·No text on this page.

·अनुकरण करी भनेक दूतकाव्याने पोतानी पाउळ मूकता गया छे. Nar शिरोमणी कालिदासना मेघदूतना रसना, सौदर्यना अनेक भोगीओ प्रस्तावना. मनुष्यनो पभाव गतानुगतिक छे. जे कार्यथी माणसनी कीर्ति गवाय हे, ते कार्यनू अनुकरण करवा अन्य मेपर्सना माणसो आफय डे. जेम व्यवहारमा कोइ पण मनुकरणो माणम जे व्यवसायथी अर्थलाभ, कीर्तिटाभ प्राप्त करी शके छे ते ज व्यवमायमा सक्षमीनिवास छे एम समजी वीजा माणसो ते रस्ते दोराय छे. परंतु अनुकरण ते अनुकरण ज रहे छे. पूरी प्रतिभा विना मूळ स्थान प्राप्त यतु नथी. साहित्यमां पण आ प्रमाण ज बन्यु . जे फपिनी जे कृनिधी कीर्तिकथा फेटाइ, ते कृतिनुं अनुकरण भनेक फपिओए भिन्न भिन्न रीते कर छे. परंतु प्रत्यार सूचीमा एयो एक पण कवि नधी जन्म्यो के जे मूलकांनी समान के तेथी वधारे फीति साटी गयो होय. जेम जैन कपिओमा श्रीसिद्धसेन दिवाकरना कल्याणमंदिरधी अने श्रीमान- तुंगसूरिना भक्तामरस्तोत्रधी अनेक विद्वानो दिग्मूढ़ बनी तेम अनु- करण फरी कइक फपिओए ते स्तोत्रनु आदि या अंतनुं पाद लेइ पादपूनिओ रूपे अनेक स्तोत्रो रच्यां छे. तो पण ते स्तोत्रोनी प्रसन्नता, गंमीरता, कर्णप्रियता के सरलता न ज आदी शायां. आज प्रमाणे सिंदूरप्रकरना अनुकरण रूपे अनेक कविओए नेवां प्रकरोने जन्म भाप्यो पण ते सरळता, ते भाव, ते प्रसाद न ज लावी शाया. आज प्रमाणे जनतर कविओमा जयदेवना गीतगोविंदनी मोहनीमा घणा कविओए विविध गीतो बनाव्यां, फपि अमरुना शतक पारळ तणाइ भनेक कपिओए अनेक शतको बनाव्या. परंतु मूळकर्ता- ओना स्थाननी योग्यता तेओ न बतावी शस्या. आज प्रमाणे कविकुल बनी ·२ जैनमेघदूतनी कालिदासना मेघदूतना जेवां संदेशकाव्यो संस्कृतसाहित्यसृष्टिमां अनेक कविओनी कृतिलये भिन्न भिन्न नामे आविर्भूत थयां छे. आधु- निक भापाओने बाद करी केवळ संस्कृत भाषामां ज आवां काव्योनी संख्या गणवा जइए तो पचीसथी पण वधारे मळी आवे छे. परंतु ते सर्वे दूतकाव्योमा मेघद्तना जेवी छटा आवी शकी नथी. अने तेथी ते सर्वे काव्यो मेघदूतना जेवी कीर्ति, स्थान के दीर्घायु मेळवी शक्यां नथी. मेघदूतना भक्तोना जेटली संख्या कोइ पण दूनकाव्यनी मळती नथी. आ मेघदूतना अनुकरणमां सौथी प्रयम अनुकरण करनार जैनो छे. आम अनुकरणरूपे संस्कृत साहित्यमां जैन कविओद्वारा केटलाए संदेशकाव्यो जन्म पाम्यां छे. तेनुं उपलक दृष्टिए पण अव- लोकन कर, आवश्यक छे. (१) पार्धाभ्युदय-जिनसेनाचार्यकृत (२) पवनदूत-वादि- चंद्रकृत (३) जैनमेघदूत-मेरुतुंगाचार्यकृत संदेशकाव्यकारत. (४) चंद्रदत-जंयूकविकृत (५) नेमिदूत- सांगणसुतरिक्रमकत (६) मनोदूत-नामनि- ना (७)मेघदूत-मंत्री विक्रमकृत (८) शीलदूत चारित्रसुंदर- गणिकृत (९) चैतोदूत-नामविनानु (१०) मेघद्तसमस्यालेख- मेघविजयोपाध्यायकृत (११) इंदुद्त-विनयविजयगणित. आधी पण अधिक होयानो संभव छे. परंतु जाणवामा व्या नथी. मामांना घणांखर्रा काव्यो प्रकट थयां तेमांना जे मने मळी आव्यांछे तेमनो थोडो थोडो परिचय आपको उचित धार्यो के. भा वा अनुकरणोमा प्रथम पाम्युदय छे. आ ३६४ मन्दा- फ्रान्ता वृत्तोर्नु एक पंडकाय्य छे. जिनसेनाचार्य, पञ्चांम्युदय. कालिदासना मेघदूतना जेटला श्लोको छे ते सर्व एक अपया में चरणो एइने पोताना पार्याभ्युदयना दरेक श्लोकमा प्रथित कया . भाग सूधी कालि. दासना मेपनी समस्यापूर्ति दरेक मारिए तेनुं मंतिम चरण लइने रीके जन कविओ.

·पी, पापामा तोमर्ग मेपदतने म्यान गरी पाना पावनी गोटाक याचसो मामा फरे पारवटा पापो नी मग्ला मा मान दी है. व. रिलामा ना अपना अनुरादनी प्रायनामा वे.---"पाम्पुिदय रचना या सिए भने मापा जनगमोना पाल गुणगी." ..."कालिदामना मेपत फरता पण पोता काप्य पदक पधारे गुणवा . दुमिप्याभिमान जिनसेनने मजणार. एकाम्पनी पानी पर्यत भने रस पिनानी .........." सारे मो. के. पी. पाटक. "पुमारिलमा अने भईरी" नामना पोताना नियमो जिनसेनमामीना पिरपमा सग्ये एक-"जिनसेन अमोपवर्ष (पदेला)ना राज्यकालमा पया हता एग पोरे गोताना पार्याम्पुदयमा एरो. पार्थाभ्युदय मेहत साहित्यमा एक कानुफाजनक र रचना है. या ते ममयना मादित्यपादनु उपारफ. अने दर्पणमा अनुपम काय हे. जो के सांगाधारणनी मम्मतिथी भारतीय कविओर फालिदासने पदेख स्थान भारे, सो पण जिनसेन मेघदूतना पानी अपेक्षा अधिकतर योग्य मानी रोवाने अधिकारी रे" प्रथम अभिप्राय जातीय अमि. माननी पटपो छ त्यार पीजो अभिप्राय प्याजपी तुलनानुं परिणाम है. तेनी योग्यता फेरी छेते नाना उदाहरणरूपे आपेला फोको उपरथी पाटके यापी लेगी जोदए- विप्रं सन्मे यदुपपमनानन्तरं विप्रयुक्ता स्वतः सानी मुरतरमिका सा सदा जीवति स्म । मन्ये रक्षस्यमुनिरगनादातुमापगताना- "माशायन्धः कुमुपसह प्रायशो दानानाम्" ॥ ३५॥ - x तीबायस् तपनि मदने पुष्पवाणर्मद तत्पेऽनगं दहति घ मुहः पुष्पमेदैः प्रकुरो ।

·जैनमैतनी सीमा मसाजीना मास्मिन गो गार्म नौल"? गर्ग.. x x x x 'रान पति गग्गनागमन्दिमी-" र मत्रिमुगनगुरोरईन: ममः । "शामिदम्पदावटि मनिनमः परीपाः" पापापाये प्रयममुदित कारण भक्तिरेय ।। ६५॥ x x x इति विरचितमेरा मायमारेय्य मेष बहुगुणमपदोपं काटिदामस्य कायम् । मलिनितपरकायं विटतादा शशा मुग्नमातु देवस्मादाऽमोपवपः। जिनसेने आ काव्यमा पार्श्वनाथना चरितने गुंणु छै. जिनसेने प्रथम जैनहरिवंशपुराण शाके ७०५ मा टम्युं भने आठमा सैकान उत्तरार्धमा पार्थाम्युदय टल्युं एम मानवामा आवे छे. आ काव्यना कर्ता श्रीवादिचंद्र छे. आमना विष बधारे जाण- वामां आन्यु नधी. आ काव्य १०१ श्लोर- पवनदूत पर्यंत छे अने निर्णयसागरनी मंयमाटामां प्रगट थयु छे. ( काव्यमाला गु. १३). जैन ग्रंथावलीना अवलोकनथी जणाय छे के, श्वेतावरसंप्रदायमा ए नामना कोइ साधु थया नथी पण तेमा दिगंबरमंप्रदायमा ज्ञानसूर्योदय नामक नाटकना कर्ता तरीकेनी नोंध छे. (पृ० ३३६). कदाचित मा काव्यनी रचना ते सूरिनी होय. आ काव्यमा जो के स्पष्ट कालिदासना मेघदतनी छाया छे, परंतु आ काय्य मेघदूतनी सम- स्यापूर्ति नहीं होता खतंत्र कृति छे. अने तेनी रचना आते प्रासादिक छे. जिज्ञासुए निर्णयसागर काव्यमालागुच्छक १३ मो वांचवो जोइए.

·प्रतावना. का माननवासी गांगणना पुत्र विषम पदिए एयु सापना तीववि पधारे जाणमा भाग्य मिन गयी. पशुपटर पो निधय पणे की काय ये, प.पि प्रामदाम, मापा गुर्जर भाषामा नम रागामो रची गंगे कवियोगामार म्यान माम फयु ,ते. मगा का पति भार पार से. बरे काविमोना पा-योगी प्राति उपरथी पायन 2 गाणी पासाय. मा फपिनी ना एक नेमि- বিবি অব দূৰ থ ম র স না. परित पदतमा रेप पायनु भनिम चरण सद, अन्य प्रग धागो सोनेरी थापाम्पनीरपना परी.भा पापना मंधा म. फिलामाद पोताना पदतना अनुवादनी प्रगापनामा टो' के.-"आनी भाषा, विचार अने पयरचना वगेरे सामने फाय्यना गुगोमा पाश्रीमयुदय परत ए पाक घटिपातुं ." मा फपिए कायमा समानगिर विष्टफुड फयु ना. शरआतना लोपथी वि. योगी गनीमती पोतानुं दर्द मपसारा नेमिनायने फहावे छपरख पीन पटर मापात , तेना वर्णनमा फपि उता नथी परंतु फपिए पाप्मा पिरती जनोनी यथार्थ दु.पित अयस्थान जे वर्णन परेलु छे ने या पाणी याचपने तुरत समजाशे के कवि सानुभगी . भा १२५ रोमान दूसकाष्य नायक प्रत्ये पिरहिणी नायिकाना टपार्ट- भोधी मेरेलु के. पाटफ श्लोक को राजीमतिनी दुःखित अवस्थामा समय यनी ने दुःप पोते अनुभवतो जणाय है. भी ज फपिनी निपुणता पे पाचफ पोनानी स्थिति भूली फाप्यनी सितिगो परि- पल थाय. करिनी साहित्यपदपूर्ण कृतिना फेटलाफ श्लोको उदाहरण- सपे आरपा उचित ममजीए छीए, माणिग्राणमयणहदयो यन्धुपगे समर्म हिन्या भोगान् महपरिजनेरुममेनामा च । १-मोनोगामारना ऐतिहानिक भरमा रा. मोहनलाल द. mनो "श्रावर विरामदास"मामनो रेख. १-गुभो पुस्तर.. द ॥

·No text on this page.

·प्रस्तावना. ७ श्रीमन्नमेश्वरितविशदं साङ्गणस्याङ्गजन्मा चक्रे काव्यं बुधजनमनःप्रीतये विक्रमाख्यः ॥ १२६ ।। नेमिदूतं समाप्तम् ॥ उपरना काव्यकारनी पेठे आ फायना फार पण मेघदूतनुं अंतिम चरण लेइ, बाकीनां प्रग चरणो पोते र- सीलदूत चेला छे. आ संदेशकाय्यनी वस्तुफयाथी जैन समाजमां भाग्ये ज कोइ अपरिचित हशे. मनुष्यो जे वृत्तिना दास बनीने पोतार्नु जीवन निरर्थक गुमावी वेसे छे, अनंत भूतकाळ्थी लइ अनंत भविष्यकाळना जगतने दृष्टिसमक्ष करी अवलोकन करवामां आवे तो जणाशे के ९ पशुवृत्तिनो पराजय करनारा मनुष्यो बहु अल संख्यामा मळी आवशे. ते वृत्ति-विपय- वृत्ति-उपर जप मेंळयनार प्रख्यात स्थूलभदन विशद चरित्र आले- सवामां आव्युं छ. स्थूटमद जगतना व्यवहारधी विमुख थइ, शिशुवयथी कोशानी साथै विषयविलासमा केटटुंय जीवन व्यतीत थया याद, अचानक राज्यप्रपंचोमा पोताना पितानुं मृत्यु धयु एम सांभळे छ, जे कुटुंब अने जनतामा अळग्वामणो धई पडेल भने जेना उस जीवन माटे कोइने आशा न हती; ते स्थूलभद्रना हृदयमा एकाएक जगतनी प्रापंचिक जं. जाळोनां प्रतिबिंबो पडे छ, अने तेधी जीवननी दिशाने बदली नाव. धान आंदोलन उत्पन्न धाय छे. जे वीर जेटला वेगधी विपपरसमा रष्यो पय्यो रहेतो हतो, ते वीर तेटला ज घेगधी तेने तिलांजली पापी भात्माना कल्याणार्थे भद्रबाहुस्सागी पासे जाय छे. त्या पोताना जीवननुं व्हेण बदली नाषी, पूर्वपरिचित कोशाने विशुद्ध मार्गे चडा. वया माटे पुनः त्यो पधारे छे. कोशा स्थूलभद्रने भावो शुष्कमार्ग ग्रहण फरवामाटे टपको आपे छ, भने आवा कटोर प्रतनो साग फरी पुनः पूर्व दशामा आवया माटे पिनति फरे है. जयापनों स्थूल. भद जणाचे छ- भोली आपणा आमाना अविकासनी र आपणी दशा हती. जो शाश्वत मुरूनी बग्निा होय सो आया. अल्पसमदी ·troMirmir TITLE नि-rrr HAPP गो: Primarilr riter T: HTOTTATA HTTriniti मांग ATMError Nathmmmmminimun x Item at aanttram प्रभाग करना मना माता पागाला॥ x x x रम्या हम्मे नय नगरी दुर्गा का वाद: कनकाय तर मर गया । चित्तम दिमित वचो मन्यमे चन्ममा किपिधान रघुगनिभूप पयोत्तरेण ॥ ११ ॥ x x मानान्तं प्रिपतमगता दुर्दगा दुःपदो प्रायोज्योन्य रलिकरमितः मांगतं महमाय । मोगानेकोत्सयमुम्वमुपानिष्टया मन्दिरे से निवेश्यारः परिणतसरघन्दिकामु धपाम ॥ ११८ ।। गत्या शीत्रं म्यपुरमनुजं प्राप्य रायं गिलोयाः योति गुद्धां पितनु मुहदा पूरयाश च पित्रोः । राजीमया सह नववनस्येव वर्षामु भयो मा भूदेवं क्षणमपि च ते विद्युता विप्रपोगः ॥ १२३ ।। x x x x तदुःखार्थ प्रवर कवितुः कालिदासस्य काव्या. दन्त्यं पादं सुपदरचितान्मेघदूताहीत्वा ।

·प्रस्तावना. . श्रीमन्नमेश्वरितविशदं साङ्गणस्याङ्गजन्मा चरे कायं बुधजनमनःप्रीतये विक्रमाख्यः ॥ १२६ ।। नेमिदूतं समाप्तम् ॥ उपरना काव्यकारनी पेठे या काव्यना कर्ताए पण मेघदूतर्नु अंतिम चरण लेइ, याकीनां ऋण चरणो पोते र- शोलदून घेला छे. आ संदेशकाव्यनी वस्तुकयाथी जैन समाजमां भाग्ये ज कोइ अपरिचित हशे. मनुष्यो जे दृत्तिना दास बर्नीने पोतानुं जीवन निरर्पक गुमावी वैसे छे, अनंत भूतकाळथी लइ अनंत भविष्यकाळना जगतने दृष्टिसमक्ष करी अवलोकन करवामां आवे तो जणाशे के ए पशुवृत्तिनो पराजय फरनारा मनुष्यो बह अस संख्यामा मळी आवशे. ते वृत्ति-विषय- वृत्ति-उपर जप मेळवनार प्रख्यात स्यूटमदन विशद चरित्र आले. खवामां आव्यु छे. स्थूलभद्र जगतना व्यवहारथी विमुख थइ, शिशुवयथी कोशानी साथै विषयविटासमां केटटुंय जीवन व्यतीत धया वाद, अचानक राज्यप्रपंचोमा पोताना पितानुं मृत्यु थयु एम साभळे छे, जे कुटुंब अने जनतामा अळखामणो थई पडेल भने जेना उच्च जीवन माटे कोइने आशा न हती; ते स्थूटभद्रना हृदयमा एकाएक जगतनी प्रापंचिक जं. जाळोनां प्रतिबिंबो पडे छे, अने तेथी जीवननी दिशाने बदली नाख- वार्नु आंदोलन उत्पन्न थाय छे. जे वीर जेटला वेगथी विषयरसमा रच्यो पय्यो रहेतो हतो, ते वीर तेटला ज वेगधी तेने तिलांजली आपी भात्माना कल्याणार्थे भद्रबाहुस्वामी पासे जाय छे. त्या पोताना जीवन व्हेण बदली नासी, पूर्वपरिचित कोशाने पिशुद्ध मार्गे चडा. ववा माटे पुनः सां पधारे छे. कोशा स्थूलभद्रने भावो शुष्कमार्ग प्रहण करवामाटे ठपको आपे छ, भने भावा कटोर व्रतनो त्याग करी पुनः पूर्व दशामा आवया माटे विनति करे छे. जवायमा स्थूल. भद्र जणावे -भोली आपणा आत्माना अविकासनी र आपणी दशा हती. जो शाश्वत मुखनी वांछना होय तो भावां अल्पसमपी

·No text on this page.

·प्रस्तावना. ७ श्रीमनमेवारतविशदं साङ्गणत्याङ्गजन्मा चके कान्यं बुधजनमनःप्रीतये विक्रमाख्यः ॥ १२६ ॥ नैमिदूतं समाप्तम् ॥ उपरना काव्यकारनी पेठे आ काव्यना कर्ताए पण मेघदुतर्नु अंतिम चरण लेइ, याकीनां प्रग चरणो पोते र- शोलदूत चेलां छे. आ संदेशकाव्यनी वस्तुकथाथी जैन समाजमा भाग्ये ज कोइ अपरिचित हो, मनुष्यो जे दृचिना दास बनीने पोतानुं जीवन निरर्थक गुमावी वेसे छ, अनंत भूतकाळधी लद अनंत भविष्यकाळना जगतने दृष्टिसमक्ष करी अवलोकन करवामां आवे तो जणाशे के ए पशुवृत्तिनो पराजय करनारा मनुष्यो बहु अस संख्यामा मळी आवशे. ते दृत्ति-विश्य- दृत्ति-उपर जय मेळवनार प्रख्यात स्थूलभद्रनुं विशद चरित्र आले. सवामां आव्युं छे. स्थूटमद्र जगतना व्यवहारथी विमुख थइ, शिगुवयधी कोशानी साथै विषयविटासमा केटलंय जीवन व्यतीत थया वाद, अचानक राज्यप्रपंचोमा पोताना पितानु मृत्यु थयु एम सांभळे छ, जे कुटुंब अने जनतामा अळवामणो धई पडेल भने जेना उच्च जीवन माटे कोइने आश न हती; ते स्यूटभद्रना हृदयमा एकाएक जगतनी प्रापंचिक जं- जाळोनां प्रतिबिंबो पडे छ, भने तेथी जीवननी दिशाने बदली नास. वार्नु आंदोलन उत्पन्न थाय छे. जे पीर जेटला वेगधी विषयरसमा रप्यो पच्यो रहेतो हतो, ते वीर तेटटा ज वेगधी सेने तिलांजली आपी भारमाना कल्याणार्थे भदबासागी पासे जाय छे. त्या पोताना जीवननुं व्हेण बदली नासी, परिचित कोशाने विशुन मार्गे चडा. ववा माटे पुनः त्यो पधारे छे. झोशा स्थूळभदने भागे शुष्फमार्ग प्रहण करवामाटे ठपको आपे छ, भने आवा कटोर व्रतनो साग फरी पुनः पूर्व दशामा आवा माटे शिनति करे के. जरावा स्ट- भद्र जणावे -भोली भापणा आमाना अपिकासनी र आपणी दशा हती. जो शाश्वत सुसनी पोरना होर सो सायो असनपी ·जनमेघदूतनी मुखोने छोडी देवां जोइए, कोशान पोतानी अज्ञानतानु मान थाय । अने स्थूलभद्रना मार्गर्नु अवलंबन करे है. कविए काव्यनी शरुआत साधुदशामा स्थूलभद्र कोशाने घेर आवे छे, सांथी करी छे. पर्छ नायकनायिकानो परस्पर संवाद चितरी काव्यनी पूर्णाहुती कोश स्थूलभदना मार्गने अनुसरे छे, त्या थाय छ. काव्यकार चारित्रसुंदर गणी तेमनी केटलीक कृतिओथी जैन समाजमां सारी रीते परिचित छ. तेमनी कृतिओ पैकी श्रीकुमारपाल महाकाव्य, श्रीमहीपालचरित्र अने आचारोपदेश आदि सुप्रसिद्ध छ- तेमना विपे विशेष लखवु ते विषयातर गणाय. आ स्थळे याचकोना विनोदनेमाटे शीलदूतना केटलाक श्लोको आपया ठीक समजु छु. मुक्या भोगान् सुभगतिटकः कोशया साईमिद्धान् धन्यो मान्यो निसिलपिदुपां भद्रया स्थूटभद्रः । चने शुन्या जनकनिधनं जातसंवेगरणः निग्धच्छायातरुषु वसति रामगिर्याश्रमेषु ॥ १॥ चित्तै मत्त्या विषयनिचय सानरं गवरं वै गाछनेयोऽध्यान घनजिनध्यानसंलीनचित्तः । शान्तं कान्तं रसमिय गिरी श्रीगुरु भवाई पप्रमोटापरिणतगजप्रेक्षणीय ददर्श ॥२॥ कामान्योऽहं तदिह बहुधा फर्ममोहादकार्यम् जानासन्यो न दि जिनपतेयद्विपाक मुनीश।। यापननी यचनरचनां या न निन्दन्ति सारत् कामाची दि प्रातिपणाधेतनाऽचेतनेतु ॥५॥ x सामिनीकुर परिचितं म्याधिकारं पुनम् भोगान् मानिए! सह मपा साधु विदाप । दोला उपनः कोतकात् फागनासः र प्रवर फनिस मयतो राजहंगा: महापाः ।। ११ ।। म्यं पर मुा * x x x x x ·प्रस्तावना. १ तीनं दीनं सुभग! विरहात् ते धुताऽऽहारनीरे पश्येदं में वपुरपचितिं याति नान्यः प्रयोगः । जाने नाहं बहु निगदितुं त्वद्वियोगार्तिजातं काश्य येन त्यजति विधिना स त्वयैवोपपायः ॥३१॥ x x x x नीरागं मे समजनि मनो शाततत्त्वस्वरुप तेनेदानी न विषयरमो बाधते कुप्रचिन्माम् । पश्याम्येनामपि वनसमा चित्रशाला खच्च- र्यामध्यास्ते दिवसपिगमे नीलकण्ठः मुहहः ॥ ८६ ।। x x x मज्ञानं मे सपदि गलितं मोहमच्छीऽप्यनेश- जातं चित्तं मुतनु ! मम तनिर्विकारं क्षणेन । स्वला मृत्योरिव हि जरसा प्रस्यमानं सर्नु स्वां मन्ये जाता तुहिनमथितां पमिनी यान्यरूपाम् ॥१०॥ x x x x नरे! भद्रं भवतु सततं ते जिनेन्द्रप्रसादाद् नन्तुं पादानथ निजगुरोरेप यास्यामि शस्यान् । ध्यायन्त्यै श्रीजिनपरिवृदं शीटरनेन शवद् मा भूदेवं क्षणमपि च ते विद्युता पिप्रयोगः ॥ १२३ ॥ x x 'पोशाऽपि श्रीजिनमतरता शीलमाराव्य सम्प पत्युः खेहादिव दिविषदा धामं सा साग जगाम । सापद् प्यापदहितमतुलं तत्र सा तं पिशेषा- दत्राऽमुत्र प्रदिशति मुखं प्राणिना जैनधर्मः ॥ १२९ ।। x x x दशै र रतिकलतरे स्तम्भतीर्थाऽभिधाने - वर्षे हर्षाजधिमुजगाऽम्भोधिचन्दप्रमाणे ।

·जनमेषदूतनी चक्रे काव्यं वरमिह मया स्तम्भनेशप्रसादात् सद्भिः शोध्यं परहितपरैरस्तदोपैरसादात् ॥ १४१ ॥ ॥ शीलदूताभिधानं समस्यामयं काव्यं समाप्तम् ॥ भा सिवाय इंदुद्त, चेतोदून अने मेघदूतसमस्यालेख आदि संदेश काव्योनो परिचयना जिज्ञासुओए विज्ञप्तित्रिवेणी जोवी जोइए. (प्रस्तावना पृ० ६ थी २७) नाहक अहीं आपी पिष्टपेपण कर उचित समजतो नथी. या प्रमाणे जैनेतरोए पण विविध दृष्टिए कालिदासना मेघदूता अनुकरण कय छे. तेओमां पण एके एवं संदेश मेपतना जनेता अनुकरणो काव्य अद्यापि मन्यं नथी जे कालिदासना मेघदूतनी स्पर्धामा टकी शके. अत्यार सूचीमा जे मळी माव्यां छ तेमनो मात्र नामनिर्देश ज करयो बस समजु छु.-(१) पवनदूत-घोइककृत (२)हंससंदेश-वेदांतदेशी- कपिकृत (३) कोकिलसंदेश-उदंडशास्त्रीकृत (१) शुकसंदेश -लक्ष्मीदासकृत (५) उद्धवत-माधवफीद भट्टाचार्यकृत (६) मनोदत-तैलंगप्रजनाथकृत (७) रथांगत-नाम नथी (८) पदोकदूत-कृष्णसार्वभौमत (९) हंसत-रूपगो- स्वामिहत (१०) उद्धवसंदेश नाम नथी. मा यांना संबंधा ख. किलामाद जगावे है के, वेदान्तदेशीकविकृत इंससंदेश पगुं रथम प्रकारनुं दूतकाय्य है. भने अत्यंत रमणीय होयाधी काटिदासना मंघनकरता, पण चढे तेवं छ, एम अमिनवमट्ट माग कृष्णमापार्य मैपसंदेशनी प्रस्तावनामा ससे छे. या काष्य बोध करतां पण मन मटी भाग्यं नथी. एटले ते उपर की, तेमा केटाई सत्य छ, ने कही बाकातुं नपी. परंतु मेघदूसना करता ए काय्य जो चोप्लै होय, तो पनी भागसूचीमा घणी सारी प्रसिदि थवी मोटामियाय यात्रा ने मनुकरणो मळे छे समाना केटटो एक मान्य काय तरी सारा है मन केटाक मार बगरला पण.

·प्रस्तावना. जैनमेधत. माणस अनेक जन्मोना संस्कारोथी, पोताना आजुबाजुना सहवास- थी मनायासे शृंगाररसमा विशेष मानंद पामे छे. कविओ पण समाजना चारित्रनो विचार कर्या सिवाय या पोते पण पूर्णभूत संस्कारोधी दवायेदा होराथी समाजना इधानिटनो विचार कर्या सिपाय, पोतानी कृति टुंक समयमा सर्वत्र विशेष आदर पामे, ए मुख्य लक्ष्य रासी पाव्यष्टिमां विहयां है. श्रीमान् हेमचंद्राचार्य काल्यानुशासनमा रसने वर्णन करता शृंगाररसर्नु वर्णन पहेलो केम कयं तेनुं समा- धान करता जणावे छे के "तर कामस्य सफलजातिमुलभतयाऽत्यन्त- परिचितावेन सर्वान्प्रति दयतेति पूर्व शृंगारः" आचार्यश्रीए आ थोडा शब्दोमां माणसना हदयन प्रतिबिंब रजु फरेलुं छे. शृंगाररमना कार्यप्रदेशनी मर्यादा परस्पर स्त्रीपुरसमा अवसान पामे छे. तेमने हमेशा पोतानाज मुखनी लागेली होप छ. तेओ अन्यना मुखदुःखनी चिंता धरता नधी. छैपटे तो शृंगाररसर्नु पर्यवसान दुःखमा ज आवे छ, या जो ते विकास पामे तो शान्तरसर्नु रूप धारण करे छ. आधी कपिओए जो शृंगाररसथी आगळ यधी शान्तरसनी सृष्टि रची होत तो समाज विशाळ भावनावाळो यह शायो होत. रसनी जमावट एवी न होती जोइए के मनुष्य पोतानी “वसुधैव कुटुम्बकम्" वाळी भावनाने मेवे के. जो शृंगाररसथी तृष्णा विशेष बळवान बने तो ते शृंगा- रिक साहित्यपी माणस आदर्शजीयी केवी रीते बनी शके. शृंगारिक साहित्यधी मनुष्यने बदलामा जुमळेछ. प्रियपात्रनी शंखनामा शरीर घसाइ: जाप छ, कुटुंब, समाज के देशनी फरजो भूली जाप के. सारा- सारनों विचार थइ शकतो नर्थी. पळी से, साहित्य सामान्य जनसम्- हमा फेलावाची अनेक दुर्गणोने मात्रय मळे छे. आधी उदटुं विचारीए- दान्तरसर्नु साहित्य माणसने शुं लाभ आपे छे! अनुचित तृष्णानों नारा करे छे. मनुष्यधर्मनुं मान फरावे छे. तृष्णाओ क्षय पामता सेनी मर्यादा विशाल रूप धारण करे . तेनी भाषना "सर्वे सत्ताः मुखिनः सन्तु" होय छे. ते साहित्य जगतमा विश्वप्रेमनी भावना प्रसारे छे. प्रजापीय साहित्पनी माता राखनारने तो शृंगारथी दूर रहे पशे.

·जैनमेषदूतनी
आ प्रमाणे कविओनां काव्यो सोए नवाणुं टका श्रृंगाररसयी
लदायेला होय छे. तदनुसार आ कविए पण शृंगार रसने प्रधानपद
आप्यं छे. पण कवि पोते धार्मिक अवस्थामां होवाथी तेर्नु पर्यवसान
उत्तम शांतरसमां करेलं छे. तेथी ज मा बन्ने रसनी जमावट थइ,
शके ते माटे नायक तरीके यदुकुलशिरोमणी श्रीनेमिनाथने पसंद.
करवामां आव्या छै. श्रृंगारना रसपानधी घेलो थयेलो समाज, पोतानी.
प्रेमभावना धीरे धीरे विश्वप्रेममा परिणत करे, तेटला माटे ज पोतानी
अवस्थाने घटे तेयां ऐतिहासिक दृष्टांतो समाज समक्ष रजु करवां
लाभदायक छे. आवी अवस्थाबाळां वे दृष्टांतो जैनसमाजमां उज्वळ
कीर्तिथी पोतानुं स्थान दीपावी रह्यां छे. एक तीर्थंकर प्रमु नेमिनाथ
भने वीजु स्थूलभद. आ वे व्यक्तिओने अनुलक्षी जैन कविओए
बनेक निविध काव्यो, कथानको, चरित्रो भने रासाओ गुथल छे.
ते ज प्रमाणे या काव्यमा प्रभु नेमिनाथन चरित्र आलेखायेलं छे.
प्रमु नेमिनाय बाळपणथी इंद्रियोना विषय रसथी उदासी होवा
छता, कुटुंबीजनोना संतोपार्थे लग्न माटे तैयार थइ
जाय छे. तेवामा पोताना निमिचे हजारो निर्दोष
परिचय
पशुओर्नु मलिदान थनार एम सामन्यं. मा
समाचार सांभळता ज घरमार, सहोदर भने पनी आदिनो त्याग
की पोतानं अंतिम प्पेय प्राप्त करपा सौन्दर्यशाली गिरनार पर्वतउपर
चात्या गया.
'पोताना पनि पोतानो सदाने माटे साग करी पाल्या गया'
भावो परमात समान संदेश समिटी राजीमती मूखी पागे . से
दरम्यान नवीन मेघवें भागमन पाप है. चंदन भने यौगा शीतोप-
पारथी रानीमती कंक घेतनामा भावे छ, भने मेयतुं दर्शन दर्ता
महसा बोली टटे छे-
एक तारिदिपोहम्मेपाली
ती प्रनिगहनो यौवनारग्म एषः ।
सानामा सपरितः मैच मोगासणी-
नु न्यायाय घरी पो मानगं माल कम्॥४॥

·प्रस्तावना. . भाषा संयोगोथी विरहानलमा यळती राजीमती विचारे छे के, मारं हृदय प्रिय बलम पिना तप्त पापाणनी पेठे फूटे छ, आ दुःखनो प्रतिकार दृष्टिसमक्ष उपस्थित थयेल आ मेघ ज छे. कारण दावानळ- थी वळता पनने शीतळ जळयी शांत करनार केवळ मेघ ज छे. तद- नुसार ते मारा प्रियतमने पण शांत फरशे. आम विचारी केटलाफ श्लोकोमा मेघनो सत्कार करे छे. ते पछी पोताना पतिने जे संदेश कहेबानो छे, ते पहेलो तेमनी मोळसाण करावे छे. कवि प्रभुनु 'चरित चितरवामो यधुं काव्य पूर्ण करे छे. अथवा काय्य चार सर्गम पहेंचायुं छे. तेमनी विषयवार वाँचणी आ प्रमाणे करी शकाय-- पहेला सर्गमां नेमिनाथनी वाटकीडा तथा पराक्रमलीटार्नु वर्णन छे. वीजा सर्गमा पसंतवर्णन है. तेमा पभुनी पिमिध प्रकारनी घमंतक्रीडानुं वर्णन छे. श्रीजा सर्गमा विवाहमहोत्सव अने गृहत्यागर्नु वर्णन छे. चोया सर्गमा पिरहविवशा राजीमती पतिविरहिणी स्त्रीनी दशानुं वर्णन फरे छे. ते समये पोतानी दशानुं वर्णन मेघने संभळावे छे-- कोकी शोकादसति निगमे यासरान्ते चकोरी शीतोष्णर्नुप्रशमममये मुच्यते नीलकंटी। सक्ता पत्या तरुणिमभरे कमुकचक्रिणेवाड- मनं वारो हद इव गुचामाभवं स्वाभयं भोः ॥४-९॥ या प्रमाणे पोतानी दुःखित अवसानुं वर्णन कर्या पछी पोताना प्राणनाथने कहेयाना संदेशने संभळावे छे. चोथा सर्गना १४ मा सोकपी आरंभे छ भने ३७ मा श्लोक सूचीमा समाप्त करे छे. राजी- मतीनी साहेलीओ मा संदेशो सांभळी राजीमतीने' कहे ऐः-दे सखि! तुं क्यां ने प्रभु नेमि क्या ! मेघ क्या भने आ तारो संदेश क्या ! भा सर्व अघटित वीना है. तुं गमे तेटलो प्रयत फरीश पण वीतरागी हारा उपर राग नहीं करी शके. तुं तेनो पिचास छोडी .

·जैनमेघदूतनी दे. राजीमती सखीओनां उक्त वचनो सांभळी शोकनो त्याग करी केवळज्ञान पामेला प्रमुनी पासे जइ व्रतग्रहण करे छे. त्यो खामीना ध्यानथी तन्मयत्व--स्वामिमयत्व प्राप्त करे छे. अथवा जेम स्वामी रागद्वेष रहित छे तेम तेणे रागद्वेष विनानुं आत्मत्व प्रगटाव्युं. कवि अहीं काव्यने पुरुं करे छे. या प्रमाणे आ संदेश महाकाव्य चार सर्गमा १९६ श्लोकोमा समाप्त थाय छे. आ काव्यनी रचना नामसाम्य पिना धीजी वधी रीते स्वतंत्र है. कविए बीजां संदेश कान्योनी माफक कवि कालीदासना मेघदूतनी समस्यापूर्ति करी नथी. शैली, रचना. विभाग ए बधी बाबतोमा काव्य स्वतत्र छे. काव्य प्रतिपदलिष्ट होवाथी क्लिष्ट छे. तेथी टीकानी साहाय्य विना अर्थ कहावो तुरतमा कटिन लागे छे. तो पण व्युत्पत्तिनी इच्छा राखनार विद्यार्थीने आ काव्य घणुं उपयोगी निवडवा संभव छे. पदलालिस, अलंकारता अने प्रासादिकतामा आ काव्यथी कवि विक्रमर्नु नेमिद्त भने चारित्रसुंदरगणितुं शीलत चढी शके छ एम निष्पक्षपातपणे कहेवू पडशे. काव्यना गुणोपर्नु पृथकरण करवान कार्य विद्वजनोतुं छे. काव्यकार मेरुतुंग जैन समाजमों मेस्तुंग नामना पाचार्यों पे प्रण थया छे. तेमा प्रयकार तरीके तो ये ज असार सूचीमा प्रसिद्धिमा आव्या . एक चंद्रप्रमशिष्य मेस्तुंग भने यीजा अंचलगष्ट्रीय महेंद्रप्रभारी शिष्य मेस्तुंग. पहेसा प्रयकारनी समयमर्यादा चौदमो सैफो छे. बने मीनानी पंदरमो को है. मा बीना मेरुतुंग पाय्यार छे, प्रथम आचार्य महापुरषचरित अपया उपदेशशत, प्रपंच. चिंतामणी, विचारश्रेणी, धर्मोपदेश, थरायली, पददर्शनवि- पार, विगैरे शोना कधी तरीके गुप्रसिद्ध है.' बाबा नागवारी पाएपबारे बमोन्य रोक्न एexi सोमhis.16t-ter.-१४. मो. आपणा ·प्रस्तावना. चीजा मेरुतुंग ते प्रस्तुत फायना कर्ता तरीके जागीता छे. आपणा मा काव्यकारना जीवनविषे विशेष प्रकाश पाडे तेवां धां साधनो भत्र तत्र विसरायेदां पच्या छे. ते वधाने सरणीबद्ध गोठय- यामां आवे तो तेमने विपे सारं जाणी शफाय तेम छे. परंतु तेमना विषे फोइ प्राचीन कविए यनावेलो रास हस्तगत थयो छे. ते रास थोटा समपनां प्रकाशित थशे एटले ते स्थळे आ सर्वे उपकरणोनो उपयोग करया धार्यों छे. ए माटे आपेला सामान्य परिचययी याचको सेतोर मेळवशे एम इच्छीए छोए. मारवाडमा आवेला नाणी गाममा पोरवाल वंशीय यहोरा पैर- सिंहनुं कुटुंब प्रख्यात हतुं. वहोरा चैरसिंहनी काम्पारमो अपपरिचप पनीनें नाम नालदेवी हतुं. अने तेनाज उदरपी आपणा काव्यकारनो वि.सं. १४०३ मो जन्म थयो हतो. गृहस्थावासमा तेमनुं नाम वस्तिक हतुं. अंचलगाछीय प्रसिद्ध आचार्य श्रीमहेंद्रप्रमरि विहरता विहरता ते गाममा आपी 'पहोंच्या. यहोरा यस्तिके तेमनी पासे दीक्षा ग्रहण करी, अने ते समये तेमनु नाम मेरुतुंग राखयामा भाव्यु. एक तो बाल्यावस्था भने तेमा यालयाचर्यत्यनोसंयोग थवाथी पोते विद्याध्ययन यहु मार करी शक्या. ते समयनी शिक्षानी पद्धतिनी अनुसार तेमणे संस्कृत, प्राकृत भाषामा भने तेनी साथे संबंध धरायती विविध विद्याओमी बहु सारी व्युत्पत्ति प्राप्त फरी हती. समयना यहन साये तेमनामा चारित्र, ज्ञान मने नियानो संपूर्ण विकास भयो, त्यारे सेमना गुरए मने वि. से० १४२६ मा पाटणमा रिपद प्राप्यु, ते पछी आगळ जता वि. सं० १४१५ ना फागण पदी ११ ना दिवसे गाउनायफनी पनी- पर तेमनी प्रतिष्ठा यइ. गच्छ भने संघ उपर तेमनो सारो प्रभाव १-यारयान पदतिमा “पाठदेव" एवो उस . २-व्याख्यान पद्धतिमा "वस्तो" भने आ गइनी गुर पारीमा "पत. पाल" नाम तेठीसगे.'

·८ जैनमेघदूतनी हतो एम तेमनी पाछटना उल्लेखोधी समजाय छै. त्यार पछी वि. सं. १४७१ मागशर मुदी १५ ना दिवसे पाटणमा काळधर्म पाम्या. आ प्रमाणे तेमनी हैयाती वि. सं. १४०३ थी ११७१ सूधी हती अर्थात् तेओ ६८ वर्षे जीवनमुक्त थया हता. आटलं लांबु आयुष्य तेमणे पोताना विकास माटे अने समाजनी सेवार्थे खची नाख्यं हां मा तेमनो समयनिर्णय अंचलगच्छनी पावली, तेमनो रास वगेरे साधन उपरथी निर्णीत थयेल छे. काव्यकारे पोताना जीवनमा रचेला ग्रंथोनी सूची स्पष्टपणे आटली तो आपी शकाय 2-(१) जैनमेघदूत ग्रंथकारतरीके जीवन महाकाव्य (२) सप्ततिकामाभ्यटीका (३) लघुशतपदी (१) धातुपारायण (५) पह- दर्शनसमुचय (६) पालयोधव्याकरण (७) मने तेनी धृत्ति. (८) परिमंत्रकल्पसारोद्धार वगैरे. एमणे प्रायः दरेक मंथनी पारळ प्रशस्ति तो आपेली छे. परंतु क्याय रचनासमयनी नोंध नथी. तेथी दरेक ग्रंथोनो समयनिर्णय कष्टसाध्य छै. फक्त ससतिकामाम्य- टीकाप्रशस्तिमा जणावे छे के:-- "सस्य प्रास्यस्मरणार्थमविनयवात्सल्यरसाम्युपेतः । प्यतानि नन्दाम्युविवेदसोमवासरे सप्ततिमाध्पटीका ।" था सिवाय अन्य ग्रंथोना निर्माणका उपर विशेष प्रकार पाडी शकाय तेम नथी मेपत्तनी समानिना ऐडे तेभो का तरी पोता नाग भापता नयी पण सतविकामायनी चिनी प्राप्तिमा सपं पोसाना प्रयो बावत जाणारे हे के, कायं श्रीमदूनार पदर्शनगगुषपः । निरोगस्या पातुपगं तपा एवमादिमान्पनिमगारापणाः । मुग दिन घेतवमहाराय येश्यहम् ॥

·प्रस्तावना. १७ मा सिवाय दूतटीकाकार टोकानी पीठिकामां मेघदूतना कर्ता तरीके आचार्यनो ज उल्लेख करे छे. आ सिवाय जीवकल्पसार भने पिमंडल स्तोत्रना कर्चा तरीके मेस्तुंगने गणायवामां आवे छे, पण ते कया मेरुतुंग ते चोकस पही शकातुं नथी. घळी जैनग्रंथावळीमा बालापयोधव्याकरणना की साधे तेना उपर रचायेल आख्यातयत्तिटुंढिका, कृवृत्ति टिप्पन अने प्राकृतत्तिना कर्चा तरीके पण मेस्तुंगनो उल्लेख छे. पण मने तो आ नोंधमा भ्रम टागे छे. कारण पोते मेरुतुंग सप्ततिका- भाष्यटीकानी प्रशस्तिमा टखे छे ते प्रमाणे यालयोधन्याकरण अने तेनी वृत्तिना फर्चा होवा जोइए. यळी वीज कारण व्याकरणकर्त्ताने पोते ज पोताना प्याकरणउपर एकति मिवाय भिन्न भिन्न वृत्तिओ बनायवानुं प्रयोजन रहेतुं नथी. आ नोंधमा भ्रम थवानुं कारण एम कल्पी काय छे के नोधनारना हाथमा प्याकरणना भिन्न भिन्न कटका हाथ आव्या होय अने ते दरेक उपर तेमनी वृत्ति तो होप, ते प्रमाणे दरेके जुदी जुदी नोंध करी लागे छे. आ सियाय आ ग्रंथोनुं पिस्तीण स्पष्ट वर्णन तो तेमना रासना संपादन समये आपवानु होवाथी भही आटलु संक्षेप सूचन करी पिरमवु टीक लागे छे. भा काव्य उपर ये टीका थपेली छे. एक भा फाय्य साथे छपाइ छे ते, अने वीजी श्रीमहीमेरुगणीहत छै. भा टीकाकार प्रकाशन पामती टीकाना फर्चा श्रीशीलरसमरि है. टीकाना अवलोकनथी जणाय छे के, टीकाकार प्याकरण, षटंकार अने न्यायशास्त्रमा व्युत्पन्न होवा जोइए. स्थळे सळे प्रयोगोनी सिद्धि प्याकरणद्वारा बहु स्पष्टताथी समजावी छे. टीका बहु सरल है, जेथी अभ्यासीने अभ्यासमां मददगार निवडवा संभव छे. टीकाकार भा महाकाय्यकर्चाना प्रशिष्प थाप छे. तेमना गुरन नाम श्रीजयकीर्तिमरि छ. तेओए आ टीका पाटणमा वि. सं. १४९१ ना चैत्रपदी ५ने बुधवारे रची छे. ते संशोधन श्रीमागि.

·जैनमेघदूतनी क्यचंद्र सूरिए कयु छे. आ सर्वे बाबत टीकाकारनी प्रशस्ति जोवायी स्पष्ट थइ जाय छे. तेओ आचार्य छे, छतां मूळ गच्छनायक नहीं होवायी एमने विपे विशेप वृत्तांत मळी आवतो नथी. तेमणे मा टीका सिवाय अन्य कृति करी होय तेम पण जाणवामा नथी. टीकाना अध्ययनयी तेमना विपे बहुमान जागृत थयु. अने तेने लीधै केटलो य प्रयत्न फर्यो, पण तेमणे कंइ ग्रंथरचना करी होय तेम जणायु नहीं. ता.३-१-२४ भमदाबाद. छोटालाल मगनलाल शाह, झुलासणवासी.

·निवेदन अने आभारप्रदर्शन । आ अपूर्व काव्य काव्यर्नु पठनपाठन करनारने अत्यंत उपयोगी होवादी निर्णयसागर जेवा सर्वोत्तम छापखानामा छपावी प्रसिद्ध फर्य छे. मा फाव्यतुं संशोधन मुनि श्रीचतुरविजयजीर कयै छे अने तेनी हस्तलिखित वे प्रतिमओ पण तेओएज मेळवी हती. तेमांनी एक प्रति प्रवर्तक श्रीमत् कांतिविजयजी महाराजना पुस्तकसंमहनी हती. ते प्रतिनां कुल पत्रो ६६ हता. पत्रनी दरेक पुंठीमां ११ लीटिओ हसी. एटले तेनी बन्ने बाजुए मलीने २८ लीटिओ हती. आ प्रतिना अंतमां-"संवत् १९६६ मागसरवदि ९ सुध वारे" एवो लेख होवाथी आ प्रति नवीन छे अने ते जोइए तेवी शुद्ध न होती. वीजी प्रति पाटणसंघना भंडारनी हती. तेना २६ पत्रो हता. तेनी दरेक पुंटीमा २४ लीटिओ लसेली हती. आ प्रतिना छेवटमां- "संवत् १४९४ पर्षे वैशाषवदी. २ सोमे लेसकपाठफयोः शुभं भवतु ॥" एवो उल्लेख छे. तेथी आ प्रति टीका रचाया पछी श्रीजेज पर्षे लपाएली ठे, छतां जोइए तेवी शुद्ध नथी. परंतु उपरनी प्रति करतां घणी ज सारी छे. आ प्रतिमा टीकाकारनी प्रशस्तिनो ६ हो लोक नथी. प्रस्तुत काव्य- संशोधन तथा पुफ जोवानुं कार्य मुनिराज श्री चतुरविजयजीए निःस्वार्थबुद्धियी घणी काळजी राखी करी आप्यु छ तेथी नेओश्रीनो भने पुस्तक आपनार महाशयोनो खरा अंतःकरण- थी टपकार मानू हं. जो के मा काव्यतुं संशोधन सारी राते थयु के छता कोइ स्थळे पठनपाठन करनार महारायने स्खलना देखाय तो मुधारी ले एटली प्रार्थना छे. आ काव्य उपर शुलासण- निवासी भाइ श्रीछोटालाल मगनलाल शाहे विस्तृत प्रस्तावना लखी आपी मने आमारी फर्यो के तेथीते महारापनो पण उपकार मानुं . सेक्रेटरी. भीजन आत्मानंद समा. भाररय

·No text on this page.

·अचलगप्टीय-धीमेनुदाचार्यविरचितं जैन-मेघदूतम्।

·No text on this page.

·॥ आदम् ॥ श्रीमटिजयानन्दरारिग्यो नमः । भीमन्मनुजगतिविरपितं आपापचीसीलरमविपिनागिरिमपित जैनमेघदूतम् । मधमः गगः। पादरी यः पमपालमेप मकलाधि दितीया.ये. नार्यावादिलोदितन महमा प्राजिष्णुरुपः फलाः । मादर्भापनि म विधपिहितीदरातो पाकोरिश्त- धीकः श्रीपापभः स पुप्यनु मुरांसफारस्नुपारघुतिः।। गंलग्याप्तमप्पधिमगुणधर्य ग्गाधीधरं मंपर्क व पलादिमुप सकलं पल्कस्य कर्मार्जितम् । थिया रवापर्यतापनगुहां योपूर्वयोगीधरः पन्यानोदयमारमिदिमननोीयात्म नमिर्जिनः ॥ माधुर्येण मनोहरा परिणता माग्यफसंपादिका काम्या कल्पतर्गः फलारलिरिप मारा यदीया मुदम् । पाद विपुधवजाय म नवं श्रीमंघदूत महा. पाम्यं श्रीगुरुमेन्तुगगणभृष्टामणिनिर्ममे ॥ गारागुरुत्वपारिणि महाकाव्येश्य निर्दपणे रफा प्रत्युत् लापवाय भविता स्थूलार्थदर्मम ।

·२
[मयमा
जैनमेषतम् ।
अम्भोधिप्रम प्रभूतमहसा मान्ये महार्य मगो
सामान्पवधियार्थजस्पनमजापालस्य पालस या॥
से प्राज्ञाः मयमयंपारिमगुणण्यापारपारङ्गमा
म्नामेष विशेषामहि भवेन्महारापमः किल ।
ये सामावरदर्शिनो नयनयोनमल्यतोय मयं
किने स्फटिकोपलस्तु फलिनो वर्णस्फुटत्वपदः ।
ये सन्ति मन्दमायो सुग्नेय पाला
मगोप्यतीक्ष्णालिनप्रनिभाः ममागत् ।
ना प्रयोपरिषये ममतिप्रकार
हेतु प पत्रमहमप्यमुमाननोमि ।।
स हि महामहिममित्रीनगरमहीपरमोतु श्रीमतुझ
गरिनग भग्मदाता प्रवासागप्रगत श्रीमेपत्तं महाकाव्य
অপপসপিগ প্রশাখামদিনা
আশ শিক্ষাপ্রশানিফলিমগীসানি লিনা
সাণিপিপাষাণাগারাগা
मरमाननिनिसनमायोरिगुगवानरचनावानि गति
मामनिमानि माकामानि नेणी गुमने जांचगान
मत मिमग प्रत्र: गते, मागायrear.
ramirar मिलने प्रामा पुनः Part
मायामामालिमान Rrry महाrtal
সানালনিনগ মগরাপা। নয়া গ ঘাগঃ
Rurari नाम गुम NE
, प्रामानिमा gins in
मा पराभर xfigl HTTARATHI.
FRI Krit बी tagrSTRATE
।

·सर्गः। भीमन्मेरतुझसरिविरचित (काम्यालकार १,१३) ननु नहि निष्प्रयोजना प्रवृत्तिः प्रेक्षावता- मिति किमान प्रयोजन | उच्यते, "काव्यं यशसेऽर्थक व्यवहारविदे शिवतरक्षतये । सपः परिनिर्थवये कान्तासम्मिततयोपदेशयुजे ॥" (१, २) इति काव्यप्रकाशातुनेषु पाप्वपि प्रपोजनेप्वन जगश्यनायकभीनेमिजिननायकपवित्रचरित्राकर्णनादेव परमप्रमो. दोत्पतिः प्रयोजनम् , सकलप्रयोजनेषु सस्या एव प्रशस्यत्वाद- न्यप्रयोजनेषु मुविहितयतीनामिच्छाया असम्भवाच । ननु महा- काव्यानि तान्येवोन्यन्ते यत्र नगेनगरसागरनरपतिप्रधान चन्द्र- सूर्योदयरामारादिनवरसवर्णनं स्यात् । यथा रुद्रटः-"सन्ति द्विधा प्रबन्धाः काव्यकथास्यायिकादयः पाव्ये । उत्पाधानुत्पाचा मपुत्वेन भूयोऽपि ॥ तत्रोत्साद्या येषां शरीरमुत्पादयेत्कविः सक- लम् । कल्पितयुत्तोत्पति नायफमपि कुप्रचिखुर्यात् ।। पसरमिति- हासादिप्रसिद्धमसिलं तदेकदेशं पा । परिपूरयेत्स्यवाचा यत्र कविः सेयनुत्पाद्या ॥ सेषु महान्तो येषु प्रकृतेष्वभिधीयते चतुर्वर्गः । सर्वे रमाः नियन्ते काव्यस्थानानि सर्वाणि ॥ ते सेनवो विशेया येप्यन्यतमो भषेशतुर्वर्गात् । असममाऽनेकरसा ये प समक. रसयुक्ताः॥" (काव्यालद्वार १६, २-६) इत्यादिवघनादन तेषां सर्वेपामसाफल्येऽपि कथं महाकाव्यना? इति पेत् सत्यम् , परं पेप्रीयमाणविद्वलोकः स्तोरपि परमयुक्तियुत्तरपूर्वाधरपनानु- पर प्रधानः काव्यस्यानैर्महावाल्यव्यपदेशो नानौचित्यमश्चति, नेपधादिकाव्यवत् । अथवा परमाभागुम्सौभाग्यशावतार- सर्वदेवतमारयदुपुलहारभीनेमिकुमारचरितकीर्तनात्येवलादेव जापटीत्यस्य महाकाव्यप्रतिष्ठा । यथा जात्सरवरचिवसौवर्णमु- हिफयेय गारेषु शोभासम्भारः । तत्रादी मालाभिधेयगर्भमिदं वृत्तम्- "लपपो" मटकायालणारे।

·४ जैनमेघदूतम् । [प्रथम कविकान्तामविषयमुखानीच्छ्रत्यन्तधीमा- नेनोवृत्तिं त्रिभुवनगुरुः स्वैरमुज्झाञ्चकार । दानं दत्त्वा मुरतरुरियात्युचधामारुरुक्षुः पुण्यं पृथ्वीधरवरमथो रैवतं स्त्रीचकार ॥१॥ 'कश्चित् लोकोत्तरगुणतयाऽलक्ष्यस्वरूपत्रिभुवनगुरुः 'कान्त पत्नी स्वरं स्वेच्छया 'उज्झाञ्चकार' तत्याज। त्रयाणां भुवनान समाहारत्रिभुवनम्, 'पात्रादिवर्जितादन्तोत्तरपदः समाहारे (हेमलिङ्गानुशासन स्त्री० ५ श्लो०) इयत्र भुवनशब्दस्य पात्रादिर णान्त:पाठान डीप्रत्ययः । ततश्च त्रिभुवने गुरुमहान, महर पास्य गार्हस्थ्येऽप्यनन्यमम्भविपरब्रह्मविद्याविशेषत्वात्सकलमुरार रनरेश्वराणां वन्दनीयत्वाच्च । यदि वा "भाविनि भूतवदुपचार इतिन्यायात्रिभुवनस्य गुरुः शास्ता सम्यग्धर्मोपदेशक इति यावत अचिरेणैव केवलज्ञानोपलम्भेन यथावस्थितसमलवस्तुतत्त्वावत्र धात्सकलसत्त्वहितार्थमेव प्रवर्तनशीलत्याचेति । नन्वविषयेत्यादिति शेपणानि कि स्वरूपप्रतिपादकानि व्यवच्छेदकानि वा?, आ पक्षे तानि वैययं प्राप्नुयुः। अथ व्यवच्छेदकानि तर्हि किं व्यः च्छेद निजागचते ?, कान्तात्यागतथाविधहेत्वन्तरेणापि स्थान लादिवदित्याह--'अविपयमुखानीच्छु:' विषयाः श्रोत्रादीन्द्रियार्थ शदादयस्तहिनानि मुखान्यविषयमुखानि विषयमुखाना दुई विदायिन्यादिदोषदुष्टत्वेन सत्त्वतो दुःखरूपत्यादत्रिमचिदानन्द मुखानीविभावसानीच्छतीसेवसील इच्छु: "विन्दिन" (सिद्ध हेम ५-२-३४) इत्यनेन इच्छुर्निपातः । अविपयमुम्वेच्छा = कदाचिनत्तद्विषयदोषानुभवेऽपि स्यादन आह--'असन्तधीमान अन्नमतिकावा असन्ता, "मान्यवपरिनिरादयोगतकान्तकुष्ट- (मिदेम ३-१-४७) इत्यादिना तरतुरूपः क्रियाविशेषणं या वतोयना असन्तं वा धीविद्यते यस्य स तया, औत्पत्तिपयादि ·सर्गः। ५ भीमन्मेस्तुसूरिविचितं युद्धितिरस्सातत्त्वनिष्टेन प्रायः सान्तवादत्पन्नधीरत्र पारिणामि- क्येव गृहते, सस्या एव सम्यग हेयोपादेयपरिणामसुन्दरविचार- सामयेनात्यन्तनिःश्रेयसपलववेनासन्तविशेषणविशिष्टत्वात् । ननु पोवविधो भगवान् वदा कान्तां किमत्यजन्? इत्याह-एनो- त्ति' एनसां हिंसादिपातकानां पृत्ति व्यापार सर्वपापन्यापाराणां फारणत्वात् । फान्तायाः शुद्धसारोपलक्षणया एनोवृत्तेरारोपः, यथा "आयुर्घतं, यास्त्यागः” इत्यादि । फर्य कान्तां तत्याज? इत्याह-वरमिति' स्वेच्छया न तु परोपदेशेन, अर्हता स्वयमेव संयुद्धत्वात् । 'अयो' इन्यानन्तये । 'मुरतरुरिव' फल्पवृक्ष इव दाने दत्वा रेवत' मुराष्ट्रामण्डलालदार श्रीगिरिनारं 'स्वीचकार' भेजे । दीयते यत्तदानं फोटिसारकाधनादि, मुजिपत्यादीनां आकृति- गणत्वात्कर्मण्यनट, यथा भोजनमिति । ननु अखं स्वं पकार स्वीकारेति व्युत्पत्तेराश्रयणात्तस्य भगवतो ममत्वदोषः प्रसन्यत इति पेन, योगिनामपि भ्यानसाधनस्थानादिपु स्वीचकारमात्र- दर्शनान् । अन्यथा योग्यदेशादिपु प्रवृत्तिरयोग्यादिभ्यश्च निघू- तिनेफा न सादिति । अपापर्वतान् परित्यज्य रेवतमेव पुतः स्वीकार? इत्याह-'पृथ्वीघरवर' पृथ्वीधरेषु मेहमानुपोत्तरादिपु मुखाधिरोहत्वासन्नत्वाभ्यामुपयोगित्वान् शेपपर्वतेपु पुनः सहस्रा. प्रवणादिसौन्दर्येण तुझस्वादिना च वरं श्रेष्ठम् । एवंविधध पर्वतः सदोपोऽपि कदाचिभूषीत्याह-सर्वदोषाणां सर्पमार्जारवायसादि- हिंस्रजन्तूनां घाभावेन 'पुण्यं पवित्रम् । फुलो रैवतं स्वीकार? इत्याद-अत्युबधामारुरुक्षुः' अतिशयेनोपं धाम स्थानमपरस्था- नस्यैतद्विशेषणानुपपत्तोकामरूपमारोदुकामः, अयमर्थ:-अन्यो योऽत्युचतरस्थानमधिरोदुमिच्छति स उचं स्थान भजते । एवं भगवानप्यत्युसमुक्तिपदारोहं वान्छनुत्तुहं रैवतपर्वतं स्वीचका- रेति । इह फश्चित्कान्तेति धाक्यावयवः श्रीकालिदासकृत- मेघदूतमहाकाव्यप्रथमवृत्ताधवर्णानुवृत्त्योपात्तः । न पैवमत्र कर्तृ-

·No text on this page.

·श्रीमन्मेस्तुहरिविचित रपि परमार्थतो धर्मम्यैव पृथिव्याधारत्वेन स्वीकारान् । शेपविशे- पणपदान्यप्रापि पूर्ववदाच्यानि । फेवलमत्युचं धाम लोकामरूपं मर्वोत्तम तेजो था । ननु काव्यं गुणालङ्कारभूषितं कार्यम् । यतो याम्मरः-"साधुग्दार्थसन्दर्भ गुणालधारभूषितम् । (१-२) इत्यादि । अत्र को गुणः ? कोऽलकारः? उच्यते, यद्यपि वाग्भटे दश गुणाः मन्ति तयापि काव्यप्रकाशेऽलङ्कार- चूडामणी प्रयो गुणाः प्रोक्ताः सन्ति, 'माधुर्योजःप्रसादा- स्त्रयो गुणाः ।' (अलद्वारचू० ४ अ०) अन्येषामेवेवान्तर्भावात् । अवार्थम्य क्षगित्यर्थापफत्वान् प्रसादः। पदानां मृदुरचनया प माधुर्यमपि । एवं गुणा ययाई मूहाः । एषां लक्षणम्-"मूर्ध्नि- वर्गान्यगाः स्पर्शा अटवर्गा रणा ल्धू । अवृत्तिमध्यय॒चिर्वा माधुर्ये रचना सया॥ योग आधतृतीयाभ्यामन्त्ययो रेण तुल्ययोः । टादिः शपी वृत्तिदध्य गुम्फ उद्धत ओजसि ॥ श्रुतिमात्रेण शब्दानां येनार्थप्रत्ययो भवेत् । माधारणः समप्राणां स प्रसादो गुणः ग्मृतः ॥” (फाव्यप्रकाश ८,७४-७६) ननु सगुणमपि काव्यं युवतीरूपमिय निरल वारं नाभात्यतोऽलद्वारा उत्र्यन्ते- अलङ्कारा द्विधा, शब्दार्थभेदान् । तत्र शब्दालाराः पञ्चवक्रोक्ति १ अनु- प्रास २ यमक ३ चित्र ४ श्लेष ५ रूपाः | अर्थालद्वारास्नूप- माया यदुप्रकाराः । अत्रान्येष्वपि प काव्येपु प्रायोऽनुप्रासः शला- लद्वारस्तारतम्येन शेयः । वलक्षणम्-"तुल्यभुत्यक्षरावृत्तिनु- प्रामः स्फुरद्रुणः” (वाग्भट ४, १७) इति । फश्चित्कान्तामित्यादी फाचक्षरावृत्तिः स्वयमभ्यूटा । अर्थालवायस्तु अवसर १ हेतु- २ दीपक ३ उपमा ४ जाति ५ श्लेषा ६ शेयाः। तत्र श्रीनेमि- सम्यन्ध प्रतिपादयितुः कवेः कश्चित्कान्ता सत्याज रैवतं स्वीच- यारेति तस्योपलक्षणमित्यवसरः, "यत्रार्थान्तरमुत्सृष्टं सम्भवत्युप- लक्षणम् । प्रस्तुतार्थस्य स प्रोक्तो युधैरवसरो यया ॥" (वाग्भट ४, १२४) कान्वात्यागेऽविषयसुखेच्छुताऽत्यन्वधीमचा एनो.

·८ . जैनमेपालम। [प्रश्नः पृत्तिमिवादि योग्यगोगमा तुः, यत्रो पाया पिर्य गर्नु प्रमागते । नयोग्यगायुगिरमो गुरुको गुभयया ॥" (यामिट ४, १०५) इति वचनान । कानगामुरमाञ्चकार व पीपति क्रियाश्यम्य कधिदित्यनेन मम्यन्धाद् दीपकम, सन:--"मा. दिमभ्यान्तवळेकपदार्थनार्थमनतिः । याश्यम्प या जायेग सा दीपकं यथा ॥" (याग्मट ४, ९९) मुग्तारियन्युपमा। तम- णम्--"उपमानेन साहश्यमुपमेयम्य यत्र मा। प्ररायाच्यगतुन्या- धममामरुपमा मता ॥" (वाग्भट ४, ५०) तथा पुण्यं पृथ्वी. धरवरं जातिः। यतः- म्यभायोक्तिः पदायम्य मन्क्रियम्या- क्रियस्य या । जातिविशेषतो रम्या हीनासामकादिषु ॥” (या. ग्मद ४, ४७) एफैन वाक्येन तैरेव पद्धितीयाथम्योदापात शेपः । "पदसरेव मियां वाक्यं वक्त्येकमेव हि । अनेरुमथ यत्रासौ लेप इत्युच्यते यथा ॥" (वाग्भट ४, १२८) एपां संयोगान् मरो ज्ञेयः॥१॥ दीक्षां तसिनिय नवगुणां सैपणां चापयष्टि प्रद्युम्नाद्यामभि रिपुचमूमाचवत्येकवीरे । तद्भक्तति च्छलितजगता लिश्यमाना निकामं कामेनाशु प्रियविरहिवा भोजकन्या मुमूर्छ ॥२॥ 'भोजकन्या' राजीमती 'आशु' शीनं मुमूर्छ । फ सति ? 'तस्मिन्नेकवीरें' श्रीनेमिनाथे दीक्षां 'आत्तवति' गृहीतवति सति । विशेषणेरयति प्रेरयति महामोहमिति वीरः, एकोऽद्वितीयो वीर एकवीरः "पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलम्' (सिद्धहेम ३-१-९७) इति कर्मधारयः । तस्मिन् समये तादृशचरितस्या- न्यस्याभावादद्वितीयः, "एकोऽन्यः केवलः श्रेष्ठः सदा" (हेमाने- फार्थद्विस्वरकाण्ड २श्लो०) इत्यनेकार्थात् । यद्वा वीर सुमटः। किंभूतां दीक्षाम् ? उत्प्रेक्ष्यते-प्रद्युम्नाद्यां रिपुचमू 'अमिलक्ष्यीकस 'चा- ·९ भीमन्मेन्तुगसरिविरचितं पयष्टिमिव' धनुर्यष्टितुन्यामित्यर्थः। प्रद्युम्नः काम आयो मुरयो यम्यां मा प्रभाधा साम् । पभे प्रकृष्टं शुम्नं पलं यस्य म प्रद्युम्नो बला- धिकः पुमानायो यम्यां सा साम् । किविशिष्टां दीक्षाम् ? 'नवगुणां' नवा गाहरध्ये प्रागभूतत्वान् प्रत्यमाः शीलक्षमादयो गुणा यस्यां मा साम् । पापपक्षे नयो गुणः प्रत्यथा यस्याम् । पुनः किंभूतां दीक्षाम् ? 'मैपणां' सक्लदोपविशुद्धभक्तपानादिमहणरुपैपणास्य- तीयममितिमहिताम् । धनुप्पो एपणो नारायः । अग्रान्याः समि- साविहार्यपणाममितेरेवोपादानं व्यवहारशुद्धिहस्थानामाहारगुद्धिश्च साधूनां प्रशम्यते इति ज्ञापनार्थम् । ननु यदि तेन भगवता दीक्षा गृहीता सदा राजीमती कि मूच्छिता? इत्याह-यामेन 'निकाम' अत्यर्थ हिश्यमाना। किंभूतेन कामेन ! 'लितजगता' छलितं जगद्विश्वं येन । कुतः विश्यमाना? 'तका' इति, एपा राजीमती सस्मिन् श्रीनेमिनाथे भत्ता तया । तथापि राजीमती कुनः पीडयितुं शक्या? इति विटोपणद्वारेण हेतुमाह-'प्रियवि- रहिता' प्रियेण भी श्रीनेमिना विरहिता वियुक्ता । ततश्चायमन भाव:-श्रीनेमीश्वरेण पारिने गृहीते सति तद्विरहदुःरोन राजी. मती मूर्छितेत्येवंकया मम्बन्धमर्वस्वेतिमति कविरुत्प्रेक्षते- किलाप्रेसरीभूतकन्दर्पसुभटम्य महामोहकटकस्य ध्वंसनायकवीरेण श्रीनेमिना मैपणा दीक्षाचापयष्टिरमाहि तदा श्रीनेमिनं प्रत्यपफ- तुमगावता एलयुद्धपुगलेन कामेन श्रीनेमिभक्ता श्रीनेगिरहिता चति निकामंहिश्यमाना सती राजीमती मूर्षिता । अन प भोजकन्या प्रियविरहिता चेति मियो विरुद्धविशेषणद्योपादानं राजीमया भगवान् घरो तो भगवता पुनपा यधूत्वेन स्वीकृतेत्यु- भयभायज्ञापनार्थम । अत्रोपमाऽनुप्रासशेषोत्प्रेक्षाहेत्वलकाराः । "कल्पना काचिदौचित्याद्ययार्थम्य सतोऽन्यथा। घोतितेवादिभिः शन्दरत्प्रेक्षा सा स्मृता यथा ॥" (वाग्मट ४,९०)॥२॥ -यदा ·१० जैनमेघदूतम् । [प्रयन तनो भूम्दानन्तरं किं जातम् ? इसाह- सनीपीभिः सालिनयननन्याममाशूपनीतः स्फीनस्तसमलयजजला दिशीतोपनारः । प्रलासे कथमपि सततने दलकाना- कुण्टोरकण्ठं नाजलमु गा निदथ्यो पदध्या ॥३ 'n' नामन्तो 'मा' गजीमती 'गाजलगु' गीन मिरगी' पर 'ग' अन्यत् 'भ्यो' वश्यगाणं विमारपामाग का? जैन: गांगोकगिः जीने:' प्रभूनमलया ifeशीतोगया'कथा' महता कन मन' जाने प्रया सामालिने गी। मलपनं नातं जलाया गागो ये जीता समागमः । ht: ? गद्री मनिमरियागनमार्ग गयाभयति 'शाशीम गिनी सरगति गरना Arn मनाना मागी पाशी पारनयने । क गीती kिsater शो'- Part नल नारी मगर गीत यवागीर न PF A f नग! Marr ला लिया था पys try पान मा मुभन मr - मानthi: AHITYA : irritiनि मनमा माता: re: { #retrenafring mer, art morea:m tigaffaritaar Mt atta areerfar frरिनाartRTA ·मनः। भीमन्मेस्नुहरिविरितं सपा-"प विकारः प्रभवप्नपतिबद्धन हेतुना पेन । गमयति सदमिमा उत्कवियन्य प भावोऽमी ॥” (रुद्रटकाम्यालार ७, ३८) निदभ्या दप्या पेवि कियादयेन ममुमयः । पया- "वयाने परतु परं म्यामुग्गवहापेष । सेयः समुषयोऽमौ प्रेयाऽन्यः मदमतोरोंगः ॥" (म्हटफाव्याशार , १९) एय- मनुभामपरिकरभावममुपपपरिकरालारा औन्मुक्यभावोदयवा॥ भय मा याम्यो सदाह- एकं वावविरहिहृदयद्रोहकृन्मेपकातो तीयीकं प्रकृतिगहनो यौवनारम्भ एषः । खानीयीकं हृदयदपितः संप भोगायराही- तुर्य न्याय्याम चलति पयो मानसं भावि हा किम्॥४॥ 'एवं सावदिति' लोकोक्तरनुकरणम् । यथा--"एकतो दि गमनं पर अन्यतन पिशुनः सह महः । पूर्वमेव हि कुभोजनमेकं मक्षिकाफवलितं प सदोज्यन् ॥ १॥" लोको हि दुःसपरम्परा- पीडिन एवं पनि सेनाप न्यूनपदत्वं न दोपाय किन्तु गुणाय । भन्यनावामपुंसकम् । "गायत्र्याधणम्वार्थे व्यक्तं" (३० लि. न० १०) इति वचनात् । यथाऽस्या गर्भे किं जातमिति । ततो- ऽयमर्थ :-- एकं तावदिदं कष्टं यन् 'मेघकाल:' याकाल: किंवि- शिष्टः? विरहिणां हृदयस द्रोई फरोतीति विरहिहदयद्रोहकृन् । द्वतीयीक' द्वितीयमिदं पष्टं 'प्रकृतिगहनः' स्वभावविपमः 'यौवना- रम्भः' तारुण्यप्रवेशः । तातायीक' नृतीयमिदं कष्टं यन् 'सेप:' सर्वजगत्मसिद्ध एष मानसप्रत्यक्षतया ममीपवर्ती साक्षानुभूय- मानो भगवाननिर्भोर 'ध्यराही रितः । किरूपो भग. बान् ? दयम्य दृयितो वहभः । 'तुर्य' चतुर्यमिदं कष्टं यन् 'न्याप्याम्' न्यायादनपेठात् 'पयः' मार्गान् 'मानस' चितं 'न पलठि' न पश्यति । एतावता स्वीयस्वामिनं परित्यज्य मनोन्ये ·[प्रथमः १२ जैनमेघदूतम् । पुरुषं न प्रार्थयतीतिभावः । द्वैतीयीकं तार्तीयीकमित्यत्र द्वितीयस्य पूरणं द्वैतीयीकं तृतीयस्य पूरणं तार्तीयीकम्, "तीयाट्टीकएं (सि०७-२-१५३) टीकण प्रत्ययः। "वृद्धिः स्वरेष्वादे:-" (सि० ७-२-१) वृद्धिः । सैप इत्यत्र "तदः से: स्वरे पादार्थो" (सि० २-३-४५) इत्यनेन सिलोपः । यथा--- -"सैप दारा- रथी रामः सैप राजा युधिष्ठिरः। सैप कणों महात्यागी सैप भीमो महाबलः ॥” व्यराहीत् , रखी रागे, रख विपूर्वः। अद्यतनी दि । "सिजद्यतन्यां" (सि० ३-४-५३) सिच् । "अनानाम- निटि" (सि० ४-३-४५) वृद्धिः । "स: सिजस्तैर्दिस्योः" (सि०४-३-६५) ईआगमः । “चजः कगम्" (सि०२- १-८६)जग। "अघोपे प्रथमोऽशिटः" (सि० १-३-५०) गफ । "नाम्यन्तस्था-" (सि० २-३-१५) स प । कपसंयोग क्ष लोकात् । तुर्यमित्यत्र पतुर्णा पूरणं तुर्य, "ये यो चलुर थ" (सि० ७-१-१६४) यप्रसयः चलुक् । न्यायादनपेतं न्याय्यं सरमादनपते यप्रत्ययः । अग्रामत्पदार्थसमुदायादसत्समुच्चयः । न्याय्यानेत्या पर्यायः । यथा -"वस्तुविवक्षितवस्तुप्रतिपादनश. छमसदर्श तस्य । यदजनकमजन्यं या तत्कयनं यस पर्यायः॥" (२० फा० ७, ४२) विप्रलम्भरमाधिक्यं या ॥४॥ कृष्णो देशप्रमुरभिनवथाम्बुदः कालिमान न्यध्यासाते सदयगमयाम्पेनसवाणितेन । चयकोन्मत्पतिविरचितापपेपानिपेया- दन्योऽसाकं गहनगहने पियोगेनिसर्गात् ॥ ५॥ यत् 'देशप्रभुः' देशस्वामी कृष्णः 'च' अन्य अमिरवोऽग्युर: 'कालिमानणलं स्यध्यामाने विभूमः 'वा' कारणाई 'भप. गमयामि' माने । येन हेतुनैनो द्वारि प्णाही जावो तरकारण. मर जान इन्दः । अनारगयामीति रूपं प्रयोगः सिध्यति ।

·। - rirritfertet witter: arriremire mirm rimar mun. mernetric refert aorn. wrrenm:. Terrumpet (NE. ५-१- .) me: rmirATTATRITE:. दा.. ife rements a fry art. नाम, (fe..- Hary, it" (fre. .-१-४६) repreries, refea निमम । अरा Trititle nirefirm TRAIN A- Her' बाnिt rewardin: जय simar narsine I 'योको ' roma torruiferfemium aftnamarमा stincturinterfeilimपोहानायो विमान्या FREET "माण साम" (Me..- - सायम । अब भाष:- पलाई armयापन:. Are Me गरिपिसः । ग: inr गएर पापं गा पार गरिन । भर दी. पिपाई गुगेन ॥"नि ग्याषाणय पापं सम. fife | 'मय:' भामुनोत्रमा वियोग' पियोगे गिनिमांन्' wrforनामार्गमारमाय गणराष्टेः ।.. भांगु धनी farrt मापनि । य:-"सिम्पाया. मादिनी वालमा पना पाताः सीकरिणा पोरगु. सामान वर्ग तुरटोगदयो गगोऽग्मि गरी र भविष्यति राहादेवि! धीग भव ।।" तर पाम्यपणात विशिष्ट विप्रयोगे? नानगहने गदनं बालो गंगः | nोsपि गहनो पिरमात्र पुनरपि Freeमारपणाणका लंग आहे धारक्षेपमहापापाय, माकाबने पविजानामिदान पोति तस्य महापापम् । भत्र ·(स्थमः जैनमेघदूतम् । साभयकायलिङ्गपरिफरानुप्रासाः । यथा-"समुभयोऽमो स वन्यो गुगपद् या गुणक्रियाः ॥" (का००१०, ११६) "काम्यति नोक्यिनार्थता ॥" ( का०प्र० १०, ११४) देशप्रभुरिति अभिनय इति साभिप्रायशिषणः परिफरः ॥ ५॥ नीलीनीले शितिलपनयन् वर्षयत्ययु वर्पन गर्नसम्मिन् पटु कदु रटन् विपयत्याव्यमियद । पार प्रमरति शुगे विप्रलन्धोम्पुपाहे पामार्गः प्रातिराहनः स्पर्धनेन्नेन पुतम् ॥ ६ ॥ लिप रियोगवान 'यामार्ग: श्रीगो पामु एवं माणेन प्रकारेणानेन मेघेन युक्त पाने । हिपो पामार्ग: ' प्रारना' प्रकया कुहन रंगदु: कुन ? 'अस्मिन्' : बाद मालीनीले' मा गुमिकायामवर्गे शति शिलिए चिनिया बार्न मुसंगतीति । पुनः ? ' पनि भभुवन । अग्मिन गर्नति गनि पर' पटिर भवनामुला मी 'गदर' चिलान । मम्मिन् विपति' विन जान भो' मा 'मा' प्रानुन निशिपाई ! tirern प्रमही मनि। अन्योरि यो कामलेगा शानदार, मोगा वो पानी - MATRA | पनिपानी में शापोरामानों मुर्गा गीना टापा frri मनसामान मुबीmiyाला. wraat in Indi: बारBriti सन, arianfordfree futr. Error "frrarture: are in 1-1. ४२TTr:, rrrrr Trti ·Mirror oreira ( ५.१.११) मा संगे. ht MT-01-!- प. सभा । frst in गिल (R. ३-४-४१) किए RARE "Orit (पि..-४-१) मानाite Hindisti TR भारी गि- rrrrrfan: नि" (ft. .-.-.)- KARTER.ली. पानामाननी-" ifro ५-1-t) प्रत्यय: । "res firs (fr. y-1- Offam I Hist" (in. ४-१-१८) NRN I "म" (सि. ४-६-५८) । "पाप परे wise rev-1-11). " रा-(Met-1- m, seमा पिता" (int-1-७०) मोता। भन्सो मो"(ive-t-९)नार। पत्र निदर्शनारिकरण. पुरधागुनिनाया हणम--- -निदर्शगा। अमन मम्मा पमापपिम्पा मारवग्यस्यानि रियर पमा समानुप्रांगा पापा र नुवाकया का नि. A THAfri माग गति सदस्यम्य चानुरूपे मुलापेति च पा ॥" (.:.१९५-५९) मत्र रिक्षिणीनां विरलिपि प्ररगुते सति तदत्यमेपम्प रषः ॥६॥ नोः कमादहिरिव नदाऽगधिनीमप्या. मा निर्मापपपमिय ला मोऽप्यसो तन जाने । यहादेव पति विमुनीभावमाप्तोऽप्पमित्र तर्णय सालिम नियमने माहजहान फीलः॥७॥ भाग भगवाभानिः शोपि' निपुशोऽपि अतिरिव मामातो.' कारणान्मा निमोफत्वपमियागुश्चत् 'न' कारणम 'न जाने' मतियपा-मदिराः परमादतो निमोकवर्ष कालिकां

·जैनमेपदूतम् ।
मुजति सप्न सायते । किविशिर्श मां निर्मोफत्व ? दामाद
नौमी' तं नापमाराजामीयेशीला ताम्, पक्षे तं सर्प भाराममो.
नोशीला या तमामतामपीयर्थः । पुनः विशिष्मा मा ? 'ry
हामीम, पोऽस्पभागम्। 'या' इत्युत्तरादम्। 'यति माने ।
२२ 'विमुखीमा पनि सति प्रतिकूले सति 'आगो' मा
कोजी भमिया' अनियमिवापरे शत्रुर्भरतीत्यर्थः । एतरग
भाषाह~र्णम्म' वरगम नियमने यन्मने मागा' गोर
जिमुनीरओम मगा? भी मु मारे । फिल गोगदोपार
गर्ग वरपके गोजमाया पता गोताई कुन्तीति मिति:।
# যথা গাণি বিষঙ্গিলায় লঙ্কা গম
মে। সধা মালানা ইলিয়ানা মুদ্দাস
नयः । प्रमादिग्निति निमाकत्वमिवरयुगमा । सागि पाlt
मोसीनि विरोध न जाने निकायोगमांग
यामः । न सोनिsir fre:
(1.५० १५, ११.) बिमिष्टा गो frror
form II' (1. प्र. १०, १०) | Hamrat at
Fram मगन ममयमा गोगा-नानाम: nik
मोजा ( ३.१०, १५९) मो.
ना waify: , Umerifrre frienfer.
नम ॥" (... १०, १११) मा.॥
दस पनि दिपिया हमला
मनाममा लाग्नदमनम् ।
এই দ শাম যশা মানা ল
समन्दारिश परी॥
Mamir

·หะ !) . kimireoneति marrierगोदामा भर पं 'पद' य अंपगः पदाnिtefere' गाण्यांगजाममुाम । time miti मम वाकिम भन्ने 4mil maratमापोगपूर्वक मानिरी Prire, moreोय:' पुन: मनुष्टं वानर- Prerect या बना । अचा (RO:-.-.) पारी । उपनदमिनार मम्म पy ri" (. u-1-९२) गमागानोड- HERE I ART पिनिगमायादि-' (सि. १-१-२९) kणायचीगामा: TRE ARमारिपार "मम्या n" (fire-t-) गुणाम । मत्रोपमारूपागाः । wa refaनि भारतस्य विशेषणगगुनमपि यम, भन्यपा बनायोगान् । तनदीनपदवं गाम गाहारदोपभिन्या ।।८ ध्या गा नवपनपता भूग्दिोमायमाणा पुनापुन. ममदमदनापेशनोविन्दमाना । अमागारं पुर विरजनी पारि कादम्पिनीव- रीना खादय दषम सुग्धपापत्पुपाप ॥९॥ 'भय' मगन्ता 'n' गीमती दषमुष' मेपं 'गुग्धवापा' मनोरापनदि पायमाणयुक्ला उवाप । कृत्वा एवं पूर्वो. Air Irfeटा गा! 'नवपनपता भूरियोप्माय. मागा मालागी पनध गबपना, नवपनेन ना सिमा नवपन. Free मायमाणा उपाणं याप्पमुदमन्ती । पुनः किंवि. frer in ? 'ममममदनापानी युक्तायुतमविन्दमाना' प्रमोदमोदरा. ग्दी महणते । नवार्य मेपो मत्मन्देशा प्रियं सान्त्वयिष्य. मानि प्रमोश मोर: पुनगंडता, क्योः गम्भेदः सहमो मदरतेन मा पनी यो मनानायाशा मंएमालम्गागुफ पायुकं पन ·१ नभेमागम् । [पमा प्रभमाना । अन्योऽधि समापा मनाया मदिरामा आg. HTTER निति । पुनः निशिता ? 'पुरु' प्रभून पर भाग प्रमागारे अपाणामधूणामामारे वेगानं वर्ष विरामी Imaginat? 'कारधिनीमा पपा कारपिनी मे. मा TT A मासीवारि पानी गितिविशिष्ट मा! Farm ! भा पनि गंगोही पातो तगये राही। Mir TIगुगल नोगामातम (सि. ३-५-१३) पप । "नानोनोगदा" (गि० २-१-९॥ म निको न" ( ५-३-१.८) ri I rurash भानश् । अधिनमा विस्ती हो भी rf Tiran" (M०३-५-८१) शाप "नु TITA)" (नि. ५-५-५५) मोना। Rin | Anारोनि | Marनुमानानुपामा! TH मामी मार्ग मrm, गधा orat rat Afght भाप मागमा ९ ॥ मानाni-- Afrainाभंगाची माता मनिशा ईमो मगा। अमरमा निगगी- मगि भारत ॥१॥ orterNarentrift Trainiantertaint vari : wheth arty el AT ARE warAFTER in ·harireratoपिन rome Mere गरय नि: ये मागे माग. पाrala tir tre' गुग्यागमन बने । Trimfama "Irfe(E-- १९)नि This: metermire पबनाम दलः, गदगद " TRE--)ी पर । भको मार्ग सापालाप Tre । अत्रोपमा योगाभागाः | राणा यो गालीभय पविण मनान पोपीन पोपोग मिा वारपावन पाणु पन् ।" uur frei पाjि पित, पाय पूर्व वर्णन रिचा मरिमे वर्णनि-- सिविध ग.मि रजसः शान्तिमापादयन् यः गोपन धपपठितमःम्माममुभिहसानः । मय सशनिशयनननायसे धमपोने! तपः कोप्पमिनयतमस् प्रयीरुपपा ॥११॥ मनपपा रजसो मान्दि 'माणदयम्' रायमधारी सिवा निमम दिय जगा 'एमसि' निदान । जय माघारगा तृणधान्यसताक्षादीनो गया यनशिपक्षिगनुप्यादीनां गुणारिभ्यो परखा जनस्य साक्षात्राप पगाराष्ट्रन्य पान पिकमिनि । परवं संकोपेन' अभा. बमाणेन समसाम' भन्धकारगमूई 'उभिमानः सम् उरमायस्येम शियानाटयम् मन् , भादवपन विवि अपपरिक्षय न. धान महावीत्यर्थः । पम्य महोन दुर्मिनाभाषस्तभावाप विध. क्षयः, अश मापदम्य माभासया, शरभयाच सालोकश्य माशापारम्पयन व अनन्य संर्तुत्वमपि न विस्यम् । यस्त्वं विसपनतः प्रत्यर्प मप्रा र छोरल्या गृहपीसस्वयम् ·1 जैनमेषदूतम् । [प्रथमा लभमाना । अन्योऽपि समदाया मदनाया मदिराया आवेशायु- पायुकं न विन्दति । पुनः सिंविशिष्टा ? 'पुर' प्रभूतं या भवति 'अयासारं' अवाणामधूणामासारं येगवन्तं वर्ष विराजती' विशेषेण पुर्वती । यिम् ? 'कादम्पिनीयत्' यथा कादम्पिनी मेप. माला पुरु यथा भवति पारि' पानीयं विसजति । किविशिष्टता सा! दामादीना । अत्र तेति गंधू सेपने इति धातोः प्रत्यये सारी। अमेीि अम्मन ऊष्माणमुद्रगति "फेनोमयाप्पधूमादुद्वमने" (सिर २-४-३३) इति क्यद् । “कामोनोऽनहा" (सि०२-१-९) गलो: । "दीपंथियध्यकपेषु प(सि० ४-३-१०८) इल पोषः । मायते इनि मानश् । अपिन्दगानेति विसी लाभे इति पातो: आनशि "तुताः दाः" (गि० ३-४-८१) प्रत्यय "गुजारितामगुभोऽभा शे" (मि० ४-४-९९) नोऽन्तः । समयम् । अप्रशदो फागन्नोऽनि । मनोरमासुमागायुमागा! युनायुनाविधारणे माभ्ये मेघं प्रति भाषर्ण साधनम्, गनीमती युवायुतामा म पनि मापणान्यपानुपप॥९॥ र मा मेयं पनि यायमारभ्यते- कगिद्धागवा! ना नि यासंगाली सदर रोक्त यो मनितरिना नांगा मगेरन् । पप्याापा परत करणा मिर्ग निगगा. न्मार्गे दी गतिरिश मागतं यनने ॥ १॥ पनि प्रभो पायामेप! fre भनगाहो पानातील पाया मेरी ममतः । मानिमालील nforftणी भात मोरासमोरया't arth माTrirat Amirm. T Awrt मानाया mal या ·सर्गः] । श्रीमन्मेरुनुसूरिविरचित यस्येष? वरिष' यथा रवः सूर्यस्य गतिः 'दैव्ये मागें' आकाश. मार्गेऽन्यायाधा पुरति । 'ते' वव 'स्वागन' मुसागमनं वर्तते । रामहंमावित्यत्र "पुरुषः मिया" (३-१-१२६) इति पुरुपशेपः, राजहंमीशदलोपः । देव्ये देवानामयं देव्यः, "देवाद् यय" (मि० ६-१-२१) इति यम् । अत्र देव्ये मार्ग इत्याफाशवाचकत्वं गुरपय इति प्रसिद्धः । अप्रोपमापर्यायोक्तस्वभावोत्तमनुप्रासाः । अध्यायाधेयादेः तय पृष्टेरन्तरायो नास्तीत्यर्थस्स पर्यायेण कथनात् वत्पर्यायोपम् । "पर्यायोक्तं विना घाच्यवाचकत्वेन यस्तु यन् ।" (का०प्र० १०, ११५)॥ १०॥ भथ येन किमपि कार्य कारयितुं चिन्त्यते, तस्य पूर्व वर्णन विधीयते इति राजीमयपि मेषं धर्णयति- विश्वं विधं सृजसि रजसः शान्तिमापादयन् यः सोन क्षपयसि तमःम्तोममुनिहुवानः । स त्वं मुश्चमतिशयनतस्त्रायसे धूमयोने! तदेवः कोऽप्यभिनयतमस्त्वं प्रयीरूपधर्चा ॥ ११ ॥ हे 'धूमयोने!"हे मेप! यस्त्वं 'रजसः' रेणोः शान्ति 'आपादयन्' 'उत्पादयमाथिवी सिधन 'विश्व समस्तं 'विश्व' जगन् 'सजसि' निप्पादयसि । जलस्य साक्षात्स्ष्टा तृणधान्यटवावृक्षादीनां सदुध- त्वेन तिर्यग्पक्षिमनुप्यादीनां सृणादिभ्यो पृया जनस्य साक्षात्पारम्प. र्येण च जगत्प्रष्टुत्वं रूदया न विरुद्धमिति । यस्त्वं 'संकोचेन' अभा- वलक्षणेन 'तमस्तोम' अन्धकारममूद 'उभिगुवानः' सन् उत्प्रायल्येन नियानः पेटयन मन् , अर्थादवर्षन् विश्वं विश्व 'क्ष्पयसिक्ष्यं न. यसि सहरसीत्यर्थः । मेघस्य सोचे दुर्दिनाभावस्तदभावाच विश्व- क्षयः, अवृष्टया सायनलस्य साक्षात्क्षयः, तत्क्षयाच सकललोकश्य इति माक्षात्पारम्पर्येण प पनस्य संहर्तृत्वमपि न विरुद्धम् । यस्त्वं 'अविशयनत:' असर्थ नम्रः स स्वं लोकरूच्या गुडूपीमषवम् ।

·२० स- जैनमेघदूतम् । प्रिया सारं जलं मुवन विश्वं विश्वं 'प्रायमें पालयसि । धारापरमे। सरलपाराधोरणीमिजलं मुञ्चति सदा राजानोऽपि प्रजा मन्ति, सत्र वर्गाः स्वसमर्यादा न सजन्ति, मातापितरौ सोहमपत्यानि पुगन्ति, धर्मकर्माचारव्यवहारख्ययमायसौजन्यसौहादादीनि मंगायोणि प्रवर्तन्त इति पनम्य पालकत्वमपि न निफेयम् । 'तम्' तरमात्कारणात् त्वं 'अभिनयतमः' अत्यन्तनवीनः कोणी प्रयीस्पत्ती देवो परमे । अयं भावः-लोके परमेघरस्त्येको गापित्र फरोतीनि कपिदिसते। यतो रपु:--"नमो विध. गरे पूर्व विधता विधने । अप विशम्य मंहने तुम्यं धात्मने नमः ॥" परमपरापयाम्पधनां देयो विषयामिप्यरूपस्य रजमो रमोगुणम्य पृद्धिमुलायन प्रार िगृति । तथा गोध रूपं ममोगुण वयन करपेण विक्षपयति । नया पुण्यात मायगुणं मीन विशं प्रायते । अनिशयनान्यैश नम्यते। भयोनिश प्रोग्यते । पुनः प्रोक्युल्या पतलापेन रियम गोशिए प्राग, अशिगन नममि, धूमागोलपमे, कोभी नानम्यं प्रागनी । भानुपामभेलपतिकापायो. সীমান্সেল। সব প্রাণীমানানাবিধ विरानामांकः । "समानामा व्यानरका म पर। (रा.प्र. १०,१०५) नामः शालिमाराम गो- জানা বিষনাশাপাখানালাবাদ। ” দিলাম। মথণ ব্যর্থ রাবিসাগধী मोनिपाइनेडाम, पानुन: IT (1. !,११५) ११ ॥ wriwोगत मायमार--- मंजस्ता विभिनयमाimite काय मामिलामा नीति .

·सर्गः1] भीमन्मेदतुगसूरिविरचितं दानात्कल्पद्रुमसुरमणी चौ त्वयाऽधोक्रियेतां कस्तुभ्यं न स्पृहयति जगअन्तुजीवातुलक्ष्म्यै ॥ १२ ॥ काम मध्येभुवनमनलङ्कारकान्ता अनु त्य- न्मप्रस्येव सरति च तवागोपगोपं जनोऽयम् । न्यासीचक्रे भवति निखिला भूतसृष्टिविधात्रा तत्त्वां मापे किमपि करुणाकलिपात्रावधेहि ॥ १३ ॥ हे 'जीमूत!' हे मेघ! त्वं 'अनन्यमाभ्योपकारः प्रथिवमहिमा' वर्तमे, न अन्यैः समुद्रादिमिरपि साध्या अनन्यसाध्या उपकाराः मपराचरजीवलोकसेचनभीष्मनीमातपोपशमनसकलतृणधान्यनि- प्पादनादयसः प्रथितो विख्यातो महिमा यस्येति । कः पुमान त्वां वीक्ष्य स्खे शौ प्रसूतिसहसौ नो विधत्ते ।। फुन्जितः पाणिः प्रम- तिरुच्यते। वो कल्पद्रुममुरमणी त्वया दानादयोऽक्रियतां जितावित्स- धः। नातौ सर्वलोकमसिद्धी त्वया । कः पुमांस्तुभ्यं न स्पृहयति । किंविशिष्टाय तुभ्यम् ? 'जगणन्तुजीवातुलक्ष्म्य' जगजन्तूनां जीवा तुर्जीवनौषधं लक्ष्म्यो गतिविद्युजलादिफा यस्य तस्मै । लक्ष्मीशब्दस्य बहुत्वे वर्तमानत्यान् "पुमननोपयोलम्या एकत्वे" (सि०७-३- १७३) इत्यनेन कच् । तया न्यन्तत्वाभायात् "गोधान्ते इस्खो. ऽनंशिस-" " (सि०२-४-९६) इत्यादिना इस्वो न । सतः पुति:- विशेषणत्वेऽपि लक्ष्मीशन्दस्य स्त्रियां वर्तमानत्वेन पतुये कवचनस्य "खीदूतः" (सि०१-४-३९) इति दैआदेशे लक्ष्म्यै इति प्रयोगः । प्रतिसदृशावियत्र "त्यदाधन्यसमानादुपमानाव्याप्ये शटक्सको च" (सि० ५-१-१५२) इति कि । सहरमाप्दो व्यजनान्तः । सुभ्यमित्यत्र "हेवाप्यं वा” (सि०२-२-२६) इति चतुर्थी । अवोदासस्वभावोत्तमनुप्रामाः॥१२|| काममिति । हेमप! 'मभ्ये. भुवन' भुवनस्य मध्ये 'अनलधारकान्ता' अलारं विना कान्ताः मुभगाः 'वर्नु भवतः पश्चात् । बदिति "प्रभूत्यन्यादिरसाद

·अगमे गम्।
[Fre
निगरानतरः" (सि. २-२-७५) पचमी | writr.
* मां मना मायेत स्मरति । यथा मनः मने .
नगरी पाशीत गोपी राजा, गाः पशूर पाती।
गोलो गो, गोपाल गोपाभ गोगो:, भायगामा, गोt.
गोगा मा भागोगो मागोपालगामिति । "रियाणा
शिला मगर: प्राणियyि: 'भगति सपि गीतो'
दामनीला लाभलीपयपि सा जीवति गाया
मोति विभागाई वाण म्यागकरोति । यो
বীণাগানdrit; 'ল' নান্দাগোপণ সামা
मिनाकरिता 'मादि' गानो मा
माननित मुलतमा मगे मगंगुम "पारे मोला ना
4" fri-2-10)पनीमारना मग.
krit:'(firs .-
२rtraitी । भागोषो.
If nासहित पा" (M. 1-1-12)
Arti: 7 ftartitupstryn yrer: 1
valITHI, femaritrarlim.
" (sa. १०,१..) भूE
watी पागल
reakit RATTITAfrir gir
.
ईमान मलिक यानिमानिनीय
Ratan Tari
गार
Tag :

·सर्गः।। - श्रीमन्मेरुतुङ्गसूरिविरचितं वंशे 'भूताः' मूर्तिमन्तः 'दिशा नायकाः' दिक्पाला इव ये दश दमाहाः, पर्सन्वे इत्यस्याहारः ।' अन्यत् तेषां' दशाहाणां 'मायः प्रथमः श्रीसमुमोऽस्ति । किंविशिष्टः ? 'क्षिविपतिगुरु।' क्षिविपतिपु नृपेषु गुरुः श्रेष्ठः । पुनः किंविशिष्टः ? श्रीशिवाप्रे- यसी' श्रीशिवादेवी नानी प्रेयसी पनी यस्यासौ मीशिवाप्रेयसी । ईयो यामीहित्वाद् "गोश्चान्ते इ-(सि०२-४-९६) इत्यादिना न रस्वः । ततः “दीर्घच्याव्य उनासे:” (सि. १-४-४५) सिलोप एव पुनः किंविशिष्टः? 'प्राज्ञः' निपुगः, अथवा प्रकृष्टा आशा यस्य स सथा । 'वैध' द्वाभ्यां प्रफापभ्यां 'मुश्वविजयी सुकृतेन पुण्येन विजयी विजयवान् धर्मविजयीत्यर्थः । पक्षे मुनु आनुकूल्येन पृतः मुक्तः, मुक्तो विजयो विजयशब्दो विद्यते यस श्रीसमुद्रशब्दस्य स तथा श्रीसमुद्रविजय इत्यर्थः । द्वैधं 'सुप्रजाः' शोभना प्रजाः लोकः सन्तति यस्य सः । "प्रजाया अस्" (सि०७-३- १३७) इत्यनेन सुप्रजस् जातम् । दैधं श्रीसमुद्रः श्रिया समुद्रो या श्रीसमुद्र इति नाम । अत्रोत्प्रेक्षारूपकोषानुप्रासाः ॥ १४ ॥ सारस्वमर्मनुपरिमितेः सचितस्तस्स मनुः श्रीमानेमिर्गुणगणखनिस्तेजसा राशिरस्ति । यं द्वाविंशं जिनपतिमिह क्षोणिखण्डे प्रबुद्धा दिव्यन्नानातिशयकलिताशेपवस्तुं दिशन्ति ॥१५॥ 'सम्य' श्रीसमुद्रम्य सूनुः श्रीमान्नेमिरति । किंविशिष्टः परिमितेः सारम्वनैः 'सूचितः' कधितः । मनपश्चातुर्दश तत्परिमिते. चतुर्दशमिरिति । पुनः किंविशिष्टः ! 'गुणगणसनिः' गुणगणानां सनिरिव गुणगणरनिः । तेजसा राशिः समूह २ । 'ह क्षोणि- सण्डे' 'प्रयुद्धाः' विद्वांसः 'य' भगवन्तं दाविशं जिनपतिं दिशान्ति' कथयन्ति । किविशिष्टं यम्! 'दिव्यज्ञानातिशयकलिताशेपवस्तुं' दिव्यः स्वर्गसम्बन्धी प्रधानो वा यो ज्ञानातिशयस्तेन कलिटान्य- ·२४ जैनमेघदूतम् । [प्रथमः शेपाणि वस्तुनि येन स तम् । अन यद्यपि भगवतोऽवधिज्ञानित्वेन बदा गाईस्थ्येऽशेषवस्तुझानं नालि तथापि "भाविनि भूतबदुप पारः" इत्यजिमनालीलानिस्तुपवैराग्योन्मेपमुख्यकारणैरवश्यंभावि. सया सर्वलोकेभ्योऽप्यधिकनया च तस्य सर्वज्ञत्वमेव प्रत्यक्ष दिन. शितम् । द्वाविंशमय द्विशितिः। द्वौ प विंशतिश्च द्वाविंशतिः, "निध्यष्टानां द्वात्रयोऽष्टाः प्राशतादनशीतिघहुप्रीदौ” (सि०३- २-९२) द्वा आदेशः । द्वाविंशते: पूरणो द्वाविंशः "संख्यापूरणे हट् (सि० ७-१-१५५) "विंशतेस्तेडिति" (सि०७-४-६७) विलोपः। “हित्यन्त्यस-" (सि०२-१-११४) । मत्र रूपकमा. विकानुमासाः। दिव्यज्ञानेनि भाविक, “प्रत्यक्षा स यदावा: हि- मन्ते भूनमाविनः। तदायिकम् । (का०प०१०,११४) इति॥१५॥ परस शान्या जननमन कम्पनादामनाना- मासां नामामिव न महतां पूग्यपूजासम्मिन् । दिफन्याः पदशरपरिमिताः माङ्गजायाः मविन्याः मम्या गाः कनकदलीममगाः गतिकर्म ॥१६॥ पदारपरिमिनाः रिकन्याः' विकुमार्य आमनानां फापनार 'य' मयत: 'प्रन' निमार्ग 'अन' जन्म शाला भार जागः' मपुवाया: 'मविष्याः' मातुः गम्यक् निर्म परः। रागः पर "महानां वामतो गतिः" इति गणना पदानि पर पचार।विशिष्टानामागनानाम ? पश्यते-'मम्मिन' विष. मिने पूमामागः पाप्रमाणे तामांयाना 'माया'. शन मासानिया अस्मिन पानासा गधि भिता मन्तिममानानीबागनानि भावशित दिशग्या: ? नाग' गुमाएगा | नानि. नाम:!"युगा न.- ४-१00 लिः मामानुगण.१५॥

·.] २५ भीमन्मगरितिदिन जन्म र प्रितगनि गदा पान्नगार्षिनाश: प्रोलोरामपदनिनगं मान्यतापराभ्युदाने । अन्न गोवारमुर गुर्ग नागपा अप्परापुः पागपार विग्मगलिने मानिसर्गर शुवराः ।। १७॥ गदा मम्मिन पाले, 'पाय' भगवतः 'जन्मे' जाते सवि ঘামানিঃ মন গৰি অৱধ ‘মীমোঃ HTTभवन । मिप्रिय! 'भाग्याप' यथा भापति :- पुदीने गरि ध्यानलिनागो भपति प्रोयोनभ । नारषा भपि 'मनग्योक दुःोपरप मध्ये 'र' गुरतरं मुगं भिवापु:' प्रामाः राव? 'पहावं यथा पटा: 'पिरमगलिसें' धार- नार पारी' ममुद्र तिवारी म्याग्निशनसंपन्धि पारि जलं मानुवन्ति । अन्मरानोऽकारान्नोऽयनि । मयुदीते इन्यत्र ई गी, धातुः अभि इरपूर्वः नाप्रत्ययाः । दुःखोलरम्यान्तरन्न- दुरोकरम , "पार मध्ये ऽन्तः पटा पा" (सि०३-१-३०) प्रति ममारः। अत्र पर्यायविगंधोपमानानि । “एफ क्रमेणानेकग्गिन् पर्यायोज्यमनोन्यथा ।" (का०म० १०, ११५) अन्तर्दु:- गवारमियत्र विरोधी द्रव्यगुणयोः ॥ १७ ॥ भक्तिप्रदा भवनपनयो विशिनो प्यन्तरेन्द्रा द्वात्रिंशगोपनव निविपा शितागे रवीन्द। महत्य माशिसरिशिपरं ते चतुःपपिरिन्द्रा जन्मनायोन्मवमतिहरि स्वामिनो यस्य तेनुः ॥१८॥ ते धनुःषष्टिरिन्द्राः सिपरिशिखरे म्यः स्वर्गस्तस्य शिसरी मातम्य निगा राई 'मङ्गत्य मिलित्वा यस्य स्वामिनो जन्मला. प्रोगर 'अतिरि तेनुः' विम्नारयामागुः, हरीणामिन्द्राणां ग्याति. पंधाभवतीत्यनिहारि, इन्द्राणां यादृशः नो प्रायते पाशा त इत्यर्थः । ते? विशिनः' विंशनिमात्राः भवनपतयः अमुरकु- ।

·. अनमैपदम् । [पन: भाग्युरोगाः '' अलावारिंशा यलरेमा र iframeीति मगपाधीशिवार: शामिनो - Hिin: पीनगी। शिमक्तिला' भोप II INभनी शनिमानमेवा शितः, , १५७) ही निप, " (मि. , ५-६.) Frur: I TT समीमा मेर गेलो वा 1, "" (गि ३-1-२१॥ यो। पदवीद।। HT TM पनपनापी ग प मागते PratTI Hशमाहीत: । मी. xn fronmगांभानायगागंपनिया Haryanमाम्याग" (.३-१- रानीमा । भानुपागानाः ॥ १८॥ दभमान गिदएकामा प्रहाने मामामाल:rm: काममागा: प्रगतः। ममगारमनग: गोमान किनारा प्रमायाम ना ॥१॥ 21. Sai an, भाti PREPE मना ! • MARIHIT मीनfar | mrartinenefirmire arrestarti Hui TREAT P, Ani. it.htrina krtargril #Texamirkn: ART. May , ·गर्ग: श्रीमगरिधिषि मानमितियानि अगानि जावानीयः । सार भात्मा- स्लीपराधिनानि:, पत्र सारियाची गृहीतः । पुनः 'भ' मा रमणभर गांधपूरमयपन' पो थापना पून नावन्नं सालभः । गा पापता पूर्यते नावार्पण पूर्व, "धिमाने उष, चाय पा(गि० ५-४-५७) मलयः । विगममा लोपाः 'प्रगद पंगाः । भोसंगमहोतिगमु- पापागाः । ग्गयामाग्न्यिाहि होना, मोतिगहा- धर बलादक दिपायम ॥" (11.प्र. १०, ११२) नया भरगुपयोऽमा र स्थन्यो युगपद् या गुणपिया ।" (पा० ० १० ११६) ॥१९॥ ये ये मायाः निपगुतहत प्रक्रियन्ने प्रशूमि- नाम्नानग्यावनिपत हरिप्रेरिता देय एव । नानारूपाः मशवयमो दंगवडीनयम्न दया एवानिशमरमपन्कलियापी भक्त्या ॥२०॥ "प्रमूभिः मामिः प्रियमुनत अभीष्टपुत्रपुरा ये ये 'भावाः' अपनमण्डनीटनादयः प्रक्रियन्ते' प्रारयन्ते 'हरिरिता' ना. दिया: 'देष्य एवं' भामरग एव 'तम्य' भगवतः 'तांस्तान भावान् 'माननियन ध्यतारयन हरिप्रेरिता देवा एव केलिवापी भत्ता' भगवन्न अनि निरन्तरं अरमयन् । किविशिष्टा देवाः? 'नाना. कः' नानाप्रयागणि रूपाणि येषां से नानारूपाः । पुन: कि- विशिष्टा:? गावपमः' मां भगवतस्तुन्य बयो येषां से महश. वयमः । चन् ? हंगवन् । यथा हरिप्रेरिता धीचयः फेलियापी भता विरिटरया में गमयन्ति । हरिर्वायुः, 'हरिर्दिवाकरसमी- रयोः ॥ यमपासवमिहशुभशावापियाजिपु । पिङ्गवणे हरिद्वणे भेषोपेन्द्रशुपाहिषु ।।" (६० अ० ४५०-४५१) इत्यनेकार्थः । किरिशिष्टा पाचप: नानारूपाः' अनेकप्रकाराः।पुनः किंविशिष्टा ·. २८ जनमेगगम्। [प्रभा बीमाः माशाः पागोनादिना बीपीना तुरमा बम: को गागु गाः। अशोरमानानाः ॥२०॥ समानापि कटिहीमनोभूषितः कान्तरूपोर- भागाापी प्रगितारणीमामाभा मनीपी। fift मा गुपिपिग्गी गगरि प्रकारे गाना गमिा माना गलोकागरेण ।। २१ ॥ २in' ilt ft नम:" भारता: किमान REntrit भगवान शेrsfr' भागरिगोन Rumin आम नाकामनाकार FREE: सामविपण कारगार- AR: Handirfteकमलाममाणन काना PATREAfraternारण महाविपीनामा HTRA Tी मनिxm.' में नामा. * मन "Inी' thr. ५-१-१५५//t. Trafengtain vitthritam, Frang TET: कमनः ? 'भाब Kri Anant : sirr" (in 4.१-१) kart.,xnahina, firefor 4 ra' anter wistatnia Hin i amrritaint at Rai' artire intri Migrai, I writi र frrt Trail ·सर्गः। श्रीमन्मेरहरिविरचितं २९ यस्यास्तापं भवनमुदधेस्तपदिष्टेऽप्यता तस्स ग्रेप्मे तपति तपने केन शश्यं तरीतुम् ॥ २२ ॥ 'यम्य' भगवतो रूपं वाल्येऽपि 'लोकातीतोल्लसितसुसम' यतते, लोकमतीताविकान्ता उहसिता मुखमा अतिशायिनी शोभा यस्य । 'सम्स' भगवतो रूपं यौवने फेन वर्ण्यम् ? अपि न फेनापि । क मति ? 'पुरहें' प्रभूते 'स्थानि' यले 'श्वयति' बर्द्धमाने सति । यस्य 'धेः' समुद्रम्प 'भवन' पानीयं 'तैपदिष्टेऽपि' पोपमासकाले- ऽपि 'अताय तरीतुमशक्यम् , तस्य उदधेर्भवनं 'प्रेमे' प्रीष्म - सम्यन्धिनि 'सपने' सूर्ये धपति केन तरीतुं शक्यम् । पोपे तु पयनोकं भवति, प्रीप्मे तु ज्येष्ठापाढयोर्वेलापल्या पयोवृद्धिः । ग्रीष्मम्यायं प्रेमः, "भर्नुसन्ध्यादेरण्” (सि० ६-३-८९) अपप्रत्ययो पृद्धिः । अत्र दृष्टान्वानुप्रासदेतवः ॥ २२ ॥ पमं पयां सरलकदलीकाण्ड ऊर्योयुगेन स्वाहिन्याः पुलिनममलं नैमिनः श्रोणि च । 'शोणो नाभ्याश्चति सदृशतां गोपुरं वक्षसा च घुद्रोः शाखानवकिशलये याहुपाणिद्वयेन ॥ २३ ॥ पूर्णेन्दुः श्रीसदनवदनेनानपत्रं च हरभ्यां पुप्पामोदो मुगपरिमल रिएरनं च तन्वा । चपेयीये कचिदुपमिति दयुरेवं युधाथे- देतस्साङ्गर्भवति उपमाधिस्यदोषस्तथापि ॥२४॥ युग्मम्॥ 'द्' यदि युधाः 'कचिन्' प्रदेशे 'अपि' पदार्थसमूहे 'द' वर्णनीये मति पतम्य 'अद्वैः' अवयवैः एवंप्रकारेण 'उपमिति' उपमानं दयुम्नयापि उपमाधिक्यदोपो भवति । एषमिति किम् ? 'प' कमलं मिनः पपां' परणाभ्यो सहसतो अचति' गछति सरलकदलीकाण्डो नेमिन उयोंयुगेन सदसनामश्चति । 'स्वयाहिन्या:' गद्गायाः 'अमलं' निर्मलं पुलिन नेमिनः मो- . ।

·जनमेगा । गिना कटान गा : म वाहिनी मी ! भोगिर धीनि गोग: xit नभनो मा गा. ची भाग 'गो' नि: गायन গোমখা। '' পাগল পানামা ননন पान गो मात, "infrinाम: ग्यापारमारा पागल remागिनेगी। गी: गगंग 2 || Tr: rigो निमः श्रीमान- पानेन महताम। '' भन्या 'भ' कमाई मे. गिनी 'या' लोगना या माननामी । गुणामीर: पुल्प परिमलो नेगिनो मुमपरिमलैः महानामश्चति । रिटरमप नेमिनम्नन्या महानामशति । रिट-अरिष्ट इतिशयममि। अयं माय:--"किल श्रीना कप पादाभ्यामाग्भ्य पदण्यते । अन्येपांसुशीपांदारभ्य पतन ।" इनि द्वाः। परमेयमार मगर- पादायवयवानां यदि पप्रादीन्युपमानानि दीयन्ते नदा सडाग इव ममुद्रः सद्योत इव सूर्य इत्यादिवद्धानोपमादोपः म्यागवत्पा- दादिभ्यः पद्मादीनामनिहीनत्वान् । अत एतरोपपरिनिहीपया पण्डिताः कचित्प्रदेशे सम्मिलिताः मन्न: 'अपमानमुपमेयाद्विशिष्ट- तरं स्यात्' इतिन्यायान् पद्मादीन पदार्थान् वण्यांन कृत्वा श्रीनेमिनः पादाद्यवयवानुपमानत्वेन स्थापयन्ति । यया पद्मं पद्यामित्यादि । तथापि उपमानस्यात्यन्ताधिकत्वेनोपमाधिक्यदोपः स्यात् । यथा- "अयं पद्मासनासीनश्चक्रवाको विराजते । युगादौ भगवान् बेधा विनिर्मित्सुरिव प्रजाः॥” इत्यादिवत्। अतः श्रीनेमिस्पं कथमपि वर्ण- यितुं न शक्यते इति समर्थितम् । पद्धयामित्यादिषु "तुल्यार्धेस्तृती- यापष्ठयो” (सि. २-२-११६) इति तृतीया भवति । उपमे- सत्र "हस्वोऽपदे वा” (सि०१-२-२२) इवि हस्वस्थ हसः ·- reमायोगामामा ! पामामो भग. witHITI IRRITAmty || ARITTE- मायागारं गाभरमदार एः समभान यादापादिगुणमानव पेपा पपग । गान कि. पण: गणपितुमय पंक्षि भूराय:- महापा मगर मालिपीचा गह ॥ २५ ॥ ENI: TET अभा मा यातायोपिणम. 4 ramvir fafeiner ? 'भ' भगवन्न भनि गायटः भूभERHIT যা সবচে মাল বানাঘোমগাখখাগ भाग पापा 'शंपन्द्राः । 'नाम' यादापारिगुणालीन व गा 'अ' अनन्त भे]ि गाक्षिणा गन्नो गुग्नक- गत गर अg:' पनि सय भावः-नानिमायो:- नन्नाम गुणान गुम्मा म्ययामा चिन्तान बन पाता धीनगिन- मभयमादागा दीयाष्टो यदा तर ना तान मातान गुणाम् ग्या समाप मानलु मुवतियारिममममनिश्तिो म. राज्यायोमासमीरणामीगा."इलिनीतिममाणपता भगवताभी. ममिना रिलायनान विरोधानाः पन्द्राः पाक्षिणः ना।। से पागनगुणा एवमुखेन वामेषकांण गणयितुं माया यो में- Forjan: गादियों दी अपत्यारि गुणसरयां या गानगम्मेलनि। मूर्यः पृथक पग न्यम्य गुणान गर्णायां सहय- परी भातः । इस परियों पया सूर्यो गणपति तथा शेपो पत्तिः नति प्रष्टुं मायामोऽभूहिति । भवातिशयोक्तिपरिवररूपयोत्प्रे शक्षागदापयांयानुमामाः । भाण्डागारगिसतिशयोक्तिः। "नि. गोपाध्यक्षमा प्रश्नम्म परेण यद् ।" (का० - १०, १००) ।

·[प्रथमः जैनमेघदूतम् । इत्यादि । गतभयमिति साकूतविशेषणेन परिकरः । गुणमणीनिति रूपकम् । एतावता भगवति सर्वेऽप्युत्तमगुणा वर्तन्ते इत्यर्यपति- पादनात्पर्यायोक्तम् । तान् कि इत्यादुत्प्रेक्षा । भूर्भुवःस्वःप्रष्टा देवा इति प्रतिपाद्ये वहमित्यादि मुखेत्यादि क्रमेण प्रतिपादनाद्यया- सध्यम् ॥ २५ ॥ व्योमव्याजादहनि कमनः पट्टिका सम्प्रमृज्य स्फूर्जल्लमालकशशिखटीपात्रमादाय रात्री । रुग्लेखन्या गणयति गुणान् यस्य नक्षत्रलक्षा- दकांस्तन्वन सलु भवतेऽद्यापि तेपामियत्ताम् ॥ २६ ॥ 'कमनः' प्रदा 'अहनि' दिने व्योमव्याजान् पट्टिको सम्प्रमृग स्फूर्जलमालकशशिग्यटीपात्रमादाय रात्री झग्लेखन्या नक्षत्रलक्षा• दृवान् तन्वन् 'यस्य' भगवतो गुणान् गणयति । 'खलु' निश्चितम- धापि तेषां' गुणानां 'इयत्तां' पारं न भवते' न लभते । मूल्या- तुरात्मनेपदी प्राप्त्यर्थे विकल्पेन णिडन्नोऽलि । यथा “भूकः प्रामा नि" (सि० ३-४-१९) भावयते भवते रूपद्वयम् । स्फूर्जश नन् सक्षम घ स्फूर्जलश्म लाञ्छनमेयालकाः फेशा यन्त्र सन् स्फूज- मालकमेवविध माश्येव खटीगत्रमादाय गृहीत्वा । र कान्तिः मेव टेसनी तया । अयं मान:-~-प्रमा यस्स गुणसध्या कर्तुकामो दिवम भाकाशरहिकां गृधा निर्जने एकामचित्तत्याद्रात्री स्पूजता- उनके शगुच्छकं पन्द्रम्पं सटीपात्रं गृहीत्वा पन्द्र निर्गतकिरणदण्ड लेमनोनिः शनैः परिदृश्यमानतारकामादयो नौ प्रय इन्गामान कुबंध भगवतो गुणान् गणयितुं लप: । एपमाकाशपट्टिका पूनां पर गुणानां पाई न एमते । ततः पुनः प्रागरा काशपहिषां मृदा गती नर गुमान गणी पा पार नामोनि । मनः पुनः पुनगाहसमानादि विषने पर गुणानामा गक्षापार नामोति । पर परमती मगरनीनन्ना गुगा इनि । म KTET- ·पर्गः । भीमन्मनुमरिरितिं दुनियाहिपयांयोगोदागाः । सत्र प्योमध्यानामावतादित्य- पति, "मानं पहिरिभ्यामरमाध्यते मा स्वपः।" (का. २०१०, ९) पापागगमने प्रारमिपादपनं देतुर्गा- पोपान इति पायलिम, गुणानन्यायप्रतिपादनात्पर्यायोचम् ॥ अध भगवतो रुपम्य गुलाना पशिपवर्णनायाह- यससुल्यं पुनरपि पर रूपमामोनि सत्ता नूनं नान्तसंपनमणयः मन्ति ते कापि केऽपि । से नो विना अपि गुणगणः स्तूपते परगम्यः कारं कारं नवनवनवान् यानलिस भर्तुः ॥ २७ ॥ 'नन' निधि मन्त्र वन' भुवनमध्ये ते 'भगवः' परमाणवः पापि स्याने दिन पनि 'परमाणुभिः पुनरपि 'ततुल्यं तस्य भगवतः महरा 'पर' भन्या 'सत्ता' अनिषमानोति । यः पर- मातुभिः म्यानिस्पं निष्पमं पर विभऽधिरा अभविप्यन तदा स्वामितुल्यं परमपि वापि रूप निरपम्पन्, पर न निष्पयते यत. मभिपादका भणः पापिन सन्ति । तथान्तपनं ते 'विशाः' पण्डिना भरि नो मन्ति । भुवनम्पान्तरन्त बनं "पारे मध्येऽ'-(सि. ३-१-३०) भव्ययीभावः' वि. वास्तवान्' सत्यान् 'नवन. पनपान नूतननननाम् नवान् सदाम् ‘कार कार' कृत्वा कृत्वा तस्य भनु: 'भगण्यः' गणनातिगो गुणगणः स्म्यते । भगवतो लोकोत्त- रानन्तगुणाः मयतयः सूयन्ते ते शिा विश्वे न सतीत्यर्थः । भीक्ष्णं करणं पूर्व प्राकाले "एणम् चाभीक्ष्ण्ये” (सि०५-४- १८) ति सम्प्रत्ययः, पृद्धिः, "वीप्सायां" (सि० ७-४-८०) निः। अत्रानुमानानुप्रासी। अत्र भगरतुल्यरूपानुपलभ्या हेतु. नाधिकाः परमाणगे न सन्तीति साभ्यानुमानम् । भगण्यत्वाद्दुप- गणाः सवनानुमानम् ॥ २७॥ - ·३४ जैनमेघदूतम् । [प्रथमः अथ सर्वगुणानां तत्रैव सत्चामाह- तत्सौभाग्यं तदतुलतरस्तजनानन्दि रूपं तल्लावण्यं तदपरिमितं ज्ञानमन्यानवापम् । सा मैत्री सा धृतिरविचला ताः कृपाक्षान्तिकान्ति- प्रज्ञावाचः परमपि शुभं लभ्यमत्रैव लभ्यम् ॥ २८ ॥ 'तत् सर्वलोकप्रसिद्धं 'सौभाग्य' सुभगभावः । तदिति सर्वत्र पूर्ववत् । अतुलं तुलारहितं तरो बलम् । तद् जनानानन्दयतीत्येवं- शीलं जनानन्दि रूपम् । तद् लावण्यं लोकलोचनातलिपुटपेपीय- मानशोभोपचयः । लवणशब्दो लक्षणया शोभायां वर्तते । तत् 'अपरिमित' परिमाणरहितं ज्ञायते विशेषोऽनेनेति ज्ञानम् । किंवि. शिष्टं ज्ञानं ? 'अन्यानवाप' अन्यै वाप्यते प्राप्यते इत्यन्यानवाएं 'भावाऽकोंः” (सि० ५-३-१८) घञ्प्रत्ययः, अन्यैरल. भ्यमित्यर्थः । सा 'मैत्री' परहितचिन्ता। सा अविचला 'धृतिः' सन्तोपः । ताः कृपाक्षान्तिकान्तिप्रज्ञावाचः । स्पष्टं परमपि 'शुभं' संहननसंस्थानसत्त्वगीर्यादिकं सर्वोत्तमगुणरूपं वस्तु 'लभ्यं' युक्त तद् अत्रैव' भगवति 'लभ्य' प्राप्यम् । सुभगस्य भावः सौभा. लवणस्य भावो लावण्यम, "वर्णदृढादिभ्यष्टपण च वा" (सि० ७-१-५९) ट्यणप्रत्ययः। शुभमित्यन्न अव्यक्तत्वान्न'. सकम् । एतावता भगवति सर्वलोकोत्तरगुणमंपदुगा । यत:-"सं- पयणरूवसंठागवण्णागइमत्तसारउमासा । एमाइशशुत्तराई हवंति नामोदया तम्म ॥” इति नसिद्धः । अत्र सगुणयसमानुप्रासाः । ममुच्चयेऽपि मद्योगः "समं योग्यतया योगो यदि सम्भावितः कपिन् ।" (फा०प्र० १०, १२५) परमपीत्यादि ॥ २८॥ अथ कथाप्रसङ्गमाद- अन्यधुः सासद व दिवि क्रीडतः कामिनीडा- क्रोडकोडे युवनिममिवान् यीश्य वृष्णः कुमारान् । ग्यम्, ·पारम्नानुपमपमा nिt प्रतीति प्रागं प्ररिता प्रमपूरः ॥ २९ ॥ •wayi refrit granth ji . writain teamfelt मा 'माह परप. समाnिemalveenागि०३- 1-1) failu fffelrmi fim'मपूरे A THArtfterateोपामिना पy. माना, भगः पामिना निरागार न refev भार मानस पोई उत्म कनको गाभागापासपो. भनः शयनमाय. भागे " मम पगागन बालो वारय । पूजिरिति पूर्व मणियो, “हे पा" (नि०३-२- ८) पदय। स्पिाम प्रमागम' पुतिभिः दीभिः गतिमान मिलान । पानिए' दिवि वो मागदर' देवा- निश, या मायाः पीयन्ति । पिलं ? मारण्येन भनुपमपमा सिमानामा पिजतं' परन्नम । अन्यग्गि- पनि भन्यतः, "पूर्णपराधरेनगन्यान्यतरेतराईगुम्" (मि० ७- -९८ ) गन्नपः । मावागिणी "धनारशेपरोयामाद- मनियमापनोपयोग" (गि०३-३-७६) इति प्रकथनार्थे भामनेपदम । अनोपमाामोपमापकपास्यसिहानुभागाः । पा. मारि ओपमा पारमान चासत्वधर्मरोगन । कुमारीडादर्शनं भीमारण्यायित्वल्पनेतुरिति बाध्यतिनम । एनायता मा स्वर्ग भासिवादगमुद्रविजया भीरवतकोधाने कगीयफा. मिनीमारियामागन भीडतो मा श्रीनेमिनमभहुर- गाभायज्ञभावनागपविभूषितामप्यजिवनापरमसुधाम्याद दग्निपरिला पालीच प्रभोः पाणिप्रणालीलां दिदक्ष, 'इति' अत्यमार्ग बदमारभेनागिरायः ॥ २९॥ r .

·जैनमेघदूतम् । [प्रयमः शैलेयं "शिलाया एयच" (सि०७-१-११३) एयम् प्रत्ययः । तदनु “प्रात्यवपरिनिरादयो गतकान्त-" (सि० ३-१-४७) :- सादिना तत्पुरुषः । अतिक्रान्तं शैलेयं दधि येनेति यहीही "प्यु- रस्सर्पिर्मधूपानच्छाले:" (सि० ७-३-१७२) इति कप्रत्ययः स्यात् । अवामनसेति वाम मनश्चेति बाडानसं "क्सामयजुर- धेन्वनडहवाड्यनसाहोरात्ररात्रिंदिवनक्कंदिवाइर्दिवोर्वष्टीवाभिभ्रुवार- गवम्” (सि० ७-३-९७) इति समासान्तोऽत्प्रत्ययो निपातश्च । व्यानशे अशौटि व्यागौ। ज्योत्सा विद्यते यस्यां सा ज्योत्स्त्री "ज्यो. लादिभ्योऽण्” (सि०७-२-३४ )अण, वृद्धिः, "अवर्णेवर्णव (सि० ७-४-६८) इत्यालोपे, "अणनेयेकण्ननटिताम्" (सि० २-४-२०) डीप्रत्यये ज्यौरस्त्रीरूपम् । शरदोऽन्तमध्य- मन्तःशरद "शरदादेः” (सि० ७-३-९२) अत्प्रत्ययः । अयि चयि पयि मयि नयि चयि रयि गतौ, अय अभि-उत्पूर्वः क्तप्र- त्ययेऽभ्युदयितः । अत्रोपमानमालोपमोदात्तानि ॥ ३५ ॥ तस्मिन् शङ्ख पूर्यमाणे सति यज्ञातं तद्विशेषकेनाद- तसिनीशे धमति जलज छिन्नमूलद्वत्ते शस्त्राध्यक्षाः सपदि विगलचेतनाः पेतुरुाम् । आधं चाशु व्यजयत मनो मन्दुराभ्यः प्रणश्य- न्यूढात्मेवामुचत चतुरोपाश्रयं हास्तिकं च ॥ ३६ ।। हारावाप्तीरद्धत हृदीपानने पौरनार्यों योदुर्गुच्छच्छदवदपतन् फाल्गुनेऽखाणि पाणः । प्राकारायाण्यपि विजगलुर्गण्डशैला इयाद्रेः पूचने च प्रतिस्तनिभादरिमीरुजयन्तः ॥ ३७॥ तस्थुवीराः क्षितिपतिसमे यद्भविप्या हियैवा. सानसान्तः किमिति चकितोऽधोक्षजः क्षोभमापद ·? भीमगाइरिविपिन सिंपापोनंगापरपणे मम्मति प्रांदनाद पर पारिममिनिषदा गभ्यनामाप पारयम् ।। ३८ ॥ विमिशिपपम् ।। infrren'धानजिनम्यानिनि जE 'धमति' पार बार पिया HTTEEn:' भायुधाउिमगूगह- पर हम्मा विध्यो पेतुः । हपंथः । PिI: माया: पाकिमया गिनी घेतला ऐप है गिरननाः ।' अम्यम् 'आ' भागाएं 'मन्दुगभ्यः पनालाभ्यः 'मानी प्रणय परायमानं मनो प्यसपन । मवाना मगर माधम् । बतिमशिगन मनोऽपि जितमित्यर्थः । 'मूदायागुपद पनुरोपाधय हानिक व अन्य पालिक निगा पदः पतुरो. पाभयं तमिशालामगुपत, सिंहनादधान्या इनिनो विशाला प्रा इत्यर्थः । कप? 'गूढारमेष' पपा गटात्मा गपधनुरोग- भयं पागणां दाणागुपाभयं स्यानं गुलति । "गूदेनेवोशयत प धनुरोपाभयः हानिन" इति पाठे भोग्यत' प्रत्ययन, मिन पाटे भमत्रमो दोपः । अन्याः पर्षा सतया की नियूदार मन्ति । एफर्मणति ममप्रभमत्वम । प्यायतेति "परायेजें।" (सि०३-३-२८) मामनेपदम् । अश्वानां समूह आधे "प- : समूह" (सि० ६-२-९) भण् । पसिना समूहो हासिक "वधिहस्यचित्ताक" (सि० ६-२-१४) इकण्प्रत्यया । अयोपमाननियामगुपयदीपकपर्यायोक्तानि । मनो ध्यजयतेति बेगा. निसप्रतिपादनात्पर्यायोचम् ॥ ३६॥ दारापाप्तीरिति । सरिम- श्री जल पमति सतीति सर्वत्रापि संपभ्यते । पौरनाय:' नाग- रिकन्नियो दीप 'मानने मुरे हारावाप्तीविधद' कोर्थःयथा दरम्यावाप्तिः प्रातिर्धियते, नया मुखेऽपि हा इति रावस्तस्या. भयो धृगाः । बहुवचनमफम्या अपि पहशो दादाराबकरणात् । --

·४४
जैनमेघदूतम् ।
एतेनात्याकुलत्वं सूचितम् । 'योदुः' भटस्य 'पाणे:' हस्तादमाग्य
पतन् । किंवत् ? 'गुच्छच्छदया गुच्छो वृक्षतस्य च्यानि दला
समन्, यया फाल्गुने गुच्छच्छदानि पतन्ति । योभुरिति जाता
करपनम् । 'प्राकाराघ्याण्यपि कपिशीण्यपि 'विजगलुः' पटनूपः
सन्ति दुर्गमित्तेगलितानि भ्रष्टानि । के यो गण्डशेला ।
ययाऽगण्डशैलाः स्थूलोपला गलन्ति । 'च' अन्यत् 'उन्नयन्तः
रक्तकः 'प्रतिमानिमाग्' प्रतिशब्दमिपान पुगो । विशिष्ः
'भूरिभीः' भूरियही भीः भीतिर्यम्य सः । अत्र पोपमारूपार
दुनिगमुपयदीपकानि ॥ ३७॥ तस्थुरिति । 'क्षितिपतिसमें राज
सभायां गियर' सन्नयैव यद्भविष्याः' देयपरास्तस्था, यवं करि
प्यति नविष्यतीत्येवमाष्टम्य पलायने कावरा अमी इति प्रभार
मा म्याममतो उन्नयैव तस्थुनं तु धैर्येण । 'भास्थानस्य' गमाया
'अन्तः' मध्ये 'अधोक्षजा' कृष्णः क्षोममा । विशिष्टोको
मा:? किमिमी परितः' चलपित्ततया ft किमिति साहिता
ft या' अपना या िकयने । इलाः। दास पारित
पति इति वा तभ्यना मसनामार | सहयोगमा
पोरनारे 'नगावरण नगरदुर्गे 'मूचनि' प्रकृती गति । बोया
मां धनिक मन्ग, नटेष्टाभ्यामपटानमा पहिला को
हम महामाई मनिं सीमा
#নাকিগপন্যাসিস্থাম্বনান্তে
काटनादिमानासान मच गंगा यानि
मा मानिनिति वा सगमन । निगमा दिन.
पदिम , "गारागार
Arr. R. ११ शेर) Th ATTEHRI पत्र पवार
ने शवमने शEL NAME
पनि नि:-
ingREE
.

·: मारिशिपिन नमः शिविर मनः ॥" (रा. १०, १) पाcिient पासना नामानिभान. Aft पायोगम् । अव दीपपयोहाताशियोतया पात्र. FILE १८॥ अपरिणाम जानहोस जलमगया शीर्ज पातुः कर दियापिदि जलशराम्यानमापदियेशः । नेमीगोपत्राममिदमिति शासपूर्वी मुगरि- पोंग्याभूमी सजलपरीक्षार्धमादाम ॥ ३९ ॥ 'म' भनन पाश गहमनया देशानो . मायाजायजत्राममागामारपपोषहादापारादीनां पी- बारावीनं जानम् दिवारि सामारिदिः' इति विश्मये 'अरशयापानमान' जलदायस्पष्णम्य आस्रानं सभामागछन्। दो अरजपध्यते तम्य भाशे जललना तया । नाम्न्येव शेपे. पार्थानावपति पपि:-रलयोसादन्योऽपि यो जइजो भ. पति अाभापत इति अहमो मूर्गेषः सहेशानां नामकोपकल. दाभिनिवेशापैशुन्यादीनां बीजं भवतीयेपोऽपि अलजः । अपि दीति विरोधोडायने । जाजतया देशवी सवारि यो जहमध्ये शेते इति जटायो मूर्याशयवामी तम्य सभामागपारिति विरोधा। यदि जलन हेशी गायले माह जलशयास्थाने पं गम्यत पनि । 'छ' भन्यम् मुगरिः योग्याभूमी' थमभूमिकायां भुजपल- परी' भगवन्तं 'आदाख' भाकारितवान् । अस्य याशं नादचलं पते दोपलमपि तेनानुमानेन वर्तते न घेत्यभिप्रायेण मसरीक्षामनमाकारितवान् कृष्णः । पर राजीमती समभिप्रायं न वीवि पोऽभिमायः माक्षामोपनिषदः । किपिशिष्टो मुरारिता मायोपमं इति वाटपूर्जी इदमिति मोनेन्द्रियप्रत्यक्षं पम.

·४६ जैनमेघदूतम् । [प्रथम कारकारित्याच चेतसि जागरूक गमपूरणं नेमीशस्योपक्रम नेमी शेनादौ प्रवर्तितम्, "आदावुपक्रमोपझे" (हे० लिगा० न० ११ श्लो०) इति क्लीवत्वम् । ननु शसस्तावदनेकैरपि पुरापूरि, अतोऽ- प्रादित्वं कथं येन कीवत्वम् ? सत्यम् ,परं यादृशः सागरगिरिनगर- क्षोभकारी भगवता शङ्खोऽपूर्यत तादृशोऽन्येन केनापि नानि पूरित इत्यादित्वम् । तद् ज्ञातं पूर्वमनेनेति ज्ञातपूर्वी "पूर्वमनेन सादेश्चन्” (सि० ७-१-१६७) इति इन्प्रत्ययः । आहातेति "हः स्पर्द्ध" (सि० ३-३-५६) इत्यात्मनेपदम् । अत्र श्लेषवि. रोधकान्यलिङ्गानि । नेमिः शदमापूर्य कृष्णसभा गतः । श्रीकृष्णो- ऽपि नादवलचमत्कृतो भुजबलपरीक्षार्थ मल्लयुद्धाय स्पर्द्धया भगर न्समाहूतयाम् ॥ ३९ ॥ ध्यात्वा किश्चिन्मनसि स विभुः श्रीपति साह पन्धोऽ- न्योऽन्यं दोष्णोर्नमनविधिनैवावयोरस्तु सेयम् । साहस्राणामितरजनपनौत्तराधर्यवृत्तं धतेऽमिख्यां निकपकपणं सन्मणीनामिवादः ॥४०॥ स विमुर्मनसि किश्चिद्धनात्वा श्रीपतिं 'आह म' उवाच । पदसौ त्रिभुवनस्यापि क्षोभकं मम मुष्टिप्रहारपार्णिपातादिकं कर्य सोढेति भगवान् दप्यौ, तमातीन्द्रियमिति राजीमती प्रत्येति, एतदेव कलयति यगवता फिश्चियातम् । भय भगवान् किमु. वाच! हे पन्धो! 'सेयं' मुजवलपरीक्षा आवयोः भन्योऽन्य' परस्परं 'दोग्यो' गुजयोनेमनविभिनेवाग्तु, एक एकतरम्य मु नामयतीति । पत्र युत्तिमाए–साइनाणा पुराणागितरजनप. दौसाधत्तं 'अभिनयाँ शोमा न पत्ते । ये राहनेग युध्यन्ते हे साश्या मरयन्ते । मलयुद्धे एक एकनाधाक्रियतेऽज्यस्तूपरि भरती. सौत्तरापर्य, ओत्तयधर्वग वृत्तं भवनं भौतापर्यवृत्तम् । एतापना सहयोधिना पुराः सामान्पटोयमयुद्धपाक्रियमाणा उपरि ·सर्गः।] ४७ श्रीमन्मेरतुद्गसूरिविरचित भवन्तश्च न शोभन्त इत्यर्थः। किमिवी सन्मणीनां निफपकपणमिष' यथा प्रधानमणीनां चन्द्रकान्तादीनां निफपे शाणायां कपणं समुते. जनममियां न पत्ते । अत्रान्तिरन्यासोपमानानुप्रासाः ॥ ४० ॥ ओमित्युक्त्या स्थितवति पुरः केशवे संमुखीन: खाम्यप्यस्थादतरलतनुर्योगनिद्रामवाप्तः । द्वापप्येतावथ दशधनुप्पांशुरिष्टांशुमूर्ची पम्रासाते इय नगपती सङ्गवावअनाख्यौ ॥४१॥ 'स्याम्यपि' नेमीश्वरोऽपि 'संमुखीन:' संमुखोऽस्थान् । क सति? केशये' कृष्णे ओमित्युस्त्वा 'पुरः' अमे स्थितवति सति यद्गग- घता भुजयो मनविधिनैव भुजबलपरीक्षाऽस्त्वित्युक्तं तत्प्रतिपय स्वा- मिनोभे ऊर्ध्य स्थिते पृष्णे स्वाम्यपि संमुसस्तस्थाविपर्यः । किंवि. शिष्टों भगवान् ? 'अतरलतनुः' अतरला निचला गनुर्यस्य सः । उत्प्रेक्ष्यते--निश्चलाद्गवया योगनिद्रामवाप्त इव ! 'अर्थ' अनन्तरं एतौ द्वावपि कृष्णनेमिनी यासाते विरेजतुः । किविशिष्टावती ? 'दशधनुष्मांशुरिष्टांशुमूनी दश धपि प्रांशुम्भैसरा रिटरमपदंशवो यस्याः सा रिष्टांगुरीमा मूर्तियोसौ । उत्प्रेक्ष्यते 'संगतो' मिलितो 'अखनाल्यो' अजननामाना 'नगपती' महापर्ववाविव । अत्र मं- मुग्यं मुसं दृश्यतेऽरिमन्निति संमुसीनः । तथा मुग्यसंमुग्पादीनसत. न्यतेऽस्मिन्निति ईनः । अत्रोत्प्रेनोपमानुप्रासाः ।। ४१॥ द्रापास्तस्फुटरसकलाकेलिकृत्यान्तराया व्याप्तानन्ताः परितगवो(5)निर्निमेपाक्षिलक्ष्याः । मयामाः समगमत तो नत्र चित्रीपमाणा रोदाखण्डे लघु निशमकाः स्थेयवभिर्विशेषाः ॥४२ ।। 'मामाः' नरामराम्नन 'रोदरपण्डे' आकाशवीमध्ये समगमत' अमिलन् । सिंविशिष्टा मामाः! 'दुरापालट- रसकलाफेलिकृत्यान्तगया' सत्र मर्यपक्षे दूरेऽपासारपसाः रएटं ·TAITA ४८ जैनमेम। प्राट रगा मयुगमा कला मोगा केगोनिहागलोटन পাঝখলা: নালামালীনিব্যনাম কান मा येमे नियुक्तमोमनालापामग्रीलगाया : । मा स्पंपो रेडामाFTER गुटं प्रकट गमा: गारापाः बदा- फेलिः फामान्य यानि क्रीमदीपिकालोनलीयरमयनन:- दयाशंनाहनापरिवानादीन्येव प्रजननयोजन भगतराया येमे । पुनः फिरूपा:? 'ध्यामानन्ता:' म्यामानना हवी येते पसे ध्यानमनन्तमाकाशं यम । पुनः स्पिा:? 'परितनगवः' परिश्ता सत्ता गोर्याणी यमे । पोपरिहनो गौः स्वर्णो मे । पुन: कयंमू- ताः ? मत्यपक्षे 'प्रनिनिर्मपाक्षिलश्याः' निनिमामि निर्मपरहिदानित अनिर्निमपाणि निमेपसहितानि अशीणि नेत्राशि मैलेंश्यन्ते शायन्ते इति । अमत्यपक्षे निर्निमनिमपरहितैरझिमिलक्ष्या: । अतसत्र - रामराणां महासमुदाया मेत्राणां सनिमेषत्वानिमेपत्याभ्यामेव लक्ष्य. माणाः सन्ति । पुनः किंरूपाः चित्रीयमागाः' चिवमाययं कुर्वन्तः। पुनः किविशिष्टाः ? 'लघु' शीघ्र 'तो' नेमिकृष्णौ निशमियामो विटो. फयिप्याम इति निशमकाः । पुनः किंरूपाः ? 'स्यवनिर्विशपाः' स्थेयवत् सभ्यवन् निर्विशेषा विशेषरहिताः । समगमतेति "समो गमृच्छिाच्छिभूचित्स्वरत्यर्तिशः" (सि० ३-३-८४) इत्यात्मने- पदम् । चित्र सौत्रो धानुः, चित्रं करोतीति नमोवरिवश्चित्र- छोऽर्चासेवाश्चर्ये” (सि. ३-४-३७) क्यन् , "कानि" (सि. ४-३-११२)ई, चित्रीयन्ते इति वर्तमाने "शत्रानशावेष्यति तु सस्यौ” (सि० ५-२-२०) आनशोऽन्तः । निशमका इति शमू दमूचे उपशमे, सम् निपूर्वो निशमियाम इति "क्रियायां कियार्थीयां तुम्णकमविष्यन्ती” (सि० ५-३-१३) णकप्रत्ययः । "मोऽकमियमिरमिनमिगमिवमाचमः” (सि० ४-३-५५) इति वृद्धिनिषेधः । स्थेयवदिति हैमानेकार्थे "स्वेयोऽशक्पुरोधसोः" .

·गः1]
श्रीमन्मेनुहरिविरचितं
४९
गि धेयः । भवानं न्याय व्यपदारं पायतीन्यादा न्यायदर्शक
इत्यर्थः । अत्र भेषममुपयोहात्तोपमानानि ॥ ४२ ॥
अग्रे मर्तुनिजमजमयो मनहस्तीय हस
ज्यानत्याम्पायदुपरिपूढो दक्षिणं पुष्कराप्रम् ।
यस पुग्नाम्मुधिपरतट राजकान्यप्पयापुः
स्कन्धावारः मह नहि परोलक्षसपानपात्रः ॥ ४३ ॥
'अयो' अनन्तरं यदुपरिटः' कृष्णो मर्नुर दक्षिणं निजभुजं
'प्यासत्य' विनार्य अम्धान् । किंविशिष्टं निजभुजम् ! 'पुष्करा'
पुष्करण कमसेन अनं प्रधानम् । परे फमलं हि लक्षणं वर्तते । अथवा
पुपरवन् कमलवप्रं यम्य वम् । क इय? 'मसहनीय' यथा मत्त.
हनी हम' गुण्टाटण्डं ध्यासत्य तिष्ठति । फिरूपं हम्नम् ? पुष्कर-
पुष्परमज्ञकमप्रं यम्य सं पुष्कराप्रम् । गुण्डादण्डम्यानं पुष्करं फ.
ध्यते । अथ भुजम्य यलमानमाह-'राजकान्यपि' राजममूदा
अपि कन्धावारः' महामन्यः मह 'यम्य' भुजम्य 'गुम्नाम्युधिपरतटं'
पलममुद्रपार नावापुः । एनावना पोडश गजमहमाः ससैन्या
अपि यम्य भुजम्य पलपारं न यान्ति "सोलम रायमहम्मा०" इत्या.
गमप्रामाण्यान् । किविशिष्टः स्कन्धाचारः ? 'परोलनसचानपात्र
परोलमाणि-पक्षातीतानि सन्ति-प्रधानानि यानानि-वाहनानि ग
जावरपाणि तेषां पात्रः-स्थानः । श्रेषेण प्रतीयमानमर्थान्तरं यथा
थम्युधेः-समुद्रम्य तीरं म्फन्धावारैलॊकरूढिप्रसिद्धैरसन्तगरिष्ठवाहन
समूहन प्राप्यते । विस्पैः स्कन्धावारः ? परोलक्षाणि मन्ति-विद्य
मानानि यानपावाणि प्रवणानि येषु । अत्र राज्ञां ममहा राज
कानि "गोप्रोभवत्योष्ट्रपृक्षाऽजोरभ्रमनुष्यराजराजन्यगजपुत्रादकम्'
(सि०६-२-१२) इसकम् । लक्षात्पगणि परोलआणि "पर
शतादि (सि०३-१-४५) इति पञ्चमीतत्पुरुषः । सूत्रबला.
पंव पर: गविमर्गः । अत्रोपमालपोदात्तानि ॥ ४३ ॥

·Tana प्रयमा जैनमेघदूतम् । हस्ते सव्ये स्पृशति किमपि स्वामिनोऽनेकपसा- नस्तास्कन्धं हरिभुजलता सा स्वयं स्तब्धितापि । मेरुं दण्डं क्षितितलमथ च्छत्रमाघातुमीटे यस्तस्यैतत्किमिति च मुरास्तत्र संप्रावदन्त ॥ ४४ ॥ सा हरिभुजलता 'सन्धितापि' भृशं दृढीकृतापि 'आस्कन्धं स्कन्धं यावत् स्वयं 'अनस्त' नता। क सति ? 'स्वामिनः' श्रीनेमिना- यस्य 'सव्ये वामे हस्ते 'किमपि' अल्पमात्रं स्पृशति सति । खा- मिना मनागेव वाममुजेन लीलयाऽऽक्रम्य कृष्णस्य वाहा स्कन्धं यावद्वालितेत्यर्थः । किरूपस्य स्वामिनः? 'अनेकपस्य' अनेकान् पाति रक्षतीत्यनेकपस्तस्य । अत्र प्रतीयमानमर्थान्तरम्-अन्यस्याप्यनेकपस्य हस्तिनो हस्ते-गुण्डादण्डे किञ्चित्स्पृशति सति लता 'आस्कन्धं' यावत्प्रकाण्डं नमति । 'च' अन्यन् 'सुराः' देवाः तत्र' समये इति 'संप्रावदन्त' संभूय सममेवोचुः । इतीति किम् ? 'य:' भगवान् मेर दण्डं 'अर्थ' अनन्तरं क्षितितलं' पृथ्वीतलं छत्रं आधातुं' रचयितुं “ईटे' समयों भवति तस्य 'एतद् हरिभुजावालनं 'किम् ?' न कि. श्चिदित्यर्थः । अनस्तेति "भूपार्थसकिरादिभ्यश्च भिक्यौ" (सि० ३-४-९३) इति फर्मकर्तरि विनिषेधः। स्वामी याहामनमयद, यादा स्वयमनंत । आस्कन्धमिति “पर्यपाध्यहिरप् पञ्चम्या" (सि०३-१-३२) अनेन पथम्यव्ययीभावः । संमावदन्तेति "ध्यक्तयायां महोतो" (सि. ३-३-७९) इत्यात्मनेपदम् । सव्ये हने इति पर्यायोक्तम् । स्यागिनाऽटेशेन याहा यालितेत्यर्थम्य " पदमेनदर्थोत्योतकम् । मुजलतेति समासो. । मेरं दण्डमिन्ययान्तरन्यामः, निषेध उदात्तं था, युगपक्रिया- रूपः सगुभयन । "निपंधी यामिष्टस्य यो विशेषामिपिस्मया।" (का० १०, १०६) इति ॥ ४१ ।। . ~ ·मर्गः। भीमन्मेगगुहरिविरचितं मोदण्टोःप्याह महसा नागलक्षरनम्पः धीशेपेयं प्रति फयममा पपतन्नूयते म । यहा न्यायोजनि विधियशाकास्नालीयकोमी सन्न्याऽम्प प्रतिकृतिमहं तुन्यपर्योऽप्यमानि ॥४५॥ आयछायरिति निगदनो देवकीनन्दनस्स लोरयेशनृणितपुलिशं पाममायंस पाहुम् । अन्तःपदारलिनकालिनानइलोरस्य दित्यः कारण्येनाशुभदिय सदाप हस्तावलम्बम् ॥४६॥ पुग्मम् ।। लोक्येशः' मीनेमिनायो वामं पाएं 'आयम्म' विनारया- माम । कम्प सिंपुर्वनः? 'देवकीनन्दनस्य' कृष्णम्य 'अम्पन्चाय:' मुरराम्यायामिरिति निगदमः मतः । इतीति किम् ? मो. 'महार' दति मेरे, असी 'मदोर्दण्टोऽपि' मम मुजादण्डोऽपि 'सहसा- माटिति श्रीगवेयं प्रति' भीनेमिनाथं प्रति कथं 'पद्मनन्तूयते ग्म ?' पसन्तुरिवाचरति ग्म' । यथा परानन्नुः मुग्गेन नम्यते सपा नन इत्यर्थः । विरूपो मदोर्दण्डः ? 'नागलक्षः' गजलौर' नम्यः । इति प्रथमचिन्तायामतिश्यामा मुसम्हाया । 'यदा' अधया असी विधिवशात् 'काकतालीयको न्यायोऽजनि' यथा सालम्याप: फाको निषिष्टोऽकम्माप्तालफले पतिते पाको विनष्टः, एवं महाहरपि देवानुभावादेव महमा ननो न तु नेमिनोऽधिका पलमंमायनेति द्वितीयचिन्तायां मध्यमा गुरान्छाया । 'तन्' मम्मारफारणादहमम्य प्रविशतिं कृत्वा मुल्यं वीर्य पलं यस ममेति तुल्यायर्योऽपि 'अमानि' भवानि । यथाऽनेन महादुर्नामितस्तथाऽहम- प्यतम्प पाटुं नमयामीति प्रतिकृतिरिति चिन्तायां हष्टप्राया छाया। सिंविशिष्टं पाहुम् ? 'इणितकुलिश' हणीकृतं कुलिशं-व येन स वम , पसमपि यस्याप्रेऽसारत्वामृणप्रायमिवेत्यर्थः । 'च' अन्यत्तदा 'एप' भगवान् 'अन्तःपतापुलितकलितातलोकस्य

·५४
?
जैनमेघदूतम् ।
[प्रथमः
वृक्षस्य शाखां चालयित्वा हरि वानरं दोलयति । 'च' अन्वन्
मुमनसः तं भगवन्तं अभ्यपतन् । किविशिष्टाः मुमनसः
'गोत्रान्' नाम्नः 'तुल्यैः' मुमनोमिः 'दिवि' आकाशे जयजयरवो-
द्धोपपूर्व मुक्ताः । मुमनमो देवाः पुष्पाणि च । गगनागणे देवैः
जयजयारावमुच्चरद्भिः कुमुमवृष्टिः कृतेत्यर्थः । किरूपं तम् ?
'सिद्धम्यार्थ' सिद्धो निष्पन्नः स्वार्थ आत्मार्थो यस्य तम् ।
उत्प्रेक्ष्यते 'तृपा इव' लोभेनेव यथान्येऽपि गोत्राइन्वयात्तुल्यैः सगो-
त्रैर्मुक्ता आक्षिप्रास्तृष्णया सिद्धस्वार्थ पुरुपमभिपतन्ति । सिद्धो
--निष्पन्नः ख-आत्मीयोऽर्थो यस्मात्तम् । ये गोत्रिभिर्मुक्ता भवन्ति ते
निराधाराः सन्तो यस्मात्स्वार्थः सिध्यति लोभेन तं प्रयन्ति । अद्रे-
रित्यनेकार्थमपि परं शाखासंयोगादृक्षवाचकमिति न संदिग्धदोषः !
"तृट् सृष्णावतर्पवध भवेल्लिप्सापिपासयोः।" (हेम अने०१-१५)
इति तृट् लोभवाची । अत्रोपमाशब्दलपोत्प्रेक्षाक्रियासमुन्धया:४८||
चीक्षापन्नोऽप्यधिहसमुखो दोपमुन्मुच्य दोप्मा-
नईपालिं दददिति हरिः स्वामिनं व्याजहार ।
प्रातः! स्थाना जगति भवतोञ्जय्यमेवासमद्य
प्रद्युम्नानी इस मधुनमःचाममाहायकेन ॥ ४९
'हरिः कृणाः 'अपालि' आलिङ्गनं ददत्मन् स्यामिनं इठि
'व्याजहार' उवाच । किंम्पो हरिः? वीक्षापनोऽपि' विलोमी
'अधिदसमुम्बः' अपिको इसो दाम्यं यग्मिग्नेयंविधं मुसं यम्य ।
हिवा? दोष गुजमुन्मुध्य, 'दोमाम्' पलिष्ठः । किमाए ?
है प्रातः! अगाई भवतः 'स्थामा चलेन 'जगति' विधे अजय
एर 'माम अभवम् । परजेंनुमायोऽभय्यः । अप्रेऽयह पलया-
नम्मि परं बलेन मर्यवायजप्यो भविष्यामीरायः । काविय ?
"अधुपामी' पथा प्रधुमाप्ती फामानयो 'मधुनमःयासमाहाय.
मन मधुः पमन्नोममायामो-वायुनयोः साहायेगानप्यो भवतः।

·M] Anrary य: "Tren:" (. ५-१-१८) पायः •ererai m" ( कि.५-३-)ी निपानः । गादि निपारिमायोदय: । मानगालो. पमाप्रामा॥१९॥ গনান বিনা চিনা মাশাল্লা पताललनविपभ्यर्षितोन्सादरण । प्राजिष्णुधीरथ म विदयममरमाणि विष्णोः शुहाने प्यम्मलितगनिफापगगधिमेल ॥ ५० ॥ 'we arnt •n:' भगवान freat: यम गुसानोऽपि' अन्न: नवाणि' सम्पर्माणि विमान दुर्वन भापलि- नगतिक गन् पि पिची । रिरूपा ग:? तेन' येन rfना परदेयर पद मियान्तमालोप्य गोधात्रमागा' मुनावमामा रता संसारलगविषयेऽन्यारणाभ्यर्षितः । मदार-धीन पिये, सम्बन्धमायम--"सदा कृष्णः धानमिना गर प्राविधामा विधाय पर देवेन मद मसा मी. गृगगामा पहाधिनम । रारा गृहमपत्याहाजीमती ग पनि frमानिनिति । ता श्रीकृष्णो परदेयमेवमयादीन् , यान्धी र नमिपायाम? । एषः कोटिकाराश्चिनं तितिरि. निरि' इति न्यायनात्ममिरितगंधामध्यपोटिभिः गमिव गसमय लिया सामानाति गाम्य शिामा पगई इति याय- इनि.मापामादण्या मिषुमारः पाणिमणरामाङ्गीकरणपरापुरुष प्रतियति' इति श्रीमगिगाधेनोनामसीत्यू, तरवणाहिमुप- म मा गिनिविभागृहः गोधमागय श्रीनेमिनमाकार्य महमूपियान । पान्धव! त्वयाऽमगुपदार्थ मत्सोधान्त:पुरेऽपि राजायाभिः मह निशानया नर्मकर्मादिमीरा फाच्या ।" firvi? प्राजिष्णुदेदीयमाना भी: शोभा यस्य स प्राजिष्णुधीः ।।

·५६
जैनमेघदूतम् ।
[प्रथमः
पुनः किंरूपः ? 'अद्वेषरागः' अन्तःपुरे स्वजनेच्छया क्रीडन्नपि
भगवान् रागद्वेषकलङ्ककणिकारहित एव । अत्र सौभ्रात्रमिति
सोमनो भ्राता मुभ्राता मुभ्रातुर्भावः सौभ्रात्रम् , "युवादेरण"
(सि० ७-१-६७) अण्प्रत्ययः । भ्राजते इत्येवं शील: "भ्राज्य-
लनिराकग्-" (सि० ५-२-२८) इप्णुप्रत्ययः । अत्र
परिकरविगेपोत्त्यनुप्रासाः । नर्मकर्मादिकारणेऽपि रागद्वेपानुत्पत्ति-
विशेषोक्तिः ।। ५०॥
इत्याचार्य-ग्रीशीलरमसूरिरिचितायो श्रीजैनमेघदूत.
महामायापो प्रथमः सर्गः ॥1॥

·No text on this page.

·जैनमेघदूतम् । ५८ [द्वितीयः घमन्ततः समेत इत्यर्थः । अध्यानमसन्तं गच्छतीति "अभ्वानं येनी" (सि०७-१-१०३) ईनप्रत्ययः । अमिनममि अत्यन्तं गश्तीति "अभ्यमित्रमीय" (सि०७-१-१०४) इनप्रत्ययः, "रपवर्णानो ण एकपदेऽ-" (सि. २-३-६३) नो पा, अभ्यमिग्रीण इयाचरनीति "कर्तुः किम्-" (सि० ३-४-२५) अप्रत्ययः, अभ्यमित्रीणतीति वर्तमाने शत् । प्रादुराविः प्रकारों" (अ.पि. कां. ६ सो० १७५)। शेष उत्प्रेक्षा ॥ १॥ अथ रतिपतेरभ्यमित्रीणन इत्युक सय यसन्तवर्णने कामस्य युद्ध मातामष्टभिः काठयैः कथयति कविः- यानस्पत्याः कलकिशलयः कोशिकाभिः प्रवाल- स्तम्याराजमिस तनुभृतो रागलक्ष्मीनिवासाः। उघन्मोहनगररजमा चाम्बरं पूरयन्तो- भीकामीप्टा मलयमरुतः कामयाहा: प्रसयुः ॥२॥ पूर्व गुमानिसदनु फलानि येषां स्युम्मे पनापनपः, "पुग्नु फलवान वृक्षो थानम्पयो विना कुनैः ॥ फलवान यम्पनिम्मा" (4. वि. का. ४. १८१-१८२) इति 'पानापाः' पृभाः 'नम रनिरतः 'ननुभूमः' मूर्नाः गगदमानियामा अगशन । अन्यग्निन्न मन्ये लभीयुना नियामा मन्ति, काम हामी गग पत्र, सम्मा भूमिमनो निवामा भाः। Amय:' ननिदरमनाम: कोशिशामिः' प्रालोलनिकभिा सनीनता, मोरिमना मन्मिभोगगन ERE: ''अन्यत्र 'REATEमारमाधिपाय: अमृताः । Enा मन्दयात! माय मम्मदा प्रगा:-Infaat और प्रभा' मा पमः । गुन; font भी सानियारपुर: भूतानि सुना १

·No text on this page.

·६०
जैनमेघदूतम् । [द्विवीयः
भवति भ्रानिधातोरात्मनेपदीयत्वादेव । उपाय एव औपयिकः
"टपायाद् इस्वच” (सि०७-२-१७०) इकण इस्सः । किशलानि
संजातानि येपु ते किशलिताः "तदस्य ससतं तारकादिभ्य इतः"
(सि० ७-१-१३८) इतप्रत्ययः । सुवर्णस्य विकारोऽवयको वा
सौवर्ण: "हेमादिभ्योऽ” (सि०६-२-४५ ) अप्रत्ययः ।
अत्रोत्प्रेक्षारूपकानुप्रासाः ।। ३ ।।
कासारान्तः शुचिखगरुचिः सेरराजीवराजी
रे राजप्रतिमकमनसातपत्रारलीव ।
शोमा भेनुः कुमुमिततमाः कुन्दशालामु गुल्मा
यातोता मरकतमहादण्डसचामराणाम् ॥ ४॥
'कामारान्तः' मरोमध्ये 'ग्मेररांजीवराजी विकम्बरकमलोणी
रंजे । उत्प्रेक्ष्यने-'राजप्रतिमकमनम्य' भूपरूपकामस्य 'आन.
पत्रावलीव' छत्रावलीय । किरपा स्मेरगजीयराजी? 'विश्य-
गगचिः' मुचिमञ्चलः गगः-पनी राजहंमनेन मचि:-शोमा
यम्याः, अथवा शुचौ निर्मले यगे श्रीसूर्य दधिः-इच्छा यस्पा:
मा मूर्यम्य प्रयोधदायित्वान , पक्षे शुचिः-पवित्रा पगा-आकाश-
गानिनी चिः कान्नियम्याः, अथा गु:-आपादम्य नगः-सूर्यः
नचि:-कान्नियस्याः मा। 'कुन्दनालामु' कुन्दानों शाग्यम्
'गुल्मा:' नावाः माकनमहादण्डमचामराणां शोमा भेनुः' मरफ-
मात्रम्य महादई मन्न:-प्रामाधामगर्मपाम् । firyा गुम्गाः!
'मुनिनामाः' भयर्थ संसान कुगुमाः । पुनः Eि: वामेन
साधारयन थताः-कम्पिताः । माया मरतडा, गुम्माः
खामगः । अब योभानुपामोपमारोमानि॥४॥
मंन्तः मुपमममिती राजईमाः गरमा
शाहीरन प्रति परपूर फायरी नु प्रदेपाः ।
भतारतानरमनियटी तुम्हायतादी
सासंदरनपिनलयानुनमान्दारः ॥५॥

·। भीमन्मेरनुसूरिरिपित रामहंगाः मरगु 'प्रामीरन्त' प्रकन मशीन् । पुर्वन्तः ? 'गुपमं मनोज्ञ पथा भपति 'अभिनः समन्तात् 'सीतः कूजन्तः, fir राजहंगाः इति तिरे अधिषारात् सामनरेन्द्रस्य परपुरं प्रति पेयाः प्रवेशे मायकः 'पग्दवः समाः, अन्योऽपि राजा पता परम्प यरिणः पुरं प्रविशति तदा द्धा यान्ते, फाम- मापि परस्स-अन्यम्प पुरंपारीरं प्री प्रवेशे यूजन्नो राजहंमा एक समाः । “नाम्' आमान् पूतान्तरम 'अभियती' अभिमुसं गन्ती रितुण्डायताली' रणतुण्डाः शुफासेपामायता दीर्घा भाली-णिः दलविशालयागुमनास्पदामः' दलैः-पः रिदा- स्वैा या आगुनं पर गाल्पाम बन्दगमालिया तस्स हीलां । दलगनीया मीलपः शुकाः, पाहारगीयानि सेपामार- जानि मुगनि, यदेकरमाताप्रादुहीय निरक्षा नीटपणी आरक. गुग्गः शुशः ममरालमेष महारान्तरमभियान्वि सदा फाम- गम्य परपुरं प्रति प्रवेशे पन्दनमालियाशोभा भवति । संक्रीडन्त त्या पूजनार्थगन् परम्मैपदित्वे शन्प्रत्ययः, अन्यथा “मीडोs- इमने" (गि० ३-३-३३) इति सूर्पण संपूर्षफस्य क्रीडयातो- रागनेपदिन्वं माम् । प्रात्रीदन्तेति "श्री विहारे" प्र-आपूर्वकः, "अन्वाहपरेः' (सि० ३-३-३४) इत्यात्मनेपदम् । अभियती इन्यत्र "इणक् गी" अभि एनीति धर्नमाने "शत्रा-" (सि. ५-२-२०) प्रत्ययः अन् , द्विगोरग्विति व्यौ" (सि० ४-३-१५) (इनि) यत्वम् । "ममिभजदत-" इति अप- पाटः । अनोत्प्रेधानिदर्शनानुप्रासाः ॥ ५ ॥ उधत्रुः प्रतिदिशमविस्पन्दमाकन्दनाग- म्कन्धारूदाः फलकलरवान् कोकिलाः कान्तकण्ठाः । संनयन्तं त्रिभुवनजये फामराजं जिगीन् नग्नष्ठा इस यतिभटान् पीरमाहानयन्तः ॥६॥ ।

·जैनमेघदूतम् । [द्वितीयः कोकिलाः 'प्रतिदिश' दिगं दिन प्रति उचैः 'कलकलरवान' कलकलगब्दान् चक्रुः । फिरूपाः कोकिला: ? अविरसन्दः-निश्चलो माकन्दनाग:-सहकारवृक्षः वस्य स्कन्धं-प्रकाण्डं वत्रारूढाः । पुनः किं विशिष्टाः ? 'कान्तकण्ठाः' स्फुटम् । पुनः किंरूपाः ? उत्प्रेक्ष्य- (क्ष)ते-यतय एव भटाः मुभटाः वान् 'धीर' सावष्टम्भं यथा भवति आह्वानयन्तो 'नमप्रष्टा इव नमा:-यन्दिनस्तेपु प्रष्टाः --श्रेष्ठाः, सङ्घामे हि बन्दिनो वंशपराक्रमादिवर्णनं कुर्वन्तः मुमटान परस्परमुत्थापयन्ति । किंरूपा ननप्रष्टाः ? 'अविस्पन्दमाकन्दनाग- स्कन्धारूढाः' न विद्यते विस्पन्दश्चलनं यस्याः साऽविस्पन्दा, अवि- स्पन्दाया निश्चलाया माया लक्ष्म्याः कन्दो यो नागो हसी तस्य रकन्धमारूढाः । किंरूपान् यतिभटान् ? त्रिभुवनजये 'संनयन्तं' सजीभवन्तं कामराजं 'जिगीपून्' जेतुमिच्छून् । सर्वदिशामु सह- कारारूढाः कोकिलाः कलकलरवं कुर्वाणात्रिभुवनजयबद्धकझं कामराजं प्रति युद्धाय यतिभटानाकारयन्तो चन्दिन इवेत्यर्थः । दिश (श्)दिशा शब्दद्वयं । अन्नोत्प्रेक्षारूपकोदात्तानुप्रासाः ॥ ६॥ किश्चित्प्रेक्ष्या दरविकसितेप्यातवेषु प्रसने- प्वन्तगूढाः शुशुभुरभितः पिञ्जराः कैसराल्यः । शाखोचण्डेष्विव तनुभुवो वीरतूणीरकेषु क्षिप्ता दीप्ता विशिखविसराः कान्तकल्याणपुह्वाः ॥७॥ 'अभितः' समन्तात् 'दरविकसितेपु' ईपद्विकसितेपु आर्तवेषु प्रसूनेषु 'पिखराः' पिङ्गाः केसरास्यः शुशुमुः । येषां पुष्पाणामृतुः प्राप्तो तानि आर्तवानि तेषु। किंरूपाः केसराल्यः १ 'क्रिश्चिन्' अल्पमात्रं 'प्रेक्ष्याः दृश्याः 'अन्तः' मध्ये 'गूढाः' गुमाः । उत्प्रेक्ष्य(क्ष)- ते-~-'तनुभुवः' कामस्य 'वीरतूणीरपुवीरनिषनेषु शिताः 'विशिसविसराः' याणसमूहा इव । कुसुमानि तूणीराः, फेसरप्रेणी सरलधर्मलाद्वागावलिः । फिरूपेषु वीरतूणीरफेषु शासामु उचण्डा 1 ·गर्ग: भीमन्मेरगुरुमूरिविरचितं अलगिनानेषु । किविशिष्टा विभिग्यविमराः दीनाः । पुनः यंभूता: ? कान्ता:-मनोहर पल्याणम्प-गुवर्णम्प पुदा येषां ने। पया सागरगिटेपु तूणीरेषु मध्ये गुमा विभिप्रकटा मुवर्णपुला रावलिर्भवति तथा पुगुमेपु ऐमरावलिः मंभाव्यने । कानुः मानोऽमीपामिति आतियानि "अन्वादेरण" ("परत्वादिभ्योऽण् ) (सिक ५-४-१२५) अपमत्ययः । अन परिफरोशाऽनु. माग्य: ॥७11 अग्रे तीक्ष्णं कम ततो नीलपर्वः परीतं पुप्पयातं दपुरभिनयं फेवकीनां कलापाः । कोशक्षिप्तं फनककपिशं पनपालासिपुत्री- प्रख्यास्त्राणां समुदयमिनराजस्य जिष्णोः॥८॥ 'केतीनां फलाराः' समूहा अभिनवं पुष्पमातं दधुः । किंक- पम् ? अप्रे मुग तीक्ष्णम्, 'ततः' मदनन्तरं क्रमेण पृथु विस्तीर्ण नीलपत्रः 'परीत' पेष्टिवम् । पुनः फिरूपम् । उत्प्रेक्ष्यते-जिष्णोः' जयनगीलम्प अमद्गराजस्य पत्रपालासिपुत्रीमण्याग्याणाम्' पप्रपालो दीपांगत्रीपटासंक्षकः असिपुत्री-सखी सन्मुखाग्राणां समुदय- मिव । फिरूपम् ? को मिन-स्थापितं फनफवन् फपिशं-पिगम् । भु तीक्ष्णानि क्रमेण विस्तीर्णानि नीलपत्रवेष्टितानि फेतकीदलानि पामम्य पत्ररूपकोशे क्षितानि मुये तीक्ष्णानि क्रमाद्विस्तीणीनि कनकपि जगणि पत्रपालशस्तीमुख्यशयाणीव भान्तीत्यर्थः । अत्रो. श्रेश्वारूपकानुप्रामाः ॥ ८॥ मूला मूले सरलशिसरिस्कन्धमाश्लिष्टवत्यो मध्ये पुप्पस्तपकविनवाः पारकेषु प्रतत्यः । आमोदनापतमधुकरणिमिः श्रीयमाणाः प्रापुः पूर्णा सशरमदनाधिज्यधन्वप्रतिष्ठाम् ॥९॥ 'पौरपेषु' याधारामेषु 'श्रतयः धयः पूर्णा 'सशरमदनाधिश...

·६४ जैनमेघदूतम् । [द्वितीप: धन्वप्रतिष्ठा प्रापुः शरेण याणेन सह वर्तते इति सशरम्, अध्या. रोपिता ज्या-प्रत्यचा यत्र तद् अधिज्यम् , अधिग्यं च तद् धन प अधिग्यधन्य, मदनस्य अधिग्यधन्य मदनाधिन्यधन्य, पश्चात् सशरेण कर्मधारयः, तस्य प्रतिष्ठा सशरमदनाधिग्यधन्वप्रतिष्ठा ताम् । किंरूपा प्रतत्यः ? 'मूलौ' शिरपरे 'मूले आदौ सरलं मिसरिणा-यक्षम्य स्कन्धं-प्रकाण्डम् 'आशिष्टवत्यः' आलिङ्गितवत्सः, मध्ये पुष्पाणां स्तयन "चिनना:' नत्राः 'आमोदेन' परिमलेन 'आयतमधुकर श्रेणिभिः श्रीयमाणाः' इत्यादि स्पष्टम् । अतोऽन्ते आौ च पृश- स्कन्धं शिष्टा अन्तः पुष्पम्नयकनप्राः पनुःस्थानीया वस्या, साररूपा भ्रमरणीयर्थः । अत्र निदर्शनानुप्रासौ ॥९॥ मूभिं श्लिष्टभ्रमरपटस: हमीपण्यरक्षा: शासाबाहावितफलकाः कङ्कटद्वल्कवेदाः । पवारैः पुलकिततमाः मारधर्मप्रकाण्डाः कीरारानः किलिकिलिझनो ग्रेजिरे जर्णयोधाः ॥१०॥ 'जयोधाः' वृक्षभटाः 'धेजिरे' राजिनाः, अधिकारात् काम- गजम्मेति शेयम् । स्पिा: ? 'मूर्षि शिमो भिष्टभ्रमरपट::' मंघमरममूद: समा-रचिता शीपंपेन-शिरमाणेन रसा यमे, मुमटानां शी शिरमाणो भयति, मंदानि भारपर. लान्येव सोमयं शिरमागम् । पुन: firi: या एप पाहा. मानिः शिवतानि फलानि यमे शालावादाविनाका, योप मामा र दीपां बाहाः मागदानामिविभूतानि फरft भारमानि येस कापः नराधान् पस्यमा वेटो या ৭। ধনুৰ যথাযথ প্রশিঃ গসিয়া। मार पि: समा यमन मारया में, काम धर्म-धनु: प्रानि-गायन "भारी द्वारा" (R० ५-१-.) स्वयं गापा, विमा ·rritti] ประโกะจังงงง । गाम - efeater Tarult afterEHIो mmar on re नीन: । पानी "०" (art -५) Rem. प्रत्यया, R. htinia (B) प्रदर्शनारा॥ मन्द मन्दंगत हपनदान पत्प्रयाप: সব ধর্থ বিবিবিবি বিশ্বাস না पिनजदमलगा माडले शीनामे. पनापन्न:पापणं रागमापूपपत् ।। ११ ।। पर पाविसमा भागार मनाप: 'सपना' सूर्य भात लपति गति मन्द मन्द पो भापतिम रिवीयत-पित्र मगति पर वरपि भातपो गम्दं गर्म पम पोषं मार, बामा प्रताप पोपं प्राप । ''पुना एनपिनम्' भाभयं या Tirt'पम्प गण्ट अमलतास नि: भल गत पूना WERENTणम्' पित्तानं गये 'आप' वर्धयति गम, पाहमा पर्य निमं भगति, पूना पिणे गगं वर्धयनि नरिम । पापपुण "पुरण पारणे" भारपूर्व: "परिभ्यो लिप्" (fret-४-१५)ति । भर समाधि! आपो विषमोऽनुमा. गम, 7 निषेधो परमिष्टाय यो विशेषाभिपित्यया । पाय. माणोक्तविषय: म भापो द्विधा मनः ॥" (11. प्र. १०, १०६) "गुणक्रिया-पो पार्यप कारणव गुणक्रिये । अमेण प पिग पग एप पिगोमनः।" (पा०प्र०१०,१२७) पित्रीय नगादिभापः, पित्र वितरियादि विषमः ॥११॥ दर व प्रमपति मधा पर्फरापरवा- प्रीतिः सान्नापुरपरिजनोन्ये पुरुषानदेयम् ।

·जैनमेघदूतम् । [द्वितीयः सर्वारमाधिकरुचिरगान् सिन्धुरस्कन्धमच्या- रूढेनामा भुवनपतिना नेमिना तार्यलक्ष्मा ॥ १२ ॥ 'अन्येद्युः' अन्यदिने 'सान्तःपुरपरिजनः' अन्तःपुरपरिवार- युक्तः 'ताक्ष्यलक्ष्मा' कृष्णो नेमिना भुवनपतिना 'अमा' सह उद्यानदेशमगान् । फ सति ? 'त' उशानदेश 'मघौ' वसन्ते, 'इत्यम्' अमुना पूर्वोक्तप्रकारेण 'प्रभवति' फलपुष्पलताक्षादि. समृद्धया समर्थीभवति मति, किंभूतस्ताक्ष्यलक्ष्मा? बरेण- क्रीडया आवद्धा चेतसः-चित्तस्य प्रीतिर्यम्य स यक० । पुनः किं- रूपः ? 'सर्वात्मा' समस्तगजरथतुरगच्छत्रचामरशृङ्गारादिस्वी- यसमृद्ध्याऽधिका रुचिर्दीतिर्यस्य । किविशिष्टन नेमिना १ सिन्धु- रस्य-गजस्य स्कन्धमध्यारूढेन, एतावता वमन्तेन पुष्पफलादिना सश्रीकं क्रीडावनं गजारूढेन श्रीनेमिना सह श्रीकृष्णः सपरिवारः क्रीडितुनगादित्यर्थः । अत्र परिकरानुप्रासस्वभावोक्तयः ॥ १२ ॥ तत्रापाचीपवनलहरीलोलमालिप्रदेशान् नानासालान् सरसविकसन्मञ्जरीपिञ्जराग्रान् । नेमेनव्ये वयसि वशितां वीक्ष्य चित्रसितासान् संधुन्वानानिव परि शिरस्तौ क्षणं प्रैक्षिपाताम् ॥ १३ ॥ ('तो') श्रीनेमिकृष्णो 'तत्र' उद्याने 'नानासालान्' विविध. वृक्षान् क्षणं प्रैक्षिपाताम्' अपश्यताम् । किंरूपान् ? 'अपाची.' अपाची दक्षिणा तस्याः पवनलहरीभिर्लोलाश्वञ्चला मौलिप्रदेशाः शिखरप्रदेशा येषां ते तान् । पुनः किंरूपान् ? 'सरस' सरसा. भिर्विकसिताभिर्म खरीभिः पिचरम येषां तान् । अथ चञ्चल- स्वेऽपि विकसितत्वेऽपि (च) कारणान्तरं संभावयन्नाह--उत्प्रे- क्ष्यते-नेमेः 'नव्ये वयसि यौवने 'चशिवां' जितेन्द्रियतां वीक्ष्य परि' समन्तात् 'शिरः' शीप संधुन्धानानिव । किंरूपान् ? चित्रेण आश्चर्येण स्मितं विकसितं आस्वं मुखं येषां वान् । अन्योऽपि किमप्य-

·No text on this page.

·[द्वितीयः जैनमेघदूतम् । ताम्यां तत्र प्रसवजरजःकुश्मसन्दलिप्ती नानारणेच्छदनिवसना प्रैक्षि यानेयलक्ष्मीः ॥१५॥ 'त उद्याने 'ताभ्यो श्रीनेमिकृष्णाभ्यो 'यानेयलक्ष्मी प्रेमि' यने भवा यनस्येयं वा यानेयी, पानेयी पासो लक्ष्मीध थाने. यलक्ष्मी:, "पुंवत्कर्मधारये" (मि०३-२-५७) पुंपदारः । किरपा यानेयलक्ष्मी: 'ताराचारिभ्रमरनयनत्पधहरीपिकास्या' तारापन फनीनिकाय चारिणः परणशीला भ्रमरा येयु तानि, मय- नानीगपरन्लि नयनन्ति, सारापारिभ्रमराणि सानि प नयनान्नि पानि विगन्ने यम्यां मा तारानारिभ्रमरनयनापयती, एवं. विधा दीपिका व आम्यं मुमं यम्या: मा, अप्रापि 'गुंवत्कर्मधारये" (मि०३-२-५७) इति पश्यन्याः पयदिति रद्रायः। दीपिका मुमं, नयां कमलानि लोचनानि, ते भ्रमराः फनीतिमा ग- किचिन पद् हाम्यपदाचरितानि गितानियेतानि गुमानि -युगुमानि यम्यां गा । गुलिका एवं व्यक्तः सो गगो यम्या: मा। पुन: रिभूना? 'समरहमपन्दनिमी' प्राय -दुरेन्यो आपने नन प्रमतम, रज-frarr: देव कसम ध्यम:-गममेन लिमी-जमा । नानायांनि दानि-मान्य अमनं या यया मा। बिलीयत्र "कनारल्ये" (गि०२-४-४५) नत्र भपकोषमानपरिकाममामा पानि ". गोया (मि. ३२)प्रयः ॥ १५ ॥ त्याधितो मुरिग्वान्दोलनादी गई पार पन्या मितानि नया कामनिटने गा गर्भमः मित्रमति यया रयालीगहाया: श्रीगनुमा निरजा गापामाग गोपीः ॥ १९॥ '' राना मग REET. armirmiri निरोप ·सर्गः। श्रीमन्मेरुतुग त्रिविरचितं ६९ व । छ मति ! 'वीरे बन्धौ' श्रीनेमीशे 'सदेशे' समीपे स्थितव- ति सति । फिरूपो मुररिपुः ? 'रत्या' रागेण आक्षिमः, रतिः कन्दर्पभार्या तयाऽऽक्षितो यशीकृतः । 'यथा' येन प्रकारेण 'वीरो- संसः' मुभटमुफुटः 'श्रीसूनुः' कामः ना गोपी: स्मितमति यया भवति निजमुजयलं गापयामास । किंरूपा गोपी: ? 'हन्धहप्तीसफ- स्था' व्यं रचित हहीसकं वीनाटयं सत्र तिष्ठन्तीति । स्मिते हास्यै मतिर्यस्य सत् स्मितमति, अयमर्थः-यत् विश्वकीरे श्रीनेमी- बरे समोपस्थेऽपि मझार्ययाऽयलयाऽपि श्रीकृष्ण आक्षिप्तस्तत् तत्की- डासु प्रागल्भत, अतः कामवीरो गर्वाद् हसन् हल्लीसकस्था गोपी: स्वदोर्यलं गापयामास । उत्तिष्ठते स्मेति "उदोऽनूहे" (सि०३-३-- ६२) इत्यात्मनेपदम् । अत्र रत्या इति, वीरे इति, वीरोसंस इति, अद्भुतरसव्यसकानि । “मण्डलेन तु यनृत्यं वीणां हल्लीसके सन्" (अ० चि० को०२ सो० १९५)। अत्र फायलिङ्गपर्या- योक्तानुप्रासाः ।। १६ ॥ प्रेमाधिस्यात्प्रतिवरु हरिः पुप्पपूरप्रचायं कृत्वा नेमि स्वयमुपचरन् सत्यभामादिभार्याः । भूविक्षेपं समदमनुदत्तप्र कृत्ये तदानीं अयोष्टिं हिमरुचिरिवानेहसं प्रेयसीः स्याः ॥ १७ ॥ 'हरिः कृष्णः सत्यभामादिभार्याः तदानीं 'तत्र कृत्ये' उपचार- कृत्ये भ्रूविक्षेपं समदं यया भवति 'अनुदन्' प्रेरयामास, भूसंश- याऽन्तःपुर्यः प्रेरिता इत्यर्थः । किं कुर्वन् ? 'प्रेमाधिक्यान्' नेहा. धिक्याम् 'प्रतितर' पृक्षं पृथं प्रति पुष्पपूरप्रयायं कृत्वा 'स्वयं' आत्मना 'नेमिम्-उपचरन्' प्रविशं हतप्राप्याणि पुप्याण्यवचित्य स्वयं शिरउर:कर्णादिपु निवेशनेन नेमि सम्मानयन्नित्यर्थः । किंपि. शिष्टं नेमिम् । श्रेयसी-कल्याणी दृष्टि:-ग् यस्य अथवा श्रेयमि पुण्ये शुभे या दृष्टिीनं यस्य । क इव ? 'हिमरुपिरिव' पन्द्र इव, यया हिमरुचिचन्द्रः स्वयम् 'अनेस' फालं उपपरन् स्वाः ·- जैनमेघदूतम् । [द्वितीयः प्रेयसी रोहिण्याद्याः तत्र कृत्ये' कालोपचारलक्षणे प्रेरयति, पन्द्रस हि नक्षनराशिसंचारेण कालस्य शुभाशुभपरिणामः, तयाहि- पन्द्रस्य नानाकारोहमा राशिषु शुभाशुभसूचकाः, यथा-"अलि. सिंहे धनुर्यक्रः, शूलाभः कन्यकातुले । दक्षिणाभ्युनतो मीन-मेपे कुम्भवृषे समः ॥ १॥ मिथुने मकरे चोत्त-रोग्नतोऽय हलो. पमः । धनुः फर्के रवौ साध्यो नयेन्दुरशुभोऽन्यथा ॥ २ ॥ पिडुरं स्यात्समे पन्द्रे, मुभिक्षं दक्षिणोमते । ईतिराजभयं शूले, दुर्भिक्षं दक्षिणोन्नते ॥ ३ ॥ कृष्पो चन्द्रे भयेन्मृत्युः, पीते व्याधिममा- गमः । रक्ते रसाः क्षयं यान्ति, शेते पृष्टिः प्रकीर्तिता ॥४॥" इत्यादि, नक्षप्रयोगा अपि धनिष्ठापचकायाः तस्मिंस्तस्मिन्मासे दिने प गुमाशुभकृष्टतवृष्टिसूचकाः ख्याता यर्तन्ते । फिरूपमने. हसम् ? यसो दृष्टिदर्शनं यस्मिन् सं श्रेयोष्टिं कल्याणस्यक्रम, प्रथा पन्द्रो राशिमंचारेण शीतातपधिगर्भपरिणामारकालमुपपरन् रोहिण्यादिनभयाणि तथा प्रेरयनि, कृणोऽपि मयं भीनेगिगुप- परन् पप्रिया अपि नत्र कृत्ये प्रेरयामामेत्यर्थः । पुष्पपूरमपाय. मित्यत्र पुष्पाणां पूर: पुष्पपूरः, हलप्राप्यम्य पुष्पपूरम्य प्रपयन पुषपूरचायः, "हमपाये पेरम्नेये" (शि०५-३-७८) बनेन पम्पन्यपः, दममा यल्वाभाये तु प्रपय एव भवति । भुयो विशिष्य भूविशेषम् "पानावेग" (गि० ५-४-७९) इति पण प्रययः । अनोदानरयान्नानुप्रामाः ॥१७॥ साधान पशुपतिदुतं गृहमार्गे गपानं मरण गग्य जति पुरुहे पागवानपि जाने । तयाजय त्रिभुवनपतासमभूष्णु मंगे. पानात्वा स यालिरे निशुपन्यो:मि नेमिम् ॥१८॥ 'अन्यात तापल्प:'मानगनिममि ej' की बाEि AL! मन कार्म Tit' ·श्रीमन्मेरद्वारिरिरपित भान पाय । पिगमनम् ? पीना-भरेण दुग पीधि- एम. एमः किस्लम ! मार्गे मगमि शापान' मनमि कृतवि- में मनोयोनित्यागरमोनियाप, अन्योरि यः पीडित नापि भवति मगर मार्गे होते । पुन: किरूपम् ? तम 'मर' मेनुमा त्रिभुवनाती भीनमा 'भप्रभूष्ण अमग- घम् । मनि? • मावान्तर गाये जयति सति । पुनः क मति ? '' अन्य 'पुरदं प्रभूने भर जाने गरसमद 'जातेऽधि' निप्परपि । पामम्मामाथि पुगुमानि नेपु पारि निप्पप्रेप्पियर्य:, मम्मान पाम संप मत्रीय प्रशान्तःपुर्यो नमी प्रति वरिता इयर्थः । उपाति "पाशेगनें" (शि०३-१-१२.) इति सूक्षेण पिवल्पेन गतिसंज्ञा । अत्र पर्यायोत्तविशेोचिविशेष- भोगनुमामाः । एलायनान म्वामिनो निर्विकारत्वं नामां प काम- विवरत्वं वापिसमिति पर्यायोरम् । पागम्य जगहेतुबसन्तपुष्पा- युधादियारणयोगेऽपि म्यागिनं प्रति जयोतुर्यानुत्पत्तिरिति वि. पोनिः, म्यानिनं प्रति वलनमियां पुतीभिन्नाभिः कामय मामंधानमशक्यं पृतमिति विशेष.. "अन्यत्मकुर्वतः पार्य-मशक्य. म्यान्यवन्तुनः । मधय करणं पति, विशेषत्रिविधः स्मृतः।" (पा० प्र० १०, १३६) अतिशयोक्तिश्च ।। १८॥ अथ ताः श्रीनेमिन नानापोटाभिर्यथा मोरयन्तीति वदाह-- यानिधनपरिमलमिलल्टोलरोलम्बमालां मालो पालाणशियः सर्वमूनय सताम् । नमः फण्टे न्यधित म तया घादिमिशापयध्या रंज स्निग्धस्टविशितितनुः प्रापण्यो यथा त्यम् ॥१९॥ 'काचिन् कृष्णानी नमः षण्टे मालां 'न्यधित' न्यस्तवती । फिरूपां मालामपश्वसरिमलमिलोलरोलम्बमालारोटम्या भ्रमयः। पुनः किस्पाम् ? यासारणकिशलयः 'च' अन्यत् सर्वसूनः मा ·. ७२ जैनमेघदूतम् । [द्वितीयः सूनानि-कुसुमानि । 'च' अन्यत् 'सः' भगवान् 'तया' मालया रेजे यथा 'नापेण्य:' वर्षाभवः त्वम् अदिमित्-इन्द्रः तस्य चापयष्टिः- धनुर्यष्टिः तया राजसे । किंरूपो भगवान् त्वं च ? 'निग्यच्छवि- शितितनुः' शितिः-श्यामा, शेपं सष्टम् । अत्र परिकरदृष्टान्तानु- प्रासाः। चञ्चत्परिमलेत्यादिविशेपणानि मालाया इन्द्रधनुःसादृश्याय पञ्चवर्णवख्यापकानीति परिकरः ॥ १९ ॥ श्रीखण्डस्य द्रवनवलवर्नर्मकर्माणि विन्दु- प्रिन्न्यासं वपुपि विमले पत्रवल्लील्लेिख । पोप्पापीडं व्यधित च परा वासरे तारतारा- सारं गर्भस्थितशशधरं व्योम संदर्शयन्ती ॥ २० ॥ 'परा' अन्या हरिवहभा, नेभेरिति पूर्वकाव्यस्थमधिकारादत्र लभ्यते, नेमेः विमले 'वपुपि' शरीरे पत्रवल्लील्लेिख । किं कृत्वा ? श्रीखण्डस्य 'द्रवनवलवैः' द्रवः-रमस्तस्य नवलवैः बिन्दून न्यासं रचयित्वा । किंभूता सा ? नर्मकर्माणि 'विन्दुः' वेत्तीये. वंशीला । 'च' अन्यत् 'पौष्पापीई' पुष्पसंवन्धि मुफुटं व्यधित। किं कुर्वती ? 'वामरे दिवसे 'तारनारासारं' ताराभिः-मनोशामिः ताराभिः-तारकाभिः सारं 'गर्भस्थितशशधर' मध्यस्थिवचन्द्र 'व्योम' आकाशं संदर्शयन्ती, अहो जनाः ! दियसे तारक. चन्द्रसहितं नमः पश्यतेति । भगवद्वपुः श्यागवणं नमः, श्रीखण्ड- विन्दयः ताराः, पुष्पमुकुदः पन्द्रः । वेत्तीति विन्दुः "विन्दिर" (सि०५-२:३४) उप्रत्ययः, विन्दुनिपातः। अत्र निदर्शनानुमामी २० अन्या लोकोनर! ननुमना गगपाशेन पद्धो मोक्षं गासे कपमिति ? मितं सम्मितं मापमाणा! प्यतं रत्तोलालयिरचित र दाना फीरे काञ्चीव्याजान्प्रतिरिव तं घेतनशं पवन्ध ॥ २१ ॥ 'मन्या काचिद् रिप्रिया 'या' प्रफट रत्तोषलविरविते. । .

·। - . - भीमन्मेहमूरिविरचितं मेष 'दाम' मालया काचव्याजान्' मेषलामिपान फटीरे # भगवन्तं ययन्परपोत्पलमपी मेग्यलां सम्य फटीतटे पपन्धेत्यर्थः । कि गुणाति 'मित' तोफ 'मम्मित' सहाम्यं भाषमाणा इनीति किम् ? हे लोकोनर ! 'सनुमना' मूर्तिमता रागपाशेन यदः मम् मोभं कथं गामे ? कथं गच्छसि १, अन्योऽपि यः पार्शन यदः पात् स कथं याति । इति त्वमप्यनेन रागपाशेन बद्धो मोर्भ गन्तुं कथं क्ष्यसि ? इन्यन्योक्तिः । किंरूपं तम् ? 'घेतने धेतना:-आत्मानमेपां ईशं चेतनेशम् , फेव ? 'प्रकृतिरिव' यया प्रतिश्चेतनेशमात्मानं यभाति पेतना शानफला तस्या ईशमात्मान- मिति । अत्र काध्यलिङ्गममामोतिरूपकापदुत्युपमानानि ॥ २१ ॥ फाचितामा जलद ! पिदधे चन्दनस्सन्दसिक्तः पहिन्यस्तः सरसकमुमर्दक्षमुख्यस्य यक्षः । फामोन्मुक्तरिय जगदुगे विध्यमानरसः काण्ट तुं वदलमनलंभूष्णुभावाहिःस्ः ॥ २२ ॥ हे जलद ! काचिन् 'वामा' बी 'दशमुख्यस्य' श्रीनमिनः 'पक्षः' हृदयं 'पशिन्यम्नः' अणिरचितः मरसकुसुमैः 'पिदः भाग्यादितवती । किंरूपैः सरमकुमुमैः ? चन्दनस्य स्यन्देन रमेड सिक्तः । एत्प्रेक्ष्यते-कामोन्मुरियण्डै: 'काण्डैः' यागरिव । स्पैिः काण्ड: १ 'जगदुरः' विश्वहदयं विध्यमानः । पुन: विमः नम्' श्रीनेमिहदयं भेसुमलमत्यर्थम् 'अनलंभूष्णुभावा' असमर्थत्वात् यहिःस्यैः' यहिःस्थितैः । एतानि कुसुमानि काम पाणा जगतो हृदयं विध्यन्तोऽपि भगवतो हृदयं भेत्तुं न श. यन्तीति पहिः स्थिताः । पिदधे इत्यत्र "वाऽयाप्योतनिधीधामहो. पंपी" (सि. ३-२-१५६) अनेनापेरफारलोपः। विध्यमाने. रित्यत्र 'प्यधं ताडने विध्यन्तीत्येवंशत्यो विध्यमानाः, "वय, शातिशीले" (सि०५-२-२४) इति शानप्रत्ययः, मा ·यम्पमा जैनमेघदूतम् । [द्वितीयः यादेः इयः" (सि० ३-४-७२) श्यमत्ययः, "न्यान्यपः विति" (सि०४-१-८१) मृत्, "अतो म आने" (सि. ४-४-११४) मोन्त इति । अत्रोत्प्रेशानुप्रासौ ॥ २२ ॥ पाप्पापीडः शितिशतदलः सप्तकर्णावतंसः कण्ठन्पश्चद्विवकिललुलन्मालमारी सलीलम् । तत्केयूरो पालयलयः पमिनीतन्तुवेदी रंज मूर्मात्प्रति मम पतिः पुष्पितात्पारिजानाम् ॥२॥ है मप! मम पनिाम्, 'पुष्पिता पारिजातान् प्रति रे' पुषितम्य पारिजातम्म कम्पवृक्षम्य महशो राजते ग्मे गम।। स्पिः पतिः ? पोल्पापीड पुपमंबन्धी आपीने (नया) 'शिनिशतदल: शिनानि श्यामानि शतदलानि कमलानि नेः मो रचितः फावतंमः कर्णाभरणं यम्म, गली पथा मवनि कण्डन्यविकिलगुलमालभा' फण्टे न्यवरती नत्री. मबन्नी विधग्लिो मनिशाना (ग्य ) मुलन्नी एटली मार विधती (मनी) रोगीला, "भजातःगी" (गि. ५-१- १५४) गिन , "मालेगाष्टकम्पान्जी मारितलिपिन" (ine २-४-१०२) मालाया रसः । पुन: ftry: ।' हम शिमरम्प मचयिनी या यम्य, (नया) पला । नामानि बगानि यय, (नया) पापिनीभानुगाला दी। मुरा यममः | ri मांत्र सभागमाने Tr निमिय: : पारिजात माया गया। नादिया प्रयत: मनिन अभिना" (. ......ान प्रक्रिया पक्षमी, . निगम | triangy|१॥ पन्या मय वरदा! मागपानि नि परिनन्दा गन् ।

·सर्गः भीमन्मेगाणिविरचित फसाझझे पुनरिसमहं मन्दमाग्या खिचेली या तस्यैवं सरणमपिहा! मूर्छनास्पा लमे न ॥२४॥ दे जलपर! अदं 'होरेव' कृष्णब भायां धन्या मन्ये, याभिः 'स' भगवान परिजनमनन्छन्दपस्याऽपि' परिवारमनोऽभि. प्रायेणापि लिन्' मीन् 'ग्भिः' लोपनः एष्टः । यतः स्वामी शानत्रयममन्वितः परममाम्पादमादरो गाईस्योऽपि क्रीडायाम- (पदम्योऽपि बादाम ) निहुरेख, परं परिवारप्रीय क्रीडादिकं फरोतीति । पुनरियमई 'करमानो' कुतो हेतोजावा ? इयमित्यनेन मानसप्रत्यक्षेणारमानं पुरः पश्यन्तीव परेभ्यो हीनत्वेन पृथक् करोति । किरूपाकम् ? मन्दभाग्या । पुनः फिरुपा? 'लिपेली' निन्धा मी निघेली । 'हा' इति रोदे । 'या' अहं एवं' अमुना प्रकारेण 'तस्प' भगवतः स्मरणमपि मूर्धनान्या न लभे यावस्मरणं करोमि तावन्मूञ समायातीत्य: । खिचेलीति निन्द्या बी मिपेली निन्या(न्दा )वाची पेल-पादपुरः, दानुबन्धित्वान् "अणये." (सि. २-१-२०) इति दी, "नवैकस्वरागा (सि०३-२-६६) इति इस्वः । भत्र निदर्शनाऽऽपमाविका- नुप्रामपर्यायोखाद्याः, वत्र निदर्शनालक्षणे अत्र प्रस्तुतप्रशंमा, पन्ना मन्ये इति करमादिति (आक्षेपः) "निपेधो वतुमिष्टस्य, यो देश- भिधित्सया । वक्ष्यमाणोकविपयः स आक्षेपो दिया।' (का०प्र० १०-१०६) इति । तदाऽमूर्छिना र पर दुर्मती मूखी प्राम्याम्येषेति भाविकम् , सगान बलवारि- क्यमापनान् पर्यायोक्तम् ॥ २४ ॥ जल्पन्त्येवं पुनरपि न भूतशोकाधित सूष्णींभावं सतनुममुचन् साम्मल्दार । सर्व वायत् किमिति निगदइन्दननयनिः गेशं गचं रारुमिव गुरसतिगावचाम् ।। -- ·iTTE Intrtnet Trth ka Tari ATTETTE Finant नी #TTP : ETTP timinar Thmiri मन, Amritter: MIT HOT, HITE FIREmmharsht writi ir remitr. RTER 7 'urrentir' arreHIT "IN THE ITTI MITriti Firetreatmisfor: arrant: ii) 02 वी पास 'm' framd पाभिात मार एलेन rait भान पानी न पूजागरगेन शोकाना गाना ' गुलनामे मीनिः मतना एना । जीवनं T "गीमा" (fr: ५-४-40) की गम् प्रायः। मंप मंधमिति भन मेपनं पाभीश्य" (मि. ५-४-५८) इति म प्रगः अम् इति । मात्र आत्युपमानुपामाः । मूछांदिचेष्टावनानातिः ॥ २५ ॥ अर्घोक्तापाः परितवतेः समरत्साग्य मधः संबानत्यप्यनरहिनधीhष्टमुतात्थिनेर । संपश्यन्ती विरह विवशा शून्यमाशाः कदाशा पागामुक्का मदिरमुदितं पर्यभापिष्ट भूयः ॥ २६ ॥ 'अर्थ' अनन्तरं 'मा' राजीमती 'भूयः' पुनरपि उदिन 'मदिर' मेषं परि अभारिष्ट । रूिपा? 'स्वचरिततते' स्वाददातपः अर्घोक्तायाः' अर्धस्सितायाः स्वमवन् 'संसानत्यपि मरन्सपि, 'अनवहिवधीः' अनरहिता-असावधाना धीर्यस्याः सा । उस्ले क्ष्यते-'ध्युष्टमुमोत्यितेव' न्युष्टे प्रभाते सुमा चासो उत्थिता व ·७७ + सर्गः। श्रीमन्मेन्तुसूरिविरचिवं सुमोत्थिता, यया राविजागरणात् प्रभाते सुमोत्थिताऽमावधाना स्मान् असंपूर्णनिद्रलान् । किं कुर्वती ? शून्यं यथा भयति 'आशा' दिनः संपश्यन्ती । किरूपा? 'विरहविवशा' विरह विहला । पुनः किरूपा? कदाशा कृत्मिताऽऽशा पान्या सेव पाशतेन आमुला पक्षा । म्वचरितनतेरित्या "स्मृत्यर्थदयेशः" (सि. २-२-११) इति पष्टी । फदागेति फुत्सिना आशा कदागा "फोः फत्तत्पुमपे(सि०३-२-१३०) इति कदादेशः । मुदिरमित्यत्र 'भागिनि च प्रतिपर्यनुभिः' (सि० २-२-३७) इति द्वितीया । अत्रोपमानुप्रामजातिमराः ।। २६ ।। इंहो ! मोहस्पलितवचनां मेय! मा मामुपेक्षा- पात्रं कार्नि दियदधरेवासम्यनभ्याशमित्या । दुःस्थावस्था विधिविलसितः प्रापिता या विशेपान श्रोतव्यासा तय मम कथा विश्वविधोपकर्तुः ।। २७ ।। इंदो मेप ! त्वं मा उपेक्षापात्रं मा कार्षीः । रूपा माम् ! 'मोदम्पलिसवपना' मोदेन मूठया पलितं वपनं यस्याः सा ताम् , इयं जल्पन्ती स्पलिताऽनोऽम्या वपर्न # भूयते ? इत्यहं गोपेक्षणीया । यद् अहं 'अपरेव' दीनवादिनीव 'अनन्या. शामित्या मास्मि' अभ्यासू समीपम, न अभ्यासं अनभ्याशम, 'इक गतौ ईयते गम्यते इति इन्यं, "ग्नुगुपेनिशामः" (सि० ५-१-४०) प्रत्ययः, "हम्बाय द पितानि" (सि. ४-४-११३) तोऽन्तः, ततोऽनम्या दूर इत्य गन्तव्यमम्याः माऽनभ्यारामित्या, "लोकरणमप्यन्दिनानम्यामित्यम्" (गि. ३-२-११३) इति सूत्रेण मोन्तो निपातर, ततोऽरम:- मारे गम्यते पम्य पमीपे म स्वीयते सोनम्यारामित्या, आई लेवंविधा नामि, देव! 'भपरे' पाऽभय दीनादिनी की एविधा स्यात्तथाप्रमेरिधा नाम्मि, मया सरिता . .

·७८ जैनमेघदूतम् । [दिनीयः परमप्रेननं भूयो यन्ये । अमी मम कथा सत्र विगेरतः प्रोनश्या । किंरूपाया मम ? विधिविलसितम्यायस्यां प्रापिवायाः । किंबि. शिष्टम्य तय ? विश्वविश्वोपर्नुः यः मफलजगत्परोपकारी स्यात्स दुःस्थयातां विशेषान् गोति । "कृन्यम्य या" (सि० २-२-८८) अनेन सूत्रेण तवेति षष्ठी । अग्रोपभानुप्रामकाव्यलिगाः ॥ २७ ।। यासन्तीं तां श्रियमुपवने साधु निर्विक्ष्य कान्तां लोकम्प्रीणानणुगुणभृदप्यर्दितस्तस्य सख्या। सप्ताकल्पस्तदिपुमिरुदाच्छिद्य रोपादिवात्तै- विप्वक्सेनो न्यविशत पुरीं द्वारका नैमिदृष्टिः ॥ २८॥ 'विष्वक्मेनः' कृष्णो द्वारकां पुरी 'न्यविशन' प्रविवेश किं कृत्वा? 'उपवने' क्रीडावने तां वासन्ती' वसन्तसकां कान्तां' मनोज्ञां श्रियं साधु यथा भवति 'निर्विश्य' भुक्त्वा, श्रियं लक्ष्मी 'कान्तां' प्रियां 'निर्विश्य' भुक्त्वा इत्यर्थान्तरं वाच्यम् । किविशिष्टः ? 'त- स्य' वसन्तस्य 'सख्या' कामेन अर्दितः । कदाचिन्निर्गुणो भविष्य- तीत्याह-लोकम्प्रीणा लोकप्रीतिकारका अनणवो गुरवो ये गु- णास्तान बिभर्तीति । पुनः किंरूपः ? 'तदिपुभिः' तस्य कामस्य इपुभिः वाणैः कुमुमैः 'कृमाकल्पः' क्लमो रचित शृङ्गारो येन सः । किंरूपैनदिपुभिः ? उत्प्रेक्ष्यते-रोपान् 'उदा. च्छिद्य उद्दाल्य 'आत्तैः' गृहीतैरिव । यत्कामेनाहं पीडितोऽतस्लेन कोपेन कुसुमरूपातद्वाणा उहाल्य गृहीताः । पुनः किंरूपो विध्व- क्सेनः ? 'मिदृष्टिः नेमौ श्रीनेमिनाथे दृष्टिर्यस्य सः । पक्षे नेमि- श्वधारा, अन्यस्यापि यस्य वैरिणा सह वैरं स्यात् तस्य दृष्टिः शख्ने भवतीति व्यन्जयम् । इधुशम्दलिपु लिङ्गेषु वर्तते स्वतस्त्रि- लिङ्गे "पष्टिरेण्यिपु” (हेमलिङ्गानुशासन ६ सो०) इति भणनात् । न्यविशतेति निविशः" (सि० ३-३-२४) इत्यात्मनेपदमिति । सेपसमासोक्युत्प्रेक्षालायः ॥ २८ ॥ आकल्पः

·ग:
भीमन्मेगा मूरिविरपित
७९
गण्युदोपारगुमयनुपः शान्तसमोरनिष्टे
ससेगस्य सपमपरने पुप्पकाले रिचय ।
आगामर फलम्पदाकर्तुमात्मोपगार-
म्यापी भृत्यः ममयगतिविन मप्रतापलपोऽपि ॥ २९ ।।
पोऽपिणारारोऽपि म्यपानं उदीयम् 'भागाम' आग
पएम { पप मिनि जागांवरषचनम् । पिम्पप: ? उपेक्ष्यते-
'भान्मोपायसायी भूत्व व भापन उपसाय पार, निष्ठतीत्ये-
लः । रातो दि भन्या निजनिजवाफ, सेवार्थमागायन्ति ।
५. मति ? 'पपाले पमन्त ऋती 'म्ययम् भात्मना 'अपसवे'
गरे मनि । कथं वयं यगन्तो गतः ? अवार, उत्प्रेक्ष्यवे-'हिया'
एसया का एसा ? इति विशेषणद्वारण कारणमाद-किवि.
सिंध पुष्पपाले ? पुमुमधनुषः 'मस्युः' मिग्रम्य दोगम् 'तम्येशस्य'
भीनेमिनः मरिष्ट' अप्रिये, कामस्य को दोपः? इन्याह-किरूपम्प
पामम्प ? 'भान्नानोः शान्ताना निर्विकाराणां शत्रुः बेरी, अथवा
शान्मा निस्किारा एष शत्रयो यम्येति दोषः । भगवान शान्तः,
पामरतु पातशत्रुः, अम्नेन पामेन भैश्यामन्तोऽपि सापराधः,
परिगृह्यन्यान भगवनो वा विशेषणम् । किविशिष्टम्येशम्मी 'शान्त-
शत्रोः शान्ताः शरवो यम्य । किंस्पस्तपः ? 'समयगतिविम्' स.
मयः मानुरूपः पालनम्य गतिं गमनं विन्दति लभते पेत्ति या
ममयगतिविन् । प समयो राजसेवाऽयमरः प्तग्मिन् गर्मि गमनं
वेत्तीति ममयगतिविन् । पुनः किंरूप: ? 'मप्रताप:' प्रफष्टा ताप
आण्यं न सह वर्तते, पक्षे प्रतापवान् । आगास्तेति 'गार गवो'
इति पायो पम् । आत्मोपशायति शी स्वप्ने' शी रुपपूर्वः,
एपशयनमुपशायः "प्युपाच्छीमः" (सि०५-३-७७) पy
प्रत्यय इत्यादि । "विशाय उपशायध पयायोऽनुक्रमः झमः"
(का. ६-१३९) इति (हेम) नाममालापाम् । काव्यलिहो.
प्रेक्षाध्यक्षेपजान्यलागः ॥ २९ ॥

·८० - जैनमेघदूतम् । [द्वितीय तेजोर्यि पुरु रुचिपतेरुत्तरामेव काष्ठां श्रेयःपुष्टां परि विचरतः प्रासमैधिष्ट शश्वत् । तापोत्तप्तानपि तनुमतः प्रीणयन्ती तुपारे- तिानि प्रतिदिनमगाद्यामिनी तत्तु चित्रम् ॥ ३०॥ 'हपिपतेः' सूर्यम्य 'पुर' प्रभूतं 'शश्चन्' निरन्तरं 'तेजोगीर्य' सेजोयलम् ऐधिष्ट' अवर्धिष्ट । किंतुर्वतः ? उत्तरामेश 'का' दिर्श 'परि विचरतः उदीची दिशं प्रति पलतः । तत् 'प्रारं' युक्तम, या अन्योऽपि उत्सरी उत्कृष्ट काष्ठा किया परिविधरति तम्य तेजोरीर्य वर्धते । किस्पां काष्ठाम् ? यापुष्टां' भयमा कस्पागेन पुष्टाम्, सारा हि अयःकारिणी । पक्षे श्रेयमा पुण्येन पुधाम् । पुनः तत् 'चित्रम्' माधर्य यन् प्रतिदिनं यामिनी' रात्रि: 'यानि' हानि अगाम् , f कुयंती ? सापोत्तमान 'तनुमतः' प्राणिनः 'सुपारेः' शीनः पातः प्रीगयन्यपि । दिने हि मीमे पर्मणा प्राणिनामा भवन्ति, निशायां शीतलयानेन प्रीयन्ते, तो रात्रि- सापवाणिग्रीन पुण्यं कृवांणा यद् भदीयन तार्यम्, पुण्य. कदिमावान् । भत्र ममविषमममासोनिगामा: । "मर्म योग्यतया योगो यदि मंभावितः हरिम् ।"(का००१०,१२५) पूवार्थ, उमरा-"पित यदनियम्यान शेषो पटनामियात् । कटुः शिवाम्लावाभिवान, पहात् ।। गुरियाया पापम्प कारजम्प गुगकिये। मंग प विप पर गएर पिमो मता" (1०५० १०, १२६-१२.) इति ॥ ३०॥ पहिं में दिएममनि ममतापेन मश सीनयनापि नगढिनता पामतपी विर। नमो स्टिस प्राधिपति श्रीपनं चाम्यपिगलतमःमोममारा:समाना॥३१॥ Hi free Lim mmtari ·सर्गः1] भीमन्मेरुनुसूरिविरचितं ८१ अपि च 'वासतेयी रात्रिः शीवत्वेन सत्रा 'तलिनवां' तुच्छतां विवेश । दिवसस्तापश्च वृद्धी, शीतत्वं रात्रिश्च सुच्छे जाते इत्यर्थः । एकत्सिहरै अर्थान्तरं न्यस्यति-एतत् 'ननो' नाश्चर्यम्, 'हि' य- स्मात् 'प्रायश:' प्रायो विमलरुचयः 'श्वयन्ति' वर्धन्ते, विमला निर्मला परदोहादिवर्जिवा रुचिः इन्छा येषां से विमलरुपयः, दिवसमपि विमलरुचि विमलफान्ति, अतस्तम्य पृद्धियुक्ता 'घ' अन्यन् 'अभ्यधिगततमःतोमभावाः स्वभावात् क्षीयन्ते' अभ्यधि- गतः प्रातः समालोमः पापसमूहो येन एवंविधो भावः चित्ताभि. प्रायो येपां वे अभ्यधिगवतमःस्तोमभावाः, रात्रिरपि अभ्यधिगतः तमःस्तोमस्य अन्धकारसमूहस्य भावः सत्ता यया सा अभ्यधिगत- समःस्तोमभावा, अतस्तस्या हानिर्युषा । दिवसशदः पुनपुंसकः । स्वप्रतापेनेति सहाथै तृतीया । अत्र सहोत्यर्थान्तरन्यासजात्य- लधाराः ॥३१॥ श्रोतखिन्याः सिकतिलतटेनानिमिन्धेन भानो- र्भासां स्पर्शदापि पथि परदेहिनो देहिरे घिर । यदाऽऽसक्तः प्रकृतिकृटिलाखाचरेमिमगासु प्रायोऽयेयो मृदुरपि न फः स्वल्पमप्यूप्मयोगे ॥ ३२ ॥ 'श्रोतस्मिन्याः' नद्याः 'सिकतिलतटेन' वालुकाकुलपुलिनेन पथि परदेहिनः' पथि मार्गे परन्तो देहिनः प्राणिनो विष् देहिरे दग्धाः । किविशिष्टेन सिकतिलतटेन ? 'मानो' सूर्यस्य 'भासों' कान्तीनां पादपि अप्रिमिन्धेन' अभिवम् मालता सूर्यकरात्युग्ण. वालुफामृतवटे सचरन्तः पान्याचा दावा इत्यर्थः । अशान्तर- न्यासमाह-'या' अथवा 'प्रकृतिकुटिलासु' प्रतियकामु निम- गागु' स्त्री आसक्तः पुमान 'मूदुरपि' मुखमालोऽपि स्वसमपि' सोकमपि ऊमणः'प्रतापस्य योगे सतिप्राय: 'भक्षेप:' अशुभ नाय. रेल ? अपि तु सोऽध्याचरेत् । ततो मृदु कोमलं खटमपि निमगाम , ·८२ जैनमेघदूतम् । [दि स्त्रीपु सक्तं ऊप्मयोगे तापयोगे सति यद्देहिदहनलक्षणमाभमा- सकि चिग्रम् सिकता विद्यन्ते यत्र तत् सिकविलम् , प्रशादे इलप्रत्ययः । अमिवत् इन्द्ध-दीप्यते इत्यमिमिन्धम् , पचा "भ्राष्ट्रामेरिन्द्वे" (सि० ३-२-११४) इति मोऽन्तः । अत्रोदाम पार्थान्तरन्यासाः । अध्मण आधिक्यदर्शनादुदात्तम् ।। ३२ ॥ लन्ध्या तेजः सरतरकर!पतिः पीडयित्वा तोयस्थानान्यतिघनरसानाददानः प्रतापी । निन्ये हानि खजननलिनास्थानरूपाणि लोके प्राप्तधर्य रमयति यतो गृदियुदिविशेषात् ॥ ३३ ॥ “गोपतिः' सूर्यः तेजो लब्ध्या 'स्यजननलिनास्थानरूपाणि सो स्थानानि हानि निन्ये' वजनानि सगोत्राणि, फम कमलपन्धुत्वात्सूर्य- यानि नलिनानि कमलानि सेपामास्थानरूपाणि नियासरूपाणि तो स्थानानि जलम्यानानि हानि निन्ये, शोपिनानीत्यर्थः । िकुर्माण 'सरतरकर: कठोरमाकिरण अग पनरमान' जस्लानि भाददान गुदानः । अन्योऽपि गोपती राजा सेजमा वर्षमाना कटोल पूर्वमन्यान् पीडयित्या 'अनिषनरमान्' प्रतियनान् ग्मान नानि गृहन मननगृहाण्यपि हानि नयति । "रम: Pारेज- वीय र युद्धपोगधने" इनि रमान धनम् । 'पाना मात् पृद्धियुतिः' लोभयुद्धि प्राश्वर्य पुरुष विशेषण ARE माय गति, विगामी वने। गमागोग- कालिमायानाम्यामाः ॥ ३३ ॥ নামালিনগ্নয়া বা गंगानि पान दलितनारालग्नेि । पतुः गलांगतारमिदं पलागि पर्न: पासपेर गुनासाकामिनः ॥ ११ ॥ मदिन : ..

·सर्गः। भीमन्मेरमसूरिविरचित स्यजनः विरेजें सुभे। फिरूपैलालगन्तः ? 'सुपारान्' जलकणान संवपतिः पवनानुलित: वायुफम्पितः । पुन: स्पिः | उन्मे- स्यते-'धर्मव्यालय धनुष्टगजस्य 'विलोल' पल: 'कर्णवाल:' कर्णाश्चतरिव । विरूपस्य पर्मव्यास लोमनताभिदे 'वर्म- लगणि' शरीरलक्षाणि 'धनुः यतः, शैत्यमेव मतमातम्य मिद भिदायै । किंमः कर्णताल: ? भूतमदकणः' घुताः क्षरिता मद. फणा यस्ले सेः, अतो जलफर्पिणो वायुफम्मितालालयन्ता एयो. स्प्रेक्ष्यन्ते सत्यतामिदे कृतयरूपम्य पर्मदुष्टगजम्य मदकणवर्षि- अचलाः कर्णताला इव । अत्र परिफरम्पकोदोक्षानुमामाः ॥३४१५ संतापाल्पः प्रसरकरमार्जावदोपोदयेच्छ- स्तृप्मापा जहतरतिदीप निद्राभिलापी । राजन्यत्यप्यपानिपलयेद दाहे निदाघे. योभूपिष्टानलसविलसद्धर्मशाप लोकः ॥ ३५ ॥ "अभाई' महादाद 'निदा प्रीष्मे लोक एवंविधोऽयोभू- पिष्ट शोऽन्यन्तमभून् frपो लोक? भनलगाविलममं. दामा अनलसं सोराम विलसन धर्मः पुष्पं शर्म गुर्ष पर मा धर्मशमगदिनोऽपि (इवि याय)। सति ' 'अवनिमलये पृथ्वीवलय गजन्यत्सपि' शोभनो रामा यनिममी राजमान वन्मिन् । रिस्पो लोसः मन्नापन देगेन माययोबायो- नसमविलसमंशमा भवति मन्ता पम् इति विरोभा, भय हिरोपपरिहारमा सामस्येन नागेन मान्यः । 'सर. परभीः' प्ररररान् भतिस्ठोग करान् र भिटाति • रकरभी., पझेविस्टोरेया बोयो रविहिरोमो नितीति । जाना पोपालो होदमदमात्मसंगो ये पर, से জানা বীৰী যেয়াে ন ম । বৌমম যা, ধলাঃ বিঃ । ব ন মুস ·- जैनमेघदूतम् । [द्वितीयः कृता रतिर्येन मः, पक्षे जले कृता रतिर्यन सः । दीर्घनिद्रां मरणं अभिलपतीति, पक्षे दीर्घा यही निद्रामभिलपत्तीति, ग्रीमें हि निद्रापाचुर्य स्यान् । शोभनो राजा यम्मिन् स राजन्वान् "राज- न्यान् सुराज्ञि” (सि. २~१-९८) इति निपातः । अयोभूयि- ऐति चेफ्रीयतान्तस्य भूधातोरद्यतनीतप्रत्यये रूपम् । अग्र परिकर- विरोधशेषाः ।। ३५ ॥ अप्मोत्कर्षान मुखमपुपन सौधमाध्यन्दिनो: लुकास्तोकोदयदरतितः सौधमूर्धाधिवासः । दूरीकृत्य द्वयमिति जले केलिकामः सनेमिः शौरि-लोपवनमसरत्तूरसंहूतपौरः ॥३६ ॥ शौरिः' विष्णु: 'लीलोपवन' क्रीडावनं असरत् । किरूपः शौरिः ? सनेमिः' नेमिसहितः । पुनः फिरूपः ? 'तूरसंहूतपौरः' तूरैः वाद्यैः संहूताः पौराः नागरा येन सः । अतो घाघरवं श्रुत्वा लोका अपि तत्र गताः। पुनः किंविशिष्टः शोरि: ? इति द्वयं सौधमध्य- गृहोप्रवासलक्षणं 'दूरीकृत्य' परिहत्य जले 'केलिफामः' केली कामोऽभिलापो यस्य सः । इतीति किम् ? 'सौधमध्यन्दिनोव:' आवासमध्यभूमिः 'ऊप्मोत्कर्षान्' धर्मप्राचुर्यात् मुखं न अपुपन् , 'सौधमूर्धाधिवासः' सौधोपरितनभूमिः 'लूकास्सोफोदयदरतितः सुखं नापुपत् लकातोऽस्तोका यही उदयन्ती उत्पद्यमाना अरतिः वस्याः सफाशान् । सौधमध्ये सापच्यापा, सौधोपरि लकाशः इति द्वयं परिहत्य जले क्रीडितुं श्रीकृष्णः मीनेमिना सह सपोर- लोकः क्रीडावनमगादित्यर्थः । अपुपदित्यत्र "सृदिरपुवादि पुष्यादेः" (सि. ३-४-६४) इति अछ् । सौधमाभ्यन्दिनोर्स मध्ये भवा माध्यन्दिनी "मभ्यादिनण्णेया मोऽन्तश्च" (सि०६-३-१२६) दिनणप्रत्ययः, वृद्धिः, डी, माध्यन्दिनी पासी उर्वी च माध्य. दिनोर्वी, "पुंयत्कर्मधारये" (सि०३-२-५७) पुवायः । अन काव्यलिङ्गपर्यायोक्तसहोम्यंलवायः॥ ३६॥ - ·सर्गः। २५ श्रीमन्मेन्तुगसूरिविरचितं ज्येष्ठं कृत्वा पुर इव भुजन्नम्साल रसाल: सालीप्मः प्रमदवनभूमध्यदेशप्रवेशे । पुजीभूता मुवि विगलनादारतात्रिलोकी- लीलापत्योः स्वफलपटलीः प्रामृतेञ्चीकरच ॥ ३७॥ 'प्रीम:' एप्पतुः भारतार्धत्रिलोकीलीलापत्योः प्रमदवनभूम- ध्यदेशप्रवेशे रसाल: 'सालेः' महकारक्षेः स्वफलपटलीः 'प्राभृते' पदायां अचीकरन , 'च.' अवधारणे, रसालसालाः स्वफलपटलीः प्राभूते कुर्वन्ति तान् कुर्वतो प्रीप्मः प्रायुज । भारतार्थलीलापतिः श्रीकृष्णः, त्रिलोकीलीलापतिः श्रीनेमिः तयोः। यत्र राज्ञोऽन्त:- पुर्यः क्रीटन्ति तन् प्रमदवनं तस्य भुवो मध्यप्रदेशस्तत्र प्रवेशे । किविशिष्टे रमाले: ? भुजा इवाचरन्त्यो नम्राः सालाः शाखा येषां ते तेः । किं कृत्वा ? 'ज्येष्ठं' ज्येष्ठमासं 'पुर इव' अमे इस कृत्वा, ज्येष्टापाढमासो हि प्रीप्मः । किंभूताः स्वफलपटलीः ? 'भुवि' पृथिव्यां विगलनात् 'पुखीभूताः' राशीभूताः । अन्यस्यापि राशः प्रवेशे ज्येष्ठं वृद्ध पुरस्मत्य फलादीन्युपदीक्रियन्ते । भुजा इयाचर- न्तीति "कर्तुः विप्” (सि० ३-४-२५) किप्प्रत्ययः, "अ- प्रयोगीत्” (सि. १-१-३७) मुजन्तीति पर्वमाने "शबान- शावेष्यति तु सस्यो” (सि० ५-२-२०) शतप्रत्ययः। अत्रोप- माश्लेषसमासोतिपर्यायोक्तानि । अखण्डकाव्यवाक्येनाम्राणां परि- पकपलत्वं इशितमिति पर्यायोक्तम् ॥ ३७ ॥ दर्श दर्श फलितफलदान् पाकिम पावलवं विभ्रदः सरसमकृशं यानशालाटयान्यन् । गद्गदर्जः फलमथ लली लीलयानाश्रवार्थ सारग्रन्थान् कविरिय मुधीः सद्गुणं सूक्ताजातम् ।।३८॥ 'अथ' अनन्तरं 'यध्रुः कृष्णः 'फलितफलदान् फलितवृक्षान् दी दर्शम् आभीक्ष्ण्येन दृष्ट्वा लीलया फलं लली। किरूपम् ।

·जैनमेषदूतम् । [द्वितीयः पाकिम' पान नि पारिम् । कुर्वन् । पीतलत्यं विभम् सरम अहवं अत एर 'पानशालाटयान्या' यानं पुष्कं सलाद अपकं तेषां समूहारल्या । पुन: रूप: ? गर्गन् गनों गयो यम् । एतेन पुणो सरलससफलत्यादिगुणा दर्शिताः, येन गना. नापिकीलगा फलानि यन्ते । फस? 'गुधीरिय' गया गुपीः गारमन्नान, दर्शदर्श सूफगातं गुभापिसमाई हाति। रिशिष्ट सूनागानम् ? भनायो नितापोऽषों या रा तम्। 'म' गन्नः प्रशम्या गुगा माधुयांगा गगिम् सम् । दर्शनं पूर्ण mei भाभीणो" (गि०५-४-४८) मणम् । पान नित पाधिगम, Traitम: इमप्रत्ययः । यानानां शवानी गरः "VE समूहे" (गि० ६-२-९) भगया । शत्र परिकर. मायुपमानुप्रामाः॥ ३८॥ त्याला नागं दितपरमप्रेम हमनर्म पदा पनीगंज गजमेर यम्मम्ममाणः । दीवाना मगरगीः मम्मित पाणिप. राम्भीनमानिए कलगतान् पपिणः गेलालीः ॥३९॥ :: Afम या भागाभा । in?i Afrihri पर प्रेमी गा मा लो: श्रीगिनी ना. म्य' मम धरम, It'? na nitreet र inायेगा: प्रेम AMTED मामला: ?rfmafrxiff:11. दीदी : namfret Yarata प्रय। अन्दा १34. r. Rkr:, rart।

·मर्गः।]
भीमन्मेनुमरिविरचित
पुनः किस्पान् ? 'कलग्नान् मधुरशदान । पाणिपरिति मुल्या.
भवायफामलोप मोपमा मृगलोरनारन् । अम्भमोऽसत्यानि आ-
ग्भयः "भूयःसंभूयोऽम्भोऽमिवाजमा म्लर (सि०६-१-
२६) ममत्ययः सलोपः, "पृद्धिः परेप्पादेगिति सद्धिते"
(सि०७-४-१) पृद्धिा, "अवर्णेवर्णस" (सि०७-४-६८)
अलोपः, आम्भिरिनि निप्पन, ततः पुहिने शसि आम्भीनिति ।
अत्रोपमाजात्युरप्रेभारूपफानुप्रासाः ॥ ३९ ॥
तान्यग्रोचरमरिमरितापितोयेषु चप
प्राटां कर्तुं रतियशवशाहन्दवर्ती मुगारः ।
मृगन् पयां नलिननिकरं नीरपूरं फरेणी-
दसन् पश्यमधिमदमुपास्त हनीव शस्तः॥४०॥
'एप:' कृष्णः तत्र' सामु सरसी 'प' अन्यन् अन्यत्र, उत्तर-
सरिसरितापितोयेपु कोदा कर्तुगुपान, उत्तराणि प्रधानानि सरित
निरः मरिस नदी वापी (प) सेपां तोयेषु । क इव । हतीय
यथा दली सरोनिहरादिजलेषु क्रीडां फतुमुपक्रमते । किरूप
एपः ? 'रतिवशषशान्दयता' रतिवशा रागयशा या यशाः
नियः वासां वृन्द वर्तन इत्येवंशीलः, परे रतिषशा पण
दशिन्यः सासाम् । पुनः किविशिष्टः ? 'मुगार' मुन्दरशरीर,
हलिपधे गात्रं पश्चिमभागः । पुनः कथंभूतः । 'पमां पादाभ्यां
नलिननिफर मृदन्, समम् । नीरपूर 'करण' (हम्तेन पक्षे)
शुण्डया 'उदस्यन' उहालयन् । अधिमई यथाभववि पश्यन् ।
समानम् । (पुनः कथम्भूनः ? शस्तः, समम् । ) पापितोयेविति
"वेदूतोऽनव्ययपीटीयुवः पर्द" (सि० २-४-९८) इस्वः,
उपाग्नेति "प्रोपादारम्भे' ( सि०३-३-५१) आत्मनेपदम् ।
अत्र परिकरोपगाटेपा: ॥४०॥

·८८ [द्विती जैनमेघदूतम् । नाडी कापिकचन घटिका याममेकं कचिच्च द्विवान् कापि कचिदपि दिनं पक्षिणं गर्भकं च । स्थायं सायं सलिलनिलये तीव्रतापोपशान्त्य शोरिमन्नोऽपि हि रतिरसे दीर्घिकायां ममज ॥ ४१ 'हि' निश्चितं शौरिः कृष्णो 'रतिरसे रागरसे ममोऽपि पिकायां ममज । किं कृत्वा ? 'सलिलनिलये जलस्थाने का 'नाडी' घटिकाम्, कचन घटिकाः बहुवचनाद्वहीः, 'च' अन्य क्वचित् 'एकं याम' प्रहरम् , कापि द्विवान प्रहरान , कचिदपि 'दि पक्षिणे द्वाभ्यां रजनीभ्यां वेष्टितमहः पक्षी वं पक्षिणम् , पार्श्वद्वन रात्रिरन्तराले दिनम्, कापि 'गर्भ' रजनीयुगम् , अर्वाचीना पर चीना च रात्रिरेकत्र मध्ये दिनमन्यत्र, 'स्थायं स्थाय' आभी क्ष्ण्येन स्थित्वा स्थित्वा । किमर्थम् ? 'तीव्रतापोपशान्ये' तीव्रताप पशमनार्थम् । स्थायं स्थायमिति स्थानं पूर्व "रणं चाभीक्ष्ण्ये (सि० ५-४-४८) रुणम् । अत्र रतिरसे ममोऽपि दीपिकाय ममजेति विरोधः, योऽन्यत्र ममो भवति सोऽन्यत्र कथं मजाति सापाधिक्यप्रतिपादनं याच्यम् । अत्रोदात्तयिरोपानुप्रासाः ॥४१। तस्यां श्रोणिद्वयसपयसि सेरपरुहायां रमणीखचितनिचितस्वर्णसोपानकायाम् । हर्षात् सैलन् सह सहचरीरमबारेण तारा- चक्रेवाप्रमदुइपतिमरुमन्वेष नेमिम् ॥ ४२ ॥ 'एप' कृष्णो नर्मि अनु अभ्रमन् । किं कुर्वन् ? 'तम्यां' दीपि- कायां 'सहचरीरमवारेण' अन्त:पुरराममूहेन सह दान 'खेलन्' क्रीडन् । जिविशिष्टायां तस्याम् ? 'प्रोणिस्यसपयसि' भोणे: पटी- वटम्पोध पयो यत्र मा तसाम् । (पुनः फयंभूतायाम् ) रम पीमिः मचितानि पसागि निचिनानि ददानि वमोपानकानि यस्यां सा साम् । का? 'उहपतिरिव' पद इथ, पथोप- है ·सर्गः।] भीमन्मेरुतुह्मसूरिविरचितं बिलारापरेण सह मेरमनु प्रमादि । मोरूर्ष भोणिन्द्रयसं यो पमयम" (सि०७-१-१४२) पसभषयः, समरियन अपनी प्रसनी पा, प्रसन्या "भासम्हास"- (सि०३-४-७१ ) इति विकल्पेन राव, मधवन्यां सृदित्या मर । अशोदाचोपमानुमासाः ॥ ४२ ॥ पलातं यदुपतिगृहाः संविदाना मदाना. मापं पीजं निरसितसिवसागपचोपंवाः। कोपेन त्रिभुवनमपि क्षोमयन्त्यः परीयुः फर्मापेक्षाः परमपुरुष मोहसेनाः प्रभु तम् ।। ४३ ॥ 'यदुपतिगृहाः' कृष्णान्तःपुर्यः प्रभु परीयु' परितक्त्यः । पिंगपा यदुपतिगृहा: पत्यात पत्यभिप्राय 'संविदानाजानन्या, पुनः विरूपाः १ मदानामा 'बीज' कारणम् , पुनः फयंभूताः १ "निवसिनसितगणपनोर्गवण्या:' निवसितानि परिहिवानि सितानि घेतानि शक्ष्णानि मुनि पत्तोर्णानि धौतपमाणि तैवाः, (पुनः किंभूनाः!) 'पोगेन' नयनान्तमागेन त्रिभुवनमपि क्षोमयन्त्या, कर्म विलासर्म अपेक्षन्त इति कर्मापेशाः, पुनः किंभूताः १ मोहम सेना व मोदमनाः । किरूपं तम् ? परमपुरुषम्, पशे यथा मोहसेनाः परमपुरपं आत्मानं परियन्ति, फिरूपा मोहसेनाः १ कर्म नाप- रणादि मदपक्षन्त इति कर्मापेशाः । संविदाना इति विदफ् माने" संपूर्वः संवदन्तीयवंशीला: "वयःशक्तिशीले” (सि०५-२-२४) इति शानप्रत्ययः । भवानुमासरूपकपातिशयोक्यः ॥ ४ ॥ तासा लीलोखलनजनिता गुन्दलन्ति स तोय- घाना वीषिप्रचलनलिनीनायिकाः साध्वनृत्यन् । श्रोत्रापेयं मधुकरजुलैगीयते साविरक्त, तस्येत्यासीदिव नवरमा शुद्धसद्गीतरीतिः ।। ४४ ॥ उप्रेक्ष्यते व भगरतः 'इति नरसा शुद्धसद्गीवरीतिः ·८८ जनमेघदूतम् । [द्वितीय नाडी कापि कचन पटिका याममेकं कचिच द्विवान् कापि कचिदपि दिन पक्षिणं गर्मकं च । स्थायं सायं सलिलनिलये तीवतापोपशान्त्यै शौरिमग्नोपि हि गतिरसे दीपिकायां ममज ॥ ४१ ।। ह' निशित 'शौरिः' कृष्णो 'रनिरमें रागरसे ममोऽपि दी. पिंकायो ममन्न । किं कृत्वा ? 'सलिलनिलये जलम्याने की 'नानी' पटिकाम्, कयन घटिकाः पहुवचनाहहीः, 'न' भन्यम् कचित् एकं याम' प्रहरम् , कापि द्विधान प्रहरान , कपिदपि नं पशिगं' दाभ्यां रजनीभ्यां वेष्टितमहः पक्षी तं पभिगम , पाये रात्रिरन्तगले दिनम, का 'गर्भ' रजनीयुगम, अपांभीगा पप- चीना पराविरेका मध्ये दिनमन्यत्र, सायं सायं' आभी. इण्येन स्थित्या स्थित्वा । किमर्थम् ? तीनतापोराग' मीनापो. पशमनार्यम् । सायं स्थायी भान पूर्व ण पाभी' (मि. ५-५-५८) गाम | भय समामे ममोडी पाया ममत्रेनि विरोषः, यो ममो भनि मोरपत्र मी? पराधियनिगदनं वाच्यम् । अत्रोदानपिरोयानुप्रामाः ॥४१॥ नमा श्रोणियमायगि सरपमहापा ग्मणीमतिनिचितपर्णगोगनकापाम् । हद गैलन मह गहरीरमाण नाग. परेवाप्रमाणनिर्मगमन्त्री नेमिम् ॥ ४२ ॥ ' एकमो नाम भनु भनमा नभ्यां नीति. i writa' नामदन महtine' rafir ना ? HARमामि दी. बरोबर मामRI (पुनः भूमापन. नि: निमिर Animala ·सर्गः 1] श्रीमन्मेरुतुगसूरिविरचितं तिम्वाराचरेण सह मेरमनु भ्रमति । प्रोणेरूचं श्रोणिद्वयसं "योध्वं दनवयसट् (सि० ७-१-१४२) द्वयसटप्रत्ययः, अभ्रमदित्यत्र अद्यतनी धसनी वा, हस्तन्यां "धासम्लास"- (सि०३-४-७३) इति विकल्पेन शव, भद्यतन्यां लदित्वाद् अह । अग्रोदासोपमानुपासाः ॥ ४२ ॥ पत्याकूतं यदुपतिगृहाः संविदाना मदाना- माधं वीजं निवासितसिवश्लक्ष्णपचोर्णवाः । हकोणेन त्रिभुवनमपि क्षोभयन्त्यः परीयुः कर्मापेक्षाः परमपुरुष मोहसेनाः प्रभु तम् ॥ ४३ ॥ 'यटुपतिगृहाः' कृष्णान्तःपुर्यः वं प्रभु परीयुः परिवृतवत्यः । किंरूपा यदुपतिगृहाः? 'पत्याकून पत्यभिप्राय 'संविदानाः'जानन्यः, पुनः किरूपाः ? मदानामाचं 'बीज' कारणम् , पुनः फयंभूनाः ? 'निवसितसितमदगपत्तोर्णवाः' निवसितानि परिहितानि सितानि श्वेतानि शरणानि मृदूनि पत्तोर्णानि धौतवस्राणि तैर्वाः, (पुनः किंभूताः१) 'दृफोगेन' नयनप्रान्तभागेन निमुवनमपि क्षोभयन्त्यः, फर्म विटासकर्म अपेक्षन्त इति कर्मापेक्षाः, पुन: किंभूताः ? मोहस्य सेना इव मोहमेनाः । किरूपं तम् ? परमपुरुषम्, पक्षे यथामोहसेनाः परमपुरुषं आत्मानं परियन्ति, किंरूपा मोहसेनाः ? फर्म ज्ञानाव. रणादि तदपेक्षन्त इति कर्मापेक्षाः । संविदाना इति विदा शाने" संपूर्वः संवदन्तीत्येवंशीलाः “वयःशक्तिशीले" (सि०५-२-२४) इति शानप्रत्ययः । अनानुप्रासरूपकीपातिशयोक्तयः ॥ ४३ ।। तासां लीलोटलनजनिता गुन्दलन्ति स तोय- ध्याना वीचितचलनलिनीनायिकाः साध्यनृत्यन् । श्रोगापेयं मधुकरकुलंगीयते सातिरक्त, तस्येत्यासीदिव नवरसा शुद्धसङ्गीतरीतिः॥४४॥ उत्मेदयते-तस्य भगवतः इति नवरसा शुद्धसङ्गीतपतिः

·जैनमेघदूतम् ।
[द्वितीयः
आसीदिव' नवो रसो अद्भुतादियस्याः शुद्धा निर्दोपा सङ्गीतस्त्र
नाट्यस्य रीतिः। इतीति किम् ? 'तासां' अन्तःपुरीणां 'लीलोल्ललनज-
निता लीलाखेलननिष्पादिताः 'तोयधानाः' तोयशब्दाः 'गुन्द-
लंन्ति स्म' मईलस्य घनिर्गुन्दलः कथ्यते ततो मर्दलघोङ्कारायन्ते
स्म, वीचिप्रचलनलिनीनायिकाः' वीचिभिः कल्लोलेः प्रचला.
चपला नलिन्यः कमलिन्य एव नायिका नर्तक्यः साधु यथा
भवति अनृत्यन् , 'मधुकरकुलैः' भृङ्गपटलैः श्रोनापेयं 'अतिरक्तं'
अतिमधुरं गीयते स्म श्रोत्रैः श्रवणेः आपीयत इति लक्षणयाऽत्यर्थ
श्रूयत इति । अन्यत्रापि नाट्ये मर्दलधोकारा भवन्ति, नर्तक्यो नृ-
त्यन्ति, गायना गायन्ति । अत्र रूपकोत्प्रेक्षोदात्तातिशयोक्तयः॥४४॥
पूरं पूरं सुरभिसलिलैः स्वर्णशृङ्गाणि रङ्गात्
सारङ्गाक्ष्यः सितकृतममुं सर्वतोऽप्यभ्यपिश्चन् ।
धारा धाराधर! सरलगास्ताश्च वारामपारा:
सारादोऽङ्गमसमरशरासारसारा विरेजुः ॥ ४५ ॥
'सारङ्गाक्ष्यः' त्रियः रङ्गात् 'अमुं' भगवन्तं सर्वतोऽपि 'अभ्य.
पिश्चन्' अभिपिपिचुः । किं कृत्या ? स्वर्णशृङ्गाणि सुरमिसलिलै: 'पूर
पूर (आभीण्येन) पूरयित्वा, फिरूपं अगम् ? स्मित हास्यं फरोतीति
लितका तं स्मितकृतम् । 'हे धाराधर!' हे मेघ! 'च' अन्यत् साः
'चारां' जलानां अपारा धाराः 'स्मारादोऽङ्गप्रसृमरगरासारसाराः'
म्मरसंगन्धिनः अमुष्य अङ्गं प्रति प्रथमराः प्रसरणशीलाः शरा
याणास्नेषां आसारो वेगवदृष्टिस्तद्वन् साराः शोमनाः 'विरेजुः'
शुशुमुः, वारिधारा एवं भगवदङ्गे प्रहमराः स्मरयाणधोरणि
(प्या)।किरूपा धारा: ? सरलं गच्छन्तीति मरलगा: "घर-
चिन्" (सि० ५-१-१५१) प्रत्ययः, स्ामिनोऽके सरछत या
पतन्त्यः सन्तीत्यर्थः । अत्र जात्युदासनिदर्शनाप्रामाः ॥ ४५ ॥

·मगः। - श्रीमन्मेरुतुद्गत्रिविरचितं नियोनिद्रं पुरुपरिमलं राजतेजोविराजि सध्थीकं वदनकमलं देव! ते सेवतेदः। स्थानभ्रष्टं जितमिति वदन्त्येव कर्णावतंसी- चक्रे काचिदशशतदलं लीलयोड्य तस्स ।। ४६ ।। फापिन् 'दशशतदलं' महस्रदलं लीलया 'उलूय उपित्य सस्य ‘कर्णावतंसीचक्रे' कर्णाभरणं विदधे । कि कुर्वती ? इति पदन्येष, इतीति किम् । हे देव ! अदः कमलं 'ते' तव पदनाम मवते। चुतः सेवते ? विशेषणद्वारेण हेतुमाह-जिनम् । तनये हेतू- नाह-किरूपं वदनकमलम् ? 'नियोनिद्र' नित्यविकस्वरं, कमलं तु दिया रिफस्वरं रात्री सकुपति, पुनः किंरूपम् ? पुरुः प्रभूतः परिमलो यस्य तन्, कमलस्य तु परिमलः परिमित एय, पुनः फिरूपम् ? 'राजतेजोविराजि' रामलेजो राजतेजनेन विराजते इत्येवंशीलम् , फमलं तु राजतेजोविराजि न स्यात् , राजा पन्द्रसस्य तेजगा न विराजते, पुनः फिरूपम् । स्पष्टा प्रकटा श्रीर्यस सन्, कमले हि श्री रूदयव, फिविशिष्ट कमलम् ? स्थानाष्टम् , यनः स्थानभ्रष्टं येन जितं स्यात्तत्तम्स मेवशं कुरुते, म्यामिनो पदनशोभा- धिक्यं प्रतिपादितम् । अन्न परिकरहेनुध्यतिरेकाः ॥ ४६ ॥ स्पर्धध्वे रे नयननलिने निर्मले देवरस्य सित्वेत्येवं शितवरतिरस्काक्षकाण्डान् किरन्ती । कन्दोत्पातान् धवलकमलान् कामपासप्रकाशान् नाशाशास्थानुरसि सरसाऽहारयत् स्वामिनोन्या॥४७॥ अन्या सरसा धवलकमलाम् स्वामिनः 'उरसिदये अक्षार- यत् हारमकरोन् । कि कृत्वा । इत्येवं स्मिन्वा । एपिति किम् ? रे कमलाः ! यूर्य देवरस निर्मले 'नयननलिने सर्व नपनक- मलाभ्यां सह स्पों कुरुय । किं पुर्वती ! 'शिवतरतिरःफाभ- काण्वान फिरन्ती' तीक्ष्णतरतिर्यबटाक्षवाणान विक्षिपन्सी । बिरू- पान धपटकमलान् ? फन्दान् उत्सातान् उत्साटितान् फन्दोरा. . !

·[द्वितीय ९२ जैनमेघदूतम् । तान, पुनः किरूपान् ? 'कामपाशप्रकाशान् कामपाशवत् प्रका- शान प्रकटान्, प्रकटः कामपाशो यादृशः स्याचाहशान्, पुन किंरूपान् ? 'नाशाशास्थान' नाराया नासिकया आशास्थान अमि लथ्यान् । अत्र कमलानि हारीकृतानि तेषामपि कामपाशारोपः कमलगन्दः पुनपुंसकलिङ्गेहारमकरोत्"णिज्यहुलं."(सि०३-४- ४२)णिचप्रत्ययः । अत्र प्रत्यनीकजातिरूपकानुप्रासाः ॥ ४७ ।। क्रीडां हेमद्युतिहरिवधुबन्दितो बान्धवस्य प्रीत्यै तन्वन् प्रतिकृतशवरप्म हपैकहेतुः। श्यामः स्वामी चिकुरविगलद्वारिधारथकाशे विद्युन्मालापरिगतवपुर्वल्गु वर्पनिय त्वम् ॥ ४८ ॥ श्यामः स्वामी चिकुरविगलद्वारिधारः सन पकाशे, चिकुरेभ्यः केशेभ्यो विगलन्ती वारिधारा यस्यासी । किं फुर्यन् ? 'अप्मु' जलेषु 'वान्धवस्य' श्रीकृष्णम्य श्रीसै प्रतिकृतातेः क्रीडां तन्वन, शवान् प्रति यत् क्रियते तन् प्रतिशतमुच्यते, अन्तःपुर्यों जलच्छ- टामिः स्वामिनं सियन्ति, स्वाम्यपि श्रीमणस्य प्रमोदाय यारिधारा- मिसाः सिधति। किंरूपो भगवान् ? (चकहेतुः' प्रमोदस्य एक अद्वितीयो हेतुः, पुनः किंभूतः) 'हेमद्युतिहरियध्वन्दितः' हेमयम धुतियांसां वा हेमानया,हेमगुवयश साहरिपध्यथ हेमशुविहरियध्या वानियन्दितः चन्दीनः, यथा कोऽपि पन्दीमतो न मुच्यते वया मा अपि वेष्टपिता पिता भगतो गलुन दानिक च ? स्थगित, यथा हे मेघ ? संयन्गु' मनोज्ञ वर्ष काम दीयो।किप: (स्यम् ) ? विगुन्माला मौदामिनीपशिमया परिगतं येष्टितं पर्यस्य सा, हरिपयो विशुमाला, गलत्रयारा प वृधि, यामी प मेघः । पकाने श्यय "कार दीनो यातो. पगेडाएमय- यानम करम् । अत्र जानिनिगंगानुगामा॥४८॥ अान्दोरि श्रममिा पान व्यक्तमुनापिनाम्मो. मिन्द मनोनयनदललामुलरकाराः।

·सः । श्रीमन्मेरुतुहरिविरचितं श्रीमानेमिर्जलपतिकफपुण्डरीकप्रकाण्डो पारांराशेरिव सुरकरी पुष्करिण्या निरयः॥ ४९ ॥ भीमानेमिः 'पुष्करिण्या' दीपिकायाः 'निरैयः' निरगच्छत् । फ इस ? 'सुरफरी इव' यथा मुरकरी ऐरावणो 'घारांराशेः' समुद्रात निरिथर्ति (स्म)।फिरूपो भगवान् ? 'अश्रान्तोऽपि' अनिर्विष्णोऽपि भम बहग्निव, यद्यपि भगवाननन्तवीर्यत्वात् क्रीडया रोदं नाप्नोति तथापीमा अपारमार्थिक्य इत्यनादरेण अममिव वहन् । पुनः किंरूपः ? 'व्यक्तमुक्तायिताम्भोविन्दुः' व्यक्तं स्पष्टं मुकावदाच- रिता अम्भोयिन्दवो यस्य स व्यक्तमुतायिताम्भोविन्दुः, यथा ऐरा. 'वणस्य समुद्रे कीडित्वा निर्गवस्य मुक्ताः शरीरे लगन्ति, स्वामिनस्तु मुकासमा अम्भोबिन्दवः, एवं सर्वत्रैरावणधर्मों शेयः । पुनः कथंभूतः १ रजोत्पलदलानां लवैः पशफलैरामुक्ता पदा रक्ता- नां प्रवालानां रादा शोमा यस्य सः, समुद्रान्तः प्रथालानि अप प रक्कोत्पलदलशकलानि । पुनः फिरूपः १ जलपविफफा फेनस्त- द्वदायरन्तः पुण्डरीकप्रकाण्डा धवलकमलमूलानि यस सः, ऐरा- वणस्य शरीरे फेनो लगति, प्रभोः फेनतुस्याः पुण्डरीकप्रकाण्डाः । निरैयरित्यत्र "क् गतौ" क निपूर्वः, घस्तनी-दिष्, "हवः शिति" (सि०४-१-१२) वि., "ऋतोऽन्" (सि०४-१- ३८) अ, "प्रभुमाहासमिः" (सि०४-१-५८) इत्वम्, "पूर्वस्या म्वरे प्योरियु" (सि०४-१-३७) इय्, "स्वयदे- सामु" (सि० ४-४-३१) पृद्धि ऐ, "नामिनो गुणोऽरिति" (सि०४-३-१) भर्, "ध्यसनादेः सम द" (सि० ४-३- ७८) दिल्लोपः, "र. पदान्ते विसर्गसयोः” (सि० १-३-५३) विसर्गः । अत्र रूपकनिदर्शनोपमानुप्रासालद्वाराः ।। ४९ ॥ लाचा-भीशीलरतत्रिविचिताया भोजनमेघदूत- महाकाव्यटीकायां दितीयः सर्गः .4 ·- जैनमेघदूनम । [ribe अय तृतीयः सर्गः। पूर्वम्मिन् मर्ग मगगन जलक्रीडा त्या निर्गन इसी न पसरोचितां चेष्टामाह- तसोत्तंसीहतशतदले तोयविन्दन् वमन्ती पत्रासाने विरतनिरतालोलगेलम्यगुम्न्ये । हा! लोक्यप्रभुनयनयोः स्पर्धनादेनमा नौ वृत्ते पात्रं प्ररुदित इतीवानुतप्ते मशब्दम् ॥ १ ॥ 'तस्य' भगवतः 'उत्तंमीकृनातदले कर्णाभरणीनमतपत्र 'बधा- साते' रेजाते । किं कुर्वती ? 'तोयबिन्दून वमन्ती' उदकविन्दून सवन्ती, पुनः फिरूपे ? विस्तेषु शब्दपु निरता आमका आलोला: घचला रोलम्या भ्रमराः तैश्च्युम्न्ये चर्वणीये । उत्प्रेक्ष्यते इति 'अनुतप्ते' पश्चात्तापतापिते सती सशब्द 'प्रादित इव' प्रष्टं रुदित इव । इतीति किम् ? 'नौ' आवां 'हा' धिक्, किरूपे नी ? 'लो. क्यप्रभुनयनयोः' श्रीनेमिनयनयोः स्पर्धनान् 'एनसा' पापानां पात्रं भाजनं 'वृत्ते' जाते, तोयबिन्दुस्रवर्ण रोदनं भ्रमरारवश्व सशब्द- पश्चात्तापतयोत्प्रेक्षाञ्चके । नौ इत्यत्र हायोगे "गौणान् समयानिक- पाहाधिगन्तरान्तरेणातियेनतेनैतिीया" (सि०२-२-३३) इति द्वितीया।प्ररुदित इत्यत्र "रुत्पश्चकाच्छिदयः" (सि०४-४-८८) इतीट् । अत्रोत्प्रेक्षानुमानानुप्रासाः ॥ १॥ दानथ्योती द्विप इव झरनिर्झरो याञ्जनाद्रिः पिण्डीभूतं वियदिव मनाक शारदं वर्षदब्दम् । निन्ये सर्यापधननिपतन्मेषपुप्पोञ्जनाभः श्रीमानेमिः सपरिवृद्धत्तां फुल्लककेल्लिमूलम् ॥२॥ श्रीमान्नेमिः फुल्लो विकसितः कङ्केलिः अशोकलस्य मूलं सपरिदृढतां सनाथतां निन्ये, एतावता कक्षेल्लिमूले प्रभुलस्थावित्यर्थः । किरूपो न् ? 'सर्वापयननिपतन्मेघपुष्पः' सर्वेऽपघना अगावयवाते. , ·ग:] श्रीमन्मेनारिरिचित ९५ यो निपणन रण मेपलं पम्प, पुन: firपो भगवान् । 'ममा: उमः । गरमलपिन्सून वर्ण पाश्रिय ददनुरूपा ग भार, उत्प्रया-पानासोती' दान मजलं ज्योततीति धानिटको : गम इव, उप्रेक्ष्यते-रनिरः' निर्स- माती नादि :प, या पार्थे, अथवा उमेदयते-पिण्डीभूतं 'संपन्धि रिपत' आगाशमिव । किविशिष्ट पिया ? 'मनाय' अन्य पर्षद वर्पन भयो मेपो यग्मिन् सम् । अत्र मातापोशापांयोगानुपामाः ॥ ॥ गोमुं शक्ने अपि गुणपठी नव महासडाना गुपं भर्तुम्नदलमनयोः संवपेत्येप नूर्णम् । योवनपाया पवमिपतः साधुणी वानिसते. अप्पत्साहीत् परिहितपरे यासमी वाराहार्ये ॥३॥ inme' भगवान इति परिदिनचरे' पूर्व परिहिते यासमी' यग्ने 'पूर्ण' शी 'अन्याक्षीन्' सनावान । इतीति रिम् ? इमे गुणी अपि जलानां सगा भर्मुगुणं गोनाक्त, गुणातन्तकः, 'गु' आगाम:म, 'तन्' सग्मात्कारणान् अनयोः मेवया 'अलं' पूर्यनाम् । अत्रान्योक्तिमाह-अन्योऽपि यो गुणवानपि 'जहानां' गूगोगां गङ्गात् 'भर्तुगुप्त' रहग्यं 'गो' रशिनु भयो न भवति सानिनः मेवकन्यायो भवति । किंमप यासगी ? उत्पेश्यते-- योनन्याधापनमिषतः माचणी' 'या' इवार्थे योनन्तः क्षरन्त: पाथमा जलस्य कृपता यिन्दवनेषां मिपनः कपटात् साधुणी अधुगहिने इब, पुनः किसे? 'अन्या(नि)मरु अपि' अन्यर्थ- मागणं. र अपि । अन्योऽपि यः सेवकोश्यामयोऽतिभाको यदा पनविदोपण सध्यते तदा स माधुर्भवति । पुनः फिरूपे ? अदिलघुन्वान् वामहायें श्वासेन हरणीये। साचणी घेति ।' बगदप्रयोगेऽपि मगी इस मणीवेत्यादिवत् परमतेन - ·[स्तीय नमेपदतम् । पपा नेपधे-"मीर नीलो तरली विरेजतुः" । पृतन्दोst- रान्तोऽपनि "पृटपतविपुः" (ममि.चिन्ना०४-१५५)ही अपनाना पूर्व परिहिते परिहितपरे "भूतपूर्व पवाद (सि०७-२-- ०८) परद्प्रत्ययः । मन्त्र ममामोशिकायलिलोभानुप्रामाः ॥ मूगों मानुपममहमा गीपरो भनरस्सा रातिमाएपरिगितिरनौचित्यमाविधिले । इल्यूगाना निगुपिसिना मी मनोन्मृग्य यम्मा. नपीये ते स शामिवियदे वाससी पर्यधत ॥४॥ 'भीमजा' हरिभणी ये 'वागमी यो भानेपी 'ग' भगवान 'वानगी 'पर्यन' परिदिनमान किया निमपिसिपा गिग व सगा 'वर्म' , 'रगृय निर्जलं हत्या, गिमः मीशिपाया भीमना पाना' की जाति ती सम् ि१९३! गुरमी' गरेण गर्म: पाय- रम्प 'it:': बाम: 'गीयम' कामे frशिष्टता का ? अनुममxमा । मारणा fiform सम्मान : ममानिय प्रतिमामि Ret संगी, मादी नमनामी ना सिमान प्पा : कामा, भ. पारिभा, परशान शाaffaiममी affr'मो. । मोरपानारामाः ॥ ४ ॥ माजी विशिष्टांगा. देगानगगिनिगम ने ना নবাব গরই সাশ भाना मानना माना ॥५॥ " agari fre: htria?frint ·सर्गः। भीमन्मेरुतुगसूरिविरचित रिष्टरमाना रेसासासां लेखामिः श्रेणिभिः आलोक्ये विलोकनाई, अथवा रेसामिलेपानां देवानामपि आलोको विलोकनीये । पुनः विरूपे १ सय रुक्मिण्येव 'संप्रयुक्त स्थापिते । किंरूपो भग- मान् ? 'सितनियसनः' सितानि श्वेवानि निवसनानि पखाणि यस्य सः । तथा दस्मिन्नवमरे विभुस्त्वामेव 'सरयति स्म' असस्मरत् , जनमिति फांध्याहार, जनस्त्वामस्मरन्, प्रभुर्जनं त्वां स्मरयति स्म । रिरूपं त्वाम् ? 'स्वर्णशले' मेरुगिरी निषण्ण' निविष्टम् । किंरूपे स्वर्णशंले ? 'नन्द्यावावलिवलयिनि' नन्द्यावानां पृक्षाणा- मावलिः भेणिस्तस्या पलयं विद्यते यस्मिन् स तस्मिन् । पुनः किंरूपं त्वाम् ? सन् प्रधानो यलाकानां फलापो यस्मिस्तम् । मेपः स्थामी, स्वर्णशैलः सिंहासनम् , पृक्षावलिवलयमरिष्टरेसा, यलाका. कलापः श्वेतवस्त्राणि । न्यविशतेति "निविशः" (सि०३-३-२४) इत्यात्मनेपदम् । मुवर्णस्य विकारोऽवयवो पा सौवर्णम् , "हेमा- दिभ्योऽम्" (मि०६-२-४५) अप्रत्ययः । स्मरयतीत्यत्र "मं आध्याने" इति स्मृधातुर्णिगन्तः, वृद्धौ सत्यां "घटादेईस्यो०" (सि. ४-२-२४) इत्यादिसूण इखः । अत्र स्मरणानुप्रासौ ॥ ५ ॥ विष्णोः पत्न्यः प्रकृतय इव स्सएमटासु काष्ठा- खष्टाप्येतं परमपुरुष कर्मणां पर्यवृण्वन् । भावान्यायिस्थितिविरचना व्यक्तसद्धेपरागा भोगामुक्ता विविधरुपयः सङ्गतारमप्रदेशाः ॥ ६॥ अष्टापि विष्णोः पन्यः स्पष्टं यथा भवति अष्टास्वपि काटामु एतं 'परमपुरुप भगवन्तं पर्यपृण्वन्' परियुतवत्यः । का शो 'कर्मणां प्रकृतय इय' यथा फर्मणां प्रकृतयः परमपुरुपं आत्मानं परिवृण्वन्ति । किंविशिष्ट विष्णोः पत्यः प्रकृतयश्च? "भावान्यायिस्थितिविरचना" इति मावः वीणामहजो विकारः किलिकिञ्चितादिः तदन्यायिनी वदनुगामिनी स्थितिः देहावस्था वस्या भुजोत्क्षेपनयनोल्लासादेविरपनं यासां ताः, भावानुमानेन देहावस्थान विरचयन्यः । पक्षे भावो. N ·[हवीयः ९८ जैनमेघदूतम् । मनःपरिणामस्तदन्यायिनी तदनुगामिनी मितिः कालाधारण वस्सा विरचनं यासां ताः, कर्मणां हि स्थितिमनःपरिणामेन मध्यते, यया यथा ठिष्टः परिणामः तथा तथा कर्मणां स्थितिर्वर्धते, "ठिइअणुमागं कसायओ कुणई' इति वचनान् । यया ज्ञानावरणव त्रिंशत्सागरकोटाकोटिमाना स्थितिः, एवं शेषाणामपि । पुनः किंरूपाः? 'व्यक्तमद्वेपरागाः' व्यक्तः स्पष्टः सन् प्रधानो देखें रहाररूपे रागो यासां ताः, 'भोगामुक्ताः' भोगैरमुक्ताः, प्रकृति पक्षे व्यक्तः प्रकटः सद्वेषो द्वेषसहितो यो रागस्तसाऽऽभोगो विस्तारस्तेन आमुक्ता बद्धाः, रागद्वेप विस्तारण कर्मयन्ध इति । पुनः रूपाः? 'विविधरुचयः' विविधा यहुप्रकारा रुचिः इच्छा का. न्तियां यासां ताः, प्रकृतिपक्षे विविधा रुचिः इच्छा भोगमुसकी. दादिका याभ्यसाः, कर्मप्रतिप्रेरणयैयाऽऽत्मनो विविधयाम्छासं. मवात् । सङ्गतो युक्त आत्मनः प्रदेशोऽवस्थानरूपो यासा तार, युक्त युक्त म्याने स्थिता इत्यर्थः, प्रकृतिपक्षे माता मिलिता आत्मनः प्रदेशा यासां साः, भात्मनः प्रदेशैहि कर्मस्कन्धप्रदेशा बहुपय:पिण्डन्या- पेन सहताः शिष्या वर्तन्ते इति । अत्रोपमानपानुमामाः ॥ ६ ॥ आपल्यावित्यय सविन भीष्मजा राजदन्त- ज्योन्नाव्याजान्मलपजरमः स्वामिनं सिञ्चती वम् । विधवामान् महमि भगवान्यसे सदिराई मी गयाधिरमति शिरोमानितापीयरस ॥ ७॥ मिथ अननर भीमजा गरिमणी गधिनयं पपा मति 'आपस्टगे' जगार| ft कुवंती? रामदतयोस्वाध्यागात 'पदन। मानिनं निवती, गमला गुरुप. रिमायेर यस्त्वात् गोरोब मोहा तम्या ध्यागण करानी शिम्। मगर ! पेन् परियं विधा इव' पूर्वी र परमार मागि' क्षम, यथा पिश मगदापा समरि मारनुनी पुण्यगि ' मरणार विश' ..

·सर्गः। भीमन्मेस्तुहरिविरचित ९९ निःशएं 'उश्यसे' वं जल्यसे, स्त्री मानिता सती गाव ईश्वर- भ्यापि शिरोऽधिवसति, यया गङ्गा ईश्वरेण मानिता सती शिरोऽ- पिवधौ । अत्र दन्तानां राजा राजदन्तः "राजदन्तादिपु" (सि० ३-१-१४९) अनेन राजसदम्य प्राप्निपातः । सहसीति "पह मणे" पढ्, "धात्वादेः प: सो-" (सि० २-३-९८) सह, "युजादेनं का" (सि० ३-४-१८) इति विकल्पेन णिजभावः । हत्यसे इति "पशा कान्तो" वर ते यः, "यशेरयरि" (सि०४- १-८३) वकारस्य प्यून छ । अधिषसतीति योगे शिर इत्यत्र "पान्वघ्यायसः” (सि०२-२-२१) अनेन आधारस्य कर्मत्वम् । अत्रातिशयोक्ति-अपटुति-उपमानार्थान्तरन्यासाः॥७॥ पुनरपि रुक्मिणी वाक्यमाद- रूपं कामस्तप निरामयन् प्रीडितोऽभूदनको लावण्यं चापिम मानुविभुलौंचनानां सहस्रम् । तारुण्यश्रीयंशिपदय वे पुष्पदन्ती शरद्व- भेवाप्रण्यप्रसवसमता त्वं विना वीरमनि ॥ ८ ॥ है. देवर! कामस्तव रूपं 'निशमयन् विलोकयन् सन् 'मीडितः' लजितोऽनङ्गोऽभून् , भले काम एव रूपवानिति प्रसिद्धिरभूत् , यदा ए भगवतो रूपं लोकोत्तरमात्माधिक दृष्टं सदा सेन लजि. नागमेव सर्वं तदाप्रभूत्यनद्गोऽभूत् । 'अमुविभुः' इन्द्रः सव लावण्यं निशमयन् लोचनानां सहनं 'अयिभः' अधरण, इन्द्रस्तु लावण्यं विलोकयन् द्वाभ्यां लोचनाभ्यां द्रष्टुमक्षमत्वालोचनसहस्रं चमार | 'अर्थ' अनन्तरं तारुण्यश्रीः से रूपलावण्ये व्यशिपत्' विशिनष्टि म्ग, किंवम् ? 'शरदन् यया शरत् 'पुष्पदन्ती' चन्द्र- सूर्यो विशिनष्टि । त्वं 'भमूनि रूपलावण्यतारुण्यप्रिया नीविना 'अरण्यमसयसमा अरण्यपुष 'नेवा' मापयिता, यथा- रण्यपुप्पाणि कस्यापि कार्ये नाऽऽयान्वि एवं तवापि रूपलावण्य- तारण्यानि पाणिभदणं विना बीमोगाभावान् घ्यांनि भविष्यन्ति' me ·जैनमेघदूतम् । तृतीयः निशमयन् अत्र णिग् स्वार्थे यथा पालयतीति, ततः "शमोऽदर्शने" (सि०४-२-२८) इति सूत्रेण दर्शनार्थे इखो न स्यात्, तेन निशामयन् स्यात्, परं केचित्तु दर्शनेऽपीच्छन्ति । अविभः "टुडु,गक पोपणे च" भृ, यस्तनी-दिव्, “अड् घावोरादि." (सि० ४-४-२९), "हवः शिति” (सि० ४-१-१२) द्विः, "ऋतोऽन्” (सि०४-१-३८) अन्, "द्वितीयतुर्ययोः प्रथमतृतीयौ (पूर्वी)" (सि०४-१-४२) म य, "पृभृमाहा- समिः" (सि० ४-१-५८), "नामिनो गुणो०" (सि० ४-३-१) अर्, "व्यसनादेः सच दः" (सि. ४-३-१८) दिलोपः । व्यशिषन् "शिप्लंप. विशेषणे" अद्यतनी-दि, "लदित्" (सि० ३-४-६४) अ । पुष्पः० "पुष्पदन्तौ पुष्पवन्तावेकोत्या शशिभास्करौं" (अभिधानचि० फा० २-३८) इति । स्वीरित्यत्र "विना ते तृतीया च" (सि. २-२-११५) इति द्वितीया । इदं रूपं च इदं लावण्यं च इयं तारुण्यश्रीध अनि "समाना- मनैकः शेपः” (सि० ३-१-११८) एकशेषः, "स्त्रीपुंन• पुंसकानां सहवपने स्यात्परं लिङ्गम्" (लिङ्गानुशासने) इवि नपुंसकलिङ्गम् । अत्रोदात्तदृष्टान्तकाव्यलिङ्गालक्षाराः ॥८॥ अथ जाग्यवत्याह- नामेयोपक्रममिह यथा श्रायसोऽधा तथैयो- द्वाहस्यापि सरसि तदुपनं न किं देवरेति । वा दैवी मृतिमपमृजन् कोऽपि नवोऽसि सार्यो हारीभवद्विजमणिपूणिर्जाम्बवत्सप्यगासीत् ॥९॥ जाम्यवत्यपि 'इति अगासी' एवमयादीत् । किंगूना जाम्प- वती! 'हारीमून द्विजमणिणिः' हापमया भूता दिगमणीनां इन्तममीनो पृश्यः (कान्तयः) यस्याः सा । इतीति किम् ? 'पह पया भायमोध्या नामयोपक्रम' इस जगति यया येन प्रकारेण मापसो मोसंबन्धी अध्या मागों गाभेपम्य भीमाविदेवस्य उपक्रगं

·No text on this page.

·८४
जैनमेघदूतम् ।
[द्वितीयः
कृता रतिर्येन सः, पक्षे जले कृता रतिर्येन सः । दीर्घनिद्रां मरणं
अभिलपतीति, पक्षे दीघी यहीं निद्रामभिलपतीति, श्रीप्में हि
निद्राप्राचुर्य स्यात् । शोभनो राजा यस्मिन् स राजन्वान् “राज.
न्यान सुराज्ञि” (सि० २-१-९८) इति निपातः । अबोभूयि-
ऐति चेक्रीयतान्तस्य भूधातोरद्यतनीतप्रत्यये रूपम् । अत्र परिकर-
विरोघरसेपाः ॥ ३५॥
अप्मोकर्पान सुखमपुपत् सौधमाध्यन्दिनो:
लूकास्तोकोदयदरतिवः सौधमूर्धाधिवासः ।
द्रीकृत्य द्वयमिति जले केलिकामः सनेमिः
शौरिलीलोपवनमसरतूरसंहूतपौरः ।। ३६ ।।
'शौरिः' विष्णु: 'लीलोपवन' क्रीडावनं असरत् । किंरूपः
शौरिः ? 'सनेमिः' नेमिसहितः । पुनः फिरूप: ? 'तूरसंहूतपौरः'
तूरैः याद्यैः संहूताः पौराः नागरा येन सः । अतो याचरवं भुत्या
लोका अपि तत्र गताः।पुनः किंविशिष्टः शोरिः १ इति द्वयं सौधमध्य-
गृहोवामलक्षणं 'दूरीकृत्य परिहत्य जले 'फेलिफाम:' फेलो
कामोऽभिलापो यस्य सः । इतीति किम् ? 'सौधमध्यन्दिनोवा'
आवासमध्यभूमिः 'ऊमोकां' पर्मप्राधुर्यात् मुखं न अपुपन् ,
'सोधपोधिवाम' सौधोपरितनभूमिः 'दफास्तोकोत्यदरतितः सुर्य
नापुपन्' लूकानोऽमनोका यही अत्यन्ती उत्पद्यमाना अरतिः
तस्याः सकाशात् । मौषमध्ये सापण्यापः, सौधोपरि काटेशः
इति द्वयं परिहत्य जले क्रीडितुं श्रीकृष्णा श्रीनेमिना सह मपौर-
सोका क्रीडावनमगादिसधः । अपुपनियत्र "लदिरयुतानि पुष्यारे।"
(सि० ३-४-६४) इति अत् । मौषमाप्यनिरनोधी गये भग
"मध्यारिनणगेया मोऽन्त" (मि० ६-३-१२६)
वृद्धिः, डी, माभ्यदिनी पामी ती प माध्य.
निनोनी, "वल्मधारये" (सि०३-२-५७) पुंषमाः ।
भत्र कासिमपायोटसहोणाः ॥ ३६॥

·सर्ग: श्रीमन्मस्तुगरिविरचित आयं कृत्यम् , श्रीआदिदेवन प्रथमं दर्शित इत्यर्थः, वधैव उद्वाह- स्थापि अध्या 'तदुपर्श' तस्यैव श्रीआदिदेवस्य उपझं आधज्ञानम् , यत:-"उपहा ज्ञानमायं स्यान्' (अभिधानचि०का०६-९) इति, ततः हीरत्वे "ही" (सि. २-४-९७) इस्वः, विवाहस्यापि मार्गः प्रथम सेनैव दर्शितः, हे देवर! इति किं न स्मरसि ? 'तत् तस्मात्कारणान् त्वं सां 'देवी' देवसंबन्धिनी 'हति' मार्ग 'अप- मजन्लुम्पन फोऽपि 'नूनः' नवीनः 'सार्व:' सर्वज्ञोऽसि । एपक्रमं उपर्श इत्यत्र "आदावुपक्रमोपझे" (लिङ्गा० नपुं० ११) इति नपुंसकलिङ्गम् । यो मोक्षः श्रेयसोऽयं प्रायसः "तस्पेदम्" (सि० ६-३-१६०) अणप्रत्ययः, "देविकाशिशपादीर्घसमय- सतत्याप्तावा:" (सि०७-४-३) एकारस्य आकारः । देव- स्पेयं देवी अप ही । अहारो हारो भूताः हारीमुदाः अभूततद्भावे विः, "ईवाववर्णस्यानव्ययम्य" (सि० ४-३-१११) ई। के गेरे शब्द" गै, "आत् सन्ध्यक्षरस्य" (सि०४-२-१) गा, अद्यवनी-दि, "सिजद्यतन्याम्" (सि० ३-४-५३) सिन् "स: सिजदिस्योः" (सि० ४-३-६५) ईआगमः, "यमि- रमिनम्यातः सोऽन्तश्च" (सि० ४-४-८६) इट् सोऽन्तः, "इट ईति” (सि० ४-३-७१) सिच्लोपः । अतस्त्वं पूर्व पाणि- महणं कृत्वा पश्चाद्रवं प्रहीथाः, इति श्रीऋपमप्रणीती द्वावपि मागौं समाचीणों सः । अन कायलिनदृष्टान्तनिदर्शनालङ्काराः ॥९॥ अथ लक्ष्मणाऽऽह- गामानपीद्वदनसदनं लक्ष्मणा लक्ष्मणास्ते लक्ष्मीपूपां पनपनमिवान्योपयोगककृत्या । त्वदूपश्रीर्जलधिजलपनोपजीव्या पर तल्लो कैविरस इति नो तर्यसे तदेव ॥१०॥ लक्ष्मणा वनसदनं 'गामानेपीन्' गो वाणी, एवावता उवाचे. सर्थः, अन्याऽपि गौः सदनं गृहमानीयते । लक्ष्मणावाच्यमाए- १ ·जैगमेघदूतम् । [तृतीयः निरामयन् अत्र णिग स्वार्थे यया पालयतीति, ननः "मोऽदर्शने" (सि०४-२-२८) इतिसूत्रेण दगनायें इसो न सान, तेन निशामयन् स्यात्, पर केचितु दर्गनेऽपीन्छन्ति । अविमः "टुडुभंगा पोपणे च” भृ, यस्तनी-दिव्, "अड् पावोगदि." (सि० ४-४-२९), "हवः शिनि" (सि. ४-१-१२) द्विः, "ऋतोऽन्” (सि० ४-१-३८) अन्, "द्वितीयतुर्ययोः प्रथमतृतीयौ (पूर्वी)" (सि० ४-१-४२) म प, “पृभूमाहा. मामिः" (सि. ४-१-५८), "नामिनो गुणो.” (सिः ४-३-१) अर्, "व्यसनाः सथ दः” (सि० ४-३-१८) दिलोपः । व्यशिपन् "शिप्लंप, विशेषणे" अद्यतनी-दि, "लदिन्" (सि० ३-४-६४) अ । पुष्पः० "पुष्पदन्तौ पुष्पवन्तावेकोत्या शशिभास्करौं" (अभिधानचि० का० २-३८) इति । स्वीरित्यत्र "विना ते तृतीया च” (सि० २-२-११५) इति द्वितीया । इदं रूपं च इदं लावण्यं च इयं तारुण्यश्रीश्च अमूनि "समाना- मनैकः शेप:" (सि० ३-१-११८) एकशेषः, "स्त्रीपुंन- पुंसकानां सवचने स्यात्परं लिङ्गम्" (लिङ्गानुशासने) इति नपुंसकलिङ्गम् । अन्नोदात्तदृष्टान्तकाव्यलिङ्गालक्काराः ॥८॥ अथ जाम्बवत्याह- नामेयोपक्रममिह यथा श्रायसोऽध्या तथैवो- द्वाहस्यापि सरसि तदुपज्ञं न किं देवरेति । तवां दैवी मृतिमपमृजन् कोऽपि नूनोऽसि सार्यों हारीभूवद्विजमणिणिर्जाम्बवत्सप्यगासीत् ॥ ९॥ जाम्बवत्सपि 'इति अगासीत् एवमवादीत् । किंभूता जाम्ब- वती ? 'हारीभूतद्विजमणिघृणिः' हाररूपतया भूता द्विजमणीनां दन्तमणीनां घृणयः (कान्तयः) यस्याः सा । इतीति किम् ? 'इह यथा प्रायसोऽध्वा नामेयोपक्रम' इह जगति यथा येन प्रकारेण आयसो मोक्षसंवन्धी अध्या मार्गों नाभेयस्य श्रीआदिदेवस्य उपक्रम ·सर्ग: आचं त्यम्। श्रीमन्मेस्तुरिविरचिवं १०१ श्रीआदिदेवेन प्रथमं दर्शिन इत्यर्थः, तथैव उदाह- स्थापि अभ्या 'तदुपा' तस्यैव भीआदिदेवस्य उपशं आद्यज्ञानम् , यतः-"उपहा ज्ञानमा म्यात्" (अभिधानपिका०६-९) इति, खतः हीपत्ये "ठीये" (सि. २-४-९७) इस्वः, विवाहस्यापि मार्गः प्रथम सेनैव पर्शितः, हे देवर! इति किं न स्मरसि ? तत् तम्मात्कारणात् त्वं सां 'देवी' देवसंथन्धिनी 'मृति' मार्ग 'अप- सृजन्' लुम्पन योऽपि 'नूनः' नवीनः 'सार्व:' सर्वोऽसि । उपमं उपक्षं इत्यत्र "आदायुपफमोपडे" (लिहा. नपुं० ११) इति नपुंसकलिङ्गम् । श्रेयो मोक्षः श्रेयमोऽयं प्रायसः "तस्येदम्" (सि० ६-३-१६०) अण्प्रत्ययः, "देविकाशिशपादीर्घसनश्रेय- सतत्मातावाः" (सि० ७-४-३) एकारस्य आकारः । देव. स्येयं देवी अण् दी । अहारो हारो भूताः हारीभूताः अभूतवावे यिः, "ईश्याववर्णम्यानव्ययम्य" (सि० ४-३-१११) ई। गैरे शब्द" गै, "आत् सन्ध्यक्षरस्य" (सि० ४-२-१) गा, अधवनी-दि, "सिजधवन्याम्" (सि० ३-४-५३) सिच् "स: सिजलेदिस्योः" (सि०४-३-६५) ईआगमः, "यमि- रमिनम्यातः सोऽन्तव" (सि० ४-४-८६) इद् सोऽन्तः, "इट ईति" (सि० ४-३-७१) सिग्लोपः । अतस्त्वं पूर्व पाणि. महणं त्या पयागतं महीथाः, इति श्रीपभप्रणीती वावपि मागा समाची) स्तः । अन फायलिगरष्टान्तनिदर्शनालद्वाराः ॥ ९॥ अथ टक्ष्मणाद- गामानेपीद्वदनसदनं लक्ष्मणा लक्ष्मणास्ते लक्ष्मीर्यपां पनपनमिवान्योपयोगककत्सा । त्वदूपश्रीर्जलधिजलवनोपजीच्या परवेद तल्लोके कविरस इति नो तर्यसे तददेव ॥१०॥ लक्ष्मणा यदनसदनं 'गामानेपीन्' गां वाणी, एतावता उदा. सया, अन्याऽपि गौः सदनं गृहमानीयते । लक्ष्मणापाध्यमाह- .

·। १०२ जैनमेघदूतम् । [नृतीयः 'लक्ष्मणा: लक्ष्मीवन्तते येषां लक्ष्मी: 'धनवनमिय' मेघजलमिव 'अन्योपयोगेककृत्या अन्योपयोग एव परोपकार एव एकं कसं यस्याः सा, येपां लक्ष्मीः परोपकारे समेति ते लक्ष्मीवन्तः, यथा मेघजलं परोपकारे एति । 'चेत् यदि त्वद्रपश्रीः परैर्न उपजीव्या, किंवन् ? 'जलधिजलवान् यथा जलधिजलं परेनोपजीव्यते, 'वत्' तस्मात्कारणात् त्वं लोके कैः पुरुषैः 'तद्वदेव' समुद्रयदेव विरस इति 'नो तय॑से ? नो विचार्यसे?, विरसः शृङ्गाररसरहितत्वा- नीरसः, अपि तु सवैरपि विचार्यसे, यथा समुद्रः सर्वैरपि विरस इति कथ्यते विरुद्धो रसो यस्येति विरसः क्षार इत्यर्थः, तथा त्वमपि विरसः कध्यसे । लक्ष्मीर्विद्यते येषां ते लक्ष्मणा: "लक्ष्म्या अनः" (सि०७-२-३२) अनप्रत्ययः, "अवर्णे- 'वर्णस्य” (सि० ७-४-६८ ) ईलोपः, "रपृवर्णान्नो णः०" (सि० २-३-६३) इति नस्य णत्वं । धनवनमिव जलधिजलवदित्यत्र यद्यपि लिङ्गभेद उपमादोपः तथाप्ययं कापि कापि प्रयुज्यते, यथा वाग्भटालङ्कारे-"हिममिव कीर्तिवला" (४-५९) इति । अन पर्यायोक्ततुल्ययोगितोपमानानुप्रासाः । अत्र तव रूपलक्ष्मीः रुयाद्युपभोगे सति सरसा स्यादिति विशेपे प्रस्तुते सति सामा- न्यरूपाया लक्ष्म्या उक्तिरिति तुल्ययोगिता, "कार्ये निमित्ते सामान्ये, विशेपे प्रस्तुते सति । तदन्यस्य वचस्तुल्ये, तुल्यस्येति प पञ्चधा ॥१॥" ॥१०॥ अथ मुसीमा प्राह- उत्तस्सेज्यो सपदि गदितुं वाग्मिसीमा सुसीमा धीमन् ! पश्याकल इव गृही न प्रणाय्यः प्रणाय्यः। तवं वन्यन्ननु गुरुगिरा सद्वितीयां द्वितीयां प्राप्यस्यध्या विधुरिव कलाः सर्वपक्षे वलक्षे ।।११।। 'अयो' अनन्तरं मुसीमा 'सपदि' धत्कालं 'गदितुं' वहुं 'उत्तथै' उद्युक्ता यभूवेत्यर्थः । किंभूता सुसीमा ? 'याग्मिसीमा' - , ·सर्गः1] भीमन्मेरतुझसूरिपिरपित याग्मिनां वाचोयुक्तीनां सीमा मर्यादा, अत्यर्थ वाग्मिनीत्यर्थः ।। धीमन् ! 'पश्य' विलोकय 'गृही' गृहसः 'प्रणाय्यः' निष्काम: सन् 'अकल इव' निष्कल इव 'न प्रणाय्यः'न असम्मतः अपि तु असम्मत एव । 'तन्' तस्मात्कारणात् 'ननु' निश्चित वं 'गुरु- गि गाविपद्धयपनेन स्वस्थ आत्मनो द्वितीयां द्वितीयां' पनी सन्वन् मन् अध्याः फलाः सौभाग्यादिकाः प्राप्स्यसि । क इव ? 'विधुरिय' यया रिघुः विलक्षे' उश्वले सर्वपक्षे स्वद्वितीयां द्वितीयां विधि तन्वन् अग्र्याः कलाः प्रामोति । उत्तस्ये इत्यत्र "उदोऽनूर्वे है" (सि०३-३-६२) आत्मनेपदम् । प्रणीयते इति प्रणाय्यः "प्रणाय्यो निष्कामासम्मते" (सि०५-१-२३) इति ध्यप्रत्यये निपातः भित्र रूपकतुल्ययोगितोपमानानुपासाः ॥ ११॥ प्रय गौरी प्राह- नार्या आर्यापर परमिति त्वं द्विपन कोऽसि निष्णो जिप्णोर्मान्या प्रतनमगपच्छान्तिमुख्याहतो या । संपत्यस क्षणमपि महायत्सपीशो न मुश्चेद् गौरी गौरी गिरमिति जगी प्रेमकोपादगौरी ॥ १२ ॥ गौरी इति गिरं जगी । इतीति किम् ? हे आर्यापर!' आर्येभ्यो मुग्धेभ्योऽपर यक वं 'नार्याः' बियः द्विपन्' द्वेष कुर्वन् कः 'निष्णः' दक्षोऽसि ? या नारी 'जिष्णोः' नारायणम्य मान्या, अथवा जिष्णोः जयनशीलस्य 'प्रवनभगवच्छान्तिमुग्ल्या- हतो मान्या' प्रतनः चिरन्दनो भगवान् श्रीशान्तिर्मुल्यो यस्यासो अईन जिनः तस्य, श्रीशान्तिकुन्युअरजिनानां चतुःषष्टिसहस्राणि अन्तःपुर्योऽभूवन । 'संपश्यस्ख' विलोकय महानत्यपि ईशा क्षणमपि गौरी न मुऽन्, यो महाप्रतभृत् स्यात् स स्त्रियां सङ्गं फथं कुर्यात् ? रशस्तु महाप्रतीति प्रसिद्धोऽपि अर्धाङ्गविभक्त्वात् पार्वती क्षणमपि न मुश्थति, अदो या नारी जिष्णूनां लोकोत्तरमीशान्तिनाथमुख्य- ·। १०४ जैनमेपदूतम् । [तीय जिनानां मान्या, लौकिकस्य महाविनोहरस्थापि मान्या पाणिप्रह- णाकरणेन परामुखतया तस्सा नार्या द्विपन् नवीनः कोऽपि त्वं दक्ष इति प्रेमोपहासः। किंरूपा गौरी? 'प्रेमकोपात नेहकोपात अगौरी, एतावता कोपाधिकारादारक्ता, सकोपोषया जनसाम्रवर्ग: स्मादिति । नायी इत्पन्न "द्विपो याऽतशः" (सि०२-२-८४) पाठी । संपश्यस्वेति "समो गमृच्छिपछि." (सि०३-३-८४) इत्यात्मनेपदम् । अत्र वक्रोक्तिविषमविरोधशेषानुप्रासाः ॥ १२ ॥ अथ सत्यभामाई- सत्या सत्यापितकतकवाकोपमाचष्ट सख्यः! साध्यः सानां न जलपवां वप्तसर्विदेषः । रुद्धा वन स्वयमतिबलापाशु वश्यं विधाय सान्तं संविदिममरलेत्यात्मदोपोऽध नोपः॥१३॥ 'सत्या' ससमामा सत्यापितः ( सत्यः) कृतः फनका निमो वाकोपो वचनकोपो यत्र एवं यया भयति 'आपष्ट' माययी, समयः! 'एष:' देवरः 'सानां' मामायानां न साध्या, साम- बायः साधयितुं पवितुं न शक इत्यर्थः । किया ? राषि- व' यथा सासमिः 'जलप्रपना' पयोविन्दूना न माध्यम् । 'वा' घरमाकारणात् 'एनं (इम) नेमिनं नया 'प' अन्यत्र 'आ' शीनं भविषलात् वयं रियाय भग भरला पनि आरमनो रोष भामदार: ननोन मेटनीय: भपि पेटगीय एप। रिंचम् ? 'मबिन' यथा संचित् शानं मान्न' पिडा पर विधाय सामनों दो नोदनि, मयंत्र मी अपला कध्यते, मन परिनं वयं हत्याध्यं दोषो मेरम्यते, थप महा. पंगनयवाली भान्मनामवला नथपियो, एमाता स्टेनती र पयः कार्यदल गये gra (ति. ३-२-१०८) युनतमामारपोस । गाहियते मरा.

·सर्गः। भीमन्मेरुतुगसूरिविरचितं १०५ सापितः "णिज् पहुलं.” (सि० ३-४-४२) णिच् , "सत्या- थवेदस्याः" (सि. ३-४-४४) आकारः । सानामित्यत्र "कृत्यस्प पा" (सि० २-२-८८) इति पष्ठी । अत्र दृष्टान्ता- यान्तरल्यासानुप्रासाः ।। १३ ॥ सत्यभामयोद्धतं वाक्यमुक्कं तवः पद्मावती प्रशस्तं वाक्यं प्राह- पावत्या तदनु जगदे नो मुदे देवरोसी नो फुत्राभूदद कुमुदिनीय कलाभृद्वयस्से ! । अन्तर्धातुं प्रतिघमलिनाम्मोभृता वन्न युक्तं पीयूपाधि किमुत शिरसेशानबद्धर्तुमेतम् ॥ १४ ॥ 'तर्नु सटोऽनन्तरं पद्मावत्या 'जगर्दै प्रोचे-हे 'वयस् !' सखि सत्यमामे ! 'वद' मूहि असौ देवरो 'नः'अस्माकं कुत्र ‘मुद्दे हाय नोऽभून् ? अपि तु सर्वत्राभून् । किंवन् ? 'कुमुदिनीवत्' यथा कुमुदिनीनां 'कलाभृन्' चन्द्रः कुत्र हर्षाय न भवेत् ? अपि तु मर्वत्रापि म्यान् । एपोऽपि कलाश्चातुर्यादिका विभीति कला- भृन् । 'सन् तस्मात्कारणाद् एवं 'प्रतिधमलिनाम्भोभृता' 'अन्त- धातुम्' आच्छादयितुं न युक्तम् , प्रतिषः कोप एव मलिनोऽम्भो. भृत् मेघस्तेन, किमुत ईशानवन् शिरसा एतं धतु युक्तम् । किंविशिष्टमेवम् ? 'पीयूषम्य अधि' अमृतस्य समुद्रं, मौभाग्यादिगुणै- रत्यर्थमानन्दहेतुत्वादमृतममुद्रवदाप्यायकत्वान् पीयूपाधिरेव यथा गोरेवायमित्यादि, चन्द्रोऽपि पीयूपस्य अब्धिः अमृतमृतत्वात् , कोऽय:? यथा चन्द्रो मलिनघनेनाऽऽच्छाद्यते तदयुक्तम् , यत् (च) ईश्वरेण शिरसि धार्यते तद्युतम् , वथा एपोऽपि भगवान् सकोपवाकार्यत्तिरस्क्रियते तदयुक्तं परं भक्या सक्रियते तयुक्त, महान्तो हि भत्त्या प्राधा न तु शख्या । अत्रोपमानरूपकाति. शयोक्यलधाराः ।। १४॥ भय गान्धारी प्राह-- ·जैनमेघदूतम् । [नृतीय- गान्धारी चारगिति न परं ब्रह्मतो ब्रह्म जन्मा- दुत्वैतासे ध्रुवमुपयतायप्यवाप्तासि तच्च । अस्तुकारात् सुखय ननु नः पादयोः पत्यते ते दासः सस्ते पटुचटुगिरा राज्यमप्याप्यमीश! ॥१५॥ 'च' अन्यद्' गान्धारी इति अवक-हे देवर ! त्वं जन्मात् 'ब्रह्म' ब्रह्मचर्य धृत्वा 'ब्रह्मतः' मोक्षात् परं न एतासे' न गन्तासि, 'उपयतावपि' पाणिप्रहणेऽपि 'ध्रुवं' निश्चितं 'तत्' ब्रह्म अवाप्तासि (प्राप्तासि), कोऽर्थः ? यदि यावजीवमपि ब्रह्मचर्य घरसि तदापि मोक्षादूर्व न यास्यसि, यदि च परिणेष्यसि तदापि मोक्षं यास्य- स्पेव, अर्हतां मोक्षगतेनिश्चितत्वान् । 'न' वितर्के, अस्तुवायत् 'न' अस्मान 'मुखय' सुखभाजः करु, अस्तु भवतु अधिकारात् पाणिग्रहणमस्तु इति वचनकरणात् । 'ते' तव पादयोः पत्यते । वयं 'ते' तव दास्यः स्मः। हे ईश! 'पटुचटुगिरा' स्पष्टचाटुवाण्या राज्यमपि 'आप्य' प्राप्यम् । अस्तु इति त्यादिप्रतिरूपकमव्ययम् , ततः अस्तु करणं अस्तुकारः "भावारूत्रोंः” (सि० ५-३-१८) घम्प्रत्ययः, "सत्यागदातोः कारे" (सि० ३-२-११२) मोऽन्तः । मुखय इति "मुख दुःखण् तत्त्रियायाम्” इति धातुः । अत्र काव्यलिगोदात्तानुप्रासाः ॥ १५ ॥ अन्योज्यस्यां सरसरसना नेतुरुत्फतुरागा मत्स्यण्डीयुरित्रकटुगुटिकाकल्पमित्युक्तवत्सः । प्रेमस्सेमक्षितितलमिलन्मौलिमाणिक्यमाला- पालांशुश्रीशरणचरणाम्भोजयोः पेतुरेवाः ॥ १६ ॥ 'एताः' अन्तःपुर्यः 'नेतुः स्वामिनः 'प्रेमस्थेमक्षितितलमिल- न्मौलिमाणिक्यमालापालांशुश्रीशरणपरणाम्भोजयो: पेतुः'प्रेम नेहा वस्य सेना स्थैर्येण क्षितिवले पृथ्वीवले मिटन् मौलिः मस्त खत्र या माणिकामाला वस्या या पालांगुश्री पालकिरणलक्ष्मीः तस्याः शरणे स्थाने ये परणाम्मोजे परणकमले त्योः पेतुः । सिं.

·सर्गः।] श्रीमन्मस्तुद्गसूरिविरचित पुर्वत्यः ? 'अन्योऽन्यस्यां' परस्परं 'इति' अमुना प्रकारेण 'मत्स्य. ण्डीयुक्त्रिकटुगुटिकाकल्लमुफ्वत्यः' मत्स्यण्डी रण्डं तेन (तया) युक् पन्मिना या त्रिकदुगुटिका तत्कल्पं तत्समानं भाषितवत्यः, कोऽर्थः । यथा सण्डमिश्राविकटुगुटिकाः किञ्चितिताः किश्चिन् मधुराश्च भवन्त्येवं काचिदुद्धतं काचिन्मधुरं प यभापे । किरूपाः 'सरसरसना' सरसजिह्वाः, पुनः किंविशिष्टा: ? उत्केतुः उत्पताक एतावताऽन्युत्कृष्टः रागो यासां ताः, एतावता सर्वा अपि पट्टदेव्यः स्वां स्यां युक्तिमुक्त्वा युगपत्प्रभोः पादयोः पेतुरित्यर्थः । अन्योऽ- न्यस्यामित्यत्र "परस्परान्योऽन्येतरेतरस्यां स्वादेर्वा पुंसि" (सि. ३-२-१) इत्यनेन अन्योऽन्यस्य शब्दस्याने विभक्तेराम् , ईपद- परिसमामा त्रिकटुगुटिका विकटुगुटिकाकल्पम् , "अतमवादेरी- पदममाने कल्पप् देश्यप् देशीयर" (सि० ७-३-११) इति फत्पत्प्रत्ययः । अत्रातिशयोक्युपमोदात्तानुप्रासाः ॥ १६ ॥ सर्वानन्यानपि ननु मुसाकुर्वतः प्रीतितन्तु- स्स्तस्यान्ताः प्रणयविनयाधानदैन्यं प्रपन्नाः । दुम्साकतुं तव समुचिता न प्रजावत्य एता राजीविन्यो दिनकृत बायोचदित्यच्युतोपे ॥ १७॥ 'अच्युतोऽपि' नारायणोऽपि इति अवोचन् , इतीति किम् ? है पन्धो ! तव एताः 'प्रजावत्यः' भ्रातृजायाः 'दुःसाक' दुःख- यितुं न समुचिताः । फस्यैव ? 'दिनकृत (इव)' सूर्यस्येव, यथा दिनफूतः राजीविन्यः' फमलिन्यो दुःसाकर्तु न समुचिताः । किरूपा एताः ! 'प्रीतितन्तुस्यूतस्यान्वाः' प्रीतिरेव तन्तुसेन स्यूर्त स्वान्तं मनो यासा वा:, एतावताऽत्यन्तस्नेहलाः, पुनः किंरूपाः? 'प्रणयविनयाधानदैन्यं प्रपन्नाः प्रणयः प्रेम विनयश्च तयोराधानेन न्यसनेन दैन्यं दीनत्वं प्रपन्नाः । किं कुर्वतस्तव ? सर्यानन्यानपि 'मुखार्वतः सुखयतः, एतापता त्वमन्यान् सर्वानपि सुसयसि तत एता भ्रातृजाया दुःसयितुं कथं युक्ताः । मुसार्वद इसन

·[तृतीय
-
जैनमेघदूतम् ।
"प्रियमुखादानुकूल्ये" (सि० ७-२-१४०) डापत्ययः । दुःसा
कर्तुमित्यत्र "दुःखात्प्रातिकूल्ये” (सि०७-२-१४१) डाप्रत्ययः
अत्रोपमानकाव्यलिङ्गानुप्रासाः ।। १७॥
बाहौ धृत्वा प्रियमधुमुखा अध्यभापन्त बन्यो।
• सन्तः प्रायः परहितकृते नाद्रियन्ते स्वमर्थम् ।
प्रष्ठस्तेपामपि चत! कुतोऽतद्विलोपेऽपि दत्से-
ऽनन्यग्भूय खजनमनसामेवमामीलकीलाः ॥१८॥
'प्रियमधुमुखा अपि' वलदेवमुख्या अपि अर्थात्तं भगवन्तं पाह
धृत्याऽभाषन्त, लोके हि संयन्धी सदाक्षिण्यः स्मितपूर्वकामहेण
याहौ धृत्वा असम्मतमपि वस्तु अङ्गीकार्यत इति । हे पन्धो ! सन्ता
प्रायः 'परहितकृते' अन्यहितार्थ 'स्यमय' स्वकार्य नाद्रियन्ते
आत्मार्थ मुक्त्या परहितं कुर्वन्ति, यत इति खेदे, त्वं तेषां सता
'प्रष्ठोऽपि' मुख्योऽपि 'अतद्विलोपेऽपि' तस्य स्वार्थस्य विलोपो
विनाशः तद्विलोपः, न तद्विलोपोऽतद्विलोपसम्मिन् स्यार्थस्या विना-
शेऽपि 'अनन्याभूय' प्रतिकूलो भूत्वा स्वजनमनसां 'एयं' अमुना
प्रकारेण 'आभीलकीला:' कटग्मालाः फुतो हेतोदरसे ? फोऽय:?,
परोपकारपराणां साधूनां गुख्यस्त्वम् , तवार्थो मोक्षलक्षणः पाणि-
प्रणेऽपि न विनश्यस्नि, एवं सति त्वं स्वजनमनसा पाणिग्रहणनि-
पेपरूपाः कटवालाः कुतो ददासि ? । अन्याभवनं पूर्व अन्याभूय,
न अन्वाय अनन्वाभूय "भानुलोम्येऽन्यपा" (सि०५-४.८८)
फ्वामत्ययः, "अनमः क्त्वो यप्" ( सि० ३-२-१५४)।
अप्रामस्तुमप्रशंसाविरोधल्पकानि ॥ १८॥
तीर्थप्यन्येपमितविमतिश्यते दर्शनानां
सर्वेषां तु स्फुरति पितरा वीर्धमत्सन्तमान्यम् ।
तो वाम्पन्ती सदनुपयमान्मोदयसप पेपन
को दोषः सादितरसनिवा अध्ययोपन्त पेति ॥ १९ ॥

·सर्गः1] श्रीमन्महतुगसूरिविरचितं 'इतरपनिता अपि' अन्यनार्योऽपि 'घ' अन्यत् इति अवोचन्त । इतीति किम् ? दर्शनानां संवमादादिशासनानाम् अन्येषु तीर्थेषु 'अमितविमतिः' यदुयिमंवादो श्यते, सर्वेषु शासनेषु तीर्थविषये- अपरिमितो विषादो दृश्यते, यया माहेश्वराणां गागयादिफ जे. नानां श्रीशयुसयौषतादिकमित्यादि, 'तु' पुनः सर्वेषां दर्शनानां 'पितरौ मातापितये अत्यन्तमान्य तीर्थ पुरति, सर्वेप्वपि दर्शनेषु मातापितरौ निर्विधाई वीर्यतया मन्येते, यत:-"असार्थप्रार्थनं तीर्थमदेदोहणं तपः । अनम्भासंभवं लानं मातुश्चरणचर्च- नम् ॥ १॥" अद्य ऐसी पितरी मोदयसि' हर्पयसि, किं कुर्वन्तौ पिसरी ? 'स्वदनुपयमान' तयापाणिमहणान् 'ताम्यन्तौ' सिद्यमानौ, सम् को दोपः सात् ! कोऽर्थः १ यो पितरौ सर्वदर्शनमान्यौ धौ यदि विवाहम्बीकारान्मोदयसि तदा कोऽपि दोप: स्यात् १ . अनार्यान्तर- न्यासविषमाटापे ॥ १९ ॥ ध्येयथेयः प्रणव इव यद्यद्विधेयोरसं यद दुःसाधं चाभिदधति विदः पाणितव्यव्ययेऽपि । ओमित्युक्त्याऽप्यखिलतनुमन्मोदनं वद्विधातुं कि कोसीधं विदुर तय तद्वर्विनोऽन्येऽप्ययोचन् ॥२०॥ वर्तिनः' वत्स्थानस्थायिनोऽन्येऽपि लोका इति अवोचन , इतीति किम् यत् 'अखिलतनुमन्मोदनं' सकलमाणिहर्पणं 'मणव इव' *कार इव ध्येयश्रेयः' ध्येयेपु भेयः श्रेष्ठं यथा ध्येयेपु ॐकार: पाखते, एपं यदपि प्रतिदिनं ध्यायते यद् विधेयोरम' विधेये फतव्येषु घरसं प्रधानं यत् 'विदा' विद्वांसः 'प्राणितम्यव्ययेऽपि जीवितव्य- विनाशेऽपि 'दुःसाधं साधयितुमशक 'भभिदधवि' मुक्ते, यदि प्राणितव्यं ध्यप्यते स्यापि यन् कर्तुं न शक्यते, हे विदुर!' हे दक्ष ! तद् अखिलतनुमन्मोदनं ओमित्युषयापि विधातुं कि कौसी' किमालस्यम् , ओम् अगीवं मया पाणिग्रहणम् इति पध. नेनापि यदि सकलपाणिनोऽपि प्यन्ति तदा वद्विपये किमालसं

·जैनमेघदूतम् ।
[तृतीयः
क्रियते । विधेयेषु उरः प्रधान विधेयोरमम् "उरमो (सि.
७-३-११४ ) अप्रत्ययः । दुःयेन कृच्छ्रेण माध्यते इति दुः.
साधं "दुःस्वीपतः फच्याकृच्छ्रायान् बल् (मि०-५-३-१३९)
खल्प्रत्ययः । अत्र परिकरातिशयोक्युदात्तानि ॥ २०॥
नेवाऽप्यन्तर्मनसमसकन्मीलितोन्मीलिताक्षः
किश्चिद्ध्यात्वा लसितदशनामीशुकिल्ककान्तम् ।
दुःखादास्यं दरविकसिताम्भोजयन्नावमापे
माधुर्याधाकृतमधुमुधं सम्मत यो विधास्ये ॥ २१ ॥
नेताऽपि 'माधुर्याधःकृतमधुमुधं यथा भवति आवभाषे, मा.
धुर्येण अधःकृते मधुमुधे यत्र तत् , किं कृत्वा ? 'अन्तर्मनसं' मनो-
ऽन्तः क्रिश्चिद्ध्यावा, किं कुर्वन् ? दुःसात् 'आस्यं' मुखं 'दरवि.
कसिताम्भोजयन्' दरविकसितं ईपद्विकसितं अम्भोजं तदिव कुर्वन् ।
किंरूपः ? 'असन्मीलितोन्मीलिताक्षः' असकृन् पुनः पुनः मी-
लिते संकुचिते उन्मीलिते उद्घाटिते अक्षिणी येन सः। किंरूपं
आस्यम् ? 'लसितदशनामीशुकि खल्ककान्त' लसिता उल्लसिता दश-
नानां दन्तानां अभीशवः किरणास्त एव क्रिसल्कः परागः तेन
कान्तम् । किं यभापे ? तदाह-अहं 'व' युष्माकं 'सम्मत' इष्टं
विधास्ये । अयमर्थः-यदा स्वामी कृष्णान्तःपुरीकृष्णवलदेवयदुवर्गेण
भृशं रुद्धो नाच्छुटत् तदा स्वामी चिरकालं नयनसंकोचविकाशा-
भ्यां ध्यानं कृत्वा राजीमत्या अगोचरं यदहं पश्चादपि व्रतमादास्य
इत्यादिकं मनसि चिरं चिन्तयित्वा गम्भीरार्थ वचनं व्याजहार---
यदहं युष्माकं सम्मतं विधास्से परमार्थतः सम्म व्रतमेव । मनसो-
ऽन्तरतर्मनसं "शरदादेः” (सि०७-३-९२) अप्रत्ययः स.
मासान्तः । सम्मीलिते उन्मीलिते अक्षिणी येन सः "सक्थ्यक्ष्णः
खातें" (सि० ७-३-१२६) अत्प्रत्ययः । दरविकसिताम्भो-
जमिव कुर्वन् "णिज् बहुलं नाप्नः कृगादिपु" (सि०३-४-४२)।
अत्र जातिरूपकातिशयोक्त्यनुप्रासाः ॥ २१ ॥

·me]] .. श्रीमान गिविरचित एवार्णययणदिवः श्रीपतिः प्रोपतारा. दादादिप पपुलको उत्पटान्तः प्रनृणाम् । पापोंभिः सरणिनिदिन ससपीनारागा मुनालेयः पारिवासितांहारिकामम्पगन्छन् ॥२२॥ जोरपाम् भागत् । भत्र पाया विशे- पण त्या पसादपि पाताधर्मारोप भातियते, अन्योऽपि पदामामी सामभिगमतिमा रहारगुहारमारपयवि, भतो सिणधारेण वाममार-- पिरान् ? 'प्रोपताका- दण्ट पपुलर मष्टा उन् उध्याः पवाराना गूना सामी: मरो. माथाम् , मयते-'लदादिद' पाहिल, तत्पदान्त' पजप. टायर: 'अनुना' पायाम , पुनः finा ! 'गरणिनिदिने।' मागन्यमः 'वोमिः' माम्भोभिः 'हमपानाहगाहमो रथितः पीनोऽनगगो यया सा नाम , 'मुगालेरयः मौफिकवित्रः परिवगिनां रिनाम्याम । पि भीपतिः १ 'एनवर्णभयण. गुहिनः' अरं युप्मा गम्मन विधाम्ये एते व अक्षराणि सेपां अपन गरियो एः । अनाविशयोगितमागोत्यनुप्रायाः ॥२२॥ दुन्धं स्निग्ध समयनु सिता रोहिणी पाणेन्दु हमी सदा मणिमुरुपनि पल्पवल्ली गुमेरम् । दुग्धाम्भोधि विदशवटिनीत्यादिभिः सामवाश्यः भीनम्प झगिनि च म मन जिनं मा ययावे ॥२३॥ जलपर! 'मः' श्रीकृष्णः पीनेभ्यर्थ' भीनेमिनायते 8. गिति तत्वालमेष मढीजिन मपितरं मो ययारे, '' अव. धारणे, पानिधानुर्तिकर्मकः, अतो द्वारिकापुरीमागस तत्कालमेय भनिमिपाणिग्रहणाय मत्पिनुः पार्थे भीकृष्णेन प्रार्थिता । कदा. चित्प्राणेन प्रभुतया प्रार्थिता भविष्यतीत्येतदपोहायाह-कै? इत्यादिनि सामयामी, इसीवि किम् ? "सिवा' शर्करा सिग्धं दुग्ध.

·[सनीयः जैनमेघदूतम् । 'समय' मिलनु, रोहिणी 'पावणेन्दु पाणचन्द्रं समयनु, 'हेमी' मुवर्णसंबन्धिनी मुद्रा मणिं ममयनु, किरूपं मणिम् ? 'उमाण गुरुकान्तिम् , कल्पवली मुमेरुपर्वतं ममयतु, 'त्रिदशतटिनी' गङ्गा 'दुग्धाम्भोधि' समुद्रं ममयतु । ययते योगाः साव्याः मन्ति तथा श्रीनेमिराजिमयोरपि योगो भवतादित्यर्थः। अत्राप्रस्तुतप्रशंमाम- मुच्चयतुल्ययोगितामामान्यविशेषसमासोक्त्यनुप्रासाः ॥ २३ ॥ तदुद्धान्तMदमविभृतां श्रीसमुद्रः शिवा च प्रादृट्वालोदितमिव नवं त्वां मुराजा प्रजा च । तत्तत्कार्येप्वथ गणकतोज्वेत्य लग्नं विलग्नं प्राप्तोद्वाहोद्वहमहमहःसंपदामक्रमेताम् ॥ २४ ॥ श्रीसमुद्रः शिवा च तत् 'बुद्धा' ज्ञात्वा 'अन्तः' चित्ते 'मुदं हर्पम् 'अविभृतो' अधरताम् , कमिव ? वामिव, यथा सुराजा प्रजा च 'प्रावृट्कालोदितं' वर्षाकालोन्नतं 'नवं' नवीनं त्वां बुद्ध्वा मुदं विभृतः । 'अर्थ' अनन्तरं श्रीसमुद्रः शिवा च 'तत्तत्कार्येपु वि. वाहसंवन्धिलोकप्रसिद्धकार्येषु 'अक्रमेता' उत्महेते स्म, किं कृत्वा ? 'गणकतः'ज्योतिपिकात् लग्नं 'अवेत्य' ज्ञात्वा, किरूपं लमम् ? 'प्राप्तो- द्वाहोद्वहमहमहःसंपदा विलमं प्राप्त उद्वाहो विहावो येन एवंविध उद्वहः पुत्रस्तस्य मह उत्सवस्तस्य या महःसंपदः तेजोलझ्म्यः वासां विलग्नं मध्यम् । एतावता एके उत्सवा लमात्पूर्व भवन्ति अपरे उत्सवा लममाघनादनु भवन्ति अतो लग्नं मध्यम् । अक्रमेवामित्यत्र "क्रमोऽनुपसर्गान" (सि० ३-३-४७) "वृत्ति- ? (सि. ३-३-४८) सर्ग उत्साहसत्रार्थे आत्म- । अत्रोपमानोदाचानुप्रासाः ॥ २४ ॥ लामेऽम्यासीभवति दिवसे दारकर्मण्यकर्मा- प्यारभ्यन्त प्रति यदुगृहं त्यक्तकृत्यान्तराणि । वासन्ताहे प्रतिवरु यथा पल्लवानि प्रकामं पुप्पोत्पाधान्यखिलगलितग्रलपत्रान्तराणि ॥२५ ।।

·। श्रीमन्मेनारिपिरपित मालिनि दियो 'मायामीभी' भामझे शाय- माने गीति यदुराएं 'सरमण्यमानि विवादपगानि - समिधारयन्त । पानि दारण्यकर्माणि शताया- লি' মাৰি ধূলায়লি থালালি বল। সন্ন हाम्नमाद-पया वागन्नाद' पमन्तरपन्धिनि दिन प्रविता' पूर्व प्रति मराम' अव गनि आरम्पन्ने, विशिष्टानि पहानि ? 'पोरसपानि' पुागि उरपापानि उत्साहनीयानि ऐषा नानि, पागनन्दा दिपुलालि जायन्त इति, पुनः निरु. पाणि परवानि अभिलगरितमानान्तराणि' अगिलानि रामवाति नलिदानि महानि पुराणानि पान्तराणि अन्यपनागि येपु वानि । अत्र स्टान्तदाष्टातियोरित्यं पटना-पावसाने - मागि, विवादस्याने पुष्पम् , यान्तराने पत्रान्तराणि इति । समस्या समस्याये साम: "तम्मेदम् (सि०६-३-१६०) अण् प्रत्ययः, "पृद्धिः परेप्या०' (मि. ४-४-१) पृद्धिः । अन- भ्यागोऽध्यागो भषति अभूतनावे चिः, “वाववर्णम्या." (सि० १-३-१११) । दारर्मगि साधूनि "तत्र साधौ" (सि० -१-१५)। परान्तस्पे पासन्तम् "तस्पेरम्" (सि. ६-३-१६०) अ, पृद्धिः वामन्तं प सन् अहव, "अहः" (सि. ७-५-११६) षट् प्रत्ययः, "नोऽपदम्य तद्धिते" (सि. ७-१-६१) अनलोपः । प्रतितर सरं तरं प्रति प्रतिक्षा "भा- गिनि पानिपर्यनुभिः" (सि०-२-२-३७) इति द्वितीया- कारके "विमतिसमीप०" (३-१-३९) इत्यध्ययीभावः । समानुप्रामाविगयोतिरष्टान्तानुशासाः ॥ २५॥ पावोषध्यनिवरसितः फेकिकष्टाभिराम- क्षामोल्लोचोमतपनततिदर्पणोत्कम्मशम्मः । रमणीयचितनिचितवर्णमहत्पदामो- हीतेन्द्रासः सनुकतपपोषारमुक्तापपूलः ॥ २६ ॥ ।

·[तृतीयः
११२
जैनमेघदूतम् ।
'समय' मिलतु, रोहिणी 'पार्वणेन्दु' पार्वणचन्द्रं समयतु, 'हेमी'
सुवर्णसंबन्धिनी मुद्रा मणिं समयतु, किंरूपं मणिम् ? 'उरुपाण'
गुरुकान्तिम् , कल्पवल्ली सुमेरुपर्वतं समयतु, 'त्रिदशतटिनी' गहा
'दुग्धाम्भोधि' समुद्रं समयतु । यथेते योगाः श्लाघ्याः सन्ति तथा
श्रीनेमिराजिमयोरपि योगो भवतादित्यर्थः। अत्राप्रस्तुतप्रशंसास-
मुघयतुल्ययोगितासामान्यविशेषसमासोप्प्यनुप्रासाः ॥ २३ ॥
तदुद्धान्तर्मुमविभृतां श्रीसमुद्रः शिवा च
प्राधकालोदितमिव नवं त्वां मुराजा प्रजा च ।
तत्तकार्येप्पथ गणकतोऽवेत्य लग्नं विलग्नं
प्राप्तोदाहोद्वहमहमहःसंपदामक्रमेताम् ॥ २४ ॥
श्रीममुद्रः शिया च तत् 'युद्धा' ज्ञात्वा 'अन्तः' चित्ते 'मुद
हर्षम् 'अविभृतो' अधरताम् , कमिय ? त्यागिय, यथा सुगजा प्रजा
प 'प्रादकालोदित' यपकालोननं 'नवं नवीनं त्वां पुद्धा मुर्द
विमृतः । 'अर्थ' अनन्तरं श्रीसमुद्रः शिया च तत्तत्कार्येषु वि.
पाहसंयन्धिलोकप्रसिद्धकायपु 'अक्रमेता" उत्महते स्म, किकृस्या ?
'गणकत:' योतिपिकात्ल 'अयेय साया, हिप समम् ? 'प्रो-
द्वादोहमदमहःसंपदा विलग्नं मात्र उद्वाहो विहायो येन एवंविध
द्वारा पुरतम्य मह उत्सवमनस्य या महागंपदा तेजोमस्या तारा
विटनं मध्यम् । एतावता एके उरममा समारपूर्ण मान्ति
अपरे उरमा समापनादनु भपनि अतो समं मभ्यम् ।
अश्मतामिन्यत्र "क्रमानुपमा (मि०३-३-४७) "पति-
मगतापने' (मि. ३-३-४८) मर्ग रमाइला भाग.
नेपदम् । अनोरमानोदानानुशामाः ॥ २४ ॥
साम्यागीमानि दिससे दारकर्मग्यामा.
प्पारम्पन्न प्रति पदराई सतासागराणि ।
वासन्ताई प्रतिक पया पहाति प्राम
पुगोसायान्यगिटारिसमान्तराणि ॥ २५ ॥

·सर्गः।
श्रीमन्मेरुतुमत्रिविरचितं
'लाने लमसम्बन्धिान दिवसे 'अभ्यासीभवति' आसन्ने जाय-
माने सति प्रति यदुगृहं 'दारफर्मण्यकर्माणि' विवादकर्मसाधूनि का-
योणि आरभ्यन्त । किरूपाणि दारकर्मण्यकर्माणि ! 'सककृत्या.
न्तराणि त्यक्तानि फूत्यान्तराणि कार्यान्तराणि येभ्यः । अब
एष्टान्तमाह-यथा 'यासन्ताहे पसन्दसंवन्धिनि दिने प्रतितर' पृक्षं
वृक्षं प्रति 'प्रकाम' अत्यर्थ पटवानि आरभ्यन्ते, किविशिष्टानि
पालवानि ? 'पुष्पोत्साद्यानि' पुष्पाणि उत्पाधान उत्पादनीयानि
येपो पानि, पयानन्तरं हि पुष्पाणि जायन्त इति, पुनः किरू.
पाणि पालवानि ? 'असिलगलितप्रनपग्रान्तराणि' अपिलानि
समस्तानि गलितानि प्रमानि पुराणानि पत्रान्तराणि अन्यपत्राणि
येपु तानि । अन्न दृष्टान्तदाष्टान्तिकयोरित्यं पटना-पल्लवस्थाने फ-
माणि, विवाहस्थाने पुष्पम् , पत्यान्तरस्थाने पप्रान्तराणि इति ।
लामे इत्यत्र समस्यायं लामः "तस्वेदम्” (सि०६-३-१६०) अण्
प्रत्ययः, "पृद्धिः स्वरेप्या०" ( सि० ७-४-१) पृद्धिः । अन-
भ्यासोऽभ्यासो भपति अभूसतद्भावे च्विः, "ईश्वावपर्णस्या."
(सि० ४-३-१११) है। दारवर्मणि साधूनि "क्षत्र मायौ"
(सि. ७-१-१५)। वसन्तस्येदं वासन्तम् "वस्येदम्" (सि.
६-३-१६०) अण, प्रद्धिः षामन्तं प यत् अहध, "अहः' (सि०
७-३-११६ ) अट् प्रत्ययः, "नोऽपदस्य तद्धिते” (सि.
७-४-६१) अन्लोपः। प्रतिता तर तरुं प्रति प्रविता "मा-
गिनि प प्रतिपर्यनुभिः" (सि०-२-२-३७) इति द्वितीया-
फारके "विभक्तिसमीप." (३-१-३९) इत्यध्ययीभावः ।
अमानुप्रासाविशयोक्किदृष्टान्तानुसाः ॥ २५ ॥
हयातोयध्यनितरसितः फेफिकण्ठाभिराम.
क्षीमोल्लोचोमतपनतविर्दर्पणोत्कम्पसम्मः ।
रतश्रेणीखचिवनिचितस्पर्णमद्गल्यदामो-
दीन्द्रासः खनुकतपयोधारमुक्तापपूलः ॥ २६ ॥

·११४ जैनमेघदूनम् । [तृतीयः पवाशङ्कास्पदमृगमदो वर्यबट्टयनद्ध- क्षोणीखण्डोन्मुखरुचिरहो मागधाधीतिकेकः । आसीत् पित्रा स्थपतिकृतिनाऽनेहमा सद्रहेणे- वाम्भोदर्तुः प्रगुणिततमो मण्डपर्यापयामः ॥२७॥युग्मम्।। 'औपयामः' विवाहसंबन्धी मण्डप आसीत् । किंरूपो मण्डपः ? पित्रा प्रयोजकेन का 'स्थपतिकृतिना' स्थपतिषु सूत्रधारेषु कृती कुशलो यस्तेन गोणकर्थेि 'प्रगुणिततमः' अत्यर्थ सन्जीकारितः, क इव ? 'अम्भोदतुः' मेघर्तुरिव यथाऽम्भोदर्तुः 'अनेहसा' कालेन प्रयोजककर्तृभूतेन 'सद्हेण' अनुकूलप्रहेण प्रयोज्यकर्तृरूपेण प्रगु- ण्यते सजीकार्यते । अथ वर्षमामग्रीयुक्तानि मण्डपविशे- पणान्युच्यन्ते -पुनः किंविशिष्टः ? 'हृद्यातोयध्वनितरसितः' हृद्यानां मनोज्ञानाम् आतोद्यानां वादित्राणां ध्वनितं शब्दितमेव रसितं गर्जितं यत्र सः, केकिनां मयूराणां कण्ठम्नद्वद् अभिरामा एतावता श्यामाः क्षीमोलोचा दुकूलचन्द्रोड्योताम्न एवोन्नता घना मेघास्तेषां ततिः श्रेणियंत्र, दर्पणा आदर्शा एवं उत्कम्पाः शम्पाः विद्युतो यम्मिन् उत् प्रायल्येन कम्पो यासांता उत्कम्पाः,रमश्रेणिभिः खचितं पद्धं निचितं दृढं मुवर्णसम्बन्धि मङ्गल्यदाम सोरणं तदेवोद्दीतं भामुरमिन्द्रा इन्द्रधनुर्यत्र, मुटु अत्यर्थमनुकता अनुगताः पयोधारा जलधारा 2. सानि मुतावचूलानि मौक्तिकसम्बनकानि यत्र, मौक्तिकझुम्यनकानि जलधरा इत्यर्थः, पहस्य कर्दमस्य भारावाया भ्रान्तेराम्प स्थान मृगमदः फस्तूरी यत्र, सौगन्भ्यापादनाय न्यस्नानि फस्तूरी पण्डा- न्येष कदमभ्रान्तिकागि । यइर्यनवं पदं क्षोणीमण्डं सम्यो. न्मुम्ग प्रमुखा रथया किरणान्येव महा अधुरा यन, वर्षामु दि भूमापधुरा उलमन्ति । मागधानामधीतिः मङ्गलादाछन्दोगीतक- वित्वारिमणनं मैव केका मयूरध्वनियंत मः । प्रगुणं मनं क्रियते स्म "गिज् यदुलं." (मि०३-४-४२) निमगया, "यन्स. सपः" (सि०७-४-४३) अन्त्यपालोप: । प्रगुण्यते ग्म ·"सेट- श्रीमन्मेन्तुगमूरिविरचितं ११५ m: प्रत्ययः "नाशितो." (सि० ४-४-३२) इट् , वयोः" (मि०५-३-८४) इति णिग्लोपः, प्रष्टः प्रगुणितः प्रगणितनमः "प्रष्टे समप्" (मि. ७-३-५)। औपयाम इति "यमं पपरमें" यम् उपपूर्वः, उपयमनमुपयामः "संनिव्यु- पाधमः" (सि० ५-३-२५) इति अल्विकम्पान् “भावा- फोः" (सि० ५-३-१८ ) घम् प्रत्ययः, पृद्धिः, उपयागस्यायं ओपयानः "तम्येदम्" (मि. ६-३-१६०) अण प्रसयः, पृद्धिः । अयानुप्रामदृष्टान्तरूपकममुख्यपरिफराः ॥ २६-२७ ॥ आमोदनानुपरततरोऽहर्दिवं यादीनां विष्यग्व्यापी पुररथ पुरेऽभूदुलूलध्वनिर्यन् । मन्य धन्येतरनरकुलेप्यप्यनुत्साहधानां शोकानां तत्प्रतिहतिनुपां तम्मनाशावकाशः ॥ २८ ॥ 'अर्थ' अनन्तरं 'पुरे नगरे यन् 'यादषीनां' यदुषीणां 'पुरुः' प्रभूतः 'उलध्वनिः' धवलध्वनिरभून् । रिप उलूलध्वनिः ? 'आमोदेन' हर्षेण 'अहर्दिवं' दिने दिने 'अनुपरततरः' अत्यन्तम- निवृत्तः, पेण यदुनियः कदाचिदपि धवलान ददाना न निवर्त- मानाः सन्ति इत्यर्थः । पुनः किंभूतः ? 'विष्यग्व्यापी' अतीय मधुरतारत्वात्समन्तात्मसरणशील इति । अहमेवं मन्ये 'तत् तस्मा- कारणान् 'धन्येवरनरफुलेप्वपि' सशोककुलेष्वपि शोकानामवकाशो ननाश, किंरूपाणां शोकानाम् ? 'अनुत्माहधाम्नां देन्यस्थानकानाम् , पुनः फयं भूनानाम् ? 'तस्पतिहतिजुपां' पेन उलूलध्वनिना प्रतिहतिः निराकरणं वां जुपन्तीति सत्प्रतिहतिजुपाम्, एताव- ताऽधमकुलेप्वपि सदा हर्ष एवालि न शोक इत्यर्थः । अहर्दिव- मिति अहश्च दिया प अहर्दिवम् "अक्सामर्यजुपधेन्वनहहवाय. नम०" (सि० ७-३-९७) इत्यादिना समासान्तः अत्प्रत्यया, अदिवेति निपातः, पश्चात् "कालाध्वनोव्याप्तौ"(सि०२-२-४२) इति द्वितीया-अम् । अग्रातिशयोक्तिरनुमानमनुप्रासश्च । समानु- ·। जैनमेघदूतम् । [तृतीयः- मानम्--एतन्नगरकुलानि सर्वाणि शोकरहितानि, उलूलभ्यनिव्या- सत्वान् , जायमानविवाहादिमङ्गलगृहवन् ।॥ २८ ॥ भूभृत्प्रेक्ष्या अपि वरवधूतातयोः प्रीतिभाजोः साधेष्वन्धकरणतिमिरारातिरनाजिरेपु । सीत्ययात्यादरभरमिलत्पौरसद्भावार्थ पुजा ग्रीहिप्रथनमुमनाब्यस्य चापीपचन्त ॥ २९ ।। वरवधूवातयोः सौधेपु अत्यादरभरमिलत्पौरसगौरवार्थ 'भूमृत्प्रे- क्ष्या अपि' पर्वतबद्दर्शनीया अपि 'प्रीहिप्रयनसुमनान्यस्य' 'सी- त्यस्य' धान्यस्य पुक्षा अपीपचन्त प्रथना मुद्गाः सुमना गोधूमा आया यत्र तन् प्रीहिप्रथनमुमनान्यं तस्य । अपीपचन्तेति जनाः पुतान् पचन्ति, तान् पचतः पितरी प्रयुखाते । द्वितीयोक्तो पि. तरी जनैः पुतान् पाचयतः, सावेयं विवक्षेते-नावां पुसान पाचपावः किन्तु पुषा एव योग्यतया मुपरिकर्मिततया पाचने जनान् स्वयमेव प्रायुसन इति । एतीयोको फर्मकर्तरि पुखाः स्य- मेवापीपचन्तेत्यर्थः, अन "एकधातौ कर्मक्रिययफार्म क्रिये" (सि. ३-४-८६) इति सूत्रेणात्मनेपदम् । “भूपार्थसकिरादिभ्यश्च निक्यो" (सि. ३-४-९३) अनेन सूत्रेण एकपातावितिसूत्र- पटात्माप्तस्य "स्वरमशः" (सि० ३-४-६९) इत्याविना सूत्रेणाऽऽगतस्य बिट्प्रत्ययस्य निषेधः, ततो "मिश्रिनुसुफमः कर्तरि " (सि० ३-४-५८) इति , तो नियंपनादिना सिद्ध रूपम् । धान्यपुत आपणी पपयाणो इवि लोकप्रसिद्धोऽयः। निरूपयोसाठयोः प्रीतिमानो: ।विशिष्टेषु मौधेषु ? 'अमर- रण' अनन्पोच्या क्रियते यैस्तानि अन्धधरणानि "कग; एनट करणे" (सि०५-१-१२९) इति सनद् प्रत्ययः, एवंविधानि पानि निगिनिदेपामरावयः सत्रको यानि रमानि पामनिराशि महागानि येषु । पत्र दापोरिठि दिपपनेऽपि सोपमिति पदुस्थ.

·समः।] भीमन्मेन्तुहरिविरचितं मेवे.फम्प यहुपु मावासेषु अतिविस्तीर्णरत्नागणेषु अमराशयः पर्वत. मायाः पछा इति सापनार्धम् । अत्रोदात्तजापनुप्रासापाः ॥२९॥ सापसायाभरणसिचयापर्षया पन्धुवर्गों नानादेशागतनरपतीनेकतः सयकार । य!वर्णनपनवसनालेपनापीडपुण्या- लाारसं प्रभुमपि प मामन्यतोलश्चकार ।। ३०॥ पन्धुवर्गः 'एकतः एकस्मिन् पार्थे 'साघस्वाभरणसिपयाच. पंया नानादेशागवनरपसीन् सरकार सत्करोति स्म, गद्यानि मोदकादीनि, स्वाचानि स्पलापत्रपूगादीनि, आमरणानि मुक्ता- दीनि, सिषयाः पीनांकापार, मादिमणान् पुप्पादिपरिप्रहः तैः कृत्वाऽर्थया-पूजया । 'अन्यतः' भन्यग्मिन् पार्थे 'वर्णोद्वर्णापन- वसनालेपनापीहपुण्ड्रालधारसं प्रभु मामपि पालथ्यकार पाना:- पना इति लोके दो वर्णोद्वर्णो, अपनं दानविधापनम् , वसनानि वस्राणि, आलेपनं चन्दनपर्चनम् , आपीडो मुकुन्टः, पुण्डु तिलकम् , अलङ्काराः फेयरहारमद्रादिकाः । एकस्मिन् पार्धे एकता, अन्यस्मिन् पाधै अन्यतः "आयादिभ्यः" (सि०७-२-८४) सस् प्रत्ययः । अन्न पन्धुषर्गस्य रामसमूहसत्कारवरवधूरमारवैयम्येण विवाहस गौरवं प्रतिपादितम् । अत्रातिशयोक्तिदीपकानुप्रामाः ॥ ३०॥ रोदोगधे सुरनरवराहतिहेतोरियो- रातोपापध्वनिमिरमितः परिते भूरितेजाः । अध्यारोहन्मदकलमिभं विधभतीपवार्य गत्वाधाकतिमतिवरां प्रापिपन् पीनरुपलम् ॥ ३१ ॥ ('भूरितेजाः' प्रभूतदीप्तिमान ) 'विश्वभवां' भीनेमिनाथ औ. पवाझं मं अध्यारोहन सन् 'अतितराम् ' अत्यर्थ पौनरूपयं 'प्रा. पिपन् 'प्रापितवान् , राजा यस्सोपरि घटवि स पटगजेन्द्र औपकाएः कथ्यते यत:-"राजवापस्तूपयायः" (अभिधान. ४-२८८) इति वचनान् । किविशिष्टम् । मदकलं स्पष्टम् , पुनः कथंभूतम् । - ·. . . ११८ नमेघदूतम् । [न्द्रीयः गयेयाधःकनम् , कोऽय: ? अप्रैऽपि भगवता गजो गयाख्यातः गजपतेरप्यधिकलीलागविधान , पुनराी वं गजेन्द्रमारोदना. कुर्वन अत्ययं पीनकायं प्रापितवानितरार्थः । क मति ? 'आनोधार- प्यनिमिः' यादिनममूहनादः 'गैः' अतिगयनो रोदोरन् 'अमितः' ममन्तान् पूरिते सति रोदम्गदेनाकाराप्रथिव्यो कथ्यते तयो. रन्तराले विवरे । किमर्थम् ? उत्त्यते-'मुरनरवराहूतिनोरिव' आकाशे मुरा भुवि नरवरानेपामाहूतिः आमागणं तस्य हेतोरिव, ते ध्यनयो रोदोरन्ध्र म्यभावान्न पूरयन्तः मन्ति किन्तु मुरनरव- राणामाकारणार्थमिति, विवाहे हि सर्वेषां शिष्टानामाकारणं कि- यत इति । प्रापिपदिति “आप्टेट् व्यानी" आप् प्रपूर्वः, प्रामुवन्तं प्रायुत णिग्, अद्यतनी-दिप्रत्ययः “णिभियुकम करिडः" (सि०३-४-५८) डप्रत्ययः, "स्वरादेर्द्वितीयः” (सि०४-१-४) इति पिद्विवचनम् , “परनिटि" (सि० ४-३-८३ ) णिग्लोपः । अनोत्प्रेक्षापर्यायोक्त्यतिशयानुप्रामाः ॥ ३१ ॥ सर्वैः प्राप्तेऽप्यधिकमुचिते साधु संभावितो यत् पूर्वो मागो भुवनविभुना स्कन्धमध्यास नेयम् । अद्याप्येनं ननु गजपतेः प्राभयं विप्रकारं सारं सारं भजति कृशता सापरा सिधमाना ॥३२॥ सा 'गजपतेः' गजेन्द्रस्य अपरा विद्यमाना सती कृशतां भजति, अपराशब्देन गजस्य पश्चिमो भागः कथ्यते, स स्वमा- वेन तलिनो भवति, तत्र कविरुत्प्रेक्षामाह-नन्विति उत्प्रेक्ष्यते- 'अद्यापि अद्य यावत् एनं 'प्रामवं' प्रभोः श्रीनेमिनाथस्य सम्ब- न्धिनं विप्रकार' पराभवं 'स्मारं स्मारं आभीरण्येन स्मृत्वा, एनं कम् ? यन् 'भुवनविभुना' विश्वस्वामिना श्रीनेमिनाथेन 'स्कन्धम- ध्यास्य' गजेन्द्रस्य स्कन्धमारुह्य पूर्वो भागः 'साधु' भन्यं यया भ. वति 'सम्भावितः' सम्मानितः, 'इयं' अपरा न सम्माविता, क सति ? पाणिग्रहणोत्सवे 'सः' इति सामान्योक्या सम्बन्धिवन्धु- - .

·प्राकाले "एणम् सर्गः] श्रीमन्मेरनुमसूरिविरचितं मित्रपरिजनश्यतिजनः 'चिते' योग्ये अधियमपि प्रामे सति, अयमर्थः-पाणिग्रहणप्रतावे सर्वस्यापि मारा क्रियते, यस यन् आभरणपट्टकूटयनारादि उचितं स्यात्तदीयते सदा प्रभोः परिण- यावमरे मबयोग्यादधिकमपि राजारादिकं प्रारम् , गजेन्द्रस्या- रोदणे पूर्वभागः पुम्भस्थलादिकः सम्मुग्यतया सम्भाव्यते म्म पश्चि- मभागन्नु पृष्टोऽपि न, अवोऽध यावद् गजेन्द्रस्य पूर्वभागः प्रभुणा पाणिमहणोन्मवे सम्भाविनत्वात्तुष्ट इवोन्नतोऽभून् , पश्चिमभागन्तु तदान सम्भावित इति पराभवम्मरणादिव अद्य यावत् फशो भवाति आभीण्येन स्मरणं पूर्व ग्मारं म्मारम् , चाभीक्ष्ण्ये" (मि. ५-४-४८) इवि णम् । अत्रोत्प्रेक्षापटु- स्यनुप्रासाः ॥ ३२॥ शीनज्योतिः ससकलकलः पुण्डरीकापदेशात् गावो यालव्यजननिमतचन्द्रिका चेलदम्मान् । तारा मुक्तामणिगणमिपानिनिमेष पिवद्भि- देवं सेवास्थित इति तदाऽतर्कि नशः प्रदेशः ॥ ३३ ॥ सदा' तस्मिन् प्रस्तावेजनेः 'शः प्रदेशः रात्रिमम्बन्धी प्रदेशः 'इजि' अमुना प्रकारेण 'सेवास्थितः अतर्कि' विचारितः सेवाय(यां) स्थित: मेवास्थितः, अधिकारात्प्रमोरित्यर्थः । किविशिष्टेजनः ? 'देव' श्रीनेमिनार्थ निनिमेष निमेपरहितं यथा भवति 'पिवद्भिः' अत्या- दरेण दर्शनं पानमुन्यतेऽतः पश्यद्भिरित्यर्थः । इतीति किम् ? 'पुण्ड- रीकापदेशान् शीतन्योतिः' चन्द्रः पुण्डरीकं एत्रं तस्यापदेशात् मिपान्, किविशिष्टः शीतश्योतिः? 'ससकलकला' सकलाभिः कलामिः मह वतन इति मसकलकला, 'घालव्यजननिभतो गाव:' यालय्यजनानि पामराणि तेषां निभतः कपटान् गावः किरणानि, 'पलदम्भान्' अत्युञ्चलविभ्राजमानवदम्भात् 'चन्द्रिका' पन्द्र- व्योत्सा, 'मुक्तामणिगणमिपान तारा' छत्रे आभरणेषु व्यता मौक्ति- फपतयः ताराः, एवं चन्द्रचन्द्रकिरणचन्द्रज्योत्स्नातारफाभिः कृत्या - ·[कृतीय १२० जैनमेघदूतम् । रात्रिसम्बन्धी प्रदेशः किं दिवाऽपि स्वामिनं सेवितुमागतः ? इति. निशाया अयं नेशः "निशाप्रदोपान्" (सि० ६-३-८३ )श्त्यण् । अत्रापदुन्यतिशयोक्त्यनुप्रामाः ।। ३३ ॥ अग्रेऽभूवन करिहरिरथारूदष्णिप्रवीरा नानायानाधिगतगतयो वीरपत्यथ पश्चात् । उत्कोशासिपहरणभृतः पत्तयः पार्थदेशे प्रत्सावृत्तेः प्रकृतिविरतस्यास्स मीत्येव मार्गात् ॥ ३४ ॥ 'करिहरिरथारूदग्णिप्रयोगः' अग्रेऽभूयन करिणो गजा, हरयः सुरगाः, रथाः प्रमिशाः, नानारूढा वृष्णयो यादवातेपो प्रयोग: प्रष्टवीराः, 'च' भन्यन् वीरपश्यः पश्चादभूषन् , लिपा १ 'नानायानाधिगतगनयः' मानायानेः स्थमुग्यामनादिभिः कृत्याऽधि. गता प्रामा गतिर्यामिम्नाः, 'पनय:' पदातिकाः पादेशेऽभूवन , फयम्भूताः ? 'उत्कोशामिनाहरणतः' कोशः गलपिधान को. शादुत्क्रान्तानि पिधानजिनानि पत्कोशानि अमिमाहरणानि स- प्रायुधानि विधतीति उत्कोमानियहरणन. । प्रत्प्रेश्यो-अभ्य मार्गा असावृत्तिः पचालन सम्याः भीया' भयेनेव, सिविशिष्टम्याम्प ? प्रकृतिविरतम्य ममायन विरक्तम्य, अयमय:-भयं भगवान् ल. मातातिरको सोलिन्या यातीति मतो अनैवेष्टितः । मोरक्षा- नुपासातिशयोग्यः ॥ ३४ ॥ मामुबोई गनिमुपयतः पन्युगपोगनोले. रातोपापयनिनिगमनादय पा गमतिः। पारंगीराननारिमाइतिकर्मान्तरेग- तव्यं नगप्पधिकारिरिपुपादिभ्यनेर ।। ३५ ।। पदया-पोर: नागरेः इति पाnt विभप्या स, द रिम् ? भनाभिरभिरपि रिमांतरेग' माताजम नियम' गन्नायम्, अशिवितण्डा पिपिहान, पुनः पात: १ गोगनीति' ·सर्गः1] श्रीमन्मेस्तुद्गरिविरचितं १२१ गौर उज्ज्वल माननम्य मुयम्प रुचिभरः श्रीमरो येपो ते गोगननरूचिभयः तः, यथाऽन्यत्रापि विवाहादा थाढममिलाप- युत्केरपि आकारणं विना न गम्यते । पुनः किविशिष्टेः ? आवोचो. घध्यनिनिशमनादेय 'वाज' वेगं मजद्भिः, आतोद्यानां पादित्राणा- मोघः समूहः तस्य ध्वनेः शब्दस निशमनम् आकर्णनं सरमान, (पुन:) किंविशिष्टेः १ 'पत्युः' सामिन आयोवनं दर्शनं तस्योका उत्कण्ठिवास्तैरपि। किंविशिष्टस्य पन्युः? मां 'उद्वोढुं परिणेतुं 'मृति' मार्ग 'उपयतः आगच्छतः, कोऽयं: ? लोकाः पतिं द्रष्टुं प्रकाम- मुत्कण्टिवा अपि यादिवाणि भुत्वैय येगेन पलिताः, न त्वन्यथा। यद्वादिनप्रयणं तदेव इतिकर्म आकारणं जातमित्यर्थः । अत्रोतो. क्षादल्यनुप्रामाः ।। ३५॥ यायनान्दीरवमशृण सावभुक्तानुलिप्ता साकल्पा स्तनितमिर ने केकिनी प्रोगकर्णम् । तावद्धातर्विधुमिव विभुं तं चकोरी दिक्षु- याःक्षेपं गुमशरशराभ्याहतेवाकुलाऽऽसम् ॥ ३६ ॥ हे जलधर! अहं यावत् 'नान्दीरवं' दादाविधमङ्गलसूर्यनिर्धेपो नान्दीत्युच्यते वस्या र शब्दं प्रोतकणं यथा भवति प्रकर्पण पचः कर्णी यत्र श्रवणे तत् 'अण' शृणोमि स्म, किविशिष्टाऽहम् । 'सातमुक्तामुलिमा' पूर्व साता पश्चागुक्ता ततोऽनुदिता कृतविले. पना, पुनः किरूपा? 'हप्ताकल्यामो ररित आकल्पः पाणि- प्रणयोग्यवेपो यया सा । फै? कैबिनीव' यया पेफिनी प्रोप- कर्ण यथा भवति '' सब सनित' गर्मितं गणोति, हे भातः! सायदई व विभुं "दिरा:' द्रष्टुमिच्छती "पशुपं पशुः शिया आकुलाऽऽसम् । उत्प्रेक्ष्यते-'मुमसरसराभ्याता एवं मुमारः कामसस्य शरः याणैरभ्याहता पीडिता केष । पकोरीव, प-1 पोरी विधुं दिक्षतेऽनो नान्दीरयं धुन्या वं द्रष्टुमाला जातेलयः । .

·१२२ जैनमेघदूतम् । [तृतीयः चक्षुःक्षेपणं पूर्व चक्षुःशेपम् "स्वाङ्गेनाध्रुवेण" (सि० ५-४-७९) इति पम्प्रत्ययः । अत्रोत्प्रेक्षोपमानुप्रामाः ॥ ३६॥ पेजूपेषु स्वविषयसुखं भेजियत्सूत्सुकाया- मायान्त्यम ससि! मुसायितुं किं न चढूंपि युक्तम् ।। इत्यालीनां मुबहु वचनं मन्यमाना विमानं मत्तालम्यं तदनुचरिताऽगिश्रियं देवतेय ॥ ३७॥ अहं तदनुचरिता' तासां सखीनामनुचरिता अनुगामिनी सती 'मत्तालम्ब' गवाक्षम् अशिश्रियम् , किं कुर्वाणा ? इति 'आलीनां' सखीनां वचनं 'मुबहु मुसु अतिशयेन बहु घनं मन्यमाना । इतीति किम् ? हे सखि ' 'चक्षुपि' नेत्राणि 'सुखयितुं' सुखं प्रापयितुं किं न युक्तम् ? अपि तु युक्तम् , अत्र पेचूपेषु च पि इत्यत्र वहु- वचनं सखीबहुत्वापेक्षम् , किं विशिष्टानि च पि ? 'अस्मै स्वविषय- सुखाय दर्शनलक्षणाय उत्सुकायां 'आयान्ति' प्रामुवन्ति, अनुत्सुक उत्सुको भवति "व्यर्थे भृशादेः स्तोः” (सि० ३-४-२९) क्यड्प्रत्ययः, "दीर्घश्वीयङ्यक्क्येपु०" (सि० ४-३-१०८ ) दीर्घः आ, उत्सुकायनं उत्सुकाया "शंसिप्रत्ययात्” (सि. ५-३-१०५ ) अप्रत्ययः, "आन्” (सि० २-४-१८) आप्रत्ययः, अत उत्सुकायाम् औत्सुक्यमित्यर्थः । केषु सत्सु ? 'पेसूपेषु' कर्णेषु 'स्वविषयसुखं' स्वम् आत्मीयं विषयमुखं श्रवणमुखं 'भेजिवरसु' प्राप्तेषु सरमु । अन्यत्रापि पङ्काबुपविष्टायामेकेषु मिष्टान्नं स्वादयत्सु अन्ये घुमुक्षिवा मिष्टान्नभोजनाय व्याकुला भवन्ति, एवं चक्षुपी फों च पडायुपविष्टौ स्तः, तेषु वादिनादिमधुरध्वनिश्रवण- रूपस्थविषयसुखभोंगात् कर्णेषु तुप्रेषु चक्षुपि भगवदर्शनरूपस्वविषय- सुखं भोमत्याकुलानि जातानीत्यर्थः । केव? 'देवतेव' यथा देवता विमानं प्रयति । अत्र इत्यनुप्रासोपमाः॥ ३७॥ श्रेयःसारागममुपयमायङ्गमायासनस्थं नासान्पस्तस्तिमिवनयनं पुण्यनेपथ्ययोगम् ।

·मर्गः। भीमन्मेनुसूरिपिरपिन १२३ शुष्टभ्यानोपगतमिय सपन्दनस्साङ्गराग. स्तपादाक्षं जगदिनमई मोगिनं योगिनं पा ॥ ३८ ॥ है भेष! भदं तत्र 'जगदिम जगत्स्वामिनं 'भद्राक्षं पश्यामि ग्म, मिलिशिष्टमयोगिनं 'वा' अपया भोगिनम् , अलक्ष्यत्वा- दुभयावन्थे अपि भजन्तमिवेत्यर्थः । किविशिष्टं जगदिनम्। 'भैय:- सारागम' पूर्व भौगिपक्ष:-अंयोभिः पल्याणैः सारः प्रधानः आगम आगमनं यस, पुनः फ्यंभूतम् ? 'उपयमाय उपयमं पाणि- प्रादणम् इत्यादीनि अगानि भोगप्रकारा यस्य स तम् , अग्ये प्रमाने गजेन्द्ररूपे आगने तिटनीति अश्यामनस्यम् , नासा नासिफा तम्या न्य सिमिते निधले नयने यम्य म सम्, पुण्यः पवित्रो नेप- न्यस्य येपर योगी यस्य । योगिपक्षे-यो मोक्षतदेय सारं यस्य इंग् आगमः सिद्धान्तो यस्य, पुनः किंरूपम् ? 'उपयमाय उप समीपे यमादीनि अष्टा अगानि यस्य, यम १ नियम २ आसन ३ प्राणायाम ४ प्रत्याहार ५ ध्यान ६ धारणा ७ समाधि ८ रूपाणि अष्टौ योगामानि, अग्ये आमने पनामनादौ विधतीति । 'नासा- न्यस्तमिमितनयनं' रपष्टम् । पुण्यं धर्म एव नेपप्यस्य वेपरय योगो यस्य । अयोत्प्रेक्षया द्वयोरपि माम्यमाह-मचन्दनस्य 'अङ्गरागैः' विलेपन: गुठभ्यानोपगनमिय, उपगतः संयुक्तः, चन्दनमेव शुष्ठ- ध्यानमित्यर्थः । अन शेपोत्प्रेक्षाऽनुप्रासाः ॥ ३८ ॥ मोहोदन्वान्मम निशमनं तस्य जवावकस्य प्यातन्वत्याः कथमपि तथा तन पधिष्ट पुष्टः । कोऽयं काऽहं क किमु विदधामीति तद्वीचिमाला- लोलघेताः क्षणमवजगे नो यथा जाड्यमाप्तः ॥ ३९ ॥ मम 'सर' गयाक्षे तम्य 'निशमन विलोकनं 'ध्यातन्वत्याः' कु- त्याः 'मोहोदन्यान्' मोहसमुद्रः पुष्टः (कथमपि) तथा ऐधिष्ट' अवर्धिष्ट, किविशिष्टम्य सस्य ? 'जैवानकस्य दीर्घायुषः, अन्यस्यापि ·जैनमेघदूतम् । [स 'जैवातृकस्य चन्द्रस्य दर्शनेन समुद्रो वर्धते, यथाऽहं क्षणम् 'न अवजगे' न ज्ञानवती, रूपा? 'जाइयं जडभावं 'आता' पुनः कथंभूता? 'तद्वीचिमालालोलचेताः' 'तस्स मोहसमुद्रस्य वी मालाभिः कल्लोलमालाभिः लोलत् चञ्चल इयाचरत् चेतः चितंय सा, इतीति किम् ? अयं कः अहं का? अहं क किमु विदध करोमि, अतो मम मोहसमुद्रकलोलचञ्चलीक्रियमाणचित्तायाः विस्मृतमित्यर्थः । “गाङ् गतौ” अवपूर्वस्य परोभायाम् (प्र- 'अवजगें'-रूपम् । अत्रानुप्रासलेपरूपकातिशयोक्तयः ॥ ३९ कायं देवत्रिभुवनपतिर्मय॑कीटः क चैपा यद्यप्पापीनिलयबलज नो तथापि प्रतीये। इत्यूहे मे स्फुरदपि तदा लोचनं भानवीयं भाग्यामायेऽमुकुलयदहो! कामराजीवराजीः॥४० है मेघ! मे' मम तदा भाननीयमपि लोयनं स्फुरत् भाग्याम सति 'अहो' इति आधर्ये 'कामराजीवराजीः' कामा मनोरया एय राजीवानि कमलानि तेषां गजी श्रेणीः 'अमुकुलयत् सो यामाम, मानवीयसम्देन दक्षिणं लोयनं फध्यते, ततः सी दक्षिणलोचनस्फुरणमशुभहेतुः । अय यानोः श्रीसूर्यस्य संबनि लोचनं तन् कमल श्रेणी कर्य महोपयतीति विरोध: । क सति इति 'उहे,' विचारे मति, इतीति किम् ? अयं त्रिभुयनपतिर की, 'च' अन्यन् 'पा' अहं 'गफीट: के मसपु मनुष्ये अप्रमिद्धतया कीटकरायः । यायेपः निययल' निलयम् भावामम्प पलसं द्वारम् 'मार्श' आगच्छत् समापि 'नो प्रतीय न मीनिं प्राप्नोमि यदम्य पागिप्रहणं मम भविष्यतीति विधारा न तीये न्यय नु गी" पानोनिंगाना-प्रन्यये वादे दयः" (सि०३-४-७२) इति इयमसये साम् । गुल सामोर साकार ॥ जगारिपरि ·भगः । भीमन्मेनुहरिविरचितं १२५ ५-४-४२) विप्रलयः, पसनी-दिव्यत्यये रूपम् । मयकीट रवि रूपपन्यास लिगव्यत्ययः । अत्र विषमविरोधानुमासाः ॥४०॥ मान्न पा! तिपसि मसिने क्षीरपूरेक्षगण्वान् माल्यानामयमर हामङ्गलं ते सलूपत्या । मामुगं सपदि पतीमित्यवोचन् पयस्या यायचापरकरणमशृणोदेप राव पशूनाम् ।। ४१ ॥ २ मेप! पापम् पयसा: सण्यो मामिति भयोचन्' अज. स्यम् । विरूपां माम् ? 'सपदि' तत्कालं 'उगम्' उपाटं दधतीम् । इनीति किम् ? सखि! 'पाप' दुरि शान्वम् , त्वं 'ससिते' सिवया सर्फरया सदिवे धीरपूरे' दुग्धपूरे 'अक्षसण्डान्' अक्षस्य विभीतकस्य पण्डान सफलान शिपसि, अयं मगल्यानां 'अवसरः' प्रसावः, 'ते' व '' प्रसावे 'अमङ्गलं' दुनिमित्तम्पकम् एक्त्या 'ग' पूर्यने, एतावताऽस्मिनयसरे मविपादं पयो न याच्यामिति भावः । वावम् एष:' भगवान् 'पशूनां तिरचा 'करण' दीनं 'रावं' सन्दमरणोन् । से सटकत्वा अत्र "निषेधेऽलंगल्योः पत्वा" (सि. ५-४-४४) पत्यामत्ययः । अत्र विपमानुप्रासौ । यावत्सख्यो मधुरवपनरगं रपेटयन्ति तावद्भविष्यन्मदोगकारणमेष भगवता पशूनां करगरावोऽभावीति "कर्तुः कियाफलावाप्ति-भवानर्थश पदयेन् ।" इति विपमविशेषः, पूर्वार्धेऽपि विषमः ॥४१॥ हेतुं तेपामपजिगमिपुः मन्दने सादिनाऽयो नायो नत्या मुकूलिवकरणेति विज्ञप्यते स । एप कीनरिव जलनिधिर्नाथ! नादेयवाह: शूल्यः शोभातिशयमयिता गौरवस्त विवाहे ॥ ४२ ॥ भयो'.अनन्तरं 'सादिना' इस्विपकेन नत्वा नाथ:' स्वामी इति विज्ञप्पते स्म, किंविशिष्टो नाथ: 'ते' पला 'प्रन्दने' ·- जैनमेघदूतम् । [तृतीयः करुणगन्दे हेतुं निमित्तं 'अवजिगमिपुः' ज्ञातुमिच्छुः, तिरूपेण सादिना ? 'मुकुलितकरण' योजितहस्तेन, हे नाथ! 'एषां पशूनां 'कीनेः' मांसैः 'ते' तव विवाहे गौरवः 'शोभातिशय शोभाधिक्यं 'अयिता' प्राप्स्यति । किरूपैः कीनैः ? 'शूल्यैः' शूलाकृतैः, क इव? 'जलनिधिरिव' यथा जलनिधिः 'नादेयवाहै।' नदीसम्यन्धिप्रवाहैः शोभातिशयं प्राप्नोति । अत्र शूलया संस्कृतानि शूल्यानि "शूलो- खाद्यः” (सि० ६-२-१४१) इति यप्रत्यये "अवर्णवर्णस्य" (सि. ७-४-६८) इति आलोपे शूल्य इति रूपम् । नदीना- मिमे नादेयाः "नद्यादेरेयण” (सि० ६-३-२) इति एयणप्रत्यये "अवर्णवर्णस्य” (सि० ७-४-६८) ईलोपे नादेय इति रूपम् । अत्रानुप्रासोपमाद्याः ।। ४२ ॥ मीलनेत्रद्वयमयमदः निचित्यैवं समजमिभमानीनयत् सादिनैपाम् । श्रोतःसार्थ विविधगतिना चेतसा बन्धमोक्षा- लक्षणः सकलविषयग्राममात्मेव देवः ॥ ४३ ॥ है जलधर! 'अयं देवः' भीनेमिनाया 'सादिना' आधोरणेन 'इभ' गजेन्द्रं 'एप' पशूनां 'सम' वर्ग वाटफमिति यावा आनीनयन् । f फुत्वा ? 'मीलभेत्रदयं' सपनयनयुगलं यथा भवति एवं निधिय, यदा विधारः स्वाहादि क्रियते तदाऽशिणी निमीत्य एकापीभूयते इति भावः । एषमिति किम् ? भई अदान्य भय एतत्काग्मि, राजीमती मुखनपनमायेप्यांनम्य स्यूलता बेनिनद भावम् , अतः पशून मोचयित्वा दी लाम्या. मीनि निधय हवेत्यर्थः। कसा मारमेव' यथा आत्मा 'पदगा' मनसा 'भोतमा मातमा इन्द्रियागा मा म सकल. विषयमाम' समलप्रायशम्दारिपारासिं भानपति मापयति । अपमय:- ययामा मनमा गुमनेनेन्द्रियाणि सविषपान स्कृत्य कर्ताम्यथैत- ·सर्गः। भीमन्मेन्तुगसूरिविरचित १२७ शारदादी प्रारयति राथा देवोऽपि सादिना देतुना भ पमुवाटक- मानयदिति । विविशिष्टेग घेतसा! विविधगतिना' विविधा विपित्रा सदादिमहणार्थ गतिर्यम्य, सादिनाऽपि रूपेण ? 'विविधगतिना' विविधा गतिः शानं गजशिक्षास्यामिपितानुवर्तना- दिरूपा या यम्य स सेन । सिविशिष्टो देवः बिन्धमोक्षार्माण:' पन्धेभ्यो मोशे मोपनेलार्भाणः फर्मक्षमः, आत्माऽपि कर्मणां पन्धे मोक्षे पालक्षणः समर्थः । अदापत्य इति "अमहानुपदे शेऽन्तरदः" (सि०३-१-५) इति गतिसंज्ञायां यत्वो यप् । ममजमिति "अज क्षपणे" संपूर्वः ममजन समजः "सगुदोऽज पशो" (सि० ५-३-३०) इति अल्माययः । नी द्विफर्मको धातुः । अत्रोदात्तोपमादयः ॥४३॥ दीनोत्पश्यान पुरसननभशारिणधारपन्धं पद्धान् पन्धेर्गलचलनयोर्वेपिनो मृत्युमीत्सा । प्रीतः पृथ्वीपतिरिय जवादेप जन्तून् समन्तू- नुन्मोच्य सं द्विरदमनयन्मनः सम्मुरात्वम् ॥४४॥ है भेप! एप:' भगवान् 'जपान्' वेगान् जन्सून 'उन्मोच्य' डोटयित्वा सं 'द्विरदं हस्तिनं श्मनः सम्मुपत्रमनयत् । किंम्पान् पशून् ? दीनं यथा भवति उत् ऊर्थ पश्यन्ति विलोक- यन्तीति दीनोत्पश्याम्नान , पुरवननभम्यारिणः पुरचारिणः मागाss- दयः पनपारिणो हरिणतित्तिरादयः आकाशमारिणः पक्षिणा, पुनः कथंभूताम् ? गलचलनयोः 'पारयन्धं पद्धान्' पारे गुप्तिगृहे यथा पभ्यते तया बन्धः रज्यादिभिधान , मृत्युभीत्या बेपिन:' कम्पनशीलान् । क व 'पृथ्वीपतिरिव' यथा पृप्वीपतिः 'प्रीत!' मुष्टः सन् 'समन्तून् सापराधान् मगदीनुनमोरयति । सन् उभ्वं पश्यन्तीवि "माभापाधैरसः :" (सि० ५-१-५८). दाप्रत्यये "भौति०" (सि०४-२-१०८) इति पश्यरूपम् । पारे ·१२८ जैनमेघदूतम् । द्वितीयः यध्यते इति पारवन्धम् "प्राधारान् (सि०५-४-६८) इति सूत्रेण णम्प्रत्ययः । अग्र जातिपरिकरोपमाचाः ॥ ४४ ॥ यानत्या सपदि पितरावग्रदोऽयास भूत्वा वर्षा याप्पप्लयविगलनात् पौनरुक्त्वं नयन्ती । इत्यूचावे चिरमवमहाआत! कसादकम्मा- दसादरमा स्फलितटिनीपूरयचं निवृत्तः ॥ ४५ ॥ 'अर्थ अनन्तरं पिवरो 'सपदि तत्कालं यानयार्ड यानं त्यक्त्वाऽस्य अप्रतो भूत्रा इति 'ऊचाते' अवदताम् । किंकुर्वन्तो ? याप्पप्लवविगलनात् वर्षाः 'पौनरुत्वयं पुनरुक्तमा 'नयन्ती प्रापयन्ती, बाप्पाणि अश्रूणि तेषां पूवः पूरः तस्य विगलनं क्षरणं वस्मान् , अप्रेऽपि वर्षासु धना वर्षन्तः सन्ति वदा पिवरावपि अश्रुप्रवाईवर्पितुं लग्नौ इति वर्षाकालस्य पौनरुत्यम् । इतीति किम् ? 'हे जाव!' हे पुत्र! त्वं कस्मान् हेतोः 'अकस्मान् सहसैव अनाद 'चिरमतमहात्' चिराभीष्टपाणिग्रहणमहोत्सवात् निवृत्तः, किंवन्? 'अश्माऽऽस्फलिततटिनीपूरवन् अश्ममु पापाणेषु मास्फलितः प्रतिहतः तटिनीपूरो नदीपूरस्तद्वत् । अत्र यानं त्यक्त्वा यानत्यानं "द्वितीयया' (सि०५-४-७८) इति सूत्रेण णम् । अत्रातिशयो- चयनुप्रासोपमाः ॥ ४५ ॥ तौ खिन्दानी यदुपरिवृढो वारयित्वैसजल्पद् वन्धो सिन्धो विनयपयसामाश्रितान् प्राक् प्रसत्तिम् । प्रापय्यायो दवसि कुतः शुक्छिखादह्यमानान् नासंभाव्यं किमपि यदि या ब्रह्मपर्यायसक्ते ॥४६॥ 'यदुपरिपृढः' श्रीकृष्णः 'तो' प्रभोः पितरौ 'खिन्दानी खेदं परन्ती वारयित्वा इति अजल्पत्-है वन्धो ! हे विनयपयसा 'सिन्धों ! समुद्र ! वं आश्रितान् 'पा' पूर्व 'प्रसत्चि' प्रसाद 'प्रापप्ये लम्मयित्वा अयो अनन्तरं फुतः कारणात् 'दवयसि ·सर्गः।] भीमन्मेस्तुगरिविरचित परितापयनि? "दू परितापे” इति दू, दवनं दवः, "युवर्ण- कृटवारणगमद्रदः" (सि०५-३-२८) अल्प्रत्ययः, "नामिनो गुणोऽनिति" (सि० ४-३-१) गुणः, देवं फरोपि दवयसि "गिज पालं.” (सि० ३-४-४२) णिचा सिप्रत्यये रूपम् । विविशिष्टान् आभिवान् ! 'शुक्टिवादसमानान्' शुक् शोकः स एव शिरा ज्याला सया समानान् बाल्पमानान् । 'यदि वा' अथवा ब्रह्मपर्यायसके पुरुपे एनन् किम् (किमपि न) असंभाव्यम् , बम प्रहार्य तम्प पर्यायः परिणामः तत्र सके, अथवा प्राणो माक्षणस्य पर्यायो वाइरसव सक्त, यद्यपि प्रलपर्याया द्विजाचा पदवोऽपि सन्ति तथाऽयत्र सिन्धुमाधानाधिकाराध पाडवो उभ्यते, अत्रापि सिन्धौ लोककल्या वाहनो मलन् वर्ण्यते, प्रम- सन्देनापि प्रालणः फथ्यते, यतः "सूर्यत्रावार मागरिवमेधिन मददमिति नमन मा विषादी" इत्यादि, "मझत्रीभ्रूणगोपात." इत्यादि योगशास्त्रादिप्रसिद्धेः । अत्र विरोधसमसमासोक्तिरूपकानु- ग्रामाः । "नासं०" इत्यादि समम् ॥ ४६॥ कारण्योस्वरिषु विघृणो बन्धुवायां सुटणक मुक्ती मूर्तिद्विपि कुलकनीखीकृतौ वीतहष्णः । कोलीनाप्तेर्दरविरहितः संसृतेः कान्दिशीका प्रारब्धापास्त्यजसि भजसे प्रस्तुतासनमस्ते ॥४७॥ हे पन्धो! 'तन्' तस्मात्कारणात् 'ते' तुभ्यं नमोऽस्तु, अयं नमस्कारो निन्दास्तुतिरूपः । यत् त्वं परिपु विर्यभु कारुण्योकः' कारुण्यस्य फरणाया ओकः स्थानम् , 'यन्तायां' बन्धुसमूहे विघृणः' निर्दयः, मुतौ 'मुतृष्णम्' मुष्टु अतिशयेन तुम उधः, किंरूपायो मुत्तो ? मूर्तिद्विपि' मूर्ति शारीरं देष्टि न सहते शरीरक्षये मुक्तिभावान् , अन्या या वी भर्तुः शरीरदेषिणि विप- कन्यारूपा साऽधमा । फुलकनी कुलकन्या सस्थाः स्वीकृती बङ्गी.

·जैनमेघदूतम् । तृतीयः कारे 'वीततृष्णः' निःस्पृहः, फुलकनीति कयनेन या उत्तमस्त्रीत्वान मूर्तेः सुखकारिणीति शापितम् । 'कोलीनातेः' परापवादः कोलीनं तस्मातेः प्राप्तेः 'दरविरहितः' दरेण भयेन विरहितः अङ्गीकृत. वियाहत्यागेऽत्रापवादान्न विभेपि । 'संमृतेः संसारात् 'कान्दिशीकः' भीरः । 'प्रारब्धार्थान्' विवाहमुख्यान यजसि, 'अप्रस्तुतान्' अप्रारब्धान पैराग्यमुख्यान भनसे । अन्यो विवेकवान् पूर्व प्रारब्ध कार्य समाप्य पश्चादन्यत् कार्यान्तरं प्रारभते । पन्धूनां समूहो वन्धुता “प्रामजनयन्धुगजमहायातल्" (सि० ६-२-२८) तत्प्रत्ययः, त, "आत्" (सि. २-४-१८) आप्प्रत्ययः । तृष्णगिति "भितृपच् पिपासायां" तृप्यतीत्येवंशीलः "तृपिकृषि स्वपो नजित्” (सि० ५-२-८०) नग्प्रत्ययः, नस्य गत्वम् । अय विरोधरूपकममुञ्चयपर्यायोक्तव्याजस्तुत्यनुप्रामाः । सर्वेगा- प्यर्थेन भगवतो वैराग्यमेर यर्णितमिति पर्यायोकम् ॥ ४७ ।। नर्वेऽतीनां नियतमवरापारीमां वपस्या पसोदर्कः सततमुसहरकत्समध्ये सतां वन् । दामत्कर्मग्रसितमविनो मोचयिष्ये चरीन् या नेमिः प्रत्यादिशदिति हरि भूरि निर्वन्धयन्वम् ॥१८॥ नेमिः 'हरि' पीकृष्णं पनि प्रसादिशा' युगया निषिद्धयान् । पिं हरिम् । 'भूरि' असर्थ नियन्धपन्त' आपदं पुर्यन्तम् । इतीति किम् ? हरे! हमालायां दीक्षां पाते' दिना भयर्ग' कारिणी (नियत' निधिनम्) 'भनागा' पाधान ग भयावरी' न अपनेशी टिकति यायत् । 'सा' साना 'न्य' कार्य मार्य सायम् , यम्म मगनतमुगा' निरगुणकारी म्या, ": सहवं फमम्" (भनि पिं०२-७६ ) सरकारसोई फरकपने भई शाम का मदिवापानि नागगि यानि समातिनागिना बना ये मकिता मानिनमान् गोपनिये वर्ग. पन्यतयोपियामाया साय, परा 4 ·भीमन्मेन्तु सूरिविरपित (पःधिः तानिए, यथा तिपंचोपन्धनान्मोपिताः । नितेंड- नान करते भानाम इति पदानि । म्यामित्यत्र "ते द्विसीपा (मि०२-२-११४) इति ऋतेयोगे द्वितीया । भावरी मोण भपनयने" इति भोग् धातुः, भोणतीति "मनवनकनिधि पि" (सि०५-१-१४७) कन्, "महन्पषमम्य विधिति" सि०४-१-१०७) गकार आकार "भोदोनोऽवाव्' (सि. -२-२४) इति अव "लोकान्" (सि० १-१-३) मतोऽ- वन इति सिटम् , "लम्परापोरानो " (मि० २-४-४) प्रत्ययः, मकारस्य रकारी "लोकाम्" (सि० १-१-३) इनि वापरी सिटम् , प्रत्ययः मि, "दीपावाष्य चनात्मः" (सि० -४-४५) सिलोपः । दामेवापरन्ति "कर्तुः किर गर्भठीय. हातु हिन्" (मि० ३-४-२५) कि, "गानो नोऽनहः" मि०२-१-९१) नन्दोपः, "अयोगी" (सि०१-१-३७) मन्तीति धर्ममाना-पात्प्रत्ययः । अत्रोपमारूपकवलद्वाराः॥४८॥ तसिमेवं व्ययसितपति प्रश्श्योमपाशा नाशधासच्छलपरिगलजीविता यादवापाः । गोरमाई गुगुरु रुष्ट रोदसी रोदयन्तः प्रत्युत्पन्नमतिरवमिपान्मुष्टसर्वस्ववने ॥ ४९ ॥ से यादवीधाः 'सोरम्नाई' यथा भवति उरमस्तान पहन रमाइः, मह उरनाउन पर्वत इति सोरताडम् , 'मुगुरु' अस स्था भवति 'परदुः' रुदितवन्तः । कमति १ तस्मिन्' भगवति वंध्ययसितवति' निधितषति सति यम्मया प्रतमेव प्रदीनव्यम्। विशिष्टा यादवापा:? 'प्रश्यप्रेमपाशाः' प्रश्मयः शिथिलीभूतः मपाशः हयन्यनं येपाम्, पुनः कथंभूताः ! 'नाशा०' नाशा नासिका मम्याः श्वासनस छलेन परिगलत् व्यवमानं जीवितं नीवितव्यं येपाम् । किं नुर्वन्तः १ 'प्रत्युत्पन्नप्रतिरवमिपा रोदसी' ·जनमेषतम् । १३२ [स्वीपः रोयन्तः, प्रत्युत्पन्नः समुत्पमः प्रतिरयः प्रतिशमा सल निगा रोपमी आकाशयियो । किंवा ? 'मुपसरसयत्' यया गुरामा कान्ति । अत्र जारापलुत्युपमानुपासाः ॥४९॥ तेषामेव प्रदितपता फिकरमाफिचसो- पोपानीतं विदधदभितोऽप्यधिसादर्थसार्थम् । प्रावः प्रातः समननगतो डिण्डिमोनोगपूर्व प्रासामी विवरणमयो यामिक हर्पघाम ॥ ५० ॥ 'अयो' अनन्तरं असो' भगगन प्रातः प्रातः मारनगनो निमोनोगपूर्व' हिडिम: पदमा रोग माणि' मांसमरिक पितरण' दानं 'माझम' प्रारभार के fiyना. नाम् ? तेषां यादमाना प्रकाश्निपतामेर' गेरितुं प्रारम्भानाम। नि ? 'भनिनो' समन्नतोft riगा' पार्ष 'यक्मिा' यापचय रिंगा fl. निीत शिरला हिरापाता नाम मारे पानी दीक्षितम् IfExifram? पाग' माटम । तेनियत्र परीवाना' (in. २-२-१०८) पत्र (R) नत्री, सभामा को मार श्रीमान प्रापः प्रारम् Mixer. बमु(नि. ५-१-११) गोन it am fer orjift." (frat.५-२५) fre, गमाग:" (re t-1-४) जगमाला, "न' (r. १-१-१.) ferti, fourta नाना (n.५-३-६) Tran. HAfree, Rare Art frurrent | wran (in -३-१११)ी FARE " Trimirrent"

·No text on this page.

·No text on this page.

·मगः। भीमन्मेरुद्दसूरिविरचित तम्य पहनन्य पुनरुद्धरणं न पाचथा यदि त्वमपि अमिपूज्यस्वजनसा. शिकं परिणीय मुधाऽभविष्यम् सदा तय सत्याः पुनः पाणिग्रहणं रापटिप्यन् विन्तु स्वमपरिणीतव मुहाऽसि अतमव पुनरन्यो वरो मयिप्यतीत्याह-अय' अनन्वरं सय 'राजन्यान' राजकुमाराणां ( अधिगुणवरो) अन्यः 'विघोटा' यरो भावी, असो नेमिनाये पलितेऽपि अतिर्न कार्येति भावः । घूमध्वजन गुगजनश्च धूम• ध्वजगुगजनी, तयारमे अप्रेमध्वजगुरुजनम् "पारे मध्येऽऽन्तः पच्या घा" (सि०३-१-३०) इति सप्तम्या अलुप्, अव्ययी- भावः ममासः । राजन्यानामित्यत्र "सतमी चाविभागे निर्धारणे" .(सि. २-३-१०९) इति पष्ठी राज्ञोऽपत्यानि राजन्याः "जाती राशि ()" (मि०६-१-९२) इति यप्रत्ययः । वियोदेति "वहीं प्रापणे" पह, वियहतीति वियोदा "णकतृयों" (सि० ५-१-४८) च्-प्रत्ययः, "दोधुद पदान्ते" (सि०२-१-८२) हट, "अवधतुर्थात्तयोधः" (सि० २-१-७९) त ध, "तबर्गस्य वयर्गष्टवर्गाभ्यां योगे घठयग" (सि० १-३-६०) ध ढ, "सहिवरोचावर्णस्य" (सि०१-३-४३) पूर्वढलोपः अकार ओ सि इत्यादि । अत्र विपमसमाचलकाराः ॥ ५३॥ क ग्रावाण: क कनकनगः काक्षकाः कामरगुः काचांशाः कक दिविजमणिः कोडयः क पुरतम् । कान्य भूपाः क भुवनगुरुतस तयोगिनीव ध्यानाप्ये समयमिति ताः प्रत्यय प्रत्यजानि ॥५४॥ हे मेघ ! अहम् अथ 'ताः' सखी: प्रति इति 'प्रत्यजानि' प्रतिज्ञा. तवती । इतीति किम्? अहं, 'तन् तरमात्कारणान् योगिनीय तस्य ध्यानान् 'समय' कालं नये' गमयिष्यामि । सत् किम् ? हे सख्याक 'प्रावाणः पापाणा: १ क कनकनगा मेहः?

·No text on this page.

·भीमन्मेनुमरिविरपितं पासि,तिविशिस्यम् । ( विविवाभिनन्यः )सटम् । तदपि प' समापि प माइयाँ आगाईध्यस्थिति 'भमुथैव' भगत "ommiri (दि) विपती असाम् . अयं मार:--पाषत्म মারা যেমুন মানামায়া । মুলা বন সকবেরি पत्ये पा, ऐष १ जेव' यया प्रजा आवार्षिक वार्षिकागि एपीसम्बन्धीनि मानि नामागितानि यावत्तवाशी विदधती विधति, पपा सपि पटवृष्टि का गते सति पावनामाणि भवन्ति सायमनमा दुर्वनेत्र निति, यद् अप पर्पियति पत्ये पपिप्यतीति । अतिहारमिति तिवं कृत्या निर्यपारम् "तिर्यपापधर्गे" (मि०५-४-८५) इति पम् । गाई रम्पस्थि- तेयांवम् आगार्हस्थ्यस्थिति "आज्ञावधी (सि० २-२-७०) इति पञ्चमीमानी "पपावद्धिरम् पचया" (सि०३-१-३२) न्यव्ययीभाषः ममामः। एषमायापिकमिति शेयम् । अन्न राधान्तोपमाघाः॥ ५५ ॥ इति प्राचार्य-धीशीलरलरिविरपितायो भोजनमेघदूत. महाकाप्पटीकापां हनीपः सर्गः..

·No text on this page.

·सर्गः। श्रीमन्मेरुतुगसूरिविरचित
१३७
यासि,जिविशिष्टस्त्वम् १( विश्वविश्वामिनन्धः ) स्पष्टम् । तदापि प'
सथापि प 'सा इयं अहं आगाईरथ्यस्थिति 'अमुध्यैव' भगवत
'आशा' इरयां (हदि) वियती अशाम् , अयं भावः-यावत्स
भगवान् गृहस्थोऽभून् तायनम्याशा न मुक्ता यन् अद्यानीकरिष्यति
फल्ये वा, फेर ? 'प्रजेय' यथा मजा 'आवार्पिक धार्षिकाणि
वर्षासम्बन्धीनि अरक्षाणि नक्षत्राणि तानि यावत्तवैवाशां विदधती
तिष्ठति, यथा पयि पण्टष्टिं त्या गते मति यावद्वपानक्षत्राणि
भयन्ति वावजनतबाऽऽशां कुर्वन्नेव निष्ठति, यद् अव धर्पियति
यस्ये पपिप्यतीति । अनियंकारमिति निर्यचं त्या तिवारम्
"विर्य चापवर्गे" ( सि० ५-४-८५) इति णम् । गाईरल्यस्थि-
तेर्यावन् आगाहरयस्थिति "आतावों" (सि० २-२-७०)
इति पञ्चमीप्रानो "पर्यपाध्यहिर पध्यम्या" (सि०३-१-३२)
इन्यध्ययीभाषः समासः । एवमावाविर्भमिति सेयम् । अन्न
दृष्टान्तोपमाघाः ॥ ५५ ॥
इति भाचा-धीशीलाक्षरिरिपिताय धीजेनमेघदूत-
भदाकारपटीकायो तृतीयः सर्गः ॥१॥

·। गर. IFE.. राम च अथ चतुर्थः मगः। भीनमीगः प्रतिदिनमयो कोटिमष्टी च लक्षा हेम्नः प्रातदददामिननं कल्पमालायते म्म । चित्र कम्प करगिल ना.- पादप्रदेश लमाः पुण्यम्मितमुमनमश्लायया चागि विश्वम् ॥१॥ अथो अनन्तर गनिमी पनिाइन पातः प्रभाते 'अभिजन' टोक्मभिमुसीय ' मान्य न च लक्षा ददत् मन नाना पारा रात म । 'चित्र' आश्चर्य दान इन परटयत्वेन करो न कम्पन पाट - एपनि मन नाम ग्गा पुण्यैः सुकृतः स्मिता विकम्मर समनगमा HIT मायया' शोभया विश्वं आमि' पापम् ।। । कम्पते, पुण्यानि पवित15 PM || ।। शिरसि लगन्ति, छापा II ।। ।। धिक्यमा लक्षशब्द: बीटीयरिङ्ग मोटानोपमापनकपा || १॥ चिन्ताग्नं पापगतान रेगः गुग्दुः म्यधनुः मा पशुगतिगना पर्णकुम्भव मृत्मा । चिन्तानीतं जगनि पिनग्न कम्मरमादि दाय: प्रोक्तग्न्यपि परिहतः मेप नोपमेयः ॥ २ ॥ है मघ । चिन्नारन्न' चिन्तामणि, दपत' पापाणः, 'सुरतुः' कल्पवृक्षः 'अपगतज्ञानलेश.' अपगनी ज्ञानम्य लेगो यम्मास जा इत्यर्थः, विशिष्टतानाभागदेवगुनमा मा ‘म्यर्धेनु:' कामधेनु: 'पशु- गतिगता' मष्टम, '' अन्यन् 'पूर्णकुम्भ:' कामकुम्भः 'गुत्ला' . । न - हवाव सपा पिन्सम् ।

·नादि 'दितरन्' ददत् , वर्गः। श्रीमन्मस्तुगसूरिविरचितं १३९ त्तिका, ततः स एष भगवान् केन 'उपमेयः उपमानयोग्यः ?, कं कुर्वन् ? 'जगति' पृधिव्या 'चिन्तातीतं' चिन्तातिक्रान्त रुक्म- रुक्मं सुवर्ण, रत्नानि पद्मरागादीनि, आदि- ब्दाढुक्लाभरणतितुरगादिपरिग्रहः। किंविशिष्टो भगवान्? प्रोक्तः पि चिन्तामण्यादिसम्बन्धिमिः अन्यैः अप्रोक्तरपि दोपैः परिहतः' तः, अतः म भगवान दानगुणेन अनुपमान एवेत्यर्थः । अत्राति- योनिसमुच्चयाद्याः ।। २॥ सम्पूर्णायां शरदि शरदः प्राक्तनी कदाचित नेमिः क्षेमकरचरितधीर्याप्ययानाधिरूढः । शक्रेशानाधिपधृतचलचामरोपास्यमानः शुद्धध्यानद्वयनव इव च्छत्रलक्ष्येक्ष्यकीतिः॥३॥ देवव्यूहः ममनुचरितः सर्वतो मागपद्भि- वियेषु प्रसृतमतिभिः साश्रुभिदृश्यमूर्तिः । दिव्यातोये निनदति मया काननं भूपिताङ्गो गच्छन् यो रविरिय बनान्नीरजिन्या गवाक्षात् ॥ ४ ॥ ॥ युग्मम् ।। हे मेघ ! पाणिग्रहणयागादनु भारदि' वर्षे सम्पूर्णायां शारदा' रिकालान् 'प्राक्तनती' पूर्वती वर्षा ऋतौ 'कदाचिन्' फम्मिधिद- मरे मया 'गवाक्षान्' गवाक्षमारा नेमिः 'काननं' यनं गच्छन् ष्टः । विरूपो नेमिः ? 'हेमरचरिनधीः' क्षेमरं कल्याणकारि परितं चरित्रं नत्र धीः बुद्धिर्यस्य, पुनः कथंभूतः 'याप्यया- धिरूढः' याप्ययानं शिक्षिका अधिरुदः शशानाधिपधृनचल- प्रामरोपास्यमानः' सौधर्मेन्द्रशानेन्द्राभ्यां धृताभ्यां पलश्यां चाम- उभ्यामुपास्यमानः सेव्यमानः । उत्प्रेक्ष्यते-शुद्धन प्यानद- न धर्मभ्यानाकृध्यानरूपेण नद इव । 'उचलक्ष्येश्वरीनिः' उनस्य लक्ष्येण मिषेण ईक्ष्या दर्शनीया कीर्तिर्यस्ख। पुनः कथंभूतः ?

·नमे सदनम। [चनुः देवत्र्य है मत.' माग यमनुनीन 'मम मामग्येन अनु. चरित मनुगत पिवय' मागद्भिः' मागधैरिव आव. दिः । 'जाने माने पम-मनिभिप्रमता विस्तृता मतिः बुद्विपा ने पमनमन मय नै या युनिः' भरदमुनेत्रैः टाया नन मग मनातीगनियवादिले निनति' डान्दारमान मति । बिगियो नम , भगिनाङ्ग' मष्टम् । क गविरिव यमा नपनिया मिलिया रविः श्रीसूर्यः यनान्' वनमापन मानन : न परे रन नाय नाश्रित्य तत्र थिनययय बराजन पन प्रावशन दृश्यते, अथवा कम्य पानी पम्य जानन मुलम् , माय पश्चिमाम्भोधा रविनिमज. तीति मटि । क्षेमवति क्षम कंगनानि अमाप्रेगमद्रभद्रान् सा" (मि०५-१-१५ । ति अपय सियनव्ययारूपोर्मोऽन्तो इम्बश्च । मि० .-:.-.१ । न मानत अमरेति पदम् । मागवा पाचरन्तान म.-४-२५) विपि दातार मिाल नागपा दरात । जापच जातय. म्व जनाः, ज्ञातेर• पन्यानि ज्ञातेया. इनानिय. ( मि.) ६-१-७२) इति एयण् । दिव्यानोगे इति जानावकवचनम् । वनात् गवाक्षादिति “गम्ययप मा पारे" ( मि. २-.-५५) इति पञ्चमी । अन्न परिकरोत्प्रश्नोपमानुप'मा ।। - ।। सद्योमाद्यद्विपमविरहायाधविम्मारिणी मां मूर्छाऽतुच्छामजदमुपरिभंगीता मनी । यावत्तावत् परपरिचितेर्मन्मरेणेव मख्यः कृत्वा किश्चिच्छलमलमपासारयंम्नां वराकीम् ॥५॥ हे मेघ ' यावन् अनुच्छा मूछी मां असजन्' आलिङ्गत् , किंविशिष्टा ? 'सद्योमाद्यः' सद्यः तत्कालं माधन प्रयलीभवन विप. मविरहस्य आवाधः पीडा तां (त) विस्मारयतीति, उत्प्रेक्ष्यते--असूना प्राणानां परिभ्रंशात् च्यवनान् मीता सखीव, यथा सखी कास्थि- ।

·सर्गः1] श्रीमन्मेस्तुगसूरिविरचितं १४१ दाढदुःसितां ससी विरहातिविरमारणाय सजति सावत् सख्यः 'किधिच्छलं' जलसेचनादिकं कृत्वा सो बराकी ('अलं' अत्यर्थ) अपामारयन् , उत्प्रेक्ष्यते----परसरिचिते: अन्यपरिचयस्य मत्सरेणेव, अप्रेतना हि सख्यः परपरिचयं न क्षमन्ते इति । एतापता श्रीने- मिनं गच्छन्तं दृष्ट्वा मम विरहदुःखान्मी समेता, ततः सीभिः जलसेघनाशुपचारैर्मूछो वालितेति । अनोमेक्षानुप्रासोपमाद्याः॥५॥ त्यतयातः परमचिकिललिनयासोपदेपा हा कि भावि ? स्फुटसि हृदय द्वैधमापय किन ?। इंकचिन्ताकुलतममनस्तापवाप्पायितासो- पातासाम्युय॑जनिपि ततोऽस्तोकयोकोदकुम्भः॥ ६॥ है मेप ! 'सतः सदनन्तरं अहं 'अस्तोकशोकोदकुम्भः ध्यज- निपि' अम्तोको बहुलः शोकस्तदेव उदकं तस्य कुम्भः उद्कुम्भः पानीयकुम्भरूपा जाता । किरूपाऽहम् ? 'ईटचिन्ता०' ईग पक्ष्यमाणा या चिन्ता तयाऽऽकुलतम अन्याकुलं यन्मनसस्य तापेन धाप्पान् उप्णनिःश्वामरूपान उशन्तं यद् आस्यं मुरां तत्रोद्यातानि प्रवाहण ध्यूढानि अनाम्यूनि अभुजलानि यस्याः साईधा । 'ए।' अई अतः परं 'अधिकिटहिमवासोवन्' सफेय, अरिकिल कार्द- मसेन हिनं आद्रं यद्वासो पत्रं तदन् । यावगवान् गृहस्थ आसी- तावदाऽभून् यद् अध स्वीकरिष्यति कल्ये या, अतः परंतु दीक्षितेन भगववादं सफेव । 'दा' इति संदे, कि भावि,हे हृदय ! 'वै विधात्वं 'आप' प्राप्य निशुटसि विदीयमे ।। द्वौ प्रकारी धम् "दिर्धमपंधी पा” (सि. ७-२-१०७) इति धमम्प्रत्ययः, "पृतिः सरेप्पा०" (सि०७-४-१)। पापमुदान्तं यापायितम् "फेनोमवाप्पभूमादुदमने" (सि. ३-४-३३ ) यसलयः, "दीविषयट्योपु." (सि. ४--३-१०८) दीपः, पाप्पायते स्म पानावि पत्त" ·[चतुर्थ १४२ जैनमेघदूतम् । (सि०५-१-१७४ ) प्रत्यय इत्यादि । उदकस्य कुम्भ उद्कुम्भ "वैकन्यखने पूर्ये” (सि० ३-२-१०५) इति उदकस उद अनोपमातिशयोक्तिरूपकानुप्रासाः ॥ ६॥ पानिर्दग्धं दिनदिननवत्तीववजशुप्म- प्रख्यासाख्यर्जगदिनजगजीवनापानपीनम् । सम्प्रत्युष्णोच्वसितवशतो वाप्पधूमायमानं स्फोटं स्फोटं हृदयमिदकं चूर्णखण्डीयते स ॥७॥ हे मेघ ! 'इदकं' हृदयं 'स्फोटं स्फोटं स्फुटित्वा स्फुटित्वा 'चूर्ण. सण्डीयते स्म' चूर्णखण्डमिवाचरति स्म, किंरूपं हृदयम् ? दिन दिननवत्तीनवर्षेजमुष्मप्रख्य स्यैः प्रामिर्दग्ध' दिने दिने नवन्ति नवीनानीवाचरन्तीति तीवाणि वजानि वर्पोत्पन्नानि शुल्मप्रख्यानि शुप्मा अग्निः तत्प्रख्यानि तत्प्रकाराणि असौस्यानि दुःखानि तैः (प्राक्-पूर्व ) निर्दग्धम्, पुनः कथंभूतम् ? 'जगदिन०' जगत इनः स्वामी श्रीनेमीशस्तम्य यजगन्नीवनं आपानं अत्यन्तदर्शनं तेन पीनं उपचितम् , पझे जीवनं पानीयं तस्य आ सामस्येन पानम् ,पुनः कथं. भूतम् ? 'सम्प्रति' अधुना 'उष्णोच्छसितपशतो बाप्पधूमायमानम्' उष्णानि उच्छुसितानि तेषां वशतो याप्पसम्बन्धी धूमलमुद्वमत् , अयमर्थः--यधा चूर्णखण्इं पूर्वममिना दह्यते पश्चात् पानीयेन सिच्यते ततो वाप्पधूर्म वमति ततः स्फुटति, एवमत्रापि यानि भगवत्तोरणपश्चाद्वलनदीक्षामहणान्तरालवर्षसमुत्पन्नानि दिने दिने नवीनान्येव विरहदुःसानि तान्यमिममानि पश्चादीक्षावमरे भगवते यसनं तदेव जलं तेन पानम् , अधुना तु उष्णोच्छवासा यामधूम- तुल्याः। वज इत्यत्र व जायन्त इति वजानि "सतम्याः" (सि० ५-२-१६९) इति इप्रत्ययः, "डियन्सस्यरादेः" (सि०२-१- ११४ ) अनलोपः, "वर्षभरपराप्सरःशरोरोमनसो जे" (सि०३- २-२६) इति सप्तम्या अनुप् । धूममुद्रमतीति "फेनोगयाप्पथ- ·उर्ग:।] • भीमन्मेरुतुझसूरिविरचित गदुद्वमने" (सि०३-४-३३)।रफोटं स्फोटं णम्प्रत्ययः । कुत्सितम- पमज्ञातं या इदं इदकम् "लोकान्” (सि०१-१-३) अम् , अमे चिशेपः, "त्यादिसदि। स्वरेवन्यात्पूर्वोऽ" (सि०७-३-२९) विधाले प्रत्ययः । अत्रोपमानुप्रासाद्याः ॥७॥ अब त्यस्याखिलमपि यता म्यामिना काननाय प्पुच्छिन्नाशा मुकुलितमुखी दीर्घदाहकमा । रक्तोदेप्यनिजपतिकरामअनादस्तिसायं- वीकाशाशा दिनकुमुदिनीद्वमन्येच मत्तः ॥८॥ अहं अन्न मत्तः मलयाशा दिन पुगुदिनीः घटु अमन्ये' दिने मुदिन्यः संकुचिता निःश्रीया भवन्ति पर ता अपि मतो भच्या इत्या, विविशिष्टाऽदम ? म्यामिना 'युच्छिमाशा नोटितानि- सासिविशिष्टेन मागिता ? अपिलममि परिचार- हारादिकं त्यक्त्वा 'कानगाय' पलाय 'यता गरछता । 'मुकुलित- मुरी मंयुपितषका, 'दीपदादेवस' सष्टम् । विरूपा दिन- मुदिनी: ? 'रसोदेष्यग्निजपनियराम नाम अस्तिसायं वीTAINE रसोरजायणः उदेप्यन उदयं प्राम्यन गिज आमीष. पति. सामी पन्द्रः सम्म फराणां आसवनात आशेषात् अगि विद्यमाना सायं मन्ध्यायां पीपाशाशा विषसरत्वाच्या वासा ता:, सायं पर उसेप्यति तत्कगशेषाचा विषम्परा भविष्यन्ति. अनुपदि नारिम, तत्पशे रतो रागपर उम्भावस्येन यन आगमिष्यन् निजः पतिः स्वामी तप करस्वामनाय आपात चिरेणार. समानीपाशा, मम चिरेणापि पपतिकगयो गाम्लीयर्थः। यता पनि "इप गो" एतानि वर्तमान समययः अन्न, "हिणोररितिव्यों" (सि०४-३-१५)यत्व टाययः।मति- मुखीति "नरामुरादनारि (सि०१-४-५०) पर। काननायेति “गते शना" (सि. २-२-६३) .

·. मापिदिनदिनामम. नागदिनागTritनम् । गमगीन मापमा गोपनियो म॥ Tottart triti :: armin' informer R, Threीन निननीपशुपागोवापि मान नानापानीति तानियो मानि गुम शुमा निः नापन प्रकाणि ममा पनि मानिने ( पादाम, पुन: कमान ? न जगन इनः सामी श्रीमीभम पगारनं भागनं भयन्ता तेन पीनं चितम् , पानी पानीयं तम्य मा मामन पानम, पुनः क. भूनम ? 'मम्प्रति अधुना 'मोनामितरगनो याममायगानन्' गानि उमितानि तेषां परालो वालमम्पन्धी धूमममुरा, अयनर्थ:- यया चूर्गमाई पूर्वममिना दपते पचान पानी येन मिच्यते ततो वारमं यमति ततः शुद्धति, एवमत्रा यानि भगवसोरणपचालनदीशाप्रणान्तराठवममुन्पन्नानि दिन दिने नवीनान्येव विरहदुग्गनि तान्यनिमशानि पश्चादोभावमरे मगवतो यदर्शनं वदेव जलं तेन पानम् , अधुना नु उपोद्याना यामधूम- तुल्याः।वर्षेज इत्यत्र व जायन्त इति यानि "मप्रम्या:" (सि. ५-२-१६९) इति डप्रत्ययः, "डिलन्यस्वरादेः" (सि०२-१- ११४ ) अन्लोपः, "वर्षभरवसप्तर:शरोरोमनसो ' (सि०३- २-२६) इति सप्तम्या भलए । घूममुद्रमतीति "फेनोनयापधु- ·सर्गः।। अमे श्रीमन्मेरुतुहसूरिविरचिदं १४३ मादुद्वमने" (सि०३-४-३३)स्फोटं स्फोटं णम्प्रत्ययः । कुत्मितम- रूपमझातं या इदं इन्फम् "लोकात्" (सि०१-१-३) अम् , विश्लेपः, "त्यादिसर्वादेः स्वरेप्वन्यात्पूर्वोऽ" (सि०७-३-२९) विचालेऽप्रत्ययः । अयोपमानुप्रासाचाः ॥ ७ ॥ अत्र त्ययासिलमपि यता म्यामिना काननाय व्युरिछनाशा मुकुलितमुसी दीर्घदाहकसम । रक्तोदेप्पनिजपतिकरासअनादस्तिसापं- पीकाशाशा दिनकुमुदिनीद्वमन्येऽध मत्तः ॥ ८ ॥ अई अर 'गत्तः' गरमफाशाग् 'दिनकुमुदिनीः पटु अमन्ये' दिने कुमुदिन्यः संकुचिता नि:श्रीका भवन्ति पर ता अपि मतो भध्या इत्यर्थः, किंविशिष्टाऽहम् ? म्यागिना 'व्युन्छिनाशा' नोटिताभि- लापा । किविशिष्टेन म्यामिना ? भन 'अपिलमपि' गृहपरिवागल. हारादिकं सक्त्वा 'फाननाय' यनाय 'यता' गन्यता । 'मुलिम- मुग्ग' गंयुचितषका, 'दीर्घदाईफस' मष्टम् । रिरुपा दिनकु.. मुदिनी: ? 'रसोदेयनिजपतिकरामचनाम् असिसायीपाशा' रको लापर्णः उदेप्यन उदयं प्रायन निज आत्मीयः पतिः म्यागी पन्द्रः सम्म फराणां आस-सनात् भाशेषात् असि रिशमाना सायं मन्याय पीकाशाशा विवस्वरत्ववान्डा यामा सा, सायं चन्द्र प्यति सत्कगोपात्ता विकम्परा भविष्यन्ति, भदंतु एवंविधा नारिम, गपशे रत्तो रागपर उन् प्रावस्येन एयन् आगमिष्यन् निजः पतिः स्वामी तय करनाम सनात् भाशेपाम् चिरेणारि- समानीयाशाशा, मम पिरेणापि सपनिमराशेपो नाभीपर्यः। यता इति "इणा गी” एतीति पर्तमाने समययः श्रा, "क्षिणोरप्रितियो" (सि०४-३-१५)यत्वंटात्ययः मस्ति- मुरीति "नरामुरुगानारि" (सि. २-४-४०) पत्ययः । कामगायेजि गतेवाना" (सि. २-२-६). ।

·। काकी दोकादमतिविंग में पागले माग गीतोष्णनुप्रगमयम र मुन्न नाग। त्यता पन्या तमणिममा कमरियाः म यागं रद दर शुचामाभयं न्यामा मोः ।।।। मी मेर) केकी म्याकी ननिविगम गापमान मोकात' बिरहात मुच्यते, चकोग वामगन्ते दिनान्ने गाया मुन्यते, नौकण्टी' मर्ग गानोगप्रगमममये गोकान्मुन्यते. ग्रीनो- ष्णसम्बन्धिनो ये मनवानेपा प्रशमः प्रान्तः तम्य ममय वर्षा- कालप्रारम्भ इत्यर्थ । 'नु पुनर्भो मेघ ' अहं 'आभवं' भवं जन्म यावन् शुचा' गोकाना 'अमत्र' पात्रं 'आभवं' आ सामस्त्येन इद इब' यधा हृदः 'वारा पानीयानाममत्रं भवति । किम्पाऽहम् ? 'तरुणिमभरे' तारुण्योत्क पत्या त्यक्ता, क इव ' 'कञ्चक इव' यथा 'चक्रिणा' सर्पण कञ्चुको निर्मोकपट्टः त्यज्यते, यथा स त त्यक्त्या उद्याति तथा सोऽपि मां त्यक्त्वा उद्यातवानेव । तरुणस्य भावः तरुणिमा "पृथ्वादेरिमन् वा" (सि. ७-१-५८) इति इमन्प्रत्ययः । अत्र समुच्चयातिशयो. क्तयुपमानानुप्रासाः॥ ९॥ शम्पाकृत्योपयमनियमोदुःखहल्यामिरुप्ते भर्तुदीक्षाग्रहनिशमनेनाद्य वीजाकृतेश्य । सिक्तो नेत्राम्युमिरविरलैः शोकशालिबिशाले शालय सिन्दुरसि सरसें पश्य पम्फुल्यतेऽसौ ॥१०॥ अभवम् । कइव ..

·सर्गः। श्रीमन्मेस्तुगरिविरचितं अहो मेप ! 'पश्य' विलोकय ( अ ) अस्मिन् 'पुरसि' हृदये 'विशाले' विस्तीर्ण शालेय क्षेत्रे अमा शोकशालिः 'पम्पुल्यते' अत्यर्थ फलति, किरूपे शालेये १ 'उपयमनियमोडुःसहल्यामिः शम्बापत्य उमे' उपयमः पाणिमहणं तस्य नियमस्तस्माद् यानि पानि प्रबलदुःसानि तान्येव हल्या हलानि तामिः नाम्याक्त्य अनुलोम्य कृष्टं विर्या कमा पाते यापयुक्त, पुनः फर्मभूते ? 'अर्थ' अनन्तरं 'भर्तुः' स्वामिनः दीक्षामहनिशमनेन' दीक्षामहणश्रवणेन "बीजाकृते' आदायुप्ले पश्चादीजैः सह कृष्ट इन्ययः । किविशिष्टः शोकशालिः ? अविरलैः 'नेवाम्बुमिः' अथुजले: सिकः । पुनः कथंभूते परसि ? 'सरसे' हाररसयुक्ते, पक्षे सरसे आर्दै । शम्या. करणं पूर्व बीजाक्रियते स्म यौजाशनम् इत्यत्र "तीयशम्पपीजा- स्कृगा कृषौ साच्" (सि०७-२-१३५) इति डान्प्रत्ययः । अन रूपकानुप्रासातिशयोक्तयः ॥ १० ॥ दुःखस्यैवं जलधर ! परां कोटिमाटीकितां मां चक्रस्येवोदुरविरहतस्तस्य मायाँ विदित्वा । पेच सम्यग् जगति सविता तद्भजोधैर्गवीर्य तन्यानो मन्मुद उदयदं क्षमाधीशवित्तम् ॥ ११ ॥ हे जलधर ! 'धेत्' यदि त्वं जगति' विश्वे सम्यक् 'सदिता' पिता असि, अत्यन्तजगद्वत्सलत्वेन पितुयरोपः, अथवा सविता सूर्यः, 'सन् तस्माद्धेतोः त्वं 'धमाधीशवित्तं भज' दूतत्वं बुर्विति यावत् , क्षमायाः शमस्य अधीशाः स्वामिनो मुनयसेषु वित्तं प्रधान मुनीन्द्रभेष्टमित्यर्थः, पक्षे क्षमा पृथिवीं पातीति "उपसर्गाःकि" (सि०५-३-८७) इति किमत्यये क्षमाधयः पर्वताः तेषामीशा: स्वामिनः प्रधानपर्वतासेषु विसंशसिद्धमुदयाचसमित्यर्थः। कि त्वा! मां तस्य भार्या धास्य भार्यामिन 'डदुरचिरहता प्रयलविरहान् ‘एवं' अमुना प्रकारेण दुस्सस्य 'परी' प्रफष्टा कोर्टि भविभाग भाटी-

·No text on this page.

·सर्गः।] भीमन्मेरुनुगमूरिविरचितं 'याप्पायमाणा' कामानितापादत्यथै याप्पमुद्वमन्ती, अनन्योच्छिा अन्यैरभुत्तेत्यर्थः । फिरूपेण त्वया ? 'नवरुधिभृताऽपि' नवा रुचिः कान्तिनिघत्सा घा तां बिभर्तीरोवंभूतः तेन, ययाऽन्योऽपि युनु झावान् शीतला झरेयी न भुते परमत्युग्णां औरेयी भुझं तथा फामानितप्ताया ममापि भोगे साम्प्रतमवमर इत्यर्थः । अग्रोपमा- पविशेपोक्तयः ॥ १५ ॥ आसीः पवादपि यदि विभो ! मां मुमुक्षुर्मुमुक्षुः भूत्वा तत्कि प्रथममुररीचर्करीपि सयुद्धया । सन्तः सर्वेऽप्यतरलतया तदेवाद्रियन्ते यनिर्योई हरशशिकलान्यायवः शनुवन्ति ॥ १६ ॥ हे (विभो!' ) नाय! त्वं पश्चादपि यदि 'मुमुक्षुः' मुनिः भूत्वा मां 'ममाः' मोहकाम आमीः तत् प्रथमं 'स्वभुस्या' स्वशन- पुया कि 'उरीपरीपि' अत्यर्थमङ्गीकरोषि १, सर्वेऽपि सन्तः 'अतरलता' निश्चलतया तनदेव परतु 'आद्रियन्ते' प्रारभन्ते यद् दरराशिफलान्यायतः 'निवोढुं' निर्वहणाय 'शनुवन्नि' समर्था भवन्ति, यथा हरेण ईश्वरण शशिकला पन्द्रकला मस्तके स्थापिता कदापि न मुध्यते । उरी इति अङ्गीकारार्थे उर्यादी, "ऊर्यापनु- फरणचिडापच गतिः” (सि० ३-१-२)गतिसंशा । भत्रानु- प्रासार्थान्तरन्यामनिदर्शनायाः ॥ १६ ॥ सत्रादयाहतमसुमतां पृन्दमानन्दसम शानाभावादपगुणमपि शनासादकाः। व्यक्त भत्तं जनमिममयो मोदयसानिमाई नो पापाऽपि प्ररामरकपा रहेका बोज्यं विवेकः ११७ देनाथ! वं 'अमुमता' प्रापिनो इन्दं शनासा'मानन्दग' हर्षपात्रमा:, किरूपं पदम् ! 'सत्रा' बनात् 'प्र' पुपन्यः 'आ' आनीदम्। पुनः भूनन ! हानामाग 'अपगुमर' .

·। जैनमयदृतम । [चतुर्थः निर्गुणमपि । 'अथो' अनन्ना व्यन इन भन मेवापर 'इमं' मलक्षण जनं 'अनिभाज पीटायुक्त. याचा:पि पचननापि नो मोद. यमि' हर्षयमि । हे पम्मर कृप" प्रमग पसरणशीला कृपा यग्य, हे 'छेक' निपुण' पप को विवस '. असमर्थ – वनवा- मादपरिचिताः म्पएनाना भावन्निगंगानिय ञ्च इंश फेटयित्वा प्रमोद्यन्ते, अमो निपुणो भको रोक ममोपवता मानॊ वचनेनापि न सतोप्यते,अयं को विचार 'इगये । अत्र विगे पानुपामागा ।।१७।। प्रागुवाहं बजनजनितेनाग्रहणानुमेन संचरेन्तगुम्परिजनं पीलुना चोपयन्तुम् । द्वारात्प्रत्यावृतदथ भवान् ककदम्यापि गावां गर्थेनवं गुणगणनिधनो चतुहायणी पि ।। १८ ।। हे नाथ ! भवान पार म्यजनननितेनाऽऽगा उदाह' विवाह 'अनुमेने' अभ्युपगतवान , अन्तगुरुपरिजन पीटना निना 'उपयन्तुं' परिणतु सचरे' चलति स्म, 'अथ अनन्तर कदम्यापि द्वारान् ‘प्रत्यावृनन् पत्राद्वलनि म्म, "मत्कृन्यालमृता कन्या यो दाति स कूकदः।" ( अभि. चिन्ता० ३-१३९) कूपदः श्वशुर इत्यर्थः । हे गुणगणनिधे' एवं 'चतुहीयणोऽपि' चतुर्वपीयोऽपि (भाव:') बालकः 'नो गयेत' नोयध्येत यथाई यश्चितेत्यर्थः। संचरे इत्या "मगम्तृतीयया" (मि० ३-३-३२) इसारगने- पदम् । 'अन्तगुंगपरिजन'गुरवः पूयाः पित्रारिकाः परिजनः परिवार: नेपामन्नर मध्ये "पारंगध्येऽऽन्तः पठया या" (गि०३-१-३०) इति मगासः । प्रत्यायनदित्यत्र "युद्धपोऽनन्याम्" ( सि. ३-३-४४) भनेनात्मनेपदनिषेधः । गम्यतेति "गधा अभि. कालायाम्" म् । पत्यारि हायनानि यम्पामो पनुहायणा "प. धायनग्य बगि" (मि०२-३-७४) गम्य गत्यम् । भत्र दीवानुमामायाः ॥ १८॥ - । ॥

·सर्गः।] १५१ श्रीमन्भेस्नुहमूरिविरचितं पित्र्यः सोऽयं वय मुररिपुः मुन्दरीणां सहस्रः लीलागारेऽनुपरततरः सन्तत रमीति। ऊरीकतुं क्षणमुदसहस्त्वं तु नैकामपीक सामयेऽपि प्रकृतिमहतां को थवा वैत्ति वृत्तम् ।। १९ ।। हे नाथ! अयं 'मुररिपुः' मुरारिः सब 'पित्र्यः' ज्येष्ठधाता 'मुन्दरीणां स्त्रीणां सहस्रः 'लीलागारे' प्रीधागारे 'सन्ततं' निरन्तरं परमीनि' अत्यर्थ रमते, किरूपः पित्र्यः ? 'अनुपरततर:' अत्यर्थ- गनिधनः । 'नु' पुनम्त्वं ईसामध्येऽपि' इटक्समर्थत्वेऽपि सनि एकामपि मुन्दरी 'उरीफ' बनीकर्तु क्षणं न उदाहः' उत्महसे स्म । अधया 'प्रकृतिमहतो स्वभावरिष्ठानां पुरुषाणां 'वृत्त' परिचं को पत्ति ? अपि नुन कोऽपि नि । अधषा प्रकृष्टाः कृतिनो दक्षा- सेपु गहनाम् , एतावना अत्यन्तगाठतरचनुराणामन्यन्नपतुरत्यमारि लोके उपहासायति व्यनगम । पितुरंतुल्यः विध्यः शापादेयः"(सि. ७-१-११४)इति यप्रत्ययः, "प्रतो रम्नति" (मि०१-२-२६) बरस । 'उदमहः' इत्यय "युजादे या" (सि०५-४-१८) अनेन गिविकल्पः । अत्र विरोधार्थान्तरल्यामानुप्रासाधाः॥१९॥ श्रीमानहमितरजनपन्मन्मथस्य प्यपाभिः कि पाप्येतत्ससिलजननां मा रिरेकाम कामम् । ध्यात्वयं घेतपसि रमसे पत्प्रतिशावलोपे कस्तामत्र त्रिभुवनगुरो रेकमाणां निपेशा ॥२०॥ नाथ! स्वभेयं मुला (पेन्) तपगि रमसे, एवमिति किम् । पर्य अग्लिनता समसजनसमुदाय काम' अस ही मा रिरेषाम शबानो पारयामः, इतारि रिम् ! श्रीमान् अन् इतरमनवम् 'मम्मथस्व' चामल प्याभिः'पोराभि: येव' पी, पपई पाणि रियानि ना सई जना बहिन्ति पाईनोऽपि प्रलोखामेन राय :

·No text on this page.

·सर्गः] भीमन्मेरुतुझसूरिविरचितं न्यस्तेषु (समेति ) मिलति स पात्रेसमितः कथ्यते, पात्रेस- मिता पौरुपरहिता जनता तस्याः पीतेन यद्यहं कश्चित्पराक्रम न फलयिष्यामि तदा लोको भोजनसमर्यानामेव जनानां पडो मां स्थापयिष्यतीति । अतो यदि त्वमेफान्तेन नीरागो वर्तसे तदा त्वया शरपूरणं कृष्णयाहुमोटनं च कथं क्रियते स्म १, यदि तन् पौरुप- प्रकाशनार्थ कृतं तदा पाणिग्रहणमपि क्रियतामित्यर्थः । पात्रेसमित्त इत्यत्र "पानेसमितेत्यादयः" (सि०३-१-९१) इसलरसमासः। भत्र समासोक्तिसमुभयानुप्रासाः ॥ २१ ॥ मुग्धं स्निग्धं सितमतिजवं रिहणं यत्र तत्र प्रेक्षाचित्रं भुवि विलुठनं पन्धनं रिक्कमुष्टेः। उत्तानत्वे करचरणनं प्रोक्तमव्यक्तवर्ण यानं पद्यामन्जु शनर्यचदाकृटिकासा ॥२२॥ आहूतस्यामिमुखमुभयापाणि रेण यानं कण्ठालेपः प्रणयिनि हठात् स्थानमझे जनन्याः । कूर्चाकर्षः पितुरिति कुतः प्राकृतार्भानुरूपं दिव्यशानत्रितयकलितोऽचेस्थाधेदरागः॥२३॥युग्मम्॥ दे नाथ! 'पेन्' यदि त्वं 'अरागः' वीतरागो वर्तमे सदा इति 'प्राकतानुरूप' प्राकृताः सामान्या अर्भा पालपातेषामनुरूपं योग्यं यथा भवति दिव्यज्ञानप्रितयकलिसः मन् स्वं इतः 'अष्टपाः' चेष्टसे स्म', इतीति किम् ? 'मुग्ध' मनोमं निग्धं बेहपुर स्मित' हास्यम्, 'अतिजवं जिणअत्यन्तवेगं रिक्षणं पालगत्या गमनम् , 'यत्र तत्र' अभिमुसे यस्मिन् तस्मिन् पदायें 'प्रेशाचित्र पीक्षण. कौतुकम्, 'भुवि दिनुठन' प्रविश्या लोटनम् , 'रिमुष्टेः' अन्वई- स्तुविकलाया मुटेपन्धनम्, 'उत्तानत्वे' पानभाये परपरणन' परपरणयोःक्षेपणम् , अभ्यत्तवर्ग 'भोकं' जत्रनम् , पमा भन्जु 4. शन: मन्दं मन्दं 'पान' गमनम्, 'तराष्टिकारा ·[ चतु: १५४ जैनमेघदनम। यत्तद्वन्याकर्षणवान्छा, 'उभयापाणि अभिमुग्यमानम्य दृरेण यानं' उभयाभ्यां पाणिभ्यां मम्मुम्बमाकारितम्य र गमनम. प्रणयिनि खिग्धे जने हटान् कण्ठाशेपः कणे विलगनम, जनन्या 'अड़े उत्सले म्यानम् , पितुः 'फूचीकपः' स्पष्टम । अत्र करचरणनं कर- चरणी निरस्यति "अङ्गानिरयने णि" ( मि० ३-४-३८) गिड्प्रत्ययः, "चन्त्यसरादेः" (मि०७-१-५३ ) अन्यम्वरलोपः, करचरण्यते स्म करचरणनम् , लीये "अनद" (मि० ५-३-१२४) अनट्प्रत्ययः, "गैरनिटि" ( सि. ४-३-८३ ) मिडलोपः । उभयाभ्यां पाणिभ्यां उभयापाणि "द्विदण्डयादिः” (सि०७-३- ७५) णिच्प्रत्ययः, उभयापागि इति निपातः । अत्र जातिसमु- चयसमासोक्त्यनुप्रासाद्याः ॥ २२ ॥ २३ ॥ एतत्सर्व गुरुजनमनोमोदनाथ यदि वं तवं विन्दुः स्वयमकुटिलं स्वीचकर्थ प्रकामम् । इत्थङ्कार कतिचन समा मन्मुदे दारकर्म स्वीकृत्यैतत् किमुपजरसं नो तपस्तप्यसे स ॥२४॥ हे नाथ ! यदि त्वं 'एतत्मव' पूर्वकाव्यद्वयोक्तं वालक्रीडाका- रणकलापं 'गुरुजनमनोमोदनार्थ गुरवः पितृमात्रादयो गुरुजनाः तेषां मनोडपार्थ स्वयम्' आत्मना 'अकुटिलं' सरलं यथा भवति 'प्रकाम' अत्यर्थ 'स्वीचक' अङ्गीकृतवान् । किविशिष्टस्त्वम् ? 'तत्त्वं विन्दुः परमार्थ विदन 'इत्यकार' त्वं इत्थं अनेन प्रकारेण कृत्वा 'कतिचन समाः' कविचन वर्षागि मन्मदे' मम हाय 'दारकर्म विवाह स्वीकृस 'उपजरस' जरायाः समीपे एतत्तरः किं न तप्यसे स्म? | अयं मायः-यया मितादिका बालीडा गुरुजनहाय कृता एवं मम हर्षाय पाणिग्रहणं कृत्वा पश्चाधदि तपस पात्तदा भन्यमकरिष्यः । विन्दुरिति "विदक ज्ञाने" विद् वेत्तीति विन्दुः "विन्दिर (सि० ५-२-३४) उप्रत्यये विन्दुरिति निपातः।

·सर्गः।] . श्रीमन्मेरतुसूरिविरचितं १५५ अस्वं स्वं चर्य स्वीचकर्य "कम्पतिभ्यां फर्मकर्तृभ्यां प्रागतत्तत्त्वे चि" (सि०७-२-१२६ ) चिमत्ययः, "अप्रयोगीत्” (सि. १-१-३७ ) चिलोपः, "ईश्वाववर्णस्यानव्ययस्य" (सि. ४-३-१११) ईकारः, फुधातोः परोक्षा-यवि पर्येति । इत्यं. कारमिति इथं अनेन प्रकारेण इत्यम्"कथमित्थं" (सि०७-२-१०३) इति इत्थं निपातः, इत्यं कृत्वा इत्याद्वारम्, "अन्ययेवंकथमिस्थमः कृगोऽनर्थकात्" (सि. ५-४-५०) णम्प्रत्ययः, "भामिनोऽ- फलिहले" (सि० ४-३-५१) पृद्धिः। उपजरसं जरायाः ममीपे उपजरसम् "जराया जरम् १" (सि. ७-३-९३), "समासान्त:" (सि० ७-३-६९) अत्प्रत्ययः, जरास्थाने जरम् आदेशः, सप्तमी ति: "सप्तम्या पा" (सि०३-२-४) इति अम् । तप्यसे स्म इति "तपस्वपःफर्मफात्” (सि० ३-४-८५) इवि- सूत्रेण कर्तरि क्यप्रत्यय आत्मनेपदं च । अत्रानुमाससमाधाः॥२४॥ प्रलोक्येशः प्रथितमहिमा चारुचक्षुप्यरूप- स्तुल्योन्मीलगुणविकलया जातु मा मीमिले स्वम् । एवं पुद्धा तपसि यदसे यत्तते मुक्तिकान्तां तां मन्येया अपगुणठया दर्शनस्याप्यनाम् ॥ २५ ॥ हे नाथ! त्वं एवं पुद्धा यत्कृते तपसि 'बदसे' यमं पुरपे यसा मुक्त: कृते, एवमिति किम् ? अहमनया 'शातु'कदाचिन्म्य 'मा मीमिले' मा इति निषधेन मेलयामीत्यर्थ:विशिष्टोऽहम् श्रोषयेशः प्रथि- समहिमा' इति स्पष्टम् , पुनः किरूपोऽहम् ? पार मनो पाप्यं मुभा रूपं यस्य सः रूपयाऽनया? 'तुल्योन्मीलणपिलया' तुल्या अधिकारादात्मनः सहशा उन्मीरन्तो विकमलो ये गुणासकि. लया रसिया असौ मम गुणेन मुल्येति मो गुस्त्या एसा मुरते तपसि पदसे 'a' मुसिकान्तां 'भपगुणतया निर्गुनवा दर्शन- स्थापि नही' भयोग्यां मन्येथाः, सामिगुंजदयाघुमाययोगदा।

·जैनमेघदूतम् । पितुः च्ययमाना पचभद्रत्वमुद्रा यस्य सः, यो भद्राणां समुद्रः एतावदा सर्वभद्राणां स्थानं भवति तस्य पञ्च भद्राणि कथं गलन्तीति विरोधः अथ विरोधपरिहारमाह-त्वं भद्राम्भोनिधिरपि गलत्पश्चमद्रत्वमुद्रः, पञ्चभद्रस्तु विप्लुतव्यसनीत्यर्थः,तस्य भावः पञ्चभद्रत्वं व्यसनित्वम्, गलन्ती पञ्चभद्रत्वमुद्रा यस्य सः, एतावता त्वं व्यसनी न वर्षसे निर्विकारोऽसीत्यर्थः । 'अर्थ' अनन्तरं यदि तव सर्वत्रैषा पुगेभा- गितैव युक्ता, "दोपैकदृक् पुरोभागी" ( अमिधान० ३-५४) यो गुणान्मुक्त्वा केवलं परस्य दोपानेव पश्यति स पुरोमागी कथ्यते, अतस्त्वमपि स्त्रीषु गुणान्मुक्त्वा केवलान दोगनेव पश्य- सीत्यर्थः, अथवा तब सर्वत्र पुरोभागितव अप्रेसरतैव युक्ता वदपि '' निश्चितं 'सूरतानां' कृपालूनां 'शीर्पच्छेद्याः' वधार्हा अपि 'अवघ्याः' अपात्याः । अयमर्थ:- यद्यपि सदोपत्वेन दुण्डयोग्या: स्मः तदापि दयालूनां वध्या न भवामः किन्तु अनुकम्प्या एव । पौने इति पुंसां समूहः पौनम् "प्राग्वतः स्त्रीपुंसानलम्" (सि० ६-१-२५) सम्प्रत्ययः, "वृद्धिः खरेप्वादिः" (सि. ७-४-१) वृद्धिः पौं, "पदस्य" (सि. २-१-८९)सलोपः, "शिड्ढेऽनुस्वारः" (सि. १-३-४०) अनुस्वारः । शीर्ष. च्छेदमर्हन्ति शीर्षच्छेद्याः "शीपच्छेदाद् यो या" ( सि. ६-४-१६४ ) यप्रत्ययः, "अवर्णेवर्णस्य" (सि०७-४-६८) अवर्णस्य लोपः। अत्र विरोधलेषाचाः॥२७॥ कामः कामं विपमविशिखरेप जेमीयते यत् यद्वा मन्युः परिमवभवो मां सपनाकरोति । निरासी बदहमलाऽसासहिः पापतिश्चैव निर्थतन्यानयतिपुरुषी सातिका स्याचदा किम् ॥२८॥ हे नाथ! यद् एए कामः काम' भयर्थ विषमविशिस' ।

·terror freed: जीपने' भय RT, ''पपरा परिसर पभोप 'मायोपो मोरपाको मप सपने, गर म म प 'मामदि' ममीला पती ीि. wrया' नावापान: 'मyिri मरिपप्रमाणो कि '' पनsiman # AMI, पलाताउतीयागस मनियमिपामा निर्वाग' नितिगुना (या अबला' पलादिमा ) को मम पुगलि पम्पम । मत्र गपशा. परोतीनि पत्र भ ग "पानिपत्राविध्यपने" (लि. .-१-१५८) हातापः । श्रमामदिः पापनिः रवि "पदि मर्पण" पद, भावदिः १: गपा, "पण प गौ" पन्, ए पुन: पुनया गदने पतवादि "यनादिषगरा शशाभीपये परा" (सि. ३-४-९) पमन्ययः, "य" (मि. ४-१-३), "भागुणान्या:" (मि०४-१-४८) मा, मागते पापयते इत्येवंशीला "गासदियादिपापलिपापति!" (मि०५-२-३८) शिप्रत्यये मामदिः पारतिरिति निपातः, मादिरमामादिः । निनन्यादिति पैतन्यम्याभावो नितम्यम् "वितिसमीपसमृदिष्पमार्थाभावात्ययागरप्रतिपश्चात्कमयावियु- गपत्मपरमायान्तस्यपम्" (सि०३-१-३९) अनेन गुणाभाव निमाक्षिकपदव्ययीभावः ममामः, रम् व्ययीभावम्यावोऽथम्याः" (सि०३-२-२) इयत्र पामी- पनात् मेरम न । नवतिः पुरुषाः प्रमाणं यम्याः सा नवतिपुरुषी गलपुरुषाद्वाऽ" ( सि० ७-१-१४१) अणप्रत्यया, "माना. संशये " (पि०७-१-१४३) भण्लोपः, "पुरुषान" (सि. २-४-२५) प्रययः । अत्रानुप्रामहेत्वतिशयोक्याचाः ॥२८॥ की कमिव नियसित सहुकूलं प्रमूलं ग्लावं दा नलिनमलिनं भूपणं यूपणं पा। "अम.

·, जन्मपाद शाग्मत है मरणम- [यतुः नो प्रत्यक्षानुमिनिममा उमाण प्रमाण न्याग रूपन्न सामान पदममा मम्कारेण स्मृति मुगगन परटा मि यावन निप्रामाण्या स्मृति ति दन्न सपाटा न दक्षः ।।३।। हे नाच' 'क कुटन? म्मू- तिः निप्रामाण्या नित नय मानावना म्मरणमप्रमाणमिति । गहन । न प्रमाण कायते। यनम्न मनन .. -... जानम मागम, अन्यत्रान्यत्रान्यम्यानुभयनान वान , थप बजानवन यथा शुक्ति- काशकल कल याननिदामान वानमा मान न बनवानमपि न प्रमाण कथयन्ति नम्मादेव हना मनन्यकत्र भिन्न वा, तथा कालान्तरेऽपि वा । ६ गोचर. ॥२॥ इति । तता गजानना मान्य नाप स्थापयन्ती तद्दक्षत्व दूपयति, कयम् ' नाह-नोचन वं प्रत्यक्षानुमितिममयः प्रमाणे. त्याग वन लक्ष्यमाण. नावन् 'उच्चैः' अतिशयन मम 'असुखदु.ख 'नो अपुष. न पुष्टयान , वता किमुक्त भवति ' यदा पाणिग्रहणाये तोरणमागत्य प्रन्यावृतः तदा मया गयामस्थितया प्रत्यक्षप्रमाणेन न्याग कुर्वन लाभत , यदा तु वादित्रेषु वाद्यमानेषु देवदानवमानववृन्दानुगम्य प्रव्रज्यायै गिरिनारं गतस्तदाऽनुमानप्रमाणेन ज्ञातम्-अथाह न्यक्कैव, यतो यो यो दीक्षामाही स स कान्तापरिहारकारी, निःसङ्गत्वान् , यथा वृषमादिः, दीक्षाप्राही चायम् , तम्मात्कान्तापरिहारकार्यवेत्यनुमा- नम् । अथ यदासस्यादिपरिजनो वाती करोति श्रीनेमिना राजीमती परिहत्य दीक्षा गृहीता तदाऽऽतवचनरूपेण प्रमाणेन त्यागं कुर्वन लक्षितः । एतावता प्रत्यक्षानुमानार्गमप्रमाणैरत्यागं कुर्वन् सायमा. नस्त्वं वाग्दुःखं न दत्तवान् । अप्रेतनमाइ---त्वं यावत् 'संस्कारेण नाना 71 म्वनज्ञानम्ब P ·गा। भीमन्मेमलिपिन Airpyामि IITE पृषभरः तेन पहा मगे हो: INITE वाया गदावासि, पि. योगोयमाणः सम् पूर्वानुभवादपि पानमन्वयबापपते, r: मरणार पधनप्रामाण्यम ! भन्यप्रमाणेभ्यस्तम्प गादतर- मायगगुमायण, भत: मरणं पागम् , रायादुरा- नुभवाधारया, प्रत्यक्षादिपतारिशी अविमने" सिदिसतात्यवंशीला "तन शीलपमंगापु" (सि० ५- २-२१) एमपन्ययः । भत्र देण्यायोग्यभामाचाः ॥ ३१॥ शाविष्ट प्रमुदितमतिदपिरष्ण विष्णो मुह मूवरपरिघटलापित निवारमा । पत्तं रक्त धमति ददये पहिरतो ममेशा- धाराधये तदुपपरित पेन मेंदतरेण ! ॥३२॥ माय ! 'तन्' मरमात्कारणाम फेन पुरुपेण भाधाराधेये "भेदेनरेण' अभेदन उपपरित १, पक्षा उपपारेण आधाराधेययोर- भेदं मन्यन्ते, पषा-मथाः द्रोशन्ति, अत्र गधान कोशनंग संभपनि अपेतनत्यान, पर गयोपविष्टाः पुरपाः कोशन्ति, अपपा. रेण पुरुपः मद मचानामभेदं विवक्ष्य मथा: मोशन्तीत्युच्यते, राजीमती वरुपपति-यद् आधारापेययोरुपधारेणापि अभेदो न युक्तः किन्तु भेद एव, फरगात् । वाद-हे ईश' स्वामिम् ! म परिवं गम हद वससि, कमेण हदयस्य भगवतध विशेषणेमहश्यमा-पि मम हृदये। 'देशाविष्टे' शेर राविष्टे व्यारे । विरूपरत्वम्, 'प्रमुदितमति।' ममुदिता प्रक- पंग मुदिता हर्षमयी मति: पुटिर्पस्य स: । पुनः कथंभूते हदये। दीपणे दीर्घा अत्यन्तप्रौटा तणा विषयवाणा परिमसात् (लग्गिम् ) स्पं तु 'वितृष्णः' विगता तृष्णा यस्यासो, सर्वथाऽपि सोमारिकभोगादिवाण्याविरहितस्यात् । पुनः कथंभूते थे। 4 ·। जैनमेषतम् । [च अजान्वेऽपि ना व मुलन घर नथ मुम्या:-- अम मम इति आगा आमीर यह न नयीय महिपी' कता थेका गज्ञी अनिष्य भविष्यामि तु पुनगद विधिना' है 'श्यामा' अप्रमना भी अपि ता. मिपा ? 'उपोपटो पावत् गत्रिवन उत्प्रदीपा, गावपने उन प्रबल: प्रदोगे। यस्याः सा "प्रदोषो यामिनीमुम्ब अभि २-५८) द्वितीया पूर्ववदुद्गताः प्रथला दोग मायादयः यम्या मा, अपुत्रा हि उत्तमकार्येषु नामे क्रियते । अत्रैव पदामि यदि पुनर अनान्मर मपि' सिद्धम्यरूपभावमा विपिना भापाय. वाघरिणा हि ताहग दृश्यते यामाह सिद्धम्वरूपमाप लाम्य भवता मयः सागात , निप्पतिमुताना वनिताना च उतष्ठानामेवाचिन सिद्धत्वोपलब्धेः। कि कृत्वा ? मूडान मादत कमप्रकृतिविकृत सर्वतोऽपि सर्वप्रकारैरपि प्रकृति र बिच : नुभाग २ प्रदेश र लक्षणैरपि प्रकृत्य प्रकण छिन्या । रमणा प्रकलयो मुग्यों अष्टौ ज्ञानावरण १ दर्शनावरण वेदनीय : मारवाया र ५ नाम ६ गोत्रा ७ ऽन्तरायाs८ भिधाः । विकृतयस्तु भेदानार्मा भेदाः क्रमेण पञ्च-नव-व्य-टापिटाति-चतु-म्युलरगत-द्वि- पश्चसायाः प्रकृत्येति पूर्व कृग्धातोः प्रयोग. प्रोपमर्गः प्रारम्भार्थः द्वितीयपक्षे "कृतैत् छेदने” इति धातुः । अत्र पातिशयोक्तिभा विकानुप्रासाद्याः । तर “प्रत्यक्षा इव यदायाः, क्रियन्ते भूतभा विनः । तद्भाविकम्" ।। ३४ ।। यावजीवं मदुपहितही वितेनः शयेन प्रेम्णा पासत्यमृतमपि मे विनमासीत्पुरेति । प्रवज्यायाः पुनरभिलपस्तन्मुखनामुचन्मां ज्ञानश्रीयुक् वदथ कमितोन्मुच्य तां तन्नमोऽस्तु ॥३५॥ हे माय ! मया इति 'पुरा' पूर्व 'विग्नं विधारितमासी, ·. भीमापरिशिपिन सरि ? पिरोन' माणनायो पापसी 'प्रेग्णा' लग 'ममा पानीपगि सान पायनि, विविध 'मदिन' मदि पदिन या पेनागे । पुना 'माया: दीया पुन '' अमृत भभिलपम् गा माम भाषा, Mpi व्यायापितम्, धगधारिणो हि भवामितता भवन्ति । भव' भनन्तरं पानीपुर जानरमीपुतः मम् al" दीपगुन्गुरप त म कमिता अनं मोमिया मि. सपिप्पगि (पिता), अयो दीक्षायाः पलं मोक्षं कागपिप्य से इत्यर्थः । पपि गोसे भषेप सर्वत्र, निःश मुनिगमः" इति पपना भगवतो मोसं प्रत्यपि मो नानि पापि मोक्षं मवि प्रवृत्तत्वा. सलामो विपरितः । 'तर' दग्मारकारणा से तुभ्यं नमोप्रा, अप्यायो नमः योऽपिअनसितत्वामासमापनात् । भत्र यथा. सहभाविकपर्यायोत्तदीपकप्याजस्तुनिः। अगतं पानीय- मयापित मोक्षति मूल्म् ।। ३५ ॥ फाप्योन्पादाम्पजनवदनेवानि वर्णस्य तुल्यं कृत्यं पाशामततिनिफरोकतनाभाय । नामः । अर्थादर्थान्तरमभियता द्राग्यथा पान्ययस्या- सत्कर्मभप्रमथसमय कारि मा मातुरित्यम् ॥ ३६ ॥ १ नाथ! स्यया बजनवदने कापण्योत्पादात् पर्णस्य तुल्यं कृत्य- ममानि, कृष्णस्य भावः पाण्यं कालिमा स्वजनमुखे तद् उत्पाद- पता याशो निजी वर्णः शरीरमत्क: कृष्णरुपनम्म 'सुल्य समान 'कृ' कार्य अतानि विस्तारयामामे, एषावता सजनमुखानि दुःखेन शुष्णवर्णानि कसानीत्यर्थः । '' अन्यम् हे नाथ! पथा स्वया आशारततिनिकरोत्कर्तनात् नापस्तुल्यं प्रत्यमतानि । अत्र संदेश. कानप्रसनत्वात् राजीमवी स्वा. एयाशा विवक्षते, अहं भायं परिणयामि भोगान् भोक्ष्ये पट्टराही भविष्यामि इति भाशा पा.

·No text on this page.

·सर्गः। श्रीमन्मेन्तुद्गसूरिविरचित पन्याः" इति न्यायान् "तृतीयस्तृतीयचतुर्थे" (सि० १-३-४९) म् न, ततः संयोगः, "नां घुड्वर्गेऽन्योऽपदान्ते” (सि० १-३-- ३९) तन इति सिद्धम् । अत्रानुमानाक्षेपोदात्तरूपकायाः ॥३९॥ रागाम्भोधी ललितललनाचाटुवाग्मगिभिर्यः संप्लान्येत प्रतनुगरिमा स क्षमाद्गणोऽन्यः। आग्नत्यं तत्तदचलगुरुधेप माध्यस्थ्यमीशो पत्ते येन स्फुटवमुममुं स्प्रष्टुमप्यक्षमास्ताः ॥ ४० ॥ हे ससि! म क्षमामुद्रणः क्षमाभृतां परपीणां गणः समूहोड- न्यः यो 'रागाम्भोधी' रागगमुद्रे 'ललितललनापाट्याग्भनिभिः संप्लान्येत' ललिताः मुकोमला ललनानां स्त्रीणां याभाटुरूपा याच- ला एव भगायः फल्लोलाम्नः (ताभिः) सं सामस्त्येन प्लाव्येत स क्षमाद्रणोऽन्यः परः, किरूपः ? 'प्रवनुगरिमा' प्रनगुः तुष्ट: गरिमा गुरुत्वं यम्य मः, एतावता यः साधुगणः वीणा पाटुपचने- भिपते स तुम्छधर्मम्धैर्यादिगुणगौरवधान, अर्य नेमिमन्मध्ये न भवतीत्यर्थः । अथ गयोऽन्यतुच्छमाधुविलक्षणं भगवतः म्यरूप- माहुः--'' अन्यन् एप: 'ईश:' म्यामी ततः मलोकप्रसिद्ध 'ओनसे परमध्यानधैर्यादिगुणोहितत्व तत् 'गाभ्यगय पगगद्वेष- रदितत्यं धो। रिपो भगशन ? 'अचलगुरुः' अपला ये प्रामना- दिपालने धीरानेपा गुरुः । 'येन' आग्नयन माध्याध्येग पता: ललितललनाधाटुवाग्भगायः 'भगुं' भगवन्ने प्रष्टुमपि 'भक्षमाः' असगर्धा, पलावता ताभिर्भेदनमभ्य रेऽस्तु ताः गोपाटुापो मनस्यपि मायाम्नीत्यर्थः । पिपिशिष्टममुम् ? 'फुटप' फुटतेज- सम् । भय द्वितीया रिपोऽय:---यः क्षमास्ना पर्यनानां गया सगरः समुद्रपहोलंगमाश्यते आप्रियते स तनुगरिमा गुम्योप तत्व: अन्या, पम्य शिरोपरि होला दिवा पान्ति मोश्य इतरा, एप भगवान् 'अपगुरु:, अपलानों पक्षानो गुपः मेटा,

·No text on this page.

·बर्गः ।
१७५
श्रीमन्नुहरिविरचितं
[अप प्रशस्तिः]
तथाप-
.
सर्वव्यापरणप्रमाणपटयो न्यायपुरत्कादिका-
निष्णाता गुरवोऽभयन्न मु कतिम्तेषां हि मिथ्या भवेत् ।
एप प्रत्यय एष मेऽसि मुचिरं तेषां पदान्जदयी-
सेवातो पालप्रयोगरपनास्पष्टोपयोगपृशाम् ।। १ ।।
अन्येषां मतिमूढतापहनये घ्यास्यामधीतां मुरान्
सेपामेव यथा विचार्य वियुधैः सा प्रयत्नेन च ।
स्पष्टार्थी लिसिता व्यधीयत परावतः प्रयोगेषु यत्
पापि कापि तदरलु मा गुरुवपश्चर्याव्यलीकं मम ॥२॥
न्यायाऽसि मया मृपाऽत्र पलु या शोध्येय सा सदुधै-
यद्यानि प्रकटीकृतान्यनुपदं गूदानि नो यान्यपि ।
झयानि खयमेव नान्यनलसैः स्पष्टं परेपामपि
माप्यानि प्रकटोपकारकृतये प्राप्तावनार वि ॥३॥
घ चन्द्रनिधानपूर्वकलिते १४९१ श्रीवित्रमार्यात्तथा
पेत्रान्तर्वदिपञ्चमीवुधदिने श्रेष्ठाऽनुराधायुते । ।
धीजनोऽवलमंघदूतमुहकाव्यस्य पूर्णाऽभवन्
टीका श्रीअणहिलपाटक हति ख्याते क्षिती पत्तने॥४॥
पूज्यश्रीगुरमेस्तुगगणभृदुयैर्यत लम्भितः
श्रीमच्छ्रीजयकीर्तिमूरिगुरुभिसत्पटलब्धोदयः ।
वात्सल्यात्परिपाठितश्च कृतवान् श्रीकाव्यटीकामिमा-
माचार्यः किल शीलर उदिता स्वाल्पिष्टयुद्धर्मिताम् ॥५॥
एतस्याः किल वृत्तेः, श्रीमन्माणिक्यसुन्दराचार्याः ।
विदधुः शोधनमवहित-मतयो पहुसमयतत्वज्ञाः ॥ ६ ॥

·No text on this page.

·No text on this page.