·No text on this page.

·No text on this page.

·सार्व
माद
पुष्करलीर्थप्रवाह
ऋषी
पायामंडीगनानकार
मान
-
ब्रह्मपुत्र
ब्रह्म गाय
अग्निकुड
HULU

·भोजितेविप्रेकोटिसंभोजनंफलम् ॥ २५॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्यप्रथमोऽध्यायः ॥१॥ ॥ ऋषिरुवाच ॥ ॥ यदेतद्भवताप्रोक्तंसवैकोटिगुणंभवेत् ॥ संप्राप्यपअयोगंपुष्करेसर्वमानवैः ॥ १॥ स्वरूपंतस्ययोगस्ययथावन्नःप्रकीर्तय ॥ कस्मिन्कालेमहाभागसयोगःपद्मकोभवेत् ॥२॥ सूतउवाच ॥ विशाखायायदाभानुःकत्तिकायांचचंद्रमाः ॥ तदास्यात्पद्मकोयोगःपुष्करेसचदुर्लभः ॥३॥ यदास्या कत्तिकोपेताकार्तिकीद्विजसत्तमाः ॥ नविशाखासुभानुःस्यात्स्सामहाकार्तिकीस्मृता॥४॥ तस्याम पिनरःस्नात्वाश्रद्धयाज्येष्ठपुष्करे ॥ द्वादशा दफलंकृत्स्नलभतेनात्रसंशयः ॥६॥ द्विजाऊचुः ॥ अंतरिक्ष स्थितंकस्मात्पुष्करंसूतनंदन ॥ तदस्माक्समाचक्ष्वकथंप्राप्यंचतन्नरैः ॥ ६॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ अत्रैवकीर्तयिष्यामिरहस्यपरमंद्विजाः ॥ यथामयाश्रुतंपूर्वकथ्यमानमहर्षिभिः ॥ ७ ॥ स्नानंकृत्वापु रामापुष्करोद्विजसत्तमाः ॥ अपिपापरामायुक्तागच्छंतित्रिदशालयं ॥ ८ ॥ एतस्मिन्नतरंसर्वे अग्नि टोमादिकामखाः ॥ नाशंगताःक्रियाःसर्वास्तथान्योपचशोभनाः ॥९॥ नकश्चिद्यच्छतेदानंनवतंयज नंतथा ॥ दैवंवापैतृकंवापिनचकर्मजपादिकम् ॥ १० ॥ केवलंपुष्करेस्नानंकत्वायांतिदिनराः॥ व्यापिताःसकलालोकास्तेस्थानभावितासुरा ॥ ११ ॥ ततःसुरगणाःसर्वेआखंडलपुरोगमाः । पुरोह SH ·श्वावावधैःसूक्तैःस्तुत्वावेदसमुद्भवैः ॥ ब्रह्मलोकंस्थितंदेवं पु०मा०रिहरौहत्वासंप्राप्ताब्रह्मणोंतिके ॥ १२ ॥ ॥ ॥ यदेतत्पुष्करतीर्थत्वयादेवविनिर्मितं ॥ तस्यतीर्थप्र ॥२॥ जगतःप्रपितामहम् ॥ १३ ॥ ॥ देवाऊच्छमानैःसुरान्सर्वानापपापरतैःसदा ॥ नकश्चिद्यजतेमोनच भावेननरैर्व्याप्तंत्रिविष्टपम् ॥ १४ ॥ स्प वेत्तृप्तिःपिटणांचचतुर्मुख ॥ तस्मात्कुरुमहाभागदेवांस्तेयजते दानप्रयच्छति ॥ १५ ॥ येनास्माकंभणांचयथासुरा ॥ तीर्थस्यास्यप्रणाशेननिःफलत्वेनवाप्रभो ॥ तथा ॥ १६ ॥ तृप्तिर्यज्ञांशसंभूतापित्यरोप्यकथंसछिद्यतेस्वयम् ॥ तस्मादेतद्विधास्यामिव्यो ॥ १७ ॥ ॥ ब्रह्मोवाच ।। ।। विषवृक्षो। वास्तवस्थास्यतिभूतले ॥ कार्तिकस्यचशुक्लांतेतत्रस्पृष्ट म्नितीर्थमहंसुराः ।। १८ ॥ मुक्त्वापंचदिनंदे स्थास्यतिपुष्करम् ॥ मंत्रराव्हानितंमत्यैःस्नानार्थचागमि मयाकिल ॥ १९ ॥ शेषकालेंतरिक्षस्यमेत न्युर्नसंशयः ॥ श्रुत्वातेब्रह्मणोवाक्यंजग्मुर्देवास्त्रिविष्टपं ।। ष्यति ॥ २० ॥ तदासर्वाणितीर्थानिपुष्करे हाभागयैराहूतंधरातले ॥ अंतरिक्षात्समभ्येतिब्रह्मक्षत्रवि ॥ २१ ॥ ॥ ऋषिरुवाच ॥ ॥ केमंत्रास्तेमपोहिष्ठेतितिमृभिःकम्भिाह्मणसत्तमाः ॥ समाहूतंसमभ्ये शोहितं ॥ २२ ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ अणमंत्रेणब्रह्मसंज्ञेनवापुनः ।। समभ्यतिमनुष्याणांस्नानकालें तिब्रह्मक्षत्रविशांहितम् ॥ २३ ॥ अष्टाक्ष ॥ २ ·तरिक्षतः ॥२४॥ तस्मिन्कार्तिकशुक्लांतेसामान्येनव्यवस्थितम् ॥ सर्वेषामेववर्णानांमंत्रावाह्यमपिद्विजाः ॥२६॥ एकादशीपुरस्कृत्ययावत्पंचदिनानिचा।तावत्तत्रहुतंजप्तंदत्तंचाक्षयतांवजेत् ॥२६॥ एतस्मात्कार णाज्जातमंतिरिक्षेचपुष्करम् ॥धरातलेदिजश्रेष्ठाःसत्यमेतन्मयोदितं ॥२७॥ सूतउवाच॥ ॥ तत्रसंख्यावि हीनानितीर्थान्यायतनानिच।। आश्रमामुनिमुख्यानांराजर्षीणांचसत्तमाः॥२८॥ यज्ञपर्वतमात्राणितीर्था निचपदेपदे ।। लिंगानिचतथैवैतेयज्ञवाटा:पृथग्विधाः॥२९॥ येषांसंख्यानशक्तावैकवर्षशतैरपि।। अपिस वैद्विजदें वैवहस्पतिपुरःसरैः॥३०॥ तत्रस्थितास्वयंतावत्पंचस्रोतासरस्वती ॥जंतोःपापविनाशायब्रह्म लोकात्समागताः॥३१॥कनकासुप्रभाचंद्रानंदाप्राचीसरस्वती॥ पुष्करसंस्थिताविप्राःपंचस्रोतासरस्वती ॥३॥सुप्रभाज्येष्ठकुंडस्थाचंद्रामध्येचपुष्करे।कनिष्ठेकनकानामनंदाप्राचीहगोचरे॥३३।। तथाविष्णुपदी गंगातत्रास्तिशुभकारिणी ॥ यज्ञपर्वतशृंगाणिक्षालयंतिपदेपदे ॥ ३४ ॥ मत्स्यकच्छपसंपूर्णाप्रविष्टा ज्येष्ठपुष्करे ॥ यस्यास्तुदर्शनादेवनरःपापात्प्रमुच्यते ॥ ३५॥ श्राद्धदातातथास्नाताआजन्ममरणांति कात् ॥ नरःप्रमुच्यतेपापाब्रह्महापिनसंशयः ॥ ३६ ॥ नागतीर्थमिलिख्यातंयज्ञपर्वतरोधसि ॥ त- त्रस्नातोनरोनेतिरुपसिमुद्भवम् ॥ ३७ ।। सर्वतीर्थसमोपतंजंतुफ्तकनाशनम् ।। चक्रतीर्थमिति ·पु०मा० ॥ .. ख्यातंतथान्यत्तीर्थमुहह्मणो ॥ ३८ ॥ यत्रचक्रपुरामुक्तविष्णुनाप्रभविष्-गुना ।। यत्रपिंडप्रदानेनसंप्राप्ते विष्णवेदिने ॥ ३९ ॥ पितरस्तुष्टिमायांतिप्रयांतिपरमांगतिम् ॥ तथान्यग्न्मानवंतीर्थतत्रख्यातंसुपुण्य दम् ॥ ४० ॥ यत्रस्नातोनरम्सम्यक्नाभ्यांयोनिप्रगच्छति ॥ गयाकूपमिरिभख्यातंतथान्यतपिवल्लभ म् ॥ ४१ ॥ कार्तिक्यांसयमभ्येतिगयायत्रद्विजोत्तमाः ।। कपिलाख्यात वापीपुण्यास्तिद्विजसत्तमाः ॥ ४२ ॥ यस्यांशुक्लचतुर्दश्यांस्नातःकुष्टैःप्रमुच्यते ॥ तथाकुंडनयंपुण्यंज्येष्ठमध्यकनिष्ठिकम् ॥ ॥४३॥ ब्रह्मणानिर्मितंतत्रसर्वपातकनाशनम् ॥ तथान्यासुप्रभाकूपोवामदेवेननिर्मितः ॥४४॥ य वैस्नानमात्रेणसर्वपापंप्रणश्याति ॥ यमुनाख्यानदीयत्रस्वयमेवसमागता ॥ ४५ ॥ गंगायाःस्पर्द्ध यापुण्यासर्वपातकनाशिनी ॥ रूपतीर्थमितिख्यातंतथातत्रास्तिसुंदरम् ॥ ४६॥ यत्रस्नातानराःस वैविरूपाश्चसुरूपिणः ॥ रुद्रकुंडमितिख्यातंतथातत्रास्तिसुंदरम् ॥ १७ ॥ यांतिस्नातानराःपुण्यंल भंतेसुसमाहिताः ॥ तथागस्त्याश्रमःपुण्योयज्ञपर्वतरोधसि ॥४८॥ तवास्तिपुण्यसुमहद्यत्रस्नाता स्त्रिविष्टपम् ॥ १९ ॥ मृकंडस्यमुनेस्तीर्थतत्रास्तिशुभद्धिदम् ॥ यस्मिन्फलप्रदानेनसाफल्यंजा यतेसदा ॥ ५० ॥ पुलस्त्येनकृतंतीर्थतत्रास्तिद्विजसत्तमाः ॥ पूर्णमास्यांचतुर्दश्यांस्नातःपुष्कर- ·मेवच ॥ ११ ॥ तथाविष्णुपदंनामतत्रतीर्थमनुत्तमम् ॥ यस्यसंस्पर्शनादेवनरोमुक्तिमवाप्नुयात् ॥ ॥ १२ ॥ दधीचेराश्चमस्तत्रतथान्यत्पापनाशनम् ॥ प्राचीसरस्वतीतीरेसर्वलोकेषुविश्रुता ।। ६३ ॥ तथामंकणकस्यापितत्रान्यत्पापनाशनम् ॥ आश्रमोस्तिमहादेवोयत्रनित्यव्यवस्थितः ॥ ५४॥ तथा मार्केडविप्रर्षस्तत्राश्रमपदमहत् ॥ संतिष्ठतेद्विजश्रेष्ठसर्वकामप्रदंनृणाम् ॥ १५॥ प्रेततीर्थतथैवा- न्यस्तत्रास्तिद्विजसत्तमाः ॥ यत्रस्नातानगच्छंतिप्रेतत्वंमानवा क्वचित् ।। ६६ ॥ सप्तर्षीणांतथैवान्य आश्रमोस्तिशुभावहः ॥ कन्यासांतेसमासाद्यसंसारोनैवजायते ॥ १७ ॥ पुनरन्यस्यराजर्षेःकुंडम- स्तितथापरम् ॥ सर्वपापहरंस्नानादेवतीक्ष्णकरःसदा ॥५८॥ तथान्यापुत्रदातत्रकीर्तिदाबहुपुत्रदा ॥ तस्यापिस्नानमात्रेणनारीगर्भवतीभवेत् ॥ १९ ॥ दशाश्वमेधनामतथान्यत्तीर्थमुत्तमम् ।। तच्चा- स्तियस्यसंपर्कादश्वमेधफलंलभेत् ॥ ६०॥ यज्ञपर्वतइत्युक्तःसर्वतीर्थमयःशुभः ॥ तत्रास्तिदर्शनद्य- स्यसर्वपापंप्रणश्यति ॥ ६१ ।। अत्रश्लोकापुरागीताविष्णुनाप्रभविष्णुना ॥ ६२ ॥ यदायज्ञपदेत- त्रबध्वादानवपुंगवम् ॥ अयप्रभृतियश्चैनपर्वतयज्ञसंज्ञितम् ॥६३॥ प्रणमस्यतियोभक्त्याजानुभ्यां धरणींगतः ।। समहत्पदमामोतिफलं प्राप्यदशाब्दकम् ।। ६४॥ गच्छंतःपुष्करेमल्यदिविधेर्नयुज्य- 325 ·पु०मा० ॥४॥ ते ॥ मार्गेचपर्वतंदृष्टवानत्वातत्फलमाप्नुयात् ॥६६॥ अद्यप्रभृतितत्रैवकरिष्यांतसमाश्रमम् ॥ ल- क्षमेकंतुतीर्थानांजंतुःपातकनाशनम् ॥ ६६ ॥ निर्झराणित्रयाण्यत्रहदावारस्तथैवच ॥ तीर्थत्वंम- मपादस्यप्रभावाद्यास्यतिक्षितौ ॥६७ ॥ एषकृतयुगेनंतस्त्रेतायांलक्षयोजनम् ॥ द्वापरेदशसाहस्रं लोकानांयज्ञपर्वतः ॥ ६८ ॥ हस्वतायास्यतिततःकलिकालेसमंशनैः ॥ वृक्षोदकसमोपेतोएषअत्रस- दामम ।। ६९ ॥ ॥ सूतउवाच ।। ।। एवमुक्त्वाजगन्नाथस्तथापर्वतरोधसि ।। लक्षतीर्थमयंतीर्थमेकं- चक्रेस्वयंततः।। ७० ॥ प्रोवाचचततोहृष्टोमंदगंभीरयागिरा ॥ एतत्तंमयातीर्थनाम्नातेनैवविश्रुतम् ॥ ७१ ॥ प्रयास्यतिधरापृष्ठेसर्वपातकनाशनम् ॥ एकादश्यानरोयत्रभक्त्यास्नानंकरिष्याति ॥ लक्ष- तीर्थसमुत्थंहितहतंफलमाप्स्यति ॥ ७२ ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ एतानिमुख्यतीर्थानिमयाप्रोक्तानि- वोद्विज ॥ नशक्यानिचकात्न्यै नवक्तुंवर्षशतैरपि ॥ ७३ ॥ यथाचवर्षताधारायथाचदिवितारकाः ॥ सिकतारेणवोयदत्संख्ययापरिवर्जिताः ॥७४॥ तच्चपुष्करारण्येतीर्थान्यायतनानिच ॥ यज्ञोपवी- तमात्राणिभवंतिचपदेपदे ॥ ७९ ॥ तस्मातविवेकिनातत्रश्लेष्ममूत्रादिकाक्रिया ॥ नकार्यापुष्करार- ण्येयोजनाभ्यंतरेसदा ॥ ७६ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येद्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥ ॥७॥ ॥४॥ 25 ·॥ ऋषिरुवाच ॥ ॥ यदेतद्भवताप्रोक्तंज्येष्ठमध्यकनिष्टकं|कुंडानांत्रितयंचैवतत्रयज्ञमभूत्कथम् ॥ १॥ ।। मूतउवाच ॥ ब्रह्मलोकेनिवसतोब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः॥ पुरााचंतासमुत्पन्नाकथंयशंकरोम्यहम्॥ २ ॥ सर्वेचमृत्युलोकास्मनदेशेमध्यतमयतः।। तन्नाम्नामामकक्षेत्रं यथान्येषादिवौकसाम् ॥ ३ ॥ अष्टषष्ठिप्रमा णानिशिवक्षेत्राणितत्रवे ॥ विष्णोश्चापिमहेंद्रस्यतथान्येषांदिवौकसाम् ॥ ४॥ तस्मादात्मीयपथैव कार्यस्थानंधरातले ॥ यज्ञवाटोमहान्यत्रभविष्यतिसुविस्तरः ॥ ६॥ एवंसमुचितध्यात्वाहस्तात्कम लमुत्तमम् ॥ प्राक्षिपदरणीतल्पेस्वस्तिस्वस्तितमब्रुवन् ॥ ६॥ ततस्तत्पतितंयत्रपुरापयद्वितीय म् ॥ स्थानंगतं हतीयंचवेगेनात्पत्यवारिजः ॥ ७॥ तेषुतोयंविनिष्कांतंसर्वेष्वपिविनिर्मलम् ॥ तत्रब्रहासमागत्यतत्पुण्यंसमकल्पयत् ॥ ८॥ तस्यतचीतरेप्राप्तेतत्रदशेचतुमुखः ॥ पद्मप्रमाणिकांभू मियथार्थसमकल्पयत् ॥ ९॥ अब्रवीच्चततोदृष्टबैलोक्यनंदयविधिः ॥ एतन्मत्पुष्करंसृष्टयावन्मा धरातले ॥ १० ॥ पुष्करंनामविख्यातंत्रैलोक्येतद्भविष्यति ॥क्रमात्स्यास्यतिख्यातिज्येष्ठमध्य कनिष्टकम् ॥ १३॥ एतकुंडनयालोकेख्यातियास्यतिसांप्रतम् ॥ १२ ॥ पापनाशायलोकानां ममवाक्यानसंशयः || एवमुक्त्वाचतुर्वनःस्थापयामासतत्तदा ॥ १३ ॥ यज्ञस्थानकृताभूमिसमंता ·पु०मा० RSAR द्योजनात्मकाम् ॥ उत्तरेणेंद्रमार्गाययावत्प्राचौसरस्वती ॥ १४ ॥ नंदायाश्चापिपूर्वण पावत्कन्या स्यपुष्करे ॥ योजनाभ्यंतरेतावत्पुण्यपुष्करसंज्ञकम् ||१६|| ख्यातोयंसर्वजंतूनांधमःस्वर्गप्रमुक्तिदः ॥ अपिकीटपतंगायेपशवपक्षिणामृगाः ॥ योजनाभ्यंतरेचैवमृतायांतिपरांगतिम् ॥ १६ ॥ इतिश्रीपद्मपु राणेपुष्करमाहात्म्येतीयोऽध्यायः ॥३॥ ॥ ७॥ ॥ २ ॥ ॥ ७ ॥ ॥ ऋषिरुवाच ॥ यस्तत्रविहितोयज्ञोब्रह्मणालोककणा॥ ऋत्विज केसदस्या केतत्रयाताबदस्वनः।।१।। कीग्रूपःसयज्ञोभूतकिटत्तांतंचसूतज ॥ सविस्तरतोब्रूहिपरंकौतूहलंहिनः ॥ २॥ येयजतिसुराःस मुनयश्चतथापरे ॥ तेनदत्तकृतोभोगःपरंकौतूहलंहिनः ॥ ३॥ ॥ सूतउवाच ॥ यज्ञकामंचतुर्वकंज्ञा त्वादेवःशतक्रतुः ॥ सर्वैःसुरगणैःसार्द्धमध्वरेसमुपागताः ॥ ४॥ तथाचभगवानशंशुःसर्वैरात्मगणैःसह तान्दृष्ट्वाभ्यागतान्ब्रह्मामत्यधर्मसमाश्रितः ॥ ६॥प्रोवाचविनयोपेतःकतांजलिपुटस्थितः ॥ स्वागतं वःसुरश्रेष्ठाःप्रसादंक्रियतांमम ॥ ६॥ विश्राम्यतायथान्यायंस्थानेषुरुचिरेषुच ॥ मंत्राहूतागमिष्यंतय सर्वेषुगच्छतः ॥ ७॥ ॥ देवाऊचुः॥ नैतदहवचोवक्तुंभवतःपद्मसंभव॥ त्वमेवसर्वदेवानांपूज्यस्तुत्यश्च नापरः॥ ८ ॥ प्रसादात्तवयज्ञांशलभामोत्रवयंफलम् ।। विस्मयोजायतेस्माकंकृतांजालपुटत्वयि ॥९॥ .. 5 ·॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ मानांविहितायज्ञाःकत्तुभोक्तुंदिवौकसाम् ॥ तस्मात्मत्यविजानीध्वंयावद्यज्ञंचभू तले ॥ १० ॥ मयंभावंसमासाद्यकरिष्याम्यध्वरंसुराः । भवद्भिर्देवतारूपैर्भागोग्राह्योयथानृणाम् ॥११॥ होमकालेचसंप्राप्तेमंत्राहूतागमिष्यत ॥ शेषकालेप्रकर्तव्यंसाहाय्यंयज्ञकर्मणि ॥ १२ ॥ मानुषत्वंसमा स्थायभृत्यवात्रदिवानिशम् ॥ सुश्रूषाब्राह्मणेंद्राणांस्नानभोजनपूर्वकम् ॥१३॥ ॥ देवाऊचुः । येनये नात्रकर्तव्यंसाहाय्यंतवपद्मज ॥ साहाय्यतस्यतब्रूहिक्रियतेयेनयेनतत् ॥ १४ ॥ अव्ययेणात्मनः कृत्यंतवश्रेयोभिवृद्धये ॥ शैथिल्यमन्यथाभावीकृत्येचाहुतिवेदिते ॥ १५॥ ॥ ब्रह्मोवाच ।। ॥ वया वित्तपतेवित्तवस्त्राणिविविधानिच ॥ देयानियाचितेनैवकालेतदपियाचितम् ॥ १६ ॥ विश्वकर्मन्द्रुतं वापियज्ञवाटनिरूपय ॥ मंडपंसर्वदेवानामाश्रमाश्चमनोहराः ॥ १७ ॥ वासुदेवत्वयासंवकृत्याकृत्यम खेमम ॥ वक्तव्यमुपविष्टेनभृत्यानांशूलिनासह ॥ १८ ॥ त्वयाशंभोगणाःसर्वेकार्यायज्ञस्यसर्वतः ॥ भू तयक्षपिशाचानारक्षार्थवैतायुधाः ॥ १९ ॥ त्वयाबृहस्पतेविप्राःपरिक्ष्यायज्ञकर्मणि ॥ व्रतायचयथा हास्युजैतच्चान्यस्ययुज्यते ॥ २० ॥ त्रैलोक्येपितदावायोग्रामित्वान्हामखेमम ॥ आमंत्र्यास्तद्विजादे वानागगंधर्वगुह्यकाः ॥ २१ ॥ त्वयाशक्रसुरैःसार्द्रशुश्रूषात्रद्विजन्मनाम ॥ कार्यात्स्नानादिकाकृत्स्ना 25

·पु०मा०
॥६॥
पादशौचांतिकासदा ॥ २२ ॥ मयामौनवतंग्राह्यसावित्र्यासहसांप्रतम् ॥ युष्मदाधायकृत्यानितस्मा
स्थेयंसमाहितैः ॥ २३॥ सर्वैःसुरैःस्वकृत्येषुयथाच्छिद्रनजायते ॥ होमेवाद्विजभोज्येवाकृत्यधन्येषु
सर्वतः ॥ २४ ॥ यत्किंचिज्जायतेयोत्रतत्संवैचविशेषतः ॥ तस्मैदेयंप्रमाणंतत्ममवाक्यंसुरेश्वराः ॥
॥ २५ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येयज्ञनिरूपणोनामचतुर्थोऽध्यायः॥४॥ ॥७॥
॥ सूतउवाच ॥ ॥ एतस्मिन्नंतरप्राप्तविश्वकमापितामहम् ॥ प्रोवाचविनयोपेतःसंसिद्धोयज्ञमंडपः ।।
॥१॥ कुंडादियज्ञवेदिश्वपत्नीशालासदःसभा ॥ प्रभोत्रयदतःकृत्यसमादिशचवापरम् ॥२॥ एत
स्मिन्नंतरेवाक्यंसमेत्यगुरुरब्रवीत् ।। ऋत्विजोदेवसंप्राप्तायथाहीवेदपारगाः ॥३॥ एतानवरयभद्रतेका
लोयंयाज्ञिकस्थितः ॥ ॥ ऋषयऊचुः॥ ॥ एकतोब्राह्मणाश्रेष्ठातायेगुरुणास्वयम् ॥ यदर्थेकेनकस्त
त्रतःसर्वेबवीहिनः ॥ ४ ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ तत्रहोताभृगुस्तेनवृतोबव्हचसत्तमः ॥ अच्छावको
मरीचिस्तुग्रावःसुगतिकोमुनिः ॥६॥ पुलस्त्यश्चतथाध्वर्युःप्रतिष्ठातात्रिसंज्ञकः ॥ तत्ररेभ्योमुनिश्रेष्ठ
स्तथोन्नेतासनातनः ॥६॥ ब्रह्माचनारदोगर्गोब्राह्मणश्चछंदएवच ॥ आग्रीघ्रश्चभरद्वाजोहोतापाराशर
स्तथा ॥ ७ ॥ उद्गातागौतमःसाक्षात्प्रस्तोतागोभलोमुनिः ॥ शांडिल्य प्रतिहर्ताचसुब्रह्मण्यस्तथा
..
॥६॥

·गिराः ॥ ८ ॥ तस्ययज्ञस्यकृत्यर्थमित्येतेषोडशत्विजः ॥ वस्त्राभरणशोभाब्यावित्तपेनकृताश्चते ॥ ९ ॥ ततःकृत्वाखयंब्रह्मासर्वेषामहणक्रियाम् ॥ वेदोक्तेनविधानेनप्रोवाचविनयन्वितः ॥१०॥ ॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ एषोहंशरणंप्राप्तोयुष्माकंद्विजसत्तमाः।।अनुगृहीतवैसर्वेदीक्षायैमखकर्माण ॥११॥ अग्निष्टोमंकरिष्यामियज्ञसंचयनंशुभम् ॥ सचमेसिद्धिमायातुसर्वविघ्नाविवर्जितः ॥ १२ ॥ बाढमित्येवच प्रोक्तंततस्तैःसकलैर्द्विजैः ॥ १३॥ मुहूर्तेशोभनेप्राप्तेयज्ञयानसमुद्भवे ॥ वंशपावृतंसोमपुलस्त्योध्व युसत्तमः ॥ १४ ॥ मंत्रतंन्यसेन्मूर्धिब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः ॥ वाद्यमानेषुवाद्येषुसिद्धकिन्नरगुह्यकैः ॥ १५ ॥ गंधर्वैर्गीतसंसक्तैर्वेदोचारपरैर्द्विजैः ॥ अरणीसमुपादायपुलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ॥ १६॥ प त्नीपत्नीतिविप्रेद्राःप्रोच्चैस्तत्रव्यवस्थिताः ॥ एतस्मिन्नंतरेब्रह्मानारदमुनिसत्तमम् ॥ १७ ॥ नारदंगे षयामासपत्नीमानीयतामिति ॥ सोपिमंदंसमागत्यसावित्रींप्राहलीलया ॥ १८॥ युद्धपियोंतरंवाक्यं सावित्र्यासहब्रह्मणः ॥ अहंसंप्रेषितःपित्रातवपासुरेश्वरी ॥ १९ ॥ आगच्छप्रस्थितस्तेनसांप्रतं यज्ञमंडपे ॥ परमेकाकिनीतत्रगच्छमानासुरेश्वरी ॥ २० ॥ कीगरूपामखेतस्मिन् दृश्यसित्वमनाथव त् ॥ तस्मादानीयिताःसर्वायाःकाश्चिदेवयोषिताः ॥ २१॥ याभिःपरितादेवीशोभसेत्वंमसेस्थिता ॥

·पु०मा०
॥७॥
एवमुक्त्वामुनिश्रेष्ठोनाग्दोमुनिसत्तमः ॥ २२ ॥ अब्रवीतपितरंगत्वाततश्चाकारितामया ॥ परंतस्थाः
स्थिरोभावःकिंचित्संलक्षितोमया ॥ २३॥ तस्यतद्वचनंश्रुत्वाततोमन्युसमन्वितः ॥ पुलस्त्यंप्रेषया
माससावित्र्याःसन्निधौततः ॥२४॥ गच्छवत्ससमानीहित्वमेनांशिथिलात्मिकाम् ॥ सोमभारपरिश्रां
तपरमेमूर्घिसंस्थिता ॥ २८॥ एषकालात्ययोभावियज्ञकर्मणिसांप्रतम् ॥ यज्ञपानमुहूर्तोयंसावशेषव्य
वस्थितः ॥ २६ ॥ तस्यतद्वचनंश्रुत्वापुलस्त्यःसत्वरंययौ ॥ सावित्रीतिष्ठतेयत्रगृहकर्मसमाकुला ॥
॥ २७ ॥ ततःप्रोवाचर्किदेवित्वंतिष्ठसिनिराकुला ॥ यज्ञयोतोधिक काल सावशेषस्तुतिष्ठति ॥२८॥
तस्मादागच्छगच्छामःसचकृच्छ्रेणतिष्ठति ॥ सोमभारार्दितोधातासर्वदेवसमावृतः ॥ २९॥ ॥ सावि
व्युवाच॥ ॥ सर्वदेवतस्ताततववत्सव्यवस्थितः॥ एकाकिनीकथंतत्रगच्छाम्यहमनाथवत् ॥३०॥
तब्रूहिपितरंगत्वामुहूर्तपरिपाल्यताम् ॥ यावदभ्येतिशकाणिगौरीलक्ष्मीतथापरा ॥३१॥ देवपत्नीस
मायुक्ताताभिरेष्याम्यहंद्रुतम् ॥सर्वाषांप्रेषितोवायुर्निमंत्रणकृतमया ॥ ३२॥ आगमिष्यंतिताशीघ्रमेवं
वाच्यःपितात्वया ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ सोपिगत्वाद्रुतंप्राहसोमभारादितंविधिम् ॥ ३३ ॥ नचाभ्ये
तिजगन्नाथप्रसक्तागृहकर्मणि ॥ मयोक्ताप्राहदेवानांपत्नीभिःसहितामखे ॥ ३४ ॥ अहंयास्यामितासांच
॥ ७॥

·IRS निष्कामासापिदृश्यते ॥ एवंज्ञात्वासुरश्रेष्ठकुरुयत्तेपरोचते ॥ ३५॥ अतिक्रमतिकालोयंयज्ञपानसमुद्भवः ॥ तिष्ठतीयंगृहव्यग्रासावित्रीशिथिलात्मिका ॥३६॥ शक्रप्रोवाचलोकेशःपुरतोवनतस्थितम् ॥ गच्छ शक्रसमानीहिकन्यांकांचित्वरान्वितः ॥३७॥ यावनक्रमतेकालोयज्ञपानसमुद्भवः ।। तिष्ठतीयंगृहव्य ग्रासावित्रीशिथिलात्मिका ॥ ३८ ॥ अन्ययापत्न्ययायज्ञोमयाकार्योयमेवतु ॥ पितामहवचःश्रुत्वाशक्रः शीघ्रतरंगतः॥ ३९ ॥ गत्वाचावैषयामासतदर्थंकन्यकांद्विजाः ॥ अथतक्रघटंन्यस्तमस्तकासाचवीक्षि ता॥४०॥ कन्यकागोपजातन्वीचंद्रास्यापद्मलोचना ॥ सर्वलक्षणसंपूर्णायौवनारंभमाश्रिता॥४१॥ साशकेणाथसंदृष्टाकावंकमललोचना ॥ कुमारीवासनाथावासुताकस्यब्रवीहिमे ॥४२॥ ॥कन्यो वाच॥ ॥ गोपकन्यास्मिभदंतेतक्रविक्रेतुमागता ॥ यादगृहसिमेमूल्यंतकार्थदोहिमाचिरं ॥ १३ ॥ तच्छ्रुत्वाददृशेंद्रस्तामक्षतागोपकन्यकाम् ॥ जगृहेत्वरयायुक्तस्तकंप्रोत्सृज्यभूतले ॥ ४४ ॥ अथतांरुद तीशकसमादायत्वरान्वितः ॥ गोवक्रेणप्रवेश्याथगृह्येनाकर्षयत्ततः ॥ ४५ ॥ ततश्चहर्षसंयुक्त प्रोवाचच तुराननम् ॥ द्रुतंगत्वापुरोतृत्वासर्वदेवसमागमे ॥ ४६॥ कन्यकेयंसुरश्रेष्ठसमानीताशुभामया ॥ तवार्थे चसुरूपांगीसर्वलक्षणलक्षिता ॥ ४७ ॥ गोपकन्यांविदत्वेमांगोवक्त्रेणप्रवेश्यच ॥ आकर्षिताथगुह्येन

·०मा०
1८॥
ASR
६
पावनार्थंचतुर्मुख ॥ १८॥ ॥ वासुदेवउवाच ॥ ॥ ब्राह्मणानांगवानांचकुलमेकंद्विधाकृतम् ॥ धेनू
दराद्विनिष्क्रांताततोजाताद्विजन्मना ॥ १९ ॥ अस्याःपरिगृहंदेवत्वंकुरुष्वमखाप्तये ॥ यावन्नचलतेका
लोयज्ञपानसमुद्भवः ॥५०॥ ॥ रुद्रउवाच ॥ ॥ प्रविष्ठागोमुखेयस्मादपानेनविनिर्गता ।। गायत्री
नामतेपत्नीतस्मादेषाभविष्यति ॥५१॥ वदंतुब्राह्मणा सर्वेगोपकन्याथसायदि ॥ संभूताब्राह्मणीश्रेष्ठा
मट्टहास्पतिव्रता ॥१२॥ ॥ ब्राह्मणाऊचुः॥ ॥ एषास्याब्राह्मणीश्रेष्ठागोपजातिविवर्जिताः॥ अ
स्मद्वाक्याचतुर्वक्त्रकुरुपाणिग्रहंद्रुतम् ॥५३॥ ॥ सूतउवाच॥ ॥ततःपाणिग्रहंचक्रेतस्यादेवपिता
महः ॥ बिभ्रत्सोमंतथामूधिग्रह्योक्तविधिनाद्विजाः॥ १४ ॥ तत्रपाणिग्रहादेवीसंतिष्ठतिसुपावनी ॥ आ
द्यालोकेचविख्याताधर्मसौभाग्यदायिनी ॥ १५ ॥ यस्तस्यांकुरुतेमर्त्यःकन्यादानंसमाहितः ॥ सक
त्स्नफलमानोतिराजसूयाश्चमेधयोः ॥५६॥ कन्याहस्तगृहंतत्रप्राप्नोतिपतिनासह ॥ सास्यास्तुयुव
तीसाध्वीरूपसौभाग्यसंयुता ॥ १७॥ पिंडदानंनरस्तस्यायःकरोतिद्विजोत्तमाः॥ पितरस्तस्यतुष्यंति
तर्पिता:पितृतीर्थवत् ॥ ६८ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येगायत्रीविवाहोनामपंचमोऽध्यायः॥६॥
॥ मूतउवाच ॥ ॥ एवंपत्नीसमासायगायत्रींचतुराननः ॥ संप्रहृष्टमनाभूत्वाप्रविष्टोयज्ञमंडपम् ॥
॥८॥

·॥१॥ गायन्यापिसमादायमूर्धिताअरयःशुभाः ॥ प्रतस्थेसंपरित्यज्यगोपभावविगर्हितम् ॥ २॥ वाद्यमानेषुवायेषुब्रह्मघोषोदिवंगतः ॥ कलंप्रगायमानषुगंधर्वेषुसमंततः ॥३॥ सर्वदेवाद्विजोपेत संप्रा यज्ञमंडपे ॥ गायन्यासहितोब्रह्मामानुषंभवमाश्रितः ॥ ४ ॥ एतस्मिन्नंतरेचक्रेकेशनिर्वापणविधिः ॥ विश्वकर्माशिखानांचगायत्र्यास्तदनंतरम् ॥६॥ उदुंबरंततोदंडंपुलस्त्योपिसमाददे॥ एण शृंगान्वितंचर्ममंत्रवंतंद्विजोत्तमाः॥६॥ पत्नीशालागृहेतृत्वागायत्रींमौनधारिणीम् ॥ मेखलांनिदधेचा स्याःकव्यांमौंजीमयीशुभाम् ॥७॥ ततश्चक्रेपरकर्मयदुक्तंयज्ञसंभवम् ॥ ऋत्विग्भिःसहितोहोतादेववा क्यसमाश्रिताः॥ ८ ॥ संपादितेथविद्रैःकतेकर्मचतुष्टये ॥ प्रवर्गक्रियमाणेथतत्राश्चर्यमभून्महत् ॥९॥ जाल्मरूपधरःकश्चिदिग्वासाविकृताननः ॥ कपालपाणिरायातोभोजनंदीयतामिति ॥१०॥ वार्यमा णोपिविरेंद्रैःप्रविष्टोयाज्ञिकंतदा ।। प्रकृत्वाटमटान्यायंभत्स्येमानोपिसर्वतः ॥ ११॥ ॥ सदस्याऊचुः॥ कस्मात्माप्यभिमानस्त्वंप्रविष्टोयज्ञमंडपे॥ कपालीनग्नरूपश्चयज्ञकर्मविलंबकः ॥ १२॥ तस्माद्गच्छद्रु तंमूढयावब्रह्मानकुप्यति ॥ तथान्येब्राह्मणाःश्रेष्ठास्तथादेवाःसवासवाः ॥ १३॥ ॥ जाल्मउवाच ॥ ॥ ब्रह्मयज्ञमिमंश्रुत्वासदूरादहमागतः ॥ बुभुक्षितोद्विजश्रेष्ठास्तत्किमर्थंविगर्हथ ॥ १४॥ दीनांधकपणैः

·T
पु०मा
॥ ९॥
सर्वैस्तर्पितऋतुरुच्यते ॥ अन्यथाराष्ट्रनाशायस्यादुक्तंबाह्मणैर्यतः ॥ १६॥ अन्नहीनोदहेद्राष्ट्रमंत्रहीन
स्तथाद्विजान् ॥ याजकंदक्षिणाहीनोनास्तियज्ञसमोरिपुः ॥ १६॥ ॥ ब्राह्मणाऊचुः॥ ॥ यदित्वं
भोक्तुकामोत्रसमायातावजद्रुतम् ॥ एतस्यांसत्रशालायांयत्रभुजंतितापसाः ॥ १७ ॥ दीनांधकृपणाश्चा
न्येनक्तदिनमवारिताः ॥ अथवाधनकामस्त्वंवस्त्रकामोथतापसः ॥ १८॥ ब्रजधर्मपतिर्यत्रदानशालांस
माश्रितः ॥ अनहोंथमहामूर्खयज्ञःपैतामहोयतः ॥ १९॥ अर्थिभिःसर्वतोपश्यतत्किंनिंदसिदुर्मते ॥
एवमुक्तःकपालंतत्परिक्षिप्यधरातले ॥२०॥ जगामादर्शनंसद्योदीपवावजसत्तमाः॥ ॥ऋत्विजऊ
चुः॥ ॥ कथंयज्ञक्रियाकार्याकपालेसदासस्थिते ॥ परिक्षिपाथतस्मात्त्वएतद्विजवरोत्तमः ॥ २१ ॥
अथैकोबहुधाप्रोक्तःसदस्यैस्तैर्द्विजोत्तमैः ॥ दंडकाष्ठंसमुद्यम्यचिक्षेपतत्सदोबहिः ॥२२ ।। अथान्यत्तत्रसं
जातंकपालंतादृशंपुनः ॥ तस्मिन्नपिपरिक्षप्तेतथान्यत्समपद्यत ॥ २३ ॥ एवंशतसहस्राणिप्रयुतान्यधु
दानिच ॥ तत्रजातानिर्याप्तोयज्ञवाटःसमंततः॥ २४ ॥ हाहाकारस्ततोयज्ञेसमस्तयज्ञमंडपे ॥
ध्वाकपालसंघांस्तान्यज्ञकर्मप्रदूषकान् ॥ २९ ॥ अथतंचिंतयामासध्यानंकृत्वापितामहः ॥ हरचाष्टत
माज्ञायतत्सर्वहष्टरूपधृक् ॥ २६ ॥ कृतांजलिपुटोभूत्वाततःमोवाचसादरम् ॥ किमेवंदेवयज्ञेस्मिनक
॥९॥

·---- मणाक्रियतेक्षतिः ॥ २७ ॥ तस्मात्संहरसर्वाणिकपालानिसुरेश्वर ॥ यज्ञकर्मविलंबोयंमाभूत्त्वयिसमीप गे॥२८॥ ततःप्रोवाचसंहद्धोभगवानशशिशेखरः ॥ यन्ममध्यतमंपात्रभोजनायचसंस्थितम् ॥ २९॥ एतेदिजाधमाःकस्मात्तद्विषंतिपितामह ॥ तथामांचसमुद्दिश्यजुहुयाज्जातवेदसम् || तथान्यादेवतातद्व न्मंत्रपूतंहविषुधैः ॥ ३० ॥ तस्माद्यदिविधि कार्य समाप्तोयज्ञकर्मणि ॥ तत्कपालासृतंवन्हौहोतव्यंसक लंहविः ॥३१॥ तथामांचसमुद्दिश्यविशेषाज्जातवेदसि ॥ होतव्यंनान्यथैवैषसमाप्तियातुसुक्रतुः ॥ ॥ ३२ ॥ ॥पितामहउवाच ॥ ॥रूपाणितवदेवेशपथग्भूतान्यनेकशः ॥ संख्ययापरिहीना निध्येयानिसकलानिच ॥३३॥ एतन्महावतंरूपंतवद्वैतत्रिलोचनम् ॥ द्वैतंचमखकर्मस्यात्तत्रैवतव युज्यते ॥३४॥ एषामुपरियाज्ञीयंहविःपश्चाचकर्मयत् ॥ गर्हितंसर्वलोकानांश्रुतिस्मृतिविगर्हितम् ॥ ३५ ॥ तववाक्यमपित्र्यक्षनान्यथाकर्तुमुत्सहे ॥ मृन्मयेषुकपालेषुहविश्वाथसुरेश्वर ॥ ३६ ॥ अद्यप्रभृतियज्ञेषुपुरोडाशादिकंद्विजैः ॥ तवोदेशेनदेवेशहोतव्यंशतरुद्रियम् ॥ ३७॥ विशेषात्सर्व यज्ञेषुजाप्यचैवविशेषतः ॥ तंरुत्वाटमटान्यायंय:प्रविष्टोस्पदःसदाः ॥ ३८ ॥ तस्मात्प्रयास्यतिख्या तिंपुष्करेटमटेश्वरः ॥ एवमुक्त्वाचतुर्वक्वःस्थापयामासतत्क्षणात् ॥ ३९॥ लिंगमाहेश्वरंतत्रसंज्ञयाट

·अ०
०मा०
१०॥
मटेश्वरम् ॥ अबवीच्चततोवाक्यंयच्चैतत्पूजयिष्यति ॥४०॥ ज्येष्ठकुंडेनरस्नात्वाययास्यतिपरांगति
म् ॥ शुक्लपक्षेचतुर्दश्यांकार्तिक्यांजागरंपरम् ॥ ११॥ यःकरिष्यतिचाप्यस्यलिंगस्यसुसमाहितः
ब्रह्महत्यादिकात्पापादापिमुक्तिमवाप्स्यति ॥ ४२ ॥ एवमुक्तेनविधिनाप्रहृष्टस्त्रिपुरांतकः ॥ संजहारकपा
लानिततःसर्वाणितत्क्षणाव ॥४३॥ ब्राह्मणास्तेसुव्रताश्चप्रवृत्तायज्ञकर्मणि ॥४४॥ इतिश्रीपद्मपुरा
णेपुष्करमाहात्म्यअटमटेश्वरोत्पत्तिवर्णनोनामषष्ठोऽध्यायः॥६॥ ॥ ७ ॥ ॥ ७॥
॥॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवंचयजतस्तस्यचतुर्वक्रस्यपुष्करे ॥ सर्वेषांकोटिरायातादक्षिणापथवासिनाम्
॥१॥ श्रुत्वापैतामहंयज्ञकौतुकेनसमन्विताः॥ कीदृशःसत्यज्ञोत्रदीक्षितोयत्रपद्मजः ॥२॥ शंकुकर्णा
महाकवकनासास्तथापरे ॥ लंबोदराबहदंतादी!ष्ठास्थूलमस्तकाः॥३॥ चिपिटाक्षास्तथाचान्ये
दीर्घग्रीवास्तथापरे ॥ कृष्णांगाःस्फुटितैःपादैःप्राप्तास्तेपुष्करंपति ॥ ४॥ दृष्ट्वार्ताःश्रमसंयुक्ताःसंप्राप्य
सुमहत्सरः ॥ स्वच्छोदकसमाकीणपद्मिनीखंडमंडितम् ॥६॥ प्रविष्टाःसत्वरंतत्रस्नानार्थमुनिसत्तमाः॥
ततोयावद्विनिष्कांता प्रपश्यंतिपरस्परम् ॥६॥ तावद्वैरूपनिर्मुक्ता संजातकामसन्निभाः॥ ततोवि
स्मयमाविष्टामिथःप्रोचुःप्रहर्षिताः ॥ ७॥ रूपमात्मनआलोक्यज्ञात्वातीर्थतदुत्तमम् ॥ अत्रस्नानादि
॥१०॥

·दंरूपमस्माभिःप्राप्तमुत्तमम् ॥८॥ अस्मात्तस्मादिदंतीर्थरूपतीर्थभविष्याति ॥ त्रैलोक्येसकलेख्यातं सर्वपातकनाशनम् ॥ ९॥ यत्रस्नानंकरिष्यंतिश्रद्धयापरयायुताः ॥ जलेनापिगयाश्राद्धतेलप्स्यंत्यधि कंफलम् ॥ १० ॥ अत्रस्नात्वाचदानंचकरिष्यतिहिमानवाः ॥ भविष्यतिनसंदेहोराजानस्तेभवेभवे ॥ ॥ ११॥ स्थास्यामोवयमत्रैवसांप्रतंकृतसंश्रयाः ॥ नयास्यामोपरंतीर्थयद्यपिस्यात्सुदुर्लभम् ॥ १२॥ एवमुक्त्वाथबुभुजःसांप्रतंकृतसंश्रयाः ॥ तत्सरोभयतश्चैतेपरंनियममास्थिताः ॥ १३ ॥ यज्ञोपवीतिना वातीतानितीर्थानिचक्रिरे ॥ ॥ सूतउवाच ॥ अद्यापिचद्विजश्रेष्ठास्तत्तीर्थेपादमाटमम् ॥ प्रथमंस्पृ श्यतेतोयंनियंस्यादपितत्शुभम् ॥ १४ ॥ निष्कामस्तुपुनर्मोयःस्नानंतत्रश्रद्धया ॥ कुरुतेसपरंश्रेयः प्राप्नुयातसिद्धिलक्षणम् ॥ १५ ॥ एवंतेमुनय सर्वे विभज्यतुमहत्सरः ॥ सायंतनंतुतत्रैवकृत्वाकर्मसुवि स्तरम् ॥ १६ ॥ ततोनिशामुखेप्राप्तायत्रदेवपितामहः ॥ उपविष्टा परिश्रांतादेवायाज्ञीयकर्मणी ॥ ॥ १७ ॥ इंद्रादिकैःसुरैर्भक्त्यावंद्यमानांघ्रयस्थिताः ॥ अभिवाद्याथतान्सर्वानुपविष्टास्तदाग्रतः ॥ ॥ १८ ॥ चक्रुश्चाथकथाश्चित्रायज्ञकर्मसमुद्भवाः ॥ सोमपानविधानंवैव्यत्ययेचसमुद्भवम् ॥ १९ ॥ प्रोचुस्तत्रसमाश्रित्यतथान्येदूषयंतिहि ॥ अन्येमिमांसकास्तत्रक्रोधसंरक्तलोचनाः ॥ २० ॥ परेस्प २२२

·पु०मा०
॥११॥
अग
८
ष्टविदश्चान्येमध्यस्थाद्विजसत्तमाः ॥ प्रोचुर्वादंपरित्यज्यस्वाभिप्रायंयथोदितम् ॥ २३ ॥ महावीरपु
रोडाशंचयनंप्राशनादिकम् ॥ विवादाश्चक्रिरेचान्येस्वंचपक्षसमाश्रिताः ॥ २२॥ एवंसारजनीतेषामति
क्रांताद्विजन्मनाम् ॥ यज्ञवादप्रसक्तानांसंस्पर्धानांपरस्परम् ॥ २३ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमा
हात्म्येतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनामसप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥
॥ ७॥
॥ ७॥
॥ सूतउवाच ॥ ॥ ततःप्रभातेविमलेप्रोद्गतेरविमंडले ॥ प्रातःस्नानसमासाद्यब्राह्मणाज्येष्ठपुष्करे
॥ १॥प्रोचुःपितामहंसर्वेयत्रप्राचीसरस्वती ॥ त्रयस्त्रिंशच्चकोट्यस्तुसान्निध्यंयत्रसंस्थितम् ॥२॥
द्वादश्यांचविशेषेणनराणांपुण्यवासिनाम् ॥ तत्रत्वाद्यमध्यान्हंकरिष्यामस्ततःक्रियाम् ॥३॥ याज्ञि
कीविबुधश्रेष्ठतदनुज्ञातुमर्हसी ॥ शीघ्रचैवागमिष्यामकृत्यंनिर्वयंपैतृकम् ॥ ४॥ ततस्तेब्रह्मणाप्रोक्ताः
संज्ञयागम्यतामिति ॥ शीघ्रमागमनंकार्ययथाकर्मप्रवर्तते ॥६॥ ततस्तेसत्वरंगत्वादृष्ट्वाप्राचीसरस्वती
म् ॥ नानामुन्याश्रमोपेतामानंदंपरमंययुः ॥६॥बदरेंगुदकाश्मर्यस्तटद्वयविराजिताम् ॥चिर्भटेश्चकरीरैश्च
मुनिधान्यैस्तथापरैः॥७॥ तीर्थस्नात्वाचसंतपिटदेवान्समाहिता ॥ ददृशुश्वाश्रमंत्रतनातिदूरेव्यव
स्थितम् ॥ ८॥ क्रीडंतिनकुलाःसायत्रकस्थानमाश्रिताः ॥ पंचाननैःसमंनागावषदंशाश्चमूदकैः ॥
॥११॥

·. 25 ॥ ९॥ पश्यमानास्तदाश्चर्ययावद्गच्छंतिस्वाश्रमम् ॥ तावत्तत्रप्रपश्यंतिमुनिमकणकंस्थितम् ॥ १०॥ दर्भान्समार्जमानतुपवित्रार्थयथोचितान् ॥ एतस्मिन्नंतरेतस्यकराच्छाकरसोश्रवत् ॥ ११ ॥ पाटितात स्यदर्भेणतंदृष्ट्वासप्रहर्षितः॥ ननर्तोत्थायवेगेनसंप्राप्तानपितान्मुनीन् ॥ १२ ॥ अनालाप्योद्यतानहान तीर्थायगृहमागतान् ॥ नृत्यमानेनतेनाथजगतसर्वचराचरम् ॥ १३॥ ननर्तशंकरमुक्त्वाब्रह्माणंचजना र्दनम् ॥ तेपिसर्वेमुनिश्रेष्ठाननृतस्तत्प्रभावतः ॥ १४ ॥ विडंबनंचतेमत्वापलायनपराद्विजा ॥ प्रविष्टा मंडपेतत्रयाज्ञिकेनाव्यतत्पराः ॥ १८ ॥ नन्तुस्तेपितानदृष्ट्वासयेतत्रसंस्थिताः ॥ देवायज्ञामनुष्या श्चमुक्त्वाब्रह्महरीश्वरान् ॥ १६ ॥ ॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ किमेतद्राह्मणश्रेष्ठानृत्यंतिदेवतायुतैः ॥ सवै रपियुगांतेतुकौतुकात्तत्रभद्रवत् ॥ १७ ॥ ॥ ब्राह्मणाऊचुः॥ ॥ नवयंदेवनृत्यामःस्ववशानैवदेव ताः ॥ आनंदेशृणुवक्ष्यामःसर्वनृत्यस्यकारणम् ॥ १८ ॥ ऋषिमंकणकोनामप्राचीतीरंसमाश्रितः॥ तस्यशाकरसोजातःकरेदर्भविपाटिते ॥ १९॥ तत्प्रभावाज्जगत्सर्वप्रनृत्यतिचराचरम् ॥ तस्माद्वारय भद्रतेस्वयंगत्वाचतमुनिम् ॥२० ॥ यावन्नगिरि,गाणिनपतंतिधरातले ॥ नत्यजंतिचमर्यादांनिजां चमकरालयाः ॥ २१ ॥ नपतंतिमहावृक्षाःस्थलानप्रद्रवंतिच ॥ तच्छ्रुत्वापद्मजःप्राहसमीपस्थमहेश्व

·पुण्मा०
॥१२॥
अ०
८
रम् ॥ २२ ॥ धूर्जटेत्वंमुनिंगत्वाशीघ्रनृत्यातनिवारय ॥ ततोब्राह्मणरूपेणतंगत्वापाहशंकरः ॥ २३॥
भोभोतापसकिनृत्यत्वंकरोषिविगर्हितम् ॥ तपःक्षयकरंतस्मात्परित्यज्यसुदूरतः ॥ २४ ॥ ब्राह्मणोयो
त्रलास्येनतेनकृत्वासजीवती ॥ निरयंयात्यऽसंदेहब्रह्मकर्मविगर्हितः॥ २५॥ ॥ मंकणकउवाच ॥
किंनपश्यसिविप्रेद्रकराच्छाकरसोद्भवः ॥ तपसोहिप्रभावेननिष्क्रांतःसिद्धलक्षणः ॥ २६ ॥ नाहंरागा
नचोन्मादानवृत्यर्थंद्विजोत्तम ॥ नचलोमेनतपसोनाशोयेनप्रजायते ॥ २७॥ योनृत्यतिमुदाविप्रो
भत्त्याचपरयायुतः ॥ तस्यावलोकनान्मुच्येब्रह्मापिचनसंशयः ॥ २८ ॥ तच्छ्रुत्वाशंकरस्तूर्णपश्य
तस्तस्यतन्मुनेः ॥ तर्जन्याताडयामासस्वांगुष्ठप्रहसन्निव ॥ २९ ॥ ततोभस्मविनिष्क्रांतंप्रभूतंहि
मपांडुरम् ॥ येनतद्भूतलंकृत्स्नंतत्क्षणात्पांडुरंकते ॥३०॥ ततःप्रोवाचतंविप्रःपश्यमेभस्मनिर्गतम्
॥ अंगुष्ठाग्राननृत्यामितथाप्यहपृषीश्वर ॥ ३१ ॥ एतत्प्रमाणस्त्वंविप्रस्वल्पेशाकरसेपिच ॥ प्रनृत्य
सिविनिष्क्रांतेतनतत्तवयुज्यते ॥ ३२ ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ तंदृष्ट्वामहदाश्चर्यसमुनिर्विस्मया
न्वितः ॥ चिंतयित्वाथसुचिरंज्ञात्वातंवृषभध्वजम् ॥ ३३ ॥ ततःप्रोवाचसाष्टांगंप्रणिपत्यकृतांजलिः॥
कृत्यदेवत्रिनेत्रैतन्नान्यस्यास्तिजगत्रये ॥ शक्तिरेषाकराग्रस्यभस्माकर्षतियःप्रभुः ॥३४॥ ॥श्री
॥१२॥

·रुद्रउवाच ॥ ॥ ज्ञातोस्म्यऽहंत्वयाविप्रनान्योमवित्तिकश्चन ॥ तस्माद्रागात्मकंनृत्यंतपोविघ्नकरत्य ज ॥ ३५ ॥ एतदर्थमहंप्राप्तोज्ञात्वात्वांनृत्यतत्परम् ॥ वरंवरयभद्रतेनवृथादर्शनमम ॥ ३६॥ |मंकणउवाच ॥ ॥ एषएववरोस्माकंयत्रदृष्टोमहेश्वरः ॥ योगिभिर्ध्याननिरतैर्नदृश्यसिहिकर्हि चित् ॥ ॥ ३७ ॥ स्वमेपितवदेवेशदर्शनंदुर्लभंनृणाम् ॥ दृष्ट्वापिचमहायज्ञैःसर्वसंपूर्णदक्षिणैः ॥ ३८ ॥ श्रीमहादेवउवाच ॥ ॥ तथापियाचमानायमत्तोमुनिवरोत्तम । वरोभिवांच्छितोस्माकंदर्शनंसफलंकुरु ॥ ३९॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ अवश्यंयदिदेयोमेवरोदेववरस्त्वया ॥ तदेतज्जायतांकृत्स्नंयस्त्वांवक्ष्या म्यहविभो ॥ ४० ॥ कार्तिक्यांशुक्लपक्षेतुकार्तिकेमासियोनरः ॥ प्राचीक्षेत्रसमागत्यस्नात्वासंतपयेत्यितृ म् ॥४१॥ तस्यस्यात्वत्प्रसादेनसर्वपातकसंक्षयः ॥ त्वयाचसर्वदास्थेयमत्रवसुरसत्तम ॥४२॥ तथामे तपसोनाशोनवृथास्यात्सुरेश्वर ॥ श्रीमहादेवउवाच ॥ संप्राप्तेदिवसेविप्रदादशीसंज्ञिकेधुवम् ॥ शुक्लका तिकमासस्यस्थितिमैत्रभविष्यति ॥४३॥ नचतेतपसोहानिर्नृत्यादस्माद्भविष्यति ॥ येत्रस्नानकरिष्यं तिप्राच्यांमेश्रद्धयान्विताः ॥४४॥ द्वादश्यांकार्तिकेमासेशुक्लपक्षेद्विजोत्तम ॥ सप्तजन्मकृतंपापंतेषांया स्यतिसंक्षयम् ॥ ४६॥ स्वल्पमात्रमपिस्वर्णयत्रदास्यंतिमानवाः ॥ स्वर्णयज्ञस्यमेधस्यफलंप्राप्स्यंतिते

·अ०
पु०मा०
॥१३॥
द्विज ॥४६॥ भोजनंयत्रदास्यतिवस्त्रंश्रद्धासमन्वितम् ॥ रोमसंख्यानितेस्वर्गेविशिष्यंतियुगानिच ॥
॥४७॥ तस्मावत्रान्नदानंचदेयंरोप्यंचकांचनम् ॥ स्वल्पदानमपिप्राहमहाफलप्रदंद्विज ॥४८॥ करि
ष्यंतिद्विजोभक्त्यायश्चाशतरुद्रियम् ॥ समुक्तै सकलै पापैर्निर्मल स्यात्तुतत्क्षणात् ॥४९॥ गायत्रींश
तमेकाम्योयोत्रस्नात्वाजपिष्यति ॥ जन्ममृत्युजरामुक्त सशिवप्रतियास्यति ॥५०॥ प्राचीसरस्वतीतीरे
यप्राणान्सत्यजिष्यति ॥ सोपिआत्महतात्पापात्सम्यग्मुक्तिमवामुयात् ॥५१॥ अपिकीटपतंगायेपश
व-पक्षिणोमृगाः ॥ तेप्यत्रमृत्युमापन्नाःप्रयास्यंतिपरांगतिम् ॥५२॥ धर्मार्तावापिपासार्ताप्राचीयेसलि
लेचये ॥ स्नापयिष्यतितेप्यस्मिन्प्रयांतिपरमांगतिम् ॥५३॥सूतउवाच ॥ एवमुत्त्कासभगवांस्तत्रचा
दर्शनंगतः ॥ सोपिमंकणकोनृत्यंत्यक्त्वातेपेमहत्तमः ॥५४॥ तपस्तत्रतपस्तत्वाकिंचित्कालंसमाहि
ताः॥ तेनैवापिशरीरेणशिवसायुज्यतांगतः॥१६॥ वरदेशांतरस्थोपियस्तदाश्रमिणंमृडम् ॥ स्नात्वा
पश्येत्स्पृशेद्वापिसद्योमुच्येत्तदंगजात् ॥६६॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येप्राचीमहिमावर्णनंनामाऽ
ष्टमोऽध्यायः ॥ ८॥
॥७॥
॥७॥
॥७॥
॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवमंकणकेनृत्यातनिहत्तेतदनंतरम् ॥ यज्ञःपैतामहोदिजगामेष्टप्रदोनृणाम् ॥
॥१३॥

·RSS
॥ १ ॥ बव्हाश्चर्यसमोपेतोबहुदानसमन्वितःतत्रैकेनद्विजेंद्रेणवर्तमानेनयौवने ॥ बटुनायटतंकमतच्छ्र
णुध्वंद्विजोत्तमाः ॥ २ ॥ जलसप्र्यसमादायज्येष्ठकुंडाद्भयानकम् ॥ सिचिक्षेपसदेतत्रबहूनांब्राह्मणां
तिके ॥ ३ ॥ ततःसडिंडिभस्तूर्णंभ्रममाणइतस्ततः ॥ त्रासयामासविप्रास्तान्संसक्तांयज्ञकर्मणि ॥ ४ ॥
अथहोटस्थितंप्रेक्ष्यदीर्घसत्रसमुद्भवे ॥ ससौवेष्टयामासतस्यागात्रंसमंततः ॥ ५॥ नचचालस्यवस्था
नात्प्रायश्चित्तविभीषया ॥ प्रोचुस्तेसततंसत्रंभयेनन्यस्रलोचनाः ॥ ६॥ हाहाकारोमहान्यज्ञेएतस्मिन्नं
तरेद्विजाः ॥ तस्मात्सदसिविप्राणांविषमाहिप्रशंकया ॥ ७॥ तस्यपुत्रोविनीतात्मामित्रावरुणकमणि ।।
संस्थितस्तेनसंदृष्टःपितासतिवेष्टितः ॥ ८॥ ज्ञात्वातच्चेष्टितंतस्यबटोःसर्पप्रतिद्विजाः॥ सशापक्रोधसं
युक्तस्ततस्तंपुरतस्थितम् ॥९॥ यस्मात्पापत्वयासर्पःक्षिप्त सदसिदुर्मते ॥ तस्माद्भवद्रुतंसोममवा
क्यादनंतरम् ॥ १०॥ ॥ बटुकउवाच ॥ ॥ हास्येनजलसर्पोयमयामुक्तोत्रलीलया ॥ नतेतातंसमु
दिश्यतत्किमांशपसिद्विज ॥११॥ एतस्मिन्नंतरेतस्यगात्रंमुक्कासपन्नगः ॥ जगामान्यत्रतस्यापिसंत्रा
सन्समपद्यत ॥ १२॥ सोपिसर्पत्वमापेदेसनातनसुतोबटुः ॥ दुःखशोकसमायुक्तोब्राह्मणैःपरिवारितः
॥ १३॥ अथमत्वाभृगोःपार्श्वबाष्पाकुलितलोचनः ॥ प्रोवाचगद्गदवाक्यंप्रणिपातपुरःसरम् ॥ १४ ॥

·अ० पु० मा० सनातनसुतश्चास्मिपौत्रश्चपरमेष्टिनः ॥ शप्तस्तवसुतेनाथच्यवनेनमहात्मना ॥ १५॥ निर्दोषोब्राह्मण ॥१४॥ श्रेष्ठतस्माच्छापात्प्ररक्षताम् ॥ तछ्रुत्वावचनंप्राहपाविष्टाभृगुःस्वयम् ॥ १६ ॥ अयुक्तविहितंवत्सय च्छप्तोयंत्वयाद्विजः ॥ नमांघर्षयितुंशक्तोविषाब्योपिभुजंगमः ॥ १७॥ किंपुनर्जलसोयंनिर्विषोरज्जु सन्निभः ॥ नमामुद्दिश्यमुक्तोयंसर्पस्तेनदिजन्मना ॥ शापमोक्षंकुरुष्वास्यतस्माच्छीघ्रंद्विजन्मनः ॥ ॥ १८॥ ॥च्यवनउवाच ॥ ॥ यदित्यजतिमर्यादामब्धिशैत्यंबजेद्रविः ।। उष्णत्वंचक्षपानाथतन्मे स्यादनृतंवचः ॥ १९॥ तत्वानिश्चयंतस्यस्वयमेवपितामहः ।। तत्रायातःस्थितोयत्रसपौत्रःसर्परूप धक् ॥ २० ॥ प्रोवाचनविषाँदस्तेपुत्रकार्य कथंचन ॥ यत्सर्पत्वमनुप्राप्तःशृणुयावद्वचोमम ॥२१॥ पुरासंस्रष्ठुकामोहेनागानांनवमंकुलम् ।। तद्भविष्यतितेपश्चात्समर्यादंधरातले ॥ २२ ।। मंत्रौषधियुतान पुंसांनपीडामाचरिष्यास ॥ संप्राप्स्यसिपरांपूजांसमस्तेजगतीतले ॥ २३ ॥ अस्त्यत्रमुमुचंतोयं यज्ञपर्वतरोधसि ॥ मयाचमनयोग्यंतत्स्वयमेवविनिर्गतम् ॥२४॥ तत्रस्थस्यतपस्थस्यनागकर्कोट कोनिजाम् ॥ तवदास्यतिसत्कन्यांततःसृष्टिर्भविष्यति ।। २६॥ नवमस्यकुलस्यात्रसमर्यादस्यभूतले ॥ श्रावणेकष्णपक्षेतुसंप्राप्तेपंचमीदिने ॥ २६ ॥ संप्राप्स्यसिपरांपूजांघरण्यांतवतत्कुलम् ॥ अयप्रभृतित ॥१४॥ २ ·कुंडंनागतीर्थमितिश्रुतं ॥२७॥ ख्यातियास्यतिभूपृष्ठेसर्वपातकनाशनम् ॥ येत्रस्नानंकरिष्यंतिसं प्राप्तेपंचमीदिने ॥ २८ ॥ पूजयिष्यंतियेपश्चात्तेलभिष्यंतिवांछितम् ॥ पुत्रकामाचयानारीपंचम्या भास्करोदये ॥२९॥ करिष्यतितथास्नानंफलहस्तासुभक्तितः ॥ साप्राप्स्यतिवरंपुत्रंवंशद्धिकरंसम म् ॥ ३० ॥ ॥ सूतउवाच ।। ॥ एवंप्रवदतस्तस्यब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः ॥ अन्येनागा:समाया तास्तत्रयज्ञेनिमंत्रिताः ॥३१॥ वासुकिस्तक्षकश्चैवपुंडरीकाकशोदरः ॥ कंबलाश्वतरोनागौशेषःस्ता क्षकएवच ॥३२॥ तेसर्वेप्रणिपत्योःप्रोचुर्दैवंपितामहम् ॥ तवादेशाद्वयंप्राप्तायक्षेत्रप्रपितामह ॥ ॥ ३३ ॥ पातालाद्वायुनाहूताःसर्वएवनिमंत्रिताः ॥ त्वत्सहायार्थमादेशंदीयतान:पितामह ॥ येनकुर्मों वयंशीघ्रभृत्यत्वंतेसमाश्रिताः ॥३४॥ ॥पितामहउवाच॥ ॥ साहायमेतदस्माकंभवदीयमहोर गाः ॥ गतास्तेनवशंशीघ्रनागराजस्यपर्वते ॥ ३६॥ नामतीर्थततस्थेयंसवैर्यत्नसमाश्रितैः ॥ यकस्मि न्ममयज्ञेत्रदुष्टभावंसमाश्रितः ॥ ३६॥ समागच्छतिविघ्रायभक्षणीयःससत्वरम् ॥ राक्षसोवापिशाचो वाभूतोवामानुषोपिवा ॥ ३७॥ एतद्वैठतमन्नागाममयज्ञस्यरक्षणम् ॥ कृतेस्मिन्नथयूयंवैश्रावणेनागस तमाः ॥ ३८॥ पंचम्यांकृष्णपक्षस्यतत्रपूजामवाप्स्यथ ।। येयंतिमहाभागावाल्मीकंभवतानराः॥

·बु०मा०
अग
१०
श्रावणेछष्णपंचम्यांतेषुयुष्मद्भयनहि ॥ ३९ ॥ ॥ सूतउवाच॥ ॥ बाढमित्येवतेप्रोचनमस्कृत्यपि
तामहम् ॥ सनातनसुतोपेतानागास्तीर्थययुस्ततः ॥४०॥ ततःप्रभृतितत्तीर्थनामतीर्थमितिस्मृत
म् ॥ सर्वकामप्रदभत्त्यानराणांस्नानकारिणाम् ॥ ४५ ॥ यस्तत्रकुरुतेस्नानंसकृच्छ्रद्धासमन्वितः ॥
तत्रयच्छतिमिष्टान्नंदिजानांसज्जनःसह ॥ ४२ ॥ पूजयित्वासनागेंद्रानसनातनपुरःसरान् ॥ सप्तजन्मां
तरंयावत्तावत्स्थानमवाप्नुयात् ॥ १३ ॥ भूतप्रेतपिशाचानांडाकिनीनांविशेषतः ॥ नच्छिद्नचरोगा
स्युर्व्याधिर्नचरिपोर्भयम् ॥ ४४ ॥ यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्यावाच्यमानंद्विजोत्तमैः ॥ सोपिसंवत्सरंयावत्प
नगैर्नचदंश्यते ॥ ४५ ॥ सर्पदष्टस्ययश्चैतत्पुरतःपठतेद्विजः ॥ नागतीर्थस्यमाहात्म्यंकालदष्टोपिजीव
ति ॥ ४६॥ पुस्तकेलिखितंयत्रगानतीर्थसमुद्भवम् ॥ माहात्म्यंतिष्ठतेयत्रसर्पस्तवनतिष्ठति ॥४७॥
इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येनागतीर्थमहिमावर्णनंनामनवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥
॥ ७॥
॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवंसदिवसोविप्राद्वितीयोमखसंभवः ॥ अतिक्रांतोद्विजेंद्राणांसक्तानांयज्ञकर्म
णि ॥ १॥ तृतीयेथदिनेप्राप्तेत्रयोदश्यांद्विजोत्तमाः ॥ प्रातःस्नानसमासाद्यसवैतेज्येष्ठपुष्करे ॥२॥
ततःमोचुःसमागत्यदीक्षितंप्रपितामहम् ॥ अवारण्येत्रयोदश्यांकितीर्थबहुपुण्यदम् ॥ ३॥ मध्यान्ह
॥१५॥

·सेवनंयत्रवयंकुर्मःपितामह ।। ब्राह्मणानामिदवाक्यंश्रुत्वातानाहपद्मजः ॥ ४॥ ॥ ब्रह्मोवाच ॥ अत्रास्तिपश्चिमभागेखर्जूरीवनमध्यगः ।। संगमःसर्वपापघ्नःप्राचीनंदासरस्वती ॥५॥ यस्तत्रकार्तिकेशु त्रयोदश्यांसमाहितः ॥ स्नानमाचरतेमर्त्य सगच्छतिपरांगतिम् ॥ ६॥ यस्तरकुरुतेश्राद्धंतस्मिन्नह निमानवः ।। कुलानितारयेत्सप्तसोतीतान्यात्मनासह ॥७॥ धेरॉयच्छतिविप्राययस्तुतरसमाहितः ॥ सर्वोपस्करसंयुक्तांनसभूयोत्रजायते ॥ ८॥ तत्रधेनुर्विशेषेणदातव्याद्विजसत्तमाः ॥ धेनुरूपायतोनंदान दीत्वंसमुपागता ।। ९ ।। यावंतिधेनुरोमाणितावंतःपुरुषानिजान ॥ तारयेत्पुरुषस्तत्रभविष्यान्विगतान पि ॥ १० ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ तच्छुत्वावचनंतस्यब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः ॥ प्रहृष्टमनसःसर्वेगता नंदांसरस्वतीम् ॥ ११ ॥ तत्रस्नात्वापिन्सर्वान्संतर्यविधिपूर्वकान् ॥ जलशायिनमालोक्ययज्ञवाट पुनर्गताः ॥ १२ ॥ चक्रुश्चयज्ञकर्माणिकमेणतदनंतरम् ॥ वेदोक्तेनविधानेनप्रीणनायदिवौकसाम् ।। ॥ १३॥ वपनंश्मश्रुकेशानांनकर्तव्यंद्विजोत्तमाः ॥ पुष्करेमनुजैर्यस्मात्तत्रनित्यंविधेर्मखम् ॥ १४ ॥ विष्णुब्रह्मादिदेवानांप्रसादाश्चपदेपदे । लिंगानिचद्विजश्रेष्ठाअवच्छन्नानिपुष्करे ॥ १५ ॥ योजनाभ्यं तरेतस्मादपनंगूप्यरेतसी ॥ मलानिजनितान्यत्रकार्याणिचमहात्मभिः ॥ १६ ॥ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणे

·पु०मा०
॥१६॥
अ०
पुष्करमाहात्स्येनंदासरस्वतीस्तवोनामदशमोऽध्यायः ॥ १० ॥ ॥ ७॥
॥ ७॥
॥ ऋषयऊचुः॥ ॥ सूतपुत्रत्वयाप्रोक्तायेयंनंदासरस्वती ॥ धेनुरूपानदीभूतातत्कथंसापुराभव
त् ॥ १॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ एतांवःकथयिष्यामिकथांपातकनाशिनीम् ॥ श्रवणादपिविरेंद्र
नंदानदिसमुद्भवा ॥२॥ आसीत्प्रभंजनोनामराजापरमधार्मिकः ॥ ब्रह्मण्यश्वशरण्यश्चदेवाद्विजपरायणः
॥३॥ नदुर्भिक्षेनदारियंनव्याधिर्दुःखवेदना ॥ परःपराभवोनैवतस्मिनशासतिमेदिनम् ि॥ ४॥ कदा
चिन्मृगयांगतुंक्षात्रधर्मसमाश्रितः॥ खर्जुरीवनमासाद्यपरिवभ्रामचापधृक् ॥ ९॥ अथदूरात्समालोक्य
मृगीबालकवत्सकाम् ॥ स्तनशिशो प्रयच्छंतीविश्वस्तामकुतोभयाम् ॥६॥ सातेननिहतादूरातशरे
णानतपर्वणा ॥ आकर्णपूरितेनाशुविशिखेनोदरांतिके ॥ ७॥ सोपिबाणोमृगीभित्वाप्रविवेशधरातले ॥
टंकारंसुमहत्कुर्वन्वल्मीकमिवपन्नगः ॥ ८॥ अथात्मानंहतंमत्वारुधिराक्ताचसामृगी ॥ दिशोविलोकया
मासखर्जूरीवनसंश्रिता ॥९॥ पुरुषंचापपाणिंचतेजसासर्वतोवृतम् ॥ घातकंतविदित्वाथप्राणै कंठगतै
रापि ॥ १० ॥ साप्रोवाचमृगीतत्रवाणीगद्दयागिरा ॥ ॥ मृग्युवाच ॥ ॥ किमिदंपातकंपापत्वया
कृतंकुबुद्धिना ॥ ११ ॥ याहतास्मिविश्वस्ताबालपुत्रामहेषुणा ॥ नाहंशोचामिचात्मानंयत्पंचत्वमुप
॥१६॥

·स्थिता ॥ १२ ॥ तंपुत्रंशोचयाम्येनंक्षीरपानंप्रजीवनम् ॥ नाद्यापिणमन्नातिबालकोयंममोद्भवः ।। ॥ १३॥ तस्मादस्यापितेपापंभविष्यतिमयासह ॥ तस्मात्त्वयाकृतंह्येतदुभाभ्यांवधमेवच ॥ १४ ॥ तस्मादनवनव्याघ्ररूपस्त्वंहिभविष्यसि ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ तच्छ्रुत्वातुमहाशापंसराजाव्याकु लेंद्रियः ॥१५ ।। प्रोवाचतांमृगींगत्वाचापंक्षित्वाधरातले । स्वधर्मवर्तमानमांदोषहीनंवनेचरी ॥१६॥ कस्माच्छापासिकिंपापात्नबिभेषिकथंचन ॥ आखेटकविनोदायमृगाःसृष्टाःस्वयंभुवा ॥ १७ ॥ पशव श्चापियज्ञार्थं श्रुतिरेषापुरातनी ॥ १८॥ अहंप्रभंजनोराजासूर्यवंशसमुद्भवः ॥ तस्माद्रक्षस्वपापान्मां प्रमाणंयदितेमृगि ॥ १९ ॥ ॥ मृग्युवाच ॥ ॥ सत्यमेतत्त्वयाप्रोक्तंमृगान्मृष्टा स्वयंभुवा ॥ क्ष त्रियाणांवधायपरितोषविधिःस्मृतः ॥ २० ॥ शयानंव्याधिनाग्रस्तंतृषार्तजलसंश्रितम् ॥ स्तनपा नपरंचैवमैथुनासक्तचेतसम् ॥ २१ ॥ हत्वामृगंभवेत्पापीक्षत्रियोनात्रसंशयः ॥ तस्मात्वंकाननेचात्रव्या घोरोद्रोभविष्यसि ॥२२॥ अन्यायेनहतापापयदहक्षत्रियाधम॥ राजोवाच ॥ ॥ यद्येवंकुरुमेंभूयःशापः स्यांतोमहामगि ॥ अन्यायिनोपिपापस्यप्रणामस्तेकतोमया ॥ २३॥ ॥ मृग्युवाच ॥ ॥ यदाप श्यसिराजेंद्रकाननेत्रसमागताम् ॥ भ्रमंतीनंदिनीधेनुंगोरूपस्यपुरःसराम् ॥ २४ ॥ तयासहसमासाद्यसं रेड

·अ०
पुमा
॥१७॥
वादधर्मसूचकम् ॥ संप्राप्स्यसिततोमुक्तिंव्याघ्रत्वान्नात्रसंशयः॥ २५ ॥ ॥ सूत उवाच ॥ ॥ एव
मुक्त्वामृगीप्राणानतत्याजसाद्विजोत्तमाः ॥ तत्क्षणात्सोपिराजेंद्रोव्याघ्रत्वंसमपद्यत ॥ २६ ॥ जघान
चमृगान्यन्यानशबरांश्चविशेषतः ॥ तथाग्राम्यानपिपशून्दृष्टिगोचरमागतान् ॥ २७ ॥ जगामसुमह
कालःसंख्ययापरिवजितः ॥ कस्यचित्वथकालस्यवनेतस्मिन्समागतम् ॥ २८ ॥ गोपंगोपिजनाकीर्ण
गोकुलंगोगणाकुलं ॥ नानावर्णकसंघातैधावमानैरितस्ततः ॥ २९ ॥ शोभनंगोपगोपीनांगीतनृत्यैःसमं
ततः ॥ अथवासितमात्रेतुगोकुलेतत्रकानने ॥ ३० ॥ गोठैदानिदिशोभेजुःसत्वरंतृणवांच्या ।। गोज
स्याथचैकस्यमुख्यभूतातिसुंदरी ॥ ३१ ॥ घंटालंकृतकंठाचनंदिनीनामगौर्द्विजाः ॥ अच्छिन्नतणवां
छतीयूथंत्यक्त्वानिजंततः ॥ ३२ ॥ परिबभ्रामवेगेनखजूरिवनमध्यगा |॥ एतस्मिन्नंतरेदृष्टातेनव्याघेण
साद्विजाः ॥ ३३॥ क्षुत्क्षामनसुरौद्रेणानिजाश्रमस्थितेनच ।। तादृष्ट्वासहसाप्राप्तांप्रदृष्टेनांतरात्मना ॥
॥३४॥ पर्यधावत्सवेगेनपादमुद्यमदक्षिणम् ॥ सादृष्ट्वातमनुप्राप्तंमृत्योर्वक्रमिवापरम् ॥ ३५ ॥ संस्मा
रगोकुलेसंस्थंवत्सकंसुतवत्सला ॥ चकारविविधान्दीनान्प्रलापानदुःखसंयुतान् ॥ ३६ ।। बाष्पपूर्ण
क्षणादीनानिरुत्साहाचजीविते ॥ तांदृष्ट्वादुःखसंयुक्तांदीनांविलपतिमुहुः ।। ३७ ॥ प्रोवाचकोधसंयुक्तो
॥१७॥

·व्याघोरीद्धतरंवचः ॥ ॥ व्याघ्रउवाच ॥ ॥ किंवृथाकंदसोधेनोप्रलापैर्विविधैःकतैः ॥ ३८ ॥ सांप्रतं जीवितंनास्तिप्राप्तायास्तंममांतिकम् ॥ अघटप्तिकरिष्यामितवमांसैर्बुभुक्षितः ॥ ३९ ॥ पिपासांना शयिष्यामिरुधिरणात्मनस्तथा ॥ तस्मात्स्मराभीष्टंस्वंदेवतांहदिसंस्थिताम् ॥ ४० ॥ सुदृष्टंकुरुस त्यंचयावनप्रहरामिते ॥ ॥ धेनुरुवाच ॥ ॥ नाहंमृगेंद्रशोचामिजीवितंक्षणभंगुरम् ॥ आत्मीयगो कुलेबद्रंबालंशोचामिवत्सकम् ॥ ४१ ॥ क्षीराहारंलघुमार्गमक्षेपंतमुहुर्मुहुः ॥ तस्माद्यदिमहाभागममादे शंप्रयच्छसि ॥ ४२ ॥ तद्गत्वाथवजंशीघ्रपरिष्वज्यत्स्ववत्सकम् ॥ आघ्रायमूत्रिंदत्वाचशिक्षांस्वतनयं तथा ॥४३॥ आगच्छामिद्भुतंभूयस्तवपार्श्वगाधिप । ददामिभक्षणार्थतेततोनिजकलेवरम् ॥४४॥ अनेककर्मणाव्याघ्रविहितेनभवेन्मम ।। सुकृतार्थनसंदेहोमरणत्वत्प्रसादतः ॥ ४५ ॥ ॥ व्याघ्रउवाच।। कर्थतत्वगत्वापुनरेवममांतिकम् ॥ मरणाययतोनास्तिलोकेप्राणसमभयम ॥ ४६ ॥ तावदल्लभताया तिधनपत्नीसुतादिकम् ॥ यावत्प्राणभयंनस्यात्तत्प्राप्तिस्तुविषायते ॥ १७॥ ॥ धेनुरुवाच ॥ ॥ सत्यमेतन्महाभागनास्तिप्राणसमभयम् ॥ शपथैरागमिष्यामितस्मान्मुंचविभोद्यमाम् ॥४८॥ व्याघ्र उवाच ॥ ॥ कीदृशाःशपथाधेनोयैः कृत्वात्वंसमेष्यसि ॥ अत्रमेकौतुकंदरितस्माच्छीघ्रप्रकीर्तय ॥

·अ०
पु०मा
०॥४९॥ ॥ धेनुरुवाच ॥ ॥ यत्पापंब्रह्महत्यायांमाटपित्रोश्चबंधने ॥ तेनाहंव्याघ्रलिप्यामिनाग
॥१८॥
च्छामिपुनर्यदि ॥ ५० ॥ अग्निदायिनोयत्पापंयत्पापंगरदायिनाम् ॥ तेनादाव्या० ॥५१॥ यस्त्रीन्ह
लेबलीव न्युनक्तिक्षतधीपुमान् ॥ तेनपापेन० ॥६२ ।। पूर्णमास्याममावास्यांयस्यान्मैथुनभाक्न
रः ॥ तेनपापे० ॥५३॥ श्राद्धंकृत्वापुनर्भुक्त्वामैथुनयोधिसेवते ॥ तेनपापेन ॥ १४ ॥ स्वा
मिद्रोहेचयत्पापंयत्पापंवेदविक्रये ॥ तेनपापेन० ॥ ५५ ॥ विश्वासघातकानांचकृतघ्रानांचयद्भवेत् ॥
तेनपापेन०॥६६॥ गोविक्रयेचयत्पापंयत्पापंसोमविक्रये ॥ तेनपापेन० ॥ ७ ॥ कन्यायाविक्रये
पापंयत्पापंचौर्यकर्मणि ॥ तेनपापेन० ॥१८॥ भर्तरिजीवतियानावितोपासनतत्परा ॥ तेनपापेन
॥ १९ ॥ पशुपालनयुक्तास्यवैश्यस्यस्याद्धिपातकम् ॥ तेनपापेन ॥ ६० ॥ दौर्भाग्यवन्हिदग्धा
पियापतिद्वोष्टिकामिनी ॥ तेन० ॥६१ ॥ संध्योपासनहीनस्ययत्पापस्याद्विजन्मनः ॥ तस्यपा० ॥
॥ ६२ ॥ द्विजभक्तिविहीनस्ययद्वैशूद्रस्यपातकम् ॥ तेनपापेन० ॥ ६३॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥
एवंसशपथंश्रुत्वाधेनोर्व्याघ्रोद्विजोत्तमाः ॥ विस्मयेनसमायुक्तस्ततःप्रोवाचसादरम् ॥ ६४ ॥ यद्येवंत्र
जशीघ्रत्वंभूयस्त्वंनिजगोकुले ॥ पश्यपुत्रनिजंगत्वास्तनपानेनियोजय ॥६५॥ समागच्छपुनःशीघ्रंस
०
॥१८॥

·त्यंकृत्वापुरःसरम् ॥ मावेसियदिधेनोत्वंमूढोसौवंचितोमया ॥ ६६ ॥ मिथ्यावादेनरक्षित्वानिजान प्राणान्नखायुधात् ॥ सत्येनार्क प्रतपतिसत्येलोका प्रतिष्ठिताः ॥ ६७ ॥ सागरःसत्यमाश्रित्यमर्यादान व्यतिक्रमेत् ॥ अश्वमेधसहस्रंचसत्यंचतुलयातम् ॥ ६८ ॥ कौतुकात्सर्व देवैःप्राविशेषार्थमहात्मभिः।। ततोधिकत्वमापेदेसत्यमेकंसमाहितः ॥ ६९ ॥ अश्वमेधसहस्रस्यतस्मात्सत्यंनसंत्यजेत् ॥ ॥ सूतउ वाच ॥ ॥ तच्छ्रुत्वासातथैत्युक्त्वातमनुज्ञाप्यसत्वरम् ॥ ७० ॥ जगामवजमुद्दिश्यपुत्रदर्शनलालसा ॥ अथाकालेचसंप्राप्तांदृष्ट्वाश्रुकलिताननाम् ॥७१॥ लेलिहानांयुतांप्राहकिंचिक्षुब्धेनचेतसा||७||किंवात्वं चसमायातादिवाप्ययत्वरान्विता ॥ एकाकिनीपरित्यज्ययूथमश्रुकलानना ॥७३॥ ॥ धेनुरुवाच ॥ पिबवत्सस्तनंताववृत्तांतंयदिपृच्छसि ॥ अद्यैकंदिवसमाप्तस्तनंकस्तेप्रदास्यति ॥ ७४ ॥ अद्यार्ह मृगराजेनभ्रममाणावनांतरे ॥ संप्राप्ताक्षुत्परीतेनमुक्ताचशपथैः कृतैः॥ ७|| भूयस्तत्रैवयास्यामिसयत्रापि शिताशनः ॥ तिष्ठतेमार्गमाणोमांक्षुधाविष्ठोवनांतरे॥७६ ॥त्वयापिपुत्रनारण्येयूथंत्यक्त्वानिजंकचित् ॥ एकाकिनाटनीयंचजिव्हालौल्येनचेतसा ।। ७७॥ यानिकानिचदुःखानिदेहिनांव्यसनानिच ॥ तानिलो ल्याप्रजायंतेजिव्हेच्छाथविशेषतः ॥ ७८॥ यद्यहंणलौल्येननैकागच्छामिदूरतः॥ निजंयूथंपरित्य

·पु०मा०
॥१९॥
अ०
११
ज्यकिमापद्यमयंभवेत् ॥ ७९ ॥ जिव्हालौल्येप्रसक्तानांजलमध्यविनाशिनाम् ॥ मीनानामिवजंतूनाम
चिंत्योजायतेवधः ॥ ८० ॥ तस्मादूरतरंवत्सविषमत्वविशेषतः ॥ परित्याज्यंततोदूरात्प्राणत्यागेपिस
स्थिते ॥ ८१ ॥ सर्वोपींद्रियलौल्येनलोकोययातिसंक्षयम् ॥ तैर्जितैर्विजितंकृत्स्नलोकद्वयमपि
स्फुटम् ।। ८२॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ यद्येवंशपथैःप्राप्तासकाशान्मांसभोजनात् ॥ त्वंतिष्ठतदहंमा
तर्गमिष्यामितदंतिकम् ॥ ८३॥ समाभक्षतुक्षुत्क्षामस्तवस्थानेनखायुधः ॥ मातृभक्तिपराणांचयाग
तिःसाममैवतु ॥ ८४ ॥ कोर्थःपुत्रेणजातेनयःप्राप्तव्यसनानगुरुन् ॥ समुद्धरतिवैशक्त्यापरित्यज्यापिजी
वितम् ॥ ८९॥ नास्तिगंगासमंतीर्थनास्तिविष्णुसमःसुरः । नास्तिविद्यासमंदानंनास्तिमाटसमोगुरुः
॥ ८६ ।। त्वयाविरहितस्यापिमममृत्युरसंशयः ॥ स्तनपानविनामातःसंभविष्यंतिसांप्रतम् ॥ ८७ ॥
त्वमद्यदिनमामंबतत्रत्वंप्रेषयिष्यसि ॥ स्वयंतत्रगमिष्यामित्वयासहनसंशयः ॥ ८८ ॥ त्वयासहविनष्ट
स्यनशोच्यमरणंमम ॥ कीर्तिदंधर्मदंचैवत्वद्वियोगविनाशनम् ॥ ८९ ॥ ॥ धेनुरुवाच ॥ ॥ त्वमेक
स्तनुजोमांकुलतंतुनचापरः ॥ तवच्छेदेनवंशस्यच्छेदोभवतिपुत्रक ॥ ९० ॥ वंशच्छेदेनहानिःस्यात्
पिणांस्वर्गवासिनां ॥ अपिसत्कर्मकतॄणांतस्मान्मैवव्रजहिमाम् ॥ ९१ ॥ यदिमामन्यसेपुत्रगुरुत्वंकुरु
॥१९॥

·मेवच ॥ गृहतिष्ठस्वयंपुत्रकुरुद्धियशोचिताम् ॥ ९२ ।। ॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवमुक्त्वातुसावत्संमू धिंचाघ्रायभूरिंशः ॥ स्तनपानेसुसंयोज्यप्रस्थिताकाननंप्रति ॥९३॥ ततःसानंदिनीमार्गेगच्छमाना सुदुःखिता॥ देवतास्ताःसुतंमारक्षतुवनसस्थितम् ॥ ९४॥ यदास्याद्यौवनोपेतःपुत्रोमेसमदोद्धतः ॥ विचरिष्यत्यरण्येषुरक्ष्यःसर्वसुरैस्तुसः ॥ ९९ ॥ सत्यवाक्यंपुरस्कृत्ययेनसत्यनसत्वरम् ॥ अहंवजामितत्रै वयत्रव्याघ्रोभविष्यति ॥ ९६ ॥ तेनसत्येनपुत्रस्यममबालस्यगोकुले ॥ भवंतुश्वापदाःसर्वेसम्यापा नसंशयः ॥ ९७ ॥ एवंप्रलपमानासानंदिनीद्विजसत्तमाः॥ संप्राप्तागोकुलंयत्रभ्रममाणावनांतरे ॥ ९८ ॥ तत्रगत्वाथवृत्तांतकथावित्वातुकृत्स्नतः॥ आत्मीयसखिसंघस्यततोभूयोभ्यभाषत ॥ ९९ ॥ हेचंपेसुप्रभे दामेवसुधारेघटप्रभे ॥ सुशोभेसुगतरक्तेयुक्तशृंगेस्तवोत्कटे ॥ १०० ॥ सर्वाभिःकरणीयमेवचःश्रुत्वाखि- लंततः॥ सखिभावंसमाश्रित्यस्नेहोस्तियदिमांप्रति ॥१॥ अनाथोवत्सकोयोमेबद्धस्तिष्ठतिगोकुले ॥ स्तनपानादिभिःकृत्यैःसर्वामिश्चिंत्यएवसः ॥ २ ॥ गच्छमानोन्ययूथेषुयुद्धचमानोवृषैःसह ॥ निवार्यः संप्रयत्नेनपरधेनुमापिवजन् ॥३॥ ॥ सख्युऊचुः ॥ ॥नतत्रयुज्यतेगंतुंतवनंदिनिपुत्रकम् ॥ अ तृणादंपरित्यज्यसमाश्रित्यकृतंवचः॥ ४॥ असत्यमपिसंश्रुत्यप्राणारक्ष्या प्रयत्नतः ॥ विवेकिभिर्यतः

·२
पु०मा०
॥२०॥
अ०
११
प्रोक्तंवाक्यमेतन्महर्षिभिः ॥ १०६ ॥ ननर्मयुक्तंवचनंहिनस्तिनस्त्रीषुराज्येन विवाहकाले ॥ प्राणात्यये
जीवितसंश्रयेत्रपंचानृतान्याहुरपातकानि ॥६॥ तस्मादागच्छगच्छामःस्ववजंसहितामम ॥ निजपु
समाश्रित्यपश्यसौख्यंतदुद्भवम् ॥७॥ ॥ नंदिन्युवाच ॥ ॥ यदेतदृषिभिःप्रोक्तमनृतंयावदेवहि ॥
प्राणात्ययेसमुत्पन्नेतत्रस्वार्थोपयुज्यते ॥ ८॥ अपिवर्षसयत्राणिप्रयुतान्यर्बुदानिच ॥ धृताःप्राणाः
पुनस्त्याज्यायतोनस्युस्थिराश्चते ॥ ९ ॥ जलबुबुदसंकाशेवियुच्चलतिचंचले ॥ चलेवजीवितेकस्मा
त्सत्यहीनाभवाम्यहम् ॥११० ॥ जातस्यहिध्रुवोमृत्युधुवंजन्ममृतस्यच ॥ तस्मादपरिहार्यर्थनास्मि
न्सत्यंत्यजाम्यहम् ॥ ११॥ ॥ सख्युवाच ॥ ॥ नंदिनीत्वंनमस्कार्यायवैधर्मधुरंधरा ॥ सत्यमार्ग
मसाश्रित्यकेवलंपरितप्यास ॥ १२॥ तस्मात्सत्यस्यमाहात्म्यंनतेपापंभविष्यति ॥ अनेनैवहिसत्येनद्र
क्ष्यसित्वंसुतंपुनः ॥ १३॥ एवमुक्त्वाथसाताभिर्गोभिगौनदिनीतथा ॥ एतान्सर्वाननुज्ञाप्यास्थिता
व्याघ्रमंतिकम् ॥ १४ ॥ व्याघ्रोपितांसमालोक्यसंप्राप्तांसत्यवादिनीम् ॥ पश्चात्तापसमायुक्तमात्मान
मपगईयत् ॥ ११॥ धिक्मांदुष्कृत्कर्माणंसदाप्राणिवधेरतम् ॥ अस्याःसत्यंसमालोक्ययज्जीवामित
दद्भतम् ॥१६॥ सहस्रंभरतेकश्चितशतमन्येदशापरे ॥ ममत्वकृतपुण्यस्यस्वादरंचापिदुर्भरम् ॥ १७॥
॥२०॥

·केचिदानायसंसृष्टाधन्याश्चतपसेपरे ॥ केवलंप्राणिनाशायप्रभुनाहंविनिर्मितः ॥ १८ ॥ अन्यज न्मकतैःपापरिमांयोनिसमाश्रितः ॥ नवेदायकृतिभूयाकांप्रयास्याम्यतःपरम् ॥ १९ ॥ तस्मा प्राणांत्स्यजिष्यामिछत्वाप्रायोपवेशनम् ॥ येनभूयोनगच्छामिकुयोनिपापगर्हिताम् ॥ २० ॥ अ हंप्रभंजनोनामराजासूर्यान्वयोद्भवः ॥ मृग्या शापेनसंप्राप्तोव्याघ्रयोनिमिमांतदा ॥ २१ ॥ त यामृग्याचमेदत्तंशापानुग्रहकारकम् ॥ नंदिन्यादर्शनाद्धेतोर्मुक्तपापोभविष्यसि ॥ २२ ॥ सेयंचा पिनसंदेहोनंदिनीसमुपस्थिता ॥ ममशापविनाशायस्मृतिमयेनसंस्मृता ॥ २३ ॥ एवंविचित्य मानस्यतस्यप्राप्ताचनंदिनी ॥ ध्यायमानाहरिचित्तेमोक्षमार्गप्रदायकम् ॥ २४ ॥ ततःप्रोवाचहष्टांगी तंव्याघ्रस्मितपूर्वकम् ॥ भीतिदमृदुभिर्वाक्यैःपुरस्तादुपविश्यच ॥ १२५ ॥ एषाहव्याघ्रसंप्राप्ताकृत्यं कृत्वापुरःसरम् ॥ तेप्रसादात्सुतंदृष्ट्वापरिलिह्यचमूनि ॥ २६ ॥ सखीनामर्पयित्वाचस्तनंदत्वायथेच्छ या ॥ शिक्षांचविविधांकृत्वातसत्यत्वमागता ॥ २७ ॥ अधुनास्वेच्छ्याप्तियथेच्छात्वंतथाकुरु ॥ रक्तेनचप्रभूतेनतर्पयंस्त्वंचपाक्षिणः ॥ २८ ॥ तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वाव्याघ्रःप्रोवाचसादरम् ॥ कृतांजलि पुटोमूत्वाप्रणिपत्यमुहुर्मुहुः ॥ २९ ॥ अहंप्रभंजनोनामराजासूर्यान्वयोद्भवः ॥ मृग्याशापेनसंप्राप्तःपाप 56565

·पु०मा०
॥२१॥
अ०
योनिमिमांशुभे ॥ ३० ॥ शापस्यास्यविनाशायतयाप्रोक्तंचमांप्रति ॥ याचमानस्यदीनस्यसांप्रतंवां
छितंशुभे ॥ ३१ ॥ यदावचनसंस्थस्यनंदिनीचनरोत्तम ॥ आगमिष्यतिराजेंद्रभ्रममाणायथेच्छया ॥
॥ ३२ ॥ तदातयाकृतालापोमुक्तलापोभविष्यसि ॥ संप्राप्स्यसिपरंश्रेयस्तयासर्वनसंशयः ॥ ३३ ॥
नूनसानंदिनीनामत्वंधेनुरसिशोभने ॥ शापांतोयेनमेजातःप्राप्तास्मृतिरनुत्तमा ॥ ३४॥ तस्माद्गच्छ
निजंभूयोगोकुलेपुत्रवल्लभे ॥ नास्तिसत्यवतालोककथंचिद्वचसनाद्यं ॥ ३५ ॥ धन्यतद्गाकुलभद्रगोपो
धन्यतमश्चयः ॥ यत्रत्वंसंस्थितानित्ययश्चत्वांपरिरक्षति ॥ ३६॥ एवंतुवदमानश्चत्यक्त्वाव्याघ्रतत
दा ॥ नृपरूपंसमासाद्यततःप्रोवाचतांतदा ॥ ३७॥ मयाकतंमहत्पापंव्याघ्ररूपेणशोभने ॥ निहताः
प्राणिनोनेकेविप्राःशूद्राश्चतुर्विधाः ॥ ३८ ॥ कालेननिहताभद्रेवंशोमेनिधनंगतः। अन्येचव्यत्ययेजाताः
पार्थिवाबलदार्पताः ॥ ३९ ॥ तस्माद्वदमहाभागेममधर्मस्यलक्षणम् ॥ येनमेजायतेशीघ्रसर्वपापस्य
संक्षयः ॥ १४० ॥ त्वंवेत्सिनिखिलंधर्मयदाज्ञानंपरिस्फुटम् ॥ पूतस्तेशपथैर्भद्रेधर्मद्वारेणयेकताः ॥
॥ ११ ॥ नंदिन्युवाच ॥ ॥ तपःकतेप्रशंसंतित्रेतायांयज्ञमेवच ॥ द्वापारेतीर्थयात्रांचदानमेकंकलौ
युगे ॥४२॥ सर्वेषामेवदानानामेतदानंप्रशस्यते सर्वेषामेवजंतूनामभयंयत्प्रदीयते ॥४३॥ अ
॥२१॥

·हिंसकानिचमूतानियोहिंसतिसनिर्दयः ॥ तिर्यक्योनिसमायातःसतैर्भूयोपिवध्यते ॥४४॥ तस्माद्यद भयंदानंदत्वासर्वेषुजंतुषु ॥ त्यक्त्वालोभादिकान्दोषान्विष्णुध्यानपरोभव ॥४५॥ संप्राप्स्यसिपरांसिद्धिं सत्यमेतन्मयोदितम् । ममापिचस्मृतिर्जातासांप्रतंनिजसत्तम ॥४६॥ शापदोषणसंप्राप्तागोजातिंचा प्यहंतथा ॥ अहंसरस्वतीनामनंदात्रैलोक्यविश्रुता ॥ ४७ ॥ विश्वामित्रस्यशापेनगवांयोनिसमाश्रि ता ॥ राजोवाच ॥ ॥कोपराधस्त्वयातस्यविहितोयेनशोभने ॥ तिर्यग्योनिमनुप्राप्तासर्वमेविस्तरा दद ॥ १८ ॥ ॥ धेनुरुवाच ॥ ॥ ममोपकंठमासाधकुरुक्षेत्रेनरोत्तम ॥ वसिष्ठश्चाश्रमंचक्रेविश्वामि त्रश्चसन्मुनिः ॥ १९॥ ताभ्यांपरस्परंस्पर्धामहतीतपसःकता ॥ यस्या कृतेमहढेरंप्राणांतिकमुपस्थि तम् ॥ १५० ॥ ततःप्रोवाचमांकुद्धोविश्वामित्रोमहातपाः ॥ वसिष्ठंजलवेगेनस्नातुकाममिहान य ॥६१ ॥ येनत्वं विकलंतंचम्रोतरुभयपूरित ॥ घातयित्वामहावेगेस्वमाश्रममुपागतं ॥ १२ ॥ अथोक्त समयाभूयोनाहंद्विजवधोद्यमम् ॥ करिष्यामिमुनिश्रेष्ठःसोपिविप्रोदुरत्यय ॥ १३ ॥ ततक्रुद्ध नचोक्तास्मिनकृतंयन्मयोदितम् ॥ त्वयातत्याप्यमद्वाक्यात्तिर्यग्योनिविर्हिताम् ॥ ५४॥ तंशापंचसमा साधमयासंप्रार्थितोमुनिः ॥ शापातायमुनिश्रेष्ठोनप्रसादमथागतम् ॥ ५५॥ ततोहंदुःखिताप्राप्तायत्रदे ·पु०मा० ॥२२॥ अ० वपितामहः ॥ पितामहेनराजेंद्रचाश्रुपूर्णाकुलेक्षणा ॥६६॥ कथितंशापवृत्तांतविश्वामित्रसमुद्भवम् ॥ श्रुत्वासर्वमशेषेणनिर्दोषत्वंतथात्मनः॥१७॥ तथाहतेनचोक्तास्मिमादुःखंकुरुपुत्रिके। नतत्प्रशस्यतेक कथंचिदाक्यमन्यथा ॥१८॥ तस्मादोरूपमासायकिंचित्कालंधरातले ॥ त्वंतिष्ठशापविलयंयतःस hषयोनिषु ॥ १९॥ पूजनीयास्तिगौर्यस्मातपितृदेवहविःप्रदा ॥ अस्तिमेदयिततीर्थपुष्करनामभूत ले । ६० ॥ तस्यास्तवसमावासस्तत्रभद्रेभविष्यति ॥ यदाप्रभंजनोराजाव्याघ्रत्वंसमुपागतः॥६१ ॥ करिष्यतित्वयासाद्धसंवादंधर्मसंभवम् ॥ तदातवतथातस्यद्वयोःशापस्यसंक्षयः ॥ ६२॥ भविष्यतिनसं देहःसत्यमेतन्योदितम् ॥ ततःपरंमहाभागेतत्रत्वमपराङ्मुखी ॥ ६३ ॥ गमिष्यसिविनाशायसर्वपापस्य देहिनाम् ॥ प्राचीसरस्वतीतत्रतेकरिष्यतिसंगमम् ॥ ६४ ॥ तीर्थाशेषसमोपेताविशेषात्पावनायच ॥ य स्तत्रसंगमेपुण्येत्रयोदश्यांसमाहितः ॥६५॥ करिष्यतिनर स्नानंसयातिपरमांगतिम् ॥ पिपिंडप दानंयस्तेकरिष्यतिसंगमे ॥ संप्राप्स्यतिफलंसर्वपितृमेधसमुद्भवम् ॥ ६६ ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवं सावदमानापिसलिलत्वमुपागता ॥ नंदिनीसापिगौर्जातामत्स्यकच्छपसंकुला ॥ ६७ ॥ सोपिराजास माकर्ण्यदृष्याचाद्भुतमुत्तमम् ॥ तस्यास्तंसंगमंप्राप्यसरस्वत्यास्तुपुण्यदम् ॥ ६८ ॥ कृत्वाश्रमपदंपुण्यं २२ ॥२२॥ R ·तपस्तेपेपरंततः ॥ गतश्चपरमांसिद्धित्रिदशैरपिदुर्लभा ॥६९ ॥ सस्वल्पेनापिकालेनजरामरणवर्जित म् ॥ एवंसानंदिनीनाम्नानंदालोकेप्रकीर्तिता ॥ ७०॥ यस्यासंदर्शनेनापिनरःपापात्प्रमुच्यते ॥ एतद्धः सर्वमाख्यातनंदामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ७१ ॥ यच्छ्रुत्वापिनरःपापात्मुच्यतेदिनसंभवात् ॥ १७२ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येनंदिनीवृत्तकथनंनामएकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥ ॥ ७ ॥ ।। सूतउवाच ॥ ॥ चतुर्थेदिवसेविप्रास्तेप्रोक्ताब्रह्मणास्वयम् ॥ मध्यान्हसेवनंचाद्यचतुर्दश्यांसमाहि तैः ॥ १ ॥ अजोगंधपदेकार्यवचनान्ममसांप्रतम् ॥ कार्तिकस्यसितेपक्षेचतुर्दश्यांसमाहितैः ॥ २॥ स्नानकत्वाहदेपुण्येप्रपश्येद्योजगंधकम् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्त शिवलोकेमहीयते ॥ ३ ॥ यस्तत्रकुरुते श्राद्धंपितृश्रद्धासमन्चितः ॥ सतारयत्पितॄन्मोनरकादपिसत्वरम् ॥ ४ ॥ यस्तत्रकपिलान्दद्याद्राह्म णायजितात्मने ॥ सतारयेदतीतानांपुरुषाणांशतत्रयम् ॥ ६ ॥ तस्यैवपश्चिमेभागेतुंगशृंगसमाश्रित म् ॥ पर्वतस्यमहादेवस्वर्णचूलमितिश्रुतम् ॥६॥ यस्तंपश्यतितत्रैवस्नात्वापुण्यतमेहदे॥ नसप श्यतिमूयोपिगर्भवासंविगर्हितम् ॥ ७ ॥ यस्तत्रत्यजतेप्राणानभृगुपातेचमानवः || सपार्थिवींतत्य क्वानगन्यज्जन्मसमाप्नुयात् ॥ ८॥ तथातबास्यदेवस्यछागरूपस्यशूलिनः ॥ पदमुत्तरदिग्भागसर्व

·पु०मा०
॥२३॥
अ०
१३
पातकनाशनम् ॥ ९ ॥ यस्तुस्नात्वाशुचिर्भूत्वागंधपुष्पानुलेपनैः ॥ पूजयेत्फलवस्त्रैश्चनैवेद्यैधूपदीप
कैः ॥ १० ॥ सांछितानलमत्कामान्सदाजन्मनिजन्मान ॥ अवश्लोकाःपुरागीतास्तथादेवेनविष्णु
ना ॥ ११ ॥ स्नात्वातत्रहदेपुण्यदृष्टयामाहेश्वरंपदम् ॥ स्वर्णचूलंसमालोक्यकिंमत्य परितप्यते ॥
॥ १२॥ तस्माद्गच्छतविपेंद्रास्तत्रशीघ्रंसमाहिताः॥१३॥ स्नात्वादेवसमालोक्यपूजयित्वाचतत्पदम् ॥
अभ्येत्यचपुनःकर्मयाज्ञिकंकुरुताखिलाः॥१४॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ सत्यंतद्वचनंश्रुत्वासर्वतेद्विजसत्तमाः
॥ ज्येष्ठकुंडेपुरास्नात्वामातःसंप्रस्थितास्ततः ॥ १५ ॥ अजोगंधहदेस्नात्वाततोदृष्टेश्वरेश्वरम् ॥
अजोगंधंतदाप्रस्थंस्वर्णचूलंसुदुर्गमम् ॥ १६॥ पदमाहेश्वरंदृष्ट्वापूजयित्वाचभक्तितः ॥ सत्वरंपुष्क
रेप्राप्ताभूयोपिमखमंडपे ॥ १७॥ कृतकृत्या प्रदृष्टास्तेतेजसापरिवारिताः।। चक्रुस्तत्रक्रिया सर्वामखे
पैतामहेखिलाः ॥ १८ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येअजोगंधमाहात्म्यंनामद्वादशोऽध्यायः॥१२
॥ऋषियऊचुः॥ ॥ अजोगंधःकथदेवःसंजातःसमहेश्वरः ॥ कस्मिन्कालेपदंदत्तंतत्रतेनमहात्मना ।
॥ १ ॥ तथातत्रगिरेःशंगेसदेवःस्वर्णचूलिकः ॥ केनसंस्थापितःसर्वविस्तरात्सूतनोवद ॥२॥ ॥
सूतउवाच॥ ॥ प्रश्नभारोमहानेषभवद्भिःसमुदाहृतः ॥ तथापिकीर्तयिष्यामिनमस्कृत्यपिनाकिन
॥२३॥

·.. म् ॥३॥ आसीत्पूर्वमहारौद्रोबाष्कलिनामदानवः ॥ अजेयःसर्वदेवानांमानुषाणांविशेषतः ॥ ४॥ तेनतत्रतपस्तप्तंपुष्करोद्विजसत्तमाः ॥ यावद्वर्षसहस्राणिदशब्राह्मणसत्तमाः ॥ ६॥ षष्ठान्नकालभोजी चवत्सराणांमहासुरः ॥ सहस्राद्वतयंयावयायमानःपितामहम् ॥६॥ ततःशीर्णफलाहारस्तावत्का लंबभूवसः ॥ षष्ठकालाशनःसम्यक्श्रद्धापूतेनचेतसा ॥७॥ ततःशीर्णानिपत्राणिषष्ठेकालेसदानवः॥ भ क्षयामासहृष्टात्माब्रह्माराधनतत्परः ॥ ८ ॥ सहस्रंत्रितयंयावद्वर्षाणांद्विजसत्तमाः ॥ जलाहारोथसंवृ त्तोयावत्कालंसमाहितः ॥९॥ वायुभक्षस्ततोयज्ञेसेवयन्वन्हिपंचकम् ॥ ग्रीष्मेहेमंतकालेचसलिलंच दिवानिशम् ॥ १०॥ वर्षास्वाकाशशायीस्यात्त्यकासर्वपरिग्रहम् ॥ एवंवर्षसहस्रांतेदशमेद्विजसत्त माः ॥ ११ ॥ संप्राप्तेथगतस्तुष्टिंतस्यचैवपितामहः ॥ ततःप्रोवाचसंहृष्टतस्यसंदर्शनेस्थितः ॥ १२॥ ॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ बाष्कलेपरितुष्टोस्मिवरंवरयपुत्रक ॥ अवश्यंतेप्रदास्यामियद्यपिस्यात्सुदुर्लभम् ॥ ॥ १३॥ ॥ बाष्कलिरुवाच ॥ ॥ सर्वासांदेवयोनीनांमानुषाणांविशेषतः ॥ यथाभवाम्यवध्याईत थाकुरुपितामह ॥ १४ ॥ ॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ सर्वासांदेवयोनीनांअद्यप्रभृतिदानव ॥ मानुषाणांवि शेषेणत्वंचावध्योभविष्यसि ॥ १६॥ मत्प्रसादादसंदिग्धंसांप्रतंभुवनत्रये ॥ तस्मादेतत्तथेत्युक्त्वागृहंग ·the पु०मा० ॥२४॥ १४ त्वानिपुनः ॥ १६ ॥ कुरुराज्यमहाभागभुक्ष्वभोमान्मनोरमान् ॥ सतथेतिज्ञायप्रणिपत्यपितामहं ॥ १७॥ जगाममंदिरंहृष्टोनिजंब्राह्मणसत्तमाः ॥ वतंतेनगृहीतेनप्रतिष्ठेनगृहप्रति ॥ १८ ॥ मयापि तामहोनित्यंपुष्करारण्यवासिना ॥ दृष्ट्वाउत्संप्रभोक्तव्यंस्नात्वातत्रहदेशुभे ॥ १९ ॥ ततस्वहर्म्यमा साधवरम्प्राप्तापितामहात् ॥ योजातःकथयामाससुहृदांविस्तरेणसः ॥ २० ॥ ततस्तेदानवाहृष्टास्त मूचुर्दितिनंदनम् ॥ यद्येवंशत्रुनाशायकिन्नयत्नोविधीयते ॥ २१ ॥ वयंज्येष्ठायत श्रेष्ठा सर्वेषांचदिवौ कसां ॥ अद्यप्रभृतिग्रण्डीमोयज्ञभागान्धरातले ॥२२॥ ॥ मूतउवाच ॥ ॥सतथेतिप्रतिज्ञायबा कलिर्दानवोत्तमः ॥ बाढमितिवचम्प्रोक्ताचकारोद्यममुत्तम् ॥ २३ ॥ नाशायसर्वदेवानांप्रस्थितस्त्रिदि वंप्रति ॥ मैन्येनमहतायुक्तश्चतुरंगेणतत्क्षणात् ॥ २४ ॥ दूतंचप्रेषयामासशकायतदनंतरम् ॥ परांपु ष्टिंचसंप्राप्तादानवाबलवत्तराः ॥२९॥ त्रैलोक्येश्वर्यमासाद्यययुःसौख्यमनुत्तमम् ॥ २६ ॥ इतिश्रीप अपुराणेपुष्करमाहात्म्येदानवोत्पत्ति मत्रयोदशोऽध्यायः॥ १३॥ ॥७॥ ॥७॥ ।। सूतउवाच ॥ ॥ त्रैलोक्यपदवीप्राप्यबाष्कलिर्दानवोत्तमः ॥ चकारविधिवद्राज्यंनयधर्मपुर सरम् ॥ ॥ १ ॥ नित्यंचपुष्करंगत्वाप्रपश्यतिपितामहम् ॥ स्नात्वातत्र हदेपुण्येयत्रतप्तंपुरातपः ॥ २ ॥ त ||२४|| ·तोविमानमासाद्यप्रयातित्रिदशालयम् ॥ शक्रोपिशंकरंनित्यंआराधयतिभक्तितः ॥ ३ ॥ भृत्यवत्सर्व कत्यानिकुर्वन्सतपआश्रितः ॥ ततोवर्षसहस्रांतेविज्ञप्तस्तेनसत्वरम् ॥ ४ ॥ प्रस्तावंश्रुतमासाद्यस्तु वास्तोत्रैःपृथग्विधैः ।। त्वयानाथेनदेवेशराज्यंमेदानवैर्हतम् ॥ ५॥ यज्ञभागसमोपेतंविनिर्जित्यमहाह वे ॥ तस्मात्कुरुप्रसादमांतंसूदयदितेःसुतम् ॥ ६ ॥ त्वत्प्रसादात्पुनर्येनसंप्राप्स्यामित्रिविष्टपम् ॥ ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ अवध्यःसर्वदेवानांसकृत पद्मयोनिना ॥ ७ ॥ मानुषाणांचसर्वेषांशस्त्राणां चतथैवच ॥ तस्मात्तवरतेशक्रकत्वाअजमयंवपुः ॥ ८ ॥ तंहनिष्यामिदैत्येंद्रमास्तुतेमानसोज्वरः ॥ सनित्यंपुष्करेयातिविमानवरमाश्रितः ॥९॥ एकाकीदर्शनार्थायदेवस्यपरमेष्ठिनः ॥ तत्रैवचहनिष्या मिशृंगाग्राभ्यामसंशयम् ॥ १०॥ नान्यथातस्यनाशःस्यात्कथंचिदपिवासव ॥ एवमुक्त्वाततोदेवोवि धायाजमयंवपुः ॥ ११ ॥ कोपेनमहतायुक्त प्रस्थितःपुष्करंपति ।। सोपिदानवशार्दूल संप्राप्तस्तंहदं ततः ॥ १२ ॥ स्नानार्थपुरतोयावदजंपश्यतिदूरतः ॥ तंदृष्टवाचिंतयामासनेटक्योनोमवेदजः ॥ ॥१३॥ पर्वतादधिकोनूनंदेवः कश्चित्समागतः ॥ छागरूपसमालोक्यवधेयंनिशितैःशरैः ॥ १४ ॥ मामेमास्यकरिष्यामिततस्तृप्तिमहासुरः॥ ॥ मंत्रिणऊचुः॥॥ देवदानवमानांमवध्यस्त्वंपुराहतः ॥

·1L अ० पु०मा० ॥२॥ १४ ॥ १५ ॥बाह्मणाचतिरश्च्यानांतस्मान्माक्षिपसायकान ।। एवनूनंमहादेवोवासुदेवोथवाप्रभो ॥ १६ ॥ शक्रोवातवनाशायप्राप्तस्तद्गम्यतांग्रहम् ॥ १७॥ ॥वाष्कलिरुवाच ॥ ॥ नाहरिपुंसमालोक्यनि वामिकथंचन ॥ विशेषात्पुष्करारण्येपुण्येस्मिन्पापनाशने ॥ १८ ॥ यद्येषविबुधःकश्चिद्रूपेणानेनसंग तः॥ तन्मेपुण्योदयोजातोहन्म्येनंनिशितैःशरैः ॥ १९॥ निष्कंटकंकरिष्यामित्रैलोक्यंसचराचरम् हत्वाविष्णुचरुद्रंचशक्रंचतदनंतरम् ॥ २०॥ मयाशकःपुरात्यक्तोवध प्राप्तोविसंगरे ॥ घृणयाबांधवो ह्येषसापत्नोयंततोमम ॥२१॥ अथैवचअहंतावत्सवांछतिपुरंदरः ॥ तन्निर्देवंकरिष्यामिजनमद्यजम त्रये ॥ पितामहंपरित्यक्त्वासत्यमेतन्मयोदितम् ॥ २२॥ ॥ सूतउवाच॥ ॥ एवंप्रवदतस्तस्यदा नवस्यद्विजोत्तमाः ॥ उत्कूदनमजश्चकेमेमेप्रोक्त्वामुहुर्मुहुः ॥ २३ ॥ उत्लुत्योत्पतितोयत्रशिलापृष्ठेस छागलः ॥ पदानियत्रजातानितद्रूपाणिहतिच ॥ २४ ॥ दृश्यंतेद्यापिवित्रंद्रा प्रसिद्धानिजगत्रये ॥ यैदृष्टैरपिपापेनतत्क्षणान्मुच्यतेजनः ॥ २६॥ किंपुनःपूजितैःपुष्पैःश्रद्धापूतेनचेतसा ॥ तस्माद्दुष्कृति नस्थानात्सदेवश्छागरूपक ॥२६ ॥ तस्मिनशिलातलेमोभक्त्यास्तुवतितत्क्षणात् ॥ सनिरोगश्च सर्वेषांआत्महापरमेश्वरः ॥ २७ ॥ उत्कूदमानमालोक्यअजंबाष्कलिनातदा ॥ समारोप्यधनुश्चैवशरांश्चै ॥२९ ·वविषोपमान् ॥ २८ ॥ अजोपिसदृशंमन्यतथाहर्षसमन्वितः ॥ बाणाभावेततोदैत्याखड्गमादायचर्मच॥ ॥ २९॥ प्रययौसन्मुखस्तस्यतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रुवन् ।। तमायांतंसमुद्रिक्ष्यचर्मखड्गधरंतदा ॥ ३० वेगादभ्येत्यजग्राहशृंगाग्राभ्यामजस्तदा ॥ शृंगकोटिप्रहारेणक्षिप्तांगोरुधिरप्लुतः ॥ ३१ ॥ गतासुःपति तोभूमौछिन्नमूलइवद्रुमः ॥ तस्मिन्निपतितेभूमौगतास्तत्रैवमंत्रिणः ॥ ३२ ॥ गत्वाशीघ्रतरंस्वर्गप्रोचुर न्यानमहासुरान् ॥ केनापिछागरूपेणदेवेनाथानपातिते ॥ बाष्कलिःपुष्करारण्येतच्छीघ्रगम्यतामि ति ॥ ३३॥यावन्नायातिदेवेशोदेवसैन्यैःसमावृतः॥आदित्यैर्वसुभिरुद्रैर्विश्वेदेवैःसगुल्यकैः ॥३४॥ तच्छु त्वादानवाःसर्वेवज्रपातसमंवचः ॥ पलायनकृतोत्साहादृष्ट्वास्थानंसुदुस्त्यजम् ॥ ३५ ॥ विदार्यमेदि नीष्टष्ठपातालतलवासिनः ॥ एतस्मिन्नंतरेप्राप्ता सर्वेदेवाःसवासवाः ॥ ३६ ॥ ब्रह्माणमग्रतःकृत्वागतादै त्यगृहांतिकम् ॥ हर्षेणमहतायुक्तभयंत्यक्त्वाचदूरतः ॥ स्वयंयत्रस्थितोदेवश्छागरूपोमहेश्वरः॥३७ ॥ चक्रुस्तुतिततस्तस्यविनयावनतास्थिताः॥ हर्षेणमहतायुक्ता प्रणिपत्यमुहुर्मुहुः ॥ ३८ ॥ जयदेवजया जयजयपापहरप्रभो ॥ जयसर्वगसर्वेशजयसर्वप्रदप्रभो ॥ ३९ ॥ जयसृष्टिकराचिंत्यजयस्थितिकराव्यय ॥ जयेजयकराचिंत्यजयसूक्ष्मतपक्षय ॥ ४० ॥ जयजन्मजरानाशविहीनजयशंकर ॥ जयसर्वविषादवंश ·पु०मा० ॥२६॥ अ० १४ शांकरतशेखरः ॥ ४१ ॥ जयन्यंबकलोकेशजयभूतिप्रियःप्रभो ॥ त्वमक्षपापभूतेशभूतभव्यप्रकाशकः।। ॥ ४२ ॥ त्वंब्रह्मावंहरिशकस्त्वंचंद्रस्त्वांदिवाकरः ॥ त्वमग्निस्त्वंजलंपृथ्वीस्त्ववायुस्त्वंजगद्गुरुः ॥४३॥ किंचात्रबहुनोक्तेनयकिंचिदृश्यतेभुवि । स्वर्गेवाथचपातालेतत्सर्ववन्मयंविभो ॥४४॥ यथाकाष्ठनि गूढेनसर्वव्याप्तंहविर्भुजा ॥ तिलंतैलेनचाज्येनदाधितद्वत्त्वयाजगत् ॥ ४६॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ त च्छ्रुत्वाशंकरप्राहपुरस्थंप्रपितामहम् || तुष्टोहंतवलोकेशस्तोत्रेणानेनपद्मज ॥४६॥ वरंवरयदेवेशयद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् ॥ अवश्यंतेप्रदास्यामिवदशीघ्रपितामह ॥ १७॥ ॥ पितामहउवाच ॥ ॥ अवश्यं यदिदेयोमेवरःपशुपतेत्वया ॥ एतन्मेपुष्करतीर्थमध्यस्यात्स्वसमाश्रयात् ॥ १८ ॥ एवमुक्तेततस्तेनब ह्मणाद्विजसत्तमाः ॥ निर्भिद्यधरणीपृष्ठंतत्क्षणाल्लिंगमुत्थितम् ॥ १९ ॥ ततस्तस्मिन्निजंगात्रमर्चयामा सशोभनं ॥ प्रोवाचाथचतुर्वक्रमेघगंभीरयागिरा ॥५०॥ कार्तिकस्यसितेपक्षेचतुर्दश्यामहंसदा ॥कै लासादागमिष्यामिलिंगेस्मिन्नात्रसंशयः ॥ ११ ॥ तथात्रैवचतुर्दश्यांशुक्लायांपद्मसंभव ॥ शेषकाले त्वजोगंधच्छागजोत्रभविष्यति ॥ १२॥ यस्तंभक्त्यासमोपेतःस्नात्वावचमहाहदे ॥ आघ्रायमामकं लिंगंपुष्पायैःपूजयिष्यति ॥५३॥ बाल्येवयसियत्पापंवार्थकेयौवनेपिवा ॥ सर्वचतत्क्षणादेवनाशयि ॥२६॥ RE

·२RSS
ASRA
5255252525
ष्यत्यसंशयः ॥ १४ ॥ अजगंधादिमंलिंगंअजोगंधमितिश्रुतम् ॥ विख्यातंत्रिषुलोकेषुप्रयास्यतिनसंश
यः ॥६५॥ एतानिचपदान्यत्रमामकानिपितामह ॥ पूजयिष्यंतियेभक्त्यातेयास्यंतिपरांगात॥१६॥
॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवमुक्त्वासदेवेशस्तस्मिलिंगेनिजंवपुः ॥ स्थापयित्वाचिरंनामगत सद्विजसत्त
माः॥१७॥ ततोदेवगणा सर्वेहर्षेणमहतान्विताः ॥ तल्लिंगपूजयित्वाथनमस्कृत्यमुहुर्मुहुः ॥५८ ॥
गतास्त्रिविष्टपंभूयःशकंचत्वापुर:सरम् ॥ यज्ञभागानिजाःप्राप्ताभूयोपिचयथापुरा ॥ ८९ ॥ एतद्वःसर्व
माख्यातंयत्पृष्टोस्मिद्विजोत्तमाः ॥ अजोगंधस्यचोत्पत्तिस्तत्पादानांशुभावहा ॥ ६० ॥ कथाचकीर्ति
तासम्यक्श्रवणात्पापनाशिनी ॥ किंपुनःपूजनात्स्पर्शात्नमस्काराद्विशेषतः ॥६१ ॥ इतिश्रीपद्मपु
राणेपुष्करमाहात्म्येअजोगंधोत्पत्तिर्नामचतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥ ॥ ७॥
॥ सूतउवाच ॥ ॥ अथयज्ञदिनप्राप्तेपंचमेद्विजसत्तमाः ॥ ऋत्विजःपद्मजंप्रोचुःप्रातःस्नात्वाद्यपुष्क
रे ॥ ३ ॥ अद्यसंध्यादिकंदेवकृत्वायत्रपितामह ॥ कूर्म शीघ्रंसमाचक्ष्वंयेनगच्छामहेवयम् ॥ २॥ ॥
॥ पितामहउ०॥ ॥ अत्रमौनेनकर्तव्यात्रिपुष्करप्रदक्षिणा ॥स्नानंचब्राह्मण श्रेष्ठाःक्रमशःपितृतर्पणं ॥
॥ ३॥ तच्छ्रुत्वाथद्विजेंद्रास्तेतूष्णीभूता प्रदक्षिणाम् ॥ पुष्करत्रितयेचकुर्यथोक्ताःपद्मयोनिना ॥ ४॥

·पुण्मा०
॥२७॥
अ०
१९
यज्ञवाटसमभ्येत्यपुनश्चकुर्मखक्रियाम् ॥ यायस्यपूर्वमुद्दिष्टासातथेतिक्रियाहिते ॥६॥ ॥ऋषयऊचुः ॥
किमर्थंक्रियतेतेषांपुष्कराणाप्रदाक्षिणा । मौनेनकिंफलंतस्यविस्तरात्सूतकीर्तय ॥ ६ ॥ सूतउवाच ॥
पुरासीत्पार्थिवोनामबृहद्रथइतिस्मृतः ॥ शरण्यश्चवदान्यश्चगौडदेशेसमुद्भवः ॥ ७ ॥ ससमेत्यसदाभ
त्यासामात्योज्येष्ठपुष्करे ॥ सभार्यश्चततश्चक्रेकुंडबयप्रदक्षिणम् ॥ ८ ॥ कार्तिक्यांमोनमास्थायददा
तिश्रद्धयान्वितः ॥ यथोक्तविधिनास्नानंततश्चपितृतर्पणं ॥ ९॥ नान्यच्चकुरुतेकिंचित्प्रोच्यमानोपिस
द्विजैः ॥ ततोगच्छतिराजेंद्रभूयोपिदिजसत्तमाः ॥१०॥ एकरात्रिंचमौनेनपौर्णमासीसमुद्भवम् । वर्षे
वर्षेचभूपालोदूरादभ्येत्ययत्नतः ॥ १३ ॥ कुंडत्रयेस्यमोनेनप्राकारप्रदक्षिणाम् ।। अथस्नात्वाथराजासौ
पश्यन्वैमुनिसत्तमान् ॥ १२॥ उपविष्टांश्चविधिवद्वेदजाप्यपरायणान् ॥ मार्कंडेयोगालवश्चकौशिकोभा
वस्तथा ॥ १३॥ तथान्येशतशस्तत्रब्रह्मणःपुरतस्थिताः ॥ एतस्मिन्नंतरेराजासोपिप्राप्तोवृहद्रथः ।।
॥ १४ ॥ कृत्वात्रिपुष्करीयात्रांपितामहदिक्षयः॥ ततोब्रह्माणमालोक्यसंपूज्यप्राणिपत्यच ॥३५॥ ब्रा
ह्मणांस्तान्नमश्चक्रेजानुभ्यामवनींगतः ॥ उपविष्टश्चतन्मध्येविनयावनतस्थितः ॥ १६॥ अथतेब्रह्मणा
श्चकुस्तस्याग्रेविविधाकथाः ॥ राजर्षीणांपुराणानांदेवर्षीणांचभोजनाः ॥ १७ ॥ ततःप्राप्तकथांतेचक
..
॥२७॥

·स्मिश्चित्समहीपतिः ॥ पृष्ठस्तैर्बाह्मणैःसर्वैःकौतूहलसमन्वितैः ॥ १८॥ राजन्संदैवकार्तिक्यांसमागच्छ सिपुष्करे ॥ पौर्णमास्यांपुनःप्राप्त प्रगच्छसिगृहप्रति ॥ १९ ॥ पंचरात्रमिहमोक्तायात्रापुष्करसंभवा ॥ करोषिसुसमृद्धोहितस्माद्वकतमंदिनम् ॥ २० ॥ कस्मात्प्रदक्षिणांचैवन्यायतःपुष्करत्रये ॥ प्रकारोषि महाराजपरंयत्नसमाश्रितः ॥ २१ ॥ नतथादानरक्तस्त्वंनचदेवप्रपूजने ॥ नश्राद्धेनजपेहोमेपश्यामस्त वसादरम् ॥२२॥ तथाप्रदक्षिणांकृत्वापुष्वरत्रितयस्यतु ॥ एवंन कौतुकंभातिनचेय़ाप्रकीर्तय ॥ ॥ २३ ॥ अवश्यंकारणंवत्सित्वंप्रदक्षिणसंभवम् ॥ ॥ बृहद्रथउवाच ॥ ॥ एतन्मेपुष्करंगुह्यंयत्पृष्टोहद्वि जोत्तमाः ॥२४॥ तथाप्यद्यवदिष्यामिरहस्यवानरक्ष्यते ॥ अहमासीत्पुरविप्राःपुष्करेत्वन्यजन्मनि ।। ॥ २५ ॥ मूकोनिर्धनताप्राप्तःसर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ ततःकरोमिप्राणानांसर्वेषांपशुपालनम् ॥ २६॥ प्रा गायत्राकतेविप्राःसर्वेषांचविवर्जितः ॥ कस्यचित्वथकालस्यगौरेकासस्यलालसा ।। २७॥ कस्यचिदुष्टवि प्रस्यथितापुष्करपूर्वतः ॥ २८ ॥ तस्याःप्रदक्षिणाजाताभ्रमंत्या पुष्करत्रये ॥ अथतस्याःसमायातः स्वा मीरात्रौगृहमम ॥ २९ ॥ रूपयत्परुषैर्वाक्यैर्धिक्पापकिमिदंकृतम् ॥ नसमेताद्यमधेनु सुखदोहाघटश्र वा ॥ ३०॥ तस्मादानयमेशीघ्रयावद्वत्सोनपीज्यते । नोचेत्प्राणानहरिष्यामितवप्रातर्नसंशयः ॥३१॥ 525 ·पु०मा० ॥२८॥ अ० एवमुक्त्वासमाकर्षन्समांक्रोशैस्तथाद्विजः ॥ ग्रहान्निसारयमासप्रहारैर्जज्जरीकृतः ॥ ३२ ॥ कार्तिकीदि वसेतत्रसुस्नातंज्येष्टपुष्करे ॥ बुभुक्षितंदयाहीनोभोज्यकालेषुसंस्थितं ॥ ३३ ॥ सचापिकौमुदीरात्रिः पूर्णचंद्रेणशोभिता ॥ दिव्यवासाविनिष्कांतोवीक्ष्यमाणोगवांपदम् ॥ ३४ ॥ दिवसाभ्यधिकाजातामम पुण्योदयेतथा ॥ ततोमयापदंलब्धंतस्याधेनोःसमंततः ॥ ३५॥ भ्रममाणेनविद्राज्येष्ठपुष्करपूर्वतः ।। ॥ ३६ ॥ अथतस्यास्तुसंलग्न प्रगच्छामिशनैशनैः ॥ किंचित्संतोषसंयुक्त संयोगैरितिर्चितयन् ॥ ३७ ॥ पदंतत्रविनिष्क्रांतंपश्चिमेनद्विजोत्तमाः ॥ पुष्करत्रितयस्यापितस्याधेनोःपरिस्फुटम् ॥ ॥ ३८ ॥ भ्रमत्ताश्रममाणाचस्वच्छयाद्विजसत्तमाः ॥ ३९ ॥ तांचलगुटघातेनताडयित्वामुहुर्मु हुः॥ शुद्धमार्गसमासाद्यसमानीतात्रिपुष्करै ॥ ४० ॥ निवेदिताचविप्रस्ययस्यसाब्राह्मणोत्तमाः । ततो निजगृहंगत्वाक्षुत्क्षामाश्रमपीडितः ॥ ४१ ॥ कृतवान्भोजनंचैवदृष्टवादेवपितामहम् ॥ ततकालेनसंजा तपंचत्वंमद्विजोत्तमाः ॥ ४२ ॥ तस्यधेनोश्चविप्रस्यतस्यापिचदुरात्मनः ॥ तत्प्रभावादहंजातो गोडदेशेनराधिपः ॥ ४३ ॥ दशार्णाधिपते कन्यासापिजाताघटस्रवा ॥ साजाताममपत्नीचप्रद क्षिणप्रभावतः ॥ ४४ ॥ सोपिमंत्रीसमुत्पन्नोब्राह्मणोममसांप्रतं ॥ ब्राह्मणस्यकुलेजातोममप्रेरणक ॥२८॥ २ ·मणा ॥ ४५ ॥ सएवब्राह्मणोमंत्रीसेवंभार्याघटस्रवा ॥ सोहवैश्योमहामूक प्रदक्षिणप्रभावतः ॥ ॥ ४६ ॥ जातिस्मृतित्रयाणांचसंजातातेनकर्मणा ॥ तथेयमुत्तमाजातिरैश्वर्येणसमन्विता ॥ १७ ॥ भक्तिबाह्यातदास्माभिर्विहितात्रप्रदक्षिणा ॥ पुष्करत्रितयेविप्रास्तथालौल्यात्प्रमत्सरात् ॥ १८ ॥ तद हंस्मरमाणस्तुसभार्योमंत्रिणासह ॥ कार्तिकीदिवसेमौनीप्रकरोमिप्रदक्षिणाम् ॥ १९॥ नकरोमिचय यात्रांपंचरात्रमिहद्विजाः ॥ तच्छृणुध्वंवदिष्यामिसर्वेषांचद्विजन्मनाम् ॥ ५० ॥ अत्रसंख्याविहीनानि तीर्थान्यायतनानिच ॥ लिंगानिमेदिनीपृष्ठेचिराल्लोपंगतानिच ॥ ६१ ।। दिव्यदृष्टयाप्रपश्यामितानिस वाण्यहंद्विजाः ॥ नैरंतर्याणिसंस्थानिसर्वतश्चपदेपदे ॥ १२ ॥ कृच्छ्रात्पदंप्रयच्छामिपरिहत्यचतानि तथामूत्रपुरीषंचकथंकुर्यामहंद्विजाः ॥ १३ ॥ पश्यमानोहिलिंगानिवासुदेवस्यकीर्तयः ॥ कालेनलोप मापनानान्यकिंचित्प्रयोजनम् ॥ १४ ॥ एतद्रःसर्वमाख्यातंरहस्यपरमंयथा ॥ त्रिपुष्करस्यमाहात्म्य प्रदक्षिणसमुद्भवम् ॥ ५५॥ ॥ सूत उवाच ॥ ॥ ततस्तेबाह्मणाःसर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ प्र प्रच्छःसचिवंतच्चकौतुकाविष्टचेतसः ॥ १६ ॥ वदभद्रक्वतेहर्येयत्रस्थानेव्यवस्थितः ॥ किंगोत्रंकिंचते नामकाशाखाप्रवराश्चके ॥ १७ ॥ ततःसलज्जयायुक्तःप्रोवाचतदनंतरम् ॥ गोत्रंचममवासिष्ठंशाखामा

·पु०मा०
॥२९॥
अ०
१५
ध्यंदिनीस्मृता ॥ १८ ॥ तथैकप्रवरस्तत्रनाममेशाकटायनः ॥ एतन्ममगृहविप्राकैलासशिखरोपमम् ॥
॥ १९॥ स्थितंपश्चिमादिग्भागेदेवस्यपरमेष्ठिनः ॥ सांप्रतंब्राह्मणःकश्चिद्हेतस्मिन्व्यवस्थितः ॥६०॥
तृणबिंदारीतख्यातःसोममन्वयसंभवः ॥ पौत्रोमेब्राह्मणश्रेष्ठवेदवेदांगपारगः ॥ ६१ ॥ तृणबिंदुपिताचा
स्यमयाजातोनसंशयः ॥ ततस्तेब्राह्मणाःसर्वेतमानीयकुतूहलम् ॥ ६२ ॥ तृणबिंदुचप्रप्रच्छ:पिटपैता
महंपदम् ॥ तथानामचशाखांचप्रवरंविस्मयान्विताः॥६३॥ तेनापिचतथाप्रोक्तंमंत्रिणायदुदाहृतम्॥
तृणबिंदुश्चविज्ञायस्वैश्चिन्हैःप्रपितामहम् ॥ ६४ ॥ जानुभ्यामवनींगत्वाप्रणाममकरोत्ततः ।। प्रोवाचवि
नयोपेतोबाष्पगद्गदयागिरा ॥६५॥ पितामहोसिचेन्मांत्वंतातवदमेधुना ।।उपदेशशुभंयेनसिद्धिस्यादा
वयोधुवम् ॥६६॥ ॥ मंत्र्युवाच ॥ ॥ एषएवत्वयादेशोमदीयःपुत्रशोभनः ॥ अवश्यंकरणीयश्च
श्रदधासिवचोयदि ॥ ६७ ॥ कार्तिकीदिवसेप्राप्तेकंडत्रयप्रदक्षिणा ॥ मौनेनचत्वयाकार्यासमंताज्येष्ठ
पुष्करे ॥ ६८ ॥ ततःस्नानंगयाकूपेश्राद्धंकार्यप्रयत्नतः॥ येनमेस्याद्गतिर्दिव्याप्रदक्षिणकृताचमे ।।
॥ ६९॥ ॥ मूतउवाच ॥ ॥ एवमुक्त्वाचमंत्रीचसराजावैबृहद्रथः ॥ साचपत्नीनरेंद्रस्यदशार्णाधि
पतेःसुता ॥ ७० ॥ तान्प्रणाम्याद्विजानसर्वानअनुज्ञाप्यपृथक्पृथक् ॥ ततोजग्मुर्द्विजश्रेष्ठाःस्वदेशप्रति
॥२९॥

·सत्वरम् ॥ ७१ ॥ एतदःसर्वमाख्यातंप्रदक्षिणसमुद्भवम् ॥ माहात्म्यंब्राह्मणश्रेष्ठाःसर्वपातकनाशनम् ॥ ॥ ७२ ॥ यच्चैतच्छृणुयान्नित्यंश्रद्धापूतनचेतसा ॥ सफलंस्नानजलेभेत्रिपुष्करसमुद्भवम् ॥ ७३ ॥ एत स्मात्कारणान्मौनक्रियतोद्विजसत्तमाः ॥ त्रिपुष्करेभ्रमद्भिश्चसंप्राप्तकार्तिकीदिने ॥७४ ॥ इतिश्रीपद्मपु राणेपुष्करमाहात्म्यपंचदशोऽध्यायः ॥ १५॥ ॥ २॥ ॥७॥ ॥ ७॥ ॥ ॥ ऋषयऊचुः ॥ ॥ त्वयासूतपुराप्रोक्तंसावित्रीनागताचयत् ॥ दीक्षाकालेततस्तेनब्रह्मणासास माहृता ॥ १ ॥ गोपजातास्वपत्न्यर्थयज्ञशालाश्रयाकता ॥ किंठतंवदसावित्र्यासपत्नीब्रह्मणोंतिके ॥२॥ श्रुत्वाप्राप्तावदप्राज्ञपरंकौतूहलहिनः ।। ॥ सूतउवाच॥ । पुलस्त्यस्यवचःश्रवासावित्री चत्वरान्विता ॥३॥ स्नानंचक्रेततोभूषांसम्यग्वस्त्रीजनोचिताम् ॥ एतस्मिन्नंतरेप्राप्तास्वयंगौरतिदं तिके ॥ ४ ॥ तथालक्ष्मीचशकाणीस्वधास्वाहाविभावरी ॥ अरुंधतीरतिःप्रीतीरंभादेवीचरोहिणी ॥ ॥ ६॥ वसुधाराक्षमापुष्टिस्तुष्टिमधासरस्वती ॥ तथान्यादेवपत्नीथावनिताकद्रुपूर्विका ॥६॥ पू र्णपात्रधराःसर्वाःसर्वगात्रविभूषिता । साताभिःसहितादेवीप्रस्थिताब्रह्मणोंतिके ॥७॥ हर्षेणमहतायु क्तागीतवायरवेणच ॥ यावत्संप्रास्थितातावन्नारद समुपस्थिताः ॥८॥ मयादेवीत्वयाहूतापुलस्त्येनततः परम् ॥ स्त्रीस्वभावंसमाश्रित्यदीक्षाकालेपिनागता ॥ ९ ॥ ततोविधिसमादेशात शके गान्याकुकन्यका ।।

·पु०मा०
॥३०॥
अ०
१६
साचदेवीस्वयंतत्रविष्णुनाचानुमोदिता ॥ १० ॥ संस्तुताचषांकेनतथान्यैःस्वर्गवासिभिः ॥ यावद्दू
पवतीकन्यातावद्गोपसुताशुभा ॥ ११ ॥ ब्राह्मणैःसकलैस्तद्वद्विवाहेसंनियोजिता ॥ किंवातेबहुनोक्तेन
पत्नीशालासमारता ॥ १२ मेखलायोजितातस्याःकट्यांमंत्रपुरःसरा ॥ सांप्रतंतत्रदेवेशित्तांतमिदमे
वहि ॥ १३॥ वर्ततेयन्मयादृष्टनकदाचिछूतंशुभे ॥ एतज्ज्ञात्वाजगद्धात्रीयत्कार्यतत्समाचर ॥ १४ ॥
अहंकोपादिनिष्क्रांतस्तांदृष्ट्वायज्ञमंडपे ॥ ॥ सूतउवाच ॥
॥ सूतउवाच ॥ ॥ तच्छ्रुत्वाचतदादेवीसावित्रीहिजस
तमाः ॥ १५ ॥ प्रम्लानवदनाजातापद्मिनीवहिमागमे ॥ लतेवाच्छिन्नमूलावाचक्रीवप्रियविच्युता ॥
॥ १६ ॥ शुचिज्येष्ठासुषादेषुसरसीवगतोदका । प्रक्षीणचंद्रलेखेवमृगीवमृगजिता ॥ १७ ॥ सेनेवगत
भूपालासतीविगतभर्तृका ॥ संशुष्कापुष्पमालेवमृतवत्सेवसौरभी ॥ १८ ॥ वैमनस्यपरंजातानिश्चलत्व
मुपागता॥ तांदृष्ट्वादेवपत्न्यस्ताजगदुर्नारदंतदा ॥ १९॥ घिधिक्कलिप्रियोदेविब्रूतेसत्यानृतंवचः॥
॥२०॥ अनेनकर्मणाप्राणानबिभ्रत्येषसदामुनिः ॥ अहंत्र्यक्षेणसावित्रीपुराप्रोक्तामुहुर्मुहुः ॥ २१ ॥ ना
रदस्यमुनेर्वाक्यंनश्रद्धेयंत्वयाप्रिये ॥ यदिवांछसिसौख्यानिममजातानिपार्वति ॥ २२ ॥ नोचेतदुःखमस
ह्यतेभविष्यतितवात्रवै ॥ ततःप्रभृतिनैवाहंश्रद्दधेस्यवच क्वचित् ॥ २३ ॥ तस्माद्गच्छामहेतवयत्रतिष्ठ
..
| ॥३०॥

·तितेपतिः ॥ स्वयंदृष्ट्वाचतेभद्रेकर्तव्यंचसमंततः ॥ २४ ॥ नैवास्यवचनादत्रस्थातव्यत्वत्प्रगम्यताम् ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ गौर्यास्तद्वचनंश्रुत्वासावित्रीहर्षवर्जिता ॥ २५॥ प्रस्थितामखमुदिश्यप स्खलंतीपदेपदे ॥ गीतमाभातितत्रास्याःकर्णशूलंतथाद्विजाः ॥ २६ ॥ नृत्यचैवतथावायंमृदंगानकपूर्व कम् ॥ प्रेतसंदर्शनंयत्तत्कृत्यंसामहासती ॥ २७॥वीक्षितुनवशक्नोतिगंतुमानातथाध्वरे ॥ शृंगारंचयथा गारंमन्यतेसातमुत्थितम् ॥ २८ ॥ बाष्पपूर्णाक्षणादीनासावित्रीमुहुरुच्छिसन् ॥ ततःकच्छ्रात्समासाद्य शोचंतियज्ञमंडपम् ॥ २९ ॥ कृच्छ्रात्कारागृहयद्वत्प्रेक्षतीयज्ञमंडपम् ॥ अथदृष्ट्वाचसंप्राप्तांसावित्रीयज्ञमं डपे ॥ ३० ॥ तत्क्षणाचचतुर्वक्रःसंस्थितोधोमुखस्तदा ॥ तथाशंभुश्चशक्रश्चवासुदेवस्तथैवच ॥ ३१ ॥ येचान्येविबुधास्तत्रसंस्थितायज्ञमंडपे ॥ तेचब्राह्मणशार्दूलास्त्यक्तयज्ञक्रियास्तथा ॥ ३२ ॥ मूकीमा वंगताःसर्वेभयसंत्रस्तमानसाः ॥ अथसंवीक्ष्यसावित्रीसपत्न्यासहितंतदा ॥ ३३॥ ब्रह्माणंकोपताम्राक्षी वाक्यमेतदुवाचसा ।। ।। सावित्र्युवाच ॥ ॥ किमेतद्युज्यतेकतवद्धतमाळते ॥ ३४ ॥ यदावा मोविपत्नीत्वमेनांगोपसमुद्भवाम् ।। पक्षयोरुभयोर्यस्याअसंख्याःपतयस्तथा ॥३६ ॥ शौचाचारपरित्य ताधर्मकृत्यपराङ्मुखी ॥ पशूनामिवयोधर्मकृत्येस्मरसमुद्भवे ॥ ३६॥ एतस्यामाटकेपक्षेपैटकेचापिस ·पु०मा० ॥३१॥ अ० १६ स्मृतः ॥ यथाहिपशवोमंतिटणानिजलपादपान् ॥३७॥ विण्मूत्रकेवलं चक्रुर्भारोदहनमेवच ॥ तद्वद स्याकुलंकृत्स्नमन्नमनातिकेवलम् ॥ ३८ ॥ तत्रपानसमादायविमूत्रकरणोद्यतम् ॥ नान्यज्जानंतिक र्तव्यधर्मस्यैवचकाकथा ॥ ३९ ॥ अंत्यजाअपिवर्जतिवियोनिपद्मसंभव ॥ आभीरापशवीयद्वत्तकिमद्य त्वयाकृतम् ॥ ४०॥ येनसंजायतेहास्यंआश्चर्यचतथापरे ॥ अवश्ययदितकार्यभार्ययापरयामखे ॥४१॥ तत्किन्नब्राह्मणीकाचित्प्रसूताभुवनत्रये ॥ येयवाशौचसंत्यक्ताभुक्ताचान्यैश्चकामुकैः ॥ ४२ ॥ एषाप्राप्ता सुपापाढयावश्यायुतशताधिका || अंत्यजाभपियाकन्याक्षतयोनिःप्रजायते ॥ ४३ ॥ मातृकंपैतृकंप क्षस्वशरीरंचपातयेत् ॥ तस्मादेतेनकृत्येनगर्हितेनधरातले ॥४४॥ नत्वंप्राप्स्यसिसत्पूजायथान्येविबु धोत्तमाः ॥ मुक्तकंपुष्करारण्यंस्थानेष्वन्येषुयेनराः ॥४५॥ पूजांतवकरिष्यतीतेभविष्यंतिनिर्धनाः ॥ एवमुक्ताविरंचिंसासावित्रीद्विजसत्तमाः ॥ ४६॥ ततःप्रोवाचसंक्रुद्धादृष्ट्वातंचपुरंदरम् ॥ भोभोशक्रसमा नीतायदाभीरसमुद्भवा ॥ ४७ ॥ कन्यकाचापलंतस्यफलंभुजस्वकर्मणा ॥ अद्यप्रभृतितेसंख्येविजयोन भविष्यति ।। ४८ ॥ भयेनमहतायुक्तःसदास्वर्गेवसिष्यसि ॥ तयाशकोहर्षप्राप्तोयुयुधेतेननिर्जितः ॥ ॥ ४९ ॥ सेवयिष्यतिदीनात्माकाराहhसुयंत्रितः ॥ वासुदेवत्वयायस्माद्गोपकन्यानुमोदिता ॥ ५० ॥ ॥३१॥ २ ·२रड विवाहार्थसुदुर्बुद्धवृद्धस्यास्यचदुर्मतेः ॥ तस्माबमानुषयिानिसमासाद्यसुगाईताम् ॥ २१ ॥ प्रियावि योगसंयुक्तश्चिरंस्थास्यतिदुःखितः ॥ येनवेल्सिपरंदुःखंपद्मयोनेप्रजापते ॥ १२॥ अन्येषामपिजंतूना मात्मदुःखानुसेवनात् ॥ त्वयापिविष्णुनासार्धेयस्माद्भद्रानुमोदिता ॥ ५३॥ कुकन्येयंप्रदृष्टेनविधिच्छं दानुवर्तिना ॥ तस्मादुःखेनसंयुक्तईश्वरोपिभाविष्यात ॥ १४ ॥ सुगर्हितानिवृत्तानिनित्यं भवतियत्रवै ॥ रौद्ररूपधरोनित्यरौद्ररूपगणैर्वृतः ॥१५॥ एतेचब्राह्मणाःसर्वेममवाक्यादसंशयः॥ दरिद्रेणसमोपेता भविष्यंतिसदैवतु ॥ १६ ॥ कथंचिदैवसंयोगेभविष्यतिधनंकचित् ॥ एतेषांनवभोज्यं स्यात्तथापिवचना न्मम ॥ ६७ ॥ गीतंवामृतांवासंशतिवांभविष्यात ॥५८॥ पाषंडेनजपंहोमस्वाध्यायंचविशेषतः ॥ तेकरिष्यंतियज्ञांश्चयाश्चान्यासोमविक्रया ॥ ५९॥ एवंविप्रगणानशत्वाततःप्रोवाचगांचताम् ॥६॥ यस्मान्मुखंप्रविश्यामोगायत्रीमेध्यतांगता ॥ तस्मात्तवमुखविष्ठासपत्नीमेध्यतांगता ॥६१ ॥ ममवा क्यात्तवास्यवैविष्टाधूमविशिष्यते ॥ ततश्चधनदंप्राहयस्मादत्तंत्वयाधनं ॥ ६२ ॥ तस्माद्धनविहीनस्त्वं भविष्यसिहिवित्तद ॥ दायादचसमासाद्यरावणंशत्रुद्रावणम् ॥६३ ॥ तथान्येकिकरायेचतवयक्षाव्यव स्थिताः॥ तथावायोद्विजायस्माद्यज्ञार्थचनिमंत्रिताः ॥ ६४ ॥ तस्मादमध्यगंधस्त्वंयथाश्रेष्ठभविष्यसि RE ..

·अ०
पुण्माण
॥३२॥
॥ यस्त्वंहिविप्रलौल्येनज्वलितश्चउताशनः || ६५ ।। आभीरकन्यकायत्रपत्नीशालासमाश्रिता । अ
शौचाअकुलीनाचयज्ञकर्मणिगर्हिता ॥ ६६ ॥ तत्रप्राप्स्यसिमद्राक्याब्रह्मशापंसुदारुणम् ॥ येनयज्ञेन
संभूतःसर्वभक्ष्योभविष्यसि ।। ६७ ॥ यथान्येविबुधायत्रसाहाय्यत्वेव्यवस्थिताः । अपुत्रास्तेभविष्यति
गौरीशापप्रपीडिताः ॥६८॥॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवंसाविविधानशापानदेवेभ्योदिजसतमाः॥ दत्वास
विमृज्याथदेवपत्नीसमागताः ६९||ततश्चोदङ्मुखीभूषापस्थितायज्ञमंडपात् ॥श्वस्वयंतीयथानारीक्षुधा
व्याकुलसंभवा॥७०॥अथतांपास्थितांदृष्ट्वापोवाचप्रपितामहः ॥माकोपंकुरुसावित्रिनदोषोत्रमायस्थितः
||७१||यज्ञकालात्ययंमत्वामयाभीतेनपापतः||गायत्रीयविशालाक्षीपत्नीस्थानेनियोजिता ॥७२शात्वंज्येष्ठा
चतथाश्रेष्ठासुकुलीनाविचक्षणा।।तस्मान्मदाक्यमाश्रित्यपत्नीशालामलंकुरु ॥७३॥एपाकर्मकरीदेवीगाय
जीतेभविष्यति ।। सर्वकर्मसुकल्याणीतस्मात्कोपंपरित्यज ॥ ७४ ॥ आढयोपायदिवानाढयोविरूपोवा
जडान्वितः ॥ स्त्रीणांपतिःसदापूज्योयदिनस्यादकृत्यकृत् ।। ७५ ॥ अपिविप्रियकीयःपरनारीसदानु
गः ॥ पतिःपूज्यतमःसोपिकुलस्त्रीणांशुचिस्मिते ॥ ७६ ॥ ॥ सावित्र्युवाच ॥ ॥ मयाकामुकगंत
व्यंयत्रनामापितेनच ॥ श्रूयतेनिश्चयोह्येषविहितोद्यदृढोहादि।। ७७ ॥ एवमुक्त्वाथसादेवीसमारुह्यगिरेः
॥३२॥

·शिरः ॥ स्थितातत्रदिवानक्तमुत्कृष्टतपसिस्थिता ।। ७८ ॥ यस्तापस्यतिसद्भक्त्यास्नानंकत्वाद्यपुष्करे ॥ अग्निष्टोमस्ययज्ञस्यफलंचप्राप्नुयान्नरः ॥ ७९ ॥ दक्षिणांदिशमाश्रित्ययस्तस्याश्रद्धयान्वितः॥ सा वित्रीमापिचेदेकांजपेल्लक्षफलंलभेत् ।।८०॥ नृत्यंगीतंचयानारीतेस्यापिकुरुतेद्विजाः॥ सासौभाग्यसमोपे ताभवेज्जन्मनिजन्मनि ।। ८१ ॥ यादीपंयच्छतत्तस्याःपुरतोघृतपूरितम् ॥ रक्तसूत्रेणसानारीविधवान बजायते ॥८२॥ याफलानिविचित्राणिपुरस्तस्याःप्रयच्छति ॥ नसावंध्यत्वमाप्नोतिकदाचितद्विजसत्तमाः ॥ ८३ ॥ मिष्टान्नेनसुभक्ष्येनयास्त्रीणांसप्तकंतथा ॥ तस्यादक्षिणदिग्भागेप्तिनयतिकामिनी ॥ ८४ ॥ नदुःखितादरिद्राचनवंध्यानचदुर्भगा ॥ कदाचिज्जायतेसातुयावत्कल्पशतत्रयम् ॥ ८५ ॥ यातांगंधै स्तथाधूपैर्वस्त्रैराभरणैरपि ॥ संपूजयतिसावित्रीस्नानाबिलिभिस्तथा ॥ ८६॥ नसाजन्मभवेन्नारीमु क्त्वापार्थिवजंगृहम् ॥ तत्रापिसुतसौभाग्यसुखयुक्तासदाभवेत् ॥ ८७ ॥ अथयत्रपदंन्यस्तंसावित्र्यागि रिरोधसि ॥ गछंत्यामेगतस्तत्रत्रयोनस्यतिमानवः ।। ८८ ॥ स्पर्शतेवाथवापूजांमन सम्यनियोजयेत् नकदाचिद्भवेद्दीनःसपुमान्नचदुर्भगः ॥ ८९ ।। नारीवाब्राह्मणश्रेष्ठाभवेत्सौभाग्यकामिनी ॥ एतद्धःसर्वमा ख्यातंवृत्तांतद्विजसत्तमाः ।। १० ।। सावित्र्याब्रह्मणासाईयज्जातंतत्रसन्मुखे ॥ यश्चैतत्पठतेभक्त्यान RSR5RS

·अ०
पु०मा०
॥३३॥
रोवाशृणुयात्तथा ॥ ९१ ॥ सकृत्स्नंफलमानोतिसर्वयज्ञसमुद्भवम् ॥ श्राद्धकालेविशेषेणयश्चैतत्कीर्तये
नरः ॥ ९२ ॥ विप्राणांपुरतोविप्रशुचिर्भूत्वासमाहितः॥ सप्राप्नोतिफलंकृत्स्नंगयाश्राद्धयदिष्यते ॥९३
अथवासन्निहत्यायांराग्रस्तादिवाकरे ॥ पूर्णमास्याममावास्यायश्चैतत्पठतेनरः ॥ ९४ ॥ सपापात्य
विमुच्येतकृत्स्नात्पक्षसमुद्भवात् ॥ सावित्र्याख्यानमन्यत्रएतत्कीर्तयतेनरः ॥ ९९ ॥ पुरतोब्राह्मणेंद्राणा
मन्येषांचमहात्मनाम् ॥ सपापान्मुच्यतेनूनमाजन्ममरणांतिकात् ॥ ९६ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्कर
माहात्म्येसावित्रीसूचनोनामषोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥
॥ ७॥
॥ ७ ॥
॥ सूतउवाच ॥ ॥ गतायामपिसावित्र्यांब्रह्मालोकपितामहः ॥ उवाचब्राह्मणानसर्वानचिंतयापर
यायुतान् ॥ १ ॥ कुतुब्राह्मणाःकर्मतयस्यविहितंभवेत् ॥ यज्ञेतुमामकेव्यग्राभयंत्यक्ताविदूरतः॥२॥
॥ गायत्र्युवाच ॥ ॥ भोभोब्राह्मणशार्दूलाःशप्तायद्यपिकोपतः ॥ सावित्र्याकीर्तितादोषायेयुष्माकं
प्रकोपतः ॥ ३ ॥ नकथंचिद्भविष्यंतिमुक्ताकलियुगंहिवः । तथापिसर्वलोकानांपूजार्थचभविष्यथ ॥
॥४॥ युष्मद्वाक्यक्रियाःकाचिन्नकथंचिद्भविष्यति ॥ अपिमंत्रविहीनायाःसवैरपिगुणैर्युताः॥६॥भ
विष्यंतिक्रियाव्यर्थाःसत्यमेवबवीमिते ॥ त्वंशक्रबंधनंप्राप्यशत्रोरपिपुनर्दिवम् ॥ ६॥ संप्राप्स्यसिनसं
॥३३॥

·देहःसत्यमेतन्मयोदितम् ॥ ततःपरंनतेयुद्धेभविष्यतिपराजयः ॥ ७ ॥ दैत्याद्वाराक्षसादापितथान्या दपिसंयुगे ॥ सर्वभक्षोपिचन्हेत्वंसावित्र्यांशापितस्तदा ॥ ८ ॥ सर्वदेवमुखोमूत्वामेध्यतांसमवाप्स्यसि ॥ अयप्रभृतियत्किंचिदध्वरेहूयतेहविः ॥९॥ तत्संर्वतववक्केणदेवा प्राप्स्पंत्यसंशयम् ॥ कुगंधमापवायो त्वंसमासाद्यजगत्रये ॥ १० ॥ सर्वजंतुशरीरेषुजीवरूपोभविष्यसि । ग्राह्यहोमविभागतेविशेषेणमहाध्व रे ॥ ११ ॥ मयादत्तोमहाप्राणतेननूनंभविष्यास ॥ भक्षयित्वाचमेध्यानिधेनोत्वंशापदोषतः ॥ १२ ॥ पयश्रवसियज्ञार्थसुमेध्यममृतोपमम् ॥ यत्किंचिद्याज्ञिकंकर्मपैतृकंचविशेषतः ॥ १३ ॥ तथातेनहित सर्वसंभविष्यत्यसंशयम् ॥ यथादेवगणा सर्वे पूजांचास्यपृथग्विधाम् ॥ १४॥ सप्तस्थानेषुसर्वेषुपुष्क स्त्रविशेषतः ॥ १८ ।। इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येगायत्रीप्रसादोनामसप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ एवंतेदेवताविप्रागायत्र्याहर्षसंयुतः ॥ एवंक्रतुसमंजातःपंचरात्रंद्विजोत्तमाः ॥१॥ पुष्करारण्यमासाद्यब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः ॥ समाप्तावययज्ञस्वस्वर्णरूपोपदेपदे ॥२॥ दक्षिणार्थकता स्तेनब्राह्मणानांद्विजोतमाः ॥ ३ ॥ वांछितानितुचान्यानिभूषणाच्छादनानिच ॥ दीनांधकपणानां चतथान्येषांद्विजोत्तमाः ॥४॥ एतस्मिन्नंतरेपाहपुलस्त्यःपद्मसंभवम् ॥ समाप्तोद्यमहायज्ञस्त्वदीयः

·पु०मा०
॥३४॥
१८
प्रपितामह ॥ ६॥ प्रायश्चित्तविनिर्मुक्तःसम्यक्संपूर्णदक्षिणः ॥ तस्मादवभृथस्नानकर्तव्यंसांप्रतंभवे
त् ॥६॥ तत्रकर्मविशेषंचवारुणंकृत्यमस्तिच ॥ तस्मादागच्छगच्छामोज्येष्ठकुंडतटशुभम् ॥ ७ ॥ ये
नेष्टंवारुणंतत्रक्रियतेसलिलेशुभे ॥ यथावन्दौहुताःसर्वाआहुत्योमंत्रपूर्विकाः ॥ ८ ॥ तथातोयेचहोत
व्यातवयज्ञसमाप्तये ॥ एतानियज्ञपात्राणितंत्रमंत्रैर्यथोदितः ॥ ९॥ होतव्यानिसुरश्रेष्ठवरुणस्यप्रतुष्ट
ये ॥ यस्तत्रसमयेस्नानंहोमांतेभवतासह ॥ १० ॥ सभविष्यतिनीरोगःप्राप्तकामोभविष्यति ॥ अन्य
त्रसतितीर्थानिभूतलेतानिपद्मज ॥ ११ ॥ तस्मिन्कालेनसंदेहस्तस्मिस्तोयेवसंतिच ॥ येनयुक्तंभव
स्नानंसर्वेषांदहिनाविभो ॥ १२॥ दीक्षितेनसमंतत्रस्नानंतोयेशुभावहे ॥ ॥ मूतउवाच ॥ ॥ त
च्छ्रुत्वाप्रस्थितोब्रह्माब्राह्मतीर्थमनुत्तमम् ॥ १३ ॥ गायत्र्यासहितोदृष्टःठतरुत्यत्वमागतः ॥ अथसर्वे
सुराःश्रुत्वामानुषाश्चविशेषतः ॥ १४ ॥ पुलस्त्यवचनंश्रुत्वास्नानार्थसमुदाहृतम् ॥ श्रद्धयापरयायुक्ताः
स्नानार्थतेपिसंस्थिताः ॥ १५॥ ब्रह्मणासहितादृष्टाभृत्यापत्यसमन्विताः ॥ अथसंकीर्णताजाताःस
मंताज्ज्येष्ठपुष्करे ॥ १६॥ ऊध्वंबाहुभिरत्युत्रैःस्नानार्थत्वरयान्वितैः ॥ नतत्रदृश्यतेब्रह्माऋत्विजोन
चकर्मकृत् ॥ १७ ॥ क्रियमाणंजपोपेतंततःप्रोक्तंस्वयंभुवा ॥ आनीयतांद्वतंशकसुदीर्घवंशमुत्तमम् ॥
॥३४॥

·॥ १८॥ तस्याग्रेकृष्णवर्णस्यमृगस्यत्वनियोजय ॥ ऐरावतंसमारुह्यततस्तिष्ठममांतिकम् ॥ १९ ॥ ततश्चस्नानवेलायांक्षेपणीयंजलेवया ॥ येनलोकःसमस्तोयंवेत्तिकालंयथोचितम् ॥ २० ॥ कर्मातेस्ना नजंश्रेयोयेनप्राप्नोत्यसंशयम् ॥ दूरस्थोपिसुबालोपिसुद्धोपिचमानवः ॥ २१ ॥ एवमुक्तःसहस्राक्षोदेवे नपरमेष्ठिना ॥ वादमितिवचपोक्तासत्वरंप्रययौततः ॥ २२ ॥ ऐरावतंसमारुह्यत्वावंशंकरशुभे ॥ मृग चर्माग्रसंयुक्तंजलमध्येव्यवस्थितः ॥ २३ ॥ ततःप्रोचुश्चतेसर्वेब्राह्मणावेदपारगाः ॥ अन्येचविबुधाःसर्वे तत्रस्नातासुरोत्तमाः॥२४॥ गंधर्वाःकिन्नरानागागुह्यकाश्चारणास्तथा ॥ मनुष्यामुनिमुख्याश्चस्त्रियो बालास्तथैवच ॥ २८ ॥ एतस्मिनंतरेब्रह्माशक्रमोवाचसत्वरम् ॥ स्नानंसुरैःसविनयावनतंस्थितम् ॥ २६ ॥ सहस्राक्षत्वयाकष्टंप्रभूतंमन्मखेकृतम् ॥ तस्माद्वरयभद्रतेवरंयन्मनसोप्सितम् ॥ २७ ॥ ॥ इंद्रउवाच ॥ ॥ वर्षेवर्षेसुरश्रेष्ठसंप्राप्तोस्मिसदामखे॥ मृगचर्मोत्सवकृत्वावंशाग्रेणमहीपतिः ॥२८॥ नागोपरिसमाधाययथाहंसुरसत्तम ॥ परिक्षिपतितोयेवसस्यात्पापविवर्जितः ॥२९॥ यःकरिष्यतिवै स्नानमनेनमृगचर्मणा॥ सार्द्धमात्रजलेपुण्येज्येष्ठकुंडसमुद्भवे ॥ ३० ॥ तस्यवर्षकृतंपापनाशंयातपिता मह ॥ प्रसादात्तवयात्रायाःफलंशतगुणंभवेत् ॥ ३३ ॥ ॥ पितामहउवाच ॥ ॥ पंचरात्रंवि 2R5R

·पु०मा०
॥३॥
अ०
१८
घायात्रयात्रायांज्येष्ठपुष्करे ॥ करिष्यंतिनरायेनसहितंमृगचर्मणा ॥ ३२॥ प्रतिपदिवसेप्राप्तेतेनरानि
रतेंद्रियाः ॥ संवत्सरकृतात्पापात्मुक्तिप्राप्स्यंत्यसंशयम् ॥ ३३ ॥ तथायात्राफलंतेषांसफलंसंभविष्य
ति ॥ सर्वोपद्रवनिर्मुक्ताःसर्वव्याधिविवर्जिताः ॥ ३४ ॥ भविष्यतिनसंदेहस्तेनरास्त्रिदशेश्वर ॥ ३५॥
॥ मूतउवाच ॥ ॥ एतस्मिन्नंतरेप्राप्तदंडकाष्ठसमाश्रितः ॥ ततःसंप्रस्थितोभूत्वावाक्यमेतदुवाचह
॥३६॥कृच्छ्रेणविश्वसन्मोच्चैःश्लेष्मरक्तस्रवन्मुखात्॥ यक्ष्मोवाचतवयज्ञमहंश्रुत्वावर्तमानंपितामह ॥३७॥
आगतःक्षुत्परिश्रांतःसमाप्तोयज्ञपद्मज ॥ त्वष्टापूर्वमहंमृष्टाकेवलंप्रपितामह ॥ ३८॥ नकश्चिज्जीवनोपा
यःस्वल्पोपिचनिवेदितः॥ तकथंसर्वलोकेशप्राणसंधारणंमम ॥ ३९ ॥ तस्मात्कुरुदयांदेवयेनप्तिःप्र
जायते ॥ अस्माकंत्वत्प्रसादेननतेस्यादर्शनंवृथा ॥४०॥ ॥पितामहउवाच॥ ॥ पुष्कोत्रसमा
साद्ययस्त्वांसंतर्ग्यपूर्वतः ॥ पश्चाद्देवान्मनुष्यांश्चपितॄन्संतlयिष्यति ॥ ४१॥ तत्तस्यतर्पणवाद्वंसफलं
संभविष्यति ॥ अन्यथाविफलत्वंचप्रयास्यतिनसंशयः ॥ ४२ ॥ मृगचर्मोत्सवेत्तेयस्तेश्राद्धंप्रदास्यात॥
तस्यान्वयेपितेदोषाकदाचिनभविष्यति ॥४३॥ व्याधिनापुरुषोग्रस्तस्तवोदेशेनश्रद्धया ॥ करिष्य
तिनरःश्राद्धंनिरोगःसंभविष्यति ॥४४॥ एतस्यवरंदत्वासदेवःपभसंभवः । सर्वान्विसर्जयामासदेवान्वि
॥३॥

·प्रांस्ततःपरम्॥ १५॥ स्वयंचप्रययौपश्चाब्रह्मलोकंमहर्षितः॥ एवंपृष्ठःपुरातेनब्रह्मणाज्यष्ठपुष्करे ॥४६॥ तस्यतत्रसयज्ञोमूहव्हाश्चर्यमयःशुभः ॥ यःकश्चिदेतन्माहात्म्यंसम्यक्संकीर्तयिष्यति॥४७॥ यःशृणोतिच सद्भक्त्याप्रातरुत्थायमानवः ॥ अग्निष्टोमस्ययज्ञस्यसम्यक्तस्यचयत्फलम् ॥ १८ ॥ तत्सर्वप्राप्यतेम त्यै सत्यमेतन्मयोदितम् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तोगच्छतेपद्मजालयम् ॥ ४९ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमा हात्म्येयक्षवरप्रसादोनामअष्टादशोऽध्यायः ॥१८॥ ॥७॥ ॥ ७॥ ॥ ऋषयऊचुः ॥ ॥पंचसारस्वतंप्रोक्तंयदेतज्ज्येष्ठपुष्करे ॥ तत्कथंसूतसंजातंसविस्तरतोवद ॥१॥ कथंतत्रसमायातासूतपुत्रसरस्वती ॥ तस्मात्स्यानात्कदाकालेसर्वविस्तरतोवद ॥२॥ ॥ सूत उवा च॥ ॥प्रश्नभारोमहानेषभवद्भिर्यउदाहृतः ॥ तमहंसंप्रवक्ष्यामिनमस्कृत्यापितामहम् ॥३॥ पुरासी द्वाडवोवन्हिहत्कोपाद्धरातलम् ॥ सर्वमुच्छेदयामाससमर्थस्तन्महद्रुतम् ॥ ४॥ एतस्मिन्नंतरेदेवाःसर्वे सेंद्रपुरोगमाः ॥ यज्ञांशरहिताजाताःशून्येजातेधरातले ॥ ५ ॥ जनाःसर्वेभयत्रस्ताजलाश्रयसमाश्चि ताः ॥ नकश्चिद्यजतेतत्रनचधर्मक्रियानरः ॥६॥ ब्रह्मलोकंसमासाद्यततोवैतत्पुरःसरः ।। प्रोचुस्तेप्र णिपत्योःस्तुत्वासूक्तै पृथग्विधैः ॥ ७॥ प्रोचुश्चवाडवोवान्हिरवतीर्णधरातले ॥ दहतेगावलोकांश्चनक ·पु०मा० ३६॥ अ १९ श्चित्परिरक्षति ॥ ८॥ लोकानांचसमस्तानांयज्ञानांस्यात्परिक्षयः ॥ यज्ञभागाद्वयंसर्वप्रयास्यामःपारक्ष यम् ॥९॥ अशक्ताश्चवयंसर्वेतस्मात्संरक्षणेविभो ॥ लोकानद्यभवान्मुक्तास्तस्माद्यज्ञसमाचर ॥ १० ॥ ॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ गच्छंतुत्रिदशाःसर्वेरक्षयामिनसंशयः ॥ क्रुद्धोबलादहंलोकमुपायेनसुरेश्वराः॥ ११ ॥ एवमुक्त्वाविमृज्याथदेवान्लोकापतामहः॥ ततश्चाहूयगंगाससादरंपाहतत्क्षणात् ॥ १२॥ एषसंभावजः कोपोवन्हिरूपेणभूतलम् ॥ सर्वदहतिलोकांश्चतंनेतुमुदधौत्वरा ॥१३॥ तंमुक्त्वान्यवनस्थानमस्या स्तिभुवनत्रये । अतोयमहतोरौद्रोद्धियातिजलेक्षिति ॥ १४ ॥ तत्रसंस्थास्यतेदृष्टस्तस्मादेनंसमाच र ॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ तस्यतद्वचनंश्रुत्वागंगाप्राहतथान्विता ॥ १९॥ विवर्णवदनाभूत्वानाहंने तुंक्षमाविभो ।। शोषंगच्छतिमेतोयंतत्स्पर्शात्तुक्षणाद्यतः॥ १६ ॥ तस्मादन्यउपायस्त्वंतस्यार्थेपरिचिंत य ॥ तच्छ्रुत्वापद्मजःसर्वा नद्यआहूयतत्क्षणात् ॥ १७॥ प्रोवाचनीयतामेषवाडवोग्निमहाजवः ॥ भव तीभिर्महाब्धौतन्नोचेत्सर्वग्रसिष्यति ॥ १८॥ अथप्रोचुश्चताःसर्वागंगयायदुदीरितम् ॥ पुरावाक्यमश क्याचप्रनेतुंवाडवंप्रति ॥ १९ ॥ ततःस्वयंमहाहूयपरमेष्ठीसरस्वतीम् ॥ प्रोवाचपुत्रिकेवन्हित्वंनेवाड वंक्षमा ॥ २० ॥ स्वस्थाभवंतुसर्वेपिस्वलॊकावाडवाद्यात् ॥ नोचेत्सर्वधरापृष्ठेसंप्रयास्यतिसंक्षयम् ॥ ॥३६ ·॥ २१ ॥ ततःसर्वोपिस्वलोकोमयासार्द्धनसंशयः॥ ॥सरस्वत्युवाच ॥ ॥अशक्तादेवानेतुंसुती व्रमपिपावकम् ॥ २२ ॥ परंकस्मिाश्चिलोकेशजंबुद्धीपंत्यजाधुना ॥ प्रायशःसाधवोनूनंदूषयिष्यतिमा विभो ॥ २३ ॥ जलावगाहनात्स्पर्शात्तत्किमत्रकरोम्यहत् ॥ ॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ वत्सेत्वमेनमादा यपातालस्थंनयद्रुतम् ॥ २४ ॥ येननस्यात्तवस्पर्शःपातालेनसमुद्भवः ॥ अपरंयदितेपीडाजायतेस्यस मुद्भवा ॥ २५ ॥ दाहात्मिकानयंत्याचतत्कार्यवचनमम ।। मत्वात्मानंसुतीवेणतप्तंतापेनपुत्रिक॥२६॥ भित्वाभूमितलंपश्चाद्वंतव्यंप्राङ्मुखेततः ॥ ततोविश्रामणायसाईकोटित्रयंशुमे ॥ २७ ॥ सान्नि ध्यंतेगमिष्यतिप्राचीतेवचनान्मम ॥ विश्रांताश्चसमाश्वास्यभूयोपिचद्रुतंत्वया ॥ २८ ॥ पातालमार्ग मासाद्यगंतव्यंसागरंप्रति ॥ अस्मिन्कृतेपराकीर्तिस्तेभविष्यतिपुत्रिके ॥ २९ ॥ श्रेयश्चमेध्यतामय्या तस्माद्रुततरवज ॥ ॥ सूतउवाच ।। बाढमित्येवसाप्रोक्तानमस्कृत्यपितामहम् ॥ ३० ॥ हिमवंतंसमु दिश्यपस्थितातदनंतरम् ॥ ततःप्लक्षतरंप्राप्यतस्यकोटरतोद्विजाः ॥ ३१ ॥ अवतीर्णासरिन्मुख्याप्ला वयंतीसमंततः ॥ मत्स्यकच्छपसंकीर्णाशिशुमारसमाकुला ॥ ३२॥ प्रविष्टापृथिवीं हित्वापातालंतदनं तरम् ।। अथसातीवतापेनकुर्वतीचनिपीडिता ॥ ३३॥ तत्रविश्वासमासाद्यगत्लाकिंचिद्धरातलम् ॥ श

·पुज्मा०
॥३७॥
अ०
पुनश्चदर्शनजातासानदीसुरसत्तमाः ॥ ३४ ॥ ब्रह्मावर्तसमासायनश्चादर्शनंगता ॥ कुरुक्षेत्रेयथातद
प्राचीभूत्वाद्विजोत्तमाः ।। ३५ ।। ततस्तुपुष्करारण्यसंप्राप्तासत्तमानदी ॥ पंचस्रोताद्विजश्रेष्ठाऔर्वान
लेनपीडिता ॥ ३६ ॥ कनकासुप्रभाप्राचीशुद्धानंदासरस्वती ॥ प्लावयंतीसमंतात्सायज्ञवाट विधेस्ततः
॥ ३७॥ सर्वतीर्थाश्रयादेवास्तूयमानामहर्षिभिः ॥ खजूरीवनमासाद्यगत्वाचैवपराङ्मुखी ॥ ३८ ॥ किं
चिद्धरातलंयावन्पुनश्चादर्शनंगता ॥ ततश्चश्रीस्थलेजाताप्रभासेतदनंतरम् ॥ ३९ ॥ वाडवानलमादाय
प्रविशत्पर्णवांतिके ॥ तस्यतापेनसंतप्ताकच्छ्रेणमहताततः ॥ ४० ॥ और्वानलोपिसंप्राप्यसमुद्रममितो
दकम् ॥ जगामपरमंतोषंतामुवाचततःपरम् ॥ ४१ ॥ सरस्वतिप्रतुष्टोस्मिकर्मणातेनतेशुभे ॥ वरंवरयम
दंतेनित्यंयन्मनसिस्थितम् ॥ ४२ ॥ सादृष्ट्वातीवतांतत्रऔर्वानलसमुद्भवाम् ॥ मनसाचिंतयामाससमु
देशोषमेष्यति ॥ १३ ॥ प्रतापादस्यतीवस्यतदेनरक्षयाम्यहम् ॥ समुद्रस्यचतुष्टयर्थंकन्याभावंसृजा
मिच ॥ ४४ ॥ एवंसंचिंत्यरूपंसाकृत्वानारीसमुद्भवम् ॥ पुष्पमालांकरेकृत्वाप्रयातासागरंप्रति ॥ ४५ ॥
अहंसरस्वतीनामकुमारीसत्तमानदी ॥ पितामहसमादेशातऔर्वमादायचागता ॥ ४६॥ तस्मादरयमां
प्राप्तांसानुरागांतवांतिके | रक्षांतेचविधास्यामिवाडवानलतोद्रुतम् ॥ ४७ ॥ ॥ समुद्रउवाच ॥ ॥
॥३७॥

·दा नास्तिदोषोस्यतेसुभूपितामहवचोयतः। त्वयाममापिकर्तव्यविशेषाल्लोकरक्षणम् ॥४८॥ पाणिग्रह करिष्यामितवाहवरवर्णिनी ॥ परंविधत्स्वमेरक्षारौद्रदस्माद्धताशनात् ॥ ४९ ॥ समुद्रवचनंश्रुत्वासमा दायस्वकंकणम् ॥ और्वानलायप्रायच्छादाहचेदंचसातदा ॥ ५० ॥ अनेनकंकणेनत्वंवऋद्रारभृतेन भो ॥ पिबतोयंसमुद्रोत्थंएषमेपरमोवरः ॥ ११ ॥ अस्मादभ्यधिकंकिंचिद्यदित्वंपिबसिक्वचित् ॥ औ निलस्यतेशापंश्रृणुदास्यामितेसदा ।। ६२ ॥ ॥ मूतउवाच ॥ ॥ सतथेतिप्रतिज्ञायवाडवोद्विजसत्त माः ॥ तत्कंकणंसमादायवक्रदेशेनिधायच ॥ ५३॥ पिबत्तोयंसमुद्रोत्थंतद्वारांतरमागतम् ॥ अद्या पिब्राह्मणश्रेष्ठाःसरस्वतिमतेस्थितः ॥ १४ ॥ समुद्रस्तुसमासाद्यपत्नीसुभ्रंपतिव्रताम् ॥ आनंदंपरमं प्रापहर्षव्याकुललोचनः ॥ ५५ ॥ एतत्पवित्रमाख्यातंसर्वपापप्रणाशनम् ॥ यःपठेच्छृणुयाद्वापिसर्वपा पैःप्रमुच्यते ॥ ६६ ।। माहात्म्यमेतद्वरधेनुमुक्तंपापापहंगुह्यमतीवपुंसाम् ॥ सरस्वतीपंचनदस्यपुष्करे सप्राप्नुयाब्रह्मपदंपुराणम् ॥ १७ ॥ ॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येपंचसरस्वत्युत्पत्तिर्नामएको नविंशोऽध्यायः ॥ १९॥ ॥ ७॥ ॥७॥ ॥७॥ ॥७॥ ॥ ऋषयऊचुः ॥ ॥ कथयस्वद्विजश्रेष्ठऊर्जमासस्यकिंफलम् ॥ पुष्करस्नानमाहात्म्यंजानत्वंवक्तुमर्ह

·अ०
२०
पु०मा०सि ॥१॥ सूतउवाच ॥ ॥ शृण्वंतुमुनयःसर्वैरहस्यपापनाशनम् ॥ पुष्करस्यतुमाहात्म्यंऊर्जपंच
॥३८॥
दिनानिवै ॥ २ ॥ कुरुक्षेत्रादितीर्थानिगंगावाःसरितस्तथा ॥ कांच्यादिसहितापूर्यआयांतिज्येष्ठपुष्करे
॥३॥ इंद्रायादेवता सर्वेमरीचाद्यामरुद्गणाः ॥ नारदायाश्चमुनयःस्नानापंचनदेहदे ॥ ४॥ शची
रंभाताचीचउर्वशीचतिलोत्तमा ॥ आयांतिपझकेयोगस्नानापंचनदे हदे ॥ ५ ॥ यज्ञार्थमासज्जति
ब्रह्मणापुराप्रदक्षिणांकुतिपुष्करत्रये ॥ ऊर्जेवराहंसहमर्चयंतिप्रसन्नतांयातिचबिंदुमाधवः ॥ ६॥ ऊर्जेपं
चदिनानिचाईकंचसर्वाणितीर्थानिसरस्वतीदिशैकतः ॥ स्नानंययुःपंचदिने हदेचवाराहमग्रंशरपंचकेच
॥ ७ ॥ हत्वातथाबाष्कलिदैत्यमुग्ररूपंअजःपर्वतमस्तकेषु ॥ तीर्थेठतंपावनमुत्तमंचदत्वाहिराज्यनलका
हिरुद्रे ॥ ८॥ स्नानार्चनंकुर्वतिनागतीर्थसंध्यामुपास्तेक्टब्रह्ममागतः॥ अ॒क्ष्वत्रियंसप्तद्वितयश्चपुएयंपु
एयंलभेत्कोटिगुणंचधीमान् ॥ ९ ॥ शापान्मृगीमुक्तसरस्वतीचपापानविमुक्तश्चप्रभंजनोनृपः॥ऊर्जेत
थापुष्करतीर्थमज्जनात्वर्विमानैःसुरलोकताययौ ॥ १० ॥ स्नाताश्चयेपद्मकयोगपुष्करमुक्ताकले-
बंधनदुष्टधीमान् ॥ क्षिप्तासगर्तेचमहांधकारवश्यास्तुतेसूतजकल्पकोटी ॥११॥ स्नाताश्चयेपुष्करऊर्ज-
मासेदिनानिपंचकभीष्मकेनराः ॥ प्रयांतिलोकंचतुराननस्यगोबालघातीपशुब्रह्महास्यात् ॥ १२॥आ-
॥३८॥

·दौमृष्टंपद्मकतीर्थपावनं त्रैलोक्यमुख्यंकल्मषहानिकारि॥ तीर्थालयंसर्वसुरालयंचप्रसीदतापद्मजपुष्कराधि- पः ॥ १३॥ ऊर्जेदिनानिपंचभवेद्धरित्र्यांसदापुरापुष्करमंतरिक्षे॥ रहस्यमेतत्कथितंसमस्तंकथंद्विजष्ट- च्छसिमांपुनःपुनः ॥१॥ज्येष्ठेचगोप्रदातव्यामध्यमभूमिरुत्तमा ।कनिष्ठेकांचनंदेयंइत्यषादाक्षणास्मृता ॥ १५ ॥ वाराहदेवंधरणीधरंचपुण्यंस्तवंपापहरंनृणांच ॥ नमोनमस्तेस्तुऋषीश्वराणांमहात्म्यमुक्त्वाव- रतीर्थमज्जनात् ॥१६॥ लोमहर्षणपुत्रेणसाक्षात्पंचनदंहदम् ॥ श्रावितंपापहंविप्राःमूतपौराणिकेनतु ॥ ॥ १७ ॥एतत्पुष्करमाहात्म्यपठितव्यसमाहितैः ॥ कल्पकोटिसहस्राणिवसतेब्रह्मणःपुरे ॥ १८ ॥ का र्तिकेशुक्लपक्षेतुज्येष्ठकुंडेस्नपेन्नरः ।। दृष्टवादेवंवराहंचनभूयःस्तनपोभवेत् ॥२९॥पुष्करपुष्करतीर्थपुष्क- रंपुष्करंजलम्।।पुष्करंपुष्करंस्नानंसदापुष्करपुष्करम्॥२॥इतिश्रीपद्मपुराणेपुष्करमाहात्म्येविंशोऽध्या- यः ॥ २०॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥ ७ ॥ श्रीसीतारामचंद्रोजयाति ॥ श्रीरस्तु ॥ ॥ ७॥ BRBRBR

·यहपुस्तक
मुंबईमैं पंडित श्रीधर शिवलाल सलेमाबादकै इन्होने
श्री क० छापखानामैं छाप्यौ. संवत १९४७ शके १८१२
विकातिनामसंवत्सर. मिति अश्वीन वद्य १३ शी
सन १८९०