·No text on this page.

·શ્રી પ્રગટ પ્રભાવી પાર્શ્વનાથ
તથા
જૈન તિર્થમાળા.
પ્રકારક
જૈન સસ્તી વાંચનમાળા-ભાવનગર,
લેખક, ,
શ, મણીલાલ ન્યાલચંદ,
વીર સં. ૨૫
વિક્રમ સં. ૧૯૮૫
કિં૧૮-૦
પ્રકાશક સર્વ હક સ્વાધીન રાખ્યા છે.

·અા અ ર ક : ------- આભાર, આ પુસ્તક પ્રથમ અમદાવાદ નિવાસી અવરી મોહનલાલ મગનભાઈ કે જેઓ જૈન સમાજનાં કેટ- લાય કાર્યોમાં તન મન ધનને ભોગ આપી સેવા આપી રહ્યા છે. તેમના તરફથી પ્રગટ કરવામાં આવ્યું હતું અને ઘણે ભાગે તેમના તરફથી ભેટ અપાયેલું હતું. એક બે વર્ષમાં જ આ પુસ્તકની માગણી ઘણા બંધુઓ તરફથી થતાં. છ વર્ષે પણ આ પુસ્તક પ્રગટ કરવાની મેં તેઓશ્રીની પાસે માગણી કરતાં તેઓ- શ્રીએ પ્રેમપૂર્વક મારી માગણના સ્વીકાર કર્યો, તે માટે તેઓશ્રીનો આભાર માનું છું. ઝવેરી મેહનલાલભાઇની વૃદ્ધાવસ્થા છતાં પણ તેઓશ્રી હજુ પણ પિતાનાથી બનતી સેવા સમાજને અપી રહ્યા છે આવું તેમનું પવિત્ર અને નિખાલસ જીવન બીજા ગૃહરાને અનુકરણ કરવા જેવું છે. લી. અચરતલાલ, ભાવનગર-આનંદ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં શા. ગુલાબચંદ લલુભાઈએ છાપી.

·પ્રસ્તાવના, જૈન શાસ્ત્રમાં પાર્શ્વનાથ ભગવાન પ્રગટ લાવવામાઇ- પુરિસાદાની તરીકે દરેક તીર્થકરમાં તે સુપ્રસિદ્ધ છે. તેમનાં ૧૦૮ નામ તથા તીર્થસ્થળે જેને શાસ્ત્રમાં બતાવેલાં છે. દરેક નામે તથા તીર્થસ્થળે તેમના જુદા જુદા ચમકારે વડે કરીને પ્રગટ થયાં છે. એવી રીતે તેમના ૧૦૮ ચમત્કાર તેમજ કથાઓની ખોટ પુરી કરે તેવી કોઈ હજી સુધી પ્રગટ થયો નથી. જેની કઈક ખોટ આ પ્રથે પુરી પાડી છે. આ ગ્રંથમાં તેરમા સૈકામાં થયેલા જીનપ્રભસૂરિના રચેલા તીર્થ કલ્પમાંથી કેટલાક કહ૫ લેવામાં આવેલા છે. તેમજ બીજા સાહિત્યમાંથી પણ પાર્શ્વનાથનાં ચમત્કારીક દ્રષ્ટાતો શોધખેળ કરી લેવામાં આવેલાં છે, તથા ભરોસાપાત્ર તક્ષાઓને પણ સ્થાન આપવાની કાળજી રાખવામાં આવી છે. આજ કંઈ વરસેથી મહેનત છતાં પાર્શ્વનાથ સંબંધી અને પુરેપુરૂ સાહીત્ય પ્રાપ્ત થયું નથી. છતાં જેટલું મહ્યું તેમાં સુધારા વધારે કરી પ્રગટ કરવા કાળજી રાખવામાં આવેલી છે. તેમાં દાદ દેવથી અથવા તે બીજી કોઈપણ રીતે એતિહાસિક દૃષ્ટિથી બહાર લખાણું હોય એવું જે વાંચકને સમજાય તો તે અમને જણાવશે તે ફરી વખત તે બાબતમાં સુધારો કરવામાં આવશે.

·પાર્શ્વનાથનાં એક હજાર ને આઠ નામ પણ શાસ્ત્રમાં છે. તેમાંથી અમને મલ્યાં તેટલાં લીધાં છે. અને તે કક્કાવલી પ્રમાણે પ્રગટ કર્યા છે. વળી ૧૦૮ ગામ (તીર્થ સ્થળ) સંબંધી રસ્તવન જે સંવત ૧૬૭ માં શાંતિકુશલગણિનું રચેલું છે, તે પણ પ્રગટ કર્યું છે. પાર્શ્વનાથના ચમત્કાર સંબંધી જેટલી કયાએ મલી તેટલી પ્રગટ કરી છે. કોઈ જાણકાર વધારે જાણતા હોય તે અમને સુચના કરો, તો બીજી વખત પ્રગટ કરવામાં આવશે. આ પ્રસ્તુત અમુલ્ય સાહિત્યની શોધખોળ ઝવેરી હલાલ મગનભાઈ પિતે ખંતથી કેટલે વખતથી કરી રહ્યા હતા, અને આ સર્વ સાહિત્ય તેમનું જ એકત્ર કરેલું હતું. તેમના આવા અનુપમ પ્રયાસ માટે જૈન સમાજ તેમને આભારી થશે, જૈન સાહિત્યમાં રસ લઇ અને પ્રભુ ભક્તિને ખ્યાલ કરી એક હાથે તેમણે બે કામ કયો છે, જૈન સાહિત્યની જમાના પર્યત નહિ ભૂલાય તેવી સેવા બજાવી બીજે પ્રભુ ભક્તિનો ઉત્તમ દાખલો બતાવી આપ્યો છે. ટૂંકમાં તેના એકત્ર કરેલા સાહિત્યને પુસ્તકની શૈલીમાં મુકી સુધારા વધારે કરી લેખકે તો લખવા માત્રની જ કાળજી રાખી છે. પન્યાસ ગુલાબવિજય મહારાજ સાહેબે તીર્થ કલ્પનું ભાષાંતર કરાવામાં મદદ કરી છે જેથી તેઓશ્રીનો તથા બીજા મદદ કરનારાઓને અહીં આભાર માન- વામાં આવે છે. ઈતિ. લેખક, સંવત ૧૯૮૫ આશ શુદી ૭ મણીલાલ ન્યાલચંદ શાહ ·समर्पण.. अनेक गुणगणालंकृत परम पूज्य कृपालु शांत दांत महंत सौधर्म वृहत्तपागच्छीय जैना- चार्य श्री १००८ श्रीमद्विजय- भूपेन्द्रसूरीश्वरजी महाराज- श्री के पवित्र कर- कमलों में। . जिन्हों के पवित्र गुणों की एवं शुद्ध चारित्र की सुरभि सर्वत्र प्रसारित हो रही है, जिनके उपदेशामृत के पान से अनेक भव्यजीवों को सद्धर्म की प्राप्ति हुई है, उस परम पवित्र महात्मा के करकमलों में इस पुस्तक को समर्पण करता हुआ मैं अपने आप को कृतार्थ समझता हूँ। विनीत-- भूरमल।

·૦૦૦=૦૦%99 આભાર. QQ600 શેઠશ્રી ચમનમલજી ડુંગાજી કે જેઓ બેંગલોરમાં એક જાણીતા વેપારી હોઈને શ્રી સંઘના દરેક કાર્યમાં આગળ પડતો ભાગ લે છે. દરેક ધામીક કાર્યમાં તેઓ- શ્રી પ્રેમથી પોતાનો ફાળો આપી રહ્યા છે તેઓશ્રીએ પુજ્ય આચાર્ય મહારાજશ્રી વિજયભૂપેન્દ્રસૂરીશ્વરજી મહારાજશ્રીની ભકિત નિમિત્તે આ પુસ્તકની બસો નકલના અગાઉથી ગ્રાહક થઈ મારા કાર્યને સહાનુ- ભુતી આપી છે તે માટે તેમનો આભાર માનું છું વળી તેમના સુપુત્ર ભુરમલભાઈ સાહિત્યપ્રેમી, ધર્મપ્રેમી- અને સરળ સ્વભાવી હોઈને દરેક ધામીક કાર્યમાં તન, મન, ધનથી સેવા આપી રહ્યા છે. તે જાણી વધુ આનંદ થાય છે. આવા ગ્રહસ્થનું અનુકરણ બીજા ગ્રહસ્થાએ કરવા જેવું છે. ——— 0 લી. અચરતલાલ. ~~~~~ 0%

·No text on this page.

·ધર્મ પ્રેમી –
શેઠ શ્રી ચમનમલજી ડુંગાજી.
આહાર-હાલ (બેંગાર)
. *
જન્મ સં. ૧૯રપ પિશ ગુદ ૮
جمعه در
રૂ
ભારત પ્રેસ-ભાવનગર

·श्री वर्तमान जैनाचार्य श्रीमद् विजयभूपेन्द्र
सूरीश्वरजी महाराज की
संक्षिप्त-जीवनरेखा.
"
महान् पुरुषों को जहाज की उपमा दी जाती है । जिस
प्रकार जहाज खुद भी अगाध समुद्र को पार करती है, और
उसमें घंठनेवानों को भी सकुशल किनारे पहुँचाती है, उसी
प्रकार महान् पुरुप भी अपना कल्याण साधन कर परम पद
प्राप्त करते हैं, और भव्य जीवों को भी अपने श्रादर्श जीवन
से अपने सदृश बनाने में सहायता देते हैं । महान् पुरुषों का
जीवन परोपकार परायण होता है, इसीलिये महात्मानों के
नीवन लिखने की आवश्यकता रहती है, क्यों किं-चरित्र
नायकों के जीवन में ऐसी घटनाएं अवश्य रहती हैं, जिनसे
उनकी उत्कृष्टता स्वयं सिद्ध हो जाती है।
महात्मा पुरुषों के जीवन लिखने की परिपाटी कोई
नवीन नहीं, किन्तु परंपंग से चली आती है, इसी पद्धती को
शिरोधार्य कर मैंने भी अपनी मत्यनुसार यह संक्षिा जीवनी
लिखने का प्रयास किया है।
-

·सेवा समाज
आपके निरन्तर प्रयास से थराद, वागग,
सियाणा
श्रादि स्थानों में पाठशालाएँ व कन्याशालाएं स्थापित हुई हैं
और
सुचारुरूप से चल रही हैं, और उन्नतिपथ में अग्रसर हो
रही हैं । आधुनिक उन्नति के साधनरूप
'समाजोद्धारक संस्था लाइब्रेरी' श्रादि धर्म में जागृति
पैड़ा कराने वाली संस्थाएं आपके सदुपदेश से स्थापित हुई हैं,
और समाजोन्नति के इस प्रकार के कायों में हजारों रुपया
आपके सदुपदेशसे सदग्रहस्थ व्यय करते हैं। इनके अतिरिक्त
स्वर्गीय-श्रीमद्विजयराजेन्द्र सूरीश्वरजी महाराज द्वारा संकलित
'श्री अभिधान-गजेन्द्र' कोष के संशोधनादि कार्य में आप.
निजी परिश्रम व उपदेश सह द्रव्यरुप से सहायता करा कर
सान्तःकरणतः गुरु भक्ति का विशेष परिचय दे रहे हैं। आप
महोदयने गुरु महाराज के साथ व स्वतंत्रतया भी श्री शत्रुजय,
तलाजा, श्री गिरनारजी, गोगा, भावनगर, धरतेज, वेरावल
बंदर, प्रभास पाटण, वनथली, अहमदाबाद, पाटण, पानसर;
तारंगा, भोयणी, श्री संखेश्वरजी, पंचासरजी, भीलड़िया
पार्श्वनाथजी, श्री मांडवगढ़, मगसीजी, श्री केसरीयानी,
आबुजीकी गोडवाड़ की पंचतीथीं व कुंमारियाजी श्रादि
पवित्र : महान् ' तीर्थस्थानों की यात्रा कर अपनी आत्मा को
निर्मल किया है और कर रहे हैं।
.

·११ प्रयास- आपका प्रयास समयानुकूल कार्य कर देश व धर्म की उन्नति करने में ही रहता है । विशेष कर जैन-गुरुकुल, जेन-- महाविद्यालय, जैन-पाठशालाएं, कन्याशालाएं, जैन व जेनेतर अनाथाश्रम, आदि सुसंस्थाएं स्थापित करा मनुष्यावतार को उभयलोक में हितकारी धनाने में ही श्राप सदा व्यस्त रहते हैं । , प्रभाव- आपश्री के प्रभाव से जहाँ २ श्रापका शुभागमन होता है वहाँ २ बहुत काम से घर किये हुए समान विषयक झगड़े आपके शान्तोपदेशसे शान्त होते हैं और भविष्य में एकता, भानन्द व प्रेम के भाव सदा के लिये स्थापित होते हैं। निश्चलता- क्रियाकांड आदि में आप कदापि प्रमाद सेवन नहीं करते हैं क्षुधा, पिपासादि परिसह होने पर भी थाप पंचमहाव्रत, पंच समिति, त्रिगुप्ती, प्रतिक्रमण, प्रतिलेखन, लोच, विहार, गौचरी आदि साध्वाचार में आप आगेवान रहते है और अपने श्राधावती साधु साध्वियों को भी इसी प्रकार पाने में दत्तचित्त है । वर्तमान में आपकी आज्ञा में ५० उपरांत साधु ·१२ साध्वियों का संप्रदाय सानन्द रत्नत्रय का अाराधन कर अपने जन्म को कृतार्थ कर रहे हैं। अंतिम निवेदन- अन्त में हमारा यही निवेदन है, कि आप अपने सुधांशुरश्मि समान निर्मल वाणी द्वारा भविकजन कुमुदवन को सदा तृप्त करते रहें । अब हम इस अान्तरिक भावना के साथ इस लघु लेख को समाप्त करते हैं, श्राशा है कि भविष्य में शीघ्र ही हमें गुरु महागज व श्राप महोदय की शुभ कृपासे उक्त जीवनी को विस्तृतरूप से लिखने का सौभाग्य प्राप्त हो । विनीत चरण सेयक- - भूरमल।

·અનુક્રમણિકા ૧ -- 9) . છે ચારૂપ y on s ૨૫ » p) નામ, પૃષ્ટ, નામ, પૃષ્ટ. ૧ મંગલ સ્તોત્ર ૨ શ્રી ગોડી પાર્શ્વનાથનું સ્તવન ૩ શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુની ચમત્કારીક કથાઓ- ૧ શ્રી કેશરીયા પાર્શ્વનાથ છે. ૧૯ ઘતકલોલ ૪૦ ૨ કલિકુંડ પાર્શ્વનાથ ૧૦ ૨૦ ઘીયા ર ૩. કહેડા પાર્શ્વનાથ ૧૨ ૨૧ કલ્યાણ પાર્શ્વનાથ ૧૪ ૨૨ ચિંતામણું જ ૫ કાપેડા ચેલ ૧૫ ૨૩ ૬ કાશી ૧૮ ૨૪ શ્રી જગવલભ પાર્શ્વનાથ ૪૮ ૭. કુંડળપુર ૨૩ જીરાવલ ૫૦ ૮ કુર્કટેશ્વર જગન્નાથપુરી, ૫૧ કાકા ૨૮ ૨૭ જોટવા ૫૩ ૧૦ કંકણ ૨૮ જશેાધર કંબોઈ ૨૯ જગડીયા ૫૪ ૧૨ ખામણ ટલા ખાતામંડન ૩૧ ૧૩. ડેહિલા ૫૫ ગોડી ૩૨ ડેસલા ૧૫ ૩૩ ડોકરીયા ૫૬ ૧૬ ગંભિરા ૨૪ દાદા ૧૭ શ્રી ગાલિયા ૩૯ ૩૫ દેશની ૧૮ ગિરૂઆ ૩૬ તીવરી O) ક ) 0 5) ૩૦ 1) છે 1) ૪૦ p 1) ૩૧ * DJ 1) o) ) છ ગુપ્ત ૩૮ . 2) S s ઇ ૫૭ ·૩૭ 9 ૩૮ ૩૯ ૫૮ ૪૦ પર 5 ૪૧ 9) p? 37 ४२ ૬૦ ૬ 1 ૪૩ ૪૪ * ७० ४५ ?? anda 3 5 ૪૬ 25 ૬૪ ६७ 22 ४७ 2) ૭૩ » ૪૮ 2) ૨ ૪૯ નવનિધિ નવખંડા નવલખાં નવસારી નવણી નરોડા નવપલ્લવ નકડા નાગફણ પલ્લરીયા પિસલીયા પરેલી પિસીના પંચાસરા પુષ્પરાવર્ત ધી બલેજા પાર્શ્વનાથ બહી બદ્રિકેદાર ટેવા ભાલા ભીડ ભંજન ભીલડીયા ભદ્રેસર by મનરંજન મનવાંછિત : ? ૬૩ શ્રી મહાદેવ ૮૨ ૬૪ મનોરથ કલ્પદ્રુમપાર્શ્વનાથ૮૨ ૬૫ શ્રી મક્ષીજી પાર્શ્વનાથ ૮૩ १६ મનમોહન ૮૪ ૬૭ મનરંજીત ૬૮ મુંડેવા ૮૫ મુહરી ૮૬ મોઢેરા :૮૭ ૭૧ મહીમાપુરા ૭૨ રાવણ ૮૮ રૂકવા (૯ ७४ રાણેકપુર ૭૫ લોઢણું ૭૬ લોટાણા લેદ્રવા ७८ વલી વગેકાણ ર ૮૦ વહી ૯૩ ૮૧ વાડી ૮૨ વિજયચિતામણી પાર્શ્વનાથ ૮૩ શ્રી સમેત શિખર ૮૪ સમીના પાર્શ્વનાથ સહસ્ત્ર ફણુ , સત્ર - ૯૮ ૮૭ શ્રી પ્રફથી ૯૮ S ૫૦ ૬૮ 13 S ૫૧ ৩৩ પર = 9 ૫૩ ૫૪ પંપ 191 ૭૩ ૫૬ પ૭ ૭૪ ૫૮ ૦૪' ૫૯ 99 ર? ૮૦ ૮૫ » ܕܪ '૮૫ ૬૨ (૨ ·૧૫ ૨૯ ૧૧૨ ) 9) by p . 10 ૧૧૦ ૧૦૧ ૧૦ ૧૦૩ ૧૦૪ ૧૦૫ Dy. 1) ) ૮૮ અમેરીયા ૮૯ સાવલા શામળા સુધદતી ૧૦૧ સુરજમંડન ૧૦૨ ૯૩ સુલતાના ૧૦૫ ૪ શેરીસરા ૧૦૬ સાંકળા ૧૧૦ સોગટીયા ૯૭ સોમચિંતામણી પાર્શ્વનાથ૧૧૧ ૮૮ શ્રી સુખસાગર પાર્શ્વનાથ સેસલી ૧૧૧ સેસણા સંખેશ્વર વ્યંજન સ્વયંભુ અજહરા અમીઝરા અહીછત્રા એવંતી ઉપસર્ગહર ઉમરવાડી અંતરીક્ષ પાર્શ્વનાથ ૧૧૩ ૧૨૩ ૧૨૭ ૧૩ ૧૩૫ ૧૪૧ ૧૪૮ ) છે. ૧૭ ) ૧૦૮ » o) ૧૦૬ ૧૧૦ 1. ૧૬૫ પાઠશાળાઓ માટે–– સામાયક સૂવ, દેવસરાઈ પ્રતિક્રમણ, પંચ પ્રતિક્રમણ સૂત્ર–મેટા અક્ષર, શુદ્ધ છપાઈ અને સુંદર બાઈડીંગનાં ઘણી સસ્તી કિંમતે મળવા સાથે બાળકોપયોગી ઘણું પુસ્તકો બાળ- કોને વહેંચવા લાયક મળશે. લખે- શાખા–ઓફીસ જૈન સસ્તી વાંચનમાળા પાલીતાણા. રાધનપુરી બજાર–ભાવનગર. રૂબરૂ લેવા-

·જરૂર મંગાવશો.
*
કારણ કે આ પુસ્તકનું વાંચન વાચકને ધાર્મિક અને નૈતિક
જ્ઞાન ઐતિહાસીક દષ્ટિએ ઘણું જ સુંદર આપશે.
૧ ગુર્જરેશ્વર કુમારપાળ સચિત્ર—પૃષ્ઠ ૪૫૦ પાકુંપુઠું
જેની કિં. રૂા. ૪) હતી તે ઘટાડીને રૂા. ૨-૮–૦
૨ વિમલમંત્રી વિજય-યાને ગુજરાતનું ગૌરવ. પૃષ્ટ
૨૨૫ પાકું પુઠું કિં. રૂા. ૨) હતી તે ઘટાડીને રૂ. ૧–૮–૦
૩ કચ્છ ગિરનારની મહાયાત્રા–શેઠ નગીનદાસભાઈએ
પાટણથી કાઢેલ કચ્છના સંઘનો સંપૂર્ણ ઈતિહાસ. ૩૦
ચિત્રો પાકું રેશમી પઠું પૃષ્ઠ ૩૫૦ કિ. રૂા. ૨-૮-૦,
હતી તે રૂા. ૧–૧૨–૦
પ્રતિભાસુંદરી યાને પૂર્વ કર્મનું પ્રાબલ્ય –કિ.
રૂા. ૧–૮–૦ સ્ત્રીઓ માટે આ પુસ્તક ખાસ ઉપગી છે.
૫ સદગુણી સુશીલા–કિં. રૂા. ૧-૦-૦ સ્ત્રીઓને વહે.
વારીક અને નૈતિક જ્ઞાન આપનારું છે.
૬ ભાગ્યવાન ભામાશા–કિં. ૨) નો ૧-૮-૦
૭ નવસ્મરણ સચિત્ર અર્થ સાથે. કિ. ૧-૦-૦.
લ–
શાખા-ઓફીસ,
જૈન સસ્તી વાંચનમાળા
પાલીતાણું,
રાધનપુરી બજાર–ભાવનગર.
ન

·૧૭ શ્રી તીર્થમાળાની અનુક્રમણુકા. પૃષ્ટ 89 ૩. ૪ ૪૧ ૪૫ ૪૬ ૨૫ ઘેલા ૬ છે. ૪૮ O) 2) - ખંભાત ૬૯ નં. વિષય પૃષ્ઠ નં. વિષય ૧ ચોવીશ તિર્થંકરનો ગરબો ૧ ૨૧ શ્રી સિદ્ધાચલજી ૧ મુંબઈ ૨૨ તલાજાનો ડુંગર ૨ સુરત ૪ ૨૭ ગિરનારજીનો ડુંગર ૩ જગડીયા ૨૪ ગજપદ કુંડ જ ભરૂચ-અધાવબોધ તીર્થ છે ૫ વડોદરા ૨૬ ભાવનગર ૬ કાવી ગધાર ૨૭ મહુવા ૭ પરેલી ૨૮ વળા ૮ પારેલા ૨૯ માંગરેલ ૩. વેરાવળ ૩૧ પ્રભાસપાટણ ૧૫ માતર ૧૧ ૩૨ દીવ ૧૨ અમદાવાદ ૧૬ ૩૪ ઉના ૧૩ નરેડા ૨૪ ૩૪ અજહરા ૧૪ મગોડી ૩૫ દેલવાડા ૧૫ ઈષ્ટ્રીજી ૨૫ ૩૬ રાજકેટ ૧૬ ધોળકા ૩૭ મુલી ૧૭ ઉપરીઆળા ૩૧ ૩૮ જામનગર ૩૯ વમનસ્થળી ૧૯ શહેર ૩૨ ૪૦ હારિકા ૨૦ પાલીતાણાની તલાટી ૪૧ બરડા ડુંગર ૧૦ ખેડા ૫૧ પર s 1s ૫૪ ૧૮ વઢવાણ ૫૬ પ૭ ·12 ૫૮ ૪ર ભસર (કચ્છ) ૪૩ માંડવી ૫૯ (૨ ૪૪ ભેટડા ) ૫૯ ૮૪ ૬૦ ૮૫ ૪૫ સુથરી ૪૬ રા૫ર ૪૭ નારાયણપુર ૪૮ ભુજ નગર ૪૯ મુંદરા ૫૦ ગુજરાત-સેરીસા ૮૬ ૬૭ રાણકપુર ૬૮ ઘાણેરાવ ૬૯ મુછાતા મહાવીર ૭૦ નાડુલાઈ ૭૧ નાડેલ ૭૨ વાકાણી ૭૩ ફલોધી ૭૪ પડવાડા ૭૫ પીપાડરોડ હ૬ બામણવાડા ૭૭ શીરોહી ૭૮ કારટા ૭૯ ચિત્રકુટ ૮૦ ડુંગરપુર ૮૧ છાવલા ૮૨ કપડા ૫૧ પાનસર ૮૭ ૬૧ ૬૨ ६४ ૬૬ 19 ૬૮ ૭૦ ૮૮ ૮૯ -1 ૪ ૨૩ નાની ૫૨ વામજ ૫૩ વીશનગર ૫૪ વડનગર ૫૫ તારંગાજી ૫૬ મેહસાણું ૫૭ પાટણ ૫૮ ચારૂપ પ૯ મેત્રાણું ૬િ૦ સંખેશ્વર ૬૧ પાલનપુર ૬૨ ખરેરી (મારવાડ) ૬૩ આબુજી ૬૪ અચલગઢ ૬િ૫ કુંભારીયાજી ૭૫ ૮૪ બેડા ૯૦ . ७६ ૯૧ ৩৩ ૮૫ લટાણા ૮૬ નાદીયા ૮૭ સેજત ૮૮ મારવાડ જંકશન ૮૯ પામેરા ૯૦ પાલી ૧ દાતરાઈ ૯૯ ૬ ૬ સાદરી ૮૧ ·૧૮ ૧૦૪ ૧૧૮ વીંછીનાડા ૧૧૯ પારાસલી તીર્થ ૧૨૦ સાવલીયાજી તીર્થ ૧૨૧ સેબલીયા (સેમેલીયા) ૧૨૨ રતલામ ૧૨૩ મીજી તીર્થ ૧૨૪ ઉજજન ૧૦૫ ૧૦૬ ૧૨૫ ઈકોર ૯૨ જેધપુર ૨૩:પુષ્કર છે ૯૪ એશીયા ૯૫ નીબાજ ૯૬ કોટડા ૯૭ વાંકલી ૯૮ મેડતા રોડ ૯૯ પાકરણ કિલોધી ૧૦૦ તીવરી ૧૦૧ નાગોર ૧૦૨ વીકાનેર ૧૦૩ જેસલમીર ૧૦૪ સાચાર ૧૦૫ નાકાડાજી ૧૦૬ બાલોતરા ૧૦૭ લેવાજી ૧૦૮ કહેડાજી ૧૦૯ કરાંચી ૧૧૦ એશીયા નગરી ૧૧૧ અજમેર ૧૧૨ ઉદયપુર ૧૧૩ સમીના ૧૧૪ કેશરીયા ૧૧૫ રાજગઢ ૧૧૬ સાવાજી. ૧૧૭ મામા D ૯૫ ! ૧૨૬ ધારને કી ૧૦૭ ૧૨૭ માંડવગઢ ૧૨૮ કંટાલા ૧૦૮ ૧૨૯ અમીરા ૧૯૯ ૧૩૦ શ્રીગોડીજી ૧૩૫ મુહરી ટેટાઈ દર ૧૩૨ પિસાલીયા ૧૧૦ ૧૩૩ પાવાગઢનો ડુંગર ૧૩૪ દેલવાડા '૯૦ ૧૩૫ પલાળુ ૧૧૨ ૧૩૬ અંડર ૧૦૧ ૧૩૭ વડોલી ૧૧૩ ૧૯૨ ૧૪૮ અહમદનગર ૧૯ પોસીના ૧૦૮ ૧૪૦ જયપુર ૧૪ સાંગાનેર ૧૪૨ આગ્રા (હિંદુસ્તાન) ૧૧૫ J) ·૨૦ - ૧૪૨ 02 ૧૪૩ ૧૪ ૧૪૭) ૧૪૬ ૧૭૯ પુના ૧૪૮ ૧૪૩ મથુરા ૧૧૬ ૧૬૯ કાકંદી નગરી ૧૪૪ અલવર ૧૭૦ મધુવન ૧૪૫ દીધી ૧૧૭ ૧૭૧ સમેતશિખર ૧૪૬ હસ્તિનાપુર ૧૭રે ચંપાપુરી ૧૪૭ કાંપિયનગરી ૧૧૮ ૧૭૩ અજીમગંજ ૧૪૮ સૌરીપુર ૧૪૯ કાનપુર ૧૧ ( ૧૭૪ કલકત્તા ૧૫૦ લખનૌ ૧૨૦ ૧૭૫ ભદ્રાવતી ૧૫૧ રત્નપુરી ૧૭૬ કાલા ૧૫૨ અહિ છત્રા ૧૨૧. ૧૭૭ અંતરીક્ષ ૧પ૩ અયોધ્યા ૧૨૨ ૧૭૮ બુરાનપુર ૧૫૪ કેજાબાદ ૧૨૩ ૧૫૫ સાવથી ૧૮૦ કુલપાક ૧૫૬ કાશી તીર્થ ૧૨૪ ૧૮૧ તક્ષશીલા ૧૫૭ સીંહપુર ૧૨૬ ૧૮૨ કુંડલપુર ૧૫૮ ચંદ્રાવતી ૧૨૭ ૧૮૩ અષ્ટાપદ ૧૫૯ પ્રયાગ તીર્થ ૧૮૪ કેટીશિલ્લા ૧૬૦ કોસાંબી તીર્થ ૧૨૮ ૧૮૫ અઢીદ્વીપ ૧૬૧ ભદીલપુર તીર્થ ૧૩૧ ૧૮૬ માનુષેત્તર પર્વત ૧૬૨. પાટલીપુત્ર ૧૩૨ ૧૬ બિહાર (વિશાલાનગરી) ૧૩૩ ૧૮૭ નંદીશ્વરદ્વીપ ૧૬૪ પાવાપુરી ૧૮૯ રૂચક અને કુંડલ ૧૩૪ ૧૬૫ ગુણુયાજી ૧૮૯ ભુવનપતિ દેવલોક ૧૩૬ ૧૩૬ ૧૯૦ વ્યંતર દેવક ૧૬૭ કુંડલપુર ૧૩૯ ૧૯૧ જતિષી દેવલોક વિ૬૮ ક્ષત્રીકુંડ ૧૪૦ ૧૯૨ બાર દેવક ૧૪૯ ૧૪૯ ૧૫૨ ૧૫૩ ૧૫૪ ૧૫૪ ૧૫૫ ૧૫૬ ૧૬૬ રાજગ્રહી ૧૫૭ ૧૫૮

·॥ ॐ नमः॥
* हाँ श्री पार्श्वनाथाय नमः
પ્રગટપ્રભાવી-પાર્શ્વનાથ
याने
શ્રી પાર્શ્વનાથના ચમત્કારો.
o卐
मंगलस्तोत्र
१
मंगलं भगवान् वीरो, मंगलं गौतमः प्रभुः
मंगलं स्थूलिमद्राद्या, जैनधर्मोऽस्तु मंगलम्.
नामेयाचा जिनाः सर्वे, भरताद्याश्चक्रवर्तिनः
फुर्वन्तु मंगलं श्रियो, विष्णकः प्रतिविष्णवः

·(२)
३
-
४
५
६
नाभि सिद्धार्थभूपाद्या, जिनानां पितरस्तु ये
पालिताखंड साम्राज्या, जनयंतु जयं मम.
मरुदेवी त्रिशलाद्या, विख्याता जिन मातरः
त्रिजगजनितानंदा, मंगलाय . भवंतु मे.
पुंडरिक गौतमाचा, प्रमुखा गणधारिण:
श्रुतकेवली अन्योपि, मंगलाय दिशतु मे.
ब्राह्मीचंदनवालाद्या, महाशक्त्यो महत्तराः
अखंडशीललीलाद्या, यच्छन्तु मम मंगलम्.
चक्रेवरी सिद्धायिका, मुख्य शासनदेवता
सम्यग्देव्या विघ्नहरा, रचयंतु जयश्रियं.
कपर्दि मातंगा मुख्या, यक्षा विख्यात विक्रमाः
जैन विघ्नहरा नित्यं, देया सुर मंगलानि मे.
यो मंगलाष्टकं सदा पटुभिरधिते
प्रातर्नरः सुकृतभावितचित्तवृत्तिः
सौभाग्यभाग्यकलितोद्युतसर्वविघ्नो,
नित्यं स मंगलमयं लभते जगत्याम्.
७
:

·(૩)
શ્રી ગેડી પાર્શ્વનાથનું સ્તવન
દેહરા."
વિદ અને પમ ચંદલે, ગેડી મંડણ પાસ,
પ્રત્યક્ષ પરચા પુરે, કલ મરથ ખાસ.
હાલ.
શારદ નામ સહામણે, મન આણી હા-અવડંડ રંગ; *
પાસ તણે મહીમાં કહ્યું, જસં કીર્તિ હો ગાજે ગંગ. ગેડી. ૧
પરચા પુરે ચિંતામણી હે, તું લીલ વિલાસ
અંતરિક મોરે મન વસે, વરકાણે હો તું સેહે પાસ. ગાડી. ૨
અલવર રાવણ રાજીયોજીરાવલે હો તું જાગે દેવ;
કલી જુગ પાસ સંખેશ્વર, બલીહારી હે તેરી કીજે સેવ ગોડી૩
ચારવાડ મક્ષીજી, દેવપાટણ હ ડેકરી પાસ;
દાદે નવખંડ જાણીયે, ફલધી હો રાય રાણે દાસ, ગેડી. ૪
પંચાસરે મહીં મંડલે, ભલે ભાવે હે નારંગે નામ
નવપલ્લવ કો કો. કહે, અજીરે હે તું સહે થામ. ગેડી. ૫
લેહણ તીવરી જાણયે, ઉથામ છે મહીમાં ભંડાર
સીડી ત્રેવીસમે, કુકડેસર હૈ સેવક સાધાર.
ગેડી- ૬
યણ પાસ બંબાવટી, નાકુંડા તું હે ધૃતક લ;
સહસને સામલે, પાસ પરગટ હતું.કુંકુમ લિ. ગાડી ૭

·(૪)
ચારૂપ આરાસણે, ગંગાણું હે વાંદુ નિશદિશ;
ભીન્નમાલ ઉજજે, નીંબાજે હો જાણે જગદીશ. ગેડી. ૮
ભીડભંજન ભલે સાંભળે, કરહેતા હો નાગ્રેદ્રો જોય;
જેસલમેરે તું જ, અમીઝર હો મંડોવર હોય. ગેડી૯
૯
સાદડી દેવસ્ય, કલિક હો સેજત પરિણામ;
પલ્લવિહારે આગરે, સારણ સમે હો બેડે અભિરામ. ડી. ૧૦
કપડવણજ કોરટે, હમીરપરે હો પીપાડે વાસ;
સેસલીચે કાંસલીયે, મેહસાણે હો મેડતે નિવાસ. ગોડ. ૧૧
તું ભરૂચ તું ઈડરે, બુહાડે હો તુંહી જગડીયા ગામ;
તું દેલવાડે વડેદરે, ડુંગરપુર હે ગંધારે વખાણે. ગોડી) ૧૨
કડી આહેરે આબુએ, શત્રુજય હો વાંદુ ગિરનાર
વીજુવે રાધનપુરે. વડાલી હો સામેરા સારા
વિસનગરે હાલ હો, ડાઈ હે બડે જીનરાજ;
વાડી ચેલણ પાસ છે, વેરાવલ હો વડલી શરતાજ. ગેડી. ૧૪
મુહરી પાસ યેવલા, અહિચ્છતો હો આનંદ રાય;
નાગપુર બીંબાપુરે, નાડલાઈ હો ભીલડીયે મન જાય. ગોડી૧૫
ગાડરીયે માંડવગઢ, તંજાવર હો પીજાબાદ;
કુંભલમેરે ગાયે, રાણપુરે હો સમય દે સાદ
તું નડેલે માંડી, સિદ્ધપુરે હો તું દીવ મેજર
ચિત્રકુટે ચદ્રાવતી, આશાઉલે હો વંશવાલે પાસ. ગોડી. ૧૭
એડી૧૩
ડી. ૧૬

·ગેંડી. ૧૮
મરહદ મથુરા જાણીયે, વણારસી હૈ તું પાસજીણુંદ
તું સમીયાણે સાંભ, તીજારે તુઠે જીણચંદ.
વિકાનેરે વાંકલા, અજમેરે છે ડોડીઆલ પાસ;
ઇદ્રવાડે કંટાલીયે, બાંટે હે તું લીલવિલાસ.
ગેડી. ૧૯
આગર મારી આંતરે, જવાલી હો કરો ભાલ;
છિન્ન હવે ખીલચીપુરે, બ્રક્સેસર હે વાસે મન વાળ. ગોડી) ૨૦
સલખપુરે સીંધ , મુંજપુરે હા ઝેટીંગે પાસ,
અમદાવાદ મહારૂ, કંઈ હે તું પાલીપાસ. ગેડી ૨૧
એકસો આઠે આંગલે, નામે કરી છે શુણીયા જીનરાજ
આરતિ ટલે અમે ગીયા, આશા ફલી હિ મનની આજ. ગેડી. ૨૨
પાસ પ્રભાવક પ્રગટ, મહિમા નિધિ હે તું દેવ દયાલ
એક મને જર્યું આદરે, તો પામે છે લચ્છી વિલાસ ગેડી ૨૩
તું મેવાસી ઉજજલે, તેં માંડી હે પ્રભુ મોટી જાત;'
ભવના ભાજે આમલા, તુંજ આગળ છે નાશે પાસ. ગેડી
૨૪
ઓશવશે તું વસે, રાણું નામ છે તારી માત;
અશ્વસેન કુલચંદલે, મુજ હાë હે ત્રણ જગવિખ્યાત.ગે. ૨૫
છત્રધરે ચામર ઢળે, ઠકુરાઈ હે ત્રિગડે જીનભાણ;
ભામંડલ તેજે તપે, વંછે હે દરિસણ દિવાણું. ગેડી૨૬
ૌરવ દેત દેવાલી, જક્ષ ગણુ હે ડાકણ વિકાળ;
ભૂતના માગે બાકુલા, તું સમરથ હાં ગાડી રખવાલ. ડી. ૨૭

·ડી. ૨૯
(૬)
તું મરૂધરને બાદશાહ, એકલમલ હ તું ધીંગડ ધીંગ;
બાર ન રાખે બારણે, તે સામા છે કેણ કરે સીંગ. ડી. ૨૮
તરક સબર બીજ મીંગેકર, ઝાલે હો તું લાલ કબાણ
નીલડે ઘડે તું ચઢે, ફેજામાં હો તું ફેર કેકાણ.
નવ નવ રૂપે તું રમે, અરવડીયા હે તુંહી જ આધાર;
સંઘ તણી સાનિધ કરે, લાવ હો તું મલે સાર, ગોડી૩૦
અલખ નિરંજન તું , અતુલી બલ હ તું ભૂતલ ભાણું;
શાંતિ કુશલ એમ વિનવે, તું સાહેબ હે ઠાકોર સુલતાન. ડી. ૩૧
તપગચ્છ નાયક ગુણનીલો, પાયે પ્રણમ્યા હો વિજયસેન સૂરીશ
સંવત સોલ અડસઠે, વિનવીએ હે ગોડી જગદીશ. ગોડી૩૨
કલશ.
ત્રેવીસમા જીનરાજ જાણી, હૈયે આણ વાસના,
નર અમર નારી સેવ સારી, ગાઈએ ગુણ પાસના
વિનયકુશલ ગુરૂ ચરણ સેવક, ગોડી નામે ગહ ગહે,
કલિકાલ માહે પાસ પ્રગટ, સેવા કરતાં સુખ લહે. ગોંડી. ૩૩
સંપૂર્ણમ

·શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુની
ચમત્કારીક થાઓ.
૧ શ્રી કેશરીયા પાર્શ્વનાથ.
આંકેલાના રહીશ શેઠ રાત્રુભુજ પુંજાભાઈને સંવત
૧૯૬૬ મારા સુદ પાંચમને સેમવાર રાતના રવનું
આવ્યું જે “જા પિતે વાંદની આરપાસ જંગલમાં રખડે
છે, તેવામાં દટા હાથ લાંબો એક કાળે નાગ તેની પાછળ
પડે. ચત્રભૂજ જયાં જ્યાં જાય ત્યાં ત્યાંનાગપણ તેની પાછળ
પાછળ જતા. આખરે તે ફરી કરીને થાક્ય, પણ નાગરાજે
તેને કંટા છેડે નહી. છેવટે નાગને તે વિનતિ કરી કે
છે નારાજ છે તમારી કાંઈ અપરાધ કર્યો નથી, છતાં
તમે શા માટે મારી પાછળ પડવા છે ?”
મય તુઝે કુછ ઘમકાર બનવાઉં, તું પાંચસો રૂપિાકા
ખા કર, " ના મનુષ્ય વાષામાં જવાબ.
“આપ તે જ ઠીક કરી છે તે કંશ
હાલમેં . જારી કરે જ કરતા ૬. જાંગ
રૂપિયા પાસે લાજ!"તેને ,

·(૮) કયા તું ઈતના રૂપૈયા નહી ખરચ સકતા હય?” નાગે કહ્યું. મય સચ કહતા હૈ. અબી મેરી પાસ કુછ નહી હય.” તેણે કહ્યું. અચ્છા ! તું તેરી પીછે દેખ ! ” નાગરાજે જણાવ્યું. માણસ નાગનાં આવાં વચન સાંભળીને મનમાં ઘણે મુંઝાયો કે જરૂર હું પાછલ જઈશ એટલે નાગ મને કરડી ખાશે, છતાં પણ આખરે જ્યારે તેણે બીતાં બીતાં પાછલ જોયું તે આશ્ચર્ય! તે ઉભે હતો ત્યાં જંગલ નહોતું પરંતુ એક મોટું નગર હતું. તેમજ તેની સામે પશ્ચિમ મુખી દેરા- સરમાં શ્રી પાર્શ્વનાથ સ્વામીની પીળા રંગની પ્રતિમા જોવામાં આવી. તરતજ તે તે ત્યાં ભગવંતની સ્તુતિ કરવા લાગ્યો. : * નાગરાજ એ અરસામાં બેલ્યા. “દેખ, યહ ભદ્રાવતી નગરી ઓર કેસરીયા પાર્શ્વનાથજીકા બડા તીર્થ હય સે અભી વિચ્છેદે હુવા હય. યહ તીર્થકા ઉદ્ધાર કરનેકા તું પ્રયત્ન કરશે?” એટલું બોલી નાગરાજ અદશ્ય થતાં તેની આંખ ઉઘડી ગઈ. પ્રાત:કાલે સવાલ પૃથ્વીરાજ બબ્લાવરમલને સર્વ હકીકત નિવેદન કરી. પછી મહાસુદી નવમીને દિવસે તે ચત્ર- ભુજે ભદ્રાવતી (ભાંદક) રવાને થયા. ત્યાં ભાદકની આસપાસ આખું જંગલ જોતાં જોતાં છેક સાંજના સાડા ચાર વાગે ભગ- વતની પ્રતિમાનાં દર્શન થયાં. પછી સરકારમાં અરજી વગેરે કરી તે અને તેની આસપાસની જમીનનો કબજો મેલ.

·(૯) જે ઠેકાણે ભગવાન પ્રગટ થયા તે મુખ્ય ગભારે કાયમ છે અને જ્યાં પબાસણ તુટી ગયું હતું તે નવુ કરાવ્યું છે તેમજ બીજું પણ રીપેર કામ કરાવીને તરતજ પૂજા વગેરેને બંદોબસ્ત કર્યો. ભગવાનની પ્રતિમા લગભગ સાડા છ ફુટ ફણા સહીત ઉંચી છે. પૂજાને બંદોબસ્ત કરી સાત મહીને તે તીર્થ ચાંદાના સંઘને સુપ્રત કર્યું. હાલમાં ત્યાં શ્રી સંઘ તરફથી દેરાસર તૈયાર થતાં પ્રતિષ્ઠા પણ થઈ ગયેલ છે. ભદ્રાવતી નગરીમાં આ પ્રતિમા ૨૩૦૦ તેવીસ વરસ પહેલાંની છે. આ જગ્યાયે ખેદકામ કરતાં બીજી પ્રતિમાઓ પણું નીકળે તેમ છે. ઢીમા તાલુકે વાવ શ્રી કેશરીયા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર સંવત ૧૮૨૫ માં સંઘવી સંખલમલનું બંધાવેલું છે. શેઠ ચત્રભુજ પુંજાભાઈ પ્રથમ તેઓ અંતરીક્ષ પાર્શ્વ- નાથના કારખાનાના મુનિમહતા,ને હાલમાં તેઓ ભાંદકનો ને અંતરીક્ષજીને વહીવટ કરે છે. શેઠ કીશનચંદજી હીરાલાલ વર્ધાવાલા પણ ભાંદજીની દેખરેખ રાખે છે. કેશરીયા પારસનાથજી પાસે બીજું દેરાસર નાગપુર વાલા શેઠ હીરાલાલજી કેશરીમલજી તરફથી પણ બંધાયું છે. ત્યાં ધર્મશાલા વગેરેની જોગવાઈ સારી છે.

·( ૧૦ ) બેંગાલ નાગપુર રેલવેના વધુ સ્ટેશનથી ભાંદ તરફ બીજી નાની રેલવે જાય છે તેમાં ભાદકે સ્ટેશનથી લગભગ મેલા જેટલું દૂર થાય છે. ૨ શ્રી કલિકુંડ પાર્શ્વનાથ. શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવંતના સમયમાં અંગદેશનો ધણું ચંપા નગરીનો કરકંડુ નામે રાજા હતા. તેની રાજ્યધાનીની નજીક કાદંબરી અટવીમાં કલી નામે પહાડ અને નીચે મુંડ નામે સરેવર હતું. તે અટવીમાં યુદ્ધ કરવામાં ચપલ એ મહી- ધર નામે હાથી હતો. એકદા શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવંત છ- સ્થાવસ્થામાં વિચરતા છતા કુંડ સરોવર પાસે કાઉસગ્ન મુદ્રાએ ધ્યાનમાં રહ્યા. તેવારે તે પ્રભુને જોઈને ઉહાપોહ કરતાં હાથીને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન ઉત્પન્ન થયું. તે તેને જણાયું કે પૂર્વ ભવને વિષે તે હેમંદર નામે બ્રાહ્મણ હતો અને તેણે એક સાધુ મહારાજની મશ્કરી કરી. જેથી નમી રાજાએ તેને બાંધ્યું. એટલામાં સુપ્રતિષ્ટ નામના એક શ્રાવકે આવીને પૂછયું કે “આને કેમ બાંધ્યો છે?” તે વારે રાજાએ જેવી વાત હતી તેવી કહી સંભળાવી. તે બ્રાહ્મણ વામન હતું તેથી લેકે તેની મશ્કરી કરતા. જેથી તે મનમાં મોટા શરીરને પણ ઈચ્છતા હતા. " પછી શ્રાવક, હેમંદરને લઈને ગુરૂ પાસે ગયો. ગુરૂએ ધર્મોપદેશ આપીને તેને સમતિ પમાડયું, કાળાંતરે અન- ·( ૧૧ ) શન કરી નિયાણું કરી આર્તધ્યાનથી હું હાથીના ભાવમાં આવ્યો છું. એવી રીતે જાતિ મરણ જ્ઞાનથી તેણે પિતાને પાછલે ભવ જાણી લીધે. પછી ભક્તિ કરીને તે હાથીએ તલા- વમાંથી કમલે લાવીને ભગવંતની પૂજા કરી. અનુક્રમે ત્યાંથી કાલ કરી ભગવંતની ભકિતના પ્રભાવે તે હાથી વ્યંતર લોકમાં (.નિકાયમાં) મહર્ધિક વ્યંતર થયો. ' ' 'અહીં ભગવાન આવેલા જાણી અંગ દેશને રાજ કર- કડું પ્રભાતના વાંદવા આપણે ભગવાન ત્યાંથી વિહાર કરી ગયેલા હોવાથી રાજાને દર્શનને લાભ થયો નહીં જેથી પિતાના આત્માની તે નિંદા કરવા લાગ્યો. ધન્ય છે આ હાથીને કે જેણે ભગવાનની પૂજા કરી. હું તો ભાગ્યહીન છું કે જેથી મને તે ભગવાનનાં દર્શન પણ થયાં નહીં.” તેના આવા આંતરિક પશ્ચાત્તાપથી ધરદ્રના પ્રભાવે નવ હાથની પારસનાથની પ્રતિમા ત્યાં પ્રગટ થઈ. જેથી રાજા ખુશી થશે. પછી ભવ્ય દેરાસર બંધાવી ત્રિકાલ જીનપૂજન. નાટક વગેરે કરતા કાળ નિર્ગમન કરવા લાગ્યો. તે કલિકુંડ તીર્થ તરીકે પ્રગટ થયું. હાથીને જીવ જે મહદ્ધિક વ્યંતર થયો છે તે જ ભગવંતની સેવા ભકિત કરનારા સંઘને સહાય કરવા લાગ્યા. તાવના જંત્ર તથા કલિકુંડ પાર્શ્વનાથના મંત્ર લેકમાં પ્રકાશ કરવા લાગે. નજીકના ગામડાના ગામડીયા લકે ગેકુળી તથા શહેરના લકે કવિકુંડ તીર્થવાસી તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા. .

·ચીડ
( ૧૨ )
કલિકુંડ તીર્થ કલીકેટ પાસે છે.
પાટણમાં ઢંઢેરવાડે શ્રી કલિકુંડ પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા
છે. જે માણસ દરવર્ષે એક હાર પ્રભુને ચડાવે તેને વીંછી
કરડતા નથી.
અમદાવાદમાં હઠીભાઈની બહારની વાડીયે ભમતીમાં
કલીકુંડ પાર્શ્વનાથની કુંડ સહીત કાઉસગ્ગ ધ્યાને ઉભી
મૂર્તિ છે,
અમદાવાદમાં મુખજીની પોળમાં મુખજીના દેરા-
સરમાં કલિકુંડ પાર્શ્વનાથની મેટી પ્રતિમા સંપ્રતિ રાજાના
વખતની ભરાવેલી છે.
પાટણમાં કુમારપાલ રાજાએ કુમાર વિહાર બંધાવેલ
છે. જેમાં ચોમુખજીની ચાર પ્રતિમામાં એક કલિકુંડ પાર્થ
નાથની મૂર્તિ છે.
૩. શ્રી કરહેડા પાર્શ્વનાથ.
માંડવગઢના મંત્રી પેથડકુમાર તેમના પુત્ર ઝાંઝણકુમારે
તીર્થયાત્રા કરવા જવાને માટે સંઘ કાઢયે. તેમાં ધર્મઘોષસૂરિ
વિગેરે વીશ તે આચાર્ય હતા. સીંઘન મંત્રી બે હજાર
ઘિડેસ્વાર સહિત સંઘની રક્ષા કરતો હતે. માર્ગમાં યાત્રાએ
પુરામાં ચોવીશ તીર્થકરોની પ્રતિમાઓની સ્થાપના કરાવી,
જીતાડમાં અનેક દેરાસરનાં દર્શન કરી સંઘ કેરહેડા આવ્યું.

·( ૧૩ )
ઉપસર્ગને હરવાવાલી શ્રી રહેડા પાર્શ્વનાથની શ્યામમૂર્તિનાં
દર્શન કરી ત્યાં મોટો છવ કર્યો. તે પછી આચાર્ય
મહારાજે સંઘપતિને કહ્યું કે “જે સંઘપતિ હોય તે સંઘ જ્યાં
પડાવ નાખે તે ગામમાં દેરાસર ન હોય તે નવું કરાવે અને
જે તેટલી શકિત ના હોય તે જ્યાં તિલક થાય, સ્વાર્મીવાત્સલ્ય
થાય તે જગોએ તે અવશ્ય પ્રાસાદ કરાવે.” એવી રીતે ગુરૂ
મહારાજની વાણી સાંભલીને ઝાંઝણકુમાર તે ગામમાં દેરાસર
કરાવવા લાગ્યા. દીવસે જેટલું કામ થતું તેટલું રાતના
પડી જતું. બીજે દીવસે બીજી જગ્યાયે તૈયાર કીધું તે તે
પણું પડી ગયું. એવી રીતે ત્રણ સ્થાનકે બદલ્યાં પણ
દિવસના કામ કરે ને રાતના પડી જાય. વલી કહેડા
પાશ્વનાથનું જીર્ણપ્રાય થયેલું મંદીર સુધરાવવાનું શરૂ
કર્યું તો તે પણ ક્ષેત્રપાલ પાડી નાખવા લાગ્યો. એટલું જ
નહીં પણ સંઘમાં રોગાદિક ઉપસર્ગ કરવા લાગ્યો. તે વારે
લકે કહેવા લાગ્યા કે આ કોઈ દેવતાને ઉપદ્રવ છે તે
તેને શાંત કરી પછી કામ આગળ ચલાવે.
- તે પછી અનેક રીતે અધિષ્ઠાયક દેવને શાંત કરી
ઝાંઝણ કુમારે અરજ કરી કે “હે દેવ ! તમે બીજી જગ્યા
ન આપે તે ખેર ! પણ આ જુનું દેરાસર નવું કરવાની
તે આજ્ઞા આપે?”
પ્રધાનની એવી નમ્ર વાણું સાંભળીને દેવતાએ પ્રસન્ન
થઈને તેમનું વચન માન્ય રાખ્યું. પછી સાત માળે સહીત

·( ૧૪ ) અનેક મંડપે કરીને યુક્ત એ શીખરબંધ પ્રાસાદ કરાવ્યો. એવી રીતે કહેડા પાર્શ્વનાથનું ચિત્ય ઝાંઝણ કુમારે સુધ- રાવ્યું. પછી ત્યાંથી સંઘ આહારપુર આવ્યું. અનેક પ્રકારના ત્યાં ઓચ્છવ વગેરે કરી ત્યાંથી નાગડા ગામે આવ્યા. ત્યાં નવખંડે પાર્શ્વનાથની અનેક પ્રકારે ભક્તિ કરી ત્યાંથી જીરા- વલી ગામે આવ્યો. ત્યાં જીરાવલા પાર્શ્વનાથની ભક્તિ કરીને અનુક્રમે સંઘ આબુજી આવ્યે. ત્યાંથી સંઘ તારંગા થઈ શત્રુંજય તીર્થની જાત્રા કરી અનુક્રમે પિતાને વતન આવ્યું. મંત્રી પેથડ કુમારે ચોરાસી દેરાસર બંધાવેલા છે. વલી છત્રીસ હજાર સોના જ્ઞાન ખાતે છત્રીસ હજાર સોનિયા ગુરૂભક્તિ ખાતે અને લાખો સેનિયા સ્વામીવાત્સલ્યમાં ખરચેલા છે. મંત્રીશ્વરે પોતાના ધર્મદાયક ગુરૂના પ્રવેશ મહત્સવ વખતે બહેત્તેર હજાર સોનામહેરથી ગુરૂભક્તિ કરી હતી. વિશેષ હકીકત જુઓ પેથડ કુમાર ચરિત્રમાં. મંત્રીશ્વર પેથડ કુમારે છપન મણ ઘડી સુવર્ણ આપી ગિરનાર પર્વતને શ્વેતાંબરનું તીર્થ બનાવ્યું છે. ૪ શ્રી કલ્યાણ પાર્શ્વનાથ વીશનગરના દેરાસરછમાં તીર્થરૂપ પ્રતિમા છે. તેના મેડા ઉપર સહસ્ત્રફણા પાશ્વનાથ છે. બીજે માળે ગેડી પાર્શ્વનાથ છે. ત્યાં સંવત ૧૮૬૫ ના ફાગણ માસમાં જીર્ણોદ્ધાર થયો હતે. વડોદરામાં મામાની પિલમાં કલ્યાણ '

·પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. પ્રતિમા શ્યામ સ્વરૂપ જાત્રા કરવા
લાયક છે. પેટલાદમાં કલ્યાણ પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.
રાધનપુરમાં કલ્યાણ પાર્શ્વનાથનું મોટું દેરાસર છે. પન્યાસ
પદ્યવિજયજી તથા રૂપવિજયજી મહારાજે પિટલાદમાં
કેટલીક વિદ્યાનું સાધન કર્યું હતું. વિશનગરથી વડનગર
બીજું સ્ટેશન છે. વડનગરનું બીજું નામ શાસ્ત્રોમાં
આણંદપુર પણ કથન કરેલું છે. ભરત મહારાજાના વખતમાં
ત્યાં સુધી શત્રુંજયની તલાટી, લખાયેલી હતી. ત્યાં પણ દેરા-
સર જાત્રા કરવા લાયક છે. નેમીનાથ ભગવંતની ચોરીની સ્થા-
પના ત્યાં આગળ છે. ત્યાંથી તારંગાજીની રેલ જાય છે.
'., કથાણું પાર્શ્વનાથનું આગલેદમાં સં. ૧૮૯૨ માં શ્રી
સંઘ તરફથી દેરાસર બંધાવ્યું છે. આગલાદ વિજાપુરથી પાંચ
ગાઉ થાય છે.
કલ્યાણ પાશ્વનાથનું દેરાસર ઉંદરામાં સંવત ૧૯૫૧
ની સાલમાં બંધાવેલું છે.
૫ શ્રી કાપેડા પાર્શ્વનાથ.
''
•*
પ્રાચિન સમયમાં જોધપુર રાજ્યમાં કેઈમોટા હોદ્દા ઉપર
જેતારણનામે શેઠ અધિકારી હતા. કેટયાધીશની વ્યક્તિ તેમની
પાસે હતી. અન્યદા રાજ્યના ગુન્હામાં આવવાથી રાજયના
નોકરી તેમને બેડીઓ નાખીને અને બાંધીને લઈ જતા હતા.
રસ્તામાં કાપેડા ગામે રાત પડી જવાથી રાજપુરૂએ ત્યાં મુકામ

·( ૧૬ )
કર્યો. ત્યાં રાતના જેતારણ શેઠને કાલ ભૈરવદેવે સ્વપ્ન આપ્યું
કે “તારી સવામણની બેડીઓ તૂટી જશે અને રાજા તારો
સત્કાર કરી તારી ઉપર પ્રસન્ન થઈ આબરૂ ઈજજતમાં વધારે
કરે તો આ કરંડાના ઝાડ નીચે નીલવણે શ્રી પાર્શ્વનાથજીની
પ્રતિમા છે, તે ઘણું પ્રભાવવાળી અને ચમત્કારીક હોવાથી
તું તેને પ્રગટ કરી મેટું દેરાસર બંધાવી મોટા મહોત્સવ
પૂર્વક સ્થાપન કરજે” એમ કહી રવ અદશ્ય થઈ ગયો. પછી
પ્રભાતના જેતારણ શેઠને જોધપુર લઈ ગયા, રાજસભામાં
ખુદ રાજાની સન્મુખ રજુ કરવામાં આવ્યા. આ વખતે જેતા-
રણું સ્વપ્ન ચિંતવવા લાગ્યા અને પાર્શ્વનાથનું હૃદયમાં ધ્યાન
ધરવા લાગ્યા. ત્યાં રાજસભામાં સર્વના જોતાં છતાં તેમની
બેડીઓ તુટી ગઈ. રાજા તેમજ સભા આશ્ચર્ય પામી. પછી
રાજાએ પણ તેનું સન્માન સત્કાર કરી ઘણા માન સહીત
તેને વિદાય કર્યો.
પછી તેમણે કાપેડા ગામે આવી કરંડાના ઝાડ પાસેથી
પ્રતિમાજી પ્રગટ કર્યો ત્યાં મોટું દેરાસર બંધાવી મોટા ઓચ્છવ
પૂર્વક પ્રતિષ્ઠા કરી. સં. ૧૬૭૫ માં દેરાસર બંધાવતાં જમીન
નમાં ખોદકામ કરતાં માહે ધનથી ભરેલે સુવર્ણનો ચરૂ
દેખાય. યક્ષે પણ સ્વમામાં જેતારણને કહ્યું કે “આ ચરૂ
ઉો કરીશ નહીં એટલે એમાંથી ધન કદાપિ ખુટશે નહીં.”
દેરાસરની નીચે ભેંયરામાં કાળભૈરવના પણ સ્થાપના
કરી. દેરાસરનું કામ ચાલતું હતું તેવામાં તારણ શેઠ રાજ્ય
સંબંધી કાર્યપ્રસંગે જોધપુર ગયા તે વખતે તેના કુટુંબમાંથી
*

·(૧૭)
કેઇએ ચરૂને ધન કહાંડવા સારૂ ઉધે કર્યો. તે દિવસથી શેઠ
પાસેથી ધન જતું રહ્યું. ને દેરાસર પણ અધુરૂં રહ્યું, એક
ભોયરૂં લાંબુ છ ગાઉ સુધીનું એ દેરાસરજીમાં છે ને ત્યાંથી
બાજરગઢ પાસે ડુંગરામાં નીકળાય છે.
મારવાડમાં એક એવી કહેવત છે કે આ દેરાસરજીના
શિખર ઉપર જે વરસે મોર બેસે તે વરસે દુકાળ પડે.”
આ દેરાસરજીના સ્થંભ એટલા તે મોટો છે કે જેથી
જોનારને એમ લાગે કે આ દેરાસર કેઈ દેવ સાનિધ્યથી
બંધાયું હશે. કાલભૈરવની આજે પણ બહુ માનતા ચાલે છે.
પાલીવાલા આ તીર્થ સાચવે છે.'
કાપેડામાં પરઘર . સહીત એક પ્રતિમાજી લીલવણે
ઘણું જ મનહર છે. દેરાસર ચાર મજલાનું, શીખરબંધ
પત્થરનું અને ચાર મુખવાળું છે પણ પ્રતિમાજી એક છે.
શ્રી લેધી પાર્શ્વનાથના તીર્થની પાસે લીલાડ નામે
ગામ છે તેની પાસે કાપેડા ગામ છે. જે જોધપુર રાજયમાં
આવેલું છે. અહીંયા કાપેડા પાર્શ્વનાથનું તીર્થ છે.
કાપેડા પાર્શ્વનાથને સ્વયંભુ પાર્શ્વનાથ પણું કહે છે.
કાપેડા ગામ હોવાથી કપડા પાર્શ્વનાથ નામ પડયું છે.
?

·(૧૮) ૬ શ્રી કાશી-પાર્શ્વનાથ જન્મભૂમિ (વાણારસી) ગંગા નદીના કિનારા ઉપર આ શહેર આવેલું છે. અહીંયાં પાર્શ્વનાથનાં ચાર કલ્યાણક થયાં છે તેમજ બીજા ત્રણ તીર્થકરનાં પ્રત્યેકનાં ચાર ચાર મલીને બાર કલ્યાણકે થયાં છે. એમ કુલ્લે સોળ કલ્યાણકે અહીંયા થયાં છે. અહીં રામઘાટ ઉપર બાલચંદ્રજીના ગુરૂ કુશલાજીએ મહા પરિશ્રમે પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર બંધાવેલું છે જે કુશ- લાજીનું દેરાસર કહેવાય છે તેમજ બીજા આઠ દેરાસર જુદાં જુદાં જાત્રા કરવા લાયક છે. ભેલપુરમાં–ભગવાન પાર્શ્વનાથનાં અવન, જન્મ, દીક્ષા અને કેવલ એમ ચાર કલ્યાણક થયાં છે. તેમનું દેરાસર છે. ત્યાં દાદાનાં પગલાં છે. ભદેલીમાં–સાતમા સુપાશ્વનાથનાં ચ્યવન, જન્મ, દીક્ષા અને કેવલ કલ્યાણુક એમ ચાર કલ્યાણક થયાં છે, તેમનું ગંગાનદીને કિનારે રાજા વચ્છરાજનું બંધાવેલું રમણુંય દેરાસર છે. સીંહપુરીમાં–અગીયારમા શ્રેયાંસનાથનાં અવન, જન્મ, દીક્ષા અને કેવલ એ ચાર કલ્યાણક સીંહપુરીમાં થયાં છે. ધર્મશાલા, બાગ દેરાસર વિગેરે સુંદર છે. કાળે કરીને આજે તે કાશીથી બે કેશ દૂર જંગલમાં છે. ચંદ્રાવતીમાં–આઠમા ચંદ્રપ્રભુનાં અવન, જન્મ, દીક્ષા ૧ ૨ ૩ ૪ ·(૧૯) ? અને કેવલ એમ ચાર કલ્યાણક ચંદ્રાવતીમાં થયાં છે. આજે તે કાશીથી લગભગ છકેશ દૂર અને સીંહ પુરીથી લગભગ ચાર કોશ હર થાય છે. ધર્મશાળા, દેરાસર, ગઢ વગેરે બંધાવેલ છે. ચંદ્રાવતી ગંગાનદીને કિનારે જંગલમાં તીર્થ છે. અને જંગલની કુદરતી ભૂમિથી ઘણું જ રમણીય અને વાયેગ્ય છે. વસ્તી તેની આસપાસ થોડીક છે અને ઝુંપડાં બાંધીને રહે છે, પણ આપણે તીર્થથી જરા દૂર છે. ; આ શહેર બહુ પ્રાચીન તથા જૈન વતીથી ભરપૂર હતું, એમ જૈનપુર નામના રેડ ઉપરથી કલ્પી શકાય છે. અત્યારે માત્ર પંદરેક ઘરની વસ્તી છે. આ પ્રખ્યાત કાશી શહેરમાં ત્રેવીસમા તીર્થંકર શ્રી પાર્શ્વનાથ આજથી લગભગ ૨૮૦૦ વર્ષ પહેલાં કાશી નરેશ અશ્વસેન રાજા અને તેમની રાણી વામાદેવી માતાની કુખે દશમા દેવલોકમાંથી પિતાનું દેવ આયુષ્ય સંપૂર્ણ થવાથી ત્યાંથી ચવીને અહીંયાં મનુષ્યપણે ઉત્પન્ન થયા. તે તીર્થકર ભગવંતના અવતાર સ્વરૂપ હોવાથી અનંત શક્તિવાન અને જન્મથીજ ત્રણ જ્ઞાન કરીને સહીત ઉત્પન્ન થયા. તે કાલને અનુસરીને સો વર્ષના મધ્યમ આયુર્વે ભગવંત ઉત્પન્ન થયા. પછી તરૂણાવસ્થામાં તેમનાં લગ્ન થયાં. કેટલાક વરસ સંસારમાં રહીને ત્રીશ વરસની ઉમરે ભગવંતે દીક્ષા ગ્રહણ કરી, અર્થાત સંસાર ત્યાગ કરી સાધુપણું અંગીકાર કર્યું. તીર્થકરે જન્મ- થીજ વૈરાગ્યવંતત્રણ જ્ઞાન સહીત હોવાથી ભૂત, ભવિષ્ય અને

·(૨૦)
વર્તમાન સર્વ કંઈ જાણી શકે છે. દીક્ષા વખતે તેમને
ચોથું જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે તે પછી જ્યાં સુધી સકલ કર્મને
ક્ષય ન થાય ત્યાં સુધી તીર્થકર ભગવંતે મનપણે વિચારી
હંમેશાં ધ્યાનમાં લયલીન રહે છે. પણ ઉપદેશ વગેરે કરતા
નથી. કેવળજ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય ત્યાર પછી તેઓ જગતને ઉપર
ઉપકાર કરી અનેક ભવ્ય જીને પ્રતિબોધ પમાડી પિતે
તીર્થકર નામકર્મ અપાવે છે.
ભગવંતને દીક્ષા લીધા પછી ચોરાસીને દિવસે વાણારસી
નગરીનાજ ઉદ્યાનમાં કેવલજ્ઞાન ઉત્પન્ન થયું. ચેરાસી દિવસ
ન્યુન સીત્તેર વર્ષ પર્યત કેવલજ્ઞાનપણે જગત ઉપર ઉપકાર
કરી અનેક ભવ્ય જીવોને મેક્ષ નંગર પ્રત્યે પહોંચાડયાં.
પિાર્શ્વનાથ ભગવાનનું આયુષ્ય સો વરસનું હતું. શરીરે
નીલવર્ણ, સપ લંછન, અને નવ હાથની કાયાવાળા એવા
મહાન સમર્થ તીર્થકર હતા. ચોસઠ ઈદ્રો, દેવતાઓ અને
સકલ મનુષ્યો એકઠા થાય તોપણું તીર્થકરના બલના અનંત
માં ભાગ સરખું આખા ત્રણ લોકનું બળ પણ થતું નથી, એવા
એ અનંત શક્તિવાન હોય છે. જે અનંત શબ્દનો અર્થ સમજે
છે. તે આ બાબત સહેલાઈથી સમજી શકે છે. એવા અનંત
શક્તિવાન છતાં પ્રભુ પિતાનું બળ જગતને બતાવતા નથી.
દીક્ષા લીધા પછી, એક કંગાલ કે સમર્થ, મનુષ્ય કે દેવે કરેલા
ઉપસર્ગો પણ પિતે કર્મના નાશને અર્થે મધ્યસ્થભાવે સહન
કરે છે, કેમકે પિતાના જીવિતવ્યમાં પણ પિતે નિસ્પૃહ હોય છે.
જે મરણાંત ઉપસર્ગ થાય તો તેમાંથી બચવા માટે પણ પોતે

·*
(૨૧)
પ્રયત્ન કરતા નથી, પણ તેમનું:-ગરી તીર્થકર નામકર્મ જે
અક્ષયપણે હજી રહેલું છે તે ઈદ્રાદિકને આસનકંપવડે કરીને
જાગૃત કરે છે. કર્મની અથાગ શક્તિ હોય છે, તેની આગળ
ઇંદ્ર ચંદ્ર કે ચકવતી સર્વ કઈ! લાચાર છે. ખુદ તીર્થકર
ભગવતેને પણ કમ ભેગવવાં પડે છે. કર્મનું સૂક્ષમ સ્વરૂપે
જે સમજે છે તે સહેલાઈથી સમજે છે. કર્મોના સ્વરૂપમાટે જુઓ
કર્મગ્રંથ. અથવા તે સ્વતઃ ભાવભાવને વેગે પણ ઉપયોગ
આપવાથી ઈદ્રાદિકેને ખબર પડે છે અને ભક્તિને અર્થે ઝટ
દોડી આવી ઉપસર્ગનું નિવારણ કરે છે. પરંતુ ભગવંત તે
નિરyહજ રહે છે.
એવી રીતે પાર્શ્વનાથ ભગવાન સો વર્ષનું આંયુષ્ય"
પૂર્ણ કરી સમેતશિખર ઉપર પિતાનો તેત્રીસે શિષ્યની સાથે
પદ્માસને અનશન પૂર્વક ધ્યાનમાં સ્થીતિ કરી આયુષ્ય પૂર્ણ
થયે શરીરથી હમેશને માટે મુક્ત થઈ મુક્તિમાં ગયા. જ્યાં
શરીર નથી, જ્યાંથી ફરી આવવાપણું નથી, જ્યાં દુખ નથી,
અનંતાનંત કાલ જાય તેપણું સંસારમાં તે મુક્ત જીવોને
શરીર ધારણ કરવાપણું રહેતું નથી; કેમકે આત્મા અને શરી-
રના સંબંધમાં મુખ્ય કારણું કર્મ છે. તે કર્મને તેમણે સર્વથા
નાશ કરવાથી બળેલા બીજની માફક પછી સંસારરૂપ અંકુર
"કુટ નથી. મુક્તિમાં તેમને અનંત સુખ હોય છે જેનું સ્વ
રૂપ બીજાને એકદમ સમજતાં મુશ્કેલ જેવું લાગે છે, વિશેષ
હકીકત માટે જુઓ જૈન સાહિત્ય. ! ! : - - 3

·(૨૨) તીર્થકર ભગવંતને કેવલજ્ઞાન થયા પછી તે મુક્તિમાં જાય ત્યાંસુધી જઘન્યથી (ઓછામાં ઓછા) એક કરોડ દેવ- તાઓ તેમની સેવામાં સાથે જ રહે છે કે જેઓ ભગવંતના ખાસ શિષ્ય હોય છે. ભગવંતની માફક પોતે પણ સંસારથી મુક્ત થઈ મુક્તિમાં જાય તે માટે શુદ્ધ મનથી તીર્થકરની ભક્તિ કરે છે જેથી તીર્થકરના વિતરાગપણની અસર પિતાને થાય તે ત્યાંથી મનુષ્યમાં આવ્યા પછી પણ વૈરાગ્યવંત થયે થકે સંસારથી મુક્ત બની તે મુક્તિનો રાગી બની શકે. એવી રીતે જે મનુષ્યો ભગવંતનું આરાધન કરે છે તેને તેની શ્રદ્ધાની કસોટી થતાં તરતજ ભગવંતના શિષ્ય દેવતાઓ તેની ઈચ્છા પૂર્ણ કરે છે. અથવા તે પ્રાણ જે નિસ્પૃહ હોય તે તેના કર્મને નાશ થઈ મુક્તિને માટે તે થાય છે. પાર્શ્વનાથનું (આદેય નામ) અધીક હોવાથી તેની ભક્તિ કરતાં પ્રાણીને તેજ ભવમાં તેનો પ્રગટ પ્રભાવ જણાય છે. અને યાવત્ હમેશ ભક્તિ કરવાથી સંસારમાં સુખવાળે થઈ સંસારને ટુંકે કરીને મુક્તિને ટુંક ભવમાં નજીક કરે. ભગવાનના પ્રભાવ માટે તેમના શિષ્ય દેવતાઓ જાગૃત હાય છે. તમારું મનોબળ, આત્મબળ, શ્રદ્ધા, ભક્તિ શુદ્ધપણે હોય તો આજે પણ પવિત્ર આત્માઓએ ચેકસ વિધિ પૂર્વક આરા- ધન કરી નજરે જોઈ લેવું પાર્શ્વનાથ અને મહાવીર સ્વામીને અઢીસે.વરસનું અંતર છે ને મહાવીર સ્વામીને નિર્વાણ થયે આજે ૨૪૫૫ વરસ થયાં છે ·. (૨૩) : - કાશી એ દેશને નામે ઓળખાતું અને તેને બદલે પૂર્વે તે વાણારસી નગરી કહેવાતી. આજે એ વાણારસીનું અપભ્રંશ બનારસ થઈ ગયું છે. અને તેનું બીજું નામ કાશી પણ કાયમ રહ્યું છે. તે જ કાશી તેવીસમા તીર્થંકર શ્રી પાર્શ્વ. નાથની જન્મભૂમિ હતી. એ જ પાર્શ્વનાથનાં, ૧૦૮ નામ તેમના ચમત્કારે, દંતકથાઓ સહીત છે તેમજ ૧૦૦૮ નામ પણ શાસ્ત્રમાં કહેલાં છે. તીર્થંકરામાં તીર્થકરપણાની અદ્ધિએ કરીને સર્વ તીર્થક સમાન હોય છે. તેમજ દેહમુક્ત થયા પછી સિદ્ધા- વસ્થામાં પણ સર્વે સરીખા હેાય છે; છતાં જગતમાં આ તીર્થકર પુરસાદાની હોવાથી તેમની ભક્તિ કરનાર પિતાનું ઇચ્છિત જલદી મેળવી શકે છે. બાવીશમાં નેમીનાથ પછી પાર્શ્વનાથનું અંતર ત્યાસી હજાર સાડસાત વનું છે. તે બન્ને તીર્થકરના અંત- રમાં છેલ્લા (બારમા), ચક્રવતી બાદત્ત સાત વરસને આયુષ્યવાલા ઉત્પન્ન થયા. જે સમસ્ત ભરતના અધિપતિ હતા, પણ મરીને અહીંયાંથી સાતમી નરકમાં ગયા છે. ૭ શ્રી કુંડલપુર-પાર્શ્વનાથ. પૂર્વે કુંડલપુર નગરમાં કઈ જૈનધમ રાજા હતું. તે રાજાને એક પુત્ર હતું જેની અવસ્થા લગભગ અઢાર વર્ષની હતી. તેનાં લગ્ન કરતી વખતે ચારીમાં ફેરા ફરતાં વેરાનુબંધ 1 ·(૨૪), કરીને ગુપ્તપણે કઈ સર્પદંશથી કુમાર તરતજ મૂછ પાયે જેથી ઉભય રાજ્યકુટુંબ ઘણું જ આકંદ કરવા લાગ્યું. છેવટે મરણ પામેલા કુમારને અગ્નિદાહ દેવાને સ્મશાન ભૂમિમાં લઈ ચાલ્યા તે વખતે કુંવરીએ કહ્યું કે હું પણ મારા પતિ સાથે બળી મરીશ” તેથી તે પણ સ્મશાન ભૂમિમાં સાથે ગઈ. ત્યાં ગયા પછી કુંવરીએ કહ્યું કે “હાલ કુમારને અગ્નિદાહ દે બંધ રાખે અને મને ત્રણ દિવસની મુદત આપ. તમે સર્વ પોત- પિતાના સ્થાનકે જાવ. અને મને કોઈ ઉપદ્રવ ન કરે માટે છેડે ડે છેટે પહેરો મૂકી શે” કુંવરીનું વચને માન્ય રાખી તેને ફેર પહેરે મૂકી રાજા પ્રમુખ સર્વ લેક ગામમાં ગયાં. કુંવરીએ છાણવેલની પ્રતિમા બનાવી તેની સામે નવ- કારવાલી લઈ ત્રણ દિવસ-રાત્રી સુધી પાર્શ્વનાથને મંત્ર ગણતી સ્મરણ કરતી પાર્શ્વનાથનું ધ્યાન ધરતી બેઠી. ત્રીજી રાતના પાછલા ભાગમાં પાર્શ્વનાથ ભગવંતનો સેવક પારસ નામે યક્ષ દેવતા વ્યંતર લેકમાંથી મંત્રથી ખેંચ છ એકદમ કન્યા આગળ પ્રગટ થયો. તેણે પ્રગટ થઈ તરતજ વર- દાન આપ્યું કે “ભાગ્યવંતી થા! તારે આઠ દિકરા થશે.” કુંવરીએ કહ્યું, “દેવઆપે મને વરદાન આપ્યું પણ આ ભવમાં તે હું રંડાણું છું. આપનું વરદાન હવે આવતા ભવમાં ફળશે. આ ભવમાં તે નહી. કેમકે જેની સાથે મારે મેલાપ થયે છે તે તે મોતને આધીન થયે છે.” તોપણે ફરીને તેણે કીધું કે “તારે અખંડ ચુડાને આઠ દીકરા થશે.” એમ કહી દેવે કુમાર ઉપર અમૃત છાંટયું

·: (૫)
ને રાજકુમાર સજીવન થયો. દેવતા અદશ્ય થઈ ગયે. ત્યાર
પછી કુમાર અને કુંવરી બને ભગવંતની મૂર્તિ આગળ
ધ્યાન ધરીને બેઠાં હતાં તેવામાં સવારમાં રાજા વગેરે સર્વ
કેઈ સ્મશાનમાં આવ્યા ને કુમારને સજીવન થયેલે દીઠે
સર્વ કેઈ આશ્ચર્ય પામ્યા. પછી વાજતે ગાજતેનગરમાં પ્રવેશ
કરવા માંડે. ભગવંતને ઉપાડવાને ઘણા માણસેએ મહેનત
કરી પણુ ભગવંતની પ્રતિમાને કેઈ ઉપાડી શક્યું નહી. પછી
કુંવરીએ હાથેથી પિતાના મસ્તકે સ્થાપી વાજતે ગાજતે નગર
૨માં પ્રવેશ કર્યો. મોટું દેરાસર કરાવી તે પ્રતિમાને પ્રતિષ્ઠા
કરીને પધરાવી. તે વખતે શ્રાવક સમુદાય અંધિક હોવાથી
તેની સેવા પૂજા સારી થતી.
હાલમાં ત્યાં બે ઘર વેતાંબરના છે ને ત્રણ ઘર બીજા
મળીને પાંચ ઘર સેવા ભકિતનો લાભ લે છે.
મહારાજા શ્રીપાલ વીણા વગાડી કુંડલપુરની રાજકુવરીને
પરણ્યા હતા. જેથી કુંડલપુર પ્રથમ મોટું શહેર હશે એમ
અનુમાન થાય છે. વળી ત્યાં ડુંગર ઉપર તે વખતનાં જુનાં
દેરાસર છે. પણ હાલમાં ત્યાં એક દેરાસરમાં પદ્માવતીની
મૂર્તિ છે અને એક મહાવીર સ્વામીનાં પગલાંની દેરી છે.
બીજે દેરાસરજીમાં પ્રતિમાજી છે. પણ ખંડિત છે. તેમાં રામ
લક્ષમણ હનુમાન વગેરેને સ્થાપેલા છે. અને એક દેરાસરમાં
પાર્શ્વનાથની બે પ્રતિમાઓ ડુંગરમાં કેરી કાઢેલી છે. પણ
ઉપર ચડવાનું ઘણું કઠણ છે. ત્યાં દેરાસર છે તે શ્રીપાલ
રાજાના વખતમાં છે.

·( ૧૬ ) ૮ શ્રી કુર્કટેશ્વર પાર્શ્વનાથ. *. પાર્શ્વનાથ ભગવાન છંદમસ્થાવસ્થાએ વિચરતા વિચ- રતા રાજપુર નગરી સમીપે કાઉસગ્ગ મુદ્રામાં રહ્યા' તે વખતે વાડીથી પાછા ફરતાં ઈશ્વરરાજાએ રસ્તામાં પાર્વ નાથને કાઉસગ્ગ ધ્યાને રહેલા જોઈ ભગવંતની સ્તુતી કરવા માંડી. “હે ભગવંત? હે અશ્વસેન રાજાના કુમાર? હે પાર્શ્વ નાથ ! હે જિનરાજ તમે જ્યવંતા વો ” એ પ્રમાણે મનમાં તેમની સ્તુતિ કરતા ઈશ્વર રાજા હાથી ઉપરથી ઉતરીને ભગવંતને નમન કરી સ્તુતિ કરવા લાગ્યું. ભગવંતને જોતાં–ઉહાપ કરતાં તેમને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન થયું ને તરતજ મૂરછી આવી. મંત્રી વગેરે રાજપુરૂ- એ અનેક ઉપચારો કરતાં જ્યારે રાજાની મૂર્છા વળી ત્યારે પ્રધાને પૂછયું કે “હે સ્વામિન! આપને કેમ મૂછ આવી?” રાજાએ કહ્યું કે “હે પ્રધાન ! મૂચ્છનું કારણ સાંભળ! હમણાં મને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન થયું છે જેના પ્રભાવથી હું મારા પૂર્વના ભવ જોઈ શકું છું, પૂર્વભવમાં હું ચારૂદત્ત નામે મનુષ્ય હતે. આખા શરીરે મને કોઢનો રોગ નીકળ્યું હતું દુખથી કંટાળી હું ગંગા નદીમાં પડતું મૂકતો હતો, તેવામાં કોઈ વરસી નામના મહાત્મા સાધુ પુરૂષે આવી મને બોધ પમાડે અને પાંચ અણુવ્રત આપ્યાં. પછી ધર્મ ધ્યાનમાં

·1
2
(૨૭)
જેનું ચિત્ત છે એવો હું પાંચ અણુવ્રતને પાલત ઇદ્રિનું
દમન કરતે કષાને છત કાળ નિર્ગમન કરતે હતે.
અન્યદા હું દેરાસરમાં જઈ પ્રભુને પ્રણામ કરતો હતે.
તે અરસામાં પુષ્કળી નામના શ્રાવકે ગુણસાગર નામના
મુનિને પૂછયું કે આ કેઢીય દેરાસરમાં આવે છે તેને
દેવ ખરો કે નહીં ?
ત્યારે મુનિરાજે કહ્યું કે “આજેજ એ મરીને કુકડો
થશે. ?
છે. એ વાત મારા સાંભળવામાં આવવાથી મને ઘણે ખેદ
થશે. પછી ગુરૂ મહારાજે મને કહ્યું કે “મહાનુભાવ !
ખેદ કર નહી ! કુકડાના ભાવમાં પણ તું જાતિસ્મરણ જ્ઞાન
પામશે, તેવારે તું અણુસણુ કરી ત્યાંથી આયુષ્ય પૂર્ણ કરી
રાજપુર નગરીમાં ઈશ્વર નામે રાજા થશે. ત્યાં પ્રભુને જોતાં
તને જ્ઞાન થશે.
હું સંતોષ પામ્યું. પછી અનુક્રમે તે સર્વ મેં અનુભવ્યું
ને હાલ ઈશ્વર નામે રાજા થયો. પ્રભુને જોતાં જ મને જાતિ-
મરણ જ્ઞાન થયું છે. ”
એવી રીતે મંત્રી આગળ ખુલાસો કરી ભગવંતને વંદન
નમસ્કાર કરી પિતાને ઠેકાણે આવ્યું. અને ભગવાન પણ
વિહાર કરી ગયા. તે જગ્યાએ રાજાએ માટે પ્રાસાદ બંધાવી
પાર્શ્વનાથના બિંબની સ્થાપના કરી તેમને કુકડાનું ચિન્હ
કરાવ્યું. તે કુટેશ્વર તીર્થ પ્રસિદ્ધ થયું. ઈશ્વર રાજા પણ

·(૨૮)
અનુક્રમે સિદ્ધિ પદને વરશે. જીનપ્રભસૂરિએ તીર્થક૯૫માં
કલિકુંડ અને કુર્કટેશ્વર એ બે તીર્થનું વર્ણન લખ્યું છે.
* *
૯ શ્રી કેકા પાર્શ્વનાથ –
પાટણની ગાદીએ રાજા સિદ્ધરાજ રાજ્ય ચલાવી રહ્યો
હતો, એક દિવસ હાથી ઉપર બેસી તે રવાડીયે ફરવા જતે
હતો ત્યાં માર્ગમાં આચાર્યશ્રી અભયદેવ સૂરિને જોતાં તેમની
સ્તુતિ કરી અને તેમને ગમતામાં ઉતાર્યા ને મલવારીનું
બિરૂદ આપ્યું. તેમની પાટે ગંધહસ્તી સમાન મલધારી
હેમચંદ્રસૂરિ થયા. તે પ્રતિ દિવસ ચેમાસામાં ગીતામાં જઈ
વ્યાખ્યાન આપતા હતા. એક દિવસ હેમચંદ્રસૂરિ ગમતામાં
વ્યાખ્યાન આપવા આવ્યા તે વખતે ત્યાં ગોઠી બળી બાકુ-
લાની તૈયારી કરતા હોવાથી મલ્લધારીને વ્યાખ્યાન વાંચવાની
ના પાડી. અને જણાવ્યું કે “આ ઠેકાણે અમારે અલીબાકુ-
લાનો માંડ રચવે છે”
છે.”
મલધારીયે જણાવ્યું કે, “ચોમાસામાં વખાણ બંધ
રહે નહી, જેથી થોડીવાર સુધી વાંચીશ. ”ગઠીયાએ તે વાત
પણ અંગીકાર કરી નહી, ને વખાણ વાંચવાની મના કરી, ગુરૂ
નારાજ ચિત્તે પાછા ઉપાશ્રય આવ્યા.
એવી રીતે ગુરૂનું ચિત્ત ઉદાસ જાણુંને સોનાર વંશના
દેવનાયક શેઠે દેરાસર બંધાવવાને જગ્યા માગી, પણ જગ્યા

·(૨૯) મળી શકી નહી, ત્યારે કાકા શેઠ પાસે. જંગ્યા માગી. ગેહી- ની મના છતાં કોકા શેઠે રૂપિયા આપવાથી જમીન આપી. પછી પરીવાર સહીત ગુરૂ કેકા શેઠના ઘેર આવવાથી શેઠે ઘણું ભકિત કરી તેવારે કેકા શેઠે જણાવ્યું કે ગોઠાની મન છતાં મેં તમને જમીન આપી છે પણ મારું નામ રહે તેમ કરજે.” શ્રાવકો અને આચાર્યે તેમની એ વાત કબુલ કરી, ગીતામાં દેરાસર બંધાવ્યું અને પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા સ્થાપન કરીં કોકા પાર્શ્વનાથ નામ સ્થાપન કર્યું અને ગીમ- તામાં તે પાડાનું નામ પણ “કેકાને પાડા” એવું રાખી કેકા શેઠનું નામ કાયમ રાખવું. '. એક વખતે માળવાના રાજાએ ભીમદેવને હરાવીને પાટણ ભાંગ્યું ને પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા ખંડિત કરી તેવારે નાર- કુલમાં ઉત્પન્ન થયેલા એવા રામદેવ અને આશાધન એ બને શ્રાવકે તેનો ઉદ્ધાર કરવાનો આરંભ કર્યો. અને વિચાર કર્યો કે આરાસન પહાડમાં સ્ફટિક રનના ત્રણ કકડા છે જે રત્નનાં ભગવાન માટે બિંબ ભરાવશું તે વિનાશ થશે નહીં, એમ ત્રણ બિંબ કરાવવા ધાર્યું પણ તેમને સંતોષ થયો નહી, જેથી અભિગ્રહ કર્યો કે “પાશ્વનાથનાં બિંબ ન ભરાય ત્યાં સુધી-જન કરવું નહીં.” એવી રીતે ગુરૂએ પશુ અભિગ્રહ લીધે. અનુક્રમે આઠમે ઉપવાસ થયે તે વારે સ્વમામાં એવું દેખાયું કે “દેરાસરની પાસે કુલ તથા અક્ષત દેખાય ત્યાંથી આરાસનની ખાણનાં ત્રણ ટુકડા બેદી કાઢીને તેનાં બિંબ ભરાવજે.”.

·(૩૦) પછી ત્યાંથી તેઓએ સ્ફટિકના ત્રણ ટુકડા કાઢીને તેનાં બિબ ભરાવી સંવત ૧૨૬૨ ની સાલમાં દેવાનંદસૂરિ પાસે પ્ર- તિષ્ઠા કરાવી કેકા પાશ્વનાથ એવું પૂર્વનું નામ કાયમ રાખ્યું. રામદેવના પુત્રનું નામ ત્રિભવન, તેના પુત્ર જાજા, જાજાના પુત્ર મલ ને મલના પુત્રનું નામ દેલન. જેઓ પ્રતિ દિવસ કોકા પાર્શ્વનાથની સેવાભક્તિ કરે છે. દેલનને કેસરીયા પાર્શ્વનાથના અધિષ્ઠાયકે સ્વપ્ન આપ્યું કે “કેસરીયા પાર્શ્વ- નાથને પૂજવાથી જે કુલ મળે છે તે જે ફલ આ બિંબને પૂજવાથી પણ મળશે” જેથી લેકે સંખેશ્વર પાર્શ્વનાથની માફક અધિકાધિક પૂજવા લાગ્યા. ને તેમને ફળ પણ મળવા લાગ્યું. સંખેશ્વર પારસનાથની પૂજાથી જે લાભ થાય તેજ લાભ કેકા પારસનાથને પૂજવાથી થાય છે. ૧૦ શ્રી કંકણ પાર્શ્વનાથ કુલનો હાર ચડાવવાથી વીંછી કરડતા નથી. આ તીર્થ 'પાટણમાં આવેલું છે. ૧૧ શ્રી કઈ પાર્શ્વનાથ - કંઈ ગામે કંઈ પાશ્વનાથનું દેરાસર છે. ૧૨ શ્રી ખામણુ પાર્શ્વનાથ રતલામથી વશ ગાઉ યાવર ગામે ખામણા પાશ્વ- નાથજીનું દેરાસર છે. તે ઘણું જુનું અને ચમત્કારીક છે.

·(૩૧)
૧૩ ખેહામંડન પાર્શ્વનાથ - -
જયપુર પાસે પહાડમાં ખેહનામે ગામ છે. ત્યાં હા
મંડન પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે તેનું સ્તવન શ્રીમદ્ વલ્લભ
વિજયજીએ કરેલું છે.
૧૪ શ્રી ગોડી પાર્શ્વનાથા—
-
{
પાટણ નગરમાં એક શ્રાવક અંજનશલાકા કરાવતે
હતું. તેની વિધિ શ્રી હેમચંદ્રસૂરિ કરાવતા હતા. તે વખતે
ઘણી પ્રતિમાઓ ત્યાં અંજનશલાકા કરાવવાને લાવવામાં
આવી હતી, પણ એમના બાલચંદ્ર નામના શિષ્ય મુહુર્ત
ચૂકાવ્યું. તે અવસરે એક શ્રાવક ત્રણ. પ્રતિભાઓ ભરાવી
અંજનશલાકા કરાવવાને ત્યાં લા. તે પ્રતિમાઓની
અંજનશલાકા બરાબર મુહૂર્ત થઈ. જેથી તે મહા પ્રભાવિક
થઈ. તે પ્રતિમાઓને શ્રાવકે એક ભેચરામાં પધરાવી હતી.
તેની નજીક એક મુસલમાનનું ઘર હતું. તે મુસલમાન
ભેંયરું છેદીને તેમાંથી એક મૂર્તિને પોતાને ઘેર લઈ
ગયે. ને પિતાના ઘરમાં ખાડો ખોદીને છુપાવી દીધી. ને
રાતના જ તે ખાડા ઉપર સૂઈ રહે. એક દિવસે તે પ્રતિ-
માના અધિષ્ઠાયકે મુસલમાનને રાતે સ્વપ્નામાં કહ્યું કે “એ
પ્રતિમા બહાર કાઢી મેઘાશાહ શ્રાવક પાંચસે ટકા લઈને આવે
તે વારે તું પાંચસો ટકા લઈ આ પ્રતિમા આપજે. નહીતર
તને હું મારી નાખીશ.”, મુસલમાને ભયથી ખાડામાંથી

·(૩ર),
પ્રતિમાજી કાઢીને એક ઠેકાણે મેઘાશાહને આપવાને રાખી.
ને મિઘાશાહની રાહ જોવા લાગ્યો.
હવે પારકર (સિંધ) દેશમાં ખેંગાર પરમાર જાતને
રાજી રાજ્ય કરતો હતો. તે દેશમાં ધન ધાન્યથી ભરપુર
એવા મોટા મોટા વ્યવહારીયાઓ વસતા હતા. ત્યાં કાજલ
શાહ નામે મેટો વ્યવહારી હતો. તેની બેન મેઘાશાહને
પરણાવી હતી. એક દિવસે મેઘાશાહને કાજલશાહે કહ્યું કે
તમે ગુજરાત દેશમાં મુસાફરી કરે.” મેઘાશાહે હા પાડી,
પછી બીજે દિવસે ઘણું ઉંટ અને દ્રવ્ય સાથે લઈને તેઓ
ત્યાંથી સારા શુકને નીકળતાં અનુક્રમે પાટણ આવ્યા. ત્યાં
ઉતારો કર્યો. રાતના મેઘાશાહને સ્વપ્ન આવ્યું “આ ગા-
મમાં કોઈ મુસલમાન તમને પ્રતિમા આપશે. તમે પાંચ
ટકા આપી તે લઈ લેજે પછી પ્રભાતના પાંચ ટકા આપી
તેની પાસેથી તે પ્રતિમાં લઈ લીધી. હવે હમેશ તે પ્રતિ
માની સેવાપૂજા ભકિત કરે છે.
એક દિવસ પોતાના વતન જવા સારૂ રૂની ગાંસડી-
ચોથી વીશે ઉંટ ભરીને રાધનપુરને રસ્તે ચાલ્ય, અનુક્રમે
રાધનપુર આવ્યા. તેવારે ત્યાં પ્રથમ દાણ સ્કવવાનો વખત
આવ્યો તે વારે દાણ લેનાર જે ઉંટ ઉપર પ્રતિમાજી છે તે
ઉંટ ગણતરીમાં ભૂલી જાય. વારંવાર ગણે છતાં ભૂલ નીકળે
નહીં. દાણ લેનારે પૂછ્યું કે “કેટલાં ઉંટ છે?
હિમારી સાથે વશ ઉંટ છે.” શેઠે કહ્યું

·( ૩ ) વળી પાછાં ફરીને દાણ વસુલ કરનારે ગણું જયાં તો એગણુશ થયાં. આ ચમત્કારથી તે અજબ થયે. પછી મેઘા- શાહે કહ્યું કે “જે ઉંટમાં પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા છે તેને પ્ર- ભાવ છે કે જેથી તમે તે ઉંટ ભૂલી જાઓ છો.” શેઠનાં એ પ્રકારનાં વચન સાંભળી દાણુ વસુલ કરનારે પ્રભુનાં દર્શન કર- વાની ઈચ્છા જણાવી. પછી મેઘાશાહે પ્રતિમાજીને બહાર કાઢી તેને દર્શન કરાવ્યાં. દાણુ વસુલ કરનાર દાણીએ પ્રતિમાં- જીનાં દર્શન કરી દાણુ માફ કર્યું અને પિતાને ઘેર ચાલ્યો ગયો. પછી મેઘાશાહ શેઠ પારકરમાં પોતાને નગરે આવ્યા ત્યારે પ્રથમથી કાજલશાહને વધામણ મોકલાવી. જેથી કાજલ શાહ પિતાના બનેવીને વાજતે ગાજતે સામૈયું કરી ઘેર લાવ્યા. પછી સંવત ૧૪૩૨ ના કાર્તિક માસમાં તે પ્રતિમાજી પધ- રાવ્યાં. કાજલશાહે કહ્યું કે * કેટલું ખરચ થયું તેને હિસાબ આપો.” જ્યારે મેધાશાહે જણાવ્યું કે “પાંચસો ટકા આ પ્ર- તિમાજીના આપ્યા છે.” વગેરે બધો હિસાબ કાજલશાહને આપી દીધે. તે વારે કાજલશાહે કહ્યું કે એ “પ્રતિમાજીના પાંચસો. ટકે શા કામના છે? વગેરે કહી મેઘાશાહને ઠપકો આપો.” હવે અહીં મેઘાશાહની વહુ મોતીબાઈ” અને તેમને મઈ” અને “મહે” એ નામે બે છોકરા હતા.

·( ૩૪ ) મેઘાશાહે ધરરાજજી નામના કેઈ પિતાના સંબંધીને લાવી પ્રતિમાં તેમને સુપરત કીધી. તેમણે બાર વરસ સુધી પૂજા કીધી. . તે અરસામાં એક દિવસે રાતના યક્ષે સ્વનું આપ્યું કે “બે નાના બળદની વહેલ જોડી તેમાં પ્રતિમાજી પધરાવી બેડાથલ તરફ ચાલજે, પણ પાછું વળીને જોઈશ નહીં.” એવું સ્વપ્ન જોઈ પછી પ્રભાતના પ્રતિમાજી હેલમાં પધરાવી બડા થલ તરફ ચાલ્યા. માર્ગમાં એક ઉજડ ગામ આવ્યું ત્યાં આગળ મેઘાશાહે પાછું ફરીને જોયું કે તુરત વહેલ ચાલતી અટકી ગઈ. તેથી શેઠને ઘણેજ પશ્ચાતાપ થયો, એમ કરતાં રાત પડી અને પસ્તા કરતાં નિદ્રાવશ થયા અને સ્વનું આવ્યું કે “આ ગોડીપુર ગામ છે અહિંથી દક્ષિણ દિશાએ. કુવે છે. પાસે પત્થરની ખાણ છે. માટે ત્યાં ગામ વસાવી દેરા- સર બંધાવે. ત્યાં નજીક છે આકડે છે તેની આગળ ચે- ખાન સાથીઓ વગેરે કરી તેનું પૂજન કરજો. એટલે ઘણું જ ધન પ્રગટ થશે. શીરેહીથી સલાટ બોલાવજો” પછી શેઠ તુરત જાગૃત થયા. અને ધર્મધ્યાનથી બાકીની રાતે વીતાવી. પછી પ્રાતઃકાલથી શેઠે તે પ્રમાણે કરવા માંડ્યું. અનુ- કેમે ત્યાં ગામ વસાવ્યું. ભવ્ય દેરાસર ગામની અંદર બંધા- વવા માંડયું. તેમને ધન પણ ઘણું જ મહ્યું. પિતાનાં સગાં- સંબંધી તેમજ સર્વ લેકને ત્યાં વસાવ્યા અને એવી રીતે દેશાંતરમાં તેમની ઘણી કીર્તિ ફેલાવ્યું. તેમની કીર્સિ સાંભ- ·( ૩૫ ) ળીને તેમના સગા કાજલશાહ પણ ત્યાં આવ્યા અને મેઘા- શાહને કહેવા લાગ્યા કે, “ તમે દેરાસર કરાવો તેમાં પ્રવચનો અર્ધ ભાગ અમારે ગણજો.” મારી પાસે એ પ્રતિમાજીના પ્રભાવથી હમણાં ઘણું જ ધન આવેલું છે. તમે તે પ્રતિમાજીના પાંચ ટકા આપેલા તે પણ મારી પાસે માગતા હતા. અને કહેતા હતા કે આ પત્થરને ટુકડો શું કામ છે?” મેઘાશાહે કાજલશાહને રોકડું પરખાવ્યું. મેઘાશાહનાં આવાં તીખાં વચન સાંભળી કાજલશાહને બહુજ રીસ ચડી ને આનં–રોદ્ર પાનમાં પડ્યા. મેઘાશાહ પિતાનો બનેવી થાય તેને કેવી રીતે મારી નાંખવે એમ ચિંત- વવા લાગ્યું. છેવટે નિર્ણય કીધું કે, “ મારી બીજી નાની છોકરીનાં લગ્ન કરું તે પ્રસંગે મેઘાશાહને તેડું; આખી ન્યાત જમાડું અને મેઘાશાહને ઝેર આપું.” એમ નકકી કરી પિતાને ઘેર આવ્યા. પછી જ્યારે પિતાની નાની બેકરીનાં લગ્ન આવ્યાં તે પ્રસંગે મેઘાશાહને પણ તેડું કર્યું. તેમાં મેઘાશાહે પિતાનું આખું કુટુંબ મેકયું પણ પિતે ગયા નહી. જેથી કાજલશાહ પોતે તેડવાને ગયો. તે વારે યક્ષે સ્વમામાં જણાવ્યું જે તું તારે સાસરે જઈશ નહી. નહીતર ત્યાં તને દૂધમાં ઝેર આપી મારી નાખશે. તેમ છતાં પણ જે જાય તે પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમાનું વણ સાથે લઈ લેજે.” હવે સવારના કાજલશાહના અતિ આગ્રહથી જાણતા ·( ૩૬ ) છતાં પણ ભાવી ભાવના રોગે તેઓ કાજલશાહ સાથે ગયા, ત્યાં ઘરે આવ્યા. પછી કાજલશાહે પિતાને વિચાર પિતાની સ્ત્રીને કહી સંભળાવ્યો. સ્ત્રીએ તેને ઘણેય સમજાવ્યો, પણ શેઠે માન્યું નહી. પછી જમવા સમયે દુધમાં ઝેર નાખી બને સાથે જમવા બેઠા. અને તે ઝેર સહીત દૂધ મેઘાશાહને કાજલશાહની વહુએ મૂક્યું. કાજલશાહે જણાવ્યું કે “મારે તે દૂધની બાધા છે.” હવે અહીં ભાણામાં દૂધ આવતાં જ યક્ષની વાત યાદ આવી. પણ પિતાને ભાણામાં આવ્યું તે એઠું ન મૂકવાનો તેને નિયમ હતો. જેથી ઝેરવાળું દૂધ પણ પોતે પી ગયા. એટલે તરતજ ઝેર બધા શરીરે વ્યાપી ગયું. પાશ્વનાથનું હવણ પણ સાથે લેવાનું ભૂલી ગયા હતા. જેથી ઝેરની અસરથી મેઘા- શાહે કાળ કર્યો. પછી શોક મુકી કાજલશાહે અધુરૂં દેરાસરનું કામકાજ સંપૂર્ણ કરાવ્યું. દેરાસરમાં ભગવાનને પધરાવ્યા પછી જે વારે દવા ચડાવવાનો વખત આવ્યો ત્યારે કાજલ- શાહે ધ્વજ ચડાવી પણ પડી ગઈ. એવી રીતે ત્રણ વખત ચડા- વિીને ત્રણે વખત પડી ગઈ જેથી કાજલશાહ ચિંતામાં પડ્યો. રાતના જશે મેઘાશાહના પુત્ર મેરાશાહને સ્વનું આપ્યું કે “તારા બાપને તારા મામા કાજલશાહે માર્યો છે તે તેને જશ કેમ લેવા દઉં, માટે મારું ચિંતવન કરતાં તું વજા ચડાવજે” એમ કહી અટશ થઈ ગયે. સંવત ૧૪૪૪ ની સાલમાં પછી મેરાંશાહે બીજે દિવસે વિજા ચડાવી. તે ·( ૩૭ ) ડીપુરનો ઠાકોર સેઢે છે તે પણ ભગવાનની ભક્તિ કરે છે. આ પ્રતિમા ત્યાં કેટલેક કાળ પૂજાયા પછી પ્રતિમાજી, અદશ . “કેટલાક વરસ પછી કેઇને સ્વતું આપી મેરવાડામાં પ્રગટ થયાં. તે વખતે રૂપિયા સવા લાખ લઈ જેરામલજી પટ- વાએ ખીજડીના ઝાડ ઉપર બેસીને પ્રતિમાજી મેળામાં લઈ સવને દર્શન કરાવ્યાં હતાં. તેનું ચીત્ર હાલ અમદાવાદમાં ડોસીવાડાની પોળમાં મેંદીર સ્વામીના દેરાસરજીના ઓટલા ઉપર ભીંતે છે. . આહાર મારવાડમાં ગોડી પાર્શ્વનાથનું તીર્થ છે. '', સાદડી પાસે ધાનેરામાં ગાડી પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે, નાડલાઇમાં ટેકરી ઉપર- ગોડી પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર છે. વિકાનેર મારવાડમાં ગેડી પાર્શ્વનાથ અને ચિંતામણું પાર્શ્વનાથનાં બે મોટાં દેરાસર છે. થરાદમાં ગાડી પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. રાધનપુરમાં પણ ગેડી પાર્શ્વનાથનું મોટું દેરાસર છે. સુરતમાં નગરશેઠનું જે દેરાસર કહેવાય છે તે પ્રતિમા કે જે મેરવાડામાં ગાડી પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા સંવત ૧૮દર માં પ્રગટ થયાં હતાં ત્યાં શેઠે યાત્રા કરવા સારૂ સંઘ કાઢ્યો. ભાવીની મરજીથી શેઠાણીને તે વખતે સુવાવડ હતી અને શેકે એકસ મુહુર્તે તે સંઘ કાઢ્યો. જેથી શેઠાણીને હૈયામાં બહુ છે

·( ૩૮ )
વલોપાત થયે. “પૂર્વના પાપકર્મના ઉદયથી મને સુવાવડ
આવી અને ભગવંતના દશનમાં મને અંતરાય થયે” એમ
બહુજ પશ્ચાત્તાપ કરતાં અધિષ્ઠાયકના પ્રભાવથી ત્યાં પ્રતિમાજી
પ્રગટ થયાં અને શેઠાણીને દર્શન થયાં, શેઠાણીએ દર્શન
કરી ભક્તિના ઉલ્લાસથી પિતાને મૂલ્યવંત હાર ભગવંતને કઠે
પહેરાવ્યા. તે હાર સાથે જ પાછાં પ્રતિમાજી પોતાનાં મૂળ
સ્થાનકે મેરવાડામાં પ્રગટ થયાં. ત્યાં સંઘવી ડાહ્યાભાઈ
સંઘ " લઈને મરવાડે આવ્યા અને ભગવંતના દર્શન
કર્યા. તે વખતે તેમણે પિતાને હાર એળખ્યો અને
વિચાર્યું કે “આ હાર માર. જણાય છે તે પ્રભુને કે
પહેરાવ્યા હશે!
: પછી અનુક્રમે ઘેર આવી તજવીજ કરી તો તેમને
ખબર પડી કે પોતાના સ્ત્રીને પ્રગટ થઈ દર્શન દીધાં
જેથી ભક્તિ કરીને પોતાની સ્ત્રીએ પહેરાવ્યો હતો,
એ યાદ સ્મરણમાં રાખવાને શેઠે ત્યાં એક ભવ્ય દેરાસર
અંધાવી ગેડી પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા પ્રતિસ્થાપીત કરી.
સોજતમાં ગોડી પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.
મારવાડામાં ગોડીજીની વરખડી કહેવાય છે.
૧૫ શ્રી ગુપ્ત પાર્શ્વનાથ
વિંધ્યાચલમાં ગુપ્ત પાર્શ્વનાથનું પૂજન તીર્થ હતું

·( ૩ )
૧૬ શ્રી ગંભિરા પાર્શ્વનાથ.
પાટણ તાબે ગાંભુ નામે ગામ છે. ત્યાં ગંભિરા પાર્વ
નાથનું દેરાસર છે. અહીંયા ગંભિરા પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા
સફેદ પાષાણુની છે. પૂર્વે ત્યાં તે પ્રતિમાજીની હથેલીમાંથી
રોજ એક ચાખડો રૂપીયે સવારના નકલ. તે વાત એક
થતિના જાણવામાં આવી જેથી પ્રથમ તે તેણે તે વાત સાચી
માની નહીં. અને જે ખરી વાત હોય તો ખાતરી કરી આપવા
કહ્યું. પછી જે વારે રાતના દેરાસર મંગલિક કરવાને અવસર
થયે તે વારે જતિએ ભગવંતની આજુબાજુ વગેરે
બધે તપાસ કરી દેરાસર પિતાને હાથે મંગલીક કરી બહાર
ચાકી કરતો સુતો કે રાતના કેઈ ઉઘાડીને મુકી જાય નહી.
પછી પ્રભાતના જોયું તે ભગવંતની હથેલીમાંથી રૂપી
નીકળે. પછી જતિએ બારીક તપાસ કરી તો જણાયું કે
ભગવાનના તિલકમાં ચમત્કાર છે પછી ગેડીને સમજાવી તિલક
બદલાવી નાખ્યું. ત્યારથી રૂપી નીકળતું બંધ થઈ ગયો.
૧૭ શ્રી ગાલીયા પાર્શ્વનાથ.
માંડલમાં પ્રતિમા ઘણુ જ ચમત્કારીક છે, પબાસ
ગાલીને આકારે છે,
'૧૮ શ્રી ગીરૂઆ પાર્શ્વનાથ,
, ગીરૂઆ પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા શ્યામરંગે અતિ મનોહર

·(૪૦)
સ્ફટીકરન જેવી મહા તેજવંત સુંદર ચળકાટવંત રૂપાના
માંડવામાં બેસાડેલ છે. આ દેરાસર પંજાબ દેશમાં છે.
૧૯ શ્રી બૃતકલેલ પાર્શ્વનાથ
કચ્છ દેશમાં સુથરી નામે ગામ છે. ત્યાં ઉદ્દેશીશાહ
કરીને એક વણીક વસતો હતો. તેને સ્વપનું આવ્યું કે,
“ આજથી પાંચમે દિવસે એક પાલીના રોટલા બાંધી
તારા ગામની પૂર્વ દિશાએ ખારીના કિનારા ઉપર તું જ
ઇશ ત્યારે ત્યાં દિવસ ઉગશે. એટલામાં જે માણસ તને
મલે તેને રોટલાનું પોટકું આપી તેની પાસેથી પિટકું
લઈ લેજે અને તારે ઘેર આવજે.”,
અનુક્રમે પાંચમે દિવસે તેણે તે પ્રમાણે કીધું. પિ-
તાનું રોટલાનું પોટકું આપી તે માણસ પાસેથી પિટકું
લઈ તે પોતાને ઘેર આવ્યો. પછી તે પિોટકું ઘેર લાવીને
છોડી જેસું તે અંદરથી પાશ્વનાથની પ્રતિમાં નીકળી.
પરંતુ તેને મહીમા નહી જાણવાથી તેણે તે પ્રતિમાજીને
રોટલા રાખવાના ગોખલામાં મૂકી અને તેને માથે એક
પાલીના રોટલા કરીને ગોખલામાં મુકયા. પછી રોટલા
તેમાંથી વપરાય છતાં પણ રોટલા ખૂટે નહી. પછી જતિ
મહારાજને ખબર પડવાથી તે વણકને પ્રતિબોધ આપીને
પ્રતિમાજી ઉપાશ્રયે પધરાવ્યાં. જેથી તે વણકના પરિ
ણામ સારા રહ્યા નહીં. એટલે રાતના પ્રતિમા પાછાં પિ-

·( ૪૧ ) તાના સ્થાનકે શેખલામાં આવીને હાજર થયાં. ફરી સં- ઘની મદદથી નાની છત્રી કરાવી તેમાં પ્રતિમાજી પધરા- વ્યાં. પ્રતિષ્ઠા કરતાં સંઘ, જમાડવું જોઈએ, પણ પિતાની શક્તિ નહી હોવાથી - ઘીનો બંદોબસ્ત બની શકે નહી. તેથી બહુ પશ્ચાતાપ કરવા લાગ્યો. તે વારે સંઘના મા- ણસો એક દુકાનવાલા પાસેથી ઘીનું એક કુલું લાવ્યા. ઉદ્દેશીશાહ આ હકીકત જાણુને હૃદયમાં પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગે. અરે ! મારી પાસે પૈસા હોત તો આ કુલ્લાથી ધી સંઘને પીરસત, હે ભગવંત તમે મારા ઘરે આવ્યા છતાં હું નિધન રશે.એવી રીતે અનેક પ્રકારે તે પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગ્યું. હવે અહીંયાં કુલ્લામાંથી ઘી ઘણું જ બલવા માંડયું. ઘીનું કુલ્લું પાંચ મણુનું છતાં પશ્ચિમથી પણ વધારે ધી નીકવ્યું. જેથી બધાને વહેમ આવ્યું કે “આ શું ? પ્રતિમાજી છત્રીમાંથી કુલ્લામાં તે નથી આવ્યાં.” ? " - જ્યારે, કુલ્લામાં હાથ ઘાલી તપાસ કરી તે પ્રતિ- માજી કુલ્લામાં હતાં. જેથી કુલ્લાનું મોટું કાપીને પ્રતિ માં બહાર કાઢી મોટો છવ કરીને દેરાસરમાં પધ- રાવ્યાં. પછી દેરાસરજીને ફરીથી બીજે ઘુમ્મટ કરીને મેટું દેરાસર કર્યું. ત્યારથી તે વૃતકલેલ પાર્શ્વનાથ તરીકે જગતમાં ગવાયા. ત્યાં કારતકી પુનમ અને ચેત્રીને મોટો મેળો ભરાય છે. તે વખતે ચાર પાંચ હજાર લગભગ માણસ એકઠું થાય

·( ૪ )
છે. આ પ્રતિમા સંબંધી એવી લેકવાયકા છે કે પ્રતિ-
માજી પારકરથી આવેલાં છે. અહીં બીજા ભાઈઓએ પણ
મદદ કરીને દેરાસરજીને મેટું કીધું છે. ત્યાં જાત્રાળુઓ માટે
ધર્મશાળાઓ પણ બંધાવી છે. મોટું માહાસ્ય વધાર્યું છે
૨૦ શ્રી ઘીયા પાર્શ્વનાથ.
1
પાટણમાં એક માણસને ઘીનો વેપાર હતો. તેણે
ઘીમાં ઘણા પૈસા પેદા કીધાં. તેને પાર્શ્વનાથની ઉપર
આસ્થા હતી. હમેશાં તેમની સેવા પૂજા કરતો. જેથી તેણે
પાટણમાં દેરાસર બંધાવી પાશ્વનાથની પ્રતિમાની પ્રતિષ્ઠા
કરાવી જેથી તેનું ઘીયા પાર્શ્વનાથ એવું નામ પ્રખ્યાત થયું.
૨૧ શ્રી ચારૂપમંડન પાર્શ્વનાથ.
મુનિસુવ્રત સ્વામીના શાસનમાં પાંચ લાખ છીયાસી
હજાર છસોને બાસઠ વર્ષ બાકી રહે તે ભરાવેલી શામલાપાશ્વ
નાથની પ્રતિમા–તે પાટણથી ચાર ગાઉ ઉપર પાટણથી જતી
ગાડીનું પ્રથમ ચારૂપ સ્ટેશન છે ત્યાંથી દશ મીનિટમાં ચારૂપ
ગામે જવાય છે ત્યાં–ગામના સુંદર દેરાસરજીમાં શ્યામવર્ણ
બિરાજમાન ,ફણસહીત આશરે વાર જેટલી ઉંચી છે.
ડાબી બાજુએ એક સફેદ આદીશ્વરની પ્રતિમા છે. શ્રીકાંત
નગરને ધનેશ શ્રાવક કે જેનાં વહાણ સમુદ્રમાં જતાં
હતાં તે વહાણને વ્યંતરદેવે થંભાવ્યાં, જેથી ધનેશે સેવા

·(૪૩ )
ભકિતથી દેવને પ્રસન્ન કરી તેની પાસેથી સમુદ્રમાંથી શ્યામ
વર્ણની ત્રણ પ્રતિમાઓ મેળવી. તેમાંથી એક ચારૂપ નગરમાં
પધરાવી. બીજી શ્રી પટ્ટણનગરમાં આમલીના ઝાડ નીચે
દેરાસર કરાવી અરિષ્ટનેમીની ત્યાં પધરાવી. અને ત્રીજી
પ્રતિમા કાંતિપુર નગરમાં પધરાવી. જેના પ્રભાવથી શાલી-
વાહનના વખતમાં નાગાર્જુન નામના મહા બુદ્ધિવાન જોગીએ
તેના પ્રભાવથી રસસિદ્ધિ કરી ત્યાં સ્થંભન નગર વસાવ્યું.
અને તે પ્રતિમા હાલ ખંભાતમાં વિરાજમાન છે, પ્રતિમાના
પાછલા ભાગમાં લેખ છે એમ પરંપરાથી સંભળાય છે.
આ ચોવીસીમાં મુનિસુવ્રત તીર્થંકર પછી બે હજાર
બસો બાવીશ વર્ષ ગયે છતે અષાઢ નામના એક ગોડ દેશનાં
રહેવાસી છે. ત્રણ પ્રતિમાઓ ભરાવી હતી. તેમાંની તે
(ચારૂપની ) એક છેબીજી થંભણુપાર્શ્વનાથની. આને લગતી
હકીક્ત શ્રી વિજયાનંદસૂરિએ પિતાના તત્વનિર્ણય પ્રાસા
દમાં પ્રસિદ્ધ કરેલી છે તેમજ પ્રભાવક ચરિત્ર અને પ્રવચન
પરીક્ષામાં પણ કહેલી છે. તે ગામમાંનું જુનું, પબાસણ
કાઢતાં પરીકર (પરઘર) નીકળ્યા છે. તેમાં પણ લેખ છે
પણ તે લેખ બરાબર વંચાતા નથી. તેમાં ચારૂપ નામે તીર્થ
પાર્શ્વનાથ વિગેરે છે.
પ્રવર્તક કાંતિવિજયજી મહારાજે આબુના લેખોનાનોંધ
લીધી છે. તેમાં પણ ચારૂપ ગામે આદીશ્વરજી ભગવાનના
દેરાસરજીને મંડપ સુધરા તે લેખ છે, તે આદીશ્વરજી
*

·(૪૪) ચારૂપ શ્યામલા પાર્વનાથની ડાબી બાજુએજ વિદ્યમાન છે. હાલમાં પણ તે ગામમાં ખોદકામ કરતાં વીશથી પચ્ચીસ હાથ ઉંડા પાયા નીકળે છે. જેથી જણાય છે કે પહેલાના વખતમાં ચારૂપ મેટું નગર હશે. તે ગામ તથા તેની આસ- પાસના રહેનાર તે પ્રતિમાજી ઉપર બહુ આસ્થા રાખે છે. ને તે પ્રતિમાજીના સેગન પણ ખાતા નથી. લેગ મરકી આ ગામમાં કોઈ વખતે થઈ નથી. પ્રથમ આ પ્રતિમાને પાટણ લાવવા બહુ મહેનત કરી. ગાડામાં પધરાવી ઘણા બળદ જેડયા પણ ગાડું ચાલ્યું નહી તેથી સંવત ૧૪૭ માં તે દેરાસરજીનો જીર્ણોદ્ધાર કરી તે પ્રતિમાજી ત્યાં પધરાવી છે, દેરાસરની આમ્રપાસ કેટ બંધાવ્યું છે. પાટણથી દરવર્ષે કાર્તિક વદી ૧ નો સંઘ જાય છે. પ્રતિમાજીની ફેણ તથા કાનનો ભાગ બીજી પ્રતિમાઓ કરતાં જુદા જ પ્રકારનો છે, મહા તેજવાન છે ચિત્ત ઠરે તેવી જગ્યા છે. ૨૨ શ્રી ચિંતામણું પાર્શ્વનાથ. કચ્છ દેશમાં રાપર ગામે એક કેળના ખંડિયરમાં ખોદ- કેમ કરતાં સ્ફટીક રનની પ્રતિમા નીકલી હતી. કોળીએ “કંઇકે પુતળું ધારીને વિચાર્યું કે ગામના શેઠને આપી દઈશું” એમ ધારી રાતના પિતાના ઘરમાં રાખી. પછી પ્રભા- તના શેઠને આપવા આવે તે વારે શેઠે પિતાના દેવને ઓછી ખીને ઘણાજ આદર-સત્કારથી રાખી લીધા. અને તેને કાંઈક આપ્યું છે તે વાતની જ્યારે લોકોને ખબર પડી ત્યારે તેમણે

·તેને મહા
કેળીને ચડાવ્યું કે તે ઘણજ કીંમતિ ચીજ છે. માટે તું
પાછી લઈ લે ” પછી, કેળા શેઠ સાથે લડી-ઝગડીને તે
પ્રતિમા પાછી લઈ ગયે. ને પિતાને ઘેર એક જગ્યાએ
સ્થાપન કરી રાતના સુઈ ગયે. તે વારે, રાતના
વેદના પ્રગટ થઈ ને ઘણી જ બીક લાગવા માંડી. જેથી ભય
પામી સવારના તે પ્રતિમા પા છે શેઠને આપી ગયો. શેઠે ઘર
દેરાસર બનાવી પ્રતિમાજી પધરાવી હમેશ તેની પૂજા કરવા
લાગે. પછી ગામમાં મેટું દેરાસર બંધાવી તેમાં પ્રતિષ્ઠા
પૂર્વક પધરાવી. આ પ્રતિમાજીનો લેખ વગેરે દેરાસરજીમાં છે.
સંપ્રતિ રાજાની ભવેલી ચિંતામણી પીનાથજીની
પ્રતિમા તીર્થરૂપ છે. અમદાવાદમાં અસારવા નામનું પરૂં છે.
હાલમાં બધાં પરાં પ્રથમ આશાપુરી નગરી હતી. કાળાંતરે
તેનાં તુટક તુટક પરા બની ગયાં. પ્રથમ બધી વસ્તી આશા
પુરી નગરીમાં હતી. અહીં રાજપુરનું દેરાસર લગભગ ૭૦૦
સાતસે વર્ષ પહેલાનું છે. પ્રથમ પરાઓમાં ચાર ચોમુખજીની
પ્રતિમા સ્પામ વર્ણની ચિંતામણિ પાનાથની હતી, તેમાંથી
એક રાજપુરમાં છે. બીજી ઝવેરીવાડે વાઘેણું પિળમાં ચિંતા-
મણિ પાર્શ્વનાથની છે. ત્રીજી કાસુસંગની પોળમાં અને ચોથી
દેવસાને પાડે. એ પ્રમાણે પધરાવવામાં આવેલી કહેવાય છે.
આગ્રામાં રોશન મહેલમાં ચિંતામણી પા
નાથજીનું દેરાસર છે. શ્રીમદ્ હીરવિજય સૂરીશ્વરે તેમની
પ્રતિષ્ઠા કરેલી છે.

·(૪૬) સાદરીમાં ભવ્ય દેરાસર બાવન જીનાલયનું છે. ગુજરાતમાં વીજાપુરમાં ભાટવાડામાં ચિંતામણિ પાશ્વ- નાથજીનું દેરાસર છે. એ પ્રતિમા જુની વીજાપુર ગામે ભેંયરામાં હતી. તે શ્રાવકને સ્વપ આપવાથી ત્યાંથી લાવીને આંહી પધરા- વેવામાં આવી છે. અહીંયાં ઘણી જ માનતા કરવામાં આવે છે પંજાબમાં રામનગરમાં ચિંતામણિ પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર છે. રાધનપુરમાં ચિંતામણિ પાર્શ્વનાથજીનું જુનું દેરાસર છે. બુરાનપુરમાં પણ ચિંતામણિજીનું દેરાસર છે. પાદરા તાલુકે વણછરા ગામમાં ચિંતામણિ પાર્શ્વનાથ જીનું દેરાસર છે તે હંસરાજ અને વચ્છરાજ નામના બે ભાઈઓ હતા તેમણે બંધાવેલું છે. પ્રતિમાજી લેપમય છે. ગામમાં જેનેનું એક પણ ઘર નથી. તેને વહીવટ પાદરા તાલુકે સાણપર ગામના જેને કરે છે. તે દેરાસરજીને લાગે કાનમ જીલ્લાના શ્રાવકો દશા ઓસવાલ આપે છે. સેરઠ દેશમાં ચેરવાડ ગામમાં ચિંતામણિ પાર્શ્વનાથ- જીનું દેરાસર છે. ૨૩ શ્રી ચેલણ પાર્શ્વનાથ, વંકચૂલ રાજકુમારે આચાર્યના ઉપદેશથી ચર્મણ- વતી નદીને કિનારે અને પોતાની પલ્લીમાં એક પ્રાસાદ બંધા- ·(૪૭) વ્યો. જેમાં શ્રી વીર ભગવાનની મૂર્તિ સ્થાપના કરી. કાળે કરીને તે તીર્થ થયું. એ તીર્થની યાત્રા કરવા સારૂ એક શ્રેણી પિતાની સ્ત્રી સાથે ત્યાં આવ્ય, ચમgવતી નદી ઉતરવાને તેઓ વહાણુમાં બેઠા. પછી દરથી પ્રાસાદનું શીખર જોતાં તે શ્રેણીની સ્ત્રીએ ચંદન આદિ ઉત્તમ દ્રવ્યે સોનાના - ળામાં લઈને શીખરને વધાવવા લાગી તે વખતે કચેલું નદીમાં પડી ગયું. એ વખતે છીયે તેણીને કહ્યું કે આ કાળું રાજા- નું છે તેમાં રવો જડેલાં છે. તે હું રાજાને શું જવાબ આપીશ જેથી તે કાળું કાઢવાને નદીમાં નોવિકોને ઉતાર્યો. એક નાવિકે કાળું લાવીને શેઠને આપ્યું. તેજ રાતના ના વિકને સ્વપ્ન આવ્યું. “સવારના નંદીમાં તારે પુષ્પમાળા નાખવી. જ્યાં માળા સ્થીર થાય ત્યાં નીચે પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમા છે તે ત્યાંથી શોધી કાઢીને તે બિંબ વંકચૂલને તારે આપવું. પછી ખલાસીએ તપાસ કરી બિંબ કાઢીને વંકચૂલને આપ્યું. તેણે ખલાસીને પુષ્કળ ધન આપ્યું. ને તે બિંબ વીરપ્રભુના પ્રાસાદની બહાર મંડપમાં પધરાવ્યું, પછીનવીન ચિત્ય કરાવી તે પાર્શ્વનાથજીનું બિંબ લેવાને ઉપાડયું, પણ ઉપડયું નહી. ઘણું માણસેએ ઉપાડયું પણ ઉપડયું નહીં. ને તે ત્યાં જ રહ્યું. હાલમાં પણ ત્યાં જ છે. તેવામાં વંકચૂલને ના- વિકે ખબર આપી કે બીજી એક પ્રતિમા અને સુવર્ણને રથ તે સ્થાનકે છે. જ ·રાજા (૪૮) તેવારે વંકચૂલે સભામાં કહ્યું કે આ બે બિંબ વિષેની હકીકત સભામાં કઈ જાણે છે ? તેવારે એક વૃદ્ધ માણસે જે. ણાવ્યું કે પૂર્વે પ્રજાપાલ રાજા કેઈ રાજા સાથે યુદ્ધ કરવાને ગયા હતા. તે વખતે તેમની રાણી ચર્મણવતી નદીમાં એક વહાણમાં તે બે બિંબ અને સુવર્ણના રથ સાથે બેઠેલી હતી. તેવામાં કઈ દુર્જન માણસે આવીને કહ્યું કે “ યુદ્ધમાં મરી ગયા છે” એવાં કટુક વચન સાંભળીને રાણીએ પ્રતિમાઓ તથા સુવર્ણના રથ સહીત વહાણ નદીમાં ડુબાવી દીધું, પિતે જીનેશ્વરના ધ્યાનથી મૃત્યુ પામીને દેવતા થયાં હશે, નહીંતર તેમના વગર આ મહિમા કેણ કરે? આ બન્ને બિંબમાંથી એક તો આપણે પધરાવ્યું ને બીજું નદીમાં છે.” આ હકીકત સાંભળીને બીજુ બિંબ લેવાને અનેક પ્રય- ત્નો કર્યા, પણ નીકળ્યું નહીં, હજુ પણ વરસમાં એક વાર તે દર્શન આપે છે. શ્રી વીર ભગવંત કરતાં આ બિંબ પાર્શ્વનાથનું ઘણું નાનું હોવાથી ત્યાંના મેવાડી ભીલ વગેરે લોકેએ એ પ્રતિ- માજીનું ચલણ પાર્શ્વનાથ એવું નામ રાખ્યું, તે પલ્લીને ઠેકાણે મોટું શહેર વસેલું છે, હજી પણ જાત્રા કરવા અનેક સંઘે ત્યાં આવે છે. ૨૪ શ્રી જગવલ્લભ પાર્શ્વનાથ. મારવાડમાં બીકાનેર તાબે સુજાણગઢફોધી પાસે ગામ ·( ક ) છે. જ્યાં ચારસે ઘર તેરાપંથીનાં છે. તેમાં શેઠ વનેચંદજી સંઘવી તેરાપંથી હતા, પણ જતિને ત્યાં જતા આવતા તેથી મૂર્તિ ઉપર આસ્થા રાખતા. પછી યતિજીએ રૂપીયા ૧૦૦) માં પાનાથજીની પ્રતિમા લેવરાવી, હમેશ તેના દર્શન કરતાં શેઠને ઘણું આસ્થા બેસી ગઈ. ને તે વખતે ત્રીશ હજા- રને પોતાને જીવ છતાં તેમના મોટાભાઈ. જશરાજજીએ નિયમ કર્યો કે હવેથી જેટલી પેદાશી થાય તેમાંથી સેંકડે દશ ટકા ધર્મ માગે વાપરવા.” પછી પોતે સારા મુહુર્તે દેરાસર- જીને પાયો નાખ્યો ને કલકત્તે ગયા ત્યાં શણને વ્યાપાર કર્યો. તે વરસે આઠ લાખ પેદા ર્યા. બીજે વરસે સાત લાખ પેદા કર્યો. કલકત્તામાં રાય બહાદુર બદ્રીદાસજીના બગિચાના દેરાસર- જીના સરખું–તેના નમુના પ્રમાણે દેરાસર કરાવવાનું શરૂ કીધું. ચાર લાખ રૂપીયા ખચીને. ભવ્ય દેરાસર તૈયાર કર્યું. તેની પ્રતિષ્ઠા સંવત ૧૭૧ ના મહા સુદી ૧૩ ના રાજે કરી. તે વખતે પાંત્રીસ હજારને ખર્ચ કર્યો. ત્યાં પોતાના જે ખરચે જિન ભવેતાંબર કેન્ફરન્સ ભરી. તે દેરાસરજીની પ્રતિષ્ઠા વડેદરા વાળા શેઠ કલદાસ દુર્લભરામે કરાવી, ત્યાં ખારા કું હતું તે પણ મીઠે થઈ ગયે. જતિજી પ્રમાણુવિજય જીના ઉપદેશથી તે પ્રતિમાજીનું જગવલ્લભ પાર્શ્વનાથ એવું , નામ રાખ્યું. દરસાલ માહ શુદી ૧૩ તથા ભાદરવા સુદી ૧૩ ના રેજે મેળો ભરવાનું ને ઓચ્છવ કરવાનું નકકી કર્યું. કેલ્હાપુર લાઈનમાં હાથ કીંગડા રટેશન છે. ત્યાંથી પગ ·હતો. તે વખતે ખબર પડવાથી અને ગામના લેકે લેવાને ( ૧૦ ) . રસ્ત ગાઉ ઉપર એક ડુંગર છે. તેમાં જગવલ્લભ પાર્શ્વનાથનું તીર્થ છે. ત્યાં વેતાંબર અને દીગબરનાં જુદાં જુદાં મંદીર છે. ડુંગરને તાંબરએ પગથીયાં બંધાવ્યાં છે. ત્યાં ચૈત્રી પુનમને મેળો ભરાય છે સુરતમાં જંગવંલ્લભ પાર્શ્વનાથની મેટી મૂર્તિ નાન- પરામાં મંદિર સ્વામીના દેરાસરજીના ભેંયરામાં છે. ત્યાં હ- મણાં થોડા વખતથી લેપ કરાવેલ છે. અમદાવાદ જીલ્લે મેરઈયા ગામે જગવલ્લભ પાના- થનું દેરાસર છે પુનામાં જગવલ્લભ પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા મેટા, દેરા- સરજીમાં છે. તેમાં નીચે ભયરામાં ચિંતામણી પાર્શ્વનાથ છે અને ઉપરલા ભાગે સંખેશ્વર પાર્શ્વનાથ છે. અમદાવાદ નીશાળમાં ભેંયરામાં જગવલભ પાર્વ નાથની મોટી મૂતિ બીરાજમાન છે. આગલ બાદશાહના ભયના વખતમાં એક મહેર સોનાની આપતા ત્યારે દર્શન કરાવતા હતા. ૨૫ શ્રી જીરાવલા પાર્શ્વનાથ. ખરવાડા અને જીરાવલી ગામની વચ્ચે એક પાણીનો. વહેળે છે. તેમાંથી ઘણું વર્ષ ઉપર આ પ્રતિમાજી નીકળ્યાં ·- ( ૧૧ ) આવ્યા ને તકરાર કરવા લાગ્યા. છેવટે નિર્ણય કરી આકાદ- કાની ગાલી કરી તેમાં પ્રતિમાજી પધરાવ્યાં, ને નાના વાછ- રડાઓ થા. પછી ગાલી જીરાવલી ગામ તરફ વળી, જેથી જીરાવલી ગામમાં લાવીને ત્યાં પધરાવ્યાં. અત્યારે આ દેરાસર ભરજંગલમાં છે, પણ તેનો ચમત્કાર જેને તેજ છે. હાલ પણ તે દેરાસરમાંથી કોઈ ચીજ લઈ શકતું નથી. , ભાદરવા સુદી ૪ ના રોજ આ દેરાસરજી ઉપર ધ્વજા ચડાવે છે ને સુદી ૮ ના દર વર્ષે મેળો ભરાય છે. તેમાં તમામ વર્ણના: લેકે આવે છે. - ૨૬ શ્રી જગન્નાથપુરીમાં જીરાવલા પાર્શ્વનાથ એરીસા (એડીયા) દેશને રાજાએ પૂર્વે અહીંયાં જીરાવલા પાર્વનાથનું દેરાસર બંધાવેલું અને તે જીરાવલા’ પાર્શ્વનાથના તીર્થ તરીકે પ્રગટ થયું હતું. પાછલથી બલા- ત્યારે શંકરીચયે રાજીની મદદથી તેને પોતાના કબજામાં લઈ પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમા ઉપર ભેરવનું ચક્ર ગોઠવીને પછી તે શૈવ-વૈષ્ણવ વગેરે સમગ્ર હીંદુઓના તીર્થ તરીકે તેને પ્ર- ગટ કર્યું. ત્યાં સર્વ જાતના હીંદુઓ સાથે જમે છે. છતાં આ-.' ભડછેટ ગણતા નંથી, અને તેઓ તેને પવિત્ર સમજે છે, શંક- રાચાર્યના વખતથી આ તીર્થ હિંદુઓના તીર્થ તરીકે પ્રત્યે જે આજે જગન્નાથપુરી તરીકે ઓળખાય છે. જ્યાં કલકત્તેથી, રેલ તથા સ્ટીમરને રસ્તે જવાય છે. '

·P
( પર)
મારવાડમાં સાદરી ધાનેરા ગામ છે. ત્યાં ધાનેરા ગામમાં
જાત્રા કરવા લાયક જીરાવલા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. રાણી
સ્ટેશનથી ત્યાં જવાય છે.
નાડલીમાં પણ ચમત્કારીક દેરાસરજી ડુંગર ઉપર છે.
જીરાવલી ગામ શીહી ઇલાકામાં મઢેરથી સાત ગાઉ
થાય છે, જીરાવલા પાર્શ્વનાથની શ્યામ મૂર્તિ મુલનાયકની
હતી તે ઘણું જુના વખતની હોવાથી શરીરનો કેટલોક ભાગ .
જીર્ણ થયો હતો, તે મૂર્તિ બાજુએ બેસાડી ત્યાં હાલ
બીજી પ્રતિમા બેસાડેલ છે. જીરાવલાનું દેરાસર જીરાવલી.
ગામથી અડધો મેલ છેટે છે, તે બાવન જીનાલયનું ભવ્ય વિ-
શાલ દેરાસર છે. અર્થાત્ ભમતીમાં પણ મૂર્તિઓ બરાજમાન
છે. એવી રીતે દેરાસર ઘણું વિશાલ છે. પણ હાલ શ્રાવકનાં
ઘરની ઘણું સામાન્ય સ્થીતિ છે.
જીરાવલા ગામ આબુજીની પાસે છે ત્યાં પણ જીરાવલા
પાર્વનાથની મૂર્તિ છે. દેરાસર સંપ્રતિ રાજાનું બંધાવેલું છે
ડીસાથી થોડેક છેટે જીરાપલી નામે ગામ છે. ત્યાં પણ
જીરાવલા પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર છે. દરેક દેરાસરમાં પ્રતિષ્ઠા
વખતે જીરાવલા પાર્શ્વનાથનો મંત્ર આળેખાય છે.
નાંદેલ ગામમાં જીરાવલા પાશ્વનાથનું દેરાસર છે.
બલોલમાં જીરાવલા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર ધાબાબંધી..
સં ૧૮૪૧ ની સાલમાં સંઘે બંધાવેલું છે. સ્ટેશન જેટાણું
થઈને ત્રણ ગાઉ બલોલ જવાય છે,

·( ૫૩ ) ૨૭ શ્રી જોટવા પાર્શ્વનાથ, પાટણ પાસે ધીણેજ નામે ગામ ને રેલવેનું સ્ટેશન છે. ત્યાં ધરી શેરીમાં એક ધુંમટવાળું જેટલા પાર્શ્વનાથનું દેરાસરજી છે, વેળુની પ્રતિમા છે, ફાગણ સુદી ૬ની વરસગાંઠે મેળો ભરાય છે. દેરાસર ઘણું જુનું છે જેથી કોણે બંધાવ્યું છે તે જણાતું નંથી, પણ અહીંયાં એક કહેવત ચાલે છે. ઘેણેજ ગામને ધનજી શેઠ, લાખ રૂપિયા કણછ. હેઠ;- તીર આવા કે તીર પાછા, કરી લે ઉસકી તલાસા. અર્થ ઘેણેજ ગામમાં ધનજી શેઠના ઘર આગળ 'કણુજીનું ઝાડ છે, ત્યાં તીર આધિા કે તીરે' પાછી લાખ રૂપિયા જમીનમાં છે એવી કહેવત છે. - . :૨૮ શ્રી જશોધરા પાર્શ્વનાથ. ભરૂચમાં જશોધરા પાર્શ્વનાથનું ભવ્ય દેરાસર છે, તે તીર્થસ્થળ ગણાય છે. સીંહલદ્વીપના રાજાની કુંવરીએ સમળી વિહાર નામનું દેરાસર પૂર્વે ભરૂચમાં બંધાવેલું હતું જેમાં મુનિસુવ્રતસ્વામી વિરાજમાન હતા, કુમારપાલના વખ- તમાં ઉદયન મંત્રીના પુત્ર આમભાટે તેને. ઉદ્ધાર કરાવેલ હતું, જેને શકુનીવિહાર પણ કહે છે. પણ બાદશાહના વખ- તમાં તે જગ્યાએ મજીદ બંધાણી હેય એમ સંભળાય છે. સુદર્શનાએ સમળી વિહાર બંધાવ્યું. તેને પણ આજે ·( ૫૪. ) મુનિસુવ્રતસ્વામી જેટલેજ લગભગ કાળથ છે. એટલે આજે તેને અગીયાર લાખ અને સાઢી છયાસી હજાર વર્ષ જેટલો કાળ થયા હશે. આમભટે તેનો ઉદ્ધાર કરાવ્યો તે વારે હેમચંદ્રાચાર્ય કુમારપાલ પણું ભરૂચમાં આવ્યા હતા. આમભટને વ્યંતર દેવીએ ઉપસર્ગ કર્યો પણ આચાર્ય મહારાજે મંત્રના બળે કરીને દેવીને વશ કરી આમભટને દેવીના ઉપસર્ગથી રહીત ક્ય. ૨૯: શ્રી જગડીયા પાર્શ્વનાથ.. 6. એમ સંભળાય છે કે પ્રથમ જગડીયાજી, પાર્શ્વનાથનાં ૧૦૮ તીર્થસ્થાનેમાંનું એક તીર્થસ્થાન ગણાતું હતું. પહેલાં તે મોટું નગર હતું. ૧૦૮ જાત્રા કરવા લાયક પાર્શ્વનાથના સ્થામાં જગડીયાજી પણ કહ્યું છે એમ વિજયસેન સૂરિના શિષ્ય સ્તવન રચ્યું તેમાં જણાવ્યું છે. તે પછી આદીશ્વરજી ની પ્રતિમા સં. ૧૯૨૧ માં નીકળી તે એક લાખ રૂપિયા ખચીને મેટું દેરાસર કરી તેમાં પધરાવી છે. હાલમાં મુખ્ય આદીશ્વર ભગવાન કુલનાયક તરીકે છે. ચમત્કારી પ્રભાવ- વાળા છે, તેમની એક બાજુએ પાર્વનાથજીની પ્રતિમા છે !! ૩૦ શ્રી ટાંકલા પાર્શ્વનાથ. પાટણમાં ડંક મેતાની પિળમાં (વાડામાં) ટાંકલા પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસરજી છે, એ પ્રતિમાજી ઘરના ટાંકામાંથી મળેલી તેથી ટાંકલા પાર્શ્વનાથ નામ પડ્યું છે. +:

·( પંપ ) ૩૧ શ્રી ડેહલા પાર્શ્વનાથ ઘોટાસકલામાં ડેહલા પાર્શ્વનાથજીનું જુનું દેરાસર છે ૩૨ શ્રી ડોસલા પાર્શ્વનાથ લકાના યરામાં આ પ્રતિમા ઘણીજ ચમત્કારીક છે. કલકાલ સર્વજ્ઞ શ્રીમદ્દ હેમચંદ્રાચાર્યે તેમની આગળ મંત્ર- વિદ્યાઓ સિદ્ધ કરી હતી. સુરતવાળાઓએ ડોસલા પાર્શ્વનાથ ને પુરત લઈ જવાના રૂપિયા પાંચ હજાર આપવા માંડયા; પણ ગામનાં સંઘે આપી નહી. ધોળકા આગળ વૈરાટ નગરી તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું. વિરધવલ રાજાનું રાજ્ય અહીં ધોળકા- માંજ હતું. તેમજ વસ્તુપાલ અને તેજપાલ વરધવલે રાજાના મુખ્ય પ્રધાન હતા. તેમણે આબુ ઉપર નેમનાથ ભગવત- નું બહુજ કોતરકામવાલું કીમતી દેરાસર બંધાવ્યું છે. અને તેમની સ્ત્રીઓએ ત્યાં આગળ ગોખલા બંધાવ્યા છે, જે દેરાણું જેઠાણના શેખલા તરીકે ઓળખાય છે. તેમાં લાખો રૂપિયા ખર્ચ થયો છે. ધોળકા હાલ નાનું ગામ છે ને તેની વસ્તી પણ ઘટી ગઈ છે., દશા વીશાના ભેદ વસ્તુપાલ તેજપાલના વખતમાં થયા તે સંબંધી વિશેષ હકીકત માટે જુઓ વસ્તુ પાલ તેજપાલ ચરિત્ર. ધોળકામાં શ્રી નેમિનાથજીની ચમત્કારી રામ પ્રતિમા આશરે એક ગજ ઉંચી હતી. તે તલાજે પધરાવવા ·( ૫ ) માટે શેઠ દલપતભાઈ મગનભાઈ હઠીસીંગની ભાર્યો જબુ શેઠાણું રૂપિઆ પંદરસે આપીને ગઈ સાલમાં લઈ આવ્યાં, ધોળકામાં તેમનું દેરાસર કુમારપાલે બંધાવ્યું હતું. : પાલણપુર જીલ્લે ઘેટાસલા ગામે ડોસલા પાર્શ્વનાથ પુરાણું દેરાસર છે, દર વરસે કાર્તિક સુદી ૧૫ નો મેળે ભરાય છે. ૩૩ શ્રી ડેકરીઆ પાર્શ્વનાથ પ્રભાસ પાટણમાં ડેકરીયા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. પ્રભાસ પાટણને દેવપાટણ પણ કહે છે. પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા શ્યામ વર્ણની છે. તેના હાથમાં રૂપાની કરી ચુડેલી છે. પ્રથમ રાજ એક કેરી હાથમાંથી નીકળતી હતી. ૩૪ શ્રી દાદા પાર્શ્વનાથ વડોદરામાં નરસીંહજીની પિળમાં દાદા પાર્શ્વનાથજીનું દેરૂં રાજા કુમારપાલે બંધાવ્યું હતું, તે દેરાસરજીને જીણું- હરિ સં. ૧૯૭૩ માં લગભગ રૂ. એક લાખ ખરચીને કરવા- માં આવ્યું છે. પાવાગઢમાં સંપ્રતિ રાજાની ભરાવેલી ભીડ- ભજન પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમાં હતી. ત્યાં શ્રાવકેનાં ઘર નહી હોવાથી વડેદરે લાવીને દાદા પાશ્વનાથજીની દેરાસરમાં પધ- રાવી છે. વેળુની લેપમેય મૂર્તિ દાદા પાર્શ્વનાથની ઘણી ચમત્કારીક છે, ·* ( ૫ ) ૫ શ્રી દોલતી પાર્શ્વનાથ પાટણમાં દોલતી પાર્શ્વનંથજીનું દેરાસર છે. ૩૬ શ્રી તીવરી પાર્શ્વનાથે એશીયાના રસ્તામાં તીવરી પાર્શ્વનાથનું દેરાસર ઘા જ જુનું છે, પર્વે તે એશીયા નગરીની અંદર હતું. ત્યાં આગળ ઘાંચીઓ ઘાણું પીલતા હતા. દેરાસર ભયમાં દટાઈ ગયું છે, પગથીયાં ધુલથી ઢંકાઈ ગયાં છે. દેરાસરમાં બે કાઉસ- ગીથા જમીનમાંથી નીકળેલા છે, દેરાસરના ઘુમટે જીણું થઈ ગયા છે. છદ્ધિારની જરૂર છે. સંવત ૧૬૭ માં વિર્જયસેન સૂરિના શિષ્ય વિનય કુશલના સ્તવનમાં હકીકત જણાવી છે. એક દેરાસરનાં દશથી પંદર પગથીયાં જમીનમાં દટાઈ ગયાં છે, તે તેનાં બિંબ જમીનમાં હોવાં જોઈએ, ૭ શ્રી નવનિધિ પાર્શ્વનાથ. , અજાગ્રહમાં નવનિધિ પાર્શ્વનાથનું તીર્થ હાલ જણાતું નથી. ૩૮ શ્રી નવખંડા પાર્શ્વનાથ 1 ... ઘઘા શહેરમાં નવખંડા.પાર્શ્વનાથ છે, જેના જુદા જુદા નવ સાંધા જણાય છે. એ મૂર્તિ કેઈમ્સએ ખંડીત કરી હતી. પણ પછી તેના અધિષ્ઠાયકે સ્વમ આપ્યું કે “તેના **

·( ૮ )
નવખંડ એકઠા કરી રૂના પિોલમાં ભારી રાખી (કેઈ લાપસી
માં કહે છે) તેને છ માસ પછી કાઢજે એટલે સાંધા મળી
જઈ પ્રતિમાજી અખંડીત થશે.” જેથી શ્રાવકોએ તે પ્રમાણે
કર્યું પણ તેમને અધિરાઈ આવી કે સાંધા મળ્યા કે નહીં?
જેથી છ માસ અગાઉ તે મૂર્તિને જોઈ, જેથી સાંધા આજ,
પણ હજી જુદા જણાય છે અને તે ઉપરથી નવખંડા નામ
પડયું છે.
આ નવખંડા પાર્શ્વનાથજીનું બિબ વિક્રમ સંવત
૧૧૬૮ માં મહેંદ્રસૂરિના ઉપદેશથી ઘોઘા બંદરે શ્રીમાલી
જાતીના નાણાવટીએ નવખંડા પાર્શ્વનાથનું બિંબ ભરાવ્યું છે.
ખંભાત શહેરમાં માણેક પાસે અતિ પૂરાણું અ
ભૂત પ્રતિમા છે તેમાં પણ સાંધા જુદા જુદા દેખાય છે તે
નવખંડા પાર્શ્વનાથજી કહેવાય છે.
૩૯ શ્રી નવલખા પાર્શ્વનાથ
પાલીના મેટા દેરાસરજીમાં મોટી પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ
છે. તે મૂર્તિને નવ અંગના તિલકની જગ્યાએ નવયંત્ર બેદી
તેમાં અક્ષરે લખ્યા છે. તે મંત્રાક્ષ છે. તે સિવાય તેની
આસપાસ ઘણું યંત્ર મંત્ર ખોદેલા છે. ભમતીવાળું દેરાસર
છે તે નવલખા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.
દીવમાં પણ નવલખા પાનાથનું દેરાસર છે.

·૪. શ્રી નવસારી પાર્શ્વનાથ
'' . નવસારીમાં આ ભગવાનનું દેરાસર ઘણું વિશાળ છે.
તેમાં ઘણીજ મનહર મૂર્તિ છે. વળી એક પરઘરને ઉપલે
ભાગ કાળા પત્થરનો છે. એથી એમ અનુમાન કરે છે કે તે
ફિ@ાવાળા પરઘરની મેટી મૂર્તિકાંત બીજે કયાં લઈ જવામાં
આવી હોય. ધર્મશાલા વગેરે અતિ સગવડતાવાળી જગા છે.
- ૨
૪૧ શ્રી નવફણુ પાર્શ્વનાથ.
શેષ નામે નગર હતું. ત્યાં શંખ નામે રાજા હતા. તેને
મદન નામે કામદેવ સમાન રૂપવાળો પુત્ર હતા. તે કળા ધર્મ
શાસ્ત્ર વિગેરેમાં પ્રવીણ હતું. પરન્તુ વન વયે તેને કોઢ રેગ
ઉત્પન્ન થયે, ઘણી પીડા પામવા લાગ્યો. રાજાએ અનેક
ઉપાય કરી મંત્રવાદીઓ, તંત્રવાદીઓ ઐષધું જાણુનારા
' વગેરેને બોલાવ્યા, તેમની પાસેથી અનેક ઉપચાર કરવા છતાં
‘પણ કુમારને વ્યાધિની શાંતિ થઈ નહી. જેથી રાજાએ કઈ :
જેન આચાર્યને પૂછયું, ત્યારે આચાર્યે જણાવ્યું કે ' વેદ
‘કહે છે કે એને વાતપિત્ત કફ વિગેરે રોગો થયા છે, જેશી કહે
કે એને ગ્રહ નડે છે, મંત્રવાદી કહેશે કે ભૂતાવળ દેવ છે;
પણ ખરી વસ્તુથીતિ તે જુદી જ છે. કાળે કરીને પિતાનાં
- કરેલાં સુકૃત પ્રાણીને ઉદય આવે તેમ દુષ્કર્મો પણ ઉદય આવે
છે, તેની સ્થિતિ પાકશે. એટલે મટશે. છતાં તમે પાર્શ્વનાથની
-
1

·અષ્ટપ્રકારી પૂજા કરે. આચાર્ય મહારાજે તેની વિધિ પણું બતાવી દીધી. પછી રાજાએ આચાર્ય મહારાજનું વચન માન્ય રાખી તેમણે બતાવેલ ક્રિયા પ્રમાણે પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર બંધાવી ભગવંતની ભક્તિ કરવા લાગ્યું. તેમજ કુમાર પણ યથાશકિત સેવા–ભક્તિ કરતે. અનુક્રમે કરીને કુમારને કોઢ રોગ દૂર થયે, જેથી નગરના લોકોને આસ્થા થઈ અને તેઓ વિશેષ પૂજવા લાગ્યા. તે નવફણ પાર્શ્વનાથ કહેવાયા. રાજા પણ વિશેષ પ્રકારે પૂજા કરતે અનુક્રમે કર્મોને ક્ષય કરી તેના પ્રભાવે મુકિતમાં ગયો. નવફર્યું હોવાથી નવ- ફણા પાર્શ્વનાથ નામ પડયું. કર શ્રી નવપલ્લવ પાર્શ્વનાથ કાઠીયાવાડ સોરઠ દેશમાં માંગરોળ બંદર છે. તેને શાસ્ત્રમાં મંગલપુર કહે છે. ત્યાં નવપલ્લવ પાર્શ્વનાથ છે. પ્રતિમાજી પ્રાચિન સમયનાં સફેદ ને ચમત્કારીક છે. પાંચસો વર્ષ ઉપ- રનાં છે. પ્રતિમાજી ગળાના ભાગે ખંડિત થયેલાં હોવાથી ત્યાં સોનાને લેપ કરેલ છે. કુમારપાળના વખતમાં દેરાસરની સ્થાપના થયેલી સંભળાય છે. પ્રતિમાજી સંપ્રતિ રાજાના વખતના છે. બાદશાહી વખતમાં પ્રતિમાજી ખંડિત થયેલા હોય તેમ લાગે છે. પ્રસંગે ચમત્કાર દેખાય છે. સોમસુંદર કાવ્યમાં તે સંબંધી વિશેષ હકીકત છે. ખંભાતમાં સાબલી પિળમાં નવપલ્લવ પાશ્વનાથનું દેરાસર છે, સુરતમાં નવપલ્લવ પાર્શ્વનાથ છે. -

·*
( ૬૧)
૪૩ શ્રી નરેડા પાર્શ્વનાથ: : :-
છે. ' પાશ્વનાથજીનું દેરાસર તથા પદ્માવતીનું સ્થાનક છે.
ત્યાં પ્રાય: વર્ષમાં બે વાર અમદાવાદથી, જેને સંઘ લઈને
જાય છે. દેરાસરની નજીક શેઠ હઠીભાઈની ધર્મશાળા છે. બીજી
પણ ધર્મશાળાઓ શેઠ હેમાભાઈની તેમજ શેઠ: મગનભાઈ
કર્મચંદની છે.
અમદાવાદથી લગભગ ત્રણ ગાઉ દૂર અને અમદાવાદથી
પ્રાંતીજ જતાં બીજું સ્ટેશન છે. ' ' . '
- નરોડામાં શેઠ મનસુખભાઈ ભગુભાઈના મરણાર્થે રૂ.
પણુ લાખના ખર્ચે એક સેનેટરીયમ બાંધવામાં આવ્યું છે.
૪૪ શ્રી નાકોડા પાર્શ્વનાથ
પૂર્વે અહીં વીરમપુર નામે મોટું નગર હતું. સંવત
૧૫૦૦ માં અહીયાં ૧૫૦૦ શ્રાવકનાં ઘર હતાં. હાલ ૧૫૦ ઘરની
વસ્તી છે. આ નગરની ચારે બાજુએ કોટ હતું, તેમજ એક
મેંટું તલાવ પણ છે તે હાલ તુટી ગયું છે. અહીયાં ત્રણ મંદીર
છે. પાર્શ્વનાથની સવાહાથ ઉંચી શ્યામ પ્રતિમાં વીરમપુરથી
દશ કેશ ઘરના નાકેડા ગામના એક શ્રાવકને પત્થર નીચે
ટાએલી તે ખેદતાં મળી આવી હતી. કેઈ કહે છે કે
નાફેડ પાસે નદી પાસેના મકાનમાંથી બે પ્રતિમા પ્રગટ થઈ.
ત્યાંથી વીરમપુર લઈ જઈ ત્રણ શિખરવાળું દેરાસર કરાવી
• - -

·( ૬ર: ) સંવત ૧૫૦૦ ની આસપાસમાં પધરાવી: આ પ્રતિમા તથા તેની બાજુની બે પ્રતિમા સંપ્રતિરાજાની ભરાવેલી છે. દરવાજે સં. ૧૬ર૧ માં કરાવ્યું તે તે ઉપર લેખ છે. આ મંદિરની બાજુમાં બે ભેંયરાં છે. એકમાં ચાર મૂર્તિ તથા બે કાઉસ- ગીઓ છે. બીજામાં સાત મૂર્તિ અને પાંચ કાઉસગ્ગીયા છે. કાઉસગ્ગીયા ઉપર સં. ૧૨૦૩ નો લેખ છે. આ તીર્થના મહીમાને એક છંદ સમયસુંદરસૂરિએ બનાવ્યું છે, તે નાકેડા તીર્થ વર્ણનની ચોપડીમાં છપાઈ ગયો છે. આ તીર્થ સેળમાં સૈકામાં બહુ પ્રખ્યાત હતું. આ તીર્થ મારવાડમાં બાલોતરા સ્ટેશનથી ત્રણ કે દૂર પગ રસ્તે આવેલું છે. સંવત ૧૪ થી પોષ દશમેનો મેળો ભરાય છે. ૪પ શ્રી નાગફણું પાર્શ્વનાથ, ચિત્તોડ, મેવાડનું રાજ્ય મહારાણા પ્રતાપ પાસેથી અક- બર બાદશાહે જ્યારે જીતી લીધું, ત્યારે પ્રતાપને નાશી છુટવું પડયું. ને જંગલમાં ગુપ્ત પ્રવાસ કરવો પડતો. એક વખત તેમને જૈનાચાર્ય શ્રી લક્ષમીસાગર (પ્રાય: એ નામ હતું). મહારાજને સમાગમ તેમને થયા. તેમને રાજાએ પૂછયું આપ મને મારું રાજ્ય પાછું મળે તે કોઈ ઉપાય બતાવો.” આચાર્ય મહારાજે કહ્યું કે “ધરણે પદમાવતી સહીત. શ્રી પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમાનું આરાધન કરવાથી તમારા મનોરથ સફલ થશે.' - -

·પછી તેમણે ટીંટેઈથી. બારગાઉદ્દર ગરાસીયાઓનું
ગામ છે, ત્યાં ડુંગર પાસે વીછુવાડા ત્રણ ગાઉ ધમાસાની
નળમાં થઈને જવાય છે. ત્યાં પદ્માવતીને માથે પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ
છે, ત્યાં જઈને આચાર્યના કહેવા પ્રમાણે રાજાએ આરાધન
કર્યું. જેથી તેમને પોતાનું રાજ્ય ઈંડાં કાલમાં પાછું મળ્યું.
નાગફણા પાર્શ્વનાથનું આરાધન કર્યા પછી ભામાશાહની
મદદથી પિતે સજ્જ થઈ લડાઈ કરી અને પોતાના બાવડ
કીલ્લાઓ જીતી લીધા, તે પછી પોતાની રાજ્યધાનીમાં મોટું
દેરાસર કરાવી ધરણે દ્રપમાવતી સહીત પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા
પધરાવી, વિધિ સહીત ઓચ્છવ મહોત્સવ પૂર્વક સ્થાપના
કરી. તેમનું નાગફણા પાર્શ્વનાથ નામ સ્થાપ્યું. આજે પણું
તેમને ઘણે પ્રભાવ છે.
પામેલ સંઘ ત્યાં ગયો હતો.તે વારે એક અડચણ
વાળી બાઈ ત્યાં ભગવાનના મંદીરમાં ગઈ, આશાતના થવાથી.
દેરાસરમાંથી ભમરા ચ્યા. આવા ઘણું ચમત્કારે ત્યાં બને
છે. ત્યાં કેઈ રાત રહી શકતું નથી. તે પ્રતિમાની નીચેથી
પાણી વહે છે, તેને કુંડ ભરાય છે. જે સંઘ ગુજરાતથી ઇડર
ના રસ્તે કેશરીયાજી જાય છે તે અવશ્ય અહીંયાં જાત્રા કરવા
આવે છે. જયારે વધારે જાત્રાળુ હોય ત્યારે વધારે પાણી નીકળે
છે. દીગબરે પણ તે પ્રતિમાજી ઉપર બહુ આકીને રાખે છે.
આ તીર્થ ઈડરથી જતાં જંગલમાં બે ડુંગરની તલાટીમાં છે
ગાયના મુખમાંથી પાણી નીકલી કુંડ ભરાય છે.'

·"-
(૬૬)
એક વખત એકસો સીતેર પ્રતિમાઓને સટ નીકળે
તથા તે પછી ચોવીસ પ્રતિમાઓ બીજી વખત નકળી તે પણું
ત્યાં શાંતિનાથજીના દેરાસરજીમાં છે.
પલવીયા પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ પ્રથમ સોનાની હતી.
તે મુસલમાનના જુલમ વખતે ક્યાં ભંડારી તેની ખબર નથી.
પણ એમ દંતકથા (લોક વાયકા) સંભળાય છે કે “બકરીની
ખરીથી તે પ્રતિમાજી પ્રગટ થશે.
પલવીયા પાર્શ્વનાથની સુવર્ણની મૂર્તિ પ્રહલાદને
રાજાએ ભરાવી હતી તે અધિષ્ઠાયકના પ્રભાવથી ઘણુંજ પ્રભા-
વવાળી થઈ સંભળાય છે. જેના ન્હવણથી તેને (રાજા)
કેઢ રેગ દૂર થયે હતો. તે વખતે સોળ મણ સોપારી રોજની
આવતી હતી. હાલમાં તેની જગાએ બીજી પ્રતિમા છે.
પ્રહલાદન રાજાને પુત્ર ધારાવર્ષાદેવ હોં, તેને કોઇને
રેગ થયો હતો તે પણ પલવીયા પાર્શ્વનાથના હવણથી મટ.
પલવીયા પાર્શ્વનાથની પ્રતિમાની પ્રતિષ્ઠા (ફરીને)
સંવત ૧ર૭૪ ના ફાગણ સુદ ૫ ને ગુરૂવારના દિવસે કરંટક
ગચ્છાચાર્યશ્રી કક્કસૂરિના મુબારક હસ્તે આંબડ સંઘવીએ
કરાવ્યાનો લેખ છે.
. . . પાલનપુર
પાલનપુર સંવત ૧૩ર૩માં પણ આબાદ શહેર હતું.
સજજન નામે શેઠ પાલનપુરમાં રહેતો હતો. તેમને માલ્હણ
દેવી નામે સ્ત્રી હતી, તેને ગર્ભ રહ્યો તે વખતે સ્વપ્નમાં,

·T
( ૬૭.)
ચંદ્રમા દેખે, જેથી તેણીને પુત્ર થયે. તેમનું “સોમ” એવું
નામ પાડયું. સંવત ૧૪૩૦ માં.
૪૭ શ્રી પસલીયા પાર્શ્વનાથ,
એરણુપુરની છાવણીથી બાર ગાઉ દૂર પોસલીયા -
શ્વનાથનું દેરાસરજી છે.
૪૮ શ્રી પરોલી પાર્શ્વનાથ.
ગોધરા લાઈનમાં વડેદરેથી જતાં છાણીઅલ બીજું
સ્ટેશન આવે છે, ત્યાંથી બે ગાઉ દૂર પરેલી ગામમાં પાર્શ્વ
નાયીની મૂર્તિ છે. અઢારે વર્ણ તેને માને છે. માનતા પણ કરે
છે. તે ગામમાં શ્રાવકનું ઘર નથી. મૂર્તિ દર્શન કરવા લાયક
છે તેમજ ચમત્કારીક છે.
૪૯ શ્રી પસીના પાર્શ્વનાથ.
ઇડર છલામાં પોસીના ગામમાં સંપ્રતિ રાજાનું બંધા-
વેલું પિસીના પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. પ્રતિમાં પણ તેમણે
ભરાવેલી મહા મને હર જાત્રા કરવા લાયક છે. દેરાસર રમણીક
છે. ધર્મશાળાઓ તેમજ કારખાનું છે.
ઈડરના ઘણા માણસે દક્ષીણમાં ગયા છે તે ભગવાન
ઉપર આસ્થા રાખી વેપારના નફામાંથી અમુક ભાગ કાઢીને
મેકલાવે છે. પિસીના ખરેડી સ્ટેશનથી પંદર મિલ છે.

·( ૬૮ ) પ૦ શ્રી પંચાસરા પાર્શ્વનાથ હાલમાં પાટણમાં તીર્થરૂપ દેરાસર છે. જે દેરાસરમાં વનરાજ ચાવડાની મૂર્તિ છે. આ પંચાસરા પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ પંચાસરા ગામથી લાવ્યા હતા, જ્યાં વનરાજના પિતા જયશખરીનું રાજ્ય ચાલતું હતું. ભાવીભાવે જયશખરીને કલ્યાણના રાજા ભૂવડ સાથે લડાઈ થઈ તેમાં આખરે તે મરા ને પંચાસર ભાંગ્યું. અને પંચાસરા પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ જયશિખરીને પુત્ર વનરાજ જ્યારે મોટે થયે અને પાટણ વસાવ્યું ત્યારપછી ત્યાં લાવવામાં આવી. પંચાસર ગામમાં હાલ ભૈયરું જણાય છે તે ભેંયરું પંચાસરથી પાટણ સુધી છે એમ કહેવાય છે. પંચાસરા પાર્શ્વનાથની સ્થાપના સં. ૮૦૨ માં પાટણમાં ( અંચળગચ્છવાસી કલ્યાણસાગર- સૂરિએ સ્તવન રચ્યું છે તેમાં કહ્યું છે) વૈશાખ સુદી ૩ ના રિજે કરેલી છે અને નાગેન્દ્ર ગચ્છના શ્રી શિલગુણસૂરિએ વનરાજ ચાવડાને બાલ્યાવસ્થામાં આશ્રય આપી એક શ્રાવકને ત્યાં માટે કર્યો હતો અને ત્યારબાદ ઉમરલાયક થતાં તેને પ્રતિબોધ આપી જૈનધર્માનુરાગી બનાવ્યા હતા. વનરાજ પિતાની માતાને દર્શન કરવાને કારણે પંચા- સરાથી યરાને રસ્તે એ મૂર્તિ લાવ્યા જણાય છે. વનરાજે અણહીલ્લ ભરવાડના નામ ઉપરથી અણ- હીવ્રપુર પાટણ સં. ૮૦૨ માં વસાવ્યું. હાલનું પાટણ સંવત ૧૪૨૫ માં ફરીને વસ્યું છે. ચાવડા વંશમાં વન-

·રાજથી લઈને, સામંતસિંહ સુધી સાત પેઢી પર્યત રાજ
ચાલ્યુંસંવત. ૮૦૨ થી ૯૮ સુધી 'સામંતસિંહ પછી
ચાલુકય વંશી મૂળરાજ સંવત ૯૯૮ માં સામંતસિંહની
ગાદીએ બેઠો. તે પછી ચામુંડરાજ, ફુલ્લભસેન, ભીમ બાણાવળી,
કરણ, સિદ્ધરાજ, કુમાર પાળ, અજયપાલ, બાળમૂળરાજ અને
ભેળો ભીમદેવ એમ ચાલુક્ય વંશમાં, રાજ્ય સંવત ૧૨૭૧
સુધી ચાદયું. તે પછી વાઘેલા વરધવલના હાથમાં ગયું. તેમના
વંશમાં છેલ્લા કરણ વાઘેલા પાસેથી તેના માધવ નામના
બ્રાહ્મણ પ્રધાને દેશદ્રોહી બની દીદહીપતિ અલાઉદીન પાસે
ગુજરાત લઇ લેવડાવ્યું, સંવત ૧૩૫૩,
૫૧ શ્રી પુષ્પરાવર્ત પાર્શ્વનાથ,
દંડબાતમાં ભવ્ય પુષ્કરાવ પાર્શ્વનાથ ભગવાનનું
તિથિ હતું. હાલમાં જણુતું નથી.
પર શ્રી ફ્લેથી પાર્શ્વનાથ.
પાર્શ્વનાથનું દેરાસર ઘણું મોટું અને ચમત્કારીક છે.
માગશર વદી ૧૦ મે માટે મેળો ભરાય છે. પાછળ ભમતીમાં
૨૪ દેરીઓ છે. આ દેરાસરની પાસે બીજું દેરાસર છે. તેમાં
પાંચ કયાણુકની સ્થાપના છે. પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા વેલની છે.
ફોધી પાર્શ્વનાથને શાસ્ત્રમાં ફલવદ્ધ- પાર્શ્વનાથ કહે છે,
ધર્મશાળા છે. ૧૨૨૧ માં દેરાસર કરાવી ધમેસરિ પાસે
પ્રતિષ્ઠા કરાવી છે. પ્રતિમા સ્થામ લેપમઅહી હાથ ઉંચી છે.
+

·( ૭ )
ધુંધલ કુમારને સ્વમ આપી આ પ્રતિમા ઝાડ નીચેથી
પ્રગટ થયાં હતાં. ફલેધી ગામ હોવાથી ફલવધી પાર્શ્વનાથ
નામ કહેવાયું.
મારવાડ દેશમાં ફલેધી મેડતા પાસે આવેલું છે.
કેઈને પુત્ર પૌત્રાદિકને પરિવાર તેમના પ્રભાવ થકી
ધ થવાથી પણ ફલવધી પાર્શ્વનાથ કહેવાયા.
પ૩ શ્રી બલેજ પાર્શ્વનાથ.
માંગરોલથી બાર ગાઉ બલેજા ગામ છે. ત્યાં બલેજા
પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે તે તીર્થસ્થળ ગણાય છે. કેટલાક લોકો
દરીયામાં વહાણે બેસીને જતા હતા તે વખતે વહાણ થંક્યું
ને પ્રતિમાજી પ્રગટ થયાં. તેમને બલેજા ગામમાં પધરાવ્યાં,
લકે આસ્થા સારી રાખે છે. બલેજા, રિબંદર અને માંગરો-
લની વચમાં આવેલું છે. તેનું સ્તવન સિદ્ધિવિજય મહારાજે
કરેલું છે. કઈ કઈ ટાણે પિરબંદર અને માંગરોળવાળાઓ
સંઘ લઈને પણ જાય છે. બાકી બલેજા ગામ તે નાનું ગામડું
છે પણ ભગવંતનું દેરાસર રમણીય અને મનહર છે.
૫૪ શ્રી બહી પાર્શ્વનાથ.
આ તીર્થ મંદસોરમાં માળવા જીલ્લામાં આવેલું છે.

·-
( ૭ )
૫૫ શ્રી બદ્રિકેદાર પાર્શ્વનાથ:
સિંહલદ્વીપથી સે જોજન દૂર ચેટક પર્વત છે, ત્યાં
આગળ કનક નામના શ્રેણીઓ કનકપુરનામે નગર વસાવ્યું.
બીજા પણ પચ્ચીશ ગામે તેની આસપાસ વસાવ્યાં. પછી
ત્યાં મોટું જીનભુવન કરાવી કનક શ્રેષાએ સ્પર્શ પાષાણય
પાર્શ્વનાથનું બિંબ ભરાવ્યું. શુભ મુહુ સિદ્ધિગમાં તેની
સ્થાપના કરી હમેશ તેની સેવા ભક્તિ કરવા લાગ્યો.
એક દિવસ વૈતાઢ્યનો સ્વામી મણિચંડ વિદ્યાધર પિ-
તાના વિમાનમાં બેસીને તીર્થયાત્રા કરવા જતો હતો, તે એટેક
પર્વત આગળ આવતાં તેનું વિમાનથંભાઈ ગયું ત્યારે વિદ્યાના
પ્રભાવથી તેને ખબર પડી કે અહીયાં ચમત્કારીક જીનભુવન છે.
તરત જ નીચે ઉતરી પાર્શ્વનાથ ભગવાનના દર્શન કર્યા. શુદ્ધ
થઈ પૂજન કર્યું. પૂજા કરતાં પોતાના હાથની અંગુલીયે ચોદ
વર્ણવાલી મુદ્રિકા સોળ વર્ણવાળી થઈ ગયેલી જાણી તે આ
પ્રતિમાનાજ પ્રભાવે થઈ એમ ખાતરી થવાથી પ્રતિમાજીને
ઉપાડી ચાલતે થયે.
માર્ગમાં તેને સિંહલદ્વીપ (લંકા) નો રાજા રાવણ
મળે. તે સર્વ વિદ્યાધરોને જીતી લઈ તે પ્રતિમા પિતાના
નગરમાં લઈ ગયાં ને ત્યાં જીનભુવન કરાવી હમેશ તેની સેવા
ભકિત કરવા લાગ્યું. એક દિવસે નાટક કરતાં એટલે પિતે
વાદિંત્ર વગાડતે હતો ને તેની પટરાણું મદદરી નૃત્ય તથા
ગાયન કરતી હતી, તે અરસામાં વિષ્ણુની તાંત તુટી જવાથી ત્યાં

·( ) આપ્યું કે છે પિતાની નસ ખેંચી કાઢી વળગાડી દીધી; પણ હાલમાં ખામી આવવા દીધી નહી. જેથી રાવણે ત્યાં તીર્થકર નામકર્મ બાંધ્યું. (બીજે ઠેકાણે અષ્ટાપદ પર્વત ઉપર તીર્થકર નામકર્મ બાંધ્યાનું જણાવ્યું છે. તત્વ કેવલી ગમ્ય ) પછી અધિષ્ઠાયકે સ્વનું હવે મને મારી જગાએ મુકી આવ” તેવારે પ્રભાતે રાવણે પિતાની બદરી નામની દાસીને આજ્ઞા કરી કે જા આ પ્રતિમાજીને ચેટક પર્વત ઉર મુકી આવ. પછી બદરીદાસી કે જેણુને ગર્ભ રહેલ હતે પણ વીશ વર્ષ થયાં છતાં પ્રસૂતિ થતી નહોતી. તેણીએ પાશ્વ- નાથની પ્રતિમાને લઈ ચેટક પર્વત ઉપર જઈ તેના મૂળ પ્રાસાદમાં સ્થાપી અને તે પણ રજ તેની ભકિત કરવા લાગી, ભક્તિ કરતાં દાસીને પણ પુત્રનો જન્મ થયો. તેનું કેદાર એવું નામ પાડયું. કેદાર જન્મથી વૈરાગી હતો. ચોવન વયને થર્યો તેવારે ચેટક પર્વતનું રાજ્ય રાવણે કેદારને આપી દીધું, જેથી કેદાર પચ્ચીશ ગામને સ્વામી થયે ને કનક શ્રેષ્ઠી તેને પ્રધાન થયે. કેદાર ને કનકકી પાર્શ્વનાથની ભક્તિ કરવાવડે અનેક પ્રકારે કર્મની નિજ કરવા લાગ્યા તેમજ પુણ્ય એકઠું કરવા લાગ્યા. જે વારે રામ-લક્ષમણે રાવણ- ને વિનાશ કર્યો, પણ જીનભકિત કરનાર કેદારનું રાજ્ય લીધું નહીં. છેવટે કેદાર અને કનછી એ બન્ને જણ દીક્ષા ગ્રહણ કરી અનશન કરી પાંચમા દેવલેકે ગયા, ત્યાંથી મહાવિદેહ ક્ષેત્રમાં ઉત્પન્ન થઈ સિદ્ધિપદ પામશે. . .

·( ૭ ) '' ? { બદરી ને કેદાર ઉપરથી બદરી–કેદાર પાનાથ કહે- વાયા. આ તીર્થ તે પછી પંરધર્મિઓએ લઈ લીધું છે. આજે તે બદરી નારાયણના નામે ઓળખાય છે.. ૫૬ શ્રી ભટેવા પાર્શ્વનાથ. કે શેઠને એવો નિયમ હતો કે. જીનપૂજન કર્યા વગર તે જમવું નહીં, કઈ પ્રસંગે તે દેશાવર જવા સારૂ નીકળે પણ ત્રણ દીવસ સુધી કોઈ પણ ગામે રસ્તામાં પૂજન- નો જોગ બન્યા નહીં. જેથી તેમને એવી રીતે અઠ્ઠમ તપ થયે. હવે તેમણે એવો વિચાર કર્યો કે પાંચ સાત ગાઉમાં કઈ બીજું ગામ નથી, જેથી તે ભટેવા ગામમાં આવ્યા. ત્યાં તલાવમાંથી છાણુ માટી લઈ, પ્રતિમા બનાવી તે સુકાયા પછી પોતાની પાસે અદ્રવ્ય રાખ્યાં હતાં તેના વડે પૂજા કરી અત્યંત ભાવના ભાવી, તેની આવી ભાવનાથી તે ખેતરનો ચક્ષ પ્રગટ થયે. અને શેઠને કહ્યું કે “તારી ભાવનાથી હું પ્રસન્ન થયે છું. જેથી આ તારી કરેલી પ્રતિમા લામય થશે. • તેવારે શેઠે જણાવ્યું કે “ તે પ્રતિમા માટે દેરાસર કરાવવું જોઈએ, ૫ણું મારી પાસે ધન નથી.” . આજે આ ખેતર તું લે. કાલે સવારે આવીશ ત્યારે તને ઘણું ધન મળશે. એમ જણાવી ક્ષેત્રદેવ અદશ્ય થઈ. ગ. પછી શેઠે ખેતર લઈ લીધું અને બીજે દિવસે ખેતરમાં ગયે એટલે તેની ભકિતના પ્રભાવે ત્યાં ઘણું જ ધન પ્રગટ થયું, ·( ૭૪ ) પછી તેના વડે ભટેવામાં દેરાસર બંધાવી પ્રતિમાજી ત્યાં પધરાવ્યાં. તેનું નામ ભગતીયા પાર્શ્વનાથ રાખ્યું. કાળે કરીને તે શબ્દ અપભ્રંશ થતાં તેનું ભટેવા પારસનાથ નામ પડયું. ચાણુરમામાં શ્રી ભટેવા પારસનાથની છાણમાંથી પ્રગટ થયેલી પ્રતિમા છે તે તીર્થરૂપ છે. ' પ૭ શ્રી ભાભા પાર્શ્વનાથ. અમદાવાદમાં ડોસીવાડાની પિળમાં ભાભા પારસનાથનું દેરાસર છે. આ પ્રતિમાજી બહેરામપરના આરેથી નીકળ્યાં હતાં. તેની પ્રતિમા છે. લાલ લેપ કરે છે. તે દેરાસર લાક- ડાનું હોવાથી હાલ આરસ પત્થરનું બંધાવ્યું છે. જામનગરમાં ચેરીવાળા દેરાસરમાં લેપમય ચાર કુટ ઉંચી ફણાવાળી ભાભા પારસનાથની શ્યામ મૂર્તિ છે. ૫૮ શ્રી ભીડભંજન પાર્શ્વનાથ. ખેડાથી આથમણ દિશાએ નદીની પારે હરીયાલા ગામ છે. ત્યાં નદી નજીક એક માટે વડ હતો, તેની નીચે એક દિ- વસ શ્રી વિજયરાજ આચાર્ય વિહાર કરતા આવીને બેઠા હતા. તે વખતે ખબર પડતાં ગામના સભ્ય લકે આવીને વિ- નંતિ કરવા લાગ્યા કે ગુરૂ મહારાજ ! આપ ગામમાં પધારે!. અહિંયાં શા માટે રહેલા છે?” , ·( ૭૫ ) મહારાજશ્રીએ જણાવ્યું કે “અમારા શ્રાવક લેકોન સમુદાયને જગ ત્યાં હોય તો અમે આવી. આપના શ્રાવકે કયો ધર્મ પાળે છે, ધર્મની શી સ્થિતિ છે? તેનું સ્વરૂપ કેવું છે. ? વગેરે શ્રાવક ધમનું સ્વરૂપ અમને સમજાવે.” પછી ગુરૂએ જિન ધર્મનું સ્વરૂપ પ્રતિપાદન કર્યું. દેવ- ગુરૂ ધર્મનું સ્પષ્ટીકરણ કરી તેમનું સ્વરૂપ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવ્યું. તેવારે લેકે ગુરૂવચન સ્વીકારી કહેવા લાગ્યા કે “અ- મારે હવે પૂજન કરવા માટે જીનેશ્વરની પ્રતિમા કેવી રીતે મેળવવી ?” તેવારે ગુરૂએ કહ્યું કે “હું જ્યાં બેઠો છું ત્યાં દશે, એટલે તમને પ્રતિમા મળશે” પછી તેમણે ખોદવા માંડ્યું તે ત્યાંથી ભીડભંજન પારસનાથ સંવત ૧૫૧૬ ની સાલમાં પ્રગટ થયા. તેમના સાથે બે કાઉસગીયા જે હાલમાં મોટા દેરા- સરજીમાં તેમની બન્ને બાજુએ બેસાડેલા છે. તથા પિત્તલની દીવી અને એક ત્રાંબાની કુડી નીકળી હતી. એ પ્રમાણે ત્યાંથી ખોદતાં નીકળ્યું. પછી તેમણે પૂછ્યું કે , “ ભગવાન ! અમે આ ભગવાનને ક્યાં સ્થાપી?” ગુરૂ મહારાજે જણાવ્યું “આ નદી પાર ટેકરી છે. તેની ઉપર દેરાસર બંધાવી તમે પ્રતિષ્ઠા કરાવે. આગળ તે શહેરને મધ્ય ભાગ થશે.”

·( ૭૬ )
: આ વખતે ખેડા કંઈક પડતીમાં આવી ગયું હતું.
અને હાલ જે માને છે તે, તે વખત પછી થયાં
હશે. તે પહેલાં પણ કવચિત ખેડાની થીતિ સારી હોય એમ
અનુમાન થાય છે, કારણ કે સિદ્ધેશ્વરી માતાની જગ્યા જે
સિદ્ધેશ્વરીને ટેકર કહેવાય છે તે જગ્યાએથી સેનાનો સપ
જડો હતે. એક સનીએ તે ગળાવી નાખે જેથી સનીનું
નદ ગયું. તે વગેરે ઘણી હકીકત છે. સંવત ૧૬૧પ થી ૧૯૨૬
સુધી ખેડાની સ્થીતિ ઘણું જ સારી હતી. પછીથી પડતી થતી
આવી. રેલવે સંવત ૧૯૧૮ માં આવી ત્યારથી ખેડાનો વેપાર
પણ મંદ પડતો ગયે.
ભીડભંજન પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા સંપ્રતિ રાજાના
વખતની છે.
જે વખતે ભીડભંજન પાર્શ્વનાથ પ્રગટ થયા તે
વખતે હરીયાલા ગામના ચાવડા રજપુતો કંઠી તોડાવી
શ્રાવક થયા. તે પછી શેઠ કહેવાયા. જેથી હાલના શેઠના
વંશજો ચાવડા રજપુતોમાંથી થયેલા છે, પછીથી જેઓ
પ્રતિબંધ પામી શ્રાવકે થયા તે પણ શ્રાવકો છે. સંવત
૧૭૯૪ માં ફરીને પ્રતિષ્ઠા થયાનો લેખ છે.
પાટણમાં ભાણાભાઈના દેરાસરમાં કંચનમથી એક
ભીડભંજન પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ છે.
સેઢી નદી અને વાત્રક નદીના સંગમ આગળ ખેતરપુર
પાટણ એટલે ખેડામાં ભીડભંજન પાર્શ્વનાથનું હાલમાં મેટું

·( ૭૭ ) તીર્થરૂપ દેરાસર છે. એકદા મેટા દેરાસરમાં પ્રવેશ કરતાં મુખજી આગળ ખેદકામ કરી ભેંયતળીયે પત્થર બેસા- • ડતા હતા. ત્યાંથી એક લેખ નીકળ્યો હતો. તેની નકલ શેઠ બાલાભાઈના દીકરા પાસે હતી, તે શીલાલેખ હાલ કયાં છે તેની ખબર નથી. તે વખતે કેટલાક પુતળાં નીકળ્યાં હતાં તે પુતળાં ત્યાં ઉભેલા છે તે બદ્ધના જેવાં જણાય છે. ખંભાત જીલ્લામાં તારાપુરમાં જીણું દેરસર સંઘનું બંધાવેલું છે. ઉનાવા ગામમાં સંવત ૧૮૭૬ માં શિખરબંધ દેરાસર. બંધાવેલું છે. . ઉદયપુરમાં પણ ભીડભંજન પાશ્વનાથનું દેરાસર છે. સુરતમાં ભીડભંજન પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. તે ભીડ. ભંજન પાર્શ્વનાથ કુવામાં લીંબુના ટોપલામાંથી નીકળ્યા હતા. તે કુવાં આંગળ મેળો ભરાય છે. પાવાગઢમાં ભીડભંજન પાર્શ્વનાથનું દેરાસર તીર્થ- સ્થળ જેવું હતું, ત્યાં સંપ્રતિ રાજાની ભરાવેલી ભીડભંજન પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા હતી. પણ પછીથી શ્રાવકનાં ઘર નહી રહે- વાથી વડોદરામાં દાદા પાર્શ્વનાથના મંદિરમાં પધરાવેલી છે. પ૯ શ્રી ભીલડીયા પાર્શ્વનાથ. ડીસાથી આઠ ગાઉ ભીલડીયા ગામે ભીલડીયા પાર્વ નાથનું ત્રણ શિખર સહીત દેરાસર છે. પ્રતિમા શ્યામવર્ણ ·( ૪ ) સંપ્રતિ રાજાની ભરાવેલી છે. તે પ્રતિમાજી ઉપર લેખ નથી. ભીલડીયા ગામમાં કુવા પરબે પત્થરનાં બાંધેલાં છે. તેના ઉપર સંવત ૧ી ને લેખ છે. તે ગામમાં ગોતમ સ્વામીની પ્રતિમા પંદર વર્ષ પહેલાં નીકળેલી તેની ઉપર પણ સંવત ૧૧ નો લેખ છે. હાલ દેરાસર છે તે પણ સંવત ૧૨ માં પ્રથમ બંધાયેલ હશે, પણ વખતે વખત જીર્ણોદ્ધાર થયા કરે છે. આ ગામમાં માગસર વદી ૧૦ (પોષ દશમ)ને મોટો મેળો ભરાય છે. કેમકે તે દિવસ શ્રી પાર્શ્વનાથનું જન્મ કલ્યાણક છે ત્યાં શ્રી ભીલડીયાજી સીવાય બે પ્રતિમા બીજી પણ છે. તેમાં એક ને- મિનાથની ને બીજી પાર્શ્વનાથની છે. તે પણ સંવત ૧૧ ના પહેલાની છે. ભીલડીયા પ્રથમ મોટું શહેર હતું તે હાલમાં તે ઘણું વરસોથી ભાંગી નાનું ગામ બન્યું છે. દંતકથા છે કે ત્રણે પ્રતિમા પ્રથમ ભંયરામાં હતી, પ્રતિમાઓ ચમત્કારી છે. બીજું એક દેરાસર ઘણું જુનું છે. ગામની જમીનમાં ખેદ કામ કરતાં પત્થર ઘણું નીકળે છે. ઘણા અન્ય લોકો તો બાધા આખડીઓ પણ રાખે છે. ડીસાથી ભીલડીયે જવાય છે; ડીસામાં પણ જાત્રા કરવા લાયક બે દેરાસર છે. મહાવીર સ્વામીનું દેરાસર જુનું થવાથી રૂ સવા લાખ ખેચને જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યો છે. તેની સંવત ૧૯૬૪ માં પ્રતિષ્ઠા થઈ છે. બીજું આદીશ્વરજીનું નાનું દેરાસર છે. ડિસાથી ભીલડીયા સાત આઠ કેશ દૂર છે. ત્યાં નેમ રાજુલનું ચિત્ર છે. ભીલડીયાજી તીર્થની દેખરેખ ડીસાવાળા રાખે છે.

·( ૯ ) ભીલડીયાજીથી ત્રણ ગાઉ જાલી ગામ છે. ત્યાં દેરાસરમાં મુલનાથજી રૂષભદેવ ભગવાન છે ત્યાં તે પ્રતિમાનાં રાજ દર્શન કરવા એવી એક શ્રાવકે બાધા રાખી હતી. દર્શન ન થાય તે ઘી ન ખાવું. હવે એક દિવસ તે દર્શન કરવા આવ્યું ત્યારે તાળું વાસી ગોઠી ઘેર ગયેલો જેથી શ્રાવકને દર્શન થયાં નહીં ને ત્યાં રહ્યો થકે ઘણે પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગ્યો “આજે મારે ભગવાનનાં દર્શન થયાં નહી” એટલામાં તાળું પોતાની મેળે અધિષ્ઠાયકના પ્રભાવે ઉઘડી ગયું ને શ્રાવકને દર્શન થયાં. તરતજ ગઠીએ આવીને જોયું તે દેરાસર ઉઘાડું જોઈ શંકા ઉપજી. શ્રાવકે કહ્યું કે “મારી પાસે ચાવી નહોતી પણ અધિ- છાયકના પ્રભાવે ઉઘડી ગયું. તે વારે ગોઠી તથા બીજા પણ શ્રાવકે ભેગા થઈ ગયા. તેમણે ખાતરી કરવાને ફરીવાર તાળું વાર્યું એની મેળે ઉઘડી ગયું. પછી તે દિવસથી જાલી કર- વાની સંઘે નક્કી કરી કે કોઈને દર્શનને અંતરાય થાય ન ત્યાંની વ્યવસ્થા પણ ડીસાવાળા રાખે છે, ત્યાં હાલ શ્રાવકે ઘર નથી. : ભીલડીયાજીની પ્રતિમા ગોતમ સ્વામીને હા એ છે અને તે શ્રેણિક રાજાએ સ્થાપના કરેલી છે. છે દેશના અંબર ગામમાં ભીલડીયા : દેરાસર છે. ઉના પાસે અજારા. પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. તે વિાશે. T છે. ત્યાં એક ·( ૮૦ ) ભીલડીઆ એ બારમા સૈકા સુધી તામ્રલિપ્ત નગર હતું. ગામમાં સેંકડો કુવા અને વાવ હતી. મંદિર લગભગ સવાસોની સંખ્યામાં હતાં. એક વાવ તે ધર્મ શાળાના મોઢા આગળ હતી. ગામને ગોંદરે કુવે છે તે આરસને અને પ્રાચિન છે, તેની આજુબાજુ સેંકડે શિખ- ૨ના ટુકડાઓ રખડે છે, દરેક પુનમે આજુબાજુના શ્રાવકો આવે છે. ૬ શ્રી ભદ્રેસરમાં પાર્શ્વનાથ. મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણ પછી ૨૩ વર્ષે દેવચંદ નામના શ્રાવકે ભદ્રેસરમાં બાવન જીનાલયનું દેરાસર કરાવી મુલનાયકજી પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમા સ્થાપના કરી. તે પછી ઘણે કાળે આશાતના થવાથી ગામની પડતી થઈ, શ્રાવકની વસ્તી પણ ઘટી ગઈ તેથી તે મૂર્તિઓ બાવાલક ઉપાડી ગયા. તે પછી ઘણા વરસે કેઈ ગોરજી ફરતા ફરતા ત્યાં આવ્યા તો પ્રતિમાજી વગરનું દેરાસર જોઇ અજાયબ થયા. તેની તપાસ કરતાં જણાયું કે આશાતના થવાથી આ બનાવ બન્યો છે. પછી આશાતનાઓ દૂર કરાવી એક બાવા સાથે મૈત્રી બાંધીને ત્યાં રહ્યા. મિત્રતા થવાથી તે બાવાએ મહાવીર સ્વામીની પ્રતિમા આપી. તે વિધિપૂર્વક સારા મુહૂર્તે ત્યાં પધરાવી અને પૂજા કરવા લાગ્યા, જેની સાથે પણ મિત્રતા વધારી જેથી તેણે અધિક પ્રસન્ન થઈ મુલનાયક પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમા પણ આપી. તેને પણ સ્થાપન કરી.

·( ૮૧ ) તે વાર પછી બન્ને પ્રતિમાઓ લેકમાં પૂજાવા લાગી, કાળાંતરે સંવત ૧૯૩૮ માં દેરાસર જીર્ણ થવાથી માંડવીના શ્રાવકેએ તેને જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યું. મહાવીર સ્વામીને મુળ નાયક સ્થાપ્યા હતા તે તેમના તેમ રહેવા દઈ જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યું. કચ્છ દેશના આગેવાનોએ સં. ૧૯૪૯ માં બાવન દેરીઓને અને દેરાસરનો મોટા પાયા ઉપર જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યું. કચ્છમાં તે મોટું તીર્થ ગણાય છે. ૬૧ શ્રી મનરંજન પાર્શ્વનાથ. મહેસાણામાં મેટું શિખરબંધી દેરાસર મનોરંજન પાર્શ્વનાથજીનું છે. મસાજી નામના ચાવડા રજપુતે મહેસાણા વસાવ્યું છે ને ત્યાં તેમણે ચામુંડા દેવીનું મંદીર ૫ણું બંધાવ્યું છે. પણ મસાજીને પુત્ર ન હોવાથી તેમનું મન રાજી રહેતું નહીં. પુત્ર માટે અનેક પ્રકારના ઉપાયે મસાજી ઠાકોરે કર્યા, પણ તેમને દિકરો થયે નહી. એક વખત કોઈના કહે- વાથી કેઈ જેન આચાર્ય પાસે મસાજી ઠાકોર ગયા. ધર્મોપ- દેશ શ્રવણ કર્યા પછી પુત્રપ્રાપ્તિ માટે ઠાકોરે આચાર્યશ્રીને જણાવ્યું. આચાર્યે પાર્વનાથની મંત્રવિધિ પૂજન વગેરેથી આરાધના કરવાની વિધિ બતાવી. તે પ્રમાણે પિતાના મકાન નમાં શુદ્ધ જગાએ પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ સ્થાપન કરીને વિધિ સહીત આરાધન કર્યું, સજાને પુત્ર થયે, જેથી તેમનું મને બહુ રંજન થયું. જે વારે ભગવાનનું નામ પણ મનરંજન ·( ૮૨ ) પાર્શ્વનાથ સ્થાપ્યું. આ પ્રતિમાજી મહેસાણાના મોટા . શિખરબંધી દેરાસરજીમાં છે. ૬૨ શ્રી મનવાંછિત પાર્શ્વનાથ, ગામનેરમાં મનવાંછિત પાર્શ્વનાથનું દેરાસર આશરે પાંચ વર્ષ પહેલાનું છે. ૬૩ શ્રી મહાદેવા પાર્શ્વનાથ. પાટણમાં ખડતરવસીના દેરાસરજીના સેંયરામાં શ્યામ પ્રતિમા જાત્રા કરવા લાયક છે. ૬૪ શ્રી મનોરથ કલ્પદ્રુમ પાર્શ્વનાથ. .. વિશળ શેઠે ચિત્રકુટ-ચિત્તોડમાં શ્રી શ્રેયાંસનાથના દેરાસરની પ્રતિષ્ઠા સોમસુંદર સૂરિ પાસે કરાવી હતી. વિશાળ શેઠ સ્વર્ગે ગયા પછી તેમની સ્ત્રી ખીમાઈએ એક ન પ્રાસાદ કરાવી તેમાં પોતાના પુત્ર ચંપકે ત્રાણું આંગલ પ્રમા- ણની અનેપમ પ્રતિમા ઘડાવી તેનું નામ શ્રી મનોરથ કલ્પ- કુમ પાર્શ્વનાથ સ્થાપન કર્યું. ને બન્ને કાઉસગ્ગીયા સાથે તે પ્રતિમા તે ખીમાઈ શેઠાણના દેરાસરજીમાં પધરાવી-સ્થાપન કરી. પ્રતિષ્ઠા સોમસુંદર ગુરૂને બોલાવી તેમની પાસે કરાવી. અંજન શલાકા કરાવી અને જીનકીર્સિ વાચકને સૂરિપદ આપ્યું. બીજા ઘણુ જનને પંડિત પદ આપ્યાં. અનેક નવા ·( ૮૩ ) નવા એછવ થયા. ચંપક શેઠે સમકિત ઉચરી ઘણું દ્રવ્ય વાપર્યું.-૫છી ચંપક શેઠ તથા સેમસુંદર ગુરૂ વગેરે રાણેકપુર ગયા. ત્યાં ચોરાસી થંભવાળી પૈષધશાળામાં ઉતર્યા. ત્યાં ઉપ- દેશ દેવાથી તે ગામને ધરણ શેઠ (ધો.શેઠ) તેમણે રીખ- વદેવ સ્વામીનું મુખજીનું મોટું દેરાસર કરાવ્યું તેની પ્રતિષ્ઠા પણું સેમસુંદર ગુરૂએ કરી. સંવત ૧૪૪ માં જીન- રાજ સૂરિએ ચિત્તોડગઢમાં આદીશ્વરની પ્રતિષ્ઠા કરી. જીનેદિય સૂરિને આચાર્ય પદૃવી આપી તથા ભુવનેર, સાગરરત્ન વગેરેને પણ આચાર્ય પદવી આપી. તે ઓછવ પણ શેઠે કર્યો. ૬ શ્રી મક્ષીજી પાર્શ્વનાથ. ક. મક્ષીજી પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ દેરાસર નીચે ભેચરામાંથી પ્રગટ થઇ હતી. તે વખતે ત્રણ હજાર માણસો એકઠાં થયાં હતાં. માળવામાં મક્ષીજી ગામમાં તેમનું ઘણું જ મોટું ભવ્ય દેરાસર છે. લાખના ખરચે તે બંધાવેલું છે, તેને ઘુમટ ઘણાજ ચા છે. દેરામાં માનભદ્ર અતિ ચમત્કારીક છે. તે મક્ષીજીમાં સંવત ૧૯૧૪માં ગોડીજી પાર્શ્વનાથ નીકળ્યા હતા. તે જગા દેરા પાછળ બાગમાં છે, ત્યાં દેરીઓ કરાવી તેમાં તેમનાં પગલાં સ્થાપેલાં છે, મક્ષીજી પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા વેની છે, ગેડીજી પાર્શ્વનાથ નીકળ્યા તે વખતે માટે સંઘ એકઠે થતાં તેમાં ત્રણ લાખ માણસે ભેગાં થયાં હતાં. પ્રતિમાજી ૧૧ દિવસ પ્રગટ રહી અદશ્ય થયાં હતાં, જેથી તેમનાં પગલાં પધરાવ્યાં

·( ૮૪ )
છે. અહીં બાવન જીનાલયનું દેરાસર છે. હાલમાં વહીવટ
ઉજજનવાલા શેઠ કરમચંદજી તથા કમીટી મળીને કરે છે.
૬૬ શ્રી મનમેહન પાર્શ્વનાથ.
પાટણમાં મનમોહન શેરીમાં મનમોહન પાર્શ્વનાથનું
દેરાસરજી છે. બુરાનપુરામાં મનમોહન પાર્શ્વનાથનું મંદીર છે.
ઘણું ચમત્કારી છે. તેમાં સમેતશીખરના પહાડની લાકડાની
રચના ઘણું જ સુંદર અને જોવા લાયક છે.
મીયાગામમાં મનમોહન પાર્શ્વનાથનું દેરાસર દર્શન
કરવા લાયક છે.
સુરતમાં મનમેહન પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર છે.
ખંભાતમાં મનમેહન પાર્શ્વનાથનું દેરાસર સંઘે
બંધાવેલું છે.
મઢેરામાં મનમોહન પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.
વીજાપુરથી ત્રણ ગાઉ લાડેલમાં શિખરબંધી શ્રી સંઘનું
બંધાવેલું મનમેહન પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.
૬૭ શ્રી મનરંજીત પાર્શ્વનાથ.
.
ગામનેર ગામમાં મનરંજીત પાર્શ્વનાથના મંદિરને
બસે વર્ષ ઉપર કલ્યાણ શ્રાવકે જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યા. તે દેરાસર
પાંચસો વર્ષ ઉપરનું હશે એમ અનુમાન થાય છે.

·AD
( ૮ )
૬૮ શ્રી મુડવા પાર્શ્વનાથ.
મારવાડૅમાં
જતથી છ ગાઉ દૂર મુકેવા નામે ગામ
છે. ત્યાં પાનાથનું મોટું દેરાસર છે. ત્યાંના એક શ્રાવકને
એવો નિયમ હતો કે દર્શન કર્યા વગર જમવું નહી. તે ગામથી
ત્રણ ગાઉ વગડી ગામ છે. તે વગડીથી રાજ; દર્શન કરવા
જતો, કેમકે તે શ્રાવક વગાડીમાં રહેતો હતો. એક દિવસ
અધિષ્ઠાયકે સ્વપ્ન આપ્યું કે “તારા.ગામની બહાર કેરડાનું
ઝાડ છે ત્યાં પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા છે, તે પ્રગટ કરી દેરાસર
શિવ.
તે વારે તેણે જણાવ્યું કે મારી પાસે ધન"નથી તે
દેરાસર કયાંથી કરાવું?”
ત્યારે યક્ષે કહ્યું કે “તારા ઘરમાંથી જવનો ટેપલે
ભરી ત્યાં રાતના મુકી આવી સવારના લઈ આવજે”
કે પછી તેમ કરવાથી સવારના જવ બધા સેનાના થઈ
ગયા. પછી તેણે દેરાસર બંધાવવું શરૂ કર્યું. ખેદ કામ
કરાવતાં પૂર્વ દિશા તરફથી મકરાણા જે આરસ નીકળ્યો.
જેથી સફેદ આરસનું દેરાસર કરાવ્યું. ને કેરડાના ઝાડમાંથી
પ્રતિમાજી બહાર કાઢેલાં તેમને સ્થાપન કરી મુંડેવાજી તેમનું
નામ પાડયું, તે ઘણું જુનું અને જીર્ણ થવાથી નવા શહેરના
શ્રાવકેએ તેને જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યા છે, આસો વદી ૧૦ને
મેળો ભરાય છે,
?

·અમદાવાદમાં મુકેવા પાનાથનું દેરાસર સુધીની ખડકીમાં છે. જેના દ્વાર શેઠ મનસુખભાઈ ભગુભાઈ કરાવ્યું છે. શ્રી મુકેવા પાનાથજીનું દેરાસર પાંજરાપti ૬૯ શ્રી મુહરી પાર્શ્વનાથ. મુહરી નગર પૂર્વે બાર ગાઉ ફરતું એવું મોટું શહેર હતું. ત્યાં પ્રભુજી હતા, પણ હાલમાં તે ગામ શામળાજી પાસે છે. પ્રથમ ત્યાં તેનોની લા માણસોની વસ્તી હતી. જ્યારે અલ્લાઉદ્દીન બાદશાહ આવ્યા ત્યારે અગાઉથી આધિ- છાયકે "નું આપવાથી તે પ્રતિમાજી ટેટાઈ લઈ જવામાં આવી હતી. તે પછી અલ્લાઉદ્દીન બાદશાહે આવી તે નગરના નાશ કર્યો હતો. સફેદ વર્ણની ગજ ઉંચી તે ભગવાનની પ્રતિમા દરને કરવા ચોગ્ય છે, શ્રી ગતમસ્વામી જગચિંતામણીના ચૈત્ય વંદનમાં સુરી પાસ સુવિખરા” એવો પાઠ પણ મુકેલ છે, જેથી તે પહેલાંની એટલે ગોતમવામી પહેલાંની એ પ્રતિમા જણાય છે. એ પ્રતિમા સંવત ૧૯૨૮ માં શ્રી શામલાજીના ડુંગ- ૨ના ખંડેરમાંથી લાવેલા તે જગ્યા આગળ હરીચંદ પુરી હતી, તેવી દંતકથા છે, ત્યાં દેરાસરજી વગેરેનાં ખંડેર આજે પણ : દેખાય છે. હાલ તે સત્તાવીશ ઇંચ આસરની છે. તે પ્રતિમાજી :

·* (૮૭ ) ઉપર લેખ નથી. તે સાથે સીંહાસન ચોવીશ ઘટા સાથે લાવેલા હતા. પ્રથમ એક મહેર મુકતા ત્યારે દર્શન કરાવવામાં આવતું હતું... - ટેટે ઈડુંગરપુર પાસે છે, ત્યાં પ્રતિમા લાવવામાં આવી હતી. મહીકાંઠા તાલુકે ટેટેઈ છે, ત્યાંના ઠાકર ઈડરના રાજ્યના કુટાય (ભાયાત-) કહેવાય છે.' ૭૦ શ્રી મેઢા પાર્શ્વનાથ. ચાણસ્મા છેલ્લે પાટણથી પાંચગાઉ મેરા ગામમાં મેટું દેરાસર છે તેમાં મારા પાર્શ્વનાથ છે. ૭૧ શ્રી મહીમાપુરા પાર્શ્વનાથ પ્રખ્યાત નવાબ સિરાજી દલાની રાજધાની, મુર્શિદા- બાદ પાસે મહીમાપુર નામે ગામ છે, અહીયાં નદીને કિનારે જગતશેઠનું કટીની પત્થરથી બંધાવેલું પાર્વનાથનું મંદીર હતું. તે દેરાસર તથા જગતશેઠનાં મકાને ગંગા નદીમાં તણાઈ ગયાં. પણ દેરાસરની પ્રતિમા કસોટીની શ્રી પાન- થની, એક રૂપાની ચોવીસી, અને એક કુંથુનાથ ભગવાનની રનમય પ્રતિમા એ હાલના જગતશેઠના નવા મકાનમાં છે. બાકીની: આદીશ્વર ભગવાનની બે શ્યામ પ્રતિમાઓ તથા બીજી ધાતુની શ્યામ પ્રતિમાઓ નદી કિનારે અસલા સ્થાનકે એક ખંડેરમાં છે. આ : - ·( ૮૮ ) જગતશેઠના દેરાસરની રત્નની કેટલીક પ્રતિમાઓ રાય લક્ષ્મીપતસિંહજીએ પોતાના બાગમાં મોટું દેરાસર બંધાવ્યું. ને તે પ્રતિમાઓ પધરાવી બંગલા વગેરે બંધાવ્યા તેમાં રૂા. નવલાખ ખર્ચા છે. જગતશેઠની લગભગ દશમી પેઢીએ હાલ ગુલાબચંદ શેઠ જગત શેઠ છે, આ શેઠની પાસે તેમના પૂર્વ જેની અનગલ દેલત હતી. વલી નવાબ સીરાલાએ મેતશિખરની તેમને સનંદ પણ આપેલી છે. આ મહિમાપુરના દેરાના સંવત ૧૨૦ની સાલમાંના નક શા પ્રમાણે અમદાવાદમાં મુખજીના પિળમાં પાંચ ગભારાનું દેરાસર બંધાવ્યું છે. ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીને ક્રોડે રૂપીયા ધીરી સહાય કર- નાર આ જ જગત શેઠ હતા, તેમને જગત શેઠની પદવી જહાંગીર બાદશાહે આપેલી છે. મહીમાપુરના દેરાસરજીમાં બહુ દ્રવ્ય ખરચ્યું હતું. શીખરજી મધુવનમાં પણ જગતશેઠે દેરાસર બંધાવ્યું છે. ૭૨ શ્રી રાવણ પાર્શ્વનાથ. રાવણ પાર્શ્વનાથનું દેરાસર હાલમાં અલવરમાં છે જેને જીર્ણોદ્ધાર હમણું થાય છે. સમુદ્રની મધ્યે રાક્ષસદ્વીપની સુવર્ણની લંકાના અધિપતિ રાવણ આઠમાં પ્રતિવિપશુની રાજ્યધાની હતી. એકદા રાવણ અને મંદોદરી વિમાનમાં બેસીને ક્યાંય જતાં હતાં, તે બીજે દિવસે અલવર નજીક • .

·{ ( ૮૯ ) આવતાં એક ઠેકાણે તેમણે વિશ્રામ કર્યો. ભજનને અવસર થતાં પ્રતિમા પૂજવાને નિયમ હોવાથી પ્રતિમા સાંભર્યાં પણ પ્રતિમાજી સાથે લીધેલાં નહોતાં, જેથી મદદરીએ વેલની મૂર્તિ નિપજાવીને તેની રાવણુ તથા મદદરીએ પૂજા કરી; તે પ્રતિમાજી અલવરમાં છે. અધિષ્ઠાયકના તેમજ મંદિરના શીયલને પ્રભાવે તે પ્રતિમા વ્રજમય થઈ ગઈ, તે આજે રાવણ પાર્શ્વનાથ કહેવાય છે. ૭૩ શ્રી રૂદ્રવ પાશ્વનાથ. -જેસલમેરથી બે ગાઉ અમરસાગર નામે ગામ છે, ત્યાં શેઠ ગણેશલાલ ભાગ્યમલ મુંબઈવાલા તથા રતલામવાલા કેશરીમલ વગેરેનું બંધાવેલું દેરાસર છે. તેમાં આદીશ્વર ભગ- વાનની પ્રતિમાં ઘણું ચમત્કારીક છે: દેરામાં ત્રણ ત્રણ માળ સુધી એક થાંભલાના મુખજીની પ્રતિમાઓ છે, આ અમર- સાંગર ગામેથી ત્રણ કપર રૂદવા પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસરજી છે. પ્રતિમાજીને એક ફેરામાંથી એક હજાર ફેણ છે જે બહુ જ શેભાકારક છે. તેની પાસે અષ્ટાપદજીનું” એક દેરાસર છે. તેમાં પણ ઘણું મને હર પ્રતિમાઓ છે, તે ઉપર ૫વૃક્ષનું મોટું ઝાડ છે. તે બનાવતાં રૂા. પાંચ હજાર લાગ્યા છે, ને તે પાંચ કેશ દૂરથી દેખાય છે. તે દેરાસરના ઘુમટની બાજુમાં મોટા ધર અધિષ્ઠાયક છે. તે આશાતના થવા દેતા નથી. અહીયાં ઓશવાળનાં પ્રથમ ત્રણ હજાર ઘર હતાં. પ્રતિમાજી પણ એ હજાર વર્ષ ઉપરનાં છે.

·*
ન કરવાને નિયમ હતો. ને પ્રતિમાજી વિસરી જવાથી
( ૯ )
૭૪ શ્રી રાણેકપુરમાં પાર્શ્વનાથ
ધન્ના પિરવાડે ૧૪૪૪ થંભવાળુ મોટું દેરાસર
બંધાવ્યું છે, જેમાંથી એક થંભ ઉદયપુરના રાણાજીએ કરાવવા
માંડેલે પણ અધુરો રહ્યો, જેથી રાણાજીના નામ ઉપરથી
શહેરનું નામ રાણેકપુર ૫ડયું, બીજા બે દેરાસર એક
નેમનાથનું અને બીજું પાર્શ્વનાથનું છે. મોટું આદીવરનું
દેરાસર પુરાણું છે તે હાલ જીર્ણપ્રાયઃ છે.
પાનાથના દેરામાં પાર્વનાથ કાઉસગ્ગ ધ્યાને છે.
મેઘમાલી વરસાદ વરસાવે છે. એને ધરણે છે છત્ર કરેલું છે.
એવી અદ્ભુત પ્રતિમા છે. યાત્રા કરવા લાયક છે.
૭૫ શ્રી લેઢણુ પાર્શ્વનાથ,
દભવતી નગરીમાં (ઈ) અર્ધ પદ્માસને ઘણી જ
ચમત્કારીક લઢણ પર્વનાથની પ્રતિમા છે. સાગરદત્ત નામે
સાથે વોહ ફરતો ફરતો દર્શાવતી આવ્યો, તેને પિતાને રોજ
પૂજન .
તેણે ભેજને કર્યું નહીં. પછી વેલની પ્રતિમા બનાવી પૂજન
કરી જોજન કર્યું. પ્રતિમાજી કુવામાં પધરાવી, પણ કેવામાં
તે પ્રતિમાજી પીગળી નહીં ને અખંડ રહી. પાછે સાર્થવાહ
ફરતે ફરતે ત્યાં આવ્યું. તે વારે રાતના અધિષ્ઠાયકે સ્વનું
આપ્યું, જેથી સુતરને તાંતણે બાંધીને પ્રભુને પ્રભાતમાં
--

·( ) બહાર કાઢ્યા, સર્વને અતિ આનંદ થયે પછી મોટું દેરાસર બંધાવી આ પ્રતિમાજી પધરાવ્યાં તે લેહની માફક. વજ સમાન હવાથી લઢણ પાર્શ્વનાથ નામ રાખ્યું. મારવાડમાં પાલી પાસે વિથુરામાં કેઈને સ્વપ્ન આપી વરખડાના ઝાડ પાસેથી એક પ્રતિમાજી નીકળ્યાં હતાં, તેમને ગોડી પાર્શ્વનાથ અથવા લોઢણ પાર્શ્વનાથ પશુ કહે છે. ડભોઈ સિદ્ધરાજ જયસિંહે વસાવ્યું હોય તેમ લાગે છે. અહીયાં કુલ આઠ દેરાસર છે. ૭૬ શ્રી જોટાણું પાર્શ્વનાથ, લેટાણા ગામમાં લોટાણુ પાર્શ્વનાથનું દેરાસર વગ- કામાં આવેલું છે. તેમાં પ્રતિમાજી સાત છે. દેરાસર તીર્થમય છે. હ૭ શ્રી લોદવા પાર્શ્વનાથ, મારવાડમાં ફલેધી તીર્થની પાસે લેવા ગામમાં પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. ત્યાંની પ્રતિમામાં અને થાંભલાઓ- માંથી ભાદરવા માસમાં અમી ઝરે છે, તેમજ પ્રભુની પ્રતિ માજી ઉપર સફેદ સર્ષ આવીને કહ્યા માંગે છે, અને છત્ર પર છે, તેવો ચમત્કાર દેખી લો કે ત્યાં માનતા રાખે છે, જેથી તેમના કાર્યો ફલદાયક થાય છે, વાસર અનુત્તર વિમાનના મારે છે. મૂલ મંદિરમાં ચિંતામણી પાર્શ્વનાથ છે.. ઉપર L

·( ૨ )
સહસ્ત્રફણા પાર્શ્વનાથની શ્યામ મૂર્તિ છે, તેમની આંગી
પચ્ચાસ હજારની છે. રાજા ગજસિંહજીએ હીરે ચડાવ્યો છે,
રૂપાનાં કમાડ કરાવ્યાં હતાં, તે ચોર ચોરી ગયા તેઓ
આંધળા થઈ જેસલમેરમાં આવ્યા.
અષ્ટાપદ ઉપર પાંચ હજાર ખચીને કલ્પવૃક્ષ બનાવેલ
છે, અષ્ટાપદની રચના ત્યાં કરવામાં આવી છે અને તેની ઉપર
૯૫વૃક્ષ છે.
સંવત ૧૫૦ માં હેમવિજયજીએ તે સંબંધમાં સ્તવન
૨મ્યું છે.
૭૮ શ્રી વલી પાર્શ્વનાથ,
- પાટણમાં હાલ સાંગલીયાવાડામાં વલી પાર્શ્વનાથનું
દેરાસર છે. આ પ્રતિમાજી પાટણથી ત્રણ ગાઉ દૂર જ્યાં
આગળ પૂર્વે પાટણનો જુનો ઘીનો કોટ હતો, ત્યાં હાલ
વલી નામે ગામ છે. ત્યાંથી લાવવામાં આવી છે.
૭૯ શ્રી વાકાણું પાર્શ્વનાથ
રાણું સ્ટેશનથી બે કોશ વરાણા ગામ છે. ત્યાં ત્રેવી-
શમાં તીર્થકર વાકાણા પાર્શ્વનાથનું મોટું દેરાસર તીર્થરૂપ
છે. સંવત ૧પ માં દેરાસર બંધાવેલું હોય એવો લેખ છે,
ધર્મશાળા પણ મોટી છે.

·( ૩ ) ૮૦ શ્રી વહી પાર્શ્વનાથ છ ગામમાં સંપ્રતિ રાજાનું બંધાવેલું વહી પાર્થ નાથનું બાવન જીનાલયનું તીર્થસ્થળ છે, મંદારથી પાંચ ગાઉ થાય છે. ૮૧ શ્રી વાડી પાર્શ્વનાથ. પાટણમાં ઝવેરીવાડામાં પુરાણે લેખ છે, ત્યાં વાડી પાશ્વનાથનું દેરાસરજી છે, અને જે પુરાણે લેખ છે તેની ઇગ્રેજે પણ નકલે લઈ જાય છે. તેમાં જીનમંડનગણિએ જીન મંદિરે તથા જ્ઞાનના ભંડાર કરાવ્યાનું લખ્યું છે. ૮૨ શ્રી વિજય ચિંતામણી પાર્શ્વનાથ. ખંભાતમાં માણેકચોકની પાસે ચેર પીપડે વિજય ચિંતામણી પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. અમદાવાદમાં કાળુશાની પિળના ભેચરામાં વિજય ચિંતામણી પાર્શ્વનાથની પ્રતિમાજી શ્યામ સ્વરૂપ છે. તથા તેમની બે બાજુએ શ્યામ મૂર્તિ છે. ૮૩ શ્રી સમેતશિખરજી અથવા પાર્શ્વનાથ પહાડ, ગીરડીથી મધુવન અઢાર માઈલ થાય છે ગીરડીથી રીજુવાલુકા આઠમેલ થાય છે. મધુવનમાં વેતાંબરી ધર્મ-

·( ૪ )
શાળા છે. તેની પાસે અમદાવાદવાલા શેઠ હઠીસીંગભાઈની
ધર્મશાળા હરકુંવર શેઠાણીએ સં. ૧૨૦ માં સમેતશિખર
જાત્રાએ ગએલાં તે વખતે બંધાવેલી છે. જેમને ગર્વમેન્ટ
નેક નામદાર સખાવતે બહાદુર” ને ખેતાબ આપ્યો
હતો, તથા સંઘ તરફથી પણ બીજી ધર્મશાળા બંધાવેલી છે.
દેરાસરે જગતશેઠનાં, રાય ધનપતસિંહજીનાં, રાય લક્ષમી.
પતસિંહજી બહાદુરનાં તથા બીજાઓનાં ભવ્ય અને રમણુંક
છે. ધર્મશાળાના પાછલા બારણુ પાસે વડના ઝાડ નીચે સમેત
શિખરજી તીર્થના અધિષ્ઠાયક મીયાજીની સ્થાપના કરેલી
છે. ત્યાંથી તીર્થની શરૂઆત થાય છે. ત્યાં મેતી અક્ષત વગે-
રેથી વધાવીને ડુંગર ઉપર ચડવું. ઘણે ભાગમાં સડક બાંધેલી
છે. ઉપર ચડાવ ઘણા ભાગે કઠણ છે. મધુવનમાં વેશપંથી
અને તેરાપંથીની ધર્મશાળા છે. પહાડ ઉપરની સર્વ સંભાળ
વેતાંબરી જેનોની છે. ત્યાંથી ઉપર ચડતાં બે મિલે ગાવે
નાળું આવે છે, ત્યાં ધર્મશાલા છે અને ત્યાં સંઘ તરફથી જા-
ત્રાળુઓને ભાતું અપાય છે, ત્યાંથી બે રસ્તા આવે છે. જેવા
શત્રુ પર વિસામા છે. તેવા અહીંયાં પણ બંધાવવા જોઈએ.
શિયાળામાં પણ ઘણી વખત માવઠાં થયા કરે છે. તેથી યાત્રા-
શુઓને હરકત પડે છે. ગુજરાતનાં તીર્થોમાં પૂજાને માટે ન્હા-
વાના કપડાં વગેરેની અલગ રાખવાની વ્યવસ્થા છે, તેવી
અહીંયાં પણ હોય તે સારું:
:: મધુવનની ધર્મશાળામાં પાછલી રાતે નાહીને પૂજાનાં
કપડાં પહેરી ત્યાંથી ઉપર ચડે છે. ચાલવાની શકિત ન હોય

·થી ૨૦
*
( ૫ )
તે પૂજાના કપડાંએ ડોળમાં બેસી જવાય છે. ને પગલાંની.
તથા દેરાસરમાં પૂજા કરે છે. આ પહાડની પ્રદક્ષીણ ૧૮
મિલ થાય છે, પહાડ ઉપર રાતના રહેવાતું નથી. જેથી
ઉપર જઈ દરેક ટુંકનાં દર્શન કરી આવતાં ૧૮ માઈલ થાય છે.
પાનાથ ભગવાન જે ટેકરી ઉપર મોક્ષે ગયા તેને પા-
રસનાથ પહાડ કહે છે. ત્યાં રાય બદ્રિદાસજીએ બંધાવેલું
દેરાસર છે. ત્યાંથી ઉતરવાની સડક છે, માટે ત્યાંથી નીચે
ઉતરાય છે. આ પહાડ ઉપર યાત્રાળુઓએ ગંધર્વ નાલાની
ઉપરના ભાગમાં પસાખ.પાણી કરવાં.નહી. આ પહાડ ઉપર
શિકાર નહી કરવા અથવા હીંસા નહી કરવાને ગવર્મેન્ટ
જાહેરનામાં ચેડેલ છે, જેની નકલ પત્થરમાં કોતરાવીને નીચે
મધુવનની ધર્મશાળામાં જડેલી છે. '
ડુંગર ઉપર ચડતાં નીચે પ્રમાણે દેરીઓ આવે છે.
૧ ગૌતમ સ્વામીની દેરી :
૨ કુંથુનાથજીનું મેક્ષ કલ્યાણક
૩ અરનાથજીનું મિક્ષ કરીયાણુક
૪ નમીનાથજીનું મક્ષ કલ્યાણક
૫ મલીનાથજીનું મોક્ષ કલ્યાણક
૬ શ્રેયાંસનાથજીનું મેક્ષ કથાણુક
: : :૭ સુવિધિનાથનું મેક્ષ કલ્યાણુક
૮ પદમપ્રભુનું મિક્ષ કલ્યાણુક
'
-
* *

·( ૯૬ )
૯ મુનિસુવ્રત સ્વામીનું મિક્ષ કલ્યાણુક
૧૦ ચંદ્રપ્રભુનું મિક્ષ કલ્યાણુક
૧૧, આદિનાથનાં પગલાંની સ્થાપના
૧૨ શીતલનાથજીનું મોક્ષ કલ્યાણક
૧૩ અનંતનાથનું મક્ષ કલ્યાણક
૧૪ સંભવનાથનું મેક્ષ કલ્યાણુક
૧૫ વાસુપૂજ્ય સ્વામીનાં પગલાંની સ્થાપના
૧૬ અભિનંદન સ્વામીનું મોક્ષ કલ્યાણક
૧૭. મોટું પાર્શ્વનાથનું દેરાસર તથા ધર્મશાળા છે
ત્યાંથી નીચે ઉતરનારને ઉતરાય છે. બીજી રી-
ચેની જાત્રા બીજે દિવસે કરે છે.
૧૮ ધર્મનાથનું મેક્ષ'કલ્યાણક
૧૯ સુમતિનાથનું મેક્ષ કલ્યાણક
૨૦ શાંતિનાથનું મેક્ષ કલ્યાણક
૨૧ મહાવીર સ્વામીનાં પગલાંની સ્થાપના
૨૨ સુપાર્શ્વનાથનું મોક્ષ કલ્યાણક
૨૩ વિમલનાથનું મોક્ષ કલ્યાણક
૨૪ અજીતનાથનું મેક્ષ કલ્યાણક
૨૫ નેમીનાથના પગલાંની સ્થાપના
૨૮ પાર્શ્વનાથનું મેક્ષ કલ્યાણક
આ પહાડ જૈન શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક સંઘ તરફથી
શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીએ ખરીદ કરી લીધેલ છે.
.

·+ $
( ૭ )
૮૪ શ્રી સમીનાજી પાર્શ્વનાથ.
ઉદયપુરથી બે મૈલ થાય છે, સમીના પાર્શ્વનાથજીનું
તીર્થસ્થળ છે. જાત્રા કરવા લાયક છે.
૮૫ શ્રી સહરફણા પાર્શ્વનાથ.
માલવામાં ઉદયપુર શહેરમાં સહસ્ત્રફણા પાર્શ્વનાથનું
દેરાસર છે. પંજાબમાં જંગપુરમાં દેરાસર છે.'
રાધનપુરમાં પણ સહસ્ત્રફણુ પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.
સણવાસ સં. ૧૭૦૦ માં બંધાવેલું છે.
સમેતશિખરના પહાડ ઉપરના કુલનાયકજી સહસ્ત્રફણા
પાર્શ્વનાથ છે.
પાટણમાં પણ સહસ્ત્રફણાનું દેરાસર છે.
અમદાવાદમાં દેવશાને પાડે તથા શાંતિનાથની પોળમાં
એક મૂર્તિ છે.
જુનાગઢમાં સગરામ સોનીની ટૂંકમાં, તેમણે કરાવેલ
દેરાસરમાં મૂળ નાયકજી સહસ્ત્રફણા પાર્શ્વનાથ છે,
ગીરનારજી પંચમેરૂની ટુંકમાં જુનું દેરાસર છે.
કરાંચીમાં દેરાસર સહસ્ત્રફણા પાર્શ્વનાથનું બે લાખ
ખર્ચને બંધાવેલું છે,

·( ૮ )
કાર પર્વત ઉપર સહસ્ત્રફણા પાર્શ્વનાથનું તીર્થ હતું.
દક્ષિણદેશે કર્ણાટકમાં વિજપુર શહેર કે જ્યાં જુનાં
ખંડીએરે છે ત્યાં એક યુરોપીયને જમીન ખોદાવતાં એક
ભેંયરૂ નીકળ્યું. તેમાં સહસ્ત્રફણા પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા તેરમા
સેકાની તપાગચ્છીય આચાર્યની પ્રતિષ્ઠિત આજ વિજાપુરમાં
વિરાજમાન છે.
૮૬ શ્રી સહસ્ત્રકુટ પાર્શ્વનાથ,
પાટણુમાં મણીયારને પાડે શેઠ તેજસીનું બંધાવેલું
સહસ્ત્રકુટ પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.
૮૭ શ્રી સસણ પાર્શ્વનાથ.
જામનગરથી સાત ગાઉ દૂર ભણસાલ નામે ગામ છે. ત્યાં
પૂર્વે પારકર દેશથી રીસાઈને ઘણું જેનો આવ્યા હતા. તેમાં
રાઈસીશાહ તથા વર્ધમાનશાહ મુખ્ય હતા. જેમને કરડે
રૂપૈયાને વેપાર હતા, તેમણે ત્યાં દેરાસર બંધાવ્યું છે
ભણસાલની સેઢિા ઠાકરની કન્યા જામનગર પરણાવી, ત્યારે
દાયજામાં તે બાઈએ ઉપર કહેલા શાહુકારે જામનગરમાં
આવીને રહે તેવું માગ્યું. તેના બાપને નાઈલાજે તે આપવું
પડયું, તેથી તે બે જણે જામનગર જઈને વસ્યા. તેમની સાથે
બીજા ત્રણસો જૈન વેપારીઓ પણ જામનગર આવીને
વસ્યા. ત્યાં લાખ રૂપિયા ખર્ચી બને એ બે મોટાં દેરાસર

·(૯૯૯ ) , બંધાવ્યાં છે. જેથી જામનગર પણ તીર્થસ્થળ જેવું છે. ભણ- સાલનું દેરાસર સંવત્ ૧૫૪૦માં બંધાવેલું છે. ત્યાં સમફણા પાર્વનાથનું દેરાસર છે. ૮૮ શ્રી સંમેરીયા પાર્શ્વનાથ 11 સમરીયા ગામમાં સમરીયા પાનાથનું દેરાસર છે રતલામથી ચારગાઉ થાય છે. ભાદરવા સુદી ૨ ના દિવસે દરેક વર્ષે ચાર થાંભલાઓમાંથી દુધની ધારા ઝરે છે, કોઈ અમીની ધાર પણ કહે છે. ૮૯ થી સાવલા પાર્શ્વનાથ. રતલામથી નીમઢી સ્ટેશન આવે છે. ત્યાંથી બે ગાઉ સાવલીયા પાર્શ્વનાથ થાય છે, ભાદરવા સુદી ૨ ના દિવસે દેરાસરમીની ભીંતેમાંથી તથા થાંભલામાંથી અમી ઝરે છે. પ્રતિમા સ્થા,અને મનહર છે, દેરાસરજીનો જીર્ણોદ્ધાર થયે. છે. ધર્મશાળા અધુરી છે, તીર્થ જાત્રા કરવા લાયક છે. હે શ્રી શામળા પાર્શ્વનાથ, પાટણ જોગીવાડે જાગતા હાજરા હજુર છે, જ્યાં દર- રોજ સાંજરે સેંકડે મીણ દર્શન કરવા જાય છે, મૂર્તિ ઘણીજ ચમત્કારીક છે. સમેતશિખર ઉપર તથા નીચે શમળા પાર્શ્વનાથજી છે.

·( ૧૦૦) ચારૂપ મંડન પાર્શ્વનાથનું બીજું નામ પણ શામળા પાર્શ્વનાથ છે અમદાવાદમાં શામળાની પિળમાં પણ શામળા પાર્વ- નાથજીનું દેરાસર છે. પોળનું નામ પણ ભગવાનના નામ ઉપરથી શામળાની પિળ પડેલું છે. બનારસમાં કુશલાજીના મંદિરમાં પણ શામળીયા પાર્શ્વ નાથજી મૂળનાયક છે. મુર્શિદાબાદમાં પણ શામળા પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર છે, કીર્તિ બાગમાંના દેરાસરમાં જગતશેઠના બહેનની ભરા- વેલી શામળીયા પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમા કસોટીના પત્થરની છે. આબુ પાસે દાંતરાઈમાં સંવત ૧૭૦૨ માં બંધાવેલું શામળીયા પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર છે. શામળીયાજીનું એક તીર્થ કેશરીયાજીથી પાંચ ગાઉઉપર છે પાટણના રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહનું ડભોઈ વસાવેલું છે એવી દંતકથા છે. તે ડભોઈ પીલાજીરાવ ગાયકવાડે ગુજરાત લેતાં પહેલાં તે લીધું હતું. ત્યાં શામળા પાર્શ્વનાથનું જુનામાં જુનું દેરાસર છે. તે લોઢણ પાર્શ્વનાથ તેમજ પ્રગટ પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા પણું ડભેઈમાં છે. પ્રગટ પાર્શ્વનાથની સફેદ પ્રતિમા આશરે રપ ફુટ ઉંચી ભેંયરામાં ઘણી જીર્ણ હોવાથી ભંડારેલી છે. વરાડદેશમાં એલેચપુરથી. સાત ગાઉં. મુક્તાગિરિ નામે

·( ૧૦ )
પહાડ છે, તેની ઉપર શામળા પાર્શ્વનાથનું મોટું દેરાસર છે
પ્રતિમાજી શ્યામરંગે રશા કુંટ ઉંચી પદમાસનવાળી ફણું
સહિત છે સંવત ૧૯૭૬ સુધી તે તીર્થ થતાંબરના કબજામાં
હતું. તે વખતે કનેર ગામના રહીશ ઓશવાલ માણેકજી
ડાહ્યા વેતાંબરી તેને વહીવટ કરતા હતા, જેઓના વંશજો
બેતુલ જીલે બનોરંગામમાં હાલ વસે છે. આ તીર્થ હાલમાં
ડીગ બરેના કબજામાં છે.
૯૧ શ્રી સુઘદતી પાર્શ્વનાથ.
પૂર્વે અર્થ નગરમાં દશરથ રાજાના પુત્ર રામચંદ્ર
અને લક્ષમણું આઠમાં વાસુદેવ (નારાયણ) ત્રણ ખંડ પૃથ્વીનું
રાજ્ય કરતા હતા. સંમકીતવંત એવા તેમણે રત્નમય શ્રી
પાશ્વનાથની પ્રતિમાની ઘણે કાલ પૂજા કરી કાળાંતરે વાસુ-
દેવ લક્ષમણુના મરણ પછી રામચંદ્ર દિક્ષા લઈ અનુક્રમે કર્મનો
ક્ષય કરી મોક્ષે ગયા. પછી આગામી દુષમકાળ આવતો જાણ
તે પ્રતિમાને તેના અધિષ્ઠાયક દેવે આકાશ માળે લઈ જઈ
શ્રી વચ્છ દેશે સુરદંતી નગરે લાવી ભેરામાં ગુપ્તપણે સ્થા-
પન કરી અને રત્નમયી પ્રતિમાને દુષમકાલ આવતે જાણ
પિતાની શક્તિથી પાષામથી બનાવી દીધી. કેમકે, ભવિષ્ય
કાળમાં પ્રતિમાને અડચણ થવાનો સંભવ રહે નહી.
' . પછી ત્યાં શ્રી શેષતી વાત છે શ્રી વિમલસૂરિ આચાર્ય
મહારાજને સ્વપ્ન આપ્યું કે “આ સુઘદતી નગરમાં શ્રી,
પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા અમુક ઠેકાણે જોયરામાં છે ત્યાંથી બહાર,

·( ૧૦ ) પ્રગટ કરી પૂા.” પ્રભાતમાં તે વાત આચાર્ય મહારાજે શ્રાવકોને કરી, તેથી શ્રાવકોએ તે પ્રતિમાને બહાર કઢાવી. દેરાસર બંધાવી તેમાં પધરાવીને પૂજન કરવા લાગ્યા. કેટલેક કાળે તે નગર ઉજડ થઈ ગયું અને અધિષ્ઠાયકે પણ પ્રસાદ વશ પડી ગયા. કાળાંતરે જ્યારે તે નગર ઉપર તુર્ક લેકે ચડી આવ્યા, ત્યારે તે લોકોએ દેરાસરમાંથી તે પ્રતિમાને માથા ઉપર ચઢાવી બહાર લાવીને નીચે નાખી, તેથી માથું અને ધડ જુદાં થઈ ગયાં. તે પછી ભેંય ઉપર થોડે કાળ રહી. કેટલેક કાળે કોઈ બકરાં ચરાવનાર ત્યાં આગળ બકરાં ચરા- વવા આવ્યું. તેણે પ્રતિમાનું માથું અને ધડ ત્યાં જુદાં જુદાં પડેલાં જોયાં. જેથી તેણે તે માથું ધડ ઉપર ચડાવ્યું કે ધડ ઉપર મસ્તક તેની સાથે મળી જઈ એક થઈ ગયું. અધિ- છાયકના પ્રભાવે આજે પણ તેવીજ સ્થીતિમાં પૂજાય છે. ને તે પ્રતિમા ત્યાં બિરાજમાન છે. સુઘદંતી નગર હોવાથી સુઘદંતી પાર્શ્વનાથ નામ પડયું. ૬૨ શ્રી સુરજમંડન પાર્શ્વનાથ. પ્રખ્યાત સુરત નગરમાં ગોપીપુરામાં સૂર્યમંડન પાશ્વ- નાથની ઘણી મનોહર સંપ્રતિ રાજાની ભરાવેલી સાડાચાર ઉંચી સફેદ પાષાણની પ્રતિમા ડાહ્યાભાઈ વકીલના ઘરની જોકે ખાંચામાં ભેચરામાં બિરાજમાન છે. એક વખત સુરતમાં શાંતિદાસ શેઠ ચંતિ મહારાજની ઘણું જ ખાતર બરદારત કરતા ને રૂપિયા ચાર પાંચ હજાર તેમના વતી ખરચ પણ ફુટ

·( ૧૭ )
કરેલ હતું. જેથી તિજી પ્રસન્ન થયા હતા. તે વખતે શેઠ
શાંતિદાસ જવેરાતનો ધંધો કરતા હતા. શેઠને યતિજીએ
કહ્યું કે “તમે મારા ઉપર ઘણે ઉપકાર કર્યો છે તે તેને
બદલે આપવાની મારી ઈચ્છા થઈ છે, જેથી હું સૂરજ મંડને
પનાથના ભયરામાં છ માસ સુધી બેસીને મંત્ર સાધના
કરીશ. તમે રોજ એક માણસ સાથે પાંચશેર દૂધ તથા એક
શેર સાકર મેકલજે.” તે પ્રમાણે વ્યવસ્થા કરી પછી યતિ
જીએ ચિંતામણી મંત્રનું એકાગ્ર ચિત્તે આરાધનં કર્યું. એક
દિવસ શેઠે આવીને પૂછયું કે કેમ મંત્ર સિદ્ધ થયે?
: ગુરૂએ કહ્યું કે કાલે રિદ્ધિ થશે માટે કાલે તમે આવજે..” -
:' પછી બીજે દિવસે શેઠ કામમાં પડી જવાથી તેમને
શાંતિ નામને ગુમાસ્તાં અઢાર વરસની ઉમરનો હતો,
તેને શેઠે પાબર કાઢવાને મોકલે. અહીં હવે યતિજીને ડીજ
વાર હતી. જેથી તેણે પૂછ્યું કેણ શાંતિ?”
“જી હા..” શાંતિએ હાજર થતાં તરતજ જવાબ
આ. કેમકે તેનું પણ તેજ નામ હતું. ગુરૂ મંત્રના શા-
નમાં લયલીન હોવાથી કહ્યું કે “આવ ! પાસે ભગવાનની
સામે ઉમે રહે, જરા પણ ભય પામીશ નહિ. એક કાળો
નાગ તારા પગની એડીથી તે માથા ઉપર આવી જીભ કાઢી
તારા મેં સુધી લાવશે. તું તારી જીભ તેની જીભ સાથે ભેગી
કરી દે, મંત્રના પ્રભાવથી તને કાંઈ અડચણુ થશે નહી:
અંધારામાં શેઠને બદલે શાંતિ ગુમાd: છે એવુ ગુરૂએ

·( ૧૪ )
જાયું જ નહી. પછી શાંતિ તરતજ ગુરૂના કહેવા મુજબ
ભગવાન આગળ સ્થીર ઉભે રહ્યો. તેના માથા ઉપર સાપ
ચડે, પણ ભય પામ્યું નહીં પણ તેની સાથે જીભ ભેગી
કરવાની તેની હીમ્મત થઈ નહી. ને ધ્રુજી ઉઠયે. જેથી સાપ
તરતજ ઉતરી ગયે. યતિજીએ પણ મંત્ર પૂર્ણ કર્યો. તેમણે
જણાવ્યું કે “તેની અને તારી જીભ એક થઈ હોત તો વંશપરંપરા
ધન ખૂટત નહી. મહાદ્ધિવાન રહેત પણ હવે તો તારી સાત
પેઢી સુધી કુટુંબ બહુ સુખી રહેશે. પછી જરા નરમગરમ થશે.
પછી શાંતિ શાંતિદાસ શેઠની બહીકથી પરદેશ ચાલે
ગયે. તે ખંભાત થઇ દિલ્હી ગયે, ત્યાં બાદશાહના ઝવેરાત
વગેરેની કીંમત કરવાથી બાદશાહ ખુશી થયા તેમજ બીજી
વખતે માટીના ચાર ગોળાઓમાં ગુપ્ત રીતે રત્ન અને સેનું મૂકી
જહાંગીર બાદશાહે શાંતિ પાસે પરીક્ષા કરાવી. તેમાં પણ
મંત્રના બળે શાંતિને જશ-કીર્તિ મળી ને બાદશાહ ઘણાજ
પ્રસન્ન થયા, જેથી તેમણે શાંતિને નગરશેઠની પદવી આપી,
અને પાંચ તીર્થની સનંદ આપી. પછી અમદાવાદ આવી ત્યાંના
નગરશેઠ થયા ત્યાં સાગરગચ્છ સ્થાપન કર્યો. નવ લાખ રૂપીઆ
ખરચી ચિંતામણું પાર્શ્વનાથજીનું દેરાસર હાલમાં જયાં શેઠ
મંગલભાઈ ગીરધરની મીલ છે ત્યાં બંધાવ્યું હતું. તેના ખંડેર
હાલ ત્યાં છે. તે દેરાસર એરંગજેબ બાદશાહના વખતમાં
ખડત થવાથી રૂપીઆ સાડા પાંચ લાખ બાદશાહે આપ્યા.
તે ખરચ કરી વાઘેણુ પળમાં અજીતનાથનું, આદીશ્વર ભગ
વાનનું તેમજ ચિંતામણિ પાશ્વનાથનું દેરાસર વગેરે કરાવ્યાં,

·(૧૫)
શાંતિદાસ શેઠન વંશ સુરતમાં પણ છે.
તેમનો ગુમાસ્ત: શાંતિ અમદાવાદનાં જે શાંતિદાસ
નગરશેઠ થયા છે. તેમના પિતાનું નામ શેષકરણું. જુઓ શાંતિ
દાસ શેઠની વંશાવલી. હાલમાં તેમના વંશજો હયાત છે.
સુરજમંડન પાર્શ્વનાથનું દેરૂં ઈશાળા(રસાલા)માં છે.
૮૩ શ્રી સુલતાના પાર્શ્વનાથ.
દિલહીથી બાદશાહ અલ્લાઉદ્દીન લડત લડતો અને
દેવો તોડતા સિદ્ધપુર આવ્યો. ત્યાંનો રૂદ્રમાળ ભાંગીને પછી.
પાર્શ્વનાથના દેરાસર આગળ આવ્યો, ત્યાં ભેજકે પૂજા
ભણાવતા હતા તેમને પૂછયું. “ અરે યહ કન દેવ હય? ”
ઝુલતાને જણાવ્યું.
ભેજકે
જ બોલ્યા, “યહ જૈનક બડા દેવ હય”
અચ્છા કુછ ચમત્કાર છે તે બતલાવ, અભી મુર્સિ
તાકતે હય, ” સુલતાને કહ્યું. તેવારે ભેજાએ થોડીવાર
બાદશાહને થોભવા અરજ કરી અને કહ્યું કે “યહ દેવ બડા
ચમત્કારીક હય. એમ કહી માટીના કોડીયામાં ઘી પૂરી
એકસો આઠ દીપક તૈયાર કર્યો, પછી દીપક રાગ ગાવા માંડ,
જેથી દીવાઓ પોતાની મેળે પ્રગટ થયા. તરતજ એક નાગ
પ્રગટ થઈ ત્યાં આગળ ફાટેપ કરતા સુલતાન સામે ફણા
હલાવતો સન્મુખ બેઠો. *
'
:

·. ( ૧૦૬) અલ્લાઉદ્દીન ચમત્કાર પામીને કહેવા લાગ્યો કે “ યહ તે બડા દેવ હય, બાદશાહકા બાદશાહ સુલતાન હય જેથી તેમનું સુલતાના પાર્શ્વનાથ એવું નામ પડયું. તેવારે ત્યાં દર વર્ષે મેળો ભરાતો હતો. ને હજારો લોકો આવતા હતા તે બાદશાહ ઔરંગજેબના વખત સુધી ચાલ્યું. પછી ઔરંગજેબ ત્યાં આવ્યો તેણે પણ ચમત્કાર દેખી દેરાસર પડાવ્યું નહીં. સિદ્ધપુરમાં બે હજાર શ્રાવકનાં ઘર હતાં. ને હેમાચાર્ય મહારાજ પાટણમાં વખાણ વાંચતા તે પછી આકાશ માગે સિદ્ધપુર દર્શન કરવા જતા હતા. એ પ્રતિમાને બહુ ચમત્કાર હતું, પણ ત્યાં આશાતના વધવાથી હાલ ઘટી ગયે સિદ્ધપુરનું દેરાસર સિદ્ધરાજ જયસિંહનું કરાવેલ છે. સિદ્ધપુરના દેરાસરમાં રૂપીઆ પાંચ હજાર આપીને બે મેટી પ્રતિમાજી તથા બીજી નવ નાની પ્રતિમાઓને શ્રીપાન- સર લાવ્યા હતા. હાલ પાનસરમાં નવું દેરાસર તૈયાર થયું છે તેની પ્રતિષ્ઠા સંવત ૧૯૭૪ ના વૈશાખ સુદી ૬ના દિવસે થઈ છે. * સિદ્ધરાજ જયસિંહ સિદ્ધપુર વસાવેલું છે. ૯૪ શ્રી સેરીસરા પાર્શ્વનાથ. ગુજરાત દેશમાં પૂર્વે સેરીસરા નામે શહેર હતું. તે બાર ગાઉ મેટું અને વખાણવા લાયક હતું. પણ ત્યાં જીને- શ્વરનું દેરાસર નહતું. શહેરમાં વિદ્યાસાગર નામે જેના- ચા પાંચસે શિવેને પરીવારે પરવર્યા છતા આવ્યા ·(૧૭ ) આચાર્ય પાસે એક અતિ ચમત્કારીક મંત્રનું પુસ્તક હતું એક વખત વિદ્યાસાગર મુનિ જ્યારે જીંડીલ જવા ગયા ત્યારે તેમના બે વિદ્વાન શિષ્ય તે પુસ્તક વાંચ્યું. કેમકે તે પિથી ગુરૂ પોતાની પાસે જ રાખતા હતા, જેથી તેમને નવાઈ લાગતી. તેથી એક દિવસ ગુરૂ Úડી ગયેલા છે તે અવસર સાધી તેનું પહેલું પાનું વાંચ્યું છે તેમાં બાવન વીરને સાધવાને મંત્ર હતો તે બરાબર ધારી લીધે ને પુસ્તક હતું તેમ પાછું બરાબર મુકી દીધું. રાતે ગુરૂ સાથે પ્રતિક્રમણુકરી રહ્યા પછી રાત પર ગઈ, એટલે સંથારા પોરસી ભણાવી સર્વ સાધુ સુઈ ગયા, એટલે તે બને ચેલા બાવન વીરને મંત્ર સાધવા એક- તમાં બેઠા. તેમના મંત્ર બળથી બાવન વીર આવીને હાજર થયા અને વિનંતિ કરવા લાગ્યા કે “શું હુકમ છે.” પછી બન્ને ચેલાઓએ જણાવ્યું કે “આ શહેર ઘણું મોટું અને સુંદર છે પણ જૈન દેરાસર એક પણ નથી. માટે તમે એક સુંદર દેરાસર ઝટ અહીંયાં લાવો.” તે પછી બાવન વીર રંગમંડપ, ભેચરાગભારા સહીત સુંદર મોટું દેરાસર પ્રતિમાઓ યુકત લઈ આવ્યા. તે દેરાસ- રની બાંધણી એટલી મોટી હતી કે જેનારને આશ્ચર્ય જેવું થતું. પછી સર્વ વીરે બહાર વડ આગળ બેઠા. બીજે પહેરે ગુરૂ મહારાજ જાગૃત થયા તો તેમણે ત્યાં મોટી પ્રતિમાઓવાળું: વિશાલ દેરાસર જોયું. ને આશ્ચર્ય પામ્યા. પછી ખબર પડવાથી તે ચારેશ્વરીને સ્મરણ કરીને !

·( ૧૨ ) લાલ મનસુખભાઈ ભગુભાઈ તથા શેઠ સારાભાઈ ડાહ્યા- ભાઈએ આ દેરાસરને ઉંદ્ધાર કરાવવા માંડેલ છે. આ દેરાસર મોટા પાયા ઉપર આશરે ચાર લાખના ખર્ચે બંધાશે કામ ઘણુંખરું તૈયાર થયું છે. સેરીસા તીર્થ દેવચંદ્ર નામના ક્ષુલ્લક સાધુએ ચક્ર- શ્વરીની આરાધના કરી વરદાન મેળવી ત્રણ માળનું મોટા ચોવીશ કાઉસગ્ગીયા સહીત પાર્શ્વનાથ વગેરેની પ્રતિમાથી સુંદર એ પ્રાસાદ એક રાત્રીમાં તૈયાર કર્યો, આ તીર્થ આ કળીકાળમાં ઘણા પ્રભાવવાળું છે. આ લેખ સંવત ૧૪૦૦ માં લખેલ છે. ૫ શ્રી સાંકળા પાર્શ્વનાથ. પાટણમાં સાંકળચંદ નામે શ્રાવક ઘણાજ ધર્મના રાગી હતા. પાકૅનાથ ઉપર તેમને ઘણુંજ આસ્થા હતી. જેથી જ્યારે કંઈ પણ મન ઉદાસ થાય કે પાનાથની બહુ ભક્તિ કરતા, જેથી તેનાં સર્વ વિધ્રો દૂર થતાં, સાંકળચંદના નામ ઉપરથી તે પ્રતિમાનું નામ સાંકળા પાર્શ્વનાથ પડયું. ૯ શ્રી સેગટીયા પાર્શ્વનાથ. નાડલાઈમાં ગટીયા પાનાથે તથા જીરાવલા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.

·( ૧૧૧ ) ૯૭ શ્રી. સમચિંતામણી પાર્શ્વનાથ : : એ નામનું જીનું દેરાસર ખંભાતમાં સંઘવીની પોળમાં છે. ૯૮ શ્રી સુખસાગર પાર્શ્વનાથ. સુખસાગર પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા પરધર સહીત સીમ- ધર સવામીના દેરાસરમાં ધાતુની છે. પંદરમાં સૈકામાં ભરા- વેલી હોય તેમ તેની પાછળ લેખ છે. વર્લ્ડ માન સરૂપચંદ : ઈડરવાળાએ-લેખની નકલ ઉતારેલી છે તેમની આજુબાજુ બે કાઉસગીયા પણ ધાતુના છે. આ પ્રતિમા અમદાવાદ ડોસી- વાડાની પિળમાં સીમંધર સ્વામીના દેરાસરમાં આવેલી છે. . ૯ શ્રી સેસલી પાર્શ્વનાથ. છે. સેસલી ગામે સફેદ પ્રતિમા સંપ્રતિ રાજાની ભરાવેલી છે, છ વાડી કુલેરા સ્ટેશનેથી સેસલી પગ રાતે જાય છે. તે સેસલીપાનાથ કહેવાય છે. ૧૦ શ્રી સેસફણા પાર્શ્વનાથ સર્ણવાલ ગામે સેસફ-પાર્વનાથનું દેરાસર સં. ૧૭૦૦ ની સાલમાં બંધાવેલું છે. ડીસા કેમ્પધી સણવાલ બાવન મેલ છે. ii. '; રાધનપુરમાં સંવત ૧૯૪૫ની સાલમાં શેષણ પા મીથનું દેરાસર બંધાવેલું છે. '

·શ્વરીની અણી ,
( ૧૧ )
લાલ મનસુખભાઈ ભગુભાઈ તથા શેઠ સારાભાઈ ડાહ્યા-
ભાઈએ આ દેરાસરને ઉદ્ધાર કરાવવા માંડેલ છે. આ
દેરાસર મોટા પાયા ઉપર આશરે ચાર લાખના ખર્ચે અંધાશે
કામ ઘણુંખરું તૈયાર થયું છે.
સેરીસા તીર્થ દેવચંદ્ર નામના ક્ષુલ્લક સાધુએ ચદે
ચોવીશ કાઉસગ્ગીયા સહીત પાર્શ્વનાથ વગેરેની પ્રતિમાંથી
સુંદર એ પ્રાસાદ એક રાત્રીમાં તૈયાર કર્યો, આ તીર્થ આ
કળીકાળમાં ઘણા પ્રભાવવાળું છે. આ લેખ સંવત ૧૪૦૦ માં
લખેલ છે.
૫ શ્રી સાંકળા પાશ્વનાથ.
પાટણમાં સાંકળચંદ નામે શ્રાવક ઘણાજ ધર્મના રાગી
હતા. પાર્શ્વનાથ ઉપર તેમને ઘણું જ આસ્થા હતી. જેથી
જ્યારે કાંઈ પણ મન ઉદાસ થાય કે પાર્શ્વનાથની બહુ ભક્તિ
કરતા, જેથી તેનાં સર્વ વિધ્રો દૂર થતાં, સાંકળચંદના નામ
ઉપરથી તે પ્રતિમાનું નામ સાંકળા પાર્શ્વનાથ પડયું.
૬ શ્રી સોગટીયા પાર્શ્વનાથ
નાડલાઈમાં સોગટીયા પાર્શ્વનાથ તથા જીરાવલ
પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.

·( ૧૧૧ ) ૯૭ શ્રી. સેમચિંતામણી પાર્શ્વનાથ : ? એ નામનું જુનું દેરાસર ખંભાતમાં સંઘવીની પિળમાં છે. ૮ શ્રી સુખસાગર પાર્શ્વનાથ. 2 સુખસાગર પાનાથની પ્રતિમા પરવર સહીત સીમ- ધર સ્વામીના દેરાસરમાં ધાતુની છે. પંદરમાં સૈકામાં ભરા- વેલી હોય તેમ તેની પાછળ લેખ છે. વર્તમાન સરૂપચંદ ઈડરવાળાએ લેખની નકલ ઉતારેલી છે તેમની આજુબાજુ બે કાઉસગીયા ૫ણ ધાતુના છે. આ પ્રતિમા અમદાવાદ ડીસી- વાડાની પિળમાં સીમંધર સ્વામીના દેરાસરમાં આવેલી છે. શ્રી સેસલી પાર્શ્વનાથ. કે સેસલી ગમે સફેદ પ્રતિમા સંપ્રતિ રાજાની ભરાવેલી છે, જીલ્લે વાડી કુલેરા સ્ટેશનથી સેસલી પગ રાતે જવાય છે. તે સેસતી પાર્શ્વનાથ કહેવાય છે. ૧ શ્રી સેસફેણ પાર્શ્વનાથ સર્ણવાલ ગામેસેસફગા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર સં. ૧૭૦૦ ની સાલમાં બંધાવેલું છે. ડીસા કેમ્પથી સણવાલ બાવન મેલ છે. s! રાધનપુરમાં સંવત ૧૯૪૫ની સાલમાં શેષફણા પાવૈ માથનું દેરાસર બંધાવેલું છે. ન ·( ૧૨ ) અમલસાડથી પાંચ માઈલ દૂર પાનાર ગામે શેષણ પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. ૧૦૧ શ્રી સંખેશ્વર પાર્શ્વનાથ. રાધનપુર જીલ્લામાં સંખેશ્વર પાર્શ્વનાથનું મોટું તીર્થ સ્થળ છે. ગઈ ચાવીસીમાં નવમાં તીર્થકરના વારામાં આષાઢી શ્રાવકે તે પ્રતિમા ભરાવી હતી. ત્યારપછી તે દેવ વિમાનમાં અનુક્રમે પૂજાઈ. તે પછી બાવીશમાં તીર્થકર શ્રી નેમીનાથના કહેવાથી શ્રી કૃણુવાસુદેવે યાદો ઉપર પ્રતિવાસુદેવ જરાસંધે જરા મુકેલી હોવાથી તે જરા નિવારવા માટે અઠ્ઠમ તપ કરી પાશ્વનાથનું એકાગ્રચિત્તે ધ્યાન કરવાથી ત્રીજી રાત્રીએ પદ્માવ- તીએ પ્રગટ થઈ તે પ્રતિમા તેમને આપી. તેના નવણના પ્રભા- વથી સર્વ યાદવેની જરા રાક્ષસી દૂર થઈ. તે પ્રતિમા શ્રી કૃષ્ણ સંખપૂરીમાં પધરાવી શ્રી સંખેશ્વર નગર વસાવી સંખેશ્વર પાર્શ્વનાથ નામ સ્થાપ્યું. ત્યાં ચૈત્રી તથા કાર્તિક પુનમ ઉપર સંઘ જાય છે. ધર્મશાળાઓ વગેરેની સગવડ હાલમાં સારી છે હવે તે પ્રતિમા ગઈ વીસીમાં નવમા તીર્થકરના વારામાં આષાઢી શ્રાવકે ભરાવી તેણે કેટલેક કાળ પૂછે; પછી સાધમ દેવલેકે પૂજાઈ. ત્યારપછી આ ચોવીસીમાં રૂષ- ભદેવ સ્વામીના સમયમાં વૈતાઢય પર્વત ઉપર નમિ વિનમિ વિદ્યાધરેએ ઘણે કાલ પૂછ, ફરી તે પછી સુધર્મ દેવલોકના પૂછે. ત્યારબાદ સૂર્યના વિમાનમાં તે પ્રતિમા ધણ કાળ ·( ૧૧૩) પૂજાણી, ત્યાંથી નાગકુમારના સ્વામી નાગરાજે (નાગલોકમાં) ઘણે કાલ પૂછ. એમ દેવતા વિદ્યાધર વગેરેમાં ઘણે કાલ પૂજાયા પછી નાગકુમારના સ્વામીએ ગીરનાર પર્વતની સા- તમી ટુંકે રાખી, ત્યાં દેવે પૂજન કરવા લાગ્યા. ત્યાંથી કૃષ્ણ. વાસુદેવના ભાગ્યથી દેવતાએ તેમને આપી. તેમણે સંખેશ્વર, તીર્થ સ્થાપ્યું. તે સંખપુરમાં પચાસ હજાર વર્ષથી અધિક , સુધી પૂજાણી. તે પછી ઉદયરત્ન સ્વામીએ બાવાની મંજુષ- માંથી પ્રગટ કરી, વળી સંવત ૧૫૫ માં સજન શેઠે દેરા- , સર કરીને પધરાવી ને દુર્જનશલ્ય.નામે રાજાને કઢ, રાગ . ગયે, તેથી તેઓએ મળીને દેરાસર કરાવ્યું. હાલ પણ સ- પ્તકણ સહીત પાર્શ્વનાથ ત્યાં બિરાજે છે. સંખેશ્વરજી તીર્થને અંગે ત્યાં કારખાનું છે. તેને વહીવટ શેઠ માણેકલાલ મનસુખભાઈ ભગુભાઈ કરે છે. હારીજ સ્ટેશનથી નવ ગાઉ થાય છે. પગ રસ્તે જવાય છે. સ્ટેશન ઉપર વાહનની જોગવાઇ સારી હોય છે. ' ' શ્રીકૃષ્ણજીને થયાં આજે લગભગ છયાસી હજાર ચારસો ને પચાસ વરસ જેટલો કાળ થયે છે : ૧ર શ્રી સ્થંભન પાર્શ્વનાથ, તે સમયને આજે ઘણું વર્ષો વહી ગયાં છે કે જે સમયની આપણે હમણું વાત કરીએ છીએ. વિશમાં તીર્થકર મુનિસુ- ·( ૧૧૮ ) વ્રત સ્વામીની હયાતીમાં કોશલ દેશની અયોધ્યા નગરીમાં વિજયરાજા હતો. તેમના વંશમાં લગભગ બત્રીશમી પેઢી પછી ઈક્વાકુ વંશમાં આઠમા વાસુદેવ (વિષ્ણુ) રામ-લક્ષમણ ઉત્પન્ન થયા. આ વખતે ત્રિખંડાધિપ પ્રતિવિગણ રાવણની આજ્ઞા જગતમાં દુલ મનાતી. એવા સમર્થ રાવણની બુદ્ધિમાં વિપર્યાસ થયે અને રામ-લક્ષમણ વનમાં ગયા ત્યારે સીતાજીનું છળ-પ્રપંચથી હરણ કરી રાવણ તેમને લંકામાં ઉપાડી ગયે. તે વારે સૈન્ય સહીત રામ-લક્ષ્મણ લંકાની આસપાસ વીંટાએલા સમુદ્રના કિનારે આવ્યા, આ સમય આજથી અંદાજે સાત લાખ વરસ અથવા તો તેની આસ- પાસને હશે એમ અનુમાન થાય છે પણ વધારે ફરક નથી. મહા ભયંકર સમુદ્રને જોઈ રામ અને લક્ષ્મણ બને વિચારમાં પડયા કે સંકલ સૈન્ય સહિત આ સમુદ્રની પાર આપણે કેવી રીતે ઉતરવું ? એમ વિચાર કરતાં ત્યાં પડાવ નાખી આસપાસ જોતાં સમુદ્રના કિનારા ઉપર નજીક પાશ્વ નાથજીનું ભવ્ય મંદિર તેમના જેવામાં આવ્યું. આવા નિર્જન પ્રદેશમાં ભગવંતનું આવું અપૂર્વ ચિત્ય જોઈ તેમને (બન્ને બાંધવને) હદયમાં ભક્તિ ઉત્પન્ન થઈ, બન્ને બાંધવ ભગવંતનાં દર્શન કરી તેમની અલોકિક પ્રતિમા જોઈ પ્રસન્ન થઇ તેમની આરાધના કરવાને તૈયાર થયા. પછી રામ-લક્ષ્મણ બને બાંધએ ભગવંતની સેવા, ભક્તિ, ધ્યાન, તપ, જપથી આરાધના કરવા માંડી અને ભગવંતને અરજ કરી કે જ છે ·( ૧૧૫) વિશ્વ વત્સલ ! હે વિશ્વ વંદ! તમારા પ્રભાવ થકી આ સમુ- નું જલ થંભી જાવ! કે જેથી અમે તેની ઉપર પાજ બાંધી, લંકામાં જઈ રાવણને છતી સીતાજીને છોડાવીએ.” આવી, રીતે અભિગ્રહ કરી બન્ને બાંધવ (રામ-લક્ષમણુ) પ્રભુનું ધ્યાન ધરતા છતાં તેમનું આરાધન કરવા લાગ્યા. એમ કરતાં રામ-લક્ષમણને સાત માસ ને નવ દિવસ થયા તે વારે તરતજ સમુદ્રનું જળ થંભાઈ ગયું અને તોફાની સમુદ્ર શાંત થઈ ગયે. આવું અપૂર્વ દશ્ય જોઈ સકલ સૈન્ય સહિત રામ-લ- ક્ષ્મણ આશ્ચર્ય પામ્યા ને ભક્તિથી પાર્શ્વનાથનું નામ તેમણે સ્થંભન પાર્શ્વનાથ પાડયું. તરતજ સમુદ્ર ઉપર પાજ બાંધી લંકામાં જઈ રાવણને મારીને લક્ષમણ ને રામ જગતમાં આ ઠમાં વાસુદેવ અને બળદેવ તરીકે પ્રગટ થયા. પછી તેઓ સીતાજીને લઈને પાછા આવ્યા તેવારે અહીંયાં અઠ્ઠાઈ મહે સવ કરી ભગવાનની ભક્તિ કરી રામ શુદ્ધ શ્રાવક થયા. અને લક્ષમણું, સમકિતવંત થયા. પછી બન્ને બાંધ સકલ સૈન્ય સાથે અયોધ્યા ગયા. ત્યાં ઘણે કાળ તેમણે વિષ્ણુ વાસુદેવપ- ણાની ઋદ્ધિ જોગવી. પ્રતિમા પણ અહીંયાં નાગદેવતાઓથી પૂજાવા લાગી કે છે. X X - આઠમા વિષ્ણુના જમાનાને આજે લાખો વરસ વહી ગયાં છે, લગભગ છ લાખ વરસ અંદાજને ગાળો હશે: આજે વર્તમાન સમયમાં શ્રી નેમીનાર્થ ભગવાનનું શાસન ચાલે છે; હમણાં ખુદ તેઓશ્રી હજારો ભવ્ય જીને ઉપ- ·(૧૧૬) દેશ કરી રહ્યા છે તેમના સમયમાં નવમાં (છેલ્લા) વિણ શ્રી કૃષ્ણ ત્રિખંડાધિપતિ અર્ધ ચકી વાસુદેવ હતા. તેઓ એક દિવસ યાત્રા કરતા સમુદ્રને કિનારે થંભન પાર્શ્વનાથને વંદન કરવાને આવ્યા, જંગલ અને સમુદ્રને કિનારે નિર્જન પ્રદે શમાં પ્રભુની તાજી પૂજા જોઈ વિષ્ણુ વિચારમાં પડયા કે આવા નિર્જન પ્રદેશમાં ભગવાનને કેણ પૂજતું હશે? તેની તપાસ કરવી જોઈએ. એમ ધારી પિતે છુપાઈ ગયા. પછી પાતાલવાસી નાગકુમાર વાસુકી દેવતાઓ આવીને ભગ- વંતની પૂજા ભકિત કરી નાટારંગ કરવા લાગ્યા. પછી શ્રીકૃષ્ણ પ્રગટ થયા તેવારે વાસુકીદેવ પણ શ્રી કૃષ્ણને ઓળખી સાધન. મીકપણુએ કરીને મળ્યા. વાસુકીદેવે ભગવંતના મહિમાની સ્તુતિ કરી તેમને હેવાલ કહી બતાવ્યો કે પૂર્વે એંસી હજાર વરસ સુધી ઈંદ્ર પૂજી. પછી ધરણેન્દ્ર પ્રસાદ કરાવીને ભગવં. તને અહીંયાં થાપ્યા. આઠમા વાસુદેવ અહીં આવ્યા ત્યારે સમુદ્રનાં જળ ભગવંતના પ્રભાવથી થંભી ગયાં હતાં જેથી સ્થંભન પાર્શ્વનાથ નામ તેમણે આપ્યું છે. પછી કૃષ્ણજીનું મન પણું તે પ્રતિમાજીને દ્વારિકામાં લાવવાને લલચાણું કે આ ભગવાન દ્વારિકામાં આવે તે જ મારો જન્મ સફલ થાય. વાસુકી દેવતાઓ પાતાળમાં ગયા તેમની રજા મેળવી શ્રીકૃષ્ણ સ્થંભન પાર્શ્વનાથને દ્વારિકામાં લાવ્યા, ત્યાં સુવર્ણ મંદિરમાં ભગવાનને સ્થાપીને નવમા વિષણુએ ઘણુકાળ પર્યત થંભન પાર્શ્વનાથની પૂજા ભકિત કરી. પછી દ્વારિકાના દહન કાલ અવસરે દેવતાએ સ્વમ આપવાથી પ્રતિમાજીને સમુદ્રમાં ·1 (૧૭) પધરાવ્યાં, શ્રી કૃષ્ણજીનું આયુષ્ય એક હજાર વરસનું હતું. છેલ્લાં દ્વારિકાને અગ્નિકુમાર નિકાયના દેવે બાળી નાખી તે ઉપર સમુદ્રનું પાછું ફરી વળ્યું. અને કૃષ્ણ તથા બળભદ્ર ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. રસ્તામાં કોઈ ઝાડની નીચે શ્રી કૃષ્ણ સુતા હતા અને બળદેવ તેમને માટે પાણી લેવા ગયા. તે અવસરે તેમના ભાઈ જરાકુમારના બાણથી તેમનું મોત થયું. આવા વિશ્વવત્સલ પુરૂષના જન્મ અને મરણ વખતે પણ પાસે કેઈ નહોતું. અર્ધચક્રી, મહા સમર્થ મહાભૂજ વિષ્ણુની છેવટની પાણું પીવાની ઈચ્છા પણ પૂરી ન જ થઈ અને બળ- ભદ્ર પાણી લઈને આવતાં તે શ્રી કૃષ્ણજીના આત્માએ શરીર છેડી દીધું. સમયની બલિહારી છે. કર્મની ગતિ વિચિત્ર છે. આઠમા અને નવમા વિષ્ણુમાં અંદાજે લગભગ છ લાખ વરસનું અંતર જણાય છે. X X પંચમ કાળનાં કેટલાંક વરસે પસાર થઈ ગયાં છે, પૂર્વના સમયની અને આજના સમયની વચમાં લગભગરાસી હજાર કરતાં વધારે વર્ષોનું અંતર પડયું છે. તે અરસામાં કાંતિપુર નગરમાં ધનદત્ત ' નામે શ્રાવક વસે છે. તે વહાણે ભિરી વેપાર “ અથે પરદેશમાં જવાને તૈયાર થયા. શુભ મુહૂર્તે તેનાં વહાણ - સમુદ્રમાર્ગે ચાલ્યાં. અને જ્યાં સ્થંભન પાર્શ્વનાથની પ્રતિમા હતી ત્યાં ઉપર આવીને અટકી ગયાં જેથી સર્વ કોઈ ઉદાસ થયા. એમ કરતાં સમુદ્રમાં એક માસ એવી સ્થીતિમાં વીતી ગયો, તેવા આકાશમાં પ્રગટ છે.

·(૧૧૮ ) થઈ અધિષ્ઠાયક દેવ બેલ્યા અથાતું આકાશવાણી થઈ. તમારા વહાણ છે ત્યાં સમુદ્રમાં શ્રી સ્થંભન પાશ્વનાથની મહાપ્રભોવિક પ્રતિમા છે. તો તે પ્રતિમાને પ્રગટ કરી કાંતિપુર નગરમાં જિન ચૈત્ય કરાવી મૂળનાયક તરીકે તેને સ્થાપન કરો! તે પ્રતિમા છેટલા વિષ પછી વરૂણથી પૂજાણી. ત્યારબાદ નાગ- લેકમાં પૂજાણી, હમણાં મનુષ્ય લોકમાં આવી છે. પછી પ્રતિમા પ્રગટ કરી ધનદત્ત શ્રાવકે કાંતીપુર નગરમાં મંદિર કરીને પધરાવી, કેટલેક કાળ ત્યાં પૂજાણી. વિક્રમની પહેલી સદીનો સમય છે. તે અરસામાં નાગદેવતાને પુત્ર નાગાર્જુન નામે કઈ જેગી થયે, તેની પાસે આકાશગામિની, આકષર્ણ વિગેરે વિદ્યાઓ હતી. વળી તે અનેક પ્રકારના યત્નોવડે રસસિદ્ધિ કરવા લાગ્યા, પણ રસ સિદ્ધિ થઈ નહીં. કોઈ દેવતા તેને વિધ્ર કરવા લાગ્યા. ત્યારે અહીંયાં મહા સમર્થ પાદલિપ્ત નામે જુગપ્રધાન આચાર્ય આકાશગામિની વિદ્યાવડે દરરોજ પંચતીર્થોમાં વંદન કરતાં અનુક્રમે નાગાર્જુન સુવર્ણ સિદ્ધિ કરે છે તે નગરમાં આવ્યા. પછી નાગાર્જુન જેગી તેમનો શિષ્ય થયે, તેમને વિનંતિ કરી કે “ભગવંત! કોઈ રસ્તો બતાવો કે જેથી મારી રસ સિદ્ધિ થાય.” તે વારે આચાર્ય તેને ચગ્ય જાણુ મરજી નહી છતાં ભાવભાવને વેગે જણાવ્યું કે અસુર અને દેવતાઓ સેવા કરે છે એવા સ્થંભન પાર્શ્વનાથ છે જેની સુર

·( ૧૧ )
હાલ શ્રી કાંતિપુરમાં વિરાજે છે, સર્વ યક્ષ વૈતાલ વ્યંતર
તેની સેવા કરે છે એવા ભગવંતની દષ્ટિ સમક્ષ પવિની સ્ત્રી
રસમર્દિન કરે તે તમારું કાર્ય સિદ્ધ થશે,” નાગાર્જુને પછી
પિતાની આકાશગામિનીને આકષીણ વિદ્યાવડે કરીને તે
પ્રતિમાને કાંતિપુરથી લાવી પોતાની પાસે આણી તેમની દ્રષ્ટિ
આગળ શાલીવાહનની સ્ત્રી પદ્મિનીના રસમનથી નાગાર્જુનને
સોવનરસ છ માસે સિદ્ધાથ. પછી નાગાર્જુને તે પ્રતિમા
સેઢી નદીને કિનારે ખાખરાના ઝાડ નીચે ભંડારી. પરન્તુ નાગા-
ન એ રસને ઉપભેગા કરવા જીવન રહ્યો ને દગાથી મા
ગ. સંભળાય છે કે થંભનક નગર તે અરસામાં તેની
આસપાસમાં વસ્યું હોય ! નાગાર્જુન શાલિવાહન રાજાને
ગુર હતો. વિક્રમ રાજા પછી નજીકમાં શાલીવાહન રાજા થયેલા
છે. નાગાર્જુન પછી પાંચ વર્ષ વચમાં પ્રતિમા યક્ષેથી પણ
પૂજાઈ હતી.
??
s
-o
.
* : વિક્રમ સંવતના બારમા સૈકાને સમય હતો.
મહા સમર્થ અભયદેવસૂરિ ખરતર ગચ્છના અધિપતિ તે
સમયે પ્રખર વિદ્વાન ગણતા હતા. એક વખત અભયદેવસૂરિ
- ગુજરાતની જાત્રા કરવા નીકળ્યા. કર્મસંગે તેમને કુષ્ટિને
રોગ ઉત્પન્ન થયે. રોગની દુસહ પીડાથી સૂરિ વ્યાધિ-
ગ્રસ્ત થતાં વિહાર કરવાને પણ અશકત થયા. અનુક્રમે સૂરિ
સન્નાણું ગામે આવ્યા. રોગની દિન-પ્રતિદિન વૃદ્ધિ થવાથી
• '

·( ૧૨ ) ન એ નાથના દર્શનના પ્રભાવથી સૂરીશ્વરનું શરીર તરતજ રોગ- રહીત થયું અને પછી તેમણે આ શહેરમાં રહીને અત્યંત કંકણ એવી નવાંગની વૃત્તિઓ રચી પિતાનું તથા આ શહે- રનું નામ સમસ્ત જૈન કેમના હૃદયમાં કેતરાઈ રહે તેવું મહા સમર્થ કામ કર્યું. સ્થંભન શહેર હાલના ખંભાત શહેરથી પાંચ માઈલ દૂર આવેલું હતું. સૂરિજીએ પિતાના ગચ્છનો પણ મમત્વ રાખ્યા વગર વૃત્તિ રચવાનું કાર્ય કરેલું છે. તેમની વૃત્તિઓ હાલમાં ભંડારમાં રાખેલી છે. શાસનમાં ઘણું ઉપકાર કરનારી થઈ પડે તેવી છે. અભયદેવ સૂરિએ સ્થંભને પાર્વનાથને પ્રગટ કરવાને જ્યતિહુઅણ સ્તોત્ર રચ્યું હતું, તેની બત્રીસ ગાથાઓ હતી, એક વખતે પદ્માવતીએ ગુરૂ આગળ પ્રગટ થઈને કહ્યું કે છેલ્લી બે ગાથા આપ ભંડારી રાખો. તે અતિ કઈ વગર ગણવી નહીં. કારણ કે એ ગાથાથી વારંવાર ઇદ્રને આવવું પડે છે, માટે અતિ દુષ્કર પ્રજન સિવાય ગણવી નહી. પછી સૂરીશ્વરે એ છેલ્લી બે ગાથા ભંડારમાં ભંડારી દીધી. ; હાલ “જ્યતિહુઅણુ સ્તોત્રની ત્રીસ ગાથા પ્રગટ છે, જે ભણનારને વાંછિત અર્થની સિદ્ધિ કરનારી છે. અહીંયાં લગ- ભગ ૧૦૦ દેરાસર વર્તમાન છે. .. ! કેટલેક કાળે લેના આવાગમનથી આ મૂર્તિને ખંભાત નગરમાં લાવવામાં આવી. હાલમાં તે મૂર્તિ ખંભાતમાં વિરાજમાન છતી સકલ ભક્તજનોના મનોરથોને પૂરે છે. પણું ·•, (૧૩) - અભયદેવસૂરિ સંવત ૧૧૩૫માં પડવણજમાં કાળ- ધર્મ પામ્યા છે. ૧૦૩ શ્રી સ્વયંભુ પાર્શ્વનાથ જોધપુર રાજ્યમાં એશીયા, ફલધી, (મેડતા રોડ) રાણેકપુર, વાકાણા, નડાલ, નાડલાઈ, મૂછાળા મહાવીર (ઘારાવ) રાતા મહાવીર (બીજાપુર મારવાડ) પાલીમાં પાર્શ્વનાથ, સેસતી પાર્શ્વનાથ સાંડેરાવ આદિ જૈન તીર્થ પ્રસિદ્ધ છે, તેવું જ જોધપુર-બીકાનેર રેલવેના પીપાડ જંકશનથી બીલાડા જતી રેલવેના શલારી સ્ટેશનથી ચાર માઈલ દૂર કાપરડા ગામ છે. આ ગામમાં હાલ તો બહુ જ ઓછી વસ્તી છે; પણ આસપાસ નજર કરતાં કોઈ જમાનામાં કાપરડા ગામ બહુજ આબાદી ભરેલું શહેર લેવું જોઈએ. આ ગામમાં સ્વયંભુ પાર્શ્વનાથનું જૈન મંદિર પ્રાચિન જવાય છે. તે તારણના રહેવાશી ઓશવાલ ભાના ભંડા- રીએ સંવત ૧૬૭૫ માં બનાવ્યું છે. ભાના ભંડારી જેતારણ શહેરમાં જોધપુર રાજ્ય ત- રફથી કોઈ મોટા અધિકાર ઉપર નિયુક્ત હતા. એવા સમ- યમાં તેમના કેઈ દુશ્મનેએ રાજાના કાન ભંભેરવાથી ભાનાજી ઉપર રાજાને કેપ ઉતર્યો. તુરતજ રાજાએ રાજસેવકેને હુકમ કર્યો કે “ભાનાજીને પકડી-એકદમ અહીંયાં હાજર કરો” રાજસેવકે છૂટયા અને જેતારણ આવી ભાનોને રાજાને ·(૧૪) s હુકમ કહી સંભળાવ્યું અને તેમને તાકીદે જોધપુર આવવા રાજસેવકેએ અરજ કરી. ભાનાજી ભંડારી પણ પિતાના માણસ સાથે છેતાર- ણથી જોધપુર આવવાને નીકળ્યા. માર્ગમાં કાપરડા ગામે આવ્યા, ત્યાં આગળ રાજ્યના અધિકારીઓ સેવકે વગેરેએ જન કરવા અર્જ કરી ને પછી આગળ ચાલવા ફરમાવ્યું. ભંડારીજીએ કહ્યું કે “તમે સર્વ ભજન કરે પણ હું તો ખાઈ શકીશ નહી.? કર્મચારીએ પૂછયું “ આપ શા માટે ભેજન કર- વાની ના પાડે છો!” ; ભંડારીએ જવાબમાં જણાવ્યું કે, “હું જૈન છું જેથી ભગવંતનાં દર્શન કર્યા વગર હું જમીશ નહીં, મારે એ નિયમ છે.’ સાથીઓએ તેમને ભોજન કરવા માટે ઘણોજ આગ્રહ કર્યો, પણ ભંડારીજી પિતાના નિયમથી ચલાય- માન થયા નહી. તેમની એવી શ્રદ્ધાં જાણીને રાજસેવકોએ ગામમાં તપાસ કરી તે એક ઉપાશ્રયમાં યતિજીની પાસે જીનપ્રતિમા છે તેવી ખબર મળી.. જગતમાં એવો નિયમ છે કે “બૈર્યની અંતમાં ઈષ્ટ ફલની સિદ્ધિ થયા જ કરે છે.” રાજસેવકેએ ભંડારીજીને ખબર આપવાથી ભંડારીજી પ્રસન્નવદને ઉપાશ્રયમાં ગયા. ત્યાં ભગવાનના દર્શન કરી કૃતકૃત્ય થઈને પછી યતિજીને પણ વંદના કરી * ·(૧૨૫ ) ક યતિજીએ પૂછયું, “આપ કહાં જા રહે હૈ ઔર આપ ઉદાસ કયું હય ? આપકે ચહેરે પર નિરાશાકે ચિન્હ કર્યો દિખતે હય! ? ભંડારીએ તેના જવાબમાં પિતાની હકીકત યતિ- જીને સંભળાવી દીધી. અને આવા કચ્છમાંથી મુકિત કેવી રીતે થાય તે માટે પશુ પૂછયું. : યતિએ જણાવ્યું કે “તુમ સત્યનિષ્ટ ઔર નિર્દોષ , ખુશીસે રાજકી પાસ જાઓ, ધર્મકા પ્રભાવશે તમારા વિજય હાગા ! તમારા બાલ બાંકા ન હોગા!” ગુરૂનું વચન મસ્તકે ચડાવીને ભંડારીજી જોધપુર ગયા ત્યાં રાજાની સામે તેમને ઉભા કરવામાં આવ્યા. રાજાએ એમની ધર્મપ્રિયતાની વાત અધિકારીઓ પાસેથી સાંભળી જેથી તે મનમાં ઘણા ખુશી થયા, અને અધિક માન-સન્માનથી તેમને પાછા વિદાય કર્યો. પછી ભંડારીજી જેતારણ જતાં રસ્તામાં કાપરડા ગામે ભગવાનનાં દર્શન અને ગુરૂવંદન કરવાને આવ્યા. ભગવાનનાં દર્શન કરીને યતિજીને વંદન કરી સર્વ હકીકત કહી સંભળાવી અને વંધારામાં કહ્યું કે “ મહારાજ ! કાંઈ મારા લાયક કામ ફરમાવે ! ” યતિજીએ જણાવ્યું કે “તમે શ્રદ્ધા છે, અહીંયાં એક જિન મંદિરની જરૂર છે.” આપનું વચન સત્ય થાઓ ! અને આપના વચન પ્રમાણે મંદિર બનાવવાને હું ઝટ લાયક થાઉં એ સમય જ- ', ·(૧૨૬:) લદી આવે. હાલ તે હું પાંચસે રૂપિયા ખર્ચ કરી શકુ તેમ છું.” તે વારે યતિજીએ કહ્યું. “તમે મંદિરનું કામ શરૂ કરે ને તમારા પાંચસો રૂપીઆ એક વાસણમાં રાખો અને મરજી મુજબ તેમાંથી કાઢી કાઢીને ખુલ્લે હાથે ખર્ચ કરે, કારીગરો મજુરો વગેરેને વગર ગયે દામ આપે! દેતી વ- વખતે લેવાવાળાના હાથમાં એટલાજ પૈસા જશે કે જેટલે તેને હકક હશે !” પછી સંવત ૧૬૭૪ માં દેરાસર બંધાવવાનું કામકાજ શરૂ થયું. અને સંવત ૧૬૭૮માં સ્વયંભુ પાર્શ્વનાથની પ્ર- તિષ્ઠા થઈ, પાર્શ્વનાથજીની પલેઠી ઉપર લેખ છે કે – " संवत् १६७८ ना वैशाख शुदी १५ ने सोमवारे स्वाती नक्षत्रे महाराजाधिराज महाराजश्री गजसिंह विजय राज्ये उकेश वंशे राय लाखण संताने भंडारी गोत्रे भानाकेन भार्या भक्तादेः पुत्र रत्न नारायण नरसिंह सोढा पौत्र ताराचंद खेगार नेमिदासादि परिवार सहितेन श्री कर्पटहेटके स्वयंभू पार्श्वनाथ चैत्ये श्री पार्श्वनाथ....इत्यादि. બીજો લેખ--“હંવત્ ૧૬૮૮ રે વરસે શ્રી શાપર- डामा स्वयंभू पार्श्वनाथस्य परिकरस्य कारिताः प्रतिष्ठितः श्री जिनचन्द्र सूरिभिः" ·( ૧૨૭) 1. ઉપરના બન્ને લેખો ઉપરથી માલૂમ પડે છે કે દેરા સરજીનું કામ ઘણુ વખત સુધી ચાલુ રહ્યું હતું. યતિજીએ. જણાવ્યું હતું કે-“રુપીયા સાથે નાવ, ઘરનું જીનના નહીં.” , દૈવવશાત્ રૂપીઆ કેટલા ખર્ચાયા એને હીસાબ મેળ- વવા ભાજનમાંથી રૂપીઆ કાઢી ગણી જોયા તે પાંચસે જ નકન્યા તે કયાં સુધી ચાલે? તરતજ ખલાસ થઈ ગયા, ભંડારીજી પશ્ચાત્તાપ કરવા લાગ્યા, પણ હવે શું થાય! બગડેલી બાજી સુધરી શકે તેમ નહોતું. મંદિરનાં યરા સહીત પાંચ ખંડ, ચાર મંડપ અને ૧૦૮ સ્થંભ તૈયાર થઈ ગયા હતા, બાકીનું કામ અધુરૂ રહ્યું, કેમકે હાથીને ભાર હાથી વગર કેણ ઉપાડી શકે. ત્યાર પછી આ તીર્થને કઈ વખતે કોણે ઉદ્ધાર કર્યો તેની માલૂમ પડતી નથી. કાપરડા પાર્શ્વનાથ તેજ સ્વયંભુ પાર્શ્વનાથ છે. તત્સ બંધી કેટલીક હકીકત કાપરડા પાર્શ્વનાથમાં લખી છે તે સાંભળેલી દંતકથા ઉપરથી લખી છે. ૧૦૪ શ્રી અજાહરા પાર્શ્વનાથ . અયોધ્યાની ગાદી ઉપર ઈવાકુ વંશના સૂર્યવંશમાં અસંખ્ય રાજાઓ થઈ ગયા. તેમના વંશમાં અનુક્રમે કેટલાક મોક્ષે ગયા, કેટલાક સર્વાર્થ સિદ્ધિ વિમાને તેમજ કેટલાક દેવકે ગયા. કાળાંતરે તેમના વંશમાં મુનિસુવ્રત સ્વામીના શાસનમાં રઘુરાજા થયા, તેમની પછી તેમના પુત્ર અજય- ૨ ·(૧૨૮) પાલ (અનરણ્ય) રાજા થયા, તેમણે પિતાના પ્રભાવથી સમસ્ત શત્રુઓને જીતી લીધા અને વીર તરીકે જગ- તમાં પ્રસિદ્ધ થયા. હવે એક દિવસે પૂર્વ કર્મના ઉદયથી તેમના શરીરમાં એકને સાત રોગો ઉત્પન્ન થયા. સમકાલે તેઓ રાજાને પીડા દેવા લાગ્યા. રેગથી પીડા પામેલા છતાં બાહુબલી એવા મહાભૂજ અજયરાજાએ કઈક ઉદ્ધત રાજાઓને જીતી લીધા. એમ અખંડ આજ્ઞા પ્રવર્તાવતે અને અનેક રાજાઓના મુકુટરૂપ એ અજય રાજ રાષ્ટ્ર દેશમાં આવ્યું, ત્યાં શત્રુજ્ય તીર્થમાં જઈ જત્રા કરીને (દ્વિીપપત્તન) દીવ નગરમાં રહેવા લાગ્યું. એ અરસામાં રત્નસાર નામે વ્યવહારીઓ મનુષ્ય અને વસ્તુઓથી વહાણ ભરીને સમુદ્રમાં ચાલતાં અનુક્રમે વહાણું કેટલેક માર્ગ ઉલ્લંઘન કરીને દીવ બંદરના કિનારા નજીક આવ્યાં, દૂરથી પર્વતે જોવામાં આવ્યાં અને લેકે ખુશી થયા. એવામાં અગ્નિ દિશા તરફથી પ્રતિકુલ એ પવન વાવા લાગે અને તત્કાળ ચગીની કથાની જેમ મેઘથી સર્વ દિશાઓ વ્યાકુળ થઈ ગઈ ને આકાશને ઢાંકી દીધું. સમુદ્ર પણ અત્યંત, ખળભળવા–ઉછળવા લાગ્યો. તે વારે નાવિકે વિચારવા લાગ્યા કે-“આ જીવનહારક વટેળીયે છે અને વહાણમાં ઘણુ માણસે છે, હવે શું થશે ? ” રત્નસાર વ્યવહારી પણ ફિકરમાં પડ્યો. અરે ! કિનારે આવીને બાજી બગડે છે, મેં દ્રવ્યના લેભથી ઘણા

·( ૧૨૯)
માણસને વહાણમાં બેસાડ્યા છે તે ઠીક કર્યું નહીં. વહાણું
હવે જરૂર ડુબી જશે. માટે જ્યાં સુધી વહાણુ'ડુબે નહીં અને
લેકે નાશ ન થાય તે પહેલાં હું જ દરીયામાં ઝપાપાત
કરું.” એમ સંકલ્પ કરી દરીયામાં પડવાને શેઠ વહાણના
અગ્રભાગ ઉપર આવ્યા. ત્યાં આકાશવાણી થઈ; “હે ભદ્ર!
સમુદ્રમાં પડવાનું સાહસ કરીશ નહીં, તારી આવી દશા મેં
કરેલી છે. આ સમુદ્રની અંદર કલ્પવૃક્ષના પાટીયાના સંપુટમાં
રહેલી ભાવી તીર્થકર શ્રી પાર્શ્વનાથ સ્વામીની પ્રતિમા છે,
એ પ્રભાવિક પ્રતિમાને પ્રથમ લાખ વર્ષ ધરણે પૂજી હતી.
પછી છસો વર્ષ કુબેરે પૂજી હતી. ભક્તિવંત એવા વરૂણદેવે
તેમની પાસેથી પ્રાર્થના કરીને મેળવી પિતાના ભુવનમાં લઈ
જંઈ સાત લાખ વર્ષ પર્યત પિતે તે અભૂત પ્રતિમાને પૂછ
હૈતી. હમણાં અન્ય રાજાના ભાગ્ય થકી તે પ્રતિમા અહીં
આવેલી છે. માટે તેને બહાર કાઢી તું તે ઈવાકુ રાજાને
આપે તે રાજા હાલ સર્વ દિશાઓને જીતી (દ્વીપપત્તન)
દીવ નગરમાં રહેલો છે. માટે ત્યાં જઈ તારે તે પ્રતિમાં
અજયે રાજાને આપવી. જે વારે રાજા આ પ્રતિમાનાં દર્શન
કરશે તે વારે તેને વણથી તે રાજાને એકસેને સાતે વ્યાધિ
એ દુર કર્મ સહિત તરત જ નાશ પામી જશે અને બીજા
એને પણ તેવી જ રીતે ફળ મળશે. આ પ્રતિમાની પાસે
રહેનારી હું પાવતી નામે દેવી છું: આ બધે ઉપદ્રવ
મેં જ કરે છે.”

·( ૧૦ )
+ :
એ મુજબ આકાશવાણું સાંભળી ચતુર એવા રત્નસાર
વ્યવહારીએ નાવિકને બોલાવી બરાબર સમજાવી દરીયામાં
ઉતાર્યા. તેઓ પ્રતિમાને લઈને તરત જ ઉપર આવ્યા એટલે
તેમણે એ પ્રતિમાને નાવમાં લઈ લીધી. પછી તત્કાળ દુર્જનની
મૈત્રીની જેમ મેઘ વાદળ ન થયું, સમુદ્રનું તોફાન શાંત
થયું, વળી વિખરાઈ ગયે, સમુદ્ર પણ અનુકુળ થયે
અને વહાણે પણ ચાલવા માંડ્યાં. થોડા જ સમયમાં તે દિવ
બંદરના કિનારે આવ્યાં. વ્યવહારીયે એક પુરૂષને આગળ
મકલી રાજા પાસે વધામણું મોકલાવી.
રાજા અજયપાલ પણ રેગવાળ છતાં ભગવંતનાં દર્શન
કરવાને ભકિતથી રોમાંચિતવાળો થયે છતે એક ઘોડા ઉપર
સ્વાર થઈ ત્યાં આવ્યું. નગરમાંથી પણ ખબર પડતાં અનેક
વ્યવહારીયા વગેરે ત્યાં આવ્યા. લોકોએ પણ વહાણમાંથી
રાજાના નયનકમલ વિકસિત કરવાને સૂર્ય સમાન એ
પ્રતિમાને સંપુટ કિનારે ઉતાર્યો. તે વખતે અનેક પ્રકારે
રાજાએ દાન દેવા માંડયું. રૂડે પ્રકારે મંગલમય વાદિ ત્યાં
આગળ વાગવા લાગ્યાં, આખું શહેર શણગારવામાં આવ્યું
મોટા મહત્સવ-આડંબરપૂર્વક પ્રતિમાના સંપુટને રાજાએ
નગરમાં પ્રવેશ કરાવ્યું. પછી રમણીય સિંહાસન ઉપર
રાજાએ સંપુટને મૂકી ઉઘાડી લેતાં શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુનાં
દર્શન થયાં અને અનન્ય ભકિતથી પ્રભુની પૂજા કરી પોતાના
આત્માને કૃતાર્થ માનવા લાગ્યા.

·.
(૩૧)
પાર્શ્વનાથના પ્રભાવથી સ્મરણુથી પૂજનથી અને ધ્યા-
નથી, શાકિની ડાકિની ભૂત પ્રેત, વૈતાળ, યક્ષ, રાક્ષસ વગેરેના
ઉપસર્ગો નાશ પામી ર્જાય છે. અને મનુષ્યનાં દુઃખે પણ દૂર
થાય છે. આ પ્રતિમાની જે કઈ સેવા-પૂજા-ભકિત કરશે તેનાં
સર્વ પાપે લય પામી, લક્ષમી સ્ત્રી પુત્ર સુખ આદિ: સંકલ મને
રથ સિદ્ધ થશે. જે જીનબિંબ સે વર્ષનું હોય તે તીર્થં
ગણાય છે તે આ ભગવાનનું બિંબ તે લાખ વર્ષ દેવતાએ
સ્વર્ગમાં અને સમુદ્રમાં પૂજેલું છે. જેથી આ તીર્થ કહેવાય
તેમાં શી નવાઇ છે! આ પ્રતિમાથી પ્રથમ તે તમારી
એકને સાત વ્યાધિઓ નાશ પામી અને સુવર્ણમય કાયા
થઈ. વળી અહીં આપેલું દાન પણું અધિક ફળને દેનારું થશે.”
આ પ્રમાણે રાજાને કહી કોઈ ચારણુ મુનિ આકાશ માગે
પ્રાતમાના દર્શન કરી ચાલ્યા ગયા.
રાજાના રેગે પણ તે દિવસે નાશ પામ્યા. જેથી સર્વ
રોગે સ્વમામાં આવી કહેવા લાગ્યા કે “હે રાજન પાર્શ્વ
નાથના દર્શનથી હવે અમે તમારી પાસે રહી શકશું નહી.
પણ હજી ડખતું ( છ માસ) અમારે તમારી પાસે રહે
વાનું છે, તો તમે એક કામ કરજે. આ શહેરના પરામાં શૂર
નામે પશુપાલ રહે છે તેને ઘેર “વેતવર્ણવાલી બકરી છે તેના
શરીરમાં અમે તેટલે કાળ રહીશું. માટે તે બકરીને તમે
પાળજે અમે તેટલા દિવસ તેનાં શરીરમાં રહીશું, તમે બકરીનું
ઘાસ–પાણીથી બરાબર પાલન કરજે” એમ કહી રગે અંદશ્ય
થઈ ગયા. વિશેષ હકીકત માટે જુઓ શત્રુંજયે મહાભ્ય!”

·(૧૨)
રાજા પણ જેને ધર્મનું આરાધન કરી સ્વર્ગે ગયે. તેમનો
મોટા પુત્ર અનંતરથ તેમણે વ્રત ગ્રહણ કર્યું. જેથી તેમને
બીજો પુત્ર દશરથ રાજ્યને અધિપતિ થયે. તે દશરથને
જગત વિખ્યાત એવા આઠમાં વાસુદેવ શ્રી લક્ષ્મણ (નારાયણ)
તથા રામચંદ્ર ત્રણ ખંડના અધિપતિ (બળદેવ) આદિ ચાર
પુત્રો થયા. અને લક્ષમણ (નારાયણ) ના હાથથી રાવણ (દશા-
નન) ને નાશ થયો હતો, તે માટે જુઓ જૈન રામાયણુમાં
અથવા ત્રેસઠ, શલાકા પુરૂષ ચરિત્રમાં.
ઉના અને દેલવાડા વચ્ચે અજારા ગામમાં આ તીર્થ
હમણાં થોડાંક વર્ષ પહેલાં પ્રગટ થયું છે એમ તેના સ્તવનમાં
લખ્યું છે. આ બિબને શાસનદેવતાએ સાગર નામે શેઠને
આપ્યું હતું. જેથી તેમના સકળ મનોરથ પુરા થયા હતા. જગત
ગુરૂ શ્રી હિરવિજયસૂરીશ્વરજીએ છેલ્લું માસું ઉનામાંજ કર્યું
હતું. તેમને અગ્નિસંસ્કાર પણે અહીં જ કરવામાં આવ્યો હતે.
પ્રતિમા ચમત્કારીક છે, તેમના ઉપર લાલ રંગને લેપ કરવામાં
આવેલ છે. અહીં એક ચોતરે પણ વિદ્યમાન છે. થોડા વખત ઉપર
બે કાઉસગ્ગીયા એક માણસ જેટલા ઉંચા નીકળ્યા છે. બીજી
પ્રતિમાઓ નીકળે તેવો સંભવ છે, ચોતરા પાસેથી પ્રતિમાજી
પ્રગટ થઈ હતી તે જગ્યાએ છ દેરાસરનું એક દેરાસર છે. તે
ઉપર એક ઘટ છે તે સાબુત છે. “સંવત ૧૦૧૪ માં અમર
ચંદ જેચંદ ” એવો લેખ છે.
જે સ્થળે હીરવિજયસૂરિને અગ્નિસંસ્કાર કર્યો તે

·: 1. '; (૧૩૩ ) જગ્યાએ આંબા સારા ફળે છે. ભાદરવા સુદી ૧૧ ના દિવસ પર્યત ત્યાં કેરી આવી હતી. . ; અજરા ગામમાં અજાહરા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર તીર્થ સ્થળ છે. 'અર્થે એ પોતાના નામથી “અજયપુર” એવું નગર વસાવી પાર્શ્વનાથનું ભવ્ય જીનાલય બંધાવ્યું હતું. ૧૦૫ શ્રી અમીઝરા પાર્શ્વનાથ અમીઝરા પાર્શ્વનાથની પ્રતિમારૂપાલ ગામમાંથી નીકળી હતી. ત્યાં આગળ ખબર પડવાથી ચાર-પાંચ ગામના લેકે તેને લેવાને આવ્યા હતા. તેમનામાં ચીડીઓ નંખાતો ખેડાના શ્રાવકો લઈ જાય તેવી ચીઠી નીકળી. જેથી ખેડામાં લાવી દેરાસર'નવું તૈયાર કરાવેલું તેમાં પ્રતિષ્ઠા કરાવી. ખેડાના સંઘ તરફથી શિખરબધી દેરાસર' જે ભીડ ભંજન દેરાસરની જોડે છે, એ દેરાસરજીમાં પધરાવ- વાને પ્રતિમાજીની શોધમાં જ હતા ત્યાં રૂપાલના ખેતરમાં ખેદકામ કરતાં મહાભાવિક ચમત્કારિક પ્રતિમાજી નીકળ્યાં છે તેવી ખબર પડતાં ખેડાના શ્રાવકે રૂપાલ ગયા ને ત્યાંથી લાવીને આ તૈયાર દેરાસરછમાં પધરાવવામાં આવ્યાં તે વખતે તે પ્રતિમાને અમી ઝરતી હતી, જેથી અમી- ઝરા પાર્શ્વનાથ કહેવાયા. * સંવત ૧૮૭૧ નાખશ્રાવણ સુદી ૬ ના રોજ પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી. અને તે પ્રતિષ્ઠા ૧ ·(૧૩૪ ) પુન્યરત્નસૂરિએ કરી છે.” એ પ્રમાણે દેરાસરજીમાં લેખ છે. આ પ્રતિમાજી સંપ્રતિ રાજાના વખતની છે. ભીડભંજ- નને અમીઝરાની આસપાસ ઘણી પ્રતિમાઓ પણ સંપ્રતિ રાજના વખતની છે. કુવા ગામમાં દેરાસર છે, ત્યાં દર વરસે મેળો ભરાય છે. થરાદમાં પણ દેરાસર છે. ખેરાલુમાં અમીઝરા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે. . સરદારપુર રતલામ છેલ્લે પણ દેરાસર છે સાણંદમાં શિખરબંધી દેરાસર સં. ૧૪૦૦ માં સંઘે બંધાવેલું છે. એ . ગીરનારના પહાડ ઉપર ભયરામાં અમીઝરા પાર્શ્વ નાથની ઘણીજ ચમત્કારીક મૂર્તિ છે. વડાલીમાં અમી ઝરતી હતી. પણ એમટીવાળી બાઈના આવવાથી આશાતના થતા અમી ઝરતી બંધ થઈ ગઈ. - ૧" ગધારમાં અમીઝરા પાર્શ્વનાથનું મોટું દેરાસર છે ત્યાં પણ ભગવાનને અમી ઝરતી હતી. તેથી અમીઝરા પાર્શ્વનાથ નામ પડયું. ગોલવાડ જલે ખેડામાં અમીઝરા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર છે.

·--- ( ૧૩૫) ૧૦૬ શ્રી અહીછત્રા પાર્શ્વનાથ ભરતક્ષેત્રને વિષે કુરૂજંગલ દેશમાં શંખાવતી નામે નગરી છે, એકદા વડલાના વૃક્ષ નીચે પાર્શ્વનાથ ભગવાન દીક્ષા લઈને વિચરતા વિચરતા તે જગાએ કાઉસગ્ગ ધ્યાને રહ્યાં હરાતના ભગવાન નિષ્કપણે ધ્યાનમાં રહેલા છે તે અવસરે કર્મઠ જોગી તપસ્યા કરીને મરણ પામી ભૂવનપતિ દેવકની અસુરકુમાર નિકોયમાં (અસુર લકમાં મેઘમાળી નામે દે થયેલો તે પૂર્વના વેરને દ કરતો ત્યાંથી અસુર લેકના દિવ્ય ભંગ છેડી ભગ વાનને ઉપદ્રવ કરવાને મનુષ્ય લેકમાં આવ્યું, તેણે ભગ- વંત ઉપર પ્રથમ ધુળની વૃદ્ધિ કરી, ત્યારપછી અનુક્રમે તેણે. હાથી, વ્યાઘ, સિંહ, સર્પ વગેરેનાં રૂપે વિકુવ પ્રભુને દુઃખ દેવા તત્પર થયે ને તેમની ઉપર તે ક્ષુદ્ર જેને છેડી ભેગવાન તે ધ્યાનથી લેશ પણ ચલાયમાન થયા નહી. પછી ભયંકર પ્રેત અને વેતાળનાં રૂપ વિકુવી પિતાની શકિતથી તેણે ભયંકર ઉપસર્ગો કર્યા. તે પણ , ભગવાન તેનાથી ભાયમાન થયા નહી. છેવટે તેણે જળ વરસાવ: વાને સંકલ્પ કર્યો કે જળથી તેમને ડુબાડી દે, એમ વિચારી આકાશમાં વાદળો વિકુવી મુશલધાર. જળ વર- સાવવા માંડયું એવી રીતે દેવતાએ અગાધ જળ વરસાવ્યું પૃથ્વી જળથી આ થઈ ગઈ, સર્વત્ર જળ જળથઇ રહ્યું. જંતુઓ, વૃક્ષાદિક વોરે, જળમાં તણાવા લાગ્યા. મૂકયા પણ --

·*
+
+
જ્ઞાનનો ઉપગ કચરી પાસે ગયા, ભગવંતે અવધિ-
(૧૬)
અને વધતાં વધતાં ભગવંતની નાસિકા પર્યત જળ આવ્યું
તે વારે નાગકના સ્વામી નાગરાજ (નાગે) નું આસન
સમુદ્રમાં વહાણની માફક કંપાયમાન થયું.
પૂર્વે પાર્શ્વનાથ જ્યારે કુમારપણે બાલ્યાવસ્થામાં હતા
તે વખતે મેઘમાળીને જીવ કમઠ નામે ચગી હતો. એક વખતે
કમઠ કાશીના ઉદ્યાનમાં આવીને પંચાગ્નિ તપ સાધન કરતે
હતે, તે વારે સમસ્ત કાશી નગર તેનાં દર્શન કરવાને
દેડધામમાં પડયું હતું. નગરમાં દોડધામ થતી જાણ
પાર્વકુમાર પણ ઘેડા ઉપર સ્વાર થઈ પોતાના સેવક વર્ગ
જ્ઞાનનો ઉપયોગ મુકી તેના તપનું સ્વરૂપ જોઈ લીધું. પછી
પાકુમારે. કમઠ જોગીની નજીક આવી જણાવ્યું. “અરે
કમઠ! આત્માને અનિષ્ટકારી હીંસામય આ તું શું કરે છે!”
કંમઠ કહે “તમેં રાજકુમાર છે જેથી ચોગનો
મહીમા ન સમજે. એ તે અમે ગોજગને મહીમા
સમજી, કુમાર ! તમે તો માત્ર અશ્વ ખેલાવી જા.
અરે, પણું આવું હીંસામય તપ હોઈ શકે કે જે
તમાં અનેક પ્રકારે હીંસા થતી હોય, પચંદ્ધિને ઘાત
થતો હોય તે ત૫ શું ફળ આપનાર છે
- રાજકુમાર ! આવા ઉગ્ર તપને તમે હીંસામય કહે
-
વાર
?

·(૧૩૭ )
છે ખરેખર તપનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ તમે સમજતા
નથી. ” કમઠે પાકુમારને જણાવ્યું.. !' , ": ::-
:: તે ધારેલા લેકેના દેખતાં પંચામાંથી બળતું
એક કાઈ પિતાનાં સેવક પાસે બહાર ખેંચી કઢાવ્યું, અને
સર્વ લોકના જોતાં તે કાઇને ધીરે ધીરે ચીરાવ્યું તે
તેમાંથી અર્ધ બળે, અને આકુળ વ્યાકુળ થતું સર્પ
બહાર નીકળી પડે. અને તરફડવા લાગ્યો. સર્વ લોકે
આવા પાપથી કંપી જઈ કમઠની નિંદા કરવા લાગ્યા. પાર્શ્વ
કુમારે નાગને અંત સમય પિતાના જ્ઞાનથી જાણું લઈને
સેવક મુખે નવકાર સંભળાવ્યું અને ભગવંત, તેના સમીપે
હોવાથી તેમનાં દર્શનવડે મોતથી વ્યાકુલ છતાં પણ જાણે
અમૃતથી સીંચાણે હોય તેમ ભગવતનાં દર્શન કરતો સમય
ધિમાં મરણું પામી તે નાગ, નાગલોકમાં તેઓના સ્વામી
પણુએ કરીને નાગાધિપ-ધરણે થયે. ત્યાં એક નિમેષ
માત્રમાં તે મહર્બિક એવા સામાનિક દેવમાં પણ તેમના
સ્વામીપણુએ કરીને શોભવા લાગે. અર્થાત્ નાગ મરીને
નાગલોકમાં નાગરાજ (નાગે) થયો. ભુવનપતિની બીજી
નિકાયને આ દેવકના દેવતાઓને નાગનું ચિન્હ હોવાથી
તે દેવકને નાગકુમાર દેવલોક અથત નાગક કહેવાય છે.
પાશ્વકુમાર પણ લેકેથી સ્તુતિ કરાતા પિતાના ભવન પ્રતિ
આવ્યા, અને કંમઠ પણ પિતાની નિંદા થવાથી અવહેલના
પામતે છતે અને ભગવંત ઉપર ઠેષ ધારણ કરતો છતો
-

·{ ૧૩૮ ) અન્યત્ર ચાલ્યો ગયે, હઠથી અત્યંત કષ્ટકારી અજ્ઞાન એવું દુષ્કર તપ કરતા એવો કમઠ અન્ત સમયે મરણ પામીને અસુર લેકમાંના દક્ષીણ વિભાગમાં દેઢ પલ્યોપમના આયુષ્ય- વાળ મેઘમાળી નામે સામાન્ય દેવપણે ઉત્પન્ન થયે. ન + -- પાર્શ્વનાથને નાસીક પર્યત જળ વરસાવનાર પૂર્વોક્ત મેઘમાલી દેવતા પિતાનું વેર સંભારી અધિકાધિક જળ વર- સાવી ભગવંતને ડુબાવી દેવાનો વિચાર કરતો હતો, ત્યાં તે નાગરાજ (નાગૅદ્ર)નું આસન સમુદ્રમાં વહાણની માફક કંપાયમાન થતાં નાગરાજે અવધિજ્ઞાનથી જાણ્યું કે ઓહ! નાદાન કમઠનો જીવ મેઘમાળી વાગવાનને ઉપ- સર્ગ કરે છે! ભગવંતે તેને હીંસા (પાપ) કરતાં બચાવ્યા અને મને ભવસાગરથી ઉગાર્યો છતાં એ દુષ્ટ એની દુષ્ટતા છેડતે નથી” તરતજ પોતાની ઈંદ્રાણીઓ સાથે નિમેષ મા- ત્રમાં ત્યાં ભગવાનની પાસે આવ્યો. પિતે ભગવાનને નમી નીચે કમલની રચના કરી પિતે નાગનું રૂપ કરી ભગવાનના શરીરને પિતાના શરીરથી વીંટી લીધું અને મસ્તક ઉપર ફયા વિસ્તારી છત્ર ધારણ કર્યું આથી ભગવંતનું ધ્યાન આધક સુખવંતુ થયું. જેમ જેમ જળ વધે તેમ તેમ કમલ ઉંચું આવે અને શરીર ઉપર પણ એક પાણીનું બિંદુ માત્ર પણ પડે નહી, ધરણેની ઇંદ્રાણીઓ પણ ભકિતથી જળ ઉપર ભગવંતની આગળ નાટારંગ કરવા લાગી.

·(૧૩૯ ) *. * C. કમઠ અનેક પ્રકારે ઉપસર્ગ કરી રહ્યો છે. નાગરાજ ભગવંતની ભકિત કરી રહ્યા છે. એવી સ્થિતિમાં પણ કમઠના જીવ મેઘમાલી ઉપર પાર્શ્વનાથ ભગવાનને જરા પણ વેષભાવે નથી. તેમજ નાગાધિપ ઉપર તેમને સનેહ નથી. બન્ને પર સરખી વૃત્તિવાળા એવા પાર્શ્વનાથ તેમને સેવકોને કલ્યાણને અર્થ થાઓ ! . મેઘમાળીએ ઉપસર્ગો કરવા વડે ઘેર પાપ કર્મ બાંધ્યું ત્યારે નાગેન્દ્ર ભકિતથી પોતાના આત્માને સંસારથી પાર ઉતાર્યો.” હવે ધરણે જ્યારે પિતાના સેવકને કમઠને શિક્ષા કરવાનો હુકમ કર્યો તે વારે સેવકે ત્રાડ પાડતા કમઠ ઉપર ધસી ગયા ને કમઠને હાકો તેવારે મેઘમાળી આકા- શમાંથી જળ વરસાવતો હતો. તેણે જોયું તે નાગરાજને લગ- વંતની ભક્તિ કરતાં જોયા અને તેના સેવકે પિતા તરફ ધસેલા જે પિતાની તમામ મહેનત વ્યર્થ જાણું સેવકેથી ડરીને ભય પામે. કારણ કે ગમે તે પણ તે એક સામાન્ય દેવ હતા અને આ નાગલોકના અધિપતિ રાજા ઈંદ્ર હતું, તેના સેવકે પિતાં કરતાં પણ ઘણ-શકિતવાળા હતા. તરતજ પિતાની શકિતઓ સંક્ષેપી જળ સંહરી લીધું. અને મેઘ- માલી ભગવાનને આવીને નમી પડશે અને પાપને પશ્ચા- તાપ કરી ભગવંતને શિષ્ય થંચો. નાગરાજના સેવક દેવ- તાઓ તેને ઘેરીને ઉભા રહા. મૂખ! તારા અનર્થ માટે તું આ શું કરે છે? તારા ·••• (૧૪૦ ) આવા જળથી જે જગતના આધારભૂત છે તે ભગવાન કાંઈ ડૂબવાના નથી. પણ અગાધ સંસાર સાગરમાં તું જ બવાને છે. હું ભગવાનનો સેવક છું તારાં આવાં પાપકાર્ય હવે. સહન કરીશ નહી. હું તને જરૂર શિક્ષા કરીશ.” નાગે મેઘમાળીને એમ કહીને હાકાવ્યો. મેઘમાળીએ ભગવાનને ખમાવ્યા. નાગેન્દ્રને પણ ખમા- વ્યા અને પોતાના પાપની વારંવાર આલોચના કરવાથી અને ભગવાનને નમસ્કાર વગેરે કરવાથી ધરણેન્દ્રના રોષથી મુકત થ. પછી પોતે પણ ભગવાનનો ભકત થયે. મેઘમાળી પિ- તાના ભુવનમાં ભગવાનને નમીને ગયે. નાગરાજ પણ ભગ- વાનને નમીને પરિવાર સહિત પોતાના સ્થાનકે ગયાં. + પછી ત્યાં આગળ અહીછત્રા નગર વસાવ્યું. અને શ્રી સંઘે પાર્શ્વનાથનું દેરાસર કરાવ્યું, દેરાસરની પૂર્વ દિશાએ સાત કુંડ છે. તેનું પાણી પીવામાં મીઠું છે. તે પાણી વડે ન્હાવાથી શરીરના રોગો નાશ પામે છે. સારા લબ્ધિવાળા પુરૂષે સિદ્ધિરસની કુંપીઓ ત્યાં દેખે છે. તે કંડેના પાણીથી ધાતુવૃંદીને ધાતુની સિદ્ધિ થાય છે નગ રમાં અને નગર બહાર મળી સવા લાખ કુવા તથા વાવે છે. પાર્શ્વનાથના દેરાસરની પાસે સિદ્ધ ખેતર છે. ત્યાં ધરણેન્દ્ર પદ્માવતી, પાશ્વનાથની સેવા ભક્તિ કરે છે. ત્યાં નેમીનાથનું દેરાસર છે. ત્યાં સિદ્ધિ અને બુદ્ધિ એ બે દેવીઓ સિંહ ઉપર ·-, (૧૪) બેઠેલી છે. વળી જેના હાથમાં આંબાની ઉંબ છે એવી સિંહ વાહિકા અંબિકા દેવી પણ છે. તેની ઉત્તર દિશા તરફ એક વાવ છે. જેનું પાણી ચંદ્રના કિરણ સરખું ચેપ્યું છે. ત્યાં ન્હાવાને આવતા માણસે તે વાવની માટી શરીરે ચાળીને પિતાના કેઢ રાગ પણ દૂર કરે છે. વળી ધનવંતી નામે કુવે છે તેની માટી કાળી ચીત્રી છે, ગુરૂઉપદેશથી તેનું કંચન થાય છે. એક બ્રહ્મકુંડ ત્યાં આગળ છે. તે કુંડમાં ઉગેલું બ્રાહ્મી વનસ્પતિનું એક પાંદડું લઈને એકજ રંગની ગાયના દૂધ સાથે પીવાથી કદરૂપ પણ સારા શરીરવાળા અને મનેહર કંઠવાળા થાય છે. તે જગ્યાએ સર્વ જાતની આષધીઓનાં ઝાડ થાય છે. જેવાં કે નાગદમની, સહદેવી, અપરાજીતા, લક્ષમણ, તીવરણી, નકુલી, સનફલી સપક્ષી. સુવર્ણસીલા મોહીની, શામળી, રવિભપ્સા, નિર્વિષા, મોરીખા, શલ્યા, વિશલ્યા આદિ ઘણું ઓષધિઓ ત્યાં થાય છે. તે ઠેકાણે લેકિક પણ અનેક દેવ છે. એ નગરી તપસ્વીઓની જન્મ- ભૂમિ ગણાય છે. ૧૦૭ શ્રી એવંતી પાર્શ્વનાથ. મુકુંદ પંડિત જ્ઞાતે બ્રાહ્મણ હતા, વળી વિક્રમ રાજાના પુરોહિતના વિદ્વાન પુત્ર એટલે રાજાને માનવાગ્ય પણ ખરા ! તેમને પોતાની પંડિતાઈનું એવું અભિમાન હતું કે તેમની આગળ સર્વ કોઈ વિદ્વાનને તે તુચ્છ સમજતા. એકદા

·( ૧૪ર) .
જૈનાચાર્ય વૃદ્ધવાદિસૂરિની ખ્યાતિ તેમણે ઘણું સાંભળી
જેથી તેમને જીતવાને તે લાદેશમાં ભરૂચ નગર તરફ
ચાલતા થયા. ભરૂચ પાસે આવતાં રસ્તામાં વૃદ્ધવાદિસૂરિ
મળ્યા. તેમને પૂછતાં જણાવ્યું કે પંડિત ! જ્યારે તમે
વૃદ્ધવાદિસૂરિ સાથે વાદ કરવા જાઓ છો તો અનાયાસે
જંગલમાં આપણે મેળાપ થયે છે તે આપણે વાદ કરીએ”
પછી ગોવાળોને સાક્ષી રાખ્યા અને વાદવિવાદ શરૂ કર્યો.….
- પંડિતે સંસ્કૃત ભાષામાં પિતાને પૂર્વ પક્ષ સ્થાપન
ગોવાળીયાઓ તેમાં કંઈ સમજ્યા નહીં. ને તેમનું
માથુ દુ:ખવાં આવ્યું
પછી સૂરિજીએ કમરમાં ઓઘો વગેરે બરાબર બધી બે
હાથે તાળીયો બજાવતા ગાવા માંડયું.
નવી મારીયે રે નવી ચરીયે રે,
પરદા રાગમન નિવારીયેજી હૈ.
વગેરે બોધદાયક ભજનીયું સાંભળીને ગોવાળીયાઓ તો ખુશી
થયા ને તેમની સાથે તેઓ પણ તાળીઓ પાડી ગાવા લાગ્યા.
આખરે વાહીયાઓ બોલ્યા કે “મહારાજ જીત્યા–સાધુ
કર્યો. પણું
જીત્યો. ”
તરતજ પંડિત મુકુંદ જંખવા પડી ગયે ને આચા-
ને કહેવા લાગ્યો કે “મને તમારે શિષ્ય બનાવો. ”
પણ આચાર્યું તેને સમજાવ્યું “સબર? આ તો -

·(૧૪૩) વાળીયાઓનો દરબાર છે તે સાક્ષીભૂત છે તે કાંઈ પ્રમાણે કહેવાય નહીં, પણ ભરૂચ નગરમાં જઈ ત્યાં રાજાને સાક્ષીભૂત રાખી આપણે વાદ કરશું; માટે થંભી જાવ. : ગમે તેમ છે પણ સમય જાણેવાની જેની શક્તિ નથી તે પંડિત થયો તે પણ શું ? અમુક અવસરે શું ઉચિત છે તે પ્રથમ સમજવું જોઈએ અને મારામાં તે 'ખામી છે માટે મને દીક્ષા આપે ? ... : : : - ? :- : ! પણ સૂરિજી તેમને સમજાવી પછી રાજસભામાં લાવ્યા ને વાદવિવાદ શરું થયે અને મુકુંદ પંડિતની હાર થઈ, પછી સર્વને દેખતાં “વૃદ્ધવાદિસૂરિજીએ તેમને ચારિત્ર આપ્યું અને કુમુદચંદ્ર નામ પાડયું. એક વખત તેમણે નવકારને અંદ લે બોલાર પાયા ઉર્ય પુ” એવું સંકુર તમાં "પદ બનાવ્યું. પછી શું કહ્યું કે આપણું સર્વ પ્રાકૃત શાસ્ત્રો હું સંસ્કૃતમાં રચી દઉં. તેવારે ગુરૂ મહારાજે જણાવ્યું જે, “બાળ, સ્ત્રી, વૃદ્ધ, dલાન અને મંદ બુદ્ધિવાળાને માટે તત્વોએ તેમને સુગ- મથી બંધ થઈ શકે અને એવા પણ ચારિત્ર લેઈને સહેલાઈથી અભ્યાસ કરી શકે, તે માટે તેમણે શાસ્ત્રો પ્રાકૃત (માગધિ) ભાષામાં રચ્યા છે; તમે એવા મહા પુરૂષોની ઉથાપના કરી જેથી મોટું પ્રયશ્ચિત લાગ્યું. માટે આજથી તમે ગરછ બહાર છે. એમ કહી સૂરિજીએ તેમને ગચ્છ બહાર કર્યા. પછી સાથે આવીને આચાર્યને વિનંતિ કરી કે, “કુમુદચંદ્ર

·+ ,
(૧૪૪) .
મહા વિદ્વાન અને પ્રભાવિક છે તેથી ગચ્છ બહાર કરવા
ગ્ય નથી.
છેવટે આચાર્યશ્રીએ જણાવ્યું કે “અઢાર રાજાઓને
પ્રતિબધી જૈન કરશે તો સંઘમાં લઈશું. કુમુદચંદ્રનું
બીજું નામ સિદ્ધસેનદિવાકરસૂરિ છે પણ તે પદવી વિકમ
રાજાએ આપેલી હોય તેમ લાગે છે.
હવે કુમુદચંદ્ર અબધુતના વેશમાં ફરતાં ફરતાં અનુ-
કમે ચિત્રકુટ ગયા, ત્યાં એક સ્થંભનું દ્વાર ઉઘાડી જોયું તો
મંત્રનું પુસ્તક તેમના જેવામાં આવ્યું, તેમાંથી પહેલા પાને
બે મંત્ર જોવામાં આવ્યા. તે બરાબર વિધિ સહિત ધારી
લીધા. પછી જેવા આગળ પાનું ફેરવવા જાય છે કે તરતજ,
મંત્રાધિષ્ઠાયક દેવતાએ પુસ્તક ખેંચી લીધું ને કહ્યું કે એ
બે વિદ્યા તમારા ભાગ્યમાં છે. વધારે
વધારે મહેનત કરશે નહીં
એમ જણાવી અદશ્ય થઈ ગયો.
અનુક્રમે કુમુદચંદ્ર ફરતા ફરતા ઉજજયની નગરીએ
આવ્યા, તો ત્યાં વિક્રમ રાજા ઘેડે ખેલાવતા જતા હતા.
રાજાએ જોઈને તેમને પૂછયું કે “તમે કોણ છો?
“ સર્વજ્ઞને પુત્ર છું” કુમુદચંદ્ર જણાવ્યું.
આ જવાબ સાંભળીને રાજાએ મનમાંજ નમસ્કાર
કર્યો. એટલે આચાર્ય કુમુદચંદ્ર ધર્મલાભ આપે.
રાજાએ પૂછયું “કેને ધર્મલાભ આપો છો? શું તમા-
રામાં ધર્મલાભ આવા સસ્તા છે?”

·૫ (૧૪૫) “રાજન જેણે મનથી નમસ્કાર કર્યો છે, તેને માટેજ એ ધર્મલાભ છે. એ ખાલી ખ્યાલ નથી. દેવ ગુરૂ અને અમને વંદન-નમસ્કાર કરવા વડે પ્રાણીને ધર્મને લાભ એટલે ધર્મની પ્રાપ્તિ થાય છે તે પ્રાણ સંસાર સાગરને પાર પાણી મુકિતપદને વરે છે.' રાજાએ સંતે પામી ફોડ નયા આપવા માંડયા તે લેતાં ધર્મસ્થાનકે વપરાવ્યા. પછી એક દિવસ કુમુદચંદ્ર ચારક લઈ વિક્રમરાજાની સભામાં આવ્યા, ને પ્રતિહાર દ્વારા રાજાને કહેવરાવ્યું કે “ ચાર લેક લઇને એક શિક્ષક આવેલ છે તે તે તમારી પાસે આવે કે પાછો જાય?” પ્રતિહાર રાજાને જઈને તે જણાવ્યું. પછી રાજાએ કહ્યું કે “દશલાખ સોનૈયા આપે અને ' ચેદ હાથી આપે. તે છતાં તેને આવવું હોય તો ભલે આવે: પછી કુમુદચંદ્ર રાજા પાસે જઈ ચાર લેક કહ્યા, જેથી રાજાએ ચારે દિશાનું રાજ્ય આપવા માંડ્યું, પણ રાજ્ય નહી લેતાં “હું જ્યારે આવું ત્યારે તમારે ધર્મોપદેશ સાંભળ.” એટલું માગી લીધું. પછી રાજા હમેશ ધર્મશ્રવણ કરવા લાગ્યું. 1 એક દિવસ કુમુદચંદ્ર મહાકાલના મંદિરમાં શિવ- પિંડિકા ઉપર પગ મૂકીને સૂતા. ત્યાં ઘણા લોકેએ ઉઠા- ઠવા માંડયા, પણ ઉઠયા નહિ. પછી કે રાજા આગળ ફરીયાદ કરી. રાજાએ તરતજ માણસને હુકમ કર્યો બલા- -

·(૧૪૬ )
ત્યારથી કાઢવા કહ્યું. માણસે આવીને ફડાફડ સાધુને ચાબુકે
લગાવવા લાગ્યા. તરત જ રાણીવાસમાં રાણુઓને તેના
પ્રહારે લાગવા માંડયા ને અત્યંત લાહલ મ. આ
સાંભળી રાજા વિકમ તરતજ ત્યાં દોડી આવ્યે. ને તેમને
ઓળખ્યા પછી રાજાએ જણાવ્યું કે “મહાદેવ પૂજવાને યોગ્ય
છે, છતાં તેમના મસ્તક ઉપર તમે પગ કેમ રાખ્યા !”
તે સાધુએ કહ્યું કે “એ મહાદેવ તે જુદા છે. તેમને
તમારી આગળ હમણું સ્તુતિવડે કરીને પ્રગટ કરીશ?”
5. પછી તેમણે “કલ્યાણ મંદિર” સ્તોત્ર રચવા માંડયું
અગીયારમો લેક બેલતાં ભૂમિકંપ થયો; ધૂમાડો નીકળવા
માંડે. તરતજ શિવલીંગ ફાટીને ધરણે દ્ર સહીત પાર્શ્વનાથની
પ્રતિમા પ્રગટ થઈ; પછી અડતાલીશ ગાથાવડે મહારાજે
સ્તોત્ર પૂર્ણ કર્યું.
! ..' પછી કુમુદચંદ્ર જણાવ્યું કે હે રાજન ? પૂર્વે અહીયાં
ભદ્રા શેઠાણનો પુત્ર એવંતિકુમાર અનશન કરીને કાઉસગ્ગ
ધ્યાને ઉપસર્ગથી મરણ પામીને નલિની ગુલ્મ વિમાનને વિષે
દેવ થયો છે. તે સ્થાને પિતાની યાદગીરીમાં તેના પુત્ર મહાકાલે
પિતાના નામનું ચૈત્ય બંધાવી પાર્શ્વનાથ પ્રભુની પ્રતિષ્ઠા
કરી હતી. ત્યાં કેટલેક કાળે અન્ય ધમીઓએ મહાદેવનું લીંગ
પધરાવી મૂળ પ્રતિમાને ગોપવી દીધી. તે આજે તમારી નજર
આગળ પ્રગટ થયા
તે સાંભળી રાજાએ હર્ષ પામીને
મંદિર માટે સે ગામ આખ્યાં. અને પોતે સમ્યકત્વ અંગીકાર
છે ?

·(૧૪૭)
કર્યું. પછી ત્યાં મોટું દેરાસર બંધાવી પાર્શ્વનાથની પ્રતિષ્ઠા
કરી તેનું એવંતી કુમારના નામ ઉપરથી ઐવંતી પાર્શ્વનાથ
નામ પાડયું.
હવે સિદ્ધસેનસૂરિએ વિક્રમ રાજાના અનુયાયી બીજા
અઢાર રાજાઓને પ્રતિબોધ્યા. પછી તેઓ અઢાર રાજાઓને
પ્રતિબોધી ઉજજૈનમાં રહેવા લાગ્યા, રાજાએ રાજસભામાં
આવવા જવા માટે તેમને સુખાસન આપ્યું. તેમાં બેસીને
સિદ્ધસેનસૂરિ રાજસભામાં આવવા જવા લાગ્યાઅહીં આચાર્ય
કંઈક શિથિલ થઈ ગયા.
સિદ્ધસેન અઢાર રાજાઓને પ્રતિબેધવા ગયેલા છે. તે
પિતાનું કામ પૂરું કરી અત્યારે કાંઈક પ્રમાદમાં પડેલા છે એમ
જાણીને તેમને પ્રતિબંધિવાને ગુરૂ વૃદ્ધવાદિસૂરિ ઉજજન
આવ્યા, ત્યાં સુખાસન ઉપાડનાર ભેઈન જગાએ ભાઈ
બનીને પોતે ઉભા રહ્યા. હવે જ્યારે સિદ્ધસેનસૂરિ પાલખીમાં
બેસીને રાજદરબારે જતા હતા, તેવારે વૃદ્ધવાદીસૂરિએ એક .
જોઈને ઠેકાણે રહી પાલખી ઉપાડી લીધી. અને વૃદ્ધ હોવાથી
ધીમે ધીમે ચાલવા લાગ્યા. ત્યારે સિદ્ધસેનસૂરિએ કહ્યું
મૂરિમાર સાન્તા- : fÉ તવ રાતિ? અહીંયા
વાષતિ ને બદલે વાઘને આત્મને પદ વાપરવું જોઈએ, જેથી ગુરૂ
છેલ્યા. તથા જાપ. પ થી આપત્તિ વાઘ
એવી રીતે પોતાની ભૂલ જા સિદ્ધસેનસૂરિ વિચારમાં
પડયાકે પોતાની ભૂલ કાઢનાર કેશુ હશે! તરતજ પાલખી
.

·( ૧૪૮)
ઉભી રખાવી અને જોયું તે પિતાના ગુરૂ માલુમ પડયા. પછી
પાલખીમાંથી ઉતરી ગુરૂને વંદન કરી ખમાવ્યા. ગુરૂએ તેમને
પ્રતિબધી સંઘમાં લીધા, તે મહાન કવિ થયા છે. તેમના જેવા
ત્યાર પછી બીજા કેઈ કવિ થયા નથી.
કે સિદ્ધસેન દિવાકરસૂરિએ દક્ષીણમાં પ્રતિષ્ઠાનપુર (પૈઠણ)
માં સંવત ૩૧ માં કોલ કર્યો છે.
૧૦૮ શ્રી ઉપસર્ગહર પાર્શ્વનાથ.
કહેટકમાં ઉપસર્ગહર પાર્શ્વનાથનું તીર્થ હતું પણ
હાલ જણાતું નથી
૧૦૯ શ્રી ઉમરવાડી પાર્શ્વનાથ.
કે
,
સુસ્ત ગોપીપુરામાં ઓશવાલ મહોલ્લામાં ઉમરવાડી
પાર્શ્વનાથનું જુનું દેરાસર સંઘનું બંધાવેલું છે.
૧૧૦ શ્રી અંતરીક્ષ પાર્શ્વનાથ
મારવાડમાં સાર નગરને વિષે રાજમલે નામે ધનાઢય
શ્રાવક રહેતા હતા, જ્ઞાતે ઓશવાલ હતા, તેમને મુળી નામે
શ્રી હતી, ભાનુરામ નામે તરૂણ પુત્ર હતો. એક દિવસ તે
ગરમાં ઘણા સાધુઓથી પરેલા શ્રીવિજયદેવસૂરિ પધાર્યા,
તેમના ઉપદેશથી ભાનુ વૈરાગ્યવંત થ ને માતા પિતાની

·A- * (૧૪) અનુજ્ઞા મેળવી શ્રી વિજયદેવસૂરિ પાસે તેમણે (ભાનુરામે); દીક્ષા ગ્રહણ કરીને ભાવવિજ્ય એવું તેમનું નામ રાખ્યું આચાર્યની સાથે તેઓ વિહાર કરતા અનુક્રમે ભણી ગણી વિદ્ધાન થયાં. સૂત્ર-શસ્ત્રોના જાણકાર થયા, તેમજ વિનય વૈવ, વિવેક વિગેરેથી ગુણવંત થયા, જેથી ગુરૂએ પ્રસન્ન થઈ જોધપુરના સંઘની સમક્ષ તેમેને ગણિ” પર આવ્યું. પછી આચાર્ય અનુક્રમે ઉગ્રવિહાર કરતા ગુજરાતમાં આવ્યા; ભૉવવિગણિ પણ સાથે આવ્યા. પરંતુ તે ઘણું" સુકોમળ હોવાથી તેમને ઘણી મુશ્કેલી પડી અને તેમની અને દરદ થયું. વળી એવા ગ્રીષ્મરૂતુના તાપમાં પણ સૂરી શ્વર તે વિહાર કરતાં કરતા અનુક્રમે પાટણ આવ્યા. ને ભાવ વિજયગણિ પણ આવ્યા તો ખરા પણ આંખો તેમની નબળી પડી અને તે દર્દમાં આજે પણ તેમની જતી રહી અને પડેલી વળી ગયાં. પછી સૂરીશ્વર ચોમાસું વિત્યા બાદ તેમને પાટણમાં રાંખી ને એક બે સાંધુઓ તેમની વૈયાવચ્ચમાં મુકી આચા- ર્યશ્રી આગળ વિહાર કરી ગયા. ભાવવિજય ગણિ પિતાના પૂર્વકૃત દુષ્કૃતની નિંદા કરતા. અને કિર્તવ્યમૂઢ થયા છતાં પોતાના ગુરૂને ઉપદેશ છે કરવા લાગ્યા. સંઘે અનેક પ્રકારની 'દેવો કરાવી પણ તેથી નેત્રને કાંઈ અસર થઈ નહી. આચાર્ય મહારાજે પદ્માવતી દેવીનું આરાધન કરી તેનો ઉપાય પૂછે તેવારે દેવીએ તેમને ખુલાસે કર્યો કે જે ખુલાસે આચાર્યશ્રી, ભાવૃવિજયજી ગણીને જણાવી વિહાર કરી ગયા હંતા. હવે વાંવર્વિજયગણિને એ :::

·(૧૫૯).
'
અરસામાં એક રાતના સ્વમામાં શાસનદેવીએ અંતરીક્ષ
પાશ્વનાથ સંબંધી સર્વ હકીકત કહી સંભળાવી.
x
X
x
X
સમય મુનિસુવ્રતસ્વામીના શાસનને હતો. અને
આશરે આજથી લગભગ તે સાત લાખ વર્ષ પહેલાને હતે..
જ્યારે રાક્ષસ દ્વીપમાં લંકાધિપતિ આઠમા પ્રતિવાસુદેવ
(પ્રતિવિષ્ણુ) મહાભૂજ રાવણ ત્રણ ખંડવધિપતિ હતા. વિશ્વ
માં જેમની આજ્ઞા તે સમયે દુય મનાતી. સમસ્ત જગતને
જીતવાને તે પોતે એકલાજ મહા સમર્થ હતા. તેમની ભગિન
નીપતિ ખર અને દૂષણ પાતાલ લંકાના રાજા હતા. તેમને
રાવણે કેઈ કાર્ય પ્રસંગે કોઈ ઠેકાણે જવાની આજ્ઞા કરી.
જેથી તેઓ પોતાના સ્વામીના કાર્યને માટે પિતાના સેવક
પરિવાર સહિત વિમાનમાં બેસીને ચાલ્યા. અનુક્રમે વિમાન,
વિંગેલી દેશમાં ( વરાડ ) આવ્યું, ત્યાં વિમાનથી. નીચે
ઉતરી કોઈ સુંદર જગ્યાએ ખાનપાનની તૈયારી કરવાને
રાજાએ સેવકને ફરમાવ્યું. ખાનપાન તૈયાર થયાં. ખરદૂષણે
રાજાને રન હોવાથી સ્નાન કર્યા પછી પૂજન કરવાને
નિયમ હતો. તેમનો સેવક પૂજારી ભગવંતની પ્રતિમા લેવી
ભૂલી ગયા હોવાથી ગભરાણે અને રાજાને વિનંતિ કરી કે
હે પ્રભે! પ્રતિમાજી હું પાતાલલકામાં ભૂલી ગયે છું. તે
હવે શું થશે?”
પછી રાજાએ ગાયનું છાણ અને નદીની વેબુ મેળવીને
ભાવિ તીર્થકર શ્રી પાર્શ્વનાથજીની પ્રતિમા બનાવી ઘણું

·X
X
X
(૧૫)
ભાવભક્તિ કરીને તેને પૂછ, પછી પિતાના ગયા પછી
અન્ય ક્ષુદ્ર જી ભગવંતની આશાતના કરશે એવા ભય થકી
ખર-દૂષણ રાજાએ પોતે ભગવંતની પ્રતિમાને ઉપાડીને નજીક
જળાશયમાં પધરાવી, ત્યાં ક્ષેત્ર દેવતાના પ્રભાવથી વજીમય
બની ગઈ, ને હમેશ તેની પૂજા કરવા લાગ્યો. પછી રાજા
ભજનકાર્ય સમાપ્ત કરી ત્યાંથી રવાને થઈ પિતાના સ્વામીનું
કાર્ય કરી પાતાલલંકામાં ચાલ્યા ગયે. મહાભૂજ રાવણના
રાજ્યત્વ કાળમાં જ શ્રી મંદીરસ્વામી પ્રમુખ વીશ તીર્થકરોને
દીક્ષામહોત્સવ થયેલ છે.
*
એ વાતને આજે લાખ વરસ (અંદાજે સાત લાખ)
વહી ગયાં છે. ચાલુ હુંકીકતને સમય તે વિક્રમ સંવત બારમાં
સૈકાને છે. પૂર્વના સમયમાં ક્યારે વશમા મુનિસુવ્રત સ્વામીનું
શાસન હતું તે પછી નમીનાથઃ એકવીસમાં તીર્થકંર દશે
હજાર વર્ષના આયુષ્યવાળા થયા. તેમનું શાસન પાંચ લાખ વરસ
ચાહ્યું તે પછી બાવીશમાં નેમીનાથ ભગવાન એક હજાર વર્ષના
આયુષ્યવાળા થયા, તેમનું શાસન ત્યાસી હજાર સાડી સાત
વર્ષ પર્યત ચોહ્યું. તે પછી ત્રેવીસમા તીર્થકર શ્રી પાર્શ્વનાથ
કે જેમની પ્રતિમા ખર-દૂષણુ રાજાએ પૂજી હતી તે વાત ઉપર
આવી ગઈ છે. તે ભગવાન વરસને આયુષ્ય ઉત્પન્ન થયા.
તેમનું શાસન અઢીસો વરસ પર્વત ચાલ્યું. તે પછી મહાવીર
સ્વામી વીસમા તીર્થંકર થયા, હાલમાં શ્રી વીર ભગવાનનું
શાસન ચાલે છે તેમના શાસનમાં વિક્રમના બારમા સૈકામાં
.

·(૧પર) તેની શરૂઆત પછીના મધ્ય કાળમાં વિંગળી દેશમાં (વહાડ) એલચપુર નગરમાં એલચ નામે (બીજું નામ શ્રીપાલ) રાજા થ. રાજા ન્યાયી, ધમી અને પ્રજાપાલક મહા સમર્થ હતો. એકદા પૂર્વ કર્મના ઉદયે કરીને તેને કઢને રોગ ઉત્પન્ન થયો. અનેક વૈદ્યો, મંત્રવાદીઓ, તંત્રવાદીઓ, ગરૂડીઓ વગેરેને બોલાવી ઉપચાર કરાવ્યાં, પણ રાજાને લેશ પણ આરામ થયે નહીં. કુષ્ટિપણાથી રાજા કિંકર્તવ્યમૂઢ બની ગયે. શું કરવું અને શું ન કરવું વગેરે વિચારેથી શૂન્ય થઈ ગયે. એક દિવસ રાજા જોડેસ્વાર થઈને ફરવા ગયે. સેવક વર્ગ પણું તેની પાછળ ચાલ્યા; પણ રાજા આગળ ચાલી નીક- જે તે વારે તાપ પડતો હોવાથી રાજાને તરસ લાગી અને જંગલમાં પાણીને માટે આમતેમ શેધ કરવા લાગ્યો. ફરતાં ફરતાં અનુક્રમે જે જગ્યાએ પાશ્વનાથની પ્રતિમા ખર-દૂષણ રાજાએ જલકુપમાં પધરાવી હતી, ત્યાં આગળ આવ્યો. અત્યારે કુવે પૂરાઈ ગયો હતો, પણ પ્રતિમા અંદરખાને હતી. ઉપર , એક નાનું જાબડુ (ખાબચીયું) તેમાં સ્વચ્છ અને ભગવંત- ની પ્રતિમાથી પવિત્ર થયેલું પાણી હતું. રાજાએ ઘોડા ઉપરથી નીચે ઉતરી તે જાંબડા પાસે આવી હાથ પગ ધોઇને પાણીથી ન્હ સાફ કરી પાણીનું પાન કરી તરસ છીપાવી. તરત જ તે ઘડેસ્વાર થઈ પોતાની શીબીરમાં (છાવણીમાં ચાલ્યો ગયો. ત્યાંથી પોતાના નગરમાં ગત રાતના રાજાએ નિરાંતે નિદ્રાકરી. આ સમયે રાજને ભરઉંઘમાં દેખી પુરાણું આશ્ચર્ય