·No text on this page.

·पतनाटिकाकटाक्षनिर्गता नीनयः अवनितलालमिशिरली नानादिया शालिनी न. न्ति विकाराः । इन गागमापागारमानाग नानिनी- लिम्बनं मगर नितिन्मयाजागानां - पणनात्मसमरणागति नहालीमिरममा नामसननिगमनिट- रनन्द्रनामा पनि मारणारगमनान प्राननीतिलीप्रसारमाणित न्मानानीसिनिमपान सारगतिमानिनिनिमासरिता मा. गिनादि निदर्श मनि । तनापरवादिलान्यां प्रतिपादिशामार पता: कासन नीलगा गया । विद्यानिकलयुनिजितात्मभिनिहितरि समाधिमक्षतामा न मना- सिविधसितभावतच्यम् । । फल न हति हिय गारपना मिनि। गत नन गरम ll] 'विपदमातीन्नता स्वाभिमास्यापि परित्यागन सविर्यः सामनरनवद्यारभीनमम । 10 तार वि तोमि मिलि सिविण विगिनी । का नागधि नतोपि गिरि मिलन कि वर्णकाम: ॥ तिनिटे राति नीतिपरिनिटितानामधिकारिणामपि कर्म नाशमनीयं ति। रोएट जं पहणं तं मे गुणति मेवगा निनं । विना तुंत्री जय ता पत्तेमु कादयत् ।। [रोचने यन्मभुन्यस्तदेव शुर्वन्ति सेवका नियम् । मूलपिनष्टा तुम्नी यदि तस्याः परेशु कटुवायम् ॥] रोहता अपि दुर्जना दुष्टे कार्येऽवश्यमेकी भविप्यन्तीति न त- यं पथ्यं निन्तनीयम् । भसृरिकृतप्रातसुभाषितावल्या वर्तते. 'सतमतरि प्रकृष्टो पन्धा मनोनुपंगो यस्याः सा. --

·२
हो । रासहयसहतुरंगा नृआरा पंडिआ डिभा ।
न सहति इकामेकं इक्केण विणा न चिहति ॥
[रासभपभतुरंगा नकाराः पण्डिता डिम्भाः ।
न सहन्ते एकमेकं एकेन विना न तिष्ठन्ति ॥]
सहसा समुपस्थितेऽमृदःखे नुहः सच्चरितचारुचर्चाचिन्तनाद्यपत्र
शिन्ताचिता निषेचनीया चिरं चतुरैः ।
यतः । मुकवित्वं शुचि गीतं ताम्बूलं प्रियजनस्य संदेशः ।
सच्चरितमिष्टगोष्टी दुःखेप्वालम्बनं मतममूनाम् ।।
प्राचुर्यपूर्वपुण्योदयप्राग्मारमानां वयमेव भजन्तेऽप्रेरिताः प्रियतमाः
पदार्याः परितः प्रयत्नादपि ।
यतः । प्रियमनु सुकृतां हि स्वस्टहाया विलम्बः ।
महतां प्रियतमादिभी रहःसंवन्धे शीघ्रमिङ्गितज्ञेन विदुपा केनाप्य.
पदेशेन विदूरवता भवितव्यम् ।
उक्तं च । मंते अत्यालोवे भेसज्जे भोयणे पियागमणे ।
वुच्चइ सो नागरिओ होइ अणुत्तोवि जो दूरे ॥
[मन्त्रेऽर्यालोचे भैपज्ये भोजने प्रियागमने ।
उच्यते स नागरिको भवत्यनुक्तोपि यो दूरे ॥]
स्वसत्वसाहससत्वरसाध्यसिद्धिकार्ये विलम्बविलयः श्रेयःश्रियं श्रयत्येव।
यतः ।
कायें किल स्थैर्यसहे विचारः ।
आत्मानात्मसुखमचिरचिरभुक्तमपि चिराचिरवद्भवति स्वाभाविकत्वात् ।
यतः-पत्ताणं जइ णो खणद्धमवि सा हुजा पियालिंगणं ।
[प्राप्तानां यदि नो क्षणार्द्धमपि साभवत् प्रियालिङ्गनम् ॥]
१ पण्डिता इव पण्डिताः वस्तुतोऽपण्डिता एव.
२ आत्मसुखमचिरमुक्तमपि चिरभुक्तमिव प्रतिभाति स्वभावनैवात्मनि सुखमस्ति।
अनात्मसुखं मायाकल्पितं वैषयिकं सुखं, चिरकालं बहुकालं मुक्तमपि क्षणार्द्धमपि न
मुक्तमिति प्रतिभाति वस्तुतो दुःखरूपत्वादत एव प्रियालिङ्गनं प्राप्तानां पुंसां सा वेल
( सकलापि रात्रिः) क्षणार्द्धमपि नाभवदत एवात्मसुखिनो भवन्विति ।।

·प्रस्तावना. प्राचीनसूक्ष्मगतवर्णमपूर्वदृष्टं श्यामारुति प्रचितविभ्रममद्वितीयम् । रम्भास्वरूपमवलोक्य बुधोपभोग्य- मुन्मुद्रणं तु विहितं किल मुद्रणेन ॥ १ ॥ अत्रेदं तात्पर्यम् । राजशेखरेण कविना कर्पूरमञ्जरी कता तत्स्पर्द्धया नयचन्द्रेण कविना रम्भामञ्जरी कता । अत एव तत्संवदादि सर्व राजशेखरवद्वोध्यम् । नव- रम् । नयचन्द्रस्तु ब्राह्मणोऽपि जैनीयो जातोऽत एव मङ्गलाचरणे वराहरू- पस्य भगवतः कल्याणकरणमित्यादि सोपहासाशिर्वाद एव । श्रीकृष्णगच्छे सूरिक्रमतो जयसिंह नामा सूरिर्जातो यश्च ।। पड्भापाकविचक्रशक्रमखिलप्रामाणिकाग्रेसरं । सारङ्गं सहसा विरङ्गमतनोद्यो वादविद्याविधौ ॥ २३ ॥ श्रीन्यायसारटीका नव्यं व्याकरणमथ च यः काव्यम् । रुत्वा कुमारनृपतेः ख्यातस्त्रैविद्यवेदिचक्रीति ॥ २४ ॥ तदीयगणनायकः क्रमनमज्जनत्रायकः प्रसन्नशशमृत्प्रभुर्जयति वादिभेदिप्रभः । यदीयपदपङ्कजे भ्रमिरभृङ्गलीलायितं श्रयन्ति महतामपि क्षितिभृतां सदा मौलयः ॥ २५ ॥ १ येन शाङ्गधरपद्धतिनामा साहित्यग्रन्थः कृतः स च डा. पी पीटर्सन्साहिबेन मुद्रितः । शार्ङ्गधरनामा हम्मीरराजस्य पण्डितः दामोदरसुतः लक्ष्मीधरकृष्णयोज्येष्ठः । तत्रैव पुस्तके, तदा तदङ्गस्य विभाति संभ्रममिति श्लोकः कस्यापीत्युक्तं. बीपुस्तके प्रत्य- न्तरे तु गायगोत्रसमुत्पन्नमहादेवतनूजस्य शार्ङ्गधरस्येत्युक्तम् । तथा च सारङ्गसमु- .च्चयः स एव ज्योतिःसारसमुच्चयः तत्र तु मुकुन्दबुधपुत्रेण आशासिद्धिनिवासिना । सारङ्गपाणिनां प्रोक्तः श्रीसारङ्गीसमुच्चयः १४॥ पत्रे ११ स्ति. एवं सति शार्ङ्गधरास्त्रयः सूजातास्तत्रायं हम्मीरपण्डित एव । नयचन्द्रसूरिकृते हम्मीरमहाकाव्ये मुद्रिते प्रस्ता- वनायां कोपि विशेपोस्ति ।

·तत्पट्टाम्भोजचञ्चत्तरखरकिरणः सर्वशास्त्रैकबिन्दुः
सूरीन्दुः श्रीनयेन्दुर्जयति कविकुलोदन्वदुल्लासनेन्दुः ॥ २६ ॥
पौत्रोप्ययं कविगुरोर्जयसिंहसूरेः
काव्येषु पुत्रतितमा नयचन्द्रसूरिः।
नव्यार्थसार्थघटनापदपतियुक्ति-
विन्यासरीतिरसभावविधानयत्नैः ॥ २७ ॥
श्रीहर्षामरयोः कविप्रवरयोर्वाक्कल्पवल्ली निजा-
मुद्यान्तीमभिवर्षतोर्नवनवैः पीयूषधारारसैः ।
मद्भाग्यानिलखेलनैरपहृता या विलुपः काश्चिद-
प्यासामेष निषेकशाडुलतमः सोऽयं मदुक्तिश्रमः ॥ २८ ॥
वाणीनामधिदेवता स्वयमसौ ख्याता कुमारी ततः
प्रायो ब्रह्मवतां स्फुरन्ति सरसा वाचां विलासा ध्रुवम् ।
कुक्कोकः सुकृती जितेन्द्रियचयो हर्षः स वात्स्यायनो
ब्रह्मज्ञप्रवरो महाव्रतधरो वेणीकपाणोऽमरः ॥ ३१ ॥
शृङ्गारेनुभवो व्यतय॑ततमा मूढैरिहोच्चैर्यकः
सुप्तः
किं तु सकः परेषु यदियं नैकप्रकाशी प्रमा ।
तद्वन्ध्यासुतलालनामिव वृथा वैकल्पिकी कल्पना-
माकल्पं परिकल्प्य जल्पततमा धैर्य धियां केवलम् ॥ ३२ ॥
ये शृङ्गारकथा प्रथां विदधते वाचां विलासै रस-
प्रोल्लासोऽत्र समस्ति तेष्वनुभवो येष्वस्ति तेऽन्ये पुनः ।
वा ये वदनेषु कुन्दविशदाः स्तम्बेरमाणां रदा
नैते चर्वणसाधनं तदिह ये दुर्लक्ष्यरूपास्तु ते ॥ ३३ ॥
वदन्ति काव्यं रसमेव यस्मिन्निपीयमाने मुदमेति चेतः ।
किं कर्णतर्णर्णसुपर्णपर्णाभ्यर्णादिवर्णार्णवडम्बरेण ॥ ३५ ॥
रसोऽस्तु यः कोपि परं स किंचिन्नास्पष्टशृङ्गाररसो रसाय ।
सत्यप्यहो पाकिमपेशलवे न खाद भोज्यं लवणेन हीनम् ॥ ३६ ॥

·३ कविता वनिता गीतिः प्रायो नादौ रसप्रदाः । उद्गिरन्ति रसोद्रेकं गाह्यमानाः पुरः पुरः ॥ ३७ ॥ तथा च । * कार्यात्कारणसंविदं ॥ नयचन्द्रकवेः ॥ लालित्यममरे ० ॥ पीत्वा श्रीनयचन्द्र० इति चत्वारः श्लोकाः हम्मीरमहाकाव्ये सन्ति तेनैव स एवायं नयचन्द्र इति स्पष्टम् ॥ तथा च । काव्यानां त्रितयों व्यरीरचदिमां यां कालिदासः कलां सृष्टौ गाधिसुतस्य सार्हति न चेत्का नाम तत्रास्तु सा । चक्रुयो कवयो नयेन्दुरमरो हर्पश्च नानारसैः सगै ब्रह्मण एव सा तु घटते तस्यैव संवादतः ॥ २ ॥ चम्पाधिपतेस्तोमरवीरमक्षितिपतेः पण्डितः हम्मीरनृपे १३५८ युद्धे मृते ॥ अनेन कविना जैनीया ग्रन्थाः प्रतिक्रमक्रमविध्याद्या बहवः कृताः * मुद्रित पृ० १०.११ ते श्लोकास्तेषां पाठभेदा यथा आदौ मुद्रितपाठस्ततो दृष्टः १ चेतश्चमत्कारकृत्-चेतश्चमत्ताचिकीः ॥ सुगुरोः-सुकवेः ॥ २ काव्यं-काव्ये ।। सुदन्ति-स्वदन्ते ।। ३ अमरस्येह-अमरस्येव ।। ४ न कुर्याब्रुवं-न पश्येद्भुवं ॥ त रां हर्षभ्रमश्वेतसि-तमा हर्षावलीविभ्रमः ।।

·साम्राज्यगृहीता यवनक्षयकरो मल्लदेवचन्द्रलेखयोस्तनुजन्मा पङ्गुविरुदो वाणारसीपतितंत्रचन्द्रो राजा । तद्यशःश्रवणानृत्यतो हरस्य जटाजूटा- त्प्रवृत्तया गङ्गया पवित्रितप्रदेशस्य काशितीर्थराजस्य स्वामिनः श्री- विश्वनाथस्य यात्रायां समवेतसज्जनविनोदाय नवं प्रवन्धमभिनेतुं प्रति. जानीमहे । स जैत्रचन्द्रनायकः कस्याशये प्रीतिप्रदो न । अत एव तस्य शृङ्गाररसनिबद्धप्रबन्धेन तेषां रतिमुत्पादयिष्यामः । ततः सुकवेः का- व्यस्य च प्रशंसा । सूत्र० स एवायं जैत्रचन्द्रः सप्तस्त्रीः परिणीया- प्टमी रम्भामस्मिन्सटके परिणेप्यति नेपथ्ये । इति ध्रुवां श्रुत्वा प्रक्रा- न्तमेव नर्तकैः अनन्तरकर्तव्यतां संपादयिष्याम इति निष्क्रान्ता प्र- स्तावना । ततः राजा सर्वाः स्त्रियस्तासां देवी वसन्तसेना तस्याः सखी कर्पू- रिका विदूपको रोहकश्च सर्वे प्रविशन्ति । वसन्तवर्णनं तत्र विदूपकस्य कर्पू- रिकायाश्च परस्परमुक्तिप्रत्युक्ती। चन्द्रवर्णनम् । राजा० मदनेन कृतसंर- म्भाया रम्भायाः प्रवृत्तिं गृहीतुं गतो नारायणदासः कथं चिरयति । तत आगतो नारायणदासः देवी रम्भा च । राज्ञे आशिर्वादं ददाति सः। यस्य जैत्रचन्द्रस्य जन्मदिवसे दशार्णदेशेष्वागतं खर्पराणां प्रवलं सैन्यं पिता- महेन जितमत एव यस्य जैत्रचन्द्रनाम स जीयात् । लाटदेशाधिपतेः किर्मीरवंशजातस्य मदनवर्मराजस्य पुत्री देवराजस्य पौत्री हंसराजाय दत्तापि शिवेन मातुलेनापहृत्यानीता । ततो रम्भाया रूपवर्णनम् । विवाहो जातः । जातं प्रभातं तस्य च वर्णनम् । रम्भासहिताः सर्वा देव्योन्तःपुरं गताः। ॥ इति प्रथमा जवनिका ॥ ततः संध्यायां चन्द्रवर्णनम् । प्रतिहारसहितो राजा वाटिकायां भ्रमन्स्मरति रम्भाम् । विप्रलम्भशृङ्गारवर्णनं तत्रैकत्रोपविशति राजा । प्रतिहारो द्वारदेशमाश्रयति । राजा तु तामेव स्मृत्वा निःश्वसिति । ततो रोहकः कर्पूरिका द्वावागतौ । राजा कर्पूरिकां रम्भावात प्र- च्छति । कर्पूरिका० रम्भया प्रच्छन्नं संदेशसहकं दत्त्वाहं प्रेषितास्मि ॥ यथा । एकस्थानस्थितापि स्वामिनो मुखमात्रमपि द्रष्टुं न प्रभवामि तत्कस्य ·७ पापस्योदय इत्यादि । यद्यागन्तुं शक्नोपि तदैतु ॥ राजा० यद्येतादृशं प्रेम तर्हि कथं कामलेखो न लिखितः । कर्पूरिका० गलत्येका मूछीऽपरो- देति ततः कामलेखे स्वस्तीति प्रथमपदं न समाप्तं किं तु रजनी समाप्ता। राजातीवोत्कण्ठितः । ततो रोहकेण स्वस्वप्नवार्ता कृता । यथा, कुत्रापि वनेहं मधुकरश्चन्दनलतां चपितुमुपविष्टस्तद्ध्यानेन चन्दनत्वं प्राप्तस्तच्चन्दनं वि- क्रीतं देवेन गृहीतं कर्पूरिकया संघर्प्य रम्भास्तने लिप्तं । देवेन कृतगाढा- लिङ्गनेन पीडितोहं प्रवुद्धः । अतोऽनैव सा मिलिप्यति ॥ अल्पकाल- विरहोपि चिरकाल इव द्वयोर्जातः । अतीव रूपवतीनां बहुवल्लभानां संयोगवशात्तासां भयवशाच्च स्वस्य स्त्रीपारतन्त्याद्वसन्तसेनाया आज्ञां- विना रम्भासंयोगं प्रसिद्धतया सद्यःकर्तुमशक्तं राजानमवलोक्य रोहकः कर्पूरिकां वदति । अशोकशाखामवलम्व्य रम्भाया गवाक्षं प्रविश च- न्द्रिकामिव तामवतारयाहं बहिः स्थितः । कर्पूरिका तथा करोति ॥ अ- वतरति रम्भा । राजा तां गृहीत्वा नवपल्लवसंस्तरे निजोत्तरीये स्थाप- यति । ततः छेकसुरतवर्णनम् । देव्यागमनभयाद्यथागतगति प्राप्तौ ॥ ॥ इति द्वितीया जवनिका ।। ततो देवी कर्पूरिका च प्रविशति । तावद्रोहकानुगम्यमानो राजाप्या- गच्छति । राजा, राज्ञी वामाङ्गे स्थापयति । रोहककर्पूरिके गच्छतः । मदनक्रीडाविनोदः । तृप्त्यनन्तरं देवी वदत्यहं निद्रासुखमनुभवामि स्वामी तु रम्भया सुखमनुभवतु ॥ ततो रम्भाकर्पूरिके प्रविशतः । राजा रम्भामु- त्सङ्गे स्थापयति । ततो वाग्विनोदः । पृथक्प्टथगङ्गस्पर्शवर्णनम् । चिरका- लभुक्तमपि संभोगसुखं क्षणार्द्धमिव जातम् ॥ ॥ इति तृतीया जवनिका ॥ समाप्तम् मुम्बापुर्याम् यूनिवर्सिटी. शास्त्री रामचन्द्र दीनानाथ.

·No text on this page.

·रम्भामञ्जरी नाटिका ॥ ॥ ॐ श्रीशारदायै नमः॥ दंष्ट्राग्रोद्धृतपङ्कपिण्डवदियं विश्वा समस्ताप्यहो गच्छन्ती प्रलयं वराहवपुषा येनोददेध्रीय्यत । देवः श्रीकुचकुम्भपत्ररचनाचातुर्यचिन्तामणिः स श्रेयांसि चरीकरीतु कृतिनां कल्याणकोटीश्वरः ॥ १ ॥ गिरामधीश्वरी स्मृत्वा स्मेरकाश्मीरवासिनीम् । प्रबन्धं जैत्रचन्द्रस्य वच्मि सज्जनवल्लभम् ॥ २ ॥ कल्लाणं विरयंतु वम्महशरज्जालाउराणं सया राउम्मत्तचलंतकंततरुणीदीहच्छिदोणिच्छडा । पंचेहिंपि सरेहि जा विरइया दोदोविभाया दसा जेहिं अप्पतिहायमत्तफरसा ता तक्खणं निहिदा ॥ ३ ॥ दंष्ट्रानेणोद्धृतः पङ्कपिण्डो दंष्ट्राग्रोद्धृतपकपिण्डस्तद्वत् । किं विशिष्टो देवः । श्रीकु- चकुम्भपत्ररचनाचातुचिन्तामणिः श्रीलक्ष्मीस्तस्याः कुचकुम्भयोयी याचना नल्या- चातुर्ये चिन्तामणिरिव चिन्तामणिः यथा चिन्तामणेर्मनोवाञ्छिनं समुलते तथा विष्णोः पत्ररचनाचातुर्यमुत्पद्यत इति ध्वनिः । अत्र तिगेलो. ज्यानकोटी- नामीश्वरः कर्ता कल्या० यतः स्वयं कल्याणकोटीनां नायक प्रदी ति ध्वनिः । पृथ्वी उदधारि धृता । स श्रीमन्नारायन: गुण्यवताम् ॥ १ ॥ स्मेरप्रमुदित काश्मीरे वसति सा स्मेरकादमी--- कथयामि ॥२॥ पूर्व यस्मिन्प्रस्तावे दृष्टा तदा कामस्य दी कर मिलिष्यति तु न, परं तु यदा नेत्रत्रिभाग रागोन्मत्तचलत्कान्ततरुणीदीर्घाक्षिद्रोणिच्छत; काम पुरुषाणां स्त्रीणां वा सदा सर्वदा कल्याणं थेट निद्र यज्ज्वालाकुलानां कल्याणकरणम्" गंगन मनोहरा यास्तरुणीनां कामिनीनां दी अतः कड M ·२ रम्भामञ्जरी नाटिका नमो णमो पोढवरंगणाणं अउव्वभावाण कडक्खियाणं । होऊण पुव्वं विसमं विसंपि जे तक्खणं हुंति सुहाविसेसा ॥ ४ ॥ नमो पोढमयच्छीणं अच्छीमायाण सव्वया । खणेण जे सुहायंते भुच्चावि विसमं विसं ॥ ५ ॥ (नान्द्यन्ते)। सूत्रधारः। नमह नमह लोया देवदेवं तमिकं जणियजगपमोयं पाणनाहं रईए । । . ण्यस्तच्छटा जलकणाः । या दशा: नयनप्रीत्यादयः पञ्चभिरुन्मादादिभिः शरैर्द्वि- द्विभागा विरचिताः । पंचभिर्बाणैर्दशा दशोत्पाद्यन्त इत्यर्थः । याभिः छटाभिस्ता दशा आत्मविभागमात्रस्पर्शात्तत्क्षणं निष्ठिताः दूरीकृताः । पञ्चबाणदशदशास्त्रिभागमा- त्रस्पर्शाडूरीकृता इति दूरीकरणं कटाक्षस्यातिशयवर्णनम् ।। स्मरदशाश्चेमाः । “ नयनप्रीतिः प्रथमं चिन्तासङ्गस्ततोऽनु संकल्पः। निद्राछेदस्तनुता विषयनिवृत्तिस्त्रपानाशः ॥ उन्मादो मूर्छा मृत्युरेताः स्मरदशाः स्युः” ॥ ३ ॥ प्रौढवराङ्गनानां कटाक्षितानां अपूर्वभावेभ्यः कटाक्षेभ्यः नमोनमो नमस्कारो- ऽस्तु । किं विशिष्टेभ्यः कटाक्षेभ्यः । अपूर्वभावेभ्योऽपूर्वी भावो येषां ते तेभ्यः । ननु बालमुग्धादीनां ये कटाक्षाः पूर्व विषमं रौद्रं विपमपि भूत्वा. तत्क्षणं तत्कालं सुधाविशेषा अमृततुल्या भवन्तीति कथम् । प्रथमकटाक्षेऽज्ञातस्नेहः स्यादतो विषतु- ल्यता द्वितीयकटाक्षे प्रेमनिश्चयात्सुधातुल्यतातएव पूर्वभावेभ्य इति परिहाराद्विरो- धाभासोऽलंकारः ॥ ४ ॥ प्रौढमृगाक्षीणां नेत्रविभ्रमेभ्यः सर्वदा निरन्तरं नमो नमस्कारोऽस्तु । येऽक्षिभागाः क्षणमात्रेण सुखायन्तेमृतायन्ते । किं कृत्वा । भूत्वापि विपमं विघम् ॥ ५ ॥ भो लोकास्तमेकं देवदेवं नमत नमत नमस्कारं कुर्वत । तं देवं कविविशेषण- द्वारा व्यनक्ति । किं भूतं देवदेवं । जनितजगत्प्रमोदं जनित उत्पादितो जगतः प्रमोदो येन स तं ज० । पुनः किं तं । रत्याः प्राणनाथं अथीत्कंदर्प भो लोकाः, हरि- हरप्रमुखैर्देवैः वचनातत्परैः किं अपि तु न किमपि । हीति खेदे । इहास्मिन्सं- ·रम्भामञ्जरा नाटिका २ हरिहरपमुहहिं वंचणातप्परेहि किमिह जगमसेसं जं विणा ही मियं व ॥ ६ ॥ झाणेण निव्वुइपयं जइ निच्चलेण ता तन्न अत्थि सुरएवि कहिंपि दूरे । कामीण जं रइरसेसु हविज्ज झाणं जोईसराण न हु तं सिविणेवि मन्ने ॥ ७ ॥ अपि च । + जयंतु अन्नन्नविलग्गचित्ता जायावई उ गिरिजा हरुव्व । घुति निच्चं अहरामियं जे हियावि मच्चंति सुराविसेसं ॥ ८ ॥ (नेपथ्याभिमुखं ।) कः कोत्र भोः । नटः । पटाक्षेपेण (प्रविश्य) आणवेदु अजराऊ । सूत्रधारः । अद्य मारिष गतप्राये शिशिरसमये दौर्भाग्यविषमविष- सारे यं कामं विना अशेषं समस्तं जगत् मृतमिव विभाव्यते । अनेन वृत्तेन शृङ्गाररसश्च । सूत्रधारस्तु सूचक इति वचनात् ॥ ६ ॥ यदि निश्चलेन ध्यानेन निर्वृतिपदं मोक्षपदं ता तर्हि तनिर्वृति पदं सुन्ने दूरे नास्ति । कामिनां रतिरसेषु यनिश्चलं ध्यानं भवेत् तद्व्यानं योगोटा नहि । अहं एवं मन्ये ॥ ७ ॥ अन्योन्यविलग्नचित्तौ यौ जायापती मृत्युलोकस्थितावपि का पिबन्ति आस्वादयन्ति सुराविशेषं यया भवति, सुराणामविशम सत्य के पुनः किं विशिष्टौ । अन्योन्यविलग्नचित्तौ भवतः । यो जातक वर्तते । काविव । गिरिजाहराविव तावप्यन्योन्यविल्दने: रामृतं नित्यं घुटन्ति पिबन्ति । किं वि० । मर्ये मनुज है देवतुल्यौ । अत्र शृंगाररसस्य स्वर्गभोग्यतुल्यता बु मेव षष्ठोचतुर्योश्चाविशेषः ॥ ८ ॥ आंज्ञापयतु आर्यराजः । अद्यास्मिन्प्रस्तावे वयमपि प्रवन्धममिन्द्र स्मिन्नाम्नि देशे सन्निवेशेभ्यः सज्जनानांक श्वनाथस्य पवित्रयात्रायै । किं वि० -- कुन ।

·४ रम्भामञ्जरी नाटिका दावदहनज्वालावलीढामिवावाचीमपहाय सौभाग्यपार्वणसुधांशुमण्डलगल- त्सुधासेकसुस्नातामिवोदीचीमालिङ्गति भगवति गभस्तिमालिनि । पटुिंशद्राजन्यवंशभालस्थलललामायमानश्रीक्ष्वाकुवंशविभूषणस्य । अ- पास्तसमस्तदूषणस्य । अभिनवरामावतारश्रीमन्मदनवर्ममेदिनीदयितसाम्रा- ज्यलक्ष्मीकरेणुकालानस्तम्भायमानबाहुदण्डस्य । निजप्रतापतपनतापिताने- कविपक्षपक्षक्षोणिपालपालिपरिपालितप्रवरप्रदेयदण्डस्य । त्रिभुवनभवनोदर- वर्तमानासमाननानाजनबदननलिनविनिर्यदौर्जितोजितमूर्तिमद्यत्प्रतापतपन- यत्कीर्तिविस्फूर्तिसंश्रवणसमुद्भूतप्रभूतप्रमोदपूरसंजनितमहास्वेदोदबिन्दुनि- वहनिषेकशावलितसर्वाङ्गीणवितीर्णलोमलतावितानोछ्रायमच्छायातलसुखा- - हेन पवित्रितपर्यन्तभूप्रदेशस्य । किं वि० हरशेखरायाः । नटत्पशुपतिच्छुटद्विकटजटाजूट- विगलितायाः । कस्मादिवोत्प्रेक्षते । श्रीमज्जैत्रचन्द्रनरेश्वरस्य यशोधरस्य कर्णातिथीकर- णप्रवृत्तप्रभूतप्रमोदपूरादिवेति प्रथमान्वयः । क्व सति । शिशिरसमये शीतकालसमये । गतप्राये सति गत एव गतप्रायः । पुनः क्व सति । भगवति गभस्तिमालिनि सूर्ये उदो- चोमुत्तरामालिङ्गति सति । किं कृत्वा । अवाची दक्षिणामपहाय त्यक्त्वा । किं विशिष्टां । दौर्भाग्य० दौर्भाग्यघटामिव । अन्यापि ज्वालावलीढा त्यज्यते । किं विशिष्टामुदीची। सौभाग्यसुनातामिव । अन्यापि सुधास्नातालिङ्ग यते । दौर्भाग्यस्यैव विषमविषस्य ज्वाल- याऽवलीढा व्याप्ता तां । सौभाग्यमेव सुधांशुमण्डलं तस्माद्लता सुधासेकेन सुनातामिव गभस्तिभिः किरणैर्मालते शोभत इति ताच्छीलिको णिन् प्रत्ययः ॥ पट्टिशद्राजन्यवंशानां भालस्थलललामायमानस्य श्रीक्ष्वाकुवंशविभूषणस्य । अपा- स्तानि गतानि समस्तानि दूषणानि यस्य तस्य । अभिनवरामावतारश्रीमन्मदनवर्ममे- दिनीदयितस्य साम्राज्यलक्ष्म्या एव करेणुकाया आलानस्तम्भायमानो बाहुदण्डो यस्य स तस्य । मदनवर्म इतिनामा पृथ्वीनाथः । राज्यलक्ष्मीरेव करेणुका हस्तिनी तस्या आलानस्तम्भायमानो बाहुदण्डो यस्य लक्ष्म्याश्चपलत्वात्करेणुकोपमानं बाहुदण्डस्य बृहत्स्थूलत्वादेवालानस्तम्भोपमानं तनियन्त्रणं स्थिरत्वं च व्यञ्जकत्वम् । अत्र पदे रू- पकोऽलंकारः । निजप्रतापेन तापिताभिरनेकाभिर्विपक्षपक्षक्षोणिपालपालिभिः परिपा- लितः प्रवरदेयो दण्डो यस्य स तस्य । त्रिभुवनभवनोदरप्रवर्तमानानामसमानानामुत्कृ. टानां नानाजनानां वदननलिनेभ्यो विनियंत औजितेनोजितस्य मूर्तिमतो यत्प्रतापतप- नस्य यत्कीतिविस्फूर्तेश्च संश्रवणं तेन समुद्भूतेन प्रमोदपूरेण संजनितस्य महास्वेदोदबि- न्दुनिवहस्य निषेकेन सेचनेन शावलितानां सर्वाङ्गीणवितीर्णलोमलतावितानानामुठ्ठाय- ·रम्भामञ्जरी नाटिका सीनहरिहरहिरण्यगर्भप्रभृतित्रयस्त्रिंशत्कोटिप्रमाणगीर्वाणगणवितीर्णनिखि- लयवनक्षयकरोभवभवेतिप्रवरवरस्य ।। निजभुजपराक्रमातिरेकोहासितानेकविपक्षपक्षक्षोणिपालाभ्रंकषसौधशि- खरशिखासमुद्भूतप्रभूतदूर्वावणचर्वणतुन्दिलितोत्सङ्गकुरङ्गस्थगितपार्वणशर्व- रीश्वरस्वरूपनिरूपणमात्राद्दशदिक्प्रधावमानमहातिमिरभरोद्रेकाकाण्डाड- म्बरितोड्डामरकुहूकालबालावलोकनचकितचकितजनतापरित्राससान्त्वनार्थ- तदात्वस्फुटप्रकटितविश्वविश्वोदरंभरिप्रसरिसरत्करनिकरविस्फुरद्यशःसुधा- करस्य । प्रचण्डखड्गदण्डोलूनप्रकोपपावकामूलज्वलत्रिशूलपहरणप्रहारव्रणविव- रोच्छलच्छोणिताच्छधारोत्पतदनेकविन्दुसंदोहोद्भिद्यमानदनुजभटकोटिप्रक- टमुण्डमालाग्रथितोरुरुण्डमालालंकरणविराजमानवक्षःस्थलनिरीक्षणसंजाय- भानप्रमोदपूरपुलकिततनुश्रीचर्ममुण्डाप्रभृतिनवकोटिकात्यायनीजनातुच्छपु- त्रवात्सल्यसमसमयोदीर्यमाणजयजयेतिशब्दप्रघोषपल्लविताम्बरगह्वरस्य । शशिवदनस्य प्रतिमदनस्य प्रवरपदस्य प्रहतमदस्य । स्फुरदुदयस्य प्रथितदयस्य स्फुटनयनस्य प्रकटनयस्य । मत्सु छायातलेषु सुखासीनानां हरिहरहिरण्यगर्भप्रभृतीनां गीर्वाणानां देवानां गणेन वि. तीर्णो दत्तो निखिलयवनकुलक्षयकरो भव भव इति प्रवरो वरो यस्य तस्य ।। निजभुजपराक्रमातिरेकेणोद्वासितानांमनेकेषां विपक्षपक्षक्षोणिपालानामनऋयामु सौधशिखरशिखासु समुद्भूतानां प्रभूतानां दूर्वावनानां चर्वणेन तुन्दिलितेन न्यूली मतेनो- त्सङ्गकुरङ्गेण स्थगितस्य पार्वणशर्वरीश्वरस्य पूर्णिमाचन्द्रस्य स्वल्पन्दिनमात्रेग ददि- ग्भ्यः प्रधावमानानां महातिमिरभराणामुद्रेकेणातिशयेनाकामना आदन्यरितस्य प्रकटितस्योड्डामरस्य कुहूकालस्य बालावलोकनेन तत्पूर्वदर करतानां भीत- भीतानां जनतानां परित्राससान्त्वनार्थे तदात्वं तत्कालं की विधविश्वोदर- भरिप्रसरिसरत्करनिकरो विस्फुरद्यशःसुधाकरो यस्य न वली प्रचण्डेन खड्गदण्डेनोलूनानां प्रकोपपावकेनामूलं अन्तः निलम्बालन्य प्रहार- णविवरेभ्यः उच्छलन्तीभ्यः शोणिताच्छधाराभ्यः उस्लम विन्दुमोदन्तः उद्भिद्यमानानां दनुजभटकोटीनां प्रकटाभिर्मुण्डमाला गुक लालंकरणेन विराजमानस्य वक्षःस्थलस्य निरीक्षवेट ननंदन - तनुना श्रीचर्ममुण्डाप्रभृतिनवकोटिकात्यायनोजनेचलन मनमक उदीयमाणैः जयजयेति शब्दप्रघोषैः पल्लवितमन्ना ·रम्भामञ्जरी नाटिका अप्रतिमल्लप्रतापश्रीमन्मल्लदेवतनुजन्मनः । सतीमल्लिकाश्रीचन्द्रले- बाकुक्षिशुक्तिमुक्तामणेः । सकलराजमुकुटमणेः । भवानीभुजाभोगभूषाभुजं- गभगवद्भाललोचनशिरोर्चनार्थसुरसंचारितसरोजराजिविगलन्मकरन्दबिन्दु- संदोहायितभगवत्पुराणपुरुषकरकमलाङ्गुलिकीलिकायनस्योतीकरणप्रवृत्तम- हाव्यथाव्याकुलकालियाहकरालकालव्यालविलोचनस्लवदश्रुधारायितग- गायमुनास्रोतस्विनीयष्टिद्वयमन्तरेण रिपुमेदिनीदयितदत्तदैन्यसैन्यसागर- वरं प्रचालयितुमक्षमत्वात्पङ्गुरितिप्राप्तगुरुविरुदस्य श्रीमज्जैत्रचन्द्रनरे- श्वरस्य ॥ शरत्समयसमुदितपार्वणशर्वरीश्वरप्रसरिसरत्करनिकरवर्करसंपर्कसंक्षुभ्य- तरक्षीरसागरविलोलकल्लोलमालानुकारियशोभरस्य ।। कर्णातिथीकरणप्रवृत्तप्रभूतप्रमोदपूरादिव नटत्पशुपतिच्छुटद्विकटज- टाजूटविगलितायाः श्रीमद्भगीरथसंततेः स्वर्गमनसोपानश्रेणीयमानरङ्गत्तर- परंपरायाः भगवत्या हरशेखरायाः प्रवाहेन पवित्रितपर्यन्तभूप्रदेशस्य । अविश्रान्तविश्राणितप्रभूतपुष्पफलपल्लवादिदानसंजनितस्फारपरोपकारव्या- पारपुण्यनैपुण्यादिव दिवमनुसरद्भिरभ्रंकषशाखाशतशिखरैस्तरुप्रकरैल- यितस्य स्वर्गच्युतानां सुकृतवतां शेषसुकतेनेव भुवमुपागतस्य स्वर्गलोक- अप्रतिमल्लप्रतापस्य श्रीमतो मल्लदेवस्य तनुजन्मा तस्य । सतीमतल्लिकायाः श्री- चन्द्रलेखायाः कुक्षिशुक्तिमुक्तामणिरिव मुक्तामणिस्तस्य । भवान्याः पार्वत्या भुजाभो. गभूषायां भुजंगस्य भगवतो भाललोचनस्य शिरोऽर्चनार्थ सुरसंचारितायाः सरोजराजे. विगलतां मकरन्दविन्दूनां संदोहायिता समूह इवाचरिता, भगवतः पुराणपुरुषस्य विष्णो करकमलाङ्गुलिरेव कीलिका तस्या अग्रेण नस्योतोकरणेन नासावेधेन प्रवृत्तया महाव्य थयाकुलितस्य कालियाह्वयस्य करालव्यालस्य सर्पस्य विलोचनेभ्यः स्रवतामश्रूणां ध रायिता धारा इवाचरिता गङ्गायमुनयोस्तयोरिव स्रोतस्विन्योर्यष्टयोर्द्वयं तत्पुनस्तत् रिपुमेदिनीदयितानां पृथ्वीभुजां दत्तदैन्यं सैन्यमेव सागरवरस्तम् ॥ शरत्समये समुदितस्य पार्वणशर्वरीश्वरस्य प्रसरिसरतः करनिकरस्य वर्करसंपर्ने क्रीडाव्यतिरेकेण संक्षुभ्यत्तरस्य क्षीरसागरस्य विलोलाः कल्लोलमाला अनुकरोतीति । कर्णातिथीकरणेन श्रवणेन प्रवृत्तेन प्रभूतेन प्रमोदेन, नटतः पशुपतेः छुटतः कटजटाजूटात् विगलिता तस्याः । स्वर्गगमनश्रेणीयमाना रङ्गत्तरङ्गपरंपरा यस सा तस्याः । अविश्रान्तविश्राणितानां प्रभूतानां पुष्पफलपल्लवादीनां दानेन संज ·रम्भामञ्जरी नाटिका स्यैकखण्डस्येव श्रीकाशीतीर्थराजस्य विभोः श्रीविश्वनाथस्य पवित्रया- त्रायै ।। चतुर्दिगङ्गनालिङ्गनप्रमुदितनानादेशसंनिवेशेभ्यः समागतानां सज्जनज- नानां मनोविनोदाय कमपि प्रबन्धमभिनेतुं प्रतिजानीमहे । नटः । सुहापिहाणविसमयरविसकुम्भाणं व वयणमत्तमिठाणं हियय- दुहाणं मऊच्चशिलुच्चयाणं व विफ्फुडकूडाणं नडविडाणं नानारायकुमा- राणं कहाकहाणगादिसंसवणसूलाकिदकन्नाणं कहमेसिं रंगं उप्पाइयं पहवेदि भयवम् । सूत्रधारः । (किमपि स्मृत्वा ) हुं ( उच्चैः प्रकाशम् । ) ( शार्दूलविक्रीडितसहकबन्धमधिकृत्य ।) जो इक्खागनरेशवंसतिलओ रूवेण जो कामिनी- सव्वंगप्पसरंतपीइजणगो कामुव्व कामं सया । दाणेणं बलिभोयविक्कमकहानिव्वाहगो नायगो सो एसो जयचन्दणाम ण पहू कस्सासये पीइदो ॥ ९ ॥ अस्यैव जैत्रचन्द्रनाम्नो नरेश्वरस्य नलनृपस्येव धीरललितगुणोत्त- रस्य दामोदरस्येव नानावराङ्गनाङ्गभोगप्रसङ्गरङ्गितानङ्गरससरित्परिस्फुरत्त- यत्स्फारपरोपकारव्यापारपुण्यनैपुण्यं तस्मादिव । अभ्रंकषाणि शाखाशतशिखराणि येषां ते तैः ॥ चतस्रो दिशा एवाङ्गनास्तासामालिङ्गनेन प्रमुदिता ये नानादेशसंनिवेशास्तेभ्यः । नत्तितुं । प्रतिज्ञां कुर्महे । सुधायाः पिधानं मुखाच्छादनं येषां तादृशा विषमतरा विषकुम्भास्तेषामिव । व- दनमात्रमिष्टानां । हृदयमात्रदुष्टानां । महोच्चशिलोच्चयानामिव पर्वतानामिव विस्पष्ट- कूटानां । कूटं शिखरं पक्षे मिथ्यावचश्च । नटविटानां नानाराजकुमाराणां कथाक- थानकादिसंश्रवणेन शूलाकृतकर्णानां । कथमेतेषां रङ्गमुत्पादयितुं प्रभवति भवान् ।। यः इक्ष्वाकुनरेश्वराणां वंशे तिलक इव तिलकः । रूपेण यः कामिनीनां सर्वाङ्गेषु प्रसरन्ती प्रीति जनयतीति का० । काम इव । अत्यर्थ सदा दानेन बलिभोजविक्रमक- थानिर्वाहकः । नायकः स एषः जैत्रचन्द्रः नाम प्रभुः कस्याशये प्रीतिदः न कस्य चित्ते प्रीतिदो नापि तु सर्वस्येत्यर्थः ॥ ९ ॥ धीरललितगुणैरुत्तरस्तस्य । नानावराङ्गनानामङ्गभोगप्रसङ्गेन रङ्गिता अनङ्गरससरितः ·८ रम्भामञ्जरी नाटिका रङ्गस्य शृङ्गाररससारनिवद्धं प्रवन्धमाविर्भावयन्तस्तेषां रङ्गमुत्पादयितुं प्र. भवामः । यतः । सुकईहि सन्निवद्वा जहुत्तनायगा पसन्नपया । कस्स न हरन्ति हिययं वरप्पबन्धा मियच्छिन्न ॥ १० ॥ नटः । सञ्चं सच्चं सुकइकत्तिया पबन्धा छेयाण मणोविणोयगा चिर- यालपवडगा य हवन्ति न अन्ने ॥ यदो। यं दिदं सुकईहि सारसरसं छेयाण पीइप्पयं थोवं जेव हवेदि चिहदि चिरं कव्वं रसालव्य तं । जं गीयाइ पुणो हविज्ज सुबहुं चिहिज थोपि तं कालं चिमडियाकलुब्व सुकरं लोएहि सव्वेहि वि ॥ ११ ॥ ता पगासर भयवं । को णाम जगज्जणमणोविणोयगस्स तारिसस्स पबंधस्स सग्गमग्गे सरसिवसंभवस्स सोयरो ॥ सूत्रधारः। (तदथै सडकमाश्रित्य । छन्भासासुकवित्तजुत्तिकुसलो जो सारदादेवया- दिन्नप्पोढवरप्पसायवसई रायाण जो रंजगो। परिस्फुरन्तस्तरङ्गा यस्मिन्स तस्य । सुकविभिः कालिदासादिभिः सनिबद्धा। पक्षे सुकविभिर्दूत्यादिभिः सन्निबद्धा रचिता । यथोक्तगुणा नायिका यत्र । प्रसन्नानि पदानि येषु पक्षे प्रसन्नाचारा । कस्य न हरन्ति हृदयं वरप्रबन्धा मृगाक्ष्य इव ॥ १० ॥ सत्यं सत्यं सुकविकर्टकाः प्रबन्धाः छेकानां मनोविनोदकाः चिरकालप्रवर्तकाश्च भवन्ति नान्ये ।। यतः । यत्काव्यं सुकविभिः दृब्धं रचितं । सारं च तत्सरसं च सारसरसं । छेकानां प्री- तिप्रदं । स्तोकमेव भवति तत्काव्यं चिरं कालं तिष्ठति रसालवत् । यद्गीतादि सुबहु भवेत् तद्गीतादिकवित्वं स्तोकं कालं तिष्ठेत् । किमिव । चिर्भटिकाफलमिव सर्वैरपि लोकैः सुकरं स्तोककालमास्वाद्यत इत्यर्थः ॥ ११ ॥ तदा प्रकाशयतु भवान् । को नाम जगज्जनमनोविनोदकस्य तादृशस्य प्रबन्धस्य सर्गमार्गे सरसिजसंभवस्य सोदरः विरञ्चिसदृशः ॥

·रम्भामञ्जरी नाटिका ९ जो पुव्वाण कईण पंथपहिओ एयरस सो कारगो विक्खाओ नयचंदणामसुकई णीसेसविजाणिही ॥ १२ ॥ अन्नं च । कप्पूरमंजरी जह पुव्वं कविरायसेहरेण कया । नयचंदकई विरयइ इन्हि तह रंभमंजरि एयम् ॥ १३ ॥ कप्पूरमंजरीए कह रंभामंजरी न अहिययरा । कप्पूराउ न रंभा रंभाओ जेण कप्पूरो ॥ १४ ॥ नटः । ता किं एयारिसो वि अञ्चभुओ कविराओ अत्ताणं वण्णयिदु- मुदासिवं व भंजतो संभावीयदि । सूत्रधारः । नहि नहि स खल्वात्मानमुपश्लोकितवानेव । यथा । पीत्वा श्रीनयचन्द्रवककमलाविर्भाविकाव्यामृतं को नामामरचन्द्रमेव पुरतः साक्षान्न कुर्याद्धवम् । आदावेव भवेदसावमरता चेत्तस्य नो वाधिका दुर्वारः पुनरेप धावतुतरां हर्पभ्रमश्चेतसि ॥ १५ ॥ यः शारदादेवतादत्तप्रौढवरप्रसादवशात् घड्भापासुकवित्वयुक्तिकुशलः । पुनः । यो राज्ञां रजकः । पुनः । यः पूर्वपां कवीनां पथि पथिकः स विख्यातो नयचन्द्रनामसुकवि- निःशेष विद्यानिधिः । एतस्य प्रबन्धस्य कारकः ॥ १२ ।। अन्यच । यथा कर्पूरमजरी राजशेखरेण कविना कृता तथा इदानी नयचन्द्रकविः इमां रम्भा- मञ्जरी विरचयति ॥ १३ ॥ कर्पूरमञ्जरीतः रम्भामञ्जरी कथमधिकतरा न "अपि तु अधिकतरैव "। कथं । क- पूरात् रम्भा नोत्पद्यते रम्मायाः कर्पूर उत्पद्यते ॥ १४ ॥ तहि किमेतादृशोपि अत्यद्भुतः कविराजः आत्मानं वर्णयितुमुदासित्वमिव भजन संभावयति । श्लोकैरुपस्तौतीत्युपश्लोकयति । को नाम विद्वान् , अमरचन्द्रमेव कविं पुरतः अग्रतः साक्षान कुर्यात् अपि तु सर्वः कोपि कुर्यात् । किं कृत्वा । श्रीनयचन्द्रवत्रकमलामृतं पीत्वा चेद्यदि नामादावेव पक्ष पूर्वकाले तस्यामरचन्द्रस्य, अमरता अमरपदं पक्षे देवत्वं 'बाधिका, उत्तरपक्षे न स्यात् । पुनः पुनरपि एषः दुर्वारः वारयितुमशक्यः हर्षभ्रमः हर्षोत्कलिका पक्षे हर्षभ्रमः श्रीहर्षकवर्धमो विदुषां चेतसि धावतुतमाम् ॥ १५ ॥ २

·रम्भामजरी नाटिका
कार्यात्कारणसंविदं विदधते नैकान्तमुत्सृज्य य-
तत्तेपामिव नोपि कर्हिचन किं चेतश्चमत्काररुत् ।
नैवं चेन्नयचन्द्रसूरिसुगुरोर्वाणी विधायामृतं
श्रीहर्षे तमथापरं तमपि तत्कि संस्मरेयुर्बुधाः ॥ १६ ॥
नयचन्द्रकवेः काव्यं रसायनमिहाद्भुतम् ।
सन्तः सुदन्ति जीवन्ति श्रीहपीद्याः कवीश्वराः ॥ १७ ॥
लालित्यममरस्येह श्रीहर्पस्येव वक्रिमा ।
नयचन्द्रकवेः काव्ये दृष्टं लोकोत्तरं द्वयम् ॥ १८ ॥
नटः। ता किं पयोजणविसेसं पडिवजिय एस सहयप्पबंधबंधप्पारंभो ।
सूत्रधारः।
इक्खागूण नरेसवंसतिलओ सो जेतचंदप्पहू
जुत्तीए परिणीय सत्तपरिणी रूवेण जा अच्छरा ।
एयाणि भवि, जहुत्तविहिणा भूमंडलाखंडलो
रंभं तं परिणेदि अहमतियं एयम्मि सट्टे वरे ॥ १९ ॥
नेपथ्ये ।
सरिद्वरायामिह मज्जतां नो
जैत्रं तदैन्द्रं पदमस्ति दूरे।
नैकान्तं अनेकान्तमतमुत्सृज्य परित्यज्य कार्यात् घटादेः कारणसंविदं मृत्पिण्डादि-
ज्ञानं यदेकान्तवादिनो विदधते प्रमाणयन्ति तत्कारणज्ञानविधानं तेयामिव नोपि अ-
स्माकमपि जैनानां कर्हिचन कदाचन किं चेतश्चमत्कारकृत् अपि तु न । एवं चेन ।
नयचन्द्रसूरिसुगुरोः वाणी कवित्वममृतं विधाय अमृतास्वादं कृत्वा नैषधकाव्यकर्तारं
श्रीहर्पकविं तमपि अमरं अमरकवीन्द्रं बुधाः पण्डिताः किं संस्मरेयुः किं संस्मरन्ति
किमिति प्रश्ने ॥ १६ ॥ १७ ॥ १८ ॥
तत्कि प्रयोजनविशेष प्रतिपद्याङ्गीकृत्य एप सहकप्रवन्धवन्धप्रारम्भः ।
इक्ष्वाकूणां नरेशानां वंशतिलकः स जैत्रचन्द्रप्रभुः रूपेणाप्सरसः सप्तगृहिणीः युक्त्या
परिणीय इदानीं, एतस्मिन् वरे सहके अष्टमी स्त्रियं रम्भां परिणयति यथोक्तविधिना
किं कर्तु भूमण्डलाखण्डलो भवितुं ॥ १९ ॥
इह संसारे सरिद्वरायां मज्जतां प्राणिनां जैत्रं तदैन्द्रं पदं दूरे नास्ति च पुनर्यत्र पदे
प्रेजादयो दोलादयः पर्यऋविमानवासा रम्भादयो भोगपात्रं दूरे नास्ति ॥ २० ॥ २१ ॥

·रम्भामञ्जरी नाटिका प्रेहादिपर्यविमानवासा रम्भादयो यत्र च भोगपात्रम् ॥ २० ॥ इति ध्रुवां श्रुत्वा । अहो प्रक्रांतमेव नर्तकैः । अनन्तरकरणीयं संपा- दयाम इति निःक्रान्तौ प्रस्तावना । भाले कस्तूरिकायास्तिलकमथ वहन्कर्णपुरं च कर्णे ताम्बूलं वक्रपझे वपुपि मलयजालेपनं शैत्यकारि । पश्यन्नृत्यं पुरस्ताच्छ्रवणसुखकरं स्फीतगीतं च शृण्व- निन्द्रोयं जैत्रचन्द्रो जनयति न दृशोः कस्य दृष्टः प्रमोदम्॥२१॥ अपि च । केशा मोरकलावविव्भमहरा वत्तं ससंगोवमं कंठो वेणुविलासवासवसई वाहू मिणालाकिदी। लावणं मलयाचलढुमरसो नीलुप्पले लोयणे किं किं रम्मयरं न जेतपहुणो दिदं मणोपीइदं ॥ २२ ॥ जरि पेखिला मस्तकावरी केशकलापु । तरी परिस्खता मयूरांचे पि- च्छप्रतापु । जरि नयनविषयू केला वेणी दंड । तरि साक्षाजाला भ्रमर- श्रेणीदंडु । जरि दृग्गोचरी आला विसाल भालु । तरि अईचंद मंडलु भइला ऊर्णायु जालु । भ्रजुगलजाणुं द्वैधीकृतकंदर्प चापु । नयननिन्जित तुजाला खंजनु निःप्रतापु । मुखमंडलु जाणु शशांकदेवताचे मंडलु । सर्वांगसुंदरता मूर्तिमंतु कामु । कल्पद्रुम जैसे सर्व लोक आशा विश्रामु । इति बन्दिवृन्दैः सप्रश्रयं प्रस्तूयमानः प्रेङ्गापर्यङ्कोत्सङ्गनिषण्णस्ततः प्र- विशति श्रीजैत्रचन्द्रो नाम महीमहेन्द्रः । देव्यो देवीसखी विदूपकपुरो- हितादिः कियान्परिच्छदश्च । १ प्रारब्धमेव नर्तकैः। केशा मयूरकलापस्य विभ्रमहराः । वक्र शशाङ्कोपमम् । कण्ठो वेणुविलासानां वा- सस्य वसतिः । वाहू मृणालाकृती । लावण्यं मलयाचलद्रुमरसः । नीलोत्पले लोचने । किं किं रम्यतरं न जैत्रप्रभोदृष्टं मन:प्रीतिदम् ॥ २२ ॥ २ सविनयम् । ३ हिण्डोलकपर्यकोपरि निविष्टः ·रम्भागजरी नाटिका रूपेण साक्षाललिता घृताची भाना सची कल्पलता मघोनी । राजीमती मेनकया समा सा तिलोत्तमा मन्मथमञ्जरी च ॥ २३ ॥ अनङ्गलेखा गदिता सुकेशी सप्तोर्वशी चैव वसन्तसेना। कर्पूरिका राजवधूसखी सा विदूषको रोहकनामधेयः ॥ २४ ॥ इति सवें परिक्रन्य औचित्यत्यानतिक्रमणोपविशन्ति । राजा परितो विलोक्य । गीतं शुचि प्रौढवधूविनोदा वाचां विलासाः सरसाः कवीनाम् । पुण्यं च तारुण्यमृतुर्वसन्तः संसारसारं ध्रुवमेतदेव ॥ २५ ॥ इत्यंतरन्मि अंबयसिहरे महमहियमंजरिसणाहे । परहुयबहूयरडियं कुहूकुहमहुरसद्देण ॥ २६ ॥ राजा। देवि, काश्यपकुलप्रदीपनन्दने अत्मद्विलोचनानन्दने विकसितविविध- कुसुमप्रकरपरिमलसुरभेः सुरभेः समारम्भेण वाप्यसे । एदे दे मलयाचलाउ पवणा वायंति सेयापहा विठति हुमपन्छवा नवनवा कंदप्पमल्लीनिहा । गुंजंता महुरं भमंति भमरा रुक्सार रुक्खंतरं संपत्ता सुरही महीवरवहूसोहग्गवित्थारगा ॥ २७ ॥ अत्रान्तरे आम्रशिखरे महमहिताभिर्मज्ञरीभिः सनाये कोकिलवधूभिः रटितं शनि- कुहुकुहू इति मधुरशन्देन ॥ २६ ॥ सुरभिर्महीवरवधूतौभाग्यविस्तारकः संप्राप्तः । अत्र सुरभौ, ते एते स्वेदार स्वेदनिर्नाशकाः पवना वायवो मलयाचलाद्वान्ति नवनवाः कंदर्पमल्लीनिभाः द्रुमपा ते जमरा मधुरं गुञ्जन्तो वृक्षाद्वक्षान्तरं नमन्ति ।। २७ ॥

·रम्भामजरी नाटिका १३ देवी वसन्तसेना । देव लाहणे पडिलाहणं खु अचिदीमंचदि नमु- क्वारे प्रडिनमुक्वारो पडिभादि । ता अहंपि पडिवाहावियापयवि पडिव- तुमिच्छामि ॥ राजा । देवि, शशाङ्कसखि स्वैरं किमत्र प्रष्टव्या वयम् । देवी वसन्तसेना ॥ ते नूणं ण बुहा भणंति मयणं वीरं वसंतेवि जे- पंचेसुं सिसिराइयेसु वि जहा लोयप्पभाहटिया । गीयं पुप्फभरा पिकज्झणि करा चंदस्स चित्ताणिलो जेउं तस्स पवट्टियस्स भुवणं सव्वेवि इम्हं सरा ॥ २८ ॥ अन्नं च। इक्वो वसंतसमओ अन्नं जइ फुल्लिया जाई । इयराओ वल्लीओ ता मुणिही को वराईओ ॥ २९ ॥ इय चिंति ऊण चित्ते मन्ने एसा न फुल्लइ वसंते । अहवा निच्छिदसगुणे परच्छिवंतो ण महमहइ ॥ ३० ॥ (नेपथ्ये । वैतालिकयोरेव । ) जय भरहरायकुलजणियसोह । जय दूरविवज्जियदोहलोह । जय मा- णिणिमाणपभंगदक्ख । जय मग्गणवंच्छियकप्परुक्ख । जय रूववि- देव लाभने प्रतिलाभनं निश्चितं, ओचिती अञ्चति गच्छति नमस्कारप्रतिन- मस्कारः प्रतिभाति । तर्हि अहमपि प्रतिवर्दापनिकापदवीं प्रतिपत्तुमिच्छामि ॥ ते नूनं निश्चितं बुधा न ये लोकप्रवाहस्थिताः वसंतेपि मदनं वीरं पोपुं वदन्ति यथा शिशिरादिषु अपि । इदानीं वसन्ते तस्य कंदर्पस्य भुवनं जेतुं प्रवृत्तस्य गीन पुप्पभराः पिकध्वनिश्चन्द्रस्य कराश्चैत्रानिलः सर्वेऽपि शराः ॥ २८ ॥ अन्यच्च । एको वसन्तसमयोऽन्यद्यदि अहं जाती प्रफुल्लिता तदादा माया वल्लीः को नाम ज्ञास्यति ।। २९ ।। अहमेवं मन्ये । एपा जातिरिति पूर्वोक्तं चित्ते चिन्तयित्वा वन- हाति । अथवा प्रकारान्तरेण निश्चितस्वगुणः अपरस्पृहावान, पग -- तीत्यर्थः ।। ३० ॥ युग्मम् जय हे भरतराजकुलजनितशोभ । जय दूरविधि मानप्रभङ्गदक्ष । जय हे मार्गणवाञ्छितकल्पवृक्ष । उन्म जय ·रम्भामञ्जरी नाटिका १४ णिज्जियमयणदप्प । जय अरिसिरिनिम्मिअअसिझडप्प । जय राईमईरय- भोइंद । जय ललिताकुमुइणीचंद । जय जयतचंद रायाणराय । सुहाइ भोदु देवस्स सुरहिसमारंभो ॥ यदो ॥ तं जुत्तं विहिणाऽतणू विरइओ जं कामवीरुन्नहा आकन्नं सतणू स पूरिय सरा मुञ्चिज्ज इन्हि जई । मुच्छिज्जा सयलंपि ता तिहुयणं उन्मत्तदेवासुरं इक्वं ताव विसं तओवि मिलिदं तिल्लेण किं वन्निमो ॥ ३१ ॥ राजा । (प्रमुदितसर्वाङ्गः ) प्रिये वसन्तसेने नाहं वापकस्तव नापि त्वमपि वपिका मम । किं तु आवयोर्वीपकः परमहंसो नाम ए मङ्गलपाठकः ।। मङ्गलपाठकः । (सत्यमेव) वर्णयन्ति बुधाः वसन्तोयमृतुराज इति यतः ॥ अन्नेवि हुतु उइओ सरिसा परंते एयेण णो सुरहिणा सिविणेवि मन्ने । वायंति जत्थ रयसेयभरं हरंता चित्तानिला मयणपावगवोहदक्खा ॥ ३२ ॥ देवी वसन्तसेना । ( अत्यच्छवस्त्राछादितगात्रा, ईपञ्चन्दनद्रवो- पलिप्ताभ्यां स्तनाभ्यां मलयानिलस्य स्पर्शसुखमनुभवन्ती देव।) हे अरिशिरोनिर्मितासिप्रपात । जय हे राजीमतीरतभोगीन्द्र । जय हे ललिताकुमु- दिनीचन्द्र । जय हे जयतचन्द्र राजराज । सुखाय भवतु देवस्य सुरभिसमारम्भः ।। यतः । तद्युक्तं विधिना दैवेन यत्कामवीरो विरचितोऽतनुः शरीररहितः । अन्यथे- दानी सतनुर्भूत्वा यदि आकर्णान्तं शरान् संपूर्य मुश्चेत्तर्हि उन्मत्तदेवासुरं सकंलमपि त्रिभुवनं मूर्छयेत् । एकं तावदेतद्विषं एतदित्यवधारणे तैलेन मिलितं ततः किं वर्ण- यामः ॥ ३१ ॥ अन्येपि भवन्तु ऋतवो परं तेऽमुना सुरभिणा सदृशा अहं मन्ये स्वप्नेपि न । यत्र वसन्त मदनपावकबोधदक्षाश्चैत्रानिला रतस्वेदभरं हरन्तो वान्ति ॥ ३२ ।। -- ·रम्भामञ्जरी नाटिका १५ - अवितहं जदेवं परं वसंतस्स उईरायत्तेवि सोहग्गसारवन्नणा मलया- निलस्सेव पडिहादि। यदो। पत्ता जे मलयाचलस्स महता कहेण पिढे पुरा- रोहेओण कहपि इत्थ पवणा पत्ते वसंतूस्सवे । ते इन्हि घणलिप्तचंदणवहूपीणत्थणे चारिणो मन्नते मलये पुणावि अचिरा संपत्तुमारोहणं ॥ ३३ ॥ विदूषकः । भो भो तुम्हे सव्वेवि कइसरत्तणे दक्खत्तणे अत्ताणं वण्णध उत्ताणा होध । परं जाणामि जइ मं वज्जिय कोवि कूडक्खरम- त्तमवि जाणादि । अकहिओवि अभासमाणोवि जइ किंवि कूडक्खरवि- अन्तो इकुच्चिय अहं ॥ (हदये हस्तं ददत्पुलकिततां नाटयन् ) ॥ जस्स मे पाणवल्लहाए पियामहो पण्डियाणं पुत्थयवाहमाणाणं छय- ल्लाणं आबालत्तणेहिगमओ विचारगे आसि ॥ चेटिका । ( करतालिकादानपूर्वकं अट्टहासकं कृत्वा । ) अहो पारंपज्जेणेव पवटिदा तुह्माणं कुले विज्जा ता तुह वि कूडक्खर- विउत्ते किमचरियं । अवितथं यदेवं परं वसन्तस्य ऋतुराजत्वेपि सौभाग्यसारवर्णना मलयानिलस्यैव प्रतिभाति । यतः । ये पवनाः पुरा पूर्व मलयाचलस्य पृष्ठे महता कष्टेनारुह्य वसन्तोत्सवे प्राप्ते सति अत्र कथमपि प्राप्तास्ते वायवः, इदानीं घनलिप्तचन्दनवधूपीनस्तनयोश्चारिणो भ्रम- णशीलाः पुनरपि अचिरान्मलयाचले आरोहणं संप्राप्तुं मन्यन्ते ॥ ३३ ॥ भो भो पण्डिता यूयं सर्वेपि कवीश्वरत्वे दक्षत्वे आत्मानं वर्णयत परावर्तिताङ्गा भवत परं जानामि यदि मां वर्जयित्वा कोपि कूटाक्षरमात्रमपि जानाति । अकथितोपि अभाषमाणोपि यदि किंचित् कूटाक्षरवित्तर्हि एक एवाहम् ॥ यस्य मम प्राणवल्लभायाः प्रियायाः पितामहः पण्डितानां पुस्तकवाहकानां ऋषभाणा- मा बालवाधिगमाद्विचारक आसीत् ॥ अहो इत्याश्चर्ये युष्माकं कुले पारंपर्येणैव विद्या प्रवत्तिता तर्हि तवापि कूटाक्षरक- वित्वे किमाश्चर्यम् ।

·रम्भामारी नाटिका विदृपकः । ( सक्रोध भृकुटी ललाटेनालिङ्गितां कुर्वन् ।) हा नैटियापुत्ति घटबहुधत्ति अझे एयारिसा मुक्खा जाया जं चेडि- यावि तुपि उपहसास। (दास्या अधिशिरो हस्तं प्रसारयन् ।) पडउ पडउ एयस्स हत्यतले अयालिया विज्जू । अन्नं च। नडणरोअभुत्तमुत्तमुरापुडपत्तलिहणमुणहरसणासणाहिरसणे पडिसुन्नदे- उलकोणरच्छाअंकिदापिहवसणे अणेगखिगजणउव्वासियरसणे नाणस्स सारं पन्वअज्जेव किं सूरस्स दसणाहिगमे जोइक्वंतरं गवेसीयदि । कर्परिका । (उद्यन्त शशाङ्क संभाव्य । जुत्तं जेवेदं ता वर्णय नहोमंडलमंडणं उइयंतं ससंकमंडलं । विदूपकः । तुह दासीए पुरओ वण्णइस्सं । हा हा उव्वसीभूदं अ- सेसंपिजयं । किं रयणं कत्थवि गामें विक्वीयदि । किं मालईकुसुमं दम्भ- रज्जूए गुप्फीयदि । अत्तणो सामियस्स देवस्स देवियाए य पुरदो उ त्तीए अइउत्तीए अत्तणो किदं कव्वयुगं भणियस्सं । ( सा मुद्दा जा जख्किणिदिट्ठीय पाडीयदि ।) इत्युक्तिपूर्व राजाग्र पठति ॥ हा इति खेदे चेटिकापुत्रि घृष्टबहुधूर्ते वयमेतादृशा मूर्खा जाताः यांश्चेटिके त्व- मप्युपहससि । पततु पततु एतस्य मम हस्तस्य तले अकालिका विद्युत् । अन्यच्च । नटनरोपभुक्तमुक्तसुरापुटपत्रास्वादनशुनरसनासदृशरसने प्रतिशून्यदेवकुलकोणरक्षा- द्वितपृष्टवसने अनेकखिगजनोद्वासितरसने ज्ञानस्य सारं प्रत्ययैरेव किं सूर्यस्य दर्शनाधि- गमे विलोकने ज्योतिष्कान्तरं गवेक्ष्यते युक्तमेवेदं । तर्हि वर्णय नभोमण्डलमण्डनं, उद्यन्तं शशाङ्कमण्डलम् । तव दास्याः पुरतो वर्णयिष्यामि । हा हा इति अशेषमपि जगत् उद्वसीभूतं । किं रलं क्वापि ग्रामे विक्रीयते । किं मालत्याः कुसुमं दर्भरज्ज्वा गुम्फ्यते । आत्मनः स्वामिन देवस्य देव्याः पुरतः उत्तयाऽत्युक्त्यात्मना कृतं काव्ययुग्मं भणिष्यामि । सिणीदृष्ट्या पात्यते।

·रम्भागधरी नाटिका १७ पहति। नक्खत्तअक्खयसणाहतले विसाले थाले हिरम्मणिमए दिसिदेवियाए । अंकच्छलेण तिलतिल्लगुडंसयुत्तो चंदो विभादि गयणे बलिरुड़ियब्व ॥ ३४ ॥ कप्पूरिका । एसा उत्ती। विदूपकः । (तद्वचनमनाकर्णितमिव कृत्वा देवीमनुसंधाय ।) सच्चं भणामि मह पाणहियामुहेण जित्तस्स दुक्खभरओ अइपंडुरस्स । जुत्तातवस्स उवमा ससिणो किमन्ने मुद्धा भणति अहलं बहु वग्गजालं ॥ ३५ ॥ कर्पूरिका । (करतलचालनेनोपहासाभिनयं नाटयन्ती ।) देव । नियपाणहराए रक्खियाए ववरियाए वयणेण तवस्स पराज- येण बव्वीरयाए मुहस्स गोरत्तणसुंदरत्तणसूयगेण महज्झणिणा एसा अइउत्ती॥ विदूपकः । ( अङ्गोल्लासितत्वेनाऽभिमानाभिनयं नाटयन् । ) ता भणसु तुमं कुत्ती ॥ देवी वसन्तसेना । सहि कप्पूरिए अह्माणं पुरओ जं किंपि भणसि परं पंडिच्चस्स परिक्खा एरिसाणं महापंडियाणं कूडक्खरविओमयल्लिगाणं नक्षत्राक्षतसनाथतले विशाले स्थले हिरण्यमणिमये दिग्देवतया अङ्कच्छ लेन तिल- तैलगुडांशयुक्तो बलिरुद्धृत इव गगने चन्द्रो विभाति ॥ ३४ ॥ कर्पूरिका । एपा उक्तिः । सत्यं भण्यते शशिनश्चन्द्रस्यातपोपमा युक्ता । त्रिवि । चन्द्रस्य मम प्राणहरामुखेन जितस्य अतोतिपाण्डुरस्य, अतः शशिन आन- अन्यल्कि मुग्धा बहुवाग्जालमफलं भणन्ति निष्फलं कुर्वन्ति ॥ ३५ ॥ निजप्राणहराया राक्षस्या वर्वरिकाया वदनेनातपस्य पराजयेन गुनवकम गौरत्वसुन्दरत्वसूचकेन महाध्वनिना एघाऽत्युक्तिः ॥ तत् त्वं भण हे शुनि । सखि कर्पूरिके अस्माकं पुरतोऽग्रतो यत्किमपि भणसि 1 2 - - एतादृशानां महापण्डितानां कूटाक्षरविन्मतलिकानामिवाग्रतः सा- .

·१८ रम्भामञ्जरी नाटिका ज्जेव अग्गदो संभावीयदि । सुवण्णस्स महग्यदा कस्सवट्टिए पव्वट्टणेण । ता भणसु तुमंपि अत्तणे किदं किंपि अउव्वं ससंकवनणाकव्वं ॥ कर्पूरिका। चंदो विभादि णिसि वारविलासिणीए मुत्ताहलं व अरहविवद्यमाणं । अंकच्छलेण गुणवट्टणमग्गरंध- सेसावगास उवदंसियभूविलासं || ३६ ॥ राजा । देवि वसन्तसेने कर्पूरिका कर्पूरिकैव ॥ विदूषकः । हंतु कप्पूरिया कप्पूरिया परं रोहगो रोहुगु जेव । राजा । (हसित्वा ।) सत्येनैव गोंडुरा भवति कर्पूरिका । यस्याः कवित्वमीढगर्थगम्भीर यदवगाद्यमानं मर्मवेधितया धूनयतितमां महाकवीनामपि क्षणं शिरांसि || यदुक्तम् । किं कवेस्तस्य काव्येन किं काण्डेन धनुष्मतः । परस्य हृदये लग्नं न घूर्णयति यच्छिरः ।। ३७ ॥ देवी वसन्तसेना ॥ महाराय न खलु अज्जत्ताण जेव सुकइत्तणे ए- याए पइहा महाकईणं पवत्ताए गणणाए एयाउ जेव पढमं रेहा कवि- चक्कचूडामणित्ति केणावि न माणिदा ता तस्स बालिसत्तं जेव ।। महार्घता कषपट्टिकायां प्रवर्तनेन प्रवर्तते । तर्हि त्वमपि आत्मनः कृतं किमपि अपूर्व शशाङ्कवर्णनाकाव्यं भण कथय । चन्द्रो निशि वारविलासिन्या अरघट्टप्रवर्त्तमानं मुक्ताफलमिव भाति अङ्कच्छलेन चिह्नव्याजेन गुणवर्तनमार्गरन्ध्रशेषावकाश उपदर्शितभ्रूविलासं गुणवर्तनमार्गरन्ध्रस्य शे- पावकाशे उपदर्शितो ब्रूविलासो यत्र तत् ॥ ३६ ॥ ३७ ॥ भवतु कर्पूरिका कर्पूरिका परंतु रोहको रोहक एव ॥ भो महाराज न खलु इति एतस्याः प्रतिष्ठा आद्यतनानां महाकवीनां मध्ये एक सुकवित्वे “प्राप्ता" प्रवृत्तायां गणनायां एतस्या एव कविचूडामणीति प्रथमैव रेखा यदि केनापि न मानिता तदा तस्यैव बालिशत्वम् ॥

·No text on this page.

·रम्भामञ्जरी नाटिका देव किं न वारेमि इमं कुटणि कुरारिव्व कुरकुराइती । राजा । अस्यास्तव च कवित्वादिगुणागुणविचारे परस्परमर्मादिभा- पणे न कमपि युक्तायुक्तं परिज्ञातुं युवयोरेव प्रभविष्णुता वयमत्र चञ्चा. पुरुपवन्मध्यस्था एव । विद्रूपकः । विधी अन्नवि अझे इत्थ पइटा लडं इच्छीयदि । दि- विणावि काणपुरसेणिव्व एसा दासी अहं च विप्पवरो एगया दिछीए दिस्सामो। यदो। रोएड जं पहूणं तं जेव कुणंति सेवगा निन्छ । मूलविणहा तुंबी जड़ ता पत्तेसु कडुयत्तं ॥ ३८ ॥ ता भदं भोदु एयरस रायकुलस्स । अजप्पभिदि रइरसोपमद्दक्खम- सवलसिंवलकिंसुगाइकुसुमसिजमारुहियप्पसुत्ताए नियवल्लहाए पाणहराए रयकुंडिगोदगोवसित्तदिणयरकरवीरुमत्ताइकुसुमविजणेणं सीयं सुरहिं मंदं मंदं मारुदं पक्खिवं सामियव्व सुहसयमणुहवंतो गिहज्जेव चिहिस्सं । इह नागमिस्सं ॥ इति निःकामति ॥ कर्पूरिका । तहा गच्छ जहा मे माउम्महीए चालत्तण साहुलिया गदा ॥ ( सर्वे हसन्ति ) ॥ हे देव कि न वारयसि इमां कुटिणी कुररीव कुरकुरायमाणां । विग्धिगद्यापि वय- मत्र राजकुले प्रतिष्ठां लब्धुमिच्छामो । देवेनापि काणपुरुषेणेव एषा दासी अहं च वि- प्रवरः एकया दृष्टया दृश्यावहे ॥ यतः । रोचते यत्प्रभूणां सेवकास्तदेव नित्यं कुर्वन्ति । यदि मूलविनष्टा तुम्बी तदा पत्रेषु कटुकत्वं दर्शयति ॥ ३८ ॥ तस्माद्भद्रं भवतु एतस्य राजकुलस्य । अद्यप्रभृति रतिरसोपमर्दक्षमशबलसिंबल- किंशुकादिपुष्पशय्यामारुह्य अल्पश्रोत्राया निजवल्लभायाः प्राणहराया रतकुण्डि- कोदकावसिक्तार्ककणवीरधत्तूरकादिकुसुमव्यजनेन शीतं सुरभि मंदमंदं मारतं प्रक्षिपन् स्वामित्वमिव सुखशतमनुभवन् गृहे एव स्यात्ये। इह राजकुले नागमिष्यामि ॥ तथा गच्छ यथा मम मातामह्या बालकत्वस्य शिरोवस्त्रखण्डं गतम् ॥

·रम्भामञ्जरी नाटिका विदूषकः । (कंधरां वक्रयित्वा ।) तुमंपि तहा गच्छ जहा मे पियामहस्स सिमुत्तण कच्छुटिया गदा ॥ ( सर्वे हसन्ति ॥) राजा । कर्पूरिके अनुनय रोहकम् । कर्पूरिका । दुक्खं मे अणुणेदि तहा जातु जहा न दीसदि एदस्स मुहं । विदूषकः । (गच्छन्नैवोच्चकैः) ता पिच्छपएसं पिच्छ । कर्पूरिका । पिच्छपएसं पिच्छउ बब्बरिया । जं अत्तणो जीवियहा- रिणं मन्नेसि । विदूषकः । ता अग्गप्पएसं पिच्छ ( इति कथयन्नेव निःक्रान्तः ।) राजा । हृदयं प्रस्तरं कृत्वा गत एव रोहकः । कर्पूरिका । हु गदो रोहगो इयाणि जेव एस्सदि वरागो । विदूपकः। (जवनिकान्तरितः कर्णश्रुतिकया शृण्वन् ) हुँ झ्याणि जेव एस्सदि वरागो अदिहासि तुमं । कर्पूरिका । देव कहं चिढदि अह्मेहिं विणा रोहगो रोहगं विणा असे ॥ जदो। रासहवसहतुरंगा जूआरा पंडिया डिंभा । न सहति इक्व इक्वं इक्वेण विणा ण निति ।। ३९ ॥ दुन्हंपि गद्दहमित्ती अह्माणं सो कहपि न विहडेति । त्वमपि तथा गच्छ यथा मम पितामहत्त्व शिवस्वत्य कनपटिकामना !' दुःखं मम अनुनयति प्रसादयति तथा बाद बा एतस्य मुखं न हो। पश्चात्प्रदेशं पश्य । पश्चात्प्रदेशं दर्गय रिकायाः! या आत्मनः जीवित तर्हि अग्रप्रदेशं पश्य। रोहको हदयं प्रल कदिन लागत एव। इदानीमेव एष्यति बराकः । हुं यत्वं अनि अत इदानी अस्माभिविना रोहकः कथं तिष्यति गहन बिना !! यतः । रासभऋषभतुरंगा इतनाग पटना एकम् । न तिष्ठन्ति एकेन विना !! ::: द्वयोरपि गर्दभनेत्री अमाद : मिनि न" !

·૨૨ रम्भामञ्जरी नाटिका रोहकः । हा तियचरित्तकुत्सिभरिए तिल्लेण विणा निट्टीवेण अणुह सिद्ध अभिजणं करेसि । एयारिसिहि वयणेहिं ण गिज्जा अह्मे । कुहिणि याए कुटिणियाए नासए जेव नमणं भोदि । न उण पाणिग्गहणवग्गणं । देवी । (वसंतं स्मृत्वा ।) मयंको सप्पंको मलयपवणा देहतवणा कहूसदो रुद्दो सुमसरसरा जीविदहरा । वराईयं राई उवजणइ णिपि ण खणं कहं हा जीविस्से इह विरहिया दूरपहिया ॥ ४० ॥ (चन्द्रं दृष्ट्वा ।) तमभरप्पसराण निरोहगो विरहिणीविरहग्गिविबोहगो। ससहरो गयणम्मि समुहिदो सहि ण कस्स मणस्स विणोयगो ॥ ४१ ॥ राजा । ( नारायणदासं स्मृत्वा । प्रकाशम् । ) नायिकाया रम्भाया मदनेन कृतसंरम्भाया पाणिपीडनप्रवृत्तिं गृहीतुं गतः किमद्यापि चिरयति प्रियवयस्यो नारायणदासः ॥ (प्रविश्य पटाक्षेपेण ।) विदूषकः । (प्रौढपुलकिततनुः सत्वरगतिः नर्तकीव नृत्यन् ) आ- सणं २ अग्धं २ देव वद्धावीयसि २ ॥ हा इति खेदे स्त्रीचरित्रकुक्षिभरि तैलेन विना निष्ठीवनेन अनुभवसिद्धं अभ्यजनं करोषि । एतादृशैर्वचनैर्वयं न ग्राह्याः । कहिन्याः कुट्टिन्या नासयैव नमनं भवति । न पुनः पाणिग्रहणवल्गनम् ॥ इह वसन्ते विरहिता सती दूरपथिका स्त्री हा कथं जीविष्यति । यत्र वसन्ते मृगाङ्कः सङ्कः मलयपवना देहतपनाः कोकिलाशब्दो रौद्रः सुमशरस्य कंदर्पस्य शराः जीवित- हारिणः इयं रात्रिः वराकी क्षणमपि निद्रां नोपजनयति ॥ ४० ॥ हे सखि शशधरश्चन्द्रो गगने समुत्थितः उदितः । कस्य प्राणिनो मनसो विनोदको ।। अपि तु सर्वस्य कस्यापि । किं वि० तमोभरप्रसराणां निरोधकः । विरहिणोनां घरहाग्नेः प्रबोधकः । चन्द्रवर्णनं देव्या वचनम् ॥ ४१ ॥ आसनं, । आसनं । अर्घ्य । अयं । हे देव व पितोमि ताशी । ।

·रम्भामञ्जरी नाटिका २३ राजा । (ससंभ्रमम् ।) रोहक, किमागतः प्रियवस्यो नारायणदासः । विदूषकः। चउरियाइपाणिग्गहणसामग्गीसणाहमण्डवत्था णिवद्ध- पाणिग्गहणकंकणा देवी रम्भावि ॥ (ततः प्रविशति नारायणदासो । विदूषकेन पदन्यासाय प्रसार्यमाण- जीर्णोत्तरीये दत्तस्मितमधुरदृष्टिः । तेनैव करचालनाभिनयेन पुनः उत्तार्य- माणोत्तारणकः ।) ईसो जयेउ फणिकंकणपाणिपद्म- आलंबियाइ गिरिजाइ पकंपिरीए । कामेण किं भयवसेण किमेइ एसा दहूं व झत्ति हिययम्मि कयप्पवेसो ॥ ४२ ॥ अपि च । जाओ जम्मि दिणम्भि एस सुकिदी चन्दे जुएभीइणा पत्तं तम्मि दसण्णगेसु पबलं जं खप्पराणं बलं । जित्तं झत्ति पियामहेण पहुणा जैतंति नामं तओ दिन्नं जस्स स अज्ज वेरिदलणो दिलो जयंतप्पहू ॥ ४३ ॥ अपि च । अन्नेसि पत्थिवाणं गलियभुयबलो झत्ति राउत्ति सद्दो बुडो मिच्छप्पहूणं पबलहलहलल्लेतिरुद्दे समुद्दे । चउरिकादिपाणिग्रहणसामग्रीसनाथमण्डपस्था । निबद्धपाणिग्रहणकङ्कणा देवी रम्भापि ॥ ईशो जयतु फणिकङ्कणपाणिपद्मालम्बितायाः प्रकम्पितायाः गिरिजाया हृदये झटिति कृतप्रवेशः । उत्प्रेक्षते एपा कि कामेन एजते कम्पते उत भयवशेनेति द्रष्टुमिव ॥४२॥ जातो यस्मिन्दिने एष सुकृती चन्द्रे युते अभिजिनक्षत्रेण तस्मिन्दिने दशार्णकेषु दे. शेषु यत् प्रबलं खर्पराणां बलं प्राप्तं झटिति जितं प्रभुणा पितामहेन ततः कारणाज्जैत्रेति नाम यस्य दत्तं स वैरिदलनोऽद्य दृष्टो जैत्रप्रभुः ॥ ४३ ॥ अन्येषां पार्थिवानां झटिति गलितभुजबलो राजेति शब्दो म्लेछनृपाणां प्रबलहलह- ·रम्भामञ्जरी नाटिका ४ तमा उख्खालयित्ता सपदि विरइओ एस जेणं दुरुत्तो सो एसो जैतणाहो सयलजणमणाणंदणो राउराओ ॥ ४४ ॥ खस्त्यस्तु भगवते श्रीभरतकुलप्रदीपाय श्रीजैत्रचन्द्रनरेश्वराय सपरि- बाराय ॥ राजा । सविनयनमस्कारपूर्वमिदं समीपस्थमासनमुपविशतु भवान् । का वार्ता किं चिरायितं ॥ नारायणदासः। (तथा स्मृत्वा ।) वा खिला शुभफलैव चिरायितं तु सहूतलक्षणमितो बहु किं वदामः । त्वां पुर तां च युवतीषु विधिय॑धत्त संयोज्य संप्रति पुनः सफलाश्रयोस्तु ॥ ४५ ॥ नेपथ्ये॥ जाया किम्मीरवंसे जगजणमहिदे पोत्तिया देवरन्नो रूवेणं सेलजाया निवमयणसुया कंकणुज्झासिहत्था । रन्ना हंसेण दिन्ना अवि अवहरिदा माउलेणं सिवेणं रंभा भव्व पत्ता तुमवि अभिमुहं एहि इंदव्व किंपि ॥ ४६ ॥ राजा । ( नारायणदासमुखमवलोकयति ।) नारायणदासः। देव । अभिमुखं गत्वा प्रवेशयितुमुचिता श्रीलाटदेशाधिपतेः श्रीम- दनवर्मनरेश्वरस्य तनूजा खल्वसौ । राजा । ( कतिचित्पदानि तथा करोति ॥) लल्लेतिरौद्रे समुद्रे बुडितः । तस्मादुत्खन्य सपदि विरचितो येन राजेति एप शब्दो द्विरुच्चार्यः कृतः स एष जैत्रचन्द्रनामा प्रभुः सकलजनमनोनन्दनो राजराजो भवति ॥ ४४ ॥ हे राजन् रम्भा रम्भेव प्राप्ता त्वमपि किमपि स्तोकमात्रमभिमुखमेहि क इव इन्द्र इव । किं वि० । किम्मीरवंशे जगज्जनमहिते जाता देवराजस्य पौत्रिका रूपेण शैल- जाता पार्वती नृपमदनसुता कंकणोद्भासिहस्ता राज्ञा हंसेन दत्तापि शिवेन मातुले- नापहृता ।। ४६ ।।

·रमामधारी नाटिका ततः प्रविशति नरविमानाविरूदा सकलपाणिग्रहणोपरकरगुता ना- यिका । श्रेयान्कियानपि तत्परिवारका । सं गमोनितमुपविशन्ति ।। रोहकः । ( नायिकामवलोक्य नारायणदासमपनार्य । ) मन्ने पंजसरो पुरा भगवया मेण हुऊ, सयं कोहंधेण सामुगोवि सधणदंडोपि णित्तानले । देवेहिं सुपसाइएण सयला तत्तो य सिहा पुणो कामोयं जयतप्पह धनुसरा रंभाइ भूलोयणे ।। ४७ ।। नारायणदासः। सत्यमेवमेवेदं रोहक । तदापि संभाव्यते । तम्मिच्छा नणु रतिजदा सपइणा सद्धि वयंती रई एयाजवि तियाउ सा मुचरिदा जाया कनिहा हु किं । दड़ा किं तु पियेण तेण वि पुणो पुन्नेण तिस्सा दुवे जाया सा जयतप्पह सुमसरो एसा वि रंभा रहे ॥ १८ ॥ राजा ।(रोहकमवार्य।) एयाए सवणेहि किं न खलिदं निनावीदनः वित्यारोवि थणाण दोजुगलयले मन्ने भंगभयेण मज्झकिमिदा कत्र पिहे छिद्दभयेण णाहिक Fishe.

·रम्भामसरी नाटिका
अन्नं च ।
एसो कडक्खाण सुतिक्खभावो
दिहो अहो कोवि अदि पुन्यो ।
अमुक्कठाणोवि निरेइ पिहे
भित्तूण अह्माणवि जो हियाई ॥५०॥
रोहका।
जो चंदो गयणम्मि भादि भणिदुं जुत्तो ससंगुत्ति सो
एयाए वयणं पुणो हवदि जो नेयो मयंगुत्ति सो ।
एयस्संकपयं गयस्स हरिणस्साकण्णसंचारिणो
जं दीसंति तरंगभंगतरला एदे फुडं लोयणे ॥ ११ ॥
(तदनन्यस्तान्याभूपणानि पश्यन् ।)
एयाए य पइप्पईयमहिला आरोविदा जं अलं-
कारा सारसुवण्णवण्णरयणा खीरंबुखोमाणि वा ।
तं सव्वं जइ मंगलत्थमहुणा एसि सहावोऽहवा
एसो कोवि न भूसभूसणविही एयेहि तेसिं जऊ ॥ १२ ॥
अन्नं च ।
आरोविया अलंकारा जं एयाए वि सुब्भुवो ।
दिहा सा किं न पञ्चक्खं सोहग्गोवरि मंजरी ॥ ५३ ॥
अन्यच्च । अहो इत्याश्चर्ये एष अदृष्टपूर्वः कटाक्षाणां सुतीक्ष्णभावः कोऽपि अदृष्टपू
दृष्टः । अमुक्तस्थानोऽप्यस्माकमपि हृदयानि भित्त्वा पृष्ठे निर्गच्छति ॥ ५० ॥
यश्चन्द्रो गगने भाति शशाङ्क इति भणितुं युक्तः सः । यः पुनश्चन्द्र एतस्या वदनं भ
स मृगाङ्क इति ज्ञेयः । यद्यस्मात्कारणादेतस्य चन्द्रस्याङ्कपदं गतस्य हरि
आकर्णसंचारिणी एते लोचने स्फुटं दृश्यते । अतो मृगाङ्क इति ॥ ५१ ॥
एतस्याः प्रतिप्रतीकं प्रत्यङ्ग अखिला येऽलंकारा आरोपितास्ते किमलंकाराः
सुवर्णवर्णरचनाः क्षीरांम्बुक्षौमाणि क्षीरोदकपटदुकूलानि वा । अधुना तत्सर्व या
ङ्गलार्थे । अथवा। आस्तां एतस्याः स्वभावो यतस्तस्या एतैरलंकारैः एष
भूष्यभूषणविधिर्न स्वभावरम्यस्य विभूषणं मङ्गलमात्रम् ॥ ५२ ॥
अन्यच्च । एतस्या अपि सुभ्रवः यत् येऽलंकारा आरोपिताः प्रत्यक्षं सौर
दना ॥ ५३॥

·रम्भामञ्जरी नाटिका २७ राजा। एगो अप्पपयहिओ मयि पुणो वीओ समासंगओ तेयो पासदि जो इमं विणिहिदुं तं कामबाणीकिदो । एयाए नयणाण ताव सहलं एयं तिहायत्तणं अन्नाणं विलयाण जाणदु जणो एस क्वमुन्नोऽहवा ॥ ५४ ॥ अन्नं च। ( नयनयोः कज्जलरेखां संभावयन् ।) अंजणेण किया रेहा एयाए नयणेमु जा । ते किं कामेण साणगे ण णिया रोविदा सरा ॥ ५५ ॥ अन्नं च । बाहू जेण मिणालकोमलयरे तेणं न घटा थणा दिली जेण तरंगभंगतरला तेणं न मंदा गई । मझं जेण कियं न तेण घडियं थोरं नियंबत्थलं एयाए विहिणा वि तन्न घडिदा एगेण मन्ने तणू ॥ १६ ॥ नेपथ्ये । लग्गं एदं पवढे पबलगहबलं सामिसोमाइजुत्तं चापं पोढप्पहार उवह उवगओ मत्थए एस हत्थो । एको भाग आत्मपदस्थितः । द्वितीयो मयि संगतः । तृतीयो भागो य इमां पश्यति तं विनिहन्तुं कामबाणीकृतः । एवममुना प्रकारेण एतस्या नेत्रयोरेतत्रिभागत्वं सफलं । अन्यासां वनितानां एष एव क्रमोऽथवाऽन्योऽन्यो जनो जानातु ॥ ५४ ॥ अन्यच्च । एतस्या नयनयोरञ्जनेन रेखा या कृता तत्कि कामेन शाणाग्रे निजा आत्मीयाः शराः नारोपिता अपि त्वारोपिता एव ॥ ५५ ॥ अहमेवं मन्ये । एतस्यास्तनुः शरीरं विधिनाप्येकेन न घटितं किं तु बहुभिर्घटितं । कथमित्याह । येन विधिना बाहू मृणालकोमलतरौ निर्मिती तेन स्तब्धौ स्तनौ न । येन दृष्टी तरंगभङ्गतरले घटिते तेन मन्दा गतिनं । येन विधिना मध्यं कृशं कृतं तेन स्थूलं नितम्बस्थलं न घटितम् ॥ ५६ ॥ एतत्प्रौढप्रतापं चापं धनुर्लग्नं प्रवर्तते । प्रबलग्रहबलं । स्वामिसौम्यादियुक्तं । एष ·रम्भागरी नाटिका तो सव्ये सावहाणा हवह दियवरा इत्य जोण्हापहाणा उपादिन्नति एदे मुणह सुणह भो एग दो तिन्नि विस्सा ॥१७॥ पुरोहिनः । ससंभ्रमं समुत्थाय वेदिकामधिकृत्य सूक्तविधिना श्रीत्रि- पुरसुन्दरीकुलदेवताया मातरादीनां चार्चनादिविधि विधायाचार्यस्तारस्वरं वेदमन्त्रान्समुच्चरन् वधूवरयार बलादियोजनां नाटयति ॥ रोहकः । (प्रमोदातिशयं नाटयन्नुचैःस्वरम् ।) अन्नन्नं मिनयनलेण सिचयं दिटीइ दिहिं तहा पाणि पाणियलेण वेयविहिणा मंजोजयित्ता फुडम् । विप्पुञ्चारिदमंगलं अबिहवुग्गायतिनारीगणं जाऊ जेतनरिंदरभवहुया दुन्हंपि पाणिग्गहो ॥ ५८ ॥ उलूलु गायति झुणिं सभत्ति- पुत्ता तिओ चञ्चरियार दिति । णच्चति णहा पभणंति विप्पा वनंति भेरीपमुहा मुयंगा ॥ ५९॥ नेपथ्ये (वैतालिकयोरेकः ।) देन्तो निसाए इह अवचंद एग दुईयं तिमिरस्स कंठे। हस्तो हस्तनक्षत्रं मस्तके उपागतः पश्यत तहिं अत्र द्विजवराः सावधाना भवन्तु । एते एको द्वौ त्रयो विश्वाः उत्पद्यन्ते भी ज्योल्लाप्रधानाः शृणुत शृणुत ॥ ५७ ॥ जैत्रनरेन्द्ररम्भावध्वोर्द्वयोरपि पाणिग्रहो जातः । विप्रोच्चारितमद्गलं यथा भवति तथा। अविधवोद्गायनारीगणं यथा भवति तथा। किं कृत्वा । वेदविधिनाऽन्योन्यं परस्परं सि- चयं सिचयाश्चलेन संयोज्य । तथा दृष्टिं दृष्ट्या संयोज्य तथा पाणितलेन पाणि संयोज्य स्फुटं प्रगटम् ॥ ५८ ॥ सभर्तपुत्रा नार्यः उल्लु ध्वनि मङ्गलध्वनि गायन्ति त्रियश्चच्चरिका नृत्यविशेषान ददन्ति नर्तका नृत्यन्ति विप्रा भणन्ति वेदमन्तान्पठन्ति भेरीप्रमुखा मृदङ्गा शब्दायन्ते ॥ ५९॥ m कमलानां बन्धुः सूर्य उदेति । किं कुर्वन् निशायाः कण्ठे एकमर्धचन्द्रं ददत

·रम्भामञ्जरी नाटिका
२९
किच्चेव विवं ससिणं दुहंड
उएइ एसो कमलाण बंधू ॥ ६ ॥
द्वितीयः ।
स एसो लोयाणं वियरिहइ लच्छि समहुणा
इमं पूरेमी ता गहिवि लघु एयस्स य अओ ।
इई उग्घाडितो कमलमउलं वो सुहयरा
जइत्तक्खोणिदो दिणयरकरा हुंतु पवरा ॥ ६१ ॥
राजा । अये विभातैव रजनी जातमेव प्रभातम् ।
यतः ।
करशरनिकरैर्वर्पति दिनकरवीरेन्धकारनिधनाय ।
विरलविरलीवभूवुस्ताराः स्वस्मिन्निव प्रहारभयात् ॥ ६२ ॥
देवि दिनकरलेखे इमां स्वां भगिनीं पुरस्कृत्य यूयं सर्वा अप्यन्तः-
पुरमलंकुरुत ॥
(देवी सपरिजना तथा करोति ।)
राजा । नारायणदास वयमपि सांध्येन विधिना संध्यामनुसंधाय
सदनमनुसरामः ॥
इति निष्क्रान्ताः सर्वे ॥
प्रथमं जवनिकान्तरं समाप्तम् ॥१॥
द्वितीयमर्धचन्द्र तिमिरस्य कण्ठे ददत् । उत्प्रेक्षते शशिनो बिम्ब द्विखण्डं कृत्वेव।।६० ॥
स एष जैत्रचन्द्रोऽधुना स्वां लक्ष्मी लोकेभ्यो वितरिष्यति । अतः कमलेभ्यः शीघ्र
इमां लक्ष्मी गृहीत्वा एतस्य नरेश्वरस्य तत्र च पूरयाम इतीव कमलमुकुलमुद्घाट-
यन्तः प्रवरा दिनकरकरा जैत्रक्षोणीन्दोः वो युष्माकं सुखकरा भवन्तु ॥ ६१ ॥ ॥६२॥

·. ॥ द्वितीया जवनिका ॥ ततः प्रविशति राजा प्रतीहारी। इदो इदो महाराओ राजा । कतिनित्पदानि दत्वा तामेव नायिकामनुसंधाय । तीए तया जमिह गाढविलग्गपाय- नेऊरचालणमिषा वलियच्छि दिद्यम् । कालेजयं च मयणेण सरेण छिन्नं मुक्कण पिष्टिपरिणिष्टियमुहि तेण ॥ १ ॥ वैतालिका। संपत्ता रयणीकुरंगनयणीमाणग्गहस्स प्फुडं पत्याणं चरिदं पसन्नपसरा वेलुव्व गोधूलिया । एसो कुंकुमपंकपिंजरतणू चंदोवि पुव्वंगणा- सीसत्यो कलसुव्व कामपहुणो भादि पवेमुत्सवे ॥ २ ॥ मुखसंध्या भवतु देवस्य । राजा । तदनाकर्णितमिवाधाय पुनस्तामेव ॥ सहासं सत्तासं सकरुणसणेहं सनयणं खिवंतीए तीए मयि पयडिओ कोवि हु तया । सहावो तं तीए अह मह मणो जाणदि फुडं दुहा देहो जह्मा फुरदि मह तीए ण हिययं ॥ ३ ॥ इत इत आगच्छतु महाराजः। तदा तस्मिन्प्रस्ताव तया नायिकया यदिह गाढविलग्नपादनूपुरचालनमिषात् वलि- ताक्षि दृष्टं तेन वलिताक्षिदृष्टेन मदनेन कंदर्पण मुक्तेन शरेण कालेजकं छिन्नमिव, कथं पृष्ठिपरिनिष्टितमुष्टियथा भवति तथा ॥१॥ हे राजन् रजनी संप्राप्ता कुरङ्गनयनी मानग्रहस्य स्फुटं प्रकटं प्रस्थानं चरितुमिव गो- धलिका वेलेव यत्र विजययोगो भवति । किं. वेला । प्रसन्नप्रसरा प्रसन्नो निर्मलः प्रसरो विकाशो यस्याः सा । एषः कुङ्कुमपङ्केन पिञ्जरा तनुयस्य स चन्द्रोऽपि कामप्रभोः प्रवेशो- त्सवे पूर्वाङ्गनाशीर्षस्थः कलश इव भाति ॥ २ ॥ तदा तस्मिन्प्रस्ताव तया नायिकया सहासं सत्रासं सकरुणस्नेहं सनयनं यथा भवति तथा मयि दृष्टि क्षिपन्त्या तया कोऽपि स्वभावः प्रकटितः तं स्वभावं तस्याः अथ मम मनः स्फुटं जानाति नूनम् । यस्मात्तस्या नायिकाया मम च देहः द्विधा स्फुरति न हृदयं स्वभावज्ञानाद्धृदयमेकमेवेति भावः ॥ ३ ॥ ।

·रम्भामञ्जरी नाटिका ३१ प्रतिहारी (हृदयगतम् ।) अजवि एयस्स तग्गयं मणो मं जेव सव्वउ पासदि । ता असोयवउ- लतिलयाइतरुवणसणाहं वाडियं उवदंसिय पडिनययामि ॥ प्रकाशं । देव । सा एसा वाडिया। महमहइ जत्थ वउलो सोयं अवहरइ असोयतरू । तिलओ पमोयनिलओ ता दिहिं देउ इह राउ ॥ ४ ॥ विउलटल एस वउलो जुव्वणउम्मत्ततरलनयणीणं । गंडूसमहुवसित्तो फुल्लइ जो वेसपुरिस व्व ॥ ५ ॥ पिच्छ असोय असोओ सो एस तरू तुमं व अहिलसइ । जो पोढकामिणीणं पायप्पहारेण फुल्लेइ ॥ ६ ॥ कुरवयरुक्खो वरवय तुमं व अहिलसइ एस सविसेसं । पोढवरकामिणीणं सव्वंगालिंगणं पफुल्लंतो ॥ ७ ॥ ता क्खणं वीसमदु इत्थ महाराओ । अहयं पुण सं अहियारमणुपाले- मीति द्वारदेशमाश्रयति । राजा । सव्वंग्गालिंगणं पफुल्लंतो इति पदं वारं वारं पठन् तां स्मृत्वा पठति । अहो अद्यापि एतस्य तद्गतं मनः सर्वत इमामेव पश्यति तर्हि अशोकबकुलतिल- कादितरुवनसनाथां वाटिकामुपदर्शयित्वा प्रतिनिवर्तयामि । देव सा एपा वाटिका। यस्यां वाटिकायां बकुलो महमहति परिमलायते । अशोकतरुः शोकमपहरति । तिलकः प्रमोदनिलयः । तत्तस्मात्कारणात् राजा इह घाष्टं ददातु ।। ४ ।। है विपुलकुल एष बकुलः यौवनोन्मत्ततरलनयनानां गण्डूपमध्ववसिक्तः वेश्यापु- रुष इव फुल्लति विकसति ॥ ५ ॥ हे अशोक अशोकं पश्य स एष अशोकतरुः त्वमिवाभिलपति । योऽशोकः प्रौढका- मिनीनां पादप्रहारेण प्रफुल्लति कमिव त्वमिव ॥ ६ ॥ हे वरवयः एषः कुरबकवृक्षः सविशेषं यथा स्यात्प्रफुल्लन् प्रौढवरकामिनीनां सर्वाङ्गा- लिङ्गनं त्वमिवाभिलषति ॥ ७ ॥ तत्तस्मात्कारणात्क्षणं विश्राम्यतु अत्र महाराजः । अहं पुनः स्वमधिलानागामि।

·द्वितीया जननिका ३२ लावन्नं अमियरसो नयणे नीलुप्पले मुहं चंदो । रंभतरु उरुजुयलं ता दिवि दहेसि किं हिययम् ॥ ८ ॥ निःश्वासान् विमुच्य । अहो नाद्यापि समागच्छति प्रियवयस्यो रो- हकः कर्पूरिका वा। तौच राजानं स्वस्त्ययनेनाभिनन्द्य तिष्ठतः॥ राजा । रोहक जनाति भवान् कर्पूरिका वा तद्गतां कामपि श्रोत्रयो- रमृतपारायणां वार्ताम् । रोहकः । देव सव्वं जाणादि कप्पुरिया । कर्पूरिका । मह पुरओ भासमाणा आगच्छंति आसि । राजा । कुरु कर्पूरिके कर्णयोरन्तस्तत्परपक्षकूर्चिकाभ्रमणं क्षणम् । कर्पूरिका । देव । अंते उरंमि पत्ता सा जाव पसन्नचंदवरवयणी । उवलक्खिय आलिंगइ राईमई मझ भयणित्ति ॥ ९ ॥ राजा । ततस्ततः। करिका । तओ परमायरेण न्हाणभोयणवत्थाहरणदाणाइप्पहुणा- डियं संपाडेइ । तओ उण सायं देवी कयपुष्पोवरमन्हाणं नियभोयवारयवा- सरं पडिवजिय तं रंभमंजरि भइणिं गवक्खमझ्झट्ठियकुसुमसिज्जम्मि सुहं साययित्ता मयणुद्दीवणिज्जेहिं विविहेहिं भूसणेहिं भूसयंतीए तीए चिढदि । राजा । ततस्ततः । लावण्यममृतरसः नयने नीलोत्पले मुखं चन्द्रः उस्युगलं रम्भातरुः कदलीवृक्षस्ते हे देवि हृदयं किं दहसीति कामव्याप्तनृपप्रलपनम् ॥ ८ ॥ हे देव सर्व जानाति कर्पूरिका ।। मम पुरतो भाषमाणा आगछन्ती आसीत् ॥ हे देव सा प्रसन्नचन्द्रवरवदना रम्भान्तःपुरं प्राप्ता प्रविष्टा तावत्, मम भगिनीलुप- लक्ष्य ज्ञात्वा राजीमतीमागलिंगति ॥ ९ ॥ ततः परमादरेण स्नानभोजनवस्त्राभरणदानादिनातिथ्यं सा संपादयति । ततः पुनः सायं देवी, कृतपुष्पोपरमस्नानं निजभोगवारकवासरं प्रतिद्य तां रंम्भामञ्जरी भगिनी गवाक्षमध्यस्थितकुसुमशय्यायां सुखं सादयित्वा तादृशेर्मदनोद्दीपकैर्विविधैर्भूपणैर्भूपयन्ती, मह तिष्ठति।

·रम्भामञ्जरी नाटिका ३३ कर्पूरिका । तवो अहं तीए तओ संक्रममाणीए निहुयं संदेशसयं दाइय पसिदसि । राजा । अवहितोस्मि । कुरु क्षणं जीवितावलम्बनम् । यतः। सुकविवचः शुचि गीतं ताम्बूलं प्रियजनस्य संदेशः । सच्चरितमिष्टगोष्ठी दुःखेष्वालम्बनं मतमसूनाम् ॥ १० ॥ कर्पूरिका। काउणं चकवाई धवलतणुरुहं चंदभागाहिएणं लेवेणं हंसबुद्धिं पइउवचरणा तप्पिओ वंचिदो जं । दुक्खाणं सिक्खगं तं परिणदमिह मे दुक्कयं जेण नाथं हा दिहीएवि दि पहवमि न खणं एकठाणहिदोवि ॥ ११ ॥ जह सुहय अह्म भावसि तत्थवि भावेसि तहय अन्नेसि । ता तुह न देमि दोसं जइ एवं लहसि ता एसि ॥ १२ ॥ राजा । एतादृशे प्रेम्णि प्रवर्तमानयापि तया स्वहस्तलिखितलेखप्रे- पणे किमलसायितम् ॥ यतः। पल्लविओ पिम्मतरू जो संदेसेण वल्लहजणस्स । पसरइ सो सयसाहो पियकरिलिहिएण कामलेहेण ॥ १३ ॥ ततोहं तया मजर्या ततो राजीमतीतः शङ्कमानया निभृतं प्रच्छन्नं संदेशसहकं दत्त्वा प्रेषितास्मि ॥ कृत्वा चक्रवाकी धवलपक्षिणी चन्द्रभागाधिकेन लेपेन हंसीबुद्धिं प्रत्युपचरणात् त- त्प्रियश्चक्रवाको यद्वश्चितः दुःखानां शैक्षकं तत्पापं मे मम परिणति परिपाकं प्राप्तं येन कारणेनाहं हा इति खेदे एकस्थानस्थितापि क्षणं नाथं दृष्ट्यापि द्रष्टुं न प्रभवामि न लभामि ॥ ११ ॥ यथा हे सुभग अस्माकं रोचसे तत्रापि तथैव अन्यासां.रोचयसे ता तहि तव दोपं न ददामि यदि एतुं आगन्तुं लभसे तर्हि एपि आगच्छसि ॥ १२ ॥ पल्लवितः प्रेमतरुः यः संदेशेन वल्लभजनस्य प्रसरति स प्रेमतहः शतशाखः वल्लभाक- रलिखितेन कामलेखेन ॥ १३ ॥ , ·३४ द्वितीया जवनिका कर्पूरिका । न इत्थ कोबि दोसो संभाविदव्वो तिस्सा पिम्मस्स सि- दिलिदा वा। यदो । (संस्कृतमाश्रित्य ।) गलत्येका मूर्छा भवति पुनरन्या यदनयोः किमप्यासीन्मध्यं सुभग निखिलायामपि निशि । लिखन्त्यास्तत्रास्याः कुसुमशरलेखं तव कृते समाप्ति स्वस्तीति प्रथमपदभागोपि न गतः ॥ १४ ॥ हे देवि रम्भामञ्जरि (समाप्ति स्वस्तीति प्रथमपदभागोपि न गतः । जइ एवं लहसि ता एसि ) इति पदद्वयं परमाभीष्टदैवतमन्त्रवत् पुनः पुनः पठन् यावदास्ते सः । रोहकः। देवस्स समीवे आगच्छंतेण इत्थवि वाडियापडिदुवारके कप्पूरि- याए आगमणमणुपालयिदुमुवविद्वेण पवट्टमाणाए णिदाए मए सुविणयं दिढं । राजा । कीदृशं तत् । विदूपकः । जं किर कत्थवि महम्मि उजाणे अहं मधुयरयुवमि अट्ठारसभारवणस्सईणं कुसुममयरंदं चसंदो मलयायलस्स सिहरे चंदण- लयाकुसुममयरंद चसिद्धमुवविद्यो । राजा । ततस्ततः । विदूषकः । तदो पत्ताए रयणीए संकुयियम्मि कुसुमम्मि विटमुहिरम- ग्गेण चंदणं कोरं तग्गयज्झाणेण चंदणत्तणं पत्तो। राजा । ततस्ततः । देव नात्र कोपि दोपः संभावितव्यः तस्याः प्रेम्णः शिथिलता वा ॥ हे देव देवस्य समीपे आगच्छता मयाऽत्र च वाटिकायाः प्रतिद्वारे कर्पूरिकाया आगमनमनुपालयित्वोपविष्टेन मया प्राप्तायां निद्रायां स्वप्नो दृष्टः ।। यत्किल वापि महति उद्याने अहं मधुकरयुवास्मि । अष्टादशभारवनस्पतीनां कुसुम- मकरन्दं चपमाणः पिबन् मलयाचलस्य शिखरे चन्दनलताकुसुममकरन्दं चपितुमुपविष्टः ।। ततः प्राप्तायां रजन्यां संकुचिते कुसुमै वृन्तसुपिरमार्गेण चन्दनं कोरयन् तद्गतध्या- नेन चन्दनत्वं प्राप्तः ॥

·रम्भामञ्जरी नाटिका ३५ ३ विदूषकः । तओवि । कहि चंदणवणाहिकारिणे- गस्स पोयवणियस्स विक्किदो। तेण देवचरणोवदीकिदो सामिणा महसहीइ अप्पिदो ॥ १५ ॥ कप्पूरियाए कंकुममियमयकप्पूरसुरहिदव्वेहि । घसिओण य आलित्तो रंभाए थोरसिहणेसु ॥ १६ ॥ पत्ते रयरससमए देवेण सिहिणोववीडं आलिंगणेण गाढं पीडिओ प- डिबुद्धों । ता एयस्स सुमिणस्स पहावेण इयाणि जेव मिलिस्सदि सा कु- रंगच्छि त्ति तकमि ॥ राजा । (आकाशाभिमुखं निःश्वसन् ) प्रियवयस्य रोहक यद्यस्माकं तन्मेलकं भागधेयं तदेतेषां बकुलतिलकाशोककुरवकानां देवताधिष्ठितानामपि देवतातिशयेन येन सा इहागत्य मम हृदयस्य चन्दनालेपकृत्यं करोति । रोहकः । आः देव को इत्य संदेहो कयपुन्नस्स देवस्स इच्छाए जेव विलंबो। जं उत्तं। प्रियमनु सुकृतां हि स्वस्पृहाया विलम्बः ॥ राजा । तर्हि विचारमुत्सृज्य शीघ्रमानयनोपायमनुसंधीयतामस्याः । यतः। काये किल स्थैर्यसहे विचार इति ॥ ततोपि । चन्दनवनाधिकारिणा कर्तयित्वा एकस्य पोतवणिजः करे विक्रीतः । तेन पोतव- णिजा देवचरणे उपदीकृतः । स्वामिना मम सख्य अर्पितः ॥ १५॥ कर्पूरिकया कुङ्कुममृगमदकर्पूरसुरभिद्रव्यैर्घर्षयित्वा रम्भायाः कठिनस्तनयोरुपलिप्तः ॥ १६ ॥ प्राप्ते रतरससमये देवेन राज्ञा स्तनोपपोडं आलिङ्गनेन गाढमत्यर्थ पीडितः प्रतिबुद्धो जागरितः । तर्हि एतत्स्वप्नप्रभावादिदानीमेव मिलिष्यति सा कुरङ्गाक्षीति तर्कयामि ॥ आः हे देव कोत्र संदेहः कृतपुण्यस्य देवस्य इच्छाया एव विलम्बः । यदुक्तम् ॥.

·द्वितीया जवनिका
रोहकः । कप्पूरिए आरुहसु विरहिसोयहरस्स असोयपायवस्स सा
हाए गवक्खगह । अलंकरीयदु रंभासिज्ज । अवयारीयदु पुन्निमामयंको
अहमवि दारदेसहिओ पिहरक्खगो भविय चिहिस्सं ॥
इति द्वावपि यथोक्तमाचरतः ॥ ततोवतरति रम्भामञ्जरी ॥
राजा । (उभाभ्यां कराभ्यां प्रतिगृह्य भूछायबहुलं बकुलतलं नीत्वा
नवपल्लवसंस्तरोपरि निजमुत्तरीयमास्तीर्य नायिकामासयति ॥
नायिका।
(राजानं छेकसुरतोपचारेण न किमपि दुर्मनायमानं प्रति ।)
तुरियदु २ तओवि अईव रम्मस्स सहावरसियस्स खु एस अवसरो ।
जओ।
न वि तह छेयरयाई हरंति पुणरुत्तरायरसियाई ।
जह जत्थ व तत्थ व जह व तह व सब्भावरमियाइं ॥ १७ ॥
राजा । ( प्रमुदितमनाः क्रीडां नाटयति ॥)
नायिका।
नाहीए अहो दिति सं पाणिं पिययमस्स पढमसुरए ।
सुरयरसाओ वि मुयं अहियं उवजणइ तस्स सा एसा ॥ १८ ॥
हे कर्पूरिके आरोह विरहिशोकहरस्य अशोकपादपस्य शाखया गवाक्षगृहम् ।।
अलंक्रियतां रम्भाशय्यां । अवतार्यतां रम्भालक्षणः पूर्णिमामृगाहोऽहमपि द्वारदे-
शस्थितः पृष्ठरक्षको भूत्वा स्थास्यामि ।।
त्वरय त्वरय ततोपि छेकसुरतादप्यतीव रम्यस्य स्वभावरसितस्य खु निश्चितं एप
अवसरः ॥
यतः ॥ नापि तथा छेकरतानि हरन्ति । पुनरुक्तरागरसितानि यथा यत्रापि तत्रापि
यथापि तथापि सद्भावरमितानि ॥ १७ ॥
प्रियतमस्य प्रयमसुरते नाभेरधः स्वं पाणिं ददती सा एपा प्रियतमस्य सुरतरसा-
दप्यधिकां मुदमुपजनयति ॥ १८ ॥

·रम्भामञ्जरी नाटिका
अवि य॥
मयणुद्दीवणमंतं जवइ व वेवंततणुलया एसा ।
पढमे सुरयसंगमे हह नन मम मुंच २ वयणमिसा ॥ १९ ॥
इत्थन्तरम्मि मणियं विणिसम्म तिस्सा
पारावएहि चलियं घणपत्तमग्गे ।
देवी समागयवदित्ति निवोवि सावि
भीया जहागइगई पडिवज्जगए ॥ २० ॥
इति निक्रान्ताः सर्वे ॥
॥ द्वितीयं जवनिकान्तरं समाप्तम् ॥ २॥
अपि च ।
मदनोद्दीपनमन्त्र जपतीव वेपमानतनुलता एषा प्रथमे सुरतप्रसङ्गे हह नन मम मुन्च
मुञ्चेति वचनमिषात् ॥ १९ ॥
अस्मिन्नवसरे रतंकूजितं श्रुत्वा तस्या रम्भायाः पारावतैश्चलितं घनपत्रमार्गे देवी स-
मागतवतीति नृपोपि सापि भीतौ यथागतगतिं प्रतिपद्यते ॥ २० ॥

·३८ ॥ तृतीया जवनिका ॥ ततः प्रविशति देवी कर्पूरिका च ॥ देवी । ( समन्तादवलोक्य) गेहं कामचरित्तचित्तरयणाकामग्गिसंदीवर्ग चंदुज्जोयसुहावहा य रयणी रम्मो वसंतसवो । सिज्जा सज्जरयोवयाररुइरा हाला हले निम्मला सव्वं ताव सुहं हवे जइ गले मुत्तावली वल्लहो ॥ १ ॥ कर्पूरिका । एवं जेवेदं । मयणदवदहनझाला पसरंती तणुवणे मयच्छीणं । आलिंगणेण अमियं वरिसंतो वल्लहो हरइ ।। २ ।। देवी । सञ्चं सञ्चमिति ब्रुवाणा ( मन्दं मन्दं शिरवालनेन हृदयगतं किमपि ) मदनरसरहस्यमुद्दहन्तीव द्वारदेशे वन्दनमालकीकतनयनकम- ला नृपागमनमुपजीवन्ती तिष्ठति ।। ततः प्रविशति रोहकेणानुगम्यमानो राजा ।। राजा। मुग्धा वदन्ति समतां रजनीकरस्य वाम्बुजस्य च चकोरविलोचनायाः। एकस्तनोति मदनज्वरदाहमुच्चै- रन्यस्तमाश्वपि हरत्यधरामृतेन ॥ ३ ॥ मिथ्याकदाग्रहदशग्रहिलानि मुग्धाः षड्दर्शनानि किममी बत वर्णयन्ति । गृहं कामचरित्रासनादिचित्ररचनाकामाग्निसंदीपनं चन्द्रोद्योतसुखावहा च रजनी रम्यो वसन्तोत्सवः । शय्या सज्जरतोपचाररुचिरा हाला मद्यं हले हेसखि निर्मला सर्व तावच्छुभं यदि वल्लभो गले कण्ठे मुक्ताहारवद्भवेत् ॥ १ ॥ एवमेवेदं । मृगाक्षीणां तनुवने प्रसरन्तीमंदनदवदहनज्वालाः आलिङ्गनेनामृतं वर्षन् वल्लभो हरति ॥ २ ॥ सत्यं सत्यमिति जल्पमाना । द्वारदेशे वन्दनमलिकीकृतं नयनकमलं यया सा । उपचिन्तयन्ती ।।

·रम्भामञ्जरी नाटिका - एक प्रियावदनदर्शनमेव मन्ये येनास्ति नितिरिहैव परत्र लभ्या ॥ ४ ॥ देवी । ससंभ्रमं समुत्थाय शय्यादिसंमार्जनविनयविधिना शशाङ्कलेखे- व प्रेमसागरमुढेलयन्ती । "हिययम्मि व इत्थ आसीयदु महाराओ" इत्य- स्तविकल्पं जल्पन्ती शय्योपरि राजानमुपवेशयति ॥ राजा । देवि, इममेव वामाङ्गप्रदेशशय्याशेषं सनाथीक्रियता- मिति (वामाङ्गदेशे राज्ञीमासयति ।) कर्पूरिका । ( रोहकमपवार्य रोहक ) अणवरयविरइयविविहसुरयोवयारचदुरत्तणपरिशीलणातुढेणेव भयव- या मयरद्धयेण दत्तदिव्वनयणा जाणामि णं मयरद्धयपुप्फवाणगलिय- मयरन्दविन्दुसंदोहपबलविहिणा कदात्थदमेयाण हिययकमलं ॥ यदो। अवरुप्परफरिसवसा एयाणि पिच्छ पुलइयंगाणं ! जाओ स कोवि रसो सहदि न जो अंगवत्थर ता इयाणि ण इत्थ अह्माणं खणद्धमवि आनई ! उक्तं च । मन्ते अत्थालोवे भेसज्जे भोयणे पियागनणे : वुच्चइ सो नागरिओ होइ अणुत्तो विई "हृदये इव अत्र आसीदतु महाराजः" अनवरतविरचितविविधसुरतोपचारचतुग्लन्दिोलन नाद मन कंदर्पण दत्तदिव्यनयना ज्ञानलोचना जानाति का लितमकरन्दबिन्दुसंदोहप्रबलवृष्टया कदमितन्नो मनल यतः । प्रेक्षस्व परस्परस्पर्शवशान्, । जातो योङ्गवस्त्रमपि तृतीयं न सहते 11 ५ : तहीदानी नात्रास्माकं क्षणाईनी मन्त्रलोके द्रव्यालोके मेन दूरे भवति ॥ ६॥ . 1 : moc -- ·४० तृतीया जवनिका (राजानमुद्दिश्य प्रकाशं ।। सामिय पुरोहियनारायणदासस्स उवहाणाई सयणोवयारसामगिंग संपाडेमि जइ आएसु त्ति ॥ राजा । त्वरितम् । (कर्पूरिका यावन्निर्गच्छति ।) विदूपकः । चलिदा पुण्णवदी बाहिरउज्जाणट्टियाणं सुन्नदेउलाणं को- णगाणि णिवासयिहूँ खु एस अवसरुत्ति । कर्पूरिका । णिगच्छउ एवमलियाववायं भणंतस्स तुह जीहाए का- लफोडिया । राजा ! (दृष्टिसंज्ञया विदूषकं प्रेरयति ।) विदूषकः । ता अहमवि एमि । कर्पूरिका । किन्न एसि ॥ इति निःकान्तौ ॥ राजा । देवि किमिदानी कर्त्तव्यमुचितम् । देवी । (मन्दाक्षेण मुखमवनम्य ।) देवस्स जं पडिहादि। इति मदनविनोदक्रीडां नाटयतः ॥ वकं वक्रेण वक्षःस्थलमपि सुचिरं वक्षसा बाहुमूले वाहुभ्यां पीडयित्वातनु तनुलतया निविभेदं तनुं च । देव्या क्रीडंस्तथासावभजत सुरते सर्वनारीश्वरत्वं शंभुः सोप्यर्द्धनारीश्वरतनुघटनाप्रेमग यथौज्झत् ॥ ७ ॥ स्वामिन् पुरोहितनारायणदासस्य उपधानादि उच्छीर्घकादि शयनोपचारसामग्री संपादयामि यद्यादेशः स्यादिति ॥ चलिता पुण्यवती बाह्योद्यानस्थितानां प्रच्छन्नदेवकुलानां कोणकानि निवासयितुं खु निश्चितमेष अवसर इति ॥ निर्गच्छतु अलीकापवादं भणतस्तव जिह्वायां कालस्फोटिका ॥ तर्हि अहमपि आगच्छामि ।। कि नागच्छसि ॥ देवस्य यत्प्रतिभाति रोचते ॥

·रम्भामडारी नाटिका राजा (क्षणं विलम्ब्य ) समरतरसप्रसरमुदितसर्वाङ्गलतां देवी । देवि, रंभावि ( इत्यद्धाक्ते ।) देवी । नियकरकीदीवि किंकरी किं पिष्टिव्वा । पाणप्पिास बहुवल्लहवल्लहोसि जीवाहिवोसि भवणसि मणोरईए। देवेण पिट्टमिह जं विहिओण पिम्म ता किंकरीइ मह का भण मोणमुद्दा ॥ ८ ॥ सामिय जहामणोरुविहाणावहाणे पवहिदच्वं ॥ सुरहिसमारंभेणं महमहिया मंजरी व चूयस्स । जणयदु तुह आणंदं नोहलिया सा कुरंगच्छी ॥ ९ ॥ राजा । प्रसन्नस्वचरित्रसारणेन मनाग्यसन (स्वगतम् ।) उत्ताए सुचिरं रयेण सुहियं निम्मायइत्ता तहा दीवीए अणुमन्निदोम्हि जमहं रंभ पियं संगिहुँ । तन्नो अच्चरियं घणेन सुवहुं साहूवसित्ता सदी खोणी किं न सहेदि सीरमुहओ तं तारिसं फालणं ॥ १० निजकरकीतापि किंकरी किं प्रष्टव्या । प्राणप्रियोसि बहुवल्लभानां वल्लभोसि जीवाधिपोसि मनोरतेर्भवनमसि इह प्रस्तावे प्रेम विधाय यदि देवेन पृष्टं ता तर्हि किंकी मम भण कथय मौनमुद्रा का ॥ ८ ॥ हे स्वामिन् यथामनोरुचिविधानावधाने प्रवर्तितव्यम् ॥ सुरभिसमारम्भेण महमहिता प्रादुर्भूतपरिमला चूतस्य मजरीव नवफलिका सा कुरङ्गाक्षी तवानन्दं जनयतु ॥९॥ देव्या यदहं रम्भां प्रियां संगन्तुमनुमतोस्मि । किंलक्षणया देव्या । रतेन सुचिरं चिरकालं यथा भवति सुखितां निर्माय पृष्टया, नोऽस्माकं तदाश्चर्यम् । दृष्टान्तेनाह । घनेन मेघेन सुबहु साधु उपसिक्ता सती क्षोणी भूमिः तत्तादृशं फालनं सीरमुखाद्धला- रिक न सहते अपि तु सहत एव ॥१०॥ دیں *-

·तृतीया जवनिका
(प्रकाशम् )
देवि, किमाश्चर्य साक्षात्सरस्वत्यास्तव विधेविचित्रतायाम् ।
देवी । रंभए सामिर व्व अहमपि निदाए सहुईईभविय जाव नि-
सासेसं सिजासुहमणुहवामि (इति निष्क्रान्ता)
ततः प्रविशति विरचितविविधशृङ्गारा रम्भादेवी करिका च ॥
देवी।
धन्ना धन्ना रयणी धन्नो पहरो घडी वि सा धन्ना ।
अंगाणं अमियरसो मिलइ सयं पाणवल्लहो जत्य ॥ ११ ॥
राजा । देव्यै दातव्यमिति ताम्बूलीदलानि किमप्याभरणं च दत्त्वा
कर्परिकां प्रहिणोति ।
देवी प्रति ।)
एहि सुतनु वामाङ्गे भव मम गौरीव भूपणं शंभोः ।
इतरवधूनिर्माल्ये नासितुमचितं तवान्यत्र ॥ १२ ॥
(इत्युत्सङ्गे रम्भामुपवेश्य । ) देवि, इदमवसरोचितकर्तव्यार्थोपदेशवि-
धानेष्वाचार्यचातुर्यमवलम्बितुमर्हति भवती ।
देवी । देव, महारायस्स पुरओ काव्वत्थोवएसविहाणे कहं अम्हाणं
धिदा औचिदीमंचदि। गयवरस्स भारं गयवरु जेव बुभदि सम्मीलिद-
च्छीरनीरविबरणविवेओ रायहंसेणेव सिज्झदि ॥
अहवा जं च कादव्वं तं किदं जेव सामिणा ।
देवीए पेसयंतेण तंबोलं सहिया करे ॥ १३ ॥
रम्भया स्वामीव निद्रयाऽहमपि सद्वितीयीभूय यावनिशाशेषं शय्यासुखमनुभवामि ।
सा रजनी धन्या धन्या, धन्यः प्रहरो, घट्यपि सा धन्या अङ्गानाममृतरसो यत्र स्वयं
प्राणवल्लभो मिलति ॥ ११ ॥ १२ ॥
देव, महाराजस्य.पुरतः कर्तव्योपदेशविधाने कथमस्माकं धृष्टता औचितीमश्चति ।
गजवरस्य भारं गजवर एव बिभर्ति । संमीलितक्षीरनीरविवरणविवेकः राजहंसेनैव
सिद्ध्यति ॥
अथवा यत्कर्तव्यं तत्कृतमेव स्वामिना । किं कुर्वता देवेन । देव्यै सख्याः करे ता.
म्बूलं प्रेषयता ॥ १३॥

·समागतारी नाटिका राजा (हसिया) देषि, भवत्तनुवही बिलोल करपाटमा सानालय का । देवी। कप्पमस्स अप णि संगमसणाहा ॥ १४ ॥ राजा। वहतो सनिमतितगिरां नयने नीलोत्पले तवाप्याना । देवी। तुह महनंदपहाए फरिमाण महप्पुरो एलो ।। १५ ।। राजा। देवि तव पदनकमलेधरदलगलमृतविन्दमकरन्दे । देवी। तुह मुहकमलं बलह भमममविन्भमं भरड ॥ १६ ॥ (इति चुन्चनं नाटयतः ) राजा। मदनमंदमत्तकुमरकुन्भी तब सरसिजाति कुनकुम्भी । देवी। उवनणइ पुलयमुहिए. लग्गोवि नहंकुसो तुहचरियं ॥ १७ ॥ (इति नखदानम् ) राजा। स्तनभारेणाकान्तं टचदिति मा भज्यतां भवन्मध्यम् । देवी। मा भन्जट पाणियलं होउ मुहालंवणं तुम्भ ॥ १८ ॥ कल्पद्रुमेण त्वया नित्यं संगमसनाधास्ताम् ॥ १४ ॥ तब मुखचन्द्रप्रभायाः स्पर्शनस्य माहात्म्यमिदम् ॥ १५ ॥ अधरदलाभ्यां गलदमृतविन्दुमकरन्दो यस्मिन् । हे वादभ तब मुखकमल भ्रमरभ्रम- विभ्रमं बिभर्तु ॥१६॥ तव लगोपि नखादशः पुलकलुग्विनी कुची उपजनयति करोतोत्याश्चर्यम् ॥ १७ ॥ मा भज्यतां हे नाथ तव पाणितलं सुग्वालम्बनं भवतु ।। १८ ॥ . -

·( इति मध्यस्पर्शनम् )
राजा।
सततं नितम्वभारं वहतोबत चरणयोर्गतिः का ते ।
देवी।
तं जाणेसि तुमं चिय भणिरी हसिओण लग्गए कंठे ॥ १९ ॥
अंगाणि अंगे विहिनिम्मियाणि
ओणातिरित्ताइ हवंति जाणि ।
अंगहि सव्वंगसुहावहेहिं.
पिएण किज्जति समाणि ताणि ॥ २० ॥
(इत्यर्द्धसमस्यया प्रेमरसं पुष्णन्तौ अनङ्गलीला नाटयतः )
एयेणं विविहेण भोगविहिणा संमोहयित्ता पियं
गाढुदृग्गहपीडियोरुसिहणं दाओण आलिंगणं ।
जाव जेव सुवंति ते रइरसस्संते य तावं च णं
संवुट्टो पणसद्दवाइयरवो पञ्चूससंसूयगो ॥ २१ ॥
राजा । ससंभ्रममुत्थाय अये जातमेव प्रभातं दुर्जनमैत्रीव गतैव
रजनी ॥
अतृप्तशेषा रतिरास यूनां
कोदण्डशेषः कुसुमायुधोऽभूत् ।
आकाशशेष शशिबिम्बमासी-
प्रत्यूषशेषा रजनी वभूव ॥ २२ ॥
तत् जानासि त्वमेव, इति भणन्ती हसित्वा कण्ठे लना ॥ १९ ॥
अङ्गे शरीरे अङ्गानि विधिनिर्मितानि प्रत्यङ्गसंयोगे उनातिरिक्तानि यानि भवनि
परंतु प्रियेण तानि सर्वाङ्गसुखावहैः अङ्गः समानि क्रियन्ते ॥ २० ॥
एतेन विविधेन भोगविधिना प्रियां संमोहयित्वा प्रीणयित्वा गाढाटग्रहपीडितोरुस्त
आलिङ्गनं दत्त्वा रतिरसश्रान्तौ तौ जायापती यावदेव स्वपतः तावदेव प्रत्यूषसंसूच
पञ्चशब्दवादित्ररवः संवृत्तः प्रवृत्तः ॥ २१ ॥ २२ ॥

·रम्भामञ्जरी नाटिका ४५ - (नेपथ्ये ) वैतालिकयोरेकः । अन्नुन्नं विरहग्गिझालकवलीभूएहि भाविजेए कोडाकोडिजुगप्पहाणपहरेगेगा तिजामीच्छया । पत्ताणं जइ णो खणद्धमवि सा हुज्जा पियालिंगणं कोडाकोडिजुगुम्मियावि विहिणो हाहा विचित्ता गदी ॥२३॥ द्वितीयः । पिच्छह पुवदिसाए संझारागं पवमाणमिणं । निहयस तिमिरकरिणो रुहिरपवाहं व सूरसिंहेण ॥ २४ ॥ राजा । कः कोत्र भोः । (प्रविश्य पटाक्षेपेण ।) कर्पूरिका । आणवेदु महाराओ । एसझि देवस्स चरणकमलओल- म्गिणी महरिया कप्पूरिया । राजा । कोमलतरकरकमलावलम्बनयत्नेन प्राप्यतां देवी अन्तःपुरम् । वयमपि प्रातःकृत्यं सूत्रयित्वा स्वसूत्रं धारयामः ॥ (इति निष्क्रान्ताः सर्वे) तृतीयं जवनिकान्तरम् ॥ समाप्ता रम्भामञ्जरी नाम नाटिका ॥ कृतिरियं संस्कृतकवित्वनलिनीवनदिनकरस्य प्राकृतकवित्वमालतीम- धुकरस्य महाकवेः श्रीनयचन्द्रस्य ॥ ।। शुभमस्तु ।। अन्योन्यं विरहाग्निज्वालाकवलीभूतैः कामिभिः कोटाकोटियुगप्रधानप्रहरैकैका त्रियामा इच्छया भाव्यते सा त्रियामा प्रियालिङ्गनं प्राप्तानां कोटाकोटियुगोन्मितापि क्षणार्द्धमपि न भवेत् हाहा विधेविचित्रा गतिः ॥ २३ ॥ पूर्वदिशि प्रवर्तमानमिदं संध्यारागं पश्यत सूरसिंहेन निहतस्य तिमिरकरिणः रुधिर- प्रवाहमिव ॥ २४ ॥ आज्ञापयतु महाराजः । एषास्मि देवस्य चरणकमलावलमा मधुरिका कर्पूरिका । ॥ इति रम्भामञ्जरोटिप्पणं समाप्तम् ॥ . . -

·No text on this page.

·संस्कृतप्राकृतपद्यानामकाराद्यनुक्रमः ॥ अंगाणि अंगे. प्रा. अंजणेण किया. प्रा.... असप्तशेषा रति० सं.... अनङ्गलेखा कधिता. सं. अंतेउरम्मि पत्ता. प्रा. ... ... अन्ननं सिचय० प्रा.... अनुन्नं विरहग्गि० प्रा. अन्नेवि हुतु उइओ. प्रा. अन्नेसि पत्थिवाणं. प्रा. अवरुप्परफरिस० प्रा. अहवा जं च कादव्वं.प्रा.... आरोविया अलं० प्रा. इक्को वसंत. प्रा. इक्खागूण न० प्रा.... इत्यंतरम्मि अं० प्रा... इत्यंतरम्मि मणि. प्रा. इय चिंति उण. प्रा.... ईसो जयेउ. प्रा. उत्ताए सुचिरं. प्रा.... उलूलु गायति. प्रा. ... एगो अप्यपय० प्रा. ... एदे दे मलय० प्रा. एयाए.य पइ. प्रा. एयाए सवणेहि. प्रा.... एयेणं विविहेण. प्रा.... ए सो कडक्खाण, प्रा. एहि सुतनु वामाङ्गे. सं. कहि चंदण. प्रा. कप्पूरमंजरीए. प्रा.... पत्र.पा. पर. पा. ४४-२० कप्पूरमंजरी जह. प्रा. २७-५५ कप्पूरियाए. प्रा. ३५-१६ ४४-२२ कल्लाणं विरयंतु. प्रा.... १२-२४ । काउणं चकवाई. प्रा... ३२-९ कार्याकारणसं० सं.... १०-१६ २८-५८ | किं कवेस्तस्य काव्येन. सं... १८-३७ ४५-२३ | कुरवयरुक्खो. प्रा. १४-३२ केशा मोरकलाव. मा. ११-२२ २३-४४ | गलत्येका मूर्छा. सं. ३४-१४ ३९-५ गिरामधीश्वरी. सं.... ४२-१३ | गीतं शुचि प्रौढ० सं. १२-२५ २६-५३ | गेहं कामचरित्र. सं.... ३८-१ १३-२९ / चंदो विभादि. प्रा.... १८-३६ १०-१९ / छन्भासासुकवि० प्रा. ८-१२ १२-२६ / जयंतु अनुन. प्रा. ... ३७-२० जह सुहय अम्ह. प्रा.... ३३-१२ १३-३० जाओ जम्मि दिण० प्रा. ... २३-४३ २३-४२ जाया किम्मोरवंशे. प्रा. २४-४६ ४१-१० जो इक्खागनरेस० प्रा. २८-५९ | जो चंदो जयणम्मि. प्रा. ... २६-५१ २७-५४ | झाणेन निव्वुइ० प्रा. १२-२७ | तं जुत्तं विहिणा प्रा.... १४-३१ २६-५२ तमभरप्पसराण. प्रा.... २२-४१ २५-४९ / तम्मिच्छा नणु. प्रा. ... २५-४८ ४४-२१ । तीए तया जमिह. प्रा. ३०-१ २६-५० | ते णूणं न बुहा. प्रा. ... १३-२८ ४२-१२ | दंष्ट्रामोद्धृत० सं. ३५-१५/ देन्तो निसाए. प्रा. २८-६० ९ -१४ | देवि तव वदन. सं.प्रा. , :: :: ४३-१-- ·- Hit HTTARE.. ५...titi "- . 1. - १२-१३ . . ... :... ... - 11-10. ::-....... 2:-१. fair am. 1-12 में. 22-12 नानी ननिनि म. प्रा.... सामगला राम . मिलल.पा. ४१-पता मनी. प्रा.... नमो लोआण. प्रा. ममणाम. प्रा. ... सततं नितम्यक सं.प्रा. ४१-१७/ सरिद्वगायामिह. सं. .. महामं सत्रासं.प्रा. २५-४७ / मुकदी सनि० प्रा. ... २२-४० / मुकाविषयः शचि. सं. महिसमा. प्रा. ३७-१९ / तनभारेणाकान्ता. सं. प्रा. ... Cirtime Hii.. मान..... ... पिET..... पांतता नामा. और मिनाल.. भाले गस्तारिकायाः. मं. मदनमदमसं.प्रा. म अगालोप.प्रा. मोनिगे. प्रा. ... मयंको सपको. प्रा. मयपदवदटन प्रा.... मयगुद्दीवण० मा. ... महमद जत्य.प्रा. ... ४४-१९ १०-२० १३-१० ४१-5 ४३-१८ ·प्राकृतशब्दानामकाराद्यनुक्रमः अञ्चदि ( अञ्चति) 23. ४२. अ. अञ्जण ('न) २७. अनि (त्युक्ति ) २६. १७. अट्ठ (ट) ४४. यइपण्डुर (तिपाण्डुर ) १७. अंईव (तीव ) ३६ अट्ठम (ष्टमी ) १०. अट्ठारस (टादश ) 3४. अउच्च (पूर्व) २. २८. अओ (त:) २९. अणवस्य (नवरत ) ३१. अकाहिम (थित ) १५: अणिल (°निल ) १३. अवलय (क्षत) १७. अणुत्त (°नुक्त) ३९. अगाहसोतत्त (°धश्रोत्रत्व ) १९. अणुमन्निद (°नुमत ) ४१. अगदा ( अत:) १८ अणुहब (°नुभव ) २२. अगप्पएस (प्रप्रदेश ) २१. अणुहूद (नुभूत ) १९. साप (प्यं ) २२. अणेग (°नेक) १६. अहिद (°न ) १६. अतणु (नु) १४. अवस्य (घ) ३१. अतिरित्त (क्त) ४४. अचिरा (') १५. अतुठ (°ष्ट ) ३९. भामुअ ( सद्भुत ) ५. अत्तण् ( आत्मन् ) १५.१६ ख. १८.२१. भावि (भाश्य) ५.४१. ४३. अघालोव (लोक) ३९. भरतारा ('प्सरस) १०. अदिठ्ठपुव ('दृष्टपूर्व) २६. ('सि) १. अदिवा (°दृष्टा) २१. गय (विभाग) २. अद्ध. (१) २८. EN (ना) २३. अनुबन्त (भवत् ) २० मान (आदतन) १८. अन्तेडर (न्त:पुर ) ३२. ३ (आपरात ) 3. अन्न (°न्य ) ८. ९. १३ ख. १४. १६. (चार) २०. २७.२३.२७ ग. 33. अन्नहा (न्यथा ) १४. पाय, भ, र, सामनिश्चले छ इति हैमसूत्रेण छचे प्राप्तपि सौरसेन्यां पै. : पचाननियमादचरियं न तु अच्छरियं । एवमेव विद्याविनोदाचार्यकृतप्राकृत . द, मुनियोधचन्द्रोदयनाटकस्य पने ५ तथा दर्शनात् । गोडबधकाव्ये पत्रे T: किन पति परमाचकृतपाकृतव्याकरणसूत्रस्य भामहकृतव्याख्यानेऽति . समाधिन एवं ·२ अनुक्रमणिका असोयर शोक ) 3१ स. ३६. अस्मद् अनुन्न (न्योन्य ) ३. २८. ४५. अप्प ( आत्मन् ) १. २७. अप्पिद (पित) ३५. अभिजण (भ्यजन) २२. अभिमुह (ख ) २४. अमिय (मृत) 3. ३२. 3८. ४२. अमुकठाण (क्तस्थान) २६. अम्बय (आम) १२. अयालिया ( कालिका ) २६. अरहर (घ) २८. अर्थ. अग्बिन्जन्ति ( अर्यन्ते ) १९. अलियाववाय ( °कापवाद ) ४०. अवगास ( 'काश) २८. अवरुप्पर (परस्पर) ३९. अवहाण (धान) ४१. अवहरिद ( अपद्धत ) २४. अवहिद (त) १८. अवि (पि) १५. ज. १८. १९ ग्य. २४ ख. २६. ३६. 3७. ३२. ४०-४५. अक्तिह (थ) १५. अविसेस ( शेष ) २०. अविहवा (°धवा) २८. मए (मया ) ३४. मझ (मम) २५. २७. ३२. ख.30 ३५, ४१.. मह (मम ) १७ ख. १२. ३२. मं-(मां) १५. अम्हे-(वयं ) १६. २०. २१. २२. अम्हहि-अस्माभिः) २१. अम्ह ( अस्माकम् ) 33. अम्हाणं १७. २१. ३९. ४२. अम्हाण २६. अहयं 32-अहम्. अह (य) 30. अहर (घर) 3. अहवा (थवा ) १३. २६. २७. ४२. अहल (फल) १७. अहिअ ('धिक ) 33. अहिकारिण (°धिकारिन् ) ३५. अहिगम (°धिगम ) १५-१६. अहिय (धिक ) ३६. अहिययर (°धिकतर.) ९ अहियार (धिकार ) 32.. अहिल ('खिल) २६. अहिव (°धिप) ४१. अहुणा (°धुना) २६. २९. अहो (°धः) ३६. आ. आइ ('दि) ८. २०. २३. ३२. आएस ( °देश ) ४०. आकन्न (ण) १४. २६. अस् . अस्थि (अस्ति) 3. अम्हि (अस्मि ) १९. 33. ३४.४२.४५. आसि (आसीत् ) १५. ३२. असेस (शेष) 3. १६. असोअ (°शोक) ३१. १ नृसिंहपुत्रेण शेषकृष्णेन कृतायां प्राकृतचन्द्रिकायां, आत्मनः स्यादप्प अत्तौ पः आणादेशः । इत्यनेने, अप्पा, अत्ता, अप्पाण, अप्पणेति रूगसिद्धि:.

·अनुक्रमणिका Wआस्. आकिदि (कृति) ११. इदम् आगच्छन्त (त् ) १९. ३४. दणं-(इदम्) ४५. आगमण ('न) ३४. इमं-(इमाम् ) २०. २७. २९. आणन्द (नन्द ) ४१. दो (त: ) 30. म. आणन्दण (नन्दन ) २४. इन्द (न्द्र ) २४. आतव (प)१७ ख. इन्हि ( इदानीम् ) ९. १५. आवालत्तण (व) १५. दय (ति) १३. आयर (दर) ३२. इयरा ('तरा) १३. आरोविद (पित ) २६. इयाणि ('दानीम् ) २१.३५. ३९. आरोविय (पित ) २६. इ आरोहत्तण ( पत्र ) १९. इत्तीयदि (इण्यते ) २०, आलम्बिय (°त) २३. इसणा (एपणा) २६. आला+देशी (आगतः) ११. इहिं (अत्र ) १२. आलिङ्गण (न) ३१ ख. ३५. ३८. ४४. ' ई. आलित्त (1) ३५. ई. +प्र-पेखिला देशी. ( मेक्षित ) १२. आसि९ (आसितम् ) ३९. ईस (श) २३. २५. आसण (°न) २२. आसय (शय ) ७. उअभुत्त (पभुक्त ) १६. आहरण (भरण) 32. उद (ऋत् ) १४. उइरायन (ऋतुराजत्व ) १५. Vइ. उझ्यन्त (दात् ) १६, xनिर्-निरेइ (निरेति ) २६. उचिद (त) ३९. एस्सदि-(एण्यति) २१ ख. : उच्चारिद (त) २८. +उत्-उएइ (उदेति) २९. उडजाण (°द्यान) ३४.४०. एट-(एतुम् ) 33. ३४. उज्झास (दास) २४. एसि-(एपि) 33. 3४. ४०. उट्टिय ( उद्धृत) १७. इई (ति ) २९. उण (पुनः) २२. ३२, इक (एक) २. १३.१४. १५. २१. ग, उत्त (क्त ) 3५. । इक्खागु (क्ष्वाकु ) ७. १०. उत्ता (क्ता ) ४१. इत्थ (अत्र) १५. २०. २८. ३१. ३४. । उत्ताण ("न) १५. ख. ३५.३९.ख. उत्ति (युक्ति) १६. इत्थन्तर (त्यन्तर) १२. उदग ( क ) २०. . 1.

·अनुक्रमणिका )". १२. २.-...( " (.1) 3. गं.. नाग) म. ( 'मोग). गंग १४.-गणं ११ (पतन (3)२०. गी; २६ (त:) " ("गन) 38. एमाद" (पनाभ्यः) fini ()४५. मम ९.१६. २०. २१. १६. ": (:) :. ३५. (ग) (:).. गया १८,२५. २६ ग. २७ ग.-' घाम (ग ) :७. १८ (पतस्याः) नि: (fr). प्रयाण-माणि ३९ (पनयो: ) मग ( हत) १८. म ७ (राम) मोलि (पोरा) ३५. प्रमम्मि १०. २९. (पतम्मिन ) ( पा) २६.१७. तम १०.२३. २७ ग.३१ ग. कार (नार) 30. :९.८०. है.४० (:) डसम (परम). पमा २३. १७ स. २०.२५. 3१. उपरि (पति) २६. 38. ३७. ४५. (पपा) गावित ( पनिट) ३४. मा. सो ७. 2.३ २.६ स. २९ स. ३०. व्यवीट ( पपीर) ३५. ४३. (पपः) उपलरियाग (पलक्षित ) ३२. । पयारिस (तारा) ९, १६. २२. उपसिन ( 'पसित ) २०. ४२. पयाणि (रदानीम् ) १०. व्याहाण (पधान ) ४०. परिम (ईदा ) १७. उयमोमृद (दूमीभूत ) १६. ओ. उन्यामिय ('द्वासित) १६. ओचिदी (औचिस ) १३. उरमन (सन ) १५. ओण (ऊन ) ४४. ओलम्गिणो ( अवलना) ४५. पग (क) २७ न. २८ न. ३५. औ. एगा (का) 20. आचिदी (स ) ४२. गेगा (याका ) ४५. क. Jए काइ (वि) ८. ग. १९. +TET 23-(पनते ) कईसर (°वीयर) १९. तू कईसरन ( °वीथरत्व ) १५. १९. पद-यं (पतत् ) २७. कछुट्टिया (छपटिका ) २१. : कच्छहिकन्डोटीनि साधुसुन्दरगणिकनोक्तिरनाकराठ्यप्राकृनकोशे । Horos ·अनुक्रमणिका कट्ठ (ए) १५. कहम्पि (°थमपि) १५. २१. कडक्ख (°टाक्ष ) २६. कहिम्पि (°थमपि) 3. कडक्खिय (°टाक्षित) २. कहा (था) ७ ख. कडुयत्त (टुकत्व ) २० कहाणग (°थानक ) ७. कत्तिय ( क ) ८. कादव्वस्थ ( कर्तव्यार्थ ) ४२. कत्थवि (कापि) १६. ३४. कामग्गि (माग्नि) 36. कदस्थिद (र्थित ) ३९. कामवीरु (र) १४. कधित (°थित ) १९. कामिणी ('नी) 3१. ग्व. कनिट्ठा (टा) २५. कामु (म) ११. (दे.) कन्त (कान्त) १. कामुव्य (°म इव ) ७. कन्दप्प (प) १२. कारग (क ) ९. कन्न (ण) ७. जालफोडिय (°स्फोटक ) ४०. कप्पटुम (°ल्पद्रुम ) ४३. कालेजय (°क ) 30. कप्परक्ख (°ल्पवृक्ष ) १३. कास् कप्पूर (°र्पूर ) ८. ३५. +प्र-पगासउ ८. (मकाशयतु ) कप्पूरिया ( पूरिका ) १७.१८.ख.३२. ३४. किं ( किम् ) २५. २७. ३५. ३६. ४५. केण १८ ( केन) कय (कृत) २3. 3२. ३५. कस्स ७. ८. २२. ( कस्य) कया (कृता ) ९. किंवि (किमपि ) १५. कलापु (प) ११. किंग (शुक) २०. कलाव (प) ११. किडजत् (कुर्वत् ) ४४. कलुव्व (°लिकेव ) ८. किद (कृत) १६. १८.४२. कल्लाण (°ल्याण) १. किम्पि (°मपि ) १७ २४. कवलीभूअ (°त ) ४५. किम्मीर (°ीर ) २४. कवित्त (त्व) ८. किय २७ (कृत) कन्व (काव्य) ८. १६. १८. १९. किया २७ (कृता ) कलसुन्ध (श इव ) 30. किर (°ल) ३४ कसवट्टिआ (°षपटिका ) १८. किसिदा ( कृशिता) २५. कह (°थम् ) ९. कुट्टणि (°नी ) २०. कहं (°थम् ) ७. २१. २२.४२. कुट्टिणी (°नी) २२ ख. १ मांसादिषु पाठाद्विकल्येनानुस्वारलोपः । तद्यथा मांसादिषु कथं ननमिदानी संमुख- स्तथा । संस्कारसंस्कृतादौ तु निसं विन्दुर्विलुप्यते इति वररुचिः । इति विद्याविनोदाचा- यकृतप्राकृतव्याकरणस्य चतुर्थे परिच्छेदे ·अनुक्रमणिका तिक्ष बुगा ('का ) २०. कम (क्रम) २७. कुन्नी (कुकुरी) १७. 'झोदी (क्रोता) ४१. फरिसभरी ( किंभरी ) २२. सन (क्षन) २०: फानी ('दिनो) १४. क्स (क्षणम् ). कुरकुराय 'कलोगिन्द्र (क्षोपीन्द्र) फुरफुराइन्ती २०. की फुरतिः (माक्षि) ३५.४२. +वि-विक्रोयदि (विक्रोणाति) १६. फुसनपनी (ना) 30. कुरवर (क) 3. प्र-पक्षिवं २०. कुसल (शल ) ८. (प्रक्षिपत्) फूड (८) ७. जिवन्ती ३० (क्षिपन्ती). फूडक्सर ('यक्षर ) २५. ग. १७. सण (क्षण ) २२. . सगर (क्षनाई) ३९. ४५. फिदं १६ (कृतम्) सन् कुगन्ति २० ( कुर्वन्ति) +उत्-उखालायत्ता २ (उत्सातयित्वा ) फरेति २२ ( करोषि ) सपर (पर) २६. किक्षा २८ (कृपा) खलिद (खलित ) २५. कान (कृत्वा ) खोरम्बु क्षीराम्यु) २६. अलं-करीयदु . खु (निक्षितम् ) १३. ३६. ४०. (अलंक्रियताम् ) खोणी ( क्षोणी) ४९. काइव्वं ४२ ( कर्तव्यम् ) सोम (क्षीम) २६. कृत् (छेदने) ग. कहि ३५ (कर्तयिता) गंल (गन्तु) 3७. केल ( कृतम् ) ११ देशो० गह (ति) २७. कोडाकोडि ('यकोटि) ४५ स. गणणा (ना) १८. कोपग (क) ४०. गण्डूत (प) ३१. मोमलपर (तर) २७. गद ('त) २२. औरं (रपत्) ३४. गदा (ता) २०. २१. वि ('पि) १५. १९. गदि ('ति) ४५. २६ स. 30. ३४. ३९. गह (ईभ) २२. न्ध (क्रोधान्ध ) २५. गम्भोरिदा (मन् ) २५. २ प्रा० ५० भूतभविष्यदिति कृष: कादेशे काउणमिति लान्तल्पत्य तितिः । वि- नोदाचार्यकृतप्राकृतारिच्छेदे तु काममिलेव दृश्यते तत्तु भाषान्तरापेक्षयेति बोध्यम् ॥ यदा सल चलने पूर्वः ·अनुक्रमणिका ७ . o ./गम् घण (न) १५, ४१. +आ-गमिस्सं २० (आगमिष्ये ) घणपत्त ('नपत्र) +निर्-निगच्छउ ४० (निर्गच्छतु) घरिणी (गृहिणी) १० +सं-संगिहुँ (संगन्तुम् ) ४१. Vघर्ष गय (°ज) ४२ ख. (गत) ७६. घसिओण ( घर्णित्वा ) ३५. गयण (गन) १७. २२. २६. ख. Vघाटय गवक्ख (वाक्ष) ३२. 3६. +उत्-उग्घाडिब्जन्ति (उद्घाटयन्ति) २८. गवेषय उग्घाडिन्तो (उद्घाटयत् ) २९. गवसीयदि १६ ( गवेषयति ) गलिय ('त) २३. ३९. च (एव) ४४. गह (गृह) 3६. (ग्रह) २७. ४४. चटरिका (°तुष्किका) २३. गाढुट्ठग्गह (गाढाष्टग्रह ) ४४. चक्क (क) १८. गाम (ग्राम) १६. चकवाइ (कवाकी) 33. गिज्ज ( ग्राह्य ) २२. चच्चरिया (°र्चरिका ) २८. गिह (गृह) २०. चदुरनणे ( °तुरस्त्र ) 38. गीय ("त) ८. १३. चन्द (न्द्र) १३. १४. १७. १८. गुञ्जन्त (°त् ) १२. १९. २३. २६. २८. ३०. 32. गुडंस (°डांश ) १७. ख. 33. ३४.४3. चन्दण (न) १५. ३४.ख. गुम्फीयदि (गुम्फीयते ) चन्दणतण ('नत्व) 3४. गै चन्दुजोय (न्द्रोद्योत) 3८. +उत्-उग्गायन्ति २८ ( उद्गायन्ति) चर् गोधूलिया ( °का) ३०. चरिदुं 30 (चरितुम् ) गोरत्तण ( गौरव ) १७. चरित्न (°त्र ) 30. ग्रह चलन्त (°लत् ) १. गिहिवि २९. (गृहीत्वेव) चलिदा (ता) ४०. घ. चलिय (°त) 3७. घट्ट (घृष्ट ) १६. ( घटित ) २७. घडिद (°टित) २७. चसिढुं 3४ (चपितम् ) घडिय ( °टित) २७. चसन्दो (पत् ) ३४. घडी (°टी) ४२. चापु (प) १२. दे० गुम्फ चम् १ वैवाहिकगीतविशेषो देशविशेषापेक्षया २ तलत्वयोर्दानणाविति वाररुचसूत्रेण तणादेश:

·अनुक्रमणिका चालण (°न) 30. चित्त ( चैत्र) १३. १४. चित् चिन्तिऊण १३ (चिन्तयित्वा ) चिन्भडिया (भटिका ). चिय (एव) ४४. °च्चिय १५. चिरयाल (काल ) ८. चूय (°त) ४१. चेटिया (°का ) १६. जैत्र) २३. छ. छडा (°टा ) १. छन्भासा (°षदाषा ) ८. छयल (चतुर ) १५. छिद्द (°द्र) २५. छीर (क्षीर ) ४२. छेय (क) ८ ख. ३६. ख. +उप-उवजणइ २२,३ नयति) जिप् जवइ ३७ (जपति ) जयतचन्द ( जैत्रचन्द्र ) १४. जयतप्पहु ( जैत्रप्रभु ) २५ ख. जयं (गत् ) १६. जयन्त ( जरि ( यदा ) ११ ग. दे० जह ( यथा) ९. 33. ख. 3६ ख. जहा (यथा ) १३, १९. २०. २१ ख ४१. जहागइगइ ( यथागतगति ) 3७. बहुत्त ( यथोक्त) ८. १०. जाअ (त) २३. २८. ३९. जाइ (°ति ) १३. जाणु ( मन्ये) ११. ख. दे० अव्य० जाय (त) १६. जाया (ता) २४. २५. ख. जायावई (पती) 3. जाला ( जात: ) ११ दे० जाव ( यावत् ) ३२. ४२. ४४. जि जयेदु २३ (जयतु) जेड-१३ ( जेतुम् ) जित्त (°त) १७. २३. जीव जीविस्से २२ ( जीविष्ये ) जीवियव्यं १९ ( जीवितव्यम् ) जीविदहरा (°तहरा) २२. जीविय (°त) २१. जइ (°दि) 3. 23. १५ ख. २०.२६. 33.३४.३८.४०.४५. जइत्त (जैत्र ) २९. बर्ड ( यतः) २६. जक्खिणि ( यक्षिणी ) १६. जग (त् ) २. 3, जगज्जण (°न ) ८. जण ('न) १६. २3. २७. 33. जणग (नक) ७. जणिय (°नित ) २. १३. जस्थ (यत्र ) १४. ३१. 3६. ४२, जिन् जणयदु ४१ (जनयतु ) १ यद्यपि देशीनाममालायां पायलच्छिनाममालायां च छइत्रेति शब्दः प्रतिपादितस्त- पि जयवघ्नभसूरिसंगृहीतप्राकृतसुभाषितावल्यां छयन, छइत्रेति शब्ददरां ·अनुक्रमणिका ट जोहा (जिहा) ४०. जाणादि १५. ३२. (आनाति ). जुअ (युत) २३. जाणाभि १५ ३९. (जानामि). जुगप्पहाण (युगप्रधान) ४५. शाणादि १९ (जानाति ). जुगल (युगल) १२. साग २७ (साना३). जुगुम्मिय (युगोन्मित ) ४५. आणदि ३० (जानाति). जुत्त (युक्त) १४. १६. १७. २६. २७. सागसि ४४ (आनासि). जुत्ति (युक्ति) ८.१०: जुयल (युगल) ३२. सरप्प (श्रीब्य ) १४, दे. जुम्वण ( यौवन ) ३१. झत्ति (सटिति) 23. जभार ( दातकार ) २१. शाण (ध्यान) ३ . ३४. सेतचन्द (नेत्रचन्द्र) १०. झाला (बारा) ३८. तेतनरिन्द (नेत्रनरेन्द्र) २८. झुणि (यनि) २८. सेतपहु (जैत्रप्रभु ) १२. नेव (एव) ८. १६. १९. २०. २१. 'हिम (रियत ) २७. ३६. नेतनाह (जैत्रनाथ) २४. "हिद (स्थित ) २५. 32. 33. तन्ति (अत्रेति ) २३. 'ट्ठिय (स्थित). १३. ३२. ४०. से (इव) ११. दे०. ठाण (स्थान) 33. जोइकन्तर (ज्योतिष्कान्तर) १६. तोईसर (योगीवर ) 3. गं ( वाक्यालंकारार्थेऽव्ययम् ) ३९.४०. तोहा (न्योना) २८. ण (न)७. १३. १९. स. २१. २२. डजालाडर (ज्यालातुर) १. ग. २७.३०.३९. क्षेत्र (एव ) १६. स. १८ ङ. १९. स. णह (नट) २८. २०. २२. ३१३५ ख. ३८. ४२. ४४. णमो ( नमः) २. बझणि (ध्वनि) १३. पर (नर ) १६. ज्ञा णाम (नाम ) ७. ८.९. मुणिही ( ज्ञास्यति) १३. णाहि ( नाभि ) २५. नेय २६ (ज्ञेय). णिच्च (निस)४३. +आ-आणवेदु 3-४५. ( आनापयतु ). णिट्टिय (निष्ठित ) 30. १ एवार्थे उजेवेत्सव्ययं प्राकृतचनि ...यामेव, 2 ज्ञो जाणमुणाविति हैमसूत्रेण नाधातोर्मुणादेशः। शस्तु ताणमुणी कचिदिति मा० च०. 3 अहो हहो णमो वाहेति विद्याविनोदाचार्यकृतमाकृताप्टमपादे. असंयुक्तरयादी वर्तमानस्य नस्य णो वेति विकल्पाण्णत्वम् । हैमग्रा० श्रीकेदारनाथद- नमुद्रिते पन्ने ४८ वररुचिहेमचन्द्रयोर्महदन्तरं नकारणकारस्थाने, तसृष्टव्यम्. ण २ ·१० अनुक्रमणिक त. गित्तानल (नेपानल) २५.. तम्मि २3. (तस्मिन् ) णिपि (निद्रामपि ) २२. तेसि २६ (तेपाम् ) णिहा (निद्रा) ३४. ताणि ४४ (तानि) णिवद्ध (निवद्ध.) २३. तत्तो (°त: ) २५. णिय (निन )२७. तत्थव (°त्रापि) ३६. णिस् (निशा ) १८. तस्थवि (त्रापि) 33. गिहि (निधि) ९. तदो (त:) 3४. णीसेस (नि:शेष )९. तप्पर (पर) 3. णो (नो) १४.४५. तप्पिय (त्यिय) 33. तम्बोल ( ताम्बूल ) ४२. तओ (त: ) १४. २३. ३२, ख. 33. तया (दा) 30. ३५. ३६. तरी (°दा) ११. ग. दे० तक्खणं (क्षणम् ) १. २. तर्कय् तग्गय (हत) ३० ३४. तक्केमि ३५ ( तर्कयामि) तणु (°नु ) २७. 30. 3८. तव ( आतप) १९. तणुरुह (°नुरुह ) 33. तवण (°पन ) २२. तणुलया (°नुलता) ३७. तवो (°त:) 33. 'तवोवमा (आतपोपमा ) १९ तत् तं 3. ८ स. २४.१९. २०, २५. तवोवि (°तोपि) १४. २६. २७. 33. ४१. ४२. ४४. तह (°या ) ९. ३६. (तत्) १०. ३२. ( ताम् ) तहय (°थाच ) 33. स १४, १९. (स:) तह व (°थापि ) 3६. सा. २३. २६. ३१. (सा) तहा (°था) १९. २०. २१ ख. ४१. सो ७. ९. १०. २१. २३. २६. ता (तर्हि) 3. ९. १३.१४.१५.१६. १७. 33. 3९. (सः) १८. १९. २१ ख. 33 ख. ३४. तेणं २५. २७. ग. 30 ३५. ३९.४०. ४१. ता १.१०. तिस्ता १९. ख.२५.३४.३७.(तस्या:) (तत् ) ता ८. २३. १८. २०. तीए ३० ख.३२33 (तया) 30 ख. (तदा) ता २०. ३१ ख. (तस्मात्) (तस्याः) २९ ( तेभ्यः) तस्स १३. १८. ३६. (तस्य) तारय् . (तेन १ ताम्बूले स्यात्तु तम्बोलं तम्बूलं तम्बुलं तथेति प्रा० चं०. २ वा व्येयपु हस्व आत इति ग्रा० चं० सूत्रेण जह जहा तह तहा अहव अहवा व वा नव वा नाण नाणा सबह सबहेसादोनां सिद्धिः, ·अनुक्रमणिका ११ . . +अव-अवयारीयदु ३६. (अवतार्यताम् ) तारिस (दृश) ८. १९. ४१. ताव (तावत्) १४. २७. 30. ४४. ति (सी) तिओ २८ (तियः) तियं १० (लियम् ) तिया २५ (सोभ्यः) तियचरित्न २२ (सोचरित्र) तिजामी (प्रियामा) ४५. तिनि (नि) २८. तिलअ (क) ७. १०.३१. तिलय (क) ३२. तिल (तेल) १४. २२. तिहाय (विभाग) १. तिहायन (विभागः ) २७. तिहुयण ( त्रिभुवन ) १४. तुजाला (त्वदीया ) ११ देशी. तुम्हारिस (युष्मादृश) १९. Vतृ +वि-वियरिहइ (वितरिग्यति ) २९. तेय (तृतीय) २७. ३९. तो (तहिं ) २८. 'त्ति (इति) १८. १९. २६. ३२. ३५. 3७.४० ख. 'स्थण (स्तन) १५. Vवर तुरियदु ३६. (वरयत.) थोर (स्थूल-कठिन ) २७. ३५. योग (रतोक) ८. स. द. दसण (दर्शन ) १६. दरत (I) १३.१४. दपरात्तण ("क्षत )२५. दट्ट (ग्ध ) २५. दण्ड () ११ ग. दे. दप्प (4) १४. दलण (न) २३. दव्य (द्रव्य ) ३५. दसण्णग ("शार्णक ) 23. दह दहेसि ३२ (दहमि ). दा दिन्ति २८ (ददन्ति ) ३६. ददती. देन्तो २८ (ददन् ). देठ ३१ ( ददातु). दाइय 33 ( दत्त्वा ). देमि 33 (ददामि ). दाओण ४४ ( दत्त्वा ). दाण (न) ७. ३२. दार (द्वार) ३६. दिण (न) २३. दिणयर (°नकर) २०. २९. दिन (दन) ८. २३. दिन्ना (दत्ता) २४. दियवर (द्विजवर) २८. दिव्व (व्य) 36. दिसा (शा) ४५. दिसिदेविया ( °ग्देवता ) १७. थण (स्तन) २५. २७ 'थाल (स्थाल' १ धातोर्मध्ये डज ज्जा इति विरकणी भवतस्तेन देन्जन्ति अत्र, विकरणः मायिक इति कात्यायनः, इति विद्या० प्राकृतस्य सप्तमे परिच्छेदे.

·१२ अनुक्रमणिका देवया (°ता)८. दीवी (देवी) ४१. देवताचे ११ देशी०. दीह (°घ ) १. १९. देवस्स ४५ ( देवस्य ). दीहत्तण (°धत्व ) २५. दोहसोतत्त ( श्रोत्रत्व ) १९. देवरन्नो ( राजस्य ) २४. दु (द्वि) २५. देवी दुईय (द्वितीय) २८. दिवि ३२. ( देवी ). दुकय (°कृत ) 33. देवियाए १६. ( देव्या:). दुक्ख (दुःख ) १७. २१. 33. देवीए ४२. ( देव्यै ). दुट्ठ (ट) ७. देस (°श) ३६. दुरुक्त (द्विरुक्त) २३. दो (द्वि) १ ख० २८. दुवे (द्वौ ). दोजुगल (युगल ) २५. दुहण्ड (द्विखण्ड ) २९. दोणि (द्रोणी) १. दुहा (द्विधा ) 30. दोस (प) 33. ३४. दुह्न (द्वय) २१. २८. दोह ( द्रोह) १३. दूरपहिया (°थिका ) २२. दोहत्थ (द्विहस्त) १९. Vश् 'हुईई ( द्वितीयो ) ४२. दिस्सामो २० (दृश्यावहे ). दुम (द्रुम) ११. १२.. दीसदि २१ (दृश्येते ). दीसन्ति २६ ( दृश्यन्ते). धन्न (न्य ) ४२, घ. पासदि २७. ३०. (पश्यति ). धा उवक्ख २७ (पत्य). +वि-विहिओण (विधाय) ४१. दिटुं २3. 33. (दृष्टुम् ). धिदा (धृष्टता ) ४२. पिच्छ २१ ख. ३१. ३९. (पझ्य). धिधी (°ग्धिक् ) २०. पिच्छह ४५ (पश्यत ). धूत्ति (र्ता ) १६. पिच्छउ २१. (पश्यतु ). दिट्ठ ( दृष्ट)८.११. १९. २३. २६. ख. नक्खत्त (क्षत्र) १७. 3०३४. नड (°ट) ७. १६. दिहि ( दृष्टि ) १६. २०. २६. २७. २८. नणु ('नु) २५. ख० ३१.33. देउल (°वकुल ) १६. ४०. नमह २ (नमत). देव नमण (°न) २२. दिविणा (देवेन ) २०. नमुकार (°मस्कार ) १३. ध. न. निम् १ दृशधातोरयमादेश: श्रीकेदारनाथमुद्रित प्रा० व्या० परे ५F TIMIT ·अनुक्रमणिका . नगचंद (चन्द्र)९ स. नगण ('न) २७ व० ३२. ३९. नयणी ('ना) ३१. नरेस ("श) १०. नह (भस् ) १६. नहस (सानुश ) ४३. नागरिस (क) 30. नाण (ज्ञान) १६. नायग (क) ७. ८. নান। नासए (नासया) २२. नासिया (का) १९ नासियव्य (कत्व) १९. नाहो (भी) ३६. निच्च (ल) 3. २०. निचल (अल) 3. निच्छिद (धित) १३. निन्जित ( जित) १२. निट्टिदा (टिता) १. निट्टोय (टीव) २२. नित्त ( नेत्र ) २५. निद्दा (द्रा) ४२. निम्मला (मला) 30. निम्मिम (मित ) १४. निम्मिय (मित) ४४. निय (ज) १७. २०. ३२. ४१. नियम्यस्थल (°तम्यस्थल) २७. निरोहग (°धक ) २२. निलम (य) ३१. निन (ग) २४. ३७. नियाहग (पीडक ) ७. निम्बुड़ (ति) 3. निसा (शा) २८. निसासेत ('शाशेप) ४२. निह (भ) १२. निहन (त) ४५. निहुरे (भूत) 33. नी +परि-परिणेदि १० (परिणयनि) +अनु-अणुणेदि २१ ( अनुनयति ) नीलुप्पल ('लोत्पल ) १२. ३२. नगं ('नम्) -नृत् पञ्चन्ति २८ (नृत्यन्ति ) नेऊर (नूपुर) ३१. नोहलिया (ननफलिका ) ४१. न्हाण (सान) ३२ स. पइवचरण (प्रत्युपचरण) 33. पइहा (प्रतिमा) १८. २०. पइप्पईय (प्रतिप्रतीक ) २६. पकम्पिरी (प्रकम्पिता) २३. पच्चरख (प्रसक्ष) २६. पचूस ( प्रत्यूष ) ४४. पञ्चसर (शर ) २५. पश्चेसु (पु) १३. १ प्राकृतकल्पलतिकायां कारिकपा, यथा । शाकल्य: शरदं स्त्रीत्वे कीये नान्तं च कु- ण्डिन: पुंक्तीवयोस्तथाख्यातं नयनादि तथा परैः ।। के० ५० १५. २ उहत्वादाविति सूत्रेण ऋकारस्योकारः, कल्पलतिकायामृत्वादिगणो यथा । ऋतुर्मूदगो निभृतं वृतः परभृतो मृतः । प्रावृट प्रवृत्तिवृत्तान्तो मातृका भ्रातृकस्तथा । मृणालपृथिवीव. न्दावनजामातृका अपि । वृन्दारकश्च प्रभृतिः पृष्टवृद्धादयः पर इति के० ५० 33.

·१४ अनुक्रमणिका पति (मति) २६. पटिभ (प्रकटित) ३०. पटिदुवार (प्रतिद्वार ) 31. पयवि ('दवी) १३. पडिनमुमार (प्रतिनमस्कार ) १३. परच्छियन्त (स्पर्शवत् ) १३. पटियुद्ध (प्रतियुद्ध) ३५. परमायर (दर) ३२. पटिलाहण (प्रतिलाभन) १३. परहुय (भृत ) १२. पठिवलाविया ( प्रतिवर्धापिका) १३. परातम (°य ) २९. पढम (प्रथम) १८. ३६. ३७. परिक्खा (रीक्षा ) १७. पण ( पक्ष) ४४. परिक्खिता (रीक्षित) ११. पण्डिन (पाण्टिय) १५. १७. १९. २१. परिणद (त) 33. पण्टिय (°त ) १५. परिनिठ्ठिय (°टित) 30. /पत् परिशीलण (°न ) ३२. पडट १६ ख. (पतनु) पल्लविस (°त) 33. पत्त (प्राप्त ) १५ ख. २३. २४. ३२. पत्र (प्रवृत्त ) २७. ३४. ख. ३५. ४५. (पत्र) २०. पवटग (प्रवर्तक ) ८. पत्याण (प्रस्थान) ३०. पवण (प्रवर्तन ) २८. पस्थिव (पार्थिव ) २३. पवटमाण (प्रवर्तमान ) ३४. ४५. पवहिद (प्रवर्तित) १५. +उत्-उप्पाइयं ७ ( उत्पादयितुम् ) पवटिय १३. +प्रति-पडिबत्तुं २३ (प्रतिपत्तुम् ) पवष्टिदव्वं (प्रवर्तव्यम् ) ४१. +सं-संपत्तुं २५ ( संप्राप्तुम् ) पवण ('न) १२. १५. २२. +प्रति-पढिवन्जिय १०. ३२. (प्रति- पवत्त (प्रवृत्त) २८. पवर (प्रवर) २९. +प्रति-पडिवजगए 3७. (प्रतिपद्येते ). | पवाह (प्रवाह) ४५. पाडीयदि १६ (पासते ). पव्वअ (प्रसय) १६. पन्थ (°थिन् ) ९. पसन्न (प्रसन्न ) ८. 30. पफुलन्त (प्रफुलत् ) ३१ ख. पसर (प्रसर) 30. परन्ध (प्रवन्ध ) ८ ख. पसरन्ती (प्रसरन्ती) 36. पवल (प्रबल) 23. ख. २७. ३९. पहर (प्रहर) ४२, ४५. पमुह (ख) 3. २८. पहा (प्रभा)४३. पमोय (द) २. ३१. पहाण (प्रधान) २८. पय (द) 3. ८. २६. २७. पहाव (प्रभाव) 3५. -/पद पद्य) १ स्पृशतेः फरिस: फस: फास आलंख आलिहः छिव छिहश्चेसनेन स्पृशधातोः छिवा- देश:, टिप्पणेतु स्पृधातोः कृत इति चिन्त्यम्.

·अनुक्रमणिका १५ पहिअ (पथिक ) ९. पिठ (पट) १५. १६. २५. २६. ३६.४९. पहु (प्रभु) ७. १०. २०. 30. पिटि (पछि) 30. Var पिग (प्रेम) 33. ३४. ४१. घुदृन्ति 3 (पिपन्ति) पिय (प्रिय) २५. ३३.४१. ४४.४५. पाण (माण) ४१. पिययम (प्रियतम) ३६. पाणनाह (माणनाथ ) २. पिययमा (प्रियतमा) १९. पाणवलह (प्राणवलम) ४२. पियागमण (प्रियागमन) ३९. पाणवलहा (प्राणवहभा) १५. पियामह (तामह ) १५. २१ २३. पाणहरा (प्राणहरा) १७. २०. पियालिगण प्रियालिलन) ४५. पाणहिया (प्राणहत् ) १७. पिताण (धान) ७. पाणिग्गहण (पाणिग्रहण ) २२, २३.स.२८. पोइ (प्रोति) ७. पाणियल (तल) २८. ४३. पीइद (मीतिद) ७. ११. पादय् पोइप्पय (मीतिप्रद ) ८. +उत्-उप्पाइड ७. ( उत्पादयितुं । पीडिअ (त) ३५. +सं-संपाई (संपादयति ) 32. पीडिय (त) ४४. +सं-संपाडेमि (संपादयामि ) ४०, पोण ('न) २३.१५. पाय (द) 30. 3. पुडं (स्फुटम् ) १९. २४. पायव (°दप) ३६. पुडपत्त (टपन ) १६. पारम्पब्ज (य) १५. पुण (न:) १५. ३१. पारावय (पत) ३७. पुणरत्त (नरक्त ) ३६. पाल पुणो (°नः ) ८. ख० २५. २६. २७. +अनु-अणुपालयिहूँ ३६. पुण्णवदी (°ण्यवती) ४०. (अनुपालयितुम् ) पुत्ति (°त्री ) १६. +अनु-अणुपालेमि ३१. पुत्थय (°स्तक ) १५. (अनुपालयामि) पुन (ण्य) २५. ३५. पावग (क) १४. पुन्निमा (पूर्णिमा ) ३६. 'पि (अपि) १. ८. १३. १६. २९. २८. पुष्फ (प) १३. पिस (प्रिय ) ४४. पुप्फयाण (प्पयाण ) ३९. पिच्छपएस ( पश्चात्मदेश ) २१. स. पुरओ (°तः) १६. १७. ३२. ४२. २ पिरते: स्युः पिज्ज डन्ल पट्ट घोटा विभापति प्राकृतचन्द्रिकायामस्ति तथापि विद्या- विनोदाचार्यस्तु पिवतेघोंहः, घोष्टयतीति ण्यन्तावस्थायां वदति रुपं तन्मते पाधातोरण्यन्ताय- स्थायां घुट्टादेशोस्तीति कल्प्यते. २ शदिपसोर्ड इति सूत्रेण डादेश:वि० प्रा०.

·अनुक्रमणिका ० पूरय् पुरदो (°तः ) १६. प्यहुणाडिय (प्राघर्णिक्य ) ३२. पुरिस ( पुरुप ) २०. प्पारम्भ (प्रारम्भ ) १०. पुरोहिय (°त ) ४० प्पिअ (प्रिय) ४१. पुलइय (°कित ) ३९. प्पोढ (प्रौढ) ८. पुलय (क ) ४३. प्फुड (स्फुट) 30. पुव्व (पूर्व ) २. ९. ४५. प्रच्छ पुष्वङ्गणा ( पूर्वाङ्गना ) 30. पिटिव्वा ४१ (पृष्ठव्या) - पूज् पूइजन्ति १९. (पूज्यन्ते) फरस (स्पर्श) १. फरिस (स्पर्श ) ३९. ४3. पूरेमी २९ ( पूरयामि) फालण (°न ) ४१. पूव्व (4) ९. फुड (स्फुट) २६. ३०. पेखिला (प्रेक्षित) ११ दे०. पेसयन्त (प्रेषयत् ) ४२ फुल्लइ (फुल्लति) १३. पेसिद (प्रेषित) 33 फुलेइ ( फुन्नति) ३१. पोट (प्रौढ) २. ख. २७. ३१. फुलिया (°ता ) १३. पोतिया ( पौत्रिका) २४. ब. पोय (त) ३५. वउल (°कुल ) ३१. ग. पवन्ध (प्रवन्ध) ८.१०. वब्बरिया (बेरिका) १७. प्पभाह (प्रवाह) १३. वम्भण (ब्राह्मण) १९. प्पभिदि (प्रभृति ) २०. वाणीकिद (°कृत) २७. प्पवेस (प्रवेश) २3. 30. बालत्तण (ख) २०. प्पसर (प्रसर) २२. वालिसत्त (शत्व) १८. 'प्पसरन्त ( प्रसरत) ७. बाहिर ( वहिः) ४०. °प्पसाय (प्रसाद)८. वी (द्वितीय) २७. प्पसुत्ता (प्रसुप्ता) २०. बुड्ड (बुडित ) २३. प्पहाउ (प्रभाव) २७. युध प्पहाण (प्रधान) ४५. वुडझेदि (वुध्यतिं ) १९. प्पहार (प्रहार) ३१. वुह (ध) १३. 'प्पहु (प्रभु) १०. २३. २५. वोह (ध) १४. १ प्राकृतत्वाद्दीर्घत्वमिति, अन्यथा छन्दोभङ्गः. २ अत: सेडो । वीर्ड, पानीयादिष्विति ईत् विइर्ड, इति रूपद्वयं हैमप्राकृतव्याकरण दयसौभाग्यगणिकृतढण्डिकाटीकायां पा० १ द्रष्टव्यम्. .

·अनुकामगिरता ฟรม भिम (ग). मानि-पदिमादि (मलिभाति) १३. भाग ('ग)२. मणि ('गिनी) ३२. भालु (0) १२. भरला (आतः) ११. दे०. भाव भगव्य (.) २५. सं-संगालोमादि (मंभापति)... मन संभाविक (मागायः) ३४. भनन्तो (मात्). भागमापा (मा) 2. भिज्ञ ( आगर्दनायें ). मिद भजउ (भज्यताम् ) ४३. मिनग ( मिरा) २६. भण 'भी (गिकित्) २३. मगर (भग ) २८. भौरत) ३७. + प्र-पभगन्ति (ममणन्नि) २८. मुष (मृत) २६. भनीयदि (मण्यते ) १९. भुषण (ग). भगिद् (भगिनन् ) २६. भगर (भण) १७. होर मादि २२ भणन्त ('तू ) ४०. (भपनि). हदि २६ भणिय (त) २६. हदि ८ भगिरी' (जन्ती) ४४. +प्र-पहनेदि (प्रभवति ) ७. मई (द्रम् ) २०. जवन्ति । (भवन्ति ) ८. ४४. मगर (नमर) १२. ४३. हुन्ति २ भयाण ('गिनी) ३२. भोदु । (भवन) १४. २०. भयव (यत्) ७. ८. भययय ('गवत ) ३९. हुन्नु (भवन) १४. १८. २९. भययस ( श ) २३. होध भरह (त) १३. हवह (गवत ) २८. भवण ('न) ४१. हुस्ता (भवेत्.) ४५. Wat हवे 36 भादि (भाति) २६. ३०. हविरत ३.८. +वि-विभादि (विभाति) १७. १८. +अनु-अणुगामि (अनुभवामि) ४२. +प्रति-पडिहादि (प्रतिभाति) १५. ४०. +प्र-पवेमि (प्रभवामि) 33. ४३ ११५ १. तच्छोलतद्धर्मतत्साधुकारिपु तृन्यिहितरतत्समानार्थप्रत्ययानागिरः स्यादिसनेनेरादेशः इति प्रा. चं.. २.भा वीह इसेवमादेशः त्तेपि भवेदिति वामनः,तधाप्यन्यव्याकर 3 ·अनुक्रमणिका १८ होऊण २ भावेसि (भावयसे ) 33 स. मधुयर (कर) ३४. भाविनइ (भाव्यते ) ४५. मन् भक्ति (भूत्वा ) ३६. ४२. मन्ने ( मन्ये) 3. १३. १४. २५. ख. २७. भूना २ मन्नन्ते (मन्यन्ते ) १५. भवितुं ( भवितम् ) १०. मन्नेसि ( मन्यसे ) २१. भू (भू ) २८. २५. +अनु-अणुमन्निद ( अनुमत ) ४१. भूस ( मृत्य) २६. मन्त (°न्त्र ) ३७. ३९. भृसण (पण ) २६. ३२. मयङ्क (मृगाङ्क) २२. ३६. भूसयन्ती (पयन्ती ) ३२. मयन (मृगाक) २६. भृ मयन्छि (मृगाक्षि) २. ३८. भरउ (बिभर्तु ) ४३. मयण (°दन) १३. १४. ख. २४. 30. भेसन (भैपड्य ) ३९. ३२. ३७.३८. भोइन्द (°गीन्द्र) १४. मयरद्धय (°करध्वज ) ३९. ख. भोय (ज) ७. ३२. मयरन्द (°करन्द ) 3४. ख. ३९. भोयण (तन ) ३२. ३९. मलयायल ("चल ) ३४. भम् मस्तकावरी (°कोपरि) ११. दे०. भमन्ति (भ्रमन्ति) १२. महग्यदा ( °हार्घ्यता ) १८. म. महन्झणि (°हाध्वनि) १७, °मं तेव (इमामेव ) ३१. महत् मटल (मुकुल) २९. महम्मि (महति) ३४. मउच्च (°होच ) ७. महप्पुरो (माहात्म्यम् ) ४३. मम्ग (मार्ग ) ८. २८. ३४. 3७. महमहिय (सुरभित) १२. मग्गण (मार्गण) १३. महमहिया (सुरभिता) ४१. मङ्गलस्थ (°लार्थ ) २६. महाकइ ( °वि ) १८. मञ्च (M) 3. महापण्डिय (°त) १७. मडझ (°ध्य ) २७. महाराअ (°ज) 30. ४५. मण ('नस्) ८ ख.११.३०. २४. ३०.३१. महाराय (°ज) १८. ४२. ४१. ख. महिद (°त) २४. मणिय (°त ३७. महु (धु) ३१. मण्डण (°न) १६. महुर (धुर ) १२. मण्डवस्था (पस्था) २३. महुरिया (°धुरिका ) ४५. मत्त (मात्र) २. ७. /मा मत्थअ (°स्तक) २७. +-निर्-निम्माइयत्ता ४१. (निर्माय ).

·अनुक्रमणिका १९ ख. थ. माउम्मही (तामही) २०. | मुत्तावली (°क्तावली) 3८. माउल (°तुल ) २४. मुत्ताहल (°क्ताफल ) १८. माण (°न) १३. मुद्दा (द्रा) १६. ४१. माणग्गह (°नग्रह ) ३०. मुद्ध (ग्ध ) १७. माणिणि ( °निनी) १३. मुय (द्) ३६. माणिदा (°निता) १८. मुयङ्ग (मृदङ्ग) २८. मारुद (त) २०. मुह (°ख) १७. १९. २१. ३२.४१.४३. मालइ (ती) १६. . माहप्प (हात्म्य) १९. ख. मूर्छ मिच्छपहु (म्लेछप्रभु ) २3. मुच्छिज्जा (मूर्छत् ) १४. मिच्छा (°थ्या) २५. मोण ( मौन) ४१. मिट्ट ( मृष्ट) ७. मोर (मयूर) ११. मिणाल (मृणाल ) २१. २७. मोहय् मिय (मृग) 3. +सं-संमोहयित्ता ४४. (संमोहयित्वा) मियच्छि (मृगाक्षि) ८. मियमय ( मृगमद ) ३५. य (च) ८. २५. २६. २९. ३५, ३७. Vमिल मिलइ (मिलति ) ४२. यत् मिलिस्सदि (मिलिष्यति) ३५. यं ८. २०. (यत्) तं ३ ख. ८. १४. मिलिद (°त) १४. १७. २९.१२. २३. २६. ग. मिषा (तू) 30. ३० .. ३४. ३५. ४०.४२. मिस (°प) 3७. ४२. (यत्) मुक्त (क्त) ३०. जं () १६. मुक्ख (मूर्ख ) १६. १९. तत् (यत्) १५. Vमुञ्च् तो ७. स.८.स.२.२६.ग.२७. ३१. मुञ्चिज्ज' (मुञ्चेत् ) १४. ३३. ३९. ख. (यः मुट्ठि (°ष्टि ) 30. ता १.(याः) १०.२६. २९. २७. (या). मुत्त (क्त) १६. है (यों) 3. १. अविकल्पेन पादेशो माहात्म्ये, इसनेन पादेवः वि० प्रा०. २. वर्तमानाभविष्यन्योश्च ब्ज डना वा, विध्यादिषु विहितस्य प्रत्ययस्य स्थान इसेतावादेशौ वा भवत: । प्राकृतचन्द्रिकायां न, अनन्तानां तु मध्यपि न नाम दिषु अपिशव्दालडादीनामपि स्थाने वा स्तः इसनेन विध्यर्थ बनादेशः (विन्या, इति कासायनः वि०). 3८.४४.

·गुममणिका . 1) :.:. मा (11) १२.१५.११. 2. ४०. ४१.४३, म. नुमान (H) १०. म (नर) ४३. Fini (मनम) १५. १९ .. . (:) (मा.).. th (R)?".३. in (R) 32. (म) ८... "(मा) २१. - (i) २८. -नि (त) २१. मन (म) 19. (R) ३.२०. २". म. ४१. ८४. था (ला: ) 2. ४.. माग (21)8. रमिला (शिला) २५. समाना ( रागी) १.१. न • नि-निगा (निानगन्नू ) १. ति--निगद (गिरननि) 5. नाग (21) २६. माग () ८. मंदिर (27) १२. न्ध (रम) १८. समिन (त) ३६. का (मा) १. १०. २३. २४. ३२. १.४२.४२. रम (म्य) ३६. 3८. सम्मयर (स्यतर) २१. रय (त) २४. स. २०.३५. ३६.३८.४१. हाम (ग) २४. गुना (आभिन) म. gi (साग) १८. २१. राम (मा.) १७, २१. ४४. सुपि (पि) २६. नुगः (नगम ) १२. नुमा (तममात.) २३. १. सध्योलीप नामानामधी को, अपदादाववस्थितानां नणमानां संवन्धिनी यो सकारह- मारा तयोलॉप हकारागमो भवतीसनेन सकारलोपानन्तरं हकारागमे ताधितः, चण्डकृतमा- हतमकाशे. २. टिप्पणकारगतो चुमधातोविहादेशो न कुनापि दृदयते अत एवादर्शनार्थो नश्- धातुरेव नामात्र वियोगात्मकमदर्शनं न तु मरणात्मकं तत्रापि कविरूटिविद्वद्धपणे द्रष्टव्या यथा, दोषो मे त्वदपेक्षया बहुभुजः किं नैव भूमितले बिन्दा मामघनाशनं प्रियतमेऽनाशि त्वयायो ननु । कुमासं च पलायितोहमनये सा यत्र ते वाभा श्रेयांसि च्छलशृङ्खला वितनुतां गोविन्दगोप्पोरियम् ॥ तया च माफतचन्द्रिका, विष्णगाल: पलावश्च हारवानासको नशेः विह- उस, ण्यन्तस्य नशे: पनादेशाः ·अनुक्रमणिका २१ + आ-आरुहसु ( आरोह) ३६. रुहिर (°धिर ) ४५. रूव (°प) ७. १०. १३. २४. रेहा (खा) १८. २७. रोविद (°पित) २७. रोहग (°क ) १८. ख. २१. ग. . लग्ग (न) २७. ४३. ४४. लच्छि (°क्ष्मी) २९. लिम् लहसि (लभसे) 33. ३४. लधुं (लन्धुम् )२०. लया (°ता) ३४. w + अभि-अहिलसइ ३१. ( अभिलपति) २ लष् रयण (°न ) १६. रयणा (°चना) २६. 30 रयणी (°जनी) 30. ३४. ३८. ४२. रसणा (ना) १६ ख. रसिय (°त) ३६ ख. रहस्स (स्य) १९. राइ (°त्रि) २२. राईमई (°जीमती ) १४. ३२' राउम्मत्त (गोन्मत्त ) १. राउराअ (°जराज ) २३. राउल' (°जकुल ) १९. ख. राजन् राउ (°) 3. २3. ३१. राअ (ज) ९. ३१. ३९. राय (°ज) ७. ८. रन्ना ( राज्ञा) २४. राय (ग) ३६. रायकुल (°बकुल ) २०. रायत्त (°जस्व ) १. रायसेहर ( °जशेखर ) ९. रायहंस (°जहंस) ४२. रासह (भ) २१. रुइ (°चि) ४१ रुइरा ( °चिरा) ३८. रुक्ख (वृक्ष) १२. ख. ३१. सरुच रोएइ (रोचते) २०. रुद्द (°द्र) २२. २3. रुह + आ-आरोहेओण ( आरुह्य ) १५. + आ-आरुहिय (आरुह्य ) २०. ख. , लहु (°घु ) १९. लहुसोत्ता (°घुश्रोत्रा ) १९. लावण्ण (°ण्य) ११. लावन्न (°ण्य ) ३२. लाहण (भन ) १३. लिङ्ग +आ-मालिङ्गाइ (आलिङ्गति) 32. लिहण ( लेहन) २६. लिहिअ (°खित ) 33. लेव (°प) 33 ४३. लेह (ख) 33. लोअ (क) ८. लोएहि (लोकैः) ८. लोय (°क) २. २३. २९. लोयण (°चन) ११. २५. २६. लोह (भ) १३. १. राउलमिति वि० प्रा० चतुर्थे परिच्छेदे सविस्तरम्. २. नान्तं नपुंसकं विद्धि पुल्लिङ्गेपि च चक्षत इति शाकटायनः (वि० ).

·. . . .. r . , " -- . 4 (114. . 4 . :: '..... . ." 1 ) .. मा... :: (iii ... १...11 .::) 31. (i):.:...... . (:)..:... - . V "}. (HI)13. (ii) 34. (1).. (T )... मन).. मन (Mfr). (i). (मानि)... मागम (+)3". गगा (HI) २.८. मन ( 7 ). गह (१) १२.१५. मम (म) 32. नाम (का) १२. २८. माना (ना) १५... WD नगर (गाय). पागन्ति (गान्नि) १२. १४. नगण (दग) ७. १७. . २.१.३७. गाइम ( दित) ४४. बान्ती (सी) २". वाडिगा (टिका ) ३१.३४. परमाणा (राहना ) २. गरनगगी (दना) 32. Vवादय बराई यान्ति (वादान्ते ) २८. की)?... पराग (क) 22.ल. Vवारय परिसन्त (त् ) ३८. यारेसि (वारयसि ) 20. वरुदोव (र एव ) ४२. वारय (क) ३२. वर्ण वारविलासिणी (नी) १८. वर्णयितुं (वर्णयितुम् ) २. वण्णध (वर्णयत) १५. +नि-विवासयितुं (निवासयितुम् ) २. मयरद्धयो अणंगो वम्महो कुसुमताणो इति पायलच्छीनाममालायाम्. २. वहेर्बुब्भः, हस्य भः अत उत्वं च वा वहनिपासते इति प्रा. चं०. Vवासय ·अनुक्रमणिका २३ . वाहमाण (न) १५. विरइय (°चित) १. ३९. वि ( अपि) १. २ ख. 3 ग. ८. ९. १३ | विरहग्गि (°हाग्नि) ४५. ग. १४. १५ ग. १६. २०. २३. २५ | विरहिया (°ता ) २२. च. २६ घ. २७. ३०. 33. ३५. ३६ | विलग्ग (न) 3. 30. घ. ३७.३९.४१.४२. ४३.४५. विलया ( वनिता ) २७. विअन्त (°दत् ) १५. विवस्जिय (र्जित) १३. विउत्त (द्वत्त्व ) १५. विवदृमाण (तमान ) १८. विउलउल (°पुलकुल ) ३१. विविह (ध) ३२. ३९. ४४. विओमयल्लिग ( विन्मतल्लिक) १७. विवेअ (°क) ४२. विक्कम (क्रम ) ७. विस (प) २. ख. १४. विक्किद (क्रीत) ३५. विसकुम्भ (°पकुम्भ ) ७. विक्खाअ (°ख्यात) ९. विसम (°पम ) २. ख. विचारग (°क) १५. विसमयर (पमतर) ७. विचित्ता (घा) ४५, विसाल (°शाल) ११. १७. विजा (°द्या) ९. १५. विसेस (शेष) २.३. विज्जू (°द्युत् ) १६. विस्सा (°विश्वा) २८. विञ्जण ( व्यजन) २०. विहाण (धान) ४.१. ४१. विहि (वृष्टि) ३९. विहि (°धि) १०. १४. २६. २७. ४४. विड (°ट) ७. ख.४५. विणट्ठा (°नष्टा ) २०. /वृत् विणा (°ना) 3. २१. ग. २२. +प्रति-नि-पडिनियट्टयामि ३१ (प्रतिनिवर्त- विणिडिजय (°निर्जित) १४. यामि). विणोयक (°नोदक ) ८. विणोयग (°नोदक) ८. २२. +प्र-पवट्टिदव्वं (प्रवर्तितव्यम् ) ४१. वन्ति (वर्तेते) 3. विण्ट (वृन्त) ३४. विस्थार (°स्तार ) २५, वेयविहि (°दविधि ) २८. वित्थारग (°स्तारक ) १२. वेरि ( वैरिन् ) २3. विप्प (प्र) २०. २८. ख. वेलुब्ध (°लेव) 30. -विनय विप्फुड (°स्फुट) ७. ‘विन्भम (भ्रम) ११. ४३. विलन्ति (वेल्लयन्ति ) १२. विभाया (°गा) १. वेवन्त (°पत् ) ३७. विरइअ (°चित) १४. २४. वेसपुरिस (°झ्यापुरुष ) ३१. १ रोरा, स्त्रियामन्त्यहल इत्यनेनात्वे प्राप्तेपि न विद्युतीति निषेधाद्विज्ज इति प्रा० म०. २. वनिताया विलयादेशो वा विलयेति संस्कृतेपीति केचित् (है०).

·अनुमामगिका । ।' (:). 1............ (न) ४. :..:..:. गन (1)... दा. मनाम (मत्राग) ३०. VIE BHAI (ERE) +मा-मामीग (आमा) 3. f... ()". मही (ती).. ":-:- () ८. मा (1)/२.२०. 2. ८.. मह (हिनीनी) ८२. xii-11. (प्राम) म (गाग.)". स. गार ( नद) २". :: ::::):. ::. मरः (मानि) २". :..-:ना ). गपत (.). म. (हार) ३६. Life (it)३८. मनिपुना (पुषा ) २८. :: (१)?". माय (4) :.". समागमयदि (नया) १७. मग (1) 33. ममममम(न) 2... मंगना () 22.3. मीर (प). गति (रियन ) 27. म(न) ४४. नमः (7). गंगा (का). मगिनिदान) ८०. मंगमग (ना) ४४. म (लयम्) २०.. ८२., म (1). नप (न) २० .. माग (मादाग) २". मया (सयन) ४०. मम (ग) ८. गयल (काल) १४. 2.3. २५. मगुग (गुग). मया (दा) १.७. म (म.) ८. ग. १७. मर (गर) १. १३.१४.१२. २५.. मन () ८. १७. २०. मध्य (क) ३३. सरमिय (त) ८. मणाह (नाय ) १२. १७. २३ ३१४३. | मरिम (वा) १८. मणादि ('नामि) १६. मुवण (श्रवण) २५. मगंह (द) 30. सुबल (शवल) २०. १. उपमाने पिव मिय विव विय व्य व जहा यतः, उपमानार्थे वच्छन्दस्यते आदेशा:स्यु रति चण्टकृतप्राकृतप्रकाश ड, तथापि हेमादिच्याकरणे वेतेऽव्ययत्वेन पृधग्गणिताः.

·अनुक्रमणिका २५ - सह् . सविसेस (शेष) ३१. सिरि (शिरस् ) १४. सव्व(4) ८.१३. १५.२६. २८. ३२, ३८. सिलुचय (शिलोच्चय ) ७. सव्वङ्गः (°ङ्गि) ७. ३१. ख. ४४. सिव (शिव) २४. सन्वया (वेदा) २. सिविण' (स्वप्न) ३. १४. ससङ्क (शशाङ्क) १६. १८. सिसिराइय (शिशिरादिक) २३. ससङ्ग (शशाङ्क) ११. २६. सिसुत्तण (शिशुत्व) २१. ससहर (शशधर २२. सिहण (स्तन) ३५ ख. ४४. ससि (शशिन्) १७. २९. सिहर (शिखर) १२. ३५. सिहिण (स्तन) ३५. सहदि । (सहते ) ३९. सीय (शीत) २०. सहेदि । ४१. सीसत्थ ( शीर्षस्थ ) ३०. सहन्ति (सहन्ते ) २१. सुकइ (वि) ८ ग. ९. सहल (फल) २७. सुकइत्तण (°वित्व ) १८. सहाव (स्वभाव) २६. 30. ३६. सुकिदी (कृतिन् ) 23. सहि (खी)१७. २२. ३५. ४२. सुचरिदा (°ता) २५. साणग्ग (शाणान) २७. सुणह (शुनक) १६. सादय् सुतिक्ख ( सुतीक्ष्ण) २६. साययित्ता (सादयित्वा ) ३२. सुत्तत्त (श्रोत्रत्व ) १९. सामग्गी (मी) २३. ४०. सामि (स्वामिन् ) २७. 3५. ४२. सुहायन्ते (सुधायन्ते ) २. सामिय २६. २०. ४०. ४१. सुन्दरत्तण (°व ) १७ सामिउ ४२. सुन्न (शून्य) १६.४०. सारदा (शारदा)८ सुपसाइअ (प्रसादित) २५. सावहाण (धान) २८. सुभु (भू ) १६. साहा (शाखा) 33. 3६. सुमसर (°शर) २२. २५. साहु (धु) ४१. सुमिण (स्वप्न) ३५. साहुलिया (शिरोवस्त्रखण्डमें ) २० सुया (°ता) २४. सिंवल (शिम्बल) २०. सुरअ (त) 3. ३५. सिक्खक (शैक्षक ) 33. सुरय (त) ३६. ३७. ३९. सिजो (शय्या) २०. ३२. ३६. 3८. ४२. सुरहि (°भि ) १२.१४ ख.२०. ३५.४१. सिठ्ठ ( सृष्ट) २५. सुवण्ण (ण) १८. २६. सिढिलिद (शिथिलित) ३४. सुविणय (स्वप्न) ३४. सुह (ख) १४. २०. ३२. ३८. ४२. सिज्झदि (सिद्ध्यति) ४२. सुहय (भग) 33. सिरस् (शिरस्) १९. सुहयर (°खकर) २९. सुधाय - सिध् १. स्वमनीव्योर्वा वस्य मः, स्वमेवायूर्व इद्भवतीत्यनेन रूपसिद्धिः है.. ४ ·1.- ( ) .. .. ...:) :. .::-::-):-.". :: (.:::.:. V :: (:.::):- 11::- -- :). : (167) '१.. १.. :.. . • "f:(:.:.. --- न). - . :):". . मे (...). मन (:)... में-( ) 1. मगर (.) २.. मेर ().८.४... मेनन (म)... (2.). मेर (क)' .. मेपर (). (2) ४४. (स) ३८. विनर (T). ८.:.:..:२. न ()१६. मिनिमः (सामना) ही (). है ( निने) २२. दु (निक्षदे) :... म (हुब) २५. NE पा (रति) ८. - अब-हाड़ (अगति) i. सा निदि (विनि) ८.१.२. चिन्नि (निन्ति) २२. निीि (नित्) ८. २. पवने मनरेंगन्ये नरनाल देनि. २. विस्मरेवरः पहुनर किरकीराविसनेन कैदरानः प्राः २०. हुँ दानाच्छानिरिमदि दलवा, देवनन्दिनेन्द्रव्य कर नया नगन्नाद्र. कामाकरणादि द्रालिलगायो

·No text on this page.