·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·The Kashmir Series Of Texts & Studies.
No. 73
KARMAKANDA-KRAMAVALI
By
SRI SOMASHAMBHU
(Outlines briefly the procedure
of Shaivaistic Sandhya,
Diksha and other
itual.)
General Editor.
J. D. ZADOO
1947 A.D.
RESEARCH DEPARTMENT
Srinagar.

·No text on this page.

·The Kashmir Series Of Texts & Studies, No. LXXIII. KARMAKANDA-KRAMAVALI By Sri Somashambhu (Outlines briefly the procedure of Shaivaistic Sandhya, Diksha, & other ritual.) Edited Critically By Pandit Jagaddhar Zadoo, M.A.,M. O.L., Shastri, Superintendent Research, Museum and Archaeological Department, His Highness' Govt. J & K Srinagar. Published uuder the agthority of the Government of His Highness Rajarajeshwara Maharajadhiraja Sri Maharaja Harisingbji Babadur G.C.SI.,G C.I.E., K.C.V.0;LL.D. Maharaja of Jammu & Kashmir- Printed at The Krishna Printing Press. Kothi Bagh Srina HTC Kash 1 27

·No text on this page.

·The Kashmir Series Of Texts & Studies. No. LXXIII. KARMAKANDA-KRAMAVALI Ву Sri Somashambhu (Outlines briefly the procedure of Shaivaistic Sandhya, Diksha, & other ritual.) Edited Critically Ву Pandit Jagaddhar Zadoo, M.A.,M. O.L., Shastri, Superintendent Research, Museum and Archaeological Department, His Highness' Govt. J & K. Srinagar. Published uuder the authority of the Government of His Highness Rajarajeshwara Maharajad hiraja Sri Maharaja Harisinghji Bahadur G.C.S.I.,G C.I.E., K.C.V.O;LL.D. Maharaja of Jammu & Kashmir- Printed at The krishna Printing Press. Kothi Bagh Srina cuno Kashmir 1947 A.D.

·BOARD OF EDITORS:-
1.
Pt. J. D. Zadoo Shastri, M. A., M.O. L.
2. Dr. S. N. Sharma Shastri, Acharya, D.O.C., etc.
3 Pt. Srikanth Shastri, B, A., H. H.

·Sane कश्मीरसंस्कृतग्रन्थावलिः ग्रन्थाङ्कः ७३. श्रीसोमशम्भुविरचिता। कर्मकाण्डक्रमावली । श्रीराजराजेश्वर - महाराजाधिराज - कश्मीरनरेश श्रीहरिसिंहजो - बहादुराज्ञया रिसर्चकार्यालयोध्यक्ष - पण्डित जगद्धरजाडू शास्त्रिणा कार्यालयस्थेतरसंपादकपण्डितसहायेन संशोधनोदिसंस्करणोत्तरं संपाद्य श्रीनगरे 'कृष्णा प्रेस' नाम्नि मुद्रणालये मुद्रापयित्वा प्रकाश्यमुपनीता। संवत् २००४ सन्न ईस्वी १९४७ श्रीनगर-कश्मीर (अस्य ग्रन्थस्य मुद्रापणावधिकाराः प्रोक्तमहाराजवय्यः स्वायत्तीकृताः सन्ति)॥ name-

·(All rights Reserved.)
Printed at the:
KRISHNA PRINTING PRESS SRINAGAR
Published by:
PANDIT JAGADDHAR ZADOO SHASTRI
M.A., M.O. L., HH,
for the Research Department,
Jammu & Kashmir Government,
SRINAGAR

·KARMAKANDAKRAMAVALI FOREWORD The present edition of the Karmakanda: kramavali by Somashambhu printed as Ņo. LXXIII of the Kashmir Series of the Texts and Studies is based on the following Manuscript-material:- (*) Belonging to the Research Department, Script: Sharada. Consists of 61 leaves with 16 lines per page, each line having 40 syllables. Size 8" x 53". Date Ashada 1920 Anno Vikrami. correct.. (a) This manuscript belongs to Pt. Shyam Lal Jatu of Srinagar. It was procured on hire from the said Pandit for collation. It contains 100 leaves with 10 lines per page. Syllables on a line 30. Script: Sharada. Size 8" x 10". correct. (1) Belongs to Dr. Shivnath Shastri, Acharya, D.O.C., etc. of this Department, Script Sharda. Size: Talapatra.' Leaves 329. Lines per page 30. Syllables on a line 29. Date Saptarshi 4823. The Karmakandakramavali is a small compendium based on the Shaiva ritualistic lite·rature. The author has drawn extensively upon the ancient works such as Lilavati, Maheshottara, Svacchanda, Parameshvara and other Shastras of this type. In conception this work is throughout Shaivite and lays down rules and regulations pertaining to the daily practices of an orthodox Hiudu, who is a rigid follower of the Tantric system. Principal subjects that find treatment in the body of the book are enumerated below:- SVANA. The elaborate procedure to be adopted in five kinds of Snanas, namely-Mala, Vidhi Varuna, Agneya, Mahendra, Pavana, Mantra and Manasa is described in detail. Out of these the Mala consists in employing earth, like soap, to remove all dirt that may have accumulated on the body. it is a kind of preparatory bath taken before the principal one i. e. Vidhi Snana (obligatory bath). The Varuna is the bath with water (as Varuna is the lord of water) which is to be taken if one touches a pigeon, fowl, murderer, crow, heron, ass, horse, cat, pig, vulture, camel, cremation ground, an out-cast, a corpse, and a women who has recently delivered. The Agneya, which consists, in smearing the body with ashes, is ordained ·3 to be taken when one comes in contact with dirty women, eunuchs, Shudras, cats and mice. The Mahendra consists in wetting one's body with rain accompanied with sunshine; Pavana, in taking on the body the dust rai sed by the hoofs of cows; Mantra in sprinkling water with the mantra sra etc., and Manasa, in reflecting on God Shiva, prior to taking breathing exercises ( AIA). TARPANA, a. subsidiary constituent part of Snana consists according to the present work, in offering water to the mantra-deities, gods. sages, seven superhuman persons sanaka etc, spirits, Manes, Quarters, Guardians of the Quarters, Siddhas, Mothers, Planets, Rakshasás · and Acharyas. BHOJANA. One should sit down eat food in one line with those who belong to his own caste. The vessels or plates in which the food is to be taken should be made of gold, silver,..copper and iron respectively for Acharya, Sadaka, Putra 'and Samayin In ab. sence of metalware, leaves of Palasha, lotus etc. may be used, but those of Vata, Ashwatha etc, are to be avoided. It further prescribes some injunctions about the quantity to 1 ·, 4 of food to be eaten and the method of taking water. Similarly such topics as Bhakshyabhakshya (what food should one partake or What not). Antyeshti (funeral rites), Shraddha (rites performed for the deceased ancestors), Prayashchitta (expiation), Pratishtha ( dedication of works of public utility and of temples and shrines) and Diksha. (consecration ) are described in greater or less detail. It is usual with the mediaeval authors from Kashmir to give dates in Saptarshi, Kali or Shaka' eras, but the present work records its date in the Vikrami Samvat. We can, therefore, safely presume that our author does not belong to Kashmir. He flousihed in the latter half of the IIth century A. D. as is clearly borne out by the following colophon:- श्रीविक्रमार्कनृपकालसमुद्भवेषु शून्याग्निभिः समधिकेषु च तच्छतेषु । एकादशस्वमलशास्त्रमिदं (११३०) समस्तं ग्रन्थस्य देशिकमतस्य सहस्रयुग्मम् ।। ईशाननामा शिवतुल्यधामा तस्यापि शिष्यो विमलेशनामा ।

·5 तस्यापि शिष्यः स शिवाभिधान- स्तस्यापि शिष्यः खलु सोमशम्भुः ॥ The colophon mentioned above besides giving the date (Anno Vikrami 1130 corresponding to A. D.'1073) of the completion of the composition of the present text enumerates the line of teachers of the initiates. First among them comes Iseana. His disciple is said to be Vimalesha. Shiva is the third in the line of teachers i, e. the disciple of Vimalesha and the teacher of Som Shambhu, our author. J. 'D. Zadoo

·No text on this page.

·विषयानुक्रमणिका --- संख्या विषयः पृष्ठ संख्या विषयः पृष्ठ १/१७ ७ १ २ ३ ८ 8 SC RB ue ६ " "२३ मार्तण्डारी ७ आग्नेयस्नानम् ग्रन्थावतारः सन्ध्याध्यानम् प्रातःकृत्यविधिः ॥१८ पैञ्यादितीर्थानि स्नानविधिः 2,१६ मोर्जनम् सन्ध्योपासनम् २२० पापपुरुषप्रक्षालणम् , विधिस्नानम् २१ गायत्रीजपनि ० स्पर्शदोषे वारुणादि- २२ मन्त्रादितर्पणम् स्नानानि ११ ,२४ तदङ्गदेवार्चनम् १२ माहेन्द्रस्नानम् १/२५ द्वारपालार्चा १४ २६ विघ्नोत्सारणम् १० ४/२७ भूतशुद्धिनिरूप- ११ णम् १५ १२ अनिवेदितभुञानस्य ,, २८ पीठार्चनम् १८ प्रायश्चित्तादिः ५/२६ पीठभ्यानपूजनम् १६ १३ अभक्ष्यप्रायश्चितम् ६/३ जपविधिः २३ १४ विजातीयस्पर्शे प्रायश्चित ३१ ' अग्निपूजनम् २४ १५ सन्ध्याविधानम् ७३२ तत्संस्कारादिः २५ १६ सकलीकरणम ३३ आहुतिप्रमाणम् २९ m पावनं स्नानम् मान्वं स्नानम मानसं स्नाननम " ·(2) संख्या विषयः पृषं संख्या विषयः पृष्ठ sanshinion.inpen ३४ होमकर्म सूर्या यंदानम् ४७ ३५ बलिविधानम् ३१/५२ व्याहृतिहोमः व्याहृतिहोमः ४८ ३६ अग्निकार्यम् ३२ ५३ पवित्राधिवासनम् ५० ३७ चण्डार्चनम् ३३.५४ गुरुपूजनम् ५३ ३८ , कपिलार्चनम् ३४५५ दमनकपूजनम् ५४ ३९ . चुल्ल्यां होमकर्म ३५/५६ तेन देवपूजा ५६ ४० भोजनविधिः .३६,५७ प्रायश्चितविधानम् ५७ ४१ भिक्षानिरूपणम् ३८/५८ अक्षसूत्रापराधनि० ५८ ४२ सायंसन्ध्या. निर्माल्यनि० ६० ४३ पवित्रारोपणम् ४१/६० पञ्चगव्यनिरू० ६४ देवभेदात्पवित्र- ६१ दीक्षाविधिः ६५ मेदः ४२/६२ दीक्षाद्विप्रकारनि० पवित्रप्रमाणनिरू ६३ दीक्षाचार्यनि० ६६ ४६ पवित्रशोधनम् ४३६४ · दीक्षाविधानम् ४७ ग्रन्थिभेदः ६५ समयदीक्षा ४८ यागमन्दिरार्चा ४४ विधानम ७६ ४६ वास्तुपूजनम् ५० कुम्भपूजनम् ४५) विधिः ७६ ४४ ० " ६६ निर्वाणदीक्षा ४ ·(3) संख्या विषयः पृष्ठ संख्या विषयः पृष्ठ ८७ शल्योद्धारः " ६७ स्वप्नविचारः ८६८४ शिलाप्रतिष्ठानि० १२७ ६८ अध्वशोधनम् ८५ भूमिपरिग्रहः १२८ ६६ दुःस्वप्नशान्ति ८६ भूमिखननम् १२६ निरू० १३० ७० कलासन्धानम् ८८८८ मण्डलार्चा ७१ भुवनस्वरूपनि० २६ कुम्भस्थापनम् १३१ ७२ द्वादशपदनिरू 80/80 मृतिमूर्तीशन्यासः १३२ ७३ होमनिरूपणम् १०३६१ कलशार्चा १३३ ७४ त्रितत्वदीक्षाविधानं१०७९२ द्वादशमर्मयजनम् १३४ ७५ दीपननिरू० १०८६३ वास्त्वर्चावलिः ११०६४ चरक्यादिवलिः १३६ ७७ एकतत्त्वदोक्षानिरू० ११२/६५ वास्तुपूजा ७८ आचार्याभिषेकः ११५९६ शिलान्यासविधानं१३८ ७६ सोधकाभिषेकः ११६६७ लिङ्गप्रतिष्ठावि- ८० अस्त्राभिषेकः ११७ धानम् १३६ ८१ बतसमुद्धारः ११८ 80 प्रशस्त णि १३६ ८२ अन्त्येष्टिविधिः १२०६६ मण्डपार्चा १४० ८३ श्राद्धविधान १२४१०० कुण्डादिप्रमाणम् १४१ ७६ शुक्रसमर्पण : १३७ ·'4) संख्या विषयः पृष्ठे संख्या विषयः १०१ तोरणनिरूपणम् १४२/१२० अग्न्युत्पादनम् १५४ १०२ पताकानिरूपणम् १४४/१२१ स्नानमण्डपगमनम् १०३ पीठनिरू० ,१२२ लक्ष्मसमुकिरणम १५५ १०४ पूजासामग्रोनि० १२३ लिङ्गस्नानम् १५६ १०५ शान्तिकुम्भस्थापनं १४५/१२४ रथारोपणम् १५७ १०६ कुम्भनि १४६/१२५ मण्डपेलिङ्गस्थापनम १०७ प्रशस्तवृक्षाः १४७/१२६ लिङ्गार्चनम् १५८ १०८ कुण्डसामग्री ॥१२७ लिङ्गे जीवन्यासः १५९ १०६अष्टौ धातवः १४८/१२८ पिण्डिकान्यासः ११० अष्टौं ब्रीहयः "१२६ पिण्डिकार्चा १६० १११ मुखागारदेवार्चा १४६१३० कुण्डार्चनम ११२ आयुधार्चा "|१३१ सन्धानकर्म १६१ ११३ वजाष्टदेवताः ,१३२ अधिवासनं १६२ ११४ भैरवाई १५० १३३ आहिककृत्यम ११५ भूतशुद्धिविधानम् १३४ व्यक्तलिङ्गार्चा १६४ ११६ दिग्देवार्चनम् १५१/१३५ पीठबन्धनि० १५५ ११७ मण्डलमार्गनि० १५२/१३६ समिद्धोमः १६६ ११८ द्वारशोभानि० १५३/१३७ मातृलिङ्गार्चा ११६ कुम्मसंस्कारः ३३८ चण्डशस्थापन १७६

·(5)
संख्या
विषयः
विषयः
पृन
१८०
पृष्ठे संख्या
१३६ गुवर्चनम्
१६८ १४९ ध्वजारोपनम्
१४० यागमण्डपार्चनं १६०/१५० तत्पूजादिनि०
१४१ गौरोप्रतिष्ठा १७० १५१ जीर्णलिङ्गोद्धारः १८१
१४२ सूर्यप्रतिष्ठा
१७२/१५२ शान्तिहोमः
१८२
१४३ विष्णुस्थापनम् १७५/१५३ मठादिप्रतिष्ठा ११८
१४४ गर्भावरणं
१७४/१५४ कूपप्रतिष्ठा
१८६
१४५ वरणान्तराणि १५५ वृक्षप्रतिष्ठा १८६
१४६ पिण्डिकासंस्कारः १७|१५६ ग्रन्थवंशादिवर्णना
१४७ प्रासादचैतन्यम १७८ १५७ ग्रन्थरचनोकालः १८७
१४८ हृत्प्रतिष्ठा १७२/१५८ ग्रन्थसमाप्तिः १८७
"

·No text on this page.

·গ कर्मकाण्डक्रमावली श्रीसोमशम्भुविरचिता 0- विश्वबोधविधातारं विश्वविज्ञानविग्रहम् । विश्वरूपं परं नत्वा विश्वेशं शिवमव्ययम् ॥१॥ संवीक्ष्य शिवशास्त्राणि सदाचार्योपदेशतः । क्रमानित्यादिकं वक्ष्ये क्रमबोधविवृद्धये ॥२॥ प्रातरुत्थाय सश्चिन्त्य शिवाय शिवमक्षरम् । उत्सृजेन्मलमूत्रादि गत्वा देशं यथोचितम् ॥३॥ अथवा मुखसंशुद्धिं दन्तानां धावनं विना । गण्डूमन्त्रसंपूतैर्विधाय स्नानमारभेत ॥४॥ सिन्धुसागरकासारतडागेषु महाहदे । पल्वले प्लवने चैव स्नानमत्यर्थमुत्तमम् ॥५॥ नालके पुष्करिण्यादौ मध्यमं, कन्यसं पुनः । वापीकुण्डोदपानेषु गृहे स्नानमनुत्तमम् ॥६॥ खात्वासिना समुद्धृत्य मृदमष्टाङ्गुलं ततः। मर्वात्मना समादाय पुनस्तेनैव पूरयेत् ॥७॥ मनसा तां नदी प्राप्य निधायास्त्रेण शोधयेत् । तृणादि शिखयोद्धृत्य वर्मणा विभजेत् त्रिधा ॥८॥ 1 'न्तम' ग्वः पाठः।

·२ कर्मकाण्डक्रमावली। एकया नाभिपादान्तं प्रक्षाल्य पुनरन्यया अस्त्रेणालब्धयालभ्य दीप्तया सर्वविग्रहम् ॥३॥ निरुध्याक्षाणि पाणिभ्यां प्राणं संयम्य वारिणि । निमज्यासीत हृद्यस्त्रं स्मरन् कालानलप्रभम् ॥१०॥ मलस्नानं विधायेत्थं समुत्थाय जलान्तरात् । अथ सन्ध्यामुपास्याथ विधिनानं समाचरेत् ॥११॥ सरस्वत्यादितीर्थानामेकमङ्कुशमुद्रया । हृदाकृष्य तथास्थाप्य पुनः संहारमुद्रया ॥१२॥ शेषं मृद्भागमादाय प्रविश्यानाभि वारिणि । वामपाणितले कुर्याद्भागत्रयमुदङ्मुखः ॥१३॥ अङ्गैदक्षिणतश्चैव पूर्वमस्त्रेण सप्तधा । शिवेन दशधा सौम्यं जपेद्भागत्रयं क्रमात् ॥१४॥ सर्वदिक्षु क्षिपेत्पूर्व हुंफडन्तशिवाणुना । कुर्याच्छिवेन सौम्येन शिवतीर्थं भुजभ्रमात् ॥१५॥ सर्वाङ्गमङ्गजप्तेन मूर्धादिचरणावधि । दक्षिणेन समालभ्य पठन्नङ्गचतुष्टयम् ॥१६॥ पिधाय खानि सर्वाणि संमुखीकरणेन च । निमज्ज्यान्तर्जले तिष्ठेच्छिवतीर्थे शिवं स्मरेत् ॥१७|| चन्द्रार्ककरयुग्मेन कृतया कुम्भमुद्रया । वौषडन्तषडङ्गेन के कुर्यादभिषेचनम् ॥१८॥ स्वरक्षार्थमविच्छिन्नविघ्नविध्वंसनाय च । अस्त्राभिमन्त्रितं तोयं दिग्विदिक्षु परिक्षिपेत् ॥१६॥ 1 'क्रमात' ख०॥ 1 ·३ सोमशम्भुरचिता। चक्रवत्युपचारेण सुगन्धामलकादिभिः । स्नात्वावतार्य तत्तीर्थं संहारिण्याथ संहरेत् ॥२०॥ कपोतकुक्कुटातायिकाककङ्कखरश्वभिः । ग्रामसूकरगृध्रोष्ट्रैस्तदुद्भताङ्गयकृतैः ॥२१॥ श्मशानपतितप्रेतसूतिकामाल्यभोजनः । तथान्यलिङ्गिभिः स्पर्श वारुणं रूपानमाचरेत् ॥२२॥ शुक्रविण्मूत्रसंपर्के नाभेरूज़ करौ विना । वपने वमने तोयमवगाहेत शुद्धये ॥२३॥ अथातो विधिसिद्धेन संहितामन्त्रितेन च निवृत्त्यादिविशुद्धन भस्मना सानमाचरेत् ॥२४॥ शिरस्तः पादपर्यन्तं हुँफडन्तशराणुना । तेन कृत्वा मलस्मानं विधिनानं समाचरेत् ॥२५॥ ईशतत्पुरुषाघोरगुह्यकाजातशम्बरैः । क्रमेणोद्भूलयेन्मूर्धवक्त्रहृद्गुह्यविग्रहान् ॥२६॥ सन्ध्यात्रये निशीथे च चर्यापूर्वावसानयोः । सुप्त्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा कृत्वा चावश्यकादिकम् ।२७। स्त्रियं नपुंसकं शुद्ध बिडालबकमूषकम् । स्पृष्ट्वा तथाविधांश्चान्यानांग्नेयं रुपानमाचरेत् ॥२८॥ देवाग्मिगुरुभक्तानां समीपेऽन्त्यजदर्शने । अशुद्धभूतले मार्गे कुर्यान्नोलनं व्रती ॥२६॥ सूर्यांशुवर्षसंपर्के प्राङ्मुखेनोर्चबाहुना । माहेन्द्रं स्नानमीशेन कार्य सप्तपदावधि ॥३०॥ 1 मन्त्ररित्यर्थः ।

·कर्मकाण्डक्रमावली।
गोसंघमध्यगः कुर्यात् तत्खुरोत्खातरेणुभिः ।
पावनं नरमन्त्रेण संस्पृशेर्मणाथवा ॥३१॥
सद्योजातादिभिर्मन्त्रैरम्भोभिरभिषेचनम् ।
मान्त्रं स्नानं भवेदेवं वरुणाग्योईयोरपि ॥३२॥
स्नानं स्वमूलमन्त्रेण प्राणायामपुरःसरम् ।
कुर्वीत मानसं स्नानं सर्वत्र विहितं चरेत् ॥३३॥
संप्रक्षाल्य विशुद्धेन हस्तौ पादौ च वारिणा ।
संवीक्ष्य त्रिः पिबेदम्बु ब्रह्मतीर्थेन शम्बरैः ॥३४॥
रत्नहेमस्थलिङ्गेषु चले चित्रे प्रदक्षिणे ।
गुरुष्वपि न निर्माल्यं व्याख्यासु प्रतिमासु च ॥३॥
पूजायामन्नधूपाद्यैर्गन्धदीपप्रभासु च ।
नदीप्रवाहे निर्माल्यं न दुष्यति कदाचन ॥३६॥
सद्यःप्रतिष्ठिते लिङ्गे चले वा यदि वाचले ।
चतुर्थीकर्मपर्यन्तं निर्माल्यं च न दुष्यति ॥३७॥
पत्रं पुष्पं फलं तोयमन्नपानाद्यमौषधम् ।
अनिवेद्य न भुञ्जीत यदाहाराय कल्पितम् ॥३८॥
अनिवेदितभुञानः प्रायश्चित्ती भवेन्नरः ।
शिवाष्टशतजाप्येन पूजया च विशुध्यति ॥३६॥
दैवतानां प्रतिष्ठासु तडाकारामपर्वसु ।
तत्र पञ्चशती जत्वा पञ्चमस्य विशुध्यति ॥४०॥
पुंसवने चतुर्थ्यां तु भुक्त्वा वामशतं जपेत् ।
द्वादशैकादशाहेषु दक्षिणस्य शतत्रयम् ॥४१॥

·सोमशम्भुरचिता।
गणान्नं गणकस्यान्नं सत्त्रस्यान्नं तथैव च ।
भुक्त्वान्नं भोजकानां च व्रतं चान्द्रायणं चरेत् ॥४२॥
पाकादियज्ञगोदाने चौलोद्वाहवतेषु च ।
तथा साचारवर्णानां भुञ्जानोऽन्नं न दुष्यति ॥४३॥
योऽन्नं नामन्त्रितो भुङ्क्ते यस्य वर्णस्य दीक्षितः ।
तज्जातीशस्वजातीशौ जप्त्वैकत्र स शुध्यति ॥४४॥
एको द्वौ वा त्रयश्चैव दिवसास्तस्य शुद्धये ।
चत्रविटशूद्रजातीनां जपस्यानुक्रमेण तु ॥४५॥
स्नानं पूजां जपं होममजीणे परिवर्जयेत् ।
जीणे स्नात्वा शतं साष्ट गायत्र्याः परिवर्तयेत् ॥४६॥
दीक्षितेन सवर्णेन समुच्छिष्टेन दीक्षितः ।
उच्छिष्टस्पृष्ट आचम्य स्वजातीशशतं जपेत् ॥४७॥
तस्मिन्नदीक्षितैः स्पृष्टे स्नात्वाचम्य शतद्वयम् ।
सामीप्याद्दीक्षिते तद्वदुपवासोऽप्यदीक्षिते
॥४८॥
वैश्यशूद्रौ द्विजः स्पृष्ट्वा समुपोष्य यहं त्र्यहम् ।
तज्जातीशस्वजातीशावेकीकृत्य जपेत्क्रमात् ॥४॥
क्षत्रियः शूद्रसंपर्कात् तौ जद्विरुपोषितः ।
एतानदीक्षितान्स्पृष्ट्वा पूर्वोक्तद्विगुणं चरेत् ॥५०॥
पादहीनं क्षत्रियस्तु वैश्योऽर्धेन विवर्जितम् ।
पादत्रयोज्झितं शूद्रो द्विजस्पर्शात्तदेव हि ॥५१॥
शूद्रस्तु क्षत्रियस्पर्श क्षत्रोक्तार्धेन शुध्यति ।
अन्यत्राप्येवमालोच्य प्रायश्चित्तं वदेद्बुधः ॥५२॥

·६ कर्मकाण्डक्रमावली। स्वजातीशायुतं जप्त्वा दिनत्रयमुपोषितः । अन्त्यजेन सह स्पर्श विशुद्धो जायते नरः ॥५३॥ जाते चण्डालसंपर्के दक्षिणस्यायुतत्रयम् । जत्वा कृच्छमनुष्ठाय प्रम्लाति सकलं मलम् ॥५४॥ पुरुषाघोरखामाजा जातीशा ब्राह्मणादिषु । साधारणोऽप्यपरस्तु ईशः साधारणः परः ॥५॥ उपवासं प्रकुर्वीत स्वजात्युच्छिष्टभोजने । मामीप्योच्छिष्टभोक्ता वा जपेदपि सहस्रकम् ॥५६॥ भुक्त्वा वैश्यस्य शूद्रस्य समुच्छिष्टं यहं त्र्यहम् । क्रमेणोपवसेद्विप्रस्तथाऽघोरायुतं जपेत् ॥५७॥ द्विधाऽपि सूतके भुक्त्वा समुपोष्य विशुध्यति । वामस्य तु सहस्त्रेण कामात्तद्विगुणं चरेत् ॥५८॥ भुक्त्वा तत्र स्वकीये तु सहस्रं दक्षिणं जपेत् । उपवाससमोपेतं कामात्तद्विगुणं चरेत् ॥५६॥ कारुदासीनरेन्द्राणां सूतकं नैव विद्यते ।। निर्वाणदीक्षितानां तु पृथग्भागभुजां न तत् ॥६०॥ मत्स्यकण्टकशम्बूकान्भुक्त्वा नखकमर्दकान् । पीत्वा नवाम्बु चोपोष्य पञ्चगव्येन शुध्यति ॥६॥ पीतशेषं तु यत्तोयं प्रमादाद्यदि तत्पिबेत् । उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्यं पिबेदपि ॥६॥ पीयमानपतत्तोयजुष्टमन्नमदन्नरः । सहस्रं रूपिणो जप्त्वा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥६३॥ शम्बूक: सामुद्रः प्राणिविशेपः ।

·७ सोमशम्भुरचिता। भुञ्जन्गुदेन्द्रियस्रावे शौचे स्नाने अपि द्विधा । आचाममाचरन्धोरसहस्रं च जपेदभुक् ॥६४॥ अनाचान्तः पिबेत्तोयं भक्षयेदथ मूत्रयेत् । जस्वाऽघोरं निराहारः पञ्चगव्येन शुध्यति ॥६॥ विना यज्ञोपवीतेन पिबेद्भजीत वा यदि । जप्त्वाऽघोरं निराहारः पञ्चगव्यं पिबेत्तदा ॥६६॥ स्वधान्तरात्मतत्त्वाद्यैर्द्विः प्रमृज्याधरौ हृदा । दक्षिणाङ्गुष्ठमूलेन मध्याभिस्तिसृभिः स्पृशेत् ॥६७॥ अङ्गुष्ठतर्जनीमूर्धा स्पृशेन्नासापुटद्वयम् । अङ्गुष्ठानामिकाग्रेण चक्षुः श्रोत्रं मुहुर्जलैः ॥६८॥ कनिष्ठाङ्गुष्ठयुग्मेन नाभिं वक्षस्तलेन तु । अङ्गुलीभिः समस्ताभिः शिरोऽसौ च हृदा स्पृशेत् ॥६६॥ सकलीकरणं कृत्वा प्राणायामेन संस्थितः । त्रिः समावर्तयेन्मन्त्री मनसा शिवसंहिताम् ||७०|| पूर्ववत्पुनराचम्य पिधाय श्रोत्रवाङ्मनः । कृत्वा कराङ्गविन्यासमेकचित्तो व्यवस्थितः ॥७१॥ ब्रह्माणी वैष्णवी रौद्रीं रक्तां शुक्लां सितेतराम् । प्रातमध्याह्नसायाह्नसन्ध्या ध्यायेदनुक्रमात् ॥७२॥ रक्तभूषाम्बरां रक्तां जटायज्ञोपवीतिनीम् । हंसपद्मासनां बाला चतुर्वक्त्रां चतुर्भुजाम् ॥७३॥ स्रगक्षमालिनी दक्षे वामे दण्डकमण्डलुम् । ब्राह्मीमष्टदृशं ध्यायेत्प्रातस्तारकितेऽम्बरे ॥७४॥ 1 'सटायज्ञो' क०।

·कर्मकाण्डक्रमावली। ॥७॥ शुक्लाम्बरधरां शुक्लां वनमालोपवीतिनीम् । तार्क्ष्यपद्मासनासीनामुद्भिन्ननवयौवनाम् शंखचक्रधरां वामे दक्षिणे सगदाभयाम् । ध्यायेन्मध्यन्दिने देवीं वैष्णवी सर्वभूषणाम् ॥७६॥ नीलोत्पलदलाभासां किञ्चिच्चलितयौवनाम् । चतुर्भुजां त्रिनेत्रां च जटाखण्डेन्दुमण्डिताम् ॥७७॥ त्रिशूलाक्षधरां दक्षे वामे साभयशक्तिकाम् । रौद्रीं ध्यायेद्वृषाजस्थां काले वास्तमितेऽरुणे ॥७८॥ कृष्णाजिनधराः सर्वाः साक्षिण्यः सर्वकर्मणाम् । तत्प्रभामण्डलाभोगप्रविष्टां स्वतनुं स्मरेत् ॥७॥ ज्ञानिनां परमाः सन्ध्याश्चतस्रोऽभिदधेऽधुना । एकैवानेकतां याति शिवशक्तिरुपाधितः ॥८॥ मृणालतन्तुवत्तन्वी रक्तां शुक्लां सितेतराम् । तुर्यां त्वरूपां कृष्णां वा या निशीथे विभाव्यते ॥१॥ हृद्धिन्दुब्रह्मरन्ध्रेषु परे चैताः स्थिताः क्रमात् । तिस्रः सत्त्वादिसंयुक्ताश्चतुर्थी गुणवर्जिता ॥८२॥ मूर्याचन्द्रमसोरन्ते द्वे सन्ध्ये प्राणयोगिनाम् । शिववोधः परो यस्तु सा सन्ध्या परमोच्यते ॥८३॥ पैव्यं मूले प्रदेशिन्याः कनिष्ठायाः प्रजापतेः । ब्राह्ममङ्गुष्ठमूलस्थं तीर्थ दैवं कराग्रतः ॥४॥ सव्यपाणितले वस्तीर्थ सौम्यं तु वामतः । ऋषीणां तु समग्रेषु अङ्गुलीपर्वसन्धिषु ॥८॥ 1 "निविष्टां ग्व०॥

·६ सोमशम्मुरचिता। ततः शिवात्मकर्मन्त्रः कृत्वा तीर्थं शिवात्मकम् । मार्जन संहितामन्त्रस्तत्तोयेन समाचरेत ॥८६॥ वामपाणिपतत्तोययोजनं सव्यपाणिना । उत्तमाङ्गे क्रमान्मत्रैर्मार्जनं समुदाहृतम् ॥८७॥ नीत्वा तदुपनासाग्रं दक्षपाणिपुटे स्थितम् । बोधरूपं सितं तोयं वामेनाहत्य कुम्भयेत् ॥८॥ तत्पापं कजलाभासं पिङ्गयारेच्य मुष्टिना । क्षिपेद्वज्रशिलावद्यत् तद्भवेघमर्षणम् ॥८६॥ स्वाहान्तशिवमन्त्रेण कुशपुष्पाक्षतान्वितम् । शिवायााञ्जलिं दत्त्वा गायत्री शक्तिो जपेत् ॥१०॥ 0 तन्महेशाय विद्महे वाग्विशुद्धाय धीमहि तन्नः शिवः प्रचोद- यात् । डों हूं शिवायं स्वाहा । डों हां हृदयाय स्वाहा, डों ही शिरसे स्वाहा, मैं हूं शिखायै स्वाहा, गे हैं कवचाय स्वाहा, डों हौं नेत्रेभ्यः स्वाहा, डों हः अस्त्राय स्वाहा; इति मन्त्रान्देवतीर्थेन तर्पयेत् । डों हां आदित्येभ्यः स्वाहा, डों हां वसुभ्यः स्वाहा, डोहां रुद्रेभ्यः स्वाहा, तो हां शिवेभ्यः स्वाहा, डों हां साध्येभ्यः स्वाहा, डों हां मरुद्भ्यः स्वाहा, उन्हांभृगुभ्यः स्वाहा, डों हां अङ्गिरसेभ्यः स्वाहा; इत्यष्टौ देवगणान् देवतीर्थेन तर्पयेत् । ततः कण्ठोपवीती डों हां अत्रये नमः, डों हां वसिष्ठाय नमः, डों हां पुलस्तये नमः, डों हां क्रतवे नमः, हां भरद्वाजाय नमः, डों हां विश्वामित्राय नमः, डों हां प्रचेतसे नमः, डों हां मरीचये नमः: इति आर्षतीर्थेन ऋषीस्तर्पयेत् ।

·१० कर्मकाण्डक्रमावली। डों हां सनकाय वौषट, डों हां सनन्दनाय वौषट, डों हां सनातनाप वौषट्, उौं हां सनत्कुमाराय वौषट, डों हां कपिलाय वौषट, में हां पञ्चशिखाय वौषट्, डों हां ऋभवे वौषट्; इति मानवतीर्थेन सप्त मनुष्यान्; डों सर्वेभ्यो भूतेभ्यो वौषट; इति संलग्नकरकमल- मूलेन भूतानि तर्पयेत् । अथ दक्षस्कन्धोपवीती कुशमूलाग्रेण सतिलवारिणा डों हां कव्यवाहनाय स्वधा, डों हां अनलाय स्वधा, डों हां सोमाय स्वधा, डों हां यमाय स्वधा, डों हां अर्यम्णे स्वधा, डों हां अग्निष्वात्तेभ्यः स्वधा, डों हां बर्हिषद्भ्यः स्वधा, डों हां आज्यपेभ्यः स्वधा, डों हां सोमपेभ्यः स्वधा; इति देवपितन, डों हां पितृभ्यः स्वधा, डों हां पितामहेभ्यः स्वधा, मैं हां प्रपितामहेभ्यः स्वधा; एवं हां मातृभ्यः स्वधा, डों हां मातामहेभ्यः स्वधा, डों हां वृद्धमातामहेभ्यः स्वधा, उौं हां सर्वेम्यः स्वधा, इति प्रेतपितॄन् तर्पयेत् । उों हां सर्वेभ्यो ज्ञानिभ्यः स्वाहा, डों हां सर्वेभ्य आचार्येभ्यः स्वाहा दिशां दिक्पतिसिद्धानां मातृणां ग्रहरक्षसाम् । यथाविधि विधातव्यं तर्पणं विधिपूर्वकम् ॥११॥ इति ज्ञात्वा प्राचार्यानपि तर्पयेत् । इति तर्पणविधिः ।। प्रातः पूर्वमुखो भूत्वा मध्याह्ने दक्षिणामुखः । पश्चिमाभिमुखः सायम? देय इति स्थितिः ॥१२॥ स्नाने देवार्चने होमेऽध्ययने पितृतर्पणे । अशून्यं तु करं कुर्यात्सुवर्णरजतैः कशः ॥१३॥ समाचम्य विधानेन व्यञ्जलेनार्घमुद्धरेत् ।

·मोमशम्भुरचिता। ११ रक्तपुष्पादितोयेन मूलमन्त्रेण भानवे ॥४॥ यदा यदा समाचामेन्मन्त्रन्यासं तदा तदा । कुर्वीत करकायेषु मन्त्री मन्त्रार्थसिद्धये ॥६॥ अथ मार्तण्डदेवस्य साङ्गमर्चनमुच्यते । कृत्वा कराङ्गविन्यासं तन्मन्त्रैर्हृदयादिभिः ॥६६॥ आत्मानं रविरूपेण संचिन्त्याघस्य भाजनम् । पूरयेद्रक्तवर्णेन ललाटाकृष्टबिन्दुना ॥७॥ तत्संपूज्य रखेरङ्गैः कृत्वा रक्षावगुण्ठनम् । संप्रोक्ष्य व्यञ्जलैर्द्रव्यं पूर्वास्यो भानुमर्चयेत् ॥१८॥ डों अं दण्डिने नमः, डों अंपिङ्गलाय नमः, इति दक्षिण- वामयोरिपालद्वयम् ; ठों गं गणपतये नमः ऐशान्याम, डों गुं गुरुभ्यो नमः आग्नेय्याम्, डों अं प्रभूतासनाय नमः इति पीठमध्ये; आग्नेयादेशपर्यन्तं कोणेषु च यथाक्रमम् । डॉ अं विमलाय नमः, डों अंसाराय नमः, डों अं आराध्याय नमः, डों अं परमसुखाय नमः, इति सितरक्तपीतहरितसिंहरूपाणि विदिनु अर्चयेत् । तदुपरि ॐ अं पद्मासनाय नमः, इति सितपद्ममध्ये । तदुपरि डों रां दीप्तायै नमः, डों री सूक्ष्मायै डों रूं जयायै नमः, डों रै भद्रायै नमः, डों रौं विभूतये ॐ रां विमलायै नमः, डों रा अमोघायै नमः, ॐ रां विद्युतायै नमः, डों रां सर्वतोमुख्यै नमः पूर्वादीशानपत्रान्ता अष्टौ शक्तीः प्रपूजयेत् ||88|| 1 'पर्यन्ताः' के पाठः। नमः, नमः, ·१२ कर्मकाण्डक्रमावली नवमीं कर्णिकामध्ये विस्फुरामासु योजयेत् रां विस्फुरायै नमः, अर्कासनाय नमः। इति अर्कासनं सम्पूज्य डों धवलाम्भोरुहारूढं दाडिमीकुसुमप्रभम् । स्फुरद्रत्नमहातेजोवृत्तमण्डलमध्यगम् ॥१०॥ अंसासक्तस्फुटश्वेतसनालाब्जकरद्वयम् । एकास्यं चिन्तयेद्भानुं द्विभुजं रक्तवाससम् ॥१०१॥ डों हां खशोल्काय सूर्यमूर्तये नमः; इत्यनेन आसनोपरि मूर्ति विन्यस्य ललाटाकृष्टस्फुरदरुणबिम्बमञ्जली विचिन्त्य, डों हां ही सः सूर्याय नमः; इत्यनेन मूलमन्त्रेण तद्व्यापकमारोपयेत् । आवाहनादिमुद्राभिर्विधायावाहनादिकम् । प्रीतये ग्रहराजस्य बिम्बमुद्रां प्रदर्शयेत् ॥१०२॥ सकलीकरणं कृत्वा कार्य तच्च खशोल्किना । पाद्यमाचमनीयं च शिरोघं गात्रपूजनम् ॥१०३॥ संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्मूलमन्त्रेण भास्करम् । पद्माख्यां बिम्बमुद्रां च भक्त्या तस्मै प्रदर्शयेत् ॥१०४॥ सौम्यानि रक्तवर्णानि वरदान्जकराणि च । भूषिताणि द्विहस्तानि भानोरङ्गानि भावयेत् ॥१०॥ दंष्ट्राकरालमत्युग्रं प्रज्वलत्पावकप्रभम् । तर्जयद्विप्नसंघातमित्थमस्त्रं विचिन्तयेत् ॥१०६॥ डों अं हृदयाय नमः अग्निदले, डों अर्काय शिरसे नमः तयोर्लक्षणं:- पद्माकारौ करौ कृत्वा प्रतिश्लिष्टे तु मध्यमे । अङ्गुल्यौ धारयेत्तस्मिन् बिम्ब मुद्रेति सोच्यते ॥ 1 ·१३ . -- सोमशम्मुरचिता। इत्यैशानदले, डों भूर्भुवःस्वालिन्यै शिखायै नमो नैऋ- तदले, डों हूँ कवचाय नमो वायव्यदले, डों भां नेत्रेभ्यो नमः; इति मध्ये, डों रः अस्त्राय फडिति पूर्वायत्तरान्तं चतुर्दिग्दलेषु धेनुमुद्रा हृदादीनां गोविषाणा च नेत्रयोः । अस्त्रस्य त्रासनीयं च ग्रहाणां च नमस्क्रिया ॥१०७॥ डों सों सोमाय नमः इति पूर्वदलाने, डों अं अङ्गारकाय नमः इति दक्षिणदलाये, ॐ बुं बुधाय नमः इति पश्चिमद- लाग्रे, 'डों बृं बृहस्पतये नमः इति उत्तरदलाये, डों भां भार्गवाय नमः इति आग्नेयदलाये, डों शंशनैश्चराय नमः इति नैऋतदलाये, डों रां राहवे नमः इति वायव्यदलाये, डों के केतवे नमः इति ईशानदलाने सोमं कुमुदकुन्दाभं बुधं चामीकरप्रभम् । गुरुं गोरोचनाभासं शुक्रं गोक्षीरसन्निभम् ॥१०८॥ रक्तमङ्गारकं ध्यायेद्राजवर्तनिभं शनिम् । कृष्णं कृताञ्जलिं राहु केतुं धूमाहिसन्निभम् ॥१०॥ कामरूपधराः सर्वे दिव्याम्बरविभूषणाः । वामोरुन्यस्तहस्ताश्च दक्षहस्ताभयप्रदाः ॥११०॥ ध्यानपूर्व ग्रहान्नेवं पूजयित्वा यथाक्रमम् । धूपदीपादिनैवेद्यं देयं सर्व खशोल्किना ॥१११॥ मूलमन्त्रजपं कृत्वा यथाशक्ति समाहितः । अर्घ्यपात्राम्बुना भक्त्या भास्कराय निवेदयेत् ॥११२॥ स्तुत्वा प्रणम्य संपूज्य निवेद्यायं पराङ्मुखः ।

·कनकाण्डक्रमावली। अभिधाय क्षमस्वेति फडन्तेन शराणुना ॥१.१३॥ समाहृत्याणुसंघातं संहारिण्याथ संहतम् । हृत्पुण्डरीकमध्यस्थे' शिवसूर्ये निवेशयेत् ॥११४॥ ततः डों अः तेजश्चएडाय नमः अनेनादित्यनिर्माल्यं चण्डाय विनिवेदयेत् । ईशकायप्रतिष्ठाय रवेरित्यर्चने विधिः ॥ ॥११॥ इति आदित्यपूजन विधिः॥ अथाचम्य विधानेन प्रणवार्यकराम्बुजः । द्वारमस्वाम्बुना प्रोक्ष्य द्वारपालान्प्रपूजयेत् ॥११६॥ डों हां गणपतये नमः, डों हां सरस्वत्यै नमः, डों हां लक्ष्म्यै नमः इति ऊोडम्बरके; डों हां नन्दिने नमः, डों हां गङ्गायै नमः इति दक्षिणशाखायां; डों हां महाकालाय नमः, डों हां यमुनायै नमः इति वामशाखायाम् ; दिव्यदृष्टिनिपातेन दिव्यानुपरिवर्तिनः । ज्वलन्नाराचमुद्राणुं पुष्पं विस्वान्तरिक्षगान् ॥११७॥ दक्षपाणेत्रिभिर्घातै भूमिस्थांत्रिविधानिति । विनानुत्सारयेन्मन्त्री यागमन्दिरमध्यगः ॥११८॥ देहली लड्डयेत्किञ्चिद्वामशाखां समाश्रयन् । प्रविश्य दक्षपादेन विन्यस्यास्त्रमुडम्बरे ॥११॥ डों हां वास्त्वधिपतये ब्रह्मणे नमः इति ब्रह्मस्थाने पुष्पं दद्यात् । निरीक्षणादिभिः सास्त्रैः शुद्धानादाय गड्डुकान् । लब्धानुज्ञः शिवान्मौनी गङ्गादिकमनुस्मरेत् ॥१२०॥ 'स्थ'क० पाठः।

·सोमशम्भुरचिता।
पवित्राङ्गप्रजप्तेन वस्त्रपूतेन वारिणा ।
पूरयेदस्त्रधौतांस्तान्गायच्या हृदयेन वा ॥१२॥
गड्डुकाक्षतपुष्पादि सर्व द्रव्यसमुच्चयम् ।
सनिधीकृत्य पूजार्थं भूतशुद्ध्यादिमाचरेत् ॥१२२॥
देवदक्षिणदिग्भागे सन्निविष्टः सुखासने ।
उत्तरास्यो विनीतात्मा न्यस्तमन्त्रकरद्वयः । ॥१२३॥
संहारमुद्रयादाय मूलमन्त्रेण विग्रहात् ।
भोग्यकर्मोपभोगार्थ विधानज्ञो हृदम्बुजे ॥१२४॥
पाणिकच्छपिकायां च द्वादशान्तपदेऽथवा ।
निधाय निजमात्मानं पञ्चभूतानि शोधयेत् ॥१२॥
चरणाङ्गुष्ठयुग्माधः संचिन्त्य विमलद्युतिम् ।
सुशिरान्तर्बहिः शक्तिं व्यापिनीं चिन्तयेदधः ॥१२६॥
हुंकारे ब्रह्मरन्ध्रस्थे प्रज्वलत्पावकप्रभे ।
विधाय प्राणसंरोधं चित्तं मन्त्री निवेशयेत् ॥१२७॥
रेचकान्ते फडन्तेन तेन हृत्कएठतालुषु ।
भ्रूमध्ये ब्रह्मरन्ध्रे च भित्त्वा ग्रन्थिं निवर्त्य च ॥१२८॥
हंकारं मूर्ध्नि विन्यस्य जीवं हृदयसंपुटे ।
पूरकाहृतचैतन्यं हूं शिखोपरि विन्यसेत् ॥१२॥
संशुद्धं बिन्दुभूतं तं ध्यात्वा कृत्वा च कुम्भकम् ।
रेचकेन शिवे विद्वानेकोद्घातेन योजयेत् ॥१३०॥
बीजवृत्त्या शिवे लीनं प्रतिलोमं स्वहेतुषु ।
तत्त्वानि बिन्दुपर्यन्तं लयं नीत्वा विशोधयेत् ॥१३१॥

·कर्मकाण्डक्रमावली।
पृथ्वीवातौ पयोवह्नी द्वौ द्वौ शोध्यौ परस्परम् ।
आकाशं चाविरोधेन यथा शोध्यं तथा शृणु ॥१३२॥
पार्थिवं मण्डलं पीतं कठिनं वज्रलाञ्छितम् ।
हामित्यात्मकवीजेन तन्निवृत्तिकलात्मकम् ॥१३३॥
पादादारभ्य मूर्धान्तं विचिन्त्य चतुरश्रकम् ।
उद्घातपञ्चकेनैव वायुभूतं विचिन्तयेत् ॥१३४॥
अर्धचन्द्र द्रवं सौम्यं शुभ्रमम्भोजलाञ्छितम् ।
हीमित्यनेन बीजेन प्रतिष्ठारूपतां गतम् ॥१३॥
संयुक्त वाममन्त्रेण पुरुषोत्तमकारणम् ।
आप्यं चतुर्भिरुद्घाह्निभूतं विशोधयेत् ॥१३६॥
आग्नेयं मण्डलं त्र्यनं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितम् ।
हृमित्यनेन मन्त्रेण विद्यारूपं विभावयेत् ॥१३७॥
घोरेण त्रिभिरुद्घातैलभूतं विशोधयेत् ।
षडअं मण्डलं वायोबिन्दुभिः षभिरङ्कितम् ॥१३८॥
कृष्णं यैमितिबीजेन जातं शान्तिकलामयम् ।
संचिन्त्योद्घातयुग्मेन पृथ्वीतचं विशोधयेत् ॥१३६॥
नभो बिन्दुमयं वृत्तं बिन्दुशक्तिविभूषितम् ।
व्योमाकारं सुवृत्तं च शुद्धस्फटिकनिर्मलम् ॥१४०॥
हुंकारेण फडन्तेन शान्त्यतीताकलामयम् ।
ध्यात्वैकोद्घातयोगेन सुविशुद्धं विभावयेत् ॥१४१॥
आप्याययेत् ततः सर्व मूलेनामृतवर्षिणा ।
आधाराख्यमनन्तं च धर्मज्ञानादिपङ्कजम् ॥१४२॥

·सोमशम्भुरचिता।
॥१४३॥
॥१४४॥
॥१४॥
॥१४६॥
॥१४७॥
हृद्यासनमिदं दत्त्वा मूर्तिमावाहयेत्ततः ।
दृष्ट्वा शिवमयं तस्यामात्मानं द्वादशान्ततः
अथ तां शक्तिमन्त्रेण वौषडन्तेन सर्वतः ।
दिव्यामृतेन संप्लाव्य कुर्वीत सकलीकृतिम्
हृदयादिकरान्तेषु कनिष्ठाद्यङ्गुलीषु च ।
हृदादिमन्त्रविन्यासः सकलीकरणं मतम्
क्षिपेत्सर्वासु काष्ठासु तालत्रयपुरःसरम् ।
छोटिकाभिः शिवस्यास्त्रं रक्षार्थ विघ्ननाशनम्
प्राकारेण तनुत्रेण तद्धहिः परिखान्वितम् ।
शक्तिजालमतगोवं ततश्च प्रवितानयेत्
दर्शयित्वा महामुद्रामापादतलमस्तकाम् ।
भावोपनीतपुष्पाद्यैर्हदम्भोजे शिवं यजेत्
पूरकाकृष्टपीयूषहविषा च शिवाणुभिः ।
नाभिकुण्डे स्वतःसिद्ध तर्पयेत्तु शिवानलम्
निर्भसितशरचन्द्रबिन्दुरूपं महेश्वरम् ।
ललाटपट्टमध्यस्थं चिन्तयेच्छुभविग्रहम्
एक स्वर्णादिपात्राणां पात्रमखाम्बुशोधितम् ।
बिन्दुप्रसूतपीयूषगन्धतोयाक्षतादिना
हृदापूर्य षडङ्गन पूजयित्वाभिमन्वयेत् ।
संरक्ष्य हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठयेत्
रेचयित्वाय॑मष्टाङ्ग रेचयेद्धेनुमुद्रया।
अभिषिञ्चेदथात्मानं मूर्ध्नि तत्तोयबिन्दुना
॥१४॥
॥१४६॥
॥१५०॥
॥१५१॥
॥१५२॥
॥१५३॥

·१० कर्मकाण्डक्रमावली। तत्रस्थं यागसम्भारं प्रोक्षयेदत्रवारिणा । अभिमन्व्य हृदा पिण्डैस्तनुत्रेण च वेष्टयेत् ॥१५४॥ दर्शयित्वाऽमृतां मुद्रां पुष्पं दत्त्वा निजासने । विधाय तिलकं मूर्ध्नि पुष्पं मूलेन योजयेत् ॥१५॥ स्नाने देवार्चने होमे भोजने यागयोगयोः । आवश्यके जपे धीरः सदा वाचंयमो भवेत् ॥१५६॥ नादान्तोच्चारणान्मन्त्रं शोधयित्वा पुराकृताम् । पूजामभ्यर्च्य गायत्र्याः सामान्याय॑मुपाहरेत् ॥१५७॥ ब्रह्मपञ्चकमावर्त्य माल्यमादाय लिङ्गतः । ऐशान्यां दिशि चण्डाय हृदयेन निवेशयेत् ॥१५८॥ प्रक्षाल्य पिण्डिको लिङ्गमस्त्रतोयैस्ततो हृदा । अर्घ्यपात्राम्बुना सिञ्चेदिति लिङ्गविशोधनम् ॥१५॥ इत्थमात्माश्रयद्रव्यमन्त्रलिङ्गविशुद्धिषु । कृतासु देवदेवस्य पूजनं नान्यथा भवेत् ॥१६०॥ तत्र पीठस्य वायव्यां दिशि डों हां गणपतये नमः । ऐशाने डों हां गुरुभ्यो नमः । ततः कूर्मशिलासीनां गोक्षीरसितविग्रहाम् । यजेबीजाकुराकारां शक्तिमाधाररूपिणीम् ॥१६१॥ डों हां आधारशक्तये नमः । कुन्देन्दुधवलोद्दण्डसरोजमुकुलाकृतिम् । यजेब्रह्मशिलारूढं शिवस्यानन्तमासनम् ॥१६२॥ डों हां अनन्तासनायनमः ।

·१६ सोमशम्मुरचिता। विचित्रकेसरिप्रख्यानन्योन्यं पृष्ठदर्शिनः । कृतत्रतादिरूपेण शिवस्यासनपादुकान् ॥१६३॥ धर्म ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च यथाक्रमम् । कर्पूरकुकुमस्वर्णकजलाभानि पूजयेत् ॥१६४॥ डों हां धर्माय नम आग्नेये । हां ज्ञानाय नमो नैऋते । डों हां वैराग्याय नमो वायव्ये । डों हां ऐश्वर्याय नम ऐशाने । डों हां अधश्छादनाय नमोऽधः । ॐ हां ऊर्ध्वच्छादनाय नम ऊर्ध्वं । उत्फुल्लाष्टदलं श्वेतं तदेवानन्तपङ्कजम् । संपूज्य सिंहवर्गोधं पद्ममुद्रां प्रदर्शयेत् ॥१६॥ डों हां पद्मासनाय नमः। तप्तचामीकरच्छायां पञ्चाशदीजगर्भिताम् । केसराणां चतुःषष्टया कर्णिकां पूजयेद्धदा ॥१६६॥ डों हां कर्णिकायै नमः। उद्यदिनकराभासस्त्रिनेत्राश्च चतुर्भुजाः । जटामुकुटखण्डेन्दुमण्डिता धृतचामराः ॥१६७॥ वरदाभयहस्ताश्च शिवासक्तगम्बुजाः । पूर्वादीशानपत्रस्थाः केसराग्रेष्वनुक्रमात ॥१६॥ शक्तीः संपूजयेदष्टौ नमोमुद्रां प्रदर्शयेत् । गोक्षीरधवलां शक्ति कर्णिकायां मनोन्मनीम् ॥१६॥ 0 हां वामायै नमः, डों हां ज्येष्ठायै नमः, डों हां रौद्रयै डों हां काल्यै नमः, डों हां कलविकरण्यै नमः नमः, ·२० कर्मकाण्डक्रमावली। . हां बलविकरण्यै नमः, डों हां बलप्रमथिन्यै नमः, डों हां सर्वभूतदमन्यै नमः, उौं हां मनोन्मन्यै नमः । क्षित्यादिशुद्धविद्यान्तं तत्त्वव्यापकमासनम् । संचिन्त्य देवदेवस्य पूजयेत्तदनन्तरम् ॥७०॥ ओं हां शिवासनाय नमः, इत्यासनमन्त्रः । तत्र सिंहासने देवं शुद्धस्फटिकनिर्मलम् । पश्चास्यं दशदोर्दण्डं प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ॥७१॥ जटामुकटशोभात्यं स्फुरचन्द्रार्धशेखरम् । शक्त्यभीशूलखट्वाङ्गवरव्यग्रकराम्बुजम् ॥७२॥ दक्षिणतोऽथ वामस्थं डमरु बीजपूरकम् । नागाक्षसूत्रं लीलाब्जं बिभ्राणं पञ्चभिः करैः ॥७३॥ द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतं बद्धपद्मासनस्थितम् । सादाशिवीं न्यसेन्मूर्ति शैवीं शक्त्यन्तगोचराम् ॥७४॥ डों हां ३ शिवमूर्तये नमः । पूजयेच अनेनैव सर्वशं सर्वकर्तारं बोधानन्दमयं विभुम् । निष्कलं स्वप्रकाशं च संचिन्त्य परमं शिवम् ॥७॥ ब्रह्मादिकारणत्यागान्मन्त्रं नीत्वा शिवास्पदम् । ततो ललाटमध्यस्थस्फुरत्तारापतिप्रभम् ॥७६॥ षडङ्गेन समाकीर्ण बिन्दुरूपं परं शिवम् । पुष्पाञ्जलिगतं ध्यात्वा लक्ष्यमूर्ती नियोजयेत् ॥७७॥ गे हाँ हूँ शिवाय नमः । आवाहन्या हृदावाह्य स्थापन्यास्थाप्य शङ्करम् ।

·२१ सोमशम्मुरचिता। संनिधानादिकं कृत्वा निष्ठुरायां निरोधयेत् ॥१७॥ कालकल्या फडन्तेन विनानुत्सार्य रिष्टिना। लिङ्गमुद्रां नमस्कारं हृदा वद्ध्वावगुण्ठयेत् ॥१७॥ सादरं संमुखीभाव अावाहनमिहोच्यते । भक्त्या निवेशनं तत्र स्थापनं कथितं बुधैः ॥१८०॥ जगन्नाथ तवास्मीति यत्स्वीकारोपदर्शनम् । विभुत्वेऽपि तदीशस्य संनिधानं न चान्यथा ॥१८॥ श्रा कर्मकाण्डपर्यन्तं संनिधेर्योऽपरिक्षयः । स शंभोर्व्यापकत्वेऽपि निरोधः परिगीयते ॥१८२॥ शिवस्यानन्दबीजस्य बोधानन्दमयस्य च । अभक्ष्वप्रकाशो यस्तद्भवेदवगुण्ठनम् ॥१८३॥ सकलीकरणं कृत्वा मन्त्रैः षड्भिरथैकताम् । अङ्गानामङ्गिना सार्धं विदध्यादमृतीकृतिम् ॥१८४॥ यथा दृश्यः समर्थश्च मार्तण्डचण्डरश्मिभिः । तद्वदङ्गैनिजैर्देवो ध्यातव्यः परमेश्वरः ॥१८॥ हृदयं तस्य चिच्छक्तिः शिरश्चैश्वर्यमष्टधा । नान्याधीनं वशित्वं यत् सा शिखोपरिवर्तिनी ॥१८६॥ अभेद्यं परमेशस्य तेजः कवचमुच्यते । प्रतापो दुःसहः शस्त्रमन्तरायापहारकम् ॥१८७॥ नमः स्वधा च स्वाहा च वौषट चेति यथाक्रमम् । हृत्पुरःसरमुच्चार्य पाद्यादीनि निवेदयेत् ॥१८॥ पाद्यं पादाम्बुजद्वन्द्वे वक्त्रेष्वाचमनीयकम् । 'नन्दबोधाम्य'ख पात।

·२२ कर्मकाण्डक्रमावली। अयं शिरसि देवस्य पुष्पदूर्वाक्षतानि च ॥१८॥ एवं संस्कृत्य संस्कारैर्दशभिः परमेश्वरम् । यजेत्पञ्चोपचारेण विधिना कुसुमादिभिः ॥१६०॥ अभ्यङ्ग्योद्वर्त्य निर्भय॑ राजिकालवणादिभिः । अर्धोदबिन्दुपुष्पाद्यैर्गड्डुकैः स्नापयेच्छिवम् ॥१६॥ पयोदधिघृतक्षौद्रशर्कराद्यैरनुक्रमात् । ईशादिमन्त्रितर्भस्यै मुक्त्यै तेषां विपर्ययः ॥१६२।। तोयधूपान्तरैः सर्वमलेन नापयेच्छिवम् । विरूक्ष्य यवचूर्णेन यथेष्टं शीतलं जलम् ॥१६३॥ स्वशक्त्या गन्धतोयेन संस्नाप्य जगदीश्वरम् । परिशुद्धेन वस्त्रेण विमृज्यायं निवेदयेत् ॥१४॥ अधो न बन्धयेन्मुद्रां नोपरि भ्रामयेत्करम् । सर्वदा कुसुमैः कार्य लिङ्गस्याशून्यमस्तकम् ॥१६॥ चन्द्रचन्दनकाश्मीरैः समालभ्य सुगन्धिभिः । पुष्पैराभरणैर्वस्वैः समभ्यर्च्य शिवाणुना ॥१६६॥ धूपभाजनमस्त्रेण प्रोक्ष्याभ्यर्च्य हृदाणुना । अस्त्रेण पूजितां घण्टां वादयन् गुगगुलं दहेत् ॥१६७॥ दद्यादाचमनं पश्चात्स्वधान्तहृदयाणुना । दीपभाजनमत्रेण प्रोक्ष्याभ्यर्च्य हृदाणुना ॥११॥ आरात्रिकां समुत्सार्य तथैवाचमनं पुनः । प्रणम्यादाय देवाज्ञां भोगाङ्गानि प्रपूजयेत् ॥१६॥ अग्नीशासुरवायूनां दिक्षु चत्वार्यनुक्रमात् ।

·सोमशम्मुरचिता।
हृदयं चन्द्रसंकाशं शिरश्चामीकरप्रभम् ॥२०॥
शिखां सिन्दूरवर्णाढ्यां कवचं भृङ्गभास्वरम् ।
नेत्रमग्निप्रतीकाशमस्त्रं स्यात्कृष्णपिङ्गलम् ॥२०१॥
पद्मासनस्थानर्धेन्दुमुकुटानसुधारिणः ।
त्रिलोचनांश्चतुर्बाहृन्सर्वाभरणभूषितान् ॥२०२॥
शिवस्याभिमुखान् शक्तिशूलाभयवरान्वितान् ।
चतुर्वक्त्रान् निजैर्मन्त्रैः पूजयेद्दलसंस्थितान् ॥२०३॥
दंष्ट्राकरालमप्यस्त्रमस्त्रेणाशनिसुप्रभम् ।
लिङ्गपूर्वाद्यदीच्यन्तं चतुर्दलगतं यजेत् ॥२०४॥
डों हां हूं शिवाय नमः । डों हां हृदयाय नमः, डों ही शिरसे
स्वाहा, ओं हूं शिखायै नमः, ओं हैं कवचाय नमः, डों
हौं नेत्रेभ्यो नमः, ओं हः अस्त्राय नमः ।
पाद्याचमनमर्थ्य च हृदादीनां निवेदयेत् ।
धृपदीपादिनैवेद्यं तोयमाचमनीयकम् ॥२०॥
करोद्वर्तनताम्बूलं मुखवासं च दर्पणम् ।
दद्यात्सपरिवाराय मूलमन्त्रेण शम्भवे ॥२०६॥
शिरस्यारोप्य देवस्य दूर्वाक्षतपवित्रकम् ।
स्तूयमानं विरिश्च्यायैः संतुष्टं भावयेच्छिवम् ॥२०७॥
मानसोपांशुभाष्याणां कुर्यादेकतमं जपम् ।
मूलस्याष्टशतं जप्त्वा न द्रुतं न विलम्बितम् ॥२०८॥
हृदाभिमन्त्रितं वर्मवेष्टितं खगरक्षितम् ।
कुशपुष्पाक्षतोपेतं मुद्रयोद्भवसंज्ञया ॥२०६॥

·२४
कर्मकाण्डक्रमावली।
गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणासत्कृतं जपम् ।
सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिता ॥२१०॥
भोगी श्लोकं पठित्वामुं दक्षहस्तेन शंभवे ।
मूलाणुनार्वतोयेन वरहस्ते निवेदयेत् ॥२१॥
यत्किंचित्कुर्महे कर्म सदा सुकृतदुष्कृतम् ।
तन्मे शिवपदस्थस्य हूं क्षः क्षपय शङ्कर ॥२१२॥
शिवो दाता शिवो भोक्ता शिवः सर्वमिदं जगत् ।
शिवो जयति सर्वत्र यः शिवः सोऽहमेव हि ॥२१३॥
श्लोकद्वयमधीत्यैवं शिवार्पितमना मुनिः ।
जपं मुमुक्षुर्देवाय तथैव विनिवेदयेत् ॥२१४॥
दशांशेन शिवाङ्गानां जपं कृत्वा निवेदयेत् ।
अर्घधूपादिकं दत्त्वा स्तुत्वा च विविधैः स्तवैः ॥२१॥
शिवं प्रदक्षिणीकृत्य संहृष्टं शिवविग्रहम् ।
भक्त्या प्रणाममष्टाङ्गं विदद्यादष्टमूर्तये ॥२१६॥
समाधिना तपोध्यानधारणाभावनाजपैः ।
निजमूर्ती गुरोर्मूतौं पुस्तके सलिलेऽनले ॥२१७॥
चित्रादौ स्थण्डिले वापि लिङ्गे त्वत्यन्तमुत्तमम् ।
यजनं बहुधा शंभीर्यथादृष्टमुदाहृतम् ॥२१८॥
अथेशादेशमासाद्य यायादग्निनिकेतनम् ।
प्रदक्षिणं ससंभारमर्षपात्रकरो मुनिः
॥२१६॥
यागोपकरणं सर्व दिव्यदृष्ट्यावलोकनम् ।
कुण्डनाभिं पुरस्कुर्वन्नुपविश्योत्तराननः ॥२२०॥

·सोमशम्भुरचिता। २५ ॥ २२४॥ अतसीपुष्पसंकाशां तत्र देवीं सुलक्षणाम् । तद्वद्वागीश्वरी देवी हृदा विन्यस्य पूजयेत् ॥ २२१ ॥ वहिं शुद्धाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितम् । क्रव्यादांशं परित्यज्य ईक्षणादिविशोधितम् ॥२२२ ॥ औदर्य वैन्दवं भौतमेकीकृत्यानलत्रयम् । विन्यसेद्वह्निचैतन्यं वह्निबीजेन दैशिकः ॥ २२३ ॥ डों हूँ वह्निचैतन्याय नमः। संहितामन्त्रितं वहिं धेनुमुद्रामृतीकृतम् । रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितम् पूजितं त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योक्तं प्रदक्षिणम् । शिवबीजमिति ज्ञात्वा वागीशीगर्भगोचरे ॥ २२५॥ वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमाणं विभावयेत् । भूमिस्थजानुको मन्त्री हृदात्मसंमुखं क्षिपेत् ॥ २२६ ।। ततोऽन्तःस्थितबीजस्य नाभिदेशे समूहनम् । संवृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा ॥ २२७॥ गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना । बनीयाद्दर्भ देव्याः कङ्कणं पाणिपल्लवे ॥ २२८ ॥ गर्भाधानाय संपूज्य सद्योजातेन पावकम् । ततो हृदयमन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयम् ॥२२॥ पुंसवनाय वामेन तृतीये मासि पूजयेत् । आहुतित्रितयं दद्याच्छिरसाम्बुकणान्वितम् ॥२३० ॥ सीमन्तोनयनं षष्ठे मासि संपूज्य रूपिणा ।

·२६ कर्मकाण्डक्रमावली। जुहुयादाहुतीस्तिस्रः शिखया शिखयैव च ॥ २३१ ।। वक्त्राङ्गकल्पनं कुर्याद्वक्त्रोद्घाटननिष्कृती। जातकर्म नृवर्मभ्यां दशमे मासि पूजयेत् ॥२३२॥ वहिं सन्धुक्ष्य दर्भायैः स्नानं गर्भमलापहम् । सुवर्णवन्धनं देव्याः कृतं ध्यात्वा हृदार्चयेत् ॥ २३३ ॥ सद्यःसूतकनाशाय प्रोक्षयेदत्रवारिणा । कुण्डं तु बहिरस्त्रेण ताडयेदर्मणेक्षयेत ॥ २३४ ॥ अस्त्रेणोत्तरपूर्वाग्रान्मेखलासु बहिः कुशान् । आस्तीर्य स्थापयेत्तेन हृदा परिधिविष्टरान् ॥२३५॥ वक्त्राणामस्त्रमन्त्रेण ततो नालापनुत्तये । समिधः पञ्च होतव्याः प्रान्ते मूले घृतप्लुताः ॥ २३६॥ ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुमनन्तं च हृदार्चयेत् । पूर्वाद्यत्तरपर्यन्तं परिधिस्थाननुक्रमात ।। २३७ ॥ इन्द्रादीनीशपर्यन्तान् विष्टरस्थाननुक्रमात् । अग्नेरभिमुखीभूतानिजदिक्ष हदार्चयेत् ॥ २३८ ॥ निवार्य विश्नसंघातं बालकं पालयिष्यथ । शैवीमाज्ञामिमां तेषां श्रावयेत् तदनन्तरम् ॥ २३॥ गृहीत्वा सुकवावृद्धवदनाधोमुखौ क्रमात् । प्रताप्याग्नौ त्रिधा द#मूलमध्यानगं स्पृशेत् ॥ २४० ॥ कुशपृष्ठप्रदेशेषु आत्मविद्याशिवात्मकम् । क्रमात्तत्त्वत्रयं न्यस्य हां-ही-हूँ-शम्बरैः क्रमात् ॥ २४१॥ खुचि शक्तिं सवे शम् विन्यस्य हृदयाणुना ।

·सोमशम्मुरचिता। त्रिसूत्रीवेष्टितग्रीवौ पूजितौ कुसुमादिभिः ॥२४२॥ कुशानामुपरिष्टात् तौ स्थापयित्वा स्वदक्षिणे। गव्यमाज्यं समादाय वीक्षणादिविशोधितम् ॥२४३।। स्वकां ब्रह्ममयीं मूर्तिं संचिन्त्यादाय तघृतम् । कुण्डोज़ तु विधावर्त्य तापयित्वाग्निगोचरे ॥२४४॥ पुनर्विष्णुमयीं ध्यात्वा घृतमीशानगोचरे। धृत्वादाय कुशाग्रेण स्वाहान्तं शिरसाणुना ॥२४॥ जुहुयाद्विष्टरे बिन्दु रुद्ररूपमनन्तरम् । भावयेनिजमात्मानं नभो वृत्वा' प्लवेत तत् ॥२४६॥ प्रादेशमात्रदर्भाभ्यामष्ठानामिकाग्रगैः । धृताभ्यां संमुखं वीरस्त्रेणोत्प्लवमाचरेत् ॥२४७॥ हृदात्मसंमुखं कृत्वा कुर्यात्संप्लवनं ततः । हृदा लब्धदग्धदर्भमत्रक्षेपात्परिभ्रमेत ॥२४८॥ दीप्तेनोपरि दर्भेण नीराज्यानेन दीपयेत् । अस्त्रमन्त्रेण दिग्बन्धं वह्नौ दर्भ परिक्षिपेत् ॥२४६।। क्षिप्त्वा घृते कृतग्रन्थि कुशं प्रादेशसंमितम् । पक्षद्वयमिडादीनां त्रयं चाज्ये विभागयेत् ॥२५०॥ क्रमाद्भागत्रयादाज्यं खुवेणादाय होमयेत् । स्वेत्यग्नौ हेति तद्भागे शेषमाज्यं क्षिपेत्क्रमात् ॥२५१॥ डों हां अग्नये स्वाहा, डों हां सोमाय स्वाहा डों हां अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा । १ 'धृत्या' क. । २ 'घृतग्रन्थि' क. ख. पाठः।

·३० कर्मकाण्डक्रमावली। पुनः सव्येन तो धृत्वा शंखसंनिभमुद्रया । समुन्नतो+कायस्तु समपादः समुत्थितः ॥२६॥ नाभौ तन्मूलमादाय स्रुगग्रव्यग्रलोचनः । ब्रह्मादिकारणत्यागाद्विनिःसृत्य सुपुम्नया ||२७०॥ वामस्तनान्तमानीय तयोर्मूलमतन्द्रितः । मूलमन्त्रमतिस्पष्टं चौपडन्तं समुच्चरन् ॥२७१॥ तदग्नौ जुहुयादाज्यं यवसंमितिधारया । आचामं चन्दनं दत्त्वा ताम्बूलप्रभृतीनपि ||२७२॥ भक्त्या तद्भूतिमावर्त्य विदध्यात्प्रणतिं पराम् । वह्नौ शिवमथाभ्यर्च्य फडन्तास्त्रेण शम्बरान् ॥२७३॥ संहारमुद्रयाहत्य क्षमस्वेत्यभिधाय च । शम्बरान्परिधिस्थांश्च पूरकेन हृदाणुना ॥२७४॥ श्रद्धया परयात्मीये स्थापयेबृदयाम्बुजे । सर्वपाकाग्रमानीय कृत्वा मण्डलकद्वयम् ||२७५॥ अन्तर्बहिर्बलि दद्यादाग्नेय्यां कुण्डसंनिधौ । डों हां रुद्रेभ्यः स्वाहा पूर्वे, डों हां मातृभ्यः स्वाहा दक्षे , डों हां गणेभ्यः स्वाहा पश्चिमे , डों हां यक्षेभ्यः स्वाहा उत्तरे , डों हां ग्रहेभ्यः स्वाहा ईशाने , डों हां असुरेभ्यः स्वाहा आग्नेये , डों हां रक्षोभ्यः स्वाहा नैऋते, डों हां नागेभ्यः स्वाहा वायव्ये, डों हां नक्षत्रेभ्यः स्वाहा मण्डलमध्ये ईशाने , डों हां राशिभ्यः स्वाहा आग्नेये , डों हां विश्वभ्यः स्वाहा नैऋते, डों हां क्षेत्रपालेभ्यः .

·अथ सोमशम्मुरचिता। स्वाहा वरुणानिलयोर्मध्ये इति अन्तर्वलिविधानम् । द्वितीयमण्डले डों हां इन्द्राय स्वाहा, डों हां अग्नये स्वाहा, डों हां यमाय स्वाहा, डों हां नैर्ऋतये स्वाहा, डों हां वरुणाय स्वाहा, डों हां वायवे स्वाहा, डों हां कुवेराय स्वाहा, डों हां ईशानाय स्वाहा ; इति ईशानान्तं दिनु ; डों हां ब्रह्मणे स्वाहा ऊर्ध्वभागमुद्दिश्य ईशाने, डों हां विष्णवे स्वाहा अधोभागमुद्दिश्य नैर्ऋतदिशि, डों हां क्षेत्रपालाय स्वाहा तयोर्मध्ये; ततो मण्डलात् बहिर्वाय- सादिभ्यः समयभेदिभ्यः स्वाहा ; इति बहिर्बलिविधानम् । यागमण्डलात् बहिर्वा बलियः। ततो बलिद्धयमन्त्रान्संहार- मुद्रया आत्मनि निवेशयेत् ॥ अथ संक्षेपतो दृष्टं लीलावत्यां शिवागमे ॥२७६॥ कुण्डे वा स्थण्डिले वापि वह्निकार्य तदुच्यते । चक्षुषा न्यस्तमूलेन वीक्ष्य प्रोक्ष्य शराणुना ॥२७७॥ हूँफडन्तेन सन्ताडय क्रव्यादांशं परित्यजेत् । अभ्युक्ष्य वर्मणा तत्र डों हाहाहां वह्निमूर्तये ॥२७८।। संहारमुद्रयानेन बिन्दौ वह्निं निवेशयेत् । पूरकेण ततो नाभौ विश्राम्योद्भवमुद्रया ॥२७॥ रेचकेन प्रयोगेन डों हांहूं वह्नये नमः । इत्याग्नेयाणुना बीजं प्रदीपकलि कोपमम् ॥२८०॥ कुण्डस्थे पावके न्यस्य पञ्च ब्रह्माणि पूजयेत् । १ 'कर्णिकोपमम्' क. पाठः।

·३२
३
कर्मकाण्डक्रमावली।
आहुतीः पञ्च मूलेन जुहुयात्तदनन्तरम् ॥२८१॥
ध्रुवाद्येन हृदा नाम शिवाग्निस्त्वमिति न्यसेत् ।
ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुमनन्तं च हृदार्चयेत् ॥२८२॥
पूर्वायत्तरपर्यन्तं दिक्षु कुण्डावहिः क्रमात् ।
उदग्वाधारशक्त्यादि शिवमभ्यर्च्य पूर्ववत
॥२८३॥
जुहुयान्मूलमन्त्रेण शक्त्याङ्गैश्च दशांशतः ।
शिवं विसृज्य भृरादित्रयस्य प्रणवान्वितम् ॥२४॥
क्रमेण यौगपर्धन दत्त्वाहुतिचतुष्टयम् ।
उगेहूंहूहूं हृदयायेति पठित्वा मनसा सह ॥२८॥
वह्निं च विसृजेदेवमिति लीलावतीमतम् ।
ततः शिवान्तिकं गत्वा पूजाहोमादिकं मम ॥२८॥
गृहाण भगवन्पुण्यफलमित्यभिधाय च।
अर्धोदकेन देवाय मुद्रयोद्भवसंज्ञया
॥२८७॥
हृद्वीजपूर्वमलेन स्थिरचित्तो निवेदयेत् ।
ततः पूर्ववदभ्यर्च्य स्तुत्वा स्तोत्रैः प्रणम्य च ॥२८॥
अर्थ पराङ्मुखो दत्त्वा क्षमस्वेत्यभिधाय च ।
नाराचमुद्रयात्रेण फडन्तेनाणुसंचयम् ॥२८॥
संहृत्य दिव्यया लिङ्गे मूर्ध्नि मन्त्रेण योजयेत् ।
स्थण्डिले चाचिंते देवे मन्त्रसंघातमात्मनि ॥२६॥
नियोज्य विधिनोक्तेन विदध्याच्चाणुपूजनम् ।
गोमयालिप्तभूभागे यद्वा पीठेऽम्बरावृते ॥२६॥

·३३
३
सोमशम्भुरचिता।
अर्चयेदिशि भर्गस्य यथाचण्डं तदुच्यते ।
डों में डों चण्डासनाय स्वाहा , उ0 चण्डमूर्तये नमः
डों ध्वनिचण्डेश्वराय हूं फट् स्वाहा ; इत्यनेन आवाह्य, डों
चण्डहृदयाय फट् नमः , डों चण्डशिरसे हूं फट् नमः,
• चण्डकवचाय हूं फट् नमः , डों चण्डास्त्राय हूं फट
नमः इति हस्तेऽस्त्रमिति सकलीकृत्य ध्यायेत् ।
रुद्राग्निप्रभवं चण्डं कजलामं भयानकम् ॥२२॥
शूलटङ्कधरं रौद्रं चतुर्वक्त्रं चतुर्भुजम् ।
सुखोदगीर्णमहाज्वालं रक्त द्वादशलोचनम् ॥२६॥
जटामुकुटखण्डेन्दुमण्डितं फणिकङ्कणम् ।
व्यालयज्ञोपवीतं च साक्षसूत्रकमण्डलुम्
॥२६४॥
श्वेतपद्मासनासीनं भक्तिप्रबार्तिनाशनम् ।
मण्डले चन्द्रखण्डाभे टङ्काकारेऽथवार्चयेत् ॥२६॥
यथाशक्ति जपं कुर्यादङ्गानां च दशांशतः ।
गोभूहिरण्यवस्खादि मणिहेमादिभूषणम् ॥२६६॥
विहायाशेषनिर्माल्यं चण्डेशाय निवेदयेत् ।
डों ध्वनिचण्डेश्वराय हूं फट् स्वाहा; इति मन्त्रेण
लेह्यद्रव्यानपानादि ताम्बूलं स्रग्विलेपनम् ॥२६७॥
निर्माल्यं भोजनं तुभ्यं प्रदत्तं तु शिवाज्ञया ।
सर्वमेतक्रियाकाण्डं मया चएड तवाज्ञया ॥२६॥
न्यूनाधिकं कृतं मोहात्परिपूर्ण सदास्तु मे।
इति विज्ञाप्य चण्डेशं दत्त्वाघ तस्य शम्बरान् ॥२६॥

·कर्मकाण्डक्रमावली । . महरेन्मूर्तिमन्त्रेण शनैः संहारमुद्रया । • चण्डेशमूर्तये नमः। पूरकान्वितमूलेन मन्त्रेणात्मनि योजयेत् ॥३०॥ निर्माल्यापनये स्थान लिम्पेद गोमयवारिणा । प्रोक्ष्यास्त्रवारिणा स्थानं विसृज्या कंरादिकम् ॥३०१॥ प्रक्षाल्य सम्यगाचम्य न्यासं कुर्याद्यथोदितम् । अथ कपिलार्चनम् । ठों कपिले सुभद्रे नमः , गे कपिले सुरभये नमः, डों कपिले सुमनसे नमः अमृतमथनोद्भता सुरभे लोकधारिणि ॥३०२॥ इमं ग्रासं गृहाण त्वमेवं मे व्रतमुत्तमम् । गवां ग्रासो यथा देयः सौरभेयाय वै तथा ॥३०३ तुल्यमेतत्फलं दृष्टं किंतु मन्त्रः पृथक् पृथक् । सर्वलोकधरा ह्येते जीवितानप्रदायिनः ॥३०४॥ ग्रासं गृहणन्तु वृषभा एतन्मे व्रतमुत्तमम् । नित्यं परगवे दद्याद गृहीत्वा व्रतमुत्तमम् ॥३०॥ रक्षन्ति च भयाद्घोरात्स्पर्शेन पापनाशनाः । सौरभेयि जगत्मातर्देवानाममृतप्रदे ॥३०६॥ गृहाण वरदे ग्रासमीप्सितार्थं च देहि मे । वन्दितासि वसिष्ठेन विश्वामित्रेण जपना ॥३०७॥ कपिले हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतम् । गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव मे ॥३०८॥ गावो मे हृदये. वापि गवां मध्ये वसाम्यहम् ।

·सोमशम्भुरचिता। ३५ एतं जपन्नरो मन्त्रं त्रिसन्ध्यं नियतः शुचिः ॥३०॥ विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकं स गच्छति । इति कपिलार्चनम् ॥ अथ विद्यां समभ्यर्च्य पुष्पधृपस्रगादिभिः ॥३१०॥ सम्यक् संपूजयेद्भक्त्या गुरोश्चरणपङ्कजे । मध्याह्नसमयं यावत्कृत्वा स्वाध्यायमीप्सितम् ॥३११॥ अर्चयेत्परमेशानं कृत्वा सानादि पूर्ववत् । पूर्वाचितेऽथवा देवे प्रदद्यादष्टपुष्पिकाम् ॥३१२॥ पीठमूर्तिशिवाङ्गानां पूजा स्यादष्टपुष्पिका । विधि माध्याह्निकं कृत्वा रम्ये भोजनमन्दिरे ॥३१३॥ विविक्ते गोमयालिप्ते विशुद्धं पाकमानयेत् । ततो मृत्युञ्जयेनैव वौषडन्तेन ॥३१४॥ जप्तैः सदर्भशस्थैः सिञ्चत् तं वारिबिन्दुभिः । सर्वपाकाग्रसुद्धत्य शिवायाध निवेदयेत् ॥३१॥ अन्याध चुल्लिकाहोमे विधानायोपकल्पयेत् । विशोध्य विधिना .चुल्ली. तद्वहिं पूरकाहृतम् ॥३१६॥ कृत्वा नाभ्यग्निना चैक्यं ततो रेचकवायुना । वह्निबीजं समादाय हृदि स्थानगतिकमात् :॥३१७॥ शिवाग्निस्त्वमिति ध्यात्वा चुल्लिकाग्नौ निवेशयेत् । . डों हां अग्नये नमः , डों हां सोमाय नमः, .. डों. हां सूर्याय नमः, डों हां बृहस्पतये नमः , डों हां. प्रजा- डों हां सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः, डों हां विश्वग्यो धा पतये नमः ·३६ कर्मकाण्डक्रमावली। - - नमः, डों हां अग्नये स्विष्टकृते नमः। वयादिपूर्वपर्यन्तं पूजयित्वानले क्रमात ॥३१८॥ म्बाहान्तमाहुतीर्दया क्षमयित्वा विसर्जयेत् । • धर्माय नमः इति चुल्ल्या दक्षिणबाहौ , डों अधर्माय नमो वामबाहौ , डों सरसरपरिवर्तनाय नमः इति काञ्च- न्यादिसन्धानभाण्डेषु , डों जलाश्रयाय वरुणाय नमः इति चलभाण्डेषु, डों महाविघ्नराजाय नमः इति गृहप्रधानद्वारे, डों नन्दिने नमः , डों सुभगे नमः, डॉ सुमङ्गले नमः। डों भद्रकरि नमः आग्नेयादिकोणेषु , डों वास्त्वधिपतये ब्रह्मणे नमो ब्रह्मस्थाने , डों हिरण्यकेश्यै नमः, इति पेषण्यां, डों रौद्रे कोटिगिरिक नम इति उलूखले, डों बलभद्रप्रियाय प्रहरणाय नमः इति मुसले, मृत्यवे देवमोदिताय नमः इति संमार्जन्याम् , कामाय कुसुमायुधाय नमः इति शयनीय- शिरसि , डों स्कन्दाय 'गृहाधिपतये नमः इति मध्यस्त- म्भस्य अधस्तात् । इति वास्तुबलिं सर्व निवर्त्य विधिपूर्वकम् ॥३१॥ धौतपादः समाचान्तः स्थानमास्थाय पावनम् । शिवभक्तैः सदाचारैः शुद्धशैवतपोधनैः ॥३२०॥ परस्परमसंकीर्णरुपविष्टैरनाकुलैः। सवर्णैरेकया पडत या भुञ्जीतान्तर्मना मुनिः ॥३२१॥ सौवर्णे राजते ताने लोहपात्रे सुसंस्कृते । १'ब्रह्मा' क. पाठः।

·सोमशम्मुरचिता। ३७ आचार्यः साधकः पुत्रः समयी च यथाक्रमम् ॥३२२॥ अग्रं परिहतं कृत्वा परितो भसरेखया । चतुर्दिगाननो मौनी पात्राभावे तु ताम्रजे ॥३२३॥ साधारणेऽथवा कांस्ये सप्तधा भस्मशोधिते । मन्त्रिते बहुरूपेण पात्रे भुञ्जीत भोजनम् ॥३२४॥ पलाशपद्मिनीचूतमधूककदलीदलैः। अन्यैश्चानिन्दितैः पात्रैर्भोक्तव्यं तुल्यजातिभिः ॥३२५॥ वटाश्वत्थार्कवातारिसर्जभल्लातकोद्भवैः । एवमादिभिरन्यैश्च निषिद्धैर्नाद्यते दलैः ॥३२६॥ जानुमध्यकरो मौनी बद्धवीरासनोऽथवा । लग्नवामकरः पात्रे पूर्ववन्मन्त्रितौदनः ॥३२७॥ औदयं ज्वलितं ध्यात्वा हेतिमन्त्रेण पावकम् । अन्नं पवित्रमश्नीयात्सूपयुक्तं घृतप्लुतम् ॥३२॥ अपोशानं पुरोधाय प्राणायैः प्रणवान्वितैः । स्वाहान्तैराहुतीः पञ्च दत्त्वाऽऽदीप्योदरानलम् ॥३२६॥ डों नागकूर्मककरदेवदत्तधनञ्जयेभ्य उपप्राणवायुभ्यः स्वाहा । इति अपोशानजलेन भक्तादिकं निवेद्य, शेषजलं डों अमृतोपस्त- रणमसिः इत्यनेन मन्त्रेण प्राश्य , डों प्राणाय स्वाहा , डों अपानाय स्वाहा, डों समानाय स्वाहा , डों उदानाय स्वाहा, डों व्यानाय स्वाहा, इति प्राणाहुतिं दत्त्वा भुक्त्वा च विधिना ततः । १'ते' ख पाठः। .

·३८ कर्मकाण्डक्रमावली। डों अमृतापिधानमसि ; इति प्रक्षालितेन हस्तेन आचमेचुलकाम्बुना ॥३३०॥ ग्रासैः परिमितेर्भागं भागं तोयेन पूरयेत् । इति प्राणसंचारणायांशमुदरस्य न पूरयेत् ॥३३॥ मधुस्निग्धं च 'कवकं पलाण्डं लशुनामिषम् । गृञ्जनं हस्तदत्तं च लवणं च विवर्जयेत् ॥३३२॥ आदधीत प्रभुनानो लवणं न नवा घृतम् । मूर्धापिधानमौत्कण्ठयं कुत्सनं जृम्भणं त्यजेत् ॥३३३॥ नोन्नाम्योचं पिवेद्वारि न प्रक्षालितपाणिना । न विस्तारितवक्त्रेण नचाधो नान्यचेतसा ||३३४।। मक्षिकानखकेशादिजुष्टं त्यक्त्वाल्पभोजनम् । शेष क्षालितहस्तेन भुञ्जीत स्पृष्टभस्मना ॥३३॥ अद्भिर्यथावदाचम्याङ्गुष्ठं पादस्य दक्षिणम् । सिञ्चदक्षिणमुष्टिस्थादङ्गुष्ठानाच्च्युताम्भसा ॥३३६॥ आत्मा वै दक्षिणे पादे परात्परतरो विभुः । तमद्भिरभिषिञ्चामि योऽङ्गुष्ठाग्रे व्यवस्थितः ॥३३७ । पूर्ववत्सकलीकृत्य भुक्तदोषनिवृत्तये । मुद्रामानामिनासान्तं बनीयात्परिधाहयाम् ॥३३८॥ . इति सान्तानिकभोजनविधिः ॥ आनीयायाचमानाय श्रद्धया यत्प्रदीयते ।

·सोमशम्भुरचिता।
अन्नादिभूमिपर्यन्तं सा भिक्षा स्यादयाचिता ॥३३६।।
पतितान्नापितात्कारोरभिशस्तात् तथान्त्यजात् ।
धर्मोन्निनीषया भिक्षां भिक्षुरभ्यादधीत न ॥३४०॥
यथा मध्वादधानोऽपि भृङ्गः पुष्पं न बाधते ।
तद्वन्माधुकरी भिक्षामादधीत गृहाधिपात् ॥३४॥
एताः सोमवदादेया भुक्तिमुक्तिफलार्थिभिः ।
आमां माधुकरी श्रेष्ठा सदैकान्नं च वर्जयेत् ॥३४२।।
माधुकरी चरेद्भिक्षामपि म्लेच्छकुलादधः ।
एकानं तु न भुञ्जीत बृहस्पतिसमो यदि ॥३४३॥
एताभ्यस्त्वपरां भिक्षा प्रार्थनादुपरोधतः ।
साध्यां भिक्षुनिरोधाख्यामधमा परिवर्जयेत् ॥३४४॥
भिक्षार्थ ताम्रजं लौहं ब्रह्मवृक्षादिपत्रजम् ।
वुभुक्षोविहितं पात्रं मुमुक्षोस्तुम्बिकादिजम् ॥३४५।।
पवित्रं शिक्यकालम्बि बहुरूपाभिमन्त्रितम् ।
तनुत्रजप्तकापायशुचिवस्त्रावगुण्ठितम् ॥३४६॥
विशुद्धभस्मना स्नातं कौपीनं सोत्तरीयकम् ।
परिवर्त्य समाचम्य मौनी ध्यात्वा शिवं गुरुम् ॥३४७॥
तयोराज्ञां समादाय दण्डं चास्त्राभिमन्त्रितम् ।
आतपत्रकरो यायाद्भिक्षार्थ शुद्ध वेश्मसु ॥३४८॥
ततो घाणमलष्ठीवस्पर्शमुन्मार्गसर्पणम् ।
कुत्सनं च न कुर्वीत त्यजेदश्वादिसंकुलम् ॥३४॥

·कर्मकाण्डक्रमावली। चतुर्णी शुद्धवर्णानां समासाद्य गृहाङ्गनम् । भिक्षां देहीति संजल्प्य पादाङ्गुष्टाग्रलोचनः ॥३५०॥ तावत्कालं प्रतीक्षेत यावद्गौ वत्सयोगतः । प्रस्रवं समवाप्नोति ततोऽन्यत्र व्रजेन्मुनिः ॥३५१।। वजन्नपि समाहूतो न गच्छेत् तत्प्रदेशतः । यजमानजनानीतां भिक्षां तत्रैव ग्राहयेत् ॥३५२॥ न दा नच हस्तेन न कांस्येनादधीत ताम् । वृषलीगुर्विणीम्मानवस्त्राणां न करेण च ॥३५३॥ ततो भिक्षामटित्वेत्थं पात्रमूर्धावसानकम् । लोकानां शुभमाशंसन् बजेदाश्रममात्मनः ॥३५४॥ भिक्षापात्रं शुचिस्थाने धृत्वाचम्य यथाविधिः । उद्धूल्य' सकलीकृत्य तां प्रोक्ष्यास्त्रेण दीपयेत् ॥३५५॥ त्र्यक्षरेणामृतीकृत्य कुर्याद्भागत्रयं व्रती । भागं. निवेद्य देवाय गुरवे च द्वितीयकम् ॥३५६॥ तृतीयं प्राणरक्षार्थमुपभुतीत पूर्ववत् । सिद्धान्ते भोजनस्यायं विधिरुक्तः समासतः ॥३५७॥ अथ साध्यात्मयोगेन सन्ध्यामासाद्य पश्चिमाम् । स्मानं सन्ध्यार्चनं कृत्वा पूजयित्वा महेश्वरम् ॥३५८॥ विशुद्धे भूतले शुद्धतृणच्छन्ने मृगत्वचम् । शार्दूलचर्म कन्यां वा प्रस्तीर्योपरि संविशेत् ॥३५६।। कृतमन्त्रतनुमौंनी हृदम्भोरुहवर्तिनम् । १ 'तद्धूलि' क, पाठः।

·सोमशम्भुरचिता।
चिन्तयन्नवरात्मानं शयीत योगनिद्रया
॥३६०॥
ततो दिवोपनीतेन वस्त्रपूतेन वारिणा ।
मन्ध्यां शिवार्चनं कृत्वा निशीथेऽपि यथा पुरा ॥३६१॥
पुनः सुप्तः समुत्थाय प्रातः संचिन्त्य शङ्करम् ।
यथोद्दिष्टं क्रियाकाण्डं सर्व प्रत्यहमाचरेत् ॥३६२।।
गोवीलवंश्यपादानां शिष्यः सोमशिवाभिधः ।
कर्मकाण्डक्रमावल्यां नित्यकर्मविधिं व्यधात् ॥३६३॥
इति नित्यकर्मविधिः समाप्तः ॥
अथ पवित्रारोपणं
सर्वपूजाविधिच्छिद्रपूरणाय पवित्रकम् ।
कर्तव्यमन्यथा मन्त्री सिद्धिभ्रंशमवाप्नुयात् ॥३६४॥
आषाढादिचतुर्दश्यामथ श्रावणभाद्रयोः ।
सितासितासु कर्तव्यं चतुर्दश्यष्टमीषु च
॥३६॥
एतेषु त्रिषु मासेषु ज्येष्ठमध्याधमक्रमात् ।
शंभोः पवित्रमुद्दिष्टमन्यथा दोषकारकम् ॥३६६॥
आषाढादिषु त्रिष्वेव सुप्त एव जनार्दने ।
पवित्रं विदधीतैव श्रौतोऽसौ नियमस्त्रिधा ॥३६७॥
प्रत्यहं न विधेयत्वान्नायं नित्यविधिर्मतः ।
पवित्रं कालनयत्यान्नैमित्तिकमिदं मतम् ॥३६८॥
विनापहारपूर्त्यादिफलमस्योपगीयते ।
मोहशूरोत्तरेऽस्माभिदृष्ट चेदं शिवागमे
॥३६॥

·४३ कर्मकाण्डक्रमावली। .॥३७॥ तस्मान्नैमित्तिकं नाम पचित्रकमिदं स्मृतम्' । नित्यं तु नित्यपूजायां पत्रपुष्पकुशादिभिः ॥३७०॥ पवित्रमन्यकालेऽपि प्रत्यहं परिकल्पयेत् । वह्निब्रह्माम्बिकेभास्यनागस्कन्दार्कशूलिनाम् दुर्गायमेन्द्रगोबिन्दस्सरशंभुसुधाभुजाम् । अन्येषां सर्वदेवानां विधातव्यं पवित्रकम् ॥३७२॥ प्रतिपतः समारभ्य यावत्पञ्चदशी क्रमात् । मौवर्ण राजतं तानं कृतादिषु यथाक्रमम् ॥३७३॥ कलौ कर्पासजं वापि यथाशक्ति पवित्रकम् । कर्तितं द्विजकन्याभित्रिगुणं त्रिगुणीकृतम् ॥३७४॥ धौतं शुष्कं शुभं सूत्रमन्यदप्युपयुज्यते । पट्टवल्कलपद्मोत्थं क्षौमं दर्भशणोद्भवम् ॥३७॥ मुनादिसंभवं सूत्रं पवित्राय प्रशस्यते । प्रणवश्चन्द्रमा वह्निब्रह्मा नागो गुहो रविः ॥३७६॥ सादाख्यः सर्वदेवाश्च क्रमेण नवतन्तुषु । अष्टोत्तरशतेनैक सूत्राणां स्यात्पवित्रकम् . ॥३७७॥ इत्थं त्रीणि तदर्धेन विंशत्या वा ससप्तया । एकाशीत्याथवा सूत्रैस्त्रिंशता वाष्टयुक्तया ॥३७८॥ पञ्चाशता वा कर्तव्यं तुल्यग्रन्थ्यन्तरालकम् । द्वादशाङ्गुलमानानि व्यासादष्टाङ्गुलानि च ॥३७६॥ लिङ्गविस्तारमानानि चतुरङ्गुलकानि वा । 1'स्फटम' ख. पाठः।

·सोमशम्भुरचिता। तथैव पिण्डिकास्पर्शि चतुर्थं सार्वदेवतम् ॥३८०॥ गङ्गावतारकं कार्य पवित्रमतिसुन्दरम् । धौतं सूत्रमजातेन ग्रथितं गुह्यकेन तु ॥३८॥ शोधितं बहुरूपेण वक्त्रमन्त्रेण रञ्जयेत् । रक्तचन्दनकाश्मीरकस्तूरीचन्द्ररोचना: ॥३८२॥ हन्द्रिा गैरिकं चैषां रजेदेकतमेन तत् । ग्रन्थयो दश कर्तव्या अथवा तत्त्वसंख्यया ॥३८३॥ अन्तरं वा यथाशोभमेकद्विचतुरङ्गुलम् । प्रकृतिः पौरुषी वीरा चतुर्थी त्वपराजिता ॥३८४॥ 'पञ्चमी तु जया षष्ठी ह्यजिता सप्तमी क्रिया । शिवा मनोन्मनी चैव दशमी सर्वतोमुखा ॥३८॥ अधिका वा यथाशोभं कर्तव्या ग्रन्थयः समाः । रत्नजे स्थण्डिले वाणे चले लौहे स्वयम्भुवि ॥३८६॥ यथोदितं पवित्राणामेकं कार्य यथारुचि । चण्डेशरविवह्नीनां शिववत्सूत्रसंपदि ॥३८७॥ अन्यथैकैकमेतेषां विदधीत पवित्रकम् । निजमूतौँ गणाधीशे गुरुपादे च पुस्तके ॥३८८॥ स्यादेकैकं तथा द्वारदिक्पालकलशादिषु । एकादिनवहस्तान्तं लिङ्गानां स्यात्पवित्रकम् ॥३८६।। अष्टाविंशतितो वृद्धया दशभिर्दशभिः क्रमात् । द्वयङ्गुला द्वय१लास्तत्र क्रमादेकाङ्गुलोत्तराः ॥३६॥ ग्रन्थयो मानमप्येषां लिङ्गविस्तारसंमितम | ·कर्मकाण्डक्रमावली। सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां कृतनित्यक्रियः शुचिः ॥३६१॥ भूषयेत्पुष्पवस्त्रायः सायाह्ने यागमन्दिरम् । कृत्वा नैमित्तिकी सन्ध्यां विशेषेण च तर्पणम् ॥३६२॥ परिगृहीते भूभागे सूत्रिते सूर्यमर्चयेत् । आचम्य सकलीकृत्य प्रणवार्ककरो गुरुः ॥३६३॥ द्वाराण्यत्रेण संप्रोक्ष्य पूर्वादिक्रमतोऽर्चयेत् । गे शान्तिकलाद्वाराय नम इति पूर्वे, डों विद्याकलाद्वारा- य नमो दक्षिणे, निवृत्तिकलाद्वाराय नमः पश्चिमे, प्रति- टाकलाद्वाराय नम उत्तरे; तथैव एतच्छाखयोः, डों हां नन्दिने नमः, डों हां महाकालाय नमः, डों हां भृङ्गिणे नमः, डों हां विनायकाय नमः, डों हां वृषभाय नमः , डों हां स्कन्दाय नमः, डों हां देव्यै नमः, डों हां चण्डाय नमः इति । प्रतिष्ठाद्वारशाखायां द्वौ द्वौ संपूजयेद्गणौ ॥३६४॥ नित्यवद्द्वारपालादीनभ्यर्च्य विधिनान्तरम् । प्रविश्य पश्चिमं द्वारं वास्तुनाथं प्रपूजयेत् ॥३६५॥ भूतशुद्धिं विशेषा' स्वशिरःप्रोक्षणादिकम् । विधाय यज्ञसंभार पूर्ववत्परिमन्त्रयेत ॥३६६॥ दर्भदूर्वाक्षतैः पुष्पैश्चन्दनेन हृदादिभिः । शिवहस्तं विधायेत्थं स्वशिरस्यधिरोपयेत् ॥३६७|| शिवोऽहमादिः सर्वज्ञो मम यज्ञे प्रधानता । 1ध्य 'ख.।।

·सोमशम्भुरचिता। अत्यर्थं भावयेदेवं ज्ञानखगकरो गुरुः ॥३॥८॥ निर्ऋतेर्दिशमासाद्य प्रक्षिपेदुदगाननः । अर्धाम्बु' पञ्चगव्यं च समन्तान्मखमण्डपे ॥३६॥ चतुष्पथान्तसंस्कारे वीक्षणाद्यैः सुसंस्कृतम् । विक्षिप्य विकिरांस्तत्र कुशकूयॊपसंहरेत् ||४००॥ तानीशदिशि वार्धान्या आसनायोपकल्पयेत् । नितेर्वास्तुगीर्वाणान् द्वारे लक्ष्मी प्रपूजयेत् ॥४०॥ पश्चिमाभिमुखं कुम्भं सर्वधान्योपरिस्थितम् । प्रणवेन वृषारूढं सिंहस्थां वर्धनी ततः ॥४०२॥ कुम्भे साङ्गं शिवं देवं वर्धन्यामस्त्रमर्चयेत् । दिनु शक्रादिदिकपालान्विष्णुब्रह्मावसानकान् ॥४०३॥ वार्थानी सम्यगादाय घटपृष्ठानुगामिनीम् । शिवाज्ञां श्रावयेन्मन्त्री पूर्वादीशान्तगोचरम् ॥४०४।। अविच्छिन्न पयोधारां मूलमन्त्रमुदीरयन् । समन्ताभ्रामयेदेनां रक्षार्थ शस्त्ररूपिणीम् ॥४०॥ पूर्व कलशमारोप्य शस्त्रालं तस्य वामतः । समग्रासनके कुम्भे यजेद्देवं स्थिरासने ॥४०६॥ वाधीन्यां प्रणवस्थायामायुधं तदनु द्वयोः । भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया ||४०७॥ कुम्भे निवेश्य बोधासिं मूलमन्त्रजपं तथा । तद्दशांशेन वर्धन्यां रक्षां विज्ञापयेदपि ॥४०८॥ 'श्राम्ब' ख.। 2 'वाधन्यां' 3 'न्न क. ख, पाठः । ।

·कर्मकाण्डक्रमावली।
गणेशं वायुदिन्भागे पूजयित्वा चतुर्भुजम् ।
पमिनीपत्रसंकाशं सायुधं विघ्नवारणम् ||४०६॥
पञ्चामृतादिभिर्देवं स्थापयित्वा विधानतः।
यजेत्पञ्चोपचारेण पूर्वोक्तविधिना ततः ॥४१०॥
कृत्वा कुण्डादिसंस्कारानभ्यर्च्य शिवपावकम् ।
विधिवञ्चरुकं दत्त्वा संपाताहुतिशोधितम् ॥४११॥
देवाग्न्यात्मविभेदेन दानं विभजेत् त्रिधा ।
दत्वा भागौ शिवाग्निभ्यां संरक्षेद्भागमात्मनि ॥४१२॥
देयं सत्क्षीरवृक्षोत्थं द्वादशाङ्गुलमायतम् ।
नरेण वर्मणा वापि पूर्वतो दन्तधावनम् ॥४१३॥
दक्षिण भस्म दातव्यं रूपिणा शिखयाथवा ।
मृत्तिका पश्चिमे देया सद्योजातेन वा हृदा ॥४१४॥
उत्तरे देवदेवस्य दद्यादामलकीफलम् ।
जलं वा वामदेवेन शिरसा वापि पावनम् ॥४१॥
ऐशान्यामीशमन्त्रेण मूलमन्त्रेण वा जलम् ।
सुगन्धि पञ्चगव्यं च पलाशपुटसंस्थितम् ॥४१६॥
ऐशान्यां कुसुमं दद्यादाग्नेय्यां दिशि रोचनाम् ।
अगुरुं नैर्ऋताशायां वायव्यां तु चतुःसमम्? ॥४१७॥
होमद्रव्याणि सर्वाणि अजातेन कुशैः सह ।
दण्डाक्षसूत्रकौपीनभिक्षापात्राणि रूपिणा ॥४१८॥
अञ्जनं कुङ्कम तैलं शलाकां कुशशोधिनीम् ।
ताम्बूलं दर्पणं दद्यादुत्तरे रोचनामपि ॥४१६॥

·मोमशम्भुरचिता।
आसनं पादुकै पात्रं योगपट्टातपत्रकम् ।
ऐशान्यामीशमन्त्रेण दद्यादीशानतुष्टये ॥४२०॥
पूर्वस्यां चरुकं साधु सानं गन्धादिकं नरे।
यदसंपन्नमेतेषां मनसा तत्प्रकल्पयेत् ||४२१॥
पवित्राणि समादाय प्रोक्षयेदस्ववारिणा ।
संहितामन्त्रपूतानि नीत्वा पावकसंनिधिम् ॥४२२॥
कृष्णाजिनादिनाच्छाद्य स्मरन्संवत्सरात्मकम् ।
साक्षिणं सर्वकृत्यानां गोतारं शिवमव्ययम् ॥४२३॥
स्वेति-हेति-प्रयोगेण मन्त्रसंहितया पुनः ।
शोधयित्वा पवित्राणि वाराणामेकविंशतिम् ॥४२४॥
यागधामवृषस्थानप्रासादालयसंश्रयान् ।
कारकौघं च सूत्रेण वर्मणा परिवेष्टयेत्
पूजितायाथ सूर्याय दत्त्वा गन्धपवित्रकम्
प्रणिपत्य समाचम्य कृतन्यासः कृतार्धकः ॥४२६॥
गणादिद्वारपालेभ्यो दत्त्वा गन्धपवित्रकम् ।
प्रविश्य वास्तुनाथाय ब्रह्मणेऽपि ददीत तत् ॥४२७॥
मास्त्रेभ्यो लोकपालेभ्यः पवित्राणि स्वनामभिः ।
शिवकुम्भाय वार्धान्य दद्याल्लम्बोदराय च ॥४२८॥
विघ्ननायकमभ्यर्च्य गुरुपादाम्बुजे ततः ।
स्वात्मानं च पवित्रेण गन्धपूर्वेण भूषयेत् ॥४२६।।
अथ सवौषधीलिप्तं मानोन्मानविवर्जितम् ।
धृपितं पुष्पधूपाढ्यमेकग्रन्थ्यल्पतन्तुकम् ॥४३०॥
॥४२५॥

·कर्मकाण्डक्रमावली । चतुर्वर्गफलोपायमामन्त्रणपवित्रकम् । विधायाञ्जलिमध्यस्थमामन्त्रणपदं पठेत् ॥४३१॥ समस्तविधिकच्छिद्रपूरणेश मखं प्रति । प्रभो आमन्त्रयामि त्वां त्वदिच्छावाप्तिकारकः ॥४३२।। तत्सिद्धिमनुजानीहि यजतश्विदचित्पते । सर्वथा सर्वदा शम्भो नमस्तेऽस्तु प्रसीद मे ॥४३३॥ अथवा आमन्त्रितोऽसि देवेश सह देव्या गणेश्वरैः । मन्त्रैश्च लोकपालैश्च सहितः परिवारकैः ॥४३४॥ निवेदयाम्यहं तुभ्यं प्रभाते तु पवित्रकम् । नियमं च करिष्यामि परमेश तवाज्ञया ॥४३॥ इत्येवं देवमामन्त्र्य रेचकेनामृतीकृतम् । शिवान्ते मूलमुच्चार्य तच्छिवाय निवेदयेत् ॥४३६॥ जपं स्तोत्रं प्रणामं च कृत्वा शम्भुं क्षमापयेत् । हुत्वा मनोस्तृतीयांशं तं ददीत शिवाग्नये ॥४३७॥ डों पूर्वदिग्यासिभ्यो दिगीशभूतमातृगणरुद्रक्षेत्रपालादिभ्यः स्वाहा। इति दिङ्नामभेदेन सर्वदिक्षु बहिर्बलिम् । दद्यादन्ये तु वायव्यां क्षेत्रपालबलिं जगुः ॥४३८॥ समाचम्य' विधिच्छिद्रपूरकं होममाचरेत् । ततो व्याहृतिहोमं च कृत्वा रुन्धीत पावकम ॥४३६॥ डों अग्नये स्वाहा, डों सोमाय स्वाहा, डों अग्नीषोमाभ्यां 'आचम्य विधिव' ख. पाठः॥

·सोमशम्भुरचिता। स्वाहा. डों अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा । इति दद्याद्विधानेन आहुतीनां चतुष्टयम् । अग्निकुण्डार्चितं देवं मण्डलाभ्यर्चिते शिवे ॥४४०॥ नाडीसन्धानरूपेण विधिना योजयेत्ततः । पूते वंशादिजे पात्रे विन्यस्यास्त्रं सकङ्कटम् ॥४४१।। हृदयं च ततस्तत्र पवित्राण्यपि रोपयेत् । कलाभि; पडङ्गेन मन्त्रैर्वा ब्रह्मवाचकैः ॥४४२॥ अथवा मूलमन्त्रेण पवित्राण्यभिमन्त्रयेत् । हृदयं कवचं सास्त्रं तेषामुपरि दापयेत् ।।४४३॥ इत्येवं संपुटीकृत्य पिदध्यादन्यवस्तुना । संवेष्टय वर्मणा सूत्रः पूजयित्वाङ्गशम्बरैः ॥४४४॥ रक्षार्थ जगदीशाय भक्तिनम्रः समर्पयेत् । पूजितः पुष्पधृपाद्यैर्दवा सिद्धान्तपुस्तके गुरोः पादान्तिकं गत्वा भतया दद्यात्पवित्रकम् । निर्गत्य बहिराचम्य गोमये मण्डलत्रये ।।४४६॥ पञ्चगव्यं चहें दन्तधावनं च क्रमाद्भजेत् । आचान्तो मन्त्रसन्नद्धः कृतसंगीतजागरः स्वपेदनुसरनीशं बुभुक्षुर्दर्भसंस्तरे। अनेनव प्रकारेण मुमुक्षुरपि संविशेत् ॥४४॥ केवलं भस्मशय्यायां सोपवासः समाहितः । इति पवित्रकाधिवासविधिः ॥ अथ प्रातः समुत्थाय कृतस्नानः समाहितः ॥४४६।। ॥४४५॥ ||४४७॥

·कर्मकाण्डक्रमावली। कृतसन्ध्यार्चनो मन्त्री प्रविश्य मखमण्डपम् । समादाय पवित्राणि ह्यविसर्जितदैवतः ॥४५०॥ ऐशान्यां भाजने शुद्ध स्थापयेन्मखमण्डपे । ततो विसृज्य देवेशं निर्माल्यमपनीय च ॥४५॥ पूर्ववतले शुद्धे कृत्वा नित्याह्निकद्वयम् । आदित्येश्वरदिक्पाले कुम्भेऽस्त्रालौ शिवानले ॥४५२।। नैमित्तिकी सविस्तारां कुर्यात्पूजां विशेषतः । मन्त्राणां तर्पणं प्रायश्चित्तहोमः शराणुना ॥४५३॥ अष्टोत्तरं शतं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं शनैः । पवित्रं भानवे दत्त्वा समाचम्य ददीत तत् ||४.५४॥ द्वारपालादिदिक्पालकुम्भवार्धानिकासु च । संनिधाने ततः शंभोरुपविश्य निजासने ॥४५॥ पवित्रमात्मनो दद्याद्गणाय गुरुपङ्क्तये । पवित्रकमथादाय किञ्चित्कलशसंमुखः ॥४५६॥ स्मरन्कालात्मकं देवं प्रबेयादिति शंकरम् । कालात्मना त्वया देव यदृष्टं मामके विधौ ॥४५७॥ कृतं क्लिष्टं समुत्कृष्टं धृतं गुप्तमसत्कृतम् । सर्वात्मनामुना शंभो पवित्रेण त्वदिच्छया ॥४५८॥ डों पूरय पूरय मखव्रतं नियमेश्वराय स्वाहा । आत्मतत्त्वे प्रकृत्यन्ते पालिते पायोनिना। मूलं मायान्तमुच्चार्य पवित्रेणार्चयेच्छिवम् ॥४५६॥ विद्यातत्त्वे च विद्यान्ते विष्णुकारणपालिते १. 'आदित्यद्वार' ख. पाठः। .

·सोमशम्भुरचिता। ईश्वरान्तं तमुच्चार्य पवित्रमधिरोपयेत् । ॥४६०॥ शिवान्ते शिवतत्त्वे च रुद्र कारणपालिते। शिवान्तं मन्त्रमुच्चार्य तस्मै देयं पवित्रकम् ॥४६१।। सर्वकारणपाल्येषु सर्वतत्त्वेषु सुव्रत । मूलं मायान्तमुच्चार्य दद्याद्गङ्गावतारकम् ॥४६२॥ आत्मविद्याशिवैः प्रोक्तं मुमुक्षूणां पवित्रकम् । विनिर्दिष्टं बुभुक्षणां शिवविद्यात्मभिः क्रमात् ॥४६३।। स्वाहान्तं वा नमोन्तं वा मन्त्रमेतमुदीरयेत् । आचार्यः सर्वदेवानां विदधीत पवित्रकम् ॥४६४॥ डों हूं आत्मतत्त्वाधिपाय शिवाय स्वाहा , डों हूं विद्यात- स्वाधिपाय शिवाय स्वाहा , उगे हूं शिवतत्त्वाधिपाय शि- वाय स्वाहा ॥ पवित्रकाणां त्रितयमिति दत्त्वा क्रमान्वितम् । डों हूं सर्वतत्त्वाधिपाय शिवाय स्वाहा ॥४६॥ इति मन्त्रं समुच्चार्य दत्त्वा गङ्गावतारकम् । पुष्पाञ्जलिपुटो भूत्वा भन्या विज्ञापयेद्विभुम् ॥४६६।। त्वं गतिः सर्वदेवानां संस्थितस्त्वं चराचरे । अन्तश्चारेण भूताणां द्रष्टा त्वं परमेश्वर ॥४६७।। कर्मणा मनसा वाचा त्वत्तो नान्या गतिर्मम । मन्त्रहीनं क्रियाहीनं द्रव्यहीनं च यद्गतम् ॥४६८॥ जपहोमार्चनहींनं कृतं नित्यं मया तव । .

·कर्मकाण्डक्रमावली। अकृतं वाक्यहीनं च तत्पूरय महेश्वर । सुपूतस्त्वं महेशान पवित्रं पापनाशनम् ॥४६॥ त्वया पवित्रितं सर्व जगत्स्थावरजङ्गमम् । खण्डितं यन्मया देव व्रतं बैंकल्ययोगतः ॥४७०॥ एकीभवतु तत्सर्व तवाज्ञासूत्रगुम्फितम् । जपं निवेद्य देवस्य भक्तचा स्तोत्रं विधाय च ॥४७१॥ प्रणम्याचलचित्तेन संतुष्टं भावयेच्छिवम् । चतुरस्त्रीनथ द्वौ वा मासं मासार्धमेव वा ॥४७२॥ सप्ताहं पञ्चरात्रं वा व्यहमेकाहमेव वा । गुरुणा वा यथोद्दिष्टं गृहीत्वा नियमं तथा ॥४७३॥ प्रणम्य क्षमयित्वेशं गत्वा कुण्डान्तिकं व्रती । पावकस्थे शिवेऽप्येवं पवित्राणां चतुष्टयम् ॥४७४॥ समारोप्य समभ्यर्च्य पुष्पधूपाक्षतादिभिः । अन्तर्बलिं पवित्रं च रुद्रादिभ्यो निवेदयेत् ॥४७॥ प्रविश्यान्तः शिवं स्तुत्वा सप्रणामं क्षमापयेत् । प्रायश्चित्ते कृते होमं कृत्वा हुत्वा च पावकम् ॥४७६॥ शनैः पूर्णाहुतिं दत्त्वा वह्निस्थं विसृजेच्छिवम् । होमं व्याहृतिभिः कृत्वा रुन्ध्यानिष्ठरयानलम् ॥४७७॥ अग्न्यादिभ्यस्ततो दद्यादाहुतीनां चतुष्टयम् । दिक्पतिभ्यस्ततो दत्त्वा सपवित्रं बहिर्बलिम् ॥४७८॥ सिद्धान्ते पुस्तके दद्यात्सुप्रमाणं पवित्रकम् । रों हां भूः स्वाहा , डों हां भुवः स्वाहा, डों हां स्वः।। .

·सोमशम्मुरचिता। स्वाहा, डों हां भूर्भुवःस्वः स्वाहा । हुत्वेति व्याहतीर्दद्याच्चतुराहुतयोऽथवा ॥४७॥ डों हां अग्नये स्वाहा, डों हां सोमाय स्वाहा, डों हां अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा । गुरुः शव इवाभ्यो वस्त्रवित्तविभूषणैः । तुष्टेन गुरुणा देवि तुष्टो भवति शङ्करः ॥४८॥ समग्रं सफलं तस्य कर्मकाण्डादि वार्षिकम् । स्य तुष्टो गुरुः सम्यगित्याह भगवाञ्छिवः ॥४८१॥ इत्थं गुरोः समारोप्य हृदालम्बि पवित्रकम् । लिङ्गिनो भोजयेत्या पूजयित्वा वदेदिति ॥४८२॥ दानेनानेन देवेशः प्रीयतां मे सदाशिवः । प्रातः स्नानादिकं कृत्वा पवित्राण्याहरेद्विभोः ॥४८३॥ अष्टपुष्पिकया देवं पूजयित्वा विसर्जयेत् । नित्यं नैमित्तिकं कृत्वा विस्तरेण यथा पुरा ॥४८४॥ पवित्राणि समारोप्य प्रणम्याग्नौ शिवं यजेत् । प्रायश्चित्तं ततोऽस्त्रेण हुत्वा पूर्णाहुतिं यजेत् ॥४८५॥ भुक्तिकामोऽथ देवाय कुर्यात्कर्मसमर्पणम् । त्वत्प्रसादेन मे कर्म फलसाधकमस्त्विति ॥४८६॥ मुक्तिकामस्तु कर्मदं मास्तु मे नाथ बन्धकम् । वह्निस्थं नाडियोगेन शिवं संयोजयेच्छिवे ॥४८७॥ हृदि न्यस्याणुसंघातं पावकं च विसर्जयेत् ।

·कर्मकाण्डक्रमावली। - समाचम्य प्रविश्यान्तः कुम्भालुगतशम्वरान् ॥४८८॥ शिवं संपूज्य साक्षेपं क्षमस्वेति विसर्जयेत् । विसृज्य लोकपालादीनादायेशात्पवित्रकम् ॥४८॥ सति चण्डेश्वरे जां कृत्वा दत्त्वा पवित्रकम्। तनिर्माल्यादिकं तस्मै सपवित्रकमर्पयेत् ॥४६॥ अथवा स्थण्डिले चण्डं तीर्थे वा पूर्ववद्यजेत् । यत्किंचिद्वार्षिकं कर्म कृतं न्यूनाधिकं मया ॥४६१।। तदस्तु परिपूर्ण मे चण्डनाथ तवाज्ञया । इति विज्ञाप्य देवेशं नुत्वा स्तुत्वा विसृज्य च ॥४६२॥ अन्धकूपेऽथवा तोये तनिर्माल्यादिकं क्षिपेत् । इत्थं संतर्घ्य चण्डेशं भूमिं गोमयवारिणा ॥४६३।। विशोध्य शुद्धदेहस्तु स्नापयित्वा शिवं यजेत् । पञ्चयोजनसंस्थेऽपि पवित्रं गुरुसंनिधौ ॥४६४|| कुर्वीत विधिनानेन लभते वाञ्छित फलम् । अधीतशिवशास्त्रेण कृतोऽयं सोमशंभुना 11४१५॥ कर्मकाण्डक्रमावल्यां पवित्रकविधिः स्फुटः । इति पवित्रकविधिः ॥ अथ दमनकपूजा हरकोपात्पुरा जातो भैरवो दमनाह्वयः ॥४६६॥ दान्तास्तेनासुराः सर्वे दानवाश्च महाबलाः । प्रीतेनाथ शिवेनोक्तो विटपो' भव भूतले ॥४६७॥ 1 'नीलबालतृणरूपः 'द्रमुन' इति भाषया ।

·सोमशम्मुरचिता। तां तनुं त्वमनुप्राप्य मद्भोगाय भविष्यसि ॥४६॥ पूजयिष्यन्ति ये मां देवं त्वत्पल्लवादिभिः । ते यास्यन्ति परं स्थानं दमन त्वत्प्रसादतः ॥४६६।। ये पुनर्न करिष्यन्ति दामनं 'पर्व मानवाः । तेषां न चैत्रमासोत्थं दत्तं पुण्यफलं मया ५००॥ स्वच्छन्दभैरवे तन्त्रे यद्यपीदमुदाहृतम् । तथापीह समानत्वात्सिद्धान्तेऽप्युपपद्यते ॥५०॥ सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां मत्वा दमनकान्तिकम् । शोधयित्वा तमस्त्रेण पूजयेत्संहिताणुभिः ॥५०२॥ अथ संबोधयेद्दाम भववाक्येन मन्त्रवित् । हरप्रसादसंभूतस्त्वमत्र संनिधौ भव ॥५०॥ शिवकार्य समुद्दिश्य नीतव्योऽसि शिवाज्ञया । एवं दमनमामन्त्र्य संरक्ष्य भवनं व्रजेत् ||५०४॥ यदि दूरं तदानीय समूलं मृत्तिकान्वितम् । पुनरारोप्य मृत्पूर्णे पात्रे संस्पृश्य वारिणा ॥५०॥ गृहेऽस्यामन्त्रणं कृत्वा पूर्वोक्तविधिना ततः । सायाह्नसमये प्राप्ते विदध्यादधिवासनम् ||५०६॥ अाहत्य यागवस्तूनि कृतस्नानादिसत्क्रियः । यथाविधि समभ्यर्च्य सूर्यशङ्करपावकान् ||५०७॥ पश्चिमे देवदेवस्य तस्य मूलं मृदा युतम् । सद्योजातेन मन्त्रेण ददीत हृदयेन वा ॥५०८॥ . । 'मीनसंक्रान्तिदिनरूपम्' ।

·५६ कर्मकाण्डक्रमावली। वामेन शिरसा वापि नालं धात्री तथोत्तरे । दक्षिणे भस्मपात्रं च शिखया रूपिणाथवा ॥५०६॥ पुंसा वा वर्मणा प्राच्यां सपुष्पं दन्तधावनम् । फलमूलं च गायत्र्या ऐशान्यां गन्धसंयुतम् ॥५१०॥ पञ्चाङ्गमञ्जलौ कृत्वा न्यासं पुष्पाक्षतान्वितम् । विज्ञापयेजगनाथं दमनारोपणं प्रति ॥५१॥ आमन्त्रितोऽसि देवेश प्रातःकाले मया प्रभो कर्तव्यं तु मया शर्व पर्व पूर्व तवाज्ञया ॥५१२॥ इति विज्ञाप्य देवस्य मस्तके कुसुमाञ्जलिम् । संयोज्य मूलमन्त्रेण विदधीत जपादिकम् ॥५१३॥ शेषं पात्रे विनिक्षिप्य द्वितीयेन पिधाय तत् । पवित्रकविधानेन कवचेनावगुण्ठयेत् ॥५१४॥ एवं संरक्षितं कृत्वा शिवाय विनिवेदयेत् । हविस्तदनु भुञ्जीत यदि वा पवनाशनः ॥५१५॥ शिवाने जागरं कुर्यायानगानजपादिभिः । प्रातः सात्वा जगन्नाथमष्टपुष्प्या विसर्जयेत् ॥५१६॥ नित्यां नैमित्तिकीं चैव कृत्वा पूजां विशेषतः । दमनैः पूजयेद्देवं पञ्चाङ्गरविखण्डितैः ।।५१७॥ शेषमञ्जलिनादाय दुर्वागन्धाक्षतान्वितम् । ध्यायन्नभिमुखं देवं पञ्चवक्त्रं सदाशिवम् ॥५१८॥ आत्मक्यिाशिवैस्तत्वैलाबैरीश्वरान्तगैः । पवित्रकविधानेन क्रमेण शिवमर्चयेत् ॥५१६।।

·कर्मकाण्डक्रमावली।
डों हूँ आत्मतत्त्वेश्वराय शिवाय नमः, डॉ हूँ विद्यातत्त्वे-
श्वराय शिवाय नमः, डों हूँ शिवतत्त्वेश्वराय शिवाय नमः।
अथ चतुर्थाञ्जलिमन्त्रः डों महेश्वराय मखं पूरय पूरय
शूलपाणये नमः ।
प्रणम्य शिवमभ्यर्च्य पावकं च विधानवित् ।
विज्ञापयेच्छिवं भक्त्या वाञ्छितार्थफलप्रदम् ॥ ५२० ॥
भगवनतिरिक्तं वा हीन वा यन्मया कृतम् ।
सर्व तदस्तु संपूर्ण पर्व दामनकं मम ॥ ५२१॥
एवं दामविधिं कृत्वा कुर्वीत गुरुपूजनम् ।
परितोषकर पवाद्विजातीनपि तर्पयेत् ॥ ५२२ ॥
ब्रह्मचारी गृहस्थो वा यो दामं कुरुते विधिम् ।
पूजाजपादिकं तस्य सफलं चैत्रमासजम् ॥ ५२३॥
हिताय शेवसिद्धान्तनिष्ठानां सोमशंभुना ।
कर्मकाण्डक्रमावल्यां दमनारोपणं कृतम् ॥ ५२४॥
इति दमनपूजाविधिः ॥
अथ प्रायश्चित्तविधिः
स्वकीयाचारलोपेन मानवो यात्यधोगतिम् ।
तस्योतितीर्षया किंचित्प्रायश्चित्तं वदेत्ततः ॥ ५२५ ॥
अत्यन्तसरुजे देहे राजचौरभयादिषु ।
गुरुदेवाग्निकार्येषु नित्यलोपो न दोषभाक् ।। ५२६ ॥
गृहस्थो ब्रह्मचारी च प्रायश्चित्ती द्विधा भवेत् ।
सकामाकामभेदेन तावपि द्विविधौ स्मृतौ ॥ ५२७ ॥

·सोमशम्भुरचिता । लिङ्गं च स्थिरमुन्मूल्य स्थापयेच तदेवहि । व्यङ्गितं दग्धविच्छायं सेवितं श्वपचादिभिः॥ ५२८ ।। पतितं घोरगादी हृतं राजादिमिर्यदा । परित्यजेत्तदा लिङ्ग जवाघोरदशायुतम् ॥ ५२६ ॥ लिङ्गान्तरं प्रतिष्ठाप्य विशुद्धिमधिगच्छति । निर्वाण सशिवे वह्नौं त्रिरात्रं समुपोषितः ॥ ५३० ॥ सहमं बहुरूपस्य जपेदोषापनुत्तये । मन्ध्यात्रयपरिभ्रष्टः शिवैकादशिकात्रयम् ॥५३१ ॥ जप्त्वा विशुद्धिमामोति सानहीनः शतं जपेत् । पर्वण्यपूजिते देवे गुरौ वहनौ च शक्तितः ॥ ५३२ ।। अदत्त्वा च वलिं तंत्र शिवस्याष्टशतं जपेत् । व्रतस्य च क्रियायाश्च नियमस्य च लोपने ॥५३३॥ गायत्र्यष्टशताभ्यासाद्विशुद्धिमधिगच्छति । विलोपे नित्यपूजायाश्चतुर्दश्यादिपर्वसु ॥ ५३४॥ निर्दिष्टं देवदेवेन प्रायश्चित्तं चतुर्गुणम् । आषाढयादित्रये देवादविधाय पवित्रकम् ॥ ५३५ ।। लक्षद्वयमघोरस जप्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ।। अथवा सन्धिते पात्रे भग्ने वापि विवर्तिते ॥ ५३६ ॥ शतद्वयात्सहस्राच्च तदर्धाञ्च शुचिर्भवेत् । अक्षसूत्रापराधे तु शुद्धिलिङ्गोक्तपादतः ॥५३७॥ लिख्यतेऽथ विशेषोऽपि यो दृष्टः पारमेश्वरे । पवित्रके नवे च्छिन्ने सहस्रं परिवर्तयेत् ॥ ५३८ ॥ १ 'आषढादि' क. पाठः ।

·कर्मकाण्डमानवली। शतं तु सूत्रके जीणे हस्तभ्रंशात्तथा शतम् । अक्षमालां कराद्धृष्टां क्षालयेगन्धवारिणा ॥ ५३६ ॥ गायत्र्याः शतजापेन सर्वत्रप विधिः स्मृतः । घण्टायामपाधे तु लिङ्गोक्ताष्टमभागतः ॥ ५४०॥ प्रायश्चित्तं विधातव्यं दत्तमागमवेदिना पूजोपकरणं किंचित् स्पृष्ट्वा पीठादिकं पदा ॥ ५४१ ।। शतद्वयमघोरस्य कामतस्त्वयुतं जपेत् । बालावलानां वृद्धानामातुराणां च पादतः ॥ ५४२॥ प्रायश्चित्तं प्रदातव्यं यदि भक्तः सदा शिवे । शिवकाहितचित्तानामाचार्याणां च सर्वदा ॥ ५४३॥ लोकसंव्यवहारार्थ प्रायश्चित्तं तु कीर्तितम् । केशामिपास्थिकीटादिदुष्टनैवेद्यदर्शने ॥ ५४४॥ अधोरस्यायुतं कामादकामात्तु शतं जपेत् । नित्यनैवेद्यमानस्य हासेऽधोरशतद्वयम् ॥ ५४५॥ प्राण्यङ्गधूपदाने तु पञ्चमस्य शतं जपेत् । पादेनाकामतः स्पृष्ट्वा विनिन्द्य च शिवागमम् ॥५४६ ॥ द्वययुतोऽयोग्मन्त्रस्य कामतः पड़गुणं जपेत् । महेशगुरुचण्डाज्ञाभंगे लतमुदीरितम् ॥५४७॥ एतदर्थाथितद्रव्यभक्षणात्पादवर्जितम् । निर्माल्यभक्षणेऽघोरलक्षपादेन शुध्यति ॥ ५४८॥ भक्षणेन समं दानं तदर्षिमुपेक्षणे । १ (द्रव्ये) क. पाठः ॥

·६०
सोमशम्भुरचिता।
अथवा भक्षणे कामात्प्रजपेब्रह्मपञ्चकम् ॥ ५४६॥
यजेत्सहस्रमध्यर्थं कामतो दीक्षया शुचिः ।
निर्माल्यं लङ्घयित्वा तु दक्षिणस्यायुतं जपेत् ॥ ५५० ॥
लङ्घनेन समः स्पर्शः समा भक्षणविक्रयो ।
देवस्वं देवताद्रव्यं नैवेद्यं च निवेदितम् ॥ ५५१॥
नैवेद्यं कल्पितं तस्मै देवोच्छिष्टं निवेदितम् ।
चण्डद्रव्यं च निर्माल्यं निर्माल्यं पविधं स्मृतम् ॥ ५५२ ।।
ग्रामादीशस्य देवस्वं देवद्रव्यं पटादिकम् ।
चण्डद्रव्यं तु यहत्तं निर्माल्यं प्रेरितं बहिः । ५५३ ॥
पिण्डिकास्थं च निर्माल्पमपि देवे विसर्जिते ।
क्रव्यादो जायते दानान्मातङ्गस्तस्य भक्षणात् ।। ५५४ ॥
लङ्घनासिद्धिहानिश्च गन्धोपादानतो वृकः
चण्डालस्त्वयथादाने विक्रये शवरो भवेत् ॥ ५५५ ।।
स्पर्शने जायते स्त्रीत्वं निर्माल्यस्य न संशयः ।
यनिमाल्येन संस्पृष्टं तद्भुजा पुरुषेण वा ॥ ५५६ ॥
पादोनं तत्र पूर्वोक्तं स्पर्शलबनभक्षणः
अनुषङ्गप्रविष्टं तु चन्दनादि प्रमाणतः ॥ ५५७ ॥
तन्निर्माल्यचतुर्थांशं सिद्धलिङ्गादिधामसु ।
गुरुपुस्तकनागानां वोगिगणस्य च ॥ ५५८ ।।
पार्वतीयक्षमातृणां न निर्माल्यं शिवे यथा ।
(गुरुदेवाग्निकार्येषु ) नित्यहानिर्न दोषकृत
॥ ५५६॥

·कर्मकाण्डक्रमावली। गृहस्थो ब्रह्मचारी वा प्रायश्चिती द्विधा भवेत् । सकामाकामभेदेन तावपि द्विविधौ स्मृती ॥ ५६० ।। अकामात् तु मकामस्य द्विगुणां शुद्धिमादिशेत् । स्नातकाद् द्विगुणं ज्ञेयं प्रायश्चित्तं तु नैष्टिके ॥५६१ अशीतिर्यस्य वर्षाणि बालो वाप्यूनषोडशः । प्रायश्चित्तार्धमर्हन्ति स्त्रियो व्याध्यादिपीडिताः ॥ ५६२ ।। तत्रापिच परिलेशं ज्ञात्वा वाधं प्रकल्पयेत् । सुदुष्करं स्वयं कर्तुमक्षमे द्विगुणोऽन्यतः ॥ ५६३॥ देशं कालं वयः शक्ति मति भक्ति क्रियाक्रमम् । सुविचार्य प्रदातव्यं नोपवासो रूजान्विते ॥ ५६४॥ प्रायश्चित्तासमर्थस्य पितृभ्रातादिबान्धवः । तद्विभज्य विधातव्यं द्विगुणं वितरैर्जनैः ॥ ५६५ ॥ यथाश्रुतं यथादृष्टं निबद्धं गुरुभिर्यथा । स्वसिद्धान्ताविरोधेन तद्विलङ्घन लङ्घनम् ॥ ५६६ ॥ रात्रौ पूजां च दानं च बुभुक्षुः परिवर्जयेत् । विना चन्द्रोपरागेण विना सिद्धिसमोहनम् ॥ ५६७ ॥ पूजयित्वा प्रमादेन गायच्यष्टशतं जपेत् । मुमुक्षोः सर्वदा सर्वा शिवपूजा न वार्यते ॥५६८ ॥ सकृत्सन्ध्याक्लिोपे तु अजातस्य शतं जपेत् । त्रिकाललोपात् त्रिगुणं सोपवासं तु कामतः ॥ ५६६ ॥ एककालार्चने लुप्ते सहस्रं दक्षिणं जपेत् । अकामतः कामतस्तु पूर्वोक्तलक्षणं सरेत् ॥ ५७० ।।

·सोमशन्सुरचिता। एककालं द्विकालं का त्रिकालं बाधरात्रकम् । उपनामममोपेतं कर्मलोपे कृते मति ॥ ५७१॥ त्रिकालं पूजनं यंपामेककालमथापिका । प्रायश्चित्तं ममं तपां न न्यूनं नाधिकं भवेत् ॥ ५७२ ।। द्वितीयं दिनमारभ्य बहुरूपमहाकम् । त्रिशतोत्तरकृया वधयत्प्रतिवासन म् ॥ ५७३॥ विलोमे पक्षपूजायां जपेद्योगयुतद्वयम् । ब्ययुतोत्तवृद्धया वा मासे मासे समावधि ॥ ५७४ ॥ स्त्रोष्टे लिङगे संप्रदुष्टे नष्टे दग्धे हृतेऽथवा । नौते वा मृषकैः काकालयवानरैरपि ॥ ५७५ ॥ जप्त्वा लक्षमघोरस्य विधिना लिङ्गकान्तरम् । प्रतिष्ठाप्य भवेच्छुद्धिः पिण्डिकायां तथैवच ॥ ५७६ ॥ स्वहस्ताल्लोठिते लिङ्गे द्विगुणं परिवर्तने । शुद्धिः श्वभ्रच्युते लक्षात् त्रिचतुटुंठितेऽयुतात् ।। ५७७ ।। गड्डुकाद्यभिघाते तु शुद्धिः स्यादयुतद्वयात् । अघोरस्यायुतेनैव लघुघाते च शुद्धयति ॥ ५७८ ॥ साधारे पतिते लिङ्गे ताले तारायुतं जपेत् । द्विगुणं तु निराधारे कल्प्यं न्यूनाधिकं ततः ॥ ५७६ ।। अकामतो यदा लिङ्ग च्युतं पुरुषमानतः । विशुद्धं सर्वभावेन प्रायश्चित्तं तदा नहि ॥ ७८०॥ अस्य तायशलाकाया भेदे पापं महत्तमम् ।

·कर्मकाण्डक्रमावली।
जायते तेन कर्तव्यो न प्रमादेन कहिँचित् ॥ ५८१ ।।
अघोरादपरो नास्ति महापापविनाशनः ।
त्रिगुणोऽतः स जप्तोऽणुमहापापापनुत्तये
॥ ५८२॥
कामबस्तु यदा लिङ्गं विशीर्णं परितो भवेत् ।
प्रायश्चित्तं तदा नास्ति इति सत्यं तदा वचः ॥ ५८३॥
लिङ्गे पादेन संस्पृष्टे लङ्गिते वायुतद्वयम् ।
पादलग्नरजःस्पृष्टे त्वघोरस्यायुतं जपेत्
॥ ५८४॥
श्लेप्मेणोपहते लिङ्गे यदिवा श्लेष्मवारिणा ।
त्र्ययुतं ययुतं वास्य क्रमेण परिवर्तयेत् ॥ ५८५॥
मूत्रोदकेन संस्पृष्टे जपेत्सार्धायुतद्वयम् ।
रनमूत्र रजःशुक्रदृषितेऽयुतपञ्चकम् ॥५८६॥
तत्संयुक्तोदकस्पर्शात्पादहीनमिदं जपेत् ।
लक्षं तु विष्टया स्पृष्टे तन्हीनं तद्वदम्भसा ॥ ५८७ ॥
तद्वन्निमाल्यगर्तेऽपि....
जप्त्वाघोरं निराहारः पञ्चगव्यं पिवेत्तदा ॥ ५८८॥
संकरेषु च सर्वेषु चेतसः शुद्धिकारणम् ।
अघोरमन्त्री जप्तव्यो यावञ्चित्तं प्रसीदति ॥ ५८६ ॥
अहन्यहनि योऽधीते विधितः शिवसंहिताम्
स हन्ति सर्वपापानि तमिस्रमिव भास्करः ॥ ५१०॥
उपवासद्वयं कुर्यात्प्रायश्चित्तायुतेऽयुतम् ।
होमं दशांशतः कुर्यादिशांशं गडकाअपेत् ॥ ५६१ ॥

·६४
सोमशम्भुरचिता।
भूशायी ब्रह्मचारी च वितैलः सत्यवाग्भवेत् ।
नक्तं हविष्यभुग्यावत्प्रायश्चित्तं समाप्यते ॥ ५६२॥
मध्यपूर्वाधुदीच्यन्तं विन्यसेत् कोष्ठपञ्चके ।
शिवं सदाशिवं विद्यां कालं च पुरुपं क्रमात् ॥ ५६३ ॥
सुप्रतिष्ठं सुशांतं च तेजोवदमृतात्मकम् ।
रत्नोदकं च पञ्चात्र तद्वत्पात्राणि विन्यसेत् ॥ ५६४ ॥
गोमयं गोजलं सर्पिर्दधि क्षीरं च पञ्चमम् ।
प्रतीच्यामुत्तरे याम्ये पूर्व मध्ये क्षिपेत्क्रमात् ॥ ५६५ ॥
सद्योजातेन वामेन रूपिणा पुरुषेण च ।
ईशेनेति यथासंख्यं गोमयमभिमन्त्रयेत् ॥ ५६६॥
पूर्व पूर्व क्षिपेदने मूलमन्त्रमुदीरयन्
कुशोदकं तु गायत्र्या तेन संहितयाथवा ॥ ५६७॥
पञ्चगव्यमिति प्रोक्तं महापातकनाशनम् ।
गोमयस्यार्धमङ्गष्ठं गोमूत्रं पलसंमितम् ॥ ५९८॥
पलद्वयं घृतस्योक्तं मानं दनः पलत्रयम् ।
पलानि पञ्च दुग्धस्य कुशाम्बु पलमात्रकम् ॥ ५६६ ।।
कृष्णाया गोमयं मूत्रं नीलायाः कापिलं घृतम् ।
सुरभेर्दधि शुक्लायास्ताम्रायाः क्षीरमाहरेत् ॥६००॥
अभावे सर्ववर्णानां कपिलैका प्रशस्यते
सौवर्णरौप्यपालाशं पात्रं ताम्रस्य वा शुभम् ॥६०१॥
पञ्चगव्यविधानेन शिवकूर्चमिदं स्मृतम्
मूलस्याष्टशतालब्धं पिवेदेकत्र योजितम् ॥६०२ ॥

·कर्मकारक्रमावली : ६५ ॥६०६॥ संघातपित्र तुलस्य मणि विव पावकः ॥ ६०३ ॥ शिवकूर्चा दहत्याशु पापानि सुमहान्त्यपि । यथाशास्त्रोपदिष्टेन प्रायश्चित्तं वदेद्बुधः न्यूनाधिदानेन देशिको नरकं व्रजेत् । कमाण्डक्रमावल्यां श्रीपता मोमशंभुना ॥६०५॥ महाप्रभावः स्वल्पोऽपि प्रायश्चित्तविधिः स्मृतः' । इति प्रायश्चित्तविधिः ॥ अथ दीक्षाविधिः अथातो भोगमोक्षार्थ दीक्षारूपनिरूपणम् यभागमं यथाशेचं संपादभिधीयते । मलमायादिपाशानां विस्लपः क्रियते यया ॥६०७॥ ज्ञानं च जन्यते शिष्ये सा दीक्षेत्यभिधीयते । विज्ञानाकलनामैको द्वितीयः प्रलयाकलः ॥६०८॥ तृतीयः सकलः शास्त्रेऽनुग्रायस्त्रिविधः स्मृतः । तत्राद्यो मलमात्रेण युक्तोऽन्यो मलकर्मभिः ॥६०६ ।। कलादिभूमिपर्यन्ततत्त्वेस्तु सकलो युतः । निराधाराऽथ साधारा दीक्षाथ द्विविधा स्मृता ॥ ६१० ॥ निराधारा द्वयोस्तेषां साधारा सकलस्य तु आचार्यनिरपेक्षेण क्रियते शंभुनैव या ॥६११॥ तीव्रशक्तिनिपातेन निराधारेति सा स्मृता । १ ‘कृतः 'ख, पाठः ।

·६६ सोमशम्भुरचिता। आचार्यमूर्तिमास्थाय मन्दतीबादिभेदतः ॥६१२ ॥ शक्त्या यां कुरुते शंभुः सा साधिकरणोच्यते । इयं चतुर्विधा दीक्षा सवीजा वीजवर्जिता ॥६१३ ॥ साधिकारा निरधिकारा यथा तदभिधीयते समयाचारसंयुक्ता सवीजा जायते नृणाम् ॥६१४॥ निबींजा त्वसमर्थस्य समयाचारवर्जिता । नित्ये नैमित्तिके काम्ये यदि स्यादधिकारिता ॥६१५ ॥ साधिकारा भवेदीक्षा साधकाचार्ययोरतः निर्बीजदीक्षितानां तु तथा समयिपुत्रयोः ॥६१६॥ जित्यमात्राधिकारित्वादीक्षा निरधिकारिका द्विविधेयं द्विरूपापि प्रत्येकमुपजायते ॥ ६१७॥ एका क्रियावती तत्र कुण्डमण्डलपूर्विका । मनोव्यापाररूपेण या सा ज्ञानवतां मता ॥ ६१८ ॥ इत्थं लब्धाधिकारेण दीक्षाचार्येण साध्यते स च सद्देशसंभूतः सुमूर्तिः श्रुतशीलवान् ॥ ६१६ ॥ ज्ञानाचारो गुणोपेतः क्षमी शुद्धाशयो वरः देशकालगुणाचारो गुरुभक्तिसमन्वितः ॥ ६२० ॥ शिवानुध्यानवान् शस्तो विरक्तस्थ प्रशस्यते । अथ दीक्षां गुरुः कुर्यात्कृतनित्यक्रियाक्रमः ॥ ६२१ ॥ प्रणवाकराम्भोजः कृतद्वाराधिपार्चनः । विघ्नानुत्सार्य देहल्यां न्यस्यास्त्रं स्वासने स्थितः ।। ६२२ ॥ कुर्वीत भूतसंशुद्धिमन्तर्यागं यथोदितम् ।

·कर्मकागडक्रमावली। ६७ ॥ ६२३ ॥ ॥ ६२४॥ तिलतण्डुलसिद्धार्थकुशर्वाकुरोदरम् सयवक्षीरनीरं च विशेषामिमं ततः तदम्बुना द्रव्यशुद्धिं तिलकं स्वाणुनात्मनः पूजनं मन्त्रसंशुद्धिं पञ्चगव्यं च पूर्ववत् लाजाचन्दनसिद्धार्थान् भस्मटूर्वाक्षतान्कुशान् ।। ६२५ ।। विकिरान् शुद्धलाजान्तान्सप्तधास्त्राभिमन्त्रितान् । अस्वाम्बुप्रोक्षितानेतान्कवचेनावगुण्ठितान् । ॥ ६२६ ॥ नानाप्रहरणाकारान्विनौषविनिवारकान् दर्भाणां तालमानेन कृत्वा पत्रिंशता दलैः ॥ ६२७ ।। सप्तजप्तशिवाण घेणीबोधासिमुत्तमम् शिवमात्मनि विन्यस्य स्मृत्वा ध्यानमभीप्सितम् ॥ ६२८ ॥ निष्कलं च शिवं न्यस्य शिवोऽहमिति भावयेत् । मूलाभिमन्त्रितं श्वेतमुष्णीपं शिरसि न्यसेत् ॥ ६२६ ॥ अलङ्कर्यान्निजं देहं गन्धैः पुष्पैविभूषणैः । गन्धमण्डलकं स्वीये विदध्यादक्षिणे करे ॥ ६३०॥ विधिनात्रायेदीशमित्यं स्याच्छिवहस्तकम् तं न्यस्य शिवमन्त्रेण भास्वरं निजमस्तके ॥६३१ ।। शिवादभिन्नमात्मानं कर्तारं भावयेद्यदा मएडले कर्मणां साक्षी कलशे यज्ञरक्षकः ॥ ६३२ ॥ होमाधिकरणं वह्नौ शिष्ये पाशविमोचकः स्वात्मन्यनुग्रहीतेति पञ्चाकारोऽयमीश्वरः ॥ ६३३ ॥ सोऽहमेवेति कुर्वीत भावं 'स्थिरतरं गुरुः ·: ६८ सोमशम्भुरचिता। ज्ञानखगकरः स्थित्वा नैर्ऋत्यामुदगाननः ॥६३४॥ अर्घाम्बुपञ्चगव्याभ्यां संप्रोक्ष्य मखमण्डलम् चतुप्पथान्तसंस्कारैः संस्कुर्याद्वीक्षणादिभिः ॥६३५॥ विक्षिप्य विकिरांस्तत्र कुशकूर्योपसंहरेत् तानीशदिशि वार्धान्यामासनायोपकल्पयेत् ॥ ६३६॥ नैऋते वास्तगीर्वाणान्द्वारे लक्ष्मी च पूजयेत् । पश्चिमे संमुखी रत्नैः पूरयन्ती मखालयम् ॥ ६३७ ॥ ध्यात्वावाच हृदाभ्यर्च्य स्मरन्मण्डलरूपिणीम् । अथ रत्नौषधीनोयपूर्णे चन्दनचर्चिते ।। ६३८ ॥ चूतपल्लववक्त्रे च प्रणवेन चलासने ऐशान्यां सर्वदा न्यस्ते कलशे पश्चिमानने ॥ ६३६ ॥ भूषिते वस्त्रहेमाद्यैः साङ्ग संपूज्य शङ्करम् । कुम्भदक्षिणपार्श्वस्थां पश्विमास्यां सुलक्षणाम् ॥ ६४० ॥ पूजयेदथ सिंहस्थां वार्धानी खड्गरूपिणीम् । दिनु शक्रादिदिक्पालान्विशवन्तान्प्रणवासनान् ॥ ६४१ ॥ वाहनायुधसंयुक्ताहृदाभ्यर्च्य स्वनामभिः प्रथमं तां समाधाय कुम्भस्याग्राभिगामिनीम् ॥ ६४२ ॥ अविच्छिन्नपयोधारां भ्रामयेत्तां प्रदक्षिणम् । शिवाशां लोकपालानां श्रावयेन्मूलमुञ्चरन् ॥ ६४३॥ संरक्ष्य तु यथाभागं कुम्भं धृत्वा च तां न्यसेत् । ततः स्थिरासने कुम्भे साङ्गं संपूज्य शङ्करम् ॥ ६४४ ॥ विन्यस्य शोध्यमध्वानं वार्धान्यां चास्त्रमुच्चरेत् ।

·कर्मकाण्डक्रमावली।
६६
॥ ६४५॥
ओहः अस्त्रासनाय हूंफट नमः । ॐ अस्रमूर्तये हूंफट
नमः । उौश्ली पशु हूंफट अवासनाय हूंफट नमः । उगेडों हृदयाय हूं
फट् नमः । डोश्लीं शिरसे हूँफट नमः । उौं पं शिखायै हूंफट् नमः ।
खें | कवचाय हूंफट् नमः। 30 हूंफट् अस्त्राय हूंफट नमः ।।
सूर्यकोटिप्रतीकाशं प्रलयाम्बुदनिःस्वनम्
व्यचं नागोपवीतं च चतुर्वक्त्रं चतुर्भुजम् ।
प्रदीप्तदशनप्रान्तं दीप्तभ्रूश्मश्रुमूर्धजम् ॥६४६॥
शक्तिमुद्गरशूलासिहस्तं चन्द्रार्धशेखरम्
भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया
॥ ६४७॥
अङ्गष्ठेन स्पृशेत्कुम्भं हृदा मुष्ट्या तु वार्धनीम् ।
भुक्तये मुक्तये त्वादौ मुष्टिना वार्धनी स्पृशेत् ॥ ६४८ ॥
कुम्भस्य मुखरक्षार्थ ज्ञानखङ्गं समर्पपेत्
साष्टं च मूलमन्त्रस्य शतं कुम्भे निवेदयेत् ॥६४६ ।।
तद्दशांशेन वार्धान्यां रक्षां विज्ञापयेदपि
यथेदं कृतयत्नेन भगवन्मखमन्दिरम् ॥ ६५० ॥
रक्षणीयं जगन्नाथ सर्वाध्वरवर त्वया
प्रणवस्थं चतुर्बाहुं वायव्ये विघ्ननायकम्
संपूज्य पूजयेन्मध्ये गन्धाम्नुकृतमण्डले
स्थण्डिलेशं सविस्तारं पूर्वोक्तविधिना ततः ।। ६५२ ॥
लब्धानुज्ञो व्रजेत्साधः कुण्डान्तं मन्त्रतृप्तये
निविष्टो विधिना तस्मिन्नर्धगन्धघृतादिकम् ॥६५३ ॥
वामे मध्ये तु विन्यस्य समिदर्भतिलादिकम् ।
॥ ६५१॥

·%D सोमशम्भुरचिता। कुण्डवह्निस्रगाज्यादि प्राग्वत्संस्कृत्य भावयेत् ॥ ६५४ ॥ मुख्यतामूर्ध्ववक्त्रस्य हृदि वह्ना शिवं यजेत् । स्वमूतौ शिवकुम्भे च मण्डले चाग्निशिव्ययोः ॥ ६५५ ॥ सृष्टिन्यासेन विन्यस्य शोध्यावानं यथाविधि । वक्त्राणामग्निजिह्वानां ज्वालानां च निरूपणम् ॥ ६५६ ॥ दृष्टं काम्यविधानेषु प्रसङ्गादभिधीयते कुण्डमानं मुखं ध्यात्वा हृदाहुतिभिरीप्सितम् ॥ ६५७ ।। पश्चिमे शिष्यसंस्कारनित्यहोमो समाचरेत् । वश्याकर्पणसौभाग्ये पुष्टिभाग्याधिरोहणे ॥ ६५८ ॥ शान्तिके पाशशुद्धौ च वामे होमः प्रशस्यते । गुटिकाञ्जननिस्त्रिंशपादलेपजिगीषया ।। ६५६ ॥ शिष्यसंयोजनार्थं च प्राचीनवदने यजेत् मारणोच्चाटनद्वेषस्तम्भनार्थं च दक्षिण ॥ ६६० ॥ प्रायश्चित्तं तु तत्रैव पश्चिमे तु विमुक्तये हिरण्या कनका रक्ता कृष्णा तदनु सुप्रभा ॥६६१ ॥ जिह्वाग्नेरतिरक्ता च बहुरूपा तुः सप्तमी रुद्रेन्द्रवह्निमांसादवरुणानिलगोचरे ।। ६६२॥ हिरण्याचा विनिर्दिष्टा रसनाः षडनुक्रमात् । मध्यतो बहुरूपा च दक्षिणोत्तरगामिनी ॥ ६६३॥ हिरण्या तप्तहेमामा कनका वज्रसुप्रभा रक्तोदितारुणप्रख्या कृष्णा नीलमणिप्रभा ॥६६४ ॥ सुप्रभा मौक्तिकद्योतातिरक्ता पद्मरागवत्

·कर्मकाण्डक्रमावली।
७१
चन्द्रकांतशरच्चन्द्रप्रमेव बहुरूपिणी ॥६६५॥
फलं तु कामभेदेन क्रमादासामुदीर्यते
वश्याकर्षणयोराद्या कनका स्तम्भने रिपोः
विद्वेषमोहने रक्ता कृष्णा मारणकर्मणि ।
सुप्रभा शान्तिके पुष्टौ सुरनोच्चाटने मता ।। ६६७ ॥
एकैव बहुरूपा तु सर्वकामफलप्रदा ।
अभीष्टवदने तासां जिह्वानामनुपूर्वशः ॥ ६६८ ॥
बीजानि सप्त होमार्थ लिख्यन्ते तासु तद्यथा ।
विरेफावन्तिमौ वर्गों रेफषष्ठस्वरस्थिती ॥६६९॥
इन्दुविन्दुशिखायुक्तौ जिह्वाबीजान्यनक्रमात् ।
डों य हिरण्यायै नमः । लू कनकायै नमः । रक्तायै
नमः । यूँ कृष्णायै नमः । षर सुप्रभायै नमः । अतिर-
क्तायै नमः । हूँ बहुरूपायै नमः ॥
चीरादिमधुरैहोंमें कुर्याच्छान्तिकपौष्टिके ॥६७०॥
अभिचारे तु पिण्याकसक्तुकम्बुककाशिकः ।
लवणे राजिकातक्रकटुतैलेश्च कण्टकैः
समिद्भिरपि वक्राभिः कुद्धो भाष्याणुना यजेत् ।
विद्याधरत्वलाभाय चन्द्रागुरुयुतं पुरम्
॥ ६७२॥
अथवा पाकिञ्जल्कैजुहपात्साधकोत्तमः ।
कदम्बकलिकाहोमाद्यक्षिणी सिध्यति ध्रुवम् ॥६७३ ।।
बन्धूककिंशुकादीनि वश्याकर्षाय होमयेत् ।
बिल्वं राज्याय लक्ष्म्यर्थ पाटलांश्चएपकानपि । ॥ ६७४ ॥
॥ ६७१॥

·सोसगम्भुरचिता। पनानि चक्रवर्तित्वे मत्यमोज्यादिसंपदे दर्वा व्याधिविनाशाय सर्वसमवशीकृषी ॥ ६७५ ॥ त्रिचनकदलीपुष्पाण्याडतो जुहुरादयः विषमज्वरनाशाय चूलपत्राणि होमयेत ॥६७६ ॥ घृतेन सह साणि वृतनानि वारिणः । डों अमुकस्य ज्वरं नाशय : वौषटः । जल्हे वरुणमभ्यय॑ वृणुधर्ष ब्रहसंयुतम् ॥६७७॥ तिलान्वारुणमन्त्रेण जुहुयाद्गुह्यकेन वा । मेघानाप्लाविताशेषदिगन्तवरणीतलान् 11६७८॥ धारयेत्तिलहोमेन शीघ्रं पाशुपताणुना । डरों श्ली पशु हूंफट मेघान्स्फुटीक्रियतां हूंफट । सर्वोपद्रवनाशाय रुद्रशान्त्या तिलादिभिः ॥६७६॥ विधिना यजनं कुर्यादथ प्रस्तुतनुच्यते आहुत्यष्टश तेनैवमङ्गानि तु दशांशतः ॥६८०॥ संतर्य प्लुतमलेन दद्यात्पूर्णां यथा पुरा । तथा शिष्यवेशाय प्रतिशिष्यं शतं यजेत् ॥६८१ ।। शतद्वयं च होतव्य संपत्तौ देशकालयोः दुनिमित्तापसाराय सुनिमित्तकृते तथा ॥६८२॥ शतद्वयं च होतव्यं मूलमन्त्रेण पूर्ववत् मूलाधवान्तमन्त्राणां खाहान्तैस्तपणं महत् ॥६८३ ।। शिखासंपुटिते/जैः हूंफडन्तैश्च दीपनम् ·७ कर्मकाण्डक्रमावली। डों हूं शिवाय स्वाहेति तर्पणम् । डों में शिवाय हूं फडित्यादि दीपनम् ॥ ततः शिवाम्भसा स्थाली क्षालितां वर्मगुण्ठिताम् ॥६-४॥ चन्दनादिसमालब्धां बनीयात्कण्ठमण्डले । वस्त्रास्त्रजप्तसदर्भसूत्राभ्यां चरुसिद्धये ॥ ६८५ ॥ धर्माधरासने दत्ते सान्द्रास्त्रकृतमण्डले । न्यस्तास्त्रमूर्तिभूतायां भावपुष्पैः शिवं यजेत् ॥ ६८६ । वस्त्रबद्धमुखायां वा स्थाल्यां पुष्पैहिर्भवेत् (यजेत्) ॥ चुल्ल्यां पश्चिमवक्त्रायां शुद्धायां वीक्षणादिभिः ॥ ६८७ ॥ न्यस्तहुङ्कारबीजायां न्यस्तायां कुण्डदक्षिणे । धर्माधर्मशरीरायां जप्तायामायुधाणुना ॥६८८॥ स्थालीमारोपयेदस्वजप्तगव्याज्यमार्जिताम् । गव्यं पयोऽस्त्रसंशुद्धं प्रासादशतमन्त्रितम् ॥ ६८६ ॥ तण्डुलान् श्यामकादीनां निक्षिपेत्तत्र तद्यथा । एका शिष्यविधानाय तेषां प्रसृतिपञ्चकम् ॥ ६६० ॥ प्रसूति प्रसृतिं पश्चाद्वर्धयेवृद्धथनुक्रमात् । कुर्वश्चालनमस्त्रण पिधानं कवचाणुना ॥ ६६१॥ शिवाग्नौ मूलमन्त्रेण पूर्वास्यश्चरुकं पचेत् । सुखिन्ने तत्र तच्चुल्ल्यां स्रवमापूर्य सर्पिषा ॥६६२॥ खाहान्तैः संहितामन्त्रैर्दत्त्वा तप्ताभिधारकम् । संस्थाप्य मण्डले स्थाली सदर्भेऽस्त्राणुना कृते ॥६६३ ॥ १ 'फटकार' ख. पाठः ।

·सोमशम्भुरचिता। प्रणबेन विधायाम्या उल्लेखं लेपनं हृदा । मुशीतला भवेदेवं प्राग्वच्छीताभिधारणम् ॥ ६१४॥ विदध्यात्संहितामन्त्रौषडन्तैः सकृत्सकृत् । दर्भाधासनके · दत्त्वा कुण्डमण्डपपश्चिमे ॥६९५॥ संपातं च ध्रुवा धन्व ? तद्वत्संहितया चरेत् । चरुकं सकृदालभ्य तयैव वपडन्तया ॥ ६६६ ॥ धेनुमुद्रामृतीभूतं स्थण्डिले शान्तिकं यजेत् । साज्यं भागं स्वशिष्याणां भागं देवाय वह्नये ॥६६७ ॥ कुर्यात् तं लोकपालेभ्यः समानाज्यमिदं त्रयम् । नमोऽन्तेन हृदा दद्यात् तेनैवाचमनीयकम् ।। ६६८॥ मूलं साष्टशतं हुत्वा दद्यात्पूर्णां यथाविधि । मण्डले कुण्डतः पूर्वे मध्ये वा शंभुकुण्डयोः ॥ ६६६ ॥ तत्र मातृगणादीनां निवान्तर्बलिं हृदा । शिवमध्यस्य लब्धाज्ञो विधायैकत्वभावनाम् ॥ ७०० ॥ सर्वज्ञानादियुक्तोऽहं समस्ताध्वोपरिस्थितः समांश योजनस्थानमधिष्टाताहमघरे ॥ ७०१ ॥ शिवोऽहमित्यहङ्कारी निष्क्रमेद्यागमण्डपात् । न्यस्तपर्वाग्रसंदर्भ शस्त्राणुकृतमण्डले ।। ७०२ ॥ प्रणवासनके शिष्यं शुक्लवस्त्रोत्तरीयकम् । स्नातं चोदङ्मुखं मुक्त्यै पूर्वास्यं चैव भुक्तये ॥ ७०३ ॥ ऊर्धकायं समारोप्य पूर्वास्यः प्रविलोकयेत् । १ 'समांशे ख. पाठः ।

·कर्मकाण्डक्रमावलो। ७५ ॥ ७०६ ॥ चरणादिशिखां यावद्भुक्त्यै मुक्त्यै विलोमतः ॥ ७०४ ॥ चनपा सप्रसादेन शैवं धाम विवृण्वता अस्खोदकेन संप्रोक्ष्य मन्त्राम्बुस्नानसिद्धये ॥ ७०५ ॥ भस्मस्वानं त विघ्नानां शान्तये पापभीतये । सृष्टिसंहारयोगेन ताडयेदस्वभस्मना ॥ ७०६ ॥ पुनरस्त्राम्बना प्रोक्ष्य सकलीकरणाय तम् नाभेरूज़ कुशाग्रेण मार्जनायास्त्रमुच्चरन् ॥ ७०७ ॥ हृदालभेत तन्मूलेरघमर्षाय नाभ्यधः । विध्याय च पाशानामालभ्येत शराणुना तच्छरीरे शिवं साङ्गं सासनं विन्यसेत्ततः पुष्पादिपूजितस्याम्य नेत्रे नेत्रेण वा हृदा ॥ ७०६ ।। वद्धवा मन्त्रितवस्त्रेण सितवस्त्रदशेन च । प्रदक्षिणक्रमादेव प्रविश्य शिवदक्षिणे ॥ ७१०॥ षडुत्थमासनं दत्त्वा यथावत् तं निवेशयेत् । संहारमद्रयात्मानं मूर्त्या तस्य हृदम्बुजे ॥ ७११ ॥ निरुध्य शोधिते काये न्यासं कृत्वा तमधयेत् । पूर्वाननस्य शिष्यस्य मूलमन्त्रेण मस्तके ॥७१२॥ शिवहस्तं प्रदातव्यं रुद्रेशपददायकम् । शिवसेवाग्रहोपायं दत्तं हस्ते शिवाणुनो ॥ ७१३॥ शिवे प्रक्षेपयेत् पुष्पमपनीयास्य चाम्बरम् । उत्पाद्य स्थानमन्त्राद्यं शिवदेवगणाङ्कितम् ॥ ७१४॥ १ 'सितेन सदशेन च' ख. ग. पाठः । २ 'तु' क. पाठः । ३ 'त्मनि. क. पाठः ।

·७६
सोमशम्भुरचिता।
विवादोनां क्रमानाम कुर्याद्वा स्वेच्छया गुरुः ।
प्रणतिं कुम्भवार्धान्योः कारयित्वानलान्तिके ।। ७१५ ॥
खदक्षिणासने तद्वत्सौम्यास्यमुपवेशयेत् ।
शिष्यदेहविनिष्क्रान्तां सुषुम्नामपि भावयेत् ॥७१६ ॥
निजविग्रहलीनां च दर्भ मूठेन मन्त्रितम् ।
दर्भाग्रं दक्षिणे तस्य निधाय करपल्लवे
॥ ७१७॥
तन्मूलमात्मजङ्घायामग्रं वेति मतान्तरम् ।
शिष्यस्य हृदयं गत्वा रेचकेन शिवाणुना ॥७१८ ॥
पूरकेण समागत्य स्वकीयं हृदयाम्बरम्
शिवाग्निना पुनः कृत्वा नाडीसन्धानमीदृशम् ॥ ७१६ ॥
हृदा तत्संनिधानार्थ जुहुयादाहुतित्रयम् ।
शिवहस्तस्थिरत्वार्थ शतं मूलेन होमयेत् ॥ ७२० ॥
इत्थं समयदीक्षार्थ भवेद्योग्यो भवार्चने ।
इति दीक्षाविधिः ॥
अथ समयदीक्षाविधानम्
अथ संस्कार(समय)दीक्षायां विधानमभिधीयते ॥ ७२१ ॥
आवाहयेन्महेशस्य वह्निस्थस्य शिवौ हृदि ।
संश्लिष्टौ तौ समभ्यर्च्य संतयं हृदयाणुना ॥ ७२२ ॥
तयोः संनिधये दद्यात् तेनैवाहुतिपञ्चकम् ।
कुसुमेनास्त्रजप्तेन तोडयेद्धृदये शिशुम् ॥ ७२३ ॥
प्रस्फुरत्तारकाकारं चैतन्यं तत्र भावयेत् ।
प्रविश्य तत्र हुङ्कारयुक्तरेचकयोगतः ॥ ७२४॥

·कर्मकाण्डक्रमावली। ७७ संहारिण्या तदाकृप्य ध्रुवेण स्वहृदि न्यसेत् । ततो वागीश्वरीयोनौ मुद्रयोद्भवसंज्ञया ॥ ७२५ ॥ हृत्संपुटात्ममन्त्रेण रेचकेन विनिक्षिपेत् । ॐ हां हां हां आत्मने नमः॥ जाज्वल्यमाने निधूमे जुहुयादिष्टसिद्धये ॥ ७२६॥ अप्रबुद्धे सधूमे तु होता वह्नौ न सिध्यति । स्निग्धः प्रदक्षिणावर्तः सुगन्धः शस्यतेऽनलः ॥ ७२७ ॥ विपरीतः स्फुलिङ्गो च भूमिदृङ् न प्रशस्यते । अन्तेबासिकृतं पापं जानीयादग्निलक्षणः ॥ ७२८॥ विष्टागन्धे स भूहती ब्रह्महा गुरुतल्पगः । सुरापो गुरुहन्ता च गोनश्च कृतनाशनः ।। ७२६॥ कृशेऽग्नौ शवगन्धे च गर्भभवृविनाशनः । भ्रमति स्त्रीवधे वह्निः कम्पते हेमहर्तरि ॥ ७३०॥ वधे स्फुटति बालस्य निस्तेजा गर्भघातके । इत्येवमादिभिश्चिह्नईत्वा शिष्यस्य कल्मषम् ॥ ७३१ ॥ पापभक्षणहोमेन दहेद्वा तं नवात्मना । द्विजत्वापादने चैव तथा रुद्रांशभावने ॥ ७३२ ॥ आहारबीजसंशुद्धौ गर्भाधानाय संस्कृतौ । सीमन्तजन्मने नामकरणाय च होमयेत् ॥ ७३३॥ शतानि पञ्च मूलेन चूडादिषु दशांशतः । शिथिलीभूतबन्धस्य शक्तरुत्कर्षणं च यत् ॥ ७३४ ॥ १अत्र अग्नेः समिन्धनमेव प्रबोधो,नतुअन्यत् तेनाप्रबुद्धेऽसमिद्ध इत्यर्थः ·सोमशम्भुरचिता । ।। ७३५ ॥ आत्मनो रुद्रपुत्रत्वे गर्भाधानं तदुच्यते । स्वातन्त्र्यात्मगुणव्यक्तिरिह पुंसवनं स्मृतम् मायात्मनोविवेकन ज्ञान सीमन्तवर्धनम् । शिवादिशुद्धसद्वस्तुस्वीकारो जननं मतम् ॥ ७३६ ॥ बोधनं यच्छिवत्वेन शिवत्वार्हस्य नाम तत् । संहारमद्रयात्मानं स्फुरद्वह्निकणोपमम् ॥ ७३७ ॥ निदधीत समादाय निजे हृदयपङ्कजे । ततः कुम्भकयोगेन मूलमन्त्रमुदीरयन् ॥ ७३८ ॥ कुर्यात्समरसीभावं तदात्मशिवयोहदि । ब्रह्मादिकारणत्यागक्रमाद्रेचकयोगतः ॥ ७३३ ॥ नीत्वा शिवान्तमात्मानमादायोद्भवमुद्रया । हृत्संपुटितमन्त्रेण रेचकेन विधानवित् ॥ ७४०॥ शिष्यस्य हृदयाम्भोजकर्णिकायां विचिन्तयेत् । पूजां शिवस्य वह्वेश्च कारयित्वा यथोदिताम् ॥ ७४१ ॥ प्रणतिं कारयेच्छिष्यं समयान् श्रावयेद्यथा । न निन्देत्कारणं देवं न शास्त्रं तेन भाषितम् ॥ ७४२ ॥ न गुरुं साधकं चैव लिङ्गच्छायां न लङ्घयेत् । नाद्यान्न लषेन्निर्माल्यं तदद्याच्छिवदीक्षितः || ७४३॥ तत् शिवनिर्माल्यं शिवदीक्षित एव अंद्यात् भक्षयेत्, नतु अन्य इत्यर्थः ॥ शिवाग्निगुरुपूजा च कर्तव्या जीवितावधि । वालवालिशवृद्धस्त्रीभोगरुग्बाधितात्मनाम् ।। ७४४॥

·कर्मकाण्डक्रमावली। यथाशक्ति ददीतेतान्समर्थस्य समर्थकान् । व्रताङ्गानि जटामस्मदण्डकौपीनसंयमान् ॥ ७४५ ॥ ईशानायेहदाद्यैर्वा परिजप्य यथाक्रमम् । स्वाहान्तसंहितामन्त्रैः पात्रेयाशेष्य पूर्ववत् ॥७४६॥ संपाताभिहतान्कृत्वा स्थण्डिलेशाय दर्शयेत् । रक्षणार्थ घटाधस्तादारोप्य क्षणमात्रकम् ॥ ७४७॥ शिवादाज्ञां समादाय ददीत वतिने गुरुः । एवं समयदीक्षायां विशिष्टायां विशेषतः ॥ ७४८॥ वह्निहोमागमज्ञानयोग्यः संजायते शिशुः । नाडीसंधानहोमस्तु मन्त्राणां तर्पणं तथा ॥ ७४९ ॥ पूर्वजातेः समुद्धारो द्विजत्वापादनं तथा चैतन्यस्यापि संस्कारो रुद्रांशापादनं तथा ॥ ७५० ॥ दत्त्वा पवित्रकं होमशतं वाथ सहस्रकम् । दीक्षषा सामयी प्रोक्ता रुद्रेशपदायिनी ॥ ७५१॥ इति समयदीक्षाविधिः ॥ अथ निर्वाणदीक्षा अथ निर्वाणदीक्षायां कुर्यान्मूलादिदीपनम् । पाशवन्धनशक्त्यर्थं ताडनादिकृतेऽपि च ॥ ७५२ ॥ एकैकया तदाहुत्या प्रत्येकेन त्रयेण वा । वीजगर्भशिखाबन्धहूंफडन्तध्रुवाणुना ॥ ७५३॥ डॉ हूंहूहूं फट् मूलस्य, डों हूंहूंहूहूं फंट हृदयस्य, एवं शिरःप्रभृतीनामपि ॥

·८० सोमशम्भुरचिता । इत्येवं दीपनं कुर्यात् सर्वस्मिन् क्रूरकर्मणि । शान्तिके पौष्टिके वश्ये वषडन्तादिनाणुना ॥ ७५४॥ वषड्वौषट्समोपतैर्नबार्णस्योपरिस्थितैः हवनं शम्बरैः कुर्यात्सर्वत्राप्यायनादिषु ॥ ७५५ ॥ ततः स्वसव्यभागस्थं मण्डलन्यस्तविग्रहम् शिष्यं संपूज्य सत्सूत्रं सुषुम्नेति विभावयेत् ॥ ७५६ ॥ मूलेन तच्छिखाबन्धं पादाङ्गुष्ठान्तमानयेत् । संहारेण मुमुक्षोस्तु बनीयात् तच्छिखान्तिके ॥ ७५७ ॥ पुंसस्तु दक्षिणे भागे वामे नार्या नियोजयेत् । शक्तिं च शक्तिमन्त्रेण पूजितां तस्य मस्तके ॥ ७५८ ॥ संहारमुद्रयादाय सूत्रे तेनैव योजयेत् नाडीमादाय मूलेन सूत्रे न्यस्य हृदार्चयेत् ॥ ७५६ ॥ अवगुण्ठ्य तनुत्रेण हृदयेनाहुतित्रयम् दद्यात्तत्संनिधानार्थ शक्तावप्येवमेव हि ॥ ७६०॥ ततः 0 हां तत्त्वावने नमः। डों हां पदावने नमः । डों हां वर्णाध्वने नमः । गे हां मन्त्रावने नमः । डों हां कलाध्वने नमः । डों हां भुवनावने नमः ॥ इति षडविधमध्वानं सूत्रे न्यस्यास्त्रवारिणा । शिष्यं प्रोत्यास्त्रजप्तेन पुष्पेण हृदि ताडयेत् ॥७६१ ॥ प्रविश्य तत्र हूंकारयुक्तरेचकयोगतः । चैतन्यं हंसबीजस्थं विश्लेष्य चायुधाणुना ॥ ७६२ ॥ डोंहःहूंफटशक्तिसूत्रेण हां हां स्वाहेति चाणुना ।

·कर्मकाण्डक्रमावली।
८१
ओहः हूंफट् शक्तिसूत्रेण हाहांस्वाहेति चाणुना ॥७६४॥
संहार मुद्रया सूत्रे नाडीभृते नियोजयेत् ।
नों हां हां हां आत्मने नमः
व्यापयेद्भावयेदेकं तनुत्रेणावगुण्ठयेत् ॥ ७६५॥
आहुतित्रितयं दद्याद्धृदि संनिधिहेतवे ।
विद्यादेहं च विन्यस्य शान्त्यतीतावलोकनम् ॥ ७६६ ॥
तस्यामितरतत्त्वाढयमन्तर्भूतं विचिन्तयेत् ।
गेहूं शान्त्यतीताकलापाशाय नमः इत्यनेन अवलोक्य
द्वे तत्त्वे मन्त्रमप्येकं पदं वर्णाश्च षोडश
॥ ७६७॥
तथाष्टौ भुवनान्यस्यां बीजनाडीकखद्वयम् ।
विषयं च गुणं चैकं कारणं च सदाशिवम् ॥ ७६८ ॥
सितायां शान्त्यतीतायामन्तर्भाव्य प्रताडयेत् ।
डों हूं शान्त्यतीताकलापाशाय हूं फट् ।
संहारमुद्रयादाय निदध्यात् सूत्रमस्तके ॥ ७६६॥
पूजयेदाहुतोस्तिस्रो दद्यात्संनिधिहेतवे ।
हूं॥
तत्त्वे द्वे अक्षरे द्वे च बीजनाडीकखद्वयम्
गणौ मन्त्री तथाजस्थमेकं कारणमीश्वरम्
पदानि भानुसंख्यानि पुराणि दश सप्त च ॥ ७७१ ॥
एकं च विषयं शान्तेः कृष्णाया मध्यतः स्मरेत् ।
ताडयित्वा समादाय मुखमूले नियोजयेत् ॥७७२ ॥
जुहयानिजबीजेन सांनिध्यायाहुतित्रयम
•hch
॥ ७७०॥

·८२ सोमशम्भुरचिता। विद्यायां सप्त तत्त्वानि पदानां चैकविंशतिः ॥ ७७३ ॥ षड्वर्णाः शम्बरं चैकं लोकानां पञ्चविंशतिः । गुणानां त्रयमेकं च विषयं रुद्र कारणम् ॥ ७७४॥ अन्तर्भाव्यातिरक्तायां बीजनाडीकग्वद्वयम् आदावाबाह्य संयोज्य हृत्सूत्रे स्थाणुनार्चयेत् ॥७७५ ॥ ततस्तत्संनिधानाय जुहुयादाहुतित्रयम् । चतुशतितत्वानि वर्णानां पञ्चविंशतिः ॥ ७७६ ॥ बीजनाडीकखद्वन्द्व पदद्वयधिकविंशकम् । लोकानां च चतुर्णां च षष्टिं गुणचतुष्टयम् ॥ ७७७॥ मन्त्राणां त्रयमेकं च विषयं कारणं हरिम् । अन्तर्भाव्य प्रतिष्ठायां शुक्लायां ताडनादिकम् ॥ ७७८ ॥ विधाय नाभिसूत्रस्थं संनिधानाहुतीर्यजेत् । ॥ ७८० भुवनानां शतं साष्टं पदानामष्टविंशतिम्, ॥ ७७६ ॥ बीजनाडीसमीराणां द्वयमिन्द्रिययोरपि । वर्णं तत्वं च विषयमेकैकं गुणपञ्चकम् हेतुं ब्रह्माणमब्जस्थं शम्बराणां चतुष्टयम् । निवृत्ती पीतवर्णायामन्तर्भाव्य प्रताप ।। ७८१॥ प्रादाय पदभागान्ते सूत्रे विन्यस्य पूजत् । जुहुयादाहुतीस्तिस्त्रः संनिधानाय पावके ।।.७८२ ॥

·कर्मकाण्डक्रमावली।
८३
इत्यादाय कलाः सूत्रे योजयेच्छिष्यविग्रहे ।
सबोजायां तु दीक्षायां समयाचारपाशतः
॥ ७८३॥
देहारम्भकधर्माच मन्त्रसिद्धिफलादपि ।
इष्टापूर्तादिधर्माच्च व्यतिरिक्त प्रबन्धकम्
॥ ७८४॥
चैतन्यारोधकं सूक्ष्म कलानामन्तरे स्मरेत् ।
अनेनैव क्रमेणाथ कुर्यात्तपणदीपने ॥७८५॥
आहुतीभिः स्वमन्त्रेण तिसृभिस्तिसृभिर्यथा ।
डों हूं शान्त्यतीताकलापाशाय स्वाहेति तरणम् । ॐ हूं
हूं शान्त्यतीताकलापाशाय हूं हूं फडित्यादि दीपनम् ।
तत्सूत्रं व्याप्तिबोधाय कलास्थानेषु पञ्चसु ।। ७८६ ॥
संरक्ष्य कुङ्कुमाद्येन तत्र साङ्गं शिवं यजेत् ।
हूंफडन्तैः कलामन्त्रभित्त्वा पाशाननुक्रमात् ॥ ७८७ ॥
नमोऽन्तैश्च प्रविश्यान्तः कुर्याद्ग्रहणबन्धने !
मैं हूं ३ शन्त्यतीतोकलां गृह्णामि बध्नामि चेत्यादिमन्त्रैः
कलानां ग्रहणबन्धनप्रयोगः
पाशादीनां वशीकारो ग्रहणं बन्धनं पुनः ॥७८८ ॥
पुरुष प्रति निःशेषव्यापारप्रतिषेधनम् ।
उपवेश्याथ तत्सूत्रं शिष्यस्कन्धाच ग्राहयेत्
विस्मृताद्यघमोषाय शतं मूलेन होमयेत् ।
शराणुसंपुटे पुंसः स्त्रियाश्च प्रणवोदरे ॥ ७६० ॥
ह्रदस्त्रसंपुटं सूत्रं निधायाभ्यर्चयेद्धृदा ।
॥ ७८४ ॥

·सोमशम्भुरचिता । सूत्रं शिवेन साङ्गन कृत्वा संपातशोधितम् ॥ ७६१ ॥ विदध्यात्कलशस्याधो रक्षा विज्ञापयेत् ततः पुष्पं शिष्यकरे दत्त्वा संपूज्य कलशादिकम् ॥ ७६२ ॥ प्रणम्य च बहिर्यायाद्यागमन्दिरमध्यतः । मण्डलत्रितयं कृत्वा मुमुक्षूनुत्तराननात् ॥ ७४३ ॥ बुभुक्षन पूर्ववक्त्रांश्च शिष्यास्तत्र निवेशयेत् । प्रथमं पञ्चगव्यस्य प्राशयेच्चुलुकत्र यम् ॥७९४ पाणिना कुशयुक्तेन प्राचमेनान्तरात्मना चरक तद्वितीये तु ग्रासत्रितयसंमितम् ॥ ७६५ ॥ अष्टग्रासप्रमाणं वा दशनस्पर्शवर्जितम् । पलाशघुटके मुक्त्यै भुक्त्यै पिप्पलपत्रले 11७६६॥ हृदा संभोजयेद्दत्त्वा पूत आचमयेज्जलैः दन्तकाष्ठं हृदा दत्त्वा तद्दन्तायविचर्वितम् ॥७६७ ।। धौतमूर्ध्वमुखं भूमौ क्षेपयेत्पातमुन्नयेत् । प्राक्पश्चिमोत्तरे चोवं वदने पातमुत्तमम् ॥ ७६८ सर्वेषामेव शिष्याणामितरास्यमशोभनम् । अशोभननिषेधार्थ शतमस्ोण होमयेत् ॥ ७६९ ॥ न्यूनादिदोषमोपाय मूलेनाष्टोत्तरं शतम् । विधाय स्थण्डिलेशाय सर्वकर्मसमर्पणम् ॥८००॥ पूजाविसर्जने चास्य चण्डेशस्य च पूजनम् । अपनीय च निर्माल्यं त्रिभिर्गोमयगोलकैः ॥८०१ ॥ भूमिं संशोध्य मूलेन शेषमन्नौ यजेचरोः । ॥

·कर्मकाण्डक्रमावली
८५
कलशं लोकपालांश्च पूजयित्वा निरुध्य च ॥८०२॥
विसृजेद्गणमग्निं च रक्षितं यदि बाह्यतः
बाह्यतो लोकपालानां दत्त्वा संक्षेपतो बलिम् ॥८०३॥
भस्मनो शुद्धतोयैर्वा स्यात्वा यागालयं विशेत् ।
गृहस्थान दर्मशय्यायां पूर्वशीर्षास्वरक्षितान् ॥८०४ ॥
हृदा सद्भस्मशय्यायां यतीन दक्षिणमस्तकान् ।
शिखाबद्धशिखानारक्षितान्सामानव ॥८०५॥
विज्ञाप्य खापयेच्छिष्यांस्ततो यायात्पुनहिः ।
डओ हिलिहिलि शूलपाणये नमः स्वाहा
पञ्चगव्यं चरुं प्राश्य गृहीत्वा दन्तधावनम् ॥८०६॥
समाचम्य शिवं ध्यात्वा शयामास्थाय पाचनीम् ।
दीक्षागतक्रियाकाण्डं संस्मरेत्संविशेद्गुरुः
मन्त्राणां दीपनं प्रोक्तं ततः सूत्रावलम्बनम् ।
सुषुम्नानाडिसंयोगं शिष्यचैतन्ययोजनम्
ग्रहणं ताडनं योग पूजातर्पणदीपनम्
बन्धनं शान्त्यतीतादेः शिवकुम्भसमर्पणम् ॥ ८०६ ॥
एवं कर्मत्रमः प्रोक्तः पाशवन्धे शिवेन तु ।
इति संक्षेपतः प्रोक्तो विधिर्दीदाधिवासने, ॥ १० ॥
अथ प्रातः समुत्थाय कृतस्नानादिको गुरुः ।
शिष्यान् स्वप्नं यथादृष्टं संपृच्छेच्छुभहेतवे ॥ ८११ ॥
दध्यामांसमद्यादेः प्रशस्ताम्यवहारितम्
गजाधारोहणं धन्यं सितवस्त्रावगुण्ठनम् ||८१२॥
||७||
॥८०८॥

·८६ सोमशम्भुरचिता निन्द्यः खावयवच्छेदो मषीकर्दममर्दनम् । तैलाभ्यबान्धकूपादिपतनं न प्रशस्यते ॥ ८१३॥ प्रायविषानुसारेण कृत्वा दुःस्वमशान्तये । नित्यकर्मइयं कृत्वा प्रविश्य मखमण्डपम् ॥८१४॥ खाचान्तनित्यवत्कर्म कुर्यान्नैमित्तिके विधौ ततः संशोध्यमध्वानमुष्णीष भूषणानि च ॥८१५॥ विन्यस्यात्मनि पूर्वोक्तं शिवहस्तं च भास्वरम् । कुम्भार्थ पूजयेदीशमिन्द्रादीनप्यनुक्रमात् ॥१६॥ मण्डले स्थण्डिले वापि प्रकुर्वीत शिवार्चनम् । तर्पणं पूजनं वह्नः पूर्णान्तं वह्नितर्पणम् ॥ ८१७ ।। दुःखदोषमोपार्थमस्त्रेणाप्याधिक शतम् हुत्वा हूंसंपुटेनैव · विदध्यान्मन्त्रदीपनम् ॥८१८ ॥ अन्तलिविधानं च मध्ये स्थण्डिलकुम्भयोः । कृत्वा शिष्यप्रवेशाय लब्धानुज्ञो बहिब्रजेत् ॥ ८१९ ॥ कुर्यात्समयवत्तत्र मण्डलारोपणादिकम् संपातहोमं तन्नाडीरूपदर्भकरान्तगम् ॥८२० ॥ एतत्संनिधये तिस्रो हुत्वा मूलाणुनाहुतीः । कुंम्भस्थं शिवमभ्यर्च्य पाशसूत्रमुपाहरेत् ॥८२१॥ स्वदक्षिणोति॒कायस्य शिष्यस्याभ्यर्चितस्य च । तच्छिखायां निबधीयात्पादाङ्गुष्ठावलम्बितम् ॥८२२ ॥ तं निवेश्य निवृत्तेस्तु व्याप्तिमालोक्य चेतसा । ज्ञेयानि भुवनान्यस्यां शतमष्टाधिकं ततः ॥ ८२३॥ ।

·कर्मकागडक्रमावली कपालोजोऽहिर्वनयश्च वदेहः प्रमर्दनः । विभूतिरव्ययः शान्तः पिनाकी त्रिदशाधिपः ॥ ८२४ ॥ अग्निभद्रो हुताशश्च पिङ्गलः "खनको हर। जलनो दहनो बभ्रर्भस्मान्तकक्षयान्तकौ ॥८२५॥ 'दम्यो मृत्युहरो धोता विधाता कर्तृसंज्ञकः । कालो धर्मोऽप्यधर्मश्च संयोक्ता च वियोजकः ॥ ८२६ ।। नैर्ऋता मारुतो हर्ता' करदृष्टिर्भयानकः । ऊर्ध्वकेशो विरूपाक्षो धूम्रो लोहितदंष्टिणौ ॥ ८२७ ॥ बलश्चातिबलश्चैव पोशहस्तो महाबलः श्वेवश्च जयभद्रश्च दीर्घबाहुर्जलान्तकः ॥ ८२८॥ वडवास्यश्च भीमश्च दश ते वरुणोदिताः । शीघ्रो लघुर्वायुवेगः सूक्ष्मस्तीक्ष्णो भयानकः ॥ ८२६ ॥ पञ्चान्तकः पञ्चशिखः कपर्दी मेघवाहनः । जटामुकुटधारी च नानारत्नधरस्तथा ॥ ८३०॥ निधीशो रूपवान्धन्यः सौम्यदेहः प्रसादकृत्" । प्रकामोऽप्यथ लक्ष्मीवान्कामरूपा दशोत्तरे ॥ ८३१ ॥ विद्याधरो ज्ञानधरः सर्वज्ञो बोधपारगः मातृवृत्तश्च पिङ्गाक्षो भूतपालो बलिप्रियः ॥ ८३२ ॥ १ 'कपालीशो ह्यज़ो ब्रनः' । २ 'शास्ता' । ३ 'खादकः' । ४ 'याम्यो संयोक्ता च वियोक्ता च धर्मों धर्मपतिस्तथा 'हन्ता'। ६ 'दंष्टिको ७. 'मेघनादी सुनोदी च' । ८ प्रभासकः । . ५ ·८८ सोमशम्भुरचिता सर्वविद्याविधाता च सुखदुःखकरो दश अनन्तः पालको धीरः पातालाधिपतिस्तथा ॥ ८३३ ।। वृषो वृषधरो वीरो ग्रसनः सर्वतोमुखः लोहितश्चेति विज्ञेया दश रुद्रास्तलस्थिताः ॥८३४ ॥ शंभुर्विभुर्गणाध्यक्षस्त्र्यक्षत्रिदशवन्दितः संबोहश्च विवाहश्च नभो लिप्सुर्विचक्षणः ॥८३५॥ अधो हुहुककालामिरुद्रो हाटक एवच कूष्माण्डश्चैव सत्यश्च ब्रह्मा विष्णुश्च सप्तमः ॥ ८३६ ।। रुद्रश्वाष्टाविमे रुद्रा कटाहस्यान्तरे स्थिताः । एतेषामपि नामानि भुवनानामपि स्मरेत् ॥८३७ ।। सद्भावेश्वर महातेजः योगाधिपते मुञ्च २ प्रमथ २ शर्व २ भव २ भवोद्भव सर्वभूतसुखप्रद सर्वसानिध्यकर ब्रह्मविष्णु रुद्रपर अनर्चितानर्चित असंस्तुतासंस्तुत साक्षिन् २ तुरु २ पतङ्ग २ पिङ्ग २ ज्ञान २ शब्द २ सूक्ष्म २ शिव शर्व सर्वद डों नमोनमः ॐनमः शिवाय नमोनमः इति अष्टाविंशतिपदानि ॥ सद्योहृदयनेत्राणि मन्त्रवर्णास्तु कामतः । बीजे अकारलौ नाड्यौ द्वे इडापिंगलाहये ॥८३८ ॥ प्राणापानावुभौ वायू घ्राणोपस्थौ तथेन्द्रिये । गन्धस्तु विषयः प्रोक्तो गन्धादिगुणपञ्चकम् ॥८४६॥ पार्थिव मण्डलं पीतं वजावं चतुरश्रकम् । पूर्वस्थित २

·॥
सोमशम्भुरचिता ।
विस्तारो योजनानां तु कोटिरस शतं मता ॥८४०
अत्रैवान्तर्गता ज्ञेयो योनयोऽथ चतुर्दश
प्रथमाः पड़ मृगादीनामष्टान्या देवथोनयः ॥८४६
मृगः पक्षी तु पशवश्चतुर्थास्तु सरीसृपाः ।
स्थावरं पञ्चमं सर्व योनिः पष्ठी तु मानुषी ॥ ८४२
पैशाचं राक्षसं याक्षं गोन्धर्व चैन्द्रमेव च ।
सौम्यं प्राजेश्वरं ब्राह्ममष्टमं परिकीर्तितम्
॥८४३
अष्टानां पार्थिवं तत्वमधिकारास्पदं महत् ।
लयस्तु प्रकृतौ बुद्धौ भोगो ब्रह्मा च कारणम् ॥ ८४४
ततो जाग्रदवस्थान्तैः समस्तैर्भुवनादिभिः ।
निवृत्तिं गर्भितां ध्यात्वा स्वमन्त्रे विनियोज्य च ॥८४५
उौं हां हां हां निवृत्तिकलापाशाय हूं फट् स्वाहा । ततः हां ।
हो निवृत्तिकलापाशाय हूं फट् स्वाहेइत्यनेन अङकुशमुद्र
पूरकेण प्राकृष्य गेहूंहाहाहाहूं निवृत्तिकलापाशाय हूं 4
इत्यनेन संहारमुद्रया कुम्भकेन नाभ्यधास्थानादादाय ।
हां निवृत्तिकलापाशाय नम इत्यनेन उद्भवमुद्रया रेश्वे
कुण्डे कृताधारां संस्थाप्य ओहां निवृत्तिकलापाशाय नम
इत्यनेन अयं दत्त्वा संपूज्य च अनेनैव वाहान्तेन तर्पणा
आहुतित्रयं संनिधानाहुतित्रितयं च दत्त्वा डोहां ब्रह्मणे नम्
इति ब्रह्माणमावाह्य संपूज्य च स्वाहान्तेन संतप्य
ब्रह्मस्तवाधिकारेऽस्मिन्मुमुक्षु दीक्षयाम्यहम् ।
भाव्यं त्वयानुकूलेन विधि विज्ञापयेदिति
।। ८४६

·कर्मकाण्डक्रमावली
॥८५०॥
आवाहयेत्ततो देवीं रक्तां वागीश्वरी हृदा ।
इच्छाज्ञानक्रियारूपां षड्विधाच्चैककारणम् ॥४७॥
पूजयेत्तर्पयेद्देवी प्रकारेणामुना ततः ।
वागीश्वरं च निःशेषयोनिविक्षोभकारकम्
॥८४८॥
हृत्स्थं पूजात्मबीजादिहूंफडन्तशराणुना ।
ताडयेद्धृदयं तस्य प्रविशेच्च विधानबित् ॥८४९ ॥
ततः शिष्यस्य चैतन्यं हृदि वह्निकणोपमम् ।
निवृत्तिस्थं युतं पाशेज्येष्ठया विभजेद्यथा
उहांहहःहूं फट् ।
डोहांस्वाहेल्पनेनाथ पूरेणाङ्कुशमुद्रया ।
हृयाकृष्यात्ममन्त्रेण गृहीत्वात्मनि योजयेत् ॥ ८५१ ॥
डोहाहाहां प्रात्मने नमः ।
पित्रोर्षिभान्य संयोगं चैतम्यं रेचकेन तत्
ब्रह्मादिकारणत्यागक्रमान्नोत्वा शिवात्मकम् ॥ ८५२ ।।
गर्भाधानार्थमादाय युगपत्सर्वयोनिषु ।
क्षिपेद्वागीश्वरीयोनौ वामयोद्भवमुद्रया ॥ ८५३॥
डोहाहाहां आत्मने नमः ।
पूजयेदप्यनेनैव तर्पयेदपि पञ्चधा
अस्य योनिषु सर्वासु देहर्सािद्धं हृदार्चयेत् ॥ ८५४ ॥
नात्र पुंसवनं स्त्र्यादिप्रसवस्यापि संभवात् ।
सीमन्तोन्नयनं वापि दैवादन्धादिदेहतः ॥ ८५५ ॥
शिरसा जन्म कुर्वीत युगपत्सर्वदेहिनाम्
तथैव भावदोषाणामधिकारं शिवाणुना ॥८५६ ॥

·सोमशम्भुरचिता।
भोगं कवचमन्त्रेण शस्त्रण विषयात्मनोः ।
मोहं रूपमभेदं च लयसंज्ञं विभावयेत्
॥ का
शिवेन स्रोतसां शुद्धिं हृदा तत्त्वविशोधनम् ।
पश्च पञ्चाहुतीर्दद्याद् गर्भाधानादिषु क्रमात् ॥८
मायीयमलकार्मादिपाशबन्धनिवृत्तये
निष्कृतौ च हृदा पश्चाद्यजेत शतमाहुतीः ॥८
मलशक्तितिरोधाने पासानां च वियोजने ।
खाहान्तायुधमन्त्रेण पञ्च पञ्चाहुवीर्यजेत्
मलाद्यन्तःस्थपाशस्य सप्तधा चास्त्रजप्तया
कर्तर्या च्छेदनं कुर्यात्कलाशस्त्रेण तद्यथा ॥८६
उहाहाहां निवृत्तिकलापाशाय हहूंफट् ।
बन्धकत्वनिवृत्त्यर्थे हस्ताभ्यां च शराणुना ।
विमृध वर्तुलीकृत्य घृतपूर्णे खुवे सिपेत्
॥८६
दहेदव कलास्त्रेण केवलास्त्रेण भस्मसात् ।
कुर्यात्पश्चाहुतीर्दत्त्वा पाशाङ्कुरनिवृत्तये ॥८६
डोह अस्त्राय हूं फट् स्वाहा ।
प्रायश्चित्तं ततः कुर्यादबाहुतिभिरष्टमिः
अथावाह्य विधातारं तर्पयेत्पूजयेत्तथा ॥प
अहां शब्दस्पशौँ शुल्कं ब्रह्मन् गृहाण वाहेत्यादि ।
आहुतित्रितयेणाधिकारमस्य समर्पयेत् ।
दग्धनिःशेषपाशस्य ब्रह्मन्नस्य शिशोस्त्वया ॥८६५

·६२ कर्मकाण्डक्रमावली। बन्धाय न पुनः स्थेयं शिवाज्ञां श्रावयेदिति ततो विसृज्य धातारं नाडया दक्षिणया शनैः ॥८६६।। संहारमुद्रयात्मानं कुम्भकेन निजाणुना राहुमुक्तकदेशेन चन्द्रबिम्बेन संनिभम् ॥८६७॥ आदाय योजयेत्सूत्रे रेचकेनोद्भवाख्यया पूजयित्वाध्यपात्रस्थं तोयबिन्दुं सुधोपमम् ॥८६८॥ आप्यायनाय शिष्यस्य गुरुः शिरसि विन्यसेत् । विसृज्य पितरौ दद्याद्वौषडन्तशराणुना ॥८६॥ पूरणाय विधेः पूर्णां निवृत्तिरिति शोषिता । डोहूंहां अमुकात्मनो निवृत्तिकलाशुद्धिरस्तु स्वाहा चौपडिति र्णा । कलयोरथ सन्धानं कुर्याच्छुद्धाविशुद्धयोः ॥८७०॥ हस्वदीर्घप्रयोगेन शान्तनादान्तसंज्ञिना । डोंहांनांहींहां। अप्तेजोवायुराकाशतन्मात्रेन्द्रियबुद्धयः ॥८७१॥ गुणत्रयमहङ्कारश्चतुर्विंशः पुमानिति । प्रतिष्ठायां निविष्टानि तत्त्वान्येतानि भावयेत् ।।८७२॥ पञ्चविंशतिसंख्यानि खादियान्ताक्षराणि च । पञ्चाशदधिका षड्भिर्भावनास्तुल्यसंइकाः ॥ ८७३ ॥ तावन्त एव रुद्राश्च विज्ञेयास्तत्र तद्यथा अमरेशः प्रभासश्च नैमिषः पुष्करोऽपि च ||८७४॥ तथाषाढिश्च डिण्डिश्च भारभूतिरथाष्टमः ·on सोमशम्भुरचिता । लकुलीशो हरिश्चन्द्रः श्रीशैलो दशमः स्मृतः ॥ ८७५॥ जल्प आम्रातकेशश्च महाकालोऽथ मध्यमः । केदारो भैरवश्चैव द्वितीयाष्टकमीरितम् ॥८७६ ॥ ततो गया कुरुक्षेत्रं नालं कनखलं तथा विमलश्चाहहासश्च महेन्द्रो भीम एव च ॥ ८७७॥ वस्खापदं रुद्रकोटिरविमुक्तो महालयः गोकर्णो भद्रकर्णश्च स्वर्णाक्षः स्थाणुरेव च ॥ ८७८ ॥ अथाजेशश्च सर्वज्ञो भास्वरस्तदनन्तरम् । सुबाहुर्मन्त्ररूपी च विशालो जटिलस्तथा ॥ ८७६।। रौद्रोऽथ पिङ्गलाख्यश्च कालदंष्ट्री भवेत्ततः । विधुरश्चैव घोरश्च प्राजापत्यो हुताशनः ॥ ८८०॥ कालरूपी तथा कालकर्णोऽप्यथ भयानकः । पतङ्गः पिङ्गलश्चैव हरो विधातृसंज्ञकः ॥८८१॥ शकुकर्णाभिधानश्च श्रीकण्ठश्चेन्दुमौलिना । सह ते भवपर्यन्ताः कथ्यन्तेऽथ पदान्यपि ॥ ८८२ ॥ व्यापिन् अरूपिन् प्रथम तेजः ज्योतिः अरूप अनग्ने अधूम अभस्मन् अनादे नानानाना धूधूधूधू भूः डोंभुवः डॉस्वः अनिधन निधन निधनोद्भव शिव शर्व परमात्मन् महेश्वर महादेव सद्भावेश्वर महातेजः योगाधिपते मुश्च प्रमथ शर्व इति, द्वात्रिंशत्पदानि । बीजे उभे त्रयो मन्त्रा वामदेव शिरःशिखाः ।

·६४
कर्मकाण्डक्रमावली।
॥६८४॥
॥८८५॥
गान्धारी च सुमुन्ना व नाड्यौ द्वे मारुतौ तथा ।। ८८३ ॥
समानोदाननामानौ रसनो पायुरिन्द्रिये
रसस्तु विषयो रूपशब्दस्पर्शरसा गुणाः
मण्डलं चोर्धचन्द्रं च पुण्डरीकाङ्कितं सितम् ।
सुप्तावस्थो प्रतिष्ठायां कारणं गरुडध्वजः
प्रतिष्ठान्तर्गतं सर्व संचिन्त्य भुवनोदिकम् ।
शिष्यदेहे स्वमन्त्रेण प्रविश्यैनं वियोजयेत् ॥८६॥
गे हाहीहां प्रतिष्ठाकलापाशाय हूं फट, स्वाहान्तेन अनेनैव
पूरकेरम अङ्कुशमुद्रया समाकपेत् । जोहूंहीहां प्रतिष्ठाकलापा-
शाय नमः इत्यनेनैव उन्नावमुद्रया रेचलेन कुण्डे समादापयेत्
उहाहाहीही प्रतिष्ठोकनाद्वाराय नमः इत्यनेन अर्धयित्वापूज्य
खाहान्तेव आहुतीनां त्रयेण सन्तर्प्य, सन्निधाप्य त्रयेणव
डों हां विष्णवे नमः इति विष्णुमावाह्य संपूज्य
संतर्थ
विष्णो सवाधिकारेऽस्मिन्मुमुचुं दीक्षयाम्यहम् ।
भाव्वं त्वयोनुकूलेन विष्णुं विज्ञापयेदिति
ततो यागीश्वरी देवों वागीशमपि पूर्ववत् ।
आवाद्याभ्यर्च्य संतर्घ्य शिष्यं वक्षसि ताडयेत् ॥ ८८८ ॥
हहिहःहूं फट् ।
प्रविशेदप्यनेनैव चैतन्यं विभजेत्ततः ।
शस्त्रेण पाशसंयुक्त ज्येष्ठयाङ्कुशमुद्रया ॥८८५॥
स्वाहान्तेन हृदाकृष्य तेनैव पुटितात्मना ।
ततः
॥ ८८७॥

·सोमशम्भुरचिता ।
||८६१
गृहीत्वा तं नमोऽन्तेन निजात्मनि नियोजयेत् ॥८६
डॉ हाहाहां आत्मने नमः।
पूर्ववपितृसंयोगं भावयित्वोद्भवाख्यया
वामयाँ तदनेनैव देवीगर्भे विनिक्षिपेत्
डों हांहांहां आत्मने नमः ।
देहोत्पत्तौ हृदा पञ्च शिरसा त्वात्मने तथा ।
शिखया चाधिकाराय भोगाय कवचाणुना
॥ ८६२
लयाय चास्त्रमन्त्रेण स्रोतःसिद्ध्यै शिवाणुना ।
तत्त्वशुद्ध्यै हृदेत्येवं गर्भाधानादि पूर्ववत् ॥८६३ ।
शिरसा पाशशैथिल्ये निष्कृत्यै च शतं जपेत् ।
मलशक्तितिरोधाने पञ्चास्त्रणाहुतीर्यजेत् ॥८६॥
एवं पाशवियोगेऽपि ततः सप्तास्त्रजप्तया ।
छिन्द्यादस्त्रेण कर्तर्या. कलाबीजवता यथा ||८६५॥
में ही प्रतिष्ठाकलापाशाय हूं फट् ।
विमृद्य वर्तुलीकृत्य पाशशस्त्रेण पूर्ववत्
घृतपूर्णस्रुवे दत्त्वो कलास्त्रेणैव होमयेत् ॥ ८६६॥
अस्त्रेण जुहुयात्पञ्च प्रशाङकुरनिवृत्तये
प्रायश्चित्तनिषेधार्थ दद्यादष्टाहुतीस्ततः
॥ ८६७॥
गे हः अस्त्राय हूं फट ।
हृदावाह्य हृषीकेशं कृत्वा पूजनतर्पणे
पूर्वोक्तविधिना कुर्यादधिकारसमर्पणम्
॥८६८॥

·कर्मकागडक्रमावली ।
हां विष्णो रसं शुल्कं गृहाण स्वाहा ।
निःशेपदग्धपाशस्य पशोरस्य हरे त्वया
न स्थेयं बन्धकत्वेन शिवाज्ञां श्रावयेदिति ॥८६६
ततो विसृज्य गोविन्दं रौद्रयात्मानं नियोज्य च ।
राहुमुक्तार्धदेशेन चन्द्रबिम्बन संनिभम् ॥ ६०० ॥
संहारमुद्रयात्मस्थं विधायोद्भवमुद्रया
सूत्रे संयोज्य विन्यसेत्तोयविन्दु यथा पुरा ||६०१॥
विसृज्य पितरौ वह्नः पूजितौ कुसुमादिभिः ।
दद्यात्पूर्णां विधानेन प्रतिष्ठापि विशोधिता ॥६०२ ॥
सन्धानमथ विद्यायाः प्राचीनकलया सह
कुर्वीत पूर्ववत्तत्र तत्त्ववर्णादि तथा ॥ १०३ ॥
डोहांहींहूंहां इति सन्धाने ।
रागश्च शुद्धविद्या च नियतिः कलया सह ।
कालो माया तथा विद्या तत्त्वानामिति सप्तकम् ॥६०४॥
रलवाः शषसा वर्णाः षड़विद्यायां प्रकीर्तिताः ।
पदानि प्रणवादीनि एकविंशतिसंख्यया ॥ ६०५ ॥
रोनमः शिवाय सर्वप्रभवे शिवाय ईशानमूर्ने तत्पुरुपववत्राय
अघोरहृदय य वामदेवगुह्याय सद्योजातमूर्तये नमोनमः
गुह्यातिगुह्याय गोत्रे अनिधनाय सर्वोगाधिकृताय सर्वयो-
गाधिपाय ज्योतीरूपाय परमेश्वराय अचेतन् २ व्योमन्२ ।
रुद्राणां भुवनानां च स्वरूपमथ कथ्यते
प्रमथो वामदेवश्च सर्वदेवभवोद्भवौ ॥ ६०६ ॥

·सोमशम्भुरचिता
वनदेहः प्रभुता क्रमविक्रमसुप्रभाः
बुद्धः प्रशान्तनामा च ईशानोऽक्षरसंज्ञकः
॥
शिवश्च सुशियो बभ्ररक्षयः शंभुरेव च
अदृष्टरूपनामान्यस्तथान्यो रूपवर्धनः
मनोन्मनो महावीरश्चित्राङ्गस्तदनन्तरम् ।
कल्याण इति विज्ञेयाः पञ्चविंशतिसंख्यया ॥ ९.
मन्त्रोऽघोरो मरौ बीजे नाड्यौ द्वे तनुते तथा ।
पूषा च हस्तिजिह्वा च व्याननागौ प्रभञ्जनौ ॥
विषयो रूपमेव कमिन्द्रिये पादचक्षुपी ।
शब्दःस्पर्शश्च रूपं च त्रय एते गुणाः स्मृताः ॥
अवस्थात्र सुषुप्तेति रुद्रदेवस्तु कारणम् ।
विद्यामध्यगतं सर्व भावयेभुवनादिकम् ||81
डोहूंहैंहां संधाने ।
त्रिकोणमण्डलं रक्तं स्वस्तिकाई विचिन्तयेत् ।
ताडनं छेदनं तत्र प्रवेशं च वियोजनम् ॥
आकृष्य ग्रहणं कुर्याद्विद्याया हुत्प्रदेशतः
आत्मन्यारोप्य संगृह्य कलां कुण्डे निवेशयेत् ।। ६
रुद्रं कारणमावाह्य विज्ञाप्य च शिशु प्रति ।
पित्रोरावाहनं कृत्वा हृदये ताडयेच्छिशुम् ॥६१
प्रविश्य पूर्वमस्त्रेण तदात्मानं वियोजयेत् ।
श्राकृष्यादाय पूर्वोक्तविधिनात्मनि योजयेत्
||
वामया योजयेद्योनौ गृहीत्वा द्वादशान्ततः ।

·१८ कर्मकागडक्रमावली । कुर्वीत देहसंपत्तिं जन्माधिकारमेव च ॥ ९१७ ॥ भोगं लयं तथा स्रोतःशुद्धिं तत्त्वविशोधनम् । निःशेषमलकर्मादि पाशबन्धनिवृत्तये १९१८॥ निष्कृत्यैव विधानेन यजेत शतमाहुतीः । शस्त्रेण पाशशैथिल्यमलशक्तितिरोहिती: ।।६१६॥ छेदनं मर्दनं तेषां वर्तुलीकरणं तथा । दाहत्वमङ्कुराभावं प्रायश्चित्तं यथोदितम् ॥ २०॥ रुद्रस्यावाहनं पूजां रूपगन्धसमर्पणम् । ओं हां रूपगन्धौ शुल्क रुद्र गृहाण स्वाहा । संश्राव्य शाम्भवीमाज्ञां रुद्रं विसृज्य कारगाम् ।। १२१॥ विधायात्मनि चैतन्यं पाशसूत्र नियोजयेत् । बिन्दु शिरसि निक्षिप्य विसृजेत्पितगै ततः ।। ६२२। दद्यात्पूर्णा विधानेन समस्तविधिपूरणीम् । पूर्वोक्तविधिना कार्य विद्यायां ताडनादिकम् ॥१२३।। स्वबीजं तु विशेषः स्यादिति विद्या विशोधिता। संदध्यादध्वना विद्यां शान्त्या सार्धं यथाविधि ॥ ६२४ डों हांहौंहां सन्धाने । शान्तौ तत्वद्वये लीनौ तावीश्वरसदाशिवौ । हकारश्च क्षकारश्च द्वौ वौँ परिकीर्तितौ || ९२५॥ रुद्राः समाननामानो भुवनैः सह तद्यथा । प्रभवः समयः क्षुद्रो विमलः शिव इत्यपि ॥ २६ ॥ घनो निरञ्जनोऽङ्गारः सुशिरोदीप्तकारणौ ।

·सोमशम्भुरचिता ।
.
त्रिदशेश्वरनामा च त्रिदशः कालसंज्ञकः
सूक्ष्मो भुजेश्वरश्चेति रुद्राः शान्तौ प्रतिष्ठिताः ।
व्योमव्यापिने व्योमरूपाय सर्वव्यापिने शिवाय अनन्त
अनाथाय अनाश्रिताय ध्रुवाय शाश्वताय योगपीठसंस्थिर
नित्यंयोगिने ध्यानाहराय, इति द्वादश पदानि
पुरुषः कवचो मन्त्री बीजे विन्दुयकारको
॥ ६२८
अलम्बुसा यशा नाड्यौ वायू करकूर्मकौ ।
इन्द्रिये त्वक्करावस्याः स्पर्शस्तु विषयो मतः ॥२९
गुणौ स्पर्शनिनादौ द्वावेकः कारणमीश्वरः ।
तुर्यावस्थेति शान्तास्थं संभाव्य भुवनादिकम् ॥९३
विदध्यात्ताडनं छेदं प्रवेशं. च वियोजनम् ।
आकृष्य ग्रहणं कुर्याच्छान्तेर्वदनसूत्रतः
॥ ६३१
आत्मन्यारोप्य संगृह्य कलां कुण्डे निवेशयेत् ।
ईश तवाधिकारेऽसिन्मुमुक्षु दीक्षयाम्यहम् ||१३:
भाव्यं त्वयानुकूलेन कुर्याद्विज्ञापनामिति ।
आवाहनादिकं पित्रोः शिष्यस्य ताडनादिकम् ॥९
विधायादाय चैतन्यं विधिनात्मनि योजयेत् ।
पूर्ववत्पितसंयोगं भावयित्वोद्भवाख्यया ॥६३
हृत्संपुटात्मबोजेन देवीगर्भे नियोजयेत् ।
देहोत्पत्तौ हृदा पञ्च शिरसा ज्ञानहेतवें ॥६३
शिखया चाधिकाराय भोगाय कवचाणुना ।
लयाय चास्त्रमन्त्रेण स्रोतःशुद्धौ शिवेन च ॥६३

·कर्मकाण्डक्रमावली ।
तत्त्रशुद्धौ हृदेत्येवं गर्भाधानादि पूर्ववत् ।
वर्मणा पाशशैथिल्ये निष्कृत्यैव शतं जपेत् ॥९३७ ॥
मलशक्तितिरोधाने शस्त्रेणाहुतिपञ्चकम् ।
एवं पाशवियोगेऽपि ततः सप्तास्त्रजप्तया ॥६३८॥
लिन्द्यादस्त्रेण कर्तर्या पाशवीजविशुद्धये
जोहौं शान्ताकलापाशाय नमःहःहूंफट ।
विमृद्य वर्तुलीकृत्य पाशमस्त्रेण पूर्ववत् ॥६३६॥
घृतपूर्णे स्रुवे दत्त्वा कलास्त्रणव होमयेत् ।
अस्त्रेण जुहुयात्पश्च पशाङ्कुरनिवृत्तये || ६४७ ॥
प्रायश्चित्तनिषेधार्थं दद्यादष्टाहुतीरथ
डोहः अस्त्राय हूंफट् ।
हृदेश्वरं समावाह्य कृत्वा पूजनतर्पो
विदधीत विधानेन तस्मै शुल्कसमर्पणम्
डोहां ईश्वर बुद्ध्यहङ्कारौ शुल्कं गृहाण स्वाहा ।
निःशेषदग्धपाशस्य पशोरस्येश्वर त्वया
॥ ४२ ॥
न स्थेयं बन्धकत्वेन शिवाज्ञां श्रावयेदिति ।
विसृजेदीश्वरं देवं रौद्रयात्मानं नियोजयेत् ॥६४३ ॥
सूत्रे संयोजयेदेनमुद्धृत्योद्भवमुद्रया ।
दद्यान्मलेन शिष्यस्य शिरस्यमृतबिन्दुकम् ||६४४॥
विसृजेत्पितरौ बढेः पूजितौ कुसुमादिभिः ।
दद्यात्पूर्णां विधानेन निःशेषविधिपूरणीम् ॥६४५ ॥
अस्यामपि विधातव्यं पूर्ववत्ताडनादिकम् ।
॥ ६४१ ॥

·सोमशम्भुरचिता । १०१ खबीजं तु विशेषः स्थाच्छुद्धिः शान्तेरितीरिता. ॥६४६॥ मन्धान शान्त्यतीतायाः शान्त्या साध विशुद्धया । कुर्वीत पूर्ववत्तत्र वर्णतत्त्वादि तद्यथा ॥ ६४७॥ ओं हां हौं हूं हां इति सन्धाने । उभौ शक्तिशिवी तत्वे भुवनाष्टकमिन्धिकाम् । दीपिका रोचिकां चैव मोचिकामर्ध्वगामिनीम् ॥६४|| व्योमरूपमनाथं च स्यादनाश्रितमष्टकम् । ओंकारः पदमीशानो मन्त्रो वर्णाश्च षोडश ॥४६॥ अकारादिविसर्गान्ता बीजे नादहकारकौ । कुहूश्च शंखिनी नाड्यौ देवदत्तधनञ्जयौ ॥ ५० ॥ मारुतौ वदनश्रोत्रे इन्द्रिये विषयो रवः । शब्दो गुणो ह्यवस्था तु तुर्यातीता च पञ्चमी ॥ ९५१ ।। हेतुः सदाशिवो देव इति तत्त्वादिसंचयम् । संचिन्त्य शान्त्यतीतस्थं विदध्यात्ताडनादिकम् ॥६५२॥ कलापाशं समाताड्य फडन्तेन विबोध्य च । प्रविश्य तु नमोऽन्तेन फडन्तेन वियोजयेत् ॥ ६५३ ॥ शिखा हृत्संपुटीभूतं खाहान्तं वर्ममुद्रया । पूरकेण समाकृष्य पाशमस्तकसूत्रतः ॥ ९५४॥ कुम्भकेन समादाय रेचकेनोद्भवाख्यया । हृत्संपुटनमोऽन्तेन वहिकुरडे निवेशयेत् ॥ ५५॥ अस्याः पूजादिकं सर्व निवृत्तेरिव साधयेत् । - ·१०२ कर्मकाण्डक्रमावली। सदाशिवं समावाह्य पूजयित्वा प्रतर्प्य च ॥ ६५६ ॥ सादाख्यं तेऽधिकारेऽस्मिन्मुमुचुं दीक्षयाम्यहम् । भाव्यं त्वयानुकूलेन भक्त्या विज्ञापयदिति ॥६५७॥ पित्रोरावाहनं पूजां कृत्वा तर्पणसंनिधी । हृत्संपुटात्मबीजेन शिष्यं वक्षसि ताडयेत् ॥६५८॥ डों हां हां हां हः हूं फट । प्रविशेदप्यनेनैव चैतन्यं विभजेत्ततः । शस्त्रेण पाशसंयुक्त ज्येष्ठयाङकुशमुद्रया ॥५॥ खाहान्तेन समाकृष्य तेनैव पुटितात्मना । गृहीत्वा तु नमोऽन्तेन निजात्मनि नियोजयेत् ॥१६॥ ओं हां हां हां प्रात्मने नमः । पूर्वपितृसंयोगं भावयित्वोद्भवाळ्यया । वामया तदनेनैव देवीगर्भे नियोजयेत् . ॥ ६.६१ ॥ गर्भाधानादिकं सर्व पूवोक्तविधिना चरेत् । मूलेन पाशशैथिल्ये निष्कृत्यैवं शतं जपेत् ॥६६२ ॥ मलशक्नितिरोधाने पाशानां च नियोजने । पश्च पश्चाहुतीर्दवाचायुधेन यथा पुरा ॥६६३॥ पाशानायुधमन्त्रेण सप्तधा चाभिजप्तया । मिन्यादस्त्रेण कर्तर्या कलाबोजवता यथा ॥६६४॥ रोहः हां शान्त्यतीताकलापाशाय हूं फट । विमृय वर्तुलीकृत्य पाशानस्त्रेण पूर्ववत् ।। ६६५॥ घृतपूर्णे स्रुवे दत्त्वा कलास्त्रेणैव होमयेत् ।

·सोमशम्भुरचिता। १०३ अस्त्रेण जुहुयात्पञ्च पाशाङ्कुरनिवृत्तये ॥६६॥ प्रायश्चित्तनिषेधार्थ दद्यादष्टाहुतीस्ततः । सदाशिवं समोबाह्य कृत्वा पूजनतर्पणे ॥६६७॥ पूर्वोक्तविधिना दद्यादधिकारसमर्पणम् । डों हां सदाशिव मनोविन्दु शुल्कं गृहाण स्वाहा । निःशेषदग्धपाशस्य पशोरस्य सदाशिव ॥६६८॥ बन्धाय न पुनः स्थेयं शिवाज्ञां श्रावयदिति । मूलेन जुहुयात्पूर्णां विसृजेच सदाशिवम् ।।६६६॥ नतो विशुद्धमात्मानं शरच्चन्द्रमिवोदितम् । महाग्मुद्रया रौद्रया संयोज्य गुरुगत्मनि ॥ ६७० ॥ कुर्वीत शिष्यदेहस्थमुद्धृत्योद्भवमुद्रया' । दध्यादाप्यायनायास्य मस्तकेऽर्षाम्बुबिन्दुकम् ॥६७१॥ क्षमयित्वा महाभागं पितगै विसृजेद्यथा । खेदितौ शिष्यदीक्षायां यन्मया पितरौ युवाम् ॥६७२।। कारुण्यात्क्षमयित्वा मे बजतं स्थानमात्मनः । शिखामन्त्रितकर्तर्या बोधशक्तिस्वरूपिणीम् शिखां च्छिन्द्याच्छिवास्त्रेण शिष्यस्य चतुरङगुलाम् । ओहूं शिखायै हूं फट् । स्रुचि तां घृतपूर्णायां गोविङ्गोलकमध्यगाम् ॥६७४॥ संनिधायास्त्रमन्त्रेण हूंफडन्तेन होमयेत् । अॅडों हः अस्त्राय फट । ॥७३॥ १ संज्ञया ख. ग.

·१०४ कर्मकागडक्रमावली । प्रक्षाल्य उक्नुवौ शिष्यं संस्त्राप्याचम्य च स्वयम् ॥६७५ योजनिकार्थमात्मानमस्त्रमंत्रेण ताडयेत् । वियोज्याकृष्य मंगृह्य पूर्वववादशान्ततः ॥६७६॥ आत्मीयहृदयाम्भोजकर्णिकायां निवेशयेत् । पूरिता सूचमाज्येन निहिताधोमुखं सवाम् ॥ ६७७ ॥ नित्योक्तविधिनादाय शंखसंनिभमुद्रया । प्रसारितशिरोग्रीवो नादोच्चारानुसारतः ॥६७८॥ समदृष्टिः स्थिरः शान्तः परभावसमन्वितः । कुण्डमण्डलवह्निभ्यः शिष्यादपि निजात्मनः ॥७॥ गृहीत्वा षडविधावानं वगग्रे प्राणनाडिगम् । संचिन्त्य विपुवं ध्यात्वा क्रमशः सप्तधा यथा ॥६८०॥ प्रथमं प्राणसंयोगस्वरूपमपरं पुनः । हृदयादिक्रमोच्चारविशिष्ट मन्त्रसंङ्गितम् ॥ १८ ॥ मुषुम्नानुगतं नादस्वरूपं तु तृतीयकम् । सप्तमे कारणत्यागोत्प्रशान्तविषुवे लयः ॥ २॥ शक्तिनादोर्घसंचारस्तच्छक्ति विपूर्व मतम् । प्राणस्य निखिलस्यापि शक्तिप्रामाण्यवर्जितः ॥६८३॥ तत्कालविपवं षष्ठं शक्त्यतीतं तु सप्तमम् । तदेतद्योजनाम्थानं विषुवत्तत्वसंजितम ॥ ४८४ ॥ पूरकं कुम्भकं कृत्वा व्यादाय वदनं मनाक् शनैरुदीरयन्मलं कृत्वा शिष्यात्मनो लयम् ह॥

·सोमशम्भुरचिता।
१०
फटकारं तडिदाकारषडध्वप्राणरूपिणि ॥६८६
फटकारं परतो नाभेर्वितस्तिं प्राणसंस्थितम् ।
ततः परमकारं तु हृदयाच्चतुरंगुलम्
।८७
उकारं वाचकं विष्णोस्ततोऽष्टाङ्गुलकण्ठगम् ।
चतुरङ्गुलतालुस्थमकारं रुद्रवाचकम् ॥४८८
तल्ललाटमध्यस्थं बिन्दुमीश्वरवाचकम्
नादं सदाशिवं देवं ब्रह्मरन्ध्रावसानगम्
||९८६
शक्तिं च ब्रह्मरन्ध्रस्थां त्यजेदित्थमनुक्रमात्
दिव्यं पिपीलिकास्पर्श तस्मिन्नेवाऽनुभय च 1880
द्वादशान्ते परे तत्त्वे परमानन्दलक्षणे ।
भावशन्ये मनोऽतीते शिवे नित्यगुणोदये
॥६१
विलीयमानमेतस्मिशिष्याऽत्मानं विभावयेत् ।
विमुञ्चन् सर्पिषो धारां ज्वालान्ते तु शिवे परे ॥६ER
योजनिकास्थिरत्वाय वौषडन्ते शिवाणुवा ।
दत्त्वा पूर्णां विधानेन गुणापादानमाचरेत्
18९३
डों हां आत्मन् सर्वज्ञो भव स्वाहा । उ ही आत्मन् नित्यत
भव स्वाहा । 0 हूं आत्मन् अनादिबोधो भव स्वाहा । गे हैं उ
स्मन् स्वतन्त्रो भव स्वाहा। डों हौं अात्मन् अलुप्तशक्तिर्भव स्वाह
डों हाआत्मन् अनन्तशक्तिर्भव स्वाहा ।
इत्थं पड्गुणमात्मानं गृहीत्वा परमाक्षरात्
विधिना भावनोपेतः शिष्यदेहे नियोजयेत् 18९१

·1880 १०६ कार्मकागडक्रमावली। तीवाणुशक्तिसंघातजनितश्रमशान्तये । शिष्यपर्धनि विन्यस्य दद्यादमृतबिन्दुकम् | ॥१५॥ प्राणमय्येशकुम्भादीन् शिवान् दक्षिणमण्डले । सौम्यवक्त्रं व्यवस्थाप्य शिष्यं दक्षिणमात्मनः ॥६६६॥ त्वयैवानुगृहीतोऽयं मूर्तिमास्थाय मामकीम् । देवे वह्नौ गुरौ तन्द्र भक्ति नाथाऽस्य वर्धय ||६६७॥ इति विज्ञाप्य देवेशं प्रणम्य च गुरुः स्वयम् । श्रेयस्तवास्त्विति ब्रूयादाशिषः मम्यगादरात 1660 ततः परमया भक्तया दत्त्वा देवेऽष्टपुप्पिकाम् । पुत्रकं शिवकुम्भेन संस्नाप्य विसृजेन्मग्वम् आदौ शक्तिम्ततस्तत्वं कागोशीयोन्यनकधा । शिष्यस्य चेतनादानं योजनं सर्वयोनिषु ॥१८००॥ गर्भजन्म तथैश्वर्य. तद्भोगापादानं तथा । लयो निष्कृतिविश्लेषो मलकर्मवियोजनम् ॥१००१॥ पाशच्छेदोऽपि पूर्णा च कारणाय समर्पणम् । उद्धारो ग्रहणं चैक्यं शिष्यदेहनियोजनम् ॥१००२।। विसर्जनं च वागीश्याः शुद्धतत्वावलोकनम् । अष्टादश च संस्काराः पशोरेते विमुक्तय ॥१००३॥ तत्त्वे तत्त्वे विधातव्या गुरुणा तत्त्ववेदिना । श्रीमत्सोमशिवाख्येन कृता शिष्यहितैषिणा ॥१००४॥ कर्मकाण्डक्रमावल्यां दीक्षा निर्वाण चोदिता । इति निर्वाणदीक्षाविधिः ॥

·सोमशम्भुरचिता। १०७ अथ त्रितत्त्वदीक्षाविधिः अथ त्रितत्त्वदीक्षायाः स्वरूपमभिधीयते । यागालयगतं कर्म कुर्वीतात्रापि पूर्ववत् ॥१००५॥ आत्मकुम्भशिवज्योतिः शिष्यदेहेष्वक्रमात त्रितत्वन्यासमारभ्य शिवाज्ञान्तां क्रियां स्मरेत् ॥१०.६।। शिष्यं प्रवेश्य होमान्तं मन्त्राणां दीपनादिकम् । विधाय पूर्ववत्सर्वं कृत्वा सूत्रावलम्बनम् ॥१००७॥ शक्ति शिरसि शिष्यस्य संपूज्यादाय मुद्रया विधिना योजयेत्सूत्रे यथा हूंशक्तये नमः ॥१००८॥ ततोऽवगुण्ठनं तस्यास्तपणं च विधानतः कुर्यात्षडध्वविन्यासं यथा पूर्वमुदाहृतम् ॥१००६॥ शिष्यं प्रोक्षितमाताड्य संप्रविश्य नियोज्य च समाकृष्य विधानेन शक्तिसूत्रे नियोजयेत् ॥१०१०॥ जो हाँ आत्मने नमः। विधाय मूर्तिविन्यासं कृत्वा तर्पणादिकम् । पूर्वोक्तेन विधानेन शिवतत्त्वं विलोकयेत् ॥१०११॥ जो हूं शिवतत्त्वाय नमः । संताड्य हूं फडन्तेन गृहीत्वा हृत्पुटेन च अनेनैव नमोऽन्तेन शिरःसूत्रे नियोजयेत् ॥१.१२॥ शिवतत्त्वं समभ्यर्च्य कवचेनावगुण्ठयेत् ।

·१०८ कर्मकागक्रमावली । संतप्योक्तविधानेन विद्यातत्वं विलोकयेत ॥१०१३॥ डो ही विद्यातत्त्वाय नमः । संताड्याऽदाय संसाप्य पूजयित्वावगुण्ठयेत् संतमे च यथापूर्वमात्मतत्त्वं विलोकयेत् ॥१०१४॥ जोहां प्रात्यतचाय नमः । पूर्वोक्तविधिनात्रापि कृत्वा संताडनादिकम् । तर्पगाय पुनर्दद्यादाहुतीनां त्रयं त्रयम् ॥१०१५॥ शिवतत्यादिकान्भागान् हूं फडन्तेन दीपयेत् इजलाटान्तयोः सूत्र संप्रोक्ष्य कुमादिना ॥१०१६ जो हूं हूं शिवतत्वाय हूं हूं फट् । इत्यादिदीपनम सूत्रेऽभ्ययं शिवं साङ्ग छित्वा पाशाननुक्रमात् । कुर्वीत हुत्पुटैबीजैस्तेषां ग्रहगावन्धने ॥१०१७॥ शिष्यस्य दक्षिणे स्कन्धे तत्सूत्रं विनिवेदयेत् । कृत्वा होमं पडङ्गेन दद्यात् पूर्णां शिवाणुना ।।१०१।। सत्पात्रसंपु टैमन्त्रः सूत्रं संपातसंस्कृतम् । रक्षार्थं शिवकुम्भाय विधिना विनिवेदयेत् ११.१६॥ पश्चगव्यं चकै उत्त्या पूर्ववदलिपूर्वकम् । दन्तकाष्ठं परीक्षार्थं कृत्वा प्रम्वापच्छिशुम ॥१०२०॥ क्रियासमर्पणं कृत्वा चरुकं प्राश्य पूर्ववत् । स्मरन् दीक्षाक्रमं स्वप्याद्विधिरित्यधिवासने ॥१०२१।। प्रातनिवर्तिताशेषनित्यनैमित्तिकक्रियः ।

·सोमशम्भुरचिता । १०६ मनसा प्रवेश्य पूर्ववच्छिष्यं कुण्डपार्श्वे निवेशयेत ॥१०२२॥ विधाय नाडिसन्धानं संपातं चास्य मस्तके । शिखायां सूत्रमाबद्धय पुनस्तदुपवेशयेत ॥१०२३॥ आत्मतत्त्वं विलोकेत व्यापकं षड्विधानन:(ध्वनः)। हृदन्तं व्याप्य शिष्यस्य ताडयेदादधीत च ॥१०२४॥ निक्षिपेद्वह्नौ तर्पयेदपि पूर्ववत् । ततो ब्राह्मणमावाह्य यजेद्विज्ञापयेदिति ॥१०२५॥ ताडयित्वास्त्रपुष्पेण हृत्सूत्रे शिष्यचेतनाम् । प्रवेशनादिकं कृत्वा गुरुरात्मनि योजयेत् ॥१०२६।। द्वादशान्तान्तमादाय देवीगर्भे नियोजयेत् । संपूज्य तर्पयित्वा च संस्कारविधिमाचरेत् ॥१०२७॥ जन्माधिकारभोगेषु लये स्रोतोविशुद्धये । मोयीयाणवनिष्कृत्यै शिवेनाङ्गवता यजेत् ॥१०२८॥ मलशक्तितिरोधाने भाविकर्मनिरोहितौ । पाशविश्लेपणार्थ च क्रमादत्रेण होमयेत् ॥१०२६॥ सप्तास्रजप्तकर्तर्या पाशं हुत्वोयुधोणुना । छित्त्वा विमृद्य विन्यस्येत्सुवाग्रे वर्तुलीकृतम् ॥१०३०॥ डों हां आत्मतत्त्वाय हः हूं फट् दहेच्च तमनेनैव पाशाङ्कुरनिवृत्तये प्रायश्चित्ताय चास्त्रेण हुत्वा शुल्कं समर्पयेत् ॥१०३१॥ डों हां ब्रह्मन् गन्धरसरूपस्पशशब्दानशुल्कं गृहाण स्वाहा । विज्ञाप्यो प्रतिबन्धाय विसृजेत्कमलासनम् ॥१०३२।।

·११०
कर्मकाण्डक्रमावली।
आत्मन्यादाय चैतन्यं मखसूत्रं नियोजयेत् ।
अर्धाम्बुबिन्दु मारोप्य शिष्यशीर्षे सुधोपमम् ॥१०३३॥
प्रदद्याद्विधिना पूर्णामात्मतत्त्वं विशोधितम् ।
उहाँही आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाभ्यां नमः
शुद्धाऽशुद्धानुसंधानं हस्वदीर्घप्रयोगतः ॥१०३४॥
विधाय निजमन्त्रेण विद्यातत्त्वं विलोकयेत् ।
ललाटपटपर्यन्तं विद्यातत्त्वं शिशोस्ततः ॥१०३५॥
षडध्वव्यापकं ध्यात्वा विदध्यात्ताडनादिकम् ।
अथ माधवमाहूय यजेद्विज्ञापयदिति ॥१०३६॥
पूर्ववत्मखसूत्रस्थं
ताडयेच्छिष्यचेतनम् ।
प्रवेशनादिकं कृत्वा गुरुरात्मनि योजयेत् ॥१०३७॥
द्वोदशान्ते तमानीय देवीगर्भे नियोजयेत् ।
जन्माधिकारभोगाद्यं कुर्यान्मूलेन पूर्ववत् ॥१०३८॥
आयुधेन मलादीनां तिरोधानं सपाचरेत् ।
पाशं संछिद्य कर्तर्या पूर्वोक्तविधिना दहेत् ॥१०३६।।
प्रायश्चित्तं तथा हुत्वा विष्णोः शुल्कं समर्पयेत् ।
डों हां विष्णो बुद्धयऽहङ्काररूपं शुल्कं गृहाण स्वाहा ।
विज्ञप्योप्रतिबन्धाय विसृज्य गरुडध्वजम्
॥१०४०॥
आत्मन्यादाय चैतन्यं शिरः सूत्रे निवेशयेत् ।
अर्ध्याम्बुबिन्दुमारोप्य शिष्यशी सुधोपमम् ॥१०४१॥
ददीत विधिना पूर्णी विद्यातत्त्वं विशोधितम् ।
संधायानेन तत्वेन शिवतत्वं विलोकयेत् ॥१०४२॥

·सोमशम्भुरचिता । शिखोन्तव्यापिशिष्यस्य व्यापकं षड्विधाध्वनः । संताड्य तत्मादाय वह्नौ विक्षिप्य तर्पयेत् ॥१०४३॥ शिवस्यावाहनं पूजां तर्पणं विधिना चरेत् । रुद्र तवाधिकारेऽस्मिन् मुमुचु दीक्षयाम्यहम् ॥१०४४॥ भव त्वमनुकूलोऽस्य रुद्रं विज्ञापयेदिति । प्रविश्यादाय चैतन्यं कृत्वात्मस्थं विधानतः ॥१०४५॥ निःसार्य द्वादशान्तेन देवीगर्भे निवेशयेत् । जन्मादिनि प्कृतिं यावन्मूलेनाङ्गवताऽचरेत् ॥१०४६।। आयुधेन मलादीनां तिरोधानादि साधयेत् । पाशस्य च्छेदनं दाहं प्रायश्चित्तं च पूर्ववत् ॥१०४७॥ विधाय रुद्रमभ्यर्च्य कुर्याच्छन्कसमर्पणम् । हां रुद्र मनोविन्दुरूपं शुल्कं गृहाण स्वाहा संतl विसृजेदीशं निवेश्याऽत्मानमात्मनि ॥१०४८॥ रेचकेनातिसंशुद्धं शिरःसूत्रे नियोजयेत् । शिरस्याधीम्बुविन्दं च दद्यात्पूर्णां विधानतः ॥१०४६।। विशुद्ध शिवतत्त्वं च पूर्वोक्तं विस्तरं स्मरेत् । ततः उो हूं शिखायै हूं फट् । इत्येवं प्रजप्तया कर्तर्या शिवशस्त्रेण संछिन्द्यात्पूर्ववच्छिखाम् ॥१०५०॥ वेष्टितां गोमयेनैनां मघृतायाँ स्रुचि स्थिताम । शिखाँ हुत्वा विधानेन सुकसुवौ वालयेज्जलैः ॥१०५१।। स्वयं मृद्भस्मना स्नात्वा स्नपयेच्छिष्यमम्बुमिः । योजनाय तदात्मानं पुनरात्मनि योजयेत् ॥१०५२।।

·११४ कर्मकाण्डकमावली काश्चिकोदनमृद्भसर्वागोमयगोलकः सिद्धार्थदेधितोयैश्च कुर्यानिर्भत्सनं ततः ॥१०७३॥ क्षारोदधिक्रमेणाथ हृदा विद्यशशम्बरः । कलशैः स्नापयेच्छिष्यं सुधाधारणयान्वितः ॥१०७४॥ परिधाप्य सिते वस्त्रे निवेश्य शिवदक्षिणे । पूर्वोदितासने शिष्यं पुनः पूर्ववदाचेरेद ॥१०७५॥ उष्णीषं मुकुटं छत्रं पादुकां चामरादि च । गजाश्वशिविकादीनि करणी कर्तरी खटीम् ॥१०७६।। अक्षमाला च दर्भाच सुक्खुवौ पुस्तकादि च । अधिकारं गुरुस्तस्मै शिष्याय विनिवेदयेत् ।।१०७७॥ दीक्षाव्याख्याप्रतिष्ठांचं ज्ञात्वाद्यप्रभृति त्वया । सुपरीक्ष्य विधातव्यमाज्ञां संश्रावयेदिति ।१०७८॥ अभिवाद्य ततः शिष्यं प्रणिपत्य महेश्वरम् । विधजालापनोदार्थ कुर्याद्विज्ञापनं यथा ॥१०७६॥ अभिषेकार्थयादिष्टस्त्वयाहं गुरुमूर्तिना । संहितापारगः सोऽयमभिषिको मया शिव ॥१८॥ तृप्तये मन्त्रचक्रस्य पञ्चपशाहुतीर्यजेत् । दद्यात्पूर्णां ततः शिष्यं स्थापयेषिजदक्षिणे ।।१०८१॥ शिष्यदक्षिणपाणिस्था अगुष्ठाघगुलीः क्रमात् । लाञ्छयेपरत्वाय दग्धदर्भातशम्परैः ॥१०८२॥ कुसुमानि करे दवा प्रणामं कारयेदमुम् । कुम्मे शिवेऽनलेऽमुष्मिस्ततस्तत्कृत्यपोदिशेत ॥१०८३॥ १ 'अर्चयेत्' क.।

·। सोमशम्भुरचिता। अनुग्राह्यस्त्वया शिष्यः शास्त्रदृष्टेन कमणा । श्रोतव्यं च शिवज्ञानं श्रावणीयं तदर्थिनाम् ॥१०८४।। संवत्सरोषिते शिष्ये दीक्षा निर्वतयेद्बुधः । अल्पमति जपं. कुर्यात्स्वल्पमग्नौ च होमयेत् ॥१०॥ इत्याचार्याभिषेकोऽयंरचितः सोमशंभुना साधकस्याभिषेके तु निवृत्त्यादिकलात्रयम् ।।१०८६॥ मुमुक्षोरिव संशोध्य शान्त्यतीतां विशोधयेत् । ततः सदाशिवं ध्यात्वा मूलमन्त्रेण पूर्णया ॥१०॥७॥ शान्तौ संयोज्य. कुर्वीत गुणापादानमष्टधा । • हूं आत्मन् अणिमा ते भवतु स्वाहा। उगे हूं आत्मन् लधिमा ते भवतु स्वाहा । ॐ हूं आत्मन् महिमा ते * भवतु स्वाहा । ॐ हूंओत्मन् प्राप्तिस्ते भवतु स्वाहा । 0 हूं आत्मन् प्राकाम्यं ते भवतु स्वाहा । डॉ हूं आत्मन् ईशित्वं ते भवतु स्वाहा । गेहूं आत्मन् वशित्वंते भवतु स्वा- हा । गेहूं आत्मन् यत्रकामावसायिता ते भवतु. स्वाहा ।। पूर्ववद्योजनों कृत्वा पञ्चभिः कलस्ततः । ॥१०६८॥ कृतपञ्चकलान्यासः साध्यशम्बरपूजितः ॥१०८६। पर्यन्ते शान्तिकुम्भेन पञ्चमेनाभिषेचयेत् विन्यस्याष्टसमुहै| साध्याणुयतमन्वितः ॥१०६०) पूर्वोक्रष्टभिः कुम्मै रेचकोद्भवमुद्रया उदङमखासनस्थोऽपि चित्ते कृत्वोणिमादिकम् । ॥१०६१ मूलसाष्टशतालब्धैरभिषिच्य यथाक्रमम् ·११६ कर्मकाण्डक्रमावली ददीत साध्यमन्त्रण साधकस्याभिषेचनम् । निवेश्य दक्षिणे शंभोः सकलीकृत्य पूर्ववत् ॥१०६२।। उष्णोपकर्तरीहीनमधिकारं समर्पयेत् साध्यमन्त्रं समुच्चार्य प्रणवादि तु दीपितम् ॥१०६३॥ रेचकोद्भवया दद्यात्पुष्पादियुतमञ्जली महाप्रसाद इत्युक्त्वा शरदिन्दुसमुज्ज्वलम् ॥१०९४॥ पूरकेण हृदम्भोजे साधकस्तं निवेशयेत् । संतl पावकं भक्त्या साध्यशम्बरसंहिताम् ॥१०॥ दक्षिणे मण्डलादीनि पो साध्याणुमर्चयेत् । गुरुरासादितानुचो विहिताष्टाङ्गसम्मतिः ॥१०६६॥ पुण्यकाले मुहूर्ते च मन्त्रारोधनमाचरेत् । अणिमादिप्रसिद्ध्यर्थ घृतस्य पयसोऽथवा ॥१०१७ गुग्गुलैश्चैव साहस्रं शतं वा होममाचरेत आगमार्थाविसंवादि. पोरम्पर्यक्रमागतम् । ॥१०॥ श्रीसोमशंभुनाकारि साधकस्याभिषेचनम् नृपतीनां नराणां च वन्ध्यादीनां च योषिताम् ॥१०६६|| महाविघ्नाभिभूतानां सद्यः शान्तिकरं परम् । लक्ष्मीविजयसौभाग्यधर्मादिषु फलप्रदम् ॥११००॥ आगमा[A] विसंवादि लिख्यतेऽस्त्राभिषेचनम् । डॉ श्ली पशु हूं फट् नमः हृदयाय हूं फट् नमः । डों श्ली शिरसे हूं फट नमः ।डों पं श्लीं शिखायै हूं फट् नमः । जो ऐ कवचाय हूं ‘फट नमः । डों हूं फट अस्त्राय हूं फट नमः॥

·११॥
सोमशम्भुरचिता ।
सकृन्मन्त्रं समुच्चार्य शरीरं विन्यसेवुधः ।
अङ्गानि विन्यसेत्पश्चादोङ्कारादिनमोन्तकम ॥११०१।
बहिरष्टदलं पद्म ध्यात्वास्मिन्ननमर्चयेत् ।
मण्डले चतुरश्रेवा रजोराजीवराजिते 11११०२॥
प्रणवासनमारूढं दशबाहुं महाबलम् ।
पञ्चास्य दशकर्ण च प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ॥११०३॥
दंष्ट्राकरालमत्युग्रं महानादं सुदुर्जयम् ।
लेलिहान दुराधर्ष सूर्यकोठ्ययुतप्रभम् ॥११०४॥
इत्थं पोशुपतं शत्रं विनसंघातमर्दनम् ।
कर्णिकार्या समासीनं पूजयेत्परमेश्वरम् ११०५॥
बिन्दुनादविमुक्तेन विदध्यान्मारणादिकम् ।
युक्तेन बिन्दुनादाभ्यां झुक्किमुक्ती च साधयेत् ॥११०६॥
प्रणवं तैजसे पत्रे श्लींकारं शाङ्करे दले ।
नैऋते तु तृतीयं तु चतुर्थ वायुगोचरे ॥११०७॥
हूंकारं चैव नेत्रेषु हूंफडिन्द्रदले स्थितम् ।
इत्थं विन्यस्य संपूज्य विधिना होममाचरेत् ॥११०८॥
नवात्माहुतिभिस्तत्र नवभिः संस्कृते ऽनले ।
त्रिमधुनाखराजस्य यजेदष्टाधिक शतम् ॥११०॥
बलिं दवा विधानेन कलशं वाभि(रि)पूरितम् ।
पूजयेलक्षणोपेतं पूर्ववत्प्रणवासने
॥१११०॥
पूजयेदनमन्त्रेण शतेनाष्टाधिकेन तम् ।
अनेन स्नापयेच्छिष्यं ध्यात्वा रूपं यथोदितम् ॥११११॥

·११८
कार्मकाण्डक्रमावली
मङ्गलैवेदनिर्घोषैर्भीरीतूर्याङ्ग निःस्वनैः ।
दद्यादवाक्षतादीनि गुरुराशीःपुरःसरम्
।।१११२॥
इत्थमस्त्राभिषेकोऽपि महाविनान्तकारकः ।
हिताय कथितः पुंसां भीमत्सोमारूत्यशंभुना. ॥१११३॥
इत्यभिषेकविधिः। अथ व्रतसमुद्धारः ।
अथ पञ्चसु पदेषु सद्योजातादिपञ्चकम् ।
पूजयेदनुरूपेण शैवानां व्रतमुक्तये ॥१११४॥
बताङ्गसंख्वया वह्नौ यजेदपि शतंशतम् ।
ब्रह्मभिर्वा हृदाद्यङ्गरन्तेवासिन्यपोषिते ॥१११॥
तस्य संयमकौपीनदण्डभसजटादयः ।
समर्पयेबताङ्गानि सद्योजातादिषु क्रमात ॥१११६॥
चण्डनाथमथाभ्यर्च्य व्रताङ्गानि विसृज्य च ।
विधिनानेन पानीयप्रवाहे च प्रवाहयेत् ॥१११७॥
नवं वस्त्रयुगं दत्त्वा तं त्यादिति.देशिकः ।
अनुरूपां कुलीनां च परिणेष्यसि कन्यकाम् ॥१११८॥
शैवानां व्रतसंत्यागः संक्षेपेण.. निदर्शितः ।
अन्येषां व्रतयुक्तानां : प्रसङ्गादभिधीयते . ॥१११॥
बुद्धितत्त्वे स्थिता बौद्धा जैमिना गुणसप्तके ।
वेदान्तज्ञाश्च तद्योनौ - पुरुषे भगवन्मुखाः ॥११२०॥
पाशुपतास्तु मायायां विद्यायां तु महार्हताः ।
बौद्धादिलिङ्गिनामेषों मुक्तिस्थानान्त्यनुक्रमात ॥११२१॥

·सोमशम्भुरचिता ।
११६
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा लिंगिनामुपवासिनाम् ।
प्रायश्चित्तविशुद्धानां स्थितानां मण्डपाहिः ॥११२२॥
संपूज्य पशुभारं विस्तरेण यथा पुरा ।
अमीषा दैशिकः कुर्याल्लिङ्गोद्धारं यथाविधि ॥ ११२३ ॥
बुद्धयादिभूमिपर्यन्तं तत्त्वज्ञातं विभावयेत् ।
उपस्थाप्य खसंज्ञोभिरेकैकैव प्रयोजयेत् ।।११२४॥
बहिस्थानामथैतेषां नाडीसन्धानपूर्वकम् ।
कृत्वा ताडनविश्लेषमाकर्षेत्स्वात्मनि स्थितम् ॥ ११२५ ॥
स्वाहान्तेन च मूलेन तद्योगं जातवेदसि ।
इष्टदेवार्चनात्पुण्यफलध्वंसाय होमयेत् ॥११२६ ॥
अस्त्रस्याष्टौ सहस्राणि लिङ्गिनं लिङ्गिनं प्रति ।
पन्च पञ्च च मूलेन प्रतितत्त्वविमुक्तये ॥११२७ ॥
'बुद्धयादिभ्यो धरान्तेभ्यः समुद्धृत्य नियोजयेत् ।
पूर्वजातौ तदाचारतद्योगस्थितयेऽधुना ॥ ११२८ ॥
पूर्णान्तं मूलमन्त्रेण यजेदष्टोत्तरं शतम् ।
तद्वचोये बताङ्गानि क्षिप्त्वा कुर्याद्गृहस्थितिम् ॥११२६।।
अथवाष्टदलाम्भोजे शिवाशादिप्रदक्षिणैः।
शवदीनवर्गातान्न्यसेद्वर्गाननुक्रमात्
॥११३० ॥
हूंकारमक्षरं शम्भु ब्रमाङ्गः सहितं स्वरैः।
संपूज्य कर्णिकामध्ये पूजयेत्तं हुताशने ॥११३१॥
वर्गाणां तर्पणं कृत्वा शिवाजातः शवर्गके।
उपस्थाप्याचिंते तेषां चैतन्यं न्यस्य पूर्ववत् ॥११३२॥

·१२० कार्मकाण्डक्रमावली पूर्णावसानकं हुत्वा षडङ्गन ततः शतम् । वहेवियोज्य चैतन्यं तच्छरीरे निवेशयेन् ॥ ११३३ ॥ एवं यशादिवर्गेषु कृत्वा संयोजनादिकम् । बताङ्गानि समादाय गम्भीरे पयसि क्षिपेत् ॥११३४।। ततो वस्त्रयुगं दत्त्वा गार्हस्थ्ये विनियोजयेत् । तेषां कुर्वीत वा दीक्षा भक्तानामनुकम्पया ॥११३५।। विसृज्य स्थण्डिलेशाग्नीन्विधिना शोधयेद्भुवम् । इति तसद्धारो रचितः सोमशंभुना ॥११३६॥ इति व्रतसमुद्धारः। अथान्त्यष्टिविधिः- अथान्त्येष्टिं प्रवक्ष्यामि यथाम्नायं समासतः । साधकाचार्यपुत्राणां मृतस्यैकस्य कस्यचित् ॥११३७॥ अन्स्यष्टिरुच्यतेऽन्यस्य तत्त्वशुद्धि विवर्जिताः । कृते हरितवंशायष्टिते रक्तवाससा ॥११३८॥ पुष्पमालापताकाट्ये शंखतूर्यरवाकुले । विमाने स्वर्गसोपाने समारोप्य शवं नयेत् ॥११३८।। दीक्षितैस्तुल्यजातोयैरपसव्योपवीतकः । जपद्भिःशस्त्रमन्यैर्वा धारयेच्च जलान्तिके ॥११४ सुविशुद्धे महीपृष्ठे मृतं दक्षिणमस्तकम् । कृत्वा कुण्डं विधानेन चतुरत्रैकमेखलम् ॥११४१॥ पडङ्गुलोच्छितं वायोस्वन्मृदा मण्डलं दिशि -

·सोमशम्भुरचिता । १
कुण्डदक्षिणतः कुर्याच्चितावास्तुं चतुष्करम् ॥११४
हस्त द्वितयविस्तीर्णमष्टाङ्गुलगभीरकम् ।
कुण्डादित्रयमप्येतल्लिम्पेद्गोमयवारिणा ॥११४
अथ सातः कृतन्यासो गृहीतास्त्रालुको गुरुः।
प्रदक्षिणक्रमादगत्वा स्थण्डिलान्तमुदङ्मुखः
॥११४
विपरीतकृतन्यासो हेतिमन्त्रेण रक्षितः
कृतान्तर्यजनो मौनी मन्त्रयित्वास्त्रवार्धनीम् ॥११४
द्रव्यं तदम्भसा सिञ्चदात्मानं योजयेत्ततः ।
प्रक्षिप्य विकिरवातं वाधन्या सह सेतवे ॥११४
समाहृत्य विधानेन चितावास्तुं विवर्तयेत् ।
पञ्चभागे कृते क्षेत्रे पञ्चविंशतिकोष्ठके
॥११४
पृथिव्यादि यथारूपं पञ्चवर्णविभूषितम् ।
दंशरज्ज्वादिसंपन्ने विन्यसेद्वास्तुदेवताः ॥११४
तत्र मध्ये भुवा सार्धं ब्रह्माणं कोष्ठपञ्चके ।
नैऋते वारिणा सार्धं विष्णु कोष्ठचतुष्टये
अग्निकोणे चतुष्कोष्ठे रुद्रं ज्वलनसंयुतम् ।
वायुकोणे चतुष्कोष्ठे वायुना सममीश्वरम् ॥११५
तच्चतुष्के तथैशान्यों गगनं ससदाशिवम् ।
पूर्वादिदिचु कोष्ठेषु शक्रादींश्चतुरोऽर्चयेत् ॥११!
निजनाम्ना नमोऽन्तेन स्वाहान्तेन बलिं दिशेत् ।
डों हां ब्रह्मणे वास्त्वधिपतये नमः इति भूमौ । डों हां विष्णवे
इति जले । डों हां रुद्राय नम इति वह्नौ । डों हां ईश्वरीय
॥११४

·१२२ कर्मकाण्डक्रमावली इति वायौ । 0 हां सदाशिवाय नम इत्याकाशे इत्यादयो मन्त्राः ऐशान्यां दिशि वार्धान्यामिष्वा पाशुपतं चितेः । अष्टासु विन्यसेदिक्षु लोकपालायुधानि तु ॥११५२॥ ऐश्वर्यांद्यासनं दत्त्वा स्थण्डिलाम्भोजमध्यगम् । मनोन्मन्यादिवामान्तं शक्तिचक्रं प्रपूजयेत् ॥११५३॥ विकीर्य तिलभस्मादि साङ्गं संपूज्य शङ्करम् । प्रक्षिप्य दक्षिणे कुण्डे जनयेत्प्राकुशवानलम् ।११५४॥ हृदग्नौ पूजयेदीशं हुत्वा पूर्णावसानकम् । अन्नदक्षिणमन्यादिकोणेषु निखनेक्रमात ।११५५॥ प्रजातानस्त्रमन्त्रेण रक्तसूत्रेण वेष्टितान् । ऊर्ध्वमूलानधोऽग्रांश्च शुष्ककाष्ठोयकीलकान् ॥११५६॥ इत्यनैश्चितिमापूर्य सकुशैः कुसुमैस्तितः । पूजयेदस्वराजेन. विपरीतपटावृताम्" ॥११५७॥ मृतं मृद्गोमयाम्भोभिः संस्त्राप्योद्ध ल्यमानयेत् । दद्याद्यज्ञोपवीतं च पूर्ववर्णानुपेक्षया ॥११५८॥ अथानधारणाशुद्धे गन्धपुष्पादिपूजिते । महाजालप्रयोगेन जीवमादाय विन्यसेत् ॥११५४।। डों हूं हां हूं अमुकात्मने नमः। विद्यादेहे च तदेहे मस्तके वदने हृदि । नोभावधःशरीरे च शान्त्यतीतादिकाः कलाः ॥११६०॥ विद्यातत्त्वं च विन्यस्य शक्तितत्त्वं तथा शिवम् । चैतन्यसंनिधानाय . मूलेन . जुहुयाच्छतम् ॥११६१।। १ 'बृतान्' ख ·सोमशम्भुरचिता । १२ ૧ निवृत्यादीन्समादाय युगपद्वा क्रमेण वा अग्नौ संयोज्य संपूज्य शिवस्यावाहनादिकम् ॥११६२ कृत्वा ताडनविश्लेवो जीवस्याकर्षणादिकम् । कात्मस्थं च तत्रस्थं दीक्षावत्सर्वमाचरेत् ॥११६३॥ जन्माधिकारं भोगं च लयं स्रोतोविशोधनम् । निष्कृतिं च तिरोधानं पशोः पाशविभेदनम् ॥११६४ मर्दनं वर्तुलीभावं पाशदाहादिकां क्रियाम् । कारणावाहनं तद्वदधिकारसमर्पणम् ॥११६५ आत्मोद्धरणकर्मादि कृत्वा गुण विसर्जनम् । योजयेद्भावनातीते शिवे चैतन्यमव्यये ॥११६६ स्थण्डिलेशं नियोज्याग्नौ शवं दक्षिणमस्तकम् । चितावुत्तानमारोप्य पिदधीत समिन्धनैः ॥११६७ चितां संदीपयेत्पश्चात्कुण्डमत्र चिताग्निना । ज्वलितेऽग्नौ शिरोदेशे पूर्णां सौम्याननो यजेत्॥११६८ त्वमग्ने दक्षिणः कालः कालेनैवोपादिताम् । गृहाण मन्त्रसंपूणां शैवीमेतां महाहुतिम् ॥११७६ पठन्नेवं महामन्त्रं दत्त्वा पूर्णा तथान्तिमाम् । स्थापयेत्तत्र दीप्तायां सुनुवौ तावधोमुखौ ॥११७० वामांसेऽस्त्रालुमादाय प्रत्यग्धारा प्रदक्षिणम् । विमुञ्चनिक्षिपेत्तत्र यत एव समुद्धृता ॥११७: ततो जलाान्तिकं गत्वा पश्चादनवलोकयन् । सात्वा प्रस्तीर्य सदर्भानपसव्यं विधाय च ॥११७ १ 'सदिन्धन: ख.। २ 'संपूतां' ख. पाठः .

·१२४ कार्मकाएडक्रमावली डों हां शुद्धात्मन् ईशानो भव स्वाहा। ओं हां शुद्धात्मन् सदाशिवो भव स्वाहा । ॐ हां शुद्धात्मन् शान्तो भव स्वाहा । इति निवापा- जलित्रयं दद्यात् । देशिको बहुरूपस्य पुनः स्नात्वा शतं जपेत् । द्विगुणं स्कन्धदातारस्ततो गत्वा निजाश्रमम् ॥११७३॥ तत्र देवार्चनं कुर्युस्तमुद्दिश्य तपस्विनम् । प्रथमेऽह्नि तृतीये वा कुर्यात्सञ्चयनं चितेः ॥११७४।। कृत्वाथ कर्करी पूर्णां क्षीरेण पयसोथवा । तत्र विकष्ठिकां दत्त्वा तस्य तो स्थापयेदिति ॥११७॥ प्रबोधाय विबुद्धानां श्रीमता सोमशंभुना । कर्मकाण्डक्रमावल्यां कृतोऽन्त्येष्टिविधिक्रमः ॥११७६॥ ततो विधीयते श्राद्धं विस्तकदिनादितः । प्रतिमासं समं यावदेकोदिष्टमिदं भवेत् ॥११७७॥ तिथिषु श्रोद्धपक्षेषु श्राद्धं सर्वासु साधयेत् । षड्दैवतं गृहस्थानां लिङ्गिनां तु त्रिदैवतम् ॥११७८।। लिङ्गिनो ब्राह्मणाद्याश्च श्राद्धे यः शिवदीक्षितः । ईशः सदाशिवः शान्तः शिवश्राद्ध तपस्विनः ॥११७६ ।। रुद्रश्चानन्तनामा च विश्वेदेवौ स्थितौ द्वयोः । दीक्षितानाममी देवा रुद्रांशानामतोऽन्यथा ॥११८०॥ तत्र नन्दिमहाकालौ विश्वेदेवौ गणौ द्वयोः । स्कन्दचण्डगणाधीशा गणास्त्रिषु यथाक्रमम् ॥११८१॥ लौकिके ब्रह्मविणवीशी विश्वेदेवौ यमारुणौ ।

·तु
सोमशम्भुरचिता।
१२
पञ्चाभावे
सर्वत्र युज्यते पुषद्वयम् ।
॥११८.
शिरःस्कन्धविभागेन त्रयमेकत्र कल्पयेत् ।
बाहुमूलविभेदेन विश्वेदेवौ द्वितीयके ॥११८३
एकत्र बाहुयुग्मेन सह वा पञ्च कल्पयेत् ।
चतुर्थे सप्तमे चैव नवमे च त्रयोदशे ॥११८४
अमावस्यां गयायां च पितृपक्षे प्रतर्पयेत् ।
अष्टम्यां पर्वशेषेऽपि मा तृपक्षे इति श्रुतिः ।११८५
निमन्त्रयेत पूर्वेधुर्यथागौरवमादृतः ।
आकारयेदिनेऽन्यसिन्नपराहे कृतक्रियः ११८६
वेदाश्रमङ्गने प्राच्यां कुर्यान्मएडलकद्वयम् ।
दक्षिणोत्तरसंस्थानं हस्तमानं करान्तरम् ॥११८७
प्रतीच्या वर्तुलं तद्वपितृदेवं तु पूर्ववत् ।
देवे दूये यवान्दद्यात्सकुशान्पैत्रयोस्तिलान् ॥११८८
विद्याङ्गास्त्रेण याम्ये उत्तरेशाधिपेरिते ।
पूजयेत्कुसुमैः श्वेतैश्चतुरश्रक्रमात्ततः ॥११८६
यवैईयोस्त्रयाणां तु दद्यादयं तिलैः सह ।
स्वाहास्वधान्तगैर्मन्त्रैः स्वनामप्रणवादितः ॥११६०
दक्षिणं वोमदेवेन पादं प्रक्षालयेन्मृदा ।
दद्यादाचमनं सौम्ये स्वाचान्तो विनिवेशयेत् ॥११६१
आसनेषु सुधौतेषु वामेनैवोपवेशयेत् ।
द्वयं पूर्वाननं “ पूर्वं ततस्त्रयमुदङ्मुखम्
॥११६२

·१२६
कर्मकागडक्रमावली
यथा श्राद्धं करिष्येऽहं कुरूष्वैवं स तैर्मतः ॥११६३।।
द्वाभ्यां दद्यादजातेन सव्येनासनयोः कुशान् ।
त्रयाणामपसव्येन सर्वत्रैवंविधो विधिः
॥११९४॥
आवाहयद्यथा नाम पञ्चापि तदनन्तरम् ।
रक्षा यवैस्तिलैः कार्या वामेशाभ्यामनुक्रमात् ॥११६५॥
सांनिध्यामघोरेण सुपुष्पाम्बुकुशाक्षतान् ।
द्वाभ्यां त्रिभ्यस्तमीशेन दद्याद्भुमिष्ठ जानुकः ॥११६६॥
यवैः पोदादिमूर्धान्तं द्वयं संपूज्य रूपिणा ।
तिलैस्तुत्रयमीशेन शिरःप्रभृति पूजन ||११६७॥
गन्धं पुष्पं च वामेन धूपं दोपं च रू पिणा ।
दत्त्वैशेन पवित्राद्यं ब्रूयात्संपूर्णमित्यपि ॥११३८॥
ततस्तत्संस्रवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानवित् ।
पित्र्यस्थानमसीत्युक्त्वा न्युवजं पात्रमधो न्यसेत् ।।११६६।।
सर्वपाकाग्रमानीय हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् ।
हुतशेषं दधीतान्नं पात्रेषु पुरुपं पठेत्
इत्यग्नौ करणं कृत्वा मधुनानं घृतप्लुतम् ।
दद्यात्पुंसा पवित्राढ्यं स्पृष्ट्वाघोरेण मन्त्रयेत् ॥१२०१॥
न्युजं सव्यं तदङ्गुष्ठममृतानं सुसङ्गतम् ।
वामं मृत्युञ्जयं वापि परितो भ्रामयेत्पठन् ॥१२०२।।
अपोशानं समासेन प्रदद्यात्पाणिपल्लवे ।
वाचंयमः प्रभुञानस्ते जुपध्वमितीरिताः
कर्ता तिष्ठज्जपनीशमातृप्तरुदगाननः ।
॥१२००॥
॥१२०३॥

·सोमशम्भुरचिता।
१२७
अतिथीभोजयेच्छक्क्या तत्काले न विचारयेत् ॥१२०४॥
अन्नमादाय तृप्ताःस्थ भणित्वानुमतश्च तैः ।
तदन्नं प्रकिरे मौ दद्याचापः सकृत्सकृत् ॥१२०५॥
उच्छिष्टनिकटे कुर्याद्गोमयेनाथ मण्डलम् ।
तत्र दर्भानजातेन वामेन प्रकिरेत्तिलान् ॥१२०६॥
त्रयं सर्वान्नपिण्डानां सतिलं दक्षिणामुखः ।
दद्यादुपरि दर्भाणां क्रमादीशादिशम्बरैः ॥१२०७॥
विधाय वारिणो धारों वामदेवमुदीरयेत् ।
सुगन्धिपुष्पधूपायैः पूजयित्वा प्रणम्य च ॥१२०८।।
क्षमयित्वोपसंहृत्य समाचम्य विधानवित् ।
पूर्वमाचमनं त्रिभ्यो द्वाभ्यां दद्यादनन्तरम् ॥१२०६।।
दद्याच्च दक्षिणां तेभ्यः कुर्यात्पात्रमुदान नम् ।
विसृजेत्प्रणतः सर्वात्प्रदक्षिणमनुव्रजन् ॥१२१०॥
दद्यान्मध्यं स्त्रियै पिण्डं रुद्रांशं सुतेहेतुना ।
गोषु विप्राय वा तोये वह्नौ वा त्रीनपि क्षिपेत् ॥१२११।।
शिवश्राद्धे कृते देवामनुष्याः पितरोऽसुराः ।
तृप्ताः शिवानुभावेन वरयन्ति कुलद्वयम् ॥१२१२॥
यत्कोतिं द्योतयामासुश्चक्रवालातिकर्मन (नि कर्मणाम्)।
कृतः श्राद्धविधिस्तेषां तेन श्रीसोमशंभुना ॥१२१३॥
कथ्यतेऽथ प्रतिष्ठापि संक्षेपेण क्रमेण च ।
पौठं शक्तिः शिवो लिङ्ग तयोगे सा शिवाणुभिः ॥१२१४॥

·१२८ कर्मकाण्डक्रमावला प्रतिष्ठायाः प्रतिष्ठाद्याः पञ्च भेदाः शिवागमे । प्रसिद्धलक्षणं तेषां स्वरूपं च वदाम्यहम् ॥१२१५॥ यत्र ब्रह्मशिलायोगः सा प्रतिष्ठा विशेषतः । स्थापनं तु यथायोगं पीठ एव निवेशनम् ॥१२१६॥ प्रतिष्ठाभिन्नपीठस्य स्थिरस्थापनमुच्यते । उत्थापनं तु सा प्रोक्ता लिङ्गाधारपुरःसरा ।१२१७॥ यस्यां तु लिङ्गमोरोप्य संस्कारः क्रियते बुधैः। आस्थापनं तदुद्दिष्टं पञ्चमीयं शिवाश्रिता ॥१२१८॥ द्विधा नारायणादोनामास्थानोत्थानभेदतः । आसु सर्वासु चैतन्यं नियुजीत परं शिवम् ॥१२१६॥ पदाध्वना विभेदेन प्रासादेष्वपि पञ्चधा । परीक्षामथ मेदिन्याः कुर्यात्प्रासादकाम्यया ॥१२२०॥ शुक्लाज्यगन्धा रक्ता च रक्तगन्धानुगन्धिनी । पीता कृष्णा सुरागन्धा विप्रादीनामनुक्रमात् ॥१२२१॥ पूर्वेशोत्तरसर्वानुम्लवदोषा · प्रशस्यते । अभावेऽभीष्टवर्णस्य वर्णापादानमाचरेत् ॥१२२२॥ आखाते हास्तिके यस्याः पूर्णे मृदधिकाभवेत् । उत्तमां तां महीं विद्यात्तोयाद्यैर्वा परीक्षयेत् ॥१२२३॥ अस्थ्यङ्गारादिभिर्दुष्टामत्यन्तं शोधयेद्भुवम् । खननैर्गोकुलाबासैः कर्षणैर्वा मुहुर्मुहुः ॥१२२४॥ मएडपे द्वारपूजादिमन्त्रतृप्त्यवसानकम् । १. वदामहे 'क, ख, ग, २ स्थित ख. २ स्थित ख. पाठः ।

·सोमशम्भुरचिता ।
१३
कर्म निर्वयं घोराखसहस्रं विधिना यजेत् ॥१२२'
समीकृत्योपलिप्तायां भूमौ संसाधयेद्दिशः।
स्वर्णदध्यक्षतै रेखाः प्रकुर्वीत प्रदक्षिणम् ॥१२२
दद्यादीशानकोष्ठस्थपूर्णकुम्भे शिवं यजेत् ।
वास्तुमभ्यर्च्य तनोयैः सिञ्चेत्कुद्दालकादिकम् ।।१२२
बाह्ये. रक्षोग्रहानिष्ठा विधिना दिग्बलिं क्षिपेत् ।
पूजां कुम्भे समाहृत्य प्राप्ते लग्नेऽग्निकोष्ठके ॥१२२
कुद्दालेनाभिषिक्तेन मधुनाक्तेन खानयेत् ।
नैर्ऋत्यां रूपयेन्मृत्लां खाते कुम्भजलं क्षिपेत् ॥१२२
भूमि संशोध्य संस्ाप्य कुद्दालाचं प्रपूजयेत् ।
अन्य वस्त्रयुगच्छन्नं कुम्भं स्कन्धे द्विजन्मनः ॥१२३
निधाय गीतवाद्यादि वेदघोषसमाकुलम् ।
पुरस्य पूर्वमीशान्तं नयेद्यावदभीप्सितम ॥१२
अथ तत्र क्षणं स्थित्वा भ्रामयेत्परितः पुरम् ।
सिञ्चन् सीमान्तचिह्नानि यौवदीशान्तगोचरम् ॥१२
अर्घदानमिदं प्रोक्तं रुद्रकुम्भपरिभ्रमात् ।
इत्थं परिग्रहं भूमेः कुर्वीत तदनन्तरम् ।।१२
कर्परान्तं जलान्तं वा शल्यदोषजिघांसया ।
खानयेदथवा ज्ञात्वा विधिना शल्यमुद्धरेत्
॥१२
बचतपहाः समयो
वदेत्प्रश्नाक्षराणि जायन्ते।

·१३० कर्मकाण्डक्रमावलो लग्ने द्विजादिपतिताः खस्थाने शल्यमाख्यान्ति ॥१२३५॥ कर्तुः स्वाङ्गविकारेण जानीयात्तत्प्रमाणतः । पश्वादीनां प्रवेशेन कीर्तनविरुतैर्दिशः ॥१२३६॥ दिङ्मात्रमिदमाख्यातं विस्तरोऽन्यत्र लक्ष्यते अञ्जसास्तोकखातेषु शल्योद्धारप्रयोजनम ॥१२३७॥ पूर्याश्मभिः करापूरै रष्टाङ्गुलमृदन्तः । पादोनखातमापूर्य सजलैर्मुद्गराहतैः ॥१२३८॥ लिप्ता समप्लवों तत्र कारयित्वा भुवं गुरुः । सामान्या प्रकरो यायान्मएडलं वक्ष्यमाणकम् ॥१२३६॥ तोरणे द्वाःपतीनिष्ठा प्रत्यग्द्वारेण संविशेत् । कुर्यात्तत्रात्मशुद्ध्यादि कुण्डमण्डपसत्कृतिम् ॥१२४०॥ कलशं वार्धनीयुक्त लोकपालशिवार्चनम् । अग्नेर्जननपूजादिसर्व पूर्ववदाचरेत् ॥१२४१॥ यजमानान्वितो यायाच्छिलानां स्नानमण्डपम् । शिलाप्रासादलिङ्गस्य पादा धर्मादिसंज्ञकाः ॥१२४२॥ अष्टाङ्गुलोच्छिताः शस्ताश्चतुरश्राः करायताः। पाषाणानां शिलाः कार्या इष्टकानां तदर्धतः ॥१२४३।। प्रासादाश्मशिलाशैले इष्टिका इष्टकामये । अङ्किता नव वज्राद्यैः पञ्च वा पङ्कजाङ्कितः ॥१२४४॥ नन्दा भद्रा जया रिता पूर्णाख्या पञ्चभीशिला। २ 'शल ऐष्टिका इष्टिकामयः' क १ र्ध्य ख.। ..

·सोमशम्भुरचिता। आसां पद्मो महापद्मः शंखो मकरकस्तथा ॥१२४५॥ समुद्रश्चेति पश्चानां निधिकुम्भाः क्रमादमी । नन्दा भद्रा जया पूर्णाप्यजिता चापरोजिता ॥१२४६॥ विजया मङ्गलाख्या च धरणी नवमी शिला । सुभद्रश्च विभद्रश्च सुनन्दः पुष्पदन्तकः ॥१२४७॥ जयोऽथ विजयश्चैव कुम्भः पूर्वस्तथोत्तरः। नवानां तु यथासंख्यं निधिकुम्भा अमी नव ॥१२४८।। आसनं प्रणवं दत्त्वा ताडयोल्लिख्य शराणुना। सर्वासामविशेषेण तनुत्रेणावगुण्ठनम् ॥१२४६॥ मृद्भिर्गोमयगोमूत्रकषायैर्गन्धवारिणा अत्रेण हूंफडन्तेन मलनानं समाचरेत् ॥१२५०॥ विधिना पञ्चगव्येन स्नानं पञ्चामृतेन च । गन्धतोयान्तरं कुर्यान्निजनामाङ्कित्ताणुना ॥१२५१॥ फलरत्नसुवर्णानां गोशृङ्गसलिलैस्ततः । चन्दनेन समालभ्य वस्त्रैराच्छदयेच्छिलाम् ॥१२५२॥ षड्ग्रन्थमासनं दत्त्वा नीत्वा यांगप्रदक्षिणम् शय्यायां कुशतल्पे वा हृदयेन निवेशयेत् ॥१२५३।। संपूज्य न्यस्य बुद्ध्यादिधरान्तं तत्त्वसंचयम् । त्रिखण्डव्यापकं तन्वत्रयं चासु क्रमान्न्यसेत् ॥१२५४॥ बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चित्तान्तर्मातृकावधौ । १ 'षडुत्त्थं ,ख,।

·.१३२ कर्मकाण्डक्रमावली - तन्मात्रादौ धरान्ते च शिवविद्यात्मनां स्थितिः ॥१२५५॥ तत्त्वानि निजमन्त्रेण तत्त्वेशांश्च हृदार्चयेत् । स्थानेषु पुष्पमालादिचिहितेषु यथाक्रमम् ॥१२५६॥ मन्त्राश्च यथा-डों हूं शिवतत्त्वाय नमः ,डों हां शिवतत्त्वाधि- पाय रुद्राय नमः । डों हां विद्यातत्त्वाय नमः, ॐ हां विद्यात- माधिपाय विष्णवे नमः । 0 हां आत्मतत्त्वाय नमः , डों हां आत्मतत्त्वाधिपतये ब्रह्मणे नमः । क्षमाग्नियजमानर्कजलवातेन्दुस्खानि च । प्रतितत्त्वं न्यसेदष्टौ मूर्तीः प्रतिशिलं शिलाम् ॥१२५७।। शर्व पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमथेश्वरम् । महादेवं च भोमं च मूर्तीशांश्च यथाक्रमात् ॥१२५८।। डों घरामूर्तये नमः, डों धराधिपतये शर्वाय नमः, इत्यादिमन्त्राः लोकपालाननन्ताद्यान्यथासंख्यं निजाणुभिः । इन्द्रादिवीजानि- लरू रूं धूं धूं धूं स्खू हूं इत्युक्तनवकशिलाः। पञ्च यदा, तदा प्रतितत्त्वं न्यसेन्मूर्तीः स्पृष्ट्वा पञ्च धरादिकाः । ब्रह्माविष्णुस्तथा रुद्र ईश्वरश्च सदाशिवः ॥१२५६॥ एते च पञ्च मूर्तीशा न्यस्तव्यास्तासु पूर्ववत् । डों पृथिवीमूर्तये नमः, डों पृथिवीमूर्त्यधिपतये ब्रह्मणे नमः । इत्यादिमन्त्राः

·सोमशम्भुरचिता ।
१३३
संपूज्य कलशान्पञ्च क्रमेण निजनामभिः ।
निरुन्धीत विधानेन न्यासो मध्यशिलाक्रमात् ॥१२६०॥
कुर्यात्प्राकारमस्त्रेण भूतिदर्भतिलैस्ततः ।
कण्डष्वाधारिकां शक्ति विन्यस्याभ्यर्च्य तर्पयेत् ॥१२६॥
तत्त्वतत्वाधिपान्मृतिमीशांश्च घृतादिभिः ।
ततो ब्रह्मात्मशुद्ध्वर्थ मूलाङ्गब्रह्मभिः क्रमात् ॥१२६२।।
हुत्वा शतादिपूर्णान्तं प्रोक्ष्य शान्तिजलैः शिलाः ।
पूजयेच्च कुशैः स्पृष्ट्वा प्रतितत्त्वमनुक्रमात ॥१२६३॥
सान्निध्यमथ सन्धानं कृत्वा शुद्धं पुनर्यसेत् ।
एवं भागत्रये कर्म कृत्वा गत्वां समाचरेत् ॥१२६४॥
संस्पृशेदर्भमलाद्यैः तत्त्वेशादित्रयं क्रमात् ।
कुर्यात्तत्त्वानुसन्धानं हस्वदीर्घप्रयोगतः ॥१२६॥
डों आ ई आत्मविद्यातत्त्वाभ्यां नमः । ॐ विद्यातत्त्व शिव
तत्त्वाभ्यां नमः।
घृतेन मधुना पूर्णांस्ताम्रकुम्भान्सरलकान् ।
पञ्चगव्याग्रसंसिक्ताल्लोकपालाधिदैवतान् ॥१२६६॥
पूजयित्वा निजैर्मन्त्रैः सर्वेषां होममाचरेत् ।
शिलानामथ सर्वासां संस्मरेदधिदेवताः ॥१२६७॥
विद्यारूपकृतस्नाना हेमवर्णाः सिताननाः ।
सर्वाभरणसंपन्नाः शिलानामधिदेवताः ॥१२६॥

·१३४ कर्मकाण्डक्रमावली । न्यूनादिदोपमोक्षार्थ वास्तुभूमिविशुद्धये । यजेदखण पूर्णान्तमाहुतीनां शतं शतम् ॥१२६६॥ ततः प्रासादमासूच्य' बरयेद्वास्तुमण्डलम् । कुर्यात्कोष्ठचतुःपष्टिं क्षेत्रे वेदाश्रके समे ॥१२७०॥ कोणेषु विन्यसेदशौ रज्जवोऽष्टौ विकोणगाः । द्विपदाः पटपदास्तास्तु वास्तुं तत्राचयेद्यथा ॥१२७१।। विकुञ्चितकचं वास्तुमुत्तानतसुराकृतिम् । सरेत्पूजासु बुड्यादिनिवेशं त्वधराननम् ॥१२७२॥ जानुनी कूपरासक्ते दिशि वोतहुताशयोः । पैत्यों पादपुटौ रौद्रया शिरोऽस्य हृदयेऽञ्जलिः ॥१२७३॥ अस्य देहे समारूढा देवताः पूजितोः शुभाः । अष्टौ कोणाधिपास्तत्र कोणाधिष्ठाः समुज्ज्वलाः ॥१२७४॥ षट्पदास्तु मरीच्याद्या इत्थं पूर्वादिषु क्रमात् । मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा शेपास्तु पदिकाः स्मृताः ॥१२७५!! समस्तनांडिसंपातो महामर्माम्बुजं फलम् । त्रिशूलं स्वस्तिको वनं महास्वस्तिकसंपुटौ ॥१२७६॥ त्रिकटि मणिबन्धश्च सुविशुद्धपदं ततः । इति द्वादशमर्माणि वास्तुभित्त्यादिषु यजेत् ॥१२७७॥ साज्यमक्षतमीशाय पर्जन्यायाम्बुजोदकम् । ददीताथ जयन्ताय पताकां कुङ्कुमोज्ज्वलाम् ॥१२७८।। १ मामय' क.ग. । २ 'अपुरा' क. 'असुरा, ख. । १ ·सोमशम्भुरचिता। • १३५ रत्नवारि महेन्द्राय रखी धूम्र वितानकम् । सत्याय घृतगोधूमं मापभक्तं भृशाय च ॥१२७६॥ विमांसमन्तरिक्षाय सक्तून्वेत्यष्ट पूर्वतः । मधुक्षीराज्यसंपूर्ण प्रदद्याद्वह्वये खुवम् ॥१२८०॥ लाजान् पूष्णे सुवर्णाम्बु वितथाय दयेत् । दद्याद्गृहदते चौद्रं यमराजे पलौदनम् । ॥१२८१॥ गन्धं गन्धर्वनाथाय जिह्वां भृङ्गाय पक्षिणाम् । मृगाय यवपर्णानि याम्यामित्यष्ट देवताः ॥१२८२॥ पित्रे तिलौदनं क्षीरं वृक्षजं दन्तधावनम् दौवारिकाय देवाय प्रदद्याद्ध्यानमुद्रया ॥१२८३॥ सुग्रीवायादिशेत्पूपान्पुष्पदन्ताय दर्भकम् । रक्तं प्रचेतसे पद्ममसुराय सुरासवम् ॥१२८४॥ घृतप्लुतोदनं शोपे रोगाय घृतमण्डकम् लाजान्वा पश्चिमाशायां देवाष्टकमितीरितम् ॥१२८५॥ मारुताय ध्वजं पीतं नागाय नागकेसरम् । मुख्य भक्ष्याणि भल्लाटे मुद्गसूर्य सुसंस्कृतम् ॥१२८६॥ सोमाय पायसं साज्यं शालूकं मृगाय दिशेत् । लोपीमदितये दित्यै पुरीमित्युत्तरेऽष्टकम् ॥१२८७॥ मोदका ब्रह्मणे प्राच्यां षट्पदाय मरीचये । सावित्रे रक्तपुष्पाणि वह्नयधःकोणकोष्टके ॥१२८८॥ तदधःकोष्टके दद्योत्सावित्रे च कुशोदकम् ।

·१३६ कर्मकाण्डक्रमावला दक्षिणे चन्दनं पीतं षटपदीय विवस्वते ॥१२८६॥ हरिद्रौदनमिन्द्राय रक्षोऽधःकोणकोष्ठके । इन्द्रजयाय मिष्टान्नमिन्द्रोधस्तानिवेदयेत् ॥१२६०॥ वारुण्यां षट्पदासीनमित्राय सगुडौदनम् । रुद्राय घृतसिद्धान्नं वायुकोणादधः पदे ||१२६१॥ तदधो रुद्रमादाय मांसमा मथोत्तरे । जगदीशाय नैवेद्यं पटपदस्थे धराधरे ॥१२६२॥ आदा(पा)य शिवकोणाधस्तद्वत्सायैव तत्तिलान् । क्रमाद्दद्याद्दधि क्षीरं पूजयित्वा विधानतः ॥१२६३॥ चतुष्पदनिविष्टाय ब्रह्मणे मध्यदेशतः पञ्चगव्याक्षतोपेतं चरुं साज्यं निवेदयेत् ॥१२६४॥ ईशादिवायुपर्यन्तं कोणेषु च यथाक्रमम् । वास्तुबाह्ये चरक्याद्याश्चतस्रः पूजयेत्तथा ॥१२६॥ चरक्यै सघृतं मांसं विदायें दधिपङ्कजे । पूतनोय पलं पित्तं रुधिरं च निवेदयेत् ॥१२९६।। अस्थीनि पापरातिस्यै रक्तपित्तपलानि च । ततो मांसौदनं प्राच्यां स्कन्दाय विनिवेदयेत् ॥१२६७।। अर्यम्णे दक्षिणाशायां पूपान्कृसरसंयुतान् । जृम्भकाय च वारुण्यामामिषं रुधिरान्वितम् ॥१२६८॥ उदीच्या पिलिपिच्छाय रक्तानं कुसुमानि च ।

·सोमशम्भुरचिता । १३७ मयागमानुसारेण वास्तुपूजेति कीर्तिता । पूजेयं गदितान्यत्र कुशदर्भाततैतिलैः ॥१२६६॥ गृहेऽपि वर्तयेद्वास्तुं किंत्वेकाशीतिकोष्टके । त्रिपदा रज्जवः कार्याः षट्पदाश्च यथा पुरा ॥१३००॥ ईशाद्याः पदिकास्तमिन्नोमाद्याश्च द्विकोष्ठगाः। पटपदस्था मरोच्याद्या ब्रह्मा नवपदः स्मृतः ॥१३०१॥ ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत्पूजयेद्धहिः । आहुतित्रितयं दद्यात्प्रतिदेवमनुक्रमात ॥१३०२॥ दत्त्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमुपक्रमेत् । मध्यश्वभ्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भं चानन्तमन्त्रितम् ॥१३०३॥ लकारारूढमूलेन कुम्भेऽसिन्धरणी शिलाम । कुम्भानष्टौ सुभद्रादीन्दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात् ॥१३०४॥ लोकपालाणुमिन्य॑स्येत्श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु । शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमशो विनिवेशयेत् ॥१३०५।। शम्भरैतिनाथानां यथा स्युर्मित्तिमध्यतः । वासु धर्मादिकानष्टौ कोणकोणविभागशः ॥१३०६॥ सुभद्रादिषु नन्दाद्याश्चतस्रोअन्यादिकोणगाः । अजिताद्याश्च पूर्वादि जयादिष्यथ विन्यसेत् ॥१३०७॥ ब्रह्माणं चोपरि न्यस्य व्यापकं च महेश्वरम् । चिन्तयेत् च तथाध्वानं व्योमप्रासादमध्यगम् ॥१३०८|| बलिं दत्त्वा जपेदवं विघटोनिन ।

·१३८ कर्मकाण्डक्रमावली शिलापञ्चकपक्षेऽपि मनागुद्दिश्यते यथा ॥१३०६॥ मध्ये पूर्णां शिलां न्यसेत्समुद्रकलशोव॑तः । पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिपु क्रमात् ॥१३१०॥ मध्याभोवे चतस्रोऽपि मोतृसद्भावसंमताः । ओंपूर्णे त्वं महाविद्ये सर्वसन्देहलक्षणे ॥१३११॥ सर्व संपूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते । नन्दे नन्दिनों पुंसां वोमत्र स्थापयाम्यम् ।१३१२॥ प्रासादेऽत्र सुसंहृष्टां यावचन्द्रार्कतारकम् आयुष्कामं श्रियं नन्दे देहि बाहे ...देहिनाम् ? ॥१३१३।। अमित्रता सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया । डों भद्रे सर्वदा भद्रे लोकानां गुरुकाम्यसि ॥१३१४॥ आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव । गेजये तु सदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मया ||१३१५।। नित्यं जयाय भूत्यै च स्वामिनो भव भार्गवि । गरिक्त रिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभे ॥१३१६॥ सर्वदा सर्वदेहस्वे - तिष्ठास्मिन्नीशरूपिणि । गगनायतनं ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् ॥१३१७॥ प्रायश्चित्तं ततोऽयापि विधिना विसृजेन्मखम् । क्रियाकाण्डक्रमावल्या श्रीमता सोमशंभुना ॥१३१८॥ संक्षेपेण शिलान्यासविधानमिति कीर्तितम् । १ ततोऽत्रापि ख.। - ·सोमशम्भुरचिता। अथ लिङ्गप्रतिष्ठायां -विधानमभिधीयते । सा सदा क्रियते मुक्तौ भुक्तौ देवदिने सति ॥१३१६।। विना चैत्रेण माघादौ प्रतिष्ठा मासपञ्चके । गुरुशुक्रोदये कार्या प्रथमे करणत्रये ॥१३२०॥ शुक्लपक्षे विशेषेण कृष्णेऽप्यापञ्चमं दिनम् । चतुर्थी नवमीं षष्ठी वर्जयित्वा चतुर्दशीम् ॥१३२१॥ शोभनास्तिथयः शेषाः क्रूरवारविवर्जिताः । तारायोगविशेष च जानीयाज्योतिषां क्रमे ॥१३२२॥ शतभिषग्धनिष्ठाा अनूराधोत्तरात्रयम् । रोहिणी श्रवणश्चेति स्थिरारम्भे महोदयाः ॥१३२३॥ लग्नं च सिंहकुम्भालितुलखीवृषधन्विनाम् । भेदो नक्षत्रचिह्नानां कथितः पिङ्गलामते ॥१३२४॥ पुष्यहस्तोत्तराषाढाः पूर्वापाढा च रोहिणी । ऋक्षाण्येतानि विप्रस्य प्रशस्तान्यथ राजनि ॥१३२५॥ पुनर्वसुम्तथा चित्रा धनिष्ठा श्रवणान्विता । विशस्तु रेवतो रुद्रा सार्धमुत्तरयाश्विनी ॥१३२६॥ शूद्रस्य च मघा श्रेष्ठा स्वातिः पूर्वा च फाल्गुनी एतान्यपि विशेषेण दृश्यन्ते परमेश्वरे' ॥१३२७॥ धाम्नः पञ्चगुणां भूमिं त्यक्त्वा बाधामसंमिताम् । हस्ताद्वादशसोपानान्कुर्यान्मण्डपमग्रतः ॥१३२८॥ चतुर्हस्तं चतुर स्मानार्थं तु तदर्धतः । १ 'ततोऽत्राप' ख. - ·१४० कर्मकाण्डक्रमावलो एकास्यं चतुरास्यं वा रौद्रयां प्राच्युत्तरेऽथवा ॥१३२६।। त्रयाणामादिलिङ्गानां विदध्यान्मएडपत्रयम् । हास्तिकेष्टकरं शेषावेकैककरवतिौ ॥१३३०॥ वर्धयेदन्यलिङ्गानां द्वौ करौ प्रतिमण्डपम् । यावन्नवकरे लिङ्ग द्वाविंशतिकरो भवेत् ॥१३३१॥ होस्तिके दशहस्ते वा मण्डपे तु करेऽथवा । द्विहस्तोत्तरया वृद्ध्या शेषं स्थान्मएडपाष्टकम् ॥१३३२॥ पादादिवृद्धलिङ्गेषु कुर्यात्पादानुसारतः । बाणरत्न जलोहादौ मण्डपे हास्तिके यथा ॥१३३३॥ यः प्रासादो भवेदेव्याः कुर्याद्वा तस्य मण्डपम् । प्रासादः सर्वलिङ्गानां ज्ञातव्यः शिवशास्त्रतः ॥१३३४॥. घनो घोषो विरागश्च काञ्चनः कामरामकौं । सुवेशो धर्मरो दक्षो नवानां नवमण्डपाः ॥१३३॥ चतस्रः कोणगाः स्थूणा द्वेवे द्वारेषु हास्तिके । विस्तीर्णे तु यथा शोभा ता भवन्त्यपरा अपि ॥१३३६॥ वेदी चतुष्करा मध्ये कोणेषु स्तम्भसंयुता । अष्टाङ्गुलोच्छितान्येषु वेदीनां मानमुच्यते ॥१३३७॥ द्वयङ्गुलं तु समुच्छाये विस्तारे तु करं भवेत् । क्रमेण वर्धयेदासां यावत्ता रविसंख्यया ॥१३३८॥ सान्तरे वर्धयेत्पादं विस्तारादुच्छयादपि । १ 'एकात्रं चतुरभंवा' ख. २ 'शोणो गौरः' ख. पाठान्तरं'

·सोमशम्भुरचिता।
१४१
मध्ये पदेऽथवा वेदीमण्डपे नवधाकृते
॥१३३६॥
वेदीपादान्तरे त्यक्त्वा कुण्डानि नव पञ्च वा ।
कुर्यान्मन्त्रक्रमादीशे पञ्चमं नवमं गुरुः
॥१३४०॥
एकंवा शिवकाठायां प्राच्यां वा तद्गुरोः पदम् ।
शस्तानि तानि वृत्तानि चतुरश्रोणि वा सदो ॥१३४१॥
कन्यसे हास्तिकं कुण्डे शेषाणां द्वथङ्गुलोत्तरम् ।
एवं दशकरे लिङ्गे कुण्डं कुर्यात् करद्वयम् ॥१३४२॥
वाणरलादिलिङ्गानां विदध्यान्मण्डपोचितान् ।
कुण्डानन्यानपि स्तोकात्प्रसङ्गेन च वच्मि तान् ॥१३४३॥
मुष्टिमानं शतार्थस्य शते चारत्निमात्रकम् ।
हस्तं सहस्रहोमे स्यादयुते च द्विहस्तिकम् ॥१३४४।।
लक्षे चतुष्करं कुण्डं प्रयुते पट्करं स्मृतम् ।
कुण्डमष्टकरं कुर्यात्कोटिहोमे नचाधिकम् ॥१३४५॥
स्तम्भाय पूर्व शत्रूणां चतुरश्रं प्रकीर्तितम् ।
आग्नेय्यां तु भगाकारं भोगावाप्त्यै प्रकीर्तितम् ॥१३४६॥
शुभदं दिशि याम्यायाँ कुण्डमर्धेन्दुसंनिभम् ।
व्यवं क्षयाय नैर्ऋत्यां वारुणे सोममण्डलम् ॥१३४७॥
शान्तिमृत्युञ्जयायेषु षडझं वायुदिग्गतम्
कुण्डं कुशेशयाकारमुत्तरे पुष्टिकारकम् ॥१३४८॥
रौद्रयां भयदमष्टाश्रमिति दृष्टं शिवागमे ।
तिर्यग्जातिसमं खातमूर्ध्वमेखलया सह ॥१३४६॥

·१४२ कर्मकाण्डक्रमावली बहिरेकागुलः कण्ठे द्वयङगुलः कचिदागमे । तबहिर्मेखलास्तिस्रो वेदवह्नियमामुलै : ॥१३५०॥ षडवाणाब्धित्रिपर्वा क्रमशः पञ्च मेखलाः। अगुलैः पड्मिरेकैर्वा कुण्डाकारा इमे मताः ॥१३५१॥ तासामुपरि योनिः स्यान्मध्येऽश्वत्थदलाकृतिः उच्छायेणाङ्गुलं तस्या विस्तारेणाङ्गुलाष्टकम् ॥१३५२॥ दैर्ध्य कुण्डार्धमानेन कुण्डे कण्ठसमोदराः। पूर्वाग्नियाम्यकुण्डानां योनिः स्यादुत्तरानना ॥१३५३॥ पूर्वानना तु शेषाणामैशानेऽन्यतरा द्वयो : । कुण्डानां पञ्चविंशो यो भागः सोऽगुलसंज्ञकः ॥१३५४॥ विभज्यानेन कर्तव्या मेखलाकण्ठनाभयः । प्लचोडम्बरकाश्वत्थवटजास्तोरणाः क्रमात ॥१३५॥ पूर्वादितो विधातव्या यद्वाप्यन्तविपर्ययात् । शान्तिभूतिबलारोग्यनोमान्येषां यथाक्रमम् ॥१३५६॥ अलोभादेकमेवैषां सर्वासां विनिवेशयेत् । पञ्चषट्सप्तहस्तानि तोरणानि कनीयसाम् ॥१३५७॥ त्रीणि मध्यमलिङ्गानि वृद्ध्याष्टाङ्गुलया क्रमात् । चतुरङ्गुलया वृद्ध्वा तोरणानि महीयसाम् ॥१३५८॥ एवं नवकरे लिङ्ग तत्सार्धाष्टकरं भवेत् । खातो हस्तप्रमाणः स्यात्तोरणानां कनीयसाम् ॥१३५६॥ १ 'यश्चतुविंशो भागः' ख. २ 'तेन ख. ।

·सोमशम्भुरचिता । मध्यमानां क्रमेणायं चतुरङगुलवृद्धितः । त्रयाणामुत्तमानां तु खातः सार्धकरो मतः ॥१३६०॥ क्रमाव्यङ्गुलया वृद्ध्या 'महादूरान्तरे पुनः । सर्वेषां तु समांशेन भागः कार्य इतीरितम् ॥१३६१॥ विस्तारं तूच्छयस्याध तुल्यो वा धारिकाः समाः । बाहुल्यं पञ्चहस्तस्य तोरणस्य षडङ्गुलम् ॥१३६२॥ शेषाणां वर्धयेदत्र क्रमादङ्गुलमङ्गुलम् । प्रथमेऽष्टाङ्गुलं शल्यमन्येषामगुलोत्तरम ॥१३६३॥ विदद्यादानुपूर्वेण नासापिण्डं च तत्समम् । उच्छायपश्चमांशेन शूलपक्षांशनिगमः ।।१३६४॥ निजोच्छ्रायत्रिभागेन शूलपक्षप्रविस्तृतिः । प्रवेशं द्वयङ्गुलं चास्य क्रमादेकाङ्गुलोत्तरम् ॥१३६५॥ ललाटे स्वस्तिकं पद्म लक्ष्मी वा परिवेशयेत् । स्तम्भा रम्भा(:) प्रतिद्वारं माला चास्य दले गता ॥१३६६॥ बाहयेत्पश्चिमद्वारं पिदध्यादपराणि तु इन्द्रायुधोपमा रक्ता कृष्णा धूम्रा शशिप्रभा ॥१३६७॥ शुकामा हेमवर्णा च पताकाः स्फटिकप्रभाः। पूर्वादितो विधातव्या रक्ता च ब्रह्मणः पदे ॥१३६८॥ नीलानन्तस्य नैर्ऋत्यां मध्ये चित्राथ वासिताः । पञ्चहस्तध्वजास्तद्वत्कार्या द्विकरविस्तृताः ॥१३६६॥ १ 'मोहदूरा' क.।

·१४४
कर्मकाण्डक्रमावली
हस्तप्रवेशिता दण्डं ध्वजानां पञ्च होस्तिकाः ।
सप्तहस्ताः पताकास्तु विंशत्यङ्गुलविस्तृताः ॥१३७०॥
दशहस्ताः पताकास्तु पञ्चमांशं प्रवेशिताः।
सप्तभिर्दशभिः कार्या विंशत्यां वा करे ध्वजाः ॥१३७१॥
कन्यसे मध्यमे ज्येष्ठे हस्तद्वितयविस्तृताः ।
अथवाष्टकरा ज्येष्ठा विस्तारेण द्विहस्तिकाः ॥१३७२॥
अर्घहानिक्रमाच्छेषा इति दृष्टं शिवागमे ।
द्विगुणं ब्रह्मणो भागात्पीठं क्षीरतरूद्भवम् ॥१३७३।।
पङ्कजाङ्क चतुष्पादमुच्छाये पोडशाङ्गुलम् ।
अथवोक्तसमुच्छायं विस्तारं द्विगुणं ततः ॥१३७४॥
विस्तारं द्विगुणायाम भद्रपीठं कनीयसम् ।
चतुरङ्गुलया वृद्ध्या तदन्येषामनुक्रमात ॥१३७५॥
नवानों त्रीणि पीठानि दृश्यन्ते विस्तरागमे ।
पर्वताग्रान्नृपद्वारानदीतीराद्धयाद् गजात ॥१३७६॥
वाल्मोकादन्तिदन्तायात् [गोशृङ्गादर्णवात् हृदात्] ।
पद्मखण्डाद्वराहाच्च गोष्ठादपि चतुष्पदात् ॥१३७७॥
मृत्तिका [श्चैव संग्राह्या गङ्गाया देवद्वारतः ]
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थचूतजम्बृत्वगुद्भवम्
॥१३७८॥
कषायपञ्चकं ग्राह्यमातवं च फलाष्टकम्
तीर्थाम्भौसि सुगन्धीनि तथा सौषधीजलम् ॥१३७६।।
सस्यपुष्पं तथा खणरत्नगोशृङ्गवारि च ।
स्नानायोपहरेत्पञ्चगव्यं पञ्चामृतं ततः ॥१३८०॥

·सोमशम्भुरचिता।
१४५
पिष्टनिर्मितवज्रादिद्रव्यं निर्भर्त्सनाय च ।
सहस्रसुषिरं कुम्भं मङ्गलाय च रोचनम् ॥१३८१॥
शतमोषधिमूलानां विजया लक्ष्मणाभया ।
गुडूच्यतिबला पाठा सहदेवी शतावरी ॥१३८२॥
सुवर्चला तथा वृद्धिः स्नानायोक्का पृथक्पृथक् ।
रक्षायै निलदर्भास्त्राणां भस केवलम ॥१३८३॥
यवगोधूमविल्वानां चूर्णानि च विचक्षणः ।
विलेपनं सकर्पूरं स्नानार्थं गडुकुम्भकान् ॥१३८४॥
मण्डपानां विताने द्वे कुर्याचित्रः सदम्बरैः ।
खट्वाथ तूलिकायुग्मं सोपधानं सवस्त्रकम् ॥१३८५॥
कुर्याद्वित्तानुसारेण शयने लक्ष्मकल्पने ।
घृतक्षौद्रयुतं पात्रं कुर्यात्स्वर्णशलाकिकाः
||१३८६॥
त्रिद्वधेकमाषकास्ताश्च क्रमाज्ज्येष्ठादिषु त्रिषु ।
वार्धानी शिवकुम्भं च लोकपालपटानपि ॥१३८७॥
एवं निद्राकृते कुम्भं शान्त्यर्थ कुण्डसंख्यया।
द्वारपालादिधर्मादि प्रशान्तादि घटानपि
॥१३८८॥
धान्यमञ्जकृताधाराः सवस्त्राः स्रग्विभूषिताः ।
सहिरण्याः समालब्धा गन्धपानीयपूरिताः
गन्धपानीयपूरिताः ॥१३८६॥
पूर्णपत्रिफलाधाराः पल्लवायाः सुलक्षणाः।
कुम्भाः सर्वे विधातव्याः सवस्त्राः कुम्भतोरणाः ॥१३६०॥

·...... १४६ कर्मकाण्डक्रमावली वरोणाच्छादयेत्कुम्भानाहरेद् गौरसर्पपान् । विकिरार्थ ततो लाजाज्ञानखड्न पूर्ववत् ॥१३६१॥ समिद्धानां चरुस्थाली दर्वी च ताम्रनिर्मिताम् । घृतचौद्रान्वितं पात्रं पादाभ्यङ्गकृतेऽथवा' ॥१३६२॥ विष्टरांस्त्रिंशता द#र्बाहुप्रमाण चतुरस्तद्वत्पलाशान्परिधीनपि ॥१३९३॥ तिलपात्रं हविष्पात्रमपानं सयन्त्रकम् । पलविंशतिमानानि घण्टाधपप्रधानकम् ॥१३६४॥ सुक्नुवौ पिटकान्पीठं व्यजनं शुष्कमिन्धनम् । मुक्ता मुक्तानि पुष्पाणि बिल्वपत्राणि गुग्गुलम् ॥१३६॥ चन्दनं कुङ्कुमं धूपं प्रदीपान् घृतपूरितान् । अक्षतानि त्रिसूत्री च गव्यमाज्यं यवॉस्तिलान् ॥१३६६॥ कुशान्नचातिदीर्घाश्च शोन्तौ तु मधुरत्रयम् । पायसं यज्ञवृक्षोत्थाः समिधो दशपर्विकाः ॥१३६७॥ अगुलत्रितयं ज्ञेयं षड्यवादि प्रभेदतः । अधमं मध्यमं ज्येष्ठं खीकर्वीत यथारुचि ।।१३६८॥ षट्त्रिंशदगुलैर्दी( सुचं वा बाहुसंमिताम् । ज्येष्ठामध्याधमा कुदिककाङ्गलिहानितः ॥१३६६॥ अष्टैकसप्तभिस्तस्य वेदीकण्ठौ मुखं क्रमात् । अनाहायामतो दण्डो न सविंशतिभिर्भवेत् ॥१४००॥ रामो वेदाङ्गुलः कुम्भो गण्डोयुगयमाङ्गुलम् १'तथा' क, ग, पाठः।

·॥१४०२॥
सोमशम्भुरचिता ।
१४७
खातं वेदाङ्गुलैवतं द्वियवं व्यङ्गुलं खनेत् ॥१४०१॥
मुखाग्रकण्ठयोरस्या वेदीत्र्यंशेन विस्तृतिः ।
कनिष्ठाङ्गुलिविस्तीर्णा घृतजिर्गमपद्धतिः
मेखला द्वयङगुला वृत्ता स्रवायामो जिनाइगुलः।
द्वाविंशत्यगुलो दण्डो वृत्तमस्य कृताङ्गुलम् ॥१४०३॥
कार्षिको
द्वयङ्गुलः : खातः पङ्गे मृगपदाकृतिः।
मूले चाग्रे च दण्डस्य गण्डीकङ्कणवद्भवेत् ॥१४०४॥
श्रीपर्णी शिशिपादारुबीजकाम्रविकङ्कताः ।
स्रचि वृक्षाः प्रशस्यन्ते किंशुकाद्याश्च याज्ञियाः ॥१४०५।।
सूर्यादिग्रहशान्त्यर्थं समिघोऽर्कपलाशजाः ।
खदिराश्वत्थपामार्गपिप्पलोदुम्बरोद्भवाः ॥१४०६॥
शमीर्वाङकुशोद्भता प्रष्टादशतोन्मिताः?
आहरेत यथासंख्यं तदभावे यवास्तिलान् ॥१४०७॥
एतानि विष्ठरादीनि प्रतिकुण्डं निवेशयेत् ।
गृहोपकरणं यच्च स्थॉली पिधानकम् ॥१४०८॥
मुसलोलूखले खड्गं चुरिकाच्छत्रचामरे ।
शिरोपेत....... .... यन्त्रिकापोदुकायुगम् ॥१४०६।।
दर्पणं पूगपात्रं च सिन्दुराञ्जन............... ।
योगपड पहुं च विनिवेशयेत् ॥१४१०॥
स्थानेऽधिवासे पूजायां प्रतिष्ठायां च वाससाम् ।
दद्यादयुग्मानि देवाय शूलवेदीवृषाय च ॥१४११॥

·१४८ कर्मकाण्डक्रमावली मुद्रामुकुटवासादिहारकुण्डलकङ्कणम् । कुर्यादाचारपूजार्थं वित्तशाठयविवर्जितः ॥१४१२॥ उत्पादपादहीनांशमूर्तिभृदस्त्रजापिनाम् । पूजा स्याज्जापिभिस्तुल्या विप्रदेवज्ञशिल्पिनाम् ॥१४१३॥ वनार्ककान्तनीलातिनीलमुक्ताफलानि च । पुष्पपद्मादिरागौ च वैदूर्य रत्नमुत्तमम् ॥१४१४॥ उशीरमाधवाक्रान्तारक्तचन्दनकागुरुम् । श्रीखण्डं शारिवां कुष्टं शंखिनीत्योषधीगणः ॥१४१५॥ हेमतोम्रमयो वङ्ग तारसारं सकांस्यकम् । पन्नगं चेति लोहानि हरितालं मनःशिलाम् ॥१४१६॥ तोरिक हंसमोक्षीक पारतं वहिगैरिकम् । गन्धकोऽभ्रकमित्यष्टौ धातवो ब्रोहयस्तथा ॥१४१७॥ गोधूमान्सतिलान्माषान्मुद्रानप्याहरेद्यवान् । नोवारं श्यामकानेवं ब्रीहयोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥१४१८॥ एतत्पञ्चाष्टके भावे पञ्चद्रव्योन्युपाहरेत् । फेरुकं सहदेवां च स्वर्ण तालं यवान्क्रमात् ॥१४१६॥ हेरुकं सहदेवां च स्वर्ण तालं यवान्क्रमात् (१)। सर्वेषां तु यदाभावः पारतं हेम वा तथा। ॥१४२०॥ कूर्मभूवृषपमानामेकं होमादिनिर्मितम् । हास्तिके मासिकं कुर्याद्वृद्ध्यैकोत्तरया ततः ॥१४२१॥ १ 'रङ्ग' क. पाठः ।

·: सोमशम्भुरचिता। १४६ ज्येष्ठलिङ्गे ग्रहसिरिति सर्व समाहरेत् ॥१४२२॥ स्नात्वा नित्यद्वयं कृत्वो प्रणवार्यकरो गुरुः । मूर्तिभिर्जापिभिविप्रैः सह गच्छन्मखालयम् ॥१४२३॥ शान्त्यादीस्तोरणांस्तत्र पूर्ववत्पूजयेत्क्रमात् । प्रदक्षिणक्रमादेषा शोखयोरसालकान् ॥१४२४॥ प्राचि नन्दिमहाकालौ याम्ये भृङगेशनायकौ । वारुणे वृषभास्करौ ॥१४२५॥ तच्छाखामूलदेशस्थौ प्रशान्तशिशिरौ घटौ । भूतसंजीवनामृतौ ॥१४२६॥ धनदा श्रीघ्रदौ द्वौ द्वौ पूजयेदनुपूर्वशः । खनामभिश्चतुर्थ्यन्तः प्रणवादिनमोऽन्तगैः ॥१४२७॥ लोकग्रहवसुद्वास्थस्रवन्त्येनं द्वयं द्वयम् । भानुत्रयमगौ वेदो लक्ष्मीगणपतिस्तथा ॥१४२८॥ इति देवा मुखागारे तं तिष्ठन्ति प्रतिष्ठितम् । विघ्नसंघापनोदाय जाताः संरक्षणाय च ॥१४२६।। ध्वजं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं तथा गदाम् । त्रिशूलं चक्रमम्भोज पताकामर्चयेत्क्रमात् ॥१४३०॥ डों हूं हः वज्राय हूं फट् इत्यादिमन्त्रैः। कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीकोऽथ वामनः । शकुकर्णस्तथा पानेत्रः सुमुखसंज्ञक: ॥१४३१॥ सुप्रतिष्ठितनामा च ध्वजानामष्ट देवताः ।

·१५० कर्मकाण्डक्रमावली पूज्याः पूर्वादिकाष्ठासु भूतकोटिभिरावृताः ॥१४३२॥ डों कुमुदाय नमः, इत्यादिमन्त्राः । हेरुकं त्रिपुरघ्नं च बहन्याख्यं यमजिह्वकम् । कालं करालिनं षष्ठमेकजिहूं तथाष्टमम् ॥१४३३॥ तथैव पूजयेद्दिक्षु लोकपालाननुक्रमात् । बलिभिः कुसुमैर्दीपः संतुष्टान्परिभावयेत् ॥१४३४॥ ततस्तुणेषु वन्येषु वंशस्थानेऽप्यनुक्रमात् पञ्च क्षित्यादितत्त्वानि सद्योजातादिभिर्यजेत् ॥१४३५॥ सदाशिवपदव्यापि मण्डपं धामशङ्करम् । पातालशक्तिसंयुक्तं तत्त्वदृष्टयावलोकयेत् ॥१४३६।। दिव्यन्तरिक्षभूमिस्थान्विघ्नानुत्सार्य पूर्ववत् । प्रविशेत्पश्चिमे द्वारे शेषद्वाराणि घट्टयेत् ॥१४३७॥ प्रदक्षिणक्रमाद्गत्वा निविष्टो वेदिदक्षिणे । उत्तराभिमुखः कुर्याद्भू तशुद्धिं यथा पुराः ॥१४३८॥ अन्तर्यागं विशेषाघ मन्त्रद्रव्यादिशोधनम् । कुर्वीत स्वात्मनः पूजां पञ्चगव्यं च पूर्ववत् ।।१४३६॥ साधारं सकलमस्मिन्विन्यसेत्तदनन्तरम् । शेषाय शिवतत्त्वाय तत्त्वत्रयमनुक्रमात् ॥१४४०॥ ललाटपट्टपादान्तं शिवविद्यात्मकं परम । रुद्रनारायणब्रह्मदैवतैनिंजशम्बरः १४४१॥ ॐ ई0 मूर्तीस्तदोश्चरास्तत्र पूर्ववद्विनिवेशयेत् ।

·सोमशम्भुरचिता। १५१ तद्व्यापकं शिवं साङ्ग शिवहस्तं च मूर्धनि ॥१४४२॥ ब्रह्मरन्ध्रप्रविष्टेन तेजसा बाह्यमान्तरम् । तेजःपटलमाहूय प्रयोतितदिगन्तरम् ॥१४४३॥ आत्मानं मृतिपः सार्धं सम्बस्त्रमुकुटादिभिः । भूपयित्वा शिवोऽसीति ध्यात्वा बोधासिमुद्धरेत् ॥१४४४॥ चतुष्पदान्तसंस्कारैः संस्कुर्यान्मखमण्डपम् । विक्षिप्य विकिरादीनि कुशकूयॊपसंहरेत् ॥१४४५॥ आसनीकृत्य वार्धन्या वास्त्वादीन्पूर्ववद्यजेत् । शिवकुम्भास्त्रवार्धान्योः पूजयेच स्थिरासने ॥१४४६।। स्वदिक्षु कलशारूढांल्लोकपालाननुक्रमात् । नानायुधादिसंयुक्तान्पूजयेंद्विधिना तथा ॥१४४७|| ऐरावणं गजारूढं स्वर्णवर्ण किरीटिनम् । सहस्रनयनं शक्रं वज्रपाणिं विभावयेत् ॥१४४८॥ सप्ताषिं च विमाणमक्षमाला कमण्डलुम् । ज्वालामालाकुलं रक्तं शक्तिहस्तं शुकासनम् ॥१४४६॥ कृतान्तं महिषारूढं दण्डहस्तं भयानकम् । कालपोशधरं कालं ध्यायेदक्षिणदिकूपतिम् ॥१४५०॥ रक्रनेत्रं शवारूढं नीलोत्पलदलप्रभम् । कृपाणपाणिमस्रौघं पिबन्तं राक्षसेश्वरम् ॥१४५१॥ नरारूढं करालास्यं रक्षसाधृतविग्रहम् । १ 'लारक्तं क.।

·१५२
कर्मकाण्डक्रमावली
शशाङ्कटवलं ध्यायेद्वरुणं मकरासनम् ॥१४५२॥
आपोतहरितच्छायं विलोलध्वजधारिणम् ।
प्राणभूतं च भूतानां हरिणस्थं समीरणम् ॥१४५३॥
कुधरें मेषमासीनं सगर्व खर्वविग्रहम् ।
स्वर्णच्छायं गदाहस्तमुत्तराशापति मरेत ॥१४५४॥
ईशानं वृषभारूढं त्रिशूलव्यालधारिणम् ।
शिरश्चन्द्रार्धधारिणं चन्द्रमौलि त्रिलोचनम् ॥१४५५।।
अनन्तं पुण्डरीकाक्षं कूर्मारूढं प्रपूजयेत् ।
पीनं पीतं चतुर्बाहु ब्रह्माणं चतुराननम् ॥१४५६॥
हंसयानं च बिभ्राणं दण्डाक्षस्रकमण्डलुम् ।
स्तम्भमूलस्थकुम्भेषु वेद्यां धर्मादिकान्यजेत् ॥१४५७।।
दिक्षु कुम्भेष्वनन्तादीन्पूजयन्त्यपि केचन ।
शिवाज्ञां श्रावयेत्कुम्भं भ्रमेदस्वालुपृष्ठतः ॥१४५८।।
पूर्ववत्प्रापयेदादौ कुम्भं तदनु वार्धनीम् ।
शिवं स्थिरासनं कुम्भे शस्त्रालुं चक्रवासने ॥१४५६।।
पूजयित्वा यथापूर्वं स्पृशेदुद्भवमुद्रया ।
निजयोगं जगन्नाथ रक्ष भक्तानुकम्पया ॥१४६०॥
इति संश्राव्य रक्षार्थ कुम्भे खड्गं निवेशयेत् ।
दीक्षास्थापनयोः कुम्भे स्थण्डिले मण्डलेऽथवा ॥१४६१॥
कुम्भ एव यजेदीशमित्युक्तं पिङ्गलामते ।
अथ मण्डलमार्गोऽपि मनागुद्दिश्यते यथा ॥१४६२॥

·सोमशम्भुरचिता। १५३ ३ तन्मध्येऽष्टदलं पद्मं तस्यांशे कर्णिकादिमे । द्वितीये केसराणि स्युस्तृतीये दलसन्धयः ॥१४६३॥ चतुर्थे तु दलाग्राणि गात्राणि दलसन्धयः । चतुरगुलकाः कार्या यथाशोभं यथाक्रमम् ॥१५६४॥ दलाग्रादङ्गुलं त्यक्त्वा प्रतिवारणमण्डलम् । ममन्तादगुलाधेति विधातव्यं विचक्षणः ॥१४६५॥ आसने देवदेवस्य वीथ्योदिसहिते क्वचित् । द्वारमाना भवेच्छोभा तदर्धन कपोलकौ ॥१४६६।। श्वेतं रक्तं रजः कृष्णं क्षिपेत्पीतं विधानतः । केसराणि दलाग्राणि गात्रकाणि दलानि च ॥१४६७॥ कुर्वन्ति व्यङ्गुलान्यन्ये कर्णिकांशषडङ्गुलम् । तत्र संपूज्य देवेशं वज्राद्यैः कुम्भसंनिधौ ॥१४६८॥ कुण्डनाभिं पुरस्कृत्य निविष्टा मूर्तिधारिणः । गुरोरादेशतः कुर्युनिजकुम्भस्य संस्कृती: ॥१४६॥ जपेयुर्जापिनः साङ्ख्यमस्त्रमन्येऽपि संस्कृतम् । पठेयुर्बामणाः शान्ति स्वशाखावेदपारगाः ॥१४७०॥ श्रीसूक्तं पावमानीं च नासदाख्यं सवाजिनम् । बामदेवश्च ऋग्वेदी पैतृकं च वृषाकपिम् ॥१४७१।। संयतः सर्वदिग्भागे सर्वमेतत्समुच्चरेत् । देवव्रतं च भारुण्डं ज्येष्ठसाम रथन्तरम् ॥१४७२।। पुरुषं गतिमेतानि सामवेदी तु दक्षिणे । 'नीयं क.।

·६ १५६ कर्मकाण्डक्रमावली लक्षणोद्धाररेखा च घृतेन मधुना तथा ॥१४६५॥ मृत्युञ्जयेन संपज्य शिल्पिदोषनिवृत्तये । अर्चयेच्च ततो लिङ्गं नापयित्वा मृदादिभिः ॥१४६६॥ मुद्रिकापात्रशय्याभिर्वासोभिश्च शलाकया । शिल्पिनस्तोषयित्वा तु दत्त्वा गा गुरवे शुभाम् ॥१४६७।। समभ्यर्च्य ततो लिङ्गं धूपदोपाक्षतादिभिः । गायन्त्यो मङ्गलं नार्यों जीवत्पुत्राः सभर्तृकाः ॥१४६८|| सव्येन चापसव्येन सूत्रेण च कुशेन वा । स्पृष्ट्वा च रोचनां दत्त्वा कुयु निर्भर्त्सनादिकम् ॥१४६६।। गुडलवणधान्याकदानेन विसृजेत्ततः गुरुस्तु मूर्तिपैः सार्ध हृदो वा प्रणय(वे)न वा ॥१५००। मृत्स्नागोमयगोमूत्रर्भसभिः सलिलान्तरम् । स्नापयेत्पञ्चगव्येन पञ्चामृतपुरःसरम् ॥१५०१॥ विरूक्षणैः कषायैश्च सवौषधिजलेन च शुभपुष्पफलैः स्वर्णरत्नशृङ्गोदकेन च ॥१५०२॥ तथा धारासहस्रण दिव्यौषधिजलेन च । तोदकेन साङ्गेन चन्दनेन च वारिणा ॥१५०३।। क्षीरार्णवादिभिः कुम्भैः शिवकुम्भजलेन च । विलक्षणं तथा कृत्वा सुगन्धैश्चन्दनादिभिः ॥१५०४।। संपूज्य ब्रह्मभिः पुष्पैर्वमणा रक्तचीवरैः । बहुरूपेण नीराज्य रक्षातिलकपूर्वकम् ॥१५०५॥ गीतवाद्यप्रभृतिभिर्ब्रह्मघोषादिमङ्गलैः ·f सोमशम्भुरचिता। १५७ नीरक्षोरकुशाग्रादिद्रव्यैरर्चादिसूचकैः ॥१५०६॥ जयस्तुत्यादिभिस्तुष्टमर्घयेत्पुरुषाणुना । समाचम्य हृदा देवं ब्रूयादुत्थीयतां विभो ॥१५०७॥ देवं रथे समारोप्य मण्डपेश्वर एववा । आचार्यः प्रोक्षिते देशे धर्मकारी रथाग्रतः ॥१५०८॥ वजन् शिल्प्यादिभिः सार्धं रथमार्गानुसारिभिः । हिरण्षकांस्यवासांसि सप्तबीहिकपैतृकान् ॥१५०६॥ कुसुमानि सुग़न्धीनि गीतवाद्यादिमङ्गलैः । क्षिपन्वित्तानुसारेण परिभ्राम्यानयेत्ततः ॥१५१०॥ पश्चिमं मण्डपद्वारं तत्र भद्रासने स्थितम् । हृदा संपूज्य देवेशं कृते स्वस्त्ययने सति ॥१५११॥ प्रविश्य वेदिकामध्ये खट्वायाँ पटकेऽथवा । विन्यस्य तूलिके तत्र सोपधाने सुवेण च ॥१५१२॥ शक्त्यादिशक्तिपर्यन्ते विन्यसेदासने शुभे । प्रासादे पश्चिमास्ये च मध्यात्पूर्वाश्रिता दिशम् ॥१५१३।। पश्चिमे पिण्डिकां तस्य न्यसेद्ब्रह्मशिला ततः। पूर्वास्ये च भवेत्तसिन्सर्वमेतद्विपर्ययात ||१५१४॥ अस्य मन्त्रशतालब्धं निद्राकुम्भं शिवासनम् । प्रकल्प्य शिवकोणे च दत्त्वाघ हृदयेन च ॥१५१॥ उत्थाप्योक्तासने लिङ्गे शिरसा पूर्वमस्तकम् । समारोप्य न्यसेत्तसिन्दृष्ट ब्रह्मणि चन्दनम् ॥१५१६॥ दद्यापं च संपूज्य तथा वासांसि वर्मणा ।

·१५८ कर्मकाण्डक्रमावली नैवेद्यं च यथोद्दिष्टं गृहोपकरणादिकम् ॥१५१७॥ पतद्ग्रहादितत्सर्वं हृदा दद्यात्स्वशक्तिः । घृतक्षौद्रयुतं पात्रमभ्यगाय पदान्तिके ॥१५१८॥ देशिकश्च स्थितस्तत्र षटत्रिंशत्तत्त्वसञ्चयम् । शक्त्यादिभूमिपर्यन्तं सतत्त्वाधिपसंयुतम् ॥१५१६॥ विन्यस्य पुष्पमालाभिस्त्रिखएवं परिकल्पयेत् । मायासदेशशक्तयन्त ॥१५२०॥ तत्रात्मतत्त्वं विद्याख्यं शिवं सृष्टिक्रमेण च एकशः प्रविभागेषु ब्रह्मविष्णुहरोधिपान् ॥१५२१॥ विन्यस्यमूर्तिमूर्तीशान्पूर्वादिक्रपतो यथा मावहियजमानार्कजलवायुनिशाकरान् ॥१५२२॥ शर्व पशुपतिं चोग्रं भवं रुद्रमथेश्वरम् महादेवं च भीमं च मन्त्रास्तद्वाचका इमे ॥१५२३॥ यरसषवयाश्चैव हकारश्च त्रिमात्रिकः । प्रणवो हृदयाणुर्वा मूलमन्त्रोऽथवा क्वचित् ॥१५२४॥ पञ्चकुण्डान्तिके योगे मूर्तीः पञ्चाथवा न्यसेत् । पृथिवीजलतेजांसि वायुराकाश एव च ॥१५२५॥ क्रमातदधिपाश्चात्र ब्रह्माणं धरणीधरम् रुद्रमीशं सदाख्यं च सृष्टिन्यासेन मन्त्रवित् ।।१५२६॥ मुमुक्षोर्वा निवृत्त्याद्या अजाताद्यास्तदीश्वराः । त्रितत्त्वं वाथ. सर्वत्र न्यस्येचाप्त्या सकारणम् ।।१५२७॥ शुद्ध वाध्वनि विद्यशा अशुद्ध लोकनायकाः।

·द सोमशम्भुरचिता। १५६ पञ्चत्रिंशत्तथैवाष्टौ पञ्च त्रीणि यथाक्रमम् ॥१५२८॥ एषां तत्त्वं तदेशानां मन्त्रा दिङ्मात्रतो यथो । हां शक्तितत्त्वाय नमः, डों हां शक्तित्त्वाधिपाय नमः इत्यादि । उगे हां मामूर्तये नमः, उौं हां मामूर्त्यधिपतये ब्रह्म नमः, डों हां शिवतत्त्वाय नमः, डों हां शिवतत्त्वाधिपत रुद्राय नमः । नाभिकन्दात्समुच्चार्य घण्टानादविसर्पिणम् ॥१५२६॥ ब्रह्मादिकारणत्यागाद्वादशान्तसमाश्रितम् । मन्त्रं च मनसा भिन्न प्राप्तानक्षरमोद्भमात् (१) ॥१५३०॥ द्वादशान्तात्समानीय निष्कलं व्यापकं शिवम् । अष्टात्रिंशत्कलोपेतं सहस्रकिरणोजचलम् ॥१५३१॥ सर्वशक्तिमयं साङ्गं ध्यात्वा लिङ्ग निरोधयेत् । जीवन्यासो भवेदेवं लिङ्गे सर्वार्थसाधकः ॥१५३२॥ पिण्डिकादिषु च न्यासं ......संपदस्तथा पिण्डिकां च कृतस्त्राना विलिप्तां चन्दनादिभिः॥१५३३॥ पञ्चरत्नादिसंयुक्तां लिङ्गस्योत्तरतः स्थिताम् । लिङ्गवत्कृतविन्यासां विधिवत्तु प्रपूजयेत् ॥१५३४॥ कृतस्नानादिकांस्तद्वल्लिङ्गमूले शिवं न्यसेत् । कृतस्नानादि संस्कार शक्त्यन्तं वृषभं यथा ॥१५३५॥ प्रणवपूर्व हां. हूं ही मध्यादन्यतमेन च क्रियाशक्तिनिभा पिण्डी शिलामाधाररूपिणीम् ॥१५३६।। भसदर्भतिलैः कुर्यात्प्राकारत्रितयं ततः ।

·१६० कर्मकाण्डक्रमावली रक्षायै लोकपालाश्च सायुधान्पूजयेत्ततः ॥१५३७॥ डों ही क्रियाशक्तये नमः, ओं ह्रीं महागौरि रुद्रदयिते स्वाहा इति वा पिण्डिकाषां, ओं ही आधारशक्तये नमः, डों हां वृषभाय नमः। धारिकां दीप्तामत्युग्रां ज्योत्स्नामेतां बलोत्कटाम् । तथा धात्रीं धरित्री च न्यसेद्वा पञ्च नायिकाः ॥१५३८॥ चामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना हीच्छा तिस्रोऽथवा न्यसेत् । क्रिया ज्ञाना तथेच्छा च पूर्ववच्छान्तिभुक्तिषु ॥१५३६॥ तमा मोहा क्षुधा निद्रा मृत्युर्मायो जराभया । पश्चाथवा तमा मोहाघोरा रतिरपज्वरा ॥१५४०॥ तिस्रोऽथवा क्रिया ज्ञाना तथेच्छा वाधिनायिकाः। आत्मादिषु त्रितत्त्वेषु तीव्रमूर्तिपू विन्यसेत् ॥१५४१॥ अत्रापि पिण्डिकाब्रह्मशिलादिषु यथाविधि शौर्यादिशम्बरैरेव पूर्ववत्पर्वमाचरेत् ॥१५४२॥ एवं विधाय विन्यासं गत्वा कुण्डान्तिकं ततः । कुण्डमध्ये परेशानं मेखनासु चतुष्करम् ॥१५४३॥ क्रियाशक्ति तथा नाभौ नादं चोर्धे च विन्यसेत् । घटस्थण्डिलवसीशैर्नारीशम्बरकं तथा ॥१५४४॥ पमतन्तु समां शक्ति तद्गतेन समुद्गताम् पुनश्च शून्यमार्गेण विशन्तीं तस्य चिन्तयेत् ।।१५४५ ॥ एवं सर्वत्र सन्धेयं मतिपैश्च परस्परम् संपूज्याधारिका शक्ति कुण्डे संतमे च क्रमात् ॥१५४६।।

·.... सोमशम्भुरचिता। तत्त्वतत्त्वेश्वरौ मूर्ती मूर्तीशांश्च घृतादिभिः । संपूज्य तर्पयित्वा तु सहितौ सन्निधाणुभिः ॥१५४७॥ शतं सहस्रमेवं वा पूजायां सह होमयेत् । तत्त्वतत्त्वेश्वरौ मूर्तीमूर्तीशांश्च स्वकांस्ततः ॥१५४८।। जुहुयान्मूर्तिपानपि । ततो ब्रह्मभिरङ्गश्च द्रव्यकालानुरोधतः ॥१५४६॥ संतमे शान्तिकुम्भाम्भःप्रोक्षितं कुशमूलतः। लिङ्गमूलं च संस्पृश्य जपेयु)मसंख्यया ॥१५५०॥ संनिधानं हृदा कुर्याद्वर्मणा रोधगुण्टने । एवं संशोध्य ब्रह्माणं विष्णु चापि विशुद्धये ॥१५५१॥ विधाय पूर्ववत्सर्वं होमसंख्याजपादिकम् । कुशमध्याग्रयोगेन लिङ्गमध्यानगं स्पृशेत् ॥१५५२॥ यथा यथा च संधानं तदिदानी निगद्यते। में हां हां वा, डों डों वा, डों लूं लू वा, मामूर्तये नमः डों हां हां वा, डों डों डों वा, डों रूसँवा, वह्निमूर्तये नमः । एवं यजमानमूर्तिमपि संधाय पञ्चमूर्त्यात्मकेऽप्येवं संधानं हृदयादिभिः । मूलेन स्वीयबीजैर्वा ज्ञेयं तत्त्वत्रयात्मकम् ॥१५५३॥ शिलापिण्डे वृषेऽप्येवं पूर्णाच्छिन्नैः स्वशम्बरैः । भागभागविशुद्ध्यर्थ होमं कुर्पाच्छतादिकम् ॥१५५४॥ न्यूनातिदोषशान्त्यर्थं शिवेनाधिष्ठितं शिवम् । हुत्वाथ यत्कृतं कर्म शिवस्रोते निवेदयेत् ॥१५५५।।

·१६२ कर्मकाण्डक्रमावली एतत्समर्थितं कर्म त्वच्छक्त्यैव मया प्रभो । नमोभगवते रुद्राय .रौद्र रौद्र नमोऽस्तु ते ॥१५५६।। विधिपूर्वमपूर्व वा स्वशक्त्या शर्व गृह्यताम् । ॐ श्री शंकरि पूरयः स्वाहा, इति पिण्डिकायाम् । इति लिङ्गे न्यसेज्ज्ञानी क्रियाख्यां पीठविग्रहे ॥१५५७|| आधाररूपिणीं शक्तिं न्यसेड्रह्मशिलोपरि । निरुद्धां सप्तरात्रं वा पञ्चरात्रं त्रिरात्रकम् ॥१५५८॥ एकरात्रमथो वापि यद्वा सद्योधिवासनम् । विनाधिवासनं यागः कृतोऽपि न फलप्रदः, ॥१५५६।। स्वमन्त्रैः प्रत्यहं देवमाहुतीनों शतं शतम् । शिवकुम्भादि पूजां च दिग्बलिं च निवेदयेत् ॥१५६०॥ श्रीमत्सोमशिवेनायमधिवासविधिः कृतः प्रातर्मित्यविधिः कृत्वा द्वारपालप्रपूजनम्. ॥१.५६१॥ प्रविश्य वाग्विधानेन देहशुयादिमाचरेत् । दिपतींश्च समभ्यर्च्य शिवकुम्भं च वर्धनीम् ॥१५६२।। अष्टपुष्पिकयासाधे. शिवाज्ञातस्ततो गच्छन्प्रासादं शस्त्रमुच्चरन् ॥१५६३॥ उद्गतान्प्रक्षिपेद्विमान् हुफडन्तशरोणुना । न मध्ये स्थापयेल्लिङ्गं वेददोषविशङ्कया, ॥१५६४॥ तस्मान्मध्यं परित्यज्य यवार्धेन .यवेन वा । किंचिदीशानमाश्रित्य शिलामध्ये निवेशयेत् ॥१५६५॥ मूलेन तास्वनन्ताख्या सर्वानोधारूपिणीम् । ...... .

·सोमशम्भुरचिता ।
१६३
डों नमो व्यापिनि स्थिरे अचले ध्रुवे लं ही स्वाहा ।
त्वया शिवाज्ञया शक्ने स्थातव्यमिह सन्ततम् ।१५६६॥
इत्युक्त्वा च समभ्यर्च्य निरुद्ध्याद्रोधमुद्रया ।
वादीनि च रत्नानि तथौशीरादिकौषधीः ॥१५६७।
लोहान्हेमादिकान्धातून्हरितालादिकं तथा ।
धान्यप्रभृतिसंस्थांश्च : पूर्वमुक्ताननुक्रमात् ॥१५६८॥
प्रभारोग्यत्वदेहत्वतृप्तिशक्तिमनामयम्
भावयन्नेकचित्तस्तु लोकपालेशशम्बरैः ॥१५६६॥
पूर्वादिवसुगर्तेषु न्यसेदेकैकशः ' क्रमात्
हेमजं ताम्रजं कूर्म वृषं वाँ द्वारसंमुखम्. . ॥१५७०।।
सरिनादैः समायुक्तं पदे नदमृदाथ वा
प्रक्षिपेन्मध्यगायाँ यद्वा में सुवर्णजम् ॥१५७१।।
मधूकाक्षतसंयुक्तमञ्जनेन समन्वितम् ।
पृथिवीं राजतीं यद्वा यद्वा हेमसमुद्भवाम् ॥१५७२॥
सर्वबीजसमायुक्तां सुवर्णात्यां विनिक्षिपद
सुवर्णकंसरायुक्तं । पद्मं वानन्ततो न्यसेत् ॥१५७३।।
देवदेवस्य शक्त्यादिशक्तिपर्यन्तमासनम् ।
प्रकल्प्य पायसेनाथ लिप्त्वा गुग्गुलुनाथवा ॥१५७४||
श्वभ्रमाच्छाद्य वस्त्रेण तेनुत्रेणास्त्ररक्षितम् ।
दिक्पतिभ्यो बलिं दत्त्वा स
समाचान्तस्तु देशिकः ॥१५७॥
शिखया · वा शिखासूत्रमङ्गदोषनिवृत्तये
शस्त्रेण च ....... मस्य जुहुयात्पूर्णथा सह ॥१५७६॥

·१६४
कर्मकाण्डक्रमावली
एकैकाहुतिदानेन संतl इष्टदेवताः
समुद्रोष्टहृदो चैवमानयेन्मङ्गलादिभिः ॥१५७७॥
गुरुदेवाग्रतो गच्छेन्मतिपः सुहृदि स्थितैः ।
वन्धुभिः सह धर्माय देवयानस्य पृष्ठतः ॥१५७८।।
प्रासादा दिपरिप्रम्य भद्राख्ये द्वारसंमुखम् ।
लिङ्गं संस्त्राप्य दत्ताधू प्रासादं च प्रवेशयेत् ।।१५७६।।
द्वारेण द्वारबन्धेन द्वारदेशेन तद्विना ।..
द्वारबन्धशिलाशून्ये तदृनाथ उच्यते ॥ १५८०॥
बर्जघेवारसंस्पर्शद्वारेण च महेश्वरम्
देवगृहसमारम्भं कोणेनापि प्रवेशयेत् ॥१५८१॥
अयमेव विधि यो व्यक्तलिङ्गेऽपि सर्वतः ।
गृहोपवेशनं द्वारलोकैरपि समीक्षितम्
॥१५८२॥
अथद्वारप्रवेशेन विदुर्गोऽत्र क्षयं गतः
तत्कर्तुश्च विना शान्तिमतः शान्ति समाचरेत् ॥१५८३॥
जीर्णादिदोषदुष्टः स्यादपद्वारे विनिर्गतम् ।
अथ पोठे च संस्थाप्य लिङ्गद्वारस्य संमुखम् ॥१५८४॥
तूर्यमङ्गलनि| पैक्षितसमन्वितम्
समुत्तिष्ठ हृदेत्युक्त्वा महापाशुपतं पठन् ॥१५८५॥
अपनीय घटं श्वभ्रादेशिको मूर्तिपैः सह ।
यन्त्रस्थं कारयित्वा च विलिप्तं कुङ्कुमादिभिः ॥१५८६॥
शक्तिशक्तिमतो रैक्यंध्यात्वालम्बनलक्षितम् ।
लयान्तं मन्त्रमुच्चार्य स्पृष्ट्वा श्वभ्रे निवेशयेत् ॥१५८७॥

·..... सोमशम्भुरचिता। १६५ व्यंशेन ब्रह्मभागस्य यद्वा त्र्यंशद्वयेन च । अर्धेनार्धाष्टमांशेन सर्वस्वाथ प्रवेशनम् ॥१५८८॥ विधायामीभिर्दीर्घाभिः सुसमाहितः। श्वभ्रं बालुकयापूर्य भवेदिति ॥१५८६॥ ततो लिङ्गे स्थिरीभूते ध्यात्वा सकलरूपिणम् । मूलमुच्चार्य शक्त्यन्तं स्पृष्ट्वा तं निष्कलं न्यसेत्॥१५६० ।। स्थाप्यमानं यदा लिङ्गं यां यां दिशमुपाश्रयेत् । तोद्दिगीशमन्त्रेण पूर्णान्तं दक्षिणाचितम् ।।१५६१॥ शब्दोत्थाने च वक्त्रेण भ्रान्तेन स्फुटितोऽपि च । जुहुयान्मूलमन्त्रेण बहुरूपेण वा शतम् . .॥१५६२॥ किं चान्येष्वपि देशेषु शिवशान्ति समाश्रयेत् । उक्तन्यासविधि लिङ्ग कुर्वन्नेवें ........ व तत् ॥१५६३।। पीठबन्धमतः कृत्वा लक्ष्मणस्पर्शलक्षणम् । गौरीमन्त्राल्लयं नीत्वा स्पृष्ट्वा पिण्डे च विन्यसेत् ।।१५६४॥ संपूर्य पाशसन्धि च वालुकावज्रलेपतः । ततो मूर्तिधरैः सार्ध गुरुः शान्तिघटातः ॥१५६५।। संस्त्राप्य कलशैरन्यैस्तद्वत्पञ्चामृतादिभिः । विलिप्तैश्चन्दनाद्यैश्च संपूज्य जगदीश्वरम् ॥१५६६॥ उमामहेशमन्त्राभ्यां तां स्पृशेलिङ्गमुद्रया । ततत्रितत्त्वविन्यासं. षडध्वादिपुर सरम् , ॥१५६७।। कृत्वा मति दिगीशानामङ्गानों ब्रह्मणा सह ।

·१६६ कर्मकाण्डक्रमावली सधृतं गुग्गुलं दत्त्वा व्यापित्वेन शिवं न्यसेत् । स्रग्धूपदीपनैवेद्यं हृदयेन फलानि च ।।१५६॥ हृदयेन यथाशक्त्या समाचम्य महेश्वरि । दयार्घ च जपं कृत्वा निवेश्य वरदे वरे ॥१६००॥ चन्द्रार्कतारकं यावन्मूर्तीशैर्मृतिपैः सह । स्वेच्छयैव जगन्नाथ स्थातव्यमिह मन्दिरे ॥१६०१।। प्रणम्यैनं बहिर्गत्वा हृदा वा प्रणवेन वा। संस्थाप्य वृषभं पश्चान्पूर्ववद्वलिमाचरेत् ॥१६०२॥ न्यूनादिदोषमोषार्थं ततो मृत्युजितागतम् । शिवेन समिधो दत्त्वा शान्त्यर्थं पायसेन वा ॥१६०३।। ज्ञानाज्ञानकृतं यत्तु तत्पूरय महाविभो । हिरण्यपशुभूम्पादिगीतवाद्यादि हेतवे ॥१६०४॥ अमुकेशाय तद्भक्त्या शक्त्या सर्व निवेदयेत् । दानं महोत्सवं पश्चात्कुर्यादिनचतुष्टये ॥१६०५॥ त्रिसन्ध्यं त्रिदिनं मन्त्री होमयेन्मूर्तिपैः सह । चतुर्थेऽहनि संपूर्णे चरुकं बहुरूपिणा ॥१६०६॥ कुर्वीत सर्वकुण्डेषु संपाताहुतिशोधितम् । दिनचतुष्टयीं यावन्न निर्माल्यं तदूर्ध्वतः ॥१६०७॥ निर्माल्यापनयं कृत्वा स्त्रापयित्वा प्रपूजयेत् । प्रथमं मातृलिङ्गेषु कार्या साधारणाणुभिः ॥१६०८।। विहाय लिङ्गमध्ये तु कुर्याच्चाणुविसर्जनम् । आवाहनमभिव्यक्तिविसर्गः शिवरूपतः : ||१६os

·सोमशम्भुरचिता।
१६७
प्रतिस्थाने रुचि ........ स्थिराद्याहुतिसप्तकम् ।
स्थिरस्तथाप्रमेयश्चानादिबोधस्तथैव च ॥१६१०॥
नित्यश्च सर्वगश्चैव विनो श्रीतृप्त एव च ।
एते गुणा महेशस्य संनिधानाय कीर्तिताः ॥१६११॥
डों नमः शिवाय स्थिरो भव नमः स्वाहा, इत्याद्याहुतिक्रमः ।
एवमेतच्च संपाद्य निधाय शिवकुम्भवत् ।
कुम्भद्वयं च तन्मध्यादेककुम्भाम्भसा भवेत् ॥१६१२॥
संस्थाप्य तद्वितीयं तु कर्मस्थानाय धारयेत् ।
दत्त्वा बलि समाचम्य बहिर्गच्छेच्छिवाज्ञया । ॥१६१३॥
यागतो बाह्यतश्चण्ड मैशान्यां दिशि मन्दिरे ।
धामगर्भप्रमाणेन स्वपीठे कल्पितासने
॥१६१४॥
पूर्ववन्न्यासहोमादि विधाय ध्यानपूर्वकम्
संसाप्य विधिवत्तत्र ब्रह्माङ्गैः पूजयेत्ततः ॥१६१५॥
अङ्गानि पूर्वमुक्तानि ब्राह्माणि त्वधुना यथा।
डों चैं सद्योजाताय हूं फट् नमः, ॐ चैं तत्पुरुषाय हूं फट् नमः,
डों चों प्रशमनाय हूं फट नमः ।
जपं निवेद्य संतमे विज्ञाप्य नुतिपूर्वकम् ॥१६१६॥
देवः संनिहितो यावत्तावत्त्वं संनिधौ भव ।
न्यूनाधिकं च यत्किचित्कृतमज्ञानतो मया ॥१६१७॥
त्वत्प्रसादेन चण्डेश तत्सर्व परिपूरय
बाणलिङ्गे चले लोहे सिद्धलिङ्गे स्वयम्भुनि ॥१६१८॥

·कर्मकाण्डक्रमावली सद्वैतभावनायुक्तं स्थण्डिले च विधावपि ॥१६१६॥ एवं संस्थाप्य चण्डेशं चण्डदोषनिवृत्तये । यजमानं सबन्धु च सभार्य सपरिग्रहम् ॥१६२०॥ पूर्वस्थापितकुम्भेन स्थापयेत्स्थापकद्वयम् स्थापकं यजमामोऽपि संपूज्य च महेशवत ॥१६२१॥ वित्तशाठयं विना दद्याद्भू हिरण्यादिदक्षिणाम् । यथा सन्तोषमायाति तथा पूज्यो गुरुस्ततः ।।१६२२॥ असन्तुष्टो गुरुय॑सान कर्तुस्तत्फलं भवेत् । मूर्तिपान्विधिवत्पश्चाज्जापको ब्रह्मणा तथा ॥१६२३।। दैवज्ञं शिल्पिनं भक्त्या संपूज्य दक्षरत.तः । कर्मिदीनान्धकक्लिष्टान्सर्वामेतांश्च भोजयेत् ॥१६२४॥ स्थापक प्रतिमालिङ्गवेदीनां यावन्तः परमाणवः ||१६२५॥ तावयुगसहस्राणि कर्तुर्भोगभुजः फलम् । यदत्र संमुखीभावैर्बोधितो भगवन्मया ।।१६२६॥ क्षमस्व नाथ तत्सर्व करुणाम्बुनिधे मम इति विज्ञाप्य युक्ताय यजमानाय सद्गुरुः॥१६२७॥ प्रतिष्ठापुण्यसंस्कारं , स्फुरत्तारकसप्रभम् कुशपुष्पाक्षतोपेतं स्वकरेण समर्पयेत् ॥१६२८॥ ततः पाशुपतं जप्त्वा प्रणम्य परमेश्वरम् । ततोऽपि बलिभिभूतान्संनिधोनाय रोधयेत् ।।१६२६॥ स्थातव्यं भवता तावद्यावत्सनिहितो हरः ।

·सोमशम्भुरचिता। १६६ गुरुर्वखादिसंयुक्तं गृहीपाद्यागमण्डपम् । अन्ये देवादयः स्थाप्या मन्त्रैः स्वागमसंभवैः ॥१६३०॥ आदित्यवर्णभेदाद्वा स्वतन्त्रव्याप्तिभाविताः । साध्यप्रमुखदेवाश्च सरितो ऋषयस्तथा ॥१६३१॥ क्षेत्रपाः किन्नराद्याश्च पृथिवीतत्त्वमाश्रिताः । स्थानं सरस्वतीलक्ष्मीवेदीनामम्भसि कचित् ॥१६३२॥ भुवनाधिपतीनां च स्थानं यत्र व्यवस्थितिः । अण्डबुद्धिप्रधानान्तं तत्त्वमेकं त्रिकं हरेः ॥१६३३॥ नरीशगणमातृणां यक्षभाष्यादिजन्मिनाम् । अण्डपीबुद्धिविद्यान्तं त्रितत्त्वं परिकीर्तितम् ॥१६३४।। मायांसादेवशक्त्यन्तं त्रितत्त्वं ब्रह्मणः पदम् । तन्मात्रादिप्रधानान्तं तत्त्वमेकं त्रिकं हरेः ॥१६३॥ पदमीश्वरपर्यन्तं व्यक्तार्चासु च कीर्तितम् । कूर्माद्यं कीर्तितं यच्च यच्च रत्वादि कीर्तितम् ॥१६३६॥ प्रक्षिपेत्पीठगर्भायां तच्च ब्रह्मशिला विना । षड्भिविराजिते गर्भे त्यक्त्वा भागं च पृष्ठतः ।।१६३७॥ स्थापने पञ्चाशेन यदि वा वसुभाजिते । स्थापन सप्तमे भागे प्रतिमासु सुखायहम् ॥१६३८॥ धोरणाभिर्विशुद्धिः स्यात्स्थापने लेपचित्रयोः । स्नानादि मानसं तत्र शिलारत्नादिवेशनम् १६३६॥ नेत्रोद्धाटनमत्रष्टं 'सामानादिप्रकल्पनम् । १ 'ष्टमासनादि' ख.।

·१७०
कर्मकाण्डक्रमावली
पूजा निरम्बुभिः पुष्पैर्यथा चित्रण दुष्यते ॥१६४०॥
विधिस्तु बामलिङ्गेषु संप्रत्येव निगद्यते ।
पञ्चभिर्वा त्रिभिर्वापि पृथक् पीठे विभाजिते ॥१६४१॥
भागद्वयेन चार्चाशो भवेद् भागत्रयेण वा ।
सपीठष्वपि तद्वत्स्याल्लिङ्गेषु किंत्वभेदतः ॥१६४२॥
इष्टमन्त्रेण संस्कारो विधेयः स्फटिकादिषु ।
किंचिह्मशिला तत्र प्रसृतैश्च निवेदयेत् ॥१६४३॥
योजनं पिण्डिकायाश्च मनसा परिकल्पयेत् ।
स्वयंभूबाणलिङ्गानां नियमः पीठसंस्कृतौ ॥१६४४॥
मूर्तिप्रभृतिविन्यासे न द्रष्टो नियमः क्वचित् ।
स्नपनं संहितामन्त्रासंहोमं च कारयेत ॥१६४५॥
नदीसमुद्ररोहाणां सम्पनं पूर्ववन् मतम् ।
ऐहिकं मृण्मयं लिङ्ग पैष्टिकादि च तत्क्षणम् ॥१६४६।।
कृत्वा. संपूजयेच्छुद्धं वीक्षणादिविशुद्धितः ।
समाधाय ततो मन्त्रानात्मसंस्थान्विधाय च ॥१६४७॥
तज्जले प्रोतयेल्लिङ्गं वत्सरान्कामदं भवेत् ।
उक्तं च स्थापनं शम्भोः श्रीमता सोमशंभुना ॥१६४८॥
इति शम्भुस्थापनम् । अथ गौरीप्रतिष्ठा
गौर्यादिस्थापनं यच्च तदिदानीं निगद्यते
अथ गौरीप्रतिष्ठायां विधानमभिधीयते
॥१६४६॥
संस्थाप्य पूर्ववद्देवीं शय्यायामधिरोप्य च ।
शिलामालभ्य भालान्ते नमश्च हृदयान्तगम् ॥१६५०॥

·सोमशम्भुरचिता । १७१ हृदयानाभिपर्यन्तं मादिविनिवेशनम् । शक्ति परापरां न्यस्य हुत्वा जप्त्वा च पूर्ववत् ॥१६५१।। सन्धाय च तथा पिण्डी क्रियाशक्तिस्वरूपिणीम् । अशेषव्यापिकां ध्यात्वा न्यस्तरनादिकां तथा ॥१६५२॥ एवं संस्थाप्य तां पश्चाद्देवीं तस्यां नियोजयेत् । पराशक्तिस्वरूपां तां स्वाणुना सृष्टियोगतः ॥१६५३॥ ततो न्यसेक्रियाशक्ति पीठं ज्ञानं च विग्रहम् । ततोऽपि व्यापिनी शक्ति समावाह्य नियोजयेत् ॥१६५४॥ अमुकोश्रोतिनाम्ने च समालभ्य प्रपूजयेत् । ततो मन्त्राः। 0 आं आधारशक्तये नमः, आं आधारशक्तये नमः, ओं इं कन्दराय नमः, डों ऊनालाय नमः, धर्माय नमः, ॐ ऋ ज्ञानाय नमः, डों लं वैराग्याय नमः, डों लु ऐश्वर्याय नमः, डों ऋ अधर्माय नमः, ॐ ऋ अज्ञानाय नमः, डों लु अवैराग्याय नमः डों लू अनैश्वर्याय नमः, मैं अः ऊर्ध्वच्छादनाय ओं हां पद्माय नमः, ॐ हं केसरेभ्यो नमः, डों हं कर्णिकायै नमः, ॐ हं पुष्करेभ्यो नमः, डों में प्राञ्च्यै नमः, ॐ ह्रीं ज्ञानवत्यै नमः, हूं क्रियायै नमः, डों हल वामायै नमः डों हलवागीश्वर्यै नमः, डों ही ज्वालिन्यै नमः, गे हों ज्येष्ठायै नमः, डों हों रौद्रयै नमः, इति सर्वशक्तयः ॥ डों गां गौर्यासनाय नमः, डों गों गौरी मूवये नमः, । डों ही सः महागौरि रुद्रदयिते स्वाहा इति मूलमन्त्रः। गां हृदयाय नमः, गीं शिरसे स्वाहा, D शिखायै वषड् , नमः मैं ·१७२ कर्मकाण्डक्रमावलो - कवचाय हुं, गौं नेत्रेभ्यो चौपट, गः अस्त्राय फट। में सी ज्ञानशक्तये नमः, ॐ सु क्रियाशक्तये नमः लोकपालमन्त्रीस्तु पूर्वोक्ताः । ऐं सह । ऐं सहें सुभगायै नमः। हिं ललितायै नमः । 0 स्हं कामिन्यै नमः । ॐ स्हों काममालिन्यै नमः । इत्येता गौरीसमानसख्यः ॥ अथ सूर्यप्रतिष्ठा अथादित्यप्रतिष्ठायां पूर्ववन्मण्डलोदिकम् । स्थानादिकं च संपाद्य पूर्वोक्तविधिना ततः ॥१६५५।। विद्यान्तासनशय्यायां साङ्ग विन्यस्य भास्करम् । त्रितत्त्वं विन्यसेत्तत्र चेश्वरं खादि पञ्चकम् ॥१६५६॥ शक्त्या च सर्वतोमुख्या संस्थाप्य विधिना ततः। स्वाणुना विधिवत्सूर्य शक्त्यन्तं स्थापयेद्गुरुः ॥१६५७॥ स्वाहान्तमथवादित्यं पदान्तं नाम धारयेत् । सूर्यमन्त्रास्तु पूर्वोक्ता द्रष्टव्या स्थापनेन च ॥१६५८॥ अथ विष्णुस्थापनम् अथ संस्थापने विष्णोः प्रागुक्तं मण्डपादिकम् । कुर्यास्नानादिकं तत्र भद्रपोठं तु हास्तिकम् ॥१६५६।। डों ओई ऊ तथा ऐं च औं च अश्च ध्रुवादिकाः। सचतुर्थीकरण्यन्तः पद्मं च हृदये शिरः ॥१६६०॥ शिखायै कवचं नेत्रमस्त्रमे तैस्तु मध्यमैः । मन्त्रा भवन्ति पनायाः क्रमात्सप्तैव ते यथा ॥२६६१॥ नमस्तु भवेदादौ मध्ये भगवते नमः। A ·सोमशम्भुरचिता। १७३ वासुदेवय इत्यन्ते मूलमन्त्रः प्रकीर्तितः ॥१६६२॥ अथान्तरेण रूपेण यो वै मन्त्रः समीरितः। स एवानेन मन्त्रेण विष्णुः साक्षाद्यवस्थितः॥१६६३॥ मएडपादिषु संस्कारो दिमीशावाहनादिके । कृत्वा हृदा हृदस्त्रेण गायच्या कवचेन च ॥१६६४॥ देवस्य स्वपनं लक्ष्म पुनः स्नानं यथाक्रमम् । विधाय परिधानं च दत्त्वा पूर्ववदासनम् ॥१६६॥ मूर्तिरूपं च शय्यायां निवेश्य तदनन्तरम् । द्वादशाक्षरमन्त्रस्य कृत्वा न्यासमनन्तरम् ॥१६६६।। ज्वालामालाकुलश्वेत-मेचकादित्यसप्रभम् । पीतशुकारुणश्वेत-विद्यत्पीतसितारुणम् ॥१६६७॥ ओंकारादियकारान्तान्वर्णान् द्वादश विन्यसेत् । स्वयम्भूपञ्चरात्रे च सर्वमेतदुदीरितम् ॥१६६८|| ततः खड्गं शिखायां च मस्तके शाङ्गमेव च । चतुर्थ्यन्तनमोऽन्तेन स्वनाम्ना ध्रुवयोगिना ॥१६६६॥ मन्त्रेणैवं विधायाथ बाहोश्च मुसुलं हलम् । प्राणवाद्येन जं यं नं थं चक्रमध्यवर्तिनम् ॥१६७०॥ नमोऽन्तेनाणुना चक्रं नाभौ जठरपृष्ठयोः । ध्रुवपूर्वेण चं सं खं शंखाय च नमोऽणुमो ॥१६७१।। अनेन शिश्नमेटे, च गुरुः शङ्खे निवेशयेत् । प्रणवपूर्वं खं चं हं थं गदायै नमोऽणना ॥१६७२।। पद्मं च पद्ममन्त्रेण गुल्फपादेषु निक्षिपेत् ।

·१७४ कर्मकाण्डक्रमावली शिरसि केशवं वक्त्रे नारायणं च माधवम् ।।१६७३॥ कुक्षौ त्रिविक्रम कट्यां वामनं जङ्घयोः पुनः । श्रीधरं च हपीकेशं पद्मनाभं च पादयोः ॥१६७४॥ दामोदरं च सई तान्मूर्तिभूतान्विनिक्षिपेत । द्वादशाक्षरमन्त्रको काक्षरादिकसंज्ञया ॥१६७५।। द्वितीयं हृदयाचं तु प्रोच्यते साँप्रतं यथा । हृदयादिनमोऽन्तैश्च हूं हमित्यादिकैस्तथा ॥१६७६।। मन्त्रो हृदयसंज्ञः स्याद्विष्णवे च नमः पुनः । शिरोऽभिधानको मन्त्रः प्रसिद्धश्च शिवागमे ।।१६७७॥ प्रणवान्तनमोऽन्तं च ब्रह्मणेति ध्रुवेति च । शिखावरक्रमादस्त्रं चक्रेति फडन्तगम् ॥१६७८॥ क्रमं च गायत्री सावित्रीत्यभिधाय च । प्रणवादिनमोन्ताश्च क्षुद्रूपायेति मध्यगाः ॥१६७६।। पिङ्गास्त्रमिति विज्ञेयो मन्त्रः सप्ताक्षरः शुभः । चतुर्थ्यन्तचतुर्थ्यन्तान्मत्रानेतान् हृदादिकान् ॥१६८०॥ गायत्रीमथ सावित्री नेत्रयोमिदक्षयोः । विन्यस्य तदितश्चक्रं द्वादशारं सुभास्वरम् ॥१६८१॥ तस्य मध्ये पुनर्देयं पद्ममध्यं दलं ततः । हृदन्तं कर्णिकायां च शिरः पूर्वदले स्थितः ॥१६८२॥ शिखां च दक्षिणे पार्श्वे कवचं पश्चिमे न्यसेत । अस्त्रमुत्तरतो न्यस्य गायत्रीमग्निपत्रके ॥१६-३॥ सावित्रीमीशपत्रे च पैङ्गलास्त्रं विनिक्षिपेत् ।

·सोमशम्भुरचिता।
१७
गर्भावरणमित्युक्तमधुनावरणान्तरम् । ॥१६८४॥
द्वादशारे च चक्रेऽस्मिन्केशवाद्यान्यथाक्रमम् ।
प्रणवाद्यैर्यथाकालमुक्तरूपं स्वनामभिः ॥१६८५॥
शङखं चक्र च पमं च हलं च मुसलं ततः।
शाङ्ग च विन्यसेदेवं तृतीयावरणे भवेत् ॥१६८६॥
पुष्पधूपमुनैवेद्यैर्वस्त्रालङ्करणादिभिः
नतः समाहितो मन्त्री साङ्गं देवं च पूजयेत् ॥१६८७॥
पञ्चमूात्पके न्यासे मूलमन्त्रं भवेद्यथा ।
नमोऽन्ते वासुदेवाय गे अ इत्यादिकास्तथा ॥१६८८
डों ां इंई तथा उंऊं डौं अाओं युग्मपूर्वतः ।
संकर्षणप्रयुम्नानिरुद्धनारायणाः क्रमात ॥१६८॥
नमोऽन्ताश्च चतुर्थीकान्मूर्तीशान्मर्तयः पुनः ।
पञ्च क्षित्यादयोऽङ्गानां विन्यासोऽत्रापि पूजनम् ।।१६६०॥
अष्टमादिपक्षेऽपि प्रोक्ता एव तदीश्वराः ।
सहस्र मूलमन्त्रस्य तदर्धमथवा गुरुः
११६६॥
पूर्णावसानक हुत्वा जप्त्वा श्रोत्रेण मन्त्रवित् ।
पूर्ववच्च बलिं दत्वा यागदोपनिवृत्तये ॥१६६२॥
हुत्वा च व्याहृतिं तद्वत्स स्कुर्यात्पिण्डिको ततः।
लक्ष्म्यै नमोऽवसाने डों धंधं भं ढं फमादिना ॥१६६३॥
मन्त्रेणानेन संचिन्त्य लक्ष्मीभूतां च पूर्ववत् ।
एतैश्च पञ्चसंख्याकैरेतन्मन्त्रव्यवस्थितैः ॥१६१४॥

·कर्मकाण्डक्रमावली
हूंफडन्तैः समासेन संप्रदायेन वा क्वचित् ।
संस्कृता तामिमां प्राग्वत् प्रासादेनशयेत्ततः ? ॥१६६५।।
प्रकृति व्यापिनीं न्यस्य लक्ष्मीमन्त्रेण पिण्डिकाम् ।
पूर्ववन्न्यस्तमन्त्रां च ततश्च द्वोदशाक्षरम् ॥१६६६।।
पुरुषान्तं समुच्चार्य पीतवासं चतुर्भुजम् ।
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गपाणिं च वनमालिनम् ॥१६६७।।
विष्णुं संस्थापयेत्तत्र
चक्रं पद्मासनं ततः।
नमोऽन्तं व्यापकं तत्र मूर्तिमूर्त्यङ्गकांस्तथा ॥१६६८।।
तन्मानं स्वात्मतत्वं च विद्यातत्त्वं प्रधानकम् ।
पुरुषान्तं भवेदीशं विभाव्यैवमतः परम् ॥१६६६॥
परापरं समावाह्य देवं साधारणान्वितम् ।
संपूज्य विविवद्भक्त्या शेपं पूर्ववदाचरेत् ॥१७००।।
स्वाम्यन्तं साधनान्तं च कर्तनाम्ना च संयुतम् ।
द्वाराश्रित प्रतिष्ठायामिदानी रिधिरुच्यते ॥१७०१॥
द्वाराङ्गानि कषायाद्यैः संस्कृत्य शयने न्यसेत् ।
मलमध्योग्रभागेषु त्रयमात्मादिसेश्वरम् ? ॥१७०२।।
विन्यस्य संनिरोध्याथ हुत्वा जप्त्वानुरूपतः ।
द्वारादधो यजेद्वास्तुं तत्रावान्तरमन्त्रतः ॥१७०३॥
रत्नादिपञ्चकं न्यस्य शान्तिहोमं विधाय च ।
यवसिद्धार्थकाक्रान्ता ऋद्धिबृद्धिसहातिलो: ॥१७०४॥
गोमृद्दरदनागेन्द्रमोहनीलक्ष्मणामृता ।
रोचनारध्वधो दूर्वामाशां दध्रश्च पोटलीम् ? ॥१७०५॥

·सोमशम्भुरचिता। १७८ कृतस्तदुच्चरेद्वद्ध्वा रक्षार्थ प्रणवेन वा द्वारमुत्तरतः किंचिदाश्रितं संनिवेशयेत् ॥१७०६॥ आत्मतत्त्वमधो न्यस्य विद्यातत्त्वं च शाखयोः । शिवमाकाशदेशे च व्यापकं सर्वपुद्गले ॥१७०७॥ ततो महेशनाथे च विन्यसेन्मूलमन्त्रतः । द्वाराश्रितांश्च नन्यादीन् हृत्संयुक्तस्वनामभिः ॥१७०८॥ जुहुयाच्छतमधू वा द्विगुणं शक्तितोऽथ वा न्यूनातिदोषमोक्षार्थ हेतितो जुहुयाच्छतम् ॥१७०६॥ दिग्वलि पूर्वतो दत्त्वा प्रदद्याद्दक्षिणादिकम् । अथ प्रासादचैतन्यसंवन्धो दयतेऽथुना ॥१७१०॥ शुक्रनासासमाप्तौ तु पूर्ववेद्याश्च मध्यतः । आधारशक्तितः पद्म विन्यस्य प्रणवेण तु ॥१७११॥ स्वर्णाधकतमोद्भ तं पञ्च............शत....... मधुदीरयुतं कुम्भं न्यसेत्पश्चादिपञ्चकम् (१) ।।१७१२।। चूतादिपल्लवास्यं (छ) च हृदा हृत्पद्मवन्न्यसेत् । . पूरकेण समादाय सकलीकृतविग्रहः ॥१७१३॥ सर्वात्माभिन्नमात्मानं स्वाणुना भिन्नमारुतः। आज्ञया बोधयेच्छम्भो रेचकेन ततो गुरुः ॥१७१४॥ द्वादशान्तात्समादाय स्फुरद्वह्निकणोपमम् निक्षिप्य कुण्डमध्ये च न्यस्य तत्रातिवाहिकम् ॥१७१५॥ विग्रहे तद्गुणानां च बोधकं च कलादिकम् । क्ष्मान्तं च स्वेश्वरं तत्त्वज्ञातं तत्र निवेशयेत् ॥१७१६।।

·१७८ कर्मकाण्डक्रमावली दशनाडीदशप्राणानिन्द्रियाणि त्रयोदश । तदधिपांश्च संपूज्य प्रणवाद्यैः स्वनामभिः ॥१७१७॥ खकार्यकारकत्वेन मायाकलनियामिकाः विद्येशान्पूरकाशम्भु व्यापिनं च स्वशम्बरैः ॥१७१८॥ अङ्गानि च विनिक्षिप्य निरुध्याद्रोधमुद्रया । स्ववर्णायुद्भवं यद्वा पुरुष पुरुषान्तगम् ॥१७१६॥ पञ्चगव्यकषायायैः पूर्ववत्संस्कृतं ततः । शय्यायां च समारोप्य ध्यात्वा रुद्रमुमापतिम् ॥१७२०॥ तस्मिंश्च शिवमन्त्रेण व्यापकत्वेन विन्यसेत् । संनिधानाय होमं च प्रोक्षणं स्पर्शनं जपम् ॥१७२१॥ सांविध्यं रोधनं सर्व भागत्रयविभागतः । विधायैवं प्रकृत्यन्तं कुम्भे तं विनिवेशयेत् । ॥१७२२ इति.. हत्प्रतिष्ठा । ध्वजारोपणम्- मूलके ध्वजदण्डे च बजे देवकुले तथा । प्रतिष्ठा च यथोद्दिष्टा तथेदानीं निगद्यते ॥१७२३॥ के भागार्धप्रदेशाद्वा सर्वासर्वप्रवेशनम् ऐष्टिके दारुजं शूलं शैलजे धाग्नि शैलजम् ॥१७२४ कर्तव्यं लिङ्गमानेन लिङ्ग वा प्रोक्तमानतः । शंभुस्त्रिशलयुक्तस्तु ग्रहचूलाविधो ॥१७२५॥ एष मूलः समाख्यातो मूर्ध्नि लिङ्गसमन्वितः । बीजपूरकयुक्तो शिवशास्त्रेषु तद्विधः ॥१७२६॥ चित्रे वजश्चं जङ्घा ते यद्वा जवा ततो भवेत् ·सोमशम्भुरचिता । १. ..... यदि वा च यथेच्छया महाध्वजः समाख्यातो यस्तु ॥१७२७॥ कार्यः शुभस्तदुत्थो वा स भवेत्सर्वकामदः । अयमारोप्यमाणस्तु भङ्गमायाति वा यदि ॥१७२८।। राजे नेष्टे विजानीयाद्यजमानस्य वा तदा मन्त्रेण बहुरूपेण पूर्ववच्छान्तिमादिशेन ॥१७२६॥ द्वारपालादिपूजां च मन्त्राणां बर्पणं यथा । विधाय चूलकं दण्डं स्वापयेदत्रमन्त्रतः ॥१७३०॥ अनेनैव तु मन्त्रेण ध्वजं संप्रोक्ष्य देशिकः । मृत्कषायादिभिः स्नानं प्रासादं कारयेत्ततः ॥१७३१॥ विलिप्य च ममाच्छाद्य शय्यायां न्यस्य पूर्ववत् । चूलको लिङ्गवन्यासो न च ज्ञानी न च क्रिया ॥१७३२॥ विशेषानं चतुर्थी च न च चण्डस्य कल्पना । चण्डस्तथात्मतत्त्वं च विद्यातत्त्वं द्वितीयकम् ॥१७३३॥ सद्योजातादिवक्त्राणि शिवतत्त्वे पुनजे । निष्कलं च शिवं तत्र न्यस्याङ्गानि प्रपूजयेत् ॥१७३४॥ चूलके च ततो मन्त्री सांनिध्ये संहिताणुभिः । होमयेत्प्रतिभोगं तु ध्वजे तैस्तु फडन्तगा ॥१७३५॥ अन्यथापि कृतं यच्च ध्वजसंस्करणं क्वचित् । अस्त्रयागं विधायैवं तत्सर्वमुपदर्शितम् ॥१७३६।। प्रासादे कारितनाने स्रग्वस्त्रादिविभूषिते जधावेदी तर्चेषु त्रितत्यादि निवेश्य च ॥१७३७) ·१८० कर्मकाण्डक्रमावलो सर्वतत्त्वमयं ज्ञात्वा शिवं च व्यापकं न्यसेत् ॥१७३८।। अनन्तं कामभद्रं च विभाव्य च पदाम्बुजे । कूष्माण्डहोटको पीठे पोतालनरकैः सह ||१७३६॥ भुवनैर्लोकपालैश्च शतरुद्रादिभिवृतम् । ब्रमाणमिति ध्यात्वा जवायां च विभावयेत् ।।१७४०॥ 'वारितेजानलव्योम पञ्चाष्टकसमन्वितम् । सर्वावरणसंज्ञं च बुद्धि...... टकान्वितम् ॥१७४१।। ..यौष्टकसमायुक्तं नाम्नोपरि गुणत्रयम् । वास्तुपुरुषसिंहेन न च परिभावयेत् ॥१७४२॥ मञ्जरीवेदिकायों तु विद्याष्टकचतुष्टयम् दण्डे नादं विभाव्य च ॥१७४३।। धजे च कुण्डलीशक्तिमिति तत्र विभावयेत् । जगत्या धाम संवाय लिङ्गे पिण्डियाथवा ॥१७४४॥ पूर्ववत्सर्वमत्रापि विधानमुपकल्प्य च । तूर्यमङ्गलनिर्घोषैर्वेदध्वनिसमन्वितैः ॥१७४५॥ शिवमूलं ध्वजं दण्डं गुरुमूर्तिवरैः सह समुत्थाय समन्त्रैश्च विन्यस्ते शक्तिपङ्कजे ॥१७४६।। न्यस्तरत्नादिके तत्र स्वाधारे विनिवेशयेत् । यजमानो व जे लग्ने बन्धुमित्रादिभिः सह ॥१७४७।। धाम प्रदक्षिणोकृत्य लभते फल मीहितम् । गुरुः पाशुपतं ध्यायश्चिरमवादिभिः सह ॥१७४८) अधिपानस्वस्व युक्तांश्च रक्षणाय नियोजयेत् । । १"दन्द्र' रख-पाठः ।

·- सोमशम्भुरचिता । न्यूनातिदोपशान्त्यर्थं हुत्वा दत्त्वा च दिग्बलिम् ॥१७५० गुरवे दक्षिणां दद्याद्यागदोषनिवृत्तये । प्रतिमालिङ्गवेदीनां यावन्तः परमाणवः ॥१७५१ तावदर्पसहस्राणि कर्तुर्भोगभुजः फलम् तत्कोटिशुणितं पुण्यं प्राप्नोति ध्वजरोपणात् ॥१७५२ जीर्णेऽपि संस्कृते पुण्यमेतदेव प्रकीर्तितम् इति ध्वजारोपणविधिः । अथ जीर्णोद्धारः जोर्णानां चललिङ्गानामुद्धारे विधिरुच्यते ॥१७५३॥ जीर्णोद्धारं विना यसाल्लिङ्गं भूताश्रयं भवेत् । जोर्णावमुद्धरेत्तमान्महापुण्यसमीहया ॥१७५४॥ तच्च जीर्णं कृशं दग्धं ही मानाधिकं तथा। लक्ष्मोज्झितं च भग्नं च स्थूलं वज्रहतं तथा ॥१७५५॥ संपुटं स्फूर्जितं व्यङ्गं लिङ्गमित्येवमादिकम् । इत्यादि सर्वलिङ्गानां त्याज्या पिण्डी तथा वृषम् ।।१७५६॥ चलितं चालितं बिम्बमत्युग्रं विषमस्थितम् । दिङ्भानं 'मार्जितं लिङ्ग मध्यस्थं पतितं यथा ॥१७५७॥ एवंविधं च संस्थाप्य निर्बणं च भवेद्यदि नद्यादिकप्रवाहेण तदपि क्रियते यदि ॥१७५८॥ ततोऽन्यदपि संस्थाप्य विधिदृष्टेन कर्मणा । शतेन स्थापनं कुर्यात्सहस्रेण तु चालमम् ।। १.७५६।। पूजादिभिश्च...... जीर्णाद्यमपि -सुस्थितम् । पूजया रहितं तत्त्वं वत्रस्थमपि दुःस्थितम् ॥१७६०॥ ।

·१८२ कर्मकाण्डकमावली सहस्राधिकहोमेन चालनं तु तदो मतम् । परित्यज्य शिलायोगैर्निर्बणं चललक्षणम् ॥१७६१।। संयुक्तमुद्धरेमन्त्री तत्रैव स्थापनाय विधिना चलते यश्च प्रागुक्तफलवृद्धये ॥१७६२॥ याम्ये मण्डपमीशाने प्रत्यरद्वारैकतोरणम् । विधाय द्वारपूजादिस्थण्डिलेशप्रपूजनम् ॥१७६३॥ मन्त्रान्संपूज्य संतर्य वास्तुदेवं च पूर्ववत । दिग्बलिं च ततो दत्त्वा समाप्य च ततो गुरुः ॥१७६४॥ लिङ्गिनो भोजयेच्छवान्द्विजान् वा तत्र कर्मणि । विज्ञापयेत्ततः शंभु लिङ्ग दुष्टमिदं विभो ॥१७६५॥ अस्य चोद्धरणे शान्तिः स्यादित्यस्ति भवद्वचः । तस्मादत्र विधानेन ममापि तिष्ठ शङ्कर ॥१७६६॥ एवं विज्ञाप्य देवेशं शान्तिहोमं समाचरेत् । मध्वाज्यक्षीरदुर्वाभिर्मू लेनाष्टाधिक शतम् ॥१७६७॥ उभौ लिङ्गौ च संसाप्य पूजयेत्स्थण्डिले यथा उव्यापकेश्वरायेति नुत्यन्तशिववादिना ॥१७६८॥ में व्यापकेश्वर हृदयाय नमः, में व्यापकेश्वर शिरसे स्वाहा, डों व्यापकेश्वर शिखायै वषट्, डों व्यापकेश्वर कवचाय हुम्, डों व्यापकेश्वर नेत्रेभ्यो वौषट्र, व्यापकेश्वर अत्राय फटू, ततस्तत्त्वोश्रितं सर्व श्रावयेदस्त्रमन्त्रतः ततः कोपीह यः कश्चिलिङ्गमाश्रित्य तिष्ठति ॥१७६६॥ लिङग त्यत्का शिवाज्ञाभिर्यथेष्टं तत्र गम्यताम् ।

·.. ..... सोमशम्भुरचिता । १८३ विद्याविधेश्वरैर्युक्तः शंभुरत्र भविष्यति सहस्रं प्रतिभागं तु ततः पाशुपताणुना ॥१७७०॥ कृत्वा शान्त्यम्बुना प्रोक्ष्य स्मृत्वा दभैजपेत्ततः। दत्त्वा च विलोमेन तत्त्वतत्त्वाधिपैस्ततः ॥१७७१॥ मूर्तिमूर्तीश्वरांल्लिङ्गपिण्डिकासंस्थितान् गुरुः विसृज्य स्वकपाशेन वृषस्कन्दस्थितानपि ॥१७७२।। रज्जु बद्ध्वा ततो नेष्ट्वा..........सूत्रंगृणा ? । तज्जलेन क्षिपेन्मन्त्री पुष्टयर्थ ..॥१७७३॥ विधिवलापयेद्गुरुः । अमरैर्मुनिभिः सिद्धस्तत्त्वविद्भिः प्रतिष्ठितम् ॥१७७४॥ जीर्णं वाप्यथवा भग्नं विधिनापि विचालयेत । एप एव रिधिः कार्यों जीर्णधामसमुद्धृतौ ॥१७७५।। खड्ने मन्त्रगणं न्यस्य कारयेन्मन्दिरादिकम् । संकोचे मरण प्रोक्तं विस्तारे तु धनक्षयः ॥१७७६।। तद्र्व्यं श्रेष्ठद्रव्यं वा तत्कार्य तत्प्रमाणकम् । इति जीर्णोद्धारविधिः। अथ मठादिप्रतिष्ठा प्रतिष्टा वा मठादीनां क्रमशो वाभिधीयते मण्डपादि विधायाथ शिवकुम्भं च तद्गतम् ॥१७७७॥ विलिप्तगोमयेनं सबाह्याभ्यन्तरं पदम् पुष्पस्रग्वस्त्रशोभाढ्यं कृत्वो तोरणशोभितम् ॥१७७८॥ सबन्धुर्यजमानस्य देशिकादिपुरःसरः वस्त्रमुग्मावृतं स्कन्दे शिवकुम्भं द्विजन्मनः ॥१७७६।।

·१८४ कर्मकाण्डक्रमावली वेदवायरवैर्दिव्यैः पठन् कृत्वा प्रदक्षिणम् । किंचिद्विलम्ब्य वा स्याग्रेदेशिकस्तापसान्वितः ।।१७८०॥ प्रतिष्ठा च यथाशास्त्र पुष्करिण्या निगद्यते । तत्रादौ पूजयेद्वास्तुं वेदाश्रे रुद्रभाजिते ॥१७८१॥ कोणेषु त्रिपदाः पूज्या ईशाग्निपितृवायवाः। एकै पदमारूढाः पर्जन्याद्या यथाक्रमम् ॥१७८२।। आपाद्याकारकोष्ठस्था मरीच्याद्या दशापराः । ब्रह्मा मध्ये प्रदेशे तु पञ्चविंशतिकोष्टके ॥१७८३॥ यजेद्वास्तुप्रतिष्ठायां वारुण्या मण्डपे शुभे । परिगृहीतभूमध्ये प्रारम्भे तु यथाविधि ।।१७८४॥ ततो मृर्त्यङ्गसंयुक्त निजनाम्ना ध्रुवादिना। अष्टपत्रे सिताम्भोजे. कालाग्नि मध्यतो यजेत् ।।१७८५।। हाटकेशवलेशातिवलानथ महोदरम् महाब्धिकलशाम्भोधिं विरूपाक्षं च पूजयेत् ॥१७८६॥ पूर्वपत्रक्रमादीशे भ्रकुटीश्वरमष्टमम् । अनन्तादोंस्ततो गर्ने कार्कोटान्तोनिजाणुभिः ॥१७८७॥ यज्ञमण्डलबाह्ये तु प्रजपेचरकीमुखम् । अस्त्रं लोकाधिपश्चिाथ रौप्यं नागाष्टक तथा ॥१७८८|| तत्रानन्तं महापद्मं तक्षकं कुलिकायम् । शंखं च वासुकिं पन कार्कोटं चाष्टमं स्मृतम् ॥१७८६॥ पूजा शर्वादितः कृत्वा न्यसेत्तस्यां महौंषधीः। बलात्युशीरसाक्षी महायलामताप्रिया 1910800

·सोमशम्भुरचिता।
१८५
कमठं पञ्चरत्नानि रसं सवाम्बुपङ्कजम् ।
अम्बुि पञ्चगव्यं च पुष्करिणयां परिक्षिपेत् ॥१७६१॥
खाततो द्विगुणं पादहीनमधेन चाधिकम् ।
दृढां लोचनसंयुक्तां मालसुन्दरिकादिजाम् ? ॥१७६२।।
नापयित्वा समभ्यर्च्य सद्धोषैस्तुर्यनिःखनः ।
अनन्तमगुना मध्ये निक्षिपेदिह यष्टिकाम् ॥१७६३।।
डों सहस्रभोगटाय विश्वाधारस्थिताय च ।
हूं हूमनन्तनाथाय नागाधिपतये नमः ॥१७६४॥
अभ्युक्ष्योस्वाम्बुना पाशुपतास्त्रेणाधिवासयेत् ।
चुरिकायावतार्याथ क्षिपेद्वासेन वारिणि ॥१७६शा
रौप्यं पाशं समादाय कपिलों पृष्ठसङ्गतः ।
यजमानस्तरेत्तस्या गुरुः पाशुपतं पठेत् ॥१७६६।।
तत्र संतरणात्तैन तीर्णा वैतरणी नदी ।
शतं साष्टमघोरेण हुत्वा संतमे वारुणम् ॥१७६७॥
देवं च वामदेवाख्यं चरं तेनैव साधयेत् ।
वरुणे शिवमन्त्रेण दत्त्वा पूर्णाहुतिं गुरुः ॥१७६८॥
गोद्वयं गुरवे देयं वस्त्रस्रग्भूषणानि च ।
अमुमेव विधिं कुर्याद् गुरुर्वापीतडाकयोः ॥१७६६।।
अथ कूपप्रतिष्ठा -
अथ कूपप्रतिष्ठापि संक्षेषादुपदिश्यते ।
अत्रापि पूजयेद्वास्तुं बिम्बे भास्करभाजिते ॥१८००॥

·-- १८६ कर्मकाण्डक्रमावली ईशखाग्नीमृगश्चैव पितृभोगमरुत्पतिः । ईशादीशान्तकोणेषु सार्धद्विपदनायकः ॥१८०१॥ पर्जन्याद्यास्तु पादस्था आपाद्याः पादयुग्मगाः । भानुभाद्या भरोच्याद्या ब्रह्मा पत्रिशदंशगः ॥१८०२॥ चरक्याद्या बहिः पूज्याः स्कन्दाद्याश्चापि पूर्ववत् । यजेत्कालोग्निमम्भोजें कूपाद्वारुणमण्डपे ॥१८०३।। पूर्वोक्तेन विधानेन रौप्यनागाष्टकं वृहत् । हुत्वा तेभ्यो बलिं दत्त्वा कूपे रत्नादि निक्षिपेत् ॥१८०४॥ प्रोत्याच्छाद्याम्बुनो शान्त्यै यजमानं ततो गुरुः । गुरुं मन्तोषयेत्कर्ता गोहिरण्याम्बुनादिभिः ।।१८०५॥ . भोजनानि ततो दद्याद्यथासामर्थ्यमर्थिनाम् । कूपवत्सर्वखातानां विधिः कार्यो विजानता ॥१८०६।। इति कूपप्रतिष्ठा ॥ अथ वृक्षप्रतिष्ठायां हवनं सधृतैस्तिलैः । आरामोद्यानयोक्षान्पूर्वेशदिशि मण्डले ॥१८०७|| स्नपनं पूजनं न्यासं स्वेन स्वेनाणुनी चरेत् । वृताधिदेवताप्रोत्यै दद्यात्पूर्णाहुतिं गुरुः ॥१८०८॥ कर्ता संतोषयेत्पश्चोदाचार्यान्ब्राह्मणानपि । बन्धून् मित्राणि दीनाश्च भोजयेत्तोपयेदपि ॥१८०६॥ श्रीशैवशासनमहाम्बुधिरत्नभूत- सर्वोत्तमाधिकरण करणैकचेताः ।

·सोमशम्भुरचिता। १८७ : गाग्र्ये कुले समुदितो विततावदात- विद्याविशेषकुशलश्रुतशीलवान्यः ॥१८१०॥ श्रीमानसौ सोमशिवाभिधानो दिक्चक्रवालोदरगीतकीर्तिः। शैवागमनो 'मनिवृन्दवन्द्य- श्चके क्रियाकाण्डपदक्रमावलीम् ॥१८११॥ क्व तावकीनागमबोधविक्लवा- द्वयं क्व शैवागममारपद्धतिः। व्यदृब्ध चैनां खलु सर्वकारणं त्वदिच्छयैवेति शिव क्षमस्व मे ॥१८१२।। श्रीविक्रमार्कनृपकालसमुद्भवेषु शून्याग्निभिः समधिकेषु च तच्छतेषु । एकादशस्वमलशास्त्रमिदं(११३०) समस्तं ग्रन्थस्य देशिकमतस्य सहस्रयुग्मम् ॥१८१३॥ ईशाननामा शिवतुल्यधामा तस्यापि शिष्यो विमलेशनामा । तस्यापि शिष्यः स शिवाभिधान- स्तस्यापि शिष्यः खलु सोमशंभुः॥१८१४॥ इति सोमशम्भुसंगृहीता कर्मकाण्डक्रमावली समाप्ता॥ १ 'बुधभूत' ग. । २ 'कृतानुकारोगमवेधिक्लिवाद्वयं ग. ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.