·॥ तन्त्रसारसङ्गहः॥
TANTRA SĀRA SANGRAHA
( WITH COMMENTARY)
A treatise teaching formulae and rites for the
attainment of health and happiness and
even of super-human power
OF
Nārāyaṇa (Tantric) of sivapuram
EDITED
CRITICALLY WITH INTRODUCTION
IN ENGLISH & SANSKRIT
BY
VAIDYARATNA
Pandit M. DURAISWAMI AIYANGAR, A.KAC,
Āyurvedabhusana, Āyurvedācārya
Ayurvedic Medical Practitioner (Regtd.).
GOVERNMENT ORIENTAL MANUSCRIPTS LIBRARY,
MADRAS.
1950
Price Rs. 15-40

·1
BAARS
13aaso
CHEY
Printed at
RATHNAM PRESS,
11, Badrian Bt., Madras-l,

·विषयानुक्रमणिका CONTENTS पुटाकाः iii 1-9 11-84 १ " ... " - .... २६ ४७ .... " ७५ .... " " १०५ Introduction Preface भूमिका पूर्वार्धम् प्रथमः पटलः ग्रन्थविषयस्यावतरणिका निर्वचनं च द्वितीयः नागोत्पतिवर्णनादिकम् सृतीय. विविधविपाणि - तत्प्रतीकाराश्च चतुर्थः रुद्रपटलः - विषनरुद्रमन्त्रादयश्च पञ्चमः विविधाः सर्पाः- तद्विषपरिहारादयश्च पष्ठः • दर्वीकराद्यहिविषाणि - तत्परिहारादयध सप्तमः गोनसादिमण्डलिन: - तद्विपशमनं च अष्टमः राजिलादिनागाः - तद्विषपरिहारादयश्च नवमः - मूपिकभेदा:- तद्विषपरिहारादयश्च दशमः लतादिकीटविपाणि - तचिकित्सा च एकादशः चालग्रहदोपाः तदुपशमोपायाश्च द्वादशः उन्मादादिनिदानानि त्रयोदशः ग्रहध्वंसोपायाः चतुर्दशः उन्मादध्वसोपायाः पञ्चदशः आमयानां ध्वंसोपायाः पोडशः औषधपटलः (विविधव्याधीनाम्) उत्तरार्धम् सप्तदशः क्षुद्रपटल: अष्टादशः शुद्रध्वंसोपायाः एकोनविंशः विनोद(नर्म)पयोगाः विंशः विष्णुपटल, १२० .... " " .... " १४८ १६४ १७४ १९१ २०२ २२० .... .... .... २३५ २५५ २७४ २८६ ·ii पुटाया २९८ .... .... ३२५ चतुर्विशः ॥ .... " एकविंशः पटलः श्रीदेवीपटलः द्वाविंशः दुर्गापटलः नयोविंशः शिवपटलः स्कन्दादिपटलः पञ्चविंशः " मार्ताण्डभैरवादिपटलः पत्रिंशः मृत्युञ्जयादिपटलः सप्तविंशः शक्त्यादिपटलः अष्टाविंशः वश्यादिक्रियाः एकोनविंशः " स्त्रीपटलः त्रिंशः गवादिपटल: - पश्वामयादयश्च एकत्रिंशः युद्धादिपटलः ৪ালিহা: हरिहरपूजादिपटलः विषयाणां वर्णानुक्रमणिका- शोधनसूची Errata .... ३५० ३७० ३८५ ४२१ ४२३ ४३७ ४५३ ४७२ ४८९ 1-3 .... - ·İNTRODUCTION The Government of Madras took up for consideration the question of publication of the various manuscripts in different languages on subjects like Philosophy, Medicine, Science, etc., early in May 1948. Important manuscript libraries in the Madras Presidency were requested to send a list of unpublished manuscripts with them for favour of being considered by the Government for publication. The Honorary Secretary of the Tanjore Maharaja Serfoji's Sarasvathi Mahal Library, Tanjore, alone complied with this request. This list as well as a similar list of unpublished manuscripts in the Government Oriental Manuscripts Library, were carefully examined and a tentative selection of manuscripts suitable for publication was made. The Government in their Memorandum No. 34913/48-10, Education, dated 4-4-1949, constituted an Expert Committee with the Curator of the Government Oriental Manuscripts Library, Madras, as the Secretary, for the final selection of manuscripts suitable for printing and for estimating the cost of publication. The following are members of the Committee:- 1. Sri T. M. Naravanaswami Pillai, M.Ag. B.Ley 2. R. P. Sethu Pillai, B.A., B.L., 3. C. M. Ramachandra Chettiar, B.A., B.L., 4. R. Krishnamoorthy, (Kalki) 5. Dr. N. Venkataramanayya, M.A., Ph.D., 6. Sri M. Ramanuja Rao Naidu,-M.A., L.T., 17 V. Prabhakara Sastri. 8. N. Venkata Rao, M. A., 9. H. Sesha Ayyangar. 10. Masthi Venkatesa Ayyangar, M.A.

·iv 11. Sri M. Mariappa Bhat, M.A., L.T., 12. Dr. C. Achyuta Menon, B.A., Ph.D., 13. C. Kunhan Raja, M.A., D. Phil., 14. A. Sankaran, M.A., Ph.D., L.T,, 15. Sri P.S. Rama Sastri, 16. S. K. Ramanatha Sastri, 17. Dr. M. Abdul Haq, M.A., D.Phil. (Oxon), 18. Afzul-ul-Ulama Hakim Khader Ahamed, 19. Sri P. D. Joshi, 20. S. Gopalan, B.A., B.L., 21. T. Chandrasekharan, M.A., L.T., 19 The members of the Committee formed into Sub- Committees for the various languages, Sanskrit, Tamil, Telugu, Kannada, Malayalam, Mahrathi and Islamic Languages. They met during the month of May, 1949, at Madras and Tanjore to examine the manuscripts and make a selection. The recommendations of the Committee wore accepted by the Government in G. O. No. Mis. 2745 Education, dated 31-8-1949 and they decided to call these publications as the “MADRAS GOVERNMENT ORIENTAL SERIES," and appointed the Curator, Government Oriental Manuscripts Library, Madras, as the General Editor of the publications. The following manuscripts have been taken up for publication during the current year: 1. “A" FROM THE GOVERNMENT ORIENTAL MANUSCRIPTS LIBRARY, MADRAS. TAMIL 1. Kappal ſättiram. 2. Anubhava Vaidya Mural 3. Attanakolāhalam 4. Upadaśa Kāņdam 5. Cólao Purva Pattayam ·y 6. Konga Dosa Rājākka! 7. Śivajñana Dipam 8. Sadāśiva Rupam, with commentary. TELUGU 1. Sangītaratnakaramu 2. Auşadha Yogamulu 3. Vaidya Nighantu 4. Dhanurvidyā Vilasamu 5. Yoga Darśana Vişayamu 6. Khadga Lakşaņa ſiromaņi SANSKRIT 1. Vişanārāyaṇīyam 2. Bhārgava Nadikā 3. Hariharacaturangam 4. Brahmasutravștti--Mitākṣarā 5. Nyāyasiddhānta Tattvāmptam MALAYALAM 1. Garbha Cikitsa 2. a. Vāstulakşaņam b. Silpaśāstram c. Śilpavişayam. 3. Mabāsāram 4. Kapakkusāram 5. Kriyākramam KANNADA 1. Lokopakāra 2. Rattamata 3. Asvasastram 4. Ašvaśartram 5.2. Auşadhagaļu b. Vaidyavışaya 6. Sangītaratnākara 7. Supaśāstra. 11 ·vi ISLAMIC LANGUAGES 1. Jamil-Al-Ashya 2. Tıbb-E-Farıdı 3. Tahqiq-Al-Buhran 4. Safinat-Al-Najat "B" FROM THE TANJORD MAHARAJA SCRFOJI'S SARASVATHI MAHAL LIBRARY, TANJORE TAMIL 1 Sarabhëndravaidya Murai (Diabetes) 2. Do (Eyes) 3. Agastıyar 200 4 Konkanarsacakku Vaippu 5 Tiruccirrambalakkovaiyāl with Padavurai 6 Kālacakram 7 Tālasamudram 8, Bharatanatyam 9, a Pandıkölı Vilasa Natakam b Pururava Cakravartı Nātakam C Madana Sundara Vilāsa Nāțakam d Percy Macqueen's Collection in the Madras University Library on Folklore 10. Rāmaiyan Ammānai Tamil Patalkal including Pațținattār Vonbā and Vannankal TELUGU 1 Kamandakanītisāramu 2. Taladašapranapradipika 3 a Raghunātha Nayakabhyudayamu b. Rājagopala Vilasamu 4. Ramayanamu by Kaţța Varadarāju ·til MAHRATHI 1. Natyaśāstrasangraha 2.a. Book of Knowledge b. Folk Songs. c. Dārā Darun Vēņi Paddhati d. Ašvāsa Catula Dumaņi 3. a. Pratāpasimhendra Vijaya Prabandha b. Sarabhēndra Tīrthāvaļi c. Lāvaņi 4. Dāvēndra Kuravaſji 5. Bhakta Vilasa 6. Slöka Baddha Rāmāyaṇa SANSKRIT 1. Ašvaśāstra with Tricolour Illustrations 2. Rajamțgānka 3. Cikitsāmộtasāgara 4. Āyurvedamahodadhi 5. Gita Govinda Abhinayd 6. a. Colacampū b. Sahendra Vilāsa 7. Dharmākutam - Sundara Kana 8. Jātakasara 9. Vişnutattvanirņaya Vyakhyā 10. Sangīta Darpana 11. Bijapallava It is hoped that the publication of most of the important manuscripts will be completed within the next four years. Some of the manuscripts taken up for publication are represented by single copies in the Library and consequently the mistakes that are found in them could not be corrected by comparing them with other copies. The editors have, however, tried their best to suggest correct readings. The wrong readings are given in round brackets and correct readings have been suggest·viii ed in square brackets. When difforont readings aro found, they have beon given in the foot-notes except in the case of a few books, in which the corroct roadings have been given in the foot-note or incorporated in the text itself. The Government of Madras have to be thanked for financing the entire scheme of publication although there is a drive for economy in all the departments. My thanks are due to the members of the Export Committee who spared no pains in selecting the manuscripts for publication I have also to thank the various editors, who are experts in their own field, for readily consenting to edit the manuscripts and see them through the press. The various prosses that have co operated in printing the manuscripts in the best manner possible also deserve my thanks for the patience exhibited by them in carrying out the corrections made in the proofs. The text of Vişanārāyaniya or Tantracärasangraha of Nārayana is based upon the following manuscripts A paper manuscript in the Government Oriental Manuscripts Library bearing R No 4167 which is 104 X 9 inches in size consisting of 276 pages having 20 lines on a page It is in Grantha character. The condition of the manuscript is good This is a transcribed copy of manuscript of Sankara- Nambudri, Avanaparambu 2. A paper manuscript in the Government Orien. tal Manuscripts Libray 10 5/8 X 9 inches in size, containing 118 folios of 20 lines to a page. The manuscript is in a good condition but wants a small portion in the beginning This in Devanagari script. This was copied from a manuscript of Naduvil Matham, Trichur, Cochin State, and is described under R.No. 3837. 1 a 18 ·ix 3. A papor manuscript 101 X 94 inches in size, consisting of 130 folios having 20 lines in a page. The number of the manuscript is R. 5200. It is in good condition and is in Grantha character. This is a transcribed copy of a manuscript of Nilakanthan Nambudiripad, Kannur Mana, Ottapalam, Malabar District. 4. A paper manuscript obtained on loan from Dr. Madhava Menon. This contains a commentary also along with the text. It is in 6 volumes. The commentray is based upon this manuscript. In this connection I express my thanks to those who lent their manuscripts for taking copies Reference is to be made to the good work done by Sri. R. Kalyanasundaram, Siromani, M. S. Vaidyanathan, Siromani and T H. Visvanthan, Siromani the pandits of this library in going through the proofs and collating the press copy with other manuscripts. Govt. Oriental Manuscripts Library, Madras. T. CHANDRASEKHARAN, General Editor, Madras Govt. Oriental Series, ·PREFACE 1 1 This is a Tántrika work. The subjects dealt with in this work are swiftly fading away in most parts of the country. But in the region of Kerala, Mantra Šāstra and Agada Tantra (Toxicology) are still in vogue where many people are interested in learning and practising the traditional lines of these arts. Tāntric remodial principles and medicine are not contrary to each other but according to Ārşic view points they are concomitant. 'A Tantra comprises five subjects--the creation, the destruction, the worship of the Gods, the attainment of all objects and magical rites. The author of this work describey all these subjects except the first. This work on such varied Tantrika topics was written some years ago (15th or 16th Century A. D.) with a view to revive these fainting ancient arts by one scholar Nārāyana who is considered to be one of the top-ranking inen well versed in these subjects in Kerala. Tantra Sāra Sangraha is the title of this work which we recognise as an authentic one. But according to a vague popular version its name is said to be Visa Nārāyaṇīyam This title is absolutely. unsound and unauthorised. There is a very popular and I A Tantra is thus defined :-सृष्टिश्च प्रलयश्चैव देवतानां तथार्चनम् । साधनं चैव सर्वेपां पुरश्चरणमेव च ॥ पदर्मसाधनं चैव ध्यानयोग- श्चतुर्विधः । सप्तभिर्लक्षणैर्युक्तमागर्म तान्त्रिक विदुः ॥ According to this version Tantra Sastra consists of seven different subjects. CT Makes one item, but yoga itself is divided into four: विविक्तसेवित्वम् , लघ्वाशित्वम् , यतवाकायमानसत्वम् and विरागित्वम् । There is a great number of these works and a brief account of them can be seen in my Sanskrit Introduction (Foot Note). The Tantric works are mostly in the form of dialogue between Siva and Durga.

·2 PREFAOE widely read classical work in Kerala called Nārāyaniyam, a masterpiece of Sri Nārāyaṇa Bhattatripād, a well-known great devotee of Guruvīyar Lord Kțşņa. This work containing over one thousand delightful verses, puts the whole main and episodical holy stories of Sri Bhagavata in a nut-shell. This work on Sri Bhagavata exercises a devotional vigour and sway over the hearts of the people of Kerala. We find in almost all Mgs, of this Tantric work which we had to handle, the name ". Nārāyaṇiya" which is wrongly written in the beginning, at the end of each Patala and also in the colophon. The people who took Visacikıtsā as their profession and who were specially interested in studying this book were reading only upto such chapters (ie from 1 to 10) which deal with Toxicology exclusively and did not take interest to see the other greater part of the book containing various other subjects. The professional people who did not thoroughly and properly study the whole work thought it nccessary to call this work in a different way to avoid the confusion and misapprehension that arose on account of these two books, one on Bhāgavata and another on Tāntric subject which were called by a cominon name Nārāyaṇīyam. So the people having superficial idea about this work added the word Vaşa before the name Nārāyaṇīyam and began to call it Visanārāyanīyam. This is misconstrued and misapplied name. First of all the author does not give any hint in the book as Visa Nārāyanīyam. Secondly the chapters from I to X only deal with the subject toxicology (Visa Vaidya). Theze ten Patalas form legs than one third part of the whole work. We see topics on various other subjects (entirly other than poisons) in the rest of the twenty-two chapters which form (bulk of the book) more than two-thirds of the whole work. Even recently we happened to see a Ms, of this work in Malayalam a ·PREFAOS 3 we script which contains only up to 10th Patala. That shows that Vişacikitsakas of Korala do not care to read or write beyond the portion (10th chapter) they wanted, of this book. The author has set apart only a minor portion to deal with Agada Tantra (poisons). Thirdly the subject Agada Tantra is found to be incomplete even in the portion (in 10 chapters) set apart for it as we find no description of herbal and mineral poisons (Sthāvara vişa) anywhere in the book. So no one, with critical eyes, will agree to call this as a book on Agada Tantra (Toxicology) exclusively. Not a single manuscript which observed with our open eyes, except No. R. 3837, bears the name “Vişanārāyaṇīya'. We are surprised to note that some one (with what motive we do not know) has prefixed two letters fa and to the name Nārāyaṇī. yam and Vaidyam in the opening pago and also clearly post-fixed the word facay at the end of the work also just above the line of colophon after già artigofty in the Library Ms. No. R. 3837 and this addition of words in two places seems to me entirely spurious. I happened to note another strange name also viz. Mantra Sāra Sangraha in the Ms. No. R. 4167 of the Oriental Mss. Library. That is the heading given in the opening page of that manuscript in Nagari script. Now we shall consider the question of real and proper title of this work. We have pointed out already that its title is Tantra Sāra Sangraha. The author himself states in his introductory verses that (1) he has collected all the important materials (Sāra Sangraha) from several Tāntric works such as Sikhā-yoga, Uttara-Gárgya, Mahā-Kāla etc. eto. and compiled this work. ' (2) The author proposes another name also giving due importance to the subjects that he deals with in the whole work. There 1 Of. 2nd vorse and its commentary at P. 2 of this book, ·4 PREPADE are six different. Tantrika sybjects described. in.. different chapters of this book. The first ten Patalas are devoted for the subject Vişa. In the next four Patalas the author has given an account of the subject Graha Piças and their treatments. The mental disease Unmāda is also included in this portion. Then. two Patalas 15th and 16th doscribe various painful bodily ailments and Tantrika treatment for them and . this subject is specified there as Amaya-dhvarsa. The next curious subject is a mischievous spiritual (magic like) deed of certain persons, say evil minderd, which is called Křtya in Sanskrit; such evil deeds come under the term Ksudra; these Kşudras and their remedies can be red in the 17th and the 18th Patalas under the title of Ksudra-dhvainsa. The next Patala' explains to satisfy some people having interest in, materialism and inquisitiveness in conjuring art etc. This subject is called Narma or Vinoda. The whole part after the 19th Patala (13 chapters) is entirely devoted for Kāmika Karmas. In this portion the author' comprehensively compressed the Mantras and the devotional aspirations of all the Deities with their ultimate effects, in 13 chapters. (When this subject occupies a bulk of the work, which is really larger than the Visa portion, one can reasonably be inclined to name this book as Kārmika tantra). So according to the wther's views, this book can also be called as Sat- Kārmıha tantra (3) To deal with all the anguished state of affairs of human body and mind originated either by material or spiritual causes, the author believes firmly that Mantras and worships of several Gods are highly useful and effective. The whole work is therefore said to be a store house of all Mantras. Therefore, the author expresses his idea in one of his concluding passages that it can be named as: Nārāyaniya Sarva Manträrtha Koša. If one gives due 1. Please note the 3rd varse p, 2 of this book.

·PREFAOL 6 consideration to the author's own stateinents at the beginning and the end of this work, he will surely come to the conclusion that the book has got threo different rational titles, ie. Tantra Săra Sangraha, Şatkārmika Tantra and Sarva Mantrartha Koša.' Among these three names the first is most comprohonsive, compendious and compatible and it is the name that the author mentions first in the beginning of his work and so we have chosen the namo Tantra Sara Sangraha. a It is a known fact that many of our Mahākavis were interested in Mantra Šāstra and its allied subjects. The description of Tantric rites cited in Bāņa's Harşa Carita (III. chapter) as performed by Bhairavīcārya, a great devotee of Śiva and Mahā Kāļi in the burning-ghat ( TAATTI ) with the help of King Puspabhupati, to attain the goal of Vidyadharasvarupa (th; state of kind of demigod) prompts me to say that such great posts of well-known classical works were also well-versod in Tantric literature and interested to introduce some of the essential fragments of such Tântric art known to them Another Mahā Kavi, Bhavabhuti also skilfully narrates in his play Malatī Madhava (V. act) the horrible site of a cremation ground where Mālatī was brought by two Kāpolikās with the object of satisfying their Goddess Cāmundi (or Caņdikā by sacrificing Mālati) whom they worshipped according to Tantric rituals. The Daņdaka the long metric passages which describe the feature of Cāmundi are a typical delineation of some such enchanting verses and Mantras that we read in this Tāntric work. That 1 Please see the passage सर्वमन्त्रार्थकोश नाना नारायणीये at tho end of the work, ·6 PREI ACE views inspiring and interesting passage Dandakas of Bhavabhuti are cited here in the foot-note. It is quite natural for people who are overenthusiastic in modern science and modern fashion, whims and fancies, to disregard the teachihgs of Mantra Sāstra and its allied facultios The followers of ancient culture may or may not take care of their Not only those who are well conversant with Mantra Sastra or sorcery but also many Ayurvedic exponents recommend Mani, Mantra and Auşadha as effective agents to prevent and check many evils and ailments that affect our physical health and mental equilibrium and strength Many moderate people whose faith and belief in ancient culture custom and usage are not still affected by modern civilisation, are practising Mantrajapas, and wearing some flaw-less gems or Jewels and gold pendants in which medicinal herbs or Osadhi would be inserted The secrecy of such natural phenomenal curative effects of Mani, Mantra and Ausadhas still stand undiscovered by scientists While I was preparing this introduction, I happened to read the following London message in one of our local dailies with surprise We see facts in many 1 देवि चामुण्डे भगवति नमस्ते * * * दण्डकम्- प्रचलि करिकृतिपर्यतचञ्चन्नखाघातभिन्नेन्दुनिष्यन्दमानामृत- श्च्योतजीवत्कपारावलीमुक्तचण्डाट्टहासत्रसद्भरिभूतप्रवृत्तस्तुति, श्वसदसितभुजगमोगाङ्गदग्रन्थिनिप्पीडनोत्फुल्लफुलत्फणापीठनि यद्विपज्योतिरुज्जृम्भणोड्डामरव्यस्तविस्तारिदोप्पण्डपर्यासितक्ष्माधरम् ॥ V-2211 ज्वरदन पिशगनेत्रच्छटाभारभीमोत्तमामिप्रस्तुतारातचक्र - रियास्यूतदिम्भागमुत्तुङ्गखटाइशृङ्गध्वनोद्धतिविक्षिप्ततारागणम्, प्रमुदितकटपूतनोवाल्वेतालतारस्फुटत्कर्णसभ्रान्तगौरीघनाश्तेपह- प्यमनस्न्यम्बकानदि वस्ताण्डव देवि भूयादरिष्टयै च हृष्टयै च न || V-23|| ·PREFACE 7 Ayurvedic works and the regular practice among Hindus that Karņavedhana (making hole in the lobes of the ears) is an important rite of consecration. Boring in the ear lobes is not superstitious and wearing the ear-rings cannot entirely be considered to be meaningless. The report which I read as above stated says:"Doos the wearing of ear-rings improve a person's eye sight? Dr. Reginald Dixon, Organist at Lancaster Cathedral, believes it does. He said so at the Congress of the Incorporated Association of Organists, at prosent meeting in Leods Yorkshire. He claimed that he was able to discard his spectacles more than thirty years ago when he took to wearing ear-rings. He contends that every time the ear-rings more, they set up a very feeble electric current, which strengthens the eyes. Dr. Dixon's claim is causing a flare up in the age-long battle between science and superstition. A well-known eye-specialist here said that the belief that piercing of the ear-lobes improved the eyes was a very old one, and still flourished, particularly among gipsies. But he said that there was no reason known to science, why the sight should benefit from wearing earrings." He commented: “Somo superstitions have a scientific basis in that there is a nerve connection between the part to which the treatment is applied and the part involved" - Globe. This typical example of the modern observation of a western scientist is just sufficient to believe that our Tantric doctrine hay got its own merits and usefulness in an inexplicable manner. So there will be an opportunity for conducting fresh reseaches in the field if this kind of Tantric work is published, well circulated and carefully studied. कालो ह्ययं fatarulager at geaſt i when I was asked to edit this book for the Govt. Oriental Mss. Library, I was furnished with two 99 ·PREFACE paper manuscripts, of which one is the property of that Library and another is of Ayurvedācārya N. Madhava Menon. We have givon the sign "A" to the former and "B" to the latter which can be ffound in the foot-note below the commentary. There exists similar Tantrika work called Kāśyapa Samhitā or Garuda Pancākşarī Kalpa published by Sri Yatırāja Sampat Kumarasvamin of Melkote in 1933. In this work which follows Śrī Vaişņava customs and Pañcarătra doctrine, the sage Kaśyapa expounds to his disciple Gautama the various -kinds of venomous reptiles, the effects of their poisons in the human system and their remedies. There are about half a dozen chapters in this work and we can see there not only the subject matter of those chapters but also almost all the verses, passages and mantras of those chapters in about half a dozen Patalas of Tantra Sára Sangraha in the same order identically. I find a great similarity between these two books printed Kāśyapa Samhita and the palm leaf Ms. No. R. 3149 of the Oriental Mss. Library, Madras. Kāśyapa Samhită is an ancient work. There must be a common source for both these authors (Kaśyapa and Nārāyana) to gather necessary materials to compile these two -works-Kaśyapa Samhitā and Tantra Sāra Sangraha. Nārāyaṇa meations this Tāntric work nowhere in his work Tantra Sāra Sangraha. Ho refers nothing-else except a few unknown works-Sikhāyogādi Tantra etc. Sri Sampatkumara Svāmiji, the publisher of Kāsyapa Sanhitā mentions this work as "Nārāyaṇīyam" but not Vişa Narāyaṇīyam' in the preface of the work Kūśyapa Samhitā published by him. 6. * Kerala is known to be a place not only for Sanskrit and Ayurvedic learning, but also for learning of Toxicology, Mantra Šāstra and allied subjects. Ibis Tantric work is also coming from that part of the ·PREFAOE country This work Tantra Sāra Sangraha which was found in some places in Malabar and in the Manuscript Libraries is now fortunatly brought to the light of the day in fino print, possessing several up-to date improvements I have tried my lovel best also to collect all the names of the important subjects, Mantras and technicalities from the book and propared an exhaustive Index and appended the same to the book for easy reference of the readers who may take interest in this work In this Introduction or Proface I am not giving the necessary details and quotations as regards the facts related to the author's life, the detailed feature of this work and many other allied subjects pointed out by me in this Preface and I request the readers to go through the Sanskrit Introduction (alat) which follows this for additional information My sincere thanks are duo to Sriman T Chandrasekharan, MA, LT, Curator of the Govt Oriental Mss Library, Madras for the opportunity given to me to study this forgotten subject closely and to edit this work and I am glad to note at the end that myself and the learned Curator were able to see the success of our earnest attempt in completing the publication of this Tântric work "Arya Grham Vepery, Madras- 31-8-50 M DURAISWAMI AIYANGAR.

·॥ भूमिका ।। नूनमियम् 'अनमा वृष्टिः', 'अनालक्षितवीजावापा च सस्योत्पतिः' यदिर्य मन्त्रबहुलस्य तन्त्रसारसहस्य मदधिकृता संस्करणकर्मनिर्वहणप्रवृति म । विदितवेदि- तव्योऽपि संसृतिसरणिसंचरणशील; को या मनुष्यधर्मा, स्वात्मनो जीवयात्राकाले, गच्छता गणरात्रेण, विचिन्तितमविचिन्तितोपनतं च कर्म किं कि भविष्यत्यात्मना निवर्तनीयमिति युक्तं वेदितु वा प्रभवति ! अद्धा, नैवाहमवैमि, ग्रन्थस्यास्य संस्कारसंपादनधुरा महतीय मयि कुतो न्यपतदिति । एतद्विपयकस्य व्यतिकरस्य किञ्चिदिव व्यञ्जनेन विमर्शच्छेदि विदधामि वृत्तमिदम् ॥ परुदेकदा, राजकीयहस्तलिखितपुस्तकालयाध्यक्षः श्रीमान् चन्द्रशेखरायः प्रतीक्षामनाकलय्यैव, ग्रन्थमेनं मे संपेप्य, मुद्रणकर्मण्यस्य संस्करणपूर्वहत्वम् अभ्युपगन्तव्य- मिति मामन्वयुक्त । नाहं जाने, कथमेप महाभागः संस्करणन्यवसितावस्यां मामधिकारिण- मनुरूपमध्यवासिष्टेति । अपरिचितचरस्यास्य ग्रन्थस्य विषयस्वरूपपरामर्शस्यापि अरब्धाव- काशोऽहं कथंचिन्मुहूर्तादेव निर्णीतेतिकर्तव्यतोद्यमः, तदीयमनुयोगमशून्य कर्तुं निरचैपम् । अतोऽहमावेदयामि, सर्वथा चाक्तिर्कितसंभवं भावुकमिदं मत्करमुपनतं तन्त्रसारसङ्ग्रह- स्यास्प संस्करणकर्म ।। अद्य विषयतत्त्वेपु कालवशात् विपरिवर्तमानेषु, सर्वतोमुखी विम्लानतां यत् क्रमेणाधिगच्छति शास्त्रं तस्मिन् मन्त्रवादे निर्भरविलम्भमावहन् नारायणनामा तान्त्रिकः, तच्छास्त्रप्रतिपादितेपु विपयेपु तथैव निरवधिकविश्वासवां जनानामैहिकामुष्मिकानि:- श्रेयांसि तत्साधनानि चोपपिपादयिपुर्नानाविधान् मात्रिकांस्तान्त्रिकांश्च ग्रन्थान् संगृह्य तन्त्रमिदं प्राणैषीत् ; यत्र च मन्त्रप्रयोगान् साहान् यन्त्रतन्त्रादीनामुपपादनेन सह पुरन्धरणादीनां च प्रतिपादनपूर्वकं तान्त्रिकोऽयं विस्तरतः प्रणिगदति । अथ 1 पुरश्चरणम्-वैदिककर्मणां स्मार्तानां व्रतनियमादीनां च निर्वर्तनात् पूर्व कर्तव्यं किमपि वैध कर्म ; तच्च पुरश्चरणं पञ्चविधम् – मन्त्रजपः, होमः, तर्पणम् , सपनम् , विप्रसन्तर्पणं चेति । iy ·" 18 तन्तसारसङ्गहस्य किन्नामकमिदं तन्त्रम् ? नानाविधमन्त्रतन्त्रप्रवीणेन नारायणनाम्ना विदुपा प्रणीतत्वात् नारायणीयम् इति, विशिय विषशास्त्रमधिकृत्य विरचितत्वात् पिपनारायणीयम् इति च अन्योऽय सामान्यतो व्यपदिश्यते । विपनारायणीयमिति अभिधानमिदं विमर्शकाना किं स्यादभिमत न वेति पश्चात् क्रमेण विस्तरतो विचात । इह तु मुद्रितम् "तन्त्रसारसह इति ग्रन्थस्यास्य नाम सगत वेति सप्रति समारोचयाम || महद्भयो मन्त्रशास्त्रेभ्य , निविधेभ्यो वैद्यतन्त्रेभ्य , नैकविधकलामतिपादकेभ्य शास्त्रान्तरेभ्यश्च साधु मधुकरन्यायेन सारतमानशान सपाद्य सख्यावानेप प्राणैपीत् प्रबन्धमिमम् । अतो हि नाम नाम्ना तन्त्रमारसग्रह इत्यन्वर्थेन सान्प्रतमस्माभिरसावाहूयते ग्रन्थ । एप ग्रन्थकर्ता नारायण प्रावस्यास्य मप्रथनाय कीदृश समुद्यम स्वयमन्य- रुन्धदिति, कथ वा वीततन्द्र तत्रान्तरागि सुनहनि समारोड्य विषयसग्रह व्यतानीदिति च ग्रन्थस्यावसाने सरलगम्भीरया गिरा , स्वयमेव पद्येनैकेन विशदयति वीतसशय वस्तुतत्त्वम् । तद्यथा--- " नानानातिक्यिाढ्यान् जगति बहुविधान् मन्त्रवादाननेकान् आरोग्यारोच्य कर्माण्यभिमतमखिल सारमादाय तेभ्य । तेन लोकै सहस्रद्वितयपरिमितैस्तन्त्रमेतत् प्रणीत निप्पैशुन्येन तन्त्रेप्वनिशमनिमिपाक्षेण नारायणेन ॥ " नानाजातिकियाढ्यान् बहुविधान् मन्त्रवादान् " इति, ' अभिमतमखिल सारमादाय तेभ्य " इति, तन्त्रमेतत् प्रणीतम् " इति च प्रयुक्ताना वचनाना योजनेन 'तन्त्रसारसमूह " इति नाम ग्रन्थकर्तुरभिमत भवतीनि सम्यगवगम्यते । शिखायोगादि- तन्त्रेभ्यो ग्रन्थकर्तुरेव पिडितेभ्यो बहुधा सारं सगृह्य 'प्रणीतोऽय सारसङ्गह ' इति ग्रन्थारम्भे अन्याय निर्दिष्ट च वचन तन्त्रमारसङ्ग्रहाख्य नामाभिप्रेत ग्रन्थकर्तुरिति निरूपयति । " शिखायोगादितन्त्रेभ्य 1 क्रियते सारसग्रहः" इति खलु ग्रन्थ एवैष स्वकीय नाम . " 1 आगमतन्त्रगिसे प्राचीनतन्त्रग्रथाना नामान्येवमुपरभ्यन्ते--स्वतन्त्र नत्रम्, पेत्कारीतन्त्रम् , उत्तरतन्त्रम् , नीलतनम् , वीरतन्त्रम् , कुमारीतन्त्रम् , उज्ज्वलतन्वम् , कारीतन्वम् , नारायणीतन्त्रम् , तारिणीत्रम्, तमतन्त्रम् , बारातन्त्रम् , समयातन्तम् , भैरव स्त्रम् , भैरवीनत्रम् , त्रिपुरातनम् , यामश्वरतन्त्रम् , कुयुटेश्वर ·- भूमिका 18 सारसङ्कहशब्देन स्पष्टमाचष्टे । " तन्त्रेभ्य " इति पूर्वनिर्दिष्टश्च शब्दो यदि सारसङ्गह- शब्देन संयोज्यते तदा तन्त्रसारसङ्गह इति ग्रन्थस्य समय नामाप्यभिहित भवति । एवं च ग्रन्थस्योपक्रम लोकश्चैक, उपसंहारोपलभ्यमानश्चापर एक श्लोक प्राधान्येनास्माभि- राहतां मुदितसज्ञाम् अन्वर्थामाचक्षाते ।। अस्माभिरुपयुक्तस्य तन्त्रसारसह इति नाम्नो यद्यपि प्रथमं प्रमाण प्रदर्शितम् , तथापि ग्रन्थ एवोपलभ्यमानैर्निदर्शनान्तर सजान्तररस्य मन्थस्य निर्देशश्च सगच्छत इति संभाव्यते । अस्मिन् ग्रन्थे विषचिस्सिा, ग्रहदोषपरिहार , रोगोपक्रम , क्षुद्रोपाधि- शमनम् , नर्मकर्मागि, काम्यप्रयोग इति पडिधास्तान्त्रिका विषया वित्रियन्ते । ऐहिका- मुग्मिकश्रेयसा साधकास्त इमे विषया इति तानत्र ग्रन्थकृत् समगृह्णात् । अतोऽय ग्रन्थ पटकार्मिकतन्त्रम् ' इति च व्यपदेशमईतीति व्यनक्ति ग्रन्थकार । दृश्यतामिदं च तदीय वचनम्- . . तन्त्रम् , मातृकातन्त्रम् , सनत्कुमारतन्त्रम् , विशुद्धेश्वरतन्त्रम् , संमोहनतन्त्रम् , गौतमीयतन्त्रम् , बृहद्गौतमीयतन्त्रम् , भूतभैरवतन्त्रम् , चामुण्डानन्त्रम् , पिङ्गलातन्त्रम् , वाराहीतन्त्रम् , मुण्डमालख्यतन्त्रम् , योगिनीतन्त्रम् , मालिनीविजयतन्त्रम् , स्वच्छन्दभैरवतन्त्रम् , महा- तन्त्रम् , शक्तितन्त्रम् , चिन्तामगितन्त्रम् , उन्मत्तभैरवनन्त्रम् , त्रैलोक्य- सारतन्त्रम् , विश्वसारतन्त्रम् , तन्त्रामृतम् , महाफेत्कारीतन्त्रम् , वायवीयतन्त्रम् , तोडर तन्त्रम् , मालिनीतन्त्रम् , ललितातन्त्रम् , विशतितन्त्रम् , राजराजेश्वरीतन्त्रम् , महामोहस्तरोतरतन्त्रम् , गवाक्ष तन्त्रम् , गान्धर्मतन्त्रम् , लैलोक्यमौनतन्त्रम् , हसतन्त्रम् , माहेश्वर- तन्त्रम् , हसपरमेश्वरतन्त्रम् , कामधेनुतन्त्रम् , वर्णविलासनन्त्रम् , मायातन्त्रम् , मन्त्रराजतन्त्रम् , उब्जिकातन्त्रम् , विज्ञानलतिकातन्त्रम् , कारोतरतन्त्रम् । एवमुपर भ्यमानेषु पष्टिसहयापु प्राक्तनतान्त्रिक ग्रन्थाना नामसु उपरतन्त्रादृते न तन्त्रान्तर किमपि तन्त्रसारसङ्गहेऽस्मिन् स्मयते, न वा शिसायोग-गार्म्य महाकाल-समुद्राख्याना तन्त्राणा नामानि चास्या नामावल्या दृश्यन्ते । अत शिखायोगादीनि नारायण- सुचितानि तन्त्राणि केरळेप्वेव प्राक् प्रसिद्धानि बभूवुरिति संभाव्यते ।] . - ·" . 14 तन्त्रसारसङ्ग्रहस्य " विषग्रहामयाचसा क्षुद्र नर्म च कामिकम् । इति पटकार्मिक तन्त्रमेतत् सिद्धिद्वयास्पदम् ॥” इति । तन्त्रमिद विपादिविषयपटकस्य प्रतिपादनायैव प्रणीतमिति, अतोऽस्य " पटकार्मिक- तन्त्रम्" इति नाम भवत्युपपन्नमिति ग्रन्थोपसहारे च पद्येनान्येन सक्षिप्योपपाद्यते । तदपीहोद्धियने- क्ष्वेलामेरम्वुवपो ग्रहगणतिमिरस्याशुमान् व्याधिनाम्ना दुष्टाना भूमिपार पुनरभिचरणग्राहसवस्य सिन्धु । नर्मालेख्यस्य भित्ति पवनपथतल काम्यनक्षनरागे- क्यानस्तन्त्रमेतज्जगति चिरतरं प्राभूत देशिकानाम् ॥" अत्र (1) श्वेलामेरित्यनेन रिपतन्त्रविषय , (2) ग्रगणतिमिरस्येति भूत्ग्रहादीना सपरिहारोऽवस्थाविशेष , (8) व्याधिनाम्नामित्यादिना रोगस्वरूपतदुपशमनयो प्रकार , (4) अभिचरणेत्यादिना क्षुद्राणा तदुधसकाना च स्वरूपप्रयोग , (5) नर्मालेख्यस्ये त्यादिना विनोदविद्याविलास , (6) काम्यनक्षत्रेत्यादिना कामिकाल्यकलाविशेपश्चेति पद्येनानेन क्रमात् पडिपया समगृह्यन्त । विषग्रहामय असा इति ग्रन्थोपनमश्लोके निर्दिष्टान् तान् पडपि विषयान् उपसहारपद्येऽपि तेनैव क्रमेण सम्यगुपपाद्य, "ग्रन्थस्यास्य पदामिक तन्त्रम् " इति स्वाभिमतमभिधानमपि दृढयति मान्त्रिकोऽयम् । खिलानि नैव कथितान्येक्त्र तत्समहात् तुष्टि स्याद्विदुपामिति स्फुटधिया तन्त्र मयैतत् कृतम्" इति ग्रन्थान्ते श्लोकान्तरेण च तदेव पट्कार्मिकतन्त्र मिति नाम स्फुट स्थापयति । आ मूलान्थस्था विषया विमृश्य पुनश्च विलोक्यन्ता नाम । प्रथम पटरदशकम् अगदतन्त्र माख्याति । तदानन्तरिक पटल्चतुष्टय ग्रहापिष्टाना भूताभिभूताना चित्तोन्मादोपद्रुताना च विकारान् विविधान् तदुपशमोपायाश्च निरूपयति । पटरी पञ्चदशपोडशौ तु ज्वरादीन् आमयान् , तदुद्भुसनोचितानुपरमाश्च रमश प्रतिपादयत । तदनन्तरं पटलद्वय क्षुदविकाराणा तनिराकरणप्रयोगाणा च प्रकाराश्च विवृणोति । नर्मापरनाम्ना निदिश्य- मानानि विनोदकर्माणि, काममैहिकभोगसाधनानि कामिकाख्यानि तान्त्रिकविधानानि च प्रकीर्णरपरापरस्तादृशैविषयै सह पश्चात्तनेषु पटलेपु पट्यन्ते । एव सोपवृक्षणम् उपन्यस्यमानेन विषयप रण ग्रन्थप्रणेता पार्मिक्तन्त्रत्वमस्या कृते साधु निशिनष्टि । एवमुपपतिमूमा य इहोपन्यस्त स सोऽपि " तन्त्रसारसङ्ग्रह " इति, " पटकार्मिक- तन्त्रम् " इति च नामद्वितयस्य रिशिष्य सगतत्वपोषणाय प्रकल्पते । नामद्वयमेकस्य 'पट कर्माण्य ·+ भूमिका 15 नैवानुपपन्न ग्रन्थस्य । काव्यमेकगेव कालाबहोः माघ-शिशुपालवधाख्यं नामद्वयं स्वयमावहति खल। रामायणस्यापि 'सीताया महाचरितम्' इति नामान्तरम् आदिकविनापि किं नाम नो प्यते ? पौलस्त्यवधमिति तृतीयमपि तस्य नाम, जानीमः, सूचितम् ॥ सन्तु नाम ते ग्रन्थे विलोक्यमाना विषयोपचयपकृताः सर्वेऽप्यर्थाः ; यथाकथंचित् अन्य एप आ मूलादा चावसानात् विषविशेषैर्भूतग्रहाभियोगः आमयाभिघातैः मन्च दृष्टादृपहेतुर्विकारैश्वाभिभूयमानानां मानवानां मान्त्रिकैः अमानुपमहिमवद्विः प्रयोगः शारीर मानसिक च स्वास्थ्य संपादनीयमित्येव कृताभिसन्धिः कृतिमिमां नारायणः प्रगिनायेति मतीयते । अत एव मन्त्रप्रधानोऽयं निवन्ध इति निश्चेतुमस्ति बलवान्- अवकाशः । बहुविधदेवताविषयकमन्त्रविशेषाणां प्रतिपादनेन तन्त्रमिदं मन्त्रनिधिया- दित्यासीदाशंसा ग्रन्थकर्तुरिति सन्ति कानिचन साक्ष्यभूतानि वचनानि ।" अखिलमन्त्रतन्त्र- पारावारपारीणो नारायणनामा भूसुरवरी मन्त्रप्रधान चिकित्सातन्त्रम् आरिरिप्सुः " इति हि नाम स्वयमेव ग्रन्थारम्भेऽस्य प्रणेता प्राथमिकेन व्याख्याया वाक्येन प्रदर्शयति स्वोदिष्टं प्रधान विषयम् । मन्त्रप्रधान चिकित्सातन्त्रमिति खलु निबन्धमेनं निरूपयति स्वयं ग्रन्धकर्ता ? मन्त्रैरेव बहुप्रकार यसां विकाराणां परिहारप्रकारान् विशिय प्रदिदर्शविपु- अन्धमिमं मन्त्राणामाकरमकरोत् । तदेतद्वस्तुतत्त्व " एतस्मिन् मन्त्रवादे भुवनहितकरे सर्वमन्त्रार्थकोशे नाम्ना नारायणीये प्रचुरपरिचयः" इत्यस्मिन् ग्रन्थोपसंहार- पद्येऽपि विद्यते सुव्यक्तमावि-कृतम् । “ एतस्मिन् मन्त्रवादे " इत्यनेन ग्रन्थोऽयं मन्त्राणा- मनुसन्धानप्रवचनायैव प्रवृत्त इति, "सर्वमन्त्रार्थकोशे " इत्यनेन मन्त्राणामशेषाणा- मपि कोशत्वेनैप परिगणनाह इति, " नाम्ना नारायणीये" इत्यनेन विशिष्यैप नारायणीयो मन्त्रकोश इति स्वनाम्नः संयोजनपूर्वकमेयैष व्यवहर्तव्य इति च व्यक्तैः शब्दांकरोति निर्दिष्टपूर्व व्याख्याया आशय महामान्त्रिको नारायणः । अतो निरूपितो हेतुरेप नाम तृतीयमप्येतत् नारायणकवेनीमान्तरद्वयमिव सुतरामभिमतमिति सूचयति । एवं ग्रन्थकत्रैव निर्दिष्टानि मन्थकर्तुरभीष्टानि च तान्येतानि वीण्यपि नामानीति भूयसीभि- रुपपतिभिः संप्रधार्यते ॥ अथेदानी विपनारायणीयमिति विश्व प्राप्तपथ ग्रन्थस्यास्य नाम क्रिमात्मकमिति फिश्चिदिव तत्र दृश प्रसारयामः । फियानिव , स नून, जाने विवादास्पद एव विषयः । यत्रैप ग्रन्थः प्राप्तजन्मा, तत्रैव केरलेषु सुतरामविरलपचारमप्यधिगत्य, विपनारयणी- यनाना च कृतव्यपदेशः प्रचलति; तथापि निबन्ध एप न ताहव्यपदेशमहतीति यद्यहं ·. " . 16 तन्त्रसारसदस्य प्रत्यवतिष्ठे तर्हि तादृशपिचारो यत्सत्यम् , कौतस्मुतवादिना विवादकौतुकस्य द्वारमु द्घाटयेदेव । सविमगमुपक्षिप्त विपमिम यदि पाठका आत्तक्षमा आन्तमालोकयन्ति, विधसिमि, तदानी मदीय आशये निर्णये च नै मानयापि विद्यते विसवादस्यावकाश इति विलोक्य स्वयमेव काम तीन्ति ।। केरलेषु अन्यत्र कुत्रचिच्च, ग्रन्थ एप विपनारायणीयमिति काम व्यवहियता नाम, अह त्वेष विषय प्रायेणापातदृष्टिभिर्वतहत इति विमर्शासह इति चोभिप्रेमि । अथ केचनैवमभिदधते । “ अन्धेऽस्मिन् भूपिष्ठोऽप्यसो सुबहुपु पटटेपु विषवैद्यमधिकृत्यैव व्यवहृतोऽस्ति , कस्यचन हस्तरि चितपुस्तकस्यान्तिमभागे विलिविताच पक्तय सूचयन्ति विपनारायणीयम् ' इति नामेव । इति , अतस्तन्नामैव वयमपि शसाम " इति च । ग्रन्थोऽ। द्वात्रिंशत्पटर परिमित । तत्रादिमा दश पटला एव विपशास्त्रविषयान् निमृण्वन्ति । स च भागो द्वात्रिंगत्पटलरात्मकस्य ग्रन्थस्य तृतीयाशादपि (3) न्यून एव । विपरिषयाहते, भूत ग्रह भेपज कामिकादिविषयान् पञ्चापरानधिकृत्य द्वाविशतिसख्याका परे पटला प्राकरप्यन्त । स च भागा ग्रन्थस्य त्रिधा विभक्तस्य किञ्चिदधिकतया द्वादशो (3) पूरयति । एकादशात् पटरादारभ्य ग्रन्थपरिसमाप्तिं यावत् (द्वाविंशति- पटलेपु) न कचिदपि पिचिकित्सा विषय ग्रन्थकृत् विवृणुते । तस्मात् , भूयास पटला विपद्यमेव विष्पन्ति, अतोऽस्य दिपनारायगीयम् इति नामोपपद्यते " इति वचनमन्तस्साररहितमिति सानुशयमावेदयाम । द्वात्रिंशत्पटल्परिमिते ग्रन्थे ततृतीया- शस्यापि न्यून विषशास्त्रविषयक पटलदशक कथ नाम ग्रन्थस्य भूयिष्ठाशत्वेन परिगण्येत ? अभीपु च दशसु पटरेपु विषशास्त्रसबन्धिनो विषयाश्च वैद्यशास्त्रानुरोधेन न वा पर्याप्ततया रित्रियन्ते । पिपवेगनिदानाना निश्शेपतो निरूपणम् , तेपा प्रतिनियनचोप- कमाणा क्रम , वसनाभिप्रभृतीना स्थावरपिपाणा स्वरूपवीर्यादिविवरणम् , तदुपरामोपाय विधिरिति च प्रधाना विवक्षिता विपरिषया नान छ चिदपि निदिश्यन्ते । अन्थस्यैकदेश "ग्रन्थे . 1 The Mss ViŞA-NĀRĀYAŅIYA 18 described undor R. Nos 4167, 5200, and 3837 in the Triopnial Catalogue of The Govt Oriental Mss. Library The last colorhon of R No 3837 runs. " इति नारायणीये विपवैधे द्वात्रिंश पटल। " [ Please seo the last portion of his also ) ·. भूमिका 17 एवागदतन्त्रविषयप्रतिपादनाय प्रकल्पित इति, तत्रापि अगदतन्त्रस्यासमग्रत्वमेव प्रदृश्यत इति च विषयतत्वमवलोकयन्नो वर ग्रन्थम्यास्य विषशास्त्रत्वेनैकानिक प्राधान्य नैवाभ्युप- गन्तु प्रभवाम | अथ कोशेषु केपुचन सूचित विपनारायणीयमिति नाम च नैव तन्नामनिर्धारणविपये बलवदुपटम्भक भवितुमर्हति । विपशास्त्र पिपये श्रद्धालय केरलीया प्रायशो ग्रन्थस्यास्यादिमान् दश पटलानेव पठन्ति , यतो विषसम्बन्धिनो विपयास्तावतैन निराम प्रामुपन्ति ग्रन्थे । पिपविषयाय एतद्न्यपरामर्शकाश्च दशाना पटलाना पठनेनैव परिश्रान्ता पर्यन्तोत्साहाश्च सपद्यन्ते । न केवरमस्य पठने, पर तु ग्रन्थस्यास्य प्रतिलिपि- रूपकोशान्तरलेखने च पटल्दशकस्य परिसमाप्दथैव पर्याप्तत्व विषशास्त्रस्य मन्वते केचन केरलीया इति विद्यते गावितुमुपपति । केरलान् गत्वा पिशियाभ्यस्तनिषतन्त्रेण श्रीविश्वेश्वरशास्त्रिणा (आयुर्वेदाचारेंग) राजकीयवैद्यकलाशालायामविकनेन पिनारायणीय मित्येतनामसमन्वित केरल निसिरिखित पुस्तकमेफ मदवेक्षगाय पाहपि । तत् समग्र- मित्येवाहमचिन्तयमादौ । केसी कैश्चनापरे सकीर्गविपवैद्यविष सह तन्त्रसारसदस्य प्रथमे दश पटलान्तर मिलिखिता पदृश्यन्त ! पटला राशि द्वाविंशनिसख्याकानि, यानि न विपपिपय स्पृशन्ति, तानि नेर तस्तके स्थानमावहन्ति । दशमपटल'दूर्ध्वं दृष्टिमपातयन्त , विपविषयावलोकनेनैव कृतकृयता मन्याना , समग्रग्रन्थपठने प्रायेणा- व्यग्रमनय सर्वथाप्यापातदृष्ट्या ग्रन्थमिम स्वाभी िसनविषयस्य पिशास्त्रस्य प्रधान मन्यमाना केचित् पिपनारायगीयमिति विनैव निमर्श प्रथा प्राकल्पयनिति वक्तु नाह पश्यामि कामपि विप्रतिपतिम् । अत्र पियनुल्य न विषस्य, किन्तु विषयाणामप रेपामेव । विपनारायगीयमिति व्यपदेशोऽस्य नातीव सगत इति कथयितु विपयेभ्योऽ- परेभ्योऽपि पिविषय-यात्र स्थान सुतरा परिमितमेर प्रकल्पितमित्येको हेतु । निर्दिष्टपूर्वाणा त्रयाणामपरेपा नान्ना ग्रन्च एवाश्यकानि यथा निदर्शनानि नैकश समुपलभ्यन्ते, न तथा विपनारायगीयमिति नानो ग्रन्या निर्देश कचिदुपरभ्यत इति द्वितीयो हेतु । अतोऽस्य ग्रन्यस्य दिपनारायगीयमिति नाम न कथचिदपि सगतम् , किन्तु तन्वसारनग्रहः, पट्कार्मिकतन्त्रम् , नारायणीयममन्त्रार्थकोश इति लीणि नामान्येव सुसगतान्यन्वर्थानि चेति पाठकेभ्यो निवेदयाम || समाहृत्यान्यतन्त्रागि संपादितोऽय ग्रन्थ इत्युपक्रमते ग्रन्थकार । अतोऽन निरूरिता विषया प्रायेण न ग्रन्यता स्वरूपोरकल्पिता इति, समधिगतमन्त्रसिद्धीना प्राचामाचार्याणा वाचामानुपूर्व्यश्चाशयाश्चात्र सन्त्याहता इति च सभावयाम । शिखायोग ·1 18 तन्त्रसारसहस्य तन्त्रम्, उत्तरतन्त्रम्, गार्थतन्त्रम्, महाकालतन्त्रम् , उत्तरतन्त्रम् , समुद्रतन्त्रम् इत्यादयो मन्त्रशास्त्रप्रतिपादकाः प्राक्तनाः प्रबन्धाः ग्रन्थस्यास्य प्रणयनायाकरतामापुरिति व्याख्यानपतिरप्यावेदयति । आकरग्रन्थास्ते च, मन्यामहे, कालेन मादृशां हन्त दृष्टिपथादन्तरदधुः । एष च तन्त्रसारसग्रहस्य कर्ता नैवास्म परिचितचरस्य किमपि नामापि मन्त्रशास्त्रान्तरस्य कचिदपि स्मरति । ग्रन्थकृतात्र मर्यमाणानि शिखायोगादिसंज्ञ- कानि तन्त्राण्यपि न कदाचिदप्यस्माकं श्रवणगोचरतामयासिपुः । सन्दर्भेऽस्मिंस्तन्त्रसारसङ्ग्रहेण गुणैः साधु सौमात्रमावहग्रन्थान्तरं नातिकृच्छलभ्य निर्देशमर्हति; यत् नाना काश्यपसंहितेति विश्रुतम् । । तद्ग्रन्थोपलभ्यामानानि सर्वाण्यपि तान्त्रिकाणि मान्त्रिकाणि च तत्त्वानि ब्रह्मनिष्ठस्तत्रभवान् काश्यपमुनिः गुरुभक्तिमावहते गौतमायोपादिशदिति तत्र प्रत्यध्यायमुपपाद्यते । अध्यायैखयोदशभिः समन्विता काश्यपसंहितेय विपशास्त्रस्य मन्त्रशास्त्रस्य च संबन्धिनो विषयान् मिथः संयोजितान् उपपादयति । तन्त्रसारसङ्ग्रह एप यावन्तं विपविषयमवयोधयति तमेव विषयं ततोऽपि किश्चिदधिकतथैव काश्यपसंहिता प्रपञ्चयति । विषप्रतिषेधाय प्रथिततमान 1 दृश्यता कोशस्यास्य २ पुटे (P.2) व्याख्यापतिः । 2 The book Kāśyapa Samhitā, a Mantra Šāstra was puplished by Śrī Yatirāja Sampatkumāra Svāmin of Melkote in 1933. [There exists another work with similar title which is entirely on medicine written by VỊddha Jivaka and published by Pandit Hemrāj Sarma of Nopal in 1938. This latter work has nothing to do with the former.] The palm leaf Ms. bearing R. No. 3149 of The Govt. Oriental Mss. Library, Madras in Grantha character contains identically the same parts (फाश्यपसंहिता, नारायणीय 3rd Patala and गण्डमालामन्त्रकल्प the last two appended to) which are found in the above printed Kāśyapa Sariihita.

·भूमिका 19 गरुडपञ्चाक्षरीप्रभृतीन् कार्मणान् मन्त्रप्रयोगान् काममामूलात् पश्यामः काश्यपसहि- तायाम् ; यतश्च गरुडपञ्चाक्षरीकल्प इति सा नामान्तरमप्यावहति संहिता । गदानां निमहविषये गरुडविद्या निरवद्य साधनमिति संहितेयम् अयोधयति । किश्व विषविध्वंसनरूपमन्त्रसिद्धये वैष्णवी गारुडी च भक्तिरत्यावश्यकीति चोपदिशति । तन्त्रसारसङ्ग्रहकर्ता नारायणस्तु "श्रीवल्लभं महादेव विहगानामपि प्रभुम् । प्रणम्य शिरसा" इति ग्रन्थारम्भे प्रथमं श्रिय.पतौ, ततः परमेश्वरे, अथ च विहगेश्वरे स्वारब्धमन्त्र- शास्त्रप्रयोगसिद्धिमपेक्ष्य भक्ति प्रदर्य, ग्रन्थावसाने च विस्तरतो हरिहरपूजापरल- प्रणयनेन, ग्रन्थानुबन्धे गारुडमन्त्रानुसन्धान विवरणेन च मन्त्रसिद्धिदेपु तेषु लिपु दैवतेपु च स्वभक्तिप्रयं प्रकटयन् स्वात्मानं धन्यं मन्यते । काश्यपीय इव तन्तसारसग्रहश्च वेदमन्त्रात्मनि विहगेश्वरे विहिता भक्तिपतिपत्तिः ताक्ष्योपासनाविधिश्च साधकानां मन्त्रसिद्धिसाधने नियतमुपयुक्त इत्युपपादयति ॥ तन्तसारसङ्ग्रहः काश्यपसंहिता च विषयाणां विभजनकमे, अध्यायानामनेकेषां संविधानप्रकारे, मन्त्रतन्त्रयन्तादीनां निरूपणनियमे च समानयोगक्षेमकाष्ठामतिमात्रमन्यो- न्यमावहतः । आशीविषाणाम् अनेकविधानां विषाण्यधिकृत्य विषयविवरणं यादृशमिह पञ्चमपटले परिदृश्यते, तादृशमेव काश्यपीयेऽपि सप्तमेऽध्याये समवलोक्यते । अथ पटलेप्यानन्तरिकेपु पञ्चसु (पष्ठे, सप्तमे, अष्टमे, नवमे, दशमे च) प्रतिपादितान् दर्वीकर- मण्डलि-राजिल-मूपिक-लूताख्यानां जगमानां विपसंबन्धिनो विषयान् अशेषानपि काश्य- पीयेषु च पञ्चस्वध्यायेषु (अष्टमे, नवमे, दशमे, एकादशे, द्वादशे च) यथाक्रम यथासंविधानं चावेक्षामहे । एवमितरेतरसाधर्म्यसंपतिरनयोः कालदेशाभ्यां विभिन्नयोः कथं समुपनतेति मनागिव चिन्तनीयम् । काश्यपसंहितायाः संपादकाः श्रीमन्तः सप- . 1 Cf. pr. 31, 61, 141 and so on. Also Kāśyapa Samhita Ch.XII. 2 गरुत्मतो वेदस्वरूपित्वं शास्त्रज्ञविदितम् । दृश्यतामिदं गरुडपञ्चाशत्पद्यम् -- " नेत्रं गायत्रमूचे त्रिवृदिति च शिरो नामधेयं यजुपि छन्दांस्यङ्गानि धिष्ण्यात्मभिरजनि शमविग्रहो वामदैन्यम् । यस्य स्तोमात्मनोऽसौ वृहदितरगरुतादृशाम्नायपुछ: स्वाच्छन्ध नः प्रसूतां श्रुतिशतशिखराभिष्टुतात्मा गरुत्मान् ॥ " Y ·20 तन्त्रसारसङ्कहस्य कुमारयतीन्द्राः स्वविरचितायां तद्न्थप्रस्तावनायां नारायणीय मन्त्राथमिमं स्मरन्ति । तद्न्थस्यावसाने च तन्त्रसारसङ्ग्रहत्यास्य तृतीयः पटलः केवलं (तावानेव तैरासादितः) अनुवन्धत्वेन, दृश्यते मुद्रितः; यत्र च बढ्यः पतयः पाठभेदैर्मुद्रणानवधानेन च मन्थादस्मदीयाद्विसंबदन्ति ॥ अगदतन्त्र-मन्त्रशास्त्रसंबन्धिना विषयद्वयेन ग्रन्थद्वितयस्यास्य पारस्परिक साजात्य समक्षीक्रियमाणमपि, पञ्चपैरंशः स्वरूपतोऽनयोर्त्यतिरेकश्च व्यक्तः परिदृश्यते । (1) त्रयो- दशाध्यायात्मिकायां काश्यपसहितायामनुल्लिखिता विष्णु-श्रीदेवी-स्कन्द-मृत्युञ्जय-शक्त्यादि- दैवतपूजाः, विनोदैकपयोजना नर्मकलाः, कामिकाः कृत्यविशेषा इति बहवो विषया विपतन्त्रसीमामुल्लड्वय द्वात्रिंशत्पटलात्मके तन्त्रसारसङ्गहे नियन्त्रणमेव निबिडं निवेशिताः । (2) वैष्णव्या सरण्यैव सर्वत्र मन्त्रतन्त्रादियोजनमुपदिश्य, कचित् कचित् पाश्चरात्रसंपदाय- मनुरुध्य विषयान् काश्यपसंहिता विवृणोति ; तन्त्रसारसङ्गहस्तु वैष्णवम् , शैवम् , शाक्तेयम् , गारुडम् , पाशुपतम् , बौद्धं च समयाचारं समवलम्व्य विषयानुपन्यस्य, विविधदेवताविषयकं विश्वतोमुखमुपासनाप्रकारं च प्रपञ्चवति । (3) आत्मानमाश्रिताय विपतन्त्र-गारुडमन्त्रादीनां जिज्ञासवे गौतमाय प्रजापतेरात्मजः काश्यपस्तपोधनः सर्वमन्त- श्चक्षुपा पश्यन् तान्त्रिकान् विषयानुपदिदेशेति तत्रास्त्युपपादितम् ; तन्त्रसारसङ्गहस्तु तन्त्रान्तरेभ्यः समाहृताना विविधविषयाणां समुच्चयेन समभवनारायणेन विदुपा निवद्ध इति पूर्वमेव निर्दिष्टम् । (4) यद्यपि तन्त्रसारसह एप विपचिकित्साप्रधान इति प्राप्तप्रथः, नैप तथापि विपसंवन्धिनः समप्रान् विषयान् स्वयमात्मन्यावति ; यतो नाय स्थावरविषाणि करवीरक्सनाभप्रभृतीनि कचिदप्युपादते, न वा निरवशेषतया (ऋते कचिदेकदेशात् ) विषशास्त्रप्रवचनाय प्रकल्पते; काश्यपसंहिता तु जहमस्थावरात्मकानि सर्वाभ्यपि विषागि तत्तदुपक्रमोपदेशपूर्वकम् आ मूला दा चाग्रात् विनवेतरविषयसापर्य संक्षिपति । (5) काश्यपीय तन्त्रमार्पग्रन्थ इत्यभ्युपपद्यते, परं प्राचीनं च ; एप तन्त्रसार- सहस्तु नारायणेन पण्डितेन नात्यर्वाचीनेन विरचितः । विपशास्त्रसंप्रदाये वैशिष्टयमा- वहतां केरलीयानां तदितरेपां-चागर्दकराणां विमपूर्वकपटने स्पृहां कौतुकं च वर्धयितुम- नास्तन्त्रग्रन्ययोरनयोः साधय वैधयं च विविच्य यथामति पाठकेभ्यो व्यतारिपमेयम् ॥ अस्य रचयिता नारायणः काश्यपसहिताया (गरुटपञ्चाक्षरीकल्पस्य) नामापि मूले व्याख्यायां या पचिदपि नादते । अनयोमिन्ययोः अगदतन्तमन्तमयोगात्मक विषय द्वयसन्धीनि वचनानि यहुपु पटलेषु (अध्यायेषु च) समानान्येव यद्यपि सदृश्यन्ते, अथापि .

·। न भूमिका ने झनयोरेको ग्रन्थोऽन्यतरस्य विरचनाय मूल भवितुमर्हतीति विभाव्यते । किन्तु एवमनु- मातुमस्ति बलवानवकाशः ; यानवलम्व्य ग्रन्थान् प्राक्तनास्तन्त्रसारसहो व्यरचि तेपां प्रबन्धानां काश्यपसंहितायाश्च सर्वथा समभवदितरेतरो भूयान् संबन्धः । कुतो नाम मा स्म भाव्येवम् ? मन्ये, तन्त्रसारसङ्गहस्यास्यावलम्बनभूतानि पुरातनानि तन्त्राणि काश्यपसंहितोपज्ञानि भवेयुः; आहोखित् तत्पतिलोमतया तारशचिरन्तनतन्त्रान्तरोपज्ञा काश्यपसंहिता वा स्यात् । यथाकथंचित् , सत्यपि तन्त्रसारसङ्गह-काश्यपसंहितयोः सन्निहिततरे विषयसाधर्म्य नैवानयोराविर्भाव एकतरोऽन्यतरमवालम्वत इत्युत्पश्यामः ।। अथास्य ग्रन्थस्यायुर्वेदस्य च दृश्यमानं विषयसौहार्द विचारयामः । आयुर्वेदप्र- वक्तारश्च शस्त्रौपधादिप्रयोगेणेव विधिवत्प्रयुक्तैर्मन्त्रैश्च, यथावदनुष्ठितैः कतिपदिकैवतैश्च परिहरणमामयानां परिपालनमारोग्यस्य च संपद्यतेति मुहरुपदिशन्ति । एतादृशानां मान्त्रिकाणां तान्त्रिकाणां च शास्त्राणाम् आथर्वणो वेद एवादिम आकर इति चवहस्तान्त्रिका आमनन्ति । वैद्यके च "वेदो ह्याथर्वणः स्वस्त्ययनबलिमगलहोमनियमो- पवासमन्त्रादिपरिग्रहाचिकित्सां प्राह " इति तांस्तान् अनौषधान् मन्त्रप्रयोगादि- रूपानुपक्रमान् रोगाभिभूतानां हिताय तत्रभवान् अमिवेश उपपादयति । " मणीनामोषधीनां च मगल्यानां विषस्य च । धारणादगदानां च सेवनान्न भवेज्ज्वरः" इति वचनेन अनागतज्वरप्रतिपेधे रोगान्तरनिवारणे च मणिमन्त्रौपधीनां मनसोऽप्यगोचरो महिमा कोऽपि नियतमास्त इति निर्दिशति चरकः । देवस्य परमेश्वरस्य, तदनुयायिनां देवगणानाम् , तदाहतस्योपधीशस्य सोमस्य चोपासना हि नाम नरान्निरामयान् कर्तुं प्रभवतीति प्रकृतमन्त्रग्रन्थोऽपि प्रशंसति । ग्रन्थार्थमिममशेषम् “ सोमें सानुचरं देवं समातृगणमीश्वरम् । पूजयन् प्रयतो रोगी ज्वरादिभ्यः प्रमुच्यते " इति चरकः श्लोक एकस्मिन् सजग्राह । किञ्च विष्णुसहस्रनामानुसन्धानम् , दैवतानामपरेपामचनम् , भूतदया, बल्युपहरणमित्यादीनि बहूनि नैष्ठिकानि धर्माचरणानि गदनिग्रहक्षमाणीति तत्र तत्र प्रतिपादयत्यनिवेश: 1॥ । 1" विष्णु सहस्रमूर्धानं चराचरपति विभुम् । स्तुवन्नामसहस्रेण ज्वरात् सम्यग्विमुच्यते॥" (चरक. चि. ३.) "सत्यं भूतदया -दान बल्यो देवतार्चनम् । सवृत्तस्यानुवृतिश्च प्रशमो गुप्तिरात्मनः ॥ इत्येतद्धेपजजं प्रोक्तमायुपः परिपालनम् " ॥ (चरक, वि. ३.)

·तन्त्रसारसङ्गहस्यै अस्मिन् ग्रन्थे मध्यपटलेषु चतुर्पु (११, १३, १७, १८) ग्रहावेशहेतुभिः, आमिचारिकादिक्षुद्रपयोगव्यतिकरैश्च ये विकारा वित्रियन्ते त एते वैद्यके भूतविद्यानानि प्रकरणे सविस्तरं सर्वैरप्यायुर्वेदप्रवर्तकैरुपपाद्यन्ते । स्कन्द-शकुनि-यक्षादिभिर्द्वादशभिर्दुष्ट- ग्रहादिभिरभिभूतानां मनोविकाराः कीदृशाः सम्भवन्तीति, कीदृशानि तेषां प्रतिनियतानि लक्षणानीति, किमात्मकाश्च तेपामुपक्रमविशेषाश्चेति ग्रन्थेष्वायुर्वेदिकेषु सुव्यक्तमस्ति निरूपितम् 1 । अष्टसु चिकित्साशास्त्रीयेप्वङ्गेष्वन्यतमस्य बालामयप्रतिषेधाख्यस्य कौमार- मृत्यस्य संबन्धिनि शास्त्रविषये सत्यभ्यस्यमाने, कुमारान् अभिभवद्भिर्भतग्रहादिभिरुद्भवता विकाराणां तदुपक्रमाणां च यथावदवगमस्तच्छास्त्रजिज्ञासूनां सुतरामावश्यकः । तदानीमेव सर्वास्वष्टाङ्गचिकित्सासु भिपजः सेत्स्यत्यधिकारित्वमिति प्रसमीक्ष्य, प्राञ्चः शास्त्रप्रवक्तारो भूतविद्यादिकमपि स्वकृतेषु तन्त्रेषु नियमेन न्ययोजयन् । तादृशायुर्वेदतन्त्रेभ्य एव तन्त्रसारादिकर्तार इमे तान्त्रिकाश्च साधु माधूकरनीत्या स्वावश्यकानर्थान् , मन्महे, सजगृहिरे। विपशास्त्राख्ये शाखित्यपि महत्यायुर्वेदः सुदूरमारुह्य ववृधे । विषनारायणीयनाम्ना विख्यातं तन्त्रमिदं आयुर्वेदोपातस्य विषयस्य तस्यार्धमप्यध्वानं न ह्याससाद । आयुर्वेदवि- दस्तु विपशास्त्रम् अगदतन्त्रमिति व्याहरन्ति । अयुर्वेदिकेश्वष्टस्वङ्गेपु प्रधानं स्थानमगद- तन्त्रमप्यावहति । अगदतन्त्रात्पद्यशाखाया वैद्यके सुतरामविनाभावित्वमवधार्थ, सर्वेऽपि वैद्याचार्याः स्वेषु ग्रन्थेषु यथाभिसन्धि संक्षेपेण वा वैपुल्येन वा विषयस्यास्य स्थान वितरन्ति । शाघरो जङ्गमं स्थावरं कृत्रिममिति प्राधान्येन विष त्रिधा विभज्य, तेपु कृत्रिमस्य गरविप-दूपीविषभेदेन द्वैविध्यमभ्यधात् । धातुविषागि चोपधातुविषागि च प्रत्येक - 1 दृश्यताम् : चरक. विमा. III-18-20., सूत्र. 16., चिकि. III. 304-300., VIII. 182. सुश्रुत. उत्तर. Chapt. 27-37 and 60 . अयानह्दयस्य उत्तर. Chapt. 3,4,5. काश्यपसंहिता (वृद्धजीयकस्य)- इन्द्रियसान pp. 59, 66-12 and कसम्याने रेवतीकल्पाध्यायः ।

·भूमिका 28 तो स संक्षिपति स्म । माधवकरः स्वनिदानगन्थे विषाणि विविधानि निरूप्य तत्संपर्कजान् विकारनिदानविशेषांश्चान्तिमे निदाने विशदयति । चाकच चिकित्सस्थाने पञ्चविंश- मध्यायं विपविषयनिरूपणाय प्रत्येकं पर्यकल्पयत् ; यत्र च नानाविधानि अत्राभिहित- पूर्वागि विपस्वरूपाण्युपपाद्य, विपाणामष्टौ वेगान् , चतुर्विशत्युपक्रमांधानेकविधैः अगदाख्यैरौपधयोगैः सह संचिक्षिपे । आयुर्वेदोद्न्यानां मध्ये सन्त्र सौश्रुतमेवागदतन्त्रस्य वितरति विशिष्टं स्थानम् । तदीयं कल्पस्थानमशेपमपि विपस्यैव विषयान् सविशेष व्यनक्ति । तत्रस्थमध्यायाप्टकमपि विपाष्टाध्यायी इति व्यपदेशमर्हति । तत्र च विषात् अन्नपानादीनां रक्षणोपायम् , स्थावरात्मकानां विपद्व्याणां विवरणम् , जङ्गमविषमूलभूतानाम् जन्तूनामनेकपां वर्गीकरणम् , कृत्रिमविषाणां स्वरूपनिरूपणम् , दवाकरादिसपैदशादिना विसर्पतो विपस्य वेगलक्षणाद्यवोधनम् , मूपिक-शुनक-कीटदशा- दिभिरुपजनितगरलदोपनिदानादिनिवर्णनम् , तादृशविपाणां परिहारप्रकारांध सावहिति परिशील्य, परस्तात् तन्त्रसारसङ्गहेऽपि यदि कृतमतयो भिपजः सूक्ष्मेक्षिकया स्वदृष्टि द्विधा । 1 जङ्गमविपाणि -दर्वीकर - मोगि-राजिलादीनां सर्पाणाम् , वृश्चिक- लतादिकीटानाम् , सारमेय - सृगालादीनां प्राण्यन्तराणां च विषाणि । स्थावर विपाणि-इमानि सेन्द्रियाणि निरिन्द्रयाणीति सेन्द्रियाणि स्थावरत्रिपाणि-मूलविषम् , पत्रविपम् , फलविषम् , पुप्प- विपम् , चर्मविपम् , क्षीरविपम् . सारविषम् , निर्यासविषम् , गन्धविपम् इत्येतानि । निरिन्द्रियविपाण्येव धातुविषाणीत्युच्यन्ते । धातुविपाणि-~शास्त्ररीत्या अशोधितानि पारद-स्वर्ण - रजत - ताम्रायो - व - नाग-सीसादीनि । उपधातुविपाणि--अशोधितानि माक्षिक-तुत्थ-शिलाजतु-गिरिसिन्दूर-शङ्खपापाणादीनि । गरविपम्---- सौभाग्याथै स्त्रियो भर्ने राज्ञे वारातिचोदिताः । गरमाहारसंयुक्तं यच्छन्त्यासन्नवर्तिनः।।" "नानाप्राण्यङ्गशमलविरुद्धौषधभस्मनाम् । विषाणां चारुपवीर्याणां योगो गर इप्ति स्मृतः" ॥ द्पीविपम् - " जीर्ण विपनौषधिभिहतं वा दावाग्निवातातपशोपितं वा । स्वभावतो वा गुणविमहीन विष हि दूपीविषमामनन्ति ।” गरविष-दूषीविषयोः सामान्य नाम कृत्रिमविपम् इति ।।

·24 तन्त्रसारसमूहस्य प्रसारयन्ति, तदानीमेय ताशेरगदशास्त्रजैम्वन्नसारसहस्य सुश्रुतकल्पस्थानम्यं च विषयेषु विद्यामानानि तारतम्य सादृश्यादिस्वम्पतत्त्वानि सम्यगरगम्येत । चरकोऽष्टी विपवेगान् जगाद, सुश्रुतस्तु सप्तैवोदाहरति । विष शोणितमनुप्रविश्य केन प्रकारेण वेगानुपर्युपर्युपजनयतीति, धातूश्चान्तश्शरीर का हेयतीति सुश्रुत मुनिपुणं शोकद्वयेन सक्षिप्य विपपतत्त्वमुपपादयति, यदिहोपहराम - (सु. कल्प. ४७) " धात्वन्तरेषु या सप्त कला सपरिकीर्तिता । तास्वैकेकामतिरभ्य वेग प्रस्ते शिपम् ॥ योनान्तरेण हि कला कार कल्प मिनति च । समीरणेनोह्यमान तत्तु वेगान्तर स्मृतम् ॥” इति । तदेतत् सौश्रुत वचनमेव नारायणीया वचनपतिरपि प्रायेणार्थतोऽनुरुणद्धि । सैपा वचनरीति " चेष्टादयस्य जायन्ते पिपवेगेपु सप्तम् । धातोर्धात्वन्तारप्राप्तिर्विपवेग इति स्मृत ॥ दंशे स्थित्या द्विपञ्चाशन्मात्रा सवर्धते विपम् । दशाल्ललाटमायाति ततो नेत्र ततो मुखम् ।। आस्याच्च धमनीस्ताम्यो धातन प्राप्नोति हि मात् ॥” इति । देशादारम्य धातुव्याप्तिपन्ति विपप्रसरप्रकारम् , विपवेगनिरुक्ति चात्र तन्त्रसारसङ्ग्रह सुव्यक्त निरूपयति । अपि च सुश्रुतादिभि वाक्यैरनेकैरुपपादितान् सप्तापि विषवेगान् तन्त्रसारसङ्ग्रह श्लोकेनैकेन सक्षिप्यैवमुदाहरति सरलै पदविन्यास " वेगो रोमाञ्चमाद्यो रचयति विपज स्वेदवानोपशोषौ तस्योर्ध्वस्तत्परौ द्वौ वपुषि जनयतो वर्णभेदप्रवेपौ।। यो वेग पञ्चमोऽसौ नयनविवशता कण्ठभङ्ग च हिक्का पठो निश्वासमोहौ वितरति च मृति सप्तमो दएकस्य ॥ (२-६६) आचार्यवाग्भटश्च सुश्रुतस्य सरणिमेवानुसरन् विपतन्त्रम् अष्टाङ्गहृदयस्योपरतन्त्रे चतुर्वध्यायेषु सगृह्णाति । स च सप्तैव विषवेगान् वितरति । वाग्भटस्यागदतान्त्रिकान् प्रयोगान् , कचित् विषयविन्यासक्रम चानुकरोति मान्त्रिकोऽय नारायण । अथवा विषयोपपादने द्वयोरनयोग्रन्थकारयोरेकतरोऽन्यतरमनुससारेति सानुमानमुपपादनादपि, विषयसतहे प्रायोणोभयोरपि आकरग्रन्थ समान स्यादिति समालेचनमपि समुचित ·भूमिका 25 , स्यात् । विषविकाराणां निवारणकर्मणि विविधौषधादिप्रयोगोपक्रमादिभिः मानुपाणि मिपग्जितीयान्यभिधाय, मान्त्रिकं तन्त्रमुपाश्रित्य दैवव्यपाश्रयोपक्रम 1 च वाग्भटः स्वयमादृत्योपपादयति ।- नमः पुरुपसिंहाय नमो नारायणाय च । यथासौ नाभिजानाति रणे कृष्णपराजयम् ॥ एतेन सत्यवाक्येन अगदों मे प्रमिध्यतु । (म) नमो वैदूर्यमाने हुलु हुलु रक्ष मां सर्वविपेभ्यः । गौरि गान्धारि चण्डालि मातलि स्वाहा (टठ) ॥ पिष्टे च द्वितीयो मन्त्रः। ओं हरि मायि स्वाहा ।। (उत्तर. ३५.): कियता चैतदभिन्नरूपा वचनपक्तिः सहैवानेन मन्त्रेण तन्त्रसारसङ्गहस्य दशमे पटले परिदृश्यते । मन्त्रशास्त्रप्रधानोऽयं तन्त्रसारसङ्कहः प्राक्तनेषु वैद्यकमन्थेपु तन्त्रान्तरेषु च प्रतिपादित 'सत्त्वावजय-दैवव्यपाश्रयाभिधम् आधिव्याधिप्रशमनयोग्य प्रक्रियाद्वयं भूयसा स्वयमवलम्व्य भूताभिभवविपोपघातादिभिः समुद्भवतामातानाम् अपोहनोपायान् समुपदेष्टुं प्रावर्तत 4 1 उपक्रमो नाम चिकित्सा । मन्त्रौषधिमणिमङ्गलबल्युपहारहोमप्राय- श्चित्तोपवासस्वस्त्ययनादिप्रयोगः क्रियमाणः परिहारक्रमः देवव्यपाश्रय- चिकित्सेति व्यपदिश्यते। 2 Cf. See page 144 of this book. 3 शारीरस्य, विशिष्य मानसिकस्य स्वास्थ्यस्य ये विषया अहिताः तेम्यो मनसो निग्रहः सत्त्वावजय इत्युच्यते । 4 " मन्त्रध्यानौषधकथामुद्रेज्यायन्त्रमुष्टयः । वक्ष्यन्ते बहुधान्ये च प्रयोगा दृष्टशक्तयः ॥” (पटल-१. श्लो-४ . ) इत्यादयो बहवः श्लोका ग्रन्थोऽयं दैवव्यपाश्रयचिकित्सामुपपादयितुं प्रवृत्त इति ज्ञापयन्ति ।

·26 तन्त्रसारसहस्स फर्मविपाकारयाना पर दुश्चिकित्स्याना बहूना रोगाणां परिहारेऽपि देवयपाश्रय - सत्त्वावजयात्मकौ चिकित्साक्रमौ नियमेनोपयुजाते ॥ अस्य ग्रन्थस्य सस्करणकर्मणि समुद्युक्ते मयि, तत्समकाल एव मदीया मति मूलव्याख्यानयोरामूलाद्विमर्शनव्यापारेऽपि यदृच्छया प्रावर्तयम् । ग्रन्थस्यास्य भाषाविषययो- र्गमनिकाया गुणैर्दोपैश्च स्थपुटिताया मन्मतिप्रवृत्ति प्रतिपदमस्खलत् । न मेऽस्मिन् ग्रन्थे फियानपि पक्षपात , न वा पुरोभागित्वम् । ताटस्थ्यमवलम्व्य गुणदोपद्वितयमपि सविमर्शमाविकरोमि । तत्र नत्र पिपयेषु विमृश्यमानेषु पुरत प्रदृश्यमाने ततद्वैगुण्ये को वा सचेता दृशौ निमील्य काममौदासीन्य वोदु समीहते ! सन्तु नाम निकाम शब्दतश्चार्थतधावलोक्यमाना अविरला असाधन पाठा, ये हि नामासर्वकपरिषणै. प्रणीतान् अर्वाचीनान् मान्त्रिकान् , ज्योतिपिकान् , वैद्यकादधि कतिचन ग्रन्थान् अनन्यगत्या शरण वृण्वते । तादृशेष्वंशेष भूयसा मया पारिप्लवमतिना भूयते । नियमगौरव निराकृत्य, वस्तुतत्त्वमविचार्य, प्रस्तुत विषयमनाहत्य, ग्रन्थविस्तरवैयर्थ्यमप्य- विगणय्य निर्भरमप्रकृता विषया विविधा ग्रन्थेऽस्मिन् प्रवेशिता इति यत्सत्य विमर्शका केचित् प्रत्यवतिष्ठेरन् । रिपग्रहादिमि पीड्यमानाना सरण्या असाधारण्योपकर्तुमना प्राधान्येनागदतन्त्रम् , प्रासङ्गिकतया मन्त्रशास्त्र च सग्रंथितु प्रत प्रणेतास्य ग्रन्थस्य मिपकतन्त्राधिकारिणामेव विशिष्ट विषयत्वेन परिगण्यमानेषु व्याधिनिदानादिविरणात्मकेषु नेकविधौषधयोगरूपेषु च प्रस्तावेषु कुत एप अस्थाने प्राविशदिति पृच्छेयु कृतमतय । द्वादश , चतुर्दश , पञ्चदश , पोडशश्व पटल सुदूर वैद्यशास्त्रसीग्नि विनैवावश्यकम् आविपिशु । द्वादशपटलादारभ्य ग्रन्थे भूयासो भागा , ये किल किश्चिदधिकतया ग्रन्थस्या धांशमापूरयन्ति, ग्रन्थकर्तुरभिसन्धिमतीत्य शाखासूपशाखासु च यथेच्छ चक्रमन्ति । विनोदपटल , स्त्रीपटल , गवादिपटल , युद्धपटल इत्येते च ग्रन्थाशा पठितृणा कीदृश निष्कृष्ट निकृप्टेतरमथ निष्पादयेयुरिति निपुणमालोचयतोऽपि मे न प्रतिभाति । विषतन्त्र- , 1 पौर्वदैहिकाना जीवात्मानमनुरुन्धता शुभेतरकर्मणा फलपरिणामेन समुत्पन्नमामयजाल (शारीर मानसिकमपि) कर्मविपाकोपनत कथयन्ति । तादृशान् कर्मविपाकजान् विकारान् तदुचितपरिहारकमै सह वीरसिंहावलोको नाम ग्रन्थो विवृणोति ।।

·भूमिका 27 संबन्धिनं विषयं भागेनैकेन, सुबहुन् अनियतार्यान् विषयान् • ईपदधिकेन भागद्वयेन स्वात्मनि धारयतोऽस्य ग्रन्थस्य, बहिः हेमलेखानुलिप्तस्यालयशिखरस्थस्य ताम्रकलशस्य स्वर्गकलश इतिवत् विषनारायणीयमिति विपचिकित्साप्रधानो ग्रन्थ इति च केरलेषु मन्यत्र चासीत् प्रसिद्धिरापादिता ॥ मूलग्रन्थेन साकमत्र मुद्रितस्य व्याख्यानस्य च रचयिता मूलमन्थकर्तुरभिन्न इत्यभिधीयते । कर्णाकर्णिकया प्रवर्तितां वार्तामवलम्व्यैव मूल व्याख्यानयोः कर्ता भवत्यनन्य इति कथ्यते । मूलकोशे वा व्याख्यायां वा न कचिदपि तादृशं प्रत्ययाई किमपि प्रमाणमस्योपलभ्यते । अतिविरलमपर्माप्तं चेह मुदितं व्याख्यानम् ; ईदृशं हि सामान्यतो गच्छव्याख्यानमिति व्यवहियते । ओपधिवाचकानां वहू शब्दानां, सर्वसाधारणानाम- परेषां परिभाषाव्यतिरिक्तपदानां च सुबहुषु स्थलेषु केरलीयया भापया प्रतिपदार्थान् प्रतिपादितान् व्याख्यायां प्रेक्षामहे । केरलभापां स्वस्याभिमताम् अस्य ग्रन्थस्य पठनार्थम् अपरेऽपि सर्वे कथंचिदभ्यस्यन्तु नामेति अभिप्रायेण वा, ग्रन्थोऽयं विशिष्य व्याख्यानमिदं केरलीयानामेवोपयोगाय भूयसा भूयादिसुद्देशेन वा गच्छव्याख्यायामस्यां विषयविशदी- करणाय केरलभाषा तत्र तत्रास्त्यायोजिता । यानि किल तान्त्रिकाणि पारिभापिकवच- नानि व्याख्योपन्यासरूपविवृतिमन्तरा नैवावगन्तुं शक्यन्ते तानि सर्वाण्यपि विनैव विवृति व्याख्याता व्यजहात् । मेपः, कबलम् , रोमाञ्चः, मधुपः, द्राक्षा, सिता, हरीतकी इत्येतादृशानां सर्वसाधारणानां शब्दानां, तथाविधानां वाक्यानां च प्रतिपदार्थाः साग्रेडनमुपपाद्यन्ते । याः किल सन्ति मूले मन्त्रपङ्क्तयः शुकयाहृतिनीत्या तास्तथैव व्याख्यायां प्रत्सुदीर्यन्ते ; प्रतिध्वानात्मकस्य व्याख्याज्यबहारस्येशस्य हेतुमुपयोग वा ज्ञातुं न वयमीश्महे । सर्वेषामपि तान्त्रिकप्रयोगाणाम् , मन्त्राणामप्यशेषाणां न कुत्रचिदपि मूल चा व्याख्यान बा, तेपां मूलग्रन्थान् आकरभूतान् आगमान् वा आवेदयति व्याख्याता । जपहोमादिनिवर्तनप्रकाराणाम् , बीजाक्षरानुसन्धानपूर्वकम् अङ्गन्यासकर- न्यासादिप्रयोगविधीनां च यानि व्यञ्जनानि दृश्यन्ते व्याख्यायां न तानि सामान्यतो व्याख्याप्रयोजनं प्रकटयेयुः ॥ सत्स्वपि केपुचन व्यजितपूर्वेषु विषयज्यत्ययेषु, एतद्दन्थसम्बन्धी गुणभागोऽपि पुष्पगन्धो मधुलिहमिव चक्षुर्मदीयमावर्जयत्येव । तादृशा मन्मानसस्याकर्षका गुणा अपि केचन किञ्चिदिव तद्विषयविवरणे मामेवं मुखरयन्ति । ग्राहैश्च मकरैर्मुन्नापाषाणैरपि संकुलम् । गाङ्गं तथापि न त्याज्यं तापहृत् पापहृत् पयः ।। vi .

·। 38 तन्त्रसारसमूहस्य अयमभिनन्दनीयः केरलीयाना सामान्य सद्गुणः, यदुत प्रकृतिनिर्मला: प्रदृश्यन्ते प्रायेण ते जनाः सर्वे । विमला मरालाः सरसिजनहुरा नलिनीमिव सरसां ते संस्कृतवा- उपयवाहिनीं गाढमवगाह्य तदीय दिव्यमामोदमनुभवन्ति । दैव्या निरवद्याया संस्कृतविद्याया अभ्यसने च, तद्गुणानुभवे च, तदुपयोगाविष्करणे च तद्देशीया विप्रास्तदितरे च, स्त्रिय. पुमासश्च समाना श्रद्धा निर्विशेष तुल्यं च परिचयसामर्थ्यमावदन्तीति मामझमाशय प्रासङ्गिकतया सन्दर्भेऽस्मिन् प्रकाशयामि । सर्वर्तुशीतलायां सरसजनसभृतायां तस्यां मलयानिलप्लाविताया भुवि जातजन्मा अन्यकृदसावपि पियोपपादित सुगन्ध तादृशमात्मना संधत इत्येतत् सर्वथा संभापितमेव । विशुननानाविधविद्योऽयं नारायणो विपश्चिदित्यत्र नास्ति विप्रतिपतिः । निरवधिका निर्यन्त्राणां च मन्त्रशास्त्रप्रतिमस्य, ग्रन्थे तद्विपयका निर्भरा. प्रदृश्यमाना. प्रयोगा एव प्रदर्शयन्ति । नक्षत्र-ग्रह-राशीना परस्परसमायोगसंचरणा- दिमि पाणिना प्रकल्पमानानां सदसद्दशाभावानामाविष्करणरीनिस्तु कान्तिकवार्तापथे- प्यस्य परिचयपूर्तिमावेदयति । दैयव्यपाश्रयात्मकानां देहमन पीडापरिहारप्रकाराणां निर्दे- शायसरे प्रयुज्यमानेषु व्रतोपवासमायश्चित्यजनकर्मादिनिर्तिननियमप्रयोगेपु निभृत निरीक्ष्य- माणेषु, स एप समधिगतेज्यानुष्ठानसांप्रदायिक इति, यथायदवगतागमप्रयोग इति चावगम्यते । क्षुद्रपटलविनोदपटलादिपु पिरोक्यमाना नानाविधा मायिकाः कुहकप्रयोगाश्व यद्यपि कुत्सिता अभिजनानामनभिमताश्च भवन्तीति केचन साप्रदायिका भावयेरन् , तथापि "चौर्यमपि कलेति विदित्वा विजहीहि " इति लोकोक्ति मनसि कृत्वा, मतिकौशलोप- पादकाना विदग्धकर्मणा जिज्ञासुभिरेपा कलापि कैश्विद्वहुमन्येतेति, मन्ये ग्रन्थकर्ता (कुहकमृतिभ्य सात्त्विकाना संरक्षणार्थ च) करास्तादृशीश्चहोदाजहार । किञ्च के चित् पटलेषु पठितानि तान्त्रिकाणि तत्त्वानि बहूनि ग्रन्थकर्तुरस्य कार्मणे वशी- करणप्रयोगे, रसशास्त्रज्ञैरादरणीये धातुवादे, ऐन्द्रजालिके, आभिचारिके च ऐहिक धर्मेकपराणामावजके कलाप्रबन्धेऽप्यस्य विशिष्यासीदानुभविकं ज्ञानमिति च ज्ञापयन्ति । उन्मादपटले, आमयवसपटले, औषधपटले, गवादिपटले, कतिपयेप्वन्येषु च पटलेपूदाहृताना व्याधिनिदानानाम् , औषधयोगप्रक्रियाणाम् , स्नेहन-स्वेदन नम्या- ञ्जन धूपनादिविविधचिकित्साप्रयोगाणा च रीतिषु सावहिति मतिं प्रसारितवतो मम यथावदधीतायुर्वेदतन्त्रोऽसौ ग्रन्थकृदिति च भक्त्यनुमिति । साङ्कामिकरोगेष्वन्यतमो मसूरिकाव्याधि मारियम्मन्नाम्न्या क्षुद्रदेवताया आक्रोशवशेन प्रजासु प्रसरतीति पामरजना प्रवदन्ति । स चामयो मारिनाम्ना महामारिनाना चाभिधीयते मुधेति बहवो पिवेकिनोऽपि परिवदन्ति । मसरिकाया मारीति नामान्तर ग्रन्थेऽम्मिन् , .

·। भूमिका 29 पञ्चदशे पटले प्रयुज्यते । ग्रन्थावसाने गोप्रभृतीनां जायमानम् उदरागम् , गोविपूची, करीपालम् , गोमारिका - इत्यादीन् पधामयान् तदुपकामांश्च निरूपयक्षेप अन्यकृत न केवलमायुर्वेद किन्तु पशूनां चिकित्सोपयोगि वैवान्तरमपि पर्यचपीदित्यनुमीयते । आयुर्वेदतन्तपूपलभ्यमानानि अनुपलभ्यमानानि च बहून्यरिष्टलक्षणानि चानुपतिकाण्युप- पादयत्युपान्तिमः पटलः । सर्वेषामुपरि सरसकवितासरगिरप्यस्यादरणीया वर्तते । ग्रन्थेऽ- मिन् श्लोकानां सङ्ख्या सहस्रद्वितयमिति स्वयं निगदति तत्कर्ता । तेषु कति श्लोकान् नारायणः स्वयं प्राणैषीत् , कति च के च तेन तन्त्रान्तरेभ्यः समुद्धृता इति नास्माभिः परिच्छेतु शम्यते । प्रतिपटलम् ऋते कतिपयान्यन्तिमपद्यानि, अवशिष्टानि प्रायः सर्वाण्यपि दृश्यन्तेऽनुष्टुप्छन्दोमयानि, मन्त्रास्तु छान्दसाः प्रायेणार्बणाः; तानिह न प्रन्थस्थपथैः सह संकलयामः । एकैकस्य च पटलस्य यान्यन्तिमान् भागान् पूरयन्ति तानि सर्वाण्यपि पद्यानि, महाकाल्यानां प्रक्रियानुरोधेन सरसपदविन्यासहृयानि शार्दूलविक्रिडितमन्दा- क्रान्तादिदीर्घसुन्दरवृत्तर्नियद्धानि ग्रन्थमलकुर्वन्ति । एवं खलु दृश्यते प्रक्रिया महाकाव्येषु निखिलेषु, यत् सर्गाणामवसाने श्लोकानां हृद्यदीर्घतरवृत्तत्वेन परिवर्तनं नाम । पटलानां समापनपद्यानि दीर्घतरागि सर्वाण्यपि गन्थकर्तुः स्वकीयानि वा, तन्त्रान्तरेभ्यः समुद्धृतानि वेति न वयं प्रभवामो निर्णतुम् । किन्तु ग्रन्थस्यावसानभागे ग्रन्थकत्रैव विरचितानि सुभगगम्भीरागि सन्ति पञ्चषाणि पद्यानि, यानि हि नाम पटलोपसंहार- पद्यान्यपि गन्थकृता स्वेनैव गुम्फितानि भवेयुरित्यनुमातुमक्काशमुपजनयन्ति । अथ कोऽयं नारायणः, फियत्कालिकोऽयम् , कीदृशी वास्य जीवितयात्रेति च किञ्चिदिव विचारयामः । एतादृशमस्येतिवृत्त जिज्ञासूनां कौतुकमपनेतुमनाः, तदुचितानि विषयसाधनानि विचेतुं सुदूरं व्यवसितवानस्मि । अन्ततः क्लिष्टचेतसा मयैवमावेदनीयमस्ति, यदुत केरलपान्तीया विपतन्त्रविपये कृतपरिचयपरिश्रमा इति प्राप्तप्रतिष्ठाश्च कनिचन मत्सुहृदो ग्रन्थस्यास्य ग्रन्थप्रणेतु; कालदेशप्रवृत्त्यादिसंबन्धिनो भूतार्थान् मह्यमुपहृत्य नैवोपकर्तुं प्राभवन् । तथापि कथमप्युपलब्धाभिरापातसमर्थनीयामिरुपपतिमिः प्रबन्धप्रणेतु- रितिवृत्तम् , तमिलायां करान्वेपणेनोपात्तस्य तिमिरमनस्य वस्तुनः स्वरूपमिव, कथमप्युपपादयामि । एप नारायणनामा मान्त्रिकमणिः केरलीयो विप्रकुलजातजन्मा कश्चिद्विपश्चित् । " अखिलमत्रतन्त्रपारावारपारीणो नारायणनामा भूसुरवरः" इति च्याख्यैव प्राथमिकेन वाक्येन किल विषयमिमं व्यञ्जयति । आपगाया निलानाम्न्यास्तीरे शिवपुरमिति शिष्टैरमिछुतो ग्रामोऽस्य वासस्थलमिति विभाज्यते । ग्रन्थसमाप्तौ वृत्तान्त- मात्मनः पधेनैकेन सय ग्रन्थकार एवं संगृह्णाति- ·भूमिका द्वितीय-तृतीय-सप्तमपटला एव तत्र विद्यन्ते । किन्तु कर्तास्य भिन्न एवेति ज्ञायते । एकैकस्य च पटलस्यान्तिमे भागे (चतुर्वपि निर्दिष्टपूर्वेषु पटलेषु) "भट्टसुन्दरकृते लक्षणामृते" इति सुस्पष्ट दृश्यते लिखितम् । ग्रन्थाक्षरैः तालपत्रलिखितोऽयं कोशः । (Liberary No. R. 3149) अतस्तत्य नासौ नारायणः प्रणेता। ग्रन्थान्तराणि कान्यनेन प्रणीतानीति न प्रभवामो निर्देष्टुम् । अथ श्रीभागवतेतिहासमवलम्व्य प्रणीतस्य गुरुवायूर्मभृतिषु केरलपदेशेषु प्रथितस्य नारायणीयाख्यस्य शब्दतोऽर्थतो विषयतश्च सहृदयावर्जकस्य ग्रन्थस्य रचयिता नारायणश्च अस्य मन्त्रशास्त्रस्य कर्ता नारायणश्च व्यक्त्या भवेतामभिन्नाविति वार्ता प्रान्तिमूलेति वीतसंशयमाचमहे । श्रीभागवतकथाप्रवचनायैव प्रवृत्ते नारायणीये मन्त्रशास्त्राऽगदतन्त्रयो- विपय न कलयापि स प्रौढः कवियजयति ; न वा तन्त्रसारसङ्कहे तादृश भगवद्वि- पयकं सुप्रसिद्ध ग्रन्थ कचिदपि नारायण एप च स्मरति । इमौ मिन्नौ नारायणौ; एकस्तान्त्रिकोऽपरो भागवतः । गुरुवायूपुराधीशे श्रीकृष्णे समाहितपरमभक्तिः स च महान् मेघत्तूरु नारायणभट्टः (अथवा नारायणभट्टत्रिपादः) इति नाम्ना प्रख्यातो भागवतोत्तम आसीत् । स च पञ्चदशशताब्या अपरार्धे (१५६०-१६६६-A.D.) अजीवदिति, तस्य निवासश्च निलासरित्तीरे नवग्राम इति ग्राम आसीदिति च ज्ञायते । नारायणाख्यं नामधेयं वहन्तः अभिज्ञेषु तदितेरपु च सुबहवः केरलभुवि प्रागभवन् , अद्यापि भवन्ति । अतो नामैक्यमालेण व्यक्त्यैक्यमपि, व्यक्तस्य प्रमाणस्य प्राप्ति विना नाहमनुमातुमुत्सहे । तन्त्रसारसङ्ग्रहकर्ता मानवानामाधिव्याधिप्रशमममभिलपन् ग्रन्थमिम प्रणिनाय । स च नारायणभट्टत्रिपादः प्रतिदशक प्रायोगान्तिमेन पद्येन व्याधिनिवारणाय गुरुवायूक्षेत्राधीशमभ्यर्थयते । ' तावानेव तयोर्मनोरथप्रवृत्तिविषयकः कोऽपि सम्बन्धः; नान्यः। आस्तां नाम स विषयस्तावता ॥ 1 " 1 Cf. P. 30 loot note (भूमिका). 2 मन्त्रशास्त्र-भगवच्छास्त्रयोः प्रणेत्रोः नारायण - इति नामैक्यसास्ते । जीवितकालश्च किञ्चिदुच्चावचतया पश्चदश-पोडशशताब्योर्मध्य इत्य- नुमीयते । उभावपि स्वात्मनोः प्रजानां वा नियमेनाधिव्याधिपरिहारमा- काझेते । द्वावपि केरलीयाया निलानधास्तीरे वासभूमिमात्मनोरा- चक्षाते । एतान् समानान् द्वयोमलविषयान् आलोच्य ग्रन्थकों स्नयोः व्यक्त्यैक्य भ्रान्तिमूल केचन मन्वते ।

·सन्तसारसङ्गहस्य अतीतैः शतसङ्ख्याकैर्हायनैः जनैरिदै मन्त्रशास्त्रं वीतविनम्भतया सर्वथाप्यमव- दुपेक्षितम् । आयुर्वेदस्येव मन्त्रशास्त्रस्यापि महवष्टम्भस्थान केरलपान्त एवेति केचिच्छास्त्राभिमानिनो जानीयुः । आथर्वणानां तान्त्रिकप्रयोगाणां मान्त्रिकप्रवचनानां च बलबढाधारभूता ग्रन्थकर्तारश्च मलयाचलसन्निहितं भूमण्डलं चिरस्य खजन्मभिः नूनमलमकार्षुः । गोश्रीराज्ये (कोचिन् ) राजकुलमलङ्कृतवन्तः प्रभवो बहवो विषतन्त्र मन्त्रशास्त्रं च सश्रद्धमभ्यसनेनानुष्ठानेन च बहमन्यन्तेति बहूनां विदितोऽय वृत्तान्तः । अद्य कालेनाचिरेण (वत्सरदशकात् पूर्व) कालधर्ममनुप्राप्तः कोच्चुनितम्बरान् नाम राजवंश्यः प्रभुः प्रयोगसमुच्चयाख्यम् अगदतान्त्रिक ग्रन्थ प्राणैपीदिति किमपि वृत्तान्तशकलं नातिचिरात् मम कर्मपथमायातम् । स च प्रयोगसमुच्चयः (मुद्रायन्त्रमारूढो वा न वा न जाने) विपशास्त्रे प्रामुख्यमावहतां बहूनां ग्रन्थानां विषयसङ्ग्रहात्मना विरचित इति ज्ञायते । तन्त्रसारसङ्ग्रहादगिपि न केवल ताशाः शास्त्रज्ञाः सामान्याः, परं तु राजवंश्याश्च कृतधियः कतिपये शास्त्रेप्वीदृशेषु पारम्पर्यागतेषु प्रदर्शितपरमादरास्तान्यभिवर्धयितुं कृतोद्यमाश्चासन् । अतः केरलदेशः सामान्यतोऽत्रामिनन्दनमर्हति ।। अर्थतस्य ग्रन्थस्य मुद्रणसंस्करणविपयिक वृत्तं प्रति किश्चिदिव व्यञ्जयामः । अस्य संस्कारपूर्व मुद्रणकर्मण्युपक्रान्ते, राजकीयहस्तलिखितपुस्तकालयध्यक्षः कोशत्रितयं मत्परिशीलनाय प्राहिणोत् । तेष्वेको मूलग्रन्थः, द्वितीयो व्याख्यानकोशः; पुस्तकद्वितयम- प्येतत् संकलय्य तत्र तत्र टिप्पण्यां A कोशसंज्ञया सूचितवानस्मि । मूलकोश-व्याख्याकोशी राजकीयहस्तलिखितपुस्तकालयसबन्धिनी भवतः । तृतीय मूलेन व्याख्यया च समवेतमेकं पुस्तकम् ; यदेव B संज्ञया टिप्पण्याम सकृदुदाहरामि । तदेतत् 'वि" संज्ञितं पुस्तकं मत्सुहृद आयुर्वेदाचार्यय माधवमीनस्य सविधात् पुस्तकालया- ध्यक्षेणासीदासादितम् । 'ए' 'बि'कोशयोरुभयोरपि पुटात् पुटस्य परामर्श सति क्रियमाणे, शोधनीया अंशाः सुबहवो विद्यन्त इत्यज्ञासिपि । द्वयोरप्यनयोः कोशयोः परिशोधनावसरे' दृष्टिपथं प्राप्ते पाठभेदे दोषप्रार्थं च परिशील्यमाने तत्र विद्यमानस्य भेदस्य सव्यापस- व्यरीत्यैव तरतमभावो विभाव्येत ; स च तरतमभावो टिप्पण्यां तत्र तत्रास्ति सूचितः । ग्रन्थोऽसौ द्वात्रिंशत्पटलैर्बिभक्त इति पूर्वमेव सूचितमास्ते । पूर्वाचिरार्धात्मना स्थूलविभजनमप्यस्य विद्यत इति ययपि ज्ञायते, तथापि स विशेषो नैव कचिदपि सूचितः । पटलनवकं यावत् पृथग्विलिखितौ मूल व्याख्याकोशौ प्रथममवलम्ब्य मुद्रणकर्मणि ग्रन्थस्य " ए" संज्ञितौ ·भूमिका 88 , शक्यते । निर्वर्तमाने, तदुपरितनग्रन्थांशस्य व्याख्यासवलितस्याभिनवमातृकाकोशसजीकरणकृत्ये च यथाक्रम प्रवर्तमाने, विषयाणां विमर्शने विभजने च दत्तदृष्टिना मया ग्रन्थोऽसौ पूर्वोत्तरा- र्धभेदेन द्विधा च विभक्त इति ज्ञातुमशकम् । यतो"वि" कोशस्य सप्तदशपटलप्रारम्भ " उत्तराधिम् ॥ इति कामपि सूचनां यदृच्छयाहमद्राक्षम् । पूर्वाधमिति सूचन "नि" कोशेऽप्यारम्भे नौवाकारि । तस्मादस्माभिरपि मुद्रितेऽसिन् मन्थे पूर्वार्धोतरार्धात्मको ग्रन्थविभागो नौवास्ति सूचितः । तथाप्यस्य ग्रन्थस्य भागद्वयात्मना विभजनमुपपन्नमित्येव मे मतिः । पद्यसहस्रद्वयेन, द्वात्रिंशत्पटलैश्च संग्रथितस्य प्रमाणेना- सङ्कुचितस्य ग्रन्थस्य मध्ये कश्चन महान् विरामावकाशः सुतरामविनाभाव्य इति को वा विमर्शको नाम्युपगच्छेत् । अतो हि नामाहमभिप्रेमि, यत्किल, आदिमाः पोडश पटलाः पूर्वार्धत्वेन, पश्चिमाः पोडश पटला उत्तरार्धत्वेन च यथाभागं द्विधा प्रागभूवन विभक्ता इति । उपपत्त्यन्तरमप्यस्त्येवं विभागस्य । अगदतन्त्रस्य, तद्वदुपयोगावहस्य व्याधिनिदानभेपजादि- वैद्यविषयस्य च प्रयोगाय प्रथमे पोडश पटला व्यरचिपत । ततश्चरमपटलान् पोडशापि प्रधानतरविपयाणां विविधानां विवरणाय पर्यकल्पयग्रन्थकर्तेति विवेकिभिर्विशदमवगन्तुं अतः प्रधानविषयाणां प्रवचनाय प्रवृतं पोडगपटलात्मक प्रथमं भाग पूर्वार्धमिति, तदितरविपयाणां विवरणायोदिष्टं द्वितीयं षोडशपटलात्मक माग उत्तरार्धमिति च समभागतया पूर्वं ग्रन्थकृयभजदिति विभाव्यते । ग्रन्थेऽस्मिन् व्यवहियमाणानां विषयाणामशेपाणाम् , सुबहूनां पारिभाषिकशब्दा- नाम् , तथा मन्त्राणां च सर्वेषां झटित्युद्धृत्य दिदृक्षणामानुकूल्याय , काचित् ग्रन्थावसाने विषयवर्णानुक्रमणिकापि विस्तरेण संकलम्य समायोजितास्ति; या च मन्ये, नव्यपरिष्कारप्रियैः परमाद्रियेत ।। भूतार्थम् अपरं कमपि भूमिकोपसंहारे किञ्चिदुपपादयामि । केरलेषु केचिन जागुलिकानां मन्त्रवादिना चासूर्यपश्येषु निलयेषु कुत्रचित् कोणे राजकीयग्रन्थालये च कचिदपरिगणनीयकोशत्वेन निरन्तरनिवेशितानां परइगतपुस्तकानामन्तरा समर्दमधिगत्यापि कथंचिदध्वस्तस्वरूपश्च य हस्तलिपिविन्यासावस्थाया केवलं कालं बहुविथमनीनयत् , स संप्रति ग्रन्थो मुद्रण- सौष्ठवं भद्रमधिगत्य, सार्वपथीनया परिष्कारशोभया समन्वितो गूढनिवासादिसन्तमसादु- त्थितः , सुनहूनां संस्कृताभिज्ञानामालोकमार्गमवतितीर्घ , भास्वरं कमप्यभ्युदयमधि- एति जीवन्तमानन्दो नरं चर्पशतादपि " इति या लौकिकी गाथां निलीन.. एप " गच्छति ।

·84 तन्वसारसदस्य फ्ल्याणीमिति स त्रिकारो महामुनिर्मानानां थेयम्सादिश्य गगम, सा गच्छना गणनामतीतेन हायनगणेन सामनगरि चेतनारहितेषु मन्ये चेताहगेपरि गाया याथातथ्येन साधु समन्वयमधिगच्छनीति पिचिन्त्य नूनं महत प्रमोदस्योपरि यते। अनेकतन्त्रान्तराणा समुघयेन नारायणसिंपादितमन्यमारसालोऽय स्यान्तर्नि रितेनागदतन्त्रसारेण विपद्यानाम् , रोगनिदान पश्यादिमम्नान हिचिक्तिमूना च चिकित्सकानाम् , पशुविधमन्त्रनिरुग्ण विविधटेकोपामनामवृत्ताना तान्त्रिमाणाग , नर्मविद्याविवरणेन नैकषिपन्द्रजालरादिक्राम्यभिरताना सरियानां च विशेषोपकाराय प्रकल्पतामित्याशासे ॥ "आर्यगृहम् " पेरी, मदरास.) निति सब श्रावणमासि. मे. दुरसामि अय्यद्गार।

·॥ नारायणीयस्तन्त्रसारसङ्ग्रहः ॥ सव्याख्यः प्रथमः पटलः ॥ श्रीवल्लभ महादेव विहगानामपि प्रभुम् । प्रणम्य शिरसा वन्दे गुरून्रोकोपकारिण ॥ १॥ व्याख्या वन्दे स्कन्दाहत देवं विघ्नराज दयानिधिम् । गिरा देवीमपि गुर शङ्कर विष्णुमेव च ॥ इह स्खलु विषानलज्वालादन्दह्यमानान् ग्रहादिपीडिताश्चावरोस्य लोकानखिल- मन्त्रतन्त्रपारावारपारीणो नारायणनामा भूसुरवर परमकारुणिक सन् सकललोकोपकारक मन्त्रप्रधान चिकित्सातन्त्रमारिरिप्सुरादौ विपयादिक प्रदर्शयन् निर्विनपरिसमाप्तये मङ्गल- माचरति- श्रीवल्लभमिति । श्रीवलभ प्रणम्य शिरसा गुरून् वन्दे । श्रीवल्लभ लक्ष्मीपति विष्णुम् । महाश्चासौ देवश्चेति महादेव । विहगा देवा , तेपा प्रभुम् । अथवा महादेव प्रणन्य गुरुन् वन्दे । श्रीवल्लभ शोभानाथ देवानामधिपतिम् । अथवा विहगाना प्रभु पश्यधिपति गरुडम् । सर्वं तद्विशेषण वा । अथवा त्रीन् प्रणम्य ! श्रीरित्यनेन आशी । प्रणम्येत्यनेन नमस्त्रिया । निहगाना प्रभुमित्यनेन गरुडादिनिपनाशनमन्त्र प्रतिपाद्यत इति वस्तुनिर्देश । प्रतिपाद्यवस्तुविषयगरुडादयो मन्त्रप्रतिपाद्या । रोकोप- कारिण इत्यधिकारिण उक्ता । लोकोपकारद्वारा इह परत्र च सिद्धि प्रयोजनम् । सिद्धिद्वयास्पदमिति खयमेव वक्ष्यति । गुरुन् बन्दे' इत्यनेन शिष्याचार्यसनन्य सूचित ॥

·२ तन्त्रसारसगृहे यावत्सामर्थ्यमस्माभि सनन्गेकहितैपिभि । शिखायोगादितन्त्रेभ्य क्रियते सारसद ॥ २ ॥ विपग्रहामय सा क्षुद्र नर्म च कामिकम् । इति पटकर्मिक तन्त्रमेतसिद्विद्वयास्पदम् ॥ ३॥ मन्त्रध्यानौपधकथा मुद्रेज्यायन्त्रमुष्टय । वश्यन्ते बहुधान्ये च प्रयोगा दृष्टशक्तय ॥ ४ ॥ उद्धियन्तेऽत्र बीजानि मन्त्रा व्यत्ययिताक्षरा । मारामनूना व्यत्यास किश्चिदादौ विधीयते ॥ ५॥ नम स्वाहाभगवता व्यत्यासो न तु सर्वत । यथा पतगमन्त्रागि लिग्न्यन्ते परिवारवत् ॥ ६॥ 1 2 यावत्साममिति । अनेन स्वप्रतिज्ञा कायति । शिखायोगादीत्यादिग्रहणा- दुत्तरगार्यमहाकालोतरविद्यासमुद्रेभ्यस्तन्त्रेभ्य ॥ (२) केषा सारसग्रह इत्याकाङ्क्षायामाह-विषग्रहेति। विषध्वसग्रहध्वसामयध्वंसा । आर्तपरिरक्षणादिहरोकसिद्धे परलोकसिद्धेश्यास्पदम् । क्षुद्रमपि दुष्टपरिपन्थिनिरासात् । नर्म च सुखकालविनोदनादिहरोफसिद्धे । कामिक रक्षाधनपुत्रस्वर्गापवर्गादिकरमिहरोक परलोकसिद्धिकरम् ॥ (३) मन्त्रेति । विपध्वंसाचैकैकम्मिन् कर्मणि मन्त्रध्यानोपधादय प्रयोगा । मुष्टिरमृत कलास्थानमर्दनादि । अन्ये च प्रयोगा होमादय । दृष्टशक्तय प्रयोगफला ॥ (४) उद्धियन्त इत्यादि । मन्त्रा व्यत्ययिताक्षरा अक्षरव्यत्यासेन रिखिना । मारामनूना आदौ दशाक्षरात् प्रागियर्थ । परिवारवत् परिवारमन्त्राधेत्यर्थ ॥ (५६) 1 विलिख्यते 2 यथावदगमन्त्राणि ·प्रथमः पटलः 1 2 विष्णुप्रायः खरानुक्तावाद्य: सामान्यवाचकः । असव्यमपि शेषोक्तौ द्वयोक्तौ] प्रथम च तत् ॥७॥ भुजौ वर्गावुभौ पादौ तथान्त्यौ च यशादिको । व्यत्ययन्ते मिथः सर्वे संयोगानुक्तवर्जिताः ||८|| विंशत्यर्णाधिका मन्त्रा मालामन्त्रा इति स्मृताः । दशाक्षराधिका मन्त्राः स्युम्बिीजसंज्ञिकाः ॥९॥ वार्धक्ये सिद्धिदा मालामन्त्रा मन्त्रास्तु यौवने पञ्चाक्षराधिका बाल्ये सिद्धिदाः सर्वदा परे ॥१०॥ स्त्रीपुंन्नपुंसकत्वेन त्रिधा स्युर्मन्त्रजातयः । स्त्रीमन्त्रा वहिजायान्ता नमोऽन्ताश्च नपुंसकाः ॥११॥ विष्णुरिति । विष्णुाह्यः । अकारो ग्राह्यः आद्य इति । भुज इत्युक्ते सति ककारः । एवमन्येषामपि । कर्णमित्यविशेपोक्तौ दक्षिणकर्णम् । द्वयोक्तौ तत् प्रथमम् । भुजौ गृह्णीयादित्युत्ते सति दक्षिणं प्रथम पश्चादपरम् ।। भुजौ वर्गाविति संज्ञाकथनम् । उभौ वर्गों कवर्गचवर्गी । भुजौ भुज- संज्ञको । पुनरुभौ टवर्गतवर्गों। पादौ तत्संज्ञको । अन्त्यौ यशादिको तयोः संज्ञा । संयोगानुक्तवार्जिताः । अभिख्यवहिताः लिप्टोच्चारिता. हल• संयोगाः । पवर्गस्वराः अनुक्ताः । शम्। (८) विशतीति । विशत्यर्णाधिका मालामन्त्राः एकविंशत्यक्षरात् प्रागेकादशाक्षरा- दारभ्य स्थिता मन्त्राः । पञ्चाक्षराधिका इति बीजमन्त्रेषु द्विधा विभाग उच्यते । परे इति चतुस्विद्वयेकाक्षराः ॥ (९-११) 1 वाचके 2 असव्यमविशेषोक्ती ·४ तन्त्रसारसङ्गहे 2 3 शेपाः पुमांसस्ते शक्ता पश्योचाटविषेषु च । क्षुद्रक्रियामयध्वंसे स्त्रियोऽन्यत्र नपुंसकाः ॥१२॥ मन्त्रावामेयसौम्याख्यौ ताराद्यन्ताधयोर्जपेत् । तारान्त्योऽमिवियत्प्रायो मन्त्र आग्नेय इप्यते ॥१३॥ शिष्टस्सौम्यः प्रशस्तौ तौ कर्मणोः क्रूरसौम्ययोः । आग्नेयमन्त्रः सौम्यः स्यात् प्रायशोऽन्ते नमोऽन्वितः ॥१४॥ सौम्यमन्त्रस्तथाग्नेयः फटकारेणान्वितोऽन्ततः । सुप्तः प्रबुद्धमालो वा मन्त्रसिद्धिं न यच्छति ॥१५॥ स्वापकालो वामवहो जागरो दक्षिणावहः । आग्नेयस्य मनोः सौम्यमन्त्रस्पैतद्विपर्ययात् ॥१६॥ प्रबोधकालं जानीयादुभयो (रभयावहम् ) [रुभयावहम् ] । दुष्टक्षराशिविद्वेपिवर्णादीन् वर्जयेन्मनून ॥१७॥ (१२) शेषा इति । ते पुमत्राः ।। मन्त्राविति । ताराधन्तायोरिति माध्यन्दिनादिनिशीथान्तमेकमध, निशीथा- दिमाध्यन्दिनान्तमपरम् । तयोः तारो माध्यन्दिनः काल इति वचनात् । अथवा तारं नक्षलं, तस्याद्यन्तायोर्दिवसस्य पूर्वाह्नापरायोरित्यर्थः । अथवा सप्तविंशतिनक्षत्राणां आद्यन्तार्धयोः अधिन्यादिचिलार्धान्तमेकमध, अवशिष्टमपरम् । तारान्त्य इति प्रणवक्ष- काररेफहकारमचुरः ॥ (१३) शिष्ट इति । आग्नेयमन्त्रोऽप्यन्ते नमोऽन्वितश्चेत् सौम्यः । तथा सौम्यमन्त्रोऽ प्यन्ते फटकारेणान्वितश्चेदानेयः ॥ (१४-१५) 1शस्ताः ३ तारान्त्यानि. ३ उच्यते.

·प्रथमः पटलः ५ 1 राज्यलाभोपकाराय प्रारभ्याऽरिवरः कुरु । गोपालककुटी प्रायात् फुल्लावित्युदिता लिपिः ॥१८॥ नक्षत्रेषु क्रमाद्योज्या स्वरान्त्यौ रेवतीयुजौ । वेलागरुवरशोण शर्मणा वेति भेदितान् ॥१९॥ (लिप्यण) लिप्यर्णा] राशिपु ज्ञेयाः पठेशादींश्च योजयेत् । 2 स्वापे इति । वामवहो वामभागे श्वासस्थितिः । दक्षिणावहोऽपि तथा । उभयो- रिति । इडापिङ्गलयोरित्यर्थः ॥ दुष्पक्षराशिवर्णादीन् विद्वेपिवर्णादींश्च वर्जयेत् । दुष्टः ज्ञानं राज्यलाभेत्यादिज्योतिषिकसिद्धसंख्यापरैरणैः । अयं तत्र क्रमः-अ- आ. इत्यविन्याम् । इ - भरण्याम् । ई - उ-ऊ. कृत्तिकायाम्। ऋ-ऋ-ल-लू. रोहिण्याम् । ए. मृगशिरसि । ऐ-आयाम् । ओ-औ. पुनर्वस्वाम् । क. पुष्ये। ख - ग. आश्लेषायाम् । घ - ड. मधे । च. पूर्वायाम् । छ - ज. उत्तरे । झ-अ. हस्ते ट-ठ, चित्रायाम् । ड. स्वात्याम्। द - ण. विशाखे। त-थ-द. अनुराधायाम् । ध. ज्येष्ठा याम् । न-प - फ. मूले। व. पूर्वापाढे। भ. उत्तरापाढे । म. श्रवणे । य - र. श्रविष्ठायाम् । ल - वै. वरुणनक्षत्रे । ब? श. पूर्वाभाद्रे । प - स -ह. उत्तराभाद्रे । ल -क्ष- अं अः रेख- 'त्यांम् । इति । अथ राशौ--अ. आ - इ-ई. मेषे । उ - ऊ - ऋ. वृपमे । ऋ- ल- लु. मिधुने । ए - ऐ. कर्कटके । ओ - औ. सिंहे । अं- अ-श-प. स- है - ळ -क्ष. कन्यायाम् । कादि तुलायाम् । चादि वृश्चिके । टादि चापे। तोदि मकरे। पादि कुम्भे। य-र-ल-व. मीने । एवं राशौ । नक्षत्रेप्वनेन फलम् । संपद्विपत् क्षेमः प्रत्यरः साधको वधः । मैत्रं परममत्रै च जन्मादीनि पुनः पुनः।" नक्षत्रेषु नवसु नवयु त्रिवार राशावनेन--" लमो धनत्रातृबन्धुपुत्रमित्रकलत्रकाः । मरणधर्म- फर्मायव्यया द्वादश राशयः" इति ॥ जन्म 1 रिखरः. 2 वरशोण. 8 शर्मणे पेति भेदिताः ·६ ६ तन्त्रसारसाहे 2 3 लिपौ चतुष्पदस्थायां स्वाख्याभ्यणपदाक्षरात् ॥२०॥ सिद्धाः साच्या द्वितीयस्थाः सुसिद्धा परिणः परे । सिद्धादीन्कल्पयेदेवं सिद्धाभ्यर्णगणैरपि ॥२१॥ सिद्धान् सिद्धा जपात्साध्यो जपपूजाहुतादिना। सुसिद्धोऽधीतमात्रेण साधकं नाशयेद्धरिः ॥२२॥ दुष्टार्णप्रचुरो यस्य मन्त्रः स च विनिन्दितः । मन्त्राध्ययनसिद्धो यो मन्त्रवादी विरा(म)[ज]ते ॥२३॥ तादृशो दुर्लभो लोके सोऽगिमादिगुणप्रदः । प्रविश्य विधिवद् दीक्षा अभिषेकावसानिकाम् ॥२४॥ श्रुत्वा तन्त्रं गुरोर्लब्धं साधयेदीप्सितं मनुम् । धीरो दक्षः शुचिर्भक्तो जपध्यानादितत्परः ॥२५॥ पाविति । लिपौ चतुप्पदस्थायां चतुर्पु पदेषु स्थितायाम् । ऐशपदे स्वनामाद्यक्षर स्यात् । तत् सिद्धपदम् । आग्नेयं साध्यम् नैतिं सुसिद्धम् । वायव्य वैरि । तेष्वपि प्रत्येकं चतुर्धा विभज्य सिद्धसाध्यसिद्धसुसिद्धसिद्धथैरिणः कल्प्याः प्रादक्षिण्येन । अन्येप्वपि साध्यसिद्धेत्यादि कल्पयेत् । कथम् ? —" अ. क - 2 - ह, उ-रु- ५, ल-झ-म, ओ-ड- व." ऐशे। आ. ख-द-ळ, ऊ - च-ह, लू- य, औ -ढ - श." आमेये । “इ. ग-ध-क्ष, ऋ- छ -ब, ए-2 - , अं- ण - 4," नैर्ऋत्याम् । “ई- घ - न, ऋ- ज-भ, ऐ - ठ-ल; अ: - त- स" वायव्य इति । तत्फलं सिद्ध इत्यादि । दुष्टार्णप्रचुरः दुष्टाक्षराधिकः । विद्वेपिवर्णप्रचुरः चकाराणादयः । शास्त्रान्तरोक्ता निषिद्धा ये तेऽपि वाः ।। श्रुत्वेत्यादि । ईप्सितं മന:പ്പൊരു യുക്തം अभिलषितम् । 1 सिध्येत् सिद्धो 2 दरिम् 3 प्रचयो यस्स्यात् . (२०-२४) आत्मना (२५) ·प्रथमः पटल 1 2 सिद्धस्तपस्वी कुशल तन्त्रज्ञ सत्यभाषिता । निग्रहानुग्रहे शक्तो गुररित्यभिधीयते ॥२६॥ शान्तो दान्त पटुचींगप्रमचयों हरिष्यभुक् । कुर्वन्नाचार्यशुपा मनोवाकायझर्ममि ॥२०॥ शुद्धभावो महोत्साहो बोद्धा शिष्य इति स्मृत । सरूपदेश्य पुत्रस्तु व्यत्ययी वसुदस्तथा ॥२८॥ मन्त्र दया सहस्र तत् स्वसिद्धयै देशिको जपेत् । यदृच्छया श्रुत मन्त्र च्छन्नेनाथ च्छलेन वा ॥२९॥ पोक्षित वा गाथावत् तज्जपेद्यद्यर्षक । मन्त्र य साधयेदेक जपहोमार्चनादिमि ॥३०॥ क्रियामिभूरिभिस्तस्य सिद्धयन्त्यन्येऽल्पसाधनात् । सम्यक् सिद्धैकमन्त्रस्य नासाध्यमिह किचन ॥३१॥ बहुमन्त्रवत पुस का कथा शिव एव स । दशलक्षजपाटेकरणो मन्त्र प्रसिद्धयति ॥३२॥ 3 सिद्ध साधितमन्न ॥ (२६) शान्त इति । शान्त प्रश्रितनिग्रह । दान्त दमितेन्द्रिय । पटुईक्ष , अमन्दो अगद , वा । चीर्णब्रह्मचर्य व्रतवेदनिष्ठ । व्यत्ययी एक मन्त्र दत्त्वा तत्तुल्यमपर गृह्णन् । (२७२८) मन्त्रमिति । गुरोरपलन्धि स्मिर्थमित्याकाक्षाया यदृच्छयेति ।। मन्त्र य इति । मन्त्रसाधनात् किं परमिति शङ्काया सम्यगिति । बहुमन्त्रवतो बहुमन्त्राणा स्वरूपजस्य ।। (३०-३२) 1 भाषण 3 यद्यनर्थकृत् 2 पुत्रश्च ·तन्त्रसारसाहे वर्णवृद्धया जपहास तेनान्येषां समूहयेत् । वीजाद्वित्रिगुणा मन्त्रमालामन्योर्जपक्रिया ॥३३॥ संख्यानुक्तौ शतं साट सहस्र वा जपादिपु । जपादशांश सर्वत्र साभिषेक हुतं विदुः ॥३४॥ द्रव्यानुक्तौ घृत होमे जपोऽयक्तस्य सर्वतः । मूलमन्त्रादशांशं स्यात् अंगादीनां जपादिकम् ॥३५|| 1 जपासुशक्तिर्मन्त्रस्य कामदा मन्त्रदेवता । साधकस्य भवेतप्तिानहोमार्चनादिभिः ॥३६॥ उच्चै पाविशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणः । जिबाजपः शतगुणः साहस्रो मानसः स्मृतः ॥३७॥ प्राङ्मुखोदङ्मुखो ! विप्रो मन्त्रकर्म समाचरेत् । सर्वे मन्त्राः प्रयोक्तव्याः प्रायशः प्रणवादिकाः ॥३८॥ अनन्यचेता आसीनो वाग्यतो विहितासनः । अनुतिष्ठेत मन्त्राणि गुरुवन्दनपूर्वकम् ॥३९॥ 2 संख्यानुक्ताविति । जपादिपु संख्यानुक्तौ साष्टं शतं साष्ट सहस्र वा। जपाद्द- शांश हुतं विदुः । सर्वत्र साभिषेकम् । सर्वत्र सर्वक्रियायाम् । होमकलशेन सहैवेत्यर्थः । अथवा साभिषेक हुतं पुरश्चरणहोमः सर्वत्र सर्वमन्त्रदीक्षासु दशांशं विदुः । अथवा अभिषेकः स्वमूर्ध्नि खकरविहितः सेकः । स दशांशः होमश्च तर्पणं वा ॥ (३४-३५) अभिपेकजपफलमाह-जपादिति । ततः किमित्यत आह-कामदेति । अनुतिष्ठेत मन्त्रोपासनां कुर्यात् । देवताचार्ययोरिति । आत्मरूपः स्वयमन्तरात्मरूपो 1 सशक्तिर्मन्सस्स्यात् 2 समारभेत्.

·प्रथमः पटलः ९ देवताचार्ययोस्तन्त्रेप्वमेद स्मयते बुधै । क्षेत्रतीर्थवनारामदेवालयनदीहदा ॥४०|| कुटी विविक्तमित्येते देशा स्युर्मन्त्रसिद्धिदा । यावी यवागू शार्फ च पयो भैक्ष हविष्यकम् ॥४१॥ पूर्व पूर्व प्रशस्तं स्यादशनं मन्त्रसाधने । मन्त्र स्वदेवतातारतिथिवारेषु जप्यताम् ॥४२॥ कृष्णाष्टमीचतुर्दश्योग्रहणादौ च साधकै । दसौ यमानरी धाता शशी रुद्रोऽदितिर्गुरु ॥४३॥ सर्पा पितरोऽयमा च भग शीतेतरधुति । त्वष्टा मारुत इन्द्राग्नी मिनेन्द्रौ नि तिर्जलम् ॥४४॥ विश्वेदेवा हृषीकेशो वासव सलिलाधिप । अजैकपाढहिबुध्नि पूपा च दिनदेवता ॥४५॥ अग्निर्दस्रावुमा विघ्नो नागा स्कन्दो दिवाकर । मातूदुर्गा दिशोऽर्थेश कृष्णो वैवस्वत शिव ॥४६॥ 2 3 मन्त्र । परमात्मा देव । आत्मरूप स्त्र मन्त्ररूपेऽन्तरात्मनि संयोज्यान्तरात्मरूपं मन्त्र परमात्मनि देवे नियोजयेत् । जपे साधकैरेव चिन्त्यम् । उपदेशोऽयम् ॥ (३६-४०) कुटीति । जनितामौ साधितमतिथीना दतशिष्ट दैवीयान्नेन भावित हविशेष, हविष्यकम् । रुद्रानिति । इमान् रुदान लिप्यादीन् नमोऽन्तान् विन्यसेत् । सशक्तीन् सानुभावान् । अं श्रीकण्ठाय नम । अथवा रुद्रादीन् लिप्यादीन् सशक्तीन् 2 यमोऽनलो. 8 सर्व. 1 खल. 2 ·तन्त्रसारसाहे पञ्चदश्यः शशाश्व पितरस्तिथिदेवताः । हरो दुर्गा गुहो विष्णुब्रह्मा लक्ष्मीर्धनेश्वरः ॥४७॥ एते सूर्यादिवारेशाः लिपेासोऽथ कथ्यते। केशान्ते मुखवृते च चक्षुषोः श्रवणद्वये ॥४८॥ नासागण्डोष्ठदन्ताना द्वन्द्वे मूर्धास्ययोः स्वरान् । वर्णान् पञ्चसु वर्गाणां बाहौ चरणसन्धिषु ॥४९॥ पार्धयोः पृष्ठतो नाभौ हृदये च क्रमान्यसेत् । यादीध हृदये न्यस्येत् तेषां स्युः सप्त धातवः ॥५०॥ त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्राणि धातवः । रसालेति पठन्त्येके लिख्यन्तेऽथ लिपीश्वराः ॥५१॥ श्रीकण्ठोऽनन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिरमरेश्वरः । अधीशो भारभूतिश्च तिथीशः स्थाणुको हरः ॥५२॥ झण्टिको भौतिकः सद्योजातश्चानुमहेश्वरः । अक्रूरश्च महासेनः स्वराणां देवता अमूः ॥५३॥ ततः क्रोडीशचण्डौ च पञ्चान्तकशिवोतमौ । तथैकरुद्रः कूमकनेत्रौ च चतुराननः ॥५४॥ अजेशः शर्मसोमेशः तथा लाङ्गलिदारुको । अर्धनारीश्वरश्चोमाकान्तश्चाक्षरडिण्डिमौ ॥५५॥ 1 2 3 5 3 क्रोधी. 1 लिप्यन्ते. * नेत्राहचतुगनना.. 2 चण्डीशो, (झण्डीशो). 5 आषाढिडिण्डिमौ.

·प्रथमः पटलः 1 2 3 अत्रिीनश्च मेषश्च लोहितश्च शिस्त्री तथा । छगण्डलद्धिगण्डौ द्वौ समहाकालपालिनौ ॥५६॥ भुजगश्च पिनाकी च खड्गीशश्च पकः पुनः । श्वेतो भृगुर्लगूलीशः शिवः संवर्तकः स्मृतः ॥५७|| रुदान सशक्तीन लिप्यादीन् नमोऽन्तान्विन्यसेदिमान् । अङ्गानि विन्यसेत्सर्वे मन्त्रास्साशास्तु सिद्धिदाः ॥५८॥ मं, में, अ, आ क, च, क, च, इ, ई, क्ष, क्ष । हल्लेखाव्योमसौपूर्वाण्येतान्याहानि पट् लिपेः । हृदादीन्यङ्गमन्त्रान्ते विद्वान् सर्वत्र योजयेत् ॥५॥ हृदये विधिवन्नमो नियुज्याच्छिरसीन्दुद्वितयं वषट् शिखायाम् । कवचे हुमिति स्मृत तु नेने ननु वौषट् कथितं तु फट् तथास्त्रे ॥६॥ 5 (५८) । नमोऽन्तान् विन्यसेत् । ओं में श्रीकण्ठाय पूर्णोदय नमः । अथवा सशक्तीनिति ओं ही. अं श्रीकण्ठाय पूर्णोदर्यै नमः इत्यादि ।। हल्लेखेति । व्योमसौ इत्येकं पदम् । लौ इति । ओ ही होम हृदयाय नमः । ओं ही हौ अ शिरसे स्वाहा । ओं ही हौ अं शिखायै वषट् । ओं ही हो कचकवचाय हुम् । ओं ही हौ इ ई नेत्रत्रयाय वौषट् । ओं ही हौ क्ष. अस्त्राय फट् । ब्रमा ऋषिः, गायत्री छन्दः, सरस्वती देवता । (५९) हृदय इत्यादि । विधिवदिति चतुर्थ्यन्तमित्यर्थः । यथावदिति । बीजानां 1 , है 8 तथा. 1 छगलाण्डविरण्डौ च समहाकालयारिनौ, 2 स्कूली च. 4 व न्यसेत्. 5 क, अ, अं, क, च, (क. १) इ, ई, क्ष।

·तंत्रसारसाई 1 2 . 3 पञ्चैव चालानि भवन्ति यस्य नेते मनोस्तस्य विलोपनीयम् | अङ्गानि कुर्यात् पुनरात्मनैव मन्त्री निरङ्गस्य मनोर्यथावत् ॥६१॥ न्यस्यैवं नियुतमिमा लिपि गुरूक्तां वागीशी जपतु हुनेतिलैः पयोऽक्तैः ।। सेवेत प्रतिदिवसं च तां ततः स्यात्.सामर्थ्य वचसि कवित्वमप्युदीर्णम् ॥६२॥ मुद्रार्थदर्शनपरा धवलाक्षमाला कुंभश्च पुस्तकममूनि करेषु यस्याः । शुभ्रांशुकां सुविमला लिपिदेवतां तां ध्यायेत् कपर्दकलितेन्दुकलां त्रिनेत्राम् ॥६३ रुदैर्युक्तां केवलां वा मनूनां कर्मारंभे मातृकां विन्यसेद्यः । मन्त्राः सद्यः कुर्वते तस्य सिद्धि पापैः साधं याति नाश जरा च ।।६४॥ संसाधिता यैर्विपहा लिपिस्तैः सर्वे च मन्त्रा इह साधिताः स्युः । किमस्ति तकर्म समस्तमन्त्रयोन्या तया साधु न साध्यते यत् ॥६५॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे प्रथमः पटलः ।। पड्विन्दुदीर्घयोगात् षडक्षरादीनामक्षरैः, केषांचित् पदैः वाक्यैरर्धः ऋम्भिर्वा (अर्थः ऋभिर्वा) यथोपदेशमित्यर्थः ॥ (६०-६२) मुद्रार्थेति । अर्थदर्शनपरा-व्याख्यानमुद्रा । तर्जन्यङ्गुष्ठयोरगे संयोज्यान्यास्तिस्रः किञ्चिजवो दक्षिणाधः करे । वामे विद्यासर्वस्वपुस्तकम् । उपरि दक्षिणे अकारादि- क्षकारान्ताक्षरमयी धवलाक्षमाला । वामे सुधाकुम्भश्च । कपर्दकलितेन्दुकलां जटाभार- बद्धचन्द्रकलाम् ।। (६३-६४) संसाधिता इति । थैलिपिः संसाधिता तैरिहास्मिन्नेव जन्मनि सर्वे मन्त्राः सम्यक् साधिताः स्युः ।। (६५) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गव्याख्याने प्रथमः पटलः ॥ 1 नेतं. 2 स्तंत्र, नतः, ·॥ अथ नागोत्पत्तिर्नाम द्वितीयः पटलः ।। नागोदयोऽथ तारादिदंशस्थानानि मर्म च । सूचकं दृष्टचेष्टेति सप्तलक्षणमुच्यते ॥१॥ शेषवासुक्तिक्षारख्यकार्कोटाजमहांबुजाः । सशङ्खपालगुलिका अष्टौ नागाः पुराऽभवन् ॥२॥ आयन्तौ च तदायन्तौ तदाद्यन्तौ च मध्यगौ। वहीन्दवायुवरुणपुत्रौ पितृसमममौ ॥३॥ दशाष्टपञ्चत्रिगुणशतमूर्धान्विताः क्रमात् । विप्रौ नृपौ विशौ शूद्रौ द्वौ द्वौ नागेपु कीर्तितौ ॥४॥ नागानां जज्ञिरे तेषां सुताः पञ्चशतं पृथक् । अजरा अमरा घोरास्ते सर्वे कामरूपिणः ॥५॥ तदन्वयोद्भवाः सर्पा असङ्खयेयास्ततोऽभवन् । स्वर्गवारिधिपातालभूतलेषु बसन्ति ते ॥६॥ 2 नागोदय इति । भय नागोदय इत्यादिना साध्यासाध्यपरिज्ञानार्थ सप्तविध लक्षणमुच्यते । नागानामुद्भूतिः कालविशेषस्थितिब्ध द्वय नागोदय इत्यनेन दर्शितम् । स्थानानि देवाल्यादीनि ।। (१-२) आधन्ताविति । आद्यन्तावनन्तगुलिको बलिपुत्रौ रक्तवर्णी । तदायन्तौ वासुकिशन- पाली इन्द्रपुत्रौ पीतवर्णी । तदाद्यन्तौ तक्षकमहापद्मौ वायुपुत्रौ कृष्णवर्णी । मध्यगौ कार्कोटकपमा वरुणसुतौ सितौ। ते नागाः द्वन्द्वशः स्थिता दशगुणाटगुणपञ्चगुणत्रिगुण- शतमूर्धान. क्रमाचत्तदन्वयोद्भवाः सर्पाः पञ्चशतं नागानामुत्पन्ना ये ते इत्यर्थः । (३-६) 1 कर्मच. 2 अजरामरणाः, ·१४ तन्त्रसारसार 1 2 फणिमण्डलिाजीला वातपित्तकफात्मिकाः । प्रमादौमाः स्मृताः सर्पा व्यन्तरा दोपमिश्रिताः ॥७॥ स्थागलागलच्छत्रस्वस्तिकानुशधारिणः । सफणाः शीघ्रगतयः सर्पा दकिराः स्मृताः ॥८॥ घोणसा(गोनसा) मन्दगा दीर्घा मण्डलैर्विविधैश्चिताः । राजिलाश्चित्रिताःस्निग्धाः तिर्यगूवं च राजिभिः ॥९॥ वातादिकोपना एते क्रमा(किरादयः । व्यन्तरा मिश्रचिहाध सन्निपातप्रकोपनाः ॥१०॥ बाल्ययौवनवार्धक्ये वर्षशीतातपेषु ते । विषोल्पणा.क्रमान्मिश्रा ऋतुसन्धौ क्यस्त्रये ॥११॥ फणिनः पार्थिवा आप्या आग्नेयाश्चानिला इति । चतुर्विधास्ते पइिंशभेदाः षोडश घोणसाः (गोनसाः॥१२॥ त्रयोदश च राजीला व्यन्तरा एकविंशतिः । येऽनुक्तकाले जायन्ते सर्पास्ते व्यन्तराः स्मृताः ॥१३॥ आषाढादित्रिमासे स्यात् गर्भो मासचतुष्टये । अतिक्रान्ते नवाराण्डान् सी सूतेऽथ सप्त वा ॥१४॥ 3 फणीति । दकिराः इति फणिनां नाम । घोणसा (गोनसा) इति मण्डलिनां माम।. (७-१३) आषादेति । आषाढादि कर्कटकमासमारभ्य त्रिमासे सर्पाणां गर्भ: स्यात् । मासचतुष्टये अतीते सति नव अण्डान् आर सप्त वा सूते । अन्यथा वा योजना । 1 ोते. १ प्रकोपदाः. 8 तपे च ते. 4 सन्धिवयनये.

·द्वितीयः पटलः । १५ 1 2 पञ्चाङ्गुलोऽरुणः कृष्णमूर्षा सर्पोऽर्धमासतः । अण्डभेदाद्भवेत्सा तान् स्फुटितान् स्फुटितान् प्रसेत् ॥१५॥ शिष्टाखयो विपच्यन्ते ते स्युम्बीपुनपुंसकाः । रक्तः पीतन्य मिश्रच जायन्ते ते त्रय. क्रमात् ॥१६॥ यो जातः कार्तिके मासि तामस: सन्नित्यमः । मार्गशीर्षे चलोद्विक्तः पौषे दीपों विपोल्वणः ॥१७॥ उन्मील्य नेले सप्ताहात् कृष्णो मासाद्भवेदहिः । द्वादशाहात्स्वबोध: स्यात् दन्ताः स्युः सूर्यदर्शनात् ॥१८॥ द्वात्रिंशदिनविंशत्या चततस्तेषु दैष्टिकाः । कराली मकरी कालरात्री च यमदूतिका ॥१९॥ एतास्तास्सविपा दंष्टाः वामदक्षिणपार्श्वगाः । पुनर्मातरमन्वेति मास स्वेच्छ चरेतत. ॥२०॥ 3 आर इति विंशतिसंख्या । मासत्रये कमात् संख्यात्रय, अथवा नवाराण्डान् चत्वारिंशदधिकशतद्वयानण्डान् सस या सूते ।। पञ्चति । एवमण्डमसूती सत्यां अधमासतोण्डानां भेदात् पञ्चाहुलोऽरुणः कृष्णशिराः सर्पो भवेत् । तिर्यम्यवाष्टकमानमङ्गुलम् ।। शिष्टा इति । रक्तेऽण्डे स्त्री, पीते पुमान् , मिश्रे नपुंसकम् । (१६-१७) उन्मील्येति । अण्डस्फुटनादूर्व सधाहान्नेत्रोन्मीलने, स्फुटनादूर्ध्व मासात् कृष्णवर्णः सूर्यदर्शनात् पुनर्दिनविंशत्या द्वात्रिंशदन्ताः स्युः ।। (१८-१९) क्रोडेति । नेत्रमेव कर्णो यस्येति नेत्रकर्णः सर्पः । पष्टिसमाद्वय शतात्पर 1 रक्ते पीते च मिथेण्डे, 2 स नियमः, 8 स्रोधः स्यात् .

·तन्त्रसारसाहे पण्मासात् स्यात् करायामः तदा कृत्तिं च मुञ्चति । क्रोडाशनिशिखिश्येन विलाळनकुलीवृकाः । न भन्ति चेन्नेत्रकर्णो जीवेत् पष्टिसमाद्वयम् ॥२१॥ नागाः सूर्यादिवारेशाः सप्त व्यक्तेऽहि वा निशि । स्वेशादुद्यन्ति वारेषु गुलिकः सर्वसन्धिषु ॥२२॥ शह्वेन वा महाब्जेन सह तस्योदयोऽश्वा । द्वयोर्वा नाडिकामात्रमन्तर गुलिकोदयम् । दुष्ट: स कालः सर्वत्र सर्पो दशति निन्दितः ॥२३॥ कृतिका भरणी स्वाती मूलपूर्वत्रयाधिनी । विशाखार्दा मखाश्लपा चित्रा श्रवणरोहिणी ॥२४॥ तारास्ताः सर्पदष्टस्य दुष्टा मन्दकुजौ तथा । पश्चमी चाटमी षष्ठी रिक्ता दष्टस्य निन्दिताः ॥२५॥ 1 विंशतिवर्षाः । नागाः स्वेशादुद्यन्ति । सूर्यवारे शेषादिशङ्खपालान्त, सोमवारे वासुक्यादिशेषान्तम् । एवं स्ववाराधिपतिः। प्रथम ईपदधिकपादयुक्त नाडिकाचतुष्कं भुङ्क्ते। अन्ये षट् नागाः शिष्टभुजः । गुलिकस्तु शङ्खपालेन वा महापझेन वा उभयोर्मध्यगाडि- कामात्र वा । गुलिकोदयस्स कालो लोकपसिद्धो गुलिकोदय इत्यर्थः । कृतिकेति । पूर्वा, पूर्वाषाढा, पूर्वभद्रा-पूर्वत्रय । दग्धयोगाः बुधद्वितीयादयः । यथा--" बुधद्वितीया कुजपञ्चमी च षष्ठी गुरोरष्टमिशुक्रवारे । एकादशी चन्द्र- शर्निनवम्यां द्वादश्यथार्केण च दग्धयोगाः" । दग्धराशयः प्रतिपदादौ तुलादयः । यथा- (२१-२३) 1 सर्पदेशेऽतिनिन्दितः।

·द्वितीयः पटलः 1 2 3 तत्रातिनिन्दिता कृष्णपञ्चमी सा चतुर्दशी। सन्ध्या चतुष्टयं दुष्ट दग्धयोगाश्च राशयः ॥२६॥ एकद्विववो दंशा दंष्टं विद्धं च खण्डितम् । अदेशमवलितं स्याइंशमेवं चतुर्विधम् ॥२७॥ ऋजु वक्र क्षत विद्धं निपिं भीतसर्पजम् । लालाक्त खण्डित कृच्छ्रसाध्य क्ष्वेलं क्षुधार्तिजम् । तादृक् तत् सविपं मांसमध्याविष्टं उतार्तिजम् ॥२८॥ द्विदेशमृजु लालाक्तमुन्मत्तोत्थं मनाविषम् । वक्रमाक्रान्ति प्रायो निर्विषं सुमहुव्रणम् ||२९|| हप्तोत्थं प्राणहृत्प्रायो लालासृस्त्रावि खण्डितम् । ताहक्तन्मांसमन्यस्थं सुसाध्य स्थानरक्षजम् [स्त्यानरक्तजम् ] ॥३०॥ 5 धनुपालीमिथुनसिंहजूका मृतिपदा. । सचतुर्थीद्वितीयासु युग्मामु तिथिषु क्रमात् । लमजन्मनोरटमराशिश्च निन्ध. ॥ (२४-२६) एकेति । एकद्विबहूना दंशानां दष्टविद्धखण्डितानि क्रमेण नामानि ।। अदशमक्षतम् ॥ (२७) ऋजुरममिति । ऋजुसतं वक्ष चेति । तादृगिति । वक्रमाक्रान्तिजमित्यत्र आक्रान्तिनं पादादिहननलइनादिना क्षुण्णेन सर्पण जनितं तत् सुमहुवर्ग प्रायो निर्विपम् ॥ (२८-२९) । 2 कृष्णा. 3 अवलुप्तं. 4. तजम्.. । स्थाररशिजं. 1 तस्याति. 3 ·तन्तसारसाहे अजुविच क्ष दष्ट व हन्ति च वैरिजम् । त्रयो वैकक्षता देशा वेदनारुधिरोल्वंणाः ॥३१॥ चद्विकामिकूर्माभा दंशाश्च यमचोदिताः । दाही पिपीलिकास्पर्शी कण्डूशोफरनान्वितः ॥३२॥ सतोदप्रथितो देशः सविपोऽन्यस्तु निर्विपः । दर्वीकरस्य देशः स्याद्रूक्षः शुष्कः सितेतरः ॥३३॥ कृष्णः सशोफः पीतच देशो मण्डलिन पृथुः । शीतोऽतिशोफः स्निग्धोऽन्यः सान्द्रास पिच्छिल. सितः ॥३४॥ व्यन्तराहिकृतो दशो विज्ञेयो मिश्रलक्षणः । देवालये शून्यगृहे वल्मीकोद्यानकोटरे ॥३५॥ 1 2 W %34 ऋञ्चिति । अविद्धं क्षत हन्ति वाढष्टं च तं हन्ति । चक्रेति । चक्रद्विकाधि- कूर्मामा: एकक्षतास्त्रयो वा यमचोदिताः चक्रद्विपालिकूर्माभा इति, चक्रकाकामिकूर्माना इति च पाठः ॥ दाहीति । दाही = cmseyse p" पिपीलिकास्पर्शी colonelalon कण्डूः = Butolera, शोफ =oneso रुजा = 8mmi तोद castroilay STO-Emai° उग्रथित. = PGTORomanslam सतोदोद्ग्रथित इति (३१-३३) वा पाठः ॥ कृष्ण इति । पिच्छिल, = Oigil (३४) 1 उप्णः. 2 लोऽसितः.

·द्वितीयः पटलः १५ 1 3 रथ्यासन्धौ चैत्यतरौ श्मशाने सिन्धुसङ्गमे । द्वीपे चतुप्पथे सौधे गहने वेत्रपद्मयोः ॥३६॥ पर्वताने बिलद्वारे जीर्णकृपाश्मकूटयोः । शिग्रुश्लेप्मातकाक्षेषु जम्बूदुम्बरवेणुषु ॥३७॥ वटेऽथ जीर्णप्राकारे दंशः सर्पस्य निन्दितः । इन्द्रियाण्योष्ठहृत्कक्षभूमध्यकुचकुक्षयः ॥३८॥ तालुशडौ गलो मूर्धा चिबुकं नाभिमस्तके । दो:पादमध्यं स्कन्धश्च सर्पदंशस्य निन्दिताः ॥३९॥ पुष्पादिहस्तः शुभवारधीरः शुक्लाम्बरोऽमलः । लिङ्गवर्णसमानध हृतो दूतः शुभो मतः ॥४०॥ अपद्वारागतः शत्री प्रमादी भूगतेक्षणः । विवर्णवासाः पाशादिहस्तो गद्गदकण्ठवान् ॥४१॥ शुष्ककाष्ठाश्रितः खिन्नस्तैलाक्तः कन्धरांशुकः । आर्द्रवासाः कृष्णरक्तपुप्पो मुक्तशिरोरुहः ॥४२॥ स्थ्येति । रथ्यासन्धौर - ODHE CCTODCRajcpas m द्वीपं जलमध्यस्थ- मझमकूट = ngilso000 शिः = 2gosma सेप्मातकः =omato अक्षः = immm वट: %D COLSDI । इन्द्रियाणि चक्षुःश्रोत्रजिहाघ्राणपायूपस्थाः । दो:पादमध्ये पाणिपादतलम् न स्कन्धो ग्रीवांसमध्यदेशः ।। (३६-३९) पुप्पेत्यादि । धीरः वामनःकायैधृष्टः । लिङ्गं ब्रह्मचर्यादि पुनपुंसकत्वादि च । वर्णः विपादि । यलिङ्गी यद्वी दष्टः तस्य तादृशः शुभः ॥ (४०) 1 पटेपु. 2 दंशाः 8 निन्दिताः. 4 तूर्णवाक्.

·२० सन्त्रसारसङ्गहे . 2 कुचमर्दी नखच्छेदी गुदस्पृक् पादलेखकः । केशलन्छी तृणादिच्छिवटुर्व्यशः खरादिगः ॥४॥ अद्वितीयो रुदन्मुण्डी दूता दुष्टाः स्युरीदृशाः । दिगादिपु स्थितो दूतः फण्यादीन् सूचयेदहीन् ॥४४॥ दूतः स्थितश्चेद्वामेऽड्मौ दक्षिणे वा द्वयोरथ । इडान्या(?) वा वहेद्यो वा यदि दूतस्य वात्मनः ॥४५॥ आभ्यां द्वाभ्यां पृथक् सर्पान् विद्यात्सीपुनपुंसकान् । दूतः स्पृशति यद्गात्रं तस्मिन् दंशमुदाहरेत् ॥४६॥ न भोगी तद्विसंवादे न विषं वेति निर्दिशेत् । दूतकाले यतो जीव. पार्थे जीवस्ततोऽन्यतः ॥४०॥ । अग्रयो दूतस्य वामाधिः शुभोऽन्यस्तादृशोऽन्यथा । दूतानिचलनं दुष्टं तस्थितिनिश्चला शुभा ॥४८॥ 3 4 (४४) अद्वितीय इति । दिगादिपु दिग्विदिगवान्तरेषु स्थितो दूतः फणिमण्डलिराजिलान् सूचयति ।। दूत इति । दूतः वामाड्नौ स्थितश्चेत् वामभागेन शरीरस्य स्थितश्चेत् सर्पिणी । दक्षिणभागेन चेत् सर्पः। द्वयो. (पादयोः) पार्श्वयो स्थितश्चेन्नपुंसकम् ॥ इडया पिङ्गलया द्वाभ्यां वा वायोर्वहनेनापि स्त्रीपुनपुंसकान् पृथग्विद्यात् । आभ्यां द्वाभ्यां दूतस्थित्या वायुवहनेन च । दूतस्य वात्मन इति प्रथममात्मनः परीक्ष्य श्लेष्मादिनिरोधे दूतं पृच्छेत् । पृथगिति । अख्रिस्थानं वायुवहनं च प्रत्येक निर्णयहेतुः ॥ दूतः स्पृशतीति । तद्विसंवादे न भोगी तद्विसंवादे न विषं तद्विसंवादे वेति निर्दिशेत् । न था, जीविष्यतीत्यर्थ. । दूतकाल इति । दूतकाले दूतागमनकाले । अन्य इति । दक्षिणाधिरप्रयश्चेत् अशुभ इत्यर्थः ।। (४५-४८) 1 व्यङ्गखरादि. 2 सद्वि ४ दंश. 4 निश्चलाशुभा.

·द्वितीयः पटलः 1 जीवपार्थे शुभो दूतो दुष्टोऽन्यत्र समागतः । योजयेद्दक्षिणेनाग्रं पृष्ठ वामेन जीववित् ॥४९॥ जीवौ गतागतौ दुष्टशुभौ दूतनिवेदने । दूतस्य वाक्यं दष्टास्यापूर्वमाहुविनिन्दितम् ॥५०॥ त्रिभक्तैस्तस्य वाक्याणविपनिर्विपकालता। आयैः स्वरैस्तु काश्च वर्गभिन्ना लिपिद्विधा ॥५१॥ स्वरा जीवस्तनुर्वर्गा इति ज्ञेया च मातृका । वातामीन्द्रजलात्मानो वर्गप्वर्णचतुष्टयाः ॥५२॥ नपुंसकाः पञ्चमाः स्युः स्वराः शक्राम्बुयोनयः । दुष्टौ दूतस्य वाक्याद्यो वातामी मध्यमौ गतेः ॥५३॥ प्रशस्ता वारुणा वर्णा अतिदुष्टा नपुंसकाः । जीवकाव्योदयो ज्ञेन्द्रोः स्वक्षेत्रेषु तथोदयौ ॥५४॥ 2 योजयेदिति । दक्षिणभागे यत् फलमुक्तं तदेवाग्रभागे, चामभागे यत्तदेव पृष्ठभाग इत्यर्थः ।। (४९) जीवाविति । दष्टाख्यापूर्व देवदत्तः सर्पण दष्ट इति नैतद्विनिन्दितम्(१) । अन्यथा योजनीय त्रिभक्तैरिति । वाक्यार्णान् त्रिभिर्विभज्य अवशिष्टमेकं चेद्विपं, द्वयं चेन्निविषम् । त्रीणि चेत् कालता तो] मृत्युरित्यर्थः ॥ (५०-५१) खरा इति । यदि स्वरो दूतस्य वावयादिस्तदा जीवगतं शुभं जानीयात् । यदि कादिः शरीरगतमशुभम् । स्वराः शक्राम्युयोनयः हस्वदीर्घर्घादि]भेदेन ॥ (५२-५३) .".1 स्तु. 2 मध्यमो हरिः.

·२२ तंत्रसारसहहे 1 2 शुक्रगुोंविधोदृष्टिः दृतकाले शुभा मता । मुक्ता मन्दं ग्रहाः सर्वे गच्छन्तोऽस्तं न शोभनाः ॥५५॥ दूतागतिं वदेत्पूर्व स्वामिदंशादिसूचकैः । प्रस्थाने मगलं वार्य गर्जितं मेघहम्तिनोः ॥५६॥ प्रदक्षिणं फले वृक्षे वायसस्य च कूजितम् । गीत वादिलशब्दाच सिद्धये श्रुतमीदृशम् ॥५॥ आक्रन्दो जुलादीनां दक्षिणे विस्तं क्षुतम् । अनर्थसूचक वाक्यमीदृशं स्यादसिद्धये ॥५८॥ वेश्या विप्रो नृपः कन्या गौर्दन्ती मुरजध्वजौ । क्षीराज्यदधिशङ्खाम्बुच्छेनं भेरी फलं सुरा । तण्डुलं हेम रूप्यं च सिद्धयेऽभिमुखा अमी ॥५९।। सकाष्ठः सानलः कामलिनाम्बरभारभृत् । गलोढटक्को गोमायुगृध्रोलुककपिद्विकाः ॥६०॥ 3 (५४-५५) जीवेति । जीवो वृहस्पतिः, काव्यः शुक्रः, ज्ञो बुधः, स्वक्षेत्रेषु स्वाधिपत्यराशिषु, शुक्रगुर्वोश्चन्द्रस्य सप्तमस्थत्वं विधोईष्टिः ।। प्रस्थान इति । प्रदक्षिणम् = ONEXTOSOlcinod कूजितम् =2pomsakoo. आकन्दः Coosmooems: दक्षिणे अलादीनाम् । वञ्जुलम् : विस्त %DRODisa. क्षुतं = Dmadकाष्ठम् = niloo". कारः = coleji. टकः = emegel. गोमायुः = 8@g. उलूकः = dead. PROctob 1 नासादंशादि. 2 वाक्यं. 8 ताम्बूलं. गलस्थटको, ·द्वितीयः पटलः २३ 1 महिषाही शव मांसो निषेधः पतन वधः । कलहः सर्वजातीनां समार्जनविलेपने ॥६॥ तैलं कपाल कार्पास भस्मेत्येतान्यसिद्धये ॥६२॥ अन्ये च येऽनुज्यन्ते सिद्धयसिद्धयोस्तु सूचकाः । नासार्दशादयो नित्य जिजास्यास्तेऽपि मन्त्रिणाम् । चेष्टादष्टस्य जायन्ते विषवेगेषु सप्तसु ।।६३।। धातोर्धात्वन्तरप्राप्तिर्विषवेग इति स्मृतः । दंशे स्थित्वा द्विपञ्चाशन्मानाः संवर्धते विषम् ॥६४॥ देशाल्लालटमायाति ततो नेत्र ततो मुखम् । आस्याच धमनीस्ताभ्यो धातून् प्रामोति हि कमात् ॥६५॥ वेगो रोमाञ्चमायो रचयति विषजः स्वेदयत्रोपशोपौ तस्योर्ध्वस्तत्परौ द्वौ वपुषि जनयतो वर्णभेदप्रवेपौ । यो वेगः पञ्चमोऽसौ नयन विवशतां कण्ठभरं च हिकां पठो निधासमोहौ वितरति च मृति सप्तमो दष्टकस्य ॥६६|| 2 3 4 द्विक = bataob. अनर्थसूचक वाक्यं नष्टो हित इत्यादि)। सम्मार्जनम् = moslean विलेपनम् Dnytics (५६-६३) चेरेत्यादि । दंशे दंशाणे, द्विपञ्चाशन्मात्राः गतमालाः, अत्यन्तभाग्यहीनस्य द्विमानाधिकपञ्चाशन्माला या । धमनी: नाडीः ।। (६४-६५) वेग इत्यादि । तस्याद्यस्योो द्वितीयः । तत्परौ, तृतीयचतुर्थी, 1 तेच मन्त्रिणः. 2 ललाटं यात्याश. ३ वि. 4 कर्णभर.

·२४ः तन्त्रसारसरहे यस्याङ्गानां जडत्वं श्वयथुरवयवोद्वेगदाहप्रलापाः विड्मेद: केशकुछ सुकरमरुगतापायोन्तिरक्ष्योः । कृष्णामृक्कम्पशूलौ हृदि च विघटना दन्तदन्तच्छदानां श्यावं च शेष्मपित्तोदमनमसृगलं रोमकूपादिपु स्यात् ॥६॥ लालासुतिश्शितिनिमानि च मण्डलानि नासाश्रयाणि वचनानि च सन्धिभेदः । पूर्वाधिका विकृतयो विविधा भवेयुर्यस्य प्रतिक्षणमसौ खलु कालदष्टः ॥६८॥ हक्फुल्ला विवृतं सपायुवदनं धातुः [श्रोतुः]शनैः पृष्ठतो(?) [मर्मा]वर्गाद्यन्ततले च देश उदकोत्सेकान्न रोमोद्गमः । कीलालोत्प्लवनं न ताडनपदं यष्टया न शस्त्रक्षता- द्रक्ताविष्करणं च यस्य नियतं दप्टस्स मृत्यु गतः ॥६९॥ (६६-६७) लालेति । लाला प्रवेपः = ailog.co. यस्येत्यादि । जडत्वम् = coomgs'. श्वयथुः = oilaoo. अवयवोद्वेगः = MF-000 विड्भेद: = 2eyomowo. हृदयकम्पो हृदयान्तश्शूलब्ध. दन्तच्छददन्तयोर्विघटना विक्षेपः, श्याव = amapale കിഴല शितिनिभानि मण्डलानि कृष्णानीत्यर्थः । सन्धिभेदः सन्धयो विश्लिष्टा इव । कालदष्टः सर्परूपेण ॥ (६८) दृक्फुल्लेति । दृक् फुल्ला =chand2eICRes, पायुः मलद्वार, वदनं मुख, शनेद्रातुः [शनैः श्रोतु (e)] कर्णस्य, पृष्ठतः पृष्ठभागे, वर्गाद्यन्ततले, कसे करतले च, देशे दंशितवणे, उदकोत्सेक: जलधारा, रोमोद्मो रोमाञ्चः, कीलालोत्प्लवन = Resorolaba20 sers day, ताडनपद = wilomg's', रक्ताविष्करण = 80500106IgISer यष्टि Dosी, 1 दाही प्रवेपो, ·द्वितीयः पटल २५ सप्तैतान्यथ लक्षणानि कतिचित् सर्वाणि या कारण साध्यासाध्यनिवेदनस्य विदुप. सर्पण दष्टं प्रति । एतत्साध्यमसाध्यमेतदिति च श्वेल न जानाति यः संपाप्तो हसनीयतां स तु जनैमन्त्रीति किं कथ्यते ॥७॥ एतान्येवं सम्यगालोच्य सर्वा- प्युचैः साध्य दष्टमासाद्य विद्वान् । अव्ययात्मा तस्य कुर्याचिकित्सा ध्यानैमन्त्रैरौपधैरात्मसिद्धैः ॥११॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्हे द्वितीय. पटलः ।। सप्तेति । साध्यासाध्यज्ञानं किमर्थमिति चेत् अन्यथा तस्य मन्त्रीति नामाप्ययोग्यमिति ॥ एतानीति । एतानि लक्षणान्यालोच्य मृदुपूर्व चिकित्सेत् । कैरिति चेत् ध्यानादिमिरात्मसिद्धैरन्यस्मिन् पुरुषे पूर्व प्रयोज्य फलितैरथवात्मसिद्धैरन्यैरपि प्रयुक्तैः ।। ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने द्वितीयः पटल. ।।

·तन्त्रसारसाहे ॥ अथ तृतीयः पटलः ॥ 1 . दृशौ दण्डिनि जीवाज्ये साध्यहृत्पद्मकोशगे। तन्नामावृत्ते चन्द्रच्छन्ने मूसम विन्यसेत् ॥१॥ कण्ठे सुधाढ्यमिन्दु भ्रूमध्ये बिन्दु च चिन्तयेत् । कार्यादौ जीवरक्षेयं बन्ध बन्धेति भाषणात् ॥२॥ अथवा चिन्तयित्वैव मन्त्री मन्तमिम जपेत् । “ तस्य चिकित्सां कुर्यादित्युक्तम् । सा जीवरक्षापूर्विकेत्याह-दृशाविति । साध्यहृत्पद्मकोशगे चन्द्रच्छन्ने तन्नामार्णावृते दण्डिनि जीवाल्ये दृशौ भूसन विन्यसेत् । तद्यथा--हृदि " लं" पृथिवीमण्डलं चिन्तयित्वा तदुपरि कादिवर्ग- त्यादिनोक्तं मातृकाम्बुज चिन्तयेत् । कर्णिकामध्ये ""इति इन्दुमण्डलं, तस्य मध्ये "क्षों" इति बीजं नारसिंह, तस्योपरि "हस” इति वीज (बन्ध बन्धेति) देवदतस्य जीवं बन्ध बन्धेति तस्योपरि चिन्तितेन हौ इत्यनेन मुण्डबीजेन तज्जीव कयलीकुर्यात् । तदुपर्यपि पूर्वोक्तं मातृकाम्बुजमधोमुखं संकल्प्य ऊर्ध्वाधस्थितं नृसिंहबीजद्वन्द्वमूर्ध्वाधोगतमिन्दुव्य च सन्धयेत्(?) । पद्म च दलान्त.प्रवेश निर्विवरं यथा तथेत्यर्थः । उपरिस्थोपरि च इति पृथिवीमण्डलं चिन्तयेत् । तन्मण्टलद्वयमपीतरेतर सन्धयेत् । “ओं नमो भगवते नीलकण्ठाय खाहा ” इत्यनेन पाशेनेव दृढं परितो बन्धयेत् । केपाञ्चिल्लिपिना बन्धन भ्रूमध्ये बिन्दं च कारयेद्वकारं च कण्ठे इन्दं च चिन्तयेत् । भ्रूमध्यात् स्रवन्तीममृतधारां कण्ठेन्दुगाममृतकलां प्राप्तया तया सहाण्डान्तर्बहिश्च व्याप्तां स्मरेत् । तत्र मुण्डस्थाने नृसिंहो वा “ओं लं ठं झौं हसं देवदत्तस्य जीवं बन्ध बन्ध हसौं क्षौ ठं लं ओं नमो भगवते नीलकण्ठाय स्वाहा ठं वै एवं चिन्तयित्वा एवं जपेञ्च, अन्यथा का पृथिव्यादि जीवान्तं पूर्ववत् । संकल्पितम्योपरि मुण्डं च मुण्डोपरि पद्म विनेन्दुमेव इन्दोरूवं बन्धन च पुनः पुनः पद्म निमील्य पूर्वमन्त्रेण दृढं संगृह्योपरि भूबिम्ब पूर्ववत्तयोः संबन्धश्च(न्धं च) एवं स्मृत्वा विन्द्विन्दु(न्नोभूकप्ठयोः स्मरेत् । पुन:जानि जपेच्च । इयं जीवरक्षा ३(१-२) 1 कण्ठे सुधाट्यमिन्दु भूसद्म विन्यसेत् । भ्रूमध्ये विन्दं चिन्तयेत् । 2 2 अमृतकलाप्रायया.

·तृतीयः पटलः २७ 1 ओं नमो भगवते णी च शस शर्णा श........॥ साज्य शकृद्रस पेय सर्पिर्ण जीवरक्षणम् ॥३॥ जङ्गमं स्थावरं चेति द्विविधं विपमुच्यते । - जङ्गमं सर्पमूपादि शृङ्गयादि स्थावरं विषम् ॥४॥ आद्यस्य पोडशाधारा दंष्ट्राशुक्ल(क)शवादयः । दशीऽन्यस्य प्रसूनत्वड्मूलपत्रफलादयः ॥५॥ मन्त्रध्यानौषधाद्यैस्तु तयोः कार्या प्रतिक्रिया । शान्तः स्मरान्वितो ब्रह्मा लोहितस्तारकं शिरः ॥६॥ विपति म मन्त्रोऽयं तार्थः शब्दमयः स्मृतः । ज्वल ज्वल महामति ठ, ठ गरुडचूडाननाय ठ ठ । गरुडशिखे ठ, ठ गरुड प्रभञ्जन प्रभेदन वित्रासय । विमर्दय ठ, ठ अप्रतिहतबल अप्रतिहतशासन हुम् फट् ॥ जङ्गममिति । समर इकारः । अयं मन्त्रो विपतिर्नाम, मन्त्रस्य विपतिरिति केन प्रकारेण (इति) चेत् तायः शब्दमयः स्मृत इति । क्षिप ओं स्वाहा, ओं ज्वल ज्वल महामति स्वाहा हृदयाय नमः । ओं गरुडचूडाननाय स्वाहा शिरसे स्वाहा। ओं गरुडशिवे स्वाहा शिखायै ओं गरुड प्रभञ्जन प्रभञ्जन प्रभेदन वित्रासय विमर्दय स्वाहा कवचाय हुं फट् । ओं अप्रतिहतबलाप्रतिहतशामन हुं फट् अस्त्राय फट् । ओं उग्ररूपधारक सर्पभयाकर भीषय भीषय सर्प दह सर्प दह भस्मीकुरु कुरु स्वाहा नेत्राभ्यां चौषट् । काश्यप ऋषिः, देवी गायत्री छन्दः, पतिर्वा, श्रीगरुडविष्णुर्देवता ॥ (४-७) वषट् । 3 , 1 स चण्ठा शठ". 2 शफादयः, 8 सदह संदह.

·२८ तन्त्रसारसङ्गृहे 1 2 उग्ररूपधारक सर्पभयकर भीषय, सर्प दह दह भस्मीकुरु ठ ठ । एवमुक्तानि नेत्रान्तान्यहानि विपतेश्व पट् ॥७॥ सप्तवर्गान्त्ययुग्माष्टदिग्दल खरकेसरम् । (विद्धन्दौ मरद्वहि) पिन्दुकद्वहिरुद्धान्त्यकर्णिक मातृकाम्बुजम् । कृत्वा हृदिस्थं तन्मन्त्री वामहस्ततले स्मरेत् ॥८॥ । 3 सप्तेति । अथमोपदेशान्तरमाहु-द्वीपाब्धिमध्यस्थले कादिवर्गान्ययुग्माण दिग्दरमित्याद्युक्तप्रकारेण लिपिपङ्कज सचिन्त्य तस्य कर्णिकायाममृतपूर्ण "2" बीज सकल्प्य दष्ट तस्मिन्नमृतकलशे कण्ठदनामृते स्थित सचिन्त्य पुनस्तस्य पनस्य केसरेषु श्वेतवर्णा कला सचिन्त्य त दए तासा स्तन्यामृत परित उक्षित ध्यायेत् । पुनर्वाल द्विभुज हस्तस्थशङ्ख गरुड द्वादशान्त तुण्डेन निर्भिद्य तस्य देहान्त प्रविशन्त विचिन्त्य तस्याकाशस्थ विष वायौ सकामयन् ध्यायन् “ओ हसौं सक्षिपह, प्रक्षिपह, हा सप्लव स , प्लावय स सहस , प्रक्षिपह " इति मन्त्रमसफ़जपेत् । पुनरपि बहिर्गत्वा द्वादशान्तान् पूर्ववदन्त प्रविश्य अमृतेन शावयित्वा तस्य वायुमण्डलस्थ विषम् अग्नौ समामयन् ध्यायन् "ओ हसौं सक्षिपह हा खा सप्लव " इत्यादि असकृत् जपेत् इत्यन्त पूर्ववत् । पुनरपि वहिर्गत्वा द्वादशान्तान् पूर्ववदन्त प्रविश्य अमृतेन प्लावयित्वा तस्याग्निमण्डलस्थ विषमप्सु सक्रामयन् ध्यायन् “ओं हसौं सक्षिपहह स्वाहा सप्लवस" इत्यादि पूर्ववत् । पुनरपि बहिर्गत्वा द्वादशान्तान् पूर्ववदन्त प्रविश्य अमृतेन प्लावयित्वा तस्य अम्मण्डलस्थ विष पृथिव्या सक्रामयन् ध्यायन् , ओं हसौं सक्षिपह सक्षिपह हा स्वा ओ सप्लवस" इत्यादि पूर्ववत् । पुनरपि बहिर्गत्वा द्वादशान्तान् पूर्ववदन्त प्रविश्य, अमृतेन प्लावयित्वा तस्य पृथिवीमण्डलस्थ विपं दशान् बहिनिस्सारयन्त स्मरन् वक्ष्यमाणमष्टोत्तरशत जपेत् । पुनरनेन मन्त्रेणैव मूर्धा गत्वा दशानिर्गच्छन्तप(न्त विष)अप कृप्य स्मरेत् “ओं हसौं सक्षिपह सक्षिपह हा स्वा ओं पक्षि सप्लवस सप्लवस प्लावयस सहस प्रक्षिपह प्रक्षिपह" इति । एवं कृते विधशान्ति सद्य एव भवति ।। 1 उग्ररूपधार कुसर्प. 2 संदह 8 त मन्त्री. .

·तृतीयः पटलः 1 अङ्गुष्ठादौ न्यसेद्वर्णान् विपते दिताज्झलः । पीत बजि चतुष्कोण पार्थिव शरदैवतम् ॥९॥ वृतार्धमाप्यं पद्माकं शुक्लं वरुणदैवतम् । त्र्यों स्वस्तिकयुनक्तं तैजस वहिदैवतम् ॥१०॥ वृत्तं विन्दुवृतं वायुदैवतं कृष्णमानिलम् अगुष्ठाद्यङ्गुलीमध्यपर्वस्थेप्वेपु वेश्मसु ॥११॥ स्ववर्णनागद्वन्द्वेन वेष्टितेपु न्यसेत्क्रमात् । विपतेश्चतुरो वर्णान् स्वमण्डलसमत्विषः ॥१२॥ अरूपे तु]खतन्माल आकाशे शिवदेवते । कनिष्ठामध्यपस्थे न्यसेत्तस्यान्त्यमक्षरम् ॥१३॥ 2 3 अङ्गुष्ठेति । अङ्गुष्ठादौ न्यसेद्वर्णानित्यनेन सकळी(ली)करणमाह-हस्ते व्यापक न्यस्य तालत्रयादिकं कृत्वा पुनरगुष्ठादौ विपते दिताज्झलः वर्णान् क्रमान्यसेत् । अगुष्ठादिकनिष्ठान्तानां मूलपर्वसु इ क प अप अउँ आस पे आहे स्ववर्णनागद्वयेन वेष्टितेपु अङ्गुष्ठाद्यगुलीमध्यपर्वस्थेष्वेषु वेश्मसु विपतेश्चतुरो वर्णान् क्रमान्न्यसेत् । सिं लं पृथिवीमण्डलाय वायुकिशङ्खपालवेष्टिताय पीतवर्णाय नमः । अङ्गुष्ठमध्यपर्वणि पंच अमृतमण्डलाधा काफोर्टफयामपोष्टताप वेत्तवणाप' नमः । तम्यामध्यपणि ओं रं पाह- मण्डलाय अनन्तगुलिकवेष्टिताय रक्तवर्णाय नमः । मध्यमाया मध्यपर्वणि खां यं वायु- मण्डलाय तक्षकमहापद्मवेष्टिताय कृष्णवर्णाय नमः | अनामिकाया मध्यपर्वणि हां हः' 'आकाशमण्डलाय जयविजयवेष्टिताय कृष्णवर्णाय नमः । कनिष्ठाया मध्यपर्वणि तस्यान्त्य- मक्षरं कनिष्ठामध्यपर्वस्थे आकाशे न्यसेत् । हां हः आकागमण्डलाय नमः । तत्रापि नागाभ्यां सह वा न्यासः । नागानामादिवर्णाश्चेति । " वां शं अङ्गुष्ठमध्यपर्वणि " कां ६ तर्जन्या मध्यपर्वणि "अंगु" मध्यमाया मध्यपर्वणि " से मं" अनामिकाया मध्य- 1 युत. 2 पर्वमध्यस्थे. 8 अम्मण्डलाय.

·३० तन्त्रसोरसङ्गाहे 1 नागानामादिवर्णाश्च स्वमण्डलगतान् न्यसेत् । भूतादिवर्णान् विन्यस्येदङ्गुष्ठाद्यन्तपर्वसु ॥१४॥ तन्मात्रत्रिगुणादर्णानगुलीषु न्यसेहुधः । स्पर्शनादेव तार्थ्यात्मा हस्तो हन्याद्विपद्वयम् ॥१५॥ मण्डलादियुतान् वर्णान् विपतेः करयोजितान् । ज्येष्ठाद्यगुलिभिर्देहे न्यसेत् स्थानेषु पञ्चसु ॥१६॥ पर्वणि "ज विं" कनिष्ठाया मध्यपर्वणि भूतादिवर्णानिति " अंतें वां आं" एते अङ्गुष्ठादीनामन्तपर्वसु । एवं तन्मालाश्शब्दादयश्च त्रिगुणाद्यनिति से रं त इति अङ्गुष्ठा- द्यगुलीनां पर्वणि तलेषु पुनः सृष्टिक्रमेण च न्यसेत् । “आह आसॅ व अ उं अंप ई क पं" कनिष्ठादिमूलपर्वसु "हा है " आकाशमण्डलाय जयविजयवेष्टिताय कृष्णवर्णाय नमः । "स्वां यं" वायुमण्डलाय तक्षकमहापद्मवेष्टिताय कृष्णवर्णाय नम इत्यादि कनिष्ठादीनां मध्यपर्वसु “जं विं तं में अंगु कां पं वां शं'कनिष्ठादीनां मध्यपर्वसु"आं वां में अंशं खं रूं रंग"इति कनिष्ठादीनामन्तपर्वसु"सं रं तं" इति कनिष्ठाद्यङ्गुलीनां पर्वत्रितयेषु । मण्डला- दियुतानिति । पुनर्देहे मूलेन व्यापकं न्यस्य ज्येष्ठाद्यङ्गुलीभिः पादगुह्यहृदयमुखमूर्धसु पञ्चसु स्थानेपु"इ क " इत्यादीन् न्यसेत् । “सिं लं "पृथिवीमण्डलाय वासुकिशङ्खपाल- वेष्टिताय पीतवर्णाय नमः । इत्यादीनपि नागाद्यानपि भूतादिवर्णानपि तन्मात्राद्यर्णानपि त्रिगुणाद्यानपि एकैकस्मिन् स्थाने पुनः सृष्टिन्यासश्च मूर्धमुखहृद्गुह्यपादेषु कनिष्ठा- दिभिः "आहे." इत्यादीन् “ हां हं" आकाशमण्डलाय जयविजयवेष्टिताय कृष्णवर्णाय नमः इत्यादीनपि "ज पिं"इत्यादिनागादिवर्णानपि"आंवा इत्यादिभूतादिवर्णानपि"श खं"इत्या- ' दितन्मालाद्यानपि "सं रं तं 'इति पञ्चस्वप्येकैकस्मिन् अवयवस्थाने" । आजानुत इत्यने- नास्य पञ्चभूतात्मकत्वं च दर्शयति । आजानुतः सुवर्णाभं पृथिव्यात्मकं, आनामेस्तुहिन- प्रभं आकप्ठात् अम्मयं कुङ्कुमारुणं अन्यात्मकं आकेशान्तात् सितेतरं वाय्वात्मकं 2 1 तन्मात्रान्. 2 अम्मयं आकाठात.

·तृतीयः पटलः आजानुतः सुवर्णाभमानाभेस्तुहिनप्रभम् । कुक्षुमारणमाकम्ठादाकेशान्तात् सितेतरम् ॥१७॥ ब्रमाण्डव्यापिनं ताक्ष्य रक्ताई नागभूपणम् । लीनागनासमात्मानं महापक्ष स्मरेदुध ॥१८॥ एवं ताात्मनो वाक्य मन्त्र स्यान्मन्त्रिणो विपे । मुष्टिस्तार्यकरस्यान्तस्थिताङ्गुष्ठा विपापहा ।।१९।। ताय॑हस्तं समुधम्य तत्पञ्चाङ्गुलिचालनात् । पुर्याद्विषस्य स्तम्भादीस्तदुक्तपदवीप्सया २०॥ आकाशदेशभूगीज पञ्चा! विपतिर्मनु । संस्तम्भयेति चीप्सान्तो(न्तभाषणात् भाषणात् स्तम्भयेद्विषम् ॥२१॥ 1 2 ब्रमाण्डव्यापिनमित्यनेनाकाशात्मकमित्यप्युक्तम् । लीनागनास छिन्ननासाग्र, नीलामनास- मिति या पाठ । (ताात्मना) तार्थ्यात्मनस्तार्थमन्त्रेण सकलीकृतस्य वाक्यं तेन यदुक्तं विपविषये तन्मन्त्र[स मन्त्र स्यात् । सस्तम्भयेति । स्वयं पीतवर्णश्चतुरश्रमण्डले स्थितं दष्ट ध्यात्वा दप्टस्य विष “स्तम्भय स्तम्भय' इति अङ्गुष्ठचालने क्षितिवीजजपाद्दष्टस्य विष स्तब्ध भवति । तमेव करमूर्चीकृत्य तर्जनीचालनात्स्वयं श्वेतवर्णो भूत्वा दष्टं वरुणमण्टरान्तस्थित- समुतैराला वित ध्यात्वा अमृतस्य पुरतो विप च कृष्णरूप निर्गच्छन्त ध्यात्वा वकारे दष्टं निर्विप कुरु इति वीप्सया दष्ट निर्विप कुर्यात् । तमेव करमूर्वीकृत्य मध्यमाङ्गुलिचालनात् स्वयं रक्तवर्णो भूत्वा दप्टमानेयमण्डले स्थितमूर्ध्वगताभिालराभि सर्वतो दह्यमान ध्यात्वा "ओ दष्टं निर्वियं स्तोमय" इति जपात् स्तोभयेत् । चेष्टा कुर्यात् । तमेव करमूर्वीकृत्यानामिका- चालनात् स्वयं कृष्णवर्गो भूत्वा दष्टं घायुमण्टलस्थं वायुना सर्वतस्तप्यमानं ध्यात्वा "अस्यां दष्ट संकामय सकामय" इति दष्टरिय संक्रामयेत् । तमेव करमूर्चीकृत्य कनिष्ठा- गुलिचालनात् स्वयमाकाशरूपो भूत्वा दष्ट च तद्रूप ध्यात्वा "हा दष्टस्य विषमाक्षेपय आक्षेपय " इति दष्टविषमाक्षिपेत् । विषानुरूपनाशनं कुर्यादित्यर्थ ।। (९-२०) । 1वीप्सा नो. 2 दुष्टस्य.

·३२ तन्त्रसारसाहे 1 2 विन्यस्तभूपयोबीजौ मन्त्रोऽय साधुसाधित । संप्लवसप्लावयसशब्दाढ्य संहरेद्विपम् ॥२२॥ दरमुत्थापयेदेष तज्जप्ताम्भोऽभिपेकत । तज्जप्तशतभेर्यादिनिस्वनश्रवणेन वा ॥२३॥ (सन्दष्टपद)सन्दहपचसयुक्तो भूतेजोन्यत्ययात् स्थितः । मन्त्रोऽयं वायुवद्वहेर्विषस्य स्तोभद्भवेत् ॥२४॥ भूवायुव्यत्ययान्मन्त्री विष सङ्कामयत्यसौ। वीप्सयोचारणोपेतस्तद्योग्यस्य पदस्य च ॥२५॥ भूव्योमबीजयोमन्त्रो व्यत्ययाद्विपति कृत । सक्षिपह प्रक्षिपह पदाढ्यो नाशयेद्विपम् ॥२६॥ 3 आकाशेति । आकाशदेशेत्यादिना विपतेरक्षरव्यत्यासे स्तम्भनादीन्याह "ओ क्षिप ओ स्वाशिदष्टस्य विष स्तम्भय स्तम्भय” इत्यनेनाङ्गुष्ठचालनाद्दष्टस्य विष स्तब्ध भवति । ध्यानादिक पूर्ववत् । “ओं पक्षि ओं स्वाहा सप्लवस सप्लवस" इति निविपीकरणे अनेन तर्जनीचालनाद्दष्टस्य विप नष्ट मवति । “ओं पक्षि स्वाहा सन्दह पच दष्टविष सस्तोभय सस्तोभय" इत्यनेन मध्यमाङ्गुलिचालनात् दष्टस्य विषस्तोभो भवति । वायुवढहे यथा वायुर्वहे स्तोभकृतथा । स्वाप ओं स्वाक्षिहा दटस्य विष देवदत्ते संक्रामय सनामय " इति दष्टस्य विपसमाम कुर्यात् । अनेन अनामिकाचालनाद्दष्टस्य विष समान्त भवति । हा प ओ स्वाक्षिसक्षिपह सक्षिप दष्टस्य विष नाशय नाशय इति कनिष्ठागुलिचालनात् दष्टम्य विष सन्नटं भवति । 1 व्यत्यस्तभूपयो/जो मन्त्रो य साधुसाधित । 2 सप्लवस'सावयस पदान्ध्य. 3 संप्लवस शवयस पदाढयो. " (२१-२६) ·तृतीयः पटलः । 1 3 4 भृगुसाचुगान्तादिकालसर्गान्धितः क्रमात् । सामस्तोमसस्तम्भनाशकृत् खगृहस्थितः ॥२१॥ घोपः स्वर्गी चतुर्वेश्मस्थित्या सकमणादिकृत् । अन्तःस्थैर्निजवेश्मस्थैर्वातामीन्द्रजलाश्मभिः ॥२८॥ ततत्कर्म नयेन्मन्त्री गरुडीकृतविग्रहः । कृष्णं विपस्य सकामे रक्ताभं स्तोभकर्मणि ॥२९॥ पीतं स्तम्मे शशिप्रख्य नागे ताक्ष्य विचिन्तयेत् । घूतपक्षो वहन विष्णु ताात्मा वायुवेश्मनः ॥३०॥ अन्तस्थात्म जपन् मन्त्र मन्त्री सङ्कामयेद्विपम् । सस्तोभयेत्तथाभूतस्ताक्ष्यो वहिगृहे स्थितः ॥३१॥ तेनैव मनुनादेशस्तथा स्यादिति केचन । सोऽवष्टम्भितगात्रस्सन् जपन्निन्द्रगृहस्थितः ॥३२॥ संस्तम्भं कुरुते कैश्चित्तथा संहार इष्यते । तार्यो वरुणगेहस्यस्तज्जपान्नाशयेद्विपम् ॥३३॥ 5 6 7 भृगुसाम्बुरिति । आदिशब्देन दशान्तस्यादिरुच्यते । एतच बीज विपतेश्चतुर्था- क्षरस्यैकदेशः । हस्बैं हस्हस्वं । सर्गी यरलव इत्येते अन्तःस्थाः । अन्तःस्थेत्यादिना अन्तःस्थासु विशेषमाह । ताात्मा धूतपक्षो विष्णु वहन् मन्त्री वायुवेश्मगो भूत्वा अन्तःस्थात्ममन्त्र जपन् विष संक्रामयेत् । अवष्टम्भितगालो देहोद्वहनात् स्तब्धगानः ।। (२७-३२) 1 भृगुः साम्बुः 4. नाशे, 2 सी. 3.ममि:. 7 गृहे. 5 गः. 6 गृह, 5 ·तन्त्रसारसाहे 1 2 3 तथा तार्थस्य पक्षेण नीत दष्टात्परं नरम् । सविपं पवनागारं विपसनामकृद्धवेत् ॥३४॥ अहीशेन च तारेण युक्तो वाली भुजावान् । क्रमाद्विषस्य सामस्तोभौ कुर्यात्स्ववेश्मगः ॥३५॥ नरमध्ये देहमूर्ध्नि ध्यात शहादिक ज्वलत् । सतारं व्योम वा तद्वद्दष्टावयवसन्धिषु । विषस्य स्तोभद्दग्धगृहवानरकीर्तनात् ।।३६।। ओं नमो भगवते रुदाय, कालाग्निवर्णाय, एह्येहि, कालानललोलजिह्वाय, पातय पातय ॥ मोहय मोहय द्रावय द्रावय, प्रामय भ्रामय, हन, दह, पच, हुं फट् ठ, ठ। तथेति । पुनरपि संक्रामयेत् । किञ्चिद्विशेषमस्ति । तदुच्यते । अथ तार्क्ष्यस्य पक्षेणेति । तायपक्षचालनात् तस्मात् दष्टात् स्वीकृत्य पर नर नीत सविष पवनागारं विपसंक्रमकृद्भवेत् । अर्घाशेनेति संक्रामयेत् । स्तोमे मूर्ध्नि ध्यातं दधं तनुमध्यं विषस्य स्तोभकृत् । तनुमध्यो मकारः । दष्टावयवसन्धिपु ध्यातं ज्वलत् शाखादिकं च तद्वत् शाखादिकं प्रणवं सतारं व्योम वा " ही " इति । तदपि दष्टावयव सन्धिप्वेव । दग्ध- गृहवानरकीर्तनात् लङ्कां दहते हनुमानिति कीर्तनात् ॥ओं नम इति । ओं नमो भगवते रुद्राय कालाग्निवर्णाय एहि कालानललोलजिह्वाय पातय पातय, मोहय मोहय, द्राक्य द्रावय, भ्रामय, भ्रामय, हन हन, दह दह, पच पच, हुं फट् खाहा, विषामिना दह्यमानं तं दृष्टं ध्यायन् इम मर्नु जपेत् स्तोभाय ।। (३४-३७) 2 क्रम. 1 अथ. 5 तनुमध्यं दधम् . 3 अर्धीशेन. 4 बाली.

·तृतीयः पटलः ३५ दष्ट मूर्ति ज्वलद्वहिगेहं न्यस्य विपामिना । दह्यमानमिमं ध्यायन् जपेत्स्तोभाय तं मनुम् ॥३७॥ सोधिोवहिशुक्लान्तं विन्दुमद्दष्टमस्तके । चिन्तितं कुरुते स्तोम तदेवो मिलोपतः ॥३८॥ दष्टावेशकृदड्यूरुनाभिहत्कण्ठवक्त्रगः । भूगुः सापडिदीर्घानिर्दण्डी स्यात्स्तोमकारकः ॥३९॥ समन्तुविषरोगेषु तथा सर्पाग्रहादिषु । ऐन्द्र शक्रगतं नाम कुलिशोपरि घट्टितम् ॥४०॥ अन्योन्य पीडिते पाणौ स्तम्भकृद्धिषसुप्तके । मुटित भूमिगेहाभ्यां न्यस्तं मासागसन्धिषु ॥४१॥ पार्थिवाहिवृतं दष्ट ध्यात्वा सस्तम्भयेद्विषम् । पादोजरुद्धश्चक्राय शिरोऽन्ते स्तम्भकृन्मनुः ॥४२॥ 1 2 3 4 5 सोर्ध्वाधोवहीति । भूतदष्टस्य मस्तके चिन्तनात् स्तोमं कुरुते । हूं दष्टा- वेशकृत् भृगुः सापडीतिस्तात् () । अस्य जपात् सर्वविपशान्तिः ॥ ऐन्द्र इति । वाम- हस्तस्थे ऐन्द्रमण्डले लकारगतदष्टनामकुलिशोपरिघहितं दक्षिणपाणौ कल्पितेन वनेगोपरिघट्टितं विपसुप्तके स्तम्भकृत् । स्तम्भितं तु विषं नो गच्छति नाधव पतति । सां इति जपात् विष स्तम्भयेत् । मांसं लकारः। पार्थिवाहिवृतं वासुकि- शयालाभ्यां वेष्टितं पादमूलादारभ्य केशान्तमेकेन । पादोजरुद्ध इति । कटचकाय स्वाहा स्तम्भयेत् ॥ (३८-४२) 1 समस्त. 2 सर्व. 4 सन्धिकम् . शिरोक्त.

·३६ तन्त्रसारसाहे : ओं हज़े स्तम्भय उद्वन्धने ठ, ठ । एप सर्वविपस्स्तभी सादीस्तम्भयेन्मनुः । श्वेतस्वरकलाभीरुस्तन्यधारासमुक्षित । सरोजेऽमृतकुम्भस्यो दष्टो निर्विषतां व्रजेत् ॥४३॥ दण्डी कुम्भ स्थितो मूनि सुधाप्लाविनविग्रह । ध्येयो हृदीन्दुबिम्बं च श्वेलमृत्युज्वरादिहृत् ॥४४॥ जान्तं दण्डीन्दुपुटित सुधालागि जलेऽर्पितम् । सानपानात्सर्वविषज्वररोगापमृत्युजित् ॥४५॥ मुखवृत्तान्वितो दण्डी व्योमहाही द्वयं तु वा । दष्टाङ्गसन्धिषु न्यस्य चिन्मन्त्रेण विष हरेत् । सबिन्दुगगन सर्गी भृगुश्चिन्मन्त्र उच्यते ॥४६॥ 3 5 (४३) ओमिति । वज्रे स्तम्भय उद्वन्धने खाहा । एष मनु सर्वविषस्तम्भी, भीरव स्त्रिय सरोजे रिपिपद्मे अमृतकुम्भस्थ अमृतकुम्मे (पा)बा के वकारे आकण्ठादमृते स्थित तासा स्तन्यामृतधारया मूर्ध्नि पादान्त समुक्षित ॥ दण्डी कुम्भो मूर्ध्नि स्थितो ध्येय । झ क इति इन्दुविम्बं चेति चकारात्तदपि, सुधाप्लावितविग्रह क्ष्वेलादिहृत् । जान्तमिति । ठ झ ठ अनेन जप्त्वा जल पिवेत् । सर्वविषजरारोगापमृत्यवो नश्यन्ति ॥ (४४-४५) मुखेति । मुखवृत्तान्वितं (व्योमहाही दण्डी) व्योमहा इति हाहीद्वय हंस चिन्मन्त्र ॥ (४६) 1 सितो. 2 जरादिहृत् . 8 जला. 4 जरा. 5 ते.

·तृतीयः पटलः । ३७ ३ 1 2 काखान्तामिश्रीयुतो वदिशा साग्निश्च तावुभौ । साधीशी दण्डिनौ शुमसगीति चतुरोक्षरान् ॥४७॥ कनिष्ठायमुलीमध्यपर्वसु क्रमशो न्यसेत् । चिन्मन्त्र च तले तत्स्थं जलं जप्तं सुधामयम् ॥४८॥ सबीज तन्मुखे शिप्तमाविश्य विपनाशकृत् । शशिस्थ सर्गि शुक्लान्त्य हृदादिस्थ विष हरेत् ॥४९॥ कुम्भस्थ बिन्दुभंजान्तं हृत्कण्ठमुखमूर्धगम् । अम्भः कपिलपाख्यानात् सुधास्त्रावि विप हरेत् ॥५०॥ शिखसर्गी वियत्कृष्णं न्यस्यास्ये।दुष्टमन्त्रिगोः । भमभाण्डसुरापानकथया नाशयेद्विपम् ॥५१॥ 3 कान्तेति (का) खान्तानि श्रीयुत वहि ब्रमा साग्निः तावुभौ साधीशी दण्डिनी शुक्र सति चतुरः अक्षगन् कनिष्ठाद्यहुलीमध्यपर्वसु क्रमशो न्यसेत् । तले चिन्मन्त्र च तत्स्थं जलं जप्त सबीज बीजन्यासै सह तन्मुखे क्षिप्तमावेशविपनाशकृत् । " की श्री रु कुं स." शशिस्थ भूबिम्बस्थं सर्गी शुक्लान्तं "ह" इति ॥ कुम्भस्थमिति । स्वं हृदि स्थाने कल्पयित्वाम्भ कपिप्लवाख्यानात् विपहरम् । अम्मसि निममः कश्चित् कपि. प्लवमासाद्य तीरं गत इति ॥ (५०) शिखेति । शिखसर्गी वियत् हं विष नाशयेत् ॥ ऐन्देति ऐन्द्रस्थाप्यगृहस्थस्य ऐन्दमण्डलस्य वरुणमण्डलमध्यस्थितस्य पूर्णेन्दुब्जकरण्डेन पूर्णन्दुमण्डलमध्यस्वसितपद्म करण्डं. कृत्वा । (करण्ड-001) | (५१-५३) । 1 तद्वत 2 वेश. B मज्जातं. 4. पाणां.

·तन्त्रसारसहे ऐन्द्रस्थाप्यगृहस्थस्य न्यस्यास्ये तारक पुतम् । पद्ममालाधरः शको ध्वजामस्थितवायसः ॥५२॥ पूर्णन्द्वब्जकरण्डेन क्षीराब्धि दुस्तरं तरन् । दष्टः केनेति कथयेच्छत्वा तद्विस्मयान्वितः । दष्टः स तु मयेत्येवं दष्टो नष्टविपो भवेत् ॥ ५३॥ 1 सिद्धं गुरूपदेशेन मुण्ड तार्श्वतनुर्बुधः । 2 आलिख्यालिख्य पूर्णेन्दौ वामपक्षेण मार्जयेत् ॥५४॥ । सिद्धमिति । चतुर्दलं पद्मं कृत्वा कर्णिकायां " ठ" इति लिखेत् । पूर्वादिदलेषु "वं" "स" " क्षिप" इति " ठंवं संक्षिप" इत्येषा अमृतपञ्चाक्षरी । अस्य पद्मस्य मध्यस्थे ठे " ह्खा " इत्यालिख्यालेख्य वामपक्षेण वामहस्तेन स्वयं तात्मको भूत्वा हस्त पक्ष कृत्वेत्यर्थः । केवलमिति । जपादिव्यतिरेकेण लेखनमार्जनमात्रेणैव विष हरेदित्यर्थः । शृशिसस्तोमकारि स्थावरविषस्तोभकारि । अथवा तत्केवलमनुबन्धरहितः हस्व इति शृशिसस्तोभकारि शृङ्गिविसर्गस्तद्युक्तश्चेत् हस्वः इति । अथवा शृशिरेफः तयुक्त- श्वेत् हस्व इति सविषं तत् विषबन्धाय विपं मकारः हस्व इति तद्वीजमत्र न कथ्यते । परमरहस्यत्वात् । अथवा अत्रापि प्रकाशत्वेनोक्त इत्यत्र "न" इत्यनेन अम्बरमुच्यते। अतः परमित्यत्रेत्यर्थः । तत् कुत्रोक्तमित्याकाक्षायां हलेखाव्योमसौ(सेनः) पूर्वागीति । तत् बीजं "न" इति अम्बरमिति अत्र कथ्यते । अत्रातिरहस्यत्वात् अस्य बीजस्यैकदेश गृहीतम् । अन्यथा वा तद्बीजं न इत्यम्बरमित्यत्र कथ्यते । अन्यथा वा अत्र बीजं तत् केवलं न इति शृङ्गी । नः इति इन्द्र इति वासविपनं इति ।। । . (५४-५५) 1 मर्नु. १ ले.

·तृतीयः पटलः ३ 1 तत्केवल हरेत् क्ष्वेल शृशिसस्तोभकारि च । सविप विषवन्धाय बीजं तन्नात्र कथ्यते ॥५५॥ साग्निसत्यार्धेन्दुपाश्व क्षिप्रमस्याथ दिग्विभोः । एतत्स्याद्विपहृदेखा शिखिश्येनारुणात्मिका ॥५६॥ मन्त्र जप्यान्मुहुर्दष्टं गणयेद्विपशान्तये । खरमन्त्रजपाद्वाथ कलारेखाः स्वरात्मिकाः ॥५॥ हसान्तरस्था दष्टाल्यां विधायेन्दुस्थतारगाम् । एकैकलोपाद्दष्टेन गणयलिखितान् खरान् ।।५८॥ दण्डी सी सकर्णाधचन्द्री सर्गी च यन्नभः । कालकृत्यो निरुच्छ्वास तत्सनप्यान्तरात्मना ॥५९।। 2 " साग्निसत्य (न्य ? द्य?) इति । प्रों क्षिप्रमस्य फिट्टिपोटु दष्टः मन्त्र- जाप्यात् शिखिश्येनारुणात्मिका रेखा एकैकलोपात् गणयेद्विपं नश्यति । अरुण DRISTICTOR" कलारेखा. श प र स श रेखा । स्वरान् लिखित्वा स्वराणामधोभागे रेखां कारयेत् । कोष्ठं लिखित्वा तस्यान्तरा ओकारश्च तस्यान्तहसम्तदन्तर्देवदत्तस्य विप नाशय नाशय इति, वामपाणिना एतद्विधाय दक्षिणपागिनान्यत्र स्वरान् विधाय लिखित्वा इप्टेन गणयेत् । पुनः पुनर्दष्नैकैकोपात् गणयित्वा मन्त्र जप्त्वा सर्वलोपाद्विप (-५६५८) दण्डी सर्गीति । हः हः हुँ हः अथवा स तत् संस्मृत्य सप्तमत्वोऽथवासितम् इत्यनेन आकाशस्य सितमपि रूपमस्तीत्युच्यते ।। (५९-६०) श्यति । 1 किहियो. 2 कला.

·४० तन्त्रसारसाहे 1 2 संस्मृत्य दष्टमावेश सप्तकृत्वोऽथना कृते । ह इत्युक्ता न दष्टोऽसौ न विष वेति निर्दिशेत् ॥६॥ भौमाप्यामेयवायन्यत्वेलहद्विपतिर्भवेत् ॥ तद्विपक्षाणयोगेन तन्मतेन च समना ॥६॥ भौम सर्वाङ्गवश्यगुरुतास्तम्भकृद्विपम् । वारुण कफरोमाञ्चलालागलनिरोधकृत् ॥१२॥ वाहय स्खेदान्धतातन्द्रादाहदन्तवियोगकृत् । वायत्यमेव वाक्शोषवैवर्थचलदन्तकृत् । 9 ओं पक्षि महापक्षि द्वावेतौ पक्षिराप्मन्त्री विपन्नावभिमन्त्रणात् ॥६३॥ " भैमेति । तद्विपक्षाणयोगेन तद्विपक्षाक्षरमेवं भौमविपे तावत् “ स्वापद स्वाहा इति जपेत् । आप्यपिये “शि ओं ओं स्वाहा " इति आग्नेयविषे "ओं क्षिप स्वाहा " इति । वायव्यपिये "ओं शिप ओ क्षिप स्वाहा” इति । अन्यथा वा भौमविषे दष्टं वायुमण्डले संस्थाप्य " स्वा" बीजेन रिप हरेत् । आप्यपिपे दष्टमाग्नेयमडग्ले सस्थाप्य " ओं". बीजेन विर्ष हरेत् । आग्नेयविषे दष्टमाप्यमण्डले संस्थाप्य “स" कारेण विष हरेत् । वायव्यविषे दष्ट पृथिवीमण्डले सस्थाप्य " शिं" कारेण विप हरेत् । अथवा वातामी- न्द्रजलात्मनो वर्गप्वर्णचतुष्टयम् इति पूर्वमुक्तम् , तद्विपक्षाणयोगेन इति वा उक्त । ऐन्द्रे वायव्य, वायव्ये ऐन्दै , आप्ये आग्नेय , आग्नेये आप्यैरिति । दन्तवियोग (alcodanyleas- ओमिति । ओ पक्षि महापशि हससह सवत्सर स्वाहा, पक्षि पक्षि हा हा स्वाहा । विषनावेतौ मन्त्रौ ॥ (६१-६२) (६३) 1 माकाश 2 वासितम् ३ व ल ल ह लह स प स्वाहा । पक्षिमवा पक्षि या ठ ठ.

·तृतीयः पटलः ११ 1 2 3 ओं अमृतेऽमृतवर्षिणि संप्लव सप्लायय । आदौ बिन्दुसुधासवच्छशिगत ज्ञान्त विलिख्याभिधा - वर्णान् ठान्तरितानधोमुखगतान् पक्तौ सुधाप्लावितान् । कुडये छोटिकया क्रमेण लिखितान् दष्टस्य पश्यन् जपेत् मन्त्री मन्त्रमिम परोक्षविपहृत् सिद्धं त्रिलझैपैः ॥६४} ओं हिरवर्षि पर्वहिनुपी.... च्युतेन कुम्भादमृतेन सिञ्चतीमहिवणे श्वेलवतस्त्रिशूलिनीम् । उमा(इमा)निजैक्येन सितां त्रिलोचनां स्मरेज्जपनमन्त्रमिमं विपापहम् ॥६५॥ 5 6 7 8 अमृते इति । अमृते अमृतवर्षिणि सप्लवसः प्लावयसः । कुडये छोटिकया- लकार लिखेत् । तदन्तः स इति तस्याधो देवदत्तस्य विष नाशय नाशयेति लिखेत् । ठान्तरितानधोगतमुखान् ठिठ दे ठठ व ठठ दळ तळ स्य ठठ विठठ प ठठ इत्यादि अधोगतमुखान् अधोमुखान्तानित्यर्थः । उपरिस्थत्संवीजात् सवन्त्या सुधया आप्लावितान् । एतद्यन्त्रं पश्यन्निम मन्त्र जपेत् । (छो) चेटिका (sur cono si) । (६४) ओं हीरेति । ओं विपहरि सर्वविषहरि स्वाहा-विपहृदयाय नमः । हरि शिरसे स्वाहा । सर्वशिखायै वषट् । विपकवचाय हुँ। हरनेत्रत्रयाय वौषट् । स्वाहा अस्त्राय फट् । अङ्गानि तु "शिखाललाटनेनास्यगलदोर्हृदयेवपि । सकुक्षिनामिलिङ्गाख्यजानुपादेषु विन्यसेत् " अक्षराशि । उमामेव ध्यायेत् । सितां त्रिलोचनां द्विभुजां कुम्भस्थेनामृतेन दष्टस्य व्रणे सिञ्चन्तीं वामपाणिस्थेन त्रिशूलेन अस्मै त्वया दत विष स्वीकुर्वीतेति क्रोधादुक्ता अहेर्मुखे पुनर्विघ्यन्ती स्वयमेव भूत्वा उमां ध्यात्वा उमारूपो भूत्वा इमं मन्त्र जपेत् । विषास्सर्वे नश्यन्ति । 1. अमृते अमृतवर्षिणि प्लवल: प्लावशलः. 2 दण्डि. 4 चेटिकया. 5 सिध्यन्ति लक्षैर्जपात् ; सिद्धतिलक्ष जपेत् । विषहरि ठं विषहरि ही सर्व विषहरि ही स्वाहा ; वहिरवपि ट ठ, 8 स्मरन् जपेत् . 6 3 गतमुखान् . 6 हरवष्टिटधु' 7 अहिक्षते.

·४२ तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 3 4 ओं मुष्टि वनमुष्टि ठ ठ । ओं कालि महाकालि ठ ठ । अरवेलि पुरवेलि वेदवेदि । स्वच्छां काली पिशाच्याः सगुणडमरुको पञ्चमस्कन्धरूढां गूढाष्ठस्खमुष्टिद्वयधृतवपुपा देशकेनोरगेण । दग्ध्वा विद्धन नेत्रत्रयदहनगुणैः क्ष्वेलमापादयन्ती- मात्मानं भावयित्वा क विपमिति वदेतत्र नास्तीति चोक्ते ॥६६॥ 5 6 हृदयाय । ओं मुष्टीति । ओं मुष्टि मुष्टि क्जमुष्टि स्वाहा । ओं कालि महाकालि स्वाहा । अरवेलि पुरवेलि वेदवेदि स्वाहा । मुष्टि मुष्टि वज्रमुष्टि स्वाहा नमः । कालि कालि महाकालि स्वाहा शिरः । अरवेलि पुरवेलि वेदवेदि स्वाहा शिखा । मुष्टि मुष्टि वज्रमुष्टि स्वाहा कवचम् । ओं कालि कालि महाकालि स्वाहा नेत्रत्रयम् । अरवेलि पुरवेलि वेदवेदि स्वाहा अस्त्राय फट् । खच्छेति । स्वच्छां वेतालनाम्न्याः पिशाच्याः पञ्चमस्कन्धरूढां पिशाच्या उपरिस्थमुखस्य कन्धरे आरूढामित्यर्थः । चतुर्भुजामयनेन दंशकाहिं दृढं गृहीत्वा व्रणसमीपं नीत्वा अस्मै त्वया दत्तं विष स्वीकुवीतेति क्रोधादुक्ता तेनोरगेण तत्रस श्वेलमादाय मन्त्री उपरिस्थवामपाणिना डमरुकमुद्रहन्तीं दक्षिणेन त्रिशूलं नेत्रत्रय- स्थामिदग्धमुरंग तेन त्रिशूलेन पुनर्विघ्यन्तीम् आत्मानमेवभूतां. काली ध्यात्या इम मन्त्र जपेत् । पुनः क विपमिति वदेत्युक्ते तत्र विषं नास्ति । एवमुक्त तस्मिन् पुरुष स्थितं विष नश्यतीत्यर्थः । खच्छां कालीमित्यस्यान्वयः । आत्मानं स्वच्छां काली भावयित्वा क विषमिति वदेत् । कीदृग्विशिष्टां पिशाच्याः पञ्चमस्कन्धरूढां दशकेनोरगेण श्वेलमादापयन्ती, कीदृग्विशिष्टेन गूढाङ्गुष्ठस्वमुष्टिद्वयधृतवपुपा सगुणडमरुको डमरुके (essaysl) नेत्रत्रयदहनैर्दग्धः त्रिगुणेन शूलेनाविद्धः । (६६) 1 अपहेसि पुपहेंसि हेंउ हेडि ठ ठ । 3 सहगुणमस्तां. 4 पश्चिम 2 पिशाची; पिशाच्या. 5 रुद्वाङ्गुष्ठ. 6 दग्धा.

·तृतीय पटल ४३ 1 3 4 5 ओ पक्षिराजाय ओ राजपक्षि ओं ठिठि य र ल व ओ पक्षि ठ, ठ.। मन्त्रोऽय भुवि यष्टिकामहरणात् क्ष्वेल हरेदारुड ओ नमो भगवते कनकदेह काकोटकशङ्खपाल पिपं हर निर्विप कुरु हु फट छ । रेसा पञ्च विपापहा विपतिगास्तन्मनितालद्धनात् । अजन्मणिणिर्मजे सि ठ । सामस्थस्य मनु प्रदक्षिणपिधे कस्याप्यय क्ष्वेलहत् ओ नमो भगवति अनलकेशि महाकेशि सदा सदा सर्पमुखि मजमिज एरण्डकि मूपिकि सर्वपिपसङ्कामणि हु फट् ठ ठ । दष्टावेशकरो विपापहरणश्याय मनुमन्त्रणात् ॥६॥ पक्षिहु फट छ । ओ पक्षि पशि, क्षि क्षि हु फट्, ठ, ठ। ओ पक्षीति । ओ पक्षिराजाय ओ राजपक्षि ओ ठिठि य र ल व ओं पक्षि स्वाहा । अनेन भूमौ यष्टिताडनात् विष नश्यति ॥ अजेति । अगन्ध- रिनिर्मगेलि (1) स्वाहा । अय मनु सोममण्डलम्थन्य कस्यापि प्रदक्षिणविधानात् क्ष्वेरहृत ॥ ओं नम इति । ओं नमो भगवति अमर केशि सर्वदा सर्पमुस्त्रि मज्जमिन्ने एरण्डकि मूपिकि सर्वविपसकामणि हु फट् स्वाहा । जपाद्दष्टावेशकर निपापहरणश्च ॥ (६७) ओ पक्षीति | ओ पक्षि पक्षिा क्षि क्षि हु फट् स्वाहा । गरुडरूपश्येनो विषार्ण- स्थित पिपाणे स्थित दशक मुहु प्रविश्य[प्रप्रश्य]मानमसितमहि दुष्पा नारिकेर यात इति 1 ओंधी श्रीठ 2 मन्त्रोऽल. 3 चणचडे, चणचये 4. वडेव, वश 5 अचल्मरिणिमर्मसि 6 भगवति-अमसयेयि लवडा समुच्छि मम्गामिगे, ·४४ तन्त्रसारसहे 1 श्येने दृष्ट्वा विपात[ग] स्थितमहिमसित देशकै नालिकेर यात प्रनश्यमान मुहुरिति विपत्तज्जपो ध्यानयुक्त । औं ठिं ठिं य र ल व पक्षि हु फट फट ठ, ठ। रेवा सप्तद्वयामा सकरशजठरा दष्टमानीय मन्त्र जप्य तद्विरोमादपनयतु तदा मार्जयेत्ता विपना ॥६८॥ 2 ओं तत्पुरुषाय विद्महे पक्षिराजाय धीमहि तन्नो गरुड प्रचोदयात् । पिष्टाहेरशनान्नदीजलजपादेतस्य या साध्यते गायत्री गरुडस्य सेयमुदिता श्वेरक्रियासूत्तमा । शुक्केन्दू सकलो विरामशिरसौ पक्ष्यादिको द्वौ मनू पञ्चाो विपनाशनौ विपतिना तुल्यौ स्मृतौ गारुडौ ॥६९॥ (६८) ध्यानयुक्तस्य तन्मन्त्रजपो विपहृत् ॥ ओं ठिमिति | ओं ठिं ठिं य र ल व पक्षि हुं फट् स्वाहा, द्वयाग्रा सप्त रेखा कृत्वा तिस्र गर्भकारूपा इत्यर्थ । वकारेणान्तर्गता दष्ट ता रेखा आनीय मन्त्र जप्य विलोमाच्च तद्वदपनयतु । [L9oOT CPGDT OLI | तदा तामार्जयेद्विपमा । एवमसकृत् कृते सति विष नश्यति ।। तदिति । ओ तत्पुरुषाय विद्महे पक्षिराजाय धीमहि तन्नो गरुड प्रचोदयात् ।। पिष्टाहेरिति । समुद्रगा नदी गत्वा शालिपिष्टेनाहिं कृत्वा नदीफूले सस्थाप्य नाभिमात्रोदके स्थित्वा अहिं दृष्ट्वा गरुडगायत्री जपेत् । यदा पुनरहि स्वयमेव स्वसमीपमागच्छति तदा निर्भय सन् तद्भक्षयेत् । एव साधिता गायत्री जपादिना विष नाशयेत् । शुलन्दू इति । पक्षि स्वाहा पक्षि ठ स्वाहा । द्वौ मनू गारुडौ विषापही ।। (६९) 1 तज्जपेत् 2 जप्त्वा.

·तृतीय पटल ४५ 1 2 3 5 उत्तानस्य सुधागतस्य वसने न्यस्येत् पिधाने सुधा- स्रावीन्दुस्थितमबुदण्डिशशिना तत्रस्थिताना मुखे । कृत्वैव मनसाऽभिधाय च पदं तन्मुट्टमुट्टेति यत् मन्त्री तपिहितावर रापहरणादुत्थापयेद्दष्टकम् ॥७०॥ दण्ड्यभोगृहमध्यगेन्दुनिहित जान्त सुधासस्रव ध्यात्वा तायकरार्पिताम्भसि विष तत्प्रोक्षणान्नाशयेत् । शुक्लान्त्यौ सकलौ सितौ शशिगतौ दष्टस्य मुनि स्थितौ श्वेताम्भोजकरस्य वर्षितसुधासारौ विपनौ पृथक् ॥७॥ यष्टया न्यस्य च बीजपञ्चकमिमा सकृिति चिन्तयेत् रुद्रीभूततनुगुणनिशिस्खया च्छिन्दन् पुनस्तच्छिर । उत्तानस्येति । उत्तानस्य पिधाने वसने अम्धु न्यम्येत् । कीदृग्वि- शिष्टस्योतानस्य सुधागतस्य वकारस्य मध्यस्थस्य तल समीपयर्तिना मुखे " ठम्" इति । अस्मादेत मन्त्रमसकृजप्त्वा अनन्तर मुट्टमुद्रेत्युक्ता पटापहरणाद्दष्टमुत्थापयेत् ॥ (७०) दण्डीति । तार्क्ष्यमन्त्रेण सकलीकृतकरस्थे अम्भसि अम्भोगृह चिन्तयेत् । तदन्त " ठम् " तदन्त " त्स" इति अमृतमय तर्जय [तज्जल] प्रोक्षणाद्विप नाशयेत् । "स" "ह " इमो दष्टमूर्ध्नि स्थितौ चन्द्रमण्डलगौ चिन्त्यौ। कीदृग्निशिष्टस्य श्वेताम्भोजकरस्य हस्तद्वयस्थेन श्वेताम्भोजामृतेनात्मनि सिञ्चत इत्यर्थ । वर्पितामृतधारी पृथमिपनौ । अथ बहुव्रीहिसमासेन चा श्वेताम्भोजकरस्य वर्पितसुधाधारौ । श्वेताम्भोजकरो गरुड तस्य वषितसुधाधारौ । स्वय गरुड सन् स्वहस्तश्वेतपद्माभ्या तस्योपरि वर्षन्त ध्याययेदिति ।। यष्टया न्यस्येति । वेणुवेत्रयोरेकस्या । पूर्वोक्तविपतिबीजानि पञ्च क्रमेण विन्यस्य अष्टोत्तरशत प्राणप्रतिष्ठामन्त्र च जप्त्वा । रुद्रीभुतानुभैरवीकृतविग्रहस्सत्त्वरजस्त- मोमयत्रिशिखशूलेन । तच्छिर सर्पभूताया यष्टे शिरश्छिन्दन्तमात्मान धात्वा केनचिच्छरेण एकैक बीजन्यासस्थान ठित्वा छित्वा अयसा सह अन्यहस्ते याहीति समर्पयेत् । अथवा 2 मुडमुद्रुति ३ देशकम् . 4 डान्त, ज्ञान्त. । धारौ, 1 नत्वत.

·तन्त्रसारसङ्गहे 2 3 4 छेदछेदमयोऽन्वित मुहुरमु याहीति दद्यादुधो यष्ठिच्छेदनमीदृश निरुपम मन्ये विषच्छेदने ॥७२॥ क्षीराम्भ कमलाकरोदरसमुद्भताम्बुजस्थायिनं न्यन्ताम्भोषियदिन्दुजान्तविलसन्मूर्धास्पहन्नाभिकम् । व्योमस्थामलतायशखगसुधाभिः प्लाव्यमान नरं ध्यायेन्मन्त्रवरं स नष्टविषको दप्टस्समुतिष्ठति ॥७३॥ खान्तं कलाकारयुतं स्वहस्तपद्मस्य मध्ये दलपञ्चके च । ध्यात्यामृतीभूतकरो नरेन्द्रः स्पर्शन सर्वाणि विपाणि हन्ति ॥७४॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्कहे तृतीय. पटल. ॥ छित्वा छित्वा अयसा सह याहीत्युक्ता दष्टाय दद्यात् । एवं कृते स्थितदप्टरता यष्टिं शस्त्रं चादाय गच्छति। बुध इत्यनेन सिद्धमन्त्रेणैव मन्त्रिणा एतत्कर्म कार्यम् । अन्यथा स्वस्य स्वर्गस्य स्वभवनस्य वाप्यत्यन्तनाशो भवति । (७२) क्षाराम्भ इति । क्षीराब्धौ मातृकाम्बुजं चिन्तयेत् । दष्टं तस्य कर्णिकाया- ममृतमण्डले आसीनं चिन्तयेत् । (१) श्वेतस्स्वरकलाइनास्तन्यधारामृतधारया समुक्षितं । कीदृग्विशिष्टं न्यस्ताम्मोपियदिन्दुजान्तविलसन्मूर्धास्यहनाभिकं । वं मूज़ि, है आस्ये, ४ हृदि, स्म नाभी, द्वादशान्तस्थामलतार्थशससुधया अभिप्लाव्यमानं नरं ध्याययेत् । एवं कृत स दष्टो नष्टविपक समुतिष्ठति ।। खान्तमिति । म्वहस्तपद्मम्य मध्ये स इति । दलपञ्चके पञ्चाङ्गुली- चियर्थ । नरेन्द्रो रिपहारी । अमृतीतहम्नो नरेन्द्र स्पर्शनेन सर्वाणि जगमस्थावर- विपाण्यपि हन्तीत्यर्थ । अम्य मन्त्रम्य द्वादशमस्रजप. पुरश्चरणश्च । अभिवर्षऋषिः, पिराट् पड़क्तिच्छन्द, अग्निदेवता । एकैकन्यापि पुरश्चरण कार्यम् । स्पर्शनवेलाया- मप्यष्टोचरसतमभिमन्वयेत् ।। (७४) इति नारायणीयमन्त्रसारमहल्याख्याने तृतीय. पटल । 1 ता. 2 नासिकम् . 8 मन्त्रिवरः * कान्ता, । .

·अथ रुद्रपटलो नाम चतुर्थः पटलः ॥ 1 2 3 5 6 8 9 10 वहिस्थौ पाश्चतः पूर्वी दन्तश्रीकौ च दण्डिनौ । सकलो लाली चेति नीलकप्ठीयमीरितम् ॥१॥ वक्ष:कर्णशिरस्स्वेतं न्यसेत् स्तम्भे ससंहृतौ । वोऽन्तनिर्विषे स्तोभे सवेशे कण्ठपश्चिमम् ॥२॥ हरहृदयाय स्वाहा । कपर्दिने स्वाहा । नीलकण्ठाय स्वाहा। कालकूटविपभक्षणाय हुं फट् स्वाहा । फणिने स्वाहा । एतान्यङ्गानि तस्य स्युर्देवता च त्रिलोचनः । लिशिखः कृतिवसनः प्रसन्नः पद्मपिङ्गलः ॥३॥ अनुष्णप्रोद्यदादित्यतेजोव्यालोपवीतकः । तेजसा ज्वलयन् सर्वं जदाबद्धेन्दुशेखरः ॥४॥ 11 12 13 वह्निस्थाविति । श्री ईकारः प्रों वीं ठः हर हर हृदयाय स्वाहा, हृदयाय नमः, कपर्दिने स्वाहा, शिरसे स्वाहा, नीलकण्ठाय स्वाहा, शिखायै वषट् । कालकूटविषभक्षणाय हुं फट् स्वाहा, कवचाय हुँ, कर्णिने स्वाहा, अस्त्राय फट् । अगानि अरुणिः ऋषिः । अनुष्टुप् छन्दः । नीलकण्ठरुद्रो देवता। वक्षःकण्ठशिरस्सु सहारन्यासः । विपस्तोभे च विषसहारे च, वोऽन्त सृष्टिन्यासहतपुरश्चरणे वक्ष.कण्ठशिरस्सु क्रमेण मन्त्राक्षराणि विन्यस्य मन्त्र जपेत् । निर्विपीकरणे वैपरीत्येन न्यसेत् । विपस्तम्भे च । 1 तत् . 6 स्तंभे. 2 कण्ठ. नं. 7 सावरे. 8ठ, ठ. 12 कगिने ठठ. 4 स्तोभे. 9 ठ,ठ 13 पीटगः 5 पक्षोऽन्तं. 10ठ, ठ. 14 तेजाः 118,8.

·तन्त्रसारसङ्कहै भुजै कपालखटागशूलाक्षवलयान् दधन् । पूर्वयाम्योत्तरमुख सूर्येन्द्रननिभैर्युत ॥५॥ ध्यात्वैव सहरेत् श्वेल बद्धया शूलमुद्रया । कनिष्ठा ज्येष्ठया बध्या तिस्रोऽन्या प्रसृत व ॥६॥ सा शूलमुद्रा मन्त्रार्णा न नामादिषु विन्यसेत् । कुर्याण क्रमास्तोभ बद्धसहारनिविषौ ॥७॥ छुतेनायेन चावेशमन्याभ्या सङ्कम नयेत् । आद्य सान्त्य भवेत् पार्थविषसहरणाय च ॥८॥ वामहस्त प्रयुञ्जीत विषसहारनाशयो । अन्यत्र दक्षिणं पञ्चवक्तो वा स्यादसौ शिव ॥९॥ 1 2 विषावेशे वक्षसि शिरसि च बीजद्वय विन्यस्य तृतीय कण्ठे विन्यसेत् । अनामामध्ममा- तर्जनीपु करन्यास । त्रिशिखस्लिमकुट प्रोंकारेण म्तोम नीकारेण बन्ध छ कारण सहारनिर्विषो पञ्चवक्तो वा। तदानीमेव " सौम्य पञ्चमुख त्रिनेत्रमुरगाभूप जटाजूटिन शूरल्यारकपाल्पाशपरशुप्रासाग्निखड्गान्वितम् । भस्मोद्भासितनु लसच्छशिकलं कापालमा- लाधरं वन्दे भूरिवराभयप्रदकर श्रीनीलकण्ठ शिक्षम् ।। 'अन्यथागन्यास । हरहृदयाय स्वाहा हृदय, नीलकण्ठाय स्वाहा शिर , कपदिने प्वाहा शिखा, ही हू सर्वज्ञाय स्वाहा कवचम् । कपर्दिने फ्ट् स्वाहा अस्त्रम् ॥ कालकूटविपभक्षणाय हु फट् । अग्निप्राकार- मन्त्र । "ध्यक्षराख्यमिम मन्त्र प्रणवादिनमोऽतिकम् । यजने च जपे न्यासे स्वाहान्त होमकर्मणि ॥" इति सत्त्वसागरे । 1 बन्ध 2 आधा N ·चतुर्थः पटलः १९ 1 3 श्रीमान् पार्धादिरिन्द्राजौ धान्तदीर्घन्दुमद्रसः । तन्महानीलकण्ठीय मन्त्र तारसहान्वितम् ॥१०॥ पूर्वाद्यैराननैर्युक्तः श्वेतपीतारुणासितैः । अभय परशु चाप वासुकिं च दधगुजैः । तशोपवीतः पार्श्वस्थगौरीरुदोऽस्य देवता ॥११॥ संहारनिर्विपस्तोभावेशान् कुर्यात्क्रमान्मुखैः । पादजानुगुहानाभिहत्कण्ठाननमूर्धसु ॥१२॥ मन्त्रार्णान् न्यस्य करयोgहुष्ठाखड्गुलीषु च । तर्जन्यादितदन्तासु सर्वमङ्गुष्ठयोर्यसेत् ॥१३॥ ओं नीलाय नमः सह, ओं नीलकण्ठाय नमः । ओं सह । अङ्गान्येतानि तस्य स्युः दिशाबन्धश्च तैर्भवेत् । गिरोहन्नेत्रदशानि गुह्यकुक्षिहृदो गलम् ॥१४॥ 4 5 G श्रीमानित्यादि । अन्यथा मन्त्रः ओं प्रों न्द्रीं ठः ओं नमः, ओं हृदयाय नमः । प्रों शिरसे स्वाहा । न्द्री शिखायै वषट् । ठः कवचाय हु। ओं प्रों न्द्रीं ठः अस्त्राय फट् । अङ्गानि नीलकण्ठार सह । ध्याने दक्षिणाधोहस्ते अभय, ऊर्ध्वहस्ते चाप, पार्श्वस्थगौरीरुद्राय सह । अस्य मन्त्रस्य देवता । तर्जन्यादि तर्जन्यन्तमष्टाक्षराणि । अङ्गुष्ठयोः सर्व, पादजानुगुहानाभिहत्कण्ठाननमूर्ध्वस्वक्षरन्यासः गुहा गुह्य, नीलकण्ठाय नमः हृदयम् । सह शिरसे स्वाहा ओं शिखा । नीलकण्ठाय नमः कवचम् । 1 पार्श्वमि. 2 ठान्त. 5 ओं नीलकण्ठाय नमःसह ओं नीलकण्ठाय. स्लोभौ वेशात्. 6 वन्धं च; दिशां बद्धश्च. 4 क. 7 ·५० तन्त्रसारसाहे 1 2 3 दर्श शिर:कुक्षिगले हृवाहू नेत्रमूर्धनी । कुशिदंशगले मूर्धनेत्रश्रोत्रहृदो गलम् ॥१५॥ कर्णाधिगुह्यजठरनेत्रश्रोत्रभुजा हृदः। कर्ण देशं तदूर्वाधः श्रोत्रमूर्धगुहाँस्तनाः ॥१६॥ दष्टानेंग्वेपु मन्त्रार्णान् न्यसेन्मन्त्री पृथक् क्रमात् । संहारे निविपे स्तोभे सावेशे स्तम्भकर्मणि | एवमेतेन मनुना कुर्यान्मन्त्री विपक्रियाः ॥१४॥ 4 ओं नमो भगवते नीलकण्ठ अमलकण्ठ, सर्वज्ञकण्ठि क्षिप ओं ठ ठ। अमलं नीलकण्ठीयमेतत्सर्वविपापहम् । विसर्पदन्तशूलाक्षिरोगांधानेन नाशयेत् । एते मन्त्रास्त्रयस्सर्वानातवान्नाशयन्ति च ॥१८॥ 5 . सह अलं, अङ्गानि । आर्टिषेण ऋषिः । अनुष्टुप् छन्दः। महानीलकण्ठरुद्रो देवता । दिशां बन्धध तैभवेदिति । चतुर्मिरेश चतुर्दिक्षु अस्त्रेण कोणेपूर्वाधश्च विषसंहाराचेकैक- स्मिन् कर्मणि अनेन मन्त्रेण एते न्यासा. पृथक् कर्तव्याः । गिरोहृदीत्यारभ्य गुहास्तना इत्यन्तानि । तदूर्वाधः ॥ (१०-१७) ओं नम इति । ओं नमो भगवते नीलकण्ठ ठि। ठि क्षिप ओं साहा । अमलमपिः । आकृतिश्छन्दः । अमलनीलकण्टरुद्रो देवता । स्वेनैव पञ्चाङ्गानि । द्वादशसहस्र जपः । पुरश्चरणम् । सर्वविषापहमेतत् । अमलकण्ठ 1 कण्ठा. 2 भुज. णीसवछ यि अमसयठ यि क्षिप ओंठ, ठ. ३ कर्म. 5 साधयेत्. 4 ओं भगवते 6 एवं.

·चतुर्थः पटलः 2 3 5 ओं नमो भगवते क्षुद्राश छिन्द हिर- ज्वलितपरशुपाणये ठठ। ओं नमो भगवति णीसचण्ठि शिर्मसाक्षि नागरूपिणि एोहि शीघ्र सहर पर परि हुम् फट् ठठ ॥ सर्पश्चेलापही मन्त्री द्वावेतामिमन्त्रणात् । न्यसेज्ज्येष्ठादिभूतानि तर्जन्यादि च पन्नगान् ॥१९॥ शपसहखचां पां ऊं यो या द्रां दि वि सः । ब्रह्मा विष्णुः खगश्चैते न्यसेदाद्यौ च भूतवत् ।। अनुलोमविलोमाभ्यां चतुर्धा विन्यसेत् खगम् ॥२०॥ के वक्ते हत्कटीपादेवथ भूतानि विन्यसेत् । शिरोभुजोरुपादेपु नागानष्टौ च विन्यसेत् ॥२१॥ ब्रह्मविष्णू च पार्श्वस्यौ खग विपतिवन्यसेत् । आत्मानं भैरवं ध्यायेत् कल्पान्तार्कानलप्रभम् ॥२२॥ 6 7 ओं नम इति । ओं नमो भगवते रुद्राय छिन्द छिन्द विपज्वलितपरशुपाणये खाहा । ओं नमो भगवति नीलकण्ठि निर्मलाक्षि, नागरूपिणि, एवेहि, शीघ्रं सहर संहर, परपर, परिपरि, हुं फट् स्वाहा-विषापहौ ॥ न्यसेज्ज्येष्ठादीत्यादिना एकादशरुद्राणां सामान्येन सकलीकरणं ध्यानञ्चोच्यते लं पृथिव्यै नमः । वं अद्भयो नमः । रं अग्नये नमः । यं वायवे नमः । हं आकाशाय नमः ज्येष्ठादिकनिष्ठिकान्तं उभयोः करयोः तर्जन्यादि । पन्नगांध। अनन्ताय नमः । ३ सर्व, 1 खिखिन्द. 2 णिसयष्ठि. 5 खर् यां पां ऊयों यः ओं द्रां द्रीं स्त्री सः. 7 पादादि वि. 4. ज्येष्ठानि. 6 ब्रह्मा विष्णुश्च, ।

·५६ तन्त्रसारसङ्गहे व्याघ्रचर्मवस देव गजचर्मावगुण्ठितम् । ऐन्द्रमण्डलमध्यस्थ व्याल्यज्ञोपवीतिनम् ॥२३॥ कपालमालिन भीममष्टनागविभूषणम् । श्मशानभस्मलिप्ताङ्ग जटानद्धेन्दुशेखरम् ॥२४॥ नेत्र साग्निकणैर्युक्तमष्टादशभुज हरम् । मृग परशुबागौ च खा विद्युत्तिशूलकम् ॥२५॥ ध्वज वरदवही च दधान दक्षिण जै । अक्षमालागुणेष्वासान् खेटकं चास्थिघण्टिके ॥२६॥ 1 2 नम बासुकये नम । तक्षकाय नम । काकोटकाय नम । पद्माय नम । महापद्माय । शङ्खपालाय नम । गुलिकाय नम । दक्षिणतर्जन्यादिवामतर्जन्यन्त शपसहखर् ब्रह्ममन्त्र । ज्येष्ठादिकनिष्ठान्त मन्त्राक्षगि न्यसेत् । चा पा यो य विष्णुमन्त्र । ओ द्रा द्रीं स्त्री स तार्थमन्त्र । अङ्गुष्ठमारभ्य कनिष्ठिकान्त पुनरपि कनिष्ठिकामारभ्य अङ्गुष्ठान्त दक्षिणहस्ते विन्यस्य सव्यहस्तेऽपि तथा विन्यसेत् । खगमेव चतुर्धा विन्यसेत् । के शिरसि वक्ते हत्कटीपादेपु(ए) भूतानि विन्यसेत् । अनन्तगुलिकाभ्या नम शिरसि । वासुकिशङ्खयालाभ्या नमो भुजयो । तक्षकमहापद्माव्या नम ऊो । कार्कोटकमहा पद्माभ्या नम पादयो । पूवोक्त ब्रह्ममन्त्र दक्षिणपार्थे व्यापक्त्वेन रिन्यसेत् । विष्णुमन्त्र वामपार्थे । ओं द्रा द्रीं स्त्री स इति यस्तार्क्ष्यमन्त्र उक्त तस्मादेकैक्मक्षरे पादगुह्यहृदयमुसमूर्धसु न्यसेत् । व्यालयज्ञोपवीतिनम् उरगनझसूत्रमित्यर्थ । त्रिशूल विशि- खशूल गुणमेकशिखशूल । “ अस्थिसटाङ्गशूलानि जटानागाजिनोरगा । भस्महुकार इत्यष्टी मुद्रा भैरवभूषणा" || (१८२६) 1 पाणौ. 2 वहिं च.

·चतुर्थः पटलः 1 धनाभयौ कपालं च वहन्तं वामवाहुभिः । व्योमरूपाय सर्वव्यापिने रक्ष हंसविद्याधिपतये ठ, ठ। विद्याधिपतिरुद्रोऽयं मन्त्रस्सर्वार्थसाधकः ॥२७॥ ओं क्षि छिन्द पक्षि पङ्ग सूक्ष्मविपं ककढ़ . 3 4 भ्रम भ्रामय निरन्तय विपशनुरुद्रो ज्ञापयति स्वाहा । विपारिरुद्रनामैप मन्त्रेशः पूर्वबद्भवेत् । ओं त्वगसृमांसमेदोमज्जास्थिधातुमाणगा निवर्तय विषम् अनेककीडनकर सर्वकर्मकर रुद्र तिटि वितिटि ठ ठ ।। तिटिरुद्रो विसर्पमो विपहृत्पायसादनात् । दूतादिक्रीडया वापि तदाचमनयाचनात् ॥२८॥ ओं चिसि हिर जर्भक्षुद्राश वपहिरर अष्टानां नागकुलानां नवानां गोनसानां षोडशपितृकाणाम् एकविंशतिव्यन्तराणामाहर विपज्वालामुख 5 6 7 8 9 विषमक्षक, विषघातक ही खेचर, धनेति । ओं व्योमरूपाय सर्वव्यापिने क्ष क्ष हं स हंस विद्याधिपतये स्वाहा । विद्याधिपतिरुद्रः सर्वार्थसाधकः । ओं सि सि हिन्द छिन्द पक्षि पक्षि रङ्ग रङ्ग 1 व्योमपाश सर्वव्यापिणे 5 क्रियया. 7 आ चिसिहिरजर्मपुद्राशवपहिर. 2 पंज, पूक्ष्म हिरं चतु. Bठठ. 6 तदायमनयाचनात्. 8 अष्टानां नाजयुषाणां. 9 विषमक्ष.

·५४ तन्त्रसारसङ्गृहे हू निर्विषोऽसि ठ, ठ। एष विषगर्भरुद्रो गोनसादिविष हरेत् । कासगृहदाहस्य त्रिपुरोपरमस्य वा ॥२९॥ मार्जारकृकवाकूना तथा महिपपोनिणाम् । कलहोत्यकथा कार्या विविधा विषहारिणा ॥३०॥ ओं नमो भगवते पक्षिपुद्राश हिरलुप्तमुत्थापय, दष्ट कम्पय, जल्पय, कालदष्टमुत्थापय, अल चयल मूर्छामपहर, पुद्र गच्छ, बन्ध, चट, चुटु तोलय मुष्टिना संहर विषम् ।। 3 सूक्ष्म सूक्ष्म विष कटु कटु भ्रम भ्रम भ्रामय निकृन्तय निकृन्तय। विपशत्रुरुद्रो ज्ञापयति स्वाहा । विपारिस्द्र ।ओ त्वङ्मासरुधिरमज्जास्थिस्नायुप्राणगत निवर्तय, विषमनेककीडन सकर्मकर रुद्र रुद्र तिटि तिटि वितिटि वितिटि स्वाहा तिटिरुद्र । तदाचमनयाचनात् तेन मन्त्रेण दष्ट प्रति पानीययाचनादित्यर्थ । तुटि तुटि वितुटि वितुटि स्वाहा । तुटिरुद्र इति व्याख्यानपाठ ॥ ओं चिसीति । ओं किलिविपगर्भरुद्राय हर विषमष्टाना नागकुलाना नवाना गोनसाना पोडशपितृकाणा एकविंशतिव्यन्तराणाम् आहर विपज्वालामुख रिषभक्षक विषघातक ही खेचर ह निविपोऽसि स्वाहा । विषगर्भस्न्द्र (कृकवाकु = 368) (२७-३०) ओं नम इति । ओं नमो भगवते पक्षिरद्राय विपसुप्तमुत्थापय दष्ट फम्पय कम्पय जल्पय जल्पय कालदष्टमुत्थापयोत्थापय, लल चल चल मूर्छमपर हरापहर स्द्र गच्छ गच्छ बन्ध बन्ध चट चट चुटु चुटु तोलय तोलय मुष्टिना सह- 1त्या. 3 विष ठ, ठ.

·चतुर्थः पटलः 1 3 4 पक्षिरुद्रमिमं जप्त्वा व्योममुद्रामनुस्मरन् । आच्छादनपटाकर्षाद्दष्टमुत्थापयेहुधः ॥३१॥ कपोतपारावतयोः कथया शिखिकाकयोः । ग्रामदाहादिकथनात् वारणागमनादपि ॥३२॥ ओं नमो भगवते पुद्राश लर्वहिरोत्सादनकर, स्थावरजङ्गमकृत्रिमाकृत्रिमविषमुपविष नाशय, लालाविप, दष्टविप लीढविषं घातकविष नाशय, धग भूमं मर मेघान्धकारादमृतशरधारामाकर्षय विपं निविपीभव, सहर, गच्छ, नाशय ठ ठ ।। विपोत्सादनरुद्रोऽय नाना मन्त्री स्मरन्नमुम् । कुर्यात् कथां सकान्तस्य मद्यपस्य कपालिनः ॥३३॥ दावामिदग्धवृक्षस्थ. प्लवङ्गः पतितो भुवि । तुषारसृष्टिगर्भेण मस्ताप्यापित. शनैः ॥३४॥ 7 सहर विष खाहा इभ पक्षिरुद्रमनुम्मरन् जप्त्वा मुद्रां बद्धा छादनपटाकर्षणात् बुधो दष्टमुत्थापयेत् ॥ (३१-३२) ओं नमो भगवत इति । ओं नमो भगवते रुद्राय सर्वविपोत्सादन- कर स्थावरजङ्गमविष नाशय नाशय, कृत्रिमाकृत्रिमविषं उपविषं नाशय नाशय । लालाविष ३ कथया. 1 बध्वा. 2 बध्वा. 4 जङ्गमविपं नाशय, कृत्रिमाकृत्रिमविपं नाशय, लालाविर्ष. 6 अन्धकारधारां. 7 कलापि नः. 5 डम मडलमप.

·स्त्रसारसम्है 1 स्निग्ध पत्रप्रसूनाढ्य वृक्षमारूदवानिति । 2 कथा वा विपनाशाय नदीसंपूरणस्य वा ॥३५॥ 3 ओं रुद्र किरातरूपधारिणे लीनविपयन्धोऽसि मुदितोऽसि कीलितोऽसि तिष्ठ माचल सिमि समानय ठ ठ ।। 5 हन्यात् किरातरुद्रोऽय ज्वरबालग्रहादिकान् । संस्तम्भस्तोभसङ्कामक्रीडाकर्माणि चावहेत् ॥३६॥ शवरस्य क्षुधार्तस्य भार्यापुत्रान्वितस्य च । सर्पादनेकथा कार्या तथौदुम्वरभक्षणे । शबराहतहस्तीन्द्रमरणे वा विपापहः ।।३७॥ लीढविष दष्टविषं घातकविष नाशय नाशय । धग धग दम दम मद मद समर समर, मेघान्धकारादमृतशरधारामाकर्षयाकर्षय । विपं निर्विपीभव सहर संहर गच्छ गच्छ नाशय नाशय खाहा । विपोत्सादनरुदः । कपाल्वतनिष्ठः कापाली ।। (३३-३५) । ओमिति । ओ हीं रुद्र किरातरूपधारिणे विषबन्धोऽसि मुदितोऽसि कीलितोऽसि तिष्ठ तिष्ठ मा चल मा चल सिमि सिमि मिमिर सिमिर समानय समानय खाहा । एप किरातरुद्रः सर्वातकान् हन्यात् ।। (३६-३७) 1 प्रसूनायैः. 2 कथां. 3 ह्रीं पुद्र चिपाटषूपठाषिणे हिरवन्धोलि मुद्रितोऽसि कीरितोऽसि तिष्ठ माचल सिमि सिमिरं समानय, ठ, ठ । 5 कर्मणि. 4 ज्वल.

·चतुर्थः पटलः ५७ हिरभक्ष रुद्र भक्षय हिरं वस्त्रगतमपहर विष 1 2 3 4 नाशय विषमाहराहर, सन्निकाशममृतसदृशं कुरु । तद्यथा विस्तरं विषं तुड तुण्डे हर हुकारिणि ठ ठ । एप विभक्षरुद्रो वस्त्रबन्धाद्विपं हरेत् ॥३८॥ नगरर्वसनं वाथ शूकशाल्यादिभक्षणम् । कथा कापालिनी दुष्टां चाधिकृत्य विपापहा ॥३९॥ निसि टिल्लि रुद्राकुशमुद्रयाकर्षय अमृतदष्टकान्योजनगतान संहादय कालदष्टमाहर पूलिनि ठ ठ । रुद्राकुशोऽभिहन्तासौ राजिलादिविष हरेत् । बद्धामकुशमुद्रां च सप्त जप्तां विसर्जयेत् ॥४०॥ तया तुन्ना ग्रह्मस्ताः शीघ्रमायान्ति ते प्रति । ऋजुमध्याक्रान्तपूर्वभागा तर्जन्यधोमुखी ॥४१॥ हिरेति । ओं विपभक्षरुद्र भक्षय विषं वस्त्रगतमपहर विप नाशय विषमाहराहर सनिकाशममृतसदृश पुरु । रपयालिस्तरं विषं तुद तुण्डे हर हुंकारकारिणि खाहा । विषभक्षरुद्रः तस्य शरीरस्थ विर्ष मन्त्रेण देश एव संकुचीकृत्य पुनस्तेनैव मन्त्रेण देशात् स्वीकृत्य वस्त्रे दृढं बद्धा तद्वस्त्रं दूरे प्रक्षिपेत् । एवं कृते विर्ष (३८-३९) निसीति । ओं टिलि टिलि टिल्लि टिल्लि रुद्र अकुशमुद्रया आकर्षयाकर्पय अमृतदएकान् योजनगतान् संहादय सहादय, कालदष्टमाहर आहर, पूलिनि स्वाहा । नश्यति । 3 नगप्रर्वसन. 1 विपगर्भ. 2 वस्त्रे बद्धं विर्ष क्षिपेत्. निमि निठि पुद्राकुयमुद्रशा चपश अमृत 8 ·५८ तन्त्रसारसाहे 1 विज्ञेयाङ्कुशमुद्रेति ज्येष्ठा बद्धाऽपरागुलिः । पलाशगुग्गुलुक्षीरवृक्षविल्याज्यहोमतः ॥४२॥ अपमृत्युविनाशः स्यात् सततं वाभियोगतः । स्वेच्छया गृहनागैश्च तत्कन्याभिश्च नित्यशः ॥४३॥ रमते मन्त्रविद्धयानजपहोमादितत्परः । असिपञ्जरया बद्धः साधास्वादकास्वनियोजितः ॥४४॥ स्तंभकानां नरेन्द्राणां मन्त्रान् छिन्द सुरेश्वर । तद्यथा किरीटि खादय, च्छिन्द, स्फोटय, सहस्रखण्ड कुरु, परमन्त्रान् छिन्द, छिन्नोऽसि र रां ठ ठ । किरीटिरुद्र इत्येप मन्त्रः शत्रुविनाशकृत् ॥४५॥ परसिद्धयपहारी स्यात् तदुद्दिश्य जपादिना । ओं नमः पिञ्जस मवाप्रेटाढिपटशे षोडश- ऋजुमध्येति । ऋज्वा मध्ममया आक्रान्तपूर्वभागा। सैवाधोमुखीत्यर्थः । अथवा ऋजुमध्य- मया आक्रान्तः पूर्वभागो यस्यास्तजन्याः सा ऋजुमध्याक्रान्तपूर्वभागा । आक्रान्तपूर्वभागेत्य- स्यैव विवरणम् । अधोमुखीति । ज्येष्ठा बद्धापराङ्गुलिः कनिष्ठानामिके अङ्गुष्ठेनानते इत्यर्थः । अभियोगोऽभ्यासः । (४०-४३) रमत इति । " असिपञ्जरया बद्धः साध]खादकास्त्रनियोजितः । स्तम्भकानां नरेन्द्राणों मन्त्रान् छिन्द सुरेश्वर" । तद्यथा-- -ओं किरीटि किरीटि खादय खादय छिन्द छिन्द, स्फोटय स्फोटय, सहस्रखण्ड कुरु कुरु परमन्त्रान् छिन्द छिन्द, छिन्नोऽसि छिन्नोऽसि रं री स्वाहा । किरीटिरुद्रः ।। (४४-४५) ओं नम इति । ओं नमः पिङ्गल महाप्रेताधिपतये षोडशसहस्रपरिवार 1.

·चतुर्थः पटलः । ५९ 1 2 सहस्रपरिवार खं, वुमुद्धृताङ्गुल्या अमुकं भक्षय, भक्षापय, महाविपं ठठ॥ नाम्ना पिङ्गलरुद्रोऽयं सर्पक्रीडाकरो मनुः ॥४६॥ विनिर्मितं गोशकृता भुजङ्ग रात्रौ सपद्माभिमुखं सम→ । मन्त्रेण शलु मम भक्षयेति से प्रेषयेत् सोऽपि तथैव कुर्यात् ॥४७॥ अनारेण चिताभुवा विलिखितं पकेतरे पूर्ववत् मृत्पात्रे मनुमन्त्रितं द्विरसनं गन्धादिनाऽभ्यर्थ्य च । शत्रोर्मे भवनं व्रजेत्यभिहिते तस्मिन् पुनः प्रेपिते तस्य स्यादहिदर्गन प्रतिपदं नित्यं भयोद्वेगकृत् ॥४८॥ वल्मीकसर्पकरणे गुरुवाञ्छयैक खादेदहिः प्रतिदिनं नगरेऽन्यतो वा । तेनैव तद्विपलयः क्रियते यथैव दैत्येश्वरस्य नरकेसरिणा विनाशः ॥४९॥ 3 खु खू उद्धृताङ्गुल्यामुक भक्षय भक्षापय - महावियं स्वाहा । पिङ्गलरुद्रः । पक्केतरे अपके । द्विरसनः सर्पः ॥ (४६-४८) वल्मीकेत्यादि । वल्मीकसर्पकरणे वल्मीकं लिखित्वा पुनस्तस्मानिर्गच्छन्तं सर्प च लिखित्वा मन्त्रेणाभिमन्व्य कुत्रचिन्निहिते सति प्रतिदिनमेकं पुरुषं गुरुणा निर्दिष्ट खादति । किमर्थमेतदित्याकाईक्षायां न शत्रुर्यदा स्वानुकूलो भवति तदा सद्विपलयाध . 1 पक्षे. 2 भ्यर्चितः. 3 दिनं. 4 निजवाजवैकं, ·६० तन्त्रसारसह मन्त्रानेकादशैतान् महितगुरुमुखात्साधु संगृह्य लक्ष जप्त्वा संपूज्य रुद्रं पुनरपि च जपेद्यः शिवाने सहस्रम् । सिद्धयेयुस्तत्र तत्र प्रतिमनुकथिताः सिद्धयस्तस्य सर्वाः देहान्ते च प्रपद्येत् (?)स्वगृहमिव शिक्षकास्पद रुद्रलोकम् ॥५०॥ ध्यानक्रियाढ्या इति रुद्रमन्ताः, समीरिताः कांक्षितकल्पवृक्षाः । गोप्याः प्रयत्तेन पुनर्द्विजेन्द्रः, अमी वहद्धिः परमेघराज्ञाम् ॥५१॥ कि नैतेपां रुद्रनाम्नां मनूनां सामर्थ्य हि व्यज्यते तावतैव । एभक्ताः केचिदेकादशोच्चै- रिष्ट्वा रुद्रं रुद्रतां च प्रपेदुः(2) ॥५२॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे चतुर्थः पटलः । .. , यथैवेति ॥ तेनैव मन्त्रेण तेन मन्त्रिणेव क्रियते नत्वन्यस्याशक्यं, किमित्याकाङ्क्षायां अशक्यमित्याह- (४९-५०) ध्यानेति । एतेषां रुद्रनाम्नां मनूनां तावतैव न व्यज्यते किं! केचिद्भक्ताः एतर्मन्त्र रुद्रमिष्ट्वा एकादशरुद्रतां प्रपेदुर्यत्तावतैव ।। (५१-५२) इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने चतुर्थः पटलः 1 सदा नरेन्द्रः.

·|| अथ पश्चमः पटलः॥ कवचास्वनिरद्धेऽय देशे स्थित्या समाहित । 1 साहानं प्रकुर्वीत शुचिविद्याविशोधित. ॥१॥ पापक्षशचपि ज्वासिणि पापं मे डव ठठ। कथिता शुचिविद्येयं सर्पेभ्यो रक्षति ध्रुवम् । आगच्छन्तु महानागा. अणन्तजुलिय- हालयिशसपालतक्षयमहापद्मकार्कोटयपद्माः । गरुडस्येय विद्या हिलिमातङ्गिनि छ। मन्त्रेण सर्पानाहूय लिगर्जानातु दशकम् ॥२॥ कवचेति । हुंकारफटकाराभ्या अमिपाकाराभ्या अभिप्राकाररूपेण विशिष्टदेशस्य रक्षां कृत्वा स्वस्वाधीतमन्त्रकवचास्त्राभ्या वा कृत्वा शुचिविद्यया चात्मनो व्यापकन्यास कृत्वा सर्पाणा विशेषपरिज्ञानार्थमागच्छन्तु महानागा इतीमा विद्यां जप्त्या साहानं कुर्यात् । आगते सति लिङ्गादिनाथ सर्पो दशक इति जानीयात् । तदुक्तं कौटिल्य. मित्यादिना ॥ पापेति । ओ पापक्षयकरि ज्वारि नि पाप मे दह दह स्वाहा । इयं शुचि- विद्या । आगच्छन्तु महानागा अनन्तगुरिकवासुकिशहपालतक्षकमहापद्मकार्कोटकपद्माः । गरुडस्ययं विद्या । हिलि हिलि मातहिनि स्वाहा ।। (२) 1 सर्वेभ्यो ·६३ तन्त्रसारसाहे कौटिल्य भोगसोचः श्वासो नेत्रार्धमीलनम् । गूहुनं खल्पचेष्टा च दशकोरगलक्षणम् ॥३॥ तस्यान्वयं पुनर्ज्ञात्वा लिङ्गस्थानाशनादिभिः । नागमन्त्रैस्तु कर्तव्यं ततद्दष्टचिकित्सितम् ॥४॥ रेखादितगलश्शूललसन्मूर्धा सदाटनः । अर्धचन्द्राङ्कितोरस्को नागः कार्कोटकः स्मृतः ॥५॥ सदा निमेषकः कण्ठरेखात्रितयभूषितः । मूर्तीन्दीवरचिहश्च महापद्म उदाहतः ॥६॥ पञ्चबिन्दुलसन्मूर्धा दक्षिणापाङ्गचीक्षकः । शीघ्रगामी च सततं तक्षकस्समुदाहृतः ॥७॥ दृष्मस्तकलसद्विन्दुः स्तव्धाक्षश्शेष उच्यते । शङ्खावितशिराः शङ्खयालः पश्यन् मुहुर्मुहुः ॥८॥ वासुकिस्स्वस्तिकशिराः वामपाश्वनिरीक्षकः । पुच्छसञ्चलनः पद्मः पद्मभूषितमस्तकः ॥९॥ शिष्टः सर्वाहिचेष्टाकृच्छिरःकम्पी प्रकोपनः । नागानां वंशजास्सर्पाः तत्तल्लक्षणसंयुताः ॥१०॥ पूर्वाह्मचारिणो विप्राः सर्पा ये वायुभक्षकाः । धनागारे वनोद्देशे पर्वते च वसन्ति ते ॥११॥ कौटिल्यमिति । नागमन्त्रैः प्रतिनागं वक्ष्यमाणैः। सदाटन गमनशीलः । शिष्टो गुलिफः । पूर्वाहमध्याहापराहदश दशनाडिकाः । उद्देशः समीपः ।। (३-११) ·६ पञ्चमः पटलः नृपाः सरोजषण्डादौ रमन्ते मूपिकाशनाः । मध्याहचारिणो जीणसाल्पाकारवासिनः ॥१२॥ रथ्यायां चत्वरे वृक्षकोटरे च वसन्ति ये। मण्डूकभक्षाः ते वैश्या. सर्पाः सायचरा स्मृताः ॥१३॥ गोगृहे यजशालायां जीर्णकूपे चतुष्पथे । वृक्षे कण्टकसकीर्णे द्वीपे वा जलसन्निधौ वसन्ति वृपला. सर्पा. सर्वभक्षा निशाचरा ||१४|| पुष्पाशी या द्विज क्षीराद्याहार स्यान्नृपोरग । वैश्यो लवणमासाशी न शूद्रस्याशने स्थिति १५।। देवागारे सभास्थाने क्षेत्रे शून्यगृहेऽथवा । पलाशाश्वत्थक्षे च वसन्ति बामणोरगा ॥१६॥ उदुम्बरवटप्लक्षशिशुपार्जुनशाखिषु । अपस्करप्रदेशेषु कुड्यादौ च नृपोरगा ॥१७॥ 3 4 5 6 7 नृपा इति । पण्ड समूह । साल = nga | प्राकार = alsces | (१२) रथ्यायामिति । रथ्या 360 DOKOID Cal" । चत्वरं = emegalis वृक्षकोटर=HOLITIEN | मण्डूक- Fondon | सायम् =DDN LUT JADU (१३) गोगृहेति । पलाश = ago" | अश्वत्यं = emowod / उदुम्बरं : मक [ वट = GOL1000 / प्लक्ष - Dी 1 शिशुपा = Dawara / अर्जन - oldenD 1 अपस्कर - agya (१५.१७) %3D 4 तथा. 1 सैन्या. 5 अवस्कार 2 गेहे. 6 कुल्यादौ 3 स्थित. 7 नृपाहया.

·तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 विशो वसन्त्यम्बुतटे तथा कण्टकशाखिपु । शूद्रा वसन्ति सर्वत्र सर्वे वल्मीकवासिनः ॥१८॥ विप्रादयो हविः पुष्पहिङ्गुफल्गुपगन्धिनः । यदोक्तो यस्य सञ्चारः स एवाहिस्तदा दशेत् ॥१९॥ पूर्वपश्चिद्वयीपृष्टेप्वादशन्ति द्विजादयः । अशक्ति, पन्नगीदष्टे सर्पदष्टे बलं भवेत् ॥२०॥ पूर्वा चापराहे च दटेऽशक्तिर्व क्रमात् । निशावासरसन्ध्यासु बलवन्तः स्त्रियादयः ॥२१॥ एकाङ्गुलं स्याहंशानां मध्य बालेन दशिते । सर्पण ह्युगुलं यूना वृद्धस्तु त्र्यमुल तथा ॥२२॥ पूर्वाह्ने बलवान्बालो मध्याह्ने स्याबली युवा । वृद्धोऽपराल इत्येवं विद्याद्रात्रौ च तद्वलम् ॥२३॥ एवं वलानुसारेण कुर्वीत विषनिग्रहम् । विप्रराजोरगविषमनुवर्तनया हरेत् । अन्यसर्पविषं विद्वान् बलात्कारेण संहरेत् २४॥ 3 4 5 6 विप्रेति । फल्गुपं = Muru । यस्याहे. यस्मिन् काले संचार उक्त तदा स एव दशेत् ॥ (१९) पूर्वति । अन्यदष्टे नपुंसकदष्टे पुरुषे । पूर्वाह्ने च अपराह्ने च क्रमादशक्तिर्बलम् ॥२० विप्रेति । अन्यसर्पपि - वैश्यशूद्रव्यन्तरविपम् ।। (२४) . 1 कर्णक. 2 आदिशन्ति. 3 मध्ये. 4 वृद्धन. 6 युवा फणी. 6 बलं.

·पञ्चमः पटलः २ 1 खर् छर् अणन्त वृड शाश पु(फ): ठठ। एत मन्त्रमयनेन भेरीशलादिनिखनात् । अनन्तान्वयजाताहिदष्टत्याशु विप हरेत् ॥२५॥ ओं हूं शं वासुकिहृदयाय फुः ठ ठ । वामुकेरन्वयविष हरेदेप तु पूर्ववत् । ओं में तक्षकहृदयाय फुः ठठ। अनमध्यस्तेनैव तक्षकादिविष हरेत् ॥२६॥ स्फुर स्फोटय हुँ कार्कोटकहृदयाय फुः ठ. ठ । छिन्द मुञ्च राहो पद्म हृदयाय फु: ठ. ठ। मन्त्री कार्कोटपद्माहिविपन्नौ सर्वथा स्मृतौ । 3 4 5 ओं हः महापद्महृदयाय फुः ठ ठ । महापद्मान्वयविष हरेन्मन्त्रस्त्वयं परम् ॥२७॥ 6 खर् छरिति । ओं खर् छर् अनन्तहृदयाय फुः स्वाहा ओं हूं शं वासुकि- हृदयाय फुः स्वाहा । ओं मुं तक्षकहृदयाय फुः स्वाहा । अब्रमण्यरुतं अविधारुतम् । ओं स्फुर स्फोटय फुः कार्कोटकहृदयाय फुः स्वाहा । ओं दह दह पच पच छिन्द हिन्द मुञ्च मुञ्च राहो पाहृदयाय फु: स्वाहा। ओं ह: महापद्महृदयाय फु: स्वाहा । ओं हंसः 1 हूं तं हालयिवृडशाप फु: ठ । 2 में टक्षयपृडशाश फुः । 3 स्फुष स्फोतशपुः (फुः) चार्कोतच वृडशाश पु: (फुल) ट ठ. 4 डह - पक - विन्द मुञ्जा - राहो पद्मडशाशा पु: (फुः) ठठ, 5 है: मवापमडशाश युः (फु.) ठठ. 6, मन्त्रमिद पदम्, ·aur तन्त्रसारसहे 1 2 5 3 गृहदाहादिकथनात् गीतवाद्यादिनापि वा। ओं हंसः शङ्खपालहृदयाय फु: ठठ। शङ्खपालान्वयविषं मनुरेप विनाशयेत् ॥२८॥ यते वराटिकोत्तानभगस्तद्विपहामुना । भुक्तकविंशतिग्रासान् दधिभक्तस्य मन्त्रितान् ॥२९॥ कं देहीत्युदितो दष्टो निर्विषोऽम्भः प्रयच्छति । यां कामपि कथां तत्र विपनीमथवा वदेत् ॥३०॥ ओं कुकिक्षुः गुलिकहृदयाय फु: ठ ठ हिन्द मुश्च । शर्करा राजिका वाभो मन्त्रेणानेन मन्त्रितम् । क्षिप्ता दिगन्तरे सद्यो गौलिकाहिविर्ष हरेत् ॥३१॥ 4 5 6 7 8 9 शङ्खपालहृदयाय फुः स्वाहा । वराटिका कपर्दिका । द्यूतं कुरु । दप्टेन सह मन्त्र जप्त्वा कपर्दिकाभि द्यूतं कुर्यात्(१) । ता. कपर्दिका उत्तानेन पतन्ति यदि तदानेन मन्त्रेण ता भिन्द्यादित्यर्थ. । अनेन मन्त्रेण मन्त्री (त)दधिभक्तस्य एकविंशतिमासान् भुक्ता के जलं देहीति गुरुणा उदितो दण्टो निर्विपो भूत्वाम्भ प्रयच्छति । ओं कुकिक्षुः गुलिकहृदयाय फु. स्वाहा । अनेन शर्करा जप्त्वा दिगन्तरे प्रक्षिपेत् ।। (२५-३१) 1 कथया. 2 है स यञ्चमास वृशाश पुः (फु) ठ. 3 मन्त्रमेतत् विनाशायेत्. 4 दृष्ट.. 5 तथा. 6 चुचिक्षु जुरिचडशाशपुः (फुः). 7 शर्करराजिकवाम्भो, 8 मन्त्रिता. 9 शिप्तम्, ·पञ्चमः पटलः ६७ । " 2 शुक्लाटम्यां त्रिनियुतं सिय नागमन जपेत् । शेषादिकाले दष्टानामेतैर्वा मन्त्रयेत् क्रमात् ॥३२॥ जय, विजय, अनन्त, ओं स्वाहा । अर्जिवा शिवो नाभिहृद्गलं मुखमूर्ध च । गात्राण्येतानि शेषादिनागानां योजयेत्क्रमात् ॥३३॥ अन्तःस्निग्धं नमो नाभिनन्दो नाथ. शुको मयः । एवं शनिक्षपारम्भात् ज्ञेयाः शेपादिनाडिका- ॥३४॥ । शुक्लेति । “ शतं सहस्रमयुतं नियुतं प्रयुतं तथा । कोटिरघुवृन्दे द्वे ज्ञेया दशगुणोत्तराः" । जयेति । जय जय विजय विजय अनन्त ओं स्वाहा । जय जय विजय विजय वासुके ओं स्वाहा । जय जय विजय विजय तक्षक ओं स्वाहा । जय जय विजय विजय कार्कोटक ओं स्वाहा । जय जय विजय विजय पद्म ओं स्वाहा । जय जय विजय विजय महापद्म ओं स्वाहा । जय जय विजय विजय शङ्खपाल ओं स्वाहा । जय जय विजय विजय गुलिक ओं स्वाहा ।। (३२) अमीत्यादि । अत्र शिवशब्देन लिङ्गमुच्यते गुह्यमित्यर्थः । शनिक्षपार- 'म्मादिति । शनैश्चरवारे रात्रिमारभ्य एवं नाडिकाविभागः । अन्तः पष्ठिर्घटिका अनन्तस्य । स्निग्ध नवतिघटिका वासुकेः । नमः पञ्चाशतक्षकस्य । नाभिधत्वारिंशत्कार्कोटकस्य । नन्दः अशीतिः पद्मस्य । नाथः सप्ततिर्महापद्मस्य । शुक: पञ्चदश शङ्खपालस्य । मयः पञ्चदश गुलिकस्य इति ॥ (३३-३४) , 1 गश- हिशश - अनन्त ठठ. 2 अड्मि.

·तन्त्रसारसाहे 1 2 स्वनामवज्जपन्मन्त्र स्व स्व स्थानमःस्पृशन् । शेषादिकाले दष्टानां हरेत् क्ष्वेल क्रमादिति ॥३५|| 3 , क ख ग घ ङ, अनन्तविषं संक्षिपहः प्रक्षिपहः । मन्त्र वर्गादिनामाढ्य न्यासस्थानमकौलिकम् । पाश्चियोः स्पृशता जप्तं वारदष्ट विपं हरेत् ॥३६॥ ओं नमो भगवते गरुडाय, नागशत्रो एहोहि भगवन् नागलोकमाक्रम्य, हर, भ्रम, भ्रामय, हुरु, मुरु, सिलि भूयः कुरु, कुलं गोत्रमुत्सादय, नागसर्पग्रहादीनन्यांश्च दह दह वध वध, मुह्य मोहय, नित्यज्वलिततेज:प्रलयनिर्भरवझिकारेण जहि, जातवेदसे स्वाहा । खनामवदिति । स्वनामयुक्तं पूर्वोक्तं मन्त्र स्वं स्वं स्थानमधः स्पृशेत् । Chills companyleon (३५) के खमिति । मन्त्र वर्गादिनामाढ्यं न्यासस्थानमकौलिकमिति । - सूर्यवारे दष्टस्यानन्तस्थानाः पार्धयोर्हस्ताभ्यां स्पृशता के ख ग घ डे अनन्तविप हर संक्षिप हः प्रक्षिप हः इति जपाचद्विपं हरेत् । सोमवारे दष्टस्य वासुकिस्थाननवायां पार्थयोर्हस्ताभ्यां स्पृशता च छ ज झंज वासुक्रिविष हर संक्षिप हः प्रक्षिप हः इति जपाचद्विप हरेत् । एवं सर्वल योज्यम् । महापद्मस्य यरलवाः, शहपारस्य शादिक्षान्ताः वर्गाः ।। (३६) ओं नमो भगवत इति । ओं नमो भगवते गरुडाय , नागशत्रो एयेहि भगवन् नागलोकमाक्रम्य हन हन भ्रम भ्रम भ्रामय प्रामय हुरु हुरु मुरु मिलि सिलि, भूयः , 1 जपेन्मन्त्रं. 8 क्षगादिति. 2 अथ. 4 वर्गाहि. वर्गादीनामा.

·पञ्चमः पटले. आकृप्यमाणान् पाशेन सर्पादीन् भयविहलान् । , ध्याय-पठेदिमं मन्त्रमागच्छन्त्सुरगादयः ॥३७॥ जलागतेषु तच्छक्तया सर्पाखुविहगादिषु । कश्चिदेवं वदेन्मन्त्री दंशकाहिमिहानय ॥३८॥ असौ गत्वा तमारुह्य पुनरायाति भृत्यवत् । स्वीयं विषं गृहाणेति प्रोक्तः कुर्यात्तथैव सः ॥३९॥ विद्यैपा साधिता यस्य भार्यावद्वशवर्तिनी । एवमाद्यद्भुतं कर्म स कुर्यादिन्द्रजालिवत् ॥४०॥ आत्मरक्षा पुरा कार्या सर्पक्रीडां चिकीर्पता । शशिदन्तौ पिनाकी च णान्तकुम्भौ च सर्गिण ॥४१॥ नाभिहत्कन्धरातालुललाटेवंबुजस्थितः । न्यस्याथ सर्गिणं कुमै न्यसेत्सर्वाङ्गसन्धिषु ॥४२॥ अक्षिमातहिनि अक्षिसर्पमुखनिवारिणि, शाङ्करि, किरातशवरि कुक्कुटमयूरेश्वरि दूषय अङ्गान्(?) हां हम् । 1 2 3 कुरु कुलं गोत्रमुत्सादय उत्सादय नागसर्पग्रहादीनन्यांश्च दह दह वध वध मुह्य मुह्य मोहय मोहय नित्यज्वलिततेज.प्रलयनिर्भयवह्निझंकाररंकारेण(१) जहि जहि जातवेदसे स्वाहा । सर्पाखुविहगाद्याहानार्थो मन्त्रः । (३७-३८) असाविति । ठः झः ल: तः वः सर्गी कुम्भो वः । अक्षिमातहिनि अफिसर्पमुख- निवारिणि शाकरि किरातशबरि कुकुटमयूरेश्वरि दूषयाङ्गान् (?) हां हूं । " अगदूपिणी 1 जान्तौ 3 स्थितान् ३ सर्गिणः ·.७० तन्तसारसङ्गहे 1 2 3 IT 4 5 . विद्यया चाङ्गदूषिण्या स्पृशेत् सर्वाङ्गमेतया । एवं जप्तमनुमन्त्री भुजङ्गैर्नाभिभूयते ॥४३॥ २' सर्पान् समीक्ष्य संस्तभ्य लिङ्गस्थानाशनादिभिः ।। ग्राह्यान् विज्ञाय तैः कीटां विदधीत समाहितः ॥४४॥ ग्राह्याः पद्ममहापद्मशङ्खशेषान्वयोरगाः । हस्वदीर्घकृशस्थूलानतिपूर्वानलक्षणान् । - पञ्चैतान् फणिनो ग्राह्यरक्षणानपि वर्जयेत् ॥४५॥ । ग्राह्यस्याहेर्मुख मन्त्री कलयद्धारभूतिना । हिङ्गुशिग्रुवचाव्योषनीलीदुग्धीशिफासुतान् ।। खार्या हस्ते समालिप्य क्रीडेत् सर्पण देशिकः ॥४६॥ सर्पेण दंशयेद्दन्तं मार्जारस्य नखं तु वा । त यमदूती कालरात्री दंष्ट्रे द्वे तु समुत्खनेत् ॥४०॥ . . ., विद्यैषा । आत्मरक्षार्थमेतया सर्वाङ्ग स्पृशेत् । सर्पा, एन न देशन्ति ।। (३९-४३) सानिति । अतिशब्दः पूर्वो येषां ते अतिपूर्वाः तान् । अतिहस्वानतिदीर्धानति- कृशानतिस्थूलानित्यर्थः । अरक्षणान् प्रागुक्तलक्षणरहितान् ।। (४४-४५) ग्राह्यस्येति । भारभूतिना ऋकारेण । हिड्= Tui | शि=CAT GaufferGuns On 601 वचा=asi4 । व्योषम् =FT CAT Spinnee | नीली = 200 । दुग्धी =a.12ya | शिफा ? सुतान् = thsang Deol 1 खारी । देशिकः साधितमन्त्रः । सणेति । मार्जारदन्तनसम्पर्शात् सर्पस्य दन्ताः समूलाः पतेयुः ।। (४७) 6 . 7 8 । 1 hana ~ 1 सर्पागमे तथा. 5 शिफामुतम्. 4 पञ्चैव. 2 फ्लप्ततनुः ३ संस्तभ्य संवीक्ष्य. 6 हस्तं. 7 यमदूतीकारलाग्यौ., 8 वा.

·पञ्चमः पटलः 1 2 3 कृत्या वकागुलिं हस्तमजुं कृत्वा तु मध्यमाम् । तदने पृथिवीं स्यात्वा न्यस्यास्ये स्तम्भयेदहिम् ॥४८॥ कृत्वा हस्तमनुतानमङ्गुलीविवृता अपि । मध्यमामानतां चैव भुजङ्गस्योन्नति हरेत् ॥१९॥ सलं कृत्वा फणाकार समतां कुश्चितालिम् । हस्तं भुजगमाकार ध्यात्वा संस्तोभयेदहिम् ॥५०॥ अङ्गुलीस्फोटनं कृत्वा 'सर्पस्य मुखपार्श्वयोः । शिखिपिञ्छेन या कुर्यात् सर्पक्रीडां समाहितः ॥५१॥ हनुगण्डगलस्थौल्य फणाल्पत्वं विवर्णता । उद्धर्तन च देशेच्छोलिझान्येतानि भोगिनः ॥५२॥ पोलेणाहिमवष्टभ्य सूकरो नकुलःस्थितः । तं दृष्ट्वा वा स्थित इति ध्यानाद्भोगी न गच्छति ॥५३॥ ऊर्ध्वाध:कल्पिताभ्यां तु भूवेश्मभ्यां निरोधितः । संयुक्तेन समारेण विद्धः स्तब्धो भवेदहि. ॥५४॥ कृत्येति । अन्तस्थलकारपृथिवीं(?) मध्यमाङ्गुलिमये सर्पास्ये न्यस्य एवं ध्वात्वाहि स्तम्भयेत् ॥ (४८) पोत्रेणेति । सूकरः पोत्रेण मुखाग्रभागेनाहिमवष्टभ्य स्थितः । नकुलो वा त (५३) ऊधि इति । संयुक्तः क्षकारः मारः इकारः शिकारेण विद्ध इत्यर्थः। (५४) दृष्ट्वा स्थितः ।। 1 फणाकारां 2सन्नतां 8 अगुलिस्फोटनेनैव. 4 भू.

·७२ तन्त्रसारसङ्गहे 1 तारै कुरु पद कुल्ये वर्मास्त्रं द्वीन्दुविद्यया । प्रादक्षिण्येन सिकताताडितोऽहिने गच्छति ॥५५॥ ओं क्षिप ओं स्वाहा । ओं द्रां द्रीं हीं सः ठ, ठ । ओं प्रीं ह्रीं नमः । जपादिना साधित एष मन्त्री बन्नाति सर्पान् विनतासुतात्मा । ओं नमो भगवते रुद्राय सुपर्णपतये प्रेताधिपतये । हुलु हुलु गर्न गर्न नागांस्त्रासय त्रासय, भ्रामय भ्रामय, मुञ्च मुञ्च, मोहय, कड्ड आविश सुपर्ण पतङ्ग गरुडो ज्ञापयति 'ठ, ठ । रसातलक्षोभण एप सिद्धः प्रक्षोभयेतार्थ्यमनुभुजङ्गान् ॥५६॥ वल्मीकादिभुजङ्गस्थानोपान्ते स्थितो जपेदेतम् । 2 निर्गच्छेत्तत उरगस्सतस्तोऽग्निग्रहस्य च ध्यानात् ॥५७|| तारमिति । वर्मास्त्रमित्यत्र द्वीन्दुना स्वाहाकारमुच्यते। ओं कुरु कुल्ये हुं । फट् स्वाहा। ओं क्षिपेति–ओं क्षिप ओं स्वाहा । ओं द्रां द्रीं ही सः स्वाहा । ओं ही नमः । एप सर्पान् वन्नाति गरुडरूपः । ओं नमो भगवते रुद्राय सुपर्णपतये प्रेताधिपतये, हुल हुलु, गर्ज गर्न, नागान् त्रासय लासय, भ्रामय भ्रामय, मुञ्च मुञ्च, मुह्य मुख, मोहय मोहय, कड्ढ कड्ढ, आविश आविश, सुपर्णपतङ्गगरुडो ज्ञापयति स्वाहा । पातालगरुडः। (५६-५७) " 1 बिन्दु 2 तत्रामिगृहस्य.

·पञ्चमः पटली ७३ पश्चारविर्वर्णवृद्धया विलोमा- 2 दुक्तो यः स्याचार्यमन्तः क्षिपादिः । तज्जप्ताभिः शर्कराभिर्विकीर्णात् सद्यो गच्छेन्नेलको गृहादेः ॥५८॥ कृष्णावा श्रवणान्वितः कुपुटिते ल्ये द्वीन्दयुक्ते मनुः भर्ने रोचनया पडश्रलिखितो मध्यस्थशाखादिकः । S 5 6 सानिर्गमयेहिलेषु निहितो देहे तथोच्चाटयेत् देवीमेथखलेशिरोमनुरय पूर्वोक्ततुल्यक्रियः ॥५९॥ पञ्चेति । पञ्चावृत्तिरिति विलोमावर्णवृद्धया पञ्चावृत्तिरुक्तः । शिपादिस्ताय- मन्त्रोऽयम् । तज्जप्ताभिः शर्कराभिः विकीर्णात् गृहादेर्नेत्रकर्णः सद्यो गच्छेदित्यन्वयः । हा क्षिप ओं स्वाहा, स्वाहा क्षिप ओं स्वाहा, स्वाहा ओं क्षिप ओं स्वाहा, स्वाहा ओं क्षिप ओं स्वाहा स्वाहा ओं क्षिप ओं स्वाहा, हा हा स्वा ओं पक्षि हा हा, हा स्वा खा ओं पक्षि हा हा हा, स्वा स्वा स्वा स्वा । औं ओं ओं ओं [ओं]पक्षि (हा) हा हा हा हा हा, स्वा स्वा स्वा स्वा स्वा, ओ ओ ओ ओं ओं पपशिक्षि । अस्मत्संप्रदाय एष पूर्वोक्तेन । शर्करा स्थूलवालका ॥ (५८) कृष्णेति । भूर्जपत्रे रोचनया पडझं लिखित्वा "कुरु कुल्ये स्वाहा" इत्यस्य मन्त्रस्य एकैकाक्षरमेकैके लिखेत् । मध्ये ओंकार, तस्य मध्ये हसः तस्य जीवस्य परितः सर्पानुच्चाटयोचाटयेति साधितमेतद्यन्त्र सर्पानुच्चाटयति । एतद्यन्त्रं “ओं ही मेथखले स्वाहा" इत्यनेनापि कार्यम् ॥ (५९) 1 विकीर्णान्. 2 नैककाठो. ३ श्रवणाञ्चितः. 4 युक्तो. 5 शाकादिकः 6 निहतो गेहे. 10 .

·तन्त्रसारसङ्गहे 1 एकात्मतां यो विनतासुतेन रुद्रेण वा गच्छति मन्त्रसिद्धया । उद्दामवीषिधलिप्तहस्तः सङ्कीडयेयानपरो भुजङ्गैः ॥६०॥ किञ्जल्कं लिपिपङ्कजस्य विलिखेन्मध्ये स्वरान् केसरे- प्वाप्योदग्यमशक्रदिक्षु विपतेमध्ये च वर्णानपि । वाय्वग्न्योर्निनतीशयोर्दिशि दले यादीन् सबिन्दून् घृतां लिप्या सर्गिकपाष्टकावृतमिदं यन्त्रं फणिभ्योऽवति ॥६॥ 2 ॥ इवि नारायणीयतन्त्रसारसङ्ग्रहे पञ्चमः पटलः ॥ किञ्जल्कमिति । लिपिपङ्कजस्य मध्ये कर्णिकायां किजल्कं क्षौ इति । केसरेषु स्वरान् । नृसिंहवीजस्य मध्ये ओंकारं हकार वा। तस्य मध्ये जीवम् जीवस्य परितो देवदत्त पालय पालयेति आप्योदग्यमशकदिन्दलेषु क्षिप स्वाहेत्येकैकमक्षर लिखेत् । मध्ये जी । वाथ्यमिनितीशदलेषु य र ल व इति । दलानां परितो लिप्या वृतं तस्य परितोष्टदिक्षु पः[क्षः] । इति शम् ।। (६०-६१) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने पञ्चमः पटलः ।। • 1 एकात्मना. 2 सार्गिकपाष्टिका.

·॥ अथ पष्ठो दींकरपटलः ।। 1 देशकाहिं दशेत्सद्यो दष्टः काष्ठशिलादि वा। विषशान्त्यै दहेर्श ज्वालोल्काकनकादिना ॥१॥ श्रवोमलेन वास्याद्भिर्लिम्पेत् संचूपयेच वा । दष्टाहं छेदयेईशोपरिष्टात् कल्येदृढम् । वेधयेच्च सिरां पश्चात् कुर्यात्पानादिकाः क्रियाः ॥२॥ शिरीपत्रीजपुप्पार्कक्षीरबीजकटुत्रयम् । विष विनाशयेत्पानलेपनस्याञ्जनादिना ॥३॥ सशुण्ठीसिन्धुलशुनलाक्षाहिङ्गुनिशाद्वयम् । राजीमातुलमूत्राढ्यं हरेल्लेपादिना विषम् ॥४॥ 2 3 देशकेति । काठशिलादि वा तत् स्मृत्य (2) । ज्वाला वहिशिखा । उल्का கொள்ளி. श्रयामलं = OFBEDD9 आस्यापः = OUT LIST, संचूपण = Oncogniyanilets. दंशोपरिष्टात् दशोपरिभागे । दृढं कलयेत् गाढं वध्नीयात् । सिरावेधः = நரமபு கீறுதல || (१-२) शिरीपेति । शिरीषस्य बीजं पुष्पं च । शिरीषः = நெனமேனிவாகை, अर्कस्य क्षीरं बीज च । अर्कः = ( 5. कटुलयं = 63, Amr, 1960 । पानादेः वानुक्तौ सर्वत्र जलमेव || (३) सशुण्ठीति । शुण्ठी सिन्धुः = Oily. लशुन = esi al, लाक्षा = छ. हिङ्गु निशाद्वयं = LDOFOS or. FF. 26TULD. 1 तम्. 2 लेपनस्याञ्जनादिभिः. 3 लशुनी.

·तन्त्रसारसाहे 1 १ 3 न्योपाधारी पाठनीलीमूलं तैलान्वितं तथा । उच्चटापयसा खार्या भव्यत्वक् च विप हरेत् ॥५॥ कतकास्थिरसे वस्तुशकलं भावयेचिरम् । विपं हरति नम्येन शुष्कं तैलेन मर्दितम् ॥६॥ सहिड्नुशमगोपेन पाणिना वस्त्रनासिके । पिधायाध. स्पृशेदेवं त्रिः कुर्याद्विपशान्तये ॥७॥ हिगुपीतार्कपत्राम्मोनस्यादुतिष्ठते विपी । हिड्वर्कक्जीक्षीराभ्यां प्रत्येकं सक्षभावितम् । नस्यादिना विष हन्यात् काकाण्डोदरशोणितम् ॥८॥ 5 LDowon. राजी- 2 663. मातुलं = LDN RIOT nudsi. मूत्रमित्युक्ते सर्वत्र गोमूत्र ग्राह्यम् ॥ (४) व्योपेति । व्योप = 265 மிள கு திப்பலி. अधारि' = காவீரம். पाठा = UTtH. नीलीमूलं = -apes ABOUT . उच्चटा = tbCRO/- 19svd. भव्यं%DOWoman || कतकेति । कतकास्थिरस: = GPMuuniv. भावयेत्-रात्रौ कतकास्थिकपाये प्रक्षिप्य दिवा शोषयेत् । अथवा कतकास्थिरसे चिरं भावयेत् वासयेत् ।। सहिग्विति । हिङ्गु = suni. शक्रगोपः इन्द्रगोपः कीटविशेषः । तद्रजः पाणितलयोः संलिप्य दष्टनासापुटयोश्च निक्षिप्य पाणिना मुखनासिके पिधाय क्षणं स्थित्वा पाणिभ्यामधः स्पृशेत् ।। (७) हिग्विति । पीतार्कपत्र = CHF GRAN. चजी = FEN Borol. काकाण्ड= 5T ONEEPism, 81606C Nehruari | 3 वस्त्रं. चक्रकोपेन. 4 विपम्. 1 उचाटा. 6 शोपितम्.

·पाठे: पटल 1 क्षीरं हयार्यमूले लवणानि गदालिनौ । विषन्नोऽयं गणो यष्टिविसक्षौदगुड ,तथा ॥९॥ गृहधूमनिशायुग्मसहित तण्डुलीयकम् । हरीतकीवचालोपहिगुनिम्बदलान्वितम् ॥१०॥ तुषाम्भश्शुिअमूलत्वगद्रोणाम्भोरामठोपणम् । सगुजाहिङ्गुचकुलं शिग्रुत्वाससंयुतम् ॥११॥ बाहुवल्लीरसो हिङ्गुचचामरिचमिश्रितम् । सगुजास्थिवचावहिशिखाहिगुशिवोदकम् ॥१२॥ शिरीपाश्वत्रिकटुकवचारम्भाम्बुभाषिताः । खारीवेगकरजास्थित्योपनिम्बशलाकयुक् ॥१३॥ 2 3 प्रयोजनान्याह । क्षीरमिति । क्षीरमित्युक्ते सर्वत्र गव्यं ग्राह्यम् । हयारिः = Keum. in लवणानि सैन्धवादिपञ्चलवणानि = it out suit ouPorno gviruit, LINGi4. गदः = GRALLi, अली = Hyml. यष्टिः = HOLorb. विसं = Frtor ovevuti. क्षौद्रं = GFair. गुड = Error || गृहेति । गृहधूमादिभिः नवभिः श्लोकांर्धेः नव गृहधूमः = Demiao7. निशायुग्मं = D© FOR termoOF तण्डुलीयक : Querati. हरीतकी = 6GBTD. लोध्रः = 200940mol. यचा - - outu. निम्बदलं = Gaurinas. तुषाम्भः = Groig Coup Davor or i_ शिग्रुमूल- त्वक;a Gaufisi GD GT 68. द्रोणाग्भः Fation for. राम; Sub. ऊपणं GOLWor ऊ. गुञ्जा= *BIDOB, वकुल:= Tळं मछल. 32 4 3D D 1 यष्टिं. 2 सशिरीपाचत्रिकटु, B भाविता.. ।

·७८ तन्त्रसारसजूहे शिरीषपुष्पस्वरसे भावित मरिच सितम् । योगा नवैते क्ष्वेलमाः पाननस्याजनादिना ॥१४॥ निर्गुण्डयग्निकवैकुण्ठवाहुवल्लीरसः समः । व्योपहिगुवचायुक्तो विष नस्यादिना हरेत् ॥१५॥ कोशातकीयचाहिङ्गुशिरीपार्कफ्योयुतम् । कटुवयं समेपाम्भो हरेन्नस्यादिना विपम् । ॥१६॥ रामठेश्याकुसर्याह चूर्णनस्य विपापहम् । विष हन्ति शिफावह्निशिखाविजयरागयोः ॥१७|| द्रोणावितानगण्डीररसो नस्याद्विप हरेत् । मातृघाती सुवाकाम्बुमाविता विषनाशिनी ॥१८॥ 1 கின்குரு. dem | वाहुवल्ली = LIT spori (Onehga) गुञ्जास्थि = GET INGO (Sair pptosoft) शिवोदक BT ONa Parb. अश्वः- Narvi. रम्भाम्बु-ar mps apia on fir. खारी ='(molesosn. वेगः = thodere. करजास्थि = ei निम्बशलाका= Sri riay. सितमरिच = polarmer (१०-१४) निर्गुण्डीति । निर्गुण्डी = BOOKTER. अमिक:=ARProromai चैकुण्ठः பூததும்பை. कोशातकी = rasonitoo. मेषाम्भः = शु மூததிரம் इक्ष्वाकुसर्वाङ्ग = GUFF DIF OVERadi. वहिशिखा = aat- =0000 (१५-१७) द्रोणेति । अवितानं = oilet. गण्डीरः = (DadaHous). मातृघातिनी = தாய்க்கொல்லி. सुवाकाम्बु % = பேய்சசுரை நீர் ]] (१८) 2orormao. विजयरागः ॥ 1. पञ्चाङ्गपूर्णनस्य.

·पठः पटल ७९ 1 इन्द्रवल्ल्यग्निकद्रोणतुलसीदेविकासहा[:] । तदसाक्ततिकटुफ चूर्णं भक्ष्य विषापहम् ॥१९॥ कपोतकपिमार्जारगोधानकुलपोलिणाम् । 'सखशिशिखिनां पित्त क्षौर्द्र शृङ्गस्थितं तथा ॥२०॥ खारीहिड्म्बग्निकव्योपनस्यमावेशद्भवेत् । तगर केसर कुठं वचोन्मत्तास्थिचन्दनम् ॥२१॥ 2 तण्डलाम्बु च तल्लेपो भवेद्विपविसर्पहा । पञ्चाङ्गं कृष्णपञ्चम्यां शिरीपस्यायसापि या ॥२२॥ 3 न इन्द्रेति । इन्द्रवल्ली = 29laroom. देविका = 0120mgames. सहा: ofiv. देविका = Cuari, सहा = 120mammer कपोतः 40, कपिः = Grio मार्जारः = wisr. गोधा = L.Gi4, नकुलः = ER पोत्री = usapp. खड़ी = ar or orgi. शिखी = Loui• शृङ्गं गोशृङ्गं । अत्र क्षौद्र Gui Gurip स्थाने । सर्वत्र GuasivDLIT 9- alony choomo (१९-२०) । खारी - खारोति DETip. = mui. अग्निक-Cartp- Gause. व्योष - TOHOTO Fu968. आवेशकृत् = on pv तगरं : தகாம், केसरं = Risingeidioved. कुष्ठ = Garojii. ऊन्मत्तास्थि: 20comladances- तण्डुलाम्बु = moolsoost || पञ्चाङ्गं = Gor wri GEasya Padya gopi srui. कृष्णपञ्चमी = Gitsampii ऊं शिरीपः = നെന്മേനിവാക, अयः :04. छायाशुष्का-46 Qatara 1 रुद्रसार्क त्रिकटुकचूर्ण. 2 स खा. 3 आयस विना.

·तन्त्रसारसहे गृहीत्वा मूत्रविष्टैस्तैर्विपना गुलिकाः कृताः । छायाशुष्काः शक्तिमत्यः सर्वत्र गुलिकाः स्मृताः ॥२३॥ जातवत्सशकद्वकमूत्रवर्तिविष हरेत् । हिगलशुनव्योषधान्याम्लगुलिकास्तथा ॥२४॥ शिरीषकुष्ठश्लेप्मातकरञ्जनतकर्णिकाः । मधूकसारख्याघातशब्दिका माक्षिकं वचा ॥२५॥ पितानि मेघनकुलबिडालशिखिपोत्रिणाम् । तैः कृता गुलिका हन्युः सर्पक्ष्वेलग्रहादिकम् ॥२६॥ शिरीपो माधवी गुञ्जा हेमबीजं वचोपणे त्रपुषार्कनवामूलमृङ्गीमूत्रविष हरेत् ॥२७॥ 1 ourisaige 631 Rumar. शक्तिमत्यः = 8 Puci or simar ॥ (२१-२३) जातेति । जातवत्सशकृत् जातमात्रस्य गोवत्सस्य शकृत् = FIT Gori , वक्रम् =eru वतिः = गुलिका । उग्रा = வசம்பு. धान्याम्लम् = arrup शिरीपः = 31a. श्लेप्मातकः = Oman करजं = 250". नत = Favi, कर्णिका = casoomya. मधूकसारः = Dolacoooomad. व्याघात:- Garinaar. शब्दिका = 88 DAILY माक्षिकं = 200lao. मेपः = 80 नकुल:= 87. बिडाल:-*7. शिखी = tougs पोत्री Jang (२४-२६) शिरीपेति ।माधवी = (30PG, हेमबीजं % 60210CRADIONRSCCE पु--Bri # ANI, नवा-8ailso2. भृङ्गी = thakam). शृङ्गीति वा पाठः । शृङ्गी कर्कटशृङ्गी ॥ (२७) 1 ग्रहादिकाः.

·पष्ठः पटल; मांसीचन्दनसिन्धूत्थकृष्णायष्ट्यपणोत्पलैः । समूत्रैरञ्जन सद्यो विषसुप्तप्रबोधनम् ॥२८॥ मेपाम्भ.सुरसापुष्पं करजास्थि कटुत्रिकम् । द्विनिशे बिल्वमूलं च पूर्ववत्स्यातदञ्जनम् ॥२९॥ शिरीपनिम्मनक्ताइवेगकोशातकीफलम् । सवत्साचारिहेमा स्नुहीमूल विषापहम् ॥३०॥ नतोपणे निशादारुकरजार्कशिलामधु । यष्टीशिरीषकृष्णाधगणोऽय विषसूदनः ॥३१॥ शिरीषैलानिशालाक्षामांसीयष्टीहरेणुकम् । लवणानि त्रिवृधष्टीविशालान्यूपण निशे ॥३२॥ 1 008 मांसीति । मांसी == 8t-4 toriord? । सिन्धूत्यं = Diarine | कृष्णा Rig । यष्टी = Apogrib । उत्पलं == 80 saan | मेषाम्भ:- ty or ensari | सुरसापुप्पं = FROM eSaari । करजास्थि - Dcenshob. । कटुनिक-त्रिकटुकम् । द्विनिशे =INGPOHb Insu@OH | बिल्वमूल- CORNA comlodsond || (२८-२९) शिरीयेति । नक्ताहम् = Now | वेगः = 2020 | कोशातकी Nasodailoo । वत्सः = casebig_10201 | अधारि = apk | हेम = 004320- Croid | स्नुही=FFIE COT oh | ऊपणं = COBOTS । दारु= Spal 5G I करन-2600 1 गिला = 2memes | मधु 3Gp || (३०-३१) शिरीपैलेति । एला=Tadha | लाक्षा-- । मांसी=PLLT LTiion) %E 1 त्यूषण. 11 ·८२ तन्त्रसारसङ्ग्रहे एतौ समधुमजिष्ठौ गोशृङ्गस्थौ विपापहौ । शिलालं चन्दन कुठं त्वक्पत्रलाम्रपाकम् ॥३३॥ सुरसे भव्यवक्रासृङ्मांसीराजीतृण शता । हिवम्बुरोचनाः स्पृक्का काला च विपहृद्गणः ॥३४॥ कौन्ती कुष्ठनतव्योषसुरसाशारिबाघनाः । एलाहिमुचचायष्टिविडङ्गाः सिन्धुमाक्षिके ॥३५॥ पलाशक्षारजे तोये पच्यमाने क्षिपेदिमान् । 1 2 3 किञ्चिल्लीढा विषहरी सा शृङ्गस्था रसक्रिया ॥३६॥ हरेणुकं NGT IN si । लवणानि पञ्च । त्रिवृत् = olsiogy@cinom | विशाला = thoseuaao) । विशल्येति वा पाठः । विशल्या = G2CCTOOml | मञ्जिष्ठा = uosi । शिलालमिति । शिला-मनशिला । आलं = Marorii, त्वक=Dawaitiui-on- । पत्र= IFF | एला=INRB | आम्र=QKOTOISME | पद्मकम् =pcho | सुरसे = கருந் துளஸியும் வெண்துளஸியும் | भव्यं = casengeyamotocho । वक्र = dori | असृक् = CTD | तृणviocesingh | शता=शतावरी । अम्बु-DOGIES | रोचना गोरोचनं । स्मृका Damches काला = 60momgar ॥ (३२-३४) कौन्तीति । कौन्ती अरेणुकं । कुष्ठ = GATEL नतं = gorii सुरसा = DOOO शारिवा = of धन: DOTOSED विडङ्गं വിഴാലരി सिन्धु=0uy माक्षिकं&rsiven पलाशक्षारतोय പ്ലാശുകത്തിച്ചഭസ്മം കലക്കിയ ജലം शृङ्गं = गोशृङ्ग. रसक्रिया Gp4॥ (३५-३६) D 35 1 निशे. 2 मासिकम्, 3 लीडा.

·पष्ठः पटलः ८३ 2 अङ्गुष्ठेऽड्यौ सन्धिजानुगुप्यनाभौ च हृलुचे । कण्ठनासाक्षिकर्णभूमध्यशङ्कयु-मूनिं च ॥३०॥ दक्षान्यपार्श्वयोः पुंसः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । चरेत्सुधाकलारोहावरोहाभ्यां तिथिक्रमात् ॥३८ सुधारोहावरोही तु पाश्चयोर्व्यत्ययात् स्त्रियः । 3 4 5 सुधायाः सप्तमे स्थाने कला क्ष्वेलस्य तिष्ठति ॥३९॥ आस्ते यत्रामृतमवयवे तत्र मार्दो विपन्नः तस्मिन् दष्टो यदि च गुलिकेनापि न स्याद्विपापत् । स्थाने यस्मिन्नपि विपकलामर्दनं तत्र कुर्यात् क्ष्वेलस्तोमै वितरति मृति तत्र देशः शुभोऽपि ॥४०॥ 6 अङ्गुष्ठेत्यादिना सुधाकलाया आरोहावरोहकममाह । सुधाकला अमृतकला । पुरुषस्य दक्षिणपाच स्त्रियास्तु वामपाधै इति व्यत्ययः । सन्धिः गुल्फसन्धिः । अनुकर्ण ललाटान्ते शसः ॥ (३७-३९) आस्ता इति । संयोज्यतारा इति, 'गुरुर्भोगपरोऽभिज्ञो य यो यो यययायकः" इति संयोज्य, आभिचारी मारणकर्मकारी, अहितपुतलीस्थ ; पुत्तली- प्रतिकृतिः, वैधादिकर्म सविषे दुष्टक्षगात्रे विदध्यात् । साध्यनक्षत्रवृक्षण द्वादशाङ्गुलेन साध्यप्रतिकृतिं कृत्वा तद्भुदये जीवं साध्यनामाक्षरवेष्टितं विन्यस्याहित तत्रावाह्य प्राण- प्रतिष्ठामन्त्रेण यथावत्प्राणप्रतिष्ठां कृत्वा तस्यां वेधादिकं कर्म कुर्यात् । सविषे महाममणि कर्ण. ३ पक्षयोः. 4 तस्य. 1 अझुठो. 5 मर्दो. 6 यस्मिनिह.

·तन्त्रसारसाहे 1 2 क्ष्वेले कण्ठगतेऽम्बुदण्डि ससुध स्मृत्वा गलस्थं भुजेत् (2) भुक्तं स्याद्विपमन्यथा विषमपि प्रायोऽस स्यात्तथा । अनन्नवमहनिश बलमनस्तेजोऽङ्गपुष्टयादिभाक् जीवेदुःखजरापमृत्युपल्तिातकादिमुक्तश्विरम् ॥४१॥ गव्यं यदा याति कलासुधायाः वश्यं तदा स्यात् प्रथमोपभोगः । भोगे सुधास्थानविमर्दचुंबौ वश्याय शुक्मरणाय च स्यात् ।।४२।। स्थाने यस्मिन् सा सुधायाः कलास्ते तत्स्थान् प्राणान् सन्ततं चिन्तयेद्यः । आयुः पुष्टि: श्रीवयस्स्तंभसंपत्तेजोरक्षाकान्तयस्तस्य सन्ति ॥४३॥ संयोज्य तारास्तिथिभिः सौपु स्थानेषु देहे विधिनाभिचारी। दुष्टक्षगाने सविपे विदध्यात् वेधादिकर्माहितपुतलीस्थम् ॥४४॥ वराहरोमध्वजताम्रसूचिस्पर्शोपदेशै; करणावबन्धः । नासापुटास्यप्रतिरोधनं च क्ष्वेलं हरेत् ध्वान्तमिवाऽमृतांशुः ॥४५). दुष्टक्षगात्रे । हनाभिमुखमूर्धानो महामर्माणि । विपत्प्रत्यर-वध-वैनाशिकस्थाने महामर्म- विपकला च यदा जायते एतत्यं यत्र सहसञ्जातं तत्र वेधादिकं कुर्यात् । (४०-४४) वराहरोमेत्यादि । करणावधः क्ष्वेलहृत् । करणावरन्धः कीदग्विशिष्टः वराहरोमध्वजतानसूचिस्पर्शोपदेशः । वराहरोम्णि ध्वजताम्रमूच्या पदेशो यस्मिन् करणावमधे स वराहरोमध्वजतासमूचिस्पर्शोपदेशः । पद्मासनं दृढं अन्तरा स्पर्शस्यो- 1 फर्ग. 2 जीवे दुःस्व. 3 गृही. 4 चुम्यो.

·पंष्ठः पटलः टप मूर्खाणां नामधेयानि पड्डिशदिह लक्ष्यते । तेषां ययाक्रम नाम चिकित्सां च वदाम्यहम् ॥४६॥ कृष्णः श्वेतः शङ्खपालः सर्वकृष्णो वलाहकः । काकोदरो महाकर्णो महापद्मः कुलस्थकः ॥४७॥ गिरिकों बातकर्णः चीरकों श्रुटीमुखः । कपोतो लोहितधाथ वेपथुलकर्दकः ।।४८|| कुण्डीनसो महाहिश्च कुकुटस्तृणशोषकः । तितिरिः परिसर्पश्च विचित्रकुसुमस्तथा ॥४९॥ अखण्डो दर्भपुष्पधेत्यते षडिंशदीरिताः । दष्टस्य चैतैर्वक्ष्यामि चिकित्सां च यथाक्रमम् ॥५०॥ दष्टः स्याद्यदि कृष्णसर्पफणिना सर्वाङ्गकाप्यं भवेत् पट्पादच्छदतोयवेपनवशात्तच्छान्तिरिष्टा बुधैः । दष्टः श्वेतभुजङ्गमेन नखरश्यामत्वमुद्यते भास्वत्पत्ररसानुलेपनवशात् तत्श्वेलशान्तिर्भवेत् ॥५१॥ संदष्टस्य तु शङ्खपालफणिना श्यामा भवेयुमलाः सपिप्याशु शिरीपमूलजनित चर्मास्य सलेपयेत् । दष्टः सन्धिषु वेदनाश्च कुरुते चेत्सर्वकृष्णाहिना लिसः कोशवतीरसः प्रकुरुते तस्य प्रशान्ति जवात् ॥५२॥ बध्वेत्यर्थः । नासापुटास्यप्रतिरोधनं च । एतदपि करणावरन्यस्य विशेषणम् बहुव्रीहिसमासेन । केन प्रकारेण क्ष्वेलं हरेदित्याकांक्षायां ध्यान्तममृतांशुरिव । (४५) मूर्खाणामिति । पट्टपादच्छदतोयं = cbnormal gannd | भावत्पत्ररस: == எருக்கிலைச்சாறு || (४६-५१) सन्दष्टस्येति । शिरीपमूलजनित चर्म = வாகைவேரின் மேல் தோல் कोशवतीरसः =cusdailocoladold || (५२) ·८६ तन्त्रसारसङ्गहे श्यामा भान्ति वलाहकेन फणिना दष्टस्य दन्ता ध्रुवं सौवीरेण निपाययेत् समरिचां पिष्टयाश्वगन्धां जवात् । चेत्काकोदरनामधेयफणिना दष्टो मुहुर्ज़म्भते तच्छान्तिस्तु पुनर्नवादलरसस्थालेपनालक्ष्यते ॥५३॥ फेन कोऽपि भृशं वमेद्यदि महाकर्णेन दष्टस्ततो मालेयं च निपाययेत् सुविमले तोये तथोशीरकम् । श्यामः सान्द्ररसः प्ररोहति महापद्मन दष्टे तदा शोफनयाष्यथवाल्पमारिपदलेनालेपनान्याचरेत् ॥५४॥ सन्दष्टस्य कुलस्थकेन फणिना ग्लानिगले जायते सर्वाङ्गे प्रतिलेपयेत लशुनं तत्क्ष्वेलशान्त्यै तदा । दष्टश्चेद्विरिकर्णनामफणिना रूक्षाङ्गको जायते गोमूत्रेण समं निशान्यदलभसालेपयेतत्क्षणे ॥५५॥ श्यामेति । सौवीर 1614 । मरिच = GIBBENCO | अधगन्धा - HENERup g। पुनर्नवादलरस. = Dailyozold || (५३) फेनमिति । माले यचन्दनम् । उशीर= Tomathi sms | शोफप्नी01121 अल्पमारिपदलं =mamaloniles || सन्दष्टस्येति । निशान्यदलभस्म = ARYAsmmat arolage1 (५५) ·पष्टः पटल; दष्टः स्याद्यदि वातकर्णफणिना शुष्काङ्गको जायते पानातस्य कटुनयस्य गरलं शीघ्र प्रतिक्षीयते । संदष्टस्य तु चीरकर्णफणिना निःश्वासद्धिर्भवेत् तत्क्ष्वेल्पशमाय लेपनमथो पानं च शुण्ठ्याचरेत् ॥५६॥ सर्वाङ्गे कुरुते श्रुटीमुखमहानागेन दष्टे रुज पिष्टा नाशकर तथैव मरिच पान तदैवाचरेत् । संदष्टस्य कपोतकेन नयनस्योन्मीलनेऽशक्तता पिष्टा सोमरस तदीयगरलस्योच्छितये लेपयेत् ॥५॥ सद्यो लोहितदष्टकस्य भवति श्याम हि देशस्थल 'लेप तस्य समाचरेत् प्रशमनायाश्चैव मुजारसैः । जम्भां वेपथुदष्टकस्य कुरुते गात्रे सदा वेपथु शोफनीरसलेपनेन गरलं तस्य प्रशान्तं भवेत् ॥५८॥ सन्दष्टो मलकर्दकेन बधिरः सञ्जायते तत्क्षणात् कर्तव्या त्रिकटुं कवोष्णपयसा सपिप्य नस्यक्रिया । कण्डूतिः खलु कुण्डिनासगरलेनार्तस्य सजायते पिष्ट्वा कोशवतीसमीरसखयोर्मूलं समालेपयेत् ॥५९|| पिष्टेति । सोमरसः = ORDIN000 | (५६-५७) सद्य इति । मुञ्जारस:=PSIREFT | शोपनी = moilson ॥ (५८) सदप्टो मलेति । कोशवती= alsodailoo | समीरसखः = @srip Garsh || ·८८ तन्त्रसारसमूहे मूत्र श्यामतर महाहिविषवेगातस्य संभाव्यते पीत नागरक कणेन सहित लिप्त च तत्क्षोभहृत् । संभूते खलु कुक्कुटाहिगरले कासः सदा वर्धते कुर्यान्नागरकै कणां च मरिच संपिप्य पानक्रियाम् ॥६०॥ संभूते तृणशोपसर्पगरले हिका च सजायते पानादाज्यनियोजितस्य मरिचस्यार्तिस्ततः शाम्यति । दष्टःसन् परिवर्तनं प्रकुरुते तितिर्यहीन्द्रेण वै पीता शकलताऽमृता च विपहृत्तस्यैव विद्वन्मतम् ॥६॥ दंशे स्यात्परिसर्पकस्य महती काचिच्छिरोवेदना कुर्यादञ्जलिहस्तलेपमथ तत्पानं च तच्छान्तये । कर्ता चेद्वमनं ज्वरं च तनुते वैचित्रपुप्पो विषः पान नीपतरोः करोतु परिशिग्रोवापि मूलं धृते ।।६२॥ दौर्बल्यं च करोत्यखण्डगरले मध्यप्रदेशे भृशं लेपः किंशुकचर्मणो गरलहत्तस्येह संलक्ष्यते । संवृद्ध खलु दर्भपुष्पगरलं पृष्ठस्य दौर्बल्यतां कर्ता तस्य पुनर्नवादलरस तच्छान्तये लेपयेत् ॥६३॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसहे पष्ठः पटलः ।। मूत्रमिति । अजरिहस्तः =ppyaaoon| नीपतरुः =L241 परिशिग्रु= പുനർമുരിങ്ങ (६०-६३) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसमूहळ्याख्याने पष्ठः पटलः ।।

·॥ अथ सप्तमो गोनसपटलः।। 1 संज्ञा गोनसनागानां पोडशेह प्रकीर्तिताः । तेषां नाम चिकित्सां च क्रमेणैव वदाम्यहम् ॥१॥ श्वेतश्च कुष्ठकुटिलौ महांश्च श्रमसूचिनौ । तीक्ष्णकृष्णौ पिशाचश्च हेमश्चाथ विसर्पकः । पीतनेत्रो रागकुम्भावसृक्शोभावितीरिताः ॥२॥ गोनसनां चिकित्साऽथ व्यस्ताव्यस्ता च कथ्यते । श्वेतमण्डलिनो गानश्चयथुर्दशवेदना ॥३॥ शिरोरुक् पार्श्वयोवर्णभेद उर्वारुक तथा । नवाद्भिः कपिनियाँस पक्ता लिंपेप्तिवेदपि ॥४॥ कुष्ठमण्डलिनः कुष्ठनगानि त्वग्विशीर्णता । वेग कल्के महारक्तपुच्छं वारियुत न्यसेत् ॥५॥ बीहिस्थ त्रिदिनं कृत्वा खार्या पिष्ट्वा द्वयं लिपेत् ()। 2 3 संज्ञेति । व्यस्ता-भेदेन, अव्यस्ता - सामान्येन, दंशस्थानस्य पार्श्वयोर्वर्ण- भेदः । उर्वारुक=DGaun Corrfi soni | नवाप.= Per | कपिनिस.र्या-Bomriti कुठेति । वेगः =09001000 | महारक्तपुच्छम् =yranaari कुष्ठ वर्णानि. 3 वेगा कल्के. 1 घोणस. 12 4 वारीति.

·२० तन्त्रसारसङ्गहे - । 2 3 5 6 7 कुटिलस्य गडूनि स्युः देशस्य परितो रुजा॥६॥ श्लेप्मातकशिरीषत्त्वक् वार्या लेप्या सगैरिका। सुगन्धिवेगयोमूल्माजेन पयसा पिबेत् ॥७॥ महामण्डलिनो भूधरोगारच्योमनोजलम् । स्कन्धप्रदेशे वातं च सुपाकमजदुग्धयुक् ॥८॥ कांस्ये पक्ताऽशयेत् कोण विषहृच्छदिरेचनात् । सान्ने कुक्षौ तथा तत्स्यात् भुक्तमन्यविषेष्वपि ॥९॥ भ्रममण्डलिनश्चेष्टा नासादृष्टयोर्जरसवः । ज्वरः शोफः शिरोरुक च जम्बूत्वक् पुखमूलयुक् ॥१०॥ खार्या पेया विरायत्वक् कासमूलवरीदले । सोदंबरत्वचो लिंपेत् दृम्घाणे धूपयेच तैः ॥११॥ गडूनि सुपिखणानिो श्लेष्मातकः = 02011 शिरीपं =omseDmoves | गैरिक- । सुगन्धि (= நன்னாரி !! (५-७) महेति । अरोचक्र-अरुचिः । सुपाकम्= Misranz | आशयेत् भुक्तमन्नमपक चेत् भक्षयित्या वामयेत् । अपवं. चेत् विरेचयेद्वा । अमेति । शोफः = fasi | जम्बूत्वक् = Know Lui.om । पु- onumbeledios Toroncoch | विरायत्वक् = Dadeo kibsaiolen Drovoadeil | चिरायत्वगिति वा पाठः; चिराये = ORIES SD | त्वक् = Devasi sinnel ! कासमूलं OureeSakur | वरीदलं = Frentgad उदुम्बरत्वक அத்திப்பட்டை || (१०-११) 1 महा कुण्डरिनो. 2 मूर्घरोगारोची मनोरना. ३ सुवाक् 4 रोचनात् . 5 नेत्रनासा, 6 चिरायत्वक्. 7 चरीदली, காவி ·पष्ठः पटलः 1 सूचिमण्डलिनो देशादुर्युपरि तुद्ययति । बहुमूलं पिपासाँच्चैः अपाशावरणं दृशोः ॥१२॥ कदलीमूलमानत्वक् द शीरौ च मस्तुना । लिंपेत् पिवेच्च तां तीक्ष्णगोनसस्य सिराः स्फुटाः ॥१३॥ दन्ताः कटकटा जिहा निश्चेष्टा नेत्रवेदना । वेतसाञ्जनयोधर्म सरादास्थिगुडं लिहेत् ॥१४॥ वेगाः फल्गुपलाशास्थिखार्या लिंपेत् पिवेदपि । कृष्णस्य ज्वरहृच्छैत्यशिरोरोगातपार्तिता ॥१५॥ पथ्यामलकचिच्चास्थिशुष्ठीः प्रक्षिप्य पाचयेत् । प्रस्थांभोऽष्टांशशिष्टं तत् तावदाज्यान्वितं पिबेत् ॥१६॥ दशोपान्ते व्रणानि स्युर्यदि तस्याग्निदग्धवत् । कपोतीरुकपित्थास्थिविधाभ्रगिरिकर्णिकाः ॥१७॥ 3 सूचीति । कदलीमूलं =UTERPo@छ । आप्रत्वक् =tbrLOLLDLI दर्भा:-स्वयं । उशीर==IoT TLS ENE | मस्तु=Busi | वेतसः-2000°laromo) | राठास्थि =OOOSchoolBaca LeIROIDDHI amonsoo | वेगा=OL Part- 1 फरगु6009 | पलाशास्थि= UNTRO छ।। १२-१४) कृष्णस्येति । हृच्छत्य हृदयशैत्यम् = =L.emeroCli आतपार्तिता = வெய்யிலில் இருப்பதில் ஆவல். चिञ्चास्थि =rance, कपोतीरुक ANDROIDS7 | कपित्यास्थि==JaMITIGETLOOL । विध= छ । अभं= - 1 सराठा. 2 वेगा. 8 आतपार्थिता.

·९२ तन्त्रसारसङ्गहे खार्या लिंपेत् क्षते शुष्कैवणैरक्षाश्वमारयोः । तण्डुलीभस्मसंयुक्तरङ्गं लिपेच्च धूपयेत् ॥१८॥ पिशाचस्प रुजानानां वैवर्ण्यमतिवेदना। . असंबद्धवचोऽल्यं च दाहश्चष्टा पिशाचवत् ॥१९॥ पीतार्कपर्णकृष्णाब्धिफलं नस्येत् सकाजिकम् । तण्डुलोग्रलते मूलं वर्तुलस्य च चन्दनम् ॥२०॥ लिंपेदाजेन तक्रण दहेर्दश च सपिंपा। सरक्तपुच्छ श्यामाहिपुच्छं खार्या प्रलेपयेत् ॥२१॥ हेममण्डलिनो जिह्वा शुष्का कुरकुरायितम् । वैवर्यमुदराध्मान पीतनेले शिरोगदः ॥२२॥ 1 2 LXOTONE | गिरिकर्णिकाः %DHSROTONYa | अक्षः = Fro Pow अश्वमार:- करवीरः । तण्डुलीय=FGir() Bavduri वा ॥ (१५-१८) पिशाचस्येति । पीतार्कपर्ण-US GRAN. कृष्णाब्धिफलं = 8GF •LNaru () नस्यं कुर्यात् नस्येत् । काजिक= sp. तण्डुलं: तण्डुलीलीयकम् -Videos Kevi Quri. उपलता==deraturn (1) वर्तुलमूल- நந்தியாவட்டத்தின் வோ, रक्तपुच्छं * இரு வாலி அரனை வால். श्यामादिपुच्छ = UFFavourisaore || (१९-२१) हेमेति । कुस्कुरारायितं कुरुकुराशब्दो भवति । उदरामानं = anip miGUTCGLOED. मृद्वीका = CGigfuunia | कुलुत्य = CARE (e) औण्यशैत्ये 1 तण्डुरोपरतेमलं. 2 पुरुकुरान्वितम् . 8 पीते नेले.

·सप्तमः पंटल 2 3 सिञ्चन्नासाहशोः शुण्ठी मुद्रिका तुलसी मधु । कुलस्थमहिपीक्षीरतण्डुलोदनमाशयेत् ॥२३॥ दशे क्षौद्रोपण लिंपेद्विसर्पस्याक्षिविभ्रमः । बमनारोचको दाहः पूर्ताह शैत्यमन्ददम् ॥२४॥ गालाणां कंपन जाड्य विसर्पः पुलकानि च । गिरिकर्णिवचाविधकुण्डलोषणकालिकम् ॥२५॥ लिंपेसिञ्चेन्नसि क्षौद्र गिरिकर्णिकया युतम् । पीतनेत्रं च वाधिय पाण्डुता नेत्रवेदना ॥२६॥ रोमकूपेप्वमुक्तावः सलिल नेत्रनासयो. । अशक्तिरग्निमान्य च लिपेत् खार्या द्विवक्तूकम् ॥२०॥ नागरं मरिचं चिच्चा शिगुमूलेन वा लिपेत् (१) । कोशातकीरसैर्वेगा लागली जातवत्सविट् ॥२८॥ पेय लेप्यं च पयसा वचामाज्येन वा पिवेत् । रागमण्डलिन. कण्डूनेत्रमान्यास्यतितके ॥२९॥ पूर्वाले दाहोऽपराद्धे शैत्यं । विसर्प । पुलकानि = LALITEROSITIONS, कुण्डल = PRO GET LND | कान्ञ्जिक-1 || (२२-२५) पीतेति । द्विवक्त्रक-OFLULITAL | नागरं = #651 चिञ्चा-पी कोशातकी = SG | लागली = ODFO N son sol (१) || (२६-२८) 1 मृद्रीका. 2 कुलुत्थ. ३ मन्यथा ·२१ तन्त्रसारसंग्रह 1 निवेदो जानुनोः शैत्य तीक्ष्णाग्निर्देहरक्तता। हृदोण्य रोमविश्लेपः पुप्पमूले शिरीपजे ॥३०॥ लागलीमूलकोशातिरसाढये पानलेपने। खार्या द्विमातुलोन्मत्तकेतकीमूलनागरान् ॥३१॥ लिंपेद्विश्ववचाहिङ्गवेगास्थिलशुनान्वितम् । सार्कपत्रं शक्रवल्लीमूलं लिंपेत् पिवेतथा ॥३२॥ कुंभमण्डलिनो वाणी गद्गदा चानुनासिका । तृष्णाऽतिवेदना शोफपारवश्ये विजभितम् ॥३३॥ ज्वरः शिरोरुक जाड्य च कंपनं कक्षशीतता । रुजा दहनदाहेच्छा श्यावो विश्लेप ओष्ठयोः ॥३४, मयूरपित्त लवणान्युशीरगिरिकर्णिके । पिवेल्लिंपेच पयसा नीलीपाठाश्ववैरिणाम् ॥३५॥ 2 4 =8119 निर्वेद इति । शिरीपः = OF6 OLesoft aur s (2)। लागलीमूलं = Gug OFT S efh a WHO कोशातकी = OTC खारी । द्विमातुलं = LOT RET Uth alon or RET SOLD | केतकीमूल-FITampCaur | विश्वल! वचा= arin | हिङ्गु-ui | वेगास्थि=BOLaden pisru । लशुन= esirefh तया कार्या ॥ (२९-३२) कुम्भेति । गद्गदवाणी = CBFCOFLIGUFT. अनुनासिका (STDLITIGLIS FOL, विजृम्भितं =epfileICT (8) शिरोरुजा= AGari जाड्य जडता । कक्षशीतता = 50-715IBOTTOO GOOD. दहन 2. शिरोरुजा जाड्य. 3. कुक्षिशीतता. 1. मूलनिण्डिकया खार्या 4 पाठाश्व वैरिणाम.

·सप्तमः पटलः 1 मूल व्योप च तैलेन पाययेल्लेपयेदपि । शिरीपपञ्चकं हिङ्गु सैन्धवं द्विमुखोरगम् ॥३६॥ मूलं निर्गुण्डिकायाश्च खार्या लिंपेपिवेदपि । अमृमण्डडिनो वक्तनासिकादेरसूक्तयः । तन्द्रीदौर्गन्ध्यनिर्वेदाः पारवश्य च जागरः ॥३०॥ लिहेत्तुष्ठदधिव्योष सिन्धुतकोत्थमाक्षिकम् । नीलीमूलं सनीपत्वक् चर्वित्या तज्जलं पिवेत् ॥३८॥ तत्काथमथवा नीपत्वक्षीरं पानलेपनम् । मूलैः पुनर्नवागुजामुसलीकिंशुकोद्भवैः ॥३९॥ लेपपानादिकर्माणि कारयेत्सशकृदसैः । सक्षीरं क्षीरवृक्षाणां कार्य ससिताकणम् ॥४०॥ दाहेच्छा-SETalta HTULuD. श्याव- Garafh SMS (2) ओठ- विश्लेपः ::L FORG GALLINO. लवणानि पञ्चरवणानि । गिरिकर्णिका GGERS (1) नीली-09. पाठा च । अधवैरी-Evesri | शिरीपपञ्चक्र शिरीषस्य मूलादिपञ्चाङ्गम् । द्विमुखोरगः = OOFALLnity । निर्गुण्डी SOCaa ॥ (३३-३६) अमृगिति । तमोत्यं=Cousin desri | नीपत्वक=6Li9ssi_Gani | चर्वित्वा = @Loor 1 । पुनर्नवा=BTU SIL- । गुञ्जा = gai | मुसली = Bariulkar | किंशुक:-POEELDULDक्षीरिवृक्ष,= UTdori | सिता-पञ्चसारः। 6 ॥ (३७-४०) 1 निर्गुण्टिकायाश्व.

·तन्त्रसारसगृहे 1 शीतल पिबतो नश्येदसध्यण्डलिनो विषम् । शोफमण्डलिनो गात्रगौरवं श्वय) रुजा ॥४१॥ अशक्तिः स्तंभने दाढर्चपारखश्यमरोचकम् । स्फिरया यापदोषाभ्यां खण्ड्या पञ्चाम्लधर्मणाम् ॥४२॥ महिषीशकृदुन्मत्तकल्काभ्यां चोपनाहयेत् । आभ्रष्ट व्रीहिशुभ्रामकोद्रवं दधिपेपितम् ।।१३।। जम्बीरकरसे पकं शोफहत् सिन्धुयुग्लिपेत् । लेपस्तुपानालिकेररसर्मण्डलशोफनुत् ॥४४॥ वातस्थावन्यपार्थी च दृग्योनी शुक्लमम्बुमत् ।। नानन्तबिन्दुमन्त्रोऽयं सर्वमण्डलिदोपहृत् ॥४५॥ सूक्ष्मांभोते मांसदण्डी बाधसळकस्तथा । पञ्चाोऽयं शेषमन्त्री गोनसाखुविष हरेत् ॥४५॥ 2 3 A ~ 4 . . | आनष्ट शोफेति । स्फिरां=Br(P) यापं= Nara-For ovar(e) दोषा =too | खण्डी = siGarcin Georia [[] । पञ्चाम्लं = yaha Gari,Hall sear, Prat, Auspit, ascinath aai । उन्मत: =eSMLns on F ईपभृष्टं । शुभ्राम= Rani oretai | जम्बीरः=CUCO Rai| तुषा= arg || (४१-४३) 'वातस्थाविति । ओं क्षिप्ये स्वाहा ।। (४४) सूक्ष्मेति । इ.=ompiiau. mpu (1) \ इति मन्त्रः इ. हृदयाय नमः=mpi(e) शिरसे स्वाहा । वः शिवायै वषट्-mph कवचाय हुम् । ३ अस्त्राय फट् ॥ (४५) 1 खार्या पञ्चाम्लचर्वणात्. १ लेपातुषा. 3 वान्तस्थावन्त्यपश्यो स. ३ बाह्यः सर्तकः ·सप्तमः पटलः 1 2 3 4 हं हर विप फु विर्ष पक्षि वसुन्धराविवरं गच्छ ठ, ठ, फुह स्वाहा । दष्टो मण्डलिरूपी तु पोत्रिणा धापितो[दशितो] भिया । वह्नौ प्रविष्टस्त दग्धं ध्यात्वा मन्तमिमं जपेत् ॥४६|| नमो भगवते प्रछे:(१)कसहस्रभुज, सहस्रनेत्र, उल्कामुखविर्ष दह विपभोजन वज्रहस्त हन, हुँ खे मुष्टिबन्धेन विष यरलव पक्षि हुँ फट् स्वाहा । अझं मण्डलिना दष्टं ध्यात्वा मण्डलिविग्रहम् । तं खादन् सूकरो भूत्वा जपेदेन विषापहम् ॥४७|| भूम्यां गच्छ हिरमुक्तोऽसि ठ ठ । देशेन निर्गतो वेगान्मूर्धतः कृष्णमूपिकान् । डण्डुभ त्वनुधावन्तं ध्यात्वा दान्तः प्रशान्तयेत् ॥१८॥ हूँ इति । ओं हं हर विषं फु विषं पक्षि पक्षि वसुन्धराविवरं गच्छ गच्छ स्वाहा फुः स्वाहा फुः ॥ (४६) नम इति । ओं नमो भगवते प्रवेः क सहस्रभुज सहस्रनेत्र उल्का- मुख विष दह विषभोजन विपभोजन वज्रहस्त वज्रहस्त हन हन हुँ खे मुष्टिबन्धेन यरल्व पक्षि पक्षि हुं फट् स्वाहा ॥ भूम्यामिति । भूभ्यां गच्छ विषमुक्तोऽसि स्वाहा । प्रशातयेत् श्वेल कृष्णमूषिकान् प्रति भयादनुधावन्तं डुण्डुभ यात्वा निर्यतो निर्गच्छतः टान्तैः सकारैः डुण्डभन् = OFr (2) (४८) . 1 वप हिरे फुहिरं पक्षि बसुन्धराविवरं गच्छ = ठठ =फु = हत्वा । 2 भगवते अच्छे: पलवस्त्रभुगलवमलेन उल्कामुखहिरं दह. ३ बन्धन. 13 ·तन्त्रसारसङ्गहे सरन्नेव जपेन्मन्त्र मण्डलीक्ष्वेलशोफहृत् । 1 हां ही अल्पपक्षिदेव अपहिमहि मतमातक ठठ। तांबूलखादनान्मन्त्रो हरेन्मण्डलिनां विषम् ॥४९॥ देशकाहिमधोवक्तं वमन्त धूमवद्विपम् । दष्टमङ्गं विचिन्त्यैतत् मर्दस्तद्विपशोफहृत् ॥५०॥ तद्विषी श्वेतपोलिभ्यां भुक्तो मूर्धादिनिर्विषः । विष्मूलस्तंभने नाभेरधो लेप्या वृपस्य विट् ॥५१॥ सतण्डलोदका भेकवत्सा वा विसृजेन्मलौ पिण्डारपत्रिकामूलं शीताद्भिः कुक्षिमालिपेत् ॥५२॥ सर्व स्रवति ततस्थ पुरीप मूत्रमेव च । चूर्णतकोत्थरजनीलोधैरादौ प्रलेपयेत् ॥५३॥ हामिति । ओ हो ही अल्पपक्षिदेव अरवि भरविन्त मान्तपांकः स्वाहा (४९) दशेति । दष्टमॉ दशकाहिं विचित्य हिं तन्मदस्तद्विपशोफहत् । कीदृग्विशिष्टम् अधोमुखं धूमवद्विषं कान्तं च ॥ (५०) तद्विपीति । श्वेतपोत्रिभ्यां मूर्धादिभक्षितस्तद्विपी मण्डली विषी निर्विपः स्यात् । (विभूति) पस्य विट् । भूपकविष्ठा । भेकवसा=Ferdon smrand () मलौ विष्मूत्रौ । पिण्डारपत्रिका=9cdr Lr Baribur | (५१-५२) सर्वमिति । चूण=durip Kasevan weir cori | तमोत्य= Daicidcori लोणं-लवणम् । वकुलास्थि= 67मल (1) विभीतकं = Freirpa | शतावेली- 1 हां हीअल्पपशिडेह अहिपिमन्तणां काररा. 2 चूर्ण.

·सप्तमः पटलः 1 ३ 3 4 5 लोणस्य पान लेपश्च मण्डलीवेलहृद्भवेत् । सस्तन्य बकुलस्यास्थिनस्य मण्डलिमोहहृत् ॥५४॥ विभीतकशतावेलीमुसलीवेगजां शिफाम् । अम्लेन मेपीतफेण तद्देशोपरि लेपयेत् ॥५५|| खार्या कपोतीमूलं या चिञ्चास्थि सतुपं लिपेत् (१)। सवृतं वनिकामूलं पिवेलिंपेच तत्क्षते ॥५६॥ वेगापाकलयोमल तत्पर्णरसपेषितम् । सदेवदारुमहिपीशकृत्तन्मूत्रपेषितम् ॥५॥ विषशोफहरावेतौ त्रिशूली गोनसार्तिहत् । ससिन्धुनालिकेराज्य मुसली क्ष्वेलहलिपेत् (१) ॥५८॥ 6 7 8 शतावरी । मुसली=oOLLAN | वेग. = GOT to (8) अम्ल पनी । मेपीतकं= LOSET 1 कपोतीमूलं=GFipurari aft | चिञ्चास्थि=yofluiOENLOL.. तुप = affar | वज्री= RTE Esor off || (५३-५६) वेगेति । पाकलं-300FFARE | तन्मूत्रं-महिषीमूत्रं । त्रिशूली = Fui | नालिकराज्य-SparQuireIN ! (५७-५८) 1 लेप्य. 3 बकुलस्यापि नस्यात्, 4 शतावेरी. 2 नाशनम्, 5 आमेन. 6 कुलयोः 7 घोणस. 8 मण्डलि. -- ·तन्त्रसारसंग्रह 1 गृञ्जन नीलका भव्य मेषशृङ्गी च यामिनी । 2 खायैषां मूललेपेन नश्येन्मण्डलिनां विपम् । सक्षीरस्फोटिकामूलक्काथः स्तंभविष हरेत् ॥५९॥ वत्सशिप्रत्यचौ मूल नन्द्यावर्तवितानयोः। दोवल्ली सुरसा यापं द्रोणोन्मते स्फुटा निशा ॥६॥ 3 4 वनाम्बा वनकुष्ठं च चिश्चापत्राणि यामिनी । 5 दीपिगृजनसप्ताहमूल सिंहीफलं स्थिरा ॥६॥ त्रीन् योगांस्तद्विषे लिंपेत् खारीततण्डुलान्वितान् । निशावसाने लिंपेत तकोणाक्षफलास्थि च ॥६२॥ 6 7 गृञ्जन | 06 | नीलिका | भव्य=G64thors () मेषशृङ्गी@arjun यामिनी=eo | स्फोटिका 5766 काथा:= sasrub ॥ वत्सेति । वत्सेत्यादियोगत्रय, दोवल्ल्यादिद्वितीय, द्वीप्यादितृतीयं । वत्स= Girav ! नन्द्यावर्त=shsur emini | अवितान=oilg | दोर्वल्ली SOlehgs I या=@art-5 gries (e) द्रोण=prition | स्फुटं स्फोटिका वनाम्बा കാട്ടപ്പ । वनकुष्ठ ECTLEGEGari | यामिनी = Lo© । द्वीपी - AmeICg gaon | गृञ्जन-POsms । सप्ताह = TRavibara I सिंही QUONGgaoor | स्थिरा Defiav || (६०-६२) 1 मूलिका. 4 यापाद्रोणोन्मतस्फुटानिशाः । 7 लिंपेच 2 खाउँपां. 5 पिप्पलीगृह. ३ त्वचौ पणे. 6 विपाव ·सप्तमः पटलः १०६ 1 2 चूर्ण तकभवं महातरुशिफापकं कदल्याः फलं तुम्बीहिनुमुनिः शिशोः शिवजल नीली करनं शिफा । चूर्ण नागलादलं दधिनृपौ लोणस्य पिण्ड लयं योगानामिदमाशु मण्डलिविष लेपेन निर्मूलयेत् ॥६॥ कुष्ठोपालशुनं सरामठफल व्योपं पिवेजातिका । दोवल्लीसुरसार्जकाग्निकरसे पिताहिदष्टः पुमान् । काश्मर्येण च जीवकर्षभयुजा न्यग्रोधों सिता- मञ्जिष्ठामधुकैध संयुतमसौ तत्क्ष्वेलशान्त्यै पिवेत् ॥६४॥ 3 चूर्णेति । चूर्णमित्यादिभिः त्रिभिः पादैः त्रयो योगाः । चूर्ण= ) तक्रमवं ClassimGeomi | महातरुशिफा=sis of Best तुम्बी=SLI #omr | मुनिः -ALor eucosfluus (8) शिशोः शिवजलं बालस्य मूत्रम् । करञ्जः=4G | नागल- वादले-Cerppas | दधिg3 | नृपत्रय%Dot siror | लोणस्य पिण्ड:- உப்புப்பிடி (மூன்று பிடி உப்பு.) !! (६३) कुठेति । कुठं GEL | उग्रा-4 लशुनं%DL or oil रामठम् = sruii । फलं त्रिफला, जातिका = जातिफलम्-अर्जकः करञ्जम् । अमिकः = Naray-Gers | पित्तादिदष्टः गोनसादिदष्टः । काश्मय - BBps | जीवक-Carsh | ऋषभम्-0LIR न्यगोधशृङ्ग-SATTONOLOr छ । सिता पञ्चसार । मञ्जिष्ठा = Lo@w | मधुकं - Angri 1 तत्क्ष्वेलं मण्डलिविषम् ।। (६४) 1 नीली च गुञ्जा. 2 पिण्डत्रये, ३ पित्तोऽहिदष्टः पीनाहिंदुष्टः .

·H १०२ तन्त्रसारसङ्कहे 1 - कार्पासनीलाजशकृतिलानां धूपाद्विपं नश्यति घोनसोत्थम् । तथा मृगत्वक्तिलपोत्रिविष्ठामयूरपिञ्छैर्विहिताच धूपात् ॥६५|| दोपा भृङ्गी कनककटुकी गायकी मूर्धपुप्पी कोशातक्यौ दधि च महती मण्डलिक्ष्वेलकण्डूम् । तेषां लेपः शमयति पुनर्बुद्बुदं तद्विषोत्थं सद्यो हन्यादजजलशकृत्पोत्रिविष्ठानुलेपः ॥६६॥ दुरालभाकाजिकतण्डुलानि द्रोणं तुपा यामवतीयं च । तत्पिण्डिकास्वेदनमाशुकण्डूशेफादिहृन्मण्डलिदष्टकस्य ॥६॥ 2 3 - कार्पासेति । कार्पासनीलम् = UG4L (2) अजशकृत्- 844 4gism | मृगत्वक्=ur siGEET पोत्रीविष्ठा-usi panegama | मयूरपिच्छे = mu96960 | (६५) दोपेति । दोषा = too Fol । भृङ्गी - 8Gir soH (2) कनक = Detun song । कटुकी=Guis Fonr | गायकी = @@@rismL | मूर्धपुष्पी: शङ्खपुष्पम् । कौशातकी= HEL Sri OLufighti APRIL (1) । अजज लशकृत्-शुEpreparpi gaon supna || ‘(६६) दुरालभेति । दुरालभा = काळं 3 | काञ्चिकं = sri | तण्डलं FGPr(8)द्रौण = artion | तुषा=L0wei0 | यामवतीद्वय=Do FM LarmSPOT | पिण्डिकास्वेदन = anglaalo || ।। (६७) 1 घोणसार्थम्, 3 तद्विपार्थम्. 3 विष्ट विलेपः ·सप्तमः पटलः 1 दुग्धीकिंशुकयाहुवल्लिसुरसाकोशातकाम्भस्समे पिष्टा यामवतीरसे मृदुशिरोगुण्डीशितिद्रोणयोः । तप्तिण्ड्या तुपवारितद्रसयुजा स्वेद्य विपोत्य क्षत तस्मिन् क्षीरमहीरहां किसलय पिष्ट लिपेत्तद्रसैः ॥६८॥ व्योपं निकल्क त्रिफला महिप्यास्तकोद्भवं सैन्धवमाक्षिके च । एतद्विलेपाद्विपजानि नाश यान्ति क्षणान्मण्डलिनां क्षतानि ॥६९|| रसे सकल्के शृतमाविताने तैलं क्षते मण्डलिनां निपिञ्चेत् । स्नुक्क्षीरगन्येषु घृतं विपकं तत्क्ष्वेलहृत् सामयचन्दनेषु ॥७॥ दुग्धीति । दुग्धी = Division बाहुवल्ली = thgy । सुरसा = WIST OR । कोशातक । यामवतीरस:=0Cr | गुण्डीमृदुशिरः- KOREA 56 | शितिद्रोणमृदुशिरः கருந்தும்பைக்குருத்து तुपवारि=Raratp | तद्रसस्तेषां रसः । तदसैः क्षीरमहीरहां रसैः ।। (६८) व्योपमिति । विकल्कं = 676in, Loor, avi, Garthiar Gori | महिपीतक्रोद्भव = TODLD Gaucraori || रस इति । सर्वत्र स्नेहाचतुर्गुणो द्रवः । स्नेहचतुर्थांश कल्कम् । अवितान ID aimal गव्यानि = त्रीणि गोमयस्वरस-क्षीर-दधिमूलाणि । आमयः = Gandi | (७०) 1 समैः, 2 रसैः. ३ दलै..

·१०४ तन्त्रसारसङ्गहे त्रिवृन्निशायष्टिफलत्रयीस्नुक्क्षीरान्विते गव्यचतुष्कयुक्त । ब्राझीरसे साधितमाज्यमुच्चैर्विनाशयेन्मण्डलिनां विषार्तिम् ॥७१।। हत्त्वाहिं द्विमुखं विधाय च मृदा कुत्रापि सरक्षित कुर्यान्मृद्भवति खयं सभुजगाः कालेन वा यावता । तामादाय मृदं तदस्थिसहितां चूर्णाकृतां विन्यसेत् पात्रे मण्डलिदष्टमद्भिरनया लिम्पेत्पुनः पिष्टया ॥७२॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे सप्तमः पटलः ।। . त्रिवृदिति । त्रिवृत् = Reauong | फलत्रयी = त्रिफला । स्नुक्क्षीरं = Goit efiture आज्यरहितं यत् तद् गव्यचतुष्कं इत्यनेनोच्यते । उच्चैः= क्षितम् ।। (७१) हत्वेति । द्विमुख-gr sairG CAGUPT or nा । अहिं सर्पम् । अद्भिः सह पिष्टयानया मृदा मण्डलिदष्ट लिम्पेत् ।। (७२) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने सप्तमः पटलः ॥ ।

·॥ अथाष्टमो राजिलाहिपटलः॥ अथ राजिलदष्टेन पेया कृष्णा ससैन्धवा । साज्यशोदशकृतोया पुरीच्छाविदुद्भवम् ॥१॥ सकृष्णाखण्डदुग्धाज्यं पातन्यं तेन माक्षिकम् । क्षितिभव्यशिफागस्त्यपुष्पवन्दाकदुग्धयुक् ॥२॥ तेन पेयं श्वेतपुरमूलं वा स्वरसान्वितम् । द्रोणपुप्पाम्बुमतैल तैलं तिन्त्रिणिमर्दितम् ॥३॥ नस्यद्वा स्नापयेत् क्षीरनबोदेक्षुरसैरमुम् । सकुष्ठा रेणुकन्योषवक्रातिविषमाक्षिका ॥४॥ 1 2 3 अथेत्यादि । शकृतोयं = FACOT E FRO) | श्वावित्-शल्यकः-याविदुद्भव पुरीतत् = शल्यभृगस्यान्त्रमासम्=Lporartheasr ppaceLi uor bowii | कृष्णा = File | खण्ड-खण्डशर्करा । दुग्ध=Uni | आज्य=0ru | माक्षिक-Sport क्षितिभव्यशिफा-mlensohaa0" | अगस्त्य.<apa । तत्पुप्पं । तद्वन्दाक च । बन्दाक-sairaah । श्वेतपुङ्खमूलं = Noveir OETIPoW Gouri स्वरसः श्वेतपुङ्खरसः॥ (१-२) -- द्रोणेति । द्रोणपुप्पाम्बु=F iconigaanW | तिन्त्रिणी-4al | नवोदः-- Dori | अरेणुकं = sivaruti | वक्र = gori । अतिविष = Palflewri ! कटुका = 866Grroniesी । गृहधूम:=PLL-- || (३-४) 1 द्रोणं 2 नस्ये द्वे ३ माक्षिकाः. 14 ·तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 1 कटुका घृहधूमाव्या हन्ति राजिमतां विषम् । सविश्व भव्यवन्दाक भस्मीकुर्यात् प्रभञ्जनात् ।।५।। तत्कृतां गुलिकां जिप्रेत् सक्षौद्रां राजिलान्तकीम् । जिघ्रद्वा नासया दावीरोचनासिन्धुजाङ्गलीम् ॥६॥ पिवेद्वा गुलिके ते द्वे व्योपं सक्कुलास्थि वा । दक्षिणावर्तमूलेन पाननस्ये पयोयुजा ॥७॥ वृश्चिकालीमुनिशिरोमूत्रैर्वा राजिलापहौ । धूपो देवीसहापिन्छखण्डनैस्तद्विपापहः ॥८॥ अञ्जयेत्सोपणं मापं लिपेच्च गृहराजिले । कालोदराहिविषहा शारिबा तुहिनान्विता ॥९॥ 3 4 5 सविधमिति । विधG भव्यवन्दाकं=NDOcbscrolecueflonilesegmi. प्रभञ्जनात् = Rehood. दावी = LORLSECT. रोचना = गोरोचना । सिन्धु = Ami41 गुली = गुलिका, बकुलास्थि = 67000(1) || दक्षिणेति । दक्षिणावर्तमूल=cotatuff witur aurtoon Gali | पयस. ur. वृश्चिकाली=amshs. मुनिशिर.=- = அடக்காமணியின் கூம்பு (?)|| (9) धूप इति । देवी 2010mamles. सहा = CUs OB. पिन्छ - 966 खण्डन=80010). गृहराजिला-कालोदराहिशब्दो पर्यायनाचिनौ । कालोदराहिः= emothsses, तुहिन ueflier | ३ पाननस्यौ पयोयुजी, 1 दी. 4 राजिलापहा. 2 पिवेद् द्वे. 5 लिपेत्.

·अष्टमः पटलः १०७ 2 साजेशरेफसघोऽमिव्योमवहित्रिमूर्तिमान् । 3 सधेताजामिवामाक्षो पहिर्मान्ता इमे त्रयः ॥१०॥ 5 सवर्मास्त्रशिरोमन्त्रो राजिलादिविष हरेत् । 5 6 विषगर्भादिमन्त्रेण घोनसानां पुरोदितैः ॥११॥ सामान्यैश्चौषधैर्विद्वान् व्यन्तराहिविषं हरेत् । व्योषपिञ्छबिडालास्थिनकुलारुहैः समैः ॥१२॥ चूर्णितैर्मेषदुग्धातै पस्सर्वविषापहः । शिखिपित्तवचाहिङ्गुलशुनीनकुलास्थिभिः ॥१३॥ साजेशेति । ओं त्सों ही क्षी हुं फट् स्वाहा । राजिलाहिविषशा- न्यर्थम् ॥ (१०) विषेति । पुरोदितेन विषगर्भादिमन्त्रेण गोनसानां पुरोदितैर्मन्त्रैरोप- धैश्च । सामान्यमन्त्रा गरुडपञ्चाक्षरादयः । व्योपपिञ्छेत्यादीनि सामान्यौपधानि । तैयन्तराहिविष हरेत् ॥ (११) व्योपेति । पिछ=006968 विलाळास्थि (बिडालास्थि)=glor or gry अनाहः = tousi मेषदुग्धं = Tip-or LITON ॥ (१२) शिखीति । शिखिपिचादिमिः स्नुहिवहिजो धूपो विषहा स्यात् । लशुनी = Loraft. स्नुहिवहिः = asir of Govi niym (१३) 1 सद्योनि. 5 सवा. 2 त्रिमूर्तिमत्. 5 घोणसानां. 3 सधेतजाग्निवामाक्षौ. 6 पिन्छे. अयम्.

·१०८ तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 . मरीचतुल्यैधपस्स्याद्विषनः स्नुहिवहिजः । शुष्ठीलोध्रमयूरास्थिबिल्वराजतरुत्वचा ॥१४॥ द्विमुखश्यामकाहिभ्यां धूपो सर्वविषापही पाठानिमुण्डिकाकोलपर्णैश्च लशुनं समम् ॥१५॥ शिरीपगुजाबिल्वागकर्णीबीजसमा बचा । केतकीमूलवेगास्थनवातुल्या च लागली ॥१६॥ चूर्णितैस्तैः कृता धूपास्त्रयस्सर्वविषापहाः । कुष्ठोग्रासिन्धुकलकत्वक समुद्रं फलं नतम् ॥१७॥ 3 4 शुण्ठीति । राजतरु:=Careir emp | द्विमुखाहिः= Opavtiuriye श्यामकाहिः = Boor wrLiy ॥ (१४) पाठेति । पाठा = LL-9। निर्गुण्डिका = FOOTी । अकोल:= ALPH | अगकर्णि-256ma |वचा014 | केतकीमूलं FFrompGali | वेगास्थि = BOLGanga ani | नवा = पुनर्नवा । लागली = கலப்பைக்கிழங்கு II (१५) कुष्ठेति । कुष्ठादिहिमुपादकान्तमेको धूपः । तत ऊर्ध्वमन्यः । कुष्ठ = Garapani | उग्रा64 | सिन्धुः-in | कतक=Spiurism त्वक-Deverbiaur- | समुद्रफल=&ndari | नत=pari | शूली- स्वयं गुजाफलं-Com WLDcfh | राजी= WEGG | मातृघाती = FTUT ENT Rarice | कुष्ठादिभिः समा तुल्या मातृधातिनी, अर्धपादं च कुछादीनाम् । निर्गुण्डी SOOTB | त्वक्-Darssiutt-1 निम्बास्थि= Subuidarit-1 पक्ष%BPORai | श्येनः =UONI | चकोरः =OFiGura | कोशात- 1 श्यामिका. 2 सर्प. 8 कतकी. 4 पूनितेः.

·अष्टमः पटलं. 2 3 4 शूलीगुलाफले राजी शिविपित्तं च तैः समैः मातृघातीसमाधं च लशुन हिड्नुपादकम् ॥१८॥ निर्गुण्डिकात्वनिम्बास्थि पक्षौ श्येनचकोरयोः । कोशातकीफलं श्वेता खण्डनं च समा इमे ॥१९॥ कान्तापुष्पं चतुर्भागं पडभाग बकुलत्वचः । लाक्षाष्टभागा च द्वाभ्यां योगाभ्यां धूपयेत्पृथक् ॥२०॥ अपराहे प्रदोपे या सन्ध्ययोरथवा द्वयोः । धूपेन धूपयेदेषां ढप्टपिप्टेन नान्यदा ॥२१॥ हरिद्रावेगमूलाझैः लिचतुःपञ्चमुष्टिभिः । मुसल्पहृतैर्युक्तं चतुर्भाग जलं पचेत् ॥२२॥ तैलेन दष्टं वेगास्थिवासितेन विमर्थ च । कोप्णेन स्नापयेतेन तोयेन विपशान्तये ॥२३॥ 5 6 कीफलं- SG श्वेता-Gener of our Gaui sutri | इति केचित् । खण्डन = shuff anir yeutSpot. बकुलत्वक् - Gree. लाक्षा%D ॥ (१५-१९) हरिदेति । हरिद्रा = Armor. अक्षः = Forpp aaru. मुष्टिः= Levi, चतुर्भाग जल पचेत्-यावच्चतुर्भागं स्यात् तावत्पचेत् । कपायद्रव्याञ्चतुर्गुणं जलं सर्वत्र । वेगास्थि = MARACB || (२२-२३) 3 कपोतयोः. 4 त्वचम्. 1 फलं. 2 समा(शलशुनी. 6 वेश, 7 महतैः. 6 च.

·! 1 तन्त्रसारसङ्गहे वचोग्रवल्लीलशुनसिन्धुचूर्णान्वितैजेलैः । पाचितैः स्नापयेद्दष्टमभ्यक्तं पयसा तथा ॥२४॥ शिरीपास्थिसहागोपीदेवीनिर्गुण्डिकान्वितैः । अष्टांशपकैरम्मोभिः स्नापयेतेललेपितम् ॥२५॥ मुनिपत्रैः कृतखेद दष्ट काश्चिकपाचितैः एरण्डाकोलनक्ताहतिन्त्रिणीमातुलीत्रयम् ॥२६॥ मुसलीलागलीनिवशिरीषवकुलानि च । पर्णान्येषां च धान्यान्लपक्कानि खेदसाधनम् ॥२७॥ धान्यस्वेदमपीच्छन्ति तत्र श्रेष्ठाः प्रियङ्गवः । तोयपाके च शस्तानि स्वेदद्रव्याणि सर्वशः ॥२८॥ बचेति । वचादिभिः पाचितैः जलदष्टं तैलाभ्यक्तं खापयेत् । तथा पयसाभ्यक्तं च, उग्रवल्ली = Gouaturem || शिरीषेति । शिरीपास्थि=ar AnsaH57. सहा-gav. गोपी=scieon. देवी = FouTRIEOBen ariLSULouves. इति केचित् (१) । निर्गुण्डिका: FOREA. एभिरष्टांशपकैरम्भोभिर्दष्टं तैललेपितं स्नापयेत् ।। (२५) मुनिपत्रैरिति । मुनिपत्रं = ARRARY काञ्चिकं = 89. एरण्ड - to 527 86 | sale: = 4 Sess. नका-4 तिन्त्रिणी 4. मातुलीत्रय-DI NOT LDupi auon onfisrush QUOTrai | मुसली । लागली=ODO FIT CT 1 (8) निम्बः= Pariy| शिरीपं=6 कुल = TvoM एपां धान्याम्लपकानि पनि स्वेदसाधनम् एपां पर्णानि सर्वाणि दरस्थानस्वेदनार्थ तोयपाके प्रयोज्यावीत्यर्थः ।। (२६-२७) धान्येति । प्रियशः=BAT. पिण्डारीपत्रिका=Sair LrR. OFti sironiar. उत्तमकर्णिका = उतमकारिणी धात्री 3 Orissasari. धात्री शिरो नयेत् । शिरस्यामलालेपं कुर्यादित्यर्थः ।। (२८) 1 पालितः. (२४) நிலப்பனை =வாசை. 7 ·अष्टमः पटलः 1 2 स्नाने स्वेदे च पिण्डारीपत्रिकोत्तमकर्णिके। स्वेदादीन् कल्पयेदेवं दिवा धात्री शिरो नयेत् ॥२९॥ प्रियङ्गुकोद्रवौ शाली पाटिकौ च तदोदनम् । मुद्गरेणुकयूपश्च विपातस्य विधीयते ॥३०॥ अग्निक नागर हिड्नु लशुन लवणोपणे । योजयेदुपदंशादौ पानीय च गदान्वितम् ॥३१॥ शूली वैकुण्ठजीवन्तीमुञ्जापाठाजलक्षणा । मण्डूकीसुतवार्ताकीपटोलं चोपर्दशकम् ।।३२॥ 3 4 5 (३०) प्रियग्विति । विषार्तम्य प्रियवादिमिरोदनमन्नं मुद्गरेणुकयूपश्च विधीयते प्रियङ्गुः = Aar. कोदवः =UTE. शालि:=Ossir@sariv. पष्टिकं = அறுபது Brot aarcinGeomuyi OR.मुद्गः = A @Lam) रेणुकं Luituti66॥ अग्निकमिति । अग्निकादिकमुपदंशादौ गदान्वित पानीयं च योजयेत् । अनिक:-चित्रकम् । रवणं = 24. ऊपणं - (FEBONG | गदः = கோட்டம் ! (३१) शूलीति । शूली स्वनामधेया । वैकुण्ठं : = Pricu. जीवन्ती KOTOSociaomlod पाठा = 0.105 1 अब्ज தாமரைவலபம் लक्ष्मणा Her Lirofe. मण्डूकी = OUT ON STOP Or (8) सुतः = COLLEnad. वार्ताकी 390saniymko | उपदंशक-उपदंशसाधनम् । (३२) । %3D 1 स्वेदादि स्नापयेदेवं. 2 धात्रीशिरा नयेत्. 8 अधिक रवणोपणौ. 5 गुञ्ज, ·११२ तन्त्रसारसंग्रहे 1 3 4 5 तैलवंशकुलुत्थानि शिग्रुनियौ च नाशयेत् । सर्गिव्य तक्रमाज दधि माहिपमुत्तमम् ॥३३॥ माहिप तक्रमाज्य च दध्याज याप्यमुच्यते । विषस्तभकृदन्यत्स्यात् भुक्ता भक्ष्य कटुवयम् ॥३४॥ धाविट्कूर्ममृगा याप्याः श्रेष्ठौ नकुलकेकिनौ । अन्यत्स्यात् स्तंभकृन्मत्स्य स्तोभत्कण्टकं विना ॥३५॥ विवेन्न मद्य न तिलानि जक्षेद्याभं न कुर्यान्न दिवा, स्वपेच । व्यायामशीलो न भवेन्न कुप्येन्न चातपं यातु सदा विपातः ॥३६॥ सदैव भुक्तौ क्रिययैवमुक्तया प्रवर्तते यो विपपीडितः पुमान् । विषाणि तस्य स्वयमेव दुर्जयान्यपि प्रणाश क्रमशो ब्रजन्ति हि ॥३॥ 6 . 7 तैलेति । तैलादि नाशयेन भक्षयेत् । सपिरादिकमुत्तमं श्रेष्ठम् ।। (३३) श्वाविट्-Dagob । कूर्म:=-gemo | मृगः=Lnrsity! नकुल:=8.#. I केकी = toni । कण्टक: कटकिमत्स्यः ।। (३५) पिवेदिति । मध सुरादि न पिवेत् । याम मैथुनं । व्यायाम आयासः ।। (३६) सदैवेति । पाठेत्यादिना महावृतमाह । पाठा=an12 3 । शेल = mma | शिरीपः = OuTom | पद्मक-11lacho | किणिही= IS STROLI कोशातकी = eigod afloo । रोहिणी = Cur artlanti! स्पृका Panchgle" । सूर्यलताsakmes | मधूक Dag Yadaroved | मधुक = MPLD Ori द्राक्षा = Failuup | विलङ्ग - 0119210) | अमृत् : ചിററമുത് शौण्डी-girlses मातुला = LOT Or Girab. डाडिमः- न 1 वाकुलस्थानि. 2 शिगुनिम्बौ न चाशयेत्. शिनु निम्बैन पाचयेत् . 3 भाव्य. 4 स्तंभकृदस्य स्यात् तिलादि खादेत्. 7 भक्तो. मुक्तया. 5 भुक्ता. ।

·अष्टमः पटल 1 2 पाठाशेलशिरीपपद्मकिणिहीकोशातकीरोहिणी स्पृकासूर्यलतामधूकमधुकद्राक्षाविडङ्गामृताः । शौण्डीमातुलदाडिमाग्निकवरीवेगावचारेणुक मन्निष्ठाफलिनीवृषाहतगरश्रीवेष्टकुष्ठाजनाः ॥३८॥ एला सर्जरसो बलात्रयफले तालीसभूर्जी तृणं पत्रं कटफलकेसरारुणलताकौसुभगोरोचनाः । मांसी चन्दनकुङ्कुमे त्रिकटुक ताल बृहत्यौ शिला पुत्रं जीवयने पुनर्नवयुग द्वे शारिवे च क्षपे ॥३९॥ 3 %3D hiront or grori | अग्निकः= Reg-Sarsa । वरी-शतावरी । वेग:=rogchot वचा = win-1 रेणुक-अरेणुकं । मनिष्ठा==LDowL.41 फलिनी-motgadas ! वृपाढे = TIPSGDvsibo । तगरः = sari | श्रीवेष्टकं = oileonse to l कुष्ठ = Grn । अञ्जन = For so | एला-TO HB | सर्जरस: : Palomilery | बलात्रय%Cousin STO Friquiry OFG SOrip iii. rgan (SGDENirup { फलं-त्रिफला । तालीस= तालीसपत्रं । भूज:- asmamaka ( तालीस-GUST (!) । भूर्ज-भुजपत्रमिति व्याख्यानपाठः ।वणं- BRai Caritii.gy | पत्रं= IFAAN | कट्फले-ch:27g° | केसरं=PTwitzes noiise | अरुणलता-RFU'Revst of saar | कौसुम्भं= Britin | गोरोचन- स्वयम् । मांसी%= WILrLorced | कुङ्कुम = SUB । चन्दन- रक्तनन्दन- | त्रिकटुक = Fic Boro i1960 | ताल = HT OTI बृहत्यौ=aummero namasyroinxeyo | शिला = 2moves | पुत्रजीवः = agemasoma | घन:-DICTIONARA J पुनर्नवयुग=onelyo2cpo 2400cmapa / 1 सका. 2 विलङ्गान्विता. 3 कुकुमचन्दने. 15 ·१११ तन्त्रसारसगृहे 1 2 3 निर्गुण्डी शङ्खयुप्पी रजनिकटुकिकाब्राझिमण्डुकपर्णी तुण्डीद्रोणावितानस्वरसयुजि सिताक्षौद्रके सस्नुदुग्धे । गव्ये पाठादिकल्के घृतमधिकभिषक्साधित गोनसादि- क्ष्वेल हन्यादशेष वपुषि दिवि यथा ध्वान्तमुष्णांशुतेजः ॥४०॥ शाकोटाकलता चतु:क्षितिरुहव्याघातकावद्विपी काथ: कल्कमरीचकुण्डलगदोग्रावाकुचीसंयुताः । शिग्रुत्वकस्नुनिशार्ककूलसुरसाशाणवयहेमाज्झटा- दोवल्लीरस एभिरस्यति शृतं तैलं समस्तं विषम् ॥४१॥ 5 द्वे शारिबे=or ofraji aur rituit ofuyiक्षपे=n FORE to I LDS OF ! निर्गुण्डी = 600 म । शंखपुष्पी स्वयमेव । रजनी = UPDF Lळं | कर्किका=Sri FOOT 1 ब्राह्मी स्वयं । मण्डूकपर्णी_expromileo | तुण्डी=&na Ganeir te- 1 द्रोण= Briomu | अवितान=aymms | स्वरस=Dauppp si Birh अधिकभिषक् - श्रेष्ठभिपक् । सस्नुदुग्धे गव्ये अधिकभिपक्साधित घृत वपुपि गोनसादि- क्ष्वेलमशेष हन्यात् । कीदृग्विशिष्टे गव्ये तदाह-~~-पाठादि क्षपान्तं कल्क निर्गुण्ड्या द्यवितानान्तं स्वरस सस्नुदुग्धं गव्यं कपायस्थाने ; ईपत् स्नुदुग्धं यस्मिंस्तत् सस्नुदुग्धं क्षीरं । दिवि उप्णांशुतेजः ध्वान्तं यथा तथा । (३७-४०) शाकोटार्केति । शाकोर्ट = uponer | अकलता = Bomtoups | चतु: क्षितिस्हाः = 8100000 । व्याघातः = Carsionp | अधद्विट् = arefrii | अमी कल्क च करकस्थाने चेत्यर्थ. । कुण्डली-अमृतम् । गद=ari | उमा Fi4 1 वाकुचि==eodachhota ] | शिग्रुत्वक=CPCBsongGari |स्नुकscirah | निशा = wow ! अर्क = NOT । कूल = 25012 | सुरसा = 1 1 तुम्धी. 21 सितेन. ३ दण्डे. हेमोचटा.

·अष्टमः पटलः ११५ 1 2 3 शाधाग्निपटोलपाटलनिशामूनिवपिण्डीतका मूर्वानिंचकरलयुग्मसुषबीसैरीयसप्तच्छदाः । पाठापकजराजवृक्षकुटजाघोप्टामृताकपटकी: तत्काथे नरमाखवादिविविधश्वेलार्दितं शामयेत् ॥४२॥ उन्मत्त लवणं नागवल्ल्याख्यरससंयुतम् । नस्याञ्जनादियोगेन सर्वसर्पविष हरेत् ॥४३॥ उपासिस्वामयं लोध्र हिड्वरिष्ट गुडं चतै : । शीताम्बुपिटैर्नस्यादि विपसुप्त प्रवोधयेत् ॥४४॥ DOIDOOY' ! शाणक्यं = alomxm.sexb । हेमम्= mano" | अझटा = RuprGsived 1 दोवली=na12 | शाकोटादीना चतुर्गुणे काथे शिशुत्वगादीनां रस च कपायसम संयोज्य शाकोटादीनां कुण्डलादिवाकुचीपर्यन्तानां कल्कं च संयोज्य तस्मिन् तैलं पचेदित्यर्थः ।। (४१) शा.टेति । शार्भेष्ठा = thaH Yes] | अमिः = @srup Gausa । पटोलें स्वयमेव । पाटलं DurgAI निशा - Dhwar । भूनिम्ब = 0.6ma | पिण्डीतक-2012030 1 Guna ansar Baon | मूर्वा=BRIGHCHOOL निम्ब- 8 । करञ्जयुग्म = 26030 CHIDAayo | सुपवी = aagyom} | सैरीय HORWICOM|ससच्छदः-genmpes पाठा=NELSRO 1 पङ्कज Fromrasvari | राजवृक्षः = Careironp | कुटजः = FLFULY घोप्टा-- PB-अमृतकण्डकी-तुवरी चुल्लीति च । तत्काथे-तैः कृते काथे । आख- आखुसम्बन्धि, आखुः = 666 || (४२) 1 पाटलि. 2 दूर्वा. ३ शाययेत् .

·तन्त्रसारसङ्गहे , अकस्य पत्रस्वरसेन साध कोशातकीहिङ्गुवचाशिरीपम् । आजेन मत्रेण पिवेनिहन्याद्विपाणि च स्थावरजङ्गमानि ॥४५|| मेघनाद समूलं च वेगाकन्दं च नीलिकाम् | घृतेन सहित पीत्वा नाशयेतिविध विषम् ॥४६॥ मूलं पत्र फलं पुष्पं त्वक्सारं वा शिरीपजम् । कन्यकायास्तु सर्व वा देवदाल्यास्तथैव च ॥४७॥ पानाथैः सर्वसर्पाणां विप नश्यति निश्चयः । अजास्पृश्यो घृतेनैव पीतः सर्वविपापहः ॥४८॥ शिरीषो नक्तमालश्च जातीकोशातकीरसै. । नस्यादिविधिना रक्षेदपि वासुकिदष्टकम् ॥४९॥ पुनर्नवारसेनैव रामठं मर्दिते बुधः । नस्य कुर्वीत सर्वेष्वप्येवं वैकुण्ठ रसम् ॥५०॥ चणकस्वरसैनस्यं सर्वसर्पविपापहम् ।। अर्कपत्रेण लवण नृमूत्रपरिपेपितम् ॥५१॥ लिम्पेत्सर्वविष जेतुमिति प्रोक्त पुरातनः । शिरीपमधगम्धां च नीलीमूल पुनर्नवाम् ॥५२॥ गोमूत्रेण सुसम्पिष्टं लि-पेत्तद्वद्विपापहम् । कटुत्रयं वचाहिङ्गुलशुनं गृहधूमकम् ॥५३॥ (४८) अजास्पृश्यम् % D8truunion, ॥ इति नारायणीयमन्त्रसारसहव्याख्याने अष्टमः पटलः ।।

·अष्टमः पटलः
११७
खायां संपिप्य लेपेन सर्वसर्पविप हरेत् ।
सैन्धर्व गृहधूम च टक्षण व्योपमेव च ।
मूत्रपिष्ट विष हन्यात् लेपनेन न सशयः ॥५४॥
मरिचपिप्पलिहिङ्गुमहौषधं
सगदमर्कपयः परिभावितम् ।
अशनिवह्निसमें सकलं विष
निखिलमेव निहन्त्यमृतोपमम् ॥५५॥
सर्पगन्धाधगन्धा च नीली मरिचमेव च ।
खार्या पिष्ट्वा प्रलेपेन सर्वसर्पविष हरेत् ॥५६॥
अर्कपत्रं सुवर्णस्य मञ्जाः किंशुकस्य च ।
अश्वगन्धस्य तिन्त्रिण्याः सिन्धुवारस्य बुद्धिमान् ॥५॥
बनीयाद्विपशोफेपु महिपच्छगणेन च ।
विष हन्याच सर्पाणां कीटानां च विशेषतः ॥५८॥
अर्काधगन्धनिर्गुण्डीधुत्तरकशिरीपजैः ।
मञ्जरण्डजैः काकमाचीतिन्त्रिणिजैरपि ॥५९॥
पत्रैः किंशुकजैश्वापि स्वेदं कुर्याद्विपापहम् ।
पुण्डरीकोऽहिराजश्व चित्रक: कर्दमस्तथा ॥६॥
तृणशोपः सर्पपश्च लोध्रपुप्पं तथा कलः ।
श्वेतइन्वाख्यनागश्च लोहिताक्षश्च चाकः ॥६॥

·११४ तन्त्रसारसरहे कृतिसाट: कृष्णराज इत्थं संज्ञास्त्रयोदश । पुण्डरीकाहिना दष्टे देशे शौक्यं प्रजायते ॥१२॥ वेगमूर्वाकुटजज मूलं लिम्पेत्सकाञ्चिकम् । अहिराजाहिना दष्टे देशे शौक्य प्रजायते ॥६॥ शिअमूलत्वगालेपात् खार्या नश्यति तद्विपम् । चित्रकस्य भवेद्देशे नयने चापि शुक्लता ॥६४॥ वचाकणाश्वगन्धानां लेपान्नश्यति तद्विषम् । कर्दमाहिकृते देशे नेत्रयोः शुक्रता भवेत् ॥६५॥ वचया लेपपानादि खार्या तद्विपनाशनम् । तृणशोषस्य विमूत्रे धावल्यं गरले भवेत् ॥६६॥ पलाशत्वक्समालेपात् स्वार्या तस्य प्रणाशनम् । सर्पपाहिविषोद्धृतौ पुरीपे शुभ्रता भवेत् ॥६५॥ पारिभद्रत्वगालेपात् तस्य शान्तिध्रुवं भवेत् । लोध्रपुष्पाहिदशे तु शुल्ता भवति स्फुटा ॥६८॥ काकादीनां कटूप्णेन वारिणा तत्र पाययेत् । फलाहिदष्टस्य भृश रोमहर्षः प्रजायते ॥६९|| आज्येन मरिचं पिष्ट्वा पाययेतद्विपापहम् । श्वेतहन्वहिना दष्टे शरीरे स्तब्धता भवेत् ॥७॥ क्षीरेण त्रिफला पिष्ट्वा पाययेत्तस्य शान्तये। लोहिताक्षाहिंदशे तु तत्र शोफः प्रजायते ।।७।।

·आदमः पटलः वहिकर्णीमूललेपात् खार्या तच्छममेष्यति । चक्रकाहिकृते देशे श्लप्मच्छर्दिस्तु सान्द्रकः ॥७२॥ निर्गुण्डीकर्णिकामूल पिवेत्तस्य प्रशान्तये । कृत्तिसाटाहिना दष्टे नेत्रयोगैरवं भवेत् ॥७३॥ मूत्रेण फणिमूलं तु लिम्पेचद्विपशान्तये । कृष्णराजकृते देशे तत्र काप्यं प्रजायते ॥७॥ खार्याश्वगन्धामरिच पिबेत्तस्य प्रशान्तये ।। इति राजिलभेदाश्च तत्र दृष्टेन वर्मना । चिकित्सालक्षणयुता सङ्ग्रहात्कथिता मया।।७५॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गृहे अष्टमः पटलः ।।

·॥ अथ मूपिकपटलो नवमः । . - चिकित्सा पृथगाखूनामुच्यतेऽथ सलक्षणा । प्रथमः कुलचन्द्रः स्यात् विपघाती भयानकः ॥१॥ करनः क्रूर उग्रश्च भूतकस्तीक्ष्ण एव च । मेघनादब्ध कुमुदः सिमास्यस्तु ततः परम् ॥२॥ एकचारी सुनासश्च सुदन्त. सुबलस्तथा । सुगर्भश्चेति नामैपां पोडश प्रोच्यते बुधै. ॥३॥ लक्षणं " कुलचन्द्रस्य " रोमाञ्चोऽसह्यवेदना ।' दृक्शोफज्वरशोपाङ्गग्लान्यशक्त्यास्यतिक्तता ॥४॥ द्विनिशापाटलीमूलमारनालेन लेपयेत् । सपाटलीदलैः कुर्याद्भपं मार्जाररोमभिः ॥५॥ सक्ष्मीकार्कोटकीमूलचूर्णमाज्येन गक्षयेत् । कदलीफलसयुक्ता भुक्तिस्वस्या धृताप्लुता'६॥ 2 3 5 चिकित्सेति । द्विनिशा = Dammao 20DCIDIDAO | पाटलीमूल = 0.00) olend | आरनाले=s (OS) । लक्ष्मी: = olastDog । कर्कोटकीमूल = Rosavmlodeals end | 1 पोडशाखूना. 2 दृढोपञ्चर. 3 धूम. 4 लेहयेत्.

·नवमः पटलः १२१ 1 2 विषघातिविपे चिई शिरोरुम्ज्वरगौरवे। हृत्पीडा तिक्तता स्वार्या शिरीपस्य शिफां लिपेत् (8) ॥७॥ साकोलपणैस्तत्पऎधूपः पुष्पं शिरीषजम् । पिष्ट्वा घृतेन पातव्यं भोजयेत् घृताप्लुतम् ॥८॥ भयानकस्य वैवयं शिरोरुक् भुत्तुपा कफः । खार्याधारिबले लिपेत् धूपोऽधभुजगत्वचा । निशोषणफलं भक्ष्य सगुडं पयसाशनम् ॥९॥ करमस्य क्षुदरुचिः श्वासः शोपोऽभिमन्दता । छर्दिः क्लान्तिध निर्गुण्डीपल्लवं मस्तुना लिपेत (१)॥१०॥ त्रिफलासनसाराट्या कृष्णा भक्ष्या गुडान्विता । गुडेनासनपर्णश्च धूपो भुक्तिः पयोऽधिका ॥११॥ 3 विपधार्ताति । हृत्पीडा-हृदयवेदना-ngsasaks | तिक्तता=आस्थतिक्तता। खारी-काटी । शिरीपस्य शिफा = avchead ) अकोल: Dog तत्पण= शिरीपपर्ण शिरीपजं पुष्पं=elimsirfastri | (७-८) 'भयानकस्येति । अश्वारिः कणवीरम् । अश्वभुजगत्वचा धूपः । भुजगत्वक uraigarGaro फलं = कदलीफलम् ।। करमस्येति । मस्तु-%9FFi | असनसार=BCIATED CONOrd I (१०-११) 1 विषधाती. 16 2 धूपोऽभयफणिलचा. ३ अग्नि.

·तन्त्रसारसहे 2 3 क्रूरस्य श्वेतकुष्ठान्ताहौ ज्वरसुदुःखिते। नवामूलाभयातकं पिवेत्तेनैव लेपयेत् । साभयेनोगुडेन स्याद्धपस्तकेण भोजनम् ॥१२॥ उग्रस्य कुशिशब्दोऽनक्षीणता रोचको ज्वरः ।। निर्वेदशूलौ च लिहेत् गुडैलाशुक्तिकारजः ॥१३॥ फलपुखद्धयीमूल पूतिकत्वमसाधिताम् । यवागू पायलिंपेत् खार्या पुड्डागकर्णिके । गुडनाकुलरोमभ्यां धूपो मुक्तिर्दधिप्लुता ॥१४॥ भूतकस्यारुचिनिद्रा शिरोरुग्गौरवोष्णते। बहुमूत्र चातपेच्छा यवागूः पाटलीरहा ॥१५॥ पेयाज्याङ्कोलनिर्यास लिहेल्खार्या च तत्त्वचम् । लिम्पेत् पिन्छोरगाकोलत्वग्धूपस्सूपयुम्भजेत् ॥१६॥ क्रूरस्येति । नवामूलम् =mal902GQACH" ! (१२) उग्रस्येति । एला=agecronoN । शुक्तिकारज.=Qucabled onl05] । फलं मदनफलम् । पुदयी=Dehos lanormejo connecholaronomelo | पूतिक = Hui | पुट- Gara (2) । अगकर्णी = 60566magean । नाकुलरोम allav201 (१३-१४) भूतेति । पाटलीरहा = niromcleamil | अकोलनिर्यासः तत्त्वक् = AiGategoric (AISEpain-) पिञ्छ:--10196960 उरगत्वक armikrabasal (१५-१६) 6 7 8 8 1 रोचको. 2 गुडैर्वा शुक्तिकारज.. 4 भूतकल्या. 5 पेयाभ्याझोल, लिखेत्. 7 तत्त्वचा. धिता. 8 लुम्पेत.

·मवर्मः पटल १२३ २ 1 2 तीक्ष्णस्यालस्यरोमाञ्चौ दंशे कुरकुरायितम् । बहुक्णगडुवेदनापुलकानि च ॥१०॥ गोमूत्रेष्टगुणे शब्दिकल्के पकं घृतं पिवेत् । शब्दिवर्तुलपर्णाहित्वग्भिधूपो निशायुतम् । निर्गुण्डीपल्लवं लिम्पेत् भुक्तिराज्यगुडान्विता ॥१८॥ मेघनादस्य हृच्छोपज्वरनिर्वेदबुद्दुदाः । विभ्रमो दन्तक्रिलेपः करजीमूलमाज्ययुक् ॥१९॥ पिवेत्समूत्रं तत्पर्ण फणित्वचा। नकुलीरोममार्जारपिझा च(?) दधि भोजने ॥२०॥ कुमुदात् कण्ठकार्कश्यश्यावदाहभ्रमज्वराः । अश्विद्विट्पुटपूतीकशिरीपाकोलजा। शिफाम् ॥२१॥ कपित्थार्जुनपाटल्याः पर्ण वा खार्थया लिपेत् । पूर्वोक्तमनयोः साज्य पिवेदन्येन धूपयेत् ॥२२॥ 5 लियेद्धपः 6 8 9 10 तीक्ष्णेति । शब्दी-dar rasiaviy | वर्तुलपर्ण । (१७-१८ मेघनादेति । कलजी = stpriev | फणित्वक्=aomilebaug | नाकुली- रोमः-201803201 (१९-२०) कुमुदादिति । अश्वी-कणवीरम् । अध98%Berzा इति केचित् । द्विपुर- Polaronme ongoingsamgo 1 कपित्थ,=shor Risin | अर्जुनः 1. 1 रोमाञ्चे. शब्द. 3 लिम्पेन्. 4 वर्णाहि 5 धूपं. 6 नाकुली. 7 विखया (6) 8 कुमुदय कुछ. 9 अपिट. 10 अजोरजाः शिफा:.

·१२४ तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 3 . सूपेन तस्य भुक्तिः स्यात् सिंहास्यस्यारुचिर्वरः । ग्लान्यन्तर्दाहशैथिल्यपुरुकानि शिरोगदः ॥२३॥ खारीशिरीपसुमनोमूलगोक्षुरसाधितः । पेया यवागू: पालाशमूलं दुग्धे पिबेलिपेत् ॥२४॥ तत्पधूपयेद्भुक्तिः खार्या स्यादेकचारिणः । कण्डूः शिरोरुहाम्रान्तिरातपेच्छा शनैर्जरः ॥२५॥ , पुलकान्यन्तरौप्य च क्षीरेऽकोलशिफां पिवेत् । निशाद्वयं कपिरसै: लिंपेपिन्छयनान्वितैः । कपित्थपणधूपः स्यात् भुक्तिराजेन सर्पिपा ॥२६॥ सुनासस्य ज्वरो वेपो रोमाञ्चो ग्रन्थि धरुक् । पिवेदकोलमूलं तत्पर्णधूपः सितोबूः । साकोलकाश्मरीमूलं पिवेतैलेन भोजनम् ॥२७॥ 5 6 7 8 9 wildacsgy" । अनयोः अख्यादिकपित्यायोः पूर्वोक्तमश्व्यादिकं साज्य पिवेत् ; अन्येन कपित्थादिना धूपयेत् । सिंहास्यस्य सिंहास्यमूपिकास्यारुच्यादय :स्युः । शैथिल्य सन्धीनां । पुलकः-रोमाञ्चः- :4800200210 1 गोक्षुर:=agislamonomiled 1 पलाश:=pa । तत्पण पलाशपर्ण । एकचारिणः एकचारिसंज्ञमूपिकस्य । शनैर्वरो मन्दज्वरः । अकोलशिफा= Sabai | कपिरस:- Hari | पिञ्छ:0996 | घनः- ROORI (२१-२६) सुनासम्येति । वेप: dicrord |सितोरनुः = Devir or rear छ । (२७) 1 धूपेन. 3 शिरोरुजा 6 कृतान्वितः 9 काष्ठनिर्मल. लिहेत्. 3 गोक्षीरसाधिता. 4 धार्या. कार्या. 7 लिम्पेत्. 8 स्तुम् (१) रुचम् .

·नवमः पटल १५५ 1 सुदन्तस्यास्य माधुर्य पुलकाः पद्मनालवत् । वेदना पारवश्याक्षिमान्यदेहरुजाः क्षुतम् ॥२८॥ औष्ण्य प्णा शिरोरुक् च तस्य सूपेन भोजनम् । साज्या भक्ष्यासनस्य त्वक् लिंपेतां पत्रिकाम्भसा । तत्पर्णमित्रैर्धपः स्यात् शिरीपनकुलास्थिभिः ॥२९॥ चेष्टितं सुबलस्यान्तर्वेदना विषमज्वरः । दन्तविश्लेपदाहानश्यामभुक्तिर्मुडान्विता ॥३०॥ सैरीयकाश्चतुलसीदुतल(?) ससितोस्बुम् । कपित्याद्भिलिंपेक्षेपां मूलं मूत्रेण पाययेत् ॥३१॥ तेपामेव दसैंधपः सुगर्भस्य विवर्णता । ज्वरो दौगन्ध्यमालस्य काडूतिश्च शिरोगद. ॥३२॥ १ 3 4 5 6 सुदन्तस्येति । पुलकाः पदानालबत् =OWORKORomlarko DLSARAIGAN GOOD2ISTAJPAINSamikolaash / क्षुतं :020 । असनत्वक्=GCHARSETTONIC | वृत्रिका - aspoonag]. तत्पर्णमित्रैः वञिकापर्णमिरैः॥ (२८-२९) चेष्टितमिति । सैरेयक = 604913670| अश्वः = DARBID0 1 दूतलः 1 पुलकं. 4 सितोरघुम् 2 श्यावा: 5 मूलमन्त्रेण. 3 गलान्विता 6 सगर्भस्य .

·सन्नसारसङ्गहै - 3 व्याघातमूलं रजनी कपित्थदलमूलयुक् । मूत्रेण पेय लेप्यं च धूपो व्याघातपल्लवैः । सर्पिपा भुक्तिराखूनां चिकित्सैव पृथक् स्मृता ॥३३॥ कुस्तुबुरुनिशायुग्मशिरीषकुसुमैः समम् । कान्तापुष्पं पिबेन्मूत्रे समस्ताखुविषापहम् ॥३४॥ सौम्याया वनमालायाः प्रतीच्यं पर्णसप्तकम् । सहंसाधिकपित्थत्वक्क्षीरेणाखुविषी पिबेत् ॥३५॥ सतैलकार्पासरस पिवेदाखुविषातुरः । चव्यतापिञ्छ्योर्मूल पृथक खार्या पिवेदसौ ॥३६॥ निप्पावत्वनिशाचूर्णं फलिनीकुसुम तथा । दा-कारस्करोद्धता लेपपानादिनाखुहृत् ॥३॥ 3 4 5 - Coaslo | सितोस्बूः = 001920016mas | व्याघात.=6lcham | (३०-३३) कुस्तुम्बुर्विति । कुस्तुबुरु:-CHOOTOOMLODN011 कान्तापुष्पं= parosadaYAT सौम्यायाः-सौम्यां दिशं प्रति गताया वनमालाया. पश्चिमभागे भव पर्णसप्तकं । वनमाला- axxbaiga] | हंसाधिक = toasm | (३४-३५) सतैलकेति । तापिन्छः= तमालवृक्षः | moerjeite | निष्पावत्वक ram20ECTODAIE फलिनीकुसुमं = 6mood as (३६-३७) 3 सौम्यायवन . 1 मूला. पिवेत् खार्या अमो पुमान् 3 विपापहम् 5 कारस्करोद्तो ܕ ܝ ·नवमः पटलः १२७ 1 2 3 तथा पानात्पयः कृष्णकदलीफलखण्डयुक् । कदलीफलमन्तस्थसप्तमलुगमाशयेत् ॥३८॥ वनमालावामसप्तपर्णकरकयुतं तु वा । कुण्डलाग्निकयोमलकाथमाखुविधी पिवेत् ॥३९॥ धूपो धुतूरमार्जारविष्ठाडण्डमचर्मजः । तैलं पञ्चाब्दमूलाढ्ये क्षीरे दशगुणे शृतम् ॥४०॥ हरतो द्वाविमावाखुविष सविषमज्वरम् । कृकण्डवनमार्जारमांसयूपं पिवेत् पृथक् ॥४१॥ साजाक्षीरकणा तुण्डी तन्मांस चातु तद्विपी । गुडेन त्रिफला भक्ष्या मधुना वा घृतेन वा ॥४२॥ 4 7 तथेति कृिष्णा = Migseil | कदळीफलं-chalgo | कदळ्याः पक- फलस्यान्तः सप्तमत्कुणान् स्थापयित्वा मन्त्र जप्त्वा यथा तत्रस्थाः मत्कुणाः न दृश्याः स्युस्तथा भक्षयेत् । मत्कुण:-A5 | वनमाला सप्तपर्णकल्कं पूर्ववत् । वनमालायाः वाम- सक्षपर्णकल्कयुतं कदलीफलं का आशयेत् । कुष्टलं = Crord eacegalश्री HOOTo envejo 1 अमिका-98OSGAUR | धुत्तूरः = 22ori | डुण्डभचम- = OI2EO, Karjmer, thogouge, Rassamo', 600mm DOKps a90° । (३८-४०) हरत इति । कृकण्डो वनकुकुटः । वनमार्जारः = oldhoesrood | कणा- Dog | पञ्चार्ज 1 कृष्णा 5 कण्ड, 2 मध्यस्थ । 3 धुर्धर 4 कल्काव्य. 7 साजाक्षीरा कणा शुण्ठी 6 पृथक् पिबेत्. १ ·१२८ तन्त्रसारसगृहे 2 3 4 अन्नात्वाखुबिपी तुण्डीमूलकाथजमोदनम् । सकोशातीफलरसे काजिकेऽल शृतं तथा ॥४३॥ त्रिफलासमवार्ताकमूलचूर्णस्नुदुग्धजाम् । गुलिकां चूर्णितां साज्ये नाद्यग्रासेन भोजयेत् ॥४४॥ मुस्ता मधुवृतोपेता लीढाखुविपनाशिनी । सिक्तं रावणतोयेन निस्तुपं चूर्णितं तिलम् ॥१५॥ सनागरगुड भक्ष्य तद्विषारोचकापहम् । डुण्डुभस्य धृतं पेयं भक्ष्य वा तस्य फल्गुपम् ॥४६॥ विशल्कुडवतोयस्थकपित्थफलविंशति । संपच्य कुडवं शिष्टं तदर्धवृतसंयुतम् । कासमतण्डुलरजोविद्धमाखुविपी पिवेत् ॥४७॥ उत्तमा कर्णिका तुल्यां जीवन्ती मौषिके विपे । 5 6 7 लोण हेमरसे लज्जापत्रपृष्ठार्पिते न्यसेत् ॥४८॥ . nig_ten ! तुण्डी=h2-09ORDITOYam] | तन्मास कृकण्डवनमार्जारमासम् । अदिक- Banilean कोशातीफलं = oisodailocmlabetaon | (४१-४३) गुलिकति । संपच्य पकावशिष्टं कुडु पिवेत् । कीविशिष्टं तदर्धवृतसंयुतं । कासन्नतण्डुलरजोविद्धं च । कासनतण्डलं-04-13amoniloormikmali (४४-४७) उत्तमेति । उत्तमाकर्णिका-उत्तमकारिणी, जीवन्ती-=BIOSo thoslcarobavel | अत्र पिवेदिति संबध्यते । लजापत्र=5012023 | लजापत्रपृष्ठे हेमरस लवणरसं च निक्षिप्य -- 1 अनाद्वाखु. 3 कोशातकी. 3 चूर्ण सुदुग्धजम्, 4 गुलिकाचूर्णित साज्यमाद्य, 5 कुडवतोंय स. 67 विंशतिम्. 7 संपाच्य ·नवमः पटलः १२९ 1 3 निपिञ्चद्गुलीभिस्तत्क्षते मूर्ध्नि सिताश्मने । रसेन स्थलतालस्य नखात् सिक्ता न विन्यसेत् ॥४९|| शतमूलीशतावरों नालिकेररजोयुतौ । प्रभय पिष्टवाखुविषधययौ परिलेपयेत् ॥५०॥ चव्यमूल लिपेत्वार्या मूपिकक्ष्वेलजे क्षते। तटाकत्वफिरामूलसिद्धं सैल तदौषधम् ॥५१॥ माहिपे मथिते पीत्वा फिरालपुपतण्डुलम् । खार्या पुनागबीज या तिष्ठेतैलाक्त आतपे ॥५२॥ 5 6 अङ्गुष्ठानामिकामध्यमाङ्गुलीभिस्तद्रणे त्रिवार निपिञ्चेत् । हेमरसः = LAroikdiomo मूनि सिताश्मने क्षते च । सिताश्म=arley । तथा स्थलतालस्य रसेन च ; स्थलताल:= mlesim (४८-४९) शतमूलीति । शतमूली=chararmloldeo cmpowslavob | शतावरी खयं । नाळिकेररजः=aflogoslaromo) HOSECTIDARB | तटाकत्वक् = tigavwadi फिरा-oilochan | अन्यथा च पाठः । तटाकत्वगिति । तटाक=ngolcasilsems. त्वक = menisaE01 (५०-५१) माहिपेति । माहिप-महिपसंवन्धि । मथित = 820 | फिरा = 60/n_IGHea | त्रपुष-1 । तयोस्तण्डुल बीजं । पुन्नागवीज-mebears | (५२) ३ शतापद्धौ. 1 स्थलतारस्य. 4. विपी श्वयथौ. 17 2 न सिन्यसेत्. 6 महिपी 5 स्थिरा.

·तन्त्रसारसहे पुराणविपजानाखुशिशुन् कुक्षिगतान् वमेत् । दुग्धी मातुलकोशातीमूलं सरजनीद्वयम् ॥५३॥ पीतं तुपांभसा हन्यात् यमनान्मौपिक विषम् । 1 2 प्रातः कोशातकीवीज तरण महिपीभुवा ॥५४॥ दुग्धीतुण्डयोः शिफां खार्या पीत्या वाखुविष यमेत् कौद्रव तण्डुल चूर्णः सार्कक्षीरवि निर्मितम् ॥५५॥ अत्त्वापूपमधूपं वा विपमाखयमुद्रेित् । शिरीषपर्णकाथोत्था यवागू पाययेत्पुनः ।।५६॥ मल्सनशिरोरोगच्छर्दिकुठारुचिज्वरैः । शोफकुक्षिस्ताभ्यां च पीडितं तु विरेचयेत् ॥५॥ वञिकाग्निशिस्वातुण्डीरसेपु गुरुभावितान् । शुष्कयुगान् सताम्बूलान् विषमानतु रेचकान् ।।५८॥ 3 5 पुराणेति । दुग्धी = onceOcroom Deol | तुपाम्भः = troolsychlorond | कोशातकीबीज = oisodailocoomlodedcs | तुण्डी = ormoams कोद्रवतण्डुल : aheb amoa | शिरीषपर्ण-0100wiles | यवागू:=ehsrom. ! (५३-५६) मलसंगेति । मलसङ्गो मलरोधः । कुक्षिरुत=akpoolcday94b00 | वीक-- aIDOcim29] । अग्निशिखी=BDOCITYOm | तुण्डीmom गुरुभावितान:- अधिकमावितान्-शुष्कयूग:-Domseal amoStha | (५७-५८) 1 कोद्रवतण्डुलचूर्णः 4 विलेपयेत्. 2 जग्ध्वा धूपमपू. 3 रुजाभ्य, 5*वहु.

·मैवमः पटलः 1 3 4 त्रिपूगसप्तच्छेदाढ्यं सचूर्ण पर्णसप्तकम् । मूशिरोलिखितं जप्तं विषानं रेचन चरेत् ॥५९।। रेचनं सागरैरण्डबीजतांबूलखादनम् ।। क्षीराष्टांशस्लुदुग्धोत्थतकोत्थ रेचन लिपेत् ॥६॥ उशीरमार्जुनं बीज यवलाज च चूर्णितम् । पुराणगुडयुग्भक्ष्य रेचनादाखुदोषहत् ॥६॥ लक्ष्मीचीज त्रिवृद्युक्तं मने पीत विरेचनम् । शिरीपर्म कापस कपित्थाकोलयोर्दलम् ॥१२॥ अपुष्पं च तत्काथैः विरिक्त स्नापयेन्दुतम् । जान्तं सतेजो बिन्दुमत् सुधास्रावि समर्पितम् । औषधे वा जले क्षीरे पानादाखुविष हरेत् ॥६३॥ 5 6 8 9 त्रिपूगेति । त्रिपूगसप्तच्छदाव्यमिति । त्रिपूगः क्रमुकफलत्रय, सप्तधा च्छित्त्वा तस्वेव ताम्बूलपणेपु निक्षिप्य तेषु पत्रेषु भूस्वाहेति लिखित्वा जाप्या, चरेत् = सचूर्णेषु भक्षयेत् । रेचनम्-000mo ! (५९) रेचनमिति । सागरैरण्डवीज 1=HSDROImasoldierce | क्षीराष्टांश:- asveilob anslnerCRGIC00 | स्नुग्दुग्धं-chaa7ged | तक्रोत्यं = origg I उशीरः=00290 । अर्जुनबीज=mMacmileditacs | लक्ष्मीबीजं=colmogl B800B | त्रिवृत्-0]saoba_londom | शिरीपचम=nDChaDIDIOLIT कार्यास:- പരുത്തില (६०-६२) जान्तमित्यादिना मन्त्र उच्यते । श्रृं औषधाद्यनेन जात्त्वादद्यात् । मूपिकविष 1 संपूर्ण. 2 रेचक, 8 लिहेत् 4 मार्जन 7 विषम् 8 स्रावितसर्पितम् 5 बीजत्रियुक्त 9 अलक्षीरे 6 पर्ण ·१३२ तन्त्रसारसाहे 1 3 पे पे श्वतमूरिच फः च पिसे पु: चपिसजटारुद्र पिझल फुः हर विष हर सहर फुः । आपुष्पमधोग्रन्थिदन्तसंख्यामिमन्त्रितम् । मौनेन मीलयेदाखुविपेणाहारिणा नवे ॥१४॥ ओं नमः सर्वमूरिचेभ्यो विश्वामिलेभ्यः विधामिल आज्ञापयति शीघ्रं गच्छन्तु मूपिकाः छ । आखुक्ष्वेलापही वज्रहलावादिमौ मनू । वा भौतिकाढ्यौ खान्ताजौ दण्डिनौ सकल: शशी ॥६५॥ चिन्तामणिरिवाखूनां विपन्नः स्यादयं मनुः । ओष्ठ भुजौ द्वौ क्षतर्ज णेफुस्तज्जप्तशर्कराः ॥६६॥ दशक्षुि क्षिपेत् क्षेत्रे वृषाणां मुखबन्धनम् । अयपने फुः फियपने फुः। एतज्जप्ताः क्षिपेद्यत्र राजीस्तत्राखुनाशनम् ॥६७|| 4 5 6 नश्यति । पेपे इति । रे रे श्वेतमूपिक फु., कपिले फुः, कपिलजटारूपो गलफु। हर-विप हर हर संहर संहर फु:-रुद्रोऽस्य देवता । अनेन द्वात्रिंशद्वारान् जप्त्वा अर्कपुप्पमधोगन्थि मौनेन मीलयेत् = (alsssses) नमस्सर्वेति । ओं नमः सर्वमूषिकेभ्यो विश्वामित्रेभ्यो विश्वामित्र आज्ञापयति शीघ्रं गच्छन्तु मूषिकाः स्वाहा । वा भौतिकेति । वा भौतिकाढ्याविति बैंकै। चिन्तेति । ओं एकचरणे फुः । वृपमूपिकाः । अयपनेति । अशरणे फुः, विशरणे फुः, राजी = BDRBSH | नमस्सर्वेति । ओं नमस्सर्वसिद्धानां कुरु कुरु चुरु 3 क्ष्वेलावही 4 क्षतजोनिणफु. 1 मथो 2 आस्वारिण 5 जप्त्या. 6 यत्र राजीः.

·नवमः पटलः १३३ नमः सर्वलिद्धाणां चूषुः कुष्ठ हरु ठठ. द्वारेषु गुग्गुलं दग्ध्वा घृताक्तान् सर्पपान हुनेत् । ग्रामे पुरेऽथ गेहे वा नियन्ते यान्ति वाखवः । लुहर्णर्दष्ट वज्रदंष्ट मतवराह कुञ्जरसिंह उद्धत । स्थित्वा त्रिसन्ध्य सप्ताहं सप्तपाठाचदाखुहृत् ॥६८॥ ओं नमो भगवते वज्रशयमूपिक मृगवराहकण्टके चरचर भक्षय सन्तु भोः बन्ध आज्ञापयति हुं फट् ठठ । सर्पग्रस्तमुखोऽमुना परिवृतो मन्त्रेण पत्रार्पितो विन्यस्तो भवनान्तरे वृषपरः प्रोचाटयेन्मूषिकान् । ध्यात्वा सर्पमसंगृहाङ्गमखिलं सान्तानि कान्तं जपेत् स्तब्धाः स्युहमपिका भयवशात् गच्छन्ति चाभ्याशतः ॥६९|| 3 चुरु हुरु हुरु स्वाहा । लुहणेति । ओं सुवर्णदंष्ट्र, वज्रदंष्ट्र मत्तवराह कुञ्जर उद्धतसिंह । ओं नमो भगवते मूपिकमृगवराहकण्टके चर चर भक्षय सन्तु भोः, बन्ध बन्ध. आज्ञापयति हुं फट् स्वाहा । पत्रे मूपिकं लिखित्वा तं मूषिकं आस्ये स्वीकृत्य स्वभोगेन तमात्य स्थित सर्प च लिखित्वा तस्य परितोऽमु मन्त्रं लिखित्वा प्राणप्रतिष्ठा कृत्वा जप्त्वा गृहे स्थापयेत् । गृहाङ्गमखिलं सर्पमयं ध्यात्वा खमिति जपेत् । मयवशात् गृहमूपिकाः गच्छन्ति अभ्याशतः । समीपात् । (६६-६९), 1 सर्पमयं 2 सान्तानिकान्तां. 8 चाभ्यासत:.

·सन्त्रसारसाहे 2 3 साक्षेपे शशिजे शराससमये मपानिले पृष्ठतः शङ्क विध्यतु पारिवाधकमयोवनं च सप्तामुलम् । व्याघातीयमथापि या सवरुणे नश्यन्त्यतो मूपिकाः , सर्पि?ण्डमपुच्छ्वतिविहिता ज्वाला च तानाशयेत् ॥७०॥ कोशातकीद्वयकरञ्जमधूकवनी- वीजक्षपाद्वयमजापशुमूत्रयुक्तम् । निर्गुण्डिमूलसहितं गुलिकीकृतं त- दाखून्हरेद्गृहगत विपहृच्च खार्याः ॥७॥ मृद्वीका सितयष्टिमत्रसहित सर्पिस्तथा पाटली श्वेतार्कोद्भवमूरदास्रजनीदोपाविपकं धृतम् । मूत्रे साधितमाज्यमन्वितगदे युक्तेऽथवा काश्मरी- मूलेन द्वितयेन वाऽखुनिपहन्येतानि सपीपि च ॥७२॥ सालेपेति । आश्लेप=nyooleje | शशिजो बुधः। शराससमये धनराशौ । मूषाबिलं । मूषिकविलं पृष्ठतः शङ्ख विध्यतु । cimled amomilar mDesh calls causesपरिवाधक= bidioam. खर्-इति । जप्त्वा एतत्कर्म कुर्यात् । अथवा सवरुणे वरुणं च नयम् । (७०) कोशातकीति । कोशातकीद्वयं-isodailoo nasolwimo apilgo | वज्रीबीज-amadoag casnoo' । क्षपाद्वय==2NDR 0 2020mAO | गृहगत- गृहस्थित । मृवीकेति । मृद्रीका-20mlosura । असित-CRARपाटलि- norila | श्वेता=B0uDamles | पाठलीधेतेत्यत्रापि कषायस्थाने गोमूत्रम् । 1 भूपाविले. 2 पारबाधितमथोवक्तंच. 3 सीडण्डम. 4 गृहगतान् . विपहुत्व खार्या. 6 तुला. 6 वा. 5 6 -- ·नवमः पटलः १३५ काकादिन्याः खरसविहित काफमाच्यास्तथा च द्वाभ्यां याज्यं विषमपहरेन्मूपिकाणां स्वकल्कम् । -- 1 कापित्याद्भिः प्रशृतमथवा शङ्खपुप्प्यास्तथाभ्यां सपिस्तद्वच्छृतमपि घृतं पूर्ववतैश्चतुर्भिः ॥७३॥ ब्राझीरसस्नुहिपयोगव्यचतुष्केषु साधितं सर्पिः । पीतं सशङ्खपुप्पीकल्कं तन्मौषिकं विष हन्यात् ॥७४॥ साध्यैः कपित्थरम्भाधनदाक्षीणां रसैस्तु कुडवमितैः । प्रस्थापयोयुक्तैराखुविपनं धृतं पकम् ॥७५॥ 3 इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्कहे नवमः पटलः ।। दारु-8000 रजनी-2OCTOON | दोपा=DODTTOON काश्मरीमूलेन युक्त मूवेऽथवान्वितगदे काश्मीरीमूलेन युक्ते मूले । काश्मरी-mailg । काकादिन्या इति । काकादिनी = HDCBGDROIDYOm | काकमाचीchokaom 48081 | आभ्यां प्रत्येक सर्पिः । द्वाभ्यां काकादिनीकाकमाचीभ्यां वाज्यं घृतं । आभ्यां कपित्थाद्भिः शंखपुष्पाद्भिः सहेत्यर्थः ।। (७३) ब्राहीति स्नुहीपयः = tigaaocळ । गव्यचतुष्क = गोमयस्वरस. क्षीरदधिमूत्राणि ॥ (७४) साज्यैरिति । रम्भा कदळी | a138\98rs 1 धनदाक्षी= ahamisaid | कुडुब=005] । प्रस्थाध = CDO ADSemes) | (७५) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने नवमः पटलः । 1 धृतमपि कृतं. 2 वा मौपिक. 3 कुडव, ·+4 ॥ अथ लूतादिपटलो दशमः ॥ roconom- 1 4 2 3 चिकित्स्या विंशतिलताश्चतस्रोऽन्यास्तु दुर्जयाः । हन्त्येका दर्शनातासां छाययैका हरेनरान् ॥१॥ आत्मानं दर्शयित्वैका गन्धेनैकेति नः श्रुतिः । स्पर्शाशनोदकसाचदशैः स्याल्लतिकाविषम् ॥२॥ सामिबिन्दुवियद्दवीदीर्घकोधोऽग्निसंयुतः । विपतिः कर्णचण्डान्तः शम्बर्मादिकश्च फट् ॥३॥ (म.) स्वपश्मिरादित्योऽग्निः फुः ।ओं नमोऽस्तु तेषु द्वाश पु(क्षु)दामि फुः । दोपक्षयाय फट् । लतामन्त्रा इमे भानुदुर्गा सूर्येन्दुदेवताः । पद्यकं पाटली कुठं नताम्बूशीरचन्दनम् ॥४॥ चिकित्स्या इति । साग्निविन्दुवियत् हकारः। देवी ह्रींकारः । क्रोधाग्निः हंकारः। तदेव दीर्घयुक्तम् । ओं हं ही ह क्षिप ओं साहा । हं रखे सह फट् । सहस्ररश्मि- रादित्योऽमिफुः । ओं नमोऽस्तु ते रुद्राय रुद्रामिफुः । दोपक्षयाय फट् ।। पद्मकमिति । पद्मक=otmlants | पाटली-onlol | कुष्ठ-18sal नंत=000 । अंबु-DRGael | उशीर:002901 निर्गुण्डी=samooश्री। शारीबा-mmaol | शेलु: 2011 (४) 1 अन्याश्च। a हनेत् । १ गण्डेनैकेति। b दंशात् . ३ साहिबिन्दु । 4 क्रोधानि । 5 लतावमन्त्र उमे भारटुगी सूर्येशदेवताः ।

·दशमः पटलः १३७ निर्गुण्डीशारिवाशेलस्ताविषहरी गणः । वचालशुनदोपाभिः सम हिङ्गु तदर्षकम् ॥५॥ शुष्ठीमूत्रेण लेपादिकर्मणा लतिका हरेत् । वन्ध्यावेगशिफे लिम्पेत् तच्छोफे शीतवारिणा ॥६॥ चिश्चावन्दाकससिद्धं तैल लतावण हरेत् । तदेव पयसा पिटं पातव्यं लतिकाशने ॥७॥ ताम्बूल साझमाचर्य निष्ठीवेल्लतिकात्रणे । देवीव्याघ्रपदीपर्णहिङ्गुतालवचागदाः ।।८।। पिञ्छोपणनलाराजीस्तै पो लतिकाहरः । गुजानिर्गुण्डिककोलपर्णशुष्ठीनिशाद्वयम् ॥९॥ करजास्थि च तत्पकः लूतात सेचयेज्जलैः । 1 2 वचेति । वचा=atoms ! लशुन-2897 । दोषा = DGTONE | हिङ्गु- 20001 बन्ध्या - CHOSAL10010d } वेग.= :=250gcho | चिञ्चावन्दाकं = 2487- 2efsonilaeso ! ताम्बूलं साङ्ग = ramSBOORV 097005) | व्याघ्रपदी- a-veileyaas ( ताल: modeomoeio 1 गदः-600-250 1 पिञ्छ-awladgiles) | ऊपग-=-HCHAD | नवा-Masson | राजी-00138Sta | करजास्थि - 2mjabeprma 1 पर्णः । विशोपणेन वा। 18 ·तन्त्रसारसङ्गहे अथ धृश्चिकचिकित्सा 1 तारे शास्रजी मन्त्रः स्फुरन्तौ वृश्चिकान् (१) हरेत् । (म) पि सि हि सि ले व फु: ठठ । वि सि फु:, कि सि फु:, ब्रह्मणे फुः, विष्णवे फुः, इन्द्राय फुः, सर्वेभ्यो देवेभ्यो फुः ठळ ॥ मन्त्रावेतौ प्रयोक्तव्यौ वृश्चिकक्ष्वेलनाशने ॥१०॥ मजिष्ठा चन्दनं दोपे पुप्पे शैरीपकौमुदे । शाष्टिा च त्रयो योगा लेपावृश्चिकापहाः ।।११।। मोहिन्या उपनाहस्तु तशे विषनाशन । तदंशे वा धमेत् कर्णे न्यस्यास्ये लवणोपणे ॥१२॥ 2 - अथेति । ओं सरफु: ओं हिलिहिलिविसेह फुः स्वाहा । ओं हिलिहिलिफुः, चिलिचिलि फुः,ब्रह्मणे फुः, विष्णवे फुः, इन्द्राय फु , सर्वेभ्यो देवेभ्यो फु: स्वाहा (१०) मनिष्ठेति । दोषे=esrormge 2@2600mAC । शैरीपकौमुदे पुप्पे abhalo momxbagale | शार्केष्टा=aagal । मोहिनी= coilaneo2080013. | लवण-DADg! । उपग-eacsp@ । आस्ये मुखे न्यस्य कर्णे धमेत् दंशे च % 2020 | (११-१२) 1 शुलासजौ। 2 लेपादौ ।

·दर्शमः पटलः ३ अथ गर्दभादिचिकित्सा --- 1 (म) उप वय चिपि टिप्द भिन्द खन्नेन छेदय चक्रेण दारय हुंफट् ठठ । मन्त्रोऽभिमन्त्रणादेष गर्दभादीनिकृन्तति । त्रिफलोशीरमुस्ताब्जमांसीपाकचन्दनम् ॥१३॥ अजाक्षीरेण पानादेगर्दभादिविपं हरेत् ।। लिम्पदैन्द्रीनिशाशङ्ख पीत पर्णं च पानसम् ॥१॥ सद्रोणस्वरस तैलं किञ्चिच्चूर्ण लिपेत् (१) पिवेत् । विवेत् सितेहामूल च त्रयस्तेऽनस्थिका हराः ॥१५॥ साक्षिपीलकपित्यार्कवीजन्योपनिशाद्वयम् । सनक्तमालपूतीक नाशयेद्गृहगोधिकाम् ॥१६॥ 2 3 5 उपेति । ओं दर दर हर हर फिरि फिरि छिन्द छिन्द मिन्द भिन्द खड्गेन छेदय छेदय चक्रेण दारय दारय हु फट् स्वाहा ॥ अजाक्षीरेणेति । लिम्पेदित्यादि योगत्रयमनस्थिकाविपहरं ; पानस पीतं पर्णpatpecnoy navailes | द्रोण-gam चूर्ण=oma" | सितेहा-Nagin Dwari | अनस्थिका-room, asyma ajmailes | साक्षीति । अक्षिपीलं = thontorousinger | नक्तमाल. = 2ms | पूतिक (anyailळ | गृहगोधिका%D017गोपी = mmson | जलूका =mS | शलपदी विशा1 3 किञ्छित् पूर्ण । 1 ढप वर्ष बिपि। 4 यस्तेन । 5 साहिबील। - ·2 1 3 तन्त्रसारसाहे सर्पिगोपीनिशालेपो जलकाविषनाशनः । हरेच्छिरीपपञ्चाङ्गव्योपं शतपदीविपम् ॥१७॥ सस्नुकक्षीरं शिरीपास्थि हरेइर्दुरज विषम् । व्योष समर्पिः पिण्डीतमूल मत्स्यविपं हरेत् ॥१८॥ (म) ओं नमो भगवते विष्णवे उप वप हुं फट् । सर्वेषां कीटजातीनां मन्त्रोऽयं नाशयेद्विपम् । क्षारख्योपवचाहिङ्गविडनं सैन्धवं नतम् ॥१९॥ अम्बष्ठातिविषे कुष्ठं सर्वकीटविपं हरेत् । सुतमूलं त्रिवृत्सर्पिः सर्वकीटापहं पिवेत् ॥२०॥ अथालकचिकित्सा जिघांसु सिंहमात्मानं ध्यात्वा दष्टं च कुकुरम् । तन्मध्येऽब्धिं च सिंहाब्धिभीत्या धावति तद्विपि ॥२१॥ conveilascmaby Boos ammailend दर्दुरः = COOR 1 पिण्डीता=ejomww. . pilant | (१६-१७) नम इति । नमो भगवते विष्णवे उप-वष-हुं फट् छ । सर्वेषां कीटजातीनां ओं'नमो विग्णवे दर दर हर हर हुं फट् स्वाहा । क्षारति-क्षारं =DDuodaipoo1 28/plscooto | वचा=aun ! नतं = mebacoo ! अम्बष्ठा = romise ! अतिविषा = trocmlailsro | सुतमूल = thSaag DDIE21d 11 (१८-१९) जिघांसुमिति । हन्तुमिच्छुः जिघांसुः 1 आत्मा मन्त्री । कुकुरः था । अनयोरात्म कुंकुरयोर्मध्यं तन्मध्यम् । "अळर्काधिपते यक्षसारमेय गणाधिप । अर्कदष्टमेतं मे निर्विषं कुरु मा चिरात् स्वाहा । मत्तालक:=ailcogyeRm3 salgist oayari Radiou (२०-२१) 1 पिवेच्छिरीप। 2 शतपदीविषे। 3 विष्णु हे हृष खल। * जिघांसुधी वियात्मा । 5 सिहाब्धि इत्याघावति ; भीत्या तावति. 4 5 प , ·दशमः पटलः १४१ 1 3 तं निरुध्य जपेन्मन्त्री वीज लिप्यन्जकर्णिकम् । अलकाधिपते यक्षसारमेयगणाधिप ॥२२॥ अलर्कदष्टमेतं मे निर्विष कुरु मा चिरात् । । मत्तार्कशिवादीनामेतौ मन्त्री विषापही ॥२३॥ अवितानदल क्षीरे पेय व्योपान्वितं च तत् । तच व्याघ्रपदीयुक्तं साज्येन पयसा पिवेत् ॥२४॥ यष्टीव्योपात्मगुप्तास्थिधान्यकुष्ठप्रियङ्गवः । द्वौ कर्णिकारभागौ तत् पिवेद्गुडपयोयुतम् ॥२५॥ अवितानेत्यादि- अवितानेत्यादिना नवयोगानाह--अवितानदळं क्षीर इत्येकः । अवितानदळक्षीरव्योपाणि द्वितीयः । व्याघ्रपदीयुक्तमवितानदळव्योपं साज्येन पयसेति तृतीयः । यष्टीव्योपात्मास्थीत्यादि पिवेत् । गुटपयोयुतमित्यन्त चतुर्थ । कोशातकी- त्यादि पञ्चमः । व्योपं वेति पठः । अस्यापि पयसा सह प्रयोगः । पललादिः सप्तमः । हेमास्थ्यादिरष्टमः । यष्ट्यादिनवम. । अवितानं :-ainm| आत्म- गुप्तास्थि =mOrgaoomadaca / धान्य = Ochoccrormvesom | यष्टयादियोगे- एकांशाद्विगुणं कर्णिकारः । कोशाती = alsodaailico । वत्सबीज-casting goesa) | जातीरसः = nijadsomhd } पललं तिलचूर्ण=008sancroid antoshgda | हेमास्थि-2CTIRECER | (२२-२५) ।" 1 अलकाडिवहेशम लाप मप । a चिराय। b अपितान।

·१४२ तन्त्रसारसङ्गहे 1 कोशातीवत्सबीजार्कमूलं जातीरसः पयः । व्योप वा पललं साकक्षीरतैलपयो गुडम् ॥२६॥ हेमास्थि यष्टीव्याघ्रीत्वग्व्योदुग्धं गुडं मधु । यष्टीव्योपगुडक्षीरं योगास्ते श्वविपापहाः ॥२७॥ कर्णिकारासनौ वीरा गुप्ता त्रिकटु माधवी । यष्टीधान्यगुडक्षीरं दष्टो मत्तशुना पिवेत् ॥२८॥ खारीकरञ्जसर्वाङ्गकाथेन स्नात आतपे । तिष्ठेन्मत्तो विमत्तेन शुना दष्टो विषं त्यजेत् ॥२९॥ आलूपीय लिपैन्मुलं (1) श्वदंशे व्रणरोपणम् । तत्पिष्टन गुडाक्तन तत्पिधायामिना दहेत् । लेपेन शर्करालकदंशे क्षुद्रवण हरेत् ॥३०॥ अथ स्थावरचिपचिकित्सा स्रष्टा सृष्ट्वा प्रजास्तासां रक्षणेऽसृजदोपधी । तद्रक्षार्थ च विदधे सुप्रभा नाम देवताम् ॥३१॥ 3 4 - - - कर्णिकारेति । कर्णिकारः Dotom | असन = 8011वीरा 200000 गुप्ता =noplasoom ! माथवी = theReaconomjagy | आलूपीय = DDHegmi | 'व्रणरोपण-a-lamba ICICIRI O { शार्करा-पुराणा । क्षुद्रव्रणः -- 6lemgeiml(२६-२९) स्रप्टेति । स्रष्टा-ब्रह्मा ! तद्रक्षणार्थ-ओषधीनां रक्षणार्थम् । ओं नम ओषधीभ्य 1 यष्टि यस्य गुल। आरवीय। 5 तद्विधायां 2 स्नान आतपे। ३ मत्तीऽपिमतोन 6 क्षुद्रा 1 - ·दरामः पटलः ॥ यान्यौषधानि गृह्यन्ते विधानेन विना जनैः । तेषां वीय त्वया माह्यमित्यादिष्टा च तेन सा ॥३२॥ 2 तां प्रणम्योपी पार्धे यवान् प्रक्षिप्य मुष्टिना । 3 दश जः मन्त्रमिमं नमस्कुर्यातदोषधीः ॥३३॥ (म) ओं नम ओषधीभ्यः । ऊर्जावत्यो भविन्यथ । तवीर्यः कृत्स्नीकुरुध्वम् । पच हन दह मारय तुभ्यं नमः । TAN अनेनवोद्धरेदेवमौषधं वीर्यवाद्भवेत् । एकस्य विधिना योगे तत्सर्वं वीर्यवद्विदुः ॥३४॥ 5 6 (म) ओं नमो भगवते गरुडाय महेन्द्ररूपाय पर्वतशिखराकाररूपाय सहर मोचय पालय पातय निर्विष विषममृतमाहर सहशमिम भक्षय भक्षयामि मम रल पच क्षिप हर ठठ। ऊर्जावत्यो भविष्यथ । तीयः कृत्स्नी कुरुवं । पच पच हन हन दह दह मारय मारय तुभ्यं नमः । अनेनैवौषधमुद्धारयेत् । यद्येकस्मिन् योगे बहून्यौपधानि सन्ति तर्हि तत्र केन प्रकारेणेत्याकाक्षायामाह एकस्येति - एकस्य प्रथमस्येत्यर्थ । (३०-३३) नम इति । ओं नमो भगवते गरुडाय महेन्द्ररूपाय पर्वतशिखराकाररूपाय संहर संहर मोचय मोचय पालय पालय पातय पातय निर्विप निर्विप विपममृताहार- सदशमिम भक्षय भक्षय भक्षयामि[१] मम, मम लल लल पच पच क्षिप क्षिप हर हर स्वाहा ॥ (३४) 1 ओषधीपावे. 2 यद्वा प्रतिक्षिप्त. 3 तक्षौषधम् । a अर्णाहत्यो; ऊर्वावत्यो विप्यथ. * भगवते जठ दशमावेन्दष्टपाश. चालय पातय निर्विश 6 अमृताहारसदृश 7 भक्षयामि मलयवाक्षि पहरं, ·१४४ तन्त्रसारसङ्गहे 1 a b मन्त्रेणानेन ताात्मा सहरेत् स्थावरं विपम् । तद्विस्मयाय भोक्तव्यमपरं भोजयेदपि ॥३५॥ नमः पुरुषसिंहाय नमो नारायणाय च । यथासौ नाभिजानाति रणे कृष्णः पराजयम् ॥३६॥ एतेन सत्यवाक्येन प्रसिध्यत्वगदो मम । (म) ओं नमो वैडूर्यमाने हुलु रक्ष मां सर्वविषेभ्यो गौरि गान्धारि चण्डालि मातङ्गि ठठ हरि मायि । औपधादी प्रयोक्तव्यो मन्त्रोऽय स्थावरे विषे ॥३७|| भुक्तमात्रे स्थिते श्वेले बान्त शीताम्बुसेचितम् । पाययेत सवृतं क्षौदै विरिच्येच तदुतरम् ॥३८॥ 2 4 ܕ ܚ 5 ताश्यरूपो भूत्वा अनेन मन्त्रेण स्थावरविषं संहरेत् ॥ नम इति । ओं “ नमः पुरुपसिंहाय नमो नारायणाय च । यथासौ नामि- जानाति रणे कृष्णः पराजयम् । एतेन सत्यवाक्येन अगदो मे प्रसिध्यतु"। ओं नभो वैमाते हुल, रक्ष मां सर्वविषेभ्यो गौरि गान्धारि चण्डालि मातलि स्वाहा हरिमायि स्वाहा ।। (३५) औषधादाविति---यान्तं छर्दितम् । तदुत्तरं विरिश्चेत् विरेचयेत् । एपा कोशातक्या- दीनां कायोत्था यवागूः शीतळा साज्यमाक्षिका सत्युपयुक्ता स्थावरं विषं निश्शेपमपहरेत् ।। 1 भुजीयात्. a ओं नम पुष्टरविं वाशन्तमोणापाश नाशय । । वाश्येन अगदो मे प्रसिध्यतु । 2 मा सर्प सर्प विषेभ्यः । 3 गान्धारि गान्धारि. 4 मातति निरेहरिमायि. गीताम्बु : वान्तशीताम्बु. 5 विरिश्चच्युतदुत्तरम् ।

·दशमः पटलः कोशातक्यमिकः पाठा सूर्यबल्लयमृताभयाः । शेलः शिरीपः किणिही काश्मरी यामिनीद्वयम् ॥३९॥ 1 2 3 पुनर्नवे बृहत्यौ द्वे शारिबे च कटुत्रयम् । एषां यवागूः काथोत्था शीतला साज्यमाक्षिका ॥१०॥ उपयुक्ता हरेत् सद्यो निश्शेष स्थावरं विषम् ।। सिद्धार्थदोषावृतमाक्षिकाणां पानं विप स्थावरमाशु हन्यात् ।, लक्ष्णीकृतं ताम्रसुवर्णचूर्ण लीढं सिताक्षौद्रयुत तथैव ॥४१|| मञ्जिष्ठांशुमती हरेणुतगरे कुठे वृहत्यौ स्थिरा यष्टीचन्दनशेलनागकुसुम व्योप विडजोत्पले । पत्रं सोचटमिन्द्रदारुफलिनी द्वे शारिबे च क्षपे तेल तैर्विहित घृतं च विविधं हन्याद्विपं स्थावरम् ॥४२॥ सूर्यवल्ली: 2621mosI 2006romgon फिणिही = bleucoleags | यामिनीद्वयं = Donomgo (३६-३९) सिद्धार्थेति । सिद्धार्थ = Sa | दोपा= Lama | मञ्जिष्ठा - DRISTI अंशुमती-2013amwo। मनिष्ठा कलशीति वा पाठः । कलशी 29ी। स्थिरा 3800les | नागकुसुम पत्र - उच्च_%D descraileesress | इन्द्रदारु - CER1900, thaLIBO Loromo 2020mgo । कपायस्थाना- न्युक्तान्येव । कल्कानि ॥ (४०-४१) 2 सिन्धूत्थदोषा ३ पानात् । 1 यवागुरेतत्काथोत्था 19 ·१४६ तन्त्रसारसङ्गहे कुष्ठलामलयजगैरिज सोध्र पिप्पल्यो मधुकसुवर्चिके च मासी। एपा यत् समधु नतोच तु चूर्ण तहृषीविषमपहन्ति साधु सीढम् ॥४३॥ अथ प्रत्यौषधमुच्यते कोशातकी हन्ति घन निवृत्त वेला दिनेश पल्ल हयारिम् । पथ्याधिकासकमक्षिपीलं 2 3 5 फणीतर्क विश्वशृत च वारि ॥४४॥ कुष्ठेति । कुष्ठं =Ddiogo | एला = ogelorONO) | मलयज = ascam (चन्दन) । गैरिज := choajlage | लोध 50-10094000], ole-tellance | मधुकoDosladproo | सुवचिका = gril 284 मासी=DOODH { मधु=ccored | नत =mboo | उच्चटा = Colo61962" | दूषींषिप-तत्सज्ञम् । तदुक्तम्-~-जीर्णं विपनौषधिभिहत वा दवामिवातातपशोपित था। स्वभावतो वा स्वगुणवियुक्त दूषीविषाख्य विषमभ्युपैति ॥ अन्यश्च प्राग्वाताजीर्ण दिवास्वमाहिताशनै । दुष्ट दूपयते धातूनतो दूपीविष स्मृतम् ॥ (४२) कोशातकीति । कोशातकीत्यादिना प्रत्योपधान्युच्यन्ते। धन कोशातकी हन्ति । धन = मुस्ता, कोशातकीदोप हन्ति । एव सर्वत्र । वित्त = wisdhoggesam | 1 एरा १ फलोद्घारीम् । अक्षिवील 4 फणिज्जक 5 विधमृत ।

·दशमः पटलः १४७ 1 2 . 3 5 पद्म हेमविप क्षियोति कुसुमं चूतस्य शृङ्गी स्नुहीं । छिन्नोत्या वरकं शिरीषकुसुमं जम्बूश्च कारस्करम् । चूर्ण पावकविङ्गरं तु कदलीपुष्पं गलीमाईकं भल्लातं द्विजमूरहश्च चणकादोपं हरे९चटा ॥४५॥ शतधौत नवनीत भल्लातकज विष हरेलेपात् । ईदृग्विधं समस्तं शमयति नीली तथा लोध्रम् ।।४६।। ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे दशमः पटलः ।। 1- वेला = chaalamaa' । दिनेशः = agJOBein | पललं = तिलचूर्ण । हयारिः = discooloo | पथ्या = thssa | अब्धिकास Foseycono) अक्षिपील - chomborasgle your । फणीतmagger" । विश्वभृतं वारि = OCHHORAUTE पञ 4 DO2ODI2wu हेमविप = CLICROIC2jlato. चूतस्यकुसुम = Rom. शृङ्गी 20199 Rssooraroloo स्नुही = 1991. छिन्नोत्था = Comm. वरक- तृणधान्यम् । शिरीषकुसुम =2schayat. जम्बूः = GOODADD कारस्करः- चूर्ण = Coo'. पावकविट = 800]os. गरं वेश्यादचविषं । " सौभाग्याथ स्त्रियो भर्ने राज्ञे वारातिचोदिताः । गरमाहारसंपृक्तं यच्छन्त्यासन्नवर्तिनः ।" नाना प्राप्यङ्गशमलविरुद्धौषधिभस्मनाम् । विषाणां चाल्पवीर्याणां योगो गर इति स्मृतः ।। (४३-४५) कदळीपुस्प = comlass. गली लागली = 62crosomi?. आईक : EDDIN. भल्लात: %D8210° द्विजभूरुहः%D83000'. शणका= AISTOOLSRO'. उच्चटा-CholamYGrg | शतधौत नवनीत = നൂടെകടഞ്ഞെടുത്തി. ईगिति व्यस्त वा पाठः । नीली = amount लोधः = 2208910001 ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने दशमः पटलः ।। 1 छिन्नोत्थापकर 2 पावविदधर 3 रणकादोप * पनपौतं नव 5 ईम्विषं D ·॥ अथ बालग्रहपटल एकादशः ।। * 1 2 3 4 5 अथ जातदिने वत्स ग्रही गृह्णाति पापिनी । गात्रोद्वेगो निराहारो लाला ग्रीवाविवर्तनम् ॥१॥ तचेष्टितमिद तस्या मातॄणां च बलिं हरेत् । मत्स्यमांससुराभक्तगन्धासृग्धूपदीपकैः ॥२॥ लिम्पेतं धातकीलोधमञ्जिष्ठातालचन्दनैः । महिषाक्षेण धूपश्च द्विरात्रे भीषणी ग्रही ॥३॥ तचेष्टाः कासनिश्वासौ गातसंकोचनं मुहुः । साजमूत्रलिपेत् कृष्णासेव्यापामार्गचन्दनैः ॥४॥ गोवदन्तकेशस्तं धूपयेत् पूर्ववद्वलिः । ग्रही त्रिरात्रे घण्डाली तच्चेष्टा स्कन्दन मुहुः ।।५।। 7 5 8 अथेति । गालोद्वेगः = MOSSAYSen | लाला -eme. 1 ग्रीवाविवर्तन = abornDolakhagaca (भक्त चोदनं = eyes' =chh20 1 घातकी = Dailal (ROSECONDo/2mo) OPeo = molkmen महिपाक्षः =DDA केशः = തലമുടി (१५) 3 पावनी 1 गृही 4 पठ्येष्टिमिदं 8 गृहीविरात्रि 8 ग्रीवानिवर्तनम् 7 साजमने 5 गन्धमुग्धूप 6 त्रिरात्रे ·एकादशः पटलः जृम्भण स्तनितं त्रासो गात्रोद्वेगोऽप्यरोचकः । केसराजनगोहस्तिदन्तं साजपयो लिपेत् (2) ॥६॥ नखराजीनिम्वनलैधुपयेच बलिं हरेत् । ग्रही चतुर्थी काकोली गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् ॥७॥ फेनोद्गारो दिशादृष्टिः कुल्मापैः सासर्वलिः । गजदन्ताहिनिर्मोकराजीमूत्रैः प्रलेपयेत् ॥८॥ सराजिनिम्बपत्रेण मृतकेशेन धूपयेत् । हंसाम्बिका पञ्चमी स्याज्जृम्भा श्वासोऽर्धवीक्षणम् ॥९॥ मुष्टिवन्धश्च तचेष्टा बलिं मत्स्यादिना हरेत् । मेपशृङ्गवचालोधशिलातालैः शिशु लिपेत् (2)॥१०॥ 1 2 3 % 34 ग्रहीति । स्कन्दन-emcilann जृम्भण = go olailerty स्तनितं Leyledthroompeth केसरः = MOUpassings || नखेति । दिशादृष्टिः = pleaslodsmadisch कुरमापः%Dastmlsannily esm'. आसव. = सुरा, अहिनिर्मोकः Samilndecomaad. मृतकेशः : *OVIDES. (७-८) हंसेनि । मत्स्यादिना पापिनीग्रहनिर्दिष्टेन । मेष = (myslokothomi) For Garnu. शिला=tEST FRav. तालः - ND. (९-१०) % 3D 1 सुराजि 2 हंसापिका a गात्रोद्वेगमरोचकम् 3 अनवीक्षणम् - ·1 . --- 2 3 4 १५० तन्त्रसारसङ्गहे फटकारी तु ग्रही पष्ठी हासो मोहः प्ररोदनन् । निराहारोऽङ्गविक्षेपो हरेन्मत्स्यादिना बलिम् ॥११॥ राजीगुग्गुलुकुठेभदन्ताज्यै पलेपने । मुक्तकेशी ग्रही बालं दिने गृह्णाति सप्तमे ॥१२॥ नादः प्ररोदनं कासः पूतिगन्धश्च जम्भणन् । धूपो व्यावनखैलेंपो क्चामूत्रत्वगामयैः ॥१॥ त्रिदण्डी चाष्टमी जिह्वाचालन कासरोदने दिशानिरीक्षण देयो मत्स्यादिः सर्वतो वलिः ॥१४॥ वचालशुनसिद्धार्थहिङ्गुभिधूपलेपने । महामहिपी नवमी (8) तचेष्टा त्रासरोदने ॥१५॥ उद्वेजनोर्ध्वनिश्वासौ स्वमुष्टिद्वयखादनम् । पत्रचन्दनकुष्ठोपासर्पपैर्लेपयेच्छिशुम् ॥१६॥ 5 6 7 फटकारीति । राजी = गुग्गुलुः । कुष्ठे भदन्ताज्यधूपलेपने ॥ (११) मुक्तकेशीति । पूतिगन्धः = दुर्गन्धः । व्याघनखः =ateimeo. वचा- aurity. मूत्र = गोमूत्र । आमयः = கோஷடம். (१२-१३) त्रिदण्डीति। यावत्त्रयोदशाह तावन्मातृपूजनधूपाटिका क्रिया स्यात् । गृहाती- त्यादि । त्रिविध पायस श्वेतरक्तकृष्णवर्णभेदेन । मांसं चतुर्विधं = ISDO, OHORIZo Hymium NIH. यमदिक् =GFPO usi. (१४-२०) 1 पट्कारी 6 निशानिरीक्षण 2 सप्तके 6 बलि: 8 दिनं प्ररोदन 7 वकचन्दन 4 धूपैः ·एकादशः पटलः 1 2 3 कपिरोमनखधूपो दशमी रोदनी नही । तचेष्टा रोदन रावत् सुगन्धो नीलवर्णता ॥१७॥ धूपो निम्वेन कुष्ठोपाराजीसर्जरसैलिंपेत् (१)। पलिं च निहरेल्लाजकुल्मापवरकोदनैः ॥१८॥ यावत्तयोदशाई स्यादेव धूपादिकाः क्रियाः । गृह्णाति मासिक वत्स पूतना शकुनी मही ॥१९॥ काकवद्रोदन श्वासो गृधगन्धोऽक्षिमीटनम् । रक्तमूत्रं च तं स्नायेत् गोदन्तनखधूपनम् ॥२०॥ पीतं वस्त्र दहेद्रक्तसम्पन्धौ तैलदीपकम् । त्रिविध पायस मद्य तिलं मासं चतुर्विधम् ॥२१॥ कराधो यमदिशि सप्ताहं तैलि हरेत् । द्विमासिकं च मकुटा वपुः पीतं च शीतलम् ॥२२॥ स्तन्यपानमरोचेन तच्छर्दिर्मुखशोपणम् । ग्रीवापतिर्निष्पन्दः पायस तण्डुलं तिलम् ॥२३॥ अपूपमोदनं दीपपुष्पगन्धांशुकानि च । कृष्णानि दापयेत् तस्या दीपस्तैलेन सर्वतः ॥२४॥ द्विमासिकमिति । अरोचेन । रोचकेन सह स्तन्यस्य पानं, तच्छर्दिः तस्य ::। पायसं-पय-संस्कृतमन्नं । कुसुम्भ = RTI, (2036) लशुनं- (२२-२४) 4 5 6 7 स्तन्यस्य छ: 29. . 1 कपिरोम तचेष्टा, धूपो निम्वेन इति साधः श्लोक: A पुस्तके नास्ति. 2 मासिका 3 ददेत् ? 4 पायसकरजयोयत्सदिक्षि सप्ताहतैः. 5 मकुटं 6 ग्रीवाविवर्तः । । सर्पगः।

·१५२ तन्त्रसारसगृहे धूपयेन्निध्यपत्नस्तं कुसुम्भलशुनीयुतैः। तृतीया गोमुखी तस्याश्चेष्टा निद्राल्परोदनम् ॥२५॥ 2 4 गोगन्धो मधुगन्धो वा विष्मूत्रस्रवण सदा । जपा प्रियङ्गु पलल कुल्माष शाकमोदनम् ॥२६॥ क्षीरं च पिण्डकं दीपं दत्वा प्राच्या बलिं हरेत् । मध्याहे पञ्चपत्रेण स्नातं धूप्येत सर्पपैः ॥२७॥ चतुर्थी पिङ्गला गात्रशोषणं दारुणो रवः । विस्रम्भेण पय.पानं पूतिगन्धः सिता तनुः ॥२८॥ भुजस्य कम्पनं तस्याश्चिकित्सा न विधीयते । पञ्चमी लटना गात्रसादनं मुखशोषणम् ॥२९॥ अश्रद्धया पय.पानं पीतो वर्णः प्ररोदनम् । मत्स्यमांसान्नशाकाथैः पिष्टभेदैलिं हरेत् ॥३०॥ मध्याह्ने दक्षिणाशायां पण्मासे पकजा ग्रही । तच्चधा रोदनं कुक्षिशूलं च विकृतस्वरः ॥३१॥ . 5 6 तृतीयेति । विसम्मेणादरेण पयसः क्षीरम्य पानम् । अत्र पयश्शब्देन स्तन्यस्य ग्रहणम् । (२५-२८) पञ्चमोति । बोलिका, उल्लासिका, स्वस्तिका, मल्लिका च पिष्टभेदाः । मेपः= । सक्त Dedemails || (२९-३१) 2 प्ररोदनम् । 3 जप 1 लशुनीयुतम्। 5. लदना पटना 4 दारणा अथ ।

·एकादशः पटलः .. शिखिकुकुटमेपाणां मांस मुक्त कुलत्थकम् । मापोदनं सुरापुष्पं गन्धादिस्तैलि हरेत् ॥३२॥ शीतला सक्षमे मासे निराहारोऽ#मोटनम् । दन्तवाद्य जातिगन्धः समासान्नमुरानिलेः ॥३॥ 1 पद्मादिपुष्पकुल्मापपिष्टशाकैलि हरेत् । अष्टमी यमुना मोहः स्तनितं मुखशोषणम् ||३४|| स्फोटाश्च सर्पपाकाराः सर्वगानेषु कम्पनम् । न चिकित्सात कर्तव्या नवमी कुम्भकर्णिका ||३५|| अश्रद्धया पयःपानं तच्छर्दिारुणो ज्वरः । रोदनं पाटलीगन्धो मांस मत्स्यं सुरा पयः ॥३६॥ कुल्मापमन्नं पलले गन्धं पुप्पं च दापयेत् । ऐशानी दिशमाश्रित्य मध्याहे बलिमाहरेत् ॥३७॥. तापनी दशमे मासे निराहारोऽक्षिमीलनम् । उद्वेजनं च गात्राणां पीत रक्तमथोदनम् ॥३८|| 2 3 4 5 शीतलेति । अङ्गमोटन - cooloo ailovach. पिष्टशाकैः = पिष्टमेदैः, शाकैश्च । दन्तवाद्यमित्यनेन प्रायः सप्तमे मासि दन्तोत्पतिरिति सूच्यते ॥ (३३-३४) ३ मत्स्यमांस 1 अशुद्धया 4 सुराचयः 2 रोचनं 5 पुष्पगन्धं च 20 ·१५१ तन्त्रसारसङ्कहे 1 2 घण्टा पताका पिष्टोत्था मत्स्य मांस सुरा पयः । 3 उदीच्यां दिशि मध्याह्ने बलिमेमिः समाहरेत् ॥३९॥ 4 5 - 6 बालमेकादशे मासे ग्रही गृहाति राक्षसी । तच्चेष्टा नेत्रयोराध्य तस्या नैव चिकित्सितम् ॥४०॥ चपला द्वादशे मासे त्रास. श्वासश्च चेष्टितम् । कुल्माषापूपदध्यन्नतिलचूर्णविधानवित् ॥४१॥ माहेन्द्रयां दिशि मध्याहे सप्तरात बलिं हरेत् । एताः स्युर्मासिका ग्रह्यः पूतनापदपूर्विका ॥४२॥ द्वितीये वत्सरे बालं ग्रही गृह्णाति यातना । पतन रोदनं दाहो निराहारोऽक्षिमीलनम् ||४३|| मत्स्य मांस तिलं मधं गुडान्न बोलिका दधि । कुल्मापलाजी गन्धादिस्तैः प्राच्या बलिमाहरेत् ॥४४॥ स्नान पञ्चदलै प. केशगोदन्तगोर्खरै । तृतीये वत्सरे वालं ग्रही गृह्णाति रोदिनी ||४५|| , विम्मूत्र रक्तसमिश्र ज्वरो हस्तस्य कम्पनम् । प्ररोदनं मुहुर्गात्रं पद्मफेसरसन्निभम् ॥४६॥ गुडोदन तिलापूपी कुल्माष, खिन्नफाल्गुणम् । दधि सस्तु फलं लाजाः प्रतिमा शारिपिष्टजा ॥४॥ 7 + 1 विष्ठोत्या 2 मत्स्यमास सुरासव । 8 सौम्यायां तिथि 4 तचिह 5 तम्याहाय चिकित्सितम् । 6 सप्ताह 7 मत्स्यमांस' ·एकादशः पटल १५५ 2 3 एमिः सपुप्पगन्धाढ्यैः प्राच्यां दिशि बलिं हरेत् । स्नापयेत् पञ्चपत्रैस्तं धूपो राजिफणित्वचा ||१८|| चतुर्थे चटकाशोपो ज्वरः सर्वाङ्गसादनम् । अवीक्षणमनाहारो वामपादस्य कम्पनम् ॥४९॥ तिललाजान्नकुल्मापमत्स्यमांससुरादधि । प्रतिमा फलकस्यां च कौवेयाँ दिशि दापयेत् ॥५०॥ खान पञ्चदलैखूपः पिञ्छेन खररोमभिः । चञ्चला पञ्चमे वर्षे ज्वरस्त्रासोऽसादनम् ॥५१॥ बलिः स्यात्तिलकृष्णान्नैः कालानुक्तौ बलिनिशि । धूपयेन्मेषशृङ्गेण स्नानं स्यात् पञ्चपत्रयुक् ॥५२॥ पलाशोदुम्बराश्वत्थवटबिल्वदल हि तत् । धावनी वत्सरे पष्टे वैवयं मुखशोपणम् ॥५३॥ उद्वेजनं मुहुर्मूलस्रवर्ण गात्रसादनम् । मूलं तिलं सुरा मत्स्य मांसमद्यौ पयो दधि ॥५४॥ 4 5 एभिरिदिति । राज्या फणित्वचा च धूप. ॥ (४८) चतुर्थ इति । अमुना मन्त्रेण तदाह-~ओं कूश्माण्डिनि भगवति रजनि- (रुदाणि:)समुदितो ज्ञापयति-मुञ्च मुश्च दह दह सर सर बालकान् गच्छ गछ स्वाहा ।। राजी-36001 निम्बदळ = Ganu9av | गर्जनम् -अट्टहासः । ओं मुञ्च मुच्च पच पच दह दह जय जय आगच्छागच्छ बालिके स्वाहा । दशम इति । गजद्विज. =गजदन्तः ।। (४९-६३) 8 वादयेत्, 1 सगन्धुपुम्पायैः 2 चतुर्थी चटकाशोपा 4 बहुमूल 6 तिलं सुरा मत्स्यमास ·तन्तंसारसङ्गहे 1 2 3 4 कृसरं पायस चैभिः सप्तरातं बलिं हरेत् । स्नान पञ्चदलै पो लशुनीकेशराजिभिः ॥५५॥ सप्तमे यमुना छर्दिरारावो हासरोदने । मत्स्यमांससुरासक्तुकुसुम पायस दधि ॥५६॥ एभिः सबोलिकापूपस्त्रिरात्रं चत्वरे बलिः । खाने पञ्चदलै पो गोङ्गखुररोममिः ॥५॥ जातवेदाष्टमे वर्षे निराहारः प्रकोपनम् । मत्स्य मांस दधि क्षौद्र घृतातं पायस पयः ५८॥ एतैः सफ़सरापूर्वलिं दत्वाधरात्रत.। चत्वरस्थे तिलैः कुण्डे पञ्चाहममुना हुनेत् ॥५९॥ (म) कूश्माण्डिनि भगवति रुद्राणि समुदितो 10 ज्ञापय मुश्च सर बालकाद्गच्छ ठठ। राजीनिम्बदलैपः कोकोली नवमे ग्रही । तचेष्टा गर्जन त्राप्तो बाह्वोरास्फोटनं मुहुः ॥६॥ बलिः स्यात् कृसरायूपसक्तुकुल्लापपायसैः । (म) ओं मुञ्च पक डब गश आगच्छ बालिके छ । अनेन पूर्ववद्धत्वा कुर्यात् लानं सधूपनम् ॥६१॥ 5 6 7 8 9 12 13 4 बलिं हृत्वा 1 सप्तमे यमुना इत्यारभ्य श्लोकद्वय A कोशेनान्ति । 2 जातवेदः एभिः 5 धूप्माण्डिनि 7 गिगि 8 ज्ञापयति 9 दह सर 10 बाराकान् 11 कारिनी 12 नवमी 18 स्यात् कुनराएव 14 मुखरक उव गव 6 भज हरि ·एकादश: पेटले: 1 2 3 4 5 दशमे करहेसी स्याद्दाहोऽशता ज्वरः । बोलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रं बलिं हरेत् ॥६२|| लेपये बचाकुष्ठलशुनैः सर्पपान्वितैः । धूपं निम्बदलैः कुर्यात् सगोरोमगजद्विजैः ॥६३|| एकादशे देवदूती हासः पानाशन बहु । विकारा बहवोऽशानां नृत वल्गनधावने ॥१४॥ यामि यामीति वाड्मूत्रसवर्ण खगृहेक्षणम् । गात्रोद्वेगोऽक्षिरागश्च कीडन निठुरं वचः ॥६५॥ कोद्रवान्न लाजदधि कुल्मापापूपनोलिकाः । पकमांस स्विन्नमत्स्य रक्तपुप्पं हयारिजम् ॥६६॥ वलिस्तैः कुङ्कुमाढयैः स्यात् स्नापनं पञ्चपत्रिकम् । धूपयेतगरोपेतैर्महिपाक्षनखामयैः ॥६५॥ पालिका द्वादशे वर्षे श्वासो नयनयोर्गदः । काकारावश्च तचेष्टा शाककुल्मापसक्तव. ॥६८॥ 6 7 8 9 10 एकादश इति । यामि यामीति वाक् वचनं । निष्ठुरं = परुपम् । हयारि:-करवीरः। महिषाक्षे = गुग्गुलुः । नखम्-नागणं (१)। आमय, - कुष्ठ ।। (६४-६७) बालिकेति । श्वासः = ogsareas / काकाराव-काकरतं । शप्कुली = desi 1 पुलिकापूप 5 विमूत्र 6 खिन्नमाचं नमयैः 2 देवहूती 7 पद्म पुप्प 10 शातकुरूमाप 3 दाहः 4 नृतवद्वान 8 स्वानं स्यात् पाञ्चपात्रिकम्। 9 -- ·सन्त्रसारसरहे १ 3 - 5 6 , बोलिकामोदकापूपशप्कुल्यः सपयोगुडाः । पको मत्स्यश्च मास च त्रिरात्रं तैवलिं हरेत् ॥६९॥ राजीनिम्बदलैधपो वायवी तु त्रयोदशे । तद्येष्टा मुखवाद्यानसादनं मुखशोषणम् ॥७॥ रक्तानगन्धमाल्यायै बलि: पञ्चदलैः स्त्रपेत् । राजिनिम्बदलैधपो यक्षिणी तु चतुर्दशे ॥७१॥ शूलनं ज्वररोदौ च पिबेच्चाभ्यञ्जयेद्धृतम् । शाल्योदेन सुरामांसमत्स्यकुल्मापपायसैः ॥७२॥ सलाजकृसरैर्दद्यान्मध्याहे त्रिदिन बलिम् । स्नान पञ्चदले. कुर्यान्मुञ्चका स्यात्रिपञ्चके ॥७३॥ तचेष्टासृक्सवः शश्वत् कुर्यान्नात्र चिकित्सितम् । वानरी पोडशे भूमौ पातो निद्रा सदा ज्वरः ॥७॥ पायसं बोलिकापूपः कुल्मापः कृसरा सुरा । एतैः सफल्गुपैर्दद्यात् प्रदोपे त्रिदिन बलिम् ॥७५|| - 7 8 9 (OPD) अपूपः--quun | शूलन-शूलमेव । रोदः= रोदनं । कृसरः % 000mypo। त्रिपञ्चके-पञ्चदशे वर्षे ।। (६८-७३) तदिति । ओं नमः सर्वमातृणां हृदयं मोटय मोटय, भन्न, भज, कटु कटु, स्फोटय स्फोटय, गृह गृह, आकटु आकटु, विकटु-विकटु, त्रोटय त्रोटय, एवं सिद्धि - पायवी 1 मोलिका 2 गुड मांस पकमत्स्य 4 मुखमान्य 6 ज्वरदाही 8 पोडशी 9 सफल्गुपैः 7 मुञ्चतास्य ·एकादशः पटलः 1 लापन पञ्चपत्रेण धूपन चन्दनेन च । बन्धावती सप्तदशे गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् ॥७६॥ 3 3 मुञ्चामीति वचो हासः सापयेत् पञ्चपत्रकैः । कुल्मापकृसरापूपतिलपिष्टान्नफल्गुपैः ॥७७॥ सलाजदधिभिः प्राच्या मध्याहे त्रिदिनं बलिः । घूपो नखाजगोझैः कुमारी बालिका ततः ॥७८॥ पूर्वाश्च वार्षिका ग्राह्याः कुमारीपदपूर्विकाः । तचेष्टा वमन श्वासो निराहारोऽनसादनम् ॥७९॥ नास्ति तस्याश्चिकित्सैवं प्रोक्ता वालग्रहाः पृथक् । 5 6 7 (म.) ओं नमः सर्वमातृणां हृदयं मोटय भज पट स्फोटय स्फुर गृह आकटु विकटु त्रोटय । एवं सिद्धिं ज्ञापयति । हर निर्दोपं कुरु बालकम् बालो वा सर्वग्रहीणामुपक्रम्यतु । 8 ज्ञापयति । हर हर, निदों कुरु बालकं, बालो वा स्त्री पुरुषो वा सर्वग्रहिणामुपक्रम्यतु । ओं चामुण्डे नमो दिव्ये तुं हां ही अपसरन्तु दुष्टग्रहाः । हूं हूं तथा गच्छन्तु गुह्यका अन्यत्र स्थाने ओं रुद्रो ज्ञापयति स्वाहा ।। (७४-८०) . - 1,सपन 2 बद्धत्वती , पद्मावती 4 पालिका 5 वृडश; सर्पमातृणां प्रदशर्मो नृशं. 7 आचतु विचतु बोतश; आकष्ठ । पविकडु त्रोटय, 8 हासैः 6 चतु स्फोतश स्फुप. 8 वप निर्दोपं ; नरं निर्दोष ·तन्त्रसारसङ्ग्रहे 1 ओं चामुण्डे नमो दिव्ये हूं ह्रीं ह्रीं अपसरन्तु दुष्टमहाः । 3 2 हूं तथा गच्छन्तु गुह्यकाः । अन्यत्र स्थाने ओं रुद्रो ज्ञापयति ठठ। सर्वबालमहेषु स्यान्मन्त्रोऽय सार्वकार्मिक. ॥८॥ (म.) ओं चामुण्डे शावरि चण्डिके भगवति हाँ ही हूँ मुञ्च । रक्षांकुयु । बलिं गृह्ण हुँ फट. ठ । बालग्रहेषु बलिदानकृदेष मन्त्रः । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्य स्कन्दो वैश्रवणस्तथा । रक्षन्तु त्वरिता बालं मुश्च मुञ्च कुमारकम् । ठ॥८॥ (म.) ही ही कूट्माण्डि रागिणि रक्ष भगवति चामुण्डे मुञ्च दह सर बालकाद्गच्छ, छ । कामुण्डे नमो हिज्ये फुः । श्रीं ह्रीं दुष्टमहान् हूं तत्र गच्छन्तु गुथका. खं स्थानं कुरु रुद्रो ज्ञापयति छ । पक्ष मपाडे हणी उजि ह गताड पड्महैश्च सहित रक्ष मुञ्च कुमारकम् ही ठ ठ ।। 5 6 7 8 ब्रोति । ब्रह्मा विस्णुश्च रुद्रश्य स्कन्दो वैश्रवणस्तथा । रक्षन्तु त्वरिता बाल मुञ्च मुच कुमारकम् ॥ स्वाहा ।। ". ८) 1 ओं चामुण्डि यामुपीकन्धिवे. 2 अंतथा. 3 एवं रुद्रः शालि कण्डिचे 5 ही पक्ष भगवति कामुण्डे; ही हो चूमाण्डचालिगी चामुण्डे । येथु ; वियेफु ; दिल्ये फु । 7 ज्ञानं कुरु. 8 थपे पक्षमयोड हणी पोहहीतापग्रहश्य, 6दित्ये ·एकादशः पटलः नीराजनाय वलिकर्मविधी स्मृतोऽयं होमं तिलादिभिरनेन करोतु मन्त्री। 1 .... 2 स्यात् सर्वकर्मकृदयं च पराभियोगे ॥८२॥ विद्याबद्धा भूर्जपत्रपितैपा रक्षेद्स्तं बारमाह्यानि गर्भा ()। तज्जप्ताभिः कल्पितौ राजिकाभि- धूपालेपौ सर्वबालग्रहनौ ।।८३॥ हीमिति । ओं ही कूश्माण्डि रागिणि रक्ष भगवति चामुण्डे मुञ्च मुञ्च, दह दह, सर सर, बालकात् गच्छ गच्छ स्वाहा । कामुण्डे नमो नित्ये फुः। श्री हीं दुष्टग्रहाय, हूं तत्र गच्छन्तु गुह्यकाः । यत्र स्वं स्थानं कुरु रुद्रो ज्ञापयति, ठठ । स्यात्सर्वकर्मकृदय च पराभिषेके । ओं चामुण्डे नमो हयेफुः (विद्यफुः)। श्री ही दुष्टग्रहान् (पाठान्तरं दिव्यफु, विधेफुः) । ह तत्र गच्छन्तु गुह्यकाः, यंत्र स्वं स्थानं कुरु कुरु रुद्रो ज्ञापयति स्वाहा । शं पक्ष मपाणे हणी डहगता डप ग्रहैस्तु सहितं रक्ष मुञ्च कुमारकं रक्ष मुञ्च ही ठठ । विद्या बद्धा भूर्जपत्राप्तिपा रक्षेत् ग्रस्त बालमाप्यापि गर्ने । तन्नप्ताभिः कल्पितो राजिकाभिः धूपालेपौ सर्वबालग्रहघ्नौ ॥ (८२) ओं झू रक्ष रक्ष महादेव नीलग्रीव जटाधर । ग्रहैस्तु सहितं रक्ष मुञ्च मुच्च कुमारकं । हीं स्वाहा ।। भूर्जवृक्षस्य पत्रं भूर्जपत्र ।। (८३) 1 Here one line of this verse is missing. 2 बालमारख्यापिदर्भाः। 21 ·१६२ तन्त्रसारसङ्गहे 1 चण्डौ सकर्णावनलोऽत्रिनिष्ठो- द्वान्त सनासार्धशशी च चण्डः । हुँ पच्छिरोऽन्ता मनुरेष हन्यात् बालमहान् कृतजपादिकर्मा ॥८॥ तार लुपुश्च मुदकं शिर एभिरणः शतिवृता च शिशुनामवती शशाङ्कौ । अर्धन्दुकैबहिरधोक्दनैः परीती. चक्र तदाशु शिशुरोदनमुत्क्षिणोति ॥८५|| नखदन्तविकारी स्यान्निद्राहीनोऽथवा भयोद्वेगी । दुर्गन्धी बहुचेष्टो बालो बालग्रहाविष्टः ।।८६॥ 2 3 4 (८४) चण्डौ सकर्णाविति । ओं खु (प्लु) खुर्दक्षु खुं हुं फट् स्वाहा।। तारेति । पसु कोणेषु ओं लुलुप स्वाहा इति मन्त्रेण वेष्टयित्वा तद्वहितद्वय विलिख्य तस्मिन् वृत्तद्वये अधोक्दनान्दुभिः विभूप्य बघ्नीयात् । अधोक्दनैः कर्णिकामि- मुखैरित्यर्थः । उक्षिणोति =molgilso | नखदन्तेति । मूर्वा = 60_HCHER.COM | तिक्तं = aschonloonolami | विषमच्छदत्वक् =ogslemven-croei] शीतं तत्कालविशेषणम् । वंशत्वक्= RECRei जतु = GOOD अरिष्टपत्रं = BOILS. निर्माल्यं शिवनिर्माल्य- ക്രമത്തിൻ ഇല नरकेश=me2S1 (2) गौरराजी =6auonloan- BSe". (८५) . (८६) इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने एकादशः पटलः । 1 चण्डे: सकण्ठः 2 शशाके । 3 परीते 4 बालमहायेषु ·एकादशः पटलः मूर्वा सतिक्ता विपमच्छदत्वक प्रोद्वर्तनाद्धन्ति शिशुमहार्तिम् । सप्तच्छदावत्थमधुकशेलु पत्रकथाम्भस्स्नपनेन शीतम् ॥८॥ वंशवाजतुसंयुतं सलशुन सारिष्टपत्रं घृतं निर्माल्य नरकेशसर्पिगरुत्वगौरराजीयुतम् । सिद्धार्थो जतुनिम्बपत्रसहितो वंशत्वगाज्यान्वितो धूपानां त्रयमेतदाशु सकलान् भूनग्रहान्नाशयेत् ।।८९।। इति नारायणीये तन्त्रसारसगृहे एकादश. पटलः ॥ 1 मूळ ·- ॥ अथ उन्मादनिदानादिपटलो द्वादशः ॥ - -oCOGar 2 3 हपेच्छाभयशोकादेविरुद्धाशुचिभोजनात् । गुरुदेवादिकोपाच्च पञ्चोन्मादा भवन्त्यथ ॥१॥ त्रिदोषजाः सान्निपाता आगन्तव इति स्मृताः । हसनास्फोटनं नृतगीतसंगीतरोदनम् ॥२॥ अस्थाने ह्यङ्गविक्षेपस्ताम्रा मृदुकृशा तनुः । जीर्णे वलं च वाग्बही वातोन्मादस्य लक्षणम् ॥३॥ सरम्भामर्षवैदग्ध्यमभिद्रवणतर्जनम् । छायाशीतान्नतोयेच्छा रोप. पीतोष्णदेहता ॥४॥ हर्षेति । विरुद्धाशुचिभोजनात् ; विरुद्धभोजन विरुद्धरसवीर्यादिभोजनम् - अशुचिभोजन-मूत्रपुरीपादिभक्षणम् । अशुचीना गृहे भोजनं वा । त्रिदोषजाः पृथग्दोष- जाताः त्रयः । सन्निपातज एकः । आगन्तुरेकः । इत्येवं ते पञ्च पञ्चप्रकाराः स्मृताः ॥ हसनेति । आस्फोटन-परस्परं पाणिद्वयताडनम् । नृतसहित गीत संगीतम् ॥ संरम्मेति । सरम्भः अतिसंभ्रमः । अमर्पः = असहनम् । तर्जनं = (२-३) 1 देवारि 4 अस्मारमन्दविक्षेप 2 आगन्तुरिति ते 3 हमनं क्रन्दन स्फोटगीत ·द्वादशः पटलः नारीविविक्तप्रियता निदा रात्रौ मनाम्वचः । लाला छलि भुक्ते नखादिषु च शुरुता ॥५॥ एताः पित्तकफोन्मादचेष्टाः श्लोकोदिताः क्रमात् । संमिश्रलक्षणोपउन्मादः सान्निपातिफः ॥६॥ 1 आगन्तवो महा ज्ञेया वक्ष्यमाणाः सुरादयः । 2 3 अमर्यपलविज्ञानविक्रमादिसमन्विताः ॥७॥ वातोन्मादे स्नेहपान पिचोन्मादे विरेचनम् । लैष्मिके नस्पबमनमागन्तुष्वखिलाः क्रियाः ॥८॥ सर्वे नश्यन्ति चोन्मादा जपहोमादिकर्मभिः । अमटा असुरा नागयक्षगन्धर्वराक्षसाः ॥९॥ हेढ (1) कश्मलनिस्तेजोभस्मकाः पितरः कृशाः । विनायकाः प्रलापाश्च पिशाचान्त्यजयोनिजाः ॥१०॥ 5 6 agoraleansemilen I विविक्त:-विजनदेश. । मनावचः अल्पवचनम् । अमर्त्यबल- विज्ञान विक्रमादिसमन्विताः अमानुषवलादियुक्ताः ।। (४-७) वातेति । एते-अपस्मारादिनवग्रहाः । रुद्रक्रोधोद्भवाः दक्षयज्ञे रुदक्रोधो- (८-१२) इताः॥ 1 शोकादिकाः पृथक् । 2 वागज्ञान गन्धर्वकिन्नराः। 3 आगन्तौ त्वखिलाः 6 हह कललिनस्तेजाः * यमहोमादि ·सन्त्रसारसङ्गहे 1 भूताश्चति समाख्याता अष्टादश महामहा । अपस्मारो द्विजो ब्रह्मराक्षसोऽवनिमुग्विशौ ॥११॥ वृपलो नीचचण्डालौ व्यन्तराश्च नवमहा । रुदकोधोद्भवा एते ह्यन्ये च बहवो ग्रहा ॥१२॥ बलिकामा रते कामा हन्तुकामा इति त्रिधा। ग्रहा ज्ञेयास्तथा सौम्या आग्नेया इति च द्विधा ॥१३॥ गृहाश्मकूलशैलाप्रवनोपवनसानुषु । सरिद्वापीसर कूपतटाकोदन्यता तटे ॥१४॥ सनमे सरिदावर्ते गोरुले शून्यमन्दिरे। एकवृक्षे चितास्थाने प्रभ्रष्ठे देवतागृहे ॥१५॥ निधिदेशे रसक्षेत्रे बलिद्वारे चतुष्पथे । ग्रामसीमान्तरे मातृस्थाने च क्षेत्रतीर्थयो ॥१६॥ आरामोद्यानयो सौधपासादाट्टालकेषु च । क्रीडापरा वसन्त्येषु स्थानेष्वन्येषु च ग्रहा ॥१७] 3 - पलीति । अश्मकूल-aggislashpool | उपवन-2005" | रसक्षेत्र Hootu (१३-१) 1 महाश्च कूट क्रीडापरावसथ्येऽन्ते 2 अरण्यक्षेले बिलद्वारे ·द्वादशः पटलः । मसूतां गर्भिणी नग्नामृतुस्नातां दुराचरीम् । आसन्नपुष्पां कामात मद्यमत्स्यप्रकाइक्षिणीम् ॥१८॥ व्यूहमानां विलासाट्यां रथ्याचत्वरयोः स्थिताम् । प्राप्तप्रथमसंभोगां तैलाभ्यक्तामवर्जिताम् ॥१९॥ हृष्ट विष्टं हतं क्रुद्ध हासितं भीतशोकिनौ । शर्वरीस्थितमुच्छिष्ट व्याधितं सकुतूहलम् ॥२०॥ अलाभमूद पूर्वाप्तनष्टद्रव्यं वियोगिनम् । एकाकिन कान्ततर्नु भूषितं च निरायुधम् ॥२१॥ महा गृहन्ति स्त्रीपुंसानीदृशानीधराज्ञया । अपमानमृण वैरं विनो भाग्यविपर्ययः ॥२२॥ देवताज्ञा च लक्ष्यन्ते कारण ग्रहपीडने । स्नातः सुगन्धी तेजस्वी हृष्टो देवालये रतः ॥२३॥ अल्पवागल्पविभूत्रः खल्पभुत्तिरकोपनः । गन्धमाल्यप्रियो धीरः सौम्यहष्टिः सुरग्रही ॥२४॥ 1 2 3 प्रसूतामिति । आसन्नपुप्पा-nilamoolgymamaOTOMOAD I व्यूहमानां- अन्यैः परिणीयमानाम् । रथ्या=DRAGONORAN" । अलाभमूद अर्थितालामेन मोहयुक्तम् । पूर्वाप्सनष्टद्रव्य = पूर्वाप्तद्रव्यविनाशवन्तम् । पियोगिर्न = प्रियतमार- हितम् ॥ (१८-२२) 1 निरायुपम् । 2 भुक्तिप्रकोपनः । ३ गन्धमाल्यरतो.

·१६८ तन्त्रसारसगृहे 2 देवान् निन्दन् स्तुवन् दैत्यान् बनविटू जिमलोचनः । दुष्टात्मा निर्दयो हप्तो गर्वहासी सविस्मयः ॥२५॥ मुद्रां बन्धन् प्रभूताशी सकम्पागोऽसुरग्रही। पानीयगुडदुग्धादिपिपासुः सृकिणी रिहन् ।॥२६॥ भुवि प्रसपी रक्ताक्षः क्रोधालुरमले वसन् । सकम्पाङ्गो दशन् दन्तान् पुष्पे चूर्णागपीडितः ॥२७॥ रक्ताकल्पप्रियो गन्धमाल्येच्छुरनिलाशनः । गम्भीरो मद्यमांसाशी त्यागी रक्तास्यनेत्रवान् ॥२८॥ अक्रोधस्तूर्णगन्ताल्पमापी पक्षणहार्दितः । 6 8 9 अल्पवाग्गन्धमाल्यादिप्रियः सङ्गीतनर्तकः ॥२०॥ 10 पुलिनादौ वसन् जानन् परोक्ष मुखवाद्यकम् । पिवेत् क्षीरं हसन् क्रीडन् हृष्टो गन्धर्वपीडितः ॥३०॥ प्रधावन्नात्ममांस च खादन् मद्यासृजौ पिअन् । शून्यप्रामोपितस्ताम्रो निर्लज्जो निष्ठुर. सरुट् ॥३१॥ रक्ताकल्पेति । आकल्पः अलक्करणम् ॥ (२३-२८) अक्रोध इति । पुलिनं-modconoms । (LOGOT GUPLO) ॥ (२९-३०) 1 दैन्यात् 3 निर्भयो 3 मुद्राबन्ध. 5 अचले. 6 हसन् दान्तान् '7 पुप्पेछन्नागपीडितः । १ नर्तनः । 4 लिहेत् । 8 गन्धाक्षमाषी. 10 पिक्न् क्षीरं हसन् क्रुध्यन् .

·द्वादशः पटलः १६९ 1 2 शौचद्वेषी निशाचारी बलवान् राक्षसग्रही। स्मेरास्योऽधोमुखः किशिदपश्यन् छनमुष्टिकः ॥३२॥ जानुन्यस्तशिराः क्रूरदृष्टिमढ़ग्रही नरः । विट्पकलेपी निश्शौचो भस्मशायी रुदन् हसन् ॥३३॥ स्त्रीद्रोही लासयन् जन्तून् सदाश्नन् कलहप्रियः । रागी परार्थहृत् क्रुद्धः स्वल्पवाकश्मलग्रही ॥३४॥ निस्तेजा विहलः पश्यन् निर्निमेषणमब्रुवन् । परिहासितवैद्यश्च निस्तेजग्रहपीडितः ||३५|| असगतार्थवाग्वेपन् निवपन् तिर्यगीक्षणः । भुक्तावतृप्तः शुष्काङ्गो निर्मलो भस्मकमही ॥३६॥ दर्भेषु निक्सन् पिण्ड प्रेतानां सोदकक्रियाम् । तिलमांसगुडादीनां काझी शान्तः पितृाही ॥३७॥ 4 5 6 (३१-३५) निस्तेजा इति । विह्वल: भयचञ्चलः ।। असतेति । निवापः पितृतर्पणम् ॥ 1 जानुस्तब्धशिराः 2 पिकलेही 3 परिभापति वैद्यं च 4- वाकुप्यन् 5 Here the passage प्रधावन् दारुगध्वनिः of verse 38 is misplaced in the book-A 6 दर्भेषु, तिलमांस and एकान्तवामी these three lines are not found in book A. 22 ·१७० तन्त्रसारसगृहे 1 2 4 5 एकान्तवासी शुष्काङ्गः प्रधावन् दारुणम्वनिः । पृष्टो न व्याहरन् भुक्तौ न तृप्यति कुशग्रही ॥३८॥ मार्जन् पादरजो मुञ्चन् शूकुर्वन् छर्दयन् सदा । दन्तान् कटकटायन् यः स ग्रहः स्याविनायकः ॥३९॥ भजन गात्राणि शुष्कागो नृत्यन् स्वस्थः समृद्धसन् । बहुभुम्बहुभापी च प्रलापग्रहपीडितः ॥४०॥ खररुक्षस्वरः शून्यभिन्नसेवी प्रलापकः । दुर्गन्धी चाशुचिर्लोलः पिशाचप्रहपीडितः ॥४१॥ तर्जयन् लोलरक्ताक्षो लुब्धो विटपङ्कलेपकः । वहुभुक् सागकम्पश्च दीनवागन्त्यजग्रही ॥४२॥ बहुभुक् चिन्तितं जानन् पिशिताशी चलेक्षणः । निर्मर्यादो मेषगन्धी स्विन्नाहो योनिजग्रही ॥४३॥ प्रहरन् जनमारोहन् वृक्षानुच्चापशब्दवान् । सर्वानुकारी विकृतो भवेद्भूतग्रही नरः ॥४४॥ फेनोद्गारी विवृत्ताक्षो निस्संज्ञ पतितो भुवि । सङ्कुचन् हस्तपादादि पीतागो दशनान् दशन् ॥४५॥ . । 6 7 8 9 बहुभुगिति । निर्मर्यादः-आचाररहितः ।। प्रहरनिति । अपशब्दः असह्यशब्दः ।। (३७-४३) (४४) 1 भ्रष्टः 2 कृशग्रही. 3 शूत्कारन् ; जूत्कारं 5 दुर्गन्धः 6 मेपगन्धः 7 अपशब्दवाक् 8 परितः 4 भुञ्जन् 9 गोदशनां ·द्वादशः पटल १७५ 1 2 3 - 5 6 7 लव्यसंज्ञः पुनः खस्थः स्यादपस्मारवान्नरः । शुक्माल्यांशुकादीच्छन् पठन् वेदान् कुशादिधृक् ॥४६॥ विप्रानुष्ठानच्छुद्धो भजन देवान् द्विजग्रही । प्रायस्तुल्यक्रियो विप्रग्रहेण ब्रह्मराक्षसः [[४७|| रक्तपुष्पादिधृड्नित्यं धावन् वल्गन् हसन् लिखन् । सहिष्णुः क्षत्रचेष्टाकृत् गायन् गर्वी नृपग्रही ॥४८॥ जृम्भामाणो हसन् क्रन्दन् आक्रोशन कर्पको वणिक् । नृत्यन्नवाच्यवाकुरत् दुर्विनीतो विशातुरः ॥४९॥ विष्मूलादिभुगव्यक्तवाङ्मेस्पादन लिखन् । विप्रद्विट् स्त्रीप्रियः साङ्गकम्पः स्यादृपलाही ॥५०॥ मिश्रचिह्नाः स्मृता नीचचण्डालव्यन्तरा ग्रहाः । मुञ्चामि किश्चिद्देहीति ब्रुवन् गायन् हसन् मृदुः ॥५१॥ न मुञ्चामीति वागात्माहर्ता परुष बदन् । सौम्याग्नेयग्रहावेतौ हन्तुकामं विवर्जयेत् ॥५२॥ निपतन् वपवृक्षादेन्यागाधाम्भसोर्विशन् । विधू-वन मूर्धजान् हृष्टो वैध पश्यन् प्रभापति ॥५३॥ 8 9 10 11 निपतन्निति । वर्ष-2oiled । अगाध अतलस्पर्शनम् ॥ (४५.५३) 1 लब्धः संज्ञा 5 सविष्णुः 9 लिहन् । 10 चण्डालाप्यन्तरा 3 परं वेदान् 7 विशातुदः। 4 तुल्याकृतिः 8 मूलादिजल 6 धूम्बन् - 11 वसन्' ·१७२ तन्त्रसारसर 1 2 3 स्दन् नृत्यति रक्ताक्षो हन्तुकामग्रही नरः । पश्यन् समन्तादुनिः शूलदाहज्वरान्वितः ॥५४॥ क्षुतप्णातः शिरोरोगी देहि देहीति यो वदेत् । उदिमः स्त्रीतनौ क्रीडन् प्रियवाद्यनुपद्रवी ॥५५॥ सातो माल्यावलकारी रति यो याचते शुचिः । बलिकामो रतेः कामी चैतौ साध्यौ च मन्त्रिणा १५६।। चेप्टाभिरेव पृथगीरितामि विज्ञाय भूतान्यखिलानि मन्त्री । तेषां चिकित्सां विदधातु तत- द्योग्याभिरव्यग्रमनाः क्रियाभिः ॥५॥ पश्यन्निति । उद्विग्नः भयचञ्चलः ॥ (५४-५६) चेष्टाभिरिति । देहि देहीति यो वदेत् स बलिकामो रतिकामश्च । पृष्टो ग्रहो मन्त्रविदे आत्मानं यथावद्वदेत् । तथा गर्वितः सन्न वदति चेत् , महापातकला- पनेन ग्रहस्य पञ्चमहापातकोच्चारणेनेत्यर्थः । तथापि न वदति चेत् सत्येन= MADJECTIOS ailsag10, aaord og oniogues | तथापि न वदति चेत् शम्भोः शपथेन=2800ca-lammam aag com ROAD | तदात्मानमात्मा भिषायं च वदेदित्यर्थः । ग्रहाविष्ट दृष्ट्वा स्वयमनाकुलः सन् मन्त्रपूतेन वारिणा संप्रोक्ष्य इष्टदेवतामनुस्मरन् पटेनान्तरितं कृत्वा गन्धाक्षतादिभिः संपूज्य, को भवान् क तव स्थानं किं त्वं प्राप्तः प्रापणे च को हेतुः शीघ्रं ब्रूहीत्युक्ते, यदि गर्वितो न वदति तदा महापातकी भविष्यसीति वदेत् । एवमेकरात्रं द्विरात्रं लिरात्रं वा परीक्षेत । पुनरपि न वदति चेत् , सत्येन त्वं बहीति वदेत् । एवमपि एकरात्र द्विरात्रं त्रिरात्र का परीक्षेत । 1 ज्वरादितः। 2 स उद्विमः तनौ 3 पियवाक् ·द्वादशः पटलः ।। १७३ पृष्टो महापातकलापनेन सत्येन शम्भोः शपथेन वापि । 2 ग्रहो वदेन्मन्त्रविदे यथाव- दात्मानमात्मप्रतिवाञ्छितं च ॥५८॥ बलिदानमुखानि तवदिष्टा- न्यथ कर्माणि च देशिको विदध्यात् । ग्रहमेदा निजवान्छितार्थलाभा- 3 दुपशाम्यन्त्यखिलाः सुरासुराधाः ॥५९|| यदि तेन न शाम्येरन् भूतास्तन्निग्रहे तदा मन्त्री । बन्धनताटनदाहाङ्गच्छेदनमुखैः क्रमाद्दण्डैः ||६०॥ ग्रहभेदानामुक्तो मुद्रामण्डलविधिः पृथक् तन्त्रे । स्याचेतस्मिन्निच्छा स चीक्षितव्यो हि मन्त्रिणा तस्मिन् ॥६॥ बलिदानादिचिकित्सा विदुषा सम्यक् कृतात्मरक्षेण । कियतां भूतविमोक्ष शनैशनर्देशिकेन्द्रेण ॥६२॥ ॥ इति नारायणीये त-प्रसारस द्वादशः पटलः ।। 4 पुनरपि न वदति चेत् , भो देवाज्ञामतिलचयसि, सर्वथापि वदेति । एवमुक्ते स आत्मानमात्मप्रतिवान्छितं च वदति ।। (५७-५८) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने द्वादशः पटलः ।। 1 लेपनेन 3. छेदनाद्यैः 2 मन्त्रविधेः * तेषु।

·॥ अथ ग्रहध्वंसपटलस्त्रयोदशः ॥ 1 2 मले द्वय क्रमाद्विष्णु विपूर्व यतिसुन्दरी । तारै विदारी ब्रह्मनी सशिवी कवच च फटू ॥१॥ कर्णे जप्याद्गृहमः स्यादायोऽन्यश्च ग्रहापहः । तारं हि द्वयहेतु च महादी सर्वकर्मकृत् ॥२॥ घोषाद्यनुग्रही सर्गी सामिवायुग्रहस्तथा । (म.) नमश्चण्डचामुण्डे 'वरदे दमने दहने हुँ 3 4 6 . हन फट् । आवेशने प्रधानः स्याहतादीनामय मनुः ॥३॥ मल इति । मले द्वयमिति । अमले विमले स्वाहा । ओं विदारी कुरु हुं फट् ॥ (१) कर्ण इति । ओं हि हि हे हुँ । घोपोऽयी तीवौ सामिवायुमहो वायुमण्डलमध्य- स्थानिमण्डलमध्यस्थः । नम इति । ओं नमधण्डचामुण्डे वरदे दमने दहने हुं हन हन हुं फट् स्वाहा । आवेशन इति । अयं मनुः-नमश्चण्ड चामुण्ड इत्यादिः पूर्वोक्तो मन्त्रः । (२-३) 2 जप्यः 8 तार्रफी 1 वनि सुन्दरी 4 घोपोत्यनुग्रही 5 ग्रहाः ६ हपडेडवणे उवणे हुं परदे दमने दहने हुँ, 6 कामुण्डे ।

·लयोदशः पटलः १.७५ . A (म.) नमो भगवते रुद्राय जटामकुटमन्दारकुसुमपट्पद वज्रतुण्ड नीलाअनसमप्रभ इंद भूतं हन विलपन्तं खट हुं फट् ठ ठ । तज्जप्तमापकृसरस्ताडितो मुञ्चति ग्रहः । b 3 4 5 6 (म.) नमो भगवते रुदाय मन्दारविटपच्छत्र सहस्रज्वालामुखकरचरण रु रु ख हुं फट् ठठ । अनेन ताडयेद्स्तं सर्पग्रहशान्तये ॥५॥ (म.) नमो भगवते महेश्वराय महाभैरवदेवाय नमः । कासाश महेश्वराय भ्रमर भ्रामय । सूकरि भक्षय छ। ..", अनेन मन्त्री तम्मा भक्षयेद्ग्रहमुक्तये। (म.) नमो भगवते रुद्राय महाभैरवाय ग्रहं नर्तय मोटय चल्म कीडय हुं उग्र चण्ड हुं फट् स्वाहा टट । एष भूतपिशाचादौ सर्वकर्मकरो मनुः ||५|| नमो भगवत इति । ओं नमो भगवते रुद्राय जटामकुट मन्दारकुसुमषट्पद वज्रतुण्ड नीलाञ्जनसमप्रभ इदं भूतं हन हन विलपन्तं ख ख हुँ फट् स्वाहा । नम इति । ओं नमो भगवते रुद्राय मन्दारविटपच्छत्र सहस्रज्वालामुख- करचरण रु रु पख हुं फट् स्वाहा । नम इति । ओं नमो भगवते महेश्वराय नमः । चालय चालय महेश्वराय भ्रमर भ्रमरि भ्रामय भ्रामय सूकरि भक्षय स्वाहा । b पुद्राश गतामचुनमन्दाररुद्राय गतमुचुत मन्दार ९ पुद्राश मन्दाप हितयच्छ सहस्र क्षुद्राश मदिरविष्टपच्छत 1 मपेश्वपाश नमः कासशमपेवपाश भ्रमरि ; पुद्राश मह 2 कासश 3 एतेन 4 तं मन्त्र 5 ग्रहमान्तये 6 मोहय मोता.

·१७६ सन्त्रसारसाहे 2 3 (म.) नमो भगवते रुद्राय शूलपाणिने रौद्ररूपाय धर वन्ध स्तम्भय गति छेदय हुं फट् ठठ । रज्ज्या तज्जप्तया स्तम्भ भूरह वा प्रवेष्टयेत् । तत्र बद्ध भवेद्भूतं निगृहीतं च तद्भवेत् ॥६॥ कुर्यान्मुक्त च. तज्जाप्याद्रज्जुमोक्षस्य मोक्षक्षम् । निपिञ्चेन् स्तम्भवृक्षादौ सलिल तेन मन्त्रितम् ॥७॥ तत्र प्रविष्ट भूतं स्याद्गत चानागतं वदेत् । करोति चेप्सितं सर्व यत्कृत्य मन्त्रवादिनः ॥८॥ (म.) नमो भगवते रुद्राय हर रक्ष मां हुं फट् ठठ । हयारिपुष्पं तज्जप्तं ग्रहाविष्टशिरो नयेत् । मन्त्रिणो वशमायाति ग्रहः कुर्याच वाञ्छितम् ॥९॥ 4 5 नम इति । ओं नमो भगवते रुद्राय महाभैरवाय ग्रहं नर्तय नर्तय मोटय मोटय वल्ग वल्ग क्रीडय क्रीडय हुँ उग्र चण्ड हुं फट् स्वाहा । नमइति । ओं नमो भगवते रुद्राय शूलपाणिने रौदरूपाय धर धर बन्ध बन्ध स्तम्भय स्तम्भय गतिं छेदय छेदय हुं फट् स्वाहा । अनेन जप्तया रज्ज्या स्तम्भ वा वृक्ष वा वेष्टयेत् । तत्रस्थं भूतं बद्धं भवति । निगृहीतं-निश्चेष्टितम् । (६) नम इति । ओं नमो भगवते रुद्राय हर हर रक्ष रक्ष हुं फट् स्वाहा । तज्जप्तेना- श्वारिपुप्पेण शिरसि प्रक्षेपात् ग्रहाविष्टो मन्त्रिणो वशमायाति । 6 1 पुद्राशयूसवानिदेपौदक्षवाशढवन्ध सन्तश, रुद्राशूलपाणिने. 2 वध. ४ कुर्यादुक्तं. 4. वादिना. 5 पुद्रशथप पक्ष. 6 तज्जप्तेन इति वाक्यपङ्क्तिः B पुस्तके नास्ति ।

·प्रयोदशः पटलः १७७ 2 (म) नमश्चण्डासिधाराय नमचन्द्रार्घसंस्कृतजटाय गृहाण मोटय आहर संक्रामय लघु दो ज्ञापयति हुँ फट् टठ। सर्पपैस्ताडितोऽनेन वान्छिते सक्रमेद्हः । (म) नभवण्डासिधाराय कुण्डमण्डले भूतसमये तिष्ठ हुं फट् ट। तन्मन्त्रितभिस्वावधात् ग्रहात तिष्ठति हः ॥१०॥ (म) नमवण्डासिधाराय चिलि गच्छ नमो b महाकालाय ठळ। एतज्जप्ततिलालेपाद्गहाणां त्रासन विदुः । 4 नम इति । ओं नमश्चण्डासिधाराय नमश्चन्द्राधसंस्कृतजटाय गृहाण गृहाण मोटय मोटय आहर आहर संक्रामय संक्रामय लघु रुद्रो ज्ञापयति हुं फट् स्वाहा । अनेन सर्पपैस्ताडनात् ग्रहो वाञ्छिते संक्रमेत् । नम इति । ओं नमश्चण्डासिधाराय कुण्डमण्डले भूतसमये तिष्ठ तिष्ठ हुं फट् स्वाहा । अनेन शिखाबद्धग्रहो ग्रहाते तिष्ठति । (१०) नम इति । ओं नमश्चण्डासिधाराय चिलि चिलि गच्छ गच्छ नमो महाकालाय स्वाहा । तज्जप्ततिलालेपात् ग्रहाणां त्रासनम् । a. नमश्चण्डालीढााश नमश्चन्द्रार्धसंस्कृतशताशगृहाण-मोतश; [नमश्चण्डालि- विपापाशौ म दास कटगताश गृहाण-मोटय] 1 आविश; आहिय 2 वाञ्छित b नमश्चण्डालीढापाशचुण्टमण्डले ; [ नमश्चण्डालि सापाश चुण्डमुण्ड सेध ] c नमश्चण्डालि धापा शकिसि गच्छ; [ नमश्चण्डालि दाषाश क्रीसि गच्छ.] ३ आविश आविश. के अनेन इति वाक्यपति: B कोशे नान्ति । 5 कुण्डल कुण्डले. 6 तन्नति वाव कोशे नास्ति। 23 ·१७८ तन्त्रसारसाहे (म) नमो भगवति कालि महाकालि नन्दीश्चरकालि इन्द्रकालि 1 , 2 ब्रह्मकालि परेतकालि भद्रकालि वनकालि पर पुर हर तुरु धुन आवेशय खर्ज गर्न ग्रह फण कपालेश्वरि शूलधारिणि ओं को प्रों अट्ट चामुण्डेश्वरि छ । नृसिंहशक्तिबीजाढ्ये ग्रस्त तारागते गुणैः ॥११॥ न्यस्य मन्त्र जपेदेन ग्रह आविश्य मुञ्चति । शूलिनी वज्रगान्धारी महापाशुपतो मनुः ।।१२।। महासुदर्शनं व्योमन्यापी चिबिडनासिकः । पातालनारसिंहश्च मन्त्रराजोऽपराजितः ॥१३॥ महाविद्या च मन्त्रशा ग्रहादीन्नाशयन्त्यमी। ग्रहेप्विष्टेन मन्त्रेण निमायेषु तदाचरेत् ॥१४॥ 3 . नम इति । ओं नमो भगवति रुद्रकालि महाकालि नन्दीश्वरकालि इन्द्रकालि ब्रह्मकालि परेतकालि भद्रकालि वज्रकालि पर पर पुर पुर हर हर तुरु तुरु धुन धुन आवेशयावेशय खर्ज वर्ज गर्ज गर्न ग्रह ग्रह फण फण कपालेश्वरि शूलधारिणि ओं क्रों प्रों अट्ट अट्ट चामुण्डेश्वरि स्वाहा । नृसिंहेत्यादि । ओंकार लिग्वित्वा तस्य मध्ये शूलं लिसित्वा शूलस्योतरकोष्ठयो. नृसिंहबीजं शक्तिबीजं च लिखित्वा तत्र ग्रस्त न्यस्य मन्त्र जपेत् । ग्रह आविश्य मुञ्चति ।। महाविद्येति । तदाचरेत्--निग्रहमाचरेत् । (११-१३) (१४) a पुद्रचालि मवि चि इम पेश्च पचाइ नन्दीश्वप चाइ इन्द्रचाइ ब्रह्मचाइ परेतचालि भद्रचालि बज्रचालि. 1 बीजादयः 2 गुणे ३ व्यापी च विटनासिक. ।

·प्रयोदशःः पटलः १७९ 3 आवाहितग्रहां शालिपिष्टजां भूतपुतलीम् । छेदयेतीक्ष्णशस्त्रेण कुर्याहाहादि वा बुधः ॥१५|| प्रस्ताविष्टो ग्रहः कन्देन्मा मा छिन्देति भीतवत् । साधयेतस्य कर्माणि वाञ्छितानि च दासवत् ॥१६॥ अङ्गारेण विपतरो मावालिख्य वा ग्रहम् । वेधयेनिम्बकीलेन ताडयेद्वन्धयेच्च वा (१) ॥१७] , (म) नमश्चण्डकोपरुद्राय चिलि मिलि भूतपतिराज्ञापयति । नमो भगवते रुदाय चिलि हिसे मूताधिपतिराज्ञापयति ठठ। एताभ्या ग्रहमोक्षाय भूतकूरबलिं हरेत् । तत् स्यात् सान्न सक्तुलाजतिलदोपारजोदधि ॥१८॥ a b - आवाहितेति । विपतरु Danoloo | अङ्गारं = erolcemsनिम्बः- ७' । कील=rDm) | ओं नमश्चण्डकोषदाय चिलि चिलि मिलिमि भूतपतिराज्ञापयति स्वाहा । ओं नमो भगवते रुद्राय चिलि हिसे हिसे भूताधिपति- राजापयति स्वाहा । एताभ्या मन्त्राभ्या भूतकूरबलिहरणात् ग्रहमोक्ष. स्यात् । करमन्नं सक्त्वादिपञ्चदन्यसहितमन्नमित्यर्थः । "भूतानि यानीह वसन्ति तानि बलिं गृहीत्वा विधिवत्प्रयुक्तम् । अन्यत्र वास परिकल्पयन्तु रक्षन्तु तान्यद्य नमोऽस्तु तेभ्य. ॥" अनेन मन्त्रेण ऐशान्यां द्विकुडवान्धसा वलिहरणात् ग्रहशान्तिः स्यात् । (१५-१८) 1 महांशाधि 2 भीतवान् ; भीतवाक् । B विपतरौ 4 आलिप्यं a नमश्चण्डकोड पुद्राशलिसि भूतपतिः, [ नमश्चण्डे,कोड पुद्राश किसि धमिलि.] b पुद्रा शकिसि, विले भूताधिपति. [पुद्राश किमि लिले मताधिपतिः.] क ·१८० सन्सारसाई मूडन्नि शाणी बहलनिठाणि । बलिं गृहीत्वा विधिवत्प्रयुक्तम् । अन्यत्र वासं परिकल्पयन्तु रक्षन्तु तान्यद्य नमोऽस्तु तेभ्यः ॥१९॥ दद्यादनेन मन्त्रेण बलि द्विकुडवान्धसम् । स भक्ष्यभूतरेण ऐशान्यां मूतशान्तये ॥२०॥ महादिकरणेप्वेव तत्स्थाने निहरेद्वलिम् । रक्तमालावते गेहे साप्तपणे त्रिभूमिके ॥२१॥ चीहिश्यामप्रियहूनां तण्डुलैथुलुकत्रिकैः । सदधिक्षीररक्तोदै न्यस्यो दिशृतं चरम् ॥२२॥ लाजसक्तं त्रिचुलुकं व्रीह्यादीनां न्यसेद्भुवि । दिश्वैशे नैर्ऋते चाथो वहौ नीराजितं पृथक् ॥२३॥ तावत्कुसुम्भरक्ताम्भो वायव्येऽटशतं तिलान् । मुद्रांश्च तण्डुलान् माषान् द्रोणपुष्पाणि च न्यसेत् ॥२४॥ 1 2 - 3 ग्रहादीति । रक्तमालावृते साप्तपणे त्रिभूमिके गेहे सदधिक्षीररक्तोदैः मीहिश्यामाप्रियङ्गना चुलुकत्रिकैः तण्डुलै. शृत चरुम् ऊर्ध्वादीनू न्यस्य भुव्येकत्र ब्रीद्या- दीनां लाजसक्तू त्रिचुलुक न्यसेत् । अथ अधस्थे भूमिके च दिक्षु ऐशे नैऋते वहौ वायव्यां च * याक्कुडवरक्ताम्भो न्यसेत् । तावदिति संख्यावाचि । तावत्कुडवमिति एकोनपञ्चाशत्कुडवमियर्थः । कीदृग्विशिष्टं पृथड्नीराजितम् । एकैकस्यां दिशि न्यासकाले -- 1 च तम् । 2 राजसक्तु ६ एकैकस्मिन् दिशि ३ यावत्फुडवरक्ता 4 यावत् ·प्रयोदशः पटलः १८३ 2 सर्व नीराज्य कृत्वैवं यजेद्वलिमर्नु जपन् ।' रक्ते तिलादीन् क्षिप्त्वाने लाजसक्तन् क्षिपेत् मात् ॥२५ नीराज्य गेहरक्ताभ्यां ग्रस्त तौ चत्वरं नयेत् ।' गृहान्तन्यस्य रक्ताम्भः सर्वदिक्षु बलिं हरेत् ॥२६॥ शिष्टैः सभूतपूरानैर्मन्त्रेणानेन देशिकः । (म) ओं णियाकपा पौगालगोलणः सदसन्तो विरूपा विश्वरूपा घोररूपाध मृगास्या विहगानना पुष्टिकृतोऽपुष्टिकृतः कामदाश्च बलिमिच्छन्तः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो नमो नमः । तारे बीजाङ्ककोणाग्निगेहस्ये रजसार्पिते ॥२७॥ 3 . 5 पृथक् पृथड्नीराजितमित्यर्थः । एकैकल सप्तसप्त कुडवरक्ताम्भ. पृथड्नीराजितं क्षिपेदित्यर्थ । । वायव्ये अष्टशतमष्टोत्तरं शतं तिलान्=000 NOOS ayea lad2am] मुद्रांश्च तण्डुलान् मापान् द्रोणपुष्पाणि च । तत्रैव मुद्रादयोऽप्यष्टोत्तरशतयो. बलिमनु जपन् भूतानि यानीत्यादि मन्त्र जपन् , “ अग्रे रक्त तिलान् क्षिप्त्वा लाजसक्तून् क्षिपेत् कमात् " इति ऊर्ध्वादिक्रमादित्यर्थः 1 ओं निशाचरौद्रा. सन्तोऽसन्तः सदसन्तो विरूपा विश्वरूपा महारूपा घोररूपाश्च मृगास्या निहगानना- पुष्टिकृतोऽपुष्टिकृतः कामरूपाश्च बलिमिच्छन्तः 'सर्वेभ्यो भूतेभ्यः सर्वगणेभ्यो नमो नमः । अनेन सर्वदिक्षु बलिहरणम् । (१९-२६) तार इति । रजसा अर्पिते तारे दीपं न्यसेत् । कीदृग्विशिष्टे, बीजाङ्ककोणानि- गेहस्थे, दीप, कीदृग्विशिष्टं, शरावस्थम् ; कपिलाज्याजमूत्रयुक्तं घटेन पिधाय, घटपृष्ठगते 1 सर्प 4 मृगार्यस्य 2 गेहरलाभ्यां णियाकपा पोदाः सन्तौ लन्तः सदास्मन्न. विरूपा 6 पिहगाननां पुष्टिकृत काम 1 है ·१८० भन्सारसह 'मूडन्नि शाणी बहलनिठाणि । बलिं गृहीत्वा विधिवत्प्रयुक्तम् । अन्यत्र वासं परिकल्पयन्तु रक्षन्तु तान्यद्य नमोऽस्तु तेभ्य." ॥१९॥ दद्यादनेन मन्त्रेण बलि द्विकुडवान्धसम् । स भक्ष्यभूतपूरेण ऐशान्यां मूतशान्तये ॥२०॥ महादिकरणेप्वेव तत्स्थाने निहरेद्वलिम् । रक्तमालास्ते गेहे साप्तपणे त्रिमूमिके ॥२१॥ वीहिश्यामप्रियङ्कना तण्डुलैधुलुकत्रिकैः । सदधिक्षीररक्तोदै न्यस्यो;दिशृतं चरम् ॥२२॥ लाजमुक्तं त्रिचुलुकं ब्रीद्यादीनां न्यसेदवि । दिक्ष्वैशे नैर्ऋते चाथो वह्नौ नीराजितं पृथक् ।।२३।। तावत्कुसुम्भरक्ताम्भो वायव्येऽष्टशत तिलान् । मुद्गाश्च तण्डुलान् माषान् द्रोणपुष्पाणि च न्यसेत् ॥२४॥ - 1 2 - 3 ग्रहादीति । रक्तमालामृते साप्तपणे त्रिभूमिके गेहे सदधिक्षीररक्तोदैः बीहिश्यामाप्रियङ्गना चुलुकत्रिकैः तण्डुलै शृत चरुम् ऊर्बादीनू न्यस्य भुव्येकत्र व्रीह्या- दीना लाजसक्तू त्रिचुलुक न्यसेत् । अथ अधस्स्थे भूमिके च दिक्षु ऐशे नैऋते वह्रौ वायव्या च यावकुडवरक्ताम्भो न्यसेत् । तावदिति संख्यावाचि । तावत्कुडवमिति एकोनपञ्चाशत्लुडवमित्यर्थ. । कीदृग्विशिष्टं पृथड्नीराजितम् । एकैकस्यां दिशि न्यासकाले 4 1 च तम् । 2 राजसक्त एकैकस्मिन् दिशि ३ यावरफुडवरक्ता 4 यावत् 8 ·प्रयोदर्शः पटलः १८ 2 सर्व नीराज्य कृत्वैवं यजेद्वलिमर्नु जपन् । रक्ते तिलादीन् क्षिप्त्वाग्रे लाजसतन् क्षिपेत् क्रमात् ॥२५॥ नीराज्य गेहरक्ताभ्यां प्रस्तं तौ चत्वरं नयेत् ।। गृहान्तन्यस्य रक्ताम्भः सर्वदिक्षु बलिं हरेत् ॥२६॥' शिष्टैः सभूतकूरानैर्मन्त्रेणानेन देशिकः । (म) ओं णियाकपा पौगालगोलणः सदसन्तो विरूपा विश्वरूपा घोररूपाध मृगास्या विहगानना पुष्टिकृतोऽपुष्टिकृतः कामदाश्च बलिमिच्छन्तः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो नमो नमः । तारे बीजाककोणामिगेहस्थे रजसार्पिते ॥२७॥ 3 5 । . पृथक् पृथड्नीराजितमित्यर्थः । एकैकन सप्तसप्त कुडवरक्ताम्भः पृथड्नीराजितं क्षिपेदित्यर्थः। वायव्ये अष्टशतमष्टोत्तरं शतं तिलान् ECOMoos amaalodem ! मुद्गांश्च तण्डुलान् माषान् द्रोणपुष्पाणि च । तत्रैव मुद्रादयोऽप्यष्टोत्तरशतयोः बलिमर्नु जपन् भूतानि यानीत्यादि मन्त्र जपन् , " अग्रे रक्त तिलान् क्षिप्त्वा लाजसक्तून् क्षिपेत् क्रमात् " इति ऊर्ध्वादिक्रमादित्यर्थः । ओं निशाचररौद्राः सन्तोऽसन्तः सदसन्तो विरूपा विश्वरूपा महारूपा घोररूपाश्च मृगास्या विहगाननाः पुष्टिकृतोऽपुष्टिकृतः कामरूपाश्च बलिमिच्छन्तः सर्वेभ्यो भूतेभ्यः सर्वगणेभ्यो नमो नमः । अनेन सर्वदिक्षु वलिहरणम् । (१९-२६) तार इति । रजसा अर्पिते तारे दीपं न्यसेत् । कीदृग्विशिष्टे, बीजाङ्ककोणामि- गेहस्थे, दीपं, कीदृग्विशिष्टं, शरावस्थम् ; कपिलाज्याब्जमूत्रयुक्तं घटेन पिधाय, घटपृष्ठगते 1 सर्प 4 मृगार्यस्य 2 गेहरत्नाभ्यां 3 णियाकपा पोदाः सन्तौ लन्तः सदास्मन्नः विरूपा 6 पिहगाननां पुष्ठिकृतः काम ·१८२ सन्तंसारसाहे 1 2 3 4 न्यसेद्दीपं शरावस्थ कपिलाज्यानसूत्रयुक् । तत्पिधाय घटेनाये स्वयन्त्रे जपया कृते ॥२८॥ घटपृष्ठगते ग्रस्त न्यस्य चिन्तामणि जपेत् । प्रहावेशविनाशार्थ प्रस्तं तेनाभिषेचयेत् ॥२९॥ यष्टीककृती: साध्यदीर्घा गर्तत्रिकोणगाः । रक्तमालापरीताः कृत्वा प्रस्तं न्यसेदिह ॥३०॥ कुर्यातदूर्ध्वप्रासाद पैशाचीविपवृक्षजम् । सहस्रवर्तिज्वालाज्यपात्रं तदुपरि न्यसेत् ॥३१॥ सान्नेन भूतकूरेण तस्मिन्नीराज्य तद्भुनेत् । मुष्टया सप्ताहुतीस्तेन जपापुष्पाणि सप्त च ॥३२॥ 5 6 7 (२७-२९) जपया कृते आये स्वतन्ने प्रस्तं न्यस्य चिन्तामगि जपेत् । जपा=Ramcscoroilas आये स्वयन्त्र इति चिन्तामणिविधाने यन्त्रद्वयं वक्ष्यते । तयोः प्रथमे यन्त्र इत्यर्थः । ग्रहावेशार्थ ग्रहविनाशार्थं च ग्रस्तं तेनाभिषेचयेत् । चिन्तामणिजप्तजलेनाभिषेकात् ग्रहा नश्यन्तीत्यर्थः । यष्टीत्यादि । साध्यदीर्घा: साध्यसमानदीर्घाः । गर्तत्रिकोणगा:-त्रिकोणगतस्य त्रिकोणगता इह गर्ने प्रस्तं न्यसेत् । पैशाचिकं=c2009 | विपवृक्ष=22nmeloo | सान्नेन भूतकूरेण त नीराज्य तस्मिन् हुनेत् । तेन-चिन्तामणिमन्त्रेण । प्रासाद चत्वरे संस्थाप्य, नमो भूतेभ्य इत्यनेन मन्त्रेण चत्वरे रक्ताम्भ.पुटितो बलिदातव्यः । ओं नमो । - 1 तत्पीडायै 2 घटपुष्पगते 3 विनाशान्त 4 वय्यकृती: 5 परीताराः 6 ज्वालाढय नीराज्यक हुनेत् 8 स्वयन्त्र 9. तयोः प्रथम इति वाक्यं B क्रोशे नास्ति ।

·प्रयोदशः पटलः १८३ 1 - प्रासादेनाथ नीराज्य ग्रस्त संस्थाप्य चत्वरे । मन्त्रेणानेन दातव्यो रक्ताम्भःपुटितो बलिः ॥३३॥ (म) नमो भूतेभ्यो भूतकृयः योऽरिष्टकृद्भयः सर्वेसर्वभूतगणेभ्यो नमो नमः । जपाकिंशुकयो. पुष्पैहाती तेन होमयेत् । वह्नौ जपात्रिकोणस्थे तद्वन्दाकेन वा हुनेत् ॥३४॥ अपामार्ग नेतेन प्रस्तं भूत्या च ताडयेत् । स्यादावेशकदाघ्राणात् तज्जप्ता अहिणो जपाः ॥३५॥ जपात्रिकोणगे वह्नौ हुत्वा संपातसाधिता । त्रैलोही मुद्रिका जप्ता ग्रहादिद्रोहनाशिनी ॥३६॥ (म) कुसुमवाहिये अमृतश्रेष्ठे ठठ । वीळि टठ । खिलि ठठ । विलि ठठ । विलि ठठ । हरि ठठ। खिरि ठठ । छिरि ठठ। 2 3 - फिरि ठठ। भूतेभ्यो भूतद्भय. सर्वेभ्योऽरिष्टद्भयः सद्योऽसद्धः सदसद्धयः सर्वभूतगणेभ्यो नमो नमः । 'ग्रहातो जपाकिंशुकयो पुप्पैच चिन्तामगिमन्त्रेण होमयेत् ॥ (३०-३३) जपेति । तेन चिन्तामगिमन्त्रेण जपात्रिकोणस्थे जपापुप्पेण त्रिकोण कृत्वा तस्मिन्नित्यर्थः । तद्वन्दाकेन-2017 crofile neilerolease | 5 चिन्तामणिमन्त्रेण जप्त्वा जपाघाणात् अहिण आवेशत् स्यात् । मुद्रिका=oporonloo ॥ (३४-३६) -- तज्नप्ता 1 तत् स्थाप्य 2 ध्यादावेशकृताघ्राणा । ग्रहार्त इति वाक्य B कोशे न दृश्यते । 6 चिन्तामणि इदं वाक्यं B कोशे नास्ति ·१८४ तन्त्रसारसहे 2 3 4 5 6 7 8 9 किंशुकार्कावपामागों विषवृक्षस्तथा वटः । इष्टवाद्येनामिमन्यैस्तत्समिद्भिग्रहहृद्धनेत् ॥३७॥' (म) उतिष्ठ पुरुषि किं स्वपिपि भय मे समुपस्थितम् । ' यदि शक्यमशक्यं वा तन्मे भगवति शमय ठठ ॥३८॥ अनेनानित्यसमिधो मध्याहे प्राङ्कणे हुनेत् । वृक्षे वृत्तपरिस्तीर्ण मण्डले दर्भमुष्टिना ॥३९|| निशाचूर्णावृते रक्तगन्धपुप्पाचिंतेऽनले । महत्यां ग्रहपीडायामन्यत्रापि महापदि ॥४०॥ विकिरेद्राजपीडादौ तिष्ठन्नञ्जलिना जलम् । अनित्यसमिधो रात्रौ दुर्गास्थाने निरालये ॥११॥ हुत्वा तद्धसितं जप्तं सेनादींश्चाटयेतथा । तन्मन्त्रिताः सिता गुजा विकीर्णा: सैन्यचाटनाः ॥४३॥ कुसुमेति । ओं खुमु खुमु महाविद्ये अमृतश्रेष्ठ स्वाहा । अग्निचयनार्थमेप मन्त्रः । (१) ओं खिलि स्वाहा । ओं खिलि हलि स्वाहा । (२) ओं हलि स्वाहा । ओं हलि हलि स्वाहा । (३) ओं खिरि स्वाहा । ओं खिरि खिरि स्वाहा । (१) ओं हिरि छिरि स्वाहा । (५) ओं हरि स्वाहा । ओं हरि स्वाहा । एकैकस्य द्रव्यस्य द्वौ मन्त्री "उतिष्ठ पुरुपि कि "खपिपि भयं मे समुदस्थितं । यदि शक्यमशस्य वा तन्मे शमय स्वाहा" । दर्भमुष्टिना वृत्तपरिस्तीर्ण-वृते मण्टले। मध्याहे प्राङ्कणेऽनेन मन्त्रेणानित्यसमिद्धोमागृहणन्तिः । अनित्य=momosी । परिस्तरणस्य परितो निशाचूर्णाहते निरामये दुर्गास्थाने = Ghahaninilayocrmoponroecreiled सिता गुजा-oundatcom || (३६-४२) 1 किंशुका च वामागे 2 अन्यैस्तु 8 स्वविरिभश 4 आदित्यसमिधो '। गन्धमाल्यार्पितानले। 6 पुष्पार्चिते नखे। 7 दुर्गस्थाने 8 निशालये ३ तया 10 किं सुपिषुपि भगवति ॥ 11 शमे ·प्रयोदशः पटलः १८५ 1 2 (म) भूर्भुवः स्वपे ज्वल प्रज्वल ज्वालामालिनि देवि सर्वभूतसंहारकारिके वरदे जातवेदसे ज्वल प्रज्वल हुं फट् ठठ। खण्डनैरथ कार्यासबीजैर्वा हुतमेतया । चकुलारिष्टयोः पत्रैः सिद्धार्थलवणोपणैः ॥४३॥ क्षीरवृक्षसमिद्भिर्वा साज्यैर्वा ग्रहहृत् पृथक । तिलजेन जयाशेलसुवेण ग्रहहृद्भुतम् ॥१४॥ कुर्याज्जपाभिषेकाद्या ग्रहमीरनया क्रियाः। (म) नमो रलत्रयाय नमश्चण्डवजशृङ्खलाय प्रदीप्ताय प्रज्वलितहस्ताय प्रज्वलितार्चितदीप्तकेशाय नीलकण्ठाय कृतान्तरूपाय लम्बो- दराय महाज्ञानवक्ताय भृकुटीमुखाय चतुर्दष्ट्राकरालाय a b 3 - भूर्भुव इति । ओं भूर्भुवः स्वरे ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल ज्वालामालिनि देवि सर्वभूतसंहारकारिके वरदे जातवेदसे ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल हुं फट् स्वाहा । अनेन खण्डनादिहोमाद्हशान्तिः । खण्डन--052101 | कार्पासबीज=nLICscrilesecs वकुल=Desarmail | अरिष्ट:=enly I सिद्धार्थ.=chse" । लवण=28s | ऊपण' = CSCHLATES" | साञ्चः क्षरिपृक्षतामतिः । क्षरिपृक्ष-0322NOr | निलज opom | शेल:=2007 || (४३-४४) नम इति । ओं नमो रत्नत्रयाय नमश्चण्टवज्रपाणये महासत्त्वसेनापतये नमश्चण्डवज्रशृङ्खलाय प्रदीप्ताय प्रज्वलितहस्ताय प्रज्वलितार्चितदीसकेशाय नीलकण्ठाय कृतान्तरूपाय लम्बोदराय महाज्ञानवक्ताय भृकुटीमुखाय चतुर्दष्ट्राकरालाय महाविकृत- 1 ज्वस प्रज्वस a 2 माच्छिनि नमोपणत्रशाशतमधाण्डज़पानशमबालत्व लणापटशेनमश्चण्ड फन्न शृङ्खलाय b प्रज्वरितगधु प्रज्वला 3 नीलकर्णाय 4 चतुर्दष्ट्राय करालाय 24 .

·तन्त्रसारसङ्गहे 1 , महाविकृतरूपाय वज्रगर्भाय । एहि कायमनुप्रविश्य शिरसि गृह । चक्षुषी चालय । हिरि भिरि किं चिरयसि । देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसभूतभीषण प्रेतनागपिशाचापस्मारान् त्रासय, कम्पय, समयमनुस्मर, हन दह पच मथ विध्वंसय, चण्डासिधाराधिपतिरुद्रो ज्ञापयति हुं फट् ठछ । विद्या चण्डासिधारेयं ग्रंहघ्नी स्याजपादिना ॥४५॥ (म) खगरावणाय विद्महे चण्डेश्वराय धीमहि तन्नो देवः प्रचोदयात् । अन्तर्जलजपात् सिन्धोमन्त्रोऽयं ग्रहमोक्षणः । (म) नमः पशुपतये नमो भूताधिपतये नमो रुद्राय लब्धखजरावणाय विहर सर नृत्य स्फोटय श्मशानभस्मार्चित- 2 a 3 रूपाय वज्रगर्भाय एवेति कायमनुप्रविश्य शिरसि गृह्ण गृह्ण चक्षुषी चालय चाल्य हिरि हिरि भिरि भिरि किं चिरयसि देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसभूतभीषण प्रेतनागपिशाचापरमारान् त्रासय त्रासय कम्पय कम्पय समयमनुस्मर हन हन दह दह पच पच मथ मथ विध्वंसय विश्वमय चण्टासिधाराधिपतिरुद्रो ज्ञापयति हुं फट् स्वाहा । चण्डासिधारा-इयं विद्या जपादिना ग्रघ्नी ॥ (४५) खड्गेति । ओं सगरावणाय विद्महे चण्डेश्वराय धीमहि तन्नो देव. प्रचोदयात् । नम इति । ओं नमः पशुपते (तये नमो भूताधिपतये नमो स्वाय 'लब्धखगरावण ल ल ल ल हर हर सर सर नृत्य नृत्य म्फोट्य स्फोटय श्मशान भस्मार्चितशरीराय घण्टा- कपालमालधराय व्याघ्रचर्मपरिधानाय शशाकृतोसराय कृष्णसर्पयज्ञोपवीतिने चल चल । 1 गिरि 2 गिड्जपानागदिवे चण्डेश्वराय n नमः पर्युपटशेणमोठादिपटगेन मोषुद्राश अलब्धसड्ग 8 सर नृत्य श्मशान 4 चण्टामिधारा इति वाय A कोशे नास्ति । 5 अरब्धखद्ग 6 भस्मापित ·त्रयोदशः पटलः १८७ 1 2 3 4 5 शरीराय घण्टाकपालमालधराय व्याघ्रचर्मपरिधानाय शशाङ्क- कृतशेखराय कृष्णसर्पोपवीतिने | चल विले वल्ग अमिवर्ति- सकपालिन् हन भूतान् त्रासय मण्डलमध्ये कटु रुद्राकुशेन समय प्रवेशय आवेशय चण्डासिधाराधिपतिरुद्रो ज्ञापयति हुँ फट ठठ। ग्रहादिनाशनायोक्तो मन्त्रोऽयं खड्गरावणः ॥४६॥ वक्ष्यमाणः शिवः पद्ममध्ये स्थाप्योऽस्य देवता ।' (म) ओं भूताधिपतये । तमिष्ट्वानेन मन्त्रेण पूज्या देव्य. समातरः ॥४७॥ (म) खिं खिन्यै नमः । प्रस्खलिन्यै नमः । चुलुकुण्डायै नमः । कृष्णपिङ्गलायै नमः । फल्गुन्यै नमः । टिरिटिल्यायै नमः । मतपालिकायै नमः । चन्द्राक्तिजटायै नमः । विले विले तत्स तत्स वल्ग क्ला अमिवर्तितकपालिन् हन हन भूतान् त्रासय त्रासय मण्डलमध्ये कटु कटु रुद्राकुशेन समय प्रवेशय प्रवेशय । आवेशयावेशय । चण्डासि- धाराधिपतिरुद्रो ज्ञापयति । हुं फट् स्वाहा । ओं नम. पशुपतये स्वाहा । हृदयाय नमः । ओं नमोभूताधिपतये स्वहा । शिरसे स्वाहा । ओ नमो रुद्राय स्वाहा । शिखायै वषट् । लव्धखङ्ग रावण ल ल ल ल हहर हहर सर सर नृत्य नृत्य स्फोटय स्फोटय स्वाहा । कवचाय हुं फट् । ओं चल चल बिले दिले तत्स तत्स वल्ग वल्ग अनिवर्तितकपालिन् हन हन भूतांस्त्रासय त्रासय । मष्टपमध्ये कटु कटु रुद्राकुशेन समयं प्रवेशय प्रवेशय । आवेशयावेशय । चण्डासिधाराधिपतिरुद्रो ज्ञापयति हुँ फट् स्वह।। नेत्रत्रयाय वौ पट् ।। ओमिति । ओं भूताधिपतये स्वाहा । अनेनोपचारान् प्रदापयेत् । अङ्गे प्रथमावृतिः । ओं चुलुकुण्डायै नमः । ओं' प्रस्खलिन्यै नमः । ओं कृष्णपिङ्गलायै नमः । 1 विलय 2 अनिवर्तितकपालिसहन 3 अयं मन्त्रः, चुलुकुण्टायै नम इति B कोश आरभ्यते । 4. पस्खलिन्दी 5 उत्तमपालिकायै 7 प्रबलिन्यै. 6 6 अलब्ध ·१८८ तन्त्रसारसंग्रहे (म) ऐन्द्रयै नम, नम, । कौमार्य नम , 1 सौम्येशादिपु पत्रेषु पूज्यास्ता अप्रदक्षिणम् । ब्राह्मयै वैष्णव्यै नम, चामुण्डायै नम , महेश्वर्य नम वारायै नम , विनायकाय नम । प्रागीशादि यजेदेतान् लोकेशान् सायुधान् पुन ॥४८॥ सपूज्य रक्तकुसुमादिभिरेवमीश नित्य जपादिविधिना भजते मनु य । नागो यथा मृगपतेविहगेशितुर्वा तदृष्टिपातमपि नोत्सहते ग्रहौध ॥४९॥ दप्यमेखलपद्धचर्मवसनो घण्टा स्विमालाधर खटाङ्गादिकलक्षणोऽभयवरौ दाता सखट्याङ्कुश । ज्वालोल्कारसनोपवीतभुजगो विद्युनिभो भस्मना लिप्ताङ्गो मणिकुण्डले दशभुज पञ्चास्यमूर्धा शिव ॥५०॥ ऑफल्गुन्यै नम । सौम्यादिदलायेषु अप्रदक्षिणमेता । ओं टिरि टिरि टिरिल्लायै नम । ओं मतपालिकायै नम ।ओं खिहन्यै नम ।ओं चन्द्राङ्कितजटायै नम । ईशादिकोण दलप्वपदक्षिणमेला । ऐन्द्री ब्राझी वैष्णवी च चामुण्डी न ऐन्द्रादिकमात् । पुनरिन्द्रादय पुनर्वञादय पुनरीशे चण्डीश च ॥ (४७-४८) सपूज्येति । नागो गज । मृगपते सिंहस्य । विहगेशितुर्वेति । तदा नाग -सर्प । घप्टामेखलबद्धचर्मवसन -घण्टाभियुक्तया मेखल्या पद्धचर्मवसन । गजचर्मव्याघ्रचर्म- खटानादिकलक्षण । अभयादिभि सहाप्टाहो अभयवरदाता च सदानुश । चतुर्दाहो ज्वालोल्कारसन -ज्वालया सहिता उल्का ज्वालरोल्का तत्सदृशजिद्द , उपवीतभुजग- तक्षकोपवीत । उक्त एप शिवो दशभुज पञ्चास्यमूर्धा च ।। (४९-५०) 1 वागीशादि 2 उल्लारशना ।

·लयोदशः पटल ફટ कोधामितणे नरसिंहविद्या मन्त्रावघोरास्त्रसुदर्शनौ च । एते ग्रहाक्षेपविधौ प्रशस्ता होमाभिषेकप्रमुखक्रियाभिः ॥५१॥ पूजा महेशस्य जया बलिश्च धर्मक्रियासावनिकश्च होमः । आदौ चिकित्सां मतिमान् ग्रहाणा- मेताहशः कर्मभिरारभेत ॥५२॥ बीजाङ्कपञ्चशिरसो भुजगस्य भोगे मन्त्र नृसिंहमथ पाशुपतं लिखेद्वा । पुच्छे च नाम जपहोमसुसाधितं त- धन्त्र ग्रहार्तिशमनं सकलामयन्नम् ॥५३|| क्रोधेति । तूर्णा त्वरिता । सावनिकहोमः गणहोमः । (५१-५२) बीजाङ्केति । भर्ने 'पञ्चमुखमहिं पिलित्य, तस्य च पञ्चशिरसि क्षों इति, तस्य भोगे " उग्रं वीरं महाविष्णु ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् । नृसिंह भीषणं भद्रं मृत्यु मृत्यु नमाम्यहम् " इति लिखेत् । तस्य पुच्छे हींकारं लिखित्वा, तदन्तर्जीव, जीवस्य परितो देवदत्तस्य ग्रहपीडां नाशय नाशयेति ।। , 1 मतिमानमीप 2 पञ्चमुखमही ·ܘܬ݂ܳ; तन्त्रसोरसङ्गहे - आख्यामौ दण्डिनि क्षे विलिखतु वहिरों वर्म खे क्षे च हुं फट छान्तं ये द्वीन्दुमाख्यान्तरितमपि लिखेद्वृत्तयोरन्तराले । पट्कोणेप्वनिमयेष्वपि विषमथ तत्सन्धिषु क्ष सबिन्दु यन्त्र भूमण्टलस्थ विधिवदपहरेत् सर्वदुष्टग्रहार्तिम् ॥५४॥ जीव नाम विगर्भितं कलशग मध्ये लिखेत्तद्वहि- र्जीवाव्याप्टदलान्वितं च कमलं त्रिंशद्दलाढ्यं पुनः । शान्तः कादिभिरक्षर सहितं पद्मावेश्मस्थित यन्त्र भूतविपज्वरादिपु हितं संजीवनाख्यं विदुः ॥५५॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे त्रयोदशः पटलः ।। , -- , (५४) आख्यामाविति । आख्यामौ दण्डिनीत्यादि सौंकारं लिखित्वा, तस्यान्त वं, जीवस्य परितः आख्यां च, क्षौकारस्य बहिः वृत्तं कृत्वा, ओ हुँ खे क्षे हुं फट् जये . स्वाहा । तस्याख्यान्तरितेनानेन मन्त्रेण वृत्तस्य परितो वेष्टयित्वा, पुनस्तद्वहितं, तद्वहिः पट्कोणं, तत्कोणापु लं इति, अश्राग्रे में इति, सन्धिषु क्षे, तद्वहिश्चतुरश्रं, चतुरश्रस्य चतुर्यु कोणेषु लं इति । विधिवज्ञपहोमादिकं सुसाधितम् ।। जीवं नामेति । वं इति लिखित्वा, तस्यान्तर्जीवं, तस्य परित आख्यविगर्भितं कलशाकार, कलशस्य बहिर्वतं कृत्वा, तद्वहिरप्टदलं, दलेपु जीवं, तद्वहिर्वृत्तं, सहहिस्त्रिशद्दल, तेषु दलेपु कादिशान्तान्यक्षरागि, तद्वहिरबचन्द्र, तस्थाथद्वये 'पफारम् । सजीवनं नाम यन्त्रमेतत् ॥ (५५) ।। इति नारयणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने त्रयोदश. पटल. ॥ " , 1 विदर्भितं. 2 विधियदिति था A कोशे नास्ति. 8 चकार, ·॥ अथ उन्मादधंसपटलश्चतुर्दशः ॥ b 1 कृष्णा कशेरुखजूरा विदारीमधुके वरी। शर्करा मधु सर्पिश्च सर्वोन्मादे पिवेदिदम् ॥१॥ चकतैलं सधुत्तरमूलचूर्ण भुवि न्यसेत् । सप्तरात्रं तदुद्धृत्य लिम्पेदुन्मादशान्तये ॥२॥ नस्ये जरायुमरिचं खारी, वाईकाम्भसा । धेतेक्षुचूर्ण ससित रस श्लेष्मातकत्यचः ॥३॥ केसरं कर्णिकारस्य कपिलागोमयाम्बु च । स्तन्येन पाननस्याभ्यामुन्माद अन्त्यमी पृथक् ॥४॥ मधूकयष्टिमृट्टीकाकृष्णार्जुरचन्दनाः । गोपीजलास्तन्येक्षुरसाज्यमधुशर्कराः ॥५॥ - कृष्णेति ! कृष्णा = migon (YLL98) । कशेरुः = thRPPHOTOGRa खजूरः :=my origiyo | विदारी=sCEoga" । मधुकः = Doslacyoo | वरी शतावरी । शर्करा-पञ्चसार । मधु==s mcd | सर्पिः = amy | उम्मादः प्रान्तिः= (GOOD") । इदमौषधजातं सर्वोन्माटे पिवेत् ।। (१) चति । चक्रतैलं = chamseum | धुत्तूर:=22Groi" | भुवि न्यसेत् भूमौ स्थापयेत् ।। नस्य इति । जरायुः गर्भवेष्टनम् । वतिः-गुलिका । आर्द्रकं-Domi) || (३) मधूकेति । जलं-DERERA) | अ=AOTOASTE (१) || (५) a विदारीमधुर्फ । सदुर्धर 1 पण्याईक 2 कृष्णकर ·1 2 तन्त्रसारसगृहे एतैनस्यक्रिया कार्या नूतने चित्तविभ्रमे । राजी करजव्याघातशिरीपार्कनिशाद्वयम् ॥६॥ प्रियत्रिफलादारु हिनुम्योपकुचन्दनम् । मञ्जिष्ठोयाजमूत्रं च तद्गुली ग्रहनाशिनी ॥७॥ पाननस्याञ्जनालेपनानोद्वर्तनधूपनात् । यष्टीहिनुवचाव्योपशिरीषलशुनामयैः ॥८॥ नस्याञ्जनादि कुर्वीत साजमूत्रैर्ग्रहापहैः । शयिस्कन्दनिर्माल्य शैवं सर्पिः पुरं वचा ||९|| गोपुच्छरोम रोमाज पत्रे निम्बाधिवृक्षयोः । हिनुराजी च तैः सन्ध्यात्रये धूपो ग्रहापहः ॥१०॥ शिखिपित्तं विडालीविट् गोशृङ्गाज्याजरोमभिः । कुक्कुटाण्डवचोन्मत्तमातुलास्थिकटुत्रिकैः ॥११॥ निम्बपत्रवचारानिहिङ्गुगोमेषरोमभिः । हिङ्ग्यावहिलशुनैपा एते ग्रहापहाः ॥१२॥. राजीति । प्रियङ्गु:=6ROGed | कुचन्दन-रक्तचन्दनम् । उपा=oomi | गुली-गुलिका ॥ (७) यष्टीति । शवः शिव. । आय:-शाम्ता । स्कन्दः सुब्रह्मण्यः । तेपां निर्माल्यं- विल्वपत्रादि । शैवं सर्पिः = शिवलिङ्गाभिषिक्तवृतम् । पुरं-गुग्गुलुः । अधिवृक्षः : COMDOOO | राजि-tha | (८-१०) शिखीति । बिडालीविट् =OJalesagte | वह्निः=6lhasrael । लशुन: 0018927॥ (११-१२) 3 - %D 1 वचावक्र 2 सायस्कन्द 3 बिलालीविट ·चतुर्दशः पटलः केशवहितुपाहित्वग्वृहत्यौ रोहिणी निशे । वचाकासिराढास्थि गोशृङ्ग पृषदेशविट् ॥१३॥ निर्माल्योपणवंशत्वक पद्मदन्ती नखद्विनौ । निम्बपत्रजरोमामिशिखाज्यलशुनीपुरम् ॥१४॥ गोवालास्थि यवो राजी श्रीवेष्ट दारु हिङ्गु च । उलूखले प्रहत्त्यैतान् यत्तमूत्रेण भावयेत् ॥१५॥ मृत्पात्रे स्थापितैरेभिधूपयेद्ग्रहशान्तये । प्रहा गृहाच्च निन्ति विपक्षुद्रौ च नश्यतः ॥१६॥ सर्वे ज्वरादिरोगाश्च योगोऽयं सार्वकर्मिक. । कपित्थमूल विप्पल्यो गोमूत्रोपणसैन्धवम् ॥१७॥ 2 2 3 4 %3- केशेति । केश =OLash 1 वर्हि =Dwijabajni तुष =201। अहित्वकadvanlobua | बृहत्यौ=6a120tgomewo oneypsyrolmcio | कार्पास VICECTOm ladam | राठास्थि 4=221300cb000 । निर्माल्य-शिवनिर्माल्यम् । ऊपण= cheela | वंगत्वम्-ROS5200)पद्मDO20 । दन्ती=mm | द्विज = aug" । अग्निशिखा=828CTIOm) | नख=mys" | (१३-१६) -- कपित्थेति । गोमत्स्यपितं = गोपितं मत्स्यपितं च । आजजलं = अज- (१७-१८) मूत्रम् ॥ a गोपालयस्थि 1 मूत्रे प्रभावयेत् 4 सर्वे ज्वराः सर्वरोगा. 2 ग्रहा महाश्च 5 सार्वकामिका ३ नस्यतः 25 ·तन्त्रसारसहे गोमत्स्यपित्ताजजलं हिङ्या लशुनोपणे । अनयोर्योगयोवर्तिरञ्जनाग्रहनाशिनी ॥१८॥ वन्ध्याभूल त्रिमधुरैधीतं शुष्क खनेद्धवि । सप्ताह पुष्पितातोय. सिक्त्वा तच्छोषयेत् पुनः ॥१९॥ सहिङ्गु लागलीमूल तथा नृजलभावितम् । गुलिकां कारयेदाभ्यामञ्जयेत् सविपे ग्रहे ॥२०॥ : फणीतकजल हिङ्गु लशुनामलकोपणम् । राजी च रोहिणी चैपां चूर्णं नस्यं ग्रहापहम् ॥२१॥ निम्बपत्नास्थिलशुनीलेपः सर्वग्रहापहः । मातृघातीमूततरू महनौ सर्वथा पृथक् ॥२२॥ शिरीपरजनी हिनुयष्टी वक्रवनामयः । मञ्जिष्ठाद्विनिशो राजी शिरीपव्योपरामठम् ॥२३॥ 2 3 4 वन्ध्येति । पुष्पितातोयै =रजस्वलामूत्रै. । तथा नृजलभावितामिति । त्रिभधुरैत सप्ताह भुवि सिक्ल्या नृजलभावित कुर्यात् ।। (१९-२०) । फणीतकेति । फणीतक = 800 । मातृघातिनी = ORPIODavell भूततरु =mage00 | वर्क=nchoo ! आमय-6ch05a 1 रामट-movo | (२१-२३) a लशुनोपणा.; लशुनोपणम् 2 गृणीत (ही) कदल 1 गृहे ३ तेषां * शिरीषल्गुनी 1 ·चतुर्दशः पटलः . - A नस्याजनादिना योगौ सजिमूत्रौ ग्रहापही हिङ्गु दारुनिशाव्योपमञ्जिष्ठा लशुनी वचा ॥२४॥ शिरीपनक्तमालास्थिराजिकाकदलीशिफाः । । तत्कल्कमूत्ररम्भाम्बुकाथ सर्पिहापहम् ॥२५॥ फलं यष्टयञ्जनं कुठं कान्तोमा पद्मक विडम् । रोहिणी लशुनं दोपे श्रीवेष्ट चन्दनद्वयम् ॥२६॥ काकोलीनाकुलीद्वन्द्वं व्योष सर्जरसं तृणम् । श्रीपणी पौष्कर द्राक्षा जीवकर्षभको सिता ॥२७॥ कल्काय योजयेदेतान् तुलामात्र बलाद्वयम् । काथाय च खरोष्टेभमेषमूत्र घृतोपमम् ॥२८॥ पक्ता घृतेऽवतीर्णेऽमिहिङ्गुचूर्णपलं क्षिपेत् । - विशाला त्रिफला कौन्ती देवदार्वेलवालुकम् ॥२९॥ 1 हिडग्विति । फलं यष्टीत्यादिना कल्याणकवृतत्रयमाह । फलं = त्रिफला । कान्ता-mosa । गुळ=ailsoe101 | कुन्दुरुकं=OICRe500 शिलाenggles | प्रन्थिक--hosamlgaeil | मधूकसारं-Dola_cham | कोंटी=cosalound | राठास्थि=oOMostsPOCHECR | काकोलीद्वयं काकोली क्षीरकाकोली च । नाकुलीद्वयं = Plotbcha cadlmalochote | श्रीप-acts | पौष्करं पुष्करमूलं। जीवकः Egarscho (eosao)। बलाद्वयं-OAmdaaasamasirgo Pal2cRemostpos खरादिमूलं प्रत्येक घृततुल्यम् । अमिहिगुचूर्ण सहितमेकं पलम् । विशालेत्यादिना a विलम् । 1 हिङ्गुचूर्ण लव ·१६६ तन्त्रसारसङ्गह स्थिरा गर्द रजन्यौ द्वे शारिवे कुष्ठचन्दनौ । प्रियजुरेला मञ्जिष्ठा दन्ती दाडिमकेसरौ ॥३०॥ बृहती मालतीपुष्पं तालीसोत्पलकीटहृत् । पद्मकं पृश्निपर्णी च तैः कल्कैः कर्पसमितैः ॥३१॥ युक्त चतुर्गुणे तोये पुराण विपचेवृतम् । पचेत् सर्पिः स्थिरादीनां काथे क्षीरचतुर्गुणे ॥३२॥ वीरा द्विमाषकाकोली स्वयंगुप्तर्षभद्धिभिः । समेदैरहतैः कल्कैग्रहघ्नं तद्धृतत्रयम् ॥३३॥ लशुनानां शतं त्रिंशत् अभयास्त्र्यूषण पलम् । गोमहिण्योर्दुग्धमूत्रे घ्याढके तै पचेवृतम् ॥३४॥ हिनुचूर्ण पल क्षौदं कुडवं च क्षिपेदिह । शीते सर्पिपि तत्पाननस्याभ्यनाद्ग्रहापहम् ॥३५॥ %3D % 3E धृतान्तरमाह । एलवालुके स्वयमेव । स्थिरा = Booles | वे शारिवे mxmookso asvchavagleo 1 प्रियगु-69। एला=agetDINO) | दन्ती- monsoon] । वृहती=omilarasgrom । मालतीपुप्पं = oilaythor । तालीसं=0CREALLI] 1 उत्पलं = exalaharePo1 कीटहृत्=ailgaeto] । पृश्निपर्णी Dju2scril (O) कर्षसमित. प्रत्येक कर्पमिते. । तोये=शुद्धतोये । पचेत् । सपिरित्यादिना अपर घृतम् । स्थिरागद रजन्यौ द्वे इत्यारभ्य पृश्निपर्यन्ता. स्थिरादय क्षीरचतुर्गुणे घृताचतुर्गुणमित्यर्थ । वीरादयोऽत्र कल्के। धीरा-6hG2 (1) । द्विमा 2sma beism | स्वयगुप्ता-Ram | ऋषी-ऋषमकम् । ऋद्धिः- RISen |मेद.-628001 (२४-३३) ·चतुर्दशः पटलः १९७ 2 पाठापथ्यावचाशिसिन्धुव्योपैः पृथक् पलैः । अजाक्षीराढके पक सर्पिः सर्वग्रहान् हरेत् ॥३६॥ वृश्चिकालीकणाकुष्ठरवणानि च भाहिका । अपस्मारविनाशाय तचूर्ण नसि योजयेत् ॥३०॥ पुप्योद्धृतं शुनः पित्तमपस्मारनमञ्जनात् । तेनैव धृतयुक्तेन धूपान्नश्येदपस्मृतिः ॥३८॥ शुनाक्षफलकस्थेन तिलैर्मुक्तैः शकृन्मयैः । कृतं तैलमपरमारान्नाशयेन्नस्यकर्मणा ॥३९॥ वृकविधूपोऽपस्मारहर्ता नस्य च तदसैः । मृगास्थिना च तत्स्थेन पाननस्य तदौषधम् ॥१०॥ 3 वृश्चिकालीत्यादि । अपस्मारस्य वृश्चिकाली = 60MiOS भाजी = HaRames' | पुप्योद्धृतं-पुप्यनक्षत्रे संगृहीतम् (३७-३८) शुनेति । अक्षफलकस्थेन शुना भुक्तैः अपानद्वारान्निर्गतैः शकृन्मयस्तिलैः कृतं तैलं नस्यकर्मणापमारं नाशयेत् । वृकविट्= aamawailcaya | तद्रस:- वृकविडसैः । मृगास्थिना च तत्स्थेनेति । मृगमांस वृकस्य दत्वानेन भक्षितमपानद्वारा यदा निस्सार्यते तदा तस्मान्मलादस्थि गृहीत्वा, तस्मादस्मः पानं, तेनास्मा नस्य च । तदौषध-अपस्मारौपधमित्यर्थः ।। (३९-४०) . 1 पारा पथ्या 4 नाशयेन्नाल संशयः । १ वृष्योद्धृत 3 फलकस्तेन 5 नस्यकर्मणेति वा B कोशे नास्ति ।

·१५८ सन्दोसारसाहे उद्वर्त्य शकृता मूत्रैरभिषिञ्चदपस्मृतौ। विदारीकुशकाशेक्षुकाथनं पाययेत् पयः ॥४१॥ सयष्टिकूष्माण्डभुवां रसानां द्रोणे शृतं सपिरपस्मृतिघ्नम् । तथैव सूत्रे दधिदुग्धतक- शकृद्रसाढये विहितं च सर्पिः ॥४२॥ धात्रीद्रोणरसे सयष्टिमधुके यत्सिद्धमाज्यं तथा ब्राहीकास्वरसे च यद्वदवचा शङ्खप्रसूनैर्युते । मूत्रे पुङ्गवबस्तयोर्यदपि वा सिन्धूत्थहिङ्गुप्लुते तत्सपिस्त्रितयं ग्रहैः सह हरेत् पानादिनापस्मृतिम् ॥४३॥ उद्वत्येति । शकृता गोशकृता उद्वर्त्य । मूत्रैः गोमूत्रैः। विदारी=ag° । काश=RPORCHID) 1 विदारीकुशकाशेक्षुकाथेन समं पयः संयोज्य पुनरप्यमौ पक्ता पयसा समं कृत्वा पाययेदपस्मृतौ ।। (४१) सयष्टीति । यटिकल्क द्रोणमानेन कूमाण्डस्वरस कपायस्थाने । मूत्र गोमूत्रम् । धात्री=omgjlen | द्रोण=१६ DSTI91। यष्टिमधुक=omosleepical गर्दै=05050 1 शड्सप्रसून-00-190 | पुङ्गवः-2 | वस्त:=UTDS || (४२-४३) 1 द्विमुष्टिमधुके 2 अपस्मृतौ इति पदं B कोशे नास्ति ।

·चतुर्दशः पटलः यष्टीरामठसैन्धवानि कुडवान्येकैकमुष्टेभयोः मूत्र विंशतिमिर्धतं च कुडवैस्तत्पादक गोवृतम् । तैः कूश्माण्डरस मितं नवतिभिश्चैतैविपकंवृतं घोरैः सार्धमपस्मृति प्रशमयेदुन्मादभूतग्रहैः ॥४४॥ 1 मूढिकी शिखिशिखा त्रिवृदमिदन्ती- 2 पूतीकिरातमदयन्त्यपि शारिवे दे। भाही वरा त्रिकटुकारुणचन्दनानि सश्रेयसीनि पृथगक्षधृतानि कल्कम् ॥४५॥ यष्टीति । यष्टीरामठसैन्धवानि प्रत्येक कुडवमितानि । कल्कस्थाने उष्टेभयोमत्र- मेकैकविंशतिभिः कुडवैर्धेत सह चत्वारिंशद्भवेत् । तत्पादक=तयोः पादकम् । दशकुडवं गोघृतम् । कूष्माण्डस्वरसः तैर्मितः । उष्टेभमूत्रचितं चत्वारिंशत्कुडवम् । एतैनवतिभिरिति उष्ट्रभमूत्रेण तत्पादगोवृतेन कूष्मण्डस्वरसेन च सह नयतिः स्यात् ॥ - मूर्वेति । मूर्या=oclemama । आढकी । शिखिशिखा aagy2srom | निवृत्-Oleesaagam { अमि:=maasee? | दन्ती 210) | पूतीक=dyai | किरातं=1m | मदयन्ति=olo |शारिवे- camoolatogise] | भार्डी=DDARSONG | त्रिकटुकं=0lcapach onlgyeill अरुणचन्दन-ocom.esca70 | श्रेयसी=BS | अक्ष=229t9Tamil | (४५) 1 अमिमखी 2 दन्तीकिरात ·२०० तन्त्रसारसहे 1 a 2 3 तिक्तापौष्करफल्गुमूलकुटजत्वमार्गसप्तच्छदं व्योष राजतरोः फलं दशशिफा नीली च दोपाद्वयम् । काथाना द्विपला अमी घृतसमं गव्यं सतकं पृथक् तैः पक्कं घृतमाशु हन्ति सकलान् भूतानपस्मारहृत् ॥४६।। अष्टपलजीवनीये क्षीरद्रोणे शृतं पुरासर्पिः । तावतैल शमयेत् पानाभ्यङ्गादप रम् ॥४७॥ पितेषु नकुलगोधाकपित्थपृषदंशनागानाम् । सिद्ध राजीतैलं नस्येनापस्मृति शमयेत् ॥४८॥ फलं तिक्तेति । तिक्तः = chshsoonloml | पौष्कर-पुष्करमूलम् । फल्गुः = ORAJDocrol (?) कुटजः = casthgoes | त्वक् = Deunlodpo | मार्ग=chsens} | सप्तच्छद = 09७ermves । व्योष = behoslopes । राजतरुः 2000mI = 221006200 | दशशिफा = Scope | नीली = CO2O) | दोषाद्वयं = Dorom 30 20206707080 | अमी ( अमूनि) काथाङ्गाः (झानि) = काथद्रव्याणि । प्रत्येक द्विपला । सतकं गव्यं गोमयस्वरसक्षीरदधिमूलं पृथक् धृतसमं तैः मूर्वादिभिः तक्रान्तैव्यै, पक-सिद्धम् । घृतम् । आशु सर्वान् भूतग्रहान् अपस्मारं च हन्ति।।(४६) अपेति । अष्टपलजीवनीये “जीवन्तीकाफोल्यै मेदे द्वे मुद्माषपो च । ऋपभकजीवकमधुकं चेति गणो जीवनीयाख्य" । जीवनीयाख्येऽस्मिन् गणेऽटपलपरिमिते क्षीरद्रोणे द्रोणमाने शृत पुरासर्पि. पुराणवृतम्=a_igcoom । तावतैलं सर्पिस्समम् । (१७) पितेविति । नकुल,=al01| गोधा=2m | कपिला=8nilengigolo | पृपदंश.४ मेप:=OMo | नाग.=| राजीतैलं=ensnangp II (४८) 1 यापं a राजतम्स्फलं, राजतनु. फर 2 विफला ३ अपस्मारजित् । 4 पितेषु इति श्लोक: A कोशे पटलस्यान्तिमश्लोकत्वेन विद्यते ।

·चतुर्दशः पटलः २०१ 1 शतपलकशाप्पीकाथे तैलान्धिते खाल्काढथे । पर्क सर्पिः पानात् सर्वापसारनाश ॥४९॥ लशुनीकुष्ठाजाजीशिगुशिलान्योपहिझुभिः सिद्धम् । तैलं मूत्रे वास्ते क्षिणोति नस्यादपस्मारम् ॥५०॥ । इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्कहे चतुर्दशः पटलः । शतेति । लशुनी=2887 | कुष्ठ=500050 1 अजाजी= aloeba ! शिग्रुः= Dadlane | शिला-मनश्शिला । वास्तं मूत्र= Inyladey | नस्यात् अपस्मारं क्षिणोति-नाशयति ।। ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने चतुर्दशः पटलः ॥ 2 तैलं पान्ते मूत्रे 1 शतफलक 26 ·॥ अथामयध्वंसपटलः पञ्चदशः ।। 1 पर्णराम्रस्य निर्दोषैरुत्तानः पयसाप्लुतैः । हुनेन्मन्त्री कुबेरादिमन्त्रेण ज्वरशान्तये ॥१॥ (भ) भस्मायुधाय क्मिहे एकदंष्टाय धीमहि तन्नो ज्वरः प्रचोदयात् । सर्वज्वरहृदयाय नमः । उमे क्लिन्ने शिखे दीप्ते चल त्रिनेत्रे शूलधारिणि अप्रतिहतवाक्ये उमादेवि सर्वभूतं रक्ष C स्वाहों फट् ॥ एमिर्जप्तं पृथग्भस्म विकिरेज्ज्वरितोपरि पणैरिति । पर्णैराम्रस्येत्यादिना आमयध्वंसनमाह । कुवेरं ते. मुखं रुद्र हृदयाय नमः । नन्दिमानन्दिमावह गिरसे स्वाहा । ज्वरं मृत्यु भयं घोरं शिखायै वषट् । ज्वरं नागयते ज्वरः कवचाय हुम् फट् । कुवेरं ते मुखं रुद्र नन्दिमानन्दिमावह नेत्रत्रयाय वौषट् । ज्वरमृत्यु भयं घोरं ज्वरं नाशयते ज्वरः अस्त्राय फट् । वेतालर्षिः अनुष्टुपच्छन्दः कुबेररुद्रो देवता । गङ्ख्यत् सितरूपो देव. । साध्यं गृहीत्वा तं क्षीरसागरमध्ये जलान्तर्नि- क्षिप्य मुहूर्ते 'गते पुनस्तमुद्धृत्य, पुनरपि निक्षिप्य, पुनरप्युद्धृत्य, एवं तस्य ज्वरं विनाशयन्त देवं ध्यात्वा इमं मन्त्र जपेत् । तदानी ज्वराः सद्य एव शमं यान्ति ।। भस्मेति । ओं भस्मायुधाय विद्महे एकदंष्ट्राय धीमहि तन्नो ज्वरः प्रचोदयात् । सर्वज्वरहृदयाय नमः । उमे उमे हिन्ने शिखे दीप्ते चल चल त्रिनेने शूलधारिणि अप्रतिहतवाक्ये उमादेवि सर्वभूतं रक्ष रक्ष स्वाहों फट् । एभिर्मन्त्रैर्वरितस्योपरि भस्म विकिरेत् । भवपुत्राय धीमहे त्रिणेने] 1 आम्रास्य a भस्माशुढार विद्महे b वञ्चरपहफ शश नम:. उमे इच्छे धीते त्रिशूलधारि [इमे क्लीडे इच्छे डीप्सेकस 2 फट् इति पदं A कोशे नास्ति । 3 कुवेरणे मुख * मुहूर्तेन 5 एभिरिति वाक्यं B कोशे नास्ति ।

·पञ्चदशः पटलं. २०३ 0 b 1 नमो भगवते वीरभद्राय हुलु भूतपतिः । सर्वदैत्यान्तकर चक्रधर ज्वर हुं फट् छ । स्दाधोक्षजदैवत्यौ मन्त्रावेतौ ज्वरापही ॥२॥ (म) नमो रतत्रयाय ज्वरहृदयमावृतयिष्यामि भो ज्वर शृणु हन गर्न छर्द शर्वज्वर अवट वज्रपाणिराज्ञापयति मम शिरो मुञ्च कण्ठं मुञ्च बाई मुश्च हृदयं मुश्च उदरं मुश्च कटिं मुञ्च गुह्य मुञ्च ऊरं मुञ्च जानू मुश्च जड़े मुश्च पादौ मुश्च चण्डपाणिराज्ञापयति हुं फट् टठ । दग्धगुग्गुलमस्यैकविंशजाप्यात् (१) ज्यरक्षयः । तारवर्षी वियत्स्पी त्रिवर्णोऽयं ज्वरापहृत् ॥३॥ नम इति । ओं नमो भगवते वीरभद्राय हुलु हुल भूतपतिः स्वाहा । ओं सर्वदैत्यान्तकर चक्रधर ज्वर हुं फट् स्वाहा । "विष्णुदैवत्यो ज्वरहरः । (२) नमो रत्नत्रयायेति । ओं नमो रत्नत्रयाय । ज्वरहृदयमावृत्तयिष्यामि । भो भो ज्वर ज्वर शृणु शृणु हन हन गर्न गर्न छई छर्द शर्वज्वर अवट अवट बज्रपाणिराज्ञापयति मम शिरो मुञ्च मुञ्च मम कण्ठं मुच्च मुञ्च बाहुं मुश्च मुञ्च हृदयं गुच्च मुच रददं मुच्च मुच कटिं मुश्च मुश्च गुहा मुख्य मुञ्च डॉ. मुच्च मुञ्च जातु मुच्च मुञ्च जो मुञ्च मुञ्च पादौ मुञ्च मुञ्च चण्डपागिराज्ञापयति हुं फट् स्वाहा । अनेन जता गुग्गुलं दग्ध्या एकविंशति जपन् [जपात् ] ज्वरक्षयः ।। (३) तारवति । ओं ऊ हः । ज्वरादिद्रोहकृत् ॥ . a हीप भद्राश हुल b लब ईत्यान्तचप चक्र उप ज्वप [कलायैक्यान्तचष] c नमोषणत्रशः ज्वषष्टढशमाहत शिष्यामिदो ज्वरशृणु [नमोपणत्रशाश ज्वरसुद्ध शमहतयिष्यामि । मेभा (भो) ज्वर शृणु] 1 चण्डवज्रपाणिः 2 विष्णुदैवत्य इति वाक्यं B कोशे नास्ति। 8 अनेन जप्तेति वाक्य A कोशे नास्ति ।

·२०४ तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 नासास्थि दण्डिवणन्त्यि साध्याख्यार्णविदर्भितम् ।। लिखित्वा भूग्रहे सर्वज्वरनाशाय बन्धयेत् ॥४॥ स्वरावृतेन्दुग मेदो भूवेश्मस्थ ज्वरापहम् । महापार्थिवगं साक्षमन्त्य स्वरवृतं तथा ॥५॥ ऋजुरेखा लिखित्वाष्टौ षट् तिर्यक् च वृतिद्वये । नारीराज्यपुटेऽन्त्येन्दुलेख्या नामपदत्रये ॥६॥ पञ्चवर्ण बलिं दत्वा कलयेच्चक्रमर्चितम् । व्याहिकज्वरदेवादिज्वराभासप्रशान्तये ॥७॥ 3 4 नासास्थीति । भूग्रह लिखित्वा, तदन्तर्जावं, तदन्तस्साध्यनामविदर्भितं साध्यनामवर्णाभ्यामन्तरितं विदर्भो व्यञ्जरीकृतमिति (विदर्भोऽम्यन्तरीकृतमिति वाचस्पति- वचनात् ) यचनात् पूर्व साध्यनामार्णद्वयं विरिख्य, पुनर्मन्त्रार्णमेक, एवं क्रमेण विदर्मये- दित्यर्थः । र ज्वरनाशोऽयम् ॥ स्वरावृत इति । पूर्व बिन्दु लिखित्वा, तदन्तः वं इति, तस्यान्तर्जीवं, तस्य परित आख्यां च षोडशस्वरैरिन्दं वेष्टयित्वा बहिश्चतुरश्रम् ।। महापार्थिवगमिति । क्षीकारं लिखित्वा, तदन्तीवं, जीवस्य परित आख्यां च, पोटशस्वरैः क्षीकार वेष्टयित्वा, तद्वहिश्चतुरश्रसंवृतं ऋजुरेखा इति अष्टौ रेखा ऋजयः षट् तिर्यक् । पहिस्तो विंशतिकोष्ठयुक्त आवृतैः क्षं इति । तदन्तर्द्वादशपदैर्युक्ते आवृतौ र इति । अवशिष्टपदस्य मध्ये जीव, जीवस्य परित आख्याम् । दत्वा पूजित चक्र गले बन्धयेत् त्याहिकज्वरशान्तये ॥ 10 पञ्चवर्णः 1: सह बलिं (६-७) 8 पृतद्धये 1 नासाथ 2 महापार्थिवमन्त्रेण ग महापार्थिवांसाक्ष 4 पुटेऽन्त्येणौ 5 छक्रमर्पितम् 6 विदर्भ इति वाक्य A पुस्तके नास्ति । 7 ज्वरनाशोऽयम् इति A पुस्तके नास्ति 1 8 चतुरश्रम् इति व्याख्यान दृश्यतेऽसंपूर्णव । 9 क्षीरं कारं 10 पञ्चवर्णः इति वाक्य A कोशे नास्ति ।

·पञ्चदशः पटलः २०५ 1 सौम्ययाम्यमुखे तारं लिखेद्वहिगृहद्वये । तारस्य पार्धयोरिन्द्र कोणकोप्ठेषु चानलम् ॥८॥ प्रक्मितीच्योहिश्चक्रमङ्कुशद्वयभूपितम् । तारपाशानुशजपाद्वद्धं सर्वज्वरं हरेत् ।।२।। शिक्षु बजद्वयोपेतं महाशक्रगृहं लिखेत् । ल्यूतयं तस्य कोणेषु मध्ये च सवियं वियत् ॥१०॥ आख्याविदर्भितं चक्रमेतत् सर्वज्वरापहम् । बहिर्विदिक्षु शियुत वहिगेहं शिखाकुलम् ॥११॥ सान्तब्रह्म लिखेद्वित्तौ महाशक्रगृहावृतम् । (म) सर्वज्वरविनाशाय ठळ । 4 5 6 सौम्य यायमुख इति । सौम्ययाम्यमुखं वहिगृहद्वयं लिखित्वा मध्ये तार तस्य पार्श्वयोः ल इति । तारस्य मध्ये जीवं तस्य परित आख्यां षटोणस्य पट्ट कोणेपुर इति । बहिश्चक्र-चक्रस्य बहिरित्यर्थः । पट्कोणस्य बहिः प्रामतीच्योरङ्कुशत्रयं लिखेत् । एकस्योर्चे एकं तदूधैं चैकं पश्चिमकेऽप्येवं लिखिल्या, 'ओं अकों' इति जपात् बद्धं सर्वज्वरं हरेत् ॥ दिक्षु वज्रद्वयोपेतमिति । एकैकस्यां दिशि वज्रद्वितयेन युक्त पार्थिवमण्डलयुग लिखित्वा अष्टसु कोणेषु ल्यूत्रयं मध्ये मकारेण युक्त हकारं है इति । आख्याविदर्भि- तविषसहितहकारमध्यस्थजीवस्य परितः ॥ (१०-११) बहिर्विदिश्विति । भित्तौ वहिगेहं लिखित्वा, तदन्तः कं इति, तस्य मध्ये जीवं, तस्य परित आख्यां, बहिगृहस्य परितो ज्वालां, त्रिकोणस्य बहिराग्नेयादिकोणेषु सिं, 1 वकद्वयोपेत 6 ग्रहावृतम् 2 शक्रग्रह 3 लत्रय 4 सर्पि 5 विविक्षु सर्वज्यपहिणायाशा ठठ हलबज्वप हिणायणाश........]

·२०६ तन्त्रसारसहे 1 2 3 शयीत पश्यस्तच्चक्र मन्त्रमेत जपन् ज्वरी ॥१२॥ चतुष्पष्टिपुटे क्षेत्रे पट्त्रिंशच्छूलदीपिते । जरानारीत्रपाभानुकोठेपु वृतिपु क्रमात् ॥१३॥ लिखेत् सबिन्दुनन्तस्थान् चक्र तस्थमर्चयेत् । नश्यन्त्यत्र शयानस्य ज्वराः सर्वे विधानतः ॥१४॥ कुल्या-पां साग्रशूलाभ्या कृत्वा क्रान्तं शशिद्वयम् । कुल्यासन्धौ लिखेत्तारं याम्ये कोष्ठद्वये विषम् ॥१५॥ क्षिकाराणां बहिश्चतुरश्रयुग भित्तौ लिखेत् । एतच्चक्रम् ; वश्यज्वरी इमं मन्त्र जपेत् । ओं सर्वज्वरविनाशाय स्वाहा । सान्तं ब्रह्मेति केषांचित् पाठः । तेपां सान्तं ब्रह्ममध्य इत्यध्याहारः कार्यः । अन्ताक्षरसहितं ब्रह्म (हं क) ल्फि इति ।। (१२) चतुप्पष्टिपुट इति । ऋजुतग्भिर्नवसूत्रैश्चतुष्पष्टिपदं कृत्वा, अष्टाविंशतिपदैर्युक्तायां वहिस्स्थायां आवृतौ य इति, तदन्तविंशतिपदैर्युक्तायां आवृतौ र इति, तदन्तर्द्वादशपर्यु- सायां आऋतौ लं इति, तदन्तश्चतुर्यु पदेपु व इति, अस्य मन्त्रस्य मध्ये तारं, तस्यान्त- जीवं, तस्याभित आख्या, रेखावसाने सर्वत्र शूलानि च । एवं चेत् पर्तिशठूलानि स्युः। भूमौ विलिख्य तत्र शयनात् सर्वे ज्वरा नश्यन्ति ।। (१३-१४) कुल्याभ्यामिति । कुल्या = रेखा । दक्षिणोत्तरायतां एका रेखां कृत्वा तथा पूर्वपश्चिमोत्तरायतां च ताभ्यां कुल्याभ्यां आक्रान्त उद्वयमारिख्य, मध्यस्थे कुल्या- सन्धिचतुष्टये ओंकारचतुष्टयम् , ओंकारचतुष्टये जीवं आख्यं च, पूर्ववद्वहिः स्वान्तस्थ- . .. 1 जपेत् 2 नृचा भानु 5 एतचकमिति A कोशे नास्ति । 8 कोष्टासु पृतिषु 4 सबिन्दुरन्तस्याः 6 (है. कं) इति A कोशे नास्ति ।

·पञ्चदशः पटलः २०७ 2 व्यान्त सौम्ये च तचक्र ताम्बूलस्थ भुजेज्वरी (!) । कोणकोष्ठस्वशाखादौ शकमण्डलसम्पुटे ॥१६॥ - हृल्लेखा लिखिता साख्या ज्वराभासविनाशिनी । लोहितं सामितारं भूमध्यहन्नाभिषु न्यसेत् ॥१७॥ साइसन्धिषु तं व्याघ्र ध्यात्या त्रिस्तत्त्वचं हरेत् । अचाङ्ग सितं ध्यायेत् व्याहिको नश्यति ज्वरः ॥१८॥ (म) नमो भगवते जङ्ग भस्म ज्वल महाभैरव सर्वजन्तु- विनाशकर सिद्ध विद्ध हुं फट् ठ ठ । इष्टाष्टमीचतुर्दश्योरकरीगं जपेदिमम् । लक्ष जपान्ते नायाच तद्धरेद्विपमज्वरम् ॥१९॥ 3 चन्द्रमण्डलयोरन्तरा कोष्ठचतुप्रय एवं में इति, दक्षिणकोप्ठद्वये ओं इति, सौम्यकोष्ठद्वये ताम्बूले लिखितं जपादिना साधितमेतद्यन्त्र भुङ्ग्यात् । सर्वे ज्वरा नश्यन्ति । यन्त्रलेखने मन्त्रजपस्यानुक्तिर्यत्र तत्र तस्मिन् यन्त्रे लिखिते नामाक्षराजपः ॥ (१५-१६) कोणकोष्ठस्थेति । चतुरश्रयुग लिखित्वा, अष्टमु कोणेषु प्रणवं, मध्ये हींकार, तस्य मध्ये जीवं, तस्य परित आख्यां च । ज्वराभास:-smrivamleen !! लोहितमिति । सामितारं लोहितं ; प्रोड् इति । ते ज्वरिण व्यानं ध्यात्वा त्रि: तत्त्वचं (त्रिस्तत्त्वचं)-ज्वरितम्य त्वचं हरेत् ।। (१७-१८) नमो भगवत इति । ओं नमो भगवते जग जङ्ग भस्म भस्म ज्वलन ज्वलन महाभैरव सर्वजन्तुविनाशकर विद्ध विद्ध हुं फट् स्वाहा । अः अपुप्पैः । अष्टमी- चतुर्दश्योः ईशामिष्ट्वा इमं मन्वं लक्षं जपेत् । जपान्ते च तिव्यम् । एवं कृते विषमज्वरो नश्यति ॥ 1 घान्तं सौम्ये; घातसौम्ये 2 सत्पुटे a भस्म क्सन्त मवादैपह सर्वजन्तु; असण महाभैरव 3 अचाङ्गासित 4 चतुर्दश्यो रक्ते ·२०८ तन्त्रसारसाहे 1 2 3 [ (म) ओं नमो पणतृशाश नमो हज्रशृङ्खलाश अभिप्राकार दर्शनाय ओं तिष्ठ बन्ध बद्ध महावलाय! ] चत्वारिंशत्पुटस्याहे: जौड़ लेख्य मूर्धपञ्चके । अवरोहेण पञ्चार्णानारोहेणापि तावतः ॥२०॥ पुटेष्वेवं लिखेद्वजं शृङ्खलं नाम पुच्छगम् । विषमज्वरहञ्चक्रमेतत् सर्वग्रहादिजित् ॥२१॥ (म) नमो भगवते क्षुद्राश बन्ध ज्वर हुं फट् ठठ । मन्त्र एप शिखाबन्धाज्ज्वरवन्धकरो भवेत् । शुण्ठपकफलं चिञ्चावेष्टितं शिरसि न्यसेत् ॥२२॥ 5 6 , चत्वारिंशत्पुटस्येति । ऋजू: पड़ेखाः तिर्यक् नव रेखाश्च कुर्यात् । एवं कृते सति स्वमोगे चत्वारिंशत्पर्युक्तः पञ्चमूर्धा अहिः स्यात् । तस्य मूर्धपञ्चके जौङ इति लिखेत् । चत्वारिंशत्पुटेषु आरोहणावरोहणवज्रशृङ्खलामन्त्रं लिखेत् । पञ्चपदैर्युक्ते प्रथमे पक्तो(?) वामपदमारभ्य दक्षिणपदान्त, द्वितीयावृत्तौ दक्षिणपदमारभ्य वामपदान्तम् । एवमारोहाव- रोहः । पुनरप्येवं पुनस्तस्य पुच्छे कृत्या, पुच्छमध्यगं चकार लिखेत् । तस्य मध्यग जीव, जीवस्य परित आख्यां साधितमेतद्यन्त्र ज्वरादिजित् । ओं नमो रत्नत्रयाय नमो वजशृङ्खलाय अग्निप्राकारदर्शनाय तिष्ठ तिष्ठ बन्ध बन्ध महाबलाय स्वाहा । [ओं नमो रत्नत्रयाय नमो वज्रशृङ्खलाय अमिप्राकारदर्शनाय तिष्ठ तिष्ठ बन्ध बन्ध महाबलाय स्वाहा । ] हर हर एष साम्प्रदायिकः पूर्वोक्तेन ॥ (२०-२१) नम इति । ओं नमो भगवते रुद्राय बन्ध बन्ध ज्वर ज्वर हुं फट् स्वाहा जप्ता शिखाबन्धात् ज्वरबन्धो भवेत् ॥ शुण्ठेति । पक्ता, शुण्ठफलं=Qlmgsso । चिञ्चावेष्टित=atalathoana । H 1 ओं नम पण इति मन्त्रः B कोशे न दृश्यते; अस्य व्याख्यानं च नास्ति । 2 पुटस्य हे ३ पुरेष्वेवं 4 रुद्राय [पुद्राश] 5 शुष्ठा [शूर्णा 6 चेष्टितं ·पञ्चदशः पटलः २०९ 2 त्र्याहिकज्वरनाशाय न शाम्येद्यदि तद्गुजेत् (?) । एकविंशदलं वाथ श्वेतायाः फलपुष्पवत् ॥२३॥ पिवेत् क्षीरेण तत्सिद्धां यवागू या दधिष्ठताम् । तके वाजे पिवेद्विल्ववन्दाको विषमज्वरी ॥२४॥ मनासुरसयोर्मले बघ्नीयात् त्र्याहिके ज्वरे । प्रातः पुण्डक्रियाशौचशिष्टकर्कटमृत्कृतम् ॥२५॥ सप्तक गर्तकरिणां कर्ण बद्धं च तं हरेत् । प्रातः पिबतु धारोष्ण रजन्या ज्वरपीडितः ॥२६॥ 3 4 On Homlarormg" । शिरसि = 901380020(१) । त्याहिकज्वरः =pmmmocs acdonme202ma.ml (२२) एकविंशेति । श्वेता=6I018ala1 श्वेताया.एकविंशतिदलं, एकविंशतिफलं, एकविंशतिपुष्पं च क्षीरे क्षिप्ता शृतं क्षीरं पिवेत् । तैः सिद्धां क्षीरयवाणू वा दधियवागं वा । ज्वरो नश्यति ॥ (२३) तक इति । बिल्ववन्दाकौ=guecrmilamefluronleeagan मना-समझा= 21060mm auniliyomm | वा सुरस = Do | त्र्याहिकज्वरः: Amasad am) | याहिकज्वरः-amedso emm कर्कटक=3Dom | शौचं कृत्वा अवशिष्टमृदा पुण्ड्रक्रिया ज्वरहरी। गतकरी കഴിയാന गर्तकरिणां सप्तक वस्त्रस्य शकले दृढं बवा, ‘ओं नमो भगवते रुद्राय' इत्यनेन मन्त्रेण जप्त्वा कर्णे बन्नीयात् । ज्वरो नश्यति ।। (२४-२५) सप्तकमिति । धारोष्ण=sumailodomogaroo | (२६) कर्कटक मृदा २ तत्रैवाज्ये भङ्गासुरस [पंगासुरस] 1 पाटविप्लताम् । 4 मुञ्चुचा a रजनी 27 ·२१० तन्त्रसारसरहे माहेन्द्रगेंहं प्राच्याव्य कुल्यान्तः शियुतं लिखेत् । चितामप्या बहिर्दिक्षु विष्णुमन्तः शिकोणतः ॥२७॥ ऊवं पञ्चदलाजास्ये लिखेन्नाम च मध्यतः । अर्कपुष्पं न वलियुक् तद्यन्त्र श्वासनाशनम् ॥२८॥ (म) किनर किंपुरुषगरुटगन्धर्वयक्षराक्षसभूतप्रेतपिशाच- कासधासनिःश्वासोपद्रव हर पितृपिशाचाय फट् । सांस्यं मन्त्रावृतं वजं श्वासहृद्गृहस्थितम् । भुक्तोच्छिष्टान्नमेतेन जप्त श्वासहृदाशयेत् ॥२०॥ माहेन्द्रगेहमिति । पूर्वपधिमायतं सूत्रद्वयं लिखित्वा बहिश्चतुरश्रयुत चतुरश्रयुगस्य चतुर्पु दिक्षु बहिः अं इति लिखेत् । चतुरश्रयुगस्य कोणतः अन्तः सिं इति कुल्यान्तमध्ये ऊर्ध्वमुख पञ्चदलमनं कृत्वा, तस्याव्जस्य कणिकायां सिं इति लिखेत् । तस्यान्तर्जीव जीवस्य परित आख्यां च । 'अर्कपुष्पैः सहानेन बलिं दत्वा तद्यन्त्र धारयेत् । श्वासनाशनम् । ओं किन्नर किंपुरुष गरुड गन्धर्व यक्ष राक्षस भूतप्रेत पिशाच कासवासनिः श्वासोपद्रवं संहर सहर पितृपिशाचार्य खाहा । तद्यन्त्र धारणात् श्वासान्नाशयेत् । यन्त्रधारणाच ॥ सासयमिति । उभयतः शूलं वजं लिखित्वा, तस्य मध्ये जीवं, जीवस्य परित आल्यां च । वज्रस्य परितः किन्नरेत्यादिमन्त्रेण वेष्टयेत् । बहिश्चतुरश्र भुक्तोच्छि- प्टान्नम् =nlod 80100° । एतेन - किन्नरेत्यादिमन्लेण ॥. 4 (२७-२८) (२९) 2 चितामुप्या 1 महेन्द्रगेहं प्राच्याप्य a चिन्तपचिवुपु रजपु दजन्धर्व [ चिन्नषचिषपु गरुडगन्धर्व ] 3 अर्कपुष्पैः इति वाक्यं B पुस्तके नास्ति । 4 यन्त्रधारणाच इत्येतत् B पुस्तके नास्ति ।

·पञ्चदशः पटलः 1 निधासहारिणी तूर्णा विद्या तद्वत्रिकण्टकी । सार्कपुष्पकिसलये प्रसुतं व्योदन घटे ||३०|| पीतं मण्ड श्वासपीडां वमनेन विनाशयेत् । रम्भाफलं मूत्रशृतं नि.श्वास हन्ति भक्षितम् ॥३१॥ कृष्णोपणनिशारास्नादाक्षातलगुडे लिहेत् । श्वासानया नाहीं समष्टिं मधुसर्पिया ॥३२॥ पथ्या तिक्ता कणा भाी यापाज्यमधु वा लिहेत् । रम्भाकुन्दशिरीषाणां पुप्पं कृष्णान्वितं पिवेत् ॥३३॥ सण्डुलाद्भिरथोष्णाद्भिः पिबेद्वा भाहिनागरे । पिबेत् पिपासितः श्वासी दशमूलशृतं जलम् ॥३४॥ धात्रीलाजसिताक्षौद्रतलाज्यं श्वासकासहृत् । तथास्यस्थ वस्त्रतं मुस्ता विश्वामयागुडम् ॥३५॥ 3 सार्केति ।। श्री मण्डं काप्नेन कासपीडा विनफाप्येत् । कीडग्निशिध - एटे प्रस्तत व्योदन-विगतौदनम् । कीदृग्विशिष्टे घटे-सार्कपुष्पकिसलये अर्कपुष्पकिसलयसहित इत्यर्थः । मण्ड =Gorro) | प्रसुत=nocinoi || (३०) रम्भाफलमिति | रम्भाफलं = avgr७० । राना = (POOCTOR | भाजी = PRADEncasi | तिक्ता = Joholayam | या = HDoshorny कुन्द 28 । वासी पिपासितश्चेत् दशमूलशृतं जलं पिबेत् ॥ (३१-३२) 3 रम्भाकन्द 1 प्रसूत [प्रस्यूतं] * पुटे 2 पुटे 5 पुटे ·स्त्रसारसाहे b क्षौदाज्यशललीभस्म श्वासहिकाहरं लिहेत् । धात्री विश्वसिता कृष्णा मुस्ताखर्जरमागधीः ॥३६॥ पिञ्छभस्म च हिकाप्नं तत्यं मधुना लिहेत् । (म) हे तिष्ठ बन्ध वारय निरुध पूर्णामणि छ । एप स्याच्छर्दिहन्मन्त्रो भूसद्मस्थो गले स्मृतः ॥३॥ श्यामाकोलाञ्जनपने लाजशुष्ठीफरवयम् । त्वपत्रैला च मधुना तत्तय वमने लिहेत् ॥३८॥ लाजं वानरसौद्रकृष्णोपणशिलासमम् । (म) ओं पट्टिसि छ । ओं पटिपी ठळ । छर्यतीसारहन्मन्त्रधापानोदानमुद्रया ॥३९॥ 1 2 . d शललीभस्म=apsuchapes afganismo | खर्जरः = Ovorng_use | मागधी = onlaeilt पिञ्छभस्म = a.iNeflousnaugama' । वमन = anglan धात्र्यादिकृष्णान्तमेकम् । मुस्तादिमागध्यन्तं द्वितीमम् । पिञ्छभस्म तृतीयम् । पिञ्छ - मयूरपिञ्छम् । हे तिष्ठेति । हे हे तिष्ठ तिष्ठ बन्ध बन्ध वारय वारय निरुध निरुन्ध पूर्णामणि स्वाहा । कण्ठे भूगृहं स्मृत्वास्य जपाच्छदिनैश्यति ॥ श्यामेति । श्यामा=DGasscba_descom | घन-RLDTOIST | 'आम्ररसः == 2.0mamla | शिला=2ngles | (३८) ओमिति । ओं पट्टिसी स्वाहा । ओं पट्टिपी स्वाहा ॥ छैधतीसारहृत् ।। (३९) (३३-३७) a वे-टिष्ठ-बन्ध-हापग निष्ठन्ध पूर्णा [ पेटीपु बन्ध पारयनिरन्ध] b एतत् स्याच्छर्दिहन्मन्त्रं (एतस्याश्छर्दिहन्मन्त्र] 2 वा विरसक्षौद्री ० पहिरिं [वटि सिं स्वाहा । भवि भूपि स्वाहा ] 1 तत्राय d हन्मन्त्र ·पञ्चदशः पटलः २१३ a (म) कामकामिले ब्रमण्ये सत्यवादिनि न भविष्यसि विरूपेऽवतर कामं कामिले फुट छ । शीताम्बुस्नानपानाद्यैः कामिलां नाशयेन्मनुः । सौदक्षीरनिशाधात्रीमण्डूकीस्वरस पिवेत् ॥४०॥ लोहधात्रीनिशाव्योपसिताज्यमधुना लिहेत् । दशनिष्काज्झटाशुष्ठी द्विनिष्का च रसं तयोः ॥४१॥ कामिलातः पिवेत् पिष्टां स जिघ्रदज्झटां सदा । निपिञ्चेत् कामलातस्य शिरसि भ्रमरीरसम् ॥४२॥ (म) हुनु वज्रकामेश्वरि अमुक हुँ हुँ छ । मुटित मुटित सामुटित ठठ । आणि कल्यागि ठठ। एते मन्त्रास्त्रयो जाप्याः शिरोरोगहरा. स्मृताः । रेखाभ्यां साग्रशूलाभ्यामाकम्येन्दं लिखेद्विपम् ॥४३॥ b कामेति । ओं कामकामिले ब्रह्मण्ये सत्यवादिनि न भविष्यसि दीधितिजे [दधिचक्रे विरूपे ऽवतर कामं कामिले फु. स्वाहा । 'शीताम्बुपानादिना कामिला नाशयेत् । मण्डूकी=a_oodcb600 | सिता-56mmodieo निष्कं-ori | अझटा-69ordermej) | भ्रमरीरस.=8Pomold || (४०-४२) हुनु इति । ओं, वज्रकामेश्वरि अमुकं हुं हुं स्वाहा । अमुकस्थाने रोगिणो नाम । ओं मुटिन मुटित लामुटित स्वाहा ) ओं आणि आणि कल्याणि स्वाहा । एते a चामचालिखे ब्रमण्ये सत्यशमिणि न भविष्यसि [चामि चामिसे ब्रमण्ये] 1 छटा शुष्ठी b विभुपाज चामेश्वपि अमुकं [हजष्ठज कामेश्वरि अमुक] 2 शीताम्बु इति वाक्यं B पुस्तके नास्ति ।

·२ १ तन्त्रसारसरहे 1 2 कोठेषु तार मध्ये च चक्र हस्ततलेऽर्पितम् । दृष्ट हन्ति शिरोरोग चिन्त्यमानं यथामृतम् ॥४४॥ निजिस्यास्य चक्रस्य घान्तं कोणेषु बिन्दुमत् । शूलानां मध्यमूचिस्थ नाभ्यन्त दण्डिमध्यतः ॥४५॥ कालान्तं दण्डिपार्था चक्रमायादि मन्तयुक । न्यसेन्मूर्युपधाने वा शिरोरोगस्य शान्तये ॥४६॥ 3 त्रयो मन्त्राः शिरोरोगहराः । पूर्वपश्चिमायतामेकां रेखां कृत्या, दक्षिणोतरायतां च, तथा रेखावसाने वहि: शूलचतुष्टयं च, ताभ्यामाक्रम्य चन्द्रमण्डलद्वयं लिखेत् । चन्द्रमण्डल- योमध्ये काष्ठचतुष्टये में इति लिखेत् । मध्ये प्रणवं लिखित्वा जीवाख्यादि पूर्ववत् । इमं च करजन्यास हस्ततले लिखित्वा, हस्तममृतमय स्मृत्वा, शिरसि स्पर्शनात् सय एव रोगो नश्यति ॥ (४३-४४) निर्षीजस्येति । रेखाभ्यामग्रशूलाभ्यामित्यत्र रेगद्वयं चन्द्रमण्डलद्वयं च तद्वदनापि लिखित्या, चतुर्पु कोणेषु ड इति रेखावसाने पहिश्शूलचतुष्टयं कृत्वा, शूलानां मध्ये सूचीस्थं नाभ्यन्त में इति लिखेत् । मध्यतः पार्थाई दण्डिकालान्त कालो मकारः । तस्यान्तो यकारः । स पाक्षिरेणाङ्कित । ख इति जीयाख्यादि पूर्ववत् । बहिस्स्थचन्द्रमण्टलरय बहिराख्यादिमन्त्रेण वेष्टयेत् । एवं लिखित्वा मूर्णि वोपधाने या धारणात् शिरोरोगशान्तिः सद्य एव भवति । केचित् कलान्तमिति पठन्ति । चन्द्रकलानां पोडशत्वात् कलेति पोडशस्वरानाही स्वराणामन्त इत्यर्थः । क्हं इति ॥ (४५-४६) स 1 स्पष्ट 2 कोठेषु 8 नाधन्त दधि 4 इदं चक्र रजन्या हस्ततले लिखित्वा 5 एवं रिखित्वेति वाक्यं B कोशे नास्ति ।

·पञ्चदशः पटलः २१५ -- 1 a 2 3 b सितास्कचूर्णवत् सर्पिः पक्ता नस्येच्छिरोगदे । स्वेदयेत् पायसेनापि कूष्माण्डैरण्डयोः शिफे ॥४७॥ खार्या लिंपेच्छिरोरोगे पारिभद्रत्व तथा । विधोपणनिशाचूर्णवर्त्यस्तैलोक्षिताः पृथक् ॥४८॥ धूमनस्याच्छिरोरोगाः शमयन्ति तथा विपम् । (म) यत्रागतासि भद्रं ते तं विन्ध्यं गच्छ सुत्रते । ठ । ओं ल ल सुसुप्तकारि सखिले हि विष ठळ। हुत्क्षोभहन्मनुः पूर्वो ग्रन्थ्यादीन्नाशयेत् परम् ॥४९|| चतुर लिखेद्रेखां ब्रह्मणा खरभेदिना । परेण लम्बयित्वा तद्द्वानं नश्यति कुञ्चिका ॥५०॥ (म) भिन्द दम कम्पय “हुँ फट् टठ । ओं परंचरे चरंचरे विपंचरे ठठ । सितेति । सिता असूक-20 । एरण्डः (ajasmin | पारिभद्रः 2016D1Bloom (2) Gani | धूमनस्यात् = धूमस्य नस्यात् ॥ (४७-४८) योति । ओं यत्रागतासि भद्र ते तं विन्ध्यं गच्छ सुव्रते स्वाहा । ओं सुसुप्तकारि सखिलेहि विष स्वाहा । पूर्वो मनुः दृष्टिरोगहृत् परो मनुः ॥. (४९) चतुरश्र इति । चतुरचे स्वरभेदिना ब्रह्मणा रेखां लिखेत् । क का इत्यादि कं कः इत्यन्तम् । परेण-अन्येन । तद्गालं लम्बयित्वा कुञ्चिकुति । ओं भिन्द मिन्द दम दम कम्पय कम्पय हुं फट् स्वाहा । ओं परंचरे चरंचरे विचरे स्वाहा । 'अगिदीपनम् । a यत्राजटालि भद्रतेरे पिण्ड्यं जच प्रटे ठठ । ओं लुलु प्रचालिप हिसे विहितं ठठ। [छत्राभटाल भद्रत ट विन्ध्यं गच्छा सुप्रते । लुलु प्रचालगा विसचाणा] 2 हकीलहृन्मनुः ३ कुश्चिताः । भिन्द डम चम्पश हुं फट् ठठ। ओं पपं, गपे कपम्वषे हबञ्चपे छ। [मिन्द मिमंचं पहुं फट्..... । चषं चक्रेकर्ष गपे तेरे..... 4 अग्निदीपनम् इति B कोशे नास्ति । - പഞ്ചസാര । % 3D %3A 1 यथा ·२१६ सन्त्रसारसङ्गहे 1 तारं सदृग्जलं पाद शिरोमारीहरो मनुः । आर्की सौम्या शिफा पेया मारीहृत्तण्डुलाम्भसा ॥५१॥ पादोपानच्च पानेन हरेत् सद्यो मरिकाम् । 2 (म) वां क्लीं हुँ की ख हुँ क्लीं है हुं की ज हुँ क्लीं क्लां ठठ। पशुणाष्टदिवस त्रिसहस्र नित्यमक्षवलयेन मुजप्यात् । 3 साधितो मनुरय निजजाप्यस्पर्शनेन सकलामयहृत् स्यात् ॥५२॥ पा शकशिवार्धचन्द्रिसकलः कुम्भोऽम्बुकालोद्रक येनेय सहित क्रमान्नयनयुक् पार्थं चने द्धयम् । तज्जप्त कपिलावृतं त्रिशतक पानेन हन्यात् प्लिहा- हृद्रोगारुचिवान्विपप्रहणिकोदावर्तशूलोत्सुकान् ॥ ५३॥ 5 तारं सहमिलि । ओं विट् स्वाहा । मारीहत् । मारीहरः - मारी-अतिसारः । उपानत्=aakola |वामित्यादि । ओं हां ली हुं क्ली खं हुं क्लीं हं हुं क्ली क्लीं स्वाहा । पङ्गुणाष्टदिवस-अष्टचत्वारिंशदिवसानित्यर्थः । नित्य त्रिसहसमक्षवलयेन सह संजप्य साधितो मनुः सकलामयहृत् स्यात् ॥ (५०.५२) पार्धमिति । ओप्लव । व्योन्नि व्यापिने स्वाहा । त्रिशतक तज्जत-तेन मन्त्रेण जप्तम् । कपिलवृत-कपिलवाया गो: वृतं । पानेन प्लीहादीन् हरेत्-हृद्रोगारुचि वाग्विषग्रहण्युदावतछर्दिशूलोत्सुकान् हन्यात् । वाग्विष=cdgo' । उदावर्तः रोगविशपः ; उदावर्तसंज्ञः । शूलं=gmai° | उत्सुक-bo] || (५३) 1 शिरोदारी 8 योनेया 2वां क्लीं हुत् सूक्षिं गं द्रं किं कां फट् । 6 नित्यमिति वाक्यं B कोशे नास्ति । 4 चनो 5 मावर्त ·पञ्चदशः पटलः २१७ । प्रातस्विकृत्वश्थुलकाम्बु पीत तन्मन्त्रित स्यात् सकलामयनम् । जधानि दद्यात् पृथगौषधानि सर्वेषु रोगेपु मनुद्वयेन ॥५३॥ यस्मिन् वातरुजास्ति वहिगृहगोदण्डयेकनेत्रो ज्वलन् गाले तत्र विचिन्तितो हरति तां सूर्यो यथा यामिनीम् । ध्यातो हन्ति तथैव नामिवलये सधासकासादिकान् श्लेप्माण च गले क्षिणोति जठरे मन्दानलं दीपयेत् ॥५४॥ कटुत्रयी पद्मकदेवदारू- रामाविडङ्गत्रिफलामृतानाम् । चूर्ण समांग सितया च तुल्य कासान् हरेत् कृष्णकथेव पापम् ॥५५|| a प्रातरिति । चुलक-प्रसूति । मनुद्वयेन-हा क्लीं प्लेव व्योम्नि व्यापिनि स्वाहेत्यादिना या॥ (५३) यस्मिन्निति । यस्मिन् गात्रे वातरुजास्ति तत्र विचिन्तित एकनेत्रस्ता हरति । एकनेत्र -हकार. । कीटग्विशिष्ट =यहिगृहग , दण्डी ज्वलन् । 'केन प्रकारेण हरतीत्याकाक्षाया, सूर्यो रजनी यथा तथा, भगवत कृष्णस्य कथा यथा पाप हरेत् तथा ॥ (५४) कटुत्रयीति । कटुत्रयी=ala each mlayeil | पञ्चक::milaodo | देवदारु=0304070100 । राना-DEOCOTO I विडा-190010] | कार्पासास्थि= a पापान् 1 केन प्रकारेणेति वाक्य B कोशे नास्ति । 28 ·२१८ सन्त्रसारसङ्गहे फार्पासास्थिशिले क्टूनि बदरीपत्रं च भृशीरसे तद्वतिः कुनटी कटुनयरविक्षीरान्चिता वर्तिका । 1 गोपी मागधिका शिलालविहिता वर्तिः शिलाविश्वयोः वर्तिश्चापि यथायथ विहितया कासानशेषान् हरेत् ॥५६॥ कर्कोटीतनुका सहा दिनमुखे पीता कटूप्णाम्बुना तकेणानिलगुल्महश्च मधुना सा मूत्रकृच्छापहा । हिक्का हन्ति घृतेन सा दधिरसे स्यात् कुक्षिरोगान्तकी नस्येनाचलकर्णिका समधृता सा कण्ठरोगान् हरेत् ॥५७॥ a_tesorilaacs | शिला=arngolat | कटुक=Qlas pas me yeil | बदरी- em ! भृङ्गीरस:=H8yomlild | कुनटी-=emecovoes | रविक्षीरं =oryolasilab asve° । गोपी-exmool मागधी=cosmile seil | शिला=Doggles | अलंक (५५-५६) Karoo komseo || कर्कोटीति । कर्कोटी = saleeagg, thosalvausd इति केचित् । तनुका memorolate । कटूप्णाम्बु = GOmidold । अचलकर्णी 25nomya ॥ (५७) 1 शिलागविहिता 2 वर्तिश्ध क्रियया ·पञ्चदशः पटलः २१९ उन्नीतमनाश्रयणेन पादात् काठ निहन्याज्झिणिकां श्रयस्स्थाम् । हिक्कां हरेत् स्वागतवाग्ललाटे न्यस्ता क्षुतं तनिका च वामा ॥५८॥ 2 ॥ इति नारयणीयतन्त्रसारसङ्गहे पञ्चदशः पटलः ।। उन्नीतमिति । किञ्चित्काष्ठशकलमादाय पादादारभ्य आश्रोत्रगिलात् शरीर स्पर्शयित्वा , एतदूर्व नीत्वा, तत्काठशकलं श्रोत्रविले प्रक्षिपेत् । एवं कृते झिणिका नश्यति । झिणिका = throdendlesa । स्वागतवाक् = हरियो हरीत्युचैः (8) (हरिर्हरिरित्युचैः) । एके स्वागतमस्त्विति । क्षुते सजाते सति वामतर्जनी ललाटे शकुवत् दृढं निदध्यात् । क्षुतं नश्यति ।। (५८) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहन्याख्याने पञ्चदशः पटलः - छिका. 1 शिणिकाश्रयस्थम् । 3 एवं कृत इति वाक्यं B कोशे नास्ति ।

·॥ अथौषधपटलः पोडशः ।। 1 2 3 4 सिंहीयष्टिनिशायुग्मवत्सककाथसेवनम् । शिशो: सतिसारे च स्तन्यदोषे च शस्यते ॥१॥ शृङ्गीं सकृष्णातिविषां चूर्णिता 'मधुना लिहेत् । एका वातिविषां कासच्छर्दिज्वरवतः शिशोः ॥२१, बालै सेव्या वचा साज्या सदुग्धा वाथ तैलयुक् । यष्टिका शङ्खयुप्पी वा बालः क्षौदान्वितां पिबेत् ॥३॥ वापसंपदक्षायु(दीर्घायु)मधाः श्रीश्च प्रवर्धते । वचाज्याग्निशिखा वासा शुण्ठी कृष्णानिशागदम् ॥४॥ सयटिसैन्धवं बालः प्रातर्मेधाकरं लिहेत् । देवदारुसहाशिग्रुफललथपयोमुचाम् ॥५॥ काथः सकृष्णापृथ्वीकाकल्कः सर्वान् कृमीन् हरेत् । तापिन्छपत्रे रजनी सेन्यौ गोपीपयोधरौ ॥६॥ . 5 १ caScho JODD) | शृङ्गी (१-४) सिंहीति । सिंही = RAIRaipalm | वत्सकः = कर्करशृङ्गी = (chnoissuyash) अतिविषा=enitalswo(s) | एका श्रेष्ठामतिविषां वा । अग्निशिखा = thyog (1) वासा = mpssepscho || काथ इति । पृथ्वीका = thosewo° | कल्क = 82021057 । तापिन्छ Goldsmy | गोपी = xxmoo) | मधु = G2nggoslmuavan । वत्येति । अर्कमूल--ory oleaslatbeaad { शशविट् = w chopdo | तुत्थमगौ दग्ध्वा गोमूत्रे 1 सेचनम् । -- शिशुः 2 पाकां वा 5 निशागुडम् । 3 ज्वरहतः जानुहृतः 6 मृद्धीका TE ·षोडशः पटलः ३२१ 1 त्रिफला चेति तत्काथः समधुर्नेत्ररोगनुत् । वल्र्कतू [म् ] लैः कृतया शशविट्चूर्णगर्भया ॥७॥ आज्याक्तया मपी ग्राह्या सर्वनेतामयान्तकी। मूले गोमयके खारीस्तन्याज्यजलमाक्षिके ||८|| दर वा निषिक्तमसकृतुत्यं स्यान्नयनामृतम् । त्रिफलाभृङ्गिविधानां रसेपु मधुसर्पिपोः ॥९॥ मेपीक्षीरे च गोमूत्रे सिक्तं नाग हितं दृशोः । जातीसिन्धुनिशाकृष्णाकुनटीवरटीगृहम् ॥१०॥। सक्षौदें कांस्यताम्राभ्यां निवृष्ट पिलहद्भवेत् । लोध्रत्वम्वृतसंभ्रष्टं खाय पिष्टं ससैन्धवम् ॥११॥ वस्त्रस्खं श्च्योतयेदृष्टयोरभिष्यन्दमपोहति । सतैल द्रोणपुप्पाम्बु सकृष्णं सशद्रसम् ॥१२॥ 2 निक्षिपेत् । एवं सप्तवारं गोमयके = गोमयजलेऽपि तथा । पुनः खार्या तथा । स्त्रीस्तन्ये तथा । आज्ये तथा । जले तथा । माक्षिके च तथा । एवंभूतमेततुत्थं नयनामृतं स्यात् । नाग == tholwa | जाती = rilaptha-You। कुनटी = 2nsoon | वरटीगृह = 61500mpalond as । पिल्लं = तत्संज्ञकमक्षिरोगम् । श्वयोतयेत् । apdesh ! अभिष्यन्दः = ammlonov Festh | शहदसः = 016mesonyla / कर्णविद् = 02|| क्षणदान्ध्य = DDRIBam || (५-१२) %D 1-असातलं 3 सरहदसम् ।

·२२२ तन्त्रसारसगृहे 1 2 3 A कर्णपीडां च सक्षौद्रमननात् क्षणदान्ध्यनुत् । स्तन्य शीताम्बुना नस्यात् नासिकास्कसर्व हरेत् ॥१३॥ नासाम्बुलाबहृज्जिद्वस्वस्थ कारवीरजः । रसः ससैन्धवः कोष्णो रम्भागृजनमूलजः ॥१४॥ पृथगाईकजो वापि पूरणात् कर्णशूल्हा । महिपीनवनीतेक्षुपत्रभस्मानुलेपनम् ॥१५॥ जातीपत्रोपणनिशाकवलं फलमूलयुक् । नाशयेदोष्ठ रोग योगद्वयमिदं पृथक् ॥१६॥ पुस्काथेऽभयाकल्कसिद्ध तैल द्विजातिहत् । धान्याम्लनालिकेराम्भोमूत्र क्रमुकविश्वयुक् ॥१७॥. कथितं कवलं कार्यमधिजिहादिशान्तये । साधित लागलीकल्के तैल निर्गुण्डिकारसे ॥१८॥ स्तन्यमिति । कारवी = कृष्णजीरकम् । कौरवीरज इति केचित् पठन्ति । कौरवी = laGREHSCORPlay | गृञ्जन = polronm । आदक = Opi) | कर्णशूल- Hascisma | कालं %Dainiladrolodogs a । फलं = त्रिफला । मूल sagoo पुखः 30000Glamomled अभया -हरीतकी । द्विजाति: दन्तपीडा । निर्गुण्डी 12 OCHO श्री । गण्डमाला = cong2oet । गलगण्डः = कण्ठरोग- विशेषः ।। (१३-१८) 1 कर्णविडाथ 2 क्षणमान्यहृत् । 3.वाथ * कण्ठशलहा।

·पोडशः पटलः २२३ 1 गण्डमालागलगण्डौ नाशयेन्नस्यकर्मणा । पल्लवैरकपूतीकस्नुहीव्याघातजातिजैः ॥१९॥ उद्धर्तन सगोमूत्रैः सर्वत्वन्दोपनाशनम् । वाकुची सतिला भुक्ता वत्सरात् कुष्ठनाशिनी ॥२०॥ पथ्याभल्लातकतिलगुडपिण्डी च कुष्ठजित् । व्यजिचर्णतालोना कुष्ठपीतवटच्छदम् ॥२॥ तुण्डीरस सपुष्पाज्यं हरेदर्शः कपालजम् । पूतीकवहिरजनी त्रिफलातिलचूर्णयुक् ॥२२॥ तकं गुदाकुरे पेयं भक्ष्या वा सगुडाभया । फलदावी विशालाम्रकाथो धात्रीरसोऽथवा ॥२३॥ पातव्यो रजनीकल्कसौदमिश्रः प्रमेहिना । वासागुडूचीव्याघातकाथ एटण्डतैलयुक् ॥२५॥ . पल्लवैरिति । सगोमूत्रै. =अर्कादिपल्लवै. उद्वर्तनं, सर्वत्वग्दोपनाशनम् । व्याघात onasm | उद्वर्तन = Gacdolenance | वाकुची = aodaeoe101 । पिण्डी गुलिका । व्य=sCRDFRI (1)। चूर्ण = ay" | ताल = (moolmoev | उमा- axmi | कुष्ठं = Schoriyo | पीतवटच्छदं = chFERONGa_loveiles | तुण्डीरस.= കാകത്താണ്ടിനീർ पुप्पाज्य मधु । कपालार्श. = शिरोरोग- विशेषः ॥ (१९-२२) पूतीकेति । गुदाकुरः = अर्शः । विशाला = 62poonz chosaRITA ON | फल = त्रिफला । अU = LACTOISES | रजनी = Drama । प्रमेहिना अमेहयुक्तेन - 1 पटच्छदम् । 2 कपोलजम् ।

·२२४ तन्त्रसारसङ्गहे वातशोणितहत् पीतः पिप्पली स्यात् लिहापहा । सेव्या जठरिंणा कृष्णा स्नुक्क्षीरबहुभाविता ॥२५॥ पयो वा चव्यदन्त्यमिविडमच्योपकल्कयुक् । प्रन्धिकान्यभयाकृष्णाविडङ्गाक्ते घटे स्थितम् ॥२६॥ मास तक्र ग्रहण्यशेगुल्मपाण्डुक्रिमीन् हरेत् । फलत्रयामृता वासा तिक्ता भूनिम्बनिम्बजः ॥२७॥ काथः क्षौद्युतो हन्यात् पाण्डुरोग सकामिलम् । रक्तपिची पिवेद्वासास्वरस ससितामधु ॥२८॥ वरीद्राक्षावचाशुष्ठीसाधितं वा पयः पृथक् । वरीविदारीपथ्याचवलालयनवायुता ॥२९|| श्वदंष्ट्रा मधुसर्पिर्ध्यामालिहेत् क्षयरोगवान् । पथ्याशिधुकरजार्फत्वड्नवाविश्वसिन्युयुक् ॥३०॥ 1 गुडूची = aroga। व्याघात = broom । एरण्डतैलं = tryimoleBOOR प्लीहा - प्लीहोदरं ॥ (२२-२४) सेव्येति । जठरी महोदरी । कृष्णा = पिप्पली । स्नुकक्षीरें healgorod | ग्रन्धि = aomiaapit |अग्नि. = OCDDSSODi} 1 (२५-२६) फलेति । तिक्ता = $eodaolam) । भूनिम्ब ROADS 1 वरी = शतावरी । शुण्ठी = 2126° || (२७-२८) वरीति । विदारी = Aposi | अश्वः=HDPA800 1 बलात्रय=ansmost Samdari.comasl ougg co | नवा = पुनर्नवा । श्वदंष्ट्रा = pornolaroined | शिबादीनां त्वक् । विश्वं = शुष्ठी । सिन्धुः = DADA || (१९-३०) = 01m निम्बः- 1 पासाखरस ·पोडशः पटलः २२५ 1 " समूत्रविद्रधिग्रन्धिविड्महापचिकादिहृत् । त्रिवृत्तेजोवतीदन्ती मजिष्ठारजनीद्वयम् ॥३१॥ तायज निम्बपलं च पिष्ट्वा लिम्पेद्वगन्दरे । व्याघातरजनीलाक्षा चूर्णाज्यक्षौद्रसयुता ॥३२॥ वासोवर्तित्रणे योज्या शोधनी गतिनाशिनी । श्यामायष्टिनिशालोध्रपाकोत्पलचन्दनैः ॥३३॥ सशारियैः शृतं तैलें क्षीरे स्याद्रणरोपणम् । श्रीकासदलैर्मस्मफलोपणचलानिशाः ॥३॥ तत्पिण्डीस्वेदन ताने सतैलं स्यात् क्षतौषधम् । कुम्भीसारं पयोयुक्तं वह्निदग्धपणे लिंपत् () ॥३५॥ 2 3 लिदिति । त्रिवृत् = Glsang goes0xm | तेजोवती=DDARckmand) | दन्ती = mocream) | तार्थ्यज-तार्थ्याञ्जनम् । शोधन= 8300210 Pubscamond | गतिनाशिनी = alam allsacmon | श्यामा = mood ceboejoboorm I व्रणरोपण 20-199mosmsegmon" || (३१-३३) श्रीति । श्रीः - श्रीताली । कासदलं = omaroomliles | तैः श्रीकास- दलैः भस्म । फलं = त्रिफला, ऊपण == ta:CRQgb | ताने = ताम्रपाने, कृत्वा, सतैलं तत्पिण्डीस्वेदन, पिण्डी = @297 ! क्षतव्रणम् । कुम्भीसार:=Daivodch:200 नॉलिकेररजोवृत ചിരട്ടയഴിഞ്ഞതേങ്ങ ചിരക്ക് വന്നതും तदेव नाशयेत् = alogmoslano || (३४-३५) सेकात्। 2 दले 3 वहिगन्थवणे 1 पुलकावचिकादि 29 ·२२६ तन्त्रसारसगृहे तदेव नाशयेत् सेकान्नालिकेररजोवृतम् । (लकाजापामार्गपर्ण स्यादसबन्धनम् ॥३६|| तण्डुलाद्विलिंपेन्नाभौ तालीमूलं विचिहत् । नस्ये भृशाम्बुकोष्णादिः कृष्णाविश्वे पिवेदपि ॥३७॥ विश्वाजमोदसिन्धूत्यचिश्चात्वग्भिः समाभया । तकणोष्णाम्बुना वापि पितातीसारनाशिनी ॥३८॥ चत्सकातिविपोदीच्यबिल्वमुस्ताशृतं जलम् । सामे पुराणेऽतीसारे सासक्छूले च पाययेत् ॥३९॥ अङ्गारदग्ध स्तुगतं सिन्धुमुष्णाम्बुना पिवेत् । शूरवानथवा तद्वत् सिन्धुहिगुकणाभयाः ॥४०॥ वटरोहोत्पलातकलाजचूर्ण मधुप्लुतम् । वस्त्रखण्डगत को न्यस्तै तृष्णां विनाशयेत् ॥४१॥ 1 2 3- %3D (वैलेति । (लकाजापामार्गपर्णमस्रबन्धनं स्यात् । दूर्वा = cances | एलक comcho अजा = Pyaan । अपामार्गः = RsORSevsh । असं = रुधिरम् । तालीमूलं = opwom.msand | नस्ये भृङ्गाम्बु इन्येतदपि विषूच्यामेव । भृङ्गाम्बु charorigimla | विश्वेति । अजमोद. = 9000320mesho | चिश्चात्वक Agelenoed । उदीच्य = RDCOREONA] | विल्वं == बिल्वशलाहुः । सामे आमसहिते पुराणे च ॥ अनारेति । सिन्धुः = DDA | सिन्धुस्नुगतं कृत्वागारे दग्धमुप्णाम्बुना पिवेत् । वटरोहः = saaord oiseand । आतङ्क. = 2005 | यार्प - Sehoslmy ! जातीदल=ailayercroleu 1 मुखपाक.SAURAR || (४०-४२) 1 अतिविषा दीप्या 2 वस्त्रच्छिन्नगतं ·पोडशः पटलः २२७ 1 2 यापदावर्षीजातिदल्दाक्षामृतफलत्रयैः । साधितं समधुकाथकाल मुखपाकहुत् ॥४२॥ कृष्णातिविपतितेन्द्रदारुपाठापयोमुचाम् । . काथो मूत्रे शृतः क्षौदी सर्वकष्ठगदापहः ॥४३॥ पथ्यागोक्षुरदुःस्पर्शराजवृक्षशिलाभिदाम् । कपायः समधुः पीतो मूत्रकृच्छमपोहति ॥४४॥ वत्सत्वम्वरणकाथः शर्कराश्मरिवातनुत् । ऐन्द्रीमूलं कुबेराक्षी वा वृद्धिमान् पिबेत् ॥४५॥ शाकोटकाथमुत्क्षौद क्षीराशी लीपदी पिवेत् । - 4 नवनीत निशापूर्ण पिष्वा लिम्पेच श्लीपदे ॥४६॥ कृष्णेति । पयोमुक् = ADDITS | गोक्षुरः = conolaronoled | दुःस्पर्शः Mehoslmmy | राजवृक्षः = oncom | शिलाभित् = theydasomai । वत्सत्वक् = casthatpesalemdamaeil । वरण = old20020 | शर्करा अश्मरी ലിംഗത്തിൽ അടച്ചിരിക്കും ചരൽ | (४३-४४) ऐन्द्रीति । ऐन्द्री = 29laom | कुबेराक्षीशृद्ध %3D as larominens | शाकोटः Pagela उत्क्षौद्र = उपरि क्षौदेण युक्तम् । क्षीराशी sxcdeasl 2gmamab | श्लीपदी = ggla 328Dad । श्लीपद = पाद- घल्मीकः 202-100.219sab) (१५-१६) 1 द्राक्षामूलफल 8 पातनः। 2 शिलादिभिः । 4 ऐन्द्रीमूले ·२२८ तन्त्रसारसाह 1 । नवनीतनिशाक्तां वा कृष्णाकाथरसक्रियाम् । नवनीततिलोन्मत्ततिलचूर्ण ससैन्धवम् ॥४७॥ शृते मूत्रे क्षिपेल्लवात् (लेपात्) पादकण्डूतिक हरेत् । मेषाकस्नुपयस्तैलं समधूच्छिष्टसैन्धवम् ॥४८॥ । पादरोग हरेत् सपिर्जलकुकुटर्ज तथा । पृथरक्षाः फला यष्टयाः पला क्रिमिहृत् पयः ॥४९॥ प्रस्थं तदशिक्षौदाज्य खलतेः स्याद्रसक्रिया । शुष्ठी सौवर्चलं हिङ्गुचूर्ण शुण्ठीरसेऽर्पितम् ॥५०॥ रुजां हरेद्यवकाये सविड्बन्धामिमां च तत् । सौवर्चलाग्निहिङ्गनां सदीप्यानां रजोयुतम् ॥५१॥ त्रिफला ।. मेषेति । मेपार्कस्तुक पय इति । मेषपय., अपय., स्नुक्पयश्च । मधूच्छिष्टं- 92F" | जलकुकुटज सर्पिश्च । तथा जलकुकुटः = 228001097 ' (४८) पृथगिति । फला त्रिफलायष्टयः पृथगक्षप्रमाणाः । पला क्रिमिहृत् । प्रस्थं पयः । तदतिपादाः = प्रस्थपादाः । सह क्षौद्रमाज्यम् । क्रिमिहृत् -- oileo | खलतिः त: == MROMes (anakoms}) । रसक्रिया - aatmi || (४९) शुण्ठीति । शुण्ठी- 2/6। सौवर्चलं = सुवर्चललवणम् । सविड्बन्धामिमां च; तदित्यनेन एतदुक्तम् । तच्छुट्यादिचूर्ण यवकाथे क्षिप्ता पीत चेत् विन्धसहिता- मिमां रुजे च हन्तीति । विबन्ध, - मलबन्धः ।। (५०) सौवर्चलेति । अमि: - Rasaneil | दीप्यक 'अजमोदक। विड =oflawes' ! विडङ्गमिति केचित् ।। 1 नवनीतनिशाक्काम् इत्यारम्य श्लोकद्वयं B कोशे नास्ति., 3 सौवर्चलेति श्लोक एक: B पुस्तके न दृश्यते ।

·पोडशः पटल २२९ विडॉ दीप्ययुक्तं वा तक गुल्मातुरः पिवेत् । धात्रीपटोलमुद्रानां काथः साज्यो विसर्पहृत् ॥५२॥ त्रायन्तीनिम्बदात्वितिक्तामधुकुकूलजः । कायो निम्बपटोलाप्रकपायो वा विसर्पजित् ॥५३॥ शुष्ठीदारुनवाक्षीरकाथो मूत्रान्वितः पुरम् । सन्योपायोरज.क्षारः फलकाथश्च 'शोफहृत् ॥५४॥ गुडयुक्तस्त्रिवृद्विश्वसैन्धवानरजोयुत. । सत्रिशुद्धा फलकाथः सगुडः स्याद्विरेचक. ॥५५॥ 1 २७ 3 %3- ब्राझी = na) । धात्रीति धात्री omeplan | त्रायन्ती दात्विक == DODOCTOMORRORE । तिक्ता = astraavanlm) कुकूलं = PISO100 अभ्रं DOKTODS13 (५२-५३) शुण्ठीति । शुप्ठ्यादिभिः क्षीरसहित काथ एक. । शुष्ठी = 22/06 | दारु:- GeOIN000 | नवा = पुनर्नवा । मूत्रान्वितं पुरं द्वितीयः । मूत्र = गोमूत्रम् । पुरं गुग्गुलः । फलकाथश्च शोफनुत् तृतीय । फलक्वाथ. = त्रिफलाकाथ.; कीदग्विशिष्टः = सव्योपायोरज.क्षारः। व्योष = त्रिकटुकम् । अयोरजः = 2 cebsion 105] । क्षारः = यवक्षारः ॥ (५४) गुडयुक्त इत्यादि । फलवाथो पिरेचक । कीमिशिष्टः = त्रिद्विधसैन्धवांशानां रजसा युतो गुडयुक्तश्च = 82021051(Dai) । अत्र विवृतोऽ(श विधं, ततोऽर्धा सैन्धवम्, सत्रिद्धा फलकाथ. = निता सह फलकायो वा विरेचकः । फलकाथः = त्रिफलाकाथः ।। 1 पुनः । 2 गुलसिक्तं ३ धात्रीद्धा फलकाथः ·तन्त्रसारसंग्रह 1 द्राक्षाकाथस्त्रिवृत्खण्डगुडयुक्तश्च रेचकः । धात्रीव्योपविड.लापत्रमुस्तात्वचः समाः ॥५६॥ अष्टभाग त्रिवृत्खण्डं पड़भाग च द्विसैन्धवम् । तवर्ण मधुना लीढ्वा शीताश्चानुलिपेदपः ॥५॥ खण्डतुल्या त्रिवृत्कृष्णा त्रिवृत्पादं च तद्रजः । मधुना पङ्कित लेह्यमेतौ योगी विरेचकौ ॥५८॥ फलराठकषायोत्थं पयो यमनकृद्भवेत् । शस्तौ कोशातकीक्ष्वाकू वभने राठबीजवत् ॥५९॥ चपला शिशिरे स्थाप्या राठमध्ये सुचूर्णिता । उद्धृता मधुमासे सा वामयेद्घाणयोजिता ॥६०॥ 2 द्राक्षेति । द्राक्षा = Amlosms | त्रिवृत् = wladhotobastsessom I खण्ड = esed SonNSO 1 गूढ शर्करा । धात्री = amejlas | एला=agexorival | पत्र = 0.39iles | त्वक् = ogenougHS | द्विसैन्धव =द्विभागसैन्धवम् , तद्रजा- त्यो. त्रिवृत्कृष्णयो रज. ॥ फलेति । फलराठः = DAIRAOTOSSC | इक्ष्वाकुः = 82100 1 राठवीजवत् (५६-५८) प्रयोज्यौ । (५९) चपलेति । चपला = पिप्पली । चपलानीजानि राठफलम्यान्तनीजं त्यक्ता शिशिरकाले राठफलमध्ये संस्थाप्य मधुमासे तान्युद्धृत्य चूर्णवित्वा प्राणयोजनात् वमन स्थात् ॥ (६०) 1 पचल्य निवत् कृणा (त्रिदिवा) 2 मयुना सेल्या ·पोडशः पटलः २३१ 1 सिन्धुद्विजीरकव्योपदीप्यहिङ्गुरजोयुतम् । आज्यात प्रथममासे वहिकृद्धातनाशि च ॥६१॥ पथ्या शुष्ठी सैन्धवांशस्य कल पेय नित्य सर्वरोगक्षयाय । .. पथ्या कृष्णा दीप्यसिन्धूद्भवानां कल्कं तद्वत् षट्चतुर्द्धकभागम् ॥६२॥ कृष्णा सैन्धवमातुलाज्यमधुमिलींद त्रिदोष हरे- द्भल्लास्थ्यमितिले गुडेन सकलल्याधिक्षयायाशयेत् । छिनागोक्षुरयोर्वरीमुनिशिरोभूतालसंयुक्तयो- लेहः साज्यमधुर्जरापलितजिद्रोगापमृत्यून हरेत् ॥६३॥ वासावरीयष्टिसिताश्चदंष्ट्रासिन्धूत्यकृष्णात्रिफलामृतानाम् । चूर्ण निषिक्त घृतमाक्षिकाभ्यां नित्योपयोगेन रसायन स्यात् ॥६॥ 2 । सिन्विति । द्विजीरक = TEEPLE EGossp || (६१) पथ्येति । पथ्याशुष्ठीत्यादिना रसायनान्याह । रसायनं नाम जरापलितरोगाप- मृत्युजिदौषधम् । कल्कं = zcoast || (६२) कृष्णेति । भल्लातास्थि = galiacea 1 छिन्ना = ailaoyo" | मुनिशिरः FOTOSERG22milat | भूताल = mlegym | (६३) वासेति । वासा = mystevstha | श्वदंष्टा = Dronolaronound || (६४) 1 आज्यात शपांशीवरीयष्टिसितान ·तन्त्रसारसहे 1 2 3 वाराहीरजसा पिवेत् सह पयः संवत्सरे तद्रजो लेह्य वा मधुसर्पिपा समधुपान् प्रातस्तिलान् वा भुजेत् । त्रीण्येतानि रसायन सितकणाविश्वायसां चूर्णवान् सर्पिस्तैलयुतः फरनयरसो दावीपलेपी तथा ॥६५|| रजोऽक्षमात्रं मधुपस्य तावत् खण्ड तिलं चामलक तदर्धम् । तत् पङ्कितं सपिपि भक्षयेद्यो 5 6 न तस्य रोगा न जरा न मृत्युः ॥६६॥ धात्रीपथ्याक्षचूर्ण पृथगलिकरसे भावित त्रिशदेशे कीटनं लोहचूर्ण दशगुणितदशांशं च ताभ्यां युतं यत् । वाराहीति । वाराही = mlesim ! मधुपाः = thorrongRimld | निस्तुषां- स्तिलान् मधुपान् रसे क्षिप्ता पुनरातपे शोषयित्वा प्रातर्मक्षयेत् रसायनम् । फल्नयरसञ्च तथा रसायनमित्यर्थः । कीदृग्विशिष्टः = सितकणाविश्वायसां चूर्णवान् सपिस्तैलयुतो दाप्रिलेपी च ॥ रज इति । मधुप. = themysma मधुपस्य रजोऽक्षमात्रं खण्डशर्करा च तावन्मानेन तिलामलकचूर्ण तदर्घम् ।। धात्रीति । धात्रीपथ्याक्षचूर्णं पृथक् त्रिंशदेशम् । पृथक् भृङ्गीरसे भावित च । कीटन त्रिंशदंश दशगुणितदशाशं == त्रिंशदशमित्यर्थः । तद्वत् लोहचूर्णं त्रिंशदंश- मित्यर्थः । ताभ्यां = कीटनोहचूर्णाभ्याम् । युतं धात्रीपथ्याक्षचूर्ण यत् तद्वयमृत- 1 वाराहीसहिता 4 फल्नययुतो 2 समधु वा 5 नरस्य रोगाः 3 चूर्णयन् ६ त्रिंशदर्श ·पोडशः पटलः २३३ । 1 संयुक्त तत्क्रमाद्वर्यमृतहुतभुजां पञ्चभागेन नित्य लेखं सिक्तं त्रिकालं मधुघृततिलजैः पूर्ववरात्फलं स्यात् ||६|| त्रिफलायुता मधुपर्करया सकणासिता घृतमधुद्रविता। अशितापमृत्युगदहृत्स्सरदा बलपुष्टिकृज्जितजरापलिता ॥६८॥ 2 3 हुतभुजां पञ्चभागेन क्रमात् संयुक्तं मधुघृततिलजः सिक्तम् एतज्जनैस्त्रिकालं नित्यं लेह्यम् । 'तत्फलं = तेषां फलमपि । पूर्ववत् स्यात् ; जरापलितजित् स्यादित्यर्थः । एवं धात्रीत्यादिना रसायनत्रयमुक्तम् । यथा दशगुणितदशांशकीटनलोहचूर्णाभ्यां युतम् अलिक रसे भावित त्रिंशदशं धात्रीचूर्णं शतावर्याः पञ्चभागेन युक्तं मधुना सिक्तमेकं रसायनम् । दशगुणितदशांशकीटनलोहचूर्णाभ्यां युतं अलिकरसे भावित विशदेशपथ्याचूर्ण गुडूच्याः पञ्चभागेन युक्तं घृतेन सिक्तमपरं रसायनम् । दशगुणितदशांशकीटनलोह- चूर्णाभ्यां युतम् अलिकरसे भावित त्रिंशदशमक्षचूर्ण हुतभुक्पञ्चभागेन युक्तं सैलेन सिक्तमन्यद्रसायनम् । अलिकरसः = thoromyamkund | हुतभुक् = onchossaueil | कीटनः = oil902107 | लोहचूर्ण = अयोरजः । त्रिकालं मधुघृततिलजैरिति । मधुयुक्तं प्रातः, घृतयुक्तं मध्याह्ने , तैलयुक्त सायाह' इति ॥ (६७) त्रिफलेति । मधुपर्फरया युता त्रिफला एक रसायनम् । सकणासिता घृतमधु- द्रविता त्रिफला अपरं रसायनम् । शर्करा = खण्डशर्करा । कणा = पिप्पली । सिता = 2.10021mwoसरदा कामदा । पलिंत = motin | (६८) . %3- : 1 युताथ मधुशर्करया 2 स्वरदा 3 जितज्वरा 4 तत्फलमित्यारभ्य इत्यर्थ इतिपर्यन्तं वाक्यं B कोशे नास्ति । ३० -- ·२३१ स्त्रसारसाहे पथ्याचित्रकनवेरमुसलीछिन्नोद्भवानां रज- स्तुल्यांशं गुडपति दिनमुखे लेा जनैनित्यशः । पृष्य पुष्टिकर जरापलितजितेजोवलोद्वर्धन सर्वव्याधिहरे रसायनमिदं वर्षोपयोगाद्भवेत् ॥६९॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसाहे पोडशः पटलः ।। पथ्येति । पथ्या हरीतकी == ch$es | चित्रकं = BASOON | शृङ्गवेरै = आर्द्रकम् = 4/6° । मुसली = mlesim | छिन्नोद्भवा = comogran | पादिकमिंद रसायनं वृप्पादिगुणविशिष्टं भवति । प्य रेतोवर्धकम् ।। (६९) ।। इति नारायणीयमन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने पोडशः पटलः ।। . 1 वर्षोपभोगात् ·॥ अथ क्षुद्रपटलो नाम सप्तदशः॥ 1 2 3 स्तम्मो विद्वेषणोचाटावुत्सादो भ्रममारणे । व्याधिश्चेति स्मृतं क्षुद्रं तन्मोक्षधात्र कय्यते ॥१॥ मांसाष्टकावृतार्णान्त्ये नामांसविदर्भितम् । साष्टाशा वज्रमैन्द्रं च पार्थिवाहिवृतं लिखेत् ॥२॥ आस्ये च फणिनोराख्यां विभीतफलकेऽर्पितम् । गैरिकेण शिलाक्रान्तं निमील्य स्तम्भनं खनेत् ॥३॥ स्तम्भ इत्यादि । स्तम्भः = प्रवृत्तिविनाशः । विद्वेषः स्निग्धानां परस्परकलहः । उच्चाटः = देशात् देशान्तरप्रेरणम् । पुनरावृतिवर्जितो विनाश उत्सादः । भ्रमः = उन्मादः । मारण = मरणकारि यत् कर्म तत् । व्याधिः-ज्वरादिः । तन्मोक्षः उपरितन- पटले वक्ष्यमाणः क्षुद्रपरिहारः ।। . मांसाष्टकवृत इत्यादि । क्षकारं लिखित्वा तन्मध्ये जीव, जीवस्य परितोऽ- लङ्कारेण विदर्भित नाम, क्षकारस्य बहिरष्टदलं पद्मं लिखित्वा, अष्टदलेपु ल इति लिखेत् । पद्मग्य बहिश्चतुरश्रयुगम् अष्टदिक्षु वज्रयुक्त तबहिः वासुकिशङ्खपालाभ्यां वेटयेत् । वालं वालेन संयोज्य, आस्यमास्येन च संयोज्य वेष्टनम् । फणिनोरास्ये फणिनोराख्यां च 3; मस्तक इत्यर्थ. । वासुकि-शङ्खपाल इति । पुन. फणिनोरास्ये चाख्याम् , आस्ययोरन्तराल इत्यर्थः । देवदत्तस्य सेना स्तम्भय स्तम्भयेत्यादि । गैरिकेणाक्षफलके एवं लिखित्वा साधितमेतद्यन्त्र शिलाकान्तं शिवनिर्माल्ये खनेत् । (२-३) ४ मांसाष्टककृते 1 विद्वेषणोचारौ 4 अहिपतं 2 तन्मोपं चात्र वक्ष्यते। गैरिकेणेति बाक्य B कोशे न दृश्यते ।

·२३६ तन्त्रसारसङ्गहे 1 3 साख्यं वस्त्राब्जमध्यस्थ लिखेद्वम॑ च दिग्दले । गू कोणे भूगृहाष्टांशा वज्रान्तःसूचिते च हुम् ॥४॥ वारण मण्डलं बाह्ये लिखेद्वस्त्रे निशारसैः । विघ्नस्य कुक्षौ विन्यस्य निशापिष्टमयस्य तम् ॥५॥ शरावंसंपुटे स्थाप्य पीतपुप्पैश्च पूजयेत् । स्तम्भः स्यादृष्टिसेनावान्विवादगमनादिषु ॥६॥ वसहेति पदं वायुदीर्घान्त्यमनिलः शिरः । एतं स्तम्भनकृन्मन्त्रमैन्द्रस्याब्जदलार्पितम् ॥७॥ । साख्यमित्यादि । वस्त्रे = प्रेतवस्त्रे । निशारसै अष्टदलं पद्म लिखित्वा कर्णिकायाम् आख्यायुक्तं वर्त्म जीवस्य परितः । दिग्दलेषु हुंकार, कोणदले ग्लंकार, पद्मस्य वहिः चतुरश्रयुग साटाशावजं च कृत्वा, तत्सूचिके = अष्टाशावज्रसूचिके । हुंकार, तद्वहिः अष्टार्थचन्द्रेण वेष्टयेत् । पुनर्निशापिष्टमय हतविघ्न विनायक कृत्वा, तस्य विनस्योदरे एतद्यन्नं विन्यस्य, तं विन शरावसंपुटे संस्थाप्य, कुक्षिगणपतिमन्त्रेण त पीतपुप्पैः पूजयेत् । ओं हु ग्लं कुक्षिगणपतये नम. । (कुक्षिगणपतिमन्त्र. । एतद्यन्त्र सेनामागे न्यसेत् । सेनायाः स्तम्भो भवति ।) वसहेत्यादि । अष्टदले पद्म लिखित्वा, तस्य कर्णिकायां ल लकार लिखेत् । जीवाख्यादि पूर्ववत् । व स ह यक्षाय स्वाहा " । अस्यैकैकमक्षरं दलेषु लिखेत् । तहहिः अष्टाशावज्रयुक्तं चतुरश्रयुगम् । 'स्तम्भनम् ॥ (४-६) . 1 वर्माब्ज ; वर्णाज 2 लिखेद्धर्म ३ ग्लों व तत्सूचिके a संपुटेस्थाप्य 5 कुक्षिगणपतिमन्त्र इति वाक्यं B पुस्तके नास्ति । 6 "स्तम्भनम् ॥ इदं पदं B पुस्तके चास्ति ।

·सप्तदशः पटलः ૨૩૭ 1 2 तालेनेन्दं लिखेद्वस्त्रे वैरिनामेन्दुदर्भितम् । सेनामार्गे खनेदेतत् सैन्यस्तम्भनमुत्तमम् ॥८॥ भूसमस्थानत्यगेन्द्रस्थं मांसस्थ नाम पूर्ववत् । शमपागलसोमेशयमेदोरुगयोदय ॥९॥ यदयोनिरयक्षेययक्षे पञ्च निरामय । चितागराक्षशशाभ्यां महिपावशिरोऽन्तरा ॥१०॥ 3 4 6 , तालेनेति । तालेन = हरितालेन । ठकारं लिखित्वा, मध्ये जीवं, जीवस्य परितो ठकारविदमित वैरिनाम लिखेत् ।'साधितमेतत् सेनामार्गे खनेत् । सैन्यस्तम्भनम् ॥ भूसझेत्यादि । लंकारं लिखित्वा, तन्मध्ये जीव, जीवस्य परित आख्या, लकारस्य पहिः ठकार, तद्वहिः क्षकार), तद्वाहिश्चतुरश्रयुगं साष्टाशावजम् । (सैन्यस्तम्भनम् ) । " यमराजसदोमेययमेदोरुणयोदय । यदयोनिरयक्षेय यक्षेयश्च निरामय || " दक्षिणोत- रायत रेखाद्वयं चिताङ्गाराक्षशृङ्गाभ्यां लिखित्वा, पूर्वपश्चिमोत्तरायतं रेखाद्वयं च, तथा पूर्वपश्चिमोतरायतरेखाद्वयाभ्यां 1(दक्षिणोत्तरायताभ्यां रेखाभ्याम् ) चाक्रान्तं पृत्तत्रितयं कृत्या, मध्यखण्डे यकार लिखेत् । तत्र कोणेषु अन्तर्मुखानि ("चत्वारि ) शूलानि कुर्यात् । मध्यखण्डस्य पूर्वपदत्रितये अन्तरारभ्य यमराज इति, अग्निकोणपदत्रितये बाह्यादारभ्य सदोमेय इति, मध्यखण्डस्य दक्षिणपदत्रितये बाह्यादारभ्य णयोदय इति, मध्यखण्डस्य पश्चिमपदत्रितये अन्तरारभ्य यदयोनिरिति, वायुकोणपदत्रितये बायादारभ्य स्यक्षेय इति, मध्यखण्डस्य उत्तरपदत्रितये अन्तरारभ्य यशेयश्च इति, ईशकोणपदत्रितये बाह्यादारभ्य निराम इति, मध्यस्थयकारे जीवादिपूर्ववत् शववले महिपमश्वं च परस्पराभि- , 3 यभयो 4 यश्च 1 कोलेनेन्दौ 2 अन्त्यगेन्दुस्स 5 अक्षनिम्बाद्भिः 6 अरितालेन 7 साधितमिति वाक्यं B कोशे नास्ति । 8 तबहिः इति वाक्य B कोशे नास्ति । 9 सैन्यस्तम्भनम् इति B कोशे नास्ति । 10 दक्षिणोत्तरेति वाक्य B कोशे न दृश्यते । 11. चत्वारि इति B कोशे नास्ति ।

·રંટ तन्त्रसरिसाहे 1 चतुष्कुल्याशलाके त्रिवर्तुलेऽन्तश्चतुर्गुणे । बहिरटगुणे वने विधिना त मर्नु लिखेत् ॥११॥ शरावसंपुटस्थ तत् स्निग्धयोनीतमन्तरा । 2 यमराजचक्रनाम श्मशाने द्वेपत् खनेत् ॥१२॥ 3 4 मेरुस्थ स्तम्भकृयन्त्र तत्तु पेपिण्यधः क्षिपेत् । इखा देवी वियत्साग्निदण्डः सर्गी भूगुर्मनुः ॥१३॥ लिखेच्छरावयोरेतत्साध्ययो भदर्भितम् । तयोरेक लिखेद्धमलेखिन्या रोचनाक्तया ॥१४॥ मुखं लिखित्वा, तयोरन्तरा एतद्यन्त्र (लिखित्वा, शरावसंपुटे संस्थाप्य, पूजाजपादिना साधित स्निग्धयोरन्तरा नीत श्मशाने खनेत् । विद्वेषकृत स्यात् ।) लिखेत् । महिषा- श्वशिरोऽन्तरा क्षकार, तस्यान्तलिखेदेतद्यन्त्रम् । पेषिणी = moam| ओं ष्टी विकृता- ननाय स्वाहा । अयं यममन्त्रः । ओं ह्रीं कृष्णव हृदयाय नमः । ओं विकृतान- नाय शिरसे स्वाहा । ओं नववस्त्राय पिङ्गलजटामकुटधारिणे शिखायै वषट् । ओं हे सहस्रादित्यतेजसे कवचाय हुँ । ओं ही त्रिनेत्राय वौषट् । ओं हं विकृताननाय हुँ अस्त्राय फट् । (एष मन्त्रो अपादिना विद्वेषादीन् कुर्यात् ।) ओं धूमान्धकाराय स्वाहा । ओं धू हृदयाय नमः । ओं मा शिरसे स्वाहा । ओं धा शिखायै वौषट् । ओं काकवधाय हुँ । ओ र नेत्रत्रयाय वौषट् । ओं य अस्त्राय फट् । अयमपि यममन्त्रः । हस्वा देवीति । शरावद्वयं गृहीत्वा एकस्मिन् रोचनाक्तया हेमलेखिन्या यज्ञदत- शब्देन विदर्भित ही हु सं सः इति लिखेत् । अन्यस्मिन् शरावे श्मशानमषीयुक्तन -- 1 शलाके द्वि 2 यमराट्वकनामैतत् 3 धृता देवी ; [गूढा देही] 4 अमिदण्डी लिखित्वेति वाक्यं B कोशे नास्ति । 6 एष मन्त्र इति B कोशे नान्ति ·सप्तदशः पटलः २३९ अपरं काकपक्षेण मपीयुक्तेन तद्वयम् । निखनेतीयोनद्या विद्वेषः स्निग्धयोर्भवेत् ॥१५॥ 1 (म) समती चेत् मकती चेत् सोपेय विद्वेषिणि विद्वेषकारिणि घोरघोस्योरमुकामुकयोः परस्पर विद्वेष चुपु चुपु काकोलूकादिकृतं फुः । स काकोलूकपक्षाभ्यां पाणिभ्यां तर्पणाचथा । अलक्तक भावयित्वा मूत्राभ्यां महिपाधयोः ॥१६॥ माहिप्या वसया क्लृप्ता दृङ्मपी द्वेपकारिणी । राजिकानिम्बपत्रोष्ट्रदन्तचूर्ण शिरोऽर्पितम् ॥१७॥ 2 काकपक्षेण देवदत्तशब्देन विदर्मितं ही हुं स सः इति लिखेत् । परस्परं विद्वेपं कुरु कुरु इति शरावद्वयेऽपि (संपुटीकृत्य जपादिना साधितं तच्छरावद्वयं नद्या उभयतीरयोः निखनेत् ।) हेमलेखिनी = barobarmmunit || (९-१५) समतीति । ओं धर्मटिके मर्कटिके घोरविद्वेषिणि विद्वेपकारिणि घोरघोरयोरमुका- मुकयोः परस्परं विद्वेपं कुरु कुरु (स्वाहा) । काकोलूकादिकृतः फु: । अमुकामुकयो- रित्यत्र साध्ययो म । दक्षिणपाणौ काकपक्षं गृहीत्वा वामपाणावुलूकपक्ष च गृहित्वा ( पाणिभ्या ) व्यत्यासेन ( तर्पणात् स्निग्धयोः परस्परविद्वेषः स्यात् ।) महिपाश्वयोः मूत्राभ्याम् अलक्तक भावयित्वा तर्पणात् तथा भवेत् । स्निग्धयोः परस्पर विद्वेषः स्यादित्यर्थः । वायुगेहे त्विति । पडिन्दुवृत्त लिखित्वा, तन्मध्ये जीवं, जीवस्य परितः "रकारेण विदर्भितं नामकर्म केवलं वायुगेहस्य बहिरष्टासु , 2 माहिष्य 1 झर्मति चेमर्ततिचे झोपे विद्वेपिणी 3 संपुटीकृत्येति वाक्यं B कोशे नास्ति । 5 तर्पणात् इति वाक्यं । कोशे नास्ति । 4 स्वाहेति B कोशे नास्ति । 6 रकारेण (रेफेण) [यकारेण] ·२४० तन्त्रसारसङ्गहे 1 शिखिकुकुटचूडाभ्यां धूपस्तौ द्वेपकारिणौ । वायुगेहे त्वमिदर्भा लेख्याख्या कर्म केवलम् ॥१८॥ लिखेद्विसर्गिण वायु बहिरष्टासु दिक्षु च । अक्षे चेटिकया यन्त्रमालिख्यालिख्य मार्जयेत् ॥१९॥ तपूर्ण मार्जितं मूर्ध्नि क्षिपेदुघाटन रिपोः । सधतूराम्भसा वह्निविष्ठया ध्वजवाससी ॥२०॥ तदेव यन्त्रमालिख्य कृष्णसूत्रेण वेष्टयेत् । एतन्निक्षिप्य काकास्ये प्रच्छन्न तद्विसर्जयेत् ॥२१॥ शिबिरे वैरिणः सेना सा भीता प्रतिगच्छति । सेन्द्रबिन्दुः शशी श्रीमान् लेख्यस्तालेन वाससि ॥२२॥ स एव भगवानन्तस्ताभ्यां नामविदर्मितम् । लिखेत्तदन्तस्तत् खन्यात् सेना नायाति तत्पथा ॥२३॥ चितांशुकस्य तद्भस्म सर्पत्वकाकपक्षयुक् । रक्तसूत्रवृतं गेहे न्यस्तमुच्चाटयेद्रिपुम् ॥२४॥ 2 दिक्षु य इति लिखेत् । ३ (अक्षफलके घटिकया [चेटिकया ] यन्त्रमालिख्यालिख्य भाजयेत् ; मार्जितं तच्चूर्णं मूर्ध्नि निक्षिपेत् । उच्चाटन वर्णकम् ।) चेटिका पूर्णशिला । धतूराम्भः = उन्मत्तजलम् (पत्तूररसः) । वहिविष्ठा = अङ्गारः । ध्वजवास:- शवपटः । कृष्णसूत्र = chogamod | प्रच्छन्न = गुप्तम् । शिविर सेनानिवेशः ॥ सेन्द्रबिन्दुरिति । तालेन = हरितालेन । वाससि = शवपटे । श्रीमान् सेन्द्रबिन्दुः । 1 घर्टिकया १ तदिशा । ३ अक्षफलक इति वर्णकं याक्त् B कोशे नास्ति ।

·सप्तदशः पटलः मानुपास्थि चिताभस्म दण्डी रिपुगृहे खनेत् । नरास्थिराजिकाकाकपक्षांचोच्चाटनद्धयम् ॥२५॥ मूलमधितरोद॑र्गावीजयुक्तं त्रियकम् । उत्सादाय खनेदनिस्तद्वीज शिवसर्गवान् ॥२६॥ 1 ३ शशी ही इति रिखेत् । अन्तः हों इति, तन्मध्ये जीवस्य परितः ही हों इति, विदर्भित नाम लिखेत् । तत् सेनामार्गे खनेत् । तन्मार्गेण सेनां नाशयति स एव भगवान् ठकारः । तदस्म = चिताभस्म । दण्डी = ब्रह्मदण्डी ।। (१६-२५) 3 T . मूलमधितरोरिति । अधितरुः = 800rnmloo | स एव विषवृक्षः । विषवृक्षण त्रिकोणं चतुरङ्गुलं कृत्वा, तस्य कोणत्रितये दुः इति लिखेत् । अन्तरालद्धये 'दुर्गाणिविश्वा- नावेव सिन्धु दुः' इति लिखेत् । 'दुर्गाणि विश्वानावेव सिन्धु दुः' इत्येतत्मन्त्र पुनर- टोतरसहस्र जपेत् । एतद्यन्त्र यत्र खनेत् तत्र "उत्सादः स्यात् । अनेन मन्त्रेण प्रयोगान्तरमाह । लवणोदक कृत्वा एकस्मिन् पाने निक्षिप्य, तत्पात्रं विपतरोः शङ्कत्रितयेन धृतमम्नौ विन्यस्य, सहस्रं मरिचयीजानि विपतरुणा कृतां दर्वी च स्वीकृत्य, अमु मन्त्र- मेकवारं जप्ता, विषतस्दा आलोड्य, एक मरिचबीज लवणवारिणि निक्षिपेत् । पुनरपि मन्त्रमेकवार, जप्ता, विषता आलोड्य, एक मरीच निक्षिपेत् । एवमेकैकवार जप्ता, विपतरुदा चारोड्य, मरिचसहस्रमपि तस्मिन् वारिणि प्रक्षिपेत् । अन्तरान्तरा एकैकवारं मन्त्रजपो दा आलोडनेन साकै कार्य । एवं द्विसहस्र जपेऽतीते सति, पुनस्तदुद्धत्य चूर्णयित्वा, मन्त्रं नवसहस्र जपेत् । एवं सिद्धं साधितमेतन्मरिचचूर्ण यत्र प्रक्षिपेत् तत्र उत्सादः स्यात् । (एप प्रयोग)। (२६) 1 कीलमधि 2 गुणाश्रकम् । ३ तदेव विपवृक्ष.। 4 उन्मादः 31 तत् इत्यारभ्य द्वयं B कोशे नास्ति। 5 शङ्कत्रितथैः 6 उन्मादः ·सन्त्रसारसाहे 1 8 3 4 निम्बकीलं विशाखर्के गुणाव निखनेद्गृहे । उत्सादकृत् परिद्वन्द्व वर्माखाद्विन्दुविधया ॥२७॥ चितामिदम्पनिम्बस्थवायसागारसाधितम् । भसित द्वारि विन्यस्त ग्रहोत्सादनमावहेत् ॥२८॥ निक्षिप्त मूर्ध्नि तत् कुर्या द्विद्वेषोच्चाटने रिपोः । आद्य साहिद्वय यन्त्र श्मशाने भस्मकृत् खनेत् ॥२९|| (म) नमो भगवते उन्मत मद्राश भ्रमम नामश अमुक वित्रासय उद्भ्रामक भ्रम रुद्र रौद्ररूपेण हुं फट् ॥ श्मशाने निशि जप्तेन त्रिलक्षं मनुनामुना । हुनेचितामौ धतूरसमिति म्यते रिपुः ॥३०॥ 5 6 निम्बकीलमिति । विशाखानक्षत्रे गुणाश्र त्र्यं निम्बकीलमादाय परि परि हुं फट् स्वाहा । एतन्मन्त्र कोणत्रितये लिखित्वा जपादिना साधितं (कील) यत्र खनेत् तत्र "उत्सादः स्यात् ।। (२७) चितामीति । निम्बस्थवायसागारं = epikerbeeandeshPan Chas || (२८) आद्य साहिद्वयमिति । ओं नमो भगवते उन्मतरदाय श्रम भ्रम, प्रामय मामय, अमुकं वित्रासय वित्रासय, उद्भामय उद्घामय, रुद्र रौद्ररूपेण हुँ फट् स्वाहा । ओं नमो भगवते हृदयाय नमः । उन्मत्तदाय शिरः । भ्रम भ्रम भ्रामय भ्रामय शिखा । अमुक बित्रासय कवचम् । उद्मामयोद्मामय नेत्रत्रयम् । रुद्र रौद्ररूपेण हुं फट् स्वाहा अस्त्रम् । कैवर्तऋषिः, ककुत् छन्दः । उन्मतरुनो देवता । पुरश्चरणजपत्रिलक्षम् । हेमगैरिकया 1 निम्बबीजे 2 त्र्यों 3 चर्मास्त्र 5 उन्मन्त्रष्ट द्वाश-प्रम 6 रा उद्घामय 4 भ्रमकृत 8 भगवते हृदयम् 7 उन्मादः ·सप्तदशः पटलः . 3 8 हेमगैरिकया फुप्ता प्रतिमा हेमचिना । जप्तेन विध्येतत्कण्ठे हृदि वा प्रियते रिपुः ॥३१॥ नश्येत् स व्याधिना ततईशमन्यत्र वेघत. । (म) कालदंष्ट्र भयंकरि दर दर मर्द मर्द सहर सहर हुं फट् ठळ ॥ साव यमविद्योक्ता साध्य नवचिता मृदौ ॥३२॥ कृतं पादरजस्सित रक्तचन्दनलेपितम् । रक्तपुष्पार्चित मन्त्रजपाद्विद्येत काटकैः ॥३३॥ नाभिहत्कण्ठवेधे स्यान्मृतिरन्यन्त्र तददः । . 4 5 6 7 कृप्तां साक गैरिकया कृप्तामित्यर्थ. । हेभ= sasorbecromo | गैरिका=021mg | (अन्यत्र वेधस. ततद्गात्रं नश्येत् । सर्वाधिभवे, त्वाम् ) ॥ (२९-३१) कालेति । ओं कालदंष्ट्र भयकरि दर दर मर्द मर्द संहर संहर हुं फट् स्वाहा। ओं कालदष्टे साहा हृदयम् । भयकरि खाहा शिरः । दर दर मर्दय खाहा शिखा । सहर संहर वाहा कवचम् । हु फट् स्वाहा अस्त्रम् । रुचक ऋषिः, निवृच्छन्दः, यमो देवता । इयं यमविद्या ।। (३२-३३) 1 होमगैरिकया 2 तखण्डे तवदश तित्तद्द्वात a. चासदष्टे भस चपि उप मर्द लगप हुं फट् [वास उष्ट्रे भशञ्जष्ठी पडमर्दुर संवपहुं फट् ] * स्वावं यमविद्योक्ता साध्यं न पचिता मुदा । 5 मन्त्र जप्य विध्यतु 6 कण्ठवेधस्य मृति 7 अन्यत्र वेगद । 8 अन्यत्र इति वाक्य B कोशे नास्ति । है ·तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 एपोत्थितो हुलु हुलु ऊर्ध्वरोमा भयकरा ३४॥ । तमहं शमयिष्यामि सक्तुना सलिलेन च । यत्रोत्यितो हुल हुल तत्रैव प्रतिगच्छताम् ॥३५॥ (म) हुल हुल ताम्रनेत्राय । आयान्त्यां रिपुसेनायां तन्मुखेजलिनामुना । तिर्जालाभाम्बु विकिरेत् सा भीता प्रतिगच्छति ॥३६॥ तज्जप्तवाणलोष्टादिवेधः सेनानिवारणः । व्योपापामार्गचूर्णाढ्यमत्युष्ण विकिरेजलम् ॥३॥ यो धत्ते सैन्यनाशाय की दा त्रिनेत्रया । 3 - एकाश्विशाखिनो गावच्छेदी विषमसंख्यया ॥३८॥ (३४-३७) एपोत्थित इति । “एपोस्थितो हुलु हुलु ऊर्ध्वरोमा भयङ्करा । तमहं शमयिष्यामि सक्तुना सतिलेन च ॥ यत्रोत्थितो हुल हुलु तत्रैव प्रतिगच्छताम् । " हुल हुलु ताम्रनेत्राय स्वाहा । 'रिपुसेनायाम् आयान्त्यां सत्यां तदभिमुखो भूत्वा, अमुना मन्त्रेण ज्वालामयमम्बु निर्विकिरेत् । सा भीता प्रतिगच्छति । अपामार्गचूर्ण=aseDsless.comle' । योधने युद्ध, वर्षमाने। कर्णी = ASDDODYad । त्रिनेत्रम् = Amoebeomos ason || HTATE एकाश्विशाखिन इति । एकाधिशाखी = Porrollecnoisrncodehcool Connoissilenocid moom IDIOTI LDOORNAR CRPromonloaley joak ! एकाकी कारa एरोत्थिटो वुजु बुलु ऊपोमा दश चप । [एरो सुले ऊपुल एरास्थितो भूषु । ऊर्चपोमा ,भयङ्कर. अत ।] 1 हुकु [हुलु हुलु, 2 प्रतिगच्छति ।' * रिपुसेनायाम् इति वा B कोशे नास्ति । - ·सप्तदशः पटलः २०५ छित्त्वा छित्त्वा स्वयं साध्यनाम स्मृत्वामुना हुनेत् । प्रामादिदेशमुद्दिश्य वषों मा भूदिति स्मरन् ॥३९॥ अनेन मन्त्रितां रेखां कुर्यात् सा वृष्टिवारणी। काकि काकरते काकि काकपिण्डोपहारिणि ॥४०॥ क (म) किंलि अमुकस्य हृदयं बन्ध ग्रस गृह गच्छ ठठ। सपादरजसानेन वामतो वामपाणिना । उच्चाटनकृदेतेन बलिं सप्तदिन हरेत् ॥४१॥ यद्रूपं चामुक पादं यत्र मन्त्रे प्रदृश्यते । साध्यान्निधानं तद्रूपं तत्र स्थाने न योजयेत् ॥४२॥ 2 स्करवृक्षेण साध्यप्रतिकृति कृत्वा, तत्र प्राणप्रतिष्ठादिसकलं च कृत्वा, तस्या गात्राणि च्छित्त्वा छित्त्वा विषमसंख्यानि तच्छकलानि पञ्चसप्तनवरूपाण्यादाय हुनेत् । अन्यथा वा योजना । गात्रच्छेदी = शत्रोर्गात्राशि छेतुकाम एकाधिशाखिनं जुहुयात् । शेष पूर्वपद्योज्यम् । “काफिकफरते काक्ति ककपिण्डोपहारिणि । किलि लिलि अमुरुस्य हृदयं बन्ध बन्ध गृह गृह्ण गच्छ गच्छ स्वाहा । सपादरजसानेन वामपाणिना वामत एतेन मन्त्रेण सप्त दिनानि भूयो बलिं हरेत् । उचाटादिकृत् । यदूष यद्विभक्तयन्तं च ॥ (३८:४१) B चाचि चाचपुटे चच पिण्डो [चापचाव घुटे चाखेलेय जनैनित्यशः । धृष्टय वृष्टिकर जरापलितहृत्तेजोवलोद्वर्धनम् । 1 मन्त्रेषु दृश्यते। 2 नियोजयेत् । 8 हिस्सा ·तन्त्रसारसाहे . 1 (म) आर्द्रपट आर्द्रपट महापट ओं हुं फट् छ । कृष्णाष्टमीचतुर्दश्योरिष्ट्वा रुद्रं पयोव्रतः । पञ्चलक्षं जपेदेतत्ततो नाभिजले स्थितः ॥४३॥ विधाय सशिरो देहं पटेनाट्टैण तं जपेत् । शुष्येत् नटो यावदेव त्रिरात्रं जपतो रिपुः ॥१४॥ महाज्वरेण ग्रस्तः स्यान्प्रियते चार्धमासतः । गृध्रकर्णि विरूपाक्षि लम्बस्तनि महोदरि । हन शत्रु त्रिशूलेन क्रुद्धेऽस्य पिब शोणितम् ॥४५॥ (म) हन दह पच मथ मारय शोषय उन्मादय नाशय, हुं फट् 2 3 आपेति । ओं आर्द्रपट आर्द्रपट महापट महापट ओं हुं फट् स्वाहा । अस्य जपाच्छत्रुम्रियते । ओं गृध्रकर्णि विरूपाक्षि लम्बस्तनि महोदरि, हन शत्रु त्रिशूलेन क्रुद्धस्य पिब शोणितम् । हन हन दह दह पच पच मथ मथ मारय मारय शोषय शोषय उत्सादय उत्सादय नाशय नाशय हुं फट् स्वाहा अस्त्रम् । वीरभद्र ऋषिः । अनुष्टुप् छन्द । गृधकर्णी देवता । एवमेक. प्रकारः । सञ्जीविनी हृदयम् । ऊर्ध्वकेशिनी शिरः । प्रज्वलिता शिखे शिखा । मायात्रैलोक्यरूपसहस्रपरिवर्तिनी कवचम् । ताराक्षिने- लत्रय, मारिगि अस्त्रम् । पिप्पलाद ऋषिः । निचच्छन्दः । भद्रकाली देवता । । " 4 & आईपत महापत ओं। आद्रवत कम चावत न ओं] 1 पयोयुतम् । 2 महाग्रहण 3 म्रियते वाध ओं गृधकर्णिन्यै स्वाहा हृदयम् । विरूपाक्ष्यै स्वाहा शिरः । लम्बस्तन्यै स्वाहा शिखा । महोदय खाहा कवचम् । हन शत्रु त्रिशूलेन क्रुद्धस्य पिन शोणितम् नेत्रयम् । हन हन दह दह पच पच मथ मथ मारय मारय शोषय शोषय उत्सादयोत्सादय नाशय नाशय हुँ, फट् स्वाहा अस्त्रम् । वीरभद्र ऋषिः । अत्यनुष्टुप् छन्दः । गृध्रका देवता । एक प्रकारः।" इति B कोशे पाठः ।

·सप्तदशः पटलः २५० 1 2 3 साध्याख्यान्तरित मन्त्र कपालान्तविलिख्य तम् । जपेत् कपालमासीनो दक्षिणामूर्तिमाश्रितम् ॥१६ मासेनोच्चाटनादीनि कर्माणि स्युस्तथा जपात् । निम्बास्थिनिम्बपत्रादिः पिष्टोद्वर्त्य जपन् मनुम् ॥४७॥ स्निग्धयोरन्तर। गच्छेद्विद्वेषः स्यातयोमिथः । हुनेत् पिपीलिकागर्ने सकणैः पादपांमुभिः ॥१८॥ उत्सादय जपेद्वा तदूर्वबाहुरिनोन्मुखः । कील कारस्करीयं तत्पादे खनत दक्षिणे ॥१९॥ उच्चाटो वा महाव्याधिर्मरणं वा भवेदरेः । शुष्कान्त्रांसजठरा कृशदीर्घकाया दंष्ट्राकरालवदना सकपालशूला । वृत्तोगपिङ्गनयना ज्वलितोयकेशी व्यादीर्घघोणविकटावतु गृध्रकणी ।। (४१-४५) साध्येति । प्रथममावृतिः । महालक्ष्मीपर्यन्ता मातर । द्वितीयावृत्तौ पुनरिन्द्रादयः पुनर्वत्रादयः । जपादिना उच्चाटनादीनि साधयति । (मन्त्रं जपेत् ।) निम्बास्थिः GarinuTG निम्बपत्राद्भिः निम्बपत्रस्वरसैः । मर्नु = मन्त्रम् । जपन् स्निग्धयोरन्तरा = मध्ये । गच्छेत् । तयोः मिथो विद्वेषः स्यात् । पिपीरि कागत opamilab ena | कर्ण = aoamilol | इनोन्मुखः = सूर्याभिमुखः । कारस्करीय कील = horoomko crysm) | वामतः = वामपादे चेत् । व्याधिः मरण वा अरेः भवेत् ॥ (४६-४९) - .. 3 निम्बपत्राणि 1 कापाल आसीनः स्निग्धयोरन्तर 2 आश्रितः । 5 वत गृध्रकर्णी।

·२४८ तन्त्रसारसङ्गहे 1 3 4 (म) ही ट्री हिचु विकृतानन शत्रु नाशय स्तम्भय हुं फट् । चातुर्थिकज्वरेणारि गृह्यते मनसा स्मृतः ॥५०॥ अस्यां पठित मात्रायामरिः शूलरुजाथवा । असूक्सवायास्थिविद्धां खनेद्वैरिकपुतलीम् ॥५१॥ . मन्त्रेण सह जप्तव्यं नाम साध्यस्य कर्म च । अमुकाया भगं बनामीति रक्तेन तन्तुना ॥५२॥ चिताभस्म प्रतिकृतस्तद्वन्धाद्भगवन्धनम् । की गैरिकपुतल्या यस्मिन्नवयवे खनेत् ॥५३॥ मन्त्रेणानेन तद्द्वात्रं नश्येत् सव्याधि या भवेत् । चतुष्कोणाङ्गुलाः कीलाः सर्वे रक्तास्तु खादिराः ॥५४॥ (म) अमुष्य प्राणा उपप्राणा अमुष्य जीव इह स्थितः । अमुप्य सर्वेन्द्रियाणि वाङ्गजः प्राणा इहायान्तु । 5 6 7 8 9 हीमिति ! ओं ही टी विकृतानन फुः । हु शत्रु नाशय नाशय स्तम्भय स्तम्भय हुँ फट् स्वाहा । अस्य जगत् शत्रोश्चातुर्थिकज्वरः स्यात् । गैरिकपुतली खटाश्मशानकाली- स्थानादिषु खनेत् । तद्वन्धात् = भगम्यानन्य बन्धात् । चतुकोणाङ्गुलाः = चतुष्कोणाः चतुरझुलाश्वेत्यर्थः । ओं अमुप्य प्राणा उपप्राणा अमुप्य जीव जीव इह स्थितः । अमुष्य सर्वेन्द्रियाणि वाङ्गजः प्राणा इहायान्तु स्वाहा । अनेन सर्वप्राणप्रतिष्ठा । अमुप्येत्यत्र 1 हि शत्रु नाशम [हि चु भाणणहुं शत्रु] 2 स्मृतम् । 8 हति शूल 4 अमुकाय 5 चित्राभस्म प्रतीकारः 6 सर्वेऽनुक्तास्तु 7 खादिकाः। 8 प्राणां इव प्राणाः 9 अमुप्य गीह इह ·सप्तदशः पटलः २५१ 1 व्योपलिप्तामपामार्गवीजयुक्तामधोमुखीम् । साध्यक्षवृक्षपतिमां कथेतोये निवेशिताम् ॥६४॥ तं जपन् मामयेत् का ज्वरेण अस्पते रिपुः । प्रादेशोनैरधिक्षसमिद्धिः पत्रशाखिभिः ॥६५॥ असमाविधायैनां प्रतिमां प्रियते हुनेत् । तो स्थाप्य (1) कुण्डे शूलस्था तथा हेमसमिधुनेत् ॥६६॥ उड्डीय वा तो तैलाक्तां सैक्थकी वा तथा हुनेत् । अयःकोलैरथो विद्धां निखनेतामधोमुखीम् ॥६॥ 3 5 %3D व्योपलिप्तमिति । अपामार्गबीज = Rsposhasrmila' | साध्यवृक्षः साध्यनक्षत्रवृक्षः । प्रतिमा = पुतली । कर्णी = 60GHOSerompeti° | एनां साध्यपुतली भूमावुतानां निधाय, खनित्वा (मृदा पिधाय) अधिक्षसमिद्भिस्तत्र हुनेत् । तां प्रतिमा कुण्डे तथा उतानां संस्थाप्य हेमसमिद्भिः हुनेत् । तथा म्रियत इत्ययः । उड्डीय Paglamo cooms | सिक्थक = 6029° । अय.कीलैः अधोविद्धां = मर्मस्खयाकीलै: प्रोताम् कृत्या, तां प्रतिमामधोमुखीं निर्माल्ये निखनेत् ॥ (६४-६७) 1 बीजलिप्तां (वीजलिप्तामयोमुखीम् ) कायतोये 8 उक्तानां मृतये हुनेत् । हेमसमिधुताम् । 5 तैलोक्तां 6 मृदा विधायेति B कोशे नास्ति ।

·२५० तन्त्रसारसङ्कहे 1 2 मन्त्राक्षरद्वयादूर्व योजयेत् साध्यनाम च । प्रज्वास्यामि चिताकाष्ठैारणं भस्मना हुतम् ॥६०॥ हन्मांसैरधिनीवृक्षवहौ होमादस्क स्रवेत् ।। उन्मत्तः स्याद्धेमवहौ भस्मपादरजोहुतात् ॥६१॥ साध्याख्या सर्षपाज्येन लिख्य (1) निम्बदलैहुनेत् । गुलिकादिषु कालेषु सप्ताहान्प्रियते रिपुः ॥३२॥ गुलिक: स्थाविरो योगस्तारा वैनाशिकाः कुजः । अष्टमो राशिरित्याद्याः कालाः स्युः क्षुद्रकर्मणि ॥६३।। 3 लिखेत् । मकारस्य बहिः अष्टदलेषु धूमावत्या एकैकमक्षरं लिखेत् । एतत्पद्म षड्विन्दु- वृत्तद्वितयेन संवेष्टय, पूर्ववृत्तबिन्दुषट्के रं इति लिवेत् । अनन्तरं वृत्तबिन्दुपट्के ये इति बहिर्मटिकामन्त्रेण वेष्टयेत् । एवं लिखितं तत्पत्रपुटं पिष्टैः श्येनाचित्रकलोणपिण्डकन- काम्भोगेहधूमोषणैः विलिप्य, संजप्य, अङ्गुलीभिर्विभिद्य, सरितीरयोः निखनेत् । पत्रपुट- मध्यस्थां रज्जु सरिन्मध्ये 'निखनेत् । एवं कृते सति, स्निग्धयोः परस्परं विद्वेषः स्यात् । उक्तमेतद्यन्त्र भूमौ विलिख्य, कार्पासेप्टया ताडनाच तथा । श्येना=cmosaam | चित्रक Gerupseuo | लोणपिण्ड = 2glad comom | कनक =O010/DICTIONO | अम्भः- १७० | गेहधूमः = Dejlamboo) | ऊपण = olas | नले= पाणितले । तदमौ= चितामौ । साध्यनाम चेति चकारात् कर्म च । भस्म चिताभस्म ।। साध्याख्यामिति । निम्बदलसहस्रक गृहीत्या, एकैकस्मिन् दले सर्पपाज्येनं साध्याख्यामालिख्य, धूमावतीमन्त्रेण बहुवारं जप्त निम्बदलसहस्रक गुलिकादिपु कालेषु हुनेत् । (सप्ताहाप्रियते)। कुजः = 00109 (६२-६३) (५६-६१) 1 नामतः सप्तया 4 स्थविरः 2 असूक्सवैः । 5 निखनेत् इति पदं B कोशे नास्ति । 6 कार्पासेण्या इति पदं B कोशे नास्ति । 7 सप्ताहादीति वायं B कोशे नान्ति ।

·सप्तदशः पटलः 1 2 व्योपलिप्तामपामार्गवीजयुक्तामधोमुखीम् । साध्यवृक्षपतिमां कथेतोये निवेशिताम् ॥६॥ तं जपन् भ्रामयेत् का ज्वरेण अस्यते रिपुः । प्रादेशोनैरधिवृक्षसमिद्भिः पत्नशाखिभिः ॥६५|| असमाविधायैनां प्रतिमां प्रियते हुनेत् । तां स्थाप्य (1) कुण्डे शूलस्यां तथा हेमसमिधुनेत् ॥६६॥ उड्डीय वा तां तैलाक्तां सैक्थकी वा तथा हुनेत् । अय.कीलैरथो विद्धां निखनेवामधोमुखीम् ॥६॥ 3 6 व्योपलिप्तमिति । अपामार्गबीज = losessleeonlo। साध्यक्ष. साध्यनक्षत्रवृक्ष. । प्रतिमा = पुतली । कर्णी = achoSompa| एना साध्यपुतली भूमावुत्तानां निधाय, खनित्वा (मृदा पिधाय) अधिक्षसमिद्भिस्तत्र हुनेत् । ता प्रतिमां कुण्डे तथा उताना संस्थाप्य हेमसमिद्धि. हुनेत् । तथा प्रियत इत्यर्थ । उड्डीय : Paglorm casms | सिक्थक = a2ga | अय कील अधोविद्धा = मर्मस्खय.कीले प्रोताम् कृत्वा, ता प्रतिमामधोमुखी निर्माल्ये निखनेत् । (६४-६७) 1 बीजलिप्तां (बीजलिप्तामयोमुखीम् ) ३ काथतोये 8 उक्ताना मृतये हुनेत् । * हेमसमिद्धुताम् । 5 तैलोको 6 मृदा विधायेति B कोशे नास्ति ।

·२५२ तन्त्रसारसङ्गहे है 1 2 3 निर्माल्ये गात्रनाशः स्यान्मृतिर्वा वेधदेशतः । मन्त्रशूलाङ्कषट्कोणे मध्येऽनि नामसन्धिषु ॥६८॥ कुलालमृतलस्थेऽस्मिन्नीहागैरमुना हुनेत् । महिषीनवनीताक्तैः खण्डनाजिरजोयुतैः ॥६९|| शेष पिपीलिकागते रिपोरुचाटनं क्षिपेत् । सप्तग्रामोत्थवल्मीकमृत्साविषतरुत्वचौ ॥७॥ कर्ण्यमिमन्थवन्दाको पक्षौ मूकद्विकद्विषोः । खरबाल चिताभस्म ब्रह्मदण्डी च मकटी ॥७१॥ गृहे वा मूर्ध्नि तच्चूर्ण क्षिप्तमुत्सादनं रिपोः ॥७२॥ 4 5 % 3D मन्त्रेति । शूलाकपट्कोणे = शूलैङ्किते षट्कोणे । मन्त्र = धूमावती स्वाहेति एफैकमक्षरं लिखेत् । मध्ये जीवनागसहित रेफ लिखेत् । सन्धिषु नाम च । कुलालमृतलं तलिन् । अमिं निक्षिप्य, खण्डनाधिरजोयुतैः महिषीनवनीताक्तैरीहारै- रमुना मन्त्रण हुनेत् । पिपीलिकागते । शेषम् = अवशिष्टम् । क्षिपेत् । खण्डन emamlogyps) 1 अमिरज:=silss]] | ईहाग्र=DDERS POON (६८-६९) सप्तेति । सप्तग्रामैरित्यादिना दशभिरौपधैर्णमाह । विषतरुः = conormilao | अमिमन्थवन्दाक: = Qgnormerocolejluro engmi | मूकद्विट् = काकः । द्विकविट्- मूकः 1 gdxdo20 | खरवाल Daymans । ब्रह्मदण्डी= स्वयमेव । मनटी = Omashan OCTD 1 दशचूर्णमेतत् ।। (७०-७२) 2 महिपी नवनीताः 1 मनु शुदा 4 कगामियनान्दाको 8 उच्चाटनात् क्षिपेत् । 6 जतमुत्साददिपो.। 6 खरपाल.

·सप्तदशः पटलः २५ एकाधिनीवृक्षभव त्रिकोण सप्ताङ्गुलं कीलमधोमुख यत् । आख्यामनुभ्यां लिखित विदर्भा- दुच्चाटनायारिपदे खनेतत् ॥७३॥ कीलैत्रिभिर्विपतरोधृिते कपाले दग्धे सलोणतुपवारिणि तस्य यष्टया । याः शर्करा मनुजपेन विभर्जितास्ता 2 3 उच्चाटयन्ति रिपुसैन्यमतो विकीर्णाः ॥७॥ श्येनाचित्रकलोणपिण्डकनकाम्भोगेहधूमोषणैः पिष्टैः पत्रपुटं विलिप्य लिखितं मन्त्राभिधानान्वितम् । संजप्यानुलिभिर्विभिद्य निखनेते द्वे सरित्तीरयोः कुर्यादेतदुमेशयोरपि मिथो विद्वेषण स्निग्धयोः ॥७५॥ एकेति । एकाधिनीवृक्षभवं त्रिकोण सप्ताङ्गुलमधोमुखम् आख्यामनुभ्यां विदर्भा- लिखितं कीले यत् तत् खनेत् । helmp choodaeioama' acilselsonoli | उच्चाटनाय॥ (७३) कीलैरिति । सलोणतुपवारिणि विपतरोनिभिः कीलैः विधुते कपाले दग्धे तस्य यष्टया = विषतरुयष्टया । मनुजपेन विभर्जितायाः शर्करास्ता विकीर्णाः । अतः पुरात् । रिपुसैन्यमुच्चाटयन्ति । विषतरुः = DOGroomica, Bosroomlascinaddretosma Macash | शर्करा = शिलामयी नव ।। (७४) श्येनेति । श्येना = 821] चित्रक = DISep) | लोणपिण्ड 28labcom | कनकाम्भः = 2moromandamd / गेहधूमः = Mermino ऊपण - त्रिकटुकम् ॥ (७५) 1 विदर्मितास्ताः ४ यत्रकलेग विलिख्य विहिता ·२५४ तन्त्रसारसझहै ! विषवृक्षामलकतरुटुम्बरजम्बूश्च खदिरकृष्णो द्वौ । वंशाश्वत्यौ नागो न्यग्रोधपलाशको पक्षः ॥७६॥ अम्बष्ठश्रीवृक्षावर्जुनवैकङ्कतौ वकुलपिष्टी च । स| वबजुलपनसावर्कशमीको कदम्बचूतौ च ॥७७|| तालमधूकावे नाक्षत्राः शाखिनः प्रोक्ताः । आयुष्कामः स्वीय नक्षत्रतरं सदा रक्षेत् ॥७८|| 2 - ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे सप्तदशः पटलः ।। विषवृक्षेति । विषवृक्षः =2250mloo | आमलकः = omegl । उदुम्बरः KaTOTOS | जम्बूः =omoniles | खदिरः = cholenaseim कृष्ण:- chool200 | वंशः = Pe अश्वत्थः = (Smoonळ । नागवृक्षः 3D 2-4mworo | न्यग्रोधः = 80.1000 पलाशः 03200° । प्लक्षः DOO 'अम्बष्ठा = Com1090 | श्रीवृक्षः =00120 अर्जुनः = oldacoi" । वैककतः = 60010mma | वकुल: %D Delmmi) 'विष्टिः=601512000 सर्जः = aad | वजुल:=BOOr asroom) | पनसः = elevai । अर्कः = ODORai | वहिः= wilg" । शमी-बहिः- कदम्बः = smi | चूतः 2ni | तालः = comm | मधूकः SDCAST नाक्षत्राः शाखिनः = नक्षत्रवृक्षाः ।। (७६-७८) ............ - - ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने सप्तदशः पटलः ॥ 1 बालविष्टिसर्जी। विषमकावे ·॥ अथ क्षुद्रध्वंसपटलोऽष्टादशः ॥ 2 शुक्लाकाशौ सदीर्घाग्नि गुर्वहिश्च धर्म फट् । (म) आचक्राय टळ, विचकाय ठठ, सुचक्राय टठ, धीचकाय टठ, सञ्चकाय ठठ, ज्वालाचक्राय ठठ ॥ साङ्गं सुदर्शनं क्षुद्रग्रहहृत् सर्वसाधकम् ॥१॥ मूर्धाधिमुखहृद्गुह्यपादेष्वस्याक्षरं न्यसेत् । चकाजासनमग्न्याभ दंष्टिणं द्विचतुर्भुजम् ॥२॥ शङ्खचक्रगदापप्रमुसलाकुशपाशिनम् । चापिनं पिङ्गकेशाक्षमुग्रं व्याप्तत्रिविष्टपम् ॥३॥ चतुर्भुजं वा ते ध्यात्वा यो जपेत् साधितं मनुम् । क्षुद्राः सप्तविधास्तस्य नश्यन्ति विपदस्तथा ॥४॥ 3 4 शुलाकाशाविति । ओं सहस टठ हुं फट् । आचकाय स्वाहा । हृदयाय नमः । विचक्राय स्वाहा । शिरसे स्वाहा । सुचक्राय स्वाहा । शिखायै वौषट् । धीचक्राय स्वाहा । कवचाय हुम् । संचक्राय स्वाहा । नेत्रत्रयाय वौषट् । ज्वालाचक्राय खाहा । अस्त्राय फट् । अहिर्बुभिः ऋपिः । गायत्री छन्दः । सुदर्शनमिष्णुर्देवता । 'मूर्धाशिमुखहृद्गुह्यपा- देवस्याक्षरं न्यसेत् । पाण्या. (पाण्योरगुष्ठादितलान्त), मूर्धादिपादतलान्तम् अक्षरन्यास.। 1 धर्म फट् । 2 विचकायेत्यारभ्य धीचक्राय ठठ पर्यन्त A कोशे नास्ति 4 पालित मनुम् । ३ पापिन ·२५६ तन्त्रसारसबहे 1 2 गव्योक्षितैरपामार्गहुँत क्षुद्रग्रहापहम् । गव्येन क्षीरवृक्षत्वकाथेनाद्भिश्ध सेचनम् ||५|| चक्रस्य नाभिरन्ध्रस्थमात्मानं वा पर स्मरन् । रक्षार्थ त जपेदग्रस्त चक्रस्थं भ्रामयेद्धिया ॥६॥ नाभिस्थेनामिना विद्धो नश्येदाविश्य स ग्रहः । 3 4 पीतं चक्र घट रक्तमरं श्याममरान्तरम् ॥७॥ नेमिः श्वेता बहिः कृष्णवर्णा रेखा च पार्थिवी । मध्ये तारमरेष्वर्णान् एवं चक्रद्वयं लिखेत् ।।८।। " कण्डश्यनारदब्रह्मकौशिकव्यासगौतमाः। प्रत्यर्णमृपयो ज्ञेया इन्द्रामी देवते क्रमात् ।। अनुष्टुप् च विराडार्या गायत्र्युष्णिगनुष्टुभः । छन्दांसि चाथ तत्त्वानि भूरादीनीश्वरश्च पट् ॥ ऐन्द्री दिश चक्रेण बध्नामि नमश्चक्राय स्वाहा इत्यारभ्य, अधस्तादिशमित्य- न्तमन्त्रै दिग्बन्धः । त्रैलोक्यं रक्ष रक्ष हुं फट् स्वाहा इत्यमिप्राकारमन्त्रः । द्विभुजो देवश्चतुर्भुजो वाष्टभुजो वा (दंष्टी), शङ्खचक्रगदापद्ममुसलाङ्कुशपाशचापा अष्टबाहो:, शङ्खचक्रगदापानि चतुर्बाहो:, शङ्खचक्रे द्विव होः । नाभि = मध्यप्रदेशः । प्रस्त चक्रस्थमित्यादिना परः प्रयोगः ।। पीतमित्यादि । घटं = कर्णिका । बहिः पार्थिवी रेखा च । कीविशिष्टा: कृष्णवर्णा । मध्ये तारम् । अरेपु अर्णान् अक्षराणि । लिखेत् । तारस्य मध्ये अमिबीजम् । सौम्ये चक्रे कलशम् । दक्षिणे होमः । होमद्रव्याण्याह आज्येत्यादिना । हुतशिष्टमेककै द्रव्यं 1 सवग्रह 2 स्मरेत् परम् । 5 कण्वश्च 3 रक्षार्थ 4 नाभिस्थानामिना 6 भूतादीन् ·अष्टादशः पटलः २५७ 1 आदावानीय कुम्भोदं सौम्ये चक्रे निधाय तत् । इष्ट्वा सुदर्शन तस्मिन् याम्ये चो हुनेत् क्रमात् ॥९॥ आज्यापामार्गसमिधौ अक्षतास्तिलसर्पपौ । 2 पायस गव्यमाज्यं च सहस्राटकसङ्ख्यया ॥१०॥ 3 4 5 हुतशेष क्षिपेत् कुम्मे प्रतिद्रव्यं विधानवित् । प्रस्थार्धान्तकृतं पिण्ड कुम्भे तस्मिन्निवेशयेत् ॥११॥ अस्तं नीराज्य कुम्मेन न्यस्येदष्टमराशिके । वयादि सर्वं तत्रैव न्यस्येत् कुम्भस्य दक्षिणे ॥१२॥ (म) नमो विष्णुगणेभ्यः सर्वशान्तिकरेभ्यो बलिं गृह्णन्तु शान्तये नमः ॥ 6 7 साध्य नीराज्य, कुम्भसमीपं नीत्या, तस्मिन् कुम्भे त्रयोदशाहुतीर्जुहुयात् । देवदत्तत्वग्दोपस्य जीव इह स्थितः । त्वग्दोषस्य सर्वेन्द्रियाणि वाङ्मन प्राणा इहायान्तु स्वाहा । " आज्ये हुत:" इत्यनेन मन्त्रेण आज्यहुतशिष्टशेषनीराजनम् । अपामार्गसमिद्धोमानन्तरम् , असृग्दोपस्येति अक्षतहोमानन्तरम् , मांसगतदोपस्यति तिलहोमानन्तरम्, मेदोगतस्येति सर्पपहोमानन्तरम् , अस्थिगतस्येति पायसहोमानन्तरम् , मजागतस्येति गव्यहोमानन्तरम् , - 1 निधाय च। 2 अक्षतं तिलसर्पिपौ(पी)। 3 पिबेत् 4 विधानतः । 5 प्रस्थार्धान्नेत्यस्य पूर्व मन्त्र एप A कोशे विद्यते : "देवदत्तस्य त्वदोषहत- प्राणा बृहुप्राणां त्वग्दोपमिव बहुहन्वित्र वग्दोपसर्वेन्द्रियाजिवाजत स्वाहा, सबहु प्राणेषु ।" 6 पार्ष्यादिसर्व बहादि सर्प] 7 नमो विष्णुजनेभ्यः लवचान्तिचपेभ्यः प्रतिगृह्णन्तु 8 आज्येन हुतवेन । 33 ·२५८ तन्त्रसारसङ्गहे दद्यादनेन मन्त्रेण हुतशेषान्धसा बलिम् । फलकैः कल्पिते पात्रे पलाशक्षीरशाखिनाम् ॥१३॥ गव्यपूर्ण निवेश्यैनं दिक्ष्वेवं होमयेद्धिजैः । सदक्षिणमिंद होमद्वय भूतादिनाशनम् ॥१४॥ श्वेतकिंशुकनिर्गुण्डीहेमजज्जीसमिद्धतम् । पृथगेतेन भूतानां किञ्चिन्निग्रहमोक्षणम् ॥१५॥ निशासु विष्णुपञ्चम्यां समिद्भिश्चतुरङ्गुलैः । अपामार्गस्य होतव्यं तेन क्षुद्रग्रहापहः ॥१६॥ गव्याक्तैः पत्रलिखितैलिप्यणैः क्षुद्रहृद्भुतैः । हुतैः समिर्ब्रिह्मश्रीप्राप्त्यै पर्वणि तद्भुतम् ॥१७॥ 1 2 , शुक्रगतस्येति घृतहोमानन्तरम् । प्राणगतदोषस्येति प्रस्थार्धान्तकृतं पिट 'सप्तधातुगत- दोषस्य प्राणा इत्यादिना नीराज्य, तस्मिन् कुम्भे क्षिपेत् । सुदर्शनस्यैकार्णाहुतिः । 'द्रव्यहोमात् :पुरः कलशस्योतरभागे पद्म लिखित्वा, तम्मिन् पूजां कृत्वा, प्रतिकृतिना सार्धं भूतानि यानीति मन्त्रेण नीराज्य, तत्र पद्मे विन्यस्येत् । अष्टदिक्षु सदीपं बलिं विम्यसेत् । नीराज्य पुनरेवाज्यादिद्रव्यहोम. । होमावसाने कुम्भेन ग्रस्तं नीराज्य, तत्रस्थेनामिना नीराज्य, साध्यनामाष्टमराशौ कुम्भे न्यस्येत् । कुम्भस्य दक्षिणे वढ्यादि सर्व न्यस्येत् । नमो विष्णुगणेभ्यः शान्तिकरेभ्यः प्रतिगृह्णन्तु शान्तये नमः"। अनेन मन्त्रेण तत्राष्टदिक्षु वहिं बलिं क्षिपेत् । फलकैरित्यादिना प्रयोगान्तरमाह । पलाशक्षीरशाखिनां फलकै कल्पिते 1 क्षुद्रघृतम् । ३ सप्तधागेत 4 सुदर्शनेनैवाहुतिः । 2 ब्रह्मसमिब्रिह्मश्री 5 द्रव्यहोमानन्तरं ·अष्टादशः पटलः २५९ 2 दूर्वाभिरायुषे पौः श्रिये पुत्रायुंदुम्वरैः गोसिद्धय सर्पिपा गोष्ठे मेधायै ब्रमशाखिना ॥१८॥ : यक्षिप्राप्त्यै वटैः सर्व द्रव्यमाज्योक्षित हुनेत् । अपामार्गसमित्सर्पिर्गव्ये पकं चरुं धृतम् ॥१९॥ हुत्या संपातितं शेष तज्जतं प्राशयेन्चरोः । क्षुद्रग्रहामयध्वंसी तद्गत्या चानुलेपनम् ॥२०॥ हुनेद्व्याक्तमार्गाग्रसमिदाज्यं चरूद्धृतम् । परिस्तीर्णसितालामसूत्रसन्धिस्थितान् घटान् ॥२१॥ क्षीरवृक्षकाथपूर्णान् होमकालेऽभिमन्त्रयेत् । तत्संख्यया तैः स्नपयेद्गव्यशेषपुरस्सरम् ।।२२।। पाने पञ्चगव्यं पूरयित्वा, तस्मिन् गव्ये एनं निवेश्य, अष्टदिक्षु एवं होमयेत् । बज्जी = Eena । किश्चिनिग्रहमोक्षणम् । श्रवणयुतपञ्चमी विष्णुपञ्चमी । केचिदेवमाहुः । एकादशी द्वादशी पौर्णमासी पञ्चमीश्रवणाश्चति । तेनेति मन्त्रेण । गव्याक्तैरिति । पञ्चाशदपामार्गपणेषु लिप्यर्णान् लिखित्वा, चक्रमण्डलस्थेऽसौ “ओं अ सहस्रार हुं फट् स्वाहा” इत्यादिमन्त्रेण जुहुयात् । एतद्भुत क्षुद्रहृत् । ब्रह्मसमित् । Jocolrd ataron I दूर्वा = dhaa | पद्म = 0020 । उदुम्बरः = TO DO I वरः = 80-3000 | गव्ये पक्ष चरमेक हुनेत् ॥ (६-२०) हुनेदित्यादि । चक्रे लिखित्वा, तस्याष्टदिक्षु शरान् संस्थापयेत् । विगुणितेन सितसूत्रेण अमिकोणस्थशरादारभ्य एकैकस्मिन् शरे विधा बद्ध्वा,परितस्त्रिचार वेष्टयेत् । पुनरप्येकहस्तमानात् बहिः शराष्टकं संस्थाप्य एवं रक्तसूत्रेण वेष्टयेत् । बहिस्स्थान्तस्स्थ- 1 काठे 2 तं जप्ता 8 अनुलेपयेत् ।

·तन्त्रसारसाहे 1 4 कलयेत् साध्यहस्ताप्त्यै तत्सूत्रं प्रथितं जपात् । शस्तोऽत्र दुर्गामन्त्रश्च समिधो वटजास्तथा ॥२३॥ पडरं हेमचक्र तज्जप्त रक्षेच्छिखाधृतम् । अत्युच्छ्रिते भृगौ क्षिप्तं तद्धता मुद्रिका तथा ॥२४॥ शुक्लाष्टम्या रवौ मेषसिंहचापगते खनेत् । क्षेत्रमध्येऽभिजित्काले शिलां श्वेतामुदङ्मुख. ॥२५॥ गन्ये निक्षिप्य तज्जता क्षत्रद्रोहे विनश्यति। निखनेदश्विनीवृक्षकील स्वोच्चगते रवौ ॥२६॥ अर्धोदये तु दशमे तन्मुखो द्रोहशान्तये । पुष्याहिर्बुध्न्यमैत्राणामाराशे युग्मचापयोः ॥२॥ खनेनिर्गुण्डिकीले द्वे ग्राह्ये वा मृत्फले भुवः । अहिर्बुध्यस्य सौम्याशे सिंहे मृत्स्नाञ्जन तथा ॥२८॥ 5 - 6 शराष्टकसन्धौ कोणचतुष्टये चक्रचतुष्ट कृत्वा, तसिंधकचतुष्टये क्षीरवृक्षकपायेण कलशान् पूरयेत् । पुनरेकैक कलश सहस्रारमन्त्रेणामिमन्त्रयेत् । मध्यस्थे चक्रे गव्या- तापामार्गाग्रसमिदाज्यचरु घृतं प्रत्येक सहल हुनेत् । एकैकहोमावसाने गव्यशेषेणाभि- पिच्य, अनिकोणस्थकलशेनाभिपेचयेत् । पुनरपि गव्यशेषेणाभिपिच्य नितिकोणस्थेनापि; (पुन पुनरप्ये। वायुकोणस्थेन, पुनरप्येवम् ईशकोणस्थेन) पुनरप्येवं, सितसूत्र रक्त- -- साज्य 2 हेमपत्रं ' हुनेत्। त जप्ता 8 भृगौ शिप्ता. तद्भुता मुद्रिका इव । 6 अहिर्बुध्यम्येति सार्धं पLA कोशेनास्ति ।

·अष्टादशः पटलः २६३ 1 पितृविष्णुयमादित्यविशाखान्त्याधिगामिषु । चापाष्टमकुलीरेषु गृहीयान्मृत्फले भुवः ॥२९॥ अधुर्याश्च तदा मन्त्री वृषादीन् धुरि योजयेत् । रोहिण्यामघास्थिन्दोरदये स्थापयेत् कमात् ॥३०॥ जम्बूकर्णी वटोद्भूता यष्टिः सीमान्तरे भुवः । सिंहावलम्बिनो विष्टयां भूसुतस्योदये खनेत् ॥३१॥ क्षेत्रे विषतरोः कील द्वितालं नामकर्णयुक् । ज्ञेन्दावेकांशके लब्ध्या भूः कस्माञ्चित् वसाद्भवेत् ॥३२॥ 2 " सूत्र च जप्ता, तस्य हस्तादौ कलयेत् = बध्नीयात् । वयादि सर्वं पूर्ववत् अष्टमराशिके न्यस्येत् बलिना सह । एवं कृते क्षुद्रादयः सर्वे नश्यन्ति । तद्भूता= तन्मन्त्रहुतसम्पातसाधिता । भृगावत्युच्चगे सति शिप्ता मुद्रिका च तथा । मुदिका GLOTHILD (@20mlai) भृगुः = शुक्रः । अजवृषभमृगाना कुलीरा झपवगिजौ च दिवाकरादितुमाः । दशशिखिमनुयुक्तिथीन्द्रियांशैस्त्रिनवकविंशतिभिश्च तेऽस्तनीचाः ॥" अज:--TESo | वृपभः = Apsav / मृग:-265000 | अगना=ciml | कुलीर:= chachistha | झपः=ale 1 वणिक् -० । एते सूर्यसोमाङ्गारकबुधबृहस्पतिशुक्र- शनैश्वराणामुञ्चाः । दशशिखीत्यादयोऽत्युचाः । मेषमासि दशमे दिवसे सूर्यस्यात्युच्चप्राप्तिः । वृपमे तृतीयदिवसे सोमस्य । मृगे (चतुर्थ)[अष्टाविंशति]दिवसेनारकस्य । कन्यायां 1 वृक्षादीन् 2 खसा भवेत् ।

·२६९ तन्त्रसारसंग्रहे 1 वैयाघ्रचर्म कदली सप्तकापिणैर्मितैः । ताः प्रकल्पितं चक्रं शशरोमद्विजस्त्रियः ॥३३॥ गर्भिण्याः केशमेणस्य रोमवालश्च नीलगोः । 2 3 खरव्याघ्रश्वनागेन्द्रपोत्रीसिंहवृषान्विते ॥३४॥ सूर्यादिवारे निखनेन् स्वोदये द्रोहहृद्भवि । अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षखदिरैः कल्पितैः क्रमात् ॥३५॥ वृपाश्चेभोरगान् जम्बूधात्रीनिम्बकपिप्पलैः । खरसिंहौ द्विकं कुम्भ धात्री चक्रं च तान् खनेत् ॥३६॥ पिटैर्दिशासु तत्काले गेहयामादिरक्षिता । मीनसे हन्ति गृहलका वितिविष्टेर्दिशातिथीः ॥३०॥ 5 6 7 8 । पञ्चदशे बुधस्य । कर्कटके पञ्चमे बृहस्पतेः । मीने सप्तविंशे शुक्रस्य । तुलायां विंशति- दिवसे शनैश्चरस्य च अत्युचप्राप्तिः । ते यदा अस्तं यान्ति तदा नीचाः । अष्टम मुहूर्त- मभिजिद्विनाडिकामात्रमेक मुहूर्त रवौ स्वोच्चगत इत्युक्तम् । स्वोच्चगते कदेत्याकाक्षा- याम् , अर्धोदये तु दशम इति । पुष्य Dago 1 अहिर्बुध्यः = 205071 चैत्र = gamlso | आरांशे अङ्गारकांशे । अष्टमं वृश्चिकम् । भूसुतः May | करमाच्चित् = कस्माचित् कारणात् । खसाद्भवेत् = स्वाधीना भवेत् । वैयाघ्रचर्म = eseilG CITRIN । कदली = कदलीफलम् । सप्तभिः कापिणैः कल्पित 1 मितम् । 3 मालंच 5 कुम्भघर 7 प्रामाभिरक्षिताः । 2 केशमन्नस्य 4 कल्पयेत् 6 पिष्टेदिशामु 8 मिवृते मन्ति गृहका पिति पिष्टेदिशासु तान् ।

·अष्टादशः पटलः २६३ पार्न नेयं नरो नागो नेशा नारी नगात् पुनः । एप विटिपु तत्कालो विष्टिर्नक्तं दिवा क्रमात् ॥३८॥ न्यग्रोधः किंशुको वेणुर्विपक्षविककृतौ ।' धातकी लुहिकर्णी च स्थाप्याः सस्यादिके तथा ॥३९॥ गोवराहमृगादिभ्यस्तत्र द्रोहो न जायते । टान्तानि सप्त सलिख्य लिखेतेषु सुदर्शनम् ॥१०॥ तेनाभिपिच्य बनीयाचक्र श्वासज्वरापहम् । 3 स्वाख्यादिन्दोहिप्कोणपके मन्त्राक्षरं लिखेत् ॥४॥ चंक्रमेक कार्षापणम् = chsgarmi | गर्भिण्याः द्विजस्त्रियः केशम् । खरव्याघ्राश्वनागेन्द्र- पोत्रिसिंहवृपकरणान्विते सूर्यादिवारे स्वोदये वाराधिपेषु उदयमानेषु श्वाविष्टिः । कुम्भधर- द्विकम् । द्विकः = काकः | मीत्रसेहान्तिगृध्नुकाविनिविष्टेदिशातिथीन्यत्र हलभिः दिश उक्ताः । अञ्जिस्तिथयः । विष्टिः = नक्तं दिवा । पुनः क्रमात् पानं नेयमित्यादिना तत्काल उक्तः । विटिपु तद्दिक्षु वृपादीनिखनेत् ॥ (२१-३९) टान्तानीति [ सुवर्णरजतादिमि: पडरं पत्र (चक्र) कृत्या, मध्ये प्रणवं लिखेत् । तदन्तर्जीवम् । तस्य च परित आख्यां, अरेषु सुदर्शनं पूरयित्वा, एतद्यन्त्रं कलशे निक्षिप्य, सहस्र जप्त्वा, कलशेन तदभिषिच्य, चके कण्ठे बध्नीयात् । श्वास- ज्वरापहः ॥ (४०) स्वाख्यादिन्दोरिति । पडरं चक्रं कृत्वा, मध्ये ठकार, तदन्तम्तारं जीवाख्यादि , 1 नरै नाशो खर नारीनतात् पुनः । 3 साख्यात् 2 तत्तदोहो मन्त्राक्षरान् ·२६४ तन्त्रसारसङ्गहे 2 सन्धिष्वनाहहिवृत्तान्यत्र पोडशके मनुम् । (म) ओं नमो भगवते हाल डेहा सहुं फट् छ । पुनर्वृत्तं च भूगेहे लिखेदेतद्यथाविधि ॥४२॥ स्वाख्याताराहहिस्तद्वन्मन्त्रागौ स्वरकेसरान् । अष्टाक्षरदल बाह्ये तबहिर्वर्गकेसरम् ॥४३॥ षोडशार्णदलं नाम दर्भन्योमान्त्यवेष्टितम् । लिखेत्तद्यन्त्रमेव वा त्रिः पाशाङ्कुशवेष्टितम् ॥४४॥ क्षुद्रग्रहगदादिभ्यो रक्षेचत् सर्वसिद्धिदम् । 5 पूर्ववत् । अरेषु सुदर्शनम् , अरसन्धिषु अगानि, तद्वहितं कृत्वा, पोडशदलानि लिखेत् । ओं नमो भगवते वासुदेवाय हुं फट् स्वाहा । दलेप्वस्य मन्त्रस्य एकैकमक्षरं लिखेत् । (तद्व- हिर्तृतम् । ) तहिश्चतुरथ जपहोमादिना साधितमेतद्यन्नं क्षुद्रादिहत् ॥ (४१-४२) खाख्यातारादिति । पूर्ववत् षडरं चक्रं लिखित्वा, ठकारस्य मध्यस्थतारे जीवादिपूर्ववत् । अरेषु मन्त्राक्षराणि, सन्धिप्यहानि, तहहिर्वतं कृत्वा, अष्टदलानि लिखेत् । केमरेषु स्वरान् , दलेपु अष्टाक्षरस्यैकैकमक्षरं, तद्वहित कृत्या, पोडशदलानि केसरेषु कादिसान्तान् (अक्षराणि) लिखेत् । के खं इत्येकस्मिन् अन्येष्वपि गं धं इत्यादि । ओं नमो भगवते वासुदेवाय हुं फट् स्वाहा । अस्य मन्त्रस्यैकैकमक्षरं दलेषु - तद्वहिः ह क्ष इत्यादिभ्या पिदर्मित नाम परितो लिखेत् । तद्वहिः पाशाङ्कुशाभ्यां निर्वेष्टयेत् । साधितमेतत् क्षुद्रादिभ्यो रक्षेत् ॥ (४३-४४) ४ 1 वृता पत्र पोडश 8 संख्यातारान् 5 दलं दानदर्भव्योम 2 पूर्ववृतं 4 मन्त्राई न खरकेसरम् ।

·अष्टादशः पटलः २६५ 1 पञ्चगव्य शकदोपा क्रान्त्यपामार्गरोचनाः ॥१५॥ क्षीरसूक्षपलाशत्वबिल्वपद्मदलादिकम् । लक्ष्मी देवी कुशा दूर्वा सुरसा तिलराजिकाः ||१६|| चन्दन कुङ्कुम कुष्ठ वचार्कतुलसी पुरा । घटस्थैरीदृशैदव्यैः साधितं भस्म मन्त्रितम् ॥४७॥ क्षुद्रप्रमश्रीपाप रक्षायु:श्रीजयपदम् । गोबालगर्भिणीमम्तव्याधितादिपु शस्यते ॥४८॥ (म) क्षों नमो भगवते वीरनरसिंहाय ज्वालामालिने तीक्ष्णदंष्टायामिनेत्राय सर्वरक्षोमाय सर्वभूतविनाशनाय सर्वविपविनाशनाय सर्वरोगविनाशनाय (सर्वोपद्रवविनाशनाय) हन दह पच मथ मुञ्च रक्ष हुँ फट् टठ ।। 8 2 पश्चगन्यमित्यादिना भस्मोच्यते । बिल्वपद्मदलादिकमिति पञ्चाङ्गमित्यर्थः । ज्वलिताग्नौ पञ्चगव्येन पूर्ण घटं स्थापयेत् । शकदादिद्रव्य तस्मिन्निक्षिप्य सोऽभिर्यदा घटान्तर्गच्छति, तदा सहस्र का द्वादशसहस्राज्याहुती नेत् । पुनोमसंख्यया जपेत् । (जसं भस्म व्याधिनातेपु शस्यते ॥ (४५-४६) क्षौमिति । क्षौं नमो भगवते वीरनरसिंहाय ज्वालामालिने तीक्ष्णदंष्ट्राय अग्नि- नेत्राय सर्वभूतपशमनाय सर्वविषविनाशाय सर्वरोगविनाशनाय सर्वरक्षोमाय हन हन दह 1 श्रीवल्पदम् । a हीषणलिं वाशज्वा सामासिणे तीक्ष्णदंष्ट्राय [नपदिपाश सिंहाशय ज्वालामालिने तीक्ष्ण] दीतदंष्ट्राय ३ सर्वज्वरविनाशनाय इति कचिदधिकः पाठः । 34 ग ·२६६ तन्त्रसारसङ्गहे 1 . मन्त्रोऽयं नारसिंहाख्यः सकलापन्निवारणः । जपादिना हरेत् क्षुद्रग्रहमारीविपामयान् ।।४९|| (म) क्रोधाग्ने कह टच हुं फट् ठठ । अर्चिपे ठळ।। स्वार्चिपे ठठ । ज्वालाधूमाय ठठ । उत्तिष्ठ पुरुषाय छ। धनुर्धराय ठठ । प्रभातनेत्राय ठठ ।। क्रोधाग्निर्नाम मन्लोऽयं सागः सर्वाभिचारहृत् । कुण्डे' त्रिकोणेऽश्चितरोः समिधा प्राङ्गणे हुनेत् ॥५०॥ प्रदोषे रुद्रपञ्चम्यां क्षिपेद्वयादिचत्वरे ।' 2 बलिना सह नश्यन्ति क्षुद्रग्रहगदादयः ॥५॥ । दह पच पच मथ मथ मुञ्च मुच्च रक्ष रक्ष हुं फट् साहा । तीक्ष्णर्दष्टाय हुं फट् स्वाहा हृदमम् । उग्ररूपाय हुं फट् स्वाहा शिरः । दीप्तरूपाय हुं फट् स्वहा शिखा । ज्वाला- रूपाय हुं फट् स्वाहा कवचम् । ओं क्षौं नेत्रत्रयम् । असुरान्तक रूपाय हुं फट् स्वाहा अस्त्रम् । ब्रह्मा ऋषिः । अनुष्टुप् छन्दः । श्रीनरसिंहविणुर्देवता । अयं वीरनसिहमन्त्रः । सकलापन्निवारणः ।। (४७-४९) क्रोधेति । ओं क्रोधाने टक हट कहुं फट् स्वाहा । अर्चिपे स्वाहा हृदयम् । सार्चिपे स्वाहा शिरः । ज्वालापुरुषाय स्वाहा शिखा । उतिष्ठ पुरुपाय स्वाहा कवचम् । धनुर्धराय स्वाहा नेत्रत्रयम् । प्रभातनेत्राय स्वाहा अस्त्रम् । पिप्पलाद ऋषिः । 1 क्रोडामे चव तच हुं फट् । [क्रोडाग्ने कह] 2 पण्यादिचत्वरे विण्यादिचत्वरे] 8 ज्यालापुरुषाय धूम्राय ·अष्टादशः पटलः २६७ 1 2 नीपापामार्गकुरवपलाशक्षीरभूरुहः। गुग्गुलस्तिलसिद्धार्थी गव्ये च क्षीरसर्पिषी ॥५२॥ एतैस्तेन हुतं सर्वेः व्यस्तैर्वा क्षुद्रभृतहत् । अपामार्गाधिनीवृक्षसमिरक्षीरैः कृत हुतम् ॥५३॥ यथाक्रमं ग्रहाणां स्यान्मोक्षनिग्रहशान्तिकृत् । हुत्वा कृष्णचतुर्दश्यां पूर्वाद्धे पयसामुना ॥५४॥ संपातयेटजले ग्रस्तं तेनाभिषेचयेत् । अधिनीभूरूहागारमप्या तत्फलकोपरि ॥५५॥ लिखेद्यमराजचक्रं तन्मध्ये स्थाप्य भूतिनम् । कारस्करस्य समिधो हुनेतेन ग्रहापहा ॥५६॥ 3 . 4 5 अनुष्टुप् छन्दः । क्रोधाग्निदेवता । ध्येयो रुद्रो दशभुजो भैरवाभरणैर्युत. । पाशाङ्कशो खदखेटौ शङ्खश्चैव शरासनम् ॥ दधानमसिखटाडौ वरद चाभयं क्रमात् । नीलजीमूतसंकाशं पिङ्गलोर्चशिरोरुहम् ।। व्याघ्रचर्माम्बरं नानानागैराभूपित स्मरेत् । एप मन्त्रः सर्वामिधारहृत् । रुदपञ्चमी = आयुक्तपञ्चमी । तेनेति । मन्त्रेण = अमुना मन्त्रेण । फलकोपरि अश्विनीक्षफलकोपरि । भूतिन-भूताविष्टम् ।। (५०-५६) । 1 निम्बोऽपामार्ग a गन्य च क्षीरसर्पिपी। 3 संयातं येट्घट [सम्पातयट्पट] 5 हुनेतन्निग्रहात् 6 क्रोधास्निरुदो देवता । 2 शान्तिकम् 4. भूतिना ।

·२६८ तन्त्रसारसङ्गहै a (म) ही स्फुर प्रस्फुर घोर घोरतर तनुरूप चट प्रचट कह वम बन्ध घातय हुं फट् ठठ ।। अघोरास्त्रमय मन्त्रः सर्वोपद्रवनाशनः । जपहोमादिना हन्यादाभिचारग्रहामयान् ॥५॥ 4 । हीमिति । ओं ही स्फुर स्फुर प्रस्फुर प्रस्फुर घोर घोरतर तनुरूप तनुरूप चट चट प्रचट कह कह वम वम बन्ध बन्ध घातय घातय हुं फट् स्वाहा । ओं ही स्फुर स्फुरके प्रस्फुर प्रस्फुर दृशोः । घोर आस्थे । घोरतर गले। तनुरूप कण्ठे । चट चट हृदि । प्रचट प्रचट नाभौ। कह कह अण्डयोः । वम वम : ऊवों: । घातय घातय जङ्घयोः । हुं फट् पादयोः । स्वाहा चरणयोः । ओं ही स्फुर स्फुर शिरः । घोर घोरतर तनुरूप शिखा । चट चट प्रचट प्रचट कवचम् । कह कह वम वम नेत्रत्रयम् । बन्ध बन्ध घातय घातय हुं फट् अस्त्रम् । गालव ऋषिः । त्रिष्टुप् छन्दः । अघोररुद्रो देवता । [अन्यथा वा = अघोर ऋषिः, विष्टुप् छन्दः । अघोररुद्रो देवता ।] अथ मन्त्री शुचिर्भूत्वा भिन्नाजनगिरिद्युतिम् । स्पष्टदष्टाधरोष्टं तं लसदंष्टोत्कटाननम् ।। सरक्तगन्धवसनमाल्यभूषणभूषितम् । दशबाहुं धृतोदप्रपिङ्गलोर्ध्वशिरोरहम् ॥ 6 7 a. स्फुर प्रस्फुरं घोरं टप टणु दपू यच टन्न चट फहन्न वमन्न बन्धन धातयेण्ण हुं फट् । [हीं स्फुर प्रस्फुर झोप-तर-तनु-रूप....] 1 गले तनुरूप इति B कोशे नास्ति । 2 प्रचट उदरे। 8 वम वम गुधे। 4 स्वाहा चरणयोरिति B कोशे नास्ति । 5 अन्यथा वेति वाक्यं B कोशे नास्ति । 6 हरिद्युतिम् । 7 गण्डवसन ·अष्टादश पटल २६ पृथड्मण्डरमजातै कलशैर्दशमि ममात् । गन्धायुपूरित म्नायात् क्षुद्रभूतादिशान्तये ॥५८॥ या कल्पयन्त्यपामार्गर्मवाक्तर्जुहुयाहना । अपामार्गसमित्सपिचरम्सपिम्तया हुनेत् ॥५॥ 1 शूल - मृग च वैतार राग डमरक प्रमात् । दक्षिणरितोर्मि कपाल चाप्यधम्ननात् ॥ घप्यासेटकशूलाहीन भिाण चोत्तरोत्तेर । 'वृत्तपित्रिणयन झुकटीकुटिगेत्कटम् ॥ ज्वरदमिशिग्वाकारं घोर त समामृतम् । नूपुरे कटिमूले च तनोदरवन्धने ।। कटकादयो कण्ठे कगण्टल्योरपि । द्वौ द्वावरीन्द्रो दधत युद्धसन्नद्धविग्रहम् ।। लताधिकससक्त कर्णारम्बितमालिनम् । वामपाद पुरस्कृत्य रक्ताब्जेपु च्छदे स्थितम् ।। महोरंगभयक्षुद्रनिरिसारिनिवर्टणम् । कल्यानलसहवाभासुर भक्तवत्सरम् । ध्यायेदेवमघोरास्त्र पृजाहोमजपादिपु ॥ (५७) पृथगिति । प्रथमाइतिर, दशायुधै द्वितीयावृत्ति , पुनर्मातृभि पुनरिन्द्रायै पुजायै पृथड्मण्डरसजस्तै मग्वेदोक्त । दशमण्डलरूपया मचा ।। (५८) यामिति ।. "या कल्पयन्ति नोऽरय चूरा कृत्या वधूमिव । ता ब्रमणावनिर्नद प्रत्यक्तारमृच्छतु " । खड्गवेष्टितयोरिति । वहिकुम्भयो खगवेष्टितयो सतो कपालमही तज्जले सिद्धार्थचरुराजी नवाहुती क्षिपेत् । तथा या कल्पयन्त्यादिकया ऋचा कृष्णाष्टमीचतुर्दश्यन्ते दिनसप्तके सन्ध्यायामेव हुत्वा, कपालं पृष्ठत क्षिपेत् । B वृत्तलिश 1 कल्पयन्त्यावामार्गे * कण्ठालम्बि 2 मुद्गच 5 एवं कृत्वा ·२७ तन्त्रसारसङ्गहै म खड्गवेष्टितयोवह्रिकुम्भयोस्तजले क्षिपेत् । कपालवी सिद्धार्थश्चरुराजी नवाहुती: ॥६०॥ तया नित्यादीशान्तं सन्ध्यायां दिनसप्तके । कृष्णाष्टम्यादिके हुत्वा कपालं पृष्ठतः क्षिपेत् ॥६॥ समिधः कुरवोद्भूता यथा विद्युदृचा हुनेत् । मन्त्रेण पञ्चगव्यादि हुनेत् प्रतिसरादिना ॥६२॥ होमे संपातयेतेन त्रैलोकी करमुद्रिकाम् । 2 , कपाले बहिमाधाय चतुरथमण्डले स्थापयित्वा, खौष्टयित्वा, तस्य दक्षिणभागस्थे मण्डले कुम्मे पूरयित्वा, खौवष्टयित्या, वहः पश्चिमभागस्थेपु नवस्वश्वत्थपत्रेषु चरो- नवाहुती: संस्थाप्य, त्रिधात्र्यावृत्त्या दिशान्त तस्योतरभागे नवस्वश्वत्थपत्रेषु पञ्च पञ्च *गौरसर्पपबीजानि संस्थाप्य, विधावृत्त्या () नित्या दिशान्तमेन संस्थाप्य, स्थापन- क्रमात् सप्तविशत्याहुती?नेत् । कुम्भस्य पश्चिमभागेऽप्येतान्येवं संस्थाप्य, सप्तविंशत्याहुती- रप्सु हुनेत् । कृष्णाष्टमीमारभ्य कृष्णचतुर्दश्यन्तं सन्च्यायामेव हुत्वा, तत्कुम्भ कपालस्था- ग्निना सहास्याटमराशौ चत्वरे नीत्वा, अष्टदिक्षु नमो विष्णुगणेभ्य इत्यनेन बलिं हरेत् । "यथा विद्युद्धतो वृक्ष आमूलात् प्रतिशुष्यति । एवं स प्रतिशुप्यतु यो मे पापं चिकीर्पति" । अनया ऋचा कुरवोद्भूताः समिधो हुनेत् क्षुद्रगान्तये ॥ (५९-६१) मन्त्रणेति । प्रतिसरप्रतिधावल्कुमार इव प्रतिग्रहात् मूर्धानमेषां स्फोटय, वधमेषां कुले जहि । प्रतिसरादिनानेन मन्त्रेण पञ्चगव्यादीत्यादिना क्षुद्रकर्माणि पूर्वोक्तानि द्रव्यागि हुनेत् क्षुद्रशान्तये ॥ (६२) , 1 तज्जलैः 2 त्रैलोही ३ त्रिधा इत्यारभ्य स्थापनामात् इति यावत् B कोशे नास्ति। ३ सर्वपत्रीजान् 4 ऋचामुखोद्भूता b अनेन ऋचा ·अष्टादशः पटलः २७१ 1 अपामार्गर्नवशत मूत्रातः क्षिप्रया हुनेत् ॥६३॥ . जुहुयाद्गुग्गुलु पञ्चगव्याक्तमसपत्नया ।। कर्मभि. सप्तधा क्षुद्रं विनश्येदेवमादिभिः ॥६॥ गन्येशुशालीयम्मुद्गमाप- गोधूमविल्वास्थितिलान्जबीजम् । पाच्छदस्थं विनिधाय ताने क्षुद्रारि खन्याइवि नागयोगे ॥६५॥ पृथछिर.पञ्चकमन्जपत्रं निदिछदमेकीहतनन्धनान्तम् । गव्यपूर्ण निखनेदनन्त- स्मृत्या तटा क्षुद्रविनागि गेहम् ॥६६॥ अपामार्गेरिति । " क्षिप्र कृत्ये निवर्तस्य कर्तुरेव गृहान् प्रति । पाश्चैवास्य नाशाय वीरांश्चास्य निबर्हय ॥" अनेन क्षिपाख्यमन्त्रेग (गोमूत्राक्तै) अपमार्ग. नवरत हुनेत् । शुद्धशान्तिः ॥ " असपनं पुरस्तान्न. शिनं दक्षिणतस्कृधि । अभयं सततं पश्चाद्रमुत्तरतो गृहे ।।" अनेन गुग्गुलुगुलिका जुहुयात् । क्षुदशान्ति (६३-६४) गव्येश्विति । गव्यादिस्थापनमन्त्रोक्त समन्नै नागयोग दति अमावास्यान्त्य- यामस्य प्रथमा घटिका । सा हि बार्हस्पत्ये । तद्यथा- अमावास्यापरे भागे सर्प. कालो भवेद्यदि । नक्षत्रमपि साईं स्यान्नागयोग, स उच्यते ॥ " इति । तदा = नागयोगे॥ (६५-६६) । 1 नवशतैः 2 क्षुद्रादिव स्यात् ·२७२ तन्त्रसारसहे 2 3 A पूषापुष्यपुनर्वस्वसुहरी चित्रा शशी रोहिणी तारास्तस्तिथयोऽशुमत्फणियमा दिक्पञ्चदश्यो हरिः । वाराणीन्दुसुतेन्दुशुक्रगुरवो युग्म कुलीरं धनुः कुम्भान्त्यावपि राशयो निगदिता गव्यप्रयोगाय ते ॥६॥ मूत्र प्रस्थं गोमयं स्यातदर्ध क्षीरं प्रस्थाध दधि क्षीरतोऽर्धम् । आज्यं दध्नोऽप्यर्धमेवं प्रमाण 5 सीमन्त्रैर्योजयेत् पञ्चगव्यम् ॥६॥ पूषेति । पूपा = रेवती । पुष्यं = 0p | पुनर्वसू = olomdomo | वसुः : canoailso । हरी = miles@causome | शशी = 2.bloo । अंशुमान् = सप्तमी । फणी = पञ्चमी । यमः त्रयोदशी । (ककुप्=दशमी। ) हरिः द्वादशी । इन्दुसुतः- बुधः । इन्दुः=mlna । शुक्र:=00198] । गुरु:=1jp७० । युग्मं=alLamo | कुलीरः = chahistho ! अन्त्यः = मीनम् । एषां =नक्षत्रवारराशीनां । नागयोगे योग उत्तमकालः । एतेषां प्राचुर्य मध्यमकाल: । एकैकमधमः कालः ॥ मूत्रमिति । मूत्रं = गोमूत्रम् । स्वीयैर्मन्त्रैरिति =सावित्र्याथैः । गोमूत्रं गन्धद्वारेति गोमयम् । आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिकावणेति वै दधि । शुक्रमसि ज्योतिरसीत्याज्यं स्यात् सर्वकर्मसु" | सावित्री = गायत्री ।। (६८) (६७) सावित्र्या चैव 1 भिक् पञ्चदश्यः 4 गळ्या प्रयोगाय 2 कुलीरो धराः। 8 कुम्भान्त्याविति 5 स्यात् पला ·अष्टादशः पटलः २७३ 1 गोमूत्र निजवाच्या परिमितं तस्यार्धक गोमय मूत्रात् सप्तगुण पयविगुणित दम्यान्यतुल्य घृतम् । पिल्वाक्षत्रिचतुप्पलैकपलिकैर्गव्य क्रमाद्वान्वित गावः स्युः कपिलासिताहिमनिभा धूम्रारुगाश्च क्रमात् ॥६९॥ मूत्रं द्विभाग शकदेकभाग पयोऽरभाग दधि तत्समानम् । क्षीराधिक वा चतुरंशमाज्यं गव्यानि सर्वाणि समानि वा स्युः ॥७०॥ ॥ इति नारायणीतन्तसारसाहेऽष्टादशः पटलः ॥ गोमूत्रमिति । अन्यतुल्यमिति = गोमूत्रतुल्यमित्यर्थः । आद्यतुल्यं धृतमिति च पाठः । विल्व-पलम् । कर्षः = पलचतुर्थाशः ॥ (६९-७०) ॥ इति नारायणीयतन्तसारसङ्गहव्याख्यानेऽष्टादशः पटलः ॥ 1 विल्वार्कत्रिचतुप्पलै. 35 ·॥ अथ विनोदपटल एकोनविंशः ॥ 2 3 कुलिशोऽन्त्रगतं नाम बहिर्मासाष्टकावृतम् । शुद्धस्यापि तुलास्थस्य गुरुत्वं जनयेध्रुवम् ॥शा वायुवेश्मनि वायुस्थं बहिरष्टानिलावृत्तम् । नाम कुर्यात्तुलास्थस्य ब्रह्महन्तुश्च लाघवम् ॥२॥ ब्रह्मात्मा वदने न्यस्तो त्रांकारो रसनां दहन् । मन्त्रसिद्धि हरेत् पुसो वादे च प्रतिभा तथा ॥३॥ 5 विरिक्तस्यापि कुलिश इति । वज्र कृत्वा, तस्य मध्ये लकार लिखित्वा, तदन्तीवम्, जीवस्य परित आख्याम्, वनस्य पहिरष्टदिक्षु लकारम् । एतद्यन्त्र शुद्धस्य = तुलास्थस्य गुरुत्वं जनयेत् ॥ वायुवेश्मनीनि । वायुमण्डलं लिखित्वा, तदन्तर्यकारम् , तन्मध्ये जीवम्, जीवस्य परित आख्याम् , जीवादिवायुमण्डलस्य बहिरष्टदिक्षु यकारम् । (एतद्यन्त्रं ब्रह्महन्तुरपि तुलास्थस्य लाघवं जनयेत् ॥ (२) ब्रमात्मेति । वदने न्यस्तो त्रांकारो मन्त्रसिद्धिं वादे प्रतिभां च पुंसो हरेत् । कीग्निशिष्टो ब्रह्मात्मा; रसनां दहन् । 'मज्ञा नवनवोल्लेखशालिनी प्रतिभा ॥ “ मता (३) 1 कुलिदशेन्द्रगत B अष्टानन्यस्तम् । 5द्रांकारः 2 मासाष्टकारतम् । 4 ब्राधा कदने ·एकोनविंशः पटलः २७५ N 1 कुर्याद्वहिशिखास्यस्था प्रतिवादिनि मूकताम् । लागली निखनेन्मूत्रस्थाने निप्पण्डतां ब्रजेत् ॥४॥ (म) सप्तमातृगृहे द्वारं स्तम्भयति खाहा । मूत्रस्तम्भ कपेरस्थि खनेन्मन्त्रेण तद्भुवि । शिरीषशाल्मलीवृक्षनिर्यासो बधिरान्धकृत् ॥५॥ कनकदवसयोगादन्नपानादियोजितः । शर्करामहिपीक्षीरपानान्मोक्षस्ततो भवेत् ॥६॥ पञ्चाङ्गुलं सर्जकीलं कुलालस्य गृहे खनेत् । मन्त्रेण हस्तनक्षत्रे भाण्डा नश्यन्ति तत्रजाः ॥७॥ सरशब्दो दरवदश्वावृत्त: सशिरो मनुः । अष्टाङ्गुलं वेतसस्य कील भगदिने खनेत् ॥८॥ - कुर्यादिति । स्वास्यस्था मयूरशिखापि तथा प्रतिवादिनो मूकतां कुर्यात् । ओं सप्तमातृगृहे द्वारं स्तम्भयति खाहा । अनेन अरेः मूत्रभूमौ कपैरस्थि खनेत् । मूत्रं स्तब्धं भवति । मूत्रस्थाने लाहुली निखनेत् । पण्डतां प्रजेत् ।। (४) उन्मत्तरसः ।। मूत्रस्तम्भीति । कनकद्रवः पञ्चाङ्गुलमिति । ओं सर सर दर दर स्वाहा । अनेन हस्तनक्षत्रे पञ्चाङ्गुल- मजकीलं कुलालस्य गृहे निखनेत् । तत्रस्था भाण्डा नश्यन्ति । सर्जः = 20021001 a लसमाहवेद्वाप स्तम्भ शठी ठठ । 1 बधिरास्यकृत् । 2 अनेनेत्यारभ्य ब्रजेत् इति पर्यन्तं B कोशे नास्ति ।

·तन्त्रसारसङ्गहे 3 4 कैवर्तभवने तैन लभ्यन्ते मत्स्यजातयः । बलिनिष्परिशब्दान्ते शिरोमन्त्रोऽयमत्र हि ॥९॥ मद्यालयोचितं कील भरण्यां मनुना खनेत् । मद्यनाशाय मन्त्रोऽत्र रिङ्गे युग्मं शिरोऽन्वितम् ॥१०॥ गवास्थि निखनेद्गोष्ठे रोहिण्यां स्यात् पयःक्षयः । शिवो दण्डी द्विरभ्यस्तशिरोऽन्तो मनुरत्र हि ॥११॥ एकाङ्गुलमहेरस्थि सर्पक्षं निखनेद्गृहे । सर्पालयः स्याद्वर्मास्ने द्विरुक्तप्टद्वयं (१) मनुः ॥१२॥ तैलहृदरीकील स्वातौ चक्रीगृहे खनेत् । पादकूर्मपुटः पादो दीर्घश्च त्यम्छिरो मनुः ॥१३॥ 5 6 वेतसः = HDonloory | भगनक्षत्र = उत्तरम् । ओं बलिनिष्परि वाहेति मन्त्रः । कैवर्तः = मत्स्योपजीवी । ओ रिङ्गे रिङ्गे स्वाहा (७-१०) गनेति । 'अमुकाया भग भामि विपुरबहुशोणितम् । मया ते भगान्धस्य नास्ति लो चिकित्सकः ॥ पति पतिमात्रो वा ये चान्ये भगमर्दकाः ।' अनेन यस्या वामपादरजांसि चितावस्ले केशरज्जुना बनाति, आमरणात् तस्या भगबन्धः कृतो भवेदिति । रिङ्गे रिङ्गे स्वाहा । अनेन चिताकीलं भरण्यां मद्यालये खनेत् । मद्यनाश: स्यात् । इति विशेषपाठो व्याख्यातुः । गवास्थीत्यादि । ओ हुँ हुँ स्वाहा । अनेन . 1 चलि नि-पहि 3 शिरोन्तो मनुस्ख 5 सालय स्यादर्मासो द्विरुक्तेरद्वयं मनुः । रिङ्गे युधं 4 गवाक्षि ·एकोनविंशः पटलः २७७ निखनेदुत्तराषाढे हस्तिदन्तं गजालये। स मत्तः स्यान्मद्वन्द्व विवर्मास्त्रशिरो मनुः ॥१४॥ गोदन्त निखनेदैन्द्रे गृहं तद्वहुमूपिकम् । मुरुद्वन्द्वं चुरुद्वन्द्व शिरोमन्त्रोऽयमत हि ॥१५॥ यन्नामालिख्य चूतस्य पणे कृष्णद्विकासृजा । क्षिपेत् पुरीपमध्ये ततखादन्ति मुहुर्द्विकाः ॥१६॥ मांसस्थमन्त्य झण्डीशविन्दुमद्वामहस्तके । ऊर्वप्रोतानजम्भारि चापामे न्यस्य दर्शयेत् ॥१७॥ 3 रोहिण्यां गोष्ठे गवामस्थि खनेत् । पशुक्षयः । ओं हुं फट् स्वाहा । अनेन एकाल- महेरस्थि सर्पः गृहे निखनेत् । गृहं सर्पालयः स्यात् । एकाङ्गुलमित्यादि । सर्पक्ष = Kng oilejo ओं हुं हुं फट् फट् स्वाहा । तैलहृदीति । कूर्मपुट इति । ओं चट- चटाय स्वाहा । अनेन स्वातौ चक्रीगृहे बदरीकीले खनेत् । तैले नश्यति । चक्री awmlwoh बदरी = 210022100 । स्वाती = garl | चकीगृहं = 21601 चक्री = aomita | निखनेदिति । उत्तरापाढं = 2030 । हस्तिदन्तः = curymges' । गजालयः = (Dangam | ओं मद मद हुं फट् स्वाहा । अनेन उत्तराषाढे गजालये हस्तिदन्तं निखनेत् । स गजो मत्त: स्यात् । गोदन्तमिति। गोदन्तः =ogmailob aud | ऐन्द्रं = इन्दनक्षत्रम् g80950 ओं मुरु मुरु चुरु चुरु स्वाहा । अनेन गृहे इन्दुनक्षत्रे गोदन्तं निखनेत् । गृह बहुमूषिकं स्यात् । यन्नामेति । यस्य कस्यापि नामेत्यर्थः । कृष्णद्विकासजा चूतस्य पणे 5 - 1 तुरुद्वन्द्वं सशिरो मनुरत हि । 2 मज्जा र णीश बिन्दु ३ चापाहे * कूर्मपुट इत्यारभ्य aimlani यावत् B कोशे नास्ति । 5 अनेनेत्यारभ्य मत: स्यादिति यावत् B कोशे नास्ति । 6 अनेन गृह इत्यारभ्य बहुमूषिक स्यादिति यावत् B कोशे नास्ति !

·२७८ तन्त्रसारसङ्गहे 2 3 अशन्युपलवृष्टयादि वारयेत् साधकोतम । अधोमुखीकृत हस्तं तदकाले च पातयेत् ॥१८॥ वाताहतं वह्निदग्ध कृत्वा साक्ष्यकरे स्थितम् । पुरारिरिव भुञ्जीयादिन्दुसपुटितं विषम् ॥१९|| (म) नमो भगवते वायचे मर्दय प्रमर्दय स्तम्भय हिलि सहर ठठ । नमो भगवते वरुणाय फुस्त स्तम्भय छ । जलामिस्तम्भको मन्त्रौ द्वावेतौ साधुसाधितौ । चूर्ण मण्डूकवसया जलाग्निस्तम्भकृद्भवेत् ॥२०॥ " स्मृत्वा, इन्दौ , यन्नामालिख्य पुरीपमध्ये खनेत् । द्विकास्तन्मुहुर्मुहु खादन्ति । द्विका = काका । मासस्थमन्त्यमिति । रों, एतदूर्ध्वप्रोत्तानेन्द्रायुधसदृशे बाहमस्तके न्यस्याम्बरे दर्शयेत् । अशन्युपलपृष्टयादिनिवृत्ति. स्यात् । एवमस्याधोमुखीकृतम् अस्त्रमकाले च तत् पातयेत् । तद्धम्तमकालेऽपि अशन्युपलवृष्टयादि पातयेत् । वाताहतमिति । ताय॑हस्तमध्ये इन्दु स्थापयित्वा यमिति वायुवीजेन शोषयित्वा, रमिति अमिनीजेन दग्ध्वा, इन्दुना संपुटीकृत्य, (पुरारिरिव) नीलकण्ठवद्विप भुञ्जीत | नीलकण्ठमन्त्रसिद्ध एव एतत् कर्म कुर्यात् । इन्दुना = उनीजेन ।। (११-१९) नमो भगवत इति । ओं नमो भगवते वायवे मर्दय मर्दय प्रमर्दय प्रमर्दय स्तम्भय स्तम्भय हिलि हिलि सहर सहर साहा । ओं नमो भगवते वरुणाय फु फु स्तम्भय स्तम्भय स्वाहा । एतौ द्वौ मन्त्री जलरामिस्तम्भको ।। (२०) ३ तायकरे 1 साधयेत् 2 सन्निदग्ध a ओं नमो भगवते हाशहे मर्दश प्रमर्दय [हरा नमो भगवते हर दाशहे मर्दश प्रमर्दय] दलों इत्यारभ्य पायेत् इति पन्त B कोशे नास्ति ।

·एकोनविंशः पटलः (म) श्मशानवासिनि प्रेचमालिनि मां मा पश्यन्तु मनुष्याः, ठठ। 1 एतज्जप्तचिताभस्मत्रिपुण्डी नैव दृश्यते । माजररुधिरे पद्मसूत्रवर्ति प्रदीपयेत् ॥२१॥ कटुतैलाजन ग्राव तेनाक्ताक्षो न दृश्यते । मधुक समधूच्छिष्ट मातुलाफलान्वितम् ॥२२॥ गुजाफलरसे सप्तदिवस साधु भावयेत् । तद्धर्भवर्तिकादीपो जनयेदन्धतां नृणाम् ॥२३॥ काणतां जनयेद्दीपो निम्बवन्दाकरेणुमान् । सप्ताहोय स्थापयित्वा शिलां कोशातकीरसे ॥२२॥ तत्क्लप्तपुण्डो यत् पश्येचद्रोऽयं तिक्ततां व्रजेत् । कृष्णा मेपी पयश्शुक्रगोपलाइलिकागुलिम् ॥२५॥ स्पृष्ट्वागुलिभ्यां तत्स्पृष्टे पटे दध्यादि शोणितम् । 3 श्मशानेति । ओं श्मशानयासिनि प्रेतमालिनि मां मा पश्यन्तु मनुष्याः खाहा । एतज्जप्तं चिताभस्मत्रिपुण्ड नैव दृश्यते।" कटुतैल-FKR | मधूच्छिाट= 62ga" | काण:=OMERagni tacssod ) निम्बवन्दाक:=suajlaenej prileaogy| शिला = मनश्शिला । कोशातकी = ausa ouloo | शकगोपः = कीटविशेषः लागली = SERTOOm | तत्स्पृष्टे घटे दध्यादि शोणित स्यात् ।। (२१-२५) a श्मसाणहालिणि प्रेटमांसिणि मां 1 प्रभावयेत् 2 भावितम् । 8 कोशातकीन्धुतान् । (कोशातकीयुतान् ] 4 एतज्जप्तमिति वाक्यं B कोशे नास्ति ।

·२८० तन्त्रसारसाहे 4 1 b 3 4 (म) बलि महाबलि । द्वारेऽलर्कास्थिसंवेशाताल वित्रियते मनुः ॥२६॥ रौप्य स्यात्पारदस्पृष्ट हेमदाहेन पूर्ववत् । ताम्र स्यादायसस्पृष्ट तिन्त्रिणा ताम्रवृष्टया ॥२७॥ शितिकाकुसुम धूमसंपर्कादरुण भवेत् । किश्चिच्चूर्ण जपापुष्पं पीडितं विसृजेजलम् ॥२८॥ तैलं भवेताकारं किञ्चिच्चूर्णजलान्वितम् । क्षद्रकौशिकतैलाक्तपाणिस्थ लवणोदकम् ॥२९॥ विसृजेदुपलादी तज्ज्वालारूपेण दृश्यते । यन्त्रपल तन्तुवृत्तं जम्बीरकरसोषितम् ॥३०॥ नवनीतेन संलिप्य न्यसेहौ न दह्यते । साज्याक्तसूत्रे कांस्येऽन्न पचेत् सूत्र न दह्यते ॥३१॥ 5 6 बलीति । ओं बलि बलि महाबलि स्वाहा । अलर्क: = allanayamt ताले %D009 | वित्रियते = 0080 । पारदः = omo | तिन्त्रिणी =rwal शितिकाकुसुम = enormong | चूर्ण = ago" । जपापुष्पं = ODAmlocnmles | Ramchelmlawon1920 ॥ (२६-३१) चूर्णजलं बसि मवा बसि ठठ। b पारत + धूमसंपृक्तात् 1 द्वारेऽलक्तास्थि संयोगा ताल पिमियते मनोः । 3 हेमदानेन 3 शीतिका 5 जलाकार 6 सूक्ते ·एकोनविंशः पटलः २८१ उपरिस्थरसा वर्तिः सायोज्याला समुत्पतेत् । गन्धाश्मरज़सा स्पृष्ट नटं दीपं समुज्ज्वलेत् ॥३२॥ गन्धाश्ममिथ सपिष्टं नवनीत न तु वेत् । मत्स्यपि शिला तालं तरुणस्य घृतं मदम् ॥३३॥ तद्गुली वस्त्रगा पूर्णल्यान्मुक्तोपमं व्रजेत् । नरागुषितां वति ततैले दीपयेद्गृहे ॥३४॥ पात्राणि ताम्रकादीनि घटयन्ति परस्परम् । धूपान्न दृश्यते चित्रं पृपर्दशीजरायणा ॥३५|| पुनर्माक्षिकधूपेन दृश्यते तद्यथापुरम् । आक्रम्य पर्यटेतोये सश्योनाकास्थिपादुकम् ॥३६॥ न दहेद्रसनां वहिरभयाभक्षणे कृते । जरायुमुद्रया शुन्या धारयेत् पद्ममम्बरे ॥३७॥ 2 3 न उपरीति । समुत्पतेत् स्वयमेव । गन्धाश्मा- गन्धकः । दीप. समुज्ज्वलेत् । गिला-मनश्शिला । ताल = हरितालम् । तरुणं 20 2180202000 । तस्य घृतं मदश्च । मदः - शुक्रम् । पृपदंशी 300 । जरायुः%20miles | माक्षिक: (३२-३५) आकम्येति । सश्योनाकास्थिपादुक = श्योनाकास्थि पादुकान्तर्निक्षिपेदित्यर्थः । श्योनाकः alecha HYam | अभया = ASES | पद्ममम्बरे धारयेत् ।। (३६) न दहेदिति । शुन्या जरायुयुक्तया मुद्रया । जरायुः 3 02anse | Boob || %3D 2 पादुके। . 1 गन्धाइमरजसा पिष्टं 8 शून्यः शून्या 96 ।

·२८२ तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 आस्यस्थ डौण्डुभ दन्तं सलिलान्तर्निवासयेत् । गन्धाश्माकोलतैलाक्ते निस्सारे शुष्ककाष्ठके ॥३८॥ अतितप्ताज्यहोमेन ज्वलत्यहाय पावकः । कर्पूरै जलका मेकतैलं पाटलिमूलयुक् ॥३९॥ पिष्टालिप्य पदद्वन्द्वे चरेदङ्गारके नरः । सदाभद्रामूलयुता चय॑ते धवला शिला ॥४॥ शकवल्लघा वलाया या कृत्वा वस्त्रं रसोषितम् । चरेदपकश्येनादिकण्डूतिर्नेव विद्यते ॥४१॥ पुनर्नवामूललतापत्रपिष्टान्वितां पचेत् । आलूपादेः शिफाशाखापत्रं तकोत्थवद्भवेत् ॥४२॥ 3 4 5 6 मुद्रा=e2ooloo डौण्डुभ दन्तम्=8210ge गन्धाश्मा-गन्धकः (३७-३८) अतितप्तेति । जलूका=05 | भेक:=mua | अङ्गारक-30d ॥ (३९) सदेति । सदाभद्रा = 0122 । धवलशिला = 6012900mes | शक्रवल्ली = 29larorom । बला-228001051 । चरेत् = भक्षयेत् । श्येना=sam | कडूतिः = 901201 ॥ (४०-४१) पुनर्नवेति । पुनर्नवामूलपिष्टयुक्तम् आलूपादेः शिफामूलं पचेत् । पुनर्नवालता- पिष्टयुक्ताम् आलपादेः शाखां पचेत् । पुनर्नवापत्रपिष्टयुक्तम् आलूपादेः पत्रं पचेत् । तदा तक्रोत्थवन्नवनीतवत् द्रवेत् । पुनर्नवा=mail902 | आलूपं =DUFaagmi | (४२) 1 आत्मस्यस्थ धौ इभ तथा 2 अहारग. 3 मूलयुताश्चर्यन्ते धवलाः शिलाः । 4 शक्रपल्या 5 मूल्युता 6 पिबेत् । 7 आलुवादे ·एकोनविंशः पटलः २८३ 1 2 पाणिस्थ वृषवन्दाक घते बितनुते जयम् । गच्छेत् स कपिनिर्यासे आझम्याच्छत्रपादुके ॥४३॥ दृश्यतेऽमिर्निशि ध्वान्ते श्वेताश्मद्वयर्पणात् । सफणित्ववर्तिदीपः कुर्यात् सर्पाकुल गृहम् ॥१४॥ पेपिणीमुल्सिपेगोविटनस्थबन्धावलम्बनात् । तिठेचिरं नालिकेरशाखापांसुषु पावकः ॥४५॥ पञ्चास्थित्वमजोमिश्रं नालिकेरवृतं नयेत् । लक्ष्मीश्लिष्टरसाभ्यक्तशिरसाहिं प्रधारयेत् ॥४६॥ पाशारासंज्ञसंज्ञानाच्छुद्धतोयं घनीभवेत् । जलमिश्रं निशापिष्ट संग्रहेत् कोकिलास्थिभिः ॥४७|| कुरण्टबीजपूल्या वा रक्ता दोषा निशायुता । इरिण वा सचिञ्चाया पूर्वा रात्रिभविष्यति ॥४८॥ 4 5 पाणिस्थमिति । पवन्दाकं-RDSGLESherailerneiloonsom | कपि- निर्यास:-Maoon.3com) | अच्छत्रपादुके= asanileyCITODAmlos|(४३) दृश्यत इति । वान्त - nage00 । श्वेताम्भः = 02109 Dome | फणित्यक् = amodeus | पति. = m]o। उत्क्षिपेत् : = agstate | 1 कविनिर्तासे 2 दृश्यते निर्निशि 3 विड्बद्धपस्थावलंबनात् । 4 पञ्चास्थीत्यारभ्य रात्रिर्मविष्यतीत्यन्त श्लोकलयमपि B कोशे नास्ति । 5 पूर्वानि भविष्यति ।

·तन्त्रसारसाहे छन्नः सूक्ष्मकपित्वचाथ पटहो गर्भस्थदीपः कचि- निक्षिप्तो भवनान्तरे क्तिनुते ज्योल्लासकाग निगि । भित्तिस्थं प्रमदाजरायुविहितो धूपः पर रोदये- चित्रं गुग्गुलुधूपनेन सहसा तद्रोदनं मुञ्चति ॥४९॥ उदरयन्त्रितवह्निशिखोज्ज्वलः पिबति तोयमथोक्दनो घटः । मुसलयोयमृच्छति सप्तति शिरसि शिल्पिदलार्पणतो मिथः ॥५०॥ पुसि भेकवसयाक्तलोचने भाति वेणुरनिलागनोपमः । यः शिलार्जकविलिप्तविग्रहः प्राशुतां स तु परेषु गच्छति ॥५१॥ मायूरपितकृकलासपदेन्द्रगोप- 2 3 4 5 कारञ्जबीजतुपतोयगुलि कटिस्थाम् । हेमावृतां वहति यः स तु योजनानां सद्य. शतं व्रजति पक्षिपतिर्दिवीव ॥५२॥ पेषणी = mont । प्रमदाजरायुविहितो धूपो भितिस्थ चित्रं परम् अत्यर्थ रोदयेत् ॥ (४४-४९) उदरेति । शिल्पिदल स्वयमेव । भेकवसा = Ongom | अनिलाशनः सर्पः । शिला = मनश्शिला । अर्जकः = RTERo | कपिः = कपित्थम् । प्रांशुता (५०-५१) मायूरेति । मायूरपित्तं=coilcha_IGO I कृकलासपद-30mladesocodi | हेमावृतां=60_Cmoebooms anyolomonage" । पक्षिपति. गरुडः ॥ (५२) दीर्घता ॥ 1 भवनान्तरेऽपि तनुते 4 कलासवसा ४ शिलाजतु 2 द्वयमिच्छति 5 तटस्थाम्।

·एकोनविंशः पटलः २८५ , त्रियूपयुक्तं सरमाजरायुलेप नरः पाणितले निधाय । महीरुहं यः स्पृशति प्रकाम फलप्रसूनानि पतन्ति तस्मात् ॥५३॥ प्रत्यग्रकुम्भजठरे बहुभावितेऽर्क- क्षीरेण वारि निहित मथितोपम स्यात् । क्षीराक्तशुष्ककपित्रीजरजोविकीर्णे पात्रे प्रयाति निहित मथित दधित्वम् ॥५४॥ कूर्मपादशिरसी सहयपा- मातृवाहकशिर:कृताञ्जलिः। तदजश्छुरितहस्तमर्दना- दङ्गनास्तनतट तिरोभवेत् ॥५५॥ ॥ इति नारायगीये तन्त्रसारसह एकोनविंशः पटलः ।। त्रियूपेति । सरमा शुनी । प्रत्यग्रः =Dalwor(नूतनः)। मथितं :- Spod ) कपिबीज-aigoochce || (५३-५४) कूर्मपादेति । (mycQOSDoeyo meRo । सहस्रपात् = 8MOS, കലിക്കുന്നൻ. ഇങ്ങിനെ ചിലർ । मातृवाहकशिरः = complacbo cmes | कृताञ्जलि: = peool, DL onioslay taladalash momsaniles തലോടുക എന്നാൽ ഇരBമുലയും {] ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारहव्याख्यान एकोनविंशः पटलः ।। 1 प्रत्यूषयुक्तसमराजा रायुले सहसवाक ·॥ अथ विष्णुपटलो विंशः॥ वक्ष्ये मन्त्र चतुर्वर्गसिद्धयै त्रैलोक्यमोहनम् । (म) ओं नमः पुरुषोतम अप्रतिरूप लक्ष्मीनिवास सकलजगत्क्षोभण सकलस्त्रीहृदयविदारण त्रिभुवनमन उन्मादकर सुरासुरमनुज- सुन्दरीजनमनांसि तापय दीपय शोपय मारय स्तम्भय त्रासय भ्रामय द्रावय आकर्षय परमसुभग सर्वसौभाग्यकर सर्वकामप्रद अमुक हन चक्रेण गया खझेन सर्ववाणैर्मिन्द पाशेन कटु शूलेन ताडय तिष्ठसि तापद्यावत्समीहितं मे सिद्धं भवतु हुं फट् नमः । नमस्त्रैलोक्यमोहन हृषीकेश अप्रतिरूप मन्मथ सर्वस्त्रीहृदयार्पण आगच्छ नमः । साझाक्षिल्यापकन्यासमूलमन्त्रमितीरितम् ॥१॥ 1 वक्ष्य इति । ओं नमः पुरुषोत्तम अप्रतिरूप लक्ष्मीनिवास सकलजगत्क्षोभण सकलस्त्रीहृदयविदारण त्रिभुवनमन उन्मादकर सकलसुरासुरमनुजसुन्दरीजनमनांसि तापय तापय दीपय दीपय शोषय शोषय मारय मारय स्तम्भय स्तम्भय त्रासय त्रासय भ्रामय भ्रामय द्रावय द्रावय आकर्पयाकर्पय परमसुभग सर्वसौभाग्यकर सर्वकामप्रद अमुक हन हन चक्रेण गदया खड्न सर्ववाणैः भिन्द भिन्द पाशेन कटु कटु शूलेन ताडय ताडय कुरु कुरु किं तिष्ठसि तावद्यावत् समीहित मे सिद्धं भवतु हुं फट् नमः । ओ नमः पुरुषोत्तम अप्रतिरूप लक्ष्मीनिवास हृदयम् । सकलजगत्क्षोभण सर्वस्त्रीहृदय- धारण शिरः । त्रिभुवनोन्मादकर शिखा । सुरासुरमनुजमुन्दरीजनमनांसि तापय तापय दीपय दीपय शोषय शोषय मारय मारय स्तम्भय स्तम्भय भ्रामय भ्रामय द्रावय द्रावय आकर्षयाकर्षय कवचम् । परमसुभग सौभाग्यकर सर्वकामप्रद अमुक हन हन चक्रेण 8 ओं नमः पुरुषोत्तमाप्रतिषूबसचिमणीहाललयसमजत्क्षोभतसकलस्त्रीहृदयविदारण [ओं नम. पुरुषोतमाप्रतिरूपसाक्षिणि हावल वस जगरक्षोभण सर्वस्वीहृदयदारण] 1 न्यास मम मूलमितीरितम् ।

·विंशः पटलः २८७ इष्वा यवयवाग्वाशी विष्णु तन्मन्दिरे स्मरन् । मन्त्र संजप्य पश्चाशत्सहस्रमभिषिच्य च ॥२॥ कुण्डेऽसौ दैविके यहेर्मुखं कृत्वा शत हुनेत् । पृथग्दधि घृत क्षीरं चरु साज्यं पयः शृतम् ॥३॥ द्वादशाहुतिमूलेन सहस्र चाक्षतांस्तिलान् । तावन्मधुत्रय पुष्पं फलं दधि समिच्छतम् ॥४॥ कृत्वा पूर्णाहुति शिष्टं प्राशयेत् सवृतं चरुम् । संभोज्य विधानाचार्य तोपयेत् सिध्यते मनुः ॥५॥ गदया खान सर्वयागैमिन्द भिन्द पाशेन कटु कठु अस्त्रम् । कुरु कुरु कि तिष्ठसि । तापद्यावत् समीहितं मे सिद्धं भवतु हुं फट् नमः नेत्रम् । ओं नमस्त्रैलोक्यमोहन हृषीकेश अप्रतिरूप मन्मथ सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छागच्छ नम इति व्यापकमन्त्रः । अन्यथा चाङ्गन्यासः । ओं नमः पुरुषोतम त्रिभुवनोन्मादकर हुं फट् हृदयम् । सकल- जगत्क्षोभण लक्ष्मीदयित हुं फट् शिरः । त्रिभुवनोन्मादकर शिखा । सुरासुरमनुजसुन्दरी- जनमनांसि तापय तापय दीपय दीपय शोषय शोषय मारय मारय स्तम्भय स्तम्भय भ्रामय श्रामय द्राक्य द्रावय आकर्षयाकर्पय कवचम् । परमसुभग सौभाग्यकर अमुक हन हन चक्रेण गदया खड्न सर्वबाणैर्भिन्द भिन्द पाशेन कटु कटु अस्त्रम् । कुरु कुरु किं तिष्ठसि तावद्यावत् समीहितं मे सिद्धं भवतु हुं फट् नेत्रम् । ओं नमस्त्रैलोक्य- मोहन हृषीकेश अप्रतिरूप मन्मथ सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छागच्छ नमः । वत्स ऋपिः कामो वा नलकूनरो वा । अत्युत्कृजिश्छन्दः । त्रैलोक्यमोहनविष्णुर्देवता । पञ्चाशत्सहल- जपं पुरश्चरणम् । दैविक इति एकदेवतोदशेन योनिमन्त्रेणोत्पातिनः नास्मिन्नमा- वित्यर्थः । दधि घृतं क्षीरं पृथक् शत हुनेत् । पयः शृतं (साज्य)चरं मूलेन द्वादशाहुती: । अक्षतांस्तिलान् सहस्रम् । तावन्मधुनये मधुरत्रय पुष्पं फलं दधि च सहस्र समिधां मूलेन पूर्णाहुतिः ।।

·૨૮૮ स्त्रसारसाहे 1 3 खात्वा यथावदाचम्य वाग्यतो यागमन्दिरम् । गत्वा पद्मासन बद्ध्वा शोधयेद्विधिना वपुः ॥६॥ रक्षोविघ्नादिहृदिक्षु न्यसेदादी सुदर्शनम् । रस सदण्ड नाभिस्थं धूम्र चण्डानिलात्मकम् ॥७॥ अशेष कल्मपं देहाद्विश्लेषयद्नुस्मरेत् । सासानुग्रहबिन्द्वन्त्य रक्त हृत्पङ्कजे मरेत् ॥८॥ ऊर्ध्वाधस्तियगुत्थाभिळलाभिः कल्मपं दहेत् । दण्डी कुम्भः सितो मूर्ध्नि ध्यातव्यः प्लावयन् वपुः ॥९॥ अमृतैर्वहिरन्तब्ध सुषुम्नामार्गगामिभिः । एवं शुद्धतनुः प्राणानायमेन्मनुना त्रिधा ॥१०॥ (विन्यस्येन्न्यस्तहस्ताङ्गशक्तिमस्तकवक्त्रयोः ।) गुह्ये गले दिक्षु हृदि कुक्षौ देहे च सर्वतः ॥११॥ 5 6 चकृत्वा, स्नात्वा यथावदित्यादि । सदण्ड रस य साम्रानुग्रहविन्द्वन्त्य क्षौ दण्डी कुम्भ: पमम् । सुषुम्नामार्गगामिभिरमृतैर्बहिरन्तश्च वपुः प्लावयन् , न्यस्तहस्ताङ्गः हस्तन्यासाङ्गन्यास "त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्" । परिच्छेद- उपकरणम् । देवं द्विभुज चतुर्भुजम् अष्टभुज वा ध्यायेत् । वामहस्ते धनुः दक्षिणहस्ते पञ्च बाणान् द्विवाहोः । शङ्खचक्रगदापमानि चतुर्बाहोः । शङ्खचक्रधनु.खड्गदामुसला- कुशपाशान् अष्टबाहोः । परिच्छदाः = चक्राद्युपकरणानि । बन्धुरां = सुन्दराम् । मदनमोहनसंतापनसस्तम्भनशोषणानि पञ्च बाणाः । स्वेन दण्डिनेति । स्वखाद्यक्षरेण -- 1 विधिना पुरा । 4 इत्पद्मगं 6 प्लावयेत् 2 न्यदर्शनम् । 3 चण्डानलात्मकम् । ६ विन्यस्येदिति श्लोकाध A कोशे अधिकः पाठः ।

·विश; पटल; आवाह्य ब्रह्मरन्धेण हत्पी सूर्यमण्डलात् । तारेगेष्ट्वा धियात्मानं स्मरेत सर्वलक्षणम् ॥१२॥ (म) त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् । आत्मार्चनाभिव्याणि प्रोक्षयेच्छुद्धयेऽमुना । तया हुतं च तत्मानं पापहृतज्जपोऽर्थदः ॥१३॥ कृत्वात्मपूजा विधिना स्थण्डिले ते समर्चयेत् । धर्मादिकल्पिते पीठे पद्मस्थं गरुडोपरि ॥१४॥ सर्वाङ्गसुन्दरं रक्तं प्राप्तलावण्ययौवनम् । मदापूर्णितताम्राक्षमुदारं सारबिडलम् ॥१५॥ दिव्यमाल्याम्बरालेपभूषण सस्मिताननम् । विष्णु नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदम् ॥१६॥ लोकानुग्राहिणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसम् । पञ्चबाणधरं प्राप्तकामैक्यं द्विचतुर्भुजम् ॥१७॥ 1 बिन्दुयुक्तेन श्रीं श्रियै नम इति । स्वशब्देन दण्टिनेति । केचिदाहु. स्वं श्रियै नम इति । ओं महासुदर्शन महाचकराज धग धग सर्वदुष्टभयकर डिन्द छिन्द मिन्द मिन्द विदारय विदारय परमन्त्रान् ग्रस ग्रस भक्षय भक्षय भूतानि त्रासय त्रासय हुं फट् स्वाहा । ओं नमो भगवते पाञ्चजन्याय महाशजाय क्षुभितसमुद्राम्भोददुन्दुभिनिर्णोपाय नमः । ओं 1 विप्वड्नाना 37 ·तन्त्रसारसहे 1 देवदानवगन्धर्वयक्षनागादियोपिताम् । सहस्रैर्मदकामाभूषितैः परिवेष्टितम् ॥१८॥ चक्र शङ्ख धनुः खनं गदां मुसलमक्कुशम् । पाश च विभ्रतं (१) देवीमुखासक्तेक्षण यजेत् ॥१९॥ आवाहादिविसर्गान्तं व्यापकन्यासविद्यया । श्रियं वामोरुजवाभ्यां नीलकुञ्चितमूर्धजाम् ॥२०॥ ईपन्मन्दालसां ताम्रदृष्टिं पीनोन्नतस्तनीम् । तद्द्वात्रस्पर्शसंजातस्वेदरोमाञ्चबन्धुराम् ॥२१॥ आलिप्यमाणां कामार्द्रगुह्यामिन्दुनिभाननाम् । काचीकुण्डल्हाराचैर्दिव्याकल्पैरलङ्कृताम् ॥२२॥ साब्जवामकरां पीतां लिप्यन्ती पाणिना पतिम् । पश्यन्तीं तमपाङ्गेन पूजयेत् स्वेन दण्डिना ॥२३॥ 2 3 4 खड्ग खड्ग तीक्ष्ण छिन्द छिन्द खगाय नमः । ओं शाीय सशराय स्वाहा । "ओं भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहि तन्नो ब्रह्मा प्रचोदयात् " ओं संवर्तक- मुसल पोथय पोथय हुँ फट् स्वाहा । ओं पाशबन्धन कटु कटु । तर्जय तनय (नमः) । एते चक्रशङ्खखगशरशाङ्गगदामुसलपाशाङ्कुशमन्त्राः ॥ धर्माय नमः। ज्ञानाय नमः । वैराग्याय नमः । ऐश्वर्याय नमः। अधर्माय नमः । अज्ञानाय नमः । । 1 शङ्ख तथा मुसल 3 कुञ्चीकुण्डल 2 गोत्रस्पर्शनसजात 4 वामकरां भीतां ·विंशः पटलः २९१ 1 2 3 तां वैष्णवी महामायां विभूति विकृति विदुः । श्रीवत्सकौस्तुभाविष्टां स्तनस्योपरि वक्षसि ॥२५॥ वनमालां गले चान्यत्पीतवस्त्रादि चाचयेत् । (म) महासुदर्शन महाचकराज धग सर्वदुष्टभयङ्कर छिन्द विदारय परमन्त्रान् ग्रस भक्षय भूतानि त्रासय हुं फट् ठठ । खझाय नमः । शाहीय सशराय ठठ । भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहे तन्नो ब्रह्मा प्रचोदयात् छ । संवर्तकमुसल पोथय हुँ फट् ठ । पाशा बन्धन आकर्षय हुं फट् ठठ । अकुशेन कटु तर्जय॥ क्रमाद्भुजेषु मन्त्रैः स्वैरेभिरत्राणि पूजयेत् ॥२५॥ (म) पक्षिराजाय ठठ। 5 अवैराग्याय नमः । अं सूर्यमण्डलाय नमः । उ सोममण्टलाय नमः । में वहिमण्डलाय नमः । ॐ आत्मने, अं अन्तरात्मने, परमात्मने, विमलायै, उत्कर्षिण्यै, ज्ञानायै, क्रियायै, योगाय, प्रहयै, सत्यायै, ईशानायै, अनुग्रहायै, पक्षिराजाय नमः । नम इति सर्वत्र योज्यम् । एवं पीठपूजां कृत्वा, तस्मिन् आवाह्य अादि सर्वमुपचारमन्त्रेण प्रदद्यात् । ओं श्रीं श्रियै नमः । वामोरुणि ? (वामोरौ) स्वं श्रियै नम इति केषांचित् । अष्टसु भुजेषु अस्त्राणि पूर्वोक्तैर्मन्त्रैः , 1 बिभ्रती प्रकृति 2 कौस्तुभाविष्टा 3 महासुदर्शन चक्रराजग सर्वदुष्टमयङ्कर विन्दविदारय 4 जलचराय खह छिन्द खगाय नमः । 5 पक्षिराजाय स्वाहा।

·तन्त्रसारसंग्रह अनेन मनुना ताय पीटकृप्तौ यजेत् पुरः । पूजयेत् कर्णिकान्तःस्थमङ्गपटकं यथाविधि ॥२६॥ शक्तीरमादिपत्रेषु लक्ष्म्याचा धृतचामराः ।। मदापूर्णितताम्राक्षीर्दिव्यरूपाः सारार्दिताः ॥२॥ 'अतीवालकृताः सौम्याः स्मेरवक्त्राः क्रमाद्यजेत् । 'सानन्तश्श्रयर्धियोऽन्यादिस्वरेण स्वेन दण्डिना ॥२८॥ पीते लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिप्रीती जपारुणे। 2 3 कीर्तिशान्ती सिते श्याम तुष्टिपुष्टी स्मरेदिति ॥२९॥ लोके शान्तं यजेदेवं विष्णुमिष्टार्थसिद्धये । ध्यायन्मनु जपेतेन जुहुयाच्चाभिपेचयेत् ॥३०॥ संपूज्य, किरीटाय नमः, वनमालायै नमः, तत्तत्स्थाने कर्णिकायां पडहानि पूजयेत् । 'बिन्दुयुक्तेन स्वेन स्वनामाद्यक्षरेण, 'बिन्दुयुक्तेन स्वशब्देन वपाशक्तीः पूजयेत् । 'दलांग्रेषु (क्रमात् ) लां लक्ष्म्यै नमः, विं सरस्वत्यै नमः, प्रीत्यै नमः, कै कीय 'नमः, शो शान्त्यै नमः, तो तुष्टयै नमः, पुं पुष्टयै नमः । अन्यथा केपांचित् 'पाठः । ला 'लक्ष्म्यै नमः, स्वीं सरस्वत्यै नमः, (सू रत्यै नमः), स्वे प्रीत्यै नमः, स्थें (स्बैं) कीर्य नमः, स्थों (खों) शान्त्यै नमः, स्वौं “तुष्टयै नमः, स्वं पुष्टयै 'नमः, पुनश्चक्रावस्त्राणि अष्टदिक्षु पूजयेत् । पुनरिन्द्रादयः, पुनर्वचादयः ।। (६-३०) 1 पुरा । 8-तुष्टिपुष्टयौ 2 कीर्तिकान्त्यो 4 बिन्दुयुक्तेनेति वार B कोशे नान्ति ।

·विशः पटलः 1 काम स्वनासा वामाक्षी हृषीकेशो नम (१) हि तत् । एतज्जपादिना सर्वान् कामान् पूर्ववदावहेत् ॥३१॥ तोयैः समोहिनीपुप्पैः नित्यं तेन च तर्पयेत् । ब्रह्मा सशकः श्रीदण्डी बीजं त्रैलोक्यमोहनम् ॥३२॥ मन्मथम्य च कामांस्तज्जपपूजादिना ददेत् (१) । हास्वाय भाल्लवनजपीगो मन्त्रः श्रियावहः ॥३३॥ 3 काम सनासेति । ओं क्लीं हृषीकेशाय नमः । क्लां हृदयम् । क्लीं शिरः । हूं शिखा । क् कवचम् । क्लौं नेत्राभ्याम् । क्लः अस्त्रम् । वत्स ऋधिः । गायत्री छन्दः। हृषीकेशो देवता । एतत्पूजादिना सर्वान् कामानाबाहयेत् । मोहिनी = olom3020907॥ (३१) तोयैरिति । ब्रह्मा सशक इति । क्लीं त्रैलोक्यमोहनबीजमेतत् ; कामबीजं च ।। मन्मथस्येति । हास्वायेत्यनेन मतिलोभाद् गोपीजनवल्लभाय स्वाहा इति गोपाल- मन्त्र उक्तः । आचकाय स्वाहा हृदयम् । विचक्राय स्वाहा शिरः । सुचक्राय स्वाहा शिखा । त्रैलोक्यरक्षणचक्राय स्वाहा कवचम् । असुरान्तकचकाय स्वाहा अस्त्रम् | नारद ऋषिः । पक्तिश्छन्दः । श्रीकृष्णो देवता । “गयां सदोहनकृते वत्संसदोहमध्यगम् । वेणुगान- विनोदेन रममाण विलासिनम् ॥ लेलिह्यमानं गोवत्सर्गोपकन्याभिरावृतम् । ससुरा- सुरगन्धर्वमुनिविद्याधरादिभिः ॥ बृन्दशो देवदेवेश वन्द्यमान स्मरन् यजेत् ॥” अरैः प्रथमावृतिः । रुक्मिणीसत्यभामानमजितीसुनन्दामित्रविन्दासुलक्षणाजाम्बवतीसुशीला इत्येता देवपल्यो द्वितीयावृतौ । शङ्खचक्रगदाशाहमुसलानन्दकं तथा । पाशाङ्कुशौ च तृतीयावृतौ । अष्टदिक्षु पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वत्रादयः । विष्वक्सेनाय नमः । सर्वकाम- दाय नमः । 'एप मन्त्रः सर्वकामप्रदः स्यात् ।। (३३) 1 सनात्या वामाक्षो हो केशा रसो नमः । १ तत्तत्पूजादिना 8 हास्वाय भालच जन्धी गोमूत्र मन्त्रो वहः । 4 एप मन्त्र इति B कोशे नास्ति ।

·तन्वंसारसाहे 1 तं जप्यात् पूर्यते पात्रं भिक्षोरन्नं च सिध्यति । 2 3 उतिष्ठादिरमाहस्तपर्यायः सशिरो मनुः ॥३४॥ (म) भीपय हु त्रासय हुं प्रमर्दय हुं रक्ष प्रध्वंसय हुम् । प्रोक्त साझमिदं विष्णुहृदय सर्वसाधकम् । नाभिमात्रोदके नद्यां स्थित्वा सूर्योन्मुखो जपेत् ॥३५॥ ऊर्ध्वबाहुरिंदै नित्य सान्नाद्य तद्गृहं सदा । त्रिलक्ष यो हुनेन पौराज्याभिघारिकैः ॥३६॥ तत्कुले न दरिद्रः स्याद्विल्वलक्षहुतात्तथा । तण्डुलैः पूगपुप्पाढ्यैर्मधुराक्तैः श्रिये हुनेत् ॥३७॥ पद्मसूत्रं भुजे बद्ध तज्जप्तं सर्वतोऽवति । दूर्वायुतहुतात् साज्यादपमृत्युविनश्यति ॥३८|| युधि लक्षाज्यहोमेन जयेद्रोगैश्च मुच्यते । जपाभिषेकपूजादिक्रियास्तस्येप्सितप्रदाः ॥३९॥ उतिष्ठेति । उतिष्ठ श्रीकर स्वाहा । भीषय भीषय हुं हृदयम् । बासय त्रासय हुँ शिर । प्रमर्दय प्रमर्दय हु शिखा । रक्ष रक्ष प्रध्वंसय प्रध्वंसय कवचम् । हुं फट् अस्त्रम् । वामदेव ऋषिः । श्रीकरविष्णुदेवता । मूले कल्पतरोरित्यादिना ध्यानम् । अथवा- "क्षीराब्धौ हेमपुलिने दिव्योद्याने मनोरमे । अधस्तात् कल्पकतरोहेमसिंहासनाम्बुजे ।। ध्यायेत् तासमारूद तप्तहाटकसन्निभम् । शङ्खचक्रगदाजानि धारयन्तं चतुर्भुजम् ।। दिव्यपीताम्बरधरं विचित्रमकुटोज्ज्वलम् । विचित्रहारकेयूरमत्स्यकुण्डलमण्डितम् ॥ 6 1 तज्जप्यात् पूर्यते तेन आज्या_राभिघारिकैः। 3 पर्याय च शिरोयुतः। 6 सर्वतः पतिः । 3 स्त्रोन्मुखः 6 पूर्वायुतहुतात् ·विश पटलः २९५ 1 मूले कल्पतरो पयोजलनिधी ता.सनस्थ हरि पीत चक्रगदाजशामिलसहाई यथोक्तं स्मरेत् । पावस्थौ च निधी श्रियं रतिधृती कान्ति च दिक्ष्वच्युत लोके शान्तमिति प्रपूज्य निधिवन्मत्र तदने जपेत् ॥४०॥ रोप्ये शान्तिहिरण्मयेन सकलान् कामान् प्रवालैर्धन पद्माक्षरहितक्षय कुशमयै पापच्युति अन्थिमि । पुत्रं जीवफलै प्रजा सुयशसे शङ्ख श्रिय मौक्तिकै सौभाग्य स्फटिकैश्च मुक्तिमग्विल सर्वं जपात् प्राप्नुयात् ॥४१॥ (म) नमो भगवते वराहरूपाय भूर्भुव पतये भूपतित्व मे देहि ददापय ठठ। 2 . नानारत्नपभोद्भासिकटकाङ्गुलिवेष्टनम् । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्क वनमालाविराजितम् ॥ सद्गसुन्दर ध्यात्वा नित्य सपूजयेद्धरिम् " ॥ केसरेप्वजानि । पुनर्दिक्पत्रेषु श्रीरति धृतिकान्तय । कोणदलेपु वासुदेवसङ्कर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धा | पुनरिन्द्रादय पुनादय । एतद्यन्त्र सर्वकामप्रदम् । ईशाक्ष = रुद्राक्षम् । प्रवाल कुशमन्थिमि पापच्युति ॥ (३४-४१) नम इति । ओं नमो भगवते वराहरूपाय भूर्भुव व पतये भूपतित्व मे देहि ददापय साहा । ओं हृदयम् । भू शिर । भुव शिखा । ख कवचम् । सुव अस्त्रम् । भार्गव सपि । अनुष्टुप् छन्द । श्रीवराहमहाविष्णुर्देवता । 1 रौप्येशाक्षहिर 2 पञ्चाक्षरहित a पप क्यूपाशभूर्भुहस्त्र पट शे भूपत्विं [विपा चापपाशभूर्भुव व पतये भूतपतित्व मेदे हि द दापय] ·२९६ तन्त्रसारसंग्रह वाराहोऽयं मनुरभिहितो ज्याहृतिस्तारपूर्व- स्तत्पञ्चाङ्गो नियुतजपतो भूमिलामै स कुर्यात् । एत नित्य जपति विधिवद्यो वराहीकृतात्मा सत्सिद्धीनां स भवति निधिनिन्नगानामिवाब्धिः ॥४२॥ वर्णाता_निभोऽथवा धननिभो विष्णुवराहाननो गात्रैः पोत्रमुखादिभि पृथुताप्य त्रिलोकी स्थितः । दंष्टासीनवसुंधरो धृतगदाशलाजचकायुधो ध्यायेत् स्वैक्यमुपागतो वितनुते कामानिहामुत्र च ॥४३॥ या भूविप्रतिपद्यते त्रिमधुरैस्तस्या मृदा सिक्तया () नित्यं भौमदिने जुहोतु मनुना स्वैरेण सा भुज्यते । भुञ्जीताथ परिग्रहेन्मनुजपादुक्तेषु योगेषु त- मुस्तां तत्फलमेव वोक्षति गतो द्रोहस्ततो नश्यति ॥४४॥ 1 2 3 4 5 6 जान्वोरापादमुद्यदिनकरहिमगुप्रख्यमाजानुनाभेः कण्ठादानाभिवहिप्रभमथ शिरसश्चागलं नीलवर्णम् । मौलेोमाभमाकरलसदरिशहासिखेटागदाश- क्याख्येष्टाभीतियुक्तं प्रणमत वसुधोल्लासिदंष्ट्र वराहम् ॥ घन = सजलोऽम्बुद । "सजलाम्बुवाहनिभमुद्यतदो परिघं धराधरसमानतनुम् । सितदंष्ट्रिकाधृतभुवं स्वथवा प्रविचिन्तयेत् सपदि कोलममुम्' । दंष्ट्रासीनवसुन्धर इत्यनेन धरामन्त्रेणैव कुर्यादित्यर्थः । अस्य जपात् भूलाभो भवति । भौमदिन = 00402)। स्वैरेण = सुखेनैव । उक्तेषु योगेषु क्षेत्रद्रोहशान्तिकरेषु तन्मृत्स्ना भुञ्जीयात् । परिग्रहेद्वा, तत्फलं परिग्रहेद्वा ॥ (४२-४४) 1 कामानशेपानिह । 2 या भूति प्रतिपद्यते मित्र 3 तस्या मुदा 5 भुञ्जीताप्यथवा हरेन्मनु 6 मृत्सा 9 सजलाम् इति पय B कोशेनान्ति । 10 अस्पेति वाक्यं B कोशे नास्ति । 4 खैरेण वा 8 भीतिमाद्य 7 एव वाक्षितिगतो ·विंशः पटलः २९७ (म.) नमो भगवत्यै धरण्यै धरणिधरे छ । मन्त्रो भूहृदयाख्य एप निखिलो वाराहवत् सिद्धिदो भूवृद्धिं कुरुते हुतेन चरुणा साज्येन पुष्पैः श्रियम् । पुष्टिः स्यान्मधुरत्रयस्य हवनाचनाज्यहोमाद्धन तत्कामानखिलान् करोति च जपध्यानाभिषेकार्चनैः ।।४५|| वारे भृगोरुपसि तेन च साध्यभूमे लोलितेन पयसा जुहुयात् सहस्रम् । जप्त्वा हुतं च समृदा चरुणा विधाय क्षेप्यो वलिः स्वपुरतोऽक्षरसंख्यया स्यात् ।।४६॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसहे विंशः पटलः ॥ 3 नम इति । ओं नमो भगवत्यै धरण्यै धरणिधरे स्वाहा । ओं नमो हृदयम् । भगवत्यै शिरः । धरण्यै शिखा । धरणिः कवचम् । धरे नेत्राभ्यां चौपट् । स्वाहा अस्त्रम् । ब्रह्मा ऋषिः (वराहो वा) । निचुच्छन्दः । धरणिर्देवता ॥ ध्यानम्--- श्यामलवर्णा कोमलमूर्ति कुवलयदरशमभिनववयसम् । हेमकिरीटां स्वाभरणाढ्यां 'करधृतकमलां कुवलययुगलाम् ।। क्रौञ्चपदालीचित्रपटान्तस्तररितसुरसरिदुपमितवसनाम् । पिञ्जरगन्धनकपरिवहीं प्रणमत भुवमिह मुररिपुदयिताम् ।। प्रथम महैः पुनर्दिकपत्रेषु वासुदेवसङ्कपणप्रद्युम्नानिरुद्धान् कोणेषु श्वेतरक्तसितस्वच्छ- वर्णान् जलामिवाय्वाकाशात्मकान् पुनरिन्द्रादयः पुनर्वज्रादयः । अस्य जपात् भूलाभः । भृगोर्वा रे = शुक्रवासरे । उपसि साध्यभूमौ मूलोलितेन पयसा सहसं जुहुयात् । पुन तसंख्यया जप्त्या, अक्षरसंख्यया (स्वपुरस्तात् ) वलिः क्षेप्यः ॥ (४५-४६) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने विंशः पटलः ।। " 1 मधुरत भवनो a ढपण्यै ढपणिढषे ठळ । [धरण्यै पफ पेढ ।] । मन्त्रं मूहृदयाख्यमेतत् अतुलं 2 बल स्वपुर 3 संख्यया च। * करधृतकलमा 38 ·॥ अथ श्रीदेवीपटल एकविंशः ॥ 1 2 3 बकः सवहिर्वामाक्षो दण्डी स्यात् सर्वसिद्धिदः । (म.) महाश्रिये महाविद्युत्प्रभे ठठ । श्रिये देवि विजये ठठ । गौरि महावले बन्ध ठठ । धृतिः स्वाहा हु । महामाये पद्महस्ते हुं फट् । श्रियै ठठ । श्रीं फट् । अस्यामानि द्विधोक्तानि तयोरेकं समाश्रयेत् ॥१॥ त्रिलक्षमेतचोयस्थो जता पद्माक्षमाल्या । उदङ्मुखोऽभिषिक्तश्चलक्षजापेन सिध्यति ॥२॥ त्रिलक्षमक्षसूत्रेण योजयेच्छ्यिमर्चयेत् ।। श्रीवृक्षे विष्णुगेहे वा ससहस्रं लभेद्वसु () ॥३॥ स तण्डुलैः पट्टबन्धे चितामौ नियुत हुनेत् । राजसामन्तनगरमामादिवशकाम्यया ॥४॥ हुनेल्लक्षमशोकामौ लण्डुसैमधुरोशितैः । आज्याक्तैस्तण्डुलैलक्ष जुहुयात् खदिरानले ||१|| 5 वक इति । श्रीं महाश्रिये महाविद्युत्प्रभे खाहा हृदयम् । श्रियै देवि विजये स्वाहा शिरः । गौरि महारले बन्ध बन्ध स्वाहा शिखा । धृतिः स्वाहा हुं कवचम् । 1 धृतिः ह महाशये पद्महस्ते ३ सदाश्रयेत्। 4 लभेइलः। 2 श्रिये य श्रिये कट् । 5 तण्डुलै: पट्टान्धेच्छुरकीमो नियुत ·एकविंशः पटलः 1 2 राजवश्यो भवेदृद्धिः श्रीश्च स्यादुचरोचरम् । सर्पपाम्भोऽभिपेकेण नश्यन्ति सकला ग्रहाः ॥६॥ बिल्वलक्षहुतालक्ष्मीवितवृद्धिश्च जायते । बिल्वमिश्रहविष्याशी बिल्वच्छायोपितश्च य ॥७॥ मासद्वयं हुनेन्नित्य तत्फलैरथवाम्बुजै. । प्रत्यक्षा तस्य राजश्रीः पण्मासादपि राज्यभाक् ॥८॥ नन्द्यावर्तस्य कुसुमैः हुत्वार्थ याचित लमेत् (१) । कार्योद्देशो न तैर्तुत्वा गमनं सार्धकै भवेत् ॥९॥ पूजयेच्छुकवारादिदिनेषु विधिवच्छियम् । शकवेश्म चतुर हृदये चिन्तयेदथ ॥१०॥ चलाकी वामना श्यामां श्वेतपङ्कजधारिणीम् । ऊर्ध्वबाहुद्वयां ध्यायेच्छीदूती द्वारि पूर्वतः ॥११॥ ऊर्वीकृतेन हस्तेन रक्तपजधारिणीम् । श्वेताझी दक्षिणद्वारि चिन्तयेद्वनमालिकाम् ॥१२॥ 3 4 महामाये पद्महस्ते हु फट अस्त्रम् । अथापरं पञ्चाङ्गम् । श्रिये स्वाहा हृदयम् । श्री फट् शिरः । श्री नमः शिखा । श्रिये प्रसीद नम स्वाहा कवचम् । सामायय हुनेत् 2 अतिराजभाक द्वारपूर्वतः । 3 चश्म ·३०० तन्त्रसारसङ्गहे 2 3 हरितां दोयेनोर्ध्वमुद्वहन्तीं सिताम्बुजम् । ध्यायेद्विभीपिका नाम श्रीदूती द्वारि पश्चिमे (2) ||१३|| तथान्जमाल्यधृव्यायेत् क्षौदाभान्मत्र शाङ्करीम् । यथोक्तरूपां लोकेशां मण्डलोपरि चिन्तयेत् ॥१४॥ तन्मध्येऽष्टदलं पद्म स्मरेन्निरुपम महत् । सर्पणो वासुदेवः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः ॥१५|| ध्येयास्ते पद्मपत्रेषु शङ्खचक्रगदाधराः । अञ्जनक्षीरकाश्मीरहेमामाः पीतवाससः ॥१६॥ आग्नेयादिपु पत्रेषु गुग्गुलुश्च कुरण्टकः । दमकः शललिश्चेति हस्तिनो रजतप्रभाः ॥१७॥ हेमकुम्भधरा ध्येयाः कर्णिकायां श्रियं स्मरेत् । चतुर्भुजां सुवर्णाभां सपोर्श्वभुजद्वयाम् ॥१८॥ दक्षिणाभयहस्तां तां वामहस्तवसुप्रदाम् । श्वेतगन्धांशुकां हेमरूप्यमालांसधारिणीम् ॥१९॥ थी फट् अस्त्रम् । मङ्कण ऋषिः । पङ्क्तिश्छन्दः । श्रीर्देवता । (अस्य जपात् श्रीः स्यात् ।) श्रीक्ष.=cHugo । चतुर्भुजामित्यादिना ध्यानमाह । तां कर्णिकायाः 1 थीमूर्ति 8 यथोक्तरूपान् रोकेशान् 2 अथाब्जमाल्यधृध्येया 4 पविकायां श्रियं ·एकविंशः पटलः 1 पद्ममालाधरां देवी सुमुखी मकुटोज्ज्वलाम् । स्वतेजसा जगत्सर्व ज्वलयन्तीमलकृताम् ॥२०॥ इत्येवं ध्यानमात्रेण श्रीः प्रसाद करोति हि । श्रियं सपरिवारां यो नित्यं विधिवदर्चयेत् ।।२।। तस्य हस्तगतं मन्ये दृष्टादृष्टफलद्वयम् । श्रीकामो न जले नमः प्रविशेन्नाशुचिः स्वपेत् ॥२२॥ प्रत्यक्षतैलं नाभ्यज्यावैलाक्तो न च भक्षयेत् । द्रोणाजपुप्पनीवृक्षपर्णानि च न धारयेत् ॥२३॥ न जिनेन्नाक्रमेचाज तबीज न च मक्षयेत् । नास्यान्मलिष्ठो न च्छियाद्विल्वं भूमौ शयीत न ॥२४॥ मुखे न लिम्पेद्रजनी न छिन्द्यान्न लिखेन्मुधा। लवणामलके बये नागादित्यतिथौ क्रमात् ॥२५॥ पञ्चम्यामुत्तरे च स्त्रीवर्ज प्रत्यड्मुखो भुजेत् ()। निस्वेन मार्जयेद्दन्तात्रिसन्ध्यं प्रणमेच तम् ॥२६॥ क 2 3 प्रथमम.दिग्धेषु वासुदेवादीन् आमेयादिकोणेषु (रजतपमान ) गणान् । (गुग्गुलध कुरक. दमक शलमधेति), तहि पूर्वादिद्वारेषु बलापमादी । बाकी बनमालि 1 ध्यानमन्त्रण मिल्न मार्जयेत् a पर्णान् मूर्ध्नि न धारयेत् ।। 8 ताम्।

·३०२ ३ तत्रसारसङ्गेहे 2 प्रातर्भक्ष्याखिलास्ते च धार्या लक्ष्मी च भक्षयेत् । धारयेन्मूर्ध्नि तत्पुप्पमुत्तरे मधुरं भुजेत् ? ॥२७॥ पायस बिल्वबीजं च भक्षयेच्छुक्लपर्वणि । श्रीसूक्तं च जपेन्नित्यं शक्तया तेनाभिषेचयेत् ॥२८॥ आवाहादिविसर्गान्तमृम्भिस्तस्यायेच्छियम् । सर्पिषान्नेन साज्येन पायसेनाथवाम्बुजैः ॥२९॥ नन्यावतैः फलैल्वैः पत्रैर्वा जुहुयात् पृथक् । (म) शुद्धवाससे हा श्रियै नमः । फ्तौ मोत ठ ।। कण्ठमात्रोदके स्थित्वा जप्त्वैतन्नियुतत्रयम् ॥३०॥ पाद्यादि दत्त्वा तत्पर्यो लक्ष्मी नित्यमर्चयेत् । स प्रत्यक्षधनेशः स्याज्जपहोमादितत्परः ॥३१॥ a 3 । काम् । विभीषकां शारीम् । एता द्विवाहवः (१)। पुनरिन्द्रादयः । पुर्वज्रादयः । उत्तरे 28 OBHOOrikbpwon 1 ओं शुद्धवाससे (नमो वहा महा) श्रियै नमः । पूर्ववदङ्गानि ऋप्यादयश्च । (अस्य जपात् धनेशसमा श्रीः स्यात् । ) ॥ (१-३१) 1 1 छापर्वणि 2 अथ पङ्कजैः । युद्धहाल्लेमवै श्रिये रमः । [अर्थ हा लेल नमो महाश्रिये नमः। 8 तद्वर्णः ·एकविंशः पटलः 303 । 1 (म) पतौ मोत भवे श्रिये श्री नमः । पतो मोत ठठ । पतौ मोत भवे ठठ । पतौ मोतभवे श्रिये श्री नमः ।। धीरेखा नाम विद्येयममोघा स्वागसंयुता । यो वत्सरं जपेदेनां प्रातः संपूज्य पद्मिनीम् ॥३२॥ नित्य द्वादशसाहस श्रीमतां सोऽग्रणीभवेत् । मासत्रय तथा जप्याग्रामो विप्रस्य सिध्यति ॥३३॥ पञ्चसंवत्सरजपात् परराज्यं लभेन्नृपः (१) । यावद्भजेदिमां विद्यां फलं तावद्ददाति सा ॥३४॥ (म) पद्मप्रभे पद्मसुन्दरि धर्मज्ञे ठठ ।। विद्यां जपेज्जाप्यहुतादिसिद्धां मुद्धस्य पयुनयनामवर्ती । प्रसीदतीष्टं च करोति सास्यै दद्याच सा कल्पलतेव कामान् ॥३५॥ b 3 पताविति । पतौ मोत भवे श्रियै तमः । पतौ मोत स्वाहा शिरः । पतौ मोत भवे श्री शिखा । पतौ मोतभवे श्रिये श्रीकवचम् । पतौ मोतभवे श्रियै श्रीनमः अस्त्रम् । (श्रीरेखा नाम विथैपा ।) द्वादशसहस्रजपातु धनेशसमश्रीः । (३२-३४) पद्मेति । पद्मप्रभे पद्मसुन्दरि (पद्म) धर्मज्ञे (जे) स्वाहा । जपादिना सिद्धामिमां विद्यां (क्रुद्धस्य) पत्युः पुरतः स्थित्वा जपेत् । स (पनि.) प्रसीदति (इष्टं करोति च) ॥ (३५) पटौ मोट महे श्रियेपितौ मोतभवेच्छिये नमः। 1 मासद्वयं b पद्मप्रभे पद्मलुन्दपि ढम ठठ [पद्मप्रभे पद्मलुनपि धर्मिठे] ३ विद्यां सरेत् 3 नयनाङ्गवर्ती । 4. मोऽऽस्सै a ·३०४ तन्त्रसारसहे यो विष दन्ति सवहिपृष्ठ वियत्सकाल तनये च मन्त्रः । 2 3 नित्यं जपादिक्रियया समस्तं करोत्यसौ काक्षितमर्थजातम् ॥३६॥ हृब्रह्मा विषमांसौ वासिन्यै द्वयं च दशवर्णा । विधेयमिन्दिरायाः स्वस्या एतानि चाङ्गानि ॥३७॥ (म) देव्यै नमः । पद्मिन्यै नमः । विष्णुपल्यै नमः । वरदायै नमः ॥ सिद्ध मन्त्रमिमं विलक्षजपतः सन्ध्यालये यो जपे- दारिद्यात् स विमुच्यते यदि च तां ध्यायैतदा किं पुनः । यो नद्यां निजकण्ठमात्र उदके स्थित्वा निलक्ष जपे- दाढ्य. स्याद्धनधान्यराशिमिरसौ ब्रह्मश्रियं च द्विजः ॥३८॥ 4 5 मेपावित्यादि । नमो ब्रह्मतनये । जपात् समस्तान् कामान् करोति ॥ (३६) हृद्रोति । नमः कमलयासिन्यै खाहा । देव्यै नमः हृदयम् । पद्मिन्यै नमः शिरः । विष्णुपन्यै नमः शिखा । वरदायै नमः कवचम् । कमलायै नमः नेत्राभ्यां 1 मेपाद्विप 3 तस्यां एतानि ६ कर्णमात्र 2 पञ्चदशवर्णों । 4 यदि सदा 6 ब्रमश्रियौ ·एकविंशः पटलः ३०५ 1 3 नन्द्यावर्तप्रसूनैर्यजति भगदिने पावके तां सहसः पञ्चम्यां वा सरोजैः श्रियमतुलफलैः पौर्णमास्यां च वैल्वैः । एवं संवत्सर यश्चरति करगता तस्य देवी भवेत् सा पूर्वाद्धे वत्सरं यो जपति दशशतं सोऽपि जायेत धन्यः ||३९|| मन्त्रैरेतैविधिवदनिशं पूजिता श्रीविदध्यात् सार्ध द्रव्यैर्द्रविणतनयैर्विघ्नरोगोपशान्तिम् । श्रीमन्त्राणां क्शयति भृशं यः पुमानेकमेषां कश्चिदिक्तो न भवति कुले तत्य सत्य वचो मे ॥४०॥ श्रीकामवतचरण मुकुन्दभक्तिः श्रीसेवा सितकुसुमादिधारण च । कर्माणि प्रतिदिनमीहशानि यस्य सम्पद्भिः स सकललोकमूर्ध्नि तिष्ठेत् ॥४१॥ ।। इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे एकविंशः पटलः ॥ - वौषट् । कमलरूपायै नमः अस्त्रम् । सन्ध्यात्रये त्रिलक्षजपात् दारिद्यनाशः । भगदिन= 290 । वृद्धैर्धितैव्यपुत्रैः साधम् । रिक्तः दरिद्रः ॥ (३७-४९). ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने एकविंशः पटलः ॥ 2 वरदा तस्य 1 अतनुफलैः [ अथ च फलैः] ३ श्रीमन्त्राणां पाति च ३५ 4 कश्चिद्भूमौ ·॥ अथ दुर्गापटलो द्वाविंशः ॥ 1 2 विषाहिमज्जाकालोऽग्निरत्रिनिष्ठोऽनिलद्वयम् । (म) महिषमर्दिनि स्वाहा । महिषहिंसके नमः । महिपशलो 3 शर्वरि हुं फट् । महिपं हेपय हुम् । महिष हन देवि हुँ । महिपनिषूदिनि हुं फट् ।। दुर्गाहृदयमित्युक्तं साङ्गं सर्वार्थसाधकम् ॥१॥. यजेद्यथोक्तां तां देवीं पीठे श्वेताब्जमध्यगाम् । (म) दुर्गायै नमः । वरवर्णिन्यै नमः । आर्यायै नमः । कनकप्रभायै नमः । कृत्तिकायै नमः । अभयप्रदायै नमः । कन्यायै नमः । सुरूपायै नमः। पत्रस्थाः पूजयेदेता मूर्तीराद्यैः स्वरैः क्रमात् ॥२॥ 4 5 6 विपाहीति । महिषमर्दिनि स्वाहा । महिपहिसके नमः हृदयम् । महिपशत्रो गरि हुं फट् शिर. । महिपं हेपय हेषय हुं फट् शिखा । महिपं हन हन देवि हुँ फट् कवचम् । महिपनिषूदिनि हुं फट् अस्त्रम् । अच्छावाक ऋषिः । प्रकृतिश्छन्दः । श्रीदुर्गा देवता। 1 विप हि 2 अत्र निष्ठो निरद्वयम् । [अत्रिनिष्ठो निटद्धयम् ।] 8 तेनाव्जमध्य[पीतामन्ज 4 आर्यायै नमः । कनकप्रमायै नम इति B कोशे नास्ति । 5 न्यायै नम इति B कोशे नास्ति । 6 शक्तीराद्यैः ·द्वाविंशः पटलः ३०७ (म) चक्राय नमः । शहाय नमः । गदायै नमः । खगाय नमः । शराय नमः । धनुपे नमः । अकुशाय नमः । खेटाय नमः ।। पूज्यायाधैरमी दुर्गा लोके शान्तं यजेदिति । दुर्गायागोऽयमायुःश्रीस्वात्मरक्षाजयादिकृत् ॥३॥ ससाध्यनाम्ना मन्त्रेण तिलहोमो वशीकरः । गौरराजीहुताद्रोगनाशः पद्महुताज्जयः ॥४॥ दूर्वाभिः शान्तिकृत् साज्यैः पालाशैः पुष्टिकृद्भुतम् । काकपक्षहुतात् द्वेपो मृतिरूपणहोमतः ॥५॥ 1 जलभवगदे खेटं धनुर्दधतीं भुजै स्थपदनन्दको शरमपि चाकुशं स्वरूणाम्बराम् । मरकतरुचिरां त्रिणेत्रां मकुटभूषितां महिपशिरोगतां मरेदखिलार्थसिद्धिदाम् ॥ प्रथममऊः, अ आ दुर्गायै नमः । इ ई वरवर्णिन्यै नमः । उ ऊ आर्यायै नमः । ऋ ऋ कनकप्रभायै नमः । ल लू कृत्तिकायै नमः । ए ऐ अभयपदायै नमः । ओ औ ओं कन्यायै नमः । अं अः सुरूपायै नमः । द्वितीयावृतौ य चक्राय नमः । रं शङ्काय नमः । लं गदायै नमः । वं खगाय नमः । शं शराय नमः । पं धनुषे नमः । सं अङ्कशाय नमः । हुँ खेटाय नमः । तृतीया वृतौ पुनरिन्द्रादयः । पुनर्ववादयः ॥ 1 काकर्लक्ष [काकपम] , ·३०८ तंन्त्रसारसङ्गहे a 2 3 । ग्रहक्षुद्रभयातकान् सर्वानेप मनुर्हरेत् । (म.) ज्वल ज्वल शूलिनि दुष्टनिग्रहे हु फट ठठ । शुलिनि दुर्गे हु फट् शूलिनि वरदे हुं फट् । शुलिनि विन्ध्यवासिनि हुं फट् । शूलिनि असुरमर्दिनि युद्धप्रिये त्रासय हूं फट् । शूलिनि देवसिद्धसुपूजिते। नन्दिनि रक्ष महायोगेश्वरि हुं फट् । अमोघा कथिता दुर्गाविद्यैषा खागसंयुता ॥६॥ सन्ध्याहोमेन दूर्वाभिः सर्वकार्याणि साधयेत् । सर्पपैः सतिले साध्या नामवन्मारण हुतम् ॥७॥ तिलैः समधुरैरकसमिद्भिर्वा हुतं वशेत् । तज्जप्तास्त्रधरो गच्छेद्युद्धे जयति पार्थिवः ।।८।। ज्वलेति । ओं ज्वल ज्वल शूलिनि दुष्टनिग्रहे हैं फट् स्वाहा । शूलिनि दुर्गे हुं फट् हृदयम् । शूलिनि वरदे हुं फट् शिरः। शूलिनि विन्ध्यवासिनि हुँ फट् शिखा । शूलिनि दुर्गे असुरमर्दिनि युद्धप्रिये त्रासय त्रासय हुं फट् कवचम् । शुलिनि देवसिद्धपूजिते नन्दिनि रक्ष रक्ष महायोगेधरि हुं फट् अस्त्रं फट् । दीर्घतमा ऋषिः । ककुप् छन्दः । शूलिनी दुर्गा देवता । प्रथममहैः । ओं दुर्गायै नमः । वरदायै नमः । विन्ध्यवासिन्यै नमः । असुरमर्दिन्यै नमः । युद्धप्रियायै नमः । देवसिद्धसुरपूजितायै नमः । नन्दिन्यै नमः । महायोगे नमः । द्वितीयास्तौ पुनश्चक्रशसखगगदाशरकामुक- शूलपाशान् । तृतीयावृतौ पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वत्रादयः । (एतं मन्त्र जप्ता उपलनिक्षेपात् a जत-चूसिनि दुष्टनिग्रहे [जस सूमिगिधुष्टगह ९ फट् ] 1 खरदे 2 ललिनि 8 देक्युद्धपिये ·द्वाविंशः पटले ३ तज्जप्तसायको विद्धः सेनामुच्चाटयेदिपोः । धनधान्यसमृद्धिः स्यादुचैर्नित्याज्यहोमतः ॥९॥ गच्छन्ति कपिकाकाद्यास्तजयोपरताडिताः । ग्रहा वातादिरोगाश्च नश्यन्त्येतत्प्रयोगतः ॥१०॥ शूलिनी नाम विथैया सर्वोपदवनाशिनी । तारं दुर्गे द्वयं पहिरन्त्यं ढान्तं सक्छिरः ॥११॥ (म) दुर्गे रक्षिणि फट् । रक्षाकरीयमुदिता जय दुर्गाङ्गसंयुता । श्यामां त्रिलोचनां दुर्गा ध्यात्वात्मानं चतुर्भुजाम् ॥१२॥ शङ्खचक्रौ सशूलासिं वहन्ती रौद्ररूपिणीम् । युद्धे च व्यवहारादौ जयेन्मन्त्र जपन्नरः ॥१३॥ 1 कपिकाकाचा गच्छन्ति ।) “अरिदरखगगदाशरकार्मुकशूलपाशकरां शियां शतमखनील रुचिरां मकटादिविभूषणैः समलकृताम् । अयुग्मदृशी सुमुखी मृगराजांसस्था लसत्कनकाम्बरां स्मरतु जपादिपु तामथवा सचतुर्भुजाम् ॥" तारमिति | ओं दुर्गे दुर्गे रशिणि स्वाहा । ओं हृदयम् । दुर्गे शिरः । दुर्गे शिखा । रक्षिणि कवचम् । स्वाहा नेललयम् । ओं दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा अस्लम् । (रक्षिणि स्वाहा अत्रमिति च पाठ. 1) नारद ऋषिः । गायत्री छम्द. । जय दुर्गा देवता । अतु शङ्खचक्रमासीना त्रिशूलमपि या दधनी श्रुतिभुजैनवधननीलकान्तिः अरुणत्रिणयना । निशुम्भमाथिनी कनकविभूषणा भगवती पिशवरमाल्यगन्धवसना ( अस्य जपाधुद्धादिषु जयः स्यात् ) ॥ (११-१३) ·३१० तन्त्रेसारसङ्गहे a 1 2 जयार्थी पूजयेन्नित्य खरं च च्छुरिकां तथा । (म) नमो भगवति ज्वालामालिनि गृध्रगणपरिवृते ठठ ॥ युद्धाय ते जपन्मन्त्रं गच्छन् जयति योधकः ॥१४॥ शक्तिं ज्वालामुखी द्वीन्दु दीपतैलाक्तवानिशि । जपेद्गुरुदिन देवी प्रत्यहं षट्पणान् ददेत् ॥१५|| श्रीकामशक्तिबीजात्मा श्रीकरो वश्यकृन्मनुः । यजेतेन चतुप्पो मण्डलस्थोऽम्बुजे स्थिताम् ॥१६॥ पीतां पद्मधरां देवीं तस्तीश्च कृताञ्जलीः । सौम्यां च वृणिनी सूर्यामादित्यां च प्रभावतीम् ॥१॥ नम शति । ओं नमो भगवति, ज्वालामालिनि, गृध्रगणपरिवृते खाहा । नमः हृदयम् । भगवति शिरः । ज्वालामालिनि शिखा । गृध्रगणपरिश्ते कवचम् । स्वाहा अस्त्रम् । (अस्य जपायुद्धादिषु जयः स्यात् ।) शक्तिमिति । ही ज्वालामुखि खाहा । गुरुदिने त्रयोविंशतिदिवस निशि नारिकेलौलाक्तवान् सहस्र रात्रौ जपेत् । देवी प्रत्यहं पट्पण दद्यात् ॥ श्रीकामशक्तीति । ओं श्रीं क्ली ही उतिष्ठ श्रीकर स्वाहा । हीं श्रीं क्लीं ओं । अन्यथा वा योजना । श्रीकामशक्तिबीजात्मा, श्रीकरो मनुः, श्रीकरः वश्यकृञ्च । श्री ही क्लीं । पीता पद्मघरा-बाहुद्रयेन पद्मयुगमुद्दहन्ती देवी चतुप्पत्रमण्डलस्था । चतुर्यु पत्रेषु कृताजलीस्तवृत्तीः सौम्यादिनादशिण्येन गिनी सूर्याम् आदित्या प्रभावनी पुनरिन्द्रादयः पुनर्वत्रादयः ।। 3 4 ओं " । (१४-१५) (१६-१७) ३ नमो भगवति ज्वासामालिनि 1 गच्छेत् 8 सौम्यादिवृगिनी 2 यजेदेनां 4 आदित्य च ·द्वाविंशः पटलः 2 4 5 6 विल्यास्थिमजमिश्राज्यसिक्तैविल्वदलै नेत् । सापामार्गास्थिचूर्णेन जुहुयान्मधुरेण च ॥१८॥ तारादिवहिजायान्ता परे मध्यस्थिता सुधा । (म) वसुधारे श्रिये धनकरि धान्यकरि ठठ ।। द्वावेतौ वसुधाराया मूलसाध्याभिधौ मनू । विलक्षजत सन्ध्यासु नित्यं साध्यमर्नु जपेत् ॥१९॥ यजेच मध्यरात्रे तां मण्डले गन्धलेपिते । प्रणम्य बुद्धान् पञ्चाष्टी बोधिसत्त्वांश्च सौगतान् ॥२०॥ ब्रांकारोत्थे हिरण्यादौ वैकारोत्थाम्बुजासने । (म) ओं स्वभावशुद्धाः सर्वधर्माः स्वभावशुद्धोऽहं मूर्धादिव्यापिहस्ताभ्यामनेन त्रिः स्पृशेद्वपुः । मैत्रीकरुणा मुदितीपेक्षा मनसि भावयेत् । ओं हुं नां अं खः हुम् ॥ 7 8 10 तारादीति । ओं वसुधारे स्वाहा । मूलमन्त्रः। श्रियै श्रीकरि धनधान्यकरि स्वाहा । साव्यमन्त्रः । वसुधारे स्वाहा हृदयाय नमः । ओं श्रीं क्यु स्वाहा भुवः । ओं वमुश्रिये स्वाहा । उपहृदयस्वापहृदयाय नमः । ओं वसु स्वाहा भुवः । हृदयाय नमः । ओं वसु स्वाहा वसुश्रिये स्वाहा । शिरसे स्वाहा वपट् । शिखायै वषट् । ओं वसु स्वाहा हुं फट् । अत्राय फट् । बुद्धमुनि ऋषिः । उणिक् छन्दः । वसुधारा 1 पूर्णन 2 मधुरत्रयैः। 4 श्रीशे क्षी च पिढण ढाण्यच पि टठ। 6 तन्मण्डले 8 लातारोऽर्थे १ लक्षारोत्यां 5 घनकरि धनकरि धान्यकरि 7 बोधिसत्त्वाश्च सौगताः 10 अम्बुजासनः ।

·३१२ तन्त्रसारसङ्ग्रहे 1 2 3 3 अङ्गुष्ठादितलान्त त्रिीजान्येतानि विन्यसेत् ॥२१॥ (म) ओं सर्वतथागताः शंसिताः सर्वतथा- गताना . सर्वसिद्धयः संपद्यन्ताम् । सर्वतथागताधातिष्ठन्ताम् ।। नाभिहन्मस्तके वेतैः कुर्यात्तस्यास्त्रिरञ्जलिम् । (म) ओं वसुधारेऽधितिष्ठस्व माम् ॥ अनेन प्रणमेन्मूर्ध्नि न्यस्तेनाञ्जलिना च ताम् ॥२२॥ (म) ओं समये सौम्ये समयङ्करि महासमये ठठ॥ अनेन समयीमुद्रामूर्ध्वमुत्क्षिप्य दर्शयेत् । तथैव वज्रमुद्रां च कलितां साध्यमुद्रया ॥२३॥ (म) ओं श्रिये धनकरि धान्यकरि एह्येहि अगच्छ वसुधारे ठठ ॥ 4 5 6 7 श्रीदेवता । त्रिलक्षजपात् सिद्धिः । साध्यमन्त्रस्य जपो विहित. । साध्ये विनियोगः । मध्यरात्रे गन्धलेपिते मण्डले देवीं जपेत् पूर्वम् । पञ्चबुद्धेभ्यो नमः । अष्टबोधिसत्त्वेभ्यो नमः । इति प्रणम्य स्वयं सौगतो भूत्वा, ब्रांकारोच्चारणेन च हिरण्यादि मनसा सङ्कल्प्य, तत्र वैकारेणाम्बुज वुद्धयोत्पाद्य, तत्रासीन पूजयेत् । सौगतान् सुगतशियान् । पञ्च भूताः प्रधानभूताः बोधिसत्त्वाः सच्छिया इत्यर्थः । ओं स्वभावशुद्धाः सर्वधर्माः स्वभावशुद्धोऽहम् । अनेन मूर्धादिव्यापि वपुः लि. स्पृशेत् । मैत्र्यादिक मनमा भावयेत् । सुसितेपु, मैत्री दु खितेपु करुणा, आर्तेपु मुदिता, पापपूपेक्षा । ओं हु ब्रां अं खं हुँ एतानि पढ्बीजानि । उभयोन्तलयोः (करयोः) अङ्गुष्ठादितलान्तं न्यस्य । “ओं सर्वतथा- । 1 तगन्त तु 2 सर्व तथा हताः संश्रिताः 4 समयामुद्रा 5 करिकां 7 ओं श्रीशे श्री चपि दण दाण्य चपि एलहि 3 अतितिष्ठस्व 6 साध्यविद्यया।

·द्वाविंशः पटलः ३१३ 1 3 4 आवाहयेदाकनिष्ठं भवनान्मुद्रयामना । सिंहासने कल्पतरोरधरस्त्ये कमलोपरि ॥२४॥ भास्वत्कञ्चुलिकां चित्रवसना मकुटोज्ज्वलाम् । सौम्यामुदारां हेमामां सकलाकल्पभूषिताम् ॥२५॥ वमुवर्पिघटस्याङ्गिं वामजान्याचपाणिना । वहन्ती दाडिमं वामपाणिना चारुणोत्पलम् ॥२६॥ रत्नवर्पिघटीगर्भनालनिर्गतक्लरीम् । ध्यात्वा भगवतीमग्रंपाये दत्त्वादिविद्यया ॥२७॥ अमिताभ यजेवुद्ध कल्पवृक्षेऽम्बुजस्थितम् । यथावद्वसन पीत ध्यानिन सशिरशिखम् ॥२८॥ यागेश्वरं च तत्पर्धि साभय साम्बुज सितम् । सशिरोऽजिनोतरीयं पद्मासीन कपर्दिनम् ॥२९॥ 5 गताः शसिना" इति नाभौ । बन्धेनाञ्जलिना देवीं प्रणम्य, " सर्वतथागताना सर्वसिद्धयः संपद्यन्ताम्" इति हृदि । शिरसि बद्धनाञ्जलिन( प्रणम्य, "ओं वसुधारे अधितिष्ठस्व मामिति " मूर्ध्नि बद्धनाञ्जलिना देवीं प्रणमेत् । ओं समये सौम्ये समयकरि महासमये स्थाहा । अनेन समयीमुद्रामूर्ध्वमुक्षिप्य दर्शयित्वा साध्यमन्त्रेण वज्रमुद्रा च दर्शयित्वा कल्पतरोरधरस्त्ये शाक्त पीठे कमलोपरि “ओं श्रिये श्रीकरि धनधान्यकरि एहि आगच्छा- है 1 अकनिष्ठाद्भुवनात् 3 वसुवर्षी विसुव] 5 लोकेश्वर 40 2 अधस्थे 4 वहन्ति वा हिम 6 स्थितम् ।

·तन्त्रसारसाहे वजिणां वामपार्थे च वजहस्तं किरीटिनम् । 1 नाभिस्थवामपाणिं च श्याम साकल्यमब्जगम् ॥३०॥ (म) ओं व छ । ओं से ठंठ । ओं घां ठठ । ओं रे ठळ । ओं वसुधारे ठठ। ओं वसुन्धरि ठठ ।ओं वसुमति श्रिये छ । ओं वसुधारिणि ठ ।। दिग्विदिक्षु यजेदेतैर्मलेनाभ्यर्च्य मध्यतः । तिष्ठन्त्योः पार्श्वयोः पद्मे श्रीरूपे श्रीमहाश्रियौ ॥३१॥ वसुवर्षिघटीहस्तयुग्मे संपूजयेत् पुरः । (म) ओं धरणि वारिणि छ नैवेद्यममुना देव्यै मोदकादियुतं ददेत् (१) । सुमनोधूपगन्धादि धूपनैवेद्ययोरपि ॥३२॥ 2 3 गच्छ भगवति वसुधारे स्वाहा " इत्यनेन मन्त्रेण देवीमावाहयेत् । भास्वदित्यादिना ध्यानमाह । कञ्चलिका-2210094। दाडिम=2009m2012 | वसुवर्षिघटस्थदक्षिण- पादां वामजानु सकुच्य स्थितां दक्षिणे दाडिम वामे रक्तोत्पलम्। (रत्नवर्णघटीगमनाल- निर्गतवल्लरी 1) अग्रत: मूलमन्त्रोण उपचारान् दद्यात् । देव्याः पुरस्तात् कल्पकवृक्षस्याध- स्तात् अम्बुजे देव्यभिमुखमासीनममितप्रमै सशिररिशख ध्यानिन यथावद्वसन बुद्ध पूजयेत् । बुद्धशास्त्रोक्तवसन यथावद्वसनम्=ameySQo gslogy" तस्य दक्षिणपाधै "-. 1 ओं पा ओं वसु....ओं धान्यै....ओं रेचे ओं वसुधे वसुधामि वसुमति श्रिये ओं वसुधारिणि. 3 संपूजयेततः । ३ ओं वारिणि धारिणि ठठ । .

·. द्वाविंशः पटलः ३१५ 1 2 मुद्रां प्रदर्शयेन्मन्त्रैश्चतुर्भिर्वसुधादिभिः । नैवेद्यममुना चापि सामान्य चादिविद्यया ॥३३॥ चक्र मणिः खड्गमचो गजः.स्त्रीपुरुषाविति । ध्यायेतदने सप्तैतान् रत्नाख्यानम्वुजासनान् ॥३४॥ तत्पार्धयोर्यक्षराजान्नागराजांश्च भावयेत् । ऊर्यतो देवपुत्रांश्च तत्सेवार्थमुपागतान् ॥३५॥ संपूज्यैवं साध्यमनु शक्त्या जप्त्वा विसर्जयेत् । दारिद्यव्याधिदुःखनी सा देवी सर्वकामदा ॥३६॥ अञ्जलि: सान्तराङ्गुष्ठा मुद्रा समयसज्ञिता । तिस्रः पुष्पादिका मुद्रास्तस्यास्तर्जादिसर्जनात् ॥३७॥ कनिष्ठानखरे ज्येष्ठा पिहिते वजलक्षणा । शेपासल्यश्च तिसः स्युर्दीपमुद्रेयमिप्यते ॥३८॥ 3 6 7 । साभयं साम्बुज सितं ! शिरोऽजिनोत्तरीय पद्मासीन कपर्दिनं योगेधरं पूजयेत् । सशिरोऽ जिनोतरीय = Messsessmobordose aslilaamond तस्य-बुद्धत्य वामपा वज्रहस्त किरीटिन नाभिस्थवामपाणिं श्याम साकल्पमजगं (अञ्चितं) वजिण पूजयेत्। नाभिस्थवामपाणि व्यानमुद्रयेत्यर्थः । साकल्प आभरणयुक्तम् । ओं वै स्वाहा । ओं व सुधारे खाहा । ओं वसुन्धरि स्वाह।। ओं वसुमति श्रिये स्वाहा । ओं वसुधारिणि स्वाहा । देव्याः परितो दिग्विदिक्षु यजेदेताः । देव्याः पाश्चयोः वमुवर्पिघटीहस्तयुग्मे श्री-महा- श्रियौ पूर्वमेव पूजयेत् । यक्षराजेन्यो नमः । तेषां दक्षिणपार्वे नागराजेभ्यो नमः । तेषां वामपार्श्वतो देव्या ऊतो देवपुत्रेभ्यो नम इति । पुनरिन्द्रादयः । पुर्वजादयः । ओं 1 अमुना चापि * सामान्यः शार्वि विद्यया । 8 संपूज्य संसाध्यमर्नु 4 सर्वमन्त्रदा। 6 पुयादिता 7 सर्जारिसर्जनात्। 8 व्यानमुद्रया 5 अजलि: कातरानुष्ठ .

·३१६ सन्त्रसारसाहै 1 2 पत्नाञ्जलिस्तु पार्श्वस्थज्येष्ठा मुद्रा निवेद्यके । सामान्या चाञ्जलिज्ञेया निर्गताग्राहुलीमुखम् ॥३९|| मध्या तृतीयपर्वस्था कुजतर्जानकाञ्जलिः । ईषद्विनिर्गताङ्गुष्ठा मुद्रा वाहनसंज्ञिता ॥४०॥ जपेत् साध्यं जलस्थोऽर्धरात्रे मासं लभेद्वसु (१)। जप्ता दिवा तिलैरर्धरात्रे होमान्नृपोऽर्थदः ॥४१॥ घृताक्तौरसिद्धार्हताद्राजा वशी भवेत् । (म) ओं श्रिये श्रीकरि धनकरि धान्यकरि पुष्टिकरि ऋद्धिकरि अविनकरि सर्वकामदे ठठ ।। एप जाप्याभिषेकाचैः साध्यवत् सिद्धिदो मनुः ॥४२॥ अशोकाधो वटाधो वा तिष्ठन्तीमरुणांशुकाम् । भूषितां सुन्दरी यक्षी श्यामां मुक्तशिरोरुहाम् ॥४३॥ वटस्थां पूजयित्वा तां पुरो लक्ष जपेन्मनुम् । धरणी धारिणिस्वाहा इति नैवेद्यमन्त्रः । एवं यजनात् सा देवी सर्वकामदा स्यात् । कनिष्ठानखरे ज्येष्ठा पिहिते । कनिष्ठानखरे द्वे ज्येष्ठया पिहिते। वजलक्षणौ वज्रवयत्यस्ता- वियथः । सा वज्रहस्ता मुद्रा । कनिष्ठानखर इत्येतत्पदं सप्तम्यन्तम् । पार्श्वस्थज्येष्ठा- पत्राञ्जलिनिवेधके मुद्रा ॥ (१८-११) ओमिति । ओं श्रिये श्रीकरि धनकरि धान्यकरि पुष्टिकरि ऋद्धिकरि अविनकरि (सर्वकरि) स्वाहा । अहादिकं प्राम्वत् । सर्वकामप्रदम् ।। (४२-४३) 1 अङ्गुलीमिथः । 2 जप्ता दिवा ओं श्रीशे श्रीयपि दण चपि द्वण्य चपि पुष्टिचपि ऋद्धि चपि अविन चपि सर्पचपि छ। [श्रीशेरि चपि फणमूपिता करि पुष्टिकरि ऋद्धिकरि अविनफरि सर्वकारि ।] ३ ·द्वाविंशः पटलः ३२७ 1 K. 2 3 4 कामलाभाय मन्त्रोऽयं स्वाहायेजपिनन्दिन (2) ॥४४॥ (म) नन्दिनि विजये स्वाहा। भुवनेशो भूतदण्डी कलान्तान्तं सयोनिकम् । तत्पञ्चमं तदन्तं सरुदं सामन्तमालयम् ॥४५॥ रामाख्या दीर्घमाद्यं च कोपतत्त्वं हरान्तयुक् । एतत्फलान्त तारादिमन्त्र विद्याद्दशाक्षरम् ॥४६॥ फटकाराद्यन्तयोर्देव्या युक्तं तद्वीर्यवद्भवेत् । त्रोतला त्वरिता तूणेत्येवं विद्येयमीरिता ॥४७|| -नवमान्तं तृतीयादि यदस्या वर्णसप्तकम् । तेनामानि द्विवर्णानि कर्तव्यानि विजानता ॥४८॥ शिरोऽन्ते मस्तके कण्ठे हृदि नाभौ च गुह्यके । ऊोश्च जानुनोड्डाद्वये चरणयोः क्रमात् ॥४९॥ 5 6 कामलाभायेति । नन्दिनविजये स्वाहा । कामलाभाय । भुवनेश इत्यादिना त्वरितामन्त्रमाह । ओं ही हुँ खे च छेक्ष स्त्री हुँ क्षे फट् । देव्या युक्तम् । “शिरोऽन्ते मस्तके कण्ठे हृदि नाभौ च गुह्यके । ऊर्वोच जानुनोजहाद्वये चरणयोः क्रमात् ।" अक्षराणि न्यस्येत् । च छे हृदयम् । छे क्षः शिरः । क्ष त्रि शिखा । लि हुँ कवचम् । 1 भास्वायै जपि निन्द(दिनः)। 3 एतत्पठन्तारामि [एतत्पडन्त] 2 तदन्तं च सरुद्रं सातमालयम् । 4 विद्यादशाक्षरम् । 6 कर्तव्यान्युपदेशतः। 5 बोतला त्वरितौतमें ·३१८ तन्त्रसारसहे 1 न्यस्ताङ्गोऽन्यस्य मन्त्रार्णान् समस्तव्यापकं न्यसेत् । पार्वती शबरीवेषा वरदाभयदायिका ॥५०॥ मायूरवल्या पिञ्छमौलिः किसलयांशुका । सिंहासनस्था मायूरच्छला पहिध्वजान्विता ॥५१॥ त्रिनेत्रा श्यामला रम्या वनमालाविभूषिता । बिम्बोष्ठी बर्बराकेशी रक्तान्तायतलोचना ॥५२॥ पीनोतुङ्गस्तनी चारुवक्त्रा सर्वाङ्गशोभिता । विपाहिकुण्डला राजनागकेयूरसंयुता ॥५३॥ वैश्यनागकटीबन्धा वृपलोरगनूपुरा । एवं रूपाम्बिका भूत्वा तं मन्त्रं नियुतं जपेत् ॥५४॥ ईशः किरातरूपोऽभूत् पुरा गौरी च तादृशी । तामेनां त्वरितां ज्ञात्वा जपेद्ध्यायेद्यजेदपि ॥५५ ॥ हुँ क्षे नेत्रत्रयम् । क्षे फट् । अस्त्राय फट् । किरातरुद्र ऋपि. । अतिच्छन्दः । त्वरिता देवता । पार्वतीत्यादिना ध्यानमाह । लक्षजपात् सिद्धिः । अष्टसिंहधृतासनमध्यस्थपम- कर्णिकायां देवीम् आवहयेत् । दलेप्वगानि गायत्री प्रणीतां च पूर्वादिक्रमादर्चयेत् । प्रथमावृती श्रीं हुं रावायै नमः । श्री खेचर्यै नमः । श्री चण्डायै नमः । श्री छेदिनमै 1 न्यन्ताहो न्यन्तमन्तार्णान् ·द्वाविंश पटलः ३१९ 2 3 जपेवा यद्यदुद्दिश्य तत्तदहाय सिध्यति । विशेषतोऽप्यय मन्त्रो ग्रहक्ष्वेरामयान् हरेत् ॥५६॥ यजेता पद्ममध्यस्थामष्टसिंहधृतासने । दलेप्वगानि गायत्री प्रणीता चार्चयेत् क्रमात् ॥५॥ हुरावा खेचरी चण्डा छेदिनी यक्षिणीं श्रियम् । हुंकारी क्षेमकारी च दलागेप्वभिपूजयेत् ॥५८॥ फटकारी चाग्रतो देव्या श्रीपीजेनार्चयेदिमाम् । लोकेशायुधवर्णास्ता फटकारी तु धनुर्धरा ॥५९॥ जया च विजया द्वार्थे पूज्ये सौवर्णयष्टिके । किङ्करो बर्बरो मुण्डो लकुटी च तयोहि ॥६०॥ इष्दैव सिद्धये द्रव्यै कुण्डे योन्याकृतौ हुनेत् । हेमलाभो हुताद्धान्यैर्गोधूमै पुष्टिसपद ॥६॥ 4 5 नम । श्रीं क्षपण्यै नम । श्री श्रियाख्यायै नम । श्रीं हुकाय नम । श्री क्षेमकार्य नम । रोकेशायुधगयुक्ता दरामेषु । 'द्वतीयान्तौ (पूजयेत् ) । देव्या अग्रत फटकारी धनुधरा पूज्या । पुन जया विजया च द्वार्थे (सौवर्णयप्रिक) पूज्ये । जयायै नम । विजयायै नम । ओं किङ्कर रक्ष रक्ष त्वरिताज्ञाया स्थितो भर फट् । अनेन तयोर्जया- 1 गरक्ष्वेल 4 इमा । 2 गलेप्वङ्गानि 5 धमुर्धर । 3 क्षपणी 6 सिद्धयो ·तन्त्रसारसङ्गहे वैर्धान्य तिलैः सर्व सिद्धार्थरीतिनाशनम् । तण्डुलैरक्षयो माथूकता कोद्रवर्गदः ॥६२॥ अक्षरुन्मत्तता शत्रोः शाल्मलीभिश्च मारणम् । जम्बूमिधनधान्याप्तिरिक्षुभिर्वान्छितागमः ॥६३॥ रत्तोत्पलैर्महापुष्टिस्तुष्टिनीलोत्पलैरपि । कुमुदैर्जनवात्सल्यं वकुलैरतुलं यशः ॥६४॥ मल्लिकाभिः पुरक्षोभः कुन्दपुप्पैर्भहोदयः । अशोकैः पुत्रलाभ: स्यात् पाटलीभिः शुभाङ्गतां ॥६५॥ आमेरायुनलैलक्ष्मीविल्यैः श्रीश्चम्पधनम् । इष्ट मधूकपुष्पैश्च चूतैः सर्व हुताल्लभेत् (१) ॥६३॥ 1 2 हुरावा मस्तके विजययोबहिरप्रतः किङ्करं लगुडयुक्तं पूजयेत् । किरातरूपः शिवः किङ्करः । लगुडः- carnais किङ्कराश्चत्वार इति केचित् । त्वरितामन्त्रस्य माहात्म्यमित्थमिति वक्तु न शक्यते । स्मरणादेव सर्वरोगापमृत्युजित् । पञ्चरमाह । चास्तु खेचरी गलमण्डले । चण्डाख्या हृदि जीवा तु च्छेदनी नाभिमण्डले । क्षपणी कटिमस्थाने कियाख्या ' चोरु युग्मके । हुंकारी जानुदेशे तु * क्षेमा जहागता तथा ।। फटकारी पादयोः " स्यात्तु सर्वाङ्गेषु जया पुनः । विजया सर्वतत्त्वेषु महारक्षाविधायिनी ॥ बानी ममाग्रत स्यातु पृष्ठतः स्यातु शाङ्करी । कैमारी पचियोम्ति- ठेदथोर्चे विष्णुरूपिणी ।। जले रक्षतु वाराही स्वले रक्षतु वासवी। अटव्यां पर्वते दुर्गे सर्वरक्षां करोतु मे ।। वजिगी पूर्वतस्तिष्ठेदाग्नेय्यां स्याच्च पद्मिनी । दण्डिनी याम्यदिग्भागे । . 1 अतुलैः 3 स्त्रियाख्या बिल्वैः सर्व 5 स्थातु 4 क्षेमे ·द्वाविंशः पटलः ३२१ 1 2 यावच्छक्ति हुताज्जपादपि तथा संसाधिता विद्यया लैलोहीकरमुद्रिका विधिकृता भूतादिपीडाहरी । साख्या शक्तिबहिर्दशारलिखिता सा वहिगेहद्वये नेन्द्रेणापि वृतेष्टदा भुजगता रक्षासरी स्यादपि ॥६५॥ भूर्जे सकारकपुटे जपशूलदीसे कोणेषु तारमुदरे विहितस्य नाना । फट् स्यादिशासु लिखिता च यथा तथैपा नामाणयुक् प्रतिपुटं हरति ग्रहार्तिम् ॥६॥ खझिनी राक्षसालये । पाशिनी वारुणे चास्तु वायव्ये ध्वजिनी तथा। सौम्ये कौमोदकी चास्तु शूलिनी चास्तु शाकरे ॥ अधस्ताच्छलिनी तिठेत् तिछेदूर्ध्वं च पद्मिनी । त्वरितापञ्जरस्थोऽहं विद्यया परिरक्षित. ॥ न मे भीसुद्भवे किञ्चित् कारण परिविद्यते । पजरं त्वरितायास्तु कीर्तितं सर्वशान्तिदम् ।।" इति त्वरितापञ्जरविधानम् ॥ नल:-792008-11 साख्या शक्तीति । शक्तिं लिखित्वा, तन्मध्ये जीवम् , जीवस्य परित आख्याम् , शक्तः हीं रकारस्य बहिः दलदशक च लिखित्वा, दलेषु एकैकमक्षरं लिखेत् । तद्वहिः 'षटकोणान् , पसु कोणेषु रंधीज, तबहिश्चतुरथ, तस्य चतुर्पु कोणेषु लकारम् । भुजगता सापि इष्टदा रक्षाकरी स्यात् ॥ (४४-६७) भूर्जे सकारकपुट इति । पूर्वपश्चिमायता दक्षिणोत्तरायताश्च द्वादश रेखाः कृत्वा, मध्यखण्डे ह्रींकार, तदन्तः जीवादि च, बाह्यस्थेशकोणे पदादारभ्य बाह्यस्थनिर्ऋतिकोण- पर्यन्तमधिकारादशकमेवं लिखेत् । हींकारस्य 'चतसृषु दिक्षु स्थिते पदचतुष्टये फटकार बहिस्स्थेशकोणलिखितस्य तारस्य दक्षिणभागस्थे पदपञ्चके हुँ खे च छे क्षः इति, 1 युतात् 2 त्रैलोकी 5 पट्कोणम् ३ नाम। 6 रक्षाकारी 4 दश दल 7 चतुर्यु दिक्षु (8) .41 ·३२२ सन्तसारसाहे यत्रोतरायास्तु दशाक्षराया धीज द्वितीय सतृतीयपष्ठम् । त्रिकप्टकी नाम तदाशु सिध्येत् त्रिलक्षजाप्येन समग्रशक्ति ॥६९॥ लिखेत् । क्षकारस्य पश्चिमभागस्थे पदत्रितये त्रि हु क्षे इति लिखेत् । आभ्यन्तर- द्वितीयतारादारभ्य पूर्वलिखितहुमायैद्वितीयावृति कल्प्या। आभ्यन्तरतृतीयतारस्य पूर्व- दिवस्थपदरितये हुँ खे च रिखित्त्वा, छेत्याधै तृतीयावृति । आभ्यन्तरचतुर्थतारस्य पूर्वदिक्स्थपदद्वये हुँ खे इति लिखित्वा च, आद्यैश्चतुर्भि आभ्यन्तरपञ्चमतारस्य पूर्व- दिक्स्थपदत्रितये हु खे च लिखित्वा, छे आद्यै पञ्चमावृति । एवमीशखण्डाथै मन्त्रस्थ- फटकारान्त पञ्चमावृति । पुनरमिकोणे निर्मतिकोणे वायव्यकोणे ईशानकोणे चैवमेव लिखेत् । एवं चेन्मन्त्रस्य चत्वारिंशदावृति स्यात् । स्वरेखाग्रेषु सर्वत्र शूरानि च कुर्यात् । ( साधितमेतद्यन्त्र गले बन्धनात् ग्रहाति हरति ।) उदरे लिखितस्य नामो दिशासु यथा फट् स्यात् तथा प्रतिपुट लिखितैषा ग्रहाति हरति । हींकारान्तर्नाम (युक्त) चेत्यन्वय । अथवैव लिखेत् । मध्यपदस्य चतसृषु दिक्षु पूर्ववत् फटकारं, बहिस्स्थेषु चतुर्यु कोणेषु तारम् , जत्रापि तारस्य दक्षिणभागस्थे पढपञ्चके हु खे च छे क्ष इति, क्षकारस्य पश्चिमभागस्थे पदत्रितये ति हु क्ष्वे इति । ( द्वितीयावृत्तौ च छे क्ष, स्त्री चतुर्थावृतौ च छे क्ष स्त्री हु, पञ्चमावृतौ 3 क्ष स्त्री ह क्षे इति । ) अनेन प्रकारेणामि- कोणे नितिकोणे वायव्यकोणे च लिखेत् । एव चेत् मन्त्रस्य विंशदापतिर्भवति । एव साधितमेतधन्त्रं यथोक्तफलसिद्धिदम् ।। यत्रोतलाया इति । हु क्षे क्ष । त्रिकण्टकीमन्त्र । शिरोललाटास्यहृत्सु नाभिगुह्योरुजानुषु अड्मयोश्च त्वरितावर्णान् ' मुक्ततारान् नव न्यम्येत् । ओं हु खे च (६८) 1 बीजद्वितीय 2 सकण्टकी 8 स्वोऽग्रेषु साधितमेतद्यन्त्र इति वाक्य B कोशे नास्ति । 5 चतुर्पु दिक्षु (1) 6 कुण्डलान्तर्विद्यमाना द्वितीयावृतौ इति पक्ति B कोशे नास्ति । 7 युक्तारान् ·द्वाविंशः पटलः ३ आनामेरसिता गलान्तमरुणा शुभ्रानना भीपणा देष्टादन्तुरितैश्चतुर्भिरसितैः कुक्षौ परीता मुखैः । बाहुभ्यां धृतदीपिका त्रिनयना शङ्कारिहस्ता स्मृता स्वैश्येनेन्दुलसत्कपर्दवल्या देवी ग्रहादीन् हरेत् ॥७०॥ त्रिकप्टकीरूपधरः कराभ्यां त्रिशूलमुद्रां कलितां यथावत् । प्रदर्शयेन्मन्त्रजपाद्गहार्ता- नाविश्य नश्यन्ति ततो ग्रहाद्याः ॥७॥ तत्सप्तम नवमसम्युटित समस्त- माकर्पयेत् त्रिनियुतेन जपेन सिद्धम् । पुष्पादिदातुरमुना वशगा भवेत् स्त्री तस्यास्त्रिपञ्चमपुटो विपहा च षष्ठः ॥७२॥ क्षे छ क्षः हृदयम् । ओं हुं खे च छे क्ष शिरः। ओं हुं खे च छे क्ष स्त्री शिखा ओं हुँ खे च छे क्ष स्त्री हुँ कवचम् । ओं हुँ खे च छे क्ष स्त्री हुँ क्षे फट् अस्त्रम् । त्रिलक्षजपात् सिद्धिः । तद्दशांशः पद्मोंमः । पूजादिकं सर्व त्वरितावत् । ध्याने तु विशेषः । तदाह आनामेरिति । अस्य मन्त्रस्य जपात् महादय. सर्वे नश्यन्त्येव ।। (६९-७१) तत्सप्तममिति । ओं से स्वी क्षे। अमुना मन्त्रेण जप्त्वा पुष्पादिदातुः स्त्री सद्यो वंशगा भवति । तस्या इति । खे क्ष छे (क्ष्वे क्षः छे) जपादिना 1 दीपकान्तिनयना ·४ तन्त्रसारसंग्रह सम्यगेव मुदिता त्वरिता सा वाञ्छितार्थसुरभिर्वरविद्या । यामुपास्य विधिवन्निरपायां सिद्धिमाप नरवाहनदत्तः ॥७३॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे द्वाविंशः पटलः ॥ सर्वविषहा । नरवाहनदतः = महादेवेन नरो यस्य वाहनत्वेन दत्तः सः; वैश्रवण (७२-७३) इत्यर्थः ॥ ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने द्वाविंशः पटलः ।।

·।। अथ शिवपटलखयोविंशः ॥ 1 2 सद्यान्तदण्डीसाजेशपाक्कञ्चतुराननः । सर्वार्थसाधकमिदं बीज पिण्डाख्यमुच्यते ॥१॥ स्वयं दीर्घस्वराय तु बीजेप्वशानि सर्वतः । 3 5 पिण्डं चन्देन्द्रगेहस्थ कुलिशाकारमुज्ज्वलम् ॥२॥ पीतं चिन्तितमश्चादौ सैन्यस्तम्भकरं भवेत् । सोमेन्द्रवडिपुरंग मूनि ध्यातं तथाकृति ||३|| विद्विपसर्वमवेभमहिपादिनिवारणम् । तदेवाग्मिसमप्रख्यं परसैन्ये विचिन्तयेत् ॥४॥ यायात् पराङ्मुखी पिण्डज्वालादग्धारिवाहिनी । भेदं परकृते स्तम्भे करोत्येवं विचिन्तितम् ॥५॥ अनिलानलसंयुक्तं ध्यानात् स्तोभं करोति तत् । प्रयान्ति हित्वा तं ग्रस्तमार्तनादा ग्रहादयः ॥६॥ एतदोचनयालिख्य पटादौ यत्र पूज्यते । त्यजन्ति गेहूँ तचोरक्षुद्रभूतोरगादयः ॥७॥ 6 सद्यान्तेत्यादिना वज्रमन्त्र उच्यते । ज्झौं ज्झां हृदयम् । ज्यां शिरः । ज्छु शिखा । झै कवचम् । ज्झौं नेत्रत्रयम् । ज्झः अस्त्रम् । अहिरा ऋषिः । दैवी गायत्री 4 स्तम्भमरे 1 सद्याचमन्धि 5 सर्प 2 हवकः 6 स्वग्रस्त 3 दीपस्वराय 7 पादादौ ·सन्त्रसारसन है 1 2 उद्यन्तं स्तम्भयत्यस्त्रमैन्द्रस्थ तदहीनपि । वारुणान्तर्गत पिण्ड तेजोऽनुग्रहवर्जितम् ॥८॥ - दष्टोत्तमागविन्यस्तं विषनाशं करोति तत् । पद्ममध्ये लिखेदिन्दौ पिण्डान्तर्नामजीवमुक् ॥९॥ विपतिस्तार्श्वयन्त्रोक्त्या लेख्या यरलवास्तथा । त्रिर्महामायया पद्म वेष्टयेद्विन्दुयुक्तया ॥१०॥ गोमयाम्बुयुजा यन्त्रमेतद्रोचनया लिखेत् । भूर्जे सुवर्णलेखिन्या जातरूपेण वेष्टयेत् ॥११॥ हेम्ना च जपपूजाभ्यां हवनेन च साधयेत् । आयुष्यं पावनं पुष्टिलक्ष्मीसौभाग्यवश्यकृत् ॥१२॥ चोख्यालमृगारण्यसलिलादिभयापहम् । पुत्रदं गर्भरक्षाग्रहसमियापहृत् ॥१३॥ क्षुद्रापहमिदं यन्त्र विद्यात् सर्वार्थसाधकम् । उत्तमानस्थित तत् स्याल्लोकवश्यमनुत्तमम् ॥१४॥ 3 4 5 6 छन्दः । वजे देवता। वज्रं तु देवता ध्येयं कालामिसदृशप्रभम् । पटकोटियुक्तं तीक्ष्णा शितधाराभिरन्वितम् ॥ 1 इत्यन्त + व्याप्रमहारय 2 पिण्डान्तं नाम बीजयुक् । 5 इदं मन्त्र(१) 3 जतुरौप्येण 6 लोकान्य ·प्रयोविंशः पटलः ३२७ 1 2 3 शिवान्तं पाशपुटित पिण्डं वश्यं सदा जपेत् । घातानीतपतत्पत्रे काकपक्षेण कल्पितम् ॥१५॥ बिन्द्वन्तस्स्येन्दुरहितं यन्त्रमुच्चाटनं रिपोः । क्रोधामिपुटित मन्त्री पिण्डमुच्चाटने जपेत् ॥१६॥ आकाशः सामिकर्णार्धचन्द्रः क्रोधामिरुच्यते । तद्वनिम्बदले तत्स्थकाकगेहाग्निविष्ठया ॥१७॥ लिखित्वा शाश्वतो येषां विरोधः स्यातदङ्गजैः । धूपः प्रशस्यते द्वेषे क्रोधान्तरिततज्जपात् ॥१८॥ तद्वनिम्बदले लिख्य (2) विपासासहित हुनेत् । सप्तरालं चितावही सहस्रावृत्तिमारणम् ॥१९॥ 4 सर्वास्त्रशस्त्रप्रत्यर्थिविदारणविधिक्षमम् । लक्षजापः पुनः कुर्याद्दशांश च तिलर्डनेत् ।। तेजोऽनुग्रहवर्जितं ज्झम् । पद्ममध्य इति भूर्जेऽष्टदलं पद्म लिखित्वा तस्य कर्णिकायां टंकारम् , टंकारस्यान्तः पिण्डमन्त्रम् । तन्मध्ये जीवादि । पश्चिमादिदिक्षु क्षिप ओं स्वाहा इति । वाय्वादिकोणेषु य र ल व इति । पद्मस्य वहिः हींकारेण वेष्टयेत्रिः एतद्यन्नं गोमयाम्बुयुजा रोचनया सुवर्णलेखिन्या लिखेत् । सकलामयादिहृत् , क्षुद्रापहम् , सर्वार्थसाधक च । शिखान्तमिति । ओं ज्झों, आं वष्ट । वश्यम् । वातनीतेति । बिन्दुना रहित मध्यस्थेन्दुना च । क्रोधामीति । हुँ झौं हूं उचाटने । तद्वदिति । क्रोधामिपुटित पिण्डमेव येषां सत्त्वानां परस्परं शाश्वतो विरोध तेषामग । 1 शिखान्त पाश पुमतं १ आकाशसाधिकर्णा 2 चातनीतापतत्पत्रे 4 लिखितं ·३२८ तन्त्रसारसगृहे 2 3 4 दीर्घक्रोधामिपुटित पिण्डवीज तदा भवेत् । अमृताद्यन्तसरुद्ध शान्त्यर्थं तं जपेन्मनुम् ॥२०॥ ब्रह्ममज्जाविषामित्वक्सद्यान्ता(शबिन्दुमान् । पावकः काक्षितानर्थान् दद्याचिन्तामणियथा ॥२१॥ शरामिशूलभुजगौ परशु करवालकम् । कपाल च धनुर्बिभ्रन्महारुद्रोऽस्य देवता ॥२२॥ ज्वरत्रिकोणग रक्तं तत् स्मरेद्ग्रस्तमस्तके । निग्रहः स्यात्तथा साध्यशिरस्थ वशयेदपि ॥२३॥ शुक्लं क्षरति रक्तं वा तद्वर्ण योनिचिन्तितम् । बीजं स्वनामयुक्तं चेत् सा वश्या च भवेद्वधः ॥२४॥ 5 6 7 अङ्गज. -8000) । तत्स्थकाकगेहं = तत्र विद्यमान काकानां नीडम् ; &24-1| KOad chudebo ches° । हुं ज्झौं हूं अनेन हुनेत् । विष = अष्टविषम् । दीर्घक्रोधानीति । ट ज्झौं ठं। (१-२०) ब्रह्मेति । क्षयों, चिन्तामणिमन्त्रः । चिन्तामणियथा = चिन्तामणिरलवदित्यर्थः । नयां हृदयम् । क्ष्यी शिर. १ भ्यू शिखा । प्य कवचम् । क्ष्यों नेत्रत्रयम् । क्ष्म्यू: अस्त्रम् । तुम्बुरु. ऋषिः । गायत्री छन्दः। महारुद्रो देवता । शरामीत्यादिना ध्यानमाह । अथवा--" शिवः सदारुणाम्भोजे स्थितो ध्येयोऽरुणद्युतिः । शरशूलामि- नागांश्च टकं च करवालकम् । कपालं कार्मुकं बिभ्रदष्टबाहुत्रिलोचनः । रक्ताकल्पः कृतिवासाः कपर्दी चन्द्रशेखरः। रौद्रप्रसन्नवदनो धीरः सर्वाङ्गसुन्दरः ॥” इति । 1 तथा 4 काइक्षितान् सर्वान् 2 जपेत् पुनः । 5 तनु विभ्रत् ३ सयान्तां लीश 6 रक्तं स्मरेत् 7 तदा ·नयोविंशः पटलः वहिलिझस्थमात्मानं वहिवायूदरे स्मरेत् । रक्षा स्यात्तत्रिकोणस्थ ज्वलन्नाभेरधः स्मृतम् ॥२५॥ प्रासादबीजवन्मन्द दीपयेदुदरानलम् । 2 3 खस्थावेशकरं तत् स्यादशसाहस्रकाजपात् ॥२६॥ कृष्ण कणे स्मृतं कुर्याद्वाधियं नयनेऽन्धताम् । कुक्षौ शूलकर ध्यात मरुन्मण्डलवर्ति तत् ॥२७॥ शरीरेऽमिमय ध्यातं बीजं तद्दाहमावहेत् । हृदि वाय्वनियुक्तं तद् ध्यात नारीवशावहम् ॥२८॥ ग्रहाः सर्वे ज्वराः सर्वे शलभा मत्कुणा वृपाः । एवमादीन् हरेयात बीज तत्कालवर्जितम् ॥२९॥ - ज्वस्तत्रिकोणमिति । केसरेष्वङ्गानि । “जया च विजया चैव अजिता चापराजिता । दुर्गा च सुभगा चैव कराली मोहिनी तथा ॥" दिक्पत्रेषु ब्रह्माण्यै नमः । माहेश्चर्य नमः । कौमार्य नमः । वैष्णव्यै नमः । वारायै नमः । इन्द्राण्यै नमः । महाकाल्यै नमः । गणपतये नमः । वीरभद्राय नमः । तृतीयावृतौ पुनरिन्द्रादयः । पुनर्ववादयः । तद्वर्णः शुरुवर्णः । शुरुक्षरणे वहिलिङ्गस्थ वहिमयज्योतिर्लिगमध्यगतोऽहमिति । पहिलिहस्य वहिमण्डलस्थ वा। प्रासादवीजवत् । प्रासादबीजमध्ये एवं कुर्यादित्यर्थः । शलभः- COPIRm000 | मत्कुणः-05कालो मकरः ।। (२१-२९) 1 ज्वलनादेरधः 2 दशसाहसिकां जपेत् । 8 कृष्ण कण्ठे 42 ·३३० तन्त्रसारसहे - 2 अनू_वहौ बीजस्य साध्यनाम लिवेद्विषे । मूर्जरोचनया लिङ्गे प्रतिमायां तु तन्यसेत् ॥३०॥ अभ्यर्चितं तदा तत् स्यात् कुपितस्य प्रसादनम् । भैरवाननसंस्थ तन्मुखबन्धकरं भवेत् ॥३१॥ कुम्मे त्रिमधुरापूर्ण विन्यस्तं तत् समर्चितम् । क्षुत्पिपासावरादीनां शमनं पुटिकारणम् ॥३२॥ मूर्नोऽवतारि पट्कोणे ध्यातं तन्त्रिविपापहम् । अनूर्वामिविषं बीजं शहामं प्रस्नुतामृतम् ॥३३॥ वामहस्ते गले ध्यात विषमृत्युजरापहम् । पशिमण्डल्युम्मस्थ तबीजमशिखानलम् ॥३४॥ कोणेवमिमिदं यन्त्र विधिवगृहे लिखेत् । 3 4 5 . अनूति । अनू_वह्नौ = ऊर्ववहिवर्जिते । सयौं बीजमकारे साध्यनाम लिखित्वा, मृतिकादिमि कृते शिवलिड्ने विन्यस्य, अभ्यर्थितं प्रतिमायां विन्यस्य वा । भैरवप्रतिमाया आननं भैरवाननम् - SADRIALISoci° !" (३०-३२) अनुवा॑नीति । अनूामिपि = ऊर्ध्वामिना विषेण च रहितम् । वह्रिमण्डल- मध्यस्थमिति । पट्कोण लिखित्वा, तन्मध्ये क्ष्यौ इति लिखेत् । तन्मध्ये जीवाख्यां पटकोगेषु बीजम्योर्ध्वामीति यथावट्ठीज लिखेत् । कोणेषु षट्स रेफादिहलः, सन्धिषु " 1 हलबहे १ सदा कुर्यात् 8 मूनों वकारी 4 तन्त्रिर्विपापहम् । 5 एतदनन्तरं “वीज सोमिकोणेषु अनादिहरो रिखेत्" इति पङ्क्तिः A कोशे अधिका विद्यते।

·त्रयोविंशः पटलः १ स्वरौ सन्धिषु तारेण भूगृहेण च वेष्टयेत् ॥३५॥ पिण्डवत् साधित यन्त्रद्वय तत् सर्वसाधकम् । अन्त्यं समरयाधीशबिन्दुपण्णादमैश्वरम् ॥३६॥ लक्ष्मीकर जगदश्य विषग्रहगदादिहृत् । क्षुद्रघ्नं पावनं रक्षाकरमापद्यापहम् ॥३॥ मूलं जभमहोपेतं देवीबीजान्यमन्दिरम् । क्रमाद्वीजानि दूतीनामूष्माणो बिन्दुशेखरः ॥३८॥ न्यस्याङ्गुलीपु मूलं तद्धस्तयोापक न्यसेत् । कनिष्ठादितलान्तं तदङ्गान्यस्य शिवप्रदः ॥३९|| कनिष्ठादौ न्यसेन्मूलं मुष्टिनावयवेषु च । पादादि न्यस्य मूर्धादितलाभ्यां व्यापकं न्यसेत् ॥४०॥ 3 ५ 4 5 ऊकारम् ओकारं च एतवारेण भूगृहेण च वेदयेत् । साधितमिति । अष्टोत्तर- सहस्रसंपातेन साधित तावज्जप्ताम्बुभिः साध्यमभिपिच्य बन्नीयात् ।। (३३-३५) अन्त्यमिति । क्ष्यौं । षण्णादमन्त्र एषः । क्ष्म्या हृदयम् । क्ष्यी शिरः । कम्यू शिखा । श्यै कवचम् । क्ष्यौं नेत्रत्रयम् । क्ष्क्ष्य अस्त्रम् ॥ (३६-३७) मूलमिति । ज्य, भ्भ्यं, "म्यू, च्भ्यू, ह्ययं । देवीनीजानि । अमन्दिरं क्षकार- रहितम् । शं पं स हं दूतीबीजानि। कनिष्ठायहुलीषु न्यसेत् । शिवप्रिया.- देव्यः । अङ्गेपु- जानुगुहानाभिहत्कण्ठमुखाक्षिमूर्धसु मूलं न्यस्य, पुनर्हस्ततलाम्यां मूर्धादिपादान्त व्यापक 1-साधिकयन्त्र 4 न्यस्ताङ्गुलीषु मूल्यन्त १ मूलं जञ्चा में होपेत 5 शिवाप्रियः । ३ शेखरम् । 6 मन्त्रमिदम् । (6) ·३ २ तन्त्रसारसाहे my पडनान्यस्य मूर्धास्य हन्वभ्याने शिवप्रियः । 1 न्यस्यैवं हृदि देवेश साङ्गं संपूज्य चेतसा ॥४१॥ गन्धादिना यजेन्मूर्ध्नि शिवं वक्ते जयां हृदि । विजयामजितां नाभौ गुह्यके चापराजिताम् ॥४२॥ आत्मन्येवं समाराध्य स्थण्डिले चार्चयेच्छिवम् । धर्म ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्य पीठपादुकाः ॥४३॥ अधर्मादीनि गात्राणि न्यसेत् कोणेषु दिक्षु च । नासादिभिः स्वराद्यन्तैश्चतुर्भिश्च क्रमाहुधः ॥४४॥ तन्तूस्त्रिवर्णान् सत्त्वादिगुणान् पीठे दृशा न्यसेत् । अध ऊर्ध्वच्छदे मायाविद्ये लक्ष्म्या शिवेन च ॥४५|| तदन्तेनाम्बुज न्यस्य शक्तीदिकेसरेषु च । वामा ज्येष्ठा च रौद्री च भगाङ्कुरिति कल्पितम् ॥४६॥ योगपीठ समभ्यर्च्य तत्रावाह्य हृदा शिवम् । देवीर्जयाद्या दिपत्रे दूतीरैशादिपत्रके ॥४७॥ 2 न्यस्य, ज्यू शिवाय नमः मूर्ध्नि, । भ्यू जयायै नमः हृदि । म्यू अजितायै नमः नाभौ क्ष्मयं अपराजितायै नमः गुह्ये । औं धर्माय नमः । ऋ ज्ञानाय नमः। लं वैराग्याय नमः । लं ऐश्वर्याय नमः | अ अधर्माय नमः । आं अज्ञानाय नमः । ॐ अवैराग्याय नमः । अः अनैश्वर्याय नमः । पीठगान् तन्तुरूपेण स्थितान् सितरक्तकृष्णान् 1 पादपीठगान् 2 पीठं ·प्रयोविंशः पटलः •m m ma सुभगा दुर्भगा पचात् कराला मोहिनीति च । न्यस्येन्द्रादीन् स्वदिक्ष्यीशान् गन्धाद्यैः सागमचयेत् ॥१८॥ नमोऽन्तान् नामबीजान्ते तेषां न्यासादिपूहयेत् । जप खान हुतं पूजा ध्यानं यन्त्रस्य धारणम् ॥४९|| एकैकमपि सिद्धयै स्यात किं पुनः सर्वकारिणः । रक्तानुलेपसुमनोवसनादिभूपः सौम्यश्चतुर्भुजमुखो ललितोऽस्यो यः । खटाइशूलसहित चिपिटापनास ध्यायेतमङ्कुशकपालधरं महेशम् ॥५०॥ रक्ता रकानुलेपांशुककुसुमधराः स्वेदकमा द्विहस्ताः देव्यस्ताम्बूलमुख्यो मदनमदहृता बल्लकी वादयन्त्यः । ताप्रपाश्च दूत्यो रचितकरपुटाः किञ्चिदानप्रवक्ताः शर्वाद्यन्यन्तसंस्था ज्वलदनलशिखाभासुराः शक्तयः स्युः ॥५१॥ 2 3 5 6 सत्त्वरजस्तमोगुणान् दृशा इकारेण न्यसेत् । ई सत्त्वाय नमः । ई रजसे नमः । ई तमसे नमः। इ मायायै नमः । उ विद्यायै नमः । ॐ पद्मायै नमः । पूर्वदक्षिणपश्चिमोत्तरकेसरेषु शक्तिचतुष्टयं पूजयेत् । ए वामायै नमः । ऐं ज्येष्ठायै नमः । ओं रौद्यै नमः । औं उच्छुप्मायै नमः । एवं पीठपूजां कृत्वा, क्ष्मयां हृदयाय नमः । मयू इस्यावाह्य, भूपान्त मूलेन संपूज्य परिवारान् पूजयेत् । प्रथमम् अद्वैदिग्दलेषु देव्यः । कोणदले- प्वीशान्ति सुभगा दुर्भगा करवाला मोहिनीत्येता दूत्यः । रक्तानुलेपसुमन इत्यादि 1 सर्वकारिणा। * रक्त रक्तानुलेप 2 खटाङ्गपाश 6 मदमदन ३ अङ्कुशपलाशकपाल 6 सर्वाद्यभ्यन्त ·३ तन्त्रसारसङ्गहे . 20 1 2 मध्ये शिवः केसरगाः स्वराः स्यु- देव्यः सदूत्यो निजपत्रगाश्च । वर्गावृतं यन्त्रमिद यथावत् कृप्तं करे यस्य स एव धन्यः ॥५२॥ घोप. सदन्तान्तनिशाकरायः प्रसादनामा वरदः शिवोऽयम् । अङ्गानि दीर्घा इह मूर्तयोऽन्याः सद्यावसाना मनुरेष साध्यः ॥५३॥ अस्त्रं विन्यस्य पूर्व निजकरतलयोः पृष्ठयोश्चापि मूर्तीः साङ्गं न्यस्येत् कनिष्ठाद्यथ शिवमुदित व्यापकं पञ्च मूर्तीः । मूर्धास्ये हाहाधिष्वपि शिरसि हृदो दिवक्ताणि पञ्च न्यस्येदों यथावत् पुनरखिलतनौ व्यापि मूर्धादिमूलम् ॥५४॥ 4 5 6 ध्यानम् । मध्ये शिव इति । भूजे अष्टदलं पद्ममालिख्य, कर्णिकायां मन्त्रः । तदन्त- आवादि। दिन्दलेषु देवीनीजानि । कोणेषु दूतीबीजानि । केसरेषु स्वरान् । बहिर्लिप्यावृतं जपादिना साधितं धारयेत् ॥ (३८-५२) घोष इति । हौं प्रसादमन्त्रः । हां हृदयम् । ही शिख । है कवचम् । ही नेत्रत्रयम् । हः अस्त्रम् । वामदेव ऋषिः । पक्तिश्छन्दः । शिमो देवता । अत्रमन्त्रेण करशुद्धि कृत्वा, करमूले मूलेन व्याप च कृत्या, हों ईशाय नमः । है 2 स आप धन्य.. 1 मध्ये शिरः 4 स योऽवसान. 8 शिमो यमः । 6 मूर्य । 6 मूत्यै ·नयोविंशः पटलः 1 धर्माचोदयेन पूर्वविधिना योगासने कल्पिते दीप्ते मण्डलशक्तिभिश्च विधिना शम्भु यथोक्त यजेत् । मूर्त्यनानि यजेद्यथाविधि पुनः पूज्या हृदो विद्यया विद्येशाः सगणेशलोकपतयः पञ्चाक्षरोक्तिः क्रमात् ॥५५॥ ध्यानाचनाहोमजपाभिषेक- नित्यं यथावद्विहितैरनेन । तुष्टः शिवो भक्तजनप्रसादी दृष्टानहष्टांश्च करोति कामान् ॥५६॥ ॥ इति नारयणीये तन्त्रसारसङ्कहे त्रयोविंशः पटलः ॥ तत्पुरुषाय नमः । हुं अघोराय नमः । ही वामदेवाय नम: । है सद्योजाताय नमः । कनिष्ठाद्यङ्गुलीपु न्यसेत् । पुनरङ्गानि । पुनर्देहे व्यापकम् । मूर्धास्यहृद्गुह्याटियु मूर्तयः । पुनरूज़पूर्वदक्षिणोतरपश्चिमवक्तेषु मूर्तयः । हृदयबीजेन सह पुनरङ्गानि । ईशानतत्पुरुषा- घोरखामदेवसद्योजाताख्यैः प्रथमावृतिः । अझैः द्वितीयावृतिः । पुनरन्तादयः । पुनरिन्द्रादयः । पुनर्ववादयः। (५३-५६) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गळ्याख्याने त्रयोविंशः पटलः ॥ 1 जप्ते जिने] ·4 ॥ अथ स्कन्दादिपटलश्चतुर्विंशः ॥ तारं वचन्नामिजले शिवयोनियुते नमः । मन्त्रदेवो गुदः शक्तिः कुक्कुटाब्जामयाद्दधत् ॥१॥ - रक्तो रक्तांशुको मुक्ताप्रचुराकल्पभूषितः । कराङ्गन्यासवत्तेन कणिकायां यजेदमुम् ॥२॥ (म) ओं जयन्ताय नमः । अग्निवेश्याय नमः । कृतिकापुत्राय नमः । भूतपतये नमः । 1 2 सेनान्ये नमः । गुहाय नमः । हिरण्यशूलाय नमः । विशालाक्षाय नमः। सशक्तिवज्रान् पत्रस्थान यजेदेतांश्चतुर्भुजान् । 3 तारं वचदिति । ओं वचद्रुवे नमः । “मूर्धास्ये हृदये नाभौ गुह्ये पादद्वये न्यसेत् ।' 4 पडक्षराणि ओं च हृदयम् । ओं चत् शिरः । ओं में शिखा । ओं वे कवचम् । मः अस्त्रम् । म नेत्रत्रयम् । सनत्कुमार ऋषि. ब्रह्मा विश्वामित्रो का । गायत्री छन्दः , उप्णिग्या । गुहो देवता । अक्षरलक्षजप. । पुरश्चरणम् । अझैः वृतिः । जयन्ताय नमः । कृत्तिकापुत्राय नमः । भूतपतये नमः । सेनान्ये नमः । गुहाय । प्रथमा- 1 न्यासवार्तेन ३ नम इति पदं A कोशे अमिवेश्ययेत्यादिपदानामनन्तरं नास्ति । 8 खशक्तिवान् 4 पडक्षरान् ·चतुर्विशः पटलः 1 2 (म) ओं देवसेनायै नमः । विद्यायै नमः । मेधायै नमः । प्रज्ञायै नमः । शक्तये नमः । कुफुटाय नमः । मयूराय नमः । द्विपाय नमः ।। एते दिकोणगाः पूज्या लोकेशान्तं यजेदिति ॥३॥ श्रीरक्षाजयपुत्रायुर्विधार्थादीन् ददेद्गुरुः । भूगुर्दीर्घाम्बुमान् साक्षात् सान्तमेष विष शिरः ॥४॥ नमः स्कन्दो निजाकस्थः किङ्किणीकादिमाञ्छिशुः । कम्पयन् कामदं वृक्ष तत्फलैः पतितैर्भुवि ॥५॥ हेमरत्नादिभिः पूर्णमात्मानं भावयन्मनुम् । जपेतस्याशु वर्धन्ते धनधान्यादिसंपदः ॥६॥ सातिथीगान्तघोपी द्वौ दण्डिनावं ततस्तयोः । नमः पराय गोप्ने स्यादेकेनार्य यजेत्योः ॥७॥ A 5 नमः । हिरण्यशूलाय नमः । विशालाक्षाय नमः । मेधायै नमः । प्रज्ञायै नमः । शक्तये नमः । कुकुटाय नमः । मयूराय नमः । द्विपाय नमः । तृतीयावृतौ पुनरिन्द्रादयः पुर्वन्नादयः ॥ भूगुरिति । स्वामिन् स्वाहा । नमः स्कन्द इत्यादि । ध्यानम् ॥ सातिथीति ,ओं ५ नमः पराय । गोप्ने ओं हूं नमः । पराय गोप्ने रेवन्ताय नमः हृदयम् । महाशास्त्रे शिरः । गोप्ने शिखा । प्रभवे कवचम् । दीप्त्रे नेत्रम् । 2 साक्षं 3 भावयेत 1 पुत्रार्यवीर्यादीनि घोषौ द्वौ दण्डिनावन्तक 43 5 पदाय ·तन्त्रसारसङ्कहे 1 2 वामे भार्या प्रभां पुत्रं सत्यकं दक्षिणेऽर्चयेत् । (म) ओं घोषपतये नमः । मधुकराय नमः । शाम्बालिने नमः । छुरिकायै नमः । खगाय नमः । धनुषे नमः । बाणाय नमः ।। आद्यांस्त्रीन् पूजयित्वाग्रे दिक्ष्वज्ञादीन् यजेत् परान् ॥८॥ (म) ओं गोप्ने नमः । पिङ्गलाक्षाय नमः । 3 5 वीरसेनाय नमः । शाम्भवाय नमः । त्रिनेत्राय नमः । शूलिने नमः । दक्षाय नमः । भीमरूपाय नमः ।। एतैः खनामभिर्मन्त्रैर्गोत्रादीन् पूजयेत् क्रमात् । पाश्विस्थविन स्कन्दं च शास्तारं पूजयेदिति ॥९॥ 6 प्रशास्त्र अस्त्रम् । रेवन्त ऋपि. । देवी गायत्री छन्दः । शास्ता देवता । वामे प्रभां दक्षिणेऽपत्यकम् । घोषपतये नमः । मधुकराय नमः । शाम्बलिने नमः । देवस्याने छुरिकायै नमः । खगाय ममः । धनये नमः । बाणाय नमः । चतुर्दिक्षु पुनरावृतिः । ओं गोप्ने नमः । पिङ्गलाक्षाय नमः । वीरसेनाय नमः । शाम्भवाय नमः । द्विनेत्राय नमः । शूलिने नमः । दक्षाय नमः । अभिरूपाय नमः । अष्टदलेपु पुनरिन्द्रादयः पुर्वजादयः ।। 1 माधूकराय 2 छुरिकायै झुरिकाय ।] 8 वाणाय नम इति A कोशे नास्ति । 4 आद्यानिति श्लोकाध A पुस्तके न दृश्यते । गोप्त्रे, पिङ्गलाक्षाय इत्यपि तत्पुस्तके नास्ति । 5 () रसेनाय नमः । स्कन्द वा ·.. C चतुर्विशः पटलः शास्तारं मृगयाश्रान्तमश्वारूढ़ गणावृतम् । पानीयाथ वनादेत ध्यात्वा मृगयुरूपिणम् ॥१०॥ मध्याह्ने सक्तु दत्वास्मै पुनरञ्जलिना जलम् । विकीर्य नवभिर्मन्त्रैस्तद्गणानपि तर्पयेत् ॥११॥ विश्रान्ताय ततस्तस्मै स्वकार्याणि निवेदयेत् । प्रीतचेतास्तथेत्युक्त्वा स तु यात इति स्मरेत् ॥१२॥ (म) रेवन्ताय नमः । शास्त्रे नमः । गोप्त्रे नमः । प्रभवे नमः । दीप्त्रे नमः । प्रशास्त्रे नमः ॥ 1 पूर्वोक्तवीजमन्त्रावेप्वाद्य पदविपर्ययात् । मूलं पराय गोत्राधिपतये हृदयं तथा ॥१३॥ (म) भूतनाथाय विद्महे भवपुत्राय धीमहि तन्नः शास्ता प्रचोदयात् । शास्तृपारिपदेभ्यो नमः ।। 2 । अथ तर्पणमुच्यते शास्तारमिति । मृगयाश्रान्तमित्यायुक्तप्रकारेण शास्तार ध्यात्वा तर्पयेत् । मध्याह्ने सक्तुं च दत्वा, रेवन्तं तर्पयामि । महाशास्तार तर्पयामि । गोतारं तर्पयामि । प्रभु तर्पयामि । दातारं तर्पयामि । प्रशास्तारं तर्पयामि । हु नमः पराय गोप्ने तर्पयामि । भूतनाथाय विद्महे भवपुत्राय धीमहि तन्नः शास्ता प्रचोदयात् तर्पयामि । शास्तृपारिपदेभ्यस्तयामि । आर्य तर्पयामि । शास्तारं तर्पयामि । गुहासन तर्पयामि 1 पुर्वोक्तधीनेति श्लोक: A कोशे नास्ति । 2 पार्षदेभ्यः ·.0 m तन्त्रसारसङ्ग्रह 1 2 एभिः साध्यादिभिर्मन्त्रैवलिं वास्मै हरेनिशि । 3 (म) नमो भगवते भूतनाथाय शास्त्रे महाशास्त्रे गोप्ने वरदाय स्वाहा । इष्टदा वरदा जानि इष्टान्नेन वलिं हरेत् ॥१४॥ (म) महाशास्त्राय नमः । भूताधिपतये नमः । रुद्रसुताय नमः । पञ्चकेश्वराय नमः । साघवे नमः । हरेर्दा दिक्षु मध्ये च मन्त्रैरेभिर्बलिं हरेत् । शावालिनो गणाः सर्वे कोटिकोटिविभाजिताः ॥१५|| 5 . । सेनान्यं तर्पयामि । भूतवल्लभं तर्पयामि । रुद्रजं तर्पयामि । लोकपूजितं तर्पयामि । नीलाश्व तर्पयामि । धेतमाता तर्पयामि । पीतानुलेपिन तर्पयामि । कामिन तर्पयामि । वरदं तर्पयामि । श्यामिन तर्पयामि । रक्तमालाधरं तर्पयामि । शूरं तर्पयामि । अमाय तर्पयामि । मातृगणप्रिय तर्पयामि । कालवासस तर्पयामि । गणाध्यक्ष तर्पयामि । खड्गहस्तं तर्पयामि । सहजाय तर्पयामि । जनावेशनं तर्पयामि । साधु तर्पयामि । संसाररक्षक तर्पयामि । शास्तृपारिपदेभ्य सर्वेभ्यो भूतेभ्यस्तर्पयामि || (१०-१४) अथ रात्रौ बलिं च कुर्यात् । चतुरश्रे स्थण्डिले तं पूजयित्वा , अभीष्टेनान्नेन महाशास्त्रे नम. 1 मध्ये भूताधिपतये नमः । रुद्रसुताय नमः । साधवे नमः । 1 सार्यादिभि. 2 वास्मिन् 8 नमो भगरत इति मन्त्रः , इष्टदा इति श्लोकश्च B पुस्तके नास्ति । 4 हखा दिक्षु 6 यलि सदा।

·चतुर्विशः पटलः ३४१ 3 4 5 नमो नमः । भवन्तु सहिताः सर्वे तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः । (म) नमोऽस्तु भीमवक्त्रेभ्यो विरूपेभ्यो विविधाकृतिभ्यः स्थिरेभ्यः चलेभ्यः वरदेभ्यश्च निषा ? नमः । पारगणेभ्यो बहुरूपेभ्यो विधरूपेभ्यः सद्भोऽसद्भयः सदसद्यः सर्वगणेभ्यो दक्षिणगणेभ्य इत्यादि । उदग्गणेभ्य इत्यादि । सर्वेभ्यः पिङ्गलेभ्यो महागणेभ्यो घोरेभ्यो. मृगयुभ्यो विनायकेभ्यो मूकेभ्यो बधिरेभ्योऽन्धेभ्यो जडेभ्यः स्थूलेभ्यः कृशेभ्यो दीर्धेभ्यो हृस्वेभ्यः स्त्रीभ्यो नपुंसकेभ्यः सद्भयोऽसद्भयः सदसद्यः सर्वगणेभ्यो 6 नमो नमः। 8 इष्टैवीजादिभिः शास्तुबलिं दत्वाचनक्रमात् ॥१६॥ दिक्षु पुनः "शाम्बालिनो गणाः सर्वे कोटिकोटिविभाजिताः । भवन्तु सहिताः सर्वे तेभ्यस्ताभ्यो नमो नमः " ॥ अष्टदिक्षु नमोऽस्तु । भीमरूपेभ्यो भीमवक्तेभ्यो विविधाकृतिभ्यः स्थिरेभ्यश्चपलेभ्यो बरदेभ्यो बिहुरूपेभ्यो विरूपेभ्यः सद्भयोऽसद्भ्यः सद- सद्भयः सर्वगणेभ्यो नमो नमः । दक्षिणगणेभ्य इत्यादि । पश्चिमगणेभ्य इत्यादि । उदग्गणेभ्य इत्यादि । सर्वेभ्यः पिङ्गलेभ्यो महाशान्तेभ्यो घोरेभ्योऽघोररूपेभ्यो मृगयुभ्यो विनायकेभ्यो बधिरेभ्यो मूकेभ्योऽन्धेभ्यो जडेभ्यः स्थूलेभ्यः कृशेभ्यो दीर्धेभ्यो हस्वेभ्यः स्त्रीभ्यो नपुंसकेभ्यः सद्भयोऽसद्यः सर्वगणेभ्यो नमो नमः । चतस्पु दिक्षु अग्रे पुनः 2 विरूपेभ्य इति B केशे नास्ति । बलाभ्यः । प्राणेभ्यः । 1 भीमरूपेभ्यः 4 वरदेभ्य इति B कोशे नास्ति । 6 एवं दक्षिणपश्चिमोदग्गणेभ्य इत्यादि । सर्वाभ्यः पिङ्गलाभ्यः । 7 घोररूपेभ्यः 8 हित्वा यथाक्रमम् । 9 चतुर्पु दिक्षु) ·तन्त्रसारसाहे 1 पूजया 2 3 अन्येषां च बहिमन्त्रैरेभिर्निशि वलिं हरेत् । तणेनेटो बलिना च गणेश्वर ॥१०॥ शास्ता संसारद्रौस्थित्यं नाशयेत् सर्वकामदः । नाभिस्थानातदण्डोऽयं भूताथिपतये च हृत् ॥१८॥ शास्तृमन्त्रोऽयमिष्टानि कुर्याद्वलिजपादिना । वहिः सभौतिकस्तोयमापाढी भगवान्मनुः ॥१९॥ अवस्थित कल्पतरोः शास्तारं वसुदायिनम् । ध्यात्वा लक्ष जपेदेतं मन्त्रं चामीकराप्तये ॥२०॥ तारं क्षौं क्षेत्रपालाय हृदाभ्याञ्जनासितम् । विवृताक्ष महाकाय मनि पिङ्गशिरोरुहम् ॥२१॥ 4 अनेन शास्तृपारिषदेभ्यः सर्वेभ्यो नमो नम इति बलिं हरेत् । एवं तर्पणबलिदाने कुर्यात् । ओं नमो भगवते भूतनाथाय शास्त्रे महाशास्त्रे गोप्ने वरदाय नमः स्वाहा । प्राकणे यामदोष्णा बलिहरणाच्छास्ता प्रसीदति । भां मूताधिपतये नमः ।। (१५-१८) वहिरिति । रैवते नम. । ओं ऐरेवते नमः । उपदेशः । शास्तृपञ्चाक्षरी । हृदयम् । व शिरः । ते शिखा । न कवचम् । मः अस्त्र । रैवन्त ऋपिः । पङ्क्तिश्छन्द. । शास्ता देवता । अर्चनादि पूर्ववत् ॥ तारमिति । ओं क्षौं क्षेत्रपालाय नमः । अक्षरसहस्रजपः । पुरश्चरणम् । क्षा हृदयम् । क्षीं शिरः । क्षु शिसा । 1 कवचम् । क्षौं नेत्रत्रयम् । क्षः अस्त्रम् । बटुक ऋषिः । गायत्री छन्दः । क्षेत्रपालो देवता । (१९-२०) 2 सर्वकामदम् । 1 नित्य बलि 8 नाभिस्सानन्तदपडो भूाधिपान्ते तये च हत् । 6 पासदेभ्यः * ऊर्वपिन ·चतुर्विशः पटलः A - 2 कपालिन गदापाणि सर्पसर्वाङ्गभूपणम् । झष्ट्राकरालवदन क्षेत्रपाल निरंशुकम् ॥२२॥ (म) एलेहि दुरु मुरु भज हन विघ्न महाभैरव क्षेत्रपाल बलिं गृह ठळ सिद्धेनानेन मन्त्रेण तत्कपाले वलि हरेत् । वामदोप्णाष्टदिकस्थानामन्येषां चानलादिभिः ॥२३॥ (म) अनलाय छ । अग्निकेशाय ठठ । कालाय ठठ। पिशिताशनाय ठठ। महाक्रोधाय ठठ । घण्डारवाय छ । पिङ्गलाक्षाय ठ। ऊर्ध्वकेशाय ठठ ।। गृहरक्षासमृद्धिश्रीजयान् कुर्यादयं बलिः । व्यालम्बोग्रजटाधरं त्रिनयनं नीलाजनाद्रिप्रभं दोर्द्वन्द्वस्थगदाकपालमरुणसम्यस्त्रगन्धोज्ज्वलम् । घण्डाशृङ्खलमेखलाध्वनिर्मिम हुकारभीमं विभु वन्दे मण्डलिताहिकुण्डलधरं ते क्षेत्रपालं सदा ।। एहि दुरु दुरु मुरु मुरु भञ्च भञ्च हन हन विघ्न विन, महाभैरव क्षेत्रपाल बलिं गृह्ण गृह खाहा । प्राङ्कणे स्थलिले पूजयित्वा, अनेन मन्त्रेण कपाले सकृद्धलिं हरेत् । अनलाय स्वाहा । अमिकेशाय स्वाहा । करालाय स्वाहा । घण्डारवाय स्वाहा। महाको- धाय स्वाहा । पिशिताशनाय स्वाहा । अष्टदिक्षु तद्वहिः । हेतुकाय नमः । त्रिपुरान्तकाय नमः। अग्निवेतालय नमः | अग्निजिहाय नमः। कालाय नमः । करालाय नमः। स्कन्दरूपाय नमः । अभिरूपाय नमः । अष्टदिक्षु ।। क्षेत्रपाल निरङ्कुशम् । १ एयेहि डुवु-मुपु भन्ज (एयेहि पिसहा मुरु भञ्ज)। 2 च नखादिभिः। 3 अनलाय स्वाहा । अनिकेशाय स्वाहा, करालय खाहा । घण्टरवाय खाहा | महाक्रोधाय स्वाहा । पिशिताशनाय खाहा । पिङ्गलाक्षाय स्वाहा ।

·३४४ तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 3 कुम्भस्थोऽमिशिखो मीनः शिवास्त्रान्तनिरोषितः ॥२४॥ (म.) ओं दीप्तफट् । जलफ्ट । ज्वालिनि फट् । तटफट् । हन फट् । सर्वज्वालिनि फटु । अङ्गान्येतानि देवोऽस्य दण्डीशो जटिलोऽरुणः । शूली परशुकमण्डल्वंक्षमाली त्रिलोचनः ॥२५॥ (म.) चण्ड फट् । पुष्पैः स्वभुत्तरेतेन वामदोष्णा समर्चयेत् । त्रिलक्षजपसिद्धन तेन कर्ग समाचरेत् ॥२६॥ नदीसैकतगां कृत्वा पुतलिं शालिपिष्टजाम् । दक्षिण पादमारभ्य छित्त्वा छित्त्वा तया हुनेत् ॥२७॥ प्रज्वाल्यामिमपामार्गरेखें वश्यो भवेद्विजः । दीप्तवही चिताकाठैः प्रतिकृत्या तथा हुनेत् ॥२८॥ राजा वशी भवेदेव वश्यः स्याद्वैश्यशूद्रयोः । सतिलस्तण्डुलैहेमकाष्ठामौ जुहुयादरेः ॥२९॥ 5 6 ? 8 कुम्भस्य इति । ऊर्च फट् । दण्डीशमन्तः । ओं दीप्तफट् हृदयम् । ज्वलफट शिरः । ज्वालिनि फट् शिखा ! तटफ्ट कवचम् । हनफ्ट् नेत्रत्रयम् । सर्वज्यालिनि फट् अस्त्रम् । चण्डकौशिक ऋषिः । वृहती छन्दः । चण्डेश्वरो देवता । 1 दान्तः शनान्तास्तनिरोधितः । 8 देवस्य 4 स भुक्तैः ६ शालिपिष्टिताम् । 7 पादमाश्रित्य 3 दीक्षा पट ज्वालामालिनि फट् । । नदी: सैक्त 8 वश्यं स्यात् ·चतुर्विशः पटलः , 1 3 उन्मादाय पयोहोमातच्छान्तिः खदिरानले। मारण तीक्ष्णतैलेन विषवृक्षानले हुतम् ॥३०॥ प्रियनुयही तत्पुप्पैः सर्पिपा या हुताद्भवेत् । पुरक्षोभः प्रसूर्यस्तद्वर्ग: सप्तदिनं हुनेत् ।।३१॥ लभेचदुचिवासोऽयमृणहा कामदो मनुः । खान्तं स्वान्तविष सबिन्दुसकलं बिन्द्रायुतं केवल पश्चैतानि पृथक् फलं विदधते बीजानि विग्नेशितुः । (म) गण जयाय ठठ । एकदंष्ट्राय हुं फट् । अचलकर्णिने नमो नमः । महोदराय नमः । दण्डाय हुं फट । तेषां तुल्यमिहागपञ्चकमिदं पडलक्षजाप्येन यत् बीज सिध्यति कामद गणपतेस्तेनायेत् कर्णिके ॥३२॥ (म) ओं गणाधिपतये नमः । गणेश्वराय नमः । गणनायकाय नमः । गणक्रीडाय नमः । 4 5 7 मन्त्रेण ।। त्रिलक्षजपः । पुरश्चरणम् । ओं चण्डफट् । स्वभुक्तैः स्वात्मन्याराधितैः तमर्चयेदनेन (२४-३१) स्वान्तमिति । ग गुगः । गौ गः । इति पञ्च बीजानि । सामान्य चाङ्गम् । गण जयाय स्वाहा हृदयम् । एकदंष्टाय हुं फट् । स्वाहा शिरः । अचलकर्णिने नमो नमः । स्वाहा शिखा । गजवक्ताय नमो नमः । स्वाहा कवचम् । महोदराय दण्डाय हुं फट् स्वाहा अस्त्रम् । गणक ऋषिः । निवृद्गायत्री छन्दः । गणपतिर्देवता । पडलक्षजपात् 1 वृषवृक्षानले १ परक्षोभः 4 भण्डाय हुँ 5 इदं दंष्ट्राय मल्हेक्ष ? गणेश्वरायेति A कोशे नास्ति । 3 विन्दौ युत 6 गणपति ·तन्त्रसारसहे मूतीरेता दिग्दलेवर्चयित्वा कार्या पत्रेप्वगपूजा यथावत् । (म) वक्रतुण्डाय नमः । एकदंष्ट्राय नमः । महोदराय नमः। गजवक्त्राय नमः । लम्बोदराय नमः। विकटाय नमः ॥ विघ्नराजाय नमः । धूम्रवर्णाय नमः ॥ एते पूज्या दिग्वितिक्ष्वेवमिष्टा लोकाशान्तं दर्शयेतस्य मुद्राम् ॥३३॥ मध्येऽनामा निर्गताङ्गुष्ठकाग्रा मुर्मुिद्रा तस्य चाधस्त्यमध्या। होमोपेतोऽसौ चतुर्थ्यामवश्यं याग. कार्यस्तस्य सर्वार्थसिद्ध्यै ॥३४॥ ध्यायेत् स्वैश्येन देवं वृहदुदरतनुं तं चतुर्बाहुमेकं () दन्तं पाशाङ्कुशाभ्यां गजमुखमरुण दन्तभक्ष्ये दधानम् । साध्य पाशाङ्कुशाभ्यामिह विधिवदुषानीय तस्योपरिस्थो वश्याकाझी जपेतं सपदि विधिरय हन्ति रुटस्य रोषम् ॥३५॥ 1 2 3 । सिद्धिः । गणाधिपतये नमः । गणेश्वराय नम. । गणनायकाय नमः । गणक्रीडाय नमः । दिग्दलेषु दलेषु पुनरङ्गानि । वक्रतुण्डाय नमः । एकदंष्ट्राय नमः । महोदराय नमः । गजवक्ताय नमः । लम्बोदराय नमः । विकटाय नमः । विनराजाय नमः । धूम्रवर्णाय नमः । अष्टतिच पुनरिन्द्रादय : । पुर्वज्रादय. ॥ ध्यायेदित्यादिना ध्यानम् । विधिवदिति । पाशेन कण्ठे बद्धा, अनुशेन ललाटे संविध्य, (३२-३४) 1 मध्या तर्जा 2 अथास्तु मध्यम् । होमेपेतो ·चतुर्विशः पटलः ३४७ दन्तेनारुणचन्दनेन च कृतं श्वेतार्कमूलेन वा निम्वेनेभहतेन वा गणपतिं स्पृष्ठोपवासान्वितः । शीतांशुमहणे सदा जपत तही शिखायां धृत कुर्यात् स व्यवहारवादसमरेपूच्चैजय च श्रियम् ॥३६॥ । 2 वश्यं चिताभस्म शिरोविकीर्ण 3 5 ललाम गोरोचनया कृतं च। आज्याजसूत्रेण मपीहतार्क- तूलाज्यकालाक्तयुजा च वश्यम् ॥३॥ राज्ञः सुरामासहुतेन पनी कश्या हुतै. कृष्णविलैरमात्यः । वेश्याना तण्डुललोणहोमात् कन्या हुतैर्मातुलजैश्च पुष्पैः ॥३८॥ दधिमध्वाज्यनिरिक्तैर्मागसमिद्धि कृतं हुतं वश्यम् । यत्किश्चिद्भक्ष्यतादशगाः स्यु. प्राणिन सर्वे ॥३९॥ स्वान्तिकमानीय । ललाम-lawstal 1 नवनीतेति । गकारद्वय व्यत्यस्तमुखं लिखित्वा, तदन्तः हीकार, तदन्तर्जीवाख्यादि । बीजयुगस्य बहिः त्रिकोण, कोणेषु तद्वीजम् , त्रिकोणस्य बहिः गणपतिबीजेन मालावद्वेष्टयेत् । एवं लिखित्वा, प्राणप्रतिष्ठामन्त्र . 1 शीतांशूमगणे 2 जपतु 3 मपीकृतामुलाज्याक्तकालकृक्तादवश्यम् । 4 मांसहतेन 5 वश्या भवेत् ·३४८ तन्त्रसारसङ्गहे 1 नवनीते वीजयुग व्यत्यस्तमुखं लिखेत् स्वसाध्याख्यम् । वश्य स्यात्तभुक्तं कार्योऽय विधिरपूपे वा ॥४०॥ कर्मभिरुधैर्भजते यस्तज्जपतर्पणादिभिनित्यम् । 2 3 5 विघ्नाः सक्षीयन्ते वर्धन्ते संपदश्चास्य ॥४१॥ मुक्तोष्ठदन्तौ तु मघौ महेन्द्रः स दीर्घवेधा रसमिन्द्रयुग्मम् । एतस्य वैघ्नस्य मनोः समस्त पूर्वोक्तवत् कर्मफलं च विद्यात् ॥१२॥ घोषो भृगुः सापदिक् पिशाची मास सहक्खे शिर एप मन्त्र. । उच्छिष्टविनेश इति प्रतीत- स्तत्कर्म कुर्यादशुचिर्जपादीन् ॥४३॥ 6 7 8 मष्टोत्तरशतं जपेत् । चतुश्चत्वारिंशद्वारं मालामन्त्र जपेत् । चतुर्वारमृच जपेत् । रात्रौ मध्यमे यामे एतत् कर्म कुर्यादृश्यम् । ' मुक्तोष्ठदन्ताविति । मेघोरकाय. स्वाहा । (३५-४२) विश मन्तः॥ घोपो भूगुरिति । हस्तिपिशाचिलेखे स्वाहा । हस्तिहृदयम् । पिशाची शिरः । 2 तजलतर्पणादि 3 विनानि 1 ससाध्याख्यम्। 4 युक्तौष्ठदन्ती 7 सापतिमत् 5 सिध्येत् । 6 योपो भृगुः 8 मांसासदृक्खे 9 युक्तोष्ठदन्ताविति ।

·चतुर्विशः पटलः ३४६ 1 2 साध्याख्या मनुफ्त्रप्रतिवपुः कृत्या मधूच्छिष्टज भूमिस्थं खदिरानले तदुपरि शिते हुतं वश्यकृत् । मन्त्र नामविगमित जपतु तर्ने तथा धारयेत् सप्ताहं नरसर्पिपा निशि हुनेवश्य विदुस्तत् त्रयम् ॥४४॥ तत्सप्तजप्तं तिलजानुलेप नेलाञ्जनं वा भुवि वश्यमुत्तमम् । उच्चाटनायास्थि कपेः खनेद्गृहे क्षेत्रे तथा सस्यविनाशनाय च ॥४५॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसग्रहे चतुर्विशः पटलः ॥ लिखे शिखा । स्वाहा कवचम् । स ह: अस्त्रम् । किष्किन्ध ऋषिः । विराट् छन्दः । उच्छिष्टगणपतिर्देवता ॥ (४३-४५) पाशाङ्कुशाढ्यो झरुणश्च नमो ध्येयो निनाङ्गै सहितो गणेशः ॥ ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने चतुर्विशः पटलः ॥ 1 पलभृक् प्रतिवर 2 हुनेदृश्य ·॥ अथ मार्ताण्डभैरवादिपटलः पञ्चविंशः ॥ 1 2 3 4 5 घोषोऽसूक्माणमन्वर्षी दण्डी मार्ताण्डभैरवः । धर्मार्थकाममोक्षणां कर्ता विम्चपुटीकृतः ॥१॥ (म) मिह मिझ टि । सूर्याय भास्कराय भानवे खये दिवाकराय नमः । हस्वाः स्युर्मर्तयः पञ्च प्रांशवोऽङ्गानि तस्य च । पादं द्वितीय तेजोहग्दण्डी विम्ब इति स्मृतः ॥२॥ समृज्य हस्तौ बस्त्रेण शोध्ये पृष्ठतले तयोः । अङ्गुष्ठादौ न्यसेन्यूमध्यमाद्यनुजान्ततः ॥३॥ अगानि न्यस्य मूलेन व्यापी सृष्टया न्यसेत्तनौ । पञ्च मूर्तीः शिरोक्तूहृद्गुह्याधिषु विन्यसेत् ॥४॥ 6 7 8 पोपोऽसृगिति । ह्यौं हां हृदयम् । ह्रीं शिरः। शिखा । ह कवचम् । यौं नेत्रत्रयम् । ह्यः अत्रम् । हीं हौं । एवमुत्कृष्टतरः । ह्य ठ्य सूर्याय नमः । वीं भास्कराय नमः । दू भानवे नमः । हैं रवये नमः । यों दिवाकराय नमः । करयोरहानि न्यसेत् । तले नेतं च देहे व्यापक कृत्या, शिरोवक्तहृद्गुह्याधिषु पञ्च मूर्तीन्यसेत् । पुनर्नेलान्तमानि न्यस्य पीठकल्पनायाः । 1 प्राणमन्व 2 पुटीकृते। 8 मिह इति मन्त्रोऽयं B कोशे नास्ति । प्रस्थाः स्युः । प्रांशवो गार्गि 6 शीतस्य च वा तद्विनयं तेजो हम्दण्डी 7 विम्यमिति स्मृतम् । 8 संपूज्य 9 पच मूर्तिः ·पञ्चविंशः पटलः 1 अनानि न्यस्य नेत्रान्तं साक्षाद्देवो भवेत् खयम् । 2 संकल्प्य विधिवत् पीठं दीप्तादिनवशक्तिमत् ॥५॥ न्यस्येदुपां प्रभा सन्ध्यां प्रज्ञा दिक्ष्यजकर्णिके । दण्डी दीर्घस्वनामादिवर्णरावाहयेततः ॥६॥ सिन्दूरारुणमीशानं वामार्धदयितं रविम् । पाशानुशधरं देवं साक्षमालं कपालिनम् ॥णा खनाहाब्जारिशक्तींश्च दधानं चतुराननम् । हृत्पमस्थमुदाराह स्मेरवक्तं महेश्रुतम् ॥८॥ अष्टयाई द्विपटाक्ष पद्मस्थं रविमण्डले । यजेयथोपचार तं विम्वेन हृदयेन च ॥९॥ अयं च विधिवद्दद्यान्मूलेन तपनोदये । सूर्य च भास्कर भानु रवि दिक्षु दिवाकरम् ॥१०॥ विदिक्षु च यजेदेताः पूर्वोक्ताः पञ्च मूर्तयः । यजेद्यथावदङ्गानि नेत्रमीशानगोचरे ॥११॥ 3 4 दीक्षा सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा । अमोघा विद्युता चेति नवमी सर्वतोमुखी । इति नव शक्तयः । उ उपायै नमः । प्रां प्रभाथै नमः । स सन्ध्यायै नमः । प्रां प्रज्ञायै नमः । कर्णिकायां चतमूपु दिक्षु एवं पूजां कृत्वा , तस्मिन् पीठे आवास, हृदयेन सई बिम्बमन्त्रेणोपचारान् कल्पयेत् । . 1 मूर्त्यन्तं , शक्तीति 3 पद्मस्थे 4 यजेदेतैः 5 चतुषु दिक्षु (७ ·३५२ तन्त्रसारसङ्ग्रह 1 2 शुक्र: कुजो वुधो राहुर्गुरुमन्दः शाशी ध्वजः । एतेऽचनीयाः पूर्वादिपूर्वपत्रेऽरुण यजेत् ॥८२॥ दण्डिना खादिवर्णेन पुनः स्यादायुधार्चनम् । अयप्रदानमेवं तं यजेन्मार्ताण्डभैरवम् ॥१३॥ आरोग्यमायुः श्रीविद्या कान्तिः पुष्टिर्धन यशः । सौभाग्य शक्तिरैश्वर्य रक्षा मेधा वचो द्युतिः ॥१४॥ सिध्यन्त्येवंविधाः कामा मन्त्रस्यास्य प्रभावतः । महामांसमहातैलतिलाघातपूर्वकै. ॥१५|| सूर्यं च भास्कर भानुं रविं दिक्षु दिवाकरम् । विदिक्षु च यजेदेताः पूर्वोक्ताः पञ्च मूर्तयः ।। पुनरावृति. । ईशे नेत्रम् । शुक्रः कुजो बुधो राहुर्गुरुर्मन्दः शशी ध्वजः । एतेऽर्चतीयाः पूर्वादिपूर्वपत्रेऽरुण जपेत् ॥" दण्डिना खादिवर्णेन सह पुनरायुधाचनम् । पाशाय नमः । अनुशाय नमः । अक्षमालायै नमः । चक्राय नमः । शक्तये नमः । अष्टदिक्षु पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वज्रादयः । “सिन्दूरारुणमष्टनाहुमरुणैराकल्पकैर्भास्वरं वामा शनिवेशितस्वदयितं व्यक्षैधतुर्वक्त्रकैः । सत्पाशाङ्कुशमक्षसूत्रममलं युक्तं कपालं अमात् खशाने जलज दधानमथ तच्चक्र च शक्ति स्मरेत् ।।" १ यादिवर्णन B अर्यप्रधानमेव ·पञ्चविंशः पटलः ३५३ 2 अनेन लक्षहोमेन निर्गुिप्तोऽपि लभ्यते । ग्रीहिसपिर्विल्यतिलैर्लक्षहोमालभेनिधिम् (2) ॥१६॥ गन्धाश्मेभगद पक कृकवाकुशिरोरुहम् । मृतचीरवसाहस्तिच्छत्रं मूलं सितार्कजम् ॥१७॥ वर्तिरतैः कृता गुप्तं विधानं दर्शायेद्भुवि । एकपादेन तिष्ठन्तो यत्र ध्यायन्ति पक्षिणः ॥१८॥ पादाहता ध्वनेर्वा भौमेयं तत्र निर्दिशोत् । अपरोहस्य वृक्षस्य प्ररोहाधश्च तद्भवेत् ॥१९॥ अन्यैश्च लक्षणैर्विद्वान् शास्त्रान्तरविकल्पितैः । ज्ञात्वा विधानमेतेन निधिना तत् समुद्धरेत् ॥२०॥ ज्ञानमात्रे धने मन्त्री लाजैः समधुरत्रिकैः । हुत्वा पञ्च सहस्राणि सुख तद्दव्यमुद्धरेत् ॥२१॥ 3 4 । एवं संपूज्य, रवेरुदयेऽयं प्रदद्यात् । महामांसं नरमांसम् । महातैलनरतलम् । पूर्वकैरेवमादिभिः । गन्धाश्म-गन्धपापाणम् । कृकवाकुशिरोरुहम्=ajgunda hotapens ile ((arpand claowlsasa । मृतचीरवसा = CONSURAS 20 | अथवा तद्वस्त्रं तद्वसा च । हस्तिच्छतं = Immatlamwlad Ragand निधान-निधिः । एकपादेन = 69CR codelsmatmlm | ध्यायन्ति = भौमेय विधिः । अप्ररोहस्य = oilssaTLJATIOHRolando (१) । प्ररोहः ailssaid (१) । विकल्पितैः अनेनैव अनेनैवेति ।। (१-२१) ध्यायन्तीव । 1 मृतोचिरवसाहन्तिच्छत्रमेल सिनाकुजम् । 2 वतिरकैकता गुप्त 4 हुनेत् पञ्च 3 पादाहतात् ध्वनिरुवों 45 ·३५४ तन्त्रसारसगृहे 1 2 3 5 अनेनैव हि सिध्यन्ति खिलखङ्गादिसिद्धयः । सदीर्घामिवियद्दण्डी हल्लखा सकलो भृगुः ॥२२॥ (म) है अर्काय भूर्भुवः स्वरे ज्वालिनि हूँ हः हां ॥ प्रयोजनादितिलकः साक्षान्ताङ्गः स्मृतो मनुः । पद्मासनोऽरुणो रक्तवस्त्रः स्वद्युतिबिम्बगः ॥२३॥ उदारः पद्महग्दोा सौम्यः सर्वाङ्गभूपितः । रक्ता हृदादयः सौम्या वरदाः पद्मधारिणः ॥२४॥ विद्युत्पिञ्जनिभं त्वम्त्रमुग्रदंष्ट्र भयापहम् । श्वेतः सोमोऽरुणागारः शुद्धकांस्यनिभो बुधः ॥२५॥ पीतो बृहस्पतिः शुक्रः शुक्लो नीलश्शनैश्वरः । कृष्णाहारनिभो राहुर्धनः केतुरुदाहृतः ॥२६॥ चामोरुन्यस्ततद्धस्ता दक्षहस्ताभयप्रदाः । स्ववर्णवस्त्राद्या दण्डिस्वनामाद्यर्णबीजकाः ॥२७॥ G 7 सदीर्घामिवियदिति । हो ही सः । प्रयोजनादिति । लकनामा मन्त्रः । है अर्काय हृदयम् । भूर्भुवः स्वरे शिरः । ज्वालिनि शिखा । हूं कवचम् । हः अस्त्रम् । हां नेत्राभ्याम् । पद्मासन इत्यारभ्य अर्धकायः । कृताञ्जलिरित्यन्तेन तउत्पतिपतिरुच्यते । पूर्वान्ताङ्गुष्टतर्जनी अगुष्ठादितर्जन्यन्तम् । वीजैस्त्रिभिरिति एफैकबीजेन एकैक माणायाम कुर्यादित्यर्थः ।। पूर्व पीठपूजां कृत्वा देव पूजयेत् । पीठपूजाप्रकार:-~है अर्काय 1 विलखङ्गादि - स्वाक्षान्ताः स्मृतो 5 उदारपद्मक 2 ज्यालिनि हुँ रत् भा। 4 सुद्धितिविम्बकम् । 6 उपदंष्ट्राभयावहम् । 7 तदवस्था ·पञ्चविंशः पटलः .. 2 ग्रहाः सर्वे शनिर्देष्ट्री राहुस्तु विकृताननः । आताम्रनेत्रो रक्तसरर्थकायः कृताञ्जलिः ॥२८॥ अस्त्रेण हस्तौ संशोध्य पूर्वान्ताङ्गुष्ठतर्जनी । न्यस्याङ्गुलीषु पञ्चाझं लोचनं तलयोन्यसेत् ॥२९॥ मूलं च व्यापक बीजैत्रिभिः प्राणान् समायमेत् । व्यापकं न्यस्य मूर्धादि मूलमहानि कल्पयेत् ॥३०॥ प्रक्षाल्य पात्रमन्त्रेण मूलेनापूर्य बारिणा । गन्धपुप्पाक्षतान्न्यस्य दूर्वाग्रन्थि च मन्त्रयेत् ॥३१॥ आत्मानं तेन संप्रोक्ष्य पूजाद्व्यं च तद्भवम् । प्रभूतं विमलं सारमाराध्यं परमं सुखम् ॥३२॥ पीठावीन कल्पयेदेतान् हृदा मन्ये विदिक्षु च । पीठोपरि दाज च केसरेप्वष्टशक्तयः ॥३३॥ दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिमिला तथा । अमोघा विद्युता चेति मध्येऽर्ध्या सर्वतोमुखी ॥३४॥ 3 4 प्रभूताय नमः । ९ अर्काय विमलाय नमः । हे अर्काय साराय नमः । अर्कायाराध्याय नमः । हः अर्काय परमसुखाय नमः । मध्ये कोगेषु आधारशक्त्यै नमः । अनन्ताय नमः । पृथिव्यै नमः । धर्माय नमः । ज्ञानाय नमः । वैराग्याय नमः । ऐश्वर्याय नमः । 1 पूर्वोpङ्गुष्ठ 8 पुष्पाक्षतं न्यस्य 2 मूले च * आत्मानन्देन संप्रोक्ष्य ·३५६ तन्त्रसारसाहे (म) रां री रुंरेरैरों रौं रं रः । 1 बीजान्येतानि शक्तीनां पीठमेव कृतं यजेत् । आवाह्योपहृदा सूर्य स्थापयेत् कर्णिकोपरि ॥३५॥ दद्यात्तेनैव पाद्यादि सर्व यावद्विसर्जनम् । स्वकान्तौ दण्डिनौ चण्डौ मज्जादशनसंयुतौ ॥३६॥ मांस दीर्घाभिपाट्यायुरेततस्योपहृद्विदुः । एतच्च साधयेत् कामानमिपेकजपादिना ॥३७॥ वहीन्द्ररक्षोमस्तां दिक्षु पूज्या हृदादयः । स्वमन्त्रैः कर्णिकान्तस्था दिक्ष्वस्त्रं पुरतश्च दक् ॥३८॥ पूर्वादिदिक्षु संपूज्याश्चन्द्रज्ञगुरुभार्गवाः । आमेयादिपु कोणेपु कुजमन्दाहिकेतय. ॥३९॥ स्नात्वा विधिवदादित्यमाराध्यार्थपुरस्सरम् । हुतान्तमैशे गिर्माल्य तेजश्वण्डाय दीयताम् ॥४०॥ अधर्माय नमः । अज्ञानाय नमः । अथैराम्याय नमः । अनैधर्याय नमः । अनन्ताय नमः । है अर्काय नमः । पद्माय नमः । ओं रां दीप्तायै नमः। री सूक्ष्मायै नमः। जयायै नमः । ₹ मद्रायै नमः । निमृत्यै नमः । रों विमलायै नमः । रौ अमोघायै नमः । रं यु- 1 मजादर्शानसंयुता। १ वहीशरक्षी मरता ·पञ्चविंशः पटलः ३५७ 1 2 प्रस्थोद्वहं त्रिकावैकं पात्र ताम्रमय शुभम् । सपूर्य गन्धतोयेन रोचनादि च विन्यसेत् ॥४१॥ रोचनाकुङ्कुमाधारिरक्तगन्धकुशाक्षताः । वेणुवीजयवाः शालिश्यामाकतिलराजिकाः ॥४२॥ जपापुष्पान्विता एते ग्राह्याः सौरेण संभवाः । जप्त्याय किञ्चिदाराध्य सूर्य च स्मृतिपूर्वकम् ॥४३॥ उत्थाप्यतच्छिरो यावज्जानु स्पृष्टमहीतलः । दद्यादर्थ दिनेशाय साधकः सर्वसिद्धये ॥४४॥ स्वविद्यामन्त्रितैः कुम्भैरचनाक्रमकल्पितः । नवभिः स्थापयेत् साध्यं ग्रहशान्त्यादिसिद्धये ॥१५॥ यः सूर्य भजते भक्त्या मन्त्रेणानेन नित्यशः । दीक्षितो मुनिपर्यन्तं सर्वमिष्ट स साधयेत् ॥४६॥ संग्रामविजयं सामिवियदौ यष्ठविन्दुमत् । तस्य मूर्धादिपादान्तमूलं प्रसृतमुद्रया ॥४७॥ 5 तायै नमः । र: सर्वसिद्धिदायै नमः । एवं पीठपूजा । तस्मिन् पीठे देवमावाहयेदनेन । हं ख खं खपोत्काय नमः । उपहृन्मन्तः । उपचारांश्चानेन दद्यात् । 'अग्नीशरक्षोमस्तां दिक्षु पूज्या हृदादयः ।' पुरतो नेत्रम् । पूर्वादिदिक्षु चन्द्रादय. । कोणेपु कुजादयः । पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वञादयः ।। (२२-४६) संग्रामविजयमिति । हौं संग्रामविजयमन्त्रः । हां हृदयम् । ही शिरः । हूं शिखा । हैं कवचम् । हौं नेत्रत्रयम् । हूं. अस्त्रम् ) है खपोक्ताय । हां अर्काय । 1 प्रस्थद्वयं त्रितं वैक 2 रोचनादींध 6 मुक्तिपर्यन्तः 3 जला पुप्पान्विता 6 न्यस्य मूर्धादिपादान्तं 4 जानुपृष्ठ ·૨૬૮ तन्त्रसारसङ्गहे अङ्गानि च यथान्यायमात्मानं भावयेद्रविम् । ध्यान वश्येऽरुण स्तम्भे पीतमाप्यायते सितम् ॥४८॥ अभिचारविधी कृष्ण मोहने शकचापवत् । योऽभिषेकजप-यानपूजहोमपरः सदा ॥४९॥ तेजस्वी सुभगः श्रीमान् स युद्धादौ जयं लभेत् (१ । ताम्बूलादाविद न्यस्य जप्ता दद्याद्वशीकरम् ॥५०॥ न्यस्तवीजेन हस्तेन स्पर्शनं वश्यकृद्विदुः । 1 भवेल्लोकप्रियो देही तत् सदा मनसा स्मरन् ॥५१॥ । इत्याद्यनानि । याज्ञवल्क्य ऋपिः । गायत्री छन्दः । सविता देवता । प्रयोजनतिलकव- त्पूजा। चतुरथ निमेखलं कुण्डं हस्तमानेन कृत्या, अमिजननममिमुखं च कृत्वा, परिस्थापना पूर्वं दक्षिणभागे कलशं पूरयित्वा, आकृष्णेनेत्यनेन सहस्रमकसमिधो हुनेत् । तावजप्तेन तेन कलशेन प्रस्तमभिपेचयेच्च । धेनुर्दक्षिणा । एवं कृते सूर्यबाधाया विमुच्यते । एवं तस्मिन्नमावेव एकैकदिनमन्येषां ग्रहाणां तत्तत्समिद्रिहोंम कुर्यात् । सोमाहारकबुधबृहस्पतिशुक्रशनैश्चरराहुकेतवो ग्रहाः । . " अर्क: पलाशखदिरावपामार्गोऽथ पिप्पलः । उदुम्बरशमीदूर्वाकुशाश्च समिधः क्रमात् ।। धेनुः शङ्खस्तथानड्डान् काञ्चनं वा सखी ह्य. । कृष्णागौरायसइछाग एता वै दक्षिणाः स्मृताः ।। आकृष्णेन, आप्यायस्व, अग्निमूर्धा दिवः । उद्बुध्यस्य, बृहस्पते अतियत्, । शुक्र ते अन्यद्यजनम् । शन्नो देवीरभिष्टये । कया निश्चित आभुवत् । केतुं कृण्वन्न केतवे । नवग्रहाणां मन्त्राः । स्वविद्यान्दोक्ताः । एवं कृते ग्रहाणां वैषम्य नश्यति ।। (४७-५१) " 1 जपन् 2 सूर्यबाधात् (0 B कृष्णनस्तये ·पञ्चविंशः पटलः ३ ब्रह्मान्तो दण्डिनी मज्जा कान्तान्त कामटद्वयम् । (म) शुष्करूपाय ठठ । शुष्मतेजसे ठळ । शुप्मकाराय ठठ । शुष्मबलाय ठठ । शुष्म हुं फट् ठठ ॥ एप सूर्यमनुः साङ्गः कथितः सर्वसिद्धिदः ॥५२॥ अनेन बहुभिः प्राप्ता. खेचरत्वादिसिद्धयः । का कथा तस्य मन्त्रस्य धनारोग्यादिसाधने ॥५३॥ रक्तगन्धान्वितैरिटैणिजप्तैर्घटोटकै । हस्तेऽवारे सप्तम्यां प्लावयेत् सर्वसिद्धये ॥५४॥ (म) उत्तिष्ठ पुरुष हरि पिङ्गलदेहि टापय टळ ॥ कृतिकायां प्रतिपदि नित्यं वा शालिभि नेत् । शमीसमिद्धिरत्नेन सदना या धनेच्छया ॥५५॥ 3 ब्रह्मान्त इति । ओं खपोक्ताय स्वाहा । शुप्सरूपाय हृदयम् । शुष्मतेजसे शिरः । शुष्मकराय शिखा । गुप्मक्लाय कवचम् । शुष्म हुं फट् अस्त्रम् । ओं वृणि: मूर्य आदित्यः । घृणिमन्त्रः ।। (५२-५४) उतिष्ठेति । उतिष्ठ पुरुष हरिपिङ्गलदेहि ददापय स्वाहा । कृत्तिकायां प्रतिपदि शाल्यादिभिर्देव्यैः हुतात् समृद्धिः । ज्योतिष्क-0017gym मलक्षय, पाप्मक्षयः । 1 दान्तेनी 2 मज्जा णा अण्णा 3 रक्तगन्धा सितैरिष्टे a उतिष्ठ पुष्टखपि पिगमडे विटडा चश ठठ । [उतिष्ठ पुरुष हरि.... लेहितपिङ्गलाक्ष देहि ·३६० तन्त्रसारसाहे 2 3 सिध्येदाज्यहुतादिष्ट ग्राम पद्महुतालभेत् (१) । ज्योतिएकतैलहोमेन धनधान्यजयावहः ॥५६॥ वायसस्य वृहत्पिण्ड परराज्य जयेन्नृपः । मेपीवृताक्तमांसैरप्यश्वत्थसमिधो हुनेत् ॥५७|| इप्टकन्याप्तये सर्पिहुँतेन स्यान्मलक्षयः । घृतान्तहोमोऽन्नेन श्रीधनधान्यजयावहः ॥५८॥ पायसम्य वृहत्पिण्डे तुरगानिमुखे हुनेत् । सौवर्गाश्वत्थकल्पद्रुमकुहरमुखे ताटनानिप्पतन्तं तज्वालादीप्तवक्तं धृततुरगतनु रोमकूपोद्गमाभिः । वर्षन्त देशैर्धनमभिलपित पावकं सुप्रधान ध्यायन्नग्रे धनाय प्रतिपदि जुहुयातन्मुख वायसे वा ॥५९|| 6. 7 8 तुरगामिमुखे- तुरगरूपस्य अग्नेर्मुखे। तुरगः= अव । शिखी-अग्निः। रिक्ततातमः= दारिद्यदोपः । अजीर्ति. अजीर्णम् ailcoggyog || (५५.६०) 1 वर्महुतात् 2 'धनधान्यजयावहः । बायसस्य बृहत्पिण्डम् ' इति B कोशे नास्ति । 8 पायसस्य 4 मेपीवृताक्तामासेकमवतं 5 खात्मलक्षणः । 6 सौवर्णाश्वत्थेतिपय B कोशे न दृश्यते । 7 ताडरात् 8 धृतदुरग ·पञ्चविंशः पटलः एकाहुत्या शिखी तुष्टो नाशयेद्रिततातमः । आरोग्यकामस्तज्जता आहारान् भक्षयेत् सदा ॥६॥ आजीर्तिनश्यति क्षिप्रं तज्जप्तोदकपानतः । (म.) चित्पिङ्गलदल दह पच सर्वज्ञ 3 आज्ञापयति ठळ॥ 5 6 प्रक्षिप्यानि स्वबीजेन दीपयेन्मनुनामुना ॥६१॥ अनिं प्रज्वलितं वन्दे जातवेदोहुताशनम् । सुवर्णवर्णममल समिद्धं विश्वतोमुखम् ॥६॥ कुर्यात् सन्निहितस्याग्नेरुपस्थानमनेन च । (म.) अग्नये नमः । वैश्वानराय नमः । जातवेदसे नमः । हुताशनाय नमः । हुतवर्मने नमः । हुतवहाय नमः । 7 . अथ होमविधिः । चिदिति । इधुमात्रे स्थण्डिले केनापि शकलेन त्रिकोणं कृत्वा, तन्मध्ये रे बीज विलिख्य, शकलं निरस्य, अप उपस्पृश्य, र बीजेन अग्नि निक्षिप्य, चिपिङ्गल हन हन दह दह पच पच सर्वज्ञ आज्ञापयति स्वाहा । अनेन दोपयेत् । " अग्नि प्रचलितं वन्दे जातवेदोहुताशनम् । सुवर्गवर्णममल समिद्धं विश्वतोमुखम् ॥" अनेनोपस्थानं कुर्यात् । पुनः परिसमूह्य परिस्तीर्य पर्यक्षमर्चयेत् । अग्नये नमः । वैश्वानराय नमः । जातवेदसे नमः । हुताशनाय नमः । हुतवर्मने नमः । हुतवहाय 1 रिक्ततां ततः। 4 चित्पितलं हन पत च सर्वज्ञः 6 जातवेद 46 2 नाहारान् 3 अकीर्तिः 5 प्रक्षिप्ताग्निस्वबीजेम बीजयेत् 7 हुतवर्माय 8 हुतवाय ·३६२ तन्त्रसारसङ्गहे देवमुखाय नमः । सप्तजिह्वाय नमः ।. अमीभिरष्टदिक्षु अग्निराराध्यः सर्वसिद्धये । वैवानर जातवेद इहावलोहिताक्ष सर्वकर्माणि साधय ठ॥ 1 अनेनैकसमिद्धोमादग्निः सन्निहितो मवेत् ॥६३।। सर्वहोमविधौ तद्वदेप मन्त्रोऽपि सिद्धिदः । (म.) भूर्भुवः स्वः अग्निर्जातवेद इहावह सर्वकर्माणि साधय ठठ। एतत्कृष्णचतुर्दश्यां व्याहृत्याद्ययुतं जपेत् ॥६४॥ न्यग्रोधसमिधो व्रीहितिलराजीवृतान्विताः । सपायसवृता नित्यं पञ्चभिर्मनुभिहुनेत् ॥६५|| 2 नमः । देवमुखाय नमः । सप्तजिह्वाय नमः । एतैरष्टदिक्षु, वैश्वानर जातवेद इहावलो- हिताक्ष, सर्वकर्माणि साधय स्वाहा । अनेनैकसमिधं हुनेत् । एवं कृते सर्वद्रव्यहोमेप्व- धिकारः । पूर्व प्रणवव्याहृतिः । सप्तजिह्वाङ्गमन्त्रैः पुनरुत्तिष्ठ पुरुष हर पिङ्गल देहि देहि ददापय स्वाहा। अनेन त्रिवारं होमः । गुरुभ्यः स्वाहा । परमगुरुभ्यः स्वाहा । परमेष्ठि- गुरुभ्यः स्वाहा । महागुरुभ्यः स्वाहा । शैवगुरुभ्यः स्वाहा । ऐं वागीश्चर्य स्वाहा । क्षे क्षेत्रपालाय स्वाहा । न नारदाय स्वाहा । पं पूर्वसिद्धेभ्यः स्वाहा । वैष्णवे पुन- महागणपतये नमः । ओं स्वाहा । ओं श्रीं स्वाहा । ओं श्रीं हीं स्वाहा । ओं श्रीं ह्रीं क्लीं स्वाहा । ओं श्री ही क्लीं गौं ग महागणपतये व र द व र द सर्वजन मे स्वाहा । । 1 अग्निर्जाठहेड हवा हव व चर्माणि लाडक्ष छ । १ पञ्चभिः कमामि ;

·पञ्चविंशः पटलः २६३ ६ अन्यादिपु दिगन्तेषु तिथिप्वष्टोत्तरं शतम् । एकादश्यां पुनर्मोज्या विमा गौदक्षिणारणा ॥६६|| ततो नित्यं भजेन्मासात् समृद्धिमहती भवेत् । अष्टोत्तरसइस वा तैव्यैः सप्तमिः पृथक् ॥६॥ प्रतिपद्येत जुहुयादनुक्त कर्म पूर्ववत् । एकादशाहुतीनित्य त्रीहिभिर्वत्सरं हुनेत् ॥६८॥ अष्टासहस्र मासैकं व्याघातसमिधो हुनेत् । पलाशकुसुमैः फुल्लैर्दधिक्षौद्रबृतोशितैः ॥६९॥ द्वादशाहं हुनेतावत् पायस वा फल तथा । कपिलाज्येन वा मास हुनेदष्टोत्तरं शतम् ॥७०॥ अष्टासहस्र सप्ताह बन्धूककुसुमैर्हनेत् । तावत्क्षीरैस्तदाहरो हुनेन्मास तथा फलम् ॥७१॥ व्याहृत्यादि भजेदेतन्मन्त्रं रिक्तो हुतादिना । पौर्णमास्यां वचा जप्ता मेधाकामेन भुज्यताम् ॥७२॥ 1 2 ओं श्री ही क्लीं गौ गं गणपतये वरद वरद सर्वजन मे वशमानय स्वाहा । एवं दशाहुत्या हुनेत् । सर्वजनं मे वशमानय स्वाहेति एकाहुत्या नवाहुत्या वा समस्तेन च चतुर्वार पुनरभिप्रेतमन्त्रस्य पीठमन्वैः सद्धत्वा, द्रव्याणि हुनेत् ॥ च्याहृत्यादि भजेदिति । ओं भूर्भुव: स्व. । अग्निर्जातवेद शहावह लोहिताक्ष सर्व- कर्माणि साध्य स्वाहा । सर्वकामप्रदः । अग्न्यादिदिगन्तेषु प्रतिपदादिदशम्यन्तेष्वित्यर्थः । 1 पायसै - ? भक्ष्यताम् ।

·तन्त्रसारस नित्यमाज्याक्तदूर्वाणामायुफैकादशाहुतीः । सशक्ति स्वस्तिक रक्तं साभयं वसुदायिनम् ||७३|| 1 दीप्तवहिं ज्वलकेशमकुटं सर्वतः स्मरेत् । आवहन्त्या तिथौ बहेः प्राजापत्येन वा हुनेत् ॥७॥ सदनान्नेन नित्य वा सर्वकामप्रसिद्धये । व्याहृत्यार्काज्यशाल्याज्यैः श्रीकर प्रतिपद्धतम् ॥७५|| दीघोंऽनिरन्त्य सामादिदण्डिनौ तौ श्रिये नमः । पञ्चम्यामुत्तरायुग्मे नित्यं वा सप्तसंख्यया ॥६॥ अनेनार्कसमिद्धोमो धनधान्यादिवर्धनः । जयसिद्धिकरोऽसौ स्यादारम्भे युद्धयात्रयोः ॥७७|| पृष्ठ सनासिकादण्ड बृहस्यान्ते तथे च हन् । 'उप्णीषिणं सुवर्णाभ सुमुखं वसुदायिनम् ॥७८॥ एषु पञ्चविष्टन मन्त्रेण वैश्वानर इत्येतन्मन्त्रं स्वशक्तयादि च पञ्चसु स्मरेत् । उतिष्ठ पुरुष चिपिङ्गल अग्नि प्रज्वलित वैश्वानर भूर्भुवः स्वरग्निर्जातवेद इति पञ्च मन्त्राः । आवहन्तीति तैत्तिरीयोपनिषत्सु प्राजापत्य प्रजापते न त्वदिति व्याहृत्याज्यशाल्याज्यैः प्रतिपद्धतं श्रीकरम् ॥ (७२-७५) दीर्घोऽग्निरिति । रां क्षौं श्रिये नमः || पृष्ठमिति । बृहस्पतये नमः । बृहस्पति- 1 चरदायिनम् । 2 दीर्घकाग्निदिन्य बामादिभिण्डिमौ केतौ श्रिये नमः ।

·पञ्चविंशः पटलः ३६५ स्ववारे मनुना 1 गो, रत्नसपूर्ण दधान देवमन्त्रिणम् । ध्यात्वा समोहिनीपुष्पैर्यो जलैस्तस्य तर्पयेत् ॥७९॥ सोऽस्मै वसु दद्याद्वचस्तथा । भगी कुम्भो निरुदकं दीर्घमारुतिसायहृत् ॥८०॥ व्याख्यातारं स्मरन् व्यास जपेन्मन्त्रमिमं सदा । व्याख्या श्रीः कविता मेधा झानं चैतत्फलं विदुः ॥८॥ चा कूर्मः पार्धक् शुक्तं ते केशान्तेऽमृते प्लवः । प्लुरन्ता दशवर्णेयं विद्या मुख्या सरस्वती ।।८२॥ अक्षारलवणभुग्यो नित्यं संवत्सरं जपेदेनाम् । स भवेदतिमेधावी तत्संजप्ताम्बुपानतः ।।८३॥ मन्त्रः । अष्टसहस्रजपः । पुरश्चरणम् । उप्णीषणमित्यादि । ध्यानम् । संमोहिनी- Damo20907 ॥ (७६-७९) भगी कुम्भ इति । वें वेदव्यासाय नमः । प्रकृतिसहस्रजपः । पुरश्चरणम् । "मुनिपज्ञोपेतं मुदितमुखमम्भोजरुचिरद्युतिं व्याख्यामुद्राकलितविलसद्दक्षिणकरम् । परज्ञाने +++ दृढकलितकक्षं कविवरं समासीनं व्यासं स्मरत निरतं पुण्यचरितम् "। अस्य मन्त्रस्य जपात् व्याख्याफल स्यात् ।। (८०-८१) वा कूर्म इति । ओं वाचस्पते अमृते प्लवः ।. प्लुः तिथिलक्षजयः पुरश्चरणम् । अस्य जपात् कवित्वं स्यात् । कपिलाज्ययुक । ब्राह्मीरसचुलकं तया जप्तं यस्त्रिवर्षे प्रभाते 4. 1 मरेत् ·३६६ तन्त्रसारसमहे मूत्राशी तिथिलक्ष जप्ता योऽशोलसर्पिपा जुहुयात् । अष्टसहस्र वेति स भूतं भन्यं भविष्यञ्च ॥८४॥ ब्राधीरसस्य कपिलाज्ययुजः प्रभाते जहं तया पिबति यश्चुलकं त्रिवर्षम् । संचोदितं स खलु धारयति निरुक्तं पश्चाब्दतो मुखधृतं न च विस्मरेतत् ॥८५|| तत्पल्लवादनमपि स्मृतमेवमेत- जप्तं सुवीरजमपास्यति नेत्ररोगम् । भौमेयदेशगमितः कलशोऽम्बुपूर्ण- स्तन्मन्त्रितः स्रवति वारि च कल्पमानः ॥८६॥ आवृत्त्या कलशोऽत्रिशब्द उदितः पञ्चान्तको निस्स्वरो वा रुद्धोऽनुदिनं द्वयं मनुरयं वागीश्वरीति स्मृतः । खच्छा पुस्तकलेखिनीयुतकरा श्वेतांशुकाद्या सुता जिह्वाग्रे कवितामनन्यसदृशीमहाय कुर्वीत सा ॥८॥ 1 2 . 3 1 पिबति संचोदित धारयति=nDGDJCBD.DIOmmaand | य. पञ्चाव्दतः पिबति स त्रिरुक्तं=mORaatmyansad एवं मुख्यत तत् कदाचिदपि न विस्मरेत् । तत्पल्लवादन ब्राह्मीदलभक्षणमेतज्जप्तमेवं स्मृतम् । सुवीरज सौवीराञ्जनम् ।। (८२-८६) आवृत्त्येति । वद वद वाग्वादिनि स्वाहा । वागीश्वरीमन्त्र. । ऐं क्लीं बद 2 ग भौ वा हे वो दिनि द्वयं 1 कलशात्रिशब्द उदित 3 श्वेतांशुकाढया स्मृता ·पश्चविंशः पटलः ३६७ दशाक्षरोऽय दशलक्षजाप्यात् सिद्धोऽम्बुपानाच पुराज्यहोमात् । वाक्छुद्धिसिद्धिपतिभानमेधाप्रज्ञादि कुर्यात् सतत जपाच ॥८८|| सार्धेन्दुः शिरसि कपोलयोः परान्तः कामाख्यं मनुसहितं च सर्गिशलम् । 2 एपा सा त्रिभुवनमोहिनीति रूढा वागीशी वशयति या जगत्समस्तम् ।।८९|| न्यस्य मन्त्रमिममक्षरक्रमाद् गुटके च हृदये च मूनि च । 3 पुस्तकं जपकृति च विनती चिन्तयेच्छशिनिमां सरस्वतीम् ॥९॥ वद वाग्वादिनि स्वाहा । सों क्लीं ऐं । विशेषमेतत् (१) । दशलक्षजपः । पुरश्चरणम् । स्वच्छेत्यादिना ध्यानम् । पुरेणाज्येन वा । पुरं-गुग्गुलुः । प्रतिभान प्रतिभा । मेधा-धारणशक्तिः । प्रज्ञा=बहुश्रुतत्वम् ॥ (८७-८८) सार्धेन्दुरिति । ऐं क्लीं सौं हें ही हो उपदेशः । ह स्क्लै । हं स्की, ह स्क्ला, पट्कूटमन्तः । हं स्लैं है स्क्ली स्क्लौं, शक्तिमन्त्रः । ह स्कल्यं, ह स्कूल्यीं, ह स्कूल्यों, अस्यैव विशेषः । गुह्यके हृदये मूर्ध्नि अक्षराणि न्यसेद्वागीश्वर्याः । चकारालिपिन्यासः । 1 परान्ता 2 सर्गशलम् । ३ जलपटीं च ·३६८ तन्त्रसारसाहे 1 एनां यः प्रयुतं जपेत् स कवितां प्रामोत्यतुल्य यशो 2 3 4 5 लोकव्यापि च तस्य चाप्रतिहता वाचः समस्तप्रियाः । यः कुर्यान्नियुताभिषेकमनया स स्याजगनाभृतं तद्वार्तापि मनोहरी हुतविधेः सा सर्वसंपत्करी ॥९१॥ (म.) नमो भगवति वद वाग्देवते ठठ ।। श्वेतांशुकादिममलां रुचिरां त्रिनेलां पद्माक्षपुस्तकवराभयचिहहस्ताम् । वाग्देवतां कमलसन्निहितां कवित्व- वाग्बुद्धिदां स्मरतु मन्त्रमिमं जपेच ॥१२॥ । ऐं क्लीं सौं अ ऐं क्लीं सौः । आं ऐं क्लीं सौः । ऐं क्लीं सौः । इ ऐं क्लीं सौः । ऐं क्लीं सौः । ई ऐं क्ली सौः । ऐं क्लीं सौः । एवं स्वेषु स्थानेषु अस्या अक्षराणि सह न्यसेत् । जपकृति. रुद्राक्षमाला । अक्षरमयो मौक्तिकपटो वा ।। (८९-९१) नम इति । ओं नमो भगवति वद वद वाग्देवते स्वाहा । श्वेतांशुकादिम- (९२) मलामिति ध्यानम् ॥ 1 अतुल्या 2 न प्रतिहता ३ नियताभिषेक 4 सर्व जगत् 5 ओं नमो भगवति देव. वा देवी हः । 6 पद्माक्षसूत्रकवराभय ·पञ्चविंशः पटलः 2 3 खनीशो यः प्रांशुकः सान्तवेधाः कर्णान्तस्थो यश्च दण्डी भुजङ्गः । साम्भो दन्तो विन्दुमान्यो भूगुर्वा वागीश्वर्यास्त्रीणि बीजान्यमूनि ॥९३॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे पञ्चविंशः पटलः ।। 4 । । खड्गीश इति । वाग्रुपाया देव्या बीजान्यमूनि लीणि, ऐं क्लीं सौः । वद वद वाग्देवते स्वाहा । सौः क्लीं ऐं । अ आ इ ई उ ऊ ऋ ऋ ल ल ए ऐ ओ औ अं अः। ऐं क्लीं सौः । वद वद वाग्देवते स्वाहा । सौः क्लीं ऐं । क ख ग घ ङ । एवं च ट त प यादिवर्गान्तमपि । यवर्गान्ते च वागीश्वरी योज्या । यथापूर्व ऐं क्लीं सौः पद वद वाग्देवते स्वाहा । सौः क्लीं ऐं क्षः कः हः सः । एक्कान्तं । ऐं क्लीं सौः पद वद वाग्देवते स्वाहा । सौः क्लीं ऐं क्षः कः है: सः एवकान्तम् । ऐं क्लीं सौः । वद वद वाग्देवते स्वाहा । सौः कीं ऐं । अ: अ औं ओं ऐ ए ल ऋ ऋ ऊ उई इ आ अ । ऐं की सौः । यद वद वाग्देवते स्वाहा । सौः कीं ऐं । लिपिसमस्त- मनुलोमेन । अन्ते च मन्त्रः । एवं त्रिवार जप्तमम्भो नित्यं पिवेत् । अनेन मूकस्यापि कवित्वं स्यात् । आद्यन्ते वागीश्वर्या संरुद्धां लिपि त्रिवार जपेदित्यन्ये । अत्र - वावाग्देवते इत्यत्र, वाग्वादिनि स्वाति दृश्यते। अ का रं । अ खां रं हे अ गां रं । अघां रे । अ डां ₹। आ चांरं एवं क्षान्तम् । पुनः आ कां रं । आ खां रं । आ गां रं। आ घां रे । आड र पुनः इ का रं । इ खां रं एवं ककारादि क्षकारान्ता अ इत्यन्तेषु स्वरेषु योज्यः ॥ ककार - चकार - ठकार - तकार - पकाराः । यकारादिरपि । एवं सर्वत्र योज्यम् ।। ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने पञ्चविंशः पटलः ॥ । 2 भुजङ्गम्। ३ साम्भोदगन्ता विन्दुमान् 4 वागीशस्य 1 वर्णान्तस्थः 47 ·॥ अथ मृत्युञ्जयादिः पड्रिंशः पटलः ।। सशिंव वामदोमध्य बिन्दुमत्सकलो भृगुः । ताविन्दुमण्डले ध्यायेदात्मनोऽधस्तथोपिरि ॥१॥ श्चयोतदिः सर्गबिन्दुभ्याममृतैः प्लावयेद्वपुः । क्षुद्रमृत्युजरारोगग्रहक्ष्वेलादिशान्तये ।।२।। मृत्युञ्जयमिदं प्राहुरेतद्देवादि तारकम् । तारनाल द्वितीय तत्पत्रमन्त्यं च कर्णिका ॥३॥ ऊर्ध्वाधोमुखमेव स्यान्मन्त्राणैरम्बुजद्वयम् । सम्पुटीकृत्य युग्मेन तयोरात्मानमब्जयोः ॥४॥ 1 2 सशिवमिति । जूं सः। जूकारमिन्दुमण्डले, आत्मनोऽध: कल्पयेत्। सः कारमिन्दुमण्डले, आत्मन उपरि कल्पयेत् । एवं सर्गबिन्दुभ्यां श्चयोतद्विरमृतैरात्मनो वपुः प्लावयन्त्रिम मन्त्र जपेत् । मृत्युञ्जयाक्षरम् । जू एकाक्षरमृत्युञ्जयम् । कहोल ऋपिः । देवी गायत्रीछन्दः । मृत्युञ्जयरुद्रो देवता । सां हृदयाय नमः । सी शिरसे स्वाहा । सू शिखायै वषट् । सैं कवचाय हुम् । सौं नेत्रत्रयाय वौषट् । सः अस्त्राय फट् । पादादिगुह्यान्तं अथमाण विन्यसेत् । गुह्यादिकण्ठान्तं द्वितीयम् । कण्ठादिमूर्धान्तं तृतीयम् । ओं जं सः । देवदत्तशर्माण पालय पालय । हादय हादय सः । जू ओं, ओं ज सः । ई खौ। मृत्युञ्जयपञ्चाक्षरम् । ओं जूं सः । ईखौ। देवदत्तशर्माण पालय पालय हादय हादय खौ ई सः । जू ओं, उपदेश. । एवं जपादायुपो वर्धनं स्यात् ।। - 1 मृत्युञ्जयमिति 2 एतदेवादितारवम् ।

·३७१ पईिशः पटलः दण्डिनं कुम्भमिन्दुस्थं चिन्तयेत् कर्णिकाद्वये । तत्र स्रवत्सुधाधारापूर्णमात्मवपुः स्मरन् ॥५॥ जपेत् क्रमोत्कमान्मन्त्रं मध्ये साख्यं फलं तथा । ध्यानं तत्पत्तिध्वंसि वयस्तम्भि च पावनम् ॥६॥ गुडूचीशकलैर्नित्यं जुड्तचतुरॉलैः । क्षीरार्मनुनानेन विनश्यन्त्यपमृत्यवः ॥७॥ 2 पायात् पाण्डरपुडरीकपुटयोरूधिरोफुलयो- मध्ये सम्पुटचन्द्रमण्डलगतश्चाष्टाब्दबालाकृतिः । खासीनः शरमौक्तिकाक्षवलये शूलं दधत् पडभुजो दक्षोऽन्यत्र सुधाकपालकलशो मुद्रापमृत्युञ्जयः ॥ अथवा पुटितनलिनसंस्थं मौलिबद्धन्दुलेखा- गलदमृतजलाई चन्द्रवयर्कनेत्रम् । स्वकरकलितमुद्रापाशवेदाक्षमाला- स्फटिकरजतमुक्तागौरमीश नमामि ।। ओं सहस्रज्वलनमृत्युनाशन खाहा । गायत्रीजपावसाने संध्ययोदक्षिणाभिमुखः सन्निम मन्त्र जपेत् त्रयोदशवारम् । मृत्युनाशः स्यात् । द्वादशवारादासन्नमृत्योः पुरुषस्य जपकाले द्वादशाक्षरं स्यात् । एकादशमासादेकादशाक्षरम् । एवं त्रिंशादिनादासन्नमृत्यो 1 क्रमोत्क्रमात् इत्यस्यानन्तरं मन्त्र इत्यस्य च पूर्व A पुस्तके अधोनिर्दिष्टं पद्य विद्यते- "धवलकलशचन्द्रद्वंद्वमध्योपविष्ट हरिणपरशुपाणि साक्षमालाकपालम् । अमृतकिरणचूडं पाण्डुराकल्पवणं स्रवदमृतजलाई नौमि तदेतत्पद्य दृश्यतां व्याख्याने चास्ति समुद्धृतम् । 2 कलितबसि पयस्क भिन्नपावनम् । जय तम् ||" ·३७३ तन्त्रसीरसङ्गहे 1 2 3 दूर्वाणामथ काश्मर्यसमिधां वा हुतात्तथा । सहस्रज्वल नीमृत्युनाशिनी स्वादि पूर्ववत् ॥८॥ (म) सहस्रज्वलनि मृत्युनाशनि रं ॥ जपेत्तन्मृत्युनाशाय सन्ध्ययोर्दक्षिणामुखः । अत्रिः सवहिर्वामाक्षविन्दुरिन्द्राय हृद्युतः ॥९॥ (म) द्रा हृदयाय नमः । द्री गिरसे स्वाहा । दूं शिखायै वषट् । दै कवचाय हुम् । द्रौं नेत्राम्यां वौषट् । द्रः अस्त्राय फट् । अङ्गिरा ऋषिः । गायत्री छन्दः । इन्द्रो देवता । के कार्ति- केयाय नमः । रं अग्नये नमः ।ग यमाय नमः । क्ष नियंतये नमः । वं वरुणाय नमः । ये वायवे नमः । सः सोमाय नमः । ई ईशाय नमः । अं अनन्ताय नमः ॥ 5 रेकादशाक्षरं स्यात् । अन्याक्षराणि विस्तरिष्यन्ति । अस्याष्टऋप्याध पूर्ववत् । ध्याने विशेषः। धवलकमलचन्द्रद्वन्द्वमध्ये निपण हरिणपरशुपाणि साक्षमालाकपालम् । अमृतकिरणचूडं पाण्डराकल्पवर्ण स्रवदमृतजलाई नौमि मृत्युञ्जयेशम् (१-८) जपेदिति । द्री ईन्द्राय नमः । द्रा हृदयाय नमः । द्रीं शिरः । शिखायै वषट् । = कवचत् । द्रौं नेत्रत्रयम् । द्रः अस्त्रम् । अङ्गिरा ऋषिः । गायत्री छन्दः । इन्द्रो देवता । अयुतजपः । पुरश्चरणम् । . 1 अयमलोक: B कोशे नास्ति । 2 लवमवसणमृत्युगायणि छ। 8 हृद्युतम् । 4 अहिरा इत्यादिकं B कोशे नासि । 6 अ अनन्तायेति B फोशे नान्ति ।

·पाईंशः पटलेः 1 2 मूलाङ्गपरिवाराः स्युरेते मन्त्राः शचीपतेः । संशोध्यास्त्रेण कलशमैन्द्रस्थे न्यस्य पङ्कजे ॥१०॥ मूलेनापूर्य गन्धाद्विरासनं तत्र कल्पयेत् । हृत्पद्मे पूजयित्वेन्द्रं मनसावाहयेद्धटे ॥११॥ पीतवर्ण सहस्राक्ष वज्रपद्मधरं विभुम् । नैवेद्यान्तं तमादि साहं विधिवदर्चयेत् ॥१२॥ 3 नियुतं वायुतं मूलं जपेत् साज्यन्तिलहुनेत् । तेनाभिषेनयेदाज्यभ्रष्ट तत् सोऽचिरालभेत् ॥१३॥ तथाभिपिता अन्येऽपि प्राप्नुयुः परमां श्रियम् । पीतवर्ण चतुर्बाहुं वज्रपद्माकुशाभयान् । दधत चाल्सर्वाङ्गं पीताकल्पविभूषणम् ।। फिरीटकर्णिकाहारकेयूरायैर्विभूपितम् । हेममण्डलमध्यस्थ हेमसिंहासनाम्बुजे ।। शच्या देव्या समासीनं मरुद्भिश्वाप्युपस्थितम् | स्कन्दानलयमाद्यष्टलोकपालेनिषेवितम् ।। अगैः प्रथमावृतिः । क कार्तिकेयाय नमः । रं अग्नये नमः । ग यमाय नमः । क्षं नितये नम । वं वरुणाय नमः । ये वायवे नमः । स सोमाय नमः । ई ईशाय नमः । द्वितीयावृती पुनर्वजादयः । भद्रमण्डले कलशं पूरयित्वा, अयुत वा नियुतं वा जपेनाभिपिजेत् ।। (९-१३) 2 तत्तन्मन्त्राः शतकतो.। 1 परिहाराः 3 अर्पयेत् ।

·३७४ तन्तसारसङ्गहे 1 2 3 व्योमामिपदमावृत्तं कलशेन्द्रे शशिद्वयम् ॥१४॥ सन्ध्यारम्मे गृहीताम्भो गुरो रात्रि जपेदिदम् । सरस्सहस तेनाभिषिञ्चच्छुकदिनोदये ॥१५॥ नवांशुकग्गान्धाधैर्घटोपान्ताधिवासितैः । आदावन्ते च सेकस्य साध्यं साधु विभूषयेत् ॥१६॥ फलं पूर्वोक्तमेव स्यात् कन्या चानेन दीयते । (म) माणिभद्र महासेन जमालय जलजलेन्द्राय माणिभद्राय नमः । पूर्णभद्राय नमः । चेलिमालिने नम । शिविकुण्डलिने नमः । नरेन्द्राय नमः । चरेन्द्राय नमः । मूलमन्त्रं पडङ्गं च जमलस्यैवमीरितम् ॥१७॥ जतायुतत्रयं मूलं तदर्थ बिल्वपत्रकैः । तत्समिद्भिस्तदर्ध वा हुत्वा तेनाभिपेचयेत् ॥१८॥ 5 6 व्योमाग्नीति । हर हर वज्रे स्वाहा । वज्रदैवत्यो मन्त्रः । गुरोरात्रिमित्यत्र कालाध्वनो- रत्यन्तसंयोग इति द्वितीया । गुरुवारे राने ससदेत्यर्थः (१)। गुरुवारे सन्ध्यारम्भे कलश पूरयित्वा, सप्तविंशत्सहस्र जप्ता, अनेन शुक्रदिनोदये साध्यमभिपिञ्चेत् । अनेन कन्या (१४-१६) माणिभद्र इति । माणिमहासेन, यक्षाधिपतये जम्भलाय जलजलेन्द्राय स्वाहा । माणिभद्राय नमः हृदयम् । पूर्णभद्राय नमः शिरः । चेलिमालिने नमः शिखा । शिकि- कुण्डलिने नमः नेत्रत्रयम् । नरेन्दाय नमः कवचम् । चरेन्द्राय नमः अस्त्रम् । दीयते ।। 1 शुक्रदिनोदये-व्योमाग्निपदमारतं 2 कलशोनो सुगन्धायः 4 पूर्वोक्तमेव । मानिभद्रमवालेण रक्षाढिपटगे गंभकाशजळजळेन्द्राग छ । 6 अंमलस्येव चेरितम् ·पड़िशः पटलः ३७५ 1 3 अङ्गुष्ठान्तं कनिष्ठादिमूल भित्त्वा न्यसेत् करे । तर्जन्यन्त न्यसेदङ्ग ज्येष्ठादितलयोर्टशः ॥१९॥ मूर्धास्य हृद्गुह्यपादे मूलमन्त्रपदैन्र्यसेत् । न्यस्य नेत्रान्तमानि तदात्मा तर्पयेदमुम् ॥२०॥ धेतपद्मस्थितो हारपट्टकेयूरकुण्डली । रक्ताकल्पप्रियो देवः पिङ्गाक्षस्त्रिमुखस्त्रिपात् ॥२१॥ एवं ध्यात्वा समभ्यर्च्य प्रभोः शिरसि तर्पयेत् । चक्रेणाय हतो मूर्ति हेतुना केनचित्पुरा ॥२२॥ 5 7 कनिष्ठाद्यङ्गलिन्यासो मूलपञ्चपदैः स्मृतः । ज्योष्ठादितर्जन्यन्तं स्यान्यासोऽङ्गानां तलेशः ।। अस्य हृद्गुह्यपादेषु विन्यस्य पदपञ्चकम् । पुनरकानि- श्वेतपद्मस्थितं सौम्य पीताम द्विभुज प्रभुम् । रक्ताकल्पस्फुरन्मौलिं मणिकुण्डलमण्डितम् ।। हारकेयूरकटककटिसूत्राद्यलकृतम् । त्रिपाद तुन्दिलं ध्यायेत् पूजादौ मन्त्रसिद्धये ॥ अझैः प्रथमावृतिः । पुनरिन्द्रादय. । पुनर्वन्नादयः । अयुनत्रयजपः । पुरश्चरणम् । तद होमः । बिल्वपत्रैविल्यसमिद्भिर्वा पुनरभिपेकश्च । असौ केनचिद्धेतुना मूर्ध्नि 1 अझुटादिकनिष्टान्त मूल 3 दृशम् । 5 पदकेयूर 7 त्रिशिरः । 2 न्यसेढङ्गात् 4 मूलमन्तपदा 6 रक्तातल्प 8 तदर्थ ·तन्त्रसारसङ्गहे . 1 तत्क्षते तर्पणात् किञ्चिद्वदना तस्य शाम्यति । ततः प्रीतमना भूत्वा जम्भलो वसु यच्छति ॥२३॥ घटकोणे मण्डले देव माणिभद्रादिभिर्वृतम् । यः पूजयेद्यथायोग स भवेद्धनधान्यवान् ॥२४॥ राजावर्तनिभः पूर्वः पूर्णभद्रस्तु रक्तभाः । चेलिमाली जपावर्णो मेघाभः शिबिकुण्डली ॥२५॥ नरेन्द्रः शुकतुण्डाभश्चरेन्द्रः शकचापमाः । सर्वे ते क्षौमवसना रक्तमाल्यानुलेपनाः ॥२६॥ रक्ताभरणबद्धाङ्गाः खगतोमरधारिणः । अयप्रदानं नैवेद्य पायस च तदर्चने ॥२७॥ देवमभ्यर्च्य विधिना तत्पुरस्ताज्जपेन्मनुम् । अयुत मानस भूयस्तदर्धं पूर्ववद्धनेत् ॥२८॥ दिने दिने पञ्चपण साधकाय ददाति सः । वटमुलेऽयुतजपातथा निधिमयामुयात् ॥२९॥ सन्ध्ययोस्तर्पयेन्मन्त्री जलै. प्रतिदिनं विभो. । अन्यदा च जलस्पर्श दातव्यं चुलुकाष्टकम् ॥३०॥ य एवं वर्तते नित्यं तं मुञ्चति दरिद्रता । 2 चक्रेण हत । तस्मान्मूर्ध्नि तत्क्षते तर्पणाहेदना शाम्यति । ततोऽस्मै प्रीतो वयु यच्छति । यथावत् समभ्यर्थं पायंस निवेद्य, पूजान्ते तत्पुरस्तात् मनुमयुतत्रयं जपेत् । तद बिल्वपत्रैस्तत्समिद्विर्या हुनेत् । एव कृते साधकाय देव. पञ्च पञ्च पण ददाति ॥ 1 चमचाप १ प्रधान ·पशि पटल 2 हीकारेणाम्बुज सष्ट्वा तम्योपरि निशाकरम् ॥३१॥ अंकारेण तदुपरि जकारेण च जम्भरम् । सनीजपूरै नकुलं दधान सवराभयम् ॥३२॥ चतुर्भुजमिम ध्यात्वा तन्योपरि विचिन्तयेत् । दक्षिणोतरपार्श्वस्थे मण्डले शशिसूर्ययो ॥३३॥ विद्युदिन्नमहामेघवर्षिता वृष्टिमादरात् । पिचन्तौ चातको ध्यात्वा पार्धयोस्तर्पयेतथा ॥३४॥ (म) जम्भलेन्द्राय जम्भलाय ठठ॥ पूर्वोक्तवत्सिद्धिकरो मन्त्रोऽयमपि जाम्भल । व्योमवाद्यौ युत दण्डी धनान्ते पतये च हृत् ॥३५॥ (म) लु जम्भलाय नम । म्लु माणिभदाय नम । ब्लू पूर्वभद्राय नम । इलु शिनिकुण्डराय नम । कु मुखे चेलुमारिने नम । ही चरेन्द्राय नम । म्ही नरेन्द्राय नम । न्ही नलकूबराय नम । 3 नम हीमिति । ह्रींकारेणेत्यादिना तर्पणान्तरमाह । ही पद्माय नम । अ सोमाय नम । तदुपरिज जम्भलाय । इति चतुर्भुन तमावायेत् । बीजपूरनाल- वरभियास्तस्य चतुर्यु बाहुषु । तस्य-जम्भलन्य । उपरि दक्षिणोत्तरपाबस्थे शशिसूर्ययोमण्डले विद्युदिन्नमहामेघवर्पिता वृप्रिमादरात् पिपन्नो चातको ध्यात्वा, पाश्चयोस्तर्पयेचातकाख्ययो वसु यन्छिति साधकाय । जम्भलेन्द्राय जम्भराय स्वाहा ॥ जपाचे सर्वसिद्धिद" ॥ (३१-३४) व्योमवाद्यौ युतमिति । हौं धनपतये नम । वैश्रवणमन्त्र । पूर्णभद्राय नम हृदयम् । श्लु शिनिकुण्डाय नम । क्लुं चेलिमारिने नम शिखा । च्ली चरेन्द्राय नम " जम्भलाख्यो मनुस्य 2 महाधन a गंमलेन्द्राशम्भकाश ठठ। ३ व्योमवायौ 1 अम्बुज न्यस्य 48 ·तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 3 लम्बोदरो गणपतिः पीताकल्पांशुकादिधृत् । रत्नपूर्णी दधत्कुम्भकरण्डौ च हिरण्मयौ ॥३६।। हेमाम्भोमध्यतो ध्येयस्तद्रूपैजम्भलादिमिः । प्रागादिस्थैः स्मृताः पूज्यास्ते हुनेच तिलादिना ॥३७॥ पूजयेचाथ वितेशं पद्मादिनिधिभिवृतम् । निधी पद्ममहापौ तथा मकरकच्छपौ ॥३८॥ मुकुन्दकुन्दनीलाश्च शङ्खः स्यादष्टमो निधिः । निधानमेतत्कौबेरै धनधान्यादिवर्धनम् ॥३९॥ (म) वैश्रवणाय ठळ । पकाशनाय ठठ पिकलाय विविधाय विविधाधिपतये कुबेराय कुबेराधिपतये ठठ॥ एभिर्वटसमिद्धोमो व्याहृत्यन्तैर्धनावहः । हुतैस्तद्वतिलैः साज्यैर्विल्वैर्वा पायसेन वा ॥४०॥ 4 5 6 कवचम् । मी नरेन्द्राय नमः अस्त्रम् । न्ली नलकूबराय नमः नेत्रम् ॥ करण्डः = 00gs | करण्डकं वा । केसरे वङ्गानि । “ जम्भलां च जलेन्द्रं च नरेन्द्र थेलिमालिनम् । विकुण्डलं पूर्णभद्रं चरेन्द्र नलकूबरम् ।। " द्वितीयावृतौ पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वज्रादयः । वैश्रवणाय स्वाहा । पक्वाशनाय स्वाहा । पिङ्गलाय स्वाहा । विविधाय स्वाहा । विविधाधिपतये स्वाहा । कुवेराय स्वाहा । कुवेराधिपतये स्वाहा । भूः स्वाहा । भुवः स्वाहा । सुवः स्वाहा । भूर्भुवः सुवः स्वाहा । एभिरेकादशभिनित्य वटसमिद्धोमो जयावहः ॥ (३५-४०) 3 मुकुन्दनन्दिनौ नीलगवायो 1 वृतः 4 हैशनाश छ। 2 पूजयेचापि 5 हिवि (हावि) वंट 6 हुतं तद्वत् ·पडिशः पटलः ३७९ कुम्भाजी साक्षिकर्णी स ढान्तं ठान्त लिठद्वयम् । हेमभूकमुकाराममध्ये कल्पलताश्रिते ॥४२॥ भद्रासने स्थितं ध्यायेदेककुण्डलिनं विभुम् । भुमनास सुवर्णा महाकायं महोदरम् ॥४२॥ इतराधिसमानान्तैकोरस्तम्भ स्मिताननम् । देव्योः पार्थस्थयोः स्निग्धदृष्टिं सुबहुभूषणम् ।।४।। तदने पार्धतः पुत्रनकुली दारपार्धयोः । दूत्यौ चामरहस्ते च पूर्वादौ धनदादयः ॥४४॥ पार्धयोः पूर्णभद्रस्य श्रीपुष्टी शङ्खपद्मको । निधी धनेशपार्श्वस्थौ द्वारिस्थे द्वारपालिके ॥४५॥ ध्यात्वैवं तान् समभ्यर्च्य श्लोकेन प्रणमेदमुम्। 3 5 6 7 8 पूगारामकृतावास पद्महस्त वरप्रद ॥४६॥ कुम्भाजाविति । विकुण्डलि स्वाहा । वि हृदयम् । कु शिरः । ण्ड शिखा । लि कवचम् । स्वा अस्त्रम् । हा नेत्रम् । हेमभूरित्यादि ध्यानम् । कल्पलतायै नमः । तस्मिन् भद्रासने आवाह्य, मूलेनोपचारान् प्रदद्यात् । अऔः प्रथमावृतिः । वचद्भुवे नमः । नकुलाय नमः । अग्रे पार्श्वयो. पद्मप्रभायै नमः । पद्महस्तायै नमः । अजितायै नमः । पद्मप्रभाया दक्षिणे अपराजितायै नमः । पद्महस्ताया वामे वैश्रवणाय नमः । 1 कुम्भाजो साक्षिको द्वौ उन्तरान्तलिरद्वयम् । भमनाम ३ पार्श्वयोः * द्वारपाश्चतः । 5 धनदान्वयः । 6 वारिस्थे 8 पूर्णाराम 9 पचवे 7 तत् समभ्यर्थं ·३८० तन्त्रसारसङ्गहे 1 । 2 यक्षपातपरीवार विकुण्डलि नमोऽस्तु ते । (म) कल्पलतायै नमः । भद्रासनाय नमः । मूलमन्त्रः । वचद्भुवे नमः । नकुलाय नमः । पद्मप्रभायै नमः । अजितायै नमः । अपराजितायै नमः । वैश्रवणाय नम-। माणिभद्राय नमः । पूर्णभद्राय नमः । जम्भलाय नमः । श्रियै नमः। पुष्टयै नमः । शङ्खनिघये नमः । पद्मनिधये नमः । पुष्पनिधये नमः । जयायै नमः । विजयायै नमः ॥ द्वादशकृत्वो देवस्य पुत्रस्य नकुलस्य च ॥४७॥ चतुष्कृत्वः परेषां निर्मन्त्रैरेभिर्बलिं हरेत् । मास षण्मासमन्दं वा य एवं निहरेहलिम् ॥४८॥ स भवेद्धनधान्याढयो वितेशस्य समाश्रयात् । 4 - माणिभद्राय नमः । पूर्णभद्राय नमः । जम्भलाय नमः । चतुर्दिक्षु पश्चिमदिवस्थितस्य धनदस्य पार्श्वयोः शङ्खपद्मनिधी । तबहिस्स्थपार्श्वयोः जयायै नमः । पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वज्रादयः । एवं समभ्यर्च्य तं प्रणमेदनेन- पूगारामकृतावास पद्महस्त वरप्रद । यक्षत्रातपरीवार विकुण्डलि नमोऽस्तु ते " (४१-४८) 1 अजितायै नम इति A कोशे नास्ति । 2 पुप्पनिधमे नम इति B कोशे नास्ति । 8 परैः पभिर्मन्त्रैः 4 वित्तशः स्यात् समात् त्रयात् । 5 पूर्णाराम [पूराराम ·पडिशः पटलः ३८३ 1 2 श्रीकण्ठमेदोपढिवहिशब्दे- नावर्तिते नेन्दुयुगान्वितेन। इष्टोदये वैश्रवणं बटाधो द्रौणैर्हविभिः सगुडैः पयोऽन्नैः ॥४९॥ जपेत्तदोऽष्टसहस्रमेत मास हुनेतावदिहाधमासम् । ज्योतिप्कतैलेन च मध्यरात्रे हुनेततोऽकोलवृतैः सहस्रम् ॥५०॥ कर्णपिशाचीमन्त्रमितीमं 3 सिध्यति कर्णे शंसति यक्षः । 5 कोऽपि धनेशाज्ञापितमिष्टं भूतभविष्यद्व्यमशेषम् ॥५१॥ श्रीकण्ठमेद इति । अक्तर अवतर खाहा । अव हृदयम् । तर शिर । अव शिखा। तर कवचम् । स्वाहा अस्त्रम् । वटाधो द्रोणपुप्पैर्वश्रवणमिष्टा, सगुडं पयोऽन्न निवेदयित्वा, तदने अष्टसहस्र जपेत् मास यावत् । तत ऊर्ध्वमासि ज्योतिष्मतीतैलेन प्रतिदिनमष्टोतर- सहस्र हुनेत् । ततो मध्यरात्रे अकोलवृतं सहस्र जुहुयात् । एवं कृते मन्त्रः सिध्यति ।। (४९-५१) 1 श्रीकर्णिमेदोषधि 3 हुतोवदिहोर्ध्वमासे। 2 द्रोणै वि. स्यात्सगलं पयोऽन्नम् । [हविभि: सगुणैः] 4 अकोलवृत 5 आज्ञापितुमित्थ ·३४३ तन्त्रसोरसङ्कहे 2 3 शुक कर्णाढ्य सयोनिश्च नाभि- स्ताभ्यां रुद्धौ मांसवहिस्सपाय मन्त्रोऽष्टार्णोऽय ठकारद्धयान्ती दिव्याकल्पा यक्षिणी देवतास्य ॥५२॥ मध्याहे बदरीकदम्बकुसुमैरिष्ट्वा वटाधो दिशे- न्माषान्नं तिलपिष्टयुग्धनपतेरेवं त्रिला जपेत् । अकोलाज्यहुते सहस्रयुगले जप्ते भवेद्यक्षिणी प्रत्यक्ष रमतां तयेष्टकरणे तां कल्पयेद्वा बुधः ॥५३॥ 4 5 - 6 7 शुकं कर्णाढयमिति । सुलभे स्वाहा । शुक्लं कणान्तमिति व्याख्यानपाठः । अस्या यक्षिणी देवता। प्रतप्तकनकप्रख्या नवयौवनशालिनी । पीनोतुझस्तनी चारुधम्मिल्लरुचिरालका ।। शारदेन्दुमुखाम्भोजा नीलेन्दीवरलोचना । सुभूः सुदन्तनासोष्ठा सुभुजा सुन्दरोदरी ॥ सुपीनश्रोणिजघना सूरुजदाधिपङ्कजा । सर्वाङ्गसुन्दरी चित्रवसनाभरणोज्ज्ला ॥ 1 " वहिस्थपा?" " मन्त्रोऽष्टाण;" इत्यनयोमध्ये “ सुलमे सुप्रभे स्वाहा" इति A कोशे मन्तरूपः कश्चिदपिकः पाठः । 2 अष्टों यर्णिकारद्वयान्त 8 देवतास्याः 4 ददेत् ()। 5 कृप्ते मवेत् 6 प्रत्यक्षारमतां 1 व्याख्यानपाठः' इति किंवद्याख्यानान्तामिति न सूच्यते ।

·पडिशः पटलः ३८३ तम्तिा जपहुतादिभिरेषा यक्षिणी बदति कर्णगतेष्टम् । 1 ओजसा सयशसा सविद्यया 3 वित्तवृद्धिमतुलां च विदध्यात् ॥५४॥ (म) त्रिजट लम्बोदर वामन पटु कथय कथापय हुँ फट् ठठ॥ भक्ष्यादिना वामनमर्चयित्वा 3 यो मन्त्रमेतं जपति विलक्षम् । तस्याशु मन्त्रस्मरणेन कश्चित् कर्ण वदेत् प्रत्यहमीप्सितानि ॥५५॥ प्रसाधनकराभ्यां तु दूतीभ्यां समुपस्थिता । लेख्या चित्रपटे सम्यक् पूजनीया न (त्र) यक्षिणी ॥ प्रत्यक्षः स्यात् पुनस्तया रमतां बुध इत्यनेन मन्त्रेणैव तत् कर्म कुर्यात् ॥ (५२-५४) त्रिजटेति । त्रिजट लम्बोदर वामन पटु कथय कथय कथापय कथापय हुं फट् स्वाहा । मन्त्रस्मरणफलमाह भक्ष्यादिनेत्यादिना ॥ 1 सह विद्या a त्रिगतसंबो संहामण पपु कथय [ त्रिजभसबोध महामनर्कः स कथय हु] 2 भक्तयादिना । कस्याशु इत्यादि।

·तन्त्रसारसगृहे 8 (म) नमः कर्णपिशाचि वरकनकवज्रवैडूर्यमुक्ताभरण- निर्मलालकृतशरीरिणि एलेहि आगच्छ त्रैकालिक- दर्शिनि मम कर्ण प्रविश्यातीतानागतवर्तमान कथय रुद्रो ज्ञापयति । 1 2 मन्त्र जपेल्लक्षमिमं शिवाग्रे तमर्चयन् यः सकलाधिकारः । होमाभितृप्ता मनुदेवतास्य कर्णे वदेत् काक्षितमर्थजातम् ॥५६|| ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्ग्रहे पड्रिंशः पटलः ।। नम इति । ओं नमः कर्णपिशाचि वरकनकवज्रवैडूर्यमुक्ताभरणनिर्मलालकृत- शरीरिणि एोहि आगच्छागच्छ त्रैकालिकदर्शिनि मम कर्णं प्रविश्यातीतानागतवर्तमान कथय कथय रुद्रो ज्ञापयति स्वाहा । शिवमिष्ट्वा शिवाग्रे इमं मन्त्रं लक्षं जपेत् । मनुदेवता काशितमर्थजातं = अर्थसमूहम् । कर्णे वदेत् ।। (५६) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने पड्डिंशः पटलः ।। a नमः पर्णपियालि हपचण चह यमुक्ताभरण [नमः कर्णपिशाचीवरचरणकन वैशरीरे मुक्ताभरण] 1 लपेल्लई ३ समर्चयन् ·॥ अथ शक्तथादिपटलः सप्तविंशः ॥ 2 हल्लेखाशक्तिदेव्याख्यो घोषोऽग्निः श्रीन्दुखण्डवान् । एकलिङ्गे सुरागारे दक्षिणामूर्तिमाश्रितः ॥१॥ बद्धपद्मासनो भस्मशायी च कुशविष्टरः । कृष्णाष्टमी समारभ्य यावत् स्यातचतुर्दशी ॥२॥ नित्यमिष्ट्वा शिवं शक्तिं जपेन्माससहस्रकम् । दधिशौघृताभ्यक्तव्याघातसमिधो हुनेत् ॥३॥ तदन्तेऽटसहस्राणि ध्यायेत् सर्वेश्वरीमुमाम् । रलसिंहासनासीना रनश्रीपादपीठिका ||४|| मुग्धेन्दुशेखरा लिग्धकुन्तला मणिकुण्डला । सर्वावयवसंपन्ना सर्वाभरणभूनिता ॥५॥ रक्तमाल्यांशुकालेपा हेभपट्टावृतोदरी । चामराभ्यां वीज्यमाना सर्वराजपरिच्छदा ॥६॥ 5 6 7 8 हल्लेखेति । हीं हां हृदयम् । ही शिरः। हू शिखा । हैं कवचम् । हो नेत्रत्रयम् । हः अस्त्रम् । शिवालये दक्षिणामूर्तिमाश्रितः = दक्षिणामूर्तिस्थानमाश्रितः । कृष्णाष्टमी 1 शक्तिबीजाख्यः १ त्रीन्दुखण्ड 3 अकलिङ्गे 4 कृष्णाष्टम्यां 5 ध्यायन् 6 खण्डेन्दु 7 स्निग्धकुण्डला 8 रक्तमाल्येत्यारभ्य साधश्लोकः (वा चतुर्भुजा इति पर्यन्तम् ) A कोशे न दृश्यते । 49 ·३८६ तन्त्रसारसाहे 1 मुक्तादामलसत्कप्टी द्विभुजा वा चतुर्भुजा । रक्ता पाशामुशधरा साभया यरदायिका ॥७॥ जपहोमार्चनव्यानेष्येव ध्येया सदाम्बिका । रक्तत्पजे ध्याता सा भवेत् सर्वकामदा ॥८॥ तत्सिद्धः सर्वशास्त्रज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः । चिर जीवेल्लभेत् (१) सिद्धिमीप्सितान्तं जपन् सदा ॥९॥ चोरव्याघोरगादिभ्यः स्मरणादस्य नो भयम् । कुद्धस्यास्य जपेदेतज्जपन् राजकुल ब्रजेत् ॥१०॥ नित्यं सौभाग्यदं पञ्चविंशजताभिपेचनम् । मेधावी च भवेद्वाग्मी तावज्जप्ताम्बुपानतः ॥११॥ जिह्वाग्रे न्यस्य तज्जत वासिद्धिकविताकरम् । तज्जप्तमज्जनं वश्यं कर्पूरागरसंयुतम् ॥१२॥ स्वासरभस्मास्यालेरे वश्यं च तिलकक्रिया । क्लासवसासाध्यपादपांसुः कुलालमृत् ॥१३॥ 3 समारभ्य कृष्णचतुर्दश्यन्तं माससहस्रक द्वादशसहस्रक जपेत् । रत्नसिंहासना- सीनामित्यादिना ध्यानम् । स्वासृक् = comorado oileeilawelaBOAD / 1 वसुदायिका। 2 होमार्चनेप्वेव ध्येया ध्याने 3 क्रुद्धस्यामे ·साविंशः पट 1 2 3 तैः कृतां प्रतिमा मूत्रस्थाने खन्यावशीकिया। भक्षिलार्कदिने वश्यं पुतली शालिपिष्टया ॥१॥ तज्जापाच रतिवश्यमुक्तिः स्पर्शक्षण तथा । मधुरत्रयसिक्तानामश्वत्थसमिधां हुतात् ॥१५॥ ब्राह्मण वशयेतद्वत्पद्मानां होमतो नृपम् । राजपनी पलाशेन मन्त्रिणं कुमुदेन च ॥१६॥ वैश्य तैलेन लवणैः शूद्रं तद्वच्च तद्वधूम् । अश्वत्थसमिधा पैश्यां रण्डामेरण्डहोमतः ॥१७॥ सायं पत्रमजाक्षीरे न्यस्य दा विधट्टयन् । तत् काथयेन्मध्यरात्रे तज्जपन्नेति काक्षितम् ॥१८॥ जानुमात्रे जले स्थित्वा निश्चलो मीलितेक्षणः । जपेत् सहस्र तदानाविष्टामाकर्षयेत् स्त्रियम् ॥१९॥ कण्ठमात्रोदके स्तित्वा पश्यन्नम्बुगतं रविम् । लिसहस्रजपाच्छक्तः कन्यामाकर्षयेदुध. ॥२०॥ 4 5 6 अरुणालेपः । रण्डा- विधवा । शक्तेहल्लेखायास्त्रिसहस्रजपात् कन्यामाकर्पयेत् । अझै. प्रथमावृतिः । अनङ्गरूपायै नमः । अनङ्गमदनायै नमः । मदनातुरायै नमः । 1 नित्यं पुतली ३ हुनेत् 5 रण्डाहेरण्ड १ तज्जप्तमैथुन 40 व्याघातसमिधिी वेश्यां 6 निश्चले - ·३४ हन्त्रेसारसङ्गहे : श्रीभवेतस्य भुञ्जीयाद्योऽन सप्ताभिमन्त्रितम् । यथावदासने क्लृप्त यजेवामिष्टसिद्धये ॥२१॥ अर्धनारीश्वरं वाथ पाशाकुशवराभयम् । जपाहेमनिभ सिद्धरूपाकारविभूषणम् ॥२२॥ (म) अनारूपायै नमः । अनङ्गमदनायै नमः। मदनातुरायै नमः । पवनवेगायै नमः । भुवनपालायै नमः । सर्वशिशिरायै नमः । अनारेखायै नमः ।। लोकेशमध्यस्था दिग्विदिक्षु यजेदिमाः। मध्ये षट्पत्रपद्मस्य लिखेदेवि दलेषु च ॥२३॥ स्वरावृतमिद यन्त्र धारयेत् पुत्रकामिनी । 3 - पवनगायै नमः । भुवनपालायै नमः । सर्वशिशिरायै नमः। अनारेखायै नमः । पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वञादयः ॥ (१-२२) मध्ये षट्पनपद्मस्येति । षड्दलं पद्म लिखित्वा, मध्ये दलेपु हीकार, मध्यस्थ- हीकारे जीवादि, बहिः स्वरेण वेष्टयेत् ॥ (२३) 1 रूपागारं 2 अनङ्गमदनातुरायै 3 अनङ्गरेखायै नम इति A पुस्तके नास्ति ।

·सप्तविंशः पटलः ३८९ 1 3 3 त्रिकोणसंपुटस्थस्य शक्तिचिस्य रन्धयोः ॥२४॥ साध्यसाधकयोराज्ये लिखेत् पार्थिववेश्मनि । विधिवत् कल्पितं यन्त्र धारयेद्वश्यमुत्तमम् ॥२५॥ बाह्यस्थरेखामध्यस्थमान्तरस्याश्रमीदृशे । शरवेश्मत्रये शक्तिर्वश्यं स्यात् कुम्भवेष्टिता ॥२६॥ नित्यमन्मथबीजं ते विषमतिद्वे नमः । इतिसूतिपुटो देवी वाग्रुद्धः सर्वकामदः ॥२७॥ रात्रिरागसंख्यैः स्ववर्णैः स्वेन च वाग्मिना । न्यस्यांशपटकं वाचैव पुनश्चाङ्गानि विन्यसेत् ||२८|| 5 6 त्रिकोणसंपुटस्थस्येति । पट्कोणमध्ये हीकार, तदन्भयोः साध्यसाधकयोराख्ये षट्कोणेषु र इति, षट्कोणस्य बहिश्चतुरथम् ॥ (२४-२५) बाह्यस्थेति । चतुरथ कृत्वा, चतुरश्रस्य दिक्षु कोण यथा स्याराथा तदन्तश्चतुरथ, तदन्तरपि तथा वनलाञ्छितान् कृत्वा, मध्ये ह्रींकार, तदन्तर्जीवादि शकवेश्मनो बहिर्व- कारेण वेष्टयेत् । हींकारस्य बहिरिति केचित् ॥ (२६) नित्यमन्मथेति । इतिः-खाहाकारः । सूतिः-प्रणवः । ओं हीं ऐं नित्य-क्लिन्ने मदद्रवे साहा। ओं नित्यहृदयम् । ओं क्लिन्ने शिरः। ओं मदशिखा । ओं द्रवे कवचम् । ओं ही खाहा अस्त्रम् । नित्यक्लिन्न मदद्रवे स्वाहा नेत्रत्रयम् । ओं ऐं हृदयम् । ओं ऐं शिरः । ओं ऐं शिखा । ओं ऐं कवचम् । ओं ऐं अस्त्रम् । ओं ऐं नेत्रत्रयम् । काम ऋषिः । शकरी छन्दः । नित्या देवी देवता ।। (२७-२८) 1 शक्तिबीजस्य ३ शक्तिवश्या 5 संख्यैश्च स्वर्णस्थेन च पाणिना। 2 साधकयोराख्यां 4. मन्मथवीजेन विषमन्त्र........मनुः । 6 न्यस्याङ्गपट्कं वाचेव ·२९० हन्त्रेसारसाई 1 स्मृत्वा सुराब्धिमध्यस्थं त्रिकोण दीपमुज्जवलम् । तन्मध्यवर्ति चोद्यानं तदाकार मनोरमम् ॥२९॥ करपवृक्ष तत्र हृद्यं वायुपुष्पलताकुलम् । गायत्कोकिलभृङ्गीकमोदितदिवाकरम् ॥३०॥ ज्योत्स्नोद्धासितपूर्णेन्दु मेघवृन्देन दुर्दिनम् । तन्मध्ये स्थण्डिले हैमे रक्तयोन्यासने यजेत् ॥३१॥ (म) ओं ओं द्राविणि वामायै नमः । ओं ई आह्वादकारिणि, ज्येष्ठायै नमः । ओं उँ क्षोभिणि रौद्यै नमः । ओं ऐं गुह्यशक्तये नमः । कोणेष्वैशादिमध्ये च तत्र शक्तीर्यसेदिमाः । तत्राबाह्याचयेन्नित्यां पाशाङ्कुशकपालिनीम् ॥३२॥ पाश्वस्थकल्पकतरुं वादयन्ती च बलकीम् । रक्तमाल्याँशुकालेपां त्रिनेत्रामचन्द्रिणीम् ॥३३॥ 2 स्मृत्वा सुराब्धिीत्यादि । स्थलं प्रति प्रतिपत्तिः । योन्यासन-त्रिकोणासनमित्यर्थ. । ओं आं द्राविणि वामायै नमः | ओं ई आह्वादकारिणि ज्येष्ठायै नमः । ओं के क्षोभिणि रौद्यै नमः । ओं ऐं गुह्यशक्तये नमः । ईशादिकोणेषु मध्ये च । अत्र तस्मिन् पीठे नित्यं देवीमावाह्य पूजयेत् । पाशाकुशेत्यादिना ध्यानम् । अझैः प्रथमावृतिः । ई नित्यायै नमः । ई सुभद्रायै नमः । ॐ मण्डलायै नमः । ॐ नरवीरिण्यै नमः । ओं सुभगायै . 1 रक्तं योन्यासने न्यसेत् । 2 पाणिस्थकल्पकतर ·सप्तविंशः पटलः ३९१ 1 किञ्चित् खिन्नां जपारक्तां सुमुखीं मदविहलाम् । मदापूर्णितताम्राक्षी कान्तां सर्वाङ्गभूपिताम् ||३४|| (म) ई नित्यायै नमः । ई सुभद्रायै नमः । उ मङ्गायै नमः । ॐ नरवीरिण्यै नमः । ऐं सुभगायै नमः । एं दुर्भगायै नमः। ओं मनोन्मन्यै नमः । औ दुर्द्रवायै नमः ।। एभिवीणाकरा दूत्यः पूज्याः पूर्वादिलोहिताः। 3 4 (म) हैं क्लीं अनङ्गाय नमः । है क्लीं स्मरणाय नमः । हं क्लीं मन्मथाय नमः । हं क्लीं कामाय नमः । हं की स्मराय नमः ॥ दिक्ष्वग्रे च यजेदेतैः पञ्च कामान् सबाणधीन् ॥३५॥ नमः । ऐं दुर्भगायै नमः । ओं मनोन्मयै नयः । ओं दुर्दैवायै नमः । द्वितीयाकृतौ । हल्ली मन्मथाय नमः । हल्ली कामाय नमः । चतुर्दिक्षु हकी सराय नमः । अग्रेज रत्यै नमः । जां विरत्यै नमः । अनङ्गस्य पार्थयोः जि प्रीत्यै नमः । जी विप्रीत्यै नमः। स्मरस्य पार्श्वयोः जु मत्यै नमः । जू दुर्मत्यै नमः । मन्यथस्य पार्ययोः जो धृत्यै नमः । जौं विधृत्यै नमः । कामस्य पार्श्वयो: जं तुष्टयै नमः । ज; वितुष्टयै नमः । स्मरस्य पार्धयोः पुनरिन्द्रादयः, पुनर्वत्रादयः । 1 सरविह्वलाम् । 3 भूपणाम् । ३ ह्रीं अनहाय हिं । अस्मिन् मन्त्रे एक्मेव स्थाने सर्वत्र हिं इति A कोशे विद्यते ।

·३९२ तन्त्रसारसाहे पाशाकुशधनुर्वाणपाणीन् रक्तान सुभूषितान् । (म) जे रत्यै नमः । जां विरत्यै नमः । जि प्रीत्यै नमः । जी विप्रीत्यै नमः । जु मत्यै नमः । जू दुर्मत्यै नमः । जो धृत्यै नमः । जौं विधृत्यै नमः । ॐ तुष्टयै नमः । नः वितुष्टयै नमः ॥ एभिर्वीणाकरा रक्तास्ता देवी: पार्श्वयोर्यजेत् ॥३६॥ तां लोकेशां तदिदैवं योनिमुद्रां प्रदय च । जपेत् सुधीः शतं मन्त्र लिप्यन्त क्रमोत्क्रमात् ॥३७॥ किन्ने वागडशौ नित्यशब्दः कालच तहवे । विद्येशी शक्तिरुद्धपा साना स्वादिष्टसिद्धिदा ॥३८॥ रणसिन्धुचरत्पोतमासपत्राब्जयोनिगा । पाशाङ्कुशधनुर्वाणवीजपूरकपालधृक् ॥३९॥ 1 2 3 " अङ्गुष्ठौ विधिवत् कुर्यात् कनिष्ठामूलसस्थितौ । हस्तौ तु मुकुलीकृत्य योनिमुद्रा प्रकीर्तिता ॥" लिप्यन्तं क्रमोक्रमादिति । ओं ऐं नित्यक्लिन्ने मददवे हीं स्वाहा । अंभों ऐं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे स्वाहा । एवं आं इत्यादि । पुनः क्षकारादिक्रमेण च । (२९-३७) क्लिले वागिति ओं ही किन्ने ऐं नित्यमदद्रवे ही आह्लादिनि हृदयाय नमः । क्लिन्ने शिरः । क्लेदिनि शिखा । नित्यकवचम् । मदनेत्रत्रयम् । द्रवे अस्त्रम् । विना मदद्रवेत्यस्त्रं वा । काम ऋषिः । जगती छन्दः । सर्वज्ञा शक्तिर्देवता । तसिन्धु- नेतं १ दद्रवे। 1 पाङ्गं कुशो नित्य ३ रक्तसिद्धचलस्रोतमासपत्राब्जयोनिजा।

·सप्तविंशः पटलः नित्यैषा पूर्ववद्रूपा पूज्या दूत्यश्च पत्रगाः । हल्लेखा क्लेदिनी नन्दा क्षोभिणी मदनातुरा ॥४०॥ निरजना रागवती चाष्टमी मदनावती । खेखला द्राविणी बेगवती कामाश्च ताः स्मृताः ॥४१॥ नतौ साक्षित्वची किने कालोऽत्रिश्चन्द्रवेशिशरः। (1) कामदैवा त्रिभुवनमोहिनी शक्तिपूर्विका १४२॥ पूर्वोक्तरूपामभयपाशाङ्कुशकपालिनीम् । नित्यां देवीं स्मरेन्मन्त्र जपेदेत यजेच ताम् ॥४३॥ मधूकपुष्पैर्जुहुयातमन्त्रैः सिद्धये पृथक् । यः पञ्चकर्म कुर्यामन्त्रैः स स्याज्जगत्प्रियः ॥४४॥ चरदित्यादि ध्यानम् । चरत् गच्छत् । मासपत्र-द्वादशपत्रम् । पत्नगाः द्वादशपत्रा- जान्तस्त्रिकोणगाः । प्रथमावृतिरङ्गै. । हल्लेखायै नमः । क्लेदिन्यै नमः । नन्दायै नमः । निरञ्जनायै नमः । रागवत्यै नमः । मदनावत्यै नमः । मेखलायै नमः । द्राविण्यै नमः । भगवत्यै नमः । कामाय द्वादशदलेषु द्वितीयावृतौ पुनर्मातृभिः । पुनरिन्द्रादयः, पुनर्वचादयः ॥ (३८-११) नताविति । ओं ही नित्यल्लिन्ने मदद्रवे स्वाहा । ऋप्याद्य प्रथमनित्यावत् । गन्धाधैररुणतरैविभूषिताङ्गीं रत्नाभामभयकपालशूलहस्ताम् । ध्यायेतां करकलिताकुशां त्रिनेत्रां धम्मिल्ले धृतकलशेन्दुपारिजाताम् ।। पञ्चकर्म = तर्पण - अप - होम - सपर्या - यन्त्रधारणानि ।। 50 (४२-४४) ·३९४ स्वसारसाहे 1 3 5 वरपाशाङ्कुशकरा मद्यपूर्णकपालभृक् । नित्या भूत्वा जपेत् कामवीज़मिष्टार्थसिद्धये ॥४॥ न्यस्तमन्त्राङ्गुली बद्धा क्षोभिणी नामयुकलाम् । शय्यागतस्मरां नित्यामिष्टाकर्षणकृजपः ॥१६॥ तासु नित्यासु यः सिद्धः क्षोभयेत् सोऽखिलं जगत् । मन्त्रा न सन्ति नित्याभिः समाः श्रीवश्यकारिणः ॥४७|| कलासनस्थो नकुली वामनेत्रार्धचन्द्रवान् । लिपिभिन्ना मनुजतो लोकक्षोभकरो भवेत् ॥१८॥ रक्तपद्मासनं रक्तवस्त्रमाल्यानुलेपनम् । यथोक्तरूपं कमाझं का स्वैक्येन चिन्तयेत् ॥१९॥ G 8 9 वरेति । वरपाशाङ्कशेत्यादिना नित्यान्तरमाह । क्लीम् ॥ (१५) न्यस्तमन्त्राङ्गुलीमिति । नित्यामन्त्राक्षराणि दशस्वगुलीपु विन्यस्य, तले साध्याय नाम च विन्यस्य, क्षोभिगीमुद्रां बद्धा नित्यामन्त्र जपेत् । हस्तौ संयोज्य तर्जन्यौ प्रसार्य च समाहितः । अगुपौ मध्यमासक्तौ कुर्यात् संक्षोभिणी स्मृता ।। (४६-४७) कलासनस्थ इति । ककारलकारासनस्थ. । अंह क्लीं आं ह क्लीं इत्यादि मनोजप्तः यथोक्तरूपं = त्रैलोक्यमोहनमन्त्रोक्तरूपं साध्यहृदं पञ्चनाणेन विद्धा, तन्मन्त्र त्रिसन्ध्यं जपेत् । “मदनो मोहनश्चैव स्तम्भनोन्मादनौ तथा । शोषणश्चेति पञ्चैते 8 जप्त्वा 6 लकली 2 कपालिनी। 5 जपेत् । 8 रक्तवज्रामालया 1 अङ्कुशधरा 4 शय्याशतस्मरं 7 लिपिभिन्नो मनोजतो 9 कामान् स्वैश्येन ·सप्तविंशः पटलः जपेद्वश्याय तबीज कुर्यात् पूजादिकर्म च । साम्यहृद्धिद्धवाणस्तत्रिसन्ध्यं वश्याजपेत् ॥५०॥ A (म) नमः कामाय सर्वगणविजयाय सर्वजन- संमोहनाय प्रज्वलिताय सर्वजनस्य हृदयं मयि गतं कुरु ठठ॥ 1 3 एतजपादिना तन्त्र वशयेत् सकलं जगत् । तारे तु युग्म रेद्विन्दुर्नवार्णो वश्यकृन्मनुः ॥५१॥ (म) अर्धनारीश्वराय उमामहेश्वराय गङ्गाधराय वाग्देवाय गणनाथाय समस्तनारीरूपश्रिये भूतनाथाय विश्वेश्वराय ठळ॥ कामयाणाः प्रकीर्तिताः ॥" ओं नमः कामाय सर्वजनविजयाय सर्वजनसंमोहनाय प्रज्वलिताय सर्वजनस्य हृदयं ममात्मगतरसं कुरु कुरु स्वाहा । एतन्मन्तं जपादिना सकलं जगद्वशयेत् ॥ (४८-५०) तार इति । प्र तारे तु तारे तुरे स्वाहा । अर्धनारीश्वराय स्वाहा । उमामहेश्वराय स्वाहा । गङ्गाधराय स्वाहा । वाग्देवतायै स्वाहा । गणनाथाय स्वाहा । समस्तनारी- रूपाय स्वाहा । श्रिय स्वाहा । भूतनाथाय स्वाहा । सर्वेश्वराय स्वाहा । व्याहृतिपश्चिमैर- | नमः चामाशालवंगणहिं गशा लवगणचन्मोकणाशप्रज्वलिदाशलवंगणम्य हृदयं ममात्मगतरसं ठ। 1 मन्त्रं 2 रे बिन्दु न चर्णे ३ वश्यकृल्मन। 4 अर्धाक्षीश्चपा हा ठठ । उमामवेधपाश ठळ । जाजा स पशठ। वाग्देवतायै ठठ । गणनाथाय ठ।

·३ ३९६ रान्त्रेसारस है 1 2 3 अमापर्वणि सूर्येन्दुयोगे व्याहृतिपश्चिमैः । मन्त्रैरमीभिर्वश्याय गुडाकैर्जुहुयातिलैः ॥५२॥ द्वेषाय तद्वियोगे च तैलाक्तैः सप्पैस्तथा । पाशाकुशाभ्यां श्रीशक्ति कामबीज क्रमोत्क्रमात् ॥५३॥ स्थितं पुटितमष्टार्ण स्त्रीयन्त्रं कर्षणं विदुः । (म) नमो भगवति मातङ्गेधरि सर्वजनमनोहरि सर्वमुखरक्षिनि सर्वराजक्शङ्करि सर्वत्री- पुरुषवशङ्करि ' सर्वदुष्टमृगवशङ्करि सर्व- सत्त्ववशङ्करि अमुकं वरमानय ठठ ॥ ध्यात्वा मातझिकामेतद्धश्यार्थी सन्ध्ययोर्जपेत् ॥५४॥ गायत्रीं चीणया कृष्णवसनां शङ्खकुण्डलाम् । श्यामामलकृतामेतत्सर्ववश्यं सदा जपात् ॥५५|| मीभिर्मन्त्रैः अमापर्वणि अमावास्यायां गुडाक्तैः तिलैर्जुहुयात् । सूर्येन्दुयोगे अमावास्यारम्भ वश्याय । अमावास्यायां सूर्येन्दोषियोगे द्वेषाय प्रतिपदारम्मे ।। (५१-५२) पाशाङ्कुशाभ्यामिति । आं श्रीं ही की की ही श्रीं क्रौं स्त्रिया आकर्षण- मेतत् । त्रिय श्रियादिषड्बीजैवेष्टयित्वा पाशाकारेण पाशमन्त्रेण कण्ठे बद्धा । अड्कुशा- कारेण अड्कुशमन्त्रेण ललाटे विद्धा, प्रतिकूला स्त्रियं प्रसह्याकर्पयति । यन्त्र - पीडनम् ॥ (५३) नम इति । ओं नमो भगवति मातङ्गेधरि सर्वजनमनोहरि सर्वमुखरजिनि सर्वराजवशङ्करि सर्वस्त्रीपुरुषवशङ्करि सर्वदुष्टमृगवशङ्करि सर्वसत्त्ववशङ्करि अमुकं वशमानय स्वाहा । गायत्रीमित्यादि ध्यानम् ॥ (५४-५५) 1 अमावास्थायां 2 स्त्रीयन्ताकर्षण 3 नमो भगवति भाट जेपि लगणमणोवरर्वमुखपश्चिगि सर्वराजक्शरि ·सप्तविंशः पटलः ३९७ -- 2 (म) नम उच्छिष्ट चण्डालि मातङ्गि सर्ववगीकरिणि छ । भुक्ता विचिन्त्य मातही व्योमस्थां विद्ययानया । उच्छिष्टेनान्धसा दद्याद्वलिं तस्यै दिने दिने ॥५६॥ तद्रूपी तां जपन् दृष्टो थैर्यान् वाथ स पश्यति । ते वश्याः स्युः सभां गच्छेत्तदात्मा पूज्यते तया ॥५॥ (म) ही गौरी रुद्रदयिते योगेधरि हुं a फट् ठठ॥ वामोरुलिखितं नाम साध्याया वामपाणिना । विधायैनां जपेद्विद्या नृवश्यो दक्षिणां विदुः ॥५८॥ 3 (म) हर दह मुश्च मुमुक्षि अमुकं मे वशमानय ठठ॥ नम इति । ओं नम उच्छिष्ट चण्डालि मातहि सवशीकरिणि स्वाहा । उच्छिष्टो मूत्वा-उच्छिष्टेनान्धसा बलिं दत्त्वा यं पश्यति स एनं स्नियति ।। (५६-५७) हीमिति । ओं ही गौरि रुद्रदयिते योगेश्वरि हुं फट् खाहा । प्रयोग.-वामोरु लिखितमिति ॥ (५८) हरेति । हर हर दह दह वध वध मुश्च मुञ्च मुमुक्षि मुमुक्षि अमुक मे वशमानय स्वाहा ॥ 2 तस्य 1 नम इच्छिष्ट कण्डासि माटं जिलकर्प हैशपिणि ठळ । a हीं जौषिपुद्रड शिटे शोजेधपि हुं फट् ठठ । 3 वप - सव- हठ - मुञ्च - मुमुक्षि ·३९८ सन्त्रसारसंग्रहे -- विष्णुमन्दिरजाप्येन सिद्धया विद्ययानया । जप्त नेत्राञ्जन वश्य तथा स्वातिलकक्रिया ||५|| a (म) वश्यमुखि राजमुखि रागवश्यमुखि छ। मुखक्षालनमेतेन कुर्वन् सर्वप्रियो भवेत् । (म) उतिष्ठ सहदेवि किं स्वपिपि । b 1 यदि शक्यमशक्य चा सर्वजन T मे वशमानय ठठ॥ देवीमनेन शिरसि धारयेत् स्निह्यते जनै ॥६॥ (म) नयनमनोहरि छ । नयनातिमनोहरि ठ ।। एतद्देवीसमिद्धोमभस्मलेपाद्वशीकरम् । कश्येति । ओं वश्यमुखि राजमुखि राजवश्यमुखि स्वाहा ।। उतिष्ठेति । उतिष्ठ सहदेवि किं स्वपिषि यदि शक्यमशक्य वा सर्वे मे वशमानय स्वाहा ॥ नयनेति । नयनमनोहरि हर हर नयनानि मनोहरि स्वाहा । भस्मलेप । (६०) a दृश्यमुच्छिषागमुच्छिपागहश्य मुच्छि ठठ । b लवडेहि चि स्वपिपि 1 सर्व मे c णशणमणो वपिवप नयनातिमनोहरि ·सप्तविंश पटलः ३६९ A (म) चामुण्डे खेलिनि आस्वादयाकर्पय आकर्पिणि पञ्चविंशा विनियमे अमुक वशमानय छ । तज्जत प्रथमग्रासमतु साध्यो वशी भवेत् ॥६॥ (म) नमो भगवते रुदाय जटिने शूलिने स्वममन्युपतये 1 तेन रूपेण मम रूप दर्शय अमुकस्य हृदयं हन दह पच वशमानय ठठ॥ पृथड्मानसहस्रार्कपुष्पैस्तन्मन्त्रितै शिवम् । इष्ट्वा सिद्धन मन्त्रेण घृतहोमो वशीकर ॥१२॥ (म) चामुण्डे अमुकं दह । पच मम 2 वशमानय ठठ॥ व्याख्यापाठस्त्वन्यया 'नयनमनोहरि नयनमनोहरि स्वाहा 'इति ॥ चामुण्ड इति । ओं चामुण्डे हलि हलि आस्वादयास्वादय, आकर्षिणि पञ्च पञ्च पिशाचिनि अमुक मे वशमानय स्वाहा । अदनम्मक्षपाम् ॥ (६१) नमो भगवत इति । ओं नमो भगवते रुदाय जटिने शूलिने स्वप्नमन्युपतये तेन रूपेण मम रूपं दर्शय दर्शय अमुकस्य हृदयं हन हन दह दह पच पच वशमानय स्वाहा । पृथक् पृथड्मन्त्रिीदशमहस्रार्कपुष्पै शिवमिष्वा सिद्धेन । a कामुण्डे वसि आस्वाडश आकर्षिणिपद्मपिशाचिंनि 1 क्षुद्राशशतिने शूरिने 2 कामुण्डे ·४०० तन्त्रसारसाहे सन्ध्यात्रये गुरुदिनं जप्त्वैतद्गुरुसंख्यया। जुहतो लवणैः सिद्धैः पुंसस्साध्यो वशी भवेत् ॥६३॥ 1 (म) चामुण्डेश्वरि चण्डालिनि अमुक दह पच शीघ्र वशमानय ठठ ॥ 2 समन्तकाष्ठलवणैः कार्यासास्थितुपान्वितैः । पादपांसुभिरेतेन सप्ताहाद्वादशोद्धृतम् ॥६४॥ (म) नमः कृष्णशवराणां विविरि चले चिते रेतोचय ठठ॥ रक्ताधमारिणीपुप्पं भ्रामयेत् सप्तमन्त्रितम् । प्रत्यक्ष सुदृशः सा स्याद्वश्या शुक्र क्षरेदपि ॥६५|| चामुण्ड इति । ओं चामुण्डे अमुकं दह दह पच पच मम वशमानय स्वाहा । लयोविंशदिनं त्रयोविंशद्वार सन्ध्यात्रये लवणहोमः ।। (६३) चामुण्डेश्वरीति । ओं चामुण्डेश्वरि चण्डालि अमुकं दह दह पच पच शीघ्रं वशमानय स्वाहा । कार्यासास्थिRICROTODJaam तुव=20) || (६४) नम इति । नमः कृष्णशवराणां विविरि चले चले चिते विविरि रेतर्मोचय स्वाहा । सुदृशः प्रत्यक्षं सप्ताभिमन्त्रितम् । रक्ताश्वमारिणी=ochodiloo l (रक्तकरवीरः) । (६५) 1 चामुण्डेश्वपि कण्डासि अमुकं दह 2 नमः चष्णाय वपानां दिपि चले ·सप्तविंशः पटलः 1 2 3225 3 (म) शबराणां नमः असमे कुसुमे छ । तत्सप्तजप्त वश्यार्थी दद्यात् पुप्पफलादिकम् । (म) मुहि पुहि ॥ कृतिवारमिदं जप्त्वा स्त्रीयोनौ वश्यकृजपेत् ॥६६॥ नामाङ्ककर्णिके भूजे रोचनाचन्दनापितम् । अङ्कुशास्य चतुप्पत्रमाज्यस्थं पद्ममर्चयेत् ॥६॥ वश्य यन्त्रमिदं विद्यामिष्टामाकर्षयेदपि । अर्धनारीश्वरः सामिषष्ठो दण्ड्यन्तराहयः ॥६८॥ चिताशारार्चितो वस्त्रे योनिस्थो भर्तृरजकः । (म) निकुदे वरदे परकोकिले चण्डालि ठठ ।। वामहस्ते मन्त्रवृतं नाम नीलीरसार्पितम् ॥६९॥ साध्य हृदि न्यसेच्छश्चन्मन्त्रस्मृत्यानुरञ्जनम् । शवराणामिति । शबराणां नम । असमे कुसुमे स्वाहा । सप्तमन्त्रितं पुप्पादि दद्यात् ।। मुहीति । मुहि मुहि पुहि पुहि स्वाहा । कृतिवार=TOR CLINICTIONAM ) कृपारनाम मन्त्रो का॥ नामाङ्ककर्णिक इति । भूर्जे रोचना चतुर्दलं झू पी लिखित्वा, पत्रेषु को कारं मध्यस्य ह्रीकार मध्ये जीवादि ॥ अर्धनारीश्वर इति । चितावस्त्रे चिताद्वारेण भ्रकार लिखित्वा, तन्मध्ये जीवादि एतद्योनौ स्थापयेत् ॥ निकुद इति । निकुदे वरदे वरकोकिले चण्डालि स्वाहा । वामहस्तेन नीलीरसेनैतन्मन्त्रात नाममन्त्रविदर्भित लिखित्वा जप्त्वा न्यसेत् ।। 4 5 1 1 शरपानां नमः 3 चिताशारार्पितः 51 दण्डयन्तरां पयः। 5 मन्त्र स्मृत्वा 4 साध्या हृदि ·४०२ स्त्रसारसगृहे 1 2 3 प्रांशुब्रमा दशा युक्तो मनोरञ्जनिरद्वयम् ॥७॥ लाक्षया लिखितं वामहस्तेऽष्टदलपङ्कजे । वश्य स्याद्दर्शितं यन्त्र पूर्ववच्च क्रियापि च ॥७१॥ पोडशाटारयोर्मन्त्री चक्रयोविमौ तथा । संलिख्य मूर्जपत्रादौ धारयेद्वश्यमुत्तमम् ॥७२॥ मन्त्री विविक्ते कुड्यादाविमौ सलिख्य साधकः । पश्यन्नेव जपेन्मौनी तूर्णमायान्ति काक्षिताः ॥७३॥ योनौ विन्यस्य तक्रोत्थं कृत्वा मन्त्राभिमन्त्रितम् । तज्जप्तं कज्जलं न्यस्य नेत्रयोः सुभगा भवेत् ॥७४॥ 4 5 6 दर्शयेत् ॥ प्रांशुब्रह्मेति । कामिनी रञ्जिनी स्वाहा । लाक्षया वामहस्तेऽष्टदलपङ्कजे लिखितं (७०-७१) पोडशाष्टारयोरिति । वृत्त लिखित्वा तत्परितोऽष्टारं तद्वहितं कृत्वा पोडशारं विलिख्य, मध्येऽष्टारे कामिरञ्जिनी स्वाहेति लिखेत् । पोडशारे तु तिक्त देवर देवर कोकिले चण्डालि स्वाहेति लिखेत् ॥ (७२-७३) योनाविति । षोडशाक्षरेण वाष्टाक्षरेण वा सप्ताभिमन्त्रितं नवनीत योनौ विन्यस्य, उद्धृत्य । कजलं-मपी कल्पयेत् ॥ (७४) 4 रात्रौ विविक्त 1 मन्त्र 2 पोडशाक्षरयोः 5 आयाति काइक्षितम् । 3 भुजपत्रादौ 6 तकृत ·सप्तविंशः पटलः ३ क्षौदाक्तैलवणैः शुदैर्जुहुयात् सप्तसंख्यया । रात्रौ लवणमात्रेण वश्यायैतज्जपेदपि ॥७॥ क्षौदाक्तैरिति । अत्र लवणमन्त्र उच्यते :- लवणाम्भस्सु तीक्ष्णोऽसि उग्रं हि हृदयं तव । लोणस्य पृथिवी माता लोणस्य वरुणः पिता ॥ लवणेहूं यमाने तु कुतो निद्रा कुतो रतिः । लोणमन्नं पाचयति लोणं छिन्दति भिन्दति ।। अमुकस्य हि गात्राणि दह मांस तथा दह । मेदश्चापि दहाथीनि अस्थिभ्यो मज्जकां दह ॥ यदि वा योजनशते नदीनां वा शतान्तरे । तं दग्या नय मे शीघ्र अमेलोणस्य तेजसा ।। या रात्रिः शल्यविद्धस्य शूलेप्वारोपितस्य च । सा ते रात्रिमहारात्रि याने रात्रिर्महायशाः ॥ चिटि चिटि चण्डालि महाचण्डालि अमुक मे वशमानय स्वाहा । लवणाम्भस्सु तीक्ष्णोऽसि उग्रं हि हृदयं तव । लोणस्य पृथिवी माता लोणस्य वरुणः पिता । " हृदयाय नमः । एवं सर्वत्र योज्यम् । अगिरा ऋषिः । अनुष्टुप्छन्दः । अनिर्देवता । "त्रिलोचनो मेषगतः शुभार. सुवं च शक्तिं वरदाभये च । भुजैर्दधत् कुडुमपिशवों विभूषितोऽनिर्धवलाम्बरायैः ॥" अस्य काले देवता चेतदेवं ध्यानम् । काली कालधनोपमा त्रिनयना शूलासिस्वटाङ्गका नाग दक्षिणतोऽन्यतो डमरुकं मुंडं च खेट करैः। विभ्राणास्रकपालक च विलसद्दष्ट्राहिभूषोज्वला वेतालोपरि संस्थिता भगवर्ती ध्येयातिनीलाम्बरा ॥ वश्ये लवणमंत्रण समो मन्त्रो न विद्यते ॥ (७५) " ·४०४ सेन्त्रसारसनहे 1 2 अन्तस्थासनमेकैक द्वादशस्वरभेदितम् । भुवनाधिपति साध्यनामाक्षरविदर्भितम् ॥१६॥ वातेशेन्द्रयमारम्या लिखेत् पक्तिचतुष्टये । मध्ये च वामेतरयोः शक्ति पाशाङ्कुशौ लिखेत् ॥७७|| पङ्क्तिमध्यदलागेषु नाम वामाक्षिवेष्टितम् । स्वाख्याविदर्भया लिप्या वायव्यादिषु वेष्टयेत् ॥७८|| घटाकारमिंद यन्त्र पद्मस्थं कमलाननम् । पुष्यक्षस्याष्टमे भागे पटे नीलिरसोपिते ॥७९॥ लिखेदनामरक्तेन लाक्षेन्द्रियमदैः सह । लिखेतद्वामभागे वा साध्ययोः सक्थिकी तनुम् ॥८०॥ . 5 अन्तेति । अन्तस्थानमित्यादिना घटागल मन्त्रमाह । पूर्वपश्चिमायतां दक्षिणोत्त- 52 रायतां च कुल्यां कृत्वा, तथा पुनः शशनिऋतिगां अग्निवायुगा च | पुनरेकैककुल्यायां द्वादश द्वादशाक्षराणि नामाक्षरविदर्भितानि द्वादशस्वरभेदितानि अन्तस्थासनगानि लिखेत् । " य र ल वाः" अन्तस्था । कुल्याद्वये पट पडक्षराणि सर्वत्र पतिद्वयाका- रेण पुनर्नामाक्षरलय पुर्नयकार पुनर्नामाक्षर ले इत्यादि ध द्यां इत्यादि वायव्यानेयान्तः । है हामित्यादि । ईशानादि निऋत्यन्तं हं हा इत्यादि । तस्य वाम-दक्षिणपार्श्वयोः अंकों कुल्या रेखा । तदपु दलानि कृत्वा, तेषु इकारवेष्टित नाम लिखेत् । पहिलिप्या स्वाप्या विदर्भया, तबहिः घटाकारेण वेष्टयेत् । घटवस्त्रे घटाभिमुख पद्म, घटपृष्टे च तथा । पुष्यक्षस्य-पुष्यनक्षत्रस्य अष्टमे भागे लिखेत् । सिक्थकग्रथिते साध्याय हृदि 3 तद्वायव्यादि वेष्टयेत् । 1 वह्निमध्ये दलाग्रेषु 4 कमलासनम् । 2 वामाक्षवेष्टितम् । । वामाहे वा ,ر ·सप्तविंशः पटलः ४०५ 1 2 3 हृदयस्थिततचन्ता स्थापयेन्मधुरतये । काधिकाधो निघायैतां रक्तपुष्पैः समर्चयेत् ॥८१॥ वलिं दद्याच सप्ताहादुचैः सा वशगा भवेत् । तापयेत् पुतली वामौ यथासौ न विलीयते ।।८२।। मध्यस्थाप्यं जपेन्मन्त्र पाशशक्तयकुशात्मकम् । राजीलवणहोमेन रम्भापि वशगा भवेत् ॥८३॥ पादेनाक्रम्य तथन्त्रं शय्यास्थो वा जपेन्मनुम् । सर्वस्वीहृदये तिष्ठेदेतन्मन्त्रं सदा जपन् ॥८॥ तन्त्रं धारयेद्वामबाही वश्यमनुतमम् । व्योमब्रह्मेन्द्रलोकेशवहिवामाक्षिपिन्दुमत् ॥८५|| कर्णिकायां लिखेत् साख्यं कामिनी च दलाष्टके । मूलं मासकलापत्रेप्वालिखेत् स्वरभेदितम् ॥८६॥ 5 6 गुलिकीकृत्य संस्थापयेत् । सिक्थक-61219° | इन्द्रियं-शुक्रम् मदः-mymese | अनामरक्तं=x2wmloniloeychges oem | वामभागे वा साधकस्य वामनासापुटे यदा वायुसचारः तदा पुष्यामनपेक्ष्यम् । कानिक=8057 | यथासौ न विलीयते- 2 CRESS RROAnimal (७६-८२) मध्येति । मध्यस्थाप्यमित्यादिना प्रयोगान्तरमाह । आं ही क्रीं स्वाहा । राजी Ratnasee | रम्भा नामाप्सरसां श्रेष्ठा ।। (८३-८४) व्योमेति । व्योमेत्यादिना कामार्गल यन्त्रमाह । इन्द्रलोकेशो लकारः । अष्टदलं पंच लिखित्वा, कर्णिकायां हक्लीमिति, तन्मध्ये जीवादि, दलेषु कामिनीत्यादि अष्टाक्षर, 1 कृत्वा हृदिस्थं तयन्त्रं 2 पुतली वझे 6 वामभागे 3 मध्यस्थाख्यं •6 स्मरभेदितम् । 14 जपेत् ।

·४०६ तन्त्रसारसाहे 1 2 3 दन्तपत्रेयु तदिन्न वर्णैः सान्तैश्च कादिभिः । वेष्टयेन्मन्दिरेणैतबहिः शक्तयाकुशेन च ॥८७|| यन्त्रं धटार्गलेनैततुल्य कामार्गल विदुः । मेपौ सहक्चलौ हिने कालणान्तौ (2) द्रवे च हत् ॥८८॥ (म) नित्यायै हुँ नित्ये छ । नित्ये लिन्न हुँ । नित्यालिने नमः स्वाहा । मददवे नमः । सदाक्लिनैवमाख्याता दुर्गा विद्यासंयुता । एनां जपेद्यामवलोक्य सा स्त्री क्षीरे तया जप्तजलं पिवेद्यः । लिम्पेतनौ वा स जनाक्षियः तज्जप्तगन्धादिविभूषितश्च ॥८९॥ 4 5 6 तद्वहिदिशदलेषु हक्की हकीं इत्यादि योज्यम् । तद्वहि: पोडशदलेषु ह ल ह क्लौं इत्यादि योज्यम् । तद्वहिः क्षकारेण वेष्टयेत् । तद्वहिः शक्त्यकुशाभ्याम् ॥ (८५-८७) मेपो सगिति । नित्याक्लिन्ने मदद्रवे नमः । नित्यायै हुँ हृदयम् । नित्य स्वाहा शिरः । नित्यक्लिन्ने हु शिखा । नित्यक्लिन्ने नमः कवचम् । स्वाहा नेत्रम् । मदद्रबे नमः अस्त्रम् । झटि ऋषिः । त्रिष्टुप छन्दः । दुर्गा देवता । सदाकिन्ना दुर्गा जपादिना वश्यकरी ।। (८८-८९) 1 मदिरेणौतत् 2 पाशाङ्कुशेन च । 8 सा नित्यायै हु नित्यै स्वाहा । नित्य क्लिन्ने स्वाहा । नित्यहिन्ने है नित्यक्लिने नमः । 4 दृश्या विद्याङ्गः 5 हि ना जपेद्या 6 क्षरेतया ·सप्तविंशः पटलः १०७ 1 2 3 ध्येकद्वयैकमिति च क्रमेण मानाक्षराठ्याष्टदल सरोजम् । वश्य यथावत्कल्ति भुजादौ जप्त तथा स्यात् कुसुमादिदत्तम् ॥९॥ (म) देवि देवादिदेवि महादेवि सर्वजनस्य मुख ममात्मगतं कुरु ठठ ॥ प्रक्षालयन्मुखमनेन बिलेपनादि कुर्याच वश्यमनुना सिकतातलस्थाम् । लक्ष्मी यजेदहितिथौ कुसुमैः सहः प्रातः कृताञ्जलिभवः कनकांशुकार्थम् ॥११॥ (म) नमश्चण्डालि हिलि अमुक 5 वशमानय ठठ॥ छोकद्वयेकैकमिति । अपदलपमं कृत्वा, कर्णिकायां जीवादि । नित्य एकदले ली । एकस्मिन् । ले म अपरस्मिन् । शिष्टेप्वेकैक जपादिना साधित वश्यम् ॥ (९०) देवीति । देवि देवि महादेवि सर्वजनस्य मुख ममात्मगतं कुरु कुरु स्वाहा । अनेन मुखप्रक्षालनविलेपन्नादि कुर्यात् । अहितिथिः पञ्चमी । कृताञ्जलि:=mlamso2087 || नम इति । ओं नमश्चण्डालि हिलि हिलि अमुक वशमानय स्वाहा । एतं मन्त्र 1 ध्येय द्वयैकैकमिति 3 डेहि डेहि महाडेहि देवासिदेवि ६ नमश्चण्डासिविसि अमुच हयमाणश ठ॥ 2 मन्त्रोऽक्षराव्याट 4. कनकाङ्कुशार्थम् ।

·तन्त्रसारसाहे भूनें विलिख्य कटुकं मनुनामयुक्त तत्सिकथकपतिकृतेर्हृदि ताम्रसूचीम् । गुह्ये खनेच दहनार्चिपि तापयेतां सन्ध्यासु सप्तदिवसाद्वशमेति साध्या ॥१२॥ (म) देवश्री भूतश्री यक्षि महायाक्षि पद्मावति भगवति अमुक मे वशमानय ठळ ॥ नक्षत्रवृक्षफलकायुगलं समन्त्र 3 माहेन्द्रसद्मगतसाधकसाध्यनाम । स्वीये फले परिनिधाय गुहादिगुप्ते संस्थापयेत् भवति वश्यमनुत्तमं तत् ॥९३॥ 4 भूर्ने विलिख्य प्रतिकृतेर्हृदि संस्थाप्य, तां सूची तस्या गुह्ये खनित्वा, अमिज्वालायां प्रतिकृति तापयेत् । 2 CREDIOm || (९२) देवश्रीति । देवश्री देवश्री भूतश्री भूतश्री यक्षि यक्षि महायक्षि पद्मावति भगवति अमुकें वशमानय स्वाहा । साध्यसाधकयोनक्षत्रक्षफलकायां महेन्द्रमण्डलं कृत्वा, साधकनाम षष्ठयन्तं विलिख्य, मन्त्रेण वेष्टयित्वा, वक्षवृक्षे परस्मिन् साध्यनाम द्वितीयान्तं विलिख्य, मन्त्रेणावेष्टय, साधकफलोपरि साध्यफलकं निधाम, सुपुप्त स्थापयेत् ।। (९३) 1 वने च भवनेर्चिषि 2 डेहश्री भूटश्री शक्षि मवाशाक्षि पद्मावति । ४ स्वीय वरोपरि निपाय कुहाभिगुप्ते 4 संस्थापयेद्श्य ·पप्तविंशः पटलः ४०९ 1 (म) नमो भगवति उच्छिष्ट हृदयाय 2 3 कुरु चु हुरु ठठ ।। पूर्वोक्तयैप वशकृत् क्रियया मनुः स्या- दुद्दिश्य यां जपति लक्षमिमं स वश्यः । उच्छिष्टनामकमिम पवनस्य मन्त्र- मुच्छिष्टतामुपगतो मतिमालियुज्यात् ॥९॥ (म) नमो मातङ्गानां नमो मातीनां नमो मातङ्गकुमाराणां नमो मातन्युमारीणां 5 तद्यथा चुरु कुरु ठ॥ . नमो भगवतीति । ओं नमो भगवति उच्छिष्टहृदयाय कुरु कुरु कुन्दुरु कुन्दु कुन्दुरु स्वाहा । उच्छिष्टो भूत्वा जपेत् । एप 'उच्छिष्टपवनमन्त्र ॥ (९४) नम इति । ओं नमो मातकानां, नमो मातहीनां, नमो मातजकुमाराणां, नमो मातङ्गकुमारीणां, तद्यथा कुरु कुरु चुरु चुरु स्वाहा । नागाकमस्तकमित्यादिना प्रयोगमाह । वल्मीक प्रतिवपुरिति । वल्मीकमृदा प्रतिकृति कृत्वा, तन्मस्तके 1 उच्छिष्ट वृडाशाश चुपु चुन्दुशु कुपु कुन्युपु । 2 मन्त्रमिद सवश्यः । स वश्या 4 नामकमिदं 5 चपु कुपु 6 एतदुच्छिष्टपवनमन्त्रम् । 52 ·४१० तन्त्रसारसङ्गहे 1 नामाङ्कमस्तकमधोवदन विधाय वल्मीक प्रतिवपुः पुनरजिणा तत् । आक्रम्य तं जपतु सप्तदिनं त्रिसन्ध्य साभ्यो वशीभवति वामपदेन तु स्त्री॥९॥ श्रीकण्ठान्तः सदण्डः सहितसकलमुक सद्यबिन्दुः स्वयंभू- रेतौ पाशाकुशौ द्वौ भुवनवशकरौ शक्तिराभ्यां च रुद्वा । अम्भोधारा इवानं प्रयुतजपवशीभूतमेतत् निवर्ण मन्त्रः सिद्धि प्रदद्यात् प्रतिदिनमखिलस्त्रीनराकर्षणाद्याः ॥९६॥ 8 ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे सप्तविंशः पटल. || साध्यनाम लिखित्वा, अधोवदनं विधाय । 01295 | आक्रम्य = aausms | सप्तदिनं त्रिसन्ध्यं जपतु ॥ (९५) श्रीकण्ठान्तरिति । आ ही कों, पाशाङ्कशत्रयक्षरीवश्ये (1) तूतमा । प्रेयुतः- दशलक्ष । पुरश्चरणम् ।। (९६) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने सप्तविंश. पटल. ॥ 1 निधाय 2 श्रीकण्ठान्तं सदण्ड ३ मन्तं ·॥ अथ वश्यपटलोऽष्टाविंशः ॥ 1 2 प्रक्षाल्याभ्युप्णया खार्या योनि गन्धाम्भसा पुन. । दद्यार्दिष्ट ततो धूपं तेन स्त्री सुभगा भवेत् ॥२॥ क्षीरवृक्षकपायेण धातकीसलिलेन वा। भगस्य बहुशौचेन सुयोनिर्जायतेऽझना ॥२॥ फललयकपायेण वराङ्ग क्षालयेत् सदा । दुर्गन्धाद्यपनोदाय जीर्ण स्यान्मधुराशना ॥३॥ 3 4 प्रक्षाल्येत्यादि । खारिः = Osh | गन्धाम्भ = चन्दनादिगन्धद्रव्यसिद्धजलम्। दद्यादिष्टं ततो धूपमिति बहुप्रकारा धूप। आगमप्रसिद्धाः । तेषामन्यतम वाञ्छितं कुर्यात् ॥ "गन्धादिवासितो धूमो धूप इत्युच्यते बुधै. ।" 'क्लिन्नपिच्छिलपूत्यल्पं विशालं लवण श्लथम् । अमांस कर्कशं रोम भगदोषा दश स्मृताः ॥" एतदहितत्वं भगस्य सौभाग्यम् ॥१॥ क्षीरवृक्षेति । क्षीरवृक्ष.==0000200 | धातकी=ommla) । वराज-भगम् । जीर्णे = 0.10.]cagppa | कल्काढ्य कल्कयुक्तम् । जातीपुष्पं പിച്ചകപ്പുല് (२-३) ॥ 1 वार्या (1) ३ उप्णाम्भोबहुशौचेन 2 कपायेण शौचात् स्यात् सुभगा वधूः । जीर्णे मधुरभोजिनी ।

·1 3 ४१२ तैन्त्रसारसङ्गहे स्त्रीजातिपुप्पकल्काढ्यतैललेपात् सुयोनिका । पलाशपुप्पं काश्मर्यपत्रमर्जुनचर्म च ॥४॥ योनिः स्वल्पायते नास्तेिषां लेपादिकर्मणा । वन्ध्याक्षास्थिरजःक्षौद्रलेपादल्प भग भवेत् ॥५॥ वेतसीमूलतोयेन शौचात् स्यायोनिशुष्कता । वकुलाशोककाश्मर्यप्रमूनोद्वर्तनात्तथा ॥६॥ मण्डूकचूर्णतैलाभ्यां लिसं तच्छिथिलीभवेत् । सौराष्ट्री क्षौदलेपात् स्त्री बहुभुक्तापि कन्यका ॥७॥ तथैवाखुबसातैलवार्ताकरसम्रक्षणात् । श्लेष्मातकफलं पिष्वा सातसीपुष्पगुग्गुल ॥८॥ मूत्रेण तत्कृतो लेपो योनिबन्धकरो भवेत् । सौराष्ट्रीखदिरक्षौद्रलेपात् स्याद्योनिबन्धनम् ॥९॥ अन्तस्स्थवृत्रभिगोपचूालक्तकवर्तिका। ज्वलिता कपिलाज्याक्ता योनिबन्धं निवर्तयेत् ॥१०॥ 4 - 5 पलाशेति । पलाश:--1300 । काश्मर्य-analg | अर्जुन:=mEDicHD" | योनिः स्वल्पायते । 90120101 वन्ध्या=eogdog_oad | वेतसीमूलतोय वेतसमूलकाथः ॥ (४-६) सौराष्ट्रीति | MUVOIN ==onausayard (?) | mmmsmo(1) oilashm(१) । बहुभिः पुरुषैभुक्ता या । ग्रंक्षण = oilasanga ! वृत्रभिगोप= MOSUDONL219 । अलक्तकवर्तिका योनिमा निवर्तयेत् । कीदृग्विशिष्टा । अन्तस्स्य- वृत्रभिद्गोपचूर्णा कपिलाज्याक्ता ज्वलिता च ॥ (७-१०) 1 पत्रचर्जनचर्म च । 3 वेतसमूलकान 8 रिसंत शिथिरी । बहुभापि 5 त्रहगोष, 6 योनिभाग ·अष्टाविंशः पटलः 1 2 3 द्राक्षां समधुकां खार्या पिष्वा क्षीरे पिवेद्वधः । पुप्पं गच्छति नस्येन चूतत्वकस्वरसेन च ॥११॥ निम्बपत्रैर्भुज त्वक्छेप्मातकदलान्वितैः । वराङ्गं धूपयेन्नारी रज:पतनकाक्षिणी ॥१२॥ असृन्दरस्य मन्त्रेण मन्त्रिताः सप्त शर्कराः । वस्त्रस्थाः कलयेद्यौनी रजःपातो निवर्तते ॥१३॥ चूर्ण कृष्णजलूकायाः साध्यशुक्लेन लेपिता । नेत्रखण्डेन संयोज्य वति कुर्वीत साधकी ॥१४॥ शुष्कस्यानडमेदस्य द्वारे वििनवेश्यताम् । कारस्करसमुद्दान्तन्यस्य तां संघृणोत्वथ ॥१५॥ अनुत्थितिः स्यात्स्यास्मिन् विवृते तु तदोस्थितिः । वचाधमूलबृहतीफलकुष्ठांश्च सर्पपान् ॥१६॥ 5 6 7 8 पुष्पमिति । पुष्पं=olomolocerome | “ओं नवसागरपर्यन्तवातपित्तश्लेष्मनि- बन्धिनि स्वाहा" । असृग्दरमन्त्रः । शर्करा-स्थूलवालुका ॥ ॥११-१३॥ चूर्णमिति । कृष्णजलूकायाश्चर्ण-20200 mogal | साध्यशुक्लानुलेपिता नेतखण्डेन संयोज्य वर्ति कुर्वीत । साध्यशुकृ=omgamyalamwcroiled കറുത്തട്ടപ്പൊടിയിട്ട് തിരച്ചിക്കിരയാക്കു ക । नेत्र-वस्त्रम् | ailam എരുതിൻ വാണ്ട ലിംഗദ്വാരത്തിൽ പ്പ പിന്നെ ലിംഗത്തെ കാഞ്ഞിരച്ചെപ്പിൽവെച്ചു അതിനെ മൂടുമ്പോൾ ലിംഗത്തിൻറ 1 पिष्टां * रजःपातं निवर्तयेत् 7 स वृणोतु सा। 5 पूर्ण 2 स्वरसास्यवान् । 3 पराङ्गं 6 वति निवेश्य ताम् 8 विकृते च तदुत्यितिः ।

·2 3 4 ५१४ तन्त्रसारसङ्गहे पिष्टा क्षीरेण लिप्तोऽझे सदा स्यादुद्धतो ध्वजः । क्षौदाजकेसरालेपान्नाभिमूले तथा भवेत् ॥१७॥ कुष्ठवत्सकबस्ताम्भोलेपन लिङ्गबृंहणम् । वचाश्चकुष्ठयहतीराजीलेपाच्छिवो महान् ॥१८॥ पलाशावारिनिर्यासकृष्णालेपादसौ दृढः । स्नुहिजं गव्यमानं च क्षीरं संयोज्य पादयोः ॥१९॥ संलिप्य भोगः कर्तव्यः शुक्रस्तम्भनमिच्छता । श्वेतेपुतुम्बिकामूलं न्यस्यास्ये ततुषाम्भसा ॥२०॥ पिष्टा गुह्ये च संलिप्य भोगः शुक्रनिवारणः । (म) गजाश्वमृषभाणां रोमवन्धनाय ठठ ॥ गजाधयोर्मुखे रोम लब्ध्वा लम्बितलिङ्गयोः ॥२१॥ तथाविधस्य लाङ्कले मुखे च वृपभस्य तु । रोमभिस्तैः कृतं रज्जुवलयं जप्तमर्चितम् ॥२२॥ -- 5 8 . അൻത്ഥിതിയും തുറക്കുമ്പോൾ ഉത്ഥിതിയും വരും । अवमूलं emailonomicbs20° | ध्वजः लिङ्गम् । तथा भवेदुत्थितः स्यात् । शिवशब्दो लिपर्याय. ॥ (१४-२०) गजाश्वयोति । गजाधपभाणां रोमवन्धनाय स्वाहा । तथाविधस्य लम्बित- लिङ्गस्य । वृषणस्य वृटितलिङ्गयोरित्यपरे ॥ (२१-२२) 1 क्षौद्राज्य केसर 2 लेपाच्छिफो 3 त्रिफलाधयनिर्यास * शिवो दृढः । 5 श्वेतशरमहमूल a गजाश्च हरमाता योमरन्धारा शुमी गजाश्च पभाणा रोमखण्डनाय ठठ।] 6 ते कृन रङ्गवलयं ·अष्टाविंशः पटलः ४१५ 1 2 प्रकोष्ठे निक्षियेतेन मनुना शुक्रवारणम् । शुष्ठीपारावतशकृत् कुष्ठ मधु वचाजनम् ॥२३॥ गोरोचना च लिसः शिवो योपित्प्रियो भवेत् । आतङ्ककपिनिर्यासमरिचैर्मधुपेपितैः ॥२४॥ कदलीफलतोयाढ्यैलिप्तः सदावयेद्वधूः । मागधी मधुकं क्षौद्र हरिद्रा वृहतीफलम् ॥२५॥ वस्तमूत्रेण पिष्टा तु मेहँलेपो वशीकरः । पिप्पली तण्डुलान्यष्टौ मरिचानि च विंशतिः ॥२६॥ वृहतीरसलेपेन वश्यं स्यान्मरणान्तिकम् । पटोलमूलत्रिकटुक्षौद्रलेपस्तथा भवेत् ॥२७॥ (म) सरिणि लिङ्गिनि ठठ॥ जप्तेनानेन मनुना मधुना लेपयेवुधः (1)। ध्वजमालिप्य यां भुङ्क्ते सा नारी नान्यमिच्छति ॥२८॥ 4 5 शुण्ठीति । शुण्ठी=D2180| पारावतशकृत्-20Sepaled ailcase | आतङ्क:=h250 । कपिनिर्यास: कपित्थवसा । कदलीफलतोय= eagle_t cornlod oild । मागधी-miggef) | हरिद्रा=2Toronmdi ! यस्तमूत्र=choliwosledge | वृहतीरस::maigairmlmlseamla (२३.२७) सरणीति | ओं सरणि लिङ्गिनि स्वाहा । हिमचन्दनम् । भूमिकदम्बः= cenpmusload in (२८-३०) 1 शुक्वारिणा । 2 निर्यासमधुकैर्मधुवेष्टितैः । 3 सदावयेदशेत् । सि तापयेः । स तापयेद्वशे ।] 4 बृहतीफलं च तन्त्रे पात् वश्यं 5 सरणि लिहिनि शिरो मनुजप्तेन ·४१६ तन्त्रसारसाहे 1 हिम कपित्थस्वरस मागधी मधुकं मधु । तेषां लेपः प्रयुक्तस्तु दम्पत्योस्तुष्टिमावहेत् ॥२९॥ रसं भूमिकदम्बस्य शर्करामधुसंयुतम् । योनौ प्रलेपयेन्नारी पतिस्तिष्ठति दासवत् ॥३०॥ काकजिह्वा वचा कुष्ठ रेतश्चटकमस्तकम् । शड्युप्पो शमीपुष्पं वचा शुक्लकृताञ्जलिः ॥३१॥ श्वजिहावीर्यविमूत्रकाक्षिकीटमदान्विता । सुगन्धिकुष्ठतगररेतोमण्डकपत्रयुक् ॥३२॥ श्वजिह्वामदनेत्राम्भोमलक्षतजसंयुता । श्वेतार्कमूलमधुकवचावीर्यास्सृगामयम् ॥३३॥ शुनः कपे शोकस्य चूर्णं शुक्रमलान्वितम् । अञ्जली सैन्धवक्षौद्रतालरेतोगुडान्विता ॥३४॥ वस्त्रस्थाधोमुखी भुक्ता वीर्येणाधोगतान्विता । दन्तकाष्ठं करजस्य लीढं सप्ताहभक्षितम् ॥३५॥ 2 काकजिहेति। रेतः-शुक्रम् । चपकमस्तक=nleyeil | कुक्षिकीट: उदरकिमिः । मण्डूकपत्रं-मण्डूकशिरः। मदः-रेतः । क्षत-रक्तम् । वीर्य रेतः । अञ्जलि:- 1 रेतश्च गतमन्तिकम् । ३ वस्त्रस्थेति श्लोका) B कोशे नान्ति ।

·अष्टाविंशः पटलः ४१७ 2 -- 3 दशौतान् भक्ष्यपानादौ येजितान् भोजयेत् पृथक् । स्त्रीणां नृणां च तुल्याः स्युरेते योगा वशीकराः ॥३६॥ स्वेदामृङ्मूत्रविड़ीयदृग्वाणास्यश्रवोमलाः । कक्षाङ्गमलनेत्राम्बुमुखपुप्परजोयुतम् ॥३७॥ सम्भवात् पूर्ववद्वक्तं वशीकरमिदं भवेत् । समूलतूलधुत्तरकाथे सिकवा पयः पचेत् ॥३८॥ तत्स्थेन नवनीतेन सर्वगात्राणि लेपयेत् । मायुरुद्वर्त्य तत्सर्वं मूलं विन्यस्य तत्फले ॥३९॥ क्षिप्त्वा तद्भुवि मूत्रेण भावयित्वा तदानयेत् । भोज्यं तत्पूर्ववद्युक्तं मलैश्यमिदं परम् ॥४०॥ पीतोद्गीर्णन पयसा कूष्माण्डे दधि कल्पयेत् । तदाज्यतर्क तत्पात्र वश्य सेकोपदंशकम् ॥४१॥ 4 5 6 208001 । ताल हरितालम् । एते योगा वशीकराः स्युः ।। (३१-३६) स्वेदामृगित्यादिना त्रयोदश मलान्युच्यन्ते । पूर्ववत् भक्ष्यपानादौ युक्तमिदं वशी- करणं भवेत् । समूलेति । मूर्युक्तं तत् फलं पूर्ववद्भोज्यम् । इदं परं वश्यम् ॥(३६-४०) पीतेति । पीतोद्गीर्ण-पूर्व पीतं पश्चादुद्गीर्णम् । छर्दितम् । कूप्माण्डे = कूष्माण्डान्तः । कूष्माण्ड आज्यं तकं च सेकस्थाने । कूष्माण्डमुपदंशस्थाने ॥ (४१) Damlawe 1 दीर्घाणां स्युः श्रवे मलम् । 8 धूमल रूपधुर्धर 5 पीत्वोद्गीर्णेन 2 कक्षाङ्गमूल 4 माषणोद्वर्त्य तत्सर्वमूलं 6 तदाज्यतत्रवत्पात्र 58 ·10c तन्त्रसारसङ्गहे सक्ष्यामिका चिताहेग्नि पात्रे सतदिन सवेत् । तदुद्भूतं ससिन्ध्वम्भो वश्यं स्याल्लवणीकृतम् ॥४२॥ ध्मातश्चटचटरणचर्वणाद्वशगो भवेत् । सहदेवी सहा लाक्षा पुत्रा जारीकृताञ्जलि: ॥१३॥ एतपूर्ण शिरः क्षिप्तं लोकवश्यमनुत्तमम् । दकिराहिशिरसा स्वपाचमलसंयुतम् ॥४४॥ धूपित कुसुमं गन्धं वस्त्रं वा वशद्भवेत् । त्रिफला चन्दनकाथप्रस्थं द्विकुडवे पृथक् ॥४५॥ भृनहेमरस दोषा तावती चुलुकं मधु । एतैः पकनिशा च्छाया शुष्कलेप्यानुरञ्जनी ॥४६॥ 1 2 सश्यामिकेति । पाने श्यामिकाहिं चितोद्भव हेम च निक्षिप्य, सप्त दिनानि तस्मिन् पाने मूत्रस्राव कुर्यात् । पुनस्तत् काथयित्वा, तदुत्थितं लवणं सैन्धवेन संयोज्य भक्ष्यादौ दद्यात् । चटचटरणचर्वणात् चट चटेति शब्दयुक्तं यथा भवति तथा साध्यबुद्धया यक्तिचिद्व्यभक्षणात् ॥ (४२) 1 सहदेवीति । पुत्र जारी=10001007 | दर्वीकराहिशिर:==doundatomil ondo mes | मूलविडीर्यास्ङ्गेत्रमरानि-पञ्च मलानि ॥ “(४३-४५) भृनेति । दोपा तावती-द्विकुडवप्रमाणा। एतैः पका छायाशुष्का निशालेप्या अनुरञ्जनी ।। 1 खपञ्चमलसंयुजा ३ एते. पका च गुलिका सा लेप्याप्यनुरजनी ।

·अष्टाविंशः पटलः 2 राजा देवी शिला राजी पुड्सगोवाप्पकन्यका । जटाकान्त्यशुमद्भीता मोहिनीन्द्राजदुग्धिका ॥४७॥ कालामिविश्वनेत्रादिमन्वीशा हि दशेषवः । वेदच्छिदरसेनेन्दुतिथिभागा नृपादयः ॥४८॥ कलाकोष्ठापितेप्वेषु चतुष्क समलं विशेत् । सर्वे योगाश्चतुस्त्रिंशदागास्ते क्रमयोजिताः ॥४९॥ श्रीदेवी कुमुदं परावतशकृद्धतरविष्णुप्रिया- - स्तन्यं तद्गुलिकान्वितं मलयज लिप्तं तनौ वश्यकृत् । मञ्जिष्ठानतशुभ्रभास्करशिफाकुष्ठैः समांशैः संमें रक्त चन्दनमेभिरङ्गरचितं पुण्डं च वश्यं भवेत् ॥१०॥ 3 4 , राजेति । राजा देवीत्यादिना उक्तान्येतानि यानि पोडशौषधानि तानि पोडशसु कोष्ठेषु बाह्यावृतौ अन्तश्चतुष्के च ईशादिमदक्षिणक्रमादिन्यस्य, पुनर्यथा एकै चतुष्क चतुस्विंददाग भवति तथा गृहीत्वा, पञ्चमलैः संयोज्य, भक्ष्यादौ प्रदद्यात् । एवं चेद्वशीकराधतुर्दश योगाः स्युः ॥ (४७-४९) श्रीदेवीति । श्रीदेवी =ompensamles | विष्णुप्रिया = विष्णुकान्ता । शुभ्रभास्करशिफा = Babea cs cobilebsito° ॥ (५०) 1 राजदेवी शिखाजारी पुंवशो बाप्पकन्यका.। 2 कलामिविश्वनेत्रामि(दि) मदिशामिदशेषवः । ३ क्रमयोगिनम् । 4लिप्तं स्तने ·स्त्रसारसन्ह 1 मूर्खाहिशोषितशिरोबहुभाषितेन तृप्त ललाम तिलजैन सरोचनेन । कृष्णद्वयालवलिनीनतरोचनाश्च लालाम्बुरोधविहितं तिलकं च वश्यम् ॥५१॥ असिततुलसी मांसी नीलोत्पलं पशुरोचना गदगजमदौ स्पृक्का जातीत्वचासुरदारवः । अगस्तगरा वेलापत्रं तृणं सितराजिका मलयजशिलाकाश्मीरोत्थाश्वकेसरपद्मकाः ॥५२॥ तुल्यानेतानुदयति विधौ चन्द्रवारे सपुण्ये चन्द्राम्भोभिर्ललितवपुषा कन्यया पेषयित्वा । कुर्यात् प्रातस्तिलकरचनां तेन पिष्टेन नित्य तत् स्यालक्ष्मीकरमतितरां स्त्रीनराणां च वश्यम् ॥५३॥ 2 3 मूर्खाहीति। तिलजेन क्लप्त ललाम वश्यम् । कीदग्विशिष्टेन तिलजेन । मूर्खाहि- शोषितशिरोबहुभावितेन सरोचनेन । मूर्खाहिः = gdaarbasoami। लालाम्बु = आस्यजलम् ॥ असितेति । असिततुलसीकृष्णतुलसी । स्टका-DDAmeyes एला== ogenormo) | पत्रं = engiles | तृण = MAMALHEI' सितराजिका = ouTOTo chsa° । काश्मीरोत्यं = कुखमम् । अधकेसरं = amailoons sineja | पद्मक = rumlaint विधौ-चन्द्रे । उदयति । सपु-ये-चन्द्रवारे । HONa oilnary.cotsmshra | चन्द्राम्भ =mond || (५२-५३) 1 तिलकेन 2 मल्यमशिखा वेष्टयित्वा ।

·अष्टाविंशः पटलः ४२१ 1 2 पन्दू मदकेसराम्बु नरजः कुष्ठासृजौ रोचना सौवीरागरुचन्दनद्वयनताः क्षीरद्रुमाणां पयः । पूर्णमिभिरलक्तकेन रचितां वति घृते कापिले क्षिप्त्वा सामिशिखापया वितनुतां वश्यं यथा कजलम् ॥५४॥ दुग्धं वातिकसर्प धनि हित काठैश्चतुश्शाखिनां सौवीरं वशकृत् सदुग्धविटपित्वग्रोचनाचन्दनैः । लक्ष्मीकैरवजातिनागफलिनी विल्वामृगम्भोत्पलै- धर्तिस्यैः सवृतैः करोतु विधिवतश्याय चक्षुर्मपीम् ।।५५।। 5 6 7 8 पत्रेति । पत्रं = 219 । इन्दुः = कर्पूरम् । मदः = Emsy2.5a 1 केसर = mcogfalingg' अम्बुजरजः = MO20g lmgjrows onios} । अमृक् = कुङ्कुमम् । सौवीरं सौवीराञ्जनम् । नतं = middoo | साग्निशिखाग्रया = अग्रे अमिज्वालायुक्तया । कजल = मपी !! (५४) दुग्धमिति । सुगन्धिविटपित्वप्रोचनाचन्दनै. वातिकसर्पमूर्धनि निहितं चतुश्शाखिना काप्लैग्ध सौवीरं शकृत् । वातिकसर्पः = दर्वीकरसर्पः । फणी । चतुश्शाखी : mogyo200 । सौवीर सौवीराजनम् । सदुग्धविटपत्वक=gYoPomrailendarmaeil | मध्यन्तरमाह लक्ष्मीकेसरेत्यादिना । जाती = पिच्चका । असूक-कुङ्कुमम् ।। %D 1 सौराष्ट्रागरु 3 पति । दावं वार्तिक 7 सुगन्धिविटपि 3 चूर्णाममिः 4 पश्यन् तया कजलम् । 6 चतुश्शालिन 8 अञ्जोत्पलैः ·४२२ तन्त्रसारसाहे काकाशित तक्रमवं महिष्याः शकृन्मये द्वे च शिर.कपाले। आताम्रसूत्रं च यथावदेतैः कृता मपी वश्यकृदीक्षणस्था ॥५६॥ कुकुममेला केसरकुष्ठौ सिन्धुनतागरुचन्दनमिन्दुः । अञ्जनमेभिस्तुल्यममीषां चूर्णमिहाक्षिगतं भुवि वश्यम् ॥५॥ सहादेवी मूर्वा मधुपमुसली विष्णुदयिता सदाभद्रा लक्ष्मी शतमखलता चाञ्जलिकरी । य एतान् मातः खे शिरसि कलयेच्छ्रीपरिकरा- नयत्नं तस्येदं भुवनमखिलं तिष्ठति वशे ॥५८॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहेऽष्टाविंश पटल ॥ 1 2 3 काकेति । काकाशितं = शकृन्मय महिप्यास्तकोद्भव = എരുമണ്ണ chhaneaolool dancH09 Y2013 | शकृन्मयं = RochoicBODOYo द्वे शिर.कपाले च। कपालं नरशिर.कपालम् । एकस्मिन् कपाले नवनीत प्रक्षिप्य, आताम्रसूत्रकृतां वति प्रज्वाल्य उपरिस्थमन्यत् कपालं कुर्यात् । तस्मिन् कपाले मपी गृहीत्वा अञ्जयेत् ॥ मष्यन्तरमाह कुलममित्यादिना । एमि कुक्कुमादिमि । तुल्यम् अञ्जनम्॥ (५७) सहेति । सहादेवीत्यादिना दशपुष्पाण्याह ।। (५८) ।। इति नारयणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्यानेऽष्टाविंश पटल ॥ 1 दूर्वा 2 शतामा लक्ष्मी 8 अयता ·॥ अथ स्त्रीपटल एकोनविंशः॥ . ...- प्राक्प्रत्यक्सस्थित कुर्याद्वर्तुलं मण्डलत्रयम् । पद्मस्थ वरदं शुभं पद्महस्तमलकृतम् ॥१॥ साध्यरूढाकमावाह्य सोम प्राच्येऽथ मण्डले । आये निषण्णो मध्यस्थैः पूजाद्रव्यस्तमर्चयेत् ॥२॥ सोमाय हृदयान्तेन भूगुणा दत्तदण्डिना । रोहिणी रेवती रात्रिोलादीन् पृथगायजेत् ॥३॥ कृतिकां भरणीमाः कलां कोणदलेषु च । रौप्येण चषकेणास्मै क्षीरेणाध्यं यथाविधि ॥४॥ विद्यामन्त्रेण दातव्यं पौर्णमास्यां विधूदये । 2 3 प्रागिति । प्राक्प्रत्यक्संस्थितं = th79800 aisloronm3220misarm Damveualsa । पूर्वमण्डलस्थं सोमं पूजयेत् । न्सां सोमाय नमः । सां हृदयम् । सीं शिरः । स शिखा । से कवचम् । सौं नेत्रम् । सः अस्त्रम् । साध्यारूढाई = साध्यया प्रियया आरूढाङ्कम् । अथवा साध्यामिति जापकाभिप्रेतं फलमुच्यते । स्वाङ्कारूढाभिप्रेत- फलकमित्यर्थः ॥ अथवा साध्याया आरूढाकं प्रथममङ्गैः । रोहिण्यै नमः । रत्यै नमः । ज्योत्स्नायै नमः । दिग्दलेषु कृतिकायै नमः। भरण्यै नमः । आर्द्रायै नमः । कलायै नमः। 1 समर्चयेत् । 2 ज्योत्सादिव्यत्रगायजेत् । ३ मखा (मघां) ·तन्त्रसारसङ्गहे a एवं यः कुरुते भक्त्या दीयते तस्य कन्यका ॥५॥ लक्ष्मीः पुष्टिः कुटुम्बश्रीः सौभाग्यं चास्य वर्धते । (म) रक्ष गजकर्णिनि विद्ये विद्यामालिनि चन्द्रिणि चन्द्रमुखे । द्विनामान्तरित मन्त्रं पत्रे लिख्य (?) तदासनः ||६|| जपेद्वादशसाहस्रमेतदेकदिनेन यः । ज्येष्ठामाराध्य शकः कन्या तस्याशु दीयते ॥७॥ आदौ नवाणरहितं विद्यामन्त्रमिमं विदुः। कामाय कामदायेति मन्त्राभ्यां मधुसर्पिपा ॥८॥ नमोऽस्तु माधवायेति मनुना चोत्तरत्रये । प्रदोषे कन्यया स्पृष्टो हुनेत् सा लभते वरम् ॥९॥ b 1 2 कोणदलेषु पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वादयः । एवं पूजयित्वा दद्यादयं द्रव्यैः सहेत्यर्थः ।। रक्षेति । रक्ष रक्ष गजकर्णिनि विद्ये विद्यामालिनि चन्द्रिणि चन्द्रमुखे स्वाहा । पूर्वो ज्येष्ठामन्त्रः । परो विद्यामन्त्रः ॥ द्विनामेति । द्विनामान्तरितं = कन्यावरयो म विदर्भितम् । तदासन, तदुपरिस्थितः । शक=pleas || (६-७) आदाविति । कामाय स्वाहा । कामदाय स्वाहा । माधवाय नमोऽस्तु । उत्तरत्रय-200, 2OS0, 2050ml | मालिनि] b मन्त्रमिदं a पक्ष जगचर्णिनी हिये हिद्यामासि चन्द्रिणि [गणकर्णिनि विधे 2 मनन 1 रामाय ·एकोनत्रिंशः पटलः ४२५ B हरिद्रामलकं मुस्ता तुलसी विल्वपल्लवम् । दूर्वा तण्डुलसिद्धार्थकृसरं पद्मकेसरम् ॥१०॥ एभिः प्रमार्टि गात्राणि चत्वारिंशदिनानि या । सप्तकृत्वः प्रतिदिनं सा कन्या प्राप्नुयात् पतिम् ॥१३॥ एतदद्वर्तनं श्रेष्ठ श्रीकर व्याधिपापहृत् । कन्यापदाने यत् प्रोक्तं तद्विवाहे च शस्यते ॥१२॥ (म) चामुण्डे कालि कुमारि भग मे प्रयच्छ ठठ ॥' जप्त्यायुतं मनु नित्यमेकविंशतिमन्त्रितम् । अन्नपिण्डं ददेत् (१) मास कन्यार्थी व्यञ्जनान्वितम् ॥१३॥ (म) कमले भद्रहासे रोहिणि मोहिनि कन्येयं मे भार्या भवतु ठठ ॥ मन्त्र जप्त्यायुतं रक्तहयारिकुसुमैहुनेत् । सहस्रैर्मधुरासिक्तैः कुमारी लभते नरः ॥१४॥ b हरिद्रेति । हरिद्रा-2020m | सिद्धार्थ:= 1$ कृसरः तिलोदनम् । पद्मकेसरः=monaaggi (१०-१२) चामुण्ड इति । ओं चामुण्डे कालि कालि कुमारि भग मे प्रयच्छ स्वाहा । अयुतजपात् सिद्धिः । अनेन यां कांचित् कुमारी तत्र संस्थाप्य, तां चामुण्डा सङ्कल्प्य, तस्यै अन्नपिण्ड दद्याव्यञ्जनान्वितम् । व्यञ्जन=807 || (१३) कमल इति । ओं कमले भद्रहासे रोहिणि मोहिनि कन्येय मे भार्या भवतु स्वाहा । अयुतजपात् सिद्धिः ।। (१४) a कामुण्डे पाशिळि चुमापि भज मे प्रयच्छ छ । b चमसे भद्रपाले पोविनि मोविनि चव्ये शं मे भार्या भवतु ट। 54 ·४२६ तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 3 विदारी सोच्चटां माषां (१) चूर्णीभूतां सशर्कराम् । मथितां यः पिबेत् क्षीरे स नित्यं स्त्रीशतं व्रजेत् ॥१५॥ गुप्तामापतिलबीहिचूर्ण क्षीरसितान्वितम् । साज्यकादलशप्कुल्यो वृप्या भक्ष्या. पयोऽनुपाः ॥१६॥ शतमूलीमापगुप्ता गोक्षुरेक्षुरको तिलम् । तपूर्ण सितया तुल्यं वृष्यं क्षीरे पिबेन्निशि ॥१७॥ लीढा साज्यमधूयष्टिं वृप्यामनु पिवेत् पयः । साज्यक्षौद्रां लिहेप्यां विदारी स्वाम्बुभाविताम् ॥१८॥ वृष्यं पयः पिबेगुप्ताबीजचूर्णं सितान्वितम् । मातुलुङ्गस्य बीजानि गोमूत्रे भावितान्यथ ॥१९॥ 5 विदारीमिति । विदारी=ADcio | उच्चटा--crailaboliseme' | माप, 2m । शर्करा-खण्डशर्करा । गुप्ता=Rsom.bacs | कदली कदलीफलम् । शप्कुली = अपूपविशेष । शतमूली = शतावरी=00000 । इक्षुरः = soladai99 amal | स्वाम्बुभाविता=विदारीस्वरसमाविता । वृष्यं रेतोवर्धनकर पय, पिबेत् । अनुपानं पय (१५-१९) - 1 वोघटां a साज्यां कलल्य. 3 पयो वचा [पयो तु पा] । 4 गोक्षुरेचरसौ 5 स्वमूने ·एफोनत्रिंशः पटलः ४२७ 1 . 3 4 उप्णेन वारिणा पिष्ट्वा पाययेद्रागशान्तये । वटाकुरमशोकोदमूल कृष्णपशोः पयः ॥२०॥ ऋतौ पिवेत् स्त्रीगर्भाय नाभिमात्रजले स्थिता । अश्वत्थवंशदर्भाणामडुरं वैष्णवीथियोः ॥२१॥ मूलं मूर्वा शिफा चैतत्क्षीरेण तु सुतार्थिनी । कल्पिता वटदुग्धेन व्रीहिलार्जरजोमयीः ।।२२।। मीलयेद्गुलिकास्तिस्रो घृताक्ताः पुत्रकामिनी । कौन्ती लक्ष्मीशिफा धात्रीबीजलोध्रवटाड्कुरम् ॥२३॥ साज्यक्षीरमृतौ पेय पुत्रार्थ त्रिदिनं स्त्रिया। पुलार्थिनी पिबेत् क्षीरे श्रीमूलं सबटाकुरम् ॥२४॥ श्रीवटाकुरदेवीनां रस नस्येत् पिवेच सा। श्रीपद्ममूलयुक्क्षीरमश्वत्थोतरमूलवत् ॥२५॥ मूत्रं क्षपारसोपेतं प्रसूनमसनोद्भवम् । तरंग पयसा युक्तं कार्पासफलसप्तकम् ॥२६॥ 5 6 7 वटाकुरेति । वटाङ्कुरः= watcoeiled allseoud aacBorn.ch ailrs (2) उदड्मूलं-=05.08Ya_lowsaid | ऋतौ स्नानानन्तरकाल एव । तरुण-DAN | 1 पाययेद्रोहशान्तये । 3 अश्वत्थे स्त्रियः । 2 कृष्णवशाफ्यः। 4 मूलं दूर्वा खिला चेति 6 त्रिवटा 7 त्रिपद्म ·तन्त्रसारसाहे 1 अपामार्गस्य पुप्पाग्र नवं समहिपीपयः । शिरीषपत्रस्वरसक्षीराज्यानां त्रिकं समम् ॥२७॥ बलाद्वययुतं तैलं शर्करागोपयोवृतैः ।। तुषामिदग्धपीतार्कपत्रतोयान्वितं पयः ॥२८॥ ससर्वाजासहाश्वत्थवन्दाकं वा पयोऽन्वितम् । नवैते विधिवत्पीता योगाः स्युः पुत्रदायिनः ॥२९॥,, वसुधां न स्पृशेत् पद्भ्यां न तिष्ठत्तदिने सदा । अभीयादौषधे जीर्ण सक्षीरं घनपेशलम् ॥३०॥ एवं नीत्वा दिन नारी भर्ना सा निशि गम्यताम् । दक्षिणेन शयेत् किञ्चित् पुंगर्भेच्छुः कुटुम्बिनी ॥३१॥ नस्येन च प्रयोक्तव्यं सवृतं ततदौषधम् । पुत्रार्थ दक्षिणे घ्राणे सुतायै वामतः स्मृतम् ॥३२॥ गर्भदोपहरं क्षीरे कतकास्थि पिवेद्वधः । गर्भो न तिठेद्यस्याः सा दना वन्ध्यारजो लिहेत् ॥३३॥ 2 3 पुप्पामेholkarosamoo | अपामार्ग:-asexsi (२०-३२) गर्भदोषेति । कतकास्थि=DGMOOma | वध्यारज:-28-3000cd BIRos , लोध्रः-110097ool| प्रियुगु:km | घातकी-mot 1 वन्दाकवचयोयुतम् । 3 भतार 2 घृतपेशलम् । * दक्षिणी न शयेत् ·एकोनत्रिंशः पटलः ४२९ 1 2 शर्करोत्पल्यष्टयाहलोध्रचन्दनशारिबाः । स्रवमाणे स्त्रिया गर्ने पातव्यास्तण्डलाम्भसा ॥३४॥ शारिबाचन्दनद्राक्षासिद्धकाथं पयोयुतम् । ससित शीतलं गर्भस्रावारम्भे पिबेद्वधूः ॥३५॥ लाजयष्टीसितादाक्षाः क्षौदसपिपि वा लिहेत् । प्रियङ्गुर्धातकीपुप्पं पिप्पल्यौ मधुकं पयः ॥३६॥ तत्कषाय पिबेच्छिीत गर्भिणीकुक्षिशूलनुत् । तद्वन्नीलोत्पलक्षौद्रमृद्वीकापानतः फलम् ॥३७॥ करकीभूतगोमूर्धा सूतिकाभवनोपरि । तत्काले निहितो नार्याः मुखप्रसवकारकः ॥३८॥ आटरूपक मूलं पर्ण वा पफणोद्भवम् । नाभेरधः समालिप्य प्रसूते प्रमदा सुखम् ॥३९॥ 3 4 गजस्य लण्डच्छत्राकं सुखप्रसस्कृतथा । लागल्याः काकमाच्या वा मूलं लिम्पेत् सकानिकम् ॥४०॥ पिप्पल्यौ=lg gerleeo cmocrolkcoronliggeilogo || (३३-३७) करतीति । करकीमतं = Homo | तत्काले = प्रसवकाले । आटरूपक आटलोटकम् (TOSGDUScho) । पप्फण = 015415 | गजस्य लण्डच्छताक: . 2 द्राक्षालोध 1 शर्करोपल 8 कीकरमूतगोमूर्धा * अगरूदङ्कजं मूलं पर्ण पापस्तनोल्दनः ।

·'४३० तन्त्रसारसबहे 1 प्रसूते मूढगर्भापि नारी सह जरायुणा । मूढगर्भा पिवेद्यष्टिं माहिषाज्ये सचन्दनाम् ॥४१॥ भस्मना लिखितां साख्या हल्लेखां शक्रवेश्मनि । दर्शयेत् फलकास्थिस्थां प्रमदां प्रसवार्थिनीम् ॥४२॥ (म) योगेश्वराय यो गोप्ताय अमृताशनाय नमः ॥ विलोमलिखितो मन्त्रो मूर्भिस्थः स्यात् प्रसूतये । लिस तैल तथा मृत्युंजयजसं विलोमत. ॥४३॥ (म) क्षिप निक्षिप उत्पथ मामपथ मुश्च छ । 2 Knorma.jlamskwiled Re Yead' = काक्रमाची = daolamoar ॥ (३७-४१) भस्मना लिखितामिति । फलकायां भस्म निक्षिप्य रजनीखण्डेन हीकार लिखित्वा, तन्मध्ये जीवादि च, बहिश्चतुरंथ लिखित्वा, फलकां शोधिते स्थले संस्थाप्य, शक्ति मावाह्य, पूजयेत् । पुनस्तां फलकां स्पृष्टा, अष्टोत्तरसहस्र जप्त्वा, प्रसकाले तस्याः (४२) प्रदर्शयेत् ॥ योगेश्वरायेति । योगेधराय योगाप्ताय अमृताय नमः । विलोमलिखितं-प्रतिरोम- लिखितम् । मृत्युञ्जयजप्त-मृत्युञ्जयमन्त्रेण जप्तम् ।। (४३) क्षिपेति । क्षिप निक्षिप उत्पथ मामपथ मुश्च मुश्च स्वाहा । अनेन जप्तमीपर्ध 1 तत्र वेरश्मनि । 2 क्षिपनिक्षिप ·एकोनत्रिंशः पटलः औषध वारि वा पीतं तज्जत स्यात् प्रसूतये । तज्जप्तैर्विपमे गर्ने निपिञ्चेजठर जलैः ॥४४॥ 1 तन्मन्त्रणाच निर्यातो विपमा विपकण्टको। पीत्वा शीतांशुचिहास्त्रमृतौ सूते न कामिनी ॥४५॥ गुडं पुराणं शाल्मल्याः पुप्पं वा पयसा पिबेत् । ऋतौ निम्वेन वा योनि धूपयेद्गर्भशक्किनी ॥४६॥ रसाञ्जनान्वितं मूलं तनयस्य समाक्षिकम् । असन्दरातुरा नारी पिवेत्तण्डुलवारिणा ॥४७॥ खुविष्ठां पयसा पिष्टा पिवेद्रक्तस्रुतौ वधूः । बलावृपवरीच्छिन्नाबन्धुसेव्यमयूरकाः ॥१८॥ उदुम्बरं च तत्काथः क्षौद्री हन्यादसृग्दरम् । गोपीमधुककल्काढयं गोशीर्षकाथजं घृतम् ॥४९॥ 2 3 वारि वा तैलं वा पीतं प्रसूतये स्यात् । गर्भे सर्वत्र तज्जपः कार्यः । विषमस्थिता विषकप्टकप(ब)चितजपानिर्यातः ॥ (विष्कम्भवद्विपमस्थित्या निर्यात. ।) (४४) पीत्वेति । शीतांशुचिह्नासं = Aweilad comcoloo | गुडं पुराणमित्यादिना (४५-४६) रसाञ्जनेति । रसाजन स्वयमेव । commob = ascing|peso| खुविष्ठा= आखुविष्ठा=gale allery | वलावृषेत्यादिना रुधिरस्रावनाशकान्याह । वृष= congsSenstho | वरी-शतावरी । छिन्ना=Dailoon" । बन्धुः=000mACECTONI गर्भनाशार्थमाह ॥ 1 विपकुण्डके । 8 घृपापलापरिच्छिन्नो बन्धुलेप्यमयूरकाः । 2 अमृन्दरकशा 4 चन्दनकाथज ·४३२ तन्त्रसारसंग्रहे, 1 श 3 सौदशर्कर सद्यो रक्तस्रावमपोहति । त्वगेलापिप्पलीवांशीशर्कराद्विगुणोत्तराः ॥५०॥ साज्यक्षौद्र लिहेद्रक्तस्रावनाश्च क्षयापहाः । रक्तशुक्लजपापुष्पं रक्तशुक्लसुतौ पिवेत् ॥५१॥ प्रातः क्षीरेण तन्मूलका वा सपयो निशि। , प्रसून नारिकेलस्य दाबाझारे मृदावृतम् ॥५२॥ तत्तोयं सपयः शुक्लस्रावनं साञ्जनं पिबेत् । वराशान्तर्गतो मातः स्वसमस्थोऽमिरुज्जलः ॥५३॥ रुधिर सावयेत्तस्य शान्तिकृञ्चन्द्रमा भवेत् । 4 शक्तेः स्वस गो वाथ पीतो वा पयसा युतः ॥५४॥ सेव्यं=O02940 1 मयूरक=00Rhsens} | मयूरशिखा वा । उदुम्बर- DOCOP 1 क्षौदी क्षौद्रयुक्ता । गोपी=mmool1 मधुक-000slatioo | गोशीर्ष=eacamo त्व-Denlono एला=ageLTDIO) । वांशी=asyo chgogyasa । जपा GramBOO) | नालिकेरपुप्प-510malboldsaey || (४७-५२) वराङ्गेति । वराङ्ग योनिः । तस्य-रुधिरसावस्य, स्वसद्मगतः शक्रो वा शान्तिकृत् । Myrmob = 6S Agreko? | (५३-५४) 1 कफावहाः । 2 रक्तं शुक ऋतौ पिवेत् । ३ तन्मूल का वा 4 शर्क स्वसमगोपाथ पीत वा पयसा सुतम् ।

·एकोनत्रिंशः पटलः 1 2 केसर बृहतीमूलं गोपी यष्टितृणोत्पलम् । साजक्षीरं सतैले तन्क्षणं रोमजन्मकृत् ॥५५|| शीर्यमाणेषु केशेषु स्थापनाय भवेदिदम् । तैल वचा शिला तालं मनिष्ठा योनिकेशहृत् ॥५६॥ तैले पलितकृत्सिद्ध तिलैः स्नुक्क्षीरभावितैः । मासेन निम्बतैलस्य नावनं पलितापहृत् ॥५७|| धात्रीभृङ्गरसप्रस्थस्तैलं च क्षीरमाढकम् । यष्टयजनपलं तैल तत् केशाक्षिशिरोहितम् ॥५॥ सभव्या विस्रहृत्पथ्या सतकं मदनास्थि च । नाशयेदास्पदौगन्ध्य चर्वितं तिन्त्रिणीफलम् ॥५९॥ % 3D गोपी % 3D गुह्यरोम || केसरमिति । केसरः = नागकेसरः । बृहतीमूलं Ramaisorkmsalo | comso) । यष्टी = agoslacyoo | तृण = MODIRAJ । उत्पलं = Damomdanlscre" | शिला = मनश्शिला । ताल = हरितालम् । योनिकेशः (५५-५६) तैलमिति । स्नुक्क्षीरं = togala yoes' । पलिन = ma | निम्बतैलं = CongHARBI नावन =नस्यम् । भृङ्गरसः = choronomgmimidn (५७-५८) सभव्येति । भव्य । पथ्या = th$tin | विस्रहृत् amooplasilasa । मदनास्थि : - 2000000000 । तिन्त्रिणीफलं = % . = പെരുനാരകം 1 स्थापन च 2 सिद्धं तैले: 55 ·- 1 1 2 तन्तसारसङ्ग्रहे अलम्बुपा मातुलजम्बुपत्रं जातेः सपत्र कुसुम रजन्यौ। पक्क सुपाशासुरसाद्वयैस्तै- स्तैलं हरेदास्यगत विगन्धम् ॥६॥ मञ्जिष्ठकामलयजोत्पलौरिकैः स- यष्टीकपद्मकसुवीररजसेव्यदुग्धैः। लेपः कृतो हरति दुर्जयमण्डरोग काथेन दुग्धतरुजेन कृतश्च सेकः ॥६॥ तुरगार्कशिफात्रुटीनिशा- द्वयहंसाधिभिराशृतं घृतम् । उपसेचनतो विनाशये- दुपदंशस्तनविद्रधिक्षतान् ॥६२॥ Damag Paronm ! स्वयमेव । अलम्बुषा = दुर्गन्धम् ॥ (५९-६०) मजिठेति । मञ्जिष्ठा - DOMIN | मलयर्ज-amme | उत्पलं Desm.milibeesg/cms" | गैरिक=socieHas। सुवीरज=mOOTINortingy! सेव्य । 000950 | अन्धुरोग. - लिङ्गरोग. (अण्डरोग =वृद्धि.)। दुग्धतरु- (६१) wo200॥ तुरगेति । तुरग कणवीरा (मनश्शिला)। अर्कशिफा= ameeecheatreami त्रुटि: = agexTORON | साधिः = Mixmicom | उपसेचन = 09881 उपदंशक्षत, दन्तक्षतः । स्तनविद्रधिक्षत. - Retence || (६२) B2JJD | विगन्धं - 1 पकं सखरं a दुर्जयमण्डुरोगम् [दुर्जयमन्धुरोगम् ! JI ३ तुरगकीशेफातुरिनिशाद्वयईसामिभिरात धृतम् ।

·एकोनत्रिंशः पटलः शुनाश्मनीलेक्षुगुर्ड तुपाम्भ- स्तोदनवल्मीकतृणानि शुण्ठी। 1 वंशस्य चर्मव्रणपल्लवौ च हरन्ति लेपात् स्तनविद्रधि ते ॥६३।। आतङ्कसेव्यौ तगरं प्रियुगु- क्षीरं वचा चन्दनमुत्पलं च । एपां विलेपः कुचरोगमस्येत् पादाहतिं मातृसुतापतेश्च ॥६॥ मधुकुवलययष्टीयामिनीनिम्बपत्र- तिलजमुपशृतं यद्वर्णकृतन्मुखस्य । मधुकमरुणवल्लीकुङ्कुमं रक्तगन्धं पयसि सुधृतमाजे तैलमेभिस्तथैव ॥६५|| - Patoles || शुभेति । शुभ्राश्म=on19800mg | तोदन=nilyond) वल्मीक= okman | तृण = moDad2183° । वंशस्य चर्म = Pa62007 | व्रणपल्लव: (६३) आतङ्केति । आतङ्क:-063750 1 प्रियङ्ग:-51009ळ पा । दाहतिं मातृसुता. पतेश्चेति । मातृपतेः सुतापतेश्च । पादाहतिः अथवा मातृपुता-भगिनी । ज्येष्ठा कनिष्ठा वा; तस्याः पतेः पादाहतिः पदाक्रमणम् । स्तनरोग नाशयेत् । अरुणवल्ली Diginalecdoos || (६४-६५) 1 चर्मप्रणवलपो च ·तन्नसारसङ्कहे 1 . 2 बृहत्यपामार्गमरीचकृष्णा- स्तुरङ्गराजीतगरामयानाम् । लेपादजाक्षीरयुतामुरोज- वृद्धिर्बधूनामचिरेण नश्येत् ॥६६॥ बलावचानागबलागदानां लेपः पयस्वीनवनीतयुक्तः। प्रवर्धयेदृरुकुचौ वधूनां तैलाक्षसपिविहितश्च लेपः ॥६७|| ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसनहे एकोनत्रिशः पटलः ।। बृहतीति । बृहत्यपामार्गेत्यादिना स्तनशान्तिकराण्याह । बृहती-02Ravgramme तुरङ्गः अश्वमार । राजी-Dasgcha | आमया--00050 || (६६) बलेति । बलावचेत्यादिना तद्वृद्धिकरणमाह । नागबला= ImbarRemog) । गद-cho50 । पयस्वीनवनीतयुक्तो लेपः । तैलादिविहितो लेपश्च । अक्षः= onomy l (६७) . ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसमूहव्याख्याने एकोनविंशः पटलः ।। 1 तरहराजी 2 क्षीरयुजा ·॥ अथ गवादिपटलस्त्रिशः॥ 1 हरिद्रा राजवृक्षत्वक् चिचा लवणलोलिता । पीता खारी जयेदाशु गवामुदरहणम् ॥११॥ क्षीरे पिष्टं तिलं पाठा कार्यासदलसंयुतम् । तकेण सहित पीतं नाशयेनोविचिकाम् ॥२॥ सलिलं नारिकेलस्य खारीक्षीरं बलारसः । चतुष्टयमिदं पानात् करीपास हरेद्वाम् ।।३।। वचा लशुननिर्गुण्डी दीप्यकं सफणीतकम् । खार्या कूप्माण्डपूयामे करीपे पाययेत् पशुम् ॥४॥ कूष्माण्डस्य फलानां यतैलक्षीरान्वितं रसम् । जलाईच्छगणोद्गारे पाययेतं पशुं बुधः ॥५॥ (म) सहस्ररश्मिरादित्योऽग्निः ठठ ।। a हरिदेति । हरिद्रा-26TTDOO | राजवृक्षः-oldham | क्षीरपिष्ट क्षीरेण सह पिष्टम् । करीपात्रं-करीपसहितमस्रम् । दीप्यक=PNOVEDOScho | फणीतक= । कूप्माण्डपूयाभे=@goomwcnolneba chsodcassmebol° anolat जलाईच्छगणोद्वारे जलवदाईगोमयोद्गारे । उद्गारः उद्विरण छर्दिः ।। सहस्रति । ओं सहस्ररश्मिरादित्योऽमिः स्वाहा । पशोर्नामाक्षरेण ग्रथितमिम ചേർ 1 खारी खरेदाशु a लवल वशिषा डि अल्यानिः ठठ।

·तन्नसरिसाहे .पत्रे लिखितमेतद्गाः पालयेत् कल्पितं गले । b (म) अष्टमातृपरिपालयति ।। कारस्करमयी घण्टाजठरे लिखितो मनुः ॥६॥ गोकण्ठे धातकीरज्वा बद्धो गोमारिकां हरेत् । (म) नमो भगवते वन कारदर्शनाय ओं चुकु मिलि मेलि सिद्धि गोमारि वजिणि हुं फट् । अस्मिन् प्रामे गोकुलस्य रक्षां कुरु । शान्तिं कुरु । "घण्टाकर्णरवो येन जनः प्रोक्तो महाबलः ॥७॥ 1 मारीनिर्णाशनकरः स गाः पातु जगत्पतिः ।" ठळ ॥ "गवामयनयज्ञेन येन चेष्टः क्रतुः पुरा॥१८॥ अनन्यो देवदेवस्य वचनानि पशोः स्मर ॥ "। 2 , मन्त्रं पत्रे लिखित्वा, गोकण्ठे बनीयात् । ओं अष्टमातृपरिपालयति स्वाहा । गोनामान्त- रितममु कारस्करघण्टाजठरे लिखित्वा बनीयात् । ओं नमो भगवते वजहुंकारदर्शनाय ओं चुल चुल मिलि मिलि मेलि मेलि सिद्धि सिद्धि गोमारि वजिणि हुं फट् । अस्मिन् मामे गोकुलस्य रक्षां कुरु कुरु शान्ति कुरु कुरु स्वाहा ।। घण्टाकर्णरवो येन जनः प्रोक्तो महाबलः । मारीनिर्णाशनकरः स गाः पातु जगत्पतिः ॥ स्वाहा ।। गवामिति । 'गवामयनयज्ञेन येन चेष्टः क्रतुः पुरा । अनन्यो देवदेवस्य वचनानि पशोः सार स्वाहा । यत्किचित् = तृणादि । (६-८) a अष्ट माहपि पास शठि । b नमो भगवते हज पुं चाप डणश ओं चुकु मिलि 1 जहामशणगओगशेणशष्टः कटुः पुपा अनन्यादेवदेवस्य वचनानि पशोमश । 2 अचिन्त्या देवदेवस्स ·त्रिंशः पटलः 2 सत् सप्तजप्तं यत्किंचिद्वक्ता गौवंशगा भवेत् ॥९॥ (म) नमो भगवते विष्णवे पशूनां पतये दम छ । अङ्गुष्ठतर्जनीभ्यां गोधाणे संगृह्य नामयेत् । मन्त्रेणानेन वश्याः स्युः पशवोऽयादयस्तथा ॥१०॥ (म) नमो भगवते गणपतये शूर्पकर्णाय टळ ।। चरणाङ्गुष्ठयुग्मेन हस्तिनः कर्णमूलयोः । मर्दयेन्मनुनानेन यशगा स्युः करेणवः ॥११॥ विज्ञाप्य रवये कार्य गोमध्ये मन्त्रनामवत् । दक्षदोष्णा खनेदस्थि खनित्वान्येन पृष्ठतः॥१२॥ 3 4 5 नमो भगवत इति । ओं नमो भगवते विष्णवे पशूनां पतये दम दम स्वाहा ।। (९-१०) नम इति । ओं नमो भगवते गणपतये शूर्पकर्णाय स्वाहा ।। (१२) विज्ञाप्येति । विज्ञाप्येत्यादिना मुष्टित्रयमाह । सिद्धादि द्वितीयम्। विटपादि तृतीयम् । वाहुद्वयेन पशोरस्थि गृहीत्वा, दक्षिणे स्थितं पशोरले खनेत् । वामपाणिस्थं (१२) पशोः पृष्ठे तत् खनेत् ॥ 1 विष्णहेप यूणां पागदे 2 जलपाशे शूर्पचर्णाय ठठ। 3 संगर्दै मनुना [समन्मनुना] 4 गोरगे भन्त्रिनामवत् । 5 खनेदन्येन ·तन्त्रसारसाहे 1 2 3 स्निग्धै शुष्कं च नष्टं त्रि; क्रिमिस्थाने क्षमी क्षयेत् । विटपं सातपर्ण त्रि: तत्स्थाने भुवि वाहतम् ॥१३॥ भूस्पृड्नीत्या न्यसेमे तत्त्रय क्रिमिनाशनम् । (म) कालदण्डि चोटय हुं फट् छ । कृष्णाष्टमी समारभ्य सहस्र तज्जपेत् सुधीः ॥१४॥ यावत् पञ्चदशीं तस्यां कृत्वा वर्तुलमण्डम् । तन्मध्ये चपर्क न्यस्य गन्धपुप्पादिनाचयेत् ॥१५॥ कन्यया लवयित्वा तं जपेन्मन्त्रमिमं पुनः । गच्छेत्युक्ता जपेत्तावद्यावन्निर्याति मण्डलात् ॥१६॥ 5 सिद्धमिति । क्रिमिस्थाने क्षमी क्रोध निरीक्षयेत् (१) । निग्ध स्मृत्वा पूर्व स्निग्ध-स्नेहयुक्तं शुष्कं स्मृत्वा, पुन शुष्क-040 | नष्ट स्मृत्वा पुन. 3 magnosla(1)। अथवा क्रिमिस्थाने क्षमी क्षयेत् । निरीक्षयेदिति णिजन्तम् । विटपमिति साप्तपर्ण विटपम् । क्रिमिस्थाने आहत्य भूमौ च त्रिवारमेवमाहत्य भूस्टूड्नीत्या धूमे न्यसेत् ॥ (१३) कालदण्डीति | ओं कालदण्डि हुं फट् स्वाहा । मण्डले चपर्क न्यस्य, तस्मिन् ज्मेष्ठामावाद्य, गन्धपुप्पादिभिः संपूज्य, तथपर्क संस्पृशेत् । सहसवारं जप्ता, तथपर्क कन्यया लइयित्वा, गच्छेत्युक्ता गदा मण्डलान्निर्याति तावजपेत् ।। (१५-१६) 2 साप्तपत्रिस्य 1 सिद्धं 8 दुस्पृडनीत्वा 5 लम्बयित्वा 4 पालइण्डि हुं फट् छ। 6 लम्बयित्वा ·त्रिंशः पटलः ४४१ ४ 8 1 एवं सिद्धेन मन्त्रेण कुर्वीत चपकक्रियाम् । (म) ओं नीलकण्ठ श्रीकण्ठ अमर भ्रमर छत्रधरपिङ्गलाक्षि कामरूपिणि अरण्यवासिनि खोट ठ ।। मेपो विप सदशनमुमायै गिरिरद्वयम् ॥१६॥ स्तेये सन्दिग्धनामार्णान्मन्त्राक्षरविदर्भितान् । लिखित्वाग्नौ क्षिपेत् पत्र चोरनाम न दह्यते ॥१॥ (म) जोळे माळे फोप्पे वह कहे चोररटे एळे मेळे जोळे माळे आळे जमे स्तंभे मोहे स्वाहा ॥ अनया विद्यया जप्ताः शर्करा नव निक्षिपेत् । अष्टासु दिक्षु कुड्ये च चोरस्तन्न विशेद्गृहम् ॥१८॥ 2 b . ओमिति । ओं नीलकण्ठ श्रीकण्ठ अमर भ्रमर च्छत्रधर पिङ्गलाक्षि कामरूपिणि अरण्यवासिनि खोट् स्वाहा ॥ मेपो विषमिति । नम उमायै गिरिः स्वाहा । स्तेये सन्दिग्धानां नामाक्षराणि मन्त्राक्षरैर्विदर्भीकृत्य लिखित्वा, जप्ता कुम्भे निक्षिप्य जपेत् । तान्येकस्मिन् । तदा यस्मिन् पत्रे चोरस्य नाम तन्न दह्यते ।। (१६-१७) जोळे माळ इति । ओं जोळे माळे फोप्पे वहे कहे चोररटे एळे मेळे जोळे माळे आळे जमे स्तंभे मोहे स्वाहा । " हेलकी नाम विथैया सर्वोपद्रवनाशिनी" a ओं णीसचण्ड श्रीलण्ठ अमप भूमप छत्र उप पिङ्गलाक्षि 1 स्तेये स्तन्निग्धनामा 2 ददेत् पत्रं b गोल माल फेप्पे पट्टे मद्दे कोषढ पट्टे एकमेळे जोळे माले जाले स्तंभे 56 ·४४२ तन्त्रसारसाहे 1 समन्त्रे फलके तारावृक्षयोः शास्तुरग्रतः । खनित्वा निर्दिशेतत्र बलिं रुष्टः प्रसीदति ॥१९॥ (म) ज्वालाय मार्गशीर्षाय मृग्य लम्भय वृद्धिमुपगृहय प्रसादय आकर्षय लल प्रज्वल सर्ववशंकर हुँ सर्वप्रसादिनि ठठ ॥ अनेनायुतजप्तेन सप्त जप्तं शिरीषजम् । कीलं प्रदक्षिणं नीत्वा क्षेत्रमध्ये खनेन्निशि ॥२०॥ 2 3 ऊनविंशघटीकायां चोरस्तम्भो भवेत्ततः । सिन्दूरामा विवस्त्रा मणिकनकमिलद्रूपणा मुक्तकेशी पीनश्रीप्यूरुरम्या मणिमयरुचिमत्पादुकाक्रान्तपादा। शिञ्जन्मञ्जीरकान्ता तनुतरविलसन्मध्यतुगतनीका सुभ्रूनेनाखिलेन्दुद्युतिमुखकमला हेलकी पातु युप्मान् ।। भद्रकालीपरिचरां ध्यात्वेत्थ मन्त्रदेवताम् । खैक्येनाशासु मध्ये च प्रक्षिपेन्नव शर्कराः ॥ जपित्याप्टोत्तरशतं चोरा न प्रविशन्ति तत् । तत् प्रदेश (स्थानम् ) ॥ (१८-१२) ज्वालायेति । ज्वालाय मार्गशीर्षाय मृग्य लम्भय लम्भय वृद्धिमुपगृहय उपगृहय प्रसादय प्रसादय आकर्षयाकर्षय लल लल प्रज्वल प्रज्वल सर्ववशकार हुं सर्वप्रसादिनि स्वाहा । अयुतजपात् सिद्धिः । राखौ न्यूनविंशद्धटिकायां शिरीपजं की प्रदक्षिगं नीया क्षेत्रमध्ये खनेत् ॥ (२०) स 1निहरेवत्र एतेनायुत ज्वासाशमार्गयो शमृम्य ले भ दिमुपगृदय 8 जप्त्वा * भरेधुवन् ।

·लिंशः पटलः ४४३ 1 2 संयुक्तं साक्षिमुग्धेन्दुमेपसर्गान्वितं विषम् ॥२१ अन्त्यं सकर्णमपधी स सूक्ष्मः क्षतजादिहृत् । दर्पणामुष्ठविद्ये द्वे यक्षिणीशान्तदेवते ॥२२॥ (म) नमो भगवते अङ्गुष्ठकालि दशकालि चण्डालकालि छ । अङ्गुष्ठादर्शक्वेि द्वे यथा भैरवराक्षसी । (म) स्वस्ति किष्किन्धां गच्छ त्यमण्डलोपजीवितः स श्रीहनूमान् आज्ञापयति ॥ मूपिकपतङ्गपिपीलिकामत्कुणशरभकरभवककीटगन्धि- कापीडितैर्न स्थातव्यम् ; आज्ञामति क्रममाणस्य शरीरनिग्रहं समावर्तयति ॥ तस्य वानरसिंहस्य क्रममाणस्य सागरम् ॥२३॥ 3 प्रकट पराक्रमी- । । . संयुक्तमिति । क्षि नमः । अन्त्यमिति क्षुतिर नमः (१) ।। (२१-२२) नम इति । ओं नमो भगवते अङ्गुष्ठकालि महाकालि दशकालि चण्डालकालि स्वाहा । ओं विद्याधरगमनाय स्वाहा । पूर्वस्य राक्षसी, अपरस्य भैरवः । ओं स्वस्ति किष्किन्धां गच्छ प्रकट पराक्रमीत्यर्कमण्डलोपजीवितः स श्रीहनूमान् आज्ञापयति । मूषिकपतङ्गपिपीलिकामत्कुणशरभकरभवककीटगन्धिकापीडितैः न स्थातव्यमाज्ञापयति । "तस्य वानरसिंहस्य क्रममाणस्य सागरम् । कक्षान्तरगतो वायुजीमूत इव गर्जति " नति 1 शास्तृदेवते । 2 अङ्गुष्ठचाळिमहाचाळि दशचाक्षि कण्डासचाळि ठठ। 8 स्वास्ति ककिडां जर्छ प्रयतपरक्रमीत्यर्कमण्डलोपजीवितः ।

·सन्सारसाहे 1 A कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति । (म) नर्दति हुँ फट् नमः ॥ मन्त्र पत्रे समालिख्य जप्त्वा तलिखनेदवि ॥२४॥ सस्ये कीटप्लवनाखुपिपीलादिविनश्यति । (म) नमो भगवति रलचामुण्डे हंसचामुण्डे अपि च मुपि च छिन्द भिन्द दह चारिमुच्चाटय हुं फट् ॥ भस्म मातुलनाशाय मन्त्रेणानेन मन्त्रितम् ॥२५॥ किञ्चित् सस्य विमुच्यान्ते प्रादक्षिण्यात् क्षिपेद्भुवि । पुल्ले पल्ले तथा नेल्ले नाभिः सार्धीकरः शिरः ॥२६॥ शान्तिकद्वातमन्त्रोऽयं तज्जप्ते न दहेच्छिखी । हन्यात् स मन्त्रणाद्वातमाकपेच तिलाहुतैः ॥२७॥ 2 1 हुं फट् नमः । तं मन्त्रं पत्रे समालिख्य जप्त्वा अकुजयोरेकस्मिन् प्रदक्षिणं नीत्या निखनेत् । हनूमदैवत्यम् ।। (२३-२४) नम इति । ओं नमो भगवति रनचामुण्डे हंसचामुण्डे अपि चापि च सुपि च सुपि च हिन्द छिन्द मिन्द भिन्द दह दह स चारिमुच्चाटय हुं फट् ॥ पादक्षिण्या- निक्षिपेत् । मातुल:-1097 ॥ (२६) पुल्ल इति । ओं पुल्ले पल्ले नेल्ले भूः स्वाहा । मन्त्रणाद्वातो नश्यति । तिलाहुत्या आकर्षणं च ॥ (२६-२७) 1 नईति । नमो भगवति पक्तकामुण्डे हसकामुण्डे अपि च 3 के तथा नरे ·" त्रिशः पटलः ४४५ 1 (म) खुरि प्रभञ्जनि सुकेशिनि ठठ ॥ सन्ध्यां पश्यन् स्वकेशस्टग्जपेदाकर्पणं मनुम् । स्वनामान्तरित मन्त्रं भूजे रोचनयार्पितम् ॥२८॥ वेष्टितं सितसूत्रेण न्यसेदश्वत्थकोटरे । तावदस्य भवेत् पुष्टिस्तद्यावतत तिष्ठति ॥२९॥ स साध्यनामवश्यं तं न्यग्रोधे स्थापितं तथा । दीर्घाम्भोयुजवेवेहः कवच सकलं वियत् ॥३०॥ स्ववर्णवत्सकपिलावृतं राजीवृतान्वितम् | तज्जप्त चरणाभ्यङ्गं न खेदं जनयेत् पथि ॥३१॥ तज्जप्तान स्थापितान् ब्रीहीन भक्षयन्ति न मूपिकाः । बनीयान्नारिकेलादि तज्जप्तारुणतन्तुना ॥३२॥ तत्फलानि न खादन्ति जन्तयो मूषिकादायः । खुरीति । ओं खुरि खुरि प्रभञ्जनि सुकेशिनि स्वाहा । पुष्टिः शरीरपुष्टिः । यन्तास्थापन न्यग्रोधकोटरे वा ॥ (२८-३०) दीर्घाम्भ इति । ओं वायुजवे खे हः, हु, ह । सवर्ण: समानवर्गः । कपिला- (३१-३२) । राजीवृत= OFATHOR ഗോരോചനാവണ്ണമുള്ള പശു ॥ a पुहि प्रभंजणि लुचेयिणि ठळ। 1 मतम् ।

·४४६ तन्त्रसारस है विसरेति पदाघोपो वहिः सर्गों भुजाष्टमः ॥३॥ . a तन्मन्त्रितशमीकाष्ठभस्मदिग्धेन पाणिना । दक्षेण वश्यः स्यान्मृष्टो वामेनोद्घाटितस्तथा ||३४|| तद्भमप्रोक्षणात् पण्यद्रव्यं गृह्णाति कोऽपि न । तद्भस्मपुण्डक्रियया सुदान्ताः स्युर्वृपादयः ॥३५॥ (म) असुराणां वीरे वीरवति लते लावति पूर्णे सहरू ठठ ॥ ज्येष्ठामन्त्रेण सिद्धार्थ ऋणनाशाय होमयेत् । (म) नमो भगवति महेश्वरि अन्नपूर्ण टळ ॥ जपेद्दामप्रवेशे तल्लभतेऽन्न सहायवत् ॥३६॥ । विसरेति । विसररजः-शमीकाष्ठभस्म = familaoo aisame दक्ष- ONHRDIDIO | पुण्डं = तिलकम् ।। असुराणामिति । असुराणां धीरे वीरवति लते लावति पूर्णे सरू स्वाहा ॥ ओं नमो भगवति महेश्वरि अन्नपूर्णे स्वाहा । रुद्रताण्डवविलोकनलोलां भद्रवक्तनयनां भक्कान्ताम् । अन्नदाननिरतां जननी तां चिन्तयेदुपसि चित्रदुकूलाम् ।। अस्य जपान्मृष्टान्नसिद्धिः ॥ (३६) 1 वासरेति पदाघोपः 8 अलुपानां हीपे हीपहटि लते ललावति b महेश्वपि ·विशः पटलः ४४७ 1 (म) यक्षसेनापतये माणिभद्राय किणिहिट । एकविंशतिसंजप्तदन्तकाठानुधावनात् । भोजन कामित मन्त्री लभते प्रतिवासरम् ॥३०॥ (म) इति मिति तिमि काकतुण्डिनि छ। नमो रत्नत्रयाय पिङ्गलाय अनले कुनले गृह b पिण्डं पिशाचिनि छठ॥ भुक्तोच्छिष्टेन भक्तेन सप्तकृत्वो बलिं हरेत् । मन्वोरेकेन लभ्येत सप्ताहाद्वसनद्वयम् ॥३८॥ d नमः शम्भवे त्रिणेलाय पिङ्गलाय महात्मने । वामाय वामदेवाय स्वप्नाधिपतये नमः ॥३९|| यक्षेति । ओं यक्षसेनाधिपतये माणिभद्राय किणिहि फिणिहि स्वाहा ॥ (३७) इतिमितीति । इति मिति मिति मिति मिति काकतुण्डिनि स्वाहा । ओं नमो रतनयाय पिगलाय अनले कुनले गृह पिण्डं पिशाचिनि स्वाहा ॥ (१०) नमः शम्भव इति । नमः शम्भवे त्रिणेलाय पिङ्गलाय महात्मने वामाय a शक्षलेणादिपटशेमाणिभद्रामचिनिवि ठठ। 1 ओदन कादिक b इटि मिटि चाचदुण्डिगि । [उत मिति चामुण्डिनि ठठ । ] ० पणत्रशाश पिङ्गलाश उन्नसे चुणसे गृह पिण्ड वे शंभहे त्रिनेत्राश पिजसान वात्मणे वा माश चामधेहाश स्वाक्तादिपटशे णम. । शङ्कराय। 2 पिण्डा ·४४६ सन्त्रसारसाहे 1 विसरेति पदाघोपो वह्निः सर्गो भुजाष्टमः ॥३३॥ तन्मन्त्रितशमीकाष्ठभस्मदिग्धेन पाणिना। दक्षेण वश्यः स्यान्मृष्टो वामेनोद्घाटितस्तथा ॥३४॥ तद्भस्मप्रोक्षणात् पण्यद्रव्यं गृह्णाति कोऽपि न । तद्भस्मपुण्डक्रियया सुदान्ताः स्युर्वपादयः ॥३५॥ (म) असुराणां धीरे वीरवति लते लावति a पूर्णे सरुरू ठठ॥ ज्मेष्ठामन्त्रेण सिद्धार्थः ऋणनाशाय होमयेत् । (म) नमो भगवति महेश्वरि अन्नपूर्ण टळ ॥ जपेद्दामप्रवेशे तल्लभतेऽन्न सहायवत् ।।३६॥ b विसरेति । विसररजः शमीकाष्ठभस्म = alamilp00 24s amo | दक्ष- RTOON | पुण्ड = तिलकम् ॥ (३३-३५) असुराणामिति । असुराणां वीरे वीरवति लते लावति पूर्णे सहरू स्वाहा ।। ओं नमो भगवति महेश्वरि अन्नपूर्णे स्वाहा । रुद्रताण्डवविलोकनलोलां भद्रवक्तनयनां भवकान्ताम् । अन्नदाननिरतां जननी तां चिन्तयेदुपसि चित्रदुकूलाम् ॥ अस्य जपान्मृष्टान्नसिद्धिः ॥ 1 वासरेति पदाघोपः a अलुपानां हीये हीपटि लते स्तापति । महेश्वपि ·त्रिंशः पटलः ४४७ . (म) यक्षसेनापतये माणिभद्राय किणिहि ठ ।। एकविंशतिसंजप्तदन्तकाष्ठानुधावनात् । भोजन कामित मन्त्री लभते प्रतिवासरम् ॥३७॥ 1 b (म) इति मिति तिमि काकतुण्डिनि ठठ। नमो रनत्रयाय पिङ्गलाय अनले कुनले गृद्ध पिण्ड पिशाचिनि छ । भुक्तोच्छिष्टेन भक्तन सप्तकृत्वो बलिं हरेत् । मन्वोरेकेन लभ्येत सप्ताहाद्वसनद्वयम् ॥३८॥ d नमः शम्भवे त्रिणेलाय पिगलाय महात्मने । वामाय वामदेवाय स्वप्माधिपतये नमः ॥३९॥ यक्षेति । ओं यक्षसेनाधिपतये माणिभद्राय किणिहि फिणिहि स्वाहा ॥ (३७) इतिमितीति । इति मिति मिति मिति मिति काकण्डिनि स्वाहा । ओं नमो रत्नलयाय पिङ्गलाय अनले कुनले गृह 'पिण्डं पिशाचिनि स्वाहा ।। (४०) नमः शम्भव इति । ओं नमः शम्भवे त्रिणेलाय पिङ्गलाय महात्मने वामाय a शक्षलेणादिपटशेमाणिभद्राशचिनिवि छ । 1 ओदन कांदिक b इटि मिटि चाचदुण्डिणि छ । [उत मिति चामुण्डिनि ठठ।] c पणत्रशाश पिङ्गलाश उन्नसे चुणसे गृह पिण्डे d शंभहे त्रिनेत्राश पिञ्जसान वात्मणे वा माश वामधेहाश स्वाक्तादिपटशे णमः । शङ्कराया 2 पिण्डो ·1 तन्त्रसारसाहे (म) नमश्शङ्कराय॥ आचक्ष्व देवदेवेश प्रसन्नोऽस्मि वृषध्वज । स्वमेषु सर्वकार्याणि हृदयस्थानि यानि मे ॥ ठठ ॥४०॥ कृष्णाटमी शिवतिथिश्च तयोः प्रदोषे लक्ष जपेत्तममिपूज्य शिवं तदने। इप्टेश्वरं निरशनो निशि दक्षिणादि- मूर्ती स्वपेत् कुशगतश्च जपन् स्मृतार्थः ॥४१॥ स्वप्ने इटः प्रीतचेता महेश- स्तानि ब्रूते यानि कार्याणि काङ्केत् । वर्षादयिन्त्रिणा प्रार्थितं यत् स्वप्ने तद्वत्तत् परस्यापि कुर्यात् ॥४२॥ (म) नम उमापतये सर्वसिद्धिदेहाय देवानुचरमहा- यक्षसेनाधिपतये इदं मे कार्य कथय कथापय तद्यथा कथापयति ठठ॥ मौनी पुरोपितमूतिरेन जप्ता स्वपेत् कोऽपि वदेत् स्मृतार्थम् । a वामदेवाय स्वप्नाधिपतये नमः शक्कराय ।। आचश्व देवदेवेश प्रसन्नोऽसि वृपध्वज । स्वप्नेषु सर्वकार्याणि हृदयस्थानि यानि मे " स्वाहा । कृष्णचतुर्दश्यां लक्षजपात् सिद्धिः।। नम इति । ओं नम उमापतये सर्वसिद्धिदेहाय देवानुचरमहायक्षसेनाधिपतये इदं मे कार्य कथय कथापय तद्यथा कथापयति स्वाहा । पुरोपितमूर्तिः गुग्गुलुस्ति- 1 प्रणतोऽस्मि तवान्तिकम् । A नम उमाविठलेलबलिद्धि सेवाशडे हाणचप मवाशक्ष लेणा दिपटशे इदं मे कार्य ·त्रिंशः पटलः ४४९ b (म) अशुद्ध शुद्धरूपे शुद्धयोगिनि महानिदे ठठ ॥ जप्तान् क्षिपेच्छु-तिलाननेन गेहेऽतिनिद्रा जनतां न मुश्चेत् ॥४३॥ (म) भ्रमरकेशि भ्रममातः भ्रम संभ्रम विभ्रम मुह्य मोहय छ । दुर्गा कृष्णाम्रकेशी प्रसृतबहुभुजा निःस्वपत्सिहरूढा निद्रात्मा स्वैक्यमेतद्गृहमनुपरितः सप्तकृत्वो विकीर्य । प्रादक्षिण्येन मापान् जनमिह शयितं पूर्वमावृत्य केशै- रन्तस्थो मन्त्रमेनं जपतु न च गृहं निद्रया मुच्यते तत् ॥४४॥ 1 2 विग्रहः ॥ अशुद्ध शुद्धरूपे शुद्धयोगिनि महानिद्रे स्वाहा । शुभ्रतिलं2001garag | जनता-जनसमूहः ॥ भ्रमरेति । भ्रमरकेशि भ्रममातः भ्रम संभ्रम विभ्रम मुह्य मोहय स्वाहा । भ्रमदुर्गा । दुर्गा कृष्णेति । प्रसृतबहुभुजा प्रसृताप्टादशभुजा । निद्रामा निद्रास्वरूपा । पूर्व मापान् विकीर्य-क्षिप्त्वा । गृहमनु-गृहस्य समीपे । परितः समन्तात् । इह-अस्मिन् गृहे । शयितमेनं जन स्वकेशैः स्वभुजैश्च आवृत्य आलिङ्गय च । अन्तस्थः गृहान्तस्थितः एतं मन्त्र जपेत् । अन्तस्था इति दुर्गाया विशेषणं वा ॥ ओ भ्रम ते मातः भ्रम दुर्गे देवदत्तं भ्रम भ्रम स्वाहा । भ्रमदुर्गा द्विभुजा । तस्या वामहस्ते कपालं साग्नि दक्षिणहस्ते तीचहुकम् (१) | any classesomeosms chaiyexmuasrm mona onado opwilesme schodo co.jamo aagi Maileaea || एवं कृते शत्रो- स्न्मादः स्यात् । उपदेशः ।। (४४) ३ अयुद्धे युद्धपूपे शुद्धशोजिणि मवाणिद्दे । b भ्रमचेयि भि मामान अमलं 1 अशुद्धे इति मन्त्रः, जप्तान् इति पद्यार्धं च A कोशे न स्तः । ३ सर्वमावृत्य ·४५० तन्त्रसारसगृहे 1 (म) प्राञ्जलि अजिते महातेजे छ । तज्जाप्यात् सितरक्तसूत्ररचिता रज्जुर्वलीसङ्ख्यया बद्धानेन च मन्त्रितज्वरहरी सर्वापदां नाशिनी । पद्म तेन कलादलं परिवृतं तद्वच भूर्जे मनु: 2 सङ्ग्रामव्यवहारयोः स जयकृगोरोचनास्थापितः ॥४५॥ श्रीशब्दो गान्तढान्तौ दशनभगयुतौ दीर्घवर्मेन्दुयुग्म वश्य प्रत्यक्षजतं तदरुपि रुधिर स्रावयेत् पाणिशब्दात् । तोयायेतेन जप्तं शमयति रुधिरसावमेतत् सहस्र जप्ता तालस्य पत्रं हरति च नवमाश्च्योतनान्नेत्रपुप्पम् ॥४६॥ 3 4 प्राञ्जलीति । ओं प्राञ्जलि अजिते महातेजे स्वाहा। वलिसड्डयया त्रयस्त्रिंशत्संख्यया । पद्म तेनेति पोडशदलं पद्म कृत्वा कर्णिकायां हींकार, तदन्तर्जीवादि, प्रतिदलमिम द्वादशाक्षरं मन्त्रं लिखेत् । पद्मस्य बहिरनेन मालावद्वेष्टयेत् । बहिश्चतुरथम् ।। (१५) श्रीशब्द इति । श्रीघोणे ( स्वाहा । प्रत्यक्षजप्त सदश्यं तालपत्रं ताल्पतरसः । तेनाश्च्योतनान्नेत्रपुष्पनाश. ।। 1 प्राञ्जसि अगिटे मवाटे जे ठळ । [मसासि अमिटे माटें मेरेक] तदरुभि रुधिर 8 जप्त 4 नवमद्योतनात् ·त्रिंशः पटलः ४५१ 1 पृष्ठ समांसश्रवणान्तदण्ड संजप्य बीजानि वपेत् समृद्धयै। क्षेप्याणि धान्यानि च यानि पात्रे 2 दैत्येड्यबारमतिपन्नधासु ॥४७॥ 5 6 7 कुम्भान्तस्सामिलक्ष्मीर्जलमृदकमसकर्मयुक्तं सयोनी- चण्डेन्द्रौ दीर्घमर्मेन्दुयुगलमपि तत्साधित सूर्यमन्वम् । नारी वा पूरुष वा पशुमथ च परं वार्थमुद्दिश्य नष्ट सूर्योद्वक्त्रस्सहस्र जपतु सपदि तत् साध्यमायाति वस्तु ॥४८॥ सश्रीरेखे दीर्घवर्णेन्दुयुग्म मन्त्र सौरं पुष्टिकृनित्यजाप्यात् । इष्टवा सूर्यं तन्मुखो यो जपेतत् स्वेष्ट सद्यः सर्वमाकर्पयेच्च ॥४९॥ पृष्ठमिति । द्रू बीजवापनार्थः । दैत्येड्यवारं =GQuaalory, प्रतिपत् 1301 मधा-280 || (४७) कुम्भान्तरिति । श्रीश्रृंखेले हुँ स्वाहा । श्रीहृदये । बुबु शिरः । खेले शिखा । हूँ कवचम् । स्वाहा अस्त्रम् । लक्षजपात् सिद्धिः ।। (४८) सश्रीरेख इति । श्रीरेखे हूँ स्वाहा ।। (४९) 1 पूजाण्डयुक्तं जगचण्डबीज संजप्य बीजानि वचेत् ३ दैत्यस्य वाराप्रतिवामखासु । 4 जलमुक 6 नारी बाप्तपुरुष वा 7 पशुमपि च परं १ धान्यपाले 5 वर्मेन्दु ·५३ स्त्रसारसङ्गेहे 1 कृष्णो ब्रह्मा शपरमरुणः कुन्दमा दण्डिनी श्री- रेकीमूतं त्रिनियुतजपात् सिद्धमेतद्विषधम् । जाप्यध्यानादिभिरनुदिनं दातृसौभाग्यलक्ष्मी योनौ ध्यातं वशयति वधू स्रावयेद्वापि शुक्रम् ॥५०॥ सामिविन्दु गगनं घृतमच्छ भुक्तिमुक्तिसुखदं हृदयाब्जे । एतदेव च जपारुचियोनौ ध्यातमाशु वशयेन्मदिराक्षीम् ॥५१॥ 2 ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे त्रिंशः पटलः ।। कृष्णो ब्रह्मेति । क्षीं ब्रह्मा । ककारः। कृष्णं शपरं पकारोऽरुण. । शेष 3 शुक्रम् । त्रिनियुतजपात्सिद्धिः ।। (५०) सामिविन्दुगगनमिति । हु जपारुचि = PADACROROT ത്തിപ്പുപോലെ मदिराक्षी = स्त्री ।। (५१) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्गहव्याख्याने त्रिंशः पटलः ॥ 1 शिवपरमरुग कुन्दगा गण्डिनी 2 स्मृतवच्छ ·॥ अथ युद्धादिपटल एकत्रिंशः ॥ 1 2 यदा जन्मक्षगश्चन्द्रो भानुः सप्तमराशिगः । पौष्णः कालः स विज्ञेयस्तदा श्वास परीक्षयेत् ॥१॥ पादा_हरहोरात्राण्येकनाड्यां स्थितोऽनिलः । नाममारपियो ज्ञेयः समाः सजीवयेत् क्रमात् ॥२॥ द्वित्रिचतुर्दिनादष्ट षट्चतुर्वत्सरं तथा । माननाकः शुकी नारी स्मरचोरसुरादिनाम् ॥३॥ त्रिव्येकवत्सरं षट् त्रिद्येकमासं च जीवयेत् । तिथिकाठेपु त्रिद्वयकादिन जीवेततोऽधिकात् ॥४॥ 3 4 यदेति । यदा जन्मक्षग इत्यादिना वायुपरीक्षार्थमाह-नामपञ्चाशत् । मारपञ्च- विंशतिः । प्रियो द्वादश । ज्ञेयो दश । मानपञ्चदिनानि । नाकदशदिनानि । शुकीपञ्चदश- दिनानि । नारीविंशतिदिनानि । स्वरपञ्चविंशतिदिनानि । चोरपडिशतिदिनानि । सुरासप्त-' विंशतिदिनानि । त्रिस्त्रिवर्षाणि । द्विवर्षद्वयम् । एकमेकवर्षः । ततः पण्मासम् । ततस्त्रि- मासम् । ततो द्विमासम् । तत एकमासम् । ततोऽधिकादिति । त्रिद्वयेकातिथिकाठेपु दिनं जीवेत् । त्रिव्येकादित्यत्र व्यत्यासेन । तथा च वायोरष्टाविंशतिदिनवहे तिथिदिनं । पञ्चदश दिनानि जीवेत् । एकोनत्रिंशद्दिनवाहे काष्ठादीनां दा दिनानि जीवेत् । त्रिंशदिनवाहे इष्टदिनं पञ्च दिनानि जीवतीत्यर्थः । वैराशिक्रमादिति । त्रिंशदिनेष्वप्य- नुक्तेषु अहस्सु पडहादिपु त्रैराशिकक्रमादायुः कल्प्यम् । DJRo ananto coomics Domlogis ailalet" प्रमाण=ochoom । सर्वत्र गणितपक्रिया त्वियम् । । 1 यथा 2 पादादिनाहोरात्राण्येक द्विद्वयेकदिनं 8 पद्धिः दोकमास ·કપણે तन्त्रसारसङ्गहे 1 2 आयुःकालेप्वनुक्तेषु कल्प्यं त्रैराशिकक्रमात् । स्वच्छायां वीक्ष्य निमिषं पश्येनिमलमम्बरम् ॥५॥ स्वच्छाया दृश्यते स्वच्छा पापन्नात्मानुकारिणी । सा चेच्छिरोभुजायुग्मदेहार्धाङ्तिद्वयैर्विना ॥६॥ पट्ट्येकमासमासादशपञ्चदिनान्मृतिः । ललाटे मुकुली बद्ध्वा न्यस्य नासाग्रलोचनः |||| अधोऽयं मुकुलं पश्येत् कदलीकुसुमोपमम् । दृश्यते द्वादशदलान्यभ्यास तस्य मन्त्रिणः ॥८॥ 3 यदाप्येकदलं नष्ट रुद्रमास स जीवति । १ द्विहीनं दशमास च क्रमादेवं प्रकल्पयेत् ॥९॥ हरितोपातमुवीक्ष्य फलमानं विनिर्दिशेत् । इदमासमितीह व्यपदेशः तत्प्रमाणमासम् ।। स्वच्छायामिति । आत्मानुकारिणी = आत्मसहशी = Mordon / सा छाया शिरोहीना दृश्यते चेत् पण्मास जीवति । दक्षिणहस्तहीना चेत् त्रिमासम् । वामहस्त- हीना चेदेकमासम् । देहाधहीना चेन्मासाधम् । दक्षिणपादहीना चेद्दश दिनानि । वामपादहीना चेत् पञ्च दिनानि ।। (५-६) ललाट इत्यादि । सूर्यचन्द्रात्मकावित्यादि । जलक्षीरस्वतैरिति । प्रथमदिवसे 1 वीक्ष्यानिमिषं 8 ललाटी मुकुली पद्धा स्वच्छायाया दृश्य तेने 4 नासामरोचनम् ।

·एकत्रिंशः पटलः ४५५ 2 तद्वदेकदलं पश्येत्तदा मासैकजीवितम् । न स्यादिनैकमासेऽस्मिन् दले छिट्टैकदर्शनम् ॥१०॥ द्विच्छिद्राद्विदिनं चैव छिद्रवृद्धया दिनक्षयः । सूर्यचन्द्रात्मकौ कृष्णशुक्लपक्षी करौ मरेत् ॥११॥ क्षालयेत्तौ जलक्षीरवृतैः शधन्त्रिवासरम् । कनिष्ठामूलपर्वादिज्येष्ठोर्ध्वान्तेपु पर्वसु ॥१२॥ तिथीन्नियोज्य तौ लाक्षारसेन परिरञ्जयेत् । यत्रेक्ष्यते नीलबिन्दुस्तिथौ तत्र मृतिर्भवेत् ॥१३॥ सोत्पन्नमासे कृष्णायां सप्तम्यां समुपोषितः । स्नातो मन्त्री घृतक्षीरदधिमध्वम्भसां क्रमात् ॥१४॥ पलानि पञ्चपञ्चाशद्वटस्थान्यभिमन्त्रितैः । संस्थाप्य देवमीशानं गन्धायैर्विधिवद्यजेत् ॥१५|| प्रदक्षिणं चाष्टशतं कृत्वानुज्ञाप्य सिद्धये । कौशिक्या पक्षलेखिन्या भूर्जे लेख्या निजासृजा ॥१६॥ 3 . जलेन, द्वितीयदिवसे क्षीरेण, तृतीयदिवसे घृतेन ।। (७.१३) सोत्पन्नमास इत्यादि । घृतक्षीरमध्वम्भसा पञ्चामृतानि यानि तानि प्रत्येक पञ्चपञ्चाशत्परिमितानि । कौशिकः= @2nd | पुतली स्वपतिमा । अपरे-पृष्ठभागे । 1 ज्येष्ठोद्यान्तेपु समपोषितः । 2 तिथिनियोज्य 4 कौशिकीपनलेखिन्या ·४५६ तन्त्रसारसगृहे 1 2 S पुत्तली लम्बितभुजा निजनामाकमस्तका। पादजङ्घाकटीनाभौ स्तने वामकरे परे ॥१॥ अन्त्याद्यालिख्य वर्णाना नमन्तं शिरसि न्यसेत् । कृत्वैव विधिनापूज्य तां तदने स्वपेत् कुशे ॥१८॥ पादौ व्यपगतौ स्यातां यदि सप्तसमात्यये । अष्टमे वत्सरे मासे चाष्टमे दिवसे मृतिः ॥१९॥ एवं स्थानक्रमादायु.क्षय विद्वान् प्रकल्पयेत् । गुरोः सिद्धं कपालादिमन्त्रेशं द्वादशाक्षरम् ॥२०॥ भूर्जे निजासृजालिख्य न्यसेदन्तश्शरावयोः । संपूज्य जप्त्वा तं मन्त्रं गुप्ते तं स्थापयेन्निशि ॥२१॥ प्रातरादाय तत् पश्येबीजानि द्वादश क्रमात् । नश्येद्यदर्ण तद्वर्षे तन्मासे तदिने मृति. ॥२२॥ 4 5 6 अन्त्या-दीक्षादि । नमन्त-तमन्तम् ।। एवमिति । कपालादिमन्त्र उच्यते । (१४-१९) " कपालज्वलितपिङ्गलरोहित" (२०-२२) इति ॥ 1 स्वप्रतिमालम्बिभुजा निजानाताङ्कमस्तका। 3 सप्तदिनान्त्यये। 4 मन्त्रे शब्दा दशाक्षरम् । 6 दृश्येद्यदर्ण ·एकत्रिंशः पटलः ४५७ अरुन्धतीं ध्रुवं व्योमसरित यो न पश्यति । यः पश्येच्छर्दिविष्मूत्रान् रनरौप्यहिरण्यवत् ॥२३॥ गन्धर्वादिपुरं हैमवृक्षादीन् वा य ईक्षते । यत्पदं पांसुपङ्कादावपित खण्डितं भवेत् ॥२४॥ अमेघे व्योग्नि यः पश्ये द्विद्युतं दक्षिणागताम् । सलिले शकचापं वा तस्याम्वित्सरान्मृतिः ॥२५॥ काकारुणकपोतादीन् य आरोहति निर्दयः । कृष्णा स्त्रीच्छिरश्छिन्द्यात् स्वप्ने तस्याचिरान्मृतिः ॥२६॥ ऊर्ध्वाध:खनितापागमर्देऽन्यत्र न दृश्यते (2)। ज्योतिश्चेत् पलिकब्धकमासिकं तस्य जीवितम् ॥२७॥ दर्पणे वा जले रूपं विकृतं स्वं य ईक्षते । यस्याङ्गं शवगन्धं वा मासाध तस्य जीवितम् ॥२८॥ 2 , अरुन्धतीमित्यादि । न्योमसरित्-आकाशगङ्गा । पदं = asailss) | खण्डित=olarremgy' | अरुणः = Passmicro) | अधिःखनिलापागमदें, अन्यत्र ज्योतिर्न दृश्यते चेत् पट्टियेकमासिकं तस्य जीवितम् । खनिला = thaxydoleso, (amlaboramoolna goslando momovSCROSo) । अपाङ्ग:-ASOBAR | विकृत-विकारयुक्तम् ॥ (२३-२८) a कपोतादि यमारोहति 1 सण वा जले 2 स्वयमीक्षते । 58 ·४५८ तन्त्रसारसहे कर्णोष्ठौ चरतः स्थानाद्यस्य वक्रा च नासिका । कृष्णा जिहाश्चलो मेरुः षट्सप्ताहं स जीवति ॥२९॥ जिहा दृष्टपूर्व यो न पश्येत् स त्रिवासरम् । रुद्धश्रवाः कर्णपोपमशृण्वन्नाशु गच्छति ॥३०॥ लिङ्गलवाजले दीपे शान्ते निर्गन्धतस्तथा । हानेरिन्द्रियशक्तीनां जायायाः परिवर्तनात् ॥३१॥ हद्धोपाश्रवणात् सेतुबन्धादर्शनतो मृतिः । अङ्गुष्ठगुल्फदोर्मध्यमणिबन्धध्वजादिषु ॥३२॥ वायोरस्फुरणान्मृत्युः पांसुवर्षाच पृष्ठतः । अदर्शनेन सूर्येन्द्रोः पुरुषस्याचिरान्मृतिः ॥३३॥ दिवा सरश्मिः शीतांशुक्रिश्मिश्च दिवाकरः । द्विधाभूतौ च तौ दीपौ ज्वालयाधस्स्त्ययान्वितः ॥३४॥ 3 शेषः ॥ कर्णोष्ठाविति । अञ्चलो मेरुः । मेरुलिङ्गम् । जिह्वाग्रे दृष्टपूर्व-जिह्वाग्रं यः सहसा न पश्येत् स त्रिवारं न पश्येत् । कर्णघोषमशृण्वन् आशु गच्छति । संयमिनीमिति (२९-३०) लिङ्गेति । लिङ्गप्लवं=elocno on 3068966 | परिवर्तनं =molan | हृद्धोप:- हृदयशब्दः । सेतुबन्धादर्शनं-foesndash am IDR | पृष्ठतः पांसुवर्षalmlaimlerose-soshailgat | पुरुषस्याचिरान्मृतिः-मृत्युः समीपस्थः स्यात् । तो 1 कर्णोष्ठोपलतत्स्थानाद्यस्य ३ मध्यमणि चण्डद्विजादिपु । 2 जिहाचलः 4 विधा दीपौ च ·एकत्रिशः पटलः चन्द्रादित्यावमृसिक्तौ तद्रूपं वा वियत्तलम् । यस्यैवं प्रतिभासः स्यात्तस्य मृत्युः पुरः स्थितः ॥३५॥ पलिकोकमासार्धमासपञ्चाहजीवितः । नष्टं पूर्वादिदिक्ष्वन्तः छिदितं धूमसङ्कुलम् ॥३६॥ भाति बिम्ब क्रमाद्वानोरायुर्ज्ञात्वैवमात्मनः । दानक्षेत्रप्रवेशादि कुर्यायुद्धादि.कर्म च ॥३७॥ तायो मार्जारसिंही श्वा सपाखुकरिणः शशः । प्रागाद्यास्तेऽटवर्गाध जयादीन् तेन कल्पयेत् ॥३८॥ 3 सूर्यचन्दौ, द्विधामूतौ खण्डितौ । अधस्स्तयया ज्यालयान्वितो दीपः । तद्रूपं वा वियत्तल असूड्मयम् ।। (३१-३५) पडिति । पतिकोकमासार्धमासपश्चाहजीवितः । पूर्वादिदिक्ष्वन्तनष्टं छिद्रित धूमसङ्कुल च भानोत्रियं भाति । आयुहीनस्य क्रमादेतानि षट् लक्षणानि स्युः । एवं क्रमादात्मन आयुर्ज्ञात्वा दानादिकर्माणि कुर्यात् । युद्ध=mmech aroj ch || (३६-३७) साक्ष्य इति । तार्थ इत्यादिना युद्धादेर्जयादिज्ञानोपायार्थमाह पूर्वामयदक्षिण- नैतदिक्षु तार्थमार्जारसिंहशुनः कल्पयेत् । पश्चिमादिचतसृषु दिक्षु सर्पाखुकरिशशाश्च अक पट त प य श वर्गाश्च दिक्षु स्थापनीयाः । तेन जयादि कल्पयेत् । केन प्रकारेणेत्याशङ्कायां तायसी मान राखू सिंहगजो श्वशशौ च परस्परं शत्रवः । यस्य नाम्नि तायवर्गवर्णनामा च यः । यस्य नाम्नि सर्पवर्गवर्णनामादयश्च तत्र तायवर्णानामाचय- युक्तस्य जयः । एवमन्येष्वपि जयापजयौ कल्पयेत् । तत्स्थानस्थित्या च जयापजयौ कल्पयेत् । यदि दुबलं रक्षितुमिच्छेतहि त जयस्थाने स्थापयेत् ॥ (३८) 1 जीवितुः । 2 दिदवसः 3 सिंहौ च सीहरिण ·४६० संन्त्रसारसाहे 1 2 रम्या सपजगड्मा च बीते शागैर्विवर्णित: वामाज्झलो हुनाइत्त्वा वर्गप्वकडमादिषु ॥३९॥ काकच खरधुर्येमसिंहकेतुशिखिध्वजैः ।, ऊर्योपलिभिः शिधयोविद्याबलाबलम् ||४|| 3 रम्या इति । अथान्य उपायो वक्ष्यते रम्या सपेत्यादिना । साध्यसाधकयो- र्नामद्वये स्थिता अचो हलश्च ये ते क्रमेण भूमौ पृथग्लेखनीयाः । तत्र अ क डादि- क्रमेण द्वादशसङ्ख्यावशाता विभज्य रम्यादिसङ्ख्यया वर्धयेत् । ऋऋ ल ल इति वर्णचतुष्टयं परित्यज्य, अकारादिविसर्गान्त एको 'द्वादशवर्गः | ककारादिडकारान्तो द्वितीयः । डादिभान्तो वर्गस्तृतीयः। मादिहान्तश्चतुर्थः । तत्र द्वादशसङ्ख्यासम्पत्त्यर्थं ऋऋ ल इति वर्णा योजनीयाः । रम्या इत्यादयः सङ्ख्यावाचिनः । र द्वौ । व्या एकम् । स सप्त । प चत्वारि । ज अष्टौ । ग त्रीणि । ड सप्त । म पञ्च। त्री द्वौ । ते पट । श पञ्च । ग त्रीणि । एतैर्विवर्धिता नाम अचो हलश्च हुना अष्ट सङ्घयया हत्वा शिष्?योलावलं जानीयात् । यत्तद्देवदत्तयज्ञदचौ साध्यसाधको तत्र दकार, रं द्विसङ्ख्यया वर्धयेत् । एकारमेकसवयया वर्धयेत् । पकार सप्तसङ्ख्यया वर्धयेत् । अकार चतुस्सङ्ख्यया, दकारमप्टसङ्ख्या, अकारं त्रिसङ्ख्यया, तकार सप्तसवयया, अकार पञ्चसङ्ख्यया । यज्ञदत्तनाम अचो हलन्ध अनेनैव प्रकारेण वर्धयित्वा, हुना अष्टसङ्घयया हृत्या, शिष्टद्वयोर्बलाबलं जानीयात् । कीदृग्विशिष्टैः 'काकञ्च खरधुर्येभसिंहकेतुशिखि- ध्वजैः । केन प्रकारेणेत्याकाङ्क्षयाम् , ऊोर्च = बलिभिरिति । एवं मानवशात् साध्यसाधकयोबलाबल ज्ञाला, स्थानस्थित्यादिना जयादिकं कल्प्यम् । शिखिध्वजः = धूमः ॥ (३९-४०) , . - 1 सवजगत्मा [सवजगत्साम ] १ नामाज्झलादिना शिष्टैः द्वयोर्विद्यात् 3 काकश्चेति श्लोक: A पुस्तके नास्ति । 4 वर्णः । -- ·एकत्रिंशः पटलः ४६१ 1 नामाचो द्विगुणा वर्णानिधान् याः सार्धदीर्घकाः । सप्तार्वाम्द्विगुणाः सर्वे पूर्यन्तेऽधं तदूर्ध्वतः ॥४१॥ हृत्वादिणा तान् शिष्टानां वैषम्याधिक्यतो जयः । दुष्टाः सूर्यस्थितास्तारास्ततस्वित्रिविभागतः ॥४२॥ दुष्टाः शुभाश्च विज्ञेयास्तारायाभिजितः क्रमात् । 2 3 . नामाच इति । उपायान्तरमाह . नामाचों द्विगुणा इत्यादिना । साध्यसाधकयो- नामाक्षराणांमध्ये हस्वस्वरात् द्विगुणाः कर्तव्याः । द्विसङ्घयया वर्धनीया इत्यर्थः । अर्धमानैः ककारादिभिः सह दीर्घस्वराखिनाः, त्रिगुणिताः कर्तव्याः । तदाकारादयोऽ- र्धाधिकमात्रा दीर्घस्वराः । षण्मात्रा इत्यर्थः । सप्तमाक्षरादर्वाक् श्लेपवृद्धिः । सप्तमा- क्षरादूर्ध्वं किं कर्तव्यमित्याकाङ्क्षायामाह द्विगुणाः सर्वे पूर्धन्तेऽर्धम् । तदूर्ध्वत इत्यन्वयः । अर्थ पूर्वन्ते । सक्षमाक्षरादूर्ध्वमर्धमात्राः कर्तव्या इत्यर्थः । एवं कृते सति सर्वा अक्षरसङ्ख्या राशीकृत्य, अदिणा सप्तसङ्ख्यया । अपहृते सति, वैपन्याधिस्यतो जय. । वैपन्यमयुग्मतः । युग्माक्षरससचावता पराजयः ।। (४१) दुष्टा इति । उपायान्तरमाह 'दुष्टा सूर्यस्थिता इत्यादिना । "दुष्टाः सूर्यस्थितास्ताराः । यस्य जन्मकाले यस्मिन्नक्षत्रे सूर्यः स्थितस्तस्य तन्नक्षत्रं दुष्टम् । तत ऊर्ध्वं विनिविभागेन दुष्टानि च नक्षत्रागि क्रमेण भवन्ति । उत्तारापाढश्रवणयोर्मध्ये अभिजिन्नाम नक्षत्रं स्वस्य दुष्टः आरभेत । शुभझे नारभेत ।। (४२) , 1 तां छिन्नां वैषम्या 2 सूर्यस्थितातारात् 3 ताराः सामिजितः 4 दृष्टाः दृष्टाः ·संत्रसारसंग्रह 1 तारकाचन्द्रजन्मदिहातालतलाम्बुना ॥४३॥ विभेद्यद्विचतुष्पष्ठा दुष्टा तारागणाः स्मृताः । त्रिमूगृहे न्यसेहक्षानागत्यागमनेन च ॥४॥ आगतौ मध्यतश्चकं बहिर्दिग्गतयोर्जपः । वाः सर्वे चतुर्था (१) जन्मद्यिोधनाय च ॥४५]] कण्टको विष्णुरान्ता च नेतं कारण्डकः शिवः । सारसश्च भगः केकी सद्यो नन्दादिका अमी ॥४६॥ 3 5 तारका इत्यादि । चन्द्रजन्मात् यस्मिन्नक्षत्रे चन्द्रो जातस्तचन्द्रजन्मक्षम् । तस्मान्नक्षत्रादारभ्य सप्तविंशतिनक्षत्राणि वक्ष्यमाणसङ्ख्यया विभजेत् । तामेव सङ्ख्यामाह गझेति । ग = लयम् । गा= त्रीणि । ता = पट् । ल = त्रयम् । ता-पट् । ला- त्रयम् । नूयम् ॥ (४३) त्रिभूगृह इति । त्रिभूगृह इत्यादिना प्रकारान्तरमाह । एकैकस्य अन्तरन्न: पार्थिवमण्डलत्रय लिखेत् । पूर्वादिदिक्षु चत्वारि दिक्मूत्राणि निखिल्वा, साधकजन्मन- क्षत्रादीनि अभिजिता सहाष्टाविंशतिनक्षत्राणि बहिरारभ्य सूत्रसन्धौ न्यसेत् । बहिरारभ्या- न्तरागतो मध्य एकां न्यसेत् । पुनर्गतौ मध्ये च । पुन. कोणाबहिर्गत्वा दक्षिणदिशान्तः प्रवेशयेत् । तदानीमपि मध्यत एकम् । एवं क्रमान्नक्षत्रेषु न्यातेपु सत्सु बहिर्गतस्य च जयः । बहिर्गतौ नक्षत्रजातस्य दिग्गतनक्षत्रजातस्य च जय इत्यर्थः । वृाः सर्व इत्यादि जन्मनक्षत्रात् प्रभृति चतुर्थ चतुर्थनक्षत्र युद्धाय सर्वदा वर्जयेत् ॥ (४४-४५) कण्टक इति । कण्टक इत्यादिना पक्षिचक्रमाह । पूर्ववत्-दक्षिणपश्चिमोतरमध्य- कोठेषु क्रमात् कण्टकादयः स्थाप्याः। कण्टक: = 28006162 COआन्ता स्वयमेव । 1 ताललताम्बुना । 3 कण्टकाः [कुण्डको] 5 नन्दादिगा १ आगतो 4 भगी ·एकत्रिंशः पटलः प्राग्याम्याख्योत्तरामध्यकोष्ठस्थाः कप्टकादयः । स्वतिथौ प्रथमे यामे स्वीयोऽन्येपां वरे क्रमात् ॥४७॥ 1 2 J 4 5 आवृत्त्या बालतरुणराजद्धमृताश्च ते । तेषां क्रियाशनं यानं बोधः सुप्तिम॒तिः कमात् ॥४८॥ भोक्तुस्लिस्थः पुनर्भुङ्क्ते बालाद्याश्चाधमादयः । त्रयो वृद्धमृतावन्यौ क्रमाद्दुष्टातिनिन्दितौ ॥४९॥ पटकोणेषु खले रुद्रम्तिष्ठेत्रित्रितिथिक्रमात् । विवर्य कोणमैशान्तं दृष्टिपातं विवर्जयेत् ॥५०॥ त्रिंशद्भक्ते खलेऽग्न्यादिस्थितासु तिथिपु क्रमात् । अहोरात्रेण सर्वज्ञः स्वस्थानात् पर्यटेत् खलम् ॥५१॥ 6 ओकारः। कारण्डक:=choomo (1)। सारस.-Dam Dosh0971 केकी=2chla विष्णु = अकारः । नेत्र इकारः । शिव, = उकार. । अगः=एकार.। सद्यः = प्रतिपदादिपञ्चम्यन्तान्तिथयो नन्दभद्रजयरिक्तपूर्णा. पष्ठ्यादिदशम्यन्ता एकादश्याः पञ्चदश्यन्ताश्च । तथा एतेषां कण्टकादीनां चय एवम् । एवं बालकुमारराजद्धमृतान् तिथिक्रमेण रुद्रः परिवर्तते । एवं च सति तिथित्रये पट्कोणेषु रुद्रः प्रदक्षिणक्रमात परितो भवति । यस्मिन् तिथ्यर्थे ईशस्तिष्ठति तत् परिवर्जयेत् । एवं सर्वत्र योज्यम् ॥ (४६-५१) 1 प्रथमो यामः स्वीये -3 बालकुमार 2 परे कमेत् । 4 पुनर्मुक्तबाल्याद्याचागमादयः । 6 कोणमैश तत् 5 मृतापत्यौ ·४६४ तन्त्रसारसहे 1 2 वारेषु प्रागुदवहिरोयाम्याप्यवायुषु । उदेत्यचपथामोति वामेनाहिर्दिशो दिने ॥५२॥ योजयेद्वहिदुर्गादिनामयादीनां तिथिद्वयम् । राहताध दिशोऽष्टम्यां दिक्छावी तिथिरष्टमी ॥५३॥ पादहीनाश्चतुर्नाडयः स्वदिक्षुयन्ति ताः क्रमात् । रक्षेत् कुजस्थित गालं प्रायस्तत्रायुधं पतेत् ॥५४॥ 3 वारेबित्यादि । वारेष्वित्यादिना राहुचक्रमाह | अहिर्वारेषु प्रागुदग्वहिरक्षोया- म्याप्यवायुपु उदेत्यधपथा दिश आमोति । अश्वपथा=acologspodeo10621 ()। अवारे पूर्वस्यां दिशि उदेति । सोमवारे उत्तरस्यां दिशि । भौमवारे आरेय्याम् । बुधवारे नैर्ऋत्याम् । बृहस्पतिवारे दक्षिणस्याम् । शुक्रवारे पश्चिमायाम् । शनिवारे वाययामुदेति, वसति । पादहीनं चतुर्नाडिकामात्र तत्र तस्याः। स्थितः । अर्कवारे पादहीनचतुर्नाडिकामात्रम् । अदिशि तिठेदित्यर्थः । एवमन्यवारेवपि ॥ (५२) योजयेदिति । योजयेदित्यादिना मातृचक्रमाह । वयादिदुर्गादितिथिद्वयं ब्राह्मया- दीनां मातॄणां योजयेत् । वहयादि प्रतिपदादि। दुर्गादि । नवम्यादि । अत्रापि राहोरुक्तम्। एवं दिशः प्रागुदन्यहिरक्षोयाम्याप्यवाययः । ब्रह्माणी प्रतिपदि पूर्वस्यां दिशि पादहीन- चतुर्नाडिकामात्रमुदेति । पुनः सा उदगादिदिक्षु गच्छति। पुनर्द्वितीयाया माहेशी उदग्दिशि तावत्कालमुदेति । पुनः सा वड्यादिप्रापर्यन्तासु दिक्षु गच्छति । पुनस्तृती- यायां कौमारी वहिदिशि तावत्कालमुदेति । पुनः सा रक्षोदिगादि याम्यपर्यन्तासु गच्छति । अन्यासु तिथिध्यप्येवमेव । “ब्रह्माणी माहेशी कौमारी वैष्णवी च वाराही । इन्द्राणी चामुण्डी सुमहायक्षी च मातरः प्रोक्ताः ॥" अष्टम्याः शार्वी दिक् । अष्टमी तिथिः । अपभ्याः महायश्याः प्रागुदगित्याद्यत्र दिङ्नोक्ता । तस्मात् यदि शार्वी दिक् । तस्या एपैव लिथिरष्टमी । एतासां मातॄणामुदयः परिहर्तव्य इत्यर्थः । कुजस्थित गात्रं रक्षन् । किमर्थमित्याकाङ्क्षायां प्रायस्तत्रायुधं पतेत् । कुजस्थितिर्जननात् ज्ञातव्यम् ॥ (५३-५४) 1 उद्देश्यश्च पथामोति 2 योजयेदमिदुर्गादि 3 कुशास्थित ·एकत्रिंशः पटलः 1 2 त्रीप्यास्ये द्वे शोः कण्ठे चत्वारि त्रीणि याहयोः । एकद्विपाधै चत्वारि पादयोर्भानुजन्मतः ॥५५॥ ज्ञात्वायुर्जयनक्षत्रवेलास्थानानि योधयेत् । जटाधरा जटाग्रन्थिः क्षीरे पीते भय हरेत् ॥५६॥ ऐन्द्री जटाधरा मूलं प्रियहोः पायसं तथा । करविटपुटः पुट्टे पिच्छे शब्दो भयावहः ॥५७|| अष्टपत्राम्बुजे न्यस्तो धरणेन जपेन च । लिखेत् सनाम पण्णादं भूसद्मस्थाम्बुजोदरे ॥५८॥ (म) ओं सिद्धचामुण्डे ठळ ॥ 3 " त्रीणीति । त्रीप्यास्य इस्यादिना नक्षत्रकल्पनामाह । जन्मादिके मुखे त्रीणि दृशोश्चत्वार्यथो गले अतुष्कं भुजयोः षट्कं पार्श्वे द्वावष्ट पादयोः" ।। जन्म सम्पद्विपत् क्षेमः प्रत्यरः साधको वधः । मैत्रं परममैत्रं च जन्मादीनि पुनः पुनः वधवैनाशिकादिनक्षत्रस्थानं प्रयत्नेन गोपायेदित्यर्थः । ज्ञात्वेत्यादिना उक्तार्थोपसंहार करोति । वेला कालः ॥ (५५) जटेति । जटाधरा जटाग्रन्थिःo_xmo chelajla | भयं हरेत् । प्रियङ्गो: पायस = coming goode.n100° ।। (५६) करविटिति । करपुटे पिच्चे स्वाहा । जपात् जयावहः । अथवाष्टदलं पद्म लिखित्वा, दलेप्वस्यैकैकमक्षरं लिखेत् । कर्णिकायां पण्णादवीजमध्ये चीजादि (५७) लिखेदिति । लिखेत् सनामेत्यादिना वीरपट्टयन्त्रमाह । भूर्जपत्रादावष्टदलं पा लिखेत् ।। ३ अष्टपत्राम्बुजं 1 भानि जन्मत. । 2 वेधस्थानानि a ओं लिद्धकामुण्डे टठ । [ओं लिड़ कामुण्डे] 59 ·तन्त्रसारसङ्गहें पृथन्दलेयिम मन्त्रं सर्व चामिगृहं पुनः । 1 (म) रां री रूं रै रौं रः ॥ साध्यान्तरितैरभिस्तत्संपेप्य निशाकृता ॥५९|| हांकारैः सर्गिकोपैश्च वेष्टयेदन्तरालयोः । लिप्यावृतमिदं वीरपदं द्वीन्दुगृहस्थितम् ॥६॥ मस्तके धृतमात्मानं रक्षेच्छ→ च मोहयेत् । एतदेव भुवि न्यासात् पृतनास्तम्भनं विदुः ॥६१॥ पिण्डसंजीवनादीनि मूर्ध्नि यन्त्राणि धारयेत् । वाणोऽयमेको हन्तारेः सकृष्णेशतिथौ कुजे ॥१२॥ अर्कोदये कृतं तेन वलयं शस्त्रवारणम् । 3 2 लिखित्वा, तस्य कर्णिकायां षण्णादं, पण्णादस्य मध्ये जीवाख्या, ओं सिद्धचामुण्डे स्वाहा । दलेप्वस्या अक्षराणि बहिश्चतुरश्रचतुष्कोणेषु लकार, चतुरश्रस्य बहिः पटकोण, पट्कोणेषु रां री रू ₹सः इति लिखेत् । बीजान्तरालपदेशे साध्याणः पूरयेत् । तद्वहिः निशाकृता वेष्टयेत् । निशाकृत् अर्धचन्द्रः । अर्धचन्द्रस्यान्तरालयोः हांकारैः सर्गिकोपैश्च वेष्टयेत् । तद्वहिश्चतुरश्रकोणद्वितय इत्यर्थः । एकस्मिन् कोणे हांकारैः, एकस्मिन् क्षकारः, हांकारक्षकारयारन्तरालपदेशे साध्यनामणिः पूरयेत् । अर्धचन्द्रस्य बहिलिप्या वेष्टयेत् । तद्वहिश्चतुरश्रयुगं लिखेत् ॥ (५८-६१) बाण इति । एको बाणो य. स अरेर्हन्ता । वाण:--Bholarms opmo | कृष्णेशतिथौ कुजे अर्कोदये तेन बाणेन कृतं वल्यं शस्त्रवारणम् । कृष्णेशतिथिः कृष्णचतुर्दशी । कुजः-001020 ॥ (६२) ३ स कृष्णेगकतिथी 2 बाणो एको 1 ·एकत्रिंशः पटलः ៦ { ៤ 1 2 3 वजिका लागली दन्ती त्रिशूली दयिता हरेः ॥६३॥ संमोहिनी तथा राजमोहिनी च द्विकादनी । योगिनी समयादता क्रमादेता हिमाम्भसा ॥६॥ पिष्टा तनौ पृथग्लिम्पेतत्काले शस्त्रवारिणीः । एताभिर्वा समस्ताभिलेपयेद्गुलिकाः कृताः ॥६५॥ (म) नमो भगवभ्यः सर्वास्त्रविसर्गेभ्यो मां रक्षन्तु भगवन्तो ठठ॥ शस्त्राणि वारयति लक्षजपेन मन्त्रः सोऽसौ सुसाधितशरछुरिकादिकानि । कर्पूरचन्दनहिमाम्बुजपाविदारी- जारीगदागरुकृतश्च तथा विलेपः ॥६६॥ 3 वनिकेति । वनी = 10000997 । हरेर्दयिता-विष्णुकान्तिः । संमोहिनी = PD2xTOTO | राजमोहिनी = स्वयमेव । द्विकादनी = chodnTICTION | योगिनी समयादत्ता = योगिनीकाले कुलकमात् स्वीकृता । हिमाम्भः = Limind | एताभिः समस्ताभिः कृतां गुलिका लेपयेद्वा ॥ (६३-६५) नम इति । ओं नमो भगवद्भ्यः सर्वास्त्रविसर्गेभ्यो मां रक्षन्तु भवन्तः स्वाहा । लक्षजपात् सिद्धिः। जपा = Ram AEROINT | जारी = HOSD1007 | गदः : 00000 (६६) द्विकाक्षिनी 4 सर्वास्त्रहिलोम्यो 1 विरीता लागली 3 मोहिनी समये दताः a मन्त्रमेतत् सुसाधितमसि ·४६८ ६ सन्सारसाद 1 जम्भीरकाम्भोरसनागकेली- शिखानुलेपः क्षतजास्त्रवारि। तथा शिलावल्कलगर्दभासक्- श्यामाक्षिकर्णीकृकलासलेपः ॥६७|| पत्रे द्वे निम्बपत्र सकनककदलीपकमुतानपर्णी पुत्रं जारीज्झटा च पुसतुरगयुग्दाडिम कर्णिकारम् । श्वेता पुड्डा च दुग्धान्यजमहिपगवां नालिकेरस्य वैषा- मालेपः शस्त्रजालं नयति बहिरसृक्स्रावण वारयेच ॥६॥ . 2 जम्बीरेति । जम्बीरकाम्भः =D ODBODOBmld | रसः = पारदः । नागः = 07cio | केकिशिखा = मयूरशिखा । क्षतजास्त्रकारि = क्षतजवारि अस्त्रवारि च । क्षज = रक्तम् । शिला = मनश्शिला । वल्कलं=Ddmimaegles गर्दभासृक् : HITORobloo | श्याम = modschooba10002m | अक्षि = Womdaaisir कर्णी = ASDDYa° । कृकलास: = 0000" ॥ (६७) पत्र इति । पत्रे द्वे = 23 Nignlepe । कनकः 3000my उत्तानपर्णी = स्वयमेव । इज्झटा = codai । तुरगयुक् = bomailoo comse | अजमहिपगवां नालिकेरस्य च दुग्धानि । एषां पत्रादीनामालेपः । शस्त्रजालं बहिर्नयति ; असूकसाव वारयेच्च ॥ (६८) 1 जम्बीररम्भारस 2 श्वेताखु वा च दुग्धानि ·एकत्रिंशः पटेल श्रीपणी कृतिकायां गृहीत प्राच्या मूलं मूर्ति पाणौ च बद्धम् । श्यैनं शौक वा पयः पीतशेप मूर्ध्नि व्यस्त वारयेच्छखजालम् ॥६९॥ 1 मूलं सशुङ्गं पयसेन्द्रवल्ल्याः पीत्वोत्तमाओं कलयेत् करे वा । श्वेतं मृणाल सितगोपयोयुक पिवेच्च युद्धेऽस्त्रनिवारणे द्वे ॥७॥ शतमूलीमूततरू नन्द्यावर्तावकर्णिकामूलम् । पद्म च वस्तमूत्रं तल्लेपः शस्त्रवारणकृत् ॥७१।। 2 3 श्रीपर्णीजमिति । श्यैनं पीतशेष = श्येनेन पीतशिष्टम् । शौक पीतशेष : शुकेन पीतशिष्टम् । पयः = जलं वा क्षीरं वा ॥ (६९) मूलमिति । इन्द्रवल्ल्याः सशुगमूलम् । इन्द्रवल्ली = 29larory | शुझं - 60205" | मूलं=ead ] मृणालं=mO2 Coug@o सितगोः पयः=6Ig CTORA_ILD (७०) alba.poo || शतमूलीति । शतमूली = dam(?) । भूततरुः DORATO" | नन्द्यावर्त:- mero Jaso / अवकर्णिका = aamlonggailacBoy" | बस्तः ME || (७१) 1 मूलं सतुझं 2 भूततन् 3 नन्द्यावर्ता च कर्णिका ·ឬ៤ ៦ तन्त्रसारसरहे सजटाभारी पाठामूलं गोचन्दना संशतमूलीम् । लिप्तां नवाम्बुपिष्टां शस्त्राणां चारणीमाहुः ॥७२॥ श्वेतेपुपुलस्य शिफा मुखस्था निवारयेदात्मनि बाणपातम् । आसीनमास्ये विषवृक्षजातं समोहिनीमूलमसि रुणद्धि ॥७३॥ 1 2 कालो दारुकवामकर्णसहितं डान्तं विसर्गी भुजः साध्याान्तरितं मनुं शशिनिभं भेकानने न्यस्य तम् । बद्धास्यं विपशाखिनो जलयुते पात्रे विधायाते स्थित्वा तत्र विलेपनादि कुस्तां शत्रौ जिते तं त्यजेत् ||७४॥ to" | आस्ये % 3D सजटेति । जटाभारी=modnam | गोचन्दना स्वयमेव । Dosadasy | नवाम्बु-mld || (७२) श्वेतेप्विति । श्वेतेपुपुटशिफा--600mdaeolaromiad_slo आसीनं विपक्षजातं संमोहिनीमूलमसिं रुणद्धि । विषवृक्षजातं समोहिनीमूलं കാഞ്ഞിരത്തിന്മേൽമുളച്ച തീണ്ടാമാജിവേര് || (७३) काल इत्यादि । मण्डूकः साध्याान्तरितमेत मन्त्रं पत्रे लिखित्वा, भेकानने न्यस्य, तस्यास्य बद्धा, जलपूरिते विपक्षपाने तं मण्डूक न्यस्य, विपक्षविनिर्मित पिधानेन पिधाय, तस्मिन् पाने स्थित्वा, विलेपनाद्यलङ्कारान् कुर्यात् । एवमलकृतो नरो यत्र गच्छति तत्र जय एव स्यात् । शत्रौ जिते सति, तं मण्डूक पुनस्त्यजेत् ॥ (७४) 1 घान्तं विसर्गी 2 न्यस्यताम् ।

·एकत्रिंशः पटलः ४७१ 1 रेखालिवृत्तजलुकाहरिगोपवहि- तुम्बीभिरमिमणिकालघुदष्ट्रिभिर्वा । पिष्टैविलिप्तवदनैदछुरिकादिभिर्यत् तृत क्षतं नयति तत्पुरुष यमाग्रम् ।।७५।। मनश्च वामदंष्ट्रा छिन्द्यात् खादेन कालग शस्त्रम् । शतमूली सितपुसा युक्ता वा नागगर्भस्था ॥७६॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्गहे एकत्रिंशः पटलः ।। 2 रेखालीति । रेखाली = Bapublasms" । वृत्तजलुका = जलूकाविशेषः । हरिगोपः इन्द्रगोपः । वह्निः = welsarmed | तुम्बी=ymh | अमिः ऊर्णा | मणिकं=camglan | लघुदंष्ट्री = 00.h0gp ea° । विलिप्तवदनैः %Docientavaad amaya (७५) मत्तश्चेति । alcogyamacyDEDSecrug 1e3° । शतमूली =chonormlelean COMo" | सितपुला = alondon cholnoromladsond || ഇവ മൂന്നും ഈയംകൊണ്ടു പൊതിച്ചു, യുദ്ധകാലത്തിങ്കൽകയ്യിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നവൻ കാണാതെ സമാസാകടിക്ക എന്നാൽ അവൻറ ആയുധം സാറാ മുറിഞ്ഞുപോം || (७६) ॥ इति नारायणीयतन्तसारसहव्याख्याने एकत्रिश. पटलः ।। 1 क्षिप्तं क्षत 2 वामदंष्ट्रो निशि स्यात् खादेन ·१७० तन्त्रसारसरहे सजटाभारी पाठामूलं गोचन्दना संशतमूलीम् । लिप्तां नवाम्बुपिष्टां शस्त्राणां वारणीमाहुः ॥७२॥ श्वेतेषुपुड्सस्य शिफा मुखस्था निवारयेदात्मनि बाणपातम् । आसीनमास्ये विषवृक्षजातं 1 2 समोहिनीमूलमसिं रणद्धि ॥७३॥ कालो दारुकवामकर्णसहित डान्तं विसर्गी भुजः साध्यार्णान्तरितं मर्नु शशिनिभं भेकानने न्यस्य तम् । बद्धास्यं विपशाखिनो जलयुते पाने विधायावृते स्थित्वा तत्र विलेपनादि कुरुतां शत्रौ जिते ते त्यजेत् ||७४॥ सजटेति । जटाभारी-mod num | गोचन्दना-स्वयमेव । onDarbogy | नवाम्बु-ngold | (७२) श्वेतेप्विति । श्वेतेपुपुतशिफा-6701ontoldiosaroroad salo | आस्ये आसीनं विषवृक्षजातं संमोहिनीमूलमसिं रुणद्धि । विषवृक्षजातं समोहिनीमूलं = കാഞ്ഞിരത്തിന്മേൽമുളച്ച തീണ്ടാമാഴ്കിവേര് (1 (७३) काल इत्यादि । मण्डूकः साध्याान्तरितमेत मन्त्र पत्रे लिखित्वा, मेकानने न्यस्य, तस्यास्य बद्धा, जलपूरिते विषवृक्षपात्रे तं मण्डूक न्यस्य, विषवृक्षविनिर्मित पिधानेन पिधाय, तस्मिन् पात्रे स्थित्वा, विलेपनाचलङ्कारान् कुर्यात् । एवमलद्धृतो नरो यत्र गच्छति तत्र जय एव स्यात् । शत्रौ जिते सति, ते मण्डूक पुनस्त्यजेत् ॥ (७४) 1 घान्तं विसर्गी 2 न्यस्थताम् ।

·एकत्रिंशः पटलः ४७१ रेखालिवृत्तजलुकाहरिगोपवहि- तुम्बीभिरमिमणिकालघुदंष्ट्रिभिर्वा । पिष्टैविलिप्तवदनैदछुरिकादिभिर्यत् कृतं क्षतं नयति तत्पुरुष यमाग्रम् ॥७५|| मन्ध वामदंष्ट्रा छिन्द्यात् खादेन कात्रग शस्त्रम् । शतमूली सितपुड्ला युक्ता वा नागगर्भस्था ॥७६॥ 1 2 ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्कहे एकत्रिंशः पटलः ।। । । रेखालीति । रेखाली = Digyolausms" । वृत्तजलूका = जलुकाविशेषः। हरिगोप: इन्द्रगोपः । वह्निः = toileemed | तुम्बी-pm । अग्निः ऊर्णा | मणिकं=ecoglean लघुदंष्ट्री = 0.50gp #° | विलिप्तवदनैः = oolantervoile H ॥ मत्तश्चेति । alcogymocPOEMSONCIDEg_gy' । शतमूली =carorobleman COMD 1 सितपुला = animbon deogharonmladsaed || ഇവമൂന്നും ഈയംകൊണ്ടു പൊതിച്ചു, യുദ്ധകാലത്തിങ്കൽകയ്യിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നവൻ കാണാതെ സസാകടിക്ക എന്നാൽ അവൻ ആയുധം സാസാ മുറിഞ്ഞുപോം || (७६) ॥ इति नारायणीयतन्त्रसारसहव्याख्याने एकत्रिंशः पटलः ।। - 1 क्षिप्तं क्षत ३ वामदंष्ट्रो निशि स्यात् खादेन ·॥ अथ हरिहरपूजादिपटलो द्वात्रिंशः ।। 1 2 हरिपूजा तार मेपो विष दन्ती नरौ दोर्षी यणो रसः । "ओं नमो नारायणाय ।" क्रुद्धोल्काय ठठ । महोल्काय । वीरोल्काय छ । घुल्काय छठ । सहस्रोल्काय छठ ॥ एवमष्टाक्षरो मन्त्रो वैष्णवः साङ्गमीरितः ॥शा स्नात्वात्मशुद्धिं कृत्वादौ मातेनायेद्धरिम् । कनिष्ठादिनदन्तानामङ्गुलीनां त्रिपर्वमु ॥२॥ ज्येष्ठाण क्रमाताररुद्धानष्टाक्षरान् (१) न्यसेत् । तर्जन्या तारमङ्गुष्ठे तले मध्ये मया च तत् ॥३|| तलेऽङ्गुष्ठे च तद्वच्च तारा (४) बीजान्तरं न्यसेत् । रक्तगौरौं धूम्रहरी ज्योतीरूपास्त्रयः सिताः ॥४॥ 3 4 6 " तार मेप इति। “ओं नमो नारायणाय । क्रुद्धोल्काय स्वाहा हृदयम् । महोल्काय स्वाहा शिरः । वीरोल्काय स्वाहा शिखा । घल्काय स्वाहा कवचम् । सहस्रोल्काय स्वाहा अस्त्रम् । साध्यनारायणोऽन्तर्यामी ऋषिः । देवी गायत्री छन्दः । परमात्मा देवता । करन्यासस्तावत् पूर्वमहानि करयोन्यसेत् । दक्षिणकनिष्ठादिवाम- - 1 तारा मेषो विषं दन्ती नरो दी ययौ रसम् । 2 'घल्काय ठठ' इत्येतत् A कोशे नस्तिते । ३ कृत्वा च है तर्जन्या तारमिति एकः श्लोक; B कोशे नास्ति । 4 तमन्तानां 6 रूपाः स्थितास्त्रयः।

·द्वात्रिंशः पटलः ४७३ एवरूपानिमान् वर्णास्ताररुद्धान् न्यसेत् क्रमात् । हृदास्यनेत्रमूर्धाङ्खिजानुगुपकनाभिषु (?) ||५|| अगानि च न्यसेवीजन्यासाकिरपादयोः । १ यथात्मनि तथा देवे न्यासः कार्यः करं विना ॥६॥ हृदादिस्थानिमान् वर्णान् गन्धपुष्पैः समर्चयेत् । धर्माद्यप्रावधर्मादि गात्रे पीठेऽम्बुज न्यसेत् ॥७॥ पत्रकेसरकिञ्जल्कव्यापिसूर्येन्दुतेजसाम् । मण्डलत्रितयं तारभेदास्तत्र न्यसेत् क्रमात् ॥८॥ गुणांश्च तत्र सत्त्वान्तान् केसरस्थाश्च शक्तयः । (म) विमलायै नमः । उत्कर्पिण्यै नमः । ज्ञानायै नमः । क्रियायै नमः । योगायै नमः । प्रहृयै नमः । सत्यायै नमः । ईशायै नमः । अनुग्रहायै नमः। 3 कनिष्ठान्तमक्षरान् ! (अक्षराणि) न्यसेत् । सर्बाहुलीनां मूलपर्वणि अन्तःपर्वणि चाने न्यासः । ओं ओं नमः । इत्यादि दक्षिणहस्ताङ्गुलीषु चतुर्णामक्षराणां न्यासानन्तरम् अष्टद्वये च पुनरपि करयोस्तलेऽङ्गुष्ठे च तद्वत् । पुनर्वामकराङ्गुलिपर्वसु रादिवीजानि न्यसेत् । पुनर्व्यापकं पुनश्च ऋप्यादयः । “रक्तो गौरो धूम्रहरिज्योतीरूपाः सितास्त्रयः। अक्षराणां वर्णा इमे । धर्माय नमः । ज्ञानाय नमः । वैराग्याय नमः । ऐश्वर्याय नमः । अधर्माय नमः । अज्ञानाय नमः । अवैराग्याय नमः । अनैधर्याय नमः । अनन्ताय नमः। पद्माय नमः । आं सूर्यमण्डलाय नमः । उ सोममण्डलाय नमः । मैं वहिमण्डलाय 8 सत्त्वाद्यान् 4 ईशानाय 2 सूर्योजादाहिनाम् 1 करदेवयोः । 60 ·४७४ तन्तसारसङ्गहे -- 2 शक्ती: पूर्वादिमध्यान्त विमलाद्या न्यसेदिमाः ॥९॥ योगपीठे समात्र यजेदावाहित हरिम् । चतुर्भुजं सुवाभि पीतवस्त्रं किरीटिनम् ॥१०॥ वनमालाकौस्तुभाभ्यां दीप्तं मकरकुण्डलम् । केयूरादिभिराकल्पैः श्रीवत्साङ्क विभूपितम् ॥११॥ कमाझं वरदं सौम्यं शङ्खचक्रगदाधरम् । पाद्यार्थ्याचमनलान वस्त्रे पीते च भूषणम् ॥१२॥ एतत्पञ्चोपहारान्तं सर्वं मूलेन दीयताम् । वासुदेवादयः पूज्याश्चत्वारो दिक्षु मूर्तय. ॥१३॥ विदिक्षु श्रीसरस्वत्यौ रतिशान्ती च पूजयेत् । शङ्खचक्रगदापद्ममुसलं खड्गचापयुक् ॥१४॥ लायनजर माया विवि नम ।स सत्याय नमः।र रजसे नमः । तं तमसे नमः । विमलायै नमः । उत्कपिण्यै नमः । ज्ञानायै नमः । क्रियायै नमः । योगायै नमः । प्रहयै नमः । सत्यायै नमः । ईशाय नमः । अनुग्रहाय नमः । एवमर्चिते पीठे हरिमाबाह्य 'जितन्ते' इत्यनेन उपचारान् कल्पयेत् । अई. प्रथमा वृतिः । वासुदेवसकर्पणपद्यन्नानिरुद्धान दिक्षुः विदिक्षु च श्री-सरस्वत्यौ रति-शान्ती च पूजयेत् । अग्रे गरुडाय नमु. । 'शङ्खचक्रगदापद्ममुसलं खड्गशाईयुक् । वनमालान्वितं दिक्षु विदिक्षु च यजेत् क्रमात् ।। पुन. सोमेशमध्ये विष्वक्सेनाय नमः । पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वत्रादयः । " 1 योगपीठं 2 सर्वमूलेन ·द्वात्रिंशः पटलः १७५ 1 वनमालान्वितं दिक्षु विदिक्षु च यजेत् क्रमात् । आघाइतेवहिस्ताय देवस्य पुरतोऽर्चयेत् ॥१५॥ विक्सेनं च सोमेशमध्ये व्यावरणाद्वहिः । इन्द्रादींश्च स्वदिश्वेते सर्वे सरसिजासनाः ॥१६॥ . एवमाराध्य विधिवद्भक्तो विष्णु विसर्जयेत् । ऐहिकाद्विगुणा सिद्धिरस्य पारत्रिकी मनोः ॥१७॥ अथ हरपूजा मेयः सर्गी विप साक्षमस्थि दीर्घोदक गिरः । एप पञ्चाक्षरो मन्त्रः शिवदश्च शिवात्मकः ||१८|| 2 b मन्त्रमेनमुपासीथास्तारकादिद्विजन्मन । निष्कल. सकलश्चेति विज्ञेयो द्विविधः शिवः ||१९|| अर्कीघामं किरीटाश्चितमकरलसत्कुण्डलं दीतिराज- केयूरं कौस्तुभाभाशबलरुचिरहारांशुपीताम्बरं च । नानारलांशुभिन्नाभरणशतयुज श्रीधरालिष्टपा वन्दे दोस्सक्तचकाम्बुरुहदरगदं विश्ववन्ध मुकुन्दम् ।। (१-१७) मेपः सर्गीति । ओं नमः शिवाय । तच्छक्तिभूतः, तस्य निष्करस्य शक्तिभूतः । a 1 सीमेश मध्ये एतत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं शिवदं च शिवात्मकम् । 2 शिवः पञ्चशिवात्मकम् । b मन्त्रमेतदुपास्येतदुपास्येत तारकादिद्विजन्मभिः । c शबलिदशवल ·४७६ तन्त्रसारसरहे 1 2 निष्क्रिय निर्गुणं शान्तमानन्दमजमव्ययम् । अजरामरमव्यक्तमज्ञेयममल ध्रुवम् ॥२०॥ ज्ञानात्मक पर ब्रह्म स्वसवेद्य हृदि स्थितम् सत्य बुद्ध पर नित्य निर्मल निष्कल स्मृतम् ॥२१॥ तच्छक्तिभूत सर्वेशो भिन्नो ब्रह्मादिमूर्तिभि । कर्ता भोक्ता च संहर्ता सकल स जगन्मय ॥२२॥ मन्त्रार्णा पञ्च भूतानि तन्मात्रा पियास्तथा । प्राणादिवायर पञ्च ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च ॥२३॥ 3 5 आस्ता वाग्विस्तर सर्वो विद्यात् पञ्चाक्षरात्मकम् । गव्येन प्रोक्षयेदीक्षास्थानमस्त्रेण शोधितम् ॥२४॥ तत्र सभृतसंभार शिवमिष्ट्वा विधानत । मूलमूर्यगवियाभिस्तण्डुलक्षेपणादिकम् ॥२५॥ कृत्वा चरु पचेत् क्षीरे पुनस्तद्विभजेतिधा । निवेधैक पर हुत्वा सशिष्योऽन्यद्भजेद्गुरु ॥२६॥ हृदा जप्त ते स्वप्नै शुभै सिद्धि । पुनर्मण्टलार्चन कुर्यात् । कृष्णासितश्यामरक्तपीता मन्त्रार्णा । दण्डिनस्तान्यक्षराणि अङ्गानि स्यु । पूर्वादिमूर्तयश्च ते स्यु । पूर्वादिस्तत्पुरुषा- दिरित्यर्थ । न हृदयाय नम 1 मा शिरसे स्वाहा । शि शिखायै वषट् । से काचाय हुम् । य उ स्त्राय फट् । वामदेव ऋपि । पतिश्छन्द । सदाशिवो देवता । न तत्पुरुषाय 1 निकल दीक्षास्थान मन्त्रेण 2 अचल ३ सर्व 5 अस्त्रेण चेष्टितम् 8 तानक्षरान् ·द्वात्रिंशः पटले १७७ 1 2 आचम्य सकलीकृत्य दद्याच्छिप्याय देशिकः । दन्तकाष्ठ हृदा जप्त क्षीरवक्षादिसंभवम् ।।२७|| समाज्य दन्तांस्तच्छित्वा पक्षाल्याथ क्षिपेद्भुवि । दिक्षु पूर्वाद्यधोऽन्तासु तद्ग्रपतनं क्रमात् ॥२८॥ वृद्धिं तपो मृति वित्तक्षय शान्ति गदै धनम् । सुखं वृद्धि परं दुःखं फलान्येतानि शंसति ॥२९॥ ततस्तं शिष्यमाचान्तं शिखाबन्धादिरक्षितम् । कृत्वा वेद्यां सहानेन स्वपेदर्भास्तरे गुरुः ॥३०॥ स्वमान् समीक्षितान् शिप्यः प्रभाते श्रावयेद्गुरुम् । शुभैः सिद्धिः परैर्मुक्तिस्तैः पुनर्मण्डलार्चनम् ॥३१॥ भद्रक मण्डल सर्वसिद्धिदं विधिवद्विदुः । लात्वाचम्य मुदा देहं मन्त्रैरालिप्य कल्पिते ॥३२॥ 5 6 नमः । यं अधोराय नमः । शिं सद्योजाताय नमः । वां वामदेवाय नमः । ये ईशानाय नमः । इति मूर्तयः ॥ करयोर्मध्यमादिकनिष्ठान्तमहानि न्यसेत् । पुनस्तद्वन्मूर्तीच न्यसेत् । पुनर्व्यापकम् । सर्वतः शिवं पादगुह्यद्वक्त्रमूर्धसु न्यसेत् । पुनरक्षराण्यपि तेष्वेव स्थानेषु । पुनरङ्गानि । पुनः ऋषिः छन्दो देवता च । धर्माय नमः। ज्ञानाय नमः 1 वैराग्याय नमः । ऐश्वर्याय नमः । अधर्माय नमः । अज्ञानाय नमः । 1 प्रक्षाल्यैतत् सुखमृद्धिं परा दुःखं तस्याग्रपतनकमात् । 5 पुनस्तं ३ तृति पित्तक्षयं 6 शुभैः सिद्धं ·तन्त्रसारसङ्गहे 1 शिवतीर्थे पुनः स्नायादघमर्पणपूर्वकम् । हस्ताभिषेकं कृत्वाथ यायात् पूजागृहं बुधः ॥३३॥ मूलेनाब्जासनं कुर्याद्रेचपूरककुम्भकान् । आत्मानं योजयित्वोचं शिखान्ते द्वादशाङ्गुले ॥३४॥ संशोप्य दग्ध्वा स्वतनुं प्लावयेदमृतेन च । ध्यात्वा दिव्यवपुस्तस्मिन्नात्मानं पुनरानयेत् ||३५|| कृत्वैवमात्मनः शुद्धिं न्यासकर्म समाचरेत् । क्रमात् कृष्णसितश्यामरक्तपीतास्तु नादयः ॥३६॥ मन्त्रार्णा दण्डिनोऽङ्गानि ते स्युः पूर्वादिमूर्तयः । मध्यमादिकनिष्ठान्तं न्यस्याङ्गान् (१) सर्वत. शिवम् ॥३७॥ न्यसेत् पञ्चाक्षरात् पादगुह्यद्वक्त्रमूर्धसु । व्यापकं न्यस्य मूर्धादिमूलमङ्गानि च न्यसेत् ॥३८॥ वृपकेसरिभूतेभरूपान् धर्मादिकान् क्रमात् । पीताङ्गीम् कोणतो रक्तश्यामपीतसितो न्यसेत् ॥३९॥ 2 3 अवैराग्याय नमः । अनधर्याय नमः । अं सूर्यमण्टलाय नमः । उ सोममण्डलाय नमः । चहिमण्डलाय नमः । सं सत्याय नमः । रं रजसे नमः । ते तमसे नमः । वामायै नमः । ज्येष्ठायै नमः । रौद्यै नमः । काल्यै नमः । कलविकरिण्यै नमः । विकलिन्यै । 1 पुनः स्लान 2 पीताखनादयः । 8 मन्त्राक्षरान् पाद ·द्वात्रिंशः पटलः ४७९ साख्यामन्त्रैर्यसेदात्राण्यधर्मादीनि दिक्षु च । तत्स्थे पो ससूर्यादिमण्डले विगुणान्विते ॥४०॥ न्यसेत् कमेण वामादिनवशक्तीयथाविधि । (म) वामायै नमः । ज्येछायै नमः । रौद्यै नमः । काल्यै नमः । कलाविकलिन्यै नमः । चलपिकलियै नमः। बल्पमाथित्यै नमः । सर्वभूतदमन्यै नमः । मनोन्मन्यै नमः ।। श्वेता रक्ता सिता श्यामा पीता वहिनिभासिता ॥४१॥ कृष्णारुणा च ताः शक्ती लारूपा यजेत् कमात् । चर्मासं तेन मूलेन संप्रोक्ष्यैवं प्रकल्पितम् ॥४२॥ अनन्तयोगो पीठायेत्यपि पीठं प्रपूजयेत् । पुनरावाहयेत्तत्र हृत्पद्माद्विधिना शिवम् ॥४३॥ 2 3 4 नमः । बलविकलिन्यै नमः । बलपमथिन्यै नमः । सर्वभूतदमन्यै नमः । मनोन्मन्यै नमः । 'श्वेता रक्ता सिता श्यामा पीता बनिनिभासिता | कृष्णारुणाच ताः शक्ती ला रूपा यजेत् क्रमात् ।।' एवमचिंते पीठे मूलेनाबाझोपचारान् प्रदद्यात् । 1 गात्रं धर्मादीनि 2 मरेत् क्रमात् । ३ वर्मास्त्रान्तेन 4 तत्र छम वावधनासिवम् ।

·तन्त्रसारसाहे 1 उदारं त्रिदृश सौम्य सर्वाभरणभूषितम् । यजेन्मूलेन विधिवत् पाद्यादि (1) परमेश्वरम् ॥१४॥ 2 पत्रेषु मूर्तयः पञ्च स्थाप्यास्तत्पुरुषादयः । ललाटदृग्जटामारमुग्धचन्द्रादिसंयुताः ॥४५|| योगी तत्पुरुषः श्वतः पूर्वे पूज्याश्चतुर्भुजाः । अघोरोऽष्टभुजः कृष्णो दंष्टी याम्ये चतुर्मुखः ॥४६॥ चतुर्बाहुमुखः पीतः सद्योजातस्तु पश्चिमे। वामदेवः स्त्रीविलासी चतुर्वक्त्रभुजोऽरुणः ॥४७॥ स्फटिकामं चतुर्बाहुँ परवेणधरं विभुम् । साभयं वरद देव जटाबद्धन्दुशेखरम् ॥४८॥ 3 ' योगी तत्पुरुषःश्वेतः पूर्वे पूज्याश्चतुर्भुजा । अघोरोऽष्टभुजो दंष्ट्री कृष्णो याम्ये चतुर्मुखः ।। चतुर्बाहुमुखः पीतः सद्योजातश्च पश्चिमे । वामदेवः बीबिलासी चतुर्ववत्रभुजोऽरुणः ।। सौम्ये पही ईशानः शार्चे दशभुजः 'सितः ।' Hai 1 विनश 2 तत्पुरुषवेत पूर्वपूज्यधतुर्भुजम् । B वामदेवी स्थितः ।

·द्वात्रिंशः पटलः 2 3 सौम्ये पञ्चास्य ईशानः शार्ये (1) दशभुजः सितः । इष्टापानि यथान्यायमनन्त सूक्ष्ममेव च ॥४८॥ शिवोतम चैकनेत्रं दिक्षु पूर्वादि पूजयेत् । एकरुद्र त्रिमूर्ति च श्रीकण्ठं च शिखण्डिनम् ॥४९॥ ऐशादिषु विदिश्वेते विद्येशाः कमलासनाः । श्वेतः पीतोऽसितो रक्तो धूम्रो रक्तोऽ()रुणः सितः (१) ॥५०॥ ईदृग्वास्त्रिनयना नागाकल्पाः कपर्दिनः । शूलाशनिशरेष्वासबाहवश्चतुराननाः ॥५१॥ उमा चण्डेशनन्दीशौ महाकालो गणेश्वरः । वृपो भूझिरिटिस्कन्दावेवमुक्तान् गणेधरान् ॥५२॥ प्रसिद्धरूपान् सौम्यादीन् पूजयेत् स्वस्तिकासनान् । कुलिशः शक्तिदण्डौ च खटं पाशाङ्कुशौ गदाम् ॥५३॥ शूलं चेत्यमरेन्द्रादियागान्तेऽस्वाणि पूजयेत् । एवं सावरण शम्भुं भक्तया परमया भजेत् ||५|| 4 5 6 अङ्गे द्वितीयावृतिः । तृतीयावृतौ अनन्ताय नमः । सूक्ष्माय नमः । शिवोत्तमाय नमः । एकनेलाय नमः । दिक्षु एकरुद्राय नमः । त्रिमूर्तये नमः । श्रीकण्ठाय नमः । शिखण्डिने नमः । ईशादिकोणेषु "श्वेतःपीतोऽसितो रक्तो धूम्रो रक्तोऽ()रुगोऽसितः(१)। ईदृग्वास्त्रिनयना नागाकल्पाः कपर्दिनः । शूलाशनिशरेष्वासबाहवश्चतुराननाः ॥" 1 स्थितः । 4 प्रदिग्धरूपाः 61 2 योजयेत् । 6 शूलं चैश्यमरेन्द्रादि B नानाकल्पाः ६ यनेत् ।

·४८२ तन्त्रसारसङ्गहे 2 ततोऽधिवासित शिष्य पाययेद्गव्यपञ्चकम् । आचान्तं प्रोक्ष्य नेत्राद्यैर्नत्र नेत्रेण बन्धयेत् ॥५५॥ द्वारं प्रवेशयेच्छिष्य मण्डपस्याथ दक्षिणम् । शोषादिना कुशासीनं तत्र त शोधयेद्गुरुः ॥५६॥ क्ष्मादिनत्यानि (९) संगृह्य परमार्थे लयक्रमात् । पुनरुत्पादयेच्छिज्य सृष्टिमार्गेण देशिकः ॥५॥ न्यास शिष्यतनौ कृत्या त प्रदक्षिणमानयेत् । पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम् ॥५८।। यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामास्य विनिर्दिशेत् । पा) यागभुवां खाते कुण्डे सन्नाभिमेखले ॥५९|| शिवामि जनयित्वेष्वा पुनः शिष्येण चाचयेत् । नैवेद्य तु स्वयं दत्त्वा वहिर्दिक्षु वलिं हरेत् ॥६॥ 3 5 उमायै नमः । चण्डेश्वराय नमः । नन्दिने नमः । महाकालाय नमः । गणपतये नमः । पाय नमः । भृङ्गिरिटये नमः । स्कन्दाय नमः । उमा चण्डेश्वरो नन्दी महाकाली गणेश्वरः । वृष्यो भृतिरिटिः स्कन्द उत्तरादिक्रमेण च ॥" चतुर्भुजाश्चतुर्दमत्राः । पुनरिन्द्रादयः । पुनर्वञादयः । विभदोभि. कुठारं मृगमभयारौ सुप्रसन्नो महेश: सीलदारदीप्तः सरसिजनिलयो व्याघ्रचर्मान्तवासाः । ध्येयो मुक्तापरागामृतरसकरिताद्रिप्रभः पचवस्त्रः लयक्ष. कोटीरकोटीघटिततुहिनरुचिः कास्तुशाहिमौलिः ॥ 2 सहत्य 1ोषयेत् 4 यागमय. 8 आनयन् । 5 निधन ·द्वात्रिंशः पटलः 1 2 ध्यानैरातनितं शिष्य संगृह्य प्रलयकमात् । पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्यादर्भाश्च मन्त्रितान् ॥६१॥ पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः । एफैकस्य शत हुत्या व्योममूलेन होमयेत् ॥६२॥ हुत्या पूर्णाहुतिं कुर्याद्वस्त्रेणाप्टाहुतिं पृथक् । प्रायश्चित्तविशुद्धयर्थं ततः शेपं समापयेत् ॥६॥ माहेन्द्र भवने सरोजमुपितं शुक्लादिवर्णलिखेत् किञ्जकैः सकुशैः शशाङ्कधवलैस्तचोच्छुित तण्डुलैः । हैम रूप्यमयं तु ताम्रमथवा धौत घटं वेष्टितं सूत्रैश्चन्दनचर्चितं जठरतः संजप्तकूचं न्यसेत् ॥६४॥ 4 5 6 7 ४ " पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः ।” पञ्चभिरङ्गैः शत हुनेदित्यर्थः । पुनर्योममूलेन प्रासादमन्त्रेणाष्टोत्तरशतम् अष्टोचरसहस्र वा हुनेत् । पुनः पूर्वाहुति हुत्वा, अस्त्रेणाप्याहुतीः प्रायश्चित्तविशुद्धयर्थम् ; प्रायश्चित्तार्थ विशुद्धयर्थ च ॥ (५८-६३) माहेन्द्र इति । माहेन्द्र इत्यादिना दीक्षाकलशमाह । किन्जल्कः (६४-६६) कर्णिका ।। 1 ध्यानेनात्मनि सहृत्य 2 तत्प्राणान् 3 असूनष्टाहुती: क्रमात् । 4 सरोजमुदितं 5 शुक्लादिपूर्णे 6 तस्योच्छिते तण्डुलैः 7 चन्दनचर्मितं च रसं धूपं सर्च 8 संजप्तकर्म ·सन्त्रसरिसकहे 2 3 4 5 तोयगन्धयुतैः प्रपूर्य सुमनोरने सहेमाक्षते क्षित्त्वा चूतसुपल्लवाङ्कितमुखे देवेशमावाहयेत् । इष्ट्वा ते विधिवत् प्रणम्य गिरिशं साष्टाङ्गक सादरं स्थित्वाने तदनु स्तुवीत परया भक्त्या शिवप्राप्तये ॥६५॥ एवं देवस्य पूजा स्फुटमिति कथिता याभिषेकावसाना कर्तव्या सेयमन्मनुभिरपि तथा काक्षितार्थानुकूलैः । आचारान्वादयेत्तं गुरुरघरहितान् वित्तशाठ्य विनास्मै देया वासोऽङ्गुलीयक्षितिकनकमुखा दक्षिणा दीक्षितेन ॥६६॥ तन्त्रज्ञानभुवा मदेन कवितागर्वेण वा भूयसा कीर्तिल्यापनकाझ्याथ वचसां शश्वत्प्रवृत्त्या च न । पट्कर्माण्यखिलानि नैव कथितान्येकत्र तत्संग्रहात् तुष्टिः स्याद्विदुषामिति स्फुटधिया तन्त्रं मयैतत् कृतम् ॥६॥ 6 7 8 तन्त्रज्ञानभुवेति । स्फुटघिया मया एततन्त्रं कृतम् । तन्त्रज्ञानभुवा मदेन, भूयसा कवितागण वा, कीर्तिख्यापनकाझ्या, वचसां शश्वत्प्रवृत्त्या स्वभावेन च न । एतदेव प्रयोजनम् । अखिलानि पट्कर्माणि । अन्यशास्त्रप्वेकत्र नैव कथितानि । तत्संग्रहात् विदुपां तुष्टिः स्यादिति ।। (६७) 1 प्रसूर्य सुमनोरलैः सहेमाक्षतैः 3 तत्रैशम वाहयेत् । 5 दीक्षा पञ्चाक्षरम्य स्फुटमिति 7 कीर्तियागन 2 पूतसपल्लन 4 विधिवद्विधानविहित कुम्भ 6 अघरहिता चित्तशाम्येन तस्मै 8 स्मृतधिया ·छात्रिंशः पटले १८५ 1 क्ष्वेलाग्नेरम्बुवर्षों ग्रहणजतिमिरस्यांशुमान्व्याधिनान्नां दुष्टानां भूमिपालः पुनरभिचरणग्राहसदस्य सिन्धुः । नर्मालेल्यस्य भितिः पवनपथतलं काम्यनक्षत्रराशे- भूयान्नस्तन्त्रमेतज्जगति चिरतरं प्राभृतं देशिकानाम् ॥६८ ग्रामो यस्य शिवास्पदं शिवपुरं श्लाघ्यो निलातीरजो नाथो मुण्डमुखालयस्य जनको नारायणो वेदवित् । यस्योमा जननी पतिप्रियगुणा यस्यापि गौरी स्वसा ततुल्यः परमेश्वरः शिवपरो यस्याभवन्मातुलः ॥६९॥ नानाजातिक्रियाढ्यान् जगति बहुविधान् मन्त्रवादाननेकान् आलोक्यालोच्य कर्माण्यभिमतमखिल सारमादाय तेभ्यः । तेन श्लोकैः सहस्रद्वितयपरिमितैस्तन्त्रमेतत् प्रणीत निष्पैशुन्येन तन्त्रेप्चनिशमनिमिषाक्षेण नारायणेन ॥७॥ 2 3 4 5 क्ष्वेलामेरिति । ग्रहणतिमिरस्यांशुमान् = ग्रहणतिमिरस्य सूर्य इत्यर्थः । पवनपथतलं = आकाशम् । मन्त्रसिद्धा आचार्याः देशिकाः ॥ (६८). ग्राम इति । शिवपुरं = 0.03aloo (१) निला = 60209 (!) । मुण्डमुख Roman () तुतुल्यः = जनकतुल्यः । (६९) 1 स्थेयान्नः मन्त्रपादान् 5 निष्? शून्येषु तन्त्रेषु १ शिवपुरे 4 आलोच्यालोड्य ·४८६ तन्धेसारसाहे 1 एतस्मिन् मन्त्रवादे भुवनहितकरे सर्वमन्त्रार्थकोशे नाम्ना नारायणीये प्रचुरपरिचयः श्रद्दधानः पुमान् यः । संप्राप्ताशेषकामः स भुवि चिरतरं कामचारी चरित्वा दिव्यानिष्टांश्च भोगाननिमिपपतियत् प्रामुयादिन्यदेहः ॥७१॥ ॥ इति नारायणीये तन्त्रसारसङ्कहे द्वाविंशः पटलः ।। ॥ तन्त्रसारसङ्गहः समाप्तः ।। नानेति । आलोक्य = ampcass" । अनिमिषपपिः इन्द्रः (७०-७१) ।। इति नारायणीयतन्त्रसारसङ्कहव्यख्याने द्वात्रिंशः पटलः ।। 1 मन्त्रपादे ·APPENDIX li : || || Ti: It സ്ഥലനാരം = चन्द्रमण्डलसकाश सूर्यमण्टलसंस्थितम् । पृथ्वीमण्डलमुद्रायां बद्धो हुं फट् स्वाहा ।। ओं नमो भगवते तत्त्वगरुडाय, अमृतकलशसंभवाय, विष्णुवरवाहनाय, वजनखाय, वक्रतुण्डाय, वज्रपक्षाय, अलकृतशरीराय, त्रैलोक्यपरिपूजिताय । एवेहि महागरुड । दुष्टनागान् छिन्द । आविश्य हुं फट स्वाहा । महाराक्षसविपं छिन्द। ओं The 14 | 18t | Hി=വ അ” (2) I =പോനകപ്പുല്ല് fഭി=മലങ്കാര ! |zl=കൊട്ടം | കാഞ്ഞാട്ടി, മുൾപാവൽ, അശ്വം, അമുക്കുരം, കരകം, കൽക്കൊത്തി, ജീവനീയം, പുല്ലാനി, അജാജി= അയമോദകം, താപിബരം = കായാവ്, നിലമ്പരണ്ട സിതോരുവു = വെള്ളാവണക്ക് ഭൂനതരു = കാവള (?) ഫല്ഗു =ഉഴലപ്പാറകം പൂറ്റിപണ്ണി = ഒരിലപഴത്തി | തണ്ഡുലീയം ചെറുചീര. ചണകാ = കാട്ടുപയറ് ശൃംഗീ= കക്കടകശൃംഗീ | ദധീ = ചതുരക്കള്ളി | നീളം = നീരു ത" t ശിംശപം = ഇരുപൂൾ | വിജയരാഗം = അമൽപ്പൊരി | ഗണ്ഡീരം അമർച്ചക്കൊടി | ഖണ്ഡീ പുടയാവള്ളി | പാകലം = പേപ്പുര | വനകുഷ്ഠം = കൺകൊടുപ്പാല | അർജുകം = ചെമ്പി 1 മുൾപ്പി | കടലാടി. സൌരമുഷ്ടി ചൊവട്ടപ്പയർ 1 നെതഖണ്ഡം | വസു ഖണ്ഡം | മോചനീ | നൊങ്ങണാപുല്ല് രൂപാ = തൊടുകാർ പാരിഭദ്രികം = വെൺമുരിഞ്ഞ ! മോഹിനീ = വാസവദത്ത, വീരo= പൊന്നാവീരം | പാല തിലചൂണ്ണം | കളഞ്ജം =കഴഞ്ചി. ശ്രേയസീ = അത്തിത്തിപ്പലി 1 പ ഗുരുചരണകടാക്ഷോപേക്ഷയാ സേച്ഛയാ വാ കരണകലിതകാമ്യാഭ്യാധിനാ വ്യാധിനാ വാ | കമലനയനകാന്താ ചിന്തയാനന്തയാ വാ കരകൃതമപരാധം ക്ഷന്തുമഹന്തിസത 8 || 8

·४८८
तन्त्रसारसंग्रहे अनुबन्धः
|| ദശപുഷ്പം 1
പൂവാംകുറുന്തല മുയൽച്ചെവി നല്ലഭൂയ്യാ
കഞ്ഞുണ്ണിയും പനയുമാദരവോടുവിയ്ക്ക്
നല്ലളതാളി മടവുള്ള തുഴിഞ്ഞകററി
ഇച്ചൊന്നപുഷ്ടമിഹ പത്തപി പാപമവാപോൽ ||
ശ്രീശങ്കരാജവരുണാംബുജബാണവിഷ്ണു
പ്രാണേശകസുരരാൾ തുരഗാധിരൂഢാഃ
പുഷ്ഠാധിപാഃ പ്രതിദിനാ പലിശന്തുദേവാ
വിദ്യായുർത്ഥ സുഖവശ്യയശാംസിമുക്തിം ||
ന്നുമൂന്നു പതിമ്മൂന്നു നാലേഴപിചതുർശ. പതിനെട്ടു പന്ത്രണ്ട്
പത്തുപുഷ്പത്തിനിക്രമാൽ ഇങ്ങിനെ കണക്കാക്കി എടുത്തുകൊൾക,
തുളികയാക്കി തിലകം തൊടുക നിത്യവും നല്ലതെന്നറിക {

·INDEX ॥ विपयाणां वर्णानुक्रमणिका ॥ " ४८० अ अनगलेखामन्त्रः, ३९० अनन्तबिन्दुमन्त्रः, ९६ अखण्ड-सर्पः ८५ अनन्ताहिविपहरमन्त्रः, ६५ " सर्पदशलक्षणनि, ८८ अन्तर्धानमन्त्रादिकम् , २७९ " सर्पविपचिकित्सा, ८८ अन्धकारेऽग्न्युत्पादनोपायः, २८३ अमिदेवता-ध्यानम् , ३६१,४०३ अन्धीकरणोपायः, २७९ मन्तः, ३६१,३६२ अन्नपूर्णा-ध्यानम् , ४४६ अमिस्तम्भनमन्त्रः, २७८ मन्त्रः, ४४६ अग्नेरधोमुखज्वलनम् , २८१ अन्नप्राप्तिकरो यक्षसेनापतिमन्त्रः, ४४७ अग्नालाभिवर्धनम् , २८२ अपत्योत्पादनान्यौषधादीनि, ४२८ अघोरास्त्र-मन्त्रः, २६८ | अपमृत्युविनाशकहोमः, ५८ खरूपध्यानम् , २६९ अमृतकलास्थानम् (स्त्रीपुरुपयो:), ८३,८४ अघोरेश्वरध्यानम् , अमृतपञ्चाक्षरी, ३८ अम्बिकायाः (किरातवेषायाः) अङ्ग-मन्त्राः,२ स्वरूपध्यानम्, ३१८ विन्यासः, ११ अरिसेनाया उत्सादनो मन्त्र, अगारोपरि संचरणम् , २८२ यन्त्रं च, २४१,२४२ अङ्गुष्ठकालिकामन्त्र , ४४३ अकक्षीरेण तकोत्पादनोपायः, २८५ अङ्गुष्ठादर्शाख्यौ मन्त्री, ४४३ अर्कादितैलम् (स्थावरादिवियेपु), ११६ अजितामन्त्रः (जयप्रदः), ४५० अर्धनारीधर-मन्त्रः, ३८८,३९५ अञ्जलिमुद्रा, ३१६ अण्डरोगहरं तैलम् , ४३४ अतिदूरमनायासेन त्वरितगमनोपाय., २८४ अर्धनारीश्वरस्य ध्यानम् , ३८८,३९४ अशोहरमौषधम् , २२३ अतीसारहरमौषधम् , २२६ अलर्क विषम् , १४० अधोक्षजमन्त्रः, २०३ 62 अकुशमुद्रा, ५८ " यन्त्रम् , ४०१ ·, " " तन्त्रसारसहस्य अलर्क - विपचिकित्सा, १४०-१४२ आखु-विषहराणि घृतानि, १३४ -१३५ विपहरमन्त्रः, १४१ , विषहरा विविधा योगाः,१२७-१३१ अशन्युपलवृष्टयादिनिवारणोपायाः, २७७, विपहरो मन्त्रः, १३२-१३४ २७८ , विषादिहराणि तैलानि, ११५ अशुभानि (आयुःक्षय)निमित्तानि, ४५५ आग्नेय-ग्रहाः, १६६ ४५९ ,, मन्त्रः, ४, ३६१ अश्वादीनां वशीकरणमन्त्रः, ४३९ विषम् ,४० अष्टाक्षर-मन्तः, ४७२ आत्मपूजाविधिः, २८९ मन्त्रस्याङ्गन्यात्यादिकम् , ४७२, आप्यविषम् , ४० ४७३ आमयध्वसपटलः, २०२ मन्त्रण हरेरर्चनम् , ४७२ आयुर्वृद्धयादिकरा होमाः, २५९ अष्टादशोन्मादजनका ग्रहाः, १६५,१६६ आयुष्करा नक्षत्ररक्षाः, २५४ आयुःक्षयसूचकरिष्टदोपाणां शान्तिः, १५५ आयुःक्षयसूचकानि रिटानि, ४५१ - ४५९ , मातरः, ४६४ असाध्यसर्पदेशः, २४ आर्तवमवर्तनोपायः, ४३२ मसुरग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १६८ आस्पोर्गन्थ्यहरं तैलम् , ४३१ असूक्तावनिवारणलेपः, ४६० अमृग्गोनसः (अमृमण्डली), ८९ असृम्दरपरिहारोपायाः, ४३१,४३२ इन्द्र-पूजाफलम् , ३७३ असृङमण्डली-दशलक्षणानि, ९५ मन्त्रः, ३७२,३७३ विपचिकित्सा, ९५ स्वरूपध्यानम् , ३७३ अस(रक्त)वन्धनौषधम् , २२६ इष्टजन वशीकरणाय मन्त्राः, ३९९ अहि - राजः, ११७ रवणदोमादिकम्,४०० " राजा हिंदशलक्ष्णानि, ११८ " राजादिपिपीपधम् , ११८ ईश्वरपूजा (हपूजा) १७५ अष्टौ नागाः, १३ " , " " . ई आ उ आपको (दोषाणां) मन्तः, ४१५ आय-विषम् , ११५ उमः (माउ), १२० ·" " धर्णानुक्रमणिका १६ उमविप-(आसुविप)लक्षणानि, १२२ ओ चिकित्सा, १२२ उच्छिष्टपवनमन्त्रः, ४०९ ओपधिहरणमन्त्रः, १४३ उदर(जठर)रोगहरमौषधम् , २२४ क उन्मत्तादितैलम् , ११५ उन्माद - ग्रहाणां क्रीडास्थानानि, १६६ कप्ठरोगहरमौषधम् , २२७ जनका ग्रहाः, १६५,१६६ कन्या-मापकमन्त्री, ४२५ " ध्वंसपटलः, १९१ लाभोपायः, ४२४ निदानादिकम् , १६४ कपालादिमन्त्रः, ४५६ हरा औषधयोगाः, १९१,२०१ कपालार्शोहरो योगः, २२३ उन्मादस्य सामान्यनिदानम् . १६४ कपोत - सर्पः, ८५ " सर्पदंशलक्षणानि, ८७ उन्मादाः पञ्च, १६४ उन्मादे जपहोमादयः, १६५ " सर्पविषचिकित्सा, उपदंशादिहरं तैलम् , कफात्मकसर्पः, १४ ४३४ उपस्पृष्टयादिनिवारणोपायाः, २७७,२७८/कफोन्मादः, १६७ उमायाः (विपशान्तये) ध्यानम् , ४१ करनः, (आखुः), १२० करन (आखु) - विषचिकित्सा, १२१ उल्कामुखमन्त्रः, ९७ विपलक्षणानि, १२१ कराली (दंष्टी), १६ करीपासव्याधिहरमौषधम्, ४३७ ऋजुविद्धम् (सर्पदंशे), १८ करेणुवशीकरणमन्त्रः, ४३९ ऋणविमोचनमन्त्रः, ४४६ कर्कोटकनागः, १३, ६२ कर्णपिशाचीमन्त्रः , ३८३ कर्णरोगहरा योगाः, २२२ कर्दमाहि , ११७,११८ एकचारी (आखुः), १२० कर्दमाहि- दशलक्षणानि, ११८ " विपचिकित्सा, १२४ विपौषधम् , ११८, " विपलक्षणानि, कलसर्पः, ११७ कलसर्पदशलक्षणानि, ११८ मन्त्रजपफलम् , ६० १२४ एकादशरुद्र-मन्त्रादिकम् , " 1 ·" * " ४२३ सन्त्रसीरसहस्य कलहंसी-ग्रहः, १५७ कासवास-हरो मन्त्रः, २१७ " ग्रहदोषपरिहारोपायाः, १५० हरं नस्यम् , २१८ " ग्रहदोपलक्षणानि, १५७ हरवर्तिः, २१८ कलाहिविषौषधम् , ११८ किरातरूपस्य (रुद्रस्य) ईशस्य ध्यानम् , कवाटतालोद्घाटनमन्त्रः, २८० ३१८ कश्मलग्रहपीडालक्षणानि, १६९ किरातवेपाया गौर्याः खरूपध्यानम् , ३१८ काकोदर-सर्पः, ८५ किरीटिरुद्रमन्त्रः, ५८ " सर्पदंशलक्षणानि ८६ कीटविष-हरमौषधम् , ११७,१४० " सर्पविषचिकित्सा, ८६ हरो मन्त्रः, १४० काकोली-ग्रहः, १४९,१५६ कुकुट-सर्पः, ८५ " ग्रहदोपपरिहारोपायः,१४९,१५६) " सर्पदशलक्षणानि, ८७ " ग्रहदोपलक्षगानि, १५९,१५६ " सर्पविपचिकित्सा, " ग्रहदोषहरो मन्त्रः, १५६ कुटिल-गोनसः, ८९ कामदेव-मन्त्रः, ३६७, ३९५ " गोनसदशलक्षणानि, मन्त्रजपफलम् , ३९५ " गोनसविपचिकित्सा, ९० कामदेवाः पञ्च, ३९१,३९२ कुण्डीनस-सर्पः, ८५ कामबाणाः पञ्च, ३९४,३९५ सर्पदंशलक्षणानि, ८७ कामबीजम् , ३९६ सर्पविषचिकित्सा, ८८ कामरूपिणो नागा., १३ कुबेर पूजा, ३७८ कामलायां (कामिलायां)औषधम् , २१३ २०२,३७८,३८० कामला(कामिला)हरो मन्त्रः, २१७ " मन्त्रेण होमः, ३७८,३८१ कामार्गलयन्त्रम् , ४०५,५०६ स्वरूपध्यानम्, ३७९,३८१ कार्कोटक नागः, १३, ६२ कुबेरस्याष्टौ निधयः , ३७८ नागविपहरमन्त्रः, ६५ कुबेरोपासना, ३७९,३८० फाल्दष्टः (मारकसर्पदशः) २६ कुमारी-ग्रहः, ५९ कालरात्रिः (दंष्ट्री), १५, ७० " ग्रहदोपपरिहारोपाय. , १५९ कालिका-देवीभ्यानम् , ४२, ४०३ " ग्रहदोपलक्षणानि, १५९ मन्त्रः, ४२,४००,४०१ युमुदः (आसुः), १२० . मन्त्रः, ·वर्णानुक्रमणिका ३ " " सर्पः,८५ " . कुमुद - विपचिकित्सा , १२३ कृष्ण - गोनसविपचिकित्सा, ९१ विपलक्षणानि, १२३ " राजसर्पदष्टरक्षणानि, ११८ कुम्भकर्णिका - ग्रहः , १५३ " राजसर्पविपचिकित्सा, ११९ ग्रहदोषपरिहारः, १५३ ग्रहदोपलक्षणानि, १५३ सर्पदशलक्षणानि, ८५ कुम्भ-गोनसः (मण्डली) ८९ " सर्पविषचिकित्सा, ८५ " गोनस (मण्डली)दशलक्षणानि, २.४ केशादीनां हितकरं धात्र्यादितैलम् , ४३३ " गोनस विपचिकित्सा, ९१ क्रिमिधुणादीनां विनाशको मन्त्रः, ४४४ कुलचन्द्रः (आस्खुः), १२० ४४५ कुलचन्द्र - (मूपिक) विपचिकित्सा, १२० क्रिमीणां नाशानोपायाः, ४४० " (मूषिक) विपलक्षणानि, १२० कर - (आखु:), १२० कुलस्थक-सर्पः , ८५ कर (आखु) विपक्षणानि, १२२ " सर्पविपलक्षणानि , ८६ " विपचिकित्सा, १२२ " सर्पविषचिकित्सा, ८६ क्रोधहरो मन्त्रः (हेलकी), ४४२ कुलिशमन्त्रः , २७४ क्रोधामि(सर्वाभिचारहृत् ) मन्त्रः, २६६ क्षतरोगहरमौषधम् , २२५ कुलिशाद्यस्त्राणां पूजा, ४८१ क्षयरोगहरमौपम् , २२४ कुशग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १७० कुष्ठ-गोनसः, ८९ क्षुद्र कर्मयोग्याः कलाः, २५० " गोनसदशलक्षणनि, ८९ ग्रह स्तम्भः, २३५ " गोनसविपचिकित्सा, ८९ " जनितमारणम् , २३५ " रोगहरमौषधम् , २२३ दोपहरं भल, २६५ " दोपहरहोमादिकम् , २६७,२६९, कूष्माण्ड-देवताग्रहपीडा, १५६ देवतामन्तः, १५६ २००,२७१ " दोपहरः सुदर्शनमन्त्रः, २५५ कृतिसाटाहि-दष्टरक्षणानि, ११८ विपचिकित्सा, ११९ ध्वंसपटलः, २५५ " पटलः, २३५ " भ्रमः, २३५ कृस्ण-गोनसः, ८९ विद्वेषगम्, २३५ " गोनसदशलक्षागानि, ९१ कृपारमन्तः,४०१ " ·सन्त्रसारसहस्से . क्षुद्र - व्याधिः, २३५ गर्दभविष - हरमन्त्रः, १३९,१४० क्षुद्राणां मोक्षणम् , २३५,२६७ गर्दभादिचिकित्सा १३९ क्षुद्रापहा विविधा उपायाः, २६२,२६३ गर्भ - दोपहरमौषधम् , ४२८ क्षुद्रोच्चाटनम् , २३५ " सावनिवारणमौषधादिकम् , ४२९ क्षुद्रोच्चाटनाय मन्त्रतन्त्रादिकम् , २६४ गलगण्डहरमौषधम् , २२३ क्षुद्रोत्सादः, २३५ गवादिपटलः, ४३७ क्षोभिणी मुद्रा, ३९४ गवाम् उदरबझणहरमौषधम् , ४३७ " करीपासनिवारणमौषधम् , ४३० " परिपालनोपयोगिनो मन्त्राः, ४३७ खगरावणमन्त्रः, १८६ खलतिनिवारकमौषधम् ,२२८ गायत्रीदेवतास्वरूपध्यानम् , ३९६ गारुडमन्त्रः (विपतिमन्त्र.), २७,३०, ग ३१,४०,४१,४३, ४४,४८७ गिरिकर्ण-सर्पः, ८५ गजवशीकरणमन्त्रः, ४३९ गणपति-ध्यानश्लोकः ३४६ सपैदशलक्षणानि, ८६ " बीजमन्त्रजपः, " सर्पविषचिकित्सा, ८६ " बीजमन्त्रजपफलम् , गुरोः स्वरूपम् , ३४५ गुल्मरोगहरमौषधम् २२९ " बीजमन्त्राः, ३४५, ३४६ " होमः, ३४६ गृधकर्णी-मन्त्रः, २४६ स्वरूपम्, २४७ गणेशानां दिक्षु प्रतिष्ठापनम् , ४८२ विविधानां पूजनम् , ४८१ गृहस्य सर्पाकुलीकरणम् , २८३ गण्डमालाहरमौषधम् , २२३ गोनसः, १४, ८९ पोडशविधः, ८९ गति(पूयनाडी)हरमौषधम् , २२५ गन्धर्वग्रहपीडितस्य रक्षणानि, १६८ गोनस पटलः ८९ विपहराणि औषधादीनि, १०१, गरविपम् , १४७ १०२, १०३ गरुड-मन्तः, २७,३०,३१,४८७ " पिया, ६१ गोमारीत्रासकमन्त्राः, ४३८ गर्दभरिप-चिरिसा, १३९ गोमुनि-महः, १५२ ७ , " ·४९५ " " वर्णानुक्रमणिका गोमुखि-ग्रहदोपपरिहारः, १५२ घण्डाली-ग्रहदोपलक्षणानि, १४५,१४९ " ग्रहदोपलक्षणम् , १५२ घोनसः, १४ गोमूत्रादियोगाः (शुदापहाः), २७२,२७३ घोनसविषहग योगाः, १०२,१०३ गोवशीकरणमन्त्रः ४३९ गोविपूचीहरमौषधम् , ४३७ च गौलिकाविपम् , ६६ चक्रकाहिः, ११७ ग्रन्थकृतोऽस्य चारित्रसूचनम् , ४८५ चक्रकाहि-विषलक्षणानि, ११९ ग्रन्थस्यास्य रचनोद्देशः, २,४८४ " विषौषधम् , ११९ ग्रन्थोऽयं नानातन्त्राणां सारसङ्कहः, २, चञ्चला-ग्रहः, १५५ ४८५ " ग्रहदोपलक्षणानि, १५५ " सर्वमन्त्रार्थकोशः, ४८६ " ग्रहपरिहारोपायाः १५५ ग्रहचकादिकम् (जयापजयसाधकम् ), चटका-ग्रहः, १५५ ४६१, ४६२ " ग्रहदोपक्षणानि, १५५ ग्रहध्वंसपटलः, १७४ ग्रहपरिहारोपायाः, १५५ ग्रहणीरोगहरमौषधम् , २२४ चण्डासिधारा-रुद्रमन्त्राः, १८५,१८६, ग्रहाणां क्रीडास्थानानि, १६६ १८७ " (नव) देव्यः, ३५५ विद्या, १८६ " (नव) स्वरूपवर्णादयः, ३५४, चतुर्विधः सर्पदंशः, १७ चपला-ग्रहः, १५४ ग्रहावेशयोग्या जनाः प्रदेशाच, १६७ " ग्रहदोषरक्षणानि, १५४ ग्रहोच्चाटनमन्ताः (विविधाः), १७१,१८९ ग्रहपरिहारोपायः, १५४ चामुण्टमन्त्रः, १७४ घ चामुण्डीमन्त्रः (रत्नचामुण्डी), ४४४ चामुण्डेश्वरीमन्त्रः, १७८,४०० घटार्गल-मन्त्रः, ४०४,४०६ चित्तविभ्रमहरा ये गाः, १९१,२०१ ४०४,४०६ चित्रकाहिः, ११७,११८ घण्टाकर्ण-मन्त्रः, ४३८ चित्रकाहि-दंशलक्षणानि, ११८ घण्डाली-ग्रहः, विपीपधम् , ११८ ग्रहदोषपरिहारोपायः, १४९ " . ३५५ " यन्त्रम्, " ·४६४ तन्त्रसारसहस्से " क्षुद्र - व्याधिः, २३५ गर्दभविष - हरमन्त्रः, १३९,१४० क्षुदाणां मोक्षणम् , २३५,२६७ गर्दभादिचिकित्सा १३९ क्षुद्रापहा विविधा उपायाः, २६२,२६३ गर्भ - दोपहरमौषधम् , ४२८ क्षुद्रोच्चाटनम् , २३५ " सावनिवारणमौषधादिकम् , ४२९ क्षुद्रोच्चाटनाय मन्त्रतन्त्रादिकम् , २६४ गलगण्डहरमौषधम् , २२३ क्षुद्रोत्सादः, २३५ गवादिपटलः, ४३७ क्षोभिणी मुद्रा, ३९४ गवाम् उदरवृह्मणहरमौषधम् , ४३७ " करीषालनिवारणमौषधम् , ४३० ख " परिपालनोपयोगिनो मन्त्राः, ४३० खहरावणमन्त्रः, १८६ ४३८ खलतिनियारकमौषधम् ,२२८ गायत्रीदेवतास्वरूपध्यानम् , ३९६ गारुडमन्त्रः (विपतिमन्त्र.), २७,३०, ३१,४०,४१,१३, ४४,४८७ गजवशीकरणमन्त्रः, ४३९ गिरिकर्ण-सर्पः, ८५ गणपति-ध्यानश्लोकः ३४६ सर्पदशलक्षणानि, ८६ " बीजमन्त्रजपः, ३४७ सर्पविपचिकित्सा, ८६ " बीजमन्त्रजपफलम् , ३४५ गुरोः स्वरूपम् , गुल्मरोगहरमौषधम् २२९ चीजमन्त्राः, ३४५, ३४६ " होमः, ३४६ गृध्रकर्णी-मन्त्रः, २४६ गणेशानां दिक्षु प्रतिष्ठापनम् , ४८२ " स्वरूपम् , २४७ विविधानां पूजनम् , ४८१ गृहस्य सर्पाकुलीकरणम् , २८३ गण्डमालाहरमौषधम् , २२३ गोनसः, १४, ८९ पोडशविधः, ८९ गति(पूयनाडी)दरमौषधम् , २२५ गन्धर्वग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १६८ गोनस पटलः ८९ विषहराणि औषधादीनि, १०१, गरविपम् , १४७ गरुड-मन्त्रः, २७,३०,३१,४८७ १०२, १०३ विद्या, गोमारीवासकमन्नाः, ४३८ ६१ गर्दभरिप-चिक्तिसा, १३९ गोमुशिमाहः, १५२ " ·वर्णानुक्रमणिका ४९५ गोमुखि-ग्रहदोपपरिहारः, १५२ घण्डाली-ग्रहदोपलक्षणानि, १४५,१४९ " ग्रहदोपलक्षणम् , १५२ घोनसः, १४ गोमूत्रादियोगाः (क्षुद्रापहाः), २७२,२७३ धोनसविषहरा योगाः, १०२,१०३ गोवशीकरणमन्त्रः ४३९ गोविपूचीहरमौषधम् , ४३७ च गौलिकाविषम् , ६६ चक्रकाहिः, ११७ ग्रन्थकृतोऽस्य चारित्रसूचनम् । ४८५ चक्रकाहि-विषलक्षणानि, ११९ ग्रन्थस्यास्य रचनोद्देशः, २,४८४ विषौषधम् , ११९ ग्रन्थोऽयं नानातन्त्राणां सारसङ्कहः, २, चञ्चला-ग्रहः, १५५ ४८५ " ग्रहदोषलक्षणानि, १५५ " सर्वमन्त्रार्थकोशः, ४८६ " ग्रहपरिहारोपायाः १५५ ग्रहचक्रादिकम् (जयापजयसाधकम् ), चटका-ग्रहः, १५५ ४६१,४६२ ग्रहदोपक्षणानि, १५५ ग्रहध्वंसपटलः, १७४ " ग्रहपरिहारोपायाः, १५५ ग्रहणीरोगहरमौषधम् , २२४ |चण्डासिधारा-रुद्रमन्त्राः, १८५,१८६, ग्रहाणां क्रीडास्थानानि, १६६ १८७ " (नव) देव्यः, ३५५ विद्या, १८६ " (नव) स्वरूपवर्णादयः, ३५४, चतुर्विधः सर्पदंशः, १७ चपला-ग्रहः, १५४ ग्रहावेशयोग्या जनाः प्रदेशाश्च, १६७ " ग्रहदोपलक्षणानि, १५४ ग्रहोचाटनमन्त्राः (विविधाः), १७१,१८९ " प्रहपरिहारोपायः, १५४ चामुण्डमन्त्रः, १७४ घ चामुण्डीमन्त्रः (रत्नचामुण्डी), ४४४ चामुण्डेश्वरीमन्त्रः, १७८,४०० घटार्गल-मन्त्रः, ४०४,४०६ चितविभ्रमहरा येगाः, १९१,२०१ चित्रकाहिः, ११७,११८ घण्टाकर्ण-मन्त्रः, ४३८ चित्रकाहि-दशलक्षणानि, ११८ घण्डाली-ग्रहः, १४८ विपीपधम् , ११८ " , " ३५५ यन्त्रम्, ४०४,४०६ " ग्रहदोषपरिहारोपायः, १४९ ·- . " . , " तन्त्रसारसहस्य चित्रस्य तिरस्करणाविष्करणोपायाः, २८९ जातवेदा-ग्रहदोपलक्षणानि, १५६ चीरकर्ण-सर्पः, ८५ " ग्रहपरिहारोपायः, १५६ " सर्पदशलक्षणानि, ८७ " ग्रहशान्तिहोमः, १५६ सर्पविपचिकित्सा, ८७ जितं ते स्तोत्रेण हरिपूजनम् , ४७४ चूर्णागग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १६८ | जिहाया अमिना अदाहत्वकल्पनम् , २८१ चोर - निरसनमन्त्रः, ४४१ जिह्वारोगहरमौषधम् , २२२ " स्तम्भनमन्त्रयन्त्रे, ४१२ जिह्वारोगहरो योगः, २२२ जीवरक्षामन्त्रः, २६ जीवितकालसूचकानि रिष्टादीनि, ४५३- छगणोद्वारे औषधम् , ४३७ ४५६ छर्दिहृद्रोगादिपु मन्त्रः, २१२ ज्येष्ठामन्त्रः, ४४६ ज्वर-हरं धारोष्णम् ; २०९ " हरा मन्त्राः, २०७-१०९ जगदशीकरणमन्त्राः, ३९५,३९६ ज्वरापहं चक्रयन्त्रम् , २०४,२०४ ज्वालामालिनीमन्त्रः, १८५ जङ्गमविपम् , २७ जङ्गमविषस्य पोडशाधाराः, २७ त जठररोगहरमौषधम् , २२४ तकस्य दधित्वेन परिणामोपायः, २८५ जम्भल-पूजा, ३७६ तक्षकः (नागः), १३,६२ मन्त्रः, ३७७ तक्षकाहिविपहरमन्त्रः, ६५ मूलमन्त्रः, ३७४ स्वरूपध्यानम् , ३७७,३७८ तत्पुरुषादिपञ्चमूर्तयः, ४८० जम्भलस्य अनुचराः, ३७६ तन्त्रस्यास्य रचनोद्देशः, ४८४ सपरिवारस्य पूजाफलम् , ३७६ सप्ताहारे सचरणोपायः, २८२ जयावदो मन्त्रः (यन्त्रे च), ४६५,४६६/तापनी-प्रहः, १५३ प्रदोपरक्षगानि, १५३,१५४ जसम्तम्मकमन्त्रः, २७८ जाईच्छगणोद्गारस्यौपधम् , ४३७ महपरिहारोपायः, १५२, १५४ जादतिदरगमनोरायः, २८४ ताम्रादिपानागामन्योन्य संघटना, २८१ जातवेदा प्रदः, १५६ तारारतनानग,४६५ " " " ·वर्णानुक्रमणिका ४९७ " , ताप-मन्त्रः (गारुडमन्त्रः), ३०, ३१, त्वरिता-जपः, ३२३ ४०,४१,४४,४५,७२,७३, " पञ्जरविधानम् , ३२१ १४३,१४४,४८७ मन्त्रः, ३१७ " मन्त्रेग विपस्तम्भनम् , ३१ मन्त्रमाहात्यम् , ३२० तितिरि-सर्पः, ८५ यन्त्रम् ३१९ सर्पदशलक्षणानि, ८८ " यन्त्रे त्वरितायाः पूजाविधिः, ३१९, " सर्पविपचिकित्सा, ८८ ३२० तिथिदेवताः, ९,१० स्वरूपध्यानम् , ३१८,३२३ तीक्ष्णः (आखुः), १२० त्वरितोपासनाफलम् , ३२४ तीक्ष्ण-(भाखु)विषचिकित्सा, १२३ " (मूषिक) विपलक्षणानि, १२३ द " गोंनसः, ८९ " गोनस (मण्डलि)देशलक्षणानि, ९१ दण्डिबीजध्यानफलानि, ३५२ " गोनस विषचिकित्सा, ९१ दध्यादीनां शोणितत्वापादनोपायः, २७९ तुलायन्त्रविनोदः, २७४ दन्तकाप्टेन श्रेयसो वृद्धिक्षयादिविज्ञानम् , तृणशोपक-सर्पः, ८५,११७ सपैदशलक्षगानि, ८८,११८ दन्तरोगहरमौषधम् , २२२ सर्पविषचिकित्सा, ८८,११८ दर्दुरविषहरमौषधम् , १४० तृप्णाहरमौषधम् , २२६ दर्भपुष्प-सर्पः, ८५ तैलादीनां घृतरूपोत्पादनम् , २८० सर्पदशलक्षणानि, ८८ त्रयोदश सर्पाः, ११७,११८ सर्पविपचिकित्सा, ८८ त्रिकण्टकी विद्या, ३२२,३२३ दर्वीकर-सर्पाः, ११ सर्पदशः, १८ त्रिदण्डी-ग्रहः, १५० ". ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५० दष्टस्य (सर्पादिना) सप्तलक्षणानि, १३ ग्रहदोपलक्षणानि, १५० दशकोरंगलक्षणम् , ६२ दष्टिकाः, १५ त्रिभुवनमोहिनी देवता, ३६७ दारिद्यापोहको तुरङ्गमुखामिहोमः, ३६०, त्रैलोक्यमोहन-मन्त्रः,२८६,२८९ " मन्त्रादिना होमादिः,२८७,२८८ विष्णुमन्त्रजपः, २९४ त्वदोपहरमौपधम् , २२३ 63 " " " .

·तन्त्रसारसहस्य घ " " " " दिक्षु विदिक्षु च शिवमूर्तीनां पूजनम् ४८१ द्वेषकारी धूपः, २४० दीक्षा-कलशः, १८३ " कलशे महेश्वरस्यावाहनम् , ४८१ दीपमुद्रा, ३१५ धनधान्यवर्धनहोमः , ३६४ दुर्गा-दृत्यः, ३१० धरणिमन्त्रः ,३१४ पटलः, ३०६, धातवः सप्त, १० " मन्त्रः, ४०६,४४९ धात्रयादितैलम् , ४३३ यजनम् , ३०६ धान्यादीनां मूषिकादिम्यो रक्षकमन्त्रः , " विद्या,३०८ ४४५ स्वरूपध्यानम् , ३०७,३१३ धारोष्णम् (क्षीरम् ), २०९ ४४९ हृदयमन्त्राः,३०६, ३०८,३०९, धावनी-ग्रहः, १५५ ३१० " ग्रहदोपलक्षणानि , १५५,१५६ होमः , ३०७ " ग्रहदोषपरिहारोपायः, १५५,१५६ दुर्गाया अस्त्रशस्त्राणि, ३०७,३०९ दुष्टदूताः, २० धूमावतीमन्त्रः ( शत्रच्चाटने), २४९ दूषीविषम् , १४६ देवताचार्ययोरमेदः,९ देवदूती-ग्रहः , १५७ नक्षल- कल्पना, ४६५ ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५७ " चक्रादीनि, ४६२ ग्रहदोपलक्षणानि , १५७ वृक्षा आयुष्कराः, २५४ देवी(काली)मन्त्रः , ४०७ नक्षत्राक्षरागि, ७ देव्याः परिवारसहितायाः पूजा ३, १९ नपुंसकमन्त्रः, ३ " होमफलानि, ३२० नरसिंह-पाशुपतविद्याः, १८९ देहपुष्टिकरं यन्त्रम् , मन्त्रः, २६५, २६६ देहेऽमृतकलास्थानानि, ८३, ८४ नवग्रहाणां नर देव्यः, ३५५ नवविधानि दानानि, ३५८ पतादिपु जयोपायः, द्विजग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १७१ स्वरूपपर्णादय., ३५४, द्वेपकारिणी हट्यपी, २३९ ३५५ , . ४४५ - २८३ ·-- - . वर्णानुक्रमणिका नग्रहाणां होमाय नाविधा समिध , निर्धापितदीपस्योज्ज्वरना , २८१ ३५८ निर्विपसर्पदश , १७,१८ नवग्रहाचनम् , ३५२ निकल-शिव, १७५ नवनीतस्याद्रवीकरणोपाय , २८१ शिवशक्ति, ४७६ नवशक्तिमन्त्र , ४७९ शिवस्वरूपम् , ४७६ नदीपज्वलनोपाय , २८१ निस्तेजोग्रहपीडालक्षणानि, १६९ नागा (अष्टौ), १३ नीलकण्ठध्यानम् , ४८ नागाना पञ्चाशत् सुता, १३ नीलकण्ठीयमन्त्र , १७,४८,४९,५०, सप्तविधलक्षणम् , १३ ४४१ नागोदय , १३ नृपग्रहपीडितस्य लक्षणानि , १७१ नाममारप्रियाख्यो वायु, ४५३ नृसिंहमन्त्र , २६५, २६६ नारसिंहमन्त्र , २६५,२६६ नेत्रव्याधिहरो मन्त्र , ४५० नारायगीयसर्वमन्त्रार्थकोश (अस्य ग्रन्थस्य प नाम), ४८६ नासिकारोगहरा योगा, २२२ पक्षग्रहपीडितस्य लक्षणानि , १६८ नित्या, ३९०,३९१,३९२,३९३, पक्षिचक्रादीनि (जयापजयसाधकानि),४६२, मन्त्र (शक्तिमन्त्र), ३९०, पक्षिराजमन्त्र, ४०, ४१, ४४, २९१, ३९१,४०६ मन्त्राणा प्रभाव, ३९४ पक्षिरुद्रजप , खरूपध्यानम् , ३९१,३९३ पङ्कज ग्रह , १५२ नित्याया दूत्य, ३९१ ग्रहदोपलक्षणानि, १५२, १५३ " दूतीना मन्त्र , ३९१ परिवारभूता दश दूत्य , ३९२, ग्रहपरिहारोपाय, १५२, १५३ ३९३ पञ्च- कामबाणा ,३९४, ३९५ निद्राजनको दुर्गामन्त्र , ४४९ ३९१,३९२ निदाखरूपिणी दुर्गा, ४४९ गव्यादिवृतयोगा (क्षुद्रना), निध्युद्धारोपाय , ३५३ २७२, २७३ निन्दिता सर्पदशा, १९ मूर्तय (शिवस्य), ४६३ ४८७ . कामा , ४८० ·तन्त्रसारसयूहस्य " " " , दिक्षु विदिक्षु च शिवमूर्तीनां पूजनम् ४८१ द्वेषकारी धूपः, २४० दीक्षा-कलशः, १८३ " कलशे महेश्वरस्यावाहनम् , ४८४ घ दीपमुद्रा, ३१५ धनधान्यवर्धनहोमः , ३६४ दुर्गा-दृत्यः, ३१० धरणिमन्त्रः,३१४ पटलः, ३०६ धातवः सप्त, १० मन्त्रः, ४०६,४४९ धात्रयादितैलम् , १३३ यजनम् , ३०६ धान्यादीनां मूषिकादिम्यो रक्षकमन्त्रः , विद्या,३०८ ४४५ स्वरूपध्यानम्, ३०७,३१३ धारोष्णम् (क्षीरम् ), २०९ ४४९ हृदयमन्त्राः, ३०६, ३०८, ३०९, धावनी-ग्रहः, १५५ " ग्रहदोषलक्षणानि , १५५,१५६ ३१० होमः, ३०७ " ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५५,१५६ दुर्गाया अस्त्रशस्त्राणि, ३०७,३०९ दुष्टदूताः, २० धूमावतीमन्त्रः ( शत्रूचाटने ), २४९ दूपीविषम् , १४६ देवताचार्ययोरभेदः , ९ न देवदूती-ग्रहः, १५७ नक्षत्र - कल्पना, ४६५ ग्रहदोषपरिहारोपायः, १५७ " चक्रादीनि, ४६२ " ग्रहदोपलक्षणानि , १५७ वृक्षा आयुष्कराः, २५४ देवी(काली)मन्त्रः , नक्षत्राक्षरागि, ७ देव्याः परिवारसहितायाः पूजा ३, १९ नपुंसकमन्त्रः, ३ " होमफलानि, ३२० नरसिंह-पाशुपतविद्याः, १८९ देहपुष्टिकरं यन्त्रम् , ४४५ मन्त्रः, २६५, २६६ देहेऽमृतकलास्थानानि , ८३, ८४ नवग्रहाणां नव देव्यः, ३५५ तादिषु जयोपायः, २८३ नवविधानि दानानि, ३५८ द्विजग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १७१ स्वरूपपर्णादयः, ३५४, द्वेपकारिणी सुक्ष्मपी, २३९ . ४०७ .

·. नागोदयः, १३ ४५० वर्णानुक्रमणिका नवग्रहाणां होमाय नवविधाः समिधः, निर्वापितदीपस्योउज्वलनम् , २८१ ३५८ निर्विपसर्पदशः, १७,१८ नवग्रहाचनम् , ३५२ निष्कल-शिवः, १७५ नवनीतस्याद्रवीकरणोपायः, २८१ शिवशक्तिः, ४७६ नवशक्तिमन्त्रः, ४७९ " शिवस्वरूपम् , ४७६ नरदीपज्वलनोपायः, २८१ निस्तेजोग्रहपीडालक्षणानि, १६९ नागाः (अष्टौ), १३ नीलकण्ठध्यानम् , ४८ नागानां पञ्चाशत् सुताः, १३ नीलकण्ठीयमन्त्रः, ५७,४८,४९,५०, सप्तविधलक्षणम् , १३ ४४१ नृपग्रहपीडितस्य लक्षणानि , १७१ नाममारपियाख्यो वायुः, ४५३ नृसिंहमन्त्रः, २६५, २६६ नारसिंहमन्त्रः, २६५,२६६ नेत्रव्याधिहरो मन्त्रः, नारायगीयसर्वमन्त्रार्थकोशः (अस्य ग्रन्थस्य प नाम), ४८६ नासिकारोगहरा योगाः, २२२ पक्षग्रहपीडितस्य लक्षणानि , १६८ नित्या, ३९०,३९१,३९२,३९३, पशिचक्रादीनि (जयापजयसाधकानि),४६२, ३९४ ४६३ मन्त्रः (शक्तिमन्त्रः), ३९०, पक्षिराजमन्त्रः, ४०, ४१, ४४, २९१, ३९१,४०६ मन्त्राणां प्रभावः, ३९४ पक्षिरुद्रजपः, ५५ स्वरूपध्यानम् , ३९१,३९३ पङ्कज-ग्रहः, १५२ नित्याया दूत्यः, ३९१ ग्रहदोपलक्षणानि, १५२, १५३ दूतीनां मन्त्रः, ३९१ ग्रहपरिहारोपायः, १५२, १५३ परिवारभूता दश दूत्यः, ३९२, ३९३ पञ्च - कामबाणाः, ३९४, ३९५ निद्राजनको दुर्गामन्त्रः, ४४९ कामाः, ३९१,३९२ गव्यादिवृतयोगाः (क्षुद्रनाः), निद्रावरूपिणी दुर्गा, ४४९ निध्युद्धारोपायः, ३५३ २७२, २७३ निन्दिताः सर्पदशाः, १९ मूर्तयः (शिवस्य), ४८. ४८७ " , - ·५०० तन्त्रसारसहस्य " " मन्त्रः, " " पञ्च-वक्त्राशिवव्यानम् , ४८ | पिङ्गला - ग्रहपरिहारोपायः , १५२ पञ्चास्यशिवरूपध्यानम् , १८८ पिण्ड-बीजम् , ३२५ पञ्चोन्मादाः , १६४ बीजमन्त्रः, ३२५, ३२८ पञ्चोपहारनिवेदनम् (विष्णवे), ४७४ बीजमन्त्रन्यासः, ३३१, ३३२ पञ्जारम् (देवतात्मकम् ), ३२० " बीजयन्त्रम् , ३२६ पतियापकमुद्वर्तनम् , ४२७ बीजयन्त्रप्रभावः, ३२७, ३२८ पत्राञ्जलिमुद्रा, ३१६ ३३० पद्मनागः (महापद्मश्च), १३,६२ बीजस्याप्टौ शक्तयः (देव्यः), पद्माहिविषहरमन्तः , ६५ ३२९,३३२,३३३ परमेश्वर-ध्यानपूजादिकम् , ४८० बीजेन ग्रहादीनामुघाटनम् , प्रसादजनकाः प्रार्थनादय., ४४८ ३२५,३२६ ४४८ बीजेन परसैन्यस्तम्भनम् , ३२५ परिसर्प नागः, ८५ सञ्जीवनयन्त्राणि , ४६६ सर्पदलमक्षणानि , ८८ पितृग्रहपीडितस्य लक्षणानि , १६९ सर्पवियचिकित्सा , ८८ पवन(उच्छिष्ट)मन्त्रः, ४०९. पितातिसारहरमौषधम्, २२६ १६५ पशुपतिमन्त्राः, ४३६,४३९ पिशाच-गोनसः , ८९ पशुपरिरक्षणमन्त्रः, ४३८ गोनसदशलक्षणानि , ९२ पशुवशीकरणमन्त्रः, ४३९ पाठादितैलम् (सर्पविपहरम् ), ११३ गोनसविपचिकित्सा, ९२ पाण्डुरोगहरमौषधम् , २२४ पिशाचग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १७० पीतनेत्र-गोनसः , ८९ पादरोगहरमौषधम् , २२८ गोनसंदेशरक्षणानि , ९३ . पापिनि ग्रही, ४८ महीमहीतलक्षणानि , १४८ गोनसविपचिकित्सा, ९३ अहीग्रहणपरिहारः, १४८ घुमन्त्रः , ३, ४ पाशुपत-सिंहविद्यादयः , १८९ पुण्डरीक-सर्पः, ११७, ११८ पिलरुद्रमन्त्रः, ५९ पुण्डरीकाहि-दशलक्षणानि , ११८ पिाला-प्रहः, १५२ विपौषधम् , ११८ प्रहदोपरक्षणानि , १५२ पुतली-द्वारा जीस्तिकालनिर्णयः, ४५६ पित्तोन्मादः, " . । " - - . " , .

·परीक्षा, " पैतिसर्प , १४ " . वर्णानुक्रमणिका पुतरी प्रतिष्ठापूर्वक मन्त्रजपादिना आयुप. वाल-ग्रहपटल, १४८ ४५६ ग्रहा, १४८, १४९, १५८, पूतना ग्रह , १५१,१५४ " ग्रहदोपपरिहारोपाय , १५१ ग्रहाविष्टपारस्य विकृतिरक्षणानि, " ग्रहदोषलक्षणानि , १५१ १५२ ग्रहोच्चाटनमन्त्रा, १५९,१६० पौष्ण काल , ४५३ १६१, १६२ प्रत्यौषधम् , १४६,१४७ रोगहरा औषधादियोगा, २२० प्रमेहहरमौषधम् , २२३ २२१ प्रलापग्रहपीडितलक्षणानि , १७० वालाना नेत्ररोगहराण्यौपधानि, २२१ प्रसादशिवयन्त्रम् , ३३४ मेधाकरमौषधम् , २२० प्राणप्रतिष्ठामन्त्र , २४८ बारिका-ग्रह , १५७ ग्रहदोषपरिहारोपाय , १५७ " ग्रहदोपरक्षणानि, १५७ मन्त्र,१५६ फटकारी ग्रह , १५० बिम्बदण्डी(मार्ताण्डमन्त्रभेद), ३५० ग्रहदोषपरिहारोपाय , १५० वीजमन्त्रा, ३ ग्रहदोपलक्षणानि, १५० बुद्ध देवम्वरूपध्यानम् , ३१३ फटकार्यादयो देवीदत्य , ३१९ मुनिमन्त , ३११,३१२,३१४ फणी - आग्नेय , १४ नाभग नाग, ६२, ६३ आनिल, १४ नागभूमि , ६३, ६४ आप्य, १४ नागाशनम् , ६३ पार्थिव , १४ भ ब भग-दोपा दश, ४११ बन्धाती-ग्रह , १५९ बन्धनयन्त्रमन्तादय, २४७, ग्रहदोपपरिहारोपाय , १५९ ग्रहदोषलक्षणानि, १५९ भगन्दरहामोषधम् , २२५ चरिकामा उन्मादग्रहा, " " . , " " , " " ·५०२ तन्त्रसोरसनहस्य " , " भद्रकालीमन्तः, १७८ भैरवरुद्र-ध्यानम् , ५१,५२, ५३, भयहरमन्त्रः, ४६१ २६७ भयानकः (आखुः), १२० स्वरूपम्, ५१, ५२, २६७ भयानक-(मूपिक)पिचिकित्सा, १२१ भोजनसम्पादको मन्त्रः, ४४७ " (मूषिक)पिपलक्षणानि, १२१ भौम(सर्प)विषम् , ४० भस्मकग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १६९ भ्रमदुर्गामन्त्रः, ४४९ मिक्षानभाजनपूरको मन्त्रः, २९४ अमर गोनसः (मण्डली), ८९ भीषणी-ग्रही, १४८ गोनस-दंशलक्षणानि, ९० " ग्रहीनहरक्षणानि, १४८ विपचिकित्सा, ९० " ग्रहीग्रहविकारपरिहारोपायः, १५८ भ्रटीमुख-सर्पः, ८५ भूतकः (आखुः), १२० " सर्पदंशलक्षणानि, ८७ भूतक-विपलक्षगानि, १२२ सर्पविषचिकित्सा, ८७ (मूपिक)विपचिकित्सा, १२२ म भूत ग्रहनाशका धूपाः, १६३ ग्रहपीडितस्य रक्षणानि, १७० मकरी (दंष्ट्री), १५ महादीनां चलादुच्चाटनोपायः, मकुटा-ग्रहः, १५१ १७३ ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५१ बलिदानानि, १७९,१८०, " ग्रहदोपलक्षणानि, १५१ १८१, १८२, १३ ४३४ मण्डलि-विपाणि, ८९,१०४ १८४, १८५ विषहृदौपधानि, ९८-१०४ भूतादिनाशनः सुदर्शनमन्त्रहोमः, २५७, विषहृन्मन्त्रः, ९८ २५८ " सर्पदंशः, १८ भूतोन्मादः, १६६ भूदेवीस्वरूपध्यानम् , २९७ मत्स्यमद्यादीनां तिरोधानोपायः, २७६ भूम्यादिस्वायतीकरणहेतुकं मन्त्रतन्त्रादिकम्, मत्स्यविपहरवृतम् , १४० मन्त्र-जपार्हाणि दिनानि , २६०, २६१ भूसा, २६ जातिस्त्रिधा, ३ भूहृदयमन्तः, २९६ न्यासाङ्गानि, १० मन्त्रा., १८१, १८२, १८३, मञ्जिष्ठादितैलम् , " " ·वर्णानुक्रमणिका ५०३ , " " मन्त्रा , १८६, १८७,१८८ " " मन्त्र - साधने प्रशस्तानि अशनानि, महाहि-सर्पदशलक्षणानि, ८८ सिद्धिदा देशा, ९ सर्पविषचिकित्सा, ८८ मन्त्रार्थकोशोऽयं ग्रन्थ , ४८६ महेन्द्रमन्त्र , ३७३ मरणसूचकानि रिष्टानि, १५४, ४५५, महेश्वरस्वरूपध्यानम् , ४८२ ४५६, ४५७, ४५८, ४५९माणिभद्र मन्त्र , ३७१,४४७ मलकर्दम-सर्प , ८५ मन्त्रजपक्रमः, ३७५ सर्पदशलक्षणानि, ८७ स्वरूपध्यानम् , ३७७ " सर्पविष चिकित्सा, ८७ मातङ्गिका मन्त्र ३९६,३९७ मलबन्धस्यौषधम् , २२८, २२९ " विद्या, ३०७,३९८ मसूरिकाहरो मन्त्र , २१६ मातर (अष्टौ), ४६४ महा-कर्णसर्प, ८४ मातृ-चकम् , ४६४ कर्णसर्पदशलक्षणाभि, ८६ कर्णसर्पविपचिक्त्सिा, ८६ मारि-रोगहरमौषधम् , २१६ कालिमन्त्र , ४२, ४३ " रोगहरो मन्त्र , २१६ कारिस्वरूपध्यानम् , ४२ मार्ताण्ड-भैरवादिपटल , ३५०० गोनस (मण्डली), ८९ ३५० गोनसदशलक्षणानि, ९० मन्त्रजपादीना फलानि, ३५२, गोनसविपचिकित्सा, ९० ३५३ मन्त्रेणान्यासादिकम् , ३५१ नागविषहरमन्त्र , ६५ स्वरूपध्यानयजनादिकम् , ३५१ पद्मनाग, १३, ६२,८५ मार्ताण्डस्य चतस्रो देव्य ३५१ पद्मसर्पदशलक्षणानि, ८६ नव शक्त्य,३५१ पद्मसर्पविपचिकित्सा, ८६ पञ्च मूर्तय , ३५०,३५१ मर्मणि सविषे प्रतीकार, ८३, मालामन्त्रा, ३ महिषीग्रह , १५० मुकुन्दस्वरूपध्यानम्,४७५ महिपीग्रहदोपपरिहार , १५० मुक्तकेशी ग्रह , १५० ग्रहदोपपरिहार, १५० महिषीग्रहदोपलक्षणानि, १५० ग्रहदोपरक्षणानि, १५० सुदर्शनमन्त्र, २९२ मुखपाक्हरमौषधम् , २२७ " , " " मन्त्र, " " " " " ८४ " " महाहि , ·४७४ " ५०४ तन्त्रसारसयूहस्य मुञ्चका-महः, १५८ मेघनाद-विषपरिहारोपायः, १२३ " ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५८ विपरक्षणानि, १२३ ग्रहदोपरक्षणानि, १५८ मेढ़ - ग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १६९ मुसलद्वयसंयोजकोपायः, २८४ हणमन्त्रः, ४१४ मूदगर्ने परिहारः, ४२० वहणोपायाः,४१४,४१५ मन्तः, १२० य मूत्रकृच्छ्रहरमौषधम् , २२७ यक्ष मन्त्रः, ३८१, ३८३, ३८४ मूत्रस्तम्भनमन्तः, २७५ " सेनापतिमन्त्रः, १४७ मूत्रस्तम्भनोपायः, २७५ यक्षिणी-कर्णमन्त्रः, १८१,३८३ मूर्खसर्पाः (पडिंशतिः), ८५ ग्रहः, १५८ मूलमन्त्रेण विष्णवे पञ्चोपहारनिवेदनम् , ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५८ ग्रहदोषलक्षणानि, १५८ (अटाक्षरेण) विष्णुपूजा, ४७४ मूलमन्त्रौ (वसुधारायाः), ३११ देवता, ३८२ मूपिक-पटलः, १२० विपहराणि घृतानि, १३४,१३५ यक्षिप्युपासनम् , ३८३ विपे मन्त्रः, १३२ यम - दृतिका, १५ " विविधा योगाः, १२७, " विद्या, २४३ १२८,१२०,१३० मूपिकाः (आखव:) पोडश, १२० यमुना-ग्रहः, १५३, १५६ मृगादीनां दमनोपायः, ४४६ ग्रहदोषपरिहारोपायः, १५३ १५४ दमनमन्त्रः, ४४६ ग्रहदोपलक्षणानि, १५३ मृत्युञ्जय मन्त्रः, ३७०, ३७२, ४३० मूर्तिध्यानम् , ३७१,३७२ यातना-ग्रहः, १५४ ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५३ यन्त्रम् , ३७०, ३७१ होमः, ३७१ " ग्रहदोपलक्षणानि, १५४ मृत्युञ्जयादिपटलः, ३७० युद्धादिपटलः, ४५३ मृष्टान्नप्रदो मन्त्रः,४४६ युद्धायानुकूलपतिकूलनक्षत्राणि, ४६१, मेघनादः (मूपिकः), १२० " मन्त्रः ४०८ " " दूतीदंष्ट्रा, ७० " " " " ·वर्णानुक्रमणिका ५०५ " " युद्धे जयप्रदमन्त्रयन्त्रादिकम् , ४७० राजिल-विषहरो मन्त्रः, १०७ " जयसूचकानि निमिवानि, ४६० राजिलाहिपटलः, १०५ योगिनीमन्त्रः (महानिद्राजनक:), ४४९ राजिलाः, १४, १०५ योनि-ग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १७० रात्रौ गृहान्तर्योत्ताप्रकाशोत्पादनोपायः, " मुद्रा, ३९२ २८४ मेढ्योबलोत्पादनौषधानि, ४१६ धान्तेऽोत्पादनम् , २८३ " यन्त्रम् , ३९०,३९२ राश्यक्षराणि, ५ " रोमशातनौषधम् , १३३ राहुचक्रम् , ४६४ " संस्कारस्य विविधा उपायाः, ४१२ रिपु-मारको मन्त्रः, २४३ " सैन्योचाटने हुल-हुलु मन्त्रः, २४४ रिपोरुच्चाटनं चूर्णम् , २४० यन्त्रम् , २४२, २१९ रक्त-पितहरमौषधम् , २२४ रिपोरुचाटनो मन्त्रः, २४२, २४९ स्तम्भनमौषधम् , २२६ रिष्ट-दोपशान्तिः, ४५५ " सावनिवारणलेपादयः, ४६८ |" सूचकानि निमिचानि, ४५४, रजतस्वीकरणम् , २८० ४५९ रजस्त्रावण-स्तम्भनयोरुपायाः, ४१३ स्वरूपाणि, ४५४, ४५५ रतिकामा उन्मादग्रहा., १६६ रुद्र-पटलः, रतचामुण्डामन्तः, " मन्त्रः, ५०, ५१, ५२,१७५, रसायनानि, २३१, २३२ २३३, २३४ १७६,१७७,१७९, राक्षसग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १६९ २०३, ३९९ राक्षसी-ग्रहः, १५ मन्त्रजपफलम् , ६० ग्रहदोषपरिहारोपायः, १५४ ग्रहदोपलक्षणानि, १५४ रेचनौषधम् , २२९, २३०, २३१ राग-गोनसः (मण्डली), ८९ रोदिनी-ग्रहः, १५१,१५४ " गोनसदशलक्षणानि, ९३ ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५१,१५४ " गोनस (मण्डलि) विपचिकित्सा, " ग्रहदोपलक्षणानि, १५१, १५४ रोम-जनकमौषधम् , ४३३ राजिल-दष्टस्य चिकित्सा, १०५ शातनमौषधम् , ४३३ 64 ४४४ रुद्राकुशमन्तः, ५७ . " ·५०६ तन्त्रसारसगृहस्य रोम्णां स्थिरीकरणमौषधम् , १३३ लहिताक्ष-सर्पः, ११७ सर्पदेशः ११८ सर्पविषचिकित्सा, ११८,११९ " लक्ष्मीयजनम् , १०७ च लक्ष्म्याः दिव्यरूपध्यानं पूजा च, २९० वनक्षतम् (सर्पदंशे), १८ महामायात्वम् , २९१ क्न-देवता, ३२६ विभूतिः, २९१ मुद्रा, ३१२,३१३,३१५ लटना-ग्रहः, १५२ चणिग्रहपीडालक्षणानि, १७१ " ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५२ वनमालिका (श्रीदूती), २९९ ग्रहदोपलक्षणानि, १५२ वमन-हरमौषधन् , २१२ लवण-मन्त्रः, ४०३ हरो मन्त्रः, २१२ होमः (वशीकरणार्थम् ), १०३ वमनौषधम् , २३० लिपिः (समस्तमन्त्रयोनि.), १२ वराह-ध्यानम् , २९६ लिपिदेवता, १२ मन्त्रः, २९५,२९६ लतादिपटलः, १३६ मन्त्रजपफलम् , २९५,२९६ लता-मन्त्राः, १३६ मूर्तिध्यानप्रकारः, २९६ " विषेषु असाध्यानि चत्वारि, मूर्तिध्यानफलम् , २९५ १३६ वलाकी (श्रीदूती), २९९ " लेपसेकादयः, १३७ वलाहक-सर्पः, ८५ " साध्यानि, १३६ सर्पदशः, ८६ लताश्चतुर्विंशतिविधाः, १३६ सर्पचिपचिकित्सा, ८६ लोध्रपुष्पाहिः, ११७ वशीकरण-मन्त्रः, (नृपादीनाम् ,) ३११, लेधपुष्पाहि-दशलक्षणानि, ११८ ३१२,३१४ विपौषधम् , ११८ मन्त्रादयः, ३४७,३४८,३४९, ४०३ लोहानां लोहान्तरत्वापादनोशयाः, २८० लोहित-संर्पः, ८५ यन्त्रम्,४१० सर्पदंशलक्षणानि, ८७. वश्यलक्ष्मीयजनम् , ४०७ सर्पविपचिकित्सा, वश्ययन्त्रम्, १०१,४०५,४०८ " " ८७ ·वर्णानुक्रमणिका ५०७ " . " " . वश्यकृन्मन्त्रः,३४७,३४८,१०१,४०५, वासुदेवादिचतुर्व्यहपूजनम् , ४७४ ४०७,४०८,४५२ वाहनमुद्रा, ३१६ वश्यकतायुमन्त्रः, ४०७ विचित्रकुसुम-सर्पः, ८५ वश्यपटलः, ४११ सर्पदंशलक्षणानि, ८८ वसुधारामन्त्रः, ३११,३१२,३१४ " सर्पविषचिकित्सा, ८८ वास्तम्भनोपायः, २७४,२७५ विध्यादिहरमौषधम् , २२५ वागीश्वरी-मन्त्रः, ३६६,३६८ विनोदपटलः, २७४ स्वरूपध्यानम्, ३६६ विपदि मन्त्रः, २७, ३१ वागीश्वर्या बीजाक्षरागि, ३६९ | विषनागः, ६२ वाग्देवता, ३६८ विभीपिका (श्रीदूती), ३०० वातकर्ण-सर्पः, ८५ विरेचकमौषधम् , २२९, २३०, २३१ सर्पदशलक्षगानि, ८७ विविधविपहरा औपयोगाः, ११६, सर्पविपचिकित्सा, ८७ ११७, ११८, ११९ वातशोणितहरमौषधम् , २२४ विष द्विविधम् , २७ वातादिरोगहरो मन्तः, विषघाती-मूपिकः, १२० वातिकसर्पः, १४ मूपिकविपपरिहारोपायः, १२१ वातोन्मादः, १६४ मूपिकविपलक्षणानि, १२१ वानरी-ग्रहः, १५८ विषमज्वरहरो मन्त्र., २०७ ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५८ विष-मोक्षणमन्त्रः, ९७ ग्रहदोपलक्षणानि, १५८, १५९/" वेगव्याप्तिप्रकारः, २३ वायवी-ग्रहः, १५८ वेगाः सप्त, २३ ग्रहदोपपरिहारः, १५८ संक्रामकमन्त्रः, ३२, ३३, ग्रहदोपलक्षणानि, १७८ स्तम्भनमन्तः, ३६ वायन्यविषम् , स्तोभन्मन्त्रः, ३२, ३४, ३५ वायुमन्त्रः, (उच्छिष्ट), ४००, ४४३, हरं पाठादितैलम् , ११३, ११४ हरा औषधयोगाः, ७६-८२ वाराहमन्त्रः, २९५, २९६ हरो मन्त्रः, ४५२ वासुकिः, १३, ६२ वासुकिविषहरमन्त्रः, ६५ हारिकथाः, ५४-५७ " ४४४ " ·तन्नसारसहस्य " " " विपारिरुद्र-मन्त्रः, ५३ वृपल-नागभूमिः, ६३, ६४ स्वरूपम् , ५२, ५३ नागाशनम् , ६३ विपर्तिस्य पानीयादिः, १११ वृष्याण्यौपधानि, ४२६ स्वेदविधिः, ११० वेपथु-सर्पः, ८५ विपातन वजनीयादीनि, ११२ सर्पदशलक्षणानि, ८७ विचिहरमौषधम् , २२६ सर्पविषचिकित्सा, ८७ विपोत्सादनरुदः, ५५ वैरिसेनोचाटनयन्तमन्त्रादयः, २४० विष्णु-पटलः, २८६ वैश्रवणमन्त्रः, ३७८ पूजा, २८९, २९० व्यन्तराः सर्पाः, १४ स्वरूपध्यानम् , २८९, २९०, व्यन्तराहिंदशः, १८ ४७४, ४७५ व्यास-मन्त्रजपः, ३६५ हृदयमन्त्रः, २९४ स्वरूपध्यानम्, ३६५ हृदयमन्त्रजपक्रमः, २९४ व्यासोपासनाफलम् , ३६५ विष्णोः हृदये आवाहनम् , २८९ व्रणरोपणमौषधम् , २२५ विसर्प-गोनसः, ८९ गोनसदशलक्षणानि, ९३ गोनसविषचिकित्सा, ९३ " हरमौषधम्, २२९ शक्ति - देवीयन्त्रम् , ३८५, ३८९ वीर-नरसिंहमन्त्रः, २६५, २६६ मन्त्रः, ३८५, ३८८, ४७३, पट्टधारणमहिमा, ४६६ पट्टमन्त्रः, ४६६ मन्त्रबीजानि, ३५६ पट्टयन्त्रम्,४६५,४६६ वश्यमन्त्रजपः, ३८७, ३८९ वृक्षेभ्यः (स्वयं) फलादिपतनोपायः; २८५ स्वरूपध्यानम् , ३५२, ३८५, वृद्धिहरमौषधम् , २२० शक्तिस्त्रिभुवनमोहिनी, ३९३ वृश्चिक-विषम् , १३८ विपचिकित्सा, १३८ शक्त्यादिपटलः, ३८५ विषहरमन्त्रः, १३८ शङ्करमन्त्रः, वृषभादीनां दमनोपायः, ४४६ नागविपहरमन्त्रः, ६६ वृषल-ग्रहपीडितस्य लक्षणानि, १७१ " " " ४७४ " " ४४८ शङ्खपाल नागः, १३, ६२, ८५ ·वर्णानुक्रमणिका ५०९ " " . शिवार्चनम् , ४७८ शङ्खपाल-सर्पदंशलक्षणानि, ८५ शिरो-रोगस्यौपधानि, २११,२१५ " सर्पविपचिकित्सा, ८ " रोगहरा मन्त्राः, २१३,२१४, शतपदीविषहरमौषधम् , १४० २१६ शत्र-गृहे सर्पाकुलीकरणम् , २८३ शिव-तीर्थस्नानम् , ४८८ " निबर्हण शस्त्रलेपादिकम् , ४७१ " दीक्षाकलशः ४७३ ".मध्ये मित्रभेदकृत्कृत्या, २५३ " ध्यानम्, ३३५ मारकप्रतिमादयः, २५०, २५१ " पटलः, ३२५ " मारकमन्त्रः, २४३, २४६, पूजाक्रमः, ३३५ " पूजायां होमः, ४८३ २४८, २४९, २५० " मूर्तीनां सर्वदिक्षु पूजनम् , ४८१ " मारकयन्त्रम् , २४३, २४६, " शक्तिमन्त्रः, ३८५ २४८ " सेनास्तम्भनं यन्त्रम् , २३६, स्वरूपध्यानम्, ४७६ २३७, ४६६ " सेनास्तम्भनो मन्त्र., २३६, शिवो द्विविधः, ४७५ २३७ शिवोपासना, ४७८ शत्रुच्चाटनं चूर्णम् , २४०, २५२ | गिष्यः (तत्स्वरूपम् ,)७ कीलकम् , २५३ ४८२ मन्त्रयन्त्रादिकम् ,२४१,२४३, शिष्येण शिवार्चनम् , ४८२ २४४, २४५, २४६ शीतला-ग्रहः, १४३ " ग्रहदोपपरिहारोपायः, १५३ शत्रूच्चाटना मन्त्राः, २४१, २४३, " ग्रहदोपलक्षणानि, १५३ २४४, २४५, २४६ शस्त्र-जालनिवारणोपायाः, ४६६-४७० शुक्रस्रावपरिहारः, ४३२ शुचिविद्या, ६१ लेपादयः, ४६७ शुभदूताः, १९ वलयः, ४६६ शूद्र-नागः, ६२ शाकरी (शिवदूती) ३०० " नागवासभूमिः, ६३,६४ शा.प्टादितैलम् , ११५ " नागाहारः, ६३ शिरसि सर्पधारणोपायः, २८३ " रोगहरमौषधम् , २२६ शिरो-मन्त्रः, २७६ शिप्यशिक्षणम् , " , वारणमन्त्रः, ४६७ . शूल-मुद्रा, ४८ ·" " तन्त्रसारसमूहस्य शेप-नागः, ६२ श्वेत-सर्पदेशलक्षणानि, ८५ मन्त्रः, ९६,९७ " सर्पविपचिकित्सा, ८५ शेषादिनाडिकाः, ६७ हनुनागः, ११७ शोफहरमौषधम् , २२९ " हन्वहिदशलक्षणानि, ११८ शोफा-गोनसः (मण्डली), ८९ " हन्वहिविषौषधम् , ११८ गोनसदंशलणानि, ९६ " गोनसविपचिकित्सा, ९६ प श्रीदेवी-पटलः, २९८ मन्त्रः, २९८,३०२ पटकार्मिक (तन्त्रम् ),२ मन्त्रजपप्रकारः, २९८,३०२ पटकार्मिकमिदं तन्त्रमित्यस्य व्यवस्था, विषयका विविधा होमाः, २९७ ४८५ होमादिफलम् , २९७ पडिंशतिः सर्पाः, ८५ श्रीदेव्यचननियमाः, ३०१,३०२ षोडशगोनसाः, ८९ श्रीदेव्याश्चतस्रो दूत्यः, २९९ स श्रीयन्त्रे श्रीदेवीस्वरूपध्यानम् , ३०० श्रीरेखा-विद्या, ३०३ सकल-जगद्वशीकरणमन्त्राः, ३९५, ३९६ विद्याजपफलम् ,३०३,३०४, वशीकरणमन्त्रः, ४१० श्रीविद्यामन्त्रः, ३०२ सकलः शिवः, ४७५ सकलापन्निवारको वीरनरसिंहमन्त्रः, २६५, श्रेयस्करो दुर्गायोगः, ३०७ श्लीपदहरमौषधम् , २२७ श्वविपहरा योगाः, संजीवनमन्त्रम् , १९० १४२ सक्षोभिणी-मुद्रा, ३९४ श्वास-हरे यन्त्रम् , २१०. हराण्यौषधानि, २११, २१२ यन्तम्, ३९४ हरो मन्त्रः, २१० सदा क्लिन्ना (दुर्गा), ४०६ सन्निपातप्रकोपनाः (सर्पाः), १४ श्वेत-गोनस:, ८९ गोनसदशलक्षणानि, ८९ सप्त धातवः, १० सप्तविध-विषवेगाः, २३ गोनसविपचिकित्सा, ८९ सर्पदंशलक्षणानि, २४, २५ सर्पः, ८५ " " " , " " ·" वर्णानुक्रमणिका ५११ समय-मन्त्राः, ३१२ सर्व - दुष्टग्रहनिवर्तक यन्त्रम् , १९० मुद्रा, ३१२, ३१५ " प्रसादनमन्त्रः, ४४२ समस्तमन्त्रयोनिमन्त्रः, १२ " भूतादिहरो मन्त्रः, २६५ सरस्वती-ध्यानम् , ३६७, ३६८ " विपस्तम्भकमन्त्रः , २६ " मन्त्रबीजाक्षराणि, ३६९ " विपापहस्वेदः, ११७ सर्प - क्रीडनविद्या, ७०,७१ सर्वापन्नाशको मन्त्रः, ४७० ". देशाद्विपहरणोपायः, ७५ सर्वाभीष्टदा शम्भुप्रार्थना , ४४७, ४४८ " दंशे निन्दिताः कलाः, १६, १७ सर्वाभीष्टदो विष्णुमन्त्रः , २९५ " दंशे कृच्छ्रसाध्याः, १७ सर्पपाहिः, ११७ " देशे निन्दिताः प्रकाराः, १९ सर्पपाहि-दशलक्षणम् , ११८ " विपापहा धूपाः १०८, १०९ विपौषधम् , ११८ सर्पस्तम्भनविद्या , ७१ सविपसर्पदंशः , १८ सर्पाः (व्यन्तराः), १४ सस्य-कीटानामपोहको मन्त्रः , ४४४ सर्पाणाम् आयुरवधिः , १६ दोपहरो वायुमन्त्रः , ४४४ गर्भकालः, १४, १५ साक्षान्ताङ्गमन्त्रः , ३५४ निमोंकमोक्षकालः, १६ साङ्गः वैष्णवाष्टाक्षरमन्त्रः , ४७२ ( सर्वेषां) विषहरमौषधम् ११७ सूर्यमन्त्रः , ३७९ सण्डिानां स्त्री-पु-नपुंसकलक्षणम् , १५ साध्यमुद्रा , ३९२ सर्पाह्वानविधिः , ६१ सिंहास्यः (आखुः), १२० सर्पेभ्यो रक्षणयन्त्रम्, सिंहास्य(मूपिक)विषचिकित्सा, १२५ सर्व-कामदो मन्तः, ३१६ (मूपिक)विषलक्षणानि , १२४ " कार्यसिद्धये परमेश्वरप्रसादप्राप्तिः, सुख-निद्राप्राप्तये परमेश्वरध्यानम् , ४४८ "प्रसवोपायाः , ४२२,४३०,४३१ कृष्णसर्पः , ८५ सुगर्भः (आखुः), १२० कृष्णसर्पदंशलक्षणानि, ८५ सुगर्भविष-चिकित्सा , १२५,१२६ कृष्णसर्पविषचिकित्सा, ८५ लक्षगानि , १२५,१२६ " ज्वरहरं यन्त्रम् , २०६,२०७ सुदन्तः (आखुः), १२० सुदन्त-विषचिरित्सा, १२५ " ज्वरापहमन्त्रः, २०२ विपरक्षणानि, १२५ " त्वग्दोपहरमौषधम् , २२३ " , " , ४४८ , " ·५१२ तन्त्रसारसहस्स " " " " मन्त्रः सुदर्शन-पूजा , २९२ स्तिन्यदोषहरः काथः, २२० मन्त्रः, २५५,२५६,२५७,२९१ स्त्रियः सौभाग्यकरणम् , ४११ सुनासः (आखुः), १२० स्त्रीणां रजस्स्तम्भन-सावणयोरुपायाः, ४१३ सुनास-विषचिकित्सा , १२४ " रक्तस्रावपरिहारौपधानि, ४३२ विपलक्षणानि , १२४ स्त्री - पटलः, ४२३ सुप्रभा (ओषधिदेवता), १४२ " पुरुषयोः परस्परवशीकरणौषधानि, सुबलः (आखु), १२० ४१७--४२० सुबल-विपचिकित्सा,.१२५ पुरुपयोः परस्परवशीकरणमन्त्रा- विपलक्षणानि , १२५ दिकम् , ३४७,३४८ सुरग्रहपीडितस्य लक्षणानि , १६७ " पुरुषयोः परस्परवश्यकरा उपायाः, सूचि-गोनसः, ८९ ४२०, ४२१, ४२२ गोनस(मण्डलि)दशलक्षणानि, ९१ प्राप्युपायः, ४२३ गोनसविपचिकित्सा, ९१ ३ सूर्य - पूजाफलम् , ३५७,३५८ यन्त्रम्, ३९६ पूजाविधिः, ३५७ लामकृन्मन्तः, ४२३ मन्त्रः (साङ्ग), ३५९,४५१ वश्यकृयन्त्रम्,४०१ मन्त्रजपफलम् , ३५९,३६०, वश्यकृन्मन्त्रः, ४०१ ४५१ स्थावर-विषम् , २७,१४२ मन्त्रेण होमः, ३५१, ३६० विपचिकित्सा, १४२ सूर्यस्य पञ्च मूर्तयः, ३५२ विपहरमन्त्रः, १४४ सेनास्तम्भनयन्त्रमन्त्राः, २३६,२३७, विपहरा योगाः, १४५,१४६ २३८ विपस्य दशाधाराः, २७ सौम्यमन्त्रः, १ विषे पुनर्नवातियरागः, १४५ सौम्या उन्मादग्रहाः, १६६ लिग्धयोर्विद्रुपका यन्त्रमन्नाः, २३८,२३९ स्कन्दमन्त्रः, ३३६ स्वराणां देवताः, १० स्कन्दादिपटलः, ३३६ ह स्तन-रोगहरा उपायाः, ४३५ " विधेः लेपनम्, ५३५ हनुमतः करावायोः शक्तिः, १५३ स्तनादिदणमौषधम् , ४३६ हनुमदेवत्यो मन्त्रः, ५४३,५५५.. . " " " . " "

·वर्णानुक्रमणिका
५१६
"
हन्तुकामा उन्मादग्रहाः, १६६ हुलु-हुलुमन्त्रः, २४४
हंसाम्बिका ग्रहदोषपरिहारोपायः, १४९ हृद्रोगहराण्यौपधानि, २१५
ग्रहदोपलक्षणानि, १४९ हृद्रोगहरा मन्त्राः, २१५
हरपूजा, ४७५
हल्लेखा(शक्ति)मन्त्रः, ३८५, ३८८
हरि-ध्यानविधिः, २९५
हेमगोनसः (मण्डली), ८९
हेमगोनस देशलक्षणानि, ९२
स्वरूपध्यानम् ,४७४, १७५
" विपचिकित्सा, ९२, ९३
हरपूजापटलः, ४७२
हेलकी-मन्त्रः, ४४१, ४४२
हस्तिनां वशीकरणमन्त्रः, ४३९ " विद्या, ४४१,४४२
हिकाहरः प्रयोग, २१९
स्वरूपध्यानम् , ४४२
" पूजा, ४७२
"

·ERRATA शोधनसूची [भूमिकायाः, तन्त्रसारसङ्गहस्य च पठनात् पूर्व तयोनिपतिता मुद्रणदोषा अस्मिन् गोधनपत्रे निर्दिष्टरीत्या कृपया पाठकैरवश्य प्रथमं शोधनीयाः।] (भूमिकायां दृश्यमाना अंशाः) पक्तिः 11 17 15 8 15 " 19 18 1 21 11 28 22 18 भ्रंश शुद्धः पाठः आमुष्मिकानिः आमुष्मिकानि बलवान्- बलवान् तत्त्व तत्वम् विशिष्यैष विशिष्य one उत्तरतन्त्रम् is to be omitted. मुह भेपजज भेषज शाखित्यपि शाखिन्यपि चिकित्स चिकित्सा अवगम्येत । अवगम्येरन् । विषप विषय धात्वन्तार धात्वन्तर विरणात्मकेपु विवरणात्मकेषु विक्रिडित विक्रीडित बलवढाधार बलवदाधार पुस्तकालय पुस्तकालया अशकम् । अशक्यत 23 2 24 2 5 " 13 16 26 29 11 4 32 16 33 ·(मन्थस्या अंशा) पुटः पक्तिः or १४ २ ४ शुद्धः पाठः देवानां पटकार्मिक पतहमन्त्रास्तु कर्णः पठैशादीन् यो . my भ्रंशः देधानां पटकर्मिकं पतगमन्त्राणि कर्णम् पाठेशादीन् सो भापिता मन्त्राणि चेष्टादष्टस्य खवर्ण वक्तो १२ ur 9 १ भाषणः मन्त्रास्तु चेष्टा दष्टस्य २३ २९ ७ सुवर्ण वक्त्रो १० ८५ यया यथा पठः सप्तमः १ स्थिरया न्योष ७ ११२ ११ स्फिरया याप याभन पद्यक तच्चष्टा तथेष्टा ८९ लक्षणोवर्यउन्मादः, १५२ १५८ १६३ १६५ यानं न पद्मक तचेष्टा तचेष्टा ८८ लक्षणो वर्य उन्मादः अमरा ८ ४ अमटा . पृथक ur 0 पृथक् घण्टा घण्टा १८५ १८८ २३० १२ गूड ·3 पुटः पतिः २४८ पठित मात्रा ५ or २७० २८२ ३०२ ३५२ १ भ्रंशः शुद्धः पाठः रिगृह्यते रियते पठितमात्रा सभिध. समिध. आस्यस्थ आस्यस्थ च्छिय च्छियं शाशी शशी हृल्लखा हृल्लेखा तज्वाला तज्ज्वाला ज्वलनी तिते नेन्दु तितेनेन्दु स्वेखला मेखला पिप्पली तण्डुलानि पिप्पलीतण्डुलानि सरणि सरिणि स्निग्धं ३५४ २ ज्वल नी ३६० ३७२ ३८१ ३९३ ४१५ २ 30 V ४४० १ स्निग्यै 3215