The Asiatic Society, Kolkata

Prayashchittendushekharah

Kashinathopadhay · 2006/06/12

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

৪. f/2.85
৭২ভি বের
কৰি সেপ)\য় ?
Thiyechitou da det hele
Bombay,
Sa81749
काशोनायोपाध्यायः
মাধি:

S/
2945926
- 19
2760
.६८:०४

(
C
॥ अथमायश्चित्तेंदुशेरवरमारंभः ॥

पोशे श्रीगणेशायनमः॥ श्रीगणेशायनमः॥ ॥श्रीगोपीजनवल्लभायनः॥ ॥अथपायनितेंदुशेरवरमारंभः॥ ॥बालेंदुशेखरंनताबा लबोधायलिरव्यते॥बालकृष्णमुदेचापिपायश्चित्तेंदुशेखरः॥१॥ ययथाविध्यननुष्ट्यनायुपचिताभुभनाशकमेवतमायभि तम्॥तुलापुरुषादावनिव्याप्तिवारणायएवेति॥नतुलांतरजनकमित्यर्थः॥पापनिवर्तनक्षमधर्माविशेषेयोगरूटोयंशब्दह तिनबमासकेनविशेषसंबंधनमायनित्तशब्दवत्त्वमेवप्रायश्चित्तखम् ॥अतएवक्रत्वंगचेषप्रायव्रित्तेतयवहारइत्यन्येपा पिनःप्रायश्विननित्यनैमिनिकंवत्यनोविकलांगादपिपापस्यनाशः॥किंवल्पस्यैवनतुसमयस्यएवंचकाम्यमप्येतत्॥एवं चप्रधाननिष्यनावपिनप्रधाननिरितिबोध्यम्।एकपायश्चित्तकनानापापकर्मणांनपायवित्तकप्रयोगेणेवनाशः॥एव मधिकपापनाशार्थमुनेनैकवारमनुधितेनन्यूननाशस्यापिपापांतरस्यनाशः॥एवंयत्रयप्रायश्चित्तमुपदिष्टतदन्यूनक्केशक: प्रायश्चित्तांतरमपिनत्रयोज्यम्॥ पापिनांनदुपदेशश्वपुण्याय।सचार्चितेनपृष्टेनेवविदुषांसंसदिधर्मशारूलादिबुदैवकार्य ॥अन्ययोपदेशप्रत्यवैनि। संसच्चतुर्भिस्विभिर्वाधर्मशास्त्रादितबज्ञैर्भवतिएकेनापिब्रह्मविद्रायनियंम्॥सहलायेकप वैतमित्येके पर्षदक्षिणाचलक्षगवादिकिंपियपर्यंता॥यथायोग्यंत संरव्ययावा॥वर्षतुष्टिा गोषभप्रेत्यन्येशन वेदितदोपस्यपर्षदनुमत्यैवप्रायश्चित्तानुष्ठानबोध्यम्॥पापीचसचैलेंस्नातोवाग्यतः आईवासाउपदेशरंसाष्टांगंभणभ्य स्पाभिधानंवदेदिदमपापंनिष्यन्नमायश्विनमेउपदिशतितिापायंकतवतोपरनिदोषस्यचसभोपस्थानविनामोजनेभा षणेचपापरहिः॥ आसंवत्सरंपायचित्ताकरणेपापडैगुण्यम् । आर्तस्यपायश्चित्ताकयनेर्चितस्यविपश्निनलसापभागि नाअज्ञात्वाकथनेच॥ शूदादेस्तप्रायश्चित्तोपदेशोविममंतराकत्वाकार्यः॥ क्षत्रियवैश्ययोरप्येवं गुरुणिपापेलयुलमुनि चूगुरुप्रायश्चित्तंनवाच्यम्॥पापगौरवंतुकामनःसमत्ययंसायासमनुष्ठानादंडगौरवात्सानिशयाचनिंदार्थवादाडोकग होनिशयाचज्ञातव्यम्॥लघुताप्येतहिपर्ययेणझेया॥ पायश्चिन्यथोक्तमेववाच्यम्॥ ॥नतुस्नेहलोभादिना नुयहःकार्यः॥ तथासतिपापंवतरिसंकमेत्॥ ॥दुर्बलेनुपष्टरिपथमंयथोक्तमुदाहृत्यतच्छत्यानुसारेणमीमा दिकालहिमालयादिदेशानुसारेणचानुग्रहःकार्यएव एवंशिशुहरूलारोगिणामप्यनुग्रहम्॥ सोपियवर्णस्ययत्यापेयला यवित्तमुक्तंतत्पादन्यूनंनद नसावनिबलदेशकालायनुसारेणनततोन्यूनं ॥तचबालहटानुररूषीणामर्थम्।एकूहि त्रिधर्मत्वेपादमेव एवंचयत्रपादमेवप्रायश्विनमुपदिष्टंतत्रापिनानुग्रहः।। ॥षोडशवर्षन्यूनीवाल:अशीनिवाधि कोहहः॥पूर्णषोडशवर्षस्यपूर्णपायश्चित्तम्॥ ऊनकोदशवर्षस्यपंचवर्षादूर्ध्वपादपायश्चित्तम्॥बादशादाषोडशमर्थस्॥ नदपिनत्पित्रादिभिःकार्यम्॥एवमतिरोग्यतिहहयोरपिपुत्रादिभिः॥पंचवर्षेन्यूनस्यनपापम्॥शारुखोपदिष्टंपूर्णपायाम विपस्यैव।क्षत्रियविशूदाणांनुपादपादहानिकविहिशेषस्तवाचनिकोनत्रजपहोमादिरहितमेवभूदस्य अमं- वकमाणायामनायागाधनुष्ठानशीलानांजपादिकम्॥इनरेषांनपआदि नामधारकमूर्वनिर्धनानांतपः॥अनधी- पां-शे. २. नानांच॥ षोडशवर्षाधिकब्रह्मचारिणोहिगुणवानप्रस्थस्यत्रिगुणम्॥यनेश्वतुर्गुणं॥स्वयमशक्तीप्रतिनिधिद्धारापाय विनंकार्य।अज्ञानाकामरुतेयदुक्तंकामकनेनहिगुणकामतोश्यासेचतुर्गणम्॥कामादिसतेयदुक्तं। अकामादिकते- तदर्थंयोज्यम्॥रुतपायश्चित्तोगवांस्वयंतृणंदद्यात् ॥ तच्चताःनिःशंकस्वयमेव भक्षयेयुःतदैनमंगीकुर्युः सपैदंपापंनपु नः करिष्यामीतिपतिजानीयात्॥नोचत्पुनःप्रायश्चित्तयोज्यः॥ नवपापानिप्रकीर्णकजातिवंशकरसंकरीकरणापात्रीकर णमलिनीकरणोपपातकमहापानकानुपानकरूपाणिविहितकरणेंद्रियानिग्रहेभ्योभवंति।तत्रजातिवंशकरादिगणिता तिरिक्तंप्रकीर्णकम्॥जातिवंशकराणितु॥विषपीडाकरणंअनायमद्यलशनादिघ्राणमित्रकौटिल्यपुसिमैथुनमेनानि- जातिवंशकराणि॥संकरीकरणानितु॥रवराश्योष्टमृगहस्त्यजाविमीनमहिषाणामन्येषांचयाम्यारण्यपशूनांवधःसंकरी करणानि॥आपात्रीकरणानितु॥निंदितेश्योधनादानवाणिज्यूंशूद्रसेवाकुसीद्जीवनंअसत्यभाषणमेतान्यपात्रीकरणा नि ॥मलिनीकरणानितु॥बहुरुमिकीटकयोर्जलस्थलजयोर्हत्यामयानुगनभोजनंबहुफलेधपुष्पस्नेयंअधैर्यमेतानिम लिनीकरणानि॥उपपातकान्याह॥ गोवधः १ ब्रात्यता २स्तेयं ३ऋणानपक्रिया ४ अनाहिताग्निता ५ अपण्यविक्रयः६ परिवेदनम् भूनकाध्ययनाध्यापने पारदार्यम् ९ पारिवित्यं १० वाधुष्यं लवणक्रिया १२ स्त्रीशूद्रविक्षत्रवधः१३) अशष्कद्रुमछेदनं १४ निंदितार्थोपजीवनं १५नास्निक्यं १६ बनलोपः १७ सनविक्रयः१- धान्यकुप्यपशुस्तेयं ९ ૨ याज्ययाजनं २० पितमासानत्यागः २१ तडागारामविक्रया २२ कन्माषणम्परिवेटकल्यांजने २४ तस्यकन्यामदान गुरोरन्यत्रकौटिल्यं २६ आत्मार्थपाकार्थकिया २७ मद्यस्वीनिषेवणम् २८ वतलोपाखामायाग्निसतानात्यागः वा धवत्यागः१ स्त्रियाहिंसयाचौषधेनचनीवनमशहंसकसवर्तनम् ३३ घूतादिव्यसनमु आत्मविश्या भूप्रेष्या ता ३६ होनसरव्यम् ३७ हीनयोनिविदेषण अनाममित्वं A९परान्नपुष्टता ४० असारुलाभिगमनं भाकराधिका रः ४२ भार्यादिविक्रयः ५३असत्यनिग्रहः निंदितान्नादनम् ४५स्यदिकर्मकरणंभार्यात्याग: MI पपातकानि॥ ॥ महापातकानितुः ॥ब्रह्मइत्यासरापानविप्रवर्णस्नेगुरुजगमनंअब्दमेतचएयान्यनम संसर्गइतिमहापानकानि॥शूद्रस्यमयपामस्थानेबाह्मणीगमन संयमानसशासपातकानितु ॥वत्रयागस्थनूप वैश्यवधः१शरणागतवधा रजस्वलागर्भिण्यत्रिरुसणांवध अविज्ञानगावस्येसहदश्व गुरुविषयेमिथ्या भिशंसनकोथोत्पादनमधिक्षेपोसहमत्यालीकनिधना५राजगामिपैथून्यम् धरोमादेषः७ नास्तिक्याडेदनिंदा कुशारलाध्ययनेनवितंडवादेनचाधीनवेदानांनाशनं ५॥ एनानिब्रह्मवधसमानानि ।। ॥सरापानसमानितु॥ लशनविडराइच्छाकयामकुकुटपलांडगूजनानांमत्यासंमायासेमक्षणम् १ विमव्यतिरिक्तमित्रवधःगुरुविषये मिथ्याभिशंसनेनान्यथावादिवमन्ययाकर्तृत्वकौटिल्यंबाड्यनः कर्मणामनार्जवरूपकौटिल्यंच आत्मोकार्थराजक ३ माशे लादावनृतभाषणम् ४ रजस्वलामुखचुंबनंकूटसाक्षवेदत्यागवेदनिंदाकोरन्नमुक्तिरितिसरापानसमानानि ॥स्वर्णस्ते यसमानितु॥विमसंबंध्यश्वरत्नमनुष्यस्त्रीधेनुहरणनिक्षेपहरणम्॥चार्वाकसवर्णमानादिनिस्वर्णस्तेयसमम्॥गुरुतल्प समानितु॥दुहिनुषाभ गिनीषुभागिनेयीषुसगोत्रदुहितृभगिनीषुसकामास्वाचार्यपत्नीनतनयाश्वश्रुषुपितृव्यानात मातुलमानामहोत्रियऋखिगपाध्यायमित्रशिष्यस्त्रियस्तत्कन्याउदक्यांनिक्षिप्सांपवाजतांबतस्थाउत्तमबाह्मणीस गोरशरणागतांराजसरवीराजपत्नींसापत्नभगिनींस्तनधात्रीसरवींचगच्छन्पोत्रींदौहित्रीपतिव्रतांपितृसरवीं।मातृभगि- न्योःसरवीपितृमातृष्ठसारंकुमारीअंत्यजामेच्छांपुल्कसींचगच्छन्गुरुतल्यगसमः॥अनुपातकानितुनथामातृपित्यो निसंबवासगामीस्तेननास्तिकनिंदितकर्मास्यास्यनिदिनकर्मत्यागीपनिनात्याग्यपतिनत्यागिनः पतिताःपानकसंयोज्य काश्चेतिइत्यनुपातकानि॥ अनिपातकानितु॥मातृगमनंसापत्नमातृगमनंस्वसृस्नुपयोर्गमनमित्यतिपातकानीतिगौडनि बंधेषु॥पापिन:पंचधा॥साक्षात्कर्षनुग्राहकप्रयोजकानुमंतृनिमित्तकर्तदात्॥साक्षात्कर्तुः॥पालनादिनोपकारकोनुया हकः॥२॥आज्ञापयिताभ्यर्थयिनोपदेशाचमयोजकः॥॥स्वार्थपरार्थवानुमनिकर्नानुमंता ४ अनिमित्तं भर्त्सनताडनध नहरणादिनाकोपंजनयन्तन्मरणनिमित्तं भवेत्सनिमित्नकर्ता ५ एघूनरोत्तरमल्पदोषत्वंपायश्चित्ताल्पत्वंचबोध्यम् पापि नांप्रायश्चित्ताकरणेऽन्यजन्यनिदेहमाप्तिः॥ पापिनांपायश्विनोन्मुखत्वायजन्यांतरभाविनः कर्मविपाका कतिचिदच्यते अ॥

ज्ञानतोब्रह्महाश्वभूकरोष्ट्राणांक्रमेणयोनिमेनि॥सरापरवरपुल्कसवेनानां ॥स्वर्णस्तेयाविनातक्कमिकीटपतंगवंक्रमेण यानि ॥ गुरुतल्पगस्तृणाल्मलतास्वंक्रमाद्यानि॥ज्ञानतोब्रह्महाश्वसूकरोष्ट्रखरगोजाविमृगपक्षिचांडालपुल्कसानांयोनि मेति॥सरापोविद्मिकीटपतंगपक्षिहिंस्तत्ववताम्॥स्वर्णस्तेयाजर्णनाभरकलासतिरश्वांपशुपक्ष्यादीनांचद्यौचारिणांच हिस्त्राणांपिशाचानांसहस्रशोयोनियातिगुरुतल्पगः तृणगुल्मलतानांकव्यादानांकूरकर्मणांचनसंयोगीचततापर स्वाहारीद्रव्यहारीचनिर्जलारण्येब्रह्मराक्षसः॥अनध्यायाध्यायीदुष्प्रनिग्राहीचसगालः॥अन्नरत्नयोःहर्ताअजीर्णव्या धिरनिदरिद्रोवा॥वेदवाकवेदपुस्तकानांचोरोमूकः॥पत्रशाकयोर्मयूरः हेमरत्नानांहमकारीपक्षीअनिदरिद्रोवान्यासस्य अनपत्योधनहीननामगंधानांछछंदरीराधान्यानांमूषातिलानातैलस्यचतैलपायीकोटः॥परस्वहननानानिर्यक अहुतंहविरभन्हरन्नाश्वाअतिदुःरवीवा। यानंहरन्उष्ट्र फलंका॥जलंजलप्वःपक्षीमत्स्योवा ॥क्षीरंकालोबलाकोवा ॥ गृहोपस्करंगृहकारीकीटः॥मधुहरंदंशक कीट-॥मासंगृधः॥गांगोधासोचा॥ अग्निचकावरकुरीपतंगोवारसं- श्वालवणंचीरीउच्च स्वर-कीट नैजसंमंडलीगोब्राह्मणदेवपांडुरोगी॥न्यासंकाणोज्नपत्योवाशय्यांक्षपणक: शंरवंशुक्पिाकपाली॥दीपंकोशिकः॥स्नेहंक्षयोपशुंपरप्रेष्यः॥यहरतितनत्यकारक-पाणीतहिकलोवाभावनिब्राह्म णीगामीनिर्बीजी॥मातरंस्कषांवागच्छन्वानपणः॥चांडालीपुल्कसीवाजगर प्रबजितांमरुपिशाचःशूद्दीदीर्यकोटः॥

पाशे || सवर्णोदरिद्धः॥ राजस्पियनपुंसकः॥मांगच्छन्मंडूकापिशुनोदुर्गधनासिका सूचकोढुर्गेधास्य देवबाह्मणकोशकारवलनि ४ ॥गरदाग्निदौउन्मत्तौ।गुरुप्रतिहंतापस्मारगोमवांधाधर्मपत्नीत्यत्त्वाऽन्यत्रहत्तःशब्दवेधीप्राणीकुंडाशीभगमक्षका स्वीपण्यजीवीषंटः॥कौमारदारत्यागीदुर्भगःमित्रैकादशीमनरोवातगुल्मीवाअभक्ष्यभक्षकोगंडमाली क्रूरकर्माग्रक्षा समिक्षयी।मात्रापित्रोरन्तवादखलङ्गी ॥कूटसाक्षीउछिन्नजंघाचरण विवाहविनकडिलोष्ठः॥विमा- वगोरणेछिन्नहरूलः॥ चतुष्पथेविएमूत्रोसगैमूत्रही।कन्यादूषक पेटः॥ईर्ष्यालुर्मशकः॥पित्रादिविवदमानोऽपत्या विद्याविक्रयापुरूषोममः॥वेदविक्रयाडीपी॥ बहुयोजकोजलप्तवः॥ अयाज्ययाजकोवरांहः॥अनिमंभित भोज़ीवाय सः इतस्ततोभन्यार्जार कक्षवनदाहीरवद्योतःगदारकाचार्योमुखदुर्गधिः॥पर्युषिताशीकमिः॥अदनादायीवलीवई मत्सरीश्चमः॥ अग्न्युत्सादीमंडलकृष्टी शूद्राचार्यश्वपाकः वाधुषिकोंगहीनः॥अपण्याविकपीराभा राजुकोशकोगद भःमत्स्यवेधीगर्भवासी॥आचार्यभार्यागामीभगदरी॥धृतकाध्यापकोर्शरोगी॥नीसनाद्युत्सर्गकर अन्यत्र विस्त रः॥रूजीणामप्येतोषेषताज्जानीयरुनीबम् अथहच्छादिनिर्णयः । अथवष्यमांपायश्विननवरूपक निर्णयः॥दिनविलंध्यरात्रीमाधयामासयंतरेमितभोजनेनक्तवानदशक्तौगुंजाध्यमितरुप्यषक दानम्तह भावेनन्मूल्यम्॥दिवारांत्रमभोजनमुपवासः॥तदशक्तीरुप्यमाषत्रयदानम् एकविधभोजनंवा सहस्त्रगायत्रीजपोवा हादशमाणायामोवा॥प्रायश्चित्तेसंकल्पः॥ ॥ अद्येत्यादिअमुकगोत्रो मुकशर्माः मुककर्मजन्यपापक्षयकामोनक्तवतंक रिष्यनिदशक्तीमनिनिधिरूपंइमरौप्यमाषचंददेवत्यममुकनामगोत्रायविमायाईसंमददइनि इदंमूल्यंविष्णुदैवत्समितिमा संकल्प्यदानविपंचसंपूज्यद्रव्यमालयसंमोक्ष्यदयात्॥माजापत्यंतु॥ध्यप्रानरूयहंसायंच्यहमयादयाचितम्॥ध्यहंप रंचनाश्रीयात्प्राजापत्यःसउच्यते॥सायंडाविंशनिासःप्रातःषड्विंशतिस्नया॥अयाचितेचतुर्विशनिःसायंडादशमान चदशेतिवा॥यासरत॥ कुकुटांडप्रमाणोयावान्वामुरवंमविशेअत्रशन्याव्यवस्था।उपवासस्तफलादिद्वारावाकार्यः॥ अष्टेतान्यबनमानिआपोमूलंफलंपयः॥ हविर्बाह्मणकाम्याचगुरोर्वचनमौषधमित्यक्तेः॥परंतुपरिमितमेवेतिगौडाइ दमपिनत्यपरे। यहाक्रमणेकाननक्तायाचितोपवासा एवंत्रिरानिः इदंषडुपवासमंनंतदशक्तीपयस्विन्यानोनि। नदभावेगोमूल्यं गोमूल्यंत गवाममावेनिष्कस्यात्नदपादमेववेनिनिष्कंतु॥सवर्णचतुझ्यसमतोलितंरुप्यनिष्क म्॥रूप्यपरिमाणेनिकसवर्णाश्वत्वारइनियाज्ञवल्क्यान॥धेनुःपंचभिराख्यानामध्यानांत्रिपुराणिका कार्यापणेकमू- ल्यापिदरिद्राणांपकार्नितेतिषत्रिंशन्मने।पंचभिः पुराणैरितिशेषःपुराणश्व षोडशमायपरिछिन्नरजनम्॥ कृष्णलस्तू ॥रतिकारव्यगुंजापरिमित कृष्णलः॥मापकंतु॥नहूयपरिमिनरुप्यरुप्यमापकं ॥ यहापणपोडशकं पुराणः पराणएवका पणशब्देन कार्षिक शब्देनचोच्यते॥पणस्त अशीतिरक्तिकापरिमितंनाघ्रशितिर्वराटिकावा॥ताम्रपणएवकर्षउच्यते मा.शे. ग्रेप्य-पुराणादक्षिणस्यांपर्णे:पूर्वस्यामितिव्यवस्था॥रपेषट्कार्पापणादेयाः॥पंचेनिभूलपाणिः॥केवलगोमूल्यंतुपुराणत्रयम तम पक्षः॥हाशिसणामध्यमःगएकपुराणोऽधमइनिगौडा दशकापणाधेनोरश्वपंचदशैवतु॥दात्रिंशसणिकागावोत्यश वानहीनता इतितुप्रायश्चित्तातिरिक्तदक्षिणामसंगेधनवतोवोयम्॥मसंगात्स्वर्णमानव्यवस्थाप्युच्यते॥गुंजापरिमित कृपालपंचकवर्णमाषः॥षोडशमाषाअक्षरशब्देनसवर्णशब्देनकर्षशब्देनावस्तशब्देनचोच्यते॥सवर्णाश्रवार-पलंनिक भवादशपलानिधणमिनिमूनुस्मृतौ। साष्टेशनेसवर्णानांहेम्न्युरोभूषणेपलादीनारेपिचनिष्कोरवीत्यमरः॥राजनःपुरा- णोधरणइत्यच्यते॥दशभिर्धरणे राजनंशनमानमित्कच्यते तदैवराजतंपलमप्युचनइति॥पलशतंतुला तुलाविंशतिकं भारः॥आचिनोदशभारासएक्शाकटइत्युच्यते॥धनुमूल्यसममूल्यंभूधनधान्यवस्वस्वर्णरुप्यादिवादद्यात् ॥गायत्र्य युनजपोवारस्थाने प्रत्याम्नायः॥ गायत्र्याहादशाधिकसहस्रसरव्याकः॥समिहतहविर्धान्यानामन्यतमस्यहोमोवा। निलहोमस्तसहस्रएवेनि कचित् ॥धृताहुनिशनइयंवा॥वेदसंहितापारायणंवा गर्माणायामशनरयंवा॥हादशविमभोज नंयाएकोषवासपूर्वकंडादशतिलपात्रदानवानीर्योद्देशेनयोजनगमनंचा रुदैकादशिनीवाशिरःशोषणपूर्वकंडाद शसांगस्नानानिवापाजापत्यमेवहः॥पादोनहछंतु॥यहंभानहंसायंझहमद्यादयाचितम्॥ महमुपवासइति । अत्रचनुपणाधिककार्षापणद्यमशकौदेयम् ॥एकमतायाचितोपवासपादैरेनदितिस्मृत्यर्थसारे रुच्छातु।सायंमा तस्तथैवैकदिनदयमयाचितम् ॥ महमुपवासः॥ अयाचिनोपदासपादाभ्यामिनिस्मृत्यर्थसारे॥ इदंसाईकापीपणसममिनि गौडाः॥पादरु तु॥एकैकदिनक्रमेणदिनचतुष्टयं।इदंडादशपणसममइदमेव शिवकृच्छंविधादिवर्णक्रमेणोपवासत्र यायाचिनत्रयमक्तत्रयैकमक्तत्रयरूपा पादरुयाइत्यापरसंवः॥ अयमेवातिकच्छःस्यात्साणिपूरान्नभोजनैः॥अत्रयेषन- तादिदिनेषुभोजनंनेषुपाणिपूरान्नता।नवाहकैकयासोंत्यत्रिदिनमुपवासोतिरुनिमनुः॥अत्रपाजापत्यत्रयमिनि चतुर्विशतिमन रुझानिकच्छपयसादिवसानेकविंशनियापयोजलं नवसायंपानमध्यान्हेपपेयम्॥हिगुणोनिक छुएवाड़ातिरुच्छ्रइतियमः तेनायंषमाजापत्यसमगनसकछंतु तसलछंचरविपोजलक्षीरघुतामिलान म नित्यहंपिवेदुष्णान सेहवल्मायीसमाहितः उप्णोदकान्निर्गनस्यबापस्यपानमुष्णानलपानम्॥एतसगावपूरणमात्रपर्येनं उष्णादंगाडारा निषड्पलमखु॥त्रिपलक्षारम्॥एकपलंघृतम्।एषएवशीतैःशीनरुचःअंबधेनुत्रयमितिषत्रिंशन्म ने अतिरुनसरुच्छ्योर्धेनुइयमित्यपराभव देवी॥धेनुचतएयमितिथूलपाणिः तसक्षीरपुतांबूनामेकैकंमत्यहंपिबे त्॥एकरात्रोपवासम्बनमकुमुदाहतामिनि अपरस्तप्तरुच्छ्र:अत्रैकाधेनुः॥पर्णरु तुपर्णोदुंबरराजीवबिल्वपत्रकुलो दकैः॥प्रत्येकंमत्यहंपीतः पर्णरुच्दाहृतः॥एषांपकोदरित्यर्थः॥ पर्ण-पलाश राजीवपयम्॥अयंपंचाहसाध्यः॥सा- पवासहयवल्यःविरात्रोपवासानेपलाशादिपंचककाथोद्रकपानेपरः पर्णकः चतुर्दश्यामपोष्यपरेयु पूर्णिमायांपंच प्राशे ६ गव्यपानेनब्रह्मनः॥पंचगव्यप्रमाणंतु॥तत्रगोमूवंकष्णवर्णायाः॥श्वेतायाश्चैवगोमयं॥पयश्वताम्म्रवर्णायारक्तायागृह्य तेदधि कपिलायापृतंग्राह्यसर्वेकापिलमेववा॥मूत्रमेकपलंदयादंगुषार्धगोमयम्॥क्षीरंसमपलंदद्यादधित्रिपलमु- यते॥नमेकपलंदद्यानुप्लमेकंकुशोदकम्॥एनञ्चगायत्र्यागोमूत्रमित्यादिसमंत्रकंकार्यम्॥पंचगव्यपानंच भोजनस्था ने अवाधेिनुः॥अत्रहोमोप्यस्लिापंचगव्यहोमश्वसप्तपत्रैरच्छिन्नाः कुशेरिंरावती इदंविष्णुर्मानस्सोके वंशनाइनिक ग्भिःकार्यः॥हुनशेषपणवेनालोड्यूप्रणवेनगृहीबामध्यमपलाशपत्रेणस्वर्णपात्रेणताम्रपात्रेणवाब्रह्मनीर्थेन पिबेत्॥ए पहिरात्र सानपनाच्छुइतिस्मृत्यर्थसारे॥पराकमहादशरात्रोपवासः॥अत्रपंचधेनवइनिभूलपाणिः इत्यपराभवदें दौ॥तिस्त्रइतिषत्रिंशन्मतम्॥सौम्यरुच्छ्रस्तापिण्याकाचामनकांबुसत्तूनांपतिवासरं।एकरात्रोपवासश्वसौम्य रुच्छोयमुच्यते ॥ पिण्याकतिलपिंडः॥आचामेओदननावः॥ नकंजलंसतववक्रमेणपंचदिनेषुषष्टहन्युपवासः॥अकाधेनुरि निकेचित अधोचिता॥ पिण्याकंसक्तवस्तकंचतुर्थेहन्यभोजनम्॥ वासोवैदक्षिणांदयादित्यपरःसोम्य रुचः अत्रीभयत्राणा यात्रामात्रनिर्वाहामंपिण्याकादियाह्यम्॥पिण्याकादीनांपंचानांप्रत्येकंत्रिरात्रोपयोगाभ्यासेपंचदशदिनस्तलापुरुषः॥पि ण्याकादिपंचानांएकैकदिनोपयोगोनरंत्रिरात्रमुपवासे एदिनसाध्यस्तलापुरुषः।एषांपंचानामेकैकस्यव्यहभोजनेन्यहंदूयंका युभक्षणेचेकविंशतिरात्रसाध्यासः॥वारणकतामासंपरिमितसक्कूदकपानेवारणकृच्छ्राश्रीकृच्छ्रतंत्र्यहंपिबेचुगोमू ६ th व्यहवैगोमयंपिबन ॥ध्यहंयावकमेषःश्रीकृच्छ्रः॥यावकरुछुः॥यवानामप्फ साधितानांसप्तरात्रपक्षमासंवापाशनेयावक कृच्छ्रः॥जलरुतः॥अनशनोजलस्थोहोरात्रंक्षिपेदेषजललच्छुः।।उदकसक्तूनांमासाभ्यवहारेणापरः॥बिल्वैाफलकै पिपचारथवाशामासाशनेनीवछ कथ्यतेचहिजोत्तमैः॥वजरुच्यत॥गोमूत्रयावकपानेएकोवजारव्याकृछः॥ ॥इतिहनिर्णयः॥ ॥अथसांनपनानि॥ ॥पूर्वेद्यु-पंचगव्यमात्राशनंपरेफरुपवासइतिहेरात्रिकंसांवपनं एतद- शक्तावेक पुराणः॥यनिसांनपनंतु पंचगव्यंच्यहाश्यसयनिसांनपनस्मृतम्॥अत्रचतुर्थउपवासः अवापिहोमः॥पंचगव्यो पवासा:पंचषष्ठउपवासइनिषडहाःसांनपनं।महासांनपनस्कागोमूत्रंगोमयंक्षीरंदधिसर्पिःकुशोदकानिक्रमणकैकंप्रत्य हंपीखाएकरात्रोपवासेसप्ताहसाध्योमहासांनपनः॥अधेनुड्यं।इनरेपुवागुक्तसांतपनेषुसाईगोरितिषत्रिंशन्मने। थमउपवासस्तनः॥क्रमेणनेषांपण्णांपानमिनिषांचः॥ गोमूत्रगोमयक्षीरदधिसर्पियांकमेणैकेकस्यत्यहंत्र्यहमपयोगपंच दशाहिकंनन् ॥षण्णामेकैकमेतेषांत्रिरात्रमुपयोजयेत्॥व्यहचोपवसेदंत्यमित्येकविंशनिरावसाध्यमेतत् एतान्येवतुपेया निएकैकंतुमहंग्रहं॥अतिसांतपनंनत्॥ इतिहादशरात्रसाध्यम्॥ इनिसांनपनानि॥ अयचाहायणानि॥ पिपीलिकामध्यचांद्रायणंतु। एकैकंहासयैपिंडरुष्णेशकेचवर्धयेत्॥उपस्पृशस्विषवणमेनच्चांद्रायणस्मृतम् ॥रुष्णम तिपद्यस्यारंभः रुष्णपतिपदिचतुर्दशग्रासादयसिवाननएकैकंहासिवाचतुर्दश्यामेकंयसिवाउमायामुपोष्यपुनः शकूप ॥

पा-पो- तिपदमारभ्यपूर्णिमायावहूर्धयेत् ग्रासश्वमयूरांडपमाणः॥आमलकममाणोना। ॥इतिपिपीलिकामध्यम्॥ मध्यचांद्रायणंतु एवमेवविधिकल्नमाचरेद्यवमध्यकैशलपक्षादिनियनंचरेचांदयणवतम्। अत्रभुक्षनिपदादिग्रासद्धिापू र्णिमांनंननोहासोमांनः॥अनयोरपधेनवः॥षभसहितांचागौदक्षिणासाईसप्तधेनव इनिशूलपाणिः॥इदमतिधनिनः॥ निर्धनस्यतुपाजापत्यत्रयमित्येके॥अकादश्यादिवनलोपोनदोषावहः।यनिचांद्रायणनु ।अावोसमनीयापिंडान्मध्यदि नेस्थितः॥नियनात्माहविष्याशीयनिचांद्रायणंस्मृन।मासमिनिशेष एतत्प्राजापत्यचतुपयसममिनिहाद्विष्णुः॥शिभुचांदा यणंनु॥चतुरम्मानरमीयापिंडान्विप्रःसमाहितः॥चतुरोस्तमिनेसूर्यशिशुचांद्रायणस्मृतम्॥ऋषिचांदायणंतु॥त्रीस्त्रीमिंडा न्समम्भीयान्नियतात्मादृढबतः॥हविष्यान्नस्यवैमासमृषिचांद्रायणंस्मृतम्॥अनुपौक्ताभ्यांकिंचिदधिकर्हिगुणमेतत्॥अ उपदोक्तयोश्चतुष्टयधेनुदानमिनिशूलपाणिः॥ यत्तुषिचांद्रायणेपितावदेवेत्युक्तम्। यच्चान्यैर्धेनुत्रयमित्यतंतत्रोपपत्तिश्रित्या ॥सोमायनबनंतु॥ ॥ गोक्षीरंसप्तरात्रंपिबेतनचतुष्टयात्॥ स्तनत्रयात्सप्तरात्रंसप्तरात्रंस्तनयात्रतनानथैवष ड्रात्रंत्रिरात्रंवायुमुक्मवेत्॥एतत्सोमायनंनामब्रतंकल्मषनाशनम्॥प्रतिदिनसंरव्यानियमानादरेणमासत्रयम्॥चत्वारिंश दधिकशनद्वयमासानांपंचविंशत्यधिकशतहयग्रासानांवाशनेपिचांद्रायणम्॥आद्यद्वयातिरिक्तचांद्रायणानांदिनांतरेप्यारंभो नप्रतिपयेवेतिनियमः॥ ॥इनिचांद्रायणानि॥ ॥पंचगव्यपरिमाणंतु गोशरुहिगुणमूचंपृतवियाच्चतुर्गुणम्॥क्षीरमष्ट ॥

गुणंमोरपंचगव्येनधादधीति॥ ॥तथाष्टगुणमिनिमांचः॥ गोसूत्रमाषकाग्यशैगोमयस्यतुषोडश॥क्षीरस्यबाद शप्रोक्तादभापंचदशतिच॥ ॥मूत्रवत्तस्य॥ ॥कुशोदकसाहित्यंचात्यन्ये॥ ॥दधिनिदशमापाः॥ ॥कुशोदकेन दर्धतेतिस्मृत्यर्थसारे।ताम्रवर्णायागोमूत्र। श्वेतायागोमयमापीतायाःक्षीरमनीलाया दधिमकृण्णाया सपिरिनिचनिश्चमण वेनाहत्यतेनेवालोड्यतेनैवादायतेनैवपिवेदित्यक्तम्॥वक्ष्यमाणप्रायश्चित्तेषुसामान्यनोबनशब्दोगोमूत्रयावकाहारपरः॥दिन रात्रिशब्दोलनचनावेव ॥ उपवासाभिव्याहारेत्वहोरात्रवचनौअहःशब्दश्वाहोरात्रपरइनिक्कचिड्रंथव्यवस्थाका मासो पवासे पंचदशप्राजापत्यानि॥ तयारुब्दंत्रिंशदेनुसमम्॥गोमूत्रपाचिनयावकस्यमासंपानेद्वादशाजापत्यानि॥पाकोत्ता रमीषगोमूत्रयुक्तपानेरुद्दयम् ॥ त्रिंशन्नक्तैर्दशोपवासास्नत्रक चतुष्टयम्॥ उपवासस्थानेएकोविमोमोज्यः॥शक्तनही सहस्त्रगायत्रीजपोवाडादशमाणायामात्रा॥हादशवार्षिकादिपुडादशदिनैरेकेकभाजापत्यकल्पना॥अतएवचतुर्विशतिम तेक्वार्वाकुब्रह्महत्याया षडब्दच्छ्रमाचरेत्॥प्रत्याम्नायोगवादेयःसाशीनिनिनांशतम्॥तथाशदशलक्षाणांगायत्रीन वाजपेडुधइति॥गायत्र्यास्तजपेत्लोटिंब्रह्महत्याव्यपोहनीति। द्वादशाब्दसमकक्षनपत्याम्नायइतिबोध्यम्॥त्रैमासिकेसाईस समाजापत्यानि॥मासिकेबसाईपाजापत्यद्वयम्॥मासंपंचगव्यपानेष्येवं॥षड्पवासेप्येकंप्राजापत्यमामासंत्ययावतसाई प्राजापत्ययम्॥षकादशदशगोदानसहिनत्रिरात्रीपवासात्मकगोवधबनेसाकादशत्रैमासिकगोवधवतेसाईसमेतिस्मृ- माशे पर्थसारे॥योगीश्वरोक्तमासिकबनेत्रीणितत्सममेकंचांद्रायणंचेनिमिनाक्षरा॥ यत्तुब्रह्मवधोक्तहादशवार्षिके शीन्कनरशन नवस्तातिप्राजापत्यानिवेतिमांचस्तत्प्रागुक्तचतुर्विशतिमनविरुदमित्येके। ॥अथकृच्छ्रस्थानेतीर्थपत्याम्नायाठच्यते। भागीरथ्यांनानंवष्टियोजनागतस्यषडब्दरुच्छ्रसमम्॥अत्रयात्रायोजनस्दौयोजनस्याईहंछुः वृदिएकयोजनागनस्यमध्ये पर्वतादिव्यवधानरुच्छ्रत्रयम्॥ तृतीयांशाधिककोशादागतस्यभागीरथ्यांविध्युक्तस्मानेएक रु॥मयागेहिगुणगंगाहारगं गासागरसंगमेचैवै॥वाराणस्यामगणिनं॥ वाराणस्यांपातकंनप्रविशति॥सर्वप्रयात्राभाषाभेदहनंदेशांतरविषयमहापर्वत व्यवधानेमहाव्यवधानेचक्रमेणहादशाष्टचतुर्योजनन्यूनाषट्चतुर्दियोजनन्यूनावा॥विंशतियोजनागनस्ययमुनासरस्वत्योः स्मानमब्दसमम्॥अब्दद्दयसममित्यन्ये॥ मथुराद्वार वत्योहिगुणम्॥प्रभासेप्येवम् ॥ दृषड्नीशतछविपाशाविनस्ताशराव तीमरुद्दधासिक्रीमधुमतीपयस्विन्यादिषुदेवनदीपुरमानंत्रिंशद्योजनागतस्याष्दसमपंचदशयोजनागतस्येत्यन्ये॥चंद्र मागावेत्रवतीसरयूगोमतीदेविकाकोशिकीमंदाकिनीपुनःपुनापूर्णापुण्याबाहुदावारुणीगंडक्यादिदेवनदीपदादशयोजनाग तस्यषोडशकच्छाणि एतासांपरस्परसंगमेद्विगुणंत्रिगुणमित्यन्ये अन्याससमुद्रगासनदीष्वादशयोजनागतस्यषइक- च्छसमंमहानदेवेनद्यशोणनदेगंगाईसमंपुष्करपयागसमंसन्निहत्यां नर्मदायांचतुर्विशनियोजनागतस्यचतुर्विशतिस समं॥ कुलिकासंगमेहिगुणं॥शकुनीर्थेचनुणिम्॥गोदाचोषष्टियोजनागतस्यव्यब्दसमंजरापणीनयोर्नर्मदा वत्॥पूर्णायांयोजनाईकच्॥ कृष्णवेणीतुंगभदयोःप्रतियोजनंहछापंपायांहिएणहरिहरेविगुणं।कुल्या:स्माननत्रिरात्रो पवासफलदाः॥अल्पनयःहेच्छफलदानियोहिकृच्छ्रफलदाः॥उक्तान्यसर्वतीर्थेषुरामक्षेत्रश्रीरंगादिक्षेत्रेषुयोजनसंरव्यया हसंरव्यागएकयोजनादिषयोजनगांताःसवंतःकुल्याः। द्वादशयोजनगाअल्पनया चतुर्विशतियोजनगानयः॥नदपि कगामान्यःसमुद्रगान॥उपवाससहिनदीरमानंहच्छुसमंयोजनादयंगपि॥शुनीगर्दभीचांडालीभूदीकष्टगानयःपापन याः॥सर्वत्रसमुदरमानंद”कार्यम्॥देवनासमीपेसर सरिन्नदीसंगमेपुचसदाकार्यम्॥समुद्रस्नानेचदशयोजनाग नस्यपंचदशरुणिइत्यादिस्मृत्यर्थसारेविस्तरः॥परार्थगंगातीर्थषोडशांशलभेनेमसंगेनगंताई फलं॥अनुषंगेणनीषा प्यमानेस्नानफलमेवयात्राफलं पितामह नानुमानामहापत्रव्यमानुलश्वशरपोपकार्थगुर्वाचार्योपाध्यायार्थतेषांपल्य थपितृपकमावष्यसर्थचस्मातास्वयमष्टमांशलभते॥पित्रोरथै कुर्वन्पुत्रवतुशिंगदंपनीचसपल्यअलमंने मिया फलम् ॥आर्थिनांचनफलहासः॥ कर्कादीमासहयनिरंनरंरजस्वलानद्यः॥ नास्वपिगोमनीचंदभागासिंधुर्नर्मदाशरयूब विराधम्॥वापीकूपनडागादिपस्थिनपुराणोदकेषुत्रिरात्रम्॥सरस्वतीगंगायमुनादयोनकदापिरजस्वला॥अथवनांग भूनाधर्मायमानियमावाब्रह्मचर्यीदवाक्षांनिनसत्यमकौटिल्यमस्लेयमहिंसामाधुर्यदमश्वेतिदशपमाःस्मानमा नौपवासेज्यास्वाध्यायोपस्थनिग्रहगुरुशुश्रूषाशीचक्रोधाप्रमादनाइनिनियमादश। ॥अथप्रायजिनपूर्वाहहत्या पाश- म्॥केशनरवादिवपनंकृत्वामालातमाश्यपदोपेगृहाइहिर्वतकालसंरव्योरखपूर्वकंसंकल्पःकार्यःवपनंचमहापानकगी तिरिक्तेविरहिमनृपयो सधवस्त्रीणांनास्ति॥तत्रसधवानांसन्केिशान्समुदत्य गुलछेदनमेवनदातीर्थेष्वप्यासामेवमेव ॥ विधवानांसर्ववपनम्॥ ॥केशधारणेछायांहिगुणितकार्यम्॥नत्रदक्षिणापिहिगुणावपनंचदिनत्रयसाध्यवतन- खरोमछेदनमात्रषदिनसाध्येश्मशृणोपि।नवदिनसाध्यशिरवावय॑म्॥तदूर्वसशिरवं॥त्रिषदिनयोःस्त्रीणांनेवता त्॥धेनुदानादावष्येवंविशेषजयः॥अस्यनेमिनिकत्तात्सदाबशिरवेनेत्यनेनाविरोधः॥ ॥प्रायश्चित्तेतिथयः॥ यश्विनचाष्टमीचतुर्दश्योर्नकार्यम्॥चतुर्दश्यांसंकल्प्यामायांकार्यमितिशिश नत्रपापंडिविधम्॥रहस्यंप्रकाश्यंच॥ कर्तृव्यतिरिक्तैरज्ञानदोषरहस्यंतचरहस्येप्रायश्चित्तम्। प्रकीर्णकादिषुपंचविंशतिःमाणायामाः॥उपपातकेशतंभ नुपात केहिशतम्॥अतिपातकेत्रिशनम्॥महापातकेचतुःशतम्॥सर्वत्राभ्यासेहिगुणम्॥मत्यात्रिगुणम्॥मत्याभ्यासे चतुर्राणम्।यहागायत्र्यालक्षजपोमहापापे॥पादोनलक्षजपोअतिपातकेअर्धलक्षमनुपातके॥पादलक्षमुपपातके॥ नदर्धाईपकार्णकादिषु अत्राप्यभ्यासादौद्वैगुण्यादियोज्यम्॥अन्यान्यपिमहापानकादिषुरहस्यमायश्चित्तानिविस्तरे णनिबंधेश्योग्रायाणि|अविद्वान्गुरवांतरेणव्याजान पायश्विनंज्ञावारहसिचरेत्॥विद्वांस्तस्वयमेवज्ञात्वाचरेददश लक्षगायत्रीजपः सर्वपापप्रायश्विनासर्वेषामेवपापानांसंकरेसमुपस्थिने। शतसहस्त्रशोत्यस्तागायत्रीपावनंमहदिनि 274 स्मरणात् ॥भस्माउन्नोभस्मशयानोरुदजापीसर्वपापान्मुच्यते॥सर्चकादशवारं॥सर्वशब्देनमहापानकानिरिक्तंगायमि निकेचित मापापान्यपीत्यपरे॥पुरुषसूकंप्रत्यहंषोडशकृत्वोजपनमासेनगुरुतल्पादेरपिस्वेत॥एवंपवमानजपायम पणसूक्तजपादयोऽन्यनोज्ञेयााअत्राहारविशेषानुक्तीपयःप्रवृतयःशिलोचयादयोमायादयश्वदेशकालो।अतिरिक्ष व्याहृतिभिराचमनं॥एवंरव्यापनानुनापाध्ययनान्यपिपापनाशकानिारय्यापनसशासपुण्यस्थानेषुचस्वपापकथनपूर्वक मात्मनिंदनं॥अध्ययनंवेदवेदांतादेवाउपदिष्टप्रायश्विनेष्वेतदंगंगनस्वतंत्र।अन्यथानाधिरफलः स्यादकतेपापेनना। पोवैयस्यपुंसःप्रजायते॥पायनितंतु नस्येहरिसंस्मरणपरम्॥पाना शितयासंध्यामध्यान्हादिषुसंस्मरन् ।नारायण मनामोतिसद्य:पापक्षयेनरइतिविष्णुपुराणे॥अकेचिनअनेनसर्वविधसर्वपापप्रणाशोभवत्येव॥ इहव्यवहार्यतातु अतिप्रसंगनिवारणायमन्वादिप्रायश्चित्तरेव॥रागहेपादिकलुषितहृदयनयातत्राविश्वासवतोजनानपतिसंव्यवहार्यन सिद्धयेवानडुपदेशतिपाहगंगास्नानंचसर्वविधसर्वपापप्रणाशकम्"चांद्रायणसहस्रंतुयश्वरेत कायशोधूनमु॥पिबे यश्वापिगंगामःसमौस्यातांनवासमो॥भनिनिर्विषाःसर्पायथानाय॑स्यदर्शनात् ॥ गंगायादर्शनात्तत्सर्वपापै प्रमु- च्यते॥इत्यादिमहाभारतादिवचनेयः नचेतान्यर्थवादाः॥स्मानमात्रेणगंगायांपापंब्रह्मवधीद्रवं॥दुराधर्षकथयाति चिंतयेद्योवदेदपि॥तस्याहंपददेपापं ब्रह्मकोटिवधोडूवम्॥स्तनिवादमिममत्वाकुंभीपाकेपजायते॥आकल्पनरक १० ॥अथा माशे शुक्लानतोजायेतगर्दनइति भविष्यकौम्यादिभ्यः॥पापानांपापहंत्रीत्वस्वर्गमोक्षैकहेतुत्ता॥स्वभावएवगंगाया शैत्यं शीतरुचेर्यथा|नगंगासदृशंतीर्थनदेव केशवात्परः॥बाह्मणेभ्यःपरंनास्तीत्येवमाहपितामहः॥सर्वकलयुगेतीर्थवेना यांपुष्करंस्मृतम्॥हापारेतुकुरुक्षेत्रंकलौगंगेवकेवलम् ॥गंगाकलियुगेस्मृतेतिपाठांनरे। येनाकार्यशनंहबानगंगै क्सेवनंतत्सर्वतस्यगंगा मौदहत्यग्निरिवंधनमित्यादिवचनान्यनुसंधयानि कलियुगेइत्थंपापनाशसामर्थ्यगंगायाए वा नतुपुष्करादीनां॥येतादौतुपापस्याल्पत्त्वात्तन्नाशसामर्थ्यनेषामपातिसर्वसतयुगइत्यस्यतात्पर्यम्। सर्वमायश्वित्तविधिः॥ ॥नवमहापानकादर्चाचीनेषुबहुविधेष्वज्ञानरुतेषुप्रनिनिमित्तंक अशक्तीसर्वप्राया षडब्दअत्यंतगुणवतोविरक्तस्य॥अप्यासेहिगुणम्॥मत्यात्रिगुणम्॥मत्याझ्यासेचतुर्गणम्॥अत्यंतात्यासेनिरंत- राभ्यासेवापंचगुण।बहुकालाप्यासेषद्गुणम् । उपपानकमारण्याचीनेषुपापेष्वज्ञानकतेषप्रनिनिमिनकर्तुमश तौब्दंप्रायश्चित्तं॥अभ्यासादोषाग्वताप्रकीर्णकेषु नादृशेषुनादृशस्यएकादं॥अभ्यासादौमाग्वत्॥क्षुद्रपापेषु तादृशेषुनाशस्यरुच्छानिछ्रचांद्रायणानि ननस्थानेद्वादशकायानिवा|अभ्यासादीपाग्वत् चतुष्यमिदंचोत्त मस्यमध्यमस्यद्विगुणं अधमस्यत्रिगुणम्॥द्वादशाब्दहिगुण।महापातकावधिसकलपापप्रायश्विचमिति॥सर्व भानुक्तनिष्कृतौरुच्छ्रचांद्रायणानिसमस्तव्यस्तरूपेणयोग्यतयायोज्यानिमिदेषुपापेषुउपवासत्रिरात्रप्राजापत्यानि योग्यतया॥अतिक्षुदेषुरादशपत्रिंशहापाणायामाः॥स्त्रीभूदाणाममंत्रकास्ते॥ पुरुषाकारहंतकाराग्नदानानिवामीन लोपेषुविष्णुस्मरणअयप्रकाशरूपेद्देशकमेणुप्रकीर्णशायविनान्युच्यते॥वरेणोष्ट्रेणवायुक्तंयानमारुह्याध्वग्नानग्न- स्वापानग्नतयान्नभोक्तादिवाखदारगामीचसचैलस्मानपूर्वकंप्राणायामेनझेन ॥ अमत्यास्मानमात्राअायासेषाणाया मचतुष्टयं चतुरधिकाम्यासेएकउपवासः॥अत्यंताभ्यामेषिरात्रं। साक्षानुवरोष्ाोहिणांहिगणं।गुरुतंकृत्यहीन रुषप्रयोज्यहंकारपूर्वकछलवादैविप्रनिर्जित्यवस्त्रेणापिवाविषस्य कंठबंधनेन्णेनापिनातस्यताडनेराचादिकंशीघंनत्वा विगतकोपकवानक्तंभुजीनउपवसेदितिस्मृत्यर्थसारे॥अभ्यासेत्रिरात्रम् ॥ गुरुदेव विभाचार्यमानापिटनरेंद्राणांपनिष्ठी वनेप्रतिवादेआकोशनैतिकमेपैशून्येचजिव्हांदहिरण्यंदद्यात्॥अश्यासेसहस्त्रगायत्रीजपः।।अमत्यातुप्राजापत्यं कृता स्मातागुरुप्रसादनापूनोभवनिमूदस्यविधानिक्रमादोसप्तरात्रमभोजनं क्षत्रियातिकमेएकउपवासः॥विहंतुंदंडोद्यम नेहडाइदमेवावगुरणादंडनिपाननेतिहारक्तस्रवणेरुच्छ्रानिकछुः॥ अध्यंतररक्तवकोदेवाला अस्थि भेदने निल।अंगकर्तनेपराका केचित्तुदंडोद्यमननिपातनरूपिरस्त्रावेतुअर्थकलच्छानिरुच्छाणि॥अन्येपादक छातच्छलेच्छाण्याहुस्तेषांकामाकामभेदेन व्यवस्था।अंगछेदनेदशगोदानं॥कामनोद्विगुणम्॥अत्रययपिशोणि- नानपातनयो क्रमेणनिपाननावगुरणेआवश्यकेनथापितन्निमित्तेप्रायश्चित्तेपृथकावनःनियोरवश्यंभाविलेननदय श-शे- नरवर्तिवान्।यत्रननिर्मिनानांनांनवनियमस्तश्यावत्येव यापीणपरमारिजसलांनलायतोदिपागच्छति जइनि विप्रस्थादमहारउपोष्यमालामणिपत्यप्रसादेनं पादेनसर्शनुमसादनमेव अप्सचाग्नीचार्नस्थापिण्मूषा धुन्सगसलमानपूर्वकगोसार्शम्मत्यातूपोष्यसलगायाद कामलोभ्यासउपवासत्रयस्वदमापापवहनेत्यस्यगायच्यावाजन पश्चतापदित्रिप्रवणलानविरपमर्पणवोऽअनानस्यात्वंनाभ्यासेवान तलछाउदकविनामूत्राकत्सर्गेष्येषमेव म इदमुषपुरेपोन्सक्तिधर्ममात्रोपलक्षणं निर्जलारण्यादौतु अपोहपशोचसचैलस्मानेकुर्यात् ।। मूत्रादिवेगधारणे- अशत्तरशनजपः श्रौतस्मातकसलातूपवासः इदंचाजुक्तप्रायश्विनविशेषश्रुतिस्मृत्युदिनकर्मलोपेवातत्ताहातिपदोक्तमा यविनसमुच्चयेनवाबोध्यम् सूर्योदयेवस्थोमत्यासुप्तोदिनतिष्ठनुसावित्रीजपन्नुपवसेन्॥सूर्यास्तम्येससोरानीति चन सावित्रीजपन्नाधादजीर्णमलवहवस्त्रधारणादिरगानकननलोपेनूपवासोष्टशनजपोवापंचमहायज्ञेष्वयनमलोपे- मातुरस्योपवासांधानना हाई आहिनाग्ने पर्वण्युपस्थानलोपेचे स्नानविनामोजनेएफउपवासोदिनंव्याप्यजपश्च अनीभार्यागमनलोपेड़छाई अकामना पाणायामशतं इदंचापर्वणिसन्निहिनस्यारोगिणएव॥षोडश्यांरात्रौतुपर्वण्य- पिगच्छेत् ॥ स्वभार्याक्रोधादपगम्यतिवदनांवर्णानांक्रमणकनवरात्रनिषदात्रत्रिरात्राणिसर्वेषांपाजापत्यमितिगी डा त्यागानांतरंमंग्रहेछायांऋषितांद्रायणंहलासकार्यःएकपंन्युपदिशनांस्नेहादिनाविषमदानेदापनेचपाजापत्यम् ।

नदासंक्रमकर्तुश्चकन्याविनकरस्यच॥समविषमकमशल्येचांद्रायणंस्मृतम्।संक्रमणउदकावतरणमार्गः॥पूजादौमा र्गादीचसमेविषमकर्तृत्वम् अत्रचांद्रायणक्षान्नेनेनिस्पृत्पर्थसारे॥पतितम्लेंच्छादिभाषणेपुण्यकृताध्यानविणसहभा पणंचाभान्निधनानालाभस्यविनकरणेप्रत्येकंसंवत्सरबतम्।यज्ञोपवीतंविनाभोजनेंबुपानेचनतवनमअंबुपानत्रिःपाणा यामावा॥मत्याभोजनेतूपवासः॥उच्छिएस्यमत्या भोजनांबुपानयोरप्येवं॥यज्ञोपवीतंविनामत्यामूत्रादिकरणेभक्षणेचाट शनगायत्रीजपः अकामतः एषुक्रमेणविषइमाणायामनक्तवतानि॥ यद्युत्तिष्ठत्यनाचांनोभक्तवानासनाचनासबारमा प्रकुर्वान अंबुनिस्वपतिविदर्शनेमयिनेजइतिमंजपेत् अचिव्यस्पर्शेवाकपाणिपादचापल्यकरणेकामकने निःप्रयोजनेनाननवादनेचगायत्रीजपःअकामकतेलाचमनम्॥अत्यल्पदाक्षणकर्णस्पर्शजलाभावेवा शय्यारुढ पा दुकोपानदारोपिनपादोभयोछिशंधकारस्था ४ श६५जपरुन होमरुत्याइकार- समित्पुष्पकुशाग्रंबुमं धाक्षनान्नपाणिभेश्याज्यपाणिदेवपूजानिरतानामभिवादनविरात्रमुपवास एनैरन्याभिवादनेएषामप्येवम् आन्हि कविच्छेदेपित्रिरात्रम्॥ बहुदिवसविच्छेदेहिएणं निमंत्रितस्यान्यामोजनेत्रिरात्रम्॥अकामनःसछत्॥निमंत्रित स्यभोजनावदानेयनि-नांद्रायणम्॥इंद्रधनःपलाशाग्न्योरन्यस्यपदर्शनेउपचासोधनुर्दडश्चक्रमेणदक्षिणादिंड्यो सर्गराजेकरात्रमुपवसेवानिरापुरोहितः।।अदंड्यदंडनेहळुरोहितात्रिरात्रंराजा॥ पादपनापनकत्वाहत्वावाद मा-शे- नथास्ययाः॥ कुशेषज्यपादौनुदिनमेकंहीभवेत् ॥ भूमिकन्यानुनेमासंगोमूत्रयापकपानम्॥दुःस्वप्रारिष्टयोर्दर्शनेसनहिर ण्यदानमविप्रयोर्विप्राग्न्योट्पत्योर्गोविषयोर्विप्रपाडयोर्गोवलीवर्दयोर्विष्णुगरुडयोर्मध्यगमनेयहिजस्यसानपनावेदा ध्ययनहोमसान्नाय्यांगदोहविवाहकालेष्वेषामंतरागमनेचांद्रायणम्॥कुनरिवश्यावदंतौमाजापत्यरुत्वादतान्नरवांनो हरेयाना।क्षत्रियस्करणेप्रष्टदखापाणपरायणः संवत्सरबनंकुर्यात् ॥ एतदेवफलमददृक्षछेदेच॥तीर्थयात्रांविनासिंधु सीपीरसोराष्ट्रास्तथापत्यंतवासिनः॥अंगवंगकलिंगेंद्रानगत्वासंस्कारमर्हति एवंमगधदेशपि॥कर्मनाशाजलस्पर्शक रतोयाविलंघनगंडकीबाहुतरणेष्वप्येवं।नीलवस्त्रादिधारणेकेशनिर्मितधारणेचोपवासःपंचगव्यपानम्॥हियोदकपा नंचपरेयुः।नीलीमध्यगमनेत्रया प्राणायामा॥नीलीजदंतधावनेवस्त्रधारणवनम् ॥रोमकूपेषुनीलीरजःपतनेवर्णमात्र- स्यनसच्चम्नीलीविक्रीणन्पालयंसहत्याजीवंश्वपतनिरिक्तश्वेतविधि छःशध्येत्।नीलीधृत्वामैथुनेउस लोगर्भश्वांडालोभवति॥नीलीधृत्वामतःषष्धिवर्षाणिविशयांकमिभवतिविधवयानीलीधारणेत नरकः नीली धारणपूर्वकमन्नदानेदातु क्तश्वसांतपनम् ॥नीलीदारुभेदनेनरूधिरदर्शनेचांद्रायणम् रूवाताशयनेनीलीबाल- णस्यनदुष्यनिकुंबलेपदसूचनीलीसंगोनदुष्यति।आपक्तेियपंक्ति भोजनेउपवासापरेयुःपंचगव्यंचामत्यादिमेहने आत्मनःसहद्दर्शनेचसूर्यविपंगांवापश्येत्॥क्षत्रियवैश्ययोरभिवादनेविपस्योपवासः॥दस्याभिवादनेत्रिरात्रमुपवासः शूद्रस्याभिवादनधिरात्रमुपचासःगृहस्थस्यानापदिसिहान्नभिक्षाकरणेदशरात्रंबचलछुसंबंधिद्रव्यपानं आपदियह मादेवगुचर्यायाभिमुरवनिधीचनेजीवनविरोधेनजिव्हांदहहिरण्यंदद्यात्॥पनिमाभेदनेदेवालयवापीकपारामभेदनेचेदंविष्ण निस्तोकेविष्णोः कर्माणिपादोस्यामिनिचतस्त्राज्याहुती वायादेवनामुच्छेदयतितस्यैवबाह्मणान्मोजयेत्।मतिमात्र मृन्मयोपूजिनोज्झिनाच॥मायश्विनस्याल्पत्तात्॥तदत्रपतिमातारतम्येनदंडपायश्चित्ताधिक्यंयोज्यम् दारिद्यकोध- मात्सर्यादिभ रनिकमेनिकछु-पर्वणिमैथुनेसचैलेंस्नात्वावारुणीभिर्जियेत्॥प्रारदिनेमेथुनेउपवासएच॥स्वपत्त्यां रजस्वलायांगत्वोपवासत्रयपूर्वकचतुर्थेतमाशनम्॥कामनवेत्ससरात्रमुपवासः॥अकामनोभ्यासेक्तच्छाकामनोत्यंता नवच्छिन्नाभ्यासेनतमासिकवतम् विवार्षिकमिनिस्मृत्यर्थसारे॥कामनाभ्यासेमातुमयमन्हिपराकम।हिनीयेसांन पनम्॥तृतीयेप्राजापत्यमिति॥अकामतःपत्तस्यरेतः सेकात्मानिरत्तस्यसलंस्नानमहाव्याहृतिभिर्होमवषण्मासोत्तरं गर्भिणीगमनेप्येवम्॥ यदातुरूवीसंभोगमंतरेणाप्यकामनोहटाचरमधातुविसर्गस्तदास्कन्नरेतोयन्मारेतः पृथिवीपुनर्मामैतित्याभि मंध्यतेनरेतसास्तनयो वर्वोश्वमध्यंअनामिकयास्पृशेन॥कामतः प्राणायामश्यसहिनसहस्त्रगायत्रीजपः॥वानप्रस्थयत्योश्यांदा यणम् गृहस्थस्ययत्नपूर्वकंधातुविसर्गेवारुणीभिर्जिनमित्यपिकचित् ॥स्वनेतुधिनमस्काराःसूर्यस्यगृहस्थ कार्याःतयोस्व- घमर्पणवयम्॥ब्रह्मचारिणरक्तस्वरेतस्वलनेस्माखासंपूज्यरात्रिःपुनर्मामेत्यूचंजपेत्॥कामनउत्सर्गसंवत्सरंबतंचरेत्।

माशे पेनरोगेन सप्रेगृहस्थादीनांसबलनेआदित्यानादिपूर्वचत्॥धिकब्रम्हचारिणोहिगुणम्॥वमनेस्नात्वापंचगव्यपानम्॥पूर्वदि नमुक्तस्यवमनेउपवासोपि॥मांसमाषमसूरवमनेउपचासत्रयंस्थानपूर्वकमाणायामंत्रयंपनप्राशनचादिवास्वापनग्नरूबीदर्शनन- ग्नस्वापस्मशानाक्रमणहयारोहणपूज्यपूजानिक्रमाजीर्णश्मश्रुकर्मदुर्जनसशेषुस्मानेकामनोनतमोजनम्॥ गर्भाधानादिचूडांतसं स्कारेकैकलोपेपादकच्छं॥चूडायाअर्धहछु।अनापदिहियणम्॥प्रायश्चित्तोत्तरंतत्तसंस्कारकरणम्॥गर्भाधानमात्राकर 'णेगोदानपूर्वकंपुंसवनकार्यम्॥संवत्सरंनित्यक्रियालोपेतुषष्टिप्राजापत्यानिअकोशनाननवादयोरेकस्बयोवाउपवासा॥अ- कामतोश्यासेनमछम्॥निषिदकाष्ठेर्दैनधावनेगोदर्शनम्॥गृहानवतस्यप्रमादादिनाभंगेउपचासत्रयम्पुनर्जनयहणंच॥- विपस्याष्टवर्षपर्यतं सत्रहत्याधनार्जनेचांद्रायणम्॥वैश्यवृत्तीषण्मासान्॥भूतीनुसतदेवपुनरूपनयनपूर्वकंछच्छम्॥शू इस्यहिजकर्मकरणेप्येतत्॥ननत्यागोत्तरमिदंपायविनम्॥स्त्रीधनोपजीवनस्त्रियननंदत्वाचांद्रायणं॥भार्यायामुखमैयु नेरुङ्गम्।गोयुक्तयानस्थस्यमैयुनेनदर्धम्॥अकामनोभ्यासेस्मानमात्रम्॥ बस्तिकर्मणिपच्छर्दनविरेचनयोरभ्यासेशिक छाअन्यनमानम्॥देवागारशिलादिनावगृहकरणेल यतिसांतपनंच॥गुरुपतिश्रुनवस्वकरणेनमलसहितम्चांद्रा- यणम्॥ भोजनकालेपरिगृहीतमौनत्यागेतदन्नत्यागः॥अर्थभुक्तान्नपाणजलपानेचोपवासः॥दशादिशुभाशुभमहाकर्मस्थ ऋविगाचार्यादीनांझदशहछालदर्दवासर्वप्रायश्चित्त।पादोपवासादिनिषिद्दादिनेषदंतधाक्नेगायच्याः शतसंयुतांबुपानम् कन्यायाविवाहापूर्वरजोदर्शनेनसिनातहतूनगणयित्वानसंरव्ययागोदानंहत्वाअवेशक्तावेकागांसवर्णशृंगादिगोदानविधिनाद- खात्राप्यशक्तीसदक्षिणमन्नविप्रेषुदत्वाधिदिनमुपोषितांचतुर्थरात्रीगव्यपयोमाषाहारांकन्यांनिरन्तरजस्काभूषितांदद्याद नाम रहनवरनच्छुयेकूष्मांडमंत्रनंजुहुयात्॥विवाहहोमकालेउपस्थिनेआरश्धेविवाहेवारजोदर्शनेतुरमापयिखातारंजानेनिने तिरीयमंत्रेगहुँत्वाविवाहप्रवर्तयेत् ॥सरापात्रगंधमाप्रायसोमपोब्राम्हणोप्सनिमग्नरूपान्प्राणायामास्त्रिरथमर्षणजपंचाहता प्रतमाशनंकुर्यात्॥असोमपोनप्फइतरस्यामंत्रकंप्राणायामाः॥म.द्यगंधनतदर्धम्॥साक्षात्करामाणंसरापानपत्॥अम- त्यामाणेशणायामास्वयः॥मयविषमूत्रपूनिगंधानामन्यतमाघाणेत्रि-प्राणायामाः॥दर्शनेस्पर्शनेचस्मानंमृतमाशनंच॥ सरापस्पर्श- स्मानपंचगव्यंच॥तरमाणेप्फत्रिःप्राणायामाः॥असोमपस्यानप्सइतरस्यामंत्रकम्॥मयविण्मूत्रविमुभिःसंस्पृष्टमुखमंडलेस शिकागोमये पक्षाल्यपंचगव्यंपिवेत्॥मदिरांदतास्मतापनिगृह्यचस्मालाकुशांमुत्यहं संक्रात्यादिनिमित्तेषस्मात्यांभोजनेष्टसह- खंगायत्रीजपः शूद्रादिस्पर्शनिमित्तेतूपवासः॥चांडालादिसर्शनिमित्तेस्मालाभुक्तीत्रिरात्रंकायंवा॥मत्याचांद्रसहत कामाश्यासे हिगुणम्॥स्जकादिस्पर्शनिमित्नेतदर्धम्॥पानेलेक उपवासः॥चांडालादिरजकादिस्पदस्पर्शनिमिनेखमालाभोजनेउपवासनि त्यस्मानमरुत्वामुक्तौउपवासस्त्रिरात्रंवा॥नैमित्तिकमानेसर्वत्राष्टशतगायत्रीजपः॥कामकतेसहस्रत्रयं॥अमेध्यायस्पृश्यस्प- शनेबस्माताभुक्तौगृहस्थादेस्विरात्रम्॥मत्याषविरात्रम्॥बनिनःकायंचांदंवा॥श्वपाकादिस्पर्शनिमित्तेस्वालामुक्तीमत्याधि मा-शे १४. राहस्तस्थापितकवलादिभोजने॥अब्राम्हणसमीपभोजनेदएपंक्तोमोजनेबालांस्त्यकामोजनेशूद्रहस्तेनभोजनेपानेचामत्यान क्तस्॥मत्यातूपवास-पंचगव्यंच॥शूद्रपंक्तीभोजनहिरुपवासः॥आसनारूदपारोगावरूषार्थमाइनोपिया।मुरवेनयमितंवापिभुक्ता सांनपनचरेत् ॥अनाचम्यभसणेष्टशनजपः॥ भोजनेतूपवासः॥आपोशनंविना भोजनेप्येवं॥अभ्यासेसहस्वगायत्रीजपाभोक्तु कामस्यापोशनान्पश्वादश्यवहारा पूर्वमूबपुरीषगमनेसचैलोबहिरापूवाषाणायामान॥धुंजानस्यमस्तकविष्ठादिपत नेअन्नत्यकानयास्नानंत्रि-प्राणायामा-भार्ययासहोदरैर्वासहभोजनेदिनत्रयमभोजनम्॥ज्ञातिभिःसहभोजनेखहोरात्रम्॥ अतीभूमीभोजनेहोरात्रंयावकाहारःपंचगव्यपानंच॥तहीनाहुतिपंचक भोजनोत्तरंसपृतभोजनासंतास्यासेचांद्रायणं॥नाडा लश्वपक्षनोग्रसूतवैदेहिकमागधायोगवाञ्चांडालायाः॥विपायांशूदाज्जातवांडालः॥क्षतुरुयायांजानःश्वपक्षित्रियायां शूहाज्जातः सत्ता राजन्यातमूदायांजानउग्रशविपायांवैश्याजातःसूतः। विषायांक्षत्रियादजानोवैदेहिकः॥क्षत्रियायांवैश्या ज्जातोमागधः वैश्यायांभूमज्जानो योगवःशौंडिकादयनकापालिकनिर्णेजकधातुकलुब्धकांत्यजानाअंत्यजानचर्मकार जकनटबुरुडकैवर्तकमेदभिल्ला सप्त।सूनिकारजस्वलापतितशववाहकपददेवलकविसाग्न्यारूदपनिताभिशस्ताअंत्यजान वादयश्रोत्यजाद्याः॥श्वविटवराहवरोधाःश्वादयः एषामेवपंचमाइतिसंज्ञा॥ गोमांसभक्षकोयस्तविरुदंबहुनापनेसर्वाचा रविहीनबम्हेंउइत्यभिधीयते॥सएचयवनदेशोडूबोबाचनः॥ तत्र तिसमयेचांडालांत्यजादिदर्शनेआचमनपूर्वकप्राणायाम वयंभोजनत्यागेसनि ॥ तदत्यागेनूपवासःपंचगव्यंच॥ मूत्रायुत्सर्गानंतरशौचकरणविनामोजनेत्रिरात्रंयावकपानमुपवासोचा जल पानेतूपवासःपंचगव्यंवा॥ मूत्रायुत्सर्गवेलायां भोजनेपानेउपवासोव्याहनिभिःसर्पिषाटोत्तरशनहोमः॥कांजिकादिनाशीचंलखा भोजनेपुनर्जलेन शर्दिकत्वोपोष्यपंचगव्यंपिबेत्॥ एकपंनन्यांतुसुजानोविमोवियदास्पृशेत् ॥शिष्टतदनंाक्लेवगायत्र्यष्टशनंज पेत्॥शिष्टंपात्रस्थिनंनदुत्तरंभुक्तेषिरामः॥पोजनोत्तरमुच्छिष्टयो स्पर्शउभयोरपिसद्यःस्मानंशनजपोवा॥ नादशस्यक्षत्रियवैश्यस्य शैकमेणनक्तोपवासोनिक्तंनमाशनमेवस्मानंजपश्चेतिस्मृत्यर्थसारे॥भोजनोत्तरमेवनयोः स्पर्शउपवासउपवासोचा। मुक्तोडि ष्टस्यभूदश्वादिस्पर्शतूपोष्यपरेयुक्तम्॥परेकःपंचगव्यपानं॥भुकानाचमेपीदं॥ इदंकामतः॥अकामनस्तस्मानमशनॅगायत्री जपश्व॥भुक्तोच्छिष्टानाचांनस्यामध्यमूत्रादिस्पर्शेपंचमव्यपानम्॥उच्छिष्टस्यचांडालादिस्पर्शेत्रयउपवासाअाधिकशनगाय- वीजपश्व॥ चतुर्थे पंचगव्यंचमिलित्वापादोनमाजापत्यम्॥ज्ञात्वाबालात्स्पर्शेहिगुणम्॥अन्येतुअनुच्छिष्टस्यचांडालादिस्पर्श- स्मानं उच्छिष्टस्यतत्स्पर्शपूर्णप्राजापत्यं। ज्ञावानुहिगुणमित्याहुः॥ उच्छिष्टस्यचांडालान्नस्पर्शचोदम्॥अधरोच्छित्रिरात्रम् मुक्तोछिटस्यानाचांनस्यांत्यजशॉडिकादिभिनिनःस्पर्शप्राजापत्यं॥अच्छिष्टपादःसर्वत्रायेनास्येयासक्षिप्तोनविगीर्ण-सो धोच्छिष्टः॥ भुक्कोच्छिष्टस्यरजकादिस्पर्शघिराघृतप्राशनम्॥मूत्राद्युत्सर्गोत्तरअनशोचःअधरोच्छिष्टभोजनाद्युत्तरमनाचा नऊवोच्छिष्टः॥ताधरोच्छिष्टस्यधिप्रस्यचांडालादिस्पर्शेषिरात्रोपवासपूर्वकंपंचगव्यम्॥तस्यरजस्वलारजकादिस”एकर पा-पो-पास अनुक्तेषयत्रानुष्टिस्यस्निानविधीयते॥तयोशिष्टस्पर्शचिरात्रकार्यवा। अर्कोच्छिशर्धमधरोच्छिष्टइतिकल्प्यं ।।मुंजान- स्यरजस्वलादिस्पर्शशिभुक्तच्छ्रमाणांयामशनंच॥अमत्याच्यह।मुंजानस्यगुदस्त्रावेशोचंरुत्वापोष्यपंचगव्यम्॥धुंजानस्यशीचमा तोमुरवस्थयासत्यतास्मानम्॥तहासाशनेउपवासः॥सर्वाशनेत्रिरात्रं।(जानस्याच्छिष्टनसगोत्रणासगोत्रणवास्पर्शेभोजनं विरम्यशुद्धिः॥भुजानस्यभुक्तोच्छिष्टेनसवर्णेनपर्शस्मानंजपोवा॥ जानस्यभूदस्पर्शउपवासःपंचगव्यंच॥जानस्थचांडाला दिशब्दश्रवणेभोजनंविरम्यचहिः॥ भोजनेस्मात्वाष्टशनजपःउपवासोवा।मूत्रादिकालेंत्यजादिस्पर्शतुदिनमेकंचरेन्मूत्रपुरीपेचदि- नयम्॥दिनत्रयंमैथुनेचपानेस्यात्तुचतुष्टयंग एवंरजस्वलाश्वसूकरशवमद्यमांडादिस्पर्शपि॥चांडालादिस्पर्शसार्धमेनन दिगुण मित्यन्ये।उच्छिष्टनेलाभ्यतस्यकतश्मश्रुकर्मणःकनमेयुनस्यनाचमनंविनामूत्रादिकरणेएकोपवासस्त्रिरात्रंवाअोजिष्टस्य श्वकाकादिविष्ठास्पर्शउपवासः॥अधोछिष्टेस्मानम्॥उच्छिष्टस्यसूर्यादिदर्शनेउपवासः॥ जोच्छिष्टस्यपलांडुलशनादिस्पर्शधिय चंकुशजलपानंगायत्रीजपश्च॥अकामनउपवासहयम्॥अधरोच्छिष्टस्यतत्स्पर्शएकउपवासः॥अनुच्छिष्टस्यतत्पर्शस्मालानक्तंस वेगावछिन्नस्पर्शएकनक्तमितिकेचिदासरायाईपन्सझेप्येनदेव ॥जान्वयःसरास्पर्शस्मानंतन आनारूपवासाननस शेषिरात्रं॥अनुचिलसुनादिस्पृष्टिस्पर्शनेतु॥अभुसिंस्पृशेत्यस्तएकएवसदुष्यतिनिस्पृवान्योनदुष्येनसर्वव्यपविधिरिति। एवं भाडेपपिस्पृष्टभांडपर्शयोज्यम्॥स्वीबालबरमक्षिकागृहमार्जारसूपकादयोनित्यंशुद्धा उचिरकालेकर्मानुष्यानेचमार्जारस्प स्निानमितिमिताक्षरापीतावशिष्टमुरवनिर्गनतोयपानेमत्याझ्यासेचांदंपराकोवापीनावशिष्टपात्रांबुपानेवामहरलेनवापानेनदर्षे व्यहंचा अज्ञानात्मकदोन्डिष्टभोजनेवियत्रोपवासाचतुर्थेपंचमव्यपानंसप्ताहंपंचगव्यंकामनः॥एनदेवयोपोच्छिष्टभोजनेपि क्षत्रियायुच्छिष्टमोजनेपादोनम्॥अकामतोफ्यासेचांदम्॥कामतोहिराणमायासेपार्ययासहपोजनेतदुश्लिष्टमोजनेचदोपाभा वआपहिषयोविवाहविषयोवासज्येष्टश्चातृपित्राद्युच्छिष्टलक्षणेदोषोनाविमोच्छिाशनेएकाहाकामतोभ्यासेरुळूउचि टमात्रतड्रोजनोत्तरभोजनपात्रेवशिष्टम्॥चांडालस्पृष्टकांस्येचांडालाकच्छिष्टकांस्येच भोजनेसँच्छु॥जलपानेपादरुमार जकादावर्धनम्॥चांडालेनसहेकक्षमारुह्यनत्रफलभक्षणेसचेलंस्मानम्॥चांडालादिस्पष्टभोजनोत्ररात्रंमत्याकायम्॥चांडा- लादिहस्तपाचिन भोजनेकायंचांदचानइस्तेन भोजनहिराणम्॥चांडालाकच्छिष्टभोजनेचतुर्पणम्॥अभ्यासेकच्छादम्॥अ सर्वत्रचांडालान्न भोजमेपुनःसंस्कारः॥चांडालादिदृष्टान्नेतूपवास-पंचगव्यंच॥ चांडालादिस्पृशंबूपानेउपवासातदस्पृष्टस् शिविषयेनदंधम्॥चांडालादिसंस्कारेभोक्तु-पक्षंगोमूत्रयापकरुच्छंवा ॥चांडालादिर्यस्यगृहेअज्ञानस्तिमति तस्यान्नममत्याभु काप्राजापत्यम्।मत्यापराक॥चांडालादिभांडसंस्पृष्शंबुपानेगोसूचयावकंत्रिरात्रपुनःसंस्कारश्च ॥शूद्रोदकपानेउपोष्यकुशप- लाशविल्वोदकपानम्॥ चांडालादिस्पर्शोत्तरमूत्राद्युत्सर्गेत्रिरात्रमुपवासोजातवेदसजपोवारजकादिस्पर्शोत्तरमधरोच्छिष्टेतूपो प्यपंचगव्यम्॥रजस्वलासूनिकाश्वसूकरादिपतिनकुणिकुष्टिकुनरव्यस्पृश्याशीचिनःस्पृश्वाभोजनेस्तनस्पृशन्वेभोजनेचमत्या मा-शे १६ कार्य।अमत्याईम्॥कुणिईस्लाचिकलःभोजनकालेन्नममेध्यमक्षिकाकेशादिदूषिनचेदनंतरमपःस्पृशेत्॥ तच्चान्नभस्मनामृदांबुना वास्पृशेत् अस्थ्यादिदूषितेस्मानंपनप्राशनंच॥भोजनकालेदंनपाने.रक्तादिदृष्टीनूपवासः॥मुरचरक्तदर्शनेत्रिरात्रस तड क्षणेबाम्हीरसपानंताशजलपानेकुशोदकम्॥अशक्तएषुनिमित्तेषुब्राम्हीपिबेत् ॥अमेध्यकेशकीटकादिभिःसहपाचितान्नस्य त्यागःभक्षणेतूपवास-पंचगव्यंच॥ वामहस्तदत्तान्न भोजनेएकपंक्तावेकस्मिन्नुत्थिनेपश्नाडुक्तोचोपवासोनक्तंपंचगव्यंच॥मार्जा रकाकानुनकुलगवायुच्छिष्टस्याल्पस्यभोजनेब्राम्हीरसः॥अधिकमोजनेउपवासः॥पूर्णाहारेत्रिरात्रम्॥कामतःकृछुपादनाला प्यासेरुच्छः श्वोच्छिष्टभोजनेमासंयायकवतम्॥विमस्यभूदगृहभोजनेमनस्तापादेशहिः॥कामनवेन्द्रुपदाया शनजपा शूद्रभाजनभिन्नभाजनयोर्मोजनेउपवास-पंचगव्यंच॥मत्यात्रिरात्रमाभिन्नकांस्येअमत्यात्रिरात्रम्॥मत्याकायम्॥वटाकी वस्थकुंभीतिंदुककोविदारककदंबवल्लीपलाशबम्हवृक्षपत्रेषुभोजनेचांदम्॥पयपत्रेवानपस्थयत्योवांद्रफलम्॥अन्येषांचांदपाय- |श्चिनम्॥दुग्धाज्यादिपेयद्रव्यहस्तस्योच्छिष्टेनस्यर्शननद्रव्यसाहित्येनाचमनाच्छुद्धिः॥चांडालस्योंच्छिष्टेदानेपिहिरुपवासः शूदेणधि नयज्ञोपवीतोब्राह्मणोमंत्रेणान्यनुपरिधायोपवसन्गायत्रीशनंजपेन॥ज्ञाननोहिगुणम्॥एवमन्यत्राप्यनादेशेशतगायत्रीजप-गावि मेणच्छिन्नयज्ञोपवीनेमहासांतपनवयम्॥चांडालादिपुल्कसम्लेंउभिल्लपारसीकमहापातकिबोडशेवपाशपनलोकायनिकनास्ति कोन्मनांत्यजनापितविकर्मस्थहिजोदल्यासूनिकापतिनशवस्मृष्टिशावसूतकचैत्ययूपमृनहारककापालिकवनमाजरिस्पर्शेसचे- १६ रुस्लानम्॥कामनस्त्वग्निस्पर्शनवृतमाशनमधिकम् ॥अत्रशैवपाशुपतीवेदविरुइतदागमोक्तानुधातारी॥रजकचर्मकव्याधकैवर्न शाकुनिकनटधीवरजालोपजीवनिर्णेजकसौविशकैलूषसर्ववर्णगवनिताचक्रध्धजिवध्यपानिश्वगर्दभयामसूकरकुकटौशिरो व्यतिरिक्तांगस्पर्शनदंगक्षालनवस्त्रक्षालनपूर्वकमाचमनम्॥शिरःस्पर्शेरमानंकामनःस्पर्शहादशवारंमृज्जलैःशोधनमाधिक माइदंसर्वमनातुरस्य॥आतुरस्यत्वाचमनमेव॥चांडालादिस्पर्शप्येतत् ॥शूद्रनिषादस्पर्शआचमनम्। स्मृत्यर्थसारेतुभूद स्पर्शस्नानम्॥निषादस्पर्शसचेलस्नानमिति॥चिरकालंचांडालादिच्छायारोहणेस्मानंघृतप्राशनंचातल्लंघनप्येवाहीनयूद स्पर्शस्मानम्॥मागुक्तचांडालादिभिर्व्यवहिनस्पर्शस्नानमेव॥इदंमनिपूर्वत्वेसचैलमन्यत्राचेलम् ॥कामादिहारणतस्पर्शयदं गस्पर्शस्तदंगस्यवस्वादेब्रक्षालनमाचमनंच॥नौसंक्रमादोनस्पर्शदोषः।।सर्वागावच्छेदेनचांडालादिस्पर्शविरात्रमुपवासाचा डालादिमिरेकशारवारोहणेविपस्यसलेस्मानम्॥कामनोष्टशनजपश्व॥अभ्यासेतूपवासपूर्वकंपंचगव्यपानम्॥एकपाषाणा वरोहणेशारखावत्॥ चांडालादिस्पर्शरामावपिस्मानम्॥नञ्चदिवोस्तजलेनाग्निसन्निधौवर्णजलंनिक्षिप्यकार्यम्॥चांडालशय स्पर्शरुच्छ्रः॥चांडालादिभिर्यानशय्यासनादोधिराधोपवासः॥विपेणचांडालस्यवणवंधनाभ्यंजनरुधिरोत्सादनादौविपस्यपाजा पत्यम्।चांडालेनविषस्येषुकनेषुष्येवम्॥अनभ्यासेचिरात्रम्॥अभ्यतस्यचांडालादिस्पर्शएकोपपासपूर्वकंपंचगव्यसाचांडालाय कामनः॥कनुपदर्शनेनन्नृत्यदर्शनेनहानभवणेभेषज्यक्रियायांचहिरुपवासः॥चांडालादिदर्शनेरविदर्शनपूर्वकंपंचदशमाणामा मा-शे. १७. अश्यासे।अन्यथारविदर्शनमेव॥ चैनन्यव्यवधानेनस्पर्शस्मानम्॥ कासादिव्यवधानेनस्पर्शनदंगक्षालनमुक्तम्॥एकशारखापाषाणयो गरोहणेनुस्मानम्॥वचनावएनःसंभाषणेशोत्तरशतगायत्रीजपः॥अमत्याचेनिसंभाषणम्॥नांडालागुपदेशेषाजापत्यम्॥चांडाला कूपनीर्यनिषेवणेत्रिरात्रम्॥चांडालेनैकपयगमनेगायत्रीस्मरणमल्पकालसाध्ये॥अन्यथासचेलस्नानम्॥चांडालादेःस्ववेश्मन्यवस्था नश्यहम्॥दधिसर्पिःपयोभिःसहगोमूत्रयावकपानंत्रिसंध्यमवगाहनेन।तनरूयहंदधान्यहंसर्पिषाततःव्यहंपयसा॥पलत्रयंदा धिपयसो सार्पिषःपलम्॥वरुवाणांजलेनक्षालनम्॥मृन्मयानांत्यांग कार्यः॥कुसंभगुडकासिलवणसर्पिर्धान्यानिहारेकत्वावेम निपावकंदयात्॥ननोब्राह्मणभोजन।त्रिंशगावोएषाकोदक्षिणा॥पुनर्लेपनखननहोमजप्यैःशुद्दिाअधिकसंसर्गेअधिकंकल्या म्॥बद्दयोगीबालापत्यगर्भिणीनांपाजापत्यम्॥बालानांपहरदयमभोजनम्॥रजकादिष्वेतदर्थम् गृहदाहवयम्॥नांडालगृह प्रवेशेचांडालैःसहक्षायायांगृहेवावस्थानेमासंकृच्छ्ाश्यासहिमासंशूदस्य॥क्षत्रियवैश्ययोश्चतुरुनया अनिष्टगंधस्पर्शशब्द रूपवाक्यानामाघाणस्पर्शनप्रवणदर्शनकथनेपुरविदर्शनम्॥रुद्रनिर्माल्यपर्शेसलमानम्॥र्शवसौरनिर्माल्यनैवेद्यभक्षणेचा दम्॥अभ्यासेहिगुणम्॥अमत्याभ्यासेसांनपनम्॥अनापदिहरेरन्यनैवेद्यभक्षणएवमेव विष्णोरनिवेदितभोजनकच्छमाय वित्तम्॥हरोर्निर्माल्यनैवेद्याक्षणेचांडायणफलमितिस्मृत्यर्थसारे॥धनहर्ताप्रेतक्रियायाअकरणेतहर्णवधेयलायश्चित्तंतंर्षे कर्यात नदेवेतिकेचिन गोविपचांडालादिहतोइंधगरदाग्निदात्मयानि,गिदंष्टिविषवनिजलविद्युत्सरीसपहनसंकरजानिए नितशवस्यवहनदहनोदकदानादिकियाकरणेतसकछुः॥अमनिपूर्वत्वेगोमूत्रयावकाहारेणकृच्छ्रम्॥तच्छनस्पर्शमात्रकेवलेशुपा तेकोपवासः॥यंकंचित नमुद्दिश्यनहांधवैःसहाशुपानस्थिसंचयनोत्तरंकतेस्नानम्॥तनःपूर्वतुसचैलंतत्॥भूदनानुगमनदि जस्यस्मानमष्टोत्तरसहस्रगायत्रीजपत्राहिजतानुगमनेष्टशनम्॥दस्यतुतवमानमेव॥अनशनजलाग्निपतनानिसंकल्प्य ततोत्रस्यसन्यस्तस्यपुनर्गाईस्थ्यपरिग्रहेणगृहस्थतामिच्छनश्वाछत्रयपूर्वकंचांद्रायणत्रयपूर्वकंवापुनर्जानकर्मादिसंस्का रकरणम्॥षण्मासरूच्छाभ्यासपूर्वकंवा॥अत्रशक्तिसहदश्यासकालाद्यपेक्षयाव्यवस्था केचिदत्यसमर्थस्यतप्तरुच्छंचांदा यणंतुबलात्कारेणपरमेरेणयावासन्यस्तस्येत्याहुः॥येत्वात्मयानाद्यशास्त्रीयमरणेनमृतास्तत्रैवांद्रायणनप्तरुयात्मकं पायनितंकवैवतक्रिया कार्याःकोधादिनात्मत्यागाध्यवसायमात्रेउपवासत्रयम्॥अध्यवसायंकतिपयव्यापारकत्वांस्वतएव- निहत्तोघृताश्यतोमौनीमाणायामानकखागायत्रींजपन विरात्रमुपवसेत् ॥अन्येननिवर्तितस्यहिगुणम्॥अध्यवसायशस्वादि क्षतकरणप्राजापत्यम्॥दक्षतेचांदम्॥चितिमाटातुयानारीमोहादिचलितातयामाजापत्येनशाध्येतेति रजसलेएकमरीके अमत्यामत्यावापरस्परस्पृष्टेसद्यःस्मानेनशुध्यतः॥असपत्नयोस्कसवर्णयो?निगोत्रसंबंधयोरमस्यास्पर्शनदेवनानमात्रमा मत्यावेकउपवासःपरेयुःपंचगव्यपानंच असंबंधयोः सवर्णयोःस्पर्शनुमत्याआअहेरनशनम्॥अमत्यातुस्मात्यातहिनोपवासा छुदिानन्मध्येनुभुक्तादिनसंरव्याकोपवासाः॥विप्रभूदयोरजस्वलयो स्पर्शेविमायाःरु श्रदाया पादः॥ भूदायानिष्कचतुः पा-शे शिदानमित्यन्ये॥अकामनस्तविप्रायायावच्छुद्देरनशनम्॥भूदायाःस्मानमात्र॥ क्षत्रियवैश्ययोरेतत्कालेअभावाच्छुहिर्नविचार्य ते।यदेवानुपियो परस्परस्पर्शवातदेवोछिटवेहिगुणंषोध्यं अधरोछिष्टेऊोछिटार्धम्॥चांडालाचंतावसाथिपनिनशवा- दीनांमत्यास्पर्शरजस्वलाआभुडेर भुजानाशध्यतेमायश्चित्तंकुर्यात्॥ नवप्रथमेन्हिस्पर्शषिरात्रम्॥दिनीयेङ्गिहिरात्रम्॥तृतीयेए काहः॥चतुर्थेनक्तम्॥तत्रयमदिनेयदिसाभुक्तेनदाथुख्यतेनादम्॥हितीयादिदिनेषुपोजनेपादपादन्यूनंकल्प्यम॥अमत्यांचांडा लादिसशेतुआसुडेपवासमा|अत्रयमादिदिनमुक्तीपागुक्तविरात्रादियोज्यम्॥सूतकिशोडिकादीनांश्वरकसगालगानरव रोविड्राहकाकफुटादीनांउच्छिष्टशूदस्यचमत्यास्पर्शेनदादिकाहन्याभुजानाया यंतेमायश्चित्तम्।तपयमेहनिहिरात्रमात क्तिहितीयेएकाहम्तनीयेनक्तम्॥चतुर्थे एक भक्तम्॥अत्रप्रथमादिदिनेषुभुक्तोमाजापत्यपादपादन्यूनानि॥अमत्यासशेतुआ शुडेरशुन्यैवभुमेत् ॥भुक्तीप्राजापत्यपादादिन्यूनादिक्रमेण॥ ॥चांडालरजकरजस्वलासूतकिश्वादिस्पृष्ट सहमत्यासर्शअ- मेध्यादिमलोच्छिादिस्पर्शचनदादिकाहन्यधुंजानायाः अध्यनेपथमदिनेस©उपवासाद्वितीयदिननक्तम्॥ततायेएकपक्त मापरत पंचगव्यम्॥मयमादिदिनेमुक्तीविरात्रैकोपवासनक्तादि।अमत्यातनत्स्पृष्टःस्पर्शेअभुजानाभुडोद भुक्तावनशनम स्याम्नायाः।उच्छिशयाः चांडालादिस्पृष्टस्पर्शनदायभुक्ताधिरामादि॥नेषभुक्तीउपवासमत्याम्नायाः॥उच्छिशयाः चांडाला दिभिःसाक्षात्पर्श तुपथमादिदिनेपुषट्चतुराित्रंगोमूत्रयावकंचतुर्थदिनेस”उपवास सपनीरजस्वलांस्कृतवारजोदर्शनेस्मा १- ज्ञानचन्नत्यंचगांज्ञावाएताहन्मीतिकामनयाहननम्॥एतदहिनमज्ञानरुतत्वम्॥तदाहित्यं चकामनाभावेनतत्यापकममात्मकज्ञाना भावेनबाएवंसर्वप्रबोध्यम्॥मायबित्नानंतरंपार्वण विधिनाया इंकार्यनचजीवपितृकेणापि।किंतपितुःपिनादिश्यएव।गोचर्म पारणाधिकंपायश्चित्तंचगोपनयेगोमूल्यंपतिरूपगवांतरंदत्वाकार्यम्॥पत्रदानेविदलेरव्यं।पूर्वदिनेसशिववपनरुत्वापरदिनयतंपा श्योपोष्षतसरदिनेस्मानादिकंविधायवतंतत्पतिनिधिवासंकल्प्यानुष्ठायविपायययोक्तांदक्षिणांदत्वाछिद्रावधारणकुर्यादाततः पार्वणविधिनायाभोज्यदानंचकार्यमयत्स्वामिकगोवधेयत्यायवित्तमुक्तंनत्स्वामिकगर्भिणीकपिलाबक्षीरादिकरणकहोम- धेन्वादिवधेनहिगुणम्॥गर्भिण्याचसचेतनगर्भयुनायामेवेदम॥उत्पन्नमात्रदायुनाचेतनांगप्रत्यंगपूर्णगर्भयतायास्तकमे मसपादंसपादयंसपादवयंपूर्णहिराणंचगोमबतम्॥लगुडादिघानेपिगोर्जीवनेगर्भमात्र पाने पूर्वोत्तोत्सन्नादिक्रमेणेकपाद मर्धपादंत्रिपादपूर्णवतंच॥अतिवृद्धानिकृशातिबालातिरोगिणीनांवधेज्ञानाज्ञानहने पूर्वोक्ताई।अनिलंतृणादिच्छेदना सामर्थ्यम्॥अतिकशदोहवहनायोग्यत्वं॥अतिबालखंहिवर्षीयत्वम्॥एकवर्षत्रिवर्षयोर्वधेतुपूर्वोक्तक्रमेणपादेपादत्रयंचए कपयत्मनिष्पन्नानेकगोवधेतुमायश्विनेगुण्यम्एवंगृहदाहादिस्थलोप॥कमरुनेत्वनेकगोवर्धययन भेदेनपापभेदानपतिगो वर्धययोक्तमायश्चित्ताइनिः॥ बहुभिरेकस्याहननेयत्रयाचदिहिनंतस्यैवपादंपादंपनिषुरुपंकार्यम्॥केचित्नुअज्ञानतःपादंपादं। जाननस्वर्धमर्धमाहुः॥बहुभिरेकच्यापारेणहयोर्चनांचहननेपनिपुरुषंपादद्वयंपादत्रयंचकार्यम्॥मिनाक्षरानु बहुभिरेकरिव माशे २१ हुवधेकामकतेपूर्णमेवपूर्वोक्तंपादरिपादादिकमकामहनवयपरमित्याह॥प्रयत्नभेदेतुपतिवधंपतिपुरुषंपायचित्ताइनिःवाहाच्या मकस्याहयोएिकपयत्नेनयधेपत्येकंपूर्वमेव॥बहूनांवधेनूक्तरीत्याप्रत्येकंहिगुणम् ॥अत्यंतव्याधिपीडितमरणावस्यापन्नोन्म नांधवर्षन्यून गोवधेपादमेव ॥अधम भूदकैवारिकस्वामिकहायनिहिहायनिधिहायणीवधेकमेणप्राजापत्यार्धसार्धमाजा पत्यंपाजापत्ययंचेति। अज्ञानतोर्धमेतत् ॥गर्भिण्यादोहिगुणम्॥अतिरोगेतिरुशवादौतदर्धम्॥अत्रयादक्षिणोक्तासापायश्वि- नहेगुण्येहिगुणाअर्धेअर्धापादेपादरुपेत्येवं व्यवस्थायोध्या।अग्निहोत्रिणोवेदपारगस्यहोमधेनो कपिलाया गर्भिण्या पुण्य देशेषण्यकालेचबुद्धिपूर्वकवधेतुपैश्यवधेवस्यमाणत्रैवार्षिकवनम्॥एकशनंगावोपकोदक्षिणाएवमन्यान्यपिसहरगो दक्षिणायनानिरुपायश्चित्तानि॥ एवंधविहिषयेयोज्यानि॥ ॥अथपंचविधत्तनिर्णयः॥ ॥चेतनांतरच्यापारय्य वधानभनरेणपाणवियोगफलकव्यापाररूपवधनिष्पादक कर्ता॥१॥ यस्त्वमहत्तंपुरुपंवेननादिनामवर्तयनिपटनवामोसाहय तिसपयोजकः॥२॥वध्यस्यफलायनादिनिरोधकोनुग्राहकः॥३॥एताहन्मातिवतुरनुमनिदानानिषेधक्षमोपिमोनालंबीचा नुमंता॥४॥उपदेश्यस्यहंतुहेर्नुको मत्याधुसादकोनिमित्तम्॥५॥ प्रयोजकादीनांकमेणपादपादहानिरितिथूलपाणिः॥ एमभागहानिरिनिभवदेवः॥पटीनसिः॥हनामंतोपदेशचतथासंप्रतिपादकापोत्साहकःसहाय तथामार्गानुदेशकः॥आ श्रयःशवदानाचमुक्तिदाताचिकर्मणाम् ॥ उपेक्षक शक्तिमांश्वदोषवक्तानुमोदकः॥अकार्यकारिणस्वेषांपायश्चित्तम २१ कल्पयेदिनि ।एवंसर्वपापेषुयथासंभचंयोज्यम्॥ ॥अथरोधादीपायश्चित्तम्॥ ॥क्षीणायागोरक्षीणखत्रमात्॥रोधने वधेयस्यामिकगोवधेअज्ञानतोयत्यायवित्तमुक्तंनस्यपादः॥ नादृश्यास्तथानमाइंधनेनवधेतस्यपादइयम्नथानमावह लशकटादापतिकालयोजनेनमरणेतसादयं अतिदोहेप्येवे॥अंगुष्टस्थूलहनत्रयप्रमाणपलाशदंडनिपातनेनतादृश्यालया माइधेसंपूर्णम् ॥उक्तदंडाधिकदंडादिनावधेनहिगुणमिनिकेचित् ॥क्षीणत्वज्ञानेनतुज्ञानक्कनवधविहितंतस्यपादाधिकम्रो धात्ररात्रौरक्षार्थक्रियमाणरोधातिरिक्ताहारमचारनिर्गमरोधः॥बंधनंच हदकुशकाशादिकरज्जुव्यतिरिक्तनअयथाबंधनम कालबंधनंच॥योजनंचहलशकदादावतिवाहादिना॥ भवदेवस्कवैश्यादिस्वाभिकगो क्षेण्यज्ञानरोधादिनावधेक्रमेणचांद्राय णपादपादहयपादत्रयपूर्णचांद्रायणानि॥अज्ञानेनुपाजापत्यस्यैवपादादिकमित्याह शूलपाणितसर्वस्वामिकगोःक्षीणलं ज्ञात्वामहर्जन पुंसारोधादिनावधेचांद्रायणपादादिकंक्षीणत्वाज्ञानेतुमाजापत्यस्यैवपादादिकमित्याह॥चांद्रायणेषभसाहि तागोदक्षिणामताडनार्थमुद्यतंदृष्वाभीत्याकूपादौनिपत्यमृतप्राजापत्यम्॥ ॥अयास्थिभंगादिप्रायश्चित्तम्।। ॥गवा मस्थिभेदेलांगूलच्छेदेकर्णशंगोसाटनेकठिमंगेचर्मनिर्मोचनेचषण्मासाध्यंतरेमरणेपूर्णप्रायश्चित्तम्॥षण्मासोत्तरंमरणेनद ।जीवनेचमासाईम् ।गोमूत्रसहितयावक पानसर्ववर्णानां॥ एतचेकपाजापत्यसमम्॥हलशकटयोर्विप्रेणषभवाहने प्राजापत्ययम्।योषिनोहिगुणं सर्वेषां समुत्सृष्टगोषभयोर्येनकेनापिदोहनेवाहनेचचांद्रायणद्वयम्॥ कपिलादोहनविषा २२ मास्याप्येनदेव ॥उत्सृष्टषभगोवधेहिजस्यकपिलागोवधोक्तंप्रायश्चिनम्। शूदस्यतुविशेषः॥षमादेरुत्सृष्टत्वेसत्ताभावेपिभूत पूर्वस्वत्वमाश्रित्यं यत्स्वामिक षासादिवधकर्तुःप्रायश्चित्त मुक्तंनत्स्वामिनाहिराणंबोध्यं॥अंडनाशेलिंगच्छेदनेचमृततुल्य प्रायविनम् तदनंतरंमरणेचदिगुणम्॥ ॥अथपालननिमिनवधे॥ ॥नत्राविभक्तानांचादृणांमध्ये सर्वानुमनाएके नप्रायश्चित्तांचरणेसर्वेषांपापक्षयान्नथप्रायश्चित्ताचरणम्॥तत्रशूद्रस्वामिनोरक्षणभावनिमित्तकवयत्किंचिद्दक्षणा दिकंकेवलंपाजापत्यंदिजस्वामिनस्तसशिरवमुंडितस्यत्रिसंध्यावगाहनशीलस्यपूर्वोक्तचर्माहतस्यगोब्रजवासिनोदिवारा तन्मध्यस्थितस्यप्राजापत्यम्॥अन्येनबाह्मणभोजनमनडुत्साहितागोवदक्षिणा॥इतिकर्नव्यनासहितप्राजापत्याशक्ती धेनुहयंदक्षिणामायुक्तेव॥शूलपाण्यादयस्कसर्वेषांकेवलंपाजापत्यम्॥तदशक्तीएकधेनुदक्षिणानुपागुत्तेत्याहुः॥उत्सृष्टष भादिषुस्वत्वाभावादपालनान्मृतेष्वपिउत्लष्टुर्नदोषः॥अपालनमुन्य अंशीनानिलोइंधनशून्यागाराद्यपेक्षाजलादिमज्जनका दिपननसर्पविद्युडननश्वनपातच्यामादिभक्षणततः॥एनचपालनासमर्पणे॥ तत्समर्पणेनुपालकस्यैवदोषः॥परंतुयावत्का लंपालकाधीनतानावदेव॥अशक्तपालकसमर्पणेतुस्वामिन एवदोषः।एवमिक्षुत्तेलयंत्रार्थनियुज्यसन्निधावीक्षणेर्दैवाइहुदा हगृहभंगाभ्यांगोमरणेपंदाभरणादिदोषेणगयांविपत्नीचार्धमाजापत्यम्॥यदिगो शक्तिमनपेक्ष्यदत्तभारादिदोषेणमरणेत दामाजापत्यम्॥शक्तपालकस्यसन्निधिसत्वेकांनारदुर्गगृहदाहावटेषुलनांपाशाद्याहतस्यगोर्यदिमरणतदाप्राजापत्यपादए वेत्याहुः॥नथाविहायनपर्यनचत्सस्यारक्षणेपिपादएव॥गोमांसभक्षकायगोविक्रयेचांद्रायणं।यदितस्मैपालकेनधे भियंतेनदाननत्स्वामिकगोपथपायश्चित्तंपाजापत्यादिकम्॥पालकबहुत्वेनुपालकानामविभक्तानांसर्वेषामेकम्॥विभकानां तुपादंपादम्॥बहूनांगवामपालननिमित्तवधेपालकस्यहिगुणम्॥तत्रापिबह कर्तृत्वेप्रत्येक दिगुणम्॥मालकस्यद्रव्याभावे स्वामिनाद्रव्यंदत्वाकरणीयम्लेंछपालकलेनुस्वामिनाकर्तव्यम्। ॥अयोपधाधुपचारे॥ दाहछेदशिरामेदपयो गैरुपकुर्चनः॥हिजानांगोहिनार्थचपायश्चित्तंमृतौनहि॥इदंचाज्ञानिनादरेणयथावदुपचारेएव॥शारूपस्यानादरेणायथाव दुपचारेच॥प्राजापत्यवनमतेधनुर्दक्षिणाभिषगपिविरुद्धौषधदानेनाकामतोप्येकगौवधेहिगुणंगोवधप्रायश्चित्तंचरेदिति मिताक्षरादौ।अनिदाहेप्येतदेवेनिकेचित् ॥एवंयंत्रणेगोचिकित्सार्थे गूढगर्भविमोचने औषधस्नेहाहारदामैश्वगवादिमृतीना प्रायश्चित्तम् इदमपिस्वेच्छयागृह्यमाणेएंव। हादधिकंदीयमानमाहारस्नेहादिकंमृनिहेतुत्पादकाएवंनगरग्राम दाहेषुअबानांमृतोपालकस्यस्वामिनश्चनदोषः॥बंधनेतुपादकछुगाएवं व्याधियुक्तानीदंडाभिधानादिनामूर्छयाभिपतने नंतरंगमनग्रासतोयपानेस्तदानांतनताडनस्यमरणहेतुलाभावनिनयेपूर्वव्याधिनष्टानांनप्रायश्चित्तम्।यदिपूर्वव्याधि युतापिमहारजनितपीडयैवग्रासादिकंनरुत्वमियनेनदार्धपादंवाभायश्चित्तं भवत्येव॥शालादोगवांमशंकादिनिहत्यर्थधू मायाग्निमजाल्यपालकादेस्तपस्थितौदैवानदग्निनाबंधनरहितस्यगवादेमरणेदोषाधावःनित्रानवस्थितौबंधनेवाला श-शे- दहच्छ्रः विमूलादिस्थिरतरचिन्हकरणेनगोण्यादिचाहनादिभिवर्मनिर्मोचनेदोषाभावामनागौर्यदिनिवारयंपालकमतिक्रम्य गर्नकूपादोपतनादिनाम्नियनेनदापिनदोषः॥शंकारहिनेवनादौसनिसन्निधौपालके कस्मादागतव्यामादिनामरणेपिनदोषः।। पालकस्यतत्रासबेतुदोष एव ॥एवंराजसैन्यादिभिः शरादिभिर्यामपानराष्ट्रयानवेश्मभंगातिवृष्टिव्याध्यपक्षादिपतना दिभिरुपदुतानामबहानांपालकसखेमरणेदोषोन॥पालकासखे बंधनेच दोषादुक्तपाद-मायश्चित्तम्॥गोहरणेतुअश्वगोभूमि कन्याश्चहत्वाचांद्रायणंचरेत्॥क्षुदान्पभून्समाहत्यप्राजापत्यंसमाचरेत् ॥ इनिजाबाल्युक्तंप्रायश्चित्तम् गोवधोनंसर्वरपव धेपिस्त्रीत्वस्याविवक्षितलातुरादानंतुस्त्रीगवीनामेव॥विधेयगनलेनरूत्रीवस्यविवक्षितलाइतिमयूरवे॥अत्रवपनेविश षः॥पुंसांगोवधोक्तप्रायविनपादेकंठगदधस्थितांगलोस्नांवपनम्॥अर्धप्रायश्चित्तेश्मश्रूणामंगरोग्णांचशिर केशवम्॥त्रिपा देंगरोमश्भभूशिर केशानांशिरवावजम्॥पूर्णप्रायश्चित्तेसशिववंपनम्॥स्त्रीणांतुसधवानांवपनंनकापिप्रायश्विने।किंतुस निकेशानसमुहृत्यांगुलछेदनमात्रकार्यमिनिस्मृत्यर्थसारे॥ इतिगोवधमायत्तिनिर्णयः॥ ॥अथवात्येप्राय- वित्तनिर्णयः॥ ॥वात्यश्वपंचदर्शकविंशनिवर्षांपेषोडशहाविंशतिचतुर्विशतिवर्षरुपेवाब्राम्हणक्षत्रियवैश्योपनयनका लेउपनयनाभावान।तत्रयस्योपनयनेन्नाद्यभावेन तत्कालानिक्रमस्तस्यसाधारणोक्तचांद्रायणादिचतुष्टयान्यतमंशन्य- नुसारेणकलोपनयनकार्यम्॥ अनापदियस्यनदतिक्रमस्तस्यमानवं त्रैमासिकमानदसमर्थस्यसशिरववपनपूर्वकमेकरिश २३ तिराप्रसूतिमायापकपानपंचविणभोजनंच॥यस्यषोडशादिवर्षादूर्ध्वमप्यनापदिबुयातदनिक्रमस्तेनमसहयंयावकपानं मासंपयोमासाईमामिक्षाएरात्रंनंपात्रमयाचितंत्रिरात्रमभक्षताअहोरात्रमुपवासरत्युद्दालकवनम्कार्यम्।यस्यपिवृषि तामहापनपनीतीतस्यसंवत्सरंभेक्ष्याशनगुरुशभूषादिरूपब्रह्मचर्यवतम्। ततउपनयनम्तनोयावतापुरुषाणांउपनयनंना वत्संरव्याकवर्षपर्यनंपायभित्तार्थयदंतियच्चदूरकइत्यादिससपायमानीभियेनदेवा:पवित्रणेतियज्ञपवित्रारव्येनकयानचित्र आसवइतिसामपविधारव्येनहंसः चिषदित्यनेनेत्येतेस्मानंतनोध्याप्यता यस्यत्नुमपितामहादीनासुपनयनंनानुस्म तस्यद्वादशवार्षिकंपूर्वोतंब्रह्मचर्यम्॥ ततःउपनयनं॥ ततःपुरुषसंरख्याकाब्दपर्यंतमुक्तमंत्रस्नानम्॥तदनंतरमप्यस्य गार्हस्थ्यमात्रोपदेशोनाध्यापनंनापिव्यवहारतज्जन्येतुस्वकालातिक्रममायब्रिनमात्ररुत्वायथाकालमटमादिवर्षसंस्कार ॥अस्याध्ययनादिकं भवति॥ ॥इनिबान्यतापायश्चित्त ॥अयस्तेयपायश्चित्तम् स्नेयंचौर्यम्॥तच्चविपस्वामिकवर्णन तत्समव्यतिरिक्तमेवोपपातकं॥स्वर्णादिचौर्यस्यमहापापत्वातानविपस्यविभस्वामिकंदशकुंभपरिमिनध्यानंचानसरिमितंनंडुलायनंबान तुल्यमूल्यंचाताम्ररजतादिकंवाअमत्यापहर्नुस्वैमासिकंगोवधबतम्॥गोचर्मगोसेवादित हिशेषरहितंकार्यम्॥मत्याभ्यासे वारुच्छाब्दम्॥क्षत्रियादेहेर्नुः पादपादनहासःक्षत्रियस्वस्यतावताकामनोपहारेषाण्मासिकम्॥वैश्यस्खेत्रैमासिकम् भूइस्ले ॥ कुंभपरिमाणंतु॥ अष्टमुशिमवेकिंचित्किंचिदष्टीचपुष्कलम्॥पुफलानिरचत्वारिआटक-परिकीर्तितः॥ चांदम्॥

%3D आदकानिचचत्वारिद्रोणइत्यभिधीयते॥दशद्रोणाभवेत्रवारीकुंभोपिद्रोणविंशनिरिनि॥स्मृत्यर्थसारेतुकुंभःपंचसहस्रपल परिमाणइति॥साईशनद्यपणमूल्यक्षत्रियस्वामिकगृहक्षेत्रभूमिवापीकूपनड़ागादिपानीयरसानांतत्स्वामिकस्यनिक्षेपस्य तावन्मूल्यरजनवस्त्ररत्नादेवनारीनराश्वानांचापहारेचांदम् वैश्य यूवेनादृशेताहशेपूर्वोक्तक्रमेणचांदातिसादौ विपस्से तादृशेस्वर्णस्तेयसममातेनषडब्दम्॥स्वर्णस्नेयसमवदिनिस्मृत्यर्थमारे॥अत्रषडदंन्यूनंकल्प्यम्॥त्रसीसलोहादिद्रव्या णामल्पप्रयोजनानांसाईशनदयपणपंचदशांशमिनानांहर्तुःसांनपनम्॥एकवार भोजनंपर्याप्तानांभक्ष्यभोज्यपानादीना मपहारेतत्सममूल्यकानांयानशय्यासनोपानह पुष्पफलमूलपर्णमृद्भांडमधुमांसोषधसगंधद्रव्याणामपहारेपंचगव्येनाहो रात्रहिवार भोजन पर्याप्तनदपहारोत्रिरावंतत्॥त्रिरात्रभोजनपर्याप्ताहारमूल्येप्येतदेव ॥ तृणकाष्ठद्रुमशष्कान्नगुडतेलच मणांत्रिभोजनमूल्यानाहरणेप्येतदितिस्मृत्यर्थसारेडादशाहारपर्याप्त ब्राह्मणस्वामिकमणिमुक्तामवालताम्ररजनशंरवा तिलोहकांस्योपलापहारेदादशाहंकणान्नतात्रिभोजनपयाप्ताहारमूल्यकापांसकीटजजीर्णाहिशफेकशफपशुरज्जुपक्षि णांअपहारेएकउपवासाच्यहं पयःपानंवागजाश्वभूमिकन्याहरणेषडुपवासाः॥अप्यासेचांद्रायणम्॥षण्मासंगोमूचयाव काहारोवा॥ एवंपुस्तकादिचौर्येष्वपिहियमाणाल्पखबहुत्वाश्यांप्रायश्विनादिकल्प्यम्॥देवद्रव्यापहारेब्दम्यस्थवर्ण स्यत्तियोहरेत्सनहर्णवधप्रायश्विनंपादोनंकुर्याद॥असर्वत्रसरुदण्यासव्याल्पबमहत्ते देशकालस्वाम्यपहर्तृगुणवेगु २४ ण्याद्यपेक्ष्यमायश्चित्तगुरुलघुताज्ञेया॥ इदंचपायश्चित्तमपहनदयस्वामिनेतन्दव्यंदतेवकार्यसनिस्वामिनिवेदिकाग्निम्य काष्ठंगवेतृणंहर्तुःपाथडिजस्येक्षुड्यंमूलकड्यंचकणकवी हिगोधूमयवमुहमाषाणांमुष्टिंक्षेत्राहरतःस्वाम्यनिषिद्स्यस्तेय दोषोनेतिमयूरवे॥ ॥इतिस्तेयप्रायश्चित्तानि॥ ॥अयंऋणानपाकरणेप्रायवित्तम्॥ ॥यज्ञाध्ययनपजारुपाणांदे बर्षिपितृऋणानांअनपाकरणआत्मपिन पितामहादिभिरुतमणीवरहीतानांधनानांअदानंचतत्॥नत्रयज्ञब्रह्मचर्यायकरणरूप देवऋष्यादिऋणे उपपातकसामान्योक्तचांद्रादिष्षेकंशल्याकार्यम्॥सर्वथानदसंभवेवनिर्वेश्वानरेधिःकार्यासाचस- त्याधानादिनातदधिकारेनदकरणेमतिवर्षकार्या।। उत्तमर्णऋणादानेतुकालविलंबादिप्रयुक्तमेनच्चांद्राद्यन्यतमंपायश्चित्त उत्तमर्णायननंदखाकार्यसतिधने। ॥अथानाहिताग्निताप्रायश्चित्तम्॥ ॥साचसत्यधिकारेग्न्याधानाभावःतत्रव र्षापूर्तीपनिमासंत्रिरात्रम्॥तत प्रत्यब्दंचांदादिष्वेकंशस्याकार्यम्॥अनापदितुत्रैमासिकम्॥पितर्यनग्नावाधारयशरि यषुवसतस्यत्रात्यप कार्यः॥ोपासनाग्न्यसंधानेआवर्षपतिमासंउपवासः॥अब्देचांदादिष्वेक।यहाप्रथमवर्षेकछुः शहितीयेनिकछुः तृतीयेरुशातिकृच्छ्रौतनवांदम्॥मयूरवेइदंज्येष्तस्यैवनदायकालदायांयकालगृहपतिमरणरूप कालत्रयातिकमैकनिष्ठस्यतुसतिज्येष्ठोपासनाग्निरहित अनधिकारादेवनमायश्चित्तं एवंपितरिनाशेसतस्यापि। ॥अथापण्यविक्रयेप्रायश्चित्तम्॥ ॥अपण्यस्यलवणादेर्विक्रयोहिसानत्रसराविक्रयेसौम्याच्छुचतुष्टयम्॥रा २५ पाशे डानलपुष्पफलमूलपकानविक्रयेसौम्यरुच्चामत्यामाजापत्यम्॥लाक्षालवणामधुमासनेलक्षारदधितापनगंपचमरक्तर स्पतिलायन्यतमविक्रयेचांदम्॥मत्याच्यासेतत्त्रयम्॥अमत्यासझदुपवासः॥पयःपायसापूपेक्षुरसगुडरवंडादीनांस्नेहप- कानांचक्रियेपराकः॥पूगमंजिष्टारपर्जूरद्राक्षाणापाजापत्यम्॥पनसस्यत्रिदिनम्॥कदलीनीरनारी केलजंबीरीजपूरकनारंगा णांपादकः॥कर्पूरादेरर्धकच्छुः॥कस्तूरिकादीनांकः॥ऊर्णाकेशकेसरिणांभूधन्ननडुहाश्मशरुवाणांचविक्रयेचांदम् अभक्ष्य मांसनदस्थिभंगनरवशुक्तिहिएगगुलुसर्वरसहरितालमनःशिलांजनलवणक्षारमणिमुक्तापवालवणववेणुमृपयानांनसहर ॥अमत्यासहदुपवासः॥विषशवगोनीलीकौशेयविक्रयेप्राजापत्यम् कृष्णपीतादिवाकृष्णाजिनहष्णवस्तविक्रयेत्र्यहने ॥गजविक्रयेचौद्रम् ॥रवाश्चाश्वनरकरभाणांविक्रयेपराकः॥नारीविक्रयेचांदम्॥पुरुषविक्रयेतहयम्॥कन्यापुत्रविक्रयेत इयंहिगुणम्॥एकोहा(दविक्रयेचांदम्॥अंगानांविक्रयेपराकः॥स्मृतीनांहम्॥इतिहासपुराणानांसांनपनस रहस्य रात्राणांहच्छुः॥इतरविद्यामात्रस्यपादकृच्छ्रम्॥सोमविक्रयेउक्तपाण्यतिरिक्तपाणिविक्रयेचतप्तहछुःपुनरुपनयनंचा तुषकपालभस्मेरोमपिण्याकानांपाजापत्यम् मधूच्छिष्ठत्रपुसीमकृष्णलोहोईबरवड़पात्रगोधूमविक्रयेमहासांनपनम्। आगमनडागोदपानपुष्करिणीसहविक्रयविषवणस्नायीअधाशायीचतुर्थकालाहारोगायत्रींदशसहसंजपनसंवत्सरेणच ध्येना होनमानहीनोन्मानान्यांविक्रयेन्यमिथितान्यवस्कविक्रयेवम्॥ नवमानप्रस्थादि।उन्मानंतुलादिविषमतुलादि २५ धारणेलानिगडादिविक्रमाजापत्यम्॥प्रतियोद्यानसभापपादिविक्रयेनसलकाअत्रसचदंडशास्त्रपर्यालो चनेनभायनितन्यूनाधिक्यंयोज्यम्॥तिलनेलदधिक्षौदलवणदाक्षामघमांसपफान्नरूतीपुरुषहस्त्यश्वगोरपभगंधरस सौमझष्णाजिनसोमनीलीचिक्रयात्सद्यःपततिविमापायश्वित्वकामरुते॥एतत्सर्वमापदिश्यहत्याजीवतोषिमस्यैवाअ नापदितवैश्यभिन्नानांसर्वेषामेव॥भूलपाणिस्त॥आपदिशूदस्यैवदोपाभावः॥क्षत्रियस्यापिभवत्येवमायनितमित्याह॥ भूदस्यापयपिमधुचर्मलाक्षासरामांसानांविक्रयेदोषएवानिलगोधूमादीनांनुकीनानांविक्रयएपदोपः॥रुयुत्सादितानौषि क्रयेतुनेतिबोध्य इदंचप्रायश्चित्तंजातंतनहिफयार्जितधनोत्सर्गपूर्वकंकार्यमनापदि॥ ॥इत्यपण्यविक्रयेपायविनम्। अथपरिषेदनेमायनितम्॥ ॥अवनविवाहोग्रजोनुजेनप्रागात्मनोविवाहंकुर्वनातिकांतः सपरिवित्ति समाजापत्य मचत्वारिकनीयसापूर्वपरिणीतांतेनदत्तामुबहेत् ॥तस्यैवहिसाभार्यानानुजस्याभशास्त्रीयतावतरिवाहस्याअनुजन कमेणविवाहजन्यदोषवानपरिविदान परिवेत्ताचोच्यते॥अयममत्याचेनदाचांदादिपेरुत्तोयज्येष्ठायदखापुनरन्यामरहे त॥ यहा तामेवब्रह्मचर्याहतभैक्षवतएकंपरिभवपरिहारार्थीनवेदनेनानुज्ञातांपुनस्तामुहहेत॥इवियुक्तम्।मत्या चेतत्रैमासिकं॥अकामंतश्वेकच्छानिरुच्छोशलैवकुर्यात् ॥ इदंकन्यापित्रादिदत्तोडाहे देशातस्थितेज्येष्ठतविवाहोसा विनियांतिमतः परिचितुः॥ कन्यापित्रायपरिज्ञाने तपित्रादिभिरदत्तांबलात्कारादिनाकामनोज्ञालाचोदोदुरदंमाजाप मा-शे- स्यादिमायश्चित्तपूर्वकंपूर्वोक्तम्॥परिवेत्तुरब्दविषयेपरिवित्तस्यज्येष्ठस्यौलच्छोपरिवेदनीयायाः कःपित्रादेर्दातःच्छा निरुच्छो॥परिकातयाजकस्तस्यचांद्रायणम्॥इनिर्गुणेज्येष्ठे॥गुणवनिज्येौद्धिपूर्वकपरिवेदनेपरिवेत्रादयः परिक श्रवाः सर्वेपतिताः संवत्सरप्राजापत्यैःश्रुडोयु॥ दत्तकादीनांतुनायंदोषः॥भिन्नोदरेचपितृव्यतनयेतथा॥ दाराग्निहोत्रसं योगेनदोषः परिवेदननिगौतमस्मरणातु॥ भिन्नोदर इतिसापत्न मातृविषयम्॥ दत्तेचेनिजनककुलेज्येष्ठावासले पिनदत्तकस्यविवाहादौपरिवेतृत्वनापिज्येष्ठस्यपरिविनिवमित्यर्थः॥पितृव्यननयेइतिदेवरेणीत्यादिनस्यमातुः क्षेत्रज पुत्रस्यविवाहादौदेवरपुत्रादेः परिवेचत्वादिकनेत्यर्थः॥एवंज्येष्ठायामनूदायांयाकनिष्ठाविवाहितासादिधिषुःज्यधातु दिधिषुः। तत्रादिधिषुपनि कृच्छंकवापुनस्तामेवोहहेतु दिधिषुपतिस्तकच्छातिकच्छोकलाकनीयस्याः पत्यैतांनिवे घतस्मैनखातेनानुज्ञानस्तांपुनरुदाहयेत् ॥एवंकन्ययोर्योज्यम्॥ज्ञानकामकारबलात्कारादिविषयेपूर्वोक्तंसंवत्सरादि कंव्यवस्थयायोज्यम्॥ ॥अथानाहिताग्नितायांप्रायश्चित्तं। ॥अनाहिताग्नौज्येष्टेतुकनीयानादधीनचेन।पयों धाताकनिष्ठःस्यानज्येष्ठःपर्याहितःस्मृतः॥तयोःसंवत्सरबतम्॥ इदंज्ञात्वाकामनःकरणे॥अन्यथामाग्वद्योज्यम्॥कीवर पलीपतिविरक्तसन्यस्तातिपिरोगिजड़मूकगरदबधिरकुलवामनपंगुहनस्करविवाहानि भूदतुल्यमृतभार्याणांपरि वेदनेदोषोन।एवंधनेष्यादौवेश्यायां वासयादाराग्निहोत्रानिच्छुपरिवेदनेपि॥धनधर्मविद्यार्जनार्थदेशांतरस्येन्येलेन २६ दादशवर्षपत्तीक्षा कार्यातरार्थदेशांतरस्येदशवर्षे॥ ॥इतिपरिवेदनायश्चित्तम्॥ ॥अथनकायनादोपायश्चित्तम्॥ पणपूर्वकाध्यापकाध्ययनग्रहणभूतकाध्ययनम्॥ पणपूर्वकमध्यापनंचभुतकाध्यापनम्॥तकर्तारोपयसाबालीसपर्चलो बीपक्षान्नियतपिबेना। अनापदिशक्त्यायपेक्षयाचांदादिषेकं॥अनुप्रयोगपदानेप्येवं उत्कर्षहतारधीयानस्यपिसिना शितंतयेत्येवं॥पर्यनुयोगोनुपयोगदानं अनुप्रयोगपदातास्यासेपातित्समाहुः॥ इनिभूतकाध्ययनादिप्रायश्चित्तम्॥ ॥अथा पारदार्येप्रायश्चित्तम्॥ पारदार्यचगुरुतल्पंतदातिदोशिकतत्समध्यतिरिक्तपरस्त्रीगमनरूपम्।पुरुषांनंराव्यभिचा- रितांजातिमात्रविमांऋतोषियोगत्वापूर्वोतंवार्षिकब्रह्मचर्यवतम्॥धर्माधिकर्मशीलत्वादिगुणशालिनीतादृशीगंतुर्विष स्पहिनार्षिकंपायश्चित्तम्। ओषियपल्यातादृश्योधिवार्षिकंतत्।नाभिर्यदिव्यदत्तं भवत्तहितसंत्यज्यप्रायश्चित्तम्।हिषि चतुर्गारगमनेक्रमेणाधिचतुर्गुण अग्रेचपातित्वम्।एवंद्वितीयतृतीयादिगमनपि॥शूलपाणिमिताक्षरादयस्तु॥एकस्यामै परिविवारगमनपूर्वोक्तमेवपादहान्यतिमोचुः॥क्षत्रियादीनांस्वस्ववर्णासगमनपादहानिः॥विपस्यक्षत्रियादिस्त्रीपडिया- र्षिकत्रिवार्षिकषाण्मासिकानिगुणपतीष। शूद्रस्यपरकीयायांगुणवत्यांभूयांगंतुःषाण्मासिकं॥अकामतःसर्वत्रनदधमांसा भर्तृव्यतिरिक्तसवर्णेकपुरुषगाामन्यांगंतुःपूर्वोक्तमेवपादहान्याकायम्॥पुरुपड्यगामिन्यांहिपादहानिः॥पुरुषत्रयगामिन्या विपादहानिः॥पुरुषचतुष्टयगामिन्यांवरिणीसंज्ञकायोधिपायांगंतुस्यहोपनासपूर्वकंपृतपावदानम्॥तारश्यांक्षत्रिया- ॥

पा-यांउपचासत्रयपूर्वकमादकयवदानम्॥वेश्यायांगनाचतुर्थकालाहारोविन्मोजयेत्।। भूदायांगंतुःसचैलस्मानपूर्वकंउकुंभ. दानम्॥ पंचमादिगामिन्यांचंधकासंज्ञायांअपमुष्टियचदानम्॥ नाहश्यांशूद्रायांविषस्योदकुंभदानम्॥क्षत्रियायांनुदानम् विश्यायांवस्त्रदानम्॥ अस्यासेप्रायश्चित्तात्तिः । गोडास्तुविषादेःक्षत्रियादिगमनस्वार्थार्धादिहानिमाहुः। अन्तौजातिमा त्रविप्राविभांगतामानवंत्रेमासिकंकुर्यात्॥इदृशक्षावियादिस्वीषुकमेणडैमासिकचांद्रायणमासिकानिक्षायादीनांसस वर्णास्वनृतीगमनेवैमासिकान्येव आरुग सत्तोतुतत्तहिषयेसर्वत्रोक्तमेवाहिगुणकार्यम्॥शूद्रायांग सत्तौतुत्रीणिवर्षा णिचतुर्यकालेनक्तंसुजीत॥विपस्यानिछंतीषुविधादिस्वीषुगंतुरनुक्रमेणगोनत्रैमासिकमासिहचांद्रमासिकानिागोभिन्ना कतिर्यग्योनिषुमहिषीगर्दमादिषुगमनेसचैलस्नानंगोभ्यस्तृणभारदानंच॥ एकउपपासोवा॥कामतोश्यारुपादम्।अ- त्यंताश्यासेपाजापत्यम् । शुनीगमनास्यासेअतिकछु:॥गर्विसदमनेउपचासत्रयपूर्वकंगोदानम्॥कामतस्तुत्रैमासिकंगोम बनम्॥कामतोश्यासेाजापत्यत्रैमासिकंच॥कामौत्संताश्यासेसंवत्सरबतम्॥आजन्मात्येंताभ्यासेगुरुतल्पसमरजकच र्मकारबुरुडकैचमेदभिल्लाःसप्तांतेवसायिनस्तेपास्त्रीषुव्याधोलूषनटवेणुजीविकापालकम्लेंजादिस्त्रीषुचविपस्पचका मतःसहंगमनेचांद्रयम्॥अमत्यापराकमादमागतासेकानुपानिहत्तौकार्यम्॥एनदस्यासेतुकायाहतिः॥आरसेवका मतोश्यामेछादम्॥अज्ञानात्तयाश्यासेचांदरयं गौसनौत्रैवार्षिक अज्ञानतआसनुर्विशतिवारंगमनासातित्संभ- २७ ज्ञानतस्तदर्धादितिगोडाः॥संवत्सरादज्ञानतोहादशधागमनादज्ञानतचतुर्विशनिवारंगमनास्यासेचोमासोभेक्ष्यमुदी मासौगोमूत्रयाचकमुरुदौमासोपंचगच्याशी॥ एवंषण्मासाध्यति॥अंत्यजचशौडिकादिस्वीषुयोज्यम्॥अमत्यासहरक्ष्प मापाचांडालादिस्वागमनेषडदंग सत्तौरादशवार्षिक ज्ञानतोपासेवाग्निप्रवेशादिनामरणमेचक्षत्रियादीनांपादहा निः॥ज्ञानतुसर्वेषांमरणमेव अनुपनेतृत्वादजापायांमत्यासहदूमनेचांद्रम्॥मत्याक्रियासिद: पानिवृत्तीचांदम्गमसा- कियासिाहपर्यंतंसद्मनेअमत्याभ्यासेचसंवत्सरविपकलेभेक्ष्यमत्याझ्यासेतुगुरुतत्पसमाएतदेवानुपनेतृपितृयमातुलजा ययो:विधांसपरस्त्रीषुगमनेरुच्चाधिक तत्तपूर्वोक्तंपायश्चित्तम्॥आसरजस्वलॉसगमनेप्रकीर्णकपकरणोक्तरजस्वलाशय भित्तैःसहतेषांसमुच्चयः। तत्राप्यधिकेनन्यूनस्पप्रसंगासिदिः॥ साम्येतुतंत्र। यत्तुरजस्वलागमनमनपानकमितितत्वारस्यों मोचियपत्यकामतोफ्यासेबोध्यम्॥ ॥अथवीणांप्रायश्चित्तम्॥ ॥यसः पारदार्येषुतर्नाचारयेद्न मितिमी णामइतितुस्त्रीपंससाधारणवतोपदेशषियं इदंचस्त्रीणांसमानेषुउत्तमेषुवावर्णपुरापूर्वकच्यविचारएव अनिलं त्यास्तुमलिनाया: अधाशयानायाःपिंडमात्रोपजीविन्यागृहेभ गुप्तमवरुद्धायाःझपराकोशक्यपेक्षया॥अभ्यासेचा- दम्॥ अकामतोबाह्मण्यावैश्याधियगमनेमासंतदचकमेणगोमूत्रयाचकपानं॥ज्ञानतस्तुसरु चांदवयम्॥ सहछ चांदमेकंचाईचक्रमेण॥अनिछंसा:सपतियांतिमत्यावाशूद्रगमनरेतःसेकात्माहनिरत्तीसहळूचांदम्परेतःसेकेस %D २८ माशे सञ्चांद्रत्रयं बुद्धिपूर्वकंगर्भपर्यंतक्षत्रियवैश्यगमनात्यासे निच्छयाक्षत्रियश्यगर्भप्रसचेचकृतचिन्हायानिर्वासनम्॥ भूदोषयेतुकामतः संभवेगानुपत्तावपिनियोत्सन्नगर्भसावेपिचनथानिर्वासनम्॥तारक्षत्रियायावश्यगमनेसक 5चांद्रायण॥शूद्रसंगमेसहछंचांद्रयम्। वैश्यायासारश्याः शूद्रसंगमेसछंचांद्रम्॥शूद्रायाः शूद्रगमनेपाजापत्यम्॥ अज्ञानतःक्षत्रियायाः विप्रक्षत्रवैश्यगमनेषुक्रमेणार्डकायकायातिरुच्छाणि॥ वैश्यायाविपक्षत्रियवेश्येषुगमनेरछपादरू- ड्राईकायानि भूदायाविपक्षत्रियवेश्येषुअहोरात्रधिराबाईरुछाणिविप्रायाग पत्तीतत्यसवेचविषगर्भपराकः॥क्षत्र गर्मचांद्र वेश्यगःसंपराकंचांदम्॥इदमकामनः॥कामनश्गुणम्॥सर्वत्रमायुक्तेनसमुच्चयइत्यूत्यः॥ यदाशूद्रगः प्रसूतेतदात्याग:पतितत्वात् ॥केचिहिषायाः शूद्रगर्भस्रावपातेचचौद्रत्रयम् ॥कामतोहिगुणमित्याहः॥ऐवंक्षत्रियर्वेश्यास्त्र योर्विमादिगपादपादपादन्यूनम्॥ यदावाहितगाएरव्यभिचुतितदागर्भवायशंकयादशमांसोत्तरप्रससनिपाय चित्तमाचरेयुः॥गर्भस्यतुनदोषः॥ तच्चमासंगावपानयदावोध्धत्यास्त्रिया प्रायश्चित्तंनेछनितदातासांनासाकर्णा दिकर्तनं। यदाविपस्त्रीपायुक्तरजकादीनकामतोगच्छतितदाचादत्रयम्॥चांडालाधनेवसायिगमनेतुचांद्रचतुश्यम्॥ मत्यादिगुणम्॥रेनासेकात्प्राज्ञानरत्तोचांदमेव । गर्मोत्सत्यनंतरंअंत्यजगमनेतुप्रसवोत्तरमेवपायश्चित्तम्। तदनुष्ठा नंयावत् प्रथगंवतिष्ठत्॥नरहेपचरेत्॥ तच्चसाईच्छादहिरण्यंचासोधेनु दक्षिणाइदमकामनः॥मत्पांत्यजसंग- २८ मतुमरणाछुद्धिः॥रजकादितोगर्मोत्पत्नीचत्यागनापायश्चित्ताकरणेतुपुल्लिंगेनांकनीयावध्येत्यन्ये अनिच्छंत्याबलादानु लोम्येनव्यभिचारेकच्छ्रम्॥हिओंगेपराकः॥विरेंदचारेन सेकामानिरत्तौउपचासत्रयम् ॥एवंबंदिग्राहंगृहीत्वाबलाडुक्का याःसांत पनम्॥तयांत्येजाकपभोगाभ्यासेत्यागएव।मनसाभर्तुरभिचारविरात्रंक्षीरोदभोजनमधःशयनं चतुर्येहनिआ प्समग्नायाहाविंशरधिकचतुःशास्तगायत्री मंत्रेणाभिषेक गावाचाभिचारेमासंक्षीरोदनमन्यत्माग्वद ॥रजोदर्शनेनुन नैववाचिकमानसिक व्यभिचारमुदिः॥प्रायश्चितंतुस्जोदर्शनात माक्व्यवहार्यतमिहये।पनियां: गुरुशिष्यादिगर्माया कृतचिन्हायाः गृहान्निर्वासनमेव ॥ इदमपिप्रसवेएचनतुस्त्रावादी॥अन्यगर्भायास्तयावतमायश्चित्तंगृहनिरोधएच मूद्रस्यविपरवीगमनेवीरणकुशवेधिनस्याग्नौदहनविपरिषयास्तवपनंकारयित्वासर्पिपास्यज्यनग्नावरमारोप्यराजमार्ग यांमयेदातनःपूताभवेत्॥वैश्यस्यलोहिनदपितस्याग्नीमक्षेपणम्॥विमाया प्राग्वत्॥क्षत्रियस्यशरप ताविमायाःपूर्ववतएवंदेश्यस्यराजकन्यायांशूद्रस्यराजन्यवैश्यस्त्रीगमनेपियज्ञाननइच्छापूर्वकसंगमेहदम्॥अकाम तःस्वभार्यायाचांत्याशुद्धस्यविमस्त्रीगमनेदादशवार्षिक॥वैश्यस्यनवाब्दम्॥क्षत्रियस्यपडब्दम्॥एवंदस्यक्षाधियवे श्यरूपीगमनेषड़वार्षिक वेश्यस्यक्षत्रस्वींगमनेपिषडदंगाएतदपिगर्भानुत्पत्तौहिराणम्॥दस्याकामोत्यंतव्यभिचा रिविमस्त्रीगमनेमासंगोमूत्रयावकहारकना॥ वैश्यक्षत्रिययोः रुच्छंसानपनम् । ॥इतिपारदार्योपपातकमायनितान -शे-नि॥ ॥अथपरिवित्तिवार्थप्पलवणमायश्निनानि॥ ॥ कनीयसिकलविवाहेज्येष्टस्यविवाहरादित्यंपारिचितांनहाय रिवित्तिस्तस्रायश्विपरिवेदनमकरणएवोक्तम्॥धाधुष्यनिषिध्युपजीवनंनत्रचांद्रादिष्वेमासिकंवाजानिशक्ति गुणायपेक्षयायोज्यमालवणक्रियालवणोत्पादनंतत्राप्येवंबोध्यम्। ॥इनिपरिवित्तियाधुष्यलवणक्रियापायश्वि नानि॥ ॥अथरूनीभूवैश्यक्षत्रवधेमायश्चित्तानि॥ ॥तत्रनांत्रेय्याअगर्भिण्यास्त्रियावधःकामतागुणवत्तरबा म्हणीवधेचिपस्यपड़वार्षिकंब्रह्महत्याग्रतम्॥क्षत्रियवैश्यशूदजानिरूबीवधनर्धतदर्धनदनि अमत्याचेत्सर्वत्रतत्न दर्धे। सापत्नमातृभगिनीनुषामार्याचनिप्रत्यासन्नगुणवत्तरवधेष्येतदेवनिर्गुणवरंसापत्नभगिनी पितृष्वसमानुष सुमातुलानीपितृव्यजायानातव्यजायाश्चभ्रूणांवधेएतदेवपादोनम्॥निर्गुणतरायाः सपिंडसगोत्रस्त्रियावधोधाआ सोमपाग्निहोषिश्रोत्रिय पत्नीलादिगुणविशेषहिराणम्॥गुणानामाधिक्यप्रायश्चित्ताधिक्यं सत्सवर्णव्यभिचारिणी नांबाह्मण्यादीनांवधेष कादशगोदानदक्षिणासहिंतसंवत्सरबतंगोदानसहितषाण्मासिकतंधेनुसहितसांत पन्ध नुहयदानंचतिक्रमेण॥ इदंकामतः अकामतनेनदर्धम्॥अथसरुत्सवर्णव्यभिचरितासमप्रसूतास्वर्धम्॥प्रातिलोम्येन व्यभिचरित ब्राह्मण्यादिवधेतुगोवधोक्तंयथाईयोज्यम्॥प्रातिलोम्येनात्यंतव्यभिचरितानांनत्प्रसूतानांबाह्मण्यादीनां वधेक्रमेणचर्मकार्मुकच्छागमैपदानानि।चर्मात्रचर्ममयंजलमांडम अज्ञानतइदं॥ज्ञानतस्तदिगुणम्॥स्मृत्यर्थसारे २९ ॥ तुज्ञानतोवधेषद् चतुर्भेकमासाःप्रसूतादीनांवधेचैवमित्युक्तम्॥अप्रसूतासकिंचिदधिकम्॥अनुलोमेनात्यंतव्यभि चरिनासतनोपिकिंचिदधिकम् ॥गणिका कर्मणाजीवंतीनांविधादिकांनानांवधकिंचिज्जलदानम् जलसर्शमात्रमि त्यन्येपत्यादिहननुभूदगमनादिभिरनिदुराग्राम्हण्यादिवधेतनकिंचिरायश्चित्तम्॥किंतुविपरीनंपुण्यमेवइत्याहुः॥ जातिमात्रक्षत्रियवैश्यभूवधेषकमेणचार्षिकवार्षिकपाण्मासिकानि ब्रह्महबनानि॥ ॥त्रैमासिकसाईनवमासिका नीत्यन्ये॥अमत्त्येदं मत्वानुदिराणम्॥क्षत्रियादिकर्तकेएनधपादपादहानिशपांचस्ताअमत्याजानिमात्रक्षववयनक्स छाणि नाहकवैश्यवृधेचत्वारि॥शूदबंधेयम्॥ज्ञाननःसर्वत्र हिगुणमित्याहुः॥नृपनिदादशवार्षिकम्॥मयोजकादी नांपादपादहानिःसर्वत्र अत्रसर्वत्रशवशिर कपालध्वजनावश्यकी॥कामन सरुत्पतिलोमसूतवधेचांदम् वैदेहवधे पादोनम्॥चांडालवधेहिपादम्॥ मागधवधेपादोनम्॥आयोगववधेहिपादं॥ज्ञानताई। चांडालवधेहिचांदमित्यर्थः॥दि गुणमंत्यजातिवधे॥ ततः स्त्रीवधेषात्रमुपवासतिलदानंचेत्याहुः॥चोराणामेतेषांवधेएकोपवासपूर्वकंघृतमाशनम् ॥अथान्यहिंसायांनत्रास्थिमतांतकलासादीनाअनुक्तपायश्चित्तानांसहस्रवधे अनस्थिमनांक्षाणांजलूक मत्कुणयूकादंशादीनांशकटपूर्णवधेलमिकीटपतंगपिपीलिकालमरदंशमक्षिकादीनांसहस्त्रवधाम्यासेचषाण्मासिक शूदहवतम्॥दशधनुदानंदा॥परिमाणाधिक्येप्रायश्चित्ताधिक्याइनोल्पपरिमाणवधेमलिनीकरणातत्यहत्तप्तयावक १२ मा-शे-पान अमत्याल्पतरधेपणादिनुवधेचकिंचिद्धेयम्॥अष्टमुष्टिमितधान्यंकिंचित् ॥ननोप्यल्पेदनमेअनस्थिजनोश्व- प्राणायामाः॥फलपुष्पधान्यांतरजातमाणिवधाभ्यासेदिनमेकंघृताहारः॥क्षत्रियादीनांपादपादहानिः॥स्त्रीणामधागौ डास्तरुकलासादिसहस्त्रवधेजलूकादिशकटवधेचनतलछ्म्॥अभ्यासेमायुक्तमित्याह॥मार्जारगोधानकुलमूषक मंडूककुक्कुटचापकाकोलूकश्वसादीनांमत्येवधपादरुन्छु।त्रिरात्रंक्षीरपानंवाएकवर्षवत्सदानंवा॥समुद्रगानदीस्मा नयोजनंगमनंवायथाईयोज्यम्॥मत्यादिगुणं॥अभ्यासेआत्तिःमत्याभ्यासेकायम्॥समुदितवधाभ्यासेषाण्मासिका शूद्वध्वनम्॥ दशधेनुदानवा॥अत्रकपालधारणाधिकंनास्ति॥कोकिलाकपोतककपिजलदिभिरवंजरीटानांपुरुषमा रवधेप्येतदेवो गजवधेचनीलहषप्तदान।हयवधेनुवर वलयुग्मम्॥ उदेजाभार स्वर्णवाएंजामितं॥रवरेषएक वर्षवत्सोवा अजामेषयोरप्येवं॥अत्राप्यासेत्रिरात्रंउपवासोपिअत्यंताफ्यासेसप्तरात्रीपवासश्च॥हंससारसपाराव तमयूरचक्रवाकरकबलाकाविषजकंकश्वावितकारंडवश्येनभासराजपक्षादिषगोया।गृभकाकोलूककपोतकुकुट हहरीक्षादिषत्रिय पोवत्सः॥शकचापरवंजरीटलावकसारिकादिषुद्धिवर्षवत्सः॥रिहि भनितिरकारंडवटकादिषुतंद्र पक्षिषएकवर्षोवत्सः॥ऋव्याव्यापसगालादिवधेवानरहंसश्येनकंकरभादिषजलातरबलाकादिपक्षिषस्थलचरका कादिषुभासेमयूरेचमत्येकंवधेधेनुया|अक्रव्यादहरिणादिमृगेषुरक्जरीरादिपक्षिवत्सनरीदेयासादिसरीस) पेषलोहदंडस्तीक्ष्णोभयायः॥याशकेहिवर्षोवत्सः॥कौंत्रिवर्ष महिपादिवघेवत्सतरी।वराहपृतकुंभः॥तिनिरोनि लदोण नपुंसकमगपक्षादिवयमापमिनसीसंपलाल भारोवा॥अत्रदानाशक्तीतुस्मृत्यर्थसारे।गजाश्चोष्टरवरगीर क्षमहिपमेपादिष्पमत्याप्रत्येकवधेसाईलच्छुः॥समस्लवधेचांदम्॥मस्यामत्येवपिनांद्रम्मत्यासमतेवपखातिमा दस्यहरिणसारंगरुरुवराहसिंहगंडकव्याघमहामत्स्यगाइशिशुमारादिष्षमत्याप्रत्येक रुग्छ।समस्तवधेहदयाम त्यापत्येकंवधेचैवम्॥समस्तवधेचांद्रम्॥श्वरकवानरजंधूकविष्टाहादिषुअमत्यामत्येकंत्रिरावंसमस्तवामत्या प्रत्येकवधेचैवम्। समस्तवधेहिगुणम्॥मार्जारसजिगरइंडभनेकुलमंडक मूषककर्कटशलभसेगाधोधाशल्यकंकूर्मश- शादिष्वमत्यामत्यैकंवधेपादरुना समस्तवधेवर्धरुच्छु: मैत्या प्रत्येकवर्धवं समस्तवधेलच्छुः हंसादिषमत्याप्रत्येकंब धेकृच्छ्र-गृधादिषुपादन्यूनः शुकादिपर्धकृच्छ्रःमत्यादिगुण टिहिमादिषुपादः समस्तवधादौहिगुणहरिणादिषुहंसादिषु चहतबहुखेपत्येकषिरात्र श्वादिषुधादिपुचै गजादिपुमतिपुरुषक:मार्जासदिसुकादिषुरप्रत्येकमुपवासः दिहिना दिपुपतिपुरुषनक्तम्॥मृनपायेपुतुगजादिषुअमत्यामत्येकंवधेत्रिरात्रम्हरिणादिषदिरात्रम् ॥रवरादिपुचतुर्थकाला र|मार्जारादिष्पवासः॥धादिषुनकम्शकादिषेकपाटिहिमादिषजलेपाणायामअविज्ञातसर्वमृगपक्षित्रिय अमिनिइदंसर्वदेशकालजानिशचिगुणापेक्षयागुरुलघुविषयेयोज्यम्॥ ॥इनिरुपीभूदादिवधेन्याहिमायांरपायपि मा-शे- ३१ तानि॥ ॥अथगुमादिछेदनेमायश्चित्तम्॥ ॥रक्षगुल्मलतागुच्छापमतानौषधिवीरुधांफलपुष्पादिभिरुपयोगिनीनो यज्ञादृष्यार्थविनाच्छेदेशतगायत्रीजपः॥तत्ररक्षाःपिप्पलाशोकामपनसायाः।। गुल्मामालत्यादयः॥लनाद्राक्षादयः॥गुजाः ॥कुरंटकादयः॥क्षपाःकरवीरादयः॥प्रतानाःसारिवादयः॥औषध्य शाल्यादयः॥वीरुधोरडूच्यायाः॥इदमकामतोऽस रुच्छेदे कामतः सरुच्छेदेच॥ ग्राम्यारण्योषधिच्छेदनात्यंताभ्यासेतुदिवागोपरिचरुत्वारातीक्षारंपीवास्वपेन।काम तोऽप्यासे कामतोत्यंताफ्यासेचरक्षलतादिविषयेप्यर्धकृच्छुः॥फलवतांछेदेप्राजापत्यम्॥ कृष्याद्युपकरणादिष्टार्थी यज्ञायदृष्टार्थचच्छेदेतुनदोषः॥महाफलप्रदानांनारिकेलादिवृक्षाणांकामतः छेदनात्यंताभ्यासेसंवत्सरबतम्॥सक च्छेदेतूक्तहिगुणजपः॥एवं चैत्यश्मशान सीमापुण्यस्थानदेवालयस्थेक्षेऽन्यस्मिन्नपिचतुपथस्थेमहाछायाक्षेपस्या तेवावच्छिन्नेहिगुणजपः प्राजापत्यंचबोध्यम्॥शूद्रस्यतुदंडानुसारेणजपस्थानेहिरात्रोपवासादिकल्प्यम्॥इत्यच्छिन्न वृक्षादेश्यहणविषयंगच्छिलापरिग्रहणेतुदंडाधिक्यदर्शनात पायश्चित्तातिरेकोबोध्यः॥कामनोत्यंताभ्यासेंरक्षादौसर्वत्र चांद्रादिष्वेकम्॥ ॥ इतिद्रुमच्छेदपायश्चित्तानि॥ ॥प्रसंगाच्छादिदंशेपायश्चित्तम्। श्वकसृगालरखरोष्ट्रवि इराहकाककुकुटवानरपुंश्चलीकव्यादनराश्व भेरधईषद्दष्योविभाजलेमाणायामत्रयंहलाघृतंपाश्यशुध्यति॥अत्रे तमाशनं भोजनस्थाने॥तेनाहारांतरनित्तिः॥अत्रसरुधिरदंशेषोडशप्राणायामा॥आपोहिष्ठेत्यादिभिःस्नानंचाधि कम्॥अतिगाददंशसमुद्गायांनद्यांपाणायामशनमन्यत्पूर्ववत् ॥अत्रशक्तोसत्यांब्रह्मचारिणस्विरात्रम्सायंदुम्भ मेव॥राहस्थस्यहिरात्रम्॥ अग्निहोषिणएकाहं॥नाभेरुदंशेइदमेव हिरणं॥मुरवेदष्टस्यविगुणम्॥मस्तकेदंशेर्प गुणम्॥मार्जारमूषकनकुलाजमहिषाहीनजात्यारण्यमृगैश्वदष्टेदशप्राणायामानाभेरधईपष्टस्यपंच॥क्षत्रियादी दपादन्यूनं॥शूद्रस्यामंत्रकमाणायामाः॥उपवासादेवभूद्रस्यशद्धिरित्यन्ये॥स्त्रीणांनुवादिदंशेरमातोदितस्यनक्षत्र छादेर्दर्शनात शहिः॥रुच्छ्रादिवतस्थायादंशेतुधिरुपवासपूर्वकंचतुथैयावकपोजन। नतोबनशेपसमाप्तिः॥बनस्थस्य सोप्येतदेव॥जपाद्यधिकमाणायामादिकंचारजस्वलायाः श्वादिदंशेतुएकोपवासमुपवामपंचकंवाहलाषष्ठपंचगव्य पानं॥नाभेरुतुपायुक्तकमेणहिविचतुर्राणंबोध्यं ॥अत्यसमर्थस्यदिवादंशेआनाबाद भोजनम्॥रात्रिदंशेपासू र्याभोजनं गायत्रीशनजपोवा।। यदानुश्वादिदंशजेवाशरूत्रधानादिजेवावणेरुमयउत्पद्यते।तदागोमूत्रगोमयाभ्यांवि संध्यस्मानंत्रिरात्रंपंचगव्यपानंच॥नाभेरुध कंठादधःपात्रम्॥शिरोमणेरुमिषुकायं॥युगपदनेकवणेषुक्तमिसंभा वेसांनपनंषानदक्षिणा॥इदंचश्वादिदंशनिमित्तपायश्विसहितमेव शरुवादिवणेहमिदर्शनेत केवलमेवेनत् क्षत्रियादीनांपादहानिः॥ अन्यबणेषकमिदोषेतुउपवासहिरण्यदान कृ? शहिः॥ ॥इतिश्चादिदंशरुमिवणादि पायश्रित्तानि शास्त्रोकोपायार्जिनादतिरेणोपजीवननिंद्यार्थजीवनातवचांदादिष्येकं त्रैमासिकंवाजातिशतया ૧૨ -मा- शेपेक्षया॥नास्तिस्यं वेदनिंदनंतेनजीवनंचपरलोकोनास्तीत्यभिनिवेशनातस्मिनसकनकनेरु छुः॥नेनजीवनेनि लच्छुः॥अज्ञानतोर्धम्॥ज्ञानतोभ्यासेचांद्रादिषेकम्॥अत्यंनाभिनिवेशेनबहुकालाभ्यासेयीष्पवर्षार्हमंतर्तुषुक्रमेणा तपायावकाशजलशयनानि॥पंचवर्षप्रतिग्रहेषभक्ष्यंवा॥ ॥अथवतलोपेब्रह्मचारिणःप्रायश्चित्तम्॥ ॥सच ब्रह्मचारिणःपुंस्त्रीमेथुनरूपःसर्वसाधारणस्तदेवनाराधनाद्यर्थगृहीतबतलोपः॥प्रायश्चित्तार्थपक्रांतलच्छादिवत युनिश्व किंचिद्रतंसंकल्प्यत्यागन संकल्पितरुनानकटतादेर्मिय्याकरणंच॥शिशप्रतिषिहस्यभोजन व्यतिरे केणमयाजलंनपातव्यमित्यादिनियमत्यागवतत्रकालदेशशक्तिबहुत्ताल्पवादिकंपर्यालोच्योपपातकसामा- न्यप्रायश्चित्तानियोज्यानि॥ ॥अवकीर्णतारूपेब्रह्मचदिबुतलोपेतूंच्यते।। ॥नत्रुगुरुतल्पनत्समानेतरां- स्त्रियंगत्वानतदैवतेनेकाक्षेणगर्दभेणपशुनारण्येचतुष्पयेरात्रौलौकिकाग्नौपायज्ञधर्मेणाश्वलायनादियोक्त पशुकल्पतंत्रणेस्वातस्याजिनमूर्धवालंपरिधायत्रिषवणस्मायोलोहितपात्रःस्वकर्माचक्षाणः सप्तगृहेक्ष्यकुर्वन एक वारभोजीवर्षेणशध्येदएवमशक्तीनैऋतंचऊनिरुप्यपक्काकामायस्वाहा।नत्यै स्वाहा॥रक्षोप्यस्वाहादेवताभ्यः स्वाहेतिहुत्वाहोमशेषंसमाप्योक्त मब्दतंचरित्वाशोत्॥इदमश्रोत्रियविषपल्याश्रोत्रियवैश्यूपत्त्यांचज्ञेयंायदातु गुणवत्योः श्रोत्रियपत्ल्योर्विपक्षत्रियस्त्रियोरवानिदाधिवार्षिकदिवार्षिाचबहोमश्वाअमत्यावकीर्णत्वेईषत्व्यभिचारिण्या ३२ चनवेवार्षिकबनविषयेषाण्मासंबह्महवनं चीरवासापरेत् ॥दिवार्षिकादिविषयेखमत्यार्धम् अत्यंतव्यभिचरितभूदायां सचैलजातस्योदकुंभदानं नाहग्वेश्यायांचतुर्थकालाहारोविमान मोजयेत् ॥ तृणभारंचगोप्योदद्यात्ताहक्षत्रियायां विरात्रोपोषिनेनवृतपादेयम्॥ताहविमायांषडुपनासागोदानंचकार्यम्॥गोष्ववकीर्णस्यपलालंभारसीसमाषयो दनिम्॥स्वीसंभोगमंतरेणमत्यारेनोविसर्गेब्रह्मचारिणोनेत्यागमात्रं ॥ दिनेसमेरेतोविसर्गेचैवम्॥रुच्छुचांद्रायणा दिबतेषुअनिदिष्टब्रह्मचर्येषरेन स्कंदनेष्येवम् ॥रात्रिस्वमरेतरूंदनेब्रह्मचारीस्माताअर्कमयिखापुनामेत्युजोजपे गायत्रींवात्रिर्जपेत् ॥अपशतगायत्रीजपइत्यन्ये॥वानप्रस्थयत्योर्मत्याब्रह्मचर्यलोपेपराकत्रयमुक्तमवकीर्णिबनम मत्याहत्रयम्॥ ॥अथप्रसंगादुच्यतेबह्मचारिणःप्रायश्चित्तम्॥ ॥ ब्रह्मचारिणअनातुरस्यगुरुशुश्रूषादिगु तरकार्यव्यग्रनयासप्तराभक्ष्यस्याग्निकार्यस्यवालोपे॥कामावकीर्णोसयरकीर्णोस्मिकामायस्वाहा॥कामावपन्नो सम्यवपन्नोस्मिकामकामायस्वाहा॥ इत्याभ्यामाज्याहुतीहुला॥समासिंचंतुमरुतःसमिंदः सहसनिः समायमग्निःसि चत्वायुपाचवलेनचेत्येतेनोपनिष्ठेत् अव्यग्रनयातल्लोपत्ववकार्णिवनम्॥अन्येसमरात्रमविकीर्णिवतमित्याह मणिवा सोगवादीनांपनिग्रहोअष्टसहरगायत्रीजपः॥उपनयनोत्तरंदिनचतुष्टयवतमध्येमेरवलायज्ञोपवीनदंडादीनांना शेषा स्वसूचनरंवाधृत्वामनोज्योतिरित्यादिमनोलिंगाभिस्तमयेवनपाआसीत्यादिवतलिंगाभिश्चनरआज्याहुनाईयो!

माशे पनयनोक्तविधिनाधारयेत् असद्देश्यभोजनेसप्तोदितेसुमास्तमिनेचवानेदिवास्वापेनग्नस्वीदर्शनेनग्नवापेस्मशानक्रम- २ णहयाचारोहणपूज्यातिक्रमेचैनेर्जुहुयात् यज्ञोपवीतंविनातदन्यथावारुत्वा भाजनविण्मूबोत्सर्गेवागायत्र्यष्टसहस्रजपः ॥पानत्रिःप्राणायामाः॥फलादिभक्षणेषट् ॥ भोजनमेहनयोरप्येवमित्येके।सूर्योदयस्वापिनोदिवोपवासोदशाधिकसह स्वगायत्रीजपः॥अस्तमयस्तापिनस्तरात्र्युपवासोनरदिनेभागुनजपइत्यन्ये॥स्थावरजंगमहक्षवल्मीकपशुसरीसपा दिपाणिवधेकूष्मांडीभि.मः॥ यज्ञोपवीनमेरदलाजिनदंडानांलोपेव्याहति होमंषमाणायामांवरुवापुनर्धारयेनु॥सं- ध्याग्निकार्यलोपेस्मात्वासहस्रगायत्रीजपः॥भिक्षाटनमकत्वा स्वस्थस्यैकान्नाशनेष्टशतजपाभिक्षायांतुकचिदेंकान्ना शनेदोषोन। शौचाचमनसंध्याभिक्षाग्निकार्यकौपीनमेरवलाजिनलोपेशूद्रादिस्पर्श उपादुकाभ्यंगोदनानुलेपांजनजल कोडायूननृत्यगीतवाद्याभिरिनि पारवंडादिसंभाषणपर्युषित भोजनादिकरणेसकलदोषपरिहारार्थरुच्वयंमहाव्याह- तिहोम।बहुकालंबहुतरधर्मलोपेनंबोधियेनिमंत्रस्यशिवालयेलक्षजपः॥ गुरुशुश्रूषाद्यल्पलोपेष्टशनजेपः॥मधुमद्यमां सलवनभक्षणाच्छु।मत्यापराकः॥अभ्यासहिगुणं॥ पुनरुपनयनंच॥ततआरब्धवतस्यसमापनम्॥मद्यग्रहणक्षत्रि यादिविषयं तदेकनाश्यरोगाद्यर्थमध्वादिकंगुरुच्छिष्टकलामोक्तव्यम्॥नतोरोगनिहत्तौहंसः शविषदित्यादित्यमुपति लेत् ॥मध्वादेरकामनोभक्षणेदोषोन ॥ गुर्वाज्ञाविधानेगुरोःप्रतिकूलाचरणेचस्मात्वाप्रणिपातादिनागुरुप्रसाद्यगनकोपदुः खंतवासुध्येत गएनदज्ञानपूर्वकंसकदपराधे॥अन्यत्रात्यंनाभ्यासेपितविषयेब्रह्महत्यावद ब्रह्मचारिणीयनिवतिनो श्वमासिकादिपेनथाइमोजनेत्रिरात्रमुपवासश्वचतुर्थेनक्तंमाणायामत्रयंचपंचमदिनेवृतमाशनंच अनापदिनुकायोए कोपवास-पंचगव्यंच॥अभ्यासेनप्तरुच्छादि।भूदान्नभोजनेपराकः॥क्षत्रियोछिष्टभोजनेस्मात्साएशनजपोडादशदिनसु पवासच॥उच्छिष्टमत्रनयोजनोत्तरंपाकपात्रेवाशिष्टम् ॥वैश्यभूद्रोच्छिऐधिकंकल्प्यं॥ चोरव्याघ्रादिभयाकुलदेशेमहांधा कारेरात्रीगुरुणास्वकार्यार्थेमेषित-शिष्योदेवान्मृतश्वेद गुरोः कृच्छत्रयं ॥सर्वत्रारोग्यार्धमौषधपथ्यान्नदानेननदर्थक्रिय माणयत्वे र्यागोब्राह्मणादिपाणिमृतौनकश्चिद्दोषइतिप्रासंगिकःसर्वहिसापवदः॥ ॥इनिबनच्युतिपायश्चित्तानि ॥ अथाभिशंसिपायश्चित्तम्।। ॥यस्तविप्रोविमहापानकादिनामिथ्याअभिशंसेन् । अनेनब्रह्महत्यादिकंगोहत्यादिवाल तमिनिसंध्यहर्तजनान्प्रतिमिथ्याब्रूयात्समासमंबुभक्षोनियनेंद्रियःशवतीमंत्रजपशीलःशुद्धयेत्॥ इदमुपपातकाभिशंस नाम्यासेमहापानकस्यसरुदभिशंसनेचक्षत्रियायभिशंसनेवियस्यार्धिहानिः॥यदाक्षत्रियादयोविप्रमभिशंसंनिनदाने पाहित्रिचतुर्राणम्॥शूद्रस्यजपस्थाने मंत्रकमाणायामाः सत्याभिशंसनेसर्वत्रनदर्धम्॥अनिपातकमिथ्याभिशंसिनामुक्त मासवतंपादोनम्॥अनुपानकाभिशंसिनांतनोन्यूनम्॥उपपातकेसरुदभिशंसनेनतोन्यूनम्॥उपपातकाभिशसनाभ्यासेमा सबनमुक्तम्॥पकार्णकेषुसहदभिशंसनेननोपिन्यूनंअनिपान कादिषभ्यासेकिंचिदधिकमूत्यम्॥अथमिथ्याभिशस्तस्यम मा-रो हापानकेषुरुच्छ्रम्॥अनिपानकादिषुपादपादहासःमिथ्यानिशस्तस्यवर्षपर्यनंपायश्चित्ताकरणेमासमंबुभक्षिता॥नत्रसा ईलच्यम्॥महापापाभिशस्तस्यवर्पोन्सरहिमासमतत्रपंचकच्चाः॥गुरुविषयकामनोमिय्याभिशंसनाहनीपंचवर्षविमकुले भैश्याचरणंसंवत्सरवापण्मासंवागवानुगमनम्अनायासाभिनिवेशादितारतम्येनव्यवस्था। ॥इतिअभिशंसिमिय्या भिशस्लयोःप्रायश्चित्तानि।। ॥अयसनविक्रयेप्रायश्चित्तम्॥ ॥ सचधनंगृहीत्वादास्यार्थकन्यापुत्रादेदनिम्॥एवंभा यविक्रयेप्यूयम्॥तत्रकन्याविक्रयेदेवगृहमनियोद्यानारामपुष्करिणीसभामपापुण्यसेतु विक्रयेसुरुतविषयेचचांद्रादि- वेकम् अथवात्रैमासिकं॥ आपदिनप्तरः॥अत्यंनापदिसांतपनम्॥पुत्रविक्रयेचसहिगुणम् एकपत्रस्यानापदिका मनःसनविक्रयेचभिषवणस्नायीअधःशायोचतुर्थकालाशीवत्सरेणशुद्धयनि॥ईदृशकन्याविक्रयेतदनशुद्धिः॥कामतो नापदिअनेक पुत्रस्यसनविक्रयेचांदंगापद्येक पुत्रस्यकामतःसतविक्रयेचांद्रयम्॥ ॥इतिपुत्रकन्याविक्रयपायनि सानि॥ ॥ सनविक्रयोचरंधान्यपुष्पपशुलेयनिउपपांतकगणेपटिनंनत्यायश्चित्तंस्तेयमकरणएवोक्तम्॥ ॥अ- थायाज्ययाजनेपायवित्तम् नवात्ययाजकोबात्योपनेनावात्याध्यापक अहीनयाजकः शूद्रांतष्टिकर्मयाजकोवेदविप्लावी तस्करेनरशरणागनत्यागीतस्कररक्षक वशीकरणोच्चाटनादिरूपाभिचारकर्ताचामत्यारुच्छुसांतपनानिरुच्छे विषय थायोग्यवचित्समुदितंकचिदेकंकुर्याद आननायीविषयाभिचारेनदोषः॥ब्रात्यलक्षणंमागुक्तम्॥हिरावादिबादशाहांतोह णोयज्ञोहीनःमत्याबात्यस्योपनयनाध्यापनयाजनेषूद्दालक बतम् मल्यासर्वेष्वेवंचा।उहालकवतंचबात्यपकरणे उत्तम्॥दि पायनेटिकमसलोभात याजनेकमेणकायोतिरुच्छ्रस्तप्तरुच्छ्रश्नाअभ्यासेहिगुणम्॥ अत्यंनाभ्यासेविगुणम्॥भूदाय- याज्ययाजनेनत्पौरोहित्येनदध्या पनेचामत्याचांद्रादिष्वेकमशक्कोरु मत्यात्रेमासिकम् ॥अभ्यासेहिगुणानि ॥कामतात्यं नशूद्रयाजनाभ्यासे ग्रीष्मवर्षा हेमंतेषुकमणपंचतपोवावकाशजलशयनानिकुर्यात्॥गोमूत्रयावकाशनंच॥अकामतोश्या सेनलब्धसदव्यत्यागेनशनसहरप्राणायामाझ्यासेन शरध्यति।परिवेदकादियाजनेप्येव।सर्वत्रलब्धदव्यत्यागपूर्वकमे वैनत्यायश्विनानुष्ठानम्॥एवंपर्वचांडालश्रोत्रायकाशाधनध्यायेषुअध्ययनमश्रुचिनाध्ययनवानिषिद्दाध्ययनंनिषिद्दाध्याप नंच वेदविप्लावनम्तवाद्यमत्यात्रिरात्रमुपतासः। अभ्यासेलच्छं।अत्यंताप्यासेलच्छवयं॥कामतोत्संतानपच्छिन्नाच्या से संवत्सरं यचोदन भोजनम्॥एनदेय गर्हिताध्यापकयाजक योदक्षिणात्यागमात्रमधिकम्॥स्मृनिधर्मशारूपव्यारव्यानेधी तेचतदर्धनित्यानध्यायेषध्ययने यावदधीनंताचज्जलेघमर्पणवत्स्वाध्यायंजपेत् ॥अशनोजलेस्थित्वाजपमात्रमा त्यशकःस्थलेजपेत् ॥मत्या प्रत्यनध्याय मुपवासः॥अशुचिनाध्ययने चैवम्॥नैमिनिकानध्यायेष्षध्ययने चाप्येवं॥दुर्बो- धस्यनदर्थे। काक कुकुरमूषक मंडूकादेरंतरागमनेनकम्॥नावदध्ययनविरामश्च ॥गवावमहिषादिपशुरुषीभूदायनग गमनेनूपवासः॥मार्जारसर्पनकुल पेंचमजात्यादेरंतरागमनेत्रिरात्रमुपवासस्त्रिपवणमानंचाजानुभ्यांयामांवरगमनंगा मा-श ३५ ॥श्वरकसगालवानररजकादीनामंतरागमनेकायम् ॥रवरवराहोमादिचांडालसूनिकोदक्याशवादेरंनरागमनेकायत्रयं गोर गवयाजादिब्रह्मोक्तनास्तिकादेरंनरागमनेत्रैमामि॥शशमेषश्वपाकादिगमनेषाण्मासिकम्॥गजगंडसारव्यापमहापात कीसतनादिगमनेरुच्छाब्दम्॥तावत्यायविनकालमनध्ययनंच॥अमत्यासर्वत्रार्थम् ॥केचिदंतरागमनेसर्वत्रनदानीमेगा ध्ययनविरामे प्रायश्विनने त्याहुः॥ ॥इत्ययाज्ययाजनादिप्रायश्चित्तानि॥ ॥अथपिनमातृसुनत्यागेप्रायश्चित्तम्॥ ॥अथपनितानांपितमान गुरुणांगृहान्निष्काशनंहिसःनित्रमत्यातकर्तुखांदादिप्येकंत्रैमासिकंवा जानिशक्तिगु णाभ्यासादिकापेक्षयायोज्यम्॥मत्याभ्यासेमासंषमान्नकालतामासंसंहिताजपोवाधिकः॥भार्या सतत्यागेप्येवमामा तुस्कसर्वदोषप्यत्याज्यतैवसर्वथारक्षणीयतात्। ॥इनिपिनादित्यागप्रायश्चित्तानि॥ ॥अनंतरतडागारामवियर- त्युपपानकंपटिप्नत्प्रायश्चिनंतुसनविक्रयमसंगेउक्तंवेदितव्यम्॥ ॥अथकन्यादूषणेप्रायश्चित्तम्॥नच्चांगुल्यादिना तस्याःक्षत योनिलकरणंमिथ्यानोपरयापनंच॥नत्रसवर्णानांकन्यादपणेचांदं त्रैमासिकंवा॥आनुलोम्येनासवर्णकन्यादू पणेमासंपयःपानं कार्यवा।प्रातिलौम्येनुक्षत्रियवैश्ययोः कच्छारंगीष्मेवाहेमने पुक्रमेणानपाचावकाशजलाशयपूर्वक मासंगो मूत्रयावक पानंवा॥भूदस्यतविमादिकन्यादूषणेवधऐव॥अत्यंनाभ्यासेसवर्णस्यापिलशब्द।सोमविक्रयोह पलीपतिः कोमारदारत्यागीशूद्रयाजकोगुरोःप्रतिहंतीसराभिन्नमयपोबाह्मणवृत्तिमः कूटव्यवहोरीमिवशरणाग %3D २५ नपानीपनिरूपनिश्तेःमत्या वृत्तास्वैमासिकंवतंकुर्युः॥मत्यापाण्मासिके अभ्यासेक्रुबरम्। गरनिकन्यादूषणा दिपायश्चित्तानि अथकमपासपरिवेदकयाजनादीपायप्रितम्॥ ॥परिवेदकयाजनेतस्मैकन्यादाने २ गुरौकौटिल्ये आत्मार्थपाकारंभेचमद्यपायाः स्वस्त्रियाअपिउपभोगरूपेमद्यपानिपेवणेदेवनाराधनाद्यर्थगृहीनबनलोपेन्यस्मिन्बनलो पेचैनेषूपपान केषुचांद्रादिक्षेत्रैमासिकंवा॥इनिपरिवेदकयाजनादिपायश्चित्तानि। ॥अथस्वाध्यायाग्निसनत्यागे- प्रायश्चित्तम्। ॥तंत्रात्यंतापदिस्वल्पकालमधीतवेदत्यागेकायम अधिककालनिरुच्छं।ततोप्यधिके पराकामा सोनर वेदत्यागेनाइम्॥यदानुधनार्जना द्यासनतया असच्छास्वाभ्यासकुटुंबलालनाद्याकुलनयाचिरकालंवेदत्यजतिनदा चांदादिष्वेकत्रैमासिकंवा॥नास्तिक्यायसनासत्स्यावावेदत्यागोब्रह्महत्यासमः॥नथानास्तिस्यादग्नित्यागेमासुहयेजाने कार्यकत्वापुनःसंधानम्॥मासचतुष्टयेतिरुच्छुः॥षण्मासत्यागे पराकानदूचांदादिष्वेकं॥ संवत्सरादू त्रैमासिकंगा। यदात्वालस्यादिनात्यजनिनदादादशाहानिकमेत्रयउपवासाः॥ मासानिकमहादशावत्सरानिक्रमेमासोपवासोमासंप- योभक्षणंवापमादादिनानत्यागेनुआत्रिरात्रावहादशधाणायामाः॥भाषाबाचतुर्विशनिः॥आद्वादशरात्रासंचाशत्॥ आविंशतिरावादशनमाणायामाः॥आत्रिंशदाबादुपवासः॥आषष्टिात्रावाषिरात्रमु॥आसंवत्सरान् कायम्॥अनःपरं प्रत्यब्दंकायम्॥सर्वत्रयावकालमहोमीनावरंदव्यं दुलादिदेयम्॥प्रमादभिन्नविषयेतुसंवत्सरा दूधअग्नित्यागेचांदमा प्रा. पो. १६. हिवर्षत्यागेचांद्रंसोमायनंचचांद्रयंका॥विवर्षोर्षसंवत्सरंकच्छाचरणंगोदानंचरुलापुनराधानम्॥संस्कारायकरपरुपेषि सवेसत्यरक्षणरूपेचसनन्यागेचांदादिष्लेकम्। ॥इति स्वाध्यायाग्निसनत्यागेप्रायश्चित्तानि॥ ॥पानित्यादित्याग- कारणाभावेपिपितृव्यमा तुलादिरूपबांधवैः सहसंभाषणसहभोजनादिवर्जनरूपेशक्तीमत्यांपालनायकरणरूपेचवां धवत्यागेभार्यायाः वैश्यात्वकरणेनजीवनरुपेस्त्रीधनोपजीवनकरणेच स्त्रियाजीवनेहिसयाजीवनेवश्याद्यर्थोषधी- भिःजीवनेजाल बडिशादिविधानरुपेनिलेवादिपीडन यंत्रप्रवर्तनरूपेचहिंस्त्रयंत्रपवर्नने मृगयाङ्ताद्यशदशव्यसने पुचचांद्रादिप्लेकं त्रैमासिकंवा॥अत्यंताफ्यासेद्यूतेमृगयायांच पांचवार्षिकवनम्॥अन्नवादीनस्करोराजभृत्योरक्षारो पण निर्गरदोग्निदोहयगजरारोहणजीवीरंगोपजीवीगणिकः शूद्राध्यापकोषलीपतिौडीकः श्वरनिर्ब्रह्म- जावनिक्षत्रोपजीवीचिकित्सकोदेवलकोराजपुरोहितःकिन वोमद्यपः कूटकारकोपन्यनर पशुविक्रेतापारवंडयागोज्यान्ना शीचेत्येनेब्राम्हण्यमिच्छंतोलब्धद्रव्यत्यतात्रैमासिकं कुर्युः॥बहुकालाभ्यासे संवत्सरं चतुर्थकालाहारः॥त्रश्चगाणकः श्वगणजीची भांडीकस्सूर्यादिजीवीबंदीवा॥श्वशानिनीच सेवक ब्रह्मजीवीमूल्येनहिजकर्मकर्ताद्रव्यग्रहणेन परहास्य करणरूपेदासीभवनरूपेवा आत्मविक्रयेशूद्रसेवारूपेशूद्रप्रेष्यत्वेहीनजाति'मैत्रीरूपे होनसरव्येचनांझादिषेकंत्रैमासिकं वा॥बहुकालंभूद्रसेवायांचतुर्थकाले मिनभोजनाधिकालमानाभ्यांत्रिवर्षेणभुतिः॥समुद्यानेब्राह्मणन्यासहरणेसर्वप ३६ ण्यैर्व्यवहारेभूम्यन्तेयूइसेनावन उत्तमाजानिसरव्यविघटनेउपोष्यपरदिनेपयःपारणम्॥अकृनसवर्णविवाहस्यहीन वर्णविवाहोहीनेयोनिनिषेवणंसाधारणस्त्रीसंज्ञकवेश्यादिसंभोगवानबाधेचांद्रादिषेकंत्रैमासिकंवासकदमनिपूर्वक वेश्यादिगमनेमाजापत्यम्॥हिरावाप्यासेकामतवसरुगमनेसमराससकुशोदकपानम्॥मनिपूर्वकाभ्यासेचांद्रमाअसं नाभ्यासत्रैमासिकम्॥रेनःसेकात पाहनिरनीसचैलस्मानंगोभ्यऔषधिभारदानंच॥आजन्माचंतानवच्छिन्नाभ्यासे गुरुतल्पवत्॥अत्रनिनिमित्ननमित्तिकस्यप्रायश्चित्तस्यादतिर्नास्ति।किंतुगमनाभ्यासे हर्गणहिमासादाकात तोमासगुणरहिर्यावदब्दं। तनोहिगुणारदिवसापाचरणम्॥अमत्यागमनापासेसहरुलेयलोनविनिर्दि नैविगुणम्॥मासातपंचगुणं॥षण्मासाद्दशगुणं॥अब्दान्पंचदंशगुणं॥ध्यब्दाहिंशतिगणमानतोप्येवंकल्प्यम्॥एक- मुपपानकाभ्यासेनतपकारविशेषेसर्वत्रोह्यम् ॥महापातकाभ्यासेतुसरुवरुनेययोक्तंनाहिनीयेद्विगुणम्॥तृतीयेत्रिगुणम् चतुर्थेनिष्कृतिनास्तीत्यादिकम् ॥अगृहीताश्रमिलमनाश्रमिलं॥वर्षपर्यनमाश्रमविनावस्थानेमाजापत्यंरुत्वाश्रमस्वीका राहिनीयेनिरुच्छाननीयेरुंझानिरु ॥अनऊचांद्रादिदत्यापदि॥अनापदिनुपथमेदेचांदादिकत्रैमासिकंवा ॥नतोवर्षोषद्धिविनर्गुणम्॥परपोकरति-परान्नपुरताचार्याकादिशास्त्राच्यासोमछास्त्राधिगमनं।स्वर्णायुसतिस्था मेषसजाज्ञयाधिकारिखमाकराधिकारस्तेषुभार्याविक्रयेचनांदादिप्चेकंत्रैमासिकंचा। ॥ इनिपरान्नपुरानादिवतुरुप प्रा.शे. पातकमायमित्तानि। ॥अयासत्यनिग्रहेमायभित्तानि॥ ॥तत्रमनिग्रहास्यासनानिदुष्टचांडालादेःकर्मदुष्एपनितादेः अदातृवेभवति। गुरुक्षेत्रादिदेशेयहणादिकालेजभवति।स्वरूपनोपिकरामयमेषी रुष्णाजिनकालपुरुषमृतशय्योभय नोमुरच्यादरसबम्॥मपंरक्षादिसंभसंधान्यसंभवासराणतत्रनिगिनदयसमावेशोययापनिनादेर्मेष्यादिमतिग्रहः॥नत्र निमित्तयसमावेशब्रह्मचर्यपूर्वगोष्ठेवासः प्रत्यहंषिसहस्रगायत्रीजपपूर्वकमासंपयोबतम्॥अभ्यासेतदाजलेवासः षटेकाले पयःपानमासमेवंकुर्यात्॥विचतुनिमितसन्निपानेचैवं अंनेविषभोजनसभयत्रायदैक मेवनिमित्तंतदाचांद पवित्रनिर्मगारेष्टिमित्रविंदेटियन्यालक्षजपोवा॥सर्वत्रानुक्तीदादेशकालद्रव्येष्वदुष्टेषुद्वादशानिष्कप्रमाणद्रव्यमति ग्रहेकायएवंसर्वत्रदव्यानुसारानपायश्चित्त रहिहासौगदानदेशद्रव्यकालेषुअन्यतरदोमायश्चित्तस्यकैकगुणादिः ॥अल्पद्रव्याणांमणिवासोगवादीनामेकेकप्रतिग्रहेगायच्याष्टसहस्त्रजपः॥तनोल्पवेभिक्षामात्रपतिग्रहेपुण्यमंत्रानुचा रयेत्॥प्रायश्चित्तमिदंसर्वसतिद्रव्येगृहीतद्रव्यत्यागोतरमेव त्यांगश्वासप्रक्षेपःकस्मैचिदानंवा एकनरनिमित्तेतु त्यागमायनितयोर्विकल्पइत्याहुः॥षोडशमहादानान्यप्यसत्यनियहः॥एकस्यमादानस्यानेकैः प्रतिग्रहेतुनदोषः॥श पविषबह्मदंडहयरलगनतिललोहानांमृतशय्यालंकारवस्त्रादीनांनिलधेन्वाश्च पनियहोऽसत्यनिग्रहः॥ नवश्राहमा- सिकागजच्छायाभोजनंनीर्थेप्रतिग्रहश्ननथा॥विद्यानपोहीनेनप्रनिग्रहोपिउत्तमद्रव्यपनियहोपिचासत्यनिग्रहः ३७ उत्तमत्वंचमूल्यतोवचनाचदेवविपराज्ञांदव्यमुत्तमद्रव्यंगोभूसरस्वत्यश्च॥छांदोग्यतुअन्नदधिमधुत्राणगोभूरुक्माश्वगजा उत्तमाइत्युक्तम्॥देवलोरन क्षेत्रवेश्महेमकुप्याभरणानिचेत्याह।मृतशय्यामनियहे पुनःसंस्कारोष्यधिकारः॥एवंसमुत्कर्षा नृनेगुरोरलीकनिधेगुरौव्यभिचारायभिशापेज्ञाननः कृतमासंपयसावर्ननम् एतदेवाशुचिद्रव्यस्याग्नाभसिचत्यागे॥ अमत्यारुच्छं।गुरुविषयेतगुरूंपसायरुच्छरमानाभ्यां हिमाएतानिस्मृत्यं नरोक्तोपपानकानिपासंगिकानि॥ ॥इत्य सत्यनिग्रहप्रायश्चित्तानि॥ ॥अयनिंदितान्नभक्षणेप्रायश्चित्तम्॥ नवान्नमदनीयमाचं॥ तस्यनिंदितत्वंचस्वभावका लसंपर्क कियाभावपरिग्रहे।नत्रस्वभावाल्लशुनादेनाकालनःपर्युषितादेःसंपर्कादश्वस्पृष्टादेः॥क्रियातोहस्तदानादिनाव्यंज नादेः॥भावादिक्षुरसादेः॥ भवतिहिकस्यचिदिक्षरसेभावोमदिरेयमिति॥परियहासनितान्नादेःनित्रस्वभावदुष्टलशुनगं जनच्छत्राकविड्राह्यामकुकुटपलांडूनांपत्येकममत्यासरुभक्षणेसांतपनम्॥अभ्यासेयनिचांदाग्रणं॥मत्यासत चांदम्॥अश्यासेनदाइत्तिः॥अत्यैताभ्यासेसरापानसमम्पायश्चिनांने पुनरुपनयनमेनेषुसर्वत्र॥पुनरुपनयनेचस्वा ध्यायादिकालापेक्षावपन मेरवलादंडभेक्ष्यचर्यादीनिच॥अमेजनविषदिग्धबाणहत मृगमांसमिनिकश्चित्कलिंजमि- तिनन्नामेतिचमांचः॥गूजनंलशुनतुल्याकंइनिमिताक्षरागाजरारव्यंमूलंयदीयंपवंगायकाः कंठभुयर्थभक्षयनिविटामा मदार्थसपत्रविशेषञ्चनिमाधवः॥चरकादिवैद्यकोतपलांडवांनर भेदेषुच्छबाकादिदेकवकादौचनरगोमांसादीचैवमेवयो पाशे ३. ज्यम्॥एतेषांमुखप्रदेशमात्रेबलात्कारेणभक्षणेचानु पनीतेबालेनसाइक्षणेचगायत्र्याअशाधिकसहस्रेणमूर्धनिसंतत बिदुपातेनोपवासेनचभुद्धिः। इनरौषधानाश्यव्याधियुक्तस्यैतदक्षणेदोषोन।। अत्रापिपूर्वोक्तसंततजलाभिषेकउपवास- निस्मृत्यर्थसारे॥सर्वत्रनकालच्छर्दिनर्धपायविनम्॥गंधवर्णरसैर्लभुनादितुल्यस्यभक्षणेसांनपनम् ।यनिबनित्र प्रचारिणांतसरुच्छादि।लडारव्यं पक्षिणकुम्भंवा ककुंभीतकम्लेष्मातकफलानिकवाककृष्णसर्षपनंदुलीयकनाली कानालिकेरीरखुरसंडारव्यशाकादिकालिंदंव लालाबुंचभक्षयिलाभरण्यकंटकि कुसंभरक्तशिग्रुभूस्रणकोविदारेषा दश्वेतकंटकारना केपुराजसर्षपारव्यशाकोदुंबरपूनिकावदारव्यशणपुष्पशाल्मलेषुभक्षितेषुअन्येषुचकदुगंधिक दमूल फलादिषुभक्ष्याभस्यत्वेनसंदिग्धेषुववनप्रभवलोहितरक्षनिर्यासादिपुरतोविण्मूत्रषुकरनिर्मथितदधिवाहिवेदि वाऋखिजवरुपुरोडाशेषुभक्षिनेषुचअमत्यासहचेदुपवासः॥आरतिरम्यासे।मत्यासरुचत्रिरात्रंगकामतोश्यासे- माजापत्यम् ॥अत्यंताभ्यासेनसतच्छुःपुनरुपनयनंच अन्यथा पतेत्॥नील्यास्वमत्यासलक्षणेविप्रस्यचांदसाआ भ्यासेमत्यासहचाभ्यासेचारत्तिः॥अत्यंनाभ्यासेसांतपनम्। संधिनीयमसूस्यंदिनीमूनवसाअनिदेशामध्यसेविन्य- ल्पपलानांगवामनिर्दशाजामहिष्योरेकशफानांचमहिषावर्जिनारण्य मृगानांचाजावर्जितसर्वहिस्तनीनांनक्षारेषुदधिता संभवभिन्न भुक्तेषचामत्यापीनेषुतेषामत्यापानोत्तरंसमनंतरमेवच्छर्दनेकउपवासः॥मत्यात्रिरात्रं अमत्यास्यासे ३६ चत्रिरात्रम्॥ज्ञाननोरिविरभ्यासेच्छर्दनेचपसंगोमूत्रयावकपानम्॥अत्यंताभ्यासेमासंतत् ॥संधिनीषणोपजिगमिषुः॥स्यंदि नीरक्षीरा॥अविखरोष्टनारीवानरविड्राहश्चापदक्षीरेषुअमन्यासांनपनम्मत्यानमछाअभ्यासेचाई पुनरूपनयनंचामा त्यंताभ्यासेसांनपनम्॥स्त्रियःक्षीरं हिजःपाताकथंचिकाममोहितः॥पुनःसंस्कत्यचात्मानंमाजापत्येनशल्यनिाब्रह्मचारियन्योः रुच्छ्रस्तमरुच्छोवा॥शक्षुदधिताहिकारश्नभोज्यः॥शूद्रस्यकपिलाक्षीरपानेननवादंब्रह्महबनम्॥विपस्यापिहुनशेषानिरि क्तनत्ताने पशुत्वंपाप्तिः॥सर्पसरीसृपमूषकमार्जारककलासकर्कटनकुलमंडूक गिमयूर वानरकपिश्चगोमायुरसिंहव्याघादि ऋव्याज्जंतुगजाश्चोष्टरवरैकशफानामुभयनोदंनानांचकाकबकबलाकाहंसधजालपादचक्रवाकविनिष्करपुंडरीककपिजलमा सचाषकुक्कुटप्लवचकवाककारंडवग्रहचटककपोनपारावनरवंजन पांडूकशुकसारिकासारसटिट्टिभोलूकश्येनकंकरक्तपादनित्ति रिकोकिलाहारिनमहुकलविंककोचदार्वापारादीनांमनुष्याणांजलचरजलपक्षिणांपाणिभक्षकाणांनरवैर्विदार्यान्नादिक्षि- णांमत्स्यादिजंतूनांमत्स्यानांचसूनागनमांसभक्षणेश्रुफमांसभक्षणेचशशकशल्लककच्छपगोधारवडव्यनिरिक्तपंचनरवमांसभा क्षणेचैनेषांविण्मूत्ररक्तवसामज्जानांतच्छिष्टानांचभक्षणेचामत्याकायंअभ्यासेमहासांनपनंमत्यातमलोमत्याभ्यासेना दम्॥अत्यंताभ्यासेपत्तनमतेषांकर्णादिमलपकाक्षणेधमिनिस्मृत्यर्थसारे॥अमत्यासलक्षणेएकोपवास।कामनोहिगु णम्॥नयाभ्यासत्रिरात्रसराबहादशरात्रपक्षवतमासबनचंद्रायणान्यभ्यासाधिक्यतारतम्यमालोच्ययोज्यानि॥अश्यासे- पा-शे. सर्वत्रबनातेएकदिनंतमाशनंपुनःसंस्कारन॥समुदिन भक्षणाप्यासेषाण्मासिकं संवत्सरं चेनि पांचः॥एषांज्ञानतोभक्षणोद्दार गेतुसांतपनं॥अज्ञानन प्राजापत्यं ॥अकामनोभ्यासेचांदं॥कामताफ्यासेषण्मासं॥अत्यंनाभ्यासे सांपत्सरमिनिमिताक्षराएषा केशनरखपाशनेअजाविमहिषीमृगाणांमांसभक्षणेमृल्लोएमक्षणेवामस्याएक उपवासः॥मत्याधिराएपंकीटपतंगरुमिजलच- रास्थिरताक्षणेरक्तवमनेचापीनिस्मृत्यर्थ सारे॥मांसमांडेपकस्यान्नस्याशनेत्र्यहंकुशपकपयःपानंबनिनः केशादेर्मुरखमवेश मानप्तनंब्राह्मीरसंवापिवेत्॥केशादिक्षक्षणेनुसद्यःकुशहिरण्योदकसहितघृतप्राशनम्॥ज्ञानतोश्यासेत्रिरात्रोपवासोत प्राशनंच ब्रह्मचर्यादेमधुमासादिक्षक्षणधिकंत्रिरात्रंकार्यकार्यवापुनरुपनयनंच॥ननोचनसमापनम्॥अज्ञानतःसहगोमांस भक्षणेकायं॥ज्ञाननोहिगुणम्॥अज्ञानतोश्यासेचांदं॥समुद्रगानदीनीरे नडुत्साहितगौनदक्षिणा॥ज्ञानतोप्यासेसंवत्सरं॥ अत्यंताभ्यासेपातित्यं॥ कपिरवरविड्वराहादिरेनोविण्मूत्रपुरीषाणामन्यनमभक्षणेन्येपांचामेध्यानामेनक्षणेलांद।अज्ञाननना सरु ।अश्यासादावधिकंकल्प्य। पुनरुपनयनं सर्वत्र॥बलादेनोमूत्रादिपानेमाजापत्यम्।। उनैकादशवर्ष स्याप्येतदेव॥गोगू वपुरीषं मेध्यम्॥ ॥अथोच्छिाद्यभक्ष्य भक्षणेमायश्चित्तम्॥नत्रकाकादिपक्षिश्वापदारनुबिडालनकुलोच्छिष्टे भूयस्यन्नेर सेच केशाधवपन्नेदयद्रोण्यादोदव्यमुधिरहितंचान्नेअमत्याशक्षिनेएकाहंब्राह्मीसवर्चलापानं॥मत्याधिरात्रम्॥माधवी धेनुनिलदर्भोदक-प्रोक्षणमझवाभोजनएतत्॥मार्जारायुछिष्टस्यतयामोक्षणे:हिस्मरणादित्युनं अल्पद्रव्यंचदमत्याझ्या ३९ .. सकच्छंमत्याश्यासं पक्ष्यावकबनं। बनस्थस्यब्रह्मक्षत्रियवैश्य शूदोछिऐतुषिभएकत्रिपंचसप्तराबाणिकमेणपंचगव्यंपिवेत्॥ अभ्यासेप्येषामावृत्तिः॥मत्याभोजनेत्वेतान्येवसोपवासानिकुर्यात् ॥मत्याच्यासेकृच्छ्रानिकच्छुतता नांदाणिक्षत्रादौपाद पादहानिः॥अन्यस्यविमोच्छिष्टमोजनेसरुदजानतःकतेमहाय्याहनिभिर्मेत्रितपयःपानं॥ज्ञाननस्तदश्यासादौसांनपनम्॥ छिएंचात्रेकपंन्युपविष्टविमादीनां भोजनमध्येएकेनापि पावत्यागेशेषमन्नंशूद्रादिविषयेनदोजनोनरंपाकपात्रवशिष्टमप्युधि टंएवंविधशूद्रोच्छिष्टभोजनेत्रिरात्रोपवासोघमर्षणजपः॥कामतस्त्वेनहिषयेपंचरात्रंसप्तरात्रंउपवासवांद्रंवाफ्यासादितार तम्येनयोज्यमगुरुभिन्नविप्रोच्छिष्ट भोजनेश्वोपहत भोजनेक भोजनपात्रे भुक्तशेषमयोच्छिष्टम् ॥श्वभूमुक्त शेषभोज़ नपात्रेवशिष्टंकामनोभुवातम कार्य।अकामनःभाजापत्यम्॥अश्यासे पराकंचांदत्रयंवा॥अपत्यमुक्तशेषभक्षणेचां दम्॥क्षत्रियवैश्यगर्दशादिशुक्तशेषस्यपात्रावशिष्टस्य भोजनेपादोनरु साईकछत्रयादिकेचित् ॥ मांडस्थेन्नेकेशपिपीलि कामेध्यसेविकीरुपहननावन्मात्रमुत्यमृगस्मनाम्रवैडूर्यहिरण्यरजनादिभिर्गोवालदर्भयुक्तवारिणाशेषमोक्षयेत्॥ हस्तस्थि नमेवं भूतंत्यजेत् ॥मुखस्थनितीव्यवृतमाशयेत्॥श्वचांडालरजस्वलासूनिकापतितादिदृष्टान्नमपिमृदस्महेमांबुभिःपोक्षयेदि निमयूरवस्मृतिः।मनुष्यरेतोविण्मूत्रभक्षणवर्णाःकमेणतप्तकृच्छातिकृच्छुकायत्रिरात्राणिकुर्युःमत्याचांदनतरुच्ातिकृच्छ्र कायानिपुनःसंस्कारश्वोभयत्र॥अंत्यजानां भुक्तशेषस्यपाकपात्रावशिष्टस्यभक्षणेवर्णक्रमेण नांदमहासांनंपनषट्रोचत्रिरात्री- माशे-णि|अभ्यासेहिगुणं॥निरंतरेपननंभोजनपात्रावशिश्नच्छिष्ट भोजनहिगुणं॥सहभोजनेत्रिगुणं॥अत्रपुनःसंस्कारोयुक्तः॥म त्याभ्यासेपतनं॥कानिचिदुच्छिष्ट भोजन प्रायश्चित्तानिमकीर्णकमसंगेदर्शितानि।। ॥अयाभुचिद्रव्यस्पृष्टाभक्ष्यभक्षणेमा यश्चित्तम्॥ नत्रकेशकीटनीलालाक्षास्थिस्नायुचर्मरुधिरविण्मूत्रमांसवसामज्जाशुक्रसुरास्पृष्टस्यमहापातकिदृष्टस्यड टपक्ष्यवलीटस्यविवराहाद्युच्छिष्टस्य गवामानस्यशष्कपर्युषितयोवस्थापकस्यदेवपित्र्यान्नस्यहोमार्थहरिषांचाशनेपा नेचामत्याचेदुपवासः॥मत्याकछुपादोल्पसंसर्गेमहासंसगैवर्धकच्छुः।नत्रापिसंस्पृष्टामेध्यादरसोपलब्धौनप्तरुच्छाम विज्ञानजात्यस्थ्यादिदूषिनेकर्णादिमलषद् कदूषिनेचार्धम्॥जलपानसमयेमुरवनिमजलं यदिभोजन भाजनेपतेदातदाना जनान्न भोजनेचाद।इदंज्ञाननोत्यंताच्यासै॥अकामतोश्यासेसहर कामरुनेचत्रिरात्रम्॥सराभिन्नगोडामाचीमद्यवासिन- शुष्कभांडस्थोदकस्याज्ञानतःसलसानेछर्दने चयहंकुशमूलादिपकक्षीरपानं॥नदफ्यासेचैतदेवपडावं॥ज्ञानतस्तपंचाई शंखपुष्पीपकपयःपानम्॥तथाभ्यासेसप्तरात्रंगोमूत्रयावकपानम्॥अत्यंताप्यासेडादशाहंब्राम्हीपकपयम्पानंमत्यहमष्ट सहस्त्रगायत्रीजपश्च॥अच्छर्दनेनजीर्णबेएनदेवतत्रतत्राहिगुणम्॥एवं मांडस्याईखेपितालादिमद्यभांडस्योदकपानेसनद धम्॥शकसुराभांडस्थोदकपानेरकउपवासः॥परेतिमाशनमात्रेताहशमांडस्थपर्युषितजलपानेछ देनेचव्यहंश खपुष्पीपकक्षीरपान॥अकामनोद्विस्विरभ्यासेपंचरात्रंतत्॥कामतःसकृत्पानेसप्तरात्र।तथाभ्यासेपक्षम।अबसर्वत्रजल पानस्यतपस्वाज्जलमल्पपेयमित्याहुः॥जीर्णलेआई मांडस्थजलस्यपीनस्यवमनेचपावत् ॥आई भांडस्योदकपानेजीर्णेचांदंका मनः॥अकामनः॥षडुपवासाः॥अभोज्यान्न भांडस्थितजलदुग्धदधिपानेब्रह्मकूर्चः। भूदस्यात्रसर्वत्रविषयकिंनिदानमेव॥अंत स्थिन किन्नसनपंचनरवरवरविडाहादियुकात्यंनोपहनकूपादिजलपानेषडुपवासाः॥अनिकच्छोना॥बनाने पंचगव्याशनंच॥ क्लिन्नेउपवासत्रयंपंचगव्यंचाने। भूदाणां नक्तं । इदंज्ञानतोश्यासे॥अकामनोधै।मांचरतकामतः मायुक्तंकामनस्कदिएण- मित्याहुः॥ताहकमनुष्यपशवयुक्तकूपादिजलपानेनुअज्ञाननःसरुचषडुपवासाः॥ कामनोभ्यासेचपराकः॥मत्याभ्यासेतप्त रुः अधिकारान्यासेचा नादृशस्थूलनडागादिजलपानेतुन्यूनंकल्प्यंगविण्मूत्रास्थ्यादिदूषिन कूपादिजलपानेत्रय वासाः॥नाशकुंभस्थजलपानेसांतपनम्॥ इदमज्ञाननः॥कामनस्तदिगुणम्॥पूर्वोक्तपादोपानव्यतिरेकेणस्मानमात्रेलेक उपवासस्विपवणस्मानंगायत्रीजपश्च॥चांडालादिखानतडागादिषजानुदभादल्पपरिमाणजलेषुनथाविधजलासचांडाला दिकसंपर्कयुतहदपुष्करिणीषुचाकामनोजलपानेनक्तम्॥कामनएकउपवासः॥अन्यरवातिनचांडालादिपरिगृहीननाश कूपादिजलपानेएनदर्धअभ्यासेकच्छु।कामनोभ्यासेहिगणं॥जानुदमदपुष्करिण्यादिषुमहाजलाशयेचनदोषः॥नाह शकूपेनुविपस्यमहासांनपनम् क्षत्रियादीनांरुच्छ्रार्धपादाःअमत्याधअशक्तपंचगव्यंपिबेत्॥चांडालादिमांडस्थ जलपानेकूपवद॥चांडालादे-कूपभांडादिजलस्यपानोत्तरै वमनेविपस्यकृच्छं॥स्जकायंत्यजखानकूपमांडादिजलनांडस्थ ॥

थाशे पयोदध्यादिपानेत्वमस्याहिजाःक्रमेणब्रह्मकूर्चपानेनत्रिोकोपवासान्कुर्युः॥शूदस्तूपवासंशत्यादानंचकुर्यात्॥मत्यासर्वत्र ४१ हिगुणम्॥अंत्यजरवातवापीतडागादिषुअल्पजलेपुपानादिकरणेएक उपवासोमत्यादिगुणं॥अमत्याभ्यासकार्य।मध्यमज लेषुपंचगव्यम्॥महत्सनदोषः॥अबसर्वत्रपुनःसंस्कारइनिकेचित्। शूद्रामध्यसविकीयाटिस्पृष्टान्न भोजनेबहोरात्रमभोज नम्॥ ॥अथचांडालाद्यन्न भोजनपायश्चिनं। ॥नत्रज्ञानतःसञ्चांडालाद्यन्न भक्षणेचीदम्॥अज्ञानतस्तसरुच्युः॥ एककालेएकप्रयत्नोपक्रमाणांयासानामेकस्मिन्प्रयोगेभोजनंसकडोजनम्॥एवंपुनर्मोजनेप्यासः॥वारत्रयेत्यंताभ्यासः॥ एवंसर्वत्रबोध्यं भवदेवस्तअज्ञानतःसलोजनेनप्तकच्छं।अभ्यासेचांद्रायणज्ञानतोदैगुण्यमित्याह सिद्धान्नार्थ स तुजलादीशप्कान्ने॥आमान्नेतुनदर्धमात्रंबोध्यम्॥बलासरूदभुष्कतदन्न भोजनेउपवासत्रयम्॥ बलान सिहान्नभोज नैपराकः॥ज्ञानाभ्यासेचांद्रान्यासः॥अज्ञानतोप्यासेतप्तरुच्छाप्यासः॥चांडालादिपक्कान्नाशनेसर्वत्रपुनरुपनयनमा कामतश्चतुर्विशतिवारंभोजने पानित्यं॥ अज्ञानतस्तताहिगुणवारभोजनेतरचद्दादशवार्षिकंप्रायश्चित्तम्॥यवनम्लेंच्छ याचनानांअन्न भोजनेप्येवं॥अत्रमायश्चित्तेनपापनाशपिवचनान्नव्यवहार्यता॥हिजस्यज्ञानादस्वेच्छयाचांडालयवना- दीनांदासखांगीकारेतुपाजापत्ययम्॥पुंश्वल्यभिशस्तम्लेंच्छचांडालादीनांबलादेकमासंदासंतामापन्नोहिजोबलाका रितगोवधोच्छिष्टमार्जनोच्छिष्टाक्षणतत्रीसंगादिःप्राजापत्येनशुध्यति॥आहिनाग्निश्वांदेण॥संवत्सरोषितस्यमा ४१ जापत्यपराकश्च॥शूदस्यसंवत्सरावासेपक्ष्याचकपानम्॥मासंवासेकच्छुपादः॥ मयूखेतुपाजापत्यादिकंमासमात्रेगो वधादौतमानिस्विकं नत्यायश्वितमकामकनेविहितंकार्यमित्यनम् एवं वर्षपर्यनंप्रायश्चितकल्पनाकार्या॥चतुवर्षपर्यंत मितिकचिन्॥अयेपानित्यानुप्रायश्चित्ताभावः। एतदेवज्ञानानशूद्रादिदासत्वांगीकारे॥अज्ञानादर्धमित्याहुः॥चांडाला दिस्पृशन्नपोजनेमाजापत्यं ज्ञानतोहिगुणम्॥एनदेवपनित कुणिरजस्वलादिस्पृष्टान्नभोजने अज्ञाननःसरुचा डालरजस्वलापतिताद्युछिएभोजनेचांदम्॥नभोजनानंतरंपाकपात्रेवशिष्टमन्ननच्छिष्टम्॥ज्ञानतोहिगुणं॥चांडा लादिभोजन पात्रावशिष्टरूपोच्छिष्टभक्षणेतुमकीर्णकप्रसंगोतंज्ञेयम्॥क्षत्रियवेश्ययोरापदिबलात्कारेन्नेतर चर्वित तांबूलायुच्छिष्ट्रपोजनेचक्रमेणकायंकायाई॥विपस्यनत्रापिचांद्रमेव॥क्षत्रविशोरप्यापदभावेन्नरूपोच्छिष्टमोज़ने- चचाइमेव।सर्वत्रानुछिशदुच्छिऐद्वेगुण्यम्॥तत्रापिपाकपात्रापशिशोच्छिष्टाड्रोजनपात्रायशिशोच्छिष्टेहि गुणमधिकंवा कल्प्यम्॥ तथाचन स्पृष्टमात्रात्तदहिगुणंतहस्तंदनस्यतइहपकस्यवाभक्षणेकल्प्यं सहभोजनेत्रिगुणम्॥छिष्टेचतुर्गणमि त्यादिवोध्यं॥चांडादिसंसर्गिणोन्नस्यतत्साकस्य भोजनेच्झर्थे। शुष्कार्दोतदर्धादिचांडालादिस्पृष्टजलक्षीरदध्यादिपानेल घुसांनपनम्॥एतत्पीतशेषांबुपानेषडुपवासपूर्वकंपंचगव्यपानमज्ञानतः॥ज्ञाननोद्विगुणम्॥अभ्यासेआवृत्तिः अज्ञानतः संकदशीडिकायन्न भोजने मासंगोमूत्रयावकपानं॥श्रुष्कान्नेतदर्धषडुपवासावा॥आमान्नेनदर्धाज्ञानतोहिगुणं अश्यासे मा.शे. ॥ आरत्तिः॥ज्ञानतोष्टधामोजनेकृच्छादं॥अज्ञानतस्तथावेनांदयंज्ञानादष्टचत्वारिंशदारंभोजनेपानित्यम्॥अज्ञानतःषण्ण पनिवार भोजनेतबहादशाब्द।ज्ञानतःसहदेतदुच्छिष्टान्न भोजनेविप्रस्यचांद्रमा क्षत्रियवेश्ययोस्तप्ततंनाएतदर्धमेत दस्पृष्टमात्रान्न भोजने॥शष्कान्नस्योच्छिष्टभोजनेप्येवम्॥अत्राशक्तःकुशोदुंबरविल्वाद्य-पनसांबुजपत्रः॥शंरवपुष्पासु वर्चादिकाथंपीदातुशध्यति॥तत्पीनशेषज़लपाने उपवासत्रयपूर्वकंपंचगव्यपानमज्ञाननः॥ज्ञानतोहिगुणं॥अभ्यासेआर त्तिः॥गवोच्छिशशनच्छर्दनेएकउपवास-पंचगव्यपानंच॥अभ्यासेउपवासत्रयं॥चतुर्थेपंचगव्यम्॥अच्छदनेज्ञानतःसल- ड्रोजनेप्येनदेव॥मतिपूर्वकाभ्यासेनिरुच्छ् । केचितश्वकाकोच्छिष्टेपुनः कृतपाकपर्युषितान्नेस्पीभूदोच्छिष्टेचअन्नेभुक्त प्येवमेव प्रायश्विनमाहुः॥प्रपाजलपानेसीररक्षनिर्यासाधारपात्रस्थजलपानेनौकाजलनिःसारणीपात्रस्थजलपानेकपा देनर्मपुटकनिःसारिनजलपानेचसचैलस्मानपूर्वकमुपदासः॥अशकस्यपंचगव्यपानं आपदिनदेवजलं भूमिष्टंकृत्वापाचा नरेणोतंपेयंप्राणापदिदोषोन॥ शूद्दमांडस्थजलपानेउपोष्यबिल्वपत्रपलाशकुशक्काथोदकपानं॥नवमांडतुनोपः॥एवंपयो दध्यादापिअपसर्वत्रपुनरुक्तिः॥प्रासंगिकावलक्षण्योक्ति स्मृत्यंतरानुरोधानानवशक्त्यायपेक्षयाव्यवस्था॥शातानपः॥ प्रनलंदधिक्षीरंतथेवेक्षुरसोगुडः शूदभांडस्थिनंतकंथामधुनदुष्यनि॥ ॥अथभावदुरादिभक्षणेप्रायश्चित्तं॥ ॥ नत्रयहर्णनाकारतोबाविसहशनयाजुगुप्सिनशरीरमलादिभावनांजनयनिअरिमयुक्तगरादिशंकवाजनयनिनाबदुष्टम् ૪૨ क्षुधा श्वनको नेमामकंत्वन्नमेमहि॥बनेव्यर्थाशीयस्खेवनहाग्दुष्टम्॥काक्रियास्मिन्निनिविनिंद्यदीयनेयत्तच्चानयोर्भोज- नेकामतः कनेत्रिरात्रमुपवासः॥गोमूत्रयावकपानमित्यन्ये अज्ञानना ई॥छर्दनेवृतमाशनं।पक्ष्याभक्षनशंकितवस्ता क्षणेअक्षारलवणम् ॥रुक्षांबाह्मींसवर्चलांपिवेत्॥त्रिरात्रंशंरवपुषींचापयसासह कुशपयोइंबरपलाशबिल्वपत्रकार्यवापि बेदशंकायावविज्ञानेहिगुणम्॥अज्ञाननःशंकिनभक्षणशबर्थवर्षानेवीनबावेकंवारुच्छ्रानकुर्यात्॥ ॥अथकालदुशाशने मायश्चित्तम्॥ ॥काल दुष्टमस्नेहाकपर्युषिनादि।मत्यानद्भक्षणेत्रिरात्रयावकपानम्॥अमत्यात्वेक उपवासः।।अनिर्दशगोक्षीरा दिपानेचैवं॥ यवगोधूमपयोदधिपिष्टविकारस्नेहपक्केस्नेहक्कान्नादौचूनदोपः॥शृंगास्थिदंन किशंखकपर्दजनिनपात्र कंदशालू कमजलंपीत्वानवोदकंचवर्षाकालेश्यहादाक्कालेचदशाहादकिपीलापंचगव्यंपिबेतमन्योपवासः॥ग्रहणकालेनवश्रादे भोजनेग्रामयाचकान्नभोजनेचनांदं।यहणनिमिननिषिद्धकालेसंधिकालेनिपातरतिसायंकालेच काराबोधानादधिसक्त तिलसंबहान्न भोजनेएवमादिष्पनादिष्टप्रायश्चित्तेपुमाणायामशतम्॥मत्योपवासःअमत्योपवासइत्यन्ये॥ ॥अथगुण- दुष्ट भोजनेप्रायविनं॥ ॥शक्तानिकषायादींनअन्यान्यमेध्यानिचामत्यापीलाभुक्ताचीपवसेद॥मत्यात्रिरात्रंयावकं आम लकयुक्तकोजिकायांनदोषोभिधारणेच॥शतंकालवशादम्लनांगनम्॥उहतसारपिण्याकमथितादिभक्षणेमत्याधिराश्रया वकं॥अमत्याई॥छर्दित्वातंपिवेत्। वैश्वदेवादिरहितान्न भोजनेअतिथिदेवनादिप्रयोजनम्नुद्दिश्यध्यापकस्यक्रसरसंगा %3D %3D मा.शे. TE पकपायसापूपशष्कुलीमधुमांसादिभक्षणेष्वमत्योपवासः॥मत्यात्रिरात्रंयावकंकायमायासेआहिनाग्निस्वमत्यात्रिरात्रं ॥मत्याकायंकुर्यात्॥हरूलदानादिक्रियादुष्टस्यामत्याभोजनेनक्तम्मन्यातूपवास-पंचगव्यंच॥नत्रमाक्षिकमिक्षुरसविशेषरूपं फाणिनंशाकंगोरसलवणतानिहस्तदत्तानिदुरानिअमत्याभ्यासेतूपवासः॥मत्याश्यासेत्रिरात्रं॥अत्यंताज्यासेसांनपनम्॥ ॥अथश्राइनोजनेप्रायश्चित्तम्॥ ॥ तत्रांतर्दशाहनवाडानिएकादशाहप्राइमारपयोनाब्दांनानिषोडशेकोद्दिष्टां- निनवमिश्राणि॥सपिंडीकरणंमिश्रननःपराणिपुराणानिनबनवश्राइभोजनेकायं॥अनापद्यरचांद्रम्॥एकादशाहेम हैकोद्दिष्टेप्येवं॥पादोनंकायमापदि॥अनापदितुचांदकायंचेत्यन्ये॥हादशाहेआद्यमासिकेचोनमासिकेचपादोनंकायम वाअवानापदिकार्य॥अन्येपराकमाहुः॥हिनीयमासिकेपक्षिकमासिके उँनपाण्मासिकेर्डनान्देचार्धकृच्छुम्॥अनाप दिपादोनम्॥त्रिमासाद्यब्दमोक्षांतेषुसपिंडनेचाब्दिकेचोपवासःपादकृच्छ्रोवा॥अनापदिनुत्रिरात्रंरुशवा॥अन्येत नापदित्रपक्षिकेतिकृच्छुः॥पाण्मासिकेरुच्छ्रः॥आदिके आपदिधिरावं गौमूत्रयावकपानं अनापदिकोयपादमित्याहुः तदनरंपत्याब्दिकत्रिवर्षपर्यनंनतं अनापदीनूपवासः॥गुरुचिपाद्यर्थकदच्यार्थनवग्राहमोजनेत्रिरात्रमामहे कोहिश हादशाहादीचत्रिरात्रम्॥ईमासिकादोउपवासः॥त्रिमासादोननंपंचगव्यंच॥पत्याब्दिकेन्यपुराणेषुचषमाणायामाः।। रद्दौत्रय प्राणायामाः॥नवनिस्पृहस्यभोक्तुर्जपशालिनोवानदर्धम्॥क्षत्रियादिश्राडेषुहिघिचतुरीणानिकमातृकार्याणी ४३ निस्मृत्यर्थसारे॥अन्यत्रनुश्रावणधाहेपपाणायामाः॥धिमासादिवत्सरांतमुपवासः॥ सपिंडनाइचआद्यमासिकेपा दोनलच्छः॥पक्षिकेतदर्धम्॥दैमासिकेपंचगव्यपानंच॥प्रत्यब्दंनक्तंइदमापदि॥अनापदितुहिगुणमिति॥चांडालोदक सर्प विषपशुदंष्ट्रिविद्युत्मानपतनविषोइंधनानाशकेम॒नानांस्तेनपनिनाद्यमोज्यानीनांचनवाईषुचांदम॥प्रथममासिके चांदंपराकन॥होदशाहादीपराकएच॥हिमासत्रिपक्षादावनिरुच्छु:त्रिमासादोकायं।आदिकेपादरुच्छ्रः॥हिनीयव र्षादावुपवासः।।सम्यग्विषयेपिद्रव्यार्थभोजनेप्येवमेव।।अपांक्तेयानामेकादशाहश्राइभोजनेशिशुचांद्रमायनिजनित्रा ह्मचारिणांतुपथममासिकादिषुनवश्रा सूतकान्नस्यचभोजनेउक्तंकवाधिकत्रिरात्रोपवासंप्राणायामत्रयपूर्वकघृत- प्राशनंचरुत्वाबनशेषसमापनं॥अनापदितुकायमत्रिरात्रीपवासोद्दादशप्राणायामाः पंचगव्याशनंचाधिकम्॥कामना- भोजनेपुनरुपनयनमित्यन्ये॥अभ्यासेतूक्तरुच्छादिहिगुणं॥आमहेमसंकल्पिनश्राद्धेषुतनदर्धानि॥गुरुविषयेतूपवा सोनक्तंषत्रिंशप्राणायामाच॥अनिश्रोत्रियादिपुराणश्रादेषुअनुक्तप्रायश्चित्तेषुसर्वश्राडेषुचगायत्र्यादशलतापः पीलासुध्यति॥तनःसंध्योपासनहोमादियथोचिनंकुर्यात्॥हिश्राद्देप्राणायामयम्॥चौलनामकरणजानकर्मागत्रा देषचूडाहोमातेचसीमंतेसोमेनाधानांगबह्मोदने चामत्यापदिचमुक्तीसांनपनम्॥मत्यांपदिचांदं॥अन्यसंस्कारेषूपवा सः॥अनापदिघिराचं॥अन्यदत्ताकन्यान्यस्मैपुनर्दत्तायासापुन ः।।असंस्कनेपूर्वगर्भेप्रसूतेसनिहितीयग:सस्कारो मा.शे. यस्याःसापुनरेता॥ऋत्खादिषोडशाह्मसम्वादेवयागर्भिणीसारेनोधा॥भर्तृशासनोल्लंधिनीकामचारिणी॥आसांगर्मेषु कोपूर्ववत्सांतपनंचांद्वा॥सर्वस्त्राप्रयमगर्भेषुचैवम्॥अनि र्दशाहनवाडेकामतोंभुक्तवतोविपस्यानापदिसंवत्सरपर्य भोजनावपाक्संहिताध्ययनमिनिकेचित् । ॥अथपरिगृहाशुचिदुष्ट भोजनेप्रायश्चित्तानि॥ तत्रराजपुरोहितराज भृत्यवेश्यशृंदाणालीबाजाविकमाहिषिकस्थानिक भूणलानांस्लेनगायकलक्षकवाधुषिकदीक्षावस्थितानांकदर्यबहाभिशल पुबलीदांभिकवेद्यनंटनर्तकगणकानांभगतिस्त्रीसदृशचेष्टितनिराचारनिषिद्धाचाराणामाचार्याग्निगुरुधर्मशास्त्रगोबा ह्मणादिषिणांसंवत्सराप्यस्तोपपातकानांचर्मकारस्वर्णकारशी डिकव्याधपुनर्भूजातणनविषकारशरून कारलोह काराणांमत्तोन्मनकुहातगणुगणिकानांश्वचक्रमद्यस्त्रीमृगजीविनामश्वरथगजारोहणवत्तीनामुच्छिष्टमोजीरोग्रपं तितपिशुनानांरजकनिर्णेजकैवर्तकानांशूद्रयाजकाध्यापकचित्रकारशिल्पिबह्मविक्रयिणांरथाश्रम्यनाम्याश्रमों दिनामपण्यविकेतृसोमलतानाविकेतृशेलूपतंनुवायतुन्नवायकिरानानांयतिब्रह्मचारिणो त्यतयाजकादीनांनित्यरो- गियोनिसंकीर्णसंकरजातिकुंडगोलकनदन्नाशिनांघाटिकविपगोदेवतिनानांमरिदेवनसंबंधिनांगरदसूपकारवैणवो पजीविपाखंडिलिंगानांसूतादिप्रतिलोमजानांकारकननोग्नदंडपातिनांपुण्यसोमयागात्यविक्रयिणांअनृतवादिदेषिहे मकाराणांरक्षारोपणवृत्तीनांकूटकवलीतसनिनसंबंधिनानूर्यादिस्वनव्यतिरिक्तकरणैपनिप्रबोधकानांकितवमृग याजाविनिषादतकर्मरुनांमूल्येनहिजकार्यकतॄणांपाणिवधजीविलोकायतिकदेवलकस्त्रीजितकुष्टिकुनरिवश्यावदंनानां पित्रादिविवादमानस्यनद्यादिसंतरणजीवियामयाजकतत्पुरोहिनवणिजपभुमारक दुलोमसेवककांडष्ठानांपर्या हितप शिष्ठपुनर्वयेदिधिषुपतितज्जातानांचक्रितोलिक पक्षिरक्षक समुद्रनारकहीनांगानिरिक्तांगानामपुत्रकानग्निकमुमूर्षुणां पनिपुत्ररहिनस्त्रिया पंचयज्ञानरुबानित्यपरान्न भोजिविरूपपरपाकनिरतस्यपंचमहायज्ञकरणंविनामोजनरूपपरपा कनिवृत्तस्यापंचसंज्ञकज्ञानवर्जिनग्रहस्थस्याचायपितृमातृसतगुर्वग्नित्यागिनांसनकन्यारत्रीसत्यविक्रयिणांगृहस्थि- तोपपत्तिकज्ञातोपपनिकस्त्रीपरियहिणोधूनजीविविधिनिषेधातीनसूनकिकुलालानांचतुःषष्पिलान्नभक्षकरूपकुंडा- शिनःकांस्यसीसादिकारवाद्योपजीविभांडवस्त्रादिकर्तपश्चादिविकयिमहविकयिणांताम्मादीनांस्वर्णादिसदृशरूपक- तृणामित्यादिपापिनामेषांमार्गेतिष्ठतांभिक्षान्नमनिग्रहचांदायणम्॥एतेषांकननिस्कनीनांमुरव्यनस्तत्तहस्तूपजीविना- चान्न भोजनेदानेयाजनेप्रनिग्रहेचैवम्॥एनञ्चतत्तहस्तूपार्जिनधनत्यागपूर्वकमेव॥कुनरिवरुष्णदंतकुष्मिभृतीनांचपागु कानांविप्रान्नदशूद्रस्यशूद्रान्नदविप्रस्यास्वामिकशूद्रस्यापसूनायादुहिनुमान्न भोजनेशिएजुगुप्सितान्नस्यमहापापिनी क्षितस्यश्वादिस्पृश्स्योदल्यादिहरस्यगवाघातस्यपक्ष्यवलीटस्यासंरहतस्यबहुयाचितस्यसरोषसविस्मयदत्तस्यपाद स्पृष्टस्यावज्ञानस्यानर्चिनदत्तस्यानुष्टिकरस्यचान्नस्यमोजनेचामत्यात्रिरात्रं॥अमत्याभ्यासेकृच्छ्रामत्यानिकःमित्या पा-पो. झ्यासेनप्तच्छुः॥ब्रह्मचर्यादेः कायानिकच्छुतसलच्छुचांद्राण्य मत्यादिपुक्रमेणपुनःसंस्कारश्च॥यहात्रिषट्नवहादशरात्रा णिपयमा भूयोम्यासेचांद्रम्॥अत्यंनाभ्यासेचांद्रद्धिः।।आपदिएकहि त्रिचतुरुपवासाः॥ अत्यंतापदिविषट्नवहादशमा णायामाः॥आमान्नेषुस्नानम्॥एत दृतिविमान्नभोजनएकाक्तम्॥अनाचारेदुराचारेनक्तम्॥ब्राम्हणबुवेस्मानमष्टशन जपश्च॥एवंशारवारंडान्नस्यब्राह्मणादिसंघातायुपदेशत्यक्तादिरूपस्यानेकस्वामिकरूपस्यवागणान्नस्यकोभुक्तेत्यादि स्मयादिनादीयमानदुष्टान्नस्यनगरमधुकराद्यन्नस्यासन्मानंगुणिनांसन्मानंपापकर्मणांकुरुतेयस्तदन्नस्यच भोजनेप्राग्व देव आचारेंदुशेरवर भोजन प्रकरणेगणिकाद्यभोज्यान्न भक्षणेचैवमित्कक्तम्॥ ॥अथजातमृताशौचान्न भोजने प्रायश्चित्तम्॥ हिजाशोचेसवर्णानामुपवासस्त्रिरात्रंचा॥विपक्षत्रियवैश्यशूद्राशीचे पुअमत्याविप्रोमुलानक्तै कहित्रिरुपयांसान कुर्यात् ॥अभ्यासेत्वेकत्रिपंचसप्तोपवासाः।यहाभ्यासेद्वात्रिंशत्पष्टिशतंप्राणायामाः॥उपवासैःमाणा यामानांसमुच्चयइत्येके॥अन्येलापदिअज्ञानतएवासहरभोजनेएवैतद॥अभ्यासेखधिकमित्याहुः॥मत्याचे कायसांतपना महासांतपनचांद्राणि॥एकहित्रिचतुःकायानिवा॥ मत्याश्यासंकायातिरुच्छ्तप्तरुलच्छुचांद्राणि॥कामतोभूयोप्यासेए कद्वित्रिपण्मासेषुक्रमेणयावकवतम्॥अत्यंतापदिमत्याप्यासेविप्रायुक्तप्राणायामाएव॥अज्ञानावकोछर्दनेचानापद्य पिअष्टविंशतिशतपंचाशताष्टसहस्त्रंगायत्रीजपोचाबोध्यः॥हिजाशोचेशूदस्यक्तीस्नानम्॥शृद्धांशीचेशूदस्यस्मानपंच ४५ गव्यंच॥आशाचिविमस्पृष्टपानीयपानेपंचगव्यमज्ञानतः॥ज्ञाननश्वेदपवासः॥ब्रह्मचर्यादेतपाने पंचगव्यमुपवासश्न प्रत्यहंसहस्त्रजपवत्रिरात्रम्॥जाताशौचााहिताग्न्याशोचेचलघुसर्वयोज्यंइत्येके॥आशोचेमुक्तवंतनस्पृशदापुरीषो सर्गात्॥इदंचपायश्चिनर्णानामाशौचच्यपगमेकार्य तावदाशीचान्न भोजनोप्याशौचान।एतच्चाशोचिस्वामिकान्न मोजनएव॥आशीचिस्पृष्टाशोचिस्वामिकान्न भोजनेतुननदपायश्विनदयसमुच्चयइत्यन्यत्रविस्तरः॥आशोचिगृहेन्य दीयान्न भोजनेपिनक्तमुपवासोवाप्रायश्चित्तम्॥अयकापालिकान्नमोजनेतज्जलपानेचक्रमाकायतदर्धच॥अभ्यासे द्विगुणं॥मत्याभ्यासेचतुर्गुणम्॥तत्रीगमनेचैवम्॥अत्यंताभ्यासेब्दकच्छं।अन्नसत्रमनस्याग्निहोत्रिणश्नाशी चवत्तेपिनदीयामान्नेषुदोषोनतयोः पकान्नग्रहणेनुक्रमेणेकरात्रम् यावकबडादशचतुर्विशनिःप्राणायामावा॥पक्षे मासेवादेवपितृनभोजयतोन्नाशननांद्रं॥पतिनगृहवासान्नभाजनपतिगृहेषुज्ञानाप्यासे मासोपवासाः।।अज्ञानाच्या सेचांद्रमपूर्वगणितव्यतिरिकनिषिद्दाचरणःशीलानामन्नभोजनेतूपवासः॥वत्सराभ्यासेपराकः॥उक्तानिरिक्तनिषिां इमूलफलपत्रायशनेउपवासः। ॥इतिनिदिनान्नादनप्रायश्चित्तानि॥ ॥अथनटादिकर्मकरणे॥ ॥वशीकर णोचाटनादिरूपेभिचारशक्तोसत्यामपालनरूपेचिनाकारणंगृहान्निष्काशनेसंमोगादित्यागरूपेचमार्यात्यागेपिउपपा तक सामान्यप्रायश्चित्तानिशम्याद्यपेक्षयायोज्यानि॥अबोपणानकप्रायश्चित्तेषुयथोपदिष्टविमस्येव।क्षत्रियस्यपा ४६ प्रा-शे-दोनं।वैश्यस्यार्धे। भूद्रस्यपादम्॥तरस्त्रीणांनदधरजस्वलानांतत्रतत्रोक्तमेवकार्य। ॥इत्यापातकप्रायश्चित्तानि समाप्तानि॥ ॥अथमहापातकेषुतंत्रादौब्रह्महन्यापायश्विनम्॥ ॥तत्रब्राह्मणत्वप्रकारकज्ञानपूर्वकंमारणकामन याब्राम्हणवधेमरणादेवभुद्धिः॥नचात्मनोग्निमवेशनेनगुपतनेनवा॥अथवाब्रह्महत्यापापभुध्यर्थवाणलक्षीमूनोय मिनिजानतांधनुर्धनांयुद्धभूमौस्वेच्छयालक्ष्यभवनेन।अत्रनादृशोबहुमहाराीमृतकल्पोभवन् यदि पुनर्जीवेत्तदापिश ध्यति॥ मरणांनंपायश्वित्तक्षत्रियांदेरेवविपस्यतुतत्तदक्ष्यमाणंप्रायश्विनंदिगुणकार्यइतिमिताक्षरा॥अज्ञानतोनि च्छयावाहतेषुब्रह्मवधेहतविमशवशिरोध्वजहस्तस्तकपालालाभेगृहीतान्यदीयकपालोस्वकर्मरव्यापयन ब्रह्मचारि धर्मवान् वैवर्णिकाचार्यादिदर्शनेमार्गादपक्रमनविषवणस्नायीअध्ययनाध्यापनादिषद्कर्माणिवर्जयन संमंत्रकंस्मान संध्योपासनमात्रंकुर्वनात्रोवीरासनीजटीमुंडीवावन्यफलमात्राहारीनदभावत्वसंकल्पितविधूममुक्तवज्जनसप्ता गारेषेवयंमृत्पात्रेणचरनक्षमीदांताचारः कंवलक्षोमशयानोचीरवल्कलान्यतमवासावहियामादेवालयादिसमी पवासीविपगृहाण्यप्रविशनुदारादेवननहान्नमस्कुर्वन्नेककालाशीभिक्षायाअलाभेउपवसन हादशवर्षाणिक्षपयेत् ॥ ध्वजश्वशवनिर्हरणार्थखट्वांगस्येव॥एनर्देशनोषष्ट्युत्तरत्रिशनधनेवस्तन्मूल्यंचाहेमरोप्यान्यनरस्यषष्ट्युत्तरत्रिशननि- कानि॥अत्राशक्तीनावत्संरव्यान्यनिष्कानिपादनिष्कानिका॥अत्रांनेशनंदशवागाचोदक्षिणाविषयोजनादीनिकेचित्॥

पिन मान्सोदर गुरुथोत्रियाहिनाग्न्याचार्यादि विमवधेनुमरणपर्यन मेनदेवबनम्॥भिक्षाशनंचलोहिनशरावेणेनि॥ गोसहस्सादिक हादशामिन्यन्ये॥हादशाब्दबनमध्येचारच्याघ्रादिहन्यमानस्यब्राह्मणस्यनादृशगवांडादशकस्यवार क्षणेडिजानविज्ञाप्याश्वमेधावश्थस्मानेवासद्यएपशुद्धिः॥प्रकांतवतमध्येमरणपितावतेवपापक्षयः एवंचनमध्येगोवि पार्थमाणपरित्यागेतपर्यंतंव्यापारकलाजीवनेपिवासघरवशाध्यति॥यहाबतमध्येकुरादिदी नीवव्याधियनविभंगां वाओपधेसरक्ष्यतदेवशुद्धयेत् ॥एवंबनमध्ये चोरायपहनविपथनार्थले सहयुध्वानइनस्यविधायपापणेतन्निमित्तमरणे वाबहुशस्त्रक्षनस्यमृतकल्पस्यनेस्त्यक्तस्यधनानयनंविनापिनीवनेपियासद्यएवादिः॥नत्व ग्रेपुनर्बनकरणं॥इदंचाम स्यानियावानिर्गुणविमंहंनुज्ञेयम्॥पकांनबनावियस्यजानिमात्रविमस्यचकामनःसगुणेनवधेशनेहादशाब्दं कार्यम ॥अज्ञानतःषडब्दामिनहविष्याशिनः शारदांनंत्रिर्वेद संहिनाबाह्मणपारायणंवा॥पूर्वमेवाहिताग्ने रुन महतियज्ञस्यचिं श्वजिदभिजिन विदग्निटना मन्यतम याग करणंवा विध्यात्तरवासिनातुनिर्गुणेन सगुणेनवाजातिमात्रनिर्माणविमवधे विकर्मवर्जिनचातुर्वण्यान पथिभिक्षांकुर्वताछत्रोपानद्दर्जिनेनगोकुल गोष्टयामतपोवनतीर्थादिषुस्वकर्मरच्यापयनसमुद सेतुदर्शनस्मानरुत्वाविषेश्योभोजनवरुवपवित्रादिदेयंअत्रगोशदक्षिणा॥जानिमात्रविषस्यवदान्यासादिहीनेनंधनवं नावधेवेदवित्संपदानजीवन पर्याप्तभूम्यादिधनदानम्॥दादशवर्षोपभोग्यद्रव्यसहितगृहदानंवातावत्सर्वसदानंवा अ पा-शे शक्तौउनरोनरम्॥अत्रपतिगृहातुर्वैश्यानरेटिरनाहिनाग्निर्वैश्वानरचरु प्रायश्चित्तम् ॥अज्ञाननःसोमयागदीसितबाम गवधेचतुर्विशनिवार्षिकमुक्तवतगोसहस्त्रदयंवा॥आचार्यादिवर्धप्येवं ॥गोसहस्त्रसहिनंदादशाब्दमित्यन्ये॥ अनिगुण वतागुणहीनस्याज्ञानतोवधेपूर्वोतंवतंवर्षकत्वाते रत्नहेमगोधान्यनिलदधिकृतदानं॥मत्यादोदिगुणादि॥ज्ञानतोबाह्म- णज्ञानीयपंढवधेशूद्रवधवतम्॥अज्ञानतस्तधेगंगायमुनासंगमेविषवणस्नायीत्रिरात्रोपवासेनशुध्यति॥पनिनबी- म्हणवधेत्रिवर्षप्रत्यहं प्राणायामशतपूर्वकंगायत्रीजपपूर्वकंचवनेभिक्षाशनमंतेषोडशविमभोजनाअनुपनीतविषय धनिर्माणविमवधोषडब्दं॥अनुपनीनत्वेनतस्यनिर्गुणत्वात्॥अविज्ञातस्त्रास्तादिकस्यब्राह्मणगर्भस्यवधेलुद्दा दशाब्दम्॥विज्ञानतस्त्रीलादौतत्तत्प्रयुक्तम् अत्रेकमयत्नरुतानेकविषवधेयकमेवप्रायश्चित्तंतंत्रणानंत्रलंचसमान देशकालं कर्तृत्वेनागृह्यमाणविशेषत्वम् ॥ अनेक प्रयत्नरुनेतुनानावधेप्रायश्चिनातिस्मृतीयविश्वधपर्यंत ॥ चतुर्थेतु विप्रवधेपायश्चित्ताभावः॥केचिदामरणमुक्तप्रायश्चित्ताचरणमित्याहुः॥बहुभिरेकविपस्यवर्धयदीयमहारेणूमरणंसें प्लाक्षमस्त्रवणादारभ्यपश्चिमोदधे प्रतिस्त्रोतःसरस्वतींगच्छेत्॥अन्यषण्मासानकृशनचरेयुःनि स्यकोधाविषशरुनादिनिर्गुणोपरिमरणेत्रैवार्षिकंनत्वतम्॥निमित्तिनोगुणवत्वेवब्दंगृहक्षेत्रादिसंबंधेनिर्गणमर- णेसगुणस्यापित्रैवार्षिकमेव सगुणस्यतयामरणेतुबादशाब्दमेव।यदात्वाकोशताडनादिसंबंधमंतरेणनात्यादिव ४७ शात्परमुद्दिश्यविपस्यात्महननेतुहंतुरेवदोषोनोद्दिश्यस्य॥तथायवाकुष्टोपिमरणादर्वाधनदानादिनातोषितउच्चैःश्रावयनि नाक्रोशकस्याडपराधइनिसोप्यदोषःअयानुयाहकादीनांनत्रसाक्षादनुग्राहकाकर्तुदशादंचतुर्विशत्यब्दषडब्दादिय तमामुयातनत्पादोनंचरेत्॥पयोजकोग्र्धम्॥अनुगतासार्थपादनानिमिनकापाचरेत्॥अचनिरस्टनेत्यायन दोक्ताच्यवस्था निमित्त कर्तुरुक्तैव।अनुग्राहकप्रयोजकादीनामपियेनुग्राहकप्रयोजकादयस्तेषामपिप्रायश्विनंकल्प्यमा तयामोत्साहकादीनामपिदंडपायश्वित्कल्प्यंगोत्साहका सहायश्वनथामार्गानुदेशकः आश्रयःशस्त्रदाताचभक्तदाता- विकर्मणाम्। उपेक्षकःशक्तिमांश्चेद्दोषवक्तानुमोदकःगायएवनियमातुब्राह्मणसमु पेक्षने।अकार्यकारिणांत्वेषांपायभित्र प्रकल्पयदिनि कस्मिंश्चिद्रह्मवधैपयोजकस्यान्यस्मिन्साक्षात्कर्तृत्वेएकस्यगुरुलघुपायश्चित्तसन्निपानस्तत्रदादश वार्षिकादिगुर्वतःपातिनःप्रयोजकादिलघुपायश्चित्तस्यमसंगादिसिदिनपृथगनुष्ठानंअग्निदगरदशस्त्रपाणिधनापहा रिक्षेत्रहरदारहारकःशापोद्यतआथर्वणाद्यभिचारैईताराजगामिपैशुनकर्नाचेनेवर्नमानननयापाराआततायिनः एषामग्नि विषशस्वादिहरणमात्रेणनिवारणसंभवेयदिनहुधः क्रियतेतदानतद्धनिमित्नंपायश्चिनंभवत्येव॥अशक्यनिवारणेलुगो विमादीनामप्येषांहननादावुद्यनानांवधेदोषाभाचः॥क्षत्रियादीनांब्रह्मचारिवनस्थयनीनांचक्रमेणहिगुणंत्रिगुणंचतुर्गुणं चप्रायश्चित्तम्॥कैचित्तुक्षत्रिय वेश्यथूदाणांकामनःप्रस्तावहिषयमरणमेवनच्चसर्वस्वदानपूर्वकंमुंडितसगिस्यक माशेषाग्नावेव॥अकामनस्तामरणंमहाबताभ्यासरत्याहः॥ यत्तु यथोक्तंपायश्वित्तविपस्यैवसत्रियस्यनत्पादोनंदेश्यस्याम्॥ इस्यपादमिनिस्पृत्यं नरेउक्तं नित्यातिलोम्यानुष्ठिनमनुष्यवधुचौर्य पारदार्यपारुष्येनिचतुर्विधसाहसव्यतिरिक्तपापविषय म्॥बालहस्त्रीणामर्धम्॥ब्रह्मचारिणोपिपोडशवर्षात पूर्ववालवादर्धम्॥पोडशवर्षादूनस्यदिगुणम्॥अनुपनीत बालानामनूढस्त्रीणांच पादमेव॥विपातक्षत्रियायांउत्पन्नोमूर्धावसिक्तस्तम्यक्षत्रियन्यूनमध्यर्धेडादशाब्दम्॥एवमनु लोमेषुसर्वत्रन्यूनत्व मूह्यम्॥पनिलोमोत्पन्नानामनयेवदिशापायश्विनाधिक्यमप्यूयम्॥साग्निकस्याज्ज्ञानात् महापा पेतदग्नीनपुत्रादयअप्रायश्विनं पालयेयुः॥ज्ञानाञ्चेदग्नीनप्फपक्षिप्यमरणांनंप्रायश्चित्तम्॥आत्मघातेतुनर पुत्रांदयोमा तजातीयवंधमायविनंसमुचिन्नप्ताच्यंचांद्रंकुर्युः॥आत्मघानादिपापिनांशवस्पर्शालंकरणवहनदहनश्रुपानास्थि संचयदशाह क्रियादिकमज्ञानतःकत्वामनूक्तंततकच्छंडादशाहं॥ज्ञानतोहिगुणं॥नसहच्छ्रसहितं चांदवा॥ एषुस्पर्शाच पातभिन्नप्वेकेककरणेतु ज्ञानतःससाहसाध्यसांनपनततकच्छंवा॥अज्ञानतोमासंभिक्षाहास्त्रिषवणस्मानंच॥स्पर्शाश्रुपा तयोस्तपत्येकमेकोपवासः॥मस्याफ्यासेलच्छातिरुच्छुलांदादियोग्यनयायोज्यम्॥आहिनाग्नेश्नताहशस्यलोकिकाग्निना दाहो मंत्रकादाह कर्तुःप्राजापत्यमात्मघातादिप्रायश्चित्तं पुत्रादिः कृत्वास्थीनिविधिवद्दहेत्॥अथब्रह्महत्यादिबनादेशविष यउच्यते॥ ॥सहिविधः॥ नादृप्यतामतिपादनेनसादृश्यपनिपादनेनवाशतत्राद्यविषयेब्रह्महवतंपादोनम्॥हिनीय |विषयेवर्धम् ॥तत्राय॑यथा।सोमायागस्थक्षत्रियतस्थवेश्ययोरात्रेय्याअवधः॥रजोदर्शनात्प्रभृतिषोडशदिनांतंयं- ध्यानिरिक्तास्त्रीआवेयीभत्रिगोत्रोरसन्नानारीचगर्भिणीच केचिनुनादृशीवंध्याप्यात्रेयीत्याहुः॥आत्रेयाचिमसंबंधि न्येवविप्रतुल्या॥अवापिसगुणनिर्गुणादिव्यवस्थासर्वायोज्या॥ एवंयागस्थस्त्रीवधः॥आहिताग्निदिजाग्न्यभार्याव धः॥विप्रवधफलकानृतसाक्ष्यविमसंबंधिनिक्षेपहरणंच॥अत्रनववार्षिकब्रह्महब्रतम्॥कामादिकने देगुण्यादि।नात्र- पाणांनिकतम् ॥क्षत्रियाद्यात्रेयोवधेतुक्षत्रियादिवधानप्रायश्चित्तम्॥हिनीयंयथा॥गुरुणांमुरव्यानामाक्षेपेनृतपापानि शंसनंच॥वेदानामपामाण्याभिधानम्॥विपातिरिकमित्रवधः॥अधीनवेदस्यचौहादिशास्त्रावष्टं भेननाशनम्॥प्राणिमात्र वधफलकानृतसाक्ष्यं गुणवत्सरस्परंस्पायांगुणवखपरीक्षायांवानृतवचनम्॥राजकुलेब्राह्मणपीडाजनकपेशून्यंचे- त्यादि।एतेष्वन्येपुचपूर्वोक्तपुचब्रह्महत्यासदृशेषुषडब्दंब्रह्महबतम्॥एषुकंपालध्वजधारणादिकंनास्ति॥ब्राह्मणादि हननेरुतनियेतदर्धसमागन्यसम्यक्शस्त्रादिपहारेकनेकथंचितप्रतियातादिपनिबंधवशादतौनमृतस्तथापिमहर्चर्य- थावर्णब्रह्महत्यामायश्विनं भवत्येवानंचपादोन मितिमिताक्षरादो।मनसानिदिनब्रह्मवधस्यस्वतएवोपरनजिघांसस्य हादशरात्रसुदकमात्र भक्षनयोपवासाः॥चिकित्सादिनाउपकारेक्रियमाणेविप्रादिमरणेनुनकिमपिपापमु॥ ॥इति ब्रह्महत्याप्रायश्चित्तमकरणम्॥ ॥अथसरापानप्रायश्चित्तानि॥ ।। मदजनकोन्नविकारविशेषःसरा॥तस्या विमानपूर्वकामतःसहदपिपानमरणांनमेवनेषांमायश्चित्तम्॥नच्चाग्निवर्णसरांबुगोघृतगोक्षीरस्त्रीगधीमूत्राणांअन्यनमपा नेनपानंचलोहपात्रेणनासपात्रेणवाईवासाःकुर्यात्नसानैनाप्यमरणेतुयावत्याणवियोगंतदनंतरमनशनम्॥मरणांनिकेचा स्मिन्पर्षदुपदेशोनावश्यकः॥किंतुवपर्यालोचनेनापि॥अकामतोजलबुध्यावाएकवारंसरापानेगोकेशमेषादिलोमनिर्मि तवरंबारतस्यजटिलस्यदादशवार्षिकंब्रह्महबतम्॥अकामनोभ्यासेतुमरणमेव॥उदकबुध्यापीतायाः सरायास्तकाल मेवमनेतुपूर्वोक्तधर्मवतोवर्षवयंराचौसरुनिलकल्कतंडुलकणान्यनरमात्रभक्षणंनन्वन्नभक्षणप्रत्यहंपंचगव्यपानंच॥ थयोभय भूमिदानपूर्वकंपुनःसंस्कारः॥अनेनेहव्यवहार्यतेव। द्वादशाब्दासमर्थस्यपापसयोपानिमिताक्षराअज्ञानत-सुरा- यास्तालुमात्रसंयोगवार्षिकमिदं॥ज्ञाननोद्विगुणम्॥अकामतः सरासंस्पृष्टस्यशुष्कनद्रसस्यान्नस्यद्रव्यांतरस्यचदाभक्षणे तुपुनःसंस्कारएव॥विप्रस्यसरांगंधानाणेसांतपनरुच्छ्रम्॥अकामन कायं॥अत्रक्षत्रियवैश्ययोःपादपादहानिरिनिमांचः ॥ज्ञानतःकामपूर्वसरापानेतुमरणमेवसर्वेषां।गौडीमाथ्वीचगोणीसरा॥मुरव्यातुपैट्येव॥तत्रमुरव्यायांप्रायश्चित्तमुक्तम् गोडीमाव्यास्तमत्याझ्यासेअमत्यात्यंनाप्यासेचमाधवीये।मत्यामद्यममत्यावापुनःपीलाद्विजोत्तमातनोग्निवर्णनसी लामृतःशुोत्सकिल्बिषात्॥अकामनोगौडीमाध्व्योःसहपानेद्दिजानांकच्छातिहछंचांदंचतत्वापुनःसंस्कारोवृतप्राशनं नामनिपूर्वकंतयो सहलानेछर्दने चत्रवार्षिकंकणभक्षणम् ॥कामनोद्विस्त्रिरम्यासेदनेचषडब्दम्॥उभयत्रछर्दनाभा ४९ वेप्येवमेवमितिस्मृत्यर्थसारे॥अकामनोद्विस्विर भ्यासेतुअब्दकच्छंपुनःसंस्कारमाअमत्यामत्यावाधिकाम्यासेादशाब्द मिनिस्मृत्यर्थसारे॥तनपूर्वोक्तंमाधवीयंमरणांतिकंडादशाधिकाभ्यासनिरंतरं बहुकालाभ्यासेवायोज्यं ॥ ॥अथमय- पानप्रायश्चित्तम्॥ ॥पनसादिजन्यंमत्कारणंद्रवतुद्रव्यंमद्यमिनिमाधवः॥नकादशधापानसंदाक्षमाधुकररवा रंतालमेसमधूत्थं सैरमारिष्टंमैरेयनारीकेलजमिनिभेदात् ॥एनसानेक्षत्रियादेर्नदोषाविपस्यामत्यासासाननसल छेपूर्वकं पुनःसंस्कारः॥ज्ञाननाकामनश्चमकृतानेकृच्छ्रानिहच्छंसमुद्गायांनद्यांचांद्रवाहलापुनपनयनंपनमाशनंच मुख मात्रप्रवेशेतुषापद्मोदुंबरविल्वपलाशकुशोदकपानम् ॥ गौडीमाव्योतमुरवमात्रमवेशेडिगुणं॥कामनस्ति दमेवाद्विगुणं॥अभ्यासेतुनमकच्छादेशांदादेवारनिः॥अंन्यंनाभ्यासेमरणमेव॥अज्ञानतोत्यंताश्यासेद्वादशवार्षिकामां चस्तविषस्य कामतः सरुदपिनालादिमद्यपानेमरणांनमेवेत्याहुः॥अनन्योषधसाध्यव्याध्युपशमनार्थेसरापानेबज्ञान कृतेत्रैमासिकमदपादंचांद्रायणंवारुत्वापुनरुपनयनंमद्यपानेतुनथारुनेनतकच्छुसहिनःपुनःसंस्कारः॥ज्ञानचनेनुत तरुच्छुपराकचांद्राणिमयेनसरुच्छुडयं॥ पुनःसंस्कारउभयत्रसरादेपानविषये प्रायश्विनंतपित्रादिभिःकार्य अस्या नुपनीनेस्यसरापानेतुत्रैवार्षिकंपित्रादिभिःकार्य।अनूडायाएनदर्धम्॥कामकारपिनानरोमरणांनिककिंतुहिगुणम ते नषवार्षिकं उपनीनस्यषोडशवर्षपर्यनंषडब्दं केचिददादशवर्षपर्यनंपादमेव।नदूममित्याहु एवंरदातरवीणा- मा.शे. ५० मप्यर्थ। एवंरोगनाशार्थपानेपिवालादीनांयथायोग्यंकल्य्यम्॥ ॥अथसरापानसमानिपापानि॥ ॥वेदनिंदाच्य सनासत्याधीनवेदविस्मरणंकूटसाक्ष्यविषव्यतिरिक्तमित्रवधःमत्यात्यताभ्यासेनगर्हितपलांड्रादिभक्षणंरजस्वलामु रवचुंबनंवाङ्मनःकायकर्मणामनार्जवरूपंजेलं॥आत्मोत्कर्षार्थराजकुलादोचतुर्वेदोहमित्यायनृतभाषणंएनानिसरा- पानसमानानि॥अत्रब्रह्मवधसमानानामपिकेषांचिगणनंप्रायश्चिनविकल्पार्थएनेषुसरापानसमेषुअर्धपायनिचम्॥ इतिसरापानादिमायश्चित्तानि॥ ॥अथस्वर्णस्नेयप्रायश्चित्तम्॥ ॥विमस्वामिकाशीतिगुंजापरिमितसवर्णा पह रणंमहापातकम्। इतोन्यूनहरणनमहापानकम्॥अपहरणंचसमक्षपरोक्षवाबलाचौर्येणक्रयादिस्वतहेतुंविनाग्रहण मुच्यते॥ज्ञानतस्कतकर्तालोहमयंमुसलमादायप्रकीर्णकैशः स्वदोषवर्णापहारारव्यव्यापयन्॥अनेनमुसलेनमांगहरे- दिनिवदनराशेमुसलमर्पयेत् ॥तेनसहदेवाभिहतोमृतम्श्रुद्धः॥ यदिदृटप्रहारानोंपिजीवेत्तदापिशध्यनिनिब्राह्मणहन्या दित्यादिनिषेधकरागप्राप्तविमवधविषयः॥अहननेराज्ञःपापश्रवणात्॥माधवस्तएकस्यतस्यमरणेबहूनांतदीयमित्र- कलत्रादीनांअनाथनयामरणंसंभाव्ययदिराजादययाधनदंडादिपुरःसरंमुंचतितदापिशुद्धइनिआह॥यदिराजाहर्ट हंतुमसमर्थस्नदानाममयमायुधंतस्मैदद्यात्तेनात्मानंयातयेत्॥मरणातपूतोभवति॥यत्नपूर्वकंकामनोहरणेमुंडित केशोघृतातः स्वकर्मरव्यापयनगोमयाग्निनापादमभृत्यात्मानंदाहयेत्॥एतच्चापहनसवर्णादेकादशगुणवर्णनत्स्वामि ५० - नेदत्वैवकार्य।गुरुयात्रिययागस्थविप्रसुवर्णहरणेकारीषाग्निदाहुएव॥क्षत्रियादीनामपहर्तृत्वेसर्वथाकारीपदाहएव। स्मृत्यर्थसारेतुरुवर्णस्यीविमोब्रतमेवाचरेत्।नदंडेनात्मानंघातयतनचराजाविहन्यादित्यतं॥अकामतोरजकादिबु ध्यापहारेणसरापोक्तंडादशवार्षिकंकामनोरजकादिबुध्यापहारेप्येतदेव।।शूलपाणिस्तकामतोरजतादिबुध्याप हारेएवंद्वादशाब्दं अकाम तस्कबुड्यापहारेतुषड्डार्षिकमित्याह॥ हादशवार्षिकविषयेपहर्नुहाधनिकखेआत्मनु- लिनहेम दानं निर्गुणस्वामिकहरणेसगुणस्यनववार्षिकं॥ कश्चित्पादोनसवर्णहरणेप्यनंदेवाह॥यदाक्षुरक्षामकुटुं बमरणार्थसगुणोपिविमोनिर्गुणस्वामिकमपहरतिनदा पडव्दतीर्थयात्रासहितंपवार्षिकमिनिमाधवः कश्चिदर्थस वर्णहरणेप्येतदेवाह॥बाह्मणान्यस्लामिकसवर्णहरणंनमहापातकम् ॥किंतूपपानेकमितिमिताक्षरा।यदाखपहारा नंतरमेवानुतप्यत्यजनिमत्यर्पयतिवानदाचतुर्थकालमिताशिनस्चिवर्षमवस्या क्षत्रियादिसवर्णापहारेप्येतदेवेनिके चित॥क्षषियादिस्वामिकंहरणमुपपानकमित्यपरे॥रजननाम्नादिसंस्पृष्टसवर्णापहारेपिडादशाब्दमेव॥यस्तताम्नादि कस्यरसधायापादिनस्वर्णवस्यापहारःसउपपानकमेव । मनसापहारसंकल्प्यमहत्तस्यस्वनएवउपरतस्यद्वादशरात्रं वायुभक्षणंमनसिपापध्यानमात्रेणपणवव्याहानिजपपूर्व कंत्रिरात्रंमाणायामाः॥ वाचामिलापंपाजापत्यम्॥स्त्रीबाला दिवर्धादिव्यवस्थामाग्वत् ॥क्षत्रियादेः अपहर्तृत्वेक्रमणादिगुणंत्रिगुणंचतुर्गुणंज्ञानंनतमरणमेवेनिभूलपाणिः॥क्षत्रि पा.शे ५१ यादे पादपादहानिरेवाडैगुण्यादिकंतुमकरणानुविमवयविषयमिनिभवदेवः॥बालायमात्रसवर्णापहारेएकःप्राणायामः रिक्षापहारेतनत्रयम्॥राजसपनुल्येनच्चतुष्टयंअशोनरशतगायत्रीजपव। गौरसर्षपनुल्येअष्टसहस्त्रगायत्रीजपः॥ यवमितसवर्णनेयोदनयंतज्जपः॥कृष्णलस्वर्णस्तेयेसांतपन कच्छ्रम्॥माषस्वर्गापहारे मासत्रयंगोमूत्रयावकपानं गपंचगुंजात्मकोमाषस्नेसवर्णस्तषोडश॥माषाधिक सवर्णमानन्युन हेमापहारेव सरंयावकवतम्॥सवर्णपरिमाण तोन्यूनस्यापिबलादपहरणेमरणांतमेव॥सवर्णमानन्यूनरजनस्येसांतपनमूततरदशनिष्कपर्यतंचांद्रम्॥तत आशतनिष्कंचांदयातनआसहस्त्रानुहिगुणम् ॥सहस्सनिष्काधिकरजनस्तेयेस्वर्णस्नेयेसमत्वान्नवाब्दंब्रह्महनतम्॥ना नकस्थपित्तलादीनांसहस्सनिष्कमितस्तेयपराकम्॥निष्कसहस्त्ररजनमूल्यानांएषांरनेयेहादशाब्दम्॥एवंदशनिष्कमूल्यरत्न हरणंचांद्रम्॥आशनहूयं॥आसहस्रनत्रयं सहस्त्रनिष्काधिकमूल्यरत्नहरणब्रह्मवधसमत्वान्नवाब्दम्।सहस्त्राधिक मूल्यविपस्वामिकाश्वमनुष्यभूमिगोबजानांसवर्णभिन्न निक्षेपस्यचहरणमित्येतानिसवर्णरतेयसमानि॥ एतेषुषडदास हस्त्राधिक मूल्यविप्रस्थामिकवरुतमात्रहरणंसवर्णस्यसममित्यपरेयुगपदनकसवर्णमिनहेमापहारेप्येक मेवपायश्चित में॥नप्रायश्चित्तात्तिहरणक्रियायाएकखात्॥कालभेदेप्रयत्नभेदेचनदातिः॥ ॥इतिसुवर्णस्तेयप्रायश्चित्तानि॥ अथगुरुवल्पेप्रायश्चित्तम्॥ ॥ गुरुरवपिनानल्पस्नत्पत्नीगमनंचावरेन सेकपर्यनचेनमहापानकम्॥तनोकिनिरत्तौल ५१ नुपानकं॥तत्राज्ञानादकामतोपिजनन्यामुत्तमवर्णनत्मपत्न्यांचमत्तस्यसवर्णायांतत्सपल्यांतुज्ञानतःकामनश्वरत्तस्यमर णांनमेव॥तचोभयेछयापहत्तौगुर्वगनागमनंमयानमिनिस्वकर्मरच्यापयनामुंडितसर्वशरीरकेशनरवेनघृताक्नाग्निच कनेकाघशयनेतहर्णकृत यैवलोहमय्यास्त्रीपनिमयासहशयनेननामालिंग्यकार्य स्चेनप्रोत्साहनेतुक्षरेणवृषणीस्लिंगी स्वयंच्छित्वांजलिनागृहीत्वानेत्यांदिशिपृष्ठतोनिरीक्षणमकुर्वन् अकुटिलगनिरयतस्थितमविचारयन्माणां एवंगच्छन्योककुट्यादिनापतिबुध्यनेतत्रैवमरणांतनिष्ठत्तयामोत्साहितस्यतप्तलोहशयनमात्र॥जनन्यामुत्तमपणेनस पल्पाचाज्ञानोद कामनःप्रवृत्तावेदन्यतममेवेत्यन्ये कामरुतेसर्वत्रपागुक्तमरणानकारीघाग्निदाहोवा॥अकामनोप्यासेप्येवं। इदं मुरव्यपुत्रस्यैवाननु दत्तकादीनां दत्तकस्यन्यूनंकल्प्यमिनिमयूखे॥सवर्णायांमातृसपन्यामकामादज्ञानतनपत्तोड़ा दशाब्दंअस्यांकामत महत्तस्यरेतः मेकानमानिहत्ती दादशवार्षिकं॥जनन्यामुत्तमवर्णतत्सपत्यांचअकामन-प्रवृत्तस्यरे नः॥सेकान पूर्व नियनीहादशवार्षिकं॥ एषुधिषुभकामनोधै। विप्र पुत्रस्यक्षत्रियांपितृभार्यागच्छतोनववार्षिकम्॥वैश्या षड्वार्षिकम् ॥द्रायात्रैवार्षिकम् ॥अश्यासेनिसृष्वपिद्दादशाब्दम्॥अत्यंनाभ्यासमरणांतमेव॥गुरुपत्नीसाम्यात्मा तुःसपत्नीसवर्णाव्यभिचारिणीमज्ञाननोगच्छनोवेदजपसहिनचोंद्रायणत्रयम्॥ज्ञानतःसंवत्सरंब्रह्महबनम्॥एवंल घुपायश्विनानिव्यभिचार्यनुत्तमवर्णसवर्णविषयेषुज्यवस्थयायोज्यानि॥गर्मोसनोखेनान्येव द्विगुणानि॥मरणातिरि HI ॥

मा.शे. कविषयेगमनात्तीपायचिनाइनियंत्रहिगुणोनिस्तत्रगुण्यावृत्तिव॥सर्वत्ररेनःसेकात पानिवृत्तोमरणांतविषयेहादशा दंअन्यविषयेरेनःसंकाभावेननईम्॥गुरुपभुक्तास्वपिसाधारणस्त्रीषुगमनेगुरुतल्पदोषोन॥आसकन्यादूषणादिदोषो नाकिंतुपूर्वोक्रनत्यायश्विनंदिगुणमस्त्रीणामपिपुत्रादिष्वेषुमत्यामरत्तोमरणांनमेव॥अमत्याप्रहनोद्दादशाब्दिकं पुरुपो कवनकार्यम्॥अन्येषुस्त्रीणामपिकामत महत्तोसर्वत्रपुरुषोक्ताईकृत्यायोज्यमित्याहुः॥ ॥अथातिदेशिकपायश्वि तानि॥ ॥पितृष्वसामानृष्वसाश्वपितृव्याघानमातुलाचार्यमित्राशष्याणांभायीःसनाश्वसापत्नभगिनीआत्मसखीपि तृमातृसरी भगिन्याःसरी भगिनीकषादुहिताशरणागताराज्ञीपबाजिता पतिबताधात्रीचेतासगमनंगुरुतल्पंरूपम्॥ पितृव्यंचागोरुपनीत्रोरेवार्ययोरेनसिनव्यमार्यादयःस्वस्त्रादयश्वसमानवाएव॥आस्व कामतोडिविपर्यंतापयासेका मतःसाइमनेचनववार्षिकम्॥कामतोहितिवारंगमनेनववार्षिकानिः॥अकामनःसलगमनेषड्डार्षिकमकामनरूयधि काभ्यासेअकामन श्वेकरात्रादूर्धमत्यंताभ्यासेच मरणमेव ॥ कुमारीभागिनेयीस्चगोत्रापितृष्पसमातेष्वलोकन्यामातामहपि तामहयोआर्याश्रोत्रियविंगुपाध्यायभार्यागुणवदजस्वलानिक्षिप्तोपोत्रीदौहित्रीअंत्यजाम्लेंच्छीपुल्कसीचेत्येवमादिषुगमनंगु रुनल्पसमानम्॥अंत्यजाश्वात्र॥चांडालःश्वपचःक्षतासूनोवैदेहकस्तथा।मागधायोगवाश्चेतिसप्तैव॥नतुरजकश्वर्मका रवेत्यादिपतिपादिताः॥नेषुलघुमायश्चित्तस्याक्तत्वान्॥आफएकरावादू_अश्यासेषट् वार्षिकएकरात्राम्यासेवार्षिक ५२ उभयत्र कामनोहिगुणम्॥कामतोत्यंनाभ्यासे मरणमेव। आसज्ञाननःसाइमनेत्रवार्षिकम्॥अंत्यजादिषुनुज्ञाननासक हमनेवार्षिकंकच्छु।अज्ञानार्थम् ॥चांद्रायणयमित्यन्ये।गुरुतल्परूपेषुनसमपुचरेतःसेंकामाकनिहत्तींचांदायपाम् अकामतस्तत्रतप्तकम्।यदापुनरेनाएवात्यंतयभिचारिणीगच्छनितदाप्यकामनस्तप्तरुच्युपरांकोसा॥कामतकचां दम्॥अत्यासेआरत्यादि। ॥इतिगुरुतल्परूपनत्समप्रायश्चित्तानि।यानिमहापानकसमानितान्येवानुपानकानिने पुचपायग्निनानिब्रह्महत्यादिमहा पापपडकेपुचनुर्पूक्कान्येव अथगोडादिमनेमागमनंसापत्नमातृगमनंदुहितस्वसस्नु पागमनंचेनिपंचानिपानकानीनियावंयुक्तानिनवाययोर्यवस्थयाप्रायश्चित्तानिउक्तान्येव ॥दुहितृगमनादिषुत्रिषुसकुनगम नेनवादबादशाब्दादिहिव्याद्यभ्यासे:ग्निप्रवेशादिनामरणमिति। अत्रमाधवःमानरिस्वमताभगिन्योश्वकिया निरनौमरणां नम्नचमानरिसरुत्वेन्ययोरसकते॥संकल्पाध्यवसाययोश्वांद्रवयम्॥शेषपंचविधापराधविषयेप्राजापत्यहयामित्यष्टवि- धमैयुनमकार भेदेन व्यवस्थामुक्तवान् । ॥इनिमहापानकानुपातकानिपातकमायश्विनानि॥ ॥अथसंसर्गारव्यमहा पापेमायश्चित्तम्॥ ॥संसर्गवएकमांडपचननदीयान्न भोजनएकपात्रसहभोजनेष्टिसोमादिश्रोतयागयाजनाध्ययना ध्यापनविवाहैः संभाषणगात्रसंमर्दनन्मुख वायुसंसर्गेकयानारोहणकासनस्थित्येकरखवादिशयनेकपंक्तिमोजनेन॥तत्र विवाहोनामनस्पैकन्यादानंतस्माचकन्याग्रहणम्॥अत्रविवाहानेरेकैकैरप्यनुधिनैः सद्यःपानित्यमिनिशरवःएतैःप्रत्येकेर 44 प्रा.शे. पिसंवत्सराभ्यस्तैरेव पानित्यमितिमनुः। तत्र विवाहस्यसंवत्सराभ्यासस्तत्संबंधिनिमित्नकशोजनाद्यभ्यासरूपःसंभाषणा दिसमक्षिकसमुदित संवत्सरपर्यंत निरंतराभ्यस्तैरेवपातिन्यंमत्येतेषांनथाझ्यासेपिनपानित्यम्॥नथाचचतुर्विधमहापा नकितन्यनमेनोकहिविधसंसर्गस्यपातित्यहेनोनितःकरणहादशाब्दं अकामनोऽर्धमज्ञाननवं॥एवंचपनितेनसमय- स्यवर्षनिरंतरमज्ञाननःसंसर्गःसपानकीबनार्धकुर्यात्॥ज्ञानतस्कतदीयंसंपूर्णमेव॥मरणस्थानेस्थहादशादमेव॥पाज्य स्त मनाननःसंसर्गपादन्यूनंतत् ॥ज्ञाननःसंपूर्ण॥मरणस्थाने चतुर्विंशनिवार्षिकमित्याहुः॥संभाषणादित्रयरहिनेयानादि चतुष्टयेसंवत्सराप्यतेपिपंचमभागोनंपायुक्तम्।तत्सहिनेतुपूर्णडादशाब्दादि॥अथांतरिनादिगणनादिनापंचरात्रमज्ञान नःसंसर्गेउपवाससहित पादच्छुम् ॥दशाहेकायम् ॥ हादशाहसंसर्गेसांतपन॥पक्षेदशोपवासाः॥मासंचेत्पराकः मासत्र यंचेचांद्रम्॥षण्मासिके चांद्रहय। किंचिन्यूनेब्देषण्मासरुच्छाकामनःसंसर्गेनुपंचाहेरुच्छ्रमादशाहेनतलछं।पक्षेप- राकः॥मासेचांद्रम्मासत्रयेलच्छंचांद्रंच॥ पाण्मासिकेर्धाब्दरुच्छ्रम्॥किंचिन्यूनैब्देअब्दंचांद्रायणकामतोत्यंतापदिषण्मा सपंचमहायज्ञादिस्मार्नयाजनेंगाध्यापनेदुहितृभगिनीव्यतिरिक्तचयोनिसंबंधेषडब्दम्॥अकामनार्धम्॥एवमतिपानकिस सर्गिणांकामनोनववार्षिकम्॥अकामनार्धम्॥अनुपान किसंसर्गिणांषड्डार्षिकं॥अकामतोईम्॥नथोपपातम्यादिसंसर्गि णांमुख्यपानकितुल्यंत्रवार्षिकंत्रैमासिकादिकं॥अकामनोद्दीमित्यायूहनीयम्॥मयूरलेखितरपापिसंसर्गेननतंपादोनंका- ५३ यमित्क॥मर्वत्रसंसर्गेबालस्त्रीददातुराणामर्धम्॥अकामनःपादः॥अनुपनीनबालस्यकामनोपिपादएव॥अकामनोई पादः॥माधवलसंसर्गिदोषः कलोपातित्यापादकोनकिनु पापमात्रापादकः॥संसर्गदोपःपापेषिनिकलिवज्र्येषुगणनादित्याह ॥वस्तनक॥न्यसेद्देशकन युगे।नायांग्राममुत्सृजेत् ॥डापरेकुल मेकंतु कर्नारंतुकलोयुगइतिपराशरस्मरणातुकलयुगादोदो षजनकलेनोक्तदेशादिसंसर्गस्यैवकलिवर्येषुगणनयुक्तम्॥अयंचापर कलौविशेष यत्रूनेसंभाषणमात्रादेवपातित्यंत्रेता यांपर्शमात्रा अपरेनत्स्वामिकान्नमात्रयहणान्।तत्कलोरमेहेनसमुदिनेनेवसंभाषणादिकर्मणानले केनेनिदिक॥संसर्गिसं सर्गिणांपाद पादहानिः॥तथाचमुरव्यमहापापिनांसंसर्गवनोद्दादशाब्दं॥ नतुसंसर्गिणोमुरव्यात्तृतीयस्यनवादम्॥तृतीये नसंसर्गवतोमुरव्याचतुर्थस्यषडब्दं॥ पंचमस्यवेवार्षिकम् । मुरण्यसंसर्गिणोहितीयस्यैवपातित्यानश्रीनस्मार्नकर्महानिः॥ तृतीयादे प्रायश्चित्तमात्रननुवैदिककर्महानिरिनिमिनाक्षरायांचस्तपादहानिक्रमेणतृतीयेनंसंसर्गिबत्नार्धमाकार्य॥च्नु र्थस्यतुमुरच्या पंचमस्यनकिंचिदित्याहुः॥ ॥इनिसंसर्गिप्रायश्चित्तम्॥ ॥पतिनोत्पन्नानांतुयस्यपनितस्य यदुक्तंतत्त नीयांश पुंसांकन्यानांतुनव मोशः॥पतिनोत्पन्नाकन्यांनदीयधनरहिनाविवस्यांकनपूर्वोक्त पतितनवमांशपायश्चित्तामहोरा गोपोषितांस्वकीय शुलवाससाच्छादितांनाहमेनेपांनतेममेनिधिरुचैर्वदंतीदेवालयादौस्वगृहेवाविवाहयेत्॥अथपनिनामहा पानकिनोनुपानकिननसंसर्गिणवानथानास्तिकाप्रमादान्नास्तिक्यानाचिरौतस्पार्नकर्मत्यागीपनितपुत्रायत्यागीमहा पा-शे- पापेप अनुपातकेषुननकर्तृणांप्रयोजकाः॥गोमादयोमांसभक्षकादयन॥एनेचारुनपायश्चित्तानसंव्यवहार्याःमातुस्तु नाहश्यापिननथा।किंतुसेवापोषणकार्यपृयपितरपिमहापानकिनएवत्याग-॥मकारांनरेणपतितस्यनत्यागः॥किंचपि- तुर्दोपस्वयं ज्ञात्वापिप्रथमतःपरेयोनकथयेत् ॥नेकालेस्वयंनेनसंव्यवहरेत् ॥ यत्यादेस्त्रीसंगेषपुनर्गार्हस्थ्यकरणेपायनि ताभावएव॥आरुदंनच्छिकंधर्मयस्तपत्रवतेपुनः॥पायप्रिनपश्यामियनशुवत्सआमहतिवचनाद्।उपपानकत्वात् पायश्चित्तं भवत्येवेत्यन्ये सर्वथात्वव्यवहार्यताबहिस्तूमययास्मृतेराचाराचेतिव्याससूधात्॥नैष्ठिकानांवनस्थानांयतीनी चावकीर्णिनाम्॥शुद्धानामपिलोकेस्मिनमत्यापनि विद्यतेइतिवचनाच॥एवंरुलीबालशरणागतहंतार-तमाश्चकना यश्चित्ताअपिनसंव्यवहार्या अनोव्याभिचारिण्यावधेपायनिंत्ताल्पलेपिवचनामवहार्यवाभावइनिमिताक्षरा॥स्त्रीणांमाहा पापानिपापानुपापानिअभ्यस्तोपपानकानिचपातित्यनिमित्तानि विशेषनोहीनवर्णगमनस्वगर्भपातनंभहिंसनंचशिष्यगु रुजूगिनोपगमनानिनेत्येतानि।महापापेषुकतपायश्विनेष्वागतेषसपिंडास्तेनसहपुण्यजलेस्मात्तापांपूर्णकुंभपुण्यदेशे- कालेपुण्यदिनुरखानयेयुःततःसगोम्योयवसंदत्तागोमिभक्षिततणेशुद्ध-संव्यवहार्यत्रास्त्रीणामपिपतिनानामेवपरि यह इदंघटस्फोटोत्तरंजनप्रायश्चित्तस्यपरिग्रहविषयमित्यन्ये वाचस्पतिमिश्रास्तमत्यामहापातकिनोनिपातकिनव- मायम्बिनेकनेपिन व्यवहार्याः प्रायश्चित्तंनुनेषांपरलोक शुद्ध्यर्थमेवेत्याहुः॥ यस्तनरोनारीवोध्यत्यानपानित्येपिपायनिने च्छनिसर्वेसपिंडाः बांधवावराजादिसमक्षमायनत्पापंव्यक्तंकत्वामुहुरुपदिशेयुः॥प्रायश्चिनंकुचिरंलभस्पेनिसयदिएवम पिनांगीकरोनिनदारिक्तादिनिंद्यनियोसायान्हे यामानुबहिःसंभूयकुत्सिनजलादिसपूर्णपाचीनाचीनिनोदक्षिणामुरवागुरुसन्नि धौअस्माकंत्वंमृतइनिवासुमनुदकंकरोमीनिवावदंतीदर्भपुच्छिन्नायेषुन्युजंकुर्युः ततःसर्वनिरीक्ष्यमाणाअप उपस्पृश्ययाम पदिशेयुः॥सपिंडानामेकाहमा शोचं ॥ तताधिकारीकादाहवयंजीवंतमेवोद्दिश्यपिंडोदकदानादिमन कर्माणिसपिंड्याः माक्तनानिकुर्यात् ॥उदकपिंडादिनकियोनरंपात्रनिनयनमितिमिनाक्षरायांस्कृष्टम्॥ततःसर्वकर्मवहिप्कनेनतेन संभाषणा दिकवर्जयेत्॥प्रमादासंभाषणेसावित्रीजपन एकरात्रंनिष्ठेत् ॥ मत्यात्रिरात्रम्॥अब्दपर्यंताभ्यासेपानित्यम्।।स्त्रीणामपिना हशीनांगृहसंमीपेपर्णकुट्यादौवासंदत्त्वा जुगुप्सिनमन्नप्राणधीरण मात्रसमर्थजीर्णमलिनवस्त्रंच दद्यात् ॥घटस्फोटोत्तरंशिष्या गायुरुगापनिभानांचसर्ववत्यागः॥घटस्फोटप्रयोजन मन्यत्रद्रष्टव्यं ॥एकस्मिन्निमिनेगुरुलघुभूतानेकविरुद्दमायनि- नादिमाप्तौदेशकालवयआदिकमवेक्ष्यपरिषदाव्यवस्थाकल्प्या॥यथाजलवासोहिम देशशिशिरकालेचनोपदेष्टव्यः॥उ पवासादिकंबाल बडयो एवंशक्तिरवेक्ष्या॥अन्यथायुवापिनपतनिर्निरंतरोपवासाननुनिष्टनच्यापद्यतत्यादिकमा। अनुक्तपायश्चित्तेषुजपतपोहोमोपवासदानानिदेशकालशक्तिपापलाघवगुरुत्वादिकमपेक्ष्यकल्प्यानिनित्रजपोगायच्यादेः होमः निलानांव्याहनिमिर्गायत्र्याया॥तपःपयोभक्षताशाक हारताफलाशनंमंसनियावकनाहिरण्योदकपाशनंब्रह्मचर्यतीर्थोद मा शें. करमानंआईवस्वताःनशनमितिनपांसि॥दानंहिरण्य गोवरुनावतिलमिघृतानांसंवत्सरंषण्मासाश्वतारस्त्रयोहावेक श्चतु शिविरहानिहादशाहः पडहरूयहोहोरात्रइनिकालः॥ पापस्यगुरुलपुत्वेलर्थवादेनदंडेनवाज्ञानरुतत्वादिभिर्वाबोध्ये।एवंपा पिनांपायश्चित्ताकरणेनामिस्त्रलोहशृंखलरौरवमहारोरवसंघातकालसूत्रकप्रतापनासिपत्रवधतामिसमभृतिनरकेषुनानावि धेपुप्रथमंचासोनंतरं पुनरस्मिन्संसारश्नसूकरादिषुयोनिजन्मानि॥ततः कदाचिन्मानुषयोनोजानस्यापिकुरोगिवं॥रोमावारंभे एवदर्शिनाः॥एवंचनरकोपभोगक्षीणदोषाणामपिनभोगानुमितावशेषाणांपायश्चित्तंकार्य॥अकृतप्रायश्चित्तानांकुष्टादिरोगि णांदाहकस्ययनिचांद्रायणम्॥गंगास्नान विष्णु स्मरणनन्नामजपादिकंसर्वपापप्रायश्चित्तमिनिसर्वेष्टसिद्धिः॥ श्रीनागोजीभट्ट रुतंप्रायश्चिनेंदुशेरवरम्॥काशीनाथ उपाध्यायव्यशोधयदपूरयत्॥१॥ ॥इनिश्रीशिवमट्टसनसनीगर्मजनागोजीमा हवनःश्रीमदनंतोपाध्यायसूनु काशीनाथोपाध्यायकतशोधनोपरहणपूरणशालीमायश्विनेंदुशेरवरनाम ग्रंक समाप्तिमगमत ॥अथसर्वप्रायश्चितप्रयोगः॥ ॥नत्रषडब्दश्यब्दसा_ब्दादिव्यवस्था प्राजापत्यप्रत्याम्नायाश्वपरिभाषोक्ताएव॥ तत्रत्रिंशनरुच्छ्रमब्दम्॥पंचचत्वारिंशनुरुच् सार्धादम्।नवनिरु व्यब्दं।कच्छंमाजापत्यमिनिपर्यायो ॥रूच्छेगवादया बान्नक्रयरजतनिष्कतदर्थतत्पादादय मत्याम्नाया।नंत्रसामग्र्युपकैल्पनम् ॥फलतांबूलगंधपुष्पधूपदीपाःपंचगव्यानिमा इस्मगोमयदृर्वातिलाः समिःिहामार्थघृतंपर्षदक्षिणानिबंधानुवादकपूजार्थदक्षिणापूर्वोत्तरांगगोपदानविष्णुश्राददव्य ॥ ५५ मिति ॥ ॥अथप्रयोगः॥ ॥ व्यवरानेकवाविपर्यत्वेनोपवेश्यकतस्मानःशनश्चेदाईवासाः क विमानपदक्षिणीरुत्यसा शंगपणमेव विमै किने कार्यमिथ्यामावादीसत्यमेववनि पृष्टः गोषयोर्निष्कयीभृतंनिप्कनदर्धनत्पादान्यनमममाणंस्जनद्रव्य सभ्येभ्यः संपददेनममेनिसंकल्पपूर्वकं सत्याग्रेनिधाय अमुकनामस्यममजन्ममरुनिअद्ययावत ज्ञानाजानकामाकामसह दसहरकतकायिक याचिकमानसिक सांसर्गिक स्पृशस्पृष्टभुक्ता भुक्तपानापीनसकलपानकातिपातकोपपातकलयुपानक संकरीकरणमलिनीकरणापात्रीकरणजातिवंशकरणप्रकीर्णकपातकानांमध्येसंभावित पापानांनिरामार्थप्रायश्चित्तमुप दिशंतुभवंत इतिवदे तु॥ पुत्रादिःमनिनिधिश्वेन्ममपितुर्जन्ममा मुनीत्यादिवदेत् ॥ श्रोतरमा धानांगेनु मायश्विनेनिरासार्य मित्यने अग्निपरिचरणैःधिकारार्थच अग्निविच्छेदमायश्विनंचोपदिशंभवनइनिवदेन॥तत्तदेक पापेतु किने कायी मभेमयामुकवधाकतःअमुकभक्षणंवा मुकगम्यागमनंकतमित्यादिमारुतमेवपापमुच्चार्यनत्यायविनमुपदिशंतुभवन इनिषदेत जिममनिअद्ययावदित्यादिर्कनवदेताननःसर्वधर्मविरक्तारोगोप्तारःसकलाहिजाः ममदेहस्यसंसुदिकुर्व सुद्धिजसत्तमाः॥ मयारुमहाघोरंज्ञात्तमज्ञानकिल्विषम्॥प्रसादःक्रियनांमद्येशुभानुज्ञाप्रयच्छ्थ॥पूज्य छनपवित्रोह भवेयंदिजसत्तमः इतिप्रार्थयित्वा॥मामनुगृण्हंतु भवनतिनमेवातनःसभ्य शन्यादिविचार्य पायनिनेनिमित्रत्तेक चिंदन पुष्पादिभिः पुस्तकपूजामनुवादकपूजीचरुवाभिबंधपूजावेनकिंचियंनिधायानुवादकायभूनिरूपांदक्षिणा माशे पापानुसारेणदयात्॥नतःसायाःपुस्तकवाचन पूर्वक मनुवादकस्यायेकथयेयुः॥अनुवादकनकर्तारंवदेन ॥ तद्यथा ॥सभ्यरुपदिष्टोनुवादकः अमुकस्यतेजन्मपनिअद्ययावत ज्ञानाज्ञान कामाकामस कद सकततकायिकवाचिकमान सिक सांसर्गिक स्मृटास्कृष्ट मुक्तामुक्तपीतापीतसकलपातं कातिपातको पपातकलघुपातकसंकरीकरणमलिनीकरणा पात्रीकरणजातिवंशकरपकार्णकपात कानांमध्येसंभावित पापानांनिरासार्थपर्षदुपदिष्टंसार्धाब्दप्रायवित्तंअमुकप्रत्याम्नाय हारामाच्योदीच्यांगसहितत्वयाआचरिनव्यंनेननवभुद्धिर्भविष्यति खलतार्थो भविष्यसीतिविरुपदिशेत्॥ आधानांगेतुसाड़ी ब्दपायश्विनंअमिविच्छेदप्रत्यवायनिरासार्थविच्छेददिनादारफ्यमनिवर्षमेकेकरुच्छंचेत्यादिपूर्ववत् ॥कर्ताओमित्यगीकृत्य प्रणम्यपर्षदंविरजेत् ॥तनोरिकायांसायान्हे देशकालोसंकीयंअमुकशर्मणोममजन्मेमामृतिअद्ययावत् ज्ञानाज्ञानमध्येसं- भावितानांपापानांनिरासार्थपर्षदुपदिष्टंसाब्दिप्रायश्चित्तंपाच्यादीच्यांगसहितंअमुकपन्याम्नायेनाहमाचरिष्ये। आधाने तुआधानाग्निपरिचरणादिपुण्यकर्मण्यअधिकारसिद्ध्यर्थेचमार्धाब्दपायश्चित्तंअग्निविच्छेददिनादारण्यपतिवर्षमेकैक रुच्छ्यायश्चित्तंचतंत्रणमाच्योदीच्यांगसहितंअमुकत्याम्नायेनअंहमाचरिष्य इतिसंकल्पः ततःयानिकानिच पापानि ब्रह्महत्यासमानिच ॥केशानाश्रित्यनिष्ठंतितस्मात्कैशवपाम्यहम् इनिमंत्रणोरंकार्य॥क्षोरामावेसाब्दादिवतंदिरा णंपर्षदक्षिणापिहिगुणायत्रसभर्नु कस्त्रियाजीवपितृकादेश्वोरंनिषिद्धतत्रनहिगुणवतं क्षौरंचशिरवाकक्षोपस्थव जैनरवकेशरोमणा मुदक्संस्थंवपनामितिसर्वत्र ॥रोमवर्जनमप्यन्यत्रयगोवधादौविशेषवचनंतत्रप्रायश्चित्तेशिरवासहित मपिवषनम्॥ममादान शिरवाव पनेकुशमयशिरवांब्रह्मपंथियुनांदक्षिणकर्णेनिध्यादिनिकाटके।शिवांछिदंतियेमो- हादद्वेषादज्ञानतोपिवा॥ पुनःसंस्कारमहतित्रयोवर्णा हिजातयइतिसंग्रहेगृह्याग्निसारे॥यज्ञोपवीतसहितशिरखात्यागेपि पुनरुपनयनमेव॥कोधादिनाकेवलयज्ञोपवीतत्यागेतुप्रायविनंकरिष्ये इतिसंकल्प्यआचार्यश्वासवितारंगायच्याति लैराज्येनअएसहस्रशतंवाजुहुयातूइनिभासंगिकंक्षीराधंगजानंचलाधिके भवतिनहच्छुन्यूनेइनिमयूरवादीमाजाप त्यत्रयमित्यधिकेवामायश्चित्तभवतिनतुततोन्यूनइतिगृह्याग्निसागरमतं क्षौरांतेगंडूषानहलाययोक्तदंतकाष्ठेन॥आ सुर्वलंयशोवर्च-मजा-पभुवसूनिच॥बह्मपज्ञांचमेधांचवन्नोदहिवनसते॥इनिमंत्रणदंतमुहिकृत्वाकाष्ठांनरेणजिल्हा मुल्लियस्मात्याभस्मादिदशस्मानानिकुर्यात्नत्रप्रायश्चित्तांगंभस्मस्मानंकरिष्य।। इतिसंकल्प्यभरमग्रीलाईशानायन मेनिशिरसिलिंपेन नपुरुषायनमेनिमुखे॥अयोरायनमतिहदये।वामदेवायनमइतिगुह्ये सद्योजानायनमः पादयोः ॥प्रणयेनसर्वागेषु ईशानादिपादोपेतैमैत्रभिस्मस्मानंततःस्मात्वाचामेत् ॥अथगोमयरमानंकरिष्येइनिसंकल्प्य॥ गोमयमादायमणवेनदिक्षदक्षिणभागंतीर्येचोचरभागंपक्षिष्यशेषमानस्लोकइत्यभिमंत्र्यगंधद्वारामिनिमंत्रणअयम यंचरंतीनामिनिसर्वांगमालिप्याहिरण्यश्रृंगंवरुणंपपयेतीर्थमेदेहियाचितः॥यन्मयाभुकमसाधूनांपापेभ्यश्वपतिय गी हः॥यन्मेमनसावाचाकर्मणावादुष्कतंहतं तन्नइंद्रावरुणोहहस्पतिः सविताचपुनंतपुनः पुनःइतिहाभ्यामवतेहेलइतिहा म्यांमसम्माजेइतिसूक्तेनचतीर्थपार्थ्य॥ याःमवतोनिवउहतइतितीर्थमभिमृश्यस्मात्साहिराचामेत्॥हिरण्यगमित्यादि तीर्थमार्थनादिकंसदश विधस्मानांतेएवकार्यमितिमयूरवेनतोमृत्तिकारमानंसंकल्प्यअश्वक्रांतरयांविष्णुने वसंधरे॥शिरसाधारयिष्यामिरक्षस्वमापदेपदे॥इनिमृत्तिकामभिमंत्र्याउड्नासिवराहेण कृष्णेनशनबाहुना।मृत्ति केहरमेपापंयन्मयादुष्कतंकतम्॥इतिमृदमादाय॥नमोमित्रस्यवरुणस्येतिसूर्यायपदयगंधहारामिनिमंत्रणवा स्योनाथिवीतिवादविष्णुरितिवाशिरःप्रत्यंगानिविलिप्यस्माबाहिराचामैत् ॥अथवा विस्तरेणमृत्तिकारमानम्। ॥तद्यथा॥ ॥बलियापर्वतानामितिभूमिपार्थ्य॥मांवोरिषत्रवनितेतिरवनिता॥स्योनापृथिवीतिमृदमादायाआ यनेनेतिदूर्वामादाय॥गायच्याभ्युक्ष्यभूमौ मृदंनिधायमृत्तिकास्नानंकरिष्ये।इनिसंकल्प्य॥ मृदंकुशोदकेनमोक्ष्यदिक्षुक्षि पेत्॥तत्र मंत्राः॥धानारमिंद्रमितिपूर्वस्याम्यमायमधुमत्तमराजेइति दक्षिणे॥तत्वायामीतिपश्विमेवयंसोमइत्युत्तरे। तत्सूर्यरोदसीत्युपरि॥अधःपश्यस्वेत्यधः॥ततोंगेपुलेपःगासहस्त्रशीर्षेतिशिरसि अक्षीयांनेनासिकाइनिमुखे।यीवापाय स्तइतिग्रीवायां॥आंत्रेभ्यइतिहृदये।नाभानाभिन्नइतिनाभोलमिंदसजोषसमितिबाहोः॥सोमानंतर कक्ष्योः॥यःफु क्षिरितिकुक्ष्योगाबदीनांपितेतिपुचे॥मेहनानं करणादिनिजान्दोः। एतावानस्येतिपादयोः॥ यस्यविश्वानिहत इनिहन योः॥अंगादंगादिनिपुरुषसूक्तेनचसर्वांगे॥ अथशुद्धोदकरमानं॥ ॥आपोअस्मानित्यतासूभिमुखइदंविष्णुरिति मंत्रणप्रवाहाभिमुरवोमज्जेत्॥आपोहिष्ठेत्यचेत्यन्ये॥अथपंचगव्यैः कुशोदकेनचेतिषस्नानानितित्रादीगोमूत्रस्नानक रिष्ये।तत्सवितुरितिगोमूत्रस्मानी स्मात्वाचम्याएवमग्रेपिगंधहारामिनिगोमयेन।आप्यायस्वेनिक्षीरेण॥दधिक्राणइनि दधिस्मानम्॥घृतमिमिक्षइनितेजोसीतिवाघृतस्मानं॥देवस्यबासवितुःप्रस इंद्रियेणाभिषिंचामितिकुशोदकेनस्मान।यदे नानिदशापिस्मानानि अमंत्रकाण्येवकार्याणि॥इसमेगंगे समिच्यान: समुद्रज्यपाइतिचनसृभियाएनोन्वि,तवेतिनिस् भिवानरत्समंदातिसूक्तनापावमानाभिरापोहितिनकचेनमार्जनचकत्वाइसमेगंगेरत्युदकमालोड्य॥स्तंचेतितृचेनत्रिरा रत्तेनाघमर्षणंछत्वात्रि दशवारंवामज्जनानिरुत्वारमानांगतर्पणकुर्यात्।।अत्रमाचीनप्रयोगेषुमृत्तिकास्मानोत्तरंमार्जनाप मर्षणोक्तिहश्यतेनत्रमूलंमृग्यं॥दशविधस्मानमयोगेमकांतेस्मानत्रयांत घमर्षणम्॥ननःसप्तस्मानानीतिक्रमस्यनियुक्तिकहतार ॥सर्वदशविधस्मानानेएवाघमर्षणतर्पणादेर्मयूरदादाबुक्तत्वातच॥तर्पणंयथा|ब्रह्मादयोयेदेवाः॥तांदेवांस्तर्पयामि।भूर्दैवा स्तर्पयामि वर्देवां-सर्देवांभूर्भुवःसर्देवां निचीनी॥रुष्णहेपायनादयोयेऋषयः॥तानपीन भूर्ऋषीन भुवर्षषी स्वर्कषी न भूर्भुवःस्वपीपाचीनावीनि सोमा:पितृमान्यमोंगिरस्वानग्निष्वानादयोयपितरः नानपि भूःपित भुव:पित स्वःपिनुन भूवःस्वपिन ततोयक्ष्यतर्पणादिवासःपरिधानांनेनिलकंरताआचम्यदेशकालादिसंकीर्य विष्णुप्रीत्यर्यपायश्चित्तांगवि- ष्णुथारसंपत्तये श्रीविष्णूद्देशेनयधिकयुग्मबाह्मणभोजनपर्याप्सामनिष्कयीभूतंव्यंदातुमहमुत्सृजनचतुयोब्राह्मणेभ्यःपूज नपूर्वकंदयात् नपापापहामहाविष्णुःपीयनांननःप्रायश्विनंपूगिगोदानंकरिष्यइनिसंकल्प्यागवामंगेष्विनिगोदानंपत्य क्षंद्रव्यहारावाकुर्यात्॥देशकालोसंकीर्त्यमायश्चितपूर्वागहोमंकरिष्ये। तदंगनयास्थंडिलोल्लेरखनायग्निप्रतिष्ठापनादिकरिका विटनामानमग्निपतिष्ठापयामीत्यंतेध्यासापायश्चित्तपूर्वांगहोमेदेवनापरिग्रहार्थमन्वाधानंकरिष्ये।चक्षुषीभाज्येनेत्यंते ग्निवायुंसूर्यप्रजापनिनमनिदेवनंसप्तविंशतिसंरच्याज्याहुतिभिः पृथिवींविष्णुंरुद्रंब्रह्माणंअग्निसोमंसवितारंप्रजापति- पंजापतिमग्निस्विष्टरुपंचगव्येनशषस्विष्टकृतमग्निमिध्यसन्नहनेनरुद्रमित्यादियदा ज्येनेत्यतेपापापहमहाविष्णुव्याहनिप्ति रोत्तरशनसंरव्याज्याहुतिभिःशेषसमानं॥आज्यसंस्कारकालेपंचगव्यंकृत्वाआज्येनसहपर्यग्निकुर्यात्।ताम्रादिपात्रेपला शादिपत्रदेवानाम्रायागोमूत्रत्रिपलं अष्टमाषवागायत्र्यादायश्वेतगोशकतषोडशमाषंगंधहारामित्यादायपीतगोक्षीरंकापि लंवासप्सपलंहादशमाषंवा॥आप्यायस्चेत्यादायनीलायाः सप्तपलंदशमापंवादधिदधिक्राणेत्यादाय॥कृष्णायातमेकपलं अष्टमाषवातेजोसिशुक्रमसीनिवाघृतमिमिक्षेइतिवादाय॥ यथोक्तगोरमावेगोमात्रस्यमूत्रादिग्राह्यादेवस्यत्वेतिकुशोदक मेकपलंचतुषिवाप्रक्षिप्यप्रणवेनयज्ञियकाष्ठेनालोड्यप्रणवेनाभिमंत्रयेत्॥आज्यपंचगव्यासादनादिआज्यभागांतेभूः स्वाहा अग्नयइदं। भुवःस्वाहावायवइदं स्वःस्वाहासूर्यायेदं भूर्भुवःस्व हापजापनयइदं।इत्याज्यस्यमनिदेवतंसप्तर्विन ५८ शनिरित्येवमोनरशताहुनी वा॥विष्णुपक्षेभू-स्वाहाविष्णवइदं॥शुनःस्वाहाविष्णवइदं स्वःस्वाहाविष्णवइदं॥भूर्भुवःस्वाहानि ष्णवइदं।इनिअष्टोत्तरशताहुनाईत्वापंचगव्यहोमः॥नत्रसा}ःसप्तपत्रकुशे पंचगव्यंगृहीत्वा॥इरावतीधनुमती स्वाहापृथिव्याइ दं.१ इदंविष्णु-विष्णवइ०२मानस्लो रुद्राये०३ ब्रह्मजज्ञा ब्रह्मण-४ ब्रह्मस्थानेशन्नोदेवी निमंत्रणअन्यइतिकेचित्।अग्न येस्वाहाअम्नयइदं।सोमायस्वाहासोमायेदंातत्सवितुर्वरेण्यं सूर्यायेदंगपंजापनेन च्यातिभिर्वा० अं स्वाहापजापनयइ आ ग्नयेविष्टकनेस्वानाअग्नयेस्विष्टकनइदं॥इनिदशपंचगव्याहताईवाकेवलाज्यस्यायदस्यनिस्विष्टकृतंइत्ताप्रायश्चित्तहोम शेषंसमाप्य बनग्रहणंकरिष्येइनिहिजान पृष्ठाकुरुष्वेन्यनुज्ञान॥यत्तगस्थित इनिप्रणवेनगृहीलामणवेनैवसर्वपंचगव्यं पिबेतु अशकोगोमूत्रादिस्वल्पंगाा।सर्वेस्यपेय तात्॥एनच्चयामाइहिनद्यादेतीरेनक्षत्रदर्शनकार्यम्बतांनिशामुरवेया। खंबहिस्तारकदर्शनइनिस्मृतेः।मुमूर्षोरुतगृहादावेवअस्मिन्दिनेउपवासाअशक्कोहविष्याशनं॥अयंचपंचगव्यस्यदशाहुनिहो मोब्रह्मकरिव्यपंचगव्यपानेसर्वत्रोह्यः।गृहमागत्यमातरारभ्यसंकल्पिनमायश्चित्तंसंकल्पिनपत्याम्नायानुसारेणानुष्ठायानरांगा निकुर्यात्।गोनिश्चयरजनादिदानपक्षेपंचगव्यप्राशनानेइदंसा देपंचचत्वारिंशत्रुच्छ्रमन्याम्नायगोनिक्रयीभूतंपनिरुडूं निष्कतदर्धनदर्धान्यनमप्रमाणंरजनद्रव्यंनानानामगोत्रेभ्योब्राह्मणेभ्य दातुमहमुत्सृजे।इनिद्रव्यदानसंकल्पंकृतानदेवद्रव्यंविभ ज्यदत्वाचोनरांगानिकुर्यात्।।आचीर्णस्यामुकमायश्त्तिस्यसांगनार्थमुनरांगानिकरिष्ये।तत्रहोमंक स्थंडिलादिकरिष्येइनिसंक शे ५९ ल्प्यपूर्ववदाज्यहोममाव्याहनिभिः छत्वा पूर्ववदेव विष्णुप्राइंगोदानंचकुर्याद॥नाप्रपंचगव्यहोम अंशक्तेनगोहेमादिदशदानानिकार्याणि शनौहिरण्यदान।गृह्याग्निसागरेतस्मिन्नेवदिनेउत्तरांगहोमश्वतस्मिन्नेवाग्नौकार्यइत्येतावन्मात्रमुक्तंतत्रतंत्रमयोगः॥पृथक्प्रयोगोवेनिविचा रणीय।ममनुपथगग्निकरणादियुक्तंभातिकोस्तोपूर्वोत्नरांगहोमयोरिध्माधानादिस्थालीपाकतंत्रततारुतमित्युक्तंनपक्षेआधानांने माधानपरिसमूहनपरिस्तरणपर्युक्षणाज्यपंचगव्यसंस्कारस्कवसंमार्गार्चनांनहोमः॥होमातेस्विष्टकन्समप्रायश्चित्ताहुतयश्वलना नागपरिसरणविमोकादिः॥ इनिकाशीनाथोपाध्यायविरचितःसार्धाब्दादिसर्वप्रायविनप्रयोगः॥ ॥अथविप्रस्त्रिया मायश्विनम योगः॥ ॥स्त्रीणांहोमकताकृतः॥करणपविधवायाःक्षोरांतेपूर्ववदरुखाअमंत्रकाणिदशस्नानानि॥सधवायास्तसंकल्पांतेदी नधायनरुत्वानूष्णींदशरमानानि ॥वस्त्रपरिधानांतेविष्णुभाइगीदानेरुत्वापायश्चित्तांगहोमार्थमाचार्यवाहणे इनिविदृत्तापू ववविपद्वारासर्वपूर्वीगंकारयित्वास्वयंपंचगव्यंतूष्णींपाश्यमुरव्यप्रत्याम्नायद्रव्यंविसृज्योत्तरांगानिकारयेत्॥होमाभावपक्षेदशविधा स्नानाने विष्णुभाइगोदानेकत्वाविप्रेणपंचगव्यंकारयित्वातूष्णींपाश्यप्रायश्चित्तद्रव्यंसंकल्प्यदत्तोत्तरांगविष्णुप्राहदानदशरमानानि कुर्यात्॥अथशूद्रस्यसंकल्पांनमविरुपाग्वत्॥नतःोरांनेअमंत्रकदशस्मानानिवस्वतिलकधारणांनेविष्णुबाडेगोदानेहताविपद्वारा पंचगव्यंकारयित्वास्वयंनूष्णींपिबेत्॥शूदेणकपिलाया पंचगव्यानिनपेयानि॥नास्यविपहारापिहोम प्रायश्चित्तद्रव्यंसंकल्प्यदबाउत्तरां गविष्णुश्राहगोदानानिदशदानानिकुर्यात् इनिस्त्रीशूदमयोगः अथगोवधायेकेकपापेपायश्क्तिमयोगः॥ पर्षदंपदक्षिणीकृत्यमा ५९ - पांगंपणमेत्॥विपकिनेकार्यइत्यादिपृष्ठेगोपनिनयसंकल्प्यनिधायमया:मुकगोवध छनोयवापलांइग्रंजनादिभक्षणंलतंयहामुकरूवागम रुननस्रायश्चित्तमुपदिशतुभवंतः॥इनिययापापंउच्चार्यस्पष्टंवदेत्॥ततःसर्वेधर्मविवक्तारइत्यादिक निबंधपूजानुवादकपूजनेरुसत्याअनुवाद कमुरतेनमायनितंकययेयुःखयामुकगोवध सतस्तमायावतंत्रैमासिकवतंसप्तदशमाजापत्यपत्याम्नायबारावासप्तदशगोदाननन्यूल्यदानेनवापू निरागसहितत्वयाचरिनव्यनेननवभुद्धिविष्यनीत्यादि। यहा त्वयामत्याझ्यासेनपलांडुग्रंजनकुकुटमांसंवाशक्षिनंनत्यायश्चित्तंयनिचांद्रायणं । नःसंस्कारसहितंपाच्योदीच्यांगसहितंभाचरणीयंतेननवभुद्धिर्भविष्यतीत्यादि।एवमगम्यागमनादावूह्यातनःकर्नादेशकालोसंकीर्त्यपर्षड पदिष्टुंगोवधमायनितंत्रैमासिकंअमुकपत्याम्नायेनमाच्योदीच्यांगसहितमहमाचरिष्ये।ततोवपनंदनधावनदशविधस्मानपूर्वागविष्णुश्राहा गोदानाज्यहोमपंचगव्यपाशनांनेयथासंकल्पितंमुरव्यप्रायश्चित्तंकवोत्तरांगानिकुर्यात्॥इदंसामान्य।ततोविशेषोक्तं स्वामिमतेगोदानपार्पण चाहादि।एवमभक्ष्यभक्षणेपिपलांडुगूंजनकुक्कुटमांसादिपक्षणजनिनपानकनिरासार्थपर्षदुपदिष्टंपुनःसंस्कारसहितंयनिचांदायणंअमुकपत्या म्नायेनपाच्योदीच्यांगसहितमाचरिष्याइतिसंकल्प्यक्षोरादिपंचगव्यपाशनादिपूर्ववतरुवाचांदायणपत्याम्नायंपुनरुपनयनंचकलोदीच्या गानिकुर्यात्।।एवमगम्यागमनादौद्रष्टव्यम्॥रहस्यप्रायश्चिनेतुनपर्षदुपस्थानंसत्यानुवादकपूजनादिकम्॥किंतुतत्प्रायश्विनंस्वयमेवज्ञा साथवाव्याजांतरेणकिंचिस्पृष्ठारहस्योक्तंप्रायश्चित्तस्वयमेवरहसिसकल्प्यमहच्चेदक्षीरसहितमन्ययाक्षाररहितमाचरेदिति॥ इति- श्रीमदनंतोपाध्यायसनुकाशीनाथोपाध्यायविरचितेसर्वपायश्चिनरुतनत्यनिपादोक्तपायश्चिनादिपयोगसारसंग्रहःसमाप्तम्। समाप्तम्। हे पुस्तक मुंबईत विष्णुगमदेव गोडबोले याणी छापिलें. शके १७८९ वैशारवशुक्लपक्ष. ५५ इतिप्रायश्चिनेंदुशेरवर समाप्तः ॥

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

Prayashchittendushekharah

Author
Kashinathopadhay
Title
Prayashchittendushekharah
File name
Prayashchittendushekharah
Text
OCR done
Citation
1867
Published
2006/06/12
Publisher
The Asiatic Society Of Bengal, Kolkata
Language
Sanskrit
Pages
122
Library
The Asiatic Society, Kolkata
Classification
Hinduism Narrowly
DLI number
345328
Barcode
4990010225645.00
Scanning centre
C-DAK, Kolkata
Digital publisher
Digital Library Of India
Rights
In Public Domain
VMLT id
CeIMF6EGdmL
Download PDF

Prayashchittendushekharah