·No text on this page.

·ओं अहै श्रीपञ्चपरमेष्ठिभ्यो नम । श्रीमत्-क्षमाफल्याणकोपाध्यायादिविरचित श्रीसौभाग्यपञ्चम्यादिपर्वका संग्रह तथा - साधु-श्रावक आराधना के इद पुस्तक श्रीमरसुमतिसागरोपाध्यायानामुपदेशात् कच्छदेशीय-गोधरामवास्तवाशीवाष्टिना, तथा काठियावाड पुहलामामनिवासिना माणकचद कुवरजी श्रष्ठिमातना मुम्बय्या "श्रीवेङ्कटेश्वर" मुद्रणालये मुद्रापयित्या प्रकाशितम् । वीरनिर्वाण २४४५, विक्रमसवत् १९७५ ई० सन् १९१९ यह प्रत साधु-साध्वीन्यति धीपज्य ज्ञानभडार रायब्रेरी और सघको भेट शा० गुपचद नगीनदासकी दुकाने पीथालाल पास सिंधी गरी-मुम्बई मिलेगा ·इस ग्रंथके छापनेमें द्रव्यसायता करनेवाले महाशयोके नाम. रु० २०१) शा. नागशी टाइया. १२५) शा. माणकचन्द कुंवरजी. ११) शा. रतनशी राघवजी. ५१) शा. गलाल नागजी. ११) शा. कल्याणजी कुँवरजी. २५) शा. सागरमल हजारीमलजी. २५) शा. हजारीमल इन्दाजी. २५) शा. ताराजी वीशलपुरवाला, २५) शा. मोतीजी वरंदाजी. २१) शा. दलाजी वरदाजी, २१) शा. धनजी तथा हीराभाई. यह पुस्तक खेमराज श्रीकृष्णदासने वम्बई खेतवाडी ७ वी गली खम्बाटा छैन स्वकीय "श्रीवेङ्कटेश्वर'' स्टीम्-प्रेसमें छापा.

·। ओ अहम् ॥ श्रीपञ्चपरमेष्टिभ्यो नमः । श्रीमत्क्षमाकल्याणकोपाध्यायादिविरचित- ६ सौभाग्यपञ्चम्यादिपर्वकथासंग्रहः प्रारभ्यते। अथ ज्ञानपञ्चमीव्याख्यानम् । श्रीमत्पानिनाघीशं सुराज्सुरनमस्कृतम् । प्रणम्य परया भक्त्या सर्वाभीष्टार्थसाधकम् ॥ १॥ कार्तिक शुक्लपञ्चम्या माहात्म्य वर्ण्यते मया । भव्यानांमुपकाराय ययोक्तं पूर्वसूरिभिः ॥२॥ युग्मम् ।। भुवने हि परं ज्ञानं ज्ञान सार्थसाधकम् । अनिष्टवस्तुविस्तारखारक ज्ञानमीरितम् ॥ ३ ॥ ज्ञानादासाचते गुक्तिर्ज्ञानात् स्वर्णोद्भव सुखम् । लभन्ते माणिनी मस्मात् तज्ज्ञान स्वर्दुमोपमम् ॥ ४॥'

·सौभाग्य पंचमी ॥ १॥ कथा २. भव्यैरासाद्यते ज्ञानं पञ्चम्याराधनाद् ध्रुवम् । अतः प्रमादमुत्सृज्याऽऽराध्या सा विधिना तथा ॥ ५ ॥ मञ्जरीवरदत्ताभ्यां यथैवाराधिता किल । पञ्चमी भावतोऽथात्र दृष्टान्तः प्रोच्यते तयोः ॥ ६ ॥ युग्मम् ।। अस्त्यत्र जम्बूद्वीपे दक्षिणार्धभरतक्षेत्रे पद्मपुराभिधं नगरम्, तत्र भुवि विश्रुतोऽजितसेनो नृपो बभूवं, तस्य यशोमती पदराज्ञी, तयोः रूपलावण्यशोभनो वरदत्तनामा पुत्रो बभूव । सोऽष्टवर्पप्रमाणः पित्रा बुधान्तिके विद्याग्रहणहेतवे स्थापितः । परमसरमात्रं तस्य मुखे न चटति, अध्यापकस्योद्यमो निष्फलोऽभूत् । क्रमात् स यौवनं प्राप्तः पूर्वकर्मोदयात् कुष्ठेन विनष्टदेहत्वात् कुत्रापि रति न पाप । इतश्च तत्रैव पुरे सप्तकोटीसुवर्णाधीशो जिनधर्मरतः प्रसिद्धिभाक् सिंहदासो नाम श्रेष्ठी, तस्य गृहे गुणोचिता तिलका- नाम्नी भार्या, तयोः पुत्री गुणमञ्जरी आजन्मतो रोगैरुपता बचनेन भूकतां प्राप्ता बभूव । विविधैरोधिरपि तस्या रोगशान्तिन जायते न च यौवने तां कोऽप्युद्वहति । तस्याः पोडशवार्षिक्या दुःखेन मातापित्रादिः सकलस्वजनो दुःखितः समजायत । तत्रैव पुरे एकदा श्रीविजयसेनसुरयश्चतुनिंधरा गुरवः समाजग्मुः । तदा सर्वोऽपि नागरिकलोकः, सपुत्रो भूपतिः, सकुटुम्बः सिंहदातः श्रेष्ठी सर्वे वन्दनार्थमुपगता गुरुणा च धर्मदेशना प्रारब्धा-- १ नामैकदेशेन सर्वनामग्रहणादव मंजरीत्यनेन गुणमञ्जरीति ग्रहणम् । २ करतिलकानामा । ३ मति-श्रुता-धि-मनःपर्यवरूपं शानचतुष्टयम् , तस्य धारकाः ।

·ज्ञानस्याराधने यत्नोऽध्ययनश्रवणादिभिः । भव्यर्विधेयः सततं निर्माणपदामिच्छुभिः ॥१॥ विराधयन्ति ये ज्ञानं मनसा ते भवान्तरे । नराः स्युः शून्यमनसो विवेकपरिवर्जिताः ॥ २॥ विराधयन्ति ये ज्ञान वचसापि हि दुर्धियः । मूकत्वमुखगोगत्वदोपास्तेपामसशयम् ॥ ३ ॥ विराधयन्ति ये ज्ञान कायेनायत्नवर्तिना । दुष्टकुष्ठादिरोगाः स्युस्तेपा देहे विगर्हिते ॥ ४॥ मनोवाकाययोगर्ये ज्ञानस्याऽऽशातना सदा । कुर्वते मूढमतयः कारयन्ति परानपि ॥५॥ तेपा परभवे पुत्रकलत्रमुहृदा क्षयः । वनधान्यविनाशश्च तथाऽऽधिव्याधिसंभवः ॥ ६ ॥ युग्मम् ।। इत्यादिदेशना श्रुत्वा सिंहदासश्रेष्ठी मुनि जगौ-भगवन् ! केन कर्मणा मम सुतातनौ रोगा जाता ? । गुरुणा उचे-महाभाग! कर्मणा किं न सभवेत् । अत्र श्रेष्ठिन् ! अस्याः पूर्वभव. श्रूयत्ताम्-धातकीखण्डमध्यस्थभरते खेटकनाम नगरम्, तत्र जिनदेव- नामा श्रेष्ठी सुन्दरीनाम्नी च तस्य गहिनी, तयोः पञ्च पुना:-आशपाला, तेजपाला, गुणपाल:, धर्मपाला, धनसार इतिनामा- नोऽभूवन् । तथा लीलावती, शिलावती, रङ्गावती, मङ्गावती इतिनामानश्चतश्च पुत्र्योऽभूवन् । अथ एकदा जिनदेवेन पञ्चापि तन- याः पण्डितसमीपे विद्याकलामहणार्थ स्थापिताः। तेच चापल्य कुर्वते परन्तु अध्ययनं न कुर्वन्ति, यदा पण्डितस्तान कम्नया ताडयति तदा ते रुदन्तो गृहमागत्य मातुः समीपे दुःख निवेदयन्ति-माता उवाच-पठनेन किं प्रयोजनम् ? यतः- पठित्तेनापि मर्तव्यं शठेनाऽपि तथैव च । उभयोमरणं दृष्ट्वा कण्ठगोपं करोति कः ॥ १ ॥ १

·पंचमी
कथा १.
TH
सौभाग्य
॥२॥
पण्डितस्यापि उपालम्भं दत्ते ईयया च पुस्तिका प्रज्वालयामास ! पुत्रान् वक्ति पठनार्थं भवद्भिर्न गन्तव्यम् । श्रेष्ठी एतद्व्यतिकरं
ज्ञात्वा प्रोवाच-हे भद्रे ! जडानां पुत्राणां का कन्याः प्रदास्यति ? कथं चैते व्यवसायं करिष्यन्ति?, यतः-
माता वैरी पिता शत्रुर्वालो येन न पाठितः । न शोभते सभामध्ये हंसमध्ये वको यथा ॥ १ ॥
विद्वत्वं च नृपत्वं च नैव तुल्यं कदाचन । स्वदेशे पूज्यते राजा विद्वान् सर्वत्र पूज्यते ॥ २ ॥
इति श्रेष्ठिवचनं श्रुत्वा सा प्रोवाच-यूयं किं न पाठयथ ? अब मम को दोपः ? इत्युक्ते श्रेष्ठी हकितः सन् मौनं चकार । अथ
अनुक्रमेण ते पञ्चापि तयोः पुत्रा यौवनं पापुः, परं न कोऽपि तेभ्यो कन्यां दत्ते मूर्खत्वात्, ततः श्रेष्ठी स्त्री प्रति जगौ-पापिष्ठे !
त्वया पुत्रा मूखी एव रक्षिताः, अतः कोऽपि कन्यां न ददाति, सा उवाच-तव पिता पापिष्ठः येनैवं मूहमतिना शिक्षितोऽसि यतः-
आः! किं सुन्दरि !:सुन्दरं न कुरुपे?, किं नो करोपि स्वयं ? आः ! पापे ! प्रतिजल्पसि प्रतिपदं ?, पापस्त्वदीयः पिता।
धिक् त्वां क्रोधमुखीमलीकमुखरां त्वत्तोऽपि कः कोपनो दम्पत्योरिति नित्यदन्तकलहक्लेशातयोः किं सुखम् ? ॥ १ ॥
एतद्वचनमाकर्ण्य रुष्टेन जिनदेवेन उपलेन सा शिरोममणि जन्ने, तदा सा मृता सा च तव पुत्री समजायत । अनया ज्ञानस्याऽऽ-
शातना पूर्वभवे चक्रे, तेन रोगोत्पत्तिज्ञे, यतः-
कृतकर्मक्षयो नास्ति कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् ॥ १॥
इति गुरोर्वचनं श्रुत्वा सा.गुणमरी जातजातिस्मृत्या पूर्वभवं ददर्श । ततो गुरुं प्रति सा सत्यमिति पोवाच । श्रेष्टिना गुरुः
॥ २॥

·र -भगवन् । अस्या रोगाः कयं प्रयास्यन्ति ? । गुरुणाभाणि-श्रेष्टिन् । ज्ञानस्याराधनतः सर्व सुख सम्पद्यते दुःसं च लिप याति । नानस्प चाराधनमित्यम्- विधिना शुरूपश्चमीदिने उपवासो विधीयते, पुस्तिका पट्टे संस्थाप्य पुरः स्वस्तिकः क्रियते, पञ्चवर्तिमयो दीपश्च क्रियते, पञ्च फानि पथवर्णक व धान्य दोक्यन्ते, पच वर्षाणि पश्च मासान यावत् पञ्चमी अनया रीत्या मनोवाधायशुद्धया समाराधनीया । यदि मागे मासे कर्तुं न शक्नोति तदा कार्तिकमासस्य शुरूपञ्चमी यावजीवमाराधनाया । सा सम्यगाराधिता सर्व सुखं दत्ते इति गुम्वननं श्रुत्वा जिनदेवोत्रवीत्-भगवन् । मम तनयायाः तपस्याशक्तिर्न वियते, अतः कार्तिकपञ्चम्या विधिरादिश्यताम् ।। वानपमः प्रोने-कार्तिकरुपञ्चमीदिने पुस्तक पट्टे सस्थाप्य सुगन्धपुष्पैः संपूज्य धूपोत्क्षेपपूर्वकं पञ्चवर्णानि धान्यानि पञ्च पका- पानि पर फलानि च दीक्यन्ते । ततः गुरोरगे गत्वा भक्त्याऽभिवन्धः ययाविधि उपवासस्य प्रत्याख्यानं क्रियते । तस्मिन् दिने 'नमो नाणम' इति पटकसहस्रसख्यया उत्तराभिमुखेन गुण्यते । चेत् पीपधः क्रियते तदा तद्वदिने अय विधिन भवेत. तस्मात् पारणकदिने विधिः कार्यः, ययायक्ति उद्यापनादि अपि विधेयम् । ततो गुणमञ्जर्या तत् तपः प्रतिपन्नम् । अस्मिन्नवसरे राजा पृच्छति हे साधुपुरन्दर ! मत्सूनोः वरदत्तस्य कुष्ठरोगः कथमभवत् ? पठनं च किं नाऽऽयाति ? तस्य कि कारणम् ? । गुरुः जगाद- १ भोसरकसदनमत्पपा इत्यपि कापि पापि टपउभ्यते पाठ , तत्ततस्तु भयमेष श्रेयार प्रतिमाति । कापि च द्विसहसाष्टोत्तरशतमिरयाग ।

·पंचमी कथा सौभाग्य ॥३॥ अस्यापि पूर्वभवं शृणु-जम्बूद्वीपे भरतक्षेत्रे श्रीपुरं नाम नगरम्, तत्र वसुनामा श्रेष्ठी वसति स्म, तस्य वसुसार-वसुदेवौ पुत्रौ, तो एकदा क्रीडाथै वने जग्मतुः, तत्र वने मुनिसुन्दरनामानः सूरयो दृष्टा वन्दिताश्च । गुरुभिधर्मदेशना प्रारब्धा- यत्यातः संस्कृतं धान्यं मध्याह्ने तद् विनश्यति ॥ तदीयरसनिष्पन्ने काये का नाम सारता ॥ १॥ इत्यादिदेशनां श्रुत्वा तातमापृच्छच वैराग्यात् ती व्रतं जगृहतुः । लघुना वसुदेवेन चारित्रं बिभ्रता सिद्धान्तसारः सर्वोऽपि अधीतः । गुरुणा वसुदेवाय सूरिपदं दत्तम्, स च पञ्चशतसाधुभ्यो वाचनां ददाति । एकदा वसुदेवसूरीश्वरो रुजाऽऽक्रान्तः संस्तारके सुप्तः, तं कोऽपि साधुः आगमार्थं पृच्छति, गुरुाख्यायति, तस्मिन् गते द्वितीयो मुनिः समागतः तस्मै वाचना दत्ता, एवं भूयस्सु समागत्य समागत्य गतेपु किञ्चिन्निद्रायमाणः केनापि साधुना पृष्टो भगवन् ! अग्रेतनं पदं वाच्यं पदस्यार्थोऽपि वाच्यः । तदा सूरिः कुविकल्पान् हृदि चिंतयामास-कृतपुण्यो मम बृहद्भ्राता, मूर्खत्वात् तस्मै प्रष्टुं कोऽपि न याति, स्वैरं भुङ्क्ते भाषते शेते च, अत एव मूर्ख बहवो गुणाः सन्ति, यतः उक्तम्- मूर्खत्वं हि सखे ! ममापि रुचितं तस्मिन् यदष्टौ गुणा । निश्चिन्तो वहुभोजनोऽपमना नक्तं दिवा शायकः । कार्याऽकार्यविचारणान्धवधिरो मानापमाने समः । प्रायेणाऽऽमयजितो दृढवपुर्मूर्खः सुखं जीवति ॥ १ ॥ १ धान्यरससजाते। २ लज्जारहितमानसः । ३ रात्रौ। ४ रोगरहितः। hd ॥३॥ - ·इति । अत. पर न कस्मै पदमात्रमापे कथयिष्यामि नवं पद च न पाठयिष्यामि इति विचार्य शरीरे रोगाऽऽक्रान्तो द्वादश दिव- सान् मोन चकार । तत्पातकमनालोच्य आर्तध्यानपरो मृत्वा राजन् ! तव सुतो जातः । पूर्वोपार्जितेन तेन कर्मणा अतीव मूर्खः कुष्ठादिरोगाऽऽक्रान्ततनुश्च बभूव । एतद् गुरोर्वचनं श्रुत्वा वरदत्तो जातिस्मृत्या निजपूर्वभवं दृष्ट्वा मुच्छी माप, क्षणान्तरे स्वस्थीभूय सर्व सत्यमिति गुरु प्रति उवाच । पुनरपि नृपो वभाण-भगवन् ! स देहरोगः कथ कदा ब्रजिष्यति ? । गुरुणा उक्तम्- कार्तिकगुलपञ्चमी आराध्या । पूर्वोक्तः सर्वोऽपि विधिः कथितः, प्रतिपन्न कुमारेण पञ्चमीतपः, गुरु प्रणम्य सर्वेऽपि स्वस्वस्थान जग्मुः, अनन्तर सम्यक तत्तपः कुर्वतो तपःप्रभावात् परदत्तस्य सर्वेऽपि रोगाः क्षयं प्रापुः, स्वयवरसमेताना वरभूपोद्भवाना सहस्रक- न्योत्तमाना समहोत्सव पाणिग्रहण च चकार । शिक्षिताशेषसत्कलस्प वरदत्तस्य राज्यं दत्त्वा नृपो गुरुसन्निधौ चारित्रमग्रहीत् । परदत्तो राज्य पालयन् वर्षे व महाशक्त्या पञ्चम्या विधि विदधे । अखण्डाज्ञो राज्य प्रपाल्य भुक्तभोगः स्वसूनवे राज्यं दत्त्वा स्वय दीक्षामग्रहीत् । इतो गुणमञ्जयस्तिपोमाहात्म्य वर्ण्यते-तस्यास्तपःप्रभावात् सर्वेऽपि रोगा दूरं गताः, अद्भुत रूपं जज्ञे, सा च जिनचन्द्रेण परिणीता, करमोचनवेलाया पित्रा बटुधन दत्तम्, चिरकाल गृहसीख्य भुक्त्वा यावज्जीवं पञ्चमीतपः कृत्वा मान्ते चारिनमग्रहीत्, तो वरदत्तगुणमजी जिनोदितं चारित्र प्रपाल्य कालं कृत्वा वैजयन्तविमाने मुरोत्तमौ जातौ । ततश्युत्वा वरदत्त- जीवो महाविदेहे पुण्डरीकिण्या नगर्याममरसेनराज्ञः खी गुणवत्ती, तस्याः पुनत्वेन समुत्पन्नः । शुभेऽति तस्य शूरसेन इति पिना नाम कृतम् । क्रमेण यौवन प्राप्तः कन्यकाना शतमुपयेमे, पित्रा स्वराज्ये स्थापितः । एकदा श्रीसीमन्धरस्वामी विहरंस्तत्र 1

·पंचमी
सौभाग्य
कथा १.
॥४॥
समागतः । अहंदागमनं श्रुत्वा. शूरसेनो वन्दनार्थमगमत् । भगवता धर्मदेशना प्रारब्धा, तत्र सौभाग्यपञ्चम्यास्तपसः फलं प्रका-
शितम्, ततो राज्ञा पृष्टम्-भगवन् ! केनापि तपसः फलं प्राप्तम् ? तदा भगवता वरदत्तनृपदृष्टान्तः कथितः, तत् श्रुत्वा जातजा-
तिस्मृतिः सन् पूर्वभवं ददर्श, पुनः तद्रतं जग्राह दशसहस्रवर्षे राज्ये स्थित्वा तीर्थकरपा संयममग्रहीत्, वर्षसहसं दीक्षां प्रपाल्य
केवलज्ञानं प्राप्य मोक्ष प्राप । अथ गुणमचरीजीवो सुखं भुक्त्वा रमणीयाख्ये विजये शुभायां नगर्याममरसिंहाभिधपपल्या
अमरावत्याः कुक्षौ पुत्रत्वेन समुत्पन्नः, समये जाते च पित्रा सुग्रीव इति नामस्थापना कृता, क्रमेण यौवनं प्राप्तो बहूनां कन्यानां
पाणिग्रहणं च कृतम्, विंशतितमे वर्षे पित्रा राज्यं दत्त्वा स्वयं दीक्षा गृहीता, सुग्रीवो राजा बहूनि वर्षाणि राज्यं प्रपाल्य अन्ते
गुरुपार्धे दीक्षां गृहीत्वा पूर्वलक्षं चारित्रं प्रपाल्य केवलमुत्पाद्य मोक्ष जगाम ॥
जायन्तेऽविकसौख्यानि पञ्चम्याराधनाद् नृणाम् । इत्यस्या अभिधा जज्ञे लोके सौभाग्यपञ्चमी ॥ १॥
एवं विभाव्य भो भव्याः पञ्चम्याराधनोद्यमः । भवभीतिविभेदाय कार्यों भवद्भिरखतः॥ २ ॥
इति कार्तिकसौभाग्यपञ्चमीमाहात्म्यविषये वरदत्तगुणमञ्जरीकथानकं सम्पूर्णम् ॥ १॥
इति ज्ञानपनगीन्याख्यानं सम्पूर्णम् ।
॥४॥

·अब मानिकपर्णिमायाःव्यान्यानम् । Kiner नलागीनाम प्रभुन निमाया प्यार यानं प-गने मगा ॥१॥ नमि पिनामि पुर्गी लादो । राग मननयो मगमुगनि सेगो प्रयगोग। नो परिवाराई र यो मामला अगंगे विमलगिरिमई नित्यमेयं नमामि ॥२॥ --मन्या ! म पारस्र्ममतपदिक श्रीनिमगावरती । मनोगापियामि, पिमलारनीय कौशन ।। नाar Tी भरत मिनिमी गुज-का-गमान्दारि-रिनिल नालाग्द-पांडा पारी- mirmw मांगन इसा नतिगया , गवाहमा गिदी तीर्य मनोमारापोगेन नमामि । पुम्मा काति- ARTAIगांगमुगलिया गया परन्दनरमती मदिभानि, पुनरस्मिा कातिपूर्णिमाया दिने धादि- नागी भागदगेन गिन माती, पदयान्नो गया-अम्मिर दीप नमिणभरतार्थस्य मध्यमे सन्दे ना. नयागनियो मतमा टागे नाभिनामा र नसायां मरदेशी, नम्या उदयन्दरायां धीमामतीर्थकरवीरभ- For TR..पाणि मारपटे या, मदनन्नमिन्द्रेग सुनन्दा गमगला परिणापि, मामिनः मंगायादागे इति एम. मन मासान्यायाः शत पुरा देशपी जनून. यदा किंगतिपूर्णागि यतीनानि ता सामी गम्पनीता -- ·. पूर्णिमा कार्तिक कथा जातः, क्रमेण त्रिषष्टिपूर्वलक्षवर्ष राज्यं प्रपाल्य दीक्षाऽवसरं ज्ञात्वा भरतस्य स्वमूलराज्यविनीता दत्ता वाहुबलाय तक्षशिला प्रदत्ता, एवं क्रमेण शतपुत्रेभ्यो राज्यं वासयित्वा स्वस्वनाम्ना देशाः प्रदत्ताः । तन्मध्ये एको 'द्रविड' इत्यभिधानः, तस्य द्रविडदेशं कञ्चनपुरनगरं च वासयित्वा ददौ । स्वामी दीक्षां ललौ । क्रमेण कर्मक्षये केवलज्ञानमुत्पन्नम्, अथ अगवाननेकको- टाकोटीदेवपरिवारेण परिवृतः साधुसाध्वीसमुदायेन सह देशेषु विहृत्य धर्मवृद्धिं चकार, अथ द्रविडराजाऽपि पितृदत्तं राज्यं बुभुजे, स्वनार्या साध' विषयसुखमनुभवतस्तस्य क्रमेण पुत्रौ वभूवतुः, वृहत्पुत्रो द्राविडः अपरो वारिखिल्लो लविष्टः, क्रमेण भोगसमर्थों ज्ञात्वा उभयपुत्रौ प्रति भार्याः विवाहिताः । तावपि विषयसुखं बुभुजाते, तद्भार्ययाऽपि पुत्राः प्रसूताः, तेऽपि चन्द्रकलेव ववृधिरे, एवं द्रविडराजा स्वराज्यं सुरोत संपलयात स्म । अथ तस्मिन्नका भरतेतकस्वाज्ञादध्याफ्नार्थमष्टनपतिभ्रातृ- पार्श्वे दूतो मुमुचे तदा द्रावडराजा दूतमुखात् सर्वे भरतस्य चक्रवर्तिपदस्वरूपं ज्ञात्वा एवं सर्वेऽपि समील्य स्वस्वपुत्रं राज्यं ददौ, बदा द्रविडराजा-पि द्राविडबृहत्पुवाया राज्यात कनिष्ठीय वारिखिल्लाय च पालक्षामान पृथग ददौ स्वयश्च संसारवासना परित्यज्य दीक्षां गृहीत्वा यथेच्छं पर्यटन श्रीऋपर पतास्तता कैवल्यं प्रापताअथादाविङ पित्रा दत्तं स्वराज्यं वारिखि- ल्लोऽपि पितृदत्तस्वराज्यं लक्षग्रामं प्रपालयति स्म । कानिचिद वीणि गतानि । तस्मिन्नवसरे द्राविडराजा स्वमनसि एवं चिन्तयति स्म, मत्पित्रा दीक्षावसरे मल्लघुभ्रातरं प्रति लक्षग्राम दत्तं तद्भव्यं न कृतम्, मद्राज्यन्यूनता कृता, परमहमेतद्राज्यमुद्दाल्य ग्रहीष्यामि। एतद् विचिन्त्य स्वसैन्यं संमील्य युद्धार्थ चचाल । तदा वारिखिल्लोऽपि भ्रातुरागमनवृत्तान्तं श्रुत्वा स्वसैन्यमादाय संमुखं चचाल ·स्वदेशसीमा च रुरोध । क्रमेणोभयभ्रात्वहुसेनासमुदायेन दादशवर्ष यावत् महायुद्धकरणे वहवो गजा अवा मनुजा मूमौ पतिताः, रुधिरसरितः प्रचलिताः, एतादृशः सग्रामो जायते, तस्मिन् समये द्राविडराजा वनक्रीडाकरणायै बने जगाम, तद् वनमनेकाम्रनि- मकदवादिगुल्मलतापत्रपुष्पफलमनदर्या विभ्राजमानं सरोनिझरणैः शोभितमेतादृश वन द्राविडराजा पश्यति, तस्मिन्नेव वनमध्य- भागे तापसगणास्तपः कुर्वन्ति, ते परिव्राजका राज्ञा दहगिरे । अन्धादुत्तीर्य तत्र पा. गत्वानभवन्ध स्वोचितस्थाने तस्यौ । तस्मि- नवसरे एकेन तापसेन धर्मोपदेशो दत्त., तन्मध्ये ससारासारताऽपि दर्शिता तदुक्तम्- गयकन्नचञ्चलाई अपरिचिताई रायलन्छीए । जीवासकम्मकलमलभारिय भरातो पडन्ति अहे ॥१॥ इत्यादिधर्मोपदेश श्रुत्वा ससारमसारं ज्ञात्वा क्रोध त्यक्त्वा एव मनसि चिन्तयति-अहो मम जीवितं धिक, एक एव मझाता तेन सहाह योधे, द्वादश वर्षाणि सजातानि,एतदनिष्ट कार्य कृतं स्तोकजीवनोपरि एतद् वैर किं क्रियते, राज्यलोभाद् एतदनिष्टं कृतम्. एव विचार्य द्राविडस्तापसाश्रमादुत्याय स्वसहोदरापराधक्षामणार्थ वारिखिल्लसेनामध्ये आयाति तावद् वारिखिल्लो वृहद्भातुरागम- नवृत्तान्त श्रुत्वा समुखमागत्य चरणयोर्निरपतत् स च द्राविडो वाष्पपृर्णनयनः स्नेहार्द्रहृदयस्तमुत्थाप्य इति जजल्प-हे भ्रातः । एतत् सर्वमापे राज्य त्व गृहाण अह तापसी दीक्षा ग्रहीष्यामि, तदा वारिखिल्ल इत्युवाच-अहमापे गज्यपद् न ग्रहीष्यामि, एतद्दचनपरस्प- रालापना कृत्वा स्वस्वपुत्राभ्यामर्ष राज्यं विभज्य राज्यं दत्त्वा स्वस्वापत्यस्य स्वस्वस्थाने प्रेपितवन्तौ, तो पुत्रापाप स्वं स् राज्या सुभुजाते । अथ द्राविडवारिखिल्लावपि पञ्चपञ्चकोटिक्षत्रियपरिवारेण परिवृतौ तापसाश्रमे गत्वा तापसपा तापसी दीक्षा जगृहतुः, ·कार्तिक पूर्णिमा कथा २. ॥६॥ " आतापनां चक्रतुः, कन्दमूलाद्याहारं कुर्वन्तौ वल्कलचीवरं धारयता, तपकरणेन कृशतन् जाती। एवं बहुकालो गतः । अथास्मि- नवसरे केचित् साथवस्तीर्थयात्राकरणाथै मार्गे तत्रैव वने आगताः, द्राविडवारिखिल्लावपि तान् साधूनवलोक्य बहादरं दत्तवन्ती, साधवोऽपि गमनागमनमालोच्य भूमि प्रमाज्यं तरोस्तले स्थिताः, द्राविडवारिखिल्लावपि मुखाये उपविष्टी,तस्मिनवसरे तरुशाखात एकश्चटको मुखाग्रे पतितः, ते चटकं स्तोकायुपं ज्ञात्वा मुनिना करुणां विचार्य नमस्कारः सुभाषिता, विमलगिरेमहिमा कथितः, तेन चटकेन मनसि धर्मोपदेशो दधे, तद्धर्मप्रभावात् प्रथमकल्पे देवो जाता,स देवः साधिकगुन्तिरे मुनीनां पाई आगत्य मुनीनां चरणानानम्य मुनीनामग्रे उपविष्टः,तस्मिन्नवसरे देवस्य महद्धि रूपं चावलोक्य द्राविडवारिखिल्ली मुनि प्रति गपृच्छतु,हे स्वामिन् ।। अयमत्यन्तरूपकान्तिधारकः कः सुरोऽस्ति ? तदा मुनिराह अयं चटको मृत्वा एतत्स्थानात् सुस उत्पन्नोऽस्ति, नमस्कारश्रवणेन तीर्थराजशत्रुञ्जयोज्ज्वलभावधारणेन चास्मिन् समये तीर्थराजमानम्य अत्रागतोऽस्ति । एतद्गुरुमुखाग्निशम्य तो पुनः पपृच्छतु:- हे स्वामिन् ! स विमलगिरिः कीदृशोऽस्ति किञ्च तन्माहात्म्यमित्याययोरुपरि कृपां कृत्वा सुश्रावय तदा मुनिगह-अस्मिन् जम्बू- द्वीपे दक्षिणार्धभरते श्रीशत्रुञ्जयगिरिष्टोत्तरशतनाम्नाऽलंकृतो महातीर्थमस्ति, पुनः शत्रुनयः १ पुण्डरीका २ सिद्धगिरिः ३ विमल- गिरिः ४ सुरगिरिः ५ इत्यादिभिः एकविंशतिनामभिः लोके प्रसिद्धोऽस्ति एष गिरि मनिक्षेपेण निलोऽरित, अनन्तकालापेक्षया सिद्धशैलोपरि अनन्ता मुनयो मुक्तिं गताः, पूर्वमपि सम्पतिनाम्नश्चतुर्विंशतितमजिनस्य प्रथमगणवरः कादम्बगिरिनामा मुक्ति गतः, इहेव वर्तमानकाले प्रथमजिनस्य प्रथमगणधरः पुण्डरीकनामा चैत्रशुरूपूर्णिमायां पञ्चकोटिमुनिभिः सह श्रीशनञ्जये शिवपुरी गतः ।

·तेन पुण्डरीकगिरिगिति कथ्यते, पुनः द्विद्विकोटिपरिखारेण परिवृती फाल्गुन शुक्लदशम्या नमिविनमी विद्याधरराजर्षी श्रीसिद्धशैले शिवपुर गती, पुनः नमिविनमिराज्ञोः पुत्र्यश्चतुष्पष्टि' विमलगिरौ चैत्रशुक्लचतुर्दश्यामनशनं कृत्वा शिवपुरी प्राप्ताः, तेन शिवमन्दि- गरोहणे सोपानसदृशो वाच्यः, पुन. पापमलपरिहारणे नीखद् ज्ञेय, तेन विमलगिरिरिति कथ्यते, पुनः पापारिगञ्जनेऽतीव सुखद ज्ञेयः । पुनर्येन नरभवं प्राप्य शाये गत्वाऽदिजिनभक्तिपूर्वक द्रव्यभावाऽचन न कृत तेन नरत्वं पशुखि हारितम्, यस्तीर्थबुदया स्वहृदये सनवार्य श्रीशत्रुक्षये गत्वा आदिजिन नमति तस्य जीवितं सफल स्यात्, स्तोककालमध्ये शिवमुखं प्राप्नोति । एवं गुरुमु- खात् सिद्धगिरेमहान्त महिमान श्रुत्वा सिदशैलपर्वतवन्दनाथ पञ्चपञ्चकोटिमुनिपरिवारपग्वृितौ द्राविडवारिखिल्ली वस्कलचीवरधा- रिणी तापसी स्वगुरोराज्ञा गृहीत्वा श्रीशत्रुञ्जयं प्रति चेलतु', गुरुरपि अन्यत्र स्थाने विजहार, अथ द्राविडवारिखिल्ली क्रमेण सपरि- वारी श्रीशत्रुञ्जयगिरी आरोहणसमये एतादृशमवग्रह जग्राह-यदाऽऽवयोः कर्मक्षयो भविष्यति तदाऽऽहार ग्रहीष्यावः,एव द्राविडवारि- सिली चतुर्मासकालावग्रहमाभिगृह्य श्रीशजये चतुर्मास्या तस्थतुः, भावतः साधुधर्ममगीचक्रतुः, आत्मानं भावानुसारिणं प्रवर्त- पन्ती तपः तप्तवन्तौ, शुभध्यानपोगन कर्मराशिदूरीकरणेन चतुर्मासीप्रान्तदिवसे मवर्तमाने कार्तिकशुद्धपूर्णमासीदिने क्षीणमोहन प्रयोदशगुणस्थानकारोहणेन शुक्लध्यानेन ब्यायमानेन धनधातिचतुष्कर्मराशिक्षपणेन केवलज्ञानं केवलदर्शनं च तयोरुत्पन्नम्, चतुर्द- शरज्जुलोकं ददृशतुः, बहुभव्यजीवान् प्रतिबोध्याऽऽयुष्कर्मादयश्चतुष्कर्मराशि क्षपयित्वा द्राविड-वारिखिल्लराजी दशकोटिमुनिभिः सह मुक्तिपुरी प्रापतुः, अचलाक्षयगति शिवं निरुपद्रवं पद लब्धमा तेन कार्तिक शुक्लपूर्णिमाऽतीवोत्तमा वर्तते,तस्माद् अद्य दिवसे श्रीशत्र- ·एकादशी कथा ३. n ॥७॥ अयसंमुखं गत्वा महताऽऽडम्बरेण श्रीयुगादिजिनविम्ब रथे संस्थाप्य पूजास्लाथमहोत्सवादिकरणेन महाकर्मराशिः दूरीक्रियते,महती पुण्यवृद्धिश्च भवति, तेनाद्य पर्वदिने पूजापौषधादिकरणेन दिवसः सफलः क्रियते । त्रिमुनिश्वाष्टभूवर्षे, (१८७३) दुर्गे च जेसलाभिधे ॥ गणिना जयसारेण, व्यलेखि शिष्यहेतवे ॥ १॥ इति श्रीकार्तिकपूर्णिमायाः व्याख्यानं सम्पूर्णम् । अथ मौनकादशीव्याख्यानम् । अरस्य प्रव्रज्या नमिजिनपतेानमतुलं, तथा मल्लेर्जन्म व्रतमपमलं केवलमलम् । वलौकादश्यां सहसि लसदुद्दाममसि, अदः कल्याणानां क्षिपतु विपदः पञ्चकमिदम् ॥ १ ॥ अर्थः-अरस्य-अरजिनस्य प्रव्रज्या-दीक्षा; नमिजिनपतेः नमिनाथस्य अतुलम्-अनुपमं ज्ञानम; तथा मल्ले:-मल्लिजिनस्य जन्म, अपमलम्-मलरहितं व्रतम्-दीक्षा, अलम्-सर्वद्रव्यगुणपर्यायप्रेक्षणे समर्थ, केवलम्-केवलज्ञानं च; एतद-अदः लसदुदाममहसि- तेजोवाति, सहसि-मार्गशीर्षमासे बलक्ष्यकादश्याम्-शुलकादश्यां सनातं कल्याणानां पञ्चकं विषदः क्षिपतु । यथाऽस्मिन् भरते कल्याणानां पञ्चकं सातमेवं पञ्च भरतेषु पञ्चसु च ऐवतेषु दशसु क्षेत्रेषु मीलित्वा जातं पञ्चाशत् (५०) कल्याणानाम् । एवं भूतभाविवर्तमानकालापेक्षया जातं साधशतं (१५०)। एकोपवासेऽपि सार्धशतोपवामफलं भवति । आस्मन r - ॥७॥ V .

·दिन उपराम कृत्वा मनिमाधाय अहोरात्र पाषष विधाय स्थेपम्, भणनं गुणन विना नान्यत् किमाप वक्तव्यम् । पारणको-
वरदिासयोग्कभक्त (पवारं भोजनम) कर्वव्यम्, पारणकदिवसे जिनगृहे गन्तव्यम्, जिनस्याने फलानि उपढीप भावतः जिनाचा
कर्मव्या, ततः गुरुसमीपे गत्वा नत्वा ज्ञानपूजा विधाय साधूना सविभागं कृत्वा पारणा कर्तव्या, एवं एकादशवकादशमासपर्यंत
पावत् व्रतं कर्तव्यम, दादशमे वर्षे ते पूर्णे पोषधं पारयित्वा गुरून भिवन्ध जिनदेवस्याग्रे एकादश पक्वानानि एकादश फलानि
कादशक्विाने धान्यानि पदं सुन्दर वस्तु एकादशसरपया उपढीकनीयम, जघन्यतोऽपि एकादशश्रावकवात्सल्यम्, संघपूजा,
एकादशाइस्तालग्नम, इत्यायुधापनं कर्तव्यम-अत्र कथानकम्-
एकता प्रामानुमाम विहग्न् सर्वजो भगवान् नेमिनाथो द्वारिकाया समवासरत, त वन्दनार्थ श्रीकृष्णः समागतवान्, वन्दिता
कृष्योघोचत्-स्वामिन् ! पष्टयधिकशतत्रयदिनमध्ये एक सार वामर कृपा कृत्वा मम निवेदय, यमाराध्य दानशीलतपोव्रतशक्तिही-
नोऽप्पई निस्तीणों भवामि, भगवान् उवाच-यद्येव तहि त्वं मार्गशीर्षशुक्लेकादशीमाराघय यतः-
अपि मिथ्याशा मान्या, सा मानकादशी तिथिः । मार्गशीपारख्यमासस्य, शुक्लपक्षे प्रकीर्तिता ॥१॥
तत्र पुष्प कृत स्वल्पमापि, मौटफल भवेत् । तस्मादाराधनीया सा, विशेषेण विशारदः ॥२॥
सर्वेभ्योऽपि च पर्वभ्यः, पर्व पर्युषणावयम् । दिनेभ्योऽप्यरिखलेभ्योऽय, तथा मुख्योऽस्ति वासरः ॥ ३॥-
भमणः श्रमणीभिश्च, श्रापकः श्राविकादिभिः। धर्मकर्म विधातव्यमम्मिन् दिने विशेषतः ॥ ४ ॥

·- एकादशी कथा. S मान इति श्रुत्वा कृष्ण उवाच-विभो ! पूर्व केनाऽसि एकादशीव्रतमाचीर्णम् ? तस्य च कीदृशी फलप्राप्तिर्जाता ? | स्वामी माह- धातकीखण्डे' इपुकारभूधरात् पश्चिमे दिग्विभागे विजयः नाम पत्तनमस्ति, तत्र पृथ्वीपालो नाम राजाऽभूत्, तस्य च औदार्य- चातुर्य-शीलादिगुणशालिनी चन्द्रवती नाम प्रिया, तत्र च व्यवहारिशिरोमणिः प्रवलव्यापारोपार्जितबहुधनः पड्डिधावश्यकरतः सत्पुत्रयुतो जिनभक्तिकारकः सूरनामा श्रेष्ठी । स च वृद्धावस्थायामेकदा गुरुसमीपमागत्य भक्त्या प्रणम्य उवाच-भगवन ! ईदृग्विधं धर्म कथय येन स्वल्पेनाऽपि कर्मक्षयः स्यात, गुरुणा एकादशीव्रतमादिष्टम्, अथ स गुर्वाज्ञया गृहमागत्य एकादशवर्षे- कादशमासपर्यंतं यावत् तपश्चकार, समाप्ते च व्रते तेन विधिपूर्वकमस्या उद्यापनमपि कृतम् । अथ उद्यापनदिवसात् पञ्चदशे दिवसे आकस्मिकेन उदरशूलेन मृत्वा एकादशे आरण्ये देवलोके एकविंशतिसागरपरिमितायुः देवो.जातः । देवलोकसुखमनुभूय ततः च्युत्वा सौर्यपुरे. समृद्धिदत्तव्यवहारिकगृहे प्रीतिमतीप्रियाकुक्षौ पुत्रत्वेनोत्पन्नः, तस्य नालस्थापनार्थ यदा गतै खनितुमारब्धं तदा गर्तखननस्थाने निधिनिर्गतः, तद्वर्षापनिका सर्वत्र जाता, जाताउलादः श्रेष्ठी महीयांस जन्मोत्सर्व दशदिवसंपर्यन्तं कृतवान् । निवृत्तेऽशुचिकर्मणि प्राप्ते च द्वादशे दिवसे ज्ञातिवांधवान् भोजयित्वा गर्भस्थेऽस्मिन् मातुर्वतेच्छाऽभूदिति गुणनिष्पन्नं सुव्रत इति नाम कृतवान् पिता । न पुनमगलगीदवद्-निरर्थकम् । उक्तंच-भौमं मंगल वृष्टिनाम करणे, भद्रा कणानां क्षये ॥ वृद्धिः शीतलकाचदुष्ट- पिटके, राजारजा पर्वणि ॥ मिष्टत्वं लवणे विषे मधुरता, दग्धे गृहे शीतलं. ॥ यावत्वं च पणाङ्गनासु गदित, नाम्नां पर नार्थकम् ॥ १ लधिष्ठं मौनेकादशीव्रतमेकादशमासपर्यन्तं मौनेन कृतवान् इत्यपि पाठः ।

·अथ पञ्चभिः यानीभिः लाल्यमानोऽसी अवर्धत, अनुक्रमेणायम् अष्टवार्षिक सजात., त पुत्र वीक्ष्य तत्पित्रा चिन्तितम्- रूपलावण्यसंयुक्ता, नरा जात्यादिसभवाः । विद्याहीना न राजन्ते, ततोऽमु पाठयाम्यहम् ॥ १॥ इति चिन्तयित्वा महामहै: पितरौ उपाध्यायसमीपे दासप्ततिकलाभ्यासं कर्तुं मुमुचतुः । अनायासेन सकला अपि कला अल्प- काले एव पपाठ। पद्धिधावश्यकसूनादिकं श्रावकाचारमाप पपाठ; प्राप्तयौवनस्य तस्य पित्रा-श्रीकान्ता, पद्मा, लक्ष्मी, गङ्गा, पद्म- लता, तारा, रम्भा, पद्मिनी. गौरी, गाङ्गेया, रतिः, इतिनामानः महर्दिकव्यवहारिणा एकादश कन्याः परिणायिताः, ताभिः-रूप- लावण्यशालिभि. सह भोगान भुञ्जानः दोगन्दकसुर इवाभवत् । तदनतर तस्मिन् गृहमारं समारोप्य स श्रेष्ठी प्रत्रज्या गृहीत्वा सम्यक्- प्रपाल्य-पान्ते अनशन विधाय मृतः स्वर्गञ्च प्राप्तः । अथ गृहस्वामी सुव्रता श्रेष्ठी पूर्वजन्मनि एकादशीमारावितवान् ततः एकादशस्व- र्णकोटीना नायको जातः । तदा एकादशस्वर्णकोटीश्वरः दाता भोक्ता नगरसेष्ठिसुवर्णपट्टालंकृतभालो राजमान्यः सत्यवादी सर्वत्र विश्रुतः अतिप्रतापी मन्जनश्रेष्ठ: व्यापारिकशिरोरत्नं सुखेन कालं निनाय । अथ कालान्तरेण एकादशस्त्रीणामेकैकः पुत्रो जाता, एवमेकादश पुत्राः, तत्परिवारोऽपि विपुलो जातः अथान्येाः उद्याने धर्मयोपो-मुनीश्वरः सपरिवारः समवस्तः राजाद्याः सुनतश्च वन्दितुं गताः गुरुणाऽपि तदानीं तपोमहिमा व्याख्यातः- यद् दूर यद् दुराराध्य, यच दूरे व्यवस्थितम् । तत् सर्व तपसा माध्यं, तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ १॥ तनापि पञ्चमीतपसा ज्ञानपञ्चकरयावाप्ति., अष्टमीतपसाऽटकर्मनिषूदनम्, एकादशीतपसा एकादशाङ्गाना-सुखागमनम्, चतु- ·एकादशी कथा ३. . मौन ॥९॥ दशीतपसा चतुर्दशानां पूर्वाणामागमनम्, पौर्णमासीतपसा सम्पूर्णागमनम्, एवं श्रुत्वा सुव्रतो मूर्छामापन्नो जातिस्मृत्या पूर्वभवं मौनैकादशीतपोविधानं विज्ञाय पुनरपि गुरुसमीपे आजन्म यावद् मौनैकादशीतपः उच्चचार । गुरुणा उक्तम्-एकादशाङ्गानामा- राधना कर्तव्या, सम्यक् तपः कार्यम्, पूर्वभवे एकादशीव्रतं कृत्वा निर्मलज्ञानमाप्तवान्, तदुद्यापनवशाच अत्र एकादशस्वर्णकोट्यः प्राप्ताः, निर्मलं यशः, लोके प्रभुत्वम्, अधिकारित्वम्, नगरसेष्ठित्वम्, राजमान्यत्वं च प्राप्तम्; अत एव अस्मिन् तपसि उद्यमो विधेयः । एवमुक्त्वा धर्मलाभाशिषं दत्वा गुरखोऽन्यत्र विहताः। अथ सुखेन सह कुटुंबेन श्रेष्ठी एकादशीदिवसे प्रहराष्टकम् आहा- रादित्यागरूपं पौषधं विदधाति । लोकेपि मौनैकादशीपर्वणः प्रसिद्धिर्मान्यता च जाता; यतः वृद्धमान्यं सर्वे मानयन्ति यथा महादेवेन भाले स्थापितत्वात् तत्कलामात्रमपि चन्द्रं द्वितीयादिने लोकाः पूजयन्ति । एवं च अनेके लोका मोनैकादशीमाराधयन्तिः । अथ एकदा सकुटुम्बेन तेन श्रेष्ठिना मौनैकादशीतिथ्याम् अहोरात्रपौषधः कृतः, पौषधग्राहिभिः सर्वैरपि रात्रौ कायोत्सर्गः कृतः। अथैकदा चौरैीतम् मौनैकादश्यां सुव्रतःश्रेष्ठी न ब्रूते अपहियमाणमपि वस्तु न पश्यति इति विचार्य चौरपाटी तद्गृहे प्रविष्टा उद्योतं (दीपकम्)विधाय चौरा यावत् पश्यन्ति तावत् सर्वत्र पदे पदे स्वर्णराशिमेव पश्यन्ति,यावता गृहन्ति तावता शासनदेव्या सर्वे चौराः स्तम्भिताः अत एव शासनदेवी पूज्यते कायोत्सर्गेण राध्यते । अय प्रातःकाले स्तम्भितान सायुधान् परद्रव्यहरणोद्यवान चौरान दृष्ट्वा १ तान् स्तम्भितान् प्रातः तलारक्षको दृष्ट्वा भूपालसमीपे निनाय, राज्ञा वधाय आदिष्टाः, प्रातः श्रेष्ठी पौषधं पारयित्वा प्राभूतं लात्वा राज्ञः पार्श्वगत्वा सर्वान् अमोचयत् इत्याद्यपि समुपलभ्यते पाठः । ॥९॥ N ·m । लोका मीलिता.। तलारक्षकाच तान् वेष्टायला स्थिताः । अथ सकुटुंम्बः सुनतः स्थापनाचार्यसमीपे पौषध प्रपायं उपाश्रयं गता गुरुन् नत्वा धर्म श्रुत्वा गृहे समागतः, तत्र चौरान दृष्ट्या मा राजा चौरान मारयतु इति बुदया शेष्टिना मौन कृतम्, ततः तलारक्ष- का अपि शासनदेव्या स्तम्भिता,-अथ मध्याले समागतो राजा, बहुपाभूतपूर्व सुव्रतः पादयोर्लग्नः, राज्ञापि व्यतिकरः पृष्टः, सुव्रतेन कथितः वृचान्तः, पुन धर्मोपदेशं दत्त्वा राजा तोषितः, राज्ञा उक्तम्-वर वृणु, तदा सुव्रतेन उक्तम-अवध्याश्चौरा इति । राझा तथा स्वीकृते शासनदेव्या तलारक्षकाः चौराश्च मुक्ताः । श्रेष्ठिनागपि पारणक कृतम् ।-पुनराप एकदा दावानल इव समग्र पुर ज्वालनाय अनिरुत्थित', तदा नगरस्यः सर्वलोक इतस्तत: नष्टः, किन्तु गृहीतपौषध' श्रेष्ठी स्ववतरक्षार्थ न कुत्रापि गतः, सर्व नगरमरण्यामिव ज्वलित परन्तु सुव्रतोष्ठिनो इट-गृहादि किमपि न अज्वलत् । प्रात'काले समुद्रे द्वीप इव तस्य हह-गृहादि वीक्ष्य सर्वेऽपि पोरा. सुव्रत प्रशंसयामासुः, यया- मत्त्वेन धार्यते पृथ्वी, सत्तेन तपते रविः । सत्वेन वायवो वान्ति, सर्व सत्त्वे प्रतिष्ठितम् ॥ १॥ अहो धर्मस्य माहात्म्पमस्याहो दृढता व्रते । पालयेद् व्रतमेवं यो, देवाऽप्यस्य शिव भवेत् ॥ २॥ यता-धर्माजन्म कुले शरीरपटुता, सोभाग्यमायुर्वल । धम्मेणेव, भवति निर्मलयशो, विद्यार्थसपत्तयः॥ काताराच महाभयाच सतत, धर्मः परित्रायते ॥ धर्मः सम्पगुपासितो हि भवति, स्वर्गापवर्गप्रदः ॥ ३ ॥ अथ एकादशीव्रते पूर्णे जाते श्रेष्टी उद्यापनाय मुक्ताफलानि ग्लानि शखः प्रवालकानि सुवर्णानि कलधौतानि ताम्राणि पिल- ५ ·- 7 , 1 एकादशी कथा मौन ॥ १०॥ । लानि त्रयूंसि कांस्यानि पट्टकुलानि, बहुविधानि धान्यानि पक्वान्नानि, नालिकेर-द्राक्षासहकारादीनां फलानि, सुवर्ण-रूप्यकानां पुष्पाणि,अशोकादीनां पुष्पाणि इत्यादीनि अनेकानि वस्तूनि एकादशसंख्यया जिनेन्द्रामे ढोकयामास । एवं विस्तारेण उद्यापनं कृत्वा संघपूजनं सार्मिकवात्सल्यादीनि सप्तक्षेत्र्यां धनवपनं च विधाय-मानुपं जन्म कृतार्थ कृतवान् । अथैकदा वृद्धावस्थायां रात्रौ मनसि श्रेष्ठी चिन्तयति-मया जन्मपर्यन्तं श्रावकव्रतं पालितं मौनैकादशीतपोऽपि तद्द्यापनादिना पूर्ण कृतम्, अथ असार: संसारः, पूर्व पश्चाद् वा त्याज्य इति इदानीं दीक्षां चेत् सुगुरुयोगतो गृह्णामि तदा वरम्, इति चिन्तयतस्तस्य प्रातःकाल, सञ्जातः, उद्याने च तरणतारणसमर्थाः चतुर्ज्ञानधरा गुणसुन्दरसूरयः समागताः, तान् वन्दनार्थं सर्वोऽपि लोको गतः, निजतनूज-स्त्रीपरिवारेण संयुतः श्रेष्ठी आपि गतवान् यावत् वन्दित्वा सर्वे स्थिताः तावद् गुरुभिः देशना प्रारब्धा-यो यतीनां केवलिप्रज्ञप्तः अहिंसालक्षणः सप्त- दशविधा विनयमूल शान्तिप्रधानः- महाव्रतपुरस्सरो धर्मः तेन पवनवद् द्रुतं मोक्षं व्रजेत्, यस्तु द्वादशव्रतात्मकः श्रावकधर्मस्तेन तुरं गवेगवद् व्रजेत, इति अल्पकालेनैव सर्वदुःखान्तकरः साधुधर्मः द्रुतं मोक्षगमनाय सेव्यः । यदुक्तम्- चारित्ररत्नान्न परं हि रत्नं, चारित्रवित्तान्न परं हि वित्तम्।चारित्रलाभान्न परो हि लाभ चारित्रयोगान्न परो हि योगः ॥१॥ दीक्षा गृहीता दिनमेकमेव येनोग्रचित्तेन शिवं स याति । न तत् कदाचित्तदवश्यमेव वैमानिक: स्यात् त्रिदशप्रधानः॥२॥ इत्यादि देशनां श्रुत्वा सुव्रतोऽब्रवीत-हे तारक ! अहं संसारकान्तारानुदिनोऽस्मि इति गृहभोरं पुत्रे समारोप्य श्रीमतां समीपे दीक्षा ग्रहीष्यामि, इति श्रुत्वा गुरुः उवाच-यथासुखं प्रवर्तस्व प्रतिबन्ध मा विधेहि । ततः श्रेष्ठी गृहं गत्वा कुटुम्ब भोजयित्वा

·स्व जनपुत्राणामये दीक्षाऽऽदेशममार्गयत् । तैरनुमत. सुत्रतः एकादशभिः शोभिः सह प्रवन्नाज । शीघ्रमेव तपोविशेषात् कायवलं
भयीकृत्य मासिकेनाऽनशनेन तस्य एकादशपन्योऽपि केवल प्राप्य शिव गताः अथ मुनतः मुनिश्रहणासेपनाशिक्षा पठित्वा साधु
धर्म चरति यदुक्तम्
जय चरे जय चिठे, जयमासे जयं सुए । जय भुजतो भासतो, पापकर्म न वंधई ॥ १ ॥
एव पविन चारित्रं पालयामास तथा विशेषतः षष्ठाष्टमादि तपः कृतवान् तस्य संख्या लिख्यते-
जनिते द्वे शते पठे, अष्टमाना शत तथा । चतुष्टयं चतुर्मास्या, एक पाण्मासिक तपः॥१॥
स मानेकादशतिथ्या स्तपस्तपन् विशेषतः । पाठको द्वादशाङ्गीना शुद्धा दीक्षामपालयत् ॥ २ ॥ इति ॥
अर्थक्दा एकादश्या मौनमास्थाय तपः कुर्वति सुव्रते तत्परीक्षार्थे कश्चिद् मिथ्यादृष्टिदेवः कस्यचित् साधोः कर्णयोः महती
घेदनामकारयत् तस्य वेदना महति उपचारे कृतेऽपि न शाम्यति, तदा तेन देवेन साधुना पुरतः उक्तम्-अस्य वेदना मुनतमुने.
भैषज्यात् क्षयं यास्यति, यदि स एव स्वस्थानाद् बहिरागत्य उपचार करिष्यति इति, तत् अत्वा ते साधवः तनागत्य उपचारार्थ सुब-
तमभ्यर्थयन्, सुव्रतोऽपि मौनी रात्रौ न स्वस्थानाद् वाहियांति, ततः देवानुभावतः स वेदनातों मुनिः सुव्रतं मस्तके मारयति तत.
सुनतस्यातीव वेदना सभूता परन्तु स मुनिश्चिन्तयति--
अर्हन्तो भगवन्नो ये, साधवो गणधारिणः । इन्दाश्चन्द्रा दिनेन्द्राश्च, नागेन्द्रा व्यन्तरेन्द्रकाः ॥ १॥

·दशमी पौष कथा ४. -- सचक्रवर्तिनो वासु देवाः प्रतिनरायणाः । बलदेवा नराधीशा, मानवा अपरेशापि च ॥ २॥ कर्मणा पापिनाऽनेन, ते सर्वेऽपि विडम्बिताः । कियन्मात्रो वराकोऽहं, पुरस्तात् तस्य कर्मणः ॥ ३ ॥ अरे जीव ! क्षमस्व त्वमुदितं कर्म तेऽस्ति यत् । तद् भोगेन विना नैव, प्रक्षीयेत कदाचन ।। ४ ।। लद्धं अलद्ध पुब्वं-जिणवयण सुभासि अभियभूयं । गहिऊ सग्गइमग्गो-नाहं मरणार बीहेमि ॥ ५ ॥ तपस्तीव्र घरट्टोऽयं, क्षमामरिकान्वितः। धृतिहस्तो मनः कीलः, कर्मधान्यानि चूर्णयेत् ॥ ६ ॥ इति अथ विभङ्गज्ञानेन मुनिमक्षुभितं मत्वा देवः विशेषेणोपसर्गान् अकरोद्, मुनिस्तु क्षपकणिमारूढः केवलज्ञान प्राप्तवान् भवयान प्रतिबोध्य सुव्रतो मुनिः मोक्षं जगाम । एवं श्रीनेमिनाथमुखाद् निशम्य श्रीकृष्णवासुदेवादयः मोनेकादश्यां सादरा बभूव तदा जाता च महती प्रसिद्धिः । एवं श्रुत्वा श्रावकेरापि मौनैकादशीव्रतं कर्तव्यम् । इति श्रीमानकादश्या माहात्म्यं (व्याख्यानं.) सम्पूर्णम् ॥ २ ॥ अथ पीपदशमीकथा प्रारभ्यते । प्रणम्य पार्श्वनाथांघ्रिपङ्कजं सर्वसौख्यदम् । समस्तमङ्गलश्रेणिलतापल्लवताऽम्बुदम् ॥ १॥ भव्यजीवप्रबोधार्थ, जन्तूनां च सुखातये । पोपकृष्णदशम्याश्च, माहात्म्यं कथ्यतेऽधुना ।। २ ।। इह जम्बूपे भरतक्षेत्रे मगधंजनपदे चम्पानाम्री सुमनोहरा नगरी समस्ति, तस्याः समीपे पूर्णभद्राव्यपक्षाश्रिते उपवने श्री- " ·'चरमतीर्थाधिपतिर्महावीरस्वामी एकदा समवनृतः । तदुपदेशश्रवणाथै वन्दनार्थ च श्रीमगधाधिपतिः समागतः । स च भगवन्तं नि प्रदक्षिणीकृत्य यथास्थाने समुपविष्टः । तदा स्वामी संसारसागरनिमजतामुद्धारकारिणी देशना मारेभे- जिवदया रमिजद, इन्दियवग्गो दमिज्जइ सयादि । 'सच चेर बदिजद, धम्मस्स रहस्समिणमेव ॥१॥ -'इत्यादिदेशनां श्रुत्वा केचिद् भद्रकता प्राप्ता केचिद् श्राद्धधर्म केचिच्च साधुधर्ममगीकृतवन्तः, तदानी श्रीगौतमस्वामी श्रीवीरें वन्दित्वा प्रपच्छ-हे स्वामिन् ! पीपदशमीमाहात्म्यं कथ्यताम् , एव श्रुत्वा, वर्धमानस्वामी कययति-हे इन्द्रभूते ! पौषदशम्या श्रीवामेयजिनजन्मकल्याणक वर्तते, तहिने द्विसन्ध्यमावश्यकं कर्तव्यम् । देववन्दना भूशयनं ब्रह्मचर्यपालन जिनालयेऽष्टविघसप्त- शविधनाचमहोत्सवादिक विविधाऽऽडम्बरेण जिनपूजा च विधाय गुरुसमीपे गत्वा उपदेशः श्रोतव्यः। पश्चाद् गृह गत्वा एकास- नेन भोजन कृत्वा चतुर्विधाऽऽहारनियमो ग्राह्यः, नवम्यामेकादश्या चापि एकवारमेव भोक्तव्यम्, एतद्विधिना दश वर्षाणि यावत् क्रियमाणे साऽऽराधिता भरति । मनोवाकायेन त्रिकरणशुद्धया अस्या आराधक इह भवे धनधान्य-पुत्रकलगादिसौरूप प्राप्य पर- लोक देवादिऋद्धिमनुभूय परम्परया निर्वाण प्रामोति एव भगवना रक्ते श्रीगौतमस्वामी पाह-हे भगवन् ! 'पुरा केनेयं समारा धिता ? तत् कथ्यताम् । भगवानुवाच हे गौतम । श्रीवामेय मा चान्तरा सूरदत्तश्रेष्टिना सम्पगाराधिता, तथाहि-जम्बूद्वीपे भर- तक्षेत्रे सुरेन्द्रपुरनाम नगरमस्ति; तत्र नरसिंहो नाम राजा राज्य करोति स्म, तस्य चतुरा गुणवती शोलालकारयुता गुणसुन्दर्य- भिवाना पट्टराज्ञी विराजते स्म । तस्य नगरे सूरदत्तश्रेष्ठी-परिवसति स्म? तस्य शीलालंकारधारिणी पतिव्रता शीलवतीनाम्नी पत्नी ·IA ॥ १२ देशी कया म आसीट् । यद्यार्प धनदवद् महाधनाढ्यो यशस्वी च स श्रेष्ठी, परं मिथ्यात्ववासितः सांख्गमतावलम्बी बिदण्डिभक्तः शैवधर्मा- राधनतत्परः 'जैन धर्म न जानाति यतः- न देवं नाऽदेवं न शुभगुरुमै न कुंगुरुं । न धर्म नाऽधर्भ न गुणपरिणदं न विगुणम् ॥ न कृत्यं नाकृत्यं न हितमहितं नापि निपुणं । विलोकन्ते-लोका जिनपचनचक्षुविरहिताः॥१॥ स कदापि जिनवचनं न शृणोति मिथ्यात्वेन ग्रसितो राहुणा विधुवत् जीवशरीरमेकं मन्यते । पर राजमान्यो नगरे बहुमान्य श्रेष्टि पदे आसीद्, एवं काले याते एकदा सार्धव्यशतप्रमितानां प्रवहणानां चतुर्विध भयाणकं भूत्वा भृत्यान् रत्नदीपे प्राक्षिणोद् । तत्र गत्त्वा क्रयविक्रय कृत्वा पुनः नवीनं.क्रयाणकं भृत्वा मध्यसमुद्रे आगतास्तावद् कृतकोदयेन उल्कापातप्रचण्डपवनवेगेन ते प्रवहणाः काल- कुटद्वीपे गताः गृहे नागताः। पुनश्च अधिगृहे एकादशस्वर्णकोटिद्रव्यं भूमिगृहे स्थापितमासीद, तत् पनगवृश्चिकाङ्गारकरूपेण जातम्। यानि च आमान्तराद् पञ्च-शनानि आगच्छन्ति शकठयानि तेपामुपरि मिल्लयाति पतितास्तान्यपि गतानि । ततश्च श्रेष्ठी निर्द्रव्यो जाता श्रेष्ठिपदं च गतं महादरिद्रश्च संजातः, ततो लोके सन्मानमपि गतम् । यत:- धनमर्जय काकुत्स्थ !, धनमूलमिदं जगत् । अन्तरं नैव पश्यामि, निर्धनस्य शवस्य च ॥ १ ॥ दुहा-बाप.कहे मेरे पुत सयुता, बेन कहे मेरा भइया - घर जोल भी लेत वलयां, सोइ बडो जांकी गांठ रूपैया ॥ १ ॥ अथ श्रेष्ठी निर्धनत्वेन दुःखेन कालं गमयति स्म । कतिपयदिने वस्य नगरे श्रीदेवेन्दसरि समयमृताई तदापनिका वनपालेन .१३॥

·राजे निवेदिता । राज्ञा वनपालो बहुद्रव्यदानेन तोपितो विसृष्ट', पश्चाद् राजा,श्रेष्ठिवर्गः, सूरेन्द्र श्रेष्ठी, सर्वनगरलोकश्च वन्दनाथ निर्ययो।
मुनिसमीपे आगत्य मुनि वन्दित्वा सर्वे ययास्थान निषण्णाः, मुनिभिर्देशनामारब्धा-भो भव्याः ससारेसारंधर्मपदार्थःश्रेयान् यत:-
धर्मतः सकलमङ्गलावलि-वर्मत सकलसौख्यसपदः ॥ धर्मतः स्फुरति निर्मलं यशो, धर्म एव तदहो विधीयताम्॥१॥
विवेकः परमो धर्मों, विवेकः परम तप. ॥ विवेकः परम ज्ञान, विवेको मुक्तिसाधनम् ॥ २ ॥
भक्ष्याऽभक्ष्यविचारः स्याद्, गम्यागम्यविभेदकृत् ॥ मार्गाऽमार्गपरिज्ञान, गुणाऽगुणविचारणा ॥३॥
निद्राहारो रत भीतिः, पशूना च नृणा समम् । विवेकान्तरमनास्ति, त विना पशवः स्मृताः ॥ ४ ॥
एक उत्पद्यते जन्तुर्यात्येकश्च भवान्तरम् । एको दुःखी सुखी चैकस्तथैक. सिद्धिसौख्यभाक् ॥५॥
इत्यादिदेशना श्रुत्वा पार्पयाः स्व व स्थानं जग्मुः, तदा सूरश्रेष्ठी पप्रच्छ-हे भगवन् । जीवस्य किं लक्षणम् ? तदा मुनिनो-
तम्-हे श्रेठिन ! ज्ञान-दर्शन-चारित्रयुक्ततपो-वीयों-पयोगवान् स जीवः, यतः--
नाण च दसण चेव, चारित्त च तवो तहा ॥ वीरियं उपयोगो य, एय जीवस्त लक्षणम् ॥ १॥
चेतनालक्षणश्चात्मा, सामान्येन बुधैः स्मृतः ॥ ससारात्मा तथा जीवा, परमात्मा द्विधा मतः ॥२॥
ससारात्मा सदा दु.खी, जन्म-मरण-शोकभाक् ॥ चतुरशीतिलक्षासु, योनिपु भ्राम्यते सदा ॥३॥
न सा जातिन सा योनिन तत् क्षेत्र न तत् कुलम् ॥ यत्र कर्मवशादात्मा नोत्पन्नोऽयमनेकधा ॥४॥

·+ देशमा पाङ्ग रुया ॥ १३ ॥ एगया देवलोएसु. नरपसु वि एगया । गया असुरं कार्य, जहा कम्मेहिं गच्छद ॥2॥ एगया खत्तिओ होइ, तओ चण्डाल-गुनासो । तओ कीड-पयंगोय, तओ कुन्धु-पीपीलिया ॥६॥ सुभगो दुर्भगः श्रीमान् . रूपवान् रूपागतः ॥ स एव गेरका स्वामी, नरो नारी नपुंसकः ॥ ७ ॥ मंसारी कर्मसंबन्धाद, नटवत् परिभ्राम्गति । अनलकालपर्यन्तं, जीवः संगारमत्मनि ॥ ८ ॥ भव्यजीवे दयादान, धर्मकल्पतरूपमम् । दानशीलतपोभावं, शाखा मुक्तिमुरल फलम् ॥ १ ॥ धर्मादेव कुले जन्म, धर्मादि विपुलं यशः । वर्माद धनं मुलं रूप, शमः रगडिपार्गदः ॥ १० ॥ दुहा-धर्म करत संसारसुस, धर्म करत निर्वाण । धर्म पन्य साधन विना, नर तिपंच समान ॥ १ ॥ सुपुग नीत पदार्थ साने है, धर्म वीशेषज्ञानी आराध है। धर्म प्रधान को अब कोई, अर्थशाम धर्म हित होई ॥२॥ इत्यादिधर्मकयां श्रुत्वा श्रेष्ठी जीवाजीवाद नापदार्थयुक्तं सम्पात्तरत्नं माता एनः पयत- हे भगवन् , एवं किमपि तपस्या फलमुपदिश्यतां येन मम गृहे निधानं प्रकटयति । तदा मुनिना प्रोक्तम्-भोः श्रेधिन् ! पापकृष्णदशम्या व्रत जग्राह, तहिने श्रीपा- र्धनाथस्य जन्मकल्याणकमासीद् । नवमीदिने, दशमीदिने, एकादशीदिने पां वितयदिने एकमुक्तकरण, भूमिगगनम, जमात- पालनम, दयो दंकयोरावश्यकम, देवयन्दनम, जिनालये नानादिमहोत्सव विधानम, 'ॐ हीं श्रीपार्श्वनाथाय अर्हते नमः'इति दिमहसवारं गुणनीयम् । पारणान्ते न स्वामिवात्मन्यम्, एतं दिग्धः।(१० यावद निचिना ·कर्त यम् । पवमाराधनेनेह लोके धनधान्यसौभाग्यादिकम्, परलोके च स्वर्गसुखम, क्रमेण च मोक्षसुखं भविष्यति । एव श्रुत्वा हषों कमफुल्ललोचन श्रेष्ठी जैन धर्म गृहीत्वा गुरु वन्दित्वा स्वगृह गतः, आचार्यश्चान्यत्र विहतवान् । श्रेष्ठिना दशमी आराधितुमा- रम्या, दशमासेषु गतेषु का फूदीपाद पोताः समागताः तद्अनुचरमुखात् श्रुत्वा श्रेष्ठी न श्रद्दयौ, तदा तत्प्रियया शीलवत्योक्तम्- स्वामिन् । तत् सत्यमेव जानातु, माऽसत्यं मन्यताम् । यतोऽद्य निजगृहे निघानं प्रकटं भविष्यति तदा तु सत्यमित्युक्त्वा निधान स्थाने निधिदर्शनार्थे गतवन्तौ, तदा ताभ्या निधानानि विलोकितानि । श्रेष्ठी स्वप्रियामुवाच हे प्रिये ! जैनशासनप्रभावात् प्रय- हणवर्धापिका समागता, एकादशस्वर्णकोटिमानो निधिरपि प्रादुर्भूतः । वामेयजिनप्रसादात्, श्रीगुरूणामुपदेशादह श्रीमान् जातः। अथ जैनधर्मवासनया मुसेन कालं गमयति, श्रेष्ठिपदमाप पुनः प्राप्तम्, श्रेष्ठिनो दशपुत्राः सजाताः । राज्ञा समान्य निजसमीप स्थापितः । पुनरेकदा श्रीदेवेन्द्रसूरिर्विहरन् तत्रोपवने समवस्तः, तत् श्रुत्वा श्रेष्ठी वन्दनार्थ गतः, वन्दित्वा यथास्थान स्थितः, गुरुणा देशना दत्ता, देशनान्ते श्रेष्ठी पप्रच्छ-हे स्वामिन् ! दशम्या उद्यापन किं कर्तव्यम्। गुरुणा प्रोक्तम्-हे श्रेष्ठिन् ! प्रष्टकानि दश, पुस्तकदशरेसनानि, दश पुस्तकवन्धनानि, दश स्थापनाचार्यासनानि (ठवणी), दश जपमालाः, दश चन्द्रोदयाः, दश जिनालयानि दश जिनविम्मानि, दीपि आरति एव सर्व दश दशसंख्याक कर्तव्यम् । एवं श्रुत्वा श्रेष्ठिनोद्यापनिकां कृत्वा मणिमयानि जिनवि- म्वानि कारितानि । पश्चाद् कतिपयदिने वैराग्यवासित श्रेष्ठी गृहभार सुन्दरनानि ज्येष्ठे पुत्रे नियोज्य सर्वानाहूय कथयति स्म- हे पुत्रा.। यूप दशमीदिने सप्तदशप्रकारेण वामेयमचिंताव्याख्यानं श्रुत्वा गृहे समागत्य साधून प्रतिलाभ्य एकासनेन भोजनं कुत्या ·दशमी पोष ॥१४॥ # 8 , चतुर्विधाहारनियमो ग्राह्यः । पारणदिने स्वामिवात्सल्यं कर्तव्यम्, एवं विधिना क्यं मुखिनो जाताः, भवानिरापि एवं कर्तव्यम्, येन सुखिनो भविष्यन्ति । एवं पुत्राणां शिक्षा दत्त्वा गुरुपाचे गत्वा एवं वदति-स्वामिन् ! ममोपरि कृपा विधाय चारित्रं देहि येन स्वर्गाऽपव! प्रामोमि, तदा गुरुणा कथितम्-यथारूचिस्तथा कुम् । एवं श्रुत्वा गुरूणां पार्थे चारित्रं गृहीतमा विविधानि पहाटमादीनि तपांसि कुर्वाणो द्वादशवर्षप्रान्ते पञ्चदश दिनानि अनशनं विधाय अष्टादशदोषरहितः समाधिना मृत्वा दशमे देवलोके विंशतिसागरो- पमायुदेवत्वेनोत्पन्न: अनुक्रमेण देवसुखं भुक्त्वा प्राणतकल्पात च्युत्वा इहैव जम्बूद्रीपे महाविदेहे पुष्फलवतीविजये मङ्गलावत्यां नगर्या सिंहसेनराजस्य गुणसुन्दरीभार्यायाः कुक्षिसरोवरे मरालवत् पुत्रो जयसेननाम्ना प्रकदिष्यति । तत्र संसारसुखं भुक्त्वा पश्चाचारित्रं * ग्रहीष्यति, एकादश अङ्गानि द्वादशोपाङ्गानि पठिप्यति । एकाकी विहारं कुर्वन्नेकदा कायोत्सर्ग स्थास्यति, तत्रोपनाधिष्ठायको देवो मिथ्यात्ववासितः तस्य श्रमणस्यकविंशत्युपसगीन नकुल-वृधिक-पन्नग-गज-सिंह-व्याघ्र-पिशाच-राक्षस-खेचर-ताल-प्रमुखान करिष्यति । मुनिस्तु शमदमगुणेन, शुभध्यानेन चतस्त्रवातिकर्मणां क्षयं कृता केवलं प्राप्स्यति । शीलपत्याप चारित्रं गृहीत्वा प्रतिपाल्य देवलोकं गता महाविदेहे सेत्स्यति एवं श्रीवर्षमानवामिना गीतमा निम् पितम, तद् हे भव्याः! इदं तमवश्यं कर्तव्य येन सुखं स्याद् । अस्य चरित्रस्य श्राणमात्रेण इंड भवे धनधान्यादिकं, परभवे स्वर्गापवर्गसुसं जनः मानोति इति । इति श्रीपूर्वाचार्यहेमचन्द्रसारकृतसपादलक्षग्रन्थमध्यादिमं पोप दशम्याव्याख्यानम् समाप्तम् ।

·अथ मेस्त्रयोदशीकथानकम् । मारुदेव जिन नत्वा, स्मृत्वा सद्गुरुभारतीम् । मेस्त्रयोदशीधन-व्याख्यान लिख्यते मया ॥१॥ इहाष्टमहापातिहार्यविराजितेन जगद्गुरुणा श्रीवर्धमानस्वामिना श्रीगौतमादीनामने यया माधवदित्रयोदश्या माहात्म्यमुक्तं तथा परंपरया-ऽऽयातमस्माभिरुच्यते-श्रीमपभदेवा-अजितनाथयोरन्तरे पञ्चाशल्लक्षकोटिसागरोपमानि व्यतिक्रान्तानि, तन्मध्ये अयो- ध्याया नगर्याम् इक्ष्वाकुवश्यः काश्यपगोत्रीयोऽनन्तवीर्यों नाम राजा बभूव, स च बटुलहस्त्यश्वस्थपदात्त्यादिसेनानायकः । तस्य- च राज्ञः पञ्चशतानि राज्य आसन्, तन्मध्ये प्रियमती नाम पट्टराज्ञी बभूव, धनंजयो नाम चतुर्बुद्धिनिधिर्महामात्यश्च आसीत् । सुसेन राज्य पालयतो राज्ञ एकदा मनसि महाचिन्ता समुत्पन्ना-यदुत्तमो ममेकोऽपि पुत्रो नास्ति, क एतद्राज्यस्य भोक्ता भविष्यति? पुन विना गृह शून्यप्रायामिति । ततो राज्ञा अनेक उपायाः कृताः परं पुत्रोत्पत्तिर्न जाता । तस्मिन्नवसरे एकदा एका कोणकनामा साधुराहारार्थ राज्ञो गृहे समागतः,तदा नृपरान्यौ उत्याय विधिना वन्दित्वा शुद्दाहारेण प्रतिलाभ्य करदय सयोज्य मुनि पप्रच्छतु:- स्वामिन् । अस्माक पुनो नास्ति स कदापि भविष्यति न वा ' मुनिरुवाच-ज्योतिष्कनिमित्तादिक मुनिर्न भाषते तदा नृप- राज्ञीभ्या पुन:पुनः मार्थनाया कृताया मनसि दया धृत्वा मुनिना उक्तम् हे राजन् । तव पुत्रस्तु भावी परं पड्गुर्भविष्यात एतदु- क्ता मुनिर्गत., तदा भूप-राज्ञीभ्या चिन्तितम्-अस्माक पङ्गुरपि पुत्रस्तु भावी । कमेण राज्ञी सगर्भा जाता, पूर्णे काले पड्गु पुत्र ·माघ त पासूत । राजा पुत्रजन्म श्रुत्वा हर्पितः सन् महोत्सवं चकार, द्वादशे दिवसे सर्वमपि कुटुम्वं भोजयित्वा कुमारस्य पिङ्गलराय इति त्रयो नाम कृतवान्, ततस्तमन्तःपुरे एव ररक्षतुः बहिर्न प्रकटं चक्रतुः । यदा पुनः लोका:-पप्रच्छुस्तदा एवमूचतुः कुमारस्य रूप- कथा मत्यद्यभूतं वर्तते, मा कदाचिद् दृष्टिदोषो भवेद् इति न मादुष्क्रियते । तदा सर्वस्मिन्नपि नगरे एपा प्रवृत्तिः प्रादुर्भूता। यदुत पिङ्गलरायकुमारतुल्यः पृथिव्यामपरः कोऽपि रूपसौन्दर्यवान् नास्तीति । अथैवं क्रमेण कुमारो वृद्धि प्राप्तः । अस्मिन्नवसरे अयोध्यानगरीतः सपादशत (१२५) योजनेषु मलयनामा देशोऽस्ति, तत्र ब्रह्मपुरं नाम नगरम्, तत्र च इश्वाकुवंश्यः काश्यप- गोत्रीयः शतरथो नाम राजा तस्य च इन्दुमती नाम्नी पट्टारज्ञी । तत्कुक्षिसंभवा गुणसुन्दरी नाम पुत्री, सा चातिशयरूपलावण्य- सौभाग्यादिगुणयुक्ताऽभूत् । तस्य राज्ञः पुत्रो नास्ति सैवेका पुत्री आसीद्, अतस्तेन मातापित्रोरतिबल्लभा आसीत् । अथ पुत्री वरयोग्यां ज्ञात्वा तद्योग्यवरालाभाच्च राजा तद्विवाहचिन्तातुरो बभूव । तस्मिन्नवसरे तनगरवासिव्यापारिणः शकटेपु विविधानि कया- णकानि भृत्या देशान्तरं चलितास्तदा राज्ञा तेभ्य उक्तम्-देशान्तरभ्रमद्धिर्भवद्भिगुणसुन्दरीयोग्यवरप्राप्ती सत्या विवाहसंबन्धःकार्यः, इति नृपवचनं श्रुत्वा तथेति प्रतिपद्य ते चलिताः । क्रमेण बहूनि नगराणि विलोकयन्तोऽयोध्यां नगरी प्राप्ताः, तत्र च क्रयाणका- नि सर्वाण्यपि विक्रीतानि भूयान् लाभः संजातः अपराणि तत्रत्यानि ऋयाणकानि संगृहीतानि । यदा ते चलनार्थमुद्यता जाता- स्तदा स्वनृपवचनं संस्मृत्य तन्नगरवासिलोकानां मुखात् कुमारस्याद्भुतं रूपं श्रुत्वा नृपसमीपं गत्वा कुमारेण सह गुणसुन्दर्या विवाह- संबन्ध चा:, राज्ञाऽपि शुल्क (कर) मोचनादिना तेषां बहादरश्चक्रे, ततस्ते हर्षिताः सन्तः स्वदेशं प्रति चेलु:, क्रमेण वनगरं गत्वा

·रानोऽग्रे मर्व वृत्तान्त कथयामासुः, राजाऽपि कुमारस्याद्भुतरूपसौभाग्यादिगुणान् श्रुत्वा संतोषं प्राप्तः । अथ यदा कन्या वरयोग्या
जाता तदा कुमारस्य आकरणार्थ राज्ञा खसेवकाः प्रेपिताः, तेऽपि अयोध्या गत्वा अनन्तवीर्यनृप मोचुः-हे महाराज ! विवाहार्थ
कुमारः सत्वर प्रेषणीयः, इति श्रुत्वा राजा उदिनचित्तः सञ्जातः, ततः सद्यः उत्थाय स्वमन्दिरे एकान्तदेशे गत्वा राज्याः, प्रधानस्य
चाये इत्यमुवाच-अथ किं कर्तव्यम् ? पुनस्तु पगुवर्तते एतस्य कथं भविष्याते? पङ्गचे कः स्वकन्या प्रदास्यति ? । तदा प्रधान-
मन्त्री किञ्चिद् विचार्य तान् सेवकान् आह्वय इत्युवाच-साम्प्रतमिह कुमागे नास्ति तन्मातुलगृहे वर्तते । मातुलगृहं तु इतो द्विशतयो-
जनेषु मुहनीपत्तने समस्ति तेन सांप्रत लग्न न भवेत्, पश्चाद् ज्ञास्यते । एतत् श्रुत्वा सेवकाः मोचु.-हे स्वामिन् ! पन्या दूरे वर्तते,
अतो लग्न निर्यि देय स्वयमपि लगोपरि शीघ्रं समागन्तव्यम् । एतत् सेवकाचन श्रुत्वा मासपोडशकानन्तर लग्नं भविष्यात इति
निर्धारितम् । ततो लग्न गृहीत्वा सेवका मलयदेश गताः । अथ राजा अनन्तवीर्यश्चिन्तातुरः सन्नुवाच-अथान क उपायः कर्तव्यः?
पोदशमासास्तु सत्वरमेव यास्यन्ति । तदा नृप-राजी-प्रधानैर्वह्वी चिन्ता कृता पर कोऽप्युपायो न लब्धः । अस्मिन्नवसरे नगथु-
द्याने साधुपञ्चशतीपरिवृतश्चतु नघरो गाङ्गिलनामा साधुः समवसृतः, वनपालकेन प्रतिपत्तिं कृत्वा नगरमध्ये गत्वाऽनन्तवीर्य-
राजाय वर्षापनिका दत्ता। राजा तन्मुखात् साध्वागमन श्रुत्वा तं सन्तोष्य हस्त्य-धादिबहुऋद्धिसमेतो वन्दनार्थ निःसृतः। कमेण ना
तर गत्वा विधिना मुनीन्आभिवन्द्याये उपविष्टः, पर्पद मीलिता, मुनिरुपदेश ददौ । स च इत्थम्-
जीवदयाइ रमिजइ, इन्दियवग्गो दमिजइ सयावि ॥ सर्च चेव वदिजइ, धम्मस्स रहस्सइणं चेव ॥ १॥

·मेरु त्रयो कथा ५ जयणा उ धम्मजणणी, जयणा धम्मस्स पालणी चेव ॥ तहड्डिकरी जयणा, एगंतसुहावहा जयणा ॥२॥ आरंभे नत्थि दया, महिलासंगेण नासए वंभ ॥ संकाए सम्मत्तं, पवज्जा अत्थगहणेण ॥ ३ ॥ जे बम्भचेरभट्ठा, पाए पाडति बम्भयारीणं ॥ ते इंति टुंटमुंटा, बोही पुण दुलहा तेसि ॥ ४ ॥ तथा धर्मस्य मूलं दया, पापस्य मूलं हिंसा, एको हिंसां करोति, अन्यः कारयति, अपरोऽनुमन्यते एते त्रयोऽपि सदृशपापभाजः। पुनर्यो हिंसां कुर्वन् मनसि त्रास न प्राप्नोति तस्य हृदये दया नास्ति, यो जीवो निर्दयः सन् बहून्एकेन्द्रियान् विनाशयात स परभवे वातपित्तादिरोगभाग् भवति । यः पुनीन्द्रियात् विनाशयति स परत्र मूकः, मुखरोगी, दुर्गन्धनिश्वासश्च भवति, यश्च त्रीन्द्रियाणां विनाशकः स नासिकारोगी भवेत् । चतुरिन्द्रियविनाशकस्तु अक्ष्णा काणः अन्धो वा, क्लिन्ननेत्रो वा भवेत्। यस्तु पञ्चेन्द्रियविनाशकः स परत्र बधिरो भवति, यः पुनः पञ्चप्रकारानपि जीवान् विनाशयति स भवान्तरे पञ्चापीन्द्रियाणि पटूनि न प्राप्नोति, तस्माद् भो भव्या ! हिंसाऽनृतादिकं सर्वथा त्याज्यमित्यादिधर्मोपदेशं श्रुत्वा राजा गुरुं पप्रच्छ-स्वामिन् ! मत्पुत्रः केन कर्मणा पगुर्जातः ? तदा गाङ्गिलमुनिरुवाच-अस्य प्राग्भवं शृणु, अस्मिन् जम्बूदीपे ऐरवतक्षेचे अचलपुरनानि नगरे महेन्द्रध्वजो नाम राजा, उमया पट्टराज्ञी तयोः सामन्तसिंहो नाम पुत्रोऽभूत् । स च लेखनशालायां पठनार्थं गच्छन् द्यूतकृत्सङ्गाद् द्यूतं शिक्षितवान्, क्रमेण सप्त- व्यसनसेवनतत्परोऽभूत् । राज्ञा बहुधा निपिद्धोऽपि यदा व्यसनसप्तकःन तत्याज तदा अयोग्यं ज्ञात्वा स्वदेशाद् वहिनिष्कासितवान् । ॐ ॥ १६ ॥ । ततोऽपि व्यसनमत्यजन् देशाटनं कुर्वन् सुरपुरनगरे समागतः, तत्र चम्पक श्रेष्ठिना सुन्दराकारं विलोक्य उत्तमपुरुपोऽयमिति ज्ञात्वा HIST . - ·सुकुमारोऽयम्, अस्मात् कार्यान्तरं न भविष्यतीति च विचिन्त्य स्वगृहपावर्तिजिनगृहरक्षाथै स सामन्तसिंहः स्वगृहे स्थापितः। अय स दुष्टात्मा जिनाग्रे दौकितानि तन्दुलपूगीफलादीनि प्रच्छन्न गृहीत्वा द्यूतक्रीडाथै ययौ । किनिदिनैः श्रेष्ठिना तद् ज्ञात्वा तस्मै उक्तम्-हे भद्र ! य. पुमान् देवद्रव्यादिक भुङ्क्ते सोऽनन्तकालं ससारपरिभ्रमण करोति, तस्मात् त्वया अतः परमेतत् कार्य न कर्तव्यम् । इत्यं बहुधोपदेशो दत्तस्तयापि स दुष्टो मिथ्यात्वाज्ञानतीव्रकर्मोदयाद् न ततोऽपि विरमति स्म । एकदा प्रमोश्छवाया- भरणानि गृहीला क्वचिद् अनाचार सेवितवान् , तदा प्रेष्ठिना तत्स्वरूपं ज्ञात्वा गृहाद् वहिनिष्कासितः । ततो वनमध्ये भ्रमन आरोटकसमेन वहुन् मृग-शशकादीन् जन्तन् विनाशयन्नुदरपूर्ति चकार । अथ तव वने तापसाश्रमो विद्यते तत्र बहवस्ताप सास्तपस्या कुर्वन्ति मृगा अपि तवागत्य उपविशन्ति । एकदा एका सगर्भा मृगी तनाऽऽगच्छन्ती तेन सामन्तासँहन तीक्ष्ण- शस्त्रेण पादेषु प्रहता तस्याश्चत्वारोऽपि पादाः छिनाः, सा अघः पतिता तापसैदृष्टा, ततस्तैः सद्यस्तत्राऽऽगत्य धर्मः श्रावितःसा मृत्वा सद्गति प्राप्ता । ततस्तापमा सामन्तसिंह प्रत्येवमुक्तवन्तः-रे दुष्टायया त्वयाऽस्माक मृग्याः पादाश्छिन्नास्तया त्वमपि परत्र पङ्गुत्व प्राप्नुयाः । इत्य शाप दत्त्वा ते स्वाश्रम जग्मुः।। सामन्तसिंहोऽपि तापसान् क्रुद्धान् दृष्ट्वा भीतः सन् नंष्ट्वा वनं गतः, दुष्कर्मयोगात् समुस सिंो मिलितः, सद्यस्तेन सिंहेन हतः, स मृत्वा नरकं गतः । ततश्श्युत्वाऽसख्येयान् तिर्यग्नरकादिभवान् कृत्वाऽकाम- निर्जरया वहूनि कर्माणि क्षपयित्वा महाविदेहे कुमुमपुरनगरे विशालकीर्तिनृपस्य गृहे शिवानामदास्याः पुत्रत्वेनोत्पन्नः। तया वन- इति स्थापित नाम, क्रमेण तरुणो जातः। नृपसेवा करोतिस्म परं प्राक्कृतकर्मोदयात् तच्छरीरे गलत्कुष्ठरोग उत्पन्न हस्तो, ·--- वयोग माघ ॥ १७॥ कथा ५ पादौ च गलित्वा पतितौ पङ्गुर्जातः । अथ मरणसमये शिवादास्या नमस्कारमन्त्रः श्रावितः, ततः समाधिना मृत्वा व्यन्तरो जातः, ततश्युत्वा जम्बूद्वीपे भरतक्षेत्रे सौहार्दपुरनगरे सूरदासश्रेष्टिगृहे वसन्ततिलकाभार्यायाः स्वयंप्रभो नाम पुत्रो जातः । स च गुणवान, विवेकवान, परं चरणे व्रणरोगयुक्त एवोत्पन्नस्तेन चलितुं न शशाक । क्रमेण अष्टवर्पवया अभूत्, एकपुत्रत्वात् पितरौ तदुःखदुःखितावभूतम् । तस्मिन् समये श्रीशत्रुञ्जयतीर्थयात्रार्थं संवोऽगमद्, तदा तत् श्रुत्वा श्रेष्ठी अपि सरोगपुत्रसहित संघमध्ये चंचाल । क्रमेण सिद्धक्षेत्रे संवः समागतः, ततो विधिना गिरिमारुह्य श्रीपभदेवभक्तिं चकार, तदा सूरदासश्रेष्ठी अपि सभार्यः पुत्रमादाय उपरि गत्वा सूर्यकुण्डजलेन पुत्रं स्नपयामास । परं तज्जलं देवताऽधिष्ठितमस्ति स्वयंप्रभस्य चन तत्कर्माद्यापि क्षीणं तेन तज्जलं पादौ न स्पृशति । तद् दृष्ट्वा सर्वेऽपि संघलोकाः विस्मिता जाताः, तदा संवैरपि मुनीश्वरः पृष्टः- स्वामिन् किमत्र कारणम् !, मुनिरूचे अनेन बहुभवेभ्यः पार देवद्रव्यं भक्षितमस्ति, तथा एकस्या मृग्याश्चत्वारोऽपि पादाच्छिन्नाः तत्कर्म बहु क्षीणं किञ्चिद्यापि अवशिष्टं वर्तते, तेन तीर्थजलं न स्पृशति, तीवकर्मणां:भुक्ति विना क्षयाभावात् । एतद् मुनिवचनं श्रुत्वा माता, पिता, पुत्रश्च त्रयोऽपि वैराग्यं माप्ताः । ततः श्रीऋषभदेवचरणान् अभिवन्ध गृह्मागत्य धर्मकरणोद्यता बभूवुः । इत्य पोडशसहस्रवर्षाणि कुष्ठव्रणादिपीडामनुभूय तत्कर्मालोच्य कालं कृत्वा प्रथमदेवलोके देवत्वेनोत्पन्ना, ततश्युत्वा हे राजन् ! अनन्तवीर्योऽयं तव पुत्रः पिङ्गलरायनामा संजातः । इत्थं गाङ्गिलमुनिः कुमारस्य प्राग्भवमुक्त्वा पुनरुवाच मद्यपानाद् यथा जीवो, न जानाति हिताऽहिते ॥ धर्माधर्मो न जानाति, तथा मिथ्यात्वमोहितः ॥ १ ॥. . . - ।

·मिथ्यात्वेनालीढचित्ता नितान्तं, तत्त्वातत्व जानते नैव जीवाः ॥ किंजात्यन्धा कुत्र चिदस्तुजाते, रम्यारम्यव्यक्तिमासादययुः ॥२॥ अभव्याश्रितमिथ्यात्वे-उनाद्यनन्ता स्थितिर्भवेद् ॥ सा भव्याश्रितमिथ्यावे-उनादिसान्ता पुनर्मता ॥ ३ ॥ ईद्दा-मिथ्यात्वोदयाद् जीवाः कर्माणि वनन्ति, तत्पुत्रेणापीत्थमेव दुष्कर्मोपार्जित तेन पगुर्जातः। एतद् मुनिवचः श्रुत्वा राजा उवाच-हे स्वामिन् ! एतत् कर्म केन पुण्येन नश्यति ? मुनिना उक्तम्-हे राजन् ! तृतीयारके प्रान्ते साधोटमासयुक्तवत्रये शेष सति माधवदित्रयोदश्या श्रीपभदेवस्वामिनो निर्वाणकल्याणकमभूत्, तेन तदिन श्रेष्ठमस्ति । तद्दिने चतुर्विधाहारत्यागेन उपवास कृत्वा रत्नमय मेरुपञ्चक श्रीजिनाये ढोकनीयम्-मध्ये को महान् मेरु, चतुर्दिा चत्वारो लघवा; तदने चतुर्दिक्षु चत्वारो नन्द्यावा. कर्तव्याः। दीपधूपादिपूर्वकं बहुविधाः पूजाः कर्तव्याः। एव मासत्रयोदशकं यावत्, अथवा वर्षत्रयोदशक यावत् कर्तव्यम्। तथा ॐ ह्रीं श्रीऋषभदेवपारगताय नमः' एतत् पदं द्विसहस्रवारान् जपनीयम्, एवं प्रतिमास कुर्वतः सकलरोगक्षयो भवाति इह परन च सुख सपद्यते ! यदि त्रयोदश्या पापधं कुर्यात् तर्हि प्रागुक्त कर्तव्य सर्वं पारणकदिने कृत्वा गुरुं प्रति अतिथिसवि- भाग विधाय पारणक कुर्याद् । इत्य गुरुवचः श्रुत्वानन्तवीयो राजा व्रतमङ्गीकृत्य उन् नत्वा स्वस्थान ययो । अथ पिङ्गलराय कुमारः प्रथममाधवदिनयोदश्या प्रथम नत कृतवान् तावता चरणाकुरौ पादुर्भूती, एवं प्रयोदशमासान् यावत् कुर्वतः सुन्दररू पाणि-पाद मस्टीभूतम् । राजाऽतीव हर्प माप्तः, धर्मस्य महिमान विलोक्य उल्लसितः सन् विशेषतो धर्म कर्तु प्रवृत्तः। ततः पोडश मासे कुमारेण गुणसुन्दरी परिणीता, अन्यासामपि वहुना राजकन्याना पाणिग्रहणं चक्रे । ततोऽनन्तपीयण राज्ञा कुमाराय राज्य ·मेरु कथा ५ ॥१८॥ दत्त्वा गाङ्गिलमुनिपाचे चारित्रं गृहीत्वा निरतिचारं तत् प्रतिपाल्य श्रीशत्रुञ्जयेऽनशनं कृत्वा शिवपदं प्राप्तम् । ततः पिङ्गलरायनृपः * त्रयो० सन्नीत्या प्रजां पालयन् पुन:-त्रयोदशवाणि यावद् मेरुत्रयोदशीमाराध्य प्रान्ते उद्यापनं चकार । तत्र त्रयोदशजिनगृहाणि कारयामास, त्रयोदश स्वर्णमयीः प्रतिमाः, त्रयोदश रूप्यमयी, त्रयोदश रत्नमयीश्च निर्मापयामास । त्रयोदशविधै रत्नैर्मरुपञ्चक निर्माप्य ढोकयामास । त्रयोदशवारान श्रीसंवेन सह तीर्थयात्रां चकार । त्रयोदश सार्मिकवात्सल्यान् कृतवान्, एवं बहुधा ज्ञानभक्तिमपि चकार । ततः कियन्ति पूर्वाणि व्रतसहितं राज्यं प्रपाल्य स्वकीयमहसेनकुमाराय राज्यं दखा श्रीसुव्रताचार्यसमीपे बहुभिरन्यपुरुषैः सह दीक्षां जयाह । द्वादशाङ्गीमधीत्य चतुर्दशपूर्वधरः सञ्जातः, क्रमेण आचार्यपदं च संप्राप्तः, ततः क्षपकश्रेण्या- रोहणार्थमष्टमगुणस्थाने शुक्लध्यानं ध्यातुमुद्यतो बभूव । ततः क्रमेण कर्माणि क्षपयन् द्वादशगुणस्थानान्त्यसमये धातिकर्मचतुष्टयं शुक्लध्यानेन क्षपयित्वा त्रयोदशगुणस्थानप्रथमसमये केवलज्ञानं प्राप्य बहून् भव्यान प्रतिबोधयन् पृथिव्यां चिजहार । ततः द्विसप्त- तिपूर्वलक्षाणि सर्वायुः प्रपाल्य चतुर्दशे गुणस्थाने पञ्चहस्वाक्षरोच्चारणकालमाने योगनिरोधं कृत्वा शेपकर्मवतुष्टयं क्षपयित्वा मुक्ति प्राप्तः। इह शरीरं त्यक्त्वा पूर्वप्रयोगवन्धनच्छेदादिना सिद्धशिलोपरि योजनान्ते सिद्धदोने एकस्मिन् समये गत्वा साद्यनन्तस्थित्या स्थितवान् । इत्थं पिङ्गलरायतो मेस्त्रयोदश्या महिमा प्रवृत्तः। पूर्व रत्नमया मेरखो.ढीकिताः, पश्चात् कियत्कालं यावत् स्वर्णमयाः, ॥ १८॥ ततः पश्चादू रूप्यमयाः, अस्मिन् काले घृतमया मेखः प्रवृत्ताः सन्ति, इत्थं मेस्त्रयोदश्याः महिमानं श्रुत्वा भो भव्याः! शुद्धभावेन विधिना एतद् व्रतं कर्तव्यं येन इह, परत्र च सर्वप्रकारसुखसंपत्तिः प्रादुर्भवेदिति ॥ ₹ ·* rolor-condaroet सवव्योमरसाष्टेन्दु १८६० मिते फारगुनमासके । असितैकादशीतिथ्या बीकानेराख्यसत्पुरे ॥ १॥ व्याख्यान प्राक्तन वीक्ष्य निगद्ध लोकभापया । अलेखि सस्कृतीकृत्य क्षमाकरयाणपाठकैः ॥२॥ सविनवाचनाचार्यपदस्थान सुधीमताम् ।। श्रीयुक्तामृतधर्माणा शिष्यैरामोदतस्त्वदः ॥ ३ ॥ तिमिशेिषकम्, इति मेस्त्रयोदशीव्याख्यानं सम्पूर्णम् । अथ होलिकाव्यारयानम्। होलिका फाल्गुने मासे, द्विविधा द्रव्यमावतः । तत्राद्या वर्महीनाना, द्वितीया धर्मिणा मता ॥ १॥ लोके दिइद पर्व होलिकेति वदन्ति,होलिकातु दिविधा द्रव्यतो भावतश्च तत्र येज्ञानिनः सदसद्विवेकविकलाप्राकृतलोकप्रवाहरक्ताः श्रीजिनधर्मविमुखा गतानुगतिका लोकास्ते काठच्छगणादिना वह्निमयाँ द्रव्यहोलिका कुर्वन्ति धर्मपर्व विराधयन्ति, अपरदिने च । रिक्रीडनावाच्यजल्पनमल मूत्र-जलाच्छोटन स्यादिवसाकर्षण-रासभारोपितनरपीडनादिक कुर्वन्ति । सर्वमपीदमनर्थदण्ड विज्ञाय धा- मिकः परिहर्तव्यम् । ये पुनर्मिणस्ते तपोरूपजाग्राहना कर्मदलच्छगणभस्मीकरणरूण भावहोलिका कुर्वन्ति सद्ध्यानरूपिजलखेलना- दिक व कुर्वन्ति । ननु कुत इद लौकिकं रजःपर्व प्रवृत्तमिति प्रश्नमाशय सम्प्रदायगम्यं तत्कथानकमुच्यते-पूर्वदेशे जेतपुर नाम नगरमस्ति, तत्र च जयवर्मा राजा मदनसेनाच तत्पद्वराज्ञी अमात्यो मतिचन्द्रनामा। तनैव मनोरथनामा श्रेष्ठी, तस्य चत्वारः पुत्रा ४ ·होलिका ॥१९॥ व्याख्यान कथा ६ तेषामुपार अतीव रूपवती होलिकानाम्नी पुर्वी सा च पित्रा महोत्सवेन विवाहिता; परं कर्मवंशाद् विधवा जाता सर्वदा पितृगृहे ति- छति, अन्यदा गवाक्षस्थिता सा वङ्गदेशस्वामिभुवनपालभूपस्य पुत्र कामपालनामानं विलोक्य कामाकुला जाता, सोऽपि तां दृष्ट्वार- त्यर्थ कामव्याप्तः संजाता, तदा श्रेष्ठी तां पुत्री गुप्तपीडापीडितां दृष्ट्वा विषाद प्राप्तः इतश्च तत्र पुरे एका परिव्राजिका वसति स्म, सा च द्विजकुलोत्पन्न चन्द्ररुद्र भाण्डस्य पुत्री, अचलभूतिनाम भरडकस्य पत्नी 'ढुंढा' इति नाम्ना विख्याता, कूटकपटकारिणी लोकानां भूतकर्मादिकं करोति स्म। तथा सा क्षुधातुरा कृशाङ्गी भिक्षार्थ दिने दिने गृहं गृहं प्रति भ्रमति स्म पर लाभान्तरायवशात् क्यापि भिक्षां न लभते, ततः सा लोकेभ्यः, कोपं चकार । अथ मनोरथश्रेष्टिना सा सत्कृत्य याचिता, हे मातर्मम सुतां पट्टी कुरु, ततो रह- सि परिवाजिकया सा होलिका पृष्टा-हे पुत्रि! कथय ते मनोगतचिन्ताम् ? तदा कथितस्तया तदने स्वाभिप्रायः,ततः परिवाजिकया पोक्तम् -हे पुत्रि ! रविदिने पूजामिषात् सूर्यदेवगृहे त्वमागच्छेः, तत्राहं तव कुमारसंगं कारायष्यामि, यतो जन्ययात्राजागरकोत्स- वेषु दुर्लभस्यापि जनस्य संगम: स्यात्, यथेप्सितव्यभिचारसिद्धिर्भवेद् इति लोकोक्तिरस्ति । ततो रविदिने होलिका तत्र गता, कु- मारोऽपि तपस्विन्या संकेतितस्तत्रायातः ततः सा विधिना सूर्यमूर्ति प्रपूज्यं यावद् प्रतिचचाल तावता कुमारस्तामालिलिङ्ग, तदा तया कुमारपृष्ठे हस्तप्रहारं दत्त्वा पूत्कारः कृतः, अहं परपुरुषस्पर्शसंजातपातकस्य शुद्धयथमग्निप्रवेशं करोमि, तदा तो मरणाभिमुखी गूढदम्भां पुत्री वीक्ष्य वलाजनको गृहमानीतवान्, ततः फाल्गुनपूर्णिमारात्रौ तपस्विनी पुनः तयोः संगम कारयामास स्वयं च त- समीपे गृहे सुप्ता सिद्धकार्यत्राद् गाढनिद्रां प्राप्ता । ॥ १९॥ . - ·My Sadrictwistrativatiseatstiane पदों भिद्यते मन्त्रश्चतुष्कों न भिद्यते । द्विकर्णस्य च मन्त्रस्य ब्रह्माऽप्यन्तं न गच्छति ॥१॥ इति वाक्य विचार्य होलिका निजगृहे सुप्ता तापसी गृह च दग्या शीघ्र कुमारसहिता तत्स्थानानष्टाऽन्यत्र स्थिता । प्रभाते पुत्री दग्या ज्ञाता श्रेष्ठी बहु विरलाप, तदा लोकास्ता सती ज्ञात्वा तदीयभस्म प्रणमति स्म, तत्मभृति सर्वन प्रतिवर्ष तद्दिने होलि- कापर्व प्रवृत्तं तदधुनाऽपि परमार्थशून्या लोकाः कुर्वन्ति । अथ कतिपु दिनेषु गतेपु स कुमारो होलिका प्रोचे-अधुना धन नास्ति तेन धनार्जनाय विदेश व्रजामि, ततस्तयोक्तम्-स्वामिन् । मदुक्तमुपाय कुरु यतो धनप्राप्तिः स्याद्, त्व हिमपितृहट्ट याहि तस्माद् मूल्येन शाटिकामानय ततस्तेन तनगला तथैव सानीता भार्यया प्रोक्त न एपा ममयोग्या अन्यामानय तत. पुनस्तेन तर गत्वा सा पश्चाद् दत्ता अपराऽऽनीता, साप्ययोग्या उक्ता पश्चात् दत्ता, तदा श्रेष्टिना उक्तम्-तव पली स्वयमागत्य सम्यक परीक्ष्य विशि- टगाटिका गृह्णातु, ततः कुमारेण सा तनाऽऽनीता, ता दृष्ट्वाऽसौ मम पुत्रीति श्रेष्ठिनोक्तम्, तदा कामपाल उवाच-हे सरलवेष्ठिन् ! त्व निजपुरी वहिदग्या किं न जानासि। पूर्व सूर्यदेवगृहे त्वत्पुन्या मम भार्याभ्रमोऽमृद् अधुना मगाया तव निजपुत्रीभ्रमो जाता, दयो रूपस्य परस्परसाहश्याद् अपरं कारण नास्ति तत एव श्रुत्वा हर्पितः श्रेष्ठी तं जजल्प-इतःमति सद्भार्या मम पुत्रीस्थाने भवतु, इयमेव हि मत्पुत्रीति तदिनादारभ्य श्रेष्ठी प्रीत्या तस्यै वस्त्रालंकारभोजनादिक सर्वमपि पूरयामास अय सा दुण्ढा परिव्राजिका मृता पिशाची वभूव, पर्वभर स्मृत्वा तया ज्ञातम्-दुष्टा एतन्नगरवासिनो लोकाः ये मह्य भिक्षामपि न ददुः, ततः सा कोपचित्ता लोक- चूरणाय तन्नगरोपरि महतीं शिला चक्रे, पुनः प्रवलभाग्ययुक्ता होलिका प्रतिहन्तु न समर्था वभूष, ततो भीताः पौरलोका बलि AMITRAcadrekrarekNEKRE

·होलिका
॥२०॥
व्याख्यानं
६
चक्रुः, तदा पिशाची कस्यचिच्छरीरेऽवतीर्य उवाच-भो लोकाः ! पूर्व कुलट्यवत्सलाह भण्डान् भरडांश्च त्यक्त्वान्यान् सर्वलोकान्
हनिष्यामि, ततो लोका मरणाद् भीताः सन्तोऽन्यं जीवितोपायमलभमानाः स्वयमापि भण्डभावमाश्रित्य स्वजीवितकृते मुक्तसजन-
मर्यादा असत्यवचनभाषिणो दुष्टवादिबवादिनः एवं अण्डा जाताः, पुनर्भस्मधूलिकर्दमादिभिमलिनदेहा भरडापाया बभूवुः । ततः
मतिवर्ष होलिदिनाद् द्वितीयदिने धुलीहरिकापर्व प्रवृत्तम्, ततः सा प्रसन्नीभूय स्वस्थानं गता।
अथ होलिकापूर्वभवः कथ्यते।
पाटलीपुरे नगरे ऋपभदत्तनामा श्रेष्ठी निवासमकरोद्, तस्य चन्दनानाम्नी पली, अव तयोदयोः पुत्रयोरुपरि देवीनान्नी पुत्री
जाता सा च रूपलावण्यादिगुणैरतीव शोभिताऽऽसीद् । सा च अष्टवया जाता ततः पितृभ्यां पाठिता, ततः सा कन्गा स्वमात्रा
सह पौपधप्रतिक्रमणसामायिकादिधर्मकृत्यं करोति स्म, यथाशक्ति व्रतनियमपालनमावि करोति। अथ तस्या गृहसमीपे मिथ्यात्विलोका
वसन्ति तेपां मिथ्यात्विनां पुत्रीभिः सह सा तिष्ठति रत्तिष्ठति भ्रमति, ब्राह्मणाः कयां यत्र वाचयन्ति तन गत्वा कदापि कथा अपि
शृणोति स्म । यद्यपि सा जैन धर्म पालयति तथापि संगतियशाद् मिथ्यात्वस्याण्णादरं कृतवती यथा-ज्येष्ठ-श्रावणमासयोः गण-
गोरपूजनात सुन्दरखरमाप्तिः धनधान्यप्राप्तिः एतादृश्यो वार्तास्तस्यै रोनन्ते । अथेकदा कुमारी मनसि व्यचिन्तयत् - यद् जैनधर्म वी-
तरागी देवोऽस्ति, सपन कमपि मुन्दरमसुन्दरं करोति; सांख्यादिदर्शने तु ब्रह्मा जगतः कर्ताऽस्ति, विष्णुः रक्षणं करोति शिवः
संहारं करोति, ततो यदि ईश्वर-पार्वत्योः पूजा विधीयेत तो च तुष्टी स्यातां तदा मनोवाञ्छित्तमांसारिकमुखस्य लाभो भवेत् । एवं
॥ २० ॥

·Heterdasraelatelefaxe =rantshrarraikelorer, विचार्य गणगोरमभृतिमिथ्यात्विपर्वसु आदखती अभूद् । अथ तस्या मातापितरी बहुनिषेध कृतवन्तौ यद् त्व हे पुत्रि ! मिथ्या विपर्वण आराधना मा कुरु, चिन्तामणिसमान जैन धर्म प्रक्षीय काचशकलतुल्यमन्य धर्म मा गृहाण, अमृतस्वादत्यक्त्वा वि-- पस्वाद मा स्वीकुरु, विषपानेन दुखिता भविष्यसि, इत्यादि बहु कथित परन्तु मिथ्यात्विपरिचयवशाद् तया किञ्चिदपि न मेने, मिथ्यात्विपरावना कर्त लग्ना, यथा यथा मिथ्यात्विजनाः प्रशंसन्ति तथा तथा साऽऽनन्दं दधार । अथ मातापितृभ्या सा परि- णायिता, अल्पकालेनैव मृत्वा मनोरथश्रेष्ठिनः पुत्री सजाता, कथावाचकव्यासस्य पुत्री यया सह वाल्यावस्थात एष होलिकादि मि- थ्यात्विना नतमकरोड़ सा मृत्वा दुण्ढा सज्जाता, कथावाचकश्च कामपालः सजातः, पूर्वत्र संवन्वाद् दुण्ढा कामपालस्य होलिकया सह समागम कृतवती । इत्यं वृथैव सभूतं होलिका पर्व विज्ञाय सुधीभिः भन्यात्मभिः शुभाथै तन्न कर्तव्यम्, किन्तु तस्मिन् दिने प्रतिक्रमण त जिनपूजादिधर्मकार्य विधेयम्, होलिकासंबन्धि किमपि कार्य न विवेयम, यो हि होलिकावालाया गुलालस्यैका मुष्टिं प्रक्षिपति तस्य दश उपवासाः प्रायश्चित्तम्, एककलशप्रमाणजलप्रक्षेपणे शतमुपवासाना प्रायश्चित्तम्, मूत्रप्रक्षेपणे पञ्चाशदुपवासाः, छगणप्रक्षेपणे पञ्चविंशतिरुपवासाः, एकगालिपदाने पञ्चदशोपवासाः, गीतगानेऽसभ्यगाने सार्धशतमुपवासाः तत्सवन्धिवादिवताडने सप्ततिरुपवासा', एककरीपप्रक्षेपणे विशतिरुपवासाः, गणहारप्रक्षेपणे जन्मान्तरे शत वाराः स्वस्य भस्मीभवनं भवति, श्रीफलप्रक्षे- पणे सहस्रशो भस्मीभवन भवति,एकपूगीफलप्रक्षेपे पञ्चाशद वाराः, धूलिप्रक्षेपे पञ्चविंशतिर्वाराः, होलिकागर्तखनने शतं वारा, होलि- काया काष्ठप्रक्षेपे सहस्रशो भस्मीभवन भवति । होलिकादाइकरणे सहस्रशश्चण्डालकुलोत्पत्तिः, होलिकावतकारकस्य सहस्रशो म्ले- ·afont- व्याख्यान चैत्रीपू० ॥ २१॥ कथा७ च्छकुले उत्पत्तिर्भवति, एवं पापं विज्ञाय श्रेयोऽथिभिरात्महितेच्छुभिः द्रव्यहोलिकां त्यक्त्वा भावहोलिका एव: आराध्यने, तेनैवात्र जगति इष्टार्थः प्राप्यते, इति । संवद्वाणकृशानुसिद्धिवसुधा, (१८३५) संख्ये नभस्येऽस्मिते ।। पक्षे पावनपञ्चमीसुदिवसे, पाट्रोधिसज्ञे पुरे। श्रीमच्छीजिनलामसूरिंगणभृत्तुल्यप्रतापोधुरे ॥ कान्ते श्रीजिनचन्द्रसरिमुनिपे, धर्मशतां विभ्रति ॥ १ ॥ श्रीमन्तो गुणशालिनः समभवन, प्रीत्यादिमाः सागरा-स्तच्छिष्यामृतधर्मवाचकवराः, सन्ति स्वधर्मादराः ॥ तत्पादाम्बुजरेणुराप्तवचनस्मर्ता विपश्चितक्षमा-कल्याणः कृतवानिदं सुविशद, व्याख्यानमाख्यानभृद् ॥ २ ॥ इति होलिकाव्याख्यानं समाप्तम् । 3 . .. अथ चैत्रीपूर्णिमाव्याख्यानम् । तीर्थराजं नमस्कृत्य, श्रीसिद्धाचलसज्ञकम् । चैत्र शुक्लपूर्णिमाया, व्याख्यानं क्रियते मया ॥१॥ सिझो विज्झायर चकी, नमिविनमिमुणी, पुण्डरीओ मुणिन्दो। वाली पज्जुम्नसंबो, भरहसुकमुणी सेलगो पंथगो य ।। रामो कोडीयपञ्च, द्रविडनरखइ, नारओ पण्डुपुत्ता ॥ मुत्ता एवं अणेगे, विमलगिरिमहं, तित्थमेयं नमामि ॥ २ ॥ ॥२१॥ , ·व्याख्या-अहमैठत तीर्थ नमामि यत्रानेके प्राणिनः सिदा बभूवुः, ते के ? तानाह-पत्र विमलाचले विद्याधरादिचक्रवर्तिनः सिद्धा--मुक्ति प्राप्ताः,पुनर्युगादिदेवस्य पोपकपुत्रौ नमिविनमिनामानौ मुक्तिं गतौ, तत्सम्वन्धोऽयम्-अयोध्याया नगर्या भगवान् ऋषभदेवः खज्येष्ठपुत्राय भरताय राज्य दत्त्वाऽन्येषामपि ययायोग्यं देश विभज्य स्वय दक्षिा गृहीतवान्, तदा नमिविनामिनामानौ कस्मैचित् कार्याय कुत्रचित् प्रदेशे गतावभृताम्, भगवता तु राज्यविभागावसरे तौ विस्मृतौ दीक्षाग्रहणानन्तरमयोध्याया समागतो भरत पप्रच्छतुः-ऋषभदेवोऽस्माक पिता कास्ति' भरतेनोक्तं स्वामिना दीक्षा गृहीता, युवाभ्या मम सेवा कर्तव्या, अह युवाभ्या देशवास दास्यामि तदा तौ भरतमपमान्य राज्याथै खामिसमीपे आगत्य विहारं कुर्वतो भगवतोऽये कण्टकादिकं मागाई निवारयन्ती कायोत्सर्ग स्थितस्य भगवतो दशमशकादीन् उड्डापपन्तौ प्रातर्वन्दनापूर्वक 'स्वामिन् । राज्यमदो भव' इत्युक्तवन्तौ नित्य तिष्ठतः स्म । एकदा वन्दनार्थमागतेन धरणेन्द्रेण तयोरुपारे महती कृपा विधाय भगवद्रूपं कृत्वा ताभ्यामष्टचत्वारिंशत्सहस्रपठितसिद्धविद्याः प्रदत्ताः, पोडशविद्यादेव्याः समाराधन च दत्तम्, वैवाढ्यपर्वते दक्षिणश्रेण्या रथनूपुरचक्रवालपमुखाणि पञ्चाशन्नगराणि, उत्तर- पया च गगनवल्लभप्रमुखाणि पष्टिर्नगराणि वासयित्वा प्रदत्तानि, तत्र विद्यावलेन लोकान् वासयित्वा यावन्ति नगराणि तावतो दे| शान संस्थाप्य तो पृथक्पृथग नामविनमी तत्र राज्यं पालयामासतुः। तौ चिरकालं राज्यसुखमनुभूय प्रान्ते सर्वसग परित्यज्य दीक्षा गृहीत्वा श्रीविमलाचले समागत्य श्रीदेवाधिदेव युगादिदेवं भावनाभनम्य तत्रैव तीये मुक्ति मापतुः, इति नमिविनमिसंबन्धः। अथ श्रीऋषभदेवस्प प्रयमगणधरः पुण्डरीकनामात्रैव मुक्ति प्राप्तस्तत्सम्बन्धश्वायम् । HTTA wr ·चत्रीपू० व्याख्यान ३२२॥ कथा' ७ श्रीआदिनाथपुत्रो भरतः, तस्य पुत्रः पुण्डरीका श्रीप्रभोः पाय धर्म श्रुत्वा प्रतिबुद्धः सन् दीक्षां गृहीत्वा प्रथमगणधरो जातः पञ्चकोटिसाधुपरिवृतः गणधरो ग्रामानुग्रामं विहरन सौराष्ट्रदेशे समागतः, तदागमनं श्रुत्वाऽनेकभूपमण्डलीकसामन्तरेधि-नरनारी- गणा वन्दनार्थमाययुः, गुरुरापि यथायोग्यं धर्मदेशनां ददाति स्म । तस्मिन्नवसरे एका सवाष्पजला सशोका चिन्तासागरसंपविष्टा दीना महिला समागता, तया सार्धं विधवा दौर्भाग्ययुक्ता एका कन्याऽपि समागता । श्रीपुण्डरीकगणधरं नमस्कृत्यावसरं प्राप्य कन्यया सह सा स्त्री इति पप्रच्छ-हे भगवन् ! अनया कन्यया पूर्वभवे कि पापं कृतं गेन विवाहसमये करमोचनवेलायामेवामा प. तिमरणं पाप ? । इति प्रश्ने कृते सति गणधरः प्राह-हे भद्रे ! अशुभकर्मणोऽशुभमेव फलम, तथाहि-जम्बूद्रीपे पूर्वमहाविदेदे मनो- रमं विश्वविख्यातं कैलासपर्वताकारतुङ्गमाकाखेष्टितं नानादेशोद्भवजनाकुलं विशालशालगृहमण्डितं चन्द्रकान्तनामक नगरं चभूव । तत्र श्रियो धाम सकलकलागुणगणनामो जगति प्रसिद्धः समरसिंहो नाम महीपतिरभूत् । तस्य शीलालंकारचारिणी धारिणी- नानी वल्लभा बभूव । तत्र नगरे महाधनाढयः परमश्रादो जिनभक्तिरतोऽनेकगुणसागरो धनावहनामा श्रेष्ठी वभूव । तस्य कर्मयों गाद हे भायै वभूवतुः, एका कनकधीद्वितीया मित्रश्रीस्ताभ्यां भार्याभ्यां सह स श्रेष्ठी सुखेन कालं गमयात स्म । अथैकादा मन नपरवशात् कनकधीमित्रंश्रियो वारकं समुलध्य भर्तुः समीपे समागता, तदा भी प्रोक्तम्-अन नारकं तब नास्ति कयं लया म- यादा लडूषिता ?, सा कामाविह्वला भर्तारं प्रत्युवाच-केयं मर्यादा , तदा भा प्रोक्तम्-कुलोद्भवानां मयांदोलधनं न युक्तं समू- द्रोऽपि मर्यादां न मुञ्चति सत्पुरुषः स्वमर्यादया न चलति । ततः सा सन्तोपरहिता कलावदना मित्रश्रियं प्रति देपमुहहन्ती संगृहे १.4 ॥ २२॥ .

·orat-teacht Tak समागता, सपल्या सह पतिमबन्धवियोगमिच्छन्ती कनकनीः (चन्द्रनीः) विषयममादब्याकुला सती मन्त्रतन्वयन्त्रोपायकाम- णादिमामी विधाय तस्याः शरीरे भूत प्रेत-शाकिनी-डाकिनीप्रवेशं कारितवती, सापि कर्मयोगात् पारखश्य प्राप्ता । अश कनका श्रीः रापलीशरीर कुचेष्टित ज्ञात्वा जहर्ष, पुनः स्ववशीकरणवलेन भर्तार स्ववशीचक्रे, भर्ताऽपि लघुपत्नीं दृष्ट्वा पूर्वकर्मफल विचिन्त्य तत्याज । तदा कनकधीहर्पिता,धनावहश्रेष्ठी कनकश्रिया सह विषयसुख भुञान: सन् काल निनाय । कियति काले गते सति सा कनकीर्पता त्वत्पुनी जाता सपत्नीपतिषियोगकरणेन विषकन्या कर्मविपाक पत्तिविरल पीडापीडित भोगसुखरहित कमोपार्जित रोन कारणेन तव पुत्री महादुःखेन दु:खिताऽस्ति, कर्मणा विचित्रा गतिरस्ति । तदा तज्जननी माह-हे गुरो ! इयं पतिविरहेण पीडिता वृक्षशाखाया पाश बद्ध्वा मरणाय समुद्यता, तावद् मया एतत्स्वरूपं दृष्ट्वा पाशं छित्त्वा भवत्समीपे समानीता भवद्भिःक्षा प्रदी- यताम्, तदा गणधर, प्राह है भद्रे ! एषा तव पुत्री दीक्षायोग्या नास्ति, नितरा चचलस्वभावा वाला वर्तते इति गुरुवचनं श्रुत्वा तन्माता माह-अस्या योग्यं धर्मकृत्य कथ्यता येन दुष्टकमविपाको दूरीभवेद् । गुरुरपि ज्ञानवलेन तस्या योग्यं व्रत कथयति स्म-- हे भद्रे! चैत्रशुलपूर्णिमाऽऽगधन कुरु, तस्या आराधनेस्याः पूर्वकर्मविनाशो भविष्यत्ति. इति श्रुत्वा तस्याः कन्याया आपि गुरु- ज्ञानयोगाद् रुचिः समुत्पन्ना, तदा सा सावधानीभूय गुरुवाणीमशृणोद्, तदा गणधरेणोक्तम्-श्रीसिद्धाचलतीर्थ शाश्वतमस्ति, त- नानन्तानन्तकालेनानन्ता जीवाः सिद्धाः, सकलतीर्थेषु मुरयम्, तस्य चैकविंशतिर्नामानि सन्ति, तैयान विवेयम्, चैत्रपूर्णिमादिने शुद्धभावेनोपवास कृत्वा श्रीजिनालये स्नानपूजामहोत्सवादि करणीयम्, सर्वजिनाना पूजा विधया,सद्गुरुमुखाच्च तस्मिन् दिने चैनी ·व्याख्या चैत्रीपू० कया। ॥२३॥ व्याख्यानश्रवणं कार्यदीनहीनजनेभ्यो दान देयं शीलं च पालनीयं जीवरक्षा विधेया, विधिपूर्वकं विमलगिरिपट्टउच्च स्थापयित्वा मुक्ता फलैस्तन्दुलादिभिश्च महती पूजां विधाय गुरुसमक्ष पञ्चशकस्तवादिभिर्देवान् वन्दित्वा शुभध्यानेन दिनरात्रीकृत्यं विधाय पारणवे- लायां मुनिभ्यो दानं दत्त्वा पारणकं विधेयम्, पञ्चदश वर्षाणि यावदेवं प्रतिवर्ष व्रतमाराधनीयम्, पश्चादुद्यापनं यथाशक्ति समाचर- णीयम्,तेन निर्धनो धनी भवेद्, पुत्र-कलत्र-सौभाग्य-कीर्ति-देवसुखं शिवपदमाप्तिश्च भवेद, तथा स्त्रीणां पतिवियोगो न भवति,रोग- शोक चैधव्य दौर्भाग्य-मृतवत्सा परवशतादि सबै कर्मफलं नश्यति । अस्या आराधने स्त्री पतिवल्लभा भवति,विषकन्या-भूत-प्रेत-शा- किन्यादिग्रहादिकष्टं विलयं याति बहुना कि भाषेनाऽऽराधिता चैत्री पूर्णिमा मुक्ति ददाति, इति गणधरमुखाच्छ्रुत्वा सा वाला प्राप, उक्तवती चाहं एतद् व्रतं करिष्यामि । तदा जनन्या सह सा वाला गुरुं नत्वा गृहे गत्वाऽवसरे चैत्रपूर्णिमाऽऽराधनं कृतवती, तदा सा सुखिनो जाता, विषयविकारस्यापि शान्तिः संजाता, परमपदे मनोऽभूद, प्रतिवर्ष यतं कुर्वत्या पूर्णे व्रते शुभभावेनाद्यापन कृतम्.पुण्डरीकगणधरध्यानेन श्रीसिदाचलयात्राकरणेन श्रीऋषभदेवस्य जापेन प्रान्तेनशनं विधाय कालं कृत्वा सौधर्मदेवलोके दे. वत्वेनोत्पन्ना; तत्र देवसंवन्धिनो भोगान् भुक्त्वा महाविदेहे क्षेत्रे सुकच्छविजये वसन्तपुरे नरचन्द्रस्य राज्ञो राज्ये ताराचन्द्र श्रेष्ठिनो गृहे. तारानाम्न्या भार्यायाः कुक्षौ पुत्रत्वेन स जीव उत्पन्नः नाम्ना पूर्णचन्द्रो दासप्ततिकलाकुशलो जातः पञ्चदशकोनिद्रव्यं पञ्चदश भार्याः पञ्चदश पुत्रा इत्यादि सर्व सुखं प्राप्तवान्, तद्भवे पुनः स चैत्रशुक्लपूर्णिमाऽऽराधनं कृत्वा, मान्ते श्रीजयसमुद्रगुरुपार्थे दीक्षां गृहीत्वा, तत्र च शुभध्यानेन केवलज्ञान प्राप्प मुक्तिं गतः । एवं चैव्याराधने बहवो जनाः परमानन्दं प्राप्ताः, पुनरपि विम ।

·**FAERIFIPR REETHERPRE-RAPERekhtari** लाचले वालिनामा महामुनिमोक्ष प्राप्तः । श्रीकृष्णपुनी शाम्ब प्रद्युम्ननामानी मुनी सिदि गती। दशरथपुत्रो भरतोऽपि तत्रैव शिवं प्राप्तः। शुकनामा मुनि शैलकाचार्य-पन्यकी च मुक्तिं माप्ती। राम-भरत-द्राविडनरपतिनारदाद्या मुनयोऽप्पत्रैव मुक्ति प्राप्ताः पाण्ड- वप्रमुखाः सत्पुरुपा अपि श्रीसिद्धाचले मुक्ति प्रापुः । चैत्रपूर्णिमादिने उपवासं कृत्वा श्रीसिद्वांचलतीथै गत्वा पूजाघ्यानदानादीन ये प्राणिनः कुर्वन्ति ते नरकतिर्यग्गतिविच्छेद कुर्वन्ति, इत्यादि पाराधनस्वरूपं प्रोक्तम् । तादने श्रीगुरुपार्था मन्त्राक्षरपूतं स्नात्र- जलं गृहीत्वा गृहादी सेचनीयम्, तेन मरकोपवादि भय याति, मदाऽऽनन्दश्च भवाते, दि वृद्धि सुखं च जनः प्राप्नोति । अस्मिन् पणि समागते केचिद् दान ददति, केपि शील पालयन्ति, केचिदू भाव भावयन्ति, वक्तृणा श्रोतृणा च सदाश्रेयो भवतु । नन्द-रस सिद्धिचन्द्र १८६९, प्रमिते वत्सरे वरे । इय व्याख्या गुणग्राह्या, चैत्रशुक्लाष्टमीतियौ ॥ १॥ दुर्गे जेसलमेरौ च, कृतावासेन धीमता । गणिनामरचन्द्रेण, वाचकेन सुसाधुना ॥२॥ तच्छिष्यजीवराजेन, कृता व्याख्या मनोरमा । चैत्रशुक्लपूर्णिमायाः, कीतिरत्नसहायतः ॥ ३ ॥ इति चैत्रशुक्लपूर्णिमाव्याख्यानं समाप्तम् । अथ अक्षयतृतीयाव्याख्यानम् । प्रणिपत्य प्रभु पाथ, श्रीचिन्तामणिसञ्ज्ञकम् । अक्षयादितृतीयाया, व्याख्यानं लिख्यते मया ॥ १ ॥ - ·व्याख्यान कथा... अक्षयत ॥२४॥ उसभस्सयपारणए, इक्खुरसो आसि लोगनाहस्स । सेसाणं परमन्नं, अमियरससरिसोवमं आसी ॥ २॥ इहादौ श्रीऋषभस्वामिसंबन्ध उच्यते, श्रीऋषभस्वामी सर्वार्थसिद्धविमानात् च्युत्वा आपाडवदिचतुर्थ्यां श्रीमरुदेवाकुक्षावुत्पन्ना, नवमासान् चतुर्दिनाधिकान् गर्भे स्थित्वा चैत्रवद्याष्टम्यामर्धरात्रे जन्म संप्राप्तः, विंशतिपूर्वलक्षाणि कुमारपदं भुक्त्वा त्रिषष्टिपूर्ववर्ष राज्यं प्रपाल्य चैत्रबद्याटम्यां दीक्षां जग्राह, तदा हस्तिनागपुरे श्रीबाहुबलिपुत्रस्य श्रीसोमयशोनृपसय पुत्रः श्रेयांस आसीद् । अव भगवान् प्राक्तनकर्मोदयाद् वर्षे यावदु आहारालाभाद् निराहारो विहरन हस्तिनागपुरे समाययो, तस्या रात्रौ श्रेयांसादिभिः त्रिभि- स्त्रयः स्वमा लब्धाः, तथाहि श्यामीभूतं मेरुममृतघटेः प्रक्षाल्याहमुज्ज्वलमकार्पमिति श्रेयांसो लब्धवान् १, तथा सूर्यविम्बात् च्युतं किरणसहस्रं श्रेयांसेन सूर्यविम्बे स्थापितमिति स्वमं सुवुद्धिनामा श्रेष्ठी लव्धवान् २, तथा एकः शूरो वहुभिः वैरिभिः रुद्धः, श्रेयां- ससाहाय्याद् जयं प्राप्तवान् इति स्वप्नं च सोमयशाः राजा लब्धवान् ३, प्रातः सभायां सर्वेऽपि मिलिताः स्वं स्वं स्वममुक्तचन्तश्च, ततः स्वमविचारं कृत्वा नृपादिभिः सर्वैरपि उक्तम्-अद्य श्रेयांसस्य कश्चिदपूर्वो महान् लाभो भविष्यतीति । तदा भगवान् भिदार्थम् इतस्ततो भ्रमन श्रेयांसगृहमाययो, श्रेयांसः स्वामिनं दृष्ट्वा हर्प प्राप्तः, लोकास्तु पूर्व साधुमुद्रायाः अदर्शनेन अन्नदानविधेरजानाद भगवन्तं मणिस्वर्णगजाश्वादिभिनिमन्त्रयामासुः, भगवांस्तु तैदीयमानं वस्तु किमपि न गृहाति स्म,तदा भगवानस्माकमुपरि अतीव रुष्टोऽस्ति, येनास्माकं किमपि वस्तु न गृह्णाति इति ते लोकाः कोलाहलं चकुः । एवमेकः संवत्सरो व्यतिक्रान्तः, तस्मिन्नवसरे थे- यांसो भगवन्मुद्रां विलोक्य अहो दृष्टं मया ईदृग्रूपं कदाचिद् ' इति उहापोह कुर्वाणो जातिस्मरणं ज्ञानं प्राप्य भगवता राइ स्व- ॥२४॥ V .

·स्याटभवसंवन्यं च ज्ञात्या पार स्वयमनुभृतं साधुभावं स्मृत्वा चिन्तयाते स्म-अहो अज्ञानविजृम्भितमेतत् ससारिजीवाना येनैते एवं कुर्वन्ति-यत: त्रैलोक्यराज्यं तृणाय मन्यमानी भगवान् विषयतृष्णा त्यक्त्वा सांसारिकमुस चकिपाकफलतुल्यं गणयन् साधुत्वमङ्गी- कृत्य मोससुखार्थ यतमानोऽनेकानर्थमूल कारण परमाणुमात्रमपि परिग्रहं न वाञ्छति किं पुनः मणिस्वर्णकन्याश्वगजमौक्तिकादिकमिति सम्यग् विचार्य गवाक्षादुत्तीर्य यत्र श्री मयभेदेवस्तत्र समागत्य हपभरेण पुलकितशरीरो भगवन्त निः प्रदक्षिणीकृत्य, वन्दयित्वा उवाच-हे भगवन् । प्रसन्नो भव, अष्टादशकोटाकोटिसागरोपमाणि यावद् विच्छिन्नम्य प्रासुकाहारदानविधेः सम्यक् प्रदर्शनेन भव्य- जन्तून् निस्तारय, गृहाण च मद्गृहे प्राभृतार्थ समागतान शतसंख्यान इक्षुघटान् इति । अथ स्वामिनाऽपि चतुर्ज्ञानयुक्तेन द्रव्यक्षे. नादिसामनी सम्यग ज्ञात्वा इक्षुरसग्रहणायकरद्वय प्रसारितम्, तदा श्रेयासो रलपात्रतुल्याय श्रीमद्भगवते त्रिकरणशुद्भया इक्षुरसरूप निर्दष्टपाहार ददानो हर्षभरेण खचित्ते शरीरे च न ममौ, आत्मान धन्य मन्यमानः त्रिजगत्सूयेन भगवता आहारग्रहणेनानुगृही- तोऽहमिति चिन्तयन् यावत् स्वहरतेन इक्षुरसतर्घटर्भगवन्त मीणयन् तिष्ठति, तावद् देवहर्षभरेणाकाशे पञ्च दिव्यानि प्रकटीकृतानि । एतदेवाह तुतकेवली भगवान् भद्रबाहु. 'उसभस्स उ पारणए' इत्यादि,गाथा पूर्व दर्शिता, अथ गाथार्थ:-मपभस्य लोकनाथस्य प्रथमती- बैंकरस्य प्रथमपारणके इक्षुरस आसीद्, एतच्च भगवतः पारणकश्रेयासगृहे वैशाखशुरुतृतीयायामभूद्, तदानस्य अक्षयसुखजनकत्वेन तद्दिनस्याश्यतृतीया इति प्रसिदिर्वभूव, शेषाणामजितादित्रयोविंशतितीर्यकराणाममृतरससहगोपमममृतरसतुल्य परमान्न घृतखण्ड मिश्रितक्षरेयीरूप भोजनकं पारणके आसीद् इति प्रथमगायार्थः । अथ पञ्चदिव्यानि एव आह- REETriranatrkari.kirtankar ·व्याख्यान अक्षयत कथा८ घुटं च अहो दाणं, दिव्याणि य आहयाणि तूराणि । देवा वि सन्निवइया, वसुहारा चेव बुहा य ॥ २ ॥ गाथार्थः-यदा श्रेयांसगृहे भगवता पारणकं कृतं तदा देवैः अहोदानमहोदानमिति घुष्टम्-उद्घोपणा कृता, तथा देववृन्देन दिव्यानि सूर्याणि वादिवाणि आहतानि-वादितानि, आकाशे बधिरितदिक्चका देवदुन्दुभयो नेदुरित्यर्थः, तथा देवाः-तिर्यग्जृम्भ- कादयोऽपि सन्निपतिताः-आगताः, तथा वसुधारा च वृष्टा-सार्धदादशकोटिमितसौवर्णिकादिवृष्टिरभूदित्यर्थः । उपलक्षणात सुग- न्धिजलवृष्टिः सुगन्धपुष्पवृष्टिश्चाभूदिति ज्ञेयम्, एतदेव स्पष्टयति- भवणं धणेण भुवणं, जसेण भयवं रसेण पडिहत्थो । अप्पा निरुवमसुखं, सुपत्तदाणं महग्धवियम् ॥ ३ ॥ इति । गाथार्थः-दानावसरे भवनं--श्रेयांसगृहं धनेन--स्वर्णरत्नादिमयेन भृतमिति शेषः, भुवनम्--रवर्गमृत्युपाताललोकरूपं यशसा भृतम्--अहो ! श्रेयांसकुमारण त्रिजगत्पतये केनाऽप्यदत्तपूर्व दानं दत्तमिति त्रिलोकीव्यापिनी तस्य कीतिरभूदिति भावः, भगवान ऋपभस्वामी इक्षुरसेन प्रतिहस्तः-लाभभागभूद्, संयमलाभस्य इक्षुरसाहारपूर्वकत्वाद; आत्मा-श्रेयांसजीवो निरुपमं सुखं प्राप्तवान, अतः सुपात्रदानं महाप्रशस्यम् । रिसहेस समं पतं, निरवज्ज इखुरससमंदाणं सेयांससमो भावो हविज जई मग्गिय हुज्जा ॥ ४ ॥ इयं गाथा स्पष्टार्थी । ननु त्रैलोक्यपूज्यस्यापि भगवतः कथमेतावान् अन्तरायोऽजनिष्ट ? तत्रोच्यते-पाक्कृतकर्मोदयाद्, तथाहि-कस्मिश्चित् प्रा. ग्भवे ऋपभस्वामिजीवेन पथि बजता धान्यखले धान्यं भक्षयतो बलीवदनि तोदनेन कर्षकस्ताड्यमानान् विलोक्य चिन्तितम् एते -- ॥ २५ + ·मूढाः वृषभमुखेषु शिश्पनन्धन न जानते तस्मिन् क्षणे स्वयं तत्र स्थित्वा वहस्तेन वृपभमुरेषु तद्वन्धनोपदेशश्चक्रे, तदानी च में लीपर्दे. नि.श्वासानां पट्यधिकत्रिशती मुमुचे, तस्मिन् कर्मणि उदिते सति भगवानत्र भवे वर्षमेक यावद् आहारपिन्न लेभे, तस्मिन कर्मणि क्षयोपशमं च प्रापिवे श्रेयासदत्तमाहार रब्धवान्, श्रेयासश्च तद्दानफलेन मुक्तिसुखभाग् वभूव, तहिनादेव साधुभ्यः प्रामु- काहारदानविधि. सराप लोकैरज्ञायि । ततश्च भगवान्, मपभदेवो वर्षाणामेकसहस्र यावत् छाास्थ्येन विहृत्य तपस्तप्त्वाघातिक मचतुष्टयं क्षपयित्वा केवलज्ञान प्राप्य वर्षसहस्रोनपूर्वलक्ष यावदार्यक्षेत्रेपु विहृत्य बहुभव्यान् प्रतिवोध्य मोक्षं जगाम इति श्रुत्वा भो भव्याः । रलग्यात्मके मोक्षमार्ग बहादरेण यतध्वम् इति श्रेयः ।। अक्षयादितृतीयाया, ब्यास्यान वीक्ष्य प्राक्तनम् । अलेखि सुगम कृत्वा, क्षमाकल्याणपाठकैः ॥ १॥ इति अक्षयतृतीयाव्याख्यान सम्पूर्णम् । Ritikattri *PAarxkinarxrkrar Ower SarkarANAAkra

·चातुर्मा०
॥ २६ ॥
अथ श्रीचातुर्मासिकव्याख्यानं प्रारभ्यते ॥
व्याख्यान
कथा ९
स्मारं स्मारं स्फुरज्ज्ञानं, धाम जैनं जगन्मतम् ॥ कारं कार क्रमांभोजे, गौरवे प्रणतिं पुनः ॥ १॥
निबद्धां प्राक्तनप्रावीक्ष्य व्याख्यानपद्धतिम् ॥ लिख्यते लेशतो व्याख्या, चातुर्मासिकपर्वणः ॥ २॥ युग्मं ॥
इहापाढ १ कार्तिक २ फाल्गुन ३ चतुर्मासिकानामन्यतमे चार्तुमासिकपर्वणि समागते सति अन्योऽन्यसापेक्षव्यवहारनिश्चयाभ्यां
युक्तं श्रीजिनशासनं विज्ञायैकांतवादनिराकरणेन आवश्यकथोक्त-समाहिताक्षर-शुद्धटंकरूप्य-लक्षणचतुर्थ-भंगतुल्यं द्रव्यभावलिंगसं-
युक्तमिच्छद्भिः स्याद्वादरुचिभिर्धाथिभिः प्राणिभिः सम्यग्धर्मकृत्यं कर्त्तव्यं । अत्र हि चत्वारो भंगाः प्रोक्ताः संति, तथाहि-अशुद्ध
रूप्यमशुद्धमुद्र १, अशुद्ध रूप्यं शुद्धमुद्रं २, शुद्ध रूप्यमशुद्ध मुदं ३, शुद्ध रूप्यं शुद्धमुद्रं ४, तत्र प्रथमे भंगे चरकपरिव्राजकादयः१,
द्वितीये पार्श्वस्थादयः २, तृतीये प्रत्येकबुद्धा अंतर्मुहूर्त्तकालमगृहीतद्रव्यलिंगाः ३, चतुर्थे साधवो द्रव्यतो भावतश्च शुद्धिभाजः ४,
एतेषु चतुर्थभंग एव शुद्धत्वादुपादेय इति । अथ श्राद्धानां प्रथमतः सामान्येन किंचिन्नित्यकर्त्तव्यमुच्यते । एतद्दुरंतानंतभवभ्रमण भी.
रुभिर्जेनमार्गानुसारिभिः श्रद्धालुभिः सर्वदा बहुसावद्यव्यापारा वर्जनीया, विशेषतः फाल्गुनादिमासेपु तिलादिधान्यं न रक्षणीय
बहुत्रसजीवोत्पत्तिविनाशसंभवात, तथा संधानमाम्रफलादीनां यदि संसक्तं भवेत्तदात्याज्यं, जंतुभिर्मिनं फलं मधुकविल्यादि, पुष्प-
P
॥२६॥

·try-kela****andrapart-kradonkanxi मरणिशिशुमधुकादि त्याच्य, वर्षाकाले तण्डुलीयादिपत्रशाकं न भक्षणीय, बहुसूक्ष्मत्रसजीवमित्रत्वादिति, योगशास्खे हेमाचार्यगुर्ज- रादौ महाजनप्रसिद्वरुक्तमस्ति, फाल्गुनपूर्णिमात आरभ्य कार्तिकपूर्णिमा यावत् मायेण पनशाकं न भक्ष्यामिति । तयातिपक श्लथी- भूत चलितरस चिटिकादिफलं जीवाश्रयत्वादर्जनीय, पुनः सच्छिद्रमपरिपक्क फलमपि अंत सद्भावात्त्याज्यं, एवमन्यदापि अज्ञात- लादियदभक्ष्यवस्तु तत्सर्वं परिवज्य, उक्त च- अज्ञातक फलमशोधितपनशाक, पूगीफलानि सकलानि च हट्टचूर्ण ॥ मालिन्यसारिपरीक्षकमानुपाणा-मेते भवति नितरा किल मासदोपाः ॥ १ ॥ पुनर्यद् द्रव्य ग्रीष्मादिकाले शीघ्रविनाशि भवति तत्तत्सोपयोगेन सता निरखद्यमेव सेव्यमिति, ॥ अथ विशेषतोऽस्मिन्पर्वणि कृत्य दर्शयात-॥ सामायिकावश्यक-पौपधानि, देवार्चन स्नान-विलेपनानि ।। ब्रह्मकिया-दान तपोमुखानि, भव्याश्चतुर्मासिकमडनानि ॥ १॥ व्याख्या-भो भव्या । एतानि सामायिकादिधर्मकृत्यानि चतुर्मासकस्य मडनानि अलंकारभूतानि विद्यते, ततो भवगिस्तानि सेव्या- नीति ज्ञेय, यद्यपि चतुर्मासकत्रयमस्ति तथापि यदुद्दिश्य व्यारयान विधीयते तन्नाम ग्राह्य, तत्र न कोऽपि दोपः, अन हि कश्चि- त्पुमान् सामायिकं करोति, कश्चित्प्रतिक्रमण, कश्चित्पौषधमित्यादि योज्य, ययाशक्ति एतानि कर्तव्यानीति न कश्चिदिरोघइति, इह प्रथम तिथयो विलोक्याः, तेच त्रिधा तथाहि-"चाउद्दसढ-मुद्दिपुणमासिणीत्ति'' सिद्धाते उक्तत्वात् , मासमध्ये हे चतुर्दश्यो, andericketpatralerror - ·व्याख्यान चातुर्मा० ॥२७॥ कथा ९ दे अष्टम्यौ, अमावास्या, पूर्णिमा च, एताः पद चारित्रतिथयः, आसु चारित्रमाराध्यं. शीलांगाचार्यादि-गीतार्थरादृतत्वात्, उद्दि- टशब्देन जिनकल्याणकतिथयः पर्युषणातिथिरपि च ग्राह्या, द्वितीयापञ्चम्येकादश्यो ज्ञानतिथयः, एषु ज्ञानमाराध्यं, अन्ये दर्शनति- थयस्तेषु दर्शनमाराध्यं, एतावता सम्यग्दृष्टिभिमिथ्यात्वपरिहारेण देवपूजन-गुरुसेवन-जैनागमश्रवण-धर्मक्रियानुमोदन-तीर्थयात्राकरण- जिनकल्याणकभूमिस्पर्शनादिभिः सततं सम्यक्त्वं निर्मलं कार्यमिति, उक्तं च- जम्मं दिक्खा नाणं, तित्थयराणं महाणुभावाणं ॥ जत्थ य कयनिव्वाणं अगाढं दसणं होई ॥ १॥ इति ॥ प्रसंगत उक्तं, अथ प्रथमं सामायिकस्वरूपमुच्यते, समस्य रागद्वेपरहितस्य सतो जीवस्य आयो ज्ञानादीनां लाभः प्रशमसुखरूपः समाया, स एव सामायिक, मनोवाकायचेष्टापरिहारेण मुहूर्त यावत् सर्ववस्तुपु समपरिणाम इत्यर्थः, उक्तं च-निंदपसंसासु समो, समोय माणावमाणकारीसु । समसयणपरियणमणो । समाइयं संगओ जीवो ॥१॥ जो समो सबभूएसु, तसेसु थावरेसु य ॥ तस्स सामा- इयं होइ, इमं केवलिभासियं ॥२॥ तथा-सामायिकस्थितः श्रावको गृहस्थोऽपि यतितुल्यो भवति, यतः-सामाइयं मिउकए, समणो इव सावओ हवइ जम्हा ।। एएण कारणेणं, बहुसो सामाइयं कुज्जा ॥ १॥ अत एव सामायिकस्थस्य देवनात्रपूजनादावप्यधिकारी नास्ति; सामायिकरूपे भावस्तवे प्राप्ते सति द्रव्यस्तवकरणानौचित्यात्,सामायिकस्य दुर्लभता कथितास्ति, यथा-सामाइयसामाग्ग, देवावि चिंतति हिययमभंमि ॥ जइ हुइ मुहुत्तमेगं, ता अह्म देवत्तणं सहलं ॥ १॥ इति ॥ इह सामायिककर्ता श्रद्धालुदिविधः, ऋ. दिमान् अनृद्धिकश्च. तत्र य ऋद्धिरहितः स साधुसमीपे जिनगृहे पौषधशालायां स्वगृहे वा निर्विन्ने स्थाने सामायिक कुरुते, यस्तु, 4 ·राजादिमहर्दिकस्तस्य सामापिकविधान महताडपरेणोपाश्रयमागत्योचित भवति, यत ईदृशा अपि सामायिक कुर्वतीति लोकेजिन शासनस्य महाप्रभावना सजायते इति १ एतद्विपमे श्रीतपगलीयहोशिजयगरिसतानीय श्रीमागविजयोपाध्यायरिरचित न्यायविशारदश्रीयशोविजयोपाध्यायराशोधित "धर्मसग्रह प्रधान पाठो यथा तत्रायमाक्सर पूर्णिमवाशानूर्णि-यागशास्त्रवृत्त्यायुक्तो विधि -यथा-~-श्रापक सामायिककता द्विधा भवति ऋद्धिमानद्धिकश्च, योऽसावदिक स चापु स्थानेषु सामायिक करोति-जिन रहे साधन्तिके पोपधशालाया स्वगृहे या यन वा विश्राम्यति निव्यापारो वा आस्ते । तत्र च यदा साधुसमीये करोति तदातर विधि --~याद करमाचिदपि भय नास्ति, केनचिद् रियादो नास्ति, रण वा न धारयति, मा भूत् तत्कृताकर्षणापर्षणनिमित्त सक्लेश , तदा स्व- गहेऽपि मामायिक गृत्या इयाँ शोषयन् सायद्या भाषा परिहरन् काठलेट्वादिना यदि कार्य तदा तत्स्वामिनमशाप्य प्रतिलिख्य प्रमाज्य च गृहन् खारघाण गर्दीधारिपनयर विवेचयश्च स्थण्डिल प्रत्यक्ष्य प्रमृज्य च पञ्चसमिति समितस्त्रिगुप्तिगुप्त सापाययं गत्वा साधून नमस्कृत्य मामायिक करोति, तत्सून यथा- "करेमि भन्ते ! मामाइय सावन जोग पचपामि जार साहू पज्जुपासामि दुविह तिविहेण मणेण यायाए कारण न करमि न कारवेमि तस्स भन्त । पडि- पमामि निन्दामि गरिहामि जम्माण वोसिरामि । ति अस्याय -~-रोमि अभ्युपगच्छामि भन्ते । इति गुरोरामन्त्रण हे भदन्त । भदन्त सुरसवान् कल्याणवाश्च भपति, 'भदु मुस्कल्याणयो' अस्योणादिकान्तप्रत्ययान्तस्य निपातने रूपम्, आमन्त्रण च प्रत्यक्षस्य गुरोस्तदभाो परोसस्यापि बुद्ध्या प्रत्यक्षीकृतस्य भवति, गुरोश्वाभिमुखीकरणेन सर्को धर्म गुम्पादमूले तदभारे मापनासमक्ष कृत पार वानिति दशितम्, यव " नाणस्स होई भागी, थिरयरओ दसणे चरित्ते । धन्ना आरम्हाए, गुरुकुल पास 7 मुञ्चन्ति ॥ १॥ अथवा भयान्त भन्ते इत्यापत्या मध्यव्यञ्जनलोपे रूप भन्ते इति " नन एत् सौ पुरि मागध्याम् ।। AirterNTANPrefacia-fedevarvisakatest Hatesari

·चातुर्मा०
३२८॥
-
-
व्याख्यान
कथा
('श्री. सि. ८ - ४ - २ ८ ७) इत्येकारः, अर्धमागधत्वादापस्य, 'सामायिक' उक्तनिर्वचनं, आत्मानं समभावपरिणतं करोमीत्यर्थः । कथमित्याह-'सा-
वा' अवद्यसहितं युज्यते इति योगो व्यापारस्तं 'प्रत्याख्यामि' प्रतीति प्रतिषेधे आङ् आभिमुख्य ख्या प्रकथने; ततश्च प्रतीपमभिमुखं व्यापनं सावधयोगस्य
करोमीत्यर्थः । अथवा “पञ्चक्खामित्ति प्रत्याचक्षे 'चनिङ व्यक्तायां वाचि' इन्वस्य प्रत्याइ पूर्वस्य रूप, प्रतिषेधस्यादरेणाभिधानं करोमीत्यर्थः। 'जाल साहू
पज्जुवासामि' 'यावच्छब्दः परिमाण मर्यादा-ऽवधारणवचनः, तत्र परिमाणे यावत् साधुपर्युपासनं मम तावत् प्रत्याख्यामीति, मर्यादायां साधुपयुपासनादाक् ,
अवधारणे यावत् साधुः तावदेव न तस्मात् पर इत्यर्थः । 'दुविहं तिविहेण' द्वे विधे यस्य स द्विविधः सानद्ययोगः स च प्रत्याख्येयलेन कर्म सम्पयतेऽतस्तं,
द्विविधं योगं करणकारणलक्षणम्, अनुमति प्रतिपेधस्य गृहस्थेन कर्तुमगक्यत्वात् , पुत्रभृत्यादिकृतव्यापारस्व स्वयमकरणेऽप्यनुमोदनात् , 'नितिधेन प्रति करणे
तृतीया (हेतुकर्तृकरणे. श्री. सि. २-२- ४४ ) 'मरोणमित्यादि सूत्रोपातं विवरणं, मनसा वचसा कायेन चति त्रिविधेन करणेन, न करोमि न कारवागीत
सूत्रोपात्तमेव द्विविधमित्यस्य विवरणम् , अत्र उद्देशक्रममलंध्य व्यत्यासेन निर्देशस्तु योगस्य करणाधीनतादर्शनार्थ, करणाधीनता हि योगानां करणभावे भावात्
तदभावेऽवाच्ययोगस्य, 'तस्स' ति तस्य अनाधिकृतो योगः संवध्यते । अवयवावयविभावलक्षणसंबन्धे पष्ठीयं, योगस्त्रिकालविषयत्तस्यातीतमनयनं 'प्रतिकमामि'
निवर्ते प्रतीपं क्रमामीत्यर्थः, "निन्दाम' जुगुप्से ' गर्हामि ' स एवार्थः, परं केवलमात्मसाक्षिकी गर्दा, 'भन्ते' इति पुनर्गुरोरामन्त्रणं भक्त्यतिगगगापनाम-
पुनरुक्तम्, अथवा सामायिकक्रियापत्यर्पणाय पुनर्गुरोः संबोधनम् , अनेन चैतत् शापितम्-सर्वक्रियावसाने गुरोः प्रत्यर्पणं कार्यमिति । उनतं च भाष्यकारेण---
"सामाइअपचप्पण वयणो वाऽयं भयंतसदोऽवि । सब्वकिरियावसाणे, भणिों पचप्पणमणेण" ॥ १ ॥ " अपाण"मिति आत्मानमतीतकालसावधयो.
गकारिणं "योसिरामीति व्युत्राजामि, विशब्दो विविधोर्थो विशेषार्थो वा विविध विशेषेण वा भृशं त्यजामीत्यर्थः । सामायिकग्रहणकाले सावद्यात्मपूर्वपयार-
त्यागाद्रत्नत्रयात्मनवपर्यायोत्पादात् पयायपर्यायिणोः स्यादभिन्नत्वादहं नव्य उत्पन्नः, "आया खल्लुसामाइअ" मित्यायुक्तः । अत्र च 'करेमि भन्ते सामाइ-
अ' मिति वर्तमानस्य सावद्ययोगस्य, प्रत्याख्यामीत्यनागतस्य, 'तरा भन्ते पटियामामी'त्यतीतत्येति कालिकं प्रत्याख्यानगुक्तमिति त्रयाणां वास्गानां न पौन-
tal
॥२८॥

·। सम, उक्तन-"अहम निन्दामि, पदुप्पन सवरेमि अणागय पथक्समित्ति, अब न दण्दो छामान्यनियमग्रहणेऽपि विक्षात परम्पराप्रामाण्याच जान्यतोऽरि मुहत तत्कन्मि, तथा प्रतिक्रमणस्त्रचूर्णि --"जाय नियम पाउयासामित्ति-जइविसामनरयणमेस तहाजिनोवि अन्तो मुहुत्त नियमे () ठापन, परमात रामाहीए टायव्यमिति ' || एव तसामायिक इयापधिक्या प्रतिकामति, पश्चादागमनमालोच्य यथाज्येष्ठमाचार्यादीन् वन्दत, पुनरापे गुरु योदता प्रत्युपेक्षितासने निविप गणोति पठति पृच्छति या एव चैत्यभवनेऽपि द्रष्टव्यम्, यदा तु पौषधशालाया स्वगृहे वा सामायिक गृहोत्या तारते तदा गमन नास्ति, यस्तु राजादिमहर्दिक स गन्धसिन्धुरस्कन्धाधिरूढच्छरचामरादिराज्यालरणाल कृतो हास्तिरावीयपादातिकरयकश्यापरिकरितो भैरीभाका. रमग्विाम्परतो यन्दियूदकोलाहलालोकतनभस्तलोऽनकमामन्तमण्डलेश्वराहमहमिकासम्प्रेक्ष्यमाणपादकमल पौरजनै सश्रद्धमद्गुत्योपदश्यमानो मनोरथै- रूपटश्यमानस्तेगामेवाजलिय धान् लाजाऽजलिपातान् शिर प्रणामाननुमोदमान अहो धन्यो धर्मों य एवविधैरुपसेव्यते इति प्राकृतजनैरपि लाप्यमानोऽ कृतमामायिक एव निनालयं साधुवसात या गच्छति. तर गतो गजकरदानि च्छनचामरोपानन्मुकुटपड्गरूपाणि परिहरति, आवश्यचूर्णा तु-"मउड न) अपणे कुण्डलाणि णाममुद्द पुष्पगोलपापारगमादि वोरारइत्ति" भणित, जिनाचन मधुपन्दन गा करोति, यदि त्यसौ कृतसामायिक एर गच्छेत् तदा गजा धादिभिरधिकरण स्यात् , ता न युज्यते को तथा कृतसामायिन पादाभ्यामेव गन्तव्य, तथानुचित भूपतीना, आगतस्य च यद्यसौ श्रावकस्तदा न कोऽप्यभ्यु त्यानादि करोति, अथ यथा भद्रकरतदा पूजा कृताऽस्तु इति पूर्वमेवारन मुञ्चति, आचायाश्च पूमेवोत्थिता आसते, मा उत्थानानुत्थानकृता दोघा भूपनिति आगतवासी गमारिफ करोतीति पूर्ववत् । " धर्मरामह १ ८४-८५-८६ प्रकाशक-दोनद लालभाई जैनपुस्तकोद्धार फाड मुबई सशोधक तपगच्छीय एरमाश्यपचूर्णि वृत्ति लघुचि-नरपदप्रकरणति भावकधर्मप्राणत्ति योगशाम्प्रवृत्ति भाददिहत्यमूतवृत्ति-पञ्चाशमणि-वृत्ति आपक प्रतिरमणार्षि-अर्थदीपिकाटीत्या क्यालेष्वभिहितो विवि पूर्ववत् । *******FANARAY-TRYX********** J आदिसागर ·. - चातुर्मा० ॥२९॥ " व्याख्यान कथा ९ - अथ सामायिकस्याष्टौ नामानि उच्यते-समाइयं १ समइयं २, सम्मवाओ ३ समास ४ संखेवो ५ । अणवजं च ६ परिण्णा ७, पञ्चक्खाणे य ८ ते अहं ॥ १ ॥ व्याख्या सामायिक समभावः १, समयिक संम्यग्दयापूर्वकै सर्वजीवेषु प्रवर्तनं २,सम्यग् वा रागद्वेषभयादिपरिहारेण यथास्थितकथनं ३, समासः स्तोकाक्षरैः कर्मनाशकस्तत्त्वबोधार,संक्षेपः स्तोकाक्षरा महार्था द्वादशांगी ५, अनवद्यं निःपापाचरणं ६, परिज्ञा पापत्यागेन समतावस्तुतत्त्वज्ञानं ७, प्रत्याख्यानं परिहरणीयवस्तुत्यागः८,इत्यष्टी नामानि.अथैषों क्रमेणाष्टौ दृष्टांता दयते, तत्रादौ दमदन्तदृष्टांतो यथा- हस्तिशीपनगरे दमदंतो राजा,तस्य चैकदा हस्तिनापुरस्वामिभिः पांडवैः कौरवैश्च सह सीमानिमित्तं महान् विवादः संजातः,तदनं तरं कियद्भिदिनैर्दमदंते जरासंधनृपसेवार्थ गते सति पांडबकौरखैश्च तद्देशो भग्नस्तां वाता श्रुत्वा क्रुद्धो दमदतः सद्यो बहुसैन्यमादाय हस्तिनागपुरोपरि समागतस्तत्र चोभयेषां परस्परं महाद्धं संजातं, परं दैववशात्पांडवाः कौरखाश्च भन्नाः दमदतस्तु विजयं प्राप्य स्व- स्थानमायातः, तत एकदा स नृपः संध्यायां पंचवर्णवादलस्वरूपं दृष्ट्वा संप्राप्तवैराग्यः संसारमपि तादृशमेवासारं विभावयन् प्रत्ये: कबुद्धतया प्रवजितः, ततः प्रतिग्राम विहरन् अन्यदा हस्तिनागपुरे प्रतोल्या बहिर्देशे कायोत्सर्गेण स तस्थौ, तदाराजवाटिकां गच्छ- द्भिः पांडवैर्मार्ग तं मुनि विलोक्य लोकमुखाच्च तं दमदंतराजर्षि विज्ञाय सद्योऽश्वेभ्य उत्तीर्य विधिनाभिवंद्य तस्य द्विविधमपि बलं प्रशंस्य अग्रे चलितं, ततः कौरवाः समेतास्तेषु वृद्धेन दुर्योधनेन तथैव ते दमदंतं विज्ञाय बहुभिर्दुवाक्यस्तिरस्कृत्य साधुसमीपं च पीज- पूरफलं प्रक्षिप्य अग्रेचलितं,ततो यथा राजा तथा प्रजेति न्यायात्तदनुगच्छद्भिः सर्वैरपि सैनिकः काष्ठपापाणादनिःक्षेपाद् मुनेः समन्ता- -- ॥ २९॥ प ·दुनैस्तर चत्वरमिव विदधे अथ पश्चादलमानाः पाडवा मुनिस्थाने तन्महन्चत्वर दृष्ट्वा लोकेभ्यः प्रश्नपूर्वक तत्सर्वं कौरखकृतं दुश्चेष्टि- त ज्ञात्वा सद्यस्तनागत्य पापाणादिदूरीकरणपूर्वक त दमदत प्रणम्य स्वस्थानं गताः, एवं पाडवैः सन्मानितः कौरवैश्चापमानितोऽपि स मनिः उभयत्र समभावं वभार, मनागपि रागद्वेषौ न कृतवान् । इति । समभावे दमदंतवृत्तात ॥ १॥ अथ दयापूर्वकवृत्तौ मेता- यदृष्टातो यथा-मेतार्यमुनिः प्राग्भवाचरितदुरितवशादाजगृहनगर्यो चाडालकुले समुत्पन्नः, चाडाल्या च जन्मसमय एव मृतवत्सायै धनदत्तश्रष्टिपत्न्यै स मच्छन्नमर्पितस्तद्गृहे स वृद्धि प्राप्तः, क्रमेण यौवने प्राग्भवमिनदेवसाहाय्यादृष्टी श्रेष्ठिकन्या एका च श्रेणिक- नृपपुत्री स परिणीतवान् ततो दादशवर्षात देववचनात् श्रीवीरमभुसमीपे प्रवज्यामादाय बहुदेशेषु विहरन् एकदा राजगृहनगर्या स्वर्ण- कारगृहे भिक्षार्थ प्रविष्टः, तन स्वर्णकारे भिक्षानयनार्थ गृहाताप्रविष्टे सति पश्चात् श्रेणिकनृपस्य देवपूजानिमित्तं तत्कृता अष्टोत्तरशत- प्रमिताः स्वर्णयवाः क्रौञ्चपक्षिणा भक्षितास्ततश्चोड्डीय स भित्युपरि स्थितः, तावत्स सुवर्णकार शुद्धाहारमानीय बहिः समागतः स्व र्णकारस्तत्र स्वर्णयवानपश्यन् त साधुमेव तच्चौर विचिंतयन् जगाद, भो साधो इहस्या यवाः केन गृहीताः १ तदा साधुना चितित यदि पक्षिणा भक्षिता इति वक्ष्ये तर्हि मदचनादसौ एन क्रौञ्च हनिष्यति एव विचित्य तेन मौनमाश्रितं, ततोऽतिरुप्टेन स्वर्णकारेण साधोमस्तकमाईवाभ्रेण बदं, तदा साधोश्चर्पी निःसृत्य पतिते, महती वेदना समुत्पन्ना, ततः स साधुरन्तकृत्केवली भूत्वा मुक्ति प्राप्तः इत्य माणातोपसगेपि तेन मेतार्यमुनिना जीवदयैव मनसिधृता, न किमप्यन्यचिंतित, एवमन्यैरप्याचरणीयम् । इति। समायके मेतार्यदृष्टातः॥अथ सत्यवादे कालिकाचार्यदृष्टातो यया-तुरीीमणीनगर्यो कालिकाचार्याणा भागिनेयेन दत्तनाम्ना पुरोहितेन छला- Tor Mari Mirritatrade freealerakaki

·'चातुर्मा०
३३०॥
"...
।
व्याख्यान
कथा ९
स्वस्वामिनृपं कारागारे निक्षिप्य स्वयंच राज्यभारंबिभ्रता अन्यदाच मातुः प्रेरणयाऽचार्यसमीपं गतेन तेन उन्मत्ततया धर्मग्रंया च.
सक्रोधं श्रीगुरुभ्यो यज्ञफले पृष्टे सति गुरुभिधैर्यमवलंव्य तस्याने यज्ञो हिंसारूपो हिंसायाः फलं च नरक इति सत्यमेव वचः प्रोक्तं,
न पुनर न्यथा. ततः कोऽत्र प्रत्यय इति तेन पृष्टे सति गुरुणोक्तं इतस्त्वं सप्तमे दिने कुक्कुरैक्षित: कुंभ्यां पच्यसे,अत्रापि कः प्रत्ययः इति
तेन पुनः पृष्टे सुरिणोक्तं, तस्मिन्नेव दिने तव मुखेऽकस्माद्विष्ठा पतिष्यति. ततोऽतिक्रुद्धेन दत्तेनोक्तं त्वं कथं मरिष्यसि.? गुरुणोक्तमहं
समाधिना मास्मि, मृतोऽपि च स्वर्ग गंतास्मि. तदा दत्तः साहंकृतिः सन् तत उत्थाय सुरिं च स्वभनिरुद्धय निजगृहं चागत्य
। प्रच्छन्नं स्थितः, ततः स दत्तो मतिमोहात्सप्तममपि दिनमष्टमं मन्वानोऽद्याचार्यप्राणैः शांतिकं कुर्व इति विचित्य गृहान्निर्गतः, तदा
एको मालिका पुर्यां प्रविशन् कार्याकुलत्वात् राजमार्ग एव मलोत्सर्ग कृत्वा तत्पुष्पैराच्छादयामास, तावत्तत्रैव मार्गे गच्छतो दत्त.
स्याश्वखुरोत्क्षिप्ता सा विष्ठा मुखे पतिता. तदा स विष्ठास्वादाचमत्कृतः सन् पश्चानिवृत्तस्तदैतस्य वदुविधदुराचारेण खिन्नैर्मूलमंत्रि-
भिर्जितशत्रुनृपः पंजरान्निष्कास्य राज्ये स्थापितः, दत्तस्तु छलाइद्धा राज्ञे समर्पितः; राज्ञा च स कुंभ्यां प्रक्षिप्य अधश्चानि प्रज्वाल्य
। श्वानान् (शुनो) विमुच्य स कथितः सन् मृत्वा नरकं गतः,आचार्यास्तु वहुधा सन्मानिताः इति सत्योक्तौ कालिकाचार्यदृष्टांतः॥३॥
अथ स्तोकाक्षरैर्महातत्त्वज्ञाने चिलातीपुत्रदृष्टांतो यथा-राजगृहनगर्यां धनदत्तनामा व्यवहारी, तस्य चत्वारः पुत्राः, सुसमानामपुत्री,
चिलातीपुत्रनामैको दासश्चासन्. एकदा श्रेष्ठी तं. दासं दुराचारिणं विज्ञाय गृहाद् वहिनिष्कासितवान्. सोऽपि ततो निःसृत्य चौ-
रपल्ल्यां गत्वा स्थितः. अथान्यदा स चिलातीपुत्रो वहुचौरान् संमेलयित्वा राजगृहनगर्यामागतः, तत्र स्वयं च तस्य श्रेष्ठिनो गृहे
॥३०॥

·Antarnakesekckers telyricketecture प्रविश्य सुसमानामकम्या चादाय सद्यो गृहानिर्गत., तावत् श्रेष्ठयपि कन्यगनयनाथ चतुपुत्रसहितस्तत्पृष्ठे चलितः एव च कियति। मार्गेऽतिक्रान्ते श्रेष्ठिनमत्यासनमागत वीक्ष्य भीतचिलातीपुत्रः मुसमाया मस्तकछित्त्वा करे च तद् गृहीत्वा,दितीयकरे च रुधिरलिस खड्गमुत्पाट्य पर्वतोपर्यारोह, श्रेष्ठी तु तत्स्वरूपं दृष्टा विषण्णः सन् पश्चादलितः अथ चिलातीपुत्र एतादृशभयकररूपेणाने चलन मागे कायोत्सर्गस्य साधु च विलोक्येत्यमुवाच, भो,मुड! धर्म,कथय ' नोचेदनेन खड़ेन तवापि शिरश्छेत्स्यामि, साधुना तत्स्वरूप वीक्ष्य झटिति णमो अरिहताण' इति पदमुच्चार्य आकाशे चोड्डीय उपशम विवेक र सवरेति ३ पदयात्मकं धर्म तदने उक्त्वाऽन्यत्र जग्मे अथ चिलातीपुनस्तदर्थं विचारयन् आत्मनि तन्मध्यगमेकमपि गुणमपश्यनू तत्माप्त्यर्थं समपरिणाम दधानः करस्थं खड्गादि। तंत्रव परित्यज्य तन्मुनिस्थाने एव कायोत्सर्गेण तस्थौ तदानीं हि रुधिरगवादुपागतेन कीटिकागणेन तच्छरीरं सन्छिद्र कृतं, पर स मनागपि न चचाल, तृतीयदिने तत्रैव काल कृता स्वर्ग प्राप्तः ॥इति| समासे चिलातीपुत्रदृष्टातः ॥४॥ अथ स्तोकाक्षरैर्महार्यकथने | लौकिक पडितचतुष्टयदृष्टातो यथा-वसंतपुरे जितशबू राजा, तस्यैकदा शास्त्रश्रवणेच्छासीत्, तदा चतुर्भिः पडितैः श्लोकलक्षामितमे- कैक अथ विधाय नृपाय निवेदित, नृपेणोक्त एते ग्रंथा अतिमहातो मया स्तोककालेन श्रोतुं न शक्यते, तस्मात्स्वल्पाक्षरतेपा सार वदत, तदा चतुर्भि, पडितः सारभूतमेक श्लोक निष्पाद्य नृपाये प्रोक्त, तथाहि-जीणे भोजनमात्रेयः, कपिलः प्राणिना दया ॥ बृह- सतिरविश्वासः, पचालः स्त्रीपु मार्दव ॥१॥ व्याख्या-आत्रेयनामा विद्वान् वक्ति-प्रथम भुक्ते आहारे जीणे सति पुनभोजन कार्य मिति वैद्यग्रयपरमार्थ: १, कपिलपडितः प्राह-सपा प्राणिना दया कायेति धर्मशास्त्रपरमार्थः २, बृहस्पतिनामा विद्वान् वदति-फ- ६

·चातुमा
॥३१॥
।
व्याख्यान
कथा ९
1
स्यापि विश्वासो न कार्य इति नीतिशास्त्रसारः ३, पंचालो विद्वान् बूते-खीपु मृदुता धार्या-परं तासामंतोन ग्राह्य इति कामशास्त्र-
रहस्यं४,एवं स्तोकाक्षरैर्वह्वर्थकथनं द्वादशांगीरूपं संक्षेपसामायिकं बोध्यं ॥५॥अथ निष्पापाचरणे धर्मरुचिसाधुदृष्टांतो यया-धर्मयो-
षाचार्यस्य शिष्यो धर्मरुचिनामा साधुनगरे आहारार्थ भ्रमन रोहिणीनामब्राह्मण्या गृहे भिक्षार्थ प्रविष्टः, तया कुटुम्बनिमित्तं मिः
टभ्रान्त्या निष्पादित कटुकविकाशाकं विषप्रायं विज्ञाय दुष्टबुद्ध्या साधवे दत्तं. साधुना तु सरलस्वभावेन तद् गृहीत्वा स्वस्थाने
आगत्य गुरुभ्यस्तद्दर्शितं. गुरुभिस्तद् दृष्ट्वा प्रोक्तं भो महानुभाव ! इदं शाकं विषप्रायमस्ति. तस्मानिरखद्यस्थंडिले गत्वा परिष्ठापय ।
तदा धर्मरुचिसाधुगुज्ञिया निरवद्यभूमौ गत्वा यावत्तच्छाकं.परिष्ठापयितुं लग्नस्तावत्तन्मध्यात्पतितबिंदुमात्रे एवं तद्धाकृष्टा बयः
कीटिकाः संमिलितास्तद्वग्रहणेनैव च मृताः, अथैवं बहुकीटिकामरणं दृष्ट्वा पापभीरुःसाधुर्जीवदयां चिंतयन् सर्वजीवैः सह क्षामणां
कृत्वा तत्र स्थितः सन् स्वयमेव तत्कटुकविकाशाकं भुक्तवान्,न पुनः परप्राणिवधभिया परिष्ठापितवान्. ततः सद्यो मृत्वा स सद्गति
प्राप्तः॥इति॥निष्पापाचरणे धर्मरुचिदृष्टांतः॥ ६॥ अथ पापत्यागेन यद्वस्तुतत्त्वज्ञानं, तत्र इलापुत्रदृष्टांतो यथा-इलानगरे धनदत्तश्रेणी,
तस्य इलादेवीसेवनात् इलापुत्रो नाम पुत्रो जातः, स चैकदा तत्रागतानां विदेशिनटानां नृत्यं पश्यन् अतिसुंदररूपां नर्तकपुत्री वि-
लोक्य प्राग्भवस्नेहात्तस्यामत्यतानुरक्तो बभूव, ततःसद्यो गृहमागत्य पितरं प्रति उवाच, भो तात! मां प्रति नर्तकपुत्री परिणाययस्व,
नोचेदू मरणमेव शरणीकरिष्ये परमपरकन्यापाणिग्रहणं सर्वथान विधास्ये, तदा पित्रा तस्यात्याग्रई विज्ञाय कथमपि निपेडुमशक्नु-
वता वृद्धनटसमीपं गत्वा तस्य पुत्री मागिता. नटेनोक्तं यद्ययमस्मत्कलां शिक्षायित्वा बहुधनं चोपाय॑ अस्मज्ञाति पोषयेत् ताहि-
॥ ३१॥

·अस्मत्पु-या' पाणिग्रहण कुर्यात् श्रेष्टिना तइचः श्रुत्वा इलापुत्र प्रति सोऽपि वृत्तातः प्रोक्त , इलापुत्रस्तु तदप्यगीकृत्य हठेन गृहा. निर्गत्य नटेपु ममिलित' तत. कियता कालेन तेपा सर्वकलासु निपुणो भूत्वा वेनातटनगरं प्राप्तः, तन राज्ञे खकलादर्शनाय स्वय व- शमारुह्य रमते स्म सा नटपुत्री च यशपाश्वे स्थिता गाने करोति स्म, तदा ता नरपुत्री विलोक्य राजा चलचित्तः सन् चिंतयति स्म,यद्येप इलापुगे वशान्त्रिपत्य म्रियते तहि एना कन्यामह गृह्णामि अय इलापुत्र. सर्वा एष कला कृत्वा यशादुत्तीर्य दानग्रहणेच्छया सुपपुर स्थितः,राज्ञोक्त व्यग्रतया मया नृत्य न दृष्ट,ततः पुन कुरु? तदा तेन धनलिप्सया पुनर्नृत्य कृत,पर राज्ञा तन्मरणमिच्छता पुनस्तथैवोक्त ततः स तृतीयवार पुनर्वशमारुह्य रमते स्म तस्मिन्नवसरे एकभाग्यवतः श्रेष्ठिनो गृहे एक साराहारार्थ गतस्तदा सर्वाः लकारविभूपितातिमुदरागी श्रेष्ठिपत्नी सद्य. समुत्थाय सानद वदना विधाय मोदके स्थाल भृत्वा साधु प्रति लाभयति,साधुरप्यघोह- ष्टि सन् 'इत्य इत्यमिति' शब्दमुच्चरन्नाहार गृह्णाति एतत्स्वरूप वशारूढेन इलापुत्रेण दृष्ट, तदासौ स्वय नर्तकीनिमग्नचित्तोऽपि तयो- निविकारभावदर्शनात् सद्यः मप्राप्तवैराग्योऽनित्यादिभावना भावयन् केवलज्ञान प्राप, देवैर्महोत्सवो विहितो, वंश एव च सिंहासन बभूव, तत्स्वरूपदर्शनान्नृपादयोऽपि प्रतिबुद्धा. ॥इति। परिज्ञायामिलापुत्रहष्टात. ॥७॥ अथ परिहरणीयवस्तुत्यगे तेतलिपुत्रदृष्टातो यथा-तेतलिपुरे कनककेतुर्नामराजा, स च राज्यलोमाजातमात्रान् स्वपुमान् विनाशयति तस्य राज्ञस्तेतलिपुत्रनामामात्यस्तस्य पो- हिला नाम भार्या, सा च प्रथम मरिणोऽतिवल्लभासीत्,पश्चात्कथचिदनिष्टा जाता,एकदा तस्या गृहे आहारार्थमेका साध्वी समुपा- गता, मनिपल्या ता प्रति प्रणम्य भर्तृवशीकरणोपायः पृष्टः, साध्व्या प्रोक्त धर्मः सेव्यो येन सर्वेष्टार्थाः सिद्धयति, ततः सा सं- ·चातुर्मा 3 ॥३२॥ व्याख्यान कथा ९ साराद्विरक्ता सती दीक्षाग्रहणार्थ पति पप्रच्छ, मत्रिणोक्तं दीक्षां गृहाण, परं यादि त्वं देवपदं प्राप्नुयास्तहि मां प्रतिबोधयेः, तथापि तहचोंगीकृत्य दीक्षामादाय आयुक्षये समाधिना मृत्वा देवपदं प्राप्तं, अथ मंत्रिणा राज्ञ एकः पुत्रो जातमात्र एव प्रच्छन्नं गृहीत्वा स्वगृहे वर्द्धित आसीत्. एकदा कनककेतुनृपे परलोकं गते सति मंत्रिणा स कनकध्वजकुमारो राज्ये स्थापितः, राज्ञा च सर्वमपि राजकार्यममात्याधीनं कृतं, ततो मंत्री अहर्निशं राजकार्ये मग्नः सन् कदापि धर्मकृत्यं न कृतवान्. तस्मिन्नवसरे देवपदं प्राप्तया पो- लिया मंत्रिणस्तत्स्वरूपं दृष्टा तत्प्रतिवोधाय नृपादयः सर्वेऽपि लोकास्तत्पराङ्मुखा विहिताः, ततो नृपास्थानं गतेन मंत्रिणा का- प्यादरमलभमानेन सद्यो गृहमागत्यात्मनः कुमरणाशंकया स्वहस्तेनैवानेके मरणप्रयोगाः कृताः, परं देवेन सर्वेऽपि वैयर्थ्य नीताः, ततो विलक्षीभूय स्थितं मंत्रिणं प्रति देवः प्रादुर्भूय उवाच, भो मंत्रिन् ! ईदृक्संसारस्वरूपं विद्यते, तत्त्वतो न कोऽपि कस्यापि स्वज- नोऽस्ति. इत्यादिवचनमैत्रिणं प्रतिबोध्य देवः स्वस्थानं ययौ, मंत्र्यपि सर्व विभवं परित्यज्य सद्यो दीक्षा जग्राह.. इति प्रत्याख्याने तेतालिपुत्रदृष्टांतः ॥ इति सामायिकपदं व्याख्यातम्. अथावश्यकपदं व्याख्यायते, तत्राभयकालं यदवश्यं कर्त्तव्यं तदावश्यकं प्रतिक्रमणमित्यर्यः,तत्फलं चेदं-आवस्सएण एएण! सावओ जइवि बहुरओ होइ ।। दुक्खाणंमंतकिरियं । काही अचिरेण कालेण ॥ १ ॥ व्याख्या--श्रावको यद्यपि बहुरजस्को बहुपापयुक्तो भवति तथाप्यतेनावश्यकेन कृत्वा स्तोकेन कालेन दुःखानामंतक्रियां विनाशं करिष्यतीति, किंच-आवस्स उभयकालं, ओसह- मिव जे करंति उज्जुत्ता । जिणविजकहियाविहाणा, अकम्मरोगा य ते टुति ॥२॥ नख्या-श्रावका उपयोगयुक्ताः संतः प्रभातसं- ॥ ३२॥ .

·scickskekskkr ध्याकालमोजिनवैद्यकथितविधिना सम्यक्प्रकारेण औषधमिवावश्यक कुर्वति, ते कर्मरोगरहिता भवंतीति प्रतिक्रमणनियमे साजण- सिंहदृष्टातः, स चैव-साजणसिंहनामा श्रेष्ठी द्विसंध्यं कालपेलाया मतिक्रमण विना.भोजन न कार्यमिति नियमवान् वभूव एकदा पीरोजपातसाहेन केनचिदपराधेन स कारागारे क्षिप्तस्तदा तत्र स्थितेनापि तेनारक्षकपुरुषेभ्यः पचागपंचाशन्मितान् सुवर्णनिष्कान् दत्वा प्रत्यह प्रतिक्रमण कृत, अन्यदा रत्नस्यपरीक्षणव्यतिकरे तृतीय रल जगन्मध्ये खमिति वचनात्मसन्नेन सुरत्राणेन स मुक्तः सन्मानितश्च तदा तेर्भतिरारक्षकनिष्कास्तस्य पश्चात्मदत्तास्ततः श्रेष्ठिना ते निष्कास्तेभ्य एव दत्ताः, मोक्तच अहो एतदनं कियत् यतोऽमूल्य प्रतिक्रमण मया कृत भवत्साहाय्यादेति दृष्टातः ॥ अथ पौपध व्याख्यायते-धर्मस्य पोप पुष्टि दत्ते तत्पीपध, तच्चाहार १ शरीरसत्कार २ गृहव्यापार ३ अब्रह्म ४ निवृत्ति- रूप बोध्य, तत्फल चेद-पासहि य सुहे भावे । असुहाइ खवेइ नत्यि सदेहो । छिदेइ निरयतिरिगई। पोसह विहिअप्पमत्तेणं॥१॥ पीपधुव्रतस्थिरत्वे कामदेवदृष्टात:-यथा कामदेवश्रावकः पौषधे स्थितः सन् निशाया मिथ्यात्विदेवेन-दुष्टगज १ नाग २ पिशाच ३ रूपेहुधा, क्षोभितोऽपि मनोवाकायैर्मनागपि न क्षुभित इति अथ देवार्चनमानविलेपनानि व्याख्यायन्ते-देवस्य श्रीजिनेद्रस्य तत्यतिमायाश्च अर्चन वासादिना, सानं जलादिना,विलेपन च चदनादिना कर्तव्यमेतत्पदत्रयेण सर्वोऽपि पूजामकारः सूचितः पूजाफलं चेद-सयं पमजणे पुन्नं, सहस्स च विलेवणे ॥ सयसा- हस्सिया माला, अणत गीयवाइय ॥२॥ इत्यादि, अत्र दृष्टाताः स्वय वाच्याः। अथ ब्रह्मक्रिया १ दान २ तपोमुखानि ३ व्याख्या- ·चातुर्मा० व्याख्यान कया ९ यंते, तत्र ब्रह्मक्रिया ब्रह्मचर्य सुदर्शनश्रेष्ठ्यादिवत् शीलव्रतपालनमित्यर्थः, तत्फलं यथा-जो देइ कणयकोडिं, भवा कारेइ कणय- जिणभवणं ॥ तस्स न तत्तिय पुन्नं, जत्तिय वैभव्धए धरिए ॥ १ ॥ इति. ॥ तथा दानं हि-अभय १ सुपात्रा २ नुकंपो ३ चित ४ कीर्ति ५ भेदात्पंचविध, तत्र दाभ्यां मोक्षः त्रिभिश्च भोगमाप्तिः, इहाभयदाने दृष्टांतो यथा- राजगृहे सभास्थितेन श्रेणिकनृपेण प्रोक्तं, संपति नगरे किं वस्तु सुलभं स्वादु चास्ति ? क्षत्रियाः मोचुमसिं समर्च स्वादु चा- स्ति, तदा अभयकुमारेण चिंतितं, एते निर्दयाः, अथ यथा पुनरप्येवं न जल्पेयुस्तथा कुर्या. ततो रात्री सर्वक्षत्रियगृहेपु पृथपृथग्ग- त्वाऽभय एवमवादीत्. भो क्षत्रियाः राजपुत्रशरीरे महाव्याविरुत्पन्नोऽस्ति. यदि मनुष्यसत्कं कालेयमांसं टंकद्यमितं दीयते तदा स जीवति नान्यथेति वेद्यैरुक्तमस्ति. ततो यूयं राज्ञो ग्रासजीविनो भवद्भिरेखैतत्कार्यं कर्त्तव्यं, तदा एकेनोक्तं दीनारमहस्रं गृहाण ! पर मां मुंच ? अन्यत्र गच्छ ? अभयेन तद् गृहीतं, एवं रात्रौ प्रतिगृहं परिभ्रम्य तैर्दत्तानि वहुनि दीनारलक्षाण्यादाय प्रभाते नृपस- भायां तदनं क्षत्रियेभ्यो दर्शितं, प्रोक्तं च अहो गतदिने यूयमेव वदथ यन्मांसं सुलभामिति. अद्य तु एतावता द्रव्येणापि तन्मामं न प्राप्तं, ततो लजितास्तेऽभयेन हकिताः, मांसभक्षनियम प्रापिताश्च, अत्रार्थ श्लोकः-स्वमांसं दुर्लभं लोके, लक्षेणापि न लभ्यते ।। अल्पमूल्येन लभ्येत्त, पलं परशरीरज ॥ १ ॥ पवमन्यैरप्यभयदानवुद्धिाति ।। तथा तपो हि दुष्टाष्टकर्मविनाशकं सकललब्धिजनकं वाह्याभ्यंतरभेदतो द्वादशविध दृढमहारिवद्रव्यात्मभिः समाचरणीयं । तपोमु- खानीत्यत्र मुखशब्द आद्यर्थस्तेन भावनादिपरिग्रहः, इति व्याख्यातं ब्रह्मक्रियादिपदत्रयं । किंचात्र धर्मार्थिनात्मनिंदा, कर्तव्या, न - ·परनिंदा, तर चिनात्पुत्रीदृष्टात., स चे काचनपुराधीशेन जितशत्रुराजेन स्वस्य नवीनसभाया कनकमंजरीनामचित्रकरसुतानिर्मितं चित्रमयूरं साक्षान्ममिव दृष्ट्वा तच्चातुर्यगुणरजितेन सा परिणीता, तया च स्वबुद्ध्या प्रत्यह नवनवकथाकथनेन नृपः षण्मामान या- वत् स्वावासे आनीत , तदा राज्ञा बहु मन्यमानापि सा प्रतिदिन स्वगृहे एकात्तदेशे उपविश्य पितृगृहसनधिसामान्यवेप परिधाय है आत्मन् । राजमान्पत्वमस्विरमस्ति, अतोऽहकृतिर्न विषया, तब पितृगृहसंवधिनी त्वियं ऋदिरस्तीत्यादिवचनैरात्मानं निंदति स्म अथ छलं पश्यतीमि सपत्नीभिस्तयाकुर्वाणा वा विलोक्य नृपायोक्त, प्पा-तु भवता कामण करोति, ततो राज्ञा परीक्षार्थमेकदा- कस्मादागत्य तामात्मनिंदा कुर्वाणा दृष्ट्वा तुष्टेन पट्टराज्ञी कृता, अपराश्चापमानिताः, एवं वयिमिरात्मनिंदा कार्येति ॥ अन्यच्च चातुर्मासिकपाराधयितुकामै व्यात्मभिरस्मिन् दिने स्वे स्वेऽतिवारा आलोचनीयाः,गुर्वादिसमक्षं च तेपा मिथ्या- दुष्कृत च वाच्य, तर साधूना चरणसप्तति (७०) करणसप्तति (७०) मिलनाचत्वारिंशदधिकशत (१४०) मतिचारा भवति, ते च ग्रन्यगोखभयान लिख्यते'। श्रावकाणा तु चतुर्विंशदधिकशतमतिचाराः (१२४) स्युस्ते मक्षेपतो दर्यते--पण सलेहण ५ पन्नरस-कम्म १५, नाणाइ अठ पत्तेय २४ ॥ बारस तव १२ विस्यतिग ३ । पण सम्म ५ वयाण पत्तेय ६०॥ १॥ व्याख्या- १-सक्षेपतो गाथाद्वय यथा-यय (५) रामणधम्म (१०) सनम (१७), रेयापच च (१.) भगुत्तीगो (.) ॥ नाणादनिअ (३) तर (१२), पोह निग्गो (४) दो चरणमेय ॥ १ ॥ पिंड पिसोही ( ४ ) समह (.) भाषण (१०), पदिमा य (०)दिय निगेहो ॥ (५ ) पिडितहण (२ ) गुत्तोमो (३), अभिग्गहो (४) चर करण तु ॥ २ ॥ Harivar sakairspeakistarNetSHN-*-*- ·व्याख्याने कथा ९ चातुर्मा० ॥३४॥ संलेखनायाः पंचातिचारास्तथाहि-अत्र इतस्तपःप्रभावादहं मनुष्यो राजादिर्भूयासमिति इहलोकाशंसा १, इतोऽनुष्ठानात्परलाके देवो भूयासमिति परलोकाशंसा २, कृतानशनोऽहं लोकैः पूज्योऽस्मि, अतश्चिरं जीयासमिति जीविताशंसा ३, अपूज्यखाव्या- धिपीडितवादा शीघ्रं म्रियते चेदरमिति यत्प्रार्थनं तन्मरणाशंसा ४, रूपं शब्दश्च कामौ, गंधरसस्पर्शाभोगास्ते ममप्रशस्ता भूया- सुरिति या इच्छा सा कामभोगाशंसा ५, संलेखनां कृत्वा यद्येवं चिंतयति तदातिचाराः,एषु च यदि कोऽपि कालत्रयसंबधी अति- चारो लग्नो भवेत्तदा तस्य मे मिथ्यादुष्कृतमिति संघादिसमक्षं वाच्यं, एवमग्रेऽपि बोध्यम् । अथ पंचदश कर्मादानातिचारा यथा- आजीविकादिनिमित्तं काष्ठदहनेन अंगाराणां करणं, तद्विक्रयणं, इष्टिकापाचनमित्यादि अंगारकर्म १, वृक्षादेः पत्रपुष्पा- देवा छेदनविक्रयणादि वनकर्म २, शकटानां तदंगानां च निष्पादनवाहनादि शकटकर्म ३, शकटवृपभादीनां भाटकेनार्पणं भा- टकर्म ४, इल-कुद्दालादिभिर्भूमिविदारणं पाषाणादिघटनं, यवादिधान्यानां भुंजनादिकरणं च स्फोटककर्म ५, प्रथमत एव म्ले- च्छादिभ्यो मूल्यदानेन गजदंताद्यानाय्य विक्रयणं, आकारादा स्वयमानीय विक्रयणं दंतवाणिज्यं ६, लाक्षा-नीली-मनःशिलादेः सुलितधान्यादेश्च विक्रयो लाक्षावाणिज्यं ७, मद्य-मांस-घृत-तैलादिरसविक्रयो रसवाणिज्यं ८, यस्मिन् भक्षिते प्राणी म्रियते त- द्विषं, तस्य वाणिज्यं विषवाणिज्यं ९, द्विपद-चतुष्पदादिविक्रयः केशवाणिज्यं १०, तिलेश्वादीनां यंत्रैः पीडनं ११ वृषभादेर्वृषण- कर्णादिच्छेदनं निलौछनकर्म १२, क्षेत्रादौ वढेालनं दवदानं १३, गोधूमादेः पोक्षः (पार्थः) सरोहदादिशोपत्र प्रसिद्धः १४, असत्यो दुःशीला दास्यादयस्तासां पोपणमसतीपोपः १५, ॥ इति ॥ पंचदश कर्मादानातिचाराः ।। ॥३४॥ न - ·ज्ञानस्याष्टी अतिचारा यया-अकालवेलाया प्रविपिदिने वा श्रुताध्ययन १,गुरोज्ञानोपकरणाना पुस्तकादीना वा पादादि- संघटनेनाऽविनयकरणं २, तथा एषामेव बहुमानस्याऽकरण ३, उपधानयोगादि विना श्रुताध्ययनं ४, यस्य पार्थे श्रुतमधीतं तस्य गुगर्नाम्नोअलपन ५, देववंदनप्रतिक्रमणादौ शुद्धाक्षराणामपठन ६, तत्रैव शुद्धार्थस्यापठनं ७, तत्रैवाऽशुद्धयोः सूत्रार्ययोः पठनं ८ इति । ज्ञानस्याष्टौ अतिचाराः॥ दर्शनस्याप्यष्टी अतिचारास्तथाहि-देवगुरुधर्मविषये शंकाकरण १, सवाण्यापि दर्शनानि शोभनानीति श्रद्धाकरण २, 4- मम्य फले सदेहकरण ३, मिथ्यादृष्टीना महत्त्वं दृष्ट्वा तदुपारी तीव्ररागकरण ४, साध्वादीना गुणश्लाघाया अकरण ५, नवप्र- तिबुद्धशादादेः स्थिरताया अकरणं ६, सार्मिकाणा वात्सल्याऽकरणं ७, सति सामथ्र्य जिनशासनस्य प्रभावनाया अकरण ८, इति दर्शनस्याष्टी अतिचाराः ॥ तथा पचाना समितिनामीर्यादीना ५, तिसृणा च गुप्तीना मनोगुप्यादीना ३,तयाविधाऽपालने चारित्रस्याष्टी अतिचाराः। तया 'अणसणमूणोयोग्या' इत्यादि द्वादशतपोभेदाना सम्यगकरणे तपसो द्वादशातिवाराः । तथा मनोवीर्य १ वचनवीर्य २ काय- वीर्याणा ३ देववदनप्रतिक्रमणस्वाध्यायदानशीलादी अस्फोरणे वीर्यत्य त्रयोऽतिचाराः । सम्यक्त्वस्य पंचातिचाराः, यथा श्रीजि- नंद्रोक्तपदार्थेषु सन्देहः शका १, अन्यान्यदर्शनाभिलापः काक्षा २, धर्मफलं प्रति सन्देहो विचिक्त्सिा, अथवा मलमलिदवपुषः माधून् दृष्ट्वा जुगुप्साकरण विचिकित्सा ३, मिथ्यादृष्टीना प्रशमन कुलिंगमसा५, मिथ्यादृष्टिभिः सह परिचयः कुलिंगसंस्तवः५॥

·. -- चातुर्मा० ॥३६॥ व्याख्यानं कथा सामायिक मया कृतं न वेति स्मृतिविहीनता ५॥ दशमे देशावकाशिकवते पंचातिचाराः, यथा--परं प्रति त्वया इदमानेतव्यमि- त्युक्त्वाभिग्रहविषयकदेशात्परतो वस्वानयनं आनयनप्रयोगः १, त्वयेदं मम वस्तु गृहादौ नेतव्यमित्युक्त्वा स्वपावस्थाधिकवस्तुनोऽ- भिगृहीतदेशात्स्थानांतरे मोचनं प्रेष्यप्रयोगः २, कंचित् कार्येणाकारयंत. दृष्ट्वा स्वकार्यसाधनार्थ शब्दकरणं शब्दानुपातः ३, तथैव परंप्रति स्वस्य रूपदर्शनं रूपानुपातः ४, अभिगृहीतदेशादू बहिः कार्यज्ञापनाय पाषाणादिक्षेपणं पुद्गलक्षेपः ५॥ एकादशे पौपधव्रते पंचातिचाराः, यथा-अप्रतिलेखितदुम्मतिलेखितशय्यासंस्तारकासेवनं १, अप्रमार्जितदुःप्रमार्जितशय्यासंस्तारकासेवनं २, अपति- लखितादिभूमिकासु उच्चारप्रस्रवणपरिष्ठापनं ३, अप्रमार्जितादिभूमिकासु उच्चारादिपरिष्ठापनं ४, प्रभातसमये अमुकमाहारं पाच- यिष्यामीत्यादिप्रकारचिंतनं ५॥ द्वादशे अतिथिसंविभागवते पंचातिचाराः, यथा-साधुमागच्छंतं दृष्ट्वाऽदानबुद्ध्या देयद्रव्यस्य सच्चित्तोपरिस्थापनं १, सञ्चित्तेन फलादिना देयवस्तुन आच्छादनं २, स्वकीयमापि मोदकादिद्रव्यमन्यदीयमेतदिति कथनं ३, यदि एतेन निःस्वेनापि दानं दत्तं तत्किमहमतोऽपि हीन इति मात्सर्यादानं ४, आहारमानीय भुंजानानां भुक्तवतां साधूनां निमंत्रणं, यथा मदीयोऽभिग्रहोऽपि न भज्यते, वस्त्वपि एते न गृहंतीत्यभिप्रायेणेति५॥ इत्थं दादशव्रतानां पष्टयतिचाराः, सर्वेऽपि मिलिताः (१२४) इति. एषां मध्ये ये केऽप्यतिचारा लग्ना भवेयुस्तेषां मे मिथ्यादुष्कृतमस्तीति संघादिसमक्षं वाच्यं, ततः सर्वेष्टार्थसिद्धिः ।। ॥ इति चातुर्मासिकत्रयव्याख्यानं समाप्तं ॥

·॥ श्रीपर्युपणाद्यष्टाह्निकाव्याख्यानम् ॥ शांताशं शातिकार, नत्वा स्मृत्वा च मानसे ॥ अष्टाहिकाया व्याख्यान, लिख्यते गद्यवधतः ॥ १॥ इह च सकलदुष्क मिवारिणि विमलधर्मकर्मकारिणि इह परन च कृतमभूतशर्मणि श्रीपर्युपणादिपर्वणि समागते सति, सकलमुरासुरेंद्राः संभूप श्रीनदी-|| श्वरनामान अष्टमहीये धर्ममहिमानं कर्तुं गच्छति, तन तावन्नदीश्वरद्वीपस्य मध्यभागे चर्दिा चत्वारोंजन गिरयः सति, अजनवर्णाः पर्वता इत्यर्थः । तेपी प्रत्येक चतुर्दिक्षु चतस्रो वाप्यः सति, तासा वापीना मध्यभागेपु दधिमुखाःपर्वता. सति,दधिवर्णाः श्वेतवर्णी इत्यर्थः । पुनर्दयोर्वाप्योरत्तरे दो दौ रतिकरपर्वती वत्तेते, रक्तवर्णा इत्यर्थः । एव चैकेकाजनागरिः, समताञ्चत्वारो दधिमुंखा अष्टौ च रतिकरा. सति, समिलने द्वादश, त्रयोदशश्च स्वयमजनगिरिः, इत्यं चतुर्दिक्षु चतुर्णामजनगिरीणा सपरिकराणा मिलने जाता दिपचाशद्रिया, ते च पृथग्नामसंख्यया चत्वारोंजनगिरयः (४), षोडश दधिमुखाः (१६), द्वात्रिंशदतिफरपर्वताः (३२), तेपा- मुपयुकेक जिनभवनमस्तीति दिपचाशजिनभवनानि सत्ति, तेषु च जिनचैत्येपु प्रत्येक चतुर्विशत्यधिकशत जिनविधानि सति, सपा मिलनेऽष्टचत्वारिशदधिकचतुःपष्टिशतानि (६४४८) जिनविवााने भवति, तानि च सर्वाण्याप चैत्याने चतुराणि शाश्वतानि प्रव- १ एकलशयाजाप्रमाणो जम्बूद्वीप द्विलक्षयोजाप्रमाणो लवणसमुद्र एर द्वीप समुद्राणा द्विगुणद्विगुगकरणेन-धातकी-पुप्पर-चारुणी-सौर- पृत-इ-गावत् पोडशा अनिशा कोटि-चत्यारिंशत् लक्षा. (१६३८४०००.००) एतावत् योजनाममाणोपमनदीचरनामको द्वीपोऽस्ति

·सयुवणा
॥३७॥
व्याख्यान
कथा १०
1
रतोरणादिभिरलंकृतानि अतिसुंदराणि संति, तत्र देवेंद्रा बहुदेवदेवीपरिवृताः प्रवर्द्धमानभावनाष्टाहिकमहोत्सर्व कुवैति,जल-चंदन-पु-
रूप-धूपाद्यष्टद्रव्यौर्जनविवानि पूजयांत, जिनगुणान् गायति, नाटकं च विदधात, इत्यमष्टदिवसावाध महोत्सवं समाप्य पुनः स्वस्थानं
गच्छांत. एवं श्रावकैरपि श्रीमतीर्थंकरप्रकाशितेऽस्मिन् पर्वणि समागते धर्मणि यलो विधेयः, तथा चास्मिन् पर्वणि श्रावकाणां
कृत्यान्याह-
आश्रवकपायरोधः, कर्तव्यः श्रावकैः शुभाचारैः । सामायिकजिनपूजा-तपोविधानादिकृत्यपरैः ॥ १ ॥
तत्राश्रवाः पंच ते चामी-प्राणातिपात-मृपावादाऽ दत्तादान-मैथुन-परिग्रहास्तेषां रोधो निरोधः, अर्थात्तत्यागः कर्तव्यः,
एतावता प्रथमं दींद्रियादयो ये सजीवास्तेषां विराधनाः श्रावकैवाः, सर्वदानेषु अभयदानमेव श्रेष्ठं, यदुक्तं सूत्रकृदंगे-'अभयप्प-
हाणमिति' अन्यत्राप्युक्तं च-
दीयते म्रियमाणस्य, कोटिजीवितमेव च ॥ धनकोर्ट न गृहीयात्, सर्वो जीवितमिच्छति ॥ १॥
१-निशीथभाष्य-चूर्णि-बृहल्कल्पभाष्य-चूर्णि-वृत्ति-स्थानांगसूत्रवृत्ति-समवायांगसूत्रवृत्ति-कल्पसिद्धान्त-व्याख्यादिशास्त्रानुसारेण जैनटिप्पणकसद्भावे अधि-
कमास आगते आपाढचातुर्मासात् विंशत्या दिनैः पर्युपणाकरणं प्रोक्तं, तथा अधिकमासाऽभाने पंचाशतेव दिनैः प्रोक्तं,परं च जैनटिप्पणकाऽभाने संप्रति लौकिक-
टिप्पणके मासवृद्धिर्भवतु वा मा भवतु तथापि पंचाशतैव दिनैः पर्युपणाकरणमर्यादा सर्वगच्छीयपूर्वाचायः प्रमाणीकृता आसीत्, अत एव पंचाशतेन दिनैः
द्वितीयश्रावणे प्रथमभाद्रपदे वा पर्युषणाया आराधनं युक्तियुक्तं शास्त्रसम्मतं जिनाशानुसारं च शेयं,परं न अशीतिदिनैः अस्य विशेषनिर्णयः कल्पसिद्धान्तस्य कल्प
द्रुमकलिकाया नवमन्नाख्यानाद् अस्मत्कृतबृहत्पर्युपणानिर्णयग्रंथाच अवगंतव्यः, इति हस्ताक्षराणि श्रीमतूमुमतिसागरोगाध्यायातां लघुशिष्यमुनि-मणिसागरस्य ।
॥ ३७॥

·SINE*********Herettetscattarankar अपिच-यो दद्यात्काचन मेरु, कृत्स्ना चापि वसुंधराम् ॥ एकस्य जीवितं दद्या-न हि तुल्यमसिया ॥२॥ अतोऽभयदानल्यापनार्थ कथानकमुच्यते-वयाहि-वसंतपुरेऽरिदमनो राजा, तस्य पंच राज्यस्तासु चैका दुभंगा, चतस्रोऽ- संतवल्लभा', एकदा चतुर्वपूसमेतो राजा निजप्रासादगवाक्षस्थो नानाविधक्रीडाविलास कुस्तिष्ठति, तस्मिन्नवसरे एकचौरी राज मार्गेण नीयमानो राज्ञा सपत्नीकेन दृष्टः, स च कीदृशः कठन्यस्तरक्तकणवीरमालो रक्तवस्खपरिधानो, रक्तचदनानुलिप्तगात्रः पुर स्तादाद्यमानवध्यडिंडिमः, इत्यं विविधविडवनाभिर्विडव्यमानं तं चौर दृष्ट्वा राज्ञीभिः पृए, किमकार्यमनेनाकारीति, तदा एकेन राजपुरुपेण तासा पुरः कथित, परद्रव्यापहारेण राजविरुद्धमनेन कृतमिति, ततः सजातकृपया एकया राख्या विज्ञप्तो राजा, स्वामिन यो भवता मह्य माम्बरः प्रतिपन्नः सोऽधुना दीयता, येनामेकदिनमुपकरोमि चौरं, तदा कचिदाज्ञा प्रतिपन्न तद्वचः, ततस्तया स्नानादिपुरस्सर दीनारसहस्रव्ययेन विविधवस्खालकरिरलकृतः स चौरः, ततो द्वितीयया द्वितीयदिने राजान विज्ञाप्य दीनारदशसह- खव्ययेन स सत्कृतः, ततस्तुयिया तृवीयदिने दीनारलक्षव्ययेन स उपचरितः, ततश्चतुर्थ्या दीनारकोटिव्ययेन चतुर्यो दिवसोऽति- वाहितः, ततः पवम्या दुर्भगया राझ्या पंचमदिने राज्ञः समीपमागत्य विनयमात्रया दीनवचसा नृपो विज्ञप्तः, स्वामिन् ! मम दुर्भ- गाया उपरि भवदीया तादृशी कृपा नास्ति, तेन मया कदापि भवंतो न याचिताः,अधुनाऽस्य चौरस्य जीवितदान मया त्वा याच्यते, तदा राज्ञापि जीवितप्रदानपूर्वकं चौस मदत्तोऽनया च तं चौरं स्वगृहे नीत्वा सामान्यभोज्येन भोजयित्वा कथितं, मया तुभ्य जीवित्त प्रदत्तं, पुनश्चीय मा कास्तितोऽसौ हष्टस्तदा सपत्नीभिर्हसित नास्य लया किंचित् सुखकारि कृत, तासां व परस्पर वहूपकार- FrontaktARTH ·व्याख्यान पर्युषणा ॥३८॥ कथा २० विषये विवादे संजाते राज्ञा स एव चौरःसमाहूय पृष्टोऽहों कया तब बहुपकारः कृतीइति, तेनाप्यमाणि भो महाराज! चतुरो दि- ननि यावन्मरणभयभीतेन मया न किंचित्तानभोजनादिसुखमज्ञायि,अद्य पंचमेऽहनि अस्याः पंचम्या राज्या मुखादभयदानाकर्णनेन परमसुखमनुभूयते, अत एव तस्या उपकारः सर्वतो महान्, एतच्चौरवचः श्रुत्वा सर्वैरपि सा प्रशंसिता.पराज्ञी च कृता, अतः सई- दानानामभयदानं श्रेष्ठमिति ज्ञापितं, ततः सुश्रावकेणात्र पर्वणि खंडन-पेपण-वस्खक्षालनाधारंभी विनर्जनीयः, तेलिक-लोहकार- भ्राष्ट्रकर्मकारकादिपु वाचा धनव्ययेन चारंभो निवारणीयः, स्वशक्तया बंदिमोक्षश्च कार्यः, ग्रामनगरमध्येऽमारीयोपणा कारयि- तव्या, येन केनापि प्रकारेण जीवरक्षा कार्या ।। द्वितीयाश्रवपरित्यागे मृपावचनमत्र पर्वणि न वक्तव्यं, गालिमदानादिकठिनवाणी न वाच्या, सर्वथा वाक्शुदिः कार्या । तृतीयाश्रवपरित्यागे परधनग्रहणं विवर्जनीय, द्रव्यस्य हि जंतूनां वाह्यप्राणरूपत्वात्, तदपहारस्य च मरणरूपकटहेतुत्वात् । चतुर्था- श्रवपरित्यागेऽत्र पर्वणि ब्रह्मचर्य पालनीयं, स्त्रीसंगो विवयं इत्यर्थः, परतीसेवनं तु लोकदयविरुदत्वात् सुभावकेणावश्यमेव वज्र्य । पंचमाश्रवपरित्यागे धनधान्यादिनवविधपरिग्रहे परिमाणं कार्य, परिग्रहतृष्णाऽपरिमिता न धायर्या, इच्छापरिमाणं विधेयमित्यर्थः तथा पुनरस्मिन् पर्वणि कपायरोधः कर्त्तव्यः, कपायाश्चत्वारः क्रोध-मान-माया-लोभाख्यास्तेषां परित्यागो विधेयः, क्रोधोदये हि कलहोत्पत्तिश्चिरंतनप्रीतिनाशश्च, मानोदये विनयनाशस्तथा च सद्ध्यानवतामपि मुनीनां केवलायाप्ती अंतरायः स्यात, राजर्पिवाब- लिवत्, एवं मायोदये लोभोदयेऽपि च वयो दोपा उत्पद्यते, अतश्चत्वारोऽपि कपायास्याज्याः, उक्तंच-- ॥३८॥ ।

·कोही पिइ पणासेइ । माणो विणयनासणो ॥ माया मित्ताणि नासेइ । लोहो सबविणासणो ॥१॥ तस्मात् शुभ आचारो येपा ते शुभाचारास्तैः श्रावकराश्रव-कपायरोधः कर्त्तव्य इत्युक्त, अथ पुनरत्र पर्वणि यत्कर्तव्य तदेव श्रावकविशेषणद्वारेणाह-कीदृशैः श्रावकैः, सामायिकजिनपूजातपासि तेपा विधानं करण, तदादीनि तत्प्रभृतीनि कृत्यानि कार्याणि तेषु तत्परेरित्यर्थः, एतावतान पर्वणि सुश्रावकैः सामायिक कार्य, सामायिकस्वरूप चेदं-- समता सर्वभूतेषु, संयमः शुभभावना ॥ आर्तरौद्रपरित्याग-स्तद्धि सामायिक व्रतम् ॥ १॥ दिवसे दिवसे लख्ख, देइ सुवण्णस्स खडिय एगो ॥ एगो पुण सामाइय, करेइ न पहुप्पए तस्स ॥२॥ १-~-सामायिक विधिविषय-आवश्यकचूर्णि-वृहद्वृत्ति लघुवृत्ति-पचाशकचूर्णि-वृत्ति-योगशास्त्रवृत्ति-श्राद्धदिनकृत्यसून-वृत्ति पायकप्रतिक्रमणचूर्णि वृत्ति श्रावकम. शप्ति शतपदी-विचारामृतराग्रहादिगतशास्त्रीयपाटा विस्तरभयात् नान लिख्यते-तथापि सक्षेपत श्रावकधर्मप्रकरणवृचिपाठोर दश्यते तथाहि-"अय या क्रियमाण पादानां सामायिक निष्पत्यूह निर्वदति तत्स्थानमुपदिशति--- चैत्यालये स्वनिशान्ते, साधूनामन्तिकेऽपि वा । कार्य पौषधशालाया, श्राद्धस्तद्विधिना सदा ॥१॥ चैत्यालये विधिचत्ये, स्वे निशान्त स्वगृहेऽपि विजनस्थान इत्यर्थ । पौपा ज्ञानादीना धीयतेऽनेनेति पौषध पर्वानुष्ठानम् उपलक्षणात् सर्वधर्माऽनुष्ठा- नाथम्, शालाग्रह पौपधद्याला तत्र वा तत् सामायिक कार्य श्रादै सदा नोमयसध्यमेवेत्यर्थ । कय विधिना-समासमण दाउ इन्डाकारेण सदिसर भगवन सामाइयमुहपत्ति पदिलहेमि त्ति भणिय, जीव समासमणपुष्य मुहपत्ति पडिलहिय, समासमणेण सामाइय सदिसापिय बीय खमायणपुर सामाइय गमिति घुत्त M ·व्याख्यान पयुषणा० ॥३९॥ कथा १० खमासणदाणपुव्वं अद्धाविणय गत्तो पञ्चमंगलं कड़िता "करेमि भन्ते ! सामाइयं सावज जोगं पञ्चक्खामि जाव नियम पन्जुवासामि दुविहं तिविहेणं भणेणं वायाए काएणं न करेमि न कारनेमि तस्स भन्ते ! पनिकमामि निन्दामि गरिहामि अपाणं वोसिरामि ति" सामाइयसुत्तं भणति, तउ पच्छा परियं पडिकमति इत्यादिपूर्वसूरिनिर्दिष्टविधानेन । अत्र च ईयौ प्रतिक्रम्यैव सामायिकोचारणं यत्केचिदाचक्षते तसिद्धान्तानुत्तीर्णम्,यत उक्तमावश्यकचूर्णि बृहद् वृत्त्यादौ--"करेमि भन्ते ! सामाइयं सावज्जं जोगं, पञ्चक्खामि जाव साहू पज्जुवासामि दुविहं तिविहेणमिति, काउण पच्छा इरिअं पडिकमइ ति" इत्यादि श्रावकधर्मप्रकरणवृत्ति- पाठः ॥ तथा पुनरपि श्रीदेवगुप्तसूरिविरचितनवपदप्रकरणवृत्तिपाठो यथा, आवश्यकचूांद्युक्तसमाचारी त्वियं सामायिक श्रावकेण कथं कार्य ? तत्रोच्यते-- श्रावको द्विविधोऽवृद्धिप्राप्तः वाद्धिप्राप्तश्च, तत्राद्यश्चैत्यगृहे साधुसमीपे पौषधशालायां स्वगृहे वा यत्र वा विश्राम्यति तिष्ठति च निर्व्यापारस्तत्र करोति चतुर्यु स्थानेषु नियमन करोति, चैत्यगृहे साधुमूले पौषधशालायां गृहे वा अवश्यं कुर्वाण इति । एतेषु च यदि चैत्यगृहे साधुमूले वा करोति तत्र यदि केनाऽपि सह विवादो नास्ति यदि भयं कुतोऽपि न विद्यते यस्य कस्यापि किमिद् न धारयति मा तत्कृताकर्षापकर्षों भूतां यदि वाऽधमवर्ण्यमवर्ण्यमवलोक्य न गृह्णीयात् मा भांक्षीत् इति बुद्ध्या यदि वा गच्छन् न किमपि व्यापार व्यापारयेत् तदा गृहे एव सामायिकं गृहीत्वा चैत्यगृह साधुमूलं वा यथा साधुः पञ्जसमि- तिसमितस्त्रिगुप्तिगुप्तस्तथा याति, आगतश्च त्रिविधेन साधून नमस्कृत्य तत्साक्षिक पुनः करोति ".करोमे भन्ते.! सामाइयं सावजं जोगं पश्चक्वामिजाव साहू पज्जुवासामि दुविहं तिविहेणं " इत्यादि सूत्रमुच्चार्य, ततः, ईर्यापार्थिकी प्रतिक्राम्यति आगमनं चालोचयति, ततः आचार्यादीन् यथारत्नाधि. कतयाभिवन्ध सर्वसाधून उपयुक्तोपविष्टः पठति पुस्तकवाचनादि वा करोति । चैत्यगृहे. तु यदि 'या साधो न सन्ति तदा ईयोपथिकीप्रतिक्रमणपूर्व- मागमनालोननं च विधाय चैत्यवन्दनां करोति पठनादि विधत्ते, साधुसद्भावे तु पूर्व एए विधिः, एवं पौषधशालायागपि, केवलं यथा गृहे आवश्यक कुर्वाणो गृह्णाति तथैव गमन विरहितं इत्यादि, तथा ऋद्धिप्राप्तस्तु चैत्यमूलं साधुमूलं वा मह.व एति, येन लोकस्य' धास्था जायते । नैत्यानि १ ·Ack-RE-Prerrearrettorreckletstallarekpal-terrist साधरश्न सत्पुरुषपरिग्रहेण विशेषपूज्यानि भवन्ति, पूजितपूजक्त्वात् लोक्स्य, अतस्तेन गृहे, एस सामायिकमादाय नागन्तव्यमधिकरणमयेन हस्त्यश्वा- धनानश्नप्रसगात्, आमतच चैत्यालये विधिना प्रविश्य चैत्यानि च द्रव्यभावस्तयेनाभिष्टुत्य यथासभव साधुसमीपे मुसपोतिकाप्रत्युपेक्षणपूर्व " करेमि भन्ते'सामाइय सावज जोग पचक्यामि जाव नियम पनुमामि दुविह तिविहेण" इत्याधुच्चाय इयांपथिकादि प्रतिक्राम्य यथारनिकतया सर्वसाधूश्चाभिवन्ध प्रभादि करोति सामायिक च कुर्माण एप मुकुटमुपनयति कुण्डलयुगलनाममुद्रे च पुप्पताम्बूलप्रावरणादि व्युत्सृजति । किञ्च यदि एष श्रावक एर तदाऽस्या- गमनवेलाया न कश्मिटुत्तिष्ठति, अथ यथा भद्रकस्तदाऽस्यापि समानो दर्शितो भवति इति वुद्ध्या आचार्याणा पूवरचितमासन प्रियते अस्य च, आचार्यास्तु उत्थायेवतस्ततश्चक्रमण कुर्वाणा आसते वावद् यावदेप आयाति तत सममेवोपविशन्ति । अयथा उत्थानानुत्थानदोषा विभाव्या , एतच प्रासगिकमुक्तम् । प्रस्त तु सामायिवस्थेन विक्धादि न कायम स्वाध्यायादिपरेण आसितव्यम्" इत्यादि । इत्यादिश्वमान्यप्राचीनशास्त्रे प्रकटतया प्रथम करेमिभते उच्चारणानतर पश्चाद् इर्याप्रतिक्रमण दर्शित यथा-उत्तराध्ययन आवश्यकनियुक्त्यादिमाचीनशास्त्रे पडावश्यफविधि सक्षिप्त णमान्येन दर्शित पर तस्य विशेाथ भावपरपरानुसारेण गुरुपरपराया पूर्वाचायविरचितविधियाददातो या शायते, तत तस्यानुसारेणेव विशेपत संप्रति पडावश्यक विधि क्रियते । तथैव अगापि संक्षिप्तमानसामान्येन सामायिकविधि दर्शित , पर तस्य विशेषविधि पूर्वाचायविरचितविधिबादशाप्तोऽवगतव्य । तथा उत्तराभ्ययनादिगताऽप्यविधि सक्षिप्त ज्ञात्वा तस्यानादरकरणे नार्थोत्यापनदोपप्रसंग स्यात्, तथैव अपाऽपि एतद्विधरनादरकरणे शास्त्रपाठोत्थापनदोपप्रसग स्यात्, अत एव तदनुसारेण भव्यात्मभि समाचरणीय पर जिनाशाविरुद्धाचरण न युक्त " पयमपि असदहतो मुत्तत्य मिच्छदिहोओ" इतिवचनात् । इति । हस्ताक्षराणि श्रीमत् सुमति- घागरोपाध्यायाना लघुशिप्यमुनि मणिसागरस्य ।

·staTeam पयुषणा व्याख्यान कथा १० आदिपदापीप, कार्य, पोपधफलमिदं-- पोसहि य सुहे भावे । असुहाई खवेइ नत्यि संदेहो । छिनइ निरिहातरियगइ, पोसह विहेइ अप्पमत्तेणं ॥ १ ॥ तत्करणसामर्थ्याभावेऽस्मिन् पर्वणि सुश्रावकर्यथाशक्ति जिनानां द्रव्यपूना भावपूजा च कर्तव्या, पूजाफलमिदं -- सयं पमज्झणे पुन्नं, सहस्सं च विलेषणे ॥ सयसाहस्सिया माला, अणते गीयवाइए ॥ १ ॥ मनोवाकायशुद्धयाऽत्र पर्वणि पूजास्नात्रादिकं विधेय, तवसरेन भगवतः छद्मस्थत्व-केवलित्व-सिद्धत्वरूपमवस्थात्रयं भाव- नीयं, यदुक्तं-हवणचणेहिं छउमत्य-वत्थपडिहारगेहिं केवलियं ।। पलियं कुस्सगोहिय । जिणस्स भाविजसिद्धतं ॥ २ ॥ द्रव्यपू. जासामय्यभावे तु भावपूजैव कर्त्तव्या, सा चेत्थं-मातः श्रीजिनगृहं गत्वा शुदभावेन भगवदर्शनं कार्य, भगवन्मुद्रा विलोक्य च तद्गु- गणस्मरणं विधेय, तत्फलं यथा-दर्शनाद् दुरितध्वंसी, वंदनादांछितमदः । पूजनात्पुरकः श्रीणां, जिनः साक्षात्सुरद्रुमः ॥ १॥ पुनः श्रीजिनदर्शनादेव बहूनां भव्यानां बोधिवीजावाप्तिर्भवत्याकुमारवत्, तद्वत्तांतस्त्वित्थ---- अस्मिन् भरतक्षेत्रे समुद्रतीरे आईको नाम यवनदेशोऽस्ति, तत्रार्दकपुरं नाम नगर, तवाकनामा राजा बभूव, तस्य चाद. का नाम्नी पट्टराज्ञी, तयोरार्द्रकुमारो नाम पुत्रोऽभूत्, स च क्रमेण संप्राप्तयौवनः स्वेच्छया मनोज्ञान् भोगान् भुंजानः सुखेन ति. प्रति स्म, तस्य चाकराजस्य श्रेणिकराजेन सह परंपरागता परमग्रीतिरभूत्, एकदा श्रेणिको नृपः प्रचुरं प्राभृतं प्रगुणीकृत्य आ- ईकराजसमीपे निजामात्यं प्रैपीत्, सोऽमात्योऽपि कियद्भिर्दिनस्तत्र गतः, आईकनृपेण बहादरेण संभाष्य तेन मंत्रिणा उपनी- m -- N SRAMA - ·- Arder-RA ARTiror तानि प्राभूतानि गृहीतानि, पृष्टं च तस्मै मधोः श्रेणिकस्य कुशल वर्त्तते ? ततस्तेनापि तत्रत्यसलकुशलोदतनिवेदनेन रामो मनसि परमानंद सपादितः, तस्मिन्नवसरे आर्दकुमारो नृप प्रपच्छ, भो तात ! कः श्रेणिको येन सह तवेदशी प्रीतिर्वर्त्तते, राजा प्रोवाच, मगधदेशस्वामी श्रेणिकनृपो विद्यते, तत्कुले मत्कुले च परपरागता मोतिरस्ति, एतत्पितृवचः श्रुत्वाईकुमारोऽपि मत्रिणमु- वाच, भो मत्रिन् त्वत्स्वामिन. कश्चित्सपूर्णगुणोपेतः पुत्रोऽस्ति? तेन सहाहमापि मैत्र्य कर्तुमिच्छामि, मञ्युवाच श्रेणिकभूपस्य अ- भयकुमारो नाम पुत्रोऽस्ति,स च सकलकलानिधि. सर्वबुद्धिसमुद्रो मंनिपचशत्या अधिपो महादयावान् महादाताऽतिदक्षो निर्भयो धर्मज्ञ कृतज्ञश्च विद्यते,कि बहुना ते केऽपि जगति गुणा न संति येऽभयकुमारे निवासं न कृतवतः इत्य मत्रिवचनादभयकुमारगुणान् श्रुत्वाकुमार. पितुराज्ञा समादाय मत्रिण प्रत्युवाच,मामनापृच्छ्य व स्वदेशं मा यासीः तत्र गच्छता त्वयाऽभय प्रति स्नेहट्टमवी- जितुल्य महचः श्रोतव्यमिति, ततो मत्र्यपि तद्वचनमंगीकृत्य, राज्ञा विसृष्टः सन् वेत्रिणा दर्शित निवासस्थान ययौ, अथान्यदा- कनृप. प्रवरमौक्तिकादीनि प्राभृतान्यपयित्वा स्वपुरुष त मत्रिण च श्रेणिकपार्श्वमप्रैपीत्, तदाकुमारोऽपि तस्यैव मत्रिणो हस्तेभ- यकुमारनिमित्त विद्रुममौक्तिकादीन्यनुपमवस्तृनि मेपितवान्,अथ स पुमा मरिणा साई राजगृहपुरं गत्वा श्रेणिकाय अभयाय च प्राभृतान्यर्पयामास, तथा नृपपुत्र आर्द्रकुमारस्त्वया सह मैव्य कर्तुमिच्छतीत्यभयाय मनी सदेशमुवाच । तदा जिनशासने कुशलोऽ- भय स्वचेतसि इत्यचितयत् निश्चितं स मारो पिराधितश्रामण्यत्वादनायेषु जातोऽस्ति, पर स राजपुत्रो महात्मा नियमादासन्नभ- व्योऽस्ति यतोऽभव्यदूरभव्याना तु कदापि मया सह मैत्र्यभिलापो न भवेत् तस्मात्केनाप्युपायेन त जिनधर्मानुरक्त विधाय धर्ममागे Arr...!!xt trix rrkrna ·व्याख्यान पर्युषणा० ॥४१॥ कथा १० प्रवर्तयामि, तत्र चायमुपायोऽस्ति, प्राभृतच्छलेन यदि तत्राहित्प्रतिमां प्रेपयामि,तदर्शनाच यदि तस्य जातिस्मरणज्ञानमुत्पद्यते तदे. टसिद्धिः स्यादित्युपायं विचित्य छत्रसिंहासनादिमातिहार्यविराजितां रत्नमयीं प्रेथमजिनेंद्रप्रतिमां पेटीमध्ये धृत्वा तदने सकलानि धूपघटिकादिदेवपूजोपकरणानि मुमोच, ततस्तद्वारे तालकं दत्त्वाऽभयो निजमुद्रया तां मंजूपां मुद्रयामास. अथ कियद्भिर्वासरैः श्रे. णिको नृपस्तमाकेशपुरुष प्रियालापपूर्वकं प्रभूतैः माभृगैः सह विससर्ज, अभयोऽपि तां पेटां तस्य हस्ते समर्प्य ते सत्कृत्य अम्- ततुल्यवाण्या इत्युवाच, एपा पेटा आईकुमारस्य पुरस्तादुपढौक्यतां, तथा तस्य मद्धोरिदं वक्तव्यं, त्वया एकांतप्रदेशे एकाकिना स्थित्वा इयं पेटा स्वयमुद्घाटय तदंतर्गतं वस्तु स्वयं द्रष्टव्यं, अन्यस्य कस्यचिन्न दर्शनीयं, ततोऽभयोक्तं वचोंगीकृत्य स पुमान स्वपुरं ययौ, तानि च प्राभूतानि स्वस्वामिने स्वामिपुत्राय चापयामास, तथाकुमारायाभयोक्तसदेशमाचख्यो, ततः कुमार एकांते स्थित्वा तां पेटामुदाट्य तन्मध्यस्थां तमस्युद्योतकारिणी तां श्रीऋपभस्वामिप्रतिमां दृष्ट्वा स्वचित्ते चिंतयामास,किमिदं किंचिदुत्तमं देहाभरणमस्ति, तत् किं मूर्ध्नि आरोप्यं, कंठे वा हृदये वान्यत्र कुत्रचिदारोप्पं, कापीदं दृष्टपूर्वमिव मा. प्रतिभासते, परं स्मृतिपयं १ अत्रकेऽपि जिनेन्द्र प्रतिमास्थाने रजोहरणमुखवलिकाप्रैपणं वदन्ति तथा प्राचीनजनगाले जिनेन्द्रप्रतिमोडिखस्यामान दर्शयन्ति तदसत्वं, यतः जीवा भिगम-भगवती ज्ञाताधर्मकथा-राजप्रश्रेण्यावश्यकनियुक्त्यागमपञ्चाङ्गीपाचीनशान्ने स्थाने स्थाने जिनप्रतिमोलेस्रोविस्तरेगणितः नया रायप्रणयादिषु आगमे (धुवं दाऊणं जिणावराण) इति वचनात् जिनेन्द्र प्रतिमा जिनेन्द्र' सदृशत्वेन उक्ता, किञ्च सूत्रकृदनदयाख्याप्रभृतिषु अभयकुमारेण आनकुमाराय प्रथम जिनेन्द्र प्रतिमा प्रेपिता इत्येवलिखितमस्ति, अतोरजोहरणमुखवस्त्रिकाप्रेषणस्यकथनं तु अयुक्तमेव अस्य विशेपनिर्णयः प्रतिमाशतक, सम्यक्त्वगल्योद्धारादिग्रन्थादवग. न्तव्यः ॥ इति ॥ aw-MaHAMMen·astramdardstaramdar -*-*- नायाति, इत्यमत्यर्थ चितपत आर्द्रकुमारस्य जातिस्मरणजनिकी मूर्छा समजनिष्ट, तत उत्पन्नजातिस्मरणः स कुमारः समाप्तचे- तनः सन् स्वयमेव एवं निजपूर्वभरकथा चिंतयामास, तयाहि- इतो भवानृतीये भवे मगधदेशे वसतपुरेऽह सामजिको नाम कुटुबी अभृवं, मम बंधुमती भायाभूद, एकदा सुस्थिताचार्यस- मीपे तया सह अहमदर्ममश्रीपं, ततः समायोऽपि अह प्रतिबुद्धो गृहवासविरक्तः सन् तत्पार्थे प्रमज्या गृहीतवान, कमेण गुरुणा सह विहरन् एकस्मिन् पत्तनेऽगा, वधुमती साध्व्यपि अपरसाध्वीसंगता तत्रागात, एकस्मिन्नहि ता पश्यन् पूर्वभोगान स्मरन् अह | तस्यामनुरक्तोऽभूव, तच्चान्यसाधवे आख्या, सोऽपि प्रतिन्य आवल्यौ, सा पुनर्वधुमत्यै आचख्यौ, वदा वधुमती विपण्णा सती मवत्तिनीं प्रोवाच, एप गीतार्थोऽपि यदि मर्यादा लघेत तदा का गति., असौ मा देशातर गतामपि यावच्छ्रोष्यात तावन्मोहप्रभा- चान्माये राग न त्यक्षति, तस्माद हे भगवति । अह निश्चित मरणम् प्रपत्स्ये, येन नास्य नापि मे शीलखडन जायते,इत्युक्त्वा सा साध्वी अनशन कृत्वा शुद्धभावनया प्राणास्तत्याज, देवत्व च प्राप, ततस्ता मृता श्रुत्वा मया विचिंतितं सा महानुभावा निश्चित व्रतभगभयान्मृता, अहं पुनर्भमनतस्ततो ममापि जीवितेन अलं, तदाहमप्यनशन कृत्वा विपद्य देवोऽभूव, ततश्च्युवाहमत्रानार्यदेशे धर्महीनः समुत्पन्नोऽस्मि, साप्रत यो मम मतिबोधकः स मे वधुः स एव च गुरुरस्ति, केनापि भाग्योदयेनाभयकुमारमत्रिणाई वो- धिता, परमयापि मन्दभाग्योऽस्मि यतस्तं द्रष्टुमसमर्थः, तस्मात् पितरमनुज्ञाप्यार्यदेश गमिष्यामि, यत्र मे गुरुरभयकुमारोऽस्ति, इत्य मनोरथ कुर्वन् आदिमाईतः प्रतिमा पूजयन्नाकुमारो दिवसानतिवाहयति स्म, एकदा कुमारो नृपमेव व्यजिज्ञपद हे तात !

·पर्युषणा०
व्याख्यान
॥४२॥
कथा १०
स्वमित्रमभयकुमारं द्रष्टुमिच्छामि, आईकनृपोऽवादीत्, हे वत्स त्वया तत्र गमनेच्छा न कर्त्तव्या, अस्माकमाप स्थानस्थिताना-
मेव श्रेणिकेन सह मैव्यमस्ति, तदा पित्राज्ञया निवद्धोऽभयसंसगै प्रति उत्कंठितश्चार्द्रकुमारोऽपि न तस्थौ न च जगाम, तथा स
आसने शयने याने भोजनेऽन्यक्रियासु च अभयकुमारेणाश्रितां दिशं नेत्रयोरने चकार पुनः कीदृशो मगधदेशो,राजगृहपुरं च की-
हक्, तत्र गमने कस्को मार्ग इत्यं पार्श्ववर्तिनो जनान पप्रच्छ; तस्मिन्नवसरे आईकनृपो दध्यौ, कदापि कुमारो मामकथयित्वैव
निश्चितमभयसमीगे यास्यत्यतो यत्नः कर्त्तव्यस्तती नृपः पंचसामंतशतानि इत्यादिशत्, अहो अयं कुमारो देशांतरं गच्छन् भवद्भी-
रक्षणीयस्तदा ते सामंता देहच्छायेव तत्पार्ध न त्यति स्म, कुमारोऽप्यात्मानं देहधृतभिवामस्त, ततोऽभयसमीपगमनं मनसि अ-
वधार्य प्रत्यहमश्ववाहनभूमौ अश्ववाहनं कर्तुमारेभे, ते सामंताश्च अश्वारूढा अंगरक्षकाः संतः पाश्चै तस्थुः, कुमारोऽन्च वायन् तेभ्यः
किंचिदने गत्वा ल्यवर्त्तत, एवं चाश्वं वाहयन् सोऽधिकाधिकं ययौ, पुनः पुनाघुट्याययौ च, इत्थं तेपां विश्वासमुत्पाद्यान्यदाई
कुमारो निजैः प्रतीतिमत्पुरुपैः समुद्रे यानपात्रं प्रगुणं कारयित्वा तच्च रत्नादिभिः प्रपूर्य जिनप्रतिमां च तत्रारोप्य तथैवानं वाहयन्
दूरगमनाददृश्यीय तद्यानपात्रमारुह्य आर्यदेशं ययौ, ततो यानपात्रादुत्तीर्य तां प्रतिमामभयकुमाराग संप्रेष्य सप्तक्षेच्यां धनान्यु.
प्त्वा यतिलिंगं गृहीतवान्, स च यावत्सामायिकमुच्चारयितुमारेभे तावदाकाशस्थितया देवतया उचैः स्वरेणोचे, यद्यपि त्वं महारा-
वस्तथापि सांप्रतं दीक्षां मा ग्रहीः, अद्यापि ते भोगफलं कास्ति, तद्भुत्त्वावसरे व्रतं गृहीथाः, यतो भोग्यं कर्म तीर्थकृतामप्यवश्यं
भोक्तव्यं, तस्मात् हे महात्मन् ! तेन व्रतेनालं यद् गृहीतमपि त्यक्ष्यते, यया तेन भोजनेन कि यद्भुतममि वम्यते, इत्यं बहुधा नि-
॥४२॥

·लिदोऽप्याकुमारः स्वपौरुपमगीकृत्य देवी वाचमनाहत्य स्वप दीक्षामाददे, स प्रत्येकबुद्धो मुनिस्तीक्ष्ण व्रत पालयन् भूमण्डले विचरन् अन्पदा वसतपुरपत्नं प्राप्य करिमधिदेवकुले कायोत्सर्गेण च तस्थौ । इतथ तस्मिन्नगरे देवदत्तो नाम महायेष्ठयमूद, तस्य धनवती नाम पन्यासीत्, अथ स वधुमतीजीवो देवलोकारच्युत्वा श्रीमतीनामा अद्भुतरूपा तयोः पुत्री समजनि, सा च धात्रीभिलाल्यमाना क्रमेण रजःक्रीडोचित वयः प्राप, एकदा तर देवकुले पौरकन्याभिर्युक्ता श्रीमतीकन्या पतिवरणकीडया रतुमाययो, तदा सर्वाः कन्या भर्तार वृणुतेत्यूचुस्ततः कयापि कोऽपीत्येव सर्वा- भिः सचिवरा वृताः, श्रीमत्पोक्त हे सख्यो मया तु अयं पूज्यो वृतस्तदा साधु वृत साधु वृतमिति देवता प्रोवाच, पुनर्गर्जित तन्वाना सा एव देवी तर रत्नान्यवर्पत, श्रीमती गर्जितागीता तस्य मुनेः पादेलगत्, स मुनि. क्षणमात्र स्थित्वाऽचिंतयत, इह नस्थुपो ममानुकूल उपसगोंऽभूत्, अतोऽत्र न स्थेयमिति विचित्य सोऽन्यनागाव तदा अस्वामिक धन राज्ञ एवेति निश्चयं कृत्वा तानि रत्लान्यादातु राजा तनाजगाम,राजपुरपास्तव्यस्थान नागसकुल ददृशुः, देवतया चोक्त एतद् द्रव्यमस्यै कन्याये मया वरके प्रदत्तमस्ति, इति श्रुत्वा नृपो विलक्ष. सन् स्वस्थान ययी ततस्तत्मवै धन श्रीमतीपिता श्रेष्ठी जग्राह, अथ कियता कालेन श्रीमती परिणेनु वयो वरा अाकत, तत्स्वरूप पिना पु-ये उक्त, तदा श्रीमती जगाद हे तात यो महर्पिमया वृतः स एव मम वरः, तद- रणे दाना यद्रव्यमदात् तद् द्रव्य गृवता त्वयापि तदनुमतमेव, ततस्तस्मै मा कल्पयित्वान्यस्म दातु नाहमि, उक्त च- सकृजल्पति राजान., सफलत्पति साधवः ॥ सत्कन्याः प्रदीयते, त्रीण्येतानि सकृद सकृत् ॥ १ ॥ ।

·व्याख्यानं कया १० पर्युषणा ॥४३॥ एतत् श्रुत्वा श्रेष्ठंयूचे, स तु भ्रमर इव एकत्र नावतिष्ठतेऽतः कथं प्राप्यते, पुनरत्रायास्यति न वा, आयातोऽपि कयं ज्ञायते ? किं तस्याभिज्ञानं ? तदा श्रीमत्या उक्तं हे तात ! मया तदिने गर्जितभीतगा तभरण विलग्नयाभिज्ञानं दृष्टमस्ति, तस्मादतः परं तथा कुरु यथा प्रतिदिनं गातानायातांश्च सर्वानपि साधुन् पश्यामि, श्रेष्ठत्वाच इह पत्तने ये केपि महर्षयः समागांति तेभ्यस्त्र प्रत्य स्वयं भिक्षां देहि, येन सर्वेषां दर्शनं स्यात्, ततः सापि प्रत्यहं तथैव चक्रे, तल्लक्षणं दिदृक्षमाणा च मुनीनां चरणानवंदत; अथ द्वादशे वर्षे स महामुनिदिग्मूढः सन् तत्रागतस्तल्लक्षणदर्शनात्तयोपलक्षितच, तदा श्रीमती तमृषिमुवाच हे नाथ! तत्र देवकुले तदा यो मया वृतः स मम वरस्त्वमेवासि, मद्भाग्यरेखाधुनागतोऽसि, अथ मां मुग्धां त्यक्त्वा क यास्यसि, गदा लं दृष्टनष्टोऽभूः तहिनादारभ्य मम महादुःखेन कालोऽगमत, तस्मात्प्रसाद विधाय मामंगीकुरु, एवं स्थितेपि यदि मामवमन्यसे तर्हि अग्निप्रवेश करता तुभ्यं सी- हत्यापातक दास्ये, तदान्यैरपि तत्पित्रादिभिर्महाजनैर्विवाहाय अभ्यथितः स साधुब्रतारंभनिषेधकं तद्देवीवचनं सस्मार, ततस्तद्रोग्य- कर्मोदयादृणमोक्षामिव कर्तुं तां श्रीमती पर्यणेपीत् । अथ श्रीमत्या सह चिरं भोगान् भुंजानस्य तस्य क्रमेण पुत्रः संजातः, सच क्रमेण वर्द्धमानो राजशुक हुव वक्तुमुल्लसजिलोऽभवत्, तावति पुत्र रांजाते सति स आर्द्रकुमारो हर्णितः सन् श्रीमती प्रोवाच, अतः परं ते पुत्रः सहायोऽस्तु, अहं प्रवजामि, तदा बुद्धिनिधिः श्रीमती सुतं प्रत्यवसरं ज्ञापयितुं नूलपूणिकासहितं तर्जुमादाय समुपावि- शत् , तदा तूलकर्त्तनक्रियां कुर्वाणां तां विलोक्य स बालकः पप्रच्छ. हे अंब! एतत्पामरलोकोचितं कर्म विमारवं? सा प्रोचे हे पुत्र ! तब पिता खां मां च त्यक्त्वा प्रव्रज्यार्थ गंतु पनो वर्तते, गते नास्मिन पतिहीनाया मे तरेव शरणं, तदा बालको वाल्यान्म- -- ·"Var-y-**-**-Roy-ki- न्मनाक्षरुवाच अहं बवा धारयिष्यामि कथं मे पिता यास्यति । इत्युक्त्वा तन्तुभिः पादौ ववन्ध आईकुमारोऽपि तन्मधुरं वालव- चोवृद श्रुत्वा मुतनेहादेवमुवाच, हे पुन ! यावद्भिस्ततुभिमें पादौ बदौ ताति वर्षाणि पुनहे स्थास्यामि, गणयित्वा बंधनानि अच्छोटय १ ततो गणिता द्वादशवधा अभवन्, तेन स द्वादश वर्षाणि पुन,हे स्थास्ये इत्युक्त्वाभाहयत् ॥ अथ प्रतिज्ञापूणीभवनानतर स वैराग्यपूर्णमानसो रात्रः पश्चिमे पहरे इत्यचिंतयत्, मया प्राग्भवे मनसैव प्रत भन्न तेनाइम- नार्यत्व प्राप्तोऽस्मि, अन भवे पुनर्वत गृहीत्वा मुक्तमतः का गतिमें भविष्यति । इदानीमपि प्रव्रज्या गृहीत्वा तपसा आत्मान शो- पयामि, इति विचित्य मातःकाले श्रीमती पली स्वसुत च सभाष्य तदनुमति च लावा साधुलिंग समादाय निर्ममत्वो गृहानिर्य- यौ । अथ राजगृह जन् अतराले चौर्यवृत्ति कुर्वाणा स्वसामतपचशतीं ददर्श, तैरप्युपलक्ष्य भक्त्या वदितः, स साधुस्तानवादीत् युष्माभिर्महापापहेतुरेपाजीविका किमादृता ? तेरुक्त हे प्रभो ! अस्मान् वचयित्वा यदा त्व पलापिष्टस्तदादितोलजया भूपतेर्मुख न दर्शयामः, तवैवान्वेपणे लग्नाः पृथ्वी भ्रमतश्चौर्यवृत्त्यैव जीवामः, मुनिरुवाच अयुक्ता वृत्तिर्भवद्भिराहता, केनापि पुण्ययोगेनेदंमानु। प्पक प्राप्प स्वर्गापवर्गप्रदो धर्म एव सेव्यो हिंसाऽसत्यचौर्याब्रह्मपरिग्रहपरित्याग. कर्त्तव्यः, हे भद्रा यूय स्वामिभक्ताः स्थ, प्राग्वदई। युष्माक स्वामी अतो ममैव मार्ग प्रपद्यध्व, ततस्ते प्रोचुः पूर्व त्वमस्माक स्वाम्येवाभूः, साप्रत तु गुरुरप्यास यतस्त्वयास्मभ्यं धर्मों ज्ञापितोऽथास्मान् दीक्षयानुगृहाण, तत आर्दकुमारस्तान् मद्राज्य तै. सहित श्रीमहावीरं वदितु राजगृहाभिमुखं ययो, मार्गे गच्छ- तस्तस्य गोशालोऽभिमुख मिलितो विवाद कर्तु प्रवृत, भूचराः खेचराश्चापि सहस्रश आयाताः कौतुकार्थिनस्वस्थुः ॥

·। प पर्युषणा व्याख्यान कथा १० अथ गोशालोऽवदत् भवतां सपाकष्टं वृथैव, यतः शुभाशुभफलानां कारणं नियतिवास्ति, ततो मुनिरवादीत् पौरुपमपि का. रणं मन्यस्व, यदि सर्वत्र नियतिमेव कारणं मन्यसे तर्हि अभीष्टसिद्धयर्थं सर्वाः क्रिया वृथा प्रसज्येरन्, तबाहि-हे नियतिवादिन् ! सर्वदा स्वस्थाने एन किं न तिष्ठसि ? भोजनाद्यवसरे च भोजनाद्यर्थं च कथमुद्यम कोण ? एवं स्वार्थसिद्धये नियतिवत्पीरुपमपि साध्वस्ति, अर्थसिद्धी नियतेरपि पौरुपमाधिक्यं भजते, तथाहि-आकाशापानीयं पतति, परं भूखननादपि तद्भवेत्, यतो नियति- बलीयसी, परं नियतेरपि पीरुपं बलीया, पूर्व स मुनिगौशालं निरुत्तरीचके तदा जयजयशन्दं कुर्वद्भिः खेचरायैश्च तस्य महामुने- वही प्रशंसा कृता॥ तत आईनपिईस्तितापसायमसमीपे आययौ, तत्रस्थास्तापसाश्च एकं महांत हस्तिनं हत्वा तन्मांस गुंजाना बहून दिवसान व्यवीयंति, ते चैवमूचुः एकस्यैव हस्तिनो हननं वरं, यत एकजीवघातेन भूयान कालोऽतिगम्यते, मृगतित्तिरमत्स्यायेन्गेिश बहु- भिरपि न तथा, तस्मात्तद्भक्षणं न युक्तं बहुपापसद्भावात,तदा च ते मिथ्याधर्मनिष्धास्तपस्विनो मारणार्थ एकं महामत्तं गज वधुः यत्र शृंखलावद्धः स गज आसीतनैव मागंण करुणानिधिः स महमिर्जगाम, तदा स हस्ती मुनिपंचशतीयुतं बहुभिर्जनवंयमानं तं। महर्षि दृष्ट्वा लघुकर्मत्वादित्यचिंतयत्, अहमप्येनं मुनि वैदेयं यदि बदो न भवेयं, बदस्तु किं, करमाणि ? एवं चिंतयतस्तस्य मह. प्रदर्शनात्सयोऽय शृंखला व्यशीर्यत, अथ स हस्ती निरर्गलः सन् तं मुनि येदितुमभ्यागात्, तदा लोका गा मुनिहतो त इति । वाणाः पलायांचक्रिरे,गुनिस्त तथैव तस्यी,गजोऽपि नम्रीकृतकुंभस्थलः सन् ते मुनि नमति स्म, गुंदावण्ड पसार्य मुनिगादास्पद ·wide-H-PANKEYesNrstakal - स्पृष्टा परम सुख प्राप,ततः स गजः समुत्थाय भत्त्या मुनि पश्यन् अव्याकुलः सन् अरण्यानी प्रविवेश, तदात्यद्भुत तत्प्रभाव दृष्ट्वा- इतिकोप प्राप्तास्ते तापसा अपि आर्द्रकुमारसाधुना प्रत्यबोध्यंत, ततस्तत्येषिताचैते श्रीवीरसमवसरणे गत्या दीक्षा जगृहः ॥ अय श्रेणिकराजापि तया गजमोक्षण तापसप्रतिवोध च श्रुत्वाऽभयकुमारयुक्तस्तत्रागात्, मुनिर्भया वदमान राजान धर्म- लाभाशिष ददौ, अय शुदभूतले आसीन मुनि राजा पप्रच्छ,हे भगवन् । हस्तिमोक्षणान्मम महदाश्चर्य समजनि । मुनिरूचे हे रा- जन् ! हस्तिमोक्षण न दुष्कर, किंतु आमततुपाशमोक्षण मा दुष्कर प्रतिभासते । राज्ञा पृष्ट स्वामिन् तत्कथ ? तदा स मुनिः स- कलामपि स्वा कथा कथयामास । तत आर्दकुमारोऽभय प्रत्यभापत व मम निष्कारणोपकारी धर्मवाधवोऽभूः, हे मित्र ! त्वत्मे- पिताईमतिमादर्शनादह जातिस्मरण पाप्य जिनधर्मानुरक्तोऽभूव, ईदृशोपाय विना मम जैनधर्मप्राप्तिः कुतः ? अनार्यत्वमहापके निमनोऽह त्वयोद्धतस्त्वत्प्रसादादेव च मे चारित्रावाप्तिर्जाता, ततः श्रेणिकाभयकुमारादयः सर्वेऽपि लोकास्तमृषि वंदित्वा तुष्टमन- सः स्वस्थान ययुः ततो मुनि राजगृहपुराभ्यणे समवसृत श्रीवीरस्वामिनमभिवद्य तच्चरणकमलसेवया स्वकीय जन्म सफलीकृत्य क्रमेणायु क्षये शिव माप ॥ इति श्रीजिनदर्शनमाहात्म्ये आर्दकुमारदृष्टातः ॥ पुनः अन पर्वणि यत्कर्तव्य तदाह-तपोविधानादि, यथाशक्ति तपसि यलो विधेयः, चतुर्थ-पष्ठा-टमादितपः कार्यमित्यर्थः, तत्र यदि कश्रित नेहवशात्तनिषेध करोति तथापि तल्लोपबुदिर्न धार्या श्रीभरतपुत्रसूर्ययशोनृपवत्, तत्कया चेय- अयोध्याया नगर्या सूर्ययशा नृप आसीत, स च त्रिखडभूमिस्वामी नीतिवित् अखडशासनो दुष्टान् परिणः स्वरशे नीत- --

·पर्युषणा.
॥१५॥
व्याख्यान
**********************
कथा १०
वान्, इंद्रेणोपढौकितं मुकुटं शिरसि धृतवान्,तस्य मुकुटस्यैव माहात्म्याच स नृपः सुरसेव्योऽप्यभूत्, तस्य राज्ञो राधावेधपणात्मा-
प्ता कनकविद्याधरपुत्री जयश्री मपट्टराज्ञी बभूव, अन्यान्यपि तस्य बहूनि कलत्राणि आसन्. स राजा चतुःपर्वी विशेषेणाष्टमी
चतुर्दशी च प्रत्याख्यानपौषधादितपसा आराधयति स्म । जीवितादरवत्पर्वादरोऽस्य चेतसि अतिबल्लभोऽस्ति,तेनासौ जीवितादपि प-
वाणि रक्षति. अथैकदा सौधर्मेन्द्रः सुधर्मासभामाश्रितो ज्ञानात्तनिश्चयं ज्ञात्वा चमत्कृति प्राप, तदोर्वशी देवी विश्ववशीकरणसाम-
यं विभ्राणाऽकस्मात्सुरेंद्रशिकंपं दृष्ट्वा प्रोवाच. स्वामिन् सांप्रतं शिरकपनकारणं तु न किमपि दृश्यते ततः किं निमित्तं तुष्टेन
नाथेन शिर कंपः कृतस्तदा सुरेंद्र उवाच मयाधुना ज्ञानदृष्ट्या भरतक्षेत्रे ऋषभस्वामिनः पौत्रो भरतचक्रिणः पुत्रोऽयोध्याधिपः सूर्य-
यशा नाम राजा सात्त्विकानां शिरोमणिदृष्टः, स चाष्टमीचतुर्दशीपर्वणोस्तपसः कृतबहुयलैः सुरैरपिचालयितुं न शक्यते, यदि सूर्यः
पूर्वदिशमतिक्रम्य पश्चिमायामभ्युदेति तथा मेरुवातः कंपते, समुद्रो वा मर्यादां त्यजेत्, कल्पवृक्षो वा निःफलो भवेत तथाप्येक कंठ-
गतैः प्राणैरपि जिनाज्ञावत् स्वकृतं निश्चयं न मुंचति. अथोर्वशींद्रवचः श्रुत्वा किंचिन्मनसि विचार्य प्रत्युत्तरमुवाच हे स्वामिन् युक्ता-
युक्तज्ञस्त्वं मनुष्येपु निश्चय किं श्लाघसे ? यः सप्तधातुनिष्पन्नशरीरोऽन्नजीवकः स देवैरप्यचाल्य इति क श्रद्दधाति ? मद्गानरसपूरेण
केषां विवेकप्रमुखा गुणा न विलय यांति? तत्र गत्वा तमप्यहं सद्यो व्रता भ्रंशयिष्ये, इति प्रतिज्ञा विधाय रंभया सहिता उर्वशी
हस्तेन वीणां दधाना स्वर्गाद्भूमिमवतरात स्म,अयोध्यानिकटोद्यानेच श्रीऋपभस्वामिनश्चैत्ये मोहोत्पादकमत्यद्भुतं रूपं कृत्वा गायति
स्म तद्गानमोहिताः पक्षिमृगसपाद्या आप आलेख्यलिखिता इव पापाणघटिता इव वा निश्चलनेवास्तस्थुः ।
॥४५॥

·** * * ******* {{}}{%88%} {%} } इतम श्रीमर्यपशा अर्थ याहयित्वा पश्चादलमानः पथि तयोरातिमधुरगानम्वनीन् शुश्राव तदा वाजि गज पत्तयः पदमपि यानेऽ- गमर्या अभूपन पतत्परूप हप्ता नृपोऽमात्य प्रतिसादरमुगाच भो मनिन्। संसारे नादसमासुखदाकोऽपि न दृश्यते यदशात्पशवोऽप्यमी इग्मोदिताः सति । नादेन देव-दानव-नृप-कामिन्यादयः सर्वेऽपि मायो वशीभवति ततो वयमपिऋामस्वामिन नमस्कर्ते तत्र चैत्ये पामस्तन गता एतद्गेयस्वादमपि लप्स्यामहे ।। इत्यमामय तद्गानमोहितो भूपालो मरिणा सह जिनचेत्यांतर्जगाम । तत्र इस्त- योणि विनत्यो, गीतध्वनि उत्यिो कामभार दिव्यसौंदये दे कुमारिके विलोक्य हर्विमुक्तैः कामबाणेईदि विद्धो नृप- नियामारा एतयोरिदमत्पद्भुत रूपं क्स्य पुण्यवतो भोगाय भविष्यति ? ततो राजा मुहुर्मुहुस्तयोश्चक्षुषी क्षिपन् युगादीशितुः पादी प्रणम्प चैत्यानिःसृत्य पहिःप्रदेशे उपविष्टस्तयोः कुलादिक ज्ञातुं मनिणे आदिष्टवान् मत्र्यपि नृपादेशात्तयोः समीपं गत्वा सुधामधुरया पाचा सभाष्य इत्यमालपत् हे कन्यके युवा के ? युवयोः पतिः कः ? किमर्थमिहागमन चेत्येतत्सर्वं वदत अथ मनिमः श्रुत्वा तपोरेका उवाच आवा मणिचूडविद्याधरराजस्प पुत्र्यो, आवाल्याकलास्वेवादरखत्यो अभूता, क्रमेण पौरन प्राप्ते वीर अस्मत्पिता वरचिता कर्तुं लगः, आवा स्वसदृश पतिमलभमाने स्याने स्थाने अर्हचैत्याना नमस्याभिर्निज जन्म सफल कुर्वहे । पुनानसे भरः क ? इयमयोध्यापि तीर्थभूतास्ति, अतोन भरतकारिते चैत्ये आदिजिन नमस्करीमावयोरागमनमभूत् एवं कथ- यत्पोस्तपोमंत्री उपाच-अमुना सूर्यपगसा नृपेण सह युवयो. सगमः श्रेष्ठो यतोऽसौ ऋषभस्वामिनःपौत्रो भरतचक्रिणः पुत्रः सकलागंपूर्णः साम्यः सद्गुणवान् बरवाश्च अस्ति तस्मानिश्चित रूपभस्वामी युवयोस्तुष्टो यदुत अकस्मात्सूर्ययशा वरः माप्तः।

·. व्याख्यान पर्यषणा ॥१६॥ कथा १० मंत्रिणि एवं वदति राति ते तमूचतुः,आवां हि स्वाधीनं पार्ति मुक्त्वान्यं पति नवाश्रयावहे. ततोऽमात्यो नृपाज्ञगा ते इत्यवोचत्,यु- चयो चमन्यथा कुर्वन्नृपतिर्गगा निपेध्यः, मंत्रिणा एवमुक्ते सति तदैव श्रीयुगादीशसमक्षं तेषां पाणिग्रहोत्सवः संजातस्ततस्तयोः प्रीतिरसाकृष्टो भूपतिः संसारे तगोगमेव सारं मन्यमानोऽहनिशं ताभ्यां सह विविधान् भोगान् झुंजानो विस्मृतान्यात्यः सुखेन कालं निनाय । अथ एकदा संध्यासमये ताभ्यां पत्नीभ्यां युतःसूर्ययशा नृपो गवाक्षं यया, तदा भो लोका:योऽष्टमीपर्व भावि, ततस्तदारा- धने सादरैर्भाव्यमिति पटहोद्घोपणां ताभ्यां कपटखीभ्यां श्रुत्वा ततोऽवसरं विज्ञाय रंभाऽजानतीव नृपति प्रति सादरा सती भंभा- वादनकारणमपृच्छत् । नृपतिरुवाच हे रंभे शृणु ? अस्माकं तातेनोक्तं चतुर्दश्यष्टमीरूपं पर्वास्ति. यथामावास्या पौर्णमासी अष्टा- हिकादयं चतुर्मासीत्रयं पर्युपणाख्यं वार्षिकं च पर्व, एतानि अन्यान्यापि पर्वाण्युक्तानि संति; ज्ञानाराधनार्थ पंचमी च प्रोक्तास्ति। एतेपु पर्वदिनेपु विहितं पुण्यं स्वर्गमोक्षसुखपदं भवेत्. तस्माच्चतुः पामखिलं गृहव्यापारं परित्यज्य शुभं कर्म विधेयः पुनश्चतुः एव्या स्नान-स्त्रीसंग-कलह-यूतक्रीडा-परहास्य-मात्सर्य-काधादिकपायसंग-प्रमादादि न किमापि कर्त्तव्यं, प्रियेनपि ममता न विधेया परमे- ष्ठिस्मरणादिशुभध्यानवता भाव्यं, सामायिक पीपधं च पष्टाष्टमप्रमुखं तपश्च कर्त्तव्यं, जिनपूजाश्च विधेयार, इत्यमेतानि पाण्यारा- धयन् जनः पुण्यान्यर्जयति, ततः क्रमेण कर्माणि क्षपयित्वा मुक्ति याति, अतो हे कांते सप्तम्यां त्रयोदश्यां च लोकप्रबोधाय अयं १ भगवती--स्थानान-शाताधर्गकथो- तरायथना--पासकदशा--सूपशादा गमवृत्तिा तथा आवश्यकर्णि- गृति-पसायकत्ति-गोगशान्यत्ति- श्राद्धदिनकृत्य सूत्रवृत्ति श्रावकभम प्रकरणवृत्त्यादिप्रानीनगान्ने अष्टमी-नतुर्दशी-पौर्णमास्यमावास्गारयुग्णकल्याणकादिपर्वदिवरो पोषधारणगुना अस्थानीय निर्णयस्तु सामाचारी शतकादिग्रन्थादवगन्तव्यः, इति ॥ -- ·- पहौदोपो मदादेशात्मनायते अयोर्वशी एतन्नृपवचः श्रुत्वा तनिश्चयचमत्कृतापि मायावचनप्रपंचेन जगाद हे नाथ । इदं मनुष्यत्व- मिद रूपमिद राज्य सर्व तप लेशादिभिस्त्वया कथ विडव्यते? ययेच्छं सुखानि भुक्ष ? पुनर्मानवो भवः क्व ? राजसद्रोगाश्च क ? अय कर्णयोस्तप्तरपुतुल्य तस्यास्तद्वचन श्रुत्वा नृप उवाच-रेरे धर्मनिंदामलिनस्वभावेऽधमे इय तर वाणी मनागपि विद्या- घरकुलाचारोचिता न दृश्पते, तव सकल चातुर्य विक, रूपं क्य. कुलं च धिक, येन त्व जिनपूजादिक सद्धर्मकृत्य निंदसि पुनर्म नुष्यत्वगपारोग्यराज्यादीनि तपसा प्राप्यते, तत्तप. का कृतज्ञो नाराधयेत् । यो नाराधयेत् स कृतन एव धर्माराधनतो हि देहस्य विडंपनं न स्यात्, धर्म विना केवल विषपेस्तु विडवनमेव, तस्माद्यथेउं धर्मः कर्तव्यः पुनः पुनर्मानवो भवः का व्रतधीका मृगसिंहा दियाला अपि अष्टम्या पाक्षिके चाहारं न गृह्णति, तर्हि अह कथ गृह्णामि ? तेपा ज्ञातृत्व च धिगस्तु, ये सर्वधर्मकारण पर्वाराधन न कुरति श्रीयुगादिजिनोपदिष्टमिदमुत्तम पर्वास्ति, तदह तपोविना कंठगतमाणैरपि पर्व वृया न कुर्वे, हेखि ! मम राज्यं प्रयातु प्राणक्षयोऽस्तु, पर पर्वतपसोऽहं भ्रष्टो न भवामि, तत इत्य कोषाकुल नृपवचः श्रुत्वा उर्वशी मोहमाया मर्वती पुनरुवाच स्वामिन भातः कापलेशो माभूदिति मेमरसत एर मयेतद्वचः प्रोक्त. तस्मालोधावसरोऽत्र नास्ति पूर्वन्तु आवाभ्या पितृवाक्यविमुखीभ्या सन्दचारी नृपतिन वृतः,सामतं पूर्वकर्मपरिपाकात व वरो वृतस्तेनावयोः संसारसौख्य शील च सर्वमकस्माद्त,यदि स्वाधीनपुखि- पोयांगो भवेत् तदा सासारिक सुख स्यात, अन्यथा रानिदिवसयोगवद्विडवनमेव हे स्वामिन् ! पुरा नाभेयजिनाये बया तु मदा- क्यकरणमगीकृतमेव, अइमेकदा तत्परीक्षार्थ त्वत्तस्तद्याचितवती,लं तु हा हा सस्पेन कार्येण क्रोधवश गतः हे नाथ । अ६ शी-

·व्याख्यान
पर्युषणा
॥४७॥
कथा १०
लादपि सुखादपि उभयस्माइष्टा,तस्मान्मम चितागिसेवनमेव श्रेयः शरणमस्तु इति तदचः श्रुत्वा तन्मनमानसो नृपः स्ववाक्यं स्म-
रन् जगाद,हे प्रिये? ताततातेन यदुक्तं तातेन च यत्कृतं तत्पर्वणो नाशं तत्पुत्रोऽहं कथं कुर्वे ? हे हरिणाक्षि! मम सकलां पृथ्वी कोशं
गजाधादीश्च सर्वान् त्वं स्वयं गृहाण, परं येन न सौख्य, न च धर्मस्तदकृत्यं मां मा कारय ! ततः सापि इपादहस्य कोमलवाण्या
प्रोवाच. हे राजन् ! भवाशां सत्यवचनमेव सद्वृत्तं, यतो येन पापिना स्वांगीकृतविघातः कृतः सोऽशुचिस्तस्य भारात्पृथिवी अ-
तिषीदति. हे नाथ यदि त्वया इदमापि कार्य न सिध्यति तदा राज्यादिदातृत्त्वं कथं सेत्स्यति ? त्वदर्थ मया पितुर्विद्याधरैश्वर्यं त्य
क्तमथतद्राज्यादिना किं कुर्वे ? अथ हे स्वामिन् ! यदि पर्वभंग न कर्ता, ताई मत्पुरतो युगादीशप्रासाद पातय ? इति तद्वचनश्रव-
णमात्रेणैव नृपो वजाहत इव मूछी प्राप्य गतचैतन्यो भुवि पपात. तदैव मंत्रिण आदेशादाकुलैस्तत्पारकरजनैः शीतलजलादिसंसे
कान्नृपो लब्धचैतन्यो विहितः अथ सूर्ययशा नृपः स्वपुर स्थितां तां सियं दृष्ट्वा कुपितो जगाद, रे अधमे ! अयं तवाचारो वाण्या
मत्पुरः स्वकुलाधमतां विकिरति यत उद्गारखदाहारो भवेत्, त्वं विद्याधरपुत्री न, किंतु चांडालपुत्री दृश्यसे, मया मणिभ्रमेणैव
काचखंडादरश्चक्रे,यो देवस्त्रलोक्यनाथस्वैलोक्यवंदितस्तत्मासादभंगकृत कोऽपि कथं भवेत् ! तस्मात् हे खि ! स्वयं स्ववचसा
वढे मामनृणं कर्तुं धर्मलोपं विनाऽन्यद्याचस्व! पर्वलोपं चैत्यध्वंसं चाहं सर्वथा न करोमि,तच्छुत्वा सापि ईपदिहस्य पुनस्तमुवाच,
हे नाथ । अन्यदन्यदिति च त्वद्रचो दूरतो याति, यदीदं त्वं नांगीकता. तहि वं स्वयं स्वपुत्रस्य शिरश्छित्त्वा सद्यो मह्यं देहि ?
अथ राजा विमृश्य वदति स्म, हे सुलोचने मत्सुतो मत्तोऽभवत्,तस्मान्मम शिरस्तव करतलस्थमस्तु,इत्युक्त्वा नृपःकरणे खड्ग गृहीत्वा
॥४७॥

·५ KekrriedkeksiRETAS यावत् स्वशिरश्छेदार्थमुद्यतो भवति, तावदेव सा तस्य खड्गपारा ववन्ध, न पुनस्तस्य सत्वस्य ततो राजा खड्गधारावन्धनाद्विलक्षः सन् कठनालविडवकं नव नव खङ्गं गृहीतवान्, यदासौ भूपतिर्मनागीप सत्वान चचाल तदा ते खियो स्वकीय रूपं प्रादुः कृत्याऽ- (त्पादराजयजयेत्यूचतु, पुनश्च- जय त्वं वृपभस्वामि-कुलसागरचन्द्रमाः ।। जय सत्ववता धुर्यः । जय चक्रीशनदनः ॥ १॥ अहो ! तव धैर्य । अहो ! ते मनसो निश्चयः ! यत्स्वस्य विनाशेऽपि मनाक स्वव्रत न त्यक्तवान् देवेंद्रः स्वसभाया देवाना पुरस्तवातुल सत्त्व विशेषतः मशशस, हे राजन् ! आवराभ्या अश्रद्धानाभ्या स्वर्गादागत्य स्वनिश्चयात्त्व क्षोभयितुमारब्धः, पर त्वा क्षोभयितु कोऽपि न समर्थः. हे जगत्प्रभुकुलावतस ! हे वीर ! लयैव इय पृथ्वी रत्नसूरिति सत्य नाम वित्ति इत्यं तयोः स्तुव- त्योस्तन देवेंद्र उपागमत् जयजयशब्दमुच्चरन् पुष्पदृष्टिं च कृतवान् तदा प्रतिज्ञाभ्रष्टा उर्वशी इन्द्रेण सोपहासं निरीक्षिता सती तत्पु- रतो नृपगुणान् जगी इन्द्रोऽपि तस्मै वरमुकुटकुडलागदहारान् दत्त्वा च ताभ्या सह स्वर्ग ययौ. सूर्ययशा अपि सत्यप्रतिज्ञा प्रमु- दितः सन् सन्नीत्या पृथ्वी पालयति स्म अथ स राजा भरतेशवत् पृथ्वी जिनगृहमडिता कुर्वन श्रीसंवयात्रया जन्म पवित्रयन् | श्रीयुगादिजिनचरणवत् नित्य चतुर्दश्यष्टमीपर्व आराधयामास तया व्रतधारिणः श्रापकान स्वगृहे भोजयामास. पूर्व भरतेन का- किणीरत्नरेखाभिः श्रावका अकिता।, सूर्ययशसा तु सौवर्णोपवीतेन तेन तेंचिताश्चक्रिरे तस्य राज्ञ उदारचरिता बहवः कुमारा ·पर्युषणा० व्याख्यान ॥४८॥ कथा १० आसन्. यथा ऋषभस्वामिन ईक्ष्वाकुवंशो ववृते, तथा सूर्ययशसः सूर्यवंशोऽभवदः सोऽप्येकदा पितृवत्स्वरत्नदर्पणे पश्यन् संसारा- सारतां धारयन केवलज्ञान प्राप्य बहून् भव्यान् प्रतिवोध्य मुक्ति प्राप. ॥ इति निजनियमदृढपालने सूर्ययशोनृपकथा ॥ भव्यात्म- भिरष्टाहिकापर्वणीत्थं धर्मकर्माणि विधाय तत्पराधनीयं, येनेद परत्र च सर्वेष्टसिद्धिः ।। संवयोमरसाष्टरात्रिमिते (१८६०), मासे शुचौ शोभने । पक्षे प्रोज्ज्वलतायुते सुविहिते,सम्यद्वितीयातियो॥पूज्यश्रीजिनहर्प- सूरिंगणभृद्राज्ये मुदाष्टाहिका-व्याख्यानं सुगम हितं सुविहितं श्रीजेसलाद्री पुरे ॥१॥श्रीमंतो गुणशालिनः समभवन, मीत्यादिमाः सागरा-स्तच्छिष्याऽमृतधर्मवाचकवरा आसन स्वधर्मादराः॥ तच्छिष्येजिनराजराजिचरणांभोजप्रसक्तैः क्षमा-कल्याणाभिधपा- ठकैः सुमनसां श्रद्धावतां प्रीतये ॥ २ ॥ युग्मं ॥ मुनेरुदयरंगस्या-ग्रहाव्याख्यानमादरात् ॥ इदं व्यधायि प्राचीन, पद्यवन्धं विलोक्य तत् ॥ ३॥ ॥ इति पर्युपणाद्यष्टाह्रिकव्याख्यानं सम्पूर्ण ॥ - 1 ॥४८॥ । ।

·अपं दीपमालिकाव्याख्यानम् । porterritorietrint PFREEskarter: श्रीनेमीशं जिनं नवाजिमगजपुरे स्थितम् । दीपोत्सवस्य व्याख्यान, लिख्यते देवभाविया ॥ १ ॥ अस्मिन् मंदीपे भरतक्षेनस्य मध्यखडे मालवदेशे अलकातुल्या उज्जयिनी नाम नगरी बभूव । तस्या सूर्यवत् तेजस्वी भूपगु- णसमन्वितः सपतिनामा राजा राज्यं करोति स्म । अर्थेकदा उज्जयिन्या सुस्थितरिनामा आचार्यः पनिशद्गुणैविभ्राजमानो ग्रामा- नुग्राम विहरन् जीवितस्वामिश्रीमहावीरमतिमावन्दनाथ गतः, पतस्मिन् प्रस्ताव संमतिराजा राजमार्गे गच्छन् सुस्थितमूरि पृष्ठा जाविस्मरणमाग बभूव । सताराना समीपे आगत्य बहुभक्तिपूर्वकं श्रीगुरु ननाम । करद्वयं संयोज्य राजा गुरु प्रति वक्ति स्म-हे स्वा- मिन्! मा जानीय' इति पृष्टे गुरुराह-हे राजन् ! भवन्त को नाम न जानाति?, ततो राजा पुनरुवाच-दे ज्ञानसमुद्र! ज्ञानविशेषेण भव- ताऽहमुपतक्षितो नवा इति मया पृच्छयते,तदा सूरिश्चमत्कारं प्राप्य श्रुतज्ञानोपयोग दखा उवाच-भो राजन् ! त्व पूर्वभवे संवेगवान- स्माकं शिष्यो घभूव, उत्तमदीक्षामभावतो भवान् राजा जातः एपाचसम्पत् प्राप्ता । एतादृश गुरोवंचन श्रुत्वाआचार्य मीविमान राजा वक्ति-दे स्वामिन् । मया बुमुक्षितेन रद्धेन इदं राज्यं प्राप्त तत्सर्वं युष्माकप्रसादफलम इतरथा मम राज्य कुतः,तस्मादिद राज्यभवद्भिा- ह्य ययाऽहमनृणी स्याम् एतादृश राज्ञो वाक्य श्रुत्वा गुरुरुवाच-हे निर्मलबुद्धे राजेन्द्र अस्माक राज्यस्य वाञ्छा नास्ति,वय तु शरी: २ऽपि निःस्पदाः किं पुना राज्ये,तस्माद् हे राजेन्द्र अस्माकं राज्येन सह किमपि प्रयोजनं नास्ति, इदं राज्य भवदिः पुण्यात्माप्त ·पारस - दीपमा० व्याख्यान कथा ११ । पाट - ततो हे राजेंद्र ! पुनः पुण्ये उद्यम कतव्यः निर्मलं सम्यक्त्वं च पालनीयम् । श्रीजिनेश्वरजगन्नाथस्य निरन्तरं पूजां कुरु । पुनः सुसाधूनां निर्यन्थानां पञ्चसमितिसमितत्रिगुप्तिगुप्तानां सप्तदशभेदसंयमपालकानां द्विचत्वारिंशदाहारदूपणवर्जितानां भव्यजीवोपकारकाणां सेवां कुरु, दानादिचतुर्विधस्य धर्मस्याराधने उद्यम कुरुष्व, एष धर्मो विशेषेण पर्वसु आराधनीयः, एतादृशं गुरुवाक्यं श्रुत्वा राजा उ- वाच-हे स्वामिन् ! संवत्सरादि समस्तपर्व जिनशासने प्रसिद्धं वर्तते, तस्य पर्वणो महिमा श्रावकैः बहुतरो मन्यते परं लोकोत्तरं दीपाव रादीनि च कुर्वन्ति, तस्य किं कारणम् ? इति राज्ञा पृष्टे सति गुरुर्वक्ति स्म--हे राजन! एतस्य सम्बन्धं त्वमेकाग्रचित्ततया शृणु । श्रीवर्धमानस्वामी प्राणतनामदशमदेवलोकस्य पुष्पोत्तरविमानाच्च्युतः आपाढशुक्लपष्ठीदिने उत्तराफाल्गुनीनक्षने चन्द्रयोगे आगते सति क्षत्रियकुण्डग्रामनगराधिपतिश्रीसिद्धार्थराज्ञो आर्यायाः त्रिशलायाः कुक्षीवुत्पन्नः । यस्यां रात्रीभगवानुत्पन्नः तस्यां रात्रौ गर्भम- १-~-अत्र सामान्यन नाममात्रेण संक्षिप्त श्रीनीरचारित्रं दर्शिनम्, अतएन देवलोकात् गुत्ला आपदगुदायां देवानंदागीगमन तथैव नयशीतिदिनदगतीने इन्द्रेण त्रिशलागर्भ अवतारितः, (गर्भापहारः कारितः, इत्यर्थः) एप न विशेषार्थो न दर्शितः । अनाहाने विशेषार्थे विषमानेऽपि सामान्यव्यायाऽनसरे विशेपाथस्य व्याख्यानं न भवति. पथा-फरण-आवश्यक-आचारांगादो आगमपंचांगीगाम्नेषु 'देवानंदागांत दयशीतिदिनपीते रायु हरिणेगागदेवेन त्रिशलागर्भे स्थापितः श्रीवीरप्रभुः' एतदिशेपव्याख्गाविषगानेऽपि पंचाशकसूत्रवृत्ती सामान्यप्यान्याऽवसरे तरमोल्लेखो न कता, रोग गरय तक अभाना न भवति. तथैव अनाऽपि देवानंदागर्भागमने विद्यमानेऽपि तस्गोलेला न कृतः, तापि तस्य अभासो नति. अतएव म सामान्यविशेषापेक्षा तद A ·. भागाव त्रिशलाराश्या चतुर्दश स्वप्ना Pा ,तानाइ-सिंह, गज ,दुषभ , लक्ष्मी,पुष्पमाला, चन्द्र, सूर्य,धजा,पूर्णकलशः, पन- मर , समृद्रः, देवषिमानम्, रत्नराशि , नि मानिश्च । एवमेते स्वप्ना क्रमेण दृष्टास्ततः चैत्रशुक्लत्रयोदश्यामर्धरात्रे श्रीवीरमभो जन्म मातम,तस्मिन् समये पट्पधाशदिमुमारीणामासनानि चकम्पिरे, अवधिना प्रभोर्जन्म ज्ञात्वा अत्यन्तममुदिताः सन्त आग स्प जन्मकार्य पुर्वन्ति । तदनन्तर चतुष्पष्टिसुरेन्द्राणामासनानि चम्पिरे,ततस्तेऽपि अवधिना विज्ञाय अत्यन्तममुदिता सन्त आ- गत्य त्रिः प्रदक्षणात्य जिनाम्या जिन च नत्वा मातरमवस्वापिनी निद्रा दत्त्वा प्रभु गृहीत्वा मेरुपर्वतोपरि गत्वा स्नात्रमहोत्सवमह- पूविकया चर्छ । पश्चाद मातु समीपे स्थापयित्वा मातुरवस्वापिनी सहत्य नमस्कृत्य स्वस्थानं जग्मुः । अथ यस्माद दिनात् प्रभु- गर्भे आगतस्तमाद दिई राजा धनधान्यैद्धिमाप, स्वर्णरत्नादीना च वृद्धि संजाता ततो गुणनिष्पन्न सर्वस्वजनसमक्ष माता- भागवम्यम् । किमुत्तभयारी पीवमानस्यामिन रिशेषत पन करयाणोषु आगमानुसारेण विद्यमानेषु अपि, मा सामान्यापेक्षया निशलागभागमन जम दीक्षादिपचकल्याणकारी उतानि तथैव पचाशकसूत्रवृत्तानपि-रायजिनेन्द्रापेक्षया च्यवन जन्म-दीक्षादिपचफल्याणकारी सामान्यो उचाी । परच कल्पत रमााग-आचाराग आवश्यनियुक्ति चूण्यादिआगमैषु महापुरुषचरित्र-वीरचरित निपटिशलावापुरुषचरित फरपनिरुफ टिप्पणकादि प्राचीनशानेषु च विशेषण सपा गभसक्रमण-जन्म दीक्षादिषट्कल्याणकानि दर्शिका, तेगार विरासादो न सभाव्य रामायागसूतत्ति आवश्यकचूर्णि लोकप्रकाश दशाश्रुतस्फधादि- त्रानुसारेण श्रीवारस्य व्यानमपस्य ससिदत्वात् सामान्यरिशेषापेक्षया च अस्य विशेपनिणयो कल्पद्मकलिकामा प्रगमव्याग्न्यानात्, अस्मत् तमि- तगालपणाणपस्याचरापांच अक्गतत्य इति श्रीमत्नुमतिसागरोपाध्यायाना लमुशिष्यो मनिमणिसागर, HEATER-ANIPATHAR KimtinkeernikATLAX*#*AXY

·.
व्याख्यान
दीपमा
॥ ५० ॥
कथा ११
पितृभ्यां मादशे दिने वधमानकुमार इति नाम मदाम, देवेश्य अनन्तसत्वरनन्तर्य या महावीर इति नाम विदधे । अथ मोग-
समर्थ ज्ञात्वा पित्रा परं प्रमोदतो यशोमतीनाम्न्या राजकन्यया सह पाणिग्रहणं कारितम् । अथ प्रभोः सुपार्श्वनामा पितृव्या,नन्दि-
वर्धननामा ज्येष्ठो भ्राता, सुदर्शनानाम्नी स्वसा, यशोमती पत्नी, प्रियदर्शनानाम्नी च पुत्री आसीद् । श्रीवीरमभुः अष्टाविंशति-
वर्षाणि यावद् गृहावारो तस्थौ । भगवता पूर्व गर्भ एवाभिग्रहः कृतोऽभूद्यत् जीवतोः सत्तोः मातापित्रोः मया दीक्षा न गृहीतव्या
इति । अथ मातापितृभ्यां देवलोके माले भभिग्रहं पूर्ण समातं ज्ञात्वा गभुदीक्षा ग्रहीतुं तत्परोऽभूत, तदा नन्दिवर्धनराज्ञ आग्रहात्
पुनरापि वर्षयं गृहस्पावासे तस्थौ तत्र सांवत्सरिकं दानं दत्तम् । अथ लोकान्तिकदेवा आगत्य जानन्तमपि प्रभुं दीक्षावसरं ज्ञा-
पयन्ति-'अहो स्वामिन् धर्मतीर्थप्रवृत्ति कुरु' इति देववचनं श्रुत्वा प्रयुः पटतपसा संयुतः चन्द्रप्रभानाम्नी शिविकामारुह्य देवम-
नुष्यपरिकरेण युतः क्षत्रियकुण्डनगरतरे निःसत्य ज्ञातवनखण्डे आगत्य शिविकातः उत्तीर्य मार्गशीर्पकृष्णदशम्यामपराहे एकाकी
एकदेवदूष्ोण बसेण सहितः दीक्षां जमाह । तस्मिन् समये चतुर्थ मनापर्यवज्ञानमुत्पन्नम् । अथ दीक्षां गृहीत्वा मभुरन्यत्र विजहार
प्रव्रज्यादिनाद् द्वितीये दिने कोलाकयामे आगतः, तत्र बहुलविमरहे परमानस्य पारणं चके, तत्र पञ्च दिव्यानि प्रादुर्भूतानि ।
तत्र च सार्धद्वादशस्वर्णकोटीनां देवी कृला । अनन्तरं क्रमेण विहरतः श्रीवीरप्रभोः गोपालक-चण्डकौशिकसर्प शूलपाणियक्ष-
संगमदेव-कटपूरानापारीभमुखैः बाहव उपसर्गाः कृताः, तथापि प्रभुानात् किंचित मात्रमापि न चचाल मेरुवनिष्पकंप
भासी, श्रीवीरप्रभोः चतुर्मासी पण्यासीदिमासादि प्रचण्डपाकियामामुलतत्य पक्षाधिकसाबहादशवाणि अतिकान्तानि ।
॥५॥

·तस्मिन् समये गम्भिकामामे ऋजुवाउकानदीतीरे श्यामानकुटुम्पिनः क्षेत्रस्य समीपे शालवृक्षस्यापोमागे गोदोहासनेन स्थितस्प पष्टतपोयुनस्प वैशारागुरदशम्पा तृतीयमहरे शुरुष्पाने वर्तमानस्य श्रीवीरमभोश्चतुणी घातिकर्मणा क्षये सति केवलज्ञान परदर्शन च सत्पन्नम् । तत एकादश्या मध्यमापापायो महासेनवने तीर्थ मवर्तितम्, शकादिदेवरेकत्रीमय समवसरणं रचितम्, पशाद इन्द्रभूत्यापेकादश गणपराः श्रीवीरेण स्थापिताः । अथ प्रभोः चतुर्दशसहसमिताः साधवः संजाताः, चन्दनवालादि- पशिलवामिताश्च साध्व्पोऽभूवन, शंखशवकादि एकोनपष्टिसहयाधिकलक्षममाणाः श्रादा, सुलसारेवतीप्रमुखाटादशसहस्रा. पिकषिरक्षममाणाः श्राविकाश सज्ञाताः । अय प्रमोश्चतुर्मासीना सख्या कथ्यते - दीक्षाऽनन्तर प्रयमचतुर्मासी अस्थियामे शूलपाणियसयदे कृता, त्रिचतुर्मासी चम्पानगर्याम्, वैशालीयवायग्रामे दादश चतुर्मास्यः कृताः, राजगृहनगर्या नालन्द- पारके चतुर्दश चतुर्मास्यः, पट् चतुर्मास्यः मिथिलानगयों भगवता कृताः, द्वे चतुर्मास्यो भद्रिकानगयों कृते, एका चतुर्मासी मलम्भिकानगो कृता, एका चतुर्मासी म्लेच्छभूमिकाया कृवा, एका चतुर्मासी श्रावस्तीनगर्या कृता, एका च मध्यमापा पापा दस्विपालराज्ञः सभापामन्तिमा कृता, तत्र अन्तिमचतुर्मास्या श्रीवीरप्रमुः स्वस्यायुपः अन्तं ज्ञात्वा भव्यलोकोपकारार्थ पोरश मदरान् पाव देशना दत्तवान, तस्मिन्नवसरे पुण्यपालराजा प्रभोर्वन्दनार्थमागता, श्रीवरिप्रभोवन्दना कृत्वा इस्तव्य सम्पु- टरीस्त्य इति-पक्ष्यमाण पृष्टवान-दे स्वामिन् ! अब रात्री मया अष्टौ स्वमा दृष्टाः, ताननुक्रमेण भवताममे कथयामि-जीर्णशालाया स्थितो इस्ती हा १, कपिश्यपरतां कुर्वन दृष्टा२, सीरपक्षः कण्टकव्याप्तोदृष्टः३,चतुयें च स्वप्ने काको दृष्टः ४, पञ्चमे मृतः सिंहो ·। व्याख्यानं दीपमा० ॥५१॥ क भयं कुर्वन् दृष्टः ५ पछे स्वप्नेऽशुचिभूमिकायामुत्पन्नमरविन्दं दृष्टम् ६, सप्तमे स्वप्ने ऊपरक्षेने बीजमुफ्तं दृष्टम् ७, अष्टमे स्वप्ने स्वर्णकलशो म्लानो दृष्टः ८, इति राज्ञा उक्ते एतेषां च फले पृष्टे प्रभुर्वक्ति-हे राजन् ! एपां फलमेकाग्रचित्तेन शृणु-अस्मिन् पञ्चमारके दुःख-दारिद्रय रोग-शोक-भयाप्तो गृहस्थाश्रमो जीर्णशालासहशो भविष्यति यस्मिन् गृहस्थरूपो हस्ती रक्तः सन् स्थास्यति दुःखं च सुखं कृत्वा मानयिष्यति परमुत्तमसुखदात्री व्रतशालां नाङ्गीकरिष्यात, इति प्रथमस्वभफलम् । पुनः पञ्चमकाले कपिवत् चपला अल्पसत्त्वा जीवा ज्ञानक्रियायामादरभाजो न भविष्यन्ति, साधवश्च शिथिलाचारा भविष्यन्ति, ये पुनः दृढव्रतधारका धर्मकायें शिक्षा दास्यन्ति तेषां हास्यं च करिष्यन्ति, यया ग्रामीणलोका नगरस्थलोकानां हास्यं कुर्वन्ति, तथा करिष्यंति, इति द्वितीयस्वप्नफलम् । तया ज्ञाने क्रियायां च भक्तिवन्तो जिनशासनोन्नतिकारकाः सप्तक्षेत्रीवित्तव्ययविधायकाःगुभगुणवन्तश्चारित्ररा- गिणः क्षीरवृक्षतुल्या ये श्रावकास्तान वेपमात्रधारिणोऽहंकारवन्तो गुणवत्साधुदेपिणः सुसाधुपूजामसहमाना लिङ्गिनः कण्टकतुल्याः रोधयिष्यन्ति, इति तृतीयस्वप्नफलम् ! यथा अतिस्वच्छजलभृतां वापी दृष्ट्या काको न तत्र रागं करोति एवं ज्ञानक्रियायुक्तान् अपि साधून स्वगच्छे दृष्ट्वाऽपि रागं न साधवः प्राप्स्यन्ति, यथा काकस्य रागं न वापी मानोति तथा साधवोऽपि गच्छरग रागं न करिष्यन्ति इत्यर्थः । परन्तु यत्र गच्छे मन्दाऽऽचाराः साधवः तत्र सुन्दरं स्वगच्छं त्यक्त्वा यास्यन्ति आत्मनः पंडितमन्यमानाः, इति चतुर्थस्वमफलम् । जातिस्मृत्यादिरहितं मृतसिंहतुल्यं जिनदर्शनं न परतीथिकात् पराभवं प्राप्स्यति परं परदर्शनाना भयं करि- प्यन्ति, इति पञ्चमस्वमफलम् । पद्महदे कमलोत्पत्तिर्युक्ता न अशुचिभूयो एवं धर्मोत्पत्तिरपि उत्तमकुले युक्ता नाधमकुले परन्तु ·धोत्पत्तिः कालमभावतो नोत्तमकुले भविष्यति, इति षष्ठस्वमफलम् । यथा कश्चिद् मन्दबुद्धिः कृषिकार धान्यवीजमूपरक्षेत्रे वपति तथा मूर्खबुद्धिमन्तः पुमासः पात्रापानमनालोक्य पात्रबुद्धया कुपाने दानं दास्यन्ति, इति सप्तमस्वमफलम् । अष्टमस्वमफलम्- स्वर्णकलशसहशा ज्ञानादिगुणयुक्ताः साधवः स्तोका भविष्यन्ति न च तेपा पूजामभावनामपि कोऽपि करिष्यति,परन्तु ये वाह्याड म्वरवन्तो ज्ञानकियारहिताः साध्वाभासाः तान् लोकाः पूजयिष्यन्ति, गीतार्या अपि साधवो हीनाचारिभिः सह मिलिताः चलिप्यन्ति, यथा वहून् गथिलान लोकान् दृष्टासजनलोका अपि तेपा मध्ये मिलिता. सन्तः जानन्तोऽपि स्वयमात्मजीवितरक्षार्थ |अथिला जाताः तथा, अब तत्कथा-पृथिवीपुरे नगरे पूर्णभद्रनामा राजा आसीन, तस्य महाबुदिनिधानः चतुरः सकलकार्य- कुशलः सुबुद्धिनामा मन्त्रीश्वरोभूद, अथेक्दा प्रस्तावे राजसभामध्ये लोकदेवनामा नैमित्तिकः समागतः तदा अमात्येन पृष्ट है। नैमित्तिकचूडामणे ! आगामिकालस्य शुभाशुभवार्ता काचित् प्रकाशयतु, तदा नैमित्तिकेन निजनिमित्तशास्त्र सम्यक् पर्यालोच्य स्वज्ञानवलात् कथितम-हे मन्त्रीश्वर । अतो दिनाद् एकस्मिन् मासे मेघवृष्टिभविष्यति, तज्ञलपान च ये करिष्यन्ति ते सर्वे मनुष्या ग्रथिलाः भविष्यन्ति, तत्तः पश्चात् कियति दिवसे शुभा वृष्टिर्भविष्यति तजलपानाच पुनः सर्वे सावधाना भविष्यन्ति, एताहश नैमित्तिकस्य वचन श्रुत्वा राजामात्याभ्या नगरमध्ये घोपणा कारिता-यत् सः लोकेः पानीयस्य सग्रहः कर्तव्यः, वदनन्तर सर्वैरपि राजवचनं श्रुत्वा पानीयस्य सग्रहः कृतः । अथ नैमित्तिककथनानुसारेण वर्षा जाता तदा संरपि लोकैः वर्षापानीयस्य पान न विहितम, कियति दिवसे गते पूर्वसगृहीत जल यदा सम्पूर्ण जात तदा राजाऽमात्याभ्या विना Horsr farpronsthecccc

·दीपमा०
व्याख्यान
कथा ११
सर्वैः सामन्तादिभिरपि वर्षापानी पीतम्, तेन च सर्वग्रामो प्रथिलः जातः, अथ सर्वं लोका एकत्रीभूय नमाः सन्तः
नृत्यन्ति हसन्ति अन्याश्च कुचेष्टाः कुर्वन्ति, राजामात्याभ्यां विना सर्व तादृशं कुर्वन्तः राजानम अमात्यं च तयाविषचेष्टार-
हितं ज्ञात्वा ते मथिलाः सर्वे विचारयन्ति-राजाऽमात्यौ ग्रथिलौ जातौ अत एव अस्माकं कार्य न कुर्वन्ति, अतः एतौ
उत्थाप्य अन्यौ राजामात्यो करिष्यामः, एतादृशं ग्रथिललोकानां विचारं श्रुत्वा अमात्यो राजानं पक्ति स्म एते सर्वेऽपि
लोका आवयोरुत्थाप्य अन्यौ राजामात्यो स्थापयिष्यन्ति तदा किमपि उपायं कृत्वा आवयोः रक्षा कार्या, तदा राजा अमात्य
कथयति स्म भवता कश्चिदुपायो विधेयो येनाऽऽवयोः रक्षा स्थाइ, तदा विचार्य अमात्यः वदति स्म-हे राजन् ! अन्यः कश्चिदुपायो
नास्ति अत आवामाप अपिलौ भवावः तदा इदं राज्यं स्थास्यति इति विचार्य राजामात्यौ अपि जानन्ती ग्रथिलो भूत्वा
एभिः सार्धम् आत्मराज्यरक्षार्थ मिलितो, ततः कियति दिने गते सति पुनः सुवृष्टिर्जाता तदा नवीनोदकस्य पाने सति सचे
लोकाः सावधाना जाताः । एवं दुःपमकाले क्रियावन्तो गीतार्था अपि हीनाचारिभिः साधै सहशीभूय विचरिष्यन्ति । एतादृशं
स्वप्रफलविचारं श्रुत्वा गृहस्थावासतः उदिनीभूयः श्रीवर्धमानस्वामिसमीपे व्रतमङ्गीकृत्य पुण्यपालो मोक्षसुखभाग बभूव । अत्र
केचिद् श्रीभद्रबाहुस्वामिना उक्तान् अपि स्वमान् व्याख्यायन्ति,तथाहि-ते णं कालेणं ते णं समपर्ण पाडलिपुरे नाम नयरे होत्या,
महा णं चंपा तहा भणियव्या, तत्थ णं पाडलिपुरे नयरे पाडलनामवणसंडे होत्था,तत्य णं पाडलिपुरे चन्दयुते नाम राया होत्या,
ते णं कालेणं तेणं समरण चन्दगुत्तनामराया समणोवासगो अभिगयजीवाजीवो जाव अलिमिजापवयणरागरत्तो, अह अपणया
॥५२॥

·No text on this page.

·। ६ व्याख्यान दीपमा० कथा ११ यास्यति २, तृतीये चन्द्रः शतच्छिद्रो दृष्टस्तेन एकस्मिन् धर्मेऽनेके मार्गा भविष्यन्ति ३, चतुर्थे भूता नृत्यन्तो दृष्टास्तेन कुमति- जना भूता इव नगन्ति ४, पञ्चमे द्वादशफणः सर्पो दृष्टस्तेन द्वादश वर्षाणि यावद् दुर्भिक्षं भविष्यति, कालिकसूत्रप्रमुखाणि श्रुतानि विच्छेदं यास्यन्ति, चैत्यद्रव्यधारिणो भिक्षुकाश्च तत्र ये साधुधर्मकाक्षिणः ते सर्वे दक्षिणस्यां दिशि वलभ्यां गमि- प्यन्ति ५, पष्ठे विमानं पतितं दृष्टं तेन जपाचारणा विद्याचारणाश्च साधवी भरते ऐरावते च नाऽऽगमिष्यन्ति ६, सप्तमे कचव- रधरियां कमलमुद्गतं दृष्टं तेन धर्मश्चतुर्णी वर्णानां मध्ये वैश्यवंशमध्ये भविष्यति, सूत्ररुचिश्चाल्पजनानां भविष्यति ७, अष्टमे खद्योत उद्योतं करोति, तेन जिनधर्म उदयपूजासत्कारो न भविष्यति परन्तु कुदर्शनस्य पूजादि भविष्यति ८, नवमे शुष्कं सरोवरं दृष्टं तेन यत्र यत्र देशे जिनानां कल्याणकानि तत्र तत्र धर्महानिर्भविष्यति ९, दशमे सुवर्णपात्रे क्षीरं भक्षयन् श्वा दृष्टस्तेन उत्तमा लक्ष्मीर्मध्यम गृहे गमिष्यति १०, एकादशे गजारूढो वानरो वनचरो दृष्टः तेन सुखारूढा दुर्जना भविष्यन्ति इक्ष्वाकुर्व- शीयानां यादवप्रमुखाणां च हानिर्भविष्यात ११, द्वादशे समुद्रो मर्यादा मुञ्चन् दृष्टः, तेन राजानोऽन्यायं कर्तारो भविष्यन्ति, क्षत्रियाश्च कुमार्गगामिनो भविष्यन्ति १२, त्रयोदशे महारथे वत्सा युक्ता दृष्टाः, तेन वृद्धावस्थायां चारित्रंजना न ग्रहीष्यन्ति, परं- वत्सातुल्या लघुवयसःसाधवः भविष्र्णति,येच वैराग्यभावेन चारित्रं ग्रहीष्यन्ति ते च प्रमादिनो भविष्यंति१३,चतुर्दशे महाये रत्नं तेजो- हीनं दृष्टम, तेन भरते ऐरवते च साधवोऽसमाधिकराः कलहकराः उपद्रवकराश्च भविष्यन्ति तथा श्रमणा अपि स्तोका भविष्यन्ति १४, पञ्चदशे राज्ञः कुमारो वृषभारूढो दृष्टः, तेन क्षत्रिया मिथ्यात्ववासिनो भविष्यन्ति १५, पोडशे गजकलभयुगलं युद्धं कुर्वद् दृष्टम् ·तेन मुनिवरा अल्पस्नेहा अकालव्यसनिनोऽहर्निश युद्धकराश्च भविष्यन्ति गुरुशुश्रूपाकरा न भविष्यन्ति १६, एवं श्रुत्वा चन्द्र गुप्तो नाम राजाऽनशन गृहीत्वा धर्मध्यानेन स्वर्ग गतः । इति पोडशस्वमविचार: कथितः । एतादृशं प्रभोवाक्य श्रुत्वा गौत- मस्वामी चित्त विस्मय विधाय प्रभोर्वन्दना कृत्वा भाविस्वरूप पप्रच्छ-अहो रवामिन् ! रोकालोकप्रकाशक ! पश्चम पहारकयोः स्वरूप कथय, प्रभुक्ति स्म-हे गौतम ! व सावधानीभूय शृणु-मम निर्वाणात् त्रिवर्पसार्धाष्टमासे व्यतिक्रान्ते चतुरिक उत्तीर- प्यति, अग्रे च पञ्चमारक आयारयति, ततो मम निर्वाणाद् द्वादशवर्षे व्यतिक्रान्ते तव मोक्षो भविष्यति,ततोऽस्मन्निर्वाणाद् विंशति- वर्षे गते सुधर्मस्वामिनो मोक्षो भविष्यति, ततोऽस्मन्निर्वाणाचतुष्पष्टिव गते जम्वृर्मुक्ति यास्यति, ततो जम्बूस्वामितो दश वस्तुनि विच्छेदं यास्यन्ति, तान्याह-आहारशरीरम् १, मनःपर्यवज्ञानम् २ पुलाक्लब्धिः ३, परमावधिज्ञानम ४, क्षपकश्रणिः ५, उपश- मश्रेणिः ६,केवल ज्ञानम् ७.परिहारविशुद्धि सूक्ष्मसपराय-यथाख्यातचारित्राणि ८, सिद्धिगतिः९,जिनक्ल्पकः१०,एतानि दश वस्तानि ।। जम्बूस्वामितो विच्छेद यास्यन्ति, ततो दु.समकालमभावतश्चतुर्दशपूर्वधारी जबूस्वामि प्रतिसोधकः निजपट्टप्रभावकः श्रीमभवस्वामी भविष्यति तपट्टे चतुर्दशपूर्वधरः दशकालिककर्ता मनकापता श्रीशय्यम्भवमूरिः भविष्यति, तत्पट्टे चतुर्दशपूर्वधारी यशोभद्रसू- रिभविष्यति, तच्छिष्यो सम्भूतिविजय भद्रवाहुनामानी चतुर्दशपूर्वधरौ भविष्यतः, ततो मम निर्वाणादेकसप्तत्यधिकशतवर्षे (१७०), अनेक्शास्त्रकर्ता भगवाहुः स्वगै यास्यति, ततो मम निर्वाणात् पञ्चदशाधिकद्विशतवर्ष (२१५) चतुर्दशपूर्वधारी सम्भूतिविजय- शिष्यः श्रीस्थूलभद्रो देवलोक यास्यति, ततः प्रथम सहनन वज्रनयमनाराचाख्य विच्छेद यास्पति, ततोऽर्थतः चतुष्पूर्वसूक्ष्मस- Masalesarkarotidas-storrys.

·व्याख्यान । था ११ दीपमा० परायमहाप्राणायामध्यानाख्यानि एतानि विच्छेदं यास्यन्ति, ततः मनिर्वाणाद् त्रिशतवर्षे ( ३०० ) उज्जयिन्यां नगर्यो सम्पति राजा भविष्यति, स च आर्यसुहस्तिसूरिणामुपदेशाद् जातिस्मरणज्ञानमवाप्य जैनधर्ममङ्गीकरिष्यति, स्वभुजबलात् त्रिखण्डभोक्ता भविष्यति, ज्ञानवान् दानवान् न्यायी धर्मज्ञो विनयवान् पराक्रमी च भविष्यति मुक्ताफलवद् निर्मलजिनालयैः कृत्वा धरित्री देदी- प्यमानां करिष्यति, पुनः स राजा अनार्यदेशे लोकानामुपकारार्थ सम्यक्त्वधारिणां जीवाजीवादिनवतत्त्वविदामुपदेशदानार्थ ताह शानां श्रावकाणां धर्मसंयोगं कारयिष्यति, ततो महासं विज्ञगीतार्थानां साधूनां म्लेच्छधरियां विहारं कारयिष्यति, अनया रीत्या तीर्थकराणां धर्मस्य सर्वदेशे प्रवृत्तिं करिष्यति, एतादृशो महादृढधर्मा अनुक्रमेण वर्ग यास्यति. पुनर्मन्निर्वाणात् सप्तत्यधिकचतु:- शतव (४७०) उज्जयिन्यां श्रीविक्रमादित्यो राजा भविष्यति, श्रीसिद्धसेनदिवाकराचार्यस्योपदेशं श्रुत्वा जिनशासनस्योपरि भक्ति- मान् भविष्यति, सम्यक्त्वं सम्यग्ररीत्या पालयिष्यात, तस्य सत्त्वसिद्धा अग्निवेतालाबनेकदेवाः साहाय्यं करिष्यन्ति विद्या वर्ण- पौरुषादिः सिद्धिं यास्यति, धैर्यादिगुणविख्यातस्य विक्रमादित्यस्य स्थाने स्थाने मनुष्या देवाश्च प्रशंसां करिष्यन्ति, पुन: स राजा सर्वलोकानां दानसमानादिकं कृत्वा सर्वेषामनृणीकरिष्यति, स्वनाम्ना च संवत्सरप्रवृत्ति करिष्यति, यस्य देवा अपि स्तवनां करिष्यन्ति, महाबलवान् प्रजापालकः परदुःखनिवारकः परस्त्रीसहोदरो राजा विक्रमादित्यो भविष्यति, ततः पञ्चशतचतु- रशीतिवर्षे (५८४) व्यतिक्रान्ते श्रीवज्रस्वामी भविष्यति, ततो दशमपूर्वार्धस्य कीलिकासंहननस्य च विच्छेदो भविष्यति, तदनन्तरं पोडशाधिकपट्शतवर्षे (६१६ ) पुष्पमित्रेण सार्धे नवमं पूर्व विच्छेदं यास्यति, पुनर्मम निर्वाणाद् विंशत्यधिकपट्शतवर्षे ·Breasterst-expiratarcomxxxri •* .rt (६२८) आचार्यादयो ग्राममध्ये स्थास्यन्ति (?), मम निर्वाणाद् नवाधिकपदशतवर्षे (६०९) रथनूपुरनगराद् दिगम्बरमतो- त्पत्तिभविष्यात, श्रीविक्रमादित्या पञ्चविंशदधिकशतवर्षे ( १३५ ) गते शाखी राजा शलिवाहनो भविष्यति, पचाशीत्यधिका- चशतर्म (५८५) गते हरिभद्रसूरिभविष्यति अनेकग्रन्थकर्ता महाप्रभावको, मन्निवीणात् बिनवत्यधिकनवशतव ९९३ कालिका- चार्यो भविष्यति, यस्येन्द्रो वन्दना करिष्यति यः कालकसूरिः पयूँपणापर्व पञ्चमीतः चतुर्थी कारणावानीतवान्, मन्त्रिवीणात सप्तत्यधिकद्वादशशतवर्षे (१२७०) व्यक्तिकान्ते वप्पमट्टिसरिभविष्यति सर्वविद्याविशारदः तदारयाद गोपपर्वते आमराजा जिनालय करिष्यति, तनसार्धत्रिकोटिस्वर्णप्रतिमा स्थापयिष्यत्ति । मन्निर्वाणात् त्रयोदशशतवर्षे १३०० बहवो मतभेदा भविष्यन्ति बहुमो- हस्प कारणात् दुःपमकालप्रभावतश्चानेकगच्छभेदा भविष्यन्ति, केचित् तपोऽहकारं करिष्यन्ति, केचिच्च धर्मक्रियाया शिथिला भविष्यन्ति, क्रियावन्तोऽपि साधवः परस्पर केशं करिष्यन्ति । पुनरस्यामवसर्पिण्या दश आच्छरका जाताः तानाह- समवसरणे उपसर्गः १, गर्भापहार. २, स्वीतीर्थकरः ३,परिपदभावः ४,कृष्णस्यामरककागमन ५,चन्द्रसूर्यमूलपिमानागमन ६, हरिवशकुलोत्पत्तिः ७, चमरेन्द्रोत्सात ८, एकस्मिन् समयेऽष्टाधिकशतमुक्तिगमन ९, असयतिपूजा १०, एतानि दश वस्तूनि- अनन्तकाले गते.सति भवन्ति । बहवो लोकाः क्रोधवन्तो भविष्यन्ति, पुनःपमकालप्रभावतो लोका मर्यादा त्यक्ष्यन्ति, धर्मवु- देनाशी भाविष्यति, लोका वका मूर्खाश्च भविष्यति, यथा कालहीनता भविष्यति तया कुतीर्थे मति धारयिष्यन्ति, पुनर्लोकाः परो- पकार-धर्मवर्जिता भविष्यन्ति, महान्ति नगराणि ग्रामसहशानि भविष्यन्ति, ग्रामा ३मशानसहशा भयकरा भविष्यरित, राजानः १० SONaksierciccartoisarrirrorsic stictals-*** %E ·व्याख्यान दापमा० कथा ११ ॥५५॥ प्रजापालने यमसदृशा भविष्यन्ति, पुनहें गौतम ! धनवन्तो व्यवहारिणो निर्धना भविष्यन्ति, पुनर्देवा दर्शनं न दास्यन्ति, मनु- ष्याणां जातिस्मरणज्ञानादीनि न भविष्यन्ति, मनुष्या लज्जामर्यादारहिता भविष्यन्ति, पृथिव्यां दुष्टजीवा बहवो भविष्यन्ति, पुनलोंकाः परस्परं विन्नं दृष्ट्वा संतोपं प्राप्स्यन्ति, लोकानां पापकरणे चत्वारो हस्ता भविष्यन्ति, पुनम कार्येलसाः प्रमादिनश्च भविष्यन्ति, आत्मनः कार्ये लोकानामुदरमध्ये प्रवेश करिष्यन्ति, पुनहें गौतम ! परजीवानामुपद्रव करणे तत्परा भविष्यन्ति, पुनः पञ्चमकालसंवन्धिनो जीवा महानिर्दया भविष्यन्ति, महादीर्घरोगधारका भविष्यन्ति, भद्रकजीवान् विप्रतारयिष्यन्ति, धर्म- मूर्तिमन्तः स्तोका भविष्यन्ति, पापानामाकराः स्याने स्थाने बहयो भविष्यन्ति, अत्यन्तलोभवन्तो भविष्यन्ति, मिथ्यात्विनोऽभि- मानिनोऽनाचारिणोऽन्यायिनश्च लोका बह्यो भविष्यन्ति, पुन गौतम ! फुलवध्वो लज्जामर्यादारहिता भविष्यन्ति, वेश्यासमानाश्च भविष्यन्ति, राजा भृत्यानां दण्डं दास्यति, पृथिव्यां तिमिगिलन्यायो भविष्यति, नौरकुले जाताचौरा भवन्ति परं राजानोऽपि चौरराशा भविष्यन्ति, लोकानां धनमपहरिष्यन्ति, लोकान् दरिद्रिणः करिष्यन्ति, पुनह गौतग! पचमकालमध्ये लोकानामग्निर्व- ह्रीं पीडां करिष्यति, गोप्रमुखाणां जीवानां बहुवधो भविष्यति,जिनालयाः पतिप्यंति, पुनदुःखदारिद्रयोपद्रवमलोत्सर्गमारीप्रमुखैः कृत्वा धरित्री शून्या भविष्यति, देशो भंगं यास्यात, लोकाः सर्वे प्रेतसदृशा भविष्यन्ति, राजलोका लुब्या भविष्यन्ति, पुनरविवे- किनी लोका मूर्खाः कलाहीनाश्च भविष्यन्ति, दातारो दारिद्रययुक्ता भविष्यन्ति, लक्ष्मीधराः कृपणा भविष्यन्ति, पापिनो बहवो जीवा भविष्यन्ति, उत्तमधर्मिणामायुः स्तोकं भविष्यति,राज्ञां कुलानि हीनानि भविष्यन्ति,पुनः सेवका उत्तमकुलवन्तो भविष्यन्ति, , .

·सजना मनुष्या दुःखिनो भविष्यन्ति, दुर्जना मनुष्याः सुसिनो भविष्यन्ति, एवं हे गौतम ! पञ्चमकालस्य सरूप त्वं जानीहि । पुनलोंकाः कलियुगस्य खरूपमेव वदन्ति-"द्वापरयुगे राजा युधिष्ठिरोऽभूत, एफस्मिन् दिने स बने गतः,तब वने एका वृहती गौ. लघुगोस्तनपान कुर्वती दृष्टा, स्वसमीपे ब्राह्मणमिति पप्रच्छ-इदमाश्चर्य विपरीत पश्य, तदा ब्राह्मणो वदति-हे राजन् ! आगा मिकाले कलियुगमध्ये होनसत्त्वा मनुप्या भविष्यन्ति, लक्ष्मी बिना दुःखिनौ सन्तौ मातापितरौ कस्यापि धनवतः कन्या दत्त्वा धन लाया तत. पश्चात् स्वनिर्वाह करिष्यत., एतादृशमुपनय श्रुत्वा पुनः राजा युधिष्ठिरोऽये गतः, पुरतः समानश्रेणिवद्धजलभृतानि वीणि सरासि दृष्टानि, तर प्रथमैकसरसो जलमुच्छलन् मध्यस्थ तटाकं त्यक्त्वा तृतीयसरसि पतति, मध्यस्थसरसि एकवि- न्दुमानमपि न पतति, एतादृशमाश्चर्य दृष्ट्वा राजा ब्राह्मण पृच्छति इद किंकारणम् ? ब्राह्मणो वक्ति-हे राजन् ! स्व शृणु-आगा- मिकाले यथा प्रथमसरसो जल द्वितीय तटाक त्यक्त्वा तृतीये पतितं तथा हे राजन् । स्वस्य सवन्धिन त्यक्त्वा अन्यलोकैः सह जना. प्रीति करिष्यन्ति । पुनः राजा युधिष्ठिरोऽये गच्छन्नेकमाश्चर्य पश्यति जलेन क्लिन्न वालुकासमूह तस्य ववो मनुष्याः संभूय रज्जूः कुर्वन्ति, परं रज्जू टाति यत्ने कृतेऽपि न तिष्ठति, एतादृश व्यतिकर दृष्ट्वा राजा ब्राह्मण पृच्छति, ब्राह्मणो वक्ति-हे राज- न् । कृषिकारकलोका बहुभि. क्लेशैः कलियुगे धनमुपायिष्यन्ति, तद् बन चौराऽग्निराजदण्डप्रमुखस्य भयेन मनुष्याणाम- न्यन गमने कृतेऽपि विनाश यास्यति पुनः राजा युधिष्ठिरोऽग्ने गत. सन् कूपमणालिकाजा कृपे पतत् दृष्ट्या विस्मयं प्राप्तः सन् पृच्छत्ति, तदा ब्राह्मणो यक्ति-हे राजन् ! कृपिपाणिज्यादिभिमहाशात् लोका धनमुपाजयिष्यन्ति तद्धनं सर्व राजलो- -------- ·व्याख्यान कथा.११ दीपमा० - का ग्रहीष्यति, सागे राजानः स्वस्य धनं दत्त्वा प्रजां पुत्रवत् ज्ञास्यन्ति कलियुगेराजानः प्रत्युत प्रजाया धनं लास्यन्ति इति वैपरीत्यं भविष्यति । राजा अग्रे गतः, अग्रे गच्छन् वनखण्डमध्ये महाप्रधानचम्पकवृक्षावृतः पार्श्वतः एकः कण्टकवृक्षो दृष्टः, तदवसरे वहवो लोकाः कण्टकवृक्षस्य सुगन्धचोवाचन्दनविलेपनैः पूजां कुर्वन्तो दृष्टाः, चम्पकवृक्षस्तु सुगन्धपुष्पर्युक्तः शाखापतिशाखाभ्यां शोभ- मानोऽस्ति, ते त्यक्त्वा कण्टकवृक्षमचित दृष्टा राजा विस्मयं प्राप्तः सन् ब्राह्मण पृच्छति,ब्राह्मणो वक्ति-हेराजन् ! लोकाः कलियुगे गुणवन्तमुत्तमाचावन्तं त्यक्त्वा पापीयसो दुर्जनस्य नीचस्य पूजां करिष्यन्ति, एतादृशं श्रुत्वा राजाध्ये गतः पुरतः एका महती शिलां बालाग्र बद्धामाकाशे लम्बायमानां दृष्ट्वा आश्चर्य प्राप्तः सन् ब्राह्मणं पृच्छति, तदा ब्राह्मणो वक्ति हे राजन् ! कलि- युगे पापरूपां शिलामरूपधर्मरूपवालाग्रेण तरिष्यन्ति, अन्यच यदा बालरूपं धर्म त्रुटिष्यति तदा समकालं मनुष्या बुडिष्यन्ति पुना राजाध्ये गतः फलार्थ वृक्षस्य पीडां कुर्वन्तः केचिद् पुरुषा दृष्टाः इति व्यतिकरं दृष्ट्वा राजा ब्राह्मणं पृच्छति-एतस्य फलं वद, ब्राह्मणों वक्ति-हे राजन् ! कलियुगे पिता वृक्षतुल्यः पुत्रः फलसदृशः-अयमत्र भावार्थः पुत्रफलार्थवृक्षः पिता कष्टं सहि- प्यात, पुनः राजाऽये गतः एकस्मिन् स्वर्णकटाहे उत्तमानपाचनयोग्ये मांसं पच्यमानं दृष्ट्रा राजा बाह्मणं पृच्छति, ब्राह्मणो बदति-हे राजन् ! आत्महितकारिणां कुटुम्ब जनाः त्यक्ष्यन्ति, अन्यकोकार्थ खशीर्ष दास्यन्ति, वहीं प्रीति करिष्यन्ति उत्तम- जनसंग न करिष्यन्ति, अग्रे गत्वा सर्पस्य पूजां गरुडस्य चापूजां दृष्टा बाह्मणं पृच्छति, विप्रोऽयादीत-हे राजन् ! दयारहितो धर्मिजन: सर्पतुल्यः तस्य बहवो लोका आदरं करिष्यन्ति सत्कारं च करिष्यन्ति, गरुडसहशा गुणवन्त उत्तममहाधर्मज्ञास्तेपो ·निन्दा करिष्यन्ति, पुनर गच्छता वने एकस्याः शकटया हस्तिनौ योजितौ दृष्टी, एकस्याः शकट्या गर्दर्भो योजितौ दृष्टौ परं हस्तिनी परस्परममिलितो चलतः गर्दभी परस्पर मिलितौ चलतः, एतादृश विचार दृष्ट्वा राजा ब्राह्मण पृच्छति ब्राह्मणो वदति हे राजन ! कलियुगे हस्तिसहशा उत्तमकुले प्रसूता जनाः परस्पर क्लेश करिष्यन्ति अन्योऽन्यमीयां च करिष्यन्ति, पुनर्गर्दभ महशा नीचकुलोत्पन्ना नीतिधारका भविष्यन्ति एरस्पर नेहवन्तो भविष्यन्ति, मायेण अन्त्यकुलोत्पन्ना चरित्रीपतयो भविष्यन्ति, पुनईस सदृशा उत्तमकुलोत्पन्नाः दासत्व करिष्यन्ति, । अन्यदा पञ्च पाण्डवा अनुक्रमेण वनवासमध्ये स्थिता. सन्तो युधिष्ठिरराज्ञा भीमादीनां चतुर्णी भ्रातृणा चतुपु महरेपु रात्री यामिक्त्वेन रक्षिताः, अथ प्रथममहरे भीमो जागर्ति चत्वारो भ्रातरः सुप्ताः सन्ति तस्मिन् प्रस्तावे कलिरूपपिशाचस्य वचन श्रुत्वा भीमा कोधभाग बभूव पिशाचरूपफलेरिणार्य धावितः, कलिना सह भीमो युदमकापीत, क्रोधेन रक्तनेने कृत्वा लीलया प्रेतरूपकलिना बर वान् भीमो निर्जितः, द्वितीयमहरे युद्ध कृत्वा कलिनाऽर्जु- नोऽपि जितः, तृतीयमहरे नकुलोऽपि जितः, चतुर्थप्रहरे सहदेवोऽपि जितः, अथ चत्वारोऽपि भ्रातरः पराजय माताः सन्तः सुप्ताः मन्ति, अस्मिन्नवसरे पश्चिमराने युधिष्ठिरो जागृतवान् तदा करिरूपपिशाच आगत्य युधिष्ठिर वदति, हे राजन् । भवतःपश्यतो| भवद्भातर मारयिष्यामि, एतादृश प्रेतवचन श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः किचिन्मानमपि कोच न कृतवान्, मतिवचनमपि न दत्तवान क्षमा कृत्वा स्थितः, क्षमा कीदृशी सर्वकल्याणकारिका सर्वसत्त्वमी तिजनिका सर्वधर्मप्रधाना एतादृशी क्षमा राज्ञाङ्गीकृता, तदा राज उपशम दृष्ट्वा प्रेतः शान्ति गतवान् राजो मुष्टिमध्ये आगतः, भ्रातरः सर्वेऽपि उत्थिताः, तदा रात्रिसवन्धिनी सर्वाऽपि ·दीपमा १५७॥ वार्ता युधिष्ठिरेण भ्रातॄणामने कथिता, राज्ञा मुष्टिमुद्घाट्य मेतः स्ववशवतीभूतो दर्शितः, क्षमाप्रभावतोऽयं यशवर्ती जातः, एता-व्याख्यान दृशा अष्टोत्तरशतदृष्टान्ता लौकिकपुराणादावपि कलियुगवर्णने कथिताः । पुनहें गौतम ! कलियुगसंवन्धिनां मानवानां मध्ये कथा ११ लज्जा न भविष्यति, निष्कलंककुलजाताः स्तोका भविष्यन्ति, रम्यवस्तूनां धरियां हानिभविष्यात, लघवः सुताः तरुणाश्च मरणं यास्यन्ति पुनर्मातरः पितरश्च अतिदीर्घायुपो भविष्यन्ति, ब्राह्मणाः शस्त्रधारका भविष्यन्ति, वेदपाठ-पदकर्मवर्जिताश्च भवि- ष्यन्ति, सुता मातापितॄणां विनयं न करिष्यन्ति, पुत्रा मातापितॄणां दुःखं दास्यन्ति, वध्वः श्वश्रूणां विनयं न करिष्यन्ति, वधूः सर्पिणीतुल्या भविष्यति, श्वश्रूभिः कार्य कथिते वधू रोपं कृत्वा सपिणीवत् प्रत्युत्तरवचनरूपं डकमहारं दास्यति, श्वश्रूश्च काल- रात्रीतुल्या वधू हीलयिप्यति, यथा जनानां कालरात्री दुर्लक्ष्या भवति तथा श्वशूरपि वधूजनानां ताडनातर्जनादि कुर्वती दुर्लध्या ज्ञेया, अपूज्यलोकाः पृजा प्राप्स्यन्ति, अर्चायोग्या गुणवन्दो न पूजां प्राप्स्यन्ति, शिष्या गुरूणां विनयं न करिष्यन्ति, पुनर्मुखो- ऽपि शिष्याणां हितशिक्षाशुपदेशं न दास्यन्ति, पुनमन्त्र-तन्त्रीपधिज्ञानरत्नविद्याधनायुःफलपुष्परसरूपसौभाग्यसंपत्तिसंहननवल- यशाकीर्तिगुणशोभादीनि वस्तूनि पञ्चमारके हानि यास्यन्ति, ज्ञानादिधर्मो हीनता यास्यति, वस्तुमानादि विपरीत जनाः करि- ष्यन्ति, धर्मे मूर्खत्वं भविष्यति, देवानां मध्ये देवत्वं न भविष्यति, सतीनां मध्ये रातीत्वं न भविष्यति, नि:संगाना मध्ये वैराग्यं न भविष्यति, तपस्विनः स्पृहाय तपस्यां करिष्यन्ति, सत्यशौचतपक्षमादिकानां हानिदिने दिने भविष्यति, परिभ्यामल्पफला- १७॥ दीनि भविष्यन्ति, पुनः प्रभुक्तिहे गौतम ! सौराष्ट्रगुर्जरदेशस्य समीपे अनुक्रमेण अणहिलपाटगपुरे मन्निर्माणात् एकोनसप्तत्य·wtart~ NEKETEREAct धिकपोडशशतवर्षे (१६६९) व्यातेकान्ते श्रीकुमारपालराजा भविष्यति, कीदृशः १ चौलुक्यकुलमध्ये चन्द्रसदृशो महावस्वान् अखण्डजिनाज्ञाधारको भविष्यति, पराक्रमेण, दानेन, कीर्तिगुणेन, न्यायेन, विकेन, धैयेण, राज्यलीलया सत्त्वगुणेनाद्वितीयो भावि- ध्यति उत्तरदिशाया यवनदेश यावत्, पूर्वदिशि गगापर्यन्त, दक्षिणदिशि पश्चमदिशि च समुद्रपर्यन्त देशान् साधयि प्यति, एकादश शतानि हस्तिन तस्य भविष्यन्ति, अयुतप्रमाणा रथा भविष्यन्ति, एकादश लक्षाणि तुरगाणा भविष्यन्ति, अष्टा- दश लक्षाः पदातयो भविष्यन्ति स श्रीकुमारपालराजा करिमश्चित् समये वनशाखाया मुनिचन्द्रकुलोत्पन श्रीहेमचन्द्रसूरि प्रति- वन्दिष्पति, आचार्यमुग्वाद् धर्मोपदेश श्रुत्वा सम्यक्त्वसहित श्रावकद्वादशवतमङ्गीकरिष्यति, देवगुरुमणति विना भोजन न करि प्यति, दृढव्रतपालको भविष्यति, पृथिवी जिनप्रासादमाण्डिता करिष्यति, एकस्मिन् प्रस्ताचे श्रीहेमाचार्यमुखात् व्याख्याने श्री- तीर्थानां व्याख्या गोष्यति, तत्र जीवितस्वामिमूर्ते. सबन्ध श्रुत्वा वीतभयपत्तनमार्गे दुर्गकारापने श्रीजिनप्रतिमा मनुष्येभ्यः प्रकट कारयिष्यति ता प्रतिमा पत्तने जिनालये स्थापयिष्यति शुभयुवा मानयिष्यति, ततः प्रतिमार्थं यदुदायिराज्ञा ग्रामादि दत्तमभूत् तत् प्रकटीभविष्यति, तावन्त यामशासनादिक कुमारपालोऽपि दास्यति, सदैवार्चा करिष्यति, सदेव जिन वन्दिष्यति, स्वदारसतोपी भविष्यति, वर्षाकालमध्ये विविध शील पालयिष्यति, कदाचिद् मनस' शीलभगो भविष्यति तर्हि उपनासादि करि- प्यति, पुनरष्टादशदेशेऽमारिपट दास्यति,वर्षाकाले सेनासमूह न करिष्यति,जीवरक्षादक्षो भविष्पति,अर्हन्मतभक्तिमान् भविष्यति, शुद्धसम्यक्त्वव्रतधारको भविष्यति, पञ्चमकाले श्रीकुमारपाल विना अन्य को भविष्यति ?, पुनहें गौतम! पश्चमारके कलहकारका भवृद्धिजनका असमाविस्थाना अनिर्वेदकारका एतादृशाः श्रमणाः पञ्चभरतेखते च भविष्यन्ति, पुनस्ते श्रमणा मन्त्रतन्त्रयन्वादों • me Rumerolatastersclessorrore ·दीपमा० व्याख्यान ॥५८॥ कथा ११ नित्यमु द्यमवन्तो भविष्यन्ति, पुनरागमार्थज्ञाता स्तोका एव स्थास्यति सिद्धान्तशा स्वस्य कश्चिदेवाभ्यासं करिष्यति, धनलोमार्थ ज्यो तिप्कादिकं धारयिष्यति,उपकरणवस्त्रपात्रार्थ वर्पाकाले श्रावकैः सह युद्धं करिष्यति यथा राजा प्रजापा कलहं कृत्वा दण्डं लास्यति तथा तेऽपि साधवः श्रावकपा धनादिग्रहणं करिष्यन्ति,बहवो मुण्डा अल्पाः श्रमणाश्च भविष्यन्ति,पुनर्हे गौतम! पञ्चमकाले म्ले- छिराजानो बलवन्तो भविष्यन्ति,उत्तमराजानो हीनबला भविष्यन्ति,पुनहें गौतम ! म्लेच्छकुले पाटलीपुरपत्तने कलंकी राजा भवि- ध्यात, पुनः पाटलीनगरस्य रुद्रनाम पुनश्चतुर्मुख इति नाम स्थापयिष्यति । अथ प्रसंगतः कलिराज्ञो जन्मपत्रिका लिख्यते-- कलङ्कि जन्मकुण्डली- ११ जसनामचण्डालस्य गृहे भार्या यशोदा तत्कुक्षौ त्रयोदश मासान् यावद् कल्किगर्भः स्थास्यति, १२ वृ चैत्र शुक्लाष्टम्यां जयश्रीदिवसस्य रात्रिसमये मकरलग्नस्य पष्ठांशे वहमाने भौमवासरे चन्द्रकलग्ने स्थिते चन्द्रनामयोगे आगते अश्लेपामथमपादे कलंकिनो जन्म भविष्यति, भिहस्तशरीरोगतत्वं भवि ष्यति, कपिलवर्णाः केशा मस्तके भविष्यन्ति, नेने पीते भविष्यतः, तीक्ष्णस्वरो भविष्यति, महा-- श३ विद्यावान् दीर्घहृदयो गुणरहितश्च भविष्यति, तस्योत्पत्तेरारभ्य पञ्चमे वर्षे उदरपीडा भविष्यति, सप्तमे १-पचमारके धर्मोन्नतिकारका त्रयोविंशतिः उदयाः भविष्यति तेगु च चतुरधिकद्विसहसयुगप्रधाना भविष्यन्ति तथा राप्रति तृतीयोदयो वर्तते परं च अ- प्रमोदये श्रीप्रभयुगप्रधानसमये कलकी राजा भविष्यति, इति-जेयम् । क २॥ ४ चं ·askar वर्षऽग्निपीडा भविष्यति, एकादशे वषे तस्य द्रव्यमाप्तिः भविष्यति, अष्टादशमे वर्षे कार्तिस्मासे शुक्लपक्षे प्रतिपाद तिथौ शनिवारे तुलाचन्द्रे स्वात्निक्षत्रे नन्दनदिने सिद्धयोगे ववकरणे रावणमुहूते राज्याभिषेको भविष्यति, तस्य आनन्दनामा तुरगमो भवि- प्यत्ति, दुर्भासकनामा कुन्तो भविष्यति, मृगाकनामा मुकुटो भविष्यति, दैत्यसूदनखड्ग भविष्यति, तस्य कटिप्रदेशे चन्द्रसूर्यो भवि- प्यतः, पुनः कल्की विक्रमादित्यसवत्सरमुत्याप्य अमितसुवर्णदानात् स्वसवत्सर स्थापयिष्यति, एकोनविशतितमे वर्षे निजभुजवले- नार्वभरतत्रिखण्ड साधयिष्यति, साविंशतिवर्षे अर्बुदराज्ञः पुत्री परिणेष्यति, अन्यासा वहीना राजीना पतिर्भविष्यति एव ताभिः सह महाभोगे भुज्यमाने तस्य महापराकमचारिणश्चत्वारः पुना भविष्यन्ति, तनामान्याह-दत्त १ विजय २ मुज ३ अपरा- जितारख्या ४, कलिक्नः पाटलीपुरे राजधानी भविष्यति,तस्य पाटलीपुरस्य कलकिपरमिति द्वितीय नाम भविष्यति,दत्तस्य प्रथम-* पुत्रस्य राजगृहे राजवानी भविष्यति, तस्य नगरस्य दत्तपुर नाम भविष्यति, विजयस्यानहलपतनस्य राजधानी भविष्यति, अनह- ल्लपत्तनस्य द्वितीय नाम विजयपुर भविष्यति, मुजस्योजयिन देश दास्यति, अपराजितरयान्यमण्टल दास्यति, कलिफ्नो राज्या- वसरे म्लेच्छक्षत्रिययो रुधिरेण पृथिवी स्नान करिष्यति, तस्यैकोनकोटिसुवर्णाना कोठागारा भविष्यन्ति, चतुर्दशसहस्रममाणा हस्तिनो भविष्यन्ति, सार्वचतुर्दशसहस्राधिकसप्ताशीतिरक्षा (८७१४५०० ) घोटका भविष्यन्ति, पञ्चकोटिप्रमाणाः पत्तयो। भविष्यन्ति, दासादीना तु वढी सख्या भविष्यति, नभ खेर नाम त्रिशूलं भविष्यति, दृपन्मयतुरगमः आरोहणायें वाहन भवि ष्यति, दुरात्मा अत्यन्तकपायो भविष्यति, यदा कल्की राज्यं करिष्यति, तदा मथुरामध्ये कृष्ण-बलभद्रयोरायन पतिष्यति, . F-0000 Earatri - 07:00।

·व्याख्यान . दीपमा ॥२९॥ कथा ११ बहुडमरदुर्भिक्षरोगैमनुष्याः पीडां प्राप्स्यन्ति, पञ्चगु स्तुम्भिकासु बहु धनमस्तीति लोकानां मुखात् श्रुत्वा आनन्दराज्ञा निष्पा- दिताः पञ्च सुवर्णमयी स्तुम्भिकाः कल्की खनयिष्यति, सर्वनिधानं निष्कासयिष्यति, तत्र गोरूपा लवणदेगा मूर्तिः पन्मगी प्रकटीभविष्यति तां गृहीता राजादिप्रमुखाः सर्वलोकाः संभूय नगरचतुष्पथमध्ये स्थापयिष्यति, कदाचियसरे साधो गोचर्यर्थ चतुःपथमध्ये निःसरिष्यन्ति, सा साधून् दृष्ट्वा देवानुभावतः शृंगाग्रेण साधूनां मारणार्थमुद्यमवती भविष्यति, तदा गीतार्थाः सर्वे साधर एकत्रीभूय विचारं करिष्यन्ति, अत्र जलोपसर्गः प्रचुरो भविष्यति इति तात्वा सुविहितक्रियाधारका ये साधवो भविष्यन्ति ते सर्वे विहारं करिष्यन्ति, ये भक्तपानलोलुपा भविष्यति गीतार्थवचनं नाङ्गीकारयन्ति अविवेकिनः सन्तः तत्र स्थास्यन्ति, ततः सप्तदशाहोरानं यावत् वर्षा भविष्यति, अत्यन्तवृष्टया कल्किनो नगरं जलाच्छादित भविष्यति, गंगाजलं नगरेण सह एकत्रीभविष्यति, कल्किनो नगरात् प्रणश्य कुत्रापि उनस्थल स्थास्यति, जलोपद्रवनिवर्तनाद नवीन नगरं स्थापगि- ष्यति, जलप्रवाहतो नव नन्दस्य सुवर्णमय्यः इंगारिकाः प्रकीभविष्यन्ति, ता ट्रा मनुरलोभी भविष्यत्ति, प्रथमं ये मनुष्या: न दत्तवन्तस्तेषां मस्तके करं करिष्यति, ग कर दत्तवन्तस्तेपां मस्तके बहुकरं करिष्यति, पुनर्नवीन नवीनकरं करिष्यति रातो लोकानां मस्तकेऽसद्भूतानि कलंकानि दत्सा बनवतां धनं ग्रहीष्यति, अनेकन्छलं कृत्वा लोकानां धनापहा करिष्यति, यदा सर्व लोका निर्धना भविष्यन्ति रूप्यसुवर्णादि सर्व धनं नाशं यास्यति, तदा चर्ममय मवरिष्यति, वैश्यपालपिड सर्वदनिनां समीप कल्की कर लास्यति, तस्य राजमध्ये लोकानां गृहे भोजनार्थ धातुमयं भाजनं न स्थास्यति, तदा वृक्षपत्रमध्ये भोजनं करिष्यन्ति, ।

·पुनः कल्की राजा मार्गे गच्चत. साधून् दृष्ट्वा लुब्धः सन् भिक्षायाः पटाशं मार्गयिष्यति, तदा स साधवः एकत्रीभृय कायो- त्सर्ग करिष्यन्ति शासनदेवता चाराधयिष्यन्ति, शासनदेवता प्रकटीभूय साधुभिक्षापष्ठाश निवारयिष्यति, पुनर्वेषधारिणो येष त्याजयिष्यन्ति एतादृशो महादुरात्मा भविष्यति, पुनः कियति काले गते भिक्षापठाशस्य स्मरण करिष्यति,यदा बनार्थमाचार्या- दीन् सर्वसाधून समीरप वाटके क्षेप्स्यति रोधयिष्यति, तदा सविज्ञाचार्यप्रमुसाः ससवा शासनदेवताराधनार्थ कायोत्सर्ग करि- ष्यन्ति, सबकायोत्सर्गात् शासनदेवता आगमिष्यति, युक्तिवः कल्किन उपदेशान् दास्यति तयापि न मानयिष्यति, तस्मिन समये इन्द्रस्यासन कम्पायष्यति तदा स वृद्धवाह्मणरूप कृत्वा यत्र कल्की सिंहासनोपरि स्थितस्तनागमिष्यति ततः कल्किन कथयिष्यति-अहो । राजेन्द्र ! एते निरपराविन साधवः किं रुद्राः एभिस्तवापराधः क कृतः १ तदा कल्की त वदिष्यति-अ. हो ! ब्राह्मण । सर्वदनिभिर्मम करो दत्तः परमेते भिक्षवो भिक्षापष्ठाशमपि न ददति,ततो मया एते रुद्राः सन्ति, तत इन्द्रो वदि- प्यति-पपा पार्वतस्तव किमपि न मिलिष्यति एपा पार्श्व किमपि नास्ति पुनर्भिक्षापष्ठाशमपि तव न दास्पति एपामय व्यवहारो नास्ति, पुनस्त्व भिक्षाभागं मार्गयन् लज्ञा न यासि एपा साधूना सं त्याग कुरु, इतरथा तव महत्कष्टमुत्पत्स्यति, एतादृशमिन्द्र- वचन सुत्त्वाऽपि न त्यत्यति ततो भाद्रपदशुक्लाष्टम्या ज्येष्ठानक्षत्रे इन्द्रो रोप गतः सन् चपेटापहारात् कल्लिन मारयिष्यति सर्वायुः पडशीति ८६ वर्ष प्रपाल्य नरक यास्यति, ततोऽहंदूधर्ममिन्द्रः शिक्षयिता दत्तनामानं कल्किनः पुत्र राज्ये स्थापयिष्यति,गुरु सवयोन- मस्कार करिष्यति, इन्द्रः स्वस्थाने यास्पति ततो दत्तराजा पितु पापफल ज्ञात्वा पुग्ये तत्परो भविष्यति, निरंतर जिनेश्वराणा चै- ratre1111IRTA न.-. Che

·दीपमा
व्याख्यान
॥६०॥
कथा ११
त्यानि कारयित्वा सर्वपृथ्वी जिनालयैः शोभायमानां करिष्यति, तदा पुनर्जिनधर्ममहिमा प्रचुरो भविष्यति, अथाग्रे पश्चमकाले
चतुविधश्रावक-श्राविका-साधु-साध्वीनां संख्या कथ्यते-पोडशसहस्त्राधिका एकादशलक्षा(१२१६०००),एतावन्तो राजानः पञ्चम-
काले जिनमतभक्ता भविष्यन्ति, एककोटिमिता (१०००००००),जिनशासनप्रभावका मन्त्रिणो भविष्यन्ति, पुन: पञ्चमकाले श्रीसु-
धर्मस्वामिप्रमुखाश्चतुरधिकद्विसहस्रममाणा (२००४),युगप्रधानपदधारका महोपकारिण आचार्या भविष्यन्ति,तत्रापि सुधर्मजम्बू-
स्वामिनौ तद्भवे एव मुक्ति यास्यतः, शेपाः सर्वे एकावतारिणो भविष्यन्ति । ततो युगप्रधानसदृशा आचार्याः प्राणिनां मोहान्धकारे-
मार्तण्डसदृशाः पोडशाधिकैकादशलक्षकादशसहसमिता (११११०१६), एतावन्तो अन्येऽपि आचार्याश्चारित्रपालका भविष्यन्ति,
पुनः पञ्चमरके तेतीसलाख च्यारहजार च्यारस उंगणीरा ( ३३४०४१९) एतावन्तो मध्यगुणधारका आचार्या भविष्यन्ति पुन:
पञ्चमारके पंचारनकोटि पंचावनलक्ष पंचावनसहम पंचशतपचवीस (५५५५५५५२५,) अधर्माचार्या भविष्यन्ति, पुनः पंचावन
लाखकोटि पंचावनहजारकोटि चौपनसें कोटि चउमालिसकोटि, एतावन्त उपाध्याया वाचनाचार्या भविष्यन्ति, पुनः सत्तरे
लाख कोटि नवहजारकोटि एकसोकोटि एकवीसकोटि एकलाख साठहजार एतावन्तः साध्यो भविष्यन्ति, पुनः पञ्चमारके (दश-
कोटाकोटि द्वादशशतकोटि वाणवेकोटि बत्तीरालाख निनाणवे हजार एकसो एतत्प्रमाणाः साध्यो भविष्यन्ति, पुनः पञ्चमारके
सोले कोटिलाख तीन कोटी हजार तीनसेकोडी सीत्तरजोडी चौरासीलाख एतावत्प्रमाणाः भावका अविष्यन्ति,पुनः पञ्चनारके
पैंतीसकोडिलाख वाणु हजारकोडि पांचसेंकोडि बत्तीस कोडि एतावत्यः श्राविका भविष्यन्ति, एतावतः पञ्चमारके संघस्य
॥ ६०॥

·************************* प्रमाणम्, अत्र केचिदाचार्या एव वदन्ति-पश्वभरते-खतयो संघल्प प्रमाण नत्वेकस्य, केचिदाचायोः पश्चभरतस्य सघप्रमाण बदन्ति, केचित् पुनः एकभरते सघममाण वदन्ति, तत्त्व तु ज्ञानिगम्यम् पुनः पञ्चमारकमान्ते विहस्तशरीरप्रमाणा:स्वर्गात् च्युत्वा गृहबासे दादश वर्षाणि, श्रामण्ये चत्वारि वर्षाणि, आचार्यपदे चत्वारि वर्षाणि स्थित्वा पिंशतिवर्षायुः प्रपाल्य दुप्पसहसूरयः सौधर्मस्वगें गमिष्यति, कथभूता दुप्पसहसूरयः १ दशवैकालिक-जितकल्प-आवश्यकानुयोगद्वार-नन्दीसूत्रधारका इन्द्रादिभिर्नता, पटोग्रतपधारकाः प्रान्ते कृताष्टमतपस: एकसागरोपमायुःस्वर्गमुक्त्वा ततो भरतक्षेत्रे जन्मावाप्य मुक्ति यास्यति। वीसहजार नवसें वर्ष, त्रणमास, पाच दिन, पाच पहोर, एक घडी, दोपल, ४१ अक्षरोच्चार एतावत्कालप्रमाणो जिनधमों भविष्यति,९९ वर्ष. मास ८, दिन २४, प्रहर २, घटी ५||, पलानि ५७,१९ अक्षरोचार एतावन्मध्ये जिनधमा स्वोकः स्थास्यति आरकस्य प्राते जिनधर्मों विच्छेद यास्पति, श्रुत-सूरि- सघ-धर्मः पूर्वाह्ने विच्छेदं यास्यति, नृपो विमलवाहनः सुमुखमन्त्रीच मध्याहे विच्छेदं यास्पत , अग्निः सन्ध्याया विच्छेदं यास्यति, पुनः पश्चमारकान्ते दुप्पसहारूयः सुरिः, फल्गुश्री साध्वी, नायल: श्रावकः, सत्यश्रीः श्राविका, एतदात्मकश्चतुर्विधसघो भवि प्यति पञ्चमारकस्पावाग घमावस्य॑ति इत्पनेन धर्मो नास्ति यः पुनर्वदिष्यति स संघतो बहिः कर्तव्यः, एवमेकविंशतिसहस्रममाणः पञ्चमारको भविष्यति । एतत्प्रमाणो षष्ठारकोऽपि भविष्यति । अथ पठारकस्य किंचित स्वरूपं कथ्यते-धर्मतत्त्वं प्रणाशं यास्य- ति, जनो हाहाभूतो भविष्यति, पशुवद् मातृपिनादि व्यवस्थावर्जितश्च भविष्यति, बहुलिसहिता अतिनिष्ठुरा अनिष्टा वायको वास्मन्ति, दिशश्च धूम मोक्षन्ति, चन्द्रमा अतिशीत सोम्यति, अर्यमा अत्युष्ण तप्स्पति, अतिशीतोष्णव्यातो लोका क्लेशम- *Hotkarick ·व्याख्यान दीपमा० ॥६१॥ कया ११ वाप्स्यति'भस्म-पद-ग्निकण-क्षार-विप मल-विद्युन्मयाः सप्त मेघावर्षिष्यन्ति, एकैकस्य मेघस्य सप्त सप्तदिनानि यावद् वर्षा भवि- ष्यति, यैः कास-वास-शूल-कुष्ठ-जलोदर-ज्वर-शिरोऽसिरीप्रमुखा मनुष्याणां महारोगा भविष्यन्ति, अङ्गारसदृशा भूमिभविष्यति, गिरि-नदी-गर्तादिका जलेन समीभविष्यन्ति,जल-स्थलचारिणः तिर्यंचो दुःखेन स्थास्यन्ति, क्षेत्रचनाऽऽराम-लता-तरु-तृणानि क्षयं यास्पन्ति, वैतादय-ऋपभकूट-गंगा-सिन्धूर्विमुच्य जलेन सर्वेसमा भविष्यन्ति, भरतभूमिः कंदाचिद् धूलिवहुला, कदाचिद् साईक- दमा भविष्यति,एकहस्तमानाः,कठोरांगाः,दुष्टवर्णाः,निष्ठुरवचनाः,रोगार्ताःकोधिनः घण्टावचिपटनासिकाः,निर्लज्जाः, वस्त्ररहिता नराः,खियश्च भविष्यन्ति,नराणां विंशतिवर्षायुः खीणां च पोडशवर्षायुभविष्यति, पड्वी स्त्री गर्भान धारयिष्यति दुष्प्रसवाच. स्थविरा तु पोडशाब्दा बहुसूतेनं मातृका भविष्यति. स्थचकयोमध्ये यत्ममाणाधरित्रीभवति तत्प्रमाणं गंगासिन्ध्वो पानीयं वहिष्यति, पुनर्वैतादयगिरौ द्वासप्ततिनद्युभयतटभूमिपु बिलानि सन्ति तेषु मनुष्या निवासं करिष्यन्ति, नदीनां कूले नव नव विलानि सन्ति तत्र तिर्यञ्चो मनुष्याश्च वीजमात्रतया भविष्यन्ति मांसाहारनिरताः,निघृणाः,निर्विवेकाः, तस्मिन् काले मनुष्यादयः समस्ता भवि- ष्यन्ति,बहुमत्स्य-कच्छपादिभियाप्ते गंगासिन्धू भविष्यतः,पुनर्नराद्यास्तत्रैत्य निशायां मत्स्यादीनि कृष्ट्वा स्थले मोक्ष्यन्ति,दिवा सूर्य- त्विंपा पक्कानि मत्स्यादीनि निशान्तरे खादिष्यन्ति,एवं निरन्तरं भोक्ष्यन्ति,यस्मात् तस्मिन काले दध्यादिकं नास्ति,न च पुष्पफलादिकं, नचान,नच शय्यासनादिकम्,एवं भरतैरवतेपु दशस्वाप दुःपमकालो भविष्यति।अथाये उत्सर्पिण्यां षष्टारकसदृशम्मथमारको भविष्यति उत्सपिण्यामेकविंशतिसहस्रवर्पप्रमाणे प्रथमारके गते द्वितीयारकोऽपि एतत्प्रमाणो भविष्यति । अथ द्वितीयारकमान्ते पुष्करावर्तमेघः ·सप्ताहोरान यावद् वर्षियति तस्मात् पृथिवीतापो यास्यति, द्वितीयः क्षीरोदनामा मेघो वर्षियात, तस्माद्धान्यनिष्पत्तोग्या भवि- व्यति, वतीयो घृतोदकमेघो वर्पिप्यति तस्मात् पृथिवी सचिकणा भाविष्यति,चतुर्थः शुद्धोदकमेघो वर्षियति, तस्मादौपधिनिप्पत्ति यास्पति,यदा पञ्चमो रसोदकमेघो वर्षिष्यति तस्मात् पृथिव्या रसोत्पत्तिर्भविष्यति एवं पञ्चत्रिंशतिदिनं यावद् मेघो वर्षिष्यति, तदा वृक्षोपधिलताधान्यममुखा स्वयं निष्पत्ति यास्यन्ति तान् दृष्ट्वा मनुष्या विलेभ्यो वहिनिःसारिष्यन्ति,भरतपृथिवी पुष्पफलादि- युक्ताभूत् तदा फलादीनि भक्षिष्यन्ति, अतः पर मास न भक्ष्यम् यथा यथा काल एष्यति तथा तथा रूपसंहननायूपि धान्यादोनि च भारते वधिष्यन्ति, सुरसा वाता* ऋतवः सलिलाश्च भविष्यन्ति,तियञ्चो मनुष्याश्च गतरोगाः क्रमेण भविष्यन्ति, द्वितीयारकमान्ते मध्यदेशे भरतावन्यां सप्त कुलकरा भविष्यन्ति-तत्र प्रथमो विमलवाहन, द्वितीयः सुदामः, तृतीयः संगमः, चतुर्थ. सुपार्थः, पञ्चमो दत्तः, पष्ठः सुमुखः, सप्तमः समुचिः, एते सप्त कुलकरा भविष्यन्ति तत्र जातिस्मृतिपूर्व विमलवाहनो राज्यहेतवे ग्रामाः, पुरा- दीनि च निवेशयिष्यति, राजा विमलवाहनो गोऽश्वादिसग्रहं करिष्याति, शिल्पानि व्यवहार लिपिर्गणितानि च व्यञ्जयिष्यति, दुग्धदम्यादी शस्ये ज्वलने चोत्पन्ने सति हितकामीराजा प्रजाना रन्धनाद्युपदेश दास्यति एतत्सर्वं द्वितीयारके भविष्यति अथ तृती- यारकस्प नवाधिकाशातिपक्षे गते सति द्वारपुरनगरे समुचिराज्ञोभद्राया महादेव्या चतुर्दशस्वमसूचितो नन्दनः श्रेणिकजीव आदितीर्थ- कृत् पद्मनाभामिघो जन्मादिना महावीरतुल्पो भविष्यति, कथभूतः पद्मनाभः ? सप्तहस्तशरीरोन्नतः काञ्चनवणकायः सिंहला- न्छनो दासप्ततिवायुः प्रथमतीर्थकरो भाविष्यति,मतः पर पूर्ववत् प्रातिलोम्येन पूर्हित्समा ममी सर्वे क्रमाद् जिनेश्वरा भविष्यन्ति तन M

·दीपमा०
व्याख्यानं
PM
कथा ११
प्रणिकराज्ञो जीवः पद्मनाभो जिनेश्वरः१, श्रीमहावीरस्वामिनः पितृव्यः सुपार्धजीवः सूरदेवो द्वितीयः जिनेश्वरः २,तृतीयो कोणिकनृप-
पुत्र उदायिनो जीवः सुपार्श्वः ३, पोटिलाऽणगारस्य जीवः चतुर्थः स्वयंप्रभः ४, ढायुविकस्य जीवः पंचमः सर्वानुभूतिः ५,
कात्तिकस्य षष्ठोऽर्हन् देवश्रुताभिधः ६, सप्तमो सवभावकस्य जीव उदयायः ७, अष्टमः आनंदस्य जीवः पेढाल इति नामा ८,
नवम सुनंदस्य जीवः पोटिलाभिधः९, दशमो शतकस्य जीवः शतकीर्तिनामा जिनेश्वरः १०, देवकीराज्ञीजीवः एकादशः सुव्रता-
भिधो जिनो भविष्यति ११, कृष्णवासुदेवस्य जीवः अममाख्योऽईन् द्वादशो भविष्यति १२,' सत्यकी विद्याधरस्य जीवोऽर्हन,
निष्कषायः प्रयोदशः १३, बलभद्रस्य जीवो निष्पुलाकश्चतुर्दशो भविष्यति १४, रोहिणीजीवो निर्ममः पञ्चदशः जिनः १५, सुल-
साश्राविकाया जीव-श्चित्रगुप्तो जिनः षोडशो भविष्यति १६, रेवतीश्राविकाया जीवः समाधिनामा सप्तदशो जिनो भविष्यति १७,
शतालीश्रावकस्य जीवः अष्टादशोऽईन संवराभिधः १८, दीपायनजीवः एकोनविंशोऽईन् यशोधरः १९, कषायस्य जीवो विजयो
विंशतितमः२०, एकविंशो जिनो मल्लो यः पुरा नारदोऽभवत् २१, मम्बदस्य जीवो द्वाविंशो देवतीर्थकरः २२, त्रयोविंशः||
आद्वारमस्य जीवोऽनन्तवीयों भविष्यति २३, स्वातिजीवश्चतुर्विंशो भद्रकृन्नामा तीर्थंकरो भविष्यति २४, एते आगामिकाले
चतुर्विंशतिः तीर्थकरा भविष्यन्ति, एषामायुः कल्याणकान्तर-लाञ्छन-वर्णाः पश्चानुपूर्व्या भविष्यन्ति, वर्तमानजिनवत् । अथ
: भाविनश्चक्रवर्तिनः कथ्यन्ते-दीर्घदन्तः १, गूढदन्तः २, शुद्धदन्तः ३, श्रीचन्द्रः ४, श्रीभूतिः ५, सिामः ६, पझः ७,
महापद्मः ८, कुसुमः ९, विमलः १०, विमलवाहनः ११, रिष्टः इत्यपरनामा भरतो द्वादशः १२ । अथ वासुदेवानाह-नन्दीः १,
.
.॥ ६२.॥

·नन्दमित्रः २, सुन्दरवाः ३, महाबाहुः ४, माविषला ५, महाबलः ६, पलः७, दिपृष्टः ८, त्रिपृष्टः ९, इत्यात्मकाः ।। भप प्रतिवासुदेवा उच्यन्ते-तिलका १, लोहजघः २, वज्रजघः ३, केशरीः ४, बलिः ५, प्रहादः ६, अपराजितः ७, भीमः ८, सीवः ९, इत्यात्मकाः । अथ बलदेवा उच्यन्ते-जयः १, विजयः २,भद्रः ३, सुमभः ४, सुदर्शनः ५,नन्दः ६, नन्दनः ७,पद्मा८, सकर्षणः ९, इत्यात्मका एवमेवे विपष्टिशलाकाः पुरुषा भविष्यन्ति, तेषां मध्ये एकपष्टिशलाकाः पुरुषास्तृतीयारके भविष्यन्ति, एकस्तीर्थकर ,एकश्चक्रवती, एव द्वौ चतुर्थारके भविष्यतः, योश्चतुरशीतिपूर्वर क्षवायुभविष्यति,ततः कल्पवृक्षोत्पात्तभविष्यति सवें युगालका भविष्यन्ति. पाश्चात्यचतुर्विशतितमजिनस्यारतनप्रथमजिनस्पाष्टादशकोटाकोटिसागरोपमानामन्तरं भविष्यति उत्सर्पिणी, अवसर्पिणीकाले एकीकृते एकं कालचक्रं भवति,तानि कालचक्राणि अनन्तानि गतानि, पुनरस्मिन् भरतक्षेत्रे अग्रेऽनन्तानि काल- चाणि भविष्यन्ति, एवं श्रीवर्धमानः प्रमुगौतमस्य कालस्वरूपं निरूप्य समवसरणाद् निर्ययो, इस्तिपालनरेन्द्रस्य शुल्कशालाया च जगाम । स्वामी तदिनयामिन्याम् आत्मनो मोक्षं विदित्वा दध्यौ-अहो ! गौतमस्य मयि स्नेहोऽधिक , य एवास्य महात्मनः केवलज्ञानान्तरायः, स छेद्य इति विज्ञाय गौतममिति जगाद-अपरस्मिन् ग्रामे देवशर्मा द्विजोऽस्ति, स त्वया प्रतिबोध प्राप्स्यति, तस्मात् तत्र हे गौतम ! त्व गच्छ हेस्वामिन् ! आदेशः प्रमाणमित्युक्त्वा प्रणम्य च गौतमस्तत्र गच्छति।अथ प्रभोः परिवार वदति- स्वहस्तदीक्षिताः साघवश्चतुर्दशसहस्त्र(१४०००)प्रमाणा अमूवन्, पत्रिशत्सहस(३६०००) प्रमाणाः साध्व्यश्च सजाता, एकोनप- १-प्रत्यवरे त्रिपरिधलाका पुरुषा नामातरेण अपि दृश्यते तत्वं तु शानिनो विदन्ति । ************** ·व्याख्यान दीपमा० कथा ११ ष्टिसहस्राधिकलक्ष(१५९०००)प्रमाणाः श्राद्धाश्च संजाताः, दिगुणाः (३१८०००)श्राविकाः अभूवन, चतुर्दशाधिकत्रिशत (३१४) प्रमाणाः पूर्वधारिणो जाता, त्रयोदशशत (१३००) प्रमाणा अवधिज्ञानिनो जाताः, सप्तशत (७००) वैक्रियलब्धिधारिणो मुनयः संजाताः,सप्त शत(७००)केवलिनः संजाताः, पञ्चशत (५००)विपुलमतयो जाताः, चतु:शत (४००) मिता वादिनः संजाताः, अष्टशत (८१९)मिता अनुत्तरवासिनः। एवं समस्तसाधुसाध्वीसहित:श्रीवीरप्रमुःपष्टतपोयुक्तः त्रिंशद्वर्षाणि गृहवासे तस्थौ,सार्धदादशवर्षाणि पक्षाधिकानि छद्मस्थावस्थायां स्थितः, त्रिंशद् वर्षाणि यावत् केवलिपर्याय स्थितः; एवं द्विसप्ततिवर्षाणि आयुःप्रपाल्य कार्तिका- ऽमावास्यानिशाया पाश्चिमे क्षणे स्वातिनक्षत्रे द्वितीये चन्द्रसंवत्सरे प्रीतिवर्धनमासे, नन्दिवर्धनपक्षे, उपशमदिने, देवनन्दानाम्न्यां रात्री, सर्वार्थसिद्धिमुहूर्ते, नागे करणे, पद्मासने स्थिते तुर्यारकान्ते एतत्समये इन्द्रासनं चकम्पे, अवधिज्ञानेन हरिः प्रभोर्निर्वा- णकल्याणकसमयं ज्ञात्वा आगच्छति, अत्यन्तमश्रुपूर्णाक्षो विषण्णश्च सन् हस्ती संयोज्य वक्ति- गर्भ जन्मनि दीक्षायां; केवले च तव प्रभो! । इस्तोत्तरं क्षणेऽधुना, सद्गन्ता भस्मको ग्रहः ॥ १॥ अतो हे स्वामिन्!करुणानिधान!एकक्षणमात्रमायुर्वृद्धिं स्वस्य कुरु,किं कारणंम्भवतो जन्मराशेरुपरि भस्मग्रह आगतोऽस्ति स द्विसहस्रवर्ष यावत् स्थास्यति, अतो जिनशासनस्य पूजा प्रभावना मन्दा भविष्यति; तेन हेतुना आयुर्दीर्घ कुरुष्व, भवतो दृष्टिपा-3 ततस्तस्य तेजो निष्फलं यास्यति, तदा भगवान् वक्ति-हे इन्द्र ! एषा वार्ता कदापि नाऽभूत्, न भवति, न चापि भविष्यति, यदायुदी- पतरं भवति. पुनभांविपदार्थस्य नाशो नास्ति, तदुत्तीणे तु देवा अपि दर्शनं दास्यन्ति, विद्यामन्त्राणि चाल्पेन जापेन प्रभाव दर्श- ॥ ६३॥ ". .

·पिम्पन्ति, जातिम्मरणादिमावाः किश्चित्मकटपिष्यन्ति, तदनन्तरमेकोनविंशतिसहस्रवर्षे यावद् जिनधर्मों वर्तिव्यति, दुःपम- कालरपन्नम् एव कपिला स्थितः,स्वस्य निर्वाण समीपं ज्ञात्वा पुण्यफलविपाकानि पञ्चपञ्चाशदध्ययनानि तथा पापफलविपाकानि पचपचाशदापपनानि च नगाद, तया पनिशदपृष्टव्याकरणानि(उत्तराध्पयनसूत्राऽध्ययनानि)चाभिधाय प्रधानं नामाध्पयन (मरु- वाभ्यपन ) जगद्गुरकपयत्, पुनः स्वामिनो मोसं समीप विज्ञाय आसनप्रकम्पतस्तत्र मुराऽसुरेन्द्राः सपरिच्छदाः सर्वेऽपि ईयुः। अथ प्रभुः शरेशीकरण कृत्वा पञ्चहस्वाक्षरोच्चारमितकालेन तुर्येण ध्यानेन एरण्डफलवद् बन्धाभावाद् ऊर्ध्वगतिः सन् ययास्वभाव- अगत्या मोसमुपाययौ । तस्मिन् समपेऽनुद्धरिककुन्युराशिः समुत्पन्ना, तदा वहुसाधुभिर्विचारितम्-'अयदिनादारभ्य संयमो दराराध्यो भविष्यति" इति ज्ञात्वाऽनशन कृवम्,तस्मिन् दिने नवमलकि-नक्लेच्छकिजातीयाः काशी-कोशुलदेशपतयोऽष्टादश गणरा- जानः अमावास्यादिने उपपाससहिताः पोषधनतमङ्गीकृतवन्तः, तदात्रीभावोद्योततीर्थंकररहित दृष्ट्वा ते राजभिः स्वकीयगृहाद् रलान्यानारप द्रव्योद्योतः कृतः पोषधः पारिता, यद्रात्री तीर्थंकरो मुक्तिं गतस्तदात्री देवाना गमनागमनेन महानुद्योतः संजातः मस्मिन्नरसरे देशना मुखाइ वीरप्रभोमोक्षगमन भुला श्रीगौतमम्बामी मनसि चिन्तितवान्-"अहो ! भगवता मत्तश्छलं कृत स्व- स्प मुक्ति ज्ञाला अह दूरीकृतः, ज्ञात भगवता मम पाओं केवलज्ञान मार्गयिष्यति, पालवत् कदाग्रहं करिष्यति, वस्वाञ्चलं गृहीत्वा म्यास्पति, हे स्वामिन् । मया इंडर लोभी त्व न ज्ञातः, केवलज्ञाने दत्ते तु भवता किमपि न न्यूनमभावप्यत्, हे स्वामिन् ! तबाह परमसेरको भूवम्, मा निराशं त्यक्वा गतः, हे भगवन् ! महवामेपा वार्तान युक्ता, हे प्रभो! बलाद् भवतोऽह केवलज्ञान नालप्स्यम्

·.
व्याख्यान
.
दीपमा०
॥६४॥
कथा ११
भवता दत्तमेव केवलज्ञानमङ्गचकरिष्यम्, तथापि हे स्वामिन् ! अस्मिन्नवसरे अन्तसमये स्वसमीपे रक्षणं युक्तमभूद, अस्मिन्नवसरे
मम प्रेषणं तव न युक्तम, पुनहें प्रभो ! मम केवलज्ञानस्य तृष्णा नासीद, भवतां दर्शनस्य तृष्णा जाताऽभूत्, अधुना तव दर्शनम-
पि मम दूरीभूतम्, हे स्वामिन् ! अथाहं कस्य वीर ! इति कथयिष्यामि, मम मन:संदेहं कस्य पृच्छाविषयी करिष्यामि, को मम
सन्देहं भक्ष्यति,हे स्वामिन्!पुनर्मम हे गौतम! हे गौतम इति काकथयिष्यति?''एवं विलापं कुर्वन् मनसि विचारयात-रे जीवावराक!
त्वं प्रथिलो जातः, स तु नीरागी त्वं तु सरागी, वीतरागेण रागकरणं न युक्तम्, एकङ्गिप्रीतिकरणे दीपे पतङ्गवद् दुःखी भविष्यसि,
यस्य नाम वीतरागः स कस्मिन् रागं करोति, स भगवान् स्वस्य वीतरागं हि नाम सत्यं कृतवान्, अहमज्ञासिषं भगवान् मम नाम
पुनःपुनःजूते तर्हि ममोपरि रागं रक्षति,परमाश्विनमेघाडम्बरखद् अन्तं दत्त्वा गतः.स क्व अहं क्व कस्य कोऽपि नास्ति,एवं मोहनीयं
निराकृत्य क्षीणमोहं गुणस्थानकं गत्वा तत्कालमेव श्रीगौतमस्य केवलज्ञानमुत्पन्नम् । अथ यद्रात्री प्रभुर्मुक्ति गतः तद्रात्री भावो-
योतो गतः,ततो लोकैरुद्योतकरणार्थ स्वस्वगृहे रत्नमयी दीपमालिका कृता, तद्दिनाद् लोकमध्ये दीपमालिकापर्वणः प्रसिद्धिर्जाता ।
अथ यदात्री वीरप्रभुर्मुक्ति गतः, तदा समस्तसंघ उद्विग्नः स्थितः, संघस्य मुखाब्जं म्लानतां गतम्, तस्मिन् समये गौतमस्वामि-
न केवलं ज्ञानमुत्पन्नं तदा समस्तोऽपि संघो हृष्टो जातः। इन्द्रः प्रभोर्निर्वाणोत्सवं कृत्वा प्रभोदेहसंस्कारं करोति, ततः केचिद् देवा:
प्रभोर्दष्ट्रां लात्वा गच्छन्ति,केचिद् देवा दन्तान् गृह्णन्ति, केचिद् भस्म गृहन्ति शेष क्षीरसमुद्रे प्रवाहयांति, पश्चात प्रातःकाले गौतम-
: स्वामिनः केवलज्ञानमहोत्सवं कृत्वा सर्वे देवाः संभूय नन्दीश्वरद्वीपेऽष्टाहिकं महोत्सवं कृत्वा स्वस्मिन् स्वस्मिन् स्थाने गच्छन्ति । अथ
॥ ६४ ॥

·द्वितीयादिने सुदर्शना भागनी शोकदूरीकरणाथै नन्दिवर्धनं स्वगृहे भोजनं कारयति, तस्माद् दिनाद् एपा द्वितीया भाईबीज इति प्रसिद्धि प्राप्ता । प्रथमं लोक रत्नमया दीपाः कृताः, पश्चालोकै रूप्यमया कृताः । अथ पश्चमकालप्रभावतो मृत्तिकामया दीपा कुर्वन्ति । एवमार्यसुहस्तिसरिक्ति-हे संप्रते इद दीपालिकापर्व सर्वेषामुत्तमं कथितं, यया वृक्षाणां मध्ये कल्प वृक्षः, देवाना मध्ये इन्द्रः, राज्ञां मध्ये चक्रवर्ती, नक्षत्राणा मध्ये चन्द्रमा, तेजस्विना मध्ये सूर्यः, सर्वधातूना मध्ये सुवर्णम्, काठमध्ये चन्दनम् वनमध्ये नन्दनवन तथा सर्वपर्वणा मध्ये दीपालिकापर्व । अस्मिन् दिने श्रीवीरप्रभुर्मुक्तिं गतः, पुनः श्रीगीत- मस्य केवलज्ञानमुत्पन्नम्, अतो हे राजन् ! इद दीपालिकापर्व सिद्धिदायकं भवतु । अथ प्रशस्तिश्लोका. पानन्दवसुचन्द्राब्दे ( १८९), ज्येष्ठमासे सिते दुले । चन्द्रघले प्रयोदश्यां, साध्ययोगे हितावहे ॥१॥ दीपालिपर्वणो व्याख्या, गद्यबन्धेन निर्मिता । अपशब्दादिदोपश्च, शोधनीयः सदा बुधैः ॥ २ ॥ स्वच्छे खरतरगच्छे, श्रीसौभाग्यगणाधिपे । धर्मराज्य कलावर्ये, प्रकुर्वति सुविस्तरे ॥ ३ ॥ वाचनाचार्यवर्यस्प, रामचन्द्रुगणेच्दा । शिष्येणाऽऽजिमगंजे च, चतुर्मासीस्थितेन वै ॥४॥ पाठकमेदचन्द्रेण, रायमल्लकवेमुदा । पठनार्थमिद रम्यं, कृत शुभतराशया ॥ ५॥ युग्मम् । इति श्रीदीपमालिकाव्याख्यान सम्पूर्णम् । *kamkatarikakk kkkkkkkka x**.

·व्याख्यान अथ रोहिणीकथा प्रारभ्यते। ******* कथा १२ हिणी ॥६५॥ +- गाथा-उच्छिहमसुन्दरयं, भत्तं तह पाणियं च जो देई । साहूणं जाणमाणो, भुत्तं पिन जिजए तस्स ॥ १॥ व्याख्या-यो जीव उच्छिष्टमसुंदरं च भक्तं तथा पानीयं जानन् सन् साधुभ्यो ददाति, तस्य भुक्तमप्यन्नं न जीर्यते, सस्प शरीरेजीर्णरोगो भवति; यथा श्रीवासुपूज्यस्य मेघवाभिधपुत्रस्य पुत्रिकाया रोहिण्या जीवः पूर्वभवे दुर्गन्धाभिधाना कुष्ठिनी जाता. साधोः कटुतुंबकाहारदानात् ॥ १॥ रोहिणीकथा चेत्यं- श्रीवासुपूज्यमानम्य, तथा पुण्यप्रकाशकम् । रोहिण्याश्च कथायुक्तं, रोहिणीव्रतमुच्यते ॥१॥ श्रीचंपानगयाँ श्रीवासुपूज्यस्य पुत्रो मघवाभिधो राजा राज्यं करोति, तस्य लक्ष्मी नाम्नी राज्ञी सुशीला सदाचाराच वर्तते, तस्या अष्टौ पुत्राः सन्ति, अष्टानां पुत्राणामुपर्येका रोहिणी नाम्नी पुत्री वर्तते, सा चतुःपष्टिकलावती रूपलावण्यवती सौभाग्य- गुणवती च जाता । अथ क्रमेण यौवनावस्थां प्राप्ता, ईदृशीं तां दृष्ट्वा राजा चिन्तयति-नूनमियं रोहिणी वरयोग्या जाताऽस्ति, अथ राज्ञा स्वयंवरमण्डपं मण्डयित्वा सर्वेऽपि राजकुमारा आकारिताः, तेऽपि च मण्डपेसमागत्य स्थिताः । तस्मिन्नवसरे रोहिण्यपि ॥६५॥ k***** ·Pre-Frokerter-************* HalfATM/AAAXXA स्नानं विलेपन व कृत्वा क्षीरोदकसदृशे श्वेतवस्त्रे परिघाप मुक्ताभरणैरलंकृता साक्षाद् देवीव शिविकाया स्थित्वा सखीभिः परि- घृता वागता । अथैका सखी ता रोहिणी पुरस्कृत्य तस्या अग्रे राजकुमाराणा नाम गोत्र-बल-वयोयश प्रभृतीना वर्णन करोति। मथ तयाऽन्यानपि राजकुमारान वर्जयित्वा नागपुरराज्ञो वीतशोकस्य पुत्रोऽशोककुमाराभिधो वृतः, तस्य कण्ठे च तया निजव-11 रमाला क्षिप्ता, ततोऽन्ये सर्वेऽपि राजकुमाराः सहर्षा मिलित्वाता च तया सह विवाह्य ततो भोजन-वस्त्र-ताम्बूलादि गृहीत्वा स्वस्व- गृहे गताः । अशोककुमारोऽपि तत्र कतिचिद् दिनानि स्थित्वा सवधूको हस्त्यश्ववस्वाभरणादियुतः प्रस्थाय नागपुरसमीपे समाग- तः । तदा वीतशोकराज्ञा तस्य पुरप्रवेशमहोत्सवः कृतः । कुमारोपि रोहिण्या संह विषयसुखानि भुनक्ति । अथैकदा शुभे दिनेऽ- शोककुमाराय राज्य दत्त्वा वीतशोको राजा दीक्षा गृहीतवान् । ततोऽशोकराजा सुखेन राज्य पालयति । क्रमेण अशोकराज्ञोऽष्टौ पुत्राश्चतस्रश्च पुत्रिका जाताः । अथैकदा रोहिण्या सहितो राजा सप्तम्या भूम्या गवाक्षे स्थितो लोकपालाख्यं पुत्रमुत्सङ्गे धृत्वा क्रीडयति । तस्मिन् समये नगरे कस्याश्चित् स्त्रियः पुनो मृतः । सा स्त्री रुदती विलापाश्च कुर्वती तस्मिन् मागे समागता । ता दृष्ट्वा रोहिण्या राजे पृष्टम्-भो महाराज ! किमिदं नृत्यम् ?, राजा जगाद-हे प्रिये ! त्वं साहकार वचनं मा हि, रोहिण्योक्तम्- स्वामिन्नहमहकार न करोमि, एवविध नृत्यं मया कदापि न दृष्टमतोह पृच्छामि । तदा राज्ञोक्तम्-एतस्याः स्त्रियः पुत्रो मृतोऽ- स्ति, अतएवेय रोदनं करोति । रोहिण्योक्तम्-स्वामिन् ! अस्यै रोदनं केन शिक्षित भवेत् ?, तत् श्रुत्वा राज्ञोक्तम्-तवाप्यई रोदन शिक्षयामि । इत्युक्त्वा रोहिण्युत्सद्गस्थ तस्या रघीयास पुत्रं लोकपालाख्यं राजा निजहस्तेन भूमावपातयत् । तदा तत्रस्थाः सर्व ·रोहिणी व्याख्यान कथा १२ ॥६६॥ जनास्तं तथा पतन्तं दृष्ट्वा हाहारवं कर्तु लग्नाः । परं रोहिण्या हदि किश्चिन्मात्रमापं दुःखं न जातम्, इतस्तं पतन्तं बालकं नगरा- धिष्ठितदेवेन धृत्वा सिंहासने स स्थापितः, तद् दृष्ट्वा सर्वे जनाश्चमत्कृताः सन्तो विचारयामासुः-नूनमियं रोहिणी धन्येव या दुःखस्य वार्तामपि न जानाति । इतश्च तत्र श्रीवासुपूज्यतीर्थकरस्य रूप्यकुम्भस्वर्णकुम्भनामानौ द्वौ शिष्यौ ज्ञानवन्ती समागतो, तदा राजा परिवारयुतस्तो वन्दितुं गतः, गुरुभ्यां च देशना दत्ता, देशनाश्रवणानन्तरं राज्ञा पृष्टम्-भो भगवन् ! अनया रोहिण्यैवीवधं किं तपः कृतं येनेयं दु:- खस्य वार्तामपि न जानाति, एतस्या अष्टौ पुत्राः चतस्रश्च पु-यो जाताः सन्ति, तथा ममापि तस्या उपरि अतीव स्नेहो वर्तते, अतः तस्याः कथां युवां कृपां विधाय कथयतम्, तच्छुत्वा गुरुः कथयति, अस्मिन्नेव नगरे धनीमत्रनामा श्रेष्ठी वसति,तस्य धनमित्राना- नी च भार्याऽस्ति, तस्या एका दुर्गन्धा नाम्नी पुत्री, सा कुरूपा दुर्भगा च जाता, एवंविधां तां कुरूपां दृष्ट्वा कोऽपि द्रव्येश्वरो नो परिणयति, तदा पित्रा एकं मार्यमाणं श्रीपेणाभिधं चौरं मोचयित्वा तस्या दुर्गन्धायाः स स्वामीकृतः,सोऽपि रात्रौ दुर्गन्धा त्यक्त्वा नष्ट्वा गतः, तदा श्रेष्ठी विषाद करोति, विलपन्ती पुत्री प्रति श्रेष्ठी कथयति,हे पुत्रि ! त्वं विलापंमा कुरु,गृहद्वारि स्थिता दानं देहि, धर्म च कुरु येनं तव दुष्कर्मदोपः प्रलीयते, अथ सा तदगीकृत्य प्रत्यहं दानं ददाति । अर्थकदा कश्विद् ज्ञानी गुरुस्तत्र समाग- ता,तदा धनमित्रेण तं गुरुं वन्दित्वा तस्याः कन्यायाः स्वरूपं पृष्टम्.गुरुर्भणति-गिरिनारनगरे पृथिवीपालाभिधोराजाऽऽसीत्,तस्य सिद्धिमत्यभिधाना राज्ञी-वर्तते, अथैकदा स राजा निजराशीसहितो बने क्रीडां कर्तुं याति, तस्मिन् समये. कश्चिद माराक्षमणपार- *** ॥६६॥ .

·Alfarmiandit kestrarakandekarksterNadeketrkar xisxe णक सागरनामा मुनिः समागच्छति, भिक्षार्थमायातं मुनि सागरं ऐक्षिष्ट, दृष्ट्वा विचारयति-पे साधुर्गुणाकरो महातीर्थ पुण्यपा नमस्ति, तस्य दर्शनमपि महते पुण्याय. यत उक्तम्- साधूना दर्शन पुण्य, तीर्थभूता हि साधवः । तीर्थ फलति काठन, सद्यः साधुसमागमः॥१॥ तदस्मै नि:स्पृहाय मुनिसत्तमाय दत्तं दान महते फलाय भवेद्, इति ध्यावा राजा स्वप्रिया पाह-हे वरानने ! अस्मै मुनये वलित्वा दानं देहि, तच्छुत्वा क्रीडान्तराय मत्त्वा वहिः प्रमोदभाग अन्तश्च दुष्टा सा गृहं प्रति ववले, आगत्य गृहे उपवशात् तया क- टुम्बिकाशाक मुनये दत्तम्, मुनिना तेनाहारेण पारणकं कृतम्, तद्भक्षणाच मुनिः पञ्चत्वं प्राप, शुभध्यानाच्च स देवलोक देवोऽभू- द, ता वार्ता श्रुत्वा राज्ञा राज्ञी स्वदेशतो निष्कासिता, सा सप्तमे दिने वराकी कृष्ठिनी जाता, चिर जनैर्निन्द्यमाना सा मृत्वा पत्र नरक जगाम । तत उद्धृत्य तिरश्चा योनी समुत्पन्ना,ततो दुःखप्रचुरे सप्तमे नरके एव सर्वेषु नरकेपु सा पापा नान्ता, ततः सा सर्पिणी, उष्ट्री, शृगाली, कुर्कुटी, तथा शूकरी, ततो गृहगोधा, जलौका, मूपिका, काफी, शूनी, बिलाडी, ततो रासभी, ततो गौः जाता तेपु भवेषु मायशः अग्निशखघाताये. मृतिरभूदू, धेनुभवे स्वान्त्यसमये गुरुदित नमस्कार श्रुत्वाऽनुमोदयामास, मृति चाप, ततो नमस्कारप्रभावेण सा दुर्गन्धा दुर्भगा च तब नन्दिनी अभूत् । ततो दुर्गन्धा निजपूर्वभव दृष्ट्वा करौ योजयित्वा पृच्छति-हे स्वामि- न् ! एतस्माद् दुःखादह कथ निःसरिष्यामि ? तत् कथ्यता. तदा मुनिना उक्तम्-त्व दुःखभक्षक रोहिण्या व्रतं कुरु, तयोक्तम्- हे भगवन् ! केन विधिनाह तहतं करोमि, मुनिनोक्तम्, शृणु-रोहिणीनक्षत्र दिने श्रीवासपूज्यजिनविम्ब पूजयित्वा सप्तमासाधिक १२ ·व्याख्या रोहिणी कपा १९ सप्तवर्षे यावदू उपवासं कुरु एवं शुभध्यानयुक्ततपःप्रभावात्तव शुभं भविष्यति,पश्याच त्वया तत्तपस उद्यापन विधेयं येन तव सर्व दुःख यास्यति, सुगन्धराजवत्, तच्छुत्वा दुर्गन्धा मुनि प्रति पृच्छति-हे भगवन् ! तस्य सुगन्धराजस्य वृत्तान्तं मयि कृपां विधाय कथ. यत, तदा मुनिर्वदति-सिंहपुरे सिंहसेनो राजा तस्य कनकप्रभाभिधाना राजी वर्तते, तयोर्दुर्गन्धाख्यः पुत्रोऽभूत, स क्रमेण यौवनं प्राप्तः, परं कस्यापि मनसि न रोचते, एकदा श्रीपद्मप्रभतीर्थकरस्तत्रागतः, तं पाप्रभं वन्दित्वाऽसौ निजदुर्गन्धत्वकर्मणो विपाकं पृच्छति, तदा श्रीसर्वज्ञप्रभुः कथयति-नागोरनगराद् द्वादशे मोशे नीलनामा पर्वतोऽस्ति, तस्योपरि एका शिला तत्रैको मुनिर्मा- सक्षमणादि तपः करोति, तत्तपःप्रभावाच आखेटकस्याखेटकं निष्फलं याति,तदा स लुब्धकस्तस्य मुनेरुपरि ईर्षों करोति।एकदा ऋपिः पारणार्थ ग्राममध्ये प्राप्तः, तस्मिन् समये तेन लुब्धकेन शिलाया अधोति प्रज्वाल्य सा शिला अतीवोष्णा विहिता । अथ स ऋषिः पारणकं विधाय शिलाया उपरि स्थितः, बहुतापात् शुद्धध्यानाच स नपिः केवलज्ञान प्राप्य मृत्वा मोक्षं गतः, अथ ऋषिघातात् स लुब्धका कुष्ठी जातः, यतः- ऋषिहत्याकरो जीवो, दुःखं झुनति भूतले । संसारसागरे घोरे, पीसत्यते च पुनः पुनः ॥ १ ॥ पश्चाद् मृत्वा स सप्तमी नरकावनि गत्वा ततो मत्स्यो भूत्वा गोपालो जातः, परं स दरिद्री जातः, केनचिणिजा च रा नमस्कार शिक्षितः,पश्चाद दावानलमध्ये ज्वलिश; नमस्कारप्रभावाच्च त्वं राज्ञःपुत्रोऽयं दुर्गन्धोऽभूः तच्छुत्वा जातिस्मरणं प्राप्यस प्रभुं पृच्छति-हे भगवन ! कथमहपथ सुगन्धो भवामि तस्योपाणं कृपां करवा कथयत, तदा श्रीतीर्थकरेग भणितम्-त्वं सप्तमासा- ८ ·पिकानि सप्तवाणि गावद् रोहिणीतपः कुरु, पश्चाज तस्य तपसः उधापन कुरु, तच्छुत्वा तेन रोहिणीतपः कृतम, यस्य प्रभावा- दस सुगन्धोऽभूत् । इति कथा श्रुत्वा सा दुर्गन्धा रोहिणीतपो विधिपूर्वक कृत्वा सुगन्धा जाता, पश्चाद् मृत्वा सा देवी अभूत्, तर युवा चम्पायो श्रीवासपूज्यस्य मघवनस्य पुनिके रोहिणी नाम्नी तब राशी जाता,पूर्वभवकृततपःप्रभावाद् इयमाजन्म यावर इस न वेत्ति, पुनरें अशोकराजेन्द्र । अस्या उपार तवाधिकः स्नेहः कुतो वर्तते । तस्यापि कारण शृणु-सिंहसेंगजामा नृपतिः स्वं सगन्धारूप पु राउरोऽभिषिच्य सगुरोपामे दीक्षा सली, पथ सुगन्धराजोऽपि जिनशासमाराध्य मान्ते समाधिना मृता देव- भव गततराश्यत्वा सो जम्बनीपे पियो कात्यां पिनये पुण्डरीकिणीनगर्या विमलकीसिराशः सुभासारगायाः समि- एमाः सोचार्दशमवारपनरपितः रा देरणीयोऽयातरम् । मग कमेण शुभेऽहि सा देगी शुभक्षण पुर मारात, परम पिता अर्ग फीति नाम निर्मिसम, कमेण स बात, राज्य गुरवा निराशगुने पानों सदीक्षागाराग कार सरता स्वागत RT TRI वाशे सरगन्योऽभूत तत समगमशोगारामा NINE, रोधिमा भोभा, गाम्या रोkिumar 'रणार यो पररपरमपिता को जाता Munigmt afण मारागामारुगोपालाणी जमात, सरंग or . पर सिविल ए पालीनगरे समावि भातरो भिक्षा गणन, या गावामध्ये कपिए राजमारः गम्पा- वासोति शिशर्मा याक्षणासागर तिमो गाना TANHा किमतरतरं गतमस्ति न रागारो takent सा महेश माया मारेका विषयमारोगामी दीगो ? - ·व्याख्यान रोहिणी ॥६८॥ कथा १२ भिः पुण्यं न कृतम्, अनेन राजकुमारेण च सुकृतं कृतम्, अतोऽसौ सुखं भुनक्ति. तदा तैः सर्वैरपि बामणपुत्रैः जीवदयायुतं धर्म पालयित्वा प्रान्ते गुरोः पार्श्वे दीक्षा गृहीता. मृत्वा च ते सप्तमे देवलोके देवा जाताः, तत्तश्च्युत्वा तव गुणपालादर इमे सप्त पुत्रा अभूवन्।तवाष्टमपुत्रजीवश्च वैताढयवासी क्षुल्लकविद्याधरोऽभूत्। स निरन्तरं नन्दीश्वरद्वीपे शाश्वती जिनप्रतिमाम् अपूजयत,धर्म चाकरो- त्, स विद्याधरो मृत्वा सौधर्मे देवो जातः, ततश्च्युत्वा तवायमष्टमो लोकपालाख्यः पुत्रो वभूव, अथः चतसृणां पुत्रीणां सम्बन्ध शृणु-वैतादयपर्वते एको विद्याधर आसीत् , तस्य चत्वारः पुत्रिका अभूवन, ता महारूपवत्यो गुणवत्त्यश्वासन, एकदा वनमध्ये क्री- डन्त्यस्ता गुरुभिः दृष्टा,आलापिताश्च-भो पुन्यः ! यूयं धर्म कुरुध्वम्, युष्माकमायुरेकदिनप्रमाणमेव विद्यते. ताभिरुक्तम् हे भगवन! एकदिनमध्ये को धर्मों भविष्यति, तदा गुरुभिरुक्तम्-यूयमद्य शुह्मज्ञानपञ्चमीतपः कुरुध्वम्, अधैव दिने पञ्चम्या उपवासं कृत्वा गृहे गत्त्वा देवपूजां च कृत्वा पुण्यस्यानुमोदनां कुरुध्वम्, ताभिरपि गृहे गत्त्वा तथैव कृतम्. अथ तस्मिन्नेव रात्री विगुत्पाताचतस्रो- ऽपि मृत्वा प्रथमदेवलोके देवा जाताः, तत्तश्च्युत्वा तवैताः पुत्र्यः संजाताःअथ ताः सर्वा वार्ताः श्रुत्वा राजा जातिस्मरणं लब्ध्या सपरिवारो रूप्यकुम्भ-रवर्णकुम्भगुरू नत्वा निजगृहे समागतः । कियत्कालानन्तरं राजा राजी पुत्राः पुध्यक्ष श्रीवासुपूज्यप्रभोः समीपे दीक्षां गृहीत्वा कर्मक्षयं च कृत्वा मोक्षं गताः, उक्तं च- रोहिणीतप-पञ्चमीतप, गुरुआ ए तप जाणी । दुःखित होय करी सुखी होवे, बोले केवलनाणी ॥ १ ॥ इति रोहिणी-अशोकराजकथा सम्पूर्णा ॥

·.
अथ लघु साधु-आराधना प्रारभ्यते ।
"खामेसु सब्बसत्ते" इत्पन-
घरमपरहाराख्ये, राशौ निवसता मया । अनन्तजन्तुसतान, यद् दून क्षमयामि तत् ॥१॥
व्यवहारारम्यराशौ च, पृथ्वीकायभृता मया । लोह-लोप्टो पलीभूय, ये हताः क्षमयामि तत् ॥ २॥
नदी-नदीश कूपेषु, जलरूपेण ये मया । जन्तवः संश्रिता कोपि, सहृता क्षमयामि तत् ॥ ३॥
प्रदीपन-वडिदिव, दीपप्रतिमूर्तिना। ये मया जनिरे तेज-स्कायेन क्षमयामि तत् ॥ ४॥
महावृष्टि-हिम-ग्रीष्म-पूलिदुर्गन्धवन्धुना । ये मया वायुकायेन, वाधिताः क्षमयामि तत् ॥ ५ ॥
पीडिता दण्ड-कोदण्ड-कण्डस्प कन्दताभृता । ये वनस्पत्यात्मानो, मयाऽत्र क्षमयामि तत् ॥ ६ ॥
अथ कर्मवशादाप्य, सता धरिता मया । राग द्वेप-मदान्धेन, येऽर्दिता. क्षमयामि तत् ॥ ७ ॥
अपराधः क्षमन्ता मे, तेऽपि सर्वत्र जन्तवः । सर्वभूतेषु मे मैत्र्यम्, आस्ता वैर न कुत्रचित् ॥ ८ ॥
"सामाइप-चउविसत्ययाइ०' इत्यत्र-
राश्यव्यवहाराख्ये, अनन्तजन्तुमघटनात् । यया मे कर्म कृत्तं ता, पीडामप्पनुमोद्ये ॥९॥
जिनाना प्रतिमा-चैत्य भृङ्गार-मुकुटादिपु । योऽसौ पृथ्वीमयः कायः, जज्ञे तमनुमोदये ॥ १॥
जिनस्तात्रेषु पात्रेषु, दैवादुपकृतो भवेत् । पो मे जलमयः कायः, मायस्तमनुमोदये ॥ ११ ॥

·व्याख्यान
ल.सा.आ.
कथा १३
॥१९॥
-
बूपाङ्गारे च दीपेच, जिनानां पुन एव यः । मम तेजामयः कायः, जातस्तमनुमोदये ॥ १२ ॥
धूपक्षेपेऽर्हता संघे, श्रान्ते वा तीर्थवर्त्मसु । यो मे वायुमयः कायः, ववी तमनुमोदये ॥ १३ ॥
मुनीनां पात्र-दण्डेषु, जिनार्चा-कुसुमधु च । वनस्पतिमयः कायः, योऽभूत्तमनुमोदये ॥ १४ ॥
क्याऽपि सत्कर्मयोगेन, जिनधर्मोपकारकः । आसीत्रसमयः कायः, यो मे तमनुमोदये ॥ १५ ॥
इत्यनन्तभवोपात्तं, दुष्कृतौधमगर्हत । कदाचिद्रचितं किश्चित्, सुकृतं चानुमोदत ॥ १६ ॥
नाणे दंसण-चरणे, तव-विरिए सिद्धसक्खियं सुद्धं । गेहामि उच्चरामि, वयाई जहा गाहयभंगाई ॥१॥
पुढवि-दग-अगाणि-वाऊ, वण-वि-ति-चउरिदिपसु जीवेसु । नरय-तिरिय-नरा-मर-जीपसु खाममि खमयामि ॥ २ ॥
जीववहा श्लीयरचोरी,३मेहुण४धणमुच्छ५कोह६मयमायादालोहो९पिजं१०दोसो,११कलहं१२अभक्खण१३पेसुन्नं १४ ॥३॥
अरइरह १५ परविवायं, १६ मायामोसं च १७ मिच्छसलं च १८ । इय पावठाणाई, अहारस वोसिरामि अहं ॥ ४ ॥
जं राग-दोस-मोहेण, तिविहं तिविहेण तिहुयणम्मि मए । तिविह धम्मविरुदं, इहं न भवियं पि तं निंदे ॥ ५ ॥
दाणं सीलं च तवं, जिणवंदणपूअणं च सज्झायं । जीवदयं तिकाल, अणुमोएमो निय-परस्त ॥ ६॥
जिण-सिद्ध-सूरि-उवज्झायं, साहु-साहामियभव्वजीवेसु । तिकालं जं सुकयं, तमहं अणुमोयए सव्यं ॥ ७ ॥
सागारमणागारं, सरणं जिण-सिद्ध-साहु-धम्मं च । पंचपरमेहिमंतं, समरेमि मुहभावसंजुत्तो ॥ ८॥

·नाई क्स्स न कज्झ य, कोऽविऽह निम्ममो सदेहे वि । किंतु सीरिवीरपाया, गई मई हुतु सयकालं ॥९॥ अहत्सिद्ध माधुधर्मान्, मगल्यान मगलात्मन । लोकोत्तमाश्च चतुर , चतुरोऽसौऽस्मरत स्वयम् ॥ १॥ जीवा-जीवादितत्वोपदेशका परमेश्वरा । वोधिप्रदाः स्वयबुदा , महन्त शरण मम ॥२॥ ध्यानाग्निदग्धकामास्ते, येरूपा अनश्वरा । अनन्तकेवलज्ञाना , सिद्धाश्च शरणं मम ॥ ३ ॥ अहिंसा सुन्ता इस्तेय-, ब्रह्मा-किञ्चनता यमा । केवल्युपज्ञ परम , धर्मश्च शरण मम ॥ ४॥ निरीहा निरहकारा, निर्ममाः समचेतस । महाव्रतधरा धीराः, साधवः शरणं मम ॥५॥ अपि जन्मगतैयद यद्, अपराद्धं शरीरिपु । निविध त्रिविधेनाऽपि, तन्निन्दामि समाहितः ॥६॥ गृहिधर्म द्वादशधा, मया पालयता कृताः । ये केचिदतिचारास्तान, सर्वान् उत्सृजाम्यहम् ॥ ७॥ क्रोध मान माया लोभाभिभूतेन मया सदा । कृत यच्च हिंसादि, तत्विधैव घिगस्तु मे ॥ ८॥ इति भवचरिम पञ्चक्खामि तिविह पि आहारं-असणं, खाइम, साइम, अन्न स० म० स० अरिहतसक्खियं, सिद्धसक्रिय साहु० देव०, अप० वोसियामि ॥ इति निविधाहार अणसणविधिः ॥ भवचरिम निरागार पञ्चक्रवामि, चउपिह पि आहार-सव्वं असणं, पाण, खाइम, साइमं इत्यादि चउविहा- हार-अणसण " जड़ मे हुज पमाओ" इत्यादि. चिन्तन ॥ इति लघु-साधु-आराधना ॥ RAXMXNikits***Hukkerator ·me : श्रा.आ. अथ श्रावक-आराधना प्रारभ्यते। व्याख्यान ॥ ७० ॥ कथा १४ श्रीसर्वज्ञं जिनं नत्वा, दुष्टकष्टमणाशनम् । श्रावकाराधनां वक्ष्ये, सुगमां शिष्यहेतवे ॥ १॥ अनाऽऽराधनायां पश्चाधिकाराः-सम्यक्त्वशुद्धि:, अष्टादशपापस्थानपरिहारः, चतुरशीतिलक्षजीवयोनिक्षामणम, दप्कृत- गर्हा, सुकृतानुमोदना । तथाहि-प्रथमम् ईयर्यापथिकी प्रतिक्रम्य मुखवत्रिका प्रतिलेख्य वन्दनकै द्वयं दत्त्वा “इच्छाकारण संदिस्सह भगवन ! सम्मत्त समायिय सुय सामायियं आरोवणत्यं चेइयाई वंदावेह" इत्युक्त्वा चैत्यवन्दना प्रतिमाने कृत्या क्षमाश्रमणद्वयं च दत्त्वा आराधनाकृद् वदति-'भगवन् ! आराधनां श्रावय' ततो गुरुर्वदति-विधिपूर्वकं शृणु, तत्रादौ सम्यक्त्वशुद्धिः तथाहि- अरिहंतो मह देवो, जावजीवं सुसाहुणो गुरुणो । जिणपणत्तं तत्तं, इय समत्तं मए गहियं ॥ १ ॥ अर्हन् भगवान ३४ अतिशयसहितः,६४ इन्द्रमहितः, अष्टमहापातिहार्ययुक्तः, १८ दोपनिर्मुक्त,अनन्तगुणव्याप्तः, परमप- दवीप्राप्तो देवाधिदेवः, श्रीवीतरागदेवो मम देवः १.तथा पञ्चमहाव्रतमतिपालकाः, ४२ आहारदूषणटालका,५ समितिसमिताखि- गुप्तिगुप्ताः,६जीवनिकायरक्षाकारकाः,२८ सहस्रशीलांगरथधारकाः,रागद्वेपनिवारकाः संसारसमुद्राद् भव्य वतारकाः क्रियाकलाप- ·Arrrrrr.! सावधानाः, सदा धर्मध्याना', कुक्षिशम्बला, ज्ञानदर्शनचारित्रनिर्मलाः साधवो मम गुखः २ तथा उत्पन्नदिव्यविमलकेवलज्ञान- बीपीतरागदेवभापितो हिंसाप्रतिकूलः, शुद्धजीवदयामूलो, मुक्तिपुरपाथेयसमान आज्ञाप्रधानो धर्मो मम धर्म ३ इति देवगुरुधर्म- तत्वनयश्रद्धानस्वरूप सम्यक्त्व हृदये विशेषतो दृढीकार्यम् । १। अथ १८ पापस्थानानि- आसव ५ क्साय ९ वन्धण११,कलह १२अभक्खाण१३परपरिवाए१४,अरईरइ१५पेसुन्न,१६मायामोस च१७मिच्छत्त१८॥१॥ तन प्रथमाप्रवे पृथिवी-अप तेजो वायु बनस्पति-दीन्द्रिय त्रीन्द्रिय-चतुरिन्द्रिय-पञ्चेन्द्रियजीवा अभिवातादि१०मकारैःइह भवे,अन- न्तेपुवा भवेपु,मनसा वचसा कायेन वा,जानता अजानता जीवा विराधिता:स्युस्तेषामरिहन्त-सिद्ध-साधु-देवा-त्म-गुरुसाक्षिक त्रिकर- णशुद्धया हे पुण्यात्मन् ! मिथ्यादुष्कृत देहि तदा श्रोता वक्ति मिच्छामि टुक्कड एवं सर्वत्रापि ज्ञेय ॥१॥अथ द्वितीयाथवे हास्येन वा कोधन वा मानेन वा मायया वा लोभेन वा मृपावाद उक्तो भवति, कन्यालिकादि ० महत्कूटान कथितानि स्युः तेपा इहभवे इत्यादि० मिथ्यादुष्कृत देहि ॥ २॥ अथ तृतीयाश्रवे परद्रव्यापहारेण वा चौरिकया वा चौरानीतवस्तुग्रहणेन वा रसमसिभेदेन । वा कृटतुल कूटमानेन वा अदत्तादान गृहीतं भवेद् इह भवे. मिथ्या० ॥ ३ ॥ अथ चतुर्थाश्रवे देव-मनुष्य-तिर्यक्सवन्धिमैथुन सेवित भवति व परखी पुरुपगमनेनातिविषयलोलुपतया यदब्रह्म सेवितं भवति, इह भवे० मिथ्या दु०॥४॥ अथ पञ्चमाअोधन-धान्य क्षेत्र- वास्तु-सुवर्ण-रौप्य द्विपद-चतुष्पदानामपििमत्तसग्रहेण क्षेत्र-कृपि वाणिज्य वाटिका-नदी-कूप महारंभमूर्खादिकरणेन च परिग्रहः कृतो भवति, इह भवे अनन्तेपु भवेपुमनसावचसा कायेन वा जानता अजानता जीवा विराधिताः स्युः तेपा मिथ्यादुष्कृतं देहि ॥ ५॥ तथा **tokarters ·.PAN था.आ. ॥७१॥ कोषमानमापालेभाः कपाया का भवन्ति तेपो इह भवे. मि० इत्यादि॥९॥ तथा रागनिधा-लीगुरुपजनोपरि विषयसोबपता का मरागः१धन-धान्य-स्वजन-पुत्र-माता-पितृप्रमुखजनोपरि रागः लागः२,निजनिजमतोगरि अभिनिवेशेन कदागहो डटिराग:३॥२०॥ एवं देपोऽपि ॥ ११ ॥ लोक राह कलहकरणम् ॥१२॥ कर्कशवचनादिना कलङ्गदानम् ॥१३॥ सदराद्दूषणप्रकाशनेन परेगा नि. न्दाकरणम्॥ १४॥ दुःखप्राप्तौ भाकुलव्याकुलता अरत्तिः, सुखप्राप्ती ही तितककरणं रतिः ॥१५॥ राजसमक्षम्, रहात प्रमानवा- नादिना दण्डमुण्डादिकारापणम्॥१६॥न्यासापहारकरणं मागायुक्ततावादोवा॥१७॥ममाई.चामुण्डा.चउराष्ट्रीयोगीनि.मा.बो. पा-क्षेत्रपाल-विनायक-हरि-हरादीनां रागद्वेषकलपचित्तानां देवपलबुन्दा माननम्, जोगिन्यास-कडि-कापडि-तापस-शिव-मुलां- चारित्रभ्रष्टस्वलिङ्गिपासत्थ ओसन्न-निन्हवादीनां कुगुरूणां गुरुतवमाननन,मिथ्यासिमलापतहिंसादोपदुदकुधगस्य धर्मसुन्दया मा- ननं मिथ्यात्वम् ॥ एवं १८ पापस्थानानि सेवितानि भवन्ति इह भवे० मिथ्यादु० ॥ २॥ अथ ८४ लक्षजीवायोनिक्षामणं तत्र प्रथम पृथिवीकाग:--स्फटिक-मणि-रत्न-प्रवाल-हिंगूल-हरियाल-माणिसिल-सुरमो-सोनुरूपुं- गेरू-खडि, वानि-अरणेट्ट-पलेव-भोडल-वस्त्र-रंगणी-कालिमाटी-उपमांटी-पापाण-वरपृयिवीप्रमुखा अनेकदाः अस्याः दाविशति २२ सहस्त्रवाणि पृथिव्यादेखत्कृष्टमायुः, अलासंख्येयभागो देहमानम्, आमलकममाणखपडे ये जीवाः सन्ति तेषां यदि पारावतममाणा देहाः स्युस्तदा जम्बूदीपे न मान्ति, अस्याश्च ७ लक्षयोनयः, एतज्जीवानामारम्भादिना विराधना कृता भवति, इह भवे पूर्ववद् मिथ्यानुष्कृतं देहि ॥ १ ॥ अथ अप्कायः तत्र आकाशपाणी-भूमिपाणी-ओस-दिग-करहा-ह- हरि- धनोदधिमगुरखा अनेके भेदाः, अस्य ७ सहतवाणि -- +5 ·८ - -*-*sistart-TV-Setke उत्कृष्टमायुः, अलासख्येयभार्ग देहमानम्, एकस्मिन् जलविन्दौ असख्याता जीवा', ७ लायोनयः,एतन्जीवानामारम्भादिना विराधना कृता भवति, इह भवे पूर्ववद् मिथ्यादुष्कृत देहि ॥ २॥ अथ तेजस्काया-तत्र अग्नि-अगार-मुग्मुर-झाल-विजलीममुखा अनेके भेदाः, तस्य ३ अहोरानाणि उत्कृष्टमायुः, अड्गुलासरयेयभागो देहमानम्, गुञ्जाप्रमाणेऽग्नी असख्याता जीवाः, ७ लक्षयोनया, एतजीवानामुज्वालन-पालन-निर्वापणाद्यारम्मेण विराधना कृता भवति, इहभवे० पूर्ववत् मिथ्या० ॥ ३॥ अथ वायुकाया-तर गुभावात-शुदवात महावात-भूतेलीय-वातोलिय-कोरण धनवात-तनुवातममुखा अनेके भेदाः, अस्य ३ सहस्रपाणि उत्कृष्टमायुः, अगुलासख्येयभागो देहमानम्, अशुलप्रमाणाकाशवर्तिवायुकाये असख्याता जीयाः, तस्य ७ लक्षयोनयः, तज्जीवानामारम्भादिना विराधना कृता भवति, इह भने पूर्ववद् मिथ्या०॥४॥ अथ वनस्पतिकायः-प्रत्येक साधारण: भेदेन द्विघा, तत्र प्रत्येकवनस्पतिः-अम्व-निम्व कदम्वा ऽशोक नाग पुन्नाग धव-खदिर- वड-पिप्पल कइर-बोर-खेजडा-जालि-आक- धनर-रायण केलि खड तृणहार वेलिलता पत्र फूल-वीज-छलिममुखा अनेके भेदाः, तस्य साविकसहस्रयोजन देहमानं पद्मद्रहादी कमलादीनाम्, १० सहस्रवपाणि उत्कृष्टमायुः, १० लक्षयौनयः एतेपा विराधना कृता भवति, इह भवे इत्यादि पूर्ववत् मि० ॥५॥ अथ साधारणवनस्पतिः, कन्द-मूल-अड्कुर किसल्य सेवाल मुफोड-पञ्चवर्णफुलणि-गाजर मूला-पुरण लसण प्याज-आदु- थोहरि-गारि गुग्गुाल-गिलोइ-मोय नीलीहलदर रतालु-पिण्डाप्रमुखा अनेके भेदाः, जघन्य-मुत्कृष्ट वान्तर्मुहूर्तमायुः, अइगुलास- ख्येयभागो देहमानम, एकस्मिन् सूच्यप्रभागमामिनेऽनन्तकायेऽनन्ताजीराः, १४ लक्षयोनयः, एतज्जीवाना छेदनाद्यारम्भेण 4 **yati ·आ.आ. व्याख्यान ॥७२॥ कया १४ विराधना कृता भवति, इह भवे पूर्ववद् मिथ्यादु०॥६॥ अथ-दीन्द्रिया-तत्र शंख-सीप-कउडा-फातरा-पुरा-अलसीया-कृमि-गडोला- गाडर-चूडेलि-मेहरि-तंबोलिया-वालाप्रमुखा अनेके भेदास्तेपाम्, १२ वर्षाणि उत्कृष्टमायुः,१२योजनानि अलशीयादीनां हींद्रियाणां उत्कृष्टं देहमानम्,२ लक्षयोनया, एतज्जीवानां विराधना कृतां भवति,इह भवे०मिथ्यादुदेहि जा अथ त्रीन्द्रियाः-तत्र कीडी-मकोडी-गद- हिया-जू-लिख-मांकड-कुथुआ-उदेही घण-ईली-धानकीडा-जया-गोगीडा-वीवेली-मांमोला प्रमुखा अनेके भेदाः,तेपां४९दिनानि उत्कृष्टमायुः, क्रोशत्रयं च उत्कृष्टं त्रीन्द्रियाणां कर्णशृङ्गालादीनां देहमानम्, २ लक्षयोनयः, एतजीवानां विराधना कृता भवति, इह भवे०' मिथ्यादुष्कृतं देहि॥८॥अथ चतुरिन्द्रिया-तेपामासी-पछी-कृती-भमरा- पतंगीया:वीड-मच्छर-डांस-मसा-भमरी-भणहणा- कंसारि-कोलियावडाप्रमुखा अनेके भेदाः, तेषां पण्मासा उत्कृष्टमायुः, एकयोजनामाणं च भ्रमरादीनां उत्कृष्टं चतुरिन्द्रियाणां देहमानम्, २ लक्षयोनया, एतज्जीवानां विराधना कृता भवाति इह भवे. मिथ्या०॥९॥ अथ पञ्चेन्द्रियाते च-नारस-देवता-तिर्य- ग्मनुष्यभेदाच्चतुर्विधाः, तत्र रत्नप्रभादि ७ पृथिवी गता नारका असंख्याताः, तेषां ३३ सागरोपमाणि उत्कृष्टमायुः,५०० धनपि उत्कृष्ट देहमानम्,श्लक्षयोनयः एतेपास्वयम्,परमाधामिकाभ्य वा च्छेदन ककच-विदारण पुपान-कुम्भीपाकपाचनादिनानाविधकदर्थ- नया विराधना कृता भवति, इहभवे मिथ्यादु०॥१०॥अथ देवाः तेषां भवनाति?दगन्तररज्योतिष्फ चैमानिकट भेदेन चतुभेदाः,३३ सागरोपमाणि उत्कृष्टमायुः,उत्कृष्टं सप्तहस्तदेहमानग, ४लक्षयोनया,तेषां दिव्यसुखभाग हटाई करणेन, मन्त्र-यन्त्र-तन्त्र फर्पणा- दिना दुःखदानेन अपलापेन वा विराधना कृता भवाति, इभवे० मिथ्यादु०॥११॥अथतिधः-तेपांजलचर स्थलचर रखेचर ३ उरः 1 ·************************* परिसर्प ४ भुजपरिसर्प ५ भेदात् पश्च भेदाः, तत्र जलचराणा मच्छ-कच्छपप्रमुखा अनेके भेदाः, तेपा संमाच्छमाना गर्भजाना च उत्कृष्ट पूर्वकोटिरायुः, योजनसहस्र च स्वयभूरमणगताना देहमानम् ॥ १॥ स्थलचरा:-तेपा सिंह-व्याघ्र- चीतरा-सरभ-हस्ति-चोटक- उष्ट-वलिवर्द-खर-गो-भेस-छाली-इरिण-रोझ-ससला-सूअर-रीछ-साबर-कुतरा-सीयालियाप्रमुखा अनेके भेदाः, तत्र युगलिकना तेषा ३ पल्योपमाने उत्कृष्टमायुः, ३ क्रोशदेहमानम्, - इतरेषा व पूर्वकोटिरुत्कृष्टमायुः, पटक्रोशदहमान च।२ । खेचराणां 'हंस-वग- सारस-साँचाण-समली-गृध्र काग-धूकन्होला-चिडकला-नीलचास-सूडाममुखा अनेके भेदाः, तेषा पल्पोपमस्य असख्येयो भागः उत्कृष्टमायुः,धनुष्पृथक्त्वं च देहमानम् ।३। उरपरिसपणा अजगर-कालदार-सर्पममुखा अनेके भेदाः, तेपा पूर्वकोदिरुत्कृष्टमायुः, योजनसहलं च देहमानम् । ४ । भुजपरिसाणा गौह नउल-काकिंडा-गिलोई वाभणीप्रमुखा अनेके भेदाः, तेषां पूर्वकोटिरुत्कृष्ट-* मायुः, कोशपृथक्त्व च देइमानम्,पपा तिरश्चा ४ लक्षयोनयः । एतेषा छेदन भेदन-कदर्थन-अजावयवकर्तन-नासावेध-पृष्टिगालन- भना-अधिकभारारोपण कर्कशघात चारपानीयनिरोधादिदुःखोत्पादनेन विराधना कृता भवति, इभवे० मिथ्यादु०॥ १२॥ अथ मनुष्याः तेषाच५५ लक्षममाणमनुष्यक्षेत्रे ५ भरत,५ ऐखत, ५ विदेह,एव १५ कर्मभूमि, ३० अकर्मभूमि, ५६ अन्तरपेषु गर्भज पर्याप्तापर्याप्तसमूछिमभेदेन ३०३ भेदा भवन्ति, ते च आर्य-अनार्य-त्राह्मण वैश्य-शूद्र-राजा क-दृष्ट-अदृष्ट-ज्ञात-अज्ञात-श्रुत-अक्षुत- स्वजन-परजन-मित्र शत्रु-प्रत्यक्ष-परोक्षादिभेदाद् अनेकविधा, तेपो युगलिकाना ३ पल्योपमानि उत्कृष्टमायुः, ३ क्रोशदेहमानम्, इतरेषा'तु पूर्वकोटिकत्कृष्टमाया, ५०० धनुष्यदेहमानम्, चतुर्दश लक्षयोनयः, एतज्जीवाना विराधना कृता भवति, इहभवे०मिथ्या दु०

·श्रा.आ.
व्याख्यान
कथा १४
.
॥ १३ ॥ तत्रापि विशेषतःमातापिता-भाई-बहिन-पुत्र-कलत्र-मित्र-शत्रु-बहु-बेटी-सासू-ससूरा-जेठाणि-देराणी-काका-काकी-मासा-
मासी-भूआ भृडा-साला-साली-पोतरा-पोतरी-दोहितरा-दोहितरी-दायाद-गोति-वेवाइ-गाही-आडोसी-पाडोसीप्रमुखजनैः सम कलह-
: कंदलादिना कृता भवति, इह भवे परभवे तन्मिथ्या दुष्कृतं देहि ॥ १४ ॥ अथ दुष्कृतगर्हा-तत्र पूर्वमाशातना अईचैत्ये मूलगर्भागारे
महत्यो दश आशातनाः कृताः, एवं सिद्ध-प्रवचनाचार्यो-पाध्याय-वाचनाचार्य-रत्नाधिक-स्थविर-साधु-साध्वी-श्रावक-श्राविकासमस्त-
संघस्य अभक्तिः-आशातना कृता, तन्मिथ्या० देहि । १ । कुतीय कदापि प्रवर्तितं भवति । २ ।कुदेव-कुगुरुसेवाकृता भवाति ।।
श्रीवीतरागदेवमार्गः कदापि अपलापितो भवति । ४ । ज्ञानगुरुरपलपितो भवति । ५ । स्थापना, प्रतिलेखना विस्मृता भवति ।६।
गंठसी-मुठसी-नवकारसी प्रमुखप्रत्याख्यानं भन्नं भवति । ७ । रात्रिभोजनं कृतं भवति । ८ । उत्सूत्रं प्ररूपितं भवति ।९।
छन्दो-ऽलंकार-ज्योतिष्क-वैद्यक-नाटक-कामशास्त्रममुखाणि कुशास्त्राणि शिक्षितानि भवन्ति । १० । श्रीजिनभवनं पातितं भवति
। ११ । श्रीजिनविम्बानि भग्नानि भवन्ति । १२ । जिनप्रतिमा उत्थापिता भवति । १३ । देवसंवन्धीनि लोटि-लोटा-कलश-पि-
गाणी-ओरसीयो-सूखड-कुंडी-धोतीयाप्रमुखााणि उपकरणानि स्वगृहे व्यापृतानि भवान्त । १४ । देवगुरुद्रव्यं भक्षितं भवति । १५॥
गुरुपुस्तकं विक्रीय भक्षितं भवति । १६ । पापकुटुंम्बं पोपितं भवति । १७ । आकाशे प्रावरणं विना प्रतिक्रमणं कृतं भवति ।१८।
अरघट्ट-क्षेत्र-यन्त्र-कूपाद्यारम्भाः कृता भवन्ति । १९ । इष्टवियोगे रोदनं कृतं भवति । २० । पाशदानेन कस्यापि गलकर्तनं कृतं
भवति ।२१। तन्मिथ्यादुष्कृतं देहि ॥ पुनः अनन्तभवकृतपापगर्दा, तथाहि-खाटकीभवे गो माहप-च्छागायो मारिता भवन्ति ।।
*************************
.
.
॥७३॥

·चटिकामारभवे चटिकादयो मारिता ।२। धीवरभवे मत्स्यादयो मारिता ।३। आखेटकभवे मृगादयो मारिता । ४ । कुम्भ- कारभवे भाण्डनिवाहा इष्टिकानिवाहा वा पाचिता ।५।तेलिकमवे सजीवतिलसर्पपादय पीडिता ।६। सूत्रधारभवे वृक्षाः छिन्ना भवन्ति ।७। मालिकभवे नानाविधवनस्पतयो सपिता , छिन्नाः, विक्रीतासाभ्राष्टिकभवे गोधूम-मुगादयो भ्रष्टाः। ९लोहका- रभवेऽन्यारम्भ कृतो भवति । १० । कृषिवलभवे क्षेत्रे हलं' क्षेटित निदान कृत धान्य लून वा भवति।१२। भारवाहकभवे कर-वृषभ. खरादीनामुपरि प्रभूतो भार आरोपितो भवति ।१४। पृष्टिगालन-कीटपातन-व्ययोत्पादनात् कुमारणेन मारिता भवन्ति ।१२ । भि- लादिभवे सायों दण्टितो भवति । १३ । कोलिकभवे वने दावानली दत्तो भवति ।१४। कोहपालभवे च्छेदनभेदनताडनादिना मनु- प्याः कथिता भवन्ति । १५ । काजी-मुल्लाभवे चटकादीना वधः कृतो भवति । १० । अनार्यभवे वचरकूले मनुष्यशरीररुधिरेण पकूलवस्त्राणि रञ्जितानि भवन्ति । १७ । सिंह-व्याघ्र-चित्रकादिभवे मृगादयो मारिता भवन्ति । १८॥ सर्प वृश्चिकादिभवे दशन- विषव्यापादनेन मनुष्यादयः पीडिताः, मारिता वा भवन्ति ।१९। मार्जारीभवे मूपकादयो भक्षिता भवन्ति। २० । गृहकोकिलाभवे* मक्षिका भक्षिता भवन्ति ।२२॥ वकभवे मत्स्या गृहीता भवन्तिा२२। शकुनिभवे तिड-चटकादयो गृहीता भवन्ति । २३ । पुनरापिइह परभवे वा विप कस्यापि दत्तं भवति ।२४। सपत्नी-तत्पुत्राणामुपरि द्रोइश्चिन्तितो भवति । २५ । स्वकीय-परकीयगर्भो गालितः, पातितो वा भवति ।२६। जीवपानीय ढोलित भवति ।२७। शीलवतं गृहीत्वा भग्न भवति ।२८। इहमरे, परभवे, श्रावकाणा यतीना वा प्रतानि गृहीत्वा भगानि भवन्ति ।२९। साधु-साध्वीना, साधर्मिकाणा, वा निन्दा कृता भवति ।३८ । अन्यदाप सूतिका दृतिका *********************** ·M प्रा.आ. पाख्यान ॥७४॥ कथा १४ कर्म,खण्डन-दलन-रन्धन-लिम्पनादिना यत्पापं कृतं भवति, इहभवे परभवे वा तन्मिथ्यादुष्कृतं देहि ॥४॥ अथ सुकृतानुमोदना- जिणभवण १ बिम्ब २ पुत्थय ३, संघ ७ सरूवाई सत्तखेत्ताई। जिण्णुद्धारो ८ पोसह-साला ९ साहारणं १० चेव॥१॥ इहभवे, परभवे श्रीवीतरागचैत्यं कारितं भवति।१॥ तेषां विम्बानि रत्नप्रवालमयानि पापाणमयानि निर्मापितानि भवन्तिा२। सूत्रासिद्धान्तपुस्तकानि वा लेखयित्वा साधुभ्यो वाचनार्थ प्रदत्तानि भवन्ति ।साधुसाध्वीभ्यः शुद्धानि एपणीयानि अशन-पान- खादिम-स्वादिम-वस्त्र-पात्र-पीठ-फलक-औषध-भेषजादीनि भक्त्या प्रतिलाभितानि भवन्ति।५। साधर्मिकाणां भोजनेन वसपरिधा- पनन वा भक्तिः युक्तिकृता भवति।जीर्णोद्धारो वा कृतो भवति।८ पौषधशाला वा कारिता भवन्ति।९।साधारणद्रव्यं वा दत्तं भ. पति।१०।आचार्योपाध्यायवाचकादिपदप्रतिष्ठामहोत्सवः कारितो भवति।११। श्रीशत्रुनय-गिरिनार-आबू-अष्टापद-सम्मेतशिखर-रा- - णकपुर-जेसलमेर-स्थंभणपार्श्वनाथ गोडिसंखेश्वरपार्श्वनाथ-सोरीपुर-हाथिणापुर-फरवर्धिप्रमुखतीर्थयात्रा कृता भवन्ति,तत्पुण्यमनुमो- दय।१२।पुनः पूर्वभवे पृथिवीकायो भूत्वा वीतरागप्रतिभावेन,अप्कायो भूत्वा तीर्थकराणां स्नानाभिपेकत्वेन, अग्निर्भूत्वा धूपोत्क्षेपत्वेन, वायुर्भूत्वा जिनानां साधूनां धर्मार्तानां शीतलत्वजनकत्वेन, वनस्पतिर्भूत्वा पुष्पादिनां पूजात्वेन, सभवे शंखो भूत्वा जिनाये मंग- लध्वनित्वेन उपयोगत्व प्राप्तो भवति तत्पुण्यमनुमोदय।१३।पुनः श्रीपर्युषणापर्वणि श्रीकल्पसूत्रपुस्तकं गृहीतं वाचितं वा भवति, १४॥ श्रीपर्युषणादिपर्वणि पौषधिका भोजिता भवन्ति ।१५। सार्मिकवात्सल्यं वा कृतं भवति।१६।सुपात्रे दानं दत्तं भवति ।१७। शीलवतं पालितं भवति ।१८। कल्याणक-एकादशी-पञ्चमी-पाक्षिक उपवास:, उपधान-समवसरण-प्रमुखं तपः कृतं भवति।१९। तेषां उद्यापन ।

·वा कृत भवति ।२०। सार्मिकगृहे सुकृतं कृत भवति ।२॥ धर्मध्यानं वा कृत भवति ।२२। अन्यदपि यत्पुण्यं कृत भवति ॥२३॥ इदभवे परभवे वा तत्सर्वमनुमोदय । पुनरपि सामत निजवित्तानुसारिसप्तक्षेच्या विच व्ययीकुरु, आरम्भादिनियम पक्षं मासं पाव- जीव वा कुरु, इत्यादि ।। सर्वमंगलमागल्य, सर्वकल्याणकारणम् । प्रधानं सर्वधर्माणा, जैन जयवि शासनम् ॥ १॥ आराधना सुगमसंस्कृत-वार्तिकाभ्या, चके क्रमाद समयसन्दर आदरेण । उच्याभिधाननगरे महिमासमुद्र-शिष्यायदेण मुनिपहरसचन्द्रवर्षे ॥२॥ (१९६७) इति श्रावकाराधना समाप्ता ॥ FERRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRR इति श्रीसौभाग्यपञ्चम्यादिपर्वकथासंग्रहः साधु-भावकाराधनायुक्तः समाप्तः ।। Syyyyyyyyyyyyyy yyyyyyyyyyyyyyyyy Akkk**+Krkrixxx *************************

·S
4
॥ इति श्रीसौभएयपञ्चम्यादिपर्वकथासंग्रहः साधु-श्रावकाराधनायुक्तः समाप्तः ॥

·No text on this page.