·सांत्वत संहिता भूमिका । इह किल दुस्तरानन्त संसारपारावारनिमग्ना नाध्यात्मिकादि तापत्रय सन्तापितान् निखिलानपि जन्तू ननुजिवृक्षतो भगवती लक्ष्मीपते मुंखादुद्गतं महोपनिषदाख्यं शास्त्रम् । यस्य किल सन्निधौ पञ्चेतराणि कापालादीनि तन्त्राणि रात्रीयन्त इत्यपरा पश्व. रान संज्ञापि प्रवर्तते। प्रमाण सार्वभौमताचास्य महाभारते ब्रह्मसूचे आगममामाण्ये श्रीभाष्ये - श्रीपांचरात्राधिकरणे, पांचरात्र रक्षाया मन्येषु च पहुषु निवन्धनेषु सुस्पष्टमुधुप्पते । तदेतत्पवरात्रशास्त्रं एकमूर्ति चतुति नवमूर्ति प्राधान्यैः चतुस्त्रियक्रप्राधान्येन च मन्त्रसिद्धान्ता गमसिद्धान्त तन्त्रसिद्धान्त तन्त्रान्तरखिद्धान्त संज्ञाभि श्वतुर्धाविभक्ताम् । तस्यैठस्य सिद्धान्तचतुष्टयात्मकस्यं पाश्चरात्रशास्त्रस्य पान 'पद्मोद्भवाद्या अष्टोत्तरशयं संहिताः प्रसिद्धाः । वासु च साक्षात भगवन्मुखोद्गततया रत्नत्रयमिति प्रथितासु श्रीसावत पौष्करजयाख्याभिधानासु विसृघुसंदिता स्वन्यवमेयं सात्वत संहिता भगवतोवासुदेवस्य संकर्षणस्यच संवादरूपा वत्वहित पुरुषार्थ तसाधनभगवदाराधनायवयोधनेन बहूपकरोतिभविनाम् । यामेवोदित्य महाभारते कुरूपितामही ज्ञानवृद्धो भीमएवं माह- " ब्राह्मणैः क्षत्रिय धैश्यै शूद्रश्च कृतलक्षः । अर्चनीयश्च सेभ्यश्च कीर्तनीयश्च सर्वदा ॥ सात्वतं विधिमास्थाय गीतस्संकर्षणेनयः । दापरस्य युगस्यान्त आदो कलियुगस्यच ॥ "इति ।

·यद्यपीदं वचनं श्रीपांचरात्र सामान्यपरमेव. कृत्स्नस्यापि तस्य सात्वतशास्त्र संज्ञत्वात, अयापि संकर्षणगीतत्व रूपविशेषणस्यै त. मावा साधारणतया नामप्रसिद्ध्या च पत संहिता प्रधानाभिमवा भवितुमईतीवि वयं प्रतिपद्यामहे ।। तदेतामा अस्या मुद्रणे प्रवृत्ता क्यम् - १. अस्मदीय श्री हयवदन लीलासदन " पुस्तकाल- यस्थ मेकं अन्धाक्षर स्ताळपत्रेषु लिखितम् , २. विदर्याणां श्रीपदपुरनिवासिनी श्रीशैलानन्तपूरुप श्रीरङ्गा- चार्य स्वामिनां वाळपत्रलिखित मांधाक्षर मय मपरम्, तेषामेव ताळपत्रेवेव यन्याक्षर लिखितमितरव श्री विशाखपत्तन निवासिनो श्रीपरवस्तु यम् . पि. वि. रङ्गनायम्वामिना आर्यघरगुरुणां पुस्तकालयस्थं ' वाळपत्र लिखितं अन्धाक्षरमय ३. " . . मन्यत -- इति पुस्तक चतुष्टयाधारेणास्या शोधन मकार्म । मायणपां पुस्तकाना मशुद्धियहुळाना मेकरूपाणा मेवोपलब्धवपा सम्भाव्यते महत्यशुद्धि रख । तथापि अन्धलोपाभावमात्रेण तुप्यद्भिः कृतमतः क्षन्तव्योयं दोप इति निवेदपाय । म. अनन्ताचापः । सम्पादकः।

·विपयानुक्रमः । विषयाः। ३ - परिच्छेदसंख्या। सोकसंख्या । पटसंख्या । १ शावायतरणम् २७॥ १ उपासनविधिः २० सुषुप्तिब्यूदमन्त्रीद्धार ५८॥ १६॥ सक्षमध्यूहदेषतान्तपांगविधिः ११० - " - ६ २२४ ३२ - ५० - ६० ६० ७३ - चासुराल्याराधनविधिश्च व्रतविधिः सांवत्सरबसविधिः विभवदेवतान्तर्यागविधिः विभघदेवतापहिर्यागविधिः मन्डलथ्यानषिधानम् कुण्डलक्षणकयनंच १२४॥ २५७ २३६॥ ५८ - ७४ ८४ } ७९॥ पाताळनिळूयादि भगवद्विभव } २४५॥ ९६ - ११५ २३ १२१ १२२ १२४ १५ १२४ १२७ १२७ १३१ ४॥ - अखभूपण देवसाध्यानविधिः पवित्रारोपणविधिः पवित्रस्नानपिधिः दीक्षांगाव शान्तिकल्पः वैभवीयनृसिंहमन्त्रोद्धार तदाराधनविधिश्व अधिवासदीक्षाषिधिः दीक्षाविधिः,वणाध्यविज्ञानंच भाचायोपिकविधिः समयाचादिनम् ४५८ १३१ २३२ १८४ १८२ १८४ २०२ -२०७

·3
२२
६॥
२०८
२१३
अधिकारिमुद्राभेदकथनम्
विभवदेवता पिण्डमन्त्रोद्धार
कथनम्
प्रतिमाप्रासादलक्षणकथनम्
प्रविष्ठादिविधिः-
-
२४
१२६
४३॥
૨%
३४९२॥
२२३
२२४-२५७
२५७-२८७
आइत्यग्रन्धाः

·त्रिनमः ।
श्री हयग्रीवाय नमः ।
॥ शास्त्रमुक्तावळी ॥
॥ श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ॥
विष्णो राराधनपरा मुनयो मलपावले ।
सस्थिता सिद्धगन्धर्व विद्याधर निधेषिते ॥ १ ॥
कालेन केनचित्स्वर्गा द्रामदर्शन लालसः ।
सत्रावतीणों देवर्षि नारदो भगवन्मयः ॥ १ ॥
ज्ञात्वा तस्साचला भक्ति देव. परशुलांछन ।
प्रत्यक्षतां जगामाशु सानुकम्पेन चेतसा ॥३॥
तत. महष्टयदन. मोझिनपुलको मुनिः ।
पूजयामास तं देव मष्टांग पतनादिना ॥४॥
भथाह भगगन रामो मधुराशरया गिरा।
सवास्ति भक्ति रधिका जामवीज क्षयं करी ॥ ५॥
एपातु साविकी शुद्धा नित्यमध्यभिचारिणी ।
तिष्ठन्ति मुनयो येऽत्र मार्थपाना हरेः पदम् ॥ ६॥
तान् सात्वते क्रिया मागे मद्वाक्या द्याहियोजय ।
एरमुफ्वातु तं विन मृषीणां हितकाम्यया ॥७॥
जगामा दर्शन देव स्तस्माद्देशात्तटियथा ।
सतु हृष्टमना वाक्यं शिरसा चाभिवाद्य तत् ॥ ८ ॥
निर्जगामार्चरिवाथ पुष्पै स्थानवरन्नु तत् ।
अपार दाश्रम च.न्य नानाद्रित निषेवितम् ॥ ९॥

·शास्त्रमुलायी।
तरुपुष्पफहरादयं वापी कृप हुदान्वितम् ।
सम्प्रहष्ट स्तन स्तस्यै द्विजेन्द्र रभिवादितः ॥१०॥
पूजितश्चार्यपाद्यायै विनिवेशितविष्टरः ।
भधांजलिधरास्सवें प्रोत्फुल्ल नयनाम्बुजाः ॥ ११ ॥
वदन्ति जन्मसाफल्य मद्य न स्तव दर्शनात् ।
श्रुत्वा तत्पीति जनकं वाक्यं प्रणयपेशलम् ॥ १२ ॥
नमस्कृत्य हपीकेशं मुनि रप्याद नारदः ।
मन्ये कृतार्थ मात्मानं नूनं विप्रवराह्यहम् ॥
भवद्भिस्सह सम्बन्धो यस्य मेऽस्मिन्शुभाश्रमे ।
रक्ताई भवतामधैं देवेनाक्लिष्टकर्मणा ॥ १५॥
यत्तदेकहदस्सर्व माकर्णयतसाम्प्रतम् ।
अद्यप्रभृविदेवेश माराधपतकेशवम् ॥ १५ ॥
रहस्याम्नायविधिना शश्वमोक्षप्रदेनतु ।
१३
ऋषयऊचुः ।
मुनेचिरमपनानां भक्तानानोभवान्गतिः ॥ १६॥
नारायणपदप्राप्ते यच्छ्यस्त प्रकाशय ।
नारदः।
यञ्चोदितन हलिना प्रागुप्त तं] चकगणिना ॥ १७ ॥
पारम्पर्यागतंतन्मे गदतम्णुतद्विजाः ।
पुगतीतकृतमाम बेतारख्यापरयुगे ॥ १८ ॥
इंपदारक्ततायाते जगहातरिचाच्युते ।
भादसंकर्षणोविष्णं ज्ञात्वाविनयवानपि ॥ १९ ॥
किमिदंदेवपश्यामि तवरूपविपर्ययम् ।
मदम्योपाचभगया मेपगम्भीरयागिरा॥ २० ॥

·.
.
[1- परि ] श्रीपांचराने श्रीमावत संहिता ।
नापं सकालो यत्रासी सत्वैकपदुळोजनः ।
भयरागपरोलोक स्तद्वृत्तधारयाम्यहम् ॥ २१ ॥
संकर्षण उवाच ।
कालस्वभावजाकेन कर्मणा राग ईदृशः।
नछादयतिलोकानां त्वद्भक्तानां विशेषतः ॥ २३ ॥
श्रीभगवानुवाच ।
विविधेनप्रकारेण परमब्रह्मगाश्वतम् ।
भाराधयन्तियेतेषां रागस्तिष्ठतिदूरतः॥ २३ ॥
संकर्षण उवाच ।
भगवंत्रिविध ब्रहि - उपेयंब्रह्मलक्षणम् ।
हितार्थ च प्रपन्नानां व्यामोह विनिवृत्तये ॥ २६ ॥
श्रीभगवानुवाच ।
पाइगुण्य विग्रहं देवं भास्वजन्चलन तेजसं ।
सर्वतः पाणिपादं त सर्वतोक्षि शिरोमुखम् ॥ २५ ॥
परमेतत्समाख्यात मेकं सर्वाश्रयं तथा ।
एतत्पूर्व वयं चान्य ज्ञानाचे भेदितगुणैः ॥ २६ ॥
विद्धि त यहसंज्ञवै निरायास फलप्रदम् ।
मुख्यानुवृत्तिभेदेन- युक्तंज्ञानादिकैर्गुणैः ॥ २७ ।।
नानाकृति च तद्रिद्धि वैभव भुक्तिमुक्तिदम ॥ २७ ॥
इति श्रीपांचरात्रे श्री सात्वत संहितायां प्रश्नप्रतिवचनंगाम
प्रथमः परिच्छेदः ॥ १ ॥

·शाधमुक्तावळी । अथ द्वितीयः परिच्छेदः । श्रुत्वैव मच्युतमुखा देवदेवो हलायुधः । हितार्थ भयभीतानां पुनराह द्विजोत्तमाः ॥ १॥ संकर्षणः। विधिना कीदृशेनैव झुपाता विहितान। उपासकानां भक्तानां समासाद्वहि मे विभा ॥२॥ श्री भगवानुवाच । शृणु सम्य कादश्यामि यदहं चोदित स्वया। यज्ञात्वा न पुन जन्म पुनरेवाप्नुया नरः॥ ३॥ ब्राह्मणानां च सद्बह्मा वासुदेवाय याजिनां । लाभूतं यदा हटे होद स्थ माधिकारिगाम् ॥४॥ विवेकदं परं शास्त्रं प्रमोपनिषदं महत् । दिव्यमार्ग सोपेतं मोक फललक्षणम् ॥५॥ ताहपरिसृतं तम्मा जगदुद्धरणाय च । तदाद्य मुपदेक्ष्यामि यदै बहुभि स्थितम् ॥ ६॥ मिदिमोक्षमदं शुलं सरहरयं महाफलम् । अष्टांग योग सिद्धानां हयागनिरतारगनाम् ॥ ७ ॥ योगिना मधिकारस्स्या देग्मिन् हदयेदापे । मित्राग मुक्तानां विशाणां वदयादिना ॥८॥ समन्नु चतुह त्वधिकारो नचाया। अपाणी क्षत्रियातीनां प्रपन्नानांच तत्वतः ॥ १॥ भमान पितारस्तु चतुपदपारमे ।

·१. परि ] धीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
सक्रिय मन्त्रचक्रेतु वैभवीये विलोकिनाम् ॥ १० ॥
ममता सनिरस्तानां स्थकर्म निरतात्मनाम् ।
कर्मवाड्मनसे स्सम्य ग्भक्तानां परमेश्वरे ॥१॥
चतुर्णा मधिकारोवै प्राप्ते दीक्षा क्रमे सति ।,
एवं सम्प्रतिपन्नानां मन्त्रपूर्व यथा स्थितम् ॥ १२ ॥
विधान मेक मूर्तीयं समाकर्णय साम्प्रतम् ।
प्रशस्ते विजने गुमे गन्धलिते धरावले ॥ १३ ॥
सुधूपिते र्यपुष्पाढ्ये वर्णचक्रं प्रतापच ।
यस्मि प्रतिष्ठितं विन्ध मानझभुवनान्तिकम् ॥
येनो दिन जगतः प्रभय स्समनन्तरम् ।
स्वाल न्युपरसे यस्मि मळय स्तम्प्रजायते ॥ १५ ॥
प्रेरकं चन्द्रसूर्याभ्यां सवाद्याभ्यन्तरन्तु यत् ।
मित्योदितं यदक्षस्थं वर्ण मीश्वरवाचकम् ॥ १६ ॥
यत्र स्थानविभागेन वागारमा भगवान् स्थितः ।
भकाराधो विसर्गान्त स्सौरं चान्द्रं कळागणः ॥ १७ ॥
हस्वदीर्घविभागेन नाभी यत्र दिरष्टकः ।
कादिभान्तो प्यरान्तस्थः प्राकृत स्तत्र संचयः ॥ १८ ॥
पृथिव्यादि प्रकृत्यन्त युग्मयोगेन लागलिन् ।
कलिना देहभृत्कालो नेमिगो नवलक्षणः ॥ १९ ॥
मकारायो विसर्गान्तो यत्र पृथ्वीगण स्स्वयम् ।
कालवधानर स्ताक्षा माताण्डायुतसन्निभः ॥ २० ॥
ज्याला 5 युनसहनाढयो वर्णान्तो भगवान् स्थितः
मामध्या प्रथिपर्यन्तं नमोन्तावर्णसन्ततिः ॥ २१ ॥
उञ्चायी र्यादिना भ्यच्यं विद्यावीजहि चकराट्र ।
तत स्तमुद्धरे मन्त्रं परमात्मनि वाचकम् ॥ २३ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी । गळन्त ममृतमख्य मचिरा मोक्षसिद्धिदम् । अक्षस्थ मुद्धरे पूर्व नेमे पष्ठ मनन्तरम् ॥ २३ ॥ नाभिद्वितीयेना फ्रान्तं द्वितीय मिद मक्षरम् । द्वितीयं दशसंयोगि (?) तदादौ चाष्टमा स्मरम् ॥ २४ ॥ नाभे योदशोपतं द्वितीय मिद मक्षरम् । भथ द्वितीयं नवमा नाभीतुर्या दिनान्वितम् ॥२५॥ द्वितीय मष्टमा दर्ण केवलं विद्धि पंचमम् । पिज्ञानपाद मादाय वचक्षरं तदनन्तरम् ॥ २६ ॥ आय मेकादशा दर्ण भिवं नाभ्यपरेणतु । ने स्तृतीयवर्णस्य तत स्तमुपरि न्यसेत ॥ २७ ॥ मन्त्रान्तं नवम झेत दशमं मे निबोधतु । नाभिदितीयेना क्रान्तं प्राग्वर्ण चाष्टमारगम् ॥ २ ॥ नेमे द्वितीयं तदनु नेमे रादाय चाप्टकम् । तदुद्देशा तृतीयंच स्थितं तत्पंचमोपरि ॥ २९ ॥ त्रयोदश मिदं विद्धि नवमा दपरं ततः । षष्ठस्य नेमिवर्णम्य चौवं तत्रितयं न्यसेत् ॥ ३० ॥ युक्तं नाभितृतीयन द्वय पोडश मुच्यते । द्वितीयं दशमा दर्णा नाभ्येकादशसंयुतम् ॥ ३१ ॥ चैतन्याय पदं दद्या त्सनमस्क मतः परम् । द्वाविंशाों हम मन्त्रः पदै पनि रलंकृतः ॥ ३२ ॥ तत्रैकार्ण पदं ज्ञानं चतुर्वर्ण पदं बलम् । पडक्षरंचा प्यैश्वर्य वीर्य पंचाक्षरं परम् ॥ ३३ ॥ चतुर्वर्ण पदं तज शांत स्या यक्षरंच यत । तेजो वीर्य बलं शक्ति रश्वः ज्ञानमेवच ॥ ३४ ॥ .

·परि ] श्रीपाचराने श्रीसारत सहिता । गस्त्र क्वच शैख शिरोहच्च यथाक्रमम् । मन्त्र समाधिविषये नानाभूमिजयेषुच ॥ ३५ ॥ निराकारो निरगश्च स्मर्तव्यो ब्रह्मरक्षण. तत्माप्रयुपाये प्रथमे यागहोमादिकेतु वै ॥ ३६ ॥ साकार सस्मरे साग परिवारेण चावृतम् । भानीता व्यक्तता येन स्वय ज्ञानादयो गुणा ॥ ३७ ॥ शश्व द्यागसमाप्त्यर्थ वर्मणा मनुकपया । सोनग स्प्तस्मृतो मन्त्री भक्तिश्रद्धावशेनतु ॥ ३८ ॥ फल यच्छति धे नून नित्य तद्भावितात्मना । प्राधान्येन नतो स्थैर्य मोक्षो यत्रा नुषगत. ॥ ३९ ॥ तत्र तद्विग्नशानयर्थ मन्त्रार्थ विद्धि मन्त्रपम् । विपर्ययेतु नेत्रान्तो मन्त्रो यस्मा महामत ॥ ४० ॥ ग्दृष्टिशद्धमार्गाणा क विना श्शान्तचेतसान् । स्था मन्तर्गते तेज स्वातन्त्रयाच्च बहिष्कृतम् ॥ ११ ॥ येन येन हि मन्त्रेण सच नेत्रान्वित स्स्मृत । स्वप्रकाश स्त्वनुपमो येन येन हृदन्तरे सितासित स्तमाकृष्टि स्सतु तद्वाचको सित । अथ मन्त्रवरस्यास्य गुम्वा राधन यथा ॥ ४३ ॥ सयाझाभ्यन्त रावस्थ समार्थ ममलेक्षण । परिच्युतमल स्स्नात शुद्धवासा जितेन्द्रिय ॥ ४४ ॥ धाग्यत पुष्पदर्भाये द्वाराग्रस्थ पतविपम् । सचक्र पूजयित्वादी सविशे द्भगवद्गृहम् ॥ ४५ ॥ उपजित पुरस्ता द्वै यागोपकरण महत् । तत्सर्व दक्षिणे कृत्या चामेतु वरव न्यसेत् ।। ४६ ।। ૨? I

·शास्त्रमुकावळी ।
गाळितेना-भला पूर्ण मध्ये भद्रासनं न्यसत् ।
काठोपमधातूरथ मेकादित्रिशतंतु या ॥ ४७ ॥
चतुरश मयाटानं चतुरप्रयुतंतु या ।
चतुपादसमायुक्तं यदुराधरणांकितम् ॥ १८ ॥
मकरायाणाळन्तु ममाणेनो पलक्षितम् ।
पदध श्चोत्तरस्यां घे नालं पक्ष्मान्तराश्रितम् ॥ १९ ॥
शंग्पचक्रांकितं जलाधारं सुलक्षणम् ।
भयो पविश्य घेदा काठगेया गिगासने ॥ ५० ॥
पद्धपासनः फुफ न्पावं मन्यवरेणा ।
अभिन्नं मस्तके ताप दादिया दपवनयक्षेत ॥ ५१ ॥
व्यापकत्वेन सदनु विन्यसे दिनलागम् ।
अंगुष्ठद्वितया द्याव (कनिष्ठाद्वितयावधि ॥ ५२ ॥
झानाधं घीर्यपर्यन्तं विन्यसे दंगपंचकम् ।
मूलव व्यापकत्वेन नेत्रमूर्ध्वंगुळीपुच ॥ ५३ ॥
भानमारमा पादान्त मथ मन्वन्तु विग्रहे ।
रातस्तु हृदये ज्ञानं यतो भज्येत तब सत् ॥ ५४ ।।
ऐश्वर्य शिरसो देशे यस्मा दुपरि तिष्ठति ।
प्राकृतं तात्विकं वापि सर्वत्र कमलेशण ॥ ५५ ॥
हार्दाने फर्श्वगायांनु शिखायां शक्तिमन्दराट् ।
पलं चाखिलगात्राणां तद्वं वायुना सह ॥ ५६ ॥
भूछित सर्वगाये गदा हलको न्यसेत् ।
अन्तर्वोधस्वरूपं य त्माकृतभ्यान्तशान्तिकृत ॥ ५७ ॥
तेज स्त तैजसे स्थाने न्यासकाले समस्यते ।
चतुःपंचनवद्वारे देहे देवगृहे पुरा ॥ ५८ ॥

·२- पार ] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । न्यस्यैव मभिमानन्तु मन्त्राख्य भयलम्ब्यच । मनस्यपरतं कुर्या दक्षप्रामं यहि स्थितम् ॥ ५९ ।। चित्तं तुद्धौ विनिक्षिप्य तां बुद्धि ज्ञानगोचरे । ज्ञानभावनपा कर्म कुर्यादै पारमार्यिकम् ॥ ६० ॥ चतु चक्रे नवद्वारे देहे देवगृहे पुरा । कण्ठलपधरारुढं हत्पनं य दधोमुखम् ॥ ६१ ॥ तत्कणिका बने मध्ये कदमूर्ध्वमुखंतु यत् । शब्दव्यक्ति स्वदूर्वेतु स्थितार्केन्द्रग्निलक्षणा ॥ ६२ ॥ विदीप्तिभास्वरा नाडी त्वचक्त ध्वनिविग्रंदा । व्यस्तं चक्रवपस्योर्व वर्तते या महामते ॥ ६३ ॥ निस्तृता बारन्ध्रेण गता सूर्यपथात्परम् । वायुद्धारेण पाताळं भिवा याता सुगौचरम् ॥ ६४ ॥ संकल्पविषय सर्व स्तद्वन्धं प्रतितिष्ठति । सूत्रे मणिगणायद मध्यनाडी ह्या स्मृता ।। ६५॥ लक्षस्थानेतु पूर्वोक्ते तस्या मभ्यन्तरेतु वै । सम्पुटे शशिमूर्याख्ये निमेषोन्मेपलक्षणे ॥ ६६ ॥ तत्रार्क चाज मालम्ब्य परा वाग्भ्रमरी स्थिता। या सर्व मन्त्रजननी शक्तिश्शान्तामनोविभोः ॥ १७ ॥ वदन्ति वर्णनं नादं शब्दब्रह्मेति यत्स्मृतम् । अकार पूर्वो हान्तश्च धारा सन्तान रूपधृकः ॥ ६८॥ नादावस्थान गगने देवोऽनन्तसमन्वितः । शान्त स्तंधिस्वस्तु भण्डानुग्रह काम्यया ॥ ६९ ॥ भनीपम्येन वपुपा समूतों मृर्ततां गतः। विश्वनाप्याययन्कात्या पूर्णेन्द्रयुत तुल्यया ।। ७० ।। ૨

·शास्त्रमुक्तावळी ।
घरदाभयदेव शंखचक्रांकितेनतु !
त्रैलोक्यो दृति दक्षेण युक्तः पाणिद्वयेन तु ॥ ७१ ॥
रश्मिभि भास्करो यद्ध समुद्रइव चोमिभिः ।
समूर्तिभि रमूर्तीभि रच्युताद्याभि रच्युतम् ।। ७२ ॥
दीप्तिमद्भिरमूर्तेस्तु सुधाकल्लोलसंकुलैः।
पूर्ण आभरण स्स निर्षिकारानिविग्रहः ॥ ७३ ॥
ततः खाजकमध्यात्तु च्युतामूर्ध्वस्थितां स्मरेत् ।
गंगांभगवतो मनिं तेनामृतजलेनतु ॥ ७ ॥
अांद्यखिलभोगानां कार्या वै शुभकामना ।
तैः क्रमामीणये देव माय-तुर्यपदेस्थितम् ॥ ५ ॥
प्रणवद्रितयं चोक्तवा प्रीयतां मे परः प्रभुः ।
अध कमीत्म तत्त्वेतु कृतकृत्ये सति प्रभुः ॥ ७६ ।।
भास्ते विलाप्य स्वरूपं नित्यं व्यक्ती कृतं च यत् ।। ७६ ॥
इति श्रीपाश्चरात्रे श्रीसात्वतसंहितायाम्
द्वितीयः परिच्छेदः ॥ २ ॥
अथ तृतीय परि-छेद.।
नारदः ।
पुनराद जगन्नाथः प्रसंगेन मुनीश्वराः ।
परमाराधनं माग्य परस्य परमात्मनः ॥ १ ॥

·[ ३ - परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत सहिता ।
श्रीभगवानुवाच ।
हवर्ण कर्णिकायान्तु सुषुप्तवास्येपदेवधः ।
चतुर्धा प्रभवाख्येन क्रमेण तमजयजेत् ॥ २ ॥
ज्ञानविद्या चतुप्केण यथा तदवधारय ।
वेदकावेन भगवान् ब्रह्मसबंलिताकृतिः ॥ ३ ॥
स्तम्बवकणिकामध्ये स्थित्वा वेद्यत्व मेतिच ।
स्वयमेवो पकाराय कर्मिणां ब्रह्मयाजिनां ॥ ४ ॥
प्राग्भागादुत्तरं याव द्गुण भेदेन लांगलिन् ।
विभअत्यात्मनात्मानं वासुदेवः परः प्रभुः ॥५॥
अनुझित स्वरूपस्तु माग्भागे पड़गुणात्मना ।
चलसवलिते नैव ज्ञानेनास्तेऽथदक्षिणे ॥ ६॥
ऐश्वर्यगतु वीर्येण प्रत्यग्भागे प्रतिष्ठित ।
तेज भारत्या त्मना सौम्ये सस्थितः परमेश्वर ॥७॥
यद्यप्यरूपो भगवान् व्यूहात्मा गुणलक्षणः ।
भवापि पूर्वमेवोक्त रूप मस्यो पर्यते ॥८॥
किन्तु द्वितीयमूर्ते शुभपाणितल दये।
स्फटो रेखामय भास स्तुगतं लांगल महत् ॥ ९॥
रम्येषुणा वतीयस्य दक्षिणाभिहितः करः ।
तुर्यम्यासिवरेणेव शंखमाभ्यां करद्रये ॥ १० ॥
अवाडमुखः करवशा दूलचक्र स्वभावत ।
एतावता लक्षणेन व्यक्तीभाव गतेनच ॥१॥
भावस्थिति निबध्नाति व्यूहऽस्मिन् साधकस्यतु ।
सादृश्यात्पड्गुणत्वाच्च समत्वास विशेषतः ॥ १२ ॥
शान्तत्वा निष्कळत्वाञ्च न भेदो विद्यते यतः ।
गुणदय दयेनैव यद्यप्युक्त पुरा मया ॥ १३ ॥

·~
शास्त्रमुक्तारळी ।
एकं भगवद्रूपं मुख्यवृत्त्या तथापिहि ।
चतुष्कमवशिष्टं य द्गुणानां उमवस्थिताः [?] |॥ १४ ॥
तद्भजेता उत्तिश्च • एकैकस्य च सर्वदा।
एवं ज्ञात्वा स्मृति ब्राही स्वानन्दा स्पन्दटक्षणाम् ॥ १५ ॥
महामृतमय भौगै योजयेनमतावृतः ।
विशुद्धपद्धया देहान्ते सविशत्यमलं पदम् ॥ १६ ।
अथ मन्त्र चतुफन्तु ब्रह्मपाड्गुण्यवाचकम् ।
कर्मिणां मोक्षदं शश्व रपूर्वोद्दिष्टं निबोधतु ।। १७ ।।
आदापाक्षगतं बीजं नाभिपूर्व मतः परन् ।
अरादेकादशात्पूर्व तस्याधो विनिवेशिते ॥ १८ ॥
वर्ण नेमे स्तृतीयं य तृतीय मिद मक्षरम् ।
द्वितीय मष्टमादर्ण नाभे रतुर्यादिनान्वितम् ॥ १९ ॥
तसस्तु नवमं मेः केवलं विद्धि पंचमम् ।
भष्टमादपरं वर्ण द्वितीयस्वर सयुतम् ॥ २० ॥
षष्ठमेत दिजानीया सप्तमं दशमात्परम् ।
भथ द्वितीयदशमा दादायोतु विन्यसेत् ।। २१ ।।
अष्टमा तद्वितीयस्य मन्त्राणा मिद मष्टकम् ।
द्वितीया प्रथम वर्ण मष्टमा दपरं ततः ॥ २२ ॥
[?] साझेकादशमोपेतं द्वितीयं नमिमण्डलात् ।
पूर्व मेकादशा च्छुद्र तानेमे स्दतीयकम् ॥ २३ ॥
नेमिपूर्वश्च तदनु नाभे रेकादशांफितम् ।
नेमे प्पष्ठ मया दाय स्थित तत्पंचमोपरि ॥ २४ ॥
ततो नाभिद्वितीयेन सुपत्तं नेमे रखतीपरम् ।
दितीय कपल नेने रादायच महामते ॥ २५ ॥

·[ ३ - पार ! श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
करें नमः पदं पश्चा द्योजये चतुरक्षरम् ।
एकविंशतिभि रय म्मन्व उदाहतः ॥ २६ ॥
अभिन्नः पदभेदेन भवे देकाधिकस्तु वै ।
प्राग्वर्णेन पदं पूर्व पंचार्ण द्वितयं भवेत् ॥ २७ ॥
पडक्षरं तृतीयंत चतुर्थं तददेव हि ।
ब्यक्षरं पंचमं विद्धि तद्ध स्पष्टं महामते ॥ २८ ॥
भथा परं महामन्त्रं द्वितीय मवधारय ।
यज्ज्ञात्वा नपुन जन्म भवन्याराधकस्य च ॥ २९ ॥
आदाया क्षरमध्यस्थं नाभिपूर्व मतः परम् ।
पूर्व नेमेस्तु तस्यैव योग्यं नाभित्रयोदशम् ॥ ३० ॥
द्वितीया दपरं वर्ण सर्वशक्त्यात्मने पदम् ।
द्वितीयं द्वादशा पूर्ण द्वितीया त्प्रथमं ततः ॥ ३१ ॥
पंचमंच पहिष्ठेभ्य स्त्रीनेता विद्धि केवलान् ।
नाभ्येकादासंभिन्नं द्वितीयं चाष्टमा ततः ॥ ३३ ॥
नमोनमः पदयतो भन्यचा [?] शाक्षरः ।
अस्यैकार्ण पदं पूर्व यक्षरं तदनन्तरम् ॥ ३३ 11
पडक्षरं तृतीयन्तु चतुर्थ चतुरक्षरम् ।
द्वितीयं यक्षरं चान्य स्पदयो स्तम्प्रकीर्तनम् ॥ ३४ ॥
तृतीय मथ वक्ष्यामि मन्त्रं मन्त्रविदांवर ।
यज्ञात्वा मानसी शुद्धिं परा मभ्येति कर्मणाम् ॥ ३५ ॥
बीज मादाय मध्यस्थ माघ मेकादशा ततः ।
नेमे स्तृतीयं तदध अनाभ्यपरन्तु वै ॥ ३६ ॥
अथा। माष्टमार्ण द्वितीयं स्वरसंयुतम् ।
सददेकादशादाचं वर्णमन्यं समाहरेत् ।। ३७ ॥
दशमादपरं वर्ण नेमेरटकमन्ततः ।
युक्तंनामि द्वितीयेन त्वाधं नेम्यक्षरन्तुयत् ॥ ३८॥

·शास्त्रमुक्तावली ।
नाभित्रयोदशोपेत मादायदशमात्परम् ।
द्वितीयं नवमादर्ण यतन्नाभ्यपरेणतु ।। ३९ ॥
तरसंख्यं दशमाच्छुद्धं ततोबाह्यात पश्चमम् ।
नेमे द्वितीयं तदधौ युक्तंनाभेः परेणतु ॥ ४० ॥
द्वितीय दशमादर्ण प्राणाय यक्षरपदम् ।
ततस्वेकादशादायं केवलंच समाहरेत् ॥ ४१ ॥
अथ नाभि द्वितीयेन युक्तं नेमेस्तृतीयकम् ।
नाभित्रयोदशोपेतं वद्दिष्ठे प्वपरन्ततः ॥ ४२ ॥
नेमेस्तृतीय स्यो_तु नियमा दपरं न्यसेत् ।
ततो नाभि द्वितीयेन युक्तं प्राड्रेमिमण्डलात ॥ ४२ ॥
द्वितीय मथवैवाह्या रसनमस्कंहि केवलम् ।
त्रयोविंशतिभिर्वर्णे रुपेतोद्वेषमन्त्रराट् ॥ १४ ॥
पदैः पूर्वोक्तसंख्यस्तु तेषां भेदोप्यधोच्यते ।
पूर्वमेकाक्षरंविद्धि द्वितीयंतु नवाक्षरम् ॥ ४५ ॥
तृतीयद्वयक्षरं चैव चतुर्थ व्यक्षरंस्मृतम् ।
षडक्षर मथावस्थं यक्षरन्तदनन्तरम् ।। १६ ॥
चतुर्थमधुनामन्त्रं नियोधगदतोमम ।
येन विज्ञात मात्रेण संविदुरपद्यते परा ॥४७॥
भादायादौ यदक्षस्थं नाभिपूर्वमनन्तरम् ।
तत रतृतीया दपरं वर्ण मादायलांगलिन् ॥१८॥
नेमेदितीयं तस्या ध स्तदधो नाभि पंचमम् ।
द्वितीयमष्टमार्ण तत्संख्य नेमिमण्डलात् ।। ४९ ॥
आदायतदयंकुयां शुक्तं नाभ्यपरेणतु ।
अथ नाभिवतीयेन युक्तं वाह्यात पंचमम् ॥ ५० ॥

·१ . पार ]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत सहिता ।
भाद्यात्पूर्वमथादाय नाभिसप्तम संयुतम् ।
द्वितीयमष्टमादर्ण द्वितीय नमि मण्डलात् ॥ ५१ ॥
आदायाभ्यां नियोक्तव्यं द्वितीयं नाभिगोचराद ।
अथ द्विसीयं दशमा रकेवलं वर्ण माहरेत् ॥ ५२ ॥
द्वितीय मष्टमा दर्ण तवें दशमा परम् ।
नाभिद्वितीय मस्यैव योजये तदनन्तरम् ॥ ५३ ॥
ततो नेमिद्वितीयन्तु केवलं वर्ण माहरेत् ।
अथ नाभे र्यदादिस्थं प्राग्वर्ण दशमादरात् ॥ ५४ ॥
तदधो द्वितीयं याद्या प्रथिवर्ण मनन्तरम् ।
युक्तं नाभिद्वितीयेन त्वादाय तदनन्तरम् ॥ ५५ ॥
नेमिद्वितीयसंख्यंय नमस्कारपदं ततः ।
अष्टादशाक्षरो शेष द्वयधिकः पदसंख्यया || ५६ ॥
एकार्ण पदमाद्यन्तु द्वितीयं चतुरक्षरम् ।
पंचाक्षरं तृतीयन्तु चतुर्थ चतुरक्षरम् ॥ ५७ ॥
तथैव पंचमं विद्धि ह्यन्तस्थयक्षरं स्मृतम् ।
यत्र यत्र पदानांच वर्णाधिक्य मुदाहतम् ॥ ५८ ॥
सबादी नाभिपूर्वन्तु व्याहत्या द्यं पदं न्यसेत् ॥ ५८० ॥
इति श्रीपाश्चरावे श्रीखात्वतसहितायाम्
सुषप्तिम्यूहमन्त्रोद्धारो नाम
तृतीयः परिच्छेदः ॥ ३ ॥

·शास्त्रमुकारळी । अथ चतुर्थः परिच्छेदः। y नारदः । अथार भगवान् देवो रक्तराजीव लोचनः । प्रसन्न स्सुप्रसन्नास्यो विधान मपरं द्विजाः ॥ १ ॥ श्रीभगवानुवाच । येनात्मा स्वप्नएवात्मा कर्मिगा मनुकंपया । क्रमेण व्यस्तता नीतो वाग्वर्णकामलोपरि ॥ ३॥ अभिन्नपूर्णपागुण्य विभवेनो पहितम् । भाभि स्सितादिभि दीप्त मभिन्नामि निरन्तरम् ॥ ३ ॥ अवलोक्यामलं देव मुदितं स्वेन तेजसा । कर्णिका समाश्रित्य दिव्य मन्त्रवरं पुनः ॥ ४ ॥ पश्यत्स्वयं स्वशत्याचे काले नालक्ष्य मूर्तिना। सहरन्तं च तद्रूपं व्यक्तं पूर्वोक्त लक्षणम् ॥ ५॥ एवं मन्त्रमयं देव मुपसंहत्य लांगलिन् । भामूलात्कर्णिकाग्रंच सम्पूर्यास्त स्वतेजसा ॥६॥ ब्रह्मयूप स्वरूपेण स्वाक्रम्य स्वम्महामते । सौम्यमूर्ति चतुष्कन्तु सर्वदिक्प्रटतंचयत् ॥ ७॥ प्राच्यांसितेनवपुपा सूर्यकान्त्यधिकेनतु । व्यश्विम ऐति भगवान् वासुदेवा त्मना स्वयम ॥ ८ ॥ पद्मराग समानेन तेजसा समनन्तरम् । उदेति दक्षिणस्यां वै प्रभुस्संकर्षणात्मना।। ९ ·४ . पार श्रीपाचराने श्रीसारत संहिता । ७ . धर्माशुरग्निसनात गल्धामा धिकेनतु । रूपेण पश्चिमस्यां च व्यक्त प्रद्युम्न सझया ॥ १०॥ शरगगन संकाश वर्णन परमेश्वरः। समास्त उतरस्यांचा प्यनिरुतात्मनातत.।।११।। सस्थान मादि मूर्त सर्वेषान्तु समस्मृतम् । सूर्यकोटि प्रभास्त तेजता कमलेक्षणा. ॥ १२ ॥ दन्तज्योस्ना वितानस्तु प्रकटीकृत दिमुसा । पूर्णचन्द्रा युताकार मुक्ताहारा द्यलकृताः ॥ १३ ॥ लसत्पीयूष सहशे स्याम्बरै स्त्रम्वरैर्युताः। घरायुधो धोतिकरा स्स्वकैश्चितै रतुशिताः ॥ १४ ॥ लोमोस्थितैस्तुकल्हारैः पादपन तलाक्ताः । विनम्रजनसन्ताप शमनव्यामृतानना. ॥ १५ ॥ करुणा पूर्णहृदया जगदुद्धारणीयता. । स्वदेहतेज स्तम्भूत ज्यालामण्डल मध्यगाः ॥ १६ ॥ एव मेवैपभगवान् सपन्यः प्रा प्रयोगत. । एकैफेनतु मागेन प्रभवेन क्रमेण ।। १७ ॥ पुनरेवा निरुद्वादी नादमूर्यन्त महामत । क्रमान्निरन्तरोग र पर्यपरमेश्वरम् ।। १८ ।। प्रणवदितयनय बुद्ध्यातुमुषिशुद्धया । भययाख्यन विधिना हृयाग भिरते . ॥ १९ ॥ तथा भिनतनो मन्वं देवस्या स्य महात्मन । विशासयूप संज्ञस्य वदये विद्यापिकटम् ॥ २० ॥ वर्णमक्षस्थमादाय त्याद्यमेकारशा ततः । भित्रनामि दिनोरेन हाय नेमिमलान ॥ १ ॥ ३

·शास्तमुक्तावळी ।
द्वितीयं केवलं बाशा जो रूपापवैपदम् ।
ततस्त्वेकादशा पूर्व केवलन्तु समाहरेद ॥ २२ ॥
तृतीयमक्षरं याझा युक्तं नाभ्यपरेण तु ।
दशमा दपरं पूर्ण पूर्वमेकादशात्ततः ।। २३ ।।
एकादश स्वराकान्त मुद्धरे तदनन्तरम् ।
ततो नाभिद्वितीयेन युक्तं प्रत्यक्षरं हि यव ॥२४॥
केवलं द्वितीयं बाद्या दाद्यमेकादशात्तथा ।
नेमे स्तृतीयं तदनु द्वितीयं स्वरसंयुतम् ॥ २५ ॥
दशमादपरं शुद्धं पूर्वमेकादशा ततः।
नाभ्येकादश संयुक्तं सदन्ते 5 मल लोचन ॥२६॥
नाभे स्तृतीय संयुक्तं प्रथिवर्ण समाहरेत् ।
अथ नाभि द्वितीयेन गुस्तं यत्पर मष्टमात् ॥ २७ ॥
नेमि द्वितीयं तदनु नमस्कार समन्वितम् ।
चतुर्विंशतिभि येणे र्युक्तो मन्त्रो ह्ययं महान् ॥ २८॥
प्रणवेन पदं चास्य पूर्वमेकाक्षरं स्मृतम् ।
द्वितीयं बयक्षरं प्रोक्तं पंचार्ण तदनन्तरम् ॥ २९॥
पडक्षरं चतुर्धन्तु सप्तार्ण चात्र पंचमम् ।
पदन्तु यक्षरं षष्ठं मन्त्रस्यास्य महामते ॥३०॥
नानामन्त्रस्वरूपेण ह्यादिदेवः परो विभुः ।
भादि मध्यावसानेषु स्थित स्सर्वस्य सर्वदा ॥ ३१ ॥
चतुर्व्यहचतुम्के स्ये शान्तादि व्यक्तलक्षणे।
प्राधान्येन त्रयाणांच देवानामवतिष्ठते ॥ ३२॥
यधाम्बरस्थ स्सविता विकएव महामते ।
जलाश्रयाणिचाश्रित्य यहुत्वं सस्प्रदर्शयेत् ॥ २३ ॥

·१९
। ४ . पार] पांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
पवमेकोपि भगवा नानामन्त्राश्रयेषुच ।
तुर्यादिपद संस्थेषु बहुत्व मुपयातिच ।। ३४ ॥
अनुग्रहार्थ भविनां नानाश्रद्धावशेनतु ।
चतुक मथ मन्त्राणां निवोधगदतो मम ॥ ३५ ॥
सितादिवर्णव्यक्तीनां वाचकत्वेन वै क्रमाव ।
अक्षस्थं नाभिपूर्वश्च वर्ण यदशमा परम् ॥ ३६ ॥
नमिपूर्व मथो नाभे स्त्रयोदशसमन्वितम् ।
द्वितीयं दादशा दर्ण द्वितीया परमं ततः ! ३७ ॥
पंचमं च यहिष्टेभ्य खीनेता न्विद्धि केवलान् ।
ततो एमात् द्वितीयन्तु नाभ्येकादशभेदितम् ॥ ३८ ॥
पंचार्ण वासुदेवाय पदंच तदनन्तरम् ।
त्रयोदशाक्षरो ह्येष प्रथम परिकीर्तितः ॥ ३९ ॥
क्रमेण वक्ष्या म्यन्येषा मुद्धारंतु यथा स्थितम् ।
अक्षस्थ मक्षरं नाभ द्वितीयं तदनन्तरम् ॥ ४० ॥
पूर्वमन्त्रानुसारेण ततो दद्या पदत्रयम् ।
अधार पंचदशमं नाभे रोंकारपूर्वकम् ॥ ४१ ।।
पदत्रयेण तेनैव संयुक्तं विद्धि मन्त्रपम् ।
अथ पोडशसंख्यं यन्नाभेः प्रणवपूर्वकम् ॥ १२॥
पूर्वोक्तलक्षणानान्तु पदानां प्राभिवेश्यते ।
अस्मा मन्त्रत्रया द्विद्धि द्वयं प्राइमन्त्रसंख्यया ॥ ४३ ॥
एकएकाणरहितः पदभेद मत स्णु ।
पदद्धयन्तु सर्वेषा माघ मेकाक्षरं स्मृतम् ॥ १४ ॥
ध्यक्षरं च तृतीयन्तु चतुर्ध चतुरक्षरम् ।
पंचाक्षरं पंचमं वै त्रयाणां समुदाहतम् ॥ ४५ ॥

·२०
शातमुक्तावळटी।
तदेकस्य चतुर्वर्ण प्रधानाख्यत्य लांगलिन् ।
एवं स्वप्नपदस्थस्य समासा परिकीर्तितम् ॥ १६ ॥
ध्यानार्चनं समन्वंच भक्तानां हितकाम्यया ॥ ४६० ।।
इति श्रीपांचरात्र श्रीसात्वतसंहितायाम्
॥ चतुर्थः परिच्छेदः ॥
॥ अथ पंचमः परिच्छेदः।।
नारदः।
1
अथ विप्रवराभूयः प्राह सधैश्वरो हरिः ।
व्यामोद विनिवृत्त्यर्थ भविनां सीरिणे स्फुटम् ॥ १ ॥
श्री भगवानुवाच ।
भनन्त सरसि क्षाणे विश्रान्तं यन्महा मते ।
भकाराक्षर मूलन्तु नित्यं सर्वाश्रयायुजन् ॥२॥
अकाराक्षर नाळन्तु शेष सर्वर्णपल्लवम् ।
दिगष्टकं समाश्रित्य यत्त तिष्ठति चक्रवत् ॥ ३ ॥
तत्पत्रमध्ये भगवान् जाग्रसंज्ञे पदे त्वथ ।
यष्टव्यो भावीयश्च यथा त दधुनोच्यते ॥ ४ ॥
परं प्रणयबीजेन सम्पूर्ण स्वेन तेजसा।
स्थित स्वर्णिको चर्चाच कमपन्त निरोश्यच ॥ ५॥

·[५. परि
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
२१
ततः प्रणव पूर्वोत्तु ब्रह्मवीज चतुष्टयात् ।
कादम्बपुष्पसदृशं मरीचिशत संकुलात ॥ ६ ॥
दिक्क्रमणादितो ध्याये विभोमूतश्चतुष्टयम् ।
सुव्यक्त लक्षणं मात्र विभावेनावृतं पहिः ॥ ७॥
स्फुलिंगकण तुल्येन समुद्भूतेन वैपरात् ।
वाचकान्त निविष्टेन व्यक्तता मागतेनच ॥ ८ ॥
तत्राचं भगवद्रूपं हिमकुन्देन्दुकान्तिमत् ।
चतुर्भुजं सौम्यवक्रं पुण्डरीकनिभेक्षणम् ॥ ९ ॥
पीतकोशेस्वसनं सुवर्णध्वज शोभितम् ।
मुग्व्यदक्षिणहस्तेन भीताना मभयप्रदम् ॥ १०॥
विद्याकोशम्तु वामेन संगृहीतश्च शंखराट् ।
पृष्टगेहपरस्मिंश्च प्रोधतो दक्षिणेत्वरी ॥ ११ ॥
तथा विधे गदा वामे निषण्णा वसुधातले ।
सिन्दूरशिखराकार मेकवक्रं चतु अंजम् ॥ १२ ॥
अतसीपुप्पसंकाश वासांभृत्तारलांछितम् ।
मुरव्येन पाणियुग्मेन तुल्यमाद्यस्य वै विभोः ॥ १३ ॥
सीरं चक्रंच हस्तस्य मुसलन्तु गदाकरे ।
मावृष्णिशासमुदित खद्योतचय दीधितिम् ॥ १४ ॥
रजौशेयवसनं मकरध्वज शोभितम् !
एकवक्रं चतुचर्चाई तृतीयं परमेश्वरम् ॥ १५॥
मुख्य हस्तढयं चाम्य प्राग्वद्ध्येयं महामते ।
चामे परम्मिन् शाईच दक्षिणे वाणपंचकम् ॥ १६ ॥
अनाद्रि प्रतीकाशं सुखिताम्बर वेष्टितम् ।
चतुर्भ विशालाक्षं मुगलांछन भूषितम् ॥ १७ ॥

·૨૨
शास्त्रमुक्तावली।
भादियापाणि युगळ माघमस्यापि कीर्तितम् ।
दक्षिणादि क्रमेणाथ दाभ्यां वै खड्गखेटको ॥ १८ ॥
वनमाला धरास्सवें भीवरसकृतलक्षणाः ।
शोभिता: कौस्तुभेनैव रबराजेन वक्षसि ॥ १९ ।।
किरीट मकुटरम्यै हार केयूर नूपुरैः।
ललाट तिलकै श्वित्रै स्स्फुरन्मकर कुण्डलैः ॥ २० ॥
श्रावर विविध आल्यैः कर्पूरा विलेपनैः।
रम्यैरलंकृताश्चैव भावनीया स्सदैवहि ॥ २१ ॥
पुनरप्यपयोगेन प्रागुदङ्मध्यमेदळे ।
सितकृष्णेन वपुषा चानिरुद्धं स्मरे (मभुम् ॥ २२ ॥
उदपश्चिममध्यस्थे प्रद्युम्नं भावयेच्छदे ।
रूपेण कृष्णपीतेन राप्ययावसरेतुवे ॥ २३ ॥
प्रत्यग्दक्षिणमध्यस्थे पीतरक्त वपुर्धरम् ।
स्मरे संकर्षणं देवं प्रतिस्रोतः क्रियाविधी ॥ २४॥
मध्ये प्राग्गक्षिणस्यां च सितरक्तेन तेजसा ।
वासुदेवो जगन्नाथो भावनीयो महामते ॥ २५ ॥
अतिशुद्धा शयत्वेन स्फटिकोपलवद्भिभुः ।
स्थानभेदं समासाद्य सचकान्ति द्रयानुवै ॥ २६ ॥
गृहातिशवळं रूप मुपसंहार लक्षणम् ।
क्रमशोथ चतुर्णाचे वक्ष्ये मन्त्रगणं शृण ॥ २७ ॥
अक्षान्तर्गत मादाय नाभे. पूर्व मतः परम् ।
भिन्नेनाभि द्वितीयेन नेमिपूर्वमतः परम् ॥ २८ ॥
नाभिपंचमसंयुक्त दशमा प्रथमन्ततः ।
तृतीयंच द्वितीयंच नेमेरादाय चांकयेत् ॥ २९॥

·। १ . पार 1 श्रीपांचरात्रे श्रीसायत संहिता । २३-२५ नाभिद्वितीययोजेन नवमा दपरं ततः । तंदधोविनियोक्तव्यं द्वितीयं दादशात्तुवै ॥ ३० ॥ पंचमेनाथ वै नामे युक्तं कुर्या दनन्तरम् । अष्टमादपरं शुद्धं नेमिपूर्व तथाविधम् ॥ ३१॥ युक्तंनाभि द्वितीयेन द्वितीयं नेमिमण्डलात् । भूय स्तत्केवलं दद्या त्पदं योगेश्वराय वै ॥ ३२ ॥ तदन्ते चक्रिणे शब्द मथ नेमे यंदष्टकम् । पश्चिमेनान्वितं नाभे स्तदन्ते विनिवेश्यच ॥ ३३ ॥ शुद्ध मेकादशा त्पूर्व माधं तदनु चाष्टमात् । नेमे स्तृतीयेना क्रान्त ध्वजायाथ पदं न्यसेत् ॥ ३४ ॥ भिन्न मेकादशा पूर्व नाभितुर्येण वै ततः । अष्टमा दपरं शुद्ध पंचमं नेमिमण्डलात् ॥ ३५ ॥ द्वितीय स्वरसंपुरतं ससेथ व्यक्षरं (?) पदम् । वासुदेवाय तदनु सनमस्कं पदं भवेत् ॥ ३६ ॥ षट्त्रिंशदक्षरो मन्त्रो भेद स्तस्याधुनो च्यते । पद मैकादशाणन्तु प्रथमं परिकीर्तितम् ॥ ३७ ॥ पंचाक्षरं द्वितीयन्तु तृतीयं इयभरं स्मृतम् । पडक्षरं चतुर्थन्तु पंचाणं पचमंतु वै ॥ ३८ ॥ षष्ठं सप्ताक्षरं विद्धि पदं पदविदां घर । प्रणवान्ते स्वथादाय द्वितीयं नाभिमण्डलात् ॥ ३९ ॥ चतुर्दशेन वै नाभे युक्तं नेम्यष्टकं ततः । द्वितीयं दशमा छुद्ध मय भूय स्समा हरेत् ॥ ४० ॥ तदधो नयमा दन्तं नाभे स्तुयादिनान्वितम् । एकादशस्वराकान्त द्वितीयं दशमा चयः ॥ ४ ॥ i- ·२६ शास्त्रमुक्तावळी । पाहा दथाष्टमं नाभे युक्तं पंचदशेनतु । केवलं पंचमं नेमे द्वितीयं चाटमा ततः ॥ ४२ ॥ नेमे स्वतीयेनाकान्तं वर्ण मेत समाहरेत् । युक्तं नाभे स्तृतीयेन प्रागरा प्रथमन्तु वै ॥ ५३ ।। द्वितीयं दशमा दर्ण नाभे रेकादशांकितम् । पंचाक्षरं पदं दद्या तदन्ते तालकेतवे ॥ १४ ॥ भूय स्तदवसानेतु पंचार्ण नीलवाससे । प्रथमा प्रथम चाथ द्वितीय स्वरसंयुनम् ॥ ४५ ॥ केवलं नेमिपूर्वन्तु चाद्य मेकादशा ततः । पहिष्ठेभ्य श्चतुर्थन्तु द्वाभ्यां नाभेः परं न्यसेव ॥ ४६ ॥ द्वितीयं केवलं याह्या संकर्षणाय वै पदम् तृतीयं प्रथमं नेमे सदायाकारसंयुतम् ।। द्वितीय मपि चे बाह्या च्छुद्धं तदनु वै नमः । पत्रिंशाक्षरसंयुक्त स्वयं मन्त्री महामते ॥ ४ ॥ पड्वर्ण पद मस्याद्यं पंचार्ण तदनन्तरम् । दशा क्षरं तृतीयन्तु त्रीणि पंचाक्षरा ण्यतः ॥ ४९ ॥ अथा दायाक्षगं बीजं नाभेः पंचदशा ततः । शाधृते पदं दद्या चतुर्वर्ण मतःपरन् ॥ ५० ॥ नेमिपूर्व मथादाय प्रागरा त्मथमं ततः । तृतीयच बहिष्ठेभ्यः पदं वयर्ण ध्वजाय वै ॥ ५१ ॥ बत स्तृतीयं वाह्यात प्रथमा प्रथमं ततः । तदधो विनियोक्वव्यं द्वितीय वर्ण मष्टमात ॥ ५२ ॥ द्वितीय स्वरसंयुक्त मय बाधातु पंचमम् । अष्टमन्तु तदुदेशा केवलं पुनरेव तत् ॥ ५३ ।

·५. पारे । श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता। २७ नाभे रकादशा क्रान्तं पडक्षर मतःपरम् । पदं सनत्कुमाराय पंचाक्षर मनन्तरम् ॥ ५५ ॥ पदं जगत्प्रियायेति प्रद्युम्नाय नम स्ततः । चतुस्त्रिंशाक्षर स्सोयं मन्त्र स्पृशु पदान्यपि ॥ ५५ ॥ आयं पडक्षरं ज्ञेयं द्वितीयं तददेव हि । पंचाक्षरं तृतीयन्तु चतुर्थतु पडक्षरम् ॥ ५६ ॥ पंचार्ण पंचमं विद्धि पवर्ण पष्टमेव हि । अक्षस्थं पोडशं नाभे द्वितीय दशमात्तु वै ॥ ५७ ॥ केवलं ह्यथ तेनैव चाक्रान्तं नवमा त्परम् । अथादायच तस्यान्ते प्रथमा प्रथम परात् ॥ ५८ ॥ युक्तं नाभिद्वितीयेन वर्ण मेकं महामते । वर्णद्रयं पदस्यादी तदेवान्ते ऽस्य वै पुनः ॥ ५९ ॥ अथ द्वितीयं नवमा प्रथमा प्रथम ततः । तृतीय मय वै नेमे द्वितीय स्वरसंयुतम् ॥ ६० ॥ द्वितीयं केवलं वाह्या सप्तमं नाभिमण्डलात । अथ पठेन वै नेमे राक्रान्तं द्वितीयं न्यसेत ॥ ६१ ।। प्राग्वर्ण दशमा नेमेः पंचमस्योर्ध्वगत्वथ । चतुर्थी दपरं वर्ण द्वितीयं नेमिमण्डलात् ॥ ६२ ॥ द्वाभ्यां नाभिद्वितीयन्तु योजये तदनन्तरम् । दशमा दपरं वर्ण तृतीय स्वरसंयुतम् ॥ ६३ ॥ तृतीयमथवैनमे नाभि पंचम संयुतम् । द्वितीय स्वर संयुक्तं द्वितीयं नवमादरात् ॥ ६४ ।। भस्यैवा थो नियोक्तव्य दशमा प्रथमं हि यत । शुद्धनेमि द्वितीयन्तु पदं त्वसित पाससे ॥ ६५ ।

·शास्त्रमुक्तारळी ।
विश्वक्सेनायतदनु नमस्कार समन्वितम् ।
दावशाझयमन्त्र पदभेदन वैपुनः ॥ ६६ ॥
एकाधिकस्तु भवति पदान्यथ नियोधमे ।
दयक्षरन्तु पद पूर्व द्वितीयन्तु नवाक्षरम् ।। ६७ ॥
त्रीणिपचाक्षगण्यन्यत् षष्ठ सप्ताक्षर स्मृतम् ।
अप्यपावसरे प्राप्त स्मरणेचार्चने विभाः ॥ ६८॥
श्णमन्त्र चतु'कन्तु पुनरम्य समासत ।
आद्य मेकादशादर्ण पञ्चम स्वर सयुतम् ॥ ६९ ॥
युक्त स्वरेण तेनैव तृतीय नेमि मण्डलात् ।
द्वितीय स्वर संयुक्त मथवाह्यात्तु सप्तमम् ॥ ७० ॥
द्वितीय केवल मेराद्यन्ते प्रणवोनम ।
शुद्धन्वथा टमदाबात् द्वितीयमथ चाप्टमात् ॥ ७१ ॥
अथोनेमि द्वितीयेन युक्तं नाभ्यपरेणतु ।
केवल द्वितीय बाया मम्कार मतः परम् ॥ २॥
अथाक्षग नाभिपूर्व द्वितीय तृतीयादरात ।
तदधो द्वितीय दाहा नाभिपश्चम सयुतम् ॥ ७३ ॥
अयनाभि द्वितीयेन युक्त यत्परमारमात् ।
द्वितीय केवळ बाह्या नमस्कार तत परम् ॥ ७ ॥
अक्षस्थ बीज तदनु द्वितीय द्वादशादरात ।
द्वितीयात्प्रथम चाथ पञ्चम नेमिमण्डलात ।। ७५ ॥
केवल वितय ह्येव द्वितीय च तथाटमात् ।
एकादश स्वराक्रान्त वासुदेवाय वै नम ॥७६ ॥
सप्ताक्षरस्तु प्राइमन्त्री द्वितीयस्तु पडक्षर. ।
पूर्वतुल्य स्तृतीयस्तु चतुर्थो द्वादशाक्षर ॥ ७ ॥

·२२ “[ ५ . परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । पदभेद विनिर्मुक्त मेतन्मन्त्र चतुष्टयम् । गोपनीय प्रयवेन विधि: स्सिद्धिमीप्सुभिः ॥ ७८॥ एवं ज्ञात्वा ऽमृतमयै भौगैस्तोप्यश्च पूर्ववत् । वैभवीयै वृतोदेव श्चतुमूर्ति रधोक्षजः ॥ ७९ ॥ चतुरंगा दयं चक्रा चातुरात्म्यस्यवे विभोः । इति मन्त्रगणः प्रोक्त स्सरहस्य स्समासतः ॥ ८०॥ अभेदेनादिभूतथै संस्थितं बटबीजवत् । सर्वक्रियाविनिर्मुक्त मुत्तमं परमार्थतः ।। ८१ ॥ चातुरात्म्यं तदाद्यं वै शुद्ध संविन्मयं महत् । वध्यर्केन्दु सहस्राभ मानन्दास्पद लक्षणम् ॥ ८२॥ चीज सर्वक्रियाणां य द्रिकल्पानां यदास्पदम् । चातुराम्यन्तु वद्विद्धि द्वितीय ममलेक्षण ॥ ८३॥ नित्यं नित्याकृतिधरं तेजसा सूर्यवर्चसम् । भिन्नं सितादिभेदेन चोर्धाध संस्थितेनच ॥ ८४ ॥ कैवल्य भोगफलदं भवधीज क्षयंकरम् । चातुरात्म्यं तृतीयन्तु सुधा सन्दोह सुन्दरम् ॥ ८५ ॥ स्थित्युत्पत्ति मळयक सर्वोपकरणान्वितम् । प्रकृति स्वामधिष्ठाय समुदे त्यस्तमेतिच ॥ ८६ ॥ चतुर्थ विद्धि तद्यस्य विश्वं तिष्ठति शासनात् । धते सितादिकं रूपं चतुर्धा य कृते युगे ॥ ८७ ।। रक्ताचं सितनिष्ठश्च त्रेतायांहि महामते । पीतं कृष्णं सितं रक्तं सम्प्राप्ते दापरे युगे ॥ ८८॥ कलौ कृष्णं सितं रक्तं पीतश्चानुक्रमेण तु । युगसन्ध्या चतुष्केतु बिभर्ति परमेश्वरः । ८९॥

·an शास्त्रमुक्तावळी । विभिन्नमूर्तिसामान्यं रूपं यत निवोधमे । सितरफ्तं कृतान्तेतु रक्तपीत मतः परम् ॥ ९॥ पीतकृष्णंच तदनु कृष्णशुक्मनन्तरम्। भेदः प्रागुदित हय आयुधाम्बर लांछनैः ।। ९१ ॥ समत्वा दन्पयांकन विभागो वावधार्यते । युगाब्ददिनरात्रय प्रहराणां क्रमेणतु ॥ १२ ॥ विभागकल्पनं कृत्वा नित्य मालक्ष्य वै प्रभम् । देहे स्मि मुनि हृदये नाभौनु वदधः पुनः ।। ९३ ॥ तस्मा दामूर्धपादान्तं भूतये मुक्तये न्यथा । ग्रीवास जानुगुल्फेषु स्मरे सन्ध्युक्तलक्षणम् ॥ ९४ ।। सृष्टिसंहारयोगेन य स याति पर गतिम् । इत्येकमूर्ते व्यूहानां विभवस्या खिलस्यच ॥ ९५ ॥ अवतार स्तथाध्यान मचनं मन्त्रपूर्वकम् । स्वपद स्थान भेदेन प्रोक्त मेक समाधिना ॥ ९६ ॥ विशेषोप्यथ भेदाख्य स्ववतार पुरस्सरः। भाव स्थितिविधौचैव सर्वेषामधुनोच्यते ॥ ९७ ।। पाड्गुण्यमादिदेवाद्य यातुरात्म्य मलाञ्छनम् । सृष्टयेत्रितयोत सामथ्र्य पारमेश्वरम् ॥९८ ।। लोलीभूत मभेदेन स्मरेत्तुयात्मना पुरा । नित्योदितच सुपदे स्थित मस्पन्दलक्षणम् ।। ९९ ।। अथाचिंतु यमिच्छेत्तु विशेष व्यक्तिलक्षणम् । संकल्प्यतं स्वयुद्धचातु तत्कालसमनन्तरम् ।। १०० ॥ धुधा सामर्थ्य शशिर्वे सन्दतामेति च स्वयम् । सुतेऽग्निकणवन्मन्वं यत्रमन्त्री कृतास्पदः ।। १०१ ।।

·३
६ - परि] श्रीपांचरात्रे थ्रीसात्वत संहिता।
तमागत मिवाकाशा तारकं कर्णिकान्तरे ।
भावयेदथ तन्मध्या दाराय मुदितं स्मरेत ।। १०२।।
आदिमूर्ति स्वरूपेण चतुति मयेनवा ।
पृथत्तेवन चतुमूर्ते रेकैका कृतिनाप्यय ॥ १०३ ।।
भयवावैभवीयेन नानाकृत्या त्मनातुवै ।
भंगसंघ तदीयंच न्यसे पद्म दळाश्रितम् ॥ १०४ ॥
परिवारं बहिः पद्मा.स्वकं यो यस्य विद्यते ।
सशक्तिकस्य मन्त्रस्य दिक्रमेण हृदादि यत् ॥ १०५॥
न्यसेत्सरजालस्थं पत्रमध्येतु शक्तयः ।
निशक्तिको निरंगोषो मन्त्रनायस्तु फेवलः ॥ १०६॥
शब्दमात्रेण तद्भूयो दळजात गतं यजेत् ।
इत्येव मन्तर्यागस्तु देवस्य परमात्मनः ।। १०७॥
समासेनदित स्सम्य गथ मूर्तयजेदहिः ।
वेद्यां पुराहते भौगै विम्बेवाचक्रपकंजे ॥ १०८ ॥
हेमादिद्रव्य जनिते चकेवा केवलाम्बुजे ।
भद्रपीठ भुवोमध्ये सुलक्षणे केवलेतुवा ॥ १०९।।
ध्यात्वाध्यात्वा स्वमन्त्रण ह्यपवर्ग फलाप्तये ।
समर्थनीय विधि व च्छद्धा भक्ति पुरस्सरम् ॥ ११० ॥
इति श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वतसंहिताया
पंचमः परिच्छेदः॥५॥
पष्ठः परिच्छेदः।
नारदः ।
घश्ये विप्रवरा स्सम्य ग्य उक्त चक्रपाणिना ।
मसंगा दलदेवाय द्रव्ययागोप्यनन्तरम् ॥ १ ॥

·३२
शास्त्रमुक्तारळी ।
श्रीभगवा नुवाच ।
,
यांकचि पचपुप्पाचं परिदृश्येत पीठगम् ।
पाणिना तत्समाहत्य शुचिस्थाने निधाय वै २ ॥
गव्य वी चामरे वाले शिखिपुच्छैः कुशै रथ ।
सम्माये भद्रपीठन्तु वाससा सुसितेनवा ॥ ३ ॥
यहुना वस्त्रपूतेन चारिणा तदनन्तरम् ।
प्रक्षाळ्य द्वादशाणेन प्रणवाद्यन्तकेनतु ॥ ४ ॥
सर्वलोकमयं तच सर्वदेवसमाश्रयम् ।
सर्वाधारमयं पाये दन्तलीनन्तु चक्रराट् ॥ ५ ॥ .
प्रणवेन स्वनाम्नाय नमोन्तेनार्चयेच तम् ।
अालभनधुपैस्तु माल्यै ननिानगुद्भवः ॥ ६ ॥
ततः कुम्भचतुष्कन्तु हेमादिदन्यनिर्मितम् ।
गळितेना म्भसा पूर्ण स्रगाद्यैर प्यलकृतम् ॥ ७ ॥
गन्धसर्वोषधीरल फलबीजकुशोदकम् ।
बहिःकोणचतुकेतु न्यसे दाधारपृष्ठगम् ॥ ८॥
ओ मयं कल्पयामीति हुक्त्वा वायुपदे न्यसेव ।
कलशं तदेशान्यां न्यसे दाचमनार्थतः ॥ ९ ॥
स्मानार्थ मनिकोणेतु पाद्यार्थ नैर्ऋते तथा ।
अथ मंगळकुम्भाना मुपकुम्भसमन्वितम् ॥ १० ॥
चतुष्कं विन्यसे बाह्ये दिक्क्रमेण उपजितम ।
भगवद्धिम्बपूर्वन्तु यागांगं प्रागुदीरितम् ॥ ११ ॥
एकं सुलक्षणं तत्र ततो मध्ये ऽवतार्यच ।
भुक्तमध्यादिकं तस्मा दपनीयाभिवन्यच ॥ १२ ॥

·[६ - परि]
श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता।
उशीरवंशकूर्चन क्षाळये दम्भसा ततः ।
पुरांकितन्तु चक्राय यथावद्धन्तु वा शुभम् ॥ १३ ॥
सलिलेना यंपावन्तु सम्पूर्याग्ने निधाय ।
तिलान् सुमनस स्तस्मिन् दूर्वा सिद्धार्थकान् क्षिपेत ॥ १४ ॥
चतुरावर्तयेन्मन्वं कृत्वापाणितलेस्थितं ।
तत स्सर्वगतंदेवं मन्त्रभूतित्व मागतम् ॥ १५ ॥
समाहूय स्वमन्त्रेण ह्यागच्छेति पदेनवै ।
यथासर्वगतोवायु पजनेन महामते ॥ १६ ॥
व्यक्तिमभ्येति भगवस नाहूतस्तद्रदेवहि ।
भावदर्पण संक्रान्तं कृत्वाहरकमलानुवै ॥ १७ ॥
सविरोध्य बहिर्वेद्यां मन्त्रोच्चारा वसानतः ।
मन्त्र मागच्छ मानन्तु निर्गतन्तु स्वकारपदात ॥ १८ ॥
कालं पाद्यार्यदानान्त मुस्थितं भावये सदा ।
अयोपचर्यमाणन्तं भोगः कालानुकूलतः ॥ १९ ॥
स्नानालभनवस्त्रन ग्दानालंकरणेतया।
अन्यत्र भोग पूजायां स्मरे पद्मासनादिना ॥ २० ॥
पुस्तमेवोपविष्टं सानुकम्पंच सम्मुखम् ।
बिम्बंविनान्यत्राधारे भवत्येवं महामते ॥ २१ ॥
विम्याकृत्यात्मना विम्ये समागत्यावतिधते ।
करो त्यमूर्ती मखिला भोगशक्तिन्तुचात्मसात् ॥ २२ ॥
विनिवेद्या सनवरं समाहूतस्य वै प्रभोः ।
पादपीठन्तु सामान्य मुद्रास्तरणभूषितम् ॥ २३ ॥
पाचार्य मधुपर्कच तोय माचमनीयकम् ।
सपुत्रदार मात्मान मष्टांगपतनेनतु ॥ २४ ॥

·१४
शास्त्रमुक्तायटी।
चेतसा भक्तियुक्तेन निवेद्य तदतन्तरम् ।
भगवानपि विज्ञाप्यः कृत्वा तत्पादगौ करौ ॥ २५ ॥
स्फटीकृतं मया देव विदं स्नानपरे त्वयि ।
सपादपी परमं शुभं स्नानासनं महत ॥ २६ ॥
भासादयाशु स्नानार्थ मदनुग्रहकाम्यया ।
स्नानासनं निवेद्याथ देवस्य द्वितयन्तुवै ॥ २७ ॥
भक्तिनप्रेण शिरसा दद्या दय॑न्तु मर्धनि ।
विनिवेद्यततोहम सरवंच प्रतिग्रहम् ॥ १८ ॥
दद्यादेपाद्य कलशा पायं पादाम्बुजद्धये ।
मुशुभेपादुकेचाथ तदन्तेस्नानशाटिकां ॥ २१ ॥
मुगन्धशालिसम्पूर्ण मावार्थपात्रमुत्तमम् ।
दर्पणं पूर्णचन्द्राभं गन्धतोय मनन्तरम्।। ३०॥
पाणिभ्यां क्षाळनार्थन्तु पादपीठं ततशुभम् ।
• दन्तकाष्ठंच तदनु मुराशुद्धि प्रनिग्रहम् ॥ ३ ॥
जिहानिर्लेखनंचैव मुखप्रक्षाळनंतुवै ।
पुनराचमनं देव स्याभ्यंगार्थ मनन्तरम् ॥ ३२ ॥
तैलं बहुसुगन्धंच चूर्ण गोधूमशास्टिजम् ।
रजनीचू सम्मिश्र मीष पद्मकभाषितम् ॥३३॥
देय मुद्धतंनार्थस्तु मषींच तदनन्तरम् ।
सानार्थ खळिसम्पूर्ण (१) तोयमुष्णमनन्तरम् ॥ ३४ ॥
चन्दनं मुखले पार्थ पृष्टं कर्पूरभावितम् ।
गव्यं प्रभूतं स्नानार्थ क्षीरं दधिघृतं मधु ॥ ३५ ॥
एक्षवातु रसं हृद्य मभाव शारोदकम् ।
धातीकरसोदकं चैव लोचतोय मनन्तरम् ॥ ३६॥

·१ - परि
श्रोपांचराने श्रीसावत सहिता ।
रक्तचन्दन वोयंच रजनीनीरमत्तमम ।
ग्रन्धिपल्लर घायेंततस्तु तगरोदकम् ॥ ६७ ॥
प्रियंगुवारि सदन मांसीजल मतःपरम् ।
सिद्धार्थकोदकं चैव सर्वोषधिजलं तरः ॥ ३८ ॥
पत्रपुष्पोदकंचव फटयीजोदके तथा ।
गन्धोदकंच तदनु हेमरत्नजले ततः ॥ ३९ ॥
पुण्यतीर्थ सरितोयं केवलं तदनन्तरम् ।
सानार्थ कारिपतनव चोदकेन विनिश्रितम् ॥ ४० ॥
योक्तव्यं क्रमशयित दध्यपुष्प समन्वितम् ।
अन्तरान्तरयोगेन स्नानानांच मदामते ॥ ४॥
क्षालन चार्य बलशा दर्घ्यदानं समाचरेत् ।
सम्पूर्णमम्भलाकुम्भं दरिद्राशालितण्टुलै. ॥ ४२ ॥
गन्धादिभिश्च संलित मथ युक्त नगादिना ।
पाणी कृत्वा त मेकस्मि नपरस्मिस्तु मल्लकम् ॥ ४३.।।
धूमायमानं सिद्धार्थे भ्राम्यर्षि पहिः क्षिपद ।
सुधौतमहतंचाथ शाटय विनिवेधच ॥ ४ ॥
कचोदकापकर्षायं मपरंदेहवारिहत् ।
अधरोत्तरवस्त्रेच गन्ध धूमधिवासिते ॥ ४५ ॥
प्रणाळभागा दपरं स्थानं भद्रासनेनु वै ।
भरिनीरघटै शुद्धं कृत्वा तवावतार्यच ॥ ४६ ।।
सपीट भगवद्धिम्य तद्विना वाचितं यदि ।
खप्लुतं भावये देव निशेष क्षाळपे पुनः ॥ ४७ ।।
भूयो गन्धोदकेनेव पूर्य कुम्भचतुष्टयम् ।
स्नान उम्भं गिनान्येषां प्राग्य कार्याच कल्पना ॥ ४८ ॥

·शास्त्रमुक्तारळी। मध्ये ऽवतार्यों भगवा विनिवेद्यासन तत । तृतीय रत्नखचितं तवस्थ परमेश्वरम् ॥ ४९ ।। विभाव्या लकृत भक्त्या भोगै स्त्रश्चन्दनादिभि । समभ्यायपाधेन पादुकाभ्या मनन्तरम् ॥ ५० ॥ देय माचमन भृय पादपीठ तथैवच । समालभ्य सुगन्धन भक्तित श्चन्दनादिना ! ५१ ॥ सीज्य व्यजनेनैव मायूरेण ततेनच । केशप्रसार कृर्च पुष्पताम्बूलकर्तरीम् ॥ ५२ ॥ निवेद्य देवदेवाय दुवूलवसने सिते । उपवीत सोत्तरीय मदुटाद्य मनन्नरम् ॥ ५३ ॥ पादनूपुरपर्यन्त मलकरण मुत्तमम् । विचित्रहि शिरोमाल्य मुक्तपुप्पसमन्वितम् ॥ ५४ ॥ सग्दामसूत्रसम्बद्ध मावणांचरणावधि । रुचिर पवण चाथ दद्या प्रतिसर तत. ॥ ५५ ॥ धातुभि कुंकुमाये वी विचित्र सितसूरजम् । पूजित मृदुतूलेग ग्रधितचान्तरान्तरा ॥ ५६ ॥ भजन सशरावच ताम्बूल गन्धभावितम् । रलाटतिल्क हैम मुखवासनरोचनाम् ॥ ५७ ॥ कर्णावतसामुम मण्डल दर्पण महत् । प्राकार चित्रकुसुमै दाप रनप्रभोग्यरम् ॥ ५८ ॥ मृष्टधूपसमायुक्त गुग्गुलु धूपये शुभम् । सह घण्टारये रम्ये शाल्पमानेन यादना ॥ ५९ ॥ उपानही डित र शिपिशाच रथादिपत । वाहन गन्त उपतार रागभ्यनम् ॥ ६० ॥ .

·1 ६ - परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । १७ सितासिती चामरी तु मात्रावित्त मनन्तरम् । भौपचारिकभोगाना मेतेषां पूरणायच ॥ ६१ ।। भेरी मृदंग शंखाये जयशब्द समन्वितैः । गीतकै विविधर्नृत्यै स्तन्त्रीवाद्य समन्वितैः ॥ ६ ॥ स्तोत्रमन्त्र नमस्कारैः प्रणाम स्सप्रदक्षिणैः । पूज्यस्सपाद पीटवै दद्याद्भोज्यासनं विभोः ॥ ६३ ॥ छबंदुकल नूलोत्थ मधूक प्रघरेणतु । अथाहणं जलं स्वच्छं सुगन्धं पत्रतः कृतम् ।। ६४ ॥ मधुपर्क दधिमधु घृतयुक्त मनन्तरम् । शीतलं तर्पणजलं मधिचूर्ण पुरोदितम् ॥ ६५ ॥ देयं निपुंसनार्यन्तु पुनराचमनंविभोः । स्थलंकृतां सुरूपांच स्रग्युक्तां विनिवेद्यगां ॥ ६६ ॥ प्रभूत मनैवेद्यं भक्ष्य भोज्यान्यनेकशः। मधुराधारसाम्सचे शाका सफल मूलकाः ॥ ६७ ।। पानकानि पवित्राणि स्वादूनि मधुपर्कवत् । सर्वमाचमनार्थन्तु प्रदद्यादहणोदकं ॥ ६८ ॥ तिलान्यथ सुरत्नानि ताम्बूलं पुनरेवहि । गन्धदिग्धो करौकृत्वा मुद्रायन्धमथाचरेत् ॥ ६९ ॥ मध्यमानामिकाभ्यान्तु द्वन्द्धयुक्तं करदयात् । पराङ्मुखं च सुस्पष्टं कृत्वायोज्यं परस्परम् ॥ ७० ॥ आमूला नखपर्यन्तं नरन्तयेण यत्रतः। समुत्तानेकर तले शेषा चांगुळय स्तथा ॥ ७१ ॥ अधरातरयोगेन वामदक्षिणत स्तथा । तर्जन्या मूवता गुष्ठे सम्मुख सम्प्रसार्यच ॥ ७२ ॥ निविष्टा रदयोद्देशे कार्याथ जपमाचरेत् । स्फाटिक नाश हवेग रवा करपर्वभिः ।। ७३ ।।

·शास्त्रमुक्तारळी ।
मध्ये ऽवतार्यों भगवा विनिवेद्यासनं ततः ।
तृतीयं रत्नखचितं तत्रस्थं परमेश्वरम् ॥ ४९ ।।
विभाव्या लंकृतं भक्त्या भोगै स्त्रक्चन्दनादिभिः ।
समभ्यायपायेन पादुकाभ्या मनन्तरम् ॥ ५० ॥
देय माचमनं भूयः पादपीठं 'तथैवच ।
समालभ्य सुगन्धेन भक्तित श्चन्दनादिना ॥ ५१ ।।
संवीज्य व्यजनेनैव मायूरेण ततेमच ।
केशप्रसारक स्कूर्च पुष्पताम्बूलकर्तरीम् ॥ ५२ ॥
निवेद्य देवदेवाय दुबूलवसने सिते ।
उपवीतं सोत्तरीयं मदुन्टाद्य मनन्नरम् ॥ ५३ ॥
पादनूपुरपर्यन्त मलंकरण मुत्तमम् ।
विचिहि शिरोमाल्यं मुक्तपुष्पसमन्वितम् ॥ ५४ ॥
सग्दामसूत्रसम्बद्ध माकर्णाचरणावधि ।
रुचिरं कंकणं चाथ दद्या प्रतिसरं ततः ॥ ५५ ॥
धातुभिः कुंकुमाये ची विचित्रं सितसूरजम् ।
पूजितं मृदुतूलेन ग्रधितंचान्तरान्तरा ॥ ५६ ॥
भंजनं सशलाकंच ताम्बूलं गन्धभावितम् ।
ललाटतिलकं हैमं मुखवासनरोचनाम् ॥ ५७ ॥
कर्णावतंसकुसुमे मण्डलं दर्पणं महत् ।
प्राकार चित्रकुसुमै दपि रत्नप्रभोग्यलम् ॥ ५८ ॥
मृष्टधूपसमायुक्तं गुग्गुलु धूपये च्छुभम् ।
सह घण्टार रम्यै श्वाल्पमानेन यादना ॥ ५९ ॥
उपानही सितं छत्रं शिपिकांच रथादिपद ।
वाहन गजपर्यन्तं सपताकं सगध्यजम ॥ ६० ॥

·३७
[६ . परि ]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
सितासिती चामरौ तु मावावित्त मगन्तरम् ।
भोपचारिकभोगाना मेतेषां पूरणायच ॥ ६१ ॥
भेरी मृदंग शंखाद्य जयशब्द समन्वितैः ।
गीत विविधैर्नृत्यै स्तन्त्रीवाद्य समन्वितः ॥ ६ ॥
स्तोत्रमन्नै नमस्कारः प्रणाम स्सप्रदक्षिणैः।
पूज्यस्तपाद पीठंवै दद्याद्रोग्यासनं विभोः ।। ६३ ॥
छबंदुकूल तलोत्थ मधूक भवरेणतु ।
भयाणं जलं स्वच्छं सुगन्धं पत्रतः कृतम् ॥ ६ ॥
मधुपर्क दधिमधु घृतयुक्त मनन्तरम् ।
शीतलं तर्पणजलं मधिर्ण पुरोदितम् ॥ ६५ ॥
देयं निपुंसनार्यन्तु पुनराचमनंविभोः ।
स्वलंकृतां सुरूपांच स्रग्युक्तां विनिवेद्यगां ॥ ६६ ॥
प्रभूत मथनैवेद्यं भक्ष्य भोज्यान्यनेकशः।
मधुराधारसासर्ये शाका स्सफल मूलकाः ॥ ६७ ॥
पानकानि पवित्राणि स्वादूनि मधुपर्कयत् ।
सर्वमाचमनार्थन्तु प्रदद्यादहणोदकं ॥ ६८ ॥
तिलान्यथ सुरत्नानि ताम्बूलं पुनरेवहि ।
गन्धदिग्धौ करोकृत्वा मुद्रावन्धमथाचरेत् ॥ ६९ ।।
मध्यमानामिकाभ्यान्तु द्धन्द्धयुक्तं करद्रयात् ।
पराङ्मुखं च सुस्पष्ट कृत्वायोज्यं परस्परम् ॥ ७० ॥
आमूला खपर्यन्तं नरन्तर्येण यततः ।
समुत्तानेकर तले शेषा श्चांगुळय स्तथा ॥ ७१ ॥
अधरोत्तरयोगेन वामदक्षिणत स्तथा ।
तजन्या मूवती गुष्टे सम्मुखे सम्प्रसार्यच ॥ ७ ॥
निविष्टा रदयोद्देशे कार्याथ जपमाचरेत् ।
स्फाटिके नाक्ष स्वेग स्वकर्या करपर्वभिः ॥ ७३ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी । यथाभिमत संख्यांच जपान्ते नम्वरस्सह। सम्पूज्यगन्धधुपैश्च ततस्तु भगवन्मयः ॥ ७४ ॥ यथाक्रमं समभ्यर्य नैवेद्यप्रतिपाद्यच । तेषां मात्रावसानंचा प्यमौसन्तर्पयेत्ततः ॥ ७५ ॥ प्रमाण परिशुच्च विभवानुगुणं शुभम् । चतुरावरणं कुण्डं कृत्यांगुष्ठ विभूषितम् ॥ ७६ ।। ध्यंशेनार्धाशतोवापि खातादासोविधीयते । चक्रशंखा म्बुजाकारं घृतंवा चतुरश्रकम् ।। ७७ ॥ गदायै श्चक्रश्यन्त लांछने लोछितंतुवा । अग्निकार्योपयोगीनि सानि यानि महामते ॥.७८ ॥ नुक्सवादीनि भाण्डानि वंकितव्यानि ते रपि । सुधाचे वर्णके शुद्ध भूपयित्वोपलिप्यच ॥ ७९ ॥ सुगन्धचन्दनाद्येश्च पंचगव्य पुरस्सरैः। तन्मध्येच कुशाग्रेण 'माग्भाग मवलम्ब्यच भारभ्य दक्षिणाशाया लिखे प्लेखा मुदग्गताम् ! तस्यामुपरि संलिख्य लेखानां विरायं स्फटम् ।। ८१ ॥ प्रागनं दक्षिणाशादि धुंदीच्यातंय सान्तरम् । चतुर्धा प्रणवनाथ प्रोक्षयेदध्यवारिणा ॥ ८ ॥ सदभ्यच्यांध्यपुप्पाचे ध्यायेतद्भद्रपाठवत् । प्रणवस्तु प्रतिष्ठान प्राग्यदस्य समाचरेत ।। ८३॥ चतरथ स्थहे फाण्डे दिग्यिदिशाष्टके यदिः । सम्पूर्णपात्रं पुम्भाना मष्टक पिनिवेश्यच ॥ ८४॥ अचांधी मेपलानांय तुणां दिपचनुष्ये । फाशेपविष्टरस्पांश वासुदेवादिका न्यजेत् ॥ ५॥ . "८०॥

·६. पार] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
विदिश्वप्यथ योगेन ह्यन्ति मधरानुयै ।
तदेवायपुप्पायैः पूजनीयाः क्रमेणत ॥ ८६ ॥
मृदुदर्भसमुहंच नीरसं चारमहिमम् ।
शुप्कगोमयचर्णेन युक्तं गन्ध मनासदा (2) ॥ ८७ ॥
कुण्डे द्रोणांशमात्रन्तु समारोप्य प्रसार्यच ।
ताम्रपावथवान्पस्मिन् समादाय हुताशनम् ॥ ८८ ॥
आरण्यं हौकिक वाथ मणिनं दर्पणोद्भवम् ।
कालवैश्वानराख्यस्य हृदयेशस्य वै प्रभोः ॥ ८९ ॥
मारुवानुगताभास्सा योज्या बाह्याग्निना सह ।
भ्रामयित्वा चतुर्धा वै ततः कुण्डान्तरे क्षिपेत् ।। ९० ।।
पूतं समिञ्चतुष्पंतु प्रणवै रभिमन्त्रितम् ।
दत्वा तदू-वे तदनु फुर्या परिसमूहनम् ॥ ९१ ॥
प्रदक्षिणक्रमेणैव हाईपाणितलेनतु ।
तिर्य चाधोमुख स्तेन नखमष्ठ मदर्शयन् ॥ ९२ ।।
तत स्वभग्नमूलाग्रे स्समै दद्या त्कुश स्तरम् ।
दिशि दियुत्तराशांतं याम्याशादौतु सान्तरम् ॥ ९३ ॥
चतुर्गुणे श्चनुर्धातु मग्नच्छन्नैः परस्परम् ।
प्रारप्रान्तः पूर्वभागाच याव दुतरगोचरम्. ॥ ९४ ॥
होमोपकरणं रूप होमभाण्टपुरस्सरम् ।
: अवतार्य तदूतु दक्षिणस्यां तथात्मनः ॥ १५ ॥
द्वन्द्वदयप्रयोगेण द्रव्यस्थापन माचरेत ।
दिरष्टसंख्य मिध्मन्तु संयुक्तंच महामते ॥ ९६ ॥
द्वितीयेनाष्टसंख्येन मुक्तदर्भ स्तरण्डिकाम् ।
सुबनवौच चतुष्कंय देकर विनियेश्य तर ॥ ९७ ॥

·८
१०
शास्त्रमुक्तावळी ।
सुग्धूम मधुपर्कच बीजान्येकववैततः।
कौशेयं धौतकेशन्तु विष्टरंच घृतं चरुम् ।। ९८॥
आज्य स्थाली चतुकंच निधाय तदनन्तरम् ।
प्रणीता पात्रयुगळं करकं चाय॑भाजनम् ॥ ९९ ॥
चतुप्कमेतदपर मनतो विनिवेश्यच ।
प्रादेशमात्रास्तमिधः प्रभूतं शुष्कमिन्धनम् ॥ १००॥
पक्ष्मकं स्वेदहरखं वामभागे निधायच ।।
अर्य पात्रोदकेनमा कृत्स्नं पावनतां नयेत ॥ १०१।।
भादाय सोदकं चाय प्रणीताख्यंच भाजनम् ।
पवित्रन्कतु तन्मध्ये चतुदर्भ कृतं न्यसेत् ।। १०२ ।।.
उद्धृत्योद्धृत्य हम्तेन जलं तवैवक्षिपेत् ।
चातुरात्मीय मन्वंच जपमानाहिसाधकः ॥ १० ॥
भूप स्तदम्भसा सर्व प्रोक्षयेदिष्टरेणतु ।
शेषस्यानावणे कृर्या सर्वदिक्षुस्तरोपरि ॥ १० ॥
पुनरेवाम्भसा पूर्य तन्मध्ये परमेश्वरम् ।
ध्यात्वा चयित्वा संस्थाप्य विनत स्तदनन्तरम् ॥ १०५॥
सम्मोक्ष्या घ्याम्भसामा चतुर्षा संघिभज्यच ।
पूजये दयपुप्पाभ्यां द्वादशाशरविद्यया ॥ १०६ ॥
प्रणीतेचापरस्मिन् पात्रेचाये कृते सति ।
सपवित्रन्तु तत्राय दत्वा चकन्तु विन्यसेत् ॥ १०५१
चतुर्मति तदूतु ध्यात्याभ्यच्यं यथा झमम् ।
तरपात्रभुत्तरस्यांच कृत्या सम्पूरपयेपुनः ॥ १०८॥
भाग्यस्थाली मयादाय त्याज्यं परमाद्रवीकृतम:
विनिक्षिप्पाग्य भाण्टान्त मुञ्चम्येन गरेणतु ॥ १०॥

·i६ - पार] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । १ पुनराधाय कृत्वाय आधारोपरि यत्नतः। दाभं काण्डचतुम्फन्तु द्वादशांगुळसंमितम् ॥ ११०॥ तिर्य गुत्तानपाणिभ्या ववष्टभ्यच सान्तरम् । अनामांगुष्ठयुग्मेन यथा मध्यं नतं भवेत् ॥ १११। ते राज्यं चतुगेवारा मानये चतुरूनयेत् । अन्तरान्तरयोगेन हहात्मनोग्नेस्तु सम्मुखम् ।। ११२ ।। प्रणवोक्तेन 'संख्येन (?) कुण्डमध्येथ निक्षिपेत् । सुक्सुवाक्थ चादाच दर्भपुंजीलकेनतु ॥ ११३ ।। रजोपनयनं कुर्या प्रक्षाल्योणेन वारिणा । निर्मलीकृत्य कूर्चेन ज्वालाभि सम्प्रताप्यच ॥ ११ ॥ प्राक्षयित्या येतोयेन पूजयित्वा निधायच । पहुशाखै रभग्नाने स्समूलैस्सुसमः कुशैः ।। ११५ ।। चतुर्भि वामहस्तेन त्वादायाध पवित्रकं । दक्षिण नामकायांतु चतुष्काण्ड विनिर्मितं ।। ११६ ॥ अंगुळीयक रूपंच कृत्वावतदनतरं । संस्कृत्यान्यस्य विषुभि संस्पृशेदिन्धनादिकम् ॥ ११७ ॥ निश्शेषदोष शान्त्यर्थ मधाने राहतस्यच । गतं शतार्थ पादं वा वाहुतीनां स्वशक्तितः ।। ११८ ॥ तिलानां घृतसिक्तानां शुद्धेनधिषासह । होतव्यं कर्मसिद्धयर्थ यथा त दवधारय ॥ ११९ ॥ आहुत्या मुद्धृतायांच मूलमन्त्रावसानतः । प्रणवान्तं पदं घूया दग्निं शोधय शोधय ॥ १२० ॥ यथावस्थितरूपेण तत स्तेनैव बुद्धिमान् । दद्या हपूर्णाहुतिं पश्चात घृतेनतु चतुष्पलाम् ॥ १२१ ।। चतुःपलाम् ·سعر शास्त्रमुक्तावळी. तस्य संशुद्धोपस्य पुनरेव समाचरेत् । सम्बोधजनक होम जडभावप्रशान्तिदम् ॥ १२२ ।। उचार्य मूलमन्त्रन्तु प्रणव द्वितयान्वितम् । जुहुया दाहुतीनां च सहस्रं शतमेववा ॥ १३ ॥ तद्धदाज्येन सन्तप्यं दद्या पूर्णाहुति तथा । सदा सलब्धसत्तस्य पश्य त्यन्तर्गतं विभुम् ।। १२४ ॥ प्राणभूत मजं विष्णुं तन्मयत्व मथाश्रयेत् । भथ सद्यनिष्ठस्य कर्मिणोत्यापयर्गिणः ॥ १२५ ॥ याति यागात्रभावित्वं स्वयमेव यदृच्छया । विभजत्यात्मना त्मानं चतुर्धा कुण्ड मध्यतः ॥ १२६ ॥ अधिभूतस्वरूपेण समाश्रित्यच दिक्क्रमम् । पूर्व माहवनीयाख्य स्वरूपेणाथ दक्षिणे ॥ १२७ ॥ समास्ते सभ्यवपुषा पश्चिमस्या मनन्तरम् । गार्हपत्याख्यभेदेन तत स्तिष्ठति चोतरे ॥ १२८ ॥ ओदन म्पचनात्मातु सर्वात्मत्वेग मध्यतः । भाधाराधेयभाषेत धिास्ते सवलिताकृतिः ॥ १३९ ।। भंगारा ण्यचिपश्चैव शक्ति या दहनात्मिका । विलक्षणीय माधार आधेयो हुतभु विभुः ॥ १० ॥ आत्मनो नेस्तु विश्वेशो बासुदेव सनातनः । एवं ज्ञावा पुरा सम्र सत्तां वैश्वानरी पराम् ॥ ११॥ ततः कर्मणि वर्तत नैष्ठिकः कृतनिश्चयः । को दुदकपूर्वन्तु प्राग्व दावाहनं ततः ॥ १२ ॥ व्यक्तेविंगाळतेनैव तत्यनाप्यव्ययात्मना। सर्वधरस्यवयस्मा दद्यान्मात्र म्मदपुः ॥ १३३ ।।

·it - पार] श्रोपांचराने श्रीसानत संहिता । ५३ चाच्यवाचक रुपंत द्विज्ञेय ममरेलक्षण । तन्पुन शुद्ध सामान्य मुपचारविधौ स्थितम् ॥ १३४॥ योगदानमंस्तु रहितं मात्रमैश्वरम् । प्राश्चतुर्या विभरतोय स्तमादापेमसंचयं ॥ १३५ ।। भाज्येनोभयत स्विक्तं ब्रह्मक्षीर दुमोद्भवं । कुण्टस्य ब्रह्मभितिभ्यां मध्यभाग चतुष्टये ॥ १३६ ।। निदध्यादुत्तगशांतं प्राग्भागा दादित कमात् । ईशानाग्नेयपादाभ्यां पतितं प्राश्चतुष्टयम् ।। १३७ ॥ भाग्नेयनताशाभ्यां विधान्तमपरं न्यसेत् । नैतानिल संस्पशि तृतीयं विनिवेश्यच ॥ १३८॥ वाय्वीशपद संरुद्धं चतुर्थन्तु चतुष्टयम् । एवं चतु बिभस्तेन समिद्धेन समासतः ।। १६९ ।। कुण्डमेकं चतर्थावै चतुर्णा सविभग्यच । अग्नीना मेकदेहाना चातुरात्म्य व्यपेक्षया । १४०।। यदाय उपयोग्यस्स्यात् यस्मिन्यस्मिन् हि वस्तुनि । स्वभूते स्तर्पणार्थच कर्मणि स्थापनादिके ।। १४१ ॥ तदा तदा स आदेय स्स्वकारस्थानाच यवतः। द्वितीय मिम्ममादाय त्यष्टकाष्ठमयो हि य.॥ १४२ ॥ द्विधाकृत्वा पुराज्येन पूर्ववासेचयेच्चतम् । निधाय दक्षिणस्यांच मध्य आग्नेय दिग्गत ॥ १४३ ॥ विश्रान्तं नर्मतपदे चोत्तरस्यां तथापरम् । वारीशपदसंबद्ध मान्यमादायवैततः ॥ १४ ॥ चतुस्सरन्येन मन्त्रेण प्रणयालयतेनच । दधिणे सुपचरंतु जुन्याढत्तरे तथा ॥ १४५ ।।

·शास्त्रमुक्तावळी। सूर्य सोमात्मकं चाग्ने विद्वितं लोचन दयम् । एतयो रन्तरं यदै तदग्ने वदनं स्मृतम् ॥ १४६ ॥ सबवै जुहुया पूर्व समिधा सप्तक क्रमात । घृतसिक्का चतुस्संख्या मेकैकेहि सुपुष्कलाम् ॥ १४७ ॥ प्राक्कुंकुमादिना लिमा काठ संख्यान्तु होमयेत् । सुग्धूपमधुपर्कच बीजान्याज्यं यथाक्रमात् ॥ १४८ ॥ तत्राने समिधोदाने विशेषोयं विधीयते । साधितंसंस्कृतेनामा क्तनिधायाप्रतश्वरम् ॥ १४९ ॥ समुद्घाट्यावलोम्यादौ सम्प्रोक्ष्या याम्भसाततः। दर्भकाण्ड चतुष्कोण साग्निना तदनुस्पृशेत् ॥ १५० ।। तन्मभ्य सुक्चतुम्कन्तु मराज्यस्य निक्षिपेत् । अथादाय सुचन्तत्र तद्वद्या च्चष्टयम् ॥ १५१ ॥ चतुरंगळ मानेना प्यन्नग्रास मथाहरेत् । तनिधाय सुचादर्भ तदूधै पूर्ववद्धृतम् ॥ १५२ ।। दद्यादग्नी चतुष्कंतु क्षिपदन्नाहुति ततः । भूयोग्नौ सुश्चतुकतु चाज्यस्यापाययत्नतः ॥ १५३ ॥ ततोन्यमाज्यसंसिक्तं प्राग्व कृत्याहुति पुनः । दद्यात्पूर्व प्रयोगेण स्वयमेव चतुष्टयम् ॥ १५ ॥ हुत्याप्यन्नाहुतीनांच ह्याम्याभ्यां जुहुयाततः । सदन्ते तोय निर्मुक्त. पुसुम रध्यमिश्रितः ।। १५५ ।। पूजयेचतुरो वारा मवेळ प्रण. प्रभुम् । ततो मोक्षाप्तये होम यथाशक्ति तमाचरेत् ॥ १५६ ॥ शतपूर्व सहनान्तं दद्या पूर्णाहुति ततः । एषाम्मन्त्र चतुण चतुभिगतरोधवा ।। १५७ ।। प्रारवानां पुनः पुर्या में सम्माज्यंच सूचम यथा भवति निस्संह मय पारमापिसना ॥ १५८ ।। ।

·६ . परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । पुरतश्चाम्भसा पूर्य तांचं पात्रणे तेन वा। प्रागादौ कुण्डबाह्येतु प्रादक्षिण्यन सेचयेत् ।। १५९ ।। पवित्रणाध ऊर्ध्वं विनिक्षिप्यकरेणवा । शेष स्वशिरसो दद्या स्विस्थानेध त्वधोमुखे ॥ १६० ।। निदध्या द्धोम भाण्डेते भरमना, तदनन्तरम् । जलनिर्मथितेनैव ह्यर्ध्वपुण्डू चतुष्टयम् ॥ १६१ ।। हसयोललाटेच ऊर्याः दीप शिखाकृति । एवं परिसमाप्तेतु- अग्निकार्ये पिते सति ।। १६२.॥ संविभागः पितॄणांच यथा कार्य स्तथोच्यते । कुण्डस्य योनि निकटे दक्षिणानां स्तरकुशान् ॥ १६३ ।। भद्रपीठ समीपेतु मातलेवा तदृतः। स्तरापरि विकायार्थ तिलान् सरजतोदकान् ॥ १६४ ॥ क्रमेण भावये नत्र पितृनय पितामहान् । वप्तयेवथ सर्वेषां देवाय विनिवेद्यच ।। १६५ ।। प्रोक्षितान्यन्नपात्राणि चत्वारि कवळानिच | स्तरोर्चेतु निधायाथ सम्पुज्यायादिना ततः ॥ १६६ ।। क्रमेण चातुरात्मीय मन्त्रै रप्यययोगतः। ततस्तु नाम्ना गोत्रण मन्त्रपूर्व तिलोदकम् ।। १६७ ।। सर्वेषा मध्यकलशा प्रदद्याञ्च यथाक्रमम् । तादर्थेनाथ चतुरो विनिवेश्या सनेषुच ।। १६८ ॥ लब्धलक्षा परे तत्त्वे ब्राह्मणा पावराधिकान् । प्राङ्मुखं द्वितयं चैव द्वितयं चाप्युदङ्मुखम् ॥ १६९ ॥ सम्पत्यभावे प्यकंवा विनिवेग्योत्तराननम् । अधयां कमा स्कुर्या दर्चनं चातुरीत्म्यवत् ।। १७० ।

·शाखमुक्तावळी।
भयानुलेपनायैस्तु भौगै मन्त्रावसानिकैः ।
सत्तत्कालोचित स्स4 रनुपादेयवर्जितैः ॥ १७१ ।।
ते चापि माननिष्ठेस्तु भवितव्यं सुयन्वितैः ।
वाग्यता शुद्धलक्षाश्चा प्यन्ने मूतौ जनार्दने ।। १७२ ।।
येश्रन्ति पितर स्तेन तृप्ति मायान्ति शाश्वतीम् ।
अत स्तव्यभिचारन्तु मौनं वर्य क्रियापरैः ॥ १७३ ।।
शुभ मव्यभिचारं य सत्कार्य सर्ववस्तुषु ।
यदंगसंकेतमय मव्यक्तै नासिकाक्षरः ॥ १७४ ।।
कृतमोष्ठपुटै चंदै मनिं तत्सिद्धिहानिकृत् ।
स्वयमेव सुबुद्धयाय सर्ववस्तुपु वर्तते ॥ १७५५ ।।
शब्दै रनुपदिष्टैस्तु तन्मौनं सर्वसिद्धिदम् ।
तस्मा दै श्राद्धभोक्तॄणां दिव्येवा पितृकर्मणि || १७६ ॥
दद्या नैवेद्यवत्सर्व मर्यादाभ्यन्तरे ऽग्रतः ।
येनाचमनपर्यन्तं कालं तिष्ठन्ति वाग्यताः ॥ १७७ ॥
विधिना नेन वै नित्यं यागयज्ञेतु वैष्णवे ।
संविभागः पितॄणांच कार्य सद्रविणे नरैः ॥ १८ ॥
कृत्वातिलोदकान्तवा फलमूलै स्वशक्तित ।
तदर्थ ग्रासमात्रन्तु दचा होवथ भैक्षुके ।। १७९ ॥
यस्मा दिव्यै महामन्त्र यत्पूजितेऽच्युते ।
पिवर्थ मल्वा भूरि तत्तेपा मक्षय भवेत् ॥ १८० ॥
पश्चा छरीरयावार्थ मभ्ययं परमेश्वरम् ।
लानुज्ञानुवर्या दामयाग ययाविधि ।। १८॥
भोग्यं नैवेद्यपूर्वन्तु सर्वमादाय पारगम् ।
विनिवेद्यच देवाय पविधीहत्यचाम्भसा १८२
सत्यरूपादलक्ष्याचा प्यन्नदोष क्षयंकरी ।
चेतसा चातुरात्मीया भावनीयाच भावना ॥ १८३ ॥

·४७
i६. परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता।
रसारमाध्यक्षसंज्ञो वै साधुभावे व्यवस्थितः ।
प्रद्युम्रो भगवा रूपे चैतदीयतु लांगलिन् ॥ १८ ॥
भोक्ता महात्मा भगवान् वासुदेव स्वयं झजः।
चतुःप्रणवसम्भक्तं यतोभ झुळकं पिवेत् ॥ १८५ ॥
वक्रऊण्डेथ तेनैवा प्यन्नाहुतिचतुष्टयम् ।
दुत्वाचाभिमते ग्रास स्ततोऽनीया यथारुचि ॥ १८६ ॥
समाचम्य पुनयाया प्रयतो भगवद्गृहम् ।
मनोयुयभिमानन सहन्यस्य धरातले ॥ १८७ ॥
कूर्मव चतुरः पादान् शिरस्तत्रैव पञ्चमम् ।
प्रदक्षिणसमेतेन त्वेवंरूपेण सर्वदा ॥ १८ ॥
अष्टांगेन नमस्कृत्य ह्युपविश्याग्रतः प्रभोः ।
आगमाध्ययनं कुर्या नद्वाक्यार्थविचारणम् ॥ १८९ ॥
प्रतितु संध्यासमये नात्वावा जघनावधि ।
क्षाळयित्वा ततःकुर्या द्वासस्संम्परिवर्तनम् ॥ २९० ॥
भर्चयित्वार्य पुष्पाद्यै देवमग्निं यजेत्ततः।
यथाशक्ति जपं कुर्या दासाद्य शयनं ततः ॥ १९१ ॥
समाधाय बहिर्देवं निरालम्बपदेस्थितम् ।
अप्रयत्नेनवताव दनिरुद्धन तेजसा ॥ १९२ ॥
सह तेनैव वै निद्रा यावदभ्येति साम्प्रतम् ।
समुत्थायाधरावेथ जितनिद्रो जितश्रमः ॥ १९३ ॥
कमण्डलुस्थितेनैव समाचम्पतु वारिणा!
गुरु देवं नमस्कृत्य युपविश्याजिना सने ॥ १९ ॥
न्यास मन्त्रचतुष्केण कुर्यात्संहार लक्षणम् ।
आपादाजानुपर्यन्त मनिरुद्धंच विन्यसेत् ॥१९५ ॥
प्रद्युम्नाख्यं न्यसेन्मन्त्रं नाभ्यन्तं जानुमण्डलात् ।
नाभेराकर्णदेशंतु मन्वं सांकर्षणं न्यसेत् ॥ १९६ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
भाकांत ब्रह्मरन्ध्रान्तं चतुर्थ विनिवेद्य च ।
ततस्त्वभिमतेनैव स्वास्ते पद्मासनादिना ॥ १९७॥
स्वारमना चातुरात्मीय मभिमानं समाश्रयेत् ।
समं कापशिरोपीयं सन्धाय सह वक्षसा ॥ १९८ ।।
दृष्ट् नासामगताकार्या विनिमीलित लक्षणा ।
जिहा तालुतलस्थाच सान्तरे दशनावळी ॥ १९९ ॥
ईपदोष्ठपुटी लग्ना धायें दे वाहुरे ।
उरुमध्यप्रदेशेतु हस्ती नाभावधोन्यसेत ॥ २०० ॥
अधरोत्तर योगेन वामदक्षिणतः क्रमात् ।
अचलं योगपट्टेन त्वेवं सन्धाय विग्रहम् ॥ २०१ ॥
संकोच्यापानदेशव प्युपरिष्टात्तमेवहि ।
विकास्यावर्णहीनेन हाणेंना (2) लक्ष्यमूर्तिनः ॥ २०२ ।।
विषयान्तनिविष्टन्तु माञ्चित्तं समाहरेत् ।
कुर्याद्वैबुद्धिलीनन्तु तच्च पुर्या त्स्वगोचरे ।। २०३ ॥
समाधायात्मनात्मानं सहमन्त्रै स्ततः क्रमात् ।
आजाग्रत्पदभूमेर्वै यथावद्दतः शृणु । २०४ ॥
मध्याह्न भास्कराकार स्सधैं संशान्तविग्रहः ।
स्मरेत्पूर्वोदितं पद्म चातुरात्म्यैरधिष्ठितम् ॥ २०५ ।।
ततो जाग्रत्पदस्थंचा प्यनिरुद्धच मन्त्रराट् ।
परावर्त्य शतं पुद्धया तदभिवेन चात्मना ॥ २०६ ।।
तन्मन्त्रजपसामथ्र्या तादात्म्य स्थितिवन्धनात् ।
महिमातु सविज्ञान स्तदीय स्तस्य जायते ।।२०७ ।।
अभ्यासा दसरान्तेतु तदद्वैतसमन्वितम् ।
अथ प्रद्युम्नमन्त्रन्तु परावृत्य शतद्रयम् ॥ २०८ ॥

·'गीतार्थ सग्रह रक्षासहित । ३३ एव स्थितस्य यथा मनोरथ मन्तरायानुपहतस्य फलसिद्धि माह । एकान्तात्यन्त दास्यैक रति स्तत्पद माप्नुयात् । उक्तच परमेकातिना परिचरणप्रकार मनुक्रम्य तस्य निविनर श्री पाकरे प्रवृत्तिकालादारभ्य -आत्मलाभावसानिक। यसावकाशो निशाना विद्य ते न कदाचन" इति । एतदेवाभिप्रेयोक्त श्रीसात्वते " सकल्पादेवभगनान् तत्वतो भावितात्मना । नतान्त मखिल काल सेचय त्यमृतेनतु ॥ ज्ञान बच म येन भवितव्य सदैवहि । प्राप्तये सर्वकामाना ससारभय भीरुणा इति । अत "श्रयतेखा गोपिन्दे भक्तिमुद्बहता नृणा । ससारन्यूनताभीता त्रिदशा परिपथिन " सय शतेन विघ्नाना सहस्रेण तथातप । विना युतेन गोपिन्दे नृणाभक्ति निवार्यत" इत्यादिक परभक्त्यबस्थत प्राचीना वस्थाविषय नेतव्य । अत्र भूमविद्यायामित्र ऐश्वर्याधीचीनपुरुषार्थ प्रतिपादन परमपुरुप प्राप्तिरूप प्रधानतम पुरुषार्थपारम्यसमर्थनार्थतया । उक्तच श्रा मात्तते 'प्रत्यनाथच मोक्षस्य सिद्धय स्सप्रकीतिता" इति ॥ अतो मोक्षसाधनवमेशास्य शास्त्रस्ये त्यभिप्रायेणाह । तत्प्रधान मिदं शास्त्रं अत्र यथाह न्यासोपासनरूप प्रापकनिष्टाप्राप्तृतया निदिष्ट पर मैफानीचा तत्प्राप्यया त छन्दन पर,मृश्यते ॥ अयान सागताहतादि सगन्धाना शकरादिनथाना भगवदभिप्राय निम्ताग्यापनाय उस्तसग्रहप्रकारेण शिष्याणा यथारस्थित सम-तगातार्थ प्राचारगाहनाय न निगमयी ।

·मात्रमुक्तावळी । इति गीतार्थसंग्रहः ॥ ३२॥ इत्यमेव सत्वनिष्टसंप्रदायपरंपरागत स्समीचीनो गीतार्थः। नपुनः कुदृष्टि भिरुनीतः। सचेष स्खयोग महिमचुळकित परमपुरुषविभूतियुगळ भगवन्नाथमुनि नियोगानुनर्ति श्रीमद्राममिश्रसकाशा बहुशास्त्रविद्भि रस्माभि बहुश श्रतस्य रागवद्गीतार्थ प्रपंचस्य संग्रहइति मुमुक्षुभि संग्राह्यतम इति भावः ॥ ३२ ॥ सारं फल्गुन सारथीयवचसा श्रीयामुनेयोदतम् विस्पष्टै रिति चेंकटेश्वरकवि याचष्ट भाध्याक्षरः । यद्वादेषु कुदृष्टिबाह्यकुहनाकोलाहलास्कन्दिभि जवाले जयघोषणाघणवणे विद्राणानदादिशः ॥ इति श्रीकविताकिकसिमस्य सर्वतन्त्रस्वतत्रत्य श्रीमदेंकटनाथस्य चेदांताचार्यस्य कृतिषु श्रीगीतार्थसंग्रहरक्षा । द कविताकिकसिहाय कल्याणगुणशालिने । श्रीमते बैंकटेशाय बेदान्तगुरवे नमः ॥ श्रीमते निगमान्तमहादेशिकाय नमः ।

·SISIHNXHELTRITALI -10
GITARTHA SANGRHA.
By
SRI YAVUNA CHARYA
With
GITARTHA SANGRAHA RAKSHA
A Comentūry
OF
SRI MATH VADANTA DESIKA
Edited By
P. B. ANANTHA.CHARIAR
Sanskrit Pandit
Printed At The
SRI SUDARSANA PRESS.
CONJREYEPAN,
1901.
Price. As-G

·शास्त्रमुक्तायटी - १०
गीतार्थ संग्रहः
श्रीभगत्र यामन मुनिरर विरचितः।
श्री कपितार्किक सिंहेन सर्वतन्त्र स्वतन्त्रेण
श्रीम द्वेदान्ताचार्येण विरचितया
गीतार्थ संग्रह रक्षाख्यया व्याख्यया सह।
श्रीकाची
प्रतिवादिभयङ्करं अनन्ताचार्येण
श्री सुदर्शन मुद्राक्षर शालायो
अमुचत।
।। श्रीकांची ॥
इदानी मेतन्मूल्यम्-

·श्री गीतार्थसंग्रहरक्षा भूमिका। गीतार्थसग्रहः। इयकिल कृति. भगवद्यामुनमुनीशितः श्रीभाष्यकार प्राचार्यस्य । भयहि गुरुत्तमो ऽवततार कलो ४०१८ ( A D 906. ) धातु वत्सरे कर्कटमासीयोत्तराषाढाया वीरनारायणपुरे चिदम्बरक्षेत्रसमीपस्थे । पिता महोऽस्य भगवान् नाधमुनिमिश्र, योगमहिमप्रत्यक्षतत्यत्रयः न्यायतत्वयोगरह स्ययो निवद्धा योगवलान्यक्षितात शठकोपमुने न्यासविद्यासम्प्रदायं दमिडा- म्नायसहितां अन्याश्च सर्वान् साप्रदायिका नर्थविशेषान् लेभे । सोयम् श्रीशठमर्षणमहर्षे वैश्यो भगवन्नाथमुनिमिश्रप्रशिध्यैः श्रीराममिश्रगुरुभिः कृपया परया गुरुकुलकिंचित्कारप्रवणे स्वय बहुशोऽळर्क पत्रोपहारार्पणे नोपग- पछाद्भेि चिरादप्यनुपजात आभिमुख्ये कदाचि तदर्पण परिहरद्धि स्थच कु. तो नाद्याळकपत्रापाक इत्यनुयुक्तेन पाचकेन महात्मा कोपि प्रतिदिन म. पय नाचापिदिति सचितै स्वोपसेवनबद्धतृस्णेन परधनि सगौरव प्रतिपालय. ता गुरुणानेन प्रयुद्गते 'दर्शनादेव साधव' इति वचनबला (कटाक्षमात्रदूरीकृत राजभावप्रयुक्तान्यपर्यादिदोपकथ क्रमा दुपदिष्टशास्त्रार्थसार स्सन्नयास्थत । बाल्येच महाभाग्यभट्टारका दधीयानो विद्या मपुनरुच्चारणेना न्यामेव नगीना मक्षरमातृका निर्माय बालका नयापयत् । चोळराजसदसि विद्व- जनकोलाहलनामान पण्डितवर्य मजयद । अस्प जयाराजययो पणबन्ध- मारचितातो राजदपत्यो श्रीरंगाबया राजमहिण्या ( आळवन्दार ) 'रक्ष- णायागत' इत्यनिनदित स्तत्पणवन्धानुसारेण राज्ञापित राज्याधैं न्याय्येन पथा पर्यपाल्यत् । तस्यास्य गुरूत्तमस्य कृतय आगमप्रामाण्य महापुरुपनिणर्य , आत्मसिद्धि, सविसिद्धि , ईश्वरसिद्धि श्रीगीतार्यसग्रह , श्रीस्तुतिश्चतु- लोकी , स्तोत्ररत्न, , इत्यष्टो ।

·२ अन्यतमोऽ यमेषु श्रीगीतार्थसग्रहो भगवद्भाष्यकारविरचित गाताभा- ध्यानुसारेण व्याख्यायि श्रीमता कवितार्किकसिहोन धारगराजदिव्याज्ञा लब्धवेदान्ताचार्यपदेन तत्सहधर्मचारिणी करणाकटाक्षरम्भित सर्वतन्त्रस्त तन्त्रविरुदेन श्रीवेकटनाथदिव्यवण्टाशेन श्रीवेंकटनाथदेशिकेन । सोय गुरु रखततार कान्या कलौ ( ४३७० A( 1268) विभववत्सरे कन्याश्रोणाया विश्वामित्रकुलतिलकस्या नन्तार्य गुरो स्सोमयाजिनो जायाया तोताद्रयबासमाख्यायाम् । अयच मातुलेन वादिहसाबुवाहार्यणा ध्यापितसकलशास्त्र विंशत्य- ब्दे विश्रुतनानाविधविद्य त्रिशद्वार श्रापितगारीरकभाष्य श्रुतप्रकाशिकाश ताभिषेककारी तापर्य चन्द्रिकया विशदीकृतगीताभाष्यसारार्थ पारिप्लमतिभि रन्यधोपणयद्भि रर्थजात मुपनाता वैयाकुली मपातु सक्षेपाव गीताभाष्यप- ड्तिभिरेव स्वय मेन व्याचख्यौ श्रीगीतार्थसग्रहम् । सेय व्याख्यान्वर्थना- म्नी श्रीगीतार्थसप्रहरक्षा । । तामुचाध यार दस्माभि मुद्रिता मुद्रयमाणार्थ , मामासापादुका शतपणा - सेश्वर मीमासा च । अस्य कृतय परश्शता व्याख्यानरत्नेन चानेन सह सर्वसम्मान्यस्य गीताश्रमग्रहस्य मुद्रण सर्पदेशप्रसृमरया सादिभूतया नागरलिप्या वक्ष्यफर्तव्य मावस्यदि रस्माभि रिय मद्य शास्त्रमुक्तावळ्या मान्यतेति भावयतु सहृदया । इति श्री सुदर्शन पादपद्मनेवी शानमुनार सम्पादकानुमत । w ·[ ७ . परि श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता। कार्य मप्यययुक्त्या चै चातुरारम्यस्य पूजनम् । एकादश्यां न जीत विहित स्तर जागरः ॥ ७६ ॥ दादश्या मादिदेवन्तु समाराध्य यथाविधि । मध्याह्नसमये माते विधिय सन्मयो न्यसेत् ॥७७|| भस्त्या शत्यातु चतुर एकैकं प्रत्यहं त्वपि । गवां ग्रास स्वसामर्थ्या होपनीयो नसर्वदा ॥७॥ सह पूर्वोक्नदानस्तु व्रतकर्मपरायणः । माप्तेतु तदिने भूयः कृष्णपक्षस्य दांगलिन् ।॥ ७९ ॥ अर्चनं केशयादीनां त्रिसन्ध्यं प्राग्य दाचरेत् । द्वादश्यां सोपवासस्तु पस्ये दामोदरं प्रभुम् ॥ ८० ॥ दानान्त मर्चनाद्यन्तु सितपक्षोक्त माचरेत् । प्राभवेन क्रमेणैव चैवं मूर्त्यन्तरं यजेत् ॥ ८१ ॥ मूर्तिभि श्चाप्ययाख्येन संवत्सर मन्द्रितः । यो यो धिकारी भत्तो का तस्य तुप्य त्यधोक्षज्ञः ॥ ८२॥ घडशाख्य मतो पश्ये व्रतं धन्यतमं हि यत । पूर्वव द्राभिसमय आषाढस्याद्य वासरे ॥ ८३ ॥ गृहीवा नियमं कुर्या दाभागादिपूजनम् । त्रिसन्ध्यं वामनादीनां विधिवत् दादशाहकम् ॥ ८४ ॥ अयोदश्यां ततोभ्यर्थ्य चतुर्वर्गप्रदं प्रभुम् । आद्यन्त मनिरुवादि तदाध मपरेड हनि ।। ८५ ॥ तृतीयं पंचदश्यान्तु संशान्तिव्यक्तिलक्षणम् । एवं मूर्त्यन्तर युक्तं. चातुरात्म्यं विधा स्थितम् ॥ ८६ ॥ आराध्य परया भक्त्या चैकादया मननतः । पूर्ण तदर्चनं कृत्वा पंचदश्यां यथाविधि ॥ ८७ ॥ घरवार स्तन्मयाः पूग्याः अद्धारतेन वेतसा । मात्मयागं ततः कुर्या दिनान्ते चनपूर्वकम् ॥ ८८ ॥ ८ ·. शास्त्रमुक्तावळी । एव माश्वयुजे . भूयः पादौ प्रारभे क्रियाम् । पद्मनाभादिमूर्तीना मर्चन विहितं क्रमात् ॥ ८९ ॥ एकादश्या मनस्तु सर्व निर्वत्ये पूर्ववत् । सम्प्राप्तच ततः पोपे यजे नारायणादिकम् ॥ १० ॥ दादश्यां तद्विषट्कंच तथा व्यूहवयं त्वपि । चैत्रे तदिवसा दादौ विष्ण्वादीनां समर्चनम् ॥ ९१ ।। विहितं सद्धत ज्ञानां सह व्यूहवयेणतु । विशेषपूजनं कुर्या सम्पन्ने वत्सरे सति ॥ ९ ॥ विभो रने द्विजेन्द्राणां षोडशानां स्वशक्तितः । दत्तशिष्ट मतृप्तंच देवीयानेन भावितम् ॥ ९३ ॥ हविशेषण संयुक्तं प्रतिनां भोजनं हितम् । एव सितेसिते वापि ह्युभयो ररि पक्षयोः ॥ ९४ ॥ यथाभिमतमासा दै समारभ्य यजे (क्रमात् । एकादशेष पालेशान् पर्वादौतु सक त्सकृत् ॥ ९५ ॥ द्वादश्यां सोपवासस्नु तन्मासेशमधार्चयत् । तत्कारणादि भेदोत्थ चातुराम्पेन चै सह ॥ ९६ ॥ पुण्य प्रतमिदं विद्धि वृद्धस्त्री पालसिद्धिकृत् । नित्यं सप्णयः कार्य मविपद्ध मखदम् ॥ ९७ ॥ प्राक्मणीते महाभोगे शनया दान समन्वितैः । गृहस्थ ब्रह्मचर्यस्थ वानप्रस्थैस्तु भिक्षुकैः ॥ ९८ ॥ चन देन प्रकारेण वित्तं सम्भृत्य वैपुन । निरयं धर्मा विरुद्धेन भैक्षपूर्वण सर्वदा ॥ ९९ ॥ गुटुम्बभरणार्थ लाभे भैक्षादिकेतु ये । परमा यत्र बुद्धिमा स्तन संयदेत् ॥ १० ॥ दा॥ ददाति यत्किचि पूजा पूद भक्तितः । पृन्न तदीयमशुभं तिष्टत्पपिजनाश्रितम् अवज्ञा ·[७ - परि] श्रीपांचराने श्रीमावत संहिता। ६९ परिभूतेतु वै लाभे सन्तोपो यस्य जायते ।। प्रतिग्रहोत्थिती दोप स्तस्य दूरतरं प्रजेत् ॥ १०२ ॥ एवं ज्ञात्वाप्यपात्राणां भक्तानां भावितात्मनां। जनये द्युद्धिभेदन्तु नेतरेषां कदाचन ॥ १०३ ॥ यत्र दाता गृहीताय दायेव कालुपात्मको । दृशष्ट विनाशार्थ दानं द्वाभ्यां इतं तु तत ॥ प्रागेवं वित्तसंशुद्धि भावशुद्धि समन्विताम् । निश्चयीकृत्य यनेन दिव्य मायतनं व्रजेत् ।। १०५ ॥ पृतससिद्धये नूनं सिद्धायतनमेववा । अथवायतनं रम्य मासन्न नगरादिकम् ॥ १०६ ॥ निर्विनेन व्रतं यस्मा निष्पयेतात्र कर्मिणाम् । कर्मवाङ्मनसे शुद्ध स्तपो निष्ठःकियापरः ॥ १०७ ॥ यो नान्य देवतायाजी तत्वतो भगवन्मयः । कस्मिंश्चिद्वैभवे रूपे व्यूहीये वा सुबुद्धिमान् ॥ १०४ ॥ बद्धलक्ष्यो भवे दत्तया स्वाप्तागमनिदर्शनात । तस्यापि तादृशानांच भविना मनुकम्पया ॥ १०९ ॥ व्यक्तता मगमद्देव स्वयमेव धरात्मना । यत्र मोक्षमदं विद्धि दिव्यमायरानं हि तत् ॥ ११० मन्त्रसिश्च वियुधै मुनिमुख्यै रतथामलैः । शान्तय देशजानान्त्व प्यात्मनश्वापि कीर्तये ॥ ११ ॥ मन्त्राकृति गर ध्यात्वा पापाणं वसुधातले । पावनं वा ततं वृक्षं ज्ञात्वाचा देवताश्रयं ॥ १२ ॥ कृत्वा तच्छक्ति संरुद्वं विसृज्यच तदाश्रितन् । विद्धि सवेश्वरस्य स्थितं निलय लक्षणम् ॥ ११३ ॥ स्वमन्त्र सनिधि तत्र कृत्वा तद्धिग्रहान्वितं । पूजितं पत्र दुपायै स्तरिसमा यतन स्मृतम् - ॥ १५ ॥ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
फलप्रायतु विप्राथै स्स्वकुलो द्वारणायच ।
स्थापितं भगवद्विम् य मायतनं हितत् ॥ ११५ ॥
क्रियांगभाग यातस्य समस्यचविभोः ।
विद्धि सर्वेश्वरस्यैवं स्थितं नियत लक्षणम् ॥ ११६ ॥
स्वमन्त्र सनिधि तत्र कृत्वा तद्विग्नहान्वितं ।
प्रासाददार देशाञ्च यत्रशंखध्वनिक्षयः ॥ ११७ ।।
पूर्वादिसर्वदिक्ताव क्षेत्रं भवति वैष्णवम् ।
सिद्धावतारितादेवा देतद्विगुणं स्मृतम् ॥ ११८ ॥
त्रिगुणं च स्वयंव्यक्ता देहान्ते भावितात्मनाम् ।
फलं सालोक्पत्ता पूर्व परिज्ञेयं क्रमाद्यतः ॥ ११९ ॥
दुष्टेन्द्रिय क्शा चित्तं नृणां यत्कल्मष वृतं ।
तदन्तकाले संशुद्धिं यातिनारायणालये ॥ १२० ॥
ग्रता पेशानियाकुर्या दभिसन्धाय चैतसा ।
अभीष्ट मतितीवेण तदाप्नो त्यचिरात्तसः ॥ १२१ ॥
प्रधान रत म्तस्मात् दृष्टादृष्टफलातये ।
व्रता न्येतानि कर्तव्या न्यभिसन्धाय चेतसा ॥ १२२ ।।
नावरसादस्तु कर्तव्यो व्रतभंगा स्कदाचन ।
संकल्पादेव भगवां स्तत्वतो भाषितात्मनाम् ॥ १२३ ॥
व्रतान्त मखिलं कालं सेचय त्यमृतु ।
ज्ञात्वैवं बद्धलक्ष्येण भवितव्यं सदेवा ॥ १२४.॥
प्राप्तये सर्वकामानां संसार भयभीरणा ॥ १२४॥
इति श्री पावरात्रे श्रीलावत संहितामा प्रतविधिनाम
सप्तमः परिच्छेदः ॥ ७ ॥

·। ८ - परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता।
श्राः।
श्रीमते रामानुजाय नमः ।
अथ अष्टमः परिच्छेदः ।
भगवान् -
प्रतमेतदमन्त्रं च सामान्यं सावलौकिकम् ।
तिवेतर विभागेन प्रोक्तं मन्त्र द्वयं शृणु ॥ १ ॥
भागयं प्रार्थयित्वातु दृष्टा दृष्ट प्रदस्सदि।
ज्ञात्वा स्थिरमतिः कुर्या तदर्थे चक्रमण्डलम् ॥ २ ॥
तन्मध्ये चतुरात्मातु यष्टव्यः कर्णिकोपरि ।
चतुर्दिश्वी क्षमाणस्तु वासुदेवादितः क्रमात् ॥ ३ ॥
हदादिनेत्रपर्यन्त मंगपटकं यजेत्ततः ।
भर्यादिभिः क्रमा भोग घेतशेन पुरोहतैः ॥ ४ ॥
ततः अण्डान्तरेचव संस्कृतग्नौच विन्यसेत् ।
चक्र मन्त्रगणोपेतं समिद्भिस्तर्पये रक्रमात् ॥ ५ ॥
पश्चात्तण्डुलसम्मिौ स्सपृतबहुभि स्ति।
अर्योदकेन शिरसा पवित्रीकृत्य साम्प्रतम् ॥ ६ ॥
नतजानुशिराशिष्यं कृत्वासौ श्रावयेत्प्रभुम् ।
स्वय्याराधनकामोयं व्रतं चरितु मिच्छति ॥ ७॥.
संकल्पसिद्धये भगव पूरयास्प मनोरथान् ।
इति विज्ञाप्य देवेशं ततः पुष्पाणि दापयेत् ॥ ८॥
अष्टांगमवकुर्या प्रमाणं सप्रदक्षिणम् ।
भूयोभूयोऽनवच्छिन्नं भक्तिश्रद्धापुरस्सरम् ॥ ९ ॥
तत रतस्योपदेष्टव्यं विधान मन्त्रपूर्वकम् ।
सान्तं पष्ठस्वराकडं अनुस्वारविभूषितम् ॥ १० ॥

·६२.
शास्त्रमुक्तावळी ।
वीजमाचस्पच विभो वामदेवस्य कीर्तितं ।
सदेव जीयवीजस्थं पष्ठस्परविवर्जितम् ॥ १॥
द्विसीयस्परसंयुक्तं संकर्षणस्य चीजराः ।
उभा रन्तरे रेफ माद्यवीजस्य योजयेत् ॥ १२ ॥
पीजं प्रद्युम्ननाथस्य तृतीयं सर्वकामदन ।
मीवाद हकारन्तुं लान्तस्योपरि विन्यसेत ॥ १३ ॥
बिससहितं वीजं मनिरुद्धस्य वाचकम् ।
द्विभुजा स्सर्वएवेते सूर्येन्दुशत सन्निभाः ॥ १४ ॥
तेजसा त्वत्रभेदोस्ति स्वरूपेण सितादिना ।
दक्षिणोत्तरपाणिभ्यां तर्जनी मध्यमान्तरे ॥ १५ ॥
भायस्य चक्रशंखौ दो ध्येयावंसद्धयोपरि ।
स्कन्धसूत्रसमस्थेन दक्षिणेनतु पाणिना ॥ १६ ॥
गृहीता मुष्टियन्धेन विश्रान्ता पीठपृष्ठतः।
ध्येया गदा द्वितीयस्य तथाभूते करे परे ॥ १७ ॥
संस्मरे द्धतिराङ्दी लीलाक्षेप इवोद्यतम् ।
एवं प्रद्युम्ननाथस्प व्यत्ययेनतु ते उभे ॥ १८ ॥
दक्षिणोत्तर हस्ताभ्यां श्रोत्रमण्डल सम्मुखी ।
शंखपद्मौ चतुर्थस्य तथाकृष्टौतु संस्मरेत ॥ १९ ॥
किन्तु_पंकजं नाळ मस्यवपाणिपृष्ठगम् ।।
हकारंच सकारस्थं फरया पौढानियेश्यच ॥ २० ॥
द्वितीय तुर्यपष्ठाट द्विषट्कदशः प्रमात् ।
स्वरनियोजये दिद्धि हदाद्या नवपशिमान् ॥ २१ ॥
चातुरात्मीय मन्त्राणां साधनावेन पर्यदा।
विधा इकार कृत्यादी जीयबीजे तथैयच ।। २२ ।।
ककारव क्षकारंच लिखेतदविधा विधा।
दिषट्कमेव चीजाना क्रमादादी निश्यच ॥ २३ ॥
तता घायुधराधारि संशं यच्चाक्षरवयम् ।
पौनः पुन्येन संयंपा मधोभागे नियोजयेत् ॥ २४ ॥

·८- परि]
श्रीपाचराने श्रीसावत संहिता ।
११
सर्वे पष्ठस्वरारूढ़ा अनुस्वारधिभूषिताः।
योद्धव्याः केशवादीनां बीजास्वेते पृथस्थत् ।। २५ ।।
क्षहसत्रितयं घेत चतुर्धाविलिखे कमात् ।
ततोद्विपटकं वीगानां सस्याधो विनिवेश्यच ॥ २६ ॥
क्रमेण सप्तमार्गात द्वितीयच चतुर्थकम् ।
पुनस्तृतीयंतुर्थच द्वितीयं च तृतीयकम् ॥ २७ ॥
द्वितीय च चतुर्थच चतुर्थं तदनन्तरम् ।
तृतीय मष्टमंचाथ तृतीयं सप्तमारपुनः ॥ २८ ॥
नवम द्वादशाभ्यांतु विशपमिम(?) मामच ।
अधोनियोजयेद्रेफ तत्त्रयाणांतु मूर्धनि ।। २९ ।।
पट्सप्तमाष्टसंज्ञाना मिकारमुपरिन्यसेत् ।
सानुस्वारंच सर्वेपा मितिदेवीगणस्यच ॥ ३० ॥
बीजद्वादशकं प्रोक्तं यथाचातुझमेणत ।
श्रीश्च वागीश्वरीकान्तिः क्रियाशक्ति बिभूतयः ॥ ३१ ॥
इच्छाप्रीती रतिश्चैव मायाधी महिमतिच ।
समुद्रमतये स्वाहा पास्य प्रणवादिकः ॥ ३२ ॥
सर्वान्तश्चारिणेकरवा ततोगगन मूर्तये ।
स्थाहान्तः प्रणवान्तश्च मन्त्ररशंखस्य कीर्तितः ॥ ३ ॥
भोकारो घेदमावेथ विद्ये स्वाहा पदंतुवै ।
गदामन्त्र स्स्वयंप्रोक्त श्चक्रस्याथ निगद्यते ॥ ३४ ॥ .
आकारान्ते पदं दद्यात्पंचार्ण प्रभविष्णये ।
लिष्टौ विकासितौ हस्तौ योज्यौ चामणि बन्धनात् ॥ ३५ ॥
तदाहुको सरौ (?) द्वौच नाभौ संरोध्य दण्डवत् ।
ईपर्दै डोलये पश्चा दध ऊर्चेच चौ करो ॥ ३६ ॥
गुप्तिः कृत्वातु योज्यैषा मुद्राराधनकर्मणि ।
भाखाय प्रारिस्थता मर्चा स्वयं वा समपृष्ठताम् ॥ ३७॥

·शास्त्रमुक्तावळी। सर्वलक्षणसम्पन्नां यस्यां चेतः प्रसीदति । हेमादिनिर्मितं फुर्या पीठं वा लक्षणान्वितम् ॥ ३८ ॥ सम विभागन्यूनं वा द्वादशांगुळविस्तृतम् । चतुरश्रं चतुष्पादं विस्त [ ? ] रार्धन चोन्नतम् ॥ ३९ ॥ तृतीयं भाग मादाय विस्तराञ्च [विस्तरर्च ] स्वरं स्वकम् तेन तन्मध्यगं फुर्या कमलं लक्षणान्वितम् ॥ ४० ॥ द्विषट्कारन्तु तद्वाह्ये चक्रं सर्वांगचिह्नितम् । सिद्धामरनरादीनां हृदयस्थाक्षराच्युति (?) ॥ ४१ ।। मृदुमुच्चरणाकान्ति निर्मुक्ताकृतिलक्षणा । पादाम्बुरुहमुद्राथ कार्यावै कर्णिकोदरे ॥ ४२ ॥ सम्पाद्य चैव माधारं पीठं वार्चान्वितं स्मरेत् । पादाजमुद्रारहितं कुण्डं तदनु कल्पयेत् ॥ १३ ॥ फुल्लपद्मसमाकार मोष्ठयोनिसमन्वितम् । चढमेकदिशिस्थंवा ततो नियम माचरेत् ॥ १४ ॥ संवत्सरस्य पूजार्थ विभो बैं द्वादशात्मनः । मार्गशीषी समारभ्य मासादै कोमुदान्तिमम् ॥ ४५ ॥ मासशमन्त्रसंजप्तं युक्तं होमकुशाम्बुना । दशम्यां पंचगव्यश्च पिवे सम्पूज्य केशवम् ॥ ४६ ॥ तनिवेदित मन्नंच प्राग्भुक्त्वातु घृताधिकम् । नातीय तृप्तिजनकं दन्तकाष्ठ मधाचरेत् ॥ ४७ ॥ शयनं मंत्रतोयेन प्रोक्षये सफुशं ततः । शयनस्यो जपे न्मन्त्रं शत मष्टाधिकन्तु ये ॥ १८ ॥ एकादश्यां प्रभातेथ मध्याह्नया दिनक्षये । कोशवाय नमस्फुर्या दशः प्रणवादिकम् ॥ ४९ ॥ तस्य ये पूजनं भरत्या फुर्या स्कालवयंतु ये । सघगं परमं ज्योति रमूतं ममददि यत ॥ ५० ॥ १ ·[८. परि ] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । सएव वासुदेवेति मत्वा सम्य ग्यजे ततः । चेतसा मृतसंकाशैः पुष्पाौ रखिलैः प्रभुम् ॥ ५१ ॥ पश्चात ममलं धाम ध्याये न्मुक्त मनश्वरम् । श्रोणीतटार्पितकरं सानुकम्प मनूपमम् ॥ ५२ ॥ दक्षिणेनतु हस्तेन भक्ताना मभयप्रदम् । पुष्पाभरणवत्राढ्यं शंखचक्रयान्वितम् ॥ ५३ ॥ तत स्तस्मात वै धाम्नो युगप निस्सृतं स्मरेत् । महत्स्फुलिंगसंकाशं महस्तु सततोदितम् ॥ ५५ ॥ तेन चाक्रमरायून्दं समानान्तंच भावयेत् । अथ प्रत्येकवेजोंशा दुद्भूतं भावये त्क्रमात् ॥ ५५ ॥ वयं वयं सितायेच केशवाद्यं चतुर्भुजम् । दक्षिणोत्तरपाणिभ्यां पृष्ठतः केशवादिषु ॥ ५६ ॥ युग्मं युग्मं परिज्ञेयं क्रमेणोर्ध्वगतंच तम् । शंखचक्र कविद्या साथ शंखो यतिराट् ॥ ५७ ।। विद्या चक्रंच तद्विद्या पद्म श्शंखश्च सोन्युजम् । पनवनिगदाशंख स्वविद्याम्बुरुह स्त्वरी ॥ ५८ ॥ भूयो धामगणा तस्मा संस्मरे निस्सृतं महः । केशवादिविभागेन श्रियायंच बयं ब्रयन् ।। ५९ ॥ कमलादित्रयेणेव त्वन्योन्यत्वेन लांछितम् । पद्धपद्मासनस्थंच दिघि दिक्षुच सम्मुखम् ॥ ६० ।। संवीजयेत्तु धिनया चामरेण सितेनच । देवीद्वादशकंचैव तासां रूप भयोच्यते ॥ ६१ ॥ पूर्णचन्द्रानना स्सी स्सर्वनुकुसुमान्विताः । सर्वलक्षणसम्पन्ना स्सर्वाभरणभूषिताः ॥ ६२ ॥ विद्रुमाभं त्रयं त्याद्य मपरं चम्पकप्रभम् । प्रियंगुमंजरीश्याम तृतीयं देवतात्रयम् ॥ ६३ ॥ . ९ ·शास्त्रमुक्तावळी । चतुर्थ त्रितयं ध्याये जातीपुप्पसमप्रभम् । आद्यायाः कमलं पाणा वन्यस्याहतिराकरे ॥ ६४ शंखं ध्याये तृतीयस्या एवं ध्याये त्रिपु विषु । चतुस्त्रिदेवतान्ताना मेव मायं त्रयं क्रमात ॥ ५ ॥ स्मृत्वा सम्पूजनं कुर्या जागरेण समन्वितम् । स्तोत्रे स्तथा निकै वाद्यै गीतकैः क्षपये निशाम् ! ६६ ।। राविक्षये ततः स्नाया सिताम्बरधर श्शुचिः । मासेशमन्त्रसन्नद्धं कृत्वा देवं स्मरे तथा ॥ ६७ ।। पूजापनयनं कृत्वा नानकर्म समाचरेत । मध्यतः केशव केवल स्यादौ किशव केवलस्य महात्मनः ॥६॥ वासुदेव [स्य ] स्व रूपस्य चक्रस्थस्य स्वनन्तरम् । प्रागरेभिनिविष्टस्य सकलस्या व्ययस्यच ॥ ६९ ॥ तदादिद्वादशानांच दद्या रस्नानादिकं क्रमात् । अम्बुना पंचगव्येन क्षीरेण तदनन्तरम् ॥ ७० ॥ दना घृतेन मधुना सर्वौषधिजलेनच । बोजाम्बुफलतोयेन गन्धपुष्पान्बुना ततः ॥ ७१ 1. हेम रनोदकेनाथ कुम्भस्थेन पृथक्पृथक । सित विलेपनं पुष्पं धूपम्मधुघृतं दधि ।। ७२ ।। नैवेद्यं विविधं पूतं प्रीहयोपवलंयुतम् । निवेद्य राजते परि यथाशक्तिविनिर्मिते ॥ ७३ ॥ यावाभावाञ्च रजतं स्वल्पमात्र न लोपपेत् । पश्चातद्भगवत्पूतं मधुपदिकन्तु वै ॥७॥ प्रतिपाद्य गुरो भतया प्रसन्नेनान्तरात्मना । यवान्नं व्रीहिजे त्यादी समश्नीया घृतान्वितम् ।। ७५ ॥ ततः प्रभृति कालाच प्रत्यहं केशवस्यतु । म्यानढये निविष्टस्य पूजनंच समाबरेव ।। ७६ ॥

·[८. परि]
थ्रीपांचराने श्रीसायत सं हेता ।
१७
प्राग्वन्मध्ये केशवस्य देवीयुक्तस्य याह्यतः।
'ततो नारायणादीनां सदेवीनांच वैक्रमात ॥ ७७ ॥
सर्वेषां पूजनं कुर्या पादक्षिण्येन यत्नतः ।
। पथा सम्भयतो भत्त्या पुष्पधूपादिकेनतु ॥ ७८ ॥
यावदभ्येति दशमी सिता पौपस्य वैतिथिः ।
ततः प्रभृतिकालाच्च प्रागुक्तविधिनाखिलम् ॥ ७९ ॥
नारायणाख्यमन्वेण व्रतकर्मसमापयेत् ।
त मर्चये त प्रथमं मध्ये कारुण्यमूर्तिगम् ॥ ८० ॥
चहिर्देवीसमेतंच प्राग्वत्स्नानादिना प्रभम् ।
द्वादश्यां तं विधानेन केशवेन समन्वितम् ।। ८१ ॥
कि तत्र विहितं पश्चा त्पूजन केशवस्यच ।
दिनायसाने दादश्यां धूपं दत्वा क्षमापयेत् ॥ ८२।।
कान्तासमन्वितं देवं केशवं क्लेशनाशनम् ।
अथ दामोदरान्ताभि भृतिभिश्च समन्वितम् ।। ८३ ।।
देवं नारायणं भन्या परेहनि समर्चयेत् ।
मध्ये केशवव स्पश्चा चक्रस्थं केशवारके ।। ८४ ॥
केशवंच तदीये रे यजे त्कान्तासमन्वितम् ।
एवं प्रतिदिन ताव द्यावन्मासस्य सा तिथिः ॥ ८५ ॥
ततो माधव मूतवें प्राग्वदाराधनं भवेत् ।
तदर्चने समाप्तत द्वादश्यां फाल्गुनस्यच ॥ ८६ ॥
संकर्षणं परत्वन भाक्ये दासुदेववत ।
सदाश्रितन्तु गोविन्दै मध्ये मूर्त समायेत् ॥ ८७ ॥
चक्रस्थ सह देव्यावै ततस्तं पृत्यपूर्ववत ।
रक्तचन्दन युक्तेन फुकुमेन तथैव च ।। ८८ ॥
पुप्पन ग्वासला तद इत्तशाल्योदनेन च ।
सुगन्धेन फलै रफ्तै लिप्त वा रक्तधानुभिः ॥ ८९ ॥

·शान्तमुक्तावळी । आरक्तरस्कसंसिद्ध विद्रुमैः पुरुभूपितैः । सक्तूंस्तु ताम्रपातु कृत्वाथ विनिवेद्यतु ॥ ९० ॥ तदर्चनेच होमान्ते सम्पन्ने सति वै प्रति । याते चासत्रये चैव प्रसन्ने न्तःस्थिते च्युते ॥ ११ ॥ गुरुमूर्तिगतो देवः पूजनीयश्च भक्तितः । व विलेपनै माल्यः कटकै रंगुळीयकः ॥ ९२ ॥ यथाशक्ति विना शाम्यं पारणे पारणे तवः । प्रीणय द्वासुदेवश्च मूर्तिवयसमन्वितम् ॥ ९३ ॥ ऐहि किं] कान् धर्मकामा {र्थ] र्था मम यच्छन्तु शक्तयः । मोक्षविघ्नोपशमनं नित्यं कुर्वन्तु मूर्तयः ॥ ९४ ॥ सदा नित्यशुद्धो यः परमात्मा परः प्रभुः । पतितस्य भवाम्बोधी वासुदेवो स्तु मे गतिः ॥ ९५ ॥ कृावचं प्रीणनं सम्प ग्चासुदेचस्प भक्तित्तः । तन्मूर्ति वितयस्यापि शक्तिबयपुतस्य च ।। ९६ ॥ अथ वितययुक्तस्य तृतीयस्प महात्मनः । सर्पणाभिधानस्य तत आरभ्य यत्नतः ॥ ९७ ।। प्राग्य दाराधनं कुर्या त्मत्यहं मासभेदतः । पश्चा न्मासवये याते प्राप्त ज्येष्टस्य तद्दिने ॥ १८ ॥ विविक्रमाख्यमन्त्रेण धान्य सर्व पुरोदितम् । मध्यतो म्युनगर्भस्थं प्रद्युम्नं सर्वगं स्मरेत् ॥ २९ ॥ विविक्रम तदाकारं भावयित्या ततो यजेत् । अनन्तरंच संस्थाना दानीय प्रागरान्तरम् ॥ १०० ।। यष्टव्यस्य विशेपेण यनुग्झिततनुः [ पुमान् ] कमात् । श्रीएण्टंच सफर मीपरमुगुमभावितम् ॥ १०१ ॥ पत्तिं विलेपनं चार तथा पुष्पफलादिकम् । पीवानां फलपुष्पाना मभायात् ये मरणेननु । १०२ ॥

·११. परि]
श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
पूतेन धातुचर्णेन रंजये रकुंकुमेन वा ।
सघृतं हेमपात्रंच पूजान्ते विनिवेद्यच ॥ १०३ ॥
पावाभावात् [वे ] यथाशक्ति कांचनंच घृक्षोपरि ।
तत स्तम्पूननं कुर्यात् बतादेष्टरि पूर्ववत ॥ १०४ ॥
गोहमवस्त्रपूर्वैस्तु यथा सन्तोप मेति सः ।
तपूजान्ते पारणेन द्वितीयंच जगत्पतिम् ॥ १०५ ॥
प्राणये संकर्षणं च गृहीरवा पाणिना जलम् ।
प्रणवायेन तेनैव मन्त्रेणा द्योदितेनच ॥ १०६ ॥
सनमस्केन किन्वत्र गति स्संकर्षणोस्तु मे ।
अथ त्रिविक्रमं देवं वामनं श्रीधरं प्रभुम् ॥ १०७ ॥
यजे न्मासत्रयं ताव द्याव स्या दशमी सिता ।
तदादि वै हपीकेश मन्त्रणा खिल माचरेत् ॥ १०८ ॥
परत्व मनिरुद्धस्य प्राप्तेचावसरे स्मरेत् ।
सदाकारं हषीकेशं पद्मोदर गतं स्मरेत् ॥ १०९ ।।
इष्ट्वासम्य ग्विधानेन चकारस्थं यथा पुरा ।
भत्रराजोप चार [ लाभस्तु षट्पदा[ है ] भैस्तुचार्चनं ॥११॥
पुप्पीदनाम्बरः कुर्या दभावाद [वेचा ] अनामिना ।
पिंजरी कृत्य यत्नेन देवाय विनिवेद्यच ॥ १११ ॥
कृष्णागरु विमिश्रंच लेपनं चात्र कुंकुम ।
धौतायसमयं पात्रं मणिभि श्चासितै श्चितम् ॥ ११२ ॥
वस्त्रैश्च चित्रितैः कृष्णैः पूजान्ते विनिवेद्यच ।
सम्य क्तदर्चनं कृत्वा यथा सम्पत्ति भक्तितः॥ ११३ ॥
तृतीयं प्रीणये प्राग्व प्रद्युम्नो मेस्तु वैगतिः।
ततो मासानुमासंच हषीकेशा दनन्तरम् ॥ ११४ ।।
पद्मनाभं समभ्यर्च्य ततो दामोदरन्तुवै ।
गते मासत्रये ह्येवं सम्प्राप्य पुनरेवहि ॥ १५ ॥

·१०
'शास्त्रमुक्तावळी ।
दशी मार्गशीर्षस्य तदा कर्मणि कर्मणि'।
चतुर्पु चातुरात्मीयं मन्त्रागां विनियोज्यच ॥ ११६ ॥
चतुर्मूत्यभिधानंच समालम्व्यं यजेच तत् ।
{ कर्णिकोपरि पवेषु प्रागादि हृदयादिकम् ॥ ११७ ॥
विदिश्वखं विभोरग्रे नेत्रं वै केसराणिच [श्रितं] ।
भरान्तरे तत स्स्वेस्धे दशदी केशवादिकान् ॥ १८ ॥
चतुर्वर्णैस्तु कुसुमै स्तथा वस्त्रानुलेपनैः ।
तदद्भक्ष्यश्च नैवेद्यः पानकैः पावनैः फलैः ॥ ११९ ।।
अथान्य विविध भौगैः ध्वजाद्यैश्चापि वाहनः ।
मात्राभि स्तहिरण्याभि स्ताम्बूलेनात्मना ततः ॥ १२० ॥
तपये दहिमध्यस्थं मन्वग्रामं यथोदितम् ।
ततोर्चनं गुरोः कुर्या द्विशेषेण पुरोदितम् ॥ १२१ ॥
ब्राह्मणान्भोजये स्पश्चा तेभ्यो दद्याच दक्षिणाम् ।
प्रीणनंच पठे माग्य दनिरुद्धोस्तु मे गतिः ।। १२२ ॥
ततः पूर्णाहुति दद्या त्पश्चादिद मुदाहरेत् ।
व्रतोत्तमेना नेनाध मया भक्त्याकृतेनच ॥ १२३ ॥
चत्वारो वासुदेवाद्या मूर्तय शक्तिभि स्सह ।
प्रयान्तु प्रीति मतुला दिशन्तु भविनो ऽ भयम् ।। १२४ ॥
धन्यं व्रत मिदं पुण्यं संसाराध्व निवर्तनम् ।
अल्पग्लेशमसम्पूर्ण मनन्तफलदं नृणाम् ॥ १२५ ॥
ना घसाद स्वतः कार्य एतदाचरणे तु । ।
यथो पसदनैः कार्य मथमै मध्यमै जनः ।। १२६ ॥
अशाक्येन यथाशस्ति त्वारण्यैः फुनुमादियः ।
अद्भि वाकुरैः पत्रे जप जागरणादिना ॥ १३७ ।।
दीपेना भ्युक्षणेनैव माजनेनो पढेपनः ।
ब्रीहीन सस्त नयाज्यंच तिला न्यन्नान्यथा हरेत् ॥ १८ ॥

·८. परि
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता।
संवत्सरस्य पूजार्थ दानार्थ प्राशनायच ।
पूर्व मासत्रयं दद्या द्रोही न्वै विनिवेद्यच ॥ १२९ ।।
द्वादश्यां भोजना (पूर्व हितं तत्प्राशनं सदा ।
अपरं सक्तवश्चैव तृतीयं विलयं घृतम् ॥ १३० ॥
तिलानां त्रितयं चान्य प्राशनं चैव मेव हि ।
स्पा दद्यैकादशीपूर्णा द्वादश्याय तया सह ॥ १३१ ॥
परे हनि तदा कुर्यात द्वादश्या मर्चनादिकम् ।
संवत्सरस्य वैमध्याद्य स्वेका कर्तु मिच्छति ॥ १३२ ॥
तस्या मपि स्वमन्त्रण कर्मपूजान्त माचरेत् ।
। यया प्राप्तस्तु पुप्पायैः प्रागुक्तांग स्सहार्चनम् ॥ ,१३३ ॥
पररूपस्य मध्येतु पूजनं स्ले [नके ] न्वगेव हि ।
। केवलस्य तु तस्यैव स्वनाम्ना श्रीणनं हितम् ॥ १३४ ॥
पारणं प्रा विधानेन स्वेकं भूरिफलमदम् ।
तस्मा द्वे चीणि वा कुर्या स्वशत्या श्रद्धया वितः ॥ १३५ ॥
नारी ह्यनन्यशरणा यद्येवंहि समाचरेत ।
निस्स्वामिका बानुज्ञाता पत्या साथाप्नुयाच तत् ॥ १३६ ।।
अथापवर्गदं वक्ष्ये चातुर्मास्यं व्रतोत्तमम् ।
( यत्कृत्वा भिमता कामा निहव लभते नरः ॥ १३७ ॥
गृह मासाद्य निर्वाधं देशे वा जननाकुले ।
। यथाविभवविस्तीर्ण तुर्यानं वा यथायतम् ॥ १३८॥
धूमनिर्गमनोपेतं गवाक्षगणभूषितम् ।
(इष्टकायै श्चितं कुर्या तन्मध्ये पिण्डि [ना ] कात्रयम् ।। १३९ ।।
चतरअंच विच्छिन्नं भूमेः किश्चि समुन्नतम् ।
ततो दक्षिणदिग्वेदे सधैं कुण्डन्तु पूर्ववत् ॥ १४ ॥
मध्ये चन्दन मिश्रेण रोचना कुंकुमेन च ।
गोक्षारमदितेनैव माति मासि लिखे च्छुभम् ॥ १४ ॥

·an 5. शास्त्रगुतावळी । चक्र पट्पत्रगर्भन्तु नानपीठ मुदग्दिशि । चत स्वापामासस्य दशम्या मुदितेन्दुना ॥ १४२॥ वासुदेवाख्यमन्त्रेण तोय मादाय पाणिना । भगवन्पुण्डरीकाक्ष सर्वभूतपते ऽच्युत ॥ १३ ॥ अतं में त्वत्प्रसादेन निष्पद्य तु तवाप्तये । ततो चंये दासुदेवं द्वादश्यां कमलोदरे ॥ १४४ ॥ मागादावथ पत्राणां वयं संकर्षणादिकम् । मादक्षिण्यन विन्यस्य यावद्रक्षः पदच्छदम् ॥ १४५ ।। ईशानपद पत्राचा प्यनिरुद्धादिकत्रयम् । भप्ययेन तु सम्पूज्य याव पश्चिम दिग्दळम् ।। १४६ ।। भूतावासं पुनर्मध्ये तत श्रकारकेषु च । कमेण पूर्वा दारभ्य न्यावं पूजनमाचरेत् ॥ १४७ ।। वामनं चाय तद्देवी भूमन्वंच तत शिरः। श्रीधर स्वध तत्कान्ता शिवाकवचमेवच ॥ १४८ ॥ हषीकेशश्च तत्पनी वस्त्रं तदनु लोचनम् । ध्यानं स्नान तथा पूजां होम जपसमन्वितम् ॥ १४९ ॥ कमेणानेन सर्वेषां सर्वदेव समाचरेत् । द्वादश्यां श्रवणस्याय मध्ये संकर्षणं यजेत् ॥ १५० ।। तत्पधाभ्यां चामुदेवं चमारे वधपूर्ववत् । तृतीयं पद्मनाभाचं तथा देवी हृदादियत् ॥ १५१ ॥ ततो नभस्य द्वादश्यां प्रद्युम्नः कर्णिकागतः । आद्यस्तरपवगोराणां वय नारायणादिकं ॥ १५२ ।। देव्यश्चैवाांगपट्वंतु पूर्ववञ्चारकान्तरे । ततस्तदा द्वादश्या मनिरुद्धं यथापुरं ॥ १५३ ॥ पत्रयुग्मे तदीयेतु चादिदेवं यजेत्क्रमात् । विविक्रमान्तं विष्ण्वाय शक्तिरंगान्यथादिवत् ॥ १५ ॥ .

·[१ . परि] श्रीपांचराने सात्वत संहिता ।
तत्रा विकै मन्त्रघरैः कर्म निश्शेष माचरेत् ।
दादश्यां पूर्ववन्मध्ये पढङ्गन्तुल्यरूपधृक् ॥ १५५ ॥
मूर्तयोऽरान्वरस्थाच नैमिस्था देवतागणाः ।
पूजाहोमो विशेषण पूर्णान्तं पूर्यचौदिराम् ॥१५६॥
इश्येतत्सविशेपंच प्रतमुक्तं रामासतः ।
यत्कृत्वा पुनरप्यत्र जायते न पुनर्भये ॥१५॥
इति श्रीपाश्चरावे श्री सात्वतसहिसायाम्
संवत्सरविधि नीम
अष्टमः परिच्छेदः ॥८॥
अथ नवमः परिच्छेदः।
श्रीनारदः।
भधलागलिनादेव चक्र परिचोदितः ।
यत्तच्छृणुत विप्रेन्द्राः कथ्यमानं मयाधुना ॥ १ ॥
संकर्षणः ।
सूक्ष्मव्यूह विभागेन सघाद्याभ्यन्तरंदियत् ।
परस्य प्रक्षण स्तम्य सातमाराधनंमया ॥ २॥
इदानी श्रोतुमिरछामि विभोस्सडिभवात्मनः ।
भाराधनं यधायच भधिनामीप्तिप्रदं ॥ ३ ॥
भगवान् ।
वैभवीयो महायुद्ध देवतानिययोमदान् ।
यस्तस्ते मयापूर्च मेकैकं विद्धि तत्रिधा ॥ ४॥

·शामुक्तावळो।
चतुर्णा युगसन्धीनां युगानाश्च सथैवहि ।
विश्वविप्लव दोषाणां विनाशाय समुघतं ॥ ५॥
खिमरक्तादिरूपेण ज्वलदर कराकितं ।
कार्यारम्भे तयामध्ये सवसानेतु सर्वदा ॥ ६ ॥
सन्धत रूपमात्मीय मेकएष त्यनेकधा ।
श्रेयसेसर्वलोकानां स्थलचरकामरूपधृत ॥ ७॥
भनुयतेनयपुषा कुन्देन्दुधवळेनच ।
घोराहनादिनाचघ स्थितम्नुदितमानसं ॥८॥
छोलाविधृतसर्षाखं सौम्ययक्रमनाकुळं ।
धियादोषगणंसर्व ध्यसयन्तंच मोक्षिणां ॥ ९ ॥
तद्धयक्तं शान्तसंच रूपंखपवतांघर।
प्रकाशयतिसन्मार्ग समाधिनिरतात्मनां ॥१॥
तेजोमयं पापं वैभवं शान्तसंज्ञकं ।
उपासकानां भक्तानों सर्वेसर्वफलप्रदाः ॥११॥
आमोक्षानिर्विचारेण त्वेकयस्य महामते ।
भाराधनाविहितो याचकोदि चतुर्विधः ॥ १२ ॥
संज्ञानानापदमपः पिण्डाख्यो बीजलक्षणः ।
एभ्योगध्यात्त्वधैकेन वाच्यमामन्त्रयभक्तितः १३॥
यौकपिण्डवाक्योय मन्णाथो भयात्मना ।
अभिवलक्षणोबाच्य एकरवोपचर्यते ॥१४॥
रावैधिधिनानेन कुर्यात्ताभ्यां हिकल्पना ।
मृत्यादीनाममन्त्राय यीज पिण्डाक्षरन्तुमा ॥१५॥
नयेत्तेनाभिमुख्य वाच्यमाघन्तगेनवा ।
सतन्त्रयपदमन्वन्तु विधिनानेन धैततः ॥ १६ ॥
फुर्या रणवीठा नमस्कारस्वजान्वितम् ।
भाभ्यां शान्तस्वरूपरवा देशार मत एव हि ॥ १७ ॥

·। ९. पार
श्रीपचिराने श्रीसावत संहिता ।
०५
संशा पदमन्त्रं च विधि संसिद्धिदानन् ।
स्व [ स्वा] रोधं ध्यानाधं पानीज मेकाक्षरं स्मृतान् ॥१८॥
स्वरव्यश्शनयोगा बहर्णः पिण्डमन्धराष्ट्र!
दाया माया तथान्ताच स्वरवंगा महामते ॥ १९ ॥
स्वरूपंग हि मात्रत्व मन्येपां सह चिन्युना ।
स्वरणेकेन युदनस्य स्वरयुग्मान्वितस्य दा ॥ २० ॥
सानुस्वारस्र सीजावं व्यंजनम्यापि कालिन् ।
य ॐकार स्याब्दस्य वियतों दीधितिप्रभः ॥२०॥
बिल्लक्षण रत्वया [ना ] कारो विद्धि वनानक निधा।
सच पिण्डं फाधि दीजं धचि सय मतादाम ॥ २२ ॥
तस्य चोदीयमानस्य परिणाम म्स्फुटी हि यः ।
पहारो पहुपद स्तुतिसम्बोधलक्षणः ॥२३॥
अभिनाशी स ॐकारी धीजादीनां महरिदः।
माग्दग्वि धात्मणवनातः सत्यारूपेना सनं [सिकं महत् ॥२४॥
तरमा दै सायभिन्न रूपं तदुपरि न्यसोत ।
स्वधिवतेन वीजम्य मृत्युम्यानं प्रकल्पयेत ॥ २५॥
माहे ज्यायसरे नित्यं सम्पन्ने यजमे सति ।
तप्तोपले जलं यद्ध सद्ध मदिरयं स्मरेत् ॥ २६ ॥
भानुमसपनोच स्तुल्य मेल महामते ।
क्रियावशान किन्यत्र भेदमात्रोपटक्षणम् ॥ २७ ॥
न पत्र चीज पिण्ड वा तत्र धै प्रणवाद ।
मा ग्वर्ण पदमन्यस्य यनदालोर वाचकम् ॥ ८॥
सच्च्टि विर्वि ] ग्रहं वर्ण स्तस्मा दुग्थाप्य वृक्षवत् ।
केलं ग्य पीग पिण्ट वा पदजितम् ॥ २९ ॥

·शागुतावळी ।
रानाकारायवर्णस्य क्षेवताव विधीपते ।
क्षेत्राव मपशिष्टni घणांना पिण्डरूपिणान् ॥ २० ॥
पोपटप पिचीगम्य स्पस्थिति हा धर्ण मिता!
स्थभायरच्युति योजोचार स्तथाकृतिः ॥ ३ ॥
चीजर पिण्यमन्त्राणां परिशेप स्सदोदयः ।
यहीक्षण मनस्वाराप्यं । सामथ्र्य ] वैष्णवं महत् ॥३२॥
भसर पेय मसंख्यानांपाच्यानां भिन्नर पिणाम् ।
रायपारस्परिज्ञाना जपान याना समर्चनात ॥ ३३ ॥
इयता नामा निर्धाजं पद मुन्छति ।
सांभिमतसिद्धि सम्पा (साधकस्य सदैव हि ॥ ३४॥
पिण्डादि भ[भ] गयमन्त्र मूसनामेघ मेवाहि ।
परिज्ञाना ये दिनु पिण्डा नास्थैर्य मुतमम् ॥ ३५ ॥
नाना नाममन्द्राच नानालापातरी स्थितम् ।
भवे सर्वपद प्राप्तिः परिक्षाना पदाभिधान ॥ ३६॥
सवीजया एपिण्डं घा माताणां यत्पर दयम् ।
विदधातिपद स्थ स्थ फिरवाय भाययेत्परम् [६] ॥ ३७॥
मानक्षेत्र रूपत्वा धस्मा सर्धेश्वरो ऽच्युतः ।
च्याप्य व्यापकरूपेण वर्तते । नुनहेच्छया ॥ ३८ ॥
ध्याप्यरूपेण भूलोका भोगा दारभ्य चाखिलात् ।
पागुण्यमहिमान्त { भिमान ] च ददाप्ति फलमुत्तमम् ॥ ३९ ॥
स्वपद भोगखिनस्य दिव्यदेहस्य कर्मिण ।
क्षेत्रज्ञ बीजपिण्डात्मा निरावरण लक्षणः ॥४०॥
ज्ञान यदमकं शु[ सि ] संयच्छत्यात्म रामदम् ।
शक्तिव्यक्ति मयत्य य जाप्रवृत्ते परामन. ॥ ४ ॥
एघ सामन स्वप्न वृने रेकरव मस्ति च ।
सुपुमिपुत्ते. पिण्डाख्य मन्त्रस्यैव महामते ॥ ४२ ॥

·९. परि] भोपाचराने श्रीसामत सहिता । मीमात्मन स्सस्यवृत्ते शक्तिव्यक्तित्व मस्तिये । व्यक्तिमान पाठोपेता नियता यापि स्मृता ॥ १३ ॥ भगव न्मन्द्रमूर्तीनां तथापि परमात्मन । मायस्य चातुरात्म्यस्प कंपलस्या धया विभोः ॥ १४ ॥ चतुष्प्रचार यामात्र विहि सन्मोक्ष भूरिदम् । भतो म्पया यदुरिष्ट ममिश्र मियमेघहि ॥ ४५ ॥ कल भागवशा चैव त तथा पिद्धि नान्यथा । ज्ञात्वैव मर्चये पचा नानामन्ये महामते ॥ १६ ॥ गौणमुख्यादि [ति ] गुस्तु प्रादुर्भावगण विभा. । महाज्योति स्वरूपस्य सहव चतुरात्मना ॥ ४ ॥ प्राग्जान पदसस्थस्य लेगेनोक्त तपर्चनम् । इदानी र विशषेण म.सयान जिवाचितम् ॥ १८॥ प्रवक्ष्यामि समान श्रुणुष्वायत लान । विशासयूपी भगवान् स्थय विश्वतिरक्षया ॥ ४ ॥ भध्यक्षेण स्वरूपेण समुदत्यक पवाद । महिमानन्तु निश्शेष शुद्धसधि (पुरस्सरम् ॥ ५० ॥ भादायाद्यप [दार्थ दस्यस्य चातुरम्यस्य वै विमः। ययाचाधारभूयि[सयाचासारभूमि ४ देवाना चेटित दिसत् ॥५॥ सितादयः कान्तपोयत् प्रचादिकप महामते । सदान्छन वेभधीय सापुध चीजमवतु ॥ ५२ ॥ शानाय गुण पटकञ्च तदुक्ता ठाक्तयो सिना भगिमा पटक चेय स्थित्युत्पति लया दया ॥ ५३ ।। शक्ति स्सा चातुरात्मीया त्यै श्वरी त्यभिधायते । यथार्क किरण ग्रास न्यतया तेज बगो महान् ॥ ५४ ॥ स्व कारण पिना संघ मा पूरयति गोचरम् । स्वातल्या परिणत्या सदास परमेश्वर. ॥ ५५ ।।

·..
-
शाख मतपदी ।
विहाय यादवाचं मूर्तिशापाचतुष्पम् ।
वैभवायल यूधस्य पतिरपेना यतिष्ठरे ॥ ५६ ।।
सभात स्थिति संदार भोग फैल्प क्षणम् ।
भेरयन्दै धिया चक्रं पंचार मिद मुत्तमम् ॥ ५७ ॥
स्मतंव्य स्वपदस्थ स्स्व मोजेन स्थामहामना
आमड़तों प्रिपयनां सदीयं गार मण्डलम् ॥ ५८ ॥
रनय भोपैम्त धीजे र्भाग्य मलंकृतम् ।
शमा आगाणे स्तै रमताधिन पर्ववत् ॥ ५९ ॥
पूगना परमेशस्य मधिरा देव गच्छति ।
शृणुतदीन निचयं सावधानेन चैतसा ॥६० ॥
यस्यसादा पर सिद्धि यान्ति भगवन्न्याः
शुचौ देशे मनोज्ञेच सुखिने पुष्प भूषिते ॥ ६१ ॥
घनाद संयुक्त सपना विचालित ।
विलिरुपमाका चकं भेदे मानेन घे पुनः ॥ २॥
येन सदृष्ट मात्रेण शतधायाति पल्मषम् ।
प्रागादी पंचवर्गान्तं मध्यान्तं मध्यतो दिखेद ॥ ६३ ॥
पादयों नव नाभिरपा भादप पोदभारगाः ।
कादयो नेमिगा स्व। पूर्वचनं यदक्षगम् ॥ ६ ॥
पदस्मि प्रधि भवन्तु पूजपे विधिना तराः
दबक्ष मयं चक मर्य पुष्पादिकः समात् ॥ ६५ ।।
तन्मया दुद्धरेदादी सपा कारणं हि यत् ।
उदरस्थ मक्षरं चाक्षा दरान्तान भूपितम् ॥ ६६ ॥
विधि शरस्येदं बीजं निवाज कारणम्
एतदेवाज नामस्य विसर्ग सहितं स्मृतम् ॥ ६७ ॥

·९. पार
भीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
नमिधर्ना द्वितीयं पे ततारा पिष्ठ मक्षरम् ।
भटम नाभि देशाच्च तत्संख्यं नेमि मण्डलाद ॥ ६८ ॥
नेमिपूर्व मतोनाभे सप्तमं पंचमारगम् ।
भरा चमुर्दशं स्वक्षा पश्चिमाशा गतं हि यत् ॥ ६९ ॥
नेमे रेकादशं चाय पोडशंच अपोदशं ।
पंचमं नाभिदेशाच नमे रेकोन विदाकम् ॥ ७० ॥
सदन्तं सप्तमं चैय नवमं हि महामते ।
नाभे त्रितीयं तदनु नेमे स्तरसंख्य मेवच ॥ ७१ ॥
दादशंच बहिष्ठेभ्यो दशमं पोडशा परम् ।
नाभिपूर्व ततो वर्ण नेमेः पंचदर्श हियत ॥ २ ॥
दुर्यसंख्प मादीजं ततो नाभि चतुर्थकम् ।
पठं नमे श्चतुर्थश्च मध्यम [मा ] क्षा तथा हरेत् ॥ ७३ ।।
सव पूर्वदिक्स्थय दाह्मा दे पंचमं ततः
भक्षा दक्षिणदिक्क्षस्थ नेमेस्टादशं सतः ॥ ७४॥
दितीयनाभि देशच तदन्ते सप्तमारगम् ।
चतुर्दश मधोनेमे पाठंनाभे रधा हरेत ॥ ७५ ॥
सर्वे कारणव मूर्घा योजनीया स्समासतः ।
प्रणवापानमोन्ताश्च तेजसातीव निर्भरः ॥ ७६ ॥
पद्मनाभादयो देवा घाच्या स्तेषां क्रमेणनु ।
पद्मनाभो धुवोनन्त शत्तयारमा मधुसूदनः ॥ ७७ ॥
यिपाधिदेवः कपिढी विश्वरूपो विहंगमः ।
कोसारमा बडवायक्रो धर्मों वागीश्वर स्वथा
देव एकार्णवशयः कुर्भ:पाताळशारकः ।
घराहा नरसिंहचा प्यमृता हरणस्तुवे ॥ ७९ ॥
श्रीपति दिव्यदेवीथ कान्तारमा मृतधारका
रामित्कारनेमिः पारिजातहरोमहान् ॥ ८० ॥
॥ ७८ ॥

·१.
शासमुक्ताबळी ।
लोकनापस्तु शान्तामा दत्तावेयो महामभः ।
न्यग्रोथ शापी भगवा नेकशृंगतनुम्ततः ॥ ८ ॥
देषोवामनदहस्तु सर्वपापाविधिकमः ।
नरोगारायण [ नागपणोनर ] श्वैध हरिः कृष्णस्तथैवच ॥२॥
ज्यलपरशु धृग्रामो रामधान्यो धनुर्धरः ।
चंदरिद्भगवान् करकी पाताळ शयन:प्रभुः ॥ ८३ ॥
प्रादुर्भाव गणीमुरूप आयुक्तस्ते समासतः ।
शक्तिस्य प्रधानाय शक्तिसङ्गध स्सउच्यते ॥ ८१ ।।
सक्षमीः पुष्टिदयानिद्रा क्षमाकान्ति स्सरस्वती।
धृतिमैत्री रतिस्तुष्टि मतिर्दादशमीस्मृता ॥ ८५ ॥
प्रधानभूता लागेरा नलंकारानि बोधमे ।
किरीटः कौस्तुभाभाम्यः ? श्रीवत्सो मृतलक्षणः ॥८६॥
बनमाडेतिगरुडः प्रधानान् हेशिकान् शृणु ।
चक शो गदाप लागलं मुसलं शरः ॥ ८७ ॥
शाश्च रागखेटौतु दण्डः परशुरी रितः [ तिहा।
पाशाशी मुद्रश्च यजाशक्ति समन्धितः ॥ ८८ ॥
इत्येत देवताचक्र मगमन्त्रगणान्वितं ।
विग्रहदेवदेवस्थ सलीनमवतिष्ठते ।। ८९ ॥
वक्ष्येभावोपकरणं गीर्याणगणमुत्तमं ।
नानाविभव मूर्तीनां योवतिष्ठत शासने ॥१०॥
कालोषियनियन्ताच शास्त्रं नानाङ्ग लक्षणं ।
विद्यापितयश्चैध समुद्रास्वगणा शिवाः ॥ ९१ ।।
प्रजापति समूहश्च इन्द्र सपरिवारकः ।
मुनय सप्तपूर्वेन्ये ग्रहास्तारदिकै घृताः ॥ ९२ ॥
जीमूतावा खिलानागा स्वप्तरोगण उत्तमः ।
भाषभ्यश्चैव पशवो यज्ञास्साना खिलाश्चये ॥९॥

·९. परि
भोपांचराने श्रीसायत संहिता ।
विद्याचेवा पराविद्या पावकश्चैवमारतः ।
चन्द्राको वारिवसुधे इत्युक्तममलेक्षण ॥९॥
चतुर्विंशतिसंख्यश्च भवोपकरणं महत् ।
भवस्साक्षाप्रधानन्तु व्यापकोजडलक्षणः ॥९५॥
मन्त्रमन्त्रेश्वरन्यासा खोपिपूज्यत्व मेति ।
इत्येवमादि सर्वेषां भविनां परमेश्वरः ॥१६॥
स्थितोन्तर्यामिभावेन रूपमासाद्य निष्कळं ।
माप्तकामस्वभगवान् स्वव्यापारवशेनतु ॥९७॥
स्वाशक्तिमवलंब्यास्ते पद्मनाभात्मना पुनः ।
धराम्बुहुतभुग्यात मूलनाळदळोदरे ॥९८॥
चतुस्तत्वमयेपो गगनैकार्णवोदरे ।
मानसे 5 नन्तशयने दिव्यबोधतनुर्विभुः ॥१९॥
सहस्रांशु सहनाभ उत्तानस्थोहिलीलया ।
ततो विविधरत्नाभे तदीये नाभि पुष्करे ॥१०॥
मोद्धस्तु स्ववीर्येण विद्यांसामर्थ्य विग्नहाम् ।
मूतैर्ध्वजादिकैस्सधैं रावृतस्तत्परायणैः ॥१०१।।
अनन्तचेष्टस्यविभी रित्येवं रवीश्वरात्मनः ।
भोगापवर्गदं रूपं शान्तव्यक्तंच धैभवम् ॥१०२।।
प्राग्वत्तर्यपदादस्थं स्मरेदरकमलाम्परे ।
तदधाकर्णिक्षामध्ये स्वभिजातो [ शान्तो ] पलद्युतिम् ॥१०३।।
दिशोदश द्योतयन्तं नानागावरुदश्चितम् ।
सौम्यंदिरष्टवर्षच राजीवदळलोचनम् ॥१०॥
भ [भा] चक्र चक्रयुग्दे [ हद्दे] वं गदा देहं [ हार] तथैवच ।
शक्ति माधार संज्ञांच प्रोदहन्तं स्मरेद्धवम् ॥१०॥

·१२ शासमुशायी। स्थितोयस्तम्भभूतस्तु भस्मिन्य विश्वमन्दिरे । नभोगिलामनाचैव भूमिका भित्रलक्षणे ॥१०॥ मागादावीशकोणासं स्मरे कर्णिकोपरि । दिपटक यदनन्तायं सरशाय्यन्त मनिगम् ॥१०७॥ वसंख्यं फेसरोवस्थं तद कूमादिकं न्यसेत । न्यग्रोधशायिपर्यन्त ममृताधारमण्डले ॥ १०८॥ सूर्यचन्द्र [क] समारुई दळभूमिग [6] ततः । पाताळशायिपर्यन्त मेकशृंगादिकं हि यत् ॥ १०९॥ न्यस्यैव ममृतोरस्तु भोगै रभ्यर्य मानसः । यथायद्यानयोगेन प्राग्य सृष्टिक्रमेण तु ।। ११० ॥ पुन संहतियोगेन पाताळशयना न धै। पायदमनशाय्यंश मर्चनीयं फलामये ॥ १११ ॥ य उक्त समुदाये स्मिन् धागे देवतागणः । पजे द्भिवक्रमेणैव विधिना नेन वं पुनः ॥ ११ ॥ त्रिक वयं यदै द्विषटकानां विस्थानस्थं प्रकाशिराम् । पृथ पृथ क्तदेकैक न्यस्य न्यस्य यजे कमात् ।। ११३ ॥ प्रतिद्वादशकस्यायः प्रामुक्तेन कमेण यः। तं निष्कळामना पूर्व मिष्टा चै कर्णिकोदरे ॥ ११५ ॥ समुत्थाप्य ततो मध्या तमेव सकळात्मना । न्यस्ये दाधारभूतश्च सर्वत्र कमला दधः ॥ ११५॥ तमेवार्थादिना भ्यर्च्य कमलच्छदकोटिगम् । द्वितीयं कर्णिकामध्ये तदने केषरोधगम् ॥ ११६॥ ध्यात्वा न्यस्य तृतीयन्तु ततः पत्राटकैप्टकम् । द्वादशाख्यादि सर्वत्र गगने पद्मनाभवत् ॥ ११७ ॥ भचोपकरणीयाभि देवताभि स्समावृतः। य स्वदेवतासंघ स्लर्घ स्स [व] कमला द्वदिः ।। ११८ ॥

·९. परि] श्रीपांचराने श्रीसायत संहिता ।
न्यस्पैव मर्चनं कुर्या दिव्यै भोंगे स्तु पूर्ववत् ।
मूर्ती मण्डलमध्येच पदि रमो जलाशये ।। ११९ ॥
स्वमन्त्रेणाम्बरस्थस्य मूर्त स्रश्चन्दनादिकम् ।
दातव्यं कर्णिकामध्ये न्यस्तमन्त्रस्य मूर्धनि ।। १२० ॥
प्रतिविम्वति तयस्मा तदाद्वारदर्पगे ।
यस्य यस्य यदा यस्मि नाकारे रमते मनः ॥ १२१॥
भोगाप्तये या मोक्षार्थ तं तं मध्ये ऽर्चय तदा ।
तदुद्देशेर्चनं कुर्या तास्थानमच्युतस्य वा ॥ १२२ ॥
नानासिद्धिमदानाञ्च सह संहारमूर्तिनः ।
एव मेवांगमन्त्राणा मर्चना दीप्सितं लभेत् ॥ १२३ ।।
तत्रापं हि विशेष स्स्या दिन्यास वनिनोव मे ।
भूलोकाखिलसिद्धीना माप्तये ताव दुयते ॥ १२४ ॥
प्राग्वद्वादशकाद नया [ न्या] देकग मपो यजेत् ।
श्राव्यं यदंगमन्त्रन्तु कर्णिकायां पसे ततः ॥ १२५ ॥
अथ केसरकोटिस्थं स्मरे त्तत्पुरतो परम् ।
पश्चा इळा क्रमांतस्थं दळाग्रस्थं द्विरप्टकाम् ॥ १२६ ॥
पाताळ शायिनं [ शयनं ] मध्ये मन्त्रस्योपरि पूर्वयत् ।
पाये निश्शेषपाताळसिद्धीना मालयं परम् ॥ १२७ ॥
तच्छक्त्यनुगृहीतस्तु मन्त्रेशः कणिकागतः ।
समस्तसिद्धिदाने स्या दाश्रितस्यांगसंशकः ॥ १८ ॥
एव मेव भुव लॊकसिद्धीनां प्राप्तये सदा ।
स्मर्य कय सरशायी वसन्तः कामला दधः ॥ १२९ ॥
यजे गगनसिद्धीना मशेषाणा मथाप्तये ।
खस्थंन्यग्रोधशयनं कर्म कमलमूलगम् ॥ १३०॥

·८४
शास्त्रमुक्तावळी
एते पाम पि संचारो नानासिद्धिव्यपेक्षया ।
प्रधानमन्त्रव कुर्या माग्व सर्वत्र सर्वदा ॥ १३१ ।।
एर मायेस्तु विधिव भोगे नानाविधोत्थितः ।
यः स्थित त्रिविधे संमें विभवः पारमेश्वरः ॥ १३ ॥
पौकराख्ये च वाराहे माजापत्य महामते ।
सूक्ष्मत्वेन च निश्शेषं प्रत्यकस्मि न्हि वर्तते ॥ १३३ ॥
समाश्रित्य बृहत्त्वं च तृतीयांशेन तिष्ठति ।
यथोक्तक्रमयोगेन युक्त स्सर्गत्रयेतु वै ॥ १३५ ॥
परियारं समादाय भवोपकरणान्वितम् ।
दिक्पालकगणोपेतं समाकम्य तमेव हि ॥ १३५ ॥
अभिधानाक्षरं पूर्व मरान्तायेन भूषितम् ।
योक्तव्य मभिधानेन पूर्वोद्दिष्टेन वर्मना ॥ १३६ ॥
पूजार्थ चैव सर्वेषां क्रमे स्मिन् सम्प्रकाशितम् ॥ १३६०।।
इति श्रीपाश्चराने श्रीसात्वतसंहितायाम्
विभवदेवतान्तर्यागो नाम
नवमः परिच्छेदः॥९॥
अथ दशमः परिच्छेदः।
नारदः ।
अथवाइलिनाधिमा चोदित परमेश्वरः ।
यसदाफर्यतामय चेतसा संयतेनतु ॥१॥

·[१० परि ]
श्रीपांचराने श्रीसात्यत संहिता ।
१५.
सङ्कर्षणः ।
मण्डलेग्नौ घहिनाथ जलमध्ये स्वयार्चनं ।
मोक्तं विभवदेवानां व्यक्तं कृत्वा तदादिश ॥२॥
भगवान् ।
-
सुलक्षणेतु भूभागे समेपूर्वो क्तलक्षणे [नरप्लवे].
तत्रमण्डल [प] मालेख्यं सर्वेषामेकमर्चने ॥३॥
चतुरभं चतुर्दारं पीठा धक्यवान्वितं ।
पत्रिंश दळपभेन मध्यतश्चयाप्यलंकृतं
वितानध्वजसंवीतं किंकिणीदर्पणान्वितं ।
तोरणव्यजनच्छत्र चामर स्रग्विमण्डितं ॥५॥
उक्तानुक्तमशेषन्तु कृरवापूर्वोक्तलक्षणं ।
ततस्तु करयोन्यस्य विग्रहे बीजमेश्वरं ॥६॥
समाळम्ब्यच तादात्म्य महिमानंसु निश्चल ।
वध्वाचवैभवी मुद्रा स्पृशेत्सर्वागतया [था] ॥७॥
ससुच्चार्यधियासर्व ग्मन्त्रग्राम क्रमस्थितं ।
सर्वदेवमयंदेह मेवंस्मृत्वा स्वकम्पुरा ॥८॥
अन्तश्चक्र निविष्टन्तु संस्मरे गपीठवत् ।
मण्डलं देवताधारं चक्रमन्त्रेण तद्यजेत् ॥९॥
ततस्तु सर्वमन्त्राणां विन्यासं तत्रचेतसा ।
समाचरे द्यथायोगं पुष्पदान पुरस्सरं ॥१०॥
ध्रुवारमा भगवान्मध्ये कर्णिकाया मतःक्रमात् ।
दिक्चक्र मभिवीक्षन्तं प्राग्दळादादितोन्यसेत् ॥ ११॥'
पाताळशायि पर्यन्त मनन्तायं म्महामते ।
न्यसे कमल वाटेतु ईशा दहि पदावधि ॥१२॥

·शासमायो।
चतुष्पं किरीटा मन्त्राणां पूचंचोदितम् ।
उदग्दक्षिण भाराये पैटीपे दिक्चतुष्टये ॥ १५ ॥
बंददपन्तुष्टम्पायं विनियेश्यं यथाक्रमम् ।
सत्रययेशकोणात यायटापुपदायधि ॥ १४ ॥
दपंक्षामाचंच मापन्तं सद्रियेपच ।
पदिः पीठस्पनिकटे चाप्रसोधपचत्रिराष्ट्र ॥ १५ ॥
चका रकमळ पर्यन्तं चतुकं शादूगरपदात् ।
पायुकोणायधेयांप रपीटपाखेतु योगपेव ॥ १६ ॥
सौम्पयाम्पाप्प पूर्याशा पस्थितंच द्वपंद्रयम् ।
प्टोगका परपन्त मष्टकं तददेवदि ॥ १७ ॥
याम्पसौम्पापपूर्याशा गसं दद्या चाटयम् ।
पाशाचं पनपर्यन्तं शक्ति कोण चतुष्टये ॥ १८॥
भाईशकोणनिकाटाव पदात्तनिक टेस्थितम् ।
प्रदक्षिण क्रमेणैव पदं याव द्वितीयकम् ॥ १९ ॥
कालादीनाचविन्यासः कार्यश्चानुक्रमेणतु ।
यज्ञान्ताना म्महायुद्ध पेडशानां यथास्थितम् ॥ २०॥
क्रमापूर्वोत्तरेकोणे न्यसेद्दक्षिणपश्चिमे ।
विद्या विद्या दयं यदै स्वपदस्थे मिमारुते ॥२१॥
चन्द्रादित्या धुदग्याम्ये दारयो विनिवेश्यच ।
प्रत्यग्दार गत सायं प्रारद्वारे मिन्यसेदराम् ॥ २२ ॥
चतुर्णामपकोणाना मव्यक्त ग्मण्डला ददिः ।
सम्पजे द्भवनाम्नावै यस्मा नान्यो भव.स्मृतः ॥२३॥
सताकामात्मतत्यानां दशकं सिद्धतांगते ।
भगवत्तल्यसामर्थ्य सार्वज्ञयादि गुणैर्युतम् ॥ २४ ॥
वियुक्तं प्राकृतादुःखा नियुक्त श्वेश्वरेणतु ।
भवलन्तारकरवेन मण्डलस्य बहिन्यसेत् ॥ २५ ॥

·१०. पार]
श्रीपाचराने श्रीसात्वत संहिता ।
उपेन्द्रः पूर्वदिग्भागे दक्षिणेदुरतिकमः ।
महाहदः पश्चिमेतु घसुरेता स्तमोत्तरे ॥ २६ ॥
न्यस्पस्तेजो धराख्यस्तु पूर्वदक्षिणमध्यगः ।
नैवतेतु महाकर्मा स्वग्राह्यः पश्चिमानरे ॥ २७ ॥
पूर्वोत्तरे वर्धमान स्साक्षी गगनगोचरे ।
भाधारनिलयं नाम्ना सर्वस्याधोगतं स्मरेत् ॥ २८॥
तेषां पदि स्वमन्त्रेण दिक्कमेणतु देतिराट् ।
स्वमरीचिगणेनैव भासयन्तं निवेश्यच ॥ २९ ॥
न्यस्यैव मर्चनं फुर्या न्मन्त्रमुद्रान्वितेन च ।
निरीक्षणादिशुद्धेन अर्यनक्चन्दनादिना ॥३० ।।
यथाक्रमेणोदिताना मादिदेचं यजे ततः ।
उपरिष्टात्त सर्वेषां स्वपदस्थन्तु पूर्ववत् ॥ ३१ ।।
प्राग्यासुसंस्कृते कुण्डे तत संस्कृत्य पायकम् ।
तन्मध्ये सर्वमन्त्राणां न्यासं कुर्याच यागवत ॥ ३२॥
माक्समिस्तप्तकैनैवं तर्पये दै यथाक्रमम् ।
मन्त्रपूतं हि निश्शेष हवनान्तं सकृ सत् ॥ ३३ ॥
भवन्ति सम्मुखा मन्त्रा स्वाधकस्याग्निमध्यगाः ।
सन्तोष तथा कुर्या रसहस्रशतसंख्यया ॥ ३४॥
एकैकस्य तु वै होमं तिले राज्यसमन्वितैः ।
दया पूर्णाटुतिं पश्वा सर्वेषां तर्पणे कृवे ॥ ३५॥
पुन रप्यर्चनं कुर्या देत्य वै मण्डलान्तरे ।
यथाक्रमेण सर्वेषां पुष्पधूपै स्तु केवलैः ॥ ३६ ॥
सक यानसमेतन्तु चतुर्थाप्यथवाष्टथा ।
क्रमा समरतमन्त्राणां प{पु] रावर्तन माचरेत ॥ ३७॥

·शावमुक्तावळी ।
सुशुभेनाक्षसूत्रेण स्वकै धी करपर्वभिः ।
ततोफुसुमै गन्धैः पूरयित्वा करांजलिम् ॥ ३८॥
सर्वदेवमयं मन्त्र स्मृत्वोच्चार्य च तं क्षिपेत ।
सर्वत्र संर्वदानेन क्रमेणेष्वाच भक्तितः ॥ ३९ ॥
प्रदय सर्वमन्त्राणा मेकां मुद्रां च वैभवीम् ।
प्रणवेन सहस्रांशुसन्निभां सर्वसिद्धिदाम् ॥ ४० ॥
लेप्यपाणितले दै प्राङ्ननं कुर्या लतागणम् ।
विविश्व मन्तरीकृत्य सहांगुष्ठद्वयेन तु ॥ ४१ ॥
मणिवन्धद्धयं कुर्या सुलग्न मतिनिश्चलस् ।
करयुग्म सगर्भन्तु सन्धार्य स्वधियाचलम् ॥ ४२ ॥
अरुमध्ये निषण्णेतु कुर्यादै बाहुकूपरे ।
गुप्तं कृत्वा प्रयत्नेन बन्ध मस्या स्समाचरेत् ॥ ३ ॥
सर्वधा सर्वसिद्धीना माप्तये त्वमलेक्षण ।
तीर्थमध्ये स्वहृत्पद्मे विम्बे वेद्यो स्थलेतु या ॥ १४ ॥
वद्विगर्भेतु नि मे नित्य मस्मि श्चतुष्टये।
मन्त्राणा मर्चनं कुर्या सिद्धयर्थमपि मुक्तये ॥ ४५ ॥
सजलालिपूरै स्तु तीर्थेथ हृदयाम्बुजे ।
भावनामृतजै भोंगै मूंत रादिक बहिः ॥ ४६ ॥
समित्सप्तक स्तु याम्य द्विगतं तिलैः ।
पूजयित्वा यथान्यायं प्रत्येकमि पढ़े क्रसाद ॥ १७ ॥
संन्यासं संचय वापि कृत्वा सम्य कृतस्य वै ।
मन्त्ररूपानुकारिण्या मुद्रणीयंच मुद्रया ॥ ४८ ॥
फलार्थ प्रसवं येन नैति संन्यासकारिणाम् ।
फलपर्यवसान च काल मागमचोदितम् ॥ ४९ ॥

·.
पांचरात्रे श्रीसाबत साता ।
भर्नु नौ युज्यते येन सिद्धा[] स्तु फळाधिनाम् ।
कालानुकाळ मुद्राणां यो पन्धः परिचौदितः ॥ ५० ॥
रक्तप्रयोजना दन्य स्सविनविनिवृत्तये ।
मुदं कर्मात्मतत्वानां ददत्यमलयाजिनाम् ॥ ५१ ॥
द्रावयित्री च दोषाणां पाह्याभ्यन्तरचारिणाम् ।
तेन मुद्रा समारख्याताः कृतस्यापि च मुद्रणात् ॥ ५ ॥
तस्मा स्वाभाविक कृत्या पद्धं वा मानसं पुरा।
स्वेन स्वेन त मन्त्रेण स्मरे त्माद्रियाप्यं सदैवहि ॥ ५३॥
चान्येनानुविद्धो यशाखासंघश्च यद्यपि ।
तत्रापि मन्त्रो बाध्यक्ष स्वकार्य सम्प्रयच्छति ॥ ५४॥
एवं कृते ततः कुर्या मन्त्राणा मण्डलान्तरात् ।
पूर्ववच्चोपसंहार मेकस्मिन् गगनस्थिते ॥ ५५ ॥
स्मृत्वा परामिना संच स्वसंविद्गगने हदि ।
विश्रान्तं भावये देवं स्वभावेन समन्वितम् ॥ ५६ ॥
द्विजातेदत्तशिष्टस्य पुष्पपत्रादिकस्य च ।
विहित चाम्भप्ति यागो विवासेना ने कृ नाह] ते ।। ५७ ।।
धर्तव्यं न विरं चाग्रे यापुरा विनिवेदितम्
मैवेद्यं मन्त्रमूर्तीनां किचिपुष्पफळाहते ॥ ५८॥
इति श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वतसंहितायाम
विभवदेवतार्चनं
नाम
दशमः परिच्छेदः ॥ १० ॥

·१०
शास्त्र मुक्तावळी ।
अर्थ एकादशः परिच्छेदः ।
नारदः।
श्रुत्वैव मच्युतमुखा बनमाली मुनीश्वराः ।
पुन स्तश्चोदयामास यदाकर्णयता छ तत् ॥ १॥
संकर्षण।
यथावत् ज्ञातु मिच्छामि मण्डलध्यानलक्षणम् ।
भगयन् भयभीताना गुपकाराय तदद ॥३॥
श्रीभगवान् ।
संसाध्य यष्टियोगेन सूत्रा [ यो ] पूर्वापरे पुरा।
तदिग्दयानतरे दद्या त्माग्वै सूत्रचतुष्टयम् ॥ ३ ॥
समांशेन द्विधा कृत्वा स्फुट [2] मध्या त्तदं [ततः। त्यच?!
साधितेना र्धमानेन मा प्रत्यक्स्थेन तन्तुना ॥४॥
दक्षिणोत्तरभागाभ्यां समुत्पाद्य चतुष्पथौ ।
सूर्य पूर्धापरसमं कृत्वा तदुपरि क्षिपेत् ॥ ५ ॥
पुन रर्धसमं दिक्षु दत्वा कोणचतुष्टयम् ।
चतुष्पथचनुष्केण नयेय [भ] क्ति प्रसार्य [ ] वै ॥६॥
समसूत्रचतुष्कच चतुराश्रसिद्धये ।
तद्विभज्या दिशभि श्चतुर्दिक्षु पदै स्समैः ॥७॥
क्षिपे रसूत्रगणं तब घटिका रेणु [ कण ! रञ्जितम् ।
मध्ये पद्मावान कुर्या द्भागपटिश्ये क्रमात् ॥ ८ ॥
तदादिः पदपया तु पीठ मष्टदिगन्वितम् ।
तस्य भागचतुष्कोत्थ दिक्चतुष्कं प्रकल्प्य च ॥९॥

·११. परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत सहिता ।
विदिक्चतुक विपदं पनपा पीठप्रदक्षिणम् ।
प्रदक्षिणक्षिसे बोला चतुष्कं दिक्चतुष्टयात् ॥ १० ॥
चतुर्णान्तु पतुर्णान्तु पाहा वाद्यं दयं दयम् ।
शोधयित्वा तु तदाबा चतुकं दारसिद्धये ॥ ११ ॥
चतुष्टयं क्रमेणैव भूयो दिक्षु पदं पदम् ।
सपाह्याभ्यन्तरगतं शोधनीयं प्रयत्नतः ॥ १२ ॥
पुन स्सर्वपदाभ्यो तु पटक पटूक तु चान्तरात् ।
सम्माये पूर्णशोभाथै राब रक्कोत्पलाष्टकम् ॥ १३ ॥
यथा दिक्ष स्थितं कुर्या पजनाय दिवौकसाम् ।
बासस्थपद पादां [ पीटा ] तु त्रीणि त्रीणि च लोपयेत् ॥ १५ ॥
त्रयाणा मन्तरस्थं य पद मेकात्मता नयेत ।
उपशोभं तु सं विद्धि कुर्या श्रीमानभूपितम् ॥ १५ ॥
पंचकं पंचक कोणा दीधी नीत्वा लयं पुरा।
शेषैः कोणन्तु निर्वाय सान्तरं च ततो बहिः ॥ १६ ॥
दद्या सूत्रत्रयंचैव मध्येध कमलं लिखेत् ।
पॉवश घळसंयुक्तं तस्य लक्षण मुच्यते ॥ १७ ॥
पीटायनि समीपशु चतुर्थाश पदारपुरा ।
समुत्य भ्रमं पुर्या ब्रह्मस्थानाञ्चतन्तुना ॥ १८ ॥
विश्सूत्राणां चतुर्णातु एकैक हि यदन्तरम् ।
वृत्तायधै रसमभागः पत्रसंधै विभज्यच ॥ १९ ॥
पइभिहीनं शसं सार्थ सूत्राणां सत्र निक्षिपेत ।
सूर्यमापदसंस्थं प सदाश्रित्याजपल्लवं ।। २० !
कुर्याद्भाग चतुप्केण यथा पदयधारय ।
प्रध्यापसव्यसूत्रे अन्तरस्य निरन्तरे ॥ २१ ॥

·२१
शास्त्रमुक्तावळी ।
तयोरंश समं कुयां दळावादंकमन्तरे ।
तदुद्देशातु सूत्रेण तदंकान्तर्गतेनच ॥ २२ ॥
भर्धचन्द्र दयंपुर्या त्तेन सूत्रेणवैसमं ।
पुनरभ्यन्तरे सूत्रं तत्सूत्राभ्यां निरोध्यच ॥ २३ ॥
पवान मानयेस्तस्मा इहि स्तं शृंगसन्निधेः ।
बांझपमानं दळाग्रन्तु विधिना नेन सिध्यति ॥ २४ ॥
दळान ब्रह्मदेशाभ्यां तुरीयांशेनचान्तरात् ।
भ्राम्यवैकणिकावृत्तं दयंशमानेन केसरं ॥ २५॥
दळायगांशवै मध्या दयोमार्थ भ्रामयेत्ततः ।
कृत्वैवं वर्णके पूतैः पूरणीय महोज्ज्वलैः ॥ २६ ॥
उच्चापवितता पीतां सीजां विद्धिकर्णिका ।
रेखान्वितानि पत्राणि सर्वाणि सुसितानिच ॥ २७ ॥
केसर वितयं कुर्या स्पोपत्रे रुणप्रभम् ।
दळान्तराळसमितं धृत्तयाझं ज्यदरप्रभ ॥ २८ ॥
सितानि पीठकोणानि रक्तं तद्दिक्चतुष्टयम् ।
राजोपळप्रभावीधी पत्रमाला घलंकृतां ॥ २९ ॥
पश्चिमांशा दिनासर्व द्वाराण्यम्जुनपत्रवत् ।
कृष्णानि सर्वशोभानि दारोद्देश स्थितानिच ॥ ३० ॥
तदर्धा कृतितुल्यानि नपशोभागि गर्भयत ।
कोणानि केसराभानि सितशंखा चितानिच ॥ ३॥
शोण हेमादियणच क्रमानेसागणपहिः ।
प्राधमनुसन्धाय सारमायेन देवपत् ॥ ३३ ॥
रजांतिपिद्धिभूतानि सितपीतादिनिच ।
सन्मात्रा ज्युपशोभानि शोभानियारण:नितु ॥ १३ ॥

·[११ परि
श्रीराचगने श्रीमावत सहिता ।
एवं सर्वाणि कोणानि स द्वाराणीन्द्रियाणिच !
बहिराधरण यदै सवाद्य वितयं हि यत् ॥ ३४ ।।
मन स्सुषिततावीशी गर्वपीठ मुदाहदं ।
धी.पा तदधिष्ठाता बीजारमा चिन्मय पुमान् ॥ ३५ ॥
अमूर्त ईश्वर श्चात्र तिष्ठ स्यानन्दलक्षणः ।
यस्य सन्दर्शनादेव शश्वद्भायः सीदति ॥ ३६॥
सखंगाना मसंगानां वपुष्पाते कृते सति।
प्रायशो मुक्तिभाजां च विद जन्मैप शेषिणाम् ॥ ३७ ॥
देव भास्ते शतां दिया यहि रन्तश्च कर्मिणाम् ।
भन्यथा दृष्टमात्रा दे कथ मादाद मेति वै ॥ ३८ ॥
अत संवेदनसम मस्तित्व [घि ] प्रतिपादकम् ।
यद्यास्वलक्षग तत्वं तत्त सर्वत्र सिद्धिगम् [ समिम ॥३९॥
घस्तुत्वेन गृहीत्वैर मण्डल पूर्वनिर्मितम् ।
नाम्नाजनाभभुवन सर्वदु खक्षयकरम् ॥ १० ॥
तत स्तस्मिन् क्रमेणैव पावक निवेशयेत् ।
पूर्वोद्दिष्टेन बीजेन त्वाकारं परमेश्वरम् ॥ ४॥
अर्थवं भाजिता क्षेत्रा चतुरा महामते ।
पूर्वोद्दिष्टानि घिण्यानि यथा कार्याणि तच्छृणु ॥ ४२ ॥
पंचम बहाकर्माद्या न्मम प्रग्दिश्यवस्थितम् ।
यश दीन तत्स्थेन पुर्या सूत्रेण छांछनम् ॥ १३ ॥
अर्धचन्द्रसमाकार भागयुग्मस्य चान्तरे।
दक्षिणोत्तरभागाभ्यां तदध स्तरसम तथा ॥ १४ ।
लांछनद्वितयं कुर्या तिर्यक्सस्थानसस्थितम् ।
भागद्वादशकस्यैक्य स्या सङ्गिद्वितया तथा ॥ ४५ ॥
ब्रह्मकर्म चतुर्थ य सख्यामान च पूर्ववत ।
मर्मतस्य च पक्षस्था वेगमर्मान्तरीकृतौ ॥ १६ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी । ताभ्या मयस्थितेनैव सूत्रेणैतत्मजायते । पुन मध्या द्वितीयं यत मर्म चाय प्रवर्तते ॥४७॥ तस्माद्वैश्यन्तरीभूतं चतुर्थ पक्षयो द्वयोः । मर्म तस्थेन सूत्रेण वृत्तार्थे पूर्वपल्लिखेत् ॥४८॥ ब्रह्मकर्मणि पष्ठस्य प्रत्यग्दिक्संस्थितस्य च । मर्मणो प्यथ वै सुत्रं कृत्वा तत्सम्प्रसार्यच ॥ ४९ ॥ यावद्वत्तार्थबुध्नस्थ शृंगकोटे स्तु सन्निधिः । एवं सूत्रद्रये दत्ते धिष्ण्य शंखाकृति भवेत् ॥ ५० ॥ तस्य भागसमा कार्या लांछन मेखला बहिः । पूर्वोक्तममंगै स्सूर्य यथा तदपधारय ॥ ५० ॥ व्यंशद घेण सूत्रण नषचन्द्र कलासमम् । चतुर्णा मन्तरेशानां माग्दिक्कुर्याच्चलांछनं ॥ ५२ ।। इशपति पदाभ्यान्नु वृत्ततुर्याश सम्मिते । देलाउने समेकुर्या देकभागादिके तसम् ॥ ५३ ।। तत्समे ह्यपरे देवै पदालांयंचलांछनः । दक्षिणोत्तरभागाभ्यां पक्षासूत्रपंक्षिपेत् ॥ ५४ ॥ कृत्वासप्तम मर्मस्थं पूर्वोद्दिष्ट क्रमेणतु । जीवसूत्रस्य पाश्चात्ये भागे पार्श्वद्धपस्थितम् ॥ ५५ ॥ भागदयं द्वयं लांछयं योन्यर्थचार्धवृत्तपत् । तच्छृङ्ग कोटिंगेसूत्रे कृत्या ते सम्प्रसार्यच ॥ ५६ ॥ खातभूभागपातं तरपदा दटपत्रयत । जायते सर्पपुण्डानां योनिरेवंविधाशुभा ॥ ५७ ॥ भागार्धमान सूत्रेण योनेराभ्यन्तरपुनः । अर्धवृत्त दयं दया गद रसूत्रदयान्वितम् ॥ ५८॥ सातस्यान्तर्गतोवज्यं श्चतुधांशस्तु वोठकात । छोटा निरानेच्छे तासमयापुरोहितं ॥ ५ ॥ .

·१५ [११ परि ] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । देोत्पादाधिकाकार्या योनिर्धे पृष्ठ उन्नसा । गोष्ठ सदृशी चाना स्पृशन्ती दशनच्छदम् ॥ ६॥ पुरोभाग चतुर्थाशं पौने रया द्विरमृज्यतु । दद्यात्भावसूत्र सम्बन्धं मत्राणां द्वितयम्परं ॥ ६१ ॥ अनुपातेनवै ताभ्या मग्रारसंकोचमाचरेत । भागपक्ति अपेणघ मेखलाविसयम्बहिः ॥ ६२ ॥ सम्माध चतुरन्तु शंखं सरायो तत्रितयो] परि भाशंखमेखलानान्तु मोनसत्यं स्वविस्तृतेः ॥ ६३ ॥ मेखलानान्तु शंखस्य यन्मध्येत्रिचतुष्टयं । सच्चचिद्वितंकुर्या तल्लक्षण मधोच्यते ॥ ६४ ॥ ब्रह्म मर्म निरुद्धन चतुर्भाग सभेनतु । खातार्थ प्राग्भ्रम दया क्षत्रमध्ये महामते ॥ ६५ ॥ बहिभाग समानाभि स्वदहि दर्यशविस्तृतं । भरक्षकच तस्यापि नमिभाग समा यहिः ॥ ६६ ॥ भागेनतदहिस्त्वेका बतुरश्राच मेखला । भ्राममध्यावरक्षेत्रं वृतेनैकेन वैपुनः ॥ ६७ ॥ सतस्सवाष्टकदद्या द्दिग्विदिक्संस्थितम्पुरा । सस्यचान्तर्गसंपश्चा दटकं पातयेत्परं ॥ ६८ ॥ ततस्तेषां समापाच मरस्य ममलेक्षण । मन्तवृत्त निरोधेन प्रतिसूत्रस्य पक्षयोः ॥ ६९ ॥ सूत्रेण लांछने कुर्या नाभिनेमिभ्रमावधेः। एकांशा दर्धमानं घ नेमिवृत्तस्य चान्तरे ॥७॥ द्वाभ्यां दाभ्या मराभ्यां तु मध्ये कुर्या अधि प्रधिम् । विस्तारमोत्रता नाभिः कूर्मपृष्टोपमारकः ॥ ७१ ॥ नेमि दर्पणवत्कुर्या स्वीप निम्नावसानतः । शिष्टं पुरोदितं सर्च मथ पाकृति शृणु ।। ७२ ॥

·९१
.
शास्त्र मुक्तारी।
भागाध भ्रामये नामे बहिः केसरसिद्धये ।
भ्रामये दपरं चार्ध मरक्षेवस्य बाह्यगम् ॥ ७३ ॥
नीत्वा लोपं मनेनैव विधिना नेमिमण्डलम् ।
भरसबाधितं कुर्या ततः पद्मादळाष्टकम् ॥ ७ ॥
केसरभ्रमरुद्धेन सूत्रेणार्धेन्दुलक्षणम् ।
तच्छंगकोटिसंस्थेन परिधे बाह्यकेन तु ॥ ७५ ।।
सूबद्धयेन पत्रानं कुर्या द्धाह्यभ्रमावनेः ।
निरन्तराणा मामूला स्कैसराणा म्महामते ॥ ७६ ॥
कर्णिकोच्छ्यतुल्यानां विभागं जनय स्फुटम् ।
शंख कोणचतुकेतु शेषं पूर्ववदाचरेत् ॥ ७ ॥
योनि मेकेन भागेन चतुभि मेखलागणम् ।
खातं पूर्वसमं किन्तु वृत्ते वृत्तास्तु मेखलाः ॥ ७८ ।।
चतुरश्रे तदाकारा इत्युक्तं कुण्डपंचकम् ।
काल माहुतिसंख्यां च होमद्रव्यप्रभूतताम् ॥ ७९ ॥
ज्ञात्वैव मेकहस्तात्त कुर्या दृष्टकरावधि ॥ ७९० ॥
इति श्रीपाश्चराये श्रीसात्वतसंहितापाम्
पागकुण्डविधि नाम
एकादशः परिच्छेदः ॥ ११ ॥
अथ द्वादशःपरिच्छेदः।
नारदः ।
एयमाकपसत्येष मुसली मुनिनायकाः ।
ताअटिपुटीभूत्या पप्रच्छ जगताम्पति ॥ १ ॥

·| ११ - पार]
भोपांचराने श्रीसा पत संहिता ।
१.४
सहर्षणः।
यथाक्रम स्थिवानाच सपा [ मन्त्राणां] छश्मिनन्दन ।
पत्तोहं भोतुमिच्छामि मन्त्राणां [ सधैषां ध्यानलक्षणम् ॥२॥
भगवान् ।
अपाणां मुख्यपूर्घाणां धुषान्तानां पुरोदितं ।
शेषादीनामशेषाणा मिदानी मपधारय ॥३॥
ध्यानं पाताळ निलय पर्यन्तानां यथास्थितम् ।
एक एव जगन्नाथ स्स्वरूपायैस्तु शक्तिभिः ॥४॥
नानात्वना प्यनन्तोयो भक्तानुग्रह काम्यया ।
सस्याभिमानिकं रूपं शृणुसवेश्वरस्यतु ॥५॥
तुहिनाचलसंकाशं पूर्णचन्द्र समाननं ।
स्व [सु] मणि ध्यजितेनैव युक्तं फणगणेनर ॥ ६ ॥
प्रोद्रहन्त लंचक मपसव्य दयेननु ।
धामइस्त भयेनेघ शंखं मुसलमेघच ॥७॥
निरपलब्रिहिताशेष शक्ति सर्घज्ञमच्युतम् ।
मनस्यन्त र्मुखानांय रकर्मणां पूरयेचता ॥८॥
शक्तीशोप्यधसंचिन्यः पुण्डरीकनिभेक्षणः ।
इच्छारूप धरश्चैव सौम्य. प्रदसिताननः ॥९॥
व्यस्तयेच फळादीनां भक्ताना मनुकम्पया ।
पीडयन् स्वांघ्रियुग्मेन वसुधाय करदयं ।। १० ।।
युगानुसारिकांतिश्च चतुर्वक्त्र चतुर्भुजः ।
मूर्सचक्र गदाहस्तः स्वमूर्ता च्छाम्बुजांकितः ॥११॥
शर्म नयतिसन्तापं कमले नेन्टुकान्तिना ।
नानामन्त्र मयोंविद्या भाव [ व्यज ] यस्यमलात्मनां ॥१५॥
सम्यग्वारपतिनाव कम्युनाशब्दमूर्तिना ।
आज्ञा प्रवीक्षकेणेच गदाचक दयेनतु ॥ १३ ॥

·शानमुक्तारळी ।
प्रेरितेन हिनस्याशु साधुसन्तापकारिणम् ।
नारसिंहेन वस्त्रेण भवभीति विघातकृत् ॥ १४॥
पुष्णाति सर्वभूतानि बाराहेणा मृतात्मना ।
कुरुते पश्चिमस्थेन कापिले नोपखंतिम् ॥ १५ ॥
भक्ति श्रद्धापराणाच स्मृतमात्र. समेत्यवै। देवहि ।
हन्मध्य गगनेभूमौ वह्निमध्ये जलान्तरे ॥ १६ ॥
चतुर्णा ब्राह्मणादीनां स्वयमेवानुकम्पया ।
चातुराम्येन रूपेण चतुर्धाव्यक्तिमेतिच ॥ १७ ॥
भारमतुल्येनदेहेन शंखपद्माकितेनतु ।
मूर्तिमद्भिहलायैस्तु युक्तेनवदनर्विना ॥ १८ ॥
वर्णानुरूपवर्णेन समेनाप्यसमेनतु ।
अन्योन्यानुगतेनैव पूर्वोद्दिष्टेननान्यथा ॥ १९ ॥
प्रळयानलसूर्याभः स्मर्तव्योमधुसूदन ।
अष्टयार्षिशालांसो स्यग्नीष्टो मकराकित. ॥२०॥
शंखचक्रधरश्चैव वाणकार्मुक धुक्तथा ।
रजम्तमोभ्या म्मूर्ताभ्यां सम्प्रवृत्ति निवृत्तये ॥१॥
कर्णपीठ निविष्टच ध्येय पाणि युग विभोः ।
विद्याधिदेवं भगघ चतुर्वक्त्र चतुर्भुजम् ॥ २५ ॥
एम्बकूर्च [ फर्ण ] जटा दण्ड कमण्डल्यक्ष सत्रिणम् [५]।
पुलरक्ताम्बुजाभास श्वेतपत्र फराषितम् ॥ २३ ॥
श्रुती गाद्या पक्केभ्यः प्रोद्रितमनुस्मरेत ।
निमगारवर्णाभ दारापद्माक्षसूत्रिणम् ॥ २५ ॥
पुल्हन्ताजविभय देयताधामसूधम् ।।
यापेदभयपाणि त कपिठ तेजता निधिम् ॥२५॥
पोत स्पर्घश्वरी देय साविभूतो म्पयस्थितः ।
साहायदायान् स्वशनपुल्या विभाति च ॥ २६ ॥

·{१२ - परि] श्रोपांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
९९
भविद्यावितानां तु भक्तानां सरप [प] दातये ।
त मनादि जगन्नाथ बहिस्स्थूलतरात्मनाम् ॥ २७ ।।
वाघापृथिव्यो रन्तरस्थं विग्परूप मनुस्मरेत् ।
भनेकवक्रांधिकर मनेकमकरांकितम् ॥२८॥
यद्यप्यनेकवदन मनेकभजभूषितम् ।
तथापि वै त्रयस्त्रिंशं ददने बिविधे मुंगम् ॥ २९ ॥
चतुरभ्यधिक दिव्य श्चत्वारिंश महाभुजः ।
माझगद्रेन्द्रदक्षार्क चन्द्रसिद्धा स्तथा श्रुतिः ॥ ३०॥
पौषस्य तु वस्य चोर्ववस्थिता स्त्वमी।
पिशाचाग्निमरुच्छल द्विपगन्धर्ववारिभिः ॥ ३१ ॥
वरुव स्थिते याये दक्षिणं वदनं विभोः ।
पाताळादि महामेघ लोकराशिग्रहोत्थितः ॥ ३२ ।।
वणे स्तार [ रास्स ] समेत स्तु ध्याये दक्र तु पश्चिमम् ।
यक्षान्तकाब्जनाभाये मुनक्षत्रगोगणैः ॥ ३३ ॥
वक़ ईराहवक्रोर्व रिवते यांयच्च दक्षिणम् ।
पद्माद्यं चातुरात्मीयं मयाणां दशकं महत् ॥ ३४ ॥
प्रोच्छितं हि सुवर्णाचं तल्लांछनचतुष्टयम् ।
लोकेशास्त्राटकं चैव पुस्तकं चाक्षसूचकम् ॥ ३५॥
दर्वी कमण्डलु हेम श्चाभयं हि वरान्वितम् ।
दर्भाजिनं यत श्छनं सुशुभं चामरं जितम् ॥ ३६ ॥
मुक्सुयो चापि कलशो वेदिर्घहिसमन्विता ।
चन्द्रार्कमण्डले पूर्ण नागेन्द्रो मणिदर्पणम् ॥ ३७॥
पुप्पस्नग्व्यजनं दिव्यं विश्वपत्रलतातथा [पात्रं तथा तथा ] |
स्मतःशस्तु भुजेश्वस्य विभीरसंस्थान कैस्समैः ॥ ३८ ॥
यथोदितक्रमेणव व्यत्ययो नभवेद्यथा ।
भाभि नामकाराभि होत्थाभि रिदंगत् ॥ ३९ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
भारु यन्तं जगन्नाथ स्मरेडक्वमहादिषु ।
इंसमुर्ति मधात्मानं ज्ञानयज्ञभुजंस्मरेत् ॥ १० ॥
कुन्देन्दु स्निग्धकान्तिच होमकुण्ड महातनुम् ।
रजस्तमोइनिं सत्यत्त्व विग्रहं परमेश्वरं ॥४१॥
धर्माधर्मेक्षणंध्यापे दमीषोमात्मकेनन् ।
दक्षिणोतरसंस्थेन पक्षयुग्मेनराजितम् ॥ ४२ ॥
पहिस्तमेवोदकरथ न्तुहिनाचवसन्निभम् ।
भ्यात्वार्चयेत्तुविधिव खंसधिग्रह मच्युतम् ॥ ४३ ॥
बहिर्द्रव्यमयवेक सामान्येनैकलक्षणः ।
सम्यनिवर्तितस्स्वर्ग पूर्वमृच्छति चापिनाम् ॥ ४ ॥
मन्तवेद्यां चतुर्धाय स्कएर महामखः ।
तपोयागजपध्यान स्वरूपश्शश्वदेवहि ॥ ४५ ॥
याजिनामपवर्गन्तु विदधाति समापनात् ।
तयज्ञ पुरुष [ वपुष ] व्रक्ष घासुदेव महरि ॥४६॥
ध्याये सूकरात्मान मअनाद्रि सममभं ।
यज्ञानचिह्नितांत्रिंच महाव्यातिदंष्टिणम् ॥ ५७ ।।
भूर्भुवस्स्वरशरीरंच शब्दब्रोकमानसम् ।
निर्नु दन्तं प्रपन्नाना मविद्यापंकजला ॥१८॥
चैनपात्र प्रान्तेन स्वक्षपेनामलेगच ।
हासनावासितानांच जीयानां भषशान्तये ॥४९॥
महाविभूति भंगधान् पूर्णपाइगुण्य विदः ।
स्वकरानान्तराद्रम तत्वादादाय पांगकिं ॥५॥
परोतिसेचनंदोषं दधानांचस्वतेजसा ।
स्यूलरूपेणतमनं पहिराराधनाविधौ ॥५१॥
आमासंवायुनापद्ध निधूमांगारपर्वतम् ।
पायत्तद्रन्महादीप्तं यानिमित्रमलारनं ॥ ५१ ॥

·१०१
1119.
[१२. परि
भोपांचराने श्रीसास्वत सहिता ।
यसबाजर्मिकस्थं परकनकलोचनम् ।
घोणाग्रेणादरन्तंच त्रैलोक्योत्थमलेन्धनम् ।।१३।।
कृत्यातद्भस्मसात्सम्य क्फूर्यन्त म्मुनतु ।
धर्मखामान्य ममळ मनादिनिधनंधि| ॥५४
दुर्लभ याप्रबुद्धानां यत्प्रसादधियाधिना ।
तस्यथळतरंरूपं शृणुतरमामयेपरं ॥५५॥
तुहिनाचळसंकाशं सौम्पवस्वं चतुर्भुज ।
कामार्था धुदहन्तंच शंखपाच्छळेनतु ॥५६॥
खाधुमार्ग स्थितानान्तु प्रयच्छन्तं धियायतो।
जिताक्षमालं धर्मन्तु घरपाणि मतस्मरेत् ॥५॥
वाङ्मपत्रिखिलंयस्य वस्तुजात मनन्धरम् ।
शक्तिरवेग स्वभायस्यं चिटूपस्यामळतेः ॥५८॥
घरवाजिमुखंध्या पंधवागीश्वरं विभुम् ।
सूर्यकान्तामि संकाश मनेक भूजभूषितम् ॥५९॥
कमळंचाक्षसूत्रंच दिन्वेताग्निभूषिता ।
साज्यधारौ सुक्सुचौतु विष्टरंसोमसंयुतम् ॥६०॥
दर्भाजिनं मेखलांचा प्यपसव्येषु षट्स्वमूः ।
स्मरेदामकरे यस्य पुस्तकं शंखमेवच ॥६१॥
दण्डंकमण्डकुंदरू मेकस्मि त्रितयंकरे ।
पूर्णमाम्य स्तधारण्ये श्वरुवीजेस्तु पंचमे ॥६॥
मुमूळफळपत्रैस्तु यज्ञद्रव्यै स्वदक्षिणः ।
सर्वाश्रमीपकरणे युक्तं चमसभाजनं ॥३॥
ध्येयमस्य भुजेपठे प्रतमूर्ते गादिभिः ।
घेदांगेरुपवेदैस्तु संस्कार स्समखैस्तथा ॥६॥
विकारवसुधाधारे सभाषेतु गुणोदधौ ।
स्वशक्ति भाषितंकवा मनःपूर्व चतुश्यम् ॥६५॥

·१०२
शास्त्रमुक्तावळी ।
प्रकृत्यन्तं समास्तेय स्तर्पज्ञः पुरुषात्मना ।
निषण्णं भोगिशय्यायो तपेनीयरुचिस्मरेत् ॥६६॥
देवमर्णवशाम्पाख्यं मृतश्चक्रादिकैतम् ।
लक्ष्म्यासंवाझमानंच समाकान्तंच निद्रया ॥६॥
वीज्यमानंदिवप्रीत्या गीयमानंहिविद्यया ।
कूर्मारमा कूर्मवद्रुध्या ध्यातव्यस्त्वय लागलिन् ॥६॥
द्रवत्कनकवर्णाभ स्वसामा जलाश्रयः।
शत्यादिक कलादंद्र द्वितीयांविरसनातनः ॥६९॥
शक्तयादिक कलाढ्यश्च प्रोद्रिस्तु: श्रुतित्रयम् ।
अलसीपुष्पकंफाश शंखचक्र गदाधरः ॥७॥
मखोपकरणांगक्ष निमनोद्धरणक्षमः ।
स्वशक्तिविभवाधार मिच्छीज्ञानक्रियाचिषम् ॥ ७१ ॥
नानाविशेषविज्ञान स्फुलिंगोर्मिसदोदितम् ।
धारयन्तं स्थितं हार्द मनूनं मोह मुल्वणम् ॥ ७२ ॥
नवाद मनापेग त मर्ज परमेश्वरम् ।
निस्तप्तकनकाभं च. ध्याय देवं नृकेसरिम् ॥ ७३ ॥
जतलदग्निस्फुलिंगाभि स्वदेहोरथाभि रायम् ।
रथांगशंखधातारं घृह मूर्ति सुभीपणम् ॥ ७४ ॥
सत्सत्त्वकरजणि दीप्तेनोभयपाणिना।
सम्यच्छन्तं धिया सम्यक् भधिना खाभयं परम् ॥५॥
भमृतामातमेघाभ ममृताहरणं विभुम् ।
पीतांबरधरं ध्याये देकपक्रं चतुर्भुजम् ॥ ७६ ॥
ओणीतटाप्तिकरं शंखचक्रविभूषितम् ।
मध्यतो दक्षिणेनैव यहन्तं गिरिरूपधृत् ॥ ७ ॥
शुद्धज्ञानानुषिद्धं च कर्मखम्भवभीतिहम् ।
दिशन्सं स्वधिया सम्पा भक्तानां भस्तयरखपम् ॥ ७८ ॥

·१२ परि ]
चिराने श्रीसात्यत संहिता ।
१०३
मंधामथितदुग्धाधि क्षोभरिया प्रकाशितम् ।
भमृतं चरतपादीनां प्रतिपक्ष मनामयम् ॥ ७९ ॥
शुद्धं चानवरं भाव्यं मापापायमध्यगम् ।
भारमामृतमनौपम्य माहारध्वंसकर्मणा ॥ ८० ॥
ध्याये रकमलगर्भाभं देवदेवं श्रियः पतिम् ।
कमलालयदेतीश घिभूपिधकरदपम् ॥ ८१ ॥
दयं देवोपरिणये लीयेव समर्पयन् ।
प्रकाशय वनादिव मारमनः प्रकृते स्सह ॥ ८ ॥
मरकर रसुविधेयं प्रकृतिः प्राकृते रहम् ।
यतोह माश्रय श्वास्या मते मय्पेसदारिमका ॥ ८३ ॥
या मालस्य सुखेने दुस्तरं हि गुणोदधिम् ।
निस्तरं स्यचिरेणय व्यक्तध्यानपरायणाः ॥८४॥
मदविहलनेत्रं च देव मुद्भिनयौवनम् ।
फुल्लरक्ताबुजाभास मस्यजन्तं निजां स्मृतिम् ॥ ८५ ॥
त्रैलोक्यविस्मयकरं कान्ताकृतिधरं स्मरेत् ।
भानन्दामृतसंपूर्णपदने नेन्दुकान्तिना ॥ ८६ ॥
कठशाकृतिरूपेण फरस्थेन विराजितम् ।
लीलाकटाक्षवाग्याणे स्सूदयन्तं सुरद्विषः ॥ ८७ ॥
दिरेफपटळाकान्त सहकारकताकरम् ।
फलामूर्यभिमानाम राष्ट्रसंज्ञो विभीषणः ॥ ८८ ॥
भूमूितेन रूपेण संग्रसत्यनिशंकिळ ।
अग्निषोममयों मूर्ति कर्मिणा मुपकारिणाम् ॥ ८९ ॥
योन्तःभाणादि रूपेण चन्द्रादित्यात्मनाबहिः ।
स्थितस्तदिजयेध्यक्षः सत्यध्यानरतात्मनाम् ॥ ९० ॥
निष्पन्द घोधभावेन सन्तुव्यक्तं स्मरेदहिः ।
नीलनीरधर्णाभं पनपत्रनिभेक्षणम् ॥ ९१ ॥

·१०४ शास्त्रमुतावळी । मध्याह्न भास्कराकारं द्वादशारकरोद्यतम् । श्रोणीतटनिषिष्टेन धामहस्तेन छीलया ॥ ९२ ॥ ध्रियमाणंगदांगुर्वी निषण्णां धरणीतले । भविद्याख्याचयानेमिः कालचस्य दुर्धरा ॥ ९३ ॥ समाधीयं समाश्रित्य विग्रहं विधुनोतिच । जपयज्ञ क्रियादीनां तामसेन चलेनच ॥ ९४ ॥ ध्यायेत्तरपसरपंच देघराभोपळधतिम् । विज्ञानरश्मिभिदीप्तं सत्सव गरुडासनम् ॥ ९५ ॥ नानाखकर भूगारम सदियाभुजभूपितम् । चक्र पर्व गदां पाण मंकुशं कुंत मेघच ॥ ९६ ।। पटसु दक्षिण हस्तेषु शक्ति पाशौ च कार्मुकम् । मुसलं . मुद्गरं भीमं खेटकं घाम बाहुषु ॥ ९७ ॥ देषामृदकाभश्च स्मर्तव्यः पारिजातजित् । भक्लिष्ट फर्मा देघेश सत्यनेका द्भुतविक्रमः ॥ ९८ ॥ प्रबन्ध प्रतिपन्नानां भक्तानामपिदेहिनाम् । योवोध भूमौ संरूढ़ो शनिश्यश्चानुरंजकः ॥ ९९ ॥ न्यमोधषिटपाकारो प्यविद्या पन्धलक्षणः फर्मवृक्षस्तुयिततो मोहमाया फळायतः ॥ १००॥ सस्पाटन विध्यर्थ महमाझजनंसदा । भाविपास्लेशमात्रेण कृपयात नगरप्रभुः ॥१०१॥ सविवेकात्मनाभूरया ज्ञानयाहु वितानधृक् । ऐश्वर्य धर्म घेराम्य शमास्य चितिशक्तिभृत् ॥१०॥ भादाय संपमास्त्री नियमात्रगणं तथा । इन्द्रियादिगणं जिरया फर्मिणां दोपहोहियः ॥ १० ॥ यदस्प मुरजिपं सहादशभुमं स्मरेत । दिष्यमाल्याम्बरधरं दिव्याभरणभूषितम् ॥ १०४ ॥ -

·[१२ परि ]
श्रीपाचरात्रे धीसात्यत सहिता ।
चतुर्षकं सुनयनं पामोरसंगांर्पितमियम् ।
खड्गं चक्र गदा चाणं मुसलं च परूतमम् ॥५॥
षट्सु दक्षिणहस्तेषु शंख मंकुश कार्मुके ।
छचं च फणभृत्पाशं विभो मिभुजे चमी ॥ ६ ॥
षष्ठेनालिगिता देवी सारविन्देन चाहुना ।
संदंसलसकरया देध्या तञ्चित्तया निशम् ॥ ७ ॥
संवीज्यमानं विनया चामरेण सितेन तम् ।
लोकनाथं विशालाक्षं सर्वदेघनमस्कृतम् ॥ ८ ॥
धरसिंहासनारूढं ध्याये न्मीलितलोचनम् ।
पनासने नोपविष्टं पभग पमयुतिम् ॥ ९॥
करुणाविष्टचुद्धिं च दशंखपाकरांकितम् ।
ज्ञानवैराग्य सद्धर्म मार्गत्रयनिदर्शकम् ॥ ११० ॥
संस्मरे दथ दत्ताख्यं ज्ञानमूर्तिमलेपकम् ।
मनुष्यमुनिदेवानां समाधिनिरतात्मनाम् ॥ ११॥
ईषल्लन्धरसानां च ब्रह्ममार्गानुसारिणाम ।
स्यमभानिकरणय भासयन्तं च तत्पथम् ॥ १२ ॥
मनसा सह यापूना माकृतिप्रतिषेधकृत् ।
श्रुतीना मानसानां चा प्याचाराणां तथैव च ॥ १३ ॥
वाना माश्रमाणां च परिरक्षक एव हि ।
मानसेकार्णवाास्धे निष्कम्पे धुद्धिपादपे ॥
अभिमानलसाठ्येचा प्युरिस्थ मनुस्मरेत् ।
प्रावृगिरि रिव श्यामं तेजसा ज्वफ्नोपमः ॥ १५ ॥
ध्वंसक दिनजालस्य निद्रालस्य चयस्य यः।
उत्कृष्ट द्विजरूपेण विकसत्पद्मरूपिणा ॥१६॥
स एव दिभुनो ध्येयो दण्डदर्भाक्षसूबधृत् ।
दन्तज्योत्स्नाजिसाक्षान न्यग्रोधशयनं विभुम् ॥ १७ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी । निषण्ण मीषदुत्तानं द्विभुजं शिशुरूपिणम् । एए एच (१) निरस्तानं शान्तनिद्रारसं स्थितम् ॥ १८ ॥ भनुग्झित स्वभावंच योगमाया बलेनच । त्यजन्तमाहरंतंच श्वासोच्छवास दयेनतु ॥ साम्रा भवनं सर्व कर्माधानिकाहियात् । अपौरुण रूपेण संवृतावयवात्मना ॥ १२० ॥ स्वमायाजहमध्यस्थ मध्यक्षमधसंस्मरेत । ज्ञानादिगुणधुन्देन पक्षभुत्तेन भूषितम् ॥ २१ ॥ स्थोत्सनिस्ततं ब्रह्म भेकभंग पिराजिसम् । कल्यावसान समये वहन्त चिन्तयेत् ॥ २२ ॥ मोरूपा विततां क्षोणि प्रजापति गणान्वितम् । मुक्ताफालगणोय चपुपा निर्मलनच ॥ २३ ॥ भनिमीलित नेत्रस्त मीनामा भगवा यो नित्यं भवभीतानां बधानां कृपया स्वपम् ॥ २४ ॥ हस्थो नियतिदण्टा माताण्डापुतसन्निभः । नित्या ज्ञानमकं भीम मिन्द्रियारिगणाधितम् ॥ २५ ॥ सडंछ स्यचिराइझ नन्दनं सासुसाय च । पाये समय हम्वांगं सामं पद्मादळं क्षणम् ॥ २६ ॥ नियिष्टभुवनं पटायस्वालभूषितम् । छदामहस्ते स्य दण्ट मापत्र घेणधम् ॥ २७ ॥ भारम्प जायदादिप सूर्येन्दुसभुरमभाम् । MITRE अगर रिद्विभरिटन् । २४॥ सप्रेरय निस्तात स्यपदा दमृतमभाम् । सादजननी शक्ति पाम भावितारमनाम ॥ २०॥ सारपार पापे तय हरित पतिम् । ना समुद्रायनेन भगन्दर भूषितम् ॥१०॥ नथ

·1११. पार]
श्रीपांचराने श्रीसात्यत साहता ।
१००
.
खेटमानिदण्डेन यहंत मरिसूदनम् ।
यहन्तं सद्वैजयन्ती देवानां च जयापिनाम् ॥ ३१ ॥
खगर्चका अन्जरराडेग ] गदादट वाणांशगदरा. ।
शक्तिः परशुशैलेन्द्रौ दशदशभुजेवी ॥ ३२ ॥
शंखसोमरशाई च पाशशूदमदीकहाः ।
फुलिशं क्षुरिका चैव लागलं मुखक महत् ॥ ३३ ॥
वामहस्ते, वमीध्येया, अन्य मुद्रान्वितावश ।
भयविस्मय मुद्रेणी, कण्ठग्रहण लक्षणा. ॥ ३४॥
ध्येया मुद्रा विभो.पंच सव्ये करपचके ।
घराख्यां भूतिसंज्ञाच. युक्ताख्यां साभयान्तवै ॥ ३५ ॥
गोपनीन्दाहस्तेपुः तरसंख्येषु च सस्मरेत ।
जगरसूर उहा (भा] वैस्तु येनोक्त ममितात्मना ॥ ३६ ।।
गुणपटक स्वरूपेण पूर्वोस्ताकृति भिदिना ।
स्मर्तव्य स्त्रचार्धावे लाना पिवर्षियः ॥ ३७॥
सर्वदापरिरदान्तु जरपूर्व चतुष्टयम् ।
योगक्रिया तपान्तच सद्विभूत्यपवर्गदम् ॥ ३८ ॥
नराधः कृष्णनिष्ठश्च पृथगे करवेच्छया ।
नरन्तर प्रयाळाभ मर्धोन्मीलित लोचनम् ॥ ३९ ॥
भन्तर्निविष्टभावच शब्दाझैमानसं ।
यदोपलक्षणम्मन्नं लपमानमलक्षितम् ॥ १४० ।।
रफाटिकेनाक्षसूत्रेण करस्थेनचशोभितम् ।
गणयनक्षत्रीया नावान् चामपाणिना ॥ ४ ॥
भयनारायणन्देव ध्यायेत गुदपाण्टुरम् ।
यद्धब्रह्मांजलिशान्त हत्पद्मार्पितमानस ॥४२ ॥
पुमानश्न स्वमात्मानं पररिमन्तव्ययेपदे !
कमण्डलुधरध्यादेत पांचनामावोहोर ॥४३॥

·शास्त्रमुक्तावळी । निषण्ण मोषदुत्तानं द्विभु शिशुरूपिगम् । एए एध (?) निरस्तानं शान्तनिद्रारसं स्थितम् ॥ १८ ॥ भनुग्झित स्वभावंच योगमाया बलेनच । त्यजन्तमाहरंतंच श्वासोच्छवास द्वयेनतु ॥ १९॥ आरक्ष भवनं सर्व कर्ममाधानिकंदियत् । अपौरूपेण रूपेण संवृतावयवात्मना ॥ १२० ॥ स्वमायाजलमध्यस्थ मध्यक्षमधसंस्मरेत । ज्ञानादिगुणवृन्देन पक्षभुत्तेन भूषितम् ॥ २१ ॥ स्वोर्थसन्निस्तुतं ब्रदा भेकझंग घिरानियम् । कल्यावसान समये वहन्त चिन्तयेत् ॥२३॥ नौरूपा वितता क्षोणि प्रजापति गणान्वितम् । मुक्ताफलगणनेय वपुषा निर्मलेनच ॥ २३ ॥ शनिमीलितनेत्रस्त मीनारमा भगवा नथ यो नित्यं भवभीतानां सुधानां कृपया स्वपम् ॥ २४ ॥ हरस्थो नियतिदण्डेन मार्ताण्डाधुतसन्निभः । निया ज्ञानवर्क भीम मिन्द्रियारिगणाधितम ॥ २५ ॥ सयच्छ त्यचिरा द्वझ नन्दनं सासुसाय च । याय समेध हस्चांग यामं पद्मदळे क्षणम् ॥ २६ ॥ भनिषिष्टभुवन भटापल्यालभूपितम् । छदामहस्ते स्प दण्ड मन्यत्र पेणधम् ॥ २७ ॥ माकम्य जायदादित्य सूर्यन्दुहुतभुयभाम् । निष्ट पनन्तो भगयां रतुर्यास्प चिद्धिभूति गृत् ।। २८ ॥ सप्रेरय निठात स्स्यपदा दमृतमभाम् । मारवादगगनी शक्ति कामिना भावितामनाम ॥ ९ ॥ लस्यपुरय पापे नमेष दरित पतिम् । नासमुदायुनोन भगन्देन भूषितम् ॥ १३० ॥ -

·.
1१२. पार]
श्रीपांचराने श्रीमान्यत साहता।
खेटकेनानिदण्डेन पहंत मरिसूदनम् ।
यहन्तं सद्वैजयन्ती देवानां च जयार्थिनाम् ॥ ३१ ॥
खर्चक भन्नखड़ग ] गदादण्ट वाणांकुशखमुद्रा ।
शक्तिः परशुशैलेन्द्रो दशदक्षभुजेची ॥ ३२ ॥
शंखतोमरशाई च पाशगूलमहीरुहाः ।
कुलिशं क्षुरिका चैव लागलं मुसलं महत् ॥ ३३ ॥
वामहस्ते, माध्येया. अन्येमुद्रान्वितादश
भयविस्मय मृदेणी. कण्ठग्रहण लक्षणाः ॥ ३॥
ध्येया मुद्रा विभी.पंच सव्यतुं करपंचके ।
घराख्यां भृतिसंझाच. युक्ताख्यां साभयानुवै ॥ ३५ ॥
गोपनीन्दाहरतेषुः सरसंख्येषु च संस्मरेत् ।
जगत्सूत्रं. सहा [भा क्षेतु येनोक्त ममितात्मनां ॥ ३६ ॥
गुणपटक स्वरूपेण पूर्वोक्ताकृतिभिर्विना ।
स्मर्तब्य स्तचतुर्धावे लाञ्छनाव घितिः ॥ ३७॥
सर्वदापरिरक्षन्तु जर पूर्व चतुष्टयम् ।
योगक्रिया तपान्तच सद्विभूत्यपवर्गदम् ॥ ३८ ॥
नराधः कृष्णनिधश्च पृथगे काचेच्छया ।
नरन्तर प्रयाळाम मान्मीलित लोचनम् ॥ ३९ ॥
भातर्निविटभावंच शब्दाकमानसं ।
पोपटक्षणम्पन्नं लपमानमलक्षितम् ॥ १४० ॥
स्फाटिकेनाक्षसूत्रेण करस्थेनचशोभितम ।
गणयन्नक्षत्रीया नावान् वामपाणिना ॥४॥
भयनारायणन्देवं ध्यायेत कुमुदपाण्टरम् ।
पद्धबझांजलिंशान्तं हापापितमानसं ॥१२॥
युशानश्च स्वमात्मानं परस्मिन्नव्ययेपदे ।
कंमण्डलधरंध्यात यांचनाममतोहार ॥४३॥

·शास्त्र मुक्तावळी । विष्टराविष्टपाणिच क्रिपाकाण्डप्रदर्शकम् । पठन्त मनिशं शास्त्रं पंचरात्रपुरस्सरम् ॥ ४॥ कृष्णमिन्दीपरश्याम मुर्घबाहुं जटाधरं । पादेनकेनतिष्ठन्त माहरन्तंच मारुतं ॥ ४५ ॥ एकत्रिषद्विषडात्रा यतिगृच्छपरायणम् । पक्षमासोपवासांश्च दिशन्त मनुचिन्तयेत् ॥ ४६॥ कृष्णाजिनोत्तरीयाच सर्वेकापायधारिणः । ब्रह्मलिंगधरास्सर्वे सर्वेब्रह्मपरायणाः ॥ ४७॥ मुख्यकर्म परिक्रान्ता स्साधूनां प्रेरणापच । कालानुकाल माश्रित्य सर्वेसर्वपरायणाः ॥ १८॥ भसंगशनयाभगवान् सत्कुठाराभिधानया । छिनत्ति बद्धमूलान् यः कर्मवृक्षास्तु कर्मिणाम् ॥ ४९॥ तमेव द्विभुजध्याये दुदयादित्यवर्चसं । कृष्णणचर्मयसनं सत्कुठारकरांकितम् ॥१५०॥ दशेन्द्रियाननंघोरं योमनोरजनीचरम् । विवेकशरजालेन शमं नपतियोगिनां ॥ ५॥ ध्येय स्सएप विश्वारमा सतोय जलदप्रभः । रक्तराजीवनयनो धनुश्शरफराकिसः ॥ ५२॥ वाग्देव ममलं योचे स्वरूप तिलक्षणम् । स्वयंस्त्वोत्थंविभजति विद्यापश्यन्ति पूर्वकम् ॥ ५३॥ बांधमारुतहत्पूर्व स्थानेश्वभ्युदितंक्रमात् । स्मर्वव्य स्सोपिभगवा नरासीकुसुमद्युतिः ॥ ५४॥ बहावे वामहस्तेन सर्वशास्त्रार्थ पुस्तकं । दक्षिणेनतुशास्त्रर्थ मादिशंश्च यथास्थितम् ॥ ५५॥ मुगानुसारिपोधाना मखेद जननायच । विभस्तु चतुर्धा घेदमेकं विकादवित् ॥ ५६॥ .

·,
१२. परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
दानधर्मरतानाच यागयज्ञानु याजिनाम् ।
तपस्वाध्याय सक्तानां मुक्तानां यै पुनर्भवात् ॥ ५७॥
संरक्षणाययोग्यत्व विज्ञानव्यराये पिच ।
समुदेति जगनाथ स्तेपां हाकमलावनेः ॥ ५८॥
मनोवाजिन माक्रम्य स्वादायात्म गुणायुतान् ।
नूनमुत्पादयत्याशु जन्मान्तर शतीस्थितम् ॥ ५९॥
वैपयं घासनाजाळं नाशयत्यात्म सिद्धये ।
ध्यायेद्वराश्वगन्तधै तनुबात विग्रहम् ॥१६०॥
सितोष्णीषललाटंच नातिदीर्घजटाधरं ।
द्रवत्कनकवर्णाभ मिपुधि द्र+मध्यगम् ॥ ६॥
शरचापकरव्यग्रं खड्गकुन्त पुठारिणम् ।
यज्ञाध्ययन दानादि परिरक्षन्तमेयहि ॥ ६॥
शातयन्त मवर्णाश्चा प्यधर्मनिरतात्मनः ।
सर्वतत्याश्रपन्तत्त्वं सर्वशक्तिमयीयभुम् ॥ ६॥
सन्द्रिय गुणाभासं सन्द्रिय विधर्जितम् ।
भाधारं भुवनानांच ध्यातव्य स्तदधस्स्थितः ॥ ६॥
अनन्तशयनारूढः कल्पान्तहुतभुक्प्रभुः ।
ज्वलज्वालावळीयुक्तः ज्वलनांशुकवेष्टितः ॥६५॥
चक्राद्यायुधवृन्देन भूर्तेन परिवारितः ।
स्थितांघ्रिदेशतो लक्ष्मी चिन्ता दक्षिणतो विभोः ॥ ६६ ॥
मूर्धदेशगता निद्रा पुष्टि स्तद्वामत स्थिता ।
प्रधानदेवताभ्यान मिद मस्तं समासतः ॥ ६७ ॥
यज्ञात्वा विनिवर्तन्ते जन्ममृत्युजरारुजः ।
नारे बस्ने ध्वजे येषां व्यक्ति व्यक्ता जगत्यये ॥ ६८ ॥
तेपि लाउनवृन्दं तु धारयन्त्यत्रिगोचरे ।
बलाटे चांगपट्टे तु पृष्ठे पाणितलद्धये ॥ ६९ ॥

·११०
शाक्षमुक्तावळी ।
तनूरहचये मूनि कर्मिणां प्रतिपत्तये ।
भपि संसारिणो जन्तो स्वभावा द्वैष्णवस्य च ।। १७०॥
न जहा त्यच्युतं लिंग किं पुन विभवाकृतेः ।
सर्वेषां कामचारित्वं यदुक्तं वै मया पुरा॥ ७१ ॥
तदंत्रिभुजवीस्य बृहन्मध्याणुलक्षणम् ।
एकाधनेकसंख्यं च दृश्यं सर्वत्र सर्वदा ॥ ७२ ॥
नत्वन्यरूपता कार्य कारणं कामरूपताम् ।
यस्मा दस्ति पृथग्भूतो व्यापारो विश्वमन्दिरे ॥ ७३ ॥
देवानां स्थितिसंहार रदृष्टिकाले स्वक स्वकः ।
सत्येवं नियमे सिद्वे तथापि भगवद्धशात ॥ ७४ ॥
चातुरात्म्यसमूहात्तु यत्पादळभूस्थितम् ।
तथा विभवदेवाना मध्या पद्मादळेक्षण ॥ ७५ ।।
एक स्वनुगृहार्थ तु शयामा भावितात्मनाम् ।
विभर्ति बहुभेदोत्थं रूपं सराहनस्थितम् ॥ ७६ ।।
यदनुस्मरणा याना दर्चना दचिरा पुमान् ।
माप्नोति मगलो ऽभीष्टं तन्मे निगदत णु ।। ७७ ॥
सत्य स्तुवो गएड स्ताक्ष्य श्च विहगेश्वरः ।
पञ्चात्मकस्य प्राणस्प विकार स्पेय पंचथा ॥ ७८ ॥
भाचांनिगोचरा सर्यो यस्य देह स्व पौरूपः ।
द्विभुज स्तुदिनाभ श्च स सत्यः माणदेपतम् ॥ ७९ ॥
सुपर्णः पदाररागाभी निर्मल स्वर्णलोचनः ।
गटः कांचनाभ स्तु फुटिलभूरुणेक्षणः ॥ १८० ॥
केकराक्ष स्तु ताश्यों से प्रापरगनदसतिभः ।
द्रपरकनकनेत्रण शयळाभध पंचमः ॥ ८ ॥
चतुर्भजा स्तुपीया साम्ररूपाम्यमालाः ।
पतति चरणारसय पक्षमा मसिनाः ॥ ८॥

·1 [१२. परि श्रीपाचसो श्रीमावत सहिता । एम्पोदराम्सुपीनागा. कुण्डलायैस्तु भूषिता । उटिरभ्रसुताक्ष पनतुण्डा स्मितानना अपानादि समीराणा माधिपायेन सस्थिता । महायला महामाया रतुण्टोर पचम ॥ ८४ ॥ माधेप वरणाधतय स्तव्य आयस्य चैकर । दक्षिणश्चाक्षासूत्रेण सुतिरोनच भासित. ॥ ८५ ॥ एवमेयरुपणस्प परिशेपाभुजदय । न्व-युदेश परोधाम उत्तानस्तुसविस्मय ॥ ८६ ॥ माधेपचरणाधस्थ सम्पमापरय वैरर । पुप्पस्नम्पासपूर्ण अर्ध्वयम्यस्तु दक्षिण. ॥ गरडस्य द्वयविद्धि हदेशजरिमपिणम् । तत्रैव सम्पुटाकार चतुर्धस्य वरद्धय ॥ दक्षिणे 5 मृतयुम्भस्तु वामतु विषम फणी । पचमस्य दयशेष साणाच दयोस्तमम् ॥८९ ॥ भाधेय ,चरणाकान्तो यदिवे दक्षिण पर । सचाराविहितोवामे त्वक्षसूत्रस्य वैतदा ॥१९॥ आधेयचरणाधस्थ यस्यपाणितर द्धय । निरस्तसूजन्तविद्धि याइनभगवनाय || ९१ ॥ अनुग्रहपरस्स्वास्ते पक्षिपक्षाज विष्टरे । स्वतजो निजसामध्य ससूचक क्रारिवान्वित. ॥९२ ॥ पहासनादिनाचैछ वलया श्रियान्वित । सुपस्तावपस्थिया विद्धि त गरुदावन ॥ ९३ ।। मेदभूस्तोदरापैघ गोपितावेगगामिना । वीर्यपाता स्वशिरसा गच्छतश्चाण्डजेनम् ।। लोकान्तराणा कार्यार्थ पासल्याव पायिनामपि ! प्रत्यक्षदर्शनार्थ तु स्मृतोगरुडवाहा ॥ ९५ ॥ .

·शास्त्रमुक्तावळी ।
तस्माद्भगवतीविष्णो रेवंरूपधरस्यतु ।
समाहूतस्य सिद्धयर्थ मासीनं संस्मरेस्थितिम् ॥ ९६ ।।
उपसंहतवामांघ्रिः कक्षस्थोवा खगस्थितः ।
बाममिच्छाफलानायो यसयत्यन्यचिन्तितम् ॥ १७ ॥
भाजानो दक्षिगस्यैव मविक्षिप्त स्स्मृतोच्युतः ।
आमोक्षा सर्वसिद्धीनां दक्षिणीध्यापिनां भवेत् ॥ ९८ ॥
सर्वमेघ ऋजुस्थित्या संस्थित श्वार्थिनां स्मृतः ।
स्वस्तिकाचे भवत्येव किन्तु ते पाहनं चिना ॥ ९९ ॥
विहिताः पीठ कल्हार सिंहासन गतस्यच
विहगाधिपतिश्चात्र योगेश्वर्या द्विभर्तिच ॥२०॥
सबक भुजवृन्दन्तु नागेंद्रावरान्वितम् ।
विभो राज्ञावशेनैव तुष्टयर्थ वा स्वयं विभोः ॥ १ ॥
जगज्जयोदयार्थतु शान्तये शरणैषिणाम् ।
विभिन्नेनव रूपेण नाना छोकान्तरेषुच ॥२॥
भनिरुद्ध गाँत पीरो विचरत्येक एदि ।
तदारूढस्य यदूपं शतीशस्यष सम्प्रति ॥ ३ ॥
अनेक भेदभिवन्तु नियोध गदतो मम ।
संपच्छन्तं सदाशान्ति भपिनां दक्षिणेनतु ॥४॥
प्रोद्रहन्तं च घामेन शंसं पूर्वोक्तलक्षणम् ।
द्विभुजस्य विदं रूपं शक्तीशस्यतु फेघळम् ॥५॥
रूपेणानेन च पुन पोटासमुपयान्तिच ।
सद कान्तागणे नैय यकायेन पृथयपृषक ॥ ६ ॥
माय लक्ष्या समेतं य नदेवं रूप मेश्वरम् ।
श्रीपुथ्यो रसमापस्थं द्वितीय परिकीर्तितम् ॥ ७ ॥
प्रियादि माया निष्ठेन चतुष्येण वृतं परम् ।
शुद्धचादियान पट्रोण चतुध पिडि साम्प्रराम् ॥ ८॥

·१२. परि भोपांचराने श्रीसात्वत संहिता । पुष्टचन्तन प्रियायेन त्वष्टकेनतु पंचमम् । सक्षम्याधेन द्विपटकेण षष्ठं विद्धि समन्वितम् ॥ ९ ॥ श्रीदेवी कीर्तिदेवीच जयादेवी हलायुध । चतुर्थी भगवनमाया विश्वस्यास्य निवन्धनी ॥२१० ॥ शुद्धि निरञ्जना नित्या ज्ञान मुक्ति [ श्वेत्य } पराजिते । प्रकृति स्सुन्दरी पदक मित्युक्तं सर्वसिद्धिदम् ॥ ११ ॥ लक्ष्मीशब्दनिधिसर्व कामदा प्रीतिवर्धनी । यशस्करी शान्तिदाच तुष्टिदा पुष्टिदाष्टकम् ॥ १२॥ दिपट्कं भये योगे देवानां कीर्तिदंहि यत् । सक्षम्याचं तच्च बोद्धव्यं भेदेऽस्मिन् पारमेश्वरे ॥ १३ ॥ पुनश्चतुर्भुजस्यैवं विज्ञेयं भेदसप्तकम् । किन्तु चै शंखचके द्वे वामदस्ते दयेन तु ॥ १४ ॥ जग त्यस्मिन् हि यच्छन्तं शान्ति माथेन शाश्वतीम् । प्रोद्धदन्त दितीयेन वपसव्येन वै गदाम् ॥१५॥ भूयःकरचतुप्केण पूर्वोक्तेन क्रमेण तु । चतुर्णा मन्जपूर्वाना मन्योन्यत्वेन थारणात ॥ १६ ॥ धत्ते द्वादशधा रूपं निश्शक्तिकं च केवलम् । पुन दशकं तच्च सह शक्तिद्भयेन तु ॥ १७ ॥ स्थित मेकाधिकेनैव पोढ़ा कमललोचन । एवं चतुर्भुजेनैव वधुषा यहुधा स्थितः ॥ १८ ॥ बाधा षड्भुजाधेत भुजाधिक्येन धै पुनः स्थित सबनेकधा देवो यथा तदबंधारय ॥ १९ ॥ षड्बाहु रटयाहु श्च दशद्वादशबाहुधृत् । द्विसप्त षोडशफर स्तथाष्टादशभूषितः ॥ २२० ।। फेवलादिश्च सर्वेषां माग्वद्भेदस्तु सपथा । तम्मेगु यथावस्य मस्वधिन्यास चिद्वितम् ॥ २१ ॥ ..

·शास्त्रमुक्तारळी । अथ त्रयोदशः परिच्छेदः । . भगवान् । योगोस्मिन् स्वेनपीठये सर्वसामान्यलक्षण। ध्येयाधिशपरूपेण किरीटायखिळास्तुपै ॥ १॥ चतुर्भुजाश्वसुर्यक्त्रा बखस्नग्भूपणान्विताः । पुनर्षिशेषयोगाना मर्चनावसरेपुनः ॥ २॥ एकाननंचसंघषां द्विभुजं विहितंसदा । किरीटस्सौम्यवदनः कांचनाभोमहातनुः ।।३।। भाभिराकृतियुक्ताभि नानारूपाभिरावृतः । स्थितोयद्याधरायन स्थानानान्तरिक्षमः ॥ ४ ॥ पारागाचलाकार कौस्तुभं रत्ननायकम् । दिशोदशद्योतयन्तं संलमानि स्थितंस्मरेत् ॥ ५ ॥ वहन्तंयक्षसोमध्ये स्वहस्तकृतसम्पुटम् । सन्धारयन्तमपरं तथाशिरखोपरि ॥६॥ स्फटिकाद्रिप्रतीकाशं श्रीवत्समथभावयेत । घद्धपद्मासनानं न्यस्तहस्तंस्वपार्श्वयोः ॥ ७॥ वहन्तं धर्ममुद्रांच मुख्यहस्तद्वयनतु । ध्येयाभगवतीमाला चित्ररूपामनोदरा ॥ ८ ॥ सर्वगन्धान्वितासौम्या ईपदिकलितानना। स्वरश्मिमण्डलान्तस्स्थं वल्गन्तं हेतिपंस्मरेत् ॥ ९ ॥ विभोराज्ञांप्रतीक्षन्तं द्वस्वानं रक्तलोचनम् । कुन्दा [नापदात कमलं सौम्पमीष स्मिताननम् ॥१०॥ रवं सुवन्तं मधुरं श्रीनेन्द्रिय सुखावहम् । गदहिमाद्रिसंकाशा तन्वी कुवलयेक्षणाम् ॥११॥ 4

·श्रोपांचराने श्रीसात्यत सीहता ।
स्वोत्येनरमिजालेन भायसन्ती नभस्स्थकम् ।
तुहिनाचलसंकाशं शंख कमललोचनम् ॥१२॥
सदागमादिसारन्त मुद्रिरन्तं स्वकमुखेः ।
सन्ध्याजळदसंकाशं बांगलंभीमलोचनम् ॥१३॥
क्षो [क्षा] मांग मुन्नतासंच घनकायं पदोत्कटम् ।
कृशोदरंच मुसलं रश्मिज्वालायळीवृतम् ॥१४॥
भंगारराशिसदृशं प्रलम्वमतिमिष्टुरम् ।
नीलोत्पल दळयाम मिध्वस्त्रं बहु [ चाल ] षिप्रहम् ॥१५॥
नानारूपंचनिशितं दीर्घक्चण्डविक्रमम् ।
कार्मुकंहेमगौरंच किंकिणीजालमाण्डलम् ॥१६॥
भास्फोटपन्तस्वकर महाजलदनिस्वनम् ।
स्यरश्मिखचितंध्याये मृत्पमानंय नन्दकम् ॥ १७ ।।
शरदाकाश संकाशं दशन्तंदशनावळिं ।
सूर्यमण्डलसंकाशं खेटकं सौम्यमूर्तिकम् ॥१८॥
असन्तमस्त्रगानि स्ववक्त्रेणा निशम्यळात् ।
बद्धमुष्टिंस्मरेद्दण्डं रक्तांगं रक्तलोचनम् ॥१९॥
क्रोधमूर्ति स्वदशनै र्दशन्तमधरस्वकम् ।
शककार्मुकवर्णच परशुभीमविक्रमम् ॥२०॥
द्रकिनकनेत्रंच ज्वलज्ज्वालाजटाधरम् ।
पाशंफणगणाकीर्ण विद्यजिहं भयानकम् ॥ २१ ॥
देमाळिपाण्डराभंच घोरास्यरक्तलोचनम् ।
कृशांगंदीर्घवाहुंच पिंगळाक्षन्तुचांकुशं ॥ २२ ॥
विकराळमुखरौद्रं भिन्नालनगिरिप्रभम् ।
मुद्रंशतधामाभं पीनांसं पृथुविग्रहम् ॥२३ ॥
जटाकलाप धृत्लोम्यं पुण्डरीकनिभेक्षणम् ।
वनवनोपलाभन्तु सितदीर्घ नखान्तिकम् ॥२४॥

·शासमुतायी। पभुनो यक्षिणेधले निधिशं कमलं गदाम् । सशरं यामुंयंशद्धं पामरखोतमन्त्रिभिः ॥ २२ ॥ गदा मुसलचक्रासी नष्टबाहुस्तु दक्षिणः । संपमंकुश पाशीच पार्मस्तु सशरंधातुः ॥२३॥ सद्गयाण गदापन शक्तियुक्तास्तु दक्षिणाः । दशणहोशंख चक्रपद्गाश्च साभपाः ॥ २४ ।। पण्णांदक्षिण इस्तानां द्विषटक भुनभूषितः । सन्धत्ते कमलं सगचक्रवाणगदांकुशान् ॥२५॥ शंखपाशाभपान्शाक्ति सध्यानाम्मुसहंधनुः । चतुर्दशभुजोधने घातुभुजसप्तके ॥२६॥ शंसंगदाफुशीपादशं मुसळमुद्गरंदलं । दण्डान्जफुलिशान्चक्रं खड्गशक्तिपरश्वधान् ॥२७॥ मिभृयाक्षीटशभुजो मुख्यहस्तैस्समुद्रान् । भभपंकमखद्गं शक्तिदण्डघरांशान् ॥२८॥ शंखचक्रगदावन पाशमांगलकार्मुकान् । घरंधराष्टकेनैव धत्तेसध्यनविश्वजित् ॥२९॥ पनखड्ग गदावन चक्रवाण घरांकुशान् । दण्डंदक्षिणहस्तैस्तु धत्तेऽष्टादशवाहधृत् ॥२३०॥ शंखाभयौहलंशक्ति मुद्गरंमुसलं धनुः । कुठारमतुलंपाशं विभुर्वामभुजैरमन् ॥ ३१ ॥ विभर्तिदुष्टशांत्यर्थ साधूनांपालनायच । भूयोपिशेषरूपाणि घेतान्येव विशेषतः ॥३२॥ स्ववऋद्रपमात्रेण नयत्यमितविक्रमः । सिहतेजोसहिष्णुणां पितृयानरतात्मनां ॥३३॥ अंगनादिकसंसार भीतानांवहितापच । भमृतधै ग्रहभांगे स्तैजसेनित्यदक्षिणे ॥३॥ .

·[१९. परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता।
घामदक्षिणधाभ्यां कुर्यादैव्यापयंप्रभुः ।
वृद्धयेपिच शांत्यर्थं तेजसःपद्मलोचन ॥३५॥
हेतुनानेनभगवान् यहिरंतर्गतेन ।
भग्नीषोमोसमीकृत्य स्वास्तेसाधारणात्मनां ॥३६॥
व्यक्तिवागीशवक्रन्तु नीविवंशिरसोपरि ।
पंचयशवपुषा स्वामूलाग्रात्यनेकधा ॥३७॥
शब्दमंझरतानांच ध्यायिनामात्मविद्धये ।
आपाताळाञ्चसर्वेषां लोकानांपूरणापच ॥३८॥
नानावपुरीभूय सवधिकनैश्यातिच ।
भेदेनरूपमाश्रित्य दशधाचसितादिकं ॥३९॥
पिनावसिंहाये स्सर्वज्ञमहिमन्वितः ।
विभर्तिरूपाण्येतानि स्वनिरुद्धस्तुतार्यकं ॥२४॥
एवमाक्रम्पगरुडं प्रद्यम्नोविभृयात्तनुः ।
नानात्वमभिचात्येति संकर्षण सुपर्णगः ॥११॥
देवस्सरपोपरिस्थित्वा विश्वात्मा यात्यनेकथा !
मुरसिद्ध मनुष्यादि भूतानां दु.खशान्तये ॥ ४२ ॥
चतुर्णायो निजावर्णा स्तेतुभूर्मतरेषु च ।
चतुर्भुजस्यादि मूसै विष्णो त्यतरस्यच ॥ ४३ ॥
वर्णलांछन तुल्यले भेदकरसध्वजदयम् ।
भपसव्यस्थितेनैव तत्तालाप ध्वजेनतु ॥ ४४ ॥
स्वरूपमिदमाप्नोति स्वमूर्ति स्वहसर्वदा ।
यस्मारकार्यवशेनेव मूर्तीनामपि पाणिगाः ॥ ४५ ॥
चतुः पादयोमूर्ता मुश्शिान्ता स्तधोगताः ॥ २४५० ।।
इति श्रीपाश्चराने श्रीसात्वत्तसंहितायाम्
विभवदेवताध्यान नाम
द्वादशः परिच्छेदः ॥ १२॥

·:
शास्त्रमुक्तावळी ।
दंष्टाफराळपदनं स्वमरकनकलोचनम् ।
खोदामिन प्रभाशक्ति शान्तामिषदनेक्षणम् ॥ २५॥.
धनपरिनिघोंष मुद्रिरन्तीम्मुहुर्महुः ।
एतेऽस्त्र नापकास्स विभोराज्ञामतीक्षकाः ॥ २६ ॥
मोस्थिसाधिचदंतश्च कुसुमेस्स्थानासुसंस्थानकै स्मिताः ।
प्रोणीतटाप्तिकरा श्वामरव्यमनोधताः ॥ १७ ॥
सपनन्तु किरीटा वर्जपिरवाचतुष्टयत् ।
सर्जयन्तंच दुष्टीघ मन्येषां दक्षिणंकरं ॥२८॥
स्मतव्यं ध्यानकातु सर्वेषामधमस्तके ।
ध्येयंस्वस्वकंचिहूं सुप्रसिद्धं निराकृति ॥२९ ।।
किरीटोहुतभुग्वेद्यः कौस्तुभस्तुमभाकरः ।
स्वयंशशांकः श्रीवासो मालाचैवपतविराट ॥३०॥
फालघमहाबुद्धे विद्धिचक्रन्तु इति ।
भपाम्पति कमलं. गदादेवीसरस्वती ॥ ३१ ॥
खंशंखस्वीरमोषध्यो मुसलं ना [न] गनापकः ।
शब्दादयस्साधकास्तु धनुर्विद्धिसमीरणम् ॥ ३२ ॥
नन्दकं सर्वशास्त्राणि खेटक वसुधास्मृता ।
ज्ञपोहि दण्डो नियति वैराग्यं परशुस्स्मृतः ॥ ३३ ॥
पाशीमापांकुशाकामो प्यहंकारस्तु मुद्गरः ।
विज्ञानममलं पत्रं समाधि शक्तिरुच्यते ॥ ३४ ॥
भिन्नरूपस्यचषिभो र्यउक्त स्तुन्दरीगणः ।
साधारश्चाप्यना [सा] धार स्तापां ध्यान क्रमाच्छृण ॥३५॥
चिन्ताखण्डलचापामा सक्षमीरक्तांबुजप्रभा ।
पुष्टिः कनकगाराच कीर्तिः कुमुदपाण्डुरा ॥ ३६ ॥
जयार्ककान्तिसदृशी मााजननिभास्मृता ।
शुद्धिः किंशुकसंकाशा गुञ्जाभातु निरअना ॥ ३७ ॥

·[१३ परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
बन्धुजीयोग्यळानिस्या ज्ञानशक्ति सितारुणा ।
फुल्लेदीवर वर्गाच परिक्षया पराजिता ॥ ३८ ॥
रक्तोपकामा प्रकृति स्थितपीता सरस्वती ।
सर्वकामप्रदां विद्धि विन्द्रनील समप्रभाम् ॥ ३ ॥
सिन्दूर पुनवांभा विज्ञेयामीतिवर्धनी ।
यशस्करीच दुग्धामा शान्तिदा विटुमोज्ज्वला ॥१०॥
तुष्टिस्तुहिनसंकाशा दयावैडूर्यसनिभा ।
निद्रायस्कान्तसदृशी क्षमापीतारुणप्रभा ॥ ४१ ॥
कान्तिदर्पणसंकाशा धृतिर्गोरोचनोज्ज्वला ।
मैत्रीवन्धूकपुष्पाभा रतिगैरिकसनिभा ॥ ४२ ॥
मतिमरकतामा सर्वाप्रमुदिताननाः ।
दिव्यमाल्याम्बरधरा नानालंकारभूषिताः ॥ ४३ ॥
दिम्पनग्येष्टनोपेता धीक्षमाणास्स्वक पतिम् ।
चतसशक्तयोयान्तु विभोरशयनकस्यतु ॥ ४५ ॥
प्रगुक्तास्तत्रपूर्वाशा घस्थितावीजयत्यनम् ।
प्रयंपविक्रयस्थन्तु तत्संवाहनतस्परम् ॥ ४५ ॥
यत्रैकाश्रीविभोस्तत्र सन्निवेशपरोदिता ।
यत्रैकाश्रीपिभोस्तत्र वामेवादक्षिणेपिधा ॥ ४६ ॥
श्रीपुष्टयास्पदपंयत्र सत्रतदक्षिणोत्तरे ।
पद्मासनेनोपविष्टा पक्षिपक्षयस्थिता ॥ ४७ ॥
नलिनीनाळहस्तादया मृदुङ्कुम्भकरापरा ।
अग्नीषोममयोदेह भाोयस्सर्वगस्यच ॥ १८ ॥
तस्यशक्तिद्वयंताह गमिदं भिनलक्षणम् ।
भोक्तशक्तिस्स्मृतालक्ष्मीः पुष्टिकर्तृखज्ञिता ॥ ४९ ।।
भोगार्थमवतीर्णस्य तस्यलोकानुकम्पया ।
उदितसहसेनैव शक्तिद्वितयमव्ययम् ॥ ५० ॥

·१२० शास्तमुक्तावली। नानाधेिनदिययस्य परिणामः प्रकीर्तितः । दिवपत्रचतुरन्तरस्थं पदेषिचमुष्टयम् ॥ ५१ ॥- शक्तिः परशु पाशास्त्र मंकृशं तस्करेममात् । पटकंकेसरजालस्थं तत्रपारपश्चिमेदयम् ॥ ५ ॥ द्वयं दयं सौम्ययाम्ये तासां वाम करेषु च शंखं चक्रं गदा सीर मिप्यत्रं नन्दकं शिवम् ॥ ५३ ॥ पत्रमध्यनिविष्टन्तु यरकान्ताष्टक मुत्तमम् । वस्यवामफराणाश्च विपन्नवादितोऽष्टकम् ॥ ५४ ।। श्रीफलंचाक्षसून ग्दर्पण: पुष्पमंजरी । विष्टरं किंकिणीचास्त्र संचयाचमलेक्षण ॥ ५५ ॥ विशेषरशान्तिद.पागि दशानान्तुसाभयः । अन्तरान्तरयोगेन सर्वाचामरलांछिताः ॥ ५६ ॥ स्वस्तिकेनोपविष्टाश्चा प्यन्त मुंदितमानसः । द्वयादिकस्यास्पसंघस्य दादशान्तस्पलाङ्गलिन् ॥ ५७ ॥ सितादिकेनवणेन लांछनव्यत्ययेनतु । तुल्यलाञ्छनयोगेन तनिरासेचवैसति ॥ ५८ ॥ घराभयाभ्यामन्योन्य पाणिभ्यामथकेवळात् । बहुधाभेदबृन्दन्तु परिक्षेयन्तुपूर्ववत ॥ ५९ ॥ शेषंभवोपकरणं देवानां निचयोहिसः । सुमसिद्धोमहाबुद्धे किनयन्जायैस्तु पूर्वपत् ॥ ६० ॥ ध्यातव्यालांछितास्सः पाणिपादतलेषुच । भक्तिश्रद्धावतपर सर्वेषां रस्सदेवहि ॥ १ ॥ ध्यात्वैवमर्चनंकुर्यात भोगैस्संस्पर्शपूर्वकैः । सोचिरान्मोक्षनिष्ठन्तु फलंप्राप्नोत्पभीप्सितं ॥ ६ ॥ किरीटायनिष्ठन परिवारेण चावृतम् । भक्तपा ह्यभीप्सित रूप मर्चनीय मयापि वा ।। ६३ ॥

·१२१
[१४ - परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
निर्मुक्तपरिवारं वा स्वेन ध्यानेन लक्षितम् ।
विधात्यर्चना बनं स्वपदं फलसंयुतम् ॥ ६ ॥
ज्ञात्वैवं साधकः कुर्या धमाभिमत मर्यनम् ।
मात्मशक्तिसमै भौग रखिलै शुद्धविग्रहः ॥ ६५ ।।
हदिवेद्यां पहिर्मूर्ती भासादेस्वगृहेतुवा ।
यहुप्राकारनिर्मुक्रो धूमदाहादिनोज्झिते ॥६६॥
शरणेरमणीयेच निस्तम्पर्केतु भाविते ॥६६॥
इति श्रीपाश्चरात्रे श्रीसात्वतसंहितापाम्
भूषणायख देवताभ्यानं नाम
त्रयोदशः परिच्छेदः ॥ १३ ॥
VID
BHARAT
N.. ......
.
LABRARY
अथ चतुर्दशः परिच्छेदः ।
भगवान् ।
भखण्डनायनित्यस्य सथानमिसिकस्यच ।
कर्मणश्चोदयामास हलीविष्णुं मुनीश्वराः ॥१॥
यैराजीवावधिंकाळं नित्यमाराधनप्रति ।
धीकृतापुण्डरीकाक्ष श्रद्धापूतेनचेवसा ॥२॥
तेषामाकस्मिकालोपा गोगानामप्यसंभवात् ।
यत्स्यात्तस्योपशमनं ज्ञातुमिच्छामि साम्प्रतम् ॥३॥
भगवान् ।
लोभबुद्धिं विनायस्य भोगाना मयसम्भवः ।
सामर्यानविनायस्य कृच्छ्रादीनां परिच्युतिः ॥४॥

·.
[१५. परि]
थोपाचराने श्रीसात्वत संहिता ।
आहादायामराणांच पितॄणां तृप्तपेतुवै ।
भाप्यापानार्थ भूतानां भवनानांचभूतये ॥ ४ ॥
देशदोषप्रशान्त्यर्थ गोब्राह्मणहितायच ।
यहुशाखमभग्नानं समूलंयदपुष्पितम् ॥ ५ ॥
प्राङ्मुखोदर्भमादाय प्रणदेनपुराक्षितेः ।
ततस्तेनैवतन्मूलं प्राग्वत्कुर्यादधिष्ठितम् ॥ ६ ॥
तस्यमभ्यमनाळंय नयाभूतमवतिष्ठते ।
आराध्यमन्त्रनाथेन स्मरेद्रयाप्तम्महात्मना ॥ ७ ॥
विवर्तपारमारमीय मध्यसंचापिविद्धितम् ।
अनेकगर्भमुच्चय काण्डकाण्डेपुचोत्तमम् ॥ ८ ॥
अणिमादिगुणैर्युक्तं पुंस्करवं तेनकल्प्यते ।
वाचकन्तस्ययोक्तव्यं हंसयुक्तन्द्धिलक्षणम् ॥ ९ ॥
बहिःकाण्डचतुष्केण चित्तपूर्वचतुष्टयम् ।
कथ [ अन्ध ] नीयमधोवक्र मव्यक्तान्तस्वकैः पदैः ॥ १०॥
प्रणवादिनमोऽ तैस्तु व्यापकंसूक्ष्मलक्षणम् ।
एवंोवादिकान्पंच स्वनाम्नाग्रथ [ न्ध ] येत्तथा ॥ ११ ॥
कर्मेन्द्रियाणि तदनु ततस्तन्मात्रपंचकम् ।
पंचकन्वयभूतानां अध्यायक्ष्मायसानिकम् ।। १२ ।।
अवशिष्टेस्तु तत्काण्डे बनीयात तद [ कर] ण्डवत् ।
विनाशिसासमूहेन समुत्तानावधेरथ ॥ १३ ॥
किंचित्तदूर्ध्वदेशाच्च यथानोयातिवैपुनः ।
बहुथाकाण्डसंघस्तु कल्पितस्तत्वसंख्यया ॥ १४ ॥
विभिन्नानां च काण्डानां भंगादकतमस्यच ।
उत्पद्यते ऽन्यधारवंच तस्मात्तद्वययेदृढ़म् ॥ १५ ॥
दर्भमअरिजन्त्वेदं सम्पाद्यादौपवित्रकम् ।
अनुसन्धीयंत तब मन्त्रध्यानं यथास्थितम् ॥ १६ ॥

·१२६
शास्त्रमुक्तावळी ।
पूजयित्वाध्यपुपायें रलंकृत्यपठेदिदम् ।
त्वमेवतीर्यभगवं सबमेवायतनंपरम् ॥ १५ ॥
त्वय्येवाधिष्ठितंसर्व मितिजानामिवत्वतः ।
तवापिचत्ययादिष्टं क्रियाकाण्ड शुभप्रदम् ॥ १८ ॥
यत्तनिर्वाहया म्यय त्वदनुग्रहकाम्यया ।
विज्ञाप्य एवं भगवान् मन्त्रमूर्तिः परावरः ॥ १९ ॥
तं पत्रपावगं कृत्वा ब्रह्मयानगतन्तु वा ।
वेदगेयध्वनीशंख शब्दमझळपूर्वकम् ॥२०॥
नीत्वा तीर्थान्तिकं तत्र तीरदेशे निधाय च ।
पूर्वामुखं च ते यान मयादाय पवित्रकम् ॥ २१ ॥
वामहस्ते तले कुर्या दमामण्डलगतन्त्विव ।
विधूया मध्यभागाच्च पाणिना दक्षिणेन तु ॥ २२ ॥
अवतीर्याभसो मध्ये निमजे सह तेन वै ।
सनिधि तत्र तरकाळ प्रकुर्वन्त्यचिरान वै ॥ २३ ॥
निश्शेषाणि च तीर्थानि लोकत्रयगतानि च ।
गन्त्रात्मा यत्र रक्षार्थ क्षण मास्ते जलाशये ॥ २४ ॥
तत्रायतनतीर्थानां सर्वेषां स्या रसमागतिः ।
किं पुन यंत्र भगवान् मन्त्रमूर्ति रधोक्षजः ॥२५॥
साधकाभ्यर्थित स्स्नाया सर्वानुग्रहया धिया ।
विद्धान्यानेन विधिना तीर्थ मासाद्य तत्ववित् ॥ २६ ॥
स्नापये द्वन्धुमित्रादीन् प्राप्नुवन्यचिरा ञ्च ते ।
तैर्थ फलमानायासा न्मन्त्रमूर्तेः प्रसादतः ॥ २७ ॥
किन्तु तद्यानयादिव वर्जितस्तु भवे दिधिः।
इमं विद्धि महाबुद्ध विशेष चात्र कर्मणि ॥ २८ ॥
सामान्य मविनाश य चिन्मयं रूप मैश्वरम् ।
विशेषसंज्ञासम्बन्धं जीवसं विभाव्यतान् ॥ २९॥

·[१६ परि ]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
पवित्रकं तथाकारं स्मृत्वा स्नाप्य ततोम्भखा।
एवं तेनैव चान्येषां बहूनां बहुभि स्तु वा ॥ ३० ॥
सम्पाचं विष्टरैः स्नानं दूरस्थानां सदैव हि ।
सम्पन्ने स्नपने त्वेवं दितीये ऽद्वि महामते ॥ ३१ ॥
रथे कृत्वा चिते तं वै प्रपूज्य च यथाविधि ।
यात्राख्य मुत्सवं कुर्या दनदानपुरस्सरम् ।। ३२ ।।
सनृत्तगेयवादिबं जागरेण समन्वितम् ।
एकरात्रं द्विरा वा त्रिरात्रं भश्विपूर्वकम् ॥ ३३ ॥
सकृ संवत्सरस्यान्ते पूरसवस्नपनादिकम् ।
कुर्या द्योमन्त्रनायस्प स सिद्ध लभते पराम् ॥ ३४ ॥
इति श्रीपाश्चरात्रे श्रीसात्वतसंहितायाम्
पवित्रस्नानविधि नाम
पंचदशः परिच्छेदः ॥ १५॥
अथ पाडशः परिच्छेदः।
नारदः।
प्रभुनीश्वराभूय घोदितोवनमालिना ।
सर्वलोकहितार्थन्तु यत्तद्रक्ष्याम्यतःपरम् ॥ १॥
सङ्कर्षणः ।
देवासम्प्रतिपनाये ऋमेस्मिन्ब्राह्मणादयः ।
दीक्षणीयाकातेवा एतदिच्छामियेदितुम् ॥२॥

·शास्त्रमुक्तारळी । भगवान् । यथाक्रमेणोदितानां वर्णानांशृणुळांगलिन् । विविधंदीक्षणोपाय संक्षेपात्सर्वसिद्धितम् ॥३॥ पूर्वोक्तलक्षणोज्ञात्वा कश्चिदृढतरम्पुमान् । संसारभयभीतस्तु निर्वाणमभिवांछति ॥४॥ वैराग्यी रचपळ श्चिरकालंगुरोर्गृहे । संस्थितोदासभावेन खेदोदेग विवर्जितः ॥५॥ ज्ञात्वातस्यार्थितांनून माहूयागेनिवेश्यच । कृताकृवंच पृष्टव्य आस्मृतेस्ताक्षणावधि ॥६॥ ज्ञात्वादोपवलंसम्य क्मायश्चित्तर्यथोदितः । कृछातिकपूर्धेस्तु शोधनीयं प्रयत्नतः ॥७॥ बहूनांपरिपाडाना मसामर्थ्यात्तळागछिन् । मनःप्रसादपर्यन्तं कालंया द्वादशाद्विकम् ॥८॥ नियोक्तव्योमितेपूते ऽयाचितेनक्तभोजने । स्तुतिलम्मार्जनस्नान पुप्पाद्याहरणोद्यमैः ॥९॥ आश्रमेवैष्णवानान्तु दिव्योचायतनेविभोः । अनिशम्भगषिद्विम्ब स्यापीठादवलोकने ॥१०॥ अभिजासतनुर्य:प्रा ग्दुष्कृत मलिनीकृतः । साम्प्रतंभगवद्भतया पवित्रीकृतमानसः ॥११॥ अहोराबोषितोभूत्वा नखकेशादि लुण्ठि [ञ्छि] तः । पंचगव्यमधापाचं हदास्तफुशोदकम् ॥ १२ ॥ मन्वैस्सद्धासुदेवाये स्तमावर्यचतुशतम् । एवंदिनचतुष्कन्तु नापयेत्तेन तंसुधीः ॥ १३ ॥ प्रत्यहंचतुरोवारा नाप्रभातनिशागमन् । ब्रह्मतीर्थ चतुष्कंस स्वापयांपूर्वसम्पियेत् ॥ १४ ॥ क्रमासंचोदितमन्त्र स्समाचम्यान्तरान्तरा। भवृप्तमशनंशयां दन्तेदाराज्यभावितम् ॥ १५ ॥ .4

·११. परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत सीहता ।
१२९
क्षपये फळमूळेवा अहोरात्रचतुष्टयम् ।
इतिभत्त्याप्रपन्नाना माजीवमपि दुष्कृताव [निकृतिः ] ॥ १६ ॥
कथितविरतानांच देवशुद्धिकरम्परम् ।
ब्रह्मवर्चसमेतन्तु प्रायश्चितं मयाद्यते ॥१७॥
ज्ञात्वामहत्त्वं दोषाणां शिविधानान्तुवैपुरा ।
सम्भयेसतिहेमादि दानंसततमाचरेत् ॥ १८ ॥
पूर्वोक्तादिहिवाकाला ल्लधुदुष्कृतिनाक्रमाद् ।
चतुर्थाशेन द्वासस्तु ब्रह्मकूर्च पिवेत्ततः ॥१९॥
काळेनवर्गोत्कर्षेण सहसामान्यमुच्यते ।
प्रायश्चित्तंहिसपा सर्वकल्मपनाशनम् ॥२०॥
उत्तरोत्तरताम्युध्वा प्रथमंदुष्कृतस्यच ।
क्षपयत्तद्विजेन्द्रस्त मादिविचतुर्गुणैः ॥ २१ ॥
नृपविठ्छूद्रजातीय एकैकंवर्धये कमात् ।
मासमेकादिकारकाला समारभ्ययथाक्रमम् ॥ २२ ॥
दुराचारोपिसर्वाशी कृतनोनास्तिकः पुरा ।
समाश्रये दादिदेवं श्रद्धया शरणंयदि ॥ २३ ॥
निदोषं विद्धितंजन्तुं प्रभावात्परमात्मनः
किम्पुनुर्योनुतापात शासनेऽस्मिन्हिसंस्थितः ॥ १४ ॥
विरतो दुष्कृताञ्चैव भक्तिच्छायां समाश्रितः ।
एवंसंशुद्धदोषाणां बहुजन्मार्जितस्यच ॥२५॥
कल्मपस्यविधातार्थ नारसिंही महामते ।
कृत्वावैसांप्रतं दीक्षां दद्याद्रमंत्रपूर्वकम् ॥ २६ ॥
आराधनंहि तस्यैव वैभवीयस्यवैविभोः ।
सपाधाभ्यन्तरं चैव सम्यङ्मासचतुष्टयम् ॥२७॥
मासाष्टकं वासरंवा बुवा भावयलम्पुरा।
जास्वाभण्याशयानांच प्रसादम्पारमेश्वरम् ॥ २८ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
विभवव्यूहसूक्ष्माख्यां दीक्षांकुर्यादनन्तरम् ।
संकर्षणः ।
परिशेयोहिलिगे स्साधकानामघक्षयात् ॥ २९ ॥
सम्यगाराधनान्मन्य प्रसादःकमलापते ।
*
भगवान् ।
चित्तप्रसादस्त्वतुल स्तेजोवृद्धिरतीवहि ॥ ३० ॥
धमुत्साहसन्तोपा वकार्पण्यादयोगुणाः ।
येषां तेषां हि चोद्धव्यं मन्त्रात्माभिमुख स्थितः ॥ ३१ ॥
प्रयुक्ति शान्तिकादीनां कर्मणा मचिरादपि ।
प्रयाति यदि साफल्यं विज्ञेयं तेन हेतुना ॥ ३२ ॥
सम्पन्नः पापदाहश्च प्रसनश्चापि मन्त्रराट् ।
ददाति धर्मकामार्था नचिरा द्यदि योजिवः ॥ ३३ ॥
अणिमाद्यष्टकं चापि विविधा योगसिद्धयः ।
भारमसिद्धिसमेताच परितुष्टा स्तदा स्मृताः ॥ ३ ॥
यस्मिन् धैभवे रूपे यस्याभिरमते मनः ।
तस्य कल्मपशान्त्यर्थ दीक्षां कुर्या च तेन में ॥ ३५ ॥
तमाराध्यहिपूर्वोक्त कालं तमनुयोज्य च ।
योग्यतायाः परीक्षार्थ माशान्ते सर्वघस्तुथु ॥ २६ ॥
नारसिझेन वान्यन मन्त्रेणाभिमतेन च ।
दीक्षया राधनेनैव होमजापनतादिना ॥ ३७ ॥
कर्मणा केवलेनैव शान्तिकात्युच्छितेन च ।
विनाणिमादिसिद्धिभ्यो पुध्या पापं क्षयं गतम् ॥ ३८॥
भावये सेन काळम ततः पद्मदळेक्षण ।
विद्वानां भवाशना पाइगुण्यमहिमामये ॥ ९ ॥

·[१७ परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
निश्प्रेयस विभूत्यर्थं ग्राह्यं दीक्षात्रयं वरम् ।
अभ्यर्षिता रसुप्रसन्ना प्रविपनाञ्च देशिकात ॥ ४०॥
सानुकम्पेन वा तेन नि [ स्व ] यममाथितेन च ।
कार्य संशुद्धपापानां भीतानां शरणेपिणाम् ॥ ४ ॥
संस्कृतानां हि युक्ताना मघक्षाळनकर्मणि ॥१०॥
इति श्रीपांचरावे श्रीसात्वतसंहितायान्
अघशान्तिकल्पो नाम
पोडशः परिच्छेदः ॥१६॥
अथ सप्तदशः परिच्छेदः ।
नारदः ।
अथ संचोदितो भूय श्रीपति भुनिसत्तमाः ।
हितार्थ भवभीतानां विभुनासीरपाणिना ॥ १ ॥
संकर्षणः ।
भगवन् विधिना केन प्रसाद मधिगच्छति ।
नृणा माराधकानां तु विश्ववाता नृकेसरी॥२॥
श्रुत्वैव माह भगवा शृणुप्प गदतो मम ।
सिद्धिमोक्षमदं मन्नं वैभवं मूर्तिमोइजित् ॥३॥
कामरूपधरं निरपं नृसिमस्य महात्मनः ।
वर्णचक्रन्तुपूर्वोक्तं संगुप्त [क्त लक्षण ] वस्तुधातळे ॥ ४ ॥
उपलितेतु संलिस्म पूजपिया यथाविधि ।
समुद्धरे ततो मन्त्र मनेकाद्भुत विग्रह [क्रम ]म् ॥ ५॥

·शास्त्रमुक्तावळी । .
प्रणवं पूर्व मादाय तदन्ते विनियोज्य च ।
नवमं नाभिवणेभ्य स्तदूचे ऽराम्चतुर्दशम् ॥ ६ ॥
तस्योपरि तदन्तस्स्थं वर्ण गोळकरनयखेत् ।
नमोन्तं वर्ण मतदै वाचकं परमात्मनः ॥७॥
ज्ञानादयो गुणा पड्दै प्रागुक्ता हृदयादयः ।
तदर्थमेव वर्ण ते पोढ़ा संलिख्य केवलम् ॥ ८॥
द्वितीयतुर्यषष्ठेश्च द्वादशेनान्तिमेन च ।
चतुर्दशेनारादर्गा स्क्रमादै विनियोजयेत् [हन्ति शयेत् (?)]॥९॥
बीजवच्छिरसा सर्वान् लांछये पंचमं विना ।
सर्वेषां प्रणवः पूर्व स्वसंज्ञा ते नियुज्य च ॥ १० ॥
स्वकीयजातय श्चान्ते वषडन्ताः क्रमेणतु ।
ॐ नमो भगवते ना रखिह्मायेत्यनेन तु ॥ १ ॥
द्वादशाक्षरमन्त्रेण स्मृत्वा विग्रहयापुरा ।
सवाह्याभ्यन्तरस्थेन सांगेना धेन पूजयेद ॥ १२ ॥
अथ लब्धाधिकारस्तु मन्त्रेणा नेन दीक्षितः।
भक्तिश्रद्धापरो नित्यं मतिमाश्छिन्नसंशयः ॥ १३ ॥
गुर्वाज्ञाभिरतो नित्यं तवाग्जालवर्जितः ।
स्वकर्मनिरतो नित्यं [धर्मनिरतो] वानप्रस्थो ऽथवा गृही ॥१॥
मन्त्र माराधये येन विधिना तं निशामय ।
उपाय भोगा नखिला नयाय्यो पायन वै पुरा ॥ १५ ॥
स्नातो पद्धको मौनी शुद्धचालो ऽयपुप्पधृव ।
कृत्वा द्वार्चिनाद्यन्तु उपविश्यासने ततः ॥ १६ ॥
खायामां भूतसंगुद्धि धारणाभ्यां समाचरेत् ।
केवलेन तु मन्त्रेण भावनासहितेन तु ॥ १७ ॥
नाभिदेशस्थितं ध्यात्या देवं संगृह्म कल्मपम् ।
निस्सृतं पायुमार्गग द्वादशान्ता बधौ क्षिपेत ॥१८॥

·[१७. पार
श्रीपांचराने श्रीसावत सहिता ।
निरस्तपाप माकृष्य वात[ शंख ] चक्रसमन्वितम् ।
नावानेण तु मन्त्रेशं देहसम्पूरणाय च ॥ १९ ॥
तं ध्याये वृदयस्थं च गतिरुद्धेन वायुना ।
चित्तोपशमनार्थन्तु नूनं वायुजयाय च ॥ २०॥
शने शिने रथ चहिः केवल म्मारुतं क्षिपेत् ।
विनायरेचकैनव मन्येषा मुत्तरोत्तरम् ॥ २१ ॥
कालादासं यथाशक्ति नित्यमेव समाचरेत् ।
द्वादशान्तथ मन्त्रेशं वप्तहाटकसत्रिभम् ॥ २२ ॥
सहनरविसंकाशं वृत्तमण्डलमध्यगम् ।
स्मृत्वाथ मुक्त स्तन्मात्रै निर्दहे द्विग्रह स्वकम् ॥२३॥
दक्षिणांने रथांगुष्ठ प्रान्तदेशे शिखाक्षरम् ।
ध्यात्वा युगान्तहुतभु अपज्वाळा समा[शता] वृतम् ॥ २४ ॥
तेन स्वविप्रहं ध्याये प्रज्वलन्तं समन्ततः ।
देहजो भावये ज्वाला म्मन्धनाथे लयं गताम् ॥२५॥
तत स्समन्वं तद्विम्व मावृष्य हदि विन्यसेत् ।
अथ हस्तद्धये न्यस्ये दादिमदादक्षरम् ॥ २६ ॥
दिव्य प्रशासांगार [न्तराग तमधिष्ठाय चेतसा।
स्वमन्त्रा दमृतोघेना सेचये दिग्रहं स्वकम् २७॥
मणियन्धा नखाग्रन्तु मूलमन्त्रपुरस्सरम् ।
हदादयो ऽस्वपर्यन्ता अंगुष्ठाद्यंगुळीषु च ॥ २८ ॥
सर्वासु पुग्मयोगेन ने नखमुखाभितम् ।
मामूनश्चरणान्तन्तु बादशार्ण न्यसे तनी ॥ २९ ॥
जीवभूतं तदन्तस्स्यं मूलमन्त्र तथा न्यसेत् ।
हदाचं नेत्रपर्यन्त मंगषट्क स्वगोचरे ॥३०॥
स्वस्थांगुळियुगेनैव तेजोरपं विना कृते ।
श्रीवासं वक्षसो चामे पूर्णेन्दुसदृशद्युतिम् ॥ ३१ ॥

·शाबमुक्तावळी ।
कौस्तुभं हृदये न्यस्ये चण्डदीधिविलक्षणम् ।
नानाजवनपुप्पोत्यां वनमालां च कण्ठतः ॥ ३२ ॥
पनं दक्षिणपाणौतु शंख घामकरे न्यसेत् ।
गदा पद्माकर भूय शंखपाणौतु चक्रराट् ॥ ३३ ॥
खड्ग दक्षिणहस्तेथ धनु वामकरे न्यसेत् ।
आचांसा दक्षिणे भागे न्यस्या श्री रुत्तरे तथा ॥ ३४ ॥
पुष्टि गुल्फावसानं च वक्रमध्ये सरस्वती।
पृष्ठतो विन्यसे निद्रां ततः पाणिद्वयेनतु ॥ ३५ ॥
मुद्रां वध्वा स्मरे यानं दवोहमिति भावपेत् ।
भय प्रणवपूर्वेण स्वनाम्ना नतिना सह ॥ ३६॥
शेषपूर्वन्तु वहयंत मासने परिकल्पयेत् ।
[ शेषन्तु पूर्ववनयस्यासनं च परिकल्पयेत् । ]
तदाक्रम्याय तस्यैव कार्या स्वहदि कल्पना ॥ ३७ ॥
ब्रह्मस्वरूप ममलं स्वचैतन्यं तदूलतः ।
बिकल्पापरत कृत्वा इच्छपातु विवर्तते ॥३८॥
परम्वनिस्वरूपेण तस्मकाशात्मना पुनः ।
व्यक्तिभावन तच्चापि एवं प्रविलये सति ॥ ३९॥
विसर्जनन्तु चोद्धव्यं संपन्नेतु क्रिया क्रमे ।
कम एष क्रमोक्तानां मन्त्राणा मवतारणे ॥४०॥
लांछनादिक्रियाध्यान मेषां चैवहि कल्पना ।
ज्ञातव्याराधकेनैव नित्यं कर्मणि कर्मणि ॥ ४ ॥
मन्त्रन्यास मतः कुर्या द्धस्तन्यासं विना विभोः ।
ध्यात्वाथ भावनाजातै भोगैः परमपावनैः ॥ ४२ ॥
पूजयित्या जपान्तं चा प्ययतार्य बहि यजेत् ।
दक्षिणोत्तरहस्ताभ्यां हदीन विचिन्यच ॥ ४ ॥

·१३५
.
[१७. परि ] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
सूर्यसोमौततःपुर्या द्रव्यदाहसमुद्भवी ।
तोयमादायपाबेथ पत्रहन्मन्त्रितं क्षिपेत् ॥४॥
पुष्पगन्धसमोपेतं सुसितं शालितण्डुलम् ।
मन्त्र येत्प्रणवाद्येन बहुशोहदयेनतु ॥ ४५ ॥
वदुद्धृते नभिसावा अनमन्त्रं समुच्चरन् ।
प्रोक्षपेत्स्वासनस्थानं यागोपकरणन्तथा ॥ १६ ॥
चिवस्थाद्भगवदिम्बा झुक्तम्पुष्पादिकहियद ।
अपनीयतुतत्फुर्या दासतारेणुमार्जनम् ॥ १७ ॥
धातुद्रव्यमयेकुर्या रक्षाळनंगन्धवारिणा ।
उपलिप्यायभूभागं सांभसागोमयेनतु ॥ ४८ ॥
तत्रमण्डलमालेख्य सूत्रयित्वापुरासमम् ।
चतुरअंचतुर्दार मार्गपीठाब्जभूषितम् ॥ ४९ ॥
विनाभिनेमि पडरं चक्रन्तु कमलादादिः ।
मध्यस्वितादिकैरागैः पुप्पैर्वा तैश्चतैश्शुभैः ॥ ५० ॥
चन्दनायेस्सुगन्धेस्तु सर्पपैस्तिलतण्डुलैः ।
सर्वोपधिमयेनैव चूर्णनपरिपूर्यवा ॥ ५॥
पुष्पैरथार्घ्यपारन्तु मन्वैस्सम्पूज्यनिष्कले।
पात्रेपरीस्मस्तस्मादि स्तोकमुद्धत्यचोदकम् ॥५३ ॥
योगपीठाचनकुर्या दनुसन्धानपूर्वकम् ।
स्वनाम्नाप्रणवायेन नमोऽतेनयथाक्रमम् ॥ ५६ ॥
अनन्तेशंस्मरेन्मध्ये सर्वाधारमयंप्रभुम् ।
भाग्नेयादीसुधर्माद्य मैशान्यन्तश्चतुष्टयम् ॥ १४ ॥
भागादावापधर्माध मुत्तरांन्वें न्यसेत्परम् ।
तदू-कमलं याये स्वनाम्नाथदथोपरि ॥ ५५ ॥
स्मरेत्पत्राश्रितंसूर्य शशांकंकेसरावनौ ।
फर्णिकास्थंहुतभुज ततोगन्धादिनायजेत् ॥ ५६ ॥

·१३६ शास्त्र मुक्तावळी । गणेशाधनकरवा प्रथमगुरुसन्तते । प्राप्तानुज्ञोथकलश मादायशुभलक्षणम् ॥ ५७ ॥ तमम्भसाखजप्तेन सम्पूर्यादौतुनिक्षिपेत् । दद्गकाश्चनरत्न बीजान्योषधिसाफलम् ॥ ५८ ॥ चूतादिविटपोभूता सपत्रा पुष्पा फल ] मञ्जरीम् । कौशेयववस्रकण्ठ कृत्वाचर्चितचन्दनम् ॥ ५९ ॥ तन्मध्ये पूजयेन्मन्त्र सागसावरणक्रमात । प्राग्दिड्मण्डलबाह्येष दत्वावैपुष्पञ्चक्रिका [पत्रपुम्पिका] ॥ ६०॥ पीठमन्त्रोपजाताच तदूस्थापयेच्छतम् । अथावतार्यों हदया न्मन्बोविमलदीधिति ॥६१ ॥ कर्मणामनसावाचा सिद्धिमार्गेणसाधकः । अनुझितस्वरूपंच सूर्यविम्वमिवांभसि ॥ ६२ ॥ कर्मणाप्रेरयेच्चैव पाचातम्मन्त्रमुच्चरेत । आगच्छपदसंयुक्त सस्मरेन्मनसाकृतिम् ॥ ६३ ॥ एवमाहूयवैदद्या दर्यपाद्येचभक्तितः । आमूलात्सर्वमन्त्राणा व्यक्तिस्थानासमचनम् ॥ ६४ ॥ अर्घ्य पुष्पादिनाकुर्या स्वेनस्वेनस्वकेपदे । तदोदित विभोव्हा द्धदयायचतुष्टयम् ॥ ६५ ॥ न्य कमलपत्राणा मापूर्वा दुत्तरान्तिकम् । अग्नीशरक्षो वाग्वादिदळे प्वस्त्र यथाक्रमम् ॥ ६६ ॥ नेत्र केसरजालस्थं चकनाभित्रयोपरि । श्रीवासकौस्तुभौ चैव वनमाला तथैव च ॥ ६७ ॥ उदक्पश्चिमभागस्थे चाक्रीये स्वपर [प्पपरा) त्रये। कमल निशिताय च नन्दक विन्यसे त्क्रमात् ॥ ६८॥ प्राग्भागदक्षिणस्थाभ्या वितय चाथ विमसेत् । कार्मुक हेतिराटछस ततो देवस्य दक्षिणे ॥ ६९ ।।

·[१७ परि श्रीपांचराने श्रीसायत संहिता । नेमिभागे श्रियन्देधी पुष्टिमुत्तरतोन्यसेत् । पृष्ठदेशे स्थिती निद्रा मग्रभागेसरस्वती ॥ ७० ॥ घामदक्षिणभागाभ्यां विधिस्थ मिपुधिद्वयम् । द्वारे वस्त्रं न्यद्भयो मुद्रांकोणचतुष्टये ॥ ७ ॥ सायुधा नध दिक्पालान् स्वस्थाने मण्डलादहिः । एवं न्यस्यतताध्याये न्मन्त्रव्यूह यथास्थितम् ॥ ७२ ।। खर्वदेवमपन्देवं सर्वेषां तेजसांनिधिम् । सर्ववक्षणसम्पूर्ण सार्वज्ञयादिगुणैर्युतम् ॥ ७३ ॥ निष्टतकनकाभंच सम्पूर्णागं महानतम् । घोरशार्दूलवदनं चण्डमार्ताण्डलोचनम् ॥ ७ ॥ सौदामिनीचयाख्यै लोमभिःपरिपूरितम् । अरुणाम्भोजपत्राभं यत्राधिककररुहं ॥ ५ ॥ चळरफणीश्वरसटं चन्द्रकोटिशतद्यति । वमन्तमान्तरंवति खरंधे [ मन्त्रै ] मरुितानुगः ॥ ७६ ॥ प्रळयाम्बुदनिघोंप मुद्गिरन्तं स्ववाचकम् । युगान्तहुतभुग्ज्वाला मण्डालान्त र्व्यवस्थितम् ॥ ७७ ॥ पडलंचाप्यनाटुपिडरभृञ्चाष्टभुजपाप्यळोकास्थिसंप्रभुम् । दिव्यगन्धानुलिप्तांग दिव्याम्बरधरंतथा ॥ ७८ ॥ दिव्यनग्वेष्टनोपेतं दिव्यालंकारमण्डितम् । कौस्तुभेनोरखिस्थेन श्रीवत्सेनाप्यलंकृतम् ॥ ७९ ॥ रतकांचनसन्मुक्ता युक्तयावनमाळया । सब्रह्मसूत्रपाचेव शोभितं परमेश्वरम् ॥ ८० ॥ भुजान्यस्त्रवरेदीप्तः कमळाधैर्युतानिच । क्षीरसागरवच्छुळं ततःपमन्तु दक्षिणे ॥ ८१ ॥ प्रणवध्वनिगर्भन्तु हिमाद्विशतशोऽधिकम् । बामेशंखवरंध्याये दाखड्गो ज्वलत्पभो ॥ ८२ ॥ दक्षिणेपाणियुग्मेथ धकंकालानळद्युतिम् । सधनुर्वामहस्ताभ्यां ततःपाणिदयेनतु ॥ ८३॥ भविद्यादळनीम्मुद्रांक [] माख्या संस्मरत्प्रभोः । एवमेयहि हन्मन्त्रं ध्यायेत्कुमुदपाण्डरम् ॥ ८ ॥ पारागाचलाकार मारक्तं च शिर स्स्मरेत् ।

·,शास्त्रमुक्तावळी । भंजनामप्रतीकार सिखामन्त्र तथाकृतिम् । ८५ परित स्सुर्यसन्तप्टो यथा कनकपर्वतः । तथा कवचमन्वं च व्यानकाले विचित्य ८६ ।। प्रमोन्यालासहस्तै रतु अयस्कान्तमतिः । सर्वात्रशक्तिसंपूर्ण श्वासमन्कः प्रकीर्तितः ॥ ८७ ॥ निर्धूमांगारशिखर सहशो नेवमन्त्रराट्। ध्येया स्वरुचिसंयुक्ता द्विभुजाः पुरुषोत्तमाः ॥ ८॥ साना कौस्तुभपूर्वा ये गदामालेगनाकृती। फुल्लपोदराम श्रीळिनीनायायुत्ता 1 ८९ ।। चन्द्ररश्मिप्रतीकाशा श्वेतचामरधारिणी। पुर्णेन्दुसदशी पुष्टि रदहन्ती च परणिन्त ॥ ९० सम्पूर्ण ममृतेनेक बालशं कांचनोत्थिनम् । विज्ञानपुस्तककरा स्पटिकामा सरस्वती ॥ ९१ फुहन्दीवरसंकासा वसूबकरांकिता। ध्येया भगवती निन्न सर्वा शामरलांछिताः ॥ ९२ सम्मुख देव देवस्य वख्सलकारमण्डिताः । एवं ध्यात्या सतः कुर्यो रपूजनं कुसुमादिकैः ॥ १३ ॥ रुपने विलेपने माल्यै धूपैश दीपकः । दधा च मधुमिण क्षीरणाज्यान्वितेन च ९४॥ हृद्ये मेष्ट स्थिर मेंध्यै नैवेद्ये विविधै सशभैः । यथा कालोद्भव स्तर्वैः फलमूलै स्तु एडसैः । ९५ ॥ पूजित मुक्तदोषे स्तु मुद्रामात्रोपलक्षितः। ानै स्तथा स्विनै चीजहाँ [है) मादिना वा ॥ ९६ ॥ तत स्वहस्तौ संस्कृत्य अम्भसा लेभनादिना । स्वा प्रदर्शये न्मुद्रां विशिखां सम्मुले विभोः ॥ ९७R ध्या तारिपन्तु दक्षिणा दंएकिन्प्यम् । स्पष्ट मुवंशिल सव ज्येष्ठा सन्ता कीयसी ॥८॥ अयोखिलस्वरूप भ्वान्तातीतो ऽनिरुपयुत् । देवो गुणज्यातीत स्तथा मात्रयातिगः ॥ ९९१ धई रस्सलतर मुक्तो योयं व्यक्ती धियार्चितः। सम्पुटं हृदयोद्देश यध्वा हस्त दोन तु ॥ १००

·११७- परि]
श्रापांचरात्रे श्रीसारत सहिता ।
निरन्तराभ्यां शाखाभ्यां मुहैया हार्दिकी स्मृता।
भंगुष्ठादि कनिष्ठान्त शाखायुग्म पृथक्पृथक् ॥ १॥
सान्त सम्पुटा दस्मा स्कनिष्ठादौ तथा भवेत् ।
शिर शिखा तनुवाच नेत्रमुदा यथाक्रमम् ॥२॥
अस्या मंगुष्ठयुग्मन्तु मुद्राया करमध्यगम् ।
प्रदेशिन्या ततो विद्धि कानष्टान्तं श्रियादिषु ॥ ३ ॥
स्वमन्वयुक्ता चान्येषा मर्चिताना यथाक्रमम् ।
पुनः पुनः प्रयोक्तध्या हार्दय शिरसा सह ॥ ४॥
परस्परमुखौश्लिष्टौ शाखाकान्तो परस्परम् ।
किन्तुदक्षिणहस्त मूर्खचाप्यधरेपरम् ॥५॥
भविद्यादळनीह्येषा मुद्रापूर्वमुदाहता ।
एवंमुद्राचयकृत्वा पूजाकृत्वा पुनःप्रभो ॥६॥
यथाशक्तिजपकुर्या च्छरामष्टाधिकन्तु।।
एकैकहदयादीनां सपा विहितत्वथ ॥७॥
क्रियांगत्वान्नदोषोऽस्ति भन्यथा बजपविना ।
समर्चयित्याांगेन प्रणभ्यपरमेश्वरम् ॥ ८॥
स्मत्वानुज्ञांसमादाय पजेदहिगतंततः ।
कुण्डसुलक्षणंकृत्वा सस्कार संस्कृतपुरा ॥ ९॥
पूजयित्वा ध्यं पुप्पा स्तनाग्नि मवतार्यच ।
मुसमिद्धच निधूम सशुद्ध साढनादिना ॥ ११ ॥
भनिरंयुकुसुमै पूजयित्वाच भावयेत् ।
ध्यस्तागुणगणषष्ठ स्तेजोनाम गुणोदियः ॥१॥
परस्यव्रह्मणस्सोयं सामान्यसर्वतेजसा ।
भ्यावेच नेत्रमन्त्रेण निक्षिपे कुण्डमध्यतः ॥३॥
पाघनैरिन्धनश्शुष्कः कृत्यानिधूममेवतम् ।
समिद्भिरर्चयित्वाथ तन्मध्येमन्त्रमण्डलम् ॥ ३ ॥
ध्यात्वाऽभ्यर्च्य यथापूर्व सन्तर्प्य सप्तस्तिले ।
परिवारयुतन्दैव सहस्रशतसख्यया ॥ ४॥
वारपूर्णाहुतिसम्य ग्योमसख्यानिवेद्यच ।
हत शुचीन सोपयासान् शोधितान् बद्धलोचनान् ॥ ५॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
भक्वान्मवेशये तब गृहीतकुसुमांस्तुधे ।
प्रक्षेपयेन्मण्डलान्त नेत्रपन्धं विमुच्यच ॥६॥
भष्टाङ्गप्रणिपातैस्तु मदक्षिणयुतस्ततः ।
देवश्चाग्नि गुरुकुम्भः पूजनीयःपुनःपुनः ॥ ७ ॥
तत्कालं भक्तिभावन विज्ञातायोग्यतायथा ।
तीयमन्दादिकां सेषां तदादीक्षां समाचरेत् ॥८॥
जुहुयायक्तसंशुद्धौ शतमष्टाधिकन्तुः ।
तिळानान्तददाज्यस्य द्वादशाणेन युद्धिमान् ॥ ९ ॥
दद्यात्पूर्णाहुतिपश्वा मन्त्रमादिनार्यच ।
ततश्चांगसमूहेन प्रागुक्त परि [दळ ] संख्यया ॥ १२०॥
कुर्यादध्यक्तशुद्धयर्थ दद्यात्पूर्णाहुतिंततः ।
स्वरूपापादनार्थन्तु मूलवाजेनवैतया ॥ १ ॥
प्रणवादिनमोन्तेन कुर्या द्धोम मसन्द्रितः ।
ध्यात्वानिरस्तवन्धन्तं शुद्धशान्ततु सर्वगं ॥२॥
समस्ससंविषपूर्णच दशापूर्णाहुतिंततः ।
मूलमन्त्रणमन्त्रज्ञो भक्तानामनुकम्पया ॥३॥
समयावावयापश्चा (कुम्भे 5 नौ मण्डळेततः ।
भक्त्यानयातुसम्प्राप्त महिकामुभिकरवया ॥४॥
नास्याः कुर्याः परित्यागं कर्मणा मनसा गिरा।
साध्यं विना न कुयर्या स्तु स्नानादीनां च लोपनम् ॥ ५॥
याव जीवं पथाशक्ति संस्थिता यत्र कुत्र चित ।
स्थानेषु हृदयापेषु फुर्या न्मन्त्रगणार्थनम् ॥ ६ ॥
द्रव्यैः पुप्पाम्बुपूर्धे स्तु सदभाधे तुबै हदि ।
मानसी पूर्वव पूजां निवन्यासपूर्विकाम् ॥७॥
मन्त्रनार्थ गुरु म्मन्त्रं समत्वेनाभिधीक्षयेत् ।
मन्त्रमण्डलमुद्राणां परां गुप्ति समाचरेत् ॥ ८॥
दूरादेव नमस्कार्यों मृगरापान एव था।
तदाकृतिर्मंगो न्यो धा सञ्चयापि नारुहेत् ॥ ९॥
नचासमेत पादेन नच सरपावके क्षिपद ।
पापने स्तपाश्वरथपणे भोजनभाजनम् ॥ १३०॥

·.
।१७. परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
पर्जनीयं तथा शंख पद्माघंकित मासनम् ।
नक्तं वा परपिण्डं [ परिपीडं] धा प्येकादश्यां समाचरेत ॥१॥
विशेषपूजनं कुर्या द्वादशी प्वखिलातु च ।
अपनादिपु चान्येषु सूर्यसंक्रमणेषु च ॥२॥
न भूरामहदुष्टानां व्याधीनां वा कदाचन ।
भसिद्धन स्वमन्त्रेण कृयां दुरखा रणं [ दनं ] तु वै ॥३॥
मन्बज सिसिलिंग य स्वप्ने प्रत्यक्षतोपि वा।
अनुभूतं न वक्तव्यं कस्यचि द्गुरुणा विमा ॥ ४ ॥
व्यक्तं नृसिदायीजन्तु दृश्यते यव फुत्र चित् ।
नमस्कुर्या समभ्यर्च्य वाक्पुष्पै स्सप्रदक्षिणैः ॥५॥
कृत्वाश्रुपातं शोक धाषिप्रयोगनिमित्ततः।
स्नानाहते न कृर्या दै देवाग्निपितृतर्पणम् ॥ ६॥
आनाभिवर्धना काला दन्यत्र सति संकरे ।
सूतकाख्ये न कर्तव्यं प्रागुक्तं चैव यत्नतः ॥७॥
स्वानुष्ठान हि वै यस्मा दागमासमुपागतम् ।
वस्य सम्पूजनं यता गोपनं च समाचरेत ॥ ८॥
ब्राह्मणादी न्यथाशक्ति दीनानाथां व पाळयेत् ।
एवं हिसमया न्दद्या भक्तानां भावितात्मनाम् ॥ ९ ॥
सम्पाळनाच येषां घे प्राप्नुया न्मन्बजे फळम् ।
इष्वहि ततः कुर्या खेचनं कळशेन तु ॥ १० ॥
आत्मन श्चानुभक्तानां नैवेद्यं प्रार्थये त्ततः।
ब्राह्मणाय च तद्दयाद हा मेध्यं च शोभनम् ॥१॥
क्षमापये ततो देवं यत्र यत्रायतारितम् ।
भथ शिष्टे स्तु नैवेद्य र्यजे गणपति प्रभुम् ॥२॥
विष्वक्सेनाभिधानंचा प्याच रचितोहियः।
चरूरूपेण चान्नेन सोदकेन हदा ततः॥३॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
वहिराराधनस्थाना मादक्षिण्येन निक्षिपेत् ।
पूर्वादीशानपर्यतं मन्त्री भूतवस्तिदा ॥ ४ ॥
चतो घिसनार्या दुपसंहत्यचाखिलम् ।
विनिक्षिप्यांमसोमध्ये पत्रपुप्पादिनिक्षिपेत् ॥ ५ ॥
निष्कामः पापनार्यन्तु स्वोकमुदत्यधेपुरा ।
सन्धायमन्त्रपूर्वमा क्तमनीयाधमौनवान् ॥ ६ ॥
भोजनान्तेततःपुर्या विमानतुनिशामुखे ।
मंत्रजापं ततोध्यानं तोयवर्पण पूर्वकम् ॥ ७ ॥
तथैवं रात्रिशेषन्तु कालं सूर्योदयावधि ।
कर्तव्यं खजपं ध्यानं नित्य माराधकेनतु ॥८॥
एवमेव विधानेन पूजयित्वा दिनेदिने ।
जपे ल्लक्षाष्टकं मंत्री ततस्सिद्धयति मंबराट् ॥ ९॥
ददातिमनसोऽभीष्टा सिद्धीलानु रूपकाः ।
सदादित्येंद्र ऋषिभ्यो भक्तेभ्यश्चमयोदिवं ॥ १५० ।।
लोकचित्तानुसारेण शासवै युगभेदतः ।
यागोयागोपकरणं विमलं प्रतिमादिकम् ॥१॥
ज्ञातव्यं तत्वयायम्य गविरोधेन सर्वदा।
भागमेभ्यो ऽथतज्ज्ञभ्य स्सकाशा दात्मसिद्धये ॥ २ ॥
यथोक्त मिहसंक्षेपा देदपत्र विस्तरात ।
अथसंसाधितम्मन्त्रं ब्रह्मचर्यादिलंयमः ॥ ३ ॥
पयोयावक शाकांच घृतमूलफलाशनैः ।
मन्त्रीयथाप्रयुंजीपा च्छान्तिकादिएतच्छृणु ॥४॥
ज्ञात्वादी स्वशरीरोथै लैौकिके रपिलक्षणः ।
प्राप्तेन स्वप्नयोगेन संस्थिति जीवितस्पच ॥५॥
वतरल्यादि निर्मुक्त स्थानमाखाद्यशोभनं ।
संच्छना शरजाप्न साम्परेणाथवागृहम् ॥६॥

·[१७ परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत सहिता ।
तत्रमण्डलमालिख्य सोंपकरणान्वितम् ।
चन्दनक्षोदयुक्तेन शशिनासहितेनच ॥७॥
सुगन्धशालिचूर्णेन मागुदीरितटक्षणम् ।
निपुर्ण छक्षणाढ्यश्च पूरितंगाळिताभसा ॥ ८ ॥
हेमरत्रौषधीक्षा शासादूर्वाफलोदरन् ।
धूपिताहत गुम्कन वाससापरिवेष्टितम् ॥ ९ ॥
मुसमाधारसंस्थंच पाहतोमण्टलस्यच ।
विन्यसेत्समसूत्रेण दिग्विदि बनलाटकम् ॥ १६० ॥
सुधाचन्दन 'लितांग लाजतंदुलपूरितम् ।
श्वेतपट्टगोपेतं सितपुष्पन्नगन्वितम् ॥१॥
मुक्ताफलोदरं चैव पीजमालक [ पोजामलक ] भूषितम् ।
उपकुम्भाष्टकं त्येवं म्भाना मुपरि न्यसेत् ॥२॥
श्वेतचामरसंयुक्तं सित मूववितानाम् ।
सध्या सितेन सूत्रेण सप्तधा वालशाष्टकम् ॥ ३ ॥
संवेष्ट्य कण्ठदेशान्तं त्वच्छिन्नेन दृढ़ेन च ।
कृत्वैवं च सत स्लाया स्कुयर्या न्यायादिवतः॥४॥
निशांयुना चन्दनेन तदूर्वाकुरेण ।
सुश्लक्ष्ण भूर्जपतु नाम सान्तर्गतं लिसेत् ॥ ५ ॥
अरान्तोपगतेनैव कुर्या सीजेन संयुतम् ।
कमलं तद्धहिलेख्य मष्टपत्र समाणिकम् ॥ ६॥
नाभितुर्य मधोधनं वर्णपवाष्टकं लिखेत ।
सदन्त स्वचतुर्यन्तं मन्नेश च लिरो परम् ॥ ७ ॥
नतिप्रणवगर्भन्तु सनाकामटवागम् ।
विलिख्य नेमिनयम द्विधोनाधोमुखं तु वै ॥ ८॥
संवेष्टय सितसूत्रेण आप कुम्भे निवेशयेत् ।
आधार शालिचूाये मण्डला निधाय तम् ॥ ९॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
आवाह्य मण्डले मन्त्र माग्वद्धृदयकोटरात ।
ततश्चेतोपचारेणा तन्त्रम्मन्बेश्वरं यजेत ॥ १७० ॥
पूर्णेन्दुमण्डलान्तस्य मुनिरन्तं सुधारसम् ।
शशांकशयलकाशं ध्यात्वा सपरिवारकम् ॥ १॥
यञ्च यच्च महाशान्ति पूजान्ते समुदीरयेत् ।
सतः शशांकदिग्भागे कुण्डे पूर्णेन्दुलक्षणे ॥२॥
क्षीरतण्डुलमभ्याम्प गुग्गुळेन विलेन च ।
सचन्दनेन होमं तु सप्तरात्रं समाचरेत् ॥ ३ ॥
पयोभुक्परमेशं च महराष्टक मर्चयेत् ।
होमान्ते कलशस्थस्य पयसा शीतळेन तु ॥४॥
खेचनं चाम्भसी कुर्या प्रत्यहं प्रहराष्टकम् ।
स्नानान्ते झरन्ध्रो संस्मरे न्मन्बनायकम् ॥ ५ ॥
स्त्रवत्त ममृसं रवेवं शान्ति भवंति शाश्वती।
अथवादाप मृत्पात्रं वेदळं वाथ काष्ठजम् ॥ ६॥
तत्र पंकजष कुर्या द्रचनामोदनेन च ।
पिटनिर्मितपात्राणां सम्प्रज्वाल्य घृतेन तु ॥ ७ ॥
दीपाष्टकं ततः पूजां कुंर्या पूजादिके चले।
स्विन्नानि सप्तबीजानि विकीर्यच ततिः ॥ ८॥
ततोचिंते तोयकुम्भे धूपपावन्तु विन्यसेत् ।
भच्छिन्नधूपप्रसरं त्रैकाल्यं च वाल हरे। ॥ ९॥
शायदेशपालानां भूताना मेव मेवहि ।
पृष्ठे चोदकधारा वैभच्छिन्नो पदसप्तकम् ॥ १८॥
शान्तये यलिमन्त्राणा: मन्त्रमन्त्रेण पातयेत् ।
इति शान्ति विधानश्च पौष्टिकंच नियोधंतु ॥ १॥
कुझुमक्षोदः मिश्रेण कुसुम्भरजसातुवै ।
पूर्वपमण्डलंकुर्या द्रक्तचन्दन भूपिवन् ॥२॥

·[१६. परि]
थ्रीपांचराने श्रीसात्वत सहिता ।
नीवारतण्डलेनेघ साम्रवर्ण स्सिते [स्तिले ] शुभैः ।
सम्पूर्यबदरौपते रुपकुम्माष्टकंद्दियत् ॥३॥
सोपकुम्भानिकुम्भानि रक्तसूत्रेणवेष्ट्यच ।
शेषयद्विहितंचात्र तत्तद्भक्तं प्रकल्पयेत् ॥ ४॥
ततस्त्रातः कृतन्यासो नाम रोचनयालिखेत् ।
अलस्तकाव्युक्तेन सान्द्रदर्भाकुरेणतु ॥५॥
पूर्ववत्पद्मगर्भस्थं सतःपत्रेयधोमुखम् ।
पीजनियोजयेत्तन्मे गदतश्चापधारय ॥ ६ ॥
नेमेरेकोनविंशाख्य वर्णस्याधोगतंन्यसेत् ।
षीजनाभित्तीयंय तदधःपंचमारगं ॥७॥
शिरसारान्त पूर्वेण युक्रांगह्या दशादिना ।
तदन्तस्स्थं न्यसेदीजं नाभितुर्यासनस्थितम् ॥ ८॥
नाभिसप्तमगर्भेध घिन्यलेरफमष्ठन्तुसत ।
बीजपुष्टिपदोपेतं कुरुपीस्पासमन्वितम् ॥ ९ ॥
लिखेत्प्रणवपूर्वतु बहिरटासुदिक्षुये ।
संवेष्टय रक्तसूत्रेण मधुतायघटेन्यसेत् ॥ १९० ॥
निधायपर्वयाकुर्या दिग्वन्धं हृदयादिकः ।
भनेणतुविदिग्बन्धं नेणेमधस्तथा ॥ १ ॥
वतोधिद्रुमसंकाशं मन्त्रमावाह्य संयजेत् ।
भयोमन्त्रगणंसर्व कोकेशाखान्त संयुधम् ॥२॥
रक्तैरकण्टकै ईच रचनकुममैहितम् ।
राजमुद्रेस्तु नैवेधं युक्तमत्र गुळोदनं ॥ ३ ॥
गुळरञ्जितभक्ष्याणि कुर्यान्नानाविधानि ।
सम्भवसतिरिक्त सर्यकार्यमसम्भवे ॥४॥
रअरफुकुमायेन फेनचिद्रक्तधासुना ।
सर्व जपावसानन्तु कृत्याहोम समाचरेत ॥ ५ ॥

·.
१४२
शास्तमुक्तावळी।
घृस्ति स्तुपूर्वोक्त शर्कराचदरान्वितैः ।
दत्यापूर्णाहुतिकर्या सेचनं शर्कराम्भसा ॥६॥
पूर्वयन्मन्त्रनायस्प साध्यगर्भीकृतस्पच ।
तापूर्वोक्तविधिना पलिकर्मसमाचरेत् ॥ ७ ॥
सरात्रं त्रिरात्रंबा पुष्टिरुत्पद्यते मदद ।
प्रभावान्मन्त्रराजस्य विधिनाऽनेनखर्वदा ॥८॥
भथानेनहिमन्त्रेण फुर्यादाप्यायनन्तुवै ।
परस्येवात्मनोमन्त्री यथातदवधारय . ॥ ९ ॥
मण्डळमधुनामुक्तं चतुर्वर्णकभूषितम् ।
घखनादर्पणोपेतं किंकिणीयशनान्वितम् ॥ २०० ॥
घृसनमधुनादमा पयसासुश्रितेनच ।
व्यस्तेनउपकुम्भौतु द्रौदौसम्पूर्यपत्नतः ॥ १ ॥
मधूकफळकर द्राक्षामलफलैस्ततः ।
पानाम्यापूर्यकुम्भानां धदेशेनिधायच ॥२॥
कुराणिशरावाणि सिक्तानिशिशिरभिता ।
सुधाचन्दनलिप्तानि लितपुष्पान्वितानिच ॥ ३ ॥
चितानिखितार्येण योज्यकुम्भान्त पवनेः ।
खितरक्तन्तुहेमाभं पुष्पाचमखिलहियत् ॥ ४ ॥
उपचारेतुविहितं तदात्याखिलंतुवै ।
कृताहिकरशुलवासा स्सिहमन्त्राभिधानधृक् ॥ ५ ॥
सकुंकुमेनक्षीरेण ईपदिक्षुरसेनच ।
तथाचमधुनाभूमें घ वार्णिमध्यगम् ॥ ६॥
दत्वासंज्ञापदंकुर्या दापि चतुर्दळम् ।
सदहिदिगुणेः पौः कर्णिकाकेसरान्वितम् ॥ ७ ॥
द्विपटकपत्रंतनु वदहिप्पोडशच्छदम् ।
ततखिरष्टपत्रन्तु तदाटे वृत्तमालिसेत् ॥ ८ ॥

·[1.परि]
श्रीयांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
१४३
अयोमुखन्तुसापां दळानाम्बीजपचकम् ।
क्रमेणवपद्मात्त योजनीयंहितच्छृणु ॥९॥
नाभिसप्तमवर्णय नाभितुर्योपरिस्थितम् ।
उत्तराधरयोगेन तदेवादाय वैपुनः ॥२१॥
अपनाभितृतीयन्दु अयोद्वाभ्यांतु विन्यसेत् ।
भयस्स्थं सप्तमन्नाभे स्तच्चतुर्थतु मूर्धनि ॥ १॥
वतस्सप्तममादाय तृतीयं तदधोन्यसेत् ।
सदयोनेमिवर्गाच्च योजयेदून घशकम् ॥ २॥
भूयोनेमेस्तमादाय नाभिसप्तमपृष्ठगम् ।
सस्याप्यधस्तृतीयन्तु नाभिदेशाञ्चविन्यसेत् ॥३॥
सषांनाभिपूर्वन्तु पंचमारगसंयुतम् ।
निदश्यादासनंपश्चा च्छिरसाळांछयेत् क्रमात् ॥४॥
नवमेनतुवनेमे ररोपानय गतेनतु ।
नाभीयतुर्यवर्णानां प्राग्वन्मध्ये ऽत्रमन्त्रराट् ॥५॥
घोषट्पदद्धयान्तस्स्थ मधवीजहि केवलम् ।
दळान्तराळभूमोनु चपत्रस्य योजयेत् ॥ ६॥
भरावसानसम्भिन्नं कृत्यायनाभितप्तमं ।
सेनयुक्वं तथाद्या दृष्टपत्रस्य सन्धिषु ॥७॥
सेनयनाभितुर्यन्त भेदपिरया तदन्तगम् ।
कृत्यायीजयरं कुर्या द्विषट्पवान्तराळगम् ॥ ८॥
घषट्कारपदोपेतं वीजपीताम्युनिभम् ।
न्यसेत्पोडशपत्रस्य सन्धिदेशगतंततः ॥ ९ ॥
नाभेस्सप्तमयीजन्तु तच्चतुर्थासनस्थितम् ।
भराञ्चतुर्दशेनैव तदन्तेनापि [भि] भूषितम् ॥२२० ॥
पतासम्पुटमध्यस्यं क्षरन्तममृतंमदव ।
पूर्ववदापनस्य पादक्षिण्मेनविन्यसेत् ॥ १ ॥

·शास्त्रमुक्ताबळी ।
नाभितुर्यमधादाय स्थितंतत्सप्तमोपरि ।
नेमेनवमयीजेन अरान्तानचांकयेत् ॥२॥
बीजमेतत्रियोक्तन्यं संख्याहीनंनिरन्तरम् ।
ऊर्मिभूतंवदिष्ठस्य पयोजावरणस्पच ॥ ३ ॥
लिख्येवं सितरक्तेन पीससूबेण बेष्टयेत ।
मविक्षुरस भाम्राम्वु पूर्णकुम्भे नियोज्यच ॥४॥
चन्दनेनसमालिप्तं कृत्यापुष्पनगन्वितम् ।
तत्रियायोदितेस्थाने तसोमन्त्रेश्वरंयजेत् ॥५॥
हत्पुण्डरीक मध्यस्थं परिवारसमन्वितम् ।
स्वच्छ स्फटिकवर्णाभं हिमा दधिकशीतकम् ॥ ६ ॥
ध्यायेत्त ब्रह्मरन्ध्रौवें सितंपन मधोमुखम् ।
सत्कर्णिकोदरेलीनं स्मरेद्गगनमण्डलम् ॥ ७ ॥
प्रकाशितं निशानाथ मयूखा खिलतारकैः ।
विक्षिप्तवाईराकीर्ण सुरसिन्धु विनिर्गमः ॥८॥
अथार्घ्य पुष्पपूर्वाणां भोगाना मर्चनेविभोः ।
प्रागुक्तानां क्रमेणेव अनुसन्धान माचरेत् ॥९॥
यंयं संकरपयेद्भोगं सन्तम्भाव्य सुधामयं ।
पतन्तमंबरादेगा दमृतांशुपरिप्लुतम् ॥ २३० ॥
साक्षादमृत रूपस्तु तेस्तै रमृतसम्भवः ।
वृहितं मुदितमन्नं सम्प्लुतं मन्नराट्स्मरेव ॥१॥
ततोऽषतार्य हृदया साधनेन यजेदाहिः ।
इटा ऽथवाहि गर्भस्थं ध्याश्वा सन्तर्पये त्ततः ॥२॥
खामराज्य सिक्तम् रिल्र्दू कुरैर्नवैः ।
तिलैगोंक्षीरसंयुक्तः छाजतण्डुल मिश्रितः ॥३॥
सिताज्यपुष्पसंयुक्तैः दद्यात्पूर्णहुतिततः ।
मधुक्षीरोएकनाथ मुर्या द्वै मन्त्रसेचनम् ॥ ४ ॥

·परि] श्रीपांकुराने श्रीसात्वत संहिता ।
१४९
घृतेन पयसानन पायसेन फले शुभैः।
पूर्वव दलिदानं तु कुर्या दाप्यायनं भवेत् ॥ ५ ॥
अथ रक्षाविधानं तु वक्ष्ये सम्य ग्यथा स्थितम् ।
येन विज्ञातमात्रेण नीरुज सर्वदा भदेव ॥ ६ ॥
सामान्यं सर्वदोषाणां ज्ञातानां च निधारणे।
अज्ञासानां विशेषण तत्सम्य गवधारय ॥७॥
तारामहोपतापेन धातु वैषम्य मेति वै ।
तद्वैषम्या प्रकुप्यन्ति व्याधयस्तु ज्यरादयः ॥ ८॥
तरकोपावसरणेव ब्रह्मरक्षो मुसा ग्रहाः।
शाकिन्यो भूतवेताळा स्संऋामन्ति हि देहिनः ॥ ९ ॥
निमित्त विद्धि सर्वेषां कर्म यदै पुरा कृतम् ।
सामन तु मन्त्रेण ज्ञानेन तपसा च य ॥२०॥
जपाध्ययनहोमेन दानेन विविधेन च ।
मन्त्रौषध्युपयोगेन सहसा नाश मेति तत् ॥ १ ॥
प्राधान्येन तु सर्वेपा म्मन्धमत्रानुतिष्ठति ।
यस्य स्मरणमात्रेण ना विशन्ति गृहादयः ॥ २ ॥
कृत्वाधारं यथोक्त तु यजनार्थ नृकेसरेः ।
योजे सिद्धार्थकापत रुपकुम्भानि पुर्यच ॥
वझवायुपकुम्भानां सफलानि नियोज्य च ।
तिलसर्पपपूर्णानि पत्राणि पिततानि च ॥
सुख ताहि दंया दिनु लोहशराष्टकम् ।
कण्ठदेशेषु पनीया च्छराणां रसन्तुना
यदिपक्षमायुक्तां सर्पकंचुकभूषिताम् ।
महोपधी भूतजटां शमीशासासमन्विताम् ॥ ६ ॥

·११० ॥ . शास्त्रमुक्तावळी । पंचरागण सूत्रेण उदगाशा दितः क्रमाव । प्रादक्षिण्येन तु त्रेधा घेष्टये तच्छराष्टकम् ।। अष्टानां पूर्णकुम्भाना मन्तरान्तरयोगतः। दद्या दुञ्चासनस्थन्तु दीपाष्टक मनुक्रमात् ॥ तेलेन राजिकाख्येन ताम्रपानस्थिता स्तु । दीपानां वर्तयो देया महाराजतरंजिताः॥ ९ अथ यद्धशिखो मौनी प्राविदिग्बन्ध माचरेव । अभिसन्धाय मनसा सर्वदोषपलायनम् ॥ २५० ॥ संयजे मन्त्रनाथन्तु काम्यै बहुविधै शुभैः । पुष्पै धूपै स्तु नैवेद्य भक्ष्य स्तफलमूलकः ॥ १ हुत्वाथ सर्ववीजानि सिद्धार्थकयुतानि च । राजिका घृतयुक्तानि तिलानि सफलानि च ।। ध्यात्वा पूर्णाहुति दद्या मध्याह्नसमये ततः। रक्ष्यं सुनिर्मलं कृत्वा पूर्व मभ्यंजनादिकैः ।। हेमरक्तौषधिमानः प्रोक्षयित्या प्रवेश्य च । ताडयित्वा खपुष्पेण आपादा सुनिरीक्ष्य च ॥ नतजानुशिरः करवा देवाय विनिवेदयेत् । उत्तराभिमुखं कृत्वा आसने परिघान्विते ॥ ५ ॥ भोपळक्षिते चैव तपाादिसमन्विते । . पदंगेनाय मन्त्रेण तस्य न्यावं समाचरेत् ॥ ६ ॥ मनसा करशाखासु स्वस्थाने प्पथ विग्रहे। स चक मप तस्यानं पटकोण मण्डल लिसेत् ॥ वृतं ग्याटागणेनैव तत सत्र निधेशयेत् । मागुक्तरपनाढ़चन्तु सुपूर्ण गन्धयारिणा ॥ २ ॥ ३॥

·[१७. परि श्रीपचिराने श्रीसात्वत संहिता । ९ ॥ सप्तकं कलशानां तु मध्ये योज्यं तदधिषु । भश्रिभ्या मन्वराळस्थं दीपषटकं यथा पुरा ॥ कृत्वा मध्यमकुम्भे तु सांगं मन्बेश्वरं यजेत् । नमो नृसिझभूतेभ्यः प्रणवाधन पूजयेत् ॥ २६० ॥ कोणेषु भगवद्भक्तनिच दोषनाशनम् । पूजयित्वा यथा न्यायं पुष्पधूपादिकेन वै ॥ १ ॥ दिग्बन्ध मथ वै फुर्या त्सा स्सिद्धार्धकः क्रमात । ताडये दातुरं पधा दापादा मस्तकावधि ॥ २ ॥ स्वपाणिव्यजनेनाथ समाकृष्य विनिक्षिपेत् । दोपजालं च तदोषान् गगने वा धरातले ॥ सतोग्निपात्र मादाप निर्धूममतिदीप्तिमत्र । तस्मिन्निरिन्धने कुयात् होम सिद्धार्थकैः फ्रमात् ॥ मूलम [ तिलैम ] न्वेण चारेण शताष्टाधिकसंख्यया । अमुकं रक्ष रक्षेति स्वाहाशक्तिसमन्वितम् ॥ ५ ॥ मन्त्रान्त तु पदं कुर्यात् भ्रामये मूर्ध्नि चाहुतिम् । महिषाक्षी मथादाय : सिद्धार्थकसमन्विताम् ॥ प्रजप्य धूपये संधै कृत्वच्छिन्नं तु वाससा। निधाय सजल पात्र मग्निपात्रोपगन्ततः॥ नैवेद्यशेष मन्यस्मिन् सर्व मुद्धाय सोदकम् । पशुप्रतिनिधि चैव रंजितं कुकुमादिना ॥ ध्यात्वा श्रितानां दोषाणा म्मनसा परिकल्पितम् । यदीया चास्य है बाधा इन्द्रियाणां च धातुषु ॥ भादाय च पटिशश्वत सिद्धव [ ये ] तु मुंचतु । अन्तरान्तरयोगेन वामदक्षिणपाणिना II ८ ९ ॥ २७० ·शास्त्रगुतावळी । भसंख्प माचरे द्धोमं पलियुक्तं प्रदक्षिणः । चाठिपाणि मथक्षाळप अखजप्तेन वारिणा ॥ १ ॥ भूतिमादायवैकुण्डा दधगोमय जन्तुवा । प्रजप्य पदुशास्त्रेण लाटादंघ्रिगोचरम् ॥ २॥ कार्यानिचोर्ध्वपुण्डाणि पृष्ठपार्थ दयेतुच । स्वस्पस्तुते [ स्यस्त्वाकृते } युक्तेनाय मन्त्रेणार्योदकेनतु ॥३॥ मन्यकुम्भारसमेतेन विपट्भिईदयेदा । ध्यास्वापूर्णेन्दुगम्मन्वं पूर्णयन्द्रायुतोपमम् ॥ ४ ॥ ब्रह्मरन्ध्रेणसाध्यस्य स्रवन्तममृतम्महव । शरीरविटपन्तेन खेचपेचनखाषधि ॥ ५ ॥ भवंकृत्यार्चयेयो मन्त्रमण्डलकुम्भगम् । कुम्भंतशयनागारे अर्ध्वदेशेनिधायवै ॥ वस्त्रपीठोपरिस्थन्तु च्छन्नंकृत्यानुवाससा । तत्रापिदिग्विदिक्स्पच दचारपूर्णपटाष्टकम् । भच्छिन्नमसरन्धूपं दीपपात्रंघृतादिना । फळपुष्पौषधीदीप जाळसिद्धार्थकन्दधौ ॥ पात्रसंघन्तदयेतु कृत्वाचाथलिंहरेत । निशामुखेतुसंप्राप्त सर्पदोषप्रशान्तये ॥ ९ एकस्मिन्येसमादाय पत्रियत्कल्पितविभोः । भापुष्पधूपदीपाश्च उपखंगृह्मपत्नतः ॥ २८० ॥ तद्भूतदत्तमन्यस्मिम् षण्णांवातत्पृथक्पृथक् । स्वदीपालकृतंकृत्वा स्वकटोपरिविन्यसेत ॥ १ ॥ रक्षरक्षपदोपेतं मन्त्र मन युसंस्मरेत् । रक्ष्यस्य शिरसिभ्राम्य यथादत्तं क्रमेण ॥ २ ॥

·[ १७.परि ] श्रीपांचराने श्रीसायत संहिता । . १५३ सत्यशुद्धा स्तथा भूयो मद्भक्तान् बलिवाहकान् । भवाभिमन्त्रितं दद्या तेषां सिद्धार्थकं फरे ॥३॥ प्रजप्य भस्मना कुर्या ललाटे तिलकान्तु वै। प्रवाहये दलिं मन्त्री झगाधे म्भति वै पुरा ॥४॥ चत्वरे वृक्षमूलेथ ग्रामा द्धा नगरा दहिः । देवभूतपलिक्षेपो विहित चावकर्मणि ॥५॥ धूमापन्तंच सिद्धार्थे चंद्विपात्रं पुरोदितम् । तेनैव बलिपात्रेण सोदकेन समन्धितम् ॥६॥ त्यजेत् कूपसमीपे तु वाप्यां वा निकटे तरोः। बलं शिफ्वा समाचम्य धौतानिकरपल्लवः ॥७॥ रक्ष्यावनी मुलिप्तायां परित शोधितस्य च । तन्मूर्ति दीपपात्रश्च सिद्धार्थक्षेप माचरेत् ॥ ८॥ प्रजप्य बहुशो स्रेण मूलसम्पुटितन च । घनीयारसप्तरात्रन्तु प्रत्यहं तस्य चाम्बरे ॥९॥ कृतेनानेन विधिना पीडितानां सदेवहि । रक्षणं रसधातूनां शश्वदेवहिनायते ॥ २९० ॥ ततः प्रलिप्तधिमले कुशाजिन समावृते । कृतन्यास स्वयन्तिष्ठे द्रक्ष्यागारे सदायवान् ॥ १ ॥ पयोमुग्पानिराहारो ध्यानजप्य परायणः । आदिमध्यावखानस्थं रावयंशेषु समाचरेत् ॥२॥ पूजनंवहनसम्य ग्बलिदान समन्वितम् । सक्तुना सोदकेनेष मधुनाथ घृतेनच ॥ ३ ॥ पूर्वभागेतु यामिन्या मतीतो विहितोपलिः । यवगोधुमशाल्युत्थ चर्णेनसगुठाम्भसा ॥ ४॥ त्रिप्रकाराणि संवर्य मोदकानितुपाणिना । वृत्तदीपशिखाकार स्तुल्यान्पाम्रफलस्पच ॥ ५॥ क्षारयुक्तैरपरस्ते मध्यरात्रयां चम्हिरेत । सुमर्दित स्तिले कृष्ण भजे पाकविवर्जितः ॥ ६॥ २०

·१५४
शास्त्रमुक्तारळी ।
तण्डुलै रजनीचूणे दनादुर्वाकुरैः फलैः ।
व्यतीतायान्तु शर्वर्या चलिरक्षागृहादहिः ॥७॥
मार्गकदेशे निक्षिय चत्वरेवापि शोधिते ।
अथाभिमन्यवीजानि सप्तधान्यानिमल्लके ॥८॥
दत्वादिजेन्द्र कन्याया तत्सकाशा समाहरेत ।
तिम्र-प्रसृतय.पात्र एकस्मि सप्तचापरे ॥९॥
एकादश ततोन्यरिम घटेपानवयन्ततः ।
भस्त्रसम्पुटितेनैव सिहीजेन मन्त्रवित ॥ ३०० ॥
शतमष्टाधिकचैव दिगुण त्रिगुणक्रमात् ।
तेनतोयघटानान्तु उद्धृत्यो मृत्यनिक्षिपेत् ॥ १॥
एकस्यले जलेचान्ये प्रातमध्य दिनाये ।
भासमा रिदकर्या सामान्य भूततर्पण ॥२॥
ततोपरस्मिन्नहनि इवामन्त्रन्तु मण्डले ।
हुावायचाविधानेन इत्यापूर्णाहुतिन्तु ॥३॥
सितेनशालिचूर्णन भटाभ मण्डलं दिखे ।
सन्मभ्येशसमध्यस्थं कमल लिपपदळम् ॥५॥
दद्यापटाष्टक पाझे माग्यदीप समन्वितम् ।
अवतार्यचतन्मध्ये रक्षाकुम्भ शिरस्थितम् ॥ ५ ॥
अपनीयपुरातस्मा एमाल्पानुलेपनम् ।
शीतळोदकधाराय परणार्यपाक्षिपेत् ॥६॥
यथायथाक्षयंपाप्ति तबस्थमुदयतु ।
तथातधामयदली रदयस्था विधातुः ॥७॥
सम्वताल्पानुलेपाये मेयरधारिसन्नुतम् ।
तत सम्पूज्य तन्माये गन्नाय पपा पुरा ॥ ८॥
रक्तधातो भने पनामुपचसो मदान् ।
मन्त्रदलेन सुरभि नाप तपेद ॥९॥

·१७ परि]
श्रीपाचराने श्रीसायत सहिता ।
अर्घ्य पुष्पं रजो धूप दीप यन्मन्बयोजितम् ।
तत्सर्घ मुपसहाय नित्य मम्भसि निक्षिपेत् ॥ ३१०॥
शेषस्य विनियोगन्तु प्रागुक्तं सर्व माचरेत् ।
वृत्तीयेदि तत. कुर्या चतुर तु मण्डलम् ॥ १ ॥
पटकोणचैव तन्मध्ये पुर महिख्य साम्युजम् ।
तर कुम्भसमूहन्तु तस्मा छीपान्तरीकृतम् ॥ २ ॥
इष्वातु मन्त्रदत्तेन तर्पये दारणा स्तु धै।
वृत्तमण्डलमध्येतु चतुर्थहनि सलिखेत् ॥ ३ ॥
अष्टार दीप्तिमञ्चक पहिवेम तदन्तरे ।
तबेष्ट्वा मानीतन्तु कृत्या रक्षा यथा पुरा ॥ ४॥
दिजेन्द्रजा कुमारी च तथा नाझगदारिकाः ।
पूजयित्वा यथा न्याय ताभ्या यच्छे निवेदितम् ॥५॥
अथाष्टकोण पुति मण्डल पचमे ऽहनि ।
राख तदन्तरे फुर्या उसस्योदरग लिसेत् ॥ ६ ॥
सनाभिवेदिपचार जातायास च हेतिराट् ।
सरम्भानां यदीपाना प्राकृया विनियोजनम् ॥ ७ ॥
विविध पूजये देव नैये कुसमादिक ।
देवोपभुक्त मन्वन्तु क्षिप्त्वा प्रागुस्व माचरेत् ॥ ८ ॥
अथ पष्ठ दिने कुर्या विकाणभुवनान्तरे ।
सप्तारन्तु महाचक सप्तलोषमय हि यत् ॥९॥
तदन्तरे च तदिक्षु गदाद्वन्दद्धय लिखेव ।
रमध्ये तद्घटानास्स्य पजे मन्त्र यथाविधि ॥ ३२० ॥
इष्टया नैवेद्य मादाय उच्चस्थाने निधाय तथ।
टपभोग याति चैव पापादेः खेचरेषु च ॥ १ ॥
चतुर चतुर्दार मण्डल समेहनि ।
पुर्या कोणचतुपेतु हिरोच्छरचतुष्टयम् ॥ २॥

·शास्त्रमुकावळी ।
सत्र मध्ये लिखे पद्मःमसंख्यदळभूषितम् ।
तत्कीर्णकाश्रितं चक्रं दादशारं विलिख्य च ॥३॥
अष्टदिश्वष्टकं दया कलशानां सदीपकम् ।
तत्र षदिवसावन्तु विनियोगं समाचरेत ॥४॥
नैवेद्यस्य च मन्त्रज्ञो दक्षिणाभि स्समन्वितम् ।
एवं मांसादिधातूनां क्रमा दुपचयो भवेत् ॥ ५॥
महिषो जोगुढं चैध हरिण शशक स्तथा ।
मपूर श्चक्रवाकस्तु सप्ताह सप्तकन्तु वै ॥६॥
देवं ध्यात्याश्रितानांतु सावानां पिशिवाशिनाम् ।
रसायपोष्टस्सम्पाद्यं नसजीवंहि जंगमम् ॥ ७॥
स्वार्थतो वा परार्थेन श्रेयसेभिनिवेशिना ।
प्राणिहिंसा न कायां वे विशेषा जीवितैषिणाम् ॥ ८॥
भायुधः क्षय मायाति नूनं प्राणिवधा नृणाम् ।
भूताभयप्रदानेन आयुषो वृद्धि माप्नुयात् ॥९॥
भायु रारोग्य मैश्वर्य मपमृत्युजय म्मदए ।
पल मोजो धृति धैर्य स्या न्मन्त्रा नपरायुषः ।। ३३० ।।
मन्त्रपूजा जपो होमो दानं हेमगवादिनाम् ।
ऐहिकामुष्मिको वृद्धि सत्वस्थानां करोति च ॥ १॥
मण्डलस्थं ततः विश्वा प्रतीते सप्तमे दिने ।
रजांति चलयो वान्य प्राग्व दादाप सनपजेव ॥३॥
इति रक्षाविधानानु सरुजाना मुदाहतम् ।
निरुणानां विशेषेण रक्षणं भोगसेपिनाम् ॥ ३ ॥
कियारवानां भक्तानां भास्तिकानां हितैषिणाम् ।
कार्य क्रियापरेणैव मन्त्रशेन सदेवादि ॥४॥
पत्रानन विधाना वारीरमपि रक्ष्यते ।
तर भूताः प्रयच्छन्ति कल्याणं सावलीफिकर ॥५॥

·१९७ परि]
धापाचराने श्रीसात्वत सहिता ।
१५७
अथ सन्धारणी रक्षां वक्ष्ये विग्रहभूपणम् ।
या सम्पन्ने क्रियामाने धारणादेव रक्षति ॥६॥
प्रणवाद्यन्तसंरुद्ध प्राग्यासज्ञापद लिपेत् ।
रक्षवीप्सापदोपेत पत्रसन्धिषु पटस्वय ॥७॥
द्वादशार पहिश्वक नाभिनेमियुत लिसंत।
नाभे रष्टमयीजं य तदरे प्वन्तरान्यसेत् ॥८॥
सप्तमा दशमं याव दर्जयित्वाक्षराष्टकम् ।
क्रमण भेदये च्छेपै स्तदराणे स्सविन्दुकैः ॥९॥
जहि वीप्सापद दोपा नमुकस्पति विन्यसेत।
सषा मन्तराळेषु अस्त्रमन्त्रन्नु पूर्ववत् ॥ ३४०॥
अमुक पाहि पाहीति द्वादशाक्षरमध्यगम् ।
चक्रनाभौतु यिन्यस्य नमिदेशे तथैवहि ॥१॥
क्रमा दथ बहि लेखा मन्त्रचक्रस्य यवत ।
वृत्तत्रयथार्धचन्द्राणि चतरपुराणि च ॥२॥
बिन्दुस्वस्तिककल्हार बज्रसलाछितानि च ।
नाभिपूर्वद्वितीयेन चर्थेन तदादिना ॥३॥
क्रमा दर्णचनुम्केन तानि युक्तानि कारयेत् ।
सपडगेन वीजेन नामरक्षपदानुगम् ॥४॥
सम्पुटीकृत्य वृत्ताख्य मण्डल परिपरयेत ।
द्वादशाणेन चाह्यस्थ तृतीय पूर्य पूर्ववत ॥५॥
द्वितीय वा चतुर्थन्तु बहि दिश्वष्टके कमात् ।
रक्षवीप्सापदोपेत नामघर्ज नियोजयेत् ॥६॥
सह गोरोचना योज्या कर्पूर कुकुमन्तु वै ।
कारणकापिलेनाथ तद्गोमयरसेनच ॥ ७ ॥
निशाधुनासमालोख्य निम्नगा सळिलेनवा ।
विलिख्यभूर्जपत्रेवा वहिपक्षण घासने [२]॥ ८॥

·शास्त्रमुक्तावळी । शुभेनुकूलनक्षत्रे सुखम्नेभ्युदितगृहे । पूज्यसंवेष्टयसूत्रेण ततरसद्धानानुवै ॥९॥ सन्धार्यामूर्तीिकण्ठेवा सततं दक्षिणे भुजे । देवदोषवियुक्तस्तु वर्द्धतेशोकवर्जितः ॥ ३५० ।। आधिभूतै भयमुक्तो यावजीवं हि तिष्ठति । पगर्यतोवास्वार्थेन कृतकृत्योयदाभवेत् ॥१॥ दोपवान् शान्तिदेनैव कर्मणानेनसाधुना । मन्त्रीत दामन्त्रवरं प्रयत्नेन क्षमापयेत् ॥ २ ॥ सिद्धयर्थमन्यसिद्धानां यागहोम जपादिना । अथमन्त्रवराद्धर्भ साधनयोभिवांछति ॥ ३॥ तत्माप्तयेविधानंच संक्षेपादयधारय । पितॄणां लुप्तपिण्डानां पिण्डनिर्वापणायच ॥४॥ प्रीतयेपि जगद्धातुः परित्राणार्थमात्मनः । कृतोपवासोमावास्या म्मण्डलान्तर्गत विभुम् ॥५॥ आवाहपूर्वविधिना योजयेद्भक्तिपूर्वकम् । पाचार्य पुष्पधूपैस्तु दानेहमगवादिकः ॥६॥ तिलयुक्वैस्तु नैवेदो स्सकुशैरतु तिलान्वितः । चिमलैरन्युपायैश्च स्वयमञलिपुरकैः ॥७॥ सोचिरान्मन्त्र मूतर्फे प्रासादाच्छापतम्पदम् । प्राणोतिनरकस्थांश्च पितॄनपिनयेद्दिवम् ॥ ८॥ परपुप्पफलानाद्य सरयदद्धोदनादिना । रसरत्नेश्वसनन्धे पंम्रोकृष्टस्तु धातुमिः ॥९॥ प्रवाळ मुक्सामाणिस्यै भक्त्याचयिभयेति । चिम्पस्थम्मण्डलस्या सधैयों मन्धिराज्य गरे। ३६० ॥ पदर्शति मुसोत्यायां पूणांयां खोपचासयाः । यज्ञधर्म फलाकांक्षी सनगन्तदयाप्नुयात् ॥ १ ॥ :

·[१७ परि ]
श्रीपांचरात्रे श्रीसत्यत संहिता ।
११९
योहिवांछतिसद्धर्म तीर्थाभि गमनम्महत् ।
सयथावक्रमापूर्व मण्डलेमन्त्रराड्यजेत् ॥२॥
ततस्तम्भृतसम्भार स्नानपूर्व समर्चयेत् ।
सिद्धप्रतिष्टितविम्यं सैद्धवाथस्वयंकृतम् ॥३॥
पश्चगव्यदधिक्षीर घृतमग्विभुवारिभिः ।
सर्वोपधीगन्धरन फलपुष्पान्वितैर्घटैः ॥४॥
सांगेनामाश्यमन्त्रेण शताष्टफलपूरितः ।
अन्तरीकृतशुद्धांभः कुम्भैरयसमन्वितैः ॥५॥
श्रद्धापूनमनसा एवंनिष्पाद्यतेयदि ।
मसादं मन्वनाथस्य प्रागुक्तमचिराल्लभेव ॥६॥
संक्रात्यां सोपवासस्तु मण्डलेमन्त्रनायकम् ।
समावाह्मयजेद्यस्तु फलपुष्पैर्यधर्तुजैः ॥ ७॥
सप्ताहंफलमूलाशी त्रिकालमानतत्परः ।
बहुशोष्टांगपारोस्तु प्रदक्षिणसमन्वितैः ॥८॥
सनूनसमवाप्नोति शश्वद्यस्तद्भवोद्भवम् ।
अयाभिमतदानादै योधर्ममभिवांच्छति ॥९॥
विष्टपस्थदिनप्राप्य सोपवासस्तुसंयतः ।
मभिसन्धायमनसा धर्मदानादभीप्सितम् ॥ ३७० ।।
निर्वयमण्डलंरम्य मनयगारसमन्वितम् ।
गोसम्भस्तु नैवेद्ये भक्ष्यस्थफलमूलकः ॥ १॥
नम्बरधूपदीपस्तु विलहीमाधुभाजनैः ।
सम्यगिष्टायसन्तर्य ज्वलनान्तर्गतन्ततः ॥२॥
समिद्भिराज्पनतिले सघृतस्तण्डुलान्वितैः ।
तवोभिवर्धतेधर्मों मूर्तादानाच्छताधिकम् ॥३॥
दक्षिणेवायनवाथ शुभंनिविर्यमण्डलम् ।
मन्वतायन्तुचावाह्य विधिनासंपत्ततः ॥४॥

·शास्त्रमुक्कावळी। माल्पविलेपनेधूपै महादीपघृतादिकः । गुडखण्डचिर्भक्ष्यः पयसापूसरेणतु ॥५॥ नाळिकेरोदकेनैव सस्तुनाचघृतेनच । सन्तर्पहुसभुङ्मध्ये मन्त्रमाज्यादिकैस्तप्तः ॥ ६ ॥ विधिनानेनवैधर्म मिधापूर्तमवाप्यते । चन्द्रसूर्योपरागेचा प्यहोरात्रोपितश्शुचिः ॥ ७॥ सर्वोपकरणोपेत मादौनिवर्यमण्डलन् । न्यस्य मन्त्रवरतत्र विभवेनयजेत्ततः ॥८॥ सन्तप्र्थवद्विमध्येथ समिद्भिावादिकैः । जपेन्मन्त्रचरंपश्चा मनसाध्यानसंयुतम् ॥९॥ अक्षसूत्रकरोमन्त्री यावञ्चन्द्रार्कदर्शनम् । पूजाहोमजपानाञ्च फलानन्त्यमवाप्नुयात् ॥ ३८० ॥ भक्तानामर्थहीनानां मन्त्रकनियतात्मनां । साधनांग विहीनानां फलेप्सनामिदस्मृतम् ॥ १॥ स्नानाद्धयानात्तथायोगा जपाडोमाञ्चवद्वतात । सदनपानादानाञ्च सर्वलोपाञ्चसामयात् ॥३॥ धर्मसाधनमित्युक्तं सवित्तानविशेषतः । यथार्थ साधनम्मन्त्रा दभिवाञ्छति योचिरात् ॥३॥ ब्रह्मचारीगृहस्थोवा वानप्रस्योगवायतिः । कृत्वायागं यथासम्य सप्ताहंतत्र मवराट् ॥४॥ यजेत्सविभवेनैव विनापीनक्तभोजनः । त्रैकाल्यहुतभुङ्मध्ये सन्तप्यधेिन काळजेः ॥ ५॥ विल्वेरामलकैप स्तदभावे फुशांकुरः । यइच्छत्तस्यकालन्तु मन्त्रम्मन्त्रेश्वराफलम् ॥६॥ वैशाख्यहि सितेतेन सौम्यश्रवणयुते । सोपवासेनकर्तव्यं मन्त्रेशस्यार्चनम्महत् ॥७॥ स्थलेवामण्डलेविम्बे सांभाकुम्भेषवाततः ।

·८ ॥ .
९
॥
१७. परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
दक्षिणोतरपादाभ्यां मन्वनाथस्यपूजयेत् ॥
गङ्गांच यमुनांचैव नतिनाप्रणवेनतु ।
तदंब्रिजलमिन घटमापूर्यचाम्भसा ॥
अलंकृत्पयथाशोभं पुष्पवखानुलेपनः ।
विनिवेश्यचतदक्रे तिलहोमफलान्वितः ॥३९०॥
मध्वाज्यशर्कराधेन पूर्णदध्योदनानिच ।
महत्पूर्णघटश्चैव पात्रंवादलन्ततः ॥ १ ॥
निवेद्यमन्त्रमूर्तीमा क्वदुपानहसंयुतम् ।
तत्रातपत्रसहितं पात्रमाहूयवैततः ॥ २ ॥
स्रक्चन्दनाघ्यं धूपैस्तु तमलंकृत्यवाससा ।
मन्त्रेणार्योदकं पाणी दत्वा तदनु तघटम् ॥ ३ ॥
प्रतिपाद्य जगधोनेः प्रीत्यर्थ भपि तेन धै।
प्रसक्तेन परां प्रीति वाच्यो मन्त्री महामते ॥४॥
एवमेव प्रपन्नाये नारायण मनामयम् ।
वर्णा ब्राह्मणपूर्वेतु ते स्वदुष्कृतशान्तये ॥ ५ ॥
स्नात्वाभ्यर्च्य पितॄन देवान् सनदीभ्यां तु संगमे ।
आनाभि मवतीय विमलांजलिपूरकैः ॥ ६ ॥
निर्वयं भगवद्यागं दद्या द्विप्रवराय च ।
भाप्त्यर्थ विबुधानां च सर्वलोकनियासिनाम् ॥ ७ ॥
पितॄणां स्वकुलोत्थानां सततं श्राद्धकाक्षिणाम् ।
श्वेतदीपाप्तये चैव वृद्धयर्थ च स्वसन्तते. ॥ ८ ॥
भास्तां सितासिता चैव द्वादशी त्वमलेक्षण ।
भगवद्भावपूतानां या काचि दपरा तिथिः ॥ ९ ॥
साच वै श्रवणोपेता युताचाभिजितातु धै
सा तेषा मंगभावंच याति सर्पफलाप्तये ॥४०॥
तस्मा स्कृतोपवासस्तु तस्या मभ्यर्च्य मन्त्रराट् ।
विभवेनाथवा शरत्या मन्त्रं शान्यारूपसिद्धये ॥ १ ॥

·शास्त्रमुक्तापळी।
यानि यानीह दानानि गोभूहेमादिकानि च ।
दत्तानि चानुरूपाणि जनानां कृवकर्मणाम् ॥ २ ॥
फलदानि च दातृणां भवदाढ़वकराणि च ।
सम्यक्दत्तानि धान्येव भक्तानां भावितात्मनाम् ॥ ३॥
भगवत्पादलिप्सूनां भवन्ति भवान्तये ।
अपि वाद मिद ताव द्यत्सवत्राच्युतो हरिः ॥
विष्णु नारायणो हंस सर्वशक्तिमयः प्रभुः ।
द्रव्यात्मना विभक्तश्च ज्ञातव्यो ज्ञानकर्मणि ॥ ५॥
त्रिविषेन तु भेदेन बद्धदेभ्यो यथाम्बुधिः ।
एव दानं स्व मामान पात्र नारायणात्मकम् ॥ ६ ॥
बुध्दा सामान्ययुध्या प्रा पुन स्तस्त्रिधिधं पृथा।
सविशेष परियिं दानकाले घुपस्थिते ।। ७ ॥
उपायळक्षण द्रव्य मभ्यूह्यादो स्वचेतसा।
अनन्तशक्ते स्सामर्थ मिदं किचि दनचरम् ॥ ८॥
दानाभिमानदेहस्तु प्रत्यगात्मा त्वई प्रभुः ।
पावभावत्व मापनो मदनुग्रहकाम्यया ॥ ९ ॥
देवः पचतनु स्साशा पंच भूतात्मना विदम् ।
ज्ञात्व द्वादशाणेन स्वेन वा त्यस्तविग्रहः ॥११॥
प्रत्ययं मन्त्र मालम्ब्य द्रव्यहोमादिक ततः।
स्वरूप मजह द्धयाय महादमिकदम्पयत् ॥ १ ॥
अमन्त्रेण यजे पश्चा दर्यपुष्पानुलेपनः ।
पियद्विपट्यामन्त्रेण स्वकेनागोन्दिशतेन घे ॥ ३ ॥
सकळी करण पुयां पावभूते परामिनः।
समचंपिाया विधिय दम्रघ्रगनुपनैः ॥ ३ ॥
भगयरमीतिपूर्वन्तु दान दवाव मोदयम् ।
सेनापि भी मन गार्य भासदाधिAT ॥ ४ ॥

·{१७ परि ] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । । ॥ दानं ज्ञानात्मतां येन प्रयात्यच्युतवेदिनाम् । नारायणपरं प्रेम प्रतिशब्दत्व मागतः ।। संसारानलतप्तानां भक्तानां मोहनान्तये। अत स्तस्य स्वमन्त्रेण मूर्तिदान समाचरेत् ॥ ६ ॥ द्वादशाक्षरपूर्वेण त्वथधान्येन केनचित । अनन्तं त्वमलं त्वेवं क्रांटीकृत्य तदात्मना ॥ ७ ॥ समर्थनीय विधिव मन्त्राकृति यथा सदा। एवं दानप्रदानेन यजे न्मन्त्रात्मना परम् ॥ महन्मन्त्रात्मना चैव पुन स्सासिद्धये। वन त्वमेति वै येन व्रत्तिना मनव द्वतम् ॥ ओन भेदभिन्नं च सदानं यरपदाय॑िनाम् । तपो यज्ञं हि विधिवत् ब्रह्म भावनयार्चयेत् ॥ ४२० यथास्यां मोक्षफलद मचिरा द्विग्णयाचना । नानाद्रव्यांगदेहं य द्यहं चानेकलक्षणम् ॥ १ ॥ मूर्ततां यज्ञमन्त्रेण नीत्वैवं प्राक्समर्चयेत् । जुहुया दासमारयन्तं पूर्णान्ते मोह [क्ष?] मृच्छति ॥ २॥ दानानां च ब्रतानां च तपसां यज्ञकर्मणाम् । निवेदितव्यं यद्व्यं दत्तं वा यत्र यत्पुरा ॥ ३ ॥ कर्तव्य मनुयागार्थ प्राक्तदेव किंवलम् । तद्भावित मतोश्रीया पावनं प्रापणान्वितम् ॥ ४ ॥ भवे विश फरदं भक्तानां शुभकारिणाम् । कि पुनस्तु समानां चोदनायिणां तु वै ॥ दानधर्मरतानां च प्रतिनां यज्ञयाजिनाम् । परत्र भयभीरूणा मल्पापांनां शुभार्थिनाम् ॥ ६ ॥ शमीपलाशश्री क्ष समिति चामल द्रुमैः । अम्भसा चान्युमध्येच मन्वंतर्पण माचरेत् ॥ ७ ॥ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी । ९ ॥ . सप्ताह खमतीतेतु मन्त्र मुत्थाप्य मण्डलाद । ध्यानयुक्तं जपं कुर्या लक्षसंख्यं समाहितः ॥ ८ ॥ ब्रह्मचर्यस्थितो मौनी दुष्टा हारविवर्जितः । क्षारारनाळतैलानां परित्यागी बलोलुपः ॥ नित्यं कुशाजिने शायी मान मात्सर्यवर्जितः। तप्तहाटकसंकाशं परिभ्रमणविग्रहम् ॥ ४३० ॥ भूरिधारासमाकीर्ण वक्र मग्रे खगं स्मरेत् । तन्नाभिसंस्थितं मन्त्र मचलं चैव सम्मुखम् ॥ १॥ नानारत्नप्रभाकान्ति मुगिरन्तं स्वविप्रहात् । हेमाद्रिधातुनिचयं चन्द्रकान्तादिसन्मणीन् ॥ २॥ एवं ध्याये जपे चापि पूजये दन्तरान्तरा। नियमा दासमाप्त्येव जपान्ते वित्तप स्वयम् ॥ ३ ॥ मानावश्यो विधेय स्स्या दात्मना च धनेन च । प्रयच्छत्यर्थिनां कामं भुङ्क्ते सो ऽविरतं स्वयम् ॥ ४ ॥ आयुरारोग्यसंयुक्तो मन्वेशस्य प्रभावतः । प्रवर्ततेर्थयुक्तानां काम भाशुचभौगिनाम् ॥ तत्साधन मधो वक्ष्ये साधकानां हिताय च । मण्डलंपूर्ववत्कृत्वा शुचौदेशेमनोरमे ॥ ६॥ संगुप्तेतत्रमन्त्रेश समाहूयचसंयजेत् । विरासप्तराचा जुहुयात्तदनन्तरम् ॥ ७ ॥ प्रागुक्वेनविधानेन जपध्यानेसमाचरेत् । सर्वाधारमरिन्ध्यायेत् पद्मरागरुचामहव ॥ तन्मध्ये विद्यमाभंच बन्धुजीवनिभाज्यटन् । ध्यायेगिन्यपरंमन्त्री जपापूर्वोक्तसंख्यया ॥९॥ जीभोगचेतसाहाया जपान्तेसाधकस्ततः । मार्थयन्तेयभीताय सन्तप्तामविलाः ॥ ४० ॥ ५ ·1१७. परि) श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । १६५ देवकिनरनार्यस्तु यक्षगन्धर्वकन्यकाः । सिद्धासुरांगनाश्चान्या नरनागस्त्रियोखिलाः ॥ १॥ भाजीवायधिवेसम्य कर्मणामनलागिरा । सेवन्तेसाधकेन्द्रन्तं मन्त्रस्यास्यप्रभावत: यंयंसमोहतकामं पाताळोत्तिष्ठपूर्वकम् । लक्षजापात्तथाहोमा' संतंयच्छतिमन्त्रराट् ॥ ३ ॥ अथकामोपभोगात विरतस्यचमन्त्रिणः । मोक्षदंसंप्रदायंच कथयिष्येयथार्थतः ॥ ४ ॥ कृत्वायागवरंभूयः प्रसन्नेनान्तरात्मना । पूर्वोत्तन्तु यजेत्कालं तवमन्त्रवरंकमात् ॥ ५॥ तर्पयित्वाविधानेन कुण्डेवाथजलेम्भसा । सर्वदोपनिवृत्यर्थ प्रायश्चित्तार्थमेवच ॥ ६ ॥ जपेदयुतमेकन्तु प्रागुक्तंचास्वशक्तितः । हत्पुण्टरीकमध्येथ स्मरेनगन्समाहितः ॥ ७ रोमकूपगणैस्सर्वै रत्नज्वालाशतावृतम् । तन्मयश्चस्वचैतन्यं कृत्वाततिरश्मिभिः ॥ भूतदेहंदवत्कृत्स्नं तद्धियुक्तश्वसांप्रतम् । मार्ताण्डवपक्षीश आस्तेमन्त्रस्वरूपधृक् । अथमन्त्राकृतिरवां ध्यायेत्परिणतंशनैः । तेजोगीळकसंकाशं सर्वागावयचोज्झितम् ॥१५॥ तत्तेजोगोळकपश्चा दृहत्परिमितम्त्वपि । सर्वगंशब्दरूपश्च भावरूपन्तुचिन्मयम् ॥१॥ तस्मादप्यभिमानन्तु झस्मिताख्यं शनैशनैः । विनिवार्ययथाशश्वत् ब्रह्मसम्पद्यतेस्वयम् ॥ इत्येवं वैभवीयस्प नृतिहस्यमहात्मनः । भाराधनच सर्वपा मुस्तसिद्धिसमन्वितम् ॥ ३ ॥ ९ ·शास्त्रमुक्तावळी । नित्यक्रियापराणांच संसारोद्विग्नचेतसाम् । मद्भक्तानामिदंवाच्यं शुद्धानां संयतामनाम् ॥ ४५४ ॥ इतिश्रीपांचराने श्रीसात्वतसंहितायां वैभवीयनृसिंहकल्पो नाम सप्तदशः परिच्छेदः ॥ १७ ॥ अथ अष्टादशः परिच्छेदः। नारदः । एवमुक्तेसतिपुनः कामपालोमुनीश्वराः । उवाचेद हरि वाक्यं लोकानुग्रह काम्यपा संकर्षणः । सम्प्राप्त प्रत्ययानांच द्विजातीनांच साम्नतम् । सम्यक्षीण पापाना मारूढ़ाना मिहकमे ॥२॥ दीक्षात्रयस्य भगवन् ज्ञातुमिच्छामि निर्णयम् । यामाप्य भगवद्भक्तः कृतकृत्यो चिराद्भवेत् ॥३॥ re भगवान् । शुभेनुकृले नक्षत्रे तिथौ लग्ने गृहक्षिते । अस्ताना मधि वासार्थ क्षमापरिग्रहमाचरेत् ॥ ४॥ पुण्यदेशेनुकूलंच मनोज्ञ साधुसेविते । मृद्वारिफलपुष्पान्ये समिश समन्विते ॥५॥ गोसस्यशालि सुभगे क्षुद्रप्राणि विवर्जिते । तत्र वर्णानुरूपक्षमा गच्छेत्पूर्वोकालक्षणाम् ॥६॥ ।

·। १८ परि श्रीपाचराने श्रीसात्यत साहिता । सर्वदोपविनिमुक्ता सापक्षि मृग सेविताम् । या शुभायतनोदेशे मंठेगाष्ठापणेहैः ॥ ७ ॥ वोयाशयाश्रमः क्षेत्रः सद्वृत्तै रन्तरीकृता । जलीयभयनिर्मुक्ता चलानुक्ताच सज्जनः ॥ ८ ॥ पौरूपवनामै नगरागै स्समावृता । अलाभेसतिलाभेवा. स्वभूमे ब्राह्मणादिषु ॥९॥ स्वमन्त्रेणार्थनारस्वत्वं कुर्या द्वर्ण व्यपेक्षया । उद्धतां कृतखाताच ज्ञात्वादोपोग्झिताम्पुरा ॥१०॥ शुभमृत्तरितां कृत्वा लध्यमभि रथान्तरा ततस्त्वाकुट्टये पश्वा (पचगव्येन सेचयेत् ॥ ११ ॥ युक्ताहेमादिसद्र स्तमीकृत्योपलिप्यच । सवार्चन विभो कुर्यात् ध्यानान्तचैवपूर्ववत ॥ १२ ॥ भूताना बलिदानच मुरभीणाच तर्पण । दिलानां दक्षिणान्तवै ततस्तत्र समापयेत् ॥ १३ ॥ माग्दिक्षु सिद्धिपूर्वन्तु मण्टप मण्डनान्वितम् । सुस्तम्भद्वितयेनैव कोणगेनोपशोभितम् ॥ १४ ॥ पार्थिवेनच पीठेन मध्यगेनविराजितम् । विस्तरात दिनातीना शूद्रान्तानां समस्मृतम् ॥ १५ ॥ अष्टाश्रमथवावृत्त तुपाश्रसोपपीठकम् । अष्टागुळा समुसेधा देवापायेन लक्षितम् ॥ १६ ॥ स्वोन्नायनोपपीठ सर्वेषा परिकल्पयेत् । विस्तारमुपपीठाना पीठोछायाहिसगुणम् ॥ १७ ॥ उपपीठस्यसलग्रा तन्मानेनतु चोन्नता । भाप्पदिक्साग्रहस्ताच सम्पाद्यासनपिण्टिका ॥ नैवेद्यमुपठितु विनिवेद्यानिधायच । नस्पदक्षिणदिग्भागे स्वन्तर्गमनसयुतम् ॥ १८ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
विविक्तलोचनोपेतं पिण्डिकाकुण्डभूषितम् ।
सुकवाटाळोपेतं फुर्याद्धवनमण्टपम् ॥ २० ॥
उपनिप्यास्त्रजप्तेन वारिणागोमयेनतु ।
विधिवच्छोभनंकुर्या दित्येवंमण्टपद्धयम् ॥ २१ ॥
विहितों वित्तविरहा दधिवासो दिजालये ।
शिष्याचार्यभवने तबकुर्यात्परिग्रहम् ॥ २२ ॥
प्राग्वदर्चनपूर्वन्तु भूततर्पणपश्चिमम् ।
भोदनंदधिळाजाज्य मधुतीयपरिप्लुतम् ॥ २६ ॥
भूततर्पणमित्युक्तं तदिनावतेनिशाम् ।
सन्तिष्ठन्तेवहिाकुद्धाः कांक्षमाणाःपरंवधम् ।।
अतश्वविहितंयना स्थानक्षेत्रे कृतेति ।
निर्विप्रसिद्धयेदद्या दलिसर्वत्रसर्वदा ॥ २५ ॥
कृत्वैवम्मंगळार्थतु दीर्घ घण्टारवं शुभम् ।
स्वपदा प्राग्वदुत्याप्य प्रोच्चार्यप्रणवम्महत् ॥ २६ ॥
प्रवेशयेत्ततस्तस्मिन् लाजान् सिद्धार्थकान् शुभान् ।
फलानिश्रीफलादीनि चन्दनादीनि रोचनाम् ॥ २७ ॥
श्वेतपूर्वास्सुमनस स्सन्महीरुहमञ्जरीम् ।
सामान् हरित दर्भाश्च सर्वरत्नानि काश्चनम् ॥ २८ ॥
सर्वोषधीत्वगेलाद्यं सुगन्धिनिचयं शुभम् ।
पद्मकं शंखपुष्पच विष्णुकान्ताच कुन्दरम् ॥ २९ ॥
सप्तसप्तधान्यानि बीजानिच समानिषट् ।
शालिश्यामाकनीवार तण्डुलं भुरिसस्कृतम् ॥३०॥
गोसम्भवानिवपंच पात्रेप्वौदुम्बरेषुच ।
तस्राववर्जितान्यानि तान्येव सुबहून्यपि ॥३१॥
प्रतिक्षणोपयोगार्थ भाण्डेष्वपि नयेषुच ।
पाद्याचमनकार्यार्थ दध्यन्नं विनिवेदने ॥ ३२ ॥

·1१८-परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्यत संहिता ।
हेमायत्यानिपावाणि मुटुपर्णपुटानिषा ।
पाण्डराणिदुफूलानि वनपुग्मद्धयन्नयं ॥३३॥
उपवीतंसोत्तरीयं मुसिरोधीतवाससी ।
कौशेयानिपवित्राणि कंफणसांगुळीयकम् ॥३५॥
स्फाटिकश्चाक्ष सूनंच पत्राक्षन्तु गणित्रिकं ।
पंचलोहमयंचक्र सशंखं दादशारकं ॥३५॥
कुरुपयोगपढेच नेववलं मृगाजिनं ।
दुखीकाशांशुकंपट्ट पादुकेउपानही ॥३६ ॥
दण्डप्रतिग्रहंछनं पूर्णगोधूमकाष्टकम् ।
चतुर्वर्णानि माल्यानि सुन्दरंपावनलघु ॥३७॥
नीळशादल सम्मिश्रं हरिपत्रसंचयम् ।
गुग्गुलुमृष्टभूपंच दीपतैलंच धर्मयः ॥३८॥
दर्पणंधूपपात्रंच घण्टामांदिपावकं ।
रजांविकरणीयुग्मं शालिकां घटिकासितां ॥३९॥
पंचांगुळन्तु सुई हेमायंकुशपंचकम् ।
अलसरचितं सूत्र सुशिता कर्यरीपुरम् ॥ ४० ॥
फाण्डान्पष्टौतु साग्राणि पहिपक्षान्विवानि च ।
प्रोन्नतानि स्थिराग्राणि लोहहत्काष्ठजानि धा॥११॥
रंजितानि सुधाद्यैस्तु वदाधाराणि यानि च ।
कुल्लिका न्यम्भुकुम्भानि भंगारं करवी शुभाम् ॥ ४२ ॥
अकाळमूलनिगर्भ साधारं कलशं वथा।
स्थाली कमण्डलु दवा तस्पिधानन्तु चुल्लिकाम् ॥ ४३ ॥
भद्रपीठं चतुष्पादं चतुरायत नवम् ।
मानाधित्तं सताम्बूलं दन्तधावनसंचयम् ॥ १४ ॥
शुष्कगोमयसंयुक्ता मरणि चाग्निजं मणिम् ।
पाळाशदू समिप स्वामाः परिधयस्तु घे ॥ ४५ ॥

·१७० शास्त्रमुक्तायली । प्रभूत मिधर्म शुष्क माश्याक्तं सिफतण्डरम् । मागुक्तं सुक्सुवायं च होमोपकरणं च यत् ॥ १६ ॥ सर्व पक्ष्मकपर्यन्वं वृदापात्रद्धयान्वितम् । प्रयोक्तानां च भोगानां मध्यावरस्थण्डिलार्थने ॥ संपाति यांगभावं व ज्ञात्वा सर्व प्रधेशयेत् । अनुग्रहधिया चायों भक्तानां भाविनां विभोः ।। १८ ॥ दिप्पभोगोलिप्सूनां निश्रेयस पदार्थनाम् । [मायकैकं हि यत् गांगे वर्धयेव द्रव्यमूर्तिना। नित्यनाध्यक्तवस्वेन सन्मन्त्रब्रह्मणासह ॥] सार्थ सादिकं दद्या स्मन्वयूदं यपागमम् ॥ १९ ॥ फलदं स्पा सकामाना मकामानां हि मोक्षदम् । सह साध्य रसप्त स्वत्र प्राग्यरस्नात्वा कृताहिकः ॥ सम्प्रविश्याप्प दिक्संस्थः प्राङ्मुखः प्रविशे ततः। पद्मासनादिना मार्गे चर्मण्याचामपूर्वकम् ॥ ५ ॥ कुर्या पदाधिकारेण मन्त्रेणानुग्रहं शिशोः। तेनांगसहितनय सर्व कर्म समाचरेत् ॥ ५२ ॥ समस्वैभवर्मः कार्यों वा नुग्रहो यदि। सर्वाधिनदानार्थ पा विषट्काप्तये तदा ॥ ५३ ॥ विशाखयपमन्त्रेण कुर्या तद्धारणाद्वयम् । तहीजन तनुं व्याप्य प्राग्वत्तदभिमन्वितैः ॥ पुराइते यथाशक्ति मण्टनं च समाचरेत् । प्राक्समालभने बैः कटकायंगुळीयकैः ॥ सितोष्णीपेश महता सितमाल्येन वै सह। मुरापाले स्सताम्पलै लंलाटसिटकेन च ॥ ५६ ॥ त्या शुभेन शारीरं योगपट्टेन संस्थितम् । ह-पुण्डरीक येतु संन्यस्ये दीम मैश्वरम् । ५७ ॥

·[१८ परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । ॥ ॥ फरयोः पद्मनाभीयं भूवाल्य मय विद्महे । शेष शलभ्य पादान्त मामश्चापि पूर्ववत् ।। ५८ ॥ हस्सयो किंग्रहे सोग विन्यस्ये दीज मेश्वरम् । मुद्रापसानं कृत्येष सम्प क्तदनु चाहरेत् ॥ पाणिभ्यां शंखचक्रे दे स्वमन्त्रेणाभिमन्त्रि । भूया तदारमना पश्वा ते निधाय धरातले ॥ ६० भवलोक्याखिळे तरस्पं भवतेताप कर्मणि । भस्वाभिमन्वितं कृत्वा कर्मभुंगान्तरे स्थितम् ॥ ६१ ॥ तेनोपलिप्य सम्माय॑ यागस्थानं निघृष्य छ । वह्माख्या पधो भूय स्सेजसो हि विवृद्धये ॥ ६२ ॥ हेमपूर्वाणि रत्नानि योजानि चिनिधेश्य घ। गाळितनांभया पूर्य ततःपात्रचतुष्टयम् ॥ ६३ एकस्मिन् चन्दनादीनि पर्ष सिद्धार्थकानि च । साक्षतानि कुशाग्राणि तण्डलानि तिला स्तु घे ॥ ६४ ॥ सरना नुत्तमान् धातून् सफला विनिवेशयेत । द्वितीये दधिमप्याज्य क्षीरविन्दुचतुष्टयम् ॥ ६५ ॥ कुशाग्रेण सवाहीकं सपुष्प मितसण्डलम् । दूर्यासविष्णुकान्तां च श्यामाकं शंखपुष्पिकाम् ॥ पद्मकं च तृतीये तु कुन्दरण समन्वितम् । स्वगेळायचयं सर्व सकपूरं च चन्दनम् ॥ ६७ ॥ विनिक्षिप्य चतुर्थेतु द्रव्यं सर्व मिदं शुभम् । हमन्त्रण चतुर्णान्तु कुर्या द्वै द्रव्ययोजनम् ॥ ६८ ॥ सानेणमूलमन्त्रेण सर्वतञ्चाभिमान्यतु । सपटंगेनमेव फुपारपुष्पादिनार्चगम् ॥ यथाक्रमेणवेषां ध्येयं सर्द मुधोपमम् । मावानेसमिधाने सपिरोतधार्थने ॥ H ७० H ·৩২ ॥ शाधमुक्तावळी । विजनेपदानन्तु मापात्रानित्यमाचरेत् । वदम्भखाचाहणन्तु वधपरिपेचनम् ॥ ७ ॥ कुर्यात्मणपनंदानं प्रीणनीतिकर्मच । मोक्षणसर्पयस्तूना मन्पस्मानुदकोनतु ॥ भारम्भेसधकार्याणां तासमाप्तीतथैवहि । ऊनाधिकानां साम्यनु ज्ञातव्यं त्वघशान्तये ॥ ७३ ॥ कार्य तदर्घ्यदानथ नित्यम्मन्त्रात्मनाविभोः । कुम्भोपकुम्भकुण्डाना मन्त्रावकलशार्चने ॥ सम्पूजनेच भूतानां गुर्वादीनाम्महामते । दाशियात्मपूजार्य मुक्तानुक्तार्थनम्मति ॥ ७५ ॥ पायदानंतृतीयात्तु नित्यंपात्रात्समाचरेव । चतुर्थात्तयथाकालं दद्यादाचमनन्ततः ॥ ७६ ॥ मुख्याध्यारिणाप्रोक्ष्य पृथग्भाण्डस्थितम्पुरा । पश्चगव्यन्ततःप्राग्य कल्पनीयं हृदादिकः ॥ फुशोदकनादण दरवायेनाभिमन्म्पय । भयपाणिदयनेय अग्नीपोमारमकनच ॥ योग्यतापदींनीत्वा प्रोक्षपेयपुराहतम् । साम्भसातेनवैसर्व विष्टरानगरीःशैः ॥ ७९ ॥ सर्ववीजानि धान्यानि सिद्धार्थक युतान्यथ । कृरवास्त्र परिजप्तानि ध्यायाचाखसमानिच ॥८० विघ्नोपशान्तयेवेगा दशदिक्षु विनिक्षिपेत् । संहत्य पर्हिकूर्चेन माच्यान्दिशि निधायवै ॥८॥ तद्गीकृत्यखलिरुप हेलिराट्चन्दनादिना । करवी कुम्भसंयुक्ता मलंकृत्य ययापुरा ॥ ८२॥ भोगेः प्रायरणान्तश्च मूर्तिभूतो विचिनयच । वदेवताशरीरन्तु पश्येदंपरयच्छुभं ॥८३ ॥ ७८ ॥ ॥

·[१८-परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसाखत संहिता ।
८७
।
८८
विशाखयूपं तन्मण्ये :समायानायजेतवः ।
कमान्मुद्राषघानन्तुं तस्पदक्षिणदिग्गतम् ॥
भवधिप्रदरूपश्च स्मृत्वाकुरघकन्तुतत् !
भनमन्वन्तु सन्मध्ये ध्यारवाभ्यय॑यथाविधि ॥
ध्यंषयन्त पिनानां कालंकर्मावखानकम् ।
इदमभ्यर्धयेदिदान् साखोषद्धांजलिस्स्थिवः ॥ ८६ ॥
पागाळयदिविश्वेश गृहाणरचितम्या ।
भासमाप्तभंगविभो क्रियांगानांचसनिधिम् ॥
ततोत्रोदकधारांचा प्यच्छिन्त्राभिसिकांनयेत् ।
प्रदक्षिणेनप्रोग्भागा नपिंदांतंचसंस्मरेत ।
सविधायाधकुम्भेन सहकुर्यास्प्रदक्षिणम् ।
भयदानन्तयोःकृत्वा प्राग्भागेचाधगम् ॥
पूजिराचार्ससाँच्छन्नं चकमन्वाभिमान्त्रितम् ।
निध्याद्रपीठन्तु तवाधारगतंन्यसेत् ॥ ९० ॥
सास्त्रहिमन्त्रकलश मर्चयित्वाप्रणम्पच ।
दिगीश्वरगणंदिन पूर्वोक्तविन्यसेनतः ॥ ९१ ॥
संतस्समर्चनन्वेषां कृत्वानेणहदासह ।
प्रणयेनस्वनाम्नाच नमस्कारानुगेनवे ॥ १२ ॥
सोरणध्वजपूर्वाणां कार्यमादिनार्चनम् ।
तयोभवनभूमध्ये ध्यात्यापीठं पुरोदितम् ॥ ९३ ॥
तवार्चनंविभो कुर्या पूर्वोक्तनक्रमेणनु ।
पूर्णासन्तर्पणम्प्राग्च स्कृत्वाकुण्डेयपूजिते ॥ ९४ ॥
ततस्तुभगवतान् क्षेत्रनापसमन्वितान् ।
भर्यपुष्पादिनाभ्यर्च्य • यलिमादायपात्रगम् ॥ ९५ ॥
इदमुनयाचतदतु शिपेद्यागगृहादहिः ।
विष्णुभाषिनोभषा पेचवेष्वनुमानिनः ॥ ९६ ॥

·१७४ शासमुक्तापळी । भाइरन्तुबदितुष्टाः प्रयच्छन्तुशुभंमम । प्रक्षाळितांघ्रिस्त्वाचान्त स्संवियागमन्दिरम् ॥ ९७ ॥ भपगेहतुसंस्कृत्य चुल्लीमाग्दिश्पवास्थताम् । पचनालयमुत्सृज्य स्यदेशात्कुण्डमभ्यगाम् ॥ ९८ ॥ स्थाळींचानेणसंक्षाल्य मानतोगोमयेनतु । विलिप्यान्तस्सुगन्धस्तु मताप्पञ्चकितै कुशैः ॥ ९९ ॥ सन्तान्यकुसुमात्रेण सितसूत्रेणकण्ठतः । चतुर्धाधमजतेन संवेष्टयादिनार्यच ॥१०॥ चुट्ट्यांकावासमारोप्य तस्यां मधु घृतं पयः । परिशुद्धश्रितक्षीरे त्वरेणारोप्यतण्डुळान् ॥ १ ॥ चाळ येन्मूलमन्त्रेण दृष्ट्वानेत्रेणसंस्कृतम् । हदावतार्याभिचार्य शिखामानणवयेत् ॥ २ ॥ शिरसाळिप्यसंक्षाज्य सुप्रसन्नवारिणा । भूतिनाचन्दानापेन भूषपदपूर्वपुण्डकी। विष्टरोपरिचान्यत्र निदायान्मण्डलान्तरे । होमंतरिखद्धयेफरया पूर्णातमयदेवरोः ॥ माघारदानमाम्पेन कुर्यात्तमोमतारमकम् । ईशाजनाभरद्धेन इंसाणेनसयिन्दुना ।। सददोपट्यपदकार प्रणयद्वितनय । यतापिन (१) भातोत्र स्पितिभ्यांच सांप्रतम् . भतः पुरोदिवेनैव तदनंसम्पुटेनच । भप आषसम्उनं स्मरेदादापदि । द्रपसम्पातदोगेय पूर्णविनुतेति । उमापादतियोगेन पत्रपगन्तुतव ॥ स्परिकरशेतीच विमिपुश्पपयाविधि । सदापभाषित नाकातपिपलग ॥१॥ ॥

·१ ॥ १८ परि ] श्रीपांचराने श्रीसारबत संहिता । कमान्मूलाखनैत्रेण जुहयाञ्चशतत्रयम् । नीरयासम्पूर्णभावंष पूर्णपापुनरेपार्ह ॥ ११०।। ततश्चोत्तरतःफुयों मण्डलंगोमयादिना । मास्मान्तविष्टरंतत्र दयादर्भहदन्तरे ॥ तन्मध्येषिन्यलेच्छिम्यं समाप्रिं स्तब्धविग्रहम् । प्राङ्मुखंयतपाश्चित्त वित्तिरूपन्धृतालिम् ॥२॥ भरणमन्त्रयकुर्या मोक्षणन्तस्यचांभसा । वेनैवताडयेन्मूर्ति दीप्तेस्सिद्धार्थकैस्तिः ॥ ३ ॥ अनादिवासनात्यानां यन्धानांचालनायच । फडन्तेनाथयात्रेण फुशाणांनिगोधरात् ॥ ४ ॥ समुल्लिख्यशिसान्तंच ऋग्वर्धमार्गसन्ततेः । जापनमन्त्रजालेन व्याप्तस्मृत्वाचसंवृतम् ॥ बधीयान्नेत्रमन्त्रेण वस्यनेत्रेयघाससा । रस्वफुमुमैर्गन्धः कषापूर्णाजलिंपुरा ॥ ६ ॥ पाणिनादापचावा निधायामस्थितंघटुम् । प्रक्षेपयेदेवधाम्नि नतम जळिचतम् ॥७॥ तस्योद्घाटितनेवस्य यष्टस्पेसरजनः । कुशलाम्यनिविष्टस्य दृष्ट्वावभक्तिलक्षणम् ॥ ८॥ रोमांचोरमुक्पहर्षाढ्य मानन्दानुसमन्वितम् । सप्रणामजयालाप दिक्प्रदक्षिणसंयुतम् ॥९॥ शुद्धान्तःकरणबुध्या योग्यीयमितिभावपेत् । यदासदाच्युतात्मान मारमानंभावयंस्ततः ॥ १२० ॥ स्मरेद्दक्षिणपाणौतु चक्रांबुरुहमध्यगम् । प्रधानदेवतावृन्दं स्वस्वेधाम्निपरेस्थितम् ॥१॥ स्वमरीचिगणेघ पोतयन्तन्तुचाखिलम् । तेनाच्युतकरेणेव सोदकेनालभेततम् ॥

·१७६ शास्त्रमुक्तावळी । पुष्पपूर्णानदीपृष्ठे रास्यतनितयाश्रितम् । कृत्वामन्त्रगणन्तं मोक्षविनविशान्तये ॥ ३ ॥ पुनरभ्पर्चये नीत्वा मन्त्रेण परमेश्वरम् । आधारधेियभावेन बुध्वान्तस्संस्थितिं पुरा ॥ क्ष्मादीनां बुद्धिनिष्ठानां वासनानां तथात्मनः । तवः कुर्याच विश्लेषं तेषां ध्यानार्चनादिना ॥ ५ आत्मतत्वं समाश्रित्य कर्मचक्रं हि वर्तते । सच्चक मवलम्ब्यास्ते बुद्धिनिष्ठं हि सप्तकम् ॥ ६ ॥ भज्ञानध्यापकावं च सुखदुःखादिवेदनम् । सर्वज्ञस्यात्मतत्वस्य कर्मचक्रावलम्वनात् ॥ चपलं कर्मचक्रंत दर्धमानं सदैव हि । माघ माधार माश्रित्य तावदेवावतिष्ठते ॥ याय सर्वज्ञशक्त्या वे कर्मात्मानप्रदोधितः । प्रबुद्ध स्तस्य संरोधं कर्तुं शक्नोति सर्वदा ॥ मन्त्राराधनपूर्वेण ज्ञानानुष्ठान कर्मणा । अतो य आश्रयः क्ष्भाध स्सत्वसारो हि पौरुषः ॥ १६० ।। नीरसं चेरिणी भूतं कुर्या संस्थाप्य सांप्रतम् । निर्मुक्तचित्फलो येन कर्मवृक्षो विनश्यति ॥ १ शुद्धयर्थ मात्मन स्तस्मा त्सर्वज्ञस्याग्रत स्थळे । भूताधिदेवमन्त्राणां कुर्या दै पूजनं क्रमात् ॥ २ ॥ चिन्तानुविद्धं सामान्य म्मन्ननाथै रधिष्ठितम् । क्षमाद्यवानव बुद्धयन्तं ध्यात्वा पट्प [पु] प्रयत्पुरा ॥ ३ ॥ तब मापे जनाभन्तु प्राग्भागे केसरोदहम् । पटकक्ष विश्वरूपाचं क्ष्माधारान्तन्तु विन्यसेत् ॥ नीत्वा स्वनाम्न भाचर्ण क्ष्मान्तानां पीजतां पुरा । तेन तेषां बसान्तस्थं प्राग्वनचासं स्मरत क्रमात् ॥ ५ ॥ ॥

·९ १ १८.परि ] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । १७७ मापीजश्च दळामेषु मूलनिष्ठेपु पट् च। इष्ट्वा सर्वेन्द्रियाधार मित्यभिन्नं पुरा ततः ॥ ६ ॥ चिद्रातस्कन्धवृन्दन खस्थितेनान्तरीकृतम् । उपर्युपरि योगेन बुद्ध्यन्तं समुपस्थितम् ॥ भेददृष्ट्या यजे रसम्यक् भूय संहारपर्मना । सवत्रं स्वेन योजेन पीतं तुर्याभिलक्षणम् ॥ हेमाजभूतं तद्धयात्वा मातत्वं तब मध्यतः । वाराहसंयजे मन्वं सांगं सावरणं क्रमात् ॥ तरकारणाश्रितं कृत्वा परिधानसमन्वितम् । अय मामण्डलोवस्य मधेन्दुसदृशं स्थितम् ॥ १४० ॥ पुरं पनांशितं स्मृत्या सितपद्मोदरं महद । सरशयन्तदन्तस्स्थ माभसन्धाय संयजेत् ॥ तेजोमयं तदूर्वेतु विकोणं भावये पुरा । रत्नज्वालाकणाकीर्ण स्वस्तिके रुपलांछितम् । नृषिमं पूजये नत्र मध्ये रबारविन्दगम् । तस्योपरि खितं वृत्तं पुरं तारागणांकितम् ॥ ३ ॥ स्मृत्वा नीलाम्बुजाकान्तं स्मरे तत्र खगासनम् । नीरूपंच तवंतु स्मरे च्छब्दै रलक्षणम् ॥ ध्यायेत्तदन्तस्सूर्याभं प्राग्वर्णतुसपंकजम् । तत्रवागीश्वरन्देव मभ्पर्यविधिवत्ततः ॥ ५ ॥ तत्कर्णिकोदराकाशे नानारत्नरुचिन्ततः । संस्मरेत्कमलाकारं चित्तवृत्तिमपन्तुयत् ॥६॥ यजेत्तन्मध्यगविश्व रूपातुमनसम्पति । तदूधमृतगर्भन्तु शीतांशुकरकोटिवद ॥ पस्वनात्मनात्मानं धारयन्तविभाध्यच । समभ्पर्यस्तदन्तस्स्थो पन्जनाभौधियाम्पतिः ॥ ८॥ २ ॥

·शास्त्र मुक्तायी। एवंगन्धरस रूप स्पर्धशब्दमनोधियां । क्रमेणाधीशसंघन्तु अवतार्यपराद्यजेत् ॥९॥ भर्चयित्वाचं पित्याच न्यसेत्तवैवतम्पुनः । येवर्णाभूतपोनीनां राश्मीयाफमळोपमाः ॥ १५ ॥ संस्थितिसंस्मरेत्तेपा मस्मिशती तथागति । सानादिवासनारूपो स्वभेदे नात्मनिस्थिताम् ॥ १ ॥ निश्शेषवीजरश्मीद्ध पनानां भाविधारिणी । निर्गतविषयात सत्या द्वियुक्तांस्वामिनाकृतां ॥२॥ क्षरदूपापरिभ्रष्टा निराधारांच संस्मरेद । प्रणवेनसमायच्यं दिक्षुकाळेभ्युपस्थिते ॥ ३॥ साधिभूताधिदेवश्च इहैवंभूतसप्तकम् । स्वयमभ्यर्चयेत्पश्चाव शिष्यमञ्जलिनाचतम् ॥ ततोग्नेस्सनिधिगत्वा ध्यारवायामत्रयोपरि । दक्षिणेनात्मनोदा, विष्टरेचक्रमन्दिरे ॥ सकुशेनस्वहस्तेन दक्षिणंचरणंगुरोः । अबलम्ब्यसमास्सेधे स्पर्शनायेकतारमना ॥ ६ ॥ बीजेनांने शिखान्तश्च स्मरेसोयमयंविभुम् । विशेषयन्तसहसा शनाद्यार्थमविग्रहम् ॥.७॥ संस्कारचक्रविषिधं प्रेरकं दु:खवमनि । नास्यैक्य मभिसन्धान मभिसन्धानचेतता ॥ विश्लेषकर्मणांत दर्मणास्त्रेण होमयेत् । क्रमेणसतानांच तिलानां द्वादशाहुतीः ॥ अनुसन्धाय सम्पाद्यो मयायं घेपरात्मनि । दद्यादटावाहुतीश्च मूळेनसघृताःपुरा ॥ १६० ॥ तदुतमाझं संस्पृष्ट्वा सुवेणाज्यान्वितेनच । हुत्याज्ञान पदेनैव भूयस्सर्व गुणामना ॥ . १ ·[1८. परि श्रोपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । प्राफ्संख्यमाचरेद्योम मन्वरान्तायोगतः । आचश्वरपदात्सम्यक् नेवान्तंह्येवमयहि ॥ २ ॥ इतिखम्पातदोमोधे सम्पनेसतिजायते । कर्तव्यो मन्त्रमाहात्म्यात् संस्कार निखिलैयुतः । साम्प्रतं चाणिमादीनां गुणाना मुत्तरत्र ! विभोराराधनावसम्यद योन्याभ्यासाच भाजनं ॥ ४ ॥ कृतेसम्पातभवने आज्येचाय सकृत् सकृत् । मन्त्राणां तर्पणकृत्या सार्चनं श्राययेद्विभुम् ॥ ५ ॥ अस्पकर्मात्मतत्वस्य कर्मपिण्डं [स्वित्यं ] सवासनं । यदनेकप्रकारन्तु त्वच्छत्या स्तंभितं मया ॥ प्रापश्चिननिमिवन्तु सुहुया नदनन्तरम् । चीजेनान्तनिरुद्धेन स्वांगेनाकृतिकाटकम् ॥ ७ एतावता महायुद्ध जन्तो जन्माश्रितस्य । याविव्यामिश्ररूपस्य हेयरूपस्य संक्षयः॥ ८ ॥ मोक्षकफलदो धर्म उपादेय स्वनन्तरम् । योसी साम्मुख्य मायाति विविध स्वस्य चाच्युतः ॥ ९ ॥ येनान्वीन मभ्येति यज्ञानं सरसाक्षयम् । अयादायारुणं सूत्रं कृत्दा नेकगुणं पुरा ।। १७० निरीक्षितं दृशा चास्त्र वारिणा परिशोधितम् । तदंगुष्ठावधि यावद शिखान्ता सम्मधार्य च ॥ १ ॥ संस्मरे सर्वदुःखानां सम्बन्धागां तदास्पदम् । संविश्य देवयानेन शिशुचैतन्यसनिधिम् ॥ हुंफडन्तं च शिरसि नाम च प्रणादिकम् । हन्मन्त्रसम्पुटस्थं च कृत्वा वै पितृषार्मना ॥३॥ भानीय सह सूत्रेण नये नेत्रेण साम्यताम् । अभ्यादिना वष्य कवचनात्मना मना ॥ .

·८ १८० शास्त्रमुक्तावळी । ॐ हुँ भदन्यै [ स्व ] हुँ स्वाहेत्यनेना {हु) कृतिसप्तकम् । हुत्यायमन्त्रजोन सितन रजसा ततः ॥ सन्ताध्यं शैशयं कार्य विशे तदवधि तथा । विश्लेषयामुकं ब्रया पदं वीर्यपदानुगम् ॥ ६ ॥ सं ज्ञात्वा नयता [चके ] नाथ स्वायन्तेन विकृष्य च । स्वयुद्धयानुगतं कृत्वा पात्वा नक्षत्रगोळवद ॥ सन्तायाभ्यन्तरे सूबे हजाणेन विन्दुना। नदीप्रणवगर्भण रूढशक्ति च विग्रहे ॥ वासनामय मित्येव मासिवाहिकसंज्ञकम् । सूत्रारमकं वपुः कृत्वा भात्मशतपा विभावितम् ॥ ९ ॥ पळमन्त्रेण संरुद्धं तदर्थ मुटुया नतः । उक्त्वा भोमात्मने स्वाहा द्विषट्कपरसंख्यया ॥ १८० ॥ भादाय भायिनो यन्धा व्यापकान् शुद्धभोगदान् । शानादय स्तमाश्रित्य येऽत्र तिष्ठन्ति सदा ॥ स्वस्थानेषु स्वमन्वेभ्य स्तां स्तवैव च योजयेत् । यथाक्रमेणार्चिवानां कृत्वा तपांच तर्पणम् ॥ २ अथ संस्कारचक्रस्य तत्ववृन्दाश्रितस्य च । सर्वगस्यापि वै विद्धि स्थिति नियतलक्षणान् ॥ ३ ॥ तत्वव्याप्ति उछलेनैव शरीरे पांचभौतिक । गुल्फजानुकटीपक्षः कर्णभूकावटावधि ॥ बुद्धयन्तानां धरादीनां क्रमा दवनिसकम् । अहंकार स्वदुधास्तु ये भेदा विविधा अपि ॥ चित्तजा अपि येचान्ये तिष्ठन्ति मनसा सह। सकालोत्था स्तथा बौद्धा स्तापूवा स्वपरे च ये ॥ ६ ॥ अनेकभेदभिन्ना स्तु श्रिता आश्रित्य ते धियम् । द्विसप्तभुवन विश्व भनेकरचनान्वितम् ॥ ॥ ४ ॥ " ·१ ॥ 1१८ परे] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत सहिता। १८१ शतकोटिप्रविस्तीर्ण मष्टयोन्युद्धय सेषितम् । स्थिर धराश्रितम्भूयो चोदव्य सर्वदेवदि ॥ चतुक जाप्रदाय य स्पटाना मप्सु वर्तते । मन्त्रकोटिसहस्राणा विविधानां महामते ॥ ९ योगसिद्धिसमेताना सस्थिति सौजसे पदे। चातुरात्मीयतत्वाना झेप. वैवल्यदेहिनाम् ॥ १९० ॥ शान्तोदितस्वरूपाणां सनिवेशो मरुत्पदे । भनेकशक्तिभूताना ज्ञानादीना च लागलिन् । कालाना माश्रयो व्योम या सामूर्ति ने लक्ष्यते । खस्थिता श्चादयो वर्णा पदे षष्ठेतु मानसे ॥ २ ॥ अस्मिन्मात्रानुरक्तानि फीसितेस्मिन् पडवनि । क्षिपस्तु चाहरस्त्वेव शुद्धयर्थ लीलपेव हि ॥ स स्थित कर्मतत्वानि बुद्धिशक्तिपदे प्रभु । निरस्तदोष फत्या प्रा क्समाविश्य देवहि ॥ ४ स्वा शक्ति भुपसहत्य शान्ति मन्येति शाश्वतीम् । मधुसूदनपर्यन्त पाताळशयना दथ ॥ सप्तक सप्तक पटक सम्पश्ये रुमादिपञ्चके । मनस्यवस्थित झेघ शक्तीशा स्त्रितय हि यत् ॥ ६ ॥ बुद्धौ कमळनाभात्मा देव स्सर्वेश्वर प्रभु । पुन स्वसिद्ध युक्ताना सर्वेषा पार्थिवे पदे ॥ द्विसप्तभेदभिनेतु बोद्धव्या सस्थिति शुभा । तीव्रमन्दादिक युध्वा भाव भक्तिसमन्वितम् ॥ भाळम्पनवशा कुर्या सर्वेषा स्वपदे स्थितिम् । एषा वैभवदीक्षाया मधिवासनकर्मणि ॥ कम उक्त सवथेदानी मपराया निबोधतु । आपदा नाभिदेश च महाभूते र्धरादिकै ॥ २०० ।। " ७ ८ ·शामुकाको व्याप्तं चतुर्धा वाय्यने स्तदूर्य नमसा पुनः । पूरितं स्यान्तं च तदुदेशा च्छिसावधि ॥ १ ॥ विभाज्य मनसा ध्यान मनेनेव नामेण तु । स्थित संकर्षणान्ता था प्यनिरुद्धादय स्तु घे ॥२॥ उमाकम्पाभ्यपटुमन्तु युद्ध यातीतस्तु बुद्धिग. । समादापारमतत्व च प्राग्वदभ्पत्य मूर्छि । ति ]त्ताम् ॥ ३ ॥ ध्यापिका मूर्तप स्पेशा. पृथभक्तिपरायणे । तदाकारे रसख्ये स्तु सत्ता क्षमावनीपु च ॥ ४ ॥ मासिएपासु च विष्टान्ति सर्वा स्पार्यासु सर्वदा । स्मृरवा भेदभावेन पट्नमें [१] माद्यत्पुरा ॥ ५ ॥ ततस्तु क्ष्मादिना तेन सर्व व्याप्त विचिन्तयेत् । चतुरारमान मव्यक्त शन्दमूर्ति निराकृतिम् ॥ ६ ॥ गुणमात्र विभिन्न च सव तवभावयेत । अपा गाय वपुपा स्वस्वभावमयेन च ॥ सक्रान्सेन तुपे युद्धौ सर्वदेवोदितेन तु । स्वशकापा वै शनिच्छातो जीघ मादाय सौर्यगम् ॥८॥ स्वसामर्थ स्वशायातत् शान्तात्मास्ते विलाप्यच । शुद्धाशयाना भक्ताना सत्पदेकाभिलाषिणाम् ॥ वसामानविद्धानां सर्वत्र व्यक्तिमेसिच । मतस्तुयदसम्वेद्यं हेयपरिमितनवपि ॥२१० ॥ तसत्तदात्मनाभ्यति सर्वदाभावितात्मना । इत्यादौसर्वसामान्यो नित्योविद्याख्य भाश्रयः बोद्धव्यस्सापितदनु ह्य सामान्य तदागतः । आमोक्षादगभाषच जीवानांस्वपमेवहि ॥ २॥ ववत्सूक्ष्मरूपेण सम्पूर्णेनमहामवे । दीक्षाकालेतु शिष्याणा परिक्षय यथोदितम् ॥ ३॥ ॥ . ९॥

·९ [१८. परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । एवमेवधिजानीया भूयस्तोत्रेतु विग्रहे । सप्तधातुविभञ्यादी सन्धिवैकुंकुमादिना ॥ ४ ॥ चित्रीकृत्यचतुर्दशा प्रणवाद्यन्तगैस्ततः । स्वनामपदसंयुक्तो अथनीयस्स्वकारणैः ॥ ५॥ एवंप्राप्तिमयैर्भागै दापूर्णान्तिमेकृते । नीत्वावैमण्डलस्थस्य विभोस्तंसनिवेदयेत ॥ ६ ॥ धर्मणाच्छादितंकृत्वा निधायकलशाग्रतः । सशिष्योधार्थनकुर्या पुनर्विश्वात्मनोविभोः ॥ ७ ॥ प्रदक्षिणःपणामस्तु नानास्तुतिपदेस्सह । तत्रोपरितभूभागे मण्डलान्तर्गतंबहिः ॥ ८॥ स्थानभेदस्थितंकृया नेत्रहन्मन्त्रमन्विते । पंचगव्यवनौदन्त धावनेपिनियोजितम् ॥ भुक्तोज्झितेदन्तकाष्ठे कुत्सिद्धिविचारणम् । सौम्यघाण ईशाने यदिपूर्वदिगाननम् ॥ २२० । तसिद्धिसूचकंविद्धि विपरीतमतोन्यथा । तदंसनायजुहुया दीर्यमन्त्रणवैशतम् ॥ १ ॥ धूपानुलेपनादीनि रजांसियटिकादयः । साज्यानिचतिळादीनि योग्यान्यन्यानिलांगलिन् उद्धृत्योत्तरदिकृत्वा वर्मजप्तेनवाससा । अभुक्तेनाहतेनैव त्वाच्छायखलितेनच ॥ समभ्यर्यास्त्रमन्त्रेण पुष्पधुपानुलेपनैः । क्षान्त्वास्थलस्थितन्देव मनौवाफदशेन्यसेत् ॥ ४ ॥ अयशुद्धचभूभागे हम्मन्निसकुशास्तरे । कृत्यामाइमस्तकंशिष्य बलजप्तांशुकेनतु ॥५॥ हदायकुण्ठितततुं मुख्यमन्त्रमनुस्मरन् । स्वापयेत्स्वाजलाभाप ततोहनमन्विस्तिलः ॥६॥ ३

·I
शाखमुक्तावळी ।
सिद्धार्थक युतस्तस्य निदध्यात्परिखांबहिः ।
सबदिःपक्षमन्त्रेण प्राग्धविश्वष्टकहियत ॥७॥
प्रदक्षिणनतच्चापि खितसूत्रेणवर्मणा ।
चतुराष्टपिरवातु मण्टपानिष्क्रमेदादिः ॥
दन्तका ठादिकंकर्म विनिष्पाधस्वयंस्वपेत् ।
कुतलेदर्भशय्यायां कृत्वादक्षिणदिक्छिरः ॥९॥
सम्स्पृशन् स्वांनियुग्मेन शिगुंशयनसंस्थितम् ।
भगअन्तहिमनसा प्रार्थयन्नपवर्गदम् ॥ २३० ।।
भोमादीशजगन्नाथ सर्वज्ञहृदयेशय ।
तवाईयोजयाम्येनं कर्मिणनत्वत्परायणम् ॥ १ ॥
माप्तानुज्ञस्तु शिष्याणां कुर्याद्वैतत्रयोजनम् ।
यत्रयवचततेषा मवश्यं शाश्वतम्भवेत् ॥ २३२ ॥
इतिश्रीपांचरात्रे श्रीसात्वतसंहितायां अधिवासदीक्षाविधि
रष्टादशः परिच्छेदः ॥ १८ ॥
अथ एकोनविंशः परिच्छेदः ।
श्रीनारदः।
अधिवासाभिधानेयं पूर्वदीक्षाच्युतेन थे।
कथितासीरिणे विप्रा स्तेनात थोदितः पुनः॥१॥
संकर्षणः ।
देव दीक्षाविधानं च त्वद्रकमला दहम् ।
श्रोतुमिच्छामि संक्षेपा दैष्णवानां हिसाय च ॥ २ ॥

·[१९. परि] श्रीधरा सात संहिता । भगवान् । ॥ एकानेकस्वरूपां घे दीक्षा संसारिण मृणु । भासाय यो समायान्ति देहान्त भि [ हि] मतं पदम् ॥ ३ ॥ कैवल्पफलदाप्येका भोगकैवल्पदा परा । भोगदेव तृतीया च मरदाना सदेवीद ॥ ४ ॥ भाचार्यानुमता स्सपीः कापां सम्यक्फलातये । भक्तिभावानुविद्धानां शिष्याणां भाषिताविनाम् ॥ ५ ॥ पृद्धाना मंगनानां च बालानां भाविनात्मनाम् । घिनाचारसमदन दुसाकेन च ता हिताः ।। पुरा धिपा बिचाव मुपसंग सह । तदीय माशयं बाधा सम्पाका महामते ॥ भपातीवर्धरातु उत्पार शयना गुरोः । फमण्डलं समादाय बहि रायम्य संविशेत् ॥ ८ ॥ संम्मरे प्रत वावं हुसभुप्राशिसन्निभन् । तदन्त स्संधिशे देवं स्नानमात्रं कृतं भवेत् ॥ ९ ॥ निद्रामोहमळं येन शव दापासि संक्षपम् । शंकू न्यै घटिका स्तब रजस्पियरेण च ॥ १० ॥ समादाय च संस्मृाय निप्पिध्याय [] महीतले । शुष्कगोमयसंपुष्टे मण्डलं पापुरोदितम् ॥ ११ ॥ भद्रत्वपरिरक्षार्य न्यस्याः कोणे शकयः । कमळभ्रमसिद्धयर्थ मेक मध्ये निवेश च ॥ १२ ईपनपाति वैषम्यं तद्राघिसमये यथा। महानूनाधिक दोष स्सशिष्यस्य यतो गुरोः॥ १३ ॥ भत स्तद्राक्षणीयं च यनेन महता सटा । नियरय निस्पं प्रत्यूपे पुरा ये स्नानपूर्वकम् ॥ १४ ॥ शिष्य मारय सम्योद्य स्वप्नमाप्ति शुभाशुभाम् । चमूर्तिसमूहन्तु यथा सिस्मितन्तु ये ॥ १५ ॥ ।

·॥ १८६ शातमुक्तावळी । पश्ये पढ़तिनिधिष्टं च उपविष्टन्तु चोत्थितम् । तन्मध्या द्भगवत्तत्व मेकं वा भिन्नलक्षणम् ॥ १६ ॥ प्रादुर्भावसमूहं च तल्लांछनगण श्च यः। देवीर्य घनितान्दं सर्व मेकतमायवा ॥ भवोपकरणबात मशेपं वा पृथस्थितम् । रुद्रेन्द्रचन्द्रसूर्याम्बु हुतभुग्यातलक्षणम् ॥ पंचगवविदो विप्रा भाराधनपरायणाः । वयी मुद्घोषयन्तश्च निगदन्तश्च वा दिजाः॥ १९ ॥ यतय शुद्धसत्वाश्च सद्ब्रह्मपदसंस्थिताः। नगस्रक्चन्दनाद्यानि सुगन्धानि तरूत्तमः ॥ २० उद्यानवनिताराम वापीहय॑महालयम् । फळवीजोषधी सांबु कुम्भो वा पाकनिर्गतः॥ २१ ॥ गोगजाश्च नदीयानं कन्या सालंकृता शिशुः । मंगल्यगीति मधुरा भेरी यंशश्च वल्लरी ॥ २२ ॥ ससारखं सरः पनैः पूर्ण चित्रं सितं ततम् । हेमादिधातवो रन जालं गोसम्भवानि च ॥ २३ नवो नेत्र स्सितं शुद्धं वस्त्रबृन्द मनाहतम् । राजा पुरोधा स्सामन्तो राजपत्नी च दर्पणम् ॥ दुरगश्चैव समृष्टि महामेघौदयो दिवि । शोणितश्चामांसानि खप्लुति मंदिरादयः ।। २५ सत्यशिमृगसंघात स्तुराई चामरं तितम् । एवमादीनि चान्यानि विद्धि सिद्धिप्रदानि च ॥ २६ ॥ स्वप्नानि यान्यनिष्टानि पानि मे लेशत शृणु । म्लानता क्षितिकम्पश्च उपरागोतिभीपणः ॥ २७ ॥ नीहार उल्कापातश्च निर्यात श्चित्तभंगकृत् । गर्तमवेशो दध्यन्नं स्विन्नमांसस्य भक्षणम् । ॥

·(१९ परि श्रीपांचरात्रे श्रासात्वत संहिता । नर्तन रथविध्वंस भाज्यं स्वांगदिजच्युतिः। खरोष्ट्रं चोरकट हास्य कपिऋक्षाकुळ वनम् ॥ २९ ॥ स्थानं धूमाकुलश्चैव मसिताम्यरवेष्टनाम् । शुष्कत्वं सरिदादीमा प्रतिस्रोतस्त्वमेघ च ॥ ३० ॥ पोतयानभ्वजछत्र तरुभंगोप्यसिद्धिकृत् । भवतारो नगावृक्षा ब्रमत्वं प्रेवदर्शनम् ॥ ३१ ॥ यसाकजळतेषाज्यलेपो सत्कर्दमे स्थितिः । महिषो हिरः कृष्णो दक्षिणाशागमः क्षुधा ॥ ३२ ॥ लुञ्छनं नखकेशाना मस्थिभंगादिकं द्रुतम् । एषमादीनि चान्यानि अशुभानि महामते ॥ ३३ ॥ प्राप्ते शुभाशुभे स्वप्ने प्यभिसन्धाय चै हृदि । औरसुक्या दशिवध्यंति पूजादोमं समाचरेत् ॥ ३४ ॥ भयोक्तविधिना देव मयशार्य क्रमा धजेत् । सर्पयित्वा यथान्यायं पूर्णान्स श्वार्थये ततः॥ ईशकोणथया सौम्य पदे यागगृहस्य च । मण्डले पूर्वनिर्दिष्टे धृत्ते वा चतुरश्रके ॥ ३६ ॥ स्नातं सग्घरभृच्छिप्यं कृतन्यावं निषेदयेत् । निरीक्ष्य वाध्य संमोक्ष्य दर्भ रालभ्य पूर्ववत ।। संस्कृत्य मूर्तिच किन्तु अनुगृह्य धरागतम् । भापदा न्मन्त्रहस्तेन परामृत्याय मूर्धनि । मन्त्रहस्वं ज्वलद्रूपं दद्या द्यो दुःखधीमजिद । त मादाय करा देव धामसनिकटं व्रजेत ॥ ३९ ॥ कृवात्मनो वामभागे भूय स्खंछाद्य सोचने । प्रक्षेपये सथा सार्य मलि मुक्तलोचनम् ॥ संपश्ये परमं धाम मान्त्र मच्छफलमदम् । तस्मि अयसरे फुर्पा नाम यस्य यथोचितम् ॥ ४० ४१ ·शाम साळी रहस्यसंसं मुख्यं च गाणं पास्य यथास्थितम् । सामान्य वासुदेवाय नाम स्वांगा चतुधिय ॥ ५५ ॥ सर्वेषां सपिशप का यथा शानक्रमेणतु । द्विषट शमूर्यकितं च स्वाम्पस प्राह्मणपु च ॥ १३ ॥ देवान्तं क्षत्रियाणां च कुर्या दादाधा पुनः। पाण्यात धारनिष्ट वा लांछनास्वपुरस्सरम् ॥ ४४ ॥ ध्वजलाउनसहं च यथावस्यं नृपेषु च। एवं वर्धननिष्ठ च मूर्ति दानपूर्वकम् ॥ विहितं चापि वैश्यानां दाखान्तं शूदजन्मनाम् । संयोत्थाय नमस्काप मण्डएं फरश शुरुम् ॥ ४६ ५ यायात् कुण्डसमीपे तु शिशुना सह देशिकः। कृतस्य कर्मणो छिद्रसिद्धये च हुते सति ॥ सन्ताध्याग्रामकोभूत्वा प्राग्यत्तदृदयं विशेत् । माणशक्तिवियुक्तं च कृत्वानीय समासः । संप्रवेश्य स्वकं स्थानं सवानिकणवञ्च तम्। भीत्या सम्यक्पृथग्भाव विरेच्य सह वायुना ॥ स्वामौ घाममार्गेण मृदायन्तं निरोधितम् । जन्मग्रह मननैव मन्युक्तेन कर्मणा ॥ ५० भावभ्यानानुविन पितृमातृमयं त्यजेत् । तवः कवचमन्त्रेण दया रसप्ताभिमन्वितम् ॥ तस्योपवीत मपर मुदित चापि यस्य यत । सर्वधा दासभावत्व मापनस्य च तत्वतः ॥ अमधपादपोयिस्य लोकधमोज्झितस्य च । आमवद्रह्मनिष्ठत्य वर्मतन्त्ररतस्य च ॥ ५३ ॥ गोदान शूद्रजावे | विहितं चैव नान्यथा ! वौषट् स्वाहाषपकार विष्ठानान्तु प्रतिक्रिया ॥ ५३ ।

·| १९ पार श्रोपांचराने भातायत संहिता । । नमस्कारण मन्त्राणां कार्यमा ह्यनुग्रहे। तदीय मर्यपुप्पाचं यत्किचिद्यागसाधनम् ॥ मुसंस्कृत मसिद्धं या भाया कर्मण्यतां प्रजेत् । मतान्यपान्तु भक्तानां विहिता यागसाधने ॥ ५६ ॥ सम्यक्सरवनिवृत्तिः माग्दर्शों प्रोक्षणान्वितम् । मूर्ती घा मण्डलायतु पुष्पक्षेप भदामते ॥ ५७ ॥ नक्तंचा परिपादं च व्रतार्थ त्वेकमेवादि। एवं संस्कारसंशुद्धं कृत्वा वर्णगणं पुरा ॥ ५८ वांगन विभुना कुर्या तत्प्रायश्चित्ततर्पणम् । रुदशांशपहनन्तु यथा च नुक्रमेण तु ॥ ५९ ॥ गायापर्य च कुम्भेशं सूत्र मादाय तस्थितम् । ऋजुभूतं शिशुं कृत्वा तदासूत्रं प्रचार्य च ॥ ६० ॥ व्यक्तरूपं च मन्वेशं संस्मरे दग्निमध्यगम् । पश्ये दिभो शिशुं सूत्रे स्वारमन्यध्वान मनसा ॥ ६॥ बाध्यात्मस्वरूपं च संस्मरे नमन्त्रदेहगम् । मधिदेवस्वभावं च तस्वात्मन्यपतार्य च ॥ ६२ ॥ अधिभूतमय सूत्रे विविध शिष्यधिग्रहे । मूलमन्यावखानेतु सनमस्कं परारमने ॥ ६३ ॥ पदं कुरवातु जुहुया दाहुतीनां चतुष्टयम् । तथा सुक्ष्मात्मने चाकरवा तत स्स्थूलात्मने तु वै॥ ६ ॥ सामनच सदनु ततोध्यनिचयं दितम् । आपदाग्रा च्छिसान्तं च सर्व पारवा स्वदेदाम् ॥ यथोद्दिष्टं क्रमेणध विभिन्न त्रिविध स्वपि । रचनासनिवेशो यः क्षमादीनां चाधिभूतता ॥ ६६ ॥ घोद्धध्य मधिदेयत्वं सामर्थ्य यस्य यत् स्वकम् । सदधिष्ठातमात्रामा मध्यारमत्य विधीयते ॥ ६७ । 1 ·७० १९० शास्त्रनुक्तावळी । अथ मार्गद्वयं त्यक्त्वा द्वादशान्तं समाश्रयेत । मूलमन्त्रमयो भूत्वा संबजे स्वधिया ततः ॥ ६८ ॥ ब्रह्मादारपदं शैष्यं तत स्तन्मध्यवर्मना । पार्थि पद माकम्प फुर्या तच्छक्ति मात्मसात ॥ ६९ ॥ वीजभूतां च हन्मन्त्र संरुद्धां सन्धिविग्रहाम् । नानाण्डवीजखंयुक्ता मनेकरचनान्विताम् ॥ एवं मादाय घे सर्वा चुद्धिनिष्ठास्तु शक्तयः । पृथक्पृथक्क्रमेणैव तस्मिन् हन्मन्त्रसम्पुटे ॥ ७१ ॥ स्वेनाध्यात्मगुणेनैव परेण व्यापकात्मना । तदेहं धारयन्तश्च स्मरे तमुभयात्मकम् ।। काळं भोगक्षयान्तं च ताकाळात महामते । कृत्वैवं भूतशक्तीनां संहारं शिशुविग्रहात् ॥ ७३ ॥ सौ देह मधाक्रम्य सम्य क्वेनैव वर्मना । प्रोल्लसं स्तमजे त्तत्र व्यक्षपेत्तु घियादिषत् ॥ भादायाध्यात्ममन्त्रांश्च भूतभूतान्विता नप । नित्य इलक्षण शुद्ध स्वमन्त्रै स्स्वस्थितानपि । भय सूबा द्विनिक्रम्य प्रयाया दनलाश्रयम् । तवावयपसन्धानां मन्त्रसाम्यं समाचरेत् ॥ ७६ ॥ समाहताना मन्त्राणां परे सर्वज्ञलक्षणे । व्यापके सर्वसामान्ये कृरवा स्वे स्वे पदे स्थितिम् ॥ स्वशरीर मथासाद्य ब्रह्मद्वारेण देशिकः । सुव मादाय सन्तर्प्य मन्त्रवृन्दं यथोदितम् ।। तत्ववृन्दसमेतं च स्वनाम्ना प्रणवादिना । भूपस्संसृष्टियोगेन द्विषट्कपरिसंख्यया ॥ पूरकेन समाकृष्य शिष्यं हत्कमलादि । भय व्यश्विनिरस्त वक्ष्मानी परलक्षणम् ॥ In ॥ ॥ ८. ॥

·11 १९. पार] श्रोपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । १९१ ज्ञशक्त्या ज्ञानसंरुद्धं कृत्वादापानला द्धृदि । प्रणवासनविधान्तं विरेच्याजे तु शैशवे ।। स्मृत्वाथ शिष्यरीतन्य मेकमेव द्विरूपधृक् । शक्तिमच्छक्तिभावेन शक्तित्वेनतु संस्मरेत् ॥ क्षमातत्यान्तर्गतंफुण्डे शक्तिमत्त्वेन सत्पुनः । रेचयित्वा स्वनाम्नाय विग्रहे मध्यवर्मना ॥ ८३ ॥ नियोज्यतत्वमाधोतं जपध्यानक लक्षणे । तदेवपाधिपंधीजं हृदाये होमकर्मणा ॥ ८ ॥ सम्यक् तस्योपकारार्थ नेतव्यं सूक्ष्मदेहताम् । स्वाहान्तं भोगसिद्धयर्थं नमोन्त म्मोक्षसिद्धये ॥ ८५ ॥ भोगभीक्षाप्तयेचापि तदेवोभयलक्षणम् । कर्मणामनखानेतु सम्पादय पदंन्यसेव ॥ ८६ ॥ एवन्तु विग्रहेसूक्ष्मे तद्धृत्पन्न गतस्यच । शिरसाचाधिकारानु तस्यापाद्य यथास्थितम् ॥ ८७ ॥ शिखामन्त्रेणतद्भोगं निधशतसंख्यया । वर्मणातत्फलमाप्ति तल्लयावमपिस्मरेत् ॥ ८८ ॥ सुप्तिमयनेत्रेण कुर्यात्तनैवसंस्थितिम् । तत्यागश्चाधमन्त्रेण विश्लेषण युतोभवेत् ॥ ८९ ॥ मूलेनाथगृहीत्वातन् कुर्याच्चैवात्मसात्पुनः । सदच्छक्ति तदीयांच कुण्डाव्यापकलक्षणाम् ॥ ९० ॥ क्ष्मातावस्याथवा [ साज्यस्य हसा [ ना] धारस्पशान्तये । पूर्वसंख्यन्तुचानेण कृत्वाहामं महामते ॥ सुषमाग्येन सम्र्य स्कन्धसूत्रात पार्थिवम् । विकर्यपूर्णयासार्द्ध विळप्यानो स्वकेपदे ॥ ९२ ॥ मूलमन्त्रेणसहसा हृत्पद्ममेरितेनतु । स्वदेहानेचकेनाथ र्यशक्तिशैशवम् ॥ ।

·१९१ शाखेसावळी । तयाकान्तं मयस्थंच संस्मरे व्यक्तिरिक्तपा । कपिन्दुनेवामपत्र माघावानंचभौवनम् ॥ ९४ ॥ शिष्पदेदेनिकस्य व्यक्तिकोटी कृतस्यच । स्वशक्तिपरिपूर्णस्य क्षमाधीजस्मत्वधोपरि ॥ ९५ ॥ विरेच्यशक्तिमन्तश्च व्यस्तधर्मगपूर्ववत् । तत्क्षणेपीजसंस्थन्तु अध्यानन्तुपयास्थितम् ॥ प्रकाशयन्तं कृपया तन्नाथन्तस्यसिद्धये । धिरक्तम्भावच्छिप्पं चिन्तयेत्तदिदन्धिया ॥ ९७ ।। इदन्तापार्थिवन्तत्वं बुधाचदुःपपंजरन् । भावतावं गतचास्य सुमहत्त्वं च सांप्रतम् ॥ कथमत्रत्वचासं पस्यमनतताइमाः । विमुक्तःपंजरायद्ध रसुखमास्तविहंगमः ॥ ९९ ॥ ऊर्धपातीतदारद स्वेवम्मन्वबळाच्छिशुः । समूहमयविज्ञाप्य वत्मभुवनयस्थितः ॥ १० ॥ सविरुद्धो भवेत्वस्य सर्वतस्सर्वदेवदि । युमत्प्रसाद सामा घयावत्पार्थियोगुणः ॥ ? देहान्तं गन्धतन्मानं भवेदासीनमस्यौ । सम्यक्संमतिपन्नस्य शासने पारमेश्वरे ॥ हेधराधिपतेनाथ भस्याद्य प्रभृतित्वया । ध्वसिनामोक्षविनानां भवितव्यंचकर्मिणः ॥ ३ ॥ इतिविज्ञाप्यचाज्ञाप्य भापायाहुतयःक्रमात् । वहशक्त्यासमाकृष्य भूयस्तरपुरकेणतु ॥४॥ त्तद्देहेचामयंची साधारपूर्ववन्नयसेव । कुण्डमध्येनुसन्धाय जीवशक्तिच पूर्ववत् ॥ ५॥ विरेच्य शक्तिमा स्तत्र नियोज्य स्तदनन्तरम् । तासमाधी यया पूर्व कुम्भकेन महामते ॥ ६ ॥ २ ॥

·१९३ ७ ॥ ॥ ९ [१९ परि] श्रीपांचराने श्रीसायरा संहिता । अथान्यं देह मापाय होमध्यानादिना परम् । तत्राधिकारपूर्वन्तु सर्व निर्वयं तस्य घे ॥ अन्येन सूत्रस्कन्धेन सह पूर्वा विपास्य च । भाप्तस्यपदसंयुक्तं तेनाकान्तं स्मरे तथा । सरस्थं मन्त्रसमूहन्तु सह तत्पतिनावै । पूर्ववच्यायपित्या च रस माज्ञाप्य गन्धवत् ॥ मनोवसानं नीत्वैवं तं वर्णाचोर्ध्वगोचरम् । निष्टागेन महायुद्धे तेजसारण चेच्छया ॥ १० ॥ समुद्धृत्याथ थे प्राग्वत वक्तव्यं बुद्धिगोचरे । पडध्वमुक्तमुलेग प्राप्तसंच तं शिशुम् ॥ १ ॥ तत्वकंचुकनिर्मुक्तं शान्तामन्येकतां गतम् । स्मृत्वा शनयात्मना प्रौनु बधलक्ष पदे परे । ऐश्वरेग चीजेन मोक्तमत्वान्वितेन च । तत संवेद्य निर्मुक्त समाधी विनियोज्य च ॥ नवेति यत्र संलीनं सानन्दं दैतमात्रकम् । आहुतीनां शतं कृत्वा तदापादनकर्मणि ॥ नीरवा समानतां सर्व तेनैव स्वधिया खिलम् । सह संवेद्य जालेन वाक्मवन्धं यथा स्थितम् ॥ ५ ॥ निस्तरंगमयो भूत्या दद्या पूर्णाहुति पराम् । अथास्थितां प्राप्य गुरुः प्रदद्या दाहुतीः पुनः॥ ६ ॥ बीजनायेन शिष्यस्य त्यपमोक्षानिवृत्तये । पदैरोकारसंरुद्धः पदावस्थितमानसः । सर्यो भय चौत्त्वं जहयात् बादशाहुतीः । भवेयमेघ भगव निरवद्यो निराश्रयः ॥ सर्वेश्वर सर्वशक्ति स्सुसम्पूणों च्युतो घशी। व्यापी निराद्धपाटगुण्यो निर्यिकारी निरअनः ॥ ८ ॥

·१२० । ॥ ॥ ॥ शाखमुक्तावळी । नित्यो नित्योदितज्ञानो नित्यानन्द स्तुनिष्कळः । भनाधन्तो निधनो वासुदेवो विभूतिमान् ॥ भूत्वव ततः कुर्यात्पूर्णया पुनरेवहि । स्थितं भवदीक्षाया म्मुमुक्षो रैश्वरे पदे ॥ १ ॥ यस्थो धाम चाभ्येति ह्यचिरा पारमेश्वरम् । ईश्वरेच्छावशेनैव दहपाता महामते २ ॥ भोगेच्छोः पद्मनाभीय उभयेच्छोः पददये। शक्तिमच्छक्तियोगेन त्वथ बुद्धिमयेध्वनि ॥ ३ ॥ निवेश्यो देहपातान्तं काल मुद्धृत्य तत्पदात् । अन्तरूढ़ो यथा काष्टा पावकश्च पृथक्कृतः॥ ४ न भूय स्सह काष्ठेन साम्य मति तथा पुमान् । योजितो ध्वान्तरे भूयो नैति तन्मयतो ततः ।। ५ समाधिप्रच्युति कृत्वा विनिवेश्यात्मनोयतः । यथावदुपदष्टव्य स्तस्यावाच सितासितः ॥ ६ ॥ सस्थिवो य स्त्वभेदेन भिन्नरूपः परात्मनि । वेद्यवेदकनिर्मुक्त मच्युतंबायत्परं ॥ ७ ॥ तच्छन्दब्रह्मभावेन स्वशक्यास्वयमेवहि । मुक्तयेखिलजीवाना मुदेतिपरमेश्वरः ॥८॥ तदव्यक्ताक्षरविद्धि तन्त्रीशब्दोयथाकल. । पृथग्वामनायाति स्थितयेनेकधास्वयं ॥ नोयान्तिनिश्चययत्र चातुरारम्यादनुग्रहात । ऋतेवेदविदोविप्रा सवेतस्मिन् प्रथमेक्षरे । १३० सशब्दमूर्तिभंगवा नभ्येतिचकलात्मना । तटूगृह्योयुज्यतेयेन तनिष्ठानां हि कर्मिणां ॥१॥ नपाइगुण्यमलोत्याच यायमूर्ति निरञ्जनम् । बदकेनान्यथामूर्त तवगृहीतुं नियुज्यते ॥ २ ९ ।

·४
।
२९. परि]
श्रीपांचराने श्रीसायत संहिता ।
तावा:कलामयास्सधै प्रभवाप्ययलक्षणाः ।
पूर्वोक्ता वासुदेवाद्या अद्धयक्षान्तायथोदिताः ॥ ३ ॥
तेभ्योविनिर्गतामन्ना स्त्वणिमादि गुणैर्युताः ।
पदकलांगलयुस्ता येपुसंख्यानविद्यते ॥
ध्यनितन्तै सनिर्माणं तस्याचं पदसंज्ञकम् ।
कर्मिणामात्मलाभा मोहार्थततक्षयायच ॥
द्रिस्तप्तभुवनंविधं गुणत्रयमयहियत ।
तदशुद्धजगनित्यं भोग्यप्राप्यं पृथस्थितम् ॥
इत्यध्वषट्कमुद्दिष्टं हेयोपादेयलक्षणः ।
भुवनाध्यापदाध्वाच विनातुर्यपदेनतु ॥ ९ ॥
हयशेषमुपादेयं कर्मिणान्तदपेक्षया ।
व्यपेक्षया प्युपेयश्च हेयपक्षे प्रयातिच ॥
फिन्तुतत्माप्त्युपायंवै निस्सरंपरेपदे ।
विवेकपदसंस्थस्य दीक्षयासंस्कृतस्यच ॥ १ ॥
घिचापमाणएहि विश्रामोपत्रस्फुटम् ।
जायतेतत्परब्रह्म वासुदेवाख्यमव्ययम् ॥२॥
अम्बरंपरमाणानां ब्रह्मनामास्पदंयथा ।
तथानाद्यप्रबुद्धानां जीवानांहि निकेतनम् ॥ ३ ॥
विज्ञयम्भुवनानांच पदानामन्सरहियत् ।
विनेश्वरेच्छया तेषां मन्त्राव क्रीडयन्तिच ॥४॥
मायर्यायवद्धयेतस्मिन् सुखदुःखमयःफलैः ।
ईश्वरेच्छानुविद्धानां भक्तानांपरमेश्वरे ।।
गुरुणांदीक्षिवानांचा प्याराधनरतात्मनाम् ।
भवन्त्यम्वद्धयोलस्था मन्त्राचाज्ञाप्रतीक्षकाः ॥ ६ ॥
नयन्तिकर्मणस्सम्यक् माथीयाध्वद्रयादलाद ।
स्वस्थानमणिमादीनां भीगानां प्राप्तयेतुबै ॥ ७ ॥

·१२० । w । ४ ॥ शाखमुक्तावळी । नित्यो नित्योदितज्ञानो नित्यानन्द स्तुनिष्कळः। मनायन्तो निधनो वासुदेवो विभूतिमान् ।। भूत्वैवश्च ततः कुर्या पूर्णपा पुनरेवहि । स्थितं वैभवदीक्षाया म्मुमुक्षो रैश्वरे पदे ॥ यत्रस्थो धाम चाभ्येति ह्यचिरा पारमेश्वरम् । ईश्वरेच्छावशेनैव दहपाता महामरो भोगेच्छौः पद्मनाभीय उभयेच्छोः पददये। शक्तिमच्छक्तियोगेन त्वथ बुद्धिमयेध्वनि । निवेश्यो देहपातान्तं काल मुद्धृत्य तत्पदाद । अन्तरूढ़ो यथा काष्ठा त्यावकश्च पृथक्कृतः न भूय सह काठेन साम्य मेति तथा पुमान् । योजितो ध्वान्तरे भूयो नैति तन्मयतां ततः ॥ समाधिप्रच्युति कृत्वा विनिवेश्यामनीग्रतः । यथावदुपंदष्टव्य स्तस्यावाच सितासितः ॥ ६ ॥ सस्थितो य स्त्वभेदेन भिन्नरूपः परामनि । वेधवेदकगिस्त मच्युतंब्रह्मयत्परं ॥ ७ ॥ सच्छन्दब्रह्मभावेन स्वशक्त्यास्वयमेवदि । मुक्तयेखिलजीवाना मुदेतिपरमेश्वरः ॥८॥ तदव्यक्ताक्षरविद्धि तन्त्रीशब्दोयथाकल. । पृथग्वात्मनायाति स्थिवयेनेकधास्वयं ॥ नोयान्तिनिश्चयत्र चातुरात्म्यादनुग्रहात । ऋतेवेदविदोविमा सवेतस्मिन् प्रथमेक्षते ॥ १३० ॥ सशन्दमूर्तिभंगवा नभ्येतिचकलात्मना । तद्गृह्मोयुज्यतेयेन तनिष्टानां हि कर्मिणां ॥१॥ नपाट्गुष्यमोत्याच यावन्मात निरञ्जनम् । पदनान्यथामतं तिगृहीतुं नियुज्यते ॥ ३ ॥ ९

·॥
॥
१२९. परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसत्यत संहिता ।
तावा.कलामयास्स प्रभवाप्ययलक्षणाः ।
पूर्वोत्ता वासुदेवाद्या अध्यक्षान्तायथोदिताः ॥ ३॥
तेभ्योविनिर्गतामन्त्रा स्त्वणिमादि गुणैर्युताः ।
पदकळांगलययुक्ता पुसंख्यानविद्यने ॥
व्यञ्चितन्तै स्सनिर्माणं तस्यायं पदसंज्ञकम् ।
कर्मिणामामलाभार्थ मोहातवक्षयायच ॥
द्रिस्सप्तभुवनविश्वं गुणवयमयहियत ।
तदशुद्धजगन्नित्यं भोग्यंप्राप्यं पृथस्थितम् ॥ ८ ॥
इत्यध्वषट्कमुद्दिष्टं हेयोपादेयलक्षणः ।
भुवनाश्वापदाध्वाच विनातुर्यपदेनतु ॥ ९ ॥
यशेषमुपादेयं कर्मिणान्तदपेक्षया ।
व्यपेक्षया प्युपेयश्च हेयपक्षे प्रयातिच ॥
किन्तुतत्माप्त्युपायंवे निस्तरंपरेपदे ।
विवेकपदसंस्थस्य दीक्षयासंस्कृतस्यच ॥ १ ॥
विचार्पमाणएहि विश्रामोयत्रवैस्फुटम् ।
जायतेतत्परब्रह्म वासुदेवाख्यमव्ययम् ॥ २ ॥
अम्बरंपरमाणानां ब्रह्मनामास्पदयथा ।
तथानाधप्रबुद्धानां जीवानांहि निकेतनम् ॥ ३ ॥
विज्ञेयम्भुवनानांच पदानामन्सरहियत् ।
विनेश्वरेच्छया तेषां मन्त्राव क्रीडयन्तिच ॥४॥
माध्वद्धपेतस्मिन् मुखदुःखमय फलैः ।
ईश्वरेच्छानुविद्धानां भक्तानांपरमेश्वरे ॥
गुरुणांदीक्षितानांचा प्याराधनरतात्मनाम् ।
भवन्त्यध्वयोर्ध्वस्था मन्त्राश्चाज्ञापतीक्षकाः ॥ ६ ॥
नयन्तिकर्मणस्सम्यक मापीयाध्वद्धपादलात ।
स्वस्थानमणिमादीनां भागानां प्राप्तयेतुवै ॥ ७ ॥

·१९६ ८ ॥ शास्त्रमुक्तावळी । घिरतस्पचतद्भोगात् स्वशक्त्या प्रेरयन्तिच । स्वव्यापारवशेनापि तत्वाध्वन्यमृतोपमे ॥ यन्वाणीमानिमन्येत तृणानीवचसंस्थितः । अनुग्रहपरास्तस्य तत्वाद्धयक्षादयोमलाः ॥ ९ ॥ गयत्यययतांसम्यक् साकलाध्वनिशाश्वते । सपाडूगुण्यमयोब्रह्म वासुदेवावमूर्तिभृत् ॥ १५०॥ नित्वेस्वात्मनिसम्बन्धे शब्दब्रह्माभिधेध्वनि । करोति योजनान्तस्प यत्रस्थ स्वयमेव हि ॥ १ ॥ प्राप्नोति तत्परिज्ञानात् सुशान्तं भगवत्पदम् । सकर्षणः । ॥ देववर्णावविज्ञानं चद कि लक्षणं मम ॥ २ प्राप्नोति यत्परिज्ञाना दवी सदासुदेवताम् । थीभगवान् । पश्चाध्वकोशमुक्तस्य सन्धसत्तस्य चात्मनः ॥ ३ ॥ सोनुभूतिपद याति धरासन्तानरूपधृत । भिन्नवर्णमय शब्दः पूर्वलक्षणलक्षितः ।। खचातुराम्पनिचयो विज्ञेयोहि तदात्मना । प्रभवाप्यययोगेन शब्दभास्वरलक्षणः॥ ५ ॥ सकारान्तस्वकाराच हकारा दन्त एव हि । प्रभधे द्वादशान्तस्तु भकार श्वतरात्मनाम् ॥ ६ ॥ भकार स्वव्ययेनैव तुल्पतातोनपो स्मृता धणे व्यूहसमूहस्मिन् शेयं शामसमाधिना ॥ विश्राम उदयो व्या िरराधासुच देवताः। अकका परिशेपा मति परवयमेव हि ॥ ८ मुक्ता विश्रामयण चतुम्केण समासत: दण्यासमियशेन संस्थिता दोव मयहि ॥ ९॥ ॥ - ·1१९ पार] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । ५ ॥ ५ । द्विपट्क धारणानां च द्वादशाधारमरक्षणम् । सोपानभूतं यत् कानवा द्वादशारा विशेरपरम् ॥ १६० ।। नीधियं पक्तिभावेन हत्पद्मोदरसंस्थितम् । वर्णाध्वानं दीक्षितस्य शब्दयोति यास्थितिः ॥ १ ॥ संसेच्य हुतभुगभूमिं प्राणीतनोदकेनतु । सह शिष्येण चारमानं तेनैवाच्छिद्रसिद्धये ॥ २ ॥ पूचंयन्दतिना कृत्वा लक्ष्म चाग्निं प्रणम्य च । समुत्थाय ततो यायानं गृहीत्याचपुतालयम् ॥ ३ पूजयित्वा गगनाथं निवेद्य नियमा च्छिशोः । खविशेषान् समासेन सान्तरान्योग्यतावशात् ॥ यथावदुपदेष्टव्यं तत स्तस्पार्चनं हदि । मुद्रासमन्वितो मन्त्री न्यासध्यानपुरस्सरः ।। इति कर्तव्यता शास्त्र संक्षिप्ता च सविस्तग। तत्समक्षं सत स्तेन सर्व कार्य यथास्थितम् ॥ ६ ॥ गुर्वचनं ततः कुर्यात् भारमना दयनादिना । पूरयित्वभिसा पाणि मर्यपात्रात्तु दक्षिणम् ॥ ७ ॥ पडंगमन्त्रसंजप्त क्षेप्तव्यं वस्य मस्तके। मण्डलं प्रणवनगय पाणी सूर्यमभं स्मरेत् ॥ ८॥ तत्राभिन्नं न्यसे प्राग्व द्वैभवं देवतागणम् । कृत्या धियाचितं दद्यात वाशिषं तस्य मूर्धनि ॥ ९ ॥ यथोक्साच यथाभीष्ट मचिगदेव पुत्रक । तथास्तु वैभवी सिद्धि मोक्षलक्ष्मसमन्विता ॥ १७० इति वैभवदीक्षाया लक्षणं समुदाहतम् । तत्प्रयुक्तस्य सामान्यं सर्वमन्त्रगणस्य च ॥ येन येन हि मन्त्रण दीक्षा कार्याहि फस्पचिव । तस्य तस्य तदीयानी पूर्णद्दिष्टेन वर्मना ॥ ३ ॥ ॥ ॥

·शास्त्रमुक्तायळी ।
कार्योत्रावयवानान्तु विनियोगो यथोदितः ।
समूहवद्धदादीनां ज्ञानान्तानां समाचरेत ॥ ३ ॥
सह तत्वगणेनैव सर्व मध्यात्मरूपता।
समभ्यूह्य ततः कुर्यात्माग्वदभ्यर्चनन्तु वै ॥४॥
नेत्रकर्मणि हृद्धीज पञ्चांगानां विधीयते ।
निरंगानांतु मन्त्राणा मंगमन्त्रोक्तकर्मणाम् ॥ ५ ॥
प्रणवो विनियोक्तव्य सहकर्मपदेनतु ।
सम्पाय विधिनानेन व्यूहदीक्षार्थिनां सदा ॥ ६ ॥
किन्तु वै तब योक्तव्यं प्रत्येकस्मिन् हि कर्मणि ।
चतुष्कं घासुदेवायं बीजानां यत्पुरोदितम् ॥ ७॥
एवमेवाघमन्त्रस्तु निश्शेषः कर्मसंग्रहे ।
योक्तव्यो ब्रह्मदीक्षायां षोढ़ाभक्त्वाच पूर्ववत् ॥
स्वरूपेण यथावस्थ मुक्ते प्ववसरेषु च ।
किन्वेकवचनेनाव देवानां प्रार्थना मता ॥ ९
योजना विधिवासोक्ता विज्ञातव्या समासतः।
नित्यदीक्षादयस्यास्प नान्यन्मोक्षा दृते फलम ॥ ८०१ ॥
तवापि चातुरात्मीया दीक्षा त्माकमलेक्षण ।
पळा ददाति पाट्गुण्य भोगाप्ति भावितात्मनाम् ॥ १ ॥
फळं त्रस्चन्दनादीनां होमद्रव्यस्य चापि यत् ।
कृपया सह चाभ्येति विलयं ब्रह्मदीक्षपा ॥ १८२ ॥
॥
इति श्रीपांचरात्र श्रीसायतसंहितापान
दीक्षाषिधि नाम
एकोनविंशः परिच्छेदः ॥ ११ ॥

·[२०-पार]
श्रीपचिराने श्रीसात्यत संहिता।
अथ विंशः परिच्छेदः ।
नारदः।
दीक्षालक्षणमुन सिरिणश्चाधिचक्रभृत् ।
यथापञ्चमुनिश्रेष्ठाः पुनरेवाववादिदम् ॥ १ ॥
अथमण्ड [णे | स्यदृष्ट [प्त स्प शास्त्रज्ञरययधार्थतः ।
तप्ताभ्यां शंखचकाभ्पा मंकितस्य भुजपे ॥२॥
सम्यग्धृतोर्व पुण्ड्रस्य दत्तनामश्च मन्त्रिणः ।
समाराधनसक्तस्य पुत्रवश्वगतस्यच ॥३॥
सिद्धयर्थमन्त्राणा मधिकाराप्तयेतुवा ।
तत्कालंगुरुणाकार्य यच्छिष्पस्याभिषेचनम् ॥ ४ ॥
भगवद्भक्तियुक्तानां पंचकालरतात्मना ।
संहिवापारगाणांच भाचार्याणांचसनिधी ॥ ५ ॥
यतीनांवद्धलक्षाणां साधकानां महात्मनाम् ।
भयकुर्याद्गुरुस्सम्य क्चतुरश्रन्तुमण्टपम् ॥ ६ ॥
सर्वोपकरणोपेतं मध्यभद्रासनान्वितम् ।
तस्मिन्कुर्यादनन्तायं सन्धानन्यासनोदितम् ॥ ७ ॥
पूजपिरवायपुष्पाये स्तवोदेवस्यसम्मुखम् ।
पद्धपद्मासनंशियं वचारोयकृतांजलिः ॥ ८ ॥
कान्ताभिगीयमानन्तु स्तूयमानश्ववन्दिभिः ।
शंखाद्यासयमानन्तु पठ्यमानातुमंगळेः ॥
जपमानपरम्मन्त्रं ध्यापमानामिवाच्युतम् ।
अष्टांगेनार्चयित्वात , कुम्भमादायवैष्णवम् ॥ १० ॥
सतवस्थेनमन्त्रेण सम्यक्सिद्धिव्यपेक्षया ।
सहनावर्तितंकृत्वा शतावर्तितमेवया ॥११॥

·शास्त्रमुक्तावळी.।
सिद्धयेद्रुतहेमाभं स्मृत्मासमभिषिच्यच ।
स्वाहान्तम्मन्त्रमुच्चार्य लतंहकमलोदरात ॥ १२ ॥
एवमुक्त्वानमोन्वन्तु ध्यावास्फटिकामलम् ।
उद्गीर्यकर्णरन्ध्रेण तस्यहत्पद्मगस्मरेत् ॥ १३ ॥
चिच्छक्तिविग्रहंब्रह्म त्वाद्वादानन्दलक्षणम् ।
समारोप्यधियासम्य स्वाधिकारन्तुचाखिलम् ॥ १४ ।
प्रतिपाद्यार्चितंशुद्धं दिव्यभागमसंचयम् ।
शुभमाराधनाधार मक्षसूत्रंचकिंकिणीम् ॥ १५ ॥
सूक्सुचीयोगपहुंच शंखचक्रेकमण्डलुम् ।
चमसंसार्यपात्रंच दर्भान्कृष्णाजिनन्ततम् । १६ ।।
पादुकेपादपीठंच च्छरमासनदपणे ।
मायूरन्यजनंशुक्ल चामरंभगवद्ध्वजम् ॥ १७ ॥
यथाईदण्डसहिसं कापायक्षौमवाससी ।
समुत्थाप्यासनात्सर्व माहत्यस्नानजंजलम् ॥ १८ ॥
विनिक्षिप्यशुचौस्थाने देवमभ्यर्च्यवेक्षतः ।
तादननुसन्तर्प्य पूर्णासंचाग्निमध्यगम् ॥ १९ ॥
क्षानवापूर्वोक्तविधिना सकुण्डान्मण्डलान्तरात ।
अर्घ्यपानसमूहाच चलिदानसमाचरेत् ॥ २० ॥
सोदकेनचभूताना मोदनेनास्त्रमुच्चरन् ।
यलिम्मण्डलत कृत्वा यागागाराचवाह्यतः ॥ २१ ॥
कृत्वान्तलिदानन्तु प्रादक्षिण्यनधेपुरा ।
मथऊर्वादचोत्तवा शेषन्तन्मण्डहिः ॥ २२॥
नमोस्त्वच्युतभूतेभ्य स्वभ्यासर्वदेवादि ।
सदिक्पतिभ्यस्तात्रेभ्य शान्ति स्वस्पवैशिशोः ॥ २३ ॥
पजायमुपसंहाप दत्तशिष्टेनपूर्ण।
वृत्तमण्डलमायेतु सितमोततः ॥२५॥

·[२०-पार] श्रीपाचरात्रे श्रीसात्वत संहिता। २०१ दत्तशिष्टयजेदेवं सर्वदेवगुरंप्रभुम् । तर्पयित्वाग्निमध्ये फुर्यातस्यविसर्जनम् ॥ २५ ॥ सदीयमयनिक्षिप्य क्षमावटेवाजलांतरे। करकंवारिसम्पूर्ण मपरंशुभलक्षणम् ॥ २६ ॥ तबेष्ठावीर्यमन्त्रेण मध्येमन्त्रास्त्रमुत्तमम् । मध्वम्मुपयसापूर्ण मादायविनिवेश्यच ॥ २७ ॥ तदखतोर्यकलशं तन्मध्येनंचचक्रगम् । समभ्यय॑यथान्यायं कृत्वाप्टशतमन्त्रितम् ॥ २८ ॥ वषट्पदनिरुद्धेन मूलमन्त्रेणतम्पुनः । दद्यात्तदन्तस्साणेन प्राग्वत् पीयूपधारिणम् ॥ २९ ॥ निनिंद्रीकरणकुर्यात् सर्वेषामन्त्रवारिणा । तदम्बुधारादानेन ध्यानोच्चारयुतेनच ॥ ३० ॥ संविभन्यायवैवेषां मन्त्रपानं सुधामयम् । सुधायखवरंपश्चा समन्नं चक्रगंन्यसेत् ॥ ३१ ॥ आदायतन्तोयकुम्भं अनमन्त्रमुदीरयन् । भ्रामपेत्पूर्ववद्धारा मथमध्ये निधायतम् ॥ ३२ ॥ . सम्पूर्णमुदकैनैव फूत्वाफलसमन्वितम् । गुरुयागमताकुर्या च्छिप्याप्रयतमानसः ॥ ३३ ॥ भगवधागवद्भक्त्या कर्मणामनसागिरा । दागोपयुक्तसम्भार तस्मेसर्वनिवेद्यच ॥ सशिरस्पाणियुग्मन्तु फरवावैचतदंनिगम् । क्षान्तव्यस्सुप्रयत्नेन श्रद्धापूतेन चेतसा ॥ पंचरावविदस्तद्र यतीश्च सातकादिकान् । सम्पज्यविधिवद्दया तेषांशक्रयाचदक्षिणाम् ॥ ३६॥ संघाहनपरारकाला लब्ध्वानुज्ञान्तु गौरवीम् । भाभिस्सहचानीयात पहुभिःपूर्वदीक्षितैः ॥ ३७ ॥

·२०२
शास्त्रमुकावळी ।
तथान्यर्भगवद्भक्त स्सुहत्सम्बन्धिवान्धवः ।
व्रजन्तंशहशिप्पैस्तु काळेह्यन्यरतत्रया ॥ ३८ ॥
वदिच्छ्यानुव्रज्य निवते तायवैयदा ।
पृत्वातु पादपतनं २ रासप्रदक्षिगन् ॥ ३१ ॥
सामोक्षासर्वसिद्धीनां भक्तानां भावितात्मनाम् ।
परागविर्गुरुर्यस्मात् प्रसाद्यस्स्मृतएवसः ॥
इतिश्रीपांचरावे श्रीसात्वतसंहिताया गभिषेकविधि नाम
विंशः परिच्छेदः ॥२०॥
४०
अथ एकविंशः परिच्छेदः ।
नारदः।
भगवानथविश्व रमा चोविस्तारकेतुना ।
दिनाधानायत्तन्म भाकर्णयवसांप्रतम् ॥१॥
संकर्षणः।
नियमाक स्वरूपास्तु दातव्यादीशिवस्पच ।
गुरुणामतिपत्रस्प शासनस्मिन् जगत्प्रभोः ॥२॥
श्रीभगयान् ।
प्रायस्मिदिनियमे नितेतु गुरोर्मुसाद ।
प्रयामाउमित्येवं शिप्पशीलानिमान्तये ॥ ३ ॥
नाकम्पागारधीच्याया देवी पानगवान्यपि ।
गुरुपद्रुधगंध ट्रष्टम्पो निरपमेयदि ॥ १ ॥

·M VIEY RATIYA HI SN [२१ परि] श्रीपाचराने श्रीसात्वत सहिता । २०३ शयनासनयानायं तदीयमभिवादयेत् । भवन्द्रितस्सदाकुर्या व्यापार तद्गृहेखिलम् ॥ ५ ॥ नासने तासमक्षच वस्तव्यं नचदक्षिणे! संयन्त्रित संयतवाक् तदाज्ञां सम्प्रतीक्षते ॥ ६ ॥ तत्सन्निधौतु नान्येषां प्रत्युत्थान समाचरेत । कुर्यात्संशय विच्छिति नतदादेशतोविना ॥ ७ ॥ व्याख्यानमागमानांच योगा यासवधारणा । एवमादिकमन्यच्च स्वगृहे न गुराहे ॥ ८ ॥ न शंखचक्रपनांके भोक्त्तव्यं भाजनेतुषे । सल्लमचोपलंकाष्ठं होठवाफलकादिकम् ॥ क्रमणीयंनपादेन पाल्प्यन्नवासनार्थतः । भगवच्छासनज्ञाना माराधनरतात्मनां ॥ १० यथोचितंयथाशक्ति पूजाकार्यासदेवाह । प्रासारदेवदेषीय माचार्य पाश्चराविकम् ॥ १ ॥ अश्वत्यश्च घटन्धेतुं उत्समूह गुरोगुदम् । दूरामदक्षिणीकुर्या निकटात्प्रतिमीविभोः ॥ १२ ॥ दण्डवरमणिपातैस्तु नमस्र्याचतुर्दिशम् । नयानपादुकारुढो नसोपानरकपादभृत् ॥ १३ ॥ विनिक्षिप्तमनाभूत्वा सविशेद्भगवद्गृहम् । नव्याख्यावसरेकुर्या प्रत्युत्थानाभिवादने ॥ नाभरतानां नमूर्खानां नास्तिकानां विशेषतः । दातव्यस्खप्रवेशश्व नोपदासरतात्मनाम् ॥ १५ ॥ नापूजितं समुद्घाट्यं शासनं पारमेश्वरम् । समक्ष नान्यभक्तानां नतासन्देह शान्तये ॥ १६ ॥ प्रकाशनाय नहोभा नचान्येन पुतोभयात् । सुगन्ध फलपुष्पाच मपूर्व मुचितंचपत् ॥ १७ ॥ LIBRARY S १४ ।

·शास्त्रमुक्तावळी । भभोज्य गुरुदेवाग्नि निवेदन विवर्जितम् । तस्करापतिताचण्डा दम्भलोभलमन्विताव ॥ १८ ॥ मात्राधि [लुब्धाद्वि] तं न हीयात् अभवतादुपचारतः । गृहीत्वाभगवद्विम्यं वृत्यर्धमटतीहयः ॥ १९ ॥ नगरापणवीधीपु तस्यदेवलकस्यच । दर्शनं स्पर्शनंचैव कुर्यात्संम्भाषणंनाह ॥ २० ॥ गायेत्तभगवद्गार्थी योग्रामे नगरान्तरे । तम्प्रभुतावकंचैव पूजयेञ्चैव [१] सर्वदा ॥ २१ ॥ विष्णुव्रतपरंचैव विष्ण्वायतनवासिनं । विष्ण्वालाप कथासक्तं विष्ण्वायतनमाकम् ॥ १२ ॥ श्रावकवैष्णवानांच विष्णुधर्मपरायणम् । पर्येष्टिकद्वैष्णवानां मान्योच विष्णुवरसदा ॥ २३ ॥ प्रातरुत्याय चिन्वीयात् स्वारामात्स्वयमेवहि । पूजावं मख्मन्त्रेण पुष्पादीन् प्रयतस्सदा ॥ २४ ॥ यापा दरण्य मथवा निर्वाधं हि सदार्जने । अकण्टकद्रुमोत्थाश्च कण्टकटुमजा अपि ॥ २५ ॥ हया स्सुगन्धाः कर्मण्पा ग्राहा स्वसितादयः । उमगन्धाकर्मण्या स्वप्रसिद्धा स्तथैव च ॥ २६ ॥ चतुष्पयशिवावास श्मशानावनिमध्यगाः। क्षता अशनिपातायैः क्रिमिकोटसमावृताः ॥ २७ ॥ वर्जनीयाः प्रयत्नेन पत्रपुष्पफरादयः। अम्युजानि सुगन्धानि जितरक्तानि कानिचित् ॥ २८ ॥ योक्तव्यानि पवित्राणि नित्य माराधफेन तु ( नेतु]। सांकृराणि च पाणि भूगतापेव मेवदि ॥ १९ ॥ घिहितान्यर्चने निरयं यतुमभपानि च । नगदे करवीरोस्यः युमुमै रचनं दितम् ।। ३० ·श्रीपाचराने श्रीसात्वत संहिता । २०५ विशेषत स्तकामस्य सिद्धिभूतियुत्तस्य च । अतोन्यथा न दोषोस्ति दोष उन्मत्तकादिभिः॥ ३१ ॥ सद्योहतानां विहित सत्व म्लानानां यदा कया। प्रदान मम्बुसिक्तानां तेषां कार्य नचान्यथा ।। ३२ ॥ निदोपता मयान्त्याशु मन्त्रिणा मवलोकनात् । भवन्ति भक्तिपूतानि हन्मन्त्रनिरतात्मनाम् ॥ ३३ ॥ न कांस्यपाचे भोक्तव्यं न तत्र विनिवेदयेत् । देवाय मधुपर्काचं तथा चै सति सम्भवे ॥ मृण्मयायसपत्रिषु न धूप मपि निर्दहेद । धूपार्थ गुल्गुलु स्सायो देयश्च सुरभिः परः॥ ३५ ॥ सह घण्टारवेणैव दीपार्थ परिवर्जयेत् । मेदोमज्जारासीतलं घृतं तैलचिमिश्रितम् ॥ नाविक मधुपर्कार्थे दधिक्षीरादिकं शुभम् । कोलुत्थः कोळपः कार्णशाल्युत्यो नोदनोदितः ॥ ३७ ॥ नापकानं न मांसश्च नारनाळविभाषितम् । नचाराधनकालेतु समुत्तिष्ठे स्वरान्वितः ॥ ६८ ॥ आसमाप्तिक्रियां चैव उपरोधन केनचित् । भाधाराद्भगवद्विम्वा द्भद्रपीटा जलच्युतिः ॥ न कार्या कण्टकै लोहैः मृदुकूर्चादिना विना । नवाया न स्वपे ब्रनो न मौनं चाचरे द्गुरोः । नोच्चिष्टं संस्पृशेद किंचि बानीया द्भगवद्गृहे । सन्निकर्षे नचाग्नेस्तु न गृहे मद्यसंकरे ॥ भक्तानां कृतदीक्षाणां व्यंगंशा [श्शा] स्वार्थमे [ए] पच । नकर्या नैजिगीषुस्सन् [ अन्येषां धर्मशास्त्रं च ] लोभनिर्मुक्तयाधिया ॥ ४२ ॥ शिष्याणां विष्णुभक्तानां नित्यं कुर्याच संग्रहम् । मानमात्सर्यकार्पण्य लोभमोहादयो 5 गुणाः ।। ४० ॥ ४१ ॥ ५३ ॥

·४७ ४८ ॥ शान्त्रमुक्तायी। वर्जनीया प्रयत्नेन [ नेतन्या स्ता नवं सर्वे ] यावज्जीवावधि क्रमात् । अकृत्स्ना दुपसन्नानां देशान्तरनिवासिनाम् ॥ ४४ . इष्टोपदेशः कर्तव्यो नारायणरतात्मनाम् । यो नवेत्त्याच्युतं तत् पश्चरात्रार्थ मेव च ॥ ४५ ॥ तथा सद्वैष्णवी दीक्षां नानाशास्त्रोक्तलक्षणाम् । न तेन सह सम्बन्धः कार्यों भिन्नक्रमेण तु ॥ १६ ॥ न शास्त्रार्थस्य शास्त्राणां वुद्धिपूर्व उपप्लवः । आचर्तव्य इहाज्ञानात पारम्पर्यक्रम बिना ॥ प्रष्टव्यो भगवद्भक्त आतो लक्षणकोविदः। प्रसिद्ध भार्ज वृद्धो नष्टं शाघार्थक्षणम् ॥ मुद्रामण्डलमन्त्राणां निस्सन्देहपरेण च । भवितव्यं गुरूणां च खकाशा सर्वदेव हि । नच संवंज्ञमन्त्राणां विना भावांशकेनतु । भानुकूल्यं गवेष्टव्य म्मुतवा मण्डलदर्शनम् ॥ नाभिचकेतु हृत्पने कन्दमुले गळाघटे । भ्रमध्ये प्रदारन्धेच स्थाने प्वतेषु मन्त्रराट् ॥ ५२ रमतव्य स्सूर्यसंकाशः प्रवासे शयने ध्वनि । मृगसूकरमांसानि नाद्यान्मीनोत्थितानि च ॥ ५२ न सकच्छपीयानि न झंगाटफलानि च। न तथा पनवजानि न घटाग्रं समारुहेव । छेद्यमानं न तत्पश्ये नद्दलं जांघ्रिणा स्पृशेव । पुण्यक्षेत्रं महातीर्थ सिद्धाश्रम मनुत्तमम् ॥ ५४ वैष्णयों पर्षदं पापि व्यक्तिस्थान तथाच्युराम् । भासाय मण्डलं फरवा चनं या बादशारकम् ।। ४९ ५० ॥ . " ॥

·( ९१-परि ]
धीपांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
२०७
॥
निर्वाहणीयं विधिवत् चातुर्मास्यं महामते ।
गृहे संयमपूर्व घा क्रमं कृत्वा तु फुट्यगम् ॥ ५६ ॥
चतुर्विधन रजसा प्रतिमाया भयानतः ।
संयुक्तानपि पूर्वोक्तः एतांश्च समयान् सदा॥ ५७ ॥
निर्वाहकाणां भक्तानां प्रयच्छे सततं गुरुः ।
ज्ञात्वा निर्वाहक भक्तं तस्यादौ देशिकेनतु ॥
समुश्यिास्तु ते सर्वे निर्वहत्यथ येषु वै ।
तेपुतेषु नियोक्तव्यो यथा न च्यवते पुनः ॥ ५९ ॥
धावनित समयनस्य उविघ्नास्तु विनायकाः।
विमुखा सिद्धयो यान्ति पदो दि भवन्ति च ॥ ६० ॥
ज्ञात्वैवं सावधानेन निर्वक्तव्यं हितान् प्रति ।
सार मादाय घे युद्धया निर्मध्य नियमोदधिम् ॥ ६१ ॥
कृपया गुरुणादेय मशठानांतु पंचकम् ।
भक्ति रनौ गुरौ मन्त्रे शास्त्रे तदधिकारिणि ॥
निपत पंचकं चास्य यथावत्परिपालनात् ।
अनुष्ठानातु
नान्येषां स्वातन्त्रयेण यथेच्छया ॥ ६३ ॥
भव्यानां मनसोभीष्टाः प्रवर्तन्तेहि सिद्धपः ।
ये ऽनिर्मलेन मनसा उपरोधात्त कुर्वते ॥ ६४ ॥
पालनं समयानां च ते मजन्यसितेभ्यनि ।
सुप्रसन्नेन मनसा यथैतत्परिपाल्यते ॥ ६५ ॥
तथा प्रसाद मभ्येति स्व आत्मातु हितैषिणाम् ।
नूनं कालुभ्यमुक्तानां स्थिताना मिह सत्पथे ॥ ६६ ॥
समपे साधकाचार्यपुत्रकाणां भवेत् शुभम् ॥ ६६० ॥
इति श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वतसंहितायां
समयविधि नीम
एकविंशः परिच्छेदः॥ २१ ॥

·२०८
शास्त्रमुक्तावळी ।
अथ द्वाविंशः परिच्छेदः।
L
संकर्षणः।
लक्षणं ज्ञातु मिच्छामि चतुर्णा देव सांप्रतम् ।
विज्ञातव्यास्तु के लिंगः भेद स्तेषां तु किंकृतः॥ १
श्रीभगवान् ।
यश्रीमान् श्रदधानस्तु मतिमान् सुदृवृतः ।
सत्यवाक भगवद्भक्तो मिताशी संगवर्जितः ॥
३
गुराधननिष्ठस्तु स्थिरबुद्धिरतन्द्रितः ।
सद्वैष्णवकुले जात स्तु संस्कार स्सुसंस्कृतः ॥ ३ ॥
पुरमाता पितृभ्यान्तु नीतस्सयोग्यतापदम् ।
विमुक्तसंकरोदान्तः परत्रभयशंकितः ॥
साधुसंगमसाकांक्ष शास्त्रार्या स्वादलम्पटः ।
तत्संचय व्यसनवा धार्मिकाणां पथि स्थितः ॥५॥
शुभकर्मरतो निरप मदीनस्वरयवानी ।
धीरोदयापरश्चैव साधूना मुपकारकृत् ॥ ६ ॥
निर्मलाम्बरधारीच विमलांगरसदेवहि ।
प्रियभापी प्रसन्नास्पः परद्रव्ये प्पलोलुपः ॥ ७ ॥
परदार स्पृहामुक्त सद्वियक पदाश्रितः।
क्षत्रयिट्र शूद्रजातीयो मधमा प्वालम्पटः
शौचस्वाध्यायनिरत सन्तुष्ट स्वततोपतः ।
दच्छिएपर्जनपर बसत तनुस्खदा ॥९॥
मानमात्सर्यकार्पण्य परियागपरोमदान् ।
देषेपिपेपदीयुक्तो दम्भाचार रियजितः ॥ १० ॥

·२०९
[२२-पार] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
निस्शेषाणा मकर्मण्य द्रव्याणां परिहारकृत् ।
मातु जनकनिष्ठानां सद्वन्धूनांच वत्सलः ॥ ११ ॥
उक्त निर्वाहकश्चाभी नित्यनीचासनमियः ।
सर्वेषामूर्यवोनिस्पं स्थितिकामपरायणः ॥ १२
वंशोद्धारकरतया सुधियालंकृतस्सदा ।
गुरुप्रसादादन्यत्र स्वगृहेवागुरीगूदे ॥
लन्धदर्शनमानो वै मन्त्रमूस्तुमण्डले ।
गुरुहरवीक्षणेनेव प्रोक्षणेनेवसंस्कृतः ॥
बुद्धयतेतावताचैव कृतार्थास्मीति सांप्रतम् ।
ततःप्रभृविकाळाच्च सुप्रसन्नाच्च देशिका ॥
पाठपुर्वदिशास्त्रार्थ मभ्यर्थयति योनिशम् ।
श्रुत्वाविचारयत्यर्थी नेकान्तेविजनेस्थितः ॥ १६ ॥
'नाभिमानपदंयाति सुसम्पूर्णापिचोदितः ।
शिक्षयत्यधनान्येषां लुब्धस्स्वार्थस्य सिद्धये ॥ १७ ॥
नोद्धाहयतिशास्त्रार्थ मभ्यर्थयतियोनिशम् ।
नविक्रियामवाप्नोति ह्याक्षिप्तोप्यघसंसदि ॥ १८ ॥
नमन्यतेतदासम्य विजेप्यामीति वादिनः ।
कुण्डमण्डलमुद्रास्त्र पीठविम्वालयेषुच ॥ ९१ ॥
समन्त्रेषुच बुद्धिस्थ नित्यं कुर्याच्च संग्रहम् ।
भयनादिषुकालेषु प्रत्यहं त्वस्यसम्भवान् ॥
देषमर्चापयेत्कुर्यात् स्वयंवामांन्त्रमर्चनम् ।
गुर्वादिष्टो गुरुणांच फुत्पिादाभिवन्दनम् ॥ २१ ॥
कार्यातेषांनजिज्ञासा ययायालयमसन्नताम् ।
प्रसाद्यविधिवतपच्छे दयुद्धमथविस्मृतम् ॥ २२ ॥
विज्ञासमययाज्ञात माचा:परिचोदितः ।
क्लप्तांतेषां स्वकांमुदा गुप्तांकृत्या प्रकाशयेत् ॥ २३ ॥

·२१०
शास्त्रमुक्तावळी ।
संस्कृतभुतपाठाभ्यां स्वगुरुमार्थपेत्ततः ।
भगवद्यागपूर्वन्तु पुत्रकास्पंपरम्पदम् ॥ २४ ॥
अतनिधानात् स्वगुरोः पार्थयेत्तत्मतिष्ठितम् ।
तदभावात्तवैचान्यं क्रमावसद्वैष्णवोहियः ॥ २५ ॥
नान्यदर्शनसंस्थन्तु गुरोर्यस्मादवैष्णवाद ।
कर्मतन्त्रमन्त्रंच द्रव्यसंघातजम्फळम् ॥ २६ ॥
नूनवैफल्यमायाति तस्मात्परिवर्जयेत् ।
द्रव्यमन्त्रक्रियामाघ भेदारफळमनश्वरम् ॥ २४ ॥
जायतेकर्मिणांशश्व दभेदादेश्यकर्मिणाम् ।
सर्वसमबुद्धीना मात्मन्यभिरतात्मनाम् ॥ २५
लोकाचारवियुक्तानां यज्ञविवाहणान्तुधै ।
ज्ञात्वैवंसहवैयस्य सम्बन्ध स्सफलोभवेत् ॥ २६ ॥
संपदासउपास्तव्य इहामुभिकसिद्धये ।
लिंगेरत परिक्षय सहजोत्थैरकृत्रिमः ॥ २७ ॥
आचार्यस्लमयीनाम शिष्योजात्याचतुर्विधः ।
एवंपुत्रकपूर्वाये परिक्षेपास्वतंत्रपः ॥
किन्तुतस्यविशेषोय स्तमिदानानियोधतु ।
पिज्ञातागुरुणापत्य विनियोगावार्थता ॥
स्वल्पमद्धयोत्तमायेन शिक्षिवेनागमेनच ।
तस्पानुग्रहवुध्यात भाभू [हू] स्याच्युतालये ॥
कृत्यानिरीक्षणायक्ष देवधाग्नि देस्वयम् ।
तुष्टोमन्त्रमयंसम्यक् सायपुष्पाक्षतांजलिः ॥ ३१ ॥
तसम्प्रभृतिकालाच ध्यानंन्यासादिकंधिना ।
पूजनमन्त्रमाण घदिसणजितम् ॥ २॥
योग्यमापदसिद्धयर्थ दत्तम्बिम्सुवास्थळे ।
सामान्पषिधिनाचोस्तो गुरुणाधायाच्युतम् ॥ ३५ ॥

·[ २२ परि] प्रोपांचराने श्रीसास्वत संहिता । २११ सतयेतितदुक्तच मतस्येमुदितस्तदा । आलोचयंस्तु शास्त्रार्थ स्वमुद्रामुद्रितन्तुपै ॥ शरत्यानिरीक्षमाणश्च योगक्षेमादिकंगुरोः । तदाराधननिष्ठस्तु वञ्चित्तस्तत्परायणः ॥ ३५ ॥ समाक्षिप्तस्तदादेशा मन्त्रमुद्रादयंधिना । कोपर्पस्वगुरोर्बयान ज्ञाशास्त्रार्थ मुत्तमम् ॥ ३६ ।। विचार्यस्वधियाखम्य वैष्णवानां हि संसदि । यपानतिजनानांच मध्ये मात्सर्यभूमिताम् ॥ ३७ ॥ सशिप्यापुत्रकोनाम स्वपुत्रादधिकस्तदा । साधकाख्येविशेषोय स्त मिदानींनियोधमे ॥ ३८ ॥ पूर्वव लब्धदीक्षस्तु मन्त्राराधनतत्परः । स्नानादिना खिलनेव देवभूवन कर्मणा ॥ 'सिद्धये स्वात्मन श्वैष लोकानां सा रा] धनाय च । वनेचा यवनोदेशे स्वगृहे घा मनोरमे। मन्त्रसेवार्यदानं च फुर्या न्मन्नव्रतं मदद । परमः पाळनीय श्च तेनैव समय स्सदा॥ ४१ यदतीवच संलब्धं यच्छत्तयानन्द मात्मनि । तदाश्चर्य न वक्तव्यं पूजापूर्व गुरो विना ॥ भारमीयमुद्रासंयुक्तो नित्योयुक्त स्वकर्मणि । श्रद्धया य स्सबोद्धव्य स्साधको भगवन्मयः ॥ ४३ ॥ दिगः पूर्वोदित युक्त स्त्यभियुक्तो विशेषतः। अनुग्रहार्थ गुरुणा भक्तानां विनियोजितः। पदानि पदमन्त्राणां सार्थकानि च वेत्ति यः। घाच्यवाचकभावेन सांगनांगवशेन चा ॥ करविग्रहकदार पक्रन्यासार्थ मेव च । समेन विषमेणेय सचित्रादिकेन च । ॥ १० 1 ર ४४ ४६ ॥

·२१४ शाखमुक्तावळी । सङ्कर्षणः । ज्ञाताविभवदेवानां देवधीजगणोमया । अधुनाज्ञातु मिच्छामि तत्पिण्डनिचयोहियः ॥३॥ श्रीभगवान् । पथाक्रमौदिवानांच देवानांविनियोधतु । विण्डमन्त्रगणंमत्त स्सावधानेनचेवसा ॥ ३ ॥ नाभेरष्टमबीजपत् स्थितन्तत्सममोपरि। तदधश्चोत्तरंचाक्षा दरान्तेनविभूषयेत् ॥ ४ ॥ अथोनरंचाक्षदेशा दादायतदधोन्यसेत् । चीजनेदितीयंयत् पट्यांमद्धयतदासने ॥५॥ आधारषष्ठसंकई फुर्यादैनाभिसप्तमम् । अराषष्ठस्पचोर्चेतु नाभिपूर्वन्तुविन्यसेत् ॥ ६ ॥ सप्तमंचाष्टमंचापि [पर्युपरिवेक्रमात् । भयाष्टमंनाभिदेशा दारुढंसप्तमोपरि ॥ ७ ॥ तदधोमध्यमंचाक्षनवदंपरिकीर्तितम् । भूपोरापंचम [a] स्योर्चे दद्यान्नाभित्तीपकम् ॥ ८ ॥ चाहात्तृतीयन्तन्मधि पिण्डोयंदशमस्स्मृतः । द्वितीयंनाभिदेशाच्च ततृतीयंतदूर्ध्वगम् ॥ नेमेराद्यन्तमूवतु स्मृतमेकादशस्पिदम् । अधोगाभिचतुर्थप सामधिनियर ॥ १० ॥ तदधोनेमिपूर्वन्तु एसद्वादशर्मस्मृतम् । नेमेखिदशमादाय सदधोयोगपरक्रमाद ॥ ११ ॥ सप्तमं च चमुच पुन नाभ मंदामः । भरा पष्ठापना स्स पिण्डमेररयोदशम् ॥ ९ ॥

·(२३. परि] धापांचराने श्रीसात्वत संहिता ।
२१५
नाभे चतुर्य मादाप तदू सप्तमं पद ।
नयम चापि वन्मूभि एत द्विद्धि चतुर्दशम् ॥ १३ ॥
नेमे चतुर्थसंख्यस्प अवधिोभ्या निधेश्य च ।
घर्ण नाभिद्वितीयं सत् तरपंचदशमं स्मृतम् ॥ १४ ॥
यदिशसंख्यकं बाधा दादापाराज्यमण्डलाद ।
सान्तिमेन च षष्ठेन वृत्तमायादनन्तरम् ॥ १५ ॥
नेमेस्सतमवर्णस्य अधिोभ्या निवेश्यय ।
नाभिदेशा द्वितीयं य द्विद्धि सप्तदशन्तु तव ॥ १६ ॥
नधर्म नाभिदेशाच्च समस्योपरि न्यसेत् ।
यपाष्टमं नाभिदेशा स्फूर्या रसप्तममृर्वगम् ॥
द्वितीयमपि तस्याथ तस्मा दे नाभिमण्डलात ।
अस्य त्रयोदशा दूधैं न्यूनपिशतिमन्तु पत् ॥ १८ ॥
नाभे चतुर्थ सस्पोध्ये तत्वीयं तदूर्धगम् ।
सत्रैव सप्तमं यदे विद्धि विंशतिम स्विदम् ।।
द्वितीयस्पाटम ना घर्णस्योघे नियोज्य च ।
भरा षष्ठं च तस्याधः पूर्या नदद कांगलिन् ॥ २० ॥
नयम नाभिदेशाञ्च तृतीयस्योपरि न्यसेत् ।
द्वितीयं तदधः कुर्या स्त्रयोपिंशतिमं स्मृतम् ॥ २१ ॥
अष्टमं सप्तम नामे दितीयं प्रथमं यतः।
कमेण योजये चैव भरा षष्ठस्य मूर्धनि ॥ २२ ॥
नेमे स्सप्तम मादाय उदधी नाभिसप्तमम् ।
सातृतीयं च तस्याधः चतुविशतिमं स्मृतम् ॥ २॥
नाभे स्तृतीयं तस्यो द्वितीयं तस्योपरि ।
निवेश्य नेमिपूर्वन्तु पडूविंश मधुनोच्यते ॥ २४ ॥

·। ॥ शास्त्रमुक्तावळी । तेषामर्थक्शा चैव विनियोगं हि वस्तुषु । ध्यानदैवतविज्ञाना व्यापकावन्तु चाध्वनि ॥ निलिगं देवतानां च शब्दब्रह्मस्व मेवहि । यथावदनुजानाति स्ववर्णैः मागुदीरितम् ॥ ४८ सांकर्य मागमानां च वत्ति वाक्यवशात्तु यः। तत्र वै विविधं वाक्यं दिध्यं च मुनिभाषितम् ॥ पौरुषं चारविन्दाक्ष तद्भेद मवधारय । यदाढय मसन्दिग्धं स्वच्छ मल्पाक्षरं स्मृतम् ॥ तत्पारमेश्वरं वाक्य माज्ञासिद्धहि मोक्षदम् । प्रशंसकं हि सिद्धीनां सम्प्रवर्तक मप्पथ ॥ ५१ सर्वेषां रंजक गूढू निश्चयीकरणक्षमम् । मुनिवाक्यन्तु तदिद्धि चतुर्वर्गफळप्रदम् ॥ ५२ भनर्थक मसम्बद्ध मल्पार्थ शब्दडम्बरम् । भनिर्वाहक मायोक्ते वाक्यं तत्पौरुषं स्मृतम् ।। ५३ इयं चानसिद्धीना माकर नरकावहम् । प्रसिद्धार्थानुवादं यत संगतार्थ विरक्षणम् ॥ भपिचे पौरुपं वाक्यं ग्राह्यं तन्मुनिवाक्यवत् । एन मादेय वाम्योत्थ आगमो यो महामते ।। सन्मार्गदर्शनं कृत्स्नं विधिवादं च विद्धि तम् । तमामाण्यातु यत्किंचित् समभ्यूद्ध यथार्यतः ।। पूर्यापराविरोधेन निर्यादयति सर्वदा। भक्तानां चोदित स्येवं पदयाक्यप्रमाणविद ॥ स्वमुद्रालंकृतश्चापि य स्सदा चक्रभृक्चरत । स देशिको निपोद्धम्प सधैं स्सर्वाधियो गुणः ॥ घेदयस्यन्ययामानं योन्यस्मिन् योनितं पदे । फरपापेक्षान्तु हदपेस पाति नरफेधमः ॥ ५९ ॥ ॥

·1२३ पार ]
प्रोपांचराने श्रीसात्यत संहिता ।
नौ भाजनं स्याव सिद्धीनां क्रमस्यागे कृते सति ।
स्थ माचार स्थका जाति स्वगोत्र स्वगुरी गुदम् ॥ ६० ॥
स्वपदं च स्वसंस्कार माइ निषिद्धन घे विना।
गोग्य त्यचिरा घोघे पातिस्प मुपयाति सः ॥ ६१ ॥
तस्मा च्छ्रेयोपिना नित्यं नाभिमानं न सत्क्षपाद ।
भधरोत्तरता सम्य गाचव्या च फुत्रचित् ॥ ६२ ॥
संकर्षणः ।
मुद्राचतुष्टयं देव कीहालक्षणलक्षितम् ।
ज्ञायते यापरिज्ञाना शिकान्त चतुष्टयम् ॥ ६३ ॥
भगवान् ।
यापूर्वहरेः प्रोक्तं शिरोमुद्रादिपंचकम् ।
तदंगुष्ठविनिर्मुक्तं विद्धि न्यूनागुलेः फ्रमात् ॥
चतुष्टयं चतुर्णान्तु गुर्वन्तानां यथास्थितम् ॥ ६४ ।।
इति श्रीपांचरात्रे श्रीसारवतसंहितायाम्
भधिकारिमुद्राभेदविधि नाम
द्वाविंशः परिच्छेदः ॥२२ ।।
अथ त्रयोविंशः परिच्छेदः ।
नारदः।
कामपालेनदेश सवयनाक्षणसत्तमाः ।
वोदितोपत्तदधुना क्थयामिसमासतः ॥ १ ॥

·शाखमुक्ताबळी। भरा पठासनं कुर्या वर्णनाभिवतीयकम् । तदूधै सप्तमं चैव अतोन्य मवधारय ॥ न्यून पविशति नेमे स्तस्योवधिोगतं न्यसेद । सामं नाभिवणेभ्य सवरवर्गाच पंचमम् ॥ २६ ॥ नेमे रायद्वितीयं च आदाय वधोन्यवेव । मध्यमक्षा महायुद्धे रष्टाविंशतिमं स्मृतम् ॥ २७ ॥ नवमं सप्तमं नाभे स्तृतीयं च तृतीयकम् । अयोत्तरस्थ मक्षाच भादाय तधो न्यसेत् ॥ २८ ॥ तृतीयं च द्वितीयं च नाभिदेशा दनन्तरम् । नाभिद्वितीय मादाय सप्तमं तुर्यमेव च ॥ तृतीयस्थाय वै नामे बांधा दायं तु मूर्धगम् । भक्षमस्या वै नाभे रथ अचे द्वितीयकम् ॥ ३० ॥ दया त्तदन्वरा षष्टं तस्यैवाधोगतं तु वै । अरा स्पष्टस्य चातु नाभिपूर्व च तत्परम् ॥ ३१ ॥ विनिवेश्याष्टमं चापि पटीश मवधारय । सप्तमं च तृतीयं च चतुर्य नाभिमण्डलात् ॥ योजयित्वा तवं चाप्यराणां त्रिदशं न्यसेत् । भयवा नवम नामे स्तृतीयं च द्वितीयकम् ॥ ३३ ॥ तरसाशिकं विद्धि नाभिदेशा दयाहरेत । भरा टासनं पूर्व द्वितीयं च तदूर्वतः ॥ नवमं चापि तस्योवें पिण्हास्वधादिम बिना। भरान्ताधेन वे भूनी कार्या झळंकृता: ॥ नमोन्ता: प्रणवायाश्च युक्ता संज्ञापदे स्स्वधः । भरान्ता विना यस्य यजम्य धधंने स्वरः॥ ३६ ॥ भघोषानाभिपर्वण सहसा केवळ हिवम् । अपास्पच ततःइयां सर्वेषां पूजनाप च ।।

·४० ... २३.पार] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । P२१७ स्वेन स्वेनतु पिण्डेन सिझवञ्चांगकल्पनम् । नमः प्रणवसंज्ञास्याः जाति कर्मवशाहपुनः॥ ३८ ॥ भातदुक्तातु यजनाद मोक्षनिष्ट स्समाचरेत् । बीजपिण्डपदारयानां विनियोगन्तु चाखिलम् ॥ ३९ ॥ किन्त्वेषां वैभवी मुद्रा देयाराधनकर्मणि । तदंगमुद्रा चांगानां योज्या मन्त्र स्वकै स्सह ॥ खेममन्त्रीदिवें मया। दीक्षापूर्व हि मन्त्राणां चातुर्वर्ग तथासनम् ॥ ५१ लक्षणं पदमन्त्राणा मधेदानी नियोधतु । यै बिना लन्धसताना मर्चनं हि न जायते ॥ ४२ ॥ विश्वातीताय विमलपदं विद्याविधायिने । पद्मनाभाय धै विश्वव्यापिने बदनन्तरम् ॥ ४३ ।। चतुविशाक्षरं विद्धि एतासंख्यं परं शृणुः । ज्योतीरूपाय पंचार्ण पदं गगनमूर्तये॥ धुवाय दधा नदनु परमन्त्ररक्षा बता! पदमाप्तिचतुर्वर्ण हेतवे यक्षरं स्विति । अनन्ताय पदं दद्या तो परिमिताय च । सर्वाश्रयाय तदनु तदन्ते धृतशक्तये ॥ ४६ ॥ एतद्विशतिसंख्यं च दविशं क्रमव स्टणु । नमो भगवते कृत्वा वासुदेवाय पे सतः ।। सर्वशत्यात्मने नन्तमूर्तयेतु पदं स्विति । विद्ध्या [छा ] रमने महाशब्दं पुरुषाय पदं ततः॥ मोहमायापदं चैव ततो विध्वंसिने हवै। सदोदिताप शन्दं तु सर्वशक्ति पदं ततः ॥ ४९ नियोक्तव्यं चतुर्वर्ण सप्तविंशाक्षरं स्मृतम् । पद घेदविदे विश्वव्यनकाय ततो भवेत् ॥ ४५ ॥ ४५ ४८ ५० ।

·शास्त्रमुक्तावळी । तदन्ते विश्वपतये ततो वै परमात्मने । एष विशतिभि वर्णैः शृणु सप्तदशाक्षरम् ॥ ५१ ॥ ज्ञानात्मने पदं कुर्याद संविच्छन्द मवः परम् । पदं प्रकाशाशयाय शान्तरूपाय वै ततः ॥ अनन्तशक्तयेसर्व व्यापिनेतदनन्तरम् । जगन्मयायतदनु विश्वरूपायवैपदम् ॥ ५३ ॥ एकविंशसिभिवणे रयमुक्तोपरंशृणु । सत्सत्वपदमादाय गुहाशयपदंततः ॥ ५४ ॥ वतःपरमहंसाय ततोमानसचारिणे । न्यूनविंशत्यक्षरश्चैवा थातोयज्ञमूर्तये ॥ ५५ ॥ पदमादायतदनु विश्वान्तवर्तिनेतुवै । ततोभुवनशब्दन्तु वराहायपदंषय ॥ ५६ ॥ विभूतिस्वामिनेचेति चतुर्विशाक्षरस्वयम् । नमोभगवतेदद्या ततोवै [वासवादये ] वामवाधिये ॥ ५७ ॥ जहाजलेन्धनपदं प्रदीतपदमेवतु । वीर्यायफट्तदन्तेतु एतत्संख्यस्पयंस्मृतः ॥ सर्वान्तश्चारिणेदद्यात प्रसन्नपदमेवच । मूर्तयेषतदन्तेवै दद्याद्धर्मात्मनेपदम् ॥ ५९ ॥ पोडशाक्षरमेतदै अतोगुह्यतमंशृणु । सर्वविद्येश्वरायाय दद्यादाक्पतयेततः ॥ ६० ॥ पदम्पदपदादाय ? [विदेदवार ] सोयाग्वियिति । न्यूनविशाक्षरोह्येष सवपरंकयपामिते ॥ ६१ ॥ योगैश्वयंप्रदापाय योगनिद्रारसेतिच । निरतायपदंदरा भगवान्जलशापिने ॥ २ ॥ विरष्टवर्गसंख्यध भयमेकाधिकस्तुपे । भगवरपदमादाप अनन्तपलदारतये ॥ १३ ॥ ॥

·(२३.परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । २१९ तेजोमयायभुवन भृतेययक्षरंपदम् । तदन्तेविनियोक्तव्यं पदंवैकच्ळपारमने ॥ ६ ॥ पडविंशाणमिमंविद्धि मन्त्रमन्वषिदांवर । यज्ञांगदेहायाद्याय महापदमतःपरम् ॥ ६५ ॥ बराहायततोदद्यात् पुराणपुरुषायवै । दद्यात्ततःप्रजाशब्दं तदन्तेपतयेपदम् ॥ ६६ ॥ चतुर्विशाक्षरमन्त्र मेतन्मन्त्रविदांवर । नमोभगवतेकृत्वा नारसिंहायवैततः ॥ ६७ ॥ तेजोनिधेपदंदद्यात् पदहनबनेतिच । ततोविकर्मजायवै शब्दंपश्चाक्षरंभवेव ॥ ६८ ॥ दुष्कृतंहितदन्तेवे सप्तविंशाक्षरस्त्वयम् । आदायामृतमूर्तेवै ततोज्ञानवलात्मने ॥ सर्वेश्वरायभगव न्यूनाशाक्षरसवयम् । आदायपुण्डरीकाक्ष पदयपरमेश्वर ॥ तप्तस्तकलशन्दन्तु · सुखसौभाग्यवैपदम् । निधपेवांछितपदं तदस्सिद्धिप्रदेतिये ॥ १ ॥ पदश्चाखिलदुःखेति ततस्तुशमनाग्नये । आनन्दसुन्दरपदं ततोलक्ष्मीपदंन्यसेत् ॥ पतयेशब्दमुच्चार्य पंचाशास्त्रिरुज्झितः । सदसत्पदमादाय मूर्तयेतदनन्तरम् ॥ विश्वोत्तमायतदनु ततोमृतनिधेतु । षोडशाणस्वयंमन्त्र उक्त कान्तात्मनोविभोः ॥ पुरुषोत्तमायशब्दं ततस्सिद्धिप्रदेतिधै [ सतोमतिहतेविच ] । शक्तयेचपदंदद्यात् सर्वेश्वरपदंठतः ॥ समग्रोप्रभयेत्यत्र निवारणपदन्ततः । सप्तविंशाक्षरोमन्त्र उस्तश्चातःपरंणु ॥ ७६ ७० ॥ ७२ ॥ ॥ ७४ ॥ । ॥

·७७ ॥ ८० ॥ शास्त्रमुक्कावळी । नियन्वेपदमुदत्य तदन्तेविश्वहेतवे । परब्रह्मसमेतश्च सेतवे ओमनन्तरम् ॥ मन्त्रीदिरष्टवर्णश्च कथितोषच्यतःपरम् । पदमप्रतिमेत्यादौ प्रभावन्तदनन्तरम् ॥ महाविभूतेवदनु महामायापदन्ततः । अथदर्शकशब्दन्तु तदन्तेवालकेतघे ॥ ७९ ॥ चतुविशाक्षरोमन्त्र सपयमुक्तस्तमासतः । शान्तात्मनेपदंदद्या सदन्वयमविन्यसेत् ॥ नियमाश्रयायदद्या स्परमधिप्रदायच । नारायणायशब्दनै पूर्वसंख्यासमंस्मृतम् ॥ ८१ ॥ भवभंगपदंचैव कारिणेतदनन्तरम् । ततोभगवतेशन्दं दत्तात्रेयायवैततः ॥ ८२ ॥ वर्णाश्रमपदंचाय धर्मशब्दमतःपरम् । परिग्रहापप्रणय मष्टाविंशाक्षरस्स्मृतः । ८३ ॥ सर्वलोकमयायेवि सर्वज्ञायपदन्ततः । सर्वेश्वरायन्यग्रोध शयनायपदंरपथ ॥ बयोपिंशत्यदरश्च स्वयमन्यनियोधतु । भूतशब्दमधादाय भावनायतदन्ततः ॥ शब्दविश्वारमनेचाप विमलेतिपदन्ततः। दादिदितशब्दधै तदन्वैविभवायच ॥ पधिशार्णस्वयंमन्त्रः परमस्मानियोधनु । भूतशब्दमपादाय व्यापिनेसदनन्तरम् ॥ पदंसहवाचित दवापंचाक्षरंशुभम् । त्रिविक्रमापाथपदं सतोपरिमितेतिय ॥ प्रभावापपदंदया. स्त्रयोपिशादार स्मृतः । नरनापापशमन्तु पुरुषमपरापये ॥ ८४ ॥ ॥ ८८ ८९ ॥

·२२१ [१३. परि श्रीपांचरात्रे श्रीसावत संहिता । भारमध्यानपरायेति णापवेदचक्षरन्तवः । एकविंशाक्षरोमन्त्र स्ततोन्यमवधारय । नारायणापशब्दन्तु दयानिरतिवैपदम् । शयानन्दमयापेति पदनिरभिमान । ९१ ॥ पदासक्वायतदनु पञ्चविंशाक्षरसषयम् । परायपदमादाय सतोपरमात्मने ॥ ९३ ॥ योगेश्वरायहरये मन्त्रोयंषोडशाक्षरः । सप्तार्णपदमादाय प्राङ्नमःपरमात्मने ॥ ९३ ॥ कृष्णायशब्दंवदन कमलंश्यक्षरन्ततः । दळशब्दन्तुवितत नेत्रायवदनन्तरम् ॥ ९४ ॥ अमिष्ठायब्रह्मणेवे अष्टाविंशाक्षरस्तवः । भगवन्पदमादाय युगान्तदइनेतिच ॥ दीप्तयेयपदंदधात् संसारपदमेवहि । बन्धविच्छेदकत्रेवे याविंशाणस्वयंस्मृतः ॥ ९६ पदंचतुर्मूर्तयेवै चतुर्गतिमयायच । शरशाभृतेदद्या च्छरदिन्दीवरविषे ॥ ९७ ॥ ततोभगवतेदद्या दभिरामपदन्ततः । शरीरायपदंचैव स्वष्टत्रिंशाक्षरस्स्मृतः ॥ दधादिदितशब्दवे परमार्थपदन्ततः । तावेदविदेशब्दं विदुषेन्यापकापच ॥ स्वामिस्तदनुवैदया यक्षरंचापरम्पदम् । भविशतिभिर्वर्ण रुवस्यन्यमतःशृणु ॥ १०० दद्याद्गण्डशब्दन्तु वदन्तेवाहनेतिच । सधशास्त्रोद्योपेचमतश्शु [शमयाशु] भमयेतिच ॥ ततोधुनधुनादाय कर्मपन्धस्तितावदेत । धर्मपाहिततोदया जाधर्मतदोषदेव ॥ २ ॥ ॥ ९८ ॥ ९९ ॥ ॥

·२२२ शास्त्रमुक्तावळी । ५ चतुर्विशाक्षरोमन्त्र एषवक्ष्याम्यतःपरम् । संहारमूर्तयेशन्दं कालवैश्वानराचिषे ॥ पाताळशयनायेति त्वज्ञाननिगळेतिवे । निचयंहनवीप्सावः प्रणवन्तदनन्तरम् ॥ पञ्चविशाक्षरोह्येष सर्वसिद्धिकरस्स्मृतः । प्रणवालंकृतास्सवें नमस्कारविभूषिताः ॥ संस्मृताःपूजिताश्चैव ध्यावाजप्ताविशेषतः । तवास्तियन्त्रयच्छन्ति भक्त्यातकर्मणांभुवि ॥ ६ ॥ भयलांछनमन्त्राणां शास्त्राणांलक्षणंशृणु । सहस्रदीधितिपदं दद्याच्छुरितवैतवः ॥ ७ ॥ विग्रहायदशार्णच भ्यधिकंमकुटस्यच । आदायवांछितपदं ततस्तिद्धिप्रदायवै ॥ महाचिन्तापदंदद्या न्मणयेतदनन्तरम् । विद्धिपंचदशार्णच दशार्णमपरंशृणु ॥ [सर्वटक्षणशब्दन्तु ततस्सम्पाभदायवे । ततश्चिन्तापदंदद्या न्मणयेतदनन्तरम् ] ॥ ११० ॥ सौभाग्यशब्दमादाय जननिष्पक्षरन्ततः । सर्वप्रदेनुतदनु अयंमेघदशाक्षरः ॥ १ ॥ प्राणामनेथसत्याय विद्धिसप्ताक्षरचिह । कालकपचक्राय फडष्टाणं प्रकीर्तितः ॥ २ ॥ विश्वारमनेपदंदया ततोषिश्वप्रदायच । नवाक्षरमिदंपिद्धि परमष्टाक्षरणु ॥ ३ ॥ समादायपदपिये ततोषिोश्वराचिंते । प्राशन्दमूर्तयेपुयां गयाटादार स्मृतः ॥ पदरसनियुपांत् भीमशब्दमतःपरम् । भीषणापरादन्तधे दशासरमिदस्मृतम् ॥ ५ ॥ ९ ॥

·[२३ पार] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । २२३ ॥ प्राग्भुवनाधिपतये स्तम्पभूतापवैपदम् । त्रयोदशाक्षरंविद्धि ततोन्पमवधारय ॥ ६ ॥ पदमिन्द्रियकोशाय इण्वस्त्रायदशाक्षरम् । कल्पान्तानिळघोषाय विद्युल्लासितवैपदम् ॥ ७ ॥ प्रभापपोडशार्णन्तु नवाक्षरमतस्णु । महामायापदं दद्या दन्धवर्ण दयं ततः ध्वंसिने पद मादाय एतत्संख्यम्पदंशृणु । सर्वास्त्रमखनादाय पराय तदनन्तरम् ॥ २ सन्तापकायशब्दन्तु दर्पविध्वंसिनेततः । एकादशाक्षरं विद्धि नवाक्षरमयोच्यते ॥ १२० ॥ अज्ञान खण्डनपदं परायतदनन्तरम् । त्रैलोक्यमोहनपदं मूर्तयेतु नवाक्षरम् ॥ माकर्षणपरपदं महामाया मयेतिवै । द्वादशाक्षर संख्यस्तु नवाक्षर मधोद्धरेत् ॥ २ ॥ मागखण्डित शब्दन्नु तदन्ते विनियोज्यच । पराक्रमायशब्दन्तु सप्ताक्षरमतरस्टणु ॥ ३ ॥ दर्पप्रशमकतु पश्चार्ण विनियोधवै । तेजोमालिनिचेत्येत द्वाविंशत्यनुकीर्तिताः ॥ ४ ॥ प्राग्वदायतसंरद्धाः स्वनामपदभूषिताः । संख्यानिष्ठाक्षरस्यान्ते दद्यारसंज्ञा पदं सदा चक्रवञ्चास्त्र मन्त्राणां कुर्यात्रामा वसानकम् । क्रमाचतुर्दशानान्तु शतपन्तानाश्चफट्पदम् ॥ १२६ ॥ इति श्रीपांचरात्रे श्रीखावत संहितायां विभषदेवता मन्त्रोद्धारविधि नाम त्रयोविंशः परिच्छेदः ॥ २३ ॥ ॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
अथ चतुर्विशः परिच्छेदः ।
१
श्रीनारदः ।
विमप्रधाना श्रुत्वैवं मन्त्राणां लक्षणं स्फुटम् ।
चोदिवो भगवाने पुन बैं ताल केतुना ॥
संकर्षणः ।
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्य शदोवा भगवन्मयः ।
नित्याराधनका मस्तुं यदि मन्त्रमयं वपुः ॥ २ ॥
कर्तुमिच्छति लक्षार्थ तत्र कि लक्षणो विधिः ।
श्रीभगवान् ।
चित्रमृरकाप्टशेळोपं सल्लोहमय मेव धा॥ ३॥
भेदभिन्न दिजातीनां हित बिम्ब फळार्थिनाम् ।
तदभित्र मकामानां प्राप्त चाप्यविरोधकृत ॥
अत्र चित्रमयं विद्धि भितिकाष्ठाम्बराश्रितम् ।
पूर्षे पूर्णकोणध चतुर्थीचाम्बरोत्थितम् ॥
व कापसकौशेय क्षोमशाणमयन्तु है।
मृजमेषं सितावरयं वा विषिध मेष च ॥ ६ ॥
थावत्यं ब्रह्मवृक्षोरयं श्रीपर्णी सुरदायजम् ।
था सा ताल मयं वैष शाशोशुपतीन्दुसारजम् ॥७॥
एवं दयं दयं विद्धि दिजादीनां यपाक्रमम् ।
भोपे घटमला भसारषन्तो हि पाक्षिकाः॥८॥
साधारणा चतुर्णान्तु प्रतिमा व कर्मणि।
सामान्य मुक्तिमुतपर्थ मन्म मृण्मयधास्मृतम् ॥ ९ ॥

·[२४ पार] श्रीपाचराने श्रीसात्वत संहिता । __. २२९ तारहाटकताम्रोस्थ मारकूटमयं तथा । एवं हि भूमयो घस्रपाषाणा धाववो हमाः ॥ १० ॥ घनादयो खिला रत्ना स्विवरक्तादिलक्षणा.। असामान्याः फळेप्सूना लाभालाभवशा स्पुनः ॥ ११ ॥ सम्यक् स्वसूर्तिमन्वैस्तु जपद्दौमार्चनादिना । नये सामान्यभाविध तथा तरकारणार्चनात् ॥ १२ ॥ यजेत् खेन्द्रां धरी शेळ मृदापादनकर्मणि । एवं पद्रुमार्थन्तु वरुणं सधनस्पतिम् ॥ १३ ॥ सरवाना व धानना सम्बन्धेन्दुपावकान् । रवाश्रयेण धातूरपे [ स्वर्षे ] नार्यादेशेन पे विना ॥ १४ ॥ यथार्चनासनेनेष चक्रपामयादिना । नरावी प्रतिमा शस्ता ध्यापिनो ध्यानविद्धये ॥ केवला लयुमाना च प्रमाणावपयोज्झिता। वर्णाश्रमगुरुरवास स्वामित्वा दखिळस्य ॥ १६ ॥ भूतादिदेवरूपत्वात उत्त मायेषु यस्तुषु । नृप वाईति वे नित्यं विशेषपदे स्थितः ॥ १७ ॥ किं पुन या फळाकांक्षी भक्तिश्रद्धापर स्सदा। कुम्वषं चित्रविम्यार्थी यनेनेदं समाचरेत् ॥ १८ ॥ गुह्यकान् गृहदेवास्तु हवार्याध्यादिना पुरा। मळभस्मनुपांगार केशकीटनखा स्तृणम् ॥ १९ ॥ मूलकण्टकचर्मास्थि सामान्ये माहिभित्तिका । भवायनयंदावश्य मतः प्राश्चतुरंगुलम् ॥ २० ॥ विहाय मृदळ भिते रीपदिम्बातु चाधिकम् । ठक्तदोषविमुक्ताय पंचगव्पेन साम्भषा ॥ २१ मर्दितया मृदा भूय स्तद्भित्त्यंशं प्रपूर्व च। शत्रेण काष्ठफलका मृगचर्मसमा पुरा ॥ २२ ॥ ॥

·शास्त्रमुक्तावली । छविं विहाय शुद्धयर्थ तुरी मुक्तन्तु वै घटम् । प्रक्षाळ्य सलिलेनैव स्वस्त्रजन सप्तधा ॥ २३ ॥ हन्मन्त्रेणत सारेण मूर्ति मन्त्रांचितेन च । तीर्थोदेशा बढीतीरा त्पुण्यक्षेत्राच्च पर्वतात ॥ २४ ॥ अपास्य दोपसकीर्णा मृर्वा दादाय मृत्तिका। खापाथ संशोप्या सूपरिप्ते धरातले ॥ २५ ॥ शाण मौर्ण च कार्यासं सूत्रं चालखि [ ससूत्रं चावि जं तथा । कृत्वा पापाणभिन्न का ग्योज्यं तब सचालकम् ॥ २६ ॥ ईषद्ामययुत्तोन भूरिक्षीरपृतादिना । भावये पंचगव्येन खादिरेण कषेण च ॥ २७ ॥ सिद्धार्थकालसिस्नेह विमोत्येन च वै सह । क्लेदयेच त्रिसप्ताई भाण्डे कृत्वा यसादिके ॥ २८ ॥ मारतानलसूर्येन्दु दर्शनेन विनवाहि । तया समाप्यं तद्विम्ब शुभकाष्ठान्तरीकृतम् ॥ २९ वखवध लोहानां कृत्वा प्रक्षाळनं ततः। मार्जन भूतिना भूय स्तथा तन्मन्त्रिवेन च ॥ भक्त्या मवर्तमानस्तु विम्वसाधनकमणि । सर्वत्र चास्त्र मन्त्रस्य फुर्या निर्विनशान्तये ॥ ३१ ॥ पूजन हवनं भूत बलिदानं सदक्षिणम् । सम्यक् [न्मृद् ] ग्रहणकाटेतु एत सामान्य मेव हि ॥ ३२ ॥ सच्छेलदारूग्रहणे विशेष स्त्वधुनोच्यते । सर्वत्रारम्भकालतु निमित्त मुपलक्ष्य च ॥ ३३ ॥ विशेषा द[4] नया धायां तच्छुभेन शुभोदयः। अशुभेन निमित्तन यात्रा पिनयती भवेत् ॥ ३५ ॥ विरामेण जयेन शान्ति स्वस्त्यपनादिना। निवर्तनेन तदन्या इदते शुभकृयतः॥ ३५ ॥ ॥ 44.

·[२४-पाएँ] श्रीपांचरात्रे श्रीसायत संहिता । २२७ ॥ मन्त्र मभ्यर्च्य यात्राया मभ्यर्याज्ञां विनन्द्य च । नैवेद्यशेषभुग्वाम चारस्थ स्संयतेन्द्रियः ।। ३६ ॥ प्राङ्मुख स्रुमरे न्मन्त्रं समुत्थायामृतोदये । परिज्ञाय पुरा मूर्ति तन्मूर्यन्तर मेव वा ॥ ३७ ॥ याया तदीयं दिग्भागं तदभावात्तु चान्यदिक । सहाय रप्रमत्तेस्तु शिल्पिभि स्सह संवृतः ॥ ३८ ॥ लाजदध्यक्षतः कुम्भ र्यावा पुष्पपुरस्सरः। सौमनस्यं महोत्साह स्त्वंगस्पन्दश्च दक्षिणः ॥ ३९ ॥ शुभा वाणी ध्वनि शांख स्तन्वी वायं फलादयः। गोगजाश्वद्विजाः कन्या नवभाण्डं च मृदधि ॥ भाद्रमांसान्यलंकारो मदिराग्नी घृतं पयः। सिद्धानं शालिवींजादि दभा स्सममारी॥ ४१ छववस्त्रध्वजायान रोचना हुंकुम मधु । दर्पण चामर श्चैव धातव मानवर्जिताः ॥ ४२ रत्रानि चैबुधं विम्ब मधु मत्तो ह्यकातरः । जीवन्मत्स्या निमित्तश्च मनसा यदददम् ॥ ४३ ॥ तत्सर्व दर्शने श्रेष्ठं तत् खेदद मशोभनम् । स्वगृहदारदेशाच्च पथि समपदावधि ॥ क्रममाणे निमित्तं च फ यच्छ गनेन दि। निर्गस्य नगरा दामा स्कोमा कोरा मेव वा ।। गृहीपा च्छाकुन चिई नकुलादिगयं त्वतः। पूर्णा सार्याधिका काशाद द्वितन्मृगदर्शनन् । दिमुखे निर्मले सिसि जे धर विशेषतः। असकृयाम्बरं स्वच्छ सुदीमा भास्वरादयः ।। महसुसायहस्निग्धः प्रदक्षिणगतिस्थिरः । दिव्याधरपासनिर्मुक्त स्सकालस्सिद्धिसूचकः ॥ 11 १६ ॥

·H शावमुकावट। इंसाशुषो भादानः कोकिळः रांजरीटकः । मपूरी भ्रमर मा पाकामा रोबरा शुभाः ॥ ४ ॥ भूपरानटारसीम्या सितादि गंदगोधिका । गन्धाणुगुपौष उषा दर्शनं शुभम् ॥ ५० भृगाणां परिणस्सिदो प्पाशचित्रकाः । सिदिसंरचकास्य सपा विदितन्तुधे ॥ ५१ ॥ प्रदक्षिणं विशेषेण व्यापपे जम्मुक शुभः । दिनादिकं [दीना ] तं निग्धं सिद्धिकृतशतोष्पदम् ॥ ५३॥ समुत्पत्रे निमिततु धातुसंक्षेपकर्मणि । प्रतीक्षितुं नरपेत पदाशान्ति तदाचरेत ॥ ५३ ॥ पूर्वोको चित्तशुद्धघर्ष सविशेषां सदशिणाम् । प्रविश्पषिधियाक्षेत्रं निरीक्षेत स्ववेजसा ॥ ५५ पपेच्छिलांगुणवती तरुयाकमणिक्षमम् । वपेदतिवृद्धाय परीक्षीणावचंतया ॥ ५५ ॥ सभङ्गादापदग्धाच निरशन्दा कदापिमहाम् । सपालुफांच सच्छिद्रां पिन्दुपुक्तांपुटोदहाम् ॥ भाग्युददरमीनाहि मारिशशकोपमाम् । मुवर्णपरघोरप सिराजालेन सन्ततो ॥ ५७ ॥ प्रागुक्तरूपस्पाभावा दमीषाप्रणहितम् । पाराषत शुफामाभा मधुमानिष्ठमाषभा ॥ गुवाहवाशुभान्निग्धा अतोवान्याभिशस्यते । सुहये भूतले मना जलाशयतलस्थिता ॥ छन्नातरुधरेणेव वनराजिवस्थिता । घेष्टितापल्लिन्दन तपैघोषधिभिता ॥ ६० ॥ ऊर्धगाजानदेशाच एफपिण्डीकृताभूगोः [ मृदुः] । मोक्षदाचखवावे भोगदासुतळानना ॥ १८ ॥ ६१ !!

·. + .११.परि] श्रीपाचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । २२९ दिङ्मुखाचोभयकरी मामाभूतिरायुषे । अतोन्यमस्तकाकीर्ति यशोवृद्धिकरीमता ॥ ६२ ॥ वंशवृद्धिदमारोग्य शान्तिकृरकंयदाप्यदिक् । पुष्टिमुन्नतिन्मधा यच्छत्युत्तरमस्तका ॥ ६३ ॥ एवंपुरापरिक्षाय पृष्ठोश्चरणशिरः । बलात्मनासीर्येण प्रोत्यसहशिल्पिभिः ॥ ६४ ॥ मामुखंचोत्तरस्पांवे माग्भागेचीत्तराननम् । स्थळेवतार्पमन्त्रेश मिष्टाम्रक्चन्दनादिना ॥ ६५ ॥ पारवाशिलान्तस्संभवं सम्पूपजुहुपाततः । उक्तदिदितपस्यैक देशेकुण्डेयवास्थळे ॥ ६६ ॥ दावापूर्णाहुतियान अपयुक्तापेदहः । निशागर्चनंकुर्ण दलिभिर्भूततर्पणम् ॥ ६ ॥ नेपशेषमश्रीया मन्त्रविन्यस्तविग्रहः । तदक्षिणेनदर्भेषु प्राविछरामस्वपेजपन् ॥ ६८ ॥ पूर्वव स्वप्नलाभार्थ मुस्थाए रजनीक्षपे । कुर्या रस्वकरपं जुहुया दशुभस्वप्नशान्तये ॥ ६९ ॥ अभिनन्ध शुभं स्वर्ण हृदयावर्जकं स्फुटम । पर्वतं च स्व मारमानं स्थानं सदुपलं स्थळम् ॥ स्फटिकामळसंकाशं पर दा तप्तहेमवत् । निर्धमागारकूटाभं सदाशु एभते शुभम् ॥ ७ ॥ सशस्त्र मप चादाय मुद्गरं चास्त्रमन्वितम् । प्रामुखधतुरो धारा स्ताइये मस्तकावधेः ॥ ५ ॥ पादेशाम पा मम्पा देवप व फळे पुण। चतुरभापतां कृत्वा भिन्नों पीठेन यन्त्रगाम् ॥ ३ ॥ मानाय्य वा पृथपीठो छनो काळयं शुभम् । विन्यस्य वे पुरान विधिना चौद्धरे च्छिताम् । ।

·१२० शाखमुक्तारळी । - - ॥ ८० ॥ पीठा भिन्नवर्णा च तद्रूप वा बच्छया। भंगांगिभाव गुणव पदां तु महामते ॥ ७५ ॥ काटलोहमणीनांचा प्यलाभे क्षति शुभम् । सति स न फुर्याद्वपम्य व्यत्यय च घा ॥ तरकाल मेव चाहत्य रत्नाधारां शिलां शुभाम् ।.. पुंस्त्रीनपुंसकोत्याभि शिलाभि स्यातया स्त्रितयं] हितम् ॥७॥ पिम्याख्यं विद्धि चाभावात् सर्व पिम्पो पलात्त निषिद्धं भगवदिम्ब रनपीठमपोपलात ॥ याद्या देवताफारा स्वोपला सर्वसिद्धिदाः । या हता 5 गलपिन्दू सनाद माभिमुंचति ॥ पुमानिति शिला सावे निस्तेजा स्सस्वना' वला । मादिमध्यावसानेषु नानि यस्शनच ध्वनिः ।। नपुंसकेति सा ज्ञया स्वपदस्था फलप्रदा। शिलाग्रहण मित्युक्त दाहग्रहण मुच्यते ॥ ८१ भापर्वतान्तस्सचारी निर्बणे सरळ वृहत । रोग मुक्तं न विमार्य प्राइनख स्तक्षतीकृतम् ।। नानिलाशनिदावाग्नि इतवीर्य न बाह्यगम। सलक्षणेतु सुस्निग्धे भूभागे चोन्नते स्थितम् ॥ ८३ ॥ प्राग्वत्तमधिवास्यादौ परेहन्यर्चपे तता। दाश्रिता मविज्ञात स्वरूपा देवतां पठन् । शहाश्रितामने नुनम सवलपचर क्षमस्वावतरान्यत्र सन्तिष्ठात्र चिदात्मना ।। ८५ ॥ अथास्त्रोदकशुद्धन विलिन घृतादिना । जपन मन्त्रवर वौषट् छिन्यादै कफाचादिना ॥ ८६ ॥ प्राच्या मुदीच्या मैशान्या पत्त्यभिमुखं यदि। परिज्ञेयं शुभं कुर्या दन्यपावचनादिकम् ॥ ॥ ॥ ८७ ॥

·. ८८ ॥ [२- परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । २३१ अनाय्या देवभागं चा प्यनादेयेन पे विना) विम्व मिच्छति वै कर्तु वा चैवाति विस्तृतम् ।। भनेकभुजयक्राखभूपितं तत्तहत्यितैः । भिन्न स्वयवै मान युक्त १ [ रिश] टैनं दम्पति ।। भक्ति श्रद्धा घशाच्चैध सर्व चार्ण मयं यतः । एवमेकतमस्यापि भक्तिपूर्वस्य वस्तुनः ॥२०॥ संग्रहंच पुरात्वा कुर्यादाकारमीप्सितन् । तादध्यनतुसामान्यं सौम्यमानं पुराणु ॥ ९१ ऋज्वाख्य मविकारंच व्यापक स्कमूर्तिमत् । भूभागे सुसमेटणे मानमुद्गीयतनवे ॥ ९२ निरूप्यावयवानांच लक्ष्मविस्तृतिपूर्वकम् । अष्टाधिक शतांशीय स्वोनतेरगुलश्चतत् ॥ ९३ ॥ देभंगुलेकलाने गोळक भावएवच । अंगुळा दृष्टभागीय स्तपः परिकीर्तितः ॥ पट्कलंचपरिक्षयं ताल बिम्बादि कर्मणि । मुखांगनाभि मेश्मा स्तालमाना स्वथोरुयुक .॥ द्विकलेच तथाजपे गुल्फजानुर्गळंचकम् । श्यगुलं गुलशेय मित्युन्मान मुदाहृतम् ॥ ९६ ॥ जटाधराणां विम्बानां दीर्घहस्व वशेनतु । चतुष्कलंच त्रिकाल म्मानम्मानादहिः क्षिपेत.॥ विपंच सप्तशियरो मौलिरष्टकोन्ततः । निजंटानां दलाटोवे मकुटवा सुशोभनम् ॥ तालेन द्वासवृद्धीतु कार्यत्वत्र व्यपेक्षया । यथोदितेषु भागेषु एकैकेनां गुलेनतु ॥ भास्यनासा बलाटार्थ बदनाशंभजेत्रिथा ) वतोग्रतः कलामानं घ्राणस्या तिलपुष्पवत् ॥ १० ॥ ९८ ·. २३२ शास्त्रमुकापळी। कलार्धेननुविस्तार स्तोत्रतिस्तरपुरद्धये । नासाय ग्रासनिर्मुक्तं गोजीमानं चतुर्यवं ॥१॥ तचतुर्यवमानेन प्राणानेणान्तरीकृतम् । अर्धागुळंचोत्तरोष्ठ मधरोष्ठन्तुचांगुलम् ॥२॥ गोळकंबिकविद्धि सविण्यो चतुरंए ले । आपस्य नासिकांशस्य मध्यभाग समाश्रिते ॥३॥ कुर्यात्रबृतिच्छिद्रे सबनेत्रे कलान्तरे। कळायामसमन्देयाद कलार्धनतुविस्तृतम् ॥४॥ यदुत्पळ दळाकारं दियवेनाधिकन्तुतत् । कुरिपन दळाकारं नेवाध वृततारकम् ॥५॥ वारादेर्यविभागेन त्वापस्यान्यस्याधिका। यवेने न साधेन ज्योतिस्तत्पंचभागिकम् ॥६॥ त्रिभागेनापि विहितं वत्पादळलोचन । दिपावनेत्रकोशं विस्तारेणयपाधिकम् ॥७॥ खा गुरुदपदेयाद धूळवे दिकळेस्मृो । मापतो दियवेवास चन्द्रगुल्ये क्रमावे ॥८॥ वदन्तरं कमाईच तरकोटी समसत्रके। भोरदचंगुळवित्रीणे मायामेन दिगोळके ॥ दिययः कण्ठपरिधिः पर्वणीदे चतुर्पक्षे । मायन्ताभ्यां तथापिदि द्रोणीसागुहार । ११०॥ कलार्धनतुवच्छिद्रं पाशमानं यपाधि । भंगुलाहिकलान्तस्तु क्षेपम्पमपि तत्रयद अन्तश्छिद्र विनिर्मुक्तं वदिशेयं चतुर्यवम् । सदळ करणोपेत मेवं श्रोत्रदयं स्मृतम् ॥२॥ चतुम्कळ ललाटन्तु शिखरे दे दिगोळके । उहाया स्पंगुळेचैव भमतोंगळ विस्हते ॥३॥ १ .

·॥ ८ ॥ २४.पार ] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता । २३३ केशभूमेस्समुन्तं ललाटोपरिसंस्थितम् । कुपो स्कलार्द्धमानन्तु पक्रवाळकसंचयम् ॥ कपोलपरिधि कुर्या स्कर्णा रकण्ठगतं समम् । तन्मध्ये पर्तुळी गण्डौ परिच्छिन्नौ पुरोदितः ॥ ५ ॥ शिरसःपरिणाहन्तु विद्धि षट्त्रिंश दंगुळम् । भोत्रकोटिद्वयाच्चैय मस्तकस्य यदन्तरम् ॥ ६ तत्षोडशांगुलंबिद्धि वेर्तिभ्यां पृष्ठतस्तथा । सार्द्धतालंपरिज्ञेयं ललाटात्कगुहान्तरम् ॥ सरकम्बुसदृशीग्रीवा मूलमध्यायतोहिसा । परिधे दशकला एकविंशांगुलाग्रतः ॥ अष्टादशांगुलाचैव स्वांशास्त्रयशेनविस्तृता । तन्मूलं विस्तोस्कन्धौ तुंगो वृत्तायती समौ ॥ पडंगुलन्तदाहुल्यं याहुमान मधोच्युते । स्कन्धोत्तमांगं विकलं सन्ध्यन्तं षटकलं स्मृतम् ॥ १२० ॥ स्कन्धेर्धेमणियन्धान्तं मानं नवकलं स्मृतम् । मणेमध्यमशाखान्ती इस्सस्सप्तांगुलोमवः ॥ ॥ परिक्षयं कलाहीनं तन्मानम्मध्यमांगले । तञ्चतुर्यघहीनाच सानामातुमदेशिनी ॥ २ द्विकलाचपरिझया सांगुष्टातु कनीयसी । दिपर्वाचस्मृतोंगुष्ठ सांगुलिविस्तृताः ॥ ३ ॥ सर्वासांमूलपर्यन्ता द्धासयेच्चपवंयवम् । भनपार्द्धमानेन कार्यालिंगोपमानखाः ॥ ४ ॥ मानमंगुष्टमूलस्प परिधेश्चतुरंगुतम् । वचतुर्ययहीनंच ज्ञेयंविधंगुळीयुच ॥ ५ मूलां [ न्यूनांगुळे ] गुले कलासार्दा प्राग्वद्धासश्च बैटनात् । अंगुष्ठमंगुरूंचामा निनोन्यापध्यवास्मृताः ॥ ६ ॥ ३० १ ॥

·८ ९ ॥ १ ॥ शाखभुक्तावळी । अर्धागुळ ग्रतोन्यूना विद्धिमध्यं क्रमक्षतम् । नजलक्ष्मी [ चळक्षा] पमंचानात् सांगुलं द्विकलंकरम् ॥७॥ ईषनिम्नतलंचैध लक्ष्मरेसाविभूषितम् । शाखामूलावधेःपाणी बाहुल्यन्दयवेंगुलम् ॥ चतुर्यवाधिकचव मणिबन्धावधेस्स्मृतम् । मध्येकलादीनन्तु तद्वाळ्यमुदाहतम् ॥ मणियन्धावधेाह पेष्टनषट्कलं स्मृतम् । सन्धेस्सप्तकलंधिद्धि सांगुलत्रयवमप्युसम् ॥ हीनमध्यांगुलनव मूलद्रनवगोळकम् । तयैवसन्धेरूध्वन्तु विस्तारः प्राग्ववच ॥ भापि पूर्ववत् दृष्टया कार्यान्तस्था क्षिति स्वयम् । तालं गळावधे स्त्यक्त्वा तन्माननान्तरीकृते ॥ २ स्तनद्वयं समं कुर्या तद्धारा च समांखळा । निम्न हद्दोळकार्धन ऊतो रनरायुतम् ॥ स्तनाभ्यां विकला पान्धा त्रियवं स्तनमण्डलम् । यवोन्नतं तयाचापार विस्तृत तेन चूचकम् । दोचनं पियवं सार्ध कक्षमान मुदाहतम् । स्कन्धमानविनिर्मुक्त पृ[५] मसावधे स्स श] मम् ॥५॥ द्रोणीनिकाशप्तदृशं मध्वराशे स्समांसळम् । कक्षान्तयटन घिद्धि पंच तालं सुलोचनम् ॥ पिनांगुळ्यनेय दे नाद द्विगुणीरो । पत्रपक्षमायुक्त घिदि तपक्षिवष्टनम् ॥ ७ ॥ विपानकलामान घियं नाभिमण्टन्दम् । तम्मानन्ठ योनातु तनिम्नायं विधीयते ॥ परिधि भिमभ्यतु नियाट सचिसोचनः । पदगोळकंच सन्मानपरिद्ध वध कटे स्मृतम् ॥ ९ ॥ ४ ·१ ॥ [११. परि श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । २१५ करिकुम्भोपमा पानी परितः पंच गोळको। स्फिजी कोपीनराजीच दचंगुळा मूलतः स्मृता ॥ १० ॥ परितोंगुलमाना सा मदन्तु विषळं स्मृतम् । चतुर्यवश्च तत्कोशं वेष्टनन्तु पडंगुळम् ॥ दचंगुळो वृषणो देा न्मूलान्तसमविस्तृतौ । परितो द्रियवं [दयंगुळं विद्धि वायुरन्धं सुवर्तुळम् ॥ ३ ॥ अरमानं परिज्ञेयं मध्यभूमे नवांगुळम् । षटकलं मूलदेशाच्च अग्रान्तं विकलं स्मृतम् ॥ ३ ॥ हीनमेकांगुळेनैव द्विकलं जानुमण्डलम् । पिस्तारणोन्नतत्वेन चतुर्यवसमन्तु तत् ॥ ४ जंघामूळे परिझये वेष्टनं नवगोळाम् । द्विसप्तांगुळक मध्ये सार्धपंचांगुळं [ कळं ] ततः ॥ ५ ॥ अत्रापि वेष्टना द्विद्धि तृतीयांशेन विस्कृतिम् । मध्यमूलावसानेभ्यो विस्तार मनुगुण्यतु ॥ भुजाभ्यां मध्यदेशस्य तथांगुळिगणस्य च । जरुयुग्मम्य जघाभ्या मापाचादिपहस्तवा ।। सतालभागमानं च दैर्ध्य में चारणं स्मृतम् । पाणोदिगोळकततेतन्मध्ये सांगुळे कले ॥ ८ ॥ विकलं चाग्रत श्ष याहुल्येन कलासमम् । पद मंगुष्ठनिकरा लियोन प्रकीर्तितम् ॥ बाहुलंच कलामानं गुल्फदेशाच्च सांगुलम् । कनीयोगुळिमूळाच्च गुल्फान्तं पिण्डिकांगुलम् ॥ १५० ॥ जधावसानदेशाच्च वेष्टनं सालोचनम् । कलाहीनं तदेवाग्रात परिणाही विधीयते ॥ चरणं विधिनानेन वूमपृष्टं समाप्य च । अयंगुळेन च सध्या दंगष्टस्य च दीपंता । २ ७ ९ १ ॥ 11 ·शाखमुक्ताबळी। पंचांगळ:परितेयः परिधिस्तस्पळांगरिन् । यबद्धयाधिकाकार्या तद्देोत्तमदेशिनी ॥ ३ ॥ भंगुष्ठायामतुल्याथ कार्यावैगादमध्यगा । मध्यागुलेदिरष्टांश हीनातदनुयास्थिता ॥ तदत्तदनुगायाच विपासास्तु पूर्ववत् । संयुक्तानखजालेन कूर्मपृष्ठोपमेनच ॥ ५ ॥ द्विकलन्तुकला [ यग झेन पादतनिवेष्टनम् । चतुश्चतुर्यवोनंच तच्छेषाणां प्रकीर्तितम् ॥ ६ ॥ वयंशेनवेष्टनाद्विद्धि सर्वासांचैवविस्तृतिम् । सघेतमासळास्सौम्या स्समास्त्ववयवाशुभाः ॥ दशनावळिवाह्यस्थे टेसप्तयवोन्नते । यवदयोन्नतमानं मध्यहन्त चतुष्टये ॥ तत्पक्षगानांसधैषां मानविद्धिचतुर्यवम् । त्रियवादिजविस्तार मग्रान्मूलाधवद्धयम् ॥ सार्धमध्यदेशाच्च सर्वदन्तानिरन्तराः । लोममदक्षिणावर्त मयुग्जन्मोस्थितं शुभम् ॥ २६० ॥ सुनिश्चितंहितचैत न्मानमव्यभिचारियन् । मनोदारित्वमेकत्र रूपलावण्यभूषितम् ॥१॥ सर्वदाचानयोविद्धि अन्योन्यत्वेनसंस्थितिम् । ससौन्दर्यन्तुमानस्य क्वचिदाक्रम्यवर्तते ॥ २ ॥ छायपत्यकचिम्पानं समाच्छाद्यावतिष्ठते । यथातिरूपवानले के दरिद्रोप्येतिमान्यताम् ॥ ३ ॥ विरूपोप्यतिपित्तादयो नारूपोनवनिधनः । एवंढयोज्झिनविय मनादेयत्वमेतिच ॥४॥ आदेयमेकयुक्तंच नित्यंयम्मान्महामते । सम्यहमानेचसौन्दर्य भसानुग्रहकाम्यया ॥ ८ ·[२१-पार] श्रीपांचराने श्रीसास्वत संहिता । मन्त्रसन्निधिशक्ति सफलावतिष्ठते । सासम्यक्प्रतिपत्रस्य विम्वेदृग्गोचरस्थिते ॥ ६ ॥ आमूर्ताहादयत्याशु ज्ञात्वेषं यनमाचरेत् । मानोन्मानममाणाना मथसौन्दर्यसिद्धये ॥ ऋजोस्सुखमपादस्य ऽयंगुरूंचरणान्तरम् । तषिपमपादस्य भग्रात्तालसमंस्मृतम् ॥ ८ ॥ तस्पाणियमद्धयात्तु परिक्षयंदिगोळकम् । स्थिायवक्षनाम्याय तथामार्गदयस्यच ॥९॥ सूत्रेणसुसमेकुर्या होत्थदक्षिणोत्तरे । समपादस्यविम्वस्य ललाटान्मेद्रमस्तकम् ॥ १७० ॥ प्रसार्यसूत्रमाच्छाध तेननाभिहदन्तरम् । घ्राणाप्रमळकानांच सन्धिर्यस्तिलकोवंगः ॥ १ ॥ एवंविषमपादस्य दक्षांगुष्ठाग्रगंनयेत् । गात्रसाम्यं समापाचं क्षेत्रात्वगतेनच ॥ सूत्रेणसर्वपिम्चानां वेपम्यविनिवृत्तये । चतुरिद्रयश्रिपरितः परिशुद्धायतशुभा ॥ ३ ॥ अशुभापरिशद्धातु पिम्पोत्यावयचीस्थितिः । ललाटमश्ववक्त्रस्य विस्ताराद्वादशांगुलम् ॥ ४ ॥ अष्टलोचनमायामा दग्रतश्चतुरंगुलम् । कलार्द्धसुपिरेप्राणे रन्ध्रभागान्वरोकृते ॥ ५॥ अष्टांगुलेतु इनके सृश्चियो द्वेष तत्समे । मध्यप्त श्रोत्रशुक्ती दे दयंगुळे द्विकलोनते ॥ ६ ॥ दयंगुलं प्राणवंशन्तु तवं द्विकलं स्मृतम् । विद्धि पक्रविकासं च द्वियवं चामतः क्रमात् ॥ ७ ॥ तमैवहि यवांशेन हन्वन्तं तनुतां नयेत् । प्राणवंशस्य पशी दो मध्यनिम्नौ च संहतो। ८ ॥

·२ ॥ शास्त्रमुक्तापळी। यवद्धयेन सार्धेन दृग्वाणाभ्यां तु चान्तरे। अपोदकन्तु होणे यवमानेन संचितम् ।। ललाट साळकं प्राावत् दृइमध्यं सांगुला कला। नृसिद्यस्य मुखे विद्धि परित शाटलोचनम् ॥ १८० ॥ ततोष्टकण्ठदेशाच कुर्या कणंद्वयोज्झितम् । तरकर्णद्वयमानेन ललाटान्तं नये पुनः॥ १ ॥ प्रमाणा रमा प्रणीताच संरम्भानातलक्षणम् । मफल्लविकसच्छिद्रं घ्राणं वंशान्वितं भवेत् ॥ तच्छिद्रपूर्वमानाच्चा प्यस्य वै त्रियवाधिकम् । सगोळ मुत्तरांगेषु. सकलांशं च लोचनम् ॥ अधरोष्ठः परिक्षयः स चतुर्यव मंगुलम् । सार्ध चतुकलं धनं शेषायामो हनो स्मृतः ॥ तद्विकासः परिजयो नेत्रमानं यवाधिकम् । अग्रतो ग्रास मायाति सूक्विण्यन्तं हि चांगुलम् सर्ववृत्तं तदन नेयुग्मं सविस्मयम् । पूर्ववद्विस्तृत श्रोत्रं कलाधन तदुनतः ॥ तुल्या चेन्दुकला युग्मयोगस्य भ्रखिगोळका । तन्मध्यन्तु कलामानं शंखावतापम म्मद ।। भागमान सटावृत्तं कार्य तच्छिरति स्फुटम् । देर्पण साधतालं च माधरस्थाननं स्मृतम् ॥ बिस्तारण ललाटाञ्च तन्मानं यंगुलोज्झितम् । सौम्परूपस्य च विभोः प्रोद्यतस्य कलोशितम् ॥ सञ्चाशमानेन पोरदेशस्य विस्तृतिः। तस्योपरिष्टा दाहुल्यं तत्सम चांगुलन्यथः। इन्द्रपस्य मानं सार्ध सप्तांगुळे स्मृतम् । शेषमाननम् तु सरिवर्णीयां यदन्तरम् ॥ ॥ ६ ॥ १ ॥

·{२४-परि ] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । सदिवासच साधन कटाधेनाप्रदेशसः । स एवांगुलमानेन विज्ञय स्मृश्विणीद्वयात ॥ २ घाणरन्धश्च वक्रोक्त दंष्ट्रे व्यर्ध [ त्वधं ] कालानते । नासावंशं यथापूर्व कदळीनाडिपृष्ठवत ॥ ३ ॥ ओवे वाजिमुखोक्तेतु कोटे स्सप्तकलान्तरे। तत्तुल्ये रोचने किन्तु प्रान्ततीक्ष्णे यवोज्झिते ॥ एतेषां विहिता ग्रीवा जंगुळिद्रितयेन तु। प्रत्येकदेशा संयुक्ता सौम्यमयुदिता च या॥ विनोच्छ्रायेण नृहरे यस्य गावस्य या प्रमा । सा सासघटना याला कलानाधिका भवेत् ॥ ६ ॥ धक्षः कट्युदरांसस्फि छलामानाधिकानि च । तथैव नखपत्राणि देव श्वास्य समाखदः॥ सम्पूर्णो दक्षिणावर्ते लोमभि श्वातिकुंचितैः । विचतुःपंचवक्रस्य विनवोध्वमुखेन तु ॥ दक्षिणोत्तरवकाभ्यां डासं कुर्या दिगोळकम् । विकास स्सिझवक्रोक्त उदग्वक्रस्प तत्र च ॥ समो दृक्सत्रिवेश स्तु चतुर्णा मोक्षसिद्धये । भारोग्यभोगकैवल्यप्राप्तये गुलेनतु ॥ २०० फुर्या खव्यापसव्याभ्या मधो दृक्शनिवेशनम् । सह पूर्वानने चैव सम्यक्मायल् मुखस्य च ॥ १ ॥ निष्ठा [का सा यामविस्तारमाणहरु भूश्रुतिप्यथ । ईषतिक्षितिन्यस्त दृड्मुखं दक्षिणं शुभम् ।। तद्धच्च पोपहावक्र मुत्तरं सर्वसिद्धिकृत् । स्वकार्यसूचना न्यूनं तन्मन्त्रस्य च सविधिः ॥ भतोन्यथा समाप्रिय शान्ति मास्ते च मन्त्रराट् । नित्य वत्सनिधानाञ्च भूतवेताळराससाः ॥ ८ ॥ । २ au ॥

·॥ शास्त्रमुक्तावळी । आदर्शना पलायन्ते आविशन्ति च दर्शनात् । आदाय शिरसा मन्त्रिसमाज्ञां सम्प्रयान्ति ॥ अत स्समाचरे द्यना धेन स्या द्विम्यसनिधिः । नाह वत्सन्निधाना दे कश्चि दारभते शुभम् ॥ ६ ॥ घराहदंष्ट्रं सिमाक्षं तथा चिपिटनासिकम् । विधेयं पंचमं वक्र पंचवक्रस्प घे विभाः ॥ अस्याधरोत्तराभ्यां स्वप्योष्ठाभ्यां समता भवेत् । विभिन्नतांगुलान ताभ्यां तन्मध्यगा स्फुटा ॥ कार्या दशनपाळी वै मूलमध्याग्रत समा। कलार्धेनोल्वणं वृत्तं तद्गण्डद्रितयं ततः । दिकलं चाग्रतारमच कलाचार्धकलाकमाव । सम्बन्धवेणिः पूर्वोक्त मानेन शुभकृद्भवेत् ॥ २१० सिझसूकरवाज्या [न्मु] ख्यवक्राणां सौम्यतां नयेत् । प्रमाणं दृग्गता लक्षा व्यवहारमयात्त वे ॥ १ विकास श्चाश्ववक्रोक्त स्सौम्यरूपस्य भूभृतः। तदायोक्तस्तु नहरेः प्रागुक्तो य स्सचोदितः ॥ तथा धक्रांगभाविव विभो शकीश्वरस्य च। हारनपुरवस्त्रनछटकांगदभूषिता ॥ ३ ॥ माल्योपधीतकेयूर मफुटायुपशेभिता । मतिमामन्त्रमूर्वानां कृता भवति सिद्धिदा। यत्पुरा पंचधा प्रारखं वादनं प्राणदेवतम् । वस्य यिम्पसमुत्येन सादेन मुखमण्डलम् ॥ ५ ॥ दयंगुलन्तु बलाटोरतं जटावन्धो दिलोचनः । चंगुलेनोवतः कण्ठः ठरःपंच परं स्मृतम् ॥ ६ ॥ अष्टांगुळं वटुदर फोटः पंचांगुळोत्रता। नपांगुस्तानदा यफ जानुनी दयगुम्छे स्मृते॥ २ ॥

·[२१परि] भोपांचराने श्रीसायत संहिता । २११ ८ ॥ भष्टांगुरिजप दचंगुलपादपिण्टके । साममेकंकालाहीन न्सद्वीपापाचटनम ॥ विम्यतुल्यापरिक्षपा सर्यदास्यांगपिम्वृतिः । तद्विभागाधिकपिद्धि पेष्टनंद्यदरस्पच ॥९॥ परिधिःकटिदेशस्प चनुवाधिकस्तुर्थे । विम्यास्तम्शंपिद्धि तामूळपेष्टगम् ॥ २२० ॥ वदेवजपामध्यस्प जंघान्तस्पतदेयदि । पादपंचफळापामं चतुरंगुम्नविस्तृतम् ॥ sपंगुलंपाणिदेशाध अंगुष्ठोधकलासमः । मिशेयामंनिदेया देशाचपयो [ये ] नांगुलपाक्रमात् ॥ २॥ नाभिराधंसुधिस्तीर्ण पाचनविस्तृतम् । मध्यमांगुलिपर्यन्तं मणिपन्धानघांगुलम् ॥ ३ ॥ धिकलम्पाणियिस्तार स्तनखानिशितोमवाः । तदातुमस्तकंविद्धि उच्छायणदिलोचनम् ॥ भजोपभुजयुग्मंपत् तद्वितालसमंस्मृतम् । काळानाधिकंम्पिम्यं यादोस्तढाहुयेष्टनम् ॥ पिम्पोस्तांसद्धिती व स्तनभूलॊचनोल्यणा । वृत्तधेपुल्यमानेन लोचनेपनपत्रयत् ॥ भ्रयुगंनरसिंदोत्यं प्राणाशुकचंचुवत् । कलार्द्धमानंदीर्घच तदंशंगजमुष्टयम् ॥ ७ स्थायामदीर्घतापक्ष युगळंकृविदेशगम् । तदेवदादर्शन विस्तृतसपक्षवत् ॥ स्वपक्षमानादिगुणं तत्पुच्छंशतशाराकम् । सपक्षमिममायाम सात्याययययान्वितम् ॥ सबैपांविद्धिसामान्य विशेपाख्यमयोच्यते । ऊरदयानयेप्रास मंगुलानारयंतथा ॥ २३० ३० ६ ८ । ९ ॥ ।

·. २४२ शास्त्रमुक्तावळी । जंघाकाण्डोच्छ्रिते कुर्या जंघाभ्यांचात्रवेष्टनम् । पिंयाख्यंमणिवन्धभ्य सममूलांमहामते ॥ १ ॥ ज्जालदेशात्तदर्धन सहवाधागुलनतु । पादजालपरिक्षयं विस्तारणषडंगुलम् ॥ शेषसायोदितवर्ष सर्वेषांविद्धिसर्वदा । किन्तुपादोग्झितीपक्षी देध्यांतद्दळविस्तृतौ ॥ एपाश्चोड्डीयमानानां स्वापामापक्षविस्तृतिः । पंचानांचपरिज्ञया स्थितानामर्धलक्षणा ॥४ एतदादायमानन्तु पुच्छभ्रपक्षवर्जितम् । विद्धिवामनरूपस्य लक्षणंकिन्तुळांगलिन् ॥ ५॥ ललाटनासाधक्नेभ्य स्वमादायांगुलत्रयम् । मस्तकस्योपरिष्टात जटाव,प्रकल्पयेत् ॥ जदावसानमायाम यथास्यास्पंचतालकम् । इत्युक्तंलेशतोविम्ब लक्ष्मपीठमधाच्यते ॥ विम्वानामुपविष्टानां चतुरश्रन्तु तद्भवेत् । चतुरापतञ्चैव प्रोधियानांसदेवहि ॥ ८ ॥ वृत्तसूत्तायतत्वेन ह्यनयोरुपमन्यथा । यांगुलैः परमाणूत्यै राराधक्रमयैस्तुवा ॥ ९ ॥ यत्तेचातुसमायामं द्वारादामन्दिरोत्थिता । तन्मानेनतुपीठस्प देय॑मधेनधिस्कृतिः ॥ २४० ॥ द्वारोच्चि घिरन्तानि एकपूर्वाणि वै पुत। सन्यज्य द्वादशांशादै अधः पीठोन्नति खिभिः ॥ १॥ शेषेणारांशरुधेन प्रतिमा चौस्थिता भवेत् । अयया वाहनारूढा न्यना वा मध्यमोतमा ॥२॥ चतुभि दिशांश स्तदुपपिष्टस्य चोनतिः । विक्षिता चास्य सर्वत्र प्रतिमाधेन विश्वतिः ॥ ३ ॥ .

·१.२४ परि] श्रीपचिराने श्रीसावत संहिता ।
२४३
तत्त्रचंशपरिलुगाच चतुर्थांशोशितथियो।
परिवारवर्शनव चाचराम्यस्पयैपुनः ॥
भलुप्तशिंचविहितं पीडायमिंचसदिए ।
चतुर्दिवागतस्यैव मेकदिग्ग्गतस्यत्र ॥५॥
तदेवदेष्यदिगुणं लांछनरावृतस्पच ।
सार्द्धचानाकृतस्य तदाहुल्यं पुरोदितम् ॥ ६ ॥
एकैकंलक्ष्मभेदेन तत्संख्यविद्धिवेपुनः ।
अनन्तासनमायंच द्वतीयपक्षमन्दिरम् ॥ ७ ॥
कमलांक तृतीयन्तु चतुर्थ चक्रभूपणम् ।
एवौदिसर्वसामान्यं पीठानांहिद्विरष्टकम् ॥ ८॥
भेदभिनं समसिन पुनरेवनियोधतु ।
दिक्षुलमाणिपीटानां विद्धिकण्ठगतानिच ॥ ९ ॥
अन्योन्यसनिवेशाद्य तेषां वहात्मनापुनः ।
पक्रगुजाभ्यां सरस्थाभ्यां लुप्ताभ्पा मपितक्षितः ॥ २५० ॥
नाभ्यामन्योन्ययोगाच दिश्वनन्त खगाश्रयाद ।
द्विव्यात्मनाद्वयात्मनावा बहुत्थमवधारय ॥ १ ॥
पग्रेनोर्वगतमेष दयं चक्रेण तदहिः ।
एवं हाधोगतेनैव परिक्षेयं द्वयं दयम् ॥
२
उपरिष्टात्तु पद्माभ्या मधश्चकं द्वयं द्वयम् ।
द्वितयव्यत्ययाच्चान्य परिज्ञेयम्महामते ॥ ३ ॥
अन्तहिरिस्थतिषशा चक्र या दयस्पच ।
व्यत्यया दनयो विद्धि ऊर्धभागाच्चतुष्टयम् ॥
अधोभागा देवमेध चतुकमपरन्तुवै ।
पीठाना मष्टक मिद मधस्ता दूत स्तु वा ॥५॥
युक्तमेकेनचैकुर्या चक्रेण कमलेन वा।
चक्राकारास्तु विहिता होकभ्रम समाश्रिता. ॥ ६ ॥

·२४४
शास्त्रमुक्तावळी ।
बहवोहि दळास्तद दीपद्वैकणिकान्विताः।
इतिलांछन संचारो बहुधाते मयोदितः ॥ ७ ॥
यस्मिन् प्रकृति भूतेतु पीठे वदधुना शृणु ।
कृरधा दिर्दशधा पठिं पुरा यामा रसमः पदैः ॥ ८॥
एकेन चरणं जंघा कलशौ च विभि स्त्रिभिः ।
कण्ठ [ पीधिमथैकेन षभिः कण्ठं []] तदृर्वतः ॥ ९॥
भागेन कण्ठ [ ] सूत्रन्तु शुक्तिकांशत्रयेण तु ।
उणीपं च तदूतु कुर्या दंशद्धयेन वै ॥ २६० ॥
निर्गमःस्वदळेनैव विहितश्च रणस्य च
चतुर्दिक्षु महाबुद्ध क्षेत्रतोभ्यधिकःस्मृतः ॥ १ ॥
सर्ववृत्तं घट कुर्यात् पल्लवै वारकै युतम् ।
परितोशद्धयेनैव कर्ण [ ण्ठ } पीठं प्रवेशयेत ॥ २ ॥
अन्तःप्रवेश मेकेन विध्यंशेन गळस्य च ।
कुर्या गळप्रवेशस्य , समां सूत्रस्य निस्मृतिम् ॥ ३ ॥
शुक्ते रधःकर्णि] ण्ठ सूत्रभागा सादेन निर्गतम् ।
वदनान्तं समासेन शुक्ते स्संकोच माचरेत् ॥ ४ ॥
उष्णीषघटजंघाना मश्रिसाम्यं यथास्थितम् ।
घटवषये च्छुक्तिमरकै जिपल्लवैः ॥ ५ ॥
तवोपरिष्टा पनिधि चतुरंशकसम्मितम् ।
सत्यज्य निसनेत् द्रोणी मंशनिम्नां समन्ततः ॥६॥
विस्तृते मध्यभागेथ स्वयंशेनतु निगमम् ।
वन्मानं चतुरश्रन्तु पीठोबा द्विनिर्गतम् ॥ ७ ॥
तच्चायत विधा कृत्या पक्षमागो क्षय नयेत ।
भनुपादेन चामूळात् सम्पद लांगलषस्त्रवत् ॥ ८॥
अप्रतो मूरदेशाच्च कृत्यादौ ये विधा विधा।
भूय स्तनिपने मध्या जर याति ययागुतम् ॥ ९॥

·२१.पार] श्रीपांचराने श्रीसात्वत संहिता।
२४५
सुकराननतुल्पन्तु भवापेव म्महामते ।
फुर्या दै शंखखश म्मकरास्योपमन्तु धा ॥ २७० ॥
जलनिर्गम मेवदै पीठे पूदिसलक्षणम् ।
न कयां कर्मपिम्याना मशमादिमितात्मनाम् ॥ १ ॥
चित्रमृरकाष्ठजानां तु चपटानां विशेषतः ।
सप्रणाळं भधे पीठ मासनं च प्रणाळकम् ॥ २
भरि नीरादिना स्नानं यत्र यच्छतिसाधकः ।
प्रत्यहं वद्विना तत्र प्रत्यवायो भवे स्फुटम् ॥ ३ ॥
एवमेव वृहदिम्यभूषितानां विधीयते ।
धातुशैलोस्थितानां च निमित्तस्नपनार्थतः ॥ ४ ॥
भद्रासनगते कर्मविम्ये तस्य समाचरेत् ।
सततं च यथाळाभं दधिक्षीरघृतादिना ॥ ५ ॥
तोयेन तनये धनात् भूभागं पा प्रतिग्रहम् ।
पथा नाक्रम्यते पाद जन्तुभि स्तन्महर्धिदम् ॥ ६ ॥
भतः प्रणाळं विहितं निपिद्ध मत एव हि ।
तरसंस्थापनकालेतु देवानां दिग्विधेहि तम् ॥ ७ ॥
प्राक्प्रत्यगाननानां च तदुदक् दिग्गतं शुभम् ।
उदक्दक्षिणवक्त्राणां प्राग्भागे विहितं सदा ॥ ८ ॥
तत्पुन भंद्रपीठीय देवा दार्थसिद्धिकृत ।
सदेवाराधकानान्तु विलोमा द्विपरीपदम् ॥ ९ ॥
पाठवच्च परिक्षेयं प्रासादस्य स उच्यते ।
शुभे दिनेनुकूले च नक्षत्र पूजिते ग्रहे ॥ २८० ॥
ने स्थिर स्थिरांश च दृक्शुद्धे चौत्तरायणे ।
दिव्या धुरपातसंशुद्ध सितपक्षे मलेम्परे ॥ १ ॥
आजलान्तं कृते खाते पूर्वधरसम्मपरिते ।
विमुक्तदोघे भूभागे सवलक्षणलक्षिते ॥ २ ॥

·शास्त्र मुक्तायधी।
पूरणा दंशशेषेतु सूपलि धरातले ।
चतुष्पिदे भूते प्रोग्यासंत्रण सर्वदिक ॥ ३ ॥
स्नास शुक्लाम्बर स्सुग्वी कृतन्यास स्तुशान्तधीः ।
सर्वसाधनसंयुक्त श्चध्यिपात्रसमन्वितः ॥ ४॥
मङ्गळ्यकुम्भ मांदीय ध्यायमानीच्युतं हंदि ।
सहकार्यनै विप्रै स्संदागमपरायणः ॥ ५ ॥
तथा ङ्मयपूर्वेतु आमूलागचन्मयैः।
विशे मौसीद भोग म्मध्ये कुम्भ निधाय तम् ॥ ६ ॥
कुर्या निरीक्षणं भूमे स्ताडने प्रोक्षण क्तः ।
सेच पंचगव्यन बैई चीत्रीदकेनंतु ॥ ७ ॥
ॐकाराचं पवित्रान्त मन्त्रीणां प्राक्चतुष्टयम् ।
पाठयैच्च संपुण्याई ब्रांणीनं कृतमण्डनान् ॥ ८ ॥
बतचाची (न शाकुन ) ना सक्त ततो भदं यजुर्मयान् ।
इंडामपति सोमज्ञी शान्तायौ रित्यधर्वणान् ॥ ९ ॥
ईशकोणां खमारभ्य मांगादौ प्रतिपङ्क्तिषु
दोदशाक्षरमन्त्रेण स्वनाम्नातु पदे पदे ॥ २९० ॥
नतिप्रणवंगणं देवेत देहलक्षणम् ।
यष्टव्यो घौस्तुपुरुषों दधिस्रक्चन्दनादिनी ॥ १॥
साविकेनोपहारण अग्नी संन्तपय ततः।
फुया रंकुम्भप्रतिष्टीने या तदेवधारय । ६ ॥
पूर्ववनोरणावस्तु , भूभाग मुपशोभयेद ।
फणिका (निर्णिता) ल्ययनस्य मप्रत स्तक्षिते मंदिः ॥३॥
सर्पकरणोपेतं कृपा मण्डप (क) मुत्तमम् ।
कुण्डाष्टकान्तरस्थं च स्य तंत्राटहस्तकम् ॥ ४॥
समिण्डिका दिहस्तास्तु मुंण्टाः पूर्वोक्तपक्षणाः ।
विहस्ता[स्त ] पचि रिता योधी स्पदेिवं दिनय शमः ॥५॥

·१२४ परि
श्रीपांचराने श्रीसावत संहिता ।
२४७
पूर्ववरप्रतिकुण्डेनु विनिवेश्यं च साधनम् !
भारमन श्चोत्तरे कुर्यात् कुण्डं चाय समस्पले ॥६॥
दक्षिण पूर्ववदेव मवतार्य मजे स्क्रमात ।
स्थलायां स्थण्डिलस्यो उन्नतायां च पूर्ववतु ॥ ७ ॥
तर्पयित्वा यथाकाम मुद्धृत्याग्निगणं ततः ।
दिऊण्डेषु विनिक्षिप्य संस्कृतेषु च पूर्ववत् ॥ ८॥
तथैवच विदिक्स्गेषु उडत्याभ्यर्य वै क्रमात ।
तत प्रभवयोगेन चतुर्दिक्षनिवेशयेत् ॥ ९ ॥
चनुरोवासुदेवादीन् नाम्नाएकायनान् दिजान् ।
स्वाभिःस्वाभिरसंख्पातु ते कार्यमभिधायच ॥ ६०० ॥
कर्मावसानंदवनं सापैस्तुविळतण्डः ।
एवमायययोगेन वायवादीशानगोचरम् ॥ १॥
ऋग्वेदाघांस्तु चतुर स्संस्कृत्यादौ तथान्यसेव ।
तैरप्यच्युन लिंगैस्तु स्वशाखोक्त श्वपावनैः ॥२॥
हवनंविधिवत्कार्य भक्तियुक्तेनचेवसा ।
अधेशकोणमालाध ब्राह्मणरपरैस्सह ॥ ३॥
प्रानिर्दिष्टन्यस्वेतब नानोपकरणन्तुपद ।
दशार्द्रगन्यपूर्वन्तु कलशेष पृथ क्पृथक् ॥ ४॥
तानाध्यादिनापश्चात् द्विषट्रेकेनाभिमन्यच ।
समानीपशिळोपेतान् कलशान् पूर्वसम्भृतान् ॥५॥
उत्कृष्टधातुसम्भूतान् नवौद्धमयोस्तुवा ।
समान सपक्वान् सुधनान् मृण्मयांस्तभावतः ॥६॥
द्वादशांगुलविस्तीर्णा स्तन्मानेनतुचोन्नतान् ।
दिगुणान् सतिखामध्ये नृपाणां हेमजान दिवान् ॥७॥
वरख्यं चतुरश्रन्तु द्वादशांगुष्टविस्वतम् ।
तत्वशतुल्यवाहुल्पातू शिलायन्दं समाहरेत् ॥ ८॥

·२४८
९ ॥
शास्त्रमुक्ताबळी।
संस्थाप्यविधियाकुम्भान् पूर्वोक्तनक्रमेणतु ।
कम्वुतुल्यमथैकंवा वाकण्ठं ध्यंगुलोनतम् ॥
तद्गुणैरपिविस्तीर्ण तातोष्टांगुळस्स्मृतः ।
परितःकर्णवजन्तु शंखोवासुसितामहान् ॥ ३१० ॥
विदितोहतनासम्तु अन्वरशुद्धस्नुसाक्षतः ।
एवंहिसान्तरादाह्या समालभ्याधिवास्यच ॥१॥
फलेमादिकरने स्सोंषधिमयस्ततः ।
गन्धैजिस्तथाधान्यै विर्द्धमायैस्तुमौक्तिकैः ॥३॥
नेत्रयस्खैरलंकार भूपयेत् नपरेशुभैः ।
द्वादशाक्षरमन्त्रेण एकैकस्यसमाचरेत् ॥ ३ ॥
मूर्तिसिद्धयेन्यासं प्रण स्तच्चिदात्मना ।
ततश्चार्यादिकोंगे बल्यन्तैर्विविधैर्यजेत् ॥४॥
शिलास्वयं कृतेःपश्चा निनयेत्कुण्डसन्निधिम् ।
सशिलकुम्भवृन्दन्तु आधारेपरिन्यसेत् ॥ ५ ॥
वदाधारशिलांपश्चात तवामण्टपादहिः ।
एवमेवचसंस्कृत्य भावयेत्प्रणवेनतु ॥ ६ ॥
ज्वलन्तीगोसहस्रेण खचितांसूर्यविम्बधव ।
चत चाराध्यमन्वन्तु सन्तर्प शवसंख्यया ॥७॥
मध्ये तत्कलशं न्यस्य सांगं सपरिवारकम् ।
निश्शेषशक्तिगर्भन्तु व्यापकं ब्रह्मतत्वविद ॥८॥
अत ऊबै तिर्यगाभि गाद्याभिश्च शक्तिभिः ।
व्रतमूर्तिसमेताभि रभिन्नाभिस्तु तत्वतः ॥ ९ ॥
पाठये ब्राह्मणां स्वत्र आरमव्यूहन्तु मन्त्रराट्
तथैवारमानुवादं च प्रणवायन्तगन्तु वै ॥ ३२० ॥
तमर्चयिरवा विधिध तर्पयित्वा स्वनन्तरम् ।
दिस्थितानां च कुम्भानां वासुदेवादिकानयजेत् ॥ १॥

·२१९
[२१ परि] श्रीपांचरा अंसात्वत संहिता ।
पूर्ववच्चानिरुद्धाद्यान् पिदिरसंस्थापितेषु च ।
पाठये चातुरात्मीयं संज्ञामन्त्रचतुष्टयम् ॥२॥
प्रभवाप्यययोगेन तत स्सूक्तन्तु पौरुपम् ।
ऋग्वेदान् पाठये नया युंजते स्यपरान्यजुः ॥ ३ ॥
रथन्तराख्यं यासामं सामज्ञान् भगवन्मयान् ।
सहनशिरसं चेति मन्त्रांश्चाधर्वणा रततः॥४॥
एकस्मि न्वा महानुद्ध सर्वोक्तं कलश हितम् ।
तयैव हवन इण्डे मध्यमे विहितं स्वयम् ॥५॥
किन्तु क्रमेण वै मन्वान् पाठयेच यथास्थितान् ।
एवं सम्पातदोमन्तु कृत्वा पूर्णान्तिकं ततः ॥ ६ ॥
महाशक्तिसमूदस्तु पर स्सामर्थ्यलक्षणः ।
अभेदेन च मन्त्रादिमूर्तीनां य स्थित स्फुटम् ॥ ७ ॥
स सन्धेय शिलानां च स्वनाम्ना प्रणवेनतु ।
ज्ञानभासा निवसति तथानन्तबला प्रभा॥ ८॥
सर्वगा ब्रह्मवदना द्योतको सत्पवित्रामा ।
सम्पूर्णा चेति कविता शक्तयो विश्वधारिकाः ॥ ९ ॥
या शिळा कळशाधारसंज्ञातां विद्धि सर्वगाम् ।
सामर्यशक्तिसामान्यां निष्कळां पारमेश्वरीम् ॥ ३३० ॥
सन्वर्य मूलमन्त्राञ्च शिखामन्त्रेण लांगलिन् ।
भजस्य नाभावध्येक मन्त्रेणेकायने स्वतः॥१॥
तादयेनतु होतव्यं मृड्मयैस्तु तथैव हि ।
होतब्य मस्य वामीयं गापत्रीभि रतो परैः ॥ २
होतव्यं ब्राह्मणे स्वम्य क्तव्यात रुपलक्षकः।
दरवा पूर्णा स्वयं कृत्वा स्थलस्थस्पार्चनं पुनः ॥ ३ ॥
धलिदानश्च भूतानां समाचम्य ततो ब्रजेश ।
प्रासादबाभूभागं न्यसे तत्र महाशिलाम् ॥ ४ ॥

·P - म २५० शास्त्रमुक्तावळी । संस्मरं श्चक्रमन्त्रन्तु सानन्तं प्रणधेन वै । योजभूतं वदन्तस्स्थ मध्यपटकं स्मरम्पजेत् ॥ निश्शेषमन्त्रवृन्देन होमस्याये रगन्तरम् । द्वारदिग्वीक्षमाणन्तु मध्ये मन्वघटं न्यसेत् ॥ स्वदिश्वन्यान्यथावस्थान् स्वै स्वै मन्त्रै निवेशयेत् । तत स्वशक्तिपापाणे रेकैकं स्थगयेद घटम् ॥ पूरये दस्खमन्त्रेण घटाना मन्तरं तत. मृदु मृदालुकाभिस्तु सुधयाचळसिद्धये ॥ ८ ॥ संवेष्टय नेत्रवस्तु ऋग्वेदान् पाठये ततः भारवाहाति सूक्तन्तु प्रतिष्ठा सामसामगान् ॥ ९ दादशरक्षरसंयुक्तं बलमन्नं पुनः पुनः वक्तव्यं ब्रह्मनिष्ठस्तु मणवान्तं सुभाषितः ॥ ३४० ॥ तदेकतनुता यातं संस्मरेत्प्रणवेनतु । मूर्त्या दिशान्ति निष्टं यन्नामरूपक्रियात्मकम् ॥ द्वादशाक्षरमन्त्रेण भूय म्हदयंगमैः । तवाराध्य खमूर्तिन्तु संय तेजसा निधिम् ॥२॥ तत स्वों भगवन् भोगैः पाठये पांचराविकान् । भर्चामि तेति ऋग्वेदा नर्चा सामच तद्विदः ॥ ३॥ ततः परिगृहीतेतु क्षेत्रे देवगृहीमके ! द्वादशांगुलमानन्तु दिग्विदिश्यष्टकं न्यसेत् ॥ ४ ॥ नापितं पूजितं सम्य क्शिलाना शुभलक्षणम् । तदन्त स्सनिरोद्धव्या बुद्धिधर्मगुणाः क्रमान् ॥ ५ ॥ धर्माचा श्वाग्निकोणासु याव दीशपदं पुनः प्रागादा घुत्तरान्तं य अधर्माचं चतुष्टयम् ॥६॥ शिलाना मन्तरे भूमौ षटकं पटकं क्रमेण तु पिस्तव्यं पूर्ववर्णाच वर्णानां सावखानकम् ॥ १ .

·२४ पारै] श्रीपांचराने ग्रासात्यत संहिता । २५१ शब्दब्रह्मानुषिद्धां च कृत्वैवं बुद्धिधागुराम् । सूत्रभूतां न्यसेत् सम्य प्रासादतलसंस्थिताम् ।। न्यसे माणभित्त्य तथैव हि शिलाष्टकम् । तासु संरोधये सभ्य क्मागुक्ता स्तु दिगीधरान् ॥ ९ ॥ चक्र सदन्तभूमीनां भ्रमद्विस्फलिंगवत् । क्षार्णेन चिन्तये व्याप्तं भूभागं चांगणीयकम् ॥ ३५० ।। आभागं वध शेपं तबै गगनेश्वरम् । चहिः मांकणभित्तीनां सारखं सपरिवारकम् ॥ प्रागादा वीशकोणान्त मिन्द्रावं चाष्टकं न्यसेत् । तथाविधेषुपलेषु अन्तर्भूमिगतेषु च ॥ २ ॥ तत्स्वनाम्नायिावातु ऋग्वेदान् पाठये ततः। लीयो च विद्धानिधि घे ये देवास्तु यजुर्मयान् ॥ ३ ॥ देवव्रतं च सामज्ञान प्रविश्याभ्यन्तरं ततः। स्थित्वाग्रतो मन्त्रमूरों रध्वव्याप्ति मनुस्मरेत् ॥ चीजत श्वांकुरीभूता पुरस्ता व्यक्ति मेतिया। मासादपीठपर्यन्तं कुम्भाधारोपळात वै ॥ ५ ॥ भुवनाध्वा यथावस्थो भाषनीयः पुरोदितः। गर्भोच्छापावधिं यावर पादाम्यानं विलोकयेत् ।। मन्त्राध्या शुकनासान्त स्तत्वाध्वाधेदिकावधिः । कळावाण्डगजा [ तुगळा ] न्तश्च वर्णावाच तवंतः ॥७॥ समीकृत्य पुरा सर्व प्रासादं प्रारभे त्ततः । बलादूनाधिकाञ्चैध सांगुले रुचितः करः ॥ ८ ॥ द्विादशकर याव तालेनोनाधिकेन तु । शुभाय सिद्धये विद्धि गर्भ देवगृहस्प च॥ कृरवा क्षेत्रांगुलानां च कराणां पा घनं पुरा । त्यजे तदष्टभि स्सम्य ग्यच्छेषं तद्विचार्य च 2 ॥ ६ ॥

·२१२
।
शास्त्रमुक्तापळी ।
एकाधष्टमपर्यन्ता पमधूममृगेश्वराः ।
वाच गोखरमातंग घायसा स्तु तत शुभाः ॥ १ ॥
एकत्रिपंचखनाल्या स्सय विधीयो।
गर्भपटभाग मानेन सददि भितिविस्तृतिः ॥
तन्मानं परित सपया भित्ति रन्या विधीयते ।
एवमवक्रमेणैव सहभित्तिगणेनतु ॥ ३ ॥
गर्भद्रिगुणविस्तीर्ण क्षेत्रंदेवगृहस्थय ।
मन्दिरेत्वेकभित्तीय क्षेत्रमा विधीयते ॥ ४
गौरतविभागान युक्तंयुक्वेन वर्मना ।
मापिहासपृद्धचातु आपशुद्धिविचारयेत् ॥
एवनिर्जगताकंच भागपीठविर्जितम् ।
भावादक्षेवमानच तयुक्तमवधारय ॥ ६ ॥
पटभागनाधपादेन विभागेनोभयात्मिका ।
विहिताजगतीमाग रतस्क्रियाविस्तृतिर्भवेत् ॥ ७ ॥
अधिकाईचतुर्दिशु तत्पंचांशैस्तुवैत्रिभिः ।
तृतीयांशेनमध्ये निर्गमस्तुविधीयते ॥८॥
कोणाकोणातुवैशेष भागंभागंप्रवेशयेत ।
उच्चंगर्भसमंपीठं सत्पीठेनदळेनवा ॥ ९ ॥
पीठोक्ताळयपीठम्य लक्ष्मस्थित्यंशकल्पना ।
चतुर्दिक्षुविधेयाथै गहुधानन्तपूर्षिका ॥ ३७०
भयोच्छ्रयन्तुवैक्षेत्रा विगुणमन्दिरस्पच ।
कुहियर्धगुणचैव दिगुणवायपेच्छया ॥ १ ॥
दिरेकादशधार्या संचभागेस्समम्पुरा ।
विधेयंपीठवत्पश्चा देकांशेनमसूरकम् ॥ ३॥
तदूर्धनिहिताजवा गर्भमानेनचोन्नता ।
भवोपकरणीयाभि देयताभिरलंकृया ॥३॥

·[२४ पार ) श्रीपाचरात्रे श्रीसारत सहिता । २५३ ९ जंघापामंशयुग्मन उपयूनाधिनच ! कार्यशिखरपीठन्तु पर्वलक्षणलक्षितम् ॥ किन्तु मधेश निर्याली तरचा शसम्भिती । शिखरचारविदितं भूमिकानयान्वितम् ॥ ५॥ सकोच्यतत्पुरासूत्र मादायोतिसम्भिवम् । एकस्मादेकवर्णात अघो:यार प्रसारच ॥ ६ ॥ संस्पृशेत् शिसरपीठ मसातं निरोध्यच । भासादादहिराधन भूभागेरयमाण ॥ फर्णादूच नयेरसूत्र दापणन करणतु । शिरोन्नतिपर्यन्त चतुर्दिश्वेवमेवाह ॥ ८ ॥ पर्यटेवाच्यमानन्तु कर्णात महामते । यावद कुमुदपत्राभा सास्याछिसरमजरी ॥ एमालेख्यदृष्टयातु उम्पाचावन्तु पाततः भूमिकाण्डप्रसिद्धयर्थ वार्यासादगथापुनः ॥ २८० ॥ उपरिष्टातभागेन भवदामलसारकम् । भूमयोभागमानास्तु ततस्तासांसमाचरेत् ॥ १ ॥ क्षयद्धयाविधानन्तु त्यस्यास्थानंचभूमिकाम् । चबिद्धये कसख्यानि सममानांगुलानित ॥ निजभूमेस्समारभ्य तानियोज्यायध क्रमात् । पूर्वभूमेस्समारभ्य ह्यवस्थेभूमिकागणे ॥ ३ ॥ सर्वाताव्यवधानन्तु वादिष्टासम्मतम् । विभिन्नापीठरचना तासुकार्यायथास्थिता ॥ खचक्रविविध पी प्रादुर्भापस्तुचाखिले. । सोलाउनमूत नृत्तगीतरसस्थितः ॥ नवाशेनोध्र्वभागात स्वपादेनविनिर्गतम् । उणीपमूर्धभूने स्वार्थ रचनोम्झिनम् ॥ ६ ॥ ૨ ·II २५४ शावमुक्तारळी। शिष्टं कृत्वा विधा पीठं मण्डलस्थेन पूर्ववत् । दितीयेन ततः कण्ठं तृतीयेनोगेनतु ॥ सुसमं श्रीयुतं कुर्या दण्डं धात्री फलाण्डयत् । नवोणीपकं कृत्वा चतुर्भि दिकाभ्रमम् ॥ विभागपृथुळं कण्ठ मण्डं पंचांगसम्मितम् । पंचवा सप्तधा कृत्वा गर्भपा नवधा पुरा ॥ ९ विहाय पक्षगो भागो मध्यभागगणेनन् । प्रासादनाडिका कार्या गर्भाधेन विनिर्गता ॥ ३९० ॥ पादेन वा त्रिभागेन सस्तम्भाप्यथ केवला। उन्नता शिखराधेन साप्युत्पलदळोपमा । कार्या शिखरपीठावं दिव्यकर्मविभूषिता। सत शुभतरं फुर्या न्मण्टपं स्तम्भसंयुतम् ॥ २ ॥ भूषितं विहगेन्द्रण यलिमण्डलगेन च । चतुर्दारे तथा दिक्षु विधेयं मण्टपत्रयम् ॥ ३॥ प्रवेशत्रितयोपेतं मण्टपे मण्टपं भवेत् । कुर्या मण्टप मुक्तं धा यथाभिमतनिर्गमम् ॥ रथोपरथकाद्यन्तु तेषां गर्भा द्विधीयते । नियोसो दशमांशेन द्वादशांशेन लांगलिन् अथवा षोडशांशेन ते कार्यो नेमियत्पुनः । चतुर्दिक्पक्षसलिसाः पीठकर्मविभूषिताः ॥ ६ ॥ शिखरस्य चतुर्दिा पीठोपरि समापयेत् । सम रथकयुक्त्यातु नासिकामंजरीगणम् ॥ ७ ॥ मध्यदेशचतुर्दिा फुर्याद्वारगणं समम् । विचतुःपंचषट् भागे ततो गर्भा द्विधीयते ॥८॥ द्विगुणं चोत्रतत्वेन विपचनवशाखिकम् । युक्त दास्थंद्रयेनैव कुम्भेभदशनैस्तु या ॥ ४ ॥

·[२४ परि श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । २५१ विधिवस्थापनं तस्य मन्त्रपूर्व समाचरेत् । संस्नाप्य मूलमन्त्रण सम्पूज्यादिना हदा ॥ ४०० ॥ शाखामूलगतां कुर्या द्धातुरनमयो स्थितिम् । सर्वधारामयं मन्वं सविरोष्यहि तत्र च ॥१॥ ज्ञानक्रियात्मकं ध्यामा शिखामन्त्रेण शाश्वतम् । दक्षिणोत्तरभागाभ्यां शाखायुग्मन्तु पिन्यसेत् ॥ २ ॥ हन्मन्वेण तदूतु रुम्वाधं परमेश्वरम् । सनिधीकृत्य सम्पूज्य गगनस्पे तुदुम्बरे ॥ ३ ॥ द्विविध धातुजाळन्तु रत्नं सिद्धार्पका स्तिवान् । चन्दनाचाहिगन्धा ये क्षीरं दधिघृतं मधु ॥ शालय स्सर्वमीजानि सौंपध्य स्वपिनुमाः । कृरवा नेत्रेण नेत्रस्यान दारोळे विनिवेश्य तान् । दृश्यं भोगासये चैव त्वरयं मोक्षसिद्धये । चतुप्पा सकळो धर्म स्तबोधे सविरोध्य च ॥ ६ ॥ चापारिश्रृंगाइति पापाठये दृङ्मयां स्वत: कर्महोमचपं कृत्वा पूर्णा मूलेन पातयेत् ॥ एतदिम्यप्रतिष्ठानात् प्राग्य पश्वा समाचरेत । सिद्धय [स्थिस्य ] पेक्षावशेनेव झालयस्यनुवैविभोः ॥ ८ ॥ अनन्सभुवननाम सर्वकामापवर्गदम् । चतुष्प्रकारमेघहि मासादंविद्धिपीठवत् ॥ रचनासनिवेशोत्य भेदेनानेकथातथा । पतत्रीशमृगेन्द्र निधिभूतोपमेटैः ।। ४१० शंखपद्मांकिताभिस्तु सोपानपदपतिभिः । युक्वंद्वारवशेनैव तथापीठवशात्तुवै ॥ १ विस्तार प्रतिदियस्थ स्वरुणस्य विधीयते । गोत्यक्षेत्रसंज्ञाच जगतीकस्यलांगलिन् ॥ २ ॥ - ॥ ॥

·४ शास्त्रमुक्तावळी । यस्सजगतीकस्य तन्मानेनापिसदिक् । एभ्यापादादिकंपुर्यात् पादाचंशोज्झितन्नुवै ॥ ३ ॥ बुध्याचायतनानांच रस्थितश्चांगने [कणे ] पुरा । चतुरायतनंविद्धि प्रासादे दिक्वयस्थितः । भायेनछदकोणस्थै स्तापंचायत स्मृतमू । विज्ञपमष्टायतनं विनिरन्यस्तुदिग्गतः ॥ ५ विनामद्धवस्थितेनैव दिग्गस्तु दिभिर्दिभिः । तदशायसनन्तेन युक्तमेकाधिकं भवेत् ॥ ६ ॥ प्रतोळीपक्षगेनैव प्रासादमितयेगतु । द्वादशायसनंविद्धि सहमप्यस्थितेनतु ॥ तदेवाधिकसंज्ञन्तु अतोन्योनन्तसंज्ञिकः । परस्परमुखौफुर्या प्रासादौद्धारदेशगौ ॥ प्रासादाभिमुखाश्चैव दिक्वयेवस्थितास्तुये । कोणस्थाभ्यांचसाम्मुख्य द्वाभ्यांदाभ्यां विधीयते ॥९॥ दाभ्यामभिमताभ्यांतु कुर्यादुचितदिङ्मुखम् । दौपरस्परवक्त्रौतु कोणदेशमाश्रिती ॥ ४२० ॥ दाराण्यनन्तायदने प्रासादानांमहामते । यथाभिमतदिक्स्थानि कर्तव्यान्यविशंकया ॥ १ ॥ नतत्रोपांभवति वेधदोष:परस्परम् । अंगभावगतत्वाचे प्रधानायतनस्यवै ॥ अर्धेन च विभागेन हितःपादेनांगणाद। परण्डकस्यचोच्छाय स्तद्विस्तार स्तथोच्छ्रितेः ॥ ३ ॥ सञ्चपोटोपमंकुर्यात् लक्षणंसोणीपमेववा । युक्तकोटिगणेनाथ नानादेवान्तगेनतु ॥ यदेकायतनंचैव विंगनन्तन्महामते । युक्तलघुपरण्डेन केयलंवापरण्डकम । ॥

·[२५.परि]
श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता ।
२५७
७
॥
८
।
॥
यदादयायतनाथम द्वादशायतनान्तिमम् ।
एकदिग्वीक्षमाणंच चतुरश्रायसंगने ॥ ६ ॥
घृत्तापतेवायितते प्रासादेचोक्तलक्षणे ।
यस्मादेवालयानांच अंगनानांविशेषतः ॥
चतुरश्रादिपीठानां नित्यमेवमहामते ।
अन्योन्यानुगतंत्वन्तु हितंसापक्षकन्तुवै ॥
भूमिभागवशेनैव तथैवार्चायशेनतु ।
नानाफलपशेनापि तथाशोभावशेनच ॥
भूलाभश्चतुरात चतुरश्रायताद्धनम् ।
चर्तुळा सर्वकामाप्ति निर्वृति स्तु तदापतात् ॥ ४३० ॥
टाहटफलेसूनां लोकास्तु महदादयः।
यच्छन्ति वैष्णवं स्थान मारोग्यं भूति मुत्तमाम् ॥ १ ॥
वैष्णवाना मकामानां च्युते रन्ते परं पदम् ॥ ४३१० ॥
इति श्रीपाश्चरात्रे श्रीसात्वतसंहितायाम्
प्रतिमामासादलक्षणविधि नाम
चतुर्विशः परिच्छेदः ॥२४॥
.
अथ पंचविंशः परिच्छेदः ।
श्रीनारदः ।
सर्वलोकगुरु विप्रा यदुक्तो विश्वधारिणा ।
तदिदानी प्रवक्ष्यामि मन्त्रविम्चनिषेशनम् ॥
भोगेप्सुनां च वर्णानां साम्प्रतं यदभीष्टदम् ।
कैवल्यदं शमाच्चैव चातुराश्रम्पसेविनाम् ॥ २॥

·७
॥
२५८
शाखमुक्तावळी ।
यज्ञधर्मरतानां च सहायं च फलैस्तु तव ।
प्राग्यदेव इस्याग्रे दिक्दा [ग्भागे ] सति मग्टपम् ॥ ३ ॥
चतुरअं चतुद्रारं दर्भमालान्तरीकृतम् ।
अन्यत्र तदलाभेतु यथाभिमतदिङ्मुखम् ॥
चतुर्दशकराच्चैव यावधिशाकरावधि ।
षट्करान्तं पुन स्तस्माद विम्बमानव्यपेक्षया ॥
कार्या मध्ये स्थला तेषां दिसतांश स्ततोष्टभिः।
समन्तभद्रा सुलक्षणा चितापक्केष्टकादिकः॥
तालोनते स्सगारभ्य सामान्यस्मिन् हि कर्मणि ।
उन्नतांगुलवृद्धयातु नीठा तदासता क्रमात ॥
द्वि[विरटकांशकमध्ये सर्वात मण्टपं [ण्डलं ] भवेत् ।
चतुर_चतुर चक्रांबुरुहभूषितम् ॥
दक्षिणेशयनंसौम्ये कुण्डमग्नेस्तु पूर्ववत् ।
समेखलं दिहस्वन्तु चक्रपद्माकितं शुभम् ॥
वदध श्चतुरनं प्राग्दाममेखलिकान्वितम् ।
अथ दक्षिणदिग्भागे फुर्या दै चचिद्वितम् ॥१०॥
वर्तुळं पश्चिमे सौम्ये कमलोकं मनोहरम् ।
शंखांकं सर्वकोणेषु मान मेषां यथो_गे ॥११॥
सर्वे दशान्तहस्वानां चतुणी मैकमेखलाः ।
मण्टपानान्तु किं त्वत्र ऊभ्वगं सर्वमेखलम् ।। १२ ।।
अतोध संस्थिता स्सर्वे एककुण्डास्तु मण्टपाः।
तेषां समेखलं चायं दाविशत्यंगुले भवेव ॥१३॥
द्वासा दंगुलयुग्मस्य याव दै पोडशांगुलम् ।
स्याद षट्करे गृहे कुण्डं कार्या वा मेखलाधिका ॥ १४ ॥
अष्टहस्तोच्छ्रितः पूर्वः अधोलकरवर्धिताः ।
न द्वास पट्करान्तानां न्यूनाना मुच्छित भवेत् ॥ १५॥

·[२५ परि]
श्रीपांचराने श्रीसावत संहिता ।
२५९
त्रयोदशकरादीनां चतुर्णा पातयेत्ततः।
भष्टकं चांगुलानां तु सप्त पंच चतुःक्रमात् ॥ १६ ॥
एवं स्नानगृहाणान्तु विस्तार श्चोलते स्सह ।
किन्तु धै वालुकापीठे मध्यत श्चोपशोभिताः ॥ १७ ॥
दिचतुर्भि दिसतां [हस्ता] शे विस्तृताः प्राग्वदुनताः।
स्नानीया धागगेहा दा दिक्त्रयेभिमते शुभम् ॥ १८ ॥
अर्धमानसमं मुख्यात सुपीठशयनान्वितम् ।
दृग्दानभवनं कुर्या न्मंगल्यकलशै स्सद ॥ १९ ॥
सर्वेषां कर्मभूभाग कोणस्तम्भ विभूषितम् ।
सुने। वैष्टितं कुर्पा चक्रायः पूर्ववद्युतम् ॥ २० ॥
सुस्थिरं दृढपादं च स्नानाम्भो ग्रहणक्षमम् ।
अर्धेन वालुकापीठ दीर्घमायक्रमेण तु ॥२१॥
वर्धितं चाग्रहस्तेन हाखितं चतुरंगुलैः ।
स्वदेयां दर्धविस्तीर्ण कृत्वैवं सप्रणाळकम् ॥ २२ ॥
तेन तद्धालुकापीठं भूपये न्मध्यगेनतु ।
यागागारस्य वै दिक्षु द्वारा तब चान्तरे ॥ २३ ॥
शामार्धवृत्तियोगेन हासोन्यत्र कलादिकः ।
तोरणानि बहिः कुर्यात दृढ़ेः का? स्सुपूजितः ॥ २४ ॥
पंच हस्तानि चाधेन वर्धितानि करेणतु ।
न द्वास माचर तेषा मन्यत्र करणे सति ॥ २५ ॥
न[द ] शमा स्पंच हस्ताना मृते भूमी प्रवेशयेत् ।
शमा पर्धितानां च दे दे संवर्धये त्कले ॥ २६ ॥
दैा त्मवेशशिष्टात्तु विभागेन तदन्तरम् ।
सर्वे चक्रध्वजाः कार्याः वस्रस्रङ्मवरीयुताः ॥ २७ ॥
सुधाचे वर्णकैः पीते श्चन्दनायै स्तु लेपिता !
भिनांग मेत दखिलं यथैकस्मिन् हि युज्यते ॥ २८॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
कर्मयागगृहे शश्व द्विभूते वा वने विना।
पंच त्रिंशत्करं क्षेत्रं स्वतुल्यांशेन विस्तृतम् ॥ २९॥
तन्मध्येनु चतुर्हस्तं त्यापायं स्थलसप्तकम् ।
स्थळानां व्यवधानन्तु कुर्यादै ताळसम्मितम् ॥३०॥
एकापायन वै कुर्याद द्विहस्तान्तं स्थळांगणम् ।
क्रमेणाष्टांगुला न्माना दयंगुलं दयंगुळं चिना ।। ३१ ।।
स्थलानां संकटनां च व्यवधानं दिगोळकम् ।
एव मेव समुच्छ्राय सर्वेषां परिकीर्तितः ॥ ३३॥
परितो विहितं धांधे ान मत्र स्वपीठजम् ।
एवं वासंकटे फुर्या दाद्योक्ता न्मण्टपद्धपात् ॥ ३३ ॥
मध्ये मण्डलपीठन्तु तस्य दक्षिणदिग्भवेत् ।
समीपे शयनस्थानं कुम्भाना स्थापनायनम् ॥ ३४॥
एवं हि वामनिकटे भोगानां मन्त्रतर्पणम् ।
ऋग्यजुस्लामपूर्वाणां श्रुतीनां हवनं परे ॥ ३ ॥
प्राग्दान गयनस्थाने ह्यन्यत्मिन् शयने हितम् ।
प्रासादस्यादिड्मूर्ति शक्तिपानां यथोदितम् ॥ ३६ ॥
स्थण्डिले घथ कुण्डेषु तादयेनाथवा स्वयम् ।
स्वकुण्डे हवनं कुर्याच्चतुर्वेदमये परे ॥ ३७॥
समस्तमूर्तिपीयं वा स्वय मेव समाचरेत् ।
सामग्रीविरहा द्योग्य मूर्तिपाना मभावतः ॥ ३८ ॥
यश्च यत्रोपयोज्यस्तु तत्रतं सम्प्रवेशयत ।।
मन्त्राणा मुपदेष्टातु आरमतुल्यो महामतिः ॥३९॥
योक्तव्यः कर्मदक्षस्तु ख ववसरेषुच ।
स्वयं वस्वनुसन्धाय हवनार्चनकर्मणाम् ॥ १० ॥
आस्तेात्पत्तिपूर्वाणां न्यासान्ताना मनन्यधीः ।
कृत्वा दीक्षाविधानोक्तं सहोमं कलशार्चनम् ॥४१॥

·[२५-पार]
श्रीपांचरात्रे थ्रीसास्वत संहिता ।
फुर्या सवोरणानां च ध्वजानां स्थापनं ततः ।
सितरक्तादिभेदेन प्रागादौ च ध्वजाप्टकम् ॥ ४२ ॥
निधेश्य मध्यवेद्यान्तु पुन रप्यपवत्तथा ।
यजे सत्यादिकं सत्तच्चतुष्कं ह्येव मेघहि ॥४॥
उत देवा अवहित मुहमयान् पाठये त्ततः ।
ऊव सह सुपर्णेन चक्र तोरणगं यजेत् ॥ ४ ॥
पाठयेत् द्वारपाटीयं सामसामविद स्ततः ।
अयापपुष्पहन्मूर्तिधरै र्यायात समाधृतः ॥ ४५ ॥
यत्र तिष्ठति विश्वेशः पीठवहाशिलान्वितः ।
तत्रावलोकनं तेषां फुर्या सन्ताडनादिकम् ॥१६॥
चकास्त्रमन्त्रित स्नानकळशे स्नापये त्ततः ।
सिद्धार्थकै स्तथा पंचगव्य मृतिवारिणा ॥ ४७ ॥
वल्मीक मुज्जलेनाथ चक्रकोषधिधारिणा ।
संक्षाळ्याभ्यर्च्य चौद्रयै क्षाळये दनवारिणा ॥८॥
तमध्येणार्चयित्वा च तत स्तन्मन्त्रितान् करे ।
सिद्धार्थकान दक्षिणेतु बदामे पाठये दृचम् ॥ ४९ ॥
रक्षोहणं तथा सर्वा नये प्रतिसरे मणीन् ।
सदस्खवेष्टितं कृत्वा समारोप्य रथोत्तमे ॥ ५० ॥
कर्मारम्भं चपठत स्तस्य दक्षिणदिङ्न्यसेत् ।
ऋक्सामपूर्वा न्वामेतु प्राह्मणांस्तु च श्वतुः ॥५१॥
पुरतोत्रं स्मर न्यायान स्वयं विनांस्तु सूदयन् ।
सनृत्तगेयवादिन स्तुतिमंगळपाठकैः ।। ५२ ॥
इदं विष्णु पिचक्रम ऋङमये स्वह पाठयेव ।
एकायनांस्तदन्तु नमो ब्रह्मणेषु यत् ॥ ५३ ॥
तव शाकुन सूक्तं श्रीसूक्तेन समन्वितम् ।
स्वर्णादिनार्थिन शक्त्या वर्षय स्वा प्रवेशयेत् ॥ ५४॥

·4 २६२ शास्तमुक्तारळी । स्वस्थानं यज्ञभूमे प्रासादायन्तरन्तु वा ! वक्ष्यमाणविधानेन युक्तं रत्नशिलादिना ॥५५॥ कृत्वा द्रव्याधिवासं मा छार्मभूमौ पुरोदिवम् । स्नानकर्मशिलादीना मीप स्कृत्वातु सार्चनम् ॥५६ ॥ यथावगनविन्यासं प्रीतिपूर्व निवेश्य च । वृह दिम्यं ततः कुर्या कर्मविम्वेखिलन्तु वे ॥५७॥ सनिरोधस्तु मन्त्राणां तब मोदये स्मृतः। थावृहत्स्नापना सर्व यत्किश्चि दथ तत्र तत ॥ ५८ ॥ निर्वर्तनीयं पूर्णान्तं बुध्वं माङ् महामते । तथा कार्य शुभो येन मुहूतों नावसीदति ॥ ५९ ॥ एवं हि चित्रपूर्वाणा मन्येषां कमलेक्षण । सरत्नब्रह्मपाषाणवर्जिवानां समाचरेत् ॥ ६०॥ स्नानाधं कर्मविम्बेतु तत्समीपथ दर्पणे । कर्मविम्बंविनातेषां प्रस्वापाद्यदिविष्टरे ॥ ६१ कुर्यात्मवेशपूर्वतु सर्वमुत्सवपश्चिमम् । एवंप्रवेश्यतदिग्वं सांप्रतं विनिवेश्यच ॥ २ ॥ निषण्ण दृढकाष्ठोत्थ तोरणेनाहुती स्ततः । निवेश्य मानकलशान् हेमाद्यस्थांस्तु निर्वृणान् ॥ ६३ ॥ पूर्ववचनोपेतान् सुसमांखास वर्जितान् । निरीक्षणादि संशुद्धान् कृत्वा सहृदयेनतु ॥६॥ द्वादशाक्षरमन्त्रेण मन्त्रयेत्तान्सकृत्सकृत् । तेनैव पूजयेत्पश्चात् अयस्रक्वन्दनादिना ॥६५॥ तदाहरणहोमन्नु यथाशक्ति समाचरेत् । पूर्णात मथ सम्पूर्य क्रमाद्रव्य नियोजयेत ॥ ६६ ॥ पाद्या चिमनीयार्थ द्रव्यैः पूर्वोदित स्वयम् । नागाद्याद्यन्त मध्येभ्यो नदीमृत्तीर्थ सम्भवा ॥ ७ ॥ ।

·[२५-परि ] श्रीपाचरात्रे श्रीसावत संहिता ।
२६३
द्वदादल्मीक शिखरात् गजदन्त क्षतीकृतात।
हळोत्या घृष,गोत्या शालिक्षेत्रेषु सम्भवा ॥ ६८॥
तथैव पन पण्डोत्या त्वेकस्मिन् गोमयं परे।
वनदाहसमुहूतं तथैव च महानसात् ॥ ६९ ॥
वेतानि भस्माषपर विनिवेश्यं घटान्तरे ।
अन्यस्मि पंचगव्यन्तु कुशोदक समन्वितम् ॥७॥
सघृतं तैलकुम्भन्तु चमसीवारि पूरितम् ।
पलाश खदिरा श्वत्थ शमी लोहित चन्दनम् ॥ ७१ ॥
कषायोदक मन्यस्मिन् परस्मि त्रिफलोदकम् ।
घचा शतावरी कन्या व्याघ्री सिंही कृांजलिः ॥ ७२ ॥
गोलोमी सिंहलोमी च कुष्ठं भूतजटा तथा।
महागरुड चंगाच कलशे न्यत्र छांगलिन् ॥७३ ।।
महानील [निला ] गळूचीघा सहदेवी शतावरी।
विष्णुकान्ताच कार्कोटी साहावद्वि शिखापरे ॥ ॥ Ra
यष्टीवराहकर्णीचा प्यन्यस्मिन् गजपिप्पली ।
श्रीफलाद्यानिचान्यस्मिन् पावनानिफलानिच ॥ ७॥
दधि क्षीराज्य कुम्भाश्च द्वौ मध्यिक्षु रसान्विती ।
मूलान्यम्भोरुहाणांच सायन्पस्मि न्दयेन्यसेत् ॥ ७६ ।।
गुमाणां पावनानान्तु सक्षीराणां विशेषतः ।
पुग्पपत्र फलोपेत मेकास्मि न्मजरीगणम् ॥७॥
जात्यादिकं मयैकस्मिन् कौसुमीय लताचयम् ।
रोचना रजनीयुग्मं बलामोटाच पद्मकम् ॥७८ ॥
इतिपंचक मेकस्मिन् दर्भा न्दूर्वाकरणिच ।
सास्यं शाल्यंकुरचयं कलशेन्यत्रधै न्यसेत् ॥७९॥
सिद्धार्थकान् सिताद्यांस्तु प्रियंगुं गन्धसंज्ञकम् ।
अपरस्मिनयताकुंभे सहवनागकेसरैः ॥ ८०॥

·शास्त्रमुक्तावळी ।
ग्राम्याचोषधय स्वत सप्तारण्या घटदये ।
बाहीक चन्दनं चैव रसं कर्पूर संयुतम् ॥८१ ॥
चतुष्कमेतदपरे त्वन्यस्मि धातवःशुभाः ।
ताम्रजाम्बूनदाधास्तु पोरनचर्यमहत ॥२॥
न्यसेद्विमुमजालंच यो मुक्ताफलानिच ।
भोंदकमथैकस्मि ब्रदीतीर्थोदकंद्रये ॥ ८३॥
सर्वोषधि घटंचैव सुशीताम्भोघट न्ततः
सुगन्धिपुष्पकलश स्वत्वारिंशस्वमीस्मृताः ॥ ८ ॥
वामभागेतु देवस्य भग्निकोणादिवोन्यसेत् ।
पुनुरीशानकोणातु शयनेसप्तधान्यसेत् ॥ ८५ ॥
गन्धोदकेन सम्पूर्णा स्तथावायुपदावधि ।
सर्वाण्याधाररूढानि पूरितान्यमलाभसा ॥६॥
मूलमन्त्रेणतदत पूजयेद्दादशात्मना ।
संवेष्ट्यच पुरासूत्रै छादयेत्तदनन्तरम् ॥ ८७॥
विधानस्सूत्रसम्बन्धे वस्त्रेणाच्छाधषेततः ।
तदर्पणावसानेथ शपनंकल्पयेद्विधा ॥ ८॥
सोंपकरणोपेत मनन्तंवदधोयजेत् ।
प्रभवाप्यययोगेन तदूर्वेसर्वगंप्रभुम् ॥ ८९॥
पाठयोसर्पखामाथ संज्ञां ज्ञानवलामिकाम् ।
हुत्वाशवाष्टसंख्यंच मूलंतदनुकल्पयेत् ॥ ९ ॥
मण्डलंपाषनराग स्सिताचीगलीयकैः ।
तदूनाधिकशान्त्यर्थ हुस्याकुण्डगणन्ततः ॥९॥
संस्कुर्यात प्रतिकुण्डस्य निकटेकुम्भमध्यगम् ।
प्रभवाप्यययोगेन चातुरारम्यन्तु संयजेव ॥९॥
हृदादियदादिक्स्येषु विदिक्स्येषु वदत्रराट् ।
दत्वातदर्थपूर्णान्तु पूर्णात्पूर्णचपाठयेत् ॥१३॥

·१२५-परि] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । २६५ एकायना न्यजुर्मया नावितदनन्तरम् । यधास्त्रमन्त्रेणपुरा मङ्गल्यकलशांभसा ॥ ९४ ।। संखेच्यचिम्पंतदनु वापयेतन्मृदम्भसा । पाठयेत्तचकूश्माण्डान् पळमन्त्राननन्तरम् ॥ ९५ ॥ ततोगोमयकुम्भेन इदगावःमपाठयेत् । भतिस्त्वमितिमन्त्रेण पठ्यमानेनभूतिना ॥ ९६ ॥ पंचगव्येनतदनु पाटयेच्चतुरस्ततः । पूर्ववच्चततोभ्यज्य विधिवच्चमांबुना ॥ ९७॥ क्षालयित्वार्चयित्ताच निवेश्यायनान्तरे । नेवाभिमन्त्रितांकृत्वा शलाकान्तैजसीस्वयम् ॥९८॥ संस्मरन्परमज्योति रीक्षन्नेबेतु चोल्लिखेत् । सन्मन्त्रितेनशस्त्रेण शिल्पीनासोवलोकितः ॥ ९९ ।। यथावत्मकटोकुर्यात विधिदृष्टेनकर्मणा । धारुणंपाठपेसाम सहचान्द्रेणसामगान् ॥ १० ॥ ततःपात्रद्धयेकृत्वा तेजसैमधुसर्पपी । चौपउन्तेनमूलेन सस्पूज्य जुहुयात्ततः ॥ १ ॥ मुश्चन्तममृतीचन्तु हदायन्तेनसेचयेत् । सन्मूर्तिशशिविम्वन्तु प्यायेत्ताडनशान्तये ॥ २ ॥ सदक्षिणंशलाकायं दद्याच्छिल्पिजनायच । गोदानमाचरेत्पश्चात् गुरोराराधकस्ततः ॥ ३ ॥ यथाशक्ति तथान्येषां मूर्तिपानां च दक्षिणाः । दरचा समाचरे पश्चा दाहं साप्यायनन्तु घे ॥ ४॥ आमूों द्वादशार्णन्तु मूर्त्यर्थ पूर्ववन्नयसेत् । व्याप्तिसत्ता समायुक्त संस्कृत्य प्रोक्षणादिना ॥५॥ पीठेवतार्य संवेष्टय पाउसा ह्यधरोयतः। अधाक्रमोदितः पुम्भ दिप्योढावर्तिते हंदा ॥ ६॥ ३४

·२६६
शास्त्रमुक्तावळी ।
स्नापये पाठय द्विमान् ओषधीना मिति श्रुतिम् ।
या ओषधय इत्यादि ऋग्वेदास्तदनन्तरम् ॥ ७॥
एवं दशावशिष्टान्त स्वैचित्ते कालशे स्सति ।
ततः कुम्भचतुप्केण चतुर्भि मूर्तिधारकैः ॥ ८॥
मक्खामपूधैं विधिवत् स्नापनीयं च पाठयेत् ।
उदुत्तमं हि ऋग्वेदान् पाठये द्रविणं यजुः ॥९॥
ततस्तु बारुणं सामसामज्ञोथर्वण स्ततः।
भयं ते वरुणश्चेति पवित्र ते ततो ऋचा ॥ ११०॥
बखोः पवित्र हि यजुः पाठयेत सामगस्तितः।
पवित्रं तेहि य सामसञ्चोधेकायनां स्ततः ॥ १॥
मूर्तिपान् समुदायेन पावमानी चतुष्टयम् ।
तदन्तेतु परं मन्त्र व्यूहीयं भगवानिति ॥२॥
पवित्रमन्त्रं तदनु इदं विष्णु विचक्रमे ।
ततो विभवमन्त्रैस्तु सधैं सम्मन्त्रितेन च ॥३॥
कुम्भेन खेचयित्वातु व्यूहमन्वैः परेणतु ।
स्नापयित्वा चंयित्वातु जुहुयात साधितं शतम् ॥ ४ ॥
यथावत्मणवेनाथ व्याप्तिं कृत्वा च पाठयत ।
माप्रगामेति ऋग्वेदा नाग्नेनायु र्यजुर्मपान् ॥ ५॥
प्राणापानं हि यत्साम ततःप्राणाय नमः।
यातव्येति परं मन्त्रं विमा नेकायनां स्ततः॥६॥
ध्यानयुक्तो धिया सम्प पठे दाराधक स्ततः ।
ॐ ॥ आवाहया म्पमरवृन्दनतांघ्रियुग्म
लक्ष्मीपति भुवनकारण मप्रमेयम् ।
भाधं सनातनतनुं प्रणवासनस्थं
पूर्णेन्दुभास्करहुताशसहस्ररूपम् ॥ ७ ॥

·२५-पार] श्रीपांचराने अंसात्वत संहिता। ध्येयं परं सकळवेदषिदां च वेद्यं धाराहकापिकनसरिखौम्पमूर्तिम् । श्रीयत्सकौस्तुभमहामणिभूपितांगम् फौमोदकीकमलशंखरांगहस्तम् ॥ ८ ॥ सर्वत्रगोसि भगवन् किल यद्यपि त्या मावाहयामि हि यथा व्यजनेन वायुम् । गूढ़ो यथैव दहनो मथना दुपैति ह्यावाहिशोपि हि तथा स्व मुपैहि चाचाम् ॥ ९ ॥ मालाधराच्युत विभो परमम्ममृते सर्वज्ञनाथ परमेश्वर सर्वशक्त । मागच्छ में कुरुदयां प्रतिमां भजस्व पूजां गृहाण मदनुग्रहकाम्ययाध ॥ १२०॥ ततो विमृज्य पत्रेण भोगैः पूर्वोदितैर्यजेत् । अधैि दक्षिणान्तस्तु पाठयै दृङ्मयांस्ततः ॥ अ मितेतिवैमात्रं सामयञ्चार्चितस्विति । भगवानितितज्ज्ञांस्तु ततस्संतर्यतेनळे ॥ स्तुत्वानितन्ते मन्त्रेण सामज्ञान् पाठयेत्पुनः । सहगायत्रसाग्नातु तद्रथन्तरसंज्ञितम् ॥ प्रजप्प द्वादशार्णन्तु मुद्राम्पद्धा प्रणम्यच । थष्टांगेनाथविज्ञाप्यो भगवान्भूतभावनः ॥ ४ ॥ मूर्तिभूतेनरूपण अनेनैवहिसांप्रतम् । लोकानज्ञाततत्वांस्तु समाहादय नागरान् ॥ ५॥ येनान्तसम्प्रविष्टेनं इंपत्कालयशात्तुवै । जन्मान्तरसदनोत्था मोक्षमायान्तिकिल्दिपात् ॥ ६ ॥ एवमत्थ्योहि भगा लोकानुग्रहकृत्मभुः । करावंधिगताकृत्वा पाठयेहनयस्तितः ॥ ७ ॥ २ ३ A ·२६८ ९ " ३ शाखमुक्तायळी । उत्तिति ऋचो मन्त्रं कृत्वा ब्रह्मरथे स्थिरे । सुयन्त्रितेच क्षीराज्ये दध्योधनसमन्विते ॥ दुर्भिक्षक्षामशानयर्थ परमानफलेयुते । पाठयेदस्यवामीय मृङ्मयां स्तदनन्तरम् ॥ तन्मयान्वलमन्वन्तु दशातिमहामते । स्वयमायन्तसंरुद्ध हयातुकवचक्षपेत् ॥ १३० भ्रामयेदलिदानन्तु क्रियमाणन्तु सर्वदिक् । रत्रकाञ्चनवखाणां पूर्ववत्क्षेपमाचरेत् ॥ दिव्याद्यायतनानांच कार्यापूजायथेदिता । पंचरात्रविदांचेच यतानां ब्रह्मचारिणाम् ॥ पट्कर्मनिरतानांच दानन्दीनजनेष्वपि । रथस्थेमन्त्रबिम्बेतु यावत्पदशतं व्रजेत् ॥ ३ ॥ सरथस्तूर्यघोपेण तावत्क्रतुफलम्बहु । आप्नात्याराधकाशश्वत् सकामोनियतव्रतः ॥ ४ ततस्तोरणदेशस्थं रथंकृत्यायेत्मभुम् । पाद्यायपुष्पधूपैस्तु नमस्कृत्यचपाठयेत् ॥ उत्तिष्ठेतिद्विषटकार्ण सजितन्तन्तु चाखिलम् । सम्पठनपौरुषसूक्तं यागवेरमप्रवेशयेत ॥ ६ ॥ हृदाशयनगंकृत्वा याचाहोम समापयेत् । ततस्तच्छिरसोदेशे चक्राचारस्थितेघटे । पूर्वोक्तलक्षणेनेत्र मनसम्पुटितंयजेत् । पूजयित्वाध्यपुष्पायै शयनस्थंचवैपुनः ॥ वर्मणाच्छाद्यवस्नेग ततोनिनिकटे विभोः । स्थिरवालांछनमन्त्रांस्तु यथास्थानगतान्नयखेत ॥ पादाबेदादशांगेपु ततोदामोदरादिकान् । तच्छक्तिकांस्तथामन्त्रान् भास्वव्यापक रक्षणान् ॥ १४० ।। H ९ ॥

·।२३ पार] श्रीपाचराने श्रीसावत सहिता । ४॥ ऐश्वरेणाथ चीजेन यथावस्थेनभावयेत् । पादादितन्मयनैव तद्धन्मन्त्रवरेणतु ॥ प्राग्वदप्यययुक्त्यातु अन्तज्योतिर्मयात्मना । विभुनावारस्यरूपेण तदेवाथपरम्परम् ॥ २॥ सुशान्तंसर्पगम्युचा निस्तरंगगियोदधिम् । विद्यांगदामित्याचंय लाठयेत पांचरात्रिकान् ॥ ३॥ देहवानयासिकंमन्वं धारणारख्यमनन्तरम् । जीभूतस्पेतिऋग्वेदा नासदासीचपाठयेत् ॥ क्रमेणानेनभुक्त्वा हुत्वा तु पादार्धशतसंख्यया । तिलानान्तु तथाज्यस्य मन्त्रैरेभिर्महामते ॥५॥ दत्यापूर्णाहुतिसम्य गुपसहाररक्षणाम् । ततस्तत्परमब्रह्म ह्युदितपूर्वपत्स्मरेत् ॥ ६ ॥ सर्वशक्तिमयेनैव स्वभावेनस्वकेनतु । भोजोपलात्मनायद्वत् गन्धद्रव्यात्मनातुवै ॥ ७ ॥ बीजन्तस्वरूपेण समुद्रोयद्धदारमना । एवमव्यपदेयाया शक्तेस्स्वशक्तिदर्पणे ॥८॥ स्थितिमादायविश्वेश. स्वातन्याञ्चमहागते । मन्त्ररूपान्तनुन्धत्ते सम्यगाराधनायच नानात्वमुपयातस्य प्रसरन्तस्यचस्वयम् । निष्प्रभत्वप्रयातस्य चिदीजनियस्यच ॥ १५०॥ आधिकृतस्यभेदेना प्यमूर्तेनरलीयता । अज्ञानगहनेनैव नित्यानित्यमयामना ॥ १ स्मृत्वैवमुलमन्त्रन्तु बिम्बहत्पनगंस्मरेत् । षट्शक्तिकिरणोपेते स्वैस्तव्यमयीन्तनुम् ॥२॥ संस्मरमहरन्तच प्रामुक्तेनेववर्मना । स्वरूपममलम्भूय स्मरेन्मूर्यात्मनाततः ॥ ३॥ ॥

·शास्त्र मुक्तायळी ।
नयन्वंपूर्वविधिना एवंसपरमेश्वरः ।
मन्नात्मनास्वतन्त्रत्व मुपयावायदातदा ॥४॥
सहस्रशिरसन्देव मिविस [त्यध ] वास्तु चोदयेत् ।
पाठयेत ब्राह्मणान्धारार्यध्यक्षेति च मन्त्रराट् ॥ ५ ॥
योविश्वतश्चक्षुरिवि यातव्योभवतीतिच ।
दासुपर्णेतितदनु अतोदेवेतिवैपुनः ॥ ६ ॥
ऋड्मयान्पौरुषं सूक्तंततःपरतमावि [न्विति ति ।
ततोर्चयित्वामन्त्रेशं शयनेविम्बवृत्तिगम् ॥ ७ ॥
नित्यसनिधिसिद्धयर्थ मासमाप्तिन्तुमण्डले ।
संरोद्धयसनिधीकृत्य महतायिभवेनतु ॥ ८ ॥
सांगसन्तयविधिवत सहमूर्ति धरैस्ततः ।
स्वमूर्तिकुम्भान्मन्त्रैण जलमुद्धृत्यभाजने ॥ ९ ॥
बिम्बमूनिकमाइयं सर्वैरेकायनादिकैः ।
सन्तर्पयित्वातदनु मन्वंसपरिवारकम् ॥ १६० ॥
आज्यादिनाप्रभूतेन दत्वापूर्णाहुतिन्ततः ।
विम्बात्मनामयातानां क्षमादीना मंगरूपिणाम् ॥१॥
भापादानपिपूर्णत्वात् पिण्डीभावार्थमेवच ।
आरम्भादेवजातानां छिद्राणांशमनेतुवै ॥ ३ ॥
आप्यायनार्थमन्त्राणां द्रव्यहोमसमाचरेत ।
द्विषट्केनाहुतीनान्तु एकैकेनचतुर्हदा ॥ ३ ॥
आचांने जर्जानुपर्यन्त स्पृष्ट्राज्यं होमये पुरा।
थानाभिजानुदेशाच्च वथैव जुहुया दधि ॥ ४ ॥
नाभे राकर्णतः क्षीर माकर्णा दाशिरो मधु ।
सम्मेळ्य जुहुया सर्व स्पृष्ट्वा देहन्तु चाखिलम् ॥५॥
संस्कृत्य विम्यवत्पीटं भिनं प्रमशिलां तथा।
प्राणाभिमानदेवं या यस्प यो विदित स्तु वै ॥ ६ ॥

·२७१
(२५-पार] श्रीपाचराने श्रीसात्वत संहिता ।
घेष्टयित्वाम्बरै चिन्ने चामन्त्रेण धै ततः।
कार्यों प्रमशिलाहोम शिवाष्टाधिकसंख्यया ॥७॥
गायत्रीभि स्तदर्थ च यद्धृचायः पृथ क्पथक् ।
भजस्य नाभावियादिमन्बै रेकायनै स्ततः ॥ ८ ॥
अध्याधिभूतमूर्तन्तु भोग्यं चापि पृथ विस्थतम् ।
देवताना त्यधिष्ठान पीठं फरवा थ युद्धिगम् ॥ ९ ॥
होतव्यं प्रणदेनेव स्वयं व्यातिभि स्तुतः ।
अपर मूलमन्त्रण प्रणवान्तेन लांगलिन् ॥ १७० ।।
ततो पाहनमन्त्रण तर्पणीय स्सदेहि ।
स्वनाम्ना प्रणवेनैव स्वाहान्तेनापरै स्ततः ॥ १ ॥
संरोध स्तर्पितानान्तु कार्यः पूर्णान्त एव हि ।
साम्भसा विष्टरेणेव भाषेन सजपेनच ॥२॥
सर्वेश्वरस्य देषस्य स्वकीयासु च मूर्तिः ।
शब्दारिमकासु मूर्तासु तद्वच्छुतिमयस्प च ॥ ३ ॥
कृत्वैवंच तथादिक्षु मूर्विपान् विनिवेश्य च ।
पार्श्वदेशेषु फुण्डानां तर्पये पायसेगतु ॥ ४ ॥
गृहीत्या दक्षिणां मन्त्रः प्रीणनीयस्तु से स्ततः
अग निद्रायमाणन्तु देयं स्मृत्वावकुण्ठ्य च ॥ ५ ॥
अर्चयित्वा नमस्कृत्य तत्र सर्वान् प्रवेशयेत ।
स्तुतिपाठकपूर्वीस्नु नृत्तगेयपरायणान् ॥६॥
विदिक्स्थान प्रणधे जापे दादशाणेन दिस्थितान् ।
सार्थ्यपुष्पाक्षतकरः प्रासादन्तं व्रजेत्ततः ॥७॥
हन्याव सिद्धार्थक स्तस्मा दिना नस्त्राभिमन्त्रितः।
प्राङमध्ये विधिनानेन धनं वा साम्प्रतं खनेत् ॥ ८ ॥
विनिश्चितं यथा मानं गार्भ कुर्यात सप्तधा !
द्वारदशा समारभ्य समै स्सूत्रैस्तु उपदिक् ॥ ९ ॥

·२७२
शास्तमुक्तावली।
द्वारमध्ये पदान्तन्तु पादाना मशिदेवताः ।
पिशाची मानघा देवा परमः पुरुपो हि यः ॥ १८० ।।
चातुरात्म्यं विनान्येषां स्थापितानां महामते ।
आराधनं च स्वस्थाना दचिरादेव सिद्धिकृत् ॥ १ ॥
आकम्य देवभागं च देव आराध्यते यदि ।
भवन्ति यहयो विधाः वर्जनीया स्ततस्तु सः ॥२॥
शुभेन भद्रपाठन देवीयनाय लांगलिन् ।
चातुरारम्यप्रतिष्ठायां शिलाख्यं मध्यमं पदम् ॥ ३ ॥
गर्भमध्यपदस्योघे योजनीयं प्रयत्नतः ।
अतोन्वितांश मेकन्तु स्यकत्वा वै पृष्ठदेशतः॥४॥
शिलापदद्वयस्थान्ते योजनीया महामते ।
अग्रदेशेष विम्बस्य वैदि भगदयोपरि ॥५॥
चतुरापतस्यैठत पीठस्यस्थापनेहितम् ।
एवंहिचतुर अस्य विधानंकिन्तुलांगलिन् ॥ ६ ॥
संचार्यात्वतोवेदि नित्यमाराधनार्थतः ।
पीठोपर्यथवादेवं याचाराधयतेसदा ॥ ७॥
निवेशनीयायतेन मध्यदेशेनसाशिला ।
एक्माराधनवशा तथाफलवशात्तधै ॥ ८ ॥
सपीठानांचविम्बानां कार्यसम्यनिवेशनम् ।
देवमानुपभागाञ्च ऐहिकामुग्मिकम्भवेत् ॥ ९ ॥
विबुधब्रह्मभागाच्च सैहिकन्तुगुणाष्टकम् ।
अपवर्गेनुसामान्य मकामानामयविधिः ॥ १९० ॥
भिन्न पेक्षावशान्मध्ये सतिभूयस्समाचरत ।
गाळितेस्त्रांबुनालिप्ते हृदावचन्दनादिना ॥१॥
श्वभ्रथोपटरुद्धानां मन्त्राणांचनिरोधनम् ।
पूर्वोरोनविधानेन घियास्वेस्वेयनेतथा ॥२॥

·(२५ परि श्रीपांचराने श्रीसाचत संहिता । कृत्वाचं यथोदिष्ट पूर्णान्तंतत्रविन्यसेत् । पाइल्पेनतुपटपंच चनुगोळकसम्मिताम् ॥३॥ पीठाद्विनिर्गत किचित् भूतपेस्थिराशिलाम् । ग्रस्तांपीठेनमुक्रयर्थ नवरप्रकृसाम्पुरा ॥४॥ सुमन्त्रेणतुतवापि प्रतिष्ठासीतिपाठयेते । मागादीमाभवेनाय पंचकंपंचकंन्यसेव ॥५॥ शिलाघटेषुद्रव्याणां तववज्रधहाटकम् । हरिताळमुशीरंच नीदयोदक्षिणेत्वथ ॥६॥ पाटिकांसवीशदिग्वायूषोः पुष्परागोहरीतकी । मध्येसर्याणितदनु ततोगर्तगणन्तुतत् ॥७॥ लेपैराच्छादितंकृत्वा सांगंमन्वंपदपदे । पूजयित्वाफ्जुबैदा श्चमपट्रकश्चिपाठयेत् ॥८॥ तदूर्धविन्यसेत्पीठं तच्चभ्रेविनिश्यच । भष्टलोहमपंचक्रं तदुइँतुमहामते ॥९॥ द्वादशाख्याद्विशेषोत्था दाधारोषस्ययास्वकः । हेमंतदूर्वेकगलं तज्जयाताम्रमेयवा ॥२०० ॥ यथाक्रमस्थितं व पंचकंचतुरात्मनि । न्यसदनन्तंचक्रस्य मीनकूमौकृतस्यच ॥१॥ सर्वस्यविहितपनं तस्पानन्वन्तुविन्यसेत् । मण्टपेतुखगेशस्य चक्रस्थापनकर्मणि ॥३॥ न्यस्यपूर्वान्तिकंकृत्वा कर्मण्यत्रचतर्पणम् । सहमूर्तिधरैःप्राग्वत् कार्यादर्भोदकक्रिया ॥३॥ तवाप्रबोधयेद्देवं अर्चयित्वा इदपठेत् । मन्त्रात्मनुरूपमारमीय मानेयमुपसंहर ॥ ४॥ समाश्रयस्वसौम्यत्वं स्थित्यर्थपरमेश्वर । नमस्तेस्तुहषीकेश उत्तिष्ठपरमेश्वर ॥५॥ 7 ·. शास्त्रमुक्तावळी । मदनुग्रहहेत्वर्थ पीठभूमिसमानय । उद्घाट्यदनाथ त्यक्तनिद्रन्तुमन्नर टू ॥६॥ उत्थाप्यमूर्तिमन्त्रेण सहमतिधरलात । तोरणेनचनिष्क्रम्य प्रदक्षिणचतुष्टयम् ॥७॥ कुर्यात्मालादपीठस्य दाराग्रेसनिरोध्यच । पायाचिमनन्दस्या हन्मत्रेणप्रवेशयेत् ॥८॥ शाखायमस्पृशन्तंच पाठयेत्तद्विदस्ततः । चतुश्चक्रेतितदनु पुरमकादशेतियत् ॥ ९ ॥ वर्माभिमन्त्रितेनाथ दुकूलनलिनच । पादांबुरुहनाळम्मा शिखामन्त्रेणवेष्ठयेत् ॥ २१० ॥ भग्नीपोमोसमीकृत्य प्रणवाद्यन्तगेनतु । निवेश्यमूलमन्त्रेण वामतोमारुतंत्यजेत् ॥ १॥ प्रतिष्टालिंगशब्दोच दौमन्त्री पाठयक्रमात । शांतम्ब्रह्ममयंरूप स्वकंसमवलम्ब्यच ॥२॥ यतोहितार्थसर्वेषां निर्गतष्पगुणात्मना । भतोत्रापदादीप देवभागेसमानयेत् ॥३॥ मोक्षादिफलसिद्धीनां प्राप्तयेह्यविचारतः । करस्थमथमोक्तव्यं कौतुकंहदयनतु ॥४॥ सर्वागमय॑मन्त्रेण दत्वामूलमनुस्मरेत् । इतिसामान्यसन्धान प्राक्करवातद्विशेष्यच ॥५॥ हदानपरिजप्तेन वज्रले नवैततः । पिचपीठशिलानांतु एकत्वेनाचरेरिस्थतिम् ॥ ६॥ मूलमन्वन्तताध्यावा सुशान्तब्रह्मलक्षणम् । भाचाधाराद्ध्वजाकांतं व्याप्तन्ते नाखिलंस्मरेत् ॥७॥ इतिसामान्यसन्धान प्राकृत्वातद्विशेष्यते । स्थूलसूक्ष्मपरत्वेन स्थूलंपोदाशिलान्तगम् ॥८॥ :

·[२५ परि] श्रीपांचराने श्रीमावत संहिता । २७५ . सिण्डिकायां तथासूमं तत्परपिम्पविग्रहे । विन्यासपीठालेय देवतानां समाचरेत् ॥९॥ भवोपकरणीयानां पीठावत्यथतद्विना । लेदिभवदेवांस्तु उपयुंपरिपूर्ववत ॥ २२० ॥ पटोदेशासमारभ्य परमीगतन्ततः । एवंहिसदेवानां निवेशवशातुबै ॥ १ ॥ चिन्तामणिमयोन्यासः कृतोभवतिसिद्धिदः । अपमण्टरमध्येतु देवदेवस्यसम्मुखान् ॥ २ ॥ स्थितेपितन्महूर्ताने स्थापनीयद्यपक्षिराटू । नातानुलिप्तोमन्वेण स्वेनयस्संस्कृत पुरा ॥ ३ ॥ ज्ञशक्त्यासहविम्बेन यस्माद्भिन्नेषुवस्तुपु । विम्पसनिकटस्थेषु अथवान्यत्रळांगलिन् ॥ ४ ॥ तरकालमंगभावत्वं ब्रजमानेसर्वधा । हवनांतचनिश्शेष ध्यानार्चन पुरस्सरम् ॥ ५॥ स्वयमेवानुरूपण कर्मसामान्यतात्यजेत् । तस्मात्तधागभवनात उत्थाप्यादायविम्यवत् ॥६॥ देवमदक्षिणीकृत्य प्राग्वरसंस्थापनापनौ । एकस्मिन्मध्यरन्धेतु वज्रायंपंचकन्यसेत् ॥ ७ ॥ एकएवतदूर्वेध आधालेय उदीरितः । प्राग्वनिवेशनीयंच तत्पीठो स्तुभावनाः ॥ ८॥ भावनीयं शरीरेच शेपं विज्ञप्तिलक्षणम् । पाठये द्राह्मणां स्तद्धासुपासीति मन्त्रराट् ॥ तमेवास्वाचित कृत्या याया देवनिकेतनम् । कलशै. पृष्टभागस्यै स्स्तापनीय स्ततो विभुः ॥ २३० ॥ सह मूर्तिधरै सबै यथाचानुक्रमेणनु । सदाघमर्षणेनैव गायया धर्तितेननु ॥ १ ॥ ९ ॥

·शामुक्तानी
मागृडमपरतु तदनु चतुर्थावर्तिते स्वयम् ।
हदायातिते पनि यजुस्तेन सेचयेत् ॥ २॥
भूप स्वयं तथा कुम्भ स्तामपिद स्नापये ततः।
पडभि स्पै स्पंप पश्चात् तेनेवायविनतः ॥३॥
पवित्रावर्जित रेवं कलशे रन्तरान्तरा।
सद चैकायनीयस्तु स्नपनीय मनन्तरम् ॥ ४॥
चतुतिमय मन्त्रैः बहुशः परिभावितः।
स्नापये कलशेनाथ शेष मादाय चै घटम् ॥ ५॥
तच्छतावर्तितं कृत्वा समूळेना मूर्तिना।
साध घे देवदेवस्य मूर्ध्नि चौत्कीर्य पाठयेत् ॥ ६॥
जितन्त इति वै सर्या स्ततश्चास्त्रोदकेन च ।
प्रासाद शोधयित्वा च स्नानवर्ज समाचरेत् ॥७॥
पूर्वोक्त मासनाचं यद्यागदानावसानिकम् ।
सदक्षिणं विशेषेण गुरो मंतिधरेष्वथ ॥ ८ ॥
देवं प्रणम्य विज्ञाप्य कर्मणा मनसा गिरा।
स्वमचीन्तर्गतो देव मया यच्छयनादिषु ॥ ९॥
नीतीसि चाभिमुरूयन्तु क्षन्तव्यं तन्ममाच्युत ।
एवं प्रणम्य विज्ञाप्प क्षानवा निष्क्रम्य सम्मुखम् ।। २४०।।
आचम्य च वलिं दत्वा याया देवगृहं ततः ।
तवासनादिकै रिष्ट्रा स्नानान्तः पूर्ववाप्रभुम् ॥ १॥
अपनीताम्बरैः कुम्भे धान्यपीठोपरि स्थितैः।
हन्मन्त्रपूजिते भूय स्तलिलेन सुपरितः ॥२॥
सह मूर्तिधरैः प्राग्वदन्तरान्तरयोगतः।
कार्य वा स्नानकर्माथ विधिदृष्टेन कर्मणा ॥३॥
निरोदकेथ प्रासादे पुन राराध्य पूर्ववत् ।
भोगे रामनपूर्वैस्तु सम्प्रदानान्त मच्युतम् ॥ ४॥

·२७७
[२५-पाएँ] श्रीपचिराने श्रीसात्यत संहिता ।
मुद्रां पध्या जपे मन्त्रं स्तुग क्षात्या पहि अंजत् ।
शतं सहस्रं साष्टं या जहुया न्मन्त्रराट् स्वयम् ॥ ५॥
सांग सपरिवार व संहितोच्चारयुक्तितः।
मूर्तीपैः प्रणपायाभि गायत्रीभि शतं शंतम् ॥ ६ ॥
एकापने रभिज्ञाभि स्स्यकीयाभिस्तु तरसमम्।
प्रदापये नतः पूर्णा ऋग्वेदायां स्तु मर्तिपान् ॥ ७ ॥
एकायनांस्तदन्तेतु फ्रमात्तापाठयेत्ततः ।
पूणारपूर्णतिगात्र माचारपूर्णमसीतियत् ॥८॥
सनमस्केनमन्त्रेण स्वयंसांगेन निक्षिपेत् ।
यलिभिस्तुततस्सर्वान् भूतपर्वास्तुतर्पयेत ॥९॥
प्रविश्याचम्यतदनु क्षान्वादेवन्तुकुम्भगम् ।
पूर्ववन्मण्डलस्थन्तु फुण्डस्थन्तदनन्तरम् ॥ २५० ।।
भूपपेट्रपूर्यास्तु भूपणैः कटकादिकः ।
गुरोर्वागुरुपुत्रस्य यागद्रव्यं निवेदयेत ॥१॥
विम्यमेकायनान्तन्तु सर्वसाधनसंयुतम् ।
दाखीकर्मकरोपेतं शुद्धदेवलकान्वितम् ॥ २ ॥
शैलोत्यं पूर्ववरकुम्भं कृत्वाधातुमयन्तुवा ।
नदिगोळकमानेन मन्त्रविम्येनवेसह ॥३॥
शुभेन्यस्मिन्दिनेयाग मण्टपेझुक्तलक्षणे ।
अधिवास्पयथान्यायं सर्वोपकरणान्वितम् ॥ ४॥
मानायमखिदन्ताभ्या मापायचयथाविधि ।
तस्मिन्दादिसंयुक्त पिम्यंकुम्भनिवेश्यच ॥ ५॥
वराभरणैःपुष्प स्वच्छंकृत्वार्य पुष्पहत ।
शनैःमासादपर्यन्त मारोन्मूर्सिपैस्सह ॥ ६॥
तत्रमागासनादीस्तु कृत्यासंक्षाळनान्तिमान् ।
भाचरेदीजविन्यासं सर्धवावादनोदितम् ॥ ७ ॥

·॥ २७८ शास्त्र मुक्तायळी । निवेश्यानीयतम्मध्ये चिम्कुम्भसमन्वितम् । हदान्तनिषद्धन मूलमन्त्रणलांगलिन् ॥८॥ तवाद्यमनुसन्धान मे कृत्यापरात्मकम् । सामान्य लक्षण पश्चा पूर्वोद्दिष्टेनवार्मना ॥९॥ समालभ्यापित्वाच नगार्मण्टपेततः। पूर्ववत्पाठयेद्विप्रान् सरमतिष्ठापनेतुपे ॥ २६० ।। संरोध्यवर्ममन्त्रन्तु तत्रध्यानधियास्वयम् । पूर्णातमखिलंकृत्वा विधिनानेनधेपुनः ॥ १ भारोहेतितुवैसाम पाठयोरखामगांस्तु । चंकमामलसारस्य मध्यतःसन्निवेशयेत ॥२॥ यथाभिमतरूपन्तु दिग्वकंवाम्बराननम् । स्वशक्तिवर्णदण्डस्थं चण्डमार्ताण्डभासुरम् ॥ ३ ॥ चकमन्नन्यसेतस्मि वर्णाश्वानम्पुरोदितम् .। गत्यागतिप्रयोगेन प्राक्प्रमेयजलक्षणम् ॥ नान्यधावत्पुराज्ञात्वा द्रव्यमृतित्वमागतम् । कुर्यात्ततोलसन्धानं नान्यधानुमहामते ॥ अमलंगांतसंज्ञवै तथाशांतोदितोदितम् । एवमेवहितन्मूर्ति यश्चक्रंवेत्तितत्वतः सोस्मिन्संसारचक्रेतु सर्वाश्रमनिवासिनाम् । सर्वधर्मरतानांच चक्रमूर्तित्वमाप्नुयात ॥ यच्छक्तिब्रह्ममूत्येव सिद्धामाक्षानिराश्रया । अन्तर्वहिस्थं सर्वेषां मोक्षदंचामलं स्मृतम् ॥ ८ ॥ क्षीरोदार्णवतुल्यंय त्सहस्रादिस्यसन्निभम् । निरंगन्तीक्ष्णधारंवे तच्छान्ताख्यहियोगतः ॥ यत्तनानांगभावेन स्वातन्त्रयात्स्वयमेवहि । सर्वदिवासृतांकृत्वा स्वात्मवृत्तिहिवर्तते ॥ २७० ४ ॥ ॥ । ९ ॥

·|२३ परि ] श्रीपांचरात्रे श्रीसात्वत संहिता । २७९ ईषदलयवर्णाभे नराणामन्तरेखावत् । शांतोदितंच तद्विद्धि चक्रमिच्छाप्रदंचयत् ॥ यावन्मूर्तीचसम्बन्ध स्सर्वकृत्वावतिष्ठते । प्रवृत्तं नाभिपूर्वन्तु उदिताख्यं हि चक्रराट् ॥ २ ॥ तस्मिनाराधितो मन्त्र स्तद्वै सम्पूजित स्मृतम् । जातं सन्तर्पितं भक्त्या सर्वेषां सर्व मृच्छति ॥३॥ एवं चाभिमतं चकं सर्वविक्षयंकरम् । प्रतिष्ठाप्य समभ्यर्य तस्यैव समनन्तरम् ॥ ४ ॥ ध्यंशेन शिखरा दुचं खगराट्परिभूपितम् । संस्कृत्य ध्वजदण्डंच शिखामन्त्रेण विन्यसेत् ॥ ५॥ ततो विविधवर्ण च किंकिणीगणभूषितम् । ध्वजाना च्छिखराधं च यावद्दर्य मकृषिमम् ॥ ६ ॥ देट्टिादशमांशेन दिनवांशेनवाततम् । कृत्वास्त्रसनिधि तस्मिन् लांछनाख्ये पुरा पटे॥ निवेश्य ध्वजदण्डाने गन्धायै रर्चये ततः । स्वयंकृतानां पिम्बानां मयेदं सम्मकाशितम् ॥ प्रतिष्ठापन मन्जाक्ष स्वतन्त्रे प्वयनेषु च । सांकर्येण विना वेपं कृतं भवति सिद्धिदम् ॥ अन्यथा सिद्धिदं विद्धि नृणां व्यामिश्रयाजिनाम् । एकस्मिनासने स्थाने चतुस्त्रियादिमूर्तिना ॥ २८० व्यक्तीभूतं यथा लोके लोकानुग्रहकाम्यया। स्वयं नानास्वरूपेण स्वर्गादौ स्थापनं तथा ।। न कार्य मनुजे वर्ण धर्मज्ञ नैंकभावनैः । तथा वै समशुद्धिस्थैः कृपया सम्प्रवर्तकैः॥ क्रियाभेदर शुद्ध नानाविबुधराजकः । प्रणवैकमलापस्थे शान्तचित्त रमत्सरः ॥ । ॥ ॥ २ ॥

·५ ॥ ८ २८० शास्त्र मुक्तावळी । मन्त्रमुद्राकमध्यान सम्भूतिलयळक्षकैः । तथा तरखंकरोत्पत्रदोषाणां ध्वंसनक्षमः ॥ प्रस्थापितस्तु बै सम्यक् ज्ञानमूर्ति जगद्गुरुः । भिन्नमन्त्रक्रियारूपं न कुर्या सदपेक्षया ।। लाधार मालयं पीठं भवाख्यं विभवात्मनाम् । देवानां मर्त्यधर्मस्थः प्रतिष्ठा यज्ञकर्मणि ॥ ६ ॥ खंसारदेवतानां च स्थापितानां तु वै पुरा । कृत्वातु भगवहिम्ब मालयेवा तदासने ॥ निधेशयति यो मोहात् विम्वेन सह तस्य बै जायते च भयं घोर मिहामुग्मिकदोपदम् ॥ नाप्नोत्याराधकानान्तु सकाशा दर्चनं परम् । यथा चिचं तथा कर्ता नाप्नुया दुत्तमं फलम् ॥ भर्चाया माधिके पीठ ह्यपेक्षा लक्षणोज्झिते । राक दिभवदेवानां स्थापनं न विरोधकृत् ॥ ३९० नायिकाले न चान्यस्य नान्यमूर्तिनिवेशनम् । विहित भगवरपीठे विनष्टव्यत्ययं चिना।। यथा भयोपकरण देवानां मण्डरदर्चनम् । विदित न तयापीठे क्षेकस्मिन् सनिवेशनम् ॥ २ ॥ भिन्नक्रमेपि यः फुर्या रपम्वा पिण्डिकोपरि । घामदक्षिणपो रेवं देवानामप्रदक्षिणम् ॥ सदक्षिणस्य ये तेन प्रतिष्ठापमखस्य च । निहता चीनता कीर्ति स्नाय म्पप मेव हि ॥ प्रारिस्थसस्पाधिकं माना दक्षिणेनोनहानिकृत् । शस्तमपतगत्येष मास्थितंयत्नदोधिकम् ॥ नेलापापोन्यसामन्तु स्थानतिधनस्सह । उनासनसंख्यादि मानहीनस्तुसपंदा ॥ ६ ॥ १ ३ ५ " ५ it ·॥ ॥ ९ ॥ [२५ पार श्रीपांचराने श्रीसावत सहिता । २८१ मानहीनस्तुकर्तृणां फुरसुतसुखक्षयम् । विम्वस्यविम्पकर्तुवै देहिनांस्थापकस्यच ॥ वामकरस्थापनं [वामे] यदा सममनन्तुवाधिकम् । एवंज्ञात्वायथाशक्ति पृथक्कुर्यानिवेशनम् ॥ ८ सिद्धयेचापवर्थ मर्चनांदेवतालये। प्रतोळीसांगनागार जगतीदेवमन्दिरम् ॥ सपीठभगवद्विम्यं भक्तानांयत्रयुज्यते । सम्यक्मदक्षिणीकृत्य बलिधूपपुरस्सरम् ॥ ३०० ॥ श्वेतद्वीपसमंविद्धि देववायतनंतुतत् । सन्निवेशस्वयंमुख्यः अमुख्यस्त्वपरोहियः ॥ १ ॥ मुख्यारपूर्णफळमाप्ति मुख्याभावात्तथाविधा । सम्यक्स्थाप्यादिदेवीया मूर्तयोया:पुरोदिताः ॥ ३ ॥ स्थळधिनानचैवाा नित्यविस्तुविम्बगाः । वृहेपीठगतापिम्चे पुनस्तापत्रगावहिः ॥ सदेवरीस्समाराध्या भूतपेपिहिमुक्तये । सवाहनेऽवाहने वा पहिर्यास्वगृहान्तरे ॥ नार्चनीपानुपायैस्तु विम्बेवमण्ड [सक] लादृते । सुपर्णसंस्थितास्सवें विम्पावैवाझणे नृपः ॥ स्वगृहादौचसर्वत्र पूजनीयाँस्सदेहि । एषमन्यास्तुवैश्यान्तै स्तनमैरखिलास्तुयाः ॥ ६ ॥ सहशक्तीशभेदैस्तु नशक्तीशस्वधाहनः । विम्यगोमाक्षणायैश्च नियमच पृथग्विना ॥ स्थाश्रमे यन्धुधर्मस्य मध्यस्थो निशन्तुषे । भविनाप्तीम्यरूपेण भव्युत्पन्नजनस्यच ॥ ८॥ हग्गभगवद्भक्त्रे काबेलोक्यभीतिदे । यच्छन्तिशुभमानार्या चित्रस्थावाशुभंगृहे ॥ ४ ·: शाधमुक्तावळी । बहि कृताविशेषेण हर्यमासादभूमिपु । भाट्यभोंगपदस्थैस्तु साम्प्रतलिहिलालसैः ॥ १० ॥ निष्प्रभावान मृच्छैली कापदिारुमपीगृहे । ऋतेसोन्यासिकेरशान्त शश्वन्मोक्षपरायणः । तदुत्याश्चवहिस्सधैः कार्यास्तासुसदेवहि । जायन्तिमहद्दीप्ति चन्द्रसूर्योदयेनिशम् ॥ २ भाचैकमूस्लखां मूतीनान्तुमहामते । तथामयन्तराणांच प्रादुर्भावगणस्यच ॥ ३ ॥ प्रादुर्भावान्तराणान्तु स्थितानांयत्रकुत्रचित् । सर्वेपासर्वदाते हिवाराधनापच ॥ प्रणव.पोउपजार्थ नमस्कारपदान्वितः । प्रसिद्धचातुरात्मीयं संज्ञामन्त्रचतुष्टयम् ॥ ५ ॥ अर्चनेसजित्तसन्तु विनामन्त्रेणयोन्यथा । करोतिपूजनमूढ़ श्वरूपिम्बगणस्यंच ॥ ६ ॥ गृहेवाज्ञातमन्त्रस्य दोपस्तस्यमजायते । विनासामान्यमन्त्रैर्य चलपिम्बगतम्पच ॥ ७ ॥ कुर्याद्विशेषमन्त्रेण विशेषास्यस्यवार्चनम् । तंदुत्थमचिरेणव शबळन्तस्य दोषकृत् ॥ ज्ञावंसाषधानेन झिपासक्तनसर्वधा । भवितव्य विशेषादै गृहाश्रमपरणतु ॥ क्षमाभंगायेषु दोषेषु ध्वजावेप्देवमेवहि । उपोखारे प्रयोक्तध्र्य प्रणवायचपंचकम् ॥ होमाचंविधानेषु स्मृष्टिसंहारकर्मणि । ध्वजाचसुद्धरेस मवनीचलनेसति ॥ भाधारोपळपर्यत तन्निवेश्यं सयापुनः । चक्रमासादर्भगेषु सोध्यबिम्बम्महामते । ८ ९ ॥ १ ॥

·|२३ परि श्रीपांचराने श्रीसाखत संहिता । ४ । ६ ७ ८ पीठभंगसुवैविम्बं पिम्ममंगेतदेवहि । यादिच्छतिचेद्धतु तत्तदादौतुसंयजेत् ॥ मध्वाज्यगुालुक्षीर दधिटालादिभिः क्रमात् । सन्तप्र्य तिलहोमस्तु सहस्रशतसंख्यया ॥ मन्वौध हृदयातस्मिन् समुच्चार्यविनिक्षिपेत् । मालवद्रासुराकार सचिच्यायोखिलाः ॥ ५ ॥ विशन्तिपूर्वसंरुद्धा मन्वौघं पुनराहरेत् । पाठपेहमयान्सर्या मुत्तित्यथतदिदः ॥ कर्मारम्भेतदनसथै परमा प्रकृतिनिवति । चतुरिनिरुद्धाये स्ौ स्तै मन्त्रैः पृथक्पृथक् ।। कृवाहोमंचरापन तत्संक्षाणविलोमतः । प्रणवाधन्तगैस्सः प्राग्वदष्टासुदिक्षुच ॥ प्रासादस्पतुदोतव्यं गायनीभिस्तथैयच । घासुदेवायभिज्ञाभि होमांतत्वथतैस्सह ॥ न्यासंवाहनमन्त्रण सांगंकृत्यात्मगातटा । वाहमानां तथाचैप प्रोव संस्मृशेदध ॥ संचाल्यहदयनैषं अपनलमाद्वरेत । विमानवारकृत्या ह्यगाधभाषनिक्षिपेत् ॥ जपेत्संज्ञामनु [नारसिंह] म्पश्चा मायश्चित्तार्थमेयच । सहस्रमेकमधन्त द्धोतव्यं सर्वशांतये ॥ २ पूर्वपत्तीपयेत्सर्वान् कांचनाद्यः स्वशक्तितः । सर्पदन्नपानाचे स्सवानाचार्य पूर्वकान् ॥ याचन्तादादशार्णन अच्चिदहटमानसैः । भूपस्संस्थापन पुर्या दुतस्यकृतस्यच ॥ सामान्यलदान्त्र श्चनुमतिमयस्सह । गुहस्समणधेनैव यस्तम्यग्भगवन्मयः ॥ ॥ ४ ॥ ॥

·८ ॥ ३४० ॥ २८४ शास्त्रगुतारळी । यतस्समणवादन्य श्चातुरारम्यंचवियते । मन्त्रीवादेयतारूप स्तरवतोनादिनाम् ॥ ६ ॥ प्रपंचःप्रणधामन्त्री देवस्य चतुरात्मनः । एवंज्ञात्वापुराकर्म स्थापनोत्थापनातिमम् ॥ विधिवद्यागपतु निम्बसंचालनंधिना । योदिव्यापतनादीनां भक्तयाभूयः करोविच ॥ पजंघामन्दिरंशुभ्रं पीठं भारञ्चपिण्डिको । खल्लोहशैलकाठोत्थैः पद्मायेसभ्यतोंकिता ॥ एकानेकदलेश्चैव वढेरायसपूर्वकः । सुगद्धां सूर्यसोमाग्निमभाभ्यां सुमनोरमाम् ॥ स लोके शाश्वती कीर्ति स्थापयित्वाकुलै स्सह । स्थानं सायुज्यतापूर्व देहान्ते नून माप्नुयात् ।। नानारतमभादयानि लांछनान्यंगदानि च । निर्मितानि सुवर्णायै विभो स्वंयोजयन्ति ये॥ ते धातकल्मषा स्सर्वे देह मासाद्य पावनम् । सम्पज्ञानेन युज्यन्ते भवन्नापान्ति येन च ॥ ३ ॥ मात्मन श्वोपकाराय सर्वदुःखनिवृत्तये । अंगुष्टाग्राञ्च गुल्फान्त माजान्पंखावधीहवा ॥ मणिमुक्ताप्रवाळाढ्य कवचं कांचनादिकम् । यः क्षिपत्यतिभाया वै स्वशक्त्याऱ्यांगते च्युते ॥ स याति परमं स्थानं सपुत्रपशुबान्धवः। लग्नं यद्भगवन्मा बंगदं नूपुरादिकम् ॥ ६ ॥ वियोजयति यो मोदाव तस्य वीचौ स्थिरा स्थितिः। य. पंचकालसपनानां विप्राण मधिकारिणाम् ॥७॥ १ " २ ॥

·(२५ परि] श्रीपांचराने श्रीसात्वत सहिता । ८ १ ॥ पञ्चरात्रविदा चैध दिजानां सिद्धिकाक्षिणाम् । अथ योच्छिन्नशाखानां नारायणरतात्मनाम् ॥ तपस्विनां वा तिना नातकब्रह्मचारिणाम् भक्ताना मधवान्येषां मार्जनादौ रतात्मनाम् भीतये परमेशाय कृत्वा सम्य प्रयच्छति । शाळाथायतनोपेत ममपकेष्टकान्वितम् ॥ ३५० ॥ ग्राम्य धान्य स्तथारण्ये पूर्ण सम्प्रति व्युतम् । वणिक्कुटुम्चभृतक रक्षापाले स्समन्वितम् ॥ सोनन्त फल माप्नोप्ति काल माचन्द्रतारकम् । सस्थिति शाश्वती लोके प्राप्नुया दक्षय यशः ॥ २ ॥ भौगोपभोगिनी भद्रा रम्या पूर्वोक्तलक्षणाम् । पागनिष्पत्तये कुर्या द्योग्रत. पीठसनिधे. ॥ ३ ॥ बहि राराधनार्थ वा कर्मिणा ब्रह्मचारिणाम् । नुप्यपितृदेवाख्या न्मुच्यते स ऋणत्रयात् ।। मध्यतो गरुडाकान्त सचकाम्बुरुहावितम् तुर्याश्रमथवा वृत्त कुण्डवत्पदवीयुतम् ॥ बलिपीठ पहिः कुर्या द्भक्त्या यस्त्वच्युताळये । स याति शाश्वत स्थान विमाने रिन्दुवर्चसै ॥ यस्सप्रकार माराम सम्प्रयच्छयति वै विभो । नान पुष्पफलोपेत वापीद्रुम [ कूप ] समाकुलम् ॥ साजतो याशयोपेत मारखड्गसमन्वितम् । सनन्दनवने भोगान् भुक्त्वा यात्यच्युताळयम् ॥ क्षोणी य स्सस्यसम्पूर्णा युक्तां वा गन्धशालिना । केदार जलपातैस्तु परिच्छन्न समन्तत ॥ स यच्छति जगाने काल मासाय शाश्वतम् । स यायात् सुसिादीप तपास्ते भगय निव ॥ - ५ ८ ॥ ।

·२८९ शास्त्रमुतावळो। नानोपभोगमन्त्रार्थ सवपेन्द्रन्तु गागणम् । समर्चपिापा देवेशं घेणवं प्रतिपादयेत् ।। सोचिरा मुक्तदोषस्तु विष्णुलोकं मयाति च । गज र घरायं च दीपस्पाली मुलक्षणाम ।। यजनं चागरं छत्रं वादिवं गणिकागणम् । शुभवस्त्राणिनेत्राणि दिध्यान्याभरणानिच ॥ ३ ॥ पितानं_जयन्तींच चित्रपरलतागणम् । सुस्वरामुपघण्टाच, धूपस्थालासुलक्षणाम् ॥ ४ ॥ श्रृंगारंदर्पणन्तोयकुम्भंगधोपलं महत् । पूर्वोदिशानिचान्यानि धान्यानिविविधानिच ॥५॥ योददातिहरे नया सतल्लोकमवाप्नुयात् । ईक्षमाणविभोवस्त्र पहन्तंदीपभाजनम् ॥ महान्तमयवादी यन्त्रकर्मादिरूपधृत् । शरयज्ञासनस्थच चित्रसम्पुटभूषितम् ॥ ७ सच्छास्त्रविविधं श्रद्धयायोमहामते । ददातिदेवदेवस्य सतरस्थानंप्रयातिच ॥ पुरस्कृत्यजगधोनि पद्यतभगयाप्रदीयते । तदाराधनसतानां तत्तदक्षय्यताभियात् ॥ ९ ॥ इतिसम्बोधिताविप्रा लोकधर्मपस्थिताः । लांगलीदेवदेवेन सर्वानुग्रहकाम्यया ॥ ३७० ॥ मपामाप्मगद्धाः प्रसादान्मोक्षसिद्धये । यथावदद्यतःषा मनतःप्रकटीकृतम् ॥ परम्पापहरम्गुण्यं पायनंमद्विभूतिदम् । इभन्याशयानांध वक्तव्यंभाषितात्मनाम् ॥२॥ भक्तानामप्रमत्तानां पुण्डरीकाक्षसेविनाम् । गोपनीयमभक्तानां वारछलादिरतात्मनाम् । ॥ १ ३ ·[२५ परि श्रीपांचराने श्रीसायत सहिता । भन्यायनोपहनानां नास्तिकानांविशेषतः । योगोपायत्ययोग्यानां योग्पानांसम्प्रयच्छति ॥ ४ ॥ इममखमान्योमे स्वस्तिवास्तुव्रगाम्यहम् ॥ ३७५ ॥ इति श्रीपाश्चरात्रे श्रीसात्वतसंहितायाम् प्रतिष्ठादिविपि नाम पंचविंशः परिच्छेदः ॥ २५ ।। समाप्ता च सात्वतसंहिता । VIDYA TIVA BIT BHAD N

·Not 10 ou issued!!
perchio
Bharatiya Vidya Bhavan's oralthgar
Call No SalT/SATIANA.7719
Tule Satrala samhita
Anthon d-P-B-Amantacharya
Date of
igalle
Borrower's
Mo
Date of
issue
Borrowers
o
Not to be issued