·No text on this page.

·39.35
TRIVA VURUMI INSKRIT SERIES
No. CXXVIII.
Śri CitrodayamanjaMHE KURTUSWAM SASTR
No. XVII.
RESEARCH INSTITUTF
MADRASA
TUE
BHRNGASANDESA
Yasudeva
EDiifli Bi
SĀ BASTU SĀSTRĪ
l'heraus of the Department for the Publication
vi Oriental Manuscripto Ireronirum,
PUBLISITED UNDER THE AUTHORITY O TIE WYVERVANT VT OF
11 ll Hill VESS LITE MILAR VI OF TRUTORE.
TRIVANDRUM:
PRINTED PXTILE SUPERIYTENDENT, GOVERNVEST TRES,
1937.
41l Rights Reserved.)

·{ና ካና

·अनन्तशयनसंस्कृतग्रन्थावलिः।
ग्रन्थाङ्क: १२८.
श्रीचित्रोदयमञ्जरी।
प्राथाक. १७.
वासुदेवविरचितः
भृङ्गरन्देशः
पारम्त्यग्रन्थप्रकाशनकायाध्यक्षण
के माम्बशिवशास्त्रिणा
संशोधितः ।
ma (रायन
महाननमहामहिमश्रीचित्रावतारमहागजगामनेन
राजकीयमुद्रणयन्त्रालय तद यक्षण
मुद्रयित्वा प्रकाशितः ।
लम्बादा. १११२. रिता १९३०

·No text on this page.

·3535
ہی گردد
॥श्रीः॥
श्रीमूलावनिपालमौलिमणिना सङ्कल्पितश्रीरिव
श्रीमूलात्मजनिस्तथा सहजया लक्ष्म्या च सम्भावितः ।
स्वातिज्योतिरिवादितः समुदितश्चित्रावतारः स्वयं
माताण्डाग्रसरो विराजति महाराजः स रामाभिधः ।।
भास्वद्वर्णमणिः प्रवालमृदुला श्रुत्यायलङ्कारिणी
श्रीमद्वञ्चिवसुन्धरानवयशोराशिप्रकाशात्मिका ।
उत्फुल्लत्सुकृतिप्रसाधनधृतामोदोन्नदाडण्डिमा
श्रीचित्रोदयमञ्जरी सुमनसां सर्वस्वमुज्जृम्भताम् ।।
के. साम्बशिवशास्त्री.

·No text on this page.

·INTRODUCTION. This work is celebrated by the name Borågasamle&il based on its being the message sent, by one lover in separation, from Trivandrum to his beloved Balanili, l'esiding in the house of Bā layakşa in Svetacurgi koi takkal in North Malabar') through a Bhrnga (beetle). Even though it bear's another title Bhramarasandısa, it can be know from the following line that the name mtended by the poet wils Bhrigasandesa :- "आत्ततॊ भृङ्ग कमपि पुरतो वीक्ष्य मन्दं वभाषे”। p. 2. velspi In the latter part again, "तेनाश्वस्ता किमपि कुतुकाश्चर्यलज्जानुविद्वा मुग्धा सम्मार्जयति नयने यावदनाम्बुपूर्ण । तावद् गत्वा सविधमयि कल्याणि! कान्तम्य दृतो भृङ्गोऽस्मीति भ्रमर, निगदन मज मजीवयथा ॥" the poet udrenses lum by die wond Blomme weddit the siime time reminds him of his bing it lobulin and me the intention of the poet seems northy of minnti (onlaration). The sending of' il menage to luis billen Billid !, idae hero dois not seem improbable liri lor. Walipped down on the wally lhe Sithsi, ietail of low condimentell be the Wils bxing carriel:way from Sversa lite h of the Malayıt : midst places, ens. it come 1, 11. pars and arbours, un beiting only the lith - " he lovely being "मासप्राप्यं मम दिनयुगेनाभिगम्यं तव स्या. per a tottargaretraía 799 म्यानन्दराद दृढमतिरतस्त्वं प्रतिप्रस्व तम्मा. दस्मानुत्तारयितुममुतः सकटादुत्तराशाम् ॥ 1. t, 1. 17. The statement in this stanza that Trivandrum in it way from Svetadurga by one mowl's travel, 's true, as there were no proper means of quick revilling in those days in there are all present. But the Bluriga's complution of the journey in two days is due to mimu divine power.

·. The poet rightly mentions about this divine power at the beginning itself :- "ब्रूमः श्रीमन् ! मधुप ! भवते स्वागतं वैजयन्त्याः किं त्वं विष्णोरुरसि विकसद्विभ्रमायाः समायाः । धम्मिल्लाद् वा परिमलसमासक्तमत्तालिपाली. केलीलोलातरुकलिकासुन्दरादिन्दिरायाः ॥" (p. 2. 1.6.) "सन्देशेऽस्मिन् कथमपि गुरुश्रीपदाम्भोजयुग्म. ध्यानोद्धृतप्रबलतमसा वासुदेवेन बद्धे पूर्णे दोषैरपि यदि गुणानां कणाः सम्प्रथेर. नेतान् प्रीत्या मनसि परिगृह्णन्तु सन्तो महान्तः ॥" (p. 33.) From the latter vi found at the close of the work it is clear that the author of this Sanders was a poct of the name Visud Vit. ! ikur ihe poet Väsudeva, after reaching Trivandrum pilgrimage, ha composed iliis Kavya to acquaint his own friend of lerari lalatoo with the places he hail visited and other priro je ulars concerned, wner the guise of a mess.com site to livid, railing at øvetadurga, he has in fact surgemeerd. Iloilinly (naguing all his prorsonal experiences to the wingo Pent. Lvin kalunia, the great poet, l'esorted 100.0 imagination home in his Megha-andesi, so that it appeals to the order on the port ha copened by him has bes:/t tri} :..' .!!: ! . 11 !! I. . . . .ti poets. If the poil's persconta! Xprintsil viveni (X;"Is-on to in this, there is : ( \ } {1}..' . .... ( II 11. (0]ching uniy' course in the third ist in patrite by linging the familier places and well-known cintes porei', , , There is lui ori ros! ponit illumine Väsudevit. The author of Yudlignihovoj itin oiler forks, that of work like Subräldirilici it!!! :h' of this Brrigasandesa are among them. 1101 11: ५'. ! 11lk, or port is the latest and the anthor of h: Shavit the oldest. In this Sundesi che nofilm. Blotta pada who is posterior 10 burb the 14771102 on the ullithiravijiya um Subhadralarini olgant-10pm Sri Mārplattinpandita are meltionert. "हेरम्बेण प्रथितविभवां मादत्ताजेन्द्र- श्रीमच्छिप्योलहा मुम्वस्तिरास्तृतां शास्त्रघोपः । भारानारायणक विव च म्यन्दमाधुर्यनन्द- द्वाणीमन्दरिमतमुरभिला याहि पाटीरवाटीम् ॥ -- ·. सूक्ति नारायणकविमुखाम्भोजनिष्पन्दमानां पात्वा वापीकमलमधुपु प्राप्तनिवेदभारः। बिम्बे भानोरपरगिरिशेण सञ्चुम्ब्यमाने लम्बेथारस्वं भ्रमर ! धरणी वल्लभक्षोणिबन्धोः॥" (p. Ji, v.91-92.) There is another co!le!ca10 911?pirt this view that the Nară yanakavi 1!Onione in idem vorki he great prel and scholar Sri Narristi!! Bhatta }}itla of Hopint thir, this authi) of Nārāyaṇīyit and other works, "तस्मात् प्रत्यक प्रहितनयन : कुण्डगेहाधिवास सर्वज्ञं तं प्रणम गिरिशं भक्तिमानच्युन च । एकस्तावद् वहति शिरसि ज्योनिपामेक मेन्दु ज्योतिश्चक्रं निखिलमपरो धारयत्यन्तरङ्गे ॥" .]). 17, v. 89.) The author mention the great suologer Achyura Pişāroți who is ilir ttuch of Sri Dhammapadla lumself. So it is almost cetinit hit the plant in the former half of the 17th till 1. D.. hedh 1. D... ch 1-_the age of Sri Nārāyaṇamuni, the displeol.Ichyn. The poet glorities Sirt Viri Ravin aurat Kuinsekh... tin tinking of Trivall. drum in the following link : "राज्यं दृष्टयाकलय रविवमीवनीन्द्रस्य सम्पत्- प्राप्यं वाज्यन्तरितविशिखोदग्रमले समग्रम् । चित्रोकीण त्रिदशनिवहै स्थूलनीलोपलोघे. र्धाम्ना तुल्यं त्रिभुवनपतेर्धाम येन प्रतेने ॥" p.i, v. 21.) So we can rest itshillad that his e Mis the same in that of Sri Narayitya Bhat ity.all.i, The {. fitoring sloka sh)\'s that the work was some after Sri Nara Bhattapāda's regaining his locali, con luis daheraton of the Nārāyita ṇīya, the hyms of praise ibrida ng ile Bhayatatit, it the feet of Lord Krsna vif Guruvayupallit, and the Lord's being known :18 the Great Physician, "इत्थं नुत्वा भुवनपितरौ तौ समामन्य तस्मा. दस्मत्प्राणप्रियसख! समोरालयं शीलयेथाः । यस्सिन् देवः स्वयमपि महापावनः पावनाना- मातकानामुपशमयिता भासते वासुदेवः ॥" (p. 15,7.760 ·ܢ | .)" ' ܢܐܐ ܐ ܐܐܐ 13 On reaching the temple of Vaikom, वाताधूतारुणकि पलया: पुष्पिता बोलभृक्षा: स्तोकोत्कम्पिस्तबकनमितास्तत्र वल्लीमतल्ली: । दृरे दृष्ट्वा छतमुपसरन् भृङ्ग ! वेत्तासि ताभ्यो जातेीते: स्फुटजनपदैलासिका इत्युपान्ते ॥ (1.11, v. 55.) the Bhunga thus studenter the illusion of creepers, finally realisen lung Hey were the dinneing girls, on hearing he way I semestril this tinet of the custom of dancing, bi Devilisis por vinderit thone Hais, in the persal *13+13 in the put himself. I consider that 'the (11101st of his link on the then portalent social 171-111!. llli Hoot buyond the comprehension of io pumay word.tti per of investigation), lle lave Hill 17/ter the lames of kinga, Pillowed polition contiendances Suresit. Raul Verse 24 Cils of the laŭ prisha l'rince loti ovde 27 Rinasit 28 lib.3134 23 Their Bote Mariandis 30 Riir kan 32 Srihartytäla 34 kumarala 36 Tiking loudilirna 38 The rispelier if De Vanilaian 42 The Kilig lion l'arına 45 Thomple ot Viikom 51 Pametrai 60 Riper (huron 61 Thuling kahe Raj: 61 The Chipid of Cibin Pañcar.in.unilo:1 63 Turner of Sulusindhu 64 Tht km of Kurumba 65 Gunakan 66 hcralendra 68 Sangamagrama 70 River liulivini TO Vrsadri 72 Samiralaya 76 . 30 [ita a * > 62

·5
89
3
Nctranārāyaya
Verne 79
Nilandi
83
Nāvā kpotre
86
(apital of the Chief of Saláludlu
88
Kundageham
Achyuta
89
King Vikram
90
The Bralıman Y.1 trilirlik
91
Nårávånikavi
91
'The king of Vallabhaksoni
92
Rr-pritfully ar knowledging oshirtless thankitulacan
Brahmasri Kavi låder: Winthropopal of 1
from whoin le procurand the origin. 11.11.11- 5!!!! polecon
the work before the pilotila poubelle
Trivandrum.
1:2-8-1112
l. A11BASILA SA-TRI.

·No text on this page.

·3835 ॥श्राः॥ निवेदना। काव्यमिदं श्रीमदनन्तशयनाद् (Trivandrun) विरहिणा केनापि श्वेतदुर्गे (Kottakkal; बालयक्षाभिधाने भवने बालनीलीसंज्ञायै प्रेयस्यै भृशमुखेन प्रेष्यमाणं सन्देशमास्पदीकृत्य भृङ्गसन्देशः प्रथते । सत्यपि भ्रमर- सन्देश इति नामान्तरे "भार्तो भृङ्गं कमपि पुरतो वीक्ष्य मन्दं बभाषे ।" पा० २. श्लो० ५.) इति दर्शनात् कनिकल्पितं नामवेयं भृङ्गसन्देश हत्येव लगति । उत्तरभागे - 'तेनाश्वस्ता किमपि कुतुकाश्चर्यलज्जानुविद्धा मुग्धा सम्मार्जयति नयने यावदलाम्बुपूर्णे । तावद् गत्वा सविधमयि कल्याणि ! कान्तस्य दृतो भृङ्गोऽस्मीति भ्रमर ! निगदन् मञ्ज सञ्जीवयेथाः ।।" (पा० २७. श्लो० ४९.) इति पद्यदिशा भ्रमरं सम्बोधयनो भृङ्गाहन्तामुपदिशतः कवेराकृतं तु सूक्ष्म. विचारमृग्यं दृश्यते । पुरा खलु वनगुल्मलतासान्द्रेषु देशेषु यक्ष्यादिद्युचरी. सञ्चारसमुचितेषु कयापि यक्ष्या श्वेतदुगीन्मलयशिखरं निनीषितेऽपि, मार्गे निजपतिभीतया परित्यक्ते च नायके तम्य म्वप्रेयसी वालनीली प्रति क्रियमा- णोऽयं सन्देशो नावस्तुसम्भवी । "मासप्राप्यं मम दिनयुगेनाभिगम्यं तव म्या- दस्या धोतं गुणगणसुधावीचिभिः श्वेतदुर्गम् । स्यानन्दराद् दृढमतिरतस्त्वं प्रतिष्ठम्ब तम्मा- दस्मानुत्तारयितुममुतः सङ्कटादुत्तराशाम् ॥" (पा० ४. श्लो० १७.) इति पद्यभागेन तथ्यमिदमुच्यते, यदनन्तशयनाद् बाढं श्वेतदुर्ग मासप्राप्यम् , भधुनेव शीघ्रतरगमनं साधयितुं तत्तादृशवाहनविरहात् । किन्तु भृङ्गस्य दिन- युगगन्तव्यता दिव्यत्वमात्रसाध्या । तच्चेदं दिव्यत्वमादावेव कविरेवमासूत्रयन् मन्ये नासाधुवादी । तथाहि- ·"ब्रूमः श्रीमन् ! मधुप | भवते स्वागतं वैनयन्त्याः किं त्वं विष्णोरुरसि विकसद्विभ्रमायाः समायाः । धम्मिल्लाद् वा परिमलसमासक्तमत्तालिपाली- केलीलोलद्युतरुकलिकासुन्दरादिन्दिरायाः ॥" (पा० २. लो० ६.) इति । "सन्देशेऽस्मिन् कथमपि गुरुश्रीपदाम्भोजयुग्म- ध्यानोद्धृतप्रबलतमसा वासुदेवेन बढे । पूर्णे दोषैरपि यदि गुणानां कणाः सम्प्रथेर- नेतान् प्रीत्या मनसि परिगृह्णन्तु सन्तो महान्तः ॥" (पा० ३३) इति दृश्यमानात् परिसमाप्तिपद्यादम्य सन्देशस्य की कश्चिद् वासुदेवनामा कविरिति ज्ञायते । यदि पुनरयमेव वासुदेवम्तीर्थाटनकामनया सञ्चरन्ननन्त- शयन आगत्य श्वेतदुर्गवासिन्य म्बदयिताय सन्देशप्रेषणमिषेण परिचितान् देशानन्यान्यांश्च विशेषान् स्वमुहृदः महृदः परिचाययमिदं काव्यं न्यभान्स्य. दबोनुखलु !! सुतरामनेनाजप्यतात्मानुभवसमर्पणन साहितीसमान्दोलिकाया- मिति निश्चप्रचम । महाकविरपि कालिदासः कल्पितमेवेतिवृत्तमवलम्ब्य रस. यत्यम्मान मेधनेनि म एप सामान्यतः समुद्घाटितः पन्थाः प्रहतचर इत्या- म्ताम । इह तु परिचिनानेव देशान् परिचितैरेव कार्य पुरस्कुर्वतोऽस्य साहि नीमरण्या प्रवेशनं परं म्यात् कश्चिद् विशेष , यदि स्वानुभव एव समुत्कीर्णः । सन्ति च नक वासुदेवसंज्ञाः कवयः । युधिष्ठिरविजयादेः मुभद्राहरणादेरस्य भृङ्गसन्दशकाव्यम्य च प्रणेतारः । तेषु मन्येऽवाचीनः प्रकृती वासुदेवः, प्राचीनश्च यमककविः । यदयं युधिष्ठिरविजयादिमुभद्राहरणादिकर्तृवासुदेवा- भ्यामर्वाचीनान् श्रीनारायणभट्टपादांम्तत्समय जीविनः श्रीमातृदत्तपण्डितांश्चेह सन्देश म्मरति । यथा - "हरम्बेण प्रथितविभवां मातृदत्तद्विजेन्द्र- श्रीमच्छिाप्योत्करमुखरितराम्तृतां शास्त्रघोपैः । आरान्नारायणकविवचास्यन्दमाधुर्यनन्द- द्वाणीमन्दस्मितमुभिला याहि पाटीरवाटीम् ।।

·THE KUPPUSWAM SASTR RESEARCH ISTITUTE NASIK43935 ३ सक्ति नारायणकविमुखाम्भोजनियामाना पीत्वा वापीकमलमधुषु प्राप्तनिवेदभारः । बिम्बे भानोरपरगिरिशृङ्गेण सम्चुम्म्यमाने कम्बेयास्त्वं अमर! धरणी वल्लभक्षोणिबन्धोः ।।" (पा. १०. श्रे. ९१, ९२.) इति। , मन्नारायणकविरयं नारायणीयादिबहुग्रन्थमणेता महाकविर्महापण्डितयो. परिनवग्रामवासी श्रीमन्नारायणभट्टपाद एवेत्यत्र गमकमन्यदपि । यदस्य गुरु- वर्यमच्युतपिषारोटिं ज्योतिर्विदग्रेसरमप्ययं ग्रन्थकारः --- "तस्मात् प्रत्यक् प्रहितनयनः कुण्डगेहाधिवासं सर्वज्ञ तं प्रणम गिरिशं भक्तिमानच्युतं च । एकस्तावद् वहति शिरसि ज्योतिषामेकमिन्दं ज्योतिबकं निखिलमपरो धारयत्यन्तरने ।" (पा० १७. श्लो० ८९.) इति पद्ये परामृशति । अतः सिद्धमस्य जीवितसमयोऽपि स्तबीयान्दानां सप्त. दशशतकपूर्वार्ध, यन्नारायणभट्टपादमुनेरच्युतथिप्यस्य । तदात्वविजयिनोऽस्मद- मन्तशबनमहाराजान् श्रीवीररविवर्मकुलशेखरान् - "राज्यं दृष्टयाकलय रविवर्मावनीन्द्रस्य सम्पत्- प्राज्यं वाज्यन्तरितविशिखोदप्रमग्रे समग्रम् । चित्रोत्कीर्ण त्रिदशनिवहैः स्थूलनीलोपलौघ- ग्निा तुल्यं त्रिभुवनपतेर्धाम येन प्रतेने ॥' (पा० ५. श्लो० २०.) इति पद्येनानुस्मरन्नयं बाढमात्मनो जीवितसमयं श्रीमन्नारायणभट्टपादीयमनु- मन्यते । कृतिश्चेयं श्रीमन्नारायणभट्टपादैः भीगुरुवायुपुरनाथसन्निधौ नाराय- णीयं स्तोत्रप्रबन्धं भागवतार्थसङ्ग्रहात्मकं विरचय्योपसमर्प्य कल्यतासम्पादनेन भगवत आतोपशामकत्वेन प्रसिद्धिघोषणानन्तरसम्भवेत्यधस्तनः लोको गम- बति । यथा "त्यं नुत्वा भुवनपितरौ तौ समामन्त्र्य तस्मा. बस्मत्प्राणप्रियसख ! समीरालय शीलयेथाः ।

·, यस्मिन् देव स्वयमपि महापावन पावनाना- मातङ्गानागुपदायिता भासते वामदेवः ॥" (पा० १०. लो० ७६.) मागें व्याघ्रपुरीश्वर क्षेत्रे 'व, अधूताहाकिम्लया. एपिता परमृङ्गाः तक कम्पनीलाम्नत्र प.डीमतल्लोः । ! या त पनि ना चासि दाभ्या सात समटरको ६.पान्ते ।।" (10 + १. श्लो० ५५.) इति वल्लीमधीभ्र पसर पो भगः । ता.. जननिश्रयस्तदानन्ति. नसमाचारे बदन . . . . ' २. • या 'पन्न ति द्योतयति । चरित्रहशा नानाविना . . यो पन्थान इह प्रदर्शिता मन्ये विचारसहन नसागर । एक कन.. • यत् सन्देश म्मिन् मुक्त- कण्ठमुनानागना I1, शा। पान याचन सूचि- कया सइटनम् -- रविवर्मभूप २० कूपकक्षमापनीती सी २५ कोलम्बदेश सुललिता नदी २८ २९ वल्लभग्राम दक्षिणविम्बली उदयमानीट कोणीनदी श्रीकुमारना कुमारालयः ३६ गोद वर्मक्षिती देवनागय गजधानी ४२ रविवर्मनृपः व्याघ्रक्षेत्रम् पर्णत्रयी १० श्लोकम . ३० " ·भोकर ६१ " ६२ १३ धू नदी राजराजक्षितीन्दुः माटक्ष्माभृत्पुरी पञ्चरङ्गाधिनाथः शैलसिन्धुक्ष्माभृत् कुरुम्याधिनाथः गुणका केरलेन्द्रः " " ६५ ६८ " समग्रामः } " " " } ७० कुलीविनीनदी घृषाद्रिः समीरालयः नेत्रनारायणः .९ निलानदी ८१ नावाक्षेत्रम् ८६ शैलाब्धिनेतुर्दिव्यस्थानम् ८८ कुण्डगेहम् अच्युतः विक्रमक्ष्मापतिः ०० मातृदत्तद्विवः नारायणकविः वठभक्षोणीपतिः ९२ प्रसिद्धीकरणे समुपलब्धो- ऽस्माकमादी ब्रह्मश्री अघोरमनक्कल अधिपति-रविवासुदेवर् नम्परिप्पाटु. सन्निधानादिति सबहुमानमेतेषु कृतज्ञतामनुस्मरन्नस्मि तमिमं महाजनसमक्ष- मवतारयिता। भनन्तशयनम् के. साम्बाशेषशास.. १२-८-१११२. " }

·No text on this page.

·॥ श्रीः॥ भृङ्गसन्दशः वासुदेवविरचितः। हम्ये रम्ये बहलविगलच्चन्द्रिकायां निशायां मन्दं नन्दकुमुदसुरभौ शीतले वाति वाते । लोलापाङ्गथा मनसिजकलाखेलनायासिताझ्या साकं निद्रां सुकृतिसुलभां कोऽपि कामी सिषेवे ॥ १ ॥ तं निद्राणं मदनविवशा काचिदालक्ष्य यक्षी हस्ते धृत्वा मलयशिखरे हन्त रन्तुं प्रयान्ती । स्यानन्दूरे निजपतिमुपायान्तमालोक्य भीता विन्यस्यैनं कचन विमनास्तेन सार्धं प्रयाता ॥ २ ॥ पुष्पारामे किल मधुरिपोः सम्भ्रमेण प्रबुद्धः सद्यः सोऽयं प्रियजनमनालक्षयन् कण्ठलग्नम् । कष्टं दिष्टं किमिदमदयं दृष्टमित्याकुलात्मा तत्र क्षेत्रे कतिचन दिनान्येष मोहेन निन्ये ॥ ३ ॥ मा मा सीद प्रियजनवियोगामयात् कामयाना यक्षी सौधादपहतवती प्रस्वपन्तं भवन्तम् । कान्ता श्रान्तापि च तव सखे ! नापदं प्रापदन्यां तद् गन्तव्यं द्रुतमिति दिवः शुश्रुवे तेन वाणी ॥ ४ ।। ३ G.P. T. 16 1-10 1111.

·२ भृणासन्देशे आकासौ गिरममृतनिःष्यन्दिनीमाधिमन्दो. ऽप्यन्तधैर्याङ्कुरमभिवहन् गन्तुमुद्युक्तचेताः । प्राप्तां मूर्च्छद्विरहिमिथुना माधवीं वीक्ष्य लक्ष्मी- मात्तॊ भृङ्गं कमपि पुरतो वीक्ष्य मन्दं बभाषे॥ ५ ॥ ब्रूमः श्रीमन् ! मधुप ! भवते स्वागतं वैजयन्त्याः किं त्वं विष्णोरुरसि विकसद्विभ्रमायाः समायाः। धम्मिल्लाहा परिमलसमासक्तमत्तालिपाली- केलीटोलद्युतरुकलिकासुन्दरादिन्दिरायाः ॥ ॥ अभ्याश म तिलकय सखे ! कोरकम्तोकनम्रा सेयं वाला कुरवकलतात्युत्सुका त्वत्सकाशे । एता बाताकुलकिमलयश्रेणिभिर्मन्दमन्द वीजन्तीय प्रतिनवमधुप्रग्नविन्या लतास्त्वाम् ।। ७ ।। चक्षुर्लाह्यं सुचरितफलं वल्लभा कनिचदेषा विश्राम त पथि वितनुते मजुना गुञ्जितेन । या सन्तप्ता दिन कृति ललाटन्त सम्प्रविष्टा पक्षच्छायां तव तदधिकं तप्यतं चिन्तयन्ती ।। ८ ।। दर्जानेऽस्मिन् मम करुणया धातुराप्तोऽमि बन्धु- र्दिष्ट्या घोर तमाम पनितम्यव माणिक्यदीपः । अभ्यस्तो यभिरतग्मांकर ने पक्षपात भयानद्य प्रमग्नु · शोक पि माऽयं जनेऽस्मिन् ॥ ९॥ कारण्याब्ध । शृणु मम दशा यौ पुग विप्रलम्भ शुत्वा काव्येष्वपि मममुभौ मौम्य ! मोहं प्रपन्नौ ।

·पूर्वभागः ।
आवामेवं प्रणयविवशौ दारुणे विप्रयोगे
क्लेशाम्भोधौ विधिरपदयं क्षिप्तवानित्यवेहि ॥ १० ॥
वक्षोममोन्नतकुचभरे कन्दलन्मन्दहासे
गाढाश्लेषे मिलति पुलकेभ्योऽपि यद् द्रुह्यति स्म ।
स्त्रीपुंसं तद् विघटितमिथस्सन्निधानं दधाति
प्राणान् दग्धानिह बहुमुखी कारणं सङ्गमाशा ॥ ११ ॥
लोके जन्तोर्भवति भवितव्यं न चान्यत् प्रयत्न
देवाधीनं सकलमिति जानामि नानाविचारैः ।
अप्येवं मे दलति हृदयं दीर्यते धैर्यबन्धः
सीदन्त्यङ्गान्यलिवर! तया हन्त जाते वियोगे ।। १२ ।
आकर्ण्यन्ते दिशि दिशि हसच्चूतवल्लीमधूली-
मावत्पुंस्कोकिलविगलिताः पञ्चमाः स्निग्धदीर्वाः .
मन्ये शास्त्रवणितहृदयस्येव काकोलमेक.
स्तापोद्रेकं मम बहलयन् प्रादुरासीद् वसन्तः ॥ १३ ॥
खेदानुक्त्वा खलु बहुतरान् विप्रयोगार्ति(सिन्धा-
बस्मिन् मैत्री भवतु भवता सौम्य ! नौ पोतपात्री।
सद् विश्रम्य क्षणमिह लतामण्डये सावरोधः
स्निग्धं पीत्वा मधु निलयनं मत्प्रियायाः प्रयायाः॥१४॥
भस्मत्प्राप्ति (भु ? भव)दनुपदं प्रस्तुवन् प्रागनाथां
गत्वा तप्ताममृतजलधौ सौम्य ! निर्मज्जयेथाः।
विश्लेषाा विधुरमनसां वल्लभानामुदन्तः
प्राणान् वीणापरिमृदुगिरां कण्ठनाले पि रुन्धे ॥ १५ ॥

·सन्देश लोके ये केचन विदधते पीडितेष्वाभावं जन्तुष्वन्तर्न खलु सकला रक्षितुं ते समर्थाः । रक्षादक्षा अपि न समये सम्पतन्त्यातुराणां शिष्टं किश्चिन्मम सुचरितं सौम्य ! दृष्टोऽधुना त्वम् ॥१६॥ मासप्राप्यं मम दिनयुगेनाभिगम्यं तव स्या- दस्या धौतं गुणगणसुधावीचिभिः श्वेतदुर्गम् । स्यानन्दूराद् दृढमतिरतस्त्वं प्रतिष्ठस्व तस्मा- दस्मानुत्तारयितुममुतः सङ्कटादुत्तराशाम् ॥ १७ ॥ प्राप्तव्यं तव पुरमितः श्वेतदुर्ग यदुक्तं तस्यैवालोकनमपि फलं कल्पय त्वत्प्रयाणे । यस्मिन् नित्यं हिमगिरिसुताचञ्चलापाइलक्ष्मी- लक्षीभूतं किमपि करुणाशीसलं ज्योतिरास्ते ॥ १८ ॥ इन्द्रप्रस्थं पुरमिव पुरा कौरवस्य प्रविष्ट- स्यान्तान्तिस्तव नयनयोः स्याज्जलेषु स्थलेषु । वक्त्रैः स्त्रीणां मरतकतले बिम्बितैर्वापिकाम्भ- शुम्भद्विम्बैरपि च विमलैश्चन्द्रशालाकदम्पैः ॥ १९ ॥ नोद्यानेषु त्रिदशलतिकाः स्थावरास्तावदस्मिन् पेयं नाब्धेरुदितममृतं नात्र नेता वलारिः । तस्मादस्मप्रियसहचरीनूत्नदिव्याङ्गनायाः सृष्टौ धात्रा विरचितमिदं नूतनं नाकमाहुः ॥ २० ॥ वार्तामाता प्रति कथयितुं प्रेयसी मे प्रवृत्तो मार्ग तावच्छृणु शुभमितस्तनिकेतावसानम् ।

·५ पूर्वमागः । नीत्वा नीत्वा श्रममनुवनं येन गन्तासि भूयः पीत्वा पीत्वा मधु सममलिन्या नळिन्यां नळिन्याम् ॥२१॥ नत्वा देवं नलिननयनं नागभोगे शयानं कृत्वा सर्व भव(त? तु) सफलं कृत्यमित्यन्तरङ्गे। कुर्युः प्रत्युद्गमसुखमितः प्रस्थितस्योत्तराशां चौ चमत्कपिशकलमामञ्जरीकाः शुकास्ते ॥ २२ ॥ दत्त्वा शुम्भत्कनककलशे पद्मनाभालयाने हृष्टां दृष्टिं सह दयितया सम्पतन्नम्बरान्ते । श्यामाचश्चत्किसलयदुकूलाञ्चलाश्चञ्चलीक- स्तोमापाला मधुप ! लतिका मन्दमामन्त्रयेथाः ॥ २३ ॥ राज्यं दृष्टयाकलय रविवर्मावनीन्द्रस्य सम्प- प्राज्यं वाज्यन्तरितविशिखोदग्रमग्रे समग्रम् । चित्रोत्कीर्ण त्रिदशनिवहैः स्थूलनीलोपलौधै- धर्धाम्ना तुल्यं त्रिभुवनपतेर्धाम येन प्रतेने ॥ २४ ॥ पारेपायोनिधि कुलपुरी कूपकक्षमापतीनां लक्ष्या लक्ष्मीविहरणकलासम्पदो हेमलक्ष्या । फेनक्षौमाम्वरनिचुलितान् यन्निषद्यासु दृद्यान वीचीहस्तैर्विकिरति मणीन् नित्यमम्भोधिरेव ॥ २५ ॥ प्रासादेषु प्रियसहरीहासमाशक्य हेम- द्वारं यान्त्यः सपदि वलभी केशसंस्कारयुक्त्या । प्रातर्गात्रं नवनखपदं गुहितुं बालसूर्य- छायारक्तांशुकवलयितास्तत्र दृश्याः मुकेश्यः ॥२९ ।।

·भृनसन्देश लम्बेयास्त्वं दिवि किमपि छोला । कोलम्पाशे रम्ये यस्मिन् विलसति सरो मानसं मानवानाम् । नित्यं तदै नवरविकरोल्लासिनी राजहंसै- र्जुष्टां पट्टाम्बरकनकपड्केरुहाली प्रसूते ॥ २७ ॥ स्थास्यत्यग्रे तव लालता निम्नगा दृष्टिपातं मुग्धं लब्धं पुर इव पुरा माधवस्य त्रिवका । भादायास्या बहुपरिमलं प्राभृतं निर्मलाया जातामोदः प्रियमिव जनं सौम्य ! सम्भाक्षेथाः ॥ २८ ॥ कञ्चिहागं पुरजनपदाकीर्णमुत्क्रम्य भूमे- रञ्चत्केरकमुकशिशिरं बालभग्राममेत्य । लक्ष्मीवक्त्राम्बुजतरुणलोलम्ब ! नित्यं नमस्ते गोविन्देति प्रणम चरणाम्भोजमूले मुरारेः ॥ २९ ॥ घोराकारं विपिनमतिलयाथ तस्यास्तटिन्या स्तीरारामे शिशिरसुभगे सौम्य ! विश्रभ्य यायाः। पात्रीभूता पुनरुदयमार्ताण्डकीर्तिच्छटानां धात्री नेत्रे सुखयितुमलं दक्षिणा बिम्बली ते ॥ ३० ॥ वन्देथास्त्वं भ्रमर ! पुरतः कञ्चिदाश्चर्यबालं घोषाद् योषामन इव मुहुगोरसं चोरयन्तर। अस्य ब्रूमः कथमिव पयोलुब्धता यो विशुद्य मुक्तिं दत्त्वा विषकटु पयः पीतवान् पूतनायाः॥ ३१ ॥ प्रादुःण्यात् ते दृशि कुलपुरी बिन्तीपतीनां कौणीमयास्तटपरिसरे दक्षिणे वीक्षणाया ।

·335 पूर्वनागः। या पौरस्त्रीबदनसविधे लज्जमानस्य दौस्थ्यं दृष्टया मार्टि ध्वजपट जर्मण्डलं (?) शीतभानोः ॥ ३२ ॥ शीतालुत्वाद् विवृतवदनरातपे नकचकै- स्तीरं घोरं परिहर पुरस्तत्र गौणीतटिन्याः। आत्मा रक्ष्यः सकलजगतामापदो दुर्बलाना- मेतद् द्वारेष्वनभिसरणी नीतिरित्याहुरार्याः ॥ ३३ ॥ ग्रामं पुण्यं द्विजवरगृहप्रोच्चलद्धोमधूम- श्यामं पश्य प्रियसख! पुनः श्रीकुमाराभिधानम् । जातं यत्र क्षितिसुरगणं बालमेवातिहृद्यं विद्यास्तन्यं सपदि दवती वर्धयत्यद्रिकन्या ॥ ३४ ॥ गम्भीरार्थस्तबकसुभगे सूक्तिदामन्यनास्था मा भूदेषां भ्रमर ! भवतो मद्विधेयत्वराभिः । सत्त्वोद्रेकस्फुरितपरमानन्दसंविहिशेष दुग्धे चित्ते रसमधुझरो यस्य सामाजिकानाम् ॥ ३५ ॥ नत्वा गीतैरुपचर कुमारालयं भूषयन्ती गौरी दूरीकृतसुररिपुत्रातदुर्वारगर्वाम् । पृथ्वीयातामिव गिरिशकण्ठप्रभामेघलुब्धां विद्युल्लेखां कचभरमिषादम्बुदैश्चुम्ब्यमानाम् || ३६ ॥ द्रष्टुं ते तां सकृदपि जगन्मातरुत्कण्ठते न- श्चित्तं लक्ष्मी परिणयविधौ पूर्वमद्रीन्द्रगेहे । सम्म सत्यमरसदसश्चन्द्रचूडं वरीतुं मन्दं वान्त्या भयविनयमन्दाक्षरागाकुलाक्ष्याः ॥ ३७ ।।

·८ मृनसन्देशे इत्थं नत्वा गिरिवर तां गोदवर्मक्षितीन्दो- रने सम्भावय पुरवरं प्रस्फुरद्धेमसालम् । यद् युद्दे(षु) त्रुटितविमतस्तोमकण्ठान्त्रदाम- प्रच्छन्नाशेष्वसिलतिकया दिद्युते वियुतेव ॥ ३८ ॥ तत्रारामं व्रज कनकमञ्जीरकैम वाचा गच्छन्तीनां मधुरमुखरैस्तारमाहूयमानः। वापीयातो दरदलितनालीकपालीमधूली- मापीयातो मधुकर ! मृणालान्तराले शयीथाः ॥ ३९ ॥ कृत्वा तप्तां प्रियसहचरीमेकपक्षान्तराले तन्वन्नन्यं व्यजनमभिनन्दन् मुदा मन्दवातम् । स्वादुंकारं मधु दयितया दीयमानं मुखेन स्वादं स्वादं शमयतु भवानध्वखेदं जालन्याम् ॥ ४॥ यावद् ग्लानिं विसृजति मनोवल्लभा यावदेव ग्लानिं भानोर्दधति किरणास्तावदेव क्षमेथाः । अस्मत्कान्ताव्यसनचकितः सान्त्वयन्नेव भृङ्गी मुक्त्वा पद्माकरमथ ततो याहि कारुण्यसिन्धो ! ॥४१॥ अक्ष्णोर्मार्गे निपतति पुरा राजधानी तदानीं दुर्गाश्लेषादविदितभया देवनारायणस्य । यो मेदिन्यामपि निजकमर्थापयन् नामधेयं कीर्तिक्षीरार्णवजलमपारं विधायाधिशेले । ४२ ॥ मत्प्रेयस्या मुस्त्रविरचने हस्तलेखाय सृष्टा- नस्यां धाता पु(र ?रि) निहितवानिन्दुविम्बाननेकान् ।

·पूर्वभागः ।
मस्य स्त्रीणामिह वदनतां प्राप्य सौधाधिरोहा-
दन्यं मन्ये हिमकरमधः कुर्वते गर्वितास्ते ॥ ४३ ॥
तस्मादन्तर्बकुलपटलीरुद्धधर्मप्रवेश-
देशैरश्चन्नवकमलिनीकञ्चुकैः सञ्चरेथाः ।
कुले कुले शबरसुदृशां मन्मथोन्मादिताना
शृण्वन् कुण्ठक्वणितमभिगम्योपगूढो रमण्या ॥ ४४ ॥
दृष्ट्वा नन्दिष्यसि फलभरैरानतां नालिकेर-
श्रेणी देशावनिषु रविवर्मप्रतापोज्ज्वलासु ।
यां पान्थेभ्यः शिशिरमधुरं वारि दृष्ट्वा ददानां
को(पा)दुन्मूलयितुमुदधिर्वीचिहस्तैधुनोति ॥ ४५ ॥
भक्त्या लभ्यः सकलजगतां मुक्तिमार्गप्रदीपः
सच्चिद्ब्रह्मामृतजलनिधेरुत्तरन्नुचरङ्गात् ।
भग्रे सेव्यस्तव हरिमाणिः कोऽपि कारुण्यशुम्भ-
लक्ष्मीवक्षोरुहकनककुम्भान्तरालैकबन्धुः ॥ ४ ॥
रत्नादर्शश्रियमुपहरत्यर्कबिम्बे प्रतीची-
वध्वामे + +वमिव किरत्युज्ज्वलं दिङ्मुखेषु ।
द्रक्ष्यस्यग्रे सकुतुकमनिर्वाणरामास्त्रवह्नि-
ज्वालाजालामिव जलनिधौ पिङ्गला वीचिमालाम्
[॥४७॥
पूगाटव्या विततकनकस्तम्भयेवातपश्री-
लेपादापाठलितकलिकाजालया नीलयापि ।
गच्छन्नुच्छृङ्खलशुकघटापक्षविक्षोभितानां
जिघनङ्गीकुरु परिमलं तच्छिखामञ्जरीणाम् ॥ १४ ॥

·१० भृसन्देशे चके पूर्व विहरणमसौ पुष्पवत्या नलिन्या वारुण्याशा पुनरमुमधो वर्तयामास भानुम् । कान्वा वेलामिह पतित एवेति खिन्नेव मन्ये सन्ध्या मङ्ख्यत्यळिवर ! तदैवाम्बरादम्बुराशौ ॥ ४९ ॥ तापं भूमेस्तरणिजनितं भक्षु संक्षिप्य कोक- द्वय्याश्चित्ते किरति पवने निर्दयं दाक्षिणात्ये । रक्षात्मानं कमल मुकुलाकारकारानिबन्धा- न स्वापायानपि मधुरसादाकुलो वेद लोकः ॥ ५० ॥ ध्याघ्रक्षेत्रं भज पशुपतेन॒त्तरङ्ग दिनान्ते यस्मै नित्यं रजतगिरिरप्य(भ्य)मूयत्यभ्रम् । प्रादक्षिण्याञ्चलति भमितालिप्तगात्रे जनौधे यस्मिन्नन्यः स्फटिकरचिनो जगमो भाति सालः ॥ ५१ ।। भक्तेष्वत्यादरमखिललोकार्निहारितमान स्निग्धे लोकेऽपि च विवशतां मानमत्तेषु रौक्ष्यम् । मूर्ना कण्ठेन च घनरुचा समभागन चाक्षणा व्याचक्षाणं प्रणम जगदानन्दनं चन्द्रमौलिम् ॥ ५२ ।। तस्मिन् सन्ध्याबलिविधिरशेषारनी मत्रिय- त्यक्ष्णोरने पटुपटहनिर्धाननिर्धनलोकः । जाहस्यन्ते मुमधुरागिग गायका या नित्यं झंकुर्वद्भिः कनकवल यशामराहिणीनाम ॥ ५३ ॥ शम्भोबिम्बाधरनिपतितां वलमामञ्जनामा दृष्ट्वा रुष्टा यदि गिरिमुना नत्र मा कातग भः ।

·पूर्वभागः।
११
आलाक्याकस्मिकरुषमिमां सस्मिते तु स्मगरी
दन्तज्योत्स्ना सपदि विमृजेदत्र(.) शङ्कानिदानम् ॥५४॥
वाताधृतारुणकिसलयाः पुष्पिता लालभृङ्गाः
स्तोकोत्कम्पिस्तबकनमितास्तत्र वल्लीमतल्लीः ।
दूरे दृष्ट्वा द्रुतमुपसरन् भृङ्ग ! वत्त सि ताभ्यो
जातैगीनैः फुटजनपदैर्लासिका इत्युपान्ते ॥ ५५ ।।
गत्वा तस्मिन् विरतिमुपयात्युत्सवहारमार्ग-
प्रान्तं शान्तस्त्रिपुरजयिनो रूपमापादचूडम् ।
दृग्भ्यामापास्यसि गिरिसुताकान्तिपूगभिनन्छ
कालिन्द्यम्भोमिलिनमित तं नाकसिन्धुप्रवाहम् ॥ ५६ ॥
अश्मारोपे मृदुलमृदुलस्थाघिपद्मस्य गौ::
सद्यो रक्तस्रांतरिनि नखांशुच्छटां निष्पतन्तीम् ।
आमृज्यालीजनविहसिने लस्थुषो नम्रवक्त्रं
तद् वैलक्ष्यं तव सुखयतां सन्मनो मन्मथारे ! ॥ ५७ ॥
आशा वस्त्रे तब बहुतरा पूर्ण किल त्वं
पीतं काले लगानीललोनित लोक।
श्रीकण्ठं त्वां कथयात जनः कानाच गौर
तस्माद् विस्भागकमयि ! कथं प्रस्तुमस्त्यां नमस्ते ॥५८ ॥
इत्यानम्य त्रिपुरजायन बाह्यमा निकुञ्ज
नीत्वा रात्रि प्रियजनोजवालयामाम् ।
त्रुट्यत्ताराभरणमा(तो ? गो) (वा)बदागत्य रक्ता
प्राचीमालिङ्गति दयितया हन्त गन्तुं यतेथाः ॥ ५९॥

·१२ भृङ्गसन्देशे पूर्णत्रय्यां कमपि कलया पुण्यपूरं स्फुरन्तं नुत्वा दत्ताञ्जलिरभिभतं भावयित्वा च याहि । क्षेत्रे यत्र स्फुरति महिते सूक्तिगङ्गातरङ्ग- स्तोमैरान्दोलितहरजटाबालचन्द्रः कवीन्द्रः ॥ ६० ॥ पौरस्त्यायां ककुभि परिखीभूतचूर्णीतरङ्गाद् दूरे दृश्या नभसि नगरी राजराजक्षितीन्दोः। यो भीमोऽपि प्रथ(म ?न)समयेष्वर्जुनत्वं यशोभि- नीतः कृष्णामदधत करे खड्गवल्ली सुभद्राम् ॥ ११ ॥ माटमाभृद्वरकुलपुरी पश्चिमाम्भोधितीरे दृष्ट्वा निष्टापितकनकसालोपरुद्वान्तरीक्षाम् । यत् कैलासे यदपि कलशाम्भोनिधौ यच्च ना(दे ? के) दृष्टं चित्रं तदिह सहसा विस्मरिष्य(त्य ? स्य)वश्यम् ॥६२॥ तीरारामैः फलभरनमन्नालिकराभिरामै- रतीवी देशान् कति चन पुग्ग्रामदुर्गानुकीर्णान् । प्रत्यासन्नं भ्रमर ! पुरतः पञ्चरङगाधिनाथं नत्वा दूरे परिहर मृ, नत्र भीमान् + + मान् ॥ १३ ॥ युद्ध तस्मिन् दिनमनुवहद् वर्तते शैलसिन्धु- क्ष्माभृन्माटक्षितिरमणयोर्विक्रमोच्चण्डदोष्णोः । यस्मादस्त्रोत्करशकलिता बिभ्रती यौधकोटी- योरुहिमा वरणपटहैरन्वहं रोदितीय ॥ १४ ॥ भग्रे वल्गत्प्रमथनिकुरुम्बा कुरुम्बाधिनाथा तत्रादूरे विहरति बने ताण्डवैः सान्धिवेलैः ।

·पूर्वमानः। मत्ता रक्ताम्भसि करतलं ताडयन्त्यो हसन्त्यो ममा ननाः समरधरणौ तत्र दृश्याः पिशाग्यः ॥ ६५ ॥ तो तामृद्धि जनपदगतां निर्विशन् मार्गदेश- श्रान्तां कान्तामतिमृदुलया वीजयन् पक्षपाल्या । माध्वी कुलेष्वतिमृदु (वियस ? निपीयानया) गाहितासे युद्धोपुष्टां सपदि गुणकां माटधात्रीन्द्रगुप्ताम् ।। ६६ ।। तस्यां स्फोटस्फुटितगुलिकावर्षिदिङमण्डलायो त्वरजवारतगमने निष्पतत्यम्बरेण । त्यामप्यते झटिति गुलिकां त्रापुषीमापतन्ती मत्वा लीनाश्चकितमवनौ हास्यतां दर्शयेयुः ॥ ७॥ एकं नत्वा हिमगिरिसुतानेत्रलौहित्यसन्ध्या- कोकं धाम स्तुतिभिरुपतिष्ठस्य तिष्ठन्नुपान्ते । सावन्नन्तुं सविधमयतः केरलेन्द्रस्य राज्ञो रूपच्छायां पिबसि यदि ते चक्षुषी पूर्णपुण्ये ॥ ६८ ॥ भस्यां दृश्यं न खलु निखिलं नेति साफल्यमणो- ने स्यान्नेति प्रियसहचरी नोत्सुका नेति चेष्टा (?) । कालक्षेपं कमपि न सहे स्मर्यमाणं दुनोति प्रातश्चन्द्रद्युति (जन)मिमं वक्त्रमस्मत्प्रियायाः ॥ १९ ॥ पात्रं लक्ष्म्या मधुकर ! ततः सङ्गमग्रामनाम क्षेत्रं गच्छ प्रचुरदुरितध्वंसि कंसान्तकस्य । स्वामिप्रेम्णा कलशजलधेवींचिमालेव लग्ना यस्य प्रस्फोरपति विभवं सा कुलीविन्युपान्ते ॥ ७ ॥ J ·१० भृङ्गसन्देशे व्यामोहिनैस्तनुकचभरैर्नर्तयन्नं मयूरान भान्त्या वक्षस्यपि दयितया भाययन्तं भुजङ्गान् । कुन्दस्वच्छमृदुलहसितस्तर्पयन्तं चकोरान् देवं दृष्ट्वा स्तुहि भुवनकल्याणकन्दं मुकुन्दम् ॥ ७१ ।। वेदान्तानां क्षणमनु मरीज्यमानं शिरोभिः पादाम्भोजं शिरसि न च त्वं काब्धे । निधेहि । यत्संवाहे पुळकपटलीनुनहातेम्बदेवी पद्मा रुष्टा पुळकिनि मुहुः स्वे कुमन्निधाति(?) ॥ ७२ ॥ इत्थं गायन्नथ वलय गेहाधिनाथं भजेथा भक्त्या (गन)त्वा कनकनिकपस्निग्धवर्णाभपर्णाम् । (स्थि स्तु)त्वा चैनामुति : निक(रुणा)पूरपीयूषवृष्ट्या दृष्ट्या तस्याः स्फुटमनु मतो याहि पुण्यं वृषाद्रिम् ॥७३॥ लङ्काभर्तुर्भुजबलभगेन्मूलितं मान्ध्यनृत्ते नित्यं शैलं निजमुकयानापमान विभाव्य । निर्विष्णोऽस्मादथ विचलितः प्रिया पुनभित्र यस्मिन् वासं कल नि पुग्वेने मामाधारी ॥ ७४ ।। गौरीकान्त ! बिनयाननीयान ! यत्रि! प्रेमोद्रेको जयति जगतःभीशयोगदृशोऽयम् । एवं यो वा खलु कवळयन्नर्धगात्रं वितेने विश्लेषार्तिप्रदरमविदन्तौ मिलन्तौ भवन्तौ ॥ ७५ ॥ इत्थं नुत्वा भुवनपितरौ तो तमामन्य तस्मा. दस्मत्प्राणप्रियसख ! समीरालयं शीलयेथाः ।

·135 १५ de- पूर्वभागः । यस्मिन् देवः स्वयमपि महापावनं पावनाना- मातङ्कानामुपशमयिता भामते वासुदेवः ।। ७६ ॥ लक्ष्मीमन्दस्मितमुररिपुश्रीकटाक्षाचलाख्ये मुख्य गङ्गासवितृनुनयः सङ्गने मनमूर्तिः । शान्तश्रान्तिर्दिनपरिजनी देवो। मिलोकी- नाथं गाधेनरमहिमपागोषणा(ग )येथाः ॥ ७७ ।। वक्रणेन्दोरधरमहगा कौतुमय मृतम्य स्निग्धैसिरपि च विभवं मुनीमम्मुराशिः । दृष्ट्वा कन्यां किल निजकुल द्वेषिणी चार्यशीलां तुभ्यं कंमान्तक ! दधिपभोर इत्त्वा कृतार्थः ॥ ७८ ॥ एवं देवं नुतिभिरभिवन्द्याच्या दिश्युदीच्या गत्वा दृष्ट्वा कलय निलयं नेत्रनारायणस्य । साधुग्रामप्रथितविभवां शुद्धधर्मानपका धत्ते वृत्तिं श्रुतिपरिनितां गीविद्यामिवामौ ॥ ७९ ॥ प्राग् वन्दस्व प्रियसख ! लतां मुक्तिशालवाला. मुद्गच्छन्ती पुररिपुकटाक्षालिमालैकभोग्य म् । अग्रे (चा)स्या मुहुरबनमन् मनिलो३ : फलानि प्रत्यग्राणि स्फुटमपचिनोत्युचवलानि || ८०n भङ्ग्या व्यङ्ग्याध्वनि परिमिलान पाल्पनिपन्दशब्द- ब्रह्मोल्लासानुपवितकथा नृत्तगीतामोधःन् । नानासूक्तिप्रकरमुखरान् भारतीकल्पवल्ली- मालोपन्नानिव सुमनसस्तत्र सम्भावयेथाः ॥ ८१ ॥ - ·१५ भृङ्गसन्देखे मुक्तिस्थानं विमलमनसां तत् सखे ! यमुना बन्धस्थानं विविधचरितासक्तनानाजनौष । यस्मिन् कालभ्रम उदयते सुभ्रुवो केशहस्तैः सल्लापैश्च स्मितरुचिभरैम मञ्जीरघोषैः ॥ ८२ ॥ पुष्प्यभूतप्रकरकलिकासौरभीवासिताशान देशानस्मादथ विचलितस्तानये! मानयेथाः । अग्रे भाविन्यथ तव निळा लम्बिता सिन्धुवीची- नीलक्षौमाम्बरपरिसरे हारवल्लीव भूमेः ॥ ८३ ॥ तत्र स्त्रीणां दिवसविरतिस्नानधौताधराणा- मुत्तीर्णानां जघनपुळिनासक्तसूक्ष्माम्बराणाम् । भानुच्छायाप्रणयिनि कुचे बिम्बितात्मा मुहूर्त धर्तासि त्वं कनककलशीनीलरत्नोपमानम् ॥ ८४ ॥ कान्तैः साकं पिकमृदुगिरस्तत्र सक्रीडमानाः पश्यन्त्यस्त्वां पवनचलिते बिम्बितं वीचिजाले । छिन्नस्रस्तं मरतकमणीदाम वक्षोरुहादि. त्युभ्राम्यन्त्यः सलिलकुहर हस्तमावर्तयेयुः ॥ ५ ॥ क्षेत्रद्वन्द्वं पुरमुरभिदोर्दक्षिणे भाति कूले नावाक्षेत्रं सुमहितमुदतौरदेशे जिलायाः । मुक्त्वाम्भोधि विहरति दयाम्भोनिधिर्यत्र देवी विष्णुः कोणे कुचकलशयोरन्तराले रमायाः ॥ ६ ॥ तत् पर्याप्तं भवति भवतस्तादृशस्यै(व) देव! प्रेम्णो यत् त्वं वहमि भगवन् ! वक्षसैव प्रियां ते।

·THE KUPPUSWAMI SASTIN RESEARCH PVCITY पूर्वभागः । अर्ध दत्त्वा वपुरलमविश्लेषलाभात प्रियाय स्विन्नः शभुर्मनमि मनुते भाग्यवन्तं भवन्तम् ॥ ८७ ॥ इत्थं गीतं परिमृदु विधाया(इघ्रि)लहानां नत्वा रूपं नवजलधरयाममन्तपि, तम्योपान्तादथ विचलितः 7८ ? शलावधीत दिव्यस्थानं प्रचुरतनुभृचक्षुषा कम ।। || तम्मान प्रत्यक प्रहिननयनः कुण्डाधिवाम मर्वज नं प्रणमा गिरिशं भक्तिणनन्युन एकम्ता पद् वहति शिरमि ज्योतिपाममिन्, च्यातिश्रक्र निखिलमपग धाग्य-यन्तरङ्ग ।। ८' यम्मिन् विस्मापक भुजबलप्रक्रमा विकमामा- वन्धः मिनपरिभट चामचनिमान्नटक. , नानादियां यादता मनमा ? ! 'ने.)वृत्तम ने श्राघो माओत्मवमपि + + निपत दन्त हरम्णः प्रथितविमा मातृदनद्विजेन्द्र. श्रीगलिप्योरकर मम्वस्तैिगस्तता का प्रभारी आगन्नागयणकवितास्यन्माधुनिक द्वाणीमन्दम्भितमुरभि या टीरवादीम ।। ५ ।। सूक्तिं नारायणकविमुग्वाम्मा जनगद पीत्वा वापीकमलमयुष पातलिवर मार बिम्ब भानारपरगिरिशृङ्गे मत्तम्ध्यमान लम्बथास्त्वं भ्रमर ! भरणों वल्लभक्षाणिबन्धाः ५२ ।।

·१८ भृनसन्देशे तत्र श्यामाचिकुरसहशे मूर्च्छति ध्वान्तपुळे देशस्त्रेतायजनविसरडोमधूमाभिरामः । द्रागुल्लयो धरणिमरुतामालयः सेव्यसेवा- लोपो लोके न वरमपराधाय का(ल? लाति)पातं ॥ ५३ । प्रत्युधस्यन्त्यळिवर ! ततः श्रान्तकान्तं भवन्तं संवीजन्तस्तरुकिमलयः स्निग्धमाध्वीजलाः । भृङ्गीमञ्जुक्कणितविभवोन्निद्रभद्रानुयोगा सत्प्रेयस्या मुखपरिमलासारचोराः समीगः ॥ ९४ ॥ व्यनं विज्ञाम्यामि जनमनोलोभनीयैर्विशेषे- रग्रं शुम्भन्मणिगणमहास्यूतमस्या निवागम । लीनामन्तर्मम सहचरी निर्विशन्निविशङ्क मायं मोऽयं भवति मुकृती मीलिनाक्षा पक्षिः ॥ ९५ नि भृगसन्देशे पूर्व नाग। अथ उत्तरभागः । मजुध्वानं सललितपुरन्ध्रीजनारब्धगीता माध्वीलालं नवमधुझरीलोललोलम्ब जाला कान्तासक्तं सुदृढदयितारागमूर्छालपौरा नैस्तै वैर्मदयितुमलं त्वाममौ राजधानी ॥ १ ॥ जाताभागा भवननिवहैस्तुङ्गशालैविशालैः मोधोत्सेधैरपि विलमिता पूर्णभोगेर्नभोगैः । ग्म्यारामा पुनरनुगृहं रम्यरामा च यासौ चित्रं धत्तं बहुविधमहा नैकमा ग्व्यरूपम् ॥ २ ॥ उच्च गगो नहि मणिम्चा केवलं (ना ? सोऽ)ङ्गनानां + चिमतवनितासंगमनापि यूनाम् ।

·उत्तरभागः।
१९
श्यामा वल्ल्यो न खलु कुसुमैः केवलं भान्ति यम्यां
नो वा नन्दकुमुदपवनैः किन्तु मुग्धैर्विलामैः ॥ ३ ॥
यत्सौधाग्रे कुवलयदृशां मूर्च्छनाशालि गीतं
श्रुत्वा मूर्छामिव गतवतां कौतुकस्तम्भितानाम् ।
गन्धर्वाणामनुगतनिजप्रेयसीरोषदत्त-
कीडापद्मप्रहरणमहो जायते बोधनाय ॥ ४ ॥
तत्र स्त्रीणां कुटिलचटुलभूलतालोकनन
वस्ते हस्ताद् द्रुतमपहते कार्मुके मीनकताः ।
उद्धाम्यन्ती मधुकरमयी शिञ्जिनी गेमजि.
व्याजादामां विरतविरुता रोमवल्ल्यां निलित्य ॥ ५ ॥
तुङ्गे हम्ये परभृतगिगं नृत्तलीलोत्सुकानां
मञ्जीरोत्थं यदपि रणितं यच्च तस्योपकण्ठ ।
गङ्गाहंसीकुलविरणितं ते मिथः शीलयेते
शिक्षायोगादिव नवनवान् यत्र माधुर्यभेदान् ।। ६ ॥
यस्यामन्तर्मणिनिलयने वल्लभैनींविबन्धे
संसृष्टानां नवपरिणयबीडितानां वधूनाम् ।
लीलाम्भोजप्रहृतिभिरनिर्वापिते रत्नदीप
ध्वान्तोगारी सपदि विगलत्कुन्तली बन्धुरासीत् ॥ ७ ।।
यत्प्रामादाः शिखरविहरत्कामिनीवक्रदत्त-
बीडादीनं निजपरिसरे सञ्चरन्तं मृगाङ्कम् ।
भावृण्वन्ति स्फुटहरिमणिश्छायनीलांशुकाय-
स्तुङ्गात्मानः किमु न जळरूपेषु कारुण्यवन्तः ॥ १ ॥

·भृङ्गसन्देशे यस्यामच्छस्फटिकमाणमम्भिन्नबैट्टयरोचि. वींचीभङ्गप्रसरतरले राजमार्गान्तराल । गच्छन्तीनां कुवलयदृशा वीक्ष्य वक्त्राणि दूरे हंसा हेमाम्बुजवनधिया संकणन्तो वलन्ते ॥ ९ ॥ यस्यां नारायणमुपगतं कृष्णगोविन्द नाम्ना दृष्टया सौधाभिधकलशसिन्धूमिभिः सेव्यमानम् । मालव्याजाद् वलयितवपुः मवते गोपुराख्या विख्यातोद्यन्मणिधरफणामण्डल: कुण्डलीन्द्रः ॥ १० ॥ १५ मा नहि गुणगण कृष्णगोविन्द नाम्नो दान (वीर्य) वपुरतिशयं यस्य ते वर्णयन्ति । मरीन्द्राणां कनकभरिता चैरिणा सर्वेशनमा वामाक्षीणामपि च निलया भरिशीतोपचाराः ॥ ११ ॥ नम्यां पुर्यां भज पशुपनेस्ताण्डवं मन्द्रतारै गतिस्तन्वन्निव गिरिमुतागानतानप्रदान ! नत्वा चैनं मधुकर ! ततो निर्गतो वीक्षितासे नम्र स्फटिक.मरमामुत्तरः प्रियायाः ॥ १२ । माननाच मधु द्या मुद्द्योतमानं त्राणान्न भवनि भवनं । लयक्षाभियान । ग्मिन् विश्वोत्तरगुणाणं बादनालीति मंज्ञा. मध्याम् ढं मदभिलषित कामिनीरत्नमास्त ॥ १ ॥ यत्मौन्दर्य सकल जगत नेत्रपीयूपजुष्टं यत्तारुण्यं कुमुमधनुषा जैत्रमक्षय्यमत्रम् ।

·उत्तरमाग।।
२१
यत्सौजन्यं बुधजनमनोहारि यद् भरिसारा
विद्वन्निन्ना जयति विमला सृष्टिरम्भाजयानेः । १४ ।।
वेणीभारे परिमलमयी कन्दळदागतोघे
गाढाश्लेषे रतिरसमयी रङ्गभूमिः स्मरस्य ।
लीलालापे मधुरसमयी मन्मथायोधनान्त.
श्रान्तौ नव्यामृतरसमयी सा मम प्राणनाथा ॥ १५ ॥
बालोद्याने कुसुमसुरभौ तत्र कङ्केळिपोतः
सम्भाव्यस्ते " दधरसबैसल्लसत्पल्लवौथैः ।
किविगे वा स्खलितसमये मजुमञ्जीरनादा
तस्याः पादाहतिमनुभवन् माननीयो मयापि ॥ १॥
वापी कापि स्फुरति पुरतः सा वयस्याभिरस्या-
स्तापश्रान्त्यै नियतमधुना लूनभूयिष्ठपद्मा ।
व्याचष्टे या झटिति तटमारुह्य कल्लोलघोषैः
स्माने स्नाने स्तनजघनयोर्गौरवं मत्प्रियायाः ॥ १७ ॥
तस्यास्तीरे कुरवकतरुः प्रेक्षणीयः सखे ! ते
पो मे पूर्व कुचकलशयोः संविभागी रमण्याः ।
हन्तेदानीमुरसिजभरास्पारकैः( ? ) स्वर्णकुम्भै-
रासिक्तोऽसौ चलितमधुकृन्नादतो रोदितीव ॥ १८ ॥
तत्रालक्ष्यौ मधुप ! मधुरौ मालतीचूतपोतो
तौ तत्ताहकप्रणयसुभगो + + + + + + + |
++++++++++++ सा खल्विदानी
मन्ये सञ्चिन्तितनिजदशाविहला मुह्यतीति ॥ १९ ॥

·२२ भृनसन्देशे उद्यानानि स्फटिकगिरयो मालतीमण्डपा(श्व) प्रत्यग्राणि स्मररसगृहाण्यम्बुधारागृहाणि । जिह्वामेभ्यः शिव शिव नियज्छामि पश्येत् प्रविष्टो यकैकं न खलु (म) पुनः स्वर्गास(न्धुरैर्यते ? द्धयै [यतेत) ॥ २० ॥ तत्रोपान्तं मधुप ! कनकहारमार्गोपकण्ठे मार्गश्रान्ति शमयतु भवान् कापि वल्लीनिकुझे। नावद् द्रष्टा शिशिरविधिषु व्यापृताः सौधदेशं यान्तीर्यानत्वरणविरणन्नूपुरास्तहयस्याः ॥ २१ ॥ गूढं तासां (कु ? क)चभरमुपालम्व्य याता मदीयान प्राणान् वीणामधुरनिनदान् भ्रातरालोकयेथाः । व्यामग्राह्याञ्जघनपुलिने मध्यदेशे मनोज्ञे मुष्टिग्राह्यानुरसिजभरे हेमशैलोपमेयान् ॥ २२ ॥ मा कल्याणी मम सहचरी सौम्य ! विज्ञापयिष्य- त्यात्मानं ते मुहुरमिनवैरेव शोभाविशेषैः । सौधे विद्युद्वलयसुषमां विभ्रतीनां वधूनां मध्ये वल्लीततिषु विलसन्तीव सन्तानवल्ली ॥ २३ ॥ यः प्रत्यङ्गं मदनसमरे हन्त सञ्चुम्ब्य तृप्ति तत्रेकस्मिन्नपि न गतवान् प्रेमपर्याकुलोऽहम । भङ्गान्येतान्यमृतशिशिराण्यद्य महल्लभाया मुक्त्वा दूरे पुनरपि च किं पुण्यहीना वदामि ॥ २४ ॥ लीलालापो बहलकचबन्धोऽपि बन्धू कुहूनां बिम्बोकश्रीरपि पदप्तलं क्षोभणं पल्लवानाम् ।

·उत्तरमागः।
ऊरुद्वन्द्वं वपुरपि घृणां लम्मयत्येव रम्भां
चित्रं नेत्रं जयति जलजं कण्ठनालोऽपि तस्याः ॥२५ ।।
यक्त्रं तत्तादृशमतिमनोहारि नैवोपमाभि-
न्यूनीकुर्वे शशिकनकपङ्केरुहाद्याभिरद्य ।
चक्षुष्मन्तो न खलु विवदन्ते जनाः किं बहून्तै-
स्तस्याः सृष्टौ परिणतमभूत् स्वर्गशिल्पं विधातुः ॥ २६ ॥
ये नारीणां स्वयमभिनवा भूषयन्त्यङ्गमङ्गं
ये वा यूनां स्वयमुपदिशन्त्याकुलान् भावभेदान् ।
ये खेलन्ति प्रथमवयसः प्रौढ(मा : ता)याच मध्ये
तानध्यास्ते मधुकर ! वयोविभ्रमानुत्पलाक्षी ॥ २७ !
(ये ! ए)नां म्लानामधिकमधुना कल्प(ये) विप्रयोग.
व्यालक्ष्वेलाद्गतिभिरयथापूर्वशोभाङ्गलेखाम ।
राहुक्षाभादिव शरदिजां कौमुदी दाववह्नि-
ज्वालादाहादिव च मधुमासोज्वलां वालवल्लीम् ॥ २८ ॥
अङ्के तस्याः सुमृदु विनिधायावशं पूर्वकायं
क्लान्तौ पादावपि जघनबिम्बेन तल्प निलीनाम् ।
बालां बाप्पस्नपितवदनां धर्मशय्यां प्रपन्नां
मन्ये तस्मिन् भ्रमर ! समये पीडया मीलिताक्षीम् ॥२९॥
आकृष्टो यः सपदि बदनाचुम्बने पाणिना मे
कीर्णः क्रीडाविरतिषु धृतो यः प्रको वधाने ।
येनानन्दस्मितमिव रतौ पुष्पजालं विकीर्ण
सोऽयं नूनं भुवि लुठति हा धूसरः केशपाशः ॥ ३० ॥

·२५ सन्देश पूर्व सौधाद् गुरुपरिसरं प्रस्थितायामकाण्डे यौ दृष्ट्वामार्जयमविनयाशङ्कयाहं कराभ्याम् । अन्तर्लमं स्फुटतरमविज्ञाय ताम्बूलमेतौ धूम्रादर्शाविव विधिवशादद्य जातौ कपोलौ ॥ ३१ ॥ मष्टो दन्तक्षतिभिरिव यो रक्ततामति भूयो यः प्रत्यूषेप्वनुभवति वा हस्तमञ्छादनानि । अद्य श्वासैम्तरलितकुचाम्भोजकुम्भैरशीतैः मोऽयं ताम्राधरकिसलयो दूयते पेलवाझ्याः ।। ३२ ॥ एषा नित्यं बिसवलयमक्तेति रोपादिवाम्या मन्दं मन्दं कनकवल्यैः प्रस्थितं बाहुवल्ल्याः । पाणिम्पशात्सवमलभमाना मदीयं नितम्बा- मन्ये विना विग(किन ? टति) शनैनींविब(न्धै "धः) [प्रियायाः ।। १३ ॥ निश्चिन्वानो मम महवर्ग लक्षणैरिन्युपान्ते पश्यन् गृढं क्षपय समयं किञ्चिदाश्वासहेतोः । वीजन्तीनां वलयरणिताशङ्कया मन्दमन्दं मध्ये बाला यदि मवयमा लोचने मीलय(ते ? न)॥ ३४॥ काले नम्मिन् मम सहचरी जालमागें सखीभि. स्तापश्रान्त्यै शिशिग्मनिलं सवितुं शायिता वा । (हा) हा सख्यो मम वपुरिदं दह्यतं चूतवाटी- वातरेतैरिति विलुठिता सास्रमु(त्वाव क्त्वा ग)ता वा ॥ मध्ये मध्ये तुहिनजलमित्तंऽपि हन्त मग्वीनां प्रम्लानाम्भोरुहसमदशे दृष्टमारापदाना ।

·393
५५
निद्रां याता किमपि बिसिनीसंस्तरे संप्रबुरा
सयो हा हेत्युदितरुदिता ताभिरालम्बिता वा ॥ ३६ ॥
हा हा मार! स्मर! तव कृपासम्पदेकावलम्बा
जातिः स्त्रीणामसुलभजनप्रार्थनादुःखशीला ।
स त्वेनां मां मुहुरपि कथं लज्जसे न प्रहर्तु
चित्ते लोकत्रितयविजयश्लाधिभिः सायकौघैः ॥ ३७॥
स्वामिन् ! मन्दानिल! किमिदमारभ्यते इन्त दग्धं
बोत्कण्ठाविषशिखिशिखादग्धशेषं मदङ्गम् ।
एषा यात्रा मम हि चरमा मन्दमादाय भस्म-
शोदामेलान दयितमिलिते दिङ्मुखे पातयेथाः ॥ ३८॥
निद्रे! देवि! प्रबलमदनातङ्किनी कण्ठलम-
प्राणा काचित् तव करुणया बालिका पालनीया ।
तहक्नेन्दु सकृदपि समाघ्रातुमस्यै दिशेति
श्रुध्यरैर्या सपवि रुदती रोदयन्ती सखी ॥ ३९ ॥
दास्येऽहं ते पुनरिति च यो याचने तर्जयन्त्यां
वास्यां दास्ये किमु न भवती नित्यमित्यालपन्तीम् ।
ट्वा शारी हसितमुवितं वीक्ष्य सख्या चिरेण
स्मेरं दहं तव वदनमित्येवमालिङ्गिता वा ॥१॥
कृत्वा कर्णोत्पलदल टे दुर्दशान्धा नखाप्रै-
रिका सल्दै किमपि करुणं कर्णमूले लपन्ती ।
ध्यात्वा हन्त क्षणमिव स किं नागतः श्रावितोऽपि
केशान वापरसुभिरलमित्युत्थिता वा निरुडा ॥ १ ॥

·२६ भृङ्गसन्देशे अङ्के पङ्केरुहनवदलैरास्तृते केलिसख्या गाढोत्कण्ठामृदितमृदितैरङ्गकैरावलन्ती । बाले ! मा मा रुदिहि दयितस्ते समाथास्यति द्राग् निद्रां तावद् भज निभृतमित्येवमाश्वासिता वा ॥ १२ ॥ रक्ष्याहं ते यदि सखि ! वदाम्यत्युपायं मयि द्राग निद्राणायां व्रजति सविधं वल्लभो मन्दमन्दम् । मल्लीदाम्ना तमिह निबधान क्षण सम्प्रबुद्धा दोभ्यां बध्नाम्यहमिति निपत्यालपन्ती सखी वा॥ ४३ ॥ प्रत्यक्षं मे सुभग ! पतितो यावदस्मिन् मुहूर्ते चित्तन्यन्तं त्वयि त(द)धुना दीयतां दीनबन्धो!। शाठ्यं सोढुं सकलमिह ते नालभस्मीति बाला पादानने मयि निगदितं विलं प्रस्तुतं वा ॥ ४४ ॥ मुग्धा पादप्रणमनमनादृत्य तिर्यङ्मुखी वा मय्यारक्ता कुतुकतरलानर्पयन्ती कटाक्षान् । अन्तर्हासाकुरविकसिताताम्रगण्डं मुखेन्दं बाष्पोत्पीडव्यपनयमिपाद् गृहमाना कराभ्याम् ॥ ४५ ॥ प्राप्ता मोहं निभृतमथवा खिन्नसर्वाङ्गमयष्टि- मध्ये रोमाञ्चितकुचभरा दीर्घमन्तः श्वसन्ती । इत्थंभूता कथमिव विध! नानुकम्प्या सखी नो दग्धोऽसीति स्खलिनवचसा मध्यलग्ना सखीनाम् ॥ ४६॥ हा हा कष्टं सहरि ! जगन्नत्रपीयूपवीची- माले! बाले! कथमिव दशामीहशीमागतासि ।

·उत्तरभागः।
२७
नेत्राम्भोज स्तिमितमिदमुन्मूलयत्यालिबर्गे
सिञ्चत्यङ्गं तुहिनपयसा बोधमासेदुषी वा ॥४७॥
एवं गाढं व्यसनपतितां वीक्ष्य यावत् कृपाो
वेधा (बो? बा)धां परिलघयितुं प्रक्रमेत क्रमेण ।
प्रस्पन्देत भ्रमर! सु+षा तावदेवाशु वामा
दृष्टिस्तुष्टिं त्वदुपगमजां सूचयन्तीव तस्याः ॥४८॥
तेनाश्वस्ता किमपि कुतुकाश्चर्यलजानुविधा
मुग्धा संमार्जयति नयने यावदनाम्बुपूर्णे ।
तावद् गत्वा सविधमयि कल्याणि! कान्तस्य दूतो
भृङ्गोऽस्मीति भ्रमर ! निगदन मञ्जु सञ्जीवयेथाः ॥ ४९
स्यानन्दूरे मधुरिपुपुरे वर्तते वल्लभस्ते
मुक्त्वा युष्मदिरहमपरो नैव तस्यामयोऽस्ति ।
मुग्धापाङ्गि! त्वदभिसरणायाद्यतेनामुनाह
मुक्तः पूर्व समुपगतवानस्मि सन्देशहारी ॥५०॥
यूनस्तस्य स्मरहुतबहक्षोभदुःस्था नवस्था
ब्रूमो मुग्धे! कथमिव वयं स्वल्पविज्ञानसाराः ।
एताव? सुमुखि ! कथये वीक्ष्य तामय सद्यः
शीतो वह्निर्भवति विततिः स्यन्दते चोपलानाम् ॥५१॥
चण्डि ! त्वत्साहसमनिशमाशङ्कमानः स्मराल्
हर्तुं प्राणानपि हतविधावुद्यते विद्यतेऽसौ ।
मीलहालक्रमुककहळीकोमळं ते शरीर
घोरं मारायुधमपि हृदा मिश्रयन्नश्रुवर्षी ॥५२॥

·सन्देश इत्याकर्ण्य ज्वलितमदनोन्मादमूढापि वाणी- मेनामश्चत्पुलकनिकरा स्विन्नहस्ताङ्गुलीका । तुभ्यं मनु स्मरसुरभिलान सादरान् सानुयोगान् वाला दास्यत्यलसवलितभूतरङ्गानपाङ्गान् ॥५३॥ इत्थं तस्यै कथय सुदति ! त्वां प्रियो मन्मुखेम व्यक्तं ब्रूते नवमनुभवन्नीदृशं विप्रयोगम् । पादाम्भोजं तव सुवदने ! चूडितुं प्रस्थितोऽहं तावन्मा मा तनु तनुलता दीपिने तापवह्रौ ॥ ५४॥ उ(क्तां) पधस्तबकसुभगामद्य सन्देशवाणी- मस्महत्तां सजमिव नवां स्वीकुरु प्राणनाथे!। (तां लब्ध्वा च प्रणयिनि! पुनः सम्प्रतीक्षस्व काल तत्तत्क्रीडातरलमनसा सार्धमालीजनेन ॥५५॥ भप्रत्यक्षा शशिमुखि ! दृशोमें यदासीस्तव प्रत्यक्षाभून्मम सुचरितन्यूनता किं वदामि । त्वद्भवला धनुषि हसिते मय्युपाबद्धवैरो मारश्चित्तं मम वितनुते बाणलक्षस्य लक्षम् ॥ ५६ ॥ त्वहिश्लेषव्यसनविधुरं चित्तमत्यन्तखिन्नं तन्वन्नर्थग्रहणनिपुर्ण मन्दयन्निन्द्रियाणाम् । चण्डीभर्तुनिटिलदहनवालिकाबालमित्री- भूतः प्राणेश्वरि ! (द)हति मां कोऽपि तीव्रो विकारः॥ ५७॥ अङ्गेष्वेकं तव सुललितेष्वन्तरीक्षे यदाहं त(च)स्याने खलु तदितराण्यङ्गक न्युमति ।

·उत्तरभाग । २९ मिर.. - - मन" यु यन्ते ॥६॥ - लीलामेकामपि कटयित चतसा भम्प्रवृत्त नारा लीलान्त तदितराम्तत्पुरः प्रस्फुरन्ति ॥५८ ॥ सङ्कल्पेन्दं समुदग गत्सङ्ग मानन्ददाय- ( ? )न्त वर्मा म मा इन्त मूर्छावतारः । सूचीमा नाराना अ माया कहा। मन मदों ।। ५९ ॥ वात नादां के क. । ..ति- का, ३ .म. नागे : सेगमानाः । उद्यमं म:.::... त्याला शून्याः 4. T, मन ! उद्यद्धयां भ्रपट "] ..! दूरद ! दारपन्नो मदारीयो भी मारताशाः । मन्दं मन्द मलयाशेख । लन्त भदन्तः सन्जावानरपतयते लीलाम् ॥६१ ।। कूले कृले मुखरकलहमाकुले वा पकानां मृले ले पृथुलर लि मन्नतानां लतानाम् । यूथे यूथ वालगता लानां मतमीणां स्मा, तर, सम पुरा विभ्रमा(स? नु)दमामि ॥१२॥ दृष्ट्वा वस्त्रं वि मुलांत प्रा गिरावुत्सुकं मां सवः शंमत्युड़पांतरयं दव इत्येणपोतः। दृष्ट्वा बाप्यां मुखमुपगतं मां दयेप सः स्मरं हेमाम्बुजमिति त ति वक्तुं न कोऽपि ॥६३ ।।

·३० भृगसन्देशे तीवोत्कण्ठादहनभरिते रुष्टमाराहिजुष्टे मोहग्राहे हतहृदयसन्तापकाकोळपूर्णे। विश्लेषाब्धौ सुमुखि ! विधिना पातितः सङ्गमाशा- पोतालम्बी तव सहचरः प्राणिति प्राणनाथे। ॥६४॥ कालव्यालं कनकवलयं भोजनं काळकूटं वासः कृत्तिं रुचिरघुसृणस्था(य ? स)कं वीतिहोत्रम् । रत्नादर्श तपनमनिशं कल्पयन्नस्मि शम्भुः सोऽयं मारं समदहदहं तेन दह्ये किमेतत् ॥६५॥ पुष्पारामे मृदु मृदु रणन्नूपुरं तत् प्रयाणं विश्लेपान्ते निबिडपुलकालङ्कृतामङ्कपालीम् । काश्चीदाना तदपि भुजयोर्यन्धनं प्रेमकोपे- प्वद्य स्मर्तुर्मम दलति हा चित्तमम्भोरुहाक्षि! ॥ ६ ॥ पाले ! किं न स्मरसि तदिदं यत् प्रसूनापचाये दृष्ट्वा चूतं कमपि मिलितं मालतीभ्यामुभाभ्याम् । मोहाद् धन्यस्तरुरयमिति प्रस्तुतार्थों मुखेन्दौ रज्यद्गण्डे तव विवशधीरानतोऽहं पदाभ्याम् ॥ १७ ॥ कच्चिद् बाले ! हृदि तदधुना भाति मध्ये सखीनां कीडन्तीनां विहितसमयौ गूढमावां प्रयातौ । मल्लीकुञ्ज कृतविहरणौ तास्वनुप्रस्थितासु क्रीडावाप्यामथ पुनरमज्जाव लज्जावनम्रौ॥ ६८॥ स्मर्तव्यं तन्मधुरमुखि ! यत कन्दुकक्रीडितेषु व्यासक्तायां त्वयि तमहरं पाणिपद्मादहं ते ।

·उसरमागः ।
२१
याता रोषादिव समयसां मध्यतो मन्दिरान्त-
र्मामालिङ्गय स्फुरितमदिथास्तत्र नाम्राधरं मे ॥ १९ ॥
भन्यच्चापि स्मर मणिगिरौ मालतीकुञ्जमालि-
यावा पूर्व कुसुममपचेतुं गतावभ्युपेतौ।
दृष्ट्वा सख्या जयति युवयोरेष पुष्पावचाय-
क्लेशो भुयामिति वि(क ? ह)सिते कोपलज्जाकुलोऽभूः
[॥ ७० ॥
रत्नावशे सरसि विविधं क्रीडतो! सखीभि-
ममोऽहं त्वामवशतरधीराललम्बे नितम्बे ।
स्विथद्गण्डा शशिमुखि दृशं पातयामासिथ त्वं
पक्रे तासां सभयविनयानन्दमन्दाक्षकोपाम् ॥ ७॥
अपैतन्मां वहति (य? द)यिते ! चिन्त्यमानं पुरा पद्
दृष्ट्या सन्ताडयितुमरविन्देन मामुद्यतोऽभूः ।
तद्रेणुं मे नयनपतितं कल्पयन्तीव मोहा-
दुघद्वाप्पा सपदि कलहं विस्मृता मत्प्रगूढा ॥७२॥
तद् वृत्तं ते पतिमपहरत्यस्मदीयां प्रहासे
गम्छामीति स्थिरमतिरुपामन्त्रयं त्वामहेतोः ।
सघश्शय्या(भु)विनिपतिता सन्नगात्री मया त्वं
भूयो भूयस्तदनु रुदता गाढमालिङ्गिताभूः ॥ ७ ॥
म(न्य)चास्मत्प्रणयचरितं सन्विशामि प्रिये ते
चौर्य जातं रहास तदिदं पूर्वमम्भोरुहाक्षि ! |
तस्मिन् वासोविनिमयमविज्ञाय पाच गुरूणा-
मा(ला ? वां) प्राप्तौ तदपि विदितं नैव दैवानुकूल्यात् ॥७॥

·२२ भृनसन्देशे उक्तैरेवं कुवलयपलाशाक्षि ! विनम्भचिहै- रन्यैश्चास्मत्कुशलमवधार्य प्रसन्नैव भूयः । मू मोहेष्व, निमिषमुद्यत्सु दत्ता मयासौ सूक्तिमुक्तास्रगिव शिशिरा धार्यतां कण्ठनाले ॥ ५ ॥ मा विश्लिष्टो मम रमण इत्येकदापि स्मर स्वं मुग्धे ! सोऽहं तव पतित एवान्तरे बाहुवल्ल्याः। तावत्कालं क्षपय दधती स्नानपानाशनादि- वङ्गीकारं शशिमुखि ! सखीवर्गनानाविनोदैः ॥ ७६ ॥ निम यादः मुचिरमचिरात् सङ्गमानन्दपीयू- पाग्धौ यावहिरहशिखिनस्ताप एति प्रशान्तिम् । सौधेष्वधप्रभृति मुदितौ पुष्पशय्याञ्चितेषु क्रीडिष्यावो बहलविगलन्चन्द्रिकासु क्षपासु ॥ ७७ ॥ ये ये चक्रीकृतकुसुमचापेन कामेन भूयो निर्दिष्टाः स्युः प्रणयजलधौ ये च ये च स्फुरन्ति । ये सरपरिह बहुमुखैरर्थिता नालमस्मिन् व्यक्तं वक्तुं नलिनमुखि ! नौ तानुदारान् विहारान् ॥ ७८ ॥ इत्थंकारं त्वयि विनिहितैः सूक्तिपुष्पोपहारै- दीनामस्मत्प्रियसहचरी भ्रातरामोदयेथाः। किन्त्वस्माकं समुपग(तं? मनात) पूर्वमेकत्र यात्रा नैवेच्छामि प्रियसख ! न चेदस्ति कार्यातिपातः ॥ ७९ ॥ भापन्मित्रं मम हरिपदाम्भोजभक्तं दयालु त्वामाराध्य व्यसनविततिः स्यन्दतां दूरदूरे । ?

·उत्तरभागः। भूयादेवं प्रियसख ! पुनदर्शनं मा वियोगः स्वप्नेऽपि स्याद् भवतु युवयोः सर्वमङ्गल्यलक्ष्मीः ॥ ८ ॥ इति भृङ्गसन्देशे उत्तरभागः। भृङ्गसन्देशः समाप्तः॥ सन्देशेऽस्मिन् कथमपि गुरुश्रीपदाम्भोजयुग्म- ध्यानोद्धृनप्रपलतमसा वासुदेवेन बद्धे । पूर्णे दोषैरपि यदि गुणानां करणाः) संप्रथेर- बेतान् प्रीत्या मनसि परिगृह्णन्तु सन्तो महान्तः शुभं भूयात।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·18,INUL,ITI ,111, TENTS
Mlilli
DHARMA WIJAYA NATAKA
*

·No text on this page.

·merumuswan sastan
RESEARCH
1251
श्रीमान
मविजयनाटका
adimg-mati
aam martin m4

·No text on this page.

·. " * - - ....mi Arthiki...... . . Irisin- Tra... . . ........... ... ........." उपांटानः धर्मोवजयनाटकम्

·ههههه اها هههه ۵۰، داده ها هم مرا با
. • :اه ادامه دهد
. ده ده. هه ره وهم م
و ما اد درد ها ۱۱ و درد و دها.. دالي
:داد. ۲۱ مه ۶.د.دد .اه 511
ns. ادهرها را
ها : 1. نه نه وه. د . د اد ه ه ه ، . ... ... غره ۰۰۰,n
: مم، دووم hمدند د
اهم اسمه ه ت وه و ده ده
وا
ها .،ره د م... نه .... ۱۹، امده.
ده ..وه ...
3'n
هطا ، ه: ه م ه . . ,ونه هم داره د ۱.۵ دی ما مهما
سعود ... ،هغه به د دهد، در مدح او در سه ماه، ماه به
دانا هه۵۰,۰,مهره
.،،. .ه .. ها ....... ما مه زنه. مها له هه وهو
،iم:همه وه ت ! دوه th۱۰ ثغره رو مه مه ههه وه

·ا
۱۳۹۰ ۰۲۱ ۰۹۱۲۱۹۹۷۹ ۹۰ ۹ ، ۰۹۹۰
و ۱۰۰
۲۰۰۰۰۹۱۱۹۹
۹۱۰۱۰
۲۱'۶۳۰۹ •
، ون: نهم
و ۱۰
۲۵
۲۰۰۰۰
۶۰۰۹۹ ،۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۹۹۰
۲
ونوه 1: ت هه ۲۹۰
۲۳۰
۰۰۰
۰۹۱۹۰۹۰۲۷۱
........ ا ا ا ها در ...... : ..
. .. ا هم . . . . . . . . .... ۴ تا ۰۰۰
۳۰
4
مه
.مه۲۰ : ۱۰۰۰۰ دهه ۱۹۲۳۰۲۰۰۰ م. وهو
1
1411
۹۰۰۰41
۹۶ و ۲۰۱۷
41
۱۰(1470904 ۹۰ ۹.۹ ۰۹'۴۹۶۰۹۲۰

·مشهد مهد وطهههههههههههههه ههوه ۱۱۰
المجاهد،همهمهمه مهم :.. مده، مه لمده ماه در
ها، دره ده ره ده ، در ماه ها به: ۰ :. مهمي دهها •
لب ها : ۱۰۰ ه أ م ا . . . د ۱۰۰۰۰ ماه، هم
مهرها ، هما من.. هه هه
، . ع . ه م دوون
دو مداد .. ده ۱۲ مهد
زه نده. اما ، و
F
ء ، ۴ (۱۰۰ ,ا
۱۰ه . ومهما الله
هم مهمه .. هه. ه .
مهر . . . . . . . ا م م . مه مه، ۱۰۰۰ دهنده
به هه ۱۰: . اما به هر طرها ياها
دامها هنا .. .. : ۱.
۴ازه . : ا و ا .1 *
اغ، د، nutail ه: ه . د ... این 1,4 , 1
عمليه معاهده هومسدد

·مردادماه بهما وماه
15: هاه . اوه..اه
مطة . ا ه ا هم د
؛ ده ۲ م ده .دد. همه
: ام. د.هه. ..
ده وه .. : ۱۱ا وراه . 14 و ورد ... .دا
مهد علمها
.. .. . . د معده ..
۲۰۳۰۵ ا ا . مه ۱۶، العاده, 4 ...
ا
اه به. .. .. . . . . . . . ، . م. م.ه ه ، ميه ميه
، ده ته 4.54 . . . . ها عبره ...*•هم
ا... با رده خه وه . . . . . با .. ۱۰ مهر معه،واء
: د. ما ،
ادا . هه ه م م امه الما ...... او (۰۶
هه هه ...... هرمان امان. ده ده مه ديا
مع. هود، زد د. م.، هداه المعده دهد، هم
.. 41 هده دارد. نه ، ناه ده ، ههههه File هود
ما ۵۴ به هند ۱۰ مواد طهوه
د: دهه ۵۰
۵۰ ه م ء . ه ... هههههه ههه
سمه ده ماهه هن عبر

·No text on this page.

·251
YANPA
M
THE
PRINCESS OF WALES
SARASWATI-BIJ VANA TEXTS
Vo...
EDITED BY
GOPĪNĀTHA KAVIRĀJA
THE
DHARMA VIJAYA NATAKA
Printeil by Jui Krishna Das Gupta
At the l'ilya Tiles Press, Gopal Vanlir Lane,
Benures City.
1930
Baldable at isat vi inte platou pelo

·No text on this page.

·THE KUPPUSWAMI SASTI
RESEARCH INSTITUTE
2251
श्रीमद्भदेवशुकविरचित
धर्मविजयनाटकम्
राजकीयसंस्कृनपाठशाला-मरस्वतीभवनोपाध्यक्षेण माहित्याचार्यः
पदालङ्कनेन श्रीमता नारायणशास्त्रिखिस्तशर्मणा संस्कृतम् ।
TIE
DHARMA VIJAYA NATAKA
By
BH DEV. SIKLI
Ellited with Introduction etc.
BY
SUITYACHARYA
PANDIT NARAY.INA SASTRI KHISTE,
Assistant Librarian, Government Sanskrit College,
Sarasvati Bhavana Library, Benares.
1930.

·No text on this page.