाजापूर व आडा व प्रांतापपूर याचाही जाबसाल करून घेतला की तेथेही ठाणी बमऊन द्यावी त्यास यानी कबूल केले की तुम्ही येके ग्रहस्तास पाठऊन द्यावें खिलत देऊन बागजागा ·३६ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला.क्र. ७० -- . ठाणी बसऊन देऊ त्यास तुम्ही येक भला माणूस त्याजकडे पाठऊनः देणे म्हणजे मुला मानासही सिक्षा करून अगर दटाजन: सागून तुमची ठाणी :: कायम ' करून देतील तुम्हाकडील ग्रहस्त मात्र जावयाचा विलंब आहे तरी तुमच्या प्रगणियानिमित्य मेघराज वकिलाने नजीबखानास आर्जीही लिहिली ते बजिनस तुम्हाकडे .पाठविली आहे तरी अर्जी व तुम्हाकडील येक भला माणूस त्याजकडे पाठऊन द्यावा म्हणजे ठाणी हस्तगत सुरळीत बसतील मुला मानाचा कजिया तुटेल तरी पत्रदर्शनी हे काम करावे म्हणजे. नजीबखा याजकडे आपला भला माणूस पाठऊन देणे म्हणजे काम होऊन येईल .पुढे. सिबंदीचेही काम नाही कलले पाा ठाणी कायम जालियावर [नि] सिबंदीचे काम नाही सत्वर येक गुमास्ता पाठवणे व तहसील ज्यारी करून सरावियासुधा श्ये हजूर पाठवणे अणखी कोणास न देणे बहूत काये लिहिणे हे विनंती ले. ४० . { -- . श. १६७८ पुर्वणी इ. १७५६ 3. लिहिले की उभयेता सिंदे व रामाजीभाऊ व शमशेर बाहदर व त्याचे दिवाण अत्या अंताजी या सर्वाचा येकीभाव किंवा अपलेले इछेनरूप व अंताजी- कडून सर्व हिदुस्थानचे कार्य घेणार याचा विचार मनास अणून लिहिणे म्हणून लिहिले त्यास तुम्ही जाणतां की श्रीमंत [ मो. जा...] बावा, कैलासवासी हिदुस्थानाचे राजकारणापासून राहिल्यानंतर मुख्य रघुनाथरावजी अले असताही कोण कोण सरदार येके विचारे राहिले की अता राहतील दुही तर परापर चालत अलीच असे तथापि सरदार ते सरदार सिदे तर मोहीमकार व वाकी मदतगार मगर शेमशेर धुधीचा गुमान वागवितेत त्यास शेमशेर गाजवितील तर श्वरूपास येतील विना साहस व हातपाये हलविल्यावाचून स्वरूप कलतच असे मुतसदी उभयताचे स्वकार्थी रत आजकालचे सर....जवाबसाल. करितात तेव्हा मुतसदी किं निमित्य पुढे होतील सिंदे देवास जातील तर सरे फौज सरदार शेमशेरजी. अहेतच अकारेकडून सर्व राजकारण घेणार म्हणून लौकिकी वार्ता मात्र असे अकारियाचे स्वरूप तर पाहिले मुसदी तर कामिल न अडलला' मगर तीन च्यार हजार []स्कराचा सरदार बाजमीयत व साहेब हिमायेत हे तर गोष्ट दिसोन आली कवडीचा मजकूर उमदगी तर कळून चुकली प्रतापावर द्रिष्टं नाही द्रव्यावर आसे व लिहिले की सर्वांचा भावगर्भ मनास अणून लिहिणे त्यास बिनाभेट परिचये दुसरियाचा भावगर्भ कोणे रीतीने कलेल मनुष्ये समागमे राइवे मनोगत स्वाधीन करावे तेव्हा भावगर्भ व चितांतील आशये उभये पक्षी शुधतेने कळतो त्यास पूर्वीच श्रीमंती सरदारास उतम प्रकारे पत्रे लिहूनः व श्रीजीस विनंति लिहून पाठविली असती की फलाण्यास सरदाराकडे पाठविले ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड असे त्यास अनायासे सर्व योग व मजलिसगर्मी संरादून मार्ग रक्षिला असता अता लिहिलिया कैसे बनते व.पूर्वी विनंतीही म्या केली होती की शामिलफोन कोणी न कोणी सरदारानी असावे जर शामिलफौज चौघां सरदारातून येक जण असते तर दुसरा कोणे प्रकारे पाये ठेविता रिकामी जागा पाहून हर कोणी सिरोपस्थाही दोऊ इछतो अतांदी काही गेले नाही लवकर शामिलफौज होत व हजूरची मजबूती सर्व प्रकारे रक्षिल्या काय ताब आसे की कोणी कदमदराजी करोल श्रीमंत रघुनाथरावजी व सुवेदारासारिखे कुभेचे डेरियावर असता विपरीत विनरिले तेव्हा पेश न गेले ते अतां कोणे प्रकारे नाहील सुधुकी सर. दारांची हसील व नुकसान मामलतेत पडेल मुख्य गोष्ट तर हे को बादशाह व वजीर यांची मरजी अपले हाती ठेवल्या सर्व काही उत्तम असे अपला व हरगोविंदजीना प्रकार नसावा पाण्यात गहून माझ्यासो वैर न करावे लिहिले की जवाहर हस्तगत करून लवकरोच येतो त्यास लवकर शामिल] फौज होणेच सलाह अहे बहूत काये लिा तुम्ही अपणाकडून सिष्टाचारपत्रे हरिहरास व जगनाथ साहच व सिवनाथ सेभुनाथजीस व सदासिवभटजी अदीकरून जे कोणी तुमचे स्नेहीत असतील त्यास सिष्टाचाराची हेच की वैकुण्टवासी माघारे त्याचा पुत्राचा सांभाल उतम प्रकारे केला व अताही करणार तुम्ही अहा स्नेहिताचा धर्म तर हाच की संकटी कार्ये करित्यास सर्व प्रकारें रावजी माघारे त्याचा सांमाल कराल व पत्रद्वारे स्नेहाधिकता वाढवाळ भगवान कृपेने लवकरीच भेटू व गो धनेश्वर जीनी बहूत करून परमसंकटी साहेता केली व दुसरे रामकृष्ण मुनशीजीनी अति गौर केली या उभयतास बहूत शुक्रगुजारी लिहिणे व. सलाह तर हेही असे की श्रीमंतांची पत्रे स्नेहभावे इशारातरिकयेत जरूर पत्रे श्रीमंताची व तुमची पाठवाल पोटात निघून कार्य केले पाहिजे या प्रकारचा समये अला अहे बहूत काये लिा कृपा लोभ असो दीजे हे विनंति ले. ४१ श्री वरद } श. १६८० आषाढ वद्य १३ जिल्काद २६ इ. १७५८ आगस्ट १ राजश्रिया विराजित राजश्री रघुनाथ नाईक स्वामीचे सेवेसी सो बापूजी माहदेव पुरुषोतम माहादेव सा नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल छ २६ जिलकाद नाणून तुम्ही आपले कुशल हर घडी लिहीत आसिले पाहिजे विशेष बहूत दिवस जाले तुम्हाकडोन पत्र येऊन वर्तमान कलत . नाही तर आलिया : माणसासमागमे पत्र पा.संतोशवीत, असिले पाहिजे विशेष इकडील वर्तमान सो घोडानी नाां यानी लिहिले अहे त्यावरून सविस्तर वर्तमान कलेल रानश्री आंताजी माणकेस्वर या... हवाली माघात. लाख का देणे त्याची वरात राजश्री जनार्दन बाजीराव याची महिन्या १ चे वाइद्याची केली अहे हार .!

·३८ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला . ७०. '- अशाढ वद्य १३ पासून श्रावण वद्य १३ परियेंत वरातचा वाइदा अहे त्यासी चिरजीव गो तात्यास लिा आहे ते तुम्हास विनंती करतील ते मान्य करून कार्य करणे जे गोस्टीने पत राहे अणि जेधन्य न होये ते करावे सर्व भरवसा तुमचा : अहे आम्हीही श्रीमंता समागमे सबरीच त्या प्रांतास येतो श्रीमंत राजश्री दादा- साहेबीही कृपा करून चिरजीव सो नानास जनकोजी सिंदे याजसमागमे माघारा पां चिरंजीव गणपतराऊ व राा त्रिवकपंत यासी दिलीस सा. केले. त्याजमुले पुढे उमेदवारीसी दिसोन येती राजश्री जनकोजी सिदे यानीही कितेक मायावादाची भाशेणे करून चिरंजीवास समागमे नेले सर्वप्रां भरवसा तुमचा जाणून लिहिले असे कोणे गोस्टीची [चिंता] न करणे ईश्वर सर्व उतम करील [नि*] हरप्रकारें कारून साा तनखेदारास पावेत ते. करणे तुमचे भरवसियावर अहो. भेट होये तो सुदिन हे विनंति सा आत्मारामजीस नमस्कार लिा परिसोन लोभ असो देणे हे विनति । -- ले. ४२ २. श. १६८१ माघ शुद्ध १५ सुमार इ. १७६० फेब्रुवारी १ ईश्वर मोठी खैर केली सर्वोबराबर सर्वस्व...दों प्रहरास येऊन पळत पलत पाटोदीस बा...वीस कोस आले तेथून तेच समई पांच घटका रात्र... दांडे तंबू कनात पालपडतल मुतबख खजाना...खाना सर्व सोडून पलाले ते रातोरात गुरुवारची व सारा दिवस शुक्रवारचा वाट चालत मांडण म्हणून जागा आहे जाटाची तेथे आले तेथे रात्र. फमून शनवारी रविवारी सोमवारी.. लांब लांच मजला करीत कोटपुतलीजवल पावले तो जैनगराकडून या मल्हारजी होलकरही आले त्यांच्या यांच्या भेटी जाल्या यांची व यांच्या फौजेची अवस्था पाहून तेही [सद] जाले सोमवारी मगलवारी विचार करून दोघां...नी बहिरा करोलीकडे मार्गस्थ केल्या ते समई...[अ]त्याग्रह करून नानासाहेबांस बाहेर. बाार घेऊन निघाले]...पासि आलो तेथून डीग बारा कोस होती बाही[र]..: कडे गेली आम्ही व नानासाहेब डिगेस ओलों श्रीमंत गणप]तरावजी आम्हां आगोधर डिगेस आले होते त्यांची व आम्हा उभयेथाच्या भेटी जाल्या आत त्रिवर्ग थेके ठाईच डिगेत आहो वजीर नागरमळ दिलवालीसिंग वगैरे सर्व कबिल्यासुधां येथेच आहेत जोवर बुणगे चमल उतरून जाये तोवर सरदार कोट- पुतलीजवल सड्या फौजेनसीं मुकाम करून राहिले होते इतक्या दिवसांत आबदालीने दिली लुटून कतल करून करोंडोंचीच लूट मेळऊन फौजबंदी करून नीट सरदारांवर चालला हे वर्तमान सरदारांनी आइकून कृष्णगडावरून जाटाच्या मुलकांत भाले सत्रा कोस डीग राहे तेथवर पावले जाटाने सर्वा...ची व रफाकतीची ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड अंगेजनी केली तो भावदाली हे वर्तमान आय]कन पंध्रा कोसांवर यांच्या मुकाबल्यावर आला यांच्याने तग न घरवे मग जा...पाहाडांत गेले तिकडेहो आवदाली...ळून आणरवीकडे जातील यांच्याने त्यानसमोर येववत...स्वार प्यादा रोहिले आबदाली मिळून आसी हजार आहे...यापासि आठ दाहा हजार फौज राहिली आहे ते जसी...नाही वेतासारखी कांपते वीस हजार फौज म्हणायाती होलकरापाति माहे त्यांत सात आठ हजार चांगली आसेल तिने परम सगपत खालली आहे आबदालीच्या तोंडावर कोणी जुरत करून जाईलसे दिसत नाही व जिकडे हे पलतात त्याच रोखे तोही येतो त्याची धून तो येमी आहे की चमलेपार यांस पिटून आपण व माधोसिंग व आयोधेकर व जाट येकत्र होऊन उजेनीपर्यंत यावे यैसें बहनो...देत ईश्वर यांचे मुख शाम करो नानासाहेबाची... बरो जाली पहिल्यासारखे वागतात चिंता न करणे...वर्ग डिगेत गोशा कुशल जाणून बसलो आहों येथलें...आडागडा आहे सर्व वर्तमानपी फलते घण्याची चाकरीवर] हाजर आहो चिंता न करणे इतके आपदाल्याचे पुरा...ले पहिले स्वामिचे खास दस्तक तीन बंद आले व व नानासाहेबांचेही पत्र पहिले व आतांचे आवलोकन केले सर्व ध्यानास आले याचा जाय सविस्तर मजला लिहिणे सलाह नाही व स्वामिनीही सविस्तर उतराची अपेक्षा न करावी तुम्ही तर भाऊ आवा पुत्रही दे घरवूड आइकून जवल उभा राहणार नाही हे मामलत कोण्हाच्याही चितास न आली तुम्ही तो येकदां सांगितले आसेल लिहिणारानी पंचवीसदा पंचवीस पंचवीस बंद लिहिले व मना केले आवतारांची बोली होत होती त्यास वर्श जाले तेव्हापासून मना केले...घातल्या नाइकिले सेवट हे गोष्ट बहुधा ईश्वरास न मानली त्याने यैसी कला केली की बाळांतीणच गेली न...आबदालीने मेरठ वगैरे सारा मुलूक सिकंदन्या पावेतो] जफ्त केला ठाणी वसविली सहजच... ले.४३ -- श्रीगमानन श. १६८३ चैत्र शुद्ध १० पो रमजान ८ इ. १७६१ एप्रिल १४ पो छ ८ माहे रमजान दो प्रहरा तीर्थस्वरूप राजश्री बापूसाहेब व नानासाहेब वडिलांचे सवेसी विज्ञापना येथील वर्तमान श्रीमंत स्वामीनी विचार केला आहे की श्रीमंत राजश्री दादासाहेब व बाबूजी नाईक विसेक हजार फौजेनसी नन्हाणपुरापर्यंत जावे हिदुस्थानावर दबाव द्यावा पुढे राजश्री नारो शंकर वगैर तीस हजार फौजा जातील बंदोबस्त तिकडील होये तोवर महिना पंधरा दिवस तेथेच नरमदे आलीकडे आसावे उपरांवीक गुजरातेवर दबाव द्यावे व दमाजीपासून काही रुपया ध्यावा हे ठराविले आहे व समागमे त्रिंबकराव मामा कारभारी परतु बाबूजी नाईक ·- ४०. भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० .. रुसले आहे तिसा लक्षाचा सरंजाम मागतात. त्यांची समजोती करणार व श्रीमंत पंत प्रधान व दाहाबारा. हजार फौज व बाबूराव फडणीस कारभारी असे साताया- कडे जाऊन तिकडील राज्याचा वगैरे बंदोबस्त करून कृष्णातीरी महिना दोन महिने राहाणार येथे आठ दाहा मुकाम करून सर्व सरदाराच्या समजाविसी करून याप्रमाणे करणार श्रुत होये राजश्री जनकोजी सिंदे याचे वर्तमानाविषई पूर्वी विनंती लिहिली आहे त्यास जरूर.. जरूर साकल्य वर्तमान लिहिले • पाहिजे हैगई सहसा न करावी वरकड वर्तमान येथास्तीत आसे श्रुत : होये चरणदरशनाची इछा आहोर निसी लागली आहे दरशनलाभ होये तो. सुदीन कृपा केली पाहिजे हे विज्ञापना चिरजीव राजश्री गणपतरावजी यासी अनेक आसीर्वाद तुम्ही स्वदस्तूर पत्र कधी न.पाठवा है. गोष्ट उचीत नाही सर्वांचा जीव तुम्हचेपासी लागला. आहे तर हस्ताक्षरपत्र पाठवायास आलस न करणे व सत्वर भेटीस येणे बहूत काये लिहिणे हे अनेफ आसीर्वाद वेदमूर्ती घोडा दिक्षीत स्वामीस साां नमस्कार कृपा लोभ कीजे हे विनंती राजश्री बालोबा स्वामीस सा नमस्कार सदोदीत हस्ताक्षरपत्र पाठऊन संतोषवीत जाणे तीर्थस्वरूपजीसहवर्तमान सत्वर येणे भेट होये तो सुदीन हे विनंती राजश्री वैजोपंत व सर्व मडलीस सा नमस्कार . -- .. ले. ४४ पाौ जिल्हेज १९ an श्री मोरया श. १६८३ आषाढ वद्य ५ ।। इ..१७६१ जुलै २२ पैवस्तगी छ १९ जिल्हेज मा बगो मिर्धा राजश्रिया विराजित राजमान्य राजश्री पुरुषोतमपत स्वामीचे शेवेसी पो गंगाधर येशवत व चिंतो कृष्ण सां नमस्कार विनंति उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये लिहीत नावें तुम्ही पहिले पत्र छ १० जिल्हेजचे व जीनत माहालचे पत्र व यावआलीखानाचे पत्र व सैफुदी मा याचे पत्रे पाठ. विली ते पाऊन आक्षरशाहा वाचून लेखनार्थ आवगत जाहाला व मागून छ १३. जिल्हेजचे पत्र व नजीबखानाचे पत्र पाठविलें तेही प्रविष्ट जाले यैसियासी जीनत माहाल व नजीबखान व याकून आलीखान याजला येकत्र करून सर्व गोष्टी पक्या केल्या आणि त्याची यावयाविसी पत्रे घेऊन पाठविली आहेत तर आय:पर टालाटाळ न करितां जलद यावे न आलेस तर काम: सर्व बंद होतील पातशाहा सुज्यातदौले येणार मग हे मज्यालग. रंग राहाणार नाही मग कामास जड पडल समये जाणून लिहिले आसे ठाकराचे सळुखाचे काम आपले हते. करून द्यावे : त्याचे बोलावयाचे प्रकारे बोलून रूपरामास बाा आणावे त्याचे काम करावे ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ४१ आपले काम करून घ्यावे आमची चाकरी पाहावी हैगई न करावी म्हणून वार- वार खोळून लिहिले यैसियासी तुम्ही येथे होतेस तेव्हांच . आमचे लक्ष मरजी तुम्हास विदीत आहे आलीगौरासिवाये काडीमात्र दुसरे जाणत नाही यास्तव ठाकरात देखील साफ उतर दिल्हे होते त्याच. गोष्टीवर आम्ही कायम आहों येथे हिदुस्थानी जमीदारी कारभारामुले उलगडा न जाला गाजुदीखानाने पारचे रोहि- ल्याचा वगैरें भेदेकरून आमचे आमळांत खलेल केले आणीक कितेक बदसळूख जाले सर्व नुकसानी सोसून येक लक्ष पातशाही राखिलें तेच बलाऊन चाकरी करून दाखवावी लोभ संपादून घ्यावा खावंदानी पातशाहा केले ते आम्हास दक्षणी- श्री { राजश्री पुरुषोतमपंत स्वामीस मात्रास. मान्य आहे त्याजपासी हजर होऊन आपले कामकाज करून घ्यावें यापेक्षा विशेष काये टालाटाल किमर्थ करावी बादशाहा प्रयागास आले. सत्वर येणार उतमच आहे श्रीकृपेने सर्व फितूर तुटतील आपली गोष्टी मात पकी जालिया आम्ही यावे याप्रमाणे तुम्हास लिहीत गेलो प्रस्तुत तुम्ही पत्रे पाठ. विली त्यांत भाव की भेटीस येणे येथे आलिया तुमचे कामकाजाचा सर्व बदोबस्त होईल त्यास नजीबखान व गैरेयाची पत्रे याप्रमाणे सर्वदा येतात परंतु आमचे कामकाजाची काही शकल बाधून किंचित परिचीत यावी ततःक्षणी आम्ही कूच करूंन यावें मग सर्व कार्यभाग बदोबस्त व्हावा येणेप्राा जालिया पूर्ण भर्वसा पुरतों हे गोष्टी आपले घरातील विचार आहे. सिष्टाच्याराची पत्रे येत गेली सांप्रत राजश्री गोविंदराव व राा बापूजी त्रिंबक. येथून पाठविले आहेत त्याजपासी सविस्तरे सांगितले आहे ते तुम्ही यैकत्र होऊन आपल्या कार्याची शकल काढून काही परिचीत आम्हास ये यैसी होऊन तुमची त्याची पत्रे आली म्हणजे आम्ही स्वार होऊन येतो दुसरा कोणेविसी आटकाव राहिला नाही त्याचे पत्राची उतरें पाठविली आहेत ते पावतील ज्याची त्यासि पत्रे देऊन आपली कामे करून घ्यावया र वची रीत काढून कार्यभाग सत्वर होये ते करणे तुम्ही पत्रे पाठविली याज- वरच आम्ही यावें कोणेविसी संदह न करावा. परंतु हे दिली आहे सुरलीत कामास दिकती पडून दिवसगत लागती साप्रतचा प्रकार तर विलक्षण जाला आहे याजकरि... ले.. ४५ २ श. १६८३ आषाढ-मार्गशीर्ष इ. १७६१ जुलै-डिसेंबर इद्रप्रस्थी नवाब शाहावलीखान याचे नावे खलिता व आमचे नावे पत्र व याकूब मालीखानाच्या नावे खलिता आला त्यात हेच लिहिले की याकूब ·४२ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाली क्र. ७० . पूर्वक जे -- [आ]लीखान यांही वहूत बहूत स्नेहाविशई लिहिले त्यास आम्ही खलकची रफायेत च्याहातो आमच्या पत्री अश्रफुल उजरा. शाहावलीखानाची बहूत तारीफ लिहिली जे याजला बहूत मायेत ठेवणे. हे आज्ञा पावली दुसरे सुजाउदौला व आलीगोहर व आंबेरचा राजा वगैरे...याच निक्षेप स्वामीनी पुढे फौजा रवाना केल्या नर्मदा उतरून द्यावी उजनपर्यंत चाळून घ्यावे या गोष्टीसाठी पेशकसीचे पैशची. सरकारात . निशा करू त्यास स्वामीच्या प्रतापे व येका नवाब वजीर शाहावलीखानाच्या खलित्यावरून व दिवाण गुलराज श्रीमंत राजश्री [मो. जा.*] नानासाहेब कैलासवासी या जवळून आले त्या वचनावर नजर देऊन तिलतुल्य आतार न केले व आमच्या विनंतीप्रमाणे सर्वास हिंदुस्थानियांख व दक्ष्णेच्या सुभेदारपर्यंत सर्वांस रकमा फर्मान व अश्रफुल उजराचे तालीकचे व इसवुलहुक्म पाठविले जे श्रीमंत राजश्री कैलासवाशी बालाजीराव याचा भाऊ रघुनाथराव तो माझा भाऊ व श्रीमत राजश्री माधवराव पंतप्रधान मजला तईमूरशाहाप्रमाणे आहेत जो कोण्ही त्यासी अंतर करील त्याजवर गजब सुलतानी होईल याप्रमाणे लिहिलें व बोलतात सेवक स्वामीकार्यावाचून दुसरी गोष्ट जाणतच नाही आणि पुढेही श्रीकृपेकलन अंतर होणार नाही श्रीमंत पंतप्रधानाचे नावे टिकाइती... बस्ने जवाहीर. वगैरे ज्याप्रमाणे हिदुस्थान...प्रमाणे सरफराजी करून... तुमच्या...पर्यंत जो कोणी तुमचा शत्रू तो आमचा शत्रू याप्रमाणे....अश्रफुल. उजरा घेऊन दिवाण गुलराज याजला समागमे देऊन चिरंजीव राजश्री पुरुषोतम माहादेव यासी सेवेसी पाठविले आहेत हा तरतूद न आम्ही केला न आणखी कोणी केला हा.श्रीचे प्रतापे नाला की श्रीमंत नानासाहेब कैलासवासी दोन गोष्टी याच्या माणसाशी अशा बोळून गेले जे पातशाहा वजीर अश्रफुलउजरा स्वामी सी तिलतुल्य अंतर ठेवीत नाहीत चिरंजीव' या पुरुषोतम माहादेव व दिवाण गुलराज हे विनंती करितील ज्याप्रमाणे श्रीमंत राजश्री नानासाहेब कैलासवासी बोळून गेले आहेत त्याप्रमाणे याची तसली केलिया दिलीपर्यंत मेरठ वगैर प्रत स्वामींचा वेखलश कायेम होईल बेखलच आम्हास शाहानशाहानी व अश्रफुल उजरा याणी तफजूल करून हजुरामधेच ठेविले आम्ही स्वामीकार्याकरिता येथे राहिलो असो.श्रीमंत साहेन कैलासवासी दोन गोष्टी बोळून गेले आ...वचनात अ[तर] न पडे...ची आ...करणा...समर्थ आहेत ज्याप्रमाणे अलीगौहर जवाबख्त फर्मानबाडी उभी करून शाहानशाहाच्या ताजबक्षीची इनायेत. घेतात त्याप्रमाणे स्वामी घेणार समर्थ आहेत हत्ती घोडे राजश्री मल्हारवा व सिंदे पाठवितील म्हणोन आज्ञा त्यास तूर्त याजकडूनच घेऊन स्वामीसेवा केली पुढे चिरंजीव सेवेसी पावलियावर हजुरीहून समागमे हस्ती वस्त्रे वगैरे देऊन रवाना करणार स्वामी समर्थ आहेत विनंतीपत्रे तर येथून वरचेवर जातात. स्वामीनी लिहिले जे पत्राचा तुम्हाकडून अभाव त्यास येकदोन जोडिया फिरोन आल्या येकदोन रजपुताणियात मारल्या गेल्या दोनतीन जोडिया बुन्हाणपुरांत केल्या ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड याजमुले अंतर पडले याउपर जे वृत होईल ते वरचेवर विनंती लिहून पाठऊ सेवेसी श्रुत होये ह. ४६ श्रीवरद श. १६८३ माघ वद्य ५ ६. १७६२ फेब्रुवारी १३ नियासह चिरंजीव राजश्री तात्या यांसि प्रती बापूजी माहादेव व पुरुषोतम माहादेव आशीर्वाद उपरी येथील कुशल ता छ १८ रजम मा इंद्र- प्रस्य जाणून स्वकीय लेखन करीत गेले पा विशेष बहूत दिवस जाले तुम्हाकडील वर्तमान कलत नवते म्हणौन चित उद्दीन होते तो इतकियात तुमची पत्रे श्री. गोद्याचे जवळील मुकामीची आली त्यावरून विस्तारे वृत कलले श्रीने मोठे आरिष्ट दूर केले बहुत आनंद जाला तो पत्री कोठवर ल्याहावा श्रीमाहालक्ष्मीने कृपा केली आपल्यास रक्षक ते श्रोच आहे तुमचे पत्र भाद्रपद मासापासून आले नवते ते हेच पत्र मागेवर शुष १५ पौर्णिमेचे आले ते येथे छ १२ रजन मुकाम मजकुरी पावले सविस्तर वृत ध्यानात आले श्रीमंत स्वामीस श्री येश देऊन दक्षणचा बंदोबस्त होऊन हिंदुस्तानात येऊन शत्रू पादाक्रांत होऊन बंदोबस्त होये हेच आम्ही श्रीपासी मागतो याच तारखेस श्रीमंताची पत्र आली तेही वाचून आनंद जाला इकडील वृत वरचेवर आटा दिवसाचे आंतराने पत्रे पाठवीत आसतो परतु हगाम्यामुले पावत नाही मार्गी हिला हरकत मोठी वाट चालत नाही म्हणोन पावत नाही बरें आसो राजकी वर्तमान आली गोहर पातशाह व शुव्यातदौला कालपीचे मैदानात आहेत झासीचे किल्यासी युध्य होत आहे मोट वगैरे किल दोन शुज्यातंदौलानी घेतले फौज दादा पंधरा हजार आहे श्रीमंताच्या मुलकाती खलस आगोधर केला आता खिसाने जाले आहेत पातशाहची अवस्था पाहावी तर फौज थोडीबहूत होती ते उठोन गेली भाता च्यार पाचसे स्वार आहेत तेही उपासी मरतात पातशाहस भक्षावयास दुवत्वा शुज्यातदौला देतात या प्रकारचे वृत तेथील आसे ठाकूर सुरजमल यानी आगरियाचे किल्यांत जाऊन तमाम किला दुधाने धुऊन किल्यात मसीद व कबरा होत्या त्या पाडून बाहीर टाकिल्या वास्तुशांत करून पातशाहचे ठिकाण बसावयाचे संगमरवरी होते त्याजवर तलाख लिहिली होती की पातशासिवाये कोणी न बसे त्याजेवर ठाक्र आपण बसले किल्याची व शहराची बंदोबस्ती करून फौजेसुधा श्री मथुरेस येऊन लम केले जवाहीरसि [पत्राच्या आरंभी*] आसीर्वाद श्रीने तुमचे आरिस्ट टाळिलें याचा शुक्र श्रीजवळ किंत्री म्हणून करावा लोभ असो दीजे हे असीर्वाद , ।

·No text on this page.

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ४५ ले, ४९ { श. १६८४ चैत्र १५ [रमनान १] ३ नंतर इ. १७६२ एप्रिल १ ......जानचे आले ते छ १३ माहे मारी पावोन चित परमहर्षयुक्त जाले शाहा अबदालीची मुलाजमत होऊन बहूत कृपा संपादोन जे जे भाषणे शाहाची व अमात्याची होऊन अलीगोदर शुजाउदीला नजीबखां माधोसिंग नाट यांची पत्रे गेली त्याची प्रतिउतरें वकिलांस प्राप्त जाली त्या पत्राचा भावार्थ आम्हास कळावा याकरितां तपसिले लिहिले ते सर्व ध्यानास आले ईश्वर वडिलांस सलामत राखो या दिवसांत अश्या आफतीमधे स्वामी कार्यावर द्रिष्टि देऊन तेथे जाऊन स्वामीकार्य केली वडी मोठे प्रारब्धवान आहेत येश घेतले व घेतील बंधोवस्त होऊन येईल इकडील वर्तमान तर श्रीमंत [ मो. जा. *] स्वामीनी निजामअलीस पराभवातें पावोन हिंदुस्थानांत राा नारो शंकर यांम विसा हजारा फौजेनसी मार्गस्त करून आपण करणार[क] प्रांती जावयाचा योग केला त्यास चालते समई श्रीमंताचे चितांत कल्पना आली की सिंद्याची सरदारी मातबर मन्हाच्या सिवाय सरदारीचा चक बसणार नाही माहादजी सिंद्यास सरदारी..., कारभार नारो शंकर करतील हा निरधार......पतास पाचारून सांगितले या... केले की हाच प्रसंग करणे होता तर मजला हे काम कश्यास सांगितले चालिसा लक्षाचा कर्जदार जालों याची वाट करून द्यावी पुढें ज्यास काम सांगणे त्याजला सांगावें त्यास अश्या समयांत रुपयाचा मार्ग होतो व कोण करितो यानकरितां माहादजी, सिंद्यास मवकूफ करून पंत मार निलेची रवानगी केली तीन मजली सिद्धटेंकाहून अलीकडे येऊन काये संशये नारोपंतास प्राप्त जाला हे न कले घरचे ग्रहस्तासी विचार करून श्रीमंताकडे राा अच्युतराव गणेश पाठऊन राा माहादजी सिंद्यास सरदारीची वस्त्रे देविली आपण पुढे मलगांवास आले दोन तीन दिवपु होते तो वर्तमान आले की राजश्री मल्हारजी होलकर हिंदुस्थान प्रांतीहून आले ते मजल दरमजल श्री [ मो. जा.*] जेजूरीस मार्तडजीच्या दर्शनास जातात हे यैकोन भेटीस संडे गेले भेटी गोष्टी संवाछर कोकमठाणी जाल्या तेथून रुकसत होऊन मलगांवास भालें तो माहादी सिंदेही तेथेच येऊन पावले त्यांजला दोन... ...सामोरा जाऊन घेऊन येऊन दुसरे दि...फत करून वस्त्रे ..फत करून वस्त्रे भूषणे हाती सिर...तीन प्रहर रात्रपर्यत येकांत होऊन वचनप्रमाण उभयपक्षी जालें तीन मजली समागमें गेलें सिंद्याच्या घरचा प्रकार व श्रीमंताच्या घरचा येकच धारा यांचा आलीज्याहा कारभार तेथे यांची स्थित व स्वरूप राहणे कलतच आहे अश्या दूरदेशीवर द्रिष्टी देऊन फौज झाडून सिंद्याच्या समागमे देऊन आपण आपल्या घरपागेसहीत मलगांवास आले ते हा कालवर तेथेच आहेत बहुधा सुभेदारानी कांही बोध केला.हे नकले पुढे काये मनसना करतील जो निदर्शनास येईल तो खरा रा माहादजी सिंदे मजल [दर] मजल जाऊन ब-हाणपूरचा सुमेदार हस्तगत करून ठाणे श्रीमंत [मो. ना.*] स्वामीचे बसऊन उजेनीस ·४६ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० जाऊन मुकामात करून राहिले आहेत दुसरे श्रीमंत राजश्री [ मो. ना. पंत प्रधान व श्रीमंत राजश्री [मो. जा.*] . दादासाहेब हे उभयथा फौजेसहीत 'सिद्धटेंकाहून पांच सात मजली करणाटक प्रांतीच्या रोखें जाऊन रारा गोपालराव गोविंदराव व राा मल्हारराऊ रा...वगैरे सरदार पंचवीस तीस हजारा स्वारा. करावें हे मानस होते परंतु त्या प्राा...चागले हे विशेषात्कारे जाग जा...तात जे निदर्शनास येईल तें या...सेवेसी लिहून पाठऊं श्रीमत राज [श्री पं]त प्रधान व राजश्री त्रिंबकराव मामा पुणियास आलियावर श्रीमंत राजश्री [मो, जा.*] दादासाहेब व राजश्री मल्हारजी होलकर सर्व मंडली येकत्र जालियावर पाहावे काये मनसबा होईल श्रीमत [ मो, जा.* ] दादासाहेबास पुणियास येऊन दीढ महिना • जाला राजश्री बाबूराव फडणीस - जवल. कारभारी आहेत श्रीमत आहिरनिशी भानसंधेत मग्न आसतात सर्व कारभाराचा येख्तियार राजश्री बाबूरायांवर आहे रावजीही बहुतेक आयेंषआरामातच आस्तात मातबर कारभार विना श्रीमत राजश्री [मो. जा.४] पंत प्रधान पुणियास आलिया व्यतरिक्त त्रिंबकरावमामा आल्यासिवाये होत नाही ते हे येकत्र जालियावर पाहावे. काये मनसबा होतो राजश्री सखारामपंत बापू सासवडी आहेत घरी भानसध्या करीत बसले आहेत जेष्ट श्री...चे मानस की बापू कारभारी आसावे व त्यांचे मत्ते कारभार व्हावा हेच मानस राजश्री मल्हारजी होलकराचे व गंगाधरपंत तात्याचें आहे श्रीमत [ मो. जा..] पंतप्रधान स्वामी व सर्व कारभारी मडली व मातुश्री गोपिकाबाई. साहेब सर्वोचे मानस व मोठा आग्रह की काही आसो सखारामपंतास घरीच बसवावें त्यास सर्वाचे चित . की राजश्री त्रिंबकराव मामानी कारभार करावा.. याप्रकारे त्यास तुरंत सर्व येख्तियार त्रिंबकराव मामाचा आहे व कारभारही उतमच केले कर्नाटक प्राती श्रीमंत [मो, जा.* ] पंत प्रधान स्वामी समागमे जाऊन तिकडील मनसबा उतम रोतीने सिध्धीस नेला चालीस पंचेतालीस लक्ष रुपये सेलविले बदोबस्त उतम केला हे येश मोठे त्यांचे पदरी पडले कनिष्ट श्रीम...लगामी बहूत आहेत त्यास उभैथा श्रीमत...येकत्र जालियावर त्यांचे मानस की सकारपूर्वकास...मानस। जेष्ट स्वामीचे व मकारपूर्वकाचे परंतु सिध्धीस जाता] दिसत नाही कनिष्टाचा व सर्वांचा आग्रह आहे...स जाणार नाही जेष्ट स्वामी या गोष्टीस्तव बहूत दिक व श्नानसंध्या करितात सकारपूर्वकांवर ममता बहूत परंतु सिध्धीस जाता दिसत नाही याप्रकारचे वर्तमान आहे प्रस्तूत राजश्री नारो शंकर मालेगाव येथून तीस . बतीस. कोस खांदेशपाती आहे तेथे आहेत राजश्री माहादजी सिदे यानी समागमे न्यावयास. बहूत : मिनत केली पायादेखील पडले परंतु हे न गेले इकडे राहिले हे वर्तमान श्रीमंत स्वामीस कलले व माहादजी सिंदे यानीही कितेक नारों शंकराविषई विषमभाव. लिहिला त्यांजवरून श्रीमताची इतराजी आहे राजश्री नारोपंत नानानी राजश्री आच्युतराव गणेश याजला पुणियास रवाना केले आहे ते श्रीमंताची भेट घेऊन -- ·हिंगणे दफ्तरं २ खंड ते घरी तेथील आर्थ मनास आणून नानास लिहितील मग पुणियास नारोपंत नाना जातील परतु घरी बसल्याने श्रीमंताची इतराजी बहूत जाली व स्वरूपास आंतर पडले च्यार रुपये सरदारीस खर्च जाला तेही येणे कठीण प्रसंग विलक्षणसा दिसतो आमचे वर्तमान तर राजश्री नारो शकरं घरी बसले माहादजी सिंद्याचा आमचा परिव्यये नाही नारोपंताचा माहादजी सिंद्याचा पेच आपण उठून माहादजी सिंद्यासमागमे जावें तर नारोपंत नानाचे चितात विषमभाव. येईल च्यार सा महिने नारोपंतासमागमे राहिलो व त्याने ममता केली व तुरुत बसले आपण उठू[न] गेले तर मतलचीपण दिसते यास्तव घरी बसलो मोहादजी नावासमागमे जावे तर तेथेही चव नाही फौज उपासी मरत होती व त्यांचेही सरंदारीचे पुर्ते शास्वत नव्हते यास्तव दोन तीन महिने घरी बसलो प्रस्तूत रोजमराही...खर्चाची वगैरे मोठी आघाल तो आर्थ पत्री लिहिता पुग्वित नाही]...स जेष्ट मासी श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान व [त्रिंबकराव मामा युणियास, येणार त्यास ते तेथे आलियावर...ऊन पुणियाउ जाऊ तेथे गेलियावर जे वर्तमान होईल ते सो { ले लिहून पाठऊ वडिलांची पत्रे आबदालीकडील सळुखाचा आर्थ कितेक लिहिला त्यास राजश्री त्रिंबकराव मामाचे कनिष्ठ बंधू राजश्री माधवराव मामा येथे आहेत त्याजला हे पत्रे दाखऊन याचा आर्थ. कितेक राजश्री माधवराव मामा यानी त्रिवकराव मामास लिहिला आहे व माणूस, तिकडे पाठविले आहे माधवरायांस बहूत ममतेत घेतले आहे व त्यानीही कितेक प्रकारे वच्यन दिधले आहे प्रत्तूत येख्तियारही सर्व त्यांचाच आहे मनसबा येखादा उभा करतील माधवराव मामाही आठा दाहा रोजा , पुणियास . जाणार त्रिंबकराव व. हे येकत्र जालियावर आम्हांस बोलाऊन पुढे हस्ती वले नहाची पत्रे आबदालीस लिहून रवाना करावें असा मजकूरं केला आहे बहूत ममता करितात व तीर्थ स्वरूप कैलासवासी रामचद्रबावाप्रमाणे यांचाही प्रकार आहंकारी व येकवचनी आहे. ज्या...अपले म्हणले त्यासाठी सर्व.. प्रकारे साहित्य करून त्याचे उर्जीत करावे. यैसा यांचा प्रकार यास्तव यांस, ममतेत घेतले आहे भोज्यनास बोलाऊन वस्त्रे वगैरे दिधले बहूत ममतेत घेतले आहे बोलल्या गोष्टी सिध्धीस जातील तेव्हा सर्व खरे राजश्री महिपतराव चिटणीस आपल्या पुत्राचे वृतबंधा निमित्य येथे आले आहेत त्यानलाही घरी आणून मेजमानी वस्त्रे वगैरे देऊन] मार्गस्त केले तेही बहूत ममता करितात आम्ही जेष्ट मासी पुणियास जाऊन श्रीकृपेने सत्वरच चरणदरशनास येतो यानंतर राजश्री माहादजी सिंदे त्या प्राती गेले त्यास निंबाबाई सखूबाई जनकोजी- बावाची मातुश्री त्यांचे...माहादजी सिंदे सरदार न करावे परंतु श्रीमंतानी केले खा......ये नाही यास्तव काही न चालले प्रस्तूत राजश्री......यांचे मानस माहादी सिदे स्वतंत्र सरदार...

·४८. भा. ई. सं. संडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० ले: ५० श्रीवरद } श, १६८४ चैत्र वद्य ११ रममान २४ इ. १७६२ एप्रिल २० श्रियासह चिरजीव राजश्री तात्यासाहेब यांसि प्रती बापूजी माहादेव व पुरुषोत्तम माहादेव कृतानेक असीर्वाद उपरी येथील 'कुशल ताा छ २४ माहे रमजान मुकाम लाहोर जाणौन स्वकुशल लेखन करीत गेले पाहिजे विशेष तुम्ही छ [मो, जा.] माहे रजपचे पत्र श्रीमंताचे पत्रासमागमे पाठविले ती छ । रमजानी मुकाम मजकुरी पाऊन परमहर्ष जाहाला तो श्री जाणे कितीक विस्तारे मजकूर लिहिला तो कलला येच रीतीने सदैव कुशलार्थ लिहून मेटीतुल्य संतोषवीत जावे इकडील वृत तरी पूर्वी छ १ मजकुरी विस्तारे लेहून पाठविले आहे त्याजवरून कलेल हाली वर्तमान तरी शाहानशाहा' अश्रफुल. उजरा शाहावलीखा अद्यापी येथच आहे रमनानचा महिना जालियानंतर कूच होईल दुसरे श्रीमंताचा प्रताप जाहाला याची खुसी याजला अत्यंत होऊन उभयेता श्रीमंत येजमानास टिका देऊन आम्हास देशास रवाना करणार भाम्हीही टिका वगैरा सरजाम घेऊन अविलंबे येतो काही चिता न करणे श्रीकृपेने मातुश्रीमहेबाचे व तुमचे दर्शण थोडाकियाच दिवसा लाभ होईल श्रीमंत येजमानाचे दर्शण होऊन मनोरथ सिधीसी श्री नेवील तो सुदीन तुम्ही लिहिले की कुटंबाची स्वस्तता व मातुश्रीचे चरणदर्शण घ्यावयास आठा चौव रोजा नाशकात जाऊ म्हणौन लिहिले त्यास गेलात किंवा नाही हे लिहावे आणि आमचे तरफेने मातुश्रीचेही समाधान करावे की बालकेही सावरच यतेत इतके दिवस येतो येतो म्हणौन लिहितो वैसा अर्थ श्री करणार नाही जे दिवसी येथून कूच करू देशास ते दिवसी सविस्तर निश्चयाचे वृत लिहून पाठऊ त्याजवरून केलेल तुम्ही आपले व मातुश्रीचे वृत वरचेवर लिहीत असणे श्री कृपा करो भेट होये तो सुदीन सदैव कुशल वृत लिहीत ,असणे रा नारोपत नानास पत्रे पूर्वी पाठविली. त्याचे येकही उतर न अले याचे कारण काये ते लिहिणे अतां सर्व ग्रहदशा उतमच अली अहे श्रीकृपेने उतमच होईल चिंता न करणे हे अनेक असीर्वाद श्रीमत स्वामीसमीर असाल तर सविस्तर विनती लिहिली अहे त्यावरून कलेल नाहीतर भेटीनंतर सांगू श्रीकृपा करो भेट होये तो सुदीन हे अनेक असीर्वाद समस्त मडलीस सा नमस्कार अनुक्रमे असीर्वाद......सलाम अज्ञाधारक केशो सुंदर कृतानेक सणां नमस्कार विज्ञाति सी जे सदैव पत्री सनाथ करणार स्वामी समर्थ आहेत कृपा कीजे हे विज्ञाती तीर्थरूप मातुश्री आमासाहेब वडिलाचे सो कृतानेक सा नमस्कार विनती की चिरंजीवास लिहिले अहे त्यावरून श्रृत होईल अतःपर श्रीकृपेने सत्वरच दर्शणलाभास येतो दर्शनलाभ होये तो सुदीन श्रीकृपा करो शरीरास ·हिंगणे दपतर २ राखंड ४९ अरोग्य राखणे उपोषणे न करावी येनदी बालकावर कृपा केली पो हे विनंती चिरंजीव मन्याबाईस भनेक असीर्वाद लिIr परिसोन सदैव कुशल वृत लिो अनेक असीवाद सो अनदीवहिनी व लक्ष्मीवहिनीस व तथा रेणुका वहिनीस तुलना वहिनीस सा नमस्कार चिरजीव सो अनेक असीर्वाद सदेव...... ले. ५१ श्री श. १६८४ आश्विन शुद६ सु. ११६३ र ४ इ. १७६२ सप्टेंबर २३ अखहीत लक्ष्मी अलपत राजमान्य रानभी बालाजी गोविंद गोवीस सेवक रघुनाथ बाजीराव नमस्कार सा सलास सितैन मया व आलफ तुम्ही विनंतीपत्र सोलावे सफरचे पाठविले ते चवथे गोवली पावले आयदालीकडून वकील नगरास आले राजे माधोसिंग यानीही वकील हुज़र पाठवावयास तयार केले शो केली याप्रो वर्तमान अहे व कोटेकराचे निष्टेचा प्रकार लिहिला तो सविस्तर विदीत लाला या उपरीही राजे माधोसिंग यांनकडील वर्तमान वगैरे ते प्रांतीचे अधिकोतर अदललियास लेहन पाठवणे जाणिजे छ ४ गोवल [नि] आशा प्रमाण ले. ५२ . श्री श. १६८५ श्रावण शुद्ध २ १६८ सु. ११६२ (४) सफर इ. १७६३ आगस्ट ११ अखंडीत लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य राा केशो गोविंद गोसावी यासी सेवक रधुनाथ बाजीराव नमस्कार ना इसने सितैन मया व अलफ निजाम आलीखान राक्षसभुवनावर गंगा उतरावयासी गेले खासा उतरून पलीकडे गेले बाहीर बुनगे काही फौज काही पलीकडे उतरली आली कडे विठलदास वगेर नावबनाम सरदार राहिले त्यास जाऊन गांठले ते तयार होऊन उभे राहिले छ २९ मोहरमी लडाई जाली च्यार सा घटिका लडाई निकटीची जाहली विठल. दास व गोपालसिंग राजे खदारकर व विनायेकदास वगैर ठार नाले पांच सा हजार माणूस पडले बाबूराव जंगी व रघुनाथगव पिंगले व मुरादखान व बालोजी घोरपडे पाडाऊ आले तोफा सा सापडल्या निजामआली...कडे होते रात्री कूच करून...प...तो...डेरे टाकून गेले श्री...करून फते जाली माहादजी... बाळकर व. रवलोजीराऊ पाटणकर व चिंतो कृष्ण चिमणगावकर व मानसिंग रजपूत व देवाजी नारावेण सुभेदार जुनरकर ठार नाले यासिवाये आणखी पडले जखमी जाहले तुम्हास कलावे...नाणिजे छ १ सफर ..

·५० भा. ई. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० मोगलाकडील १ विनायकदास १ विठलदास १ गोपालसिंग खदारकर १. सदासीव रामचंद्र २ दस्तेखान आ अलनपूर १ उदाजी पवार १०. गोविंदराव पिंगळे वगैर आ श्रीमंताकडील. १ माहादजी निवालकर १-चितो कृष्ण चिमणगांवकर १ देवाजी नारायण सुवे जुनर १ पागा मानसिंग जखमी १ हरिपंत १ बाजीपंत २ पाताऊ १ मुरादखान २ चांदखानभाऊ १ शाहजी सुपेकर २.५३ श्री श, १६८५ मार्गशीर्ष शुद्ध ८ सुमा इ. १७६३ डिसेंवर १२ सुमार पुा श्रीमंत राजश्री [ मो. जा.* ] पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी विज्ञाप्ती असी जे [डावें कोष्टक] जाट सुरजमलं याणी फरकनगर घेरून उडाईचा उदेर घरला आहे याचे कारण इतकेच की जाट मजकुराचे मानस. की बाहदरख वलोच याचे गड व फरकनगर येथे आमल आपला करून बलोचास परागंदा लावावे याची कुमकीचा अत्यग्रह नजीबखान करील तरी त्यासीही लडाई करावी नजीवखानाचा मनोदये की बलोचास त्याचे स्थळी पूर्ववतप्रमाणे कायेम राखावे हा अभिमान घरून त्याचे लोक जमा करून लढाई होणार साप्रत्य करवली होत असती आणि खान मजकुराचा चाकर दलेलसिंग उभयेताचे सळूखाचे मावसालात आहेत अद्यापि जुज अथवा सख्य जाले नाही मागाहून होईल तैसे विनंती लिहू . [उज कोष्टक*] जंबूचा राजा रंजीतदेव लाहोरास आले सवा गख रुपयाचा चबुधा करून पातशाहास बसविले घोडे जवाहीर वस्ने ननर केली वजिरास पन्नास हजार रुये नजर करून घोडे जवाहीर बजे दिधली पातशाहानी कृपा करून खिलताची परवानगी दिवली अद्यापि लोहोरीच आहेत आपळे राज्यात गेले नाहीत मागाहून वृत भालिया विनंती लिहू १ कलम ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ५१ । सिरोंजेहून गुलराज येलची दिशा शाहावलीखा श्रीमंत कैलासवासी साहेचा. पासी ती राा बापूजी माहादेव याने...जाऊन येक ववचन प्रो. शाहावली- खानास त्याचा विस्तार ते निवेदन करून सेवकासही सांगितले व याजहून विशेषात्कारे स्नेह करून यानीही वचनप्रमाण केलें नाबसाल जाला माहीतगार आहे म्हणोन मशारनिलेसच समागमे आणिले याक्वआलीखानास आणावे तर याचा खर्च फारी यास्तव याचा आणावयाचा मनसबा न केला पूर्वी शाहावली. खानानी खान मनकुरासमागमे स्वामीस घोडे पाठविले मार्गामुळे सेवेसी येऊ न सकले हाली दिलीस येऊन पोहचलो घोडे व याकूबः आलीखानाचा ग्रहस्त समागमे घेऊन सेवेसी येऊन पोहचतो १ कलम सो याचा विस्तार....करू शृत होये सदरहू कलमे तीन याबवरून शृत होईल इद्रप्रस्थी पोहचून कामकाण करून कूच करितो मार्गात सुरक्षीत श्रीकृपेने स्वामीचे प्रतापे सेवेसी पोहचून दर्शणलाभ होये तो सुदीन वरकड वृत मागाहून तपसिले विनती लिहू सदैव कृपाळू होऊन साभाळ करणार स्वामी समर्थ आहेत . . ५४ भी श. १६८५ माघ वद्य ३ शावान १७ इ.१७६४ फेब्रुवारी २० श्रियासह चिरंजीव राजश्री तात्यासाहेब यासी प्रती बापूजी माहादेव व पुरुषोत्तम माहादेव कृतानेक असीर्वाद उपरी येथील कुशल ताा छ १७ माहे शाबान मुकाम पायेल नजीक सिरहंद जाणौन स्वकीये कुशल लेखन · करीत गेलें पाहिजे विशेष तुम्ही राजश्री नाना फडनीस यांचे पत्रासमागमे विस्तारे पत्रे पाठविली ते छ १४ माहे मजकुरी सिरहंदेहून लाहोरचे वाटेवर पाचा कोसावर, तिलशर्करा पाठविले ते घेऊन खज्याचे सराहतमधे पाऊन समाधान जाले ताम्राचे लडाईचे व सळुखाचे व श्रीमताचे....लिहिले यैकून परम....ला तो पत्री कोठवरल्याहावा मोगला....कस्त जाली म्हणून श्रीमंत. स्वामीसी सळूख केला आणि जागीर देऊन जीव वाचविला श्रीकृपेकरून श्रीमंताचा प्रताप राहिला आणि दक्षणचे मोगलाचे मुख शाम बाले व श्रीहछेकरून व श्रीमंताचे प्रतापे. करून शत्रूचेही मुख शाम होईल दुसरे राजश्री गोविंदराव पुरुषोत्तम याणी आमचे वर्चाची आचाल आहे म्हणौन सागितले यास्तव तुम्हास चिंता • लागली . तरी दिवस येकसे राहत नाहीत दोन दिवस सुखाचे व दोन दिवस दुखाचे जातील आणि सर्व सु....होऊन श्रीकृपेकरून तुमचा प्रताप होईल काही तिल. तुल्य चिंता न करावी तुम्ही लिहिले की राजश्री नारो शंकर याची रवानगी श्रीमंत हिदुस्थान प्रती करणार याजसमागमे आम्ही येऊ याचे मानस नाशकास .

·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० जावयाचे आहे म्हणोन लिहिले त्यास तुम्ही याजसमागमे जाऊन ती मातुश्री आमासाहेवाचे चरणदर्शणाचा लोभ घेऊन याजबरोबर लवकर येऊन आम्हास भेटीचा लोभ द्याल तो सुदीन रानश्री पंत मनकुरास वरचेवर पत्रे पाठवितो परंतु प्रत्योतर येकही न आले तस्मात दिसून आले जे थोरली सरदारी प्राप्त जा.... स्तव....ल्याहावयास अवका....से व दुसरे तुम्ही लिहिले की राजश्री किंवा पत्रे तुंम्ही न पाविली किवा पत्रेच न पावली हे न कले [मल्हारजी होलकर सुभेदार याजपासी जाऊन याला मायेत घेणे त्यास पूर्वी आबदालीकडील भला मानूस समागमे घेऊन दिलीहून कूच केले इत्क्यात वर्तमान येकिले की सुभेदारास जखम लागली म्हणौन माघारा देशास गेले वाटेत माधोसिंगाने धूम फार केली दणी माणसास जीवे मारितो बालाजी गोविंद वकील याचे वर्तमान बहूत दिवस नाले यैकतो की कैद केले न कले मारले व न कले कैद केले यास्तव माघारा दिलीसच आलो इत्कियात शाहा आबदालीकडील. बोलाऊ आले : यास्तव इकडे....रून शाहादांस आलो मांगून.... । २ साहेब आले उभयेथानी बरोबर न जावे यास्तव आम्ही गहात. होतो परंतु तीर्थस्वरूपानी चालावयासाठी अग्रह बहूत केला यास्तव इकडे स्वार जालो तो मुकाम मजकुरी लक्षमी नारायण व जेनखान सिरहंदकर याचे लस्करात आज. पावेतो, श्रीकृपेकरून सुखरूप पावलो आसो याचा खजिना शाहापामी जाणार आणि शाहा बमै फौज लाहोरात दाखलं जाला येथून लाहोर साहा सात दिवसाचा मार्ग आहे लवकरच पोहचू श्रीकृपेकलन मनोदयानरूप कार्यभाग करून देशासच .. येतो तुम्हीही येऊन सर्व वृत रा सुभेदारास निवेदन करून मायेत घ्यावे व सर्वत्र मंडली दोही दरबारची याजलाही भेहात ठेवावे आमचे येथून येका दो दिवसा कूच होईल चिरंजीव गणोबा आवघे मिलोन इकडे न जावे वास्तव- दिलीत त्याज लाच ठेविले आहे दुसरे तुम्ही लिहिले की राजश्री जनकोजीवावाचे वर्तमान ल्याहावे तरी आमचे या देशात राहावयाचे कारण हेच की राा गोविंदराव पवार मातबर याच्या जेबानी वर्तमान सागितल्यावरून आम्ही सकूवाईस व रा चितो- बास व श्री....स-पत्रे लिहिली आता कलोन आले जे ते राम....ने जाले आंद्यापी येत नाही आणि दस्तायैवनासाठी आम्ही बहूत उद्योग केला परंतु दस्तायैवज न आला सा ननकोजीबावाचे नावे करून रघूजी धायबर आला आहे म्हणौन लटके वाटते परंतु रारा गोविंदराव पवार याणी जमीदारास आम्हाजवल बोलाविले होते याचे जवानी वर्तमान यैकिले की तुमच्या फौजा हिदुस्थानात आल्या म्हणजे दस्तायैवजही माणून देऊ आणि मुख्यासही आणून फौजेत पोहचाऊ यैसे वर्त- मान सांगतात आद्यापी काही ठीक नाही...

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड } ले. श्री श. १६८६ आश्विन शुद्ध १४ सु ११६५ रखर १२ इ. १७६४ आक्टोबर ८ राजश्रिया विराजीत राजमान्य राजश्री पुरुषोत्तम माहादेव गो यांसि सेवक रघुनाथ बाजीराव नमस्कार उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीय लिहिणे विशेष तुम्हीं पत्र छ ३ रबिलौवलचे पाठविले ते पावले......जवाहिरमल जाट याचा व न [वलसिंग जाट ] याचा हर्षामर्ष लागला आहे तो तोडायाचा मनसवा राजश्री मल्हारजी होलकर याचा आहे म्हणून व सुजाअतदौले व पातशाहाकडील वगैरे वर्तमान विस्तारे लिहिले ते कलो आलें असियास या उपरीही तिकडील बारीक मोठे वर्तमान वरचेवर लेहून पाठवीत जाणे जाणिजे छ १२ साखर मा खमस सितैन मया व अलफ बहूत काये लिहिणे [वा.] लेखना। वधिः ले. श. १६८६ माष शुब २ શ્રી सु. ११६५ शाबान-१ इ. १७६५ जानेवारी २३ राजश्री पुरुषोतम माहादेव गोसावी यासि द अखडीत लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य [ मो. ना.* ] स्नो मलारजी होलकर दंडवत विनंती उपरी तुम्ही पत्र पाते पावोन लेखनार्थ · अवगत जाला रोहिल्याकडील बातमी लिहिली त्यास येथून मकाजी गिते व बीरभान हजारी वगैरे फौज तुम्हाकडे पाठविली आहे त्यास तुम्ही पलीकडील बातमी रात्रदिवस राखून घावडाव पाहून फौज पाठऊन जे रोहिल्याकडील लोक येतील. त्याचे पारपत्य करवणे गुजराकडील व गैर मुळूक आहे तेथील कहीकाबाड करून गांव मारून ताराज करणे साराश बातमीची गाफली नसावी [नि A] सुहूर सन खमस सितैन मया व आलफ जाणिजे छ १ साबान बहूत काये लिहिणे हे विनती [ हिंद ११३१ प्रो शिमो] पौ छ २ सावानं ले.५७ शाबान २१. । श्री श, १६८७ माघ वद्य ७ इ. १७६६ फेब्रुवारी २. पुा राजश्री पुरुषोतम माहादेव गो उपरी खासा स्वारी आनदवलीहून निघाली दरकूच हिंदुस्थान प्रांते येत असा राजश्री जानोजी भासले याणी बदराहा 'वर्तणूक केली त्यास जरब पोहो. चावणे जरूर सबब वराड प्राते लो तो त्यांनी · फौज तोफखाना भारी पाहून शरण आलें येऊन मेटले तेव्हा त्याजपासून जागीर काही घेतली बो चाकरीस ·५४ भा. ई. सं.मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० येतात याउपरी दरमजल ते प्राते स्वारी येत असे जाणिजे छ २१ शावान बहूत काये लिहिणे [वा.*] लेखनाः। वधिः ले:५८ जिल्काद २९ - श्री श, १६८८ वैशाख शुद्ध इ. १७६६ मे ९ राजश्रिया विराजीत राजमान्य राजश्री पुरुषोतम माहादेव गोसावी यासि सेवक माधवराव बलाल प्रधान नमस्कार उपरी येथील कुशल जाणोन स्वकीय लिहीत , जाणे विशेष तुम्ही विनती पत्र छ २१ सवालचे पाठविले तें छ २३ जिलकादी प्रविष्ट जाहालें जवाहिरमल जाट तीस पसतीस हजार ढवलपुरा- नजीक आला राजश्री मल्हारजी होलकर यांचे फौजेस सिकरत दिल्ही यांची उमेद फार व सर्वही बाटास सिलाले म्हणोन विस्तारे लिहिले ते कलले. याउपरीही तिकडील वर्तमान पातशाहा व फिरंगी व रोहिले व नजीबखान व सुज्याअतदौला व माधोसिंग व गैर याचे वरचेवरी लिहीत जाणे सरदार कोणे जागा व तीर्थरूप कोठपर्यंत गेले .सरदाराची व तीर्थरूपांची भेटी जालीच असेल तरी कर्तव्य मनसुबा वरचेवरी लिहीत नाणे तुमच्या पत्राची उतरे वरचेवरी रवाना होत असता पावत नाही म्हणौन लिहिले अपूर्व असे येथे उतर राहात नाहीं अबदाली व सिखाचेही वर्तमान लिहिणे जाणिजे छ २९ जिल्काद [नि.*] बहूत काये लिहिणे [वा.*] लेखन | सिमा पौ छ ७. सफर सध्याकाळ न . } . के. ५९ श, १६८८ ज्येष्ठ वद्य ६ श्री मोहरम २० इ. १७६६ जून २८ रालश्री पुरुषोतम माहादेव गोसि उपरी तुम्ही विनंतीपत्र छ ८ 'मोहरमचे पाठविले ते पावले हफिजाने आपली फौज तोफखाना भीगंगापार पाठविला स्वासा फरका वादेस संनिध्ध आहे त्याचे बोलण्यांत ताळ नाही फिरग्यांसी व जाटाची साक्ष केली कार्तिकमासी गुंज वाघोन दक्षणियासी जुनणार त्यास सरकारची फौज दोनतीन घाटानी इकडे उतरू लागल्यास ह्या समयांत मर्जीनरूप वर्तणूक करितील हे सला वजिराची आहे फौज इकडे नच येई तर यांसी दारमदार, राखली नाहीतर जबरदस्त भाषणे करीत आहों त्यापेक्षा अधिकोतर करूं मर्जी असेल. तशी. आंज्ञा व्हावी अहमदखानाने आम्हांस वजिराचेथे बोलाउन नेले हफीज व आम्ही येकत्र होऊन ज्या गोष्टीने श्रीमंताची मर्जी व वजिराची राजी राहे तेच करू. म्हणोन तेरे बोलोन वजिराचेही समाधान केले उदैक हफीज येथे न आला तरी बगस ·हिंगण दफ्तर २ राखंड उदैकच पाणार इत्यर्थ ठरेल तो सेवेसी लेहू म्हणौन लिा ते कळले. अशास येकल्या हफिजाने मगरूरी केली तर त्याचा मजकूर काय आहे त्यांणे भह करून कृपा संपादून घ्यावी यांतच उतम आहे नाहीतर बादबरसात पारपत्यच करूं गाजुदीखानासही सांगणे तुम्ही सख्त जाबसाल न फरणे सख्त नावसालाने काये होणे व फार नरमही न करणे ग्रह मात्र तोडू नये पुढे जसा ते रक्षितील तैसा. इकडूनही होईल छ २० मोहरम [वा..] लेखना । वधि: - }. ले. ६० श्री श. १६८८ भाद्रपद शुद्ध १० सु. ११६७ रखर ९ इ..१७६६ सप्टेंबर १४ अखंडीत लक्ष्मी अलंकृत राजमान्य राजश्री राजाराम. गोविंद गोसिं सेवक रघुनाथ बाजीराव नमस्कार मा सबा सितैन मया व अलफ तुम्ही विनंतीपत्र पाठविले ते पावले कितेक मजकूर विस्तारपूर्वक लिहिले ते निवेदन जाहाले याविसीची आज्ञा रांजश्री पुरुषोतम माहादेव याचे पत्री लिहिली आहे त्यावरून कळेल ते पत्र तुम्ही पाहून त्याप्रो वर्तणूक करणे जाणिजे छ ९ साखर दोन लक्ष रुये अहमदखानाकडून [खर्चा]. आणविले आहेत [ ते ] श्ये पाठविले तरी त्या[चे] बोळणे प्रमाण भेह खरा असे वाटेल काबूचा प्रकार दिसणार नाही हाफीज़ वगैर सरकारचे मर्जीप्राो न चालल्यास फळ पावतील त्याचा मजकूर किती आहे यमुना उतरल्यावरी पाहून घेऊ तुम्ही गरम व नरम राहात नाणे जो भह करील त्यासी नेहाच्याच गोष्टी वाढवाव्या व जो मग- रूरी करील त्यासी मगरूरीच्याच गोष्टी सागाव्या होलकर व भोसले व गाइकवाड वगैर तमाम फौजा. वलाविल्या आहेत लौकरच येतील व याचे पारपत्य करणे अगाध नाही तुम्ही वजिराचे विचारे बोलत जाणे जाणिजे छ ९ साखर [ वा *] लेखना। वधि: ले. ६१ منها श. १६८८ भाद्रपद वद्य ३.० श्री रखर २८ इ. १७६६ आक्टोबर ३ श्रियासह चिरंजीव राजश्री नानासाहेब यांसि प्रति बापूजी माहादेव कृतानेक आसीर्वाद उपरी येथील कुशल ताा छ २८ गोखर मुाा इंद्रप्रस्त जाणून स्वकीये कुशल लिहीत · जाणे विशेष. तुमचे पत्र छ १९. गोखरचे माले ते पावले. बहूत समाधान जाले यैसेच सदैव पत्री संतोशवीत नावें यानंतर तुम्हीं , लिहिले की येथे आद्यापवर प्रथम दिवस आहे त्यास आम्ही येथे बैंकिले आहे की... ...जर हिंमतखा यानी अहमदखानापासी 'कुरा]ण पा आहे की जे अहमदखा करतील ते आम्हास प्रमाण यैसे यैकिले त्यास तुम्ही हे काहीच लिहिले नाही - ·'मा. ई. सं. संडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० दुसरे नवाब निजीबदौले नजीबाबादेस गेले आहेत तेथे मातंप्रोसीसाठी. दुंदेखा. वगैर येणार तेथे आवधे येवट होऊन जो जाबसाल ठैर लियावर मग जे करणे ते करतील दुसरे लिहिले की श्रीमंत स्वामी खंडणीचा पैकाही घेतील आणि फौजेसमेत बरावरही गहातील कलले पा यानंतर श्रीमंताची पत्रे छ ६.साखरची बहूत कृपेची आली नवाबासही पत्रे आली तें नवाबाकडे शो केली जाव आले, म्हणजे आम्ही विजयादशमीचे मोहर्तेकरूण श्रीमंताकडे स्वार होऊ श्रीमंता: पासी गेलियावर श्रीकृपा करतील सर्व उतम होऊन येईल दुसरे नासिकचे वर्तमाण लिहिले की तीर्थरूप मातुश्री आमासाहेब सुखरूप आहेत चिरंजीव तो तात्यासाहेब व चिरंजीव गणपतराज नाशकांतच आहेत हिदुस्तानास येणार म्हणून लिहिले ते कळले दुसरे लिंगा की नाशकाकडील वर्तमाण वहूत दिवस जाले आले नव्हते याकरिता...जोडी शो केली आहे. तेथून पत्रे आलियावर वडिलापासी पाठऊ म्हणून लिया त्यास बहूत दिवस जाले आम्हाकंडेही नाशका- कडील वर्तमाण आले नाही तुम्ही कासीदजोडी पाा उतम केले दुसरें श्रीमंती लिा होते की दक्षणेहून फ़ौज मातबर सो जानोजी भोसले. व दमाजी गायकवाड व शो मालमीराऊ होलकर वगैरे तोफखानियांसुधा बोलाविले आहेत. यांजबराबर चिरंजीव तात्याही येतील [नि.*] वहूत काय लिा लोभ असों दीजे हे आसीर्वाद ले.६२ आश्विन शुद्ध २॥ . रखर ३० २} श्रीशंकर (श.१६८८ आश्विन शुद्ध २ श्रीवरद श्रीवरद मूर्तीप्रसन ( इ. १७६६ आक्टोबर ५ तीर्थस्वरूप राजश्री [मो. जा..] नानासाहेब वडिलांचे सेवेसी अपत्ये विनंती सेवक खंडो ज्येबक कृतानेक साष्टांग नमस्कार विनंती येथील कुशळ ताा आस्वीन शुध्ध २ मा लश्कर नजीक गोहद येथास्थीत आसे विशेष आम्ही लश्करास आलियावर यो जिवाजीपंत सेवेसी रवाना जाले न्याज. समागमे विनंतीपत्र सेवसी पाठविले होते पाऊन सविस्तर विदीत जाले आसेल सांप्रत इकडील वर्तमान तर गोहदचा प्रकार प्रथम दिवस आहे मोरचे श्रीमंताचे व सिंद्याचे व नारो शंकराचे जवळ जाऊन पोहचले आहेत गढीस नदीचा परीघ राउताचे व पायेचे मनुशाचा येत्न चालत नाही तोफबंदुखेची लडाई आष्टोप्रहर लागली आहे दिवसातून येखादी वेळेस गाऊकरीही मोरच्याबाहेर निघून दस्त. बोसी करून जातात दाहापाच माणसे इकडली तिकडली नित्यानी हरिस्मरण करित्यांत गढीत गिर्दपेशचे गावाचे लोक बहूत रईरेथ भरले आहेत कोठवर दम धरतील श्रीसतेने श्रीमंत येशश्वी व प्रतापवान आहेत काही दिवसात स्थळ हस्तगत होईल व शत्रूची मुखें शाम होतील दुसरे सो बाबूभट मट कर मेटले होते त्यानी वर्तमान सांगितले की येक दोन वेळा श्रीमंतान स्वमुखें राज्याजीची तारीफ बहूत केली आसमंतात जे मुसाहेब होते त्यानीदी तारीफ . . .

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड केली इत्यर्थ ठरला की त्यांजला हजूर बोलाऊन त्याचे विद्यमाने कितीक कामे काजे घ्यावी म्हणजे बहूत द्रव्य मिळेल त्याजवरून श्रीमंताची मा कारण पत्रे राज्याजीस गेली पाहेत श्रीकृपेने निदर्शनास येईल ते खरे आमचे वर्तमान तर पूर्वी विनंती केलीच आहे उंट व घोडी माणसाची मार्गप्रतीक्षा आहे विठलपंत बक्षी व सिवराम नाईक वगैर दाहा पांच ग्रहस्तास नारो शंकरानी घरास जाव- याची आशा दिधली विज्ययादशमीचे मोहर्ने स्वार होऊन जाणार घरपावेतो सोहबत मायेची आहे कोणे गोष्टीचा गुंता नाही वहिली कृपा करून दसरिया. पावतो जे रीतीने कळेल ते रोतीने उट व दोन्ही घोड्या व तटू व जे वस्तभाव तेधे आहे ते बमोजीव यामस्त राजेश्री वजोपंताकडून पडताळून झासीस सुरक्षीत पाविली १ पाविली पाहिजे दिवसगत लागलिया सोहबत नाईल व मी तोडघसी पडेन मागून माशे पाहचने होणार नाही मजचार [अपूर्ण*] 1 ~ ले. ६३ श. १६८८ कार्तिक शुद्ध १२ શ્રી सु. ११६७ जखर १० इ. १७६६ नोव्हेंबर १३ राजश्रिया विराजित रानमान्य राजश्री बापूजी माहादेव स्वामी गोसावी यांसि पाो माधवराव बलाल प्रधान नमस्कार विनती उपरी येथील कुशल नाणोन स्वकीये लिहीत जाणे विशेष तुम्ही विनतीपत्र पाठविले ते प्रविष्ट जाहालें हिदोस्तानच्या उमद्याचे व अबदालीचे व पातशाहा व फिरंगी याजकडील वर्तमान व नाटाकडील वर्तमान लिहिले ते कललें या उपरीही तिकडील वर्तमान उमदे अमीरान व जमीदाराचे व जाटाकडील लिहीत जाणे अबदाली कोठे आला तेही लिहिणे व फिरंगी पातशाहापासून जावयाचे कारण काये ते लिहून पाठवणे तीर्थरूप राजश्री दादासाहेब गोहदेस माहासरा देऊन आहेत बहुधा गोहद हस्तगत करून पुढे कोणीकडे स्वारी गेली ते लिहिणे जाणिजे खास स्वारी पुण्याहून निघाली भीमाकृष्णातीरानी जात असों पुढे होईल विचार तो लिहिला बाईल जाणिजे छ १० जमादिलाखर सा! सबा सितैन मया अलफ [नि.] बत काये लिहिणे [नि.*] हे विनती १२} {१ ले. श्री श, १६८८ कार्तिक शुद्ध १४ सु. ११६७ जखर १ इ. १७६६ नोव्हेंबर १५ राजश्रिया विराजित राजमान्य राजश्री पुरुषोतम माहादेव गो यांसि सेवक रघुनाथ वाजीराव नमस्कार उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष तुम्ही छ ९ जााखरचे विनंतीपत्र पाठविले ते पावले स्वामीनी करारनामा पाठविला तो अहमदखान याचे चितास न मला यानकारिता ८.

·५८ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला . ७० . अम्ही आपले नावचा देऊन हफीज रहिमत याची फौज आणावयास पाठविले हुजूरचा करारनामा मसुदा पाठविला आहे त्याप्रो पाठवावा म्हणून व दिलीकडील राजकारणाचा प्रकार लिहिला तो विदीत जाला असियास तुम्ही मसुदा पाठविला. त्याप्रो सरकारचे करारनामें पाठविले असेत त्यांस देऊन उभयेता आपले पुत्राबो दास हनार फौज व प्यादे पाठवीत आहेत ती जलदीने गोहदचे. मुकामास घेऊन येणे दिलीकडील राजकारणाचा मजकूर तरी तुम्हासी जे बोलतात त्याजला वो हुजूर आणणे येथून फौज पाच हजार त्यासमागमे देऊन पाठविले जातील नजीबखान याचा सळूखांचा पैगाम आहे सरकारची पत्रे त्याकडे गेली आहेत याजकरितां हे राजकारण बहूत गुप्त राखणे कोठे बाहेर न कलें ते. करणे वरकड मजकुराची उतरें मागाहून पाठविली जातील जाणिजे छ १२-जाखर सा सवा सितन मया व अलफ जाजती येक वल मसुद्यात लिहिली आहे ते वाजवीच आहे चाकरीसिवाये सख्य काये कामाचे ते येकनिटेने शेवेमध्ये हाजर जाहात्यास उपद्रव लागणार नाही बहूत काये लिहिणे वा#] लेखना । वधिः ते.६५ } श्री (श. १६८८ कार्तिक वद्य ५ सु, ११६७ जखर १८ इ. १७६६ नोव्हेंबर २१ अखंडीत लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य राजश्री राजाराम गोविद गो रघुनाथ वानीराव नमस्कार सुा सवा सितैन मया व अलफ अहमदलान व हाफीज रहिमतखान याची फौन हुजूर येणार म्हणून तुम्ही लिहिता. परंतु अद्यापी येत नाही याजकरितां राजश्री गोविंद रायाजी यांस पाठविलें असे तरी. तुम्ही त्यांची फौज सत्वर घेऊन येणे जाणिजे छ १८ जमा दिलाखर [नि*] आज्ञा प्रमाण [वा] लेखना । वधिः ले.६६ { श्री श. १६८८ कार्तिक 1 इ. १७६६ नोव्हेंबर विनंती यैसी जे गोहदची मामळत सिंदे नारो शकराचे विद्यमाने वाली वारा बक्ष मुकरर नाले त्यानपैकी तीन नगद त्यात येकाचे सानेपे व जवाहीर व येक नगद वैवज व येक गढ्या सोडून दिल्यावर वाकी नवाची काही साले हैराऊन हाफतेबंदी करून द्यावी चौपाचा हजार स्वार प्याद्यानसी चाकरीस बोर चालावें त्यांत येक कारकून मात्र येऊन भेटला खासा राना व मातबर मुतसदी यात कोण्ही हा कालवर येऊन भेटला नाही सिंद्याचे मारफांत निशापातीचा डौल पडला आहे सात हाती नेले होते ते परतून दिधलें व येक घोडा नजर पाठविला आज चार पाच रोज जाले की मोरचेही उठून आळे आतां सरकारचे मुकरब . .

·: हिंगणे दफ्तर २ राखंड ५९ . मशीराचे जुवानी वर्तमान यैकण्यात येते की अतरवेदीत उतरून घ्र...वर्ती गंगा- भान करावें तेथे भलतें येखादे राजकारण उचलून “सिधीस न्यावें सदर्भ तो चोहोकडे आहेतच कूचहीं सत्वरच होणार हे वर्तमान पूर्वी सेवेसी विनती केली आहे आता मागती विनती केली आसे गोविदपंत बाळाजी गोविदाकडे कपठाणा- पासी सरकारातून रुखसत होऊन कागदापत्रासहीत येणार बलकी सकाळ संध्याकाळी मार्गस्त व्हावे यैसे होते परंतु वडिलाचे पुन्येप्रतापे मवकूफ जाले हे वर्तमान पूर्वी लिहिले होते कललेच आसेल हे विज्ञप्ती गोहदचा मजकूर सदरहू 'नारो शंकराचे विद्यमाने ठैरले आहे परंतु शाश्वत नाही आज पांच रोज रात्रंदिवस खिलवत.याच गोष्टीचे आसते याजमुलेच आपले जाबास दोन रोज आधीक लागले. सेवटी गोहदचा. काये ढोढो. पडतो जे ठरल ते मागाहून विनंती [लिहिली.] जाईल हे विनती - ले. ६७ पुरवणी श.१६८८ मार्गशीर्ष शुद्ध १ मार्गशीर्ष शु. १ नंतर इ. १७६६ डिसेंबर ३ [मार्गशीर्ष शुष १ स हला केला होता त्यास खंदकापपर्यंत गेले होते तेथे जाऊन निशाणे लाविली होती परंतु खंदक खोल होता दोन भाले खोल होता लोकांनी सांगितले की खंदक चार हात खोल आहे म्हणून हाला केला होता परंतु कारेगरं न जाला गोहदवाल्याही हला मारून काहडला लोक दोनतीनसे मेले दोन तीनसे जखमीर मी} जाले वरकड सरदार कायम राहिले यैसे वर्तमान जाले आहे प्रस्तुत गोहदवाल्याची मामलेत चुकली दोन चार लक्ष रुपये देणार अहेत पुढे जाटावर जाणार जाटासीही सला करावा म्हणून जाटाचे वकील आले आहेत घडोन येईल ते खरे तो बापूजी माहादेव यासी श्रीमंत दादाची पत्रे गेली आहेत की भेटीस येणे त्यास ते आद्यापी आले नाहीत तो पुरुषोत[म] माहादेव फरोकाचादेस गेले आहेत वंगसास घेऊन यावयास. त्यास ते फरोकाबादेहून आद्यापी आले नाहीत तो नारों शंकर दरबारास आठा पंधरा दिवसानी जातात विश्वासराव लक्ष्मण यांचा झांसीचा बंदोबस्त जाला नाही या सालची वस्त्रे. जाली आहेत परंतु आद्यापी लस्करांतच आहेत - सौ ताई वगैरे लस्करांतच आहे झांसीस' जाणार आहेत तो विठल सिवदेव यांचा भेटीस महिना पंधरा दिवसांनी जात आसतो कृपा बहूत करितो.शुष्क आतिथ्य करितो परंतु लाभ काही होता दिसत नाही आपल्यास देवपूजा करावयासही बोलावीत होता परंतु यांचा सोबतीस वर्ष येक जाले काही लाभ होईल यास्त रस्त व तिकडे न गेलो तिकडेही काही ताल नाही त्याचा उपाध्या कासीस गेला म्हणून बोलावीत होता त्यास उपाध्याही आला श्रीमंत दादाची कृपा विठल. सिवदेवावर बहूत अहे यैसे वर्तमान या प्रांतीचे आहे वरकड़ आमचें वर्तमान तर आबाजीपासी सुखरूप मासो ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० आम्हाविषई काही चिंता ना करावी विशेष बहूत काय लिा कृपा लोभ कीजे हे विज्ञात्पी चिरंजीव जिऊवा व राजाराम व गणोबा यासि आसीर्वादः हरघडी पत्र पाठवीत जाणे हा आसीर्वाद वरकड सर्व मंडलीस सा नमस्कार सागत जाणे सेवसी केशो ब्राम्हणांचे मा नमस्कार [ बालबोधीत] तीर्थरूप मातोश्री वडिलाचे सेवेशी [ मोडीत] चिमणाजी सिंपी यास आसीर्वद सागत जाणे सौ मैनाबाईस नमस्कार व भवानीस व यमुनास व वेणू व राऊ सर्व मुलास आसीर्वद [बालबोधीत ] जनार्दनाचे व कृष्णाचे कृतानेक नमस्कार घरचे पत्र पाठवीत जाणे हरीस खेळू न देणे ले.६८ श्री श. १६८८ मार्गशीर्ष शुद्ध ९ सु. ११६७ रजन ७ इ. १७६६ डिसेंबर १० रामश्रिया विराजित राजमान्य राजश्री बालाजी गोविद स्वामी गोसांवी यांसि पो रघुनाथ बाजीराव नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष किले विटावा हा किला हाफिजाकडे आहे तो इस्तगत करावयाचे राजकारण राजश्री पुरुषोतम माहादेव याणी मुसा मदद फिरंगी याचे मारफातीने ठीक केले आहे त्यास हाफीज सरकारचे लक्षाने चालत नाही याजकरितां किले मार हस्तग[त*] कराव्याविसी मारनिलेस आज्ञा केली. माहे ते सरकारचे निशाण वर्ते चढवितील तेव्हा उपरालियास सरकारची फौज आगोदर समीप गेली पाहिजे याजकरितां हे पत्र तुम्हास लिहिले. असे तरी पुरु.. घोतम माहादेव व फिरंगी मजकूर याचे पत्र तुम्हास येताच दीड दोन हजार फौल त्याचे उपरालियाकरिता पाठऊन देणे काम नाजूक आहे बभ्रा होऊ न देणे माणिजे छ ७ रजेब सुा सबा सितैन मया व अलफ [नि बहूत काये लिहिणे हे विनंती ले. ६९ श. १६८८ मार्गशीर्ष वद्य ४ श्री सु, ११६७ रजब १७ इ. १७६६ डिसेंबर २० अखंडीत लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य राजश्री राजाराम गोविद गोसावी यांसि रघुनाथ बाजीराव नमस्कार सुाा सत्रा सितैन मया व अलफ तुम्ही विनंति- पत्र पाठविले ते पावलें हाफिजाकडील फौज घेऊन मुला मोहसम छ ११, रजेब घेऊन येथे आलें दो. चहू रोजी अहमदखान याची व ही फौज मिलोन सेवेसी येतीलसे दिसते म्हणून लिा ते कलले [अ]शास यामागेच उभयेतांच्या फौजा येऊन पोहोचा [व्या ] ते न जालें. या उपरी तरी सत्वर येत ते करणे जाया. -- ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड कडून महंत रामकिसन व उमरावगीर गोसावी हुजूर सळुखाकरितां आले आहे अद्यापी पुर्ता सळुकाचा प्रकार ठरला नाही इतकियात खान मारनिलेच्या फौजा जलदीने येऊन पोहोचलियास त्यासारिखा मनसवा केला जाईल वजिराचे पत्राचे उतर पाठविले असे [ नि.*] जाणिजे छ १७ रजेब [ नि..] आज्ञा प्रमाण [ वा*] लेखना । वधिः ले, ७० श्री श, १६८८ फाल्गुन वद्य १२ नंतर फाल्गुन वद्य १२ नंतर इ. १७६७ मार्च २७ नंतर पुरा श्रीमंत राजश्री [मो. ना. *] पंत प्रधान स्वामीचे शेवेसी विशाप्ती ऐसी जे श्रीमंत स्वामीनी गोहदेचा दारमदार करून जाटासी सख्य न करिता सबलगहास आले करोलीकर राज्यापासून खंडणी घेऊन कूच [दर क्च ] राजगड पाटण रवीचीवाड्यांत आले [येकोन येक ग]ळ्या खाली करून घेतल्या मग खिचीचा रा [जा ये] ऊन भेटला खंडणीही थोडी बहूत देऊन हा मरा...जाला कुरवाईभवरासेवाले पठणाही रा त्रिंबकराव सिवदेव यांचा ब्राह्मण मारिला यास्तव दोन कुचे भारी करून कुरवाईवर येऊन मोर्च लाविले पंधरा दिवसात तोफखान्याने किला पाडून टाकिला तेव्हां इजतखानाचा पुत्र शरण मला खंडणीही थोडीसी दिल्ही व हासनगडचा किला खाली करून दिधला सरकारचे ठाणे नाऊन बसले तेथून कूच करून भेलशाचे रोखे सा कोसावर येऊन मुकाम केला] [भोपा]लवाले फैजमाखा यानी भेलसे खाली करू[न]...[सरकारचे ठाणे तेथेही बसले प्रस्तुत कोट्या...साठी या रोखे आले आहेत दो चौ दिवसात कोट्या]ची मामलत करून श्रीअवंतिकेस येणार राजश्री मालोजी होलकर यासि देव आशा इंदुरी फाल्गून वद्य द्वादसीस जाली म्हणौन श्रीमंत स्वामीनी राजश्री तुकोजी होळकर व राा गंगाधर येशवंत यांस हजूर बोलाविले आहे तेही येणार येथे अल्यावर जो विचार होईल तो मागाहून सविस्तर विनंती लिहू कृपा केली पाहिजे हे विध्यप्ती . ले. ७१ } 1 साबान २४ श्री श. १६९० मार्गशीर्ष वद्य ११ । इ. १७६९ जानेवारी ३ राजश्रिया विराजित राजमान्य राजश्री पुरुषोत्तमपंत नाना स्वामीचे सेवेसी. पो रामचंद्र गणेश व विसाजी कृष्ण कृतानेक सा नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत असावे विशेष आपण कृपा करून पत्र पाठविले पावोन सविस्तर अर्थ कलो अला यानंतर आम्ही फौजमुपा श्रीमंताचे ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० बस्करात वसड प्रांती. गेलो तुम्ही पत्र पावताच स्वार होऊन श्रीमंताजवळ यावे तेथे आलियावर जसा प्रकार दिसेल त्याप्रो तुम्ही आम्ही मिलोन करावयास येईल'.. तूर्त येथेच येणे आठापंधरा दिवसांत भोसल्याकडीलही फडच्या. लौकर होऊन इकडून हिंदुस्तानात जाणे होईल याजकरिता अपण लौकर तयार होऊन यावे गा छ २४ साबान माो साखरखेडले [नि] बहूत काये लिहिणे कृपा लोभ असो दिल्हा पाहिजे हे विनंती गणराज ले. ७२ श्री. श. १६९० माघ वद्य २ माघ वद्य २ मंगळ. इ. १७६९ फेब्रुवारी २१ वडिलाचे सेवेसी बालके कृतानेक सा नमस्कार विज्ञापना येथील कुशळ ता माघ वद्य २ मगलवार तिसरा प्रहर मार पुणे वडिलांचे आसिर्वादे येथास्तीत आसे यानंतर वडिली आसीर्वाद शुध्ध येकादसीचे पाठविले ते वद्य १ सोमवारी पावोन साकल्य वर्तमान कलले शुक्रवारी द्वादसीस चादोरीस येणार रानश्री नाना फडणीस यांस सुज्यादवलाकडे जाण्याचा मजकूर पुसून लिा श्रीमंताचे लशकरास जावयास मार्ग न फुटला तर तिकडे जावें की काये जावेसे जाल्यास श्रीमंताची दोन पत्रे पृथ्वीपति सुज्याउदवलास पाठवणे म्हणून पत्री आज्ञा व श्रीमंतास येक पत्र की स्वामीपावेतो पोहचण्यास मार्ग न फुटे यास्तव तिकडे रवाना केले जैसे नानाचे पत्र पाठवणे म्हणून आज्ञा असियासि वडिलाचे पत्र त्रितिये प्रहरी आले तेच समई श्रीमंताची पत्रे नवा रोजाची मुजरद दोन जासूद व शुतरस्वार येक आला देवगडचांद्याहून पांच कोसावर श्रीमंत आहेत फौज श्रीमंताची भारी आहे राजश्री जानोजी भोसले सडे वीस हजार फौजनसी आहेत त्याचे लस्करात श्रीमं- ताची... जासूद वगैरे होती त्यास भोसले मजकूर यानी बातनी श्रीमंतास पोहचू न देता छतीसगडाकडे बंगल्याचे सरहदेस होता तेथून निघून श्रीमंताची फौज तिकडेच टाकून साठ कोस आलीकडे देशाचे रोखे आला दरकूच देशास इकडे येऊन पुणे सातारे गंगथडी आदीकरून ज्याप्रमाणे नागपुराकडे जाले त्याप्रकारे करावें याउदेशे दरकूच येत आहे व करांडे वगैरे फौज ब-हाणपुराकडून जलगांव- जांबोदाकडे त्याची सडी आली आहे त्याजवरून श्रीमंताची आज्ञा आठा रोजात आली की पुणेयांतील लोकानीच त्या प्रांतीहून निघून किलोकिली जावें यास्तव कालपासून पुणियांत पळण आतिशये लागली आहे सरकारवाज्यांतून सर्व जिनस वगैरे काढून सिंहगडास कुल सरजाम रवाना जाला आज साइकाली श्रीमंत दादा- साहेब व सौभाग्यवती मातुश्री आनंदीवाई पार्वतीबाई रमाबाई सर्व पुरंघरास जाणार सिंहगडचे भाडे मनास येईल ते जाले आहे उलकापात चहूंकडे जाला आहे तीन हिसे पुणियातील लोक गेले आहे आज उद्यांत येथे माणूस द्रिष्टस पडणार नाही याप्रकारे हंगामा आतिशये जाला आहे श्रीमंतही सड़े होऊन मागे भोस.

·हिंगणे दपवर २रा खंड ६३ ल्याचे येतात गोपालराव गोविंद व रास्ते आगाडीस आहेत त्यांजमागे श्रीमंत आहेत श्रीमंतासमोर तो भोसल्याच्याने उभे राहावत नाही*] परंतु सांप्रत चूड हाती भोसल्याने घेऊन कजाखी आरंभून प्रांताचे निर्दाळण करावें या आर्थे इकडे आला आहे येथेही राजश्री नाना फडणीस यानी राजश्री गोविंदराव गायकवाड नागोराम ज्यनार्दन राम आदीकरून चारपांच हजार स्वार व इत्केच हशम वगैरे जमाव आरंभिला आहे श्रीमंताचे प्रताप थोर आहे इथःपर भोसल्याचे पारपत्य येभास्थीत होत आहे परंतु ज्यनाचा भोग आहे तेघेही मातुश्री गोपिकाबाई व श्रीमंत नारायणरायांत पने विवकेस्वरचे किल्लयास जाण्या...रवाना जालीत तेथे पावलियावर व...कलले आसेल वडिली सांप्रत कोठे जाण्याचा विचार न करावा चहूंकडून*] याप्रकारे गर्दी त्यास सांप्रत घरी सोस. सांभाळून आसावें तो आठा पंध्रा दिवसांत श्रीमंताचीच स्वारी भोसल्यामागे या प्रांती येईल मग आसपास आलियावर लश्करास जाण्याची सुभैया पाहून तजवीज [करूं] सांप्रत बहाणपुरा- कडे आयवा कोठेही मार्ग चालत नाही आम्ही राजश्री नानापासी येका किल्यास राहावयाची चिठी मागितली आहे घेऊन पाठन देतो तो वडिली रामसेज इंद्राई हर्ष दोनतीन जागा आहेत त्यातून येखादे स्थळाची राजश्री नारो शंकर याजकडील कारभारी आस्तील त्याचे विचारे योजना करून परवानगी घेऊन ठेवावी न जाणो तिकडेच हेलवलांड जाली तर बहूत बहूत सावध आसले पाहिजे उटे वगैरे प्राथ:- काली सेवेसी रवाना करून सडा मात्र येथे दोन चार दिवस राहून स्वार होऊन येतो आज्ञा देखील घेतली होती परंतु सांप्रत ही गलबल जाली [ अपूर्ण] . ले. ७३ } श्री श. १६९१ भाद्रपद वद्य ९ सु. १२७० जवल २३ इ. १७६९ सप्टेंबर २४ अखडीत लक्ष्मी आलकृत राजमान्य राजश्री खडो गणेश काादार पो नासिक गो यांसि सेवक माधवराव बलाल प्रधान नमस्कार सुा सवैन मया व अलफ राजश्री देवराव माहादेव याची रवानगी सुजातदौला [ कडे ] वकिलीचे कामकाज सागून केली आहे. देणे व याचा यैवज सरकारात येणे आहे त्यास सावकार मारनिलेस तगादा करून जाणियास अडथला करतील व. गेलियावर मारनिलेचे घरी कटकट करून गावखेडियास उपद्रव करितील तर तुम्ही त्यास निक्षण ताकीद करणे की सरकारात मारनिलेचा. यैवन आहे तो उगवलियावर तुमचे अवजाचा निकाल करून देतील म्हणून सावकारास सागणे व जबरदस्ती करून सावकारानी माणसे वसविल्यास उठऊन देणे मारनिलेचे घरी व गावखेडियास येकदर उपद्रव लागो न देणे येविशी फिरोन बोभाट येऊ न देणे [ नि.* ] नाणिजे.छ २३ जमा- दिलावलं [नि,*] आज्ञा प्रमाण [ वा*] लेखन । .

·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ५० ७४. । ले. श्री. शं. १६९१ आश्विन शुद्ध ११ पौ जसर १० इ. १७६९ आक्टोवर ११ ..जेन आपले स्वहस्ते करून च्यार प्रहर रात्री हरिकीर्तन केले त्या दिवता पासून श्रीने कृपा केली सीतज्वर गेला आता शरीरात वल नाही आठाचौ दिव. सानी वल अलियावर लस्करास नाऊ आम्ही तर तैसेच गवकाश नवताही लस्क- रास जात होतो तो राजश्री रामचंद्र गणेश याचे पत्र आले की खीचीच्या मुल कांत हवा उतम नाही पाऊ[स] फार डाग मोठी प्रकृतीस मानणार नाही यास्तव आठ चार दिवस सिरोजेस राहून औषधउपाय करून सावकाश वाटलियावर थेथून लिहून पाठऊ तेव्हा यावे त्या पत्रावरून येथे राहिलो श्रीवरद चतुर्थी येथे करून लस्कर वीस कोस राघोंगड आहे तेथे जाऊ. दोनशे राऊत लस्करा. तून आणविले आहेत सा रामचंद्र गणेशाचे पत्र मुजरद. आले. तेच तुम्हाकडे पाठविले आहे त्यावरून कलेल त्या उभयेताची ममता आपले ठाई बहूतच अहे श्रीकृपेने थोड्या दिवसात अरोग्य होऊन लस्करास जाऊ त्याची भेट जाल्यावर सविस्तर लिहू तुम्ही लिहिले की श्रीमंत स्वामीस पत्र लिहीत असावे त्यास प्रस्तूत आपला हा प्रकार विनंतीपत्र काये ल्याहावे लस्करास पावलिशवर लिहू प्रस्तुत राा रामचंद्र गणेश खीचीच्या पारपत्यास लागले आहेत पुढे होईल ते लिहू. श्रीकृपा करो हे असीर्वाद पो छ १० जमादिलाखर ले. ७५ । श. १६९१ माघ वद्य ४ पौ श. १६९१ माघ वद्य४ इ. १७७० फेब्रुवारी १३ पौ माघ वद्य ४ मा सिध्धटेक सके १६९१ (३१) विनंती विशेष येथे आल्यावर दोन तीन वेल विनंति केली इकारनामक माघ मासी लमास येथे येणार त्या वेलेस काय होणे ते होईल यैसे जाहाले आहे वर्कड आज्ञेप्रो श्रीमंताची पत्रे [बाबूरावजीस व विसाजी कृष्ण यांस घेतली आहेत व खासदस्तुरी पत्र नानास दिल्हे आहे ते पाठविले आहे पावेल गालीचे पसंद न पडले परंतु घेऊन ठेविले आहेत जर्दा घोडा आणविला आहे येथे पाठ- ऊन द्यावा आला मर्जीस तर घेऊ यैसे बोलिले आहेत पाहिल्यावर घेणार नाही यैसे वाटते यास्तव जरूर पाठवावा स्मरण त्योणीच करून सांगितले यास्तव विनंती लिहिली असे पाठवावयाची आज्ञा करावी जे काये हरिपंत आल्यावर होणार त्याची चिंता न करावी खचित ग्रंथ ध्यानात अणून श्रीमतांनी ठेविला आहे चिता नाही श्रीमंत राा दादा येथे बागात पांच सात दिवस होते येक दोन वेल प्रसंग वागात जाऊन केला उतरही बरेच जाहाले लशकरात जाऊन फडशा लवकरच करितो यैसे बोलिले वर्कड सविस्तर मजकूर भेटीनंतर निवेदन करीन पत्री ल्याहावयाचे ·हिगण दफ्तरराखड.. नाही त्यास तेथील रंग पाहून प्रसंग सजोन मोरो हरीचे विद्यमाने फडशा उकून. घेऊन मग येथे यावे दाहा पांच पडिले तर फाजिलापैकी द्यावे परंतु लढा न ठेवा यैसी आज्ञा जाहाली आहे वर्कड सर्व मजकूर ठीक आहे कालजी किमपी न करावी यैवज' यादवरावजीस द्यावा म्हणून आज्ञा त्यास येथे कोणी हुंडी घेऊन आल्यावर आज्ञेप्रो. यैवज कोणाचे कर्ज काढून देतो चिंता न करावी. मी आज्ञेखेरीज आहे यैसा अर्थ नाही वर्कड सर्व मजकूर स्वामीचे ध्यानातच आहे विशेष काय ल्याहावे भेटीनंतर साकल्य निवेदन होईल बहूत काय लिहिणे लोभ कीजे हे विज्ञापना - mon -- ले. ७६ श्रीवरद (श. १६९२ आश्विन वद्य ११ बखर २५ १ इ. १७७० आक्टोबर १५ तीर्थस्वरूप महाराज सा [ मो. जा..] नानासाहेब वडिलाचे सेवेसी बालके बाजीरायाने चरनावरं मस्तक ठेऊन सिरसाष्टाग नमस्कार विज्ञा- पना यैसी जे येथील क्षेम ताा छ २५ .माहे जमादिलाखर मा बगला जाणेन वडिली आपले कुशळ हरघडी लिहिती आज्ञा केली पाहिजे विशेष पेशजी पत्र बमै रा बालाबाचे पत्रासहीत पुन्यातून हरकारा आला होता त्या समागमे पाा पावले असतील त्याजवरून वर्तमान विदीत जालेच असेल हाली नवा[ब वजि- राचे येथे वर्तमान आले की राा पाटीलनानी परसतान ठेविले की प्रथवीपतीस नेयावे व श्रीमत राा विसाजीपत दादांनीही परसतान ठेविले पूल तर येमुनेचा राजघाटावर तैयार जाला एका दोन दिवसानी उतरनार होते त्यास सा सुवे. दारानी सागून पाठविले की पित्रपक्षाचे पाचच्यार दिवस राहिले आहेत हे दिवस जाले म्हणजे यमुना उ[त]रून प्रथवीपतीकडे चालावे याजवर काही. वर्तमान आले नाही की चालले अथवा हे घे...लियावर चालतील जाबतेखानाचा वकील. मेघराजाचा पुत्र प्रथवीपतीकडे आला त्यानी मुलाजमत केली हिसामुदीखानाचे मार्फतीने येकशे येक माहर नजर केली या गणेशपताचे मारफत. जाबसाल करितो व हाफिजाकडील उवेदुलाखान व टेगचंद मुनसी आला आहे प्रथवीपतीचे लश्क- रात त्यास त्याचीही [वि]दा वाली चीरा सरबस्ता हाफिजास इनायेत जाले गेले असतील व ते हे करार करून गेले आहेत की दाहा दिवसानी हाफिजास घेऊनः येतो व प्रथवीपतीही बालले आहेत की लवकर घेऊन येणें तो परियेत मीही येथेच आहे दाहा. दिवसानंतर राहणार नाही प्रथवीपती फरकाबादेहून कूच] करून नबीगजास गेलेत तेथेच मुकाम आहेत मुजफरजगची मामलत जाली कुचाचे दिवसी ते भेटीस आले होते त्यास चिरा सरबस्ता मुख्यास जाला व च्यार सर्दार त्याचे समागमे होते च्यार खिलत त्याला दिधले व रुकस्त केले खान तर प्रथवी. पतीचे लस्करास गेलेत त्याचे वर्तमान तर पेशजी वडिलास विनंती केलीच होती व तिकडे राा बालाबास लिहिलेच आहे नवाबानी दोनदा खानापुडेच वडिलाचे .

·भा. इ. स. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० स्मर्ण: कले की.ते. असते तर त्याला व राजेजीस पाठविता तुमचे तर काही कामही नवेते बरे जे व...येतील ते व्यापादून घेऊन भाता तुम्ही. ले, ७७ C... Lapan श्री श. १६९२ मार्गशीर्ष वद्य १२ सु. ११७१ साबान २५ इ. १७७० डिसेंबर १३ राजश्रिया विराजीत राजमान्य राजश्री बापूजी माहादेव व देवराव माहादेव स्वामी गोसावी यांसी पो माधवराव बलाल प्रधान नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष. नाशकातून तुमचे कागदपत्र रुमाल आणविले होते त्यांस समई उपयोगी कागद तेथे असतील ते घेऊन तुम्ही येणे मागे कागद राहिला असें म्हणावयास कार्यास येणार नाही याप्राो हिसेब वगैरे कागदपत्र घेऊन जलद येणे जाणिजे छ २५ साबान सुाा इहिदे सबैन मया व अलफ [नि.*].. बहूत काय लिहिणे हे विनंती पो छ ३० माहे साबान उर्फ पौष शुध १ . . ले. ७८ श्रीवरद श. १६९२ माघ शुद्ध.१० सुमार इ. १७७१ जानेवारी २६ सुमार विनंती उपर पूर्वी तुम्हास लिहिले की बालाजीस सागणे की राा विसाजी. पंतासी अम्ही विचार केला श्री गंगापारचा मुळूक बंगशाचा अहे तो त्यास द्यावा व त्यास अपले शामील करावे ते त्यानी मान्य केले तुम्हास व बकसीस पत्र लिहिले परतु उतर न अले दुसरे त्याचा प्रांत राा माहादजी सिंदे याचे विद्यमाने अंतर वेदीतील सोडवून घेतला तो प्रांत त्यांचे रजामंदीने सिंदे यानी 'सोडऊन घेतला अम्ही म्हणतो की दगाबाजीने त्याजला इतबार देऊन त्याचा दस्तावेज घेऊन आपणच त्याचा कौलनामा लिहून दिधला त्यानी कोरीच फर्द मोहर करून दिधली त्यानी मनमाने ते लिहून तुम्हास अणवून दाखविले व लटके ते खरे केलें अतां तुम्ही प्रांत त्याचा त्यास द्याल तर काही नजरही देवील त्याचे उतर अम्हास विसाजीपंत म्हणाले की जर काही सिंदे यानी दस्तावेज नवाब: अहमदखानास दिधला असेल तर त्या दस्तावेजाने त्यास लाजवाब करून या कामास जटके देईन बेदस्तावेज कसे बोलावे त्यांत पहिले दिवसापासून त्यांचा डोल अम्हाकडे नाही यास्तव दस्तावेज पाहिजे नाहीतर जे करणे ते अम्हीच करावयास 'घणीच अहो अता दस्तावेजाखेरीज सिंदे यास कसे लाजवाब करावे यास्तव काही दस्तावेज माहादजी सिंदे याचा असेल तो अणवणे म्हणून सागितले नर. बक शीची मरजी असली की सिंदे यास हे वृत न कलावे तर त्यांस कळ न देता. 267 ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ६७ यांची खातरजमा करून देऊ की सिंदे यानी करार केला असता तुम्ही न कराल तर अम्ही पुणियास ये गोस्टीस नेऊन तेथून हे काम करून येऊ याकरिता तुम्हास पूर्वी लिहिले परंतु उतर न अळे हाली जरूर दोन येक च्यार दस्तावेज सिदें याची पत्रे अथवा कौलनामा प्रांत सोडावयाचा असेल तो घेऊन तुम्हीच येणे वकीस लिहिले आहे की शिवरामपंतास पाो तेही तुम्हास अशा देतील तर तुम्ही सविस्तर वृत येकांती सागून सत्वर तो दस्तावेज घेऊन येणे माहादजी सिंदे यास हा मजकू सहसा येथे उमनणार नाही चिता न करणे म्हणून सागणे कलेल तर पुणियास कलेल इकडे नोवर अहेत तोवर येक अक्षर कलू देणार नाही ये विशई शपथपूर्वक त्यांची खातरजमा करणे हात त्याचे घर बुट विले यास्तव अम्हास हलहल वाटून तरतूद केली अहे व करितो त्याचे देवे होईल ते खरे व बनेल तेथवर करून घेतो नजर त्या प्रांताची सिंद्यासी काये मान्य केली होती ते सविस्तर लिहून घेऊन येणे वजिनस दस्तावेज द्यावयास त्याचे चितास नच ये तर नकला घेऊन येणे व असल दस्तावेज कोलनामा अथवा पत्रे असतील त्याचे मातबर समागमे घेऊन येणे विलंद क्षणाचा न करणे श्रीच कृपा करो भेट होये तो सुदीन हे विनंती ले. ७९ रजन १० श्रीवरद ( श. १६९३ आश्विन शुद्ध ११ ई. १७७१ आक्टोबर १९ श्रियासह चिरंजीव राजश्री तात्यासाहेब यांस प्रति पुरुषोत्तम माहादेव कृतानेक असीर्वाद उपरी येथील कुशल ताा १० माहे रजब मुाा लस्कर नजीक कोल जाणौन स्वकीये लिहीत असिले पो विशेष तुम्हाकडील कासीदजोडी नाहर मिर्धा याचे मार्फावीची श्रावण शुध्ध ९ नवमी पुण्याचे मुकामीची पत्रे सरकारची व आपली पाठविली ते येथे छ १९ जोखरी मुाा मजकुरी खुर्जाचा गढ घेऊन रामगडापासी आले आहेत नाटाचे मुलकात जप्ती केली तिन्ही सरदाराचे कमा- विसदार जागावजागा वसले पेढारी मूळूक जालितात लुटितात येथील प्रकार काहीच ठीक नाही तिघाच्या तीन वाटा आहेत आमचा प्रकार अद्याप प्रथमच दिवस आहे खर्चाची तडातोड बहूत हे तिघेही काडीमात्र खबर घेत नाहीत खर्च भारी काये करावे याउपरी श्रीमंत स्वामीस विनंतीपत्रे पाठविली आहेत त्याच्या नकला करून तुम्हास तात्पर्य कलाक्यासाठी पाठविले आहे तर वाचोन समजौन जेथे सांगावयाचे असेल तेथेच सांगावे मागाहून होईल ते सविस्तर लिहू [नि..] श्रीच कृपा करो विशेष काये लिा सिदे होलकर अंतस्थ येकचित अहेत परंतु बाह्यात विसाजीपंतांसी हवृधी बोलतात येक दादोपंताकरिता दोघेही सरदार खटे अहे याजला त्याजवाचून काहीही कारभार करणेच नाही वजिराची व फरुखाबादेची पत्रे येऊन दीड महिना जाला उतरच न मिलेत याचे कारण - ·६८. मा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमालाम, . हेच की जे राजकारण दादोपंतासी रुजू होईल व त्यानी बरे दायेने करावे या प्रकारचा सुस्त कारभार येथील खर्चास सर्वाची नेमणफ अरे ये दीगर नेमणुकीचे त्यानी खचास देणे म्हणून लिहावे व पानी देतो म्हणून कार लिहिले ते पत्र पावलीच असतील किलपंताचेही पत्र अठा पंधरा दिवसात तयार होईल ते घेऊन पाठऊ तिकडील अशा निक्षा सल्यानोरीन पाचाचदिवाली नेमणूक करवणार नाही यजपर्यंत म्हणत होते की अयोधेकराकीला अन येणे मग करून देज अतां श्रीमंताचे अशापा अगरले सागा नेमन देऊ म्हणतात सरकारचे पत्र श्रीमंत चापून विनंती करून इत्री महोदर यानी मुतालकीचे सिल्याने सनद देऊन गाव नमुन दिल्हे अहे. ते गाव नगर गोविंदपंताचे लेकानी दिले आहे ते ताकीद करुन देणे अमल करून इके को म्हणिजे काम होईल याचा भरवसा धरावा तर येथील मरकारचे कारनामा नीचा अवन कोठील कोठीलनमा जाला आहे तोही कारकुनाम देतच नाहीत या अमची कथा काये याची नियत या प्रकारची सिपारसी कागद मन पाठऊ पूर्वी त्रिवर्ग सरदाराची पाठविली तैसीच असाही पाच परत माह होईल तेव्हा सर्व भी कृपा करून करील तो मुदीन अयोपेन साजोगी अली तेच पावतील सविस्तर कलेल इफी हातानी पो माग पातशाहावजिराकडील राजकारणी पत्रे घेतात ने सविस्तर मानिस करितो परंतु दादोपंताची विपरीत गोस्ट श्रवण करावी ते गुमान ठेऊन पान ममतेत राहून अपली अब मिली जाते वरकड मात दारे लाकन ठेजन नदेनी मार्ग प्रतीक्षा करिता येथे जासेना प्रमाणामार सरदारानी भाषणे देच कशीष चर्चा राहलेकी वकालामाल चार वर्षे बाली पुदें किती दिवस धर....वामन रेना बाबतेखानाची व हाफिजाची मागप्रतीक्षा करे भादान कर देतील दे मागंप्रतीक्षा श्री गंगानगीगकरे गेल्यावरील पूल ifrat timr. न तो पोलिल्यावरील काही केल्यास राहिला इकसे जाटाने यमनापाग्ने प्रातात या मार्ग मामी xATE होता होता आमलात येईने... निमा विमानसी: मात्यांत परतु मोटे गदागना मार मोर ना मान रहे ! चालीस पनाम नायास लाये देवो......श्रीम प्रताप शोरगा भारीला मधीमताने गोमई मेरो कानमा RRENT वधूने मथानी मिटिले परंतु पानीमा मोतील प्रदेशमा मार भनी म ? परंग वामनानाही परमार M ·हिंगणे दफ्तर २ रा खेट ६९ कारात परभारेही येवज पावेल तर उतम अहे का की त्रिकुटांत येक मत्त नाही व तेथे जैपुरांत फूट कारभारियात जाली अहे तरकारातून तुम्ही श्रीमत वापूस विनती करून हजार पाचसे राऊत निसबतीस घेऊन येणे सदासिवभट जैपूरचे राज्याचा गुरु.व प्रताप सिग वगैरे रजपूत वीस हजार माणूस येकत्र येकचित जाले महे व येक माहोत राज्याचे मातुश्रीने कारभारी केला व राज्याचा मामा उदेपूरकर सहे त्याजला राजा लेकरू जवल घेऊन बसतो यास्तव रजपूत राज्यास रामराम न करीत माहोतास रुजू न होत राजा येकला असिल्यास रजपूत रामरामास येतात त्या सर्व रजपुतानी समापन करून सदासिवभास राजी होऊन येथे वकील पाठ- विला आहे की दोन हजार स्वार अपला पो अम्ही माहोतास कैद करून च्यार लक्ष वा नगद देतो बाकीची वाट करितो म्हणतात परंतु येथील प्रकार भास्कर- पंताचे लिहिल्यावरून कलेल जयनगरी लाख माणूस मिलोन राज्याचे मामाचे घर शहरात लुटिले येकले जिवाने राज्याचे महलात पलोन गेला तेथे वाचला माहात कारभारी अहेत ते म्हणतात की रजपुतांचे पारपत्य करणे आम्ही सा देतो त्यास रजपुताचे पारपत्य करावयासी वीस पचवीस हजार फौज पो हे काम दो हजाराचे नावाने वे जोखो . होते तैसेच फरुखाबादचेही अहे परतु दादो मल्हार सरदार असते तर खुद यख्तियारीने करते अता गरिबाची श्री अहे श्रीद कृपा करो - पो मार्गशीर्ष शुद्ध ९ } ९ श्रीवरद श. १६९३ मार्गशीर्ष शुद्ध ९ इ. १७७१ डिसेंबर १५ पु! चिरंजीव साहेबास असीर्वाद उपरी पातशाहाचे मानस की चालीस लक्ष त्ये घेऊन याम्हांसाठी दिली वगेर प्रांत सोडिला जावतेखानाचा जो प्रांत आहे त्यांत अमल पुर्ता करून न दिधला श्रीगंगापारचा प्रांत त्याजला सोडिला आता इकडीलही प्रांत त्याजलाच देणे म्हणता तेव्हां रुये सरदारापासी शामील जाल्याचेच मात्र द्यावे वरकड स्वार्थ काये जाला कडा कुरा व मेरठ वगेर यैव. जाचे तनख्यांत पूर्वी दिधले होते ते जागीरच देणे म्हणता हा कोठील न्याये आहे असेही असता मेरठ वगैर जागीरीची सनद दिली...कड जाटाचा प्रांत घेऊन पातशाही बंदोबस्त करून द्यावा रोहिल्यास मारिले त्यांजलाही खारीज करून निमे प्रांत घेणे सलाह होती जे जागा आमलात आमचे आहे तेच सोडणे हे कैसे बोलता व हाफीज रहमताचे विद्यमाने रोहिल्याचा मामला ठैरला त्याप्रोत्यांपासून किस्तबंदीचा वैवज अजवर काये घेतला जबरदस्ती पातशाहावरच करावी की काये हे मानस पातशाहाकडील आहे पुढे ठैरल ते मागाहून लिहू निमेनिम हिसा पातशाहास देण्याची वाटणी हरयेक संवस्था निकाचे अवजाचे भरण्यापैकी हिशोय घेऊन येऊन सरकारचे अवजाचा भरणा पातशाहाचा जाला म्हणून दिलीतून - ·मा. इ. सं. संडळ स्वीय ग्रंथमाला : ७० दादोपंत घेऊन सा. विसाजीपंतास समजावितील ते मागाहून तुम्हास लिहू श्री अमचे अहे सदैव कुशल वृत लिो हर पुर्वणीत श्री अमची लिहिणे विशेष चिंतेचे कारण अहे चिंता न करावी विश्वंभर अहे सदैव कुशल वृत लिो भेटः होये तो सुदीन हे अनेक असीर्वाद पौ मार्गेस्वर शुध ९ ले. ८१ सवाल २४ श्रीशकर श. १६९३ पौष वद्य ११ इ. १७७२ जानेवारी ३० राजश्रिया विराजीत राजमान्य राजश्री रघुनाथराव स्वामीचे सेवेसी पो रामचंद्र गणेश व विसाजी कृष्ण कृतानेक नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीय कुशल लिहीत जावें विशेष तुम्हांस पाताशाहाचा निरोप राजश्री पुरुषोतमपंत नाना याणी घेऊन दिल्हा असतां तुम्ही येथून लिहि. ल्याप्रो रोहिल्याकडे जात नाही व इकडेही येत नाही व त्याच्या विचारांत राहात नाही म्हणून मारनिलेनी लिहिले त्याजवरून कलले वैशास तुम्हांस पेशजी येथून लिलो होते की तुम्ही रोहिले याजकडे वगैरें थैल्या पाठविल्या आहेत त्याजकडे जाणे म्हणून त्याप्रों करणे इकडे पाठवावयाचा अग्रह नवाबाचा असला तरी येणे नसल्यास पुरुषोतमपंत नाना आपणाकडील कोणी त्रिंबकदास याच्याबाा देऊन पाठवितील तुम्हीं केवल दुराग्रहास प्रवर्तन तेथे राहू म्हणाल तरी न राहणे याउपरी तुमचा वोर बोभाट मारनिलेनी लिहिला तरी उतम नाही ते आपले रजावंदीने तुम्हांस राहून घेतील आणि तुम्ही त्याच्या विचारांत वर्ताल तरी उतम ,राहून नालेश न ये ते करणे तुम्ही तेथे न राहावे हे उतम आहे काय तुम्हाजवल पात- शाहाच्या व नवाबाच्या बोलण्याचा सिलसिला असल तों मारनिलेस माहीत करून देणे राा छ २४ [ नि] सवाल बहूत काये लिहिणे लोभ असो दिल्हा पाहिजे हे विनंती ले, ८२ नकल. श्री शं. १६९३ फाल्गुन वद्य ९ सु.११७२ जिल्हेज २२ इ. १७७२ मार्च २७ राजश्री माहादजी सिदे गोसावी यांसि द सकल गुणालंकरण अखडीत लक्ष्मी अलंकृत राजमान्य [मो. जा.*] श्रो माधवराव बलाल प्रधान असीर्वाद उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष राजश्री पुरुषोत्तम माहादेव वकील यांचे दिमतीस स्वार. ५.

·.. हिंगणे दफ्तर २ रा खंड नास करार करून दर राउती रुये २०० दोनसे प्रमाणे सालोना तैनात करून लबंदी रोजमरा सदरहू तैनातपाौ सिरस्तेप्रमाणे द्यावयाविसी सन समान सितैनात नद दिल्ही आहे त्याप्रमाणे चालत आहे त्यास मशारनिले हिदुस्थानचे स्वारीस रिकार चाकरीवरी आहेत यास्तव यांचा यैवज पेशजीचे सनदेप्रमाणे झाडून विता करीत जाणे याचा बोभाट न ये ते गोष्ट करावी जाणिजे छ २२ जिल्हेज र इसने सवैन मया व आलफ बहूत काये लिहिणे हे असीर्वाद सु. ११७३ श्री श. १६९४ ज्येष्ठ शुद्ध १२ वल १० [अव्वल साल] इ. १७७२ जून १२ पुा राजश्री पुरुषोतम माहादेव गोसावी यांसि उपरी छ १० सफरी वजिरानी रामघाटीहून कूच करून अनूपशहराकडे प्यार कोस गेले फिरंगी त्याज पुढे दोन कोस आहे सादतअली वजिराचा पुत्र काही फौजेने करनेल चांदसाहेब दिलीस येऊन पातशाहास सर्वा पातशाहाजा दि. यांस प्रयागास घेऊन येणार दुसरा विचार पातशाहास आगरियांस आणून आग- रियांचा किला [ध्या]वा यैसे आहे यात घडेल ते लिहून पाठऊन म्हणोन लिहिले ते कललें या उपरोही तिकडील येईल वर्तमान ते लिहिणे [नि] जाणिजे छ १० सालोवल, सुा सलास सबैन मया व मलफ [नि*] बहूत काये लिहिणे [वा] लेखन । सीमा ले.८४ श्रीगणराज ( श. १६९५ चैत्र वद्य २ इ. १७७३ एप्रिल ९ पुाा तीर्थस्वरुप राजश्री नानासाहेब वडिलांचे सेवेसी विज्ञापना श्रीमंत राजश्री [ मो. बा.* ] रावसाहेब व श्रीमंत सखारामपंत बापू व नाना फडणीस आदीकरून सर्व मडली फालगुण वद्य दशमीस गंगापुरास दाखल जाले मातुश्री बाईसाहेबाच्या भेटी होऊन वीस रोज गंगापुरी राहून चैत्र शुद्ध १५ पौर्णिमेस मातुश्रीची आज्ञा घेऊन पुणियासि स्वार होऊन गेले श्रीमंतास व मुतसदी मडलीस घरास आणिले वस्त्रे वगैरे दिधली राजश्री नाना फडणीस हरिपंत तात्या वगैरे भोज्यनासही आले होते . श्रीमंतास वस्त्रे. वगैरे दिधली श्रुत होये वैशाख मासी पुणियास जाऊ तेथील वर्तमान होईल ते साकल्य लिहू पुणि. यासि स्वारी गेलियावर सरजाम्याकडील कर्जपटी वसूल करून फाजिलाचा निकाल पाडतील कुळ येख्तियार श्रीमंत बापूकडे आहे श्रुत होये नवाब - गाजुदीखान पुणियासि आले श्रीमंत उभैथा कोसभर सामोरा जाऊन घेऊन मुजफरजंगाचे ·, भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० - वाडियांत राहावयासि स्थळ दिधले दोनदा मेजमानी केली हती घोडा वस्त्र जवा- हीर पांचा हजाराचे विघले नवाबानी डे...न मेजमानी काळानरूप केली भुभुक्षितच ...त आले होते तिकडील पातशाहातचा बंदोबस्त करावा विजारत आपण करावी द्रव्या विशेष पद प्राप्त जालियावर निशा करावी आवदाली बोलावीत अस्तां न गेलो पातशाहा शाह आलम यानी बोलावीत आस्ता तिकडेही न गेलो तुमचे हास्तव धाऊन आलो म्हणून बहुत बोलले परतु येथे त्याचे बोलणे सर्वथा प्रमाण व उपयोगी आज पडावेसे काहीच नाही व लबाड बोलणे जीव नाहीसे ठराविले मातबर माणूस निजामनमुलकाचा नातू घरास आला याचे मानमहत्वांत आंतर न करावें व उपासी मरतो भक्षावयासि नाही यास्तव आले आहे याचे पोटाची - मात्र बेगमी करून द्यावी या आर्थे सर्वानी साहित्य करुन राजश्री बालाजी गोविंद याचे प्रांतात बुधेलखंडांत दोन लक्षाची जागीर दिधली ते भक्षून राज्यास आभीष्ट चिंतन करून का[ ही साक्षेप करावा फितवा फांदडा करू नये सरकारचे [क्षा ]त आसांवे तर जागीर चालेल याप्रमाणे बोलणे जाले त्यांचा आग्रह पुणियास राहावें यैसे. फार परतु निजाम आलीसानांची पत्रे दोन चार आली की आमचा तुमचा नेह कोळकरार लाला मास्तां आमचे शुत्रूस तुम्ही आणून ठेविले आहे त्याजवरून नवाबाची रवानगी बुधेलखंड प्रांती सरजाम नेमिला त्याचा आमल करून देऊन त्या प्रांती राहावें यास्तव कारकून समागमे सर. कारचा व लोक पोहचावयासि दिधले नवाबासमागमें कारभारी आपल्यापासी सुख्या खिजमतगर होता त्याजला किताब लाला सुखलाल देऊन ठेविले आहे. व जलालुदीखानाचा भाचा यैसे ठेविले आहेत ते दरवारी बोलत पुणियांत नवाबानी वाण्याची वगैरे उचापत खादली त्यानी आडविले मग पस्तीस हजार रुपये जागी. रीचे येवली सरकारातून कर्ज देऊन रुकसत नवाब आसफज्या वाहादर नाले ते आद्यापी संगमावर डेरे दाखलच आहेत समागमे बारबरदारी' 'त्याचे आहेत चालीस पनास घोडे केवल गळाली आहेत मार्गाचा निर्वाह काळगतीनरूप दोची महिन्या जागीरीनजीक दाखल होती[ल] ... शुक्र ईश्वरापासी करतील तो सुदीन आंतार्जा माणकेश्वराचे चिरंजीवांची सिपारस नवाबानी जाते दिवसी बहुत केली त्यास नवाबच आपले पोटासाठी हजार कोस आले तेथे सिपारस कलतच आहे हे विज्ञप्ति श्री गणराज ले.८५. चैत्र वद्य २ श. १६९५ चैत्र वद्य २ इ. १७७३ एप्रिल १ तीर्थस्वरूप राजश्री नानासाहेब वडिलांचे सेवेती वालके दिवाकराने कृतानेक साष्टांग नमस्कार विज्ञापना येशील कुपळ ताा चैत्र वद्य २ मुकाम ज्यनस्या[ न ] वडिलांचे आसीर्वादे येथास्तीत मासे ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड यानंतर वडिलाकडील आसीर्वादपत्रे तीन येफ दिलीहून कुच नाल्याचे दुसरे आंतरवेदीतील तिसरे रामघाट भागीरथीतीरचे आले त्यापैकी दोन पत्र दीद दोन दोन महिन्यानी...याहून फिरत फिरत आली ती व येक पत्र राम- घाटचे मुकामचे आजुरदार सविसा रोजानी येथे पाठविली ती पावली पत्रे श्रीमंत स्वामीस गंगापूरचे मुकामी गुजराणिली थैली पाठविली ती गुजरा- णिली. उतरे सत्वरच सेवेसी पावती होतील उत्तर व्हावयासी दिवस बहूत लागतात दरबारचे मीनरूप उतर नालियावर पावते त्यांत च्यार महिने मी नासिकास आहे यास्तव दिवस अधिकच लागले श्यःपर चैत्र अगर वैशाख • शुध्धांत आम्ही पुणियासी सुमुहूर्ते जातो मग उतरे यावयासि दिसगत लागणार नाही सत्वर पावतील वहिली तिकडील वर्तमान तपसिले लिहिले ते साफल्य श्रीमं ताचे व श्रीमंत रानश्री...चे ध्यानास आले त्यास येथील आशा वारंवार हेच ना... तिकडील मसलत सामदामे आटोपून देशास येणे लोकांस बहूत दिवस ले त्याप्रमाणे तिकडेही करतील सरकार आज्ञा प्रमाण करून आखर साली फिर- ल श्रीमंत स्वामीचा प्रताप योर आहे श्रीकृपेने फिरंगी व आयुधेकर आविधाचे रिपत्य नालेच आसेल आथवा होईल सळूख होऊन द्रव्यलाभ विशेष होऊन रोज ताजी व सरकारांत खजाना सरदार आणितील तो सुदीन वडिली राजश्री वसाजीपंत दादाची मर्जी व सर्वांसी नेहममता दिवसे दिवस वृथ्धीस पावऊन यांजसमागमे यावें की येथे सर्व मडली शुक्रगुजारी करून श्रीमंताचे ' मनात कारभारियाचे मनात याद सेवेची उत्पन्न होऊन काही...होऊन चंदोबस्त येथा. स्थत घडे इयःपर सरदार त्या प्रांती बहूत दिवस राहात नाहीत सत्वरच फिर. नील कां की फौजेस पांच वर्षे जाली सिवाजी वि[*]ल देशाकडे आले राहिले यांची दुचित्ते जाली नाकावर जीव आले इस्के फिरोन द्रव्यदर्शन नाही पोट उरते भरणे संकट जाले यास्तव फिरतीलच थोडक्या दिवसासाठी वडिली तिक[न] पेणियाची जलदी करू नये सरदारासमागमेच यावें दरबारी राजश्री विसाजीपंत दादांची पत्रे येयात त्यात हर पत्री वडिलांची तारीफ लिहितात म्हणून राजश्री बापू बोलत होते व नाना फडणीस हरिपंत तात्यांनी सांगितले त्यास तेथे तो आद्याप चंदोबस्त कांहीच केला नाही यानवरून त्यांची ममता आपले ठाई पूर्ण यांत सेवशये नाही तेथील पंचामुले प्रसंगोचित पाहून फिरतेसमई आथवा येथे आल्यावर बंदोबस्त करून देतील कां की त्याचे मनात शुध्धता नस्ती तर तारीफ दरबारी व राजश्री विठलपंत तात्याचे पत्री न लिहिते त्यास वडिली, मेहनतही त्यांजसमागमे बहूत केली आता थोडक्या दिवसासाठी त्याची मर्जी दिवसे दिवस व घरोबा विशेष संपादन करून फिरतेसमई येथास्थीत काळानरूप काळक्षेप चालेसा बंदोबस्त करून देऊन ठेविले व संवस्था निकाकडील व बुदेलखंड प्रातीचा सरंजाम वगैरे बंदोबस्त करून ज...तिकडे कायम करून दिधली तर बंदोबस्त १० ·७४, भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० करून घ्यावा व राहावे नाहीतर तिकडे कारकून त्याचे मर्जीनरूप ठेऊन देशास यावें येथे श्रीकृपेने वडिली मेहनत श्रम केले याचे आर्थ श्रीमंताचे मनी ईस्वर प्रेरक होऊन सर्वाची आत:करणे द्रऊन कार्य होईल इथःपर श्रमाची व उद्योगाची बाकी राहिली नाही आसो राजश्री दादा मात्र येश संपादन करून देशास आले. म्हणजे त्याचेच हाते आपले कार्ये होईल चिंता न करावी व राजश्री दादा तिकड़े बंदोबस्त करून त्यांचे संतोषे देतीळ तो ध्यावा तिरकेच सुटले पुढे रदबदलीस. जागा ठेवावी तेही तेच करून देतील येकदांच आवडे करून. घेईन म्हणल्यास येथे तेथे सर्वोस भारी वाटेल... काहीच नाही. व चितास विष्कलीत वाटेल, यास्तव जित्के तेथे त्यांचे संतोषे होईल तेथे ते करून कागदपत्रे रोख होईल तें पदरी पाडून घ्यावें वोढू नये बाकी राहिले ते येथे होईल त्याप्रमाणे करून घ्यावे दरबारचा रंगसमये सर्व वडिलाचे ध्यानात आहे आपल्यास मुरवी कृपाळू सर्व येकनिष्ट श्रीमंताचे चरणी द्रढ याच गोष्टीने सर्वाचे हदई प्रेरक परमात्मा होऊन लज्या रक्षील चिंता न करावी त्याचे मनोधारणेच कार्ये, होईल ते करून घ्यावे बाकी राहिले ते इकडे आलियावर येथून करून : घेऊ तात्पर्ये तेथे दर माहा वगैरे व सवस्थानी काम बंदोबस्त करून च्यार सव- स्थाने नेमून आपल्याकडे घ्यावी त्यानी तिकडे राहावयाचाच अग्रह केला व 'सोये कालक्षेपानरूप आसली तर राहावे इकडे यावयाची मर्जी बहूतच जाली तर मनला लिहून पाठवावें मी तिकडे येईन वडिली देशास् यावें कारकून तिकडे ठेऊन आपण यावें दादाचे विचार जाले तर तैसे करून यावें परंतु च्यार संवस्थाने आपले लगामी व १ व रोजमरा दर माहा व संवस्था निकाकडील काळानरूप सुटेल तित्केच हाताखाली घालावें आवघे येकदांच होणे कठीण व तेथे जिल्का निकाल घडेल तित्का पाडावा पूर्वीही विनंती लिहिलीच आहे तेथील प्रसंगा- नरूप करणे तें वडील करतील मुख्य दादाचे मनोधरण व आसंमत वडिलीचे. व उभैथा सरदारांचे मनोधरण रक्षावें आखर फिरत्या स्वारीस आपले बहूत शुक्र-. गुजारी दरबारात करीत व उपयोगी पुढे पडे तसे वडिली करून ठेविलेच आहे व दिवसे दिवस विशेष करावे इथःपर श्रीकृपा करील चिंता तिळतुल्य न करावी. श्रमाची सीमा बाली विशेष काये लिहिणे चरणदर्शनलाभ होये तो सुदीन कृपा केली पाो हे विज्ञापना . ले. ८६ २२} श्री गणराज श. १६९७ फाल्गुन वद्य ८ सु. ११७६ मोहरम २२ इ. १७७६ मार्च १३. यादी कलमे राजश्री मो, जा.*] पाटीलसाहेब यांजपासून करार करून . घेणे मा सीत सन मया व आलफ ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड -७५ 4 कलम १ .. , आपणावर व होलकरावर वरात सरकार श्रीमंत राजश्री [ मो. ना...] श्रीमंतानी रुपये २८२२१ आठावीस पंतप्रधान यांच्या वात- केहरीसिंग हजार दोनसे येकवीस रुपयाची दिधली नाटावर का ४८२२१ आठेतालीस त्यास आपण प्रिथ्वीसिंग जैनगरकर राजे हजार दोनसे येकवीस रुपयाच्या आहेत यांजवर वरात दिधली आहे, त्यास त्या आपली स्वारी हिंदुस्थानाकडे ताकीद करून जोर पोहचाऊन अवज चालली म्हणजे जाटास ताकीद करून वसूल करून द्यावा नाही तर दुसरे जोर पोहचऊन रुपये त्याची मामलत ठिकाणी नख्न अवज कृपा करून द्यावा होईल त्यातून नख्त आमचे पदरी हिदुस्थानाकडे स्वारी चालल्यावर इर. घालावे कलम १ येक जागा द्यावा की नख्त पदरी पडे सरकारचे वरातेप्रो जाटास ताकीद स्वारी हिंदुस्तानात गेल्यावरी.. करून हिंदुस्थानात स्वारी आल्यावरी यैवज देविला जाईल ताकीद करून यैवज देविला जाईल पन्नास रावताचे बोलीची सनद दर- पूर्वीपासून आम्ही आपले पदरचे साल रुपये १०००० दाहा. हजाराची त्यास हिंदुस्थान प्रावीचे वकालतीचे आपले नावे हा छ १ जिलकाद सुग कामकाज मामलती रुजू होतील त्याचे समान सितैनापासून आहे त्यांची सनद आमचे हाते घ्यावे दुसरियाचे हाते न श्रीमंताचे सरकारची आहे रुपये पावत घ्यावे आम्ही चाकरी करूं पहिलेही नाहीत त्यास हा ताा हिसेब करून आपलेच घरापासून आमची स्थापना स्वारी हिदुस्थान प्रांती.गेल्यावर हर येक आहे त्याप्रमाणे काम घ्यावे कृपा करावी जागा ऐवज देवावा की पदरी पडे व देवराव माहादेव याची नेमणूक सरकार सरकार उपयोगी चाकरी तुम्ही श्रीमंतापासून आपले नावे दरमाहा रुपये केल्यास तुमचेच हते कामकाज वकि- ५०० पांचसे हा छ- १७ मोहरम सु लीचे घेतले जाईल इसने सितैनापासून आहे त्याचा अवन श्रीमंतानी राजश्री बालाजी गोविंद हा ताा हिसेब करून हरयेक जागा यांजवर प्रांत बुधेलखंड येथील खेडी तैना यैवज दोन्ही देवावे. की नख्त पदरी तपैकी रुपये २०००० वीस हजार रुप पडेत कलम १ यांची सनद दिधली आहे व आपणासही स्वाराची व दरमाहेची नेमणूक सर. आमल बसऊन' देण्याविषई पत्र आहे कारातून आम्हावरी आहे त्यास सरकार त्यास ताकीद करून खेडी चांगली वसुली हिसेबी थाम्हास मजरा पडल्यास नेमून आमल बसऊन द्यावा. निक्षूण तुम्हास हर येक जागा हिंदुस्तानात यैवज ताकीद करावी कलम १ . लाऊन दिला जाईल बालाजी गोविंद यासी ताकीद. गांवा. विसी केली जाईल. कलम १ ·७६ भा. इ. सं. मंडळ खाय ग्रंथमाला क्र. ५० येकूण पांच कलमे सदरहू लिहिल्याप्रमाणे करार छ २२ मोहरम सुा सीत सवैन मया व आलफ उजैन ले. ८७ सफर ८ { श्रीवरद श. १७०० फाल्गुन शुद्ध ८ इ. १७७९ फेब्रुवारी २४ राजश्रिया विराजित राजमान्य राजश्री नाना स्वामीचे सेवेसी पाो पुरुषोतम माहादेव कृतानेक सा नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल ता छ ७ माहे सफर मुकाम नजीक जैपूर लस्कर पातशा जाणून स्वानंद लेखन करीत आसिले पाहिजे विशेष इकडील सविस्तर पेशजी छ २२ मोहरमी पत्रे पाटविली] आहेत ते पाऊन व्रत शृत जालेच असल हाली सविस्तर श्रीमंत . राजश्री सुवेदारसाहेवाचे पत्री लिहिले आहे त्यावरून ध्यानास येईल देसी इंग्रजाचे पारपत्य जाले हे वर्तमान पातशा व नवाब आबदुल आहादखान यानी औकून बहूत संतोष मानून खलिता पत्रे शुका श्रीमंतास पाठविला आहे त्याजवरून कळू येईल [आपले] आगमनाची मार्गप्रतीक्षा बहूत आहे ई[श्व]र घडवील तो सुदीन [नि*] भेट घडे ते सुघडी सदैव पत्रामृती लोभ केला पो हे विनती ले. ८८ } བ་ཚིག श्रीवरद श. १७०२ फाल्गुन वद्य ८ रावल २१ इ. १७८१ मार्च १७ मसोदा आपल्यास व्रत कलावे म्हणून पाठविला. आसे श्रीमंत राजश्री पाटीलसाहेब गोसावी यांसी दं भो पुरुषोतम माहादेव कृतानेक आसीरवाद विनंती येथील कुशल ताा छ २१ माहे. रबिलवल मुकाम दिली जाणून स्वानंद लेखन करीत आसावे विशेष छ २९ जिल्हेजचे पत्र पाठविले ते छ १२ सफरी पावले पत्री आशा की इंग्रेजाचा कारभार दगाबाज हा प्रसिधच आहे. इंग्रेजाचे वकिलास तोडी न लावितां त्यास निरोप दिल्हा हे उतम केले . इंग्रेजाचे पारपत्य करणे निश्चये यांत गुंता नाही इंग्रेजाचा फैलाव जाल्याने सर्वास वाईट आहे हैदरखानानी.. आरकाट घेऊन चिनोपटनाकडे तान बसविला औसेच चहूकडून तान इंग्रेवास वसवावा हे उतम सुरत मुमईकर सारे येकत्र वसईनजीक जाले त्यास इकडील सर्वाची मजबूती पकी आहे वसईचे उपराल्यास श्रीमंताची फौज पंचे. वीसतीस हजार व तोफखाना • कोकणात गेला आहे त्याचे तोंडावर च्यारपांच पलटणे आली होती त्यासी व सरकारचे फौजसी लढाई जाली पलटणे मोडली पल. टणातील सरदार दोघे मारले पडले वरकड पळून कल्याणास गेले त्याचे मागे फौजा जाऊन घेरले आहेत. मागाहून राजश्री हरिपंत फडके व रामचंद्र गणेश , 14 ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ७७. फौजसुधा कोकणात गेले राजश्री बालाजीपंत नाना बोरघाटावर फौजसुधा आहेत याप्रमाणे तिकडेही तान वसऊन इंग्रेजाची रसद बंद केली आहे खानदेशांत दोन तीन पलटणे कोडाईबारीकडे आली त्याजवर गणेश विश्वनाथ बाहेर आहेत इक. इन...तुकोजी होलकरही सेदव्याचे घाटाने उतरोन कोडाईबारीचे सुमारे गेले त्या पलटणाचे पारपत्य होईल व सिपरीवर सा पलटणे आली आहेत त्याचे पार. पत्य करावे याकरिता राजश्री आबाजी इंगले यांजसमागमे फौज दाहा हजार देऊन पाठविले ते खीचीवाडयापावेतो गेले खासा स्वारी बाहेर निघाली येका दो रोजा येथून कूच होऊन स्वारी दरमनळ सिपरीचे सुमारे येत आहे सिपरीवरील पलटणे आहेत त्याचे पारपत्य होईल या उपरी नवाब नजयखान यानी मातबर सरजामा- नसी कूच करून आंतरवेदीत उतरोन इंग्रेजास तान बसवावा' सिपरीचे पलटणचे पारपत्य होताच इकडील फौजा पुढे येऊन आंतरवेदीत नवाबास शामील होतील आतःपर या मसलतीस ढील करणे ठीक नसे म्हणून पत्री आज्ञा त्यास आज्ञेप्रमाणे या पत्राचा त[f]मा पारसी करून आपले पत्र खलिता जाबी आला त्यासुधा नवाब नजबखान यांस दिल्हा व पत्राचा मजकूर समजाऊन येथामतीने उतेजे[न] गहेर निघावयाविशई दिल्हे व नि[त्या]नी देतच आहोत त्यास यानी उतर केले की म्या या विचाराकरितांच नवाव जावतेखान यांस कुंजपुयाकडे सिखांसी सेमत करावयास पाठविले होते त्यास मागाहून मिरना सफीखान जाऊन...... याजकरिता त्या मसलतीस दोने महेने जाले मसलत सिखाची लाबली जर त्यांसी दबून सळूख करावा तरी सलतनतीस ठीक नाही जर न करावा तरी आम्ही . तुम्हासी बोलत गेलो व राजश्री पाटील साहेब यांसीही लिहीत गेलो ते गोष्ट आम- लात आली पाहिजे या सकटांत आहो म्हणून बोळून आम्हास आज्ञा केली की आतःपर सिखाकडील मसलत संत्वरच आटोपून श्रीकृपेकरून लौकरच बाहेर निघतो व पाटीलसाहेवी कौलकरार आणविला आहे त्याचा मसोदा ठैराऊन तुम्हापासी देतो त्याजकडील कोलकरार आला म्हगजे आम्हीही आपला त्या- प्रमाणेच करून देतों तोपावेतो पाटीलसाहेबाची स्वारीही ग्वालेरीसमीप येते म्हणून बोळून आपल्यास. खलिता पत्रं दिल्हे आहे ते पाठविले आहे त्यावरून ध्यानारूढ होईल व आम्हासही सागितले की तुम्ही आम्हाकडून पाटीलसाहेबाची खातरजमा करून लिहिणे की, आपली स्वारी समीप .आलियास मी सत्वरच आंतरवेदीत उतरतों यांत आतर नाही जे कालजी इंग्रेजाचे पारपत्याची पाटील. सापास नसेल ते कालजी इंग्रजांचे पारपत्य करण्याची व श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान यांचे व पाटीलसाहेबांचे कल्याणाची मजला आहे आज इंग्रेजाकडील पैगाम मजला आहे की पन्नास लक्ष रुपये नगद घेऊन तुम्ही आमचे शामील व्हावे म्हणून मीर खलील याचे विद्यमाने बोलणे. आहे परंतु हे गोष्ट करणे. आम्हांस ठीक नाही यानकरितां त्यांजकडील वकील आला होता त्यास तोडी न लावता बिदा .

·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० करून दिल्हा आता सत्वरच सिखाकडील मसलतीचा समारोप करून पातशाह. सुधा आंतरवेदीत उतरतो चिंता नाही म्हणून बहुता प्रकारे आमची. खातरजमा केली परतु दिसत्या प्रकारात हे दिसते की आपले फौजेचे हातून सिरोजेस पल. टणे गेली आहेत त्याचे पारपत्य होऊन खासा स्वारी पुढे ग्वालेर प्रांती. किंवा. कालपीचा घाट उतरून आंतरवेदीत आलियास यांजकडील गोष्टी...व लिहीत सर्व प्रत्यास येतील जोपावेतो आपले हातून इंग्रेजाचे पारपत्य जाले नाही तो. पावेतो हैदर नायकासारखी स्वतंतर मसलत डोईवर घेऊन येकभांगी वीर डोऊन इंग्रेजाचे पारपत्य यांजकडून घडणे दिसत नाही व या दिवसात फुलयर नामे फिरंगी याचा पलदनान सी कानपुरीहून क्च करून. ग्वालेरीकडे इंग्रेज आहेत' त्याचे कुमकेस येणार त्यास जोपावेतो हे प[लट]णे त्यास शामील न होत. तो- [पावेतो जे पलटणे पुढे आहेत त्याचे पार[प]त्य जालियास यांचाही हिरमोड होईल आणि पुढे लढाईही हलकी पडेल याप्रमाणे नवाब नजबखान बोलत होते ते श्रुत व्हावे म्हणून लिहिले आसे आपली स्वारी भेलशास आली म्हणून श्रवणात आले तरी सविस्तर ल्याहावयास आज्ञा केली पाहिजे .पांच वरसे पूर्ण वनवास करून शुभचितन केले पुढे ईश्वर आपली फते करो. दर्शनलाभ होय तो सुदीन यांजपासून तुम्ही राहून वचेनप्रमाण हाता आले म्हणिजे साहेबापासी. येतो. येथ- ल्यास भेहात गाफील ठेऊन स्वकार्य साधावयाचा समय आहे सविस्तर दरशन- उतर-निवेदन करून येक क्षण सेवा धर्मात आंतर करीत नाही याप्रसंगी चाकरी घडोन साहेबाची मर्जी खूश करविणार श्रीसमर्थ आहे कृपा केली पाहिजे हे विनती . ले, ८९ श. १७०३ माघ शुद्ध १ इ. १७८२ जानेवारी १४ ..जाले मा...याणीही कुल...तपसिलें सरकारांत अर्ज केलें बफजल इलाही दोस्तीच्या अलमात आ मेहरबाची येकदिली व येकसूई कसी आहे याचा बयान नगारश काये करावा इग्रेजास गोशमाली करून सलतनतीच्या कामास रवनक व जेब द्यावी हे दिलापासून मंजूर तेव्हा मुखालिफाचे तबीची शकल आ मेहरबाकडून जहूरात येईल येविसी शुबह नाही पुरतेपणे येकीन आहे साल गुदस्ता इग्रेजाची पत्रे पैदम सरकारात आली की लदाई मवकूफ होऊन दोस्ती व येखला [सी] ची मजबूदी अमलात यावी हेच आमची अजू आहे सरकारच्या वेमी कोणती गोष्ट आम्हा- कडोन घडणार नाही त्यांचे नाब इकडोन रवाना जाले की सरकारांत तुमची तंबीच मजूर आहे सुलह व सळूक तुम्हासी करावयाचा नाही बाद करणेल गाडर बातल इराद्याने जमियेतसुधा घाट चढोन आला अखरष मुकाबल्याची ताब आणू न सकता सिकस्त खाऊन फरारी.जाला व हजार. खरावीने बंदर किनाऱ्याचे ·हिंगणे दफ्तर २रा खंड ७९ आश्रयास गेला आहे परस्परें दरयाफ नालेच असेल इग्रेजास मैदानात येऊन मुकाबला करण्याची नसीहत बरहावरीच जाली सबब साल मजकुरी फिरोन इग्रेजानी दोनचार वेल पत्रे पाठविली जे आमचा इरादा सर्वप्रकारें सुलहसळू काविसी आहे लढाई दुतर्फा मवकूफ असावी सळुकाचे जावसालास कोण्ही मातबर पाठऊन देतो त्याचे जाब तुम्हासी सळूक करावयाचा नाही असे साफ इकडून गेले असता इग्रेजानी उदिष्टिनास श्रीमंत खुदावद न्यामत याचे हजुरात रवाना केले त्याणी छ २९ मोहरमी पुण्यास येऊन दोनवीन जलशात सरकारासी व कपणी इंग्रजासी सळूक. व येखलास व्हावा म्हणोन बहूत वजीदी व न्याहात अर्जुने अर्ज केला लेकीन सरकारात पसंद व मंजूर जाला नाही हे कैफियेत येगानगतीचे जागा इतला करा......ष केली असे मुखालिफा.. च्या फौजा व सर.. 'सी... पुढे....'वर. सरगरम आहे[ त वं ]गाल्यात फौज गेल्याविना इग्रेजावर बरव चांगली बसत नाही याकरिता येथून बंगाल्यात फौज रवाना व्हावयाची ततूद होत आहे हैदर अलीखां यानकडूनही ताण बराच आहे आशात आं मेह- रबानी कुलापोशाचे गोषमालीवर अजम करून माहादजीराव व तुम्ही येक होऊन मसलत केली असता वहूत दुरुस्त पडेल व खातरखा घडोन येईल काम वख्ता- वर मवकूफ आहे म्हणोन येक दोन वेल आ मेहरबानी इशारा केला त्यास इग्रे. जास गारत कवार दीगर .... हे दुरं.....'लाई..... "यापेक्षा आ...... नस्त वख्त ध्यानात असलिया दोस्तीचे जागा इतला करावी [उमद्या दौल- तीत मोहीम व मसलत हमेश रोवकार असेते लेकीन अवल कोणती मोहीम करावी व कोणती मसलत केलिया तमाम मुफर्सदावर दाब बसून दौलतीस रवनक व तरकी होते हे कुल दर्जे आ मेहरवास रोशन आहेत कलमी करावयाची हाजत नाही इग्रेजाची गोषमाली सरकारच्या व आ मेहरबाच्या इत्यफाकाने करार वाकई नाली असतां सिख वगैरे बाकी मुफसदाची तंबी चदा मुशकील नाही हा असानी घडोन येईल वाजे मरातत्र माहाराव पुरुषोतमपंत यास निगारष केले जारश करि- तील हमेशा आपली व हजूरची खैरियेत इतला करोन खुसी ज्यादा करीत असावी म्हणोन नवाब नजबखा बाहदूर यास पारसी पत्रे १ येथापधत सरकारचे १ नानाचे. २ येकूण दोन- पत्रे . २.} { नकल ले. श्री श. १७०७ माघ वद्य ७ सु. ११८६ रखर २० इ. १७८६ फेब्रुवारी २०. राजश्री माहादजी सिदे गोसावी, वासि द सकल गुणालकरण अखंडीत लक्ष्मी आलकृत राजमान्य [ मो, जा..]

·भी. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० . श्रो माधवराव नारायण प्रधान आसीरवाद विनंती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये [ लिहीत] जाणे विशेष राजश्री देवराव माहादेव हिंगणे याची नेमणूक तुम्हाकडे पेशजी करून दिल्ही बा [ मो. जा.*] कलमे [डावें कोष्टक ] खासा जातीस रोजमरा दरमाहा रुपये ५०० पाचशे.. प्रमाणे द्यावयाची नेमणूक कलम १ [उजवें कोष्टक *] घरपागेचे स्वार ५० पनास दर राउती शेरा शो २०० दोनसेप्रमाणे सालीना रुपये १०००० दाहा हजार कलम १ येणेप्रमाणे दोन कलमे दर माहा रोजमरा रुपये पाचशे व पनास स्वाराची नेमणूक सालीना दाहा हजार सा आहे त्यास हाली मारनिले याचे पुत्र राजश्री दामोदर देवराव याचे नावे रोजमरा व स्वाराची नेमणूक करार करून दिल्ही आसे तरी याजपासून वकालतीची चाकरी घेऊन पेशजीप्रमाणे सद, रहू राजमरा दर माहा शा पाचशे देत जाणे व पंनास स्वारास दर राउती ता दोनशेप्रमाणे सालीना दाहा हजार रुपये पेशजीप्रमाणे चाकरी घेऊन पावीत जाणे. जाणिजे छ २० साखर सुा सीत समानीन मया व आलफ बहूत काये लिहिणे हे विनंती .ले. ९१ श्रीशंकर श. १७१३ कार्तिक वद्य ८ रवल २२ इ. १७९१ नोव्हेंबर १९ पौ छ २८ माहे रबिलावल मा मोहरी मदवार श्रीमंत राजश्री [ मो. ना.*] दादासाहेब स्वामीचे सेवेसी विनंती शेवक गंगाधर सिवराम कृतानेक सा नमस्कार विज्ञापना येथील कुशल ताा छ २२ सावल मुाा लशकर नजीक श्रीमथुग जाणून स्वानंद लेख- नाज्ञा केली पाो विशेष स्वामीनी बहुता दिवसी कृपा करून पत्र का सिदाबरोबर पाो ते पाऊन सनाथ जालो श्रीमंत यो आन्यासो व मातुश्रीचे रवानगीकरिता झासीस स्वारी जाहाली म्हणून पत्री आज्ञा त्यास बहूत उतम केले पेशजी गो शंकराजी सुखदेव याजसमागमे माणसे गेली त्याच्या बरोबरं आलाहिदा पत्रे सेवेसी पो माहेत ते पाऊन सविस्तर शृत वाहालेच असेल त्याप्रो आपण करतील तात्पर्य मारनिलेचे सोबतीने कीपीपन पाठवावे याने घेऊन साकल्य वृत निवेदन केले त्याचीही खरा आली बाहादर यांनकडे बावयाची आहे आज उद्या जाणार आहेत स्वामीनी लौकरच आले पो दिवसगत न लागेत ते करावे या समई सो आबाही अले आहेत सर्व गोष्टी घडून येतील तैमूरशाहा पेशोरात दाखल आहे दोन दस्ते मात्र आटक नदी उतरून लटीचे मुलकात बंदोबस्ता करीत आले आहेत सेवेसी शृत होय सदोदीत कृपापत्री सांभाळ करणार धणी समर्थ आहेत बहूत काये लिहिणे कृपा केली पो हे विज्ञापना ·: हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ८१ बो राजश्री [ मो. जा.*] आबा स्वामीस कृतानेक साां नमस्कार विनती यैसी जे सदोदीत कृपापत्री सांभाळ केला पाो तेणेकरून समाधान होईल वरकड सविस्तर येजमान स्वामीचे पत्री लिा आहे त्यावरून निवेदन होईल बहूत काये लिहिणे कृपा लोभ कीजे हे विनंती ले - ९२ श्री श.१७१४ आषाढ शुद्ध ४ जु. ३४ जिल्लाद २ इ. १७९२ जून २३ नकल पत्र काबुलेहून कोन्हाचे नावे दिलीत आले छ २ जिलकाद सन ३४ मजकूर की शाहंशाह दुररानी खुद बदौलत काबुलांत मुकाम करून आहे जबानी आसदउल...चीचे आणि येक सरदार कोन्ही दुसरा याचे बराबर व जहुदीखान वकील माहाराजे सिंद्या बहादर यांचा हुकम जाहाले होते की पातशाह हिदुस्थानचा खर्चाविना फार हैरान व लाचार आहे माहाराजे मजकूर काही सळूक नाही करतात हे बरे नाही खान मजकूर दर जवाब आरज करून पाठविले की तीस लक्ष रुपये सालं खर्चास माहाराजे बहादरनी करार करून दिल्हे आहे माह बमाह. पहोचतात आणि अमळे फाले हजूरचे सुखत्यार आहे कोन्ही सरदार माहाराजे मजकूरचे मुखत्यारं खर्च हजूरचे नाही याजवरून शाहंशाहानी आपले सरदारानसी मसलत केली त्याजवरून सर्वांनी विनंती केली की येक वेल बंदोबस्त हिदुस्थानचे आगत्य करणे आहे की हिदुस्थानात आईन मुसलमानी राहिले नाही याजवरून तैमूरशाह पातशाह यानी पाचसे स्वार चपर फौज जमा. करावयास तैनात केले आहेत इरादा बंदोबस्त [ हिदुस्थानचा] आहे येक दोन महिन्यात झंडे हिदु. स्थाना...होनार आहेत मागून होईल ते लिहून... ले. ९३ . १.} । श्री श. १७१४ माघ शुद्ध १२ सु. ११९३] जखर १० इ. १७९३ जानेवारी २३ राजश्री येशवतराव गंगाधर गोसावी यांसि दडवत विनंती उपरी सिंदे याचे बोलणे सरकारांत पडले आहे की होलकर बराबरीचे सरदार आम्ही श्रमसाहास करून मुळूक सोडविला त्यापाौ, वाटणी देऊन ज्याजती त्याचे समजोतीकरिता पाच लक्षाची जागा दिल्ही. यैसे असोन खावंद त्याची चाकरी मनास आणीत नाहीत हे काय सरंजामाप्रमाणे फौज देखील बाळगीत नाहीत दरोबस्त सरंजामापाौ दाहा लक्ष रुपये सिलकेस मागे पाडितांत येविषयी त्यासि बोळून त्याजला पटाल्याची आथवा काठेवाड कछभूजची मोहीम सागावी हे त्याच्याने न होये तर देसी बोलाऊन घ्यावे आणि त्यानी आमचे मसः ·८२, भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० लवीत जाग जागा हिसके फितूर फादडे केले आहेत ते त्याच्या अंगी लाऊन देतो खावंदानी मनास आणून दोश त्याजकडे किवा आम्हाकडे हे ध्यानास आणावे म्हणौन त्यावरून श्रीमंताचे समक्ष उभयेता कारभारी यानी आम्हास बोलाऊन नेऊन सदरहूप्राो आज्ञा केली त्याची उतरे प्रसंगास उचीत आणि सुचली वी केली बोलण्याचे भाव बहुत रीतीचे पडले आहेत त्यातील स्वच्छतेचा व सर- ळतेचा भाव सिंदे याजकडील द्रिष्टोतपतींत आलियावर मग त्यांचा विचार व्हावा. ती गोस्ट दिसण्यात येत नाही येखादे कोडे घाळून थकवावे यैसे करू लागल्यास मान्यता कसी होईल प्रस्तुत वाटावाट चालली आहे मागाहून बोलणी होतील तसे लिहिण्यात येईल म्हणौन उतरे प्रत्योतरे जाली याचा मजकूर तपसिले लिगा तो सर्व समजल्यांत आला यैसियास तुम्ही. माहितगारीने उतरे केली ती समर्पकच केली खावंद खावदपणियाने मनास आणू लागलिया फख्त सिंदे यानीच सरकार: चाकरी केली आणि आम्ही घरी बसून चाकरी न करितां सरंजाम खाला ही गोस्ट घडली आसे नाही वारा वर्ष हुजूर राहून सागितली ती चाकरी केली हे ध्यानात ठेऊन सिंदे कोडे घाळून थकवायास पाहातात ते रुचीस न पडता कजिया तुटून मार्गाने सर्व गोल्टी घडल्यात येतील खावंदानी वाजबी ध्यानास न आणितां जसे सिंदे सागतील तसेच यैकून बोलण्यांत आणिल्यास खावंदगिरीपुढे उपाये नाही वरकड विचार पाहातां सिदे यानी हिदुस्थानात चाकरी केली तसी आम्ही देसी राहन गाडर खासा चाळून आला ते समई लढाई मारली खावंदाचे प्रतापे फते होऊन गाडराने समुद्रकिनारा पाहिला मधी कर्नाटकाची मोहीम लाली तेथेही खावंदाचे वर्चस्वच राहिले आलीकडे हिंदुस्थानात आलियांवर इस्मालवेगाची व मेडत्यांची लढाई पडली ते समई कामकाज कोणाचे जाले हे गोस्ट' सर्वत्र प्रसिधांत आहे केवल सिंदे यानीच चाकरी केली आणि आम्ही न केली आसा. आर्थ नाही आम्ही देसी बारा वर्षे सरकार आशेने राहिलो म्हणौन सिंदे हिदु. स्थानचे वारसदार होऊन बोलणी बालतात त्यापक्षी सरकारातूनच येविषईचा विचार होऊन त्यासी उतरे व्हावी आम्हास देसी राहाविले नसते. तर सिंदे.वारस. दार कशाने होते आणि लढाही कशास पडतां देसी राहाविले म्हणौन इतका प्रकार घडला येविशीचा विचार उभयेता कारभारियानी करावा आम्ही त्यांचे वचनांवर राहिलो व वचनांवर इकडे आलो त्याचे फल हेच की काये सिंदे सरं- जामापौ दाहा लक्ष रुपये सिलकेस मागे पाडितात यैसे हाणतात ये विसीचाही मन. कूर उभयेतास लोरला नाही इसने समानीनचे साली तीर्थरूप मातुश्री [ मो. जा. *] बाईसाहेबांसी कारणेकडून वाकडेपणाची चाल पडली त्या प्रसंगेकरून सरंजामाचा आपव्यये आणि सिलिक राहाती.किवा कर्ज होते हे सर्व कागदी पत्री उभयेताज समजाविल्यावरून त्याचेही ध्यानात आहे येविशी पाल्हेरा देणेच नलगे तत्रापि सिंदे याचे मनात त्यांचा सरंजाम थोडका आणि इकडील सरंजाम: . . । .

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड . फार जमेचा आसे आहे त्या अर्थी त्यानी आपला सरंजाम देऊन हा घ्यावा यासही नाही म्हणावयाचे नाही सिंदे याचे मते कोडें घाळून थकवावे याज- करितां काठेवाडं कछभूज आथवा पटाला दोहीतून येक मसलत सरकारातून सांगावी यैसे म्हणतात त्यांचे निराकर्ण दरबारातूनच व्हावे ती गोष्ट न होता त्याचे बोलण्या- यान्वये सरकारांतूनही बोलणे पडले त्यास काठेवाड कछभूज हा मुळूक या जिल्ह्यांतील नाही त्यापक्षी तिकडे जाण्याचे कारण नाही पटाला या जिल्ह्यांतील आणि हिंदुस्थान आमची हाडवाई त्यापक्षी येद्यापि पटाले प्रांत जोरतलब सिख वगैर यांचा तेथे पोट याजमुळे सिंदे याजपासी फौजेचा भरणा पुकषळ व दरोबस्त हिदुस्थानची तहसील त्याजखाली आसे आसोन आजपावेतो त्याचा रोष त्या प्रांतांत जाला नाही व होत नाही आसे आहे तथापि खावंदाची आज्ञा व आम्हास हिदु. स्थानात विभाग रोतीप्रमाणे घेणे त्याआर्थी कवूल होईल परतु मोहिमीची रोत ज्या मुलकांत मोहिमीस जावे त्या मुलकाआलीकडे जितका मुळूक असेल तितका सोडऊन आपला दखल करून रस्त व पैका यावयास जागा करून मग पुढे जावे म्हणजे रसदेची पुरवणी होऊन व पैका मिळून खावंदाचे प्रतापे मोहीम सर होणे ती होती याप्रमाणे रीत आहे दरम्यान दुसऱ्याचा आमल आणि आपल्यास प्रति- कूल यैसे असतां तो मुळूक पाठीसी घेऊन मोहीम करा म्हंटल्यास कसे घडेल याज-. करता हिंदुस्थानची वाटणी पातशाही खालशासुधा दरोवस्त मुलकाची तारतार द्यावी पातन्याहाकडील खर्च लागतो तो निमे वाटणीप्रो आम्हाकडून देवावा निमे सिंदे यानी द्यावा श्रीमंताची मर्जी दरोबस्त सुटलेला मुळूक सरकारात ठेवावा आसी यासालिया तेही मान्ये आहे त्यास व आम्हांस न देता सरकारांतून बंदोबस्त करावा या उपरी मुळूक सुटेल तोच येथाविभागे घेऊ हेही न घडे आणि सिंदे कर्ज मान(भाग)वितात त्या यैवजी त्याची फेड होये तोपावेतो मुलकाचा यैवज सिंदे यानी घ्यावा आसी मर्जी आसली तर सिंदे यानी दिलीपो व आफरासियाव व गुलाम कादर बाची मालियेत कोट्यावधीची व इस्माल्वेग व पाटण मेटे याद्र लूट मनस्वी घेऊन याखेरीज किरकोल खंडदंड व मुलकाचे तहसिलीचा विद प्रत्र. लक घेतला याचा विचार सरकारातून मनास आणिल्यास. कर्ज याना विवाद तोही आर्थ. कसा आहे तो ध्यानास, परेल इत्के असोन काहीच का नय त्याचे कर्जाची फेड होये तोपावेतो मुलकाचे तहसिलेचा वैवन कारवाया मानस आसलिया दरोत्रस्त मुलकाची वाटणी करून आयचे हिवार मुश्राधा- कड द्याया सरकारातून ठरावात येईल तेथपावेतो पानी में उपेद्र येईल ते सिदे याजकडे सरकार आज्ञेने देऊ परंतु का नाम असावा येणेप्रो आगोधर करण्यात येऊन मग उभवानी आमचे घरचा बंदोबस्त करून देऊन सरकारची रयत नेमून द्यावी म्हणजे पटाल्याची मोहीम कबूल होईन र देता है ·८४ ". भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथसाला क्र. ७० याचे म्हटल्यावर मोहीम करावी आसे म्हणू लागल्यास मान्यता कसी घडेल विचारा मार्गाने कोणतेही सागितल्यास औषड पडावयाचे नाही खावंदाचे प्रतापे सरका चाकरीस कमी न होता घडत गेली पुढेही आंतर पडेल असे नाही मोहीम न हों तर देसी बोलाऊन घ्यावे आमचे कामांत फितूर फांदडे केलेत ते आगी लाजर देतो खावंदानी मनास आणून दोश काणाकडे हे समजून घ्यावे आसे सिंदे म्हणता त्यास मोहिमीचा आर्य मिळून कोडे घालावे इत्काच दिसून आला वरकड फितूर फांदडे केले न केले याचा शोध श्रीमंतास नसेल यैसे नाही त्यानकडून पू प्रांतात त्याचा दाखला नसोन फौज पाठऊन सर्वोपरी विघाड केला आसता आमरे आंगी लाऊन देऊ म्हणतात आणि श्रीमंत व कारभारो यैकतात हेच आश्विन आस्तु आम्हांस हिदुस्थानचा वारसा यावतजीव सोडावयाचा नाही हा कृतनि श्चये. तसाच सिंदे याचा मनोदये होलकरानी हिंदुस्थानात नसावे आपणच असावे आसा आहे या गोस्टीस सरकारांतून मनन करून ज्यांचे त्यापरी सांगून वर्तवा याप्रो घडावे ते न घडता प्रस्तत सिंदे याची भीड आथवा दवाव काये आसेल तो आसो याजमुळे सरकारची बोलणी सिंदे याचे बोलण्याआन्वये पडतात पडो आम्ही आजपावेतो सरकार आज्ञा उलंघन केली नाही त्याजकडून दगा जाला आसत उतावली करू नये आसी पत्रे येत गेली त्यावरून तीन मास येथेच दम खाऊन चिरंजीव बापूसही इकडे बोलाऊन घेतले आसे असतां आद्याप तेथे जावसाल येकरखीच होतात फार चागले आहे सरकार आज्ञा उलंघन न व्हावी आपसात कळह न लावता तुटावा या आर्थी आजपावेतो दम धरला परतु तिकडे प्रथम दिवसच आहे तेव्हां आथःपर घडेल ते केले पाहिजे यास्तव तुम्ही येविशीचे आर्थ उभयेतास दरशऊन प्रसंगास उचीत दिसल्यास हेच पत्र दाखवणे आणि ते उतर करतील ते लेहून पाठवणे पंटाल्याचे मोहिमीस पिछाडी निर्वेध आसला पाहिजे याब करिता दोबस्त आंतरवेद आमचे स्वाधीन करावी म्हणजे पाल्याची मोहीम आटोपून लाहोरपरियेत जाण्यास येईल सा छ १० जााखर वहूत काये. लिा [नि.] हे विनंती [नि.] मोर्तब सूद ले. ९४ શ્રી श. १७६५ चत्र शुद्ध १२ सु, ११९३ सावान १० १० इ. १७९३ मार्च २३ यादी राजश्री तुकोजी होलकर यासी बोलावयाचा मजकूर ना सलाम तिसेन मया व अलफ छ १० साबान १ पटाल्याची मसलत करून मुळूक सोडजन सरकारकाम करावें तुम्ही थोर सरदार मातराने मातबरच काम करावे १ तुम्ही मातबर सरदार फोज मातबर तेव्हा...मोठीच जाली पाहिजेत हिन्दुस्थानात पातशाई मुलकाचा बंदोबस्त फार कल्न जाला आहे पटाल्याची मसला ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ८५. करणे ती तुम्ही करावी ही गोष्ट चांगली ते नाही त्यापक्षी गुजराथ प्रांती अमदा: बादेपलीकडे कछभूनपर्यंत मुळूक पुष्कल आहे तो सोडवावा फौज ताजी होईल पोट भरेल सरकारात मुळूक येईल हेही काम मोठेच आहे १ तुम्ही हिंदुस्थानात राहिले असता तसे काम काही नाही आणि येवढी फौज रिकामी बसणे ठीक नाही उपयोग काय त्यापक्षी देसी यावें मग योजना होणे तसी होईल १ तुम्ही व सिंदे दौलवी मातबर सरदार... क सवास महशूर आहे अलीकडे दुई मुले वाकडी पडत गेली याचा लौकीक फार जाला आहे येणेकरून सरकारनुकसानी त्यापक्षी दुई मोडून सरकारकाम व्हावे ही गोष्ट सर्वोपरी चांगली Sam ९५ } { - ले. श्री श. १७१६ आश्विन शुद्ध १२. सु. ११९५ रवल ११ इ. १७९४ ऑक्टोबर ६ गंगाजलनिर्मल अहिल्याबाई होलकर यांसि भो माधवराव नारायण प्रधान आसीर्वाद उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत नाणे विशेष तुम्ही पत्र पाठविले ते प्रविष्ट जाहाले राजश्री तुकोजी होल- कार यांची रवानगी देसी का विसी पत्रं येत गेली त्यावरून त्यांची रवानगी केली ते कुच करून थालनेरपर्यंत [गे]ले तेथून पुढे फौजसुधा कासारवारीकडून नवाब निजाम आलीखांन बाहादर यांजकडील मुलकाचे सुमारे जावे असा विचार त्याणी लिहिला त्यास आज्ञा येईल त्याप्रमाणे घडेल वरकड सविस्तर राजश्री देवराव माहादेव यांसी बोलण्यात आले आहे ते लिहितील त्याजवरून कलेल म्हणून लिहिले. ते व मार निलेचे पत्रावरून सविस्तर कलल ऐशास प्रस्तूत नवाबा- कडील मुलकास उपद्रव करू नय जमावसुधा येणे लौकर व्हावे नवाबाकडील मीर आलम व रेणूराव घोडाजी येथे जावसाला करितां आले आहेत त्याचे बोलण्यात सुरळीत जाबसाल व्हावें आसे नाही त्यास तुम्ही तुकोजी होळकर यांस लिहून नवाबाकूडील मुलकास उपद्रव न लागतां त्याचे येणे चांदवडावरून पुण्यास लौकर घडे ते कर्णे जाणिजे 'छ ११ सौल सुा खमस तिसैन मया व अलफ बहूत काये लिहिणे हे आसीर्वाद लेखन सीमा ले. ९६ श्री श. १७१६ आश्विन शुद्ध १३ रवल १२ इ. १७९४ ऑक्टोबर ७ गंगाजळ निर्मळ अहिल्याबाई होळकर यांसि भो बालाजी जनार्दन आसीर्वाद विनंती उपरी येथील कुशल जाणौन स्वकीये कुशल लिहीत आ[ सिले] पाहिजे विशेष आपण पत्र पाठविले ते प्रविष्ट लाहले राजश्री तुकोजी होलकर सुभेदार यांची रवानगी देसी काविसी पत्रे येत ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० .. गेली त्यावरून त्याची रवानगी केली ते कूच करून थालनेरपर्यंत गेले तेथून पुढे फौजसुधा कासारवारोकडून नवाब निजामआलीखान बाहदूर यांजकडील मुलकाचे सुमारे जावे आसा विचार त्याणी लिहिला त्यास तेथून लिहिले येईल त्याप्रमाणे घडेल वरकड सविस्तर राजश्री देवराव महादेव यांसी बोलण्यात आले आहे ते लिहितील त्यावरून कलेछ म्हणौन लिहिले ते व 'मारनिलेचे पत्रावरून सविस्तर कळले असियास प्रस्तूत नवाबाकडील मुलकास उपद्रव करूं नये जमाव- सुधा येणे लौकर व्हावे नवाबाकडील मीरआलम व रेणूराव धोंडाजी येथे जाब- सालाकरितां आले आहेत त्याच्या बोलण्यात सुरळीत जाबसाल व्हावे आसे नाही त्यास अपण सुभेदार यांस लेहून नवावाकडील मुलकास उपद्रव न लागता त्याचे येणे चांदवडाबरून पुण्यास लौकार घडे ते करावे तो छ १२ सौबल बहूत काये लिहिणे लोभ असो दीजे हे विनंती } . ले. ९७ স্বীকাল श. १७१७ श्रावण शुद्ध ९ श्रावण शुद्ध ९ इ. १७९५ जुलै २५ विज्ञापना यैसी जे मशीरची फौज शेवगांव पावेतो दाहा हजार आली श्रीमंत राजश्री मो. जा. *] नानाकडील वस्तभाव फरासखानेसुद्धा पागा पीलखाना गौशाळा आदीकरून सरकारांतून व सिंद्याकडून निक्षण ताकिदी होऊन सुतळीचा तोडा. वस्तवानी वाड्यात दाखल व्हावी व कांहीं जाली व काही होणार मुख्य अनुष्टान बळोत्तर श्रीमंताचे राज्याचे ठिकाणी येकनिष्टता याजकरिता जैसे आमलात दिवस आले पुढेही तह उतम सलाहच होईल बोलवा दाट सांप्रत आहे की सिंद्याक- डील बायांचा मुदा बाकीस की बाळोबास आणावे म्हणजे सर्व बंदोबस्त होईल भानगड बहूत होत आहे हाली रामजी पाटील व रायाजी पाटील पुण्यात व राव. साहेबाकडे बोलण्यांत आहेत पाहावे काहीयेक उतम जबा बसंलियाची चांगले श्रीमंताकडील कायेम मिजाजींचा आर्थ तो साहेबजादे आहेत दक्षणेचा प्रकार दोन तीन च्यार पराकाष्टा आधेली व सरकारवाडियात सालाबादचे यादीचे नेम- : णुकीत चतुर्थास सर्वोस येणेप्रो देकार जाला चिमणभटजीस चतुर्थास रुपे पांच दक्षणा आली जैसीच सा प्रतीष्ट ब्राहाणाची गती जाली कोण कोणी आश्रित वगैर याची पांच हजार तीन हजार पांचसे दोनसे यैसे ते १ वी] स हजार दिल्हे रमण्यात मिश्रजीचे सिपारसी पाणके वगैर याची पंनास पंचवीस लालजी पाणक्यास आठग येणेप्रो आव्यवस्त लोक निषेध बोलतात सरकारात यैवजाची बहूत आडचण तथापि हाली राज्यक्रांति परंतु वक्षी व पठाण फौजेची तयारी करून पर्वतीचे येक. बाजूस बंदोबस्तास राहिले होते तात्पर्य की कोणास बायकामुले प्रदक्षणेचे लोकांस वगैर कोणास उपसर्ग काडीमात्र जाला नाही हे वेश उतम घेतले नानाचे लस्क. रात फौज ठेवणुकीची मंदी पडली होलकराची तो आगदी ताळच नाही पेशजी ·हिंगणे दफ्तरं २ राखंड ८७ गांवचे कमावीसदार समंधी व मसोद्याचे उतर यैसे पत्रे पावलियाचे उतर सत्वर पाठवावी सा श्रावण शुध्ध्य ९ सोमवार च्यार घटका दिवस बहूत काय लिहिणे हे विज्ञापना आलीकडे पांच साहा पत्राचे उतर आले नाही यास्तव पावली किंवा गैर विल्हेस राहिली याजकरिता उतर लिहून पाठवीत जावें आधिकोतर कलल्या. वर लिहू हे विज्ञापना - 'ले. ९८ { श्री श, १७१७ भाद्रपद शुद्ध १ सफर ३० (२९१) इ. १७९५ सप्टेंबर १४ विज्ञापना मसीर मुळूक दाहा हजार फौजेनसी बीडास दाखल नाले मागा- हून आणखी दाहापंधरा हजार येणार बीडच्या फौजेचे समागमे तो माहादेव- भट शारंगपाणी मुख्यत्व आहे तो भोसल्याकडील फौजेत सो बापूराव वैद्याचे चिरंजीव वकालतीस आहेत तीही फौज येणार म्हणून बोलवा आहे तो भिकंभट व दादा वगैर व बलवंत बाबूराव व बाळाजीपंत करमरकर यैसे लोहगडास आहेत छ ३० सफर सोमवारी चिमणभट मठकर यांचे तटू माघारे गांवास गेले त्याज- समागमे यो दाजीवा देशपांडे जानोरकर यांजबराबर लाखोटे दोन लहान १ व थोर १ येकून दोन पैकी मसोबाचे उतरसहीत पाा ते पावलीच आसतील पत्रो- तरी वरचेवर कलत आसल्यास उतम आहे हाली च्यार पत्रे पाठविली त्याचे पावलियाचे उतर आले नाही म्हणून चिता वाटते उतर जलद येत जावें आधि. कोतर वरचेवर लिहू खर्चाविशीचा मार पत्री जमेस लिहितात उतरी लक्ष राहि. ल्यात येत नाही तर यैसे नसावें नानाकडे आंगारोचे हाती नानाचे लस्करात नेले होते ते पंचमीचे दिवसी, ननर केले बाकी पागा वगैरे जेथे जेथे सरंजाम वस्तभाव आसेल ती सरकारातून ताकीद आहे की ये का ठिकाणी करून नानाकडे 'प्रविष्ट करावा यैसे आहे हे विज्ञापना ले.९९ } min . श्रीम्हालसाकांत श. १७२५ कार्तिक शुद्ध ३ सु. १२०४ रजन.१ इ. १८०३ आक्टोवर १८ राजश्री आचेत्रीतसिंग गोसावी यांसी दं अखंडीत लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य [ मो. जा.*] भो येशवंतराव होलकर राम राम सुाा आर्बा मयातैन व अलफ तुम्ही सिनरास जाऊन राजश्री, नवाब शामतखान यांचे आमलदारासी खटखट करून चांदवडास गेला तेथून श्रीमंत राजश्री [ मो. जा..] रावसाहेबाकडील गांव सुखेड वगैरे · येथे उपद्रव देऊन मनस्वी बोलणी बोलता म्हणौन विदीत जाले असियासी आपसात कलहेकरून लोकास तमासा दाखवावा श्रीमंताकडील गांवखेड्यास उपसर्ग देऊन मनस्वी आपले ठिकाणी बोलावे त्याचे बोभाट येथवर यावे हे चांगले नाही यास्तव हे पत्र , ·८ भा. ई. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० सादर केले असे तरी तुम्ही याउपरी आपसात खटखट न करतां श्रीमंताकडील गांवखेड्यास उपद्रव न देता त्यांची मर्यादा राखून ज्यांत त्यांजकडील बोभाट पुन्हा न ये ते करणे [ नि.*] जाणिजे छ १ रजब [ नि.* ] बहूत काये लिहिणे [वा ] || श्री ।।। मोर्तब । सुद [पाठीवर वा. शि. *] ॥ श्री ।। ० । म्हाळसाकांत । चरणी तत्पर मल्हा । रजीसुत खंडेरा । व होळकर १०० ले. श्री सफर २३ विज्ञाप्ति जैसी जे नजीबखान छ २३ सफर पावतो शुज्यातदौलाचे हवेलीत आहे अजारी बहूत सर्वांग सुज[ ले ] अहेछ २२ तारखेस रात्री हातपाये आप- टीत होता इंद्रियाचेवाटे रक्त व पूं वाहातो वैद्य रात्रंदिवस इलाज करितात लोकाचा मुजरा पलंगावर पडल्या पडल्या पडद्यांत होतो अलमखा नामे पाचाशा स्वारनसी चाकर होतात तो बरतरफ केला तो येमुनापार गेला व आणीकही लोक बरतरफ होत जातात क्षणांत नजीबखानाची खबर की मेला क्षणात की पडद्यांत आहे यैशा गोष्टी दिलीत होतात दुसरे नजीबखानाची खबर आहे की नजीबाबादेस जातो याप्राो तिकडील वृत आहे जवाहिरसिगाची पत्रे दोस्तीची नजीबखानापासी जातात जवाहिरसिंगाने नजीबखानास लिहिले की सिखाची फौज बोलाविली व तुम्हीही येणे सर्व ऐकत्र होऊ दुसरे जवाहिरसिंगाने नागरमल व रामकृष्ण महंत या उभयेतास नजीबखानाकडे पाठवावयाचा करार केला आहे की पातशाहा दुसरा करावा सर्व बंदोबस्त पातशाहीचा करावा नजीबखानाने लिहिले की च्यार रोज ढील न करणे जवाहिरसिंगाची पत्रे याच गोष्टीसाठी नित्य नजीबखानास जातात नजीबखानास शुजातदौलाची ही पत्रे याच मजकूरची येतात दुसरे स्वामीनी नजीबखानास पने मुरलीधर मिशर याचे मार्फतीने पाठविली त्याने गुजराणिली मग नजीबखान बोलला की या हलके माणसावरावर पत्रे पाठवणे सलाह नाही तो दिलीत जागा जागा पत्राचा मजकर दाखवितो [या] प्राो वर्तमान दिलीतून आले ते खाली लिहिले असे ही विनंती पो छ ३ रावल ले. १०१ पौरखल ३ } या लिहून पाठऊ कालचे दिवसीं लडाई...घरच्या लोकानी चांगलाच केला कसा म्हणाल तर मऊच्या मुकामीहून बरणावियाचे रोखे आमचा कच जाला हे वर्तमान दुशमनास कललियावर त्याणेही फौज चांगली सजोन तीन टोल्या सासाश्या ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ८९ आमचा राउताच्या केल्या पुढें पाईची माणसें व जजाला करून शेखपुराच्या अलीकडे कोस सवा कोसावर येऊन जागनागा थटकोन तुंग फौजेचे उभे राहिले होते. आमचे स्वारीचे हरावल रा बाबूराऊ गोपाल यांचा तुंग व व डावे बाजूस इंद्रमणजीचा जमाव उनवे बाजूस राा देवाजी त्रिमल च्यारपांचसें हिंदुस्थानी स्वारानसीं निशा. णाचे हातीच्या मागें खासा पागा तिन्ही व चिरंजीव तात्यासाहेब...... हाती या......लोकानसी स्वारी...[न]दी उतरोन आमचा......त आमच्या लोकानी त्याच्या...... पाहोन नागनागा खबरदार जाले त्या गु......हरावलीच्या लोकांस दवाऊन चांगलेच रेटिले त्यास हे हिंदुस्थानी लोक यांचा पाय डगमगला म्हणजे थांबणे मुस्कील ईश्वरच ते समई त्या लोकांस हिमत देऊन त्यांचे हातून काम बजावील तर बजावो नाहीतर मानवीच कृत्य नाही बसें त्या गुलामाचे फौजेचा जोर पाहून हरावलीचे लोक सरकोन गेलें दादा बारा राउतानसी सा वाबू- राऊ गोपाल उभे राहिले डावे वाजूकडील इंद्रमणी सरकले उजवे बाजूचे लोक तेही निघाले देवाजीपंत व मिमा जी बाबूराऊ व जसोदीसिंग त्रिवर्ग मात्र उभे ..वे हिमत होऊन......खाले उतरोन घोडी.. साहेबाच्याने धीर - घरवला... .....पागानसी व दिलीचे दाहा बारा मोगली......मामानसीं उठोन दुशमनासीच नाऊन गांठ घातली वडिलाचे पुण्य विशेष त्या प्रतापाच्या तेना- खाले ठरलेसें काय होते मोहरा फौजेचा फिरविला तो पुढे मागे आमचे पागेचे लोक लागले हे हिंदुस्थानी फौजेने पाहून तेही फिरली मारीत मारीत दोन कोस लोक आले त्याजला देखील वाटभूल जाली ज्या ज्यांस जिकडे वाट फुटली तो तिकडे गेला पांचा साता राउतानसी बरणावियाचा मार्ग सोडून आणख्याच मार्गेकरून गडांत - गेला अद्यापिवरही दोन च्यारसे माणूस व तीनच्यारसे स्वार समीप आहेत पुणरोक्तही जुझाचाच इ [रादा ] ठेवितो पाहावें का......पाठऊं श्रीकृपा ......व श्रीवडिलांचे असी......चिंता न करणे हे विनंती घोडी...... ले. १०२ . । श्री नकल रवक ११ राजश्री केदारजी सिंदे व माहादजी सिंदे गोसावी यांसि द सकल गुणालंकरण अखंडीत लक्ष्मी आलंहत राजमान्य [ मो. जा, *] भो रघुनाथ बाजीराव असीर्वद उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष मोधोसिंग मामलत सुरलीत चुकवीत नाही बिघाडावरी आले आहेत त्यासी व तुम्हासी लडाई होणार म्हणून बातमी आली ऐशास प्रस्तूत ते. प्रांते-राजे रजवाडे जमीदार सर्व बदमामलीवरी आहेत येकानी बल धरिले म्हणजे त्याचे पुस्तगर्मीस चुकावयाचे नाहीत इकडील फौजा म्हणावयास तुम्हीच आहा १२ । ।

·९० भा. ई. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० याजकरिता केवल बिघाडावरी घाळून लढाईस प्रवर्तीवें हे गोष्ट मनसब्यास युक्त [दिसत ना]ही इकडून कुमकेस पा...ग्रहकृत्याचा प्र...ला आहे तो तुम्ही... च असेल... फौज र...मरतीने...ज्यास्त जाली...इकडील बदोबस्त...ते प्रांते आलियावरी जर बा...[कार्यास येईल तूर्त सलाबती...रून आपले ताळुकियाचा बदोबस्त] उत्तम प्रकारे राखा हे मनसव्यास युक्त आहे तरी विधाडावरी धाळून जुजाचा प्रकार येकंदर न करणे तुम्ही तो तेथील प्रकार पाहून काबू साधाल हे खातरजमाच आहे इकडे मानाजी सिंदे यास सरदोरीची वस्त्रे दिल्ही याज- करिता तुमचे चितात विशमता देऊन येक दोन पत्रे पाठविली तरी येविसीची विशमता तुम्ही म्पनावी ऐसा अर्थ नाही पुढे तुम्ही हुजूर आलियानंतर सर्व गोष्टी उतमच होऊन येतील मुख्य गोष्ट सरकारसेवा येक निष्ठेने · करावी यांत कल्याण तेच घडून येते जाणिजे छ ११ रावल बहूत काये लिहिणे हे आसीर्वाद क. इ. १०३ श्री रवल २५ पैवस्ती छ १ सालाखर श्रियासह चिरजीव [मो. जा.*] राजश्री राजेराव दामोदार माहादेव यांसि प्रति माहराजे बापूजी माहादेव कृतानेक आसीरवाद उपरी येथील कुशल ता छ २५ माहे रबिलावल मुकाम इद्रप्रथ जाणू स्वकीये कुशल लिहिणे विशेष तुम्ही चिरजीव नानास पत्र फैज दूर करावयासी लिहिले आसता ते त्याणी न केले आणि, जैल्याचे गढीस लागले इतका तर विचार करावयाचा होता जे नजीबखान त्याची जड त्याचा काबू याप्रकारचा जे पनासा लाखाचा मुळू[क] काहडून जाटास दिहा वजिराने झक मारून दिहा त्यास या प्रकार ! र चे नाच्यार होऊन करावे आणि लोखो रुपयाच्या सिवदी खाले पाये धोडाजी नाइकाच्या हुड्या आल्या त्यासाठी आपली वस्तभाव ठेवावी त्यास वस्तभाव आगर व घरदार येव- डीच मनुशाची आवरू त्यास जतन कोणे प्रकारे करावे हे चिरजीवास कलत नाही येक आवलियाचे काम केले तेव्हाड्यावर मथू म्हणून सिबदीचे खेकटे हाळू हाळू वारून ज्यात आपल्यास लाभ होये सावकारास जजाल न होये. या वाटेने चालावयाचे होते ते न करता जैत्याचे गढीस [ लागले ] त्यास ते वाटेने काम करिता जाणत नाहीत.. या उपरी तरी नाहीत..'या उपरी तरी आपण मीरटेस येऊन त्यास बोलाऊन पाच पचवीस रुये ठरतील ते मामलत करावी आणि सिबदीची खेकटे वारावी सरफास सकट न होये रुपया पोहचे ते करणे आपली पत राहाते व सरफाची पथ(त) राहे ते करणे वजिरास म्हणावे जे तुम्ही नजाबतखान याचे लेकाची मामलत देखील नजीबखानाने होऊन दिहे पनासासाठी लाख रुपायाचा मुळूक जाटास देविला तुमची सलतनत तमाम नगदियात माहा. कूफ जागीरदार तो राहिले नाही जे थोडे बहूत भले मानूस राहिले त्यापासून ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ९ आरधी पेशेकेस घेतली कट फैजबद [ होती ] ते बुडाली राहिला येक तुमचा साहीर तोफखाना त्यासही तीन तीन फाके त्यास बाहेर निघालिया असा बंदोबस्त कराल की काये बरे घरी बसल्या आसता बाहेर निघोन न कले वजीर काये करितील हा भ्रम होता तोही गेला [हाशही जातो आताही साभालाल तर या गोष्टीचा निश्चये करावा जे जैत्यास काहडून द्यावे नजीबखान [आ] ला तर साहारगपूर तगीर करावी आणि नजीबखानाचे मुळुकाचा आणि निजावतखानाचे मुलकाचा अम्हापासून इजारा करून ध्यावा हे जालियावरी अणीख विनंती करूं तुम्ही रुख पत्र जैल्याचे तालोकियावारी द्यावा आम्हावरी न करून निजाबत-. खानाची त. 'व त्याजला.. 'सदार करून सिरसिंदीचा इजारा कराळ ती हजारा करून देऊ तुम्ही याच जिल्यांत सैर करून व दुरुस्त करावें यैसें अम्हास वाटते बरें असेल तरी करावें नाही तरी यादिया...ता येक नजीबखानाचे हाते करितां लोकाच्या दावलता सोडल्या तेव्हा तुमचे स्वार स्वान्यांस वजीर सादुलाखां याणी जर दे रवील म्हणार नाही तेव्हां अहमदखा शुजाउदौला वगैरे काय म्हणतील व कोण लिगाट होईल दुनिया भीक मागते तुमचे उदरा..... .बकसी वगैरे चण्यावरी खैरातीवर पोट भरितात तुमचा हा अहवाल अताही तजविजीने अपले घरास न . राखाल तेव्हा कधी राखाल बिलफेल नजीबखानाची बात केली उतम केले अतां जैत्यावरी चालल्यास अमची पाच च्यार हजार फौज त्या...ची बंदगी करायास सिध होईल निजाबतखांही जाईल क्रोडी रुपयाचा मुलक सिरहंद पावेतो सुटेल मग तुम्हास लाहोरास चाल...णे लाहोरास चला अथवा जाटाकडील आपल्या जागिरा पातशाचा खालसा सोडवा न कराल तरी अम्हास काय तरी आमचे तरफेनें अणिखाच्या , खेडी आसे म्हणून जैत्यासी बोलाऊं तकसीर माफ करून अमचाच अहेस हे म्हणलिया प्रा बोलोन जर वजीर चालत असिला तरी हे काम करून घेऊन मग निजाबतखानास घेऊन मग नजीवखानास छेडावें तोपावेतों गाफील असावे जैत्याची पाठ राखील तरी सायार जवार इजारियाचे अमचे हवाला करावें याप्राा बोळून जेव्हा वजीर या पल्यावरी येईल तेव्हा छेडावे साप्रतं ममहलत असेल ते करावी येथे जामदारखा नियासी चिटी तुमची अली जे जवाहीर धोंडाजी नायकाचे हवाला करणे त्यासी ते...पुसायासी त्याचे गुमास्ते अले म्या म्हटले उतम परंतु हा नवाहीरचा मुकदमा आहे...येकांती बसून जेठमलास बोलावून...करीन तुम्हाजवळी भसिले तरी काय आणि जामदारखानियांत असिले तरी काय चिंता जामदारास सांगितले विना पुसल्याखेरीज व चिरजीवाचे लिहिल्याखेरीज तरी देणे नाही त्याणी म्हटल्या दिधले म्हणून रागास अलों म्हणून त्यास कदाचित विषम वाटेल तरी म्हणावे जे राजे साहुकारासी मित्रत्व याकरितां करितात जे साहुकार राजे लोकांची पत राखितात राजे लोक साहुकारांची राखितात त्यासी सम्ही जवाहीर दिधलें तेव्हा लौकिक हा जाहाला जे हे अपली आभूषणेही गाहाण ·९२. भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० ठीऊ लागले तेव्हा अमचे पतीस डाग लागला अमचे पतीस डाग लागला तेव्हां सहजच तुमचे पतीस लागला त्यासी पतीस डाग लागला मग जीवितव्य काय त्यासी तुमचा कोण्ही विश्वास करणार नसेल तरी श्री...पैकी... न आजीपर्यंत] अमचा विश्वास इत्का अहे जे सलाबतजंगा दक्षणची पेशकस सलाबतजंगाने कबूल केली] तितकी अम्हीही कबूल करू जितके रुपये त्याचे अले होते तितक्यांत्न लाख रुपयाची टीप, अम्ही वचनावरी उडऊऊन देविली मीर बकसीगिरीवरी सा लाख रुपये येक अपनाकडून भरविले सा लाख कोलेचे दिधले...मता बाबद अडीच लाख दिधले जामदारखानियातून येक कवडी न [ घेता] अपूण पाठविले नाही तरी ठविलेही नाही याप्रो बोलल्याचे...स कोण्ही लिहून अजुर्दा करतील. तीस बाधा न करणे त्याची.....त कसी नाही अपली मांडी उघडतां अपल्यास लाज जे दिवसी औलियाखानाचा फैसला जाला] तेच दिवसीं सिबंदी दूर करायाची फिकीर करा- यांची होती ते केली असती तरी अजी ज.....ठीव कशास म्हणावे लागते आतां तन्ही जवाहीर राहे ते करावें बहूत काय लिहिणे हे असीर्वाद श्री ले. १०४ रवल २८ श्रीमंत राजश्री [ मो. जा. *] नानासाहेब साहेबाचे शेवेसी अज्ञाधारक लाला वाल गोविंद दडवत विनंती उपरी येथील कुशल ताा छ २८ गोवल मुाा फरकाबाद श्रीगंगातीर साहेबाचे कृपेकरून येथास्थीत असे विशेष, बहूत दिवस जाले आपल्याकडील वर्तमान कलत नवते साप्रत [कृपा पत्र साहेबाचे मथुरेच्या चौव्याबराबर आले वाचून बहूत अनंद जाला यैसे निरतर पत्री अनंदवीत जावे आमचे वर्तमान तरी आपण इकडून गेलियावर आम्ही दोन - वर्षे सुरजमलापासी राहिलो तेथे कोणे गोष्टीचा बनाव न बने म्हणोन शुजाउदौले याजकड गेलो लाख दोन लाख रुये आपले परावे काहाडून सरकारांत दिल्हे येक वर्ष होतो तेथे अनूपगीर गोसावी याने खोटेपण करून आम्हास. लुटू [ न ] घेतले व मारावयाच्या इलाजात होता परंतु सुजाउदौलानी उपराला काही न केला पैका.... 'बुडाला सर्व गेले मोठी अफत जाली तेव्हा [ तेथू] न निघोन हाफीज रहमतखानापासी अलो...[ तेथे ]ही वर्ष दीड वर्ष येक हजार रुये दरमाहा देत'.....'गुजराणी चालत होती तेही त्यानी मना..... फरुका- बादेस आलो येथे...... आम्हामधे काही ताल राहिला...राा मल्हारजी होलकर उलटे आझासी कजिया [ करा याचे उद्योगात होते दुसरे श्रीमंत राा दादासा]वासही येकदोन पत्रे पाठविली त्यानीही वरचेवर...की बाद बरसात येणे त्यास आम्हापासी ख[र्चा]ची तंगी याजाले बरोबर फिरावयाचा सरजामि पा] ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ९३ हिजे तो नाही वैसे सर्वा गोष्टीने अडचण]च आहे आता या समयात येक ईश्वर वाली किवा आपण आहेत यैसा कोण्ही नाही की आम्हास उठऊन उभे करो कामकाज घेऊन उर्जीत करी अमचे लोकाकडेल दणे बहुतच आहे ते कोठवर ल्याहावे यैशास जैसी सलाह आपण लिहितील त्याप्रो वतू येक पत्र श्रीमंत रा दादासाहेबास अम्हाविशी उतम प्रकारे लिहावे की ते अमची सर्व गोष्टीची खात- रजमा करीत आथवा आपलेपासीच बोलावयाचे [अन] कूल असेल तर उत- मच आहे तेथेच आ...सी येऊन हजर होऊ जैसी मर्जी असेल त्याप्रो वर्ते आता येथूनही श्रीमथुरेस जाऊन तीर्थवास करावा हा हेत आहे आमचे तीर्थ- रूप श्रीवृंदावनात आहे तेथेच जाऊ श्रुत होये आमचा गुमास्ता किशनचंद होता तो मृत्य पावला त्याचा पुत्र आमचा पैका घेऊन पलोन रोहिल्याच्या मुलकांत जाऊन बसला आहे यैसी बदमामली त्याने केली सर्व गोष्टी साहवास लिहिल्या आहेत जैसी दस्तगीरी होईल तैसी करणार आप[ग] समर्थ आहेत आमचे सर्व वर्तमान श्री[म]त राजश्री पुरुषोतमपंत नाना यानी [आ]पल्या सर्व लिहिले आहे हेही कार्या... येथे आले यानीही आमचा परामृश] करावयाचा तो केला सो गृत हो [2] पत्राचे उतर बालबद आथवा पार[सी लिहून पाठवावे मोडचे अक्षर वाचा... ..हे विज्ञाप्ती । ले. १०५ पाो छ १० माहे रचिलाखर रवल २८ नंतर } poden उपर रारा गोविदपत बुधेले याचे लरकर येक महिना मोजे तिरवा वगैरे गाव तेथ मुकाम होता ते वेलस गाव वहवरा कुटून नेले व रबी कापून नेली त्याजपासी सा मल्हारपत व मानसिग पाठविले होते परंतु त्यानी रबी कापून नेली हाली छ २८ • सावल मा गुलवटी प्रा तालगाऊ तेथ दाला आहे. त्यास आपले दडवतीचे गाव नजीक आदेत तेथील रयी कापून नेतात आपला प्रासन रा महिपतराऊ: राजपाली गेला होता पी कनीज परगणियाचे गाव काये निमित्य खराव करिता स्यास त्याच्या नकरात राा धोडाजीपत व मीरखान टोन्या आहे तो काही त्यान मानीत नाहीफलील गाव खराव जाले तसेच दरवतीने गावही लराम जाले पाना मता हजाराने नुकसान जाले तुम्ही मीमत उभयता वर्तमान सांगितले पाहिजे आपला इलाज या गोटीस काय करावा आताही फिते दिवस राहतील है न पारले रोगसी निवेदन जाले पाहिजे आपण रूपरूद्दी त्याजला सागावयाठि मनो नातीत परतु ते मानीत नाही येफ माहान व यार मानम मस्सगत चिनी भारत ने मान आहे यात काय लिहे विनती ·९४ भा. इ. सं.मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.५० ले. १०६ पौ रखर ३ पौ ३ साखर. } ...तेक जाणार आनायासे संगत सेट्याजी खराडे येऊन प्राप्ति जाली त्यांज- बराबर हे वरकड लोक जायासी सिध जाले त्याजमुलें इकडल्यांचा वसवास मार्गी न राहिला व आपल्यांकडील बसवास म्हणावा तर सरदार आपल्याकडील मागती भला राऊत व भलें घोडें लाचार नाही त्यांही दोनी-दिवस राज्यांचा व त्याचा पूर्वील नेहभाव भेटीस्तव मुकाम केला आनायासें समागमही उतम मिलाला साजसामान जो लागला तोही पालखी वगैरे करून दिधला उंटे बारबरदारीस्तव. जरूर जाली तीही करून दिधली तिची यादी मागून पाऊन राहील साजसामान राहिला होता श्रीमंत [ मो. जा.*] दादाबाबत तोही येका उंटावर घाळून पाठ. विला मनोहरपुराकडील मार्ग दुस्तर वस्ती कोठे न राहिली कुल राण पिसालें इकडे निभाव न पाहिला याजकरितां रांगड्यांचा अविस्वास जाणून घरची. सोबत सुरक्षित विजये लस्करासी पावतील. तेथून पुढें गाजुदीखानाचे लस्करावरून नीट दिलीस जातील हेच सलाह नेक जाणून सेट्याजीबा आजी भोजनोतर माध्यानी. रविवारी मार्गस्त जाली इतके दिवस सीतज्वरेंकडून बहूत पीडीत होती आता बहूत उतार होऊन स्वस्थ आहेत सेट्याजीचा वेत राज्यांकडून हाथी संपादायाचा यास्तव रदबदलही लागून राहिली होती बहुधा राज्याही मान्ये केले व सामा. दिकांचीही मर्जी किमर्थं की पूर्वी बगरूचे वेलेस यानी बहूत श्रम केले याजकरितां हाथी अथवा हाथीण देतील हरी गोविंदजीनी घरीच त्याची मेजमानी केली वस्त्रे पांच दिधली राज्यांकडून पांच शेत रुपये व चारी वस्त्रे व येक रकम जवाहीर द्यायाची तजवीज हथीसिवाये जाली होती डेरे दांडे मार्गस्त करून सडे राज्याचे भेटीस्तव व रुकसते कारणे येऊन समये तिष्टित राव केशोदासजी याचेथे बसले होते जे काही अमलांत येईल ते विनंती केली जाईल आजी तर त्यांचा सर्वोचा मुकाम बसईसमीप जाला उदैक पुढे मजल करितील विदीत होये राजश्री 'सेट्याजीसी मीही भेटलों पहिल येथील मामिलतीत हेच बा निकार होते आताही यांसी बहूत काही भाशणे जाली यानीही असाच मनसुबा रचिला आहे की श्रीमंताजवल पाऊन मागती स्वामीसहवर्तमान परतून येखादा मनसुब्यान. सार येथे येऊन दिनानजीस अथवा हरयेका मातबरासी घेऊन जाऊन जाट व बिजेसिंग वगैरे यांजकडील व रामसिंगाकडील मनसुना उचलावा असा विचार केला आहे यास्तव व दुसरे ग्रहस्त मंडलीतून कोणीही अनवरी वर्तला नाही व दिवानजी नित्यानी हिसेब करा म्हणून मुतसद्यासी ताकीद करितात परंतु हिसेव होता दिसत नाही न कले तिनी लक्षाचा मुदा कसा काये म्हणून नानाप्रकारें संदेह उत्पन्न होतील व श्रीमंत [ मो. जा*] दादासो व माझी भेटी माली नाही प्रसंग अणखीच जाला खाली मैदान जाणून हर येकानी घोडे घालून कुल ·- हिंगणे दफ्तर २ री खंड ९५ मामिला डव्हला वर्तमान तरी सर्व कलावें व दुसरे मातुश्री सो ताई याजबााही तेथवर कोणी असावा असा कितेक प्रसंग जाणून तो दे... ले. १०७ श्री रखर ७ राजश्री दामोदर माहादेव गोसावी यांसि द अखडीत लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य [ मो. जा.*] भो मलारजी होलकर दडवत विनंती उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष तुम्ही पत्र पाठविले ते पाऊन वर्तमान कळू आले मार्ग फुटत नाही याज- करितां यावयाचे बनत नाही तर त्या मार्गे मथरेसी जाणे तिकडून सत्वर लस्क. रास येणे त्या मार्गे वाट चालन आहे [नि*] छ ७ राखर [ नि] बहूत काये लिहिणे हे विनंती [व.*] मोर्त । ब सुद [ पाठीवर हिद ११३१ प्रो शि] L ले. १०८ श्री रखर ९ पुाा राजश्री पुरुषोतम माहादेव गोसिं उपरी सरकारांत अवजाची वोढ पडली आहे ततूदही केली असे परंतु या वोन्याचे दिवसात येऊन पोहचणार नाही त्यास अहंमदखान पठाण याचा अह. जाला आहे त्याणी दोन लाख रुये द्यावे तूर्त म्हणजे त्यांचे श्रेहाची निशा होईल व अवज प्रस्तूत उपयोगी पडेल विशेष काही त्यांणी अनमान कराव असें लिहिले नाही याची पैरवी करून अवज घेऊन पाठवणे जाणिजे छ ९ राखर बहूत काये लिहिणे [वा.*] लेखना । वधिः } { ले.१०९ श्रीलक्ष्मीनरसिंह रखर २५. पो छ १२ जाावल श्रीमंत राजश्री दादासाहेब स्वामीचे सेवसी सेवक यादवराऊ प्रल्हाद सा नमस्कार विनंती उपर येथील देम ताछ २५ माहे साखर मुाा पाा सिंगो...जाणून स्वकीये लेखनाज्ञा केली पाहिजे विशेष कृपापत्र साना छ १५ रावल छ.१० राखिरी पाऊन मस्तकी बंदून मनाय जालो शुज्यावदौलाकडे गेलो होतो त्यास कितीक गोष्टी ममनाउन मागायाचा विस्तार दोन बंदात स्वदस्तुरे लिहिला व तेथील दरवारचे काम विवाद नावाचे मुकरर होये व येख्तियार आपनाकडे देत व श्री दरबाराव रंजन सरदारांची बाकीपैकी व इलाहबादचा खर्च पहिला महिला है तो दे र ·९६ भा. ई. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० वजीर व पातशाही दरवार व सरदारांकडीलही सर्व बंदोबस्त राखून ज्यांत काम दोही सुत्रयाचे हाती राहे व पुढे त्याचे कामात खत्रा न होये हे सर्व इस्माईल. खानाकडे व वेगमेकडे उतर प्रतिउतराचा मार्ग ठीक करायाविशई बहूत विस्तारे आशा लिाली हे सर्व कलवली परंतु मी शुज्यावदौलापासी गेलो होतो तेथे काही .. दिवस राहून सर्वच चर्या विचारिली व सविस्तर वर्तमान लिहून दोन कासीद वारंवा...सेवसी पाठविले आहेती पावले असतील व शुज्यादौलाचे शाहाणपण कळू आलेच असल सफदरजंग जिवंत असताच तो खराबहाल होता आता तर खुद घणी जाला अहे कोणाचेही...राहिले नाही व कोणासही मानीत नाही व इस्माईलखानाचे पुत्र दिलीहून आल्यावर रात्रदिवस...रांडा व दारू व गोसावियाची पोरे त्यासी बदफैली हेच काम करितो वरकड त्या...विचार व.. मनसुबा वार गेला हा पोर बदमस्त आपले दिवस भरि...गुमराई व दौलत व फौज योर थोर मनसुबा...राखायाची माणसे अनीक असताती जो अर्थ स्वामीचे ध्यानात आहे त्याला येक हा नाही व इस्माईलखान अक्षरशत्रू व उझड यैसा [प्रका]र जाला आहे कोणास सांगावे व कोण यैकतो... रोत तेथील असे थोडेसे रानश्री मलारमास जाण...वरकडास काही समजत नाहीत प्रस्तुत रा ग...माजीपंत व माधवराव श्रीमंत राजश्री रघुनाथरावजी- पासोन हथी व घोडा व दोन रकम जेवाहीर व वस्त्रे मातमीची नवाब शुज्या- बदौलास वश्ने वेगमेस व सुने ही वश्त्रे व इस्माईलखानास वर घेऊन अळे ते अयुधेस पावले सर्व पाविले त्यांस दोन हजार का उभयेतास मिलाले म्हणून पत्र सा बाबूरावजीचे व बखशीरामाचे आले असे बाकीचे पैशियाकरता उतर प्रतिउतर करिताती परंतु त्याची रीत जे आहे तेच असे म्हणून लिाले अहे माघोन जे होईल ते वर्तमान येईल सेवसी लिहून पाठवीन प्रस्तूत तरी शुज्यावदौला काहीही कामाचा दिसत नाही पुढे जर ईश्वर कृपा करोन मार्गावर अनील तर येईल दुसरे माद कुलीखान चुलतभाऊ त्याचा प्रयागांत अहे तो त्याजपेक्षा खबरदार व शाहणा अहे [ परंतु द्रव्य नाही केवल खालीच अहे तमाम प्रयागचे काम खराब केले शहरांत लुटी व धूम [ मोग]लिये करिताती व लोकास लुटितावी व हर रोजी [डा] के पडताती पंधरा दिवस जाले कज्यापुढेच डाका पडून दाह हजारा साच्या थैल्या माद] कुलीखानाचे सारच्याच नेल्या पाच सात माणसे मारिली व कोतवाले जखमी केला [यै]सा बंदोबस्त शहरांत व बाहेर विजेपूरचे जमीदाराने तेथील फौजदार लुटिला...वगैरे व हथी हिरोन नेला त्यास तंबी...खान मार प्रयागीहून...

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ९७ ले. ११० पौ रखर २७ } पौ श्री पौ छ २७ साखर राजश्रिया विराजीत राजश्री बाबूराव गोपाळ गोसावी यांसि साक बापूजी माहादेव व दामोदर माहादेव नमस्कार उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीयें कुशळ लेखन करणे यानंतर तुम्ही हजारीमलाचा मजकूर लिहिला तो सर्व ध्यानास आला त्यास त्याजपासून तो बेवक्फी शरी न जाली परंतु यामधे सरकारनुकसान जाले हे खरे तूर्त अवलियाखा सेंर जाला तरी तुम्ही दो हमारा फौजेनसी व दो हजारा बरकंदाजानसी येऊन पोहचणे सिरधनियांत राजश्री भगवतराव अनंत याजपासीही जमाव आहे तरी तुम्ही इकडील सर्व कामे सोडोन या गुलामाचे पारपत्य आगोधर करून मग सर्व सरंजाम तिकडे घेऊन जाऊन आपले काम करून घेणे या मजकुराविशई तुम्हाकडे मुजरद शुत्रस्वार रवाना केला आहे तरी पत्र पावताच स्वार होऊन जाणे इकडोन आम्हीही नवाब वजिरास बाहेर काढिले आहे दाहा हजार फौज व दाहा हजार बरकंदान व सारा तोफखाना पातशाई घेऊन येका दो दिवसानी पार उत्तरोन याजला घेऊन येतो तुम्हीही सावधपणे असावे जर तुम्हास झेपावेसा असिला तरी तुम्ही व सा भगवंतराव व सा घोडाजी नाईक यैसे मिलोन येके विचारें मसलत ठराऊन मारून, ठाणे [घेणे जर त्याची जबरदस्ती असली तरी तुम्ही कायम राहणे आम्ही वजिरास घेऊन येऊन निजामगड खनोन टाकितो परंतु तुम्ही पत्र पावताच स्वार होऊन जाणे विलंब सहसा न करावा जर तुमचे जेरदस्तीत असलिया मारून घेणे सलाह आहे परंतु बहूत सावधपणे काम करणे खर्च विशईस नाइकास लिहिले आहे तुम्ही आधी अधी सर्व कामे टाकून येऊन पोहचणे सलाह आहे पीलखा नियाचा सरनाम आणविला म्हणून लिा तरी उतम केले तुम्ही स्वार होऊन सत्वर येऊन पोहचणे [ नि.* ] बहूत काये लिहिणे [वा.* ] लेखना । वधिः } . ले. १११.. श्री जवल १० श्रीमंत राजश्री मो. जा.*] बापूसाहेब व राजश्री [मो. जा..] दादा- साहेब स्वामीचे सेवेसी विनंती शेवक आपाजी व्यंबक सा नमस्कार विनंती येथील कुशल तार छ १० माहे जाावल मा आवळा स्वामीचे पुण्यप्रतापे येथास्थित जाणौन स्वक्षेम लिा आज्ञा केली पाहिजे विशेशे स्वामीचे पन १ छ २० माहे सावरचे आले ते छ २५ साखरी सायंकाली पावले लिहिले की श्रीमंत रा [ मो. जा..]

·९८ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला मा ७० HAR नानासाहेब व कुतुबशाहासी हामर्श लडाईचा प्रसंग आहे स्पर पत्र लिा आहे ते त्यांस देऊन व तुम्ही माकूल करून सामान की पान र निदानी चार धारपर्यंत पाा महिन्या पधरा शेजांचे काम आहे प्रसंगही प[*]गार नाही दबाव दाखऊन काम करन पाये गवार को आहेत त्यास शइदबाव दासजन काम पराये चारमिनार : नाऊन सागोन पत्र हे देऊन फोज...ल्या स्थानाने पर निस... वचन दाखऊन आक्षेप्रमाणे महूत नागावयाचे ते सागितले साकार दिल्हे की आमने फीजेचे वर्तमान मास विदा मादे मर जाम म्हटले की ये काम आहे दादा आगर बाग कोम नाम मामार का तर त्यास खर्चास हजार पाचने ना पाये स्पा हाना सील पान का चार हजार पौत्र पाा तर मत कमाइ म मा मारा पादित आम्हासी तो पान ना मन नगद नाटकमा निमार आई . तजवीज करून दुदेलानाम न निजीपमानाम पो र माहे की कशासाम माकुल फरणे मी xिer मा पा र आम्ही समजोन में बसी बसाम TER आहेत अब तीन रोगसीर . वरून विदीत होटलमा काम ETRI ४ महान पूर्वी मुघरद कामिदामोदर नलि पा माई की कता ले.११२ राजपा निमित सभी मे गोविंदपुर FIRE DHERat .. समापन मनाने : पाद पार # 1:4tta: ११ मा :

·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ९९ ले. ११३ } { श्री जवल १५ पूर्वी पुरा श्रीमंत राजश्री [ मो. जा] दादासाहेव स्वामीचे शेवेसी विज्ञाप्ति जैसी जे पठाणरोहि लियासी नेहवादे ताकीद करून दाब व नेह वरचेवर दाखऊन स्वामीचे प्रतापे वाटेवर अणू त्यांचे पुत्र फौजेसहीत हजूर पाठविले अहेत पाऊन वृत श्रुत होईल छ १५ जौवल पावेतो हाफीज रहमतचा लेक पारीहून फौजेसहीत येईल तेच दिवसी अहमदखानाचाही पुत्र फौजेसहीत येथून सो रवाना होईल व वजिरासही घेऊन सावरच श्रीकृपेने येऊ हाकीज रहमत व अहमदखान खासे मात्र अपले स्थानसंरक्षणार्थ अपलाले जागा राहिले दुसरे अहमदखान अजारीच असतात व फिरंगी पातशा अयुधेकर व जाट हे पुते याचे शत्रू जाले का की हे स्वामीचे जाले तेव्हा हरप्रकारे यासी तोडावे हे त्यास मंजूर होईल हे स्वामीपासी राहिले व येथे शत्रूनी अपला अमल केलियावर नाहरसिंगाचा न्याय होईल येसे कितीक अदेशे करून हे राहिले पुत्रांसहीत फौज समागमे देऊन छ १५ जमा दिलावली सेवकास सो रवाना करणार श्रुत होये ले.. ११४ } { जखर ७ --- पुरवणी श्रीमंत राजश्री नानासाहेब ..व मेहदी व कुलीखानाचे पत्राचे उतर आपण पाठविलेच नाही तर पाठऊन देणे व इसामुदीखानासही पत्र लेहून पाठवावे जे आर्जीचे उतरच न ये तर आम्हास तुम्हापासून आणखी तवके काये पातशाहाच आम्हावर रागे आहेत तर आम्हास तेथे यऊन सार्थक काये आम्ही तुमच्या कामाकरितां अवघ्यासी भ(भां)डतो व धांवत फिरतों मग हे वृथा असे येक. पत्र खां मज. कुरास पाठवावें भाव रुसव्याचे असे पत्र पाठवावें. वरकड झेरडा वगैर गाव सरकारांत लागले व बुधी रोटी वगैर येथील जमीदार नजेत्रखानाने कैअद केले आहेत उगेच बैलाची चोरी केली म्हणौन तुफान लाऊन कैद कलेत व इसामुदी. खानाने सतरावें तारखेस अथवा सताविसी तारखेस स्वार होऊन लस्करास येणार आहेत जैसी दोन मुहूर्ते आहेत सुज्यादौलाकडे जाण्यासी येणार त्यास अम्हास काये आज्ञा येथे रिकामे बसून कार्य करावें जैसी अज्ञा होईल म्हणाल: तर त्यांचे बाा लस्करांत येऊ आथवा आनूपशहरी जाऊं परतु येथील खर्च जेवर येणार नाही पांचासाताचीसी सिबंदी दरमहा लागेल मी येथे आसल्यास: देणे लागेल आथवा यांच्या बा लस्करास आलो तर दोनसें रुये पाहिजेत जड़, ·१०० भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० वगैर सरंजाम पाहिजे खर्चस. आता प्रकार आहे या उपरी माहाराजाची अज्ञा होईल ते करूं सेवसी शृत होय बहूतं काय लिहिणे हे विज्ञापना सौवती वज्रचुडेमंडीत मातुश्री बाई साहेव व ताईसाहेबाचे सेक्सी सा नमस्कार कृपा लोभ असो देणे हे विनती राजश्री वैजापंत दाजी स्वामीचे सेवसी सा नमस्कार विनंती उपरी आगोधरचे बलवंतरायाबा शंभर रुपयाखाली आलों व वाटेत ऊट मेलें व केशो. नाबा तांबोल्यास रुये दिल्हे अशे दोनतीनसें रुपयाखाली आलो आणि उगेच तनखा मजवरी करिता सांप्रत धोकलची.. पांचा रुपयाची केली व प्रभाकरास चालीस देणे यैशा तनखा करिता तरी मी कोठून देऊ नित्य खर्च चालवितां मजला पुरें होतें याजकरितां आपणांस लिहिले आहे हे विनती - ले. ११५ श्रीवरंद रजन ११ पौछ २० रजन तीर्थस्वरूप माहाराज रा [ मो. जा.*] नानासाहेब वडिलाचे सेवेसी बालके बाजीरायाने चरनावर मस्तक ठेऊन सिरसा नमस्कार विज्ञापना यैसी जे येथील क्षेम ताा छ ११ माहे रजन मुा बगला नाणेन वडिली .आपले कुशळ हरघडी लिहिती आज्ञा केली पाहिजे विशेष वडिली छ ५ माहे. रजबचे पत्र पाठविले ते छ १० माहे मा पावले लिहिले वर्तमान कलले त्यास काल संध्याकाली खलिता मै शुका व पत्रे सविस्तर वर्तमानाचे राा केले त्याजवरून सर्व कललेच आसेल वडिली सविस्तर श्रीमत स्वामीचे सेवेसी विनंती करून ज्याप्रा आज्ञा करतील त्याचे उतर लौकर पाठविजे व इकडील वर्तमान याप्रकारचे आहे की परवा दोन पलटन व गुर्जी बेग वगैरे दोन तीन सरदार घाटाकडे राा केले व आज दोन्ही गोसावियासही आज्ञा केली आहे की तुम्हीही जाणे त्यास येका दोन दिवसात तेही बातील व रोहिल्याचे पत्रे याच मंजकुराचे आले होते की.. आमचे तर येणे त्या प्रांतास होत नाही यावे तर इकडे फौजा सरदाराच्या जवल व गंगा पायात्र आम्ही तिकडे यावे व फौजा सरदाराच्या या पारी उतरल्यास मग आमचे बायकालेकरानी कोन्हीकडे जावें जर तुम्हास येणे आहे तर आपणच यावे आम्ही व तुम्ही मिळून भागिर्थी उतरून यासी जुजू न आलियास मग ज्यात आपले बरे असेल त्याप्रो केले जाईल व पेशजी पाटिलाचे पत्र याला आले होते त्याचा तपसील जे काही कलले होते त्याप्रा सेवेंसी विनंती लिहिलीच आहे त्याजवरून सविस्तर कलेल हाली आताही येक पत्र गोपवियास व खलिता मुख्यास आला आहे त्यास गोसावियाचा पत्र...येकाती आपणच वाचून पाहिला त्याच्या जबानी मजकूर कलला त्यामाा लिहिला असे की पेशजी दोन तीन पत्रे तुम्ही -- ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड १०१ पाठविली ते पावली त्याचे उतर ही पाा आहे. पावलेच असेल व बाकी कितेक मजकूर तुमचा लटू दुबे यासी मुफ़सल सा गितला आहे का की लिहियायात येत नवता त्यास त्याचे जबानी कललाच आसेल व नवाबास सागणे की तुम्ही यासी का दवता हे पुडे मालकाचे आहेत विसाजीपत तर येक ब्राम्हण आहे व होलकर निमाल्या विसाजीपंत रोहेल्यासी बहुता दिवसापासून नाखुसी ठेवीत होते परंतु जोपरितः म्या चितावर न आनिले तोपरियेंत काये जाले व होलकर त्याची तरफदारी करीत होते आखर म्या ज्या समई त्याचे पारपत्य इछिले तेव्हा उतमच प्रकारे पारपत्य कले व आताही . ज्या कार्यास मी इछिनार नाही तो- परियेत यासी काही होणे नाही त्यास नवाबाची खातरजमा करणे व आरज करणे की हे सरदार खुद काही नाहीत माहाराव व राा दादोपताचे बहकावल्यांनी बहकले आहेत त्याचा गुमास्ता तेथे आहे थाक दबकावणे व उतर साफ देवणे व नवाबाचे कूच लवकर या प्रांतास करवणे व वाटेत कायेही न आटकावे आटकलियास कामाचे नाही व शोहरत देणे की प्रथवीपतीकडे जातो जर हे आवाईनेच आपले देशाची वाट धरतील तर बरेच जाले नाहीतर १ नाहीतर मग पाहून घेऊ व जुजच जाला तर इकडून जाटासही व प्रथवी. पतीसही तुम्हात शामील करून किमपि चिता न करणे वरकड वर्तमान कितीक लटू दुवेस सांगितले आहेत त्याचे जवानी सविस्तर कलतील त्याप्रा नवाबास सागणे त्यास लटू दुवेस मुलानमतीस. आज पाच दिवस जाले की गोसावी घेऊन आला होता परंतु मुलाजमत न जाली त्यास गोसावी मजकुरानी 'नवाबाचे पत्र नवाबास गुजरानिले व आपले पत्राचा मजकूर वाचून दाख- विला व लटू दुबेच्या जबानीचा मजकूर सविस्तर आपणच सांगितला त्याचा जबानीचा मजकूर तर इतकाच ध्यानास-आला की तुम्ही व फिरंगी व रोहिले येक चित होऊन याला मारून काहडणे पारचा मुळूक आमचा हालकरे वगैरे. आम्ही तुम्हास इजारा देतो त्याचा पैका आम्हास देणे वरकड मुळूक इटावा वगैरे यात आपला आमल करून घेणे मग हे देशास गेलियावर येथील बदनस्तता आम्ही व तुम्ही मिळून करून घेऊ व याला म्हणजे मुख्यास पा होते की तुम्ही पत्र पाा ते पावले लिहिला मजकूर सर्व कलला त्यास येक तर नुसता ब्राम्हण आहे व दुसरा काही काल नाही तुम्ही किमपि यासी न दवावे व सळुखाचे भाशन न करावे परंतु पै दर पै आले पाहिजे तुमच्या आवाइणेच हे गछ्य करितात...केलिया यासी जुजू याचेही पारपत्य करणे काही काम आहे व बहूत उतम केले की प्रथवीपतीस पत्र पाा तोही दिलीहून बाहेर येत नाही व आताही त्यासी कागदापत्राची गरमी करणे व मीही त्याला लिहितों व लिहिलेही आहे सरदार तर काही काल नवते परंतु हे सारी खुटाई माहारावाची व दादोपताची आहे यानी सागसागून याला या गोष्टीवर आनिले आहे व त्यांचा गुमास्ता तेथे तुम्ही ठेवला आहे. बरे आता त्याला दबावाच्या गोस्टी बालणे व फारसा तोड़ी ·१०२ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क. ७० न लावणे हाल करू कत्त करू न देणे व आपण कच लवकर या प्रातास करणे मी कोन्हीही गोष्टीणें तुमसी बाहेर नाही व यासी काहीही होत नाही वरकड वर्तमान आनूपगीरास लिहिला आहे व बटू दुवेस सागितले आहे याजवरू[न*] सर्व कलेल इतका मजकूर वर मोठा सोघाणे ध्यानास आला वरकड काही कलले नाही की लिहावे माघून जे अनीक कलेल ते सेवसी विनती लिहिणं त्यास हे पत्र बजिनस श्रीमत स्वामीस दाख्वावे याप्राा त्यानी लिहिले यास हे तर आता वाटेवरच आहेत परंतु या यात्रा त्यानी लिहिले त्याजवर हे सेवकासी त्या दिवसी त्याप्रा बालले त्याचा तपसील तर लिहिलाच आहे त्याजवरून विदीत जालेच. आसेल यानी त्याचे उतर मा लिहिले की तुम्ही पत्र पाठविले ते पावले व आनू- पगीरास व लटू दुवेचा जबानी सागितले व लिहिले ते सविस्तर ध्यानास आले त्यास आम्हीही लवकर येतो काही गुनता नाही - आजी जुजायास आम्हीही भीत नाही व प्रथवीपतीसही लिहिले आहे त्यास प्रथम तर उतम तर हेच आहे की तुम्ही येमुनापार आपला मुळुकाचा बदोबस्ताचा नाव करून उतरून जाणे आथवा जाणे न होये तर दहा पंधरा कोसाचे तफावतने राहणे आनी जर हेही न कराल व.. त्यांतच शमील आसलियास आम्हाकडे शबद न ठेवणे जे त्यास लिहिणे तैसे येक तुम्हीही त्यात आहा मग ज्याला ईश्वर देईल तो घेईल याप्राा यानी उतर लिहिले आसे त्यास वडिली श्रीमतास हे वर्तमान पुर्ते निवेदन करावे जर यासी. जुजणे इसेच आसेल तर उतम आहे नसलियात हाही माठा सरदार आहे. श्रीमंत साहेबानी कोन्हासही मधे न आणता यासी नह वरचेवर समपदावे हा बहूत उपयोगी पडेल व श्रीमताचाच होईल दुसरियासी कोन्हासीही काही प्रयोजण ठेवणार नाही हे व ते येक जालियास बहुतच उतम आहे एक जालियास ज्या- प्राा श्रीमंत वतर्वितील त्याचप्रा वरतेल यैसे आसलियास याच्या कोन्हीही गोस्ट ध्यानात न आनता खलित्याचे उतर पाठवावे की तुम्ही पत्र पाठविले ते पावले लिहिला मजकूर सर्व कलला त्यास पहिल्यापासून आम्ही काही तुमच्या दोस्तीत आतर केला नाही हे तुम्हासही ठावकेच आसेल व मनोमै साक्ष आसेल परंतु मधेस्तेच भाशण मूल इतुके जाने की काहीही आजपरियेंत न ठहरले आताही आम्हास तुम्हाकडून काही आतर नाही तुम्ही किमपी चिता न करणे ज्याप्राा मसोदा पा त्याचप्राा आम्ही कबूल केला परंतु कितीक मजकुराची फोखगी आम्हासही करून घेयाची आहे त्यास तुम्ही आपल्या कोन्ही मातबरास पाठऊन द्यावे त्याला त्याचप्रा लिहून देऊन याच्या मोहारास बलाऊन घेयावे व यासी श्नह ठेवावा हे उतम आहे पुडे मर्जी धनी समर्थ आहेत वडिली बजिनस - पत्र दाखवावे व उत्तर सस्वर पाठवावे येकानती दाखवावे इसे न होये की हे वर्तमान त्याला जाईल व ते याला लिहितील मग सेवकास कठीन पडेल व आपनासही वर्तमान नये यैसे न करावे बहूत काये लिहिणे हे विज्ञापना ·हिंगणे दफ्तर २रा खंड ले. श्री रजन २० राजश्री पुरुषोतम माहादेव गोसावी यासि द अखडित लक्ष्मी आलंकृत राजमान्य [ मो. जा.* ] स्नाो मलारजी होलकर दंडवत विनंती उपरी येथील क्षेम जाणून स्वकीये कुशल लेखन करणे विशेष तुम्ही पत्र छ १७ रजबच पा ते छ १९ रजबी पावोन लेखनार्थ आवगत नाला पारच्या रोहिल्याची बातमी लिहिली ते सर्व कलली यैसियांसी येथील मजकूर तरी दिलीसभोंवता तमाम घेरा घाळून रसद बद केली आहे इत्कियांवरी श्रीइछेन शत्रू लवकरीच पराभव पावेल तुम्ही आपले जागा बहूत मजबूत राहून हिमत बांधणे वरचेवर पलीकडील बातमी चांगली राखून इकडे पाठवीत जाणे [नि.*] जाणिजे छ २० रजब बहूत काये लिहिणे हे विनती [ब.४] मोर्तब सुद [पाठीवर हिंद १।३१ प्राो शि] पौ छ २५ रजब . ले. ११७ श्री मोरया रजन २४.. चिरंजीव राजश्री पुरुषोतमपंत यासि - प्रति गंगाधर येशवंत आसीर्वाद उपरी येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष तुम्ही पत्र पाठविले ते पावले सर्व वृतांत ध्यानास .. आला मिरापुराकडील फौजेचा मजकूर लिहिला त्यास तो सर्व कळू अला तुम्ही तिकडे कासीद पाठवून बातमी आणून ठाणियात- सावधपणे असत' जावे येथील मजकूर तरी यजमानाच्या पत्रावरून कलेल [ नि. *] रा छ २४ रजब बहूत · · काये लिहिणे हे असीर्वाद पो छ २५ रजन - } ले. ११८. श्री रमजान ११ पुाा राजश्री गणपतराव बापूजी गोसावी यांसि उपरी सुरजमल जाट माधोसिंगाकडे गेले आहेत उभयतानी विचार करून बिजेसिंगास व रामसिंगास भेटीस बोलाविले आहे पुस्कुरश्नानाचे निमित्य करून माधोसिंग व सुरजमल जाण्हार तेथे भेटी होणार म्हणून लिहिले ते कलले ऐशास माधोसिंग व सुरजमल पुस्करास जाग्रहार होते गेले न गेले त्याचा व याचा काये विचार जाला मनसुबा कोणता करितात ते मनास आणून वरच्यावर लिहीत जाणे जाणिजे [ नि.* ] छ ११ रमजान [नि.*] बहूत काये लिहिणे [ब,* ] लेखन सीमा पो छ १८ शवाल -- ·१०४ भी. इं. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० M ले. ११९ शव्वाल ७ श्रियासह चिरंजीव तो नानासाहेब यांसि प्रती बापूजी माहादेव कृतानेक आसीर्वाद उपरी येथील कुशल तो छ ७ शवाल मुा। इंद्रप्रस्त जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशष तुमची पत्रे छ २९ रमजानची आली तें पावली नवावची पत्रे नवा बा]कडे सो केली उतर आलियावर पाठऊन यानंतर नवाब नजीबदवले मौजे बरसत येमुनेचे कांठी आहे, त्यावर आम्ही सुभेदाराचे लिा माफक नवाबास सांगितले की तुम्ही इकडून कूच करूण व्होडल पलवलचे मार्गे चालावे त्यास नवाब म्हणू लागले जे जे काही सुभेदाराणी लिहिले आहे त्याप्रा होऊन येईल दुसरें परस्परें सुभेदाराची फर्मास येते त्यास तुम्ही तेथे असतां फांसी परभारे येतात त्यास जे काही फरमास होत जाईल ते आम्हास लिा जाणे आम्ही ताकीद करून पाठवीत जाऊ कदाचीत ते न लहीत तरी तुम्ही आम्हास सूचणा लिहीत जाणे तेथे मुनसी पत्रे लिहीत आसतात त्यासही सागणे की आमचेही. नांव लिहीत जात यानंतर नवाब आबजलखा येथे किल्यांत आहेत नवाब नजीबदवले येथे ठेऊन गेले आहेत यानीही श्रीमंत रा॥ सुभेदारांस पत्र लिा आहे पाठविले आसे याचे उत्तर घेऊन पाठवणे दुसरे नवाव नजीबदवले यांची तवियेत कहाली आहे जुलाब घेतला आहे फुरसद जालियावर सुभेदाराचे लिा माफ करतील दुसरे तुम्ही औशधाविशई व केशराविशई लिहिले त्यास सोबत मातबर पाहून औशधे वगैरे. शो करूण [निश] तुमचे दुश्मनाचे शरीर काहिले होते म्हणून यैकिले होते त्यासी श्री तुम्हास उतम प्रकारे राखो सदैव कुशलतेचे वर्तमान लिहीत जाणे बहूत काय लिगा लोभ असों दीजे औषधे वगैर मागाहून पाठऊ श्रीमंत सुभेदारांची... व पालखी याची फर्माविश नवाबास आली त्यासी आमचे हातून येविसीचे पत्र पाठविले असते तरी लौकिकांत भ्रम राहता बरें अमचे सर्व प्रकारे चालवणे श्रीमंतासच आहे बहूत काय लिा. हे अंसीर्वाद सो लक्षुमीबाईचे व गोपिकाबाईचे आसीर्वाद विनंती सो देवाजी गोपाल कृतानेक सो नमस्कार ठाकूरदासचा रामराम { ले. १२० श्री शव्वाल १५ रालश्री बापूजी माहादेव व राजश्री दामोदर माहादेव गोसावी यांसि भाा मल्हारजी होलकर दंडवत विनंती उपरी ग्वालेरच्या सावकार घासीराम याचे कर्ज साडे आठ हजार कर्मुलाखान याजकडे व पटपटगजाच्या मामलतीबाा ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड १०५ वेरा हजार येकूण साडे येकवीस हजार कर्मुलाखानाकडून येणे याच्या वसुलास सरकारचे सात स्वार होते त्यास वजीर करमुलाखास घेऊन गेले आणि बदकच्या- कडून स्वार उठविले म्हणून कळू. आळे तर वजिरास चार गोष्टी सागून साडे येकविसा हजाराची कर्मुलाखानापासोन वट करून घेणे सरकारच्या स्वारास.रोजीना खान मजकाकडून आदा फरवणे राा छ १५ शवाल [नि.*] बहूत काये लिहिणे हे विनंती [न.] मोर्त व सुद पाो छ १४ जिल्हेज ma hico { ले. १२१ शव्वाल १७ अजम रामाजी मल्हारजीऊजी ई कर्दहू मुकाम पुण्ये मजमूए फिरासत येकज्येहती निशा [मो. जा.*] बाआदज शौक.. लिकाये फरहतअफजाये अंकी छ १० सवालचा तवदुदनामा व इनायेत.. नामा हुजूरचा हबलाग केला तो छ १४ मिनहूसी दोन प्रहरी येऊन मोसूल जाहाला त्याचे मजमूनावरून दिलास खुसी व शादमानी बिसियार रूयेदादः होऊन आली सुभासुभास ताकीदपत्रे व मोहबतनामा अजम जिंनरालजी बदर मुबई यासी हुजुररून हासील करून फिरिस्ताद केला-बायेश ज्यजती मेहर. बानगी [ जाली ] अमा जिनरालजीचे पत्राचा मजमून बिलकूल ई ज्यानेबासः मालूम होऊन आला नाही अजी सबब क्या मजमूनाचा इतिला · देणार आ फिरासत निशा कदीम मुखलिस मेहरबान खैरख्वा ई ज्यानेबाचे असत म्हणोन कलमे केले असे जे अनम जिनरालजी यांचे तर्फेहून कितेक जाबस्वाल घरोबि.. याचे होत असेत अवल येक खत जिनरालजीकडून ई ज्यानेबास आले त्याची नकल हशमतपन्हा अजम नाना फडणीस याचे नजीक रवाना जाहाली असे त्याचे जाबाची इंतिजारी ठेवीत असो लिहाजा खत जिनरालजीचे तूर्त मव-; कूफ करून जलदीने हरकारा रवाना केला असे तर हरकारा पोहचतांच खताचा जाब व जिनरालजीचे खताची नकल बजलद येऊन पोहचे असे करणार आ मेहर- बां असेंत. हुजूरमधे गलबताकरिता लिहिलेच असेत आपण श्रीमंताभजीक सम. जाविश करून गलबतें वमै सरंजाम तोटे वगैरा रसीद जाहालियासिवाये चोरटे. याचा बंदोबस्त होऊन येत नाही खुशखीचा बदोबस्त करणे तो केला असे अमा जलमार्गाचा बंदोबस्त गलबतावाचून राहिला असे याकरिता ई ज्यानेब खोखरीस जावयाचा अंदेशा दश राखत असो दारूगोली पानां हजारात देणार म्हणोन अजम इसमाईलखान याही तसदीर केले त्यास पांचा हजारात सरकार सिरिस्ते. याणी सरजाम द्यावा आण सरकारातून यामोजीब अनायेत व्हावा हे ई ज्यानेबांस मवाफी यांवे हे तर बेहतर माळूम अगर ते पाच हजार रुपये रोकड नख्त हाली ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमालाक, ७० . आले तर दारूगोली वगैरा सरंजाम युतीने केला जाईल जादा काय लिहिणे रवाना छ १७ माहे सवाल हे किताबत लें, १२२ -- जिल्काद १६ श्रीवरद तीर्थस्वरूप मा राजश्री [मो. जा. *]. तात्यासाहेब स्वामी वडिलाचे सेवेसी बालके बाजीरायाने चरनावर मस्तक ठेऊन सिरसा नमस्कार विज्ञापन यैसी जे येथील क्षेम ताा छ १६ माहे जिलकाद मा लस्कर नीक विलगराम भार्गिथी उतरतीर कनोजेहून सा कोण जाणेन वडिली आपले कुशल बड़ी लेखआज्ञा केले पा विशेष बहुता दिवसानंतर कृपा करून आसीवादपत्र व तीर्थ- स्वरूप साहेबास पत्र पाठविले ते धैकल मिर्धा लखनऊम होता त्यानी तीचा साहेबास कालपीस पावता केला तदनंतर सेवक लखनऊस गेला यावर तीवार साहेबांचे पत्र वडिलाचे नावे आला तो पत्र व बालकानी आपला पत्र ! जिलकादचा डाकेत पाठविला तो सेवेसी पावला आसेल त्याजवरून एवं वर्तमान विदीत जालेच आसेल हाली छ ३ माऐ दालचे नवार वजीर कुन करून ही स्वारीनी कंपूस आले येथे आलियावर करनैल साहे [यानी मेजबानी केली दहा खान वराचे व येक किस्ती जवाहराची नजर केली दुरिमा दिवसी जनावानी त्यांची मेजमानी केली यानीही पाच खान पारचे व दोन किस्ती जमादार दोन घोडे व येक हती विधला दुसरिया दिवसी तेलग्याची व नोफखा नियानी पहना तमाश पाहायास बोलाविले तिमरिया प्रहरपस्थित पार पाहून हेरिमात शासन जाले छ १४ त्याचे येथे मोठा दिवस म्हणवितो तो बाल नामाना कमी मिर्जा खलील येथे पाचसे राक्तानी दाजर आहे बाबमाल हाच की मिजामा आलीस काही मुळूक देयावे त्यास यांचे खातरेग है गोस्ट येत नाही दोनी गोसावी वरकड आनीक रिसालदार व पलटन वगैरे काज ने येथून परतरफ हो ते तेथेच ननफखानापासी व मिर्जा सहदत अलीपासी समाजाते यानी पतीचीही कृपा सहादत आलीवर फार आहे पहाये गये ही परंतु या यासीच खूश आहेत यानी सारे घरबार त्याचेच स्वाधीन अंगमा कोण मिळेल की इरफी तावेदारी करील नवाज छ २१ पास Trn ki व जान पिस्ट साइचाची फलकायान बदली जाली मिस्तर मीना फिरंगी आहे तो येतो मुगेरीस पावलियाचे वर्गमान आहे तो ant मग हे जातील नेवाय ननफखान रसासनीचा कधीपी 3 दिलीस जाणर होते. परतु मामला शिगली लिन दुर हो भानुपगीरास मोरच्यांत गोली पाचांत लागली आमा ·+ हिंगणे दफ्तर २ रा खंड १०७ फकुली खान नजफीखानाचा चेला दहा हजार फौजेने सुनपताचे आलीकडे चा कोसावर आहे आमरसिग आला जोटाचा मूल व जानतेखान सुनपताचे कडे आहेत नबफकुलीखान जुझायास सिध आहे न जि *]कखान लिहून उ...जोपरियेंत मी न ये तोपरियेंत न जुजवे व वा आला जाटाचे मुलासो नफखानासी पगडीबदल भाईचारा आहे यामुले त्याचीही मी जुजायाची नाही बिदुल आहदखानाची मर्जी माहे की आपसांत दोनानी जुजावे दोघातून जोच रला जाईल ते सरकारकिफायत आहे पहावे काये होते वडिली आसीर्वादपत्र ठविले ते तीर्थस्वरूप साहेबी सेवकाजवल पाठविले आशा की आम्हास व यस्वरूप साहेवास व देशास श्रीमंत हेचास वरचेवर समाच्यार लिहीत जाणे सरवास राजी राखणे की पुढे तुमची कारेगरी द्रिष्टीस पडे व बजाऊन दाखवा स आम्ही काये वजाऊन दाखवने आहे जो आहे तो प्रताप धन्याचाच आदे 'मसी जे चाकरी जाली ते केली अताही धन्याचा य मस्तकी आसलियास रेच होईल श्रीमत पंतप्रधान साहेवास. व श्रीमंत तुकोजीरावास व पाटील. हेवास पने पाठवली आहेत व वडिली पाहून पुढे राा करावी बहूत......हे शापना श्रीमंत बापू......नानास पत्र पाठविले आहे ...पावतील } { . १२३ श्री ल्किाद २९ जिल्काद २९ राजश्रिया विराजीत राजमान्य राजश्री दामोदरपंत स्वामीचे शेवेसी पो बालाजी जनार्दन सा नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल जाणून वकीय कुशल लिहीत नावे विशेष तुम्ही छ ७ सवालचे पत्र पाठविले ते पावले वाब वजिराची भेट जाली आपले कडील खुषीचे वर्तमान पुसले बहूत स्तूत रीत होते नजरेचा सरंजाम आणिला होता तो गुजरा...बगे याणी दस्त...वा आय आहे ते लिहून पाो रारा छ. २९...बहूत काय लिहिणे लोभ असो दीजे हे वेनंती - { 5. १२४ श्रीवरद जल्हेज १२ सो पुरुषोतम माहादेव कृतानेक-सा नमस्कार विनंती उपर येथील क्षेम ना छ ११ जिल्हेज मुा सांडी नजीक फरुखाबाद पंधरा कोस जाणून स्वक्षेम लेहावयास अज्ञा केली पाहिजे विशेष इकडील सविस्तर. वृत सो विनंती लिा हाली छ मजकुरी संध्याकाली वजीर अमचे डेरियानवल अले बोलाविले व्हा भोजन सोडून त्याची भेट घेतली दोन तीन घटका उभे राहिले व अम्हासी ·१०८ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० • . गुह्यार्थ बोलिले तो पुर्वणीपत्रावरून कलेल मु [ख्य ] गोस्ट बोलिले की जो करार सरदारानी येरचखानासी केला अहे तो सत्य होईल त्याचे उतर अम्ही दिधले की. जलदीने अपणाकडून अमलांत - अल्यास अंतर किमपि होणार. नाही. अजवर कायम राखून तुमचे बरे करावयास्तव श्रीमती व राा पा[टील साहेबी फते जाली असतां अंतर करीत नाही तेव्हा बोलिले की [ये ]रचखानास - सत्वरच तुम्हासमागमे मार्गस्त करावयास जरनैलास सागितले अहे हे भाषण जाल्यावर अपण जो मजकूर लिहिला होता तो शृत केला त्याउपर...ले की त्याचे पोख्तगीवर अमची खातरजमा अहे येथे येक दोन...अहे पुढे ठैरेल ते लिहू विस्तारे लिहिता नये सविस्तर भेटीनंतर शृत करू तात्पर्य पुर्वणीपत्री लिहिले आहे ते चिरजीव खंडेराऊ दौलतभाऊ वाचून दाखवील राा पाटीलनावासही शृत करावे येक मजकूर यास्तव निराले त्यांस न लिहिले हेच विनंती त्यांस शृत कर- णार अपण समर्थ अहेत [कृपा केली पो दर्शनलाभ होये तो सुदीन हे विनंती वजिराचे...पावेतो जाऊन तेथून स्वारीतूनच अज्ञा घेऊन अपले डेरियास यावयास लागलों तो मार्गी येरचखानाचा डेरा होता तो दोन दिवस जाले, की अमचे डेरियास अला होता यास्तव त्याचे डेरियास गेलो तेथे अनुपगीर बालाराव पुरुषोतम जैरामही होते त्यासही ताकीद व जलदीस्तव सर्वांचे समक्ष. सागितले त्यानीही अपले येकनिस्टतेचे वर्णन केले व नवाबाचे भेटीचा मजकूर अम्ही जाला तो वर लिोप्रो सागितला गोसावी येरचखानानी चौ दिवसाचा वायदा केला अहे की जर चौ दिवसांत काही न जाले तर तुम्ही मनास येईल ते सरदारांस लिहावे व कूच करून जावे याप्रो च्यार घटका तेथे सरकार कामाची भाषणे जाली येरचखान बोलला की ईस्वरइछा अहे तर राा पाटीलसाहेबाची याची येकदा भेट करून देतो जरनैलानेही परवाणगी येरचखानास. अपणाकडे जावयाची दिधली अहे म्हणतात अमलात येईल ते विनंती लिहू श्रीच कृपा करो कृपा केली पो दर्शन घडे ते सुघडी हे विनंती च्यार महिने जासूद न अला. छ १२ माहे मजकुरी राा बहिरजीवावा डेरियासि येऊन दया केली पुढेही.. संधान सरकार उपयोगी रक्षून सर्वांचे मत्ते होईल ते विनंती लिहू कृपा केली पो हे विनंती -- ·सूत्री १ अकबराबाद = आग्रा १२, २३, ३२ अच्युतराव गणेश ४९ अजमीर ८, १९, २३, ३० अटक नदी ९१ अंतरवेदी १५, ६६, ७८, ८५, ८८, आमिर ९३, ११२ अंताजी माणकेवर २३, २१,४१,८४ प्रानंदनव ३ अत्या अंताजी ४० अनंत १ आनंदवली अनूपगीर गोसावी १०४,६१२,११ भानंती करनी १८, १२ अन्याः ९२ १२२, १२४ अनूपशहर ८३, ११४ आग २१.२५, २६.. अफजलखान ११९. आप्पानी यंत्र १११ अबदाली ४२, ४७, ४९, ५१, ५४, आत्रा ४२, १.१३ ५८, ६३, ८४ आदानी ३,२६,६७ अबदुल अहदखान ८७, १२२ आवजी दंगले ८८ अमरसिंग १२२ आवेर २, ४५ अयामल राजामलजी. २, ४, ११ आमामा ५०, ५.४.६१ अयोध्या ७९, १०९ आली गौहर ४४-४७, ४. अयोध्येकर ४२, ७९, ८५, ११३ आवमा १११ अरूस६ आमना ११, ८४ 'अर्काट८८ इंग्रज ८७-८९ अलजपूर.५२ इजतन्वान ७० अलमखान १०.० इटावा ६८ अलाहाबाद-प्रयाग१०९ इतमादुद्दीचा २१ अली कुलीखां ११ इंतजामुद्दीला १२ अली बहादर ९१ इंदूर ७० अवंतिका उज्जयिनी इंद्रप्रस्थ १०,११, १९,४५,४६,५३, अवलियाखान १०३, ११० ६१, १०३, १११ असदयारखान ५ इंद्रमण १०१ अहमदखान ५९-६१,६४, ६५,६९, इंद्राई ७२ ७८, १०३, १०८,.११३ इलमास वीजा- ११२ - ': .. , ·११० भा. इ. सं. मंदळ स्वीय अंधमाला क.. इस्माईमपान १ इस्माईश ३ मासान १२ उज्जयिनी २६, ४२, ४५, ४९ भुग ८८ दक्षिा गम १५, २३ गुमेर ४० उदेपूरकर ७९ मीनान १०९, ११४ उमरागीर गोसायी ६९, ११२ उमेदसित गगना . एलिमर अनमपूर औरंग१९ मोगासाद मनोर ३, १०५ फपटाग ६६ कंपनी ८९ फरमरकर चाळाजीपंत ९८ फरगुष्ठावान १२० करोली ४२ करोलीकर ७० कनाटक ४९, ९३ कलकत्ता १२२ कल्याण ८८ काठेवाड ९३ कानपूर ८८ काबूल ९२ फायमखान १५ फालवणकर नारायण १ काल्पी ३, ४६, ८८ काशी-बनारस १४, १६, ६७ कासारवारी ९५, ९६ किरपाराम-नाराणी संशय ११४ पदाम २१, १०६ कशाहााग ६७ कायराब १९ संशय सुंदर ५० होमठाण ४९ होकग ८८ । होटपुतळी ४२ मोटा ५, ७० होटेहर ५१ योडाईचारी ८८ कोल ७९ खंडेराय ११, १२४ खंडी गणेश ७३ वंटो गदेराऊ ५ वंटो व्यंचक ६२ खंदारकर गोपालसिंग ५२ खराडे सेट्याजी १०६ खानखाना २९,३० खानदेश ४९, ८८ खीचीवाडा ७०, ७४, ८८ . खुर्जा ७९ खोखरी १२१ खोजाची सराई ५४ गंगथडी ७२ ·सूची १११ .. . गंगो ५२, ५९, ७८, ८०, ११५ गोविंद २ गंगातीर ७९, ८०, १०४ गोविंदजी ८ गंगाधर यशवंत ४४, ४९, ७०, ११७ गोविंदपंत २०, ६६, ७९ गंगाधर शिवराम ९१ गोविंद बल्लाळ २० गोविंद रायाजी ६५ गंगापूर ८४, ८५ गढमुक्तेश्वर १९ गोविंदराव ४, ५, ३५, ४४, ४९ गोविंदराव पुरुषोत्तम ५४, ११२ गणपतराव ३, २६, ४१-४३, ६१ : गणपतराव बापूजी ११८ . गोहद ६२-६४, ६६, ७० गणेशपंत ७६ गोहदंवाले ६७ गणेश यादव २५ ग्वालेर ४७, ८८, १२० गणेश विनायक २४, २५, २७ घाशीराम १२० गणेश विश्वनाथ ८८ घोरपडे बालोजी ५२ : गणोबा ५४, ६७ [चं]दलाई २५ गाझीउद्दीनखान ९, १२, १७, ३२, चंबळा ३२, ४२ चांदखान भाऊ ५२ ४४, ५९, ८४, १०६ गाडर्ड ८९, ९३ चांदवड ९५, ९६, ९९ चांदवा ५ गायकवाड ६० -गोविंदराव ७२ चांदसाहेच कर्नेल ८३ -दमाजी १३, ४३, ६१ चांदा ७२ गिते मकाजी ५६ चांदोरी ७२ गिरमाजीपंत २४ चांभारगोंदें २१ गिरमाजी मुकुंद १०, ११ चिटणीस २० गिलचे ६ -महिपतराव ४९ चिंतामणि १ चिंतो कृष्ण ४४ गुजराथ १३, २०, ४३, ९४ चिंतोबा ५४ गुर्जी बेग ११५ चिमणगांवकर चिंतो कृष्ण ५२ चिमाजी सिंपी ६७ गुलराज ४५, ४८, ५३ चीनापटण.८८ गुलाम कादर ९३ गुलाम नबीखान ३८ छत्तीसगड ७२ गोदावरी १ छिराभोवरी ११२ गोपाळराव ४९ जगन्नाथ साह ४० गोपाळराव गणेश २२ जंगी बाबूराव ५२ गोपाळराव गोविंद ७२ जनस्थान ८५ गोपिकाबाई ४९, ५२, ११९ जनार्दन ६५ गुजर ५६ जैता १०३ ·११४ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० नेवाई.२४ नारो शंकर २०,४३, ४७, ४९, ५०, पार्वतीबाई ७२ ५४, ६२, ६६, ६७ पिंगळे गोविंदराव ५२ नासिक १,२,९, ११, ५०, ५४, ६१, पिंगळे रघुनाथराव ५२ ७३, ७७, ८५ पुणे ३६, ४९, ७१, ७६, ७८,७९, नासिरजंग १० ८४, ८५, ८९, ९५-९७, १२१ नाहर मिर्धा ७९ पुरंधर ७२ नाहरसिंग ११३ पुरुषोत्तम २ निजामगड ११० पुरुषोत्तम राम १२४ निजाम अलीखान १०,४९, ५२, ८४, पुरुषोत्तम महादेव :- नाना, नानासो ९५, ९६ २३, ४१, ४४-४७, ५०, ५४- निजामुल्मुल्क २१ ६०, ६४, ६७, ६८, ७१, ७९, निंबाबाई ४९ ८१-८३, ८७-८९,१०४,१०८, निंबाळकर जानोजी २० ११६, ११७, १२४ -महादजी ५२ पुष्कर ११८ निहालचंद २ पृथ्वीसिंग जैनगरकर ८६ पेंढारी ७९ पंचमसिंघ६ पेशावर ९१ पटाला ( पत्याळा ?) ९३, ९४ प्रताप नारायण २२ पठाण ९७ प्रतापपूर ३९ पद्मनाथ १ प्रतापसिंग ७९ पन्नाकर २ प्रतापसिंग राणा २९ प्रतिनिधि २० परमसुख लाला ३ पर्वती ९७ प्रभाकर ११४ पलवल ११९ प्रयाग = अलाहाबाद १६, २२, ४४, पवार उदाजी ५२ -~गोविंदराव ५४ फडणीस नाना ५४, ७२, ८४, ८५, १२१ पाटण ७०, ९३ पाटणकर रवलोजीराव ५२ -बाबूराव ४३, ४९ फतेअली ११ पाटणा ५ पाटील ७६, ८६, ८८, ११५, १२२, फतेराम ४ फरुखनगर ५३ १२४ पाटोदी ३३, ४२ फर्रुखाबाद ५९, ६७, ७६,७९,१०४, १२४ पांडुरंग शंकर २५ पायेल ५४ फिरंगी ८५, ११३, ११५, १२२ पार ११३, ११६ फुलियर ८८. . ८३,१०९ 1 ·-- सूची ११५ फेरोजजंग २० ६३, ६७, ७७, १०३, ११०, फैज महमदखान ७० १११, १२० बकशीराम १४, १६, १०९ बापूसाहेब २४, ३५, ४३.१११ बख्तसिंग ८. बाबा २९ बाबासो २६ बगरू १०६ बगला ७६, ११५ बाबूजी नाईक ४३ बंगश ७८. बाबूराव गोपाळ ३९, ७५, १०१, बंगाल ८९ १०९, ११० नगो मिर्धा ४४ बाबूरावजी ४ दकच्या (बदक्शान) १२० बालकृष्ण १० बनारस काशी २२ बाल गोविंद लाला १०४ बालानी गोविंद ५१, ५४, ८४, ८६ वरणावा १०१ बालाजीपंत नाना ८८ ब-हाणपूर ९, १०, २०, ४३, ४५, ४९, ७२ बालाराव १२४ बलबंडसिंग १४, २२ बाळाजी गोविंद ६६, ६८ बलवंत बाळाजी जनार्दन ९६. १२३ बलवंतराय ११४ बाळाजीराव ४, २३, ४५ बलेतगांव ३८ बाळाजी शामराव २६ बसई २६, २९, १०६ बाळोबा ४३, ७६, ७८ बाळोबा (कुंजर) ९७ बहादरखा ५३ बिजेपूर १०९ बहिरजीचावा १२४ बिजेराम २ . बाईसाहेब ८४. बिजेसिंग १०६, ११८ बाजी त्रिमल २९ बिलगराम १२२ बाजीपंत ५२ बिशनसिंघ १ बाजीराव ७६, ७९, ११५, १२२ बीड ९७ बापाजी ६ बीरभान हजारी ५६ बापू ५, ८, १२,१७,२०, २२, ७९, | बुंदी २६ ८५, ९३, १२२. बुंदेलखंड ८४-८६ • बापूजी ४ बुंदेले गोविंदपंत १०५ बापूजी त्रिंबक ४४ बेगमावाद ३७ बापूजीपंत ३३, ३४ बोरघाट ८८ बापूजी महादेवबापू, बापूसाो ७,१०, ब्रह्मावर्त ३ ११, १९, २३, ३२, ३९, ४१, भक्कर ६ ४६-४८, ५०, ५३, ५४, ६१, | भगवंतराव अनंत ११० बाबूराव ९८ बसोडा ३८ . । .

·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ६३
हिंगणे दफ्तर १ ला खंड
मराठ्यांच्या दिल्ली येथील वकिलातीचा पत्रव्यवहार
संपादक-श्री. ग. ह. खरे
पृ. १९०, क. तीन रुपये
या पुस्तकांत थोरले बाजीराव, बाळाजी बाजीराव, सदाशिवराव भाऊ,
रघुनाथराव, शिंदेहोळकर व त्यांचे दिवाण, महादेवमट हिंगणे व त्याचेः चार
मुलगे इत्यादि पूर्व पेशवाईतील अनेक प्रमुख व्यक्ती वा पत्रव्यवहार आला असून
तो तत्कालीन राजकारण समजण्यास अत्यंत उपयुक्त आहे.
1
भा. इ. सं. मंडळ स्त्रीय ग्रंथमाला क्र. ६७
महाराष्ट्रांतील कांहीं
प्राचीन ताम्रपट व शिलालेख
संपादक-डॉ. मो. ग. दीक्षित, पीएच्. डी.
पृ. १३३, किं. तीन रुपये
या पुस्तकांत इ. सनाच्या ५-१३ या शतकांतले चार ताम्रपट व सहा-
शिलालेख असून ही सर्व साधने काही ना काही नवीन माहिती पुरवीत आहेत.
मध्ययुगीन इतिहासांतील अनेक मुद्यांवर या साधनांच्या योगाने अभिनव प्रकाश
पडत आहे.

·1 -

·No text on this page.

·भारत इतिहास संशोधक मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७०
श्रीमंत बाबासाहेब इचलकरंजीकर स्मारक ग्रंथमाला क्र. १
-
हिंगणे दफ्तर
२ रा खंड

·३ " .२३ महाराष्ट्र-सारस्वत (... , भारत इतिहास संशोधक मंडळ स्वीय ग्रंथमाला * हा ग्रंथ मुबई सरकारच्या प्राथमिक त्र दुय्यम शाळांच्या पुस्तकालयांसाठी मंजूर. हा शैक्षणिक ( training) संस्था व शिक्षकग्रंथालये यासाठी मंजूर: ' हा ग्रंथ त्रैमासिकांत भागशः प्रसिद्ध झाला. ४०-४२,४६,४८,५१,५३ स्वतंत्र मिळतात. १ अहवाल (शके १८३२). ३७ मंडळांतील नाणी २ (शके १८३३) ५ १३८ शिवचरित्रसाहि य खंड ४ . १४८ ३ सुचत विचार(कै.वि.का.राजवाडे)१० ३९ गोवळकोंड्याची कुत्बशाही रु. ४ ४ वार्षिक इतिवृत्त (शके १८३४) ५, १४० ऐति. फार्सी साहित्य खं,१ ..१४८ ५ मग. इति. साधनें खं. १२ १०८ १४.१ दक्षि. मध्ययु. इ. सा. खं. २ रु. २ ४६ प्रथम संमेलन वृत्त(शके १८३५)४१२१४२ ऐतिहासिक संकीर्ण सा.खं.२ १४८ *७ वार्षिक इतिवृत्त (शके १८३५). ६ ४३ मंडळ चित्र ग्रंथ चित्रे २० *८ द्वितीय संमेलन वृत्त (शके १८३६) ३ ४४ शिवकालीन पत्रसारसंग्रह खं३ २४८ *९ वार्षिक इतिवृत्त (शके १८३६) ३ (६४५ विजयनगर स्मारकग्रंथ *१० मरा. इति. साधनें खं, २० . ३/१४६ऐतिहासिक फारसी सा.खं,२ १४८ *११ वार्षिक इतिवृत्त (शके १८३७) ६ १४७ शिवचरित्रसाहित्य खं. ६ . १४९ *१२ तृतीय संमेलन वृत्त (शके १८३७)३ १४८ मराठी सत्तेचा उत्तर विस्तार ४१ *१३ मुकुंद-महाभाष्य (संस्कृत) ४८. १४९ शिवचरित्रवृत्तसंग्रह कानडी *१४ ग्रंथराज (दासोपंत) ४८ ५:० शिवचरित्रसाहि य खंड ७. .१४ *१५ स्फुट प्रकरणे भाग १ ला ४१२ १५१ ऐति. फार्सी साहित्य ख.३ १४, *१६ स्फुट प्रकरणे भाग २ रा ५२) शिवचरित्रवृत्तपग्रह २ व ३ #मंडळ-त्रैमासिक प्रत्येक पुस्तक ३ १५३.) फासी विभाग प्रत्येकी १७ वार्थिक इतिवृत्त (शके १८३८) ३ ५४ पुणे नगर संशोधन वृत्त खंड १ रु. १८ चतुर्थ-संमेलन वृत्त (शके १८३८)३ ५४ अ ऐ. संकीर्ण साहित्य ख. ३ ३ १९ राजवाडे-खंड-स्थलसूची ५५ शिवचरित्रमा हिय खंड ८. १४८ १२० पंचम संमेलन वृत्त (शके १८३९)३ ५५ अ शि. च. सा. खं. ५ ૨૯૮ २२ चंद्रचूड-दप्तर-कूला १ ५६ ऐं. संकीर्ण साहित्य खंड ४ २ २४ षष्ठ संमेलन-वृत्त (१८४०) ४. ५८ शिवकालीन दंडनीति २५ सप्तम संमेलन-वृत्त (१८४१) ३ ५९ पुणे नगरसंशोधन वृत्त ख. २ १४८ २६ संशोधकाची छोटी जंत्री ४४ ६० ऐ. संकीर्ण निबंध खः १ १४८ २७ प्रदर्शन परिचय ४४६१ ऐ. संकीण साहि य खंड ५. १४८ २८ फारशी पत्रव्यवहार ५ ६२ शिवचरित्र साहित्य खंड ९ १४८, २९ फार्सी-मराठी कोश ४.६३ हिंगणे दफ्तर १ ला खड ३० शिवचरित्रसाहित्य खंड १ला१४८६४ ऐ. सं. साहित्य खं. ६ ३१ 'Historical Miscellany १/६५ ऐ. संकीर्ण निबंधः३ १४८ ३२ पुरंदरे-दप्तर भाग १ ४६६ पुणे नगरसंशोधनवृत्त खं.३ ३३ शिवचरित्रसाहित्य खं. २ रा ४६७ महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व ३४ द. मध्ययु. इ. साधनें खं.. १ शिलालेख ३५ ऐतिहासिक संकीर्ण साहित्य खं.१२ ६८ ऐ. संकीर्ण साहित्य खंड.७ ३६ राजाराम-चरितम् १४८/६९ ऐ. संकीर्ण निबंध खंड २. ४ ३ . ३ १४८ २. २. २४८

·भारत इतिहास संशोधक मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७०
श्रीमंत बाबासाहेव इचलकरंजीकर स्मारक ग्रंथमाला क्र. १
हिंगणे
दफ्तर
२ राखंड
ता५.1.
श्री. गणेश हरी खरे
क्यूरेटर, भा. इ. सं. मंडळ, पुणे

·यशोदा-चिंतामणि-निधि, कै. द. वि. आपटे स्मारक मंडळ,
श्रीमंत सरदार चंद्रोजीराव आंगरे व श्रीमंत सरदार बिवलकर .
यांनी पुरस्कार केलेले
आंगरेकालीन अष्टागर
संपादक
श्री शां. वि. अवळसकर, अलीबाग
या ग्रंथांत पश्चिम किनाऱ्यावरील सागरी युद्ध, राजनैतिक इतिहास,
सामाजिक घडामोडी इ. बहुविध भरपूर माहिती विवेचक
प्रस्तावनेसह प्रथमच पुढे येत आहे. किं. रु. ५
मंडळाचे सभासदास ४-८-०
प्रती संपादकाकडे अलीबाग येथे
अगर
भाः इ. सं. मंडळांत मिळतात
मुद्रकः-ज. ग. जोशी, जनार्दन सदाशिव लि. चा प्रेस, ३९४ सदाशिव पुणे २.
प्रकाशक:-श्री. चिंग कर्वे-चिटणीस भा. इ. से. मंडळ, पुणे २.

·श्रीमन्त कै. बाबासाहेब घोरपडे इचलकरंजीकर ·- ·प्रस्तावना. हिंगणे दफ्तराच्या पहिल्या खंडाचे प्रस्तावनेत यांतील बरीच पत्रे कोठून, जहां व कशा त-हेने निवड करून आणिली ते लिहिले आहे. तदनंतर श्री. पां. ऊर्फ भय्यासाहेब हिंगणे यांनी आणखी काही नवीन कागद सापडले असून पहावयास येण्याविषयी कळविल्यावरून इ. १९४७ च्या जानेवारी महिन्याचे वटच्या आठवड्यांत मी तिसन्याने चांदोरीस गेलो आणि चार दिवस कागदपत्र rळून सुमारे एक हजार कागद अधिक अभ्यासासाठी येथे घेऊन आलो. जुने क उत्पन्नाविषयींचे कागद त्यांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असल्याने सुरक्षित रहावे हणून लाकडी किंवा धातूच्या नळकांड्यांत घालून ठेवीत. अशी काही नळकांडी व्याने सापडल्यामुळे श्री. हिंगणे यांनी मला बोलाविले. त्याप्रमाणे सुमारे वीस ळकांड्यांतील २५०१३०० फार्सी व मराठी कागद मी तपासले. त्यांतील कांहीं इंगण्यांचे पूर्ववृत्त समजण्यास उपयोगी आहेत. सामान्य इतिहासास उपकारक से कागद त्यांत फारसे आढळले नाहीत, परंतु या वेळी श्री. भय्यासाहेब वांतील आपल्या वाड्यांत रहात होते. त्यांनी तिसऱ्या मजल्यावरील कागदपत्र हण्याविषयी सुचविले. दुसऱ्या खेपेस चांदोरीस गेलो असतां या मजल्यावरचे कागद मी चाळले होते. पण दरम्यानच्या काळांत काही जुने कागद नव्याने तेथे कले गेले. हे कागद दोन दिवस तपासल्यावर विशेष काही सांपडत नाही हणून मी, श्री. भय्यासाहेब आपल्या स्वभावास अनुसरून तेथे राहण्याचा हार्दिक आग्रह करीत असतांही, तिसरे दिवशी दुपारी परतण्याचे ठरविले. पण त्या दिवशी डबडब वाजणारी जमीन तिजवरील अडगळ व केरकचरा बाजूस करून कागदांच्या आशेने उचकली.. तेव्हां भिजल्याने कमीजास्त प्रमाणांत भाकरीप्रमाणे एकजीव बनलेल्या कागदांची काही पुडकी खरोखरच आढळली. पैकी अगदी निकामी झालेली तेथेच ठेदिली व ज्यांतून थोडेसे तरी कागद सोडवून काढतां येतील अशी आशा वाटली ती येथे मंडळाकडे घेऊन आलों. येथे आल्यानंतरचे पहिले काम म्हणजे भाकरी बनलेल्या पुडक्यांतून काही कागद हाती लागतात की काय पहाणे हे होते. मी अनेकांच्या तोंडून वाफेच्या योगाने कागद सुटे करता येतात असे ऐकिले होते. म्हणून प्रथम वाफेचा प्रयोग करून पाहिला. मला त्या प्रयोगाचे तंत्र माहीत नव्हते म्हणा किंवा तो प्रयोग निसर्गतःच अशक्य म्हणून म्हणा; पण मी वाफेच्या साह्याने कागद सोडवू शकलो नाही. वाफेवर कागद धरला तर काहीसा नरम होतो. पण एकतर दोन कागद विलग होण्याइतका नरमपणा येत नाही. शिवाय वाफेवरून बाजूस करतांच वाफेच्या आंगिक उष्णतेने कागद तात्काळ कडक बनतो. यामुळे कागद निराळे करणे शक्य होत नाही. यापेक्षा माझी पद्धति अधिक परिणामकारक आहे असे आढळले. मी कागदांच्या चवडीभोवती एक पातळ परंतु जलशोषक कागद गुंडाळून त्यावर चनचबीत ओलें फडके गुंडाळतो. मग फडक्यासकट ती ·- । [२] चवड कांहीं तोस दाबाखाली ठेवतो. यामुळे कागद दमट बनून उकलतां येतात व उकलण्याची क्रिया पुष्कळ वेळ चालली. तरी ते वाळत नसल्याने प्रयोग यशस्वी होतो. या पद्धतीने मी पूर्वी पुष्कळ कागद व पोथ्यापाने विलग केली आहेत. या वेळीही काही कागद या पद्धतीनेच हाती लागले, पण पुष्कळ पूर्णपणे एकजीव झाल्यामुळे सुटले नाहीत. अर्थात् तेवढ्या कागदांस इतिहासाभ्यासी अंतरले. या कागदांत जयपूर-मराठे संबंधावर प्रकाश पाडणारे बरेच कागद असावे असा माझा तर्क आहे. यामुळे हानी विशेषच झाली आहे. पण हळहळण्या. शिवाय गत्यंतर नाही, यापुढील काम म्हणजे नकलण्याचे, हे मुख्यतः मलाच करावे लागले. पण यावेळी नकलण्याजोगे मराठी कागद संख्येने फार नव्हते, यामुळे नकलांचे काम लवकरच आवरलें. पुढील काम तारखी ठरविण्याचे. हे काम जितके महत्त्वाचे तितकेंचं जिकिरीचे आहे, याची थोडीशी कल्पना मी पहिल्या खंडाच्या प्रस्तावनेत दिली आहे. व्यक्तिशः माझी या कामांत पुष्कळ प्रगति झाली. शकावलीच्या स्वरूपाच्या पुष्कळ तारखा मी एकत्र केल्या. पुष्कळ मृत्युतिथीही एकत्र नमविल्या, पण प्रकाशनाच्या घाईमुळे अभ्यासूच्या उपयोगासाठी त्या येथे देणे शक्य झाले नाही, नाहीतर त्या अभ्यासूना मजप्रमाणेच उपयोगी पडल्या असत्या. याच दप्तराच्या पहिल्या खंडांत केवळ पूर्वपेशवाईतील २१९ पर्ने प्रसिद्ध केली आहेत. पण अनवधान व अनभ्यास यामुळे त्या काळांतील काही पत्रे त्या खंडांत घालावयाची राहिली. ती, नव्याने मिळालेली पण पूर्वपेशवाईतील कांही, उत्तर पेशवाईतील आणि ज्यामधील अर्धवट कालनिर्देशावरून तारखा निश्चित करता येत नाहीत, अशी सर्व पत्रे (१२५) या खंडांत समाविष्ट केली आहेत. बापूजी महादेवाची काही पत्रे अशी आहेत की, ती या दोन खंडांत समाविष्ट व्हावयास पाहिजेत. पण अक्षर अतिशय दुर्बोध असल्यामुळे त्या पत्रांच्या नकला करण्यांत फार वेळ जातो. यामुळे वापूजी महादेवाची काही पत्रे अजून तशीच राहिली आहेत. पहिल्या खंडाच्या प्रस्तावनेत मी लिहिले आहे की, या दुस-या खंडांत २५०१३०० पत्रांचा समावेश होईल, पण काही पत्रे वर सांगितल्याप्रमाणे अजून नकलावयाची आहेत. उलट हा खंड सुमारे १२५ पानांचाच फादावा याचा ठरल्यामुळे अदमासे चाळीस पत्रांच्या नकला तयार असून ती या खंडांत घालण्याजोगी होती तरी बाजूस ठेविली. शिवाय मराठे-इंग्रज पामर्षकाळांतील मराठी व फासी पत्रे आहेत ती वेगळींच, या सर्वांचा तिस-या खंत समावेश होऊन तोही यथावकाश प्रकाशित होईल. या खंडांत ज्यांच्या तारखा ठरवितां आल्या नाहीत अशी २५ प छापित असून त्यांविषयी दोन शब्द लिहिणे आवश्यक आहे. कोगतेदी जुनें ऐतिहासिक पत्र घेतले तरी त्यांतील निर्दिष्ट व कार्यकारी व्यक्तींपैकी एक या अविर - ·-- [३] व्यक्तींचे मत्युदिन आपणांस ठाऊक असणे शक्य आहे. पण तेवढ्याने प्रायः कांहींच होण्यासारखे नाही. उ. नजीबखानाची मृत्युतिथि १७७० आक्टोबर २८ किंवा. ३१ होती येवढें . समजल्याने ज्या पत्रांतं नजीबखानाच्या हालचाली वर्णिल्या आहेत त्या पत्रांचा काल कसा ठरणार ? त्यासाठी त्या, हालचाली केव्हां झाल्या तें इतर पुराव्याच्या साह्याने ठरविले पाहिजे, तो पुरावा मला माझ्या सवडीने झालेल्या अभ्यासांत नीट आढळेना. म्हणून केवळ अंदाजी तारखा ने देतां पत्रे तशीच छापणे मला प्रशस्त वाटले. अभ्यासक, स्वतःच्या कल्पनेप्रमाणे त्यांच्या तारखा बसवू शकतील किंवा अधिक सवड सापडून मला बसवितां आल्या तर मीच बसवून पुरंदरे दप्तर पहिल्या खंडाच्या दुरुस्त तारखा प्रकाशित केल्या तशा प्रसिद्ध करीन. या खंडांत आलेल्या पत्रांचे वर्गीकरण असें--- गोपाळराव गणेश २२ सवाई जयसिंघ १,२ गोविंद तमाजी व धर्मराव तमाजी ५, हिंगणे- गोविंद पुरुषोत्तम ११२ .८,१८,२४-३०,३५ : -दामोदर महादेव ९,१२-१५ गंगाधर यशवंत चंद्रचूड ४४,११७ -देवराव महादेव ७२, ८५ .. चिंतो कृष्ण ४४ -पुरुषोत्तम महादेव २०,५३, जयाजी शिंदे ३१,३६ ७९,८०,८७,८८,१२४ नाना फडणीस ९६,१२३ -बापूजी महादेव १०, ११, पेशवे-माधवराव बल्लाळ ४८,५८,६३, १७,१९,२१,२३,३९-४१,. ७३,७७,८२,८३ ४५,४६,५०, ५४,६१,७०, रघुनाथराव ३२,३३,४७,५१, ७४,७८, १९३,११०,११९ ५२,५५,५९,६०,६४,६५,६८.. -चाकर व नातलग,४२,४३,४९,५७, ६९,१०२,१०८,११८ ? ६२,६६,६७,७५,७६, ८४, ९.१, सवाई माधवराव ९०,९५ ९८, १००, १०१, १०४-१.०६, यशवंत बाबूराव ३७,३८ १०९,१११, ११३-११५, १२२ रामचंद्र गणेश व विसाजी कृष्ण होळकर-तुकोजी. ९३ ७१,८१. -मल्हारराव ७,५६,१.०७, संकीर्ण. ३,४,६,१६,८६,८९,९२,९४, ११६,१२० .:९७,१२१ -यशवंतराव ९९ सखारामबापू ३४ जेथे स्पष्ट निर्देश नाही त्यांचे वगाकरण .. अंदाजी आहे हे वाचकांच्या लक्षात येईलच. पहिल्या खंडाच्या प्रस्तावनेत ऐतिहासिक विवेचन का नाही याचा खुलासा पृ. ८ वर मी केला आहे. त्यांत वर्णिलेले फार्सी-मराठी कागद अजून माझे हाती आले नाहीत. शिवाय मोठी विवेचनात्मक प्रस्तावना लिहिण्याइतकी सवड मला --- ·.. [२] चवड कांहीं तोस दाबाखाली ठेवतो. यामुळे कागद दमट बनून उकलतां येतात व उकलण्याची क्रिया पुष्कळ वेळ चालली. तरी ते वाळत नसल्याने प्रयोग यशस्वी होतो. या पद्धतीने मी पूर्वी पुष्कळ कागद व पोथ्यापाने विलग केली आहेत. या वेळीही काही कागद या पद्धतीनेच हाती लागले. पण पुष्कळ पूर्णपणे एकजीव झाल्यामुळे सुटले नाहीत. अर्थात् तेवढ्या कागदांस इतिहासाभ्यासी अंतरले. या कागदांत जयपूर-मराठे संबंधावर प्रकाश पाडणारे बरेच कागद असावे असा माझा तर्क आहे. यामुळे हानी विशेषच झाली आहे. पण हळहळण्या- शिवाय गत्यंतर नाही. यापुढील काम म्हणजे नकलण्याचे, हे मुख्यतः मलाच करावे लागले. पण यावेळी नकलण्याजोगे मराठी कागद संख्येने फार नव्हते. यामुळे नकलांचें काम लवकरच आवरलें. पुढील काम तारखा ठरविण्याचे. हे काम जितके महत्त्वाचे तितकेंच जिकिरीचे आहे, याची थोडीशी कल्पना मी पहिल्या खंडाच्या प्रस्तावनेत दिली आहे. व्यक्तिशः माझी या कामांत पुष्कळ प्रगति झाली, शकावलीच्या स्वरूपाच्या पुष्कळ तारखा मी एकत्र केल्या. पुष्कळ मृत्युतिथीही एकत्र नमविल्या. पण प्रकाशनाच्या घाईमुळे अभ्यासूच्या उपयोगासाठी त्या येथे देणे शक्य झाले नाही. नाहीतर त्या अभ्यासूना मजप्रमाणेच उपयोगी पडल्या असत्या. याच दप्तराच्या पहिल्या खंडांत केवळ पूर्वपेशवाईतील २१९ पत्रे प्रसिद्ध केली आहेत. पण अनवधान व अनभ्यास यामुळे त्या काळांतील कांही पत्रे त्या खंडांत घालावयाची राहिली. ती, नव्याने मिळालेली पण पूर्वपेशवाईतील काही, उत्तर पेशवाईतील आणि ज्यामधील अर्धवट कालनिर्देशावरून तारखा निश्चित करता येत नाहीत, अशी सर्व पत्रे (१२५) या खंडांत समाविष्ट केली आहेत. बापूजी महादेवाची काही पत्रे अशी आहेत की, ती या दोन खंडांत समाविष्ट व्हावयास पाहिजेत. पण अक्षर अतिशय दुर्बोध असल्यामुळे त्या पनांच्या नकला करण्यांत फार वेळ जातो. यामुळे वापूजी महादेवाची काही पत्रे अजून तशीच राहिली आहेत. पहिल्या खंडाच्या प्रस्तावनेत मी लिहिले आहे की, 'या दुस-या खंडांत २५०।३०० पत्रांचा समावेश होईल. पण काही पत्रे वर सांगितल्याप्रमाणे अजून नकलावयाची आहेत. उलट हा खंड सुमारे १२५ पानांचाच कादाव. याचा ठरल्यामुळे अदमासे चाळीस पत्रांच्या नकला तयार असून ती या खंडांत घालण्याजोगी होती तरी बाजूस ठेविली. शिवाय मराठे-इंग्रज इमिर्पकाळांतील मराठी व फासी पत्रे आहेत ती वेगळीच. या सर्वांचा तिस-या खंडांत समावेश होऊन तोही यथावकाश प्रकाशित होईल. या खंडांत ज्यांच्या तारखा ठरवितां आल्या नाहीत अशी २५ प छापिली असून त्यांविषयी दोन शब्द लिहिणे आवश्यक आहे. कोणतेही जुनें ऐतिहासिक पत्र घेतले तरी त्यांतील निर्दिष्ट व कार्यकारी व्यक्तीपैकी एक किंवा अधिक .

·[३] व्यक्तीचे मत्युदिन आपणांस ठाऊक असणे शक्य आहे. पण तेवढयाने प्रायः काहीच होण्यासारखे नाही. उ. नजीबखानाची मृत्युतिधि १७७० आक्टोवर २८ किंवा ३१ होती येवढे समजल्याने ज्या पत्रांत नजीबखानाच्या हालचाली वर्णिल्या आहेत त्या पत्रांचा काल कसा ठरणार त्यासाठी त्या दालनाली यहां झाल्या ते इतर पुराव्याच्या सालाने ठरविले पाहिजे. तो पुरावा मला माझ्या सवडीने झालेल्या अभ्यासांत नीट आदळेना. म्हणून केवळ अंदाजी तारखा न देतां प. तशीच कापणे मला प्रशस्त वाटले, अभ्यासक स्वतःच्या कल्पनेप्रमाणे त्यांच्या तारखा सर्व शकतील किंवा अधिक संबह सापटून मला बसवितां आल्या तर मीच बसवून पुरंदरे दप्तर पहिल्या खंडाच्या दुरस्त तारस्ता प्रकाशित केल्या तशा प्रसिद्ध करीन. या खंडांत आलेल्या पत्रांचे वर्गीकरण असें--- गोपाळराव गणेश २२ सवाई सायसिंघ १,२ गोविंद तमाजी व धर्मराव तमाजी ५, हिंगणे- गोविंद पुरुषोत्तम ११२ ८,१८,२४-३०,३५ -दामोदर महादेव ९,१२-१५ गंगाधर यशवंत चंद्रचूड ४४,११७ -देवराव महादेव ७२, ८५ चिंतो कृष्ण ४४ -पुरुषोत्तम महादेव २०,५३, जयाजी शिंदे ३१,३६ ७९,८०,८७,८८,१२४ नाना फडणीस ९६,१२३ -बापूजी महादेव १०, ११, पेशवे-माधवराव बल्लाळ ४८,५८,६३, १७,१९,२१,२३,३९-४१, ७३,७७,८२,८३ ४५,४६,५०, ५४,६१,७०, रघुनाथराव ३२,३३,४७,५१, ७४,७८, १०३,११०,११९ ५२,५५,५९,६०,६४,६५,६८ -चाकर व नातलग ४२,४३,४९,५७, ६९,१०२,१०८,११८ ? ६२,६६, ६७,७५,७६, ८४, ९१, सवाई माधवराव ९०,९५ ९८, १००, १०१, १०४-१०६, यशवंत बाबूराव ३७,३५ १०९,१११, ११३-११५, १२२ रामचंद्र गणेश व विसाजी कण होळकर-तुकोजी ९३ ७१,८१ -मल्हारराव ७,५६,१.०७, संकीर्ण ३,४,६,१६,८६,८९,९२,९४, ११६,१२० ९७,१२१ -यशवंतराव ९९ सखारामबापू ३४ जेथे स्पष्ट निर्देश नाही त्यांचे वगाकरण .. अंदाजी आहे हे वाचकांच्या लक्षात येईलच. पहिल्या खंडाच्या प्रस्तावनेत ऐतिहासिक विवेचन का नाही याचा खुलासा पृ. ८ वर मी केला आहे. त्यांत वर्णिलेले फार्सी-मराठी कागद अजून माझे हाती आले नाहीत. शिवाय मोठी विवेचनात्मक प्रस्तावना लिहिण्याइतकी सवड मला . - , ·अभिप्राय दामोदर महादेवास लिहिलेल्या एका पत्रांत 'तुमचे बाप शाहाणे प्राम - यातना दिसतात. हिंगन्यांचा मूल पुरुष जनभर हा थोरल्या जयसिंगांच्य देळेपासून जयपूरच्या राजवराज्याचा नाक-गोशावरोचा तीर्थपुरोहीत होता हि. १०२७ मध्ये जयपूरच्या गादीवर माल्या हि, २०३५ मध्ये त्याने परवान देणे अगदीं शक्य आहे. थोरला जयसिंग जहांगीरच्या कारकिर्दीत पर्वीजबरो आणि शिवाजी विरुद्ध स्वतंत्रतेने दक्षिणेत आला होता तेव्हा महादेवभटाचे पूर्वज जयसिंग यांचे संबंध अधिक दृढावले असावे. सवाई जयसिंगाने अनेक महाराष्ट्री ब्राह्मणांस वर्षासने देऊन आपल्या राज्यांत नेल्याचे आपणास माहीत आहे. तेव महादेवभट किंवा त्याचे वडील हेही निदान मधून-मन तिकडे गेले असतील सवाईच्या कारकिर्दीत त्याच्याच वजनाने मराठ्यांचा दिल्ली दरबारांत प्रवेश मा यामुळे महादेवभटाचेही महत्त्व वाढलें, सवाईच्या वेळीच महादेवभटाने जयपू संस्थानांतील शालिग्रामपुरा हे गांव इजाऱ्याने किंवा इनाम म्हणून मिळविलें । गेल्या उन्हाळ्यांत पेशवे दप्तरांतून २५ वर फार्सी पनें नकलून आणली असं त्यांत महादेवमटाचे जे गौरवपर उल्लेख आहेत आणि महादेवभटाच्या कामगिरे विषयी मराठी व फार्सी कागदांतून जे निर्देश आले आहेत. त्यांवरून तो मोठ नेकीने, हिमतीने व शहाणपणाने आपली कामें करी असे दिसते. पेशव्यांनी हा ‘णिक योग्य होते' अशा शब्दांनी व्यक्त केला आहे ( हिंद १११९). जना में कई बार काममा लागला. यामुळे या इस सम सहे नाही. पहिल्या खंडाप्रमा कई डनकोटदी वरील कारणांमुळे तशी महादिना : इतनन तंत उरल्यास दोन्ही खंडांती अटेर तक लोन, प्रस्तावना नसली तरी महादेवभटाच्य दायक ने चार शब्दांत नमूद करतो. पहिल्य दंडाच्या दबनेट में हार गयाचा आजा पद्माकरभट याच्या पून न बने ईमान कान केले आहे. पण प्रस्तुत खंडांतील ले. २ बन्न नकदेव दुकोनच परत आणि जानभयाचा निपणतू अर्थात इविंचनयत्रा प लेनिनवाजानभट येवढी माहिती आपणास विद्या , ? बरुन का साइना नांडोगणे असावेसे दिसते. या दोन पत्र बनवे ना व हिंगने वाला इजा पनिट संबंध कसा उत्पन्न झाल सावित्री काही कल्पना करे, पूर, जोधपूर, बुंदी, कोटें, भरतपू इत्यादि अनेक संस्थानांच्या हस्ते पोक राजपुरोहीत विविध राजकारण त्याबद्दल त्यास धोरल्या जयसिंगादा हि. १०३५ सागन ११ (इ. १६२ एप्रिल २८ ! च्या परवान्याप्रमाणे या वर्षासनही मिळत होते. जयसिं ·निवेदन प्रस्तुत हिंगणे दप्तराचा दुसरा खंड श्रीमंत बाबा स्मारकग्रंथमालेतील पहिले पुष्पं म्हणून काढण्यात येत इचलकरंजीकर यांची मा. इ. सं. मंडळावर बरीच कृप मंडळाला अनेक प्रकारांनी साहाय्य दिले होते. तेव्हां. श्रीम नंतर इचलकरंजी येथे एक स्मारकसमिति स्थापन होऊन त्या समितीने पारितोषिकें; शिष्यवृत्त्या, ग्रंथप्रकाशने इ, योजना आखून त्याप्रमाणे काहीं. अंमलांतहि आणल्या. श्रीमंतांची पुण्यतिथि दरसाल भा. इ.सं. मंडळाने साजरी करावी अशी समितीने इच्छा प्रदर्शित केल्यावरून मंडळाने तात्काळ तिला संमति दिली व तदनुसार मंडळ तें कार्य उत्साहाने पार पाडीत असते. गुदस्तां कै. श्री. तात्या. साहेब केळकर यांच्या अध्यक्षतेखाली समारंभ झाल्यावेळी भा. इ. सं. मंडळाच्या चिटणिसांनी समितीच्या चालकांना अशी सूचना केली की, श्रीमंत बाबासाहेबांना इतिहासाची फार आवड होती व नवीन अस्सल साधनें बाहेर यावीत. याबद्दल त्यांना तळमळ वाटत असे. आल मंडळांत कितीतरी महत्त्वाची कागदपत्रे पडून आहेत व ती सर्व प्रसिद्ध करण्याचे सामर्थ्य मंडळाला नाही. तेव्हा समितीने खर्च दिल्यास मंडळ दरसाल एक साधनग्रंथ पुण्यतिथीच्या दिवशी प्रसिद्ध करील व तो श्रीमंत बाबासाहेब । इचलकरंजीकर स्मारकग्रंथ म्हणून समजावा.. या योगाने श्रीमंतांचे चांगले अक्षय्य वाङ्मयीन स्मारक होऊन ऐतिहासिक साधनांतहि नवी नवी भर पडत जाईल. ही सूचना तात्यासाहेब केळकर यांना फार पसंत पडली व त्यांनी समितीच्या चालकांना ती स्वीकारण्याविषयीं लगेंच विनंति हि केली. तिचा उपयोग होऊन प्रस्तुत खंड पुढे येत आहे. यावेळी तात्यागहेब केळकर आमच्या सुदेवाने हयात असते तर त्यांना केवढे समाधान वाटले असते ! असो. आतां या स्मारकग्रंथमालेतून दरसाल एक याप्रमाणे महत्त्वाचे साधनग्रंथ प्रसिद्ध होत जातील अशी सोय झाली आहे. मुंडळाच्या स्वीयग्रंथमालेतून व त्रैमासिकांतून जी साधनें । प्रसिद्ध होतात, . त्यांच्या भरीला प्रसिद्धीचा एक नवीन मार्ग निघाला: याबद्दल मंडळाच्या सभासदांना आनंदच. वाटेल. हा मार्ग पाडून दिल्याबद्दल मंडळ - स्मारकसमितीचे ऋणी आहे. इतर स्मारक- समित्यांना तिने हा.मार्ग दाखवून दिला आहे व त्याचे अनुसरण झाल्यास कितीतरी अंधारात पडलेली दप्तरे प्रकाशांत येतील व महाराष्ट्राला स्वच्छ प्रकाश देतील... .

·+ [६] मंडळाचे संशोधक श्री, गणपतराव खरे यांनी संपादिलेल्या या खंडांत जी १२५ पत्रे आहेत ती पहिल्या खंडातील २१९ पत्रांना पूरकच म्हणता येतील. हिंगणे दप्तरांतील पत्रांचे महत्त्व किती आहे हे पहिल्या खंडावर जे विद्वान इति- हासज्ञांनी अभिप्राय व्यक्त केले आहेत त्यावरून कळेलच.' हा खंड फार घाईने काढावा लागला. त्यामुळे विवेचक प्रस्तावना, परिशिष्टे वगैरे देऊन चांगला. सजवितां आला नाही, प्रथम स्मारकग्रंथ म्हणून काही अस्सल फार्सी पत्रे भाषांतरा. सहित देण्याचे योजिलें होते; पण फार्मा मुद्रणाची सोय येथे होऊ शकली नाही. तेव्हां श्रीमंतांच्या पुण्यतिथीचा दिवस साधण्यासाठी प्रस्तुत खंडाची घाईनेच तयारी करावी लागली, श्री. खरे यांनी प्रस्तावनेंत आश्वासिल्याप्रमाणे पुढील खंडांत या उणीवा भरून निघतील अंशी उमेद बाळगतो. तीर्थोपाध्याय व त्यांच्या वह्या इतिहाससंशोधनाच्या कामी किती उप. युक्त आहेत हे वारंवार मंडळाकडून पटवून देण्यात येत असतेच आपल्या वंशावळी व पूर्वजांची अस्सल हस्ताक्षरें तीर्थोपाध्याय आपल्यास जेव्हां दाख. वितात तेव्हां किती आनंद वाटतो याचे प्रत्यंतर प्रस्तुत निवेदकाला नुकतेच आले. मागील आठव्या पिढीतील रघुनाथभट गणेशभट (क) यांचा शके १६४० श्रावण वद्य १३ या मितीचा लेख क्षेत्र त्र्यंबकेश्वरीं वे, मू. व्यंचकभट वामनभट फडके यांनी जेव्हां काढून दाखविला.व ग्राम पंचनदी सुखवास माडले प्रांत राजपुरो” असे घराण्याचे मूळ ठिकाण माहीत करून दिले तेव्हां केवढा ज्ञानानंद झाला! हाच अनुभव पुष्कळांस आला आहे. तेव्हां अशा ऐतिहासिक पुरुषांची हस्ताक्षरे, वंशावळी, वास्तव्यस्थाने आणि कालनिर्देश दाखविणाऱ्या तीर्थोपा. ध्यायांजवळच्या वह्या यापुढे सुरक्षित राहण्याची योग्य तजवीज करणे संशोधक संस्थांना व सरकारलाहि आवश्यक झाले आहे, असे म्हटल्यास चूक होणार नाही. या वह्या आतां फार जीर्ण झाल्या असून वांटण्यांमध्ये व्यवस्थित राहात नाहीत. व्यंबकेश्वरी गटारांतून अशा वह्यांच्या पानांचे तुकडे पाहिले तेव्हां वाईट वाटले. असो. मायक्रोफिल्मच्या साहाय्याने काही पाने तरी चिरंजीव करणे प्राप्त आहे. हिस्टॉरिकल रेकार्डस कमिशनने याचा त्वरित विचार करणे कर्तव्य आहे. येथे याप्रमाणे तीर्थोपाध्यायांचा उल्लेख करण्याचे कारण महादेवभट हिंगणे व त्याचे पूर्वज तीर्थोपाध्याय असल्याने त्यांचा निकट संबंध रजपूत राजांशी फार पूर्वी आला. जानभट हिंगणे हा मिझ राजा जयसिंग याचा नाशिक-गोदावरीचा तीर्थोपाध्याय असून त्याला सालीना २५ रुपये वर्षासन मिळत होते अशी माहिती या संग्रहातील १-२ या पत्रांवरून मिळते. म्हणजे शिवाजी महाराजांच्याहि पूर्वी मिझा राजांशी महाराष्ट्र-तीर्थोपाध्यायांचा संबंध येऊन त्याची परिणति हे तीर्थो। पाध्याय जयपूरच्या दरबारी वकील होण्यांत झाली, हे नव्यानेच वाचून तीर्थो- पाध्यायांबद्दल आज अजीजात नष्ट झालेली आदराची भावना पुन्हां रजेल असें ·[७] । - वाटते. पुरोहितांचे प्रधान झालेले आहेत. तेव्हां हिंगण्यांसारख्या तीर्थोपाध्यायांचे दूरवर पोचणारे हात स्वराज्याची घडी बसविण्याच्या कामी उपयोगी पडतात, असे ६ इतिहासज्ञांनी आतां ओळखलं पाहिजे व तीर्थोपाध्यायांकडील वंशनामावली लक्ष्यांत घेतल्या पाहिजेत. या संग्रहांत कांही डिंगल भाषेतील पत्रे आहेत त्यांचा भाषाभ्यासकांना काही उपयोग होईल. मराठ्यांच्या इतिहासावर प्रकाश पाडणारी इतर भरतीय भाषांतील साधने त्यांनी जमवून पुढे केली पाहिजेत. आज हिंदी-हिंदुस्थानीचा अभ्यास महाराष्ट्रांत होत आहे. त्याचे फळ या रीतीने तरी पदरांत पडावें, इतिहासज्ञांनी पहिल्या खंडाप्रमाणेच याहि खंडाचा परामर्ष घेऊन संपाद- काला व मंडळाला अशा प्रकाशनाच्या कामी उत्तेजन द्यावे, अशी विनंती कलन हे निवेदन संपवितो. मार्गशीर्ष शुद्ध ११ शक १८६९ १] 'चिंतामण गणेश कर्वे चिटणीस, भा. इ. सं. मंडळ 5 ·शोध पृष्ठ ओळ २. शुद्ध क्रपाराम हिंद.१।३१ येऊ... ६ ७ ૨૩ २ ११ १७५१ जानेवारी ७ ८ ११ ८. अशुद्ध क्रपामान हिंद २।३१ येऊ जानेवारी १७५१ रखर १२ माधोसिंग मढावे भाऊन श्री रखर ३० गाळावें सफर ७ शुद्ध ९ रखर १७ माधोसिंगास पडावे भाऊस श्रीकृष्ण ३ ११ १३. १५ ५० ५६ ७६ ८६ १४ १८ सफर ८ ४ शुद्ध ९ सोमवार संक्षेप, खुलासे मो. जा. = इ. . . इसवी सन मोकळी जागा शि. = शिका निराळे हस्ताक्षर | ले. = लेखांक षट्कोनी फा. - फासी ल. = लंब वर्तुळी सं. = संवत् व.3 बदामी आकारचा | वा. = वाटोळा सु. = सुहूर सन, सुमारे मो. मोर्तब श. = शक हिंद-हिंगणे दफ्तर खंड पत्राच्या मूळ पाठांत अधिक असलेली अक्षरें, शब्द, मजकूर गाळावा हे दर्शविण्यासाठी 1 हा कंस वापरला आहे.. पैवस्तीचा शेरा पत्राच्या गीत कषींच नसतो. पण काटकसरीसाठी: काही ठिकाणी तो पत्राच्या शेवटच्या ओळीत बसविला आहे. सूचीमध्ये ज्यांपुढे २९ हा आकडा असेल ते शब्द पृ. २८ वरील ले. ३० मध्येही पहावे आणि ज्यांपुढे ३० हा आकडा आहे ते पृ. ३० वरील ले. ३० मध्ये पावे. घाईमुळे दोन लेखांवर ३० हा एकच आकडा पडला आहे. सूचीमध्ये सानुस्वार शव्द तत्सम निरनुस्वार शब्दांखालीच घातले आहेत, जसे कपठाण खालीच कंपनी. - ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ४. १ सें. १७९२ श्रीरामजी श. १६५७ ज्या का ३० भाषाद वद्य ३० ६.१७३५ जून ५ सही जैस्वंतजी ✓ [ वा. फा. शि.* ] श्रीमहाराजाधिरान सवाई जयसिंध इन महाराना विशन सिंघ ११३५ सनह ५ सिधिश्री महाराजाधिराज महाराजा श्रीमवाई जैत्यपजी देववचनात अपरं चि आगै तीरथप्रौहत नासिक गोदावरी का मवाफिक प्रयाने महाराजा वैकुंटवासीजी श्री [ मो. जा.* ] जी करार ता. ११ सावांन सन १०३५ नांय नांनभट मांडुगनकै व पदमनाथ व विनायक वेटा' महादेवभरका वामणी मुकरर छो सो नांनभटका भाई चिंतमणिके जवाई बेटा नारायण कालणकर आगै हजुरि आय अरज पौहचाई जो जांनभट वगैरह के ओलादि नही सो विरति सारा मौन मुकरर करी छै तीपरि प्रवांनु अमल हाल फरार ता. १६ २. सांनी सन. १११३ को नाय अनंत वेटा नारायण कालुणकरके हुची छो सो प्रवान महादेव गोव्यंदमट हीगणाका वा लछिमण वावदेवका अनंतका पोता ले दरि आय अरज पौहचाई जो अनंत वा गोव्यंद वा वावदेव तो मुवा प्रवानू म्हार नाय कराय दीजैई वास्तै तीरथप्रौहताई नासिक गोदावरीकी महादेव गोव्यंदका वा लछिमण वावदेवका वगैरह ओलादि अनंतकांने मुकरर फुरमाई छ अर बान- भट वगैरहकी ओलादि कोई होय अर प्रोहतांईको प्रवां- वांकै होय तो तीरथ प्रौहत वैसक छै ईकी प्रौहताई नांमनजूर मिती आसाद दिऽऽ (३०) संवत् १७९२ [ पाठीवर] [वा. फा. शि* ]... फिद्वी मुहम्मदशहा नकल लिपी बादशाह गाझी [ असे तीन शेरे*] वाकीनधारा दीवान वासालै नरायणदास ...२ से. १७९३ श्रीरामजी श. १६५९ वैशाख वद्य ११ सं. १७९४ ज्येष्ठ वद्य ११ बडा जेस्यंवजी इ. १७३७ मे १४ [ले. १ प्रो शि.*] श्रीराम सही सिधिश्री महाराजाधिराज महाराजा श्रीसवाई जैस्यंघजी देववचनात कमैवी प्रगनां आंवैरिका दिस्य सुप्रसाद वंच्या अप्रे चि वावति पुन्यवरषासण साळीनां रुपया २५ ) वे महादेव गोव्यंदका पदमाकरका पोता वाम्हण महाराष्ट तीरथप्रोहित १ हा काल संवत् चैत्रादि व महिने पूर्णिमांत धरून काढला आहे. २ येथील संवताच्या जोड उल्लेखावरून हा चैत्रादि धरला पाहिजे असे दिसते, ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० नासक गोदावरीजीकानै जो आगें पुन्यवरषासण नाई. नांनभटकै सालिनां वेकसूर वेनुकसान रुपया. ५०) मुवाफिक प्रवान महाराजा वैकुटवासीजी श्री [मो. ना. * नीका करार ता. ७ जुमादळिसांनी सं. १०५५ संवत १७०३ का सौंपावै छो सो काळवसि हुवो अब वास्तै महादेवकै अरज पहोची तीसौं फरमांवों छा मतळव प्रवांनांका सौं वाकिफ होय बरषासणका सालीनां रुपया पचीस वेकसूर वेनुकसान नाय महादेवकै इसतक भादवा सुदि. ३. संवत १७९४ सौं वहाळ जाणिं तैहवीळ पोतदार प्रगना आवैरिकासौं देवो.कीज्यो अर प्रतवरष नवौ प्रवांनो मति मांग्य ज्यो ईही प्रवांनासौं हिसावमै मुंजरा होयळा साळीना रुपया २५) [ मो. जा. *] मुक्ररा तनषाह वरषासण इसतक भिवी भादवा सुदि ३ संवत् १७९४ सौं वहाळ नाणि तेहवीळ पोतदार प्रगना आवैरिकासौ देवो कीज्यों माळीनां वेकसूर वेनुकसांना रुपया पचीस २५). [पाठीवर *]] सरह यादिदासति दापिळ. वाकै करार मिती जेठ वदि ९ संवत १७९४ साळ संवत १७९३ वरिसाळे नरांवणदास किरपाराम दिवान व. निहाळचंद वाकानवीस अत्र डोळ पुन्यवरपासण वे महादेव गोव्यंदका. पदमाकरका पोता परसोतमका पड़पोता जांनभटका सडपोता वाम्हण महाराष्ट तीरथप्रोहित नासक- गोदावरीजीका जो आगै पुन्यवरषासण नाई जान भटकै साळीनां वेकसूर वेनुकसान रुपया ५०) मुवाफिक प्रवान वैकुंटवासीजी श्री [ मो. ना.* ] जी करार ता. ७ जुमादळिसांनी सं. १०५५ संवत..१७०३ का सौंपावै छो सो काळवसि हुवो अव वास्तै महादेवकै अरज पहोची हुकम हुवा वरपासण सांळीना रुपया पचीस इवतदाय मिती मादवा सुदि ३ संवत १७९४ सौंकरि प्रगनां आवैरिपरि तनषाद करि घोहसो चाहिज्ये दिवान-सरकारका प्रवांनां फैिं मिती जेठ वदि ९ संवत १७९४ साळ संवत १७९३ अरज मुकरर पहोची मुकररा साळीनां वेकसूर वेनुकसान रुपया पचीस २५) मुहाफिक यांदिदासतिमै दसषत रानां आयामळ दिवांनयां मिति जेठ वदि ११ संवत १७९४ साळ संवत १७९३ मुकाम सराय पोजाकी [वा. फा. शि.*] [ वा. फा. शि.* ] [वा. फा. शि,*] श्रीनरायनदास ! फिद्वी किरपाराम [सनाध] बन्दह बिजेराम [सनाघ] अन्दर महाराजाधिराज । सवाई महाराजाधिराज सवाई महाराजाधिराज सवाई जयसिन्ध [व पुढील जयसिन्ध [व पुढील शेरा] जयसिन्ध [ व पुढील शेरा*] रजु दफत्र रजु दफत्र क्रपामान दीवान शेरा%] रजु दफत्र नराणादास दीवान विराम मुस्तीफी हरि ...दफनसाह... ॥८॥ लिषो लिषो [असे तीन शेरे*] ·हिंगणे दपतर २ रा खंड ३ वैशाख वद्य ५ सोम. ले. श. १६६२ वैशाख वद्य ५ ॥ श्री॥ इ. १७४० मे ५ श्रियासह सहश्रायु चिः विजयीभव मारकंडेचे आयुस्य परमपूज्य राजेश्री भाऊ साहिबजी याप्रति सदा शुभचिंतक भोलानाथ नागोजी तानेक आसीरवाद उपरि येथे वैमाष वदि ५ चंद्रवार मुकाम मौखरी सुखरूप असी आपुला मुखस्माचार सदैव लिहीत गेले पाहिजे विशेष आपण गेल्यावर येथील कामकाज चिः राजेश्री रावजीचे सांगितल्याप्रमानै करीत राहिली मग झासीहून धौकलसिंध आल्यावर येथील कामकाज घरौटेचै...हीया लाला परमसुष वा पचमसिष वा धौकलसिघ अन भगवान महते वा सदू दुवे पाची पंचाईत गाऊगंगा घरोट करून मग रावजीचे समक्ष जमावंदी करून तहसील केली येथून तपसीलवार कागद पुर्व रावजीने वा धौकलसिंघानै पाठविलेच असेल त्याने सर्व स्माचार अवगत जालाच असेळ आपुले पुढे रवी येथील सकीमी होतीच इतक्यावर गारे पडले त्यामुलै जलालपूर वगैरह दौलतपूर जैपुरा दोन तीन गांवात अधिक नुकसान जाला दैवी इछेस उपाय नाही त्याची पत्र सेवेसि याही पठविलीच अस्तिल त्यावरून सर्व ध्यानास आले असेल मग मी येथून चिः राजेश्री तात्याचे लग्नास श्री ब्रह्मवर्तास गेलौ जेष्ठ सुध ११ तेथे पालो लग्न करून आखड वदि ५ 8 स्वार जालौ ते कनौजेस चिः राजेश्री . आवाजीवसेवर हवेली...ल आलो तेथे मी कार्तिक सुध...राहिली हवेलीचा वदोवस्त करी []...मग रावजीनै पत्र लिहिले की येथील.... घरौटेचै बंद आहे तुम्ही हवेलीत दोन मानसे ठेऊन लवकर यैनै मग मी तेथून स्वार जाली ते मार्गेश्वर वदि २ कालपीवरून मौखरीस आली येथील घरौटेचे कामकाज परीफेचै अम्ही सर्व मिळून गावगंना सर्व केला मग रावजीचे समक्ष जमावंदी केली तहसील करीत राहिलो माग चि: राजेश्री आचान पत्र लिहिले की तुम्ही दतियास जाऊन कुटंवासगट तेथून यावे ते कनौजेस जाऊन हवेलीत राहनै पौन शत रुपये परचांस पाठविले अन लिहिलै की जे काही साहुकाराची वांकी राहील त्याची वाट करून लवकर ऐने मग अम्ही येथून पौष सुध १४ स्वार जाली ते माघ वदि २ दतियास घरी पावलौ तेथील निर्गम करून साहुकारची . वाट करून अवादे कि.. दिधले मग दतियाहून'. स्वार जालौ ते फाल्गुन वदि ४ स.गजोश्री मुस्तोफियाचे नातूचे लग्न राजेश्री गनपतिरावचे घरी होते. ते वराते वरोवर अम्ही सह कुटंव सर्वास घेऊन भासीस पावलौ तेथे लग्न करून सर्वासी निरोप घेऊन फाल्गुन वदि ९ स झासीहून स्वार जालौ आपण देसाहून कापड दहा सनगै राजेश्री नरसिघराव वापूचे घरी होती ते राजेश्री राजीनै मला लिहिलै की तुमी मुनियावाई समागमै दोन्ही गाड्या बरोबर घेऊन अपण देसाहून कापड आले आहे ते समागमै घेऊन ऐनै त्यास मी वापूचे. घरी जाऊन ते वस्त्र दहा ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० सनगौ लहान मोटी होतीत ते समागमै घेऊन तेथून स्वार जालो ते. भाडेरीच वाटेमधे दोन कोस भाडेर राहिली होती अन चार घटक दिवस राहिला होता त्य समई दैवी कोप जाला. 'डे परिजन्याची ब्रष्टि नाली गारे पं... ले. ४ श्रीरामजी श. १६६३ वैशाख वद्य ७ से. १७९८ ज्येष्ठ वद्य ७ इ. १७४१ मे २६ ॥ सिधि श्री सरववोपमा जोग्य पूज्यश्री भटजी श्री म्हादेवजी जोग्य लिंषत नरस्यंघदासके न्य पा ळागण वंच्या बैठाका स्मांचार भळा छै राज्यका सदा भळा चाहिजे अप्रं च गोव्यंदरायजी माफिक मरजी आपके रातदिन वापूजी कने हाजिर रहै छ अर जो स्मांचार होवे छै सो वाने कहै छै अर आपने लिषै छै श्रीजी वापूजीसो राजी छै आप तो वडै बुधिवाण छो पण ये काई मण: ' आई अवारताई वाळाजीराव कनेन पोंच्या जो करी सो भळी करी होसी श्रीजीको सारी वातचीतको ठेराव पूज्य श्री राजासाहिव परिछै अर फतेरांमने तो हजूर सो या ही आमा करी छै जू मळजीसो सारा स्मांचार हिज्यो जो वे भळी नाणे को सोकरावा श्रीजीने तो. 'नरायणदास. को भेज...ठेरायो छो . पण राव क्रिपारांमका कहा सों बाबूरावजी अरज कर फतेरांमने ला रळे ग्रा राज्य अर राजाजी दोन्यौ वडै वुधिवाण हो जो क्यों करोला सो विचार कीजो अर एक अरजी सेवकने आपके पत्रमै भेजी छै सो पोचाय जुवाव भेज्यावौळा अर' वाकी हकीकती गोव्यंदरावजीका ळिखा सो मालूम होसी मिति जेठ वदि ७ संवत १७१८.. ले, ५ शव्वाल २० श्रीगजानन श, १६६४ मार्गशीर्ष वद्य ७ १४ जिल्काद इ. १७४२ डिसेंबर ७ श्रीमंत राजश्री बापूस्वामी चे सेवसी पाो गोविंदराऊ कृतानेक सां नमस्कार विनंती येथील कुशल तागाईत छ २० माहे शौवाल मा लयेपूर स्वामीचे कृपावलोकने येथास्थित असे विशेष येथील प्रसंग सकलही छ १७ चे माहे मजकुरी अजूरदार जोडीसमागमे श्रीमंत भाऊसाहेबी लेखन केले असे पाऊन अवगत होणार प्रस्तुत श्रीमंत भाऊसाहेब येथून छ १८ रोजी दिलीस प्रयाण केलें मुाा चांदवाहून पत्रे पाठविली ते सेवेसी प्रेष्टिली असेत सर्व अवगत होईल आता दिलीसही लवकरीच पाऊन सार्व- भौमाचे दर्षण संपादन पत्रही पाठवितीलच परंतु या दिवसांत वजिराने व असद यारखानानी राजश्री सवाईजीस बहूत शब्द लाऊन लिहिले आहे की मो. ला.* पंतप्रधान याही बहूत विलंब लाविला वरकड कितेकांही इच्छा केली त्यांसी ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ५ इफ करून पंतप्रधानांचाच इतबार दाखऊन यांजवरच प्रसंग ठहराविला सी अताही भास्करपंतासी तेथील सुबेदागने शिकस्त दिधली मनसूर अली- ..सानही पटण्यासी पावला या समयांतही जर त्वरेने आडवे होऊन त्यासी सिक्षा देतात तरी यांत त्यांचा इतबार वाढतो व अम्हातुम्हासीही सुरखरूई प्राप्त होते त्यासी स्वामीही श्रीमंतांचे सेवेत हा प्रसंग निवेदन करून ऐसें करावें की श्रीमंत भाऊ दिलीस पावलियानंतर तरी दरक्च त्याजवरी चालिले म्हणून प्रथ्वीपतीस कल लिया उत्तम असे व इतकेही श्रम केलियाचे सार्थक होऊन पूर्ण इतबार श्रीमतांचा हजूर वाढतो त्यासी जेणेकडून त्वरेने तिकडे पावेत ते गोष्टी करावी स्वामी सर्वजाण आहेत विशेष काय लिहिणे हे विनंती पो खडो जगदेराऊ साां नमस्कार विनंती लिखितार्थ परिसिजे सो भाऊची व आमची भेटी कोटियात नाली समागमे जयेपूरपर्यत आलो महाराजाची कृपारामाची भेटी केल्या येथील कामकाज आमचे · विशई सो गोविदरावजीस सागून गेले आहेत हे थोर ग्रहस्त आहेत आमचा समाचार फारसा घेतात ' आपणास श्रुत होये कृपालोभ असो दीजे हे विनती } ले. ६. श्री श. १६६२-६४ पौ शव्वाल १४ पो छ १४ सवाल इ. १७४०-४२ पुर्वणी श्रीमंत राजश्री बापाजी स्वामीस विनंती उपरी नादरशाहाने नवाब जिकरियाखानासी फर्मान व खिलअत खास पाठविला होता व कितेक फर्मायेशीही लिहिली होती त्याची नकल जिकरयाखानाने सवाईजीस आपले पत्रानरूप पाठविली पापड व सेव व अननास व अंव व चिंच व आंवला व गैरेयाचा मुरबा उतम व शाल.बाबाही जरूर पाहिजे खरीद करून लवकरी पाठविजे व पैका. जो कांही लागेल तो सरकारचे इजारियाचे तालुकियांत वजा करून घेणे व दोघे येलची जे पूर्वी भाई महमदशाहासमीप नेहवृधीकारणे पाठविले होते त्यांही बादशाहसीं वहूत सख्त रदबदली करून शुजाउदौलाचा अमवाल इछून काही द्रव्य घेतले व हूत तगादा केला त्यही हे कर्म. विनाआशेकरून भाऊसी बराबरी करून इतकी बेअदबी केली व आपल्याकडे त्याही न पाहिले हे केवल त्याही अनुचित कर्म केले याजकरितां येकासी तरी जीवे मारिलें व दुसन्यासी कैदेत करून कुल मालमालियेत त्यांची जब्त केली त्यासी तुम्ही दिलीहून तहकीक वर्तमान हे जे काही पावले आहेत ते सकलही लिहून आणून पाठविजे म्हणून लिहिले असे व आतां खुद आपण रूमियांचे सरहंदेत अरूस म्हणून येक प्रांत आहे त्या ठिकाणी अहे रूमवाल्यानी मागती स्पर्धा विचारिली व गिलजियांही बदकौली करून ·ur भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० पैकाटका न दिधला उभयेतांही फौजबंदी करून बह(स)ले आहेत. यास्तव त्याचे तबीहेस प्रवर्तणार व तहमासासी मातबर फौजेनिसी ठठाभकर या प्रांती बिदा केले त्यासी आज्ञाही केली की महामदशाह ज्याप्रकारें. आज्ञा करतील त्याप्रकारे सेवेत जाऊन हजर होणे मागून आपणही येणार ऐसें वर्तमान लाहोरेहून लिहिले आले असे बहुथा राजामलजीसमोर तरी विस्तारपूर्वक नकला पावल्या असतील त्यांवरून सर्व अवगत होणार नादरशाहाची पत्रे व फर्मायेश जे काही जिकरियाखानासी आली ‘सर्वाची नकल. संपादून याठविली असे त्या वरून सर्व अवगत हे विनंती 1. ले..७. بها श्री श. १६७० आषाढ वद्य २ रखन १५ इ. १७४८ जुलै १ राजश्री बापूजी माहादेव व राजश्री दामोदर माहादेव गोसाबी यासि र्द अखंडीत लक्ष्मी अळंकृत राजमान्य [ मो. जा, *] भो मलारजी होळकर दंडवत विनती उपरी येथील कुशळ जाणून स्वकीये कुशल लिहीत जाणे विशेष राजश्री रावराचा उमेदसिंग याजविसी तुम्ही वचेनप्रमाण करून त्याच्या कार्यास तत्पर राहून करावे यैसे जातेसमई बोलोन गेलाच अहां त्यासि सांप्रत सार्वभौमाचा नूतन कारभार आहे कितेक जुनेन होणार या संधीमधे याचा अगत्येवाद करून तुम्हास आहेच त्याप्रमाणे दरबारचा रंग पाहून जेणे करून जडाव होयें ते करावें येविसी अम्हास अगत्येवाद ते तुम्ही जाणतच आहां पक्ष धरळा तो सिधीस न्यावा यैसे अहे तरी जेणेकरून रावराजा • याचे कार्ये होये ते करणे याजकडील दिलाराम वकील तेथे अहे तो तुम्हास नाले वर्तमान सागत जाईळ त्याप्रमाणे कार्यभाग त्याचा करीत जाणे [ नि. * ] बहूत काये लिहिणे राा छ १५ रजबू हे विनंती [वा. *] मोतं ! ब सुद [पाठीवर डाव्या बाजूच्या कोपन्यांत हिंद २।३१ प्रो शि. *]. श, १६७१ मार्गशीर्ष शुद्ध १५ पो मोहरम १२. पो छ १२ मोह'म । इ. १७४९ डिसेंबर १२ गोविदजी व ठाकूर सिगंजी हे उभयेता तमाम : लाहन योर रजपुतां- सहीत व सेरवावतांसहवर्तमान विदा जाहले त्यासी अजी आठदाहा दिवसः जाहले. की सात आठ हजार फौज व तोपखाना यांनी जमा करून दोनी तिनी हजार फौज भल घोडीस्वार व करावल सिध करून त्यांचे शोधेस्तव पुढें येक मजल धांविले तुरकांजवल दोनी हजार स्वोर व दोनी तीनी हजार प्यादा. गांवगुंड ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड येकवट जाहले होते जसी यांची आमदनी त्याही पाहिली. त्यांजकडून तग न धरवला गेला सेवटी जसी फौज. समीप येऊ यानंतर बरन्तसिंगजीस पंचवीस हजार फौजेनिसी अणून हाजर करितो तेव्हां त्यासी सरफाराज करून अगन्याचा सुचा व अजमेरचा जिला कुली त्यासी देऊन सरफराज. करावें हा हेत बादशाहतेचा याजवरून श्रीमंत बापू यानी प्रायेशः अर्ज केला की राजा रामसिंगजी विरसेदार त्याची दस्तगीरी करून सरफराज करणे विहीत जरी हेही न होता रामसिंगजीसी उदासीनता करून बख्ततिंगजीस टिका देऊ म्हणाल तर सरदार परम विशम मानतील सेवट ते तोंडा मारून रवी पाडिल्यानंतर.... भाल्यांसी जे मत. .. .. श. १६७२ पौष माघ २. इ. जानेवारी १७५१ आरंभ म्हण व लोक ब-हाणपुरीहून नासकास येणार अहेत त्यास रवाणा करून आम्ही औरंगाबादेकडे कूच करूं ईश्वरइछेने उमेद तो हे आहे की जोवर हैदरबादकर औरंगाबादेस पावले नाहीत तोवर आम्हीच जाऊन पोहचूसें दिसतें याहीवर ईश्वरइछा औरंगाबादची कुल मंडळी वरचेवर अर्जा . लिहितात ईश्वर इछेने पावतांच ब-हाणपूरकरांसारखे येऊन मुलाजमत करतील जर यांज आगोधर हैदराबादकर येऊन पावला तर मग विचारेंचः जे होणे ते होईल परंतु दिसतां हेच दिसते की हेच आगोधर' जातील त्याजपासिं तोपखाना व फौज मोठी म्हणून लिहिले तर त्याची बातमी नित्य येतच आहे बहुधा सैदलष्करखांही पाये. काढून आले व म-हाटे वगैरे तिकडेही लिहितात व इकडेही लिहितात दोन्हीही साहेबजादे त्यांस येकाकडे होऊन निकराने येकासी जुजवत नाही येक त्याबला गारदी फिरंग्याचा भरवसा खराखुरा आहे त्यांत गारद्याचा सरदार मुजफरजंग त्याची नविस्तखांद गाजुदीखानाकडे आहे तोही मुग्धेतच आहे राहिले फिरंगी तर त्यांच्या येकल्याच्याने काय होतें याही वर जे जे ईश्वरास करणे तें तें होईल तुम्ही निस्चित घरी राहाणे कोणे गोष्टीचा संशये न करणे गत वर्शीचा विचार आणीखच होता यंदाचा आणीखच आहे नासकापर्यंत ईश्वरकृपेने यंदा नौबत येणार नाही खुशाल राहोणे काडी इतकी चिंता न करणे शालांचे गठे भाईभटी आणिले ते बांधून ठेविले म्हणून लिहिले तर उतम केले श्रीमंतापासिं नेऊन द्याल म्हणून लिहितों परंतु श्रीमंत बाहेर निघाले आतां कोणीकडे घेऊन फिराल अतःपर श्रीमंताची आमची भेटी जालियावर जेणे प्रमाणे ते आज्ञा करतील तेणे प्रमाणे केले जाईल वरकड वर्तमान यथास्थित आहे तुमचे खांस दस्तूर पत्र पावले समाधान जालें वैसेच निरंतर लेहत जाणे [ नि.* ] अक्षर वलवणे ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० विद्याभ्यास करीत जाणे सदैव तिकडील वर्तमान लिहीत जाणे बहूत काये लिहिणे हे आसीर्वाद राजश्री यादोपंत यासी नमस्कार वो भाईभटजीस नमस्कार पा भाद्रपद सुध ४ सो विनंती सेवक व्यंबक मलारी कृतानेक सा नमस्कार विनंती लिखितार्थ परिसून कृपा केली पाहिजे चिरंजीव आनंदरावजीस पत्र लिहिले आहे कृपाकरून पावतें केले पाहिजे बहूत काय लिहिणे कृपा केली पाो हे विनंती वो राजश्री भाईस नमस्कार लोभ असों दीजे हे वि [ नंती] राजश्री यादोपंत स्वामिचे सो सो नमस्कार विनंती लिखितार्थ परिसून लोभ असों दीजे हे वि ले. १० पो श्री श. १६७२ फाल्गुन वद्य रखर १२ पाो छ १९ रा खर इ. १७५१ मार्च ५ श्रियासह चिरंजीव राजश्री दादा व नाना यांप्रती बापूजी माहादेव अनेक आसीर्वाद उपरी येथील कुशल ताा छ १७ माहे रााखर मुाा इंद्रप्रस्थ जाणून स्वकुशल लिहिणें विशेष तुमची पत्रे जवावी कासिदासमागमें छ । तारखेचे । दाहावीचे व अकरावी तारखेचें यैसी पै दर पै येऊन पावली सविस्तर वर्तमान कळों आले राा सुभेदार सत्वरच आगरियास येऊन पावतात वजीर आजम तिकडून. येतात भेटीचा रंग कसा घडतो पठाणाचा मनोदय तोही कलेल .. प्रसंगानरूप जे घडोन येईल तसतसा रंग पाडावा लागेल म्हणून तपसिलें लिहिले त्यासी वजीर आजम तुमच्याच विचार गोष्टमात जे करावयाची ते करतील सुभेदार व पठाण दुसरे तिसरे तुमच्या विचाराखेरीज अन्य गोष्ट करतील यैसे नाही सुरजमल बहुधा मथुरेयास वजीरजीस भेटून मग सुभेदारांस भेटतील [3] सा विचार दिसतो त्याहीवर न कले यैसी गोष्ट होऊन आलियां प्रस्तुत तो सुभेदार वजीर आजमच्या...दास्त किमपि बोलणार नाहीत पठाणाचा ...साला जालियानंतर जाटासी कलह करतीलसें मा[नस दिसते] तथापि सरदार आहेत जे करतील ते विचारूनच करतील तुम्ही तेथील वर्तमान वरचेवर लिहित जाणे दक्षणचें वर्तमान तर हिदायत मोहिदीखान व पठाण वगैरे हैदराबाद प्रांताकडे यावयाचे मानस करून मजल दर मजल चालले येत होते त्यास पठाण शरारतीवर प्रर्वतून हिदायत मोहिदीखानाचे बुनगे.... पछाडीची लुटली त्याजवरून हिदायत मोहिदीखानानी मनाईस्तव चार भले माणूस पाठविले त्याणी त्यास वेअबरू करून युध्यास मुस्तेद जाले हेही तयार होऊन लडाईस सिष जाले पठाण यांजवर चाळून आलियावर उभयतांत येक घटकापर्यंत तरवार गोली चालली हिमत बाहादूर व हिदायत मोहिदीखान व ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड .. आणीख दोन च्यार सरदार यैसे मातबर कामास आलें द्वाही निजाम अलीखान नासरजगाचे धाकटे बंधू यांची लश्करांत फिरली तमाम म-हाटे [ सरदार ] : मजल दरमजल हैदराबादेकडे चालते येतात हे [वर्त] मान तथ्य साहुकारि- यांत येऊन सार्वभौमास अर्ज जाला त्यास दक्षणचा मुदई सहजांत मारला गेला येश मुफ्तांत श्रीमंत स्वामीस आले निजामनमुळुकाचे ताले सिकंदर श्रीमंत स्वामी पद्मह [रती] बसल्या ठाई यांचा अमल दक्षणेत झाला फर्मान ब-हाण. पुरास पावलियावर तेथे द्वाही यांची फिरली हेही वर्तमान येऊन पावलें तुम्हास कळावे म्हणून लिहिले असे देसीहून चिरंजीव तात्याची पत्रे व श्रीमंताची पत्रे आली तें बजिनस पाठविली असेंत त्याजवरून सविस्तर कलेल [ नि.] बहूत काय लिगा हे असीर्वाद सा व्यंबकपंत व वेणाजीपंत व भाईभट बालकृष्णजीस सा नमस्कार सो गिरमाजी मकुंदे कृतानेक सा. नमस्कार ] विनंती मेवा व तांदूल व जोगीदोश पाठविले आहे सेवेसी पावतील हे विनंती. ले. ११ श. १६७३ वैशाख शुद्ध ४ श्री जखर २ इ. १७५१ एप्रिल १८ श्रियासह चिरंजीव राजश्री दादा व नाना यांप्रति . बापूजी माहादेव अनेक आसीर्वाद उपरी येथील कुशल ताा छ २ माहे जाखर मुरी इंद्रप्रस्थ जाणून स्वक्षेम लिहिणें विशेष तुमचे पत्र छ २१ माहे जाावलचे आले त्याजउपरी किमपि वर्तमान कळो येत नाही याजकरितां चित्त सचिंत आहे तर आपले कुशलोतर वर्तमान वरचेवर लिहीत जाणे यानंतर वजीर आजमचे वर्तमान [दरबारी आहेत] त्यांजवरून कलते खंडेरायाही रुस्तु[मीचे] काम केले म्हणून वजीर आज. मनी बहुतसी तारीफ लिहिली होती व फतेआली वगैरे याही बरा तरतूद केला सुमेदारही स्वार होऊन उभे राहिले होते वजीर आजम यानी स्वारी तयार करून उमे राहिले होते सुभेदारांची बहुतच स्तूत लिहिली होती पठाणाही यांस गाफील पाहून मोर्ध्यावर आले होते त्यांस मारून काढिलें पूलबंदीची तयारी होत आहे . पूल तयार जालियानंतर पांच सात, हजार कदलबाश वगैरे खंडेरायाबरावर देऊन पार पाठऊन रसद बंद करावी हे वजीर आजमचें वर्तमान पठाणाकडील वर्तमान तर पठाण हा मार्ग पाहतात जे यांची गठडी जे आहे हे फुटली व पार गेले म्हणजे नीट वज़ीर आजमास पाहावें व पारच्या फौजानी पार जातील त्यास विल्हे लावावें त्यांस हे मसलहत वजीर आजमास कोण देतो हे कलत नाही उभयेता सुभेदार वजीर आजमचे रक्षण करितात वजीर आजमला पाहिजे जे प्रथम आपले संरक्षण करावे आपल्या संरक्षणार्थ उभयता सुभेदार सनी, असू द्यावे व तमाम फौजेनसीं जिकडे [लागे तिकडे जावें त्यास ते.' २. - ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र.७० - . म्हणतात त्यास बैल रोकल्याने तरवार रोकते की कायः बहुधा हे अकल कुंवर बाहादूरजीची दिसते त्यास दगा न खात ते करणे रसायन राखून तिकडून पाय निघे ते करणे नवाब · बाहादुरांही भिकाजीपंतास सांगितले जे तुम्ही माधोसिंगाचे साहित्यास्तव येऊन राण्याची व हाड्यांची फौज येकवट करून. येत असतां अयामलाचे भावानी तुम्हास छुटून घेतले त्याप्राा पठाणाच्या हंगामियात न करणे व बादफते तुम्ही येऊन भेटाल व सांगा [ल] २ तेव्हा मुनासब असेल तो अर्ज करू पत्राचे उतर दिल्हे तेव्हा भिकाजीपंताही खलित्या विसी अर्ज केला नवाब बाहादुराही म्हटले जे हरगाह दामोदरपंतास खलिता बात नाही तेथे यांस खलिता कसा होईल बलकी धाकटी मोहर मी करणार नाही नागरमलास सांगितले जे तू आपली मोहर करूं दे त्याजवरून त्यानी थोर मोहर करून दिल्ही त्यांची नकल बजिनस आम्हाजवली पाठविली ते बजिगस तुम्हाकडे पाठविली असे अक्षरशाह मनन करून रा सुभेदारास दाखवणे सलाह आहे येथे ब्राम्हणा....लिंगे खाविंदावर प्रयोग केले आहेत असे लोक बोलतात त्यास हे आम्ही पुते जाणतों जे सुभेदारासारिखा येकनिष्ट चाकर मागे जालाही नाही व पुढेही होणार नाही खंडेरावही काय जाणे कोण्ही हिंदुस्थानी हरामनिमक च्यार कागद लिहून मोहर करून घेत असेल त्यास काय बिंबवीत असतील हे निकले यैस्या गोष्टीने यांचा चवकार जातो जे विहीत जाणतील ते करतील तुम्हास कलावें म्हणून लिहिले असे श्रीमंत स्वामीचे पत्र नवाच निजामनमुळूक बाहादूर यांस सैद लश्करखानाच्या विद्यमाने आले याची नकल बजिनस पाठविली आहे त्यानवरून कलेल हे तुमचा मार्ग लक्षितात व पांचवे तारखेस येथून कूचही करणार हाफिजुदीखां महमद सईदखां व शरफुदौले व अली कुलीखां वगैरे येका दो दिवस रुकसत होऊन त्यांजवरावर जाणार हेही येश आपल्यास यांवे यैसे वाटते त्यास पठाणाचे येशावर मवकूफ आहे जे होऊन ते खरें आसफजाहची तिर्फे मुले नीट श्रीमंताचे घरास येऊन तुमच्या [घरांत ] आलों म्हणून म्हटले मसलंदीवर बसत नव्हते श्रीमंती अत्याग्रह केला तन्ही हेच म्हणाले जे आम्हास निजामनमुळुकाचा जागां तुम्ही आहा ज्याप्राा त्यांची मर्यादा आम्हास करणे त्याजप्राा तुमचीही करणे श्रीमंत बहुत खुश जाले पंधरा लाख झा सैद लश्कर खानापासून घेतले होते त्यांतून दोन लाख सा दिल्हे म्हणतात व मोत्याची माला त्याचे दिवाणास सरफराज केली त्यावरून नवाच निजामनमुलूक बहुत खुश जाले व मुलास रागास येऊन लिहिले जे तुम्हास काय खायास नव्हते म्हणून दोन लाख रूप घेतले अतःपर पाठऊन देणे ते म्हणातील ते करणे व जेथें म्हणतील तेथे त्यांच्या बराबर तरतूद करणे आणि मजला पोहचणे जाणने [नि ] तुमचे येणे होऊन भेटी सत्वर होय ते करणे नासिकची पत्रे बजिनस पाठविली असेत इली श्रीकाकूची वृषावस्था याकरितां जाऊन पाहावे हे चिती होते श्रीकृपेकरून ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड मातुश्रीस आरोग्यही होईल कोणे गोष्टीची चिंता न करणे वजीर आजमला सांगणे जे तुम्ही खंडेरायाकडून भलताच......जी गोष्ट सागाता त्यासी व [नवार्य बहादुरास लिहिता त्यासी हे सर्व तुमचे मित्र आहेत ते तुम्हास कलले नाही इतकी इशारत मात्र असावी व सत्वर तेथून वजीर आजमचा बोलबाला होऊन निघणे होऊन नवान निजामनमुलकाच्या भेटी होत ते करणे बहूत काय लिहिणे हे असीर्वाद सा त्रिंबकपंतास नमस्कार सो गिरमाजी मकुंद कृतानेक सां नमस्कार विनंती उपरी देसींहून पत्रे आली ते पाठविली असेत सेवेसी पावतील हे विनंति ले, १२ श्रीशंकर श. १६७३ आषाढ वद्य ८ पो शाबान २२ पाछ २२ शाबान इ, १७५१ जुलै ५ आसीरवाद उपर माधोसिंग अकबराबाद नाली व दिनानाथ सुभे. दारीचा नायेच नाला व त्याच्या तरफेने आगन्यांत अमल होऊन झंडा उभा राहिला या गोष्टीवरून तो उभयेथानी बहूत विषम मानिले व स्पष्टवादे बोलले की बापूस दिलीत राहाणे आहे व पातशाहास पातशाही करणे आहे तर माधो सिंगाचा सुभा काढावा नाही तर बापूचे राहाणे दिलीत होणार नाही व पातशाही मुलकासह उपद्रव करूं यैसे स्पष्टवादें बोलले म्हणून विस्तारें लेहले तरी [ बापू] दिलीत बसले आहेत ते सरदारांच्या जोरावर बसले आहेत यैसी यांची मरजी असली तर इतकी लांब गोष्ट काशास पाहिजे आतांच आम्हांस आज्ञा करावी वापूम उठऊन बोलावितों दिलीत बसऊनही हेच निर्वाह करितात यांजपासींच बसून राहतील मग हे निर्वाह न करीत की काये . करतीलच करतील दिलीतच काय विशेष आहे पातशाहाही थोर आहेत. सरदारही योर आहेत चितास येईल तें. करोत आम्ही सर्व प्रकारे त्यांचे स्वाधीन आहों परंतु येक मोटें आश्चर्य वाटते की बापू पातशाह नाहीत पातशाहाचे नायब नाहीत यांच्या म्हटल्याप्रमाणे पातशाह करीत नाही जे इतक्या गोष्टी यांच्या हकांत सरदारानी बोलाव्या आगन्याचा सुभा पहिले त्यांस होताच आतां अनायासें जुलफकारजंग मारला पडला आगन्याचे सुभ्याचा तलाश गाजुदीखानानी केला इंतजामुदौलानी केला पातशाहानी त्यास न दिधला माधोसिंगाचे वकिलानी शाा. कबुल केले याकरता त्यांपच दिधला पातशाह देतोसें . कलले आपल्यासही सरदारांच्या हवाल्यावा. का घेतले पाहिजेत लटके तुटके येहसान करून दाखवावे म्हणून मधे येऊन आम्ही करून दिधलें यैसें त्यास दर्शविले वरकडियांच्याच म्हटल्याने होतें यैसे असते तर हेच आपल्या नांवें सुभा न घेते हे गोष्ट चितांत उमजायाची आहे रागें भरायाची नाही त्याहीवर हे माधोसिंगासी नाखूष म्हणून आम्ही च्यार पत्रे बापूस लिहिली आहेत की ·१२ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० माधोसिंगाचा सुभा तगीर करून आणख्यास होय तें. करणे जर पातशाहांस पैक्याची व नक्षाची व बंदोबस्ताची गरच आहे तर सरदारांस देववणे. पैकाही. देतील जागीरदारांचे काही. पावतील मुठमर्दीस तंवी करतील सुभ्याचा अमल करारवाके होईल सरदार राजी राहून पातशाही बंदगी ब २ पछि २२ शाबान . . ज्याऊन आणतील तर हे गोष्ट खामखा होय तें. करणे निदान हे नच होय तर नवाब वजिरासी व सरदारांसी श्रेह आहे वजिरासच देववणे परंतु माधो. सिंगासी सरदार नाखूष आहेत त्याजवर सहसा न ठीवणे यैसें अजूरदार कासदां- वराबर च्यार पत्रे दिलीस पाठविली आहेत जर सरदारांचे नावे होते तर याजपेक्षा मोठी गोष्ट कोणती सरदारांस सुभा मिलतो तुम्हांस. आगन्याची नायबी मिलते आमचे मनोरथ पूर्ण होतील जर हे कोण्हेही प्रकारे होईना तर निदान वजिरास दिधलें त-ही सरदारांस विषम तो नाही हेही न होय तेंही न होय खामखा माधोसिंगावरच ठीऊ म्हणतील तर याचे तोडजोउ आणीख आहेत जे गोष्टीने माधोसिंग खराब होय पातशाहांस पैसा न मिले पातशाह पायां पडू न देत ते तदवीर केली आहे कोणती म्हणाल तर आगन्याचा पैका जाटांचे हाती त्याचे नवदहा लक्ष का माधोसिंगावर आहेत त्यास आम्ही मना केले की तं येक का माधोसिंगास देऊ नको. माधोसिंग तुजवर चढून येईल तर सरदार तुझी कुमक करतील सरदार माधोसिंगाकडे गेले तर त्वा रफीक व्हावें बमैई तोफखाना चालावें त्याने हे गोष्ट कबून्द केली व. पैकाही पाववावा हे शपथ वाहिली मोहनसिंग रूपरामास आम्हांपासी ठीऊन गेला हे घेऊन येतो तेथे येतांच हे लक्ष लाची निशा करतील राहिले तेही काही श्रावण सरता काही भाद्रपद सरतां विजयादशमी. पर्यंत झाडा करील यैसी कायाचीही वाट केली आहे व सरदारांचे आज्ञेत राहून माधोसिंगास न भेटावेसेंही केले आहे त्याजला समाधानाचे पत्र बहूत गर्मीने पाठविल्या मर्जीनुरूपं करील इतकेंही येकीकडे मी सरदारांपासी येतो. तोवर दिलीचे वगैरे काय जाच येतात तेही पाहा निदान मजला दिलीस पाठवोत जे सरदारांच्या चित्तांत असेल यावत्शक्ति त्याच गोष्टीची पैरवी करीन याप्रकारे आम्ही सरदारांची रजावंदी साधावयास अर्थे प्राणे तत्पर आसतां आम्हांसच मारू म्हणत आसले तर इछा त्यांची आम्ही त्याचे पदरीच आहों चित्तास येईल तें करोत आम्ही [नि.*] कोणेही प्रकारे सरदाराचे चाकरीस कमी केली नाही व पुढेही करणार नाही ये गोष्टीची निशा त्यानी असू द्यावी बहूत काये लिहिणे. ' हे आसीर्वाद " ·: हिंगणे दफ्तर २ रा खंड, १३ ~ ले: १३ श्री श. १६७३ आषाढ वद्य ८ पौ शाबान २२ पाा छ' २२ शानान इ. १७५१ जुलै ५ आसीर्वाद बदरुल इस्लामखानाचा मजकूर लेहला की थोड्याबहुतावर म्हणाल तर फैसल करूं म्हणून लिहिले "तर का फरफरोईचे नाहीत की योड्या बहुतावर फैसल करावें तलबेचे हा त्यानी तनख्वा दिधली तेव्हां सा तलबेंत वजा जाले यांत जो सा उणा आला तो आपला बुडाला याकरतां त्याजपासून ३५२०० पसतीस हजार दोशाचे तमखूक लेहून घ्यावे त्यांत सध्य देत आसेल तें सध्य घ्यांवें बाकीचे वायेदे मुदत लेहून घ्यावी हा त्याच्या गळां मढावे निशां करून घ्यावी आगेमागे ला देईल या गोष्टीचा हामी मिले तर उतम दमाजी गाईकवाड वगैरे कैद केले रेणकोपंत महादाजीपंत कामाविशदारांसुधां गुजराथेस गेले आधी यांच्या मुलकांतून पंचवीस घेतील मग निमे परगणे घेतील निमे त्यांस देतील येवंच गुजराथही दरोबस्त घेतली खरी आपले माहालांचे काय होईल तें पाहावें घरचे लिहिले येईल तेव्हां खरें श्रीमंत पुण्यास आले पांचा हमारा स्वारांची चौकी साताऱ्यात बसविली आहे [ नि%] तेथे वर्तमान येत जाईल ते वरचेवर लिहित नाणे हे आसीरवाद [नि..] साों विनंति सेवक त्र्यंबक मलारी कृतानेक सा नमस्कार विनंति लिखितार्थ परिसून. कृपा केली पो हे विनंति . ले. १४ पौ शाबान २२ ~ ? श्रीशंकर श. १६७३ आषाढ वद्य ८ पाछ २२ शावान इ. १७५१ जुलै ५ आसीर्वाद उपर श्रीच्या सनदेची गोष्ट तो नवाब वजिरांनी कबूलच केली परंतु सरदारांचे लिहिले बलवंडसिंगास गेले त्याने त्याची नकल येथे पाठविली तो विस्तार पहिले तुम्हांस लिहिलाच होता तितक्या गोष्टीवर नवाब बोलले होते की अद्यापि म्यां सनद दिधलीच नाहीं तो हे अवस्था आहे या शोहरतीने माझे वीस लक्ष सा बुडतात ' आम्ही समाधान केले की ब्राह्मणाची. सिफारश लेहली होती त्या दबावासाठी चुकून हे गोष्ट लिहिली असेल.. आता आम्ही सरदारांची पत्रे आणविली आहेत ते येतील बलवंडसिंगास पाठऊन द्या व मीही लिहून देतों या गोष्टीचा संदेह दूर होईल आपला पैसाटका वसूल करून घ्या आम्ही सनंद च्यार महिने शपथपूर्वक गुप्त ठेऊ यैसा जानमाल जाला होता ते दोन्ही पत्रे लिहिल्याप्रमाणे सत्वर पाठऊन देणे व [नि] बकसीराम व लक्ष्मण पंतास सबदार पाठवणार ते कासीस गलियावर कोठे बोलतील तर त्यांसही ताकीद करणे ते सरदारांकडोन करवावी जर ते बालतील तर काम बिघडेल - ·१४ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० आणि सरदार अम्हावर शब्द ठेवितील यास्तव च्यार महिने ये गोष्टीचा शपथ वाहिल्याप्रमाणे दम धरतीलसे करणे बहूत काये लिहिणे हे आसीर्वाद }प potong लें, १५ श्रीशंकर श, १६७३ आषाढ वद्य ८ पौ शाबान २२ पाा छ २२ शाबान । इ. १७५१ जुलै ५ आसीरवाद उपरी नवाब वजीरलममालीक यानी हरयेका प्रकारे दुशमन पायमाल करावे या हेतूस्तव सरदारांस देशाची लालूच दाखविली पारच्या मुलकाची लालूच दाखविली छावणीचा खर्चही कबूल केला जेव्हां सरदारानी छावणी करितों हा करार केला बलकी छावणी केलीसें प्रत्यास आलें अहदनामां व वेलभंडार पावला तेव्हां अंदेशांत पडले की शा छावणीचे 'तो मी देईन परंतु पठाणाचे मुलकाचा व रोहिल्याचे मुलकाचा तह पातशाह न मानीत व हजूरचा दस्तावेज मजला न देत तर म्यां सनद कसी करून द्यावी सरदार सनद घेतल्या- वांचून कसे राहातात यैसा अंदेशा नवाबास प्राप्त जाहाला आम्हांसी तो स्पष्टवादें या गोष्टी बोलतां न येत तेव्हां आम्हांस तर आज देतों उद्यां देतों या जाब सालांत लाविले व आपण ताबडतोब हजूर लेहून पाठविलें प्रथमता त्याचा जाब आला की येक पठाणाच्या दुशमनीसाठी अंतरवेदसारखा मुलूक उचलून महा- ट्यास द्यावा हे सहसा मसलहत नाहीं खामखा छावणीच करवणे तर काही द्रव्य मात्र देऊन छावणी करवा व आपले कार्य करून घ्या या मुलकांत विघाभर जमीन त्यांजला देणे सलाह नाही यैसे लाव आले व हेही लिहिले की पैका घेऊनही ते न राहेत तर पठाणांत काय जीव आहे पातशाह अंतरवेदीत येऊन फितूर दूर करतील यैसा जाब आला परंतु आम्हीं तो यास पके वचनी गोविले व हात कापुन घेतला व हाही आपले वचनावर कायमच होता तेव्हां मागती याने सरदारांची येकनिष्ठता व पातशाही कामावर वैसे तत्पर आहेत व रास्तबाज आहेत कराराहून येका बिध्योस ज्याजती हात लावणार नाहीत व यांजवेगळा पठाण रोहिल्याचा फितूर कदापि तुटणार नाही येकदां यांस सरफराज केले व हा देश दिधला म्हणजे खूब ज्यादा वाढून पातशाही का [मावर सरगरम ] राहतील ...उमेदीने....प्रस्तूत जो म्यां तह केला आहे तेणेप्रमाणे....नाला. पो यैसें. दुसऱ्याने लिहिले त्याचा जाब आला की अंतरवेदीत यांस नागा देणे कदापि सलाह नाहीच तुम्ही खामखा बजीदच आहा तर कायमखानास आरपार जितकी जागीर होती तितकी याना द्या जागीरदारांचे माहाल व खालशाचे दाम व नवाब कुदसियाचे दाम सहसा होणार नाहीत यैा दुसरयाने नाव आला तेंव्हा नवा- बाने मागती तिसऱ्याने लिहिले की कायमखानास आठा दाहा लक्षाची मात्र जागीर होती तितक्याने यांचे काय होतें जागीरदारांच्या जागीराही यांस द्याव्या जागीरदारांपेक्षां तर हे कामांस ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड ५५ 1 २ पाा छ २२ शाबान आले व पुढे ही येतील व पांच हजार स्वार चाकरीस ठी वितात यास्तव कायम सानाचा दखल ज्या ज्या ठिकाणी होता तो यांस द्यावा येका वालशाच्या दामांत मात्र यानी हात न घालावा हे गोष्ट पहिले म्यां करार केला आहे हजरतनी अतःपर सहसा अंदेशा न करता आज्ञा द्यावी करारासिवाये यांपासून तफावत पडला तर मी जामीन आहे यैसे तिस-याने लिहिले त ती बापूस लिहिले की तूं जावेदखानास बजीद होऊन याप्राो हजूर चा दस्तावेज पाठऊन दे तेंव्हा वापूस तो येजमानाच्या व सरदाराचे कामाची उत्कंठा विशेष तीन च्यार दिवस नावेदखानास अतिपय बजीद जाले व जसनसे नवाचाने सरदाराच्या तरफेने खातरजमा करून लिहिले होते त्यापेक्षा विशेष निशां केली त्यास आज नवाच बहादूर बजाये पातशाह आहे वजिराची बर्बादी व बापूजी बजीदी पाहून त्याने पातशाहांस अर्ज करून नवाब वजिरात परवाणगी पाठविली की सिवाये । खालिसे व सिवाये नवार कुदसिया कायमरवानाखाले मुलूक होता तो बशर्त पांच हजार स्वार व तंदी पठाग व रोहिले करारवाके द्या व रोहिल्याचा मुलूक सर जाल्यावर निमेनीम यैसी परवाणगी मोट्या जोराने आली तेंव्हां नवाब वजिरानी बोलाऊन सांगितले की या कामांस इत्का जोर म्या मारला व इतके वळ तुमच्या भावास करणे लागले तेंव्हा हे काम जालें अतःपर सिवाये खालसा व सिवाय नागीर नवाब कुदसिया सनद करून देतों आम्ही अर्ज केला की येक खालशाच्या दामांचीच गोष्ट ते मानीत नाहीत नवाच कुदसिया कोठून काढली ते माननार नाहीत नवाब बोलले की हे घर पातशाहांचे आहे चिमटी घेऊन काम सहसा करूं नये सलूक समाधानाने केले तर बहूत दिवस चालतें सरदारांसही हेच उचित माहे की पातशाहांस हाती ठिवावें त्याजमर्धे विशये किती खालशाच्या दामांचे तीन लक्ष झा व नवाब कुदसियाचे वगैरे लाख सवा लाख येण चौ सवा चौंची. बाा आहे खालशा तून आमील येईल त्यास दखल द्या नाही तर तुम्हीच ताहूद लेहून देऊन साल दर साल सा देत जा आमासे सावकारी चलण धरा की आणीख दाहा पगरण्याचे इजायाचा विश्वास पडे येव्हड्यासाठी अवघे काम मुलतवी टाकणे सलाह नाही व इतकी बलकटी जाली असता माझ्याने खालसांचे दाम व नवाब कुदसियाचे दाम देवत नाहीत मुतसद्यांस आज्ञा दिधली की हजूरच्या हुकुमाप्रो सिवाये दाम खालसा व सिवाय कुदसिया सनद करून या यैसी आज्ञा जाली त्यास आम्ही कसी ३ पास छ २२ शाबान सनद घ्यावी मेहनत बरबाद गुन्हा लाजीम जाला तर काय करावें या करता सविस्तर वर्तमान तुम्हांस लिहिले आसे अक्षरधा सो उभयेथां सरदारांस व यो तात्या व शो आबाजी व तो भाऊन वांचून दाखवणे खालशाच्या दामा- -- 1 6 ·१६ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० सिवाये व नवा कुदसियाचे दामासिवाये सनद होते आज्ञा निखालस आसलियां घेऊ उद्या आम्हांवर शब्द न ठीवावा याजसाठी खोलून लिहिले आहे खालशाचे. दाम व नवाब कुदसियाचे दाम वेगले करून सनद घेऊन या यैसें पत्र सरंदारांचे आले म्हणजे सनद घेऊन नाहीतर जसी आज्ञा करतील यसें करूं [नि] या पत्राचे उतर जलदीने पाठवणे सरदार अज्ञा करतील तेणेप्रमाणेच केले जाईल बहूत काये लिहिणे हे आसीर्वाद. ले. १६ ran श. १६७३ आश्विन शुद्ध १ सं. १८०८ आश्विन शुद्ध १ ॥ श्री॥ इ. १७५१ सप्टेंबर ९ ॥ साधश्री सरववीपमा ज्योग्य रावजी श्रीदामोदरजी जोगी लिषतं वकसी- रामंकेनी पाय लागूनं वंचा अठाका संमचार भला छै आपैका सदा भला चाहिजो अपरं ची आपसो बिदा होय आया सो श्रीप्रगसो तो कागद भेज्या ही छा जिस पाछे मिति आसौज वदी १२ ने दो पहरने श्रीकासीजी पोहुच्या चौदसने डेराके ऊट वा अखबार आये सो मिलाय तो राजासो हुवा न्ही ऐक दो दीनमै होसी और इठाकी सूरत यह छै जो कासीके सारे साहूकार पकडे छै सो कदी वीस लाख मागे छै...दी पदरा मागे छै सो वे यह कहे छै आगे दो लाष रुपै आम्हासो उधार लि ' सो दिआ न छै अब म्हे कौठासो द्या सो ये सपती किआ चाहे छै सो य...आपभी मुनासब जानो से...ने इनसो...मनी नही होवे देवे...सारा सहर लूट लेवे तो उन...का चारा न्ही जीहसू -अपने लिखा छा जो यह बात सरदारोको आछी न लागेगी तो चालता मी फुरमाई छी और आपने भी लिखी आई छ श्रीकासीजीका बसवावालाने किसी बातकी खेचल होबा पावे न्ही और नवावे साहब भी फुरमाई जो किसीपर जुलंम होबा पावे न्ही सो जीहसू आपने लिपा छा जो सारी कासीमै हटताल होय रही है और त्राह त्राह होय रही छै सो नवाब साहनसो अरज...१ सीता इठाका...वालनेनी...की. दिकत न...आर...वा सो असवार मेजवा की तागीद छै सो भेजा छा और सेष महंमद असलैहने आपकी हजूर राष आया छा...वाहने सीष दी होसी और. कदाचि कामके सबब सो रहै वा हुवा होसी तौ अब सिताब सिष दीजेगी और कागदवाला काम हुवा होय तौ वसूल लिषाय भेज दीजेगा और न होता जानौ तौ कागद भिजवा दीजेगा ढीली करनी नदी और स्माचार दिली वा सवाई ज्युपूरका वा देसका आया होय सो क्रिपाकर लिषजेगा और पडवाको लछमन पंडितने श्रीगयाजीका विचार किआ छा सो हाल तो दो चार दिन रह्या छै दो चार दिन पाछे कामकी सुरत हुवा पाछे होसी सों लिषाला क्रिपाकर कागद स्माचार हमेस्या याद फुरमावोला मिति आसौज सुदि १ सय १८०८ M ·३ हिंगणे दफ्तर २ रा खंड १७ [ समासांत ] पंडित साहबजी श्रीनिमकरावनीसो म्हाकी पा लागून मालूम होय और स्माचार कागदसों जाणोला } ले. १७ २ श. १६७३ आश्विन वद्य ८ पौ जिल्काद २१ छ २१ जिल्काद इ. १७५१ आक्टोबर १ परभारे यास फर्मान आला मग कोण्हास पुसतो व आम्हांस जागीर का देईल सहसा देणार नाही या प्रसंगी तुमची कारीगिरी. हेच की पुन्हां गाजुदी- खानास बाहेर काढून दाहा वीस पंचवीस हजार फौंज जमाव करऊन इकडे चाल करावी जर गाजुदीखानाचा निग्रहच आसिला तर उतमच जाले सरदारही तेंच प्रांती आहेत आपली मातबर फौज व सरदारांस घेऊन यावे आम्हीही इकडे तयार आहों सर्व यैकत्र होऊन सलाबतजंगासे ठिकाणी लाऊन दक्षण देश उभयेथा वाटून घेऊ जर गाजुदीखानास निगृह कर्तव्य नसला तर बाहेर निघून पांच सात मजली यावे आम्ही यास दबाऊन आपलेही जागीर वगैरे कामकाज करून घेऊ व गाजुदीखानाकारणेही काही फौजेचा खर्च म्हणून व काही साल दर साल ठैराऊन नियाबतीवर राजी करून भावाचा नेह करून देऊं या गोष्टीने आमचेही काम होईल व त्यांचेही होईल जर हेही न बने तर सलाचतजंगाची सनद कोण्हेही प्रकारें अटकाऊन टाकणे अथवा आपले विद्यमाने फर्मान घेऊन चिरंजीव नानाबाार आम्हांपासी पाठवणे की सलाबतजंगास आसानमंद करून आम्ही आपलें कार्य करून घेऊ यैसी श्रीमंत स्वामीची पत्रांवर पत्रे ती बापूस आली त्यास साहेबकाम तर केले पो व हजूरचा...म्हणाल तर पातशा व नवाब बहादुर लोभी आशेत गुंतले सलाबतजंगात न देतां आतां गाजुदी- खानास कसे देतील तेव्हा जितके झा सलाबतजंगाने कबूल केले तितके गाजुदी- खानाकडून कबूल करविले व जितके त्याने पाठविले तितके रोख याजकडून देववितो यैसें ठहराविले परंतु यांस धीर पुरेना की गाजुदीखां जाऊन ' काय करतील आता दाहापांच लक्ष मात्र देतील ते देतील पुढे काही हाती लागणार नाहीं यैसा यांला धीर पुरेना आम्हांस तो सर्वापेक्षा स्वामीकार्य प्राधान्य तेव्हां 'आम्हीं गाजुदीखानाकडूनही बोलविले व आम्ही परिछिनवादे. पातशाहांस व जावेदखानास अर्ज केला की गाजुदीखां सुभेदार होऊन. बाहेर. निघाले तेंव्हा बशर्त कुमक करारवाके श्रीमंतांस करोड ला देऊ केले आपल्या मोहरेनसी फर्द कोरी सरदारांपासीं लिहून पाठविली ते फर्द बजिनस सरदारांपासी आहे आता.. तुम्हीं साच्या लालचीने गाजुदीखानास मौकूफ करून सलाबतजंगास देऊ म्हणता तर काय चिंता आहे द्या परंतु आमचे क्रोड का कोणीकडे लाविता ते लावा मग फर्मान द्या जेर सलबतजंगास देणे तर जसी तुम्ही आपल्यास संतरी लक्षांची निशां घेता तसी आमच्याही क्रोडाची . निशां ध्या मग फर्मान द्या नाही ३ ·१८ भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७० छ २१ जिल्काद तर फर्मान आमच्या हवाला करा आम्ही तुमच्या; काचीही निशां करून घेतों व आम्ही आपल्या क्रोडांचीही वाट करून २ करून घेतों जर तुम्ही. हे गोष्ट खातरेस न आणाल व आपले काम करून परभारे सलाबतजंगास फर्मान द्याल तर गाजुदीखानास आमचे हवाळा करा' हेही न कराल तर आमचा दावा तुम्हांसी सरदार कामें जाली म्हणजे या गोष्टीचा जाबसाल तुम्हांसी करतील वैशा गोष्टी पष्टवादे नवाब बहादुरास सांगितल्या हे वर्तमान आयकून स्तब्ध जाळे व तेच दिवसी रात्री येकांती गाजुदीखानास पुसिले की तुम्ही. कोरी फर्द मोहर करून देऊन क्रोड साचा करार केला आहे की काये गाजुदीखानानी यथार्थ म्हटले तेव्हां पातशाह नवाब बहादुर बोलले की आम्हांस पुसल्यावांचून कसी फर्द लेहून दिधली गाजुदीखानानी अर्ज केला की वजिरानी पनास लक्ष सरदारांस देऊ करून बोलाविले तेंव्हां हनरतला कोठे पुसिले होतें जिकडून काम निघेल तिकडून केले पो याकरता आम्हीही कार्य जाणून लिहून दिधले यैसा यकरार गाजुदीखानानी करतांच पातशाह व नवाब बहादूर चपापले व चिंता निर्माण जाली की आता काय करावें परंतु सरदारांचे लिहिल्यावांचून या कामांत पुर्ता जीव पडत नाहीं या- करतां मसोदे करून पाठविले आहेत येणेप्रमाणे येक दोन तीन पत्रे येकामागें येक चौ चौ दिवसांचे अंतरे जासुदांबार नवाच बहादुरास दिलीस पाठवावी व येणे- प्रमाणेच वजिराचे नांवची इकडे पाठवावी की तेणेप्रमाणे आम्ही वजिराकडून नवाब बहादुरास लेइज दोंहीकडून पत्रे पावल्याने गोष्ट गरम होईल व बापंचे म्हटल्यात जीव पडून जे रीतीने स्वामीकार्याची साधना घडे तें करतील आम्ही तर सांगितल्या कामांचे सर्व यष सरदारांचे आहे हे पुरवणी तुम्हीं दोन तीनदां वाचून उत्तम प्रकारे अर्थ ध्यानांत आणून सो उभयथांसही येक दोनदां वाचून दाखऊन लिहिल्याप्रमाणे दिलीसही पत्रे पाठवणे व वजिराचीही आम्हाकडे पाठवणे हे पत्रे पावल्यावर कसकसा रंग पडतो तसतसा जोडतोड मागती कर येवंच याही कामांचे यंष सरदारांचे पदरी घालावें हे गोष्टीचा निश्चय आम्ही आपले ठाई केला आहे तर [नि*]मसोद्याप्रमाणे पत्रे पाठवणे बहूत काये लिहिणे हे आसीवाद ले. १८ } पो छ १३ साखर श, १६७३ माघ शुद्ध ३ इ. १७५.२ जानेवारी ८ रवल १ सो कृतानेक सा नमस्कार विनंती उपरी येथील कुशल तागाईत छ १ माहे साल मुकाम जैनगर स्वामीचे कृपाकटाक्षे येथास्थीत असे विशेष बहूत दिवस जाहले स्वामीकडील कृपापत्र पाउन चितासी समाधान प्राप्ति न जाहले याजकरितां अहिनिष चित सचीत असे तरी स्वामीनी येणारासमागमे पापत्री ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड १९ सांभालीत असिले पाहिजे इकडील प्रसंग तरी दिवानजीनी बहुतेक खासदसखती शुका हसूल करून पाटविला होता तो त्यांचे पुत्राचे जवेत पांच सात दिवसवर पडला होता व फीनबाडीही त्याजकारणे येक दोनी दिवस उभी राहिली होती ते काली श्रीनी स्वार होऊन शुका घेऊन अदय यजाऊन आणून परमारे शिकार खेलायानिमित्य जाऊन प्रहरा रानीस येऊन महलदाखल नाहले शुक्यांत काही बहुतसा अशये नव्हता हरी गोविंद राजे यासी हज़र पाठविले बहूत बरे केले यांजवरून नकश अबूदियतेचा कलला. तुमचे वडिलांवडिलापासून सिवाये खान- जादगी दुसरी गोट जाहली नाही पुढे तैसीच वर्त...ल की जेणेकडून तफर...त जाये नवाब बहादूर...सबा व जागीर बदस्त्र...[4]हाल केली असे मजकूर नवाजशेचा म्हणायास इतका मात्र लिहिला होता सुभ्याचे असालतनेची नजर दिवानजीचे पुत्राने दाखविली होती व या शुक्यावरूनही मोटा भ्रम होता तो सर्व निघून आला त्यांत या मजकुरासिवाये दुसरी गोष्ट नव्हती न कलें कसा काये प्रसंग आहे जागीरदारांही इतके दिवस पठाणाचे अमदनी करितां तगादा केला नसेल व हजूरच्यांतही खातरदारी याजकरितांच विशेषेकरून होती अतां पठाणाचा तो प्रसंग नाहला जे येक मीरमनूने मारून हटविला व तमाम बादशातची वाजी रक्षिलीसी केली याजवरूम तुरानियाची वाजी सरसी दिसोन आली इतकियावर त्यांची खातरदारी टाकून यांसी कोण सुवेदारी कोणे कर्तुत्वावरून देईल आघींच त्यांसी यांही काये रस रक्षिला यासिवाये दुसरे अणखीही काम तर निधणे कठीणसें दिसतें राजा हा कालवरी तर त्याजवरी संतुष्टच अहे परंतु सेवटी फिरताही विलंब नाही किमर्थ की मनोरथराम व्यास जो मोठे माहारामां. देखता देवढीचा दारो गा].:.त्यासी दिवानजीनी... ...... . } पौौ छ १४ गावल ستم ले. १९ श्री श. १६७३ माघ शुद्ध १० रवल ८ छ १४ इ. १७५२ जानेवारी १५ श्रियासह चिरंजीव राजश्री दादा व नाना यासि बापूजी माहादेव अनेक आसीर्वाद उपरी येथील कुशल ताा छ ८ माहे रावल मा इंद्रप्रस्थ जाणून स्वकुशल लिहिणे विशेष पेशजी जवाबी कासिशसमागमें साकल्य लिहून पाठविलें. असे त्याजवरून सविस्तर कलेल दारा शुको आणि औरंगजेब हे उभयथा अनमेरी. जवली जुजले तेंव्हा जोतिशाने सांगितले जे मेघडंबरीत पातशाहा स्वार होईल तर मारला जाईल ते समई सेख मीर याणी विडा उचळून मेघडंबरांत तोच स्वार जाहाला आणि तसदूक जाहाला त्याचे पुत्रास बकशीगिरी फर्माजन कचेरी लाल फर्माविली त्यास आमचा खाविंद पातशाहाच्या म्हटल्यावर मुंजले असता त्याचे तजविजीने दक्षणची सुवेदारी मुकरर न केली तर पातशाहाचा निगेबान कोण नवाबही पातशाहास व नवाब बाहादुरासं लिया व सरदारांची पत्रं आलिया- ·भा. इ. सं. मंडळ स्वीय ग्रंथमाला क्र. ७०. वरून बहूत सर्द होऊन निनामनमूलुकास म्हणतात जे तुम्ही त्यांचे विचाराखेरीज सुवेदारी आम्हानवल ध्या त्यासी हे काम क्षेपनिक्षेप नवाचास करणे आहे व जसे पातशाहास पाणिपतावर पातशाह करून पातशाहास हातांत घेतले तसे निजामन मूलुकास सुवेदारीचा खिलअत देविल्याने सर्व उमराव घरांत आलेसे होतील तरी हे कोणे प्रकार घरांत येतील यासी भीक मागणे बरे वाटते परंतु यांचे हातून सुवेदार होणे बरे वाटत नाही परंतु लाच्यारीकरितां कबूल करतील तरी लाच्यारीची वाट कोणती म्हटल्यास नवाब वजीर अजम आहेत दिवाणी दक्षणची व बकशीगिरी हे दोन्ही तालोके नवाबांचे आहेत त्यासी दोन्ही आपण सरफराज कराव्या त्यासी बकशीगिरी ज्यापास त्याची कचेरी लाल असते दुसरे दिवाणी ज्यास सरदार म्हणतील त्यासी द्यावी तोपर्यंत दोन्ही कचेन्या व डेरा मातबर तयार करून तुम्ही गणमुक्तेश्वरास येता तोपर्यंत बदस्तूर दक्षण डेरे सुवेदारांसाठी करून आणू मग हजूर येऊन दक्षणची तसलिमात करावी मग निनामनमूलुकास घेऊन जाऊन यांसीच कायम करावे अथवा यासी मुरबी ठीऊन सलाबतजंग शरण आलियावर ठिवावें' निजामनमुळुकानी मोहर . कोरे कागदावर केली म्हणून रुपये मागावे म्हणता त्यासी याजला अरजूहें जे मी सुबेदारी यासी देवीन व यांचा यख्तियार ठीवीन तरी साल बसाल २ पो छ १४ सावल मजला पंन्नासं लाख रुपये मिलतील म्हणून त्याचे साठ लाख रुपये नख्त- नयावतीसाठी आले असतां निजामनमुळुकानी फेकून दिधळे या गोष्टीस केशोराव हफीजुदीखां बानीकार आहेत जेव्हा याणी कबूल न केले तेंव्हा त्याणी नवाब बाहादुरास मुरवी केलें आतां नवाब आमचे मुरवी होतात तरी आधी दिवाणी व बकशीगिरी सरफरान करावी आणि याकूतखानास लिहावे जे बदस्तूर दक्षण हेरे व राहोट्या पातशाही कचेरीच्या तयार विसा दिवसांत करणे तोपर्यंत गणमुक्तेश्वराजवली आम्ही पोहचतों [नि*] बहूत काय लिहिणे हे असीर्वाद ले.२० -- श्रीशंकर श. १६७३ पौष इ. १७५२ जानेवारी विनंती उपरि यो गोविंद बलाळाचे पत्र यो सुवेदारांस आले त्यांत देसचे वर्तमान लिहिले आहे की ताराऊसी व राज्यासी पंतप्रधान स्वामीचा सलूक जाला कितीक मतालब श्रीमंत स्वामीचे त्यानी · कबूल केले येक तर हाच की राजश्रीनी निमे गुजसत दिधली होती त्याप्रमाणे आताही ताराऊने निमे गुजरात दाभाडे व निमे श्रीमंत स्वामी याप्रमाणे ठैराऊन कजिया तोडला दुसरी आडही प्रतिनिधीचे किल्याची होती तो किला चिटनिसापासून मागती प्रतिनिधीस दिधला ·हिंगणे दफ्तर २ रा खंड २१ याप्रमाणे कितीक मतलब ताराऊने याचे कबूल करून बोलाविले त्यासी ताराऊ व राज्याजी गडाखाले उतरली व श्रीमंत स्वामी दो हजारा स्वारानसी सातारा गेले इकडे सलाबतनगासीही सलूक जाला श्रीमंत स्वामी सलाबतजंगापासी नवी नागीर पनासा लक्षाची मागत होते व तो उलटी आणखीच गोष्ट सागून जे रुपये नासरजगाचे मर...ण्यात यानी तहसील केले त्याची तलब करून जुनास सिध होता ते गोष्ट राहिली यानी नवी जागीर मागणे सोडली व त्याने ते पैसे सोडले व ज्याप्रमाणे कदीम चालत आले आहे त्याप्रमाणे चालू द्यावे व जो खजाना चगणपुरांत नारो शंकरावा घेतला होता तो परतून दिधला इतकी गोष्ट टैरऊन सलूक जाला दुसरे नासरजंगाचे स्त्रीने श्रीमंतांस वीस लक्ष या शतीवर देऊ केले की फेरोनजंगाची बलायेश करावी हे नविस्तरवांद सलाबतजंगाचे हातांस आली त्याने नासरजंगाचे वीस पुसिळे तिने साफ सागितले की हे गोष्ट खरीच परंतु इतका ढवळा करावयास सागितले नवते याप्रकारे त्याचे घरांतही करकर आहे सलाबतजंगाचा हाही मुदा होता की दाभाड्यास गुजरात आधी द्यावी त्यासी आनायासें तेही गोष्टी बनून आली याप्रमाणे तपसीलवार सो गोविंदपंती सो सुवेदारांत लिहिले आहे कार्याकारण जे नवान साहेबास विनंति करायाची ते वडील करतीलच कलले पाां जानोजी निंबालकराने बदस्त्र साविक यखलास ठैराऊन दाभाडियास सोडावेसे केले तराऊचीही रजामंदी याच गोस्टीने जाली ते केले म्हणून वर्तमान सत्यमिथ्या अपले लिहिले येईल तेव्हा कलेल बहुधा असेलही गोस्ट खरीच का की चहूकडे गवगावा श्रीमंताच्याने न करवे व. त्यास राजा व अऊ मिळून अपल्यास कुशमांड करितील करितात हे तोडावे ऐसे ध्यानात अणून श्रीमती केले असेल तर न कले दाभाडियाचे अणीखही व्रत यैकिले की, करोड का देऊन सुटला हे व्रत दिलीची खबर अहे तेही बापूचे लिहिले नाही यैकिलेले अहे वडिलास कलावेनिमित्य लिहिले असे हे विनंति उदईक कटूरो मुाा होऊन पूल तेथेच तयार होईल भेटीचेही ठीक करितो तोवर वडिलीही अले पाहिजे हे विनती पुलावरही येकदोन हिवस अटकाव करून अणीखही तजवीज वडील अलियांवर करितील ते होईल अम्ही हलऊन पाहिले परंतु डगमगीत नाही सुवेदार अशा धरीत नाही की अटकून राहे यास्तव सत्वरच उतरायाची बाड अम्ही देत असतो हे विनंती . ले.२१ पौ १ खर } { श्री श. १६७४ वैशाख शुद्ध २ पो छ १ जमादिलारवर इ. १७५२ एप्रिल ५ पुा चिरंजिवास आसीर्वाद उपरी रा॥ जयाजी सिंदे यांची अर्जदास्त व . नवाब बाहादूर व नवाब निजामनमुलुकास यैस्या तीन थैल्या व फर्दा दोन गांवा