·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·શ્રી માગરોળ જૈન સભા ગ્રંથમાલા-ગ્રંથ બીજો
(ખાસ મુનિ મહારાજના આદેશથી અને આશ્રયથી )
શ્રાવક ધર્મ સંહિતા,
“ધર્મબદુ સાર પ્રથમ ભાગ.”
શ્રીમદ હરિભદ્રસુતિ મુળ તથા મુનિચ દ્ર સુરિકૃત ટીકા
ઉપથી અનુવાદ કરાવી મુળ તથા ટીકા સાથે
પ્રકટ કરતા
શ્રી માગરોળ જૈન સભા
મુ બઈ
આકૃતિ 1 લી નક ૧ ૦૦
(પ્રકટ કર્તાના સર્વ હક સ્વાધિન છે)
વીર-સવત ૨૪૨૯ વિક્રમ સંવત ૧૯૫૮
મૂળ તથા ટી સહિત કીમત રૂપીઓ ૧-૦-૦ ટપાર ખર્ચ જુ
મૂળ તથા ટીકા હિત કીમત રૂપીએ ૦-૧૨-૦ ટપાથ ખચ જુદુ
ઘટાડેલી કી મત રૂપીએ ૦-૮-૦

·આ પુસન સને ૧૮૬૭ ના રૂપ મા ઍટ પ્રમાણે રજીસ્ટર કરાવેલું છે ·પ્રસ્તાવના ચાલતા જમાનામાં ગુજરાતી ભાષાના લેખે વાંચવાને અભિલાષ દિન- પ્રતિદિન વૃદ્ધિ પામતો જોવામાં આવે છે અને સંસ્કૃત ભાષામાં પ્રવિણ્ય ધરાવનારા ગૃહર ઘણી જ ઓછી સંખ્યામાં નજરે પડે છે તેમજ સબોધ દાયક પુસ્તકો ઘણે ભાગે તેજ ભાષામાં લખાયેલા છે, તેથી તે ભાષા નહિ જાણનારા ગૃહો તેવા પુસ્તકની અંદર રહેલા વચનરત્નને લાભ લઈ શકતા નથી કેટલીક જગ્યાએ કૃપાળુ અને પરોપકાશીલ મુનિ મહારાજાએ તેવા પુસ્તક ઉપર વાખ્યાન કરી સમજાવે છે પરંતુ તેવા સમયમાં ઘણા લેકે આ સ સારિકવિ મેળવવાની દોડાદોડમા પડીને તેવા ગુરૂ મહારાજને વચનામૃતનું પાન કરવા સમર્થ થતા નથી, તેવા લેમને લાભ થાય એવા હેતુથી શ્રાવકોએ અવશ્ય જાણવા યોગ્ય પુસ્તકનાં ભાષાંતર કરાવવાની આવશ્યકતા છે એવી રીતને બેધ કરતાં મુની મહારાજ શ્રી રાજ વિજયજી તથા મુક્તિવિજયજી મહારાજાઓએ હમેન એમ સુચના કરે કે પરોપકારી પરમ પૂજય આચાર્ય શ્રી હરિભદ્ર સુજીએ લખેત ધમબિદુ નામના પ્રથનું સ્પષ્ટીકરણ કરવાની જરૂર છે અને તેમ થવાથી લોકોને ઘણો ફાયદો થવા સ ભાગ છે, કારણુકે તેની આ દર લેખની ગોઠવણ એવી કરવામાં આવેલી છે કે જે વાંચી ક્રમે ક્રમે ઉચ્ચ સ્થિતિએ પહાથી છેવટ મેક્ષ મેળવવાની સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે તેથી અમે એ કામ માથે લઈ, જૈન બધુઓની સેવા બજા- વવા ધાયું છે અને જામનગર નિવાસી ઝવેરી હીરાચદ લીલાધરને ખાસ રોકીને મુળ તથા ટી ઉપરથી અનુમા કરાવી આ આવૃત્તિ તૈયાર કરી પ્રકટ કરી છે અમે દરેક શ્રાવક બધુઓને તે પુસ્તક વાંચવા ભલામણ કરીએ છીએ વળી તે પુસ્તક નિબધ રૂપમાં તેમજ સરળ ભાષામાં લખાયેલું હેવાથી વિવાશાળામાં બાળકોને ચાવવાથી અને શિક્ષણ આપવાથી ઘણેજ ડાયદે થશે આ પુસ્તકને લેખ મુનિ મહારાજ શ્રી ચારિત્ર વિજ્યજીએ આઘત વાચે છે અને મુનિ મહારાજ શ્રી રાજ વિજયજીએ કેટલાક ભાગ વાપે છે જેને માટે અમે આ જગ્યાએ તેમને અત કરણપૂવક આભાર માનીએ છીએ આ ગ્રથની આ દર મતિદેવથી, દષ્ટિ નથી અથવા ઓછા શાનથી જે કોઇ ઉસૂત્ર અથવા અશુદ્ધ લખાણું હેય તેને માટે અમે સાથની પાસે મિચ્છામિ દુકકડ માગીએ છીયે અને જે કંઈ શુધની સુચના કરશે તે ઘણાજ આમાર સાથે કબુક રાખવામાં આવશે અને બીજી આવ- તિમાં તે પ્રમાણે સુવારે કરવામાં આવશે શ્રી મામળ જૈન સભા

·No text on this page.

·શ્રાવક ધર્મ સંહિતા . (ધર્મબિંદુસાર, પ્રથમ ભાગ.) ઉપાઘાત प्रणम्य परमात्मान समुदृत्य शतार्णवात धर्मविई प्रवक्ष्यामि तोविंदु मिादधे ॥१॥ નિરતર બીજા બીજા પર્યાયને પામે તે આત્મા કહેવાય છે બે ભેદ થાય છે, એક પરમાત્મા અને બીજો અપરમાત્મા પરમાત્મા એટલે કેવળ અને સિદ્ધ મહારાજ અપરમાત્મા એટલે સ સારી રામસ્ત કમંગળના નાશ કરવાથી પ્રાપ્ત કરેલ વિશુદ્ધ (જ્વળ) જ્ઞાનના બળ વડે યથાર્થ રીતે લેક તથા અનેક ના જાણુ લોક્ના ચિત્તના સપના કારણ રૂપ અને ઇબ્રાદિ ઉત્તમ દેવોએ લાવે છેપ્રતિહાય રૂ૫ પૂજાને ઉપચાર જેમને એવા અને ત્યાર પછી દરેક પ્રાણી પિતાની ભાષામાં સમજી શકે એવા વાણીના અતિશય ક એક જ વખતે દૂર કરેલ છે અનેક પ્રાણીના સશયના સમ જણે એવા પિતાને વિકારરૂપ પવન વડે સમસ્ત મહી મડળમાં રહેતા ભવ્ય પ્રાણીઓને પા૫ ૩૫ ધૂળને સમુહ દર કર્યો છે જેણે એવા, સ શિવાદિ નામે ની ઓળ ખાના એવા એશ્વર્યવત અને ચેસઠ ઈદ્રના પજનીક એના, પરમાત્માનું મનથી અનુચિતવન, વચનથી રતવન અને પ્રયાથી ન રીન, જેમ મોટા સમુદ્રમાથી પાણીનું બિદુ, તેમ અનેક બ ગજાનની રચના રૂપ બેટા આ તે વડે ગહન, અયા વિસ્તારવા નયમમ૩૫ મહી મારી વાત, મમતિ ૩૫ કાઝવાળા પ્રાણીઓને ઘણી મુશકેલીથી તરવા છે એવા, આગમ૨૫ રામુક ભાથી ધમને અશ સારી રીતે ગ્રહણ કરીને એટલે જે શાસ્ત્રમાથી જેટલું જોઈએ તેટલુ લઈને, જેનું વરૂપ આગળ કવાળે એવા ધર્મના અને પ્રતિ પાન કરવામાં તત્પરપણુ છે, માટે યથાય છે નામ જંતુ, એનુ ધર્મના નામે પ્રકરણે કહીશ ·૨ આ જગ્યાએ સમુદ્રને જનબિંદુ ઉપમાન છે, અને શાસ્ત્રનું ધર્મ બિ૬ ઉપમેય છે શરૂઆતમાં પરમાત્માને નમસ્કાર કરીને” એ શબ્દ કહેલ છે તે વિપશાતિ અને મગળાચારણ માટે કહે છે, ધર્મનિટુ નામે કરણ કહીશ એ શો ગ્રથને અભિધેય (વિષય) સુચના આપે છે અને અનિધાન અને અભિધેયને સબંધ પ્રત્યક્ષ કહ્યા વિના પણ સમજી શકાય તે કારણ કે “ધમબિંદુ એવા શબ્દો અભિધાન છે અને ગ્રથની અર તે શબ્દને અનુસરીને રહે અથને અભિધેય છે અર્થ તુ શબ્દ અને અર્થ રૂ૫ અભિધાન અને અભિધેય છે અને તે પરસ્પર સ બ ધવાળા છે તેથી સ બ ધ કહ્યા વિના પણ સમજી શકાય છે, એથી સબધ સુચવે છે કરવાનું પ્રયોજન બે પ્રકારનું હેય છે એક અન તર પ્રોજન અને બીજુ પર પર પોજન આ જગ્યાએ થ કરનારને અનતર પ્રોજન એ છે કે પ્રાણી માત્ર ઉપર અનુગ્રહ કરે અને એના પુરને પ્રકરણના અર્થની પ્રાપ્તિ થતી અને પાર પર પ્રોજન પ્રકાર તથા સાભળનાર બનેને મેક્ષ પ્રાપ્તિ છે, બરણ કે શાસ્ત્રોકત અનુષ્ઠાન કશ્વાથી મેરૂ૫ ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે પ્રમાણે ગ્રથનું સર્વરોગીપા દેખાડવા ભગળ અભિધેય સબધ અને જન ગણ દેખાડી આપ્યા ગ્રંથ જો કે એથકારની ઇજા ધર્મનું કારણ સ્વરૂપ, અને ફળ કહેવાની છે પણ બુદ્ધિવત પુરૂના આરબ ફલ પ્રધાન જ હોય છે એવું બતાવવાને પ્રથમ ફલ બતાવી પછી કારણ શુદ્ધિ કહેવામાં આવશે, એવી રીતે આ ગ્રંથની શરૂઆત કરવામાં આવી છે ·પ્રકરણ ૧ લું ધર્મનું ફળ ધન વિના રહસ્થને કોઈ કાર્ય થતુ થી એની બદ્ધિએ ધનને વિશે આતશય સ્પૃહા કરનાર પુને, શાસ્ત્રમાં કુબેરની દિની પણ રેપ કરે એવી ધનની સ્મૃદ્ધિ આપનાર, ધર્મને જ કહે છે કામના અભિવાયો પુરૂ ને શાસ્ત્રમા મોહર, કલેશ રહિત પ્રકૃતિવાળા, ઉનકૂક આનદ આપનારા અને પરિણામમાં સુ૨ શબ્દ, રૂપ, રમગધ, સ્પર્શ, રૂપ, ઇદ્ધિના અને આપનાર, ધર્મ જ છે આ પ્રમાણે ધર્મ સર્વ પ્રકારની ઇરછાઓને કામ કરે છે ચેથા ગુણસ્થાનથી (સમ કુદણિ ગુણથાન) અનુક્રમે ચડાવીને અને ઉત્તમ મનુષ્ય તેમ દેવતાના ભવની પર પરાએ, જમ જરા, મરણાદિદેવ રહિત મેક્ષને પણ ધર્મજ આપે છે જેમ સૂનને સમુહ પટ રૂપે પરિણામ પામી વસ્ત્ર બને છે તેમ ધમ રૂપે પરિણામ પામી મે ૨પ થાય છે, વચનશુદ્ધિ જેમ સોના ની પરિક્ષા કપ, છે અને તાપથી કરવામાં આવે છે અને ત્યાર પછી તેના શુદ્ધિ સિદ્ધ થાય છે તેમ જે વચનની પમિા કરતા કોઈ પણ પ્રકારે વિરપન આવે તે અવિરુદ્ધ વયન કહેવાય (આ ત્રણ પ્રકા રની પરિક્ષાનું સ્વરૂપ બીજા અધ્યાયમાં કહેવામાં આવશે ) આ કારનું અવિરૂદ્ધ વચન નેશ્વર શીવાય બીજા કોઈનું હોતું નથી કેમકે નિમિત્ત શુદ્ધ વચનનું અતર એ નિમિત્ત વક્તા છે જે પુરૂષમાં રાગ, દેષ મહાદિનું સ્વતત્ર પણ છે તે પુરૂષને તે રાગાદિ અસત્ય વચન બોલવા પ્રેરણા કરે છે માટે તે અશુદ્ધિ છે, અને આ અશુદિ પુનરાજના વચનમાં જ હાય કારણ કે રાગાદિ તરગ રિપુને જેણે જીત્યા દેય તેજ જીન કહેવાય, અને જેણ રાગા- જીત્યા હોય તેનું વચન પૂર્વાપર વિરા વિનાનું હેય, માટે જન વચન અવિરૂદ્ધ વચન હોઈ શકે ન શિવાયના પુરૂષનુ વચન અવિરુદ્ધ વચન ન કહેવાય કાર્ય હમેશા કારણના સ્વરૂપને અનુસરે છે દુઈ કારણથી આર ભેલ કાર્ય કદી આદુષ્ટ થવા યોગ્ય નથી લીબડાના બીજ વાવવાથી શેરડી કઈ દીવસ થાયજ નહિ તેમ અશુદ્ધ કાણુથી શુદ્ધ કાર્યનજ થાય છે એમ ન કહીને તે કારણની વ્યવસ્થા નાશ થવાને સગ આવે માટે આમાથી ·૪ પર એ પ્રથમ શુ કારણની શોધ કરવી એ ઉપદેશ છે ( અતર્ગત અ થવસાયરૂપ કારણની અપેક્ષાએ નિશ્ચતપણું જાણ૩, કેમકે કદાચિત કોઈ જીવને કઇ મહેટા કારણની ઉપરનું કારણ અશુભ દેખવામાં આવે છે, ૫૭ ને જીવને અતર્ગત શુદ્ધ અપ વાયરૂપ કારણથી શુદ્ધ કાર્ડની નિષ્પનિ થાય છે મુખ્યપણે તે બ ને કારણે શહેવાથી શુદ્ધ કાર્ય થાય છે) અહી કોઈ પ્રબ કરે છે-રાગાદિ દેજવાળા કે એક અ ય દર્શનીઓનું વચન પણ કેશ્વીક વખત અવિરૂદ્ધ દેખાવામા આવે છે તેને ઉતાર એ છે કે રાગાદિદપ સહીત અને પિતાની ઈટા પ્રમાણે બનવાને તત્પર થયેલા આ યતીથીઓના વચન ઘુણાક્ષર માથે કઈ વખતે અદ્ધિ જોવામાં આવે છે તે છ રાજનાજ છે કારણ કે અવિરહ વચનનું બળ પણું જીનરાજ છે પળા અતિરૂપે વચન અવિરૂદ્ધ હશે એમ પણ કહેવું, કારણ કે આપણે ય વચન એમ બેસવાથી સ્વરૂપ લાભને પણ અભાવ થાય છે જેમ વાઝા ને પૂત્ર હેયજ નહિ તેમ પુરૂવ વિશ્વ વચન હેય નહિ જૈનવું એજ વચન છે પુરૂષની ક્રિયા વિશે અને તેનુ આના યિા વિના, વચનના ઉચ્ચારણ થવા રોમ જ નથી વળી કોઈ જગ્યાએ અપારોય વચનની પ્રાપ્તિ પણ થતી નથી અને કોઈ જગ્યાએ પુરૂષ નહિ દેખાતે છે અને કેવળ સભળાય છે તે તે જગ્યાએ એમ સમાધાન કરાય છે કેઅ ય રી બોલતા પિશાચોદિના વચન છે માટે પણ વિના વચન ન જ હોય એ વાત પ્રમાણ છે માટે પુર4 વિનાનું આ વચન છે એમ માની મનમી પુરૂષની પૂરિ હૈયા ની વની વ્યાખ્યા આપી રતિના અવિરૂદ્ધ આગમને અનુસરીને જે જે વખતે જે જે ક્રિયા કરવાનું શાસ્ત્રમાં કહેવુ છે કે તે વખતે તે ક્રિયા કરવા રૂપ મૈત્રી પ્રમે, કાગ્ય અને માધ્યભાગ સહિત જે અનુદાન કરવું તેનું નામ ધર્મ કહેવાય છે ધર્મનું મળ મા ભાવ છે એમ અન્ય સામા પણ કહે છે દુર્ગતિમાં પતા પ્રાણીઓને ધારણ કરે છે, અને દેવતાદિ સારી ગતિમા લઇ જાય છે માટે સમસ્ત સત્યભાવના સરખી યુતિ વડે કલ્પના કરવામાં કુશળ પુરૂ આ પ્રકારના અનુદાનને ધર્મ કહે છે આ જગ્યાએ અવિરૂદ્ધ વચનથી અનુદાનને ધર્મ ઉપચારથી કહ્યા છે જેમ નવર નામે તેનું પાણી પણ કહેવાય કારણ કે તેને સ્પર્શ પ થાય તે રોગ થાય છે તેમ આ ધર્મનું સ્વરૂપ ઉપચારથી છે યથાર્થ રીતે ને શુદ્ર અનુદાનથી ઉત્પન્ન થયની કર્મમળના ·૫ નાશ કરવાવાળી અને સભ્ય અનાદિ મેલ બજના લાભ રૂપ છે ફળ જેનું એવી જીવ ની શુદ્ધિજ વરતુ મને ધમ છે પણ આ જગ્યાએ મુખ્યાનાથી આત્માધમ કહેવાને અભિપ્રાય નથી, કારણ કે પારિ જીને પ્રથમથી નિશ્રય ધમની ખબર પડે નહિ માટે પ્રથ મથી વ્યવહાર ધર્મનું નિરૂપણ કર્યું છે, ને આવ્યવહાર ધર્મ નિશ્ચય ધમને પમાડનાર છે, એ ઉપરથી ઇધર ને નિશ્ચય ધર્મનું અનુમાન થાય, અને અવિરુદ્ધ ચિનથી જે અનુદાનને કારણ ધર્મ છે અને તે અનુછાથી ઉત્પન શયની આત્મશુદ્ધિ કાર્ય ધર્મ છે, માટે આ જગ્યાએ કારણ ધર્મ કા એમ ધારી આત્મા પુરૂએ આત્મધર્મ પ્રષ્ટ કરવા માટે આ ઉપર કહેતે કારણે ધર્મ પણ સેવન કરવા છે ધર્મના ભેદ, આ પ્રકારે જે અનુદાન કરવું તેનું નામ ધર્મ કહેવાય તે ધર્મ, અનુદાન કરનાર પુરૂષના બે થી બે પ્રકાર છે પહેલે ગૃહસ્થ ધર્મ અને બીજે નિ ધર્મ ઘરમાં રહી પિતાની ફરજો ભજવવી તે ગૃહર ધર્મ કહેવાય તેના બે ભાગ પડે છે એક નિત્ય કરવા ગ્ય, અને બીજો કોઈ પરવાદિ નિમિતે કરવા ગ્ય દેહ માને છે વિશ્રામ જેને એવા, અને સભ્ય જ્ઞાન રૂપી વહાણના લાભ કરી તૃષ્ણા રૂપી નદી તારવા સમર્થ એવા યોગ માટે હમેશા યત્ન કરનાર યતિ કહેવાય હેમેરા ગુરૂ સમક્ષ રહેવું અને ગુરુની ભક્તિ બ, માનાદિ કરવા વિગેર જે લક્ષણે આગળ કહેવામાં આવશે તે યતિને ધર્મ કહેવાય છે ઉપર કહને ગૃહસ્ય ધમ પણ બે પ્રકાર છે ૧ સામાય ધર્મ ૨ વિશેષ ધર્મ અહી શરૂઆતમાં પહેલા રણમા મામા ય ધર્મનું વિવેચન કરવામા આવશે * ·સામાન્ય વર્ષ જેમ કોઈ વેપારી મદિરાદિ નિષિદ્ધ વસ્તુ ખરીદ કરી, ભડર રે, અને નિરવા લાયક થાય છે તેમ શાસ્ત્રાકા, પરક પ્રધાને સાધુજનેને, અન્યત અને રથી દગા કરવા પોગ્ય ના એવુ એટલે પ્રશસાપાન અને પિતાના મુળ ધન તથા કાન, ક્ષેત્ર સહાય બળ વિગેરેની અપેક્ષાએ ભેળસળ ડિત શુદ્ધમાપ, ખલ, પિતાના ધમને બાધા ન કરે એની કળા, પિતાની મનકતના ત્રણ ભાગ કરી એક ભાગ વેપારમાં રોકે, બે ભાગ ઘરમાં રાખવા ઈયા યા યુકત વેપાર રૂપ અનુરાન, સમસ્ત પ્રારે સેવનીય પુરૂ થશે ચિત અવસરે રજિત કરવા રૂપ થાય યુકન રાજ સેવા દિપ અનુદાન કરનારા, વ્યવહારમાં અતિ ચતુર બુદ્ધિવાળા અને તેથી જ પિતાને કઈ થાય એવા સ્થાનકનો ત્યાગ કરનારા કેટલાએક દીન અનાથ પ્રાણીઓને ઉપયોગમાં આવે વથી ધર્મના સાવન રૂપ વિત ઉપાર્જન કરવામાં બધાને છે ચિત્તની વૃત્તિ જેની એવા ગૃહસ્થને ધર્મ જ થાય છે વળી શાસ્ત્રકારે પણ શરૂઆતમાં ગુડ સબધિ અનુદાનને ધમજ કહ્યું છે જે પુરૂષ ગૃહસ્થ નામ ધારણ કરી વ્યાપારાદિ અનુષ્ઠાન ન કરે તેને નિર્વાહને વિછે, થાય અને તેવા ગૃહસ્થ બધે શાકત ગુરથી ધર્મ ક્રિયા નાશ થવાને પ્રસંગ આવે અને એમ થવાથી ઉકત ધર્મ અધમ રૂપ થઈ જાય માટે ગૃહએ શુદ્ધ થાયથી વેપારા કિ ઉપરોપી વિર યા વાવ ઉપાર્જન કરવું એ તેમને સામા ય ધર્મ છે, કારણ કે શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે – पित्ती चोच्छे यमिय गिहिणों सीयतिसाव किरियाओं निरये रक्स्सर जुत्ता भपुणो सजमो चेव ।। ભાવાર્થ-જે ગૃહરથની આ વિદ્યાને ના થાય તેનાથી ધાર્મીક તેમજ લેક્ટિ કઈ પણ ક્રિયા કરી શકાય નહિ અહિ કોઈ શબ કર કે સમસ્ત પાપ નાશ કરવા તત્પર થએ 1 પુરૂષ તીર્થકર મહારાજના ચરણ કમળ પૂજ- વામજ પ્રવૃત્તિ રાખે તે આકવિઓની ક્રિયાને નાશ થાય તો શુ ? એનુ સમા ગાન કરવા માટે ઉત્તર કહે છે આજીવિકાની અપેક્ષા રહિત પુરૂષને મ પૂર્ણ સજમ અંગીકાર કરે એજ પોગ્ય છે કારણ કે સામે અગીબર વિન નિરપેક્ષાપણ ધરતુ જ નથી ·S ભગ ન્યાયથી મેળવવાની જરૂર ઉપર કહેવામાં આવ્યું કે ગૃહસ્થ એ ન્યાયથી જ ધન ઉપાર્જન કરવું એમ કહેવાનું કારણ શું ? એમ શક થયે કહે છે, ન્યાયથી ઉપાર્જિત દ્રવ્ય આ સિક તથા પરમ હિતકારી થાય છે અન્યાયથી મેળવેલ દ્રવ્ય ભગવનાર પુખ્ય તરફ બે પ્રકારની શકી કરવામાં આવે છે એક જોગવનાર પુરૂષ ઉપર અને બીજી ભગ્ય પદાર્થ ઉપર જેમ કે આ પુષે કોઈને દ્રહ કરી આ ધન વાયું છે માટે હકારી છે એ પ્રકારની શકા કિતા ઉપર કરવામાં આવે વળ ભોગવવા ગ્ય પદાર્થ જોઈ બેના મનમાં એવું થાય છે કે અટો આ પુરૂષ આ પ્રકારે પારકુ ઘન ભોગવે છે આ પ્રકારની આ શકોને પ્રામ થાય છે, તેટલા માટે, જે જે કોઈ પણ માણસને આશકા ઉત્પન ન થાય તેવી રીતે નાનપાનાદિને પરિગ કરવાથી, અને તે તેમજ મિન, સ્વજન વિગેરે સાથે મળી વાવનુ ઉપજીવન કરવાથી તે વૈભવને જોગવનાર કહેવાય છે, કારણ કે ન્યાયપાર્જિત વિભવ મેળવનાર ઉપર કોઈ પણ માણસ, મઈ પણ વખતે કોઈ પ્રકારની શા કરી શનું નથી આ પ્રમાણે અયાકુળ ચિત્તવાળા, અને પ્રશસ્ત પરિણતિવાળા પુરુષને આ લેકને વિપણ ઘણું સુખને લાભ થાય છે સહારાદિ વિધિરૂપ માધન વડે જેનાથી દુખ સમુદ્ર તરાયને તીર્થ કહે- તીર્થ શબ્દમા પવિત્ર ગુણ પાન પુરૂપ વર્ગ તથા દીન અને અનાથ પ્રાણીઓના સમુહને સમાવેશ થાય છે તે તીર્થના દ્રવ્ય વાપરવાથી એને તેને લેકને સહાય કરવાથી પરતકને વિષે હિત થાય છે ઘમાં પુરૂનુ જ પ્રિય નિનું સ્થાન છે એમ અ યશાસ્ત્રોમાં કહેવું છે જેમકે, - વાય पाने दीनादि वर्गेच, दान विधि यदिप्यते पोप्य वर्गाविरोधेन न विसद्ध स्वतश्चयत् ।। બાવા–જેથી પિતાની આજીવિકબધ ન થતી હોય તથા પિતાને પિબ, સ્ત્રી પુનાદિના નિર્ધામાં વિરોધ ન આવતે હેય એવી રીતે દીન વગેરે પાત્ર પ્રાણીઓને આપેલુ ધન વિધિ સહિત ગણવામાં આવે છે, એટલે પિતાની તથા સ્ત્રી પુત્ર વિગેરેની આજીવિકાને હરકત ન થાય તેવી રીતે પાત્રને વિષે ધનાદિકનું આપવું, તે વિધિ સહિત દાન આપ્યું કહેવાય.

·૨ અન્યાયથી ઉપાર્જન કરેલ દ્ર ય આવક તથા પાકમાં અહિત કર્તા જ છે કાકતાનીય યાથી પણ હિતનું કારણ ન થાય અન્યાયથી વિસ ઉપાર્જન કરવું અને કલ્યાણને બંધ પાડે એ બે વાન સાથે થાય જ નહિ બરણ કે જે વખતે આ યાયના અધ્યવસાય વર્તતા હોય તે જ વખતે આત્માને હિતકારી બધુ વસાય ન જ હુંય પસ્પર વિધિ એવી બે ચીને એક વખતે ન બને, માટે ગૃહ યાય દુર કરી યથથી દન્ય ઉપાર્જ કરી દાનાદિ ક્રિયામાં વનવું, કારણ કે અન્યાથી ઉપાર્જ કરેલ વિત્ત અતિગરીજ થાય છે તેની રીતે મેળવેલ દ્રવ્યથી હિત થાય જ નહિ કારણ કે આ યાયથી મેળવલ દ્રવ્ય વિચામાન રહે છે પણ તે માછવા વિગેરેના ગળાદિની પછે પરિણામમા દરે ભુજ છે કદાચિત્ બળવાન પાપાનુ બધિ પુષ્યના અનુમાવથી ને વિનવ વતા સુધી રહે તે પણ જેમ મલય, ગ, પતગ વગેરેને ગાળો ગાન, દીપ વગેરે પરિણામે દુ ખ દાયી છે તેમ આ યાથથી મેળવેનું 'ન્ય જે * ઉપમા આવે તો પણ વિપાકે દુર્ગતિ આપનાર જ છે માટે આભાર્થી પુએ આ માયથી દ્રવ્ય ઉપાર્જન કરવા પ્રયન નજ કર વળી કહ્યું છે કે- पापे नेवार्थ रागाघ फरमानोति यत्कचित् पंडिशामिपवत्तत्त मविनाश्य नजीर्यति । ભાવાર્થ-પાપથી ધન ઉપાર્જન કરવામાં રાધિ ! અને કાર વખતે કાઈક ફળ મળે છે પણ તે ફળ બડિતામિષની પડે તે પુરૂષને દુખ દીપા વિના છે થતુ નથી જેમ માછવા પકડવાના લેટાના કાટામા ઘાલેનું માસ ખાનાર માનાનો નાશ થાય છે, તેમ આ પાપથી પેદા કરેલ વન ભોગવનારને નાશ થયા વગર રહેતો નથી, કારણ કે તે ધન કર્મ ને હેતુ છે કે એમ કહેશે Jસ્થ અ યાય વિના ધન મેળવી શકશે નહિ ધન નહી મળવાથી તેના નિવાહમ હરકત થશે નિવામાં ખામી પડવાથી ચિત્ત સમાધિ હી રહે અને નળ ધર્મ ધ્યાન પણ નહિ કરી શકે તો તેનુ મમધાન કરે છે વિભવ બને અત્યત રહરભૂત ઉપાય ન્યાયજ છે અ યાય નથી યુકત અને અયુકત અયના સમદના વિભાગની કપના કરવામાં અસમર્થ રથળ બુદ્ધિવાળા પ અપાવરથામા પણ અથ વાપ્તિને રહસ્યભૂત ઉતટ ઉપાય જાણી શકતા નથી એમ શાસ્ત્રના જાણનાર પુરે કહે છે વળી કહ્યું છે કે – निपानभर मण्डुका सर पूर्ण मिधाण्डजा। शुभकर्माण मायान्ति पियशा सर्व सपद ॥१॥ नोंदनधानार्थतामति नवाम्माभिन पूयते । आत्मातु पानताय पाश्रमायान्ति सपद ॥

·ભાવાર્થ-દેડકા જેમ કુવાપ્રતિ જાય છે, અને પક્ષિઓ જેમ બરેલા અમુક પ્રતિ જાય છે તેમ શુભકર્મવાળા પુરૂષને સર્વ સપા પ્રાપ્ત થાય છે ? સમુદ્ર જળની યાચના કરતા નથી પણ જળથી નથી પુરાનો એમ નથી, કાર, કે તે જળનું પાત્ર છે માટે તેમાં જળ આવ્યાજ કરે છે તેમજ આત્માને પાત્ર બનાવે, જે આત્મા સંપત્તિનું પાત્ર થશે તે સપરિ તે તે મેગે આ મળશે રે ન્યાય એજ સંપત્તિ ઉપાર્જન કરવાને ખર ઉપાય છે, એમ કહેવાનું કારણ એ છે કે નિન કરી પાયથીજ ધનની પ્રાપ્તિના અતરાયભૂત કમને નારા થાય છે જેમ લાધન વગેરે, રોગનાશક ક્રિયાથી તાવ અતિસારાદિ વગન ના થઈ, આરોગ્યતા મળે છે, તેમ થાયથી લાભાનરાય કર્મને નાશ થઈ સપત્તિઓ મળે છે લાભારાય કર્મને નાશ થયાથી ભવિષ્યમાં પોતાને વાછિત ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે એથી ઉતરી રીતે એટલે આ યાયથી વખતે લાભ થાય છે પણ તેથી અથ પ્રાપ્તિ અનર્થ માટે જ છે, એ વાત નિ સદેહ છે અન્યાય પ્રવૃત્તિ કરવાથી રાજા દો દ કરે અથવા કામા અપવાદ થ થ ઇત્યાદિ કારણેથી અન્યાય પ્રવૃત્તિ ઘટતી નથી કહ્યું છે કે – राजदड भयात्पाप नाचरत्यधमोजन परलोक भयान्मध्य स्वभादेव चोत्तम ॥१ बा ભાવાર્થ-નાળાના ભયથી અધમ માલુમ પાપ કરનથી મધ્યમ પુરૂષ પરાકના ભયથી પાપ કરતા નથી અને ઉત્તમ પુરને સ્વભાવથી જ પાપનું ચાચરણ કરને નથી કથિત કોઈ પુરૂષ અતિ નીચસ્વ વાર કરી થાયથી પ્રવર્તે તાપણું અથ સિદ્ધિ અનિશ્ચિત છે કદાચિત પાપાનુબપિ પુખના ઉમથી થાય, તોપણ એ થાય કરવાથી જે અનર્થ થવાને છે તેમાં કોઈ બસ નથી અન્યાય પ્રવૃત્તિથી બધા અશુભ કમનિયથી પિતાનું ફળ આપ્યા વિના જીણું થતું નથી વળી કહ્યું છે કે – अवश्यमेव भोतय त फर्म शुभाशुभम् नामुक्त क्षीयते फर्म फल्पकोटिशनरपि ॥ १ ·ભાવા–કરનું શુભ અથવા અશુભ કર્મ ભોગવવું પડે છે એક કપાલ રાય તે કરે; ક મ ન્યાવિરા નાશ પામતું નથી વિવાહ કરવા વિષે વળી સમાન કુટબવાળા મધમાસ રાત્રિ ભોજન ઇત્યાદિના પરિવાર રૂ૫ મેમાન ગીતવાળા સરખા વભવવાળા સમાન વેવવાળા સમાન ભાષા બેન નારા પ્રસિદ્ધ એક પુરૂષથી થના વશમા ઉન્ન થયેલ ગોત્રજ કહેવાય તેવા ન હેય તે અગોત્રજ કહેવાય) એવા અગત્રીની સાથે એટલે ઘણા કાનને અન રાયના વશથી ત્રુટિ ગો છે ગોત્રના અબવ જેને, અને જેઓને ધણા તેમની સાથે વિરોઘ નહોય તે લોકો સાથે વિવાહ બંધ કરે બ, વિધિ લે સાથે વિવાહ નહિ કરવાનું કારણ એવું છે કે જે જાતિના ઘણા કે જેને ધિક્કારના ભય અને જેને દેશના ધણ માસ સાથે વિરોધ હોય તેની સાથે વિવાહ સંબધ અઘતિ કહેવા માટે તાજોમાં જે વિરોધ બના વવામા આ યા છે ને કે વિરોધને પરિહાર કરી વિવાહ સબધ જેડ અને નીચે લોક વિરૂહ સબધ દેખાડવામાં આવે છે અસમાન કુલળીને વિાળા સાથે વિવાહ સબધ કરવાથી નિ અઘીનપાસ થાય છે અને શાસ્ત્રમાં કહેવાનિવ માબાપને અવ થવાથી, અસાદિ દેવનો મજા છે જે વિભવનુ અમાદક્ય હેય તે ધનાધ્યની છોકરી ગરીબ પણ ગગુખ રતી નથી અને તેથી તેના ના પતિને હાની પડોચવા મ ભવે છે તેમજ સાજ તવંગર ઘરને પર ગરીબ ઘરની ક પાની અવગણના કરે છે એ રીતે ગરબા વિભવનાળામાં વિવાહ મ બધ નહિ કરવાથી દેવ આવે છે અને દ પતિને સુખી થવા વખત આવ થી માટે સમાન વિભવવાળા સાથે વિવાહ મ ‘ધ જો એ ગોત્રજ સાથે વિવાહ સ બંધ કરવાથી ગેત્રમાં અનુસરવામાં આવે નાના મેટાના વ્યવહારને લોપ થાય છે કે ક યા પિતા વર્ષથી તેમજ વન વથી મેરે હોય અને વરને પિતા બ તે રીતે હમે હોય તે પણ કરી આપવાથી ને હલકી પક્તિમાં ગણગે વળી એક ગોળીઓમા રૂટ થના નાના મોટા વ્યવહાર કરીને વિવાહ કરવાથી યોગ્ય વ્યવહાર ગુણ પામતા નથી પણનેથી ઉલટુ,ને વ્યવહારની પ્રવૃત્તિ કરવાથી જેયતા કનિટનાના થવા રને લોપ થાય છે અને તેથી ગોત્રીને વિષે રહેલ વિનો ભાગ થાય છે અને તેમ થવાથી મોટા અને પ્રવૃત્તિ થાય છે માટે એક ગેમમાં ·૧૧ ઉત્પન્ન થયેલ પુરૂષ સાથે વિવાહનું કૃત્ય નજ કરવું વળી જે પુરુષની સાથે એ બધ કરવાથી, પિને નિરપરાધિ છતા વિરોધનું પાત્ર થાય છે અને તેથી આ લેક તથા પરલોકના અર્થને નાશ થવા પ્રમગ આવે છે કારણકે સર્વ સુખ સત્ ના અનુરાગથી જ થાય છે એવું વિચારીને જેનું સમાન કુન સભાન 1શીન, સમાન વૈભવ વગેરે હોય, અને જે એક ગેત્રમાં ન હોય, અને જેને ઘણાની સાથે વિરોધ નોંય, તેની સાથે વિવાહ સબધ કરો વિવાહની બાબ તમા કિક નીતિશાસ્ત્ર નીચે પ્રમાણે છે બાર વર્ષની કથા અને સોળ વર વરવાહને રેગ્ય છે, તેથી નાની વયના વર કે કાનો વિવાહ કરે અગ્ય ગણાય વિવાહ પૂર્વક વ્યવહારનો અર્થ એવો છે કે કુટુબ ઉત્પન કરવું અને તેનું પરિપાવન , જે જ્ઞાતિમા પરણવાને જે વિધિ બતાવેલ છે, તે પ્રમાણે જે પરણે તે કુળવાન કહેવાય છે, અને નથી ઉલટુ કરે તે અકુલવાન કહેવાય છે અગ્નિ તથા દેવ દેવતા વિગેરેની સાક્ષી રાખી વરકન્યાને હાથ મીલાવ, તેનું નામ વિવાહ કહેવાય છે તે વિવાહના આઠ પ્રકાર છે ૧ જેમાં અલકારથી ભુપિન કન્યા વરને આપવામાં આવે આ મહા ભાગ્યશાળી પુરવની આનામાં ચાલનારી થજે” એમ ક યાને કહેવામા આવે છે તે વિવાહને બ્રહ્મ વિવાહ કહે છે } અને “તુ ૨ જેમ ક યાને પિતા પોતાના વૈભવને યોગ્ય દિવ્ય વરને આપી ક યા પરણાવે તે વિવાહ પ્રાજાપત્ય કહેવાય છે છે જેમાં વરને ગાય અને વાછરડે આપી ક યા આપવામાં આવે છે તેને આર્ષ વિવાહ કહે છે ૪ શ્રી વિના વન (દેવ પૂજા વગેર) થઈ શકતું નથી, એવું ધારી થન કરનારને યવને અર્થે કન્યાદાન ૩૫ દક્ષિણ આપે, તે વિવાહ! નામ દેવ વિવાહ રાખવામાં આવ્યું છે આ ચાર પ્રકારનો વિવાહ, ગુકરામને યોગ્ય દેવ પૂજન થવહારનું અતરગ કારણ છે, એટલે મુખ્ય કારણ છે અને માતા, પિતા, બધુજન વિગેરે સર્વ લોકે આ પ્રકારના વિવાહને પ્રમાણે કહે છે, તેથી આ ચાર પ્રકારના ધર્મ વિવાહ કહેવાય છે !

·૧૨ ૫ સ્ત્રી પુરૂષને પરસ્પર પ્રીતિ થવાથી, માહો માહે સબધ કરો તે ગાધર્વ વિવાહ કહેવાય છે ૬ કોઈ પ્રકારની પ્રતિજ્ઞા કરી કન્યા આપવી તે આમુર વિવાહ કહે વાય છે ૭ બળાહારથી કયા ગ્રહણ કરવું તેનું નામ રાક્ષસ વિવાહ કહેવાય છે ૮ સુનેરી પ્રમામાં પડેલી અથવા રમતી કન્યાનું, તેના માબાપ ન જાઓ તેમ હરણ કરવુ તે પૈશાચ નિવાહ કહેવાય છે આ ચાર વિવાહ અધર્મ યુક્ત ગણવામાં આવે છે, તે પણ જે કન્યા અને વરને અપવાદ વગર પરસ્પર રૂચિ હોય તો તે વિવાહને પણ ધર્મ યુકત જાણ વિવાહનું ફળ, શુદ્ધ સ્ત્રીને લાભ થવો એજ વિવાહનું ફળ છે અને શુદ્ધ સ્ત્રી મળવાથી રૂડ પુત્ર રૂ૫ સતતિને લાભ થાય છે દુખ રહિત થઇ, ચિત્ત સમાધિમાં રહે છે અર્થાત જાવિત છી મળવાથી પુરૂવનું ચિત્ત સધળી રીતે ચિતા રહિત થાય છે બહારના હર કોઈ પ્રકારના દુખનું નિવારણ કરવામા જાતવત સ્રો શિવાય બીજી કોઈ વધારે કુશળ નથી ઘર સબધિ કામકાજ સારે વ્યવહાર પણ જનમત સ્ત્રી ઉપર આધાર રાખે છે. ઘરમાં મારા આચાર પાળવો એ પણ જાતરત સ્ત્રીને શીખવવું પડતું નથી, ને તેમા અભાવથી જ હૈય છે કારણ કે તે વિશુદ્ધ આચાર પાવાવાળા કુળમા ઉપન થતી છે દેવતા અતિથિ અગા સબધિ વિગેરે માકાર કરવાથી નિર્દોષપણુ પણ સ્ત્રીને વિજ રહે છે એટલે જેને જેવો ઘટે તે આરસકાર પણ જાતવત ચીથી જ થઈ શકે છે કુલીન સ્ત્રીનું રક્ષણ કરવાના ઉપાયો ૧ વર મબધિ સઘળા કામને અધિકાર અને માથે નાખવે, કારણ કે તે કામમા ગુથાવાથી સ્ત્રીને બહાર ફરવા હારવાની નિવૃત્તિ ઓછી મળે તથા અહપણથી ઘર કામને મન દઈ સારી રીતે કરે છે કારિ ઘણા ગુણે એમા રહેલા છે ·૧૩ + ૩ અમુક દવની રકમ ત્રને મેંપવી જોઈએ છે કે ઘરમા ઈના પાર્થ પુરોએ લાવવા જોઈએ, પણ સ્ત્રીને થોડા ઘણા પૈસા આપવાની જરૂર છે, કારણ કે પુરૂષની ગેરહાજરીમા, જે સ્ત્રી પાસે ધન હોય, તો અવશ્ય જોઈતી ચીજ લાગી તે વખતે કામ ચલાવી શકે ત્યા એમા બીજા પણ ફાયર ઘણા છે ૩ સ્ત્રીને છાએ ચતિવાની છુટ ન મળવી જોઈએ તે એવી રીતે કે, સ્ત્રીના અથવા બીજા કોઈ માણસના અત કરણમાં એવો ભાસ થ ન જોઈએ કે આ ઘરમા પુરૂષનુ ચલણ નથી પણ સ્ત્રીનું સ્વત્ર રાજ્ય છે જ હમેશા માનવા પેશ્ય સ્ત્રીઓની માબતમાં સ્ત્રી વખત જાય એવી યુક્તિ કરવી જોઈએ એટતે હમેશા, સતી, શીખામણ આપે એવી, અને હિતકાર સ્ત્રીઓને સંગ કરાવે આ ચાર સ્ત્રીના રક્ષણ કરવાના ઉપાય છે શિ—કોઈ કહેશે કે વગર પરણે તૈયાર મળેલી વસ્યા સ્ત્રીથી વ્યવહાર કરવામાં શું ખાય છે? જવાબ--બેબીને લુગડા છેવાની શીલા અને કુતરાને પાણી પીવાના પાત્ર સમાન ઉસ્યા સ્ત્રી છે જેમ ભીની રીતા ઉપર જે આવે તે લુગડ છે અને કુતરાના પાણી પીવાના વાસણમા જે કતરે આવે તે મેહુ ઘાત તેમ વિસ્થા પણ જે પૈસા આપે, તેની સ્ત્રી થાય એ છે ધમ્યા સ્ત્રીમાં મૂર્ખ શિવાય કે પુરૂષ આસકત થાય? એનું કોઈ સમજુ માણસ ના થાય ગવાન કુલ મ. ઘનમાં દુર્ભાગ્યના એટલે વેશ્યાનું ભાગ્ય એવું હેય છે કે તે કોઈ દીપક નાન કરે નહિ અથવા વસ્થાને ન આપે ને રિદિ થાય છે વસ્ત્ર આભુષણે વિગેરે જે કઈ વસ્તુ વેશ્યાને સાકાર તરીકે આપવામાં આવે છે, તે બીજાને ઉપયોગમાં આવે છે વસ્થામાં ઘણી આસક્તિ કરવાથી પરાભવ થાય, અથવા મરણ થાય, એટલે મધમાસને આધાર કરનારિ વૈશ્યામ આસકત થવાથી, અનેક પ્રકારના રોગે ઉત્પન થાય છે તેથી અને તે સિવાય બીજા કેટલાએક કારણેથી, મણ નીપજવા સભવ છે વૈશ્યા ઉપર ગમે તેટલે ઉપકાર કરીએ, તિપણને પિતાની થાય જ નહિ ઘણા વખત સુધી સબધ રાખી, જે વૈશ્યાને ત્યાગ કરવામાં આવે, તે જ વખતે તે બીજે પુરૂષ અગીકાર કરશે બીજા પુરૂષ પ્રતિ ગમન કરશે, જ્યા, અને બારણેને વિચાર કરી, પૂર્વ કહેવામાં આવેલ છે તે પ્રમાણે સ્ત્રી પણ પી એ ગુજરથનો સામાન્ય ધર્મ છે ·ભય નિવારણ દશ્ય તેમજ અદશ્ય ઉપદ્રવને ભય રાખવો એ પણ ગૃહસ્થને સામા ય ધર્મ છે પ્રત્યક્ષ રીતે જોવામાં આવે તે દશ્યમય કહવાય અને અનુમા નથી કે આગમથી જે જાણવામાં આવે તે અશ્વ બેય કહેવાય કાઈ એમ કહે કે દર તથા અષ્ટ ભય ગૃહસ્થના ચિત્તમા જ રહ્યા છે તે વાતની ખાતરી કેમ કરાય * ઉત્તર-પારે માણસ યથાશક્તિ ભયના કારણને પરિવાર દરથીજ કરે ત્યારે એમ સમજાય કે એના ચિત્તમાં ભય રહે છે, પણ તે વિના તો એમ સમજાય કે એના ચિનમાં ભય રહેન નથી અ યાય વ્યવહારથી, જુગટુ રમવાથી પરસ્ત્રી સગ કરવાથી વગેરે એવા બીજા કેટલાએક કારણથી આ તેમાં પનું અનેક પ્રકારના દુખ પ્રાપ્ત થાય છે તે નજરે જોવામાં આવે છે નિમજ મધમાસનું ભક્ષણ કરવાથી નરકાદિ વે ના ભોગવવી પડે છે એવી જ વાત શાસ્ત્રારા જાણવામાં આવે છે તે અદમ્બ ભય કહેવાય છે માટે દશ્ય અને અદશ્ય ઉપદ્રવના કારણ રૂપ અ યાય વ્યવહારથી અને મવમાસા સેવનથી આત્માને દૂરથી જ પાછે વાળવો સદગુણોની પ્રસાશ કરવા વિષે વળી સારા પુરૂષના આચરણની પ્રશંસા કરવા એ પણ ગૃહસ્થને સામા ય ધર્મ છે હમેશા વૃત્તમાં રહેનાર અને જ્ઞાનથી વૃદ્ધ એવા ઉત્તમ પુરની સેવા કરી જેઓએ જ્ઞાન મેળવેનું હેય એવા પુરૂષોનારા પુરૂષા કહેવાય તેમના આચરણની પ્રશંસા કરવી જોઇએ તેવા પુર ના આચરણ શારામાં પણ બનાવેલા છે જેમ કે रोकापवाद भीरत्व दीना भ्युद्धरणादर । कृतशता सुदाक्षिण्य सदाचार प्रकीर्तित १॥ सात निदा सत्यागा वर्णवादच्च साधुषु। आपद्यदन्यमत्यात तद्वत् मपदिनयता २॥ प्रस्ताघे मित भापित्व मरिसवादन तथा । તિgન્ન ક્રિા ત કુપનુvrનરે ! असद्वद्ययपरित्याग स्थान धैयप्रियासदा। प्रधान काय निरंध प्रमादस्य विवजनम् ४॥ शोकाचाराणुवृतिश्च सर्वत्री चित्यपालनम् । प्रवृतिर्गहिते नेति प्राण कण्ठगतैरपि १॥

·૧૫ ૧ કોઈની નિંદા ન કરવી, મધુ પુરૂષની સ્વાના કરવી આપત કલમ અત્યત દીનપણું ન કરવું, તેમજ સંપત્તીમાં અત્યત નમ્રતા રાખવી ૨ પ્રસગ ઉપર ગ્ય હોય તેજ બનવું, કોઇની સાથે વિરોધ ન કર અગીકાર કરેલું કાર્ય પાર પાડવું અને પિતાના કુલાચારને મુકવે નહિ ૩ પેટે રસ્તે વ્ય ન ખરચવું, ઉત્તમ કાર્યમાં આગ્રહ રાખો અને પ્રમાદને ત્યાગ કરવો ૪ જેમ ધર્મને બાધ ન આવે તેવી રીતે લાફિક વ્યવહારને અનુસરવું, અને સર્વ જગ્યાએ આચિયતાનું પાલન કરવું એટલે જે સ્થાને જે કરવાનું હોય તે સ્થાને તે જવું અને પ્રાણ કરી આવ્યા હેય પણ નિદામા પ્રવૃતિન કરી એટલે જે પ્રકૃત્તિ કરવાથી લેકી કરે તેવી પ્રવૃત્તિ ન કરવી ૫ લોકો આ રથી બીડુ, ગરીબ લોકોને મ કરવી, કોઈએ ઉપકાર કયા તે કોઈ દિવસ જ નહિ અને વખત આવે ત્યારે તેના ઉપર પ્રત્યુપકાર કર ચુકવુ પણ નહિ તયા સારા પ્રકારની (પૂણ્યના કામમાં નહિ) દાક્ષિળ્યતા રાખતી આ પાચ શોભા બતાવેતા ગુ જેનામાં હોય તે શિદ પુરૂષ કહેવાય તેના પુરૂષાની પ્રશંસા પૂવક તેના ગુણ ગ્રહણ કરીને ગુહસ્થને સામા ય ધર્મ છે વળી કહ્યું છે કે गुणेषु मियता यत्न फिमाटोपै प्रयोजनम्, । निमीयन्तेन घटाभिर्गाय क्षीरविवार्जता १॥ ભાવાર્થ-ગુણને વિા યત્ન કરે, ઉપરના ઓળથી શુ પ્રજન છે ! વિના ઉપર આડઅર સમિથ્યા છે જેમ દૂધ નહિ દેનારી ગાયને ઘટાથી શણગારી વેચવા જઈએ અને કઈ ખરીદ કરતુ નથી તેમ ગુણ વગર ઉપર ડાળ મિથ્યા છે એટલે આ તરગ જ્ઞાનાદિ ગુણ વિના ઉપરની ક્રીયાના ડોળથી આમાની શુદ્ધિ થતી નથી બીજી જગ્યાએ પણ કહ્યું છે शुद्धा प्रसिद्धि मायान्ति लयोऽपहनेतरे। तमम्यपि विलोक्य ते दन्ति दन्तान दातिन १॥ .

·૧૬ ભાવાર્થ-નાને હેય પણ શુદ્ધ પુરો પ્રમિદ્ધિ પામે છે અને એ ડુગર જેવા પણ અશુદ્ધ હોય તે પ્રસિદ્ધિના પ્રતિપાિને મેળવે છે જેમ આ ધારાને રિપે રહના હાથીના દાત દેખાય છે પણ હાથી દેખાતો નથી, શરણ કે હાથીના દાત ઘેળા છે અને હાથી કાગે છે તેમ નાના મોટાને પણ મેળ નથી જે જ્ઞાનાદિ શુદ્ધ ગુણો સહિત હેય ને પ્રસિદ્ધિ પામે અને જેમાં તે ગુણો ખામી હાથને મિધિ પામી શૉ નથી અતરણ થવુના જ્ય વિષે વળી કામ, ક્રોધ, લોભ, માન, મદ, હર્ષ રૂપ છે અતર શત્રુને ત્યાગ કરીને અવિરૂધ્ધ અને અગીકાર કરીને ઇદ્રિોને જય કરે એ ગૃહસ્થને મામા ય ધર્મ છે બીજાએ પરણેલી અથવા વિવાહ વગરની કુમારી છોકરી અથવા ને મા વગેરે બીજી એવી સ્ત્રી સાથે દુષ્ટ આચાર કરે તે કામ કહેવાય ( આ વ્યાખ્યા સામા ય ધમ આશ્રયી છે ) વિચાર કર્યા વગર પારકાને તેમજ પિતાને દુખ થાય તેવા ક કરવા ત કાબ કહેવાય નિ દેવા વેગ પુરૂને ન ન આપવું અથવા કારણ વગર પાર ધન તુ તે લોભ કહેવાય આગ્રહથી મેક્ષસાધવામાં વમવત નાની પુરૂષોની ડીખામણ નહિ માની અથવા તેમના વચનને અના ૨ કરે તે માન કહેવાય કુલ બલ એજન, સપનું, રૂપ, વિવિગેરેથી આત્માને વિશે અહ- કાર કરે તે મદ કહેવાય અથવા અ ય નાને પીડા કરવાનું કારણ મદ કહેવાય છે નિમિન વગર કોઈને દુ ખ આપીને જુગાર રમીને, અને મૃગના વિગેરે પપના કરો કરીને પિતાના મનને પ્રસન્ન કરતુ તે હર્ષ કહેવાય આ છ શત્રુને ત્યાગ કરીને ગૃહસ્થાવસ્થાને રેગ્ય ધર્મ અને અથના સાધનને આધન લાગે તેવી રીતે પાચ ઈ એના વિષયને અત્યંત આસકિત ·છે. રહિત, થઈને ભગવાથી, ઈદ્રિના વિકારને રોકવારૂપ ઘનિ જય કરે, એ ગૃહસ્થને સામાન્ય કર્મ છે કેમકે સર્વથા દિને વિષમ થકી રોકવી તે તે યતિ ધમ છે અહિ આ તે સામાન્યથી ગૃહસ્થ ધમ કહેવાનો અધિકાર ચાલે છે માટે ગૃહસ્થ ધામનું વિવેચન કરેલું છે અગ્ય સ્થાન ત્યાગ વિષે ઉપકાવાળા સ્થાનને ત્યાગ કરવો એ પણ ગૃહસ્થનો સામા ય ધર્મ છે પિતાના અને બીજા રાજાના લશ્કરથી વિભ એટલે પરસ્પર બન્ને રાજા લડાઈ કરવામાં તત્પર હોય તેથી થતા ઉપદમાવું, દુકાળ, મરી વીગેરેથી યાળુ અને જ્યાં ઘણા લેકની સાથે વિરેપ હેય એવું સ્થાન તજી બીજી જગ્યાએ રહેવું એ સ્થને સામાન્ય ધર્મ છે કારણકે એવા સ્થવ ત્યાગ નહિ કરવાથી ઉત્પન્ન થયે ઉપદ્રવથી ધર્મ, અર્થ અને કામ એ ત્રણે પુરૂષાને નાશ થવા સભવ છે અને તેમ થવાથી આનાક તથા પાકમાં અનર્યજ થાય સ્વામી માણે વિષે પિતાને ગ્ય, રક્ષણ કરો સમર્થ, નિદ્ધિ થયેલા લાભ સપાન કરાવ વામાં અને મેળવેલ લાભનું રક્ષણ કરવામાં સમય એવા રાજદિ પુરૂને આશ્રય લે અર્થાત તમે મારા કરવા એમ છે કે તમારી રક્ષાપાત્ર છું' એમ કહી તેને સ્વાધીન થવું વળી શસ્ત્રમાં પશુ કહેવુ છે કે, स्वामिमूला सा प्रकृतय । अमूपुनरपु कियुर्यात् पुरुषप्रयत्न ભાવાથ–સ્વામી વગર પ્રતિ હાઈ શકતી નથી મુળ રહિત ઝાડ હેય તે પુરા પ્રત્ન શું કરવાનું છે ? મુળ સારૂ હવે તે ઝાડને ઉછેરવાને પ્રયત્ન સાક છે, તેમ સ્વામી સારો છે તે જ સાફ થય ધમભા, શઠ કુળવાળે, શુદ્ધ આચારવાને, શુ પરિવારવાના, પ્રાપવાન, ન્યાયવાન વગેરે સશે યુક્ત વામીની સેવા કરવી ઉચિત છે ક બત કરવા વિષે વળી સામાન્ય રીતે ગૃહ, ઉર પરાથી ચાળ્યા આમા સુજ ના, સદાપણુ, કાનના રીગેરે ઉત્તમ ગુણયુકત અને આમથી સદાચાર! પાલન કરનાર પુરૂષને સમ ન, મિકે શું પુરૂષ સપની પેઠે આશ્રય ·કરવા મોગ્ય છેજ નહિ ઉતમ પુરુષની સોબત કરવાથીજ સુપ્રસિદ્ધ થાય છેશાકમાં કહ્યું છે કે - गुणवानितिप्रसिद्धि सन्निहितैरेवमपतिगुणवद्भिः । रयातामधुजगत्यपि मुमनोमि सुरभिमि सुरभि ॥१॥ બાય–સમીપમાં રહેલા ગુણવાન પુથી જ આ પુરુષ ગુવાને છે” એની પ્રસિદ્ધિ થાય છે સુગધિ પુથિી મધુ એટલે વસંત ઋતુ સુરજ એવા નામથી પ્રખ્યાત છે, એટલે વસત તુનું સુરભિ એવું જે નામ મુખ વામાં આવ્યું છે કે, તે ઋતુમાં બિપુ થાય છે તેને લઇને છે તેમ સારા માણમની બતથી મનુષ્ય પણ સા ગણાય છે પગ્ય સ્થાન નિવાસ આગળ જેના લક્ષણ કહેવામાં આવશે એવા અસ્થાનથી વિલક્ષણ એટને સારા રથાનમાં નિવાસ કરે એ ગૃહસ્થને સામા ય ધમ છે ચારે તરજ ઉજડ જમીન હોય એવા ઘરમાં રહેવું એ ગુહસ્થો અનુચિત છે કેમકે ચારે તરફ આવરણ રહિત લેવાથી ચેર વિગેરે લગા લેનિભા થઇ પરાભવ કરવા સાહસ કરે બધી બાજુમ બીન ધરેથી કાઇ ગયના પરમ રહેવું એ પણ અગ્ય છે, કારણુ કે તેવા ધરના બારી બારણા વગેરે બીન જરથી કાઈ-બલા હેય છે અને તેથી શોભા નથી પામતું, એટલુ જ નહિ પણે જ્યારે અમિ વિગેરેને ઉપકવ થાય છે ત્યારે તેના ઘરમાંથી નીકળવાનું અને પિસવાનું ઘણું મુશકેલભરેલુ થઈ પડે છે વળી જુગ વીરે ભસનથી પરાભવ પામેલા પડોશીની જોડે રહેવું એ શું અસ્થાન કહેવાય છે, કારણ કે કુશીલ લેક સાથે બનવાથી તેમની સાથે બેસવાથી તથા તેમની સોબત કરવાથી ગુણવાન પુતે પણ ગુણની હાની થાય છે, કેમકે શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે ગુણ અને દપ સેનતથી ઉપન્ન થાય છે એટલા માટે યોગ્ય સ્થાનમાં વસવુ એ ગરાતે સામ ૫ ધમ છે જયાં દરોના અકુશ તથા કુબ નામની વનસ્પતિ ઘણી હે, જયાં ભારની તેમજ સારી ગધવા મળે છે, જ્યાં સ્વાદિષ્ટ જળની પતિ- છે ·t હાથ ત્યાં, તથા દ્રવ્ય ભારયુકત પૃી ઉપર પ્રશાં વાસ્તુ શાસ્ત્રના નિયમને અનુસરીને બધેિના ઘરમાં વસવુ, એ ગૃહસ્થ તે સામાન્ય ધર્મ છે, કાજુ કે તે શાસ્ત્રમાં બતાવેલા લક્ષણથી વિરૂદ્ધ લક્ષણવાળા ઘરમાં રહેવાથી રપુરને ભવની હાનિ ઈત્યાદિ લોક પ્રસિદ્ધ ઘણા દેવા ઉપન થાય છે, કેમકે સારા લક્ષણ યુકત ઘરમાં રહેવાથી વાછિત ફલની સિદ્ધિ થાય છે એમ શાસ્ત્રમાં પ ઘરના લક્ષણો નિ સંશય રીતે જાણવા માટે અતીન્દ્રિય પદાર્થના નાનના હેતુ ભૂત થકન સ્વાન અને ઉપશ્રુતિરૂપનિમિત્તથી પીલા કરી, તેમાં શકુન અને સ્વપ્નને અા સવ જગ્યાએ પ્રસિદ્ધ છે માટે અહી લખતા નથી કાન ના સાંભળી કલ્પના કરવી તેનું નામ ઉપશુતિ કહેવાય છે કેમ કેટલીક જગ્યાએ શકુન કરતા શબ્દ નિમિત અધિક ગવામાં આવે છે તેવા વિધિને કેટલોક ભાગ બગીવવામા કહે છે, તે પ્રકારની પરિક્ષાથી ઘર બાધવાના સઘળા લક્ષણોનું અવલોકન કરવું ઘરમાં આવવા જવાના ઘણા રતા ન રાખવા કારણ કે અનેક રસ્તા હેવાથી ઘરની સારી રીતે રક્ષા ન થઈ શકે, અને તેથી આ વિગેરે ઘરના માણને તેમજ વિમવને ઉપદ્રવ થાય ઘરના બારણાની અતિશય રક્ષા કરવાથી અન્ય જિનેને આદર પેસવાને અવકાશ મળતું નથી પરિમિત કારવાળા ઘરનું રક્ષણ સહેલાઈથી થાય છે, એટલે તેવા ઘરમાં રાખેલી વસ્તુઓ સહેલાઇથી સંભાળી શકાય છે એ પ્રકારના ગામ વાસ કરે એ ગૃહસ્થ સમા ધભ છે વેષ વિશે પગની જગ અડધી દબાડી રાખવી, પાપડીનું શુ મુકવું, અત્યંત સજજડ અગરખું પહેરવું અને જાર પુરૂષની ચેષ્ટા દર્શક વે ધારણ કરે ઇત્યાદિ વિરહ વેષ કહેવાય છે એવા વિરૂદ્ધ નો ત્યાગ કરી, પિતાના વિમવ, અવસ્થા, તથા નિવાસ સ્થાનને ચિત વેષ ધારણ કરે, એટલે કેમ હાં સિપાત્ર ન બનીએ એવો વેષ રાખવે, કેમકે ઉચિતપણે વર્તવાથી કે વાસિ ન કરે, અને જે નાક દાસિ કરે તો પિતાને કષાય ઉત્પન્ન થાવા સભવ છે માટે જેથી કપાય ઉત્પન્ન ન થાય તેવા ઉપાયે વર્તવુ પ્રસન્ન વ ા ણ કરનાર પુરૂષ આગળ મૂર્તિ કહેવાય છે, અને મગજવીજ શમીની ઉત્પત્તિ થાય છે વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે -- ·૨e જામત રાજારાતા दास्यानु पुरते मूल सयमात्मतितिष्ठिते ॥१॥ ભાવાર્થ-મગીથી લખી ઉપજ થાય છે ચતુરાઇથી લમીની વિધિ થાય છે ડહાપણથી લક્ષ્મીનું મૂળ બંધાય છે અને સયમથી લક્ષ્મી પ્રતિષ્ઠા પામી રહે છે ન્યાયથી વિભવ મેળવો અને આ પાયમાં વય ન કર તેનું નામ લમી સયમ કહેવાય છે તે સયમથી પ્રાયે લક્ષ્મીને ક્ષય થતું નથી છે. આવકને કેમ ખાચ કરે એ ગૃહસ્થને સામાન્ય ધમ છે વળી નીતિશાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે- पादमायानिधिं कुर्यात् पादवित्ताय घट्टयेत । धर्मोपमोगयो पाद पाद तव्योपण ॥ ભાવાથ-રેક ગૃહસ્થ પિતાની ખાવાના ચાર ભાગ ક૯પવા તેમાંથી એક ભાગ ધરમાં અનામત રાખવો, અને એક ભાગ પૈસાની વૃદ્ધિ થાય એવી યુકિતથી ઉપયોગમાં લેવો એક ધમ તથા પિતાના ઉપગ માટે રાખો અને એક ભાગ જે માણસ પિતા ઉપર આવાર રાખતા હોય તેવા માણસના પિnણ માટે રાખવે એટલે આ પુરાદિના વહાણ માટે રાખે વળી ને आयाई नियुज्जीत व समधिक तत । તે કુaraswagger અ--આવાના ભાગ પાડવા તેમાં એક ભાગ ધર્મ વિશે ખર સો અને બને તેથી વધારે પણ ખરચ અને બાકી રહેલા ધનથી તુ એવુ આતો સબ ધી સળ કમ ૨૩ જેમ રામથી શરીર નબળું થાય છે અને કોઇ કામ કરી શકાતું નથી તેમ આવક કરતાં વધારે ખરચ કરવાથી પુરુષ દેઈ કારને થવહાર ચલા વવા સમય થતો નથી વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે -- S ·૨૩ મ पूजन चास्य विशेय ग्रिसध्य नमन मिया। तस्यानवसरप्युश्चै श्वेतस्यारोपितस्यतु । ભાવાર્થ –માતા પિતા વિગેરે પૂજન વર્ગને પ્રાંત કાળે, મા કાળે તથા સાય કાળે નમસ્કાર કરે તે તેમનું પૂજન કહેવાય છે અસર ન મળે તે મનમાં ઉચ્ચ પ્રકારે તેમનું ધ્યાન કરી નમસ્કાર કરે ગુરૂ વર્ગ ની ગણના શાસ્ત્રમાં પણ કહેવી છે मातापिता कालाचार्य एतेषाशातयस्तथा। घृद्धा धर्मोपदेयारो गुरुवर्ग सतामत ॥ બઈ–માતા, પિતા, કળા શીખવનાર, તેમજ જ્ઞાતિ, વૃદ્ધ પુછે તથા ધર્મને ઉપદેશકે એ સનના સમુદાયને સત પુરૂએ ગુર વર્ગ માનેલો છે આ પ્રમાણે કહેલ ગુરૂ વર્ગનું બહુમાન કરવાની રીત પણ શાસ્ત્રમાં બતાવેલી છે अभ्युत्थादियोगश्च तदन्तेनिभृतासनम् । • नाममहश्च नाम्थाने नायणे श्रवण कचित् ।। } અય--ગુરૂજન આવે ત્યારે ઉભા થઈ સામા જવું, આસન આપવું, સુખ શાંતિ પુછવી, ઇત્યાદિ તે પ્રસન્ન થાય તેવી જનાઓ કરવી તેમની સમીપેનિશ્રળ રીતે આસનવાળી બેસવુ અધત જગ્યાએ તેમનું નામ ચહ પણ ન કરવું તથા તેમની નિ દા ને સાંભળવા, અને શકિત હોય તો નિદકને બે ખધ કરે, અને પિતાની શકિત તેવી ન હોય તે નાથી ઉડી બીજે ઠેકાણે જવું વળી પરોકના સુખ સાધન રૂપદેવ પૂજ વિગેરે ધર્મ વ્યાપારમા વર્તતા માતા પિતાને પોતે તે કાર્યમાં સ્થિર કરવા “આજથી તમારે ઘર કામની ચિંતા કરવી નહિ, કોઈ પણ જાતના વ્યવહારમાં પડવું નહિ ફક્ત નિશ્ચિત ચિત્ત ધર્મધ્યાન કરવું” ઈત્યાદિ વચનેથી ધમને વિશે તેમને ઉત્સાહ વધારે. વળી તેમની આજ્ઞા અનુસાર વર્તવું વર્ષ, ગધ, રમ વગેરેથી બેક અને નવીન પુષ્પ, ફળ, પ્રમુખ વસ્તુઓ માતા પિતાને અર્પણ કરી, અને અન્ન વિગેરે ·૨૨ નિદા ન કરપા વિષે - + ઉતમ, મધ્યમ, અને કનિલ ક જાતના પ્રણીઓના ખરાબ આચરણ વિષે બોલવુ નહિ કોઈ પણ પ્રાણીનું મા બેસવાથી તે પ્રાણીસાથે જ ભાવ થાય છે તેમાં વળી રાજા પ્રધાન વિરે ઘણું માનવતા લોકોની મારી વાત તે કોઈ દીવસ કરવી નહિ કારણ કે તેઓનો અવણવાદ કરવાથી મોટા ઉપરની ભીતિ રહે છે. વળી કયુ છે કે - नपरपरिवादाद य मिळेपणे पर भैपजमस्ति । লাৱিন্ত বিনমালয়াধীথ । અર્ષ– –અ ય લેક સામેપ કરયાનું, નિદા શીવાય, બીનું કામ કારણ નથી અને રાજા વિગેરેની નિદા કરવાથી તે ધન તથા પ્રાણ વગેરેને નાશ થવાને પણ દેવ થાય છે માટે કોઈ બાને બgવાદ ન કર, એ હારનો સામા ય પમ છે સગુણીની સોબત કરવા વિશે જેમ કે અગ્નિથી બળતા, ઉપદ્રવથી પીતા, અને દુકાળે હણાતા, દેશને ત્યાગ કરે છે અને સારા દેશમાં નિવાસ કરે છે તેમ અાક તથા પરકમ અનિતિકારી આચારસુવાળા જુગારી પ્રમુખને ત્યાગ કરી સાત આચાણવાળા નિસગ કર, એ ગૃહસ્થને સામાન્ય ધમ છે, કારણ કે ખરાબ આચારવાળા પુરૂષનો ત્યાગ કરીને પશુ જે સારા આચરણવાળાં પુર ઘની સબત ન કરે તેવા સારા ગુણ વૃદ્ધિ ન પામે વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે – यदि सत्सगनिरतो भविष्यसि भविष्यति। यथा सजान गोष्ठीषु पतिष्यसि पतिप्यसि ।। અર્થ સારા પુરોની સોબતમા તત્પર થઈશ તેમ એશ્વર્યાને થઈ, અને જે ખરાબ પુરૂષની ગોદમાં પડીશ તે સર્વે ઐશ્વયથી પડી, એટલે સર્વ સુખથી ઘટ્ટ થઈશ માત પિતાની ભકિત વિશે વળી માત પિતાની નિશુ કાળ પૂજા કરવી વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે - ને ·२७ દેવાદિ પૂળ હમેશ કરી જોઈએ અને વિશેષથી ભોજન કરતા પડેટા છવી જોઈએ ભજન જ પિતાની પ્રકૃતિને અનુકુલપણાથી મમય રે ભજન ક તુ જે પુરૂષ પિતાની પ્રકૃતિને અનુકુળ પન આકાર ઈક્ષા લે છે તે જ સુખી થાય છે અને તેનું નામ ગામ્યપણું કહેવાય છે બે પ્રકારના સાયપણાથી ભુખ લાગી ડેય તો ભોજન કરવુ તે બળ ભજન કવાય છે એમ પણ કડવું છે કે જન્મેરાથી આરભાને માત્માને ખાતુ વિષ યા પર થાય છે, અને એમાં પણ ખાધેનુ પ પણ પ્રવૃતિને પ્રતિ લિ થાય છે બળતન પુરૂષને સર્વ વસ્તુ પજ થાય છે એમ માની કાનપુર ન ખાવું, કારણ કે રીતે ઝેર લાવામાં પ્રવીણ માણસ કઈ વખત થીજ મરણ પામે છે પ્રકૃતિ અનુકુળ પડે તેમ વેળા મર જોજન કરવામાં પણ અધિક 1 પપણ ન રાખવું કારણ કે જે પુરપ મિસ જમે છે તે બ. જમે છે, કારણ - જ અધિક ખાવામાં આવે છે ને ઉનટી, ઝ - મણ એ નામનું એક કર્યા વિના વિરામ પામતુ નથી, એટલે પાતુ નથી, માટે મિન જમવું સવારમાં એવી રીતે જમવું કે નાજના જ શનિ મ- ન પડી નથી, અને મારે કોના ફતે ભ ” જેથી સવારે જઠરાગ્નિ પ્રથમ પાન, એને ભુખ લાગે, ' નું નામ મિત ભોજન કહેવાય છે ભોજનના પરિણામગા કેપણ જાતને મિત નથી જેટલું પિતાની જઠરામિ પચાવી પાકે નેટનુ જમરૂ, કારણ બનશચ જમા થી શરીર તથા જઠરાગ્નિ ને બગડે છે વળી અનિ પ્રદીપ્ત હેય ને ડુ જમે તોપણું દેહ દુબત થાય છે તેમજ ઘcરૂ ખાવાથી પચાવવામાં મુશ્કેલી પડે છે વળી થાકી ગતિ માણસો એકદમ પણ પીવાથી અથવા જમવાથી તાવ, ઉટી વગેરે અનેક પ્રકારના રોગ થાય છે, ભાટે થાક લાગે હેય તે થોડી વિક્રાતિ ની પછી પાણી પીવુ અને ભોજન એક વખત ખાધે; જ્યા સુધી બરાબર પચ્યું ન હોય ત્યા સુધી બીજી વખત ન જમવું, અજીર્ઘ છતા જે ભજન કરવામાં આવે તે સર્વ ગના કારણભૂત અર્બની પુષ્ટિ કરે છેવળી કહ્યું છે કે :

·{ દમ સ્વરૂપ કોશ ઉપ કરનાર બંના એક વિપાકથી મુક્ત થયેલા અને ભક્તિ ભથ્વી દેવતા પ્રમુખ ભ ય જેમની નિરતર સ્તુતિ કર્યા કરે છેન સેવ કાય અજ અત્, અરૂહન અનત, બુધ, શ શું તમનક હત્યા નામ તેજ પરમાના છે તે પરમાત્મા દેવ ની નિર નર પૂજા કરવી જોઈએ જેઓ મા દીવસને ફિ એકજ રીતીએ ધમકાન કરે છે અને ગૃહસ્થની પતિથીઓમાં જે નથી રાખનાને અતિથિ કહેવાય અમા પામ્યું છે કે तिथि पवारसवा सयें त्यकायेनमहामना । अतियि त निजानीयाच्टेपमभ्यागनिदु ॥ ભાવાથ--જે માત્મા ! એ મન પર ઉભી રગેરે તિથિઓ ત્ય કયા છે એટતે જેને કૃત્રિમ મમ વિમ મરખા છે તે બતિથિ કહેવાય બાકીના અભ્યાગત કહેવાય એવા અતિથિને માન આપી સરકાર કરો એ ગૃહસ્થનો સામાન્ય ધર્મ છે ધર્મ અથ બો કામના આગધનમાં જેની કિન નિ થઈ ગયા એટલે ગરીબ કે વય એવા દી જાને ન આપવું એ પગ મુકને અતિ રવા જોગ છે દેવાના ચિત્ય એટલે ઉત્તમ મયમ જાય ૩૫ સે અર્થ સમજો અને તેનું પાન કરવું કારતા કે તેમ વાથી અગણિત- ગુઓ પણ જોવામાં આવતા નથી શાસ્ત્રમાં પણ કર્યું છે जाचित्यमेवमेध गुणागाराशिरकत । विशीर्यते गुणग्राम औचियपग्विनित । ભાવાય-એક જગ્યાએ એનું ઔચિત્ય મુકો અને એક જગ્યાએ સવળા ગુરુને સમુદ્ર મુ.પણ આચિ રહિન ગુગ સમુહ નાશ પામશે નીકથી અનિને શ્રટ રીતે વન ને ઉત્તમ પુરુષ કવાય તેવા પુરે સ્વભાવનીજ પોપકાર કરવાવાળા અને પ્રિય વચન મતવાવાળા હોય છે તેમને અનુસરીને વર્તવાથી ઉર વિનાને સ્વમા પણ વિરવાળી પ્રકૃતિ થતી નથી અને તેથી જ એવા પુરૂનું અનુકરણ કરી આચિય મેળવવા અને મેળવ્યા પછી તેની રક્ષા કરવામાં તરવું એ ગ્રહને 4 છે તે દીને ૧ ·ધર્મ અર્થ અને કામ એ નીર્ગ કહેવાય છે જેનાથી સારી ગતિ અને મોક્ષ મળે ને ધર્મ કહેવાય જેથી વ્યવહા રિક તથા પારમથક માજનની મિદ્ધિ થાય તે મ કહેવાય પિતાની કલ્પનાએ માની લીધેવા શુભ સહિત સન ક્રિઓની તૃપ્તિ જેનાથી થાય તે કામ કહેવાય પરસ્પર હરકત પચે એવી રીતે એ ત્રણેનુ મેન કરવુ વળી એ ત્રિવની આરાધના એક બીજાની અપેક્ષા રહે તેમ કરવી, કારણ કઈ પુછ્યું ધમ અને અર્થને ઉપવાસ કરી કેવળ બમમા લી થાય છે તો તે વનના હાથીને પે આપત્તિ પામે છે ધમ ઉપવન કરી જેમ મિહ હાથીને મારીને જે કે હાથીના મામ માથી ઘણું જીવનતિ પામે છે પણ પાપ પોતે કરે છે તેથી કેવળ પાપનુ પાન થાય છે, એમ જ્વળ દ્રવ્ય ઉપાર્જન કરે તેને હથ બીજા લેક ભાગને છે અને પિતે પાપનું જ પાર બને છે વાવવા માટે ગમેતુ ન ખાઈ જનાર ખેડુ જેમ દુખી થાવ છે તેમ આ ભાષ્ય જન્મ ૩પ બીજ ૫ કૃત્ય કરી ગુમાવનાર દુખી થાય છે, કારણ કે ગામ ૫૫. ઉત્તરાલમા લઇ ૫કયાણ થતુ ની જે પુરૂષ પરેક સબધિ સુખને વિરોધ ન લાગે તેમ આ લોકમાં સુખ ભોગવે છે તે પુરૂષ નિચ સુખી થાય છે માટે ધમને બાર ન લાગે તેમ બુ મા પુરૂષે અથ અને બમમાં યત્ન કરો જે બર્થ અને કામને હણી ન મ લીજ ઉપાસના કરે તે યુનિપર અગકાર બનવું છે કે વાત કરી છે પણ પ્રાયે રી ગુટકામ કરે એ યુન નથી જે ઘરવાસમાં રહેતો તેને અર્થ અને કામનું આરાધ કરવું એ પગ અયકારી છે કાઈ પણ વિચાર કર્યા વિના ઉત્પન થા દ ને ખરચ કરે તે તાદા વિક કહેવાય બાપ એકઠું કરવું એ અન્યાય માર્ગે ઉડાવી દે તે મુવર -હેવાય અને જે પુરવ સેવકો તથા પિતા પાંડા કરી ધન એકઠું કરે અને ધમ મામા ખર્ચન કરે તે કાર્ય કહેવાય તેમા તાદારિક અને મલહર એ બે પુરુષને ઉત્તર કા માં કરવામાં નથી કારણ કે અર્થના નારાથી ધર્મ અને કામને નારાજ થાય છે અને પણ પુરૂ એ હુ કરેલુ ચુ પણ તેના પિ તાના હીત માટે ઉપગમાં આવતું નથી કે તે રાજ, અથવા કુટિમી, અથવા તેના વિશે ડારમાં રહે છે માટે આ ત્રણ પ્રકારના પુરૂષની પ્રકૃત્તિ ·પિતાના કર્મના દેથી જાતિ પિવા વિગેરે ગુણોએ નીચતાને પામેવા ન લેકિો સાથે વ્યવહાર કરવો પણ તેને તિરસ્કાર કરે નહિ કારણ કે તેને ગુની હીનતાથી એવુ સમજે છે કે અમે તેવા ડશે અગીકાર કરવા મા થી એમ વિચાળ કઈ ઉત્તમ પુરૂ રેનુ અનુ રણ કરી પિતાને કૃતાથ માનીને આનદ પામે છે વળી કોઈ પણ મતુ ય સારે અનિ પરિચયન છે કારણ કે તે પરિચયથી ગુણવાન પુરૂ પણ અનાદર થાય છેવળી કહ્યું છે કે- अतिपरिचयादवना भत्रतिविशिष्टेपिरस्तुनिप्राय ।' शाक प्रयागनासी कुपेस्नानमदासते। 1 ભાવાથ-પનિ પરિચય થવાથી ઘા કરીને મારી વસ્તુ ના પણ તિષ્કાર થાય છે જેમાં પ્રયાગ તીર્થમાં રહેવાવાળા ! તે તીથનું સ્તાન છેડી ઇ હમે કુવાના પાણી ની નાન કરે છે મારા આચારમાં વતતુ અને દુરાચાથી દુર રહેવું તે ના કહેવાય આવ્યું અને ત્યાન્ય વસ્તુઓને વિમાગથી નિ ય ર તે ન કહેવાય છે ઉપર કહવા તવાળો કહુવા અને તેવા પ્રકાર, જ્ઞા પાળો જ્ઞાન કદ્ધ કહેવાય એવા પુર ની સેવા કરી રિની સેવા કરવાથી ધિ પ્રાપ્ત થાય અને સમર્થની સેવા કરવાથી સામાથી પ્રાપ્ત થાય અને સારા ગુણ અને સારી ક્રિયા યુકત પુ ની જે સારી રીતે સેવા કરીએ તે નિશ્ચયથી તેને સાપે શ વિગેરે ફલ આપે છે વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે- उपदेश शुभानित्य दशन धर्मचारिणाम् । स्थाने विनय इत्येतत् साधुसेवाफल्महत् ।। અથર્મચારી પુરાને શુબ ઉપદેશ સાભળ તથા નિત્ય તેમનુ નન કરવું અને ગ્ય સ્થાને તેમને વિનય કરે એ મ સ પુરૂની સેવા કરવાનું મોટુ ફલ છે. વી પરસ્પર વિરેાધ ન આવે તેમ મહામહે બંધાવા ધર્મ અર્થ અને કામ તેને અ ગીકાર કરવો ·S કર્મ અર્થ અને કામ એ ગીગ કહેવાય છે જેનાથી મારી ગતિ અને મેક્ષ મળે ને ધર્મ કહેવાય જેનાથી વાહન રિક તથા પારમાર્થિક મં પ્રજનની સિદ્ધિ થાય તે રઈ કહેવાય પિતાની કલ્પનાને માની લીધેના શુભ રસ હિન અર્વ દ્વિઓની તૃપ્તિ જેનાથી થાય ને કામ કહેવાય પરસ્પર હર ત ન પહોંચે એવી રીતે એ ત્રણેનુ સેવા કરવું વળી એ ત્રિવશે આપના એક બીજાની અપેક્ષા રહે તેમ કરવી કારણ કે પુરૂષ ધર્મ અને અર્થને ઉપવાસ કરી કવળ કામમાં લીન થાય છે તે તે વનના હાથીને પેટે આપતિ પામે છે ૧ નું ઉધન કરી જેમ મિઠ કાથીને માગને જે કે રાધીના માસ ભાથી વણા વનતિ પામે છે પણ પાપ પોતે કરે છે તેથી કેવળ પાપનું પાન થાય છે, તમે કેવળ દ્રય ઉપાદન કરે છે તે કય બોજા લેક ભાગને છે અને પિને પપ્ન જ પાન બને છે વાર માટે એવું ન ખાઈ જનાર છે જેમ દુખી થાય છે તેમ આ નનુષ્ય જમ રૂપ બીજ પાપ કૃત્ય કરી ગુમાવનાર દુખી થાય છે, કારણકે પુરુષનું ઉત્તર કાલમાં નઈ પણ માણ થતુ નથી જે પુષ્પ પરમાધિ સુખ વિરોધન ના નેમ આ લોકમાં સુખ ભોગવે છે તે પુરપ નિચે સુખી થાય છે માટે ધર્મો બાપ ન નાગે તેમ બુદ્ધિમાન પુરૂએ બધું અને કામમાં પતન કરે જે અવે કામ છે , ન ધર્મ જ કપામ ન કરે તેને નિપ 3 અગીકાર -૧૩ એજ કયા કારી પણ આ મુદગામ ર એ યુન થી જે ઘરવાસમાં રહે તને બધું ને બમનું આરાધન કરવું પ કથકારી છે Jપણ વિચાર ન્યાવિ ઉત્પન્ન થયેલા દીને ખરચ કરે તે તાદા વિક કહેવાય બાપા એ એકg — ૧ - અન્યાય માગ ઉડાવી દે તે મુલહ- કવાય અને જે પરસેવકે તથા પોતાને પીડા કરી, ધન એકઠું કરે અને ધર્મ ભાગમાં ખરચન કરે તે કાર્ય કહેવાય તેમા તાદાવિક અને ભૂલહર એ બે પુરૂદત્તર કામ કરતા નથી કારણ કે અર્ધના નાશથી ધર્મ અને કામને નાશ થાય છે અને કૃપખપુર એકઠું કરવું એ પણ તેના પિ 1 તાના હીત માટે ઉપગમાં આવતુ થી તે તે સજા, અથવા કુટિકી, અથવા તેના ડારમાં રહે છે માટે આ ત્રણ નરના પુરુષની પ્રાનિ } ·૩૬ છેડી દઈ મતિમાનું પુરૂ અથ રૂડી રીતે રાખ જેણે પિતાની ઈદિ નો વશ નથી તેને અર્થ પ્રાપ્તિ નથી વળી કામાસકત પુરૂ કરેના ઉપાય સારા ન હોય કારણ કે એવા પુરૂના ધન ધર્મ અને શરીર પરવશ હેવ છે જેને સ્ત્રી એમા અત્યત આસકિત હોય એટલે વિરુદ્ધ કામ પ્રતિ કરનારાએ શીધ્ર નાશ પામે છે માટે ધર્મ અને અને બાપ ન લાગે એવી રીતે કામમાં પ્રવૃત્તિ કરની એ પ્રમાણે વિચારી પરસ્વવિઘ ન લાગે તેવી રીતે ધર્મ અર્થ અને કામ એ ત્રણે પુરુષાર્થની સેવા કરવી ધર્મ અને કામ એ ત્રણમાંથી કોઈની બાધાને મભવ થાય છે જે ક્રમમાં તેમનું સ્વરૂપ બતાવ્યું છે તે ક્રમ પ્રમાણે જેને બાધ આવે છે તેની પહેલાના પુરૂષાર્થનું રક્ષણ કરવું જ્યારે કામ પુરૂાયને બાધ લાગતો હોય ત્યારે ધર્મ અને અર્થનું રક્ષણ કરવુ કારણ કે તે બે વિના કામ સહેલાઈથી ભગવાને નથી કામ અને અર્થની બાધા થાય તે ધર્મની જ રક્ષા કરવી કારણ કે તે બેનું મૂળ ધર્મ છે વળી કહ્યું છે કે- धर्मश्चैन्नायसीदेत फपालेनापि जीवति। आदयोस्मीत्यवगतय धर्मवित्ताहिसाधध ॥ ભાવ--ભીખ માંગીને પિતાનું પણ કરનાર માણસ પણ જે ધર્મ સહિત હોય તો તે સીઝાય નહિ, કારણ કે તે એમજ સમજે છે કે ધનવાન છું, મારે શા માટે દુખી થવું જોઈએ ગાધુ પુરૂને કર્મ એજ વન છે બુદ્ધિમાન પુરૂ પાએ સવ કાર્યના આરંભમાં દન્ય ક્ષેત્ર કાલ અને ભાવ સહિત પિતાના બળ તથા અબળને એટલે સામર્થ્ય અને અસામર્થન વિચાર કરે કારણ કે પોતાના બળથી વિરૂદ્ધ પ્રારભ કરનારને ક્ષય સ પત્તિજ પ્રાપ્ત થાય છે માટે ઉત્તમ પુરૂએ પિતાની શક્તિને વિચાર કરીને દરેક આરભ વળી કહ્યું છે- क काल पानिमियाणिकोदेश कौव्ययागौ। पश्चाह कामशक्तिरिति चिन्त्य मदुर्मुह ।। કાત કે છે? માસ મિત્ર કોણ છે? દેર કેવો છે? અરય અને આવા કેવો છે? તુ કેળું છું. મારી શક્તિ કેટલી છે? એ બધી વાતને વાર વાર વિચાર કરે કરવી ·વળી ધર્મ અર્થ અને કામની ઉત્તરોત્તર વૃદ્ધિ રૂપ અનુમધમાં પ્રયત્ન કરો અનુબંધ રહિન પ્રોજનથી, ધ્યા સ્ત્રીની પેઠે ગઇ પણ માગ્ય પામતા નથી માત્ર હીવના પામે છે 3 જે કાળમા જે વસ્તુ હેય અને જે વસ્તુ ઉપાદેય હાથ તેને અત્યંત નિપુણ બુદ્ધિએ વીચાર કરી નેપદાન કરવું, કારણ કે બુદ્ધિની નિપુણતાથી સર્વ લક્ષ્મી પાપ્ત થાય છે વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે -- * य * काकिणीमध्यपथमपन्नामन्येपते निष्कसहनतुल्याए । कालेन कोटिप्यपि मुक्तहस्तस्तस्यानुराध नजहातिलक्ष्मी । ભાવાર્થ-જે પુરૂષ કુમામા પડેલા પા પૈસાને પણ હજાર ના મહેર તુલ્ય ગણે છે તે પુરૂષ રફને રફતે કેડિ -૫ વાપરવા સમર્થ થાય છે, કારણ કે લક્ષ્મી તેને સબધ મુકી શકતી નથી જે દ્રવ્ય સચય કરી દાન પૂયમા ખરચે છે તેને બે ભવ લક્ષ્મી બને છે સુદર સ્ત્રી સાથે જુવાન કિનારે આર મેન ગીત સાંભળવાના ઉદાહરણથી હમેશા ધર્મ શ્રવણ કરવું કાર્યું કે ધર્મમાં હમેશા સુવચને જ હોય છે અને તેથી અગણિત ગુણે થાય છે કહ્યું છે કે, - कान्तमुपोजाति रोद तप्त निर्धातियुध्यतमूढम् । स्थिरतामति व्याकुलमुपयुकसुभापितचेत ॥ ભાવાર્થ–ઉપગી પુરૂનું સુચન ઝાનિ પામેના પુરૂષના ચિત્તના એને દુર કરે છે તાપ પામેનાના ચિત્તને શાત કરે છે મેહ પામેલાના ચિતમાં પ્રતિબધ કરે છે તથા વ્યાકુળ મિત્તવાળાને સ્થિર કરે છે ઈદિ અગણિત ફાયદાઓ સુવચનથી થાય છે અને તેવા સુચન શાસ્ત્રોમાજ હોય છે માટે હમેશાશાસ્ત્ર શ્રવણ કરવુ સ, કાર્યમાં પ્રવર્તતા બુદ્ધિમાન પુરએ અભિનિવેશ ન કર બીજાને પરાભવ કરવા માટે અનીતિનું કાર્ય કરવું તે અભિનિવેશ કહે વાપ, અને તે અભિનિવેશ નીચ પુરૂષનું લક્ષણ છે, કારણ કે નીતિ માર્ગનું ઉપ તમામ 1 ·ઉધન કરી અનતિના કુય કરવા એ નીચે પુનું લક્ષણ છે વિઝાન કે પણ કહે છે કે – दर्प श्रमयति निचाभिष्फलनयविगुणदुष्कराम्भ । धातो पिलोमतरणर्व्यसनिमिरायास्यतेमास्य । ભાવાર્થ-જેમ વ્યનિ (કમભાગ્ય) માના પાણીના પ્રવાહ સમુખ ચાથી પિતાના આત્માને ગિટ પ્રયાસ આપે છે તેમ નીચ પુરૂ પણ મગર બીથી, ફલરહિત અન્યાય યુકત અને ઘણાજ મુશ્કેલ કામને આરબ કરી પિતાના આત્માને દુખ દે છે ડહાપણ, સુજનતા, ઉદારતા, સ્થિરતા પ્રિયભાષિણ કરી પિતાને તથા પરમાર કારક આત્મધર્મમાં પક્ષપાત રાખવા તેની પ્રશંસા કરવી બહુમાન કરતુ, સહાય કરવી, વગેરે સાધનથી જેમ ગુણને બાધ ન થાય, તેમ પ્રવૃત્તિ કરે છે કારણ કે ગુણને પક્ષપાત કરનારા પર બહ માનદાર પ્રાપ્ત કરે છે પુષ્યાનુ બધી પુષ્યના વિજ્ઞાન સામર્થ્યથી આનોક તથા પરિક્રમા શરદ ઋતુના ચદ્રના કિરણ સરખે પર ગુણને સમુહ નિશ્વયથી પામે છે કારણ કે ગુણનું બહુ મા કરવાને અભિપ્રાય ચિતા મણું રત્ન કરતા પણ અધિક શનિવાળા ગણુવામા આવે છે કેમકે ચિના મણી રન ને ફકત આલોકમાજ સુખ આપે છે અને ગુણનું બહુમાન કરવાને અભિપ્રાય અનુક્રમે મેક્ષ સુખ આપનાર છે માટે ગુણનું અમને કરવુ એ ગૃહર ધર્મ છે -- ઉહ અપાહ અભિનિવેશ શુશ્રુષા, શ્રવણ, ગ્રહ પારણા અને વિજ્ઞાન આ આઠ બુદ્ધિના ગુણ ઉપાર્જન કરવા મ ૧ જાના પદાથને આધાર લઈને તે પ્રકારને લીજ વ્યામિ શાને તકે કર તેનું નામ ઉહ કહેવાય, એટલે જેમ ઘરને વિશે ધૂમાડે જોવાથી જ્યા ધુમાડે હોય ત્યા અમિ હોય એવો નિશ્ચય થાય, પછી પવમા ધૂમાડે છે ત્યા અમ હશે એ વિર્તક થાય તેમ ધમ સબધિ કાર્યમાં પણ કોઈ જીવની હિંસા કરવાથી પાપ લાગે છે એ પ્રથમથી નિશ્ચય કરેલ હોય તે પછી કોઈ જીવને દુખ દઈએ તે પાપ લાગે એ વિન થાય તેનું નામ ઉહ કહેવાય ઉક્તિ યુકતી એ કરીને ·૩૫ વિરૂદ્ધ હિંસાદિક અર્થથી, દેવની સભાવનાઓ, નિતિ પામવી તેનું નામ અપાહ કહેવાય, અથવા ઉહ એટલે સામા ય જ્ઞાન, અને અહિ એટલે વિશેષજ્ઞાન તત્વ પ્રવેશ એટલે અભિનિવેશ સાભળવાની ઈચ્છા શુશ્રુષા, સાંભળવુ તે શ્રવણ, સાભળેલા અર્થને અગીકાર કરીને ગ્રહણ અગી કાર કરેલ અને સ્મૃતિમાં રાખવી તે ધારણું મેહ એ દેહ અને વિપ રિતતા રહિત જ્ઞાનનું નામ વિજ્ઞાન કહેવાય આ પ્રકારે જેણે બુદ્ધિને ઉત્કર્ષ મેળ હોય તે કઈ જગ્યાએ સ્મતના પામે કહ્યું છે કે – जीवतिशतश प्राज्ञा प्रायवित्तसक्षये। नहि प्रशालयेकश्चिद्वित्ते सत्यपिजीवति ।। વળી તે ભાવાર્થ-મક ડાહ્યા પુરૂ ધનને નાશ થાય તો પણ બુદ્ધિથી જીવે છે પણ મુદિને નાશ થશે વનવાનું જીવી શો નથી, માટે વનવાન કરતાં બુદ્ધિવાનું વધારે ઉત્તમ છે આ પ્રમાણે ઉપર બતાવે પાયથી જે પુણ્યવાનું જીવ રૂડી રીતે ગૃહસ્થ ધર્મ પાલશે તે આવક તથા પરતકમાં સુખ મેળવો પ્રકારની પ્રવૃત્તિ પુરાનુ બધિ પુષ્યાના બધથી અતિ ઘ છે એટલે ઉત્તમ પુરૂએ વખાણવા યોગ્ય છે, માટે આ પ્રકારના ધર્મમા ગૃહોએ ઉદ્યમ કરે છે… છે દુર્લભ એવો આ મનુષ્ય જન્મ પામી આત્માનું હિત કરવું એજ સાધ્ય છે, કારણ કે અકાલ મૃત્યુ આ દુનિયામાં અચાનક વસ્તુ માત્રને હતી ન હતી કરી નાખે છે આ પ્રકારની દુનિયાની સ્થિતિ છે ત્યારે પરિણામમા દુખ આપનારી સંપત્તિમાં આ તહ આત્માથી પુરૂએ ઉચ્ચ પ્રકારે ધર્મ સેવન કરવું

·પ્રકરણ બીજું
હસ્થને ઉપદેશ
प्राय सद्धर्मीजानि गृहिपेयविधेयलम् ।
रोहन्ति विधिनोप्तानि यथावीजानिसरिक्षतो॥
ભાવાર્થ-જેમ સારી રીમા વિધિ પૂર્વક વાવેલા બીજ ઉગે છે તેમ
ગૃહસ્થને વિષે પણ વિધિ સહિત વાવેવા સર્મના બીજ બધા ઉગે છે
ઘણ કરીને સદ્ધર્મના બીજ ૨૫ સભ્ય જ્ઞાન, સમ્યક દર્શન અને
સમ્યક્ ચરિક સહિત, કારગે નીચે પ્રમાણે છે
दु सितेपु दयात्यन्तमपोगुणवमुच ।
भौचित्यासेवन चैव सर्वत्रवाविशेषत ॥
ભાવાર્થ-દુ ખિ પ્રાણુઓ ઉપર અત્યંત દયા કરી, અને ગુણવાનું ઉપર
ખે ન ખ અને સર જગ્યાએ ભેટ રહિતપણે રેમ્પનું આસેવન કરવુ
ધર્મના બીજે પિતાના કુળ કમથી ચાલતા આવે છે અને નિદ્રા રહિત
અને યમ મહિત અનુબના ગુગપાન ગૃહમાં પોતાના ફવન સત્ય
કારણ ઉગે છે વળી કહ્યું છે કે –
चपन धर्मगजस्य सामर्शसादिततम् ।
तथि तायक्षुरादिस्यात् फलसिद्धिस्तुनिवृत्ति ॥
ભાવાર્થ-સહુરાની પ્રશંસા કરવી વગેરે ક્રિયા ધર્મના બીજ વાવવા
રૂપ છે અને તે વર્ષની ચિંતા કરવી તે અકુશ વિગેરે છે અને મેલ, ધર્મની
૧લ સિદ્ધિ છે
चि तासच्श्रुत्यनुष्ठान देयमानुषसंपद
"
..

·૩૭ ભાવાર્થ-વળ ધર્મની ચિતા આ કરારૂપ છે, ધર્મનું શ્રવણ કરવું તે ડાળે સમાન છે ધમનું અનુદાન નાલ સમાન છે અને દેવતા મનુષ્યનિ સપનું જલ રૂ૫ છે જેમ બીજ વાવ્યા પછી અકુરા ફુટ પછી ડાળા થાય ફુલ થામ અને છેવટ ફળ થાય તેમ અહી પણ જાણવું મરૂ દેવી પ્રમુખ વિષે અન્યથા ભાવ થાય છે તેમાં વિરોધ નથી કારણ તેમનુ ભવ્યપણું પરિપકવ થયેલુ હતુ જેમ ભર ભુમિમાં વાવેતા બીજનો નાશ થાય છે અથવા ને કુરા થઇ સંબઈ જાય છે તેમ અનાન ખાર યુક્ત હૃદય ભુમિમાં વાવેલા સદ્ધર્મના બીજો નાશ થાય છે અથવા ને અનુરે ફી નિષ્ફન થાય છે એમ પડિત પુષે કહે છે, કારણ કે અમાતાથી મુખ પુરૂષ ડુ પણ સારું કાર્ય કરવા સમર્થ નથી , ત્યાર ધમ સબધિ, મેક્ષને ઉપયોગી કાર્ય કેમ કરી શકશે ? હિતકર અને દુખ વસ્તુઓના તફાવત સમજવામાં અકુશળ પુરુષ નિહાદિ અનુદાનપણ મારી રીતે નથી સાધી શકે કારણ કે તે દરેક વિષ યમાં અન છે જે અર્થવ માત્રનું ધારણ કરવા અસમર્થ હોય છે તે મેર પર્વતનુ ધારણ કેમ કરી શકે અથાત્ નજ કરી શકે માટે જે માણસ જેટનુ ધારવા મથે તેને પ્રકારને બેવ કરવો જોઈએ પ્રથમ જે પુરૂષને દેશના કરવા શી છે તેની પ્રકૃતિ જાણવી જોઈએ એટલે તે પુરૂષ ગુણવાનું લોકની બતમા રહવા ખુશી છે કે નહિ વગેરે જાણવું જોઈએ વળા ને પુરૂષ કયા દેવમાં ભક્તિ તથા રાગવાળો છે તે પણ ઉપદેશ કે પ્રથમથી જાણવું જોઈએ, કારણ કે જેની પ્રકૃતિ પહેલાથી જાણે ની હોય તેને છાતીથી ઉપદેશ કો તે સમજાઈ શકે અને જેના દેવ જાગે હેય તેના દેવના વચનમા શે વિરોધ આવે છે ને તેને સમજાવી યથાર્થ વકતા શ્રી છનરાજના વચન ૩૫ સમ્યકત્વના બીજ તેનામાં સહેલાઈથી રોપી શકાય તેને માનેલા કુદેવના દુષણો બતાવ્યા શીવાય તેની શ્રદ્ધામાં ફેરફાર થવા સંભવ નથી વળી દેશ્ય પુરૂને આનેક તથા પરતક સબવિ સામા ય ગુની પ્રશસા સ બળાવની ને प्रदान प्रच्छन्न गृहमुपगते मत्रमविधि । नियत्वा मौन सदमिकथन चाप्युपकृते ॥

·૩ * अनुत्सकोलक्ष्म्या निरभिभवसारा परस्था । धुते चासतोप कथमनभिजाते निधमति ॥ ભાવાર્થ સત્પાત્રને ધન આપવું તે છાનું આપવું પ ક સા કરે તેટલા માટે આપવું નહિ વળી કોઇ મજુર પિતાને ઘરે આવે તે અહે માર મેહુ ભાગ્ય એમ ધારી તેની મરજી સપાદન કરવા બીજા બધા કામ પડતા મુકી તેની યોગ્યતા પ્રમાબે આગતાસ્વાગતામા ત૫ર થવુ વળી કોઈના ઉપર ઉપકાર કરી ફુલાઈ જવું નહિ કારણ કે કરે; ઉપકારનું કાર્ય કરી બતા વધુ એ હક માણસની પ્રકૃતિ છે એટલે પિને પિતાને માટે પોતાના વખાણ કરવાં એ હક માણસનું કામ છે અને એ પોતાના ઉપર ઉપકાર કર્યો હેય તે તે સભા સમક્ષ કહી બતાવે, કારણ કે તેમ કરવાથી ઉપકાર કરના રને વિનય સચવાય છે અને તેની પ્રાતિ પણ સાપ ન કરાય છે લક્ષમીને ગવ ન કરે કારણ કે તે ચપળ છે, આજ છે અને કાલ નથી જેથી કોઈને પરાભવ થાય એની પારકી વાત કરતી જ નહિ વળી રસાસ્ત્ર ભણવામા અને સાભળવામાં કોઈ દીપસે સતોષ ન પામવા આ ગુણે જાતવત પુરૂષ શીવાય બીજામા ને કયાથી રહે અથવૂ જાતવત પુરુષમાજ રહે વળી તેવા પુષાની સમક્ષ જેમ પિરિધ ન આવે તેવી રીતે સાધારણ ગુણોથી અધિક ગુણનું પણ વ્યાખ્યાન કરવું જેમ કે -- पंचतानि पविद्याणि सर्वेषा धर्मचारिणा। अहिंसा सत्यमस्तेय त्यागोमेथुनयजनम् ।। ભાવાથ–હિસા ન કરવી, સત્ય બેવુ ચોરી ન કરવી દાન કરવું અને યુન સેવવુ એ પાચ વના દરેક ધમ પુરૂએ પાલવા ગ્ય છે શિવ સમજાવતા છતા પણ જો માના ને જ્ઞાન ન થાય તે તેની નિદા ન કરવી કે અહીં તુ મ દ બુદ્ધિવાળા છે આટતુ આટતુ સમજાવતા બીલકુલ મમત નથી” એ પ્રકારે થતાને તિરસ્કાર કરે નહિ કારણ કે એમ કરવાથી કોઈ શાતાને મનમા સમજવાની ઘણી ઇજા દેય તો પણ તે દુર કારણ કે ઉપદેશકના પકાથી ને એમ સમજે છે કે હવે હુ સમજવાલાયક નમ્પી માટે તેમની નિદા નહીં કરતા તેમને પહેલા ધર્મશાસ્ત્ર સાભળવાની ઇચ્છા વધે એવી રીતના વાક્યોથી સમજાવવા કારણ કે તેમને જય છે.

·૨૮ ધર્મશાસ્ત્ર સાભળવાની ઇચ્છા થયા વિના તેમની પાસે ધર્મશાસ્ત્ર વાચવાથી cલટો અનય થવા સંભવ છે વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે જે પુરૂષ સાંભળનારની ઇચ્છા વગર તેની પાસે બોલે છે તે પિશાચકી કે વાત કહેવાય છે એટલે જેમના શરીરમાં પિશાચે પ્રવેશ કર્યો હોય અને તે ગમે તેમ બેલે પણ તેનું બોલવુ નિષ્ફળ છે તેમ સાભળનારની ગરજવના બનનારને ઉપદેશ નષ્ફળ થાય છે અને જેમ કોઈને સંનિપાત વિગેરે વાયુના કોઈ પ્રકારના રેગથી બિકવા થાય છે અને તેનું બોલવુ નિષ્ફળ થાય છે તેમ જે પુરૂષ સાભળવા નહિ ઇચ્છનારની પાસે બેલે નેપણ કરીને પ્રયાસ કરે છે માટે પહેલા શાસ્ત્રિ સાંભળવાની ઇર ઉત્પન્ન કરી અને પછી બંધ કરવાની શરૂઆત કરવી એવો નિયમ છે કે જે સખત સનિપાત વિગેરે રોગવાળા પુને વારવાર કરિયાત વગેરેના કવાલો ઉપચાર કરીએ છીએ તેમ સામળનારને જ્યાસુધી બંધ ન થાય ત્યા સુધી ઈટવાત વાર વાર સમજાવ્યા કરવી વળી એકવાર અથવા વાર વાર બોધ કરવાથી જ્યારે પ્રાતાને બોધ થાય ત્યારે “ભારે કર્મ છોને આ પ્રકારને સુમધ નથી પણ હળવા કમી ને જ થાય છે” એ પ્રમાણે છેતાની પ્રશંસા કરવી વળી શાતા પુ પામે આગમનું બહુમાન કરાવી તેમને આગમન પ્રવેશ કરાવે આગમનું બહુમાન ન કરવા વિશે શાબમાં નીચે પ્રમાણે કહેવું છે કે परलोफविधी शास्त्रात् प्रायोनान्यदपेक्षते। જાલમ મતિમાબૂ પણ મળ્યા ! ભાવાર્થ-આસન્ન ભવ્ય બુદ્ધિ અને દ્વારૂપ ધનવાન પુરૂષ પાક સબધિ કાર્યમાં શાસ્ત્ર શિવાય ઘણ કરી બીજા કશા ઉપર આધાર રાખીને નથી એ શાસ્ત્ર પ્રમાણે જ પરલેક સબવિ કાર્ય કરે છે વળી કહ્યું છે કે उपदेशविनाप्यर्थ कामोप्रति पटुर्शन धमस्तु नविनाशास्त्रादिति तयादरोहित । ભાવાર્થ-ડે અથ અને કામ ઉપદેશ વિના પણ ચતુરાઈથી સાધે છે પવું ધર્મ, શાસ્ત્ર વિના સીધાજ નથી,માટે શાસ્ત્રમાં આદર કરે એ હિતકારી વળ અકિ, અનર્થના હેતુ છે એમ પણ અનેક શામાં કહેવું છે

·માટે હમેશા શાસ્ત્રમાં યત્ન કરવાવાળા ધમ પુરે વખાણવા લાયક છે,
કારણ કે આ તેકમાં મહ૩પ અધકાર સર્વત્ર વ્યાપી રહેલું છે તેથી સાર બુરું
જોઈ શકાતું નથી તેના શાસ્ત્ર ૨૫ પ્રકાશનું જે આક્ષ બન કરે છે તે સવ જે,
વળી કહ્યું છે કે
पापामयोषध शास्त्र शास्त्र पुण्यनियन्धनम् ।
चक्षुः सर्वधर्म शास्त्र शासं सवार्थ साधनम् ॥
ભાવાર્થ–પાપરૂપ રોગનું આષય શાસ્ત્ર છે પુણ્યનું નિધન પણ
શાસ્ત્ર છે વળી શાસ્ત્ર સર્વ જગ્યાએ ગતી કરતુનેત્ર છે એટલે શાપ નેત્રે સર્વ
વસ્તુઓ દેખાય છે
માટે સર્વ અયનું સાધન શાસ્ત્રજ છે --
नयस्यमविरेतस्मिस्तस्यधर्म क्रियापिहि।
अन्धप्रेक्ष्य क्रियातुल्या कर्मदोपादसत्पाला॥
અથે--જેને શાસ્ત્રમાં ભક્તિ નથી તેની ધર્મ ક્રિયાઓ પણ આધળાએ
દેખવા એ ક્રિયાપ છે અને કર્મ દેપથી અસત્ શનવાળી છે એટલે
તિરૂ૫ ફલ આપતી નથી
य श्राद्ध मन्यतेमान्या नहकारविवर्जित ।
गुणरागी महाभागस्तस्य धमक्रियापरा ॥
ભાવાર્થ-અહંકાર રહિત અને ઉપર પ્રેમ રાખનારી શકિત
વાગે શ્રાવક મા ય પુરૂને માન આપે છે અને તેવા શ્રાવળી ધર્મ ક્રિયા
ઉ, જાણુ ની
વળી જેને શાસ્ત્રમાં અનાદર છે તે પુરુષ ગમે તેવા ગુણે યુક્ત હેય
તે પણ તે કુ મા પુરી છે એમ માનવામાં આવે છે. વળી તીર્થકર મહારાજા
એ પણ શાસ્ત્ર ભક્તિને મેક્ષની ઉત્તમ દૂતિ કહેવી છે એટલે મુક્તિરૂપ સ્ત્રી
પમાડવાને ઉત્તમ તિરૂપ કહેલી છે માટે આ જગ્યાએ મુકિત કામના
સામીણથી શાસ્ત્રની ભકતીને દૂત કહેવા એ યાયજ છે
ધર્મ કથા કહેતી વખતે “ભ ય પ્રાણીઓને મોહથી મુકાવી તત્વ તરફ
બે ચીએ તે આપણી કથા કહેવાય તેવી કથાઓ કહેવી આશે
પણી કથા ચાર પ્રકારની છે

·૪૧ લેચ કરે, સ્નાન કરવું અત્યારે સાધુ ની ક્રિયાઓ આચાર કહેવાય છે + ૨ પ્રાપ્ત થયેલા દેવનું નિવારણ કરવા માટે પ્રાયશ્ચિત લેવું તે વ્યવહાર કહેવાય છે ૩ શાયવાળા પુરૂષને મધુર વચનોથી જ્ઞાન કરાવવું તે પ્રજ્ઞપ્તિ કહેવાય છે ૪ અને શેતાની અપેક્ષાએ સુક્ષ્મ જીવા િભાવ કહેવાને દૃષ્ટિવાદ કહેવાય છે વળી જ્ઞાનાચાર, દર્શનાચાર ચારિત્રાચાર, તપાચાર અને વિચાર એ પાચ આચારનું વર્ણન શ્રાવકોએ શ્રાવક પાસે કરવું જોઈએ તેમા ાનાચારના આઠ પ્રકાર છે ૧ જે વખતે જે કૃત ભણવાનું ફરમાનું હોય તે જ વખતે તે થુન ભણવું ને કાળ જેમ કાળને વિશે કરેલી ખેતી વગેરેનું ફળ બરાબર થાય છે તેમ ભણવામાં પણ જાણવું ૨ વળી ભણનાર પુએ ગુરૂ આવે ત્યારે સન્મુખ ઉભા થવુ ગુરના ચરણ ઘેવા વિગેરે વિનય કરવો કારણ કે અવિનયથી ભણેલી વિદ્યા નિષ્ફળ થાય છે એ વાત નિ ય છે ભણવામા તત્પર થયેલા પુરૂ ગુરૂનું બહુમાન કરવુ બતમાં થયેલા ભાર પ્રતિબંધને એટલે અત્યત હયમન તેમને બહુમાન કહે છે * ૪ ભણવાની ઈચ્છા કરનાર શ્રાવકે ઉપધાન પણ કરવું જોઇએ જે તપથી તુનને પુષ્ટી થાય ને ઉપપાન કહેવાય તેવા ઉપધાનપૂર્વક આ યયન કરવું જોઈએ કાર, કે તપૂર્વક ગ્રહણ કરેના મૃત સફળ થાય છે * અહિ વિનય અને બ માન ની ભગી થઈ શકે છે ૧ એક પુરૂષને વિનય છે પણ બહુ માન નથી ૨ બીજને બહુ માન છે પણ વિનય નથી ૩ ત્રીજને વિનય અને બહુ માન બને છે જાથાને બને નથી આ ચાર ભાગમાં બીજે અને રીજે ભાર આદરવા વિશ્ય છે તેમાં ત્રીને કૃષ્ણ છે, કારણ કે તેમાં મનમાં ગુરૂ ઉપર ઘણી प्रीति એક જાતની ૫ તથા તપ સાથે અથયમ - ·- પ ભણી રહ્યા પછી પિતાને ગુર છુપાવવો તે નિહન કહેવાય તે પણ ન કરવું જોઈએ કારણ કે એમ કરવાથી ચિત્તની મલીનતા પ્રાપ્ત થાય છે ૬-૭-૮ વળી ત ચહણ કરવા પ્રોતેલ અને તેના ફળની છા રાખનાર પુર જનભેદ અર્થભેદ તથા બને પ્રકારનો ભેદ ન કર ૧ વ્યજનભેદ––એને અમુક વાકયના અક્ષરે ફેરવીને તજ અથના બીજા અક્ષરે ગહરી નવું વાક બનાવવુ-જેમ કે- मगरमुक्किह नी या पुनो फलाणमुकास मम કેહવું એ ભણનારને એ નથી “ અર્થ ભેદ-પ્રસિદ્ધ અથ છોડી દઈ બીજો અધ કરવો ને જેમ કે, યાચાર સમિતિ એ પાઇને અ પાલિોકમાં જેટલા છવ મનુષ્ય અસયત હે ય તેમાથી કેશ્વાએક લેક છકાયના જીવોને ઉપલાપ કરે છે એ અથ- પ્રસિદ્ધ છે તે પણ કેઈ નીચે પ્રમાણ અથ કરે કે-અવતા દેશમાં પાણી કાઢવાના રડાવાળે કેક કુવા ઉપર ઉપનાપ ઉપવે છે એ અથ ન કરવું જોઈએ ૩ અને અર્થ-–બ જુદો છે અને અર્થ જુદો કર જેમ-er હજઇ સત્તા પરંતHજે આ જગ્યાએ ૫ જાના ભે કરવાથી અથનો પણ થાય છે માટે એમ કર, ઘનિબથી કારણ કે અથને જે થવાથી ક્રિયાનો ભે થાય છે અને ક્રિયાને ભેદ થવાથી મેક્ષને અભાવ થાય છે અને મેક્ષને અભાવ થવાથી દિક્ષા નિરથક થાય છે દર્શના વારના પણ આ પ્રકાર છે ૧ શાહિતપણ શકા બે પ્રકારની છે- ૧દેશશ કા અને ૨ સર્વ શકા, ઇવ સમાન છે છતા એક ભવ્ય છે અને બીજે અભય જીવ કેમ એવી શંકા દેશશ કી કહેવાનું છે આ સઘળા સિદ્ધાંત પ્રાકૃત ભાષામાં લખે છે માટે કલ્પિત હશે” એ પી શકી કરવી તે રાઈ શિકા કહેવાય પણ આ જગ્યાએ આ વિચાર ન કરે કે-પહેતુ માલ છે અને અહેતુ ગાલ છે આપણા જેવા છમરથની અપેક્ષાએ બે પવ વિગેરે અહે, ગાા છે કારણ કે તેના હેતુઓ પ્રષ્ટિ (કેવળ) જ્ઞાનને નેચર છે અને ·ડાત્ર બંધારણ પ્રાકૃત ભાષામાં છે તે બાલ અને સહેલાઈથી સમજવા તથા ઉચ્ચારણ કરવા માટે છે શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે पालखीमदमूर्खाणा नृणा चारित्रकाक्षिणा। अनुग्नहार्थे तत्त्वज्ञे सिद्धान्त प्रारत कृत ॥ અ-ચરિત્રની ઇચ્યા કરનાર બાલ સ્ત્રી મદ અને મુખે ભાણુમના અનુગ્રહ માટે તત્વ જાણનારા પુરૂએ સિદાત પ્રાકૃત ભાષામાં રચેલુ છે વળી આ વાત કબૂના ગોચર પણ નથી કારણ કે પ્રત્યક્ષ અનુમાન અને આગમ વિગેરે પ્રમાણથી તેને બાપ આવ નથી તેથી અહિતના શામ નને પામે જે જીવ બકા રહિત હોય તે દર્શનાચાર કહેવાય આ વાકયથી દશા અને દશાનીમા નથી એમ કહેવાયું, અને તે વચન યોગ્ય જ છે કારણ કે જે દર્શન અને દર્શનીને ન જુદા માનીએ તે ફતને અભાવ થાય અને તેને અભાવ થવાથી મેક્ષને અભાવ થાય, આ પ્રકારે બીજે ઠેકાણે પણ ભાવને કરવી ૨ કાણા હિતતણુ–ને બે પ્રકારનું છે ૧ દેશ કાલા-----ગર્વથી કાક્ષા શિબર ગિરે દર્શને માના કેઈ એક દર્શનની કામ કરે તે દેશકાક્ષા કહેવાય. એટલે કોઇ મત્તને સારે જાણી તેને અગીકાર કરવાની ઇચ્છા કરવી તે દેશ આકાળા કહેવાય અને સર્મ મનો સાર જાણી તે મને ગ્રહણ કરવાની કાંક્ષા રાખવી તે સર્વકાક્ષા કહેવાય તે દેશ આ કલા અને સર્વ આ કાક્ષાવાળે પુરૂષ અન્ય મતોમાં આવતી છકાય જેમની વિરાધના અને ઉત્સુત્ર પ્રરૂપ, વિચારી શકતા નથી આ પ્રકારે દેશ આ કાક્ષા અને સર્વ આ કાક્ષા રહિત હોય તે નાચાર કહેવાય ૩ આ છ દર્શન કે સારું છે તે પણ એમાં પ્રતિ કરવાથી મને કળ થશે કે નહિ કારણ કે ખેતી કરનારને પણ ફક્ત ની ખાતરી નથી તેમ મને તે નહીં થાય ? એવી રીતના માઠા વિચારથી રહીત થઈ જે વરતુ પામવા જેમ છે તે એથી મળશે એ નિશ્ચય થાય તેને નિવિચિકિત્સપણું કહેવાય અથવા સાધુના ભમરીન ગાત્ર વસ્ત્ર વગેરે દેખી તેમની નિદા ન કરે તે નિવિસ્તૃગણ કેહવાય.. 3

·૪૪
૪ અનાન કષ્ટ કરનારનું તપ વિદ્યા અને અતિશય જોઈને જેની સમ્યક
જ્ઞાનરૂપ ટિ નચળ તે અમર દષ્ટિ કવાય તે અમ દષ્ટિ નામે નાચાર
જાણ
આચાર દર્શનાચાર ગુણિને આશ્રીને કલા હવે ગુણને આધીને કેહવાય છે
પ સમાન ધર્મવાળા પુરૂષોમાં જે ગુણે હોય તે ગુણની પ્રશસા કરી
તેની વૃદ્ધિ કરવી તેનું નામ ઉઘવૂહ કેહવાય
૧ વર્ષથી ખેદ પામતા પુર ને ધર્મમાં સાપન કરવા તેનું નામ થીરી
કારણ કેહવાય છે
૭ પિતાના ધર્મબંધુઓને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સહાય કરવી તે
સામીલ (વાત્મય) કેહવાય છે
૮ ધમકા વિગેરેથી તીર્થ (ધર્મને) મહિમા વધારે તે પ્રભાવના
કેહવાય આ આઠ પ્રકારને નાચાર જાણો આ બીજા ચાર ગુણ પ્રધાન
નિર્દેશ છે તે ગુણ અને ગુણિને કિચિત ભેદ જણાવવા માટે છે કેમકે
એમના ગુણગુણિને અભેદ કેહવાથી ગુણ અને ગુગી બન્નેને નાથ થઈ
થયપણુની પ્રાપ્તિ થવાને સંભવ થાય એટતે બેભાન કઈ ન રહે
ચારિતાચાર પણ આઠ પ્રકાર છે તેના બે પાચ સમિતિ અને
ત્રણ ગુપ્તિ એ પ્રમાણે થાય છે
તપાચાર બાર પ્રકાર છે છ બાહ્ય તપ અને છ અભ્યતર તપ
છ બાહ્ય તપ નીચે પ્રમાણે છે
૧ અનશનમ્ ૨ ઉ૫૭, વૃત્તિનો સાક્ષેપ, ૪ સને
ત્યાગ, ૫ કાય કવેશ, ૬ સલીનતા
છ અભ્યતર તપ નીચે પ્રમાણે જાણવા
૧ પ્રાયશ્ચિત, ર ધ્યાન, ધાન્ય, વિનય, કાપો,
૬ સ્વાધ્યાય (અહી પુસ્તકનું સુકાપણુ રાખવાના હેતુથી વિશેષ વર્ણન
લખ્યું નથી તે બીજા પુસ્તકથી જાણી લેવું )
*

·૪૫ ઉપર કહેતા જ્ઞાનાચાર, શૈનાચાર, ચરિત્રાચાર, અને તપા ચારના છત્રીશ ભેદે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આ ગીકાર કરવા રૂ૫ પરાક્રમ ફોર અને અગીકાર કરી તેમનું યથાર્થ રીતે પાલન કરે ને વોયચાર કહેવાય આવક તથા પરલોક એ બધિ ફલની ઈછા રાખ્યા વગર જ્ઞાનાચાર વિગેરેનું યથાર્થ રીતે પિતાની શક્તિ અનુસારે પાલન કરવું એ ગૃહસ્થને ધર્મ જો તે આચાર ધીરજ, સધયણ, કાળ, બન વીગેરેની વિકલતાથી ન વી શકાય તેમાં સારે ભાવ રાખવે એ ઉત્તમ છે પણ જે પિતા ન બને તેવું હોય તેમાં પ્રવૃત્તિ કરવી નહિ કારણ કે તત્વજ્ઞાનથી જોતાં પિતાની શક્તિથી તહી થઈ શકે એવા કાર્યમાં પ્રવૃત્તિ કરવાથી આર્તધ્યાન થના સભવ છે વળી જ્ઞાનાચાર અગીકાર કર્યા પછી તેનું પાલન કરવા માટે સરખા ગુણવાળા અને અધિક ગુણવાળા લો સાથે રહેવા રૂપ ઉપાયને ઉપદેશ કરો તથા પિત્તાના ગુણ રથાનને પોગ્ય ક્રિયાના પરિપાલન તથા મરણ રૂપ ઉપા યને ઉપદેશ કરે } સારી રીતે આચાર પાળવાનું ફળ આકમાં પ્રત્યક્ષ થાય છે જેમ કે પ્રથમ તે ઉપદ્રવનો નાશ થાય છે ભાવ-૫ એશ્વયની વૃદ્ધિ થાય છે, લોકમ, પ્રિયત્વ મળે છે એ વીગેરે આલોકના ફળ છે, તથા પરતોક સબધિ ફન સારી ગતિમાં જન્મ તત્તમ સ્થાનની પ્રાપ્તિ, છેવા પરંપરાએ મોક્ષ પ્રાપ્તિ થાય એ રીતે નાનાચારા પાળવાનુ ફળ થાય એની ૩૫ણ કરતી ઉત્તમ૩૫, સપત, સારી સ્થિતિ પ્રનાવ સુખ, કૌતિ લેગ્યા, રાહ ઈદિ, અધિનાન તથા ઉછા બેગ સાવન તથા દિવ્ય વિમાને પગેરે આગળ કહેવામાં આવશે એવી સમૃદ્ધિ દેવતાના ભાવમાં મળે છે” એ પ્રમાણે દેવતા સમૃદિનું વર્ણન કરવું આ કહેવાને પરમાર્થ એ છે કે બાલ અનાદિ કાનથી મનુષ્ય સબ4 વિષય સુખમાં આસકત થયેલા છે અને ધર્મથી વિમુખ રહે છે એવા પુરૂષને વકતા પુરૂષે ભાવ દયાથી, આ લોકનું સુખ છેડાવવા દેવા લેખા સુખનું વર્ણન કર્યું છે કેમ કે એકદમ એક્ષ સુખનું વર્ણન કરવાથી તે લોકો તેને પણ દુર્વર જાણું તેની સ મુખ થાય નહિ માટે પ્રથમથી પ દગવિક સુખ દેખાડી પછી આર્મીક સુખને લગન કર એવા ·અશિપ્રાયથી આમ સુવાવવામાં આવે છે કેમકે ઉત્તર ધ્યનમાં પણ પહેલા દેવલોકના સુખનું વર્ણન કરી પછીથી તે જ સુખને દુખરૂપે દેખાડયું છે- વળી દેવતાના સ્થાનથી ચડીને જવ સારા દેશમાં કલિક રહિન સારા આચરણવાળા અને ઘણી જ ખ્યાતીવાળા કુતમાં ઉત્પન્ન થાય છે વગેરે બીજી કેલી એક વાત આગળ કહેવામાં આવશે તે પ્રમાણે બેધ કરે સારા કુલમાં આવ્યા પછી સુદર રૂ૫ની પ્રાપ્તિ સારા લક્ષણોની પ્રાપ્તિ આરોગ્યતા વગેરે કલ્યાણની પરા પ્રાપ્ત થાય છે તે વાન પણ આગળ વિસ્તારથી કરવામા આવશે અર્થાત આ વાતરો? કેટલે ધમ પલવાથી સારા કુલમાં જ મ થાય અને ઉત્તરોઉત્તર સાશા ફતની પ્રાપ્તિ થાય પાપના કારણરૂપ દશ પ્રકારના અસાચારની નીદા કરવી-કહ્યુ છે કે- हिंसानृतादय पञ्चतत्यानमानमेवच । मोधादयश्च चत्वार इति पापस्यहेतय ॥ અર્થ--હિંસા અતૃત વગેરે પાચ તત્વમાં શ્રદ્ધા અને ક્રોધાદિચાર એ દવા પાપના કારણું છે તે દશ કારણની નીંદા કરવી તેનું નામ અસદાચારની નીંદા કરી હાય मिथ्यात्वसम शधुन मिथ्यात्वसम विर्ष । नमिथ्याधसमो रोगा नमिथ्यात्वमम तम ॥ द्विषद्विपतमारोगई समेकत्रदीयते । मिथ्यात्वेन दुरन्तेन ज तोर्जमानि जमनि ।। पर ज्याठाकुपक्षिप्तो देहिनात्माहुताशने। नतुमिथ्यात्वसयुक्त जीवितव्यकदाचन ॥ અથ–મિથ્યાત્વ સમાન બીજે શનથી મિત્ર સમાન બીજુ કર નથી, મિથ્યા ન સમાન બી રેમ નથી મિથ્યાત્વ સમાન બીજુ બધ શત્રુ રોગ અને ઝેર તે મનુષ્યને એક જ સમાજ દુખ દે છે પણ દુર એવુ મિથ્યાત્વ જતુને જ મેજિમ દુખ દે છે કે ધારી પ્રાણી એ પિતાને આત્મા જવલા યુકત અગ્રીમાં નાખે ઉત્તમ છે પણ મિથ્યાત્વ સહિત જીવવું એ કંઈ પણ કામ સારું નથી - કાર નથી t ·એ પ્રમાણે તત્વમાં અદ્મની નિંદા કરવી, એજ રીતે હીસા વગેરેમાં નિદાની ગોજના કરવી હિસા, જુહુ, ચોરી, મિથુન અને પરિગ્રહ એ પાચ આધવનું નિદા કર૩, અને ક્રોધ, માન, માયા અને લેભ તેમનું પણ એજ રીતે નિદન કરવું પણ તેમને પક્ષપાન કરે નહિ અને આ અસત્ આચા રનું સ્વરૂપ સમજાવવું જોઈએ જેમ કે -માદથી પ્રાણીઓને નાશ કરે ને હિંસા કહેવાય વગેરે બોધ કરનારે પિતે તેવા ખોટા આચારનો ત્યાગ કરવો જોઈએ, નહી તે ને વચન ઉપર તોકેાને શ્રદ્ધા બહુજ પડી રહે વળી ઉપદેશ કર તારાઓએ પણ ત્યાગ કરી સરરતા રાખવી એટલે પોતાનું ૫ જેવું હોય તેવું બતાવ, દમિકપણે જુહુ ૫ બતાવવું નહિ તે ઉપર શ્રી ઉત્તરાધનના સત્તરમા અધ્યયનમાં કહ્યું છે કે ममहमाणे पाणाणि बीमाणि हरिआणि अ। असजये मजयमन्नमाणे पायसमणेत्ति युवाइ । ભાવાર્થ-બે ઈદિ વગેરે પ્રાણીઓને બીજો પ્રમુખને અને હરિત પ્રમુ ખને રમ કરો અને જમી પિતાને મામી માને તે તે પાપ માધુ છે, તેને વિ. સવેગ પથ ન હાય કારણ કે અસાધુ હાઇ પનામા સાધુપણ માને છે વળી ઉપદેરા કર ઓએ કપ ન રાખવું કારણ કે સરતતા રાખ વાથી માતાએ તેની ઉપર વિશ્વાસ રાખી ને છેડતા નથી, અને ગુણી પુરૂના ગુણ ઓળવવા નહિ એમના માળપણું રાખવુ એ હિતકારી છે વળી આનોક નથી પરકમ અનર્થ થવાનું કારણ અસત્ આચાર છે, અને દેશના પણ અન્ય પ્રાણીઓ પ્રલે દે જેને જેમ કે यन्नमयान्ति पुरुषा स्वर्गयशप्रयान्ति विनिपातम् तत्र मिसमनार्य प्रमाद प्रतिनिधितमिदमे ।। બાવા—જે પુર મનથી પામતા અને અશુભ ગતિમાં પડે છે તેનું નિમિના કારણ અનાર્ય પમા છે એ મારો મિત્ર છે એટલા માટે અમન ખાચરને પ્રમ, માન જ ક ·૪૮ નરકમાં ઉત્પન્ન થયેલા પ્રાણીઓના તેમજ ઉપરક્ષણથી તિયચ વિગેરેના દુખનું વર્ણન પણ કરવું તીખી ધારવાળા તરવારથી દેદીપ્યમાન ભાલાથી, વિષમ વાતાથી, ચક્રથી, ફરીથી, ત્રિશનથી, તેમાથી મુદ્રમરથી, સાથી, ભઇડીથી, નારકીઓના તાળવા મસ્તક હાથ, પગ, હેઇ, બાન, નાક, બાખ વગેરે શરીરના અવયવ છેડાય છે વળી પિતાના કમના ફવથી આધઈ થતા નારી નરકની પૃવીમા ઉછળતા અને પડતા નાના પ્રકારની ચેટ કરતા તે બિચારા પિતાને બચાવ માટે ત્યાં કોઈને દેખના નથી, વળ ભુખ, તરસ, તહાડ, તડકે, પરવશપણ વીગેરે દુખેથી આવા વ્યાકુલ થતા નિર્ચ છવને સુખને પ્રેસ. તે ક્યાંથી હોય? મનુષ્યભવમાં પણ પ્રાણીને, દરિદ્રતાનું ગન, દુભાગ્યતાનું, શોકનું મુખાષ્ટતુ, દીન જાતિનું, હલકા કુલનુ હાથપગ પગેરે શરીરના અવAવ હીન श्वानु આ ધાપા વગેરે અનેક પ્રકારના ૬ખ ભેગવવા પડે છે દેવતાન વિશે પણ ચ્યવન થવાનું દુ ખ છે તેમજ કામ ક્રોધ ઈષ્ય, બાપદા હનપદ વગેરે કારણેથી સતાય થયા કરે છે માટે હું આર્ય દેવતાઓમા પણ નિવેદન કરવા પડ્યુ સુખ હોય તો કા વળી માઠા આચરણ કરનારાઓ અવશ્ય શક, શબર વીર હલકા કુળમા અવતરે છે એમ પણ ભ ય પ્રાણીઓને બંધ કર વળી હવનકુમ ઉત્પન્ન થવાથી પ્રાણીને મન તથા શરીર સબધિ અનેક પ્રકારના ૬ બે સહન કરવા પડે છે અસત્ આચારના પરવશપણથી જ અધમ કુળમાં ત્પન્ન થાય છે ત્યા હાક વર્ણ રસ મધ સ્પશવાળા શરીર ધારણ કરનારા પ્રાણીઓને સવ૬ખને નાશ કરવામા મમય એવો ધર્મ રવામાં પણ કામ અને થી અને ધર્મપ્રાપ્તિ નહી થવાથી દિમા અસત્યાચારી વીગેરે અશુદ્ધ કર્મમા તત્પર થઇ તેવા પ્રાણીઓ નરાશિવ જે, એવા પાપકર્મની વૃદ્ધિ કરે છે અને તે પ્રકારે પાપકર્મથી તે પ્રાણીઓ આભવ તથા પરભવમાં -દુખી પરંપરાને પામે છે તે વાત શાસ્ત્રમાં પણ કહી છે કે- ·. E = ते कर्मभि सजीवो विवश ससारचमुपयाति । दाव्यक्षेत्राद्धाभावभिन्नमाचर्तते यहुश ।। ભાવાર્થ-તેને કટ કર્મવથી જીવ આ સંસાર ચક્રમાં પરિભ્રમણ કરે છે અને દિવ્ય ક્ષેત્ર કાલ અને ભાવથી જુ જુદા ભેદને પામેલા સંસાર ચક્રમા ધવાર પુદગત પરાવર્ત કરે છે વળા અનત અનય પ્રધાન બે પુના લક્ષણુના વિસ્તારરૂપ ઉપાય વડે મોહની નીંદા કરવી વળી કહ્યું છે अमित्रकुरुते मित्र मिन द्वेष्टि हिनस्तिच । कर्मचारमतेदुष्ट तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ अर्थ चन्त्युपपन्नानि वाक्यानि गुणयन्तिच । नैवमूदी विजानाति मुमुधुरियौपजम् ॥ सप्राप्त पडित रुङ् पूजया प्रतिबुध्यते । सूढस्तु श्छ्मासाच शिलेयाम्भासि मजति । ભાવાર્થ-—જે અમિત્રને મિત્ર કરે, મિત્રને દેવ કરે, મિત્રો હશે અને દુર કમનો આરંભ કરે તે માટે ચિત્તવાળા કહેવાય જેમ મરવા તૈયાર થય પુરૂષને વધ અપ્રિય થાય છે તેમ મૃઢ પુરૂષ પિતાને કહેવામાં આવેલા સાર્થક અને ગુણવાલા વચને જાણી શકતો નથી અથાત્ જેમ મરણ પથારીએ પડેલા મનુષ્યને કોઈ પણ આગધ લાગુ પડતુ નથી તેમ મ પુરૂવારે કોઈપણ શિખામણ માનવામાં આવતી નથી પતિ પુરૂષ કષ્ટ પામી પછી પૂજા વગેરેથી પ્રતિબધ પામે છે અને મૂઢ પુરૂથ દુખ પામીને શીલાની પકે પાણીમાં બુડે છે, અર્થાતુ પતિ પુરૂષ દુ ખભા પગે અને પછી સરકાર વગેરેથી વૈરાગ્ય પામે છે પણ તેમાં લીન થતો નથી અને મુઢ પુરૂ૫ દુખ ભોગવ્યા પછી સત્કાર વગેરેથી સુખમાં લીન થાય છે પણ એમ વીચાર નથી કરતો કે સુખદુખ એક બીજા પાછળ લાગેતાજ રહે છે N ન અથવા તે મોહના કુળ દેખાડતા મેહની ની દા કરતી

·પ
जन्ममृयुजराव्याधि रागशोकापद्रुताम् ।
वीक्ष्यमाणापि भूव नोद्विजन्त्याप मोहत ॥
धमीज पर प्राप्य मानुष्य कर्मभूमिषु ।
न सत्कर्म कृपावस्य प्रयतन्तेल्पमेघस ॥
ભાવાર્ય–જ મ મૃત્યુ, જરા, વ્યાધિ રોગ છે વગેરે ઉપકવવાળી
પૃી એટલે એવી પૃથ્વીમાં રહેતા માણસને જેના છતા પણ લેક મેહના
પ્રબથી વૈરાગ્ય પામતા નથી
કર્મભૂમિ વિરે મનુષ્યપણા " ઉત્તમ ધર્મ બીજ પામીને અ૫ બુદ્ધિ
વાળા પુરૂષો એડ કરેવા પ્રયત્ન નથી કરતા ' અર્થાત ' મનુબ જ મને રૂડી
ક્રિયામાં નથી પ્રવર્તાવતા વળી બીજી જગ્યાએ પણ કહ્યું છે કે —-
घडिशामिपयत्तुच्छे कुसुखेदारुणादये।
અંતિલgr fધા રા તમ |
ભાવાય -માઇના પકડવાના કાટામાં બેસેલા માસની પકે દારૂણ
પરિણામવાળા સુખાભા રૂપ વિષયમાં આસકત થતા પુરૂ ક્રિયાને ત્યાગ
અરે એવા દારૂણ અજ્ઞાનમાં ધિસર પડે એ સવ મેહન ચેષ્ટિ છે
એવા મેહમા ધિકાર પડે
વળી સમ્યક જ્ઞાનથી પાપથી બીહનારા પુરૂષની પ્રરા મા કરતી આ
થવા સ્વપરને ભેદ કરનાર રૂડા જ્ઞાનની પ્રશંસા કરવી
तननेनिभिरक्षते न गिरिशों ना पनजन्माष्टभि
स्पन्दो द्वादशभिर्नवानमधयाचधु महनेणच ।
सभ्यापि जगप्रयस्य नयनस्तद्वानोवाक्ष्यते
प्रत्याहत्यदृश समाहितधिय पश्यत्तियत्पडिता।
-બ-સમાધિ યુકત બુદ્ધિવાળા પતિ પુર અતર્ગત દષ્ટિવડ જે
વસ્તુ દેખે છે તે વસ્તુસિવ પિતાના ત્રણ નેત્રથી નથી જોઈ શક્તા બ્રહ્મા
આઠ નેત્રથી નથી જોઈ શકતા, કાર્તિકસ્વામી પોતાના બાર નેત્રથી નથી
ઈક પિતાની હજાર આખોથી નથી જોઈ શકતા અને આખો
ને ભેગા કરીને જે તે પણ જોઈ શકે નહિ
૬િ

·પર
-f
नोप्राप्यमतिवाञ्च्छन्ति नष्टनेन्छन्तिशोचितुम्।
સાપુતાનિત તિર
ભાવાર્થ-પનિ બુદ્ધિવાળા પુરૂ પામવા યોગ્ય વસ્તુની અતિ વાછા
નથી કરતા તથા નાશ પામેલી વસ્તુને શોક કરવા ઇચ્છતા નથી અને
આપત્તિ વખતે મુઝાતા નથી
नहप्यत्यात्मनो माने नापमान चरुण्यति।
गागो हृदइचाक्षोभ्यो य स पडित उच्यते ।।
ભાવાર્થ–પિતાનું માન થવાથી રાજી નથી થતો અપમાન થવાથી
બેદ નથી પામતો અને ગળાના કદની પડે જે લેભ નથી પામતો ને પતિ
કહેવાય છે
આ રીતે જ્ઞાની પુરૂની પ્રશંસા કરી તે સત્યજ્ઞાનની પ્રશંસા કરી
કહેવાય કોઈ પ્રશ્ન કરે કે આ જગ્યાએ તે તમેએ જ્ઞાનીની પ્રશ સા કરી
એમાં કોઈ જ્ઞાનની પ્રશમા ન આવી ને તેનું સમાધાન એટતુ જ છે કે
જ્ઞાનીની પ્રથા સા કરવાથી જ્ઞાનની પ્રશમા આવી જાય છે કારણુ સાન
સાનીથી જુદુ નવી વી કહ્યું છે કે
નાનીના બહુ માનથી જ્ઞાનતણા બહુ માન સનુણ–ીગરે
વળી ાિહ છે લક્ષણ જેનુ એવા પુરૂષકારની મતકથા કરવી એટલે
પ્રશ સા કરવી જેમકે,
दुर्गातावदिय समुद्र परिया तावन्निरालपनम्
व्योमतमनु तायदेवविषम पातालयामागम ।
दत्त्वामर्धनि पादमुद्यमभिदो देवस्यकीतिप्रिय
धीरायदही नसाहसतुलामारोप्यते जीवितम् ॥
ભાવાર્થ –-જયાધિ કાતપ્રિય વીર પુરૂએ, ઉધમને નાશ કરનારા
દેવના માથા ઉપર પગ દઈને પિતાના જીવીત સાહસ કરવા રૂ૫ ત્રાજવામા
નથી મુકાય ત્યા સુધી આ સઘળી પૃથ્વી અગમ છે, ત્યાસુધીજ આકાશ આ

·પટે,
जन्ममृत्युजराव्याधि रागशोकाद्यपद्रुताम् ।
वीक्ष्यमाणापि भव नोद्विजस्यापि मोहत ।।
धमीज पर प्राप्य मानुप्य फर्मभूमिपु ।
न सत्कर्म कृपावस्य प्रयततेत्पमेधस॥
ભાવાર્થ-જન્મ મૃત્યુ, જરા, વ્યાધ રોગ શોક વગેરે ઉપદ્રવવાળી
પી એટલે એવી પૃધીમાં રહેતાં માણસોને જોતા છતા પણ લેકે મિહના
પ્રબળથી વિરાગ્ય પામતા નથી
કર્મભૂમિ વિરે મનુષ્યપણારૂ ઉત્તમ ધમ બીજ પામીને અ૫ બુદ્ધિ
વાળા પુરૂ ખેડ કરવા પ્રયત્ન નથી કરતા ' અર્થાત મનુબ જ મને રૂડી
ક્રિયામાં નથી પ્રવર્તાવતા વળી બીજી જગ્યાએ પણ કહ્યું છે કે –
घडिशामिषवत्तुर युसुदारुणोदये।
सनास्त्यजतिसचेप्टा धिगहो दारण तम ॥
ભાવા-માણતા પકડવાના કામમાં ખોસેના માસની પેડે દારૂણ
પરિણામ સુખાત્મા રૂપ વિષયમાં આસકત થયેલા પુરૂ કિયાને ત્યાગ
અરે એવા દારૂણ અજ્ઞાનમાં ધિબર પડે એ સવ મેહનું ચેષ્ટિ છે
એવા મોહમાં ધિક્કાર પડે
વળી સમ્યક જ્ઞાનથી પાપથી બીહનારા પુરૂષની પ્રગ સા કરની
થવા સ્વપરને બે કરનાર રૂડા નાનની પ્રશંસા કરવી
तनोनिभिरीक्षते न गिरिशो नो पमजन्माष्टभि
#ો રાજપવાળુ
सम जगनयस्य नयनस्तद्वस्तुनीक्ष्यिते
प्रत्याहत्यदृश समाहितधिय पदयातियत्पंडिता ॥
– સમાધિ યુકત બુદ્ધિવાળા પતિ પુરૂ અતર્ગત દષ્ટિવડ જે
વસુદેવે છે તે વસ્તુ શિવ પિતાના ત્રણ નેત્રથી નથી જોઈ શક્તા બ્રહ્મા
આઠ નેથી નથી જોઈ શકતા, કાર્તિક સ્વામી પોતાના બાર નેત્રથી નથી
જોઈ શકતા, ઈદ્ર પિતાની હાર આખોથી નથી જોઈ શકતા અને આખા
જગન્ માત્રના નેત્ર ભેળાં કરીને જે તે પણ જોઈ શકે નહિ

·વળી કહ્યું છે કે -
4
नोप्राप्यमतिवाच्छन्ति नएनेच्छन्तिशोचितम् ।
आपत्सुन्वनमुधन्ति नरा पण्डितद्धय ।
ભાવાર્થ-પનિ બુદ્ધિવાળા પુરૂ પામવા ગ્ય વસ્તુની અતિ વાગ્યા
નથી કરતા તથા નાશ પામેલી વસ્તુને શોક કરવા ઇચ્છતા નથી અને
આપતિ વખતે મુકાતા નથી
महप्यत्यात्मनो माने नापमान चरप्यति ।
गागो दृदइयाक्षोभ्यो यस पंडित उच्यते।।
ભાવાર્થ–પિતાનું માન થવાથી રાજી નથી થ અપમાન થથી
બેદ નથી મને અને ગળાના કદની પેઠે જે ભ નથી પાગ ને પતિ
કહેવાય છે
આ રીતે જ્ઞાની પુરૂની પ્રશસા કરવી તે સત્યજ્ઞાનની પ્રશસા કરી
કહેવાય કોઈ પ્રશ્ન કરે કે આ જગ્યાએ તે તમેએ શાનીની પ્રશંસા કરી
એમાં કોઈ જ્ઞાનની પ્રશસા ન બની ને તેનું રામાવાન એટતુ જ છે કે
જાનીની પ્રશમા કરવાથી જ્ઞાનની પ્રશમાં આવી જાય છે કારણકે જ્ઞાન
શાનીથી જુદુ નથી વળી કહ્યું છે કે –
જ્ઞાનીના બહુ માનથી જ્ઞાનતણ બહુ માન સનુણી–પીગેરે
વળા ઉત્સાહ છે લક્ષણ જેનું એવા પુરબરની સકથા કરી એટલે
પ્રશ સા કરતી જેમકે -
दुर्गातावदिय समुद्र परिया तावनिरालपनम्
व्योमैतमनु ताघदेवविषम पाताळयानागम ।
दत्त्वासूर्धनि पादमुद्यमभिदो दैवम्यातिप्रिये
पीरावदहा नसाहसतुलामारोप्यते जीवितम् ॥
ભાવાર્થ-જયાસુદ્ધિ કપ્રિય વીર પુએ, ઉમને નાશ કરનારા
વિના માથા ઉપર પગ દઈને પિતાના જીવનને સાહસ કરવા ૩૫ ત્રાજવામાં
નથી મુક્યું ત્યાસુધી આ સઘળી પૃથ્વી અગમ્ય છે, વાસુધીજ આકાર આ
S

·ધાર વગરનું છે ત્યાસુધીજ પાતાલ યાત્રા વિષમ છે અથાત્ મહા કઠીન કા પણ વીર પુર પ્રવા ધારે ત્યારે કરી શકે છેવળી કહ્યુ છે કે – विहाय पौरुप कर्म यो देवमनुवर्तते। तद्धिशाम्यति त प्राप्य हीर्वपतिमिवाना ॥ અથ–જેમ નપુસક પતિને પામી શ્રી નિષ્ફળ થાય છે તેમ જે પુરૂષ પરૂષ કર્મને ત્યાગ કરીને દેવને અનુસરે છે તે પુરૂષનું દેવ ઉયમ નહી મળવાથી નિષ્ફળ થાય છે વળી શક આચાર વડે મળવા ગ્ય વીર્ય દિનું વર્ણન કેવુ જેમકે - मेरुदड घराछन यत्कचित्कर्तुमीयते । तत्सदाचार करपटु फल माहुमहर्पय ॥ ભાવાથ-કેટલાએક કો મેરૂ પર્વતને દડ કરવા અને પ્રમાને છ- કરવાને સમર્થ થાય છે તે સદાચાર રૂપે કલ્પવૃક્ષનું ફળ છે એમ ભેટ ઋષિઓ કહે છે f PM વળ ઉપર ફલા ઉપદેશના સમુહનું ન કરવું પછી દાન કરવું અને અનુક્રમે યથાશકિત તેના આચરણ કરવામાં માત્મીભાવ થયે સને આગ ળની અપેક્ષાને સુક્ષ્મ એટલે આત્માનું અસ્તિત્વ બધપણુ રે મઠ વિગેરે બાબતની દેશનાએ કરવી શાસ્ત્રમાં પણ ઉપદેશ કરવાની રીત આ પ્રમાણે બતા છે કે પહુ સાધારણ ગુણની ત્રણ સા વીગેરેને ઉપદેશ કરે અને તે ઉપદેશ શા હ્યા પછી જ્યારે અતશય કરનારા કર્મના ક્ષરોપશમથી ઉપદેશ અને ઉપર સાભળનારનું એક થાય ત્યારે સુક્ષ્મ દેશના કરવી વખત ખાધેનું અનાજ છ થયા પછી બીજી વખત જમા છે તેજ રારી સુખાકારીમાં રહે છે તેમ જે એક દેશના બરાબર હૃદયમાં ઉતરેલી હેત તેથી ચડતા દર દેશના સારા ભાવથી પશ્ચિમવા સભવ છે અહીં કોઈ એવો પ્રશ્ન કરે કે સાંભળનારને તે દેશના બરાબર સમજE છે એમ શાપી જાણવું ? ઉત્તર-ઉપર કહેલી પિતાની શકિન પ્રમાણે પ્રદ કરવાથી સ્થા Bરણ કે જેમ એ S ·પ૩ વાચના, પૃચ્છના, પરાવર્તન અને ધર્મકથન વિગેરે સકકુશ નાના સમૂહુરૂપ કલ્પવૃક્ષના કયારે સમાન શ્રત ધર્મનું કથન કરવુ ઝ - ૬ ન } चक्षुप्मन्तस्त एवेह ये श्रुतज्ञानचक्षुपा। सम्यक् मदेव पश्यन्ति भावान् हेयेतराभरा ॥ ભાવાય–જે પુરા તાન રૂપ નિવડે ગ્રહણ કરવા છેઅને ત્યાગ કરવા ગ્ય પદાર્થને સારી રીતે હમેશા દેખે છે તેજ પુરૂષ નેત્રવાળે છે આ પ્રકારનો સામાન્ય બંધ કરવાથી વદનમાં પ્રવૃર્તાવેલ શ્રત ધર્મ આવી ગયો તેમા મમતિ અને મિધ્યતાનુ કાઇ વિવેચન થયુ નહિ હવે તે કહી બતાવે છે શ્રત ધર્મ ઘણા છે અને “શ્રત ધર્મ" એ શબ્દની સભાનતાથી ઠગાઈ ગયેલા પુરૂષ પાસે છે અને તાપ એ ત્રણ પ્રકારે તે શ્રત ધર્મની પરીક્ષા કરવી. તે વાત બીજે ઠેકાણે પણ પુષ્ટ કરેલી છે त शब्दमानणवदन्ति धर्म विश्वेपि लोकानविचारयति । स शब्दसाम्यपि विचिनभेदैविभिद्यते क्षारमिवार्जनीय ।। लक्ष्मींविधातु मकला समर्यसुदुर्लभ विश्वजनीननमेनम् । परीक्ष्य गृहणन्ति विचारदक्षा सुवर्णयद्वञ्चनभीतचित्ता ।। ભાવાર્થ-સઘળા લોકે શ્રત ધર્મને શબ્દ માત્રથી ધર્મ કહે છે પણ વિચાર નથી કરતા કે ન ધર્મમા કો શ્રત સાચે છે જેમ દુધમાં અનેક પ્રકારના બે થવાથી જે કે દુધ વ તે બધાને માન છે તે પણ ખરીદ કરતી વખતે પરીક્ષા કરી પડે છે તેમ અહી પમ શબ્દ સમાન છે પણ યથાર્થ કરે છે તે જાણવાની જરૂર છે જેમ ગાવાની બીકવાળા અને ડાહ્યા પુરૂ પરિક્ષા કરીને સોનું ખરીદ છે તેમ સકલ લક્ષ્મી આપવા સમયે ઘોજ દુલભ અને આ જગતમાં હિતકારી એ શ્રુત ધર્મ પણ પરિણા કરીને જ ગ્રહણ કરે એ પરિક્ષાની નીચે પ્રમાણે છે - ધર્મરૂપ સેનાની કષથી, છેદથી અને તાપથી પરિક્ષા કરી તે પરિક્ષા ની રીતની ·અવિરૂદ્ધ કર્તવ, ઉપદેશ કરનાર વાકય વિધિ કહેવાય છે કે-વગ તથા કેવા જ્ઞાનના અર્થ પુએ તપ તથા ધ્યાન કરવું અને સમિતિ તથા ગુતિ સહિત શુદ્ધ ક્રિયા કરવી વગેરે ઉપદે કરવો તે વિ= કહેવાય સર્વ પ્રાણિની હાંસા ન કરવી અને અસત્ય ભાષણ ન કરવું વિગે. નિધિને ઉપદેશ કરવો તે પ્રતિષેધ કહેવાય એ વિધિ અને નિધિ બ કષ કહેવાય જેમ સુવર્ણની પરિક્ષા માટે કસોટી ઉપર રખા કરીએ તે ધર્મની પરિક્ષા કરવામાં વિધિ વાકય અને નિધિ વાક્ય કસેટીને કારણે દે જે ધર્મમા વિધિ વાકય અને નિવ વય વાર વાર જોવામાં આવતો હે તે કશુદ્ધ કહેવાય. પણ એ વિના બીજે ધર્મ કષશુદ્ધ ન કહેવાય કે કૃતમાં એમ કહે છે કે અ ય ધમ માનનારા પ્રાણીઓને ઉછેર કર- अन्यधर्मस्थिता सत्या अमुराइय विष्णुना। उच्छेदनीयास्तेपा हि बधे दोपोनविद्यते । ભાવાર્થ-જેમ વિષ્ણુએ અસુરને માર્યા તેમ અન્ય ધર્મ માનનાર એને નાશ કરવો તેમને નાશ કરવાથી પાપ નથી લાગતુ પણ પુણ્ય ૧ છે ત્યાદિ વાકય ગબિત વચને અનેક ધર્મશાસ્ત્રોમાં છે તેવા શા કશું ન કહેવાય F નહિ પ્રકટ થતા વિનિ અને નિજધની ઉત્પત્તી કરવી અને ઉ૧ થનાની રક્ષા કરવી તેને માટે બાલ ક્રિયારૂપ ભિલા નાદિ કરવી વર્ણન કરવું તે છે શુદ્ધ વમ કહેવાય છે જેમ કષથી પરિણા કર્યા - પણ તેનું પહણ કરનારા પુર અદરની કા દુર કરવા માટે સેનાની છે પરિ કરે છે તેમ ધર્મના શુદ્ધિ થયા પછી પણ છે શુદ્ધિ ી ઈચ્છા કર ને છે. વિશુદ્ધ બાવચેષ્ટારૂપ છે જે ગેમમાં આવવામાન વિધિ અને નિ અબાધિત રીતે પોતાના સ્વરૂપને વા૫ કરે છે અને પિતાનું સ્વરૂપ ને કર્યા પછી અનિવાર અને અપચાર સહિત વિધિ અને પ્રતિવધ ઉત્તરે કૃદ્ધિ પામે છે, તે બાટા કેહવાય છે અને જે ધમમાં તે વિક સહિત કહી હોય છે શુદ્ધ ધર્મ કહેવાય છે ·– - જેમ કપથી અને દધી શુદ્ધ થશે તેનું તાપ સહન ન કરે તેને તજી સુવર્ણ પણાને ન પામે તેમજ ધર્મ પણ કથા અને છે થી શુદ્ધ થયે છત પણું તાપ પરીક્ષા પસાર ન કરે તે ધર્મપણાને ન પામે ? પૂર્વોક્ત કપ છેદના પરિણામી કારણ રૂપ છવાદ સુણ પદાર્થની પ્રફ પણ કરવી તે આ કૃત ધર્મની પરિક્ષાના અતિપર્ધત અધિકારને વિષે તાપ જાણો વળી જે શાસ્ત્રમાં વ્યાર્થિક નથની અપેક્ષા એ નિત્ય અને પર્યાય- કે નથની અપેક્ષા એ અનિત્ય એવાવાદિ પદાર્થ સ્થાપન કરેલા હોય તે શક્ય તાપ શુદ્ધ કહેવાય કારણ કે તાપણુદ્ધિ થવાથી નકારાદિ અને છે શુદ્ધિ બંને ઘટે છે પણ કઈ અને એની શુદ્ધિ થવાથી તાપ શુદ્ધિ ઘટતી નથી, પદેશ કરનારાઓએ ઉપર કહેતા કે, છે, અને તાપ૩૫ પરિક્ષાના ત્રણ પ્રકારનું પરસ્પર સમયપણુ અને અસમર્થ પણ દેખાવું અને તેને સમજાની એ ણમા ક ઉપાય વધારે મમઘ એ એવો ઉપદેશ કરે cપર કહેલા છે અને છેવી પરીક્ષા કરવી તે તાપ પરિક્ષા વગર નકામી છે માટે બુદ્ધિમાન પુરૂ એકતા કા એકના મા પ્રયત્ન ન કરવો કારણ કે જે એન તપને સહન કરી ન શકે તે નામથી ગોનું કહેવાય પણ યથાર્થ સડ કહેવાય નહિ તેમજ જે તે ધ તાપ શુદ્ધ ન થાય તે શ્રત ધર્મજ ને કહેવાય પ્રથમ બધાથવા કર્મો નાશ કરનાર સુત્રના અર્થનું ચિતવન અને અધ્યયન અને નવા મેં રોકનાર હિ સાદીને નિત તે કપ કહેવાય પ્રકટપણે નતિ રેખાતા વિધિ અને પ્રનિધનું પાલન કરવારૂપ, બાહ્ય ચેષ્ટાતુ ફલ વા તપ છે શુદ્ધિ કહેવાય અને પરિણામે વર્ણિત કથ અને છેદ પિતાનું કાર્ય કરવા સમર્થ ન થાય માટે તાપ શુદ્ધિ વિના તે બંનેની સફલતા થતી ઉપર કહેલ છે લસણ જેવું એવા કણ અને છેદ પિતાના ફલ યુકત હોય તે સત્ય કહેવાય છે કારણ કે પિતાને કરવા ગ્ય ક્રિયાકારી વસ્તુ પરમાથી સત્ય કહેવાય છે એમ સત પુરૂ કહે છે એથી વિપરિત કહેવાથી બાધ લાગે છે * પરિક્ષા કરવા પ્રહણ કરેલા કપ બને છે જે તે પોતાના ફલ રહિત હિય તે માગી લાવેલા ઘરેણા રૂપ છે જે કષ છેદ પિતાનું કામ કરી ન ન ·નાર આભા, વસ્તુ૨૫ કર્મથી, જુદે નથી, એમ સમજાય છે અને જ્યારે તેમ 1 નથી એમ કહીએ ત્યારે કર્મને અનુજ માનવી જોઇએ કારણ કે જે વરતું જેનાથી જુદી નથી, તે વસ્તુ તેજ છે તે તેનાથી બધા એ ની તોકમા ૫ પ્રતીતિ છે જેમ સા પિતાના શરીરની આગ નાખીને પિતાની મેનેજ બધાય છે, તેમ આ નથી પુરૂષનો સ્વભાવ જુદે છે અને બેડીને સ્વભાવ જુદો છે તે પણ જેમ પુરૂષ બેડીમા પારે એ પ્રમાણે બનેના બધાને વ્યવહાર લાકમાં થાય છે તેમ આત્મા અને કર્મ બંધાવુ છે તે આત્માએ કર્મ બાથા એમ કહેવાય છે પણ એમ નથી કહેવતુ કે આત્માએ આમ બધા છે વળ કર્યું અને ચિન જી નહી માનીએ છે, સ સાર અને મોક્ષ એવા ભે, ન થાય કારણ કે ચિત્ત બને જગ્યાએ વિશેષ ણથી રહેતું નથી એટલે બે જગ્યાએ મરખુ છે માટે ચિન અને કર્મ એ બે વસ્તુ જુદી જ છે ” 1 સ સામા પરિભ્રમણ કરાવે છે માટે વસ્તુ ને વિચાર કરતા પાપ બધાના હેતુ સૂત કિસા, અમય વિગેરે જીવના પરિણામ વિશે છે તે આત્મા સાથે બંધના કારણ પશુને પામીને વર્તે છે શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે સિતારા कोधादयश्च चत्वार इति पापस्य वैतव ॥ ભાવાથ–-હિ સાં અસત્ય વગેરે પાચ, તવમાં શ્રદ્ધાન અને ધ દિવાર એ સર્વ પાપના કારણ છે એટલે આ સ બ ધના કારણું છે હવે મેહાના કારણ કહે છે હિસાદિથી જુદા અહિંસાદિ ને બંધથી વિપરીત એવા મેક્ષના કારણું છે જેનુ કારણ તોય તેવું કાર્ય થાય છે બંધનું કારણ મળવાથી બંધ થાય છે અને મોક્ષનું કારણ મળવાથી મેલ બધનું સ્વરૂપ બતાવે છે - ખ પર પરાથી અનાદિકને છે એટલે કર્મ બાધવાની આદિ નથી એશ્લે શરૂઆતમાં જીરે અમુક વખતે અમુક કર્મ બાપા એમ નથી બધુ પિતાના હેતુથી ઉત્પન્ન થાય છે, તોપણું અને અતીતકાલની ઘટતા કરવી ક્ષણે ક્ષણે કરવા પડેલે બંધ પણ પરની અપેક્ષાએ અનાદિ છે ·જેવુ અતીતકાલનું વર્તમાનપણ છે તેવું બનતુ કૃતકપણ છે કારણ કે નિશ્ચયનયના બપ્રાયથી ક્રિયા કાર અને નિય કાનમાં ભેદ નથી જે એમ ન કહીએ ને વર્તમાને છે , કૃતકત્વ છે એવી વાત પર યુકત ય, પણ કરેલાને કર માયુ એમ ન કહેવાય કેટના એક પદાથ તત્કાલ થયા હોય અને કેટલા એક થતા હોય તે વ્યહારનયની અપેક્ષાએ તે બને થાય છે એમ કહેવાયું છે અને નિયનn અપેક્ષાએ તો કરવા માડેલાને પણ કર્યું કહેવાય. અહી પણ નિશ્ચય નય અપેક્ષા કરવા માડલા બંધને કરે એમ કહ્યું છે નયન વાદ અતિ દુર્ગમ છે તેમ ગુરૂ પાસેથી સારી રીતે ધારે જોઈએ થી બિજા અને અનિત એવા પરિણામ આત્મામા, હિંસારિક બંધના હેતુ ઘટે છે દિવ્યરૂપથી એક રવીપમાં રહેલી વસ્તુ બીજા પ્રત્યાયને પામે ને ક્રિયાનું નામ પરિણામ કહેવાય સ્થી આત્મા દેહપણાને પામે છે, મનુષ્ય ત્વ પામે વળી શાસ્ત્રમાં પણું કહ્યું છે કે જformત્તમ રચાત્યવસ્થા नचसर्वथाविराश परिणामस्तद्विदामिष्ट ॥ આથ-એક અર્થ મુકી બીજા અર્થને પામવું તેનું નામ પરિણામ કડવા પણ વથા એક રૂપે રહેવું તે પરિણામ ન કહેવાય નેમ ના નાશ પામે ને પરિણામ ન કહેવાય વિનેએ પરિમનું સ્વરૂપ આ નખરનું માને છે એ પ્રકારના પરિણામી આત્મામા પૂવ કહેના હિસાદી દેવ ઘટે છે, અને તે આત્મા દેથી બિન પણ છે અને અમિત્ર પબુ છે એટલે આત્મા અને દે, એ પણ છે અને જુદા પણ છે એમ મિહાતમા કહેલું છે જે પરિણમી, દેથી બિન અને દેહથી અબિજ, એવો આત્મા ન માનીએ તે દિના ગેરેને પગ ન થાય કારણે કે કોઈ દિવસ ચવે નહિ અને કોઇ દિવમાન થષ નહિં પબુ નિરાર એજ ભાવમાં રહે તે નિત્ય રચામાં કહેવાશે એવા આભામાં હિમાદિ સંભવના નથી એટલે એકાન દવાથ નયના મતથી આ, એ તો હિંસા ધરે નહિ કારણ કે પવન ·ના કરે તેનું નામ હિંસા કડેવાય છે શાસ્ત્રમાં પણ હિસાબુ અભણ નીચે પ્રમાણે કહેવું છે तत्पर्यायविनाशोदु पोत्पाद स्तथा च मोश । ge gut કિજword જજો અથતે આત્માના પાયા વિનાશ કરે તે આત્માનાને દુખ ઉપt કરવું તથા લિવર અથ વમા કર, એ જ પરમાત્માએ કહેલી છવ હિંસા છે ને હિંસાને સર્વ પ્રયત્ન કરી ત્યાગ કરવો વળી આત્મા એકાત અનિય માનવાથી પણ હિંસાને અસ ભવ થામ છે જ્યારે આત્માને અનિત્ય માનીએ ત્યારે તો તે ક્ષણે ભગુ થછે એટલે ક્ષણે ક્ષણે નાશ પામનારો થશે એમ માનવાથી તે પોતાની મેળેજ નાશ પામે છે અને પોતાની મેજ ઉભા થાય છે પણ કોણ કોને મારે, અને કે મનથી મરાય એવી સ્થિતિ રહે જ નહિ માટે આભા એત નિત્ય પણ નમનાથ અને એકાંત અનિત્ય પણ નમનાથ પણ નિત્યા નિત્ય મનાય એમ આ પુરૂ કરે છે વળી જો આમા સવથા દેહથી ભિન્ન મા એ ને બીનું રીર શયન આમ તો દ૬ અને કાટા અગ્નિ જવાતા વગેરે અનિષ્ટ, એ સ્પ ઇદિના વિષયને અનુભવ ભાગી પુરૂષો થાય નહિ કેમકે દવ ત નામે પુણે ભેગના અગરૂપ શ્રી શરીર વીગેરે સ્પર્શ કરવાથી, વિષ્ણુ મિત્ર મના બીજા પુરૂને અકુભવની પ્રતિતિ થતી નથી એ જે ભગ એક માસ તોગવે તે અનુભવ બીજને થતો નથી તેમ દેહ અને આમાં સાથ જુ હોય તો દેહ ભોગવેકા બેગનો આત્માને અનુભવ ન થાય માટે જ્યા સુધી કર્મ સહિત આત્મા છે ત્યા સુધી સવથા દેહથી જુદા ન કહેવાય એમ એમ જવું વળી સવથી સામા દેહથી મિન છે એમ માનીએ તો ભેગના અગરૂપ ૫૫ મારા સ્ત્રી, ચદત વસ્ત્ર વગેર પુરૂષને સતેજ ન આપે એટને તે પદા થાથી સુખ અનુભવવામાં આવે છે તે નિરર્થક થાય તેમજ બનિ વિગેરથી દુખ થાય છે એમ માનવું પણ નિરથક થાય માટે સરથા દે અને આત્મા { વાદી–૧ળી એકન દેલ અને આત્મા જુદા નથી એમ માનીએ તે દેહ અને આત્મા એકજ થયો ત્યારે તે ચિત ય સહિત શરીર તે જ આત્મા ·અને એમ માનવાથી આત્માને મરણને અભાવ નિષ્પન્ન થાય છે એટલે આત્માને મરણને નિધિ થાય છે અને જગત્મા તે એમ કહેવાય છે કે અમુક આત્મા મરણ પામે ત્યારે જે આત્મા દેહરૂ૫ માનીએ મરણ શી રીતે સમયે કારણ કે દેહ તે તેવું ને તેવું જ પડેલું રહે છે ત્યારે એમાથી ગયુ શુ ? કે જેના જવાથી મરણ કહેવાય ? . મિષ્ઠાતિ–દે જે છે તે જ દેખાય છે એમાંથી કશુ ગયું જાતુ નથી માટે એ મરડુ પામે એમ કહેવાય નહિ વાદિ——એમ જ્યારે કહીએ ત્યારે ને મન માનનાર કહેશે કે-૫ચ ભુત માહે વાયુ તેમા જણાને નથી, તેથી અમે એમ કહીએ છીએ કે મરણ થયું સિનિ–જવાબ આપે છે કે એ મૃતક શરીરમાં વાયુ છે જે વાયુ ન હોય તે પ્રફુનિત પણ કપાથી હેય માટે વાયુ નથી એમ ન કહેવું વાદી–તેજ તરને અભાવ થયો છે માટે મરણ થયું એમ કહીએ છીએ સિદ્ધાતી–જે તેજનો અભાવ જાય તે કડવાપણું ન થવું જોઈએ પણ અવનો તેમ દેખાય છે માટે તેને પણ અભાવ નથી માટે અભિt માનવાથી ભરણ ઘટે નહિ નારી–પર્ય હતા તે પ્રકારના વાયુ અને તેજસ અભાવ થવાથી મરણ સિદ્ધાતિ-કદાચિત્ આ પ્રરે તમે મરણ અંગીકાર કરશે તો પરાકને અભાવ થશે કારણ કે તમે દેહ અને આત્મા એકજ છે એમ માને છે તેથી પરકમાં જનાર ઈ રહેશે નહિ કારણ કે દેહ અહીં જ પડે છે અને તમારા મનમાં આત્મા અને દેહને એકજ મા યા છે - - વાદી–પણું પરક જ નથી, ત્યારે પરકમાં જવાની વાત શી કરવી? સિદ્ધારી-સર્વ શ્રેટ પુરએ પ્રમાણના બળથી પરલોક અગીકાર કર્યો છે જે જે અભિનાર ઉત્પન થાય છે તે તે અભિલાષ પ્રથમ ઉત્પન્ન થયેલા બીજા અભિલાષ પૂર્વક છે જેમ કે યાવનાવસ્થામાં ઉત્પન થયેલા અભિલાષ ·બતાવસ્થામાં થના અનિતા યુવક છે તેમ એકજ દીવસના જમે બાળકને આખે ઉઘાડી માતાના સ્તન જોઈને તેમાં રહેને દુધની અચ્છા થાય છે તે પૂર્વે જ મમા થતા અભિલાષ પૂરજ છે તે બાળકને જે અભિવાય થાય છે તે અન્ય અવિશ્વ પ્રવજ થાય છે અને તે અભિવાઘાતર વિશે પૂર ભવમાં થયેલો છે એ પ્રમાણે પરી સિદ્ધ થાય છે વળા દેવ અને આત્માને એકાત ભેદ અગીકાર કરવાથી, બીજાનું તાડન, તર્જન હિંસા વિગેરે અશુભ કર્મ અને દવને નમસ્કાર નિ વિગેરે શુભ કર્મને બેગ અમાથી થાય નહિ એટલે શુભ અને અશુભ કર્મથી કરેલા સુખ અને દુખ આત્મા નહી બેગ અને આત્માએ કરેલા દેહ નહી ભોગવે કારણ કે બીજા એ કરેલું શુભ અને અશુભ કર્મ ભોગવવા બીજે છે નથી તેમ જે દેક આત્માને તદન જુદા માનીએ તો દેહે કરેલા પુરપાપ આત્મા શી તે ભગવે પણ અહીના દેહે કરેલા પુણ્ય પાપ આભા સાક્ષાત ભોગવે છે માટે જ્યા સુધી કર્મ સહિત આમ છે, ત્યાં સુધી દેહમા આભા અલ બુદ્ધિએ મા છે કેમકે આત્માને મલ્યા વિના એક દેહ કાંઈ કરી શકતા નથી માટે સુધી આત્મા દેહની મમતાવાને છે ત્યા સુધી, વ્યવહાર નયની અપેક્ષાએ આત્મા દેહથી સર્વથા જુદે કહેવાય નહિ ભગવતી સૂત્રમા પણ દેહને આત્મા કહી બોલાવ્યો છે અને જો એમ ન માનીએ ને કરેલા કર્મને નાશ અને નહી કરવાની ઉત્પત્તિ થવા બસ આવશે વાદી-જે એમ થશે તો પણ શું વાંધો છે ? સિદ્ધાતિ-દેહે કરેલું સુખ દુખ આત્મા ભગવે છે અને આત્માએ અનુભવતુ સુખ દુખ દેહ ભોગવે છે તે સવા લાક દેખે છે, તેને અને શાસ્ત્ર પ્રસિદ્ધ મેક્ષાદિક અનુનને પણ બાધ થાય છે જેમ કે દેહે કરેલા ચેરી, પરદારગ રગેરે અને કાર્યોથી બખાન વગે રમા રહી છે અને રોકને અનુભવ કરે, આભા જોવામાં આવે છે તથા કોઈ પ્રકારના મનના સક્ષોભથી ઉત્પન્ન થયેલી જવર વિરે વ્યાધિ ભગવતે દેહ પણું પ્રત્યક્ષ દેખાય છે માટે દુક અને ઈટ એ બને એલવ આ પ્રમાણે આભ નિત્યનિય ભિન્નભિન્ન માનવો જોઈએ અને એમ માનવાથી જ ઢિસા વીગેરે સિદ્ધ થાવ છે અને તે સિદ્ધ થવાથી તેના કાયરૂપ બધ અને મેક્ષ પણ સિદ્ધ થાય છે માટે એજ ખરા તવાદ છે તે તત્વવાદ જાણુવા અત ત્વદી પર સમર્થ થતા નથી થવા નહીં ·આ પ્રમાણે તત્વવા મબધી જ્ઞાન અને શ્રદ્ધાનરૂપ પરીક્ષા એટલે એ કાનવામા અરૂચિ અને તત્વવાળા વખાણથી અને સેવનથી પરિણામની પરીક્ષા થાય છે અનેક પ્રકારની પરીક્ષાથી શુદ્ધ થયેલા માણસો બંધ જેને બધ કરો અને ત્યાર પછી તીથ કર નામ ગોત્ર ઉપાર્જન કરવા રૂપ બોધિ લાભ, બીજા સમતિની પ્રાણી કરતા એક છે, એની પ્રરૂપણ કરવી અથવા ને દ્રવ્ય સમકિત પ્રાપ્તિ કરતા ભાવ સમકિત પામવુ અતિશે શ્રેટ છે એ પ્રમાણે હેતુ, સ્વરૂપ અને ફલ સહિત ભવ્ય પ્રાણિએ આગળ પ્રરૂપણ કરવી, 1 ભચપણથી નિ મેક્ષ મેળવાય છે અને તેથી જ અપડું પણ અનાદી છે અને તે ભવ્યતા આત્માનું મુત તત્વ છે અને કાલ વિગેરેના બેટથી જુદા જુદા પ્રકારને પામેતુ છે કાલ વિગેરવી કાલ, નિયતિ, કર્મ અને પુરૂષ સમજવાના છે સુમ પુત્રને પરાર્વર્તન જેમાં રહે છે એની ઉનુસપણી પીગેરે ફાલ કહેવાય છે જેમ વમત વિગેરે ઋતુઓ જુદા જુદા પ્રકારની વનસ્પ નિને પ્રફુર્વિત કરે છે તેમ ઉતમ"ણી વગેરે કાલ, તથા પ્રકારના ભયપણું ને, મલા૫ ફલ પ્રતિ જવાને સ મુખ કરે છે કારણું બચપણ હોય પણ મે પામવાને અવસર થયા વિના મેલે ન જવાય, કારણ કે એવા અધ્યવસાય ની જરૂર છે અને તે પ્રકારના અવસાય થવામાં મલ કારણ છે કાલ પ્રાપ્ત થએ મને પણ યુનાધિકને દૂર કરી જે નિશ્ચિકાય કરે ને નિયતિ કહેવાય અને નિયતિ છે પણ પુગ કમને ઉથ થયા વિના મેસે જવાય નહિ માટે કતેશ રહિત અને ના પ્રકારના શુભ આશયવાળું, પુણ્યાનુ બધિ પુણ્ય મેક્ષ પ્રાપ્તિનું કારણ છે જે કે રૂડા કર્મ હોય તોપણમક્ષ પ્રાપ્તિ કરવાને એ પુરૂષ જોઈએ અત્યત પુવ્યવાળા, મારા આશયવાળે મારી બુદ્ધિવાળે અને રૂડી પ્રરૂપ સમજવાની શક્તિવાળે પુરૂષ મોક્ષ મેળવવા શ્રેમ કરણ માટે ઉકત પ્રકારનું ભવ્યપણુ કાલ, નિયતિ, કર્મ અને શેમ્પના (પણ) મેળવવાથી શ્રેષ્ઠ સમકિતને લાભ થાય છે, અને જીવાદિ પરનું શદાન કરવું તે ડા સમકિત પામવાનું કારણ છે

·જેમ વિઘામણી છે કે તેને મિા મળ ભત હોય, પણ
પૂવાવસ્થાને પામી શકતા નથી તેમ યુદ્ધ શ્રદ્ધારરૂપ સોથી રાગ હૃપના
પરિણામને ભેદી નાખવામાં આવે છે તે અતિ નિબિડ થવા ન પામે કારણ
જેમ મણી છિત રહીત થતી નથી તેમ રામ , પણ ફરી ૬ થતુ નથી
કારણ કે ગાંઠ છુખ્યા પછી ફરીથી બંધાતી નથી અને ગ્રથ ભેદ કરતી વખતે
ચાલુ કમ શિવાય, બીજા કમની જેટની સ્થિતિ રહે છે, તેટલે જ બધા સભ્ય
ન પામે બાધે છે એટલે તેથી વવારે બધ થતું નથી એ સિદ્ધાંતને
નિયમ છે
જ્યાં સુધી સમ્યક દર્શન વિવમાન છે ત્યા સપિ પિલુદ્ધ ભચપણના
પરિપાકના સામધથી અને અતિ ભેટ કરનાર કારની અપ્રાપ્તિથી કુદેવ,
કુમનુષ્ય તિવચ અને નારકની પ્રાપ્તિનજ થાય એટલે સમકિતી જીવ હવા
સ્થિતિ ન પામે પણ સારા દેવ૫ણ અથવા સારૂ મનુષ્યપણુ જ પરમે
આ પ્રકારે સમકિત શુદ્ધિ થવાથી ચારિત્રની પ્રાપ્તિ થાય છે શુદ્ધ સમ
જૂિ હેવાથી સાવવા કે પરિવાર અને નિરવ પેમ્પના સમાચારરૂપ થા
રિત્રની પ્રાપ્તિ થાય છે કેમકે શુદ્ધ સમકિતને ચારિત્ર ધટે છે અને
આચારગ સુત્રમાં પણ કહ્યું છે કે – ૧
जमोणति पासहा त सम्मति पासहर।
= સન્મતિ gra )
જે મુમુક્ષુ પુર નિરતર અભ્યાસ કરે તે ભાવના કહેવાય તે બાર
પ્રકારે છે
મતિ નિમાજ રચના
જો સt માન છે
નિજ વિરા પર્યાવસાધા
बोध मुदल मय भावना द्वादश विशुद्धा ॥
૧ અનિત્ય ભાવનાન્સ સારમાં સર્વ પણ અનિય છે એવું
મ
બિતવન કરવું
૨ અશરણ ભાવના–સાચ્ચાં મરણ પ્રાપ્ત થાય ત્યારે પ્રાણી
ભાવને કઈ શરણ કરવા યોગ્ય નથી એમ વિચારવું

·૩ એકત્ર ભાવના–જીવ એકલે કર્મ ઉપાર્જન કરે છે અને એક
ભોગવે છે એ વિચાર કરે છે.
ન
૪ અન્ય ભાવના–જીવ અને દેવસ્તુતાએ જુદા છે અને અતિ
શય સંબધથી એકટ રહેવાં છે તે પણ દેહ છવ સાથે જ નથી અને જીવ
દેહ ભાટે રહતે નથી ત્યારે સ્ત્રી, પુત્ર, ધન વીગેરે બીજા પર સાથે આવેજ
શાના માટે તત્વ દૃષ્ટિથી જોતા કેઈ કેખુ અબાધિનથી વાસ્તવીક રીતે
આ યુજ છે એમ વિચાર કરવો તે
૫ અશુચિસ્વ ભાવના–આ શરીર માન ધાતુમય છે જેમાં વધારે
અશુચિ વસ્તુને પ્રવાહ થાય છે મત, મૂત્ર, કફ વગેરે નઠારી વસ્તુથી ભરેલું
છે ઇત્યાદિ ચિતવન કરવું ને
૬ સસાર ભાવના–જીવ ચોરાશી લાખ જવાનિમાં ભ્રમણ કર્યા
કરે છે એવું ધારવું તે
૭ આશ્રમ ભાવના–મસારમાં રહેવા જીવો મિથ્યાત, કાલ, અવિ
રતિ, પ્રમાદ, આર્ત ધ્યાન, અદ્ર વ્યાન, વિગેરે કારણથી નિરતર કર્મ બધે
છે એ વિચાર કરવો તે
૮ અવર ભાવના–બંધના કારણુરૂપ મિથ્યાત્વ વિગેરેને અટકાવનાર
મકિત વિગેરે ઉપચિાવવા તે
નિર્જરા ભાવના–સકામ નિર્જરા સભ્ય દશ તથા સાધુને હોય
છે અને અામ નિર્જરા અન્ય જીવેને હોય છે એ પ્રકારની નિર્જરાનું ચિત
ન કરતુ તે
૧૦ લેક વિસ્તાર ભાવના–રાજ લેકના વિસ્તારનું ચિતવન
રંતુ તે
1
૧૧ ધર્મ સા ક ભાવના–દુબર સમાર સમુદ્ર ઉતરવાને વહાણ
માન શ્રી જીનપ્રણીત વર્મનું ચિંતવન કરવું તે
૧૨ વિદુર્લભ ભાવના અને તે કાને દુર્લભ એવી મનુષ્ય ભવની
ભી થાય તે પણ સમકિત મેળવવું વધારે મુશ્કેલ છે એવું ચિત
ન કરવું તે

·આ ભાવનાઓથી રાગપર રૂ૫માલને નાશ થાય છે કારણ કે તે ભાવ
ના રાગ વિગેરેને પ્રતિપદભુત છે
અને તે પ્રમાણે રાગાદિ ગયાથી સકલ લોક અને અતક, જવાનું છે
શીવ જેનું એવું કેવળ જ્ઞાન અને કેવળ દર્શન પ્રાપ્ત થાય છે તે થયા પછી
મન અને શરીર સંબધિ સં દુખના નાગરપ, અને અમાધારણ આનદરૂપ
મેક્ષ પ્રાપ્તિ થાય છે
આ પ્રકારે, ધર્મની વાસનાથી વાસિત અત કરણવાળા મુનિએ, સાભ
ળવાની ઇચ્છા રાખનાર સમીપે વૈરાગ્ય કરનાર, આ ઉત્તમ ધર્મ કહે જોઈએ
વરાગ્યનું લક્ષણ શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે
કારણ કે ધર્મ
तथ्ये धर्मे ध्यस्त हिंसाप्रवन्धे देवेरागद्वेपमोहादिमुक्त।
साधौ सवपन्ध सदर्भहीन सयेगाऽम्पैनिश्चलो योग्नुराग ॥
ભાવા–હિસાના બધ રહિત સત્ય ધર્મમાં રણવ રહિત દેવમાં
અને સંવ પકારના પરિગૃહ રહિત સાધુના નિશ્ચલ અનુરાગ કરીને વિરાગ્ય
કહેવાય
ઉકત લક્ષણ ધર્મ ગીતથ મુનિએએજ કહેવા જઈએ કારણ કે
બીજા એટને અગીતાથને ઉપદેશ કરવાનો અધિકાર નથી
કથા કરવાને ક્ષયે પશમ ન થયો હોય તે ઉ માર્ગ દેશના થવા સંભવ છે
એટલે પિતાને સ્વાદા. શિલીન ગણતા મુખ્યતાનું અને ગુરૂ લઘુતાનું જ્ઞાન
ન હોય અને ધર્મ દેશના અધિકારી થઈ બેસે તો એકાત પ્રરૂપણ થવાથી
ઉમાની પુછી થાય, અને તેથી મેહનીય કર્મ ઉપાર્જન કરે જેમ બાધ
ળાની પછવાડે આગે ચાલે તે સારો રસ્તો પામે નહિ તેમ અણુની પછ
વાડે અજાણારાય તે કદી પણ જાણ થાય જ નહિ
પ્રશ્નભ્યાદાયી કોને કહેવી ?
ઉત્તર–કોઈ પ્રકારે જીવને એક કહીએ અને કોઈ નકારે જીવને અનેક
કહીએ એટલે વ્યા િનયને મતે જીવ એક છે અને પર્યાયાથિકે નયને
મતે જીવ અનેક છે કોઈ અપેક્ષાએ અને જીવ કહીએ અને આપને
અજીવ કહીએ
જેમ-ધર બગલા વગેરે અછત છે પણ તેમાં રહેલા છવની
• વિરોષ જ્ઞાસુ પુરૂષે સૂયગભગ સુત્રમાં જોઈ લેવુ

·અપેક્ષાએ તે જમ કહેવાય છે એ પ્રમાણે સર્વ ઠેકાણે અપેક્ષાથી સમજવું તેનું નામ શ્યાવાશ્રાદ્દ અથવા અનેકાંતવાનું કહેવાય ટુકામાં સ્વાદ એટલે કથાચિનુવાદ * જીવ” એમ બોલવામાં જીવમા બે ધર્મ છે જીવને રૂપે જીવ પણ પુત્રને રૂપ નહિ એમ દરેક વસ્તુ અને તધર્મવાળી છે માટે નિશ્ચ યથી કાઈ ન કહેવાય પ્રશ્ર–ગાણુ અને મુખ્ય કોને કડવા ? ઉત્તર–સાતે, ન નિશ્ચયનય અને વ્યવહારનયમો અવતાર છે જ્યારે કામ, મેહ, લોભ, ઈદિના વિષય અને કપાય વિગેરે જે નિશ્ચયનયને મુખ્ય કરવાથી ધટતા હોય અને પોતાને પરવસ્તુથી વિરામ થતું હોય, ત્યારે વ્યવા હરની ગણતા કરી નિલયની મુખ્યતા કરવી, અને વ્યવહારનયની મુખ્યતા કરવાથી ઘટતા હોય તે નિશ્ચયની ગણતા કરી વ્યવહારની મુખ્યતા કરવી અને પર છવ આશ્રી ગુણ ગ્રહણ કરવામાં તે વ્યવહારની મુખ્યતા કરવી અને નિશ્ચયની ગણતા કરવી કેમકે ત્યા નિશ્વયની મુખ્યત કરવાથી તેને વિનય, વિયાવચ્ચ, આદર, સહકાર વિગેરે થઈ શકે નહીં અને પરજીવમાં દોષ દેખી નિશ્ચયનયની મુખ્યતા કરવી અને એમ ચિતવકે આ જીવ કર્મને વશ છે અને આત્માને મચિન દમય છે કારણ કે એમ વિચારવાથી પિતાને રાગદેવ થાય નહિ, અને જે નયની મુખ્યતા અથવા ગાણુતા કરવાથી રાગ દૂધ અને મેહ વૃદ્ધિ પામે ને નયાભાસ કહેવાય આ પ્રમાણે મુખ્યતા પૈણુ તાને વિચાર કરે પ્રશ્ન—ગુરૂ અને લઘુનું સ્વરૂપ કેવું છે? ઉત્તર-જેમાં નિશ્ચયથી ગુણ ઘણા દેખાતા હોય અને વ્યવહારથી કિંચિત્ દેવ જણને હોય અને વાસ્તવીક રીતે નિયમા દેવ ન હોય તે તે કામ કરવા યોગ્ય છે અને જેમાં નિવયથી ઘણું અવગુણુ દેખાતા હોય અને આત્માને શગ દેવ અને મેહ વગેરેની વૃદ્ધિ થતી હોય અને વ્યવહારમાં લેકિને રછત કરવા ૫ કિચિત ગુણ દેખાતા હોય તે તેવું કામ આત્માથી પુએ કરવા ગ્ય નથી એવી રીતે ગુરૂ લપુનો વિચાર કરો અને તે પ્રમરે વીચાર કન્ઝારને દેશના દેવાય, બીજાને નહિ શ્ર—ધર્મ કહેવાથી પણ જો સેતા પુરૂષને કર્મ દેવથી જ્ઞાન ન થાય તે ધર્મ કહેવાનું શું ફલ છે?

·ઉત્તર–જો કે તેને જ્ઞાન નથી થતુ તે પણ શુદ્ધ ચિત્તવાળ વક્તા તેની ક્રિયાનું ઉલ અવશ્ય પામે છે પ્રશ્ન-ધ દેશનાનું ફળ બીજા પ્રકારે પણ થાય છે ત્યારે ધર્મ દેશનામાં પ્રયાસ કરવાની શી જરૂર છે? ઉત્તર--પ્રાણીઓના શરીર મબધી તથા મન બધિ સર્વ દુખ દુર કથી, દેશના એમ્ય પ્રાણીઓને, જેવી ધમ દેશના ઉપકાર કરનારી છે, તે ઉપકાર કરનાર આ જગમાં કઈ કાલમાં અને કોઈ ક્ષેત્રમા, કઈ પણ નથી, કારણ કે દેશનાથી ધર્મમાં શ્રદ્ધાન વિગેરે થાય છે અને તેથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે, માટે વકતા પુરૂ ધર્મ દેશને કરવામાં અને ધર્મનાંખપી પર દેશના સાભળ વામા આળસ ન કરવો કેમકે ધર્મદેગનાથી અજ્ઞાનરૂપી અંધકારને નાશ થાય છે અને તેમ થવાથી હેય ઉપાદેય તાન થાય છે આ પ્રમાણે ધર્મદેશનાથી ઉત્તરોત્તર ગુણ નિષ્પન્ન થાય છે માટે સવ દિયાથી, ધર્મદેશના સાભળવી એ મેઈન ક્રિયા છે અને જાણપણ થયા વિના અધકારે કુરાવા જેવું છે માટે છતે જગે અને છતી શક્તએ ધર્મ દેયના સાભળવામાં પ્રકાર ન કરવ મિ. બના?

·પ્રકરણ ત્રીજુ. ગૃહસ્થ વિરોષ ધર્મ, હું ધર્મ ગ્રહણ કરવાની યોગ્યતા એ પ્રમાણે સદૂધર્મના શ્રવણથી ગયા છે પાપ જેના, જાણ્યું છે તેવ જેણે, મહાસત્વવત એ, અને ઉપર કહેલા ઉત્કૃષ્ટ સવેગને પામે, પુરૂષ, ઘર્મ ઉપાદેય છે, એમ સમજીને, ભાવથી તેમાં ઇચ્છા કરીને, અને પિતાની શક્તિને બરાબર વિચાર કરીને ધર્મ ગ્રહણ કરવામાં પ્રવૃત્તિ કરે છે પ્રશ્ર–ગુ આવા લક્ષણ યુકત પુરૂષનીજ ધર્મમાં પ્રવૃત્તિ થાય અને બીજની ન થાય ? ઉત્ત–સકલ જગતમાં કયા સ્થાપન કરવુ, એજ છે ધન જેનું એ, અરિહંત પરમાત્માએ ફકના માધન ભાવે કરીને ઉકત વિશેષણે યુકત પુરૂષને, ધર્મ ગ્રહણ કરવા યોગ્ય કહ્યા કારણ કે પૂર્વ કહે છે… પુરૂષજ સારો ધર્મ પ્રહણ કરી શકે છેએ સિવાય બીજો પુરૂષ તત્વટિથી જોતા યથાર્થ ધર્મ પ્રાપિને ધોગ્ય નથી પ્રશ્ન – અયોગ્ય પુરૂષ ગ્રહણ કરે તે શી હરકત આવે? ઘણુ કે, નામથી ચારિત્ર અગીકાર કરનારા, સામાયિક, પિસહ પ્રતિક્રમણ વિગેરે કરનારા, જેવામા આવે છે અને ગૃહસ્થો પણ જુદા લેખ, જુડી સાહેદી વિગેરે આ ન્યાયના કામ કરે છે અને ધર્મ કરણી પણ કરે છે તે તેમને શુબાધક પડે છે? એમ કરતાં કરતાં ધોગ્ય થશે એમાં શું વાંધો છે ? ઉત્તર-આમ કહેવું તન ભુલ ભરેવુ છે માથે સારી પાઘડી બાંધવી, અને પહેરવા સારી લગોટી પણ ન મળે એ કેવી હાસીની વાત છે પહેલાં તે પિતાઉં સારૂ જઈએ, પછી અનુક્રમે ચડના ચડતા, સારો લુગા પહેરવા જોઈએ તેમ અહીં પણ પ્રેમથી દણ દૂર કરવા અને ન્યાયમા ·- . પ્રવૃત્તિ કરવી પછી દેશ વિરતિ ધર્મ અને પછી સર્વવિરતિ ધર્મ એમ અનુક્રમે પિતાની શકિત અનુસાર ગ્રહણ કરવા પણ પ્રથમથી ચરિવાયા નું અથવા તો યુદ્ધ કાવનું નામ ધરાવે, અને માર્ગનું સારીને એક પણ ગુણ જોવામા આવે નહિ તે તે ધર્મ શી રીતે ? અને શી રીત હિતકારી થાયકેકટ પિતાના દેવ ઢાકવા માટે, અને સુઘ નોકને ઠગવા માટે, પ્રથમથી ગણુ દૂર કર્યા વગર, લેકને દેખાડવા માટે, ઇન મતની ક્રિયા કરે છે તેથી આભાનું બીલકુલ કલ્યાણ થતું નથી પણ જે 5 પુરૂષ ધર્મ અગીકાર કરે તે જ ધર્મ શોભે છે અને પિતાને તથા પરમ હિતકારી થાય છે માટે જેને ધર્મ ગ્રહણ કર હોય અને પિતાના આત્માને કર્મમુકત કરે છે તેણે પ્રથમથી જ માર્ગનુસાર વગેરે ગુણે ગ્રહણ કરવા અને પછી પિતાની રેગ્યતા પ્રમાણે ધર્મ ગ્રહણ કરવો યુક્ત છે અને એજ હેતુ માટે, યોગ્ય પુરૂષ ધર્મ અગીકાર કરે એમ આ પુસ્તકમાં દર્શાવેલું છે ધર્મ ગ્રહણ કરવાની વિધિ, વમ વિધિ સહિત અગીકાર કર જોઈએ, પ્રશ્ન-ધર્મ તો પોતાના ચિત્તની પરિશુદ્ધિથી થાય છે તે વિધિએ કરીને એ ધર્મ કરવાથી શું થવાનું છે? ઉત્તર---પિતાની શક્તિ વિગેરેને દઢ વિચાર કરી ધર્મ ગ્રહણ કરવુ તે, નિર્મન ભાવનું કારણ છે એટલે પ્રકતાથી પિતાનું ફલ સાધવામા અવશ્ય છે એટલા માટે વિધિપૂર્વક ધર્મ ગ્રહણ કરવાની જરૂર છે જેમ ખારી ભૂમિમા વર્ષનું બીજ નિરવ થાય છે તેમ વિધિ રહિત આપે ધર્મ પણ નિફળ થાય છે જેણે શ્રાવધર્મનો અભ્યાસ સારી રીતે કર્યો છે તે યતિધર્મ પ્રહણ કરવા યંગ્ય થાય છે, માટે હસ્ય ધમાં પહેલા સમાપ વાની જરૂર છે, } સમકિત પ્રાપ્ત થયા પછી પાચ અણુવન, ગણ ગુણવ્રત અને ચાર શિક્ષાત, એ બાર વ્રત ગ્રહણ કરવાની યોગ્યતા થાય છે પણ સમતિ ન થયું હોય ત્યાં સુધી વ્રત ગ્રહણ કરવાની પિગ્યતા ·et કહેવાયજ નહિ, કેમકે તેમ માનવાથી નિષ્કલપણને પ્રસંગ આવશે માટે સમકિત વિના નિત ગ્રહણ કરવું તે ફોગટ છે વળી શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે- सस्यानीयोपरक्षेत्र निक्षिप्तानि पदाचन । न व्रतानिमरोहन्ति जीये मिथ्यात्वयासिते ।। सयमा नियमा सवं नाश्यन्तेऽनेनपावना। क्षयकालानलेनेर पादपा फलशालिन ॥ ભાવાર્થ-જેમ ખારી ભુમિમા વાવેલાં ધાન્ય, કોઈ પણ પ્રકારે ઉગતા નથી તેમ મિથ્યાવ સહિત છને વિષે ના નિયમે ઉદય નથી પામતા, એટલે કમ ક્ષય કરવાનું નિમિત નથી બનતા ? જેમ ફતથી શોભાયમાન , કલ્પાત-કાળના અગ્નિથી નાર પામે છે તેમ પવિત્ર મયમ અને નિયમે, મિથ્થાનથી નાશ પામે છે. જીન વચન શ્રદ્ધા પૂર્વક સાંભળવાથી અને તેના ઉપર સ્વભાવિક રૂચિથી, જ્ઞાનાવણ, દર્શનાવરણ, મિથ્યાત્વ મેહવિગેરે કર્મના ઉપ શમ અને ક્ષય ૫ ગુણથી, મક્તિ દર્શનની શ્રદ્ધારૂપ, વિપસને નાશ કરનારૂ, બેટા કાગ્રહ રહિત, શુદ્ધ વસ્તુના પ્રજ્ઞાપનને અનુસરતુ, આકરા કિલેશ રહિત, ઉટ બધાને અભાવ કરનાર અને આત્માના શુભ પરિણામરૂપ, સમ્યક દર્શન ઉદય પામે છે કર્મ ક્ષય વગેરેનું સ્વરૂપ શાસ્ત્રમાં નીચે પ્રમાણે पीणोनियायदुआसणोन। डारपिहियव्य उपसता ॥ दरनिजटायु विहाडिय- जलणोवम्मा पयोवसमा । ભાવાર્થ–સાયિક ભાવ હતાઈ ગયેલા અગ્નિ જેવું છે, અને ઉપશાત ભાવ, રાખથી ઢાકેલા અગ્નિ જેવો છે અને ક્ષપસમ ભાવ થોડા હોલાયેલા અને ઘોડા વેરાતા અગ્નિ જે છે સમકિતિનું લક્ષણ ક્રોધાદિક આકરા કપાય રૂ૫, ઝેરના વિકારના ફી જેવા વખત ·નહી આવવા દે તે પુષ કહેવાય મેક્ષ આંજણા રાખો તે સંગ કેહવાય સારથી ઉગ પામે તે નિર્વેદ કહેવાય, દિવ્યથી અને ભાવથી કઈ દુખિત પ્રાણી ઉપર દયા કરવી તે અતુકમ્પા કહેવાય છે કોઇ દુખિ અને માટે પોતાની શકિત અનુમારે તેને મદદ કરવી તે દ્રવ્ય અનુકપા કહેવાય કોઈ માણસ ધમધઇ તે હોય છે તેના ઉપર દયા લાવી ફરી તેને ધર્મમાં જે તે ભાત અનુકશ્મા કહેવાય તથા જીન પરમાત્માએ કહે છે નેજ સત્ય છે એમ અગીયાર કરવું તે અસ્તિય કહેવાય એ સર્વની અભિવ્યકિત કરવી તે સમતિ દર્શન કહેવાય અર્થત આ પાચ લક્ષણથી સમતિ દર્શન ઓળખાય છે એશ્લે જેમા એ પાય લક્ષણ જવામાં આવે તે સમકિતિ કહેવાય છે અનુવ્રત ગ્રહણ કરવાની આવશ્યક્તા અને હેતુઓ આ પ્રમાણે મમ્મદ્ રનની શુદ્ધિ થયા પછી યતિ ધર્મ અગિકાર કરવા અસમર્થ એવા પિતાની સમીપમાં આવેલા પુરૂવને, પડેલા પતિ ઘર્મ સબ બાવ પછી શ્રાવકના બાર વ્રતના સ્વરૂપ સમજાવીને ગુણ ગુરૂ મહારાજ કરાવે અડી પહેન સા સારથી બીધેલા અને ધર્મ ગ્રહણ કરવા ઉપમાવત વરેલા ભવ્ય પુરૂષ પાસે, ગુરુ મહારાજે, ક્ષમા માઈવ ઇત્યાદિ નિ ધર્મનું સવિસ્તર વર્ણન કરી તેને ચારિત્ર આપવા ગ્ય કરો, કારણ કે ચરિત્ર વ, સર્વ કર્મરૂપ રગને રેચરૂપ દવા છે એટલે ઘણુ કરીને સઘળા રે જેમ રેચક દવાથી નાશ પામે છે, તેમ સર્વ કર્મપિ, રે ચારિત્રરૂપ, રેચક દવાથી નાશ પામે છે તે પ્રકા રના ચારિત્ર ધમની ગ્યતા ન હોય ને એટલે તે છવ વિષય સુખની વાંછાથી ચારિત્ર ધર્મ અગીકાર કરવા, અસમર્થ હોય છે તેને અણુવ્રત સવિસ્તર સમજાવી પહે તે ને ગ્રહણ કરાવવા પણ જો મુનિ ધર્મ પાળવા સમર્થ જીવને, ચારિત્ર અગીકાર નહિ કરાવતો શ્રાવકના વ્રત તેને તે વ્રત પ્રહણ ·ઉ3 અગીકાર કરાવે, તે ચારિત્ર અગિકાર કયાને અતરાય કર્યો એમ કહેવાય એટલે મુનિધર્મ પાળવા સમર્થ પુરૂષને શ્રાવક ધર્મ આપવાથી ચારિત્રાવણી કર્મ બંધાય છે કેમકે તેણે તે પુરુષને ચારિત્રને અતરાય કર્યો કહેવાય અને તે કર્મથી પિતાને, બીજા ભવમા, ચારિત્ર અતિ દુર્લભ થાય છે અયો, જેને એમ જે નત હેય તેને તે વ્રત આપવું તેમાં ફેરફાર કરવાથી આંતરાય કર્મ બધાય છે ઉચી પદવી ૫ પુરૂષને નીચી પી આપવાથી આરાય કર્મ બધાય છે અને નીચી પદની ૫ પુરૂષને ઉચી પી બાપવાથી ઉનાયબ્રન્ટ થાય છે અને તેથી તે ધર્મ પિતાને દુલભ થાય છે - મુનિ, શ્રાવક ધર્મ ઉપદેશ કરે છે, તેને ને ધર્મની અનુમોદના કરવાને દેશ લાગે છે કારણ કે બાવક ધર્મમાં સાવ. વ્યાપારને આગ રહે છે વળી તેમના સવધ, એટલે પાપ સહિત, વ્યાપારના રહારના નિયમને પણ અનિનતા પ્રાપ્ત થવા સંભવ છે એજ કારણ માટે મુનિધર્મ પ્રથમ કહેવો અને તે પ્રાણી જે મુનિધર્મ ગ્રહણ કરવા અસમર્થ હોય છે, તેને શ્રાવક ધર્મનું ૨૫ સમજાવવું અને પછી શ્રાવકના ત્રત ગ્રહણ કરાવવા અને તેની રીતે કરવામાં બીલકુલ જ ન લાગે અને જે પ્રહર ધર્મ કહેવામા દેવ માની ચારિત્ર અગિકાર કરતા અને પુરૂષ પાસે જે શ્રાવક ધર્મ ન કરે તો તે બંનેના નાશથી ભગવતના શાસનની આજ્ઞા ભગ થાય માટે ધર્મના અથ પ્રાણીઓને પહેના ચારિત્ર ધર્મ અને પછી હથ ધર્મ સમજાવે અને સમ્યક્ પ્રકારે સમજાવ્યા પછી તેની શકિન પ્રમાણે જે વ્રત પળવા ને સમર્થ હોય તે વ્રત તેને અંગીકાર કરાવવું અને ચાતાએ પણ પોતાની શકિત પ્રમાણે વ્રત બગીકાર કરવું પણ પાખડી ન થવું એપી ભગતની આજ્ઞા છે માટે ગુરૂએ પણ નવા પુરને હણ્ય ધર્મ સમજાવે જોઇને છે કે, श्रममविचिन्त्यात्मगत तस्मान्छेय सदोपदेष्ट यम् । आत्मानचपरचहि हितोपदेष्टानुपाति ॥ ભાવાર્થ-પિતાને શ્રમ પડશે એ વિચાર નહિ કરીને અને તેમા કલ્યા- શું થશે એમ ધારીને હમેશા ઉપદેશ કરો બર કે હિનકરી ઉપદે કર નાર પિતાને આ પરને ઉપર કરારો થાય છે ક–સવ સાવધ યાપારને ત્યાગ કરવા અસમર્થ પુને, દેશથી ·સાવ વ્યાપારને ત્યાગ કરાવવામાં, બાળ રન સાવ વ્યાપારથી, ગુરુને અનુમે ના રૂપ દેવને પ્રમ ગ કેમ ન કા? સમાધાન--બગવત વચનના પ્રમાણથી, આવનવણ કરવા તૈયાર થયેના પ્રાણીને અણનન આપવામા દેવ નથી કે ઉપાસગદશા વિગેરે સુનમાં ભગવતે પોતે પણ આણદ વિગેરે શ્રાવને અપાન ગ્રહણ કરાવ્યા રએમ સાભળીએ છીએ – એમ હોય તે ભગવાને પણ અતુમેરને દેવ લાગે એમ ની નવાઈ છે ? સમાધાન–એમ ન કહ, કારણ કે ભગવાનના આચરણ સર્વ અંગે સુદર એટએ તેમાં એકાત દેવ હિન૫છે એ પ્રમાણે ભાવન વયનના માણથી, અા વન ગ્રહણ કરવા તપર થતા પુરૂને, જો કે તે દેશથી સાવધ વ્યાપારને ત્યાગ કરે છે નેપણું શાક્ષી ભૂત એ વત આપનાર ગુરૂ અનુમે ના દેવ નાગને નથી કહ્યુ કે જે અવસરે પવક વ્રત ચણ કરે છે તે વખતે ગીતાર્થ મુનિ મહારા ની સાક્ષી માત્ર કરે છે અને મુનિ દ્વારા જ પણ તે બત Cચ્ચાર કરે છે અને જે વ્રતો અભાવ છે તે, તેમાં અનાદિ છે તેમા ગુરૂની રસાથી નથી માટે ગુરૂને અનુમે ના દેહને પ્રસગ શી રીતે આવે ત્યારે ગૃહસ્થ ની આશ્રવ પણ દેખી પિને ખુશી થાય અને તેને મનમાં સામાં માને હાર અનમે ના કહેવાય પણ મુનિએ તે ધમધદેવ વિના બાવને પગ પણ કરતા નથી તો તેને સાવધ કરણીની અનુમેના કરવા પ્રસ ગ પણ કયાથી આવે આ વાનને રાતથી પુષ્ટ કરે છે. સઘળી અપ્સરાઓના વિકાસની હાંસી કરવામા તત્પર એના કટાક્ષ સમુહના ફેકવાર જેની બધીજીએ મનહર થઈ રહી છે કે મગ નામે દેશ હતો નમા હિમાલય પવનના શિખર જેવા ઘળા મનની પકિત વિશે રહેતા નિમળ શિખરની ટોચથી, સર૬ તુ નહિ હોવા છતા પણ, શરદ્દ ઋતુના ઘેળા મેવની શબને ધારણ કરવું, સુંદર, વસતપુર નામે નગર હતું સેવા બજાવાને વખતે સબ્રમથી નમેના સઘળા રાજાઓના વિમળ ·હ મુકુટના અગ્ર ભાગમાં રહેતા માણકના કિરણથી રગાન છે ચરણ કમળ જેના એને, અને પિતાના પ્રચંડ હરનદડથી વાપરે તરવાર પડે પાયે, વાયુના સદો માં હારીઓના કુશસ્તનમાંથી કોના મોતીના સમુહથી જેણે સઘળા સગ્રામભૂમિ ભાવી મુકી છે એવે, જીતળતુ નામે તે ગામનું રક્ષણ કરનાર, રાજા હતો. મનુષ્યમાત્રના નેન તથા મનને હરણ કરનારી, પૂર્વ ભવેની પરંપરાઓમાં ઉપાર્જન કરત પુન્યફળને અનુસરતી, અને અપ્સરાઓના વિકાસના મને જીતનારી વારણીનામે તે રાજને રાણી હતી નમાવા છે સધા રાજાઓ જેણે અ, દરથીજ દર કર્યા છે પણ જેણે એ અને મોહર પચ પ્રકારના બેગ ભેગવને એવો તે રાજા આ સ્ત્રી ની સાથે કેક વખત કરતે હતે મ T તે નગરમા, ઘણું મેવકને સ્વામી, ઘણા જાનવનુ પાણું કરનાર, અને ધાન્ય રાશિથી લારપુર કોઠારે છે જેના એરો, હિરગ્ય પ્રમુખ ધાતુઓ અને મણ પ્રમુખ જાહીરના સમુહરૂપ, પરિપૂર્ણ સમૃદ્ધિ વડે, હર્સિ કા છે કુબેર ભંડારીના અતિ ગર્વને જેણે એવે, દિન, અનાથ, આવળા પગળા, વગેરે અત્યંત પ્રાણીઓના શે જેણે નિ રોલ કર્યા છે એવે, મ વણિકના ડિરેમ ગુણ ગ્રામથી દેદીપ્યમાન આકૃતિ વાળે, સમુદ્રદત્ત નામને શેઠ રહે તે હેત મન લાવનાના ગુણને આધારરૂપ, અર્વ કન્યાણકારી વસ્તુઓ ના હરણ ભુત, પૂ૫ રના મો મારપ પિના કુલ સાતિના ભણરૂપ, આ સુકમારપગારપ, મન નેતાના રૂપ મ ગરા નામ ની પર છે ની પનિ ના રી ને બે હતી તે સ્ત્રી ઉપર શેઠ અત્યત પ્રેમ હતો અને તેણી ને મારે, જીવ રેશ્મા ઉત્પન થયેના ઘવિ મ” વિ સુખરૂપ સમાના મે ૧ બાગમાં તો એ છે કે ઘણે ક બિમા દર હતો તે દપતીના તિર્મય આપાર પાડOી, નય કામ થશે ત્યારે, થિ કમક, નવ, મોમદેવ, શિવ અને ભિક એમ આ તુમે છત થયા ·હ૬ તાવથી જ ગુરજનન વિનય સાચવવામાં તત્પર, પરમ કયાણ આપ વાભા ઉપર અને અત્યત રાધ ધર્મ, અર્થ અને કામમા બાપે છે અત્યંત પ્રેમ જણે એવા, પ્રેમ સમુથી ખેચાયને આવેની કીનિરૂપ સ્ત્રીએ આપ્યું છે ગા આલિગન જેને એવા, સબ સજન પુરપના મનને સન પમા નાર અને મે ઉકય લાવનાર દયા ઇન ડહાપણ વગેરે મટે ગુણોથી શોભાય માન છે શરીર જેનુ એવા, અને શરીરની સ રતાના ઉત્કથી તિરસ્કાર કર્યો છે કામદેવ શવમાની મથરૂમને જેણે એવા, તે છ પુત્ર, પિતાને કુટુંબ સબધિ ચિતા ભારથી અત્યત મુક્ત કરતા હતા એટલે વ્યવહા- ૨માં તેના પિતા કરતા પણ વધારે હુશિયાર હતા જેથી પિતાને કોઈ પણ વાતની ફિકર રહેતી નહિ એકવસે અત પુરમાં જનાનખાનામા) ધારણ નામની ને પટરાણીએ, જ્યારે રાજા સુર વાછત્ર વગાડવા લાગ્યો ત્યારે, અનેક રીતે ઇક્રિઓની ચેથી શોભાયમાન, અને રાજાના, મનને અત્યંત આનદ આપે એવું નૃત્ય કર્યું તે નૃત્ય જોઈ અત્યત સતવથી તરક્ષિત મનવાળા રાજાએ તે અને “વરમાળ” એમ કહ્યું ત્યારે સ્ત્રી બોલી “હવવ્યા તે વરદાન તમારી પાસે રહેવા દો કોઈ વખતે માગીશ ' એમ કરતા અનેક દીવ કામી પ ોના વિકાસને ૬ લાશ પમાડવામાં સહાય કરનારે દરેક પુરેમને દીવસ આ છે ત્યારે રાણીએ રાજા પાસે પહેતુ આપનુ વર માગુ ત્યારે રાજ ક કે માત્ર તે પ્રમાણે આપે ત્યારે સ્ત્રીએ કર્યું કે કપૂર સરખા ચદ્રના કિરણના મવથી પુરાવી છે મધળી શાઓ જેને વિશે એની આજની વિમા મોમાં પરિવાર, તથા અત પુરી સઘળી સ્ત્રીઓ સાથે, મેટા રખા ચિ, બજાર, ચકના વગેરે સારા પ્રદે શ ની સુ રન જોવાની મારી મરજી છે માટે મારા ચાતવામા કે છે પણ રીતે ખ ના ન થાય તેમ કરો એટલે કોઈ પુરુષ મતે દેને નહિં અને આખુ ડેર ત્યાર પછી તરતજ રાજાએ આખા શહેરમાં ઢર પિગ કે કે આજની અને સર્વ પુરૂએ શહેરની બહાર નીકળી જવું સાભળી સ તે પિતા પોતાની અનુકુળતાએ શહેરની બહાર નીકળી ગયા અને રાજા પણ સાંજના પિતાને પ્રધાન વિગેરે મુખ્ય અને સાથે શહેરથી આહેર નીકળી ઈશાન કોણમાં આપેલા મતકર બાગ જઈ સ્લા પિતા છ ભાઈઓ લેખામાં બ, ગુથાયેલા છેવાથી, હરણ જઇશું, એમ ·૭૩ જઇશુ એમ અચન ચિતાવાળા હતા, તે પણ સાજ સુધી નીકળી શકયા નહિ અને દુકાનમાં રહી ગયા સૂર્ય અને પાએ તેવાજ તે છોકરાઓ, શહેર બહાર જવાની વાત સ્મરણમાં આવવાથી, એકદમ બાવળથી જેવા, દર વાજ પાસે આવે છે તેવાજ તેમના જીવતરની આશા સાથે દરવાજાના કમાડ બંધ થયા એટલે દરવાજાના કમાડ બંધ થયા અને તેમની જીવવાની આશા પણ બંધ થઈ ત્યાર પછી ભય પામતા પામતા, કોઈ ન દેખે તેવી રીતે એક સુર પડામા સવાઈ રહ્યા અને ધારણું રાણું પણ મોણ પરિવાર સહિત, પણ સણગાર ધારણ કરી, રાત્રીએ પિતાના અભિપ્રાય પ્રમાણે, પુરૂષ રહિન શહેરમાં ફરતી હતી એમ અનુક્રમે રાત્રી વ્યતીત થઇ અને કમળના સુમુહને ખીલવવામાં કુશળ અને ખાખરાના પુપના સરખી રાતી કાંતિએ રગી આપ્યું છે સઘ દિગૂ મડળ જે એ. અને જગન્ના એક સમાન એ મૂઈ ઉદયાળ પર્વતની ટોચ ઉપર આરોહણ કરવા લાગે તે સમયે રાજાએ મટવાનોને હકમ કર્યો કે “જાએ આખુ શહેર તપાસી જુઓ કે ભાગ આના ભાગ કરી ગઇ પુરવ અ દર રહ્યા તો બરાબર તપાસ કરતા કરતા, જાણે જમના ત ય નહિ તેવા ને કોટવાએ તે બે ભાઈઓને ગધી હાથા અને રાજાના આગળ ખડા કર્યા તે જાને કેવાયમાન કાનના મરખી ભૂ િચાવવાથી, ભયાનક થયુ છે લલાટ જેવું છે, તે રાજાને છેદ છાઓને વધ કરવાને કમ આપ તે હતા, તે સમયે તે વાત ફેલાતી ની સમુદ્ર શેના કાનને પરે બની મુદગરના પ્રહાર નિરખી આ વાત સાંભળીને હોઠ એકદમ ગ બની કાય, ભમિન થી 3 મેટા હમની સરખા મગરના સમુદ્રના હાથ અફ લાવવાથી લઇવના મે મે જાઓના અમુહથી, આકુલ વ્યાકન થશે સુદના મધ્ય ભાગમાં અવાઇને બાઝી પડતા વટાણુમાં બહેવા માણસની પડે “હવે મારે શું કર… હાય શું કરવું, રે કોઈ ઉપાય સુજતો નથી અરે ભગવાન ' એ પ્રમાણે ટૂ બની શકે અને જુવાર ઘણુજ શાક અવસ્થા બિલના વો ત્યાર પછી તે શેરીએ બીકણ માણસની ગ્રેટા દુર કરીને સ્ત્રી લોકોને ઘી ના આવે તથાગ કરીને, ધીર પુરોને પાસ ને આધાર વદને, દીન ભાવને નથી ગમારીને નગરના પ્રધાન અને બીજા પ્રશ્ન કે મ” લઇને અને રથમા ઉજમ થી ભરપૂર ·વાસણ લઇને તે વિનતિ કરવા રાજા, પશે આ 4 આળ વિનતિ કરી કે * હે દેવ આ મારા પુત્રે કોઈ પણ ચિત્તના થી શરની અંદર રહ્યા નથી પણ કે તે પ્રકારના નેખાની ચમતથી નીકળી શક્યા નહિ અને સુર્ય અસ્ત થવાને સમરે નગરમાંથી બહાર કરવા આવ્યા, પણ પુરના દરવાજા બધ થતા જોઇ પરવા બની તે બહાર નીકળી તથા નથી. માટે મારા એક અપરાપ માફ કરે અને મારા વહાલા પુત્રને જીવિત ન આપી મારા ઉપર મહેરબાની બ" એ પ્રમાણે વારવાર ધુ તેપણ પિતા અવશ્ય પાળે, ભાનતો એ તે રાજ તે શેરીઆના છોકરાઓને, છાડવાને, પણ વિચાર કરતા ન હો ત્યારે રાજાને કોપ સાર્થક કરવા શેડે એક દીકરો મારવાની રજા આપી બાકીના પાંચને છતા રાખવાનું કહ્યું તે પણ રાજાએ ન મા ય એમ અનું કબે શેઠે પાંચ પુત્રની ઉપેક્ષા કરી ને પણ રાજાને કંધ જેને તે ત્યારે પાસે બેઠેલા પ્રધાન અને પુરોહિત વગેરે એ તેની અસત પાર્થના કરી કે ઈ પણ વશ નિતિ ઉકેદ કરવામાં ઘણું પાપ થાય છે પ્રાર્થનાથી ક્રોધ શાંત થવાથી, એક છોકરાને છેડી બાકીના પાચ છોકરાઓને રાજાએ મારી નાખ્યાં ફકત એક મોટા છોકરાને જવને રાખે’ અહીં આ દાતને ઉપનય આ પ્રમાણે કરવાની જરૂર છે જેમ વસતપુર નામે નગર હતું તેમ આ સંસાર છે રાજાને કારણે શ્રાવક જાણુ શાને ઠેકાણે ગુરૂ ભણવા પુત્રને ઠેકા ઇ છવઈ કામ જાણવી અા પિતા જેમ પાંચ પુત્રની ઉપેક્ષા કરી એક પુરૂને બચાવે છે તો પણ તે પાચ પુત્રના વધમાનને અનુમોના દોષ લાગતો નથી કારણ કે તેને અનિરાય એ પુત્રને છોડાવવાને છે તેમજ ગુરૂને પણ શ્રી પ્રત આપવાથી, નિયમથી બહાર લા છાય જીના વધની અનુમોદના દેવ આવનના, કારણ કે તે અભિપ્રાય હિરામા મુળવવાને છે માટે જ્યા સુધી શાક સમય કો મુખ્ય ઉત્સાહ ન કર સુધી મે પુન સમાન ત્રણ કાયને, નાના પુત્રની પઠે ગી1 ની ઉપેક્ષા કરીને સુધારનાર અને બીજા કોની હિંસા અને ધ લાગ નથી તે અણના પ્રણ નવમા યોગ દિનશુદ્ધિ નિમિત્તશુદ્ધિ, શિશુદ્ધિ, અશુદ્ધિ, એ સર્વ કૃદ્ધિ વિધિપૂર્વક જારી કાય, વાણું

·#
*
અને મનના યાપારની શુદ્ધિ કરી તે યોગશુદ્ધિ. ઉપગ સહિત ગામના
દિયા કરી ને કાયશુદ્ધિ, નિરવધ ભાષણ કરવું તે વાણીશુદ્ધિ, શુભ
ચિતવન કરવું તે મનશુદ્ધિ. અખિલિતપણે પ્રણિપાતાકિ વિગેરેનું ઉચ્ચા
રણ કરવું અને બ્રાતિ રહિત થઈ કાત્સર્ગ કરે ને વંદન-શુદ્ધિ, શીખ, ને બત
વિગેરે શુભ વાજિ ને નાદ સંભળ, પૂર્ણ કુભ, ઝારી, ત્ર ધ્વજ વિગેરે
જોવાં અને શુભ ગધ સુધી વિગેરે નિમિત્તશુદ્ધિ કહેવાય છે ઉતરદિશા,
પCશાને જે દિશાઓમાં જિનેશ્વર મહારાજના ચય રહેલા હોય તે દિશાને
આશ્રય કરે તે દિશદ્ધિ રાજા વિગેરેના અભિપગથી પ્રત્યાખ્યાનમાં જે
અપવાદ રાખવા તે આગારશુદ્ધિ ઉપર બતાવેલી શુદ્ધિઓ વિધિમાં અવશ્ય
આવી જોઇએ
વળા દેવ ગુરૂ, સાધર્મિક, રવજન ગરીબ અનાથ વિગેરેને યોગ્ય
ઉપચાર કરવો એ પણ એક વિધિ લેખવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી અણુ
વિગેરે કરવાની આવશ્યકત અને હેતુઓ બતાયા હવે તે અનુનત
વિગેરેને કમ બતાવે છે
રિલ પ્રાણાતિપાતપિતિ–મેટા ની હિસાન કરતી એટલે
બે ઈદયથી મા મમયના 4 સુધીના ઈિ પણ છાની હિંસા ન કરવી
જ ર લ મૃષાવાદ વિરતિ–મોટુ જુ, વધુ
૩ અલ આ તાદાન વિનિ–મોટી ચોરી ન કરી
જ ધૂમધુન વિગતિ–પતી સ્ત્રીમાં મતેષ રાખે
પ થત પહિ વિરતિ–-પરિવહન નિયમ રાખ
આ પાચ આ ઘન કહેવાય છે તેને અણુ તિ કહેવાનું કારણ એવુ
છે કે તે સાધુના મહા વ્રત કરતા એ છે બા પાચ અણુ વતે દરેક
શ્રાવકે ગ્રહણ કરવા ગ્ય છે અને પ્રહણ કર્યા પછી તેમાં બીનકુલ પ્રમા ન
થશે જોઇએ
પાંચ અણ ન કહ્યા પછી હવે ત્રણ મુણું મન કહે છે
૧ દિગ પરિમાણ વ્રત, ૨, ગોપભેગનું પ્રમાણ, ૩, અનર્થ
દડધી વિનામ,

·1 સુર્યના ઉદય અને અસ્તથી ઓળખાતી આ દિશાઓમાં જવા
આવવાને નિયમ કરે તેનું નામ દિગ પરિમાણુ
૨
એક વખત સેવન કરાવ્યા પછી ફરીને, તેજ, વસ્તુ
ઉપગમાં ન લેવાય, તે ભેગ કહેવાય ભજન વગેરે તેના ઉપહરણ
જાણ જે વસ્તુનો વાર વાર ભેગા કરી શકાય ને ઉપભોગ કહેવાય સ્ત્રી
વસ્ત્ર વગેરે એના ઉ tહરણ જાણવા તેનું પરિમાણ કરવું ને ભેગે
પગ વ્રત કહેવાય
૩ ધર્મ, સ્વજન ઈયગત શુભ ઉપકાર માટે સાવવ અનાન કરવું
તે અર્થ ૬૪ કહેવાય એને તેમ ન કરવાથી અનર્થ ૬ડ કહેવાય,
તે અનર્થ ચાર પ્રકારે થાય છે
૧ અપ થાન, ૨ અમદાચ ૩ વિશ્વપ્રદાન ૪ પાપ
એ પ્રકારના અનર્થ ડમાં વિરતિ કરવી તે અનર્થ દડ વિરતિ
કહેવાય
ઉપકારને માટે જે વ્રત હોય ને ગુણ વ્રત કહેવાય આ તે ગુણ
વ્રત કહે છે કેમ કે તેમના વિના અપુનિતની બરાબર શુદ્ધિ થતી નથી
આ પ્રમાણે ગુણ વત બતાવ્યા પછી ચાર તિક્ષા વ્રત બતાવે છે
૧ સામાયિક, શારકાશિક, પિપાસ જ અનિધિ
મવિભાગ
મે મેળવામાં સરખા સામાવાળા જ્ઞાન દાન અને ચારિત્રને
જેનાથી લાભ થાય તે સામાયિક કહેવાય અથવા ભયસ્થભાવને લાભ
પણ સામાયિક કહેવાય અથવા સર વ સ મની ભવ કરવારૂપ લાભ
જેનાથી થાય તે પણ સામાયિક કહેવાય અથવા સારા ય પરિહાર
કર અને નિરવયોગને આરમ કરવું તે પણ સામાયિક કહેવાય
અગીકાર કરતા હિંગ નતમાં અમુક હ સુધી અવકાભ લે ને
R

·દશાવકાશિક વ્રત કહેવાય એટલે આજે અમુક હદમાં આવવા જવાની દિક્ષા કરવી તેથી વધારે જગ્યામાં આવવું જવું નહિ એ નિયમ કરવો પિ એટલે પુષ્ટિ પુષ્ટિ કરે તે પિષવ કહેવાય. એટલે આમ દશ વિગેરે પર્વ દિવસો કે જે દીવસે ઉપવાસ કરવામાં આવે છે તે દિવસે પુષ્ટિના કહેવાય છે, નિવૃત્તિ પામ્યા છે જેના એવો પુરૂષ, આહાર વગેરેને ત્યાગ કરવા રૂપ, ગુણ સાથે રહે તેનું નામ ઉપવાસ કહેવાય उपावृत्तस्य दोपेभ्य सम्यग्वासो गुण मदा। उपचास स विशेयो न शरीरविशोपणम् ॥ , અદાથી નિવૃત્તિ પામેનાનુ ગુણની સાથે સારી રીતે વસ૩, તેનું નામ ઉપવાસ કહેવાય પણ પૂર્વોક્ત ગુણ વિના કેવળ શરીર શુકવવું તે ઉપવાસ ન કહેવાય માટે પર્વ તિથિને દહાડે ઉપવાસ કરે તે પોપવાસ કહેવાય છે વિતરાગ પ્રણત ધર્મને અનુસરી ચાલનારા સાધુ, સાબી, શ્રાવક અને શ્રાવિકા ને ન્યાથથી આવેલા અને કલ્પવા ગ્ય અન્નપાન વિગેરે પદાર્થો આપવા ને અતિથિમ ભવિભાગ દ્રત કહેવાય તેમજ ઉમાપતિકત શ્રાવક પ્રાપ્તિ સત્રમાં કહ્યું છે કે – સાધુ, સાધ્વી, શ્રાવક, શ્રાવિકા પિતાને ઘેર આવે ત્યારે ઉઠી સામુ જ આમન આપવું તેના પગ જોવા અને નમસ્કાર કરે. ત્યાર પછી પિતાની વૈભવ શક્તિ પ્રમાણે-અન્ન, પાન, વસ્ત્ર, ઔષધ વગેરે આપવાથી અતિથિ વિભાગ શ્રત થાય છે આ ચાર વિક્ષાનત કહેવાય છે કારણ કે તેઓ સારા ધર્મના અભ્યાસના સ્થાન છે અને આ વ્રત, ગ્રહણું કરનારની મૃતા પ્રમાણે સાકલ્યતાથી તેમજ વૈકટનાથી અ એટલે જેને જેટલા વ્રત અગીકાર કરવાની શક્તિ હોય તે - કર પર તે તે બારે મત 3 અ ડાઆ ·1 સમર્થ નથી થતું, એ દરેક જાવકની મુખ્ય ફરજ છે પણ તેની શકિતના અભાવે ગમે તેટલE ગ્રહણ કરે છે તેમાં કોઈ હરકત નથી અતિચાર, વિરાધના અથવા દેશભગ ન થાય તેવી રીતે, બહણ કરવL વન વિણ કરવું, એ જ અગત્યની વાત છે કારણ કે જેમ શg ધન્ય, જબરા પવનના ઉપધાનથી પિતાના ફેવની પુરેપુરી સિદ્ધિ આપવા તેમ ગ્રહણ કરેલા ત્ર પણ અતિચાથી હણાઇ જઇને ગ્યા ફળ આપવા અશકત બને છે માટે ગ્રહણ કરેલા વ્રતમાં અતિચાર ‘લાગવા ? નહિ. * હવે તે અતિચારેનું વર્ણન સવિસ્તાર કરે છે. શરૂઆતમાં સમક દષ્ટિના પાચ અતિચાર બતાવે છે તેં નીચે પ્રમાણે ૧ શ કા. વિચિકિત્સા જ અન્યરની પ્રરાસ, ૫ અન્યનો પરિચય પડેલા અણુ વિરે બીજા પ્રકરણમાં વિવેચન થઈ ગયું છે તેથી કરીને અહી લખવામાં આવતુ નથી બિદ્ધ કપિલ કર્યું અક્ષા વિગેરે પુરએ કહેવા માં તનાર પાપડિ પુર અન્યદૃષ્ટિ કહેવાય. તે લો બી પ્રશ સા કરવી એ એક અતિચાર કહેવાય છે તેમજ તેમને પરિચય કરે તે પણ અતિચાર કહેવાય છે - ને ૧દાડા વગેરેથી બાધવુ, ચાબુક વિગેરેથી મારવુ, ચામડી અને શરીરને જરા વિરોધી છેદવુ, જાનવર ઉપર અત્યત સાર ભ, અને ભેજન, પાણીનો અટકાવ કરે એ પાચ અતિ ચાર સ્થૂળ પ્રાણાતિપાત વિરમણ નતમા લાગે છે બાબત આવશ્યક ચુર્ણિમા નિચે પ્રમાણે દશાવેલ છે - ચાર પગ તથા બે પગવાળા પ્રાણીઓને બધ બે પ્રકાર છે સાર્થક ૨ નિત્યક સાથફ બધ કર યુકત છે પણ નિરર્થક બધ કરે તળે અયુકત છે વળા સાર્થક બધ પણ બે પ્રકાર છે ૧ સાપેક્ષક નિરપે t ·* ક્ષક, અગ્નિ વિગેરેના ભય વખતે છોડી શકાય અથવા એકદમ છે સમય એ રીતે દેરડાથી બાંધવું તે સાપેક્ષક બધ કહેવાય અને જે ઘઉજ નિમલ અને છુટી ન શકે તેવી રીતે બાવું ને નિરપેક્ષક બઘ કહેવાય આ પ્રકારને બંધ ચાર પગવાળા પ્રાણીઓને માટે સમજવાને છે દાસ, દાસી, અને પાયાદિ કરવાના પ્રમાદી એવા પુત્ર, વિક્રમથી બાધવા ગ્ય અને રક્ષા કરવા યોગ્ય છે પણ તેમને એવી રીતે બાધવા જોઈએ કે અગ્નિ વિગે રેના ઉપદ્રવ વખતે તેઓને નાશ ન થાય બનતા સુધી શ્રાવકે બે પગવાળા તેમજ ચાર પગવાળા એવા પ્રાણીઓને સંગ્રહ કર કે જેઓનું રક્ષણ બાબા વિના પણ થઈ શકે વધ પણ તે જ પ્રકારે સમાજ માં વિશષ છે તે એક નિષપણે મારવું તે નિરપેક્ષ વય કહેવાય તેને સવા ત્યાગ કર પહેલાથી જ પિતાને દાબ બીજ ઉપર બેસાડે અને તેમ કરતા ન માને તે મર્મ સ્થલ શિવાય બીજી જગ્યાએ લાત વગેરેને ઘણેજ છેડે પ્રહાર કરવો એ સાપેક્ષક વધ કહેવાય છે છવિ છે, પણ તેમજ સમજવાનું છે તેમા વિપ એટલે જ છે કે હાથ પગ, કાન, નામિક વિગેરે નિર્દમપણે છેવા, ને નિષ્પક્ષ વિચ્છેદ કહેવાય અને ગુમડા, વણ વિરે છેવા તે સાપેક્ષ છવિ છેદ કહેવાય તેમ નિરપેક્ષ સર્વદા ત્યાજ્ય છે મ - 3 રે - { શ્રાવકે જે બને તે બે પગ કે ચાર પગવાળા વાહનની મદદથી, આજી વિકા ચલાવવાનું છોડી દેવું જોઈએ અને જે ન બને તે બે પગવાળા એટલે મજુર વિગેરે પામે તે પિતાની - તે જેટલો ભાર ઉપાડી લે અને ઉતારી શકે, તેને ભાર ઉ૫વિ અને ચાર પગવાળાઓ પામે તો તે નિયમ કાપણુએ ઉપડાવાય તેમ કરવુ દળ તથા ગાડામા જોડેલા પ્રાણીઓને 5 વખતે છોડવા વળી કોઈ પણ પ્રાણીને ખાવા પીને છે ન કરો કારણ કે કોઈ અત્યત ભુખે હોય અને તેને ખાન પાનામાં છેદન થાય છે તે મરણ પામે તે અન્નપાનને નિરોધપણ બે પ્રકાર છે સાર્થક અને નિર્થિક અથવા સાપક્ષ અને નિરપેક્ષ ગાદિની ચિકિત્સા માટે જે નિરવ કવે તે માપક્ષ કહેવાય અને તેથી વિપરીત એટલે અપરાધ કરવા માટે અન્ન પાન નહિ અપિવા અને તે જીવ ગુખીડાય તેમ આનદ માન ને નિરપેક્ષ કહે વાય. એની બ પાન નહિ આપવાની શબ્દ માતની બી ·E દેવી પણ બધ ન કરવા અને પાકની શાનિ માટે ઉપવાસ કરાવો અહીં વધારે વિવેચન કરવાથી પુસ્તકનું લખાણ થઈ જાય એમ છે માટે ટુકામાં એટલુ જ કહેવાનું કે જેમ બને તેમ સ્પષપ્રાણાતિપાત વિરમણ વ્રતને અતિચાર વાગવા દે નહિ અને સર્વ જગ્યાએ થનાથી વર્તવુ વાદ-વન અગીકાર કરનાર પુરૂ કર પ્રાણાતિપાતનું પ્રત્યાખ્યાન કર્યું છે તે તેને બંધ વગેરે કરવાથી દેવ નહી લાગે કારણ કે તેથી વિરતિ ને મગ મને નથી અને બે ધાદિનું પખાણ કરવાથી વતનેભગ થાય કારણ કે વિરતિ, ખડો થાય છે, અને તેમ કરવાથી વ્રતના પ્રમાણને પણ નાશ થાય છે અને દરેક ઘરમાં પાચ પાય અતિચાર વ્રતથી અધિક થશે આ પ્રમાણે બધાનુ બતિયારપણું નથી સમાધાનના કહે છે કે પ્રાણાતિપાતનું પ્રત્યાખ્યાન-કર્યું છે, પણ પ્રાણાતિપાતન પ્રત્યાખ્યાન કરવાથી બધાદિકનું પણ થઈ જાય છે કારણ કે બુધાદિ પ્રાણાતિપાતના ઉપ છે માટે બધાદ ૫ણું પ્રત્યાખ્યાનમાં આવી જાય છે અને બે ધાદિ કરવાથી કોઈ નત ભાગ થતો નથી પણ અતિચાર લાગે છે કારણ કે તેથી દશથી એટલે વતન અમુક અ શને ભગ થાય છે પણ સર્વશી એટલે આખા વતન ભગ થતો નથી, કારણ કે ગત બે પ્રકારનું કહેવું છે અતવૃત્તિથી અને બહિતિથી માટે જ્યારે આ તસ્કૃતિથી ભગ થાય ત્યારે બહિરવત્તિથી ભગ નથી શો અને બહિરવૃત્તિથી થાય ત્યારે અતરત્તિથી નથી થતો એટલા માટે તે અતિચાર કહેવાય છે તે વાત શાસ્ત્રમાં ૫શુ જણાવેલી છે न मारयामीति कृतव्रतस्य विनय मृत्युकइहातिचार निगद्यते य कुपित वधादीन् करोत्यसौ स्थानियमानपेक्ष ॥१ मृत्योरभावानियमोस्ति तस्य पोपाहयाहीनतयातुभग्न । હાથ ર7મી પૂ સાહસ ૨in - હું નહિ મારૂ' એ ત્રકારનું વ્રત જેણે લીધેનુ છે તેને અમુક પ્રાણીનુ તેનાથી મૃત્યુ થયા વિના અનિચાર કયાથી હોય? કારણ કે આ

·૮૫
શથી વધાદિ કરવા અને નિયમની દરકાર નહી કરવી તેને તમે અતિચાર કહો
બો માટે આ પ્રકારને અતિચાર જે ઉપર કહેવાય, ઘત ગ્રહણ કર્યું
રો, તેને લાગતો નથી ૧
આ પ્રમાણે બોલનારને બીજા એકથી ઉત્તર આપે છે
'
પ્રાણીનું મૃત્યુ નથી તેથી તે પુરૂવને નિયમ રહ્યો છે અને કાપથી દવા
હિન છે માટે તે નિયમ અતર પરિણામને આશીને ભાગ્યે પણ છે માટે
દેશથી પાવવું અને દેશથી ભાંગનુ એ બે વાત નિયમમાં આવી જાય છે માટે
પૂજાપુર તેને અતિચાર એવા નામેથી કહે છે આ પ્રમાણે તેને ભગ
થજ નથી હવે ઓગળ શકામાં કહેવું છે કે, વ્રત પ્રમાણને પણ નાત
થશે, તેને નિરામ કરે છે જે વિશુદ્ધ રીતે હિસાદિનીવિરત છે તે બધા
દિન નિધિને આજ જાય છે માટે બધાદિક અતિચાર છે પણ બધાદિ
પાચથી ઘતમા આધિક થશે એમ નથી
*
૨
બીજુ મૃષાવાદ નામે અણુવ્રત છે
તેના અતિચાર નીચે પ્રમાણે છે
૧ મિથ્થા ઉપદેશ,
રહસ્ય ખેવવું તે
૩ મે દાવેજ
૪ ઘાપણું આપવી
૫ ગુપ્ત ભાષણ બાર પ્રકાશવુ.
અમુક વાત આમજ છે માટે તારે આમ બેસવામા વા નથી એ
પ્રમાણે ખોટું બોલવાની સમજણ આપવી તેનું નામ મિથ્થા ઉપદેશ કરે
થાય એને થતુ અથવા એકાંતમાં વિચારે છે કે પસિદ્ધ કરવું તે
રહસ્થામાખ્યાતાપ જેમકે–અમુક માણસને એમતમાં વાત કરતા
A seતા કે

·એ વાતની સુચના કરે એવા લેખકરવા તે ખેટા દસ્તાવેજ કહેવાય પર માયુસ જે ધન અમુક નિમિતથી મુકી ગોહેલ તે પચાવી પાડવુ તેનું નામ થાપણ ઓળવાની કહેવાય છે પિતાની સ્ત્રી તથા મિત્ર વિગેરે સાથે જે ગુમ ભાષણ કર્યું છે તે લોકોમાં પ્રસિદ્ધ કરવું તેનું નામ સ્વદા મ . ભેદ અથવા ગુપ્ત ભાષા પ્રકાશન કહેવાય છે અહીં– મિથા ઉપદેશ “બીજાની પાસે જે ન નવવું” એવા બતમાં ભ મ કરે છે પણ મિથ્યા ન બેલ ” એ બતમાં ભાગ કરતો નથી, તેપણ સહકાર અને અનાગ, એ બે વડે અતિક્રમ વ્યતિમ અથવા અતિચાર વડે બીજા માણસને મપાવામા પ્રવૃત્તિ કરાવવી તે આ હતના અતિયાર છે અથવા વતનું રક્ષણ કરવાની બુદ્ધિએ, પરવૃતાત દારામિયા ઉપદેશ કરનારને એ અતિચાર લાગે છે કારણ કે ઘરની અપેક્ષા છે અને મિથ્યા ભાષણમાં પ્રવર્તવાપણુ છે એટને વ્રત ભાંગ્યું પણ કહેવાય અને રાખ્યું પણ કહેવાય માટે તેને અતિચાર કહે છે, પણ વત ભગ નથી કહેતા શકા-રહસ્ય વાતને પ્રકાશ કરવાથી પણ આ વ્રતને ભગ થાય છે, દેષ ન કહેવા એવું વ્રત ગ્રહણ કર્યું છે અતિચાર નથી થતો સમાધાન-તમે ઠીક કહે છે પણ જ્યારે બીજા નુકસાન કરનાર વાકય અજાણતા ખોવાય ત્યારે સજેશ ભાવથી ઇતની અપેક્ષા છે માટે નનનો ભગ ન કહેવાય અને પારકા ઉપધાતનુ કારણું થયું મને ભ કહેવાય એમ ભગાભગ હોવાથી તે અતિચાર કહેવાય છે કે વળી અનિચારનું સ્વરૂપ શાસ્ત્રમાં પણ બતાવે છે r 1. કારણ અસ૬ પણું તેથી 8 અor să faો છે जह गुणणाभोगाइहितो होइअइयारो॥ અ--જે જાણી જોઈને સહમા અભ્યાખ્યાન વિગેરે કરે તે તને મગ થાય અને અચાનક અજાગનાથી કહેવાઈ જાય તે અતિચાર લાગે છે શરીર અષા નહી , અથવા નહિ કરે, અનિધિ કરાવુ એવુવત હુંય તે માટે લેખ કરવાથી વ્રત બગ થાય છે પણ બીજા વ્રતમાં - - ·૮૭ બગ થતો નથી તે પણ માઠથી અથવા તે અતિક્રમથી અતિચાર થાય છે અથવા તે મે ખાટુ બોલવાનું પ્રત્યાખ્યાન કયુ છે ૫ણું લખવાનું નથી કર્યું એવી ભાવનાથી ભેળ બુદ્ધિવાળા પુને નતની અપેક્ષા હોવાથી પ્રત ભગ નથી થતો પણ અતિચાર થાય છે થાપણ ઓલવવામા અદત્તાદાન સાક્ષાત છે પણ મૃષાવાદને અતિચાર તે જ્યારે એમ કહે કે “તારી થાપણ મારે ત્યા નથી ત્યારે જ થાય છે t 1 પિતાની સી તથા મિત્ર સાથે એકાતમાં કરેલા ખરેખરા વિચાર બહાર પાડવાથી મૃષાવાદ ઘટતો નથી, લજજા વીરે ઉત્પન્ન થાય એવા વિચારે પ્રકાશવાળી સ્ત્રીના મરણ વિગેરેને સંભવ છે તે પરમાર્થ બુદ્ધિએ વિચારતા તે પણ અસંત્યજ છે. અને અતિચારે પણ તેમાં કોઈ પણ પ્રકારે ખામી ન આવે એટલા માટે છે પણ તદન તને ભગ થાય એટલા માટે નથી માટે કે પ્રેમ નામાં ખામી આવવા દેવી ન જોઇએ અને ઘણીજ કાળથી ગ્રહણ કરેલા ઘનનું પાલન કરવું જોઈએ ૩ અદત્તાદાન એટલે ચારી ન કરવી. એ ત્રીજી અવત. છે, તેના પણ પાચ અતિચાર થાય છે ૧.સેન પ્રોગ–ગોરને મઢ કરવી ૨ ચારેલી વરતુઓ એકઠી કરવી, ૩ પિતાના ગજાના પ્રતિપદ્ધિ રાજાના દશમાં અતિમ 1 ૪ એ અદકા માપ રાખવા ૫ હલકી વસ્તુ આપી ભારે વસ્તુ લેવી, આ જગ્યાએ તેને પ્રોગથી “ચેરી ની એ " પ્રકારના તેને ભગ થાય છે. તે પણ નાની કન્યાને વ્યાપાર - -- ત્યા કરનારને વ્રતની તે પુરષ ચોરને જોઈને, અતિયારે ૧૪ જણ ને T ·તમારે ખાવા પીવાનું ન હોય તે હુ આપુ અને તમારી રીતે ભાલ કેy વેચનાર ન હોય તે વેચી આપું” એવા વચનથી ગોરને તેમના ધધામા પ્રિરણું કરે છે અને પોતાની કલ્પનાથી ચોરીને પરિહાર કરે છે. અહી વતની અપેક્ષા છે માટે તે પુરૂષને અતિચાર લાગે છે પણું બત જ છે નથી ને લેભથી, ચોરાઓ લાવેલી વસ્તુ લેધી જાણી, લેનાર પણ રજ છે k -- - ( કારણ કે કહ્યું છે चौरधीरपफोमंत्री भेदन काणक क्रयी। अन्नद स्थानदओवचार सप्तविध स्मृत ॥ ભાવાર્થ– એર ચેરી કરાવનાર, ચીની ગોઠવણ કરનાર ચોરીના બે જાણનાર, (એક જાતની મ દ બાપનાર) ચેરીની વસ્તુ વેચનાર, લેનાર અને રને અને આપનાર, એ સાત પ્રકારના માણસે એર કહેવાય છે આ પ્રમાણે વેરી કરવાથી વ્રત ભગજ થાય છે પણું ભારે વેપાર કરે છે, ચોરી નથી કરવામાં એના અવ્યવસાયથી વ્રતની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે માટે વત ભગ નહિં પણ અતિચાર કહેવાય પિનાના રાજા ની રજા સિવાય દુશ્મનના લશ્કરમા અથવા બીજી એવા સ્થાનમાં વેપાર માટે છાને પવેશ કરવાથી ચોરને પોગ્ય શિક્ષાપાત્ર થાય છે તેના માટે તે અદત્તા ન કહેવાય છે અને તેથી વ્રત ભંગ થાય છે તે પણ જનાર માણસ જે એમ સમજે કે હું ફકત વેપાર માટેજ પા જાઉં છું અને ચોરી કરવા માગતો નથી” તે વ્રતની અપેક્ષા હેવાથી તેમજ લેકમા “ આ ર છે એમ નથી કહેવાતું” તેથી તે અતિચાર કહેવાય પણ વ્રત ભગ ન કહેવાય ઓછું વતું જોખવું, ભરવું અથવા હરકી વસ્તુ આપી ભારે વસ્તુ લેવા ૫ગાઈ કરી 3 ધન હરણ કરવું તે પણ અદત્તાદાન છે માટે તે થત ભગત કહેવાય તેપણ તે પ્રમાણે કરનાર માણસ “આમ કરવામાં કાંઈ કરી ન કહેવાય છે તે વેપારીની કળા છે? એ પ્રમાણે મમ વતનું કરવાની અપેદા રાખતે તેમને અતિચાર કહેવાય પણ ત્રત ભગ * ·કહેવાય અથવા તે પાચે અતિચાર ખુલ્લો રીતે ચેરી ઉપજ છે પણ સદસરથી અતિક્રમ કે વ્યતિક્રમથી કે ઉઘમથી તે અતિચાર જ કહે- વાય છે. રાજાના ને બ્રોને પણ આ અનિચાર સભા કે રામના બંનેને સંભવ સ્પષ્ટ છે અને વિરૂદ્ધ રાજ્યાતિકમ નામને અતિચાર ને જ્યારે સામા વિગેરે સેવકે પોતાના સ્વામીની આજીવિકા ખાતા હોય અને તેજ રાજાના સૂત્રની સહાયતા કરે, ત્યારે લાગે છે અને જુક તો વિગે રિને અતિચાર, જ્યારે ભારનું દ્રવ્ય ઉટપાવટ કરાવે ત્યારે રાજાને પણ લાગે છે ૪ પિતાની સ્ત્રીમાં સતિષ અને પાકી સ્ત્રીના ભાગરૂપે ચતુર્થ અણુવ્રતના પણ પાચ અતિચાર છે, તે નીચે પ્રમાણે, ૧ પારકાના છોકરાઓના વિવાહ કરવા, ૨ કઈપુર ભાડું આપીને ખેલી વેશ્યા વગેરે બીજી સ્ત્રી સાથે ભેગા કરે, s છે. - ૩ અન્ય સ્ત્રી સાથે સોગ કરે ૪ સ્ત્રીએ લિગ અને પુરૂષે એનિ શિવાય બીજા અને માગ કર અથવા અનગ પીડાથી સભાગ કવે. ૫ મિથુન સેવામાં ઘણી જ અભિલાષા કરવી, પિનાના છોકરા સિવાય બીજા છોકરા પરણાવવા તે ચોથા અણુનતમા અતિચાર કહેવાય છે કન્યાદાનના ફલની ઇચ્છાથી અથવા સ્નેહ સબંધથી બીજના છએ પરણવા તે પણ અતિચાર કહેવાય આ જગ્યાએ પિતાના છોકરા પરણાવવા તેમાં પણ નત ધારણ કરનારાઓએ અમુક કરા એ લગ્ન કરવા એવો નિયમ કરવાને ન્યાય કહેવાય છે રાખેલી એટલે ઘેલડા વખત સુધી ભોગવાય એવી સ્ત્રી સાથે એ ખ્યા માથે સોગ કરે તે પણ આ નતમ અતિયાર થઇ અને અન્ય સ્ત્રી એટલે બીજાએ પગ વી સી સાથે સગ કર, વણ વગરની ક્વીન ગ્રી સાથે ભેગા કરે અથવા નહિ પાલી કન્યા ( ૧ કરો તે આ વ્રતમ અતિચાર છે ? ભાડુ આપીને

·વાય છે. નિગ અને યોનિ શિવાયના એટલે સ્તન, સાથળ, મુખ
વિરે બીજા અગમાં ફ્રીડા કરવી અથવા કામથી કીડા કરવી,
અથવા પોતાના લિગથી સિદ્ધ છે પ્રયોજન જેને, એ પુરૂષ કોઈ
પ્રકારના બનાવટના લિગથી અને ગુહ્ય અંગનું સેવન કરે,
અથવા કામમાં અતિશય પ્રીતિ રાખે, તે સર્વે આ વ્રતના અતિ
ચાર જાણવા અને વળી તીવ્ર કામનાં અભિલાષથી મિથુન સેવવુ
તે પણ આ નતમા અતિચાર કહેવાય છે. અત્યંત કામ ઉદ્ય
થાય એટલા માટે ઔષવ પીરે પદાર્થ વાપરવાથી પણ આ
વ્રતમાં અતિચાર થાય છે.
*
અહીં કેટલાએક એમ કહે છે કે --
ઇવર પરિહિત અને અપરિગ્રહિન સ્ત્રી સાથે સગ કરવાથી,
રવાર સતી અતિચાર થાય છે પણ પરસ્ત્રી ત્યાગ કરનારને નથી થતા
અને બાકીના પણ ન બનેને થાય છે? અહી ભાવના નીચે પ્રમાણે છે
ભાડુ આપેલી વેશ્યા સ્ત્રીને છેડા વખત સુધી પિતાની સ્ત્રી રૂ૫ માની
વ્રતની અપેક્ષા સહિત ચિત્ત રાખે તે વ્રત ભગ નહિ થાય
વાર સુધી તે પુરૂને તેવી સ્ત્રીને પરિવું છે અને વાસ્તવિક રીતે તેની સ્ત્રી
નથી એના માટે તો ભગ પણ થાય માટે ભગામ હોવાથી, તે
અતિચાર કહેવાય છે
કારણ કે થોડી
નહિ રાખેલી એટલે જેને ભાડુ આપવામાં નથી આવતું તેવી સ્ત્રી સાથે
વિચાર વગર અથવા વ્રતનું ઉલઘન કરીને સોગ કરવાથી અતિચાર લાગે છે
પરીને ત્યાગ કરનારાઓને આ અતિચાર લાગતા નથી, કારણ કે
પડે કાળ ગ્રહણ કરી અને ન કરી એની વેશ્યા છે અને અનાથ આને પણ,
નાથ નહિ હાવાથી અપર પણ છે માટે તે બે પ્રકારના અતિચાર પર
ત્યાગનાર પુરષ લાગતા નથી
કે
વળી એક આચાર્ગે આમ પણ કહે છે કે-
પિતાની મા સામાનનારને કોઇએ રાખેલી સ્ત્રીની સાથે સંભોગ
કરવાથી અનિવાર લાગે છે અને કઈ નહિ રખેવી જેથી સ્ત્રી સાથે

·* મોગ કરનાર પરસ્ત્રો ત્યાગી પુરો પ્રથમ કહી એવી ભાવના જાણતી અને બીજા નીચે પ્રમાણે કહે છે કોઈએ નહીં રાખેની વસ્થામાની કઈ સ્ત્રીએ બીજા પાસેથી ભાડુ ગ્રહણ કરેલું હોય તેની સાથે સંભોગ કરવાથી વ્રત મગ થાય છે કારણ કે બીજા પાસેથી ભાડુ લેવાથી તે તેની સ્ત્રી કહેવાય અને વસ્યા હેવાથી ભગ ન પણું થાય એટતે ભ ગ અને અભગ એ બે પ્રકાર હોવાથી અતિચાર કહેવાધ છે” 1} વળી બીજા એથી ઉલટ પ્રકારે કહે છે परदारवजिणो पच होत्ति तिनिउ सदारसनुठे इत्थीप तित्रिपच, व मडगविप्यहिनायता॥१॥ અર્થ–પરસ્ત્રી ત્યાગ કરનારને પાચ અતિચાર હોય અને પિતાની સ્ત્રીને સાપ માનનારને ત્રણ અતિ ચાર હેય છે, એમ સ્ત્રીને પણ જાણવા અહી નીચે પ્રમાણે ભાવના છે બીજા એ થોડા વખત સુધી ગ્રહણ કરેલી વેશ્યા સ્ત્રી સાથે સંભોગ કરવાથી, પર સ્ર વર્જનાર પુરૂષને અતિ ચાર લાગે છે કેમ કે બીજાએ રાખેલી હેવાથી થોડા વખત સુધી પણ તેની સ્ત્રી કહેવાય છે અને ધણી વગરની કુલીન સ્ત્રી સાથે સંભોગ કરવાથી અતિચાર લાગે છે કારણ કે રૂઢીથી પણ તે પરસ્ત્રી જ કહેવાય છે અને કામ પુરૂષની કલ્પનામા, તેને ઘણું નહિ હેવાથી તે પર સ્ત્રી નથી બાકીના ત્રણ અતિયાર સ્વર મનોષિ અને પર દાર ત્યાગી બનેને લાગે છે પોતાની સ્ત્રીમાં સને માનનારને પિતાની સ્ત્રી સાથે, અને પરસ્ત્રી ત્યાગ કરનારને, વેસ્થા તેમજ પોતાની સ્ત્રી સાથે અનન્ય કી કરવાનું પ્રત્યક્ષ પ્રત્યાખ્યાન નથી, તોપણ કરવું જોઈએ તે ઘણાજ ભીરુ છે અને બ્રહ્મચર્ય પાળવા ઇચ્છે છે પણ પુરૂવવે ને આવેશ નહી સહન થવાથી, બ્રહ્મચર્ય પાળવા સમર્થ થતું નથી તેટલા માટે નિર્વાહ માત્ર કરવા સારૂ “મદાર સનિષ”એવુ બત અગીકાર કરે છે કારણ કે મિથુન માત્રથી જ કામના હિને સંભવ છે અને અનગ ક્રીડાનું પ્રત્યાખ્યાન તે અર્થથી જ આવી જાય છે ખાન કર્યું છે, તો પણ પરવિવાહ અને તીકામમિતામાં પ્રવૃત્તિ થઈ જાય જે કે પ્રત્યા- ·કર કેટલાએક અનગદીડાની ભાવના નીચે પ્રમાણે કરે છે ઘન ગ્રહણ કરનાર મિથુને જ વન માને છે એટલે એમ ધારે છે કે મે મિથુન સેવવાનુ જ પ્રત્યાખ્યાન કરેલુ છે પણ આલિગન ચુબન વિગેરે અને ગ ક્રીડાનું પ્રત્યાખ્યાન નથી કર્યું એ પ્રમાણે પિતાની કલ્પનાથી મિથુન ત્યાગ. કરી સ્વ ર સ તેથી વૈશ્યા સાથે અનમ ક્રીડા કરે તો તેને અતિચાર લાગે છે અને પરિવારનો ત્યાગ કરનાર પુરૂષ પરદાર સાથે આલિંગન વિગેરે અનગઢડા કરે તે તેને અતિચાર લાગે છે તેમજ વાર સતિષી પુરૂષને " પિતાની સ્ત્રી શિવાય બીજી સ્ત્રી સાથે મન, વચન, અને કાયાથી મિથુન ન સેવવું અને ન સેવરાવવુ એનુ વ્રત લીધુ છે માટે પરવિવાહ કરવાથી તેને અતિચાર લાગે છે કારણ કે વિવાહ મિથુનનું કારણ છે અને જે કે તે પુરૂષ એમ માને કે “” વિવાહ માત્ર કરૂ છું પણ મેથુન નહિ તે પણ વતની અપેક્ષાએ તેને અતિ ચાર લાગે છે શકા–પરવિવાહ કરવામાં કયા નિના ફલની ઈચ્છા રાખનાર વનિ સમ કિત દષ્ટિવાને છે કે મિયા દષ્ટિવાળે જે સમકિત ત્રિપાળે તે તેને ક યા નિમાં ફલની ઈચ્છા હોય નહીં અને મિતા દૃષ્ટિવાળે છે તો તેને મન જન હોય ત્યારે ગત વિનાના માણસો નનને અતિચાર પણ શાન રાય? અથાત નેજ હોય ? સમાધાન–ીક છે પણ આ પુત્પન્ન અવસ્થામાં વિવાહ કરવાના ફળની પ્રાપ્તિની ઇચ્છા રહે છે એટલે મિથ્યા દષ્ટિ અને સભ્યગણિએ બનેની વચલી અવરથાવાળાને પણ કન્યાનના ફળની છા રહે છે અને વા ભદક મિથ્યા દૃષ્ટિને પણ સારા માર્ગમાં પ્રવર્તન કરાવવા માટે ગીતાર્થ પુખ અભિપ્રહ કરાવે છે એવી રીતે મિયા દૃષ્ટિને પણ અતિચારને સંભવ છે અને સમ્યફ દષ્ટિએ પણ છે પરવિવાહ ત્યાગ એટલે પિતાના છોકરા સિવાય બીજા છેક ને વિવાહ ન કરે એ પાય છે જે પોતાના છોકરાને વિવાહ ન કરે તે ક યા કુવારી રહી વેચ્છાચારી બને અને તેથી શાસનને ઉપઘાત થાય અને નિદા પણ થાય કારણ કે ઘણે ભાગે પરણેલી સ્ત્રીઓને સ્વેચ્છાચારી થવાનો સંભવ નથી અને તેમાં પણ અમુક છોકરાએ પરણવા એ નિયમ કરે જઈએ તે વાત પણ શાબમાજ કહી છે એટએ અમુક છોકરા ઉત્પન્ન થાય છે કે બીજા વધારે છોકરાં ઉપત થવાને, પણ ત્યાગ કરે ·Y જે એમ નહિ કરે છે તે વ્રતને બાધ આવે કારણ કે વધારે છોકરા થાય તે વધારે પરણાવવા પડે અને તેથી નિયમમા ભગા પાવાને પ્રસંગ આવે અહીં કેટલા એક આચાર્ય એમ કહે છે કે પવિવાહ એટલે પિતાને બીજીવાર વિવાહ કરે તે સમજવુ, પરિપુર્ણ સંતોષ નહિ થવાથી બીજી સ્ત્રીઓ સાથે વિવાહ કરે તે પર વિવાહ કહેવાય, આ પ્રકારના વિવાહથી સ્વદાર અને પુરૂષને અતિચાર થાય છે અને, પિતાના પ્રતિભા મતેષ અને, પર પુરૂષો ત્યાગ અને સરખાં જ છે કારણ કે પિતાના પતિ શિવાય બીજા અર્વ પુરે પરપુરૂષ જ કહેવાય * * જેમ વાર નથીને પરવિવાહ કરણ, અન ગઢીડા, અને તત્ર કામા બિલાષ એ ત્રણ અનિવાર લાગે છે તેમ સ્ત્રીને પણ હેય છે જ્યારે પોતાની શાના વારાને અતિક્રમ કરીને પિને પિતાના પતિને ભોગવની હોય ત્યારે સ્ત્રીને પહેલે અતિચાર લાગે છે, એમ માની પણ ભાવના કરની ૫૫હિનામે પાચમા અનુવ્રતના અતિચાર નીચે પ્રમાણે છે ૧ ખેતર, ઘર, ૨ નુ રૂ૫, ૩ વનધાન્ય ૪ દામાપ આમ નશા ચાર પગવાના ગાય ભેસ વીગેરે સં પ્રમાણને અતિક્રમ કર વાથી પાચમાં વતભા અતિચાર લાગે છે તે વાત વિસ્તારથી સમજાવે છે ધા થની ઉત્પત્તિની ભૂમિ ક્ષેત્ર કહેવાય તેના સેતુ, કેતુ, અને સેતુકેતુ એવા ત્રણ ભેદ થાય છે જેમાં પાછી મીચી ધાન્ય પ્રમુખ પકવવામાં આવે તે મેતક્ષેત્ર કહેવાય જેમા વરસા ના પાણીથી ધાન્ય વિગેરે પાકે તે કેતુક્ષેત્ર કહેવાય અને જેમાં બંને રીતે પાકે તે મેતુ કેતુ કહેવાય ઘર શબ્દથી ધર ગાય, નગર વિગેરે સમજવાના છે તેમ, ખાત, ઉતિ અને ખાતો નિ એ ત્રણ ઘરના ભેદ થાય છે થરા વગેરેને ખાતગ્રહ કહે છે ઉચ્ચા બાધેલા ઘરને ઉતિ ઘર કહે છે લેવર ઉપર બધાને ઉગ્યા ઘરને ખાત ઘર કહે છે આવી રીનના ક્ષેત્ર અને વાસ્તુનું જે પ્રમાણે કરવું હોય તેમાં વધારો કરવાથી અનિ ચાર થાય છે તે અનિચારનું સ્વરૂપ નીચે મુજબ છે ·જે માણસે એક જ ક્ષેત્ર અને એક જ ઘર રાખવા અભિયહ કર્યો હોય, તે માણસને, જ્યારે વધારેની ઇચ્છા થાય, ત્યારે ત્રત ભગના ભયથી પિતાના ક્ષેત્રની લગેગ જે ક્ષેત્ર આવતુ હોય તે ખરીદ કરી પોતાના શોત્ર સાથે મળવા બેનું એક કરે છે અહી જો કે તે ક્ષેત્ર તે એકજ રાખ્યું. તેપણું વ્રતની અપેક્ષાએ તેને અનિવાર લાગે કારણ કે એમાં અમુક અંશે વિર તિને બાપ લાગે છે મેના રૂપાના પરિશ્માણ કરનાર પુરૂષને કોઈ અધિક આપે છે તેથી તેને અતિચાર થાય છે જેમ કે અમુક માણસે અમુક મુદત સુધી સેના રૂપનું પરિમાણું કરવું છે તેને કોઈ તેના ઉપર બહુ પ્રસન્ન થઈ તેના પરિમાણ કરતાં વધારે આપે ત્યારે તે માણસ તે વારા બીજા માણસને મા વતની મુત પુરી થતા સુધી રાખે અને પછી પ્રહણ કરે તો તેને અતિચાર લાગે છે કારણે કે વ્રતની અપેક્ષા છે અને કોઈ પ્રકારે વિરતિને પણ બાધ આવે છે ધન ચાર પ્રકારે માનવામાં આવે છે, ૧ ગણવા ૫ ગણિમ ૨ ખગ્ય પરિમ ૩ માપવા પામ્ય મેય, આ પરિમાણુ અથવા પરીક્ષા કરવા થોમ અથવા છેદ કરવા યોગ્ય એ ચાર પ્રકારના ધન અને ધા વિગેરેનું જે પરિમાણ કર્યું હોય તેને અતિક્રમ થવાથી અતિચાર પ્રાપ્તિ થાય છે તે પણ ઉપરની પકે અમુક મુદત સુધીનું વ્રત છે તે પુરૂ થતા પહેલા વધારે અને તે તે બીજા પાસે રાખી મુદત પુરી થયે લેવાથી અતિચાર કહેવાય છે કારણ કે તે જ્યા રાખે છે ત્યા પિતાનું સમજી રાખે છે* વળી ડાગર વિગેરે ધાયનું પ્રમાણ કર્યું છે અને તેને અતિક્રમ કરવામા આવે તે પણ અતિચાર થાય છે એ પ્રકારે શેન, ધર, સાબુ, ૨૫, ધન ધાન્ય વગેરેના જે પરિમાણુ કરેલા હોય તેનું અતિક્રમણ કરવાથી અતિચારની પ્રાપ્તિ થાય છે જ આશન શયા, વિગેરે ધરા ઉપકરણનું જે પ્રમાણે કરવું હોય તમાં પર્યાયરૂપે અતિક્રમણ કરવાથી અતિચાર થાય છે જેમ કે – ·કે R છે કઇ ત્રાંબા પીતળના દશ વામણું રાખવાનું પ્રમાણ કરે ત્યાર પછી ક્રિોઈ પ્રકારે તે પાત્ર બમણું થાય ત્યારે વ્રત ભગના ભયથી બે પાત્ર મેળવી એક મોટું પાત્ર કરાવી રાખે, એટલે રૂપમાં ફેરફાર કરી ધારે ની સંખ્યામાં હેર નહિ પડવા દે છે પણ આ વાતને અતિચાર કહેવાય છે કારણ કે તેમ કરવાથી પહેલા કરેલા પ્રમાણને બાવ થાય છે. કેટલાક આચાર્ય કહે છે કે ધારેની મુદત પુરી થયા પછી તે વસ્તુઓ લેવા માટે, બીજાને આપવાને નિધ કરનાર પુરૂષને, જે પ્રમાણ રાખ્યું છે તેટલુ જ ગ્રહણું કરવાથી, ભગ અને અતિચારમાં કોઈ વિશેષ જણાતું નથી માટે તે વિરોષ જણાવવા બે પાત્ર ભેળા કરીએ કરવું છે તે પાત્રોનું વિતરણ કરવું ઇત્યાદિ ભાવના દેખાડી છે” ક્ષેત્રના ધર વિગેરે નવ બેદે છે તે પણ એક બીજામાં સમાવેશ થઇ જાય છે માટે પાંચથી સખ્યા ગ્રહણ કરી છે અને શિષ્યનું હિત કરવા માટે ઘણું કરીને સર્વ જગ્યાએ મધ્યમ ગતિનેજ આશ્રમ કરવામાં આવે છે એટલે પાંચ સખ્યાથીજ અતિચારની ગણના કરી છે ૬ દિગત નામે પહેલા ગુણવંતના અતિચાર મિચે "પ્રમાણે છે. ૧ ઉચા ક્ષેત્રનો વ્યતિક્રમ, ૨ નીચા ક્ષેત્રને વ્યતિક્રમ ૩ તિથ્ય ક્ષેત્રને વ્યતિક્રમ '૪ ક્ષેત્ર વૃદ્ધિ ૫ સ્મૃતિ નહિ રહેવાથી ક્ષેત્ર વૃદ્ધિ પહેલા ત્રણ અતિચાર, કરેલા પ્રમાણુથી બહાર રહેતી વસ્તુ લાવવાથી અથવા મગાવવાથી, અને બકવાથી અથવા મેકલાવવાથી પણ થાય છે એક દિશાને વધારે બીજી વિધિમાં ઉમેરી તે દિશિનું માન વધારવું તે ક્ષેત્ર વૃદ્ધિ કવ –જેમકે પૂર્વ દિશિમાં ભોજન અને પશ્ચિમ દિશિમાં જબ ભાણ કરે છે તેમાથી મથી ઓદ કરીને તેમને રાખે અને જે * દશ કરે વળી બીજી અને તેથી ઉલટી કરાર છે. -- ·કરે એ પ્રમાણે કરવાથી બની પુરૂષને અતિચાર થાય છે વતી નય તેને અનિચાર પણ નથી કારણ કે તેને વ્રતને અભાવ છે અતિ મતની અપેક્ષાએ થાય છે વ્યાકુલતાથી અથવા પ્રમાથી, નીમે છે હ કરતા વધારે જવું તે સ્મૃતીને નાશ થવા ૫ અતિચાર કહેવાય છે પર પરથી વહે છે આ પ્રમાણે સમજાવે છે એટલે કહેવાની તથા કરવાની રીત આવી છે કે જેટલું ઊંચું પ્રમાણ કરવું હોય તેના કરતાં વધારે ઉચા પર્વત કે ગડ ઉપર પક્ષી અથવા બીજે કઈ પણ વસ્ત્ર કે આભરણ લઈ જાય તે લેવા માટે તેવા સ્થળે જવું છે... ન કહેવાય પણ જે તે પાછુ ઉપરથી હેઠળ પડે અથવા તે કઈ લાવી આપે તે લેવામાં હરકત નથી તેમજ નીચે કુવા વિગેરે સ્થાનમાં પણ કરવું અને તિક પ્રમાણમા પણું ભગ ન થવા દે વૃદ્ધિ ન કરવી જેમકે- પૂર્વ દિશામાં અમુક હદ સુધી જવાની છુટ રાખેલી હેય અને ત્યા સુધી પાન વગેરે ખરીદ કરે પછી એની ઇછા થાય કે જે હણ કર જવાય તે ભાલ પણ સારો મળે અને અર્થ પ્રાપ્તિ પણ સારી થાય એમ વિચારી પશ્ચિમ દિશા જિન પૂર્વ દિશામાં ઉમેરી આગળ જવાથી અતિચાર થાય છે અને એ સ્મૃતિનાશથી હદ બહાર જવાયું હોય ત્યારે યાદીમાં આવે તે વારે પાછા ફરવુ પણ આગળ ચાલવુ નહિ બીજાને પણ મેકલો નહિ કોઈ આડા વિના ગાય અને તે જે કાંઈ લાવે તે તે ગ્રહણ ન કરવું જોઈએ અને પિતે ભુતથી જાય અને પાછળથી સ્મૃતિ થાય તે કાંઈ પણ લીધા શિવાય પાછા આવવું જોઈએ એથી વિરૂદ્ધ કરવાથી સ્મૃતિ નાશ નામને અતિચાર થાય છે છે ભગપગ નામના બીજા ગુણવતના અતિચાર બતાવે છે ૧ સચિત્ત ઝ સચિતની સાથે બધાયલું, ૩ મચિ મિશ્ર ·૪ મદિરા વિગેરે અસહ્ય વસ્તુના સસગવાળું ૫ અડધુ કાચુ અને અડધુ પાક કદમુળ ફળ વિગેરે સંચ ત પદાથોન નિવૃત્તિ કર્મ સતે તેમા પ્ર વૃત્તિ કરવી તે અનાચાર કહવાય વતની અપેક્ષા ળા પુરૂષને અણુવિચારથી અંતિમ થવાને લીધે અતિચાર થાય છે અને જે તેમનું માનીએ તો તને ભ ગ થાય છે એમ કહેવું જોઈએ ચિત્ત ક્ષની સાથે રહેતા ગુદર પરિ પકા વ પ્રમુખ વસ્તુઓનું ભક્ષણ કરગથી માવઘ આકાર પ્રત્યાખ્યાન કરનારને તયાં પ્રકારના આહારમાં પ્રવૃત્તિ થવાથી અતિચાર લાગે છે અથવા પાના કલોનો અન્ય રેલા છીઆ વિગેરે સચિત્ત હોવાથી કાઢી નાખી ઉપરના અચિન ભાગ ખાવાના ઉપયોગમાં લેવાથી સચિત્ત મ બંધ નામને અનિવાર લાગે છે અરધું સંચિત અને અરધ અને જળ અથવા તત્વ કાન બેના રેટમાં રહેતા ઝગા પાક વીગેરે ખાવાથી સાચા મિત્ર નામ અતિચાર લાગે છે અનેક દ્રવ્યના સધાનથી થયેલ દારૂ મધ વિગેરે પદાર્થો અને લાંબી મુ ત થએલા અથાણા વિગેરે પથિા અજાણી અથવા અતિક મોં વાપરવામા આવે તો અતિચાર લાગે છે કારણ કે તે મા પદ્ધ આહાર છે તેમજ અરધા કાચા અને અધા પાકા ધાન્ય (પિક ) વિગેરે પણ સાવ આહાર ગણાય છે તે ખાવાથી પણ અતિચાર લાગે છે પણુ અણુવિ સચિત મિત્ર પ્રમુખ પદાથા વાપરનાર આ અતિચ ચારથી અથવા અતિક્રમથી થાય છે જો એમ ન કહી બ તે ન ભ ગ થાય છે અહી ભેગેપભેગનુ પ્રમાણ છે લક્ષણ જેનુ એવુ ગુણકત બીજી જગ્યાએ જનથી ગુણનત કહેવાય છે એટલા માટે અનિવાર સ્થાપન કર્યા છે બાકીના પાંચ વ્રત પાંચ અતિચારના સાહચયથી જ છે કારણે કે આવશ્યક નિકિત વિગેરે સામા તે અતિચારને કમથી પણ કહ્યા છે એટલે તેના કમો પણ અતિચાર કહેવાય છે * આજીવિકાને અથજે આર તેને કાઢીને આકરા વાળા, નિભય જનને ગ્ય ઠર કેમના આર ભ કરનાર, કટપાલ વિગેરેના કમ==કીય

·અહી કમની બાબતમાં પદ૨ અતિચાર થાય છે આવશ્વાસમાં
કહ્યું છે કે –
इगाली वण साडी भाटी फोडी मुवजएकम्म ।
वाणिजयदत लरकासम्सेविविसय ॥
एवं खुजत पिहरण फम्म निल्लटणचदरदाण!
सरदहतलायसास असइपासच विजिना॥
વૃદ્ધ સંપ્રદાયથી પાનનો આવે ને ભાનાથ નીચે પ્રમાણે છે
૧ અ ગરમ-તે કોયલા કરીને વેચવા તે તે કામ ન કરવું
જોઇએ કારણ કે તેમાં છ છનિકાયને વધુ થાય છે
૨ વનમ-વન ખરીદ કરી તે કપાવી તેને વેગ આજીવિકા
ચલાવી ને એજ પ્રમાણે ઝાડ પા ા વિગેરેનું પણ સમજવું એટલે તેને
હાપાર ન કરવો
૩ શકટો -ગાડી વિગેરે ર થી આજીવિકા કરવી તે તેને
ત્યાગ કરવો જોઈએ કારણ કે તેમાં બળ, વિગેરે જનાવર ના બધ, વાવ
વિગેરે દે આવે
ભાટી કમ-ગાડુ પિોરે વાહન ભાડે લઈ મરકી વસતુ વહન
કરવી અથવા બીજને વાદન આપવા તે બાટીકમ કહેવાલ છે
ફેટી કમ–કવું હોવું અથવા હળથી જમીન ઊી વિગેરે
કર્મ ફેટી કમ કરાય છે
દતવાણિજ્ય-હાથી વિના વેપારને નિરેન છે હિં કે પહેલા
ભી ન રમુખને દામ આપી પૈડી કે તેમાં અને દાત લે ! બાપે એવી
બેઠવણ કરવાથી ભોદ વિં નોકે તેમને ખાતર તે મા ! | હત્યા કરે
છે એ પ્રવેશે છે તે કામ કરવાવાળાઓને સ બ વિગેરેનું મ પ આપે અને
રથમ લવેના મતે વેચાના રાખે છે વેપાર કરવો ન ઘ
૭ લાતાજ્યિ-લાખને વ્યાપાર તે પણ ” ૧ છે
કારણ કે તેમાં ક્રમાં દિ તા થાય છે

·૮ રસવાણિજ્ય-દારૂ વિગેરેને વ્યાપાર દારૂ કાઢનારના વ્યા
પારમા ઘણા દેશ રહ્યા છે જેમકે-મારવુ, ગાળે ભાડવી, હિંસા કરવી
વિગેરે દારૂના અસરથી થાય છે માટે તે વ્યાપાર કરવો નહિ
૯ કેશવાણિજ્ય–ાળને વ્યાપાર કરે છે તેમા દામી વિગેરેને
પછી બીજી જરાએ વેચવા તે પણ તેમને પરવશ કરવાથી અષત
દોષ લાગે છે
૧૦ વિધવા-કેને વ્યાપાર તે વેપાર ન કરે કારણ કે
ઘણા જીવની વિરાધના થાય છે
૧૧ યત્રપીડનકમ-પીલવાન ધ ધે રેડી તલ વિગેરે પીવા
પીલવવાનો ધ ન કરવો
૧૨ નિરવછનકમ–બળ ઘેડ વિગેરેના અડનુ છેદન કરાવવું તે
૧૩ દવદાન કર્મ–ત્ર રક્ષા માટે વન બાળવું તે (ઉત્તર
દિશામાં આવી રીતે છે કે ક્ષેત્રમાં અગ્નિ સળગાવી તેમાં રહેલા સવા
ભુલો નાશ થવાથી બીજા ઘણા ત થાય છે )
૧૪ સદનાગ પરિશેષણ –
-તળાવ વિગેરેનું શોષણ કરી
તેમા વાન્ય વિગેરે વ વવા તે
૧૫ અસતીષણ–નીથી પિષણ કરનારી દાસીઓનું પણ
કરવું અને તેમનુ ભાડુ લેવુ એટને કુટણું કર્મ કરવું ને ગેટ્સ દેશમાં આ
રિવાજ પ્રવર્તે છે
આ પ્રમાણે અહી દિ માત્ર વણન કરેલું છે તેવા બધા કર્મની
ગણત્રી કરી નથી અહી આ વીશ અતિચારની સ ખ્યા બતાવી છે અને
બીજો સવે તેમાં પાંચની સંખ્યા બતાવી છે પણ બધી જગ્યાએ જેનાથી
જે વ્રતને હાની છાગતી હોય તેને તે વ્રતનો અતિચાર સમજ જોઈએ
અને તે ટાળવા પ્રયત્ન કરવો જોઈએ
શ માં--અગાર પ્રમુખ આ ૫દર કમાન કયા નતના અતિયાર છે?
જવાબ- 2 કમ

·૧૦૦
શકા- એમ કહે તે, મનના વિષયો અને મતિયારને પરસ્પર
ભેદ શુ કારણ કે એ ગાર વિગેરે કમ દુર કર્મ જ છે માટે વન બાગ
કહે પણ અતિચાર કેમ કહા છે ?
જવાબ–જેને કુરકમનું પ્રત્યાખ્યાન કરવું છે તેને તે તે મને
ત્યાગજ કરવો જોઇએ અને જો તેમાં અજાણતાથી ન તો તે દુર કમ
વનના અતિયાર થાય છે અને જાણી જોઈને કવન તે વનને મગજ થાય છે
હવે અનર્થ દડના ત્રીજા ગુણ વ્રતના અતિચાર બતાવે છે
૧ કામને ઉપન કરનાર
૨ નેન વિગેરેની વિડસન કિયા
૩ મુખરતા
વિચાયુ અધિકરણ
૫ ઊપગ વિમા અધિવ્ય
જે વચનથી કામ ઉદીપ્ત થાય તે વચન પણ ક૬૫ અપવા મને
વિદીપ્ત કરે તે પણ ક૬૫ કહેવાય
દિવાળે ૫ નેત્રાદિકના હાર એ મને કેકુખ્ય કહે છે એને
ભાડ ભયાન પેઠે તના વિકાર સહન હાસ્ય ઉપજાવે એમ કામ પાક
ચેડા કરવી તે ?
આ બે અનિવાર પ્રમાદથી વતનું આચરણ કરનારને થાય છે કારણું
આ અને અનિચારને પ્રકારે છે
નાવ અદકામ ન કરે અને જે હસવાનું કારણ બને તે પણ
1 નાયકે એવા ષથને છેલવા જોઇએ કે જેથી લોકોને હાસ્ય ધt૫ ન થાય
તેમજ તેવીજ થી ચાલવુ પણ એ અને તે સ્થાને બેસવું પણ જોઈએ

·૧૦૧ નિવજપણે અમભ, અસત્ય અને અસ બધુ પચન બોલવા તે ખરતા કહેવાય તેનું બીજુ નામ પાપોપદે પણ છેકારણ કે જેમ કેમ બનતા પાપને ઉપદેશ ય સ ભવ છે તે પ્રકારના કાર્યને વિચાર કર્યા વિના જે થાપન કરી રાખેનું ટાય તે અધિકરણ હેાય એટલે ઘટી, ખાખીએ વન, વસતા વિગેરે જેવાના સાધન એ બધા અમમિક્ષ્ય અકિમ કહેવાય* તેમજ ઉપભોર તથા ભોગ સબંધી અધિકયથી પણ વતમાં અતિ- ચાર લાગે છે ? ક -૫ વિગેરે જે નિદાપણે આચરવામાં આવે તે ન ભ ગ જાણું પણું અતિચાર નહિ આ પ્રમાણે ગુણવતના અતિચાર વણની હવે રિલા વ્રતના અતિ ચાર વર્ણવવા નિમિત્તે પહેલા સામાયિક નામે શિક્ષા મતના અતિચાર બતાવે છે ૧ મનને યોગનુ દુ પ્રળિયાન ૨ વચનના રોગનુ દુપ્રણિયાન ૩ કામના ગનુ દુ પ્રણિધાન ૪ અનાદર ૫ મેનિને નાશ * શ્રાવક જેટ વિનાના જિગરે રાખવા છે કે તઈયાર રાખે છે ગાડા વગેરે માંગી લઈ નાર સિક પુરૂને આપવા પી ચિ પ્રાન વતનો અતિચાર લાગે છે fજે ઘણા તેલ આમળા વિગેરે ગ્રહણ કરે, તે તણાવ વિગર સ્થાનમાં પણા લોક લાલચથી સાવે નહાવા માટે આવે તેની પધરા પ્રમુખ ઘના છા વધ થાય તેમજ તાવ વિગેરેના નણી લેવું એ પ્રમાણે અધિક્રય કરવાથી રેલ પ્રાપ્તી છે શકા-ડ વગેર શ્રાવને લેવા કહપે નહિ અને કેપે તે વિધિ શું ? જવાબ–તેવ સ્નાન કરતુદાય મારે ઘરમાં કરવું અને તેમ ન બને તે રેલ વિગેર ઘેરથી લગાવી શકી વાળ સાફ કરી તનાવ વિગેરેના તટ ઉ ર ઐસી અજાલી ન કરવું અને પુષ્પ વિગેરેમાં રહેલા કુયુ છે પ્રમુખ જીવની || કરવી છે તેમા પ્રમાદ થાય તે અપધ્યાનમાં પ્રતિરૂપ અતિચાર વાગે કારણકે તેણે અવિચારથી અપધ્યાનમાં પ્રવૃતિ કરી છે ·१.२ મન વચન કાયાથી સાવધ કામમાં પ્રવૃત્તિ કરવી તે મન, વચન, અને કાયાના વેગનું દુ પાણિ ધાન જાણ્યું એ પ્રત્યેકના અગિયાર વાગે છે પ્રમત પ્રમા વિગેરે કારણોથી સામાજિક જેમ તેમ કરવું અથવા આર ભ કરી પુરી થતા વિલા તેજ ક્ષો પરવું અને સામાયિક કયારે ગ્રહણ યું અને કયારે પુરૂ થશે એવો તથા મે મામાયિક ગ્રહણ કર્યું છે કે નહિ એની રીતની અતિ ભ ગ , તેને સ્મૃતિનાશ અથવા સ્મત અનુપસ્થાપન નામે અતિગાર કહે છે શકા—જયારે મનનું દુ પ્રણિધાનપણ ડેય ત્યારે સામાયિકને અભા વજ પ્રતિપાદિત થાય છે કારણ કે તેમ છે ત્યારે સામાયિક નિરર્થક છે અને અતિસાર તે વ્રતની મલિનતા રૂપ છે એ કેમ સ ભવે? માટે સામાયિકને અભાવ છે ત્યારે વ્રત ભાગ હોય પણ અતિચાર નહિ જવાબ-તમારૂ કહેવુ ઠીક છે પરંતુ જે તે પુરૂષ જાણી જોઈને માઠું ન કરે તે તે અતિચાર કહેવાય શા મા-- ન કરવું અને ન કરાવવું એ પ્રમાણે મન વચન અને કાયાથી સાવચનું પ્રત્યાખ્યાન સામાયિક કહેવાય છે તેમાં જે મનનું ૬2 પ્રણિધાન વિર થાય તે પ્રત્યાખ્યાનના ભાગથી સામાયિકને અભાન છે અને સામાયિકમા ભ ગ થવાથી પ્રાશ્ચિત સેવાની જરૂર પડે છે અને મનની દુષ્ટ પિયારે અટકાવવા પર ઘણુજ મુશ્કેન છે કારણ કે મન સ્થિર રહેતું નથી ભાટે આ પરથી એમ સિદ્ધ થયુ કે સામાયિ લઈ પ્રાયશ્ચિત લાગવા દેવું એના કરતા સામાયિક નજ લેવુ એ ઘણુ જ શ્રેષ્ઠ છે ઉત્તર-તમારૂ આ વચન ન્યાય યુકત નથી કેમકે મનથી, વચનથી, અને કાયાથી સાવધ મમ ન કરવું અને ન કરાવવું એ પ્રકારે છ પ્રકાખ્યાન સામાયિક કહેવાય છે તેમાં એક ભાગ થાય તે પણ, બાકીના પાંચ વિધાન માન હોવાથી સમાવિકને અત્યતા ભાવ થતો નથી મનના દુષ્ટ પ્રણિધાનની શુદ્ધિ ને મિચ્છા મિત્કડ દેવાથી થાય છે, અને સર્વ વિડત સામાયિકમા પણ તેમજ સમજવનું છે કારણ કે ગુપ્તીને મ થાય ત્યારે પણ મિચ્છામિ દુકડ પ્રાયશ્ચિત કહેવું છે વળી કહ્યું છે કે --

·૧૦૩
બધા સમિકર સકતા જજુરાવા વગેર” સમિતિ
ગુપ્તિના બ ગરૂપ બીજો અતિયાર પશ્ચાતાપથી શુદ્ધ થાય છે (આ સેલમાં
પચાશની સેનામી ગાથાનુ ઉતાવ છે) માટે “મામાયિક કરવા કરતા ન
કરવુ એ શ્રેષ્ઠ છે” એવી રીતે તમાએ બનાવે ન્યાય અવાસ્તવિક નથી
એમ નથી પણ અભ્યામવી મનવરા કરી સામાયિક કરવું એ 2, છે
કારણ કે અનિચાર સહિત અ! ન કરતા કરતા અમે નિ વિચાર અનુન
કરવાનો ગ્યતા પ્રાપ્ત થાય છે એમ પતિ પણ કહે છેઅભ્યાસ પણ
ઘણા ભવ સુધી રતાં કરતાં શુદ્ધ થાય છે ૫ એકજ ભવરી દ્ધ અભામ
થઈ શકતો નથી, માટે અભ્યાસ એ કરવા કે જેથી મનાશ થાય અને
નિરતિચાર સામાયિકની શુદ્ધિ થાય
હવે આશાવરાશિક નામના બીજ ગિલા નતિના અતિચાર
બતાવે છે
૧ પિતાના નિયત થી બહાર રહેલા સેનામાથી મગાવુ
૨ તેવા ક્ષેત્રમાં માણસને મોકલો
૩ શબ્દ શ્રવણ કરાવે
૪૩૫ દેખાવું
૫ કાકા પ્રમુખ પુદગલ નાખી પ્રતિબંધ કરે
પિતે પ્રમાણ કરેલી હદ બહાર આવે ક ને ખેતી મા નાવા
માટે પ્રયોગ કરો એટલે કે પામે મગાવવા કારણ કે પિને જય ને બત
મગ થાય એ ભયથી બીન પામે મગાવવું એ આનયન પ્રોગ નામે
અનિચાર કહેવાય છે અને પોતે જેને નહિ જતા બીજાને મોકલવુ તે પ્રેગ્ય
પ્રયોગ કહેવાય
પતિ ખેતી બહાના ક્ષેત્રમાંથી બીજા માસુમને બે લાવવા માટે
ફૅકસ વિગેરેથી તેને ચેતવણી આપવાથી શબ્દાત પાત નામે અતિચાર
થાય છે તેમજ તેવાજ કામ માટે પોતાની આનિ વિગેરે બનાવવાથી રૂપાનું
પાતનામે અતિચાર થાય છે એટલે પિતે નાના ક્ષેત્રની બાહેર રહેના કાર

·૧૦૪ માણસને બનાવવા માટે વ્રત ભાગના ભયથી ત્યાં જવા અસમર્થે દેખ શs સ જળવી અથવા રૂપ દેખાડો બનાવે તે ઉકત અનિયા લાગે છે પિતાના ક્ષેત્રની બહારના માસને બનાવવા માટે તેની તરફ કારા વિગેરે કિયા પુલ પ્રક્ષેપ મને અતિચાર લાગે છે જવા આ વાતમાં પ્રાણીને નાશ ન થયું છે તે માટે દશાવકાચિક વ્રત ચણ કરાય છે તે પ્રારત કા અને બીન પાસે કરાવવા તેના કુલમાં નથી ઉતરે ઇર્ષા ચિ ની વિશુદ્ધિ થવાથી પિને ગમન કરે તે ગુણ થાય છે અને બીજ નોકર વિરી માનવાધી દર રાખ થાય છે કારણ કે તેઓની અજાગુતા જીવત થાય છે આ અતિચારોમાંના પહેલા બે અનિવારે કાચી બુદ્ધિથી અથવા સદસ કાપી થાય છે અને છે તો તે કોઈ મિથથી અજિતાય જાવનારને ૯ ૫ ૬ થાય છે આ બાબતમાં પુરૂષને અભિપ્રાય નિચે પ્રમાણે છે – દિગબતને લેપ કરવા તે અના મલે નું લાક્ષત્ર છે કાર કે તેઓ પણ અવશ્ય મખ થઈ શકે છે અને તે દરેક ઘરમાં સક્ષેપ કે વામા આવે તે ઘણા બિનવજ થઈ બાર સ ખાતેવિશ્વ આરે વળી કેટલાએક નીચે પ્રમાણે સમજાવે છે દિનને સક્ષેપ કરો એજ દેશવાશિક વાત છે કારણકે મિત્રન ના અતિચારને અનુસાર દેશાવકાગિક વ્રત અતિયારની પ્રાપ્ત થાય છે ઉપરની વાતના જવાબરૂપ સમાધાન નીચે પ્રમાણે સમજાવે છે -- જેમ ઉપલક્ષણથી બાકીના વ્રતના સશે અને દેશાવકાશિત કહે છે તેમ ઉપAણથી તેના વિચાર પણ તેને અનુસરી જેવા અથવા પ્રાણી નિપાત વિગેરેમા બધ વિરેનેજ અતિચાર ઘટે છે અને શત્રતના સશે પમાં તે ક્ષેત્ર સંક્ષિપ્ત કરવા જોઈએ એટલે રાજાનુપાત વિગેરે પણ * તિચાર થઈ શકે છે ·૧૦૫ * સર્વ તતના ભેદમા વિશેષથી અતિચાર જેવાતા નથી કારણ કે રાત્રિ ભજનમા તે દેખાતા નથી પષધપવાસનામના ત્રીજા શિક્ષાવ્રતને અતિચાર બતાવે છે. ૧ નહી જેએલા અને પ્રમાર્જેલા સ્થાનમાં મુત્રપુષિ વિગેરે પરઠવા, ૨ તેવાજ સ્થાનમા ધર્મોપકરણ મુકવા અને લેવા, જોયા વિના અને પ્રમાર્જન કર્યા વિના સથાને ઉપ- ભોગ કર, ૪ અનાદરથી વિષયવાસ ત્રિત કરે, ૫ સ્મૃતિનુ અનુરધાન ન રાખવું નહિ પ્રમાર્જલ અને નહિ જેએલ એ શબ્દથી અરધી પ્રભાલ અને અરધી તપાસેથી એમ પણ સમજવાનું છે જે પુરૂષે પધાપવાસ કર્યો હોય તે પુરૂષ, પડિલેહણ કર્યા વિના સથારા અથવા શUા ઉપર બેસી ન શકે અને પડિલેહણ કર્યા વિનાની પિષધશાયા પણ ન સેવે તથા પડિલેહણ કર્યા વિના ની ભુમિ ઉપર દબ વસ્ત્ર તથા શુદ્ધ વસ્ત્ર ન પાથરે સથારીયુ પડિલેહવુ જોઈએ જે તેમ ન કરે તે અતિચાર લાગે તેમજ બાજે પાટ૬ વીગેરેનું પણ જાણવું હવે અતિથિ વિભાગ નામના ચેથા શિક્ષા વ્રતના અતિ- ચાર બતાવે છે. ૧ સચિત્ત વસ્તુ ઉપર રાધુને આપવાની વસ્તુ મુકવી. ૨ સાધુને આપવાની વસ્તુ ઉપર સચિત વરતુ ઢાકવી. ૩ પિતાની વસ્તુ પારકી છે એમ કહેવું * માધુને આહાર આપવામાં માર કરે, -- ·૧૦૬ ક Au કે 1 ૫ કાનનું ઉલ ધન કરવુ સાધુને આપવા ગ્ય વસ્તુઓની સાથે બીજી સચેતન વસ્તુઓ મુકવાથી પહેલે અતિચાર થાય છે સાધુને આપવા ગ્ય વસ્તુઓ, બીજા વિગેરે સચિત્ત વસ્તુઓથી કાંકવાથી બીજે અતિચાર થાય છે અમુક વસ્તુ સાધુને નહિ આપવાની ઇચ્છાથી ને બીજાતી છે, એમ કહેવાથી ત્રીજે અતિચાર થાય છે - - સાધુએ કોઈ પાસે વસ્તુ માગી ત્યારે તેના ઉપર કોપ કરે અને ૬ શુ તેનાથી એક છું કે તેણે આપી વિગેરે વિકલ્પ કરવાથી ચોથો અતિ ચાર થાય છે * સાધુને ભિક્ષા નહિ દવાની ઈચ્છાથી પોગ્ય વખત અતિક્રમ કર એટલે સાધુનો આહાર વખત ગયા પછી આહાર લેવા આવવા વિનતિ કરવાથી પાચમે અતિચાર થાય છે જ્યારે ઉપલા અતિચાર, અજાણુથી થાય ત્યારે જ અનિચાર કહેવાય પણ જાણી જોઈને કરે તે વ્રત ભાગ્ય કહેવાય આ પ્રકારના અતિચાર રહિત બાર પ્રત પાનવા અને સમકિતનું પણ યથાર્થ રીતે પાલન કરવું તે ગૃહસ્થને વિશેષ ધર્મ કહેવાય છે શકા–ઉપર કહેલી વિધિ પૂર્વક, સમકિત સહિત અત્રત વિગેરે ગ્રહણ કરવાથી, અતિચાર સભવ નથી તથાપિ અતિચાર રહિન પાલન કરવું એમ શા માટે કહ્યું સમાવાન–સમકિત વગેરેને અગીકાર કરતી વખતે થતા શુદ્ધ ગુણ સાથે પણ અવ્યવટિપણે રહેતા મિથ્યાત્વ વિગેરે કર્મના ઉદયથી શો વધ બપ વિગેરે અતિચારો ઉત્પન થાય છે આ પ્રમાણે જે અતિચાર થાય છે તેનું નિવારણ ગ્રહણ કરેલા સમ્યકત વિગેરેના સામર્થથી થાય છે પ્રહણ કરેલા સમકિત વિગેરેનું નિત્ય સ્મરણ કરવા રૂપ અનુઢાન, જીવનું સામએ કહેવાય છે અને સામધ્યથી અતિચારોને જ થાય છે કારણ કે ·-૧૭ 1 * 1 1 1 શક્તિ અને, અપરાય રૂ૫ પાધિને નાશ કરવામાં અસરકારક ઔષ પ છે એટલા માટે તે અનુવાનને વિષે યત્ન કરવો હવે ન મેળવાયલા ગુણની પ્રાપ્તિ માટે અને મેળવાયનાનુ સારી રી રક્ષણ કરવા માટે શીખામણ કહે છે, એ જેણે વિશેષ ગૃહસ્થ ધર્મ અંગીકા કરેલો હોય તેવા પુરૂષની ચેષ્ટાઓ બતાવે છે ? સરખા ધર્મ અને સરખા આચારવાળા ને સાથે વસવું કારણ તવાની સાથે રહેવાથી, તથા પ્રકારના દર્શન મોહની કર્મને ઉપથી તેઓ ધર્મળ પડે તો તેને પિને ધર્મમા સ્થિર કરે અને પોતે પડે તેઓ પિતાને સ્થિર કર - - વસ્તુઓ यद्यपि निर्गतमावस्तथाप्यसोरक्ष्यते सद्भिरन्ये । घेबिलूनमूलापि यशगहने महीं नैति ॥ ભાવાર્ય–ભાવ રહિત હોય તો પણ બીજા પુરૂષ તેની રક્ષા કરે છે મુલ વિનાને વાસ હેય પણ વાસના સમુહમાં રહેવાથી પૂબી ઉપર પડ નથી વળી વાન પામવા સા મેકની વૈયાવચ્ચ કરી તેમજ સાધર્મિક ભાઈઓને, વાસભથી આપ, પાન તાકુલ પ્રમુખ આપણે અને તેમને સરભર કરે તે વાત શાસ્ત્રમાં પણ કહેલી છે जिनशासनस्यसारो जीवदयानिग्रह कपायाणाम् । साधर्मिकवात्सल्य भक्तिश्च नथा जिनेद्राणाम् ॥ –છવ દયા કરતી કષાયો નિગ્રેડ કરવાં સામમિ ઉપર ઠેર રાખ -અને જીનેની ભક્તિ કરવી એ જીન શાસનને સાર છે વળી સુતી વખતે ધમનું ચિંતવન કરવું धन्यास्ते चन्दनीयारले तैलोक्य पविनितम् । परेप भूननक्लेशी काममटलो रिनिर्जित ॥ ભાવાર્થ—જેઓએ ભુવનને કલેર કરનાર આ કામ જ છે ધન્ય છે, તે વંદનીય છે અને ત્રણ જગત તેથીજ પવિત્ર છે ન ·૧૯૮ w “ આ પ્રકારની ભાવના કરવાથી જેટલી વખત તે નિદ્રાવસ્થામાં રહે ત્યાં સુધી શુભ પરિણામી રહી શકે છે અને ઉઠતી વખતે, સત કલ્યાણ મુખ્ય એવા પચ પરમેને નમસ્કારનું ઉચ્ચારણ કરવું કારણ કે તેમા ઘણા મે ગુને સમાવેશ થયેલ છે કહ્યું છે કે – જીવનજર ર પ મારાજ છે मगहानायसवमा प्रथम भवति मंगलम्। અર્થ-આ પાચ નમસ્કાર સર્વ પાપનો નાશ કરનાર છે અને એ ભગળમાં મુખ્ય મંગળ છે કે * અને ત્યાર બા ભાવ ન ચિત્તથી પતાએ મલમુત્રમ સ્નાન શુદ્ધ વસ્ત્ર ધારણ વિગેરે આવશ્યક ક્રિયા કર્યા પછી વિધિ સહિત પુષ્પ વિગેરથી જીનપૂજા કરવી અને મુદ્રાન્યાસ વિગેરે વિધિ સહિત સત્યવદન કરવું પછી માતા ગુરૂ વીગેરેને નમન કરવું चैत्यवदनत सम्यक् शुमोभायो प्रज्ञायते । तस्मात् फर्मक्षय सर्वं तत कल्याणमनुते ।। અથ––ચયવદથી સારી રીતે શુભ ભાવ ઉત્પન્ન થાય છે અને તેથી કર્મનો ક્ષય છે અને તેથી સર્વ કલ્યાણ ભોગવે છે વીગરે વદનના કુલ જાણવા t વળી ભાન કે અનાગ વિગેરે દેશ દુર કરી મુક ગુણ તથા ઉત્તર ગુણનો આશ્રય કરી સારી રીતે પ્રત્યાખ્યાન કરવુ પરિમિત સાવ ભોગ વર્તી છતા અપરિમિત સાવ ત્યાગ થાય છે એટલા માટે પ્રત્યાખ્યાનમાં મટે ગુણ રહે છે વળા કહ્યુ છે કે – परिमितमुपभुजानो ध परिमितमातर्फ परिहरध। प्राप्नाति च परसोफे छ परिमितमन तक सौख्यम् । અર્થ-પરિમાણ રાખેલા સાવધને ભોગવ અને નહિ પરિમાણુ કરેલા બનત સાવવો ત્યાગ કરતા પુરૂષ પાલેકામા અપરિમિત અનત સુખ જોગવે છે ' ·ન ક * પ્રત્યાખ્યાન કર્યા પછી અર્વ, નિબને નમસ્કાર કરવા માટે પિતાની જે તા પ્રમાણે ચિત્ય ગૃહમા જવુ ચિત્ય હિમાં પ્રવેશ કરવાના વિધિ. "પિતાના અંગ ઉપર રહેલા પુષ્પ વિગેર અતિકને ત્યાગ કરે પણ અચિન આભૂષણ વિગેરે દ્રવ્યને ત્યાગ કરવાની ફરજ નથી બેમ પ્રમુખ એક એહવાના વરુનું ઉતરાણ કરવું પણ પહેરેલા વસ્ત્રનું ઉત્તરાસ ન કરવુ જિન પરમાત્માના બિબને જોઈએ કે તરતજ અજી રહી (લા જેવા ) મન એક કરવું વળી પાચ પ્રકારના રાજ્ય ચિહને, રજી ત્ય ગૃહમાં પ્રવેશ કરતી વેળાએ ત્યાગ કરે ત્યાં પ્રવેશ કર્યા પછી અરિહં બિને છે… પુષ્પ ચદન લેપ વિગેરેથી ઉપચાર કર અર્થત પૂ કરવી પૂજા કર્યા પછી દરિદ્રી પુરૂષ નિધિને લાભ વિગેરે થવાથી સાવ પા છે તેમ પજાથી મતે પામી ભાવ, ગીર અથવાળા વિદ્યમાન ગુ પ્રકટનઠારા નમસ્કાર વિગેરે સ્તવનના પાઠ ગ્ય વનિથી કરવા પારમ અહિતના બિબ તથા બાવ અહિત, નામ અહિત, અને દ્રવ્ય અહિ તથા વ્યાખ્યાન વિગેરે બરણોથી આવેલા અને વદનીય એવા સાધુ પુરૂ ત્યાર પછી જાસ્ત્રોકત શુદ્ધ આચારવાળા ગુરુ પાસે પ્રત ખ્યાન ચરવું આ પ્રમાણે મમતિ દર્શન વગેરે પામીને હંમેશા સાધુ પૂa પાસેથી પિતાનું શ્રાવકત્વ સાર્થક કરવા માટે, અને વચન માભળવાને નિય કરે અને નિયમ પૂર્વનિત્ય ન વાણી સાંભળતી વદન કરવું ૧ અહી શ્રાવનો બે ભેદ કરવામાં આવે છે એક દિધવાળો અને બીજે ક્ષધિ વગરને ઋધિવાળા પાન વિશે પાના પરિવારના સમુદાય સહિત ચિત્યમાં જાય અને પ્રવચનની પ્રભાવના કરે એ મૃધ્ધિ વિનાનો પુરે પોતાના કુટુંબ સાથે જાય કારણકે સમુદાય મળીને કરે કર્મનો પણ ભવાતરમા સમુદાય સાથે થાય છે ૧ (૧) વાહન– રથ ધાન વીર અથવા પગમાં પહેરવાની મોજ વિરે) (૨) મુકુટ (૩) તલવાર. (૪) છત્ર (૫) ચામર 8 જેવદન પ્રમાદી પાનાક્રમથી અથવા દ્વા રાવર્ત વગેરે નામથી પ્રસિ - છે તેનાથી કરવું ·*૧૦ સાભયા પછી સદેહ વિપર્યય આપવમીય વિગેરે રોષને ત્યાગ કરી જીન વચનના અથનુ વાર વાર સારી રીતે ચિતવન કરવું કારણ કે જો સામે બેનાને વિચાર કરવામા ન આવે તે સાંભળેનુ વચન મિથ્યા થાય છે ચિત ન કર્યા વિનાના સબળવાખા ક ગુણ નથી માટે સાંજ પછી ચિતવન કરવું જોઈએ ત્યાર પછી અમને જ પ્રમાણમાને છત સર્વદિયામાં ઝન આગમને જ પ્રમાણુ કરીને પ્રવર્તે પછી સામાયિક પાવ વિગેરે અનુદાન કરીને ઇનામથી મને વચને પિતાની શક્તિ પ્રમાણે પાતરા (શકિત તથા સામગ્રીનો અભાવ હોવાથી સાધુ ધમને અભ્યાસ કરવો વિગેરે બાબતમાં અત કરથી પ્રતિબધ કરે એટલે તેવા અશકય અનુરાના પિતાને ત્મા જોડી રાખો કારણ કે તેમ કરવાથી તે અનુદાનનું ફલ થાય છે શાસ્ત્રમાં પણ કહેવું છે કે- - farmજa1 પારરકમ હરિયા तयोगपापग्धाय तथा धर्मेऽपिदृश्यताम || = -- ભાવાર્થ-જેમ પર પુરૂષમાં આસકત થયેની શ્રી પુરૂષને જ ભાવથી ઇચ્છે છે પણ ઉપરથી પોતાના પતિ વિગેરેની સેવા બને છે તે પણ તેને તે ઐવાનું શુભ ફલ નહિ મળતા અ ય પુરૂષની આસકિતથી થતુ પાપજ થાય છે તેમ સાધુ ધર્મ પાળવા અમથ ગૃહસ્થ યથાશકિત ગુઢથ ધર્મ પાળે છે અને સાધુ ધર્મમાં અરે ભાવ રાખે છે તે તેને સાધુ ધમ ૫ળવાનું ફળ મળે છે જેમ Aી ચદ્ર રાજાને ફર થયું તેમ તે - વળ પિતા શી અપેક્ષાએ અશકય અનુદાન કરનારાઓના ગુણના કીત ન ૫ પ્રા કરવી અને રેગ્ય અનપાન વિગેરે આપી તેમની નહાય કરી વળી અતિ સમ વિવાવાળા, ને કામ ૫ નય છે કે છે તનાવ જેને એવું બધ મેક્ષારિરૂપ ૫ નુ ચિતવન अनादिनिधन द्रव्य स्वपर्याया प्रतिक्षणम् । उन्मन्नति निमजति जल करलो रयजर ॥१ નૈrખ્ય રસ જુન ઘાના નૉવરજી મઘમઘા ૨ ·{ ભાવાર્થ-જેમ પાણીમાં મેજાએ ઉપજ થાય અને તરતજ પાણીમાં નાશ પામે છે તે અનાદિ અનત માર્યાય ક્ષણે ક્ષણે ઉત્પન્ન થાય છે અને ના પામે છે* ભાવાર્થ–-ચિકાશવાળા શરીરને જેમ રેજ'વળગે છે તેમ રાગ દેપથી વ્યાસ પુરૂષને એ બંધ થાય છે ત્યારે શાસ્ત્ર વયસજીવ અને { છે . ચિતવન કરવું ૨ જ વળી ઘણીજ નિપુણતાથી વિચાર કરતા કોઈ પદાર્થ ઘણે ગભીર હોવાથી પિતાની મેળે ન મમજી શકાય ત્યારે સવિગ્સ અને ગીતા ગુરુ પાસે જઈ વિશુદ્ધ વિનય પૂવક પ્રશ્ન કરે જેમ કે-“હ ભગવાન આ અર્થ ઘણી મહે નતથી પણ અમે સમજી શકતા નથી માટે આપ અમને બંધ કરવા કેમ છે” પછી ગુએ નિશ્ચય કરી કહેલા વચનનુ અવવારણ કરવું એટલે એકામ ચિત્ત રાખી સાભળવું અને ચહણ કરવું બીજા સામ્રામાં પણ કહ્યું છે કે - सम्म वियाग्यिव्य अकृपय भावणापहाणेण । चिसएय चाचियर रहुमुयगुरुणो सयासामो॥१॥ અર્થ–ભાવના છે. પ્રધાન જેને એવા પુરૂ, બ, કૃત ગુરુ પાસે એ કહત અર્થ સારી રીતે વણીને વિચાર અને વળી એ અર્થ ૫ ના સ્વરૂપો પણ વિચાર કરશે વળી તેના માટે, મા બાળક, 24 તથા બાગમ જોવા તતપર, અને પરાણે ઇમાધુ તથા સાધર્મિક પુરૂષના કાર્યમાં એટલે એવધ, અને પાને વસ્ત્ર પુમ્મક આત્ર વિગેરે આપવામાં સાવધાન રહેવું વળી ત્ય તથા નાન મબધિ કરતા નહી કરેલા કાર્ય તરફ નિપુણપણે વિચાર કરી, પિતાની નજર ખેચી તેમાં કરેલા કામ ફરી કરવાને અભાવ હોય છે, માટે નહીં કરેલા કરવાને ઉધમ કરવો જો એમ ન કરે તે ફલ વિના પિતા શકિત થય કરવાને પ્રમશ બારે માટે વિચારીને પૂરત મથ કરવામાં ઉધમ કર ત્યાર પછી જાપાર મબધિ અથવા રાજ સેવા સબધિ અથવા બીજા કોઈ વ્યવહારિક કામ માટે ચિય થી અથવા ગુરુ પાસેથી ઘેર આવવા ગ્ય વખતે નીકળે ·૧૨ ત્યાર પછી પહેલા અધ્યાયમાં બતાવ્યા પ્રમાણે ધર્મ પ્રાન થવહાર કરે 'વળા ધન ધા યાદિ વિગેરે દ્રવ્યમાં સાકરો એટલે પરિમાણ કરે, અને નિર્વાનું કારણ એવું જે દ્રવ્ય તેથી તે જ માનવે કારણ કે અસલ દુખનું કારણ છે શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે કે – अत्युष्णा त्सघृताभादच्छिद्रासितवासस । अपरमप्पभावाच शेपमिच्छन्पतत्यध ॥ ભાવાર્થ–પૂત સહિત અતિ ઉષ્ણુ અને છિદ્ધ રહિત સફેદ વસ્ત્ર અને પરસેવાને અભાવ એ ત્રણ શીવાય બીજાની છત્રછા કરનાર નીચે પડે છે માટે એટલાથીજ સતવ માનવે અને તેથી વધારે ઇચ્છા કરવાથી અતધ થાય છે અને અસતિષ ધર્મને વિરોધી ગણવામાં આવે છે संतोपामृतवृताना यत्सुख शान्तचे तसाम् । कुतस्तयनलुग्धाना मितश्चेतच धावताम् । ભાવાર્થ--તેષરૂપ અમથી તમે થયેલા અને શાંત ચિત્તવાળા પુરૂને જે સુખ પ્રાપ્ત થાય છે તે સુખધનમાં લુબ્ધ થયેલા અને પૈસા માટે આમ તેમ દેનારા પુરૂષને પ્રાપ્ત કયાથી થાય છે અર્થાત ન થાય વળી સકલ વાણિ તની અસાધારણ સિદ્ધિરૂપ કૃત અને ચારિરૂપ ધર્મજ ધન છે એવા, બુદ્ધિમાન પુરૂએ બુદ્ધિ રાખવી વળી થાય પ્રમાણે વ્યવહાર કરવાથી, જેમ બને તેમ લેકને વિનય કર- વાથી દીન અનાથ ગરીબ લોબનો ઉદ્ધાર કરવાથી, તેમના દુખ ટાળવાથી સુવિહિત થતિ પુરૂષોની પૂજા સત્કાર કરવાથી, પરિશુદ્ધ શીત પાનવાથી, છનભવન કરાવવાથી, અને યાત્રા નાત્રા પ્રમુખનાના પ્રકારના ઉત્સવ કરવાથી સમસ્તહેય અને ઉપાદેય ભાવ પ્રકટ કરવાપણું કરીને સર્વ સમાન એવા શ્રી પર માત્માએ નિરૂપણ કરતા શાસનની ઉ નતિ કરવી કેમક શાસની ઉ નીત કરવામાં મોટો ગુણ રહે છે. વળી કહ્યું છે કે – पर्तव्या चौमाति सत्या शत्ताविहनियोगत । અા કારણ વિના, તાજામકાજ . ભાવાર્થ-પક્તિ હોય તે જીન શાસનની ઉનતિ નિકે કરવી શાસનની ઉનનિ તીથર નામ કમ ઉપાર્જન કરવાનું ખરું કારણ છે” “ ·૧૧૩ ઘા પિતાના અવને અનુકારે, વિધિ સહિત, ક્ષેત્ર વિશે, અને, પાન, બિપધ, વસ્ત્ર પાત્ર વિગેરે હયિત વસ્તુનું દાન કરવું ઉભા થવું, બેસીને આસન આપનું વદન કરવું વિગેરે વિનય સત્કાર કહેવાય તે અકાર યુવક દેવ કાળને અનુસરીને, વિશુદ્ધ શ્રદ્ધા પ્રકટન પુર્વક દાન દેવું તે વિધિપૂર્વક દાન કહેવાય છે વળ ઘન દેવામાં આ એક તથા પરીક સબધિ વાચા નટિ રાખવી પણ સકત કલેશના લેશથી અંકલતિ મુકિતની ઇરછા રાખવી *જીને પરમાત્માએ પ્રથમ નિરૂપણ કરે તો ધર્મ છે પ્રધાન જેને એવા સાધુઓ ક્ષેત્ર કહેવાય એટલે દાનના પાત્ર ગણાય તેનું લક્ષણ શાસ્ત્રમાં क्षान्तो दान्तो मुक्तो जितेंद्रियसत्ययागभयदाता। प्रोक्त निदडविरतो विधि ग्रहीता भवतिपात्रम् ॥ १ ॥ ભાવાર્થ–સમા સહિત છ ધિનું દમન કરનાર, સાં સગરહિત, જી- તે દિવસય બનનાર અભયદાન આપનાર, મન, વચન અને કાયદડ દિત તથા વિધિમહગ કરનાર એટ લક્ષણો હોય તે પાત્ર કહેવાય ૫૧ જન્મમાં કરેલા પાપ કર્મના ઉદયથી પીડા પામતા પ્રાણીઓ ઉપર દયા કરવી એટલે પેતાની શકિત પ્રમાણે અને વસ્ત્ર આપી પ્રવ્યથી અનુપ કરવી, અને ભયાનક ભવભ્રમણથી વૈરાગ્ય પમાડવા રૂપ ભાવ અનુકશ્મા કરવી, આ પ્રમાણે અનુક પા, બીજા ઉપર ઉપકાર થવાનું સાધન બની ધર્મનું એક કારણ બને છે શાસ્ત્રમાં પણ કહ્યું છે भयोपकारण धर्माय महीयसेच भवतीति । अधिगतपरमाथामा मविवादो वादिनामा ।। ભાવાર્થ -પારકા ઉપર ઉપકાર કરવાથી મોટો ધર્મ થાય છે કારણ કે તત્વ જાણનાર વાદિ પુરૂષોને એમાં વિવાદ નથી લોકના અપવાથી બીહીને ચાલવું એટલે નિપુણ બુદ્ધિએ વિચાર કરી નિરતર પ્રવર્તવુ પણ લોકોને અપવાદ ન થવા દવે કારણ કે કાપ વાદ મરણ કરતા પણ અધિક છે શાસ્ત્રમાં કહ્યું છે કે

·૧૧૪
}
पचनीयमेव मरण भपति कुलीनस्य लोकमध्येऽस्मिन् ।
मरणतु कालपरिणति, रियल जगतो पिसामान्या ॥
અય-આ લોકમાં કુલવાન પુરોને કવક તેજ ભરણું છે અને
કા પરિણામરૂપ મરણ તે સવ જગતને સામાન્ય છે
(ા લાભને આપનાર પક્ષ લાધવ અને વધારે લાભ આપનાર પણ
ગુર કહેવાય છે)બુદ્ધિમાન ; ધમ અર્થ અને કામરૂપ, સવ પ્રજનમાં,
કાલાદિનું બલ વિચારીને અને ગુરૂ લાધવને પણ વિચાર કરીને જેમાં દેવ,
છેડો અને ગુણ ઘણા હેાય તેમાં પ્રવૃતિ કરવી કારણ કે ગુણોનામથી
મિશ્રિત હોય છે, માટે જેમાં ગુણ દેખાતા હોય તેવા પ્રયોજનમા વતિ
કરવી મહામુનિઓ નીચે પ્રમાણે કહે છે
अप्पय बहुमसेजापय पडियल रमण ।
सव्यासु पडिसेचासु पप अठपय थियो।
અય–અલ્પ દેવથી ઘણા ગુણની ઇચ્છા કરવી એ પડિન કરવાનું
લક્ષણ છે પ્રતિસેવાના સર્વે કાર્યમાં આટનુ જ તાત્પય છે
ભજન વેળાએ પુષ્પ ધુપ વિગેરથી પુજા કરવી અને અન્ય પાન
વિગેરેથી સાધુ સાધ્વી સાધર્મિક જનાનો પૂળ કગી તે પૂજા પૂર્વક જન
કરવુ તે વાત શાસ્ત્રમાં કહે છે
जिणपूओ चियदाण परियण समालणा उचियकिञ्च ।
ठाणुषसोयतहा पवल्याणस्ससमरणम् ।।
ભાવાય-જીની પુજા કરવી નિ દાન આવુ પરિજનનુ પોષણ કરવું
ઉમિત કાર્ય કરવા ગ્ય સ્થાને બેસવું તથા ઉચ્ચના જ ભાવુ એટલી
ક્રિયાઓ ભોજન પહેલા કરવી જોઇએ તેજન કર્યો પછી છું પિતાની
શકન પ્રમાણે કારાદિ પચ્ચખાણેનું પચ્ચખાણ કરવું
વળી તૈલપન સ્નાન વિગેરે શરીર સુખાકારી ઉપાયે શરીર માટે,
કરવામાં આદર રાખવે કહ્યું છે કે –
ઘમાયામમેક્ષા ર કનથત
ततोयलने तदस्य यथोरनुयतते ।।

·૧૬૫
ભાવા–ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એ પુરૂષાર્થનું સાધન શરીર છે
તેટલા માટે પૂર્વોકત રીતે જે શરીરને સુખાકારી રહે, તેવા ઉપાય કરી,
શરીરની રક્ષા કરવી અને હ તર કાળમાં શરીરનો નિવાં શીરીતે થશે તેને
પણ વિચાર કરો
વળી કુશળ ભાવમાં ચિત્તવૃત્તિ રાખવી જેન કે
ના
1
सपि सन्तु मुनिन सर्वे सन्तु निरामया ।
सर्वेभद्राणि पश्यन्तु मा कश्चित्पापमाचरेत् ॥
ભાવાર્થ–પ્રાણી માત્ર સુખી થાઓ સં છે રેગ રહીત થાઓ,
સર્વે પ્રાણિઓ કયાણ પામે, કોઇપણ પાપનું આચરણ કરે નહિ
ઇત્યાદિ શુભ ભાવનામાં વર્તવાનો આદર રાખવે વળી પહેલા પ્રકરણમાં
બતાવ્યા પ્રમાણે શિષ્ટ પુનું ચરિત્ર શ્રવણ કરવું, કારણ કે તેમના ચરિત્ર
સાંભળવાથી તેમના જેવા આયરણ મેળવવાની ઇચ્છા થાય છે અને તેથી
પિતાને પ્રાપ્ત થએવા ગુણોની હા હી થવા સ નથી કારણ કે તેવા પુરૂષ
જેવા થવાની ઇચ્છાથી સર્વ ગુણેમાં વધારો કરવાની ઈછા રહે છે.
દિવસના આઠમા ભામમાં ભજન વિગેરે ૦૫હવાને સકારો કરવા
૫ સખા વિધિ યથાશકિત અગિકાર કરે અને યથા શકિત તેનું પાલન
કરવુ વળી સકાળને ઉચિત એવી પૂજા પુર્વક ચેત્ય વાન, યુનિવનિ
તેમજ માતા પીતાને પણ ૧દન કરવું
પગસાધન
મેક્ષના આરાધન સાધન, અને રૂખમરૂપ રિ અનું
નથી થાકી ગએલા સાધુપુરી તેમને વિશ્વમ ભાવનાર એટલે સેવા
કરનાર સાધુઓનો અભાવ હોય તે સેવા કરી તેમને ઉમામ માહા
આવજન અને નિકાસ બને એવા બેથી ગ્નિ કરે છે. અભ્યાસ
કરે અને વારંવાર તેનું અનુશીલન કરવું. કિધુ કે –

·૧૧૮ શરદ તુના મેધની છાયા જેવું ચ ચળ છે એટલે શરદ ઋતુના મેઘ જેમ ઘિોડી મુદતમાં વિખરાઈ જાય છે, તેમ તે પણ નાશ પામે છે, માટે હે ભવ્ય પ્રાણીઓ પિતાને હિતકારી વસ્તુ ને વિચાર કરે અને જેથી પોતાનું હિત થાય તેને વિચાર કરી તેનો આદર કરો માની ભાવના મુકિતમાં સવ ગુણો રહેલા છે માટે મુકિત ઉપાદેય છે એટલે મહયું કરવા યોગ્ય છે એવી ભાવના કરવી જેમ કે - प्राप्ता श्रिय सफल काम दुधास्तत किम् दत्त पद शिरसि विद्धिपता तत किम् । सप्रिता प्रणयिनो विभवस्वत किम् कल्प भृत तनुभता तनुभिस्तत किम् ॥ १॥ तस्मादन तमजर परम प्रकाश तश्चित चि तय फिमे भिरसद्वियल्पै । यस्यानुपगिण इमे भुवनाधिपत्य योगादय पणजतु मता भवन्ति ॥१॥ ભાવાય–સલ મનોરથ પૂરૂં કરનારી લક્ષ્મી પ્રાપ્ત થવાથી શું થયું શત્રુઓના માથા ઉપર પગ મુકો અને એને કબજે કર્યા તેથી પણ શું થયુ 'સમસ્ત વૈભવ વડે સ્નેહિ પુરૂષોને તપ્ત કયો એટલે અણપિ પની બધી ઇચ્છા પુરી પાડવાથી પણ શું થયુ વળી શરીર ધારીઓનું શરીર કપાત કાલ સુધી પુષ્ટ રહ્યું તો પણ શુ થયુ અથાત્ આ બધા સુખ પ્રાપ્ત થયાં અને જે મુતિ પ્રાપ્ત ન થઈ તે તે સઘળુ ત ન નહીં મળ્યા બરાબર છે કારણ કે તે સમામ સુખ નાશવત છે અને મુક્તિ સુખ અજર અમર છે, તેટલા માટે યિત અતરહિત, જરા જન્મ વ્યાધિથી રહીત અને પરમ પ્રકારરૂપ મોક્ષનું ધ્યાન કરે અને તે મેળવવા પ્રયત્ન કર નાશવત અનેક પ્રકારના વિષય વિક ૫થી શુ પ્રજન છે તેમનાથી કાંઈ સુખ થવાનું નથી કારણ કે વિષય સુખની પ્રાપ્તી માટે ૨ક જણાતા પુરૂષોએ બહુમાનથી કરેલી ભુરનાધી વિગેરે વિષ સુખની પ્રાપ્તી, મોક્ષ સુખના સાધનથી પ્રાસંગિક મળે છે. માટે હે ચિત, શાશ્વતા મુખની ઇચ્છા રાખ અને તેનું સુખ મેળવવા નિરતર પ્રયત્ન કર r ·સામાં પ્રીતિકરવી * વળી શુધ સાધુપટ્ટામા પ્રીતિ કરવી એટલે શુધ્ધ સાપુ પણ મને કયા પ્રાપ્ત થશે એ વિચાર કરો જેમ કે जैन मुनिमतमशेष भवात्तकर्म सतानतानवकर स्वयमभ्युपेत । फुयी तदुत्तमतरच तप कदाह भोगेपु नि स्पृहतया परिमुक्तसग ॥१॥ ભાવાર્થ- સમરત ભવમાઝ૮ણ કરેલા કર્મના સમુદ્રને ખપાવનાર એવું જૈન મુનિ તપામીને, ભોમ માત્રમાજ નિ પૂક થઈને, સમરતપણે મુકો છે સગ જેણે એ હ, ધ જ ઉત્તમ તપ કયારે કરીશ ઈદિ ગુપણાને વિષે અનુરાગથી વિચાર કરો ગુcવૃદ્ધિ વળી ભાગ્યતા પ્રમાણે દેશકાળને અનુસરીને સમ્યકત્વ વિગેરે ગુણોની વૃદ્ધિ કરવા એટલે દર્શન પ્રતિમા અને નત પ્રતિમાના અભ્યાસથી ગુણની પુષ્ટિ કરવી મિત્રીભાવ છવ સાથે મિત્રીભાવ કરે તેનું લક્ષણ નીચે બતાવેલ છે परहितचितामैत्री परदु पधिनाशिनी तथा फरणा। परसुरातुष्टिर्मुदिता परदोषोपेक्षणमुपेक्षा ॥ १ ॥ ભાવાર્થ-પારકા હિતને વિચાર કરે તે મિત્રી કહેવાય અને પારકા ૬ખને નાશ કરે છે તે કરૂણ કહેવાય અને પારકા સુખથી સર પામ તે મુદિતા કહેવાય અને પારકા દેવની ઉવેખ કરવી ને ઉપેક્ષા કહેવાય ગૃહસ્થ વિશેષ ધર્મને ઉપહાર આ પ્રમાણે સારી ભાવના છે પ્રધાન જેમાં એ, ચારિત્ર પામવાના કંઈ કારણ રૂપ ગૃહસ્થને વિરોષ ધમ ને પરમાત્માઓએ કહે છે ·१२० શકા– ગુહસ્થ અને ચારિત્રનું કારણ કેમ બને ? સમાધાન-– જેમ બુનિ પુલ પગને પગલે કરીને પોતાના હાથ પગ વિગેરે અવયવોને ઇજા ન થાય તેવી રીતે ફેવતાયન પન વીગેરેના - ખર ઉપર ચડે છે તેમ કત કરતિ શ્રાવક ધબ પાલનાર ધીર પુરૂષ મવવિરત્રિ ૨૫ મેટા પર્વત ઉપર નિ ચડે છે કારણ કે છેડા ગુરુની આરાધના કરવાથી ઘણા ગુની આરાધના કરવા 4 થવા ય છે તેના માટે પ્રથમથી ગ્રહર ધમ આરાધક હોય તે, તે ચરિત્ર ધમનું આરાધન કરવાં સમયે થઈ શકે માટે પ્રથમથી મહા ધમ પાળવો એવુ આ જગાએ બતાવવામા આવ્યુ છે. વળી અાવક અવયને યે એ તુચ્છ ગુણેનુ પાતણ કરવાથી મુક્તિ અને સ્થાને યોગ્ય મેટ ગુનું પાલન કરવા થાય છે કારણ કે થાળ મુ ગોનું પરિપાલન કરવા મા થયે જ છે વળી ૫ ગુણોનું આરાધ કરવાથી મોટા ગુણેને અટકાવનારા કર્મોનો નાશ થાય છે તેથી ગૃહસ્થ ધ સતુ એ અગીકાર કરે છે પણ તે ધમ પતો કે ચારિત્ર ધર્મ પાળવે એ પુર વિગેરેની અપેક્ષાથી સમજવાનું છે પણ મહસ્થ ધામ પાડ્યા પછી ચારિત્ર ધમ લેવાય એ નિયમ નથી કારણ કે ગૃહરા ધમ અગિકાર કે શિયાત્રિ મહણ કરનાર યુભદ્ર વિગેરેના દાખલાઓ શાસ્ત્રમાં જોવામાં આવે છે ને ચારિત્ર ધમનું વિવેચન બીજા ભાગમાં કરવામાં આવશે શિવમસ્તુ ॥ समाप्य थावर धम सहिता।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.