·नवनालन्दामहाविदारक
Nalanda-Devanāgari-Pāli-Series
THE
ANGUTTARA NIKĀYA
CHAKKANIPĀTA, SATTAKANIPATA
&
ATTHAKANIPĀTA
General Editor
BHIKKHU J. KASHYAP
PALI PUBLICATION BOARD
(BIHAR GOVERNMENT )
B. L. 2504
Y.E. 2017
1960

·Sple Agents:
MOTT LAL BANARASI DAS,
Nepali Khapar,
Post Box No. 75,
Varanasi,
(India)
TIDLA DET
G
38106

·GENERAL PREFACE The teaching of the prophets is generally distorted by the beliefs of the world and the interpretations of the priests. If we wish to ascertain what the founders of great rcligions taught, we have to get back to the original sources, Buddhism in all its formas goes back to the lifc and teaching of thc Buddha, While the austerities practised by him till he attained enlightenment appeal to the Hinayāna, the Pali, or the Southern school, his life of service and compassion for 45 years after the attainment of enlightenment is the authority for the Mahāyāna, thc Sanskrit or the Northern school. The religious quest springs from the consciousness of the imperfection and suffering of the world. The questions which worried Tolstoy in the fiftieth year of his life disturb all thinking men. “What is life? Why should I live ? Why should I do anything ? Is there any meaning in life that can overcome inevitable death ?" Nijinzky summed up the whole problem in his Diary when he wrote : "The whole life of my wife and of all mankind is death." How can we be saved from the body of this death ? This is the problem of religion. The Buddha traccs suffering to selfish desirc. Suffering is the result of tension between a living creature's essential impulse to try to make itself into the centre of the universe and its esscnt dependence on the rest of creation. Craving is that which binds the individual to the creative process. The individual with selfish desire becomes the slave of the universe. We can overcome suffering only if we get rid oftşņā or taṇhā. To attempt to get rid of suffering through the various devices of self-dcccption is not to ccase to suffer but to suffer in a different way. The Buddha formulates the cigiit-fold path of morality which helps us to eliminate selfish desire and overcomc suffer.

·ii GENERAL PREPACE ncss, ing. When the Upanişads declare, "That thou art", fal Ivam asi, it is not a merc statement of fact. It is a call to action. Make thyself that which thou know thou canst be. Whereas the Hindu mind belicves in a permanent clement in thc individual which can stand firm and unshaken in the midst of change, the Buddhist stresses the dynamic character of the self No change is possible with an unchanging conscious- We can achieve the possibilitics in us by thc exertion of the will rather than by the play of the intellect. Religion is not a creed, but a vital process. It is no use railing against God or destiny when we are ourselves the authors of our disgrace. If few are chosen, it is because few choose to be chosen The Buddha laid stress on the creativc frcedom of man. The Buddha did not encourage dependence on the supernatural, He could not conceive of a being capable of creating a world for the express purpose of its creatures praising him The ten veramanīs or prohibitions or abstinences called defašila or datafiksāpada which the novices in the path of Buddhism utter are given in these words : "I take upon myself the abstinence, (l) from destroying lifc, (2) from taking what is not given, (3) from leading an unchaste life, (4) from speaking untrutlı, (5) fiom giving myself to intoxicating drugs, (6) from cating at irregular hours, (7) from secing musical and dancing performances and other shows and pageants, (8) from wearing garlands, perfumes, unguents and other bodily decorations, (9) from using high couclies and scats, (10) from accepting gifts of gold and silver." The first five are the Buddhist pañcasila. Pāņātipātā vcramaņi sikkhāpadaḥ samādiyāmi Adinnādānā veramani sikkhāpadam samādiyāmi Kāmesu micchacără veramani sikkhāpadan samādiyāmi Musavādā veramani sikkhāpadami samadiyāmi Sură-merayamajja-pamādatthānā veramani sikkhåpadami samadiyāmi Conflicts in thc world are conflicts in the human soul enlarged. If men were at peace within themslycs, the outer conflicts between nations would inevitably cease. By practising the Buddha's pañcasila we will develop patience, couragc, love ·GENERAL PREFACE and unselfishness The Buddha teaches us that even in an age of anxiety and violence, it is possible to gain and maintain inner harmony, which is not at the mercy of outward circumstance. Nirvanaṁ paramaṁ sukhañ : Nirvāṇa is the highest bliss. It is not a negative state of annihilation but a positive state of joy, consciousness grown from an unhappy to a beatific one. The Buddha does not tell us that man is but a bubble on the turbulent surface of nature and that he has no destiny save to undergo dissolution. The Hindu affirms that man can rcalise his identity with Brahman, the ground of all being; the Buddhist says that man can live in a transfigured world where samsāra and nirvana are one. In Mahā-saccaka Sulla, the Buddha himself is eported to have described the supreme triumplı of reaching the goal of his quest as follows : “When this knowledge, this insight had arisen within mic, my hcart was set free from intoxication of Justs, set free from the intoxication of becomings, set free from the intoxication of ignorance. In me, thus emancipated, there arose the certainty of that emancipation. And I came to know : "Rebirth is at an end. The higher life has been fulfilled. What had to be donc has been accomplished. After this present life there is no further for this or that. This last insight did I attain to in the last watch of the night. Ignorance was beaten down, insight arose, darkness was destroyed, the light came, inasmuch as I was there strenuous, carncst, master of mysell." Tirus ended the struggle of six long years. The Buddha is said to be a physician. Even as the physician strives to restore to health a sick man, the Buddha tries to restore us to our normal condition. If our lcadors become normal, we may be able to replace the present social order in which division, falsehood and violence prevail, by a new one in which Humanity, truth and brotherhood will reign. On the occasion of the 2,5ooth anniversary of the Buddha's parinirvana, the Government of India decided to publisha ·iv GENERAL PREPACE standard versons in Devanagari script the complete Pāli and thic Sanskrit texts of the two school, Southern and Northern, in, the hope that some of the readers of these books may be impelled to love the good, to practise altruism and hold their spirit aloof from the desires and ambitions of the world. S. Radhakrishnan ·Gonoral Editor's Profaco In this Volume we are publishing the Chakka-nipāla, Sattaka-nipāta and Atthaka mpala of the Anguttara Nikāya As we have already given an introduction to it in the first Volume of the book, it is not necessary to write any thing more at this place The present edition has been prepared co-ordinating the following versions of the text --Burmese--Chattha Sangayana publication, 1955; Siamese-Mahāmakuta Government publication, 1926, Sinhalese-edited by Sırı Devamıtta Mahānāyaka Thera, 1915, Roman edited by Pror E Hardy (P T S 1896, 1899) The press copy has been finally revised and seen through the press by our learned Editor, Shrı Birbal Sharma, MA and his assistants Varanasi Bhikkhu J. Kashyap 25 6 60 ·सम्पादकीय इस भाग में प्रत्युत्तरनिकाय दे छत्रय निपात, सत्तक निपात सया अटुक निपात प्रकाशित किये जा रहे है । क्योकि इनवा परिचय पहले भाग की भूमिका में ही या गपा है, उनके विषय में यहाँ कुब लिखना प्रावश्यक नहीं समझा। यह ससरण निम्नलिखित ग्रन्यों से प्रापार पर तैयार किया गया है :-बर्मी-संस्करण, पद-राङ्गापन प्रकाशन (१९५५); स्यागी-रास्वरण, महामकुट राजकीय प्रकाशन (१९२६); सिंहली रास्परण, सिरि देवमित्त महानायर धेर द्वारा सम्पादित (१९१५); रोमन रास्करण, प्रो० इ० हार्डी द्वारा सम्पादित (पालि टेक्स्ट सोराश्टी १८६६, १८६६) । .. .. हमारे विद्वान् सम्पादव, श्री वीरबल शर्मा, एम० ए० ने अपने योग्य सहयोगियों के साथ ग्रन्प की पाण्डुलिपि का मन्तिम रूप तैयार कर मुद्रण वा कार्य सम्पन्न किया । वाराणसी मिक्षु जगदीश काश्यप २५-६-६० ·THE PĀLI ALPHABET IN DEVANĀGARĪ AND ROMAN CHARACTERS VOWELS Ta Tā उu ดี น एe यो CONSONANTS WITH VOWEL "A kha * ii: नca cha ज si na tha गga ja z da Ida व ha gha 9, jha dha #dha * bha UT na ta य that न na Ja ma pha रra 4 ya Tla वva राsa ह ha a la में ajin ·VOWELS IN COMBINATION * ka काla किki at ki ku kū a ke ko 4 kha KHI kla fa khi đi khi khu 4Khu và khe GÌ kg CONJUNCT-CONSONANTS क्क kka पख kkha E dya dhya dhva म्ब mba #mbha म्म mma nta मग mya च fica 3ñcha ñja 21,5 ñjha हट्ट tta 8,5 ttha हुड्डdda addha 44 kya fikri बल kla वय kva ekhya khva Emha Fra ntva 7 ntha य्यyya nda यह yha y lla ndra andha 95 स्य lyn 15 ggha ण्ट nta entha पड nda *** gya 77, 7 nina ग्य nya लह ha व्ह vha uus îna enlia स्त sta PT Pra stra gra Stika Tokha is nga छाप igha nha त्तtta 54 ttla स्नsna स्य sya ET 55a a tva 5 cca sy tya स्मsma 7 tra et ppha rya pla abba 6# bblia स्य bya #bra of mpa fimpha ccha ajja ज्ज्ञ, jjha 5st filia स्वsvn द.दdda ddha 1 hima hva alha dya nila dra 3 3 5 1 1 € 6 2 3 4 5 6 7 8 9 0 ·अङ्गुत्तरनिकायपालि (छक्क-सत्तक-अट्ठकनिपाता) सूची दिद्रुद्धा पिहङ्का २६ २८ ३ २८ ५ २८ ३० ३० ३३ ७ ७ ८. ३८ ६.छक्कनिपातों १. पाहुनेय्यवग्गो १. पठमाहुनेय्यसुत्तं २. दुतियग्नाहुनेय्यसुत्तं ३. इन्द्रियसुत्तं ४. वलसुत्तं ५. पठमयाजानीयसुत्तं ६. दुतियाजानीयसुत्तं ७. ततियाजानीयसुतं ८. अनुत्तरियसुत्तं ६. अनुस्सतिद्वानसुतं १०. महानामसुत्तं सस्सुद्दानं २. सारणीयवग्गो १. पठमसारणीयसुत्तं २. दुतियसारणीयसुत्तं ३. निस्सारणीयसुतं ४. भद्दकसुत्तं ५. अनुतप्पियसुत्तं ६. नकुलपितुसुत्तं ७. सोप्पसुतं ८. मच्छयन्यसुतं ६. पठममरणसतिसुतं १०. दुतियमरणस्सतिसुत्तं तस्सुद्दानं ३. अनुत्तरियवग्यो १. सामकसुत्तं २. अपरिहानियसुत्तं ३. भयसुत्तं ४. हिमवन्तसुतं ५. अनुस्सतिद्वानसुत्तं ६. महाकच्चानसुत्तं ७. पठमसमयसुतं दुतियसमयसुत्तं ६. उदायीसुतं १०. अनुत्तरियसुत्तं तस्सुद्दानं ४. देवतागो १. सैलसुत्त २. पठमअपरिहानसुत्तं ३. दुतियापरिहानमुत्तं ४. महामोग्गल्लानमुत्तं ५. विज्जाभागियसुत्तं ६. विवादमूलसुत्तं -७. दानसुत्तं अत्तकारीसुत्तं ११ ४२ ४६ ४६ १२ १३ ४७ १७ २० २२ २४ ५० ८.

·१२५ १२५ १२८ १२६ १३१ १३१ ८. [ २ ] पिट्टडा पिट्ठा ६. निदानसुत्तं ७. देवतावग्गो १२५ १०. किमिलसुत्तं १. अनागामिफलसुत्तं ११. दारुक्खन्धसुत्तं २. अरहत्तसुतं १२. नागितसुत्तं ३. मित्तसुत्तं तस्सुद्दानं ४. सङ्गणिकारामसुत्तं १२६ ५. धम्मिकवगो ५६ ५. देवतासुत्तं १२७ १. नागसुत्तं ६. समाधिसुत्तं २. मिंगसालासुतं ६२ ७. सविखभब्बसुत्तं • ३. इणसुत्तं ८. बलसुत्तं ४. महाचुन्दसुत्तं ६८ ६. पठमतज्झानसुत्तं ५. पठमसन्दिट्ठिकसुत्तं १०. दुतियतज्झानसुत्तं ६. दुतियसन्दिविकसुत्तं ७१ ७. खेमसुतं तस्सुद्दानं ७२ इन्द्रियसंवरसुतं ८. अरहत्तवग्गो ७३ ६. आनन्दसुत्तं १. दुक्खसुत्तं १०. खत्तियसुत्तं २. अरहत्तसुत्तं १३२ ११. अप्पमादसुतं ३. उत्तरिमनुस्सधम्मसुत्तं १३२ १२. धम्मिकसुत्तं ४. सुखसोमनस्ससुत्तं १३३ तस्सुद्दानं ५. अधिगमसुत्तं ६. महावग्गो ६. महन्तत्तसुतं १. सोणसुतं ७. पठमनिरयसुत्तं २. फागुनसुत्तं दुतियनिरयसुत्तं ३. छळभिजातिसुत्तं ६. अग्गधम्मसुतं ४. पासवसुत्तं १०. रतिदिवससुत्तं १३५ ५. दारुकम्मिकसुत्त तस्सुद्दानं ६ हत्यिसारिपुत्तसुत्तं ६.सीतिवग्गो ७. मज्झेसुत्तं १०६ १. सोतिभावसुतं ८. पुरिसिन्द्रियाणसुतं १०८ २. प्रावरणसुत्त ६. निब्बेधिकसुत्तं ११५ ३. वोरोपितसुत्तं १०. सोहनादसुतं १२१ ४. सुस्सूसतिसुतं तस्मुद्दानं १२४ ५. अप्पहायसुत्तं ७४ १३४ १३४ १३४ १३५ ५. EE १३७ १३८ ·१४० १४१ १. धनवग्गो । [३] पिट्ठड्डा पिट्ठद्धा ६. पहीनसुत्तं १३६ १०. उद्धच्चसुत्तं १४७ ७. अभब्बसुत्तं १३६ तस्सुद्दानं १४७ ८. पठमअभवट्टानसुत्तं १३६ १२. सामावग्यो १४८ ६. दुतियअभब्बट्टानसुत्तं १३६ १. कायानुपस्सीसुत्तं १४८ १०. ततियप्रभव्बट्टानसुत्तं १४० २. धम्मानुपस्सीसुत्तं १४८ ११. चतुत्यप्रभव्वट्ठानसुत्तं १४० ३. तपुस्ससुत्तं १४८ तस्सुद्दानं ४-२३. भल्लिकादिमुत्तानि १४६ ०. आनिसंसवग्गो १४१ १३. रागपेय्यालं १४६ १. पातुभावसुत्तं १४१ ७. सत्तकनिपातो । २. आनिसंससुतं । ३. अनिच्चसुत्तं १४१ १५१ ४. दुक्खसुतं १४२ १. पठमपियसुत्तं । ५. अनत्तसुत्तं १४२ २. दुतियषियसुत्तं १५१ ६. निव्यानसुतं १४२ ३. सवित्तवलसुत्तं १५२ ७. अनवत्यितसुत्तं १४२ ४. वित्यतवलसुतं १५२ ८. उक्सित्तासिकसुत्तं १४३ ५. सवित्तधनसुत्तं । ६. अतम्मयसुतं १४३ ६. वित्यतवनसुतं १५४ । १०. भवसुत्तं ७. उग्गसुत्तं १५५ । ११. तण्हासुत्तं १४४ ८. संयोजनसुतं १५६ तस्मुद्दान १४४ ९. पहानसुत्तं १४४ १०. मरियमुतं १५७ १. रागसुत्त सम्सुद्दानं १५७ । २. दुचरितनुत्तं १४५ २. अनुसयवग्गो .१५७ ३. वितयकनुत्तं १४५ १ पठमअनुसयसुत्तं १५७ १४५ २. दुतियअनुसयगुतं १५७ ५. घातुनुत्तं १४६ ३. कुलनुत्तं १५८ ६. अस्सादमुत्तं ४. पुग्गलमुत्तं ७. परतिनुतं ५. उदकूपमागुत्तं १५६ ८. मन्तुट्टिमासुतं ६. अनिच्चानुपम्नीमुत्तं ६. दोषचन्मतामुरा १४७ ७. दुपगानुपस्वीसुतं १४३ १. तिकवग्गो 1 ४. सन्नामुत्तं -- ।

·1 २०४ पिट्ठा ८. अनत्तानुपस्सीसुतं १६२ ६. निब्बानसुत्तं १०. निड्सवत्युसुत्तं तस्सुद्दानं वज्जिसत्तकवग्गो १. सारन्ददसुत्तं २. बस्सकारसुत्तं १६४ ३. पठमसत्तकसुत्तं ४. दुतियसत्तकसुत्तं ५. ततियसत्तकसुत्तं १६९ ६. बोझङ्गसुत्तं १७० १७. सासुत्तं १७० ८. पठमपरिहानिसुत्तं ६. दुतियपरिहानिसुत्तं १७१ १०. विपत्तिसुतं १७३ ११: पराभवसुत्तं १७३ तस्सुद्दानं १७४ ४. देवतावग्गो १७४ १. अप्पमादगारवसुत्तं २. हिरीगारवसुतं १७५ पठमसोवचस्सतासुत्तं १७५ ४. दुतियसोवचस्सतासुत्तं १७६ ५. पठममित्तसुतं ६. दुतियमित्तसुतं १७७ ७. पठमपटिसम्भिदासुतं १७६ ८. दुतियपटिसम्भिदासुतं १७८ ६. पठमवससुतं १०. दुतियवससुत्तं १७६ ११. पठमनिससुत्तं १७६ १२. दुतियनिद्दससुतं तस्मुद्दानं ५, महायशवग्गो १८३ १. सत्तविआणट्ठितिसुत्तं १८३ २. समाधिपरिक्खारसुत्तं १८४ ३. पठमअग्गिसुत्तं १८४ ४. दुतियअग्गिसुत्तं ५. पठमसज्ञासुत्तं ६. दुतियसनासुतं १८८ ७. मेथुनसुतं १६४ ८. संयोगसुत्तं १६. दानमहप्फलसुतं १६७ १०. नन्दमातासुतं २०० तस्सुदान ६. अव्याकसवग्गो २०४ १. अव्याकतसुतं २०४ २. पुरिसगतिसुत्तं ३. तिस्सब्रह्मात्तं २०६ ४. सीहसेनापतिसुत्तं २१३ ५. अरक्खेय्यसुत्तं ६. किमिलसुत्तं २१७ ७. सत्तधम्मगुत्तं २१८ ८. पचलायमानसुत्तं २१८ ६. मेत्तसुत्तं २२१ १०. भरियासुत्तं ११. कोधनसुत्तं तस्सुद्दानं ७. महावग्गो २२६ १. हिरीयोत्तप्पसुतं २. सत्तसुरियसुतं ३. नगरोपमसुत्तं ४. धम्मभूसुत्तं १७७ २२३ २२५ २२६ २२६ ·२६८ २६८ पिडा ५. पारिछत्तकयुत्तं २४२ ६. संक्यच्चसुतं २४५ ७. भावनासुतं २४६ ८. अग्गिक्सन्योपमसुत्तं २५१ ६. सुनेत्तमुत्तं २५६ १०. अरकसुत्तं २५७ तस्सुद्दानं २६० ८. विनयवग्गो २६० १. पठमविनयधरसुतं २६० २. दुतियविनयधरसुत्तं ३. सतियविनयधरसुतं २६१ ४. चतुत्यविनयचरसुत्तं ५. पठाविनयधरसोभनसुत्तं २६२ ६. दुतियविनयपरसोभनसुत्तं२६२ ७. ततियविनयधरसोभनसुत्तं२६२ ८. चतुत्यविनयधरसोभनसुतं२६२ ६. सत्युसासनसुत्तं २६३ १०. अधिकरणसमयसुत्तं २६३ तस्गुद्दानं २६४ ६. समणवग्यो २६४ १. भिवगुत्तं २६४ २. गमणमुत्तं २६४ ३. ब्राह्मणनुतं २६४ ४. गोतियनुतं २६४ ५. हातामुत्तं २६४ यंदगूगुत परियगुलं २६५ १०. आहुनेय्यवग्गो तस्सुद्दानं ११. रागपेट्यालं ८. अट्टकनिपातो १. मत्तायगो १. मेतासुतं २. पञ्चासुत्तं ३. पठमअप्पियसुत्तं ४. दुतियअप्पियसुतं ५. पठमलोकधम्मसुत्तं ६. दुतियलोकधम्मसुत्तं ७. देवदत्तविपत्तिसुतं ८. उत्तरविपत्तिसुत्तं ६. नन्दसुत्तं १०. कारण्डवसुत्तं तरसुद्दानं २. महावग्गो १. वेरजमुत्तं २. सोहमुत्तं ३. अम्नाजानीयगुतं ४. अस्ससलुशनुत्तं ५. मलसुतं ६. दूतय्यनुत्तं ७. पठमबन्धनमुत्तं ८. दुतिपयन्यनमुत्तं ६. पहारादसुतं २०. उपोमयसुतं सम्मान ३. गहपतिपणो १२७० २७० २७१ २७४ २७५ २७५ २७६ २७६ २७६ २८३ २८४ २८७ २८७ २८७ २६३ ३०० ३०१ ३०५ ३०५ . ८. महामुत्त ३१२ १०. गदम्ममुन २६५२ ·६. गोतमीवग्गो ८. पिट्ठा २. दुतियउग्गसुत्तं ३. पमहत्थकसुतं ३२१ ४. दुतियहत्यकसुतं ३२३ ५. महानामसुत्तं ३२४ ६. जीवकसुत्तं ३२५ ७. पठमवलसुत्तं दुतियवलसुत्तं ३२६ ६. अक्खणसुतं ३२८ १०. अनुरुद्वमहावितकसुत्तं ३३० तस्सुद्दानं ४. दानवग्गो १. पठमदानसुतं २. दुतियदानसुत्तं ३३७ ३. दानवत्थुसुत्तं ४. खेतसुत्तं ५. दानूपपत्तिसुत्तं ६. पुजकिरियवत्युसुत्तं ३४० ७. सप्पुरिसदानसुत्त ८. सप्पुरिसमुत्त ३४३ ९. अभिसन्दसुतं ३४४ १०. दुच्चरितविपाकसुत्तं ३४५ तस्मानं ३४६ ५. उपोसथवग्गो ३४७ १. सवित्तूपोसथसुत्तं ३४७ २. वित्थतूपोसयसुत्तं ३४६ । ३. विसाखासुतं ३५२ ४. वासेट्ठसुतं ५. बौज्झसुत्तं ६. अनुरुद्धसुत्तं ३५८. ७. दुतियविसाखासुत्तं पिट्टा F. नकुलमातासुतं ३६२ '६. पठमइधलोकिकसुत्तं ३६४ १०. दुतियइधलोकिकसुत्तं ३६६ तस्सुद्दानं ३६८ - १. गोतमीसुतं ३६८ २. अोवादसुत्तं ३७३ ३. सवित्तसुत्तं ४. दीपाणुसुतं ५. उज्जयसुतं ३७८ ६. भयसुतं ७. पठमा नेय्यसुत्तं दुतियाहुनेय्यसुत्तं ३८२ ६. पठमपुग्गलसुत्तं ३८३ १०. दुतियपुग्गलसुत्तं तस्सुद्दानं ७. भूमिचालवग्गो १. इच्छासुत्तं २. अलंसुतं ३. सवित्तसुत्तं ३८६ ४. गयासीससुत्तं ५. अभिभायतनसुत्तं ६. विमोक्खसुत्तं ७. अनरियवोहारसुत्तं ८. अरियवोहारसुत्तं ६. परिसासुत्तं १०. भूमिचालसुत्तं तस्सुद्दानं ६. यमकवम्गो १. पठमसद्धासुतं ४०१ ४०१.

·४२० ४२१ २ दुतियसद्धासुत्त ३ पठममरणस्सतिसुत्त ४ दुतियमरणस्सतिसुत्त ५ पठमसम्पदासुत्त ६ दुतियसम्पदासुत्त ७ इच्छासुत्त ८ अलसुत्त ६ परिहानसुत्त १० कुसीतारम्भवत्युसुत्त तस्सुद्दान ६. सतिवगो १. सतिसम्पजनसुत्त [ ७ ] पिट्टा पिट्ठला ४०२ २ पुण्णियसुत्त ४१६ ४०३ ३ मूलक्सुत्त ४ चोरसुत्त ५ समणसुत्त ४२२ ६ यससुत्त ૪૨૨ ४११ ७ पत्तनिपुज्जनसुत्त ४२६ ४१३ अप्पसादपवेदनीयसुत्त ४२६ ४१५ ६ पटिसारणीयसुत्त ४२७ ४१५ १० सम्मावत्तनसुत्त ४२८ ४१८ तस्सुद्दान ४२८ १०. सामञवग्गो ४२८ ४१८ ४२६ द ११. रागपेय्याल

·सुत्तपिटके
अङ्गुत्तरनिकायो
(छक्क-सत्तक-अट्ठकनिपाता)

·नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बद्धस्स अङ्गुत्तरनिकायपालि ६. छक्कानिपातो १. आहुनेय्यवग्गो १. पठमाहुनेय्यसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने Boli,247 अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि "भिक्खो" ति । “भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोमुं । भगवा एतदवोच- २. "छहि, मिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनेग्यो' । होति पाहुनेय्यो दक्खिणेथ्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुनवखेतं लोकस्स । कतमेहि यहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा नेव सुमनो होति न दुम्मनो, उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो। सोतेन सई सुत्वा ... धानेन गन्धं घायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा फायेन फोट्ठन्वं फुसित्वा ... मनसा धम्म विनाय नेव सुमनो 10 होति न दुम्मनो, उपेक्खको' विहरति सतो सम्पजानो। इमेहि खो, 'भिक्सवे, अहि धम्मेहि समन्नागतो भिवसु आहुनेय्यो होति पाहुनेग्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तरं पुजवखेत्तं लोकस्सा" ति । ३. इदमवोच भगया । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिगन्दं ति । 15 २. दुतिपनाहुनेम्यसुत्तं १. "दहि, भिक्सये, धम्मेहि समन्नागतो भिवसु पाहुनेथ्यो होति ... ये.... पनुत्तरं पुनसत्तं सोफस्स । कतमेहि छहि ? इध, १. माहुनेमो -पी01२. उसो - सी B248, R.280 ·४ प्रष्टगुप्तरनिकायो [ ६१.२- भिक्खवे, भिक्खु अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनुभोति - एको पि हुत्वा बहुधा होति, बहुधा पि हुत्वा एको होति; आविभावं तिरोभावं; तिरोकुटुं' तिरोपाकारं तिरोपन्यतं असज्जमानो गच्छति, सेय्यथापि आकासे; पथविया पि उम्मुज्जनिमुज्जं करोति, सेय्यथापि उदके; 5 उदके पि अभिज्जमाने गच्छति, सेय्यथापि पथवियं'; आकासे पि पल्लङ्केन कमति, सेय्यथापि पक्खी सकुणो; इमे पि चन्दिमसुरिये एवं- महिद्धिके एवंमहानुभावे पाणिना परिमसति परिमज्जति; याव ब्रह्म- लोका पि कायेन वसं वत्तेति । २. "दिब्बाय, सोतधातुया विसुद्धाय अतिक्कन्तमानुसिकाय 10 उभो सद्दे सुणाति – दिब्वे च मानुसे च, ये दूरे सन्तिके च । ३. “परसत्तानं परपुरगलानं चेतसा चेतो परिच्च पजानाति । सरागं वा चित्तं सरागं चित्तं ति पजानाति, वीतरागं वा चित्तं सदोसं वा चित्तं ... वीतदोस वा चित्तं ... समोहं वा चित्तं ... वीतमोहं वा चित्तं ... सतित्तं वा चित्तं .. विक्खित्तं वा चित्तं ... महग्गतं वा चित्तं अमहग्गतं वा चित्तं ... सउत्तरं वा चित्तं ... अनुत्तरं वा चित्तं ... समा- हितं वा चित्तं ... असमाहितं वा चित्तं .. विमुत्तं वा चित्तं ... अविमुत्तं वा चित्तं अविमुत्तं चित्तं ति पजानाति । ४. "अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथीदं" -- एक पि जाति द्वे पि जातियो ... पे.... । इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं 20 पुब्बेनिवासं अनुस्सरति ! ५. "दिब्बेन चक्खना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवणे दुब्बण्णे, सुगते दुग्गते यथा- कम्मूपगे सत्ते पजानाति – 'इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्ना गता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुचरितेन समन्नागता अरियानं 25 उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्टिकम्मसमादाना, परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना। इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियान अनुपवादका सम्मादिट्टिका सम्मा- दिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सगं लोक 15 ... 8281 ते कायस्स भेदा 8249 १ तिरोछुट्ट-म०। २. प्रभज्जमानो-सी०। ३. पठविय-सी०, स्मा०, रोः । ४. परामराति - स्या, रो। ५ सेप्यविद - म०।

·५ पठमप्राजानीयमुत्तं उपपन्ना' ति । इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुबण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । ६. "पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिवेव धम्मे सयं अभिना सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, 5 भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुवखेत्तं लोकस्सा" ति । 4 ३. इन्द्रियसुत्तं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवखु आहुनेय्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि छहि ? सद्धिन्द्रियेन, विरियिन्द्रियेन, सतिन्द्रियेन, समाधिन्द्रियेन, पचिन्द्रि- 10_1. 282 येन, पारावानं खया अनासवं चेतोविमुक्ति पज्ञाविमुक्ति दिवेव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिवखवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दविखणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुनक्खेत्तं लोकस्सा" ति । ४. बलसुत्तं १. "छहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवसु आहुनैय्यो । होति ... पे०... अनुत्तरं पुशवसेत्तं लोकस्स । कतमेहि छहि ? सद्धा- वत्तेन, चिरियथलेन, सतिबलेन, समाधिवलेन, पञ्जावलेग, प्रासयानं खया अगासवं चेतोविमुक्ति पाविमुत्ति दिट्टेव धम्म सयं अभिञ्जा मच्छिकत्या उपसम्पज विहरति । इमेहि खो, भिवखवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिवसु पाहुनेथ्यो होति ... पे.... अनुत्तर पुञ्जयस्खेत्तं 20 लोकस्सा" ति। ५. पठमाणानीयसुत्तं १. “यहि, भिवराये, अङ्गेहि समन्नागतो रज्जो भद्रो अस्सा- जानीयो राजारही होति राजभोग्गो, रनो अङ्गं त्वेव सह गच्छति । १. पानयान प-या।२ परमागानिदो - पा., रो.

·? अडगुसरनिकायो कतमेहि छहि इध, भिक्खवे, रजो भद्रो अस्साजानीयो खमो होति रूपान, खमो सद्दान, खमो गन्धान, खमो रसान, खमो फोटुब्बान, वण्णसम्पन्नो च होति । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि अङ्गेहि समन्नागतो रज्जो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रओ 5 अङ्ग त्वेव सस गच्छति । २ "एवमेव खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु बाहुनेय्यो होति पे० अनुत्तर पुञवसेत्त लोकस्स । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिवखु खमो होति रूपान, खमो सद्दान, खमो गन्धान, खमो रसान, खमो फोटुब्बान, खमो धम्मान । इमेहिं खो, 10 भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो होति पे० अनुत्तर पुचक्खेत्त लोकस्सा" ति । 283 15 ६ वुतिय प्राजानीयसुत्त १ "यहि, भिवखवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो भद्रो अस्सा- जानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रओ अङ्ग त्वेय सङ्घ गच्छति । कतमेहि छहि । इध, भिक्खवे, रओ भद्रो अस्साजानीयो खमो होति रूपान, खमो सद्दान, खमो गन्धान, खमो रसान, खमो फोदृट्वान, प्रलसम्पन्नो च होति । इमेहि, खो भिक्सवे, छहि अङ्गेहि समन्नागतो रञ्नो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोमाो, रो अङ्ग त्वेव राद्ध गच्छति । २ "एवमेव खो, भिक्सवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु पाहुनेथ्यो पे० अनुत्तर पुञक्खेत लोकस्स । फतमेहि छहि ? इध, भिक्सवे, भिवसु सगो होति रूपान पे० खमो धम्मान । इमेहि सो, भिवरसवे, यहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु पाहुनेय्यो होति पे० अनुत्तर पुरवत्त लोकस्सा" ति । 20 231 ७ ततिपमाजानीयसुत्त १ "हि, भिकरपवे, पढ्नेहि समनागतो रो भद्रो प्रस्सा- 29 जानीयो राजारहो होति राजभोगो, रज्यो त्वेव गच्छति । १ पामेहि - रस राख ·७ R.204 ६.१.१०] महानामसुतं कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, रजो भद्रो अस्साजानीयो खमो होति रूपानं, खमो सद्दान, खमो गन्धानं, खमो रसानं, खमो फोटुब्बानं, जवसम्पन्नो च होति । इमेहि खो, भिक्ववे, छहि अङ्गेहि समन्नागतो रजो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्यो अङ्गं त्वेव सवं गच्छति । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुजवखेतं लोकस्स । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु खमो होति रूपानं ... पे०... खमो धम्मानं । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु पाहुनेथ्यो होति .. पे०... अनुत्तरं पुञ्जक्लेत्तं लोकस्सा" ति । 5 ... 10 अनुत्तरियसुतं १. "छयिमानि, भिक्खवे, अनुत्तरियानि । कतमानि छ ? दसनानुत्तरियं, सवनानुत्तरियं, लाभानुत्तरियं, सिक्खानुत्तरियं, पारि- चरियानुत्तरिय, अनुस्सतानुत्तरियं – इमानि खो, भिक्खवे, छ अनुत- रियानी" ति । ६. अनुस्सतिद्वानसुतं १. "छयिमानि, भिक्खर्व, अनुस्सतिट्ठानानि । कतमानि छ ? । बुद्धानुस्राति, धम्मानुस्सति, सङ्घानुस्सति, सीलानुस्सत्ति, चागानुस्सति, देवतानुस्राति - इमानि खो, भिक्खवे, छ अनुस्सत्तिट्ठानानी" ति १०. महातामसुन्तं १. एक समयं भगवा सकेसु विहरति कपिलवत्युस्मि निग्रोधा- . राम। अथ सो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो, 20 खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच. २. "यो सो, भन्ते, अरियसायको यागतफलो विनातसासनो, सो कतमेन विहारेन बहुलं विहरती" ति ?

·5 अडमुत्तरनिकायो ३ “यो सो, महानाम, अरियसावको आगतफ्लो विज्ञात- सासनो, सो इमिना विहारेन बहुल विहरति । इध, महानाम, अरिय- सावको तथागत अनुस्सरति – 'इति पि सो भगवा अरह सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको तथागत अनुस्सरति नेवस्स तरिंम समये रागपरियुट्टित चित्त होति, न दोसपरियुट्टित चित्त होति, न मोहपरियुद्वित चित्त होति, उजुगत- मेवस्स तस्मि समये चित्त होति तथागत आरम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति अत्यवेद, लभति धम्मवेद, लभति 10 धम्मूपसहित पामोज्ज' । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुख वेदियति', सुखिनो चित्त समाधियति । प्रय वुच्चति, महानाम -- 'अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो' विहरति, सव्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विह्रति, धम्मसोत समापन्नो बुद्धानुस्सतिं भावेति'। ४ "पुन च पर, महानाम, अरियसावको धम्म अनुस्सरति - 'स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको प्रोप- नेरियको पच्चत्त वैदितब्बो विही' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसायको धम्म अनुस्सरति नेवस्स तरिम समये रागपरियुट्ठित चित्त होति, न दोसपरियुट्ठित चित्त होति, न मोहपरियुट्टित चित्त होति, उजुगतमेवल्स तस्मि समये चित्त होति धम्म प्रारम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरिपसावको लभति अत्थवेद, लभति धम्मवेद, लभति धम्मूपसहित पामोज्ज । पमुदितस्स पीति जायति, पोतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुख वेदियति, सुखिनो चित्त समाधियति । अय बुच्चति, महानाम -- 'अरियावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो - 286 23 विहरति, सब्यापज्झाय पजाय अध्यापज्झो विहरति, धम्मसोत समा- पनो धम्मानुस्सति भाति । ५ "पुन च पर, महानाम, अरियसावको सङ्घ अनुस्सरति 'सुप्पटिपनो भगवतो सायपसङ्घो, उजुप्पटिपनो भगवतो सायवसङ्घो, जायप्पाटपनो भगवतो सावपमझो, सामीचिप्पटिपन्नो भगवतो सावक- " सहो, यदिद चत्तारि पुरिरायुगानि अट्ट पुरिसपुरगला एस भगवतो - 15 20 - ॥253 १ पामुग-सी० स्था० रो। पति-स्या । गम्पन्नो - रो।

·महानामसुतं सावकसङ्घो आहुनेथ्यो पाहुनेग्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुचाक्खेत्तं लोकस्सा ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसाचको सङ्घ अनुस्सरति नेवस्स तस्मि समये रागपरियुट्टितं चित्तं होति, व दोसपरि- युट्टितं चित्तं होति, न मोहपरियुट्टितं चित्तं होति; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति सझं प्रारम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, 5 अरियसावको लभति अत्यवेदं, लभति धम्मवेदं, लभति धम्मूपसंहितं पामोज । पमुदितस्स पीति जाति, पोतिमनस्स कायो पस्सम्भत्ति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । अयं बुच्चति, महानाम - 'अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो विहरति, सव्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विहरति, धम्मसोतं समापनो सङ्घा- 10 नुस्सति भावेति'। ६. "पुन च परं, महानाम, अरियसावको अत्तनो सीलानि अनुस्सरति अखण्डानि अच्छिद्दानि असवलानि अकम्मासानि भुजि- स्सानि विअप्पसत्यानि' अपरामट्ठानि समाधिसंवत्तनिकानि । यस्मि, • महानाम, समये अरियसावको सील' अनुस्सरति नैवस्स तस्मि समये 15 रागपरियुट्टितं चितं होति, न दोसपरियुद्वितं चित्तं होति, न मोहपरि- युदितं चित्तं होति ; उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्तं होति सीलं प्रारम्भ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति अत्यवेदं, लभति धम्मवेदं, लति धम्मूपसंहितं पामोजं । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमतस्स. कायो. परसम्भति, परमद्धकायो मुत्र वेदिति, मुखिनो चिन्त, 2. समाधियति । अयं वुच्चति, महानाम - 'अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो विहरति, सव्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विहरति, धम्मसोतं समापन्नो सोलानुस्सति भावेति' । ७. "पुन च परं, महानाम, अरियसावको अत्तनो चागं अनु- स्सरति - 'लाभा वत मे, सुलद्धं वत में योहं मच्छरमलपरियुट्टिताय 25 पजाय विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसामि मुत्तचागो पयत- पाणि वोस्सगरतो याचयोगो दानसंविभागरतो' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको चागं अनुस्सरति नेक्स्स तस्मि समये रागपरियुट्टितं चित्तं होति, न दोसपरियुट्टितं चित्तं होति, न मोहपरियुदिनं चित्तं R,287 1.254 १. विञ्जूपसदानि - स्या०, रो० । २. पत्तनो सोलानि - स्या०, प्रत्तनो सौल ·प्रत्युत्तरनिकायो [६.११०- - - होति, उजुगतमवस्स तस्मि समये चित्त होति चाग पारस्म । उजुगत- चित्तो खो पन, महानाम, अरियसावको लभति प्रत्यवेद, लभति धम्मवेद, लभति धम्मूपसहित पामोज्ज । पमुदितस्स पीति जायति, पोतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुख वेदियति, सुखिनो चित्त समाधियति । 5 अप युच्चति, महानाम- 'अरियसावको विसमगताय पजाय समप्पत्तो विहरति, सव्यापज्झाय पजाय अव्यापज्झो विहरति, धम्मसोत समापन्नो चागानुसति भावेति' । ८ "पुन च पर, महानाम, परियसावको देवतानुस्सति भावेति- 'सन्ति देवा चातुमहाराजिका', सन्ति देवा तातिसा, सन्ति देवा यामा, 10 सन्ति देवा तुसिता, सन्ति देवा निम्मानरतिनो, सन्ति देवा परनिम्मित- वसवत्तिनो, सन्ति देवा ब्रह्मकायिका, सन्ति देवा तदुत्तरि । यथारूपाय सजाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्व उपपन्ना, मय्ह पि तथारपा सद्धा सविज्जति । यथारूपेन सीलेन समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्थ उपपन्ना, मय्ह पि तथारुप सील सविज्जति । यथास्पेन सुतेन 15 समन्नागता ता देवता इतो' चुता तत्थ उपपन्ना, मयह पि तथारूप सुत सविज्जति । यथारूपेन चागेन समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्व उपपन्ना, मय्ह पि तथारूपो चागो सविज्जति । यथारूपाय पञ्चाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्थ उपपन्ना, मह पि तथारूपा पञ्जा सविज्जती' ति । यस्मि, महानाम, समये अरियसावको अत्तनो च 20 तास च देवतान सद्ध च सील च सुत च चाग च पञ्च च अनुस्सरति नेवस्स तरिम समये रागपरियुट्टित चित्त होति, न दोसपरियुट्टित चित्त होति, न मोहपरियुटित चित्त होति, उजुगतमेवस्रा तस्मि समये चित्त होति ता देवता आरभ । उजुगतचित्तो खो पन, महानाम, अरिय- सावको लभति अत्यवेद, लभति धम्मवेद, लभति धम्मपसहित पामोज्ज । 25 पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकाया सुख वेदियति, सुखिनो चित्त समाधियति । अय वुच्चति, महानाम: 'रियमाबको विसमगताय पजाय रामप्पत्तो विहरति, सब्यापज्झाय पजाय प्रव्यापज्झो विहरति, धम्मसोत समापनो देवतानुस्राति भावेति' । । । R288 1255 १ चतुम्महाराजिपा - सी० स्था० रो। २ तनुत्तरि - सोः । स्या० रो०। ३ ततो- ·६२.१] पश्मसारणीयसुतं ६. “यो सो, महानाम, अरियसावकों आगतफलो विज्ञात- सासनो सो इमिना विहारेन बहुलं विहरती" ति । आहुनेय्यवग्गो पठमो। तस्सुद्दानं द्वे बाहुनेय्या इन्द्रिय; बलानि तयो आजानीया' । अनुत्तरिय अनुस्सती', महानामेन ते दसा ति ।। R.289 २. सारणीयवग्गो १. पठमसारणीयसुत्तं १. "छयिमे, भिक्खवे, धम्मा सारणीया' । कतमे छ ? इध, 5 भिक्खवे, भिक्खुनो मेत्तं कायकम्म पच्चुपट्टितं होति सब्रह्मचारीसु आदि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो । २. "पुन च परं, भिवखवे, भिक्खुनो मेत्तं वचीकम्म पच्चुपद्वितं होति सब्रह्मचारीसु प्रावि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो मेत्तं मनोकंम्मं पच्चुपट्टितं 10 होति सब्रह्मचारीसु प्रावि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु ये ते लाभा धम्मिका धम्म- लद्धा अन्तमसो पत्तपरियापनमत्तं पि तथास्पेहि लाभेहि अप्पटिविभत्त-. भोगी होति सीलवन्तेहि सब्रह्मचारीहि साधारणभोगी, अयं पि धम्मो सारणीयो। ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु यानि तानि सीलानि अखण्डानि अच्छिद्दानि असवलानि अकम्मासानि भुजिस्सानि विशु- प्पसत्यानि अपरामट्ठानि समाधिसंवत्तनिकानि तथारूपेहि सीलेहि सीलसामञ्जगतो विहरति सब्रह्मचारीहि प्रावि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो। ६. "पुन च पर, भिवसचे, भिक्खु पायं दिहि अरिया निय्यानिका निय्याति तक्करस्स सम्मा दुवसक्सयाय तथारूपाय दिट्ठिया दिट्टि ...माजानिया - स्पा०, रो० ॥२-२ अनुत्तरिय मनुस्मता - सी०; मनुत्तरिप मनु- रग्रता - स्या, रो। ३. वाराणीया - सी०, स्याः, रो। ४. विश्पराहानि - स्याः, १. रामाचारीमु-गी। . नोपानिरा-रो। 15 D.256 20 रो.।

·१२ अगुत्तरनिकायो [६.२.१- सामञ्जगतो विहरति सब्रह्मचारीहि आवि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो। इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मा सारणीया" ति । २. दुतियसारणीयसुत्तं १. "चयिम, भिक्खवे, धम्मा सारणीया पियकरणा गरुकरणा सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तन्ति । कतमे छ ? 5 इध, भिक्खवे, भिक्खुनो मेत्तं कायकम्मं पच्चपट्टितं होति सब्रह्मचारीसु आवि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गरकरणो सङ्ग- हाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । २. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्खुनो मेत्तं वचीकम्मं पच्चुपट्टितं होति ... पे.... मेत्तं मनोकम्मं पच्चुपट्टितं होति सब्रह्मचारीसु प्रावि 10 चैव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गरुकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामगिया एकीभावाय संवत्तति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु ये ते लाभा धम्मिका धम्म- लद्धा अन्तमसो पत्तपरियापन्नमत्तं पि तथारूपेहि लाभेहि अप्पटिविभत्त- भोगी होति सीलवन्तेहि सब्रह्मचारीहि साधारणभोगी, अयं पि धम्मो 15 सारणीयो पियकरणो गरुकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकी- भावाय संवत्तति । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिषनु यानि तानि सीलानि अखण्डानि प्रच्छिद्दानि असवलानि अकम्मासानि भुजिस्सानि विझुप्पसत्यानि अपरामट्ठानि समाधिसवत्तनिकानि तयारूपेहि सीलेहि सीलसामागतो 20 विहरति सब्रह्मचारीहि आचि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गरकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभावाय संवत्तति । ५. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्खु यायं दिट्ठि अरिया निय्या- निना' निय्याति तक्करस्स सम्मा दुक्सपरामाय तयारूपाय दिट्टिया 23 दिद्विसामागतो विहरति राग्रह्मचारीहि प्रावि चेव रहो च, अयं पि धम्मो सारणीयो पियकरणो गएकरणो सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया B.290 8257 १. नीमागिरा-सी० मीणानिरा-रो।

·१३ : ६.२३] निस्सारणौपसुर्त एकीभावाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मा सारणीया पिय- करणा गरुकरणा सङ्गहाय अविवादाय सामग्गिया एकीभाषाय संवत्तन्ती" ति । . R.291 ३. निस्सारणीयसुत्तं १. "छयिमा', भिक्खवे, निस्सारणीया धातुयो । कातमा छ ? इध, भिक्खवे, भिक्खु एवं वदेय्य – 'मत्ता हि खो मे चेतोविमुत्ति भाविता 5 वहुलीकता यानीकता वत्युकता अनुट्टिता परिचिता सुसमारद्वा; अथ च पन मे व्यापादो चित्तं परियादाय तिट्टती' ति । सो 'मा हवं,' तिस्स वचनीयो – 'मायस्मा, एवं प्रवच; मा भगवन्तं अव्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अभक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य । अट्ठानमतं, आवुसो, अनवकासो यं मेत्ताय चेतोविमुत्तिया भाविताय वहुलीकताय यानी- 10 कताय वत्युकताय अनुद्रुिताय परिचिताय सुसमारद्धाय ; अथ च पनस्स व्यापादो चित्तं परियादाय ठस्सति', नेतं ठानं विज्जति । निस्सरणं हेत, आवुसो, व्यापादस्स यदिदं मेत्ताचेतोविमुत्तो' ति । २. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं वदेय्य - 'करुणा हि खो में चेतोविमुत्ति भाविता बहुलीकता यानीकता वत्युकता अनुट्ठिता 15 परिचिता सुसमारता; अथ च पन मे विहेसा चित्तं परियादाय तिद्वतो' ति । सो'मा हेवं, तिस्स वचनीयो- 'मायस्मा, एवं अवच; मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अभक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य । अट्ठानमेतं, आवुसो, अनवकासो यं करुणाय चेतोविमुत्तिया भाविताय बहुलीकताय यानीकताय वत्युकताय अनुट्ठिताय परिचिताय सुसमारद्धाय; 20 अथ च पनस्स बिहेसा चित्तं परिमादाय ठस्सति, नेतं ठानं विज्जति । निस्सरणं हेतं, पावुसो, विहेसाय यदिदं करुणाचेतोविमुती' ति । ३. "इच पन, मिक्सवे, भिक्खु एवं वदेय्य - 'मुदिता हि खो में चेतोविमुत्ति भाविता वहुलीयता यानीकता वत्युकता अनुहिता परि- चिता सुसमारता; अथ च पन मे अरति चित्तं परियादाय तिद्वती' ति ! 25 सो'मा हेवं,' तिस्स वचनीयो - 'मायस्मा, एवं अवच; मा भगवन्तं प्रभाचिक्सि, न हि साधु भगवतो अभक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य । अट्ठानमेतं, मावुसो, अनवकासो यं मुदिताय चेतोविमुत्तिया भाविताय । २. रस्सतीति - मी०, स्या०, रो। B.258 PA ·R202 अगुप्तरनिकायो [६२३ वहुलीकताय यानीकताय वत्युकताय अनुद्विताय परिचिताय सुसमा रद्धाय , अथ च पनस्स अरति चित्त परियादाय ठस्सति, नेत ठान विज्जति निस्सरण हेत, आवुसो, अरतिया यदिद मुदिताचेतोविमुत्ती' ति । ४ "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एव वदेय्य - 'उपेक्खा हि ख 5 मे चेतोविमुत्ति भाविता बहुलीकता यानीवता वत्थुकता अनुट्टिता परि- चिता सुरामारद्धा, अथ च पन मे रागो चित्त परियादाय तिद्वती' ति । सो ‘मा हेव, तिस्स वचनीयो - 'मायस्मा, एव अवच, मा भगवन्त अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खान, न हि भगवा एव नदेय्य । अट्ठानमेत, आवुसो, अनवकासो य उपेक्खाय चेतोविमुत्तिया भाविताय 10 बहुलीकताय यानीकताय वन्युकताय अनुदिताय परिचिताय सुसमा- रद्धाय, अथ च पनस्स रागो चित्त परियादाय ठस्सति, नेत ठान विज्जति । निस्सरण हेत, पावुसो, रागस्स यदिद उपेक्खाचेतोविमुत्ती' ति । ५ "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एव वदेय्य – 'अनिमित्ता हि खो मे चेतोविमुत्ति भाविता बहुलीकता यानीकता वत्थुकता अनुट्ठिता 15 परिचिता सुसमारद्धा, अथ च पन में निमित्तानुसारि विज्ञाण होती' ति । सो'मा हेव,' तिस्स वचनीयो- 'मायस्मा, एव अवच , मा भगवन्त अभाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अभक्खान, न हि भगवा एव वदेय्य । अट्ठानमेत, पावुसो, अनवकासो य अनिमित्ताय चेतोविमुत्तिया भाविताय बहुलीवताय यानीकताय वत्थुकताय अनुट्टिताय परिचिताय सुसमा- 20 रताय, अथ च पनस्स निमित्तानुसारि विज्ञाण भविस्सति, नेत ठान विज्जति । निस्सरण हेत, आयुसो, सबनिमित्तान यदिद अनिमित्ता- चेतोविमुत्ती' ति। ६ "इध पन भिक्सवे, भिालु एव वदेय्य - 'अस्मो' ति खो मे विगत', अयमहमस्मी ति च न समनुपस्सामि, अथ च पन मे 5 विचिरिच्छापथक्यासल्ल चित्त परिपादाय तिद्रुती' ति । सो मा हेव, तिस्स वचनीयो - 'मायस्मा, एव अवच, मा भगवन्त अभाचिनिख, न हि माथु भगवतो अभक्सान, न हि भगवा एव वदेय्य । अट्टानमेत, आयुसो, अनवयासो य अस्मी ति विगते अपमहमस्मी ति घ न समनु- पसतो, अय च पनस्स विचिनिच्छास्थवांसल्ल चित परियादाय 1259 ! भररामी-स्वा. २ दिगते-स्या ।

·१५ २२४] भद्दकसुत्तं उस्सति, नेतं ठान विज्जति । निस्सरणं हेतं, वुसो, विचिकिच्छाकथं- कथाराल्लस्स यदिद अस्मी ति मानसमुग्धातो' ति । इमा खो, भिक्खवे, छ निस्सारणीया धातुयो" ति । 5 R 293 10 ४. भद्दकसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "अावुसो, भिक्खवो" ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसें । प्रायस्मा सारिपुत्तो एतदवोच २. "तथा तथा, आसो, भिक्खु विहार कप्पेति यथा यथास्स विहारं कप्पयतो न भद्दकं मरणं होति न भद्दिका कालडिरिया' । कयञ्वावुसो, भिक्खु तथा तथा विहारं कप्पेति यथा यथास्स विहारं कप्पयतो न भद्दकं मरणं होति न भद्दिका कालकिरिया ? ३. "इधावुसो, भिक्खु कम्मारामो होति कम्मरतो कम्मारामतं अनुयुत्तो, भस्सारामो होति भस्सरतो भस्सारामतं अनुयुत्तो, निद्दारामो होति निहारतो निद्दारामत अनुयुत्तो, सङ्गणिकारामो होति सङ्गणिक- रतो सङ्गणिकारामत अनुयुत्तो, ससग्गारामो होति संसग्गरतो संसगा- रामत अनुयुत्तो, पपञ्चाराभो होति पपञ्चरतो पपञ्चारामत 15 अनुयुतो । एव खो, आयुसो, भिक्खु तथा तथा विहारं कप्पेति यथा यथास्स विहार कप्पयतो न भद्दक मरण होति न भद्दिका कालकिरिया । अय बुच्चतावुसो - 'भिक्खु सक्कायाभिरतो नप्पजहासि सक्काय सम्मा' दुक्सस्स अन्तकिरियाय'। ४ "तथा तथावुसो, भिक्खु विहार कप्पेति यथा यथास्स 20 विहार कप्पयतो भद्दक मरण होति भद्दिका कालथिरिया । पाथञ्चाबुसो, भिक्सु तथा तया विहार कमेति यथा यथास्स विहार कप्पयतो भद्दकं मरणं होति भद्दिका कालकिरिया ५ "इधायुसो, भिक्षु न फम्मारामो होति न कम्मरतो न कम्मारामत अनुयुत्तो, न भस्सारामा होति न भस्सरतो न भस्सारामतं 23 अनुयुत्तो, न निद्दारामो होति न निद्दारतो न निद्दारामतं अनुयुत्तो, न 3260 7 १ सालतिरिया - मी०, स्पा, रो० । २ मगरारतो - स्वा०, रो० । ३ न पदागि-गी.. स्मा०,रो।

·१६ R. 294 अडगुत्तरनिकायो [ ६.२.४- सङ्गणिकारामो होति न सङ्गणिकरतो न सङ्गणिकारामतं अनुयुत्तो, न संसगारामो होति न संसग्गरतो न संसग्गारामतं अनुयुत्तो, न पपञ्चा- रामो होति न पपञ्चरतो न पपञ्चारामतं अनुयुत्तो । एवं खो, आवुसो, भिक्खु तथा तथा विहारं कप्पेति यथा यथास्स विहारं कप्पयतो भद्दक 5 मरणं होति भद्दिका कालद्धिरिया। अयं बुच्चतावुसो – 'भिक्खु निव्यानाभिरतो पजहासि सबकायं सम्मा दुक्खस्स अन्तकिरियाया' ति । "यो पपञ्चमनुयुत्तो, पपञ्चाभिरतो मगो । विराधयी सो निब्बानं, योगक्खेमं अनुत्तरं ।। "यो च पपञ्चं हित्वान, निप्पपञ्चपदे रतो। आराधयी सो निब्वानं, योगक्षेमं अनुत्तरं" ति ।। 10 15 ... ५. अनुतप्पियसुत्तं १. तत्र खो प्रायस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि -"तथा तथावुसो, भिक्खु विहारं कप्पैति यथा यथास्स विहारं कप्पयतो काल- झिरिया अनुतप्पा होति । कथञ्चावुसो, भिक्खु तथा तथा विहारं कप्पेति यथा यथास्स विहारं कप्पयतो कालद्दिरिया अनुतप्पा होति ? २. "इधावुसो, भिक्खु कम्मारामो होति कम्मरतो कम्मारागतं अनुयुत्तो, भस्सारामो होति निद्दारामो होति ... सङ्गणिकारामो होति ... संमग्गारामो होति ... पपञ्चारामो होति पपञ्चरतो पपञ्चा- रामतं अनुयुत्तो । एवं सो, भावुसो, भिक्खु तथा तथा विहारं कप्पेति यथा ययास्स विहार कप्पयतो कालद्धिरिया अनुतप्पा होति । अयं 20 चुच्चतावुशो - भिक्षु सबकायाभिरतो नप्पजहासि सवकायं सम्मा दुक्रास्स अन्तविरियाय'। ३ "तया तथाबुसो, भियमु विहारं कप्पेति यया यथास्स विहार कप्पयतो कालविरिया अननुतणा होति । कथञ्चावुसो, भिवसु तथा तथा विहारं कप्पैति यथा यथास्स विहारं कप्पयतो कालझिरिया अनन- 23 तप्पा होति? ४. "इधावुसो, भिषयु न कम्मारामो होति न कम्मरतो न फम्मारामनं अनुयुत्तो, न भस्सारामा होति ... न निद्दारागो होति ... ग गणिनागमो होति ... न संमग्गारामा होति ... न पपचारामो 8261 । RANS ·६२.६] नकुलपितुसुत्तं होति न पपञ्चरतो न पपञ्चारामतं अनुयुत्तो । एवं खो, भावुसो, भिक्खु तथा तथा विहारं कप्पेति यथा यथास्स विहारं कप्पयतो काल- किरिया अननुतप्पा होति । अयं वुच्चतावुसो – 'भिक्खु निब्वाना- भिरतो पजहासि सक्कायं सम्मा दुक्खस्स अन्तकिरियाया' ति । “यो पपञ्चमनुयुत्तो, पपञ्चाभिरतो मगो । विराधयी सो निब्बानं, योगक्षेमं अनुतरं । "यो च पपञ्चं हित्वान, निप्पपञ्चपदे रतो । आराधयी सो निब्बान, योगक्खेमं अनुत्तरं" ति ।। - ६. नकुलपितुसुत्तं १. एकं समयं भगवा भग्गेसु विहरति सुंसुमारगिरें' भेसकळावने मिगदाये । तेन खो पन समयेन नकुलपिता गहपति आबाधिको होति 10 दुक्खितो बाहगिलानो । अथ खो नकुलमाता गहपतानी नकुलपितरं गहपति एतदवोच - २. "मा खो त्वं, गहपति, सापेक्खो' कालमकासि । दुक्खा, गपति, सापेक्खस्स कालविरिया; गरहिता च भगवत्ता सापेक्खस्स कालकिरिया । सिया खो पन ते, गहपति, एवमस्स 'न नकुलमाता 15 गहपतानी ममच्चयेन सक्खिस्सति दारके पोसेतु, घरावासं सन्धरितुं" ति। न खो पनेत, गहपति, एवं दलुब्बं । कुसलाहं, गहपति, कप्पासं कन्तितुं वेणि पोलिखितुं । सक्कोमहं, गहाति, तवच्चयेन दारके पोसतं, घरावासं सन्धरितुं । तस्मातिह त्व, गहपति, मा सापेक्खो कालम- कासि । दुक्खा, गहपति, सापेक्खस्स कालङ्किरिया, गरहिता च भगवता 20 सापेक्खस्रा कालविरिया । ३. "सिया खो पन ते, गपति, एवमस्स -- 'नकुलमाता गह- पतानी ममच्चयेन अळलं घर' गमिस्सती' ति । न खो पनेत, गहपति, एवं दट्टब्बं । त्वं चैव सो, गहपति, जानासि अहं च, ये नो सोळस- यस्सानि गहट्टकं ब्रह्मचरिय समाचिण । तस्मातिह त्वं, गपति, मा 25 8262 R.296 - १. मुसुमारगिरे -म० " २ मैसरसावने -सी० । ३ सापेखो - रो। ४, सरोति - रो। ५ सपरितु - सो०, रो०, राकरितु -स्पा० । भतार- स्था, बीरं-सी० -पदा ते - सी०, यथा - स्या, यया नो-रो। - गहवरसिं-स्मा०1८. समादित-सी।

·10 अडगुत्तरनिकायो [६२६- सापेक्खो कालमकासि । दुक्खा, गपति, सापेक्खस्स कालकिरिया; गरहिता च भगवता सापेक्खस्स कालङ्किरिया । ४. "सिया खो पन ते, गहपति, एवमस्स - 'नकुलमाता गह- पतानी ममच्चयेन न दस्सनकामा भविस्सति भगवतो न दस्सनकामा 5 भिक्खुसङ्घस्सा' ति । न खो पनेत, गहपति, एवं दट्ठब्बं । अहं हि, गहपति, तवच्चयेन' दस्सनकामतरा चेव भविस्सामि भगवतो दस्सन- कामतरा च भिक्खुसङ्घस्स । तस्मातिह त्वं, गहपति, मा सापेवखो कालमकासि । दुक्खा, गहपति, सापेक्खस्स कालडिरिया; गरहिता च भगवता सापेक्खस्स कालङ्किरिया । ५. "सिया खो पन ते, गहपति, एवमस्स 'न नकुलमाता गहपतानी ममच्चयेन सीलेसु परिपूरकारिनी' । न खो पनेत, गहपति, एवं दट्टब्बं । यावता खो, गहपति, तस्स भगवतो साविका गिही प्रोदात- वसना सीलेसु परिपूरकारिनियो, अहं तासं अञ्जतरा । यस्स खो पनस्स कह्वा वा विमति वा -- अय सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो भग्गेसु 15 विहरति सुंसुमारगिरे भेसकळावने मिगदाये - त भगवन्त उपसङ्कमित्वा पुच्यतु । तस्मातिह त्वं, गहपति, मा सापेक्खो कालमकासि । दुक्खा गहपति सापेक्खस्स कालङ्किरिया, गरहिता च भगवता सापेक्खस्स कालझिरिया। ६. "सिया खो पन ते, गपति, एवमस्स 'न नकुलमाता 20 गहपतानी लाभिनी अज्झत्तं चेतोसमयस्सा' ति । न खो पनेतं, गहपति, एव टुब्ब । यावता खो, गहपति, तस्स भगवतो साविका गिही प्रोदात- वसना लाभिनियो अज्झत्त चेतोसमथस्स, अह तास अनतरा । यस्स खो पनस्स कसा का विमति वा - अय सो भगवा अरहं सम्मा- राम्बुद्धो भग्गेसु विहरति सुसुमारगिरे भेसकळायने मिगदाये -तं भगवन्तं 25 उपसमित्या पुच्छतु । तस्मातिह त्व, गहपति, मा सापेवखो कालम- कासि । दुफ्सा, गहपति, सापेक्खस्स कालद्धिरिया, गरहिता च भगवता सापेक्खस्स कालद्धिरिया । ७ "सिया सो पन ते, गहपति, एवमस्स - 'न नकुलमाता गह- पतानी इमस्मि घम्मविनये प्रोगाधापत्ता पतिगाधप्पत्ता अस्सासप्पत्ता ७ तिष्णविचिफिच्छा विगतकमवया वेसारज्जप्पत्ता अपरप्पच्चया सत्यु- १. रमा पोचरे नरिया २.५-सा R297 1263 - ·- अयं सो । ६.२.६] नकुलपितुसुतं सासने विहरती' ति । न खो पनेतं, गहपति, एवं दट्टब्बं । यावता खो, गहपति, तस्स भगवतो साविका गिही प्रोदातवसना इमस्मि धम्मविनये ओगाधप्पत्ता पतिगाधप्पत्ता अस्सासप्पत्ता तिण्णविचिकिच्छा विगत- कथङ्कथा वेसारज्जप्पत्ता अपरप्पच्चया सत्युसासने विहरन्ति', अहं तासं अज्ञतरा । यस्स खो पनस्स कसा वा विमति वा - भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो भग्गेसु विहरति सुंसुमारगिरे भेसकळावने मिंगदाये - तं भगवन्तं उपसमित्वा पुच्छतु । तस्मातिह त्वं, गहपति, मा सापेक्खो कालमकासि । दुक्खा गहपति सापेक्खस्स कालकिरिया; गरहिता च भगवता सापेक्खस्स कालविरिया" ति । ८. अथ खो नकुलपितुनो गहपतिस्स नकुलमातरा गहपता- 10_R.298 निया इमिना ओवादेन ओवदियमानस्स सो आवाघो ठानसो पटिप्प- स्सम्भि । बुढाहि च नकुलपिता गहपति तम्हा आवाधा; तथा पहीनो च पन नकुलपितुनो गहपतिस्स सो आवाधो अहोसि । अथ खो नकुलपिता गहपति गिलाना बुद्वितो' अचिवुट्टितो गेलना दण्डमोलुभ येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्तं 15 निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो नफुलपितरं गहपति भगवा एतदवोच - ६. "लाभा ते, गहपति, सुलद्धं ते, गहपति ! यस्स ते नकुल- माता गहपतानी अनुकम्पिका अत्यकामा ओबादिका अनुसासिका । यावता खो, गहपति, मम साविका गिही प्रोदातवसना सीलेसु परिपूर- कारिनियो, नकुलमाता गहप्तानी -तासं अञ्जतरा । यावता खो, 20 गपति, मम साविका गिही प्रोदातवसना लाभिनियो अज्झत्तं चेतो- समयस्स, नकुलमाता गहातानी तास अनतरा । यावता खो, गहपति, मम साविका गिही प्रोदातवसना इमस्मि धम्मदिनये प्रोगावप्पत्ता पतिगावप्पत्ता अस्सासप्पत्ता तिणविचिकिच्छा विगतकथकथा वेसा- रज्जप्पता अपरप्पच्चया सत्युसासने विहरन्ति, नकुलमाता गहपतानी 25 तासं अनतरा । लाभा ते, गहपति, सुलद्धं ते, गहपति ! यस्स ते नकुलमाता गहपतानी अनुकम्पिका अत्यकामा प्रोबादिका अनु- सासिका" ति। B.264 १. विहरन्तियो - स्मा०, रो०। २ नालमाताम - मी०, स्या० । ३ वृद्वितोष - स्या.1 ·[६ २.७- R299 ... 0265 प्रगुत्तरनिकायो ७. सोप्पसुतं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आरामे । अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना बुट्टितो येनुपट्ठानसाला तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा पञ्चत्ते आसने निसीदि । आयस्मा पि खो सारिपुत्तो सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्टितो येनुपट्ठान- 5 साला तेनुपसवमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । आयस्मा पि खो महामोग्गल्लानो ... आयस्मा पि खो महा- कस्सपो प्रायस्मा पि खो महाकच्चायनो' ... आयस्मा पि खो महा- कोट्ठिको आयस्मा पि खो महाचुन्दो .. आयस्मा पि खो महाकप्पिनो आयस्मा पि खो अनुरुद्धो आयस्मा पि खो रेवतो ... आयस्मा पि 10 खो आनन्दो सायन्हसमय' पटिसल्लाना बुट्टितो येनुपट्ठानसाला तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । अथ खो भगवा बहुदेव रति निसज्जाय वीतिनामेत्वा उट्ठायासना विहार पाविसि । ते पि खोप्रायस्मन्तो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो उट्ठायासना यथाविहार अगमंसु । ये पन तत्थ भिक्खू नवा अचिरपब्बजिता अधुना- 15 गता इमं घम्मविनयं ते याव सुरियुग्गमना' फाकच्छमाना सुर्पिसु । अहसा खो भगवा दिब्वेन चक्खुना विसुद्धेन प्रतियकन्तमानुसकेन ते भिक्खू याव सुरियुगमना काकच्छमाने सुपन्ते । दिस्वा येनुपट्टानसाला तेनुपसङ्कमि, उपसद्धमित्वा पञ्चत्ते आसने निसीदि । निसज्ज खो भगवा भिक्खू" आमन्तेसि - २ “कह नु खो, भिक्सवे, सारिपुत्तो ? कहं महामोग्गल्लानो ? यह महाकस्सपो' कह महाकच्चायनो ? कहं महाकोट्ठिको ? कह महाचुन्दो ? कह महाकप्पिनो कह अनुरुद्धो? कह रेवतो? कह आनन्दो? कह नु खो ते, भिक्सवे, थेरा सावका गता" ति ? "ते पि खो, भन्ते, नायस्मन्तो अचिरपक्फन्तस्स भगवतो उट्ठा- 25 यासना ययाविहार अगमसू" ति । ३ "केन नो तुम्हे, भिक्सवे, थेरा भिक्खू नागता' ति याव सुरियुग्गमना काफच्छमाना सुपय त कि मन्जय, भिवसवे, अपि नु तुम्हेंहि दिट्ठ या गुत वा- 'राजा सत्तियो मुद्धाभिरित्तो यावदत्य सेय्य- १ महानाना - स्या.. रो। २ महारोहितो - सौम रो। ३ पाया हरामय --म्यान, रो .४ गुरियन्गुगामना - या०, रा. भिर-रो-६ तेन -सो, पारो.| -७ नदा-मी०, प्या०, रो.। ८ पुनामिता-मी, रया, रो 20 ? R300 ·६२७] सोपसुत २१ सुख पस्ससुख मिद्धसुख अनुयुत्तो विहरन्तो यावजीव रज्ज कारेन्तो जनपदस्स वा पियो मनापो" ति? "नो हेत, भन्ते"। "साधु, भिक्खये। मया पि खो एत, भिक्खवे, नेव दिटु न सुत – 'राजा खत्तियो मुद्धाभिसित्तो यावदत्य सेय्यसुख पस्ससुख मिद्ध- 5 सुख अनुयुत्तो विहरन्तो यावजीव रज्ज कारेन्तो जनपदस्स वा पियो मनापो' ति । ४ “त किं माथ, भिक्खवे, अपि नु तुम्हेहि दिल वा सुत वा -- 'रट्ठिको पे० पेत्तणिको' सेनापतिको' गामगामणिको' पूगगामणिको यावदत्य सेय्यसुख पस्ससुख मिद्धसुख अनुयुत्तो विह- 10 रन्तो यावजीव पूगगामणिकत्त कारन्तो पूगस्स वा पियो मनापो'" ति ? "नो हेत, भन्ते"। "साघु, भिक्खये | मया पि खोएत, भिवखवे, नेव दिट्ठ न सुत - 'पुगगामणिको यावदत्य सेय्यसुख पस्ससुख मिद्धसुख अनुयुत्तो विहरन्तो यावजीव पूगगामणिकत्त या कारेन्तो पूगस्स वा पियो मनापो' ति । ५ "त किं माय, भिक्सवे, अपि नु तुम्हेहि दिटु वा सुत वा 'समणो या ब्राह्मणो वा यावदत्य सेय्यसुस पस्ससुख मिद्धसुख अनुयुत्तो इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारो भोजने अमत्तञ्जू जागरिय अननुयुत्तो प्रवि- पस्मको पुसलान धम्मान पुयरत्तापररत्त बोधिपक्खियान' धम्मान भावनानुयोग अननुयुत्तो पासवान खया अनासव चतोविमुत्ति पना- 20 विमुत्ति दिढेब धम्मे राय अभिन्ना सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज बिह- रन्तो" तिर "नो हेत, भन्ते"। "सायु, भिक्सवे । मया पि खो एत, भिक्सवे, नेव दिट्ठ 'समणों या ब्राह्मणो या यावदत्य सेय्यगुस पत्सतुरा 23_R sol मिक्षगुप अनुयुत्तो इन्द्रियेमु अगुत्तद्वारो मोजने अमतञ्जू जागग्यि मननुयुत्तो प्रविपस्सपो पुसलान धम्मान पुनरत्तापररत्त योधिपपिपयान पम्मान भावनानुयोग अननुयुत्तो पासपान सया अनासव चेतोषिमुत्ति पश्यायिमुत्ति दिट्ठव धम्मे समय अभिजा सच्छिपत्या उपसम्पज्ज विहग्नो' नि। 15 1266 न मुत ·२२ अगुत्तरनिकायो [६.२.५- ६. "तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिक्खितब्बं - 'इन्द्रियेसु गुत्त- द्वारा भविस्साम, भोजने मत्तअनो, जागरियं अनुयुत्ता, विपस्सका कुसलानं धम्मानं, पुब्बरत्तापररत्तं बोधिपक्खियानं धम्मानं, भावनानु- योगमनुयुत्ता विहरिस्सामा' ति । एवं हि वो, भिक्खवे, सिक्खि- 5 तब्बं" ति। R.302 ८. मच्छबन्धसुतं १. एकं समयं भगवा कोसलेस चारिकं चरति महता भिक्खु- सङ्घन सद्धि । अद्दसा खो भगवा श्रद्धानमग्गप्पटिपन्नो' अञ्जतरस्मि पदेसे मच्छिकं मच्छवन्धं मच्छे वधित्वा वधित्वा विक्किणमानं । दिस्वा मग्गा प्रोक्कम्म अज्ञतरस्मि रुक्खमूले पञत्ते आसने निसीदि । 10 निसज्ज खो भगवा भिक्खू अामन्तेसि - २. "पस्सथ नो तुम्हें, भिक्खवे, अ# मच्छिकं मच्छबन्धं मच्छे वधित्वा वधित्वा विक्किणमानं" ति ? "एवं, भन्ते"। ३. "तं कि मनाथ, भिक्सवे, अपि नु तुम्हेहि दिटुं वा सुतं 15 वा - 'मच्छिको मच्छबन्धो मच्छे वधित्वा वधित्वा विक्किणमानो तेन कम्मेन तेन आजीवेन त्थियायी वा अस्सयायी वा रथयायी वा यानयायी वा भोगभोगी वा महन्तं वा भोगक्खन्, अज्झावसन्तो" ति ? "नो हेतं, भन्तें"। "साधु, भिक्खवे ! मया पि खो एतं, भिक्सवे, नेव दिटुं न सुतं - 20 'मच्छिको मच्छवन्यो मच्छे वधित्वा वधित्वा विक्किणमानो तेन कम्मेन तेन आजीवन हस्थियायी वा अस्सयायी वा रथयायी वा यान- यायी वा भोगभोगी वा महन्त वा भोगक्सन्ध अज्झावसन्तो' ति । तं फिस्स हेतु ? ते हि सो, शिपसर्वे, मच्छे वझे वधायुपनीते' पापकोत मनसानुपेक्सति, तस्मा सो नेव हत्यियायी होति न अस्सयायी न रथयायी नयानयायी न भोगभोगी, न महन्त भोगवसन्धं अज्झावसति । ४. "तं कि मलय, भिपपये, अपि नु तुम्हेहि दिटुं वा मुतं या- 'गोपातको गायो वधित्वा यधित्वा विविकणमानो तेन कम्मेन तेन D267 1 पानमाण पटिपनो - स्याः । २ भमु - ग्याः । ३. पयायानीत - रया ।

·२३ 10 R.303 मच्छबन्धसुसं आजीवन हत्थियायी वा अस्सयायी वा रथयायी वा यानयायी वा भोग- भोगी वा महन्तं का भोगक्खन्धं अज्झावसन्तो" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। "साधु, भिक्ख ! मया पि खो एतं, भिक्खवे, नेव दिटुं न सुतं- 'गोपातको गावो वधित्वा पधित्वा विक्किणमानो तेन कम्मेन 5 तेन आजीवेन हस्थियायी वा अस्सयायी वा रथयायी वा यानयायी वा भोगभोगी वा महन्तं वा भोगक्खन्वं अज्झावसन्तो' ति। तं किस्स हेतु ? तेहि सो, भिक्खवे, गावो वझे वधायुपनीते पापकेन मनसानुपेक्खति, तस्मा सो नेव हत्यियायी होति न अस्सयायी न रथयायी न यानयायी न भोगभोगी, न महन्तं भोगक्खन्धं अज्झावसति । ५. "तं कि मञ्जय, भिक्खवे, अपि नु तुम्हेहि दिटुं वा सुतं वा – 'प्रोरम्भिको ... पे०... सूकरिको' ... पे.... साकुणिको ... पे०... मागविको मगे वधित्वा वधित्वा विपिकणमानो तेन कम्मेन तेन आजीवेन हत्यियायी वा अस्सयायी वा रथयायी वा यानयायी वा भोग- भोगी वा महन्तं चा भोगक्खन्, अज्झावसन्तो" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। "साधु, भिक्खवे ! मया पि खो एतं, भिक्खवे, नेव दिटुं न सुतं - 'मागविको मगे बधित्वा वधित्वा विक्किणमानो तेन काम्मेन तेन पाजीवेन हत्यियायी वा अस्सयायी वा रथयायी वा यानयायी वा भोगभोगी वा महन्तं वा भोगक्खन्धं अज्झावसन्तो' ति । तं फिस्स 20 हेतु ? ते हि सो, भिक्खवे, मगे वझे वधायुपनीते पापकेन मनसानु- पेरखति, तस्मा सो नेव हत्यियायो होति न अस्सयायी न रथयायी न यानयायी न भोगभोगी, न महन्तं भोगवसन्यं अज्झावसति । ते हि नाग' सो, भिवसवे, तिरच्छानगते पाणे वझे वधायुपनीते पापकेन गनसानुपगमानो नेव हत्यियायी भविस्सति न अस्सयायो न रथयायी 25 न यानयायो न भोगभोगी, न महन्तं भोगवसन्धं अज्झावसिस्सति । गो पन यादो य मनुस्सभूत वज्झ वधायुपनीत पापपेन मनसानुपेक्सति ! तं हि तस्स, भिक्सवे, होति दीपरत्त अहिताय दुवसाय । कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुर्गात चिनिपातं निरयं उपपज्जती" ति । 15 - B268 1 मारिण -२ रिये - रवा, रो मो, या, रोक पाओगु मपि मनगानुपश्यति तामा गो-सा। ५ होत - R.पामावनि- ना.10-दिग-गे।

·२४ R.304 10 । अडगुत्तरनिकायो [६२.६- ६. पठममरणस्सतिसुत्तं १. एक समयं भगवा नातिके' विहरति गिञ्जकावसथे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिवखवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच . २. “मरणस्सति, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महप्फला होति , महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । भावेथ नो तुम्हे, भिक्खवे, मरणसति" ति? ३. एवं वुत्ते अतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अहं खो, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणसति" ति ? "इध मय्ह, भन्ते, एवं होति - 'अहो वताहं रत्तिन्दिवं जीवेय्यं, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, यहु वत में कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । ४. अञ्जतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – “अहं पि खो, भन्ते, भावमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध महं, भन्ते, एवं होति - 'अहो वताहं दिवस जीवेश्यं, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत मे कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेगि मरणसति" ति । ५. अञ्चतरो पि सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच' - "अहं पि 20 खो, भन्त, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इघ महं, भन्ते, एवं होति - 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तर एकपिण्डपातं' भुजामि, भगवतो सासनं मनसि करेण्यं, बडु वत मे कतं अस्सा' ति । एवं सो अह, भन्ते, भावमि मरणसति" ति । ६. अतरो पि सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – “अहं पि सो, भन्ते, भावेमि मरणासति" ति । "यया कायं पन त्वं, मिक्खु, भावेसि मरणस्ाति" ति ? १. मासि-पी० स्था०, रोः । २ पई पि - स्याः । ३. १-सी०। ४. एक पिmपाव-रो.1 15 B.269 ·R05 ६२६] पटममरणस्सतिसुत्तं "इध मय्ह, भन्ते, एवं होति – 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं चत्तारो पञ्च' आलोपे सवादित्वा अज्झोहरामि, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत में कतं अस्सा ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । ७. अज्ञतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अहं पि 5 सो, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध मय्ह, भन्ते, एवं होति - 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं एक आलोपं सवादित्वा अज्झोहरामि, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत में कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरण- 10 स्सति" ति । ८. अञ्जतरो पि खो भिक्य भगवन्तं एतदवोच - "अहं पि सो, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध मय्हं, भन्ते, एवं होति - 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं 15 यदन्तरं अस्ससित्वा वा पस्ससामि पस्ससित्वा वा अस्ससामि, भगवतो सासनं मनसि कारेय्यं, बहु वत मे वातं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । ६. एवं वुत्ते भगवा ते भिक्सू एतदवोच -"यो' चायं', भिक्खवे, भिपशु एवं मरणस्राति भावेति -'ग्रहो वताहं रत्तिन्दिवं जीवेय्यं, भगवतो 20 सासनं मनसि करेय्यं, वहु वत मे कतं अस्सा' ति ! "यो चाय, भिक्सवे, भिक्षु एवं मरणस्सति भावेति - 'अहो वताहं दिवसं जोवेव्यं, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत में कतं अस्सा' ति। "यो चाय, भिक्पवे, भिवसु एव मरणस्तति भावेति - 'ग्रहो 25 बताहं तदन्तर जोयेय्य यदन्तरं एकापिण्डपात भुन्जामि, भगवतो सासनं मनसि पारेय्यं, यहु वत में फतं असा' ति । "यो पायं, भिक्पये, भिक्षु एवं मरणसति भावेति - 'ग्रहो यताहं तदन्तरं जीवेग्यं पदन्तर चतारो पञ्च पालोपे महादित्वा मनोहरामि, भगयतो सासनं गनगि गरेय्यं, बहु वत मे यतं अस्सा' 10 १. दा. परमपि । २-२ बार-.। 1270 ८.१- ·300 - ३ २६ प्रड्युत्तरनिकायो [६२६- ति । इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, भिक्खू पमत्ता विहरन्ति दन्ध मरणसति भावेन्ति पासवान खयाय । "यो च' स्वाय', भिक्खवे, भिक्खु एव मरणस्सति भावेति 'अहो वताह तदन्तर जीवेय्य यदन्तर एक आलोप सङ्खादित्वा अज्झो- हामि, भगवतो सासन मनसि करेथ्य, बहु वत मे कत अस्सा' ति । "यो चाय, भिक्सवे, भिक्खु एव मरणस्सति भावेति - 'अहो वताह तदन्तर जीवेय्य यदन्तर अस्ससित्वा वा पस्ससामि पस्ससित्वा वा अस्ससामि, भगवतो सासन मनसि करेय्य, बहु वत में कत अस्सा' ति । इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, भिक्खू अप्पमत्ता विहन्ति तिक्स 10 मरणस्सति भावन्ति पासवान खयाय । १० "तस्मातिह, भिक्खवे, एव सिविखतब्ध 'अप्पमत्ता विरिस्साम, तिक्ख मरणस्सति भावेस्साम आसवान खयाया' ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिविखतव्ब" ति । - १० दुतियमरणस्सतिसुत्त १ एक समय भगवा नातिके विहरति गिञ्जकावसथे । तत्र 15 खो भगवा भिक्खू आमन्तेंसि २ "मरणस्सति, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महप्फला होति महानिससा अमतोगधा अमतपरियोसाना। कथ भाविता च, भिपखवे, मरणस्सति कथ बहुलीकता महप्फला होति महानिससा प्रमतोगधा अमतपरियोसाना? ३ “इध, भिक्खवे, भिक्खु दिवसे निक्खन्ते रत्तिया पतिगताय' इति पटिसञ्चिक्खति - 'वहुका खो मे पच्चया मरणस्स - अहि वा म उसेग्य, विच्छिको वा म डसेय्य, सतपदी बा म उसेय्य, तेन मे अस्स कालकिरिया सो ममस्स अन्तरायो । उपक्खलित्वा वा पपतेय्य, भत्त या मे भुत्त ब्यापज्जेय्य, पित्त या मे कुप्पेय्य, सेम्ह वा मे चुप्पेय्य, सत्या वा मे वाता तुपेय्यु, तेन मे अस्स बालद्दिरिया सो ममस्स अन्तरायो' ति । तेन, भिषयवे, भिपसुना इति पटिसञ्चिविसतव्व 'अत्यि नु यो मे पापपा असला धम्मा अप्पहीना ये में अस्सु रत्ति काल परोन्तस्म अन्तरायाया' ति । 8271 R307 1-1 पाय- म्याः । २ पारिताप - गी०, परिहिताय - मा० .

·६२.१०] दुतियमरणस्सतिसुत्तं ४. “सचे, भिक्खवे, भिक्ख पच्चवेक्खमानो एवं जानाति 'अत्यि में पापका अकुसला धम्मा अप्पहीना ये मे अस्सु रत्ति कालं करो- न्तस्स अन्तरायाया' ति, तेन, भिस्ववे, भिक्खुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च करणीयं'। 5 सेय्यथापि, भिक्खवे, अादित्तचेलो वा आदित्तसीसो वा तस्सव चेलस्स वा सीसस वा निव्यापनाय अधिमत्तं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उस्सोहि च अप्पटियानि च सति च सम्पजनं च करेय्य ; एवमेव खो, भिक्खये, तेन भिक्खुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोन्ही च 10 अप्पटिवानी च सति च सम्पजशं च करणीयं । ५. “सचे पन, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एवं जानाति - 'नत्यि मै पापका अकुसला धम्मा अप्पहीना ये मे अस्सु रत्ति कालं करोन्तस्स अन्तरायाया' ति, तेन, भिक्खये, भिक्खुना तेनेव पोति- पामोज्जेन विहातब्बं अहोरत्तानुसिक्खिना कुसलेसु धम्मसु । ६. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु रत्तिया निक्सन्ताय दिवसे पतिगते' इति पटिसञ्चिपखति -'वहुका खो मे पच्चया मरणस्स - अहि वा मं डंसेय्य, विच्छिको वा म डंसेय्य, सतपदी वा मं इंसेय्य ; तेन में अस्स काङ्किरिया सो ममस्स अन्तरायो । उपक्सलित्वा या पपतेय्यं, भत्तं या में भुतं व्यापज्जेय्य, पित्तं वा मे कुप्पेय्य, सेम्हं वा मे कुप्पय्य, सत्यका 20 या में वाता' कुप्पेय्यु; तेन मे अस्स कालट्विरिया सो ममस्स अन्तरायो' ति । तेन, भिनगवे, भिक्सुना इति पटिसञ्चिकिरातव्यं - 'अत्यि नु पो में पापका अकुमला धम्मा अप्पहीना ये मै अस्सु दिवा कालं करोन्तस्म अन्तरायाया' ति। ७ "सचे, भिक्सवे, भियमु पच्चवेश्यमानो एवं जानाति 'परिप में पापमा असुमना धम्मा अप्पहीना ये मे प्रस्नु दिवा काल गरोन्तम्ग अन्तगपाया ति, तेन, भिवगवे, मिक्सुना तेसंयेव पापकानं मामलान धम्मान पहानाय अधिमतो छन्दो च वायामो च उम्माहो पउन्मोन्ही न पापटिवानी ग गति ग मम्पजस्यं च करणीयं । जीरा - गो.। २६-गीर परिस्ति-ग्या, रो०।। या सामान्य मार्ग -1 सेमुन - दा। 15 R.3000 25022 ·२८ मानपुत्तरनिफापो [६.२१०- सेय्यथापि, भिक्खवे, आदित्तचेलो वा ग्रादित्तसीसो वा तस्सेव चेलस्स वा सीसस्स वा निव्वापनाय अधिमत्तं छन्दं च वायामं च उस्साहं च उस्सोव्हि च अप्पाटिवानि च सतिं च सम्पजनं च करेय्य , एक- मेव खो, भिक्सवे, तेन भिक्खुना तेसंयेव पापकानं अफुसलानं धम्मानं 5 पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । ८. "सचे पन, भिक्सवे, भिक्नु पच्चवेवसमानो एवं जानाति - 'नत्यि मे पापका अकुसला धम्मा अप्पहीना ये मे अस्सु दिवा कालं करो- न्तस्स अन्तरायाया' ति, तेन, भिक्खये, भिवसुना तेनैव पोतिपामोजेन 10 विहातब्ब अहोरत्तानुसिक्खिना घुसलेसु धम्मसु । एवं भाविता खो', भिखवे, मरणसति एवं बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा अमतो- गधा अमतपरियोसाना" ति । सारणीयवग्गों दुतियो । तस्सुद्दानं ढे सारगी' निसारणीय', भद्दकं अनुतप्पियं । नकुल सोप्पमच्छा च', द्वे होन्ति मरणस्सती ति' । R309 15 ३. अनुत्तरियवग्गो १ सामकसुत्तं १ एकं समय भगवा सक्केसु विहरति सामगामके पोक्ख- रणियाय। अथ खो अञ्जतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्त- वण्णा केवलकप्प पोक्खरणिय प्रोभासेत्या येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त अट्टासि । एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवन्त एतदवोच- D273 - स्या०, साराणीयवग्गो-रोक। १ च खो - स्या०। २ सारामियादिवग्गो ३-३ साराणीया मेत - सौ०, स्या०, रो०। ४ अननुतणिय - रो। ५-५ नकुल कुसला मच्छ - सी०, स्या०, नकुल मच्छ ? च - रो01६-६ मरणस्सतिना दसाति - सी०, स्या, होन्ति मरणसतिना चाति-रो।

·२६ - सामसुत्तं २. “तयोमे, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । कतम तयो ? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामसा - इसे खो, भन्ते, तयो धम्मा भिक्खुनो परिहानाय संवत्तती" ति । ३. इदमवोच सा देवता । समनुञो सत्था अहोसि । मथ खो सा देवता "समनुञो मे सत्था" ति भगवन्तं अभिवादेत्या पदविसणं । कत्वा तत्थेवन्तरधायि । ४. अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू आमन्तेसि "इम, भिक्खवे, रत्ति अञ्जतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिन क्फन्तवण्णा केवलकप्पं पोक्खरणियं प्रोभासेत्वा येनाहं तेतुपसङ्घमि'; उपराकामित्वा में अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता लो, 10 भिक्खवे, सा देवता मं एतदबोच - 'तयोमे, भन्ते, धम्मा भिनखुनो परि- हानाय संवत्तन्ति । कतमे तयो ? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दा- रामता - इमे खो, भन्ते, तयो धम्मा भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ती' ति । इदमवोच, भिक्खवे, सा देवता । इदं वत्वा मं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्यैवन्तरधायि । तेसं वो, भिक्खवे, अलाभा तेसं दुल्लद्धं', ये 15 वो देवता पि जानन्ति कुसलेहि धम्मेहि परिहायमाने' । ५. "अपरे पि, भिक्खवे, तयो परिहानिये धम्मे देसेस्सामि । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - ६. "कतमे च, भिक्खवे, तयो परिहानिया धम्मा ? सङ्गणिका- 20 रामता, दोयच्चस्सता, पापमित्तता - इमे खो, भिक्खवे, तयो परि- हानिया धम्मा । ७. "ये हि केचि, भिक्खवे, अतीतमद्धान परिहायिंसु कुसलेहि धमेहि, सब्बेते इमेहेव छहि धन्मेहि परिहायिंसु कुसलेहि धम्मेहि । ये पि हि केचि, भिवसवे, अनागतमद्धान परिहायिस्सन्ति कुसलेहि धम्मेहि, सव्यते इमेहेब छहि घम्मेहि परिहायिस्सन्ति कुसलेहि धर्महि । ये पि हि फेचि, भिवसवे, एतरहि परिहायन्ति कुसलेहि धम्मेहि, सत्र्येते इमेहेव यहि घम्मेहि परिहायन्ति कुसलेहि धम्मेहीं" ति । R310 25 1271 १. ही दुलई- सी. । २. परिहानाप गंदतमाने - मो. रोः ।

·३० 7 मगुत्तरनिकायो २ अपरिहानियसुतं १ "यिमे, भिक्खवे, अपरिहानिये धम्मे देसेस्सामि, त सुणाथ पे० कतम च, भिवखवे, छ अपरिहानिया धम्मा नकम्मा- रामता, न भस्सारामता, न निद्दारामता, न सङ्गणिकारामता, सोवच- स्सता, कल्याणमित्तता - इमे खो, भिक्सवे, छ अपरिहानिया धम्मा । २ “ये हि केचि, भिक्सवे, अतीतमद्धान न परिहायिंसु बुसलेहि धम्मेहि, सव्वैते इमेहेय छहि धम्मेहि न परिहायसु कुसलेहि धम्मेहि । ये पि हि केचि, भिक्खवे, अनानतमद्धान न परिहायिस्सन्ति कुमलेहि धम्मेहि, सब्बते इमेहेव छहि धम्मेहि न परिहायिस्सन्ति कुसलेहि धम्मेहि । ये पि हि केचि, भिक्खवे, एतरहि न परिहायन्ति कुसलेहि 10 धम्मेहि, सब्बेते इमेहेन छहि धम्मेहि न परिहायन्ति कुसलेहि धम्मेहीं" ति । 5 । - R311 ३ भयसुत्त "'भय' ति, भिक्खवे, कामानमेत अधिवचन, 'दुवख' ति, भिक्खवे, कामानमेत अधिवचन, 'रोगो' ति, भिक्खवे, कामानमेत अविवचन, 'गण्डो' ति, भिक्खवे, कामानमेत अधिवचन, 'सङ्गो' ति, 15 भिक्खवे, कामानमेत अधिवचन, 'पङ्को' ति, भिक्खवे, कामानमेत अधिवचन । २ “कस्मा च, भिक्खवे, 'भय' ति कामानमेत अधिवचन ? कामरागरताय, भिक्खवे, छन्दरागविनिबद्धो दिद्वधम्मिका पि भया न परिमुच्चति, सम्परायिका पि भया न परिमुच्चति, तस्मा 'भय' ति 20 कामानमेत अधिवचन । कास्मा च, भिवखवे, दुनख ति पे० रोगो गण्डो ति सङ्गो ति पङ्को पि कामानमेत अधिवचन ' कामरागरत्ताय, भिक्खवे, छन्दरागविनिबद्धो दिट्टधम्मिका पि पड़ा न परिमुच्चति, सम्परायिका पि पवा न परिमुच्चति, तस्मा 'पड़ो' ति फामानमेत अधिवचन ति । "भय दुक्ख' रोगो गण्डो', सङ्गो पो च उभय । एते कामा पवुच्चन्ति, यत्थ सत्तो पुथुज्जनो । १-१ - गण्डो-सी०, दुक्ख च रोगोन- स्या, • गण्ड - रो० । 25 ·१३५] D27 अनुस्सतिद्वानसुत्त "उपादाने भय दिस्वा, जातिमरणसम्भवे । अनुपादा विमुच्चन्ति, जातिमरणसवये ।। "ते खेमप्पत्ता सुसिनो, दिधम्माभिनिबुता । सब्बवेरभयातीता', सब्बदुक्ख उपच्चगु" ति ।। ? ४ हिमवन्तसुतं १ "छहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवखु हिमवन्त 5 पव्वतराज पदालेय्य, को पन वादो छवाय अविज्जाय | कतमेहि छहि इध, भिक्सवे, भिक्खु समाधिस्स समापत्तिकुसलो होति, समाधिस्स ठितिकुसलो होति, समाधिरस वुट्टानकुसलो होति, समाधिस्स कल्लित- कुसलो होति, समाधिस्स गोचरकुरालो होति, समाधिस्स अभिनीहार- कुसलो होति । इभेहि खो, भिवखवे, छहि धम्भेहि समन्नागतो भिवसु 10 : 312 मिवन्त पब्बतराज पदालेय्य, को पन वादो छवाय अविज्जाया" ति । ? ५ अनुस्सतिद्वानसुतं १ "छयिमानि, भिषखवे, अनुस्रातिट्ठानानि । बतमानि छ इघ, भिक्सचे, अरियसावको तथागत अनुम्सरति - 'इति पि सो भगवा पे० सत्या देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । यस्मि, भिक्खये, समये अरियसायको तथागत अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये रागपरियुट्टित 15 नित होति, न दोसपरियुट्टित चित्त होति, न मोहपरियुट्ठित चित्त होति, उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त होति, निक्सन्त मुत्त वुद्रुित गेधम्हा । 'गेधो' ति सो, भिपसये, पञ्चन्नेत कामगुणान अधिवचन । इद पि पो, भिमपये, आरम्मण परित्या एवमिधेफन्चे सत्ता विसुज्झन्ति । २ "पुन च पर, भिवसचे, अरियसायको धम्म अनुस्सरति 'म्याययातो भगवता यम्मो पे० पच्चत्त बेदितव्यो विहीं' ति । पम्मि, भिवपये, गमये अरियमावको धम्म अनुसरति, नेवस्स तस्मि मम गगपरियुट्टित चित्त होति, न दोसपग्युिट्टित चित्त होति, न मोह- परिट्टिा नित होति, उजुगतमेवरा तस्मि समये चित्त होति, 1 FRबरमा -पा०.२ पलाममा - ग्या, गिता 20 2276 ·अडगुत्तरनिकायो R313 . ४ ६३५- निक्खन्त मुत्त वुट्टित गेधम्हा । 'गधो' ति खो, भिक्खवे, पञ्चन्नेत कामगुणान अधिवचन । इद पि खो, भिक्खवे, प्रारम्भण करित्वा एवमिधेकच्चे सत्ता विसुज्झन्ति । ३ "पुन च पर, भिक्खवे, अरियसावको सङ्घ अनुस्सरति - । 'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो पे० अनुत्तर पुञ्जक्खेत्त लोकस्सा' ति । यस्मि, भिक्खवे, समये अरियसावको सङ्घ अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये रागपरियुद्वित चित्त होति, न दोसपरियुट्टित चित्त होति, न मोहारियुट्ठित चित्त होति, उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त होति, निक्खन्त मुत्त युट्टित गेधम्हा । 'गेधो' ति खो, भिवखवे, पञ्चन्नेत 10 कामगुणान अधिवचन । इद पि खो, भिवखवे, प्रारम्मण करित्या एवमिधेकच्चे सत्ता विसुज्झन्ति । "पुन च पर, भिक्खवे, अरियसावको अत्तनो सीलानि अनुस्सरति अखण्डानि अच्छिद्दानि पे० समाधिसवत्तनिकानि । यस्मि, भिक्सवे, समये अरियसायको सील अनुस्सरति, नेवस्स तस्मि समये 15 रागपरियुद्वित चित्त होति, न दोसपरियुट्ठित चित्त होति, न मोहपरि- युट्टित पित्त होति, उजुगतमेवस्रा तरिम समये चित्त होति, निवखन्त मुत्त वुट्टित गेधम्हा । 'गेधो' ति खो, भिवखवे, पञ्चन्नेत कामगुणान अधिवचन । इद पि खो, भिक्खये, आरम्मण करित्या एवमिधेकच्चे सत्ता विसुज्झन्ति । ५ "पुन च पर, भिक्सवे, अरियसावको अत्तनो चाग अनु- स्सरति 'लाभा वत मे ' सुलद्ध वत मे पे० याचयोगो दान- सविभागरतो' ति । यस्मि पे० एवनिषेकच्चे सत्ता विसुज्झन्ति । ६ "पुन च पर, भिक्खये, अरियसावको देवता अनुस्सरति । 'सन्ति देवा चातुमहाराजिका, सन्ति देवा तावतिसा, सन्ति देया मामा, 25 गन्ति देवा तुसित्ता, सन्ति देवा निम्मानरतिनो, सन्ति देवा परनिम्गित- वसत्तिनो, सन्ति देवा ब्रह्मकायिका, रान्ति देवा ततुत्तरि । यथारपाय गदाय नमनागता ता देवता इतो चुता तत्य उपपन्ना, मय्ह पि तथात्पा गदा सविज्जति । यथार पैन सोलेग . सुतेन . चागेन ममन्नागता ता देवना इतो चुता तत्य उपपन्ना, मय्ह पि तथास्पा पञ्जा - सविज्जती' ति। 20 1 - 30 पलाय ·B277 ६३६] महाकञ्चानसुत्त ७ “यस्मि, भिक्खवे, समये अरियसावको अत्तनो च तास च देवतान सद्ध च सील च सुत च चाग च पच च अनुस्सरति नेवस्स तस्मि समये रागपरियुटित चित्त होति, न दोसपरियुट्टित चित्त होति, न मोहपरियुट्टित चित्त होति, उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त होति, निक्खन्त मुत्त वुट्टित गेधम्हा । 'गेधो ति खो, भिवखवे, पञ्चन्नेत काम-5 गुणान अधिवचन । इद पि खो, भिक्खवे, आरम्मण करित्वा एवमिधे- कच्चे सत्ता विसुज्झन्ति । इमानि खो, भिक्खवे, छ अनुस्सतिट्ठानानी" ति। । ६ महाकच्चानसुत्त १ तन खो प्रायस्मा महाकच्चानो भिवरा अामन्तेसि "प्रावुसो भियखवे" ति । "पायुसो" ति खो ते भिवखू प्रायस्मतो महा- 10 पच्चानस्स पच्चस्सोसु । प्रायस्मा महाकच्चानो एतदवोच- २ "अच्छरिय, आवुसो, अब्भुत, आवुसो | यावञ्चिद तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन सम्वाधे अोकासाधिगमो अनुयुद्धो सत्तान विसुद्धिया सोकपरिदेवान समतियकमाय दुवसदोमनस्सान अत्यनमाय जायस्स अधिगमाय निव्वानस्स सच्छिकिरियाय, यदिद 15 छ अनुरसतिद्वानानि । कतमानि छ? इधायुसो, अरियसावको तथागत अनुस्सरति – 'इति पि सो भगवा पे० सत्था देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । यस्मि, आधुसो, समये अरियसावयो तथागत अनुसरति नेयम्स तस्मि समये रागपरिमुट्ठित चित्त होति, न दोसपरियुट्टित चित्त होति, न मोहपरियुट्ठित चित्त होति, उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त 20 होति, नियसन्त मुत्त बुट्ठित गेधम्हा ! 'गंधो' ति सो, आयुसो, पन्चनेत पामगुणान अधिवचन । स सो सो, प्रायुसो, अरियसावको सचसो पारागनमैन चेतसा विहरति विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवैगेन अव्यापान । इद पि सो, प्रावुसो, प्रारम्मण परित्या एवमिधेयच्चे गता विसुनिधम्मा भवन्ति । ३ "पुन च पर, मावुसो, अरियमायपो धम्म अनुस्नरति 'मासातो भगवता धम्मो पे० पच्चत्त वेदित यो विही ति । R315 25 - परमपि। ८.५ ·D278 अडगुत्तरनिकापो [६३६- यस्मि, भावुसो, समये अरियसावको धम्म अनुस्सरति नेवस्स तस्मि समये रागपरियुट्टित चित्त होति, न दोसपरियुटित चित्त होति, न मोहपरियुट्ठित चित्त होति , उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त होति, निक्खन्त मुत्त बुट्टित गेधम्हा । 'गेनो' ति खो, भावुसो, पञ्चन्नेत काम- 5 गुणान अधिवचन । स खो सो, आवुसो, अरियसावको सन्बसो आकास- समेन चेतसा विहरति विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्या- पज्झेन । इद पि खो, आवुसो, आरम्मण करित्या एवमिधेकच्चे सत्ता विसुद्धिधम्मा भवन्ति । ४ "पुन च पर, आवुसो, अरियसावको सङ्घ अनुस्सरति - 10 'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो पे० अनुत्तर पुनक्खेत्त लोकस्सा' ति । यस्मि, आवुसो, समये अरियसावको सङ्घ अनुस्सरति नेवस्त तस्मि समये रागपरियुटित चित्त होनि, न दोसपरियुट्टिन चित्त होति, न मोहपरियुट्ठित चित्त होति, उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त होति, निक्खन्त मुत्त वुट्ठित गेधम्हा । 'गेधो' ति खो, आवुसो, पञ्चन्नेत काम- 15 गुणान अधिवचन । स खो सो, भावुसो, अरियसावको सव्वसो प्राकास- समेन चेतसा विहरति विपुलेन महन्गतेन अप्पमाणेन प्रवरेन अव्या- पज्झेन । इद पि सो, भावुसो, आरम्मण करित्वा एवमिधेवाच्चे सत्ता विसुद्धिधम्मा भवन्ति । ५ "पुन च पर, आवुसो, अरियसावको प्रत्तनो सीलानि अनु- 20 स्सरति अखण्डानि पे० समाधिसवत्तनिकानि । यस्मि, आवुसो, समये अरियसावको अत्तनो सील अनुस्सरति नेवस्स तस्गि समये राग- परियुट्टित चित्त होति, न दोतपरियुट्टित चित्त होति, न मोहपरियुटित चित्त होति, उजुगतमेवस्स तस्मि सगये चित्त होति, नियसन्त मुत्त बुट्टित गेधम्हा । 'गेधो' ति सो, पाबुसो, पन्चन्नेत कामगुणान अधि- 25 वचन । स खो सो, यावुसो, नरियसायको सव्यसो आवाससमेन चेतसा विहरति विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यापझेन । द पि सो, आयुसो, प्रारम्मण परित्वा एवगिघेवच्चे मत्ता विमुशिधम्मा , R316 भवन्ति । ६ "पुन च पर, आवुसो, अरियमावको अत्तनो चाग अनुस्रः 30 रति-'लाभा पत मे, मलद में पं. यासयोगी मानस विभागरतं ·॥ 279 - पञ्जाय R917 महापच्चासुत ति । यस्मि, भावुसो, समये अरियसावको अत्तनो' चाग अनुस्सरति नेवन्स तस्मि समये रागपरियट्टित चित्त होति, न दोसपरियुट्ठित चित्त होति, न मोहारियुदित चित्त होति , उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त होति, निपखन्त मुत्त वुट्टित गेधम्हा । 'गेधो' ति सो आवुसो पञ्चन्नेत कामगुणान अधिवचन । स खो सो, नावुसो, अरियसायको सब्बसो 5 श्राकाससमेन चेतसा विहरति विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अन्यापज्झेन । इद पि खो, भावुसो, प्रारम्मण करित्या एवमिधेकच्चे सत्ता विसुद्धिधम्मा भवन्ति । ७ "पुन च पर, याबुसो, अरियसावको देवता अनुस्सरति 'सन्ति देवा चातुमहाराजिका, सन्ति देवा पे० ततुत्तरि । यथारूपाय 10 सद्धाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्य उपपन्ना, मरह मि तयारूपा सद्धा सविज्जति । यथारपेन सीलेन सुतेन चागेन समतागता ता देवता इतो चुता तत्य उपपता, मव्ह पि तथास्पा पञ्जा सायिज्यतीति । यस्मि, आयुसो, समये अरियसावको अत्तनो च तास न देवतान सद्ध च सील च सुत च चाग च पा च अनुस्सरति नैवस्स 15 तस्मि समये रागपरियुट्टित चित्त होति, न दोसपरियुट्ठित चित्त होति, न मोहपरियुट्टित चित्त होति, उजुगतमेवस्स तस्मि समये चित्त होति, निफ्यन्त मुत्त बुट्टित गेधम्हा । 'गेधो' ति खो, भावुसो, पञ्चनेत सामगुणान अधिवचन । स गो सो, वायुसो, अग्यिमावको सयमो प्रागसमेन चेतसा विहरति विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन 20 प्रव्यापण्डेन' । पद पि यो, भावुमो, आरम्मण परित्या एमिषेयच्चे गता मिसुदिधम्मा भवनि। • "अच्चग्यि, आयुसो अन्भुत, प्रायुसो । पावञ्चिद तेन भगना जानता पम्सता अग्हता नम्मासम्बुद्धेन सम्वाधे प्रोवामाधिगमो प्रादुलो मत्तान यिमुद्धिया नोपग्देिवान गमतिमामाय दुपरादौमनस्सान 25 पपजमाप शारस्म अधिगगाय निबानम्म मच्छिबिग्यिाय, यदिद मागतिढा पानी ' नि ।

·B200 - R 318 अडगुत्तरनिकायो ७ पठमसमयसुतं १ अथ खो अातरो भिवखु येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपसमित्या भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो सो भिक्खु भगवन्त एतदवोच - "कति नु खो, भन्ते समया मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय 5 उपराङ्कमितु" ति? २ “छयिमे, भिक्खु, समया मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसङ्घमितु । कतमे छ ? इध, भिक्खु, यस्मि समये भिक्खु कामराग- परियुट्टितेन चेतसा विहरति कामरागपरेतेन, उप्पन्नस्स च कामरागस्स निस्सरण यथाभूत नप्पजानाति तस्मि समये मनोभावनीयो भिवखु 10 उपसमित्वा एवमस्स वचनीयो – 'अह खो, भावुसो, कामरागपरि- युट्टितेन चेतसा विहामि कामरागपरेतेन, उप्पन्नस्स च कामरागस्स निस्सरण यथाभूत नप्पजानामि । साधु वत मे प्रायस्मा कामरागस्त पहानाय धम्म देसेतू' ति । तस्स मनोभावनीयो भिक्खु बामरागस्स पहानाय धम्म देसेति । अय, भिक्खु, पठमो समयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसमितु । ३ "पुन च पर, भिवखु, यस्मि समये भिक्खु व्यापादपरियुट्टितेन चेतसा विहति व्यापादपरतेन, उप्पन्नस्स च व्यापादस्स निस्सरण यथाभूत नप्पजानाति तस्मि समये मनोभावनीयो भिक्खु उपसमित्या एवमस्स वचनीयो – 'अह खो, आवुसो, व्यापादपरियुट्टितेन चेतसा 20 विहरामि ब्यापादपरतेन, उप्पन्नरस च व्यापादस्स निस्सरण यथाभूत नप्पजानामि । साधु वत मे आयस्मा ब्यापादस्स पहानाय धम्म देसेतू' ति । तस्स मनोभावनीयो भिक्खु व्यापादस्स पहानाय धम्म देसेति । अय, भिक्खु, दुतियो समयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसद्धमितु । ४ "पुन च पर, भिक्खु, यस्मि समये भिक्खु थीनमिद्धपरि- युट्टितेन चेतसा विहरति थीनमिद्धपरतेन, उप्पन्नस्स च थीनमिद्धस्स निस्सरण यथाभत नप्पजानाति तस्मि समय मनोभावनीयो भिक्खु उपसङ्कमित्वा एवमस्स वचनीयो - 'अह खो, आवुसो, थीनमिद्धपरि- युद्वितेन चेतसा विहरामि थीनमिद्धपरतेन, उम्पन्नस्स च थीनमिद्धस्त 15 23 ·8281 R319 ६३७] परमसमयसुत्त पहानाय धम्म देमेतू' ति । तस्स मनोभावनीयो भिक्खु थीनमिद्धस्स पहानाय धम्म देसेति । अय, भिक्खु, तनियो समयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसङ्घमितु । ५ "पुन च पर, भिक्खु, यस्मि समये भिक्खु उद्धच्चकुक्कुच्च- परियुट्टितेन चेतसा विहरति उद्धच्चकुक्कुच्चपरतेन, उप्पन्नस्स च उद्धच्च- 5 कुक्कुच्चस निस्सरण यथाभूत नप्पणानाति तस्मि समये मनोभावनीयो भिक्खु उपसङ्घमित्वा एवमस्स वचनीयो – 'अह खो, प्रावुसो, उच्च- कुक्कुच्चपरियुट्टितेन चेतसा विहगमि उद्धच्चकुक्कुच्चपरतेन, उप्पन्नस्स च उद्धच्चकुक्कुच्चस्स निस्सरण यथाभूत नप्पजानामि । साधु वत मे आयस्मा उच्चकुक्कुच्चस्स पहानाय धम्म देसेतू' ति । तस्स मनो- 10 भावनीयो भिक्खु उद्धच्चकुक्कुच्चस्स पहानाय धम्म देसेति । अय, भिक्खु, चतुत्यो समयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसङ्घमितु । ६ "पुन च पर, भिक्खु, यस्मि समये भिक्खु विचिपिच्छापरि- युट्टितेन चेतसा विहरति विचिकिच्छापरतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरण यथाभूत नप्पजानाति तस्मि समये मनोभावनीयो भिक्खु उपसङ्कमित्वा एवमस्स वचनीयो - 'अह', आवुसो, विचिकिच्छापरि- युट्टितेन चेतसा विहरामि विचिकिच्छापरतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरण यथाभूत नप्पजानामि । साधु क्त में आयस्मा विचिकिच्छाय पहानाय धम्म देसेतू' ति । तस्स मनोभावनीयो भिक्खु विचिकिच्छाय पहानाय धम्म देसेति । अय, भिक्खु, पञ्चमो समयो मनोभावनीयस्स 20 भिक्सुनो दस्सनाय उपसङ्घमितु । ७ “पुन च पर, भिक्षु, यस्मि समये भिक्षु य निमित्त आगम्म या निमित्त मनसिकरोतो अनन्तरा आसवान खयो होति त निमित्त नप्प- जानाति तस्मि ममये मनोभावनीयो भिक्षु उपसमित्वा एवमस्स वचनीयो - 'अह सो, प्रावुसो, य निमित्त आगम्म य निमित्त मनसि- 25 रोतो अनन्तरा पासवान सयो होति, त निमित्त नप्पजानामि । साधु चत में प्रायम्मा पासवान सयाय धम्म देसेतू ति। तस्स मनोभावनीयो भिानु प्रामयान सयाय धम्म देसेति । अय, भिवसु, छटो समयो मनोभावनोपरम मिक्सुनो दम्मनाय उपसमितु । इमे सो, भियग्नु, घममया मनोभावनीयम्म भिर पुनो दम्मनाय उपसमितु" ति । 15 ·B.202, 1.920 - पारगुतरनिकायो ८. दुतियसगयसुत्तं १. एक समयं सम्बहुला थेग भिपसू वाराणसियं विहरनि। इसिपतने मिगदाये । अथ खो तेरो थेरानं भिवपूर्ण पच्छाभतं पिण्डपात- पटिक्कान्तानं मण्डलगाळे सन्निसिनानं सग्निपतितानं अयमन्तराकथा उदपादि - "को नु सो, भावुसो, समयो मनोभायनीयस्स भिक्खुनो ७ दस्सनाय उपसमितुं" ति ? २. एवं वुत्ते अञ्जतरो भिक्षु धेरै भिवसू एतदवोच - "यस्मि, श्रावुसो, सगये मनोभावनोयो भिक्सु पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो पादे पनसालेत्या निसिन्नो होति पल्लर अाभुजित्या उजु कार्य पणिधाय परिमुख सति उपद्रुपेत्या, सो समयो मनोभावनीयस्स भिवसुनो दस्सनाय 10 उपसमितुं" ति । ३. एवं वृत्ते अञ्जतरो भिक्सु तं भिक्खू एतदवोच - "न खो, प्रासो', सो समयो' मनोभावनीयस्स भिवसुनो दस्सनाय उपसङ्क- मितुं । यरिंग, आबुसो, समये मनोभावनीयो भिक्खु पच्छाभत्तं पिण्ड- पातपटिक्कन्तो पादे पक्खालेत्वा निसिन्नो होति पल्लङ्घ, प्राभुजित्या 15 उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सति उपट्टपेत्वा, चारित्तकिलमयो पिस्स तस्मि समये अप्पटिप्पस्सद्धो होति, भत्तकिलमथो पिस्स तस्मि समय अप्पटिप्पस्सद्धो होति । तस्मा सो असमयो मनोभावनीयस्स भिवखुनो दस्सनाय उपसमितुं । यस्मि, आवुसो, समये मनोभावनीयो भिक्खु सायन्हसमयं पटिसल्लाना बुट्टितो विहारपच्छायायं निसिन्नो होति ५० पल्लङ्घ, आभुजित्वा उM कार्य पणिधाय परिमुखं सति उपट्ठपत्वा, सो समयो मनोभावनीयस्रा भिक्खुनो दस्सनाय उपसमित" ति । ४. एवं वुत्ते अतरो भिवखु तं भिवखं एतदवोच - "न खो, आवुमो, सो समयो मनोभावनीयस्रा भिक्खुनो दस्सनाय उपसङ्घमितुं । यस्मि, पावसो, समये मनोभावनीयो भिक्खु सायन्हसमयं पटिसल्लाना 25 बुद्वितो विहारपच्छायायं निसिन्नो होति पल्लवं आभुजित्वा उजु कायं पणिधाय परिमुखं सति उपटुपेत्वा, यटेवस्स दिवा समाधिनिमित्तं मनसिकतं होति तदेवस्स तस्मि समये समुदाचरति । तस्मा सो असमयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसङ्घमितुं । यस्मि, भावुसो, R.921 B.283 १ मण्डलमाले - सी०, रो01 २-२ समया - सी०, स्याः । छापायं-सी। ३ विहारपन्चा ·- ६३८] दुतियसमयसुत्तं समये मनोभावनीयो भिक्खु रत्तिया पच्चूससमयं पच्चट्ठाय निसिन्नो होति पल्लई आभुजित्वा उचं कायं पणिधाय परिमुखं सति उपद्रुपेत्या, सो समयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उप- सङ्कमित्" ति। ५. एवं वृत्ते अज्ञतरो भिन्सु तं भिक्खं एतदवोच - "न खो, 5 आयुसो, सो समयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसमितुं । यस्मि, भावुसो, समये मनोभावनीयो भिक्खु रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय निसिन्नो होति पल्ला, आभुजित्वा उजु कायं पणिधाय परिमुवं सति उपट्ठपेत्वा, मोजहायिस्स तस्मि समये कायो होति फासुस्स' होति बुद्धानं सासनं मनसि कातुं । तस्मा सो असमयो मनोभावनीयस्स 10 भिक्सुनो दस्सनाय उपसङ्घमितुं" ति । ६. एवं वुत्ते प्रायस्मा महाबच्चानो थेरे भिवा एतदवोच "सम्मुसा मेतं, यासो, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं - 'छयिमे, भिक्खु, समया मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसमितुं । कन्तमे छ ? इध, भिनसु, यस्मि समये भिवम्बु कामरागपरियुट्टितेन 15 तसा विहरति कामरागपरेतेन, उत्पन्नस्स च कामरागस्स निस्सरणं ययाभूत नप्पजानाति, तस्मि समये मनोभावनीयो भिक्खु उपसमित्वा एवमस्स वचनीयो अह खो, श्रावुनो, कामरागपरियुट्टितेन चेतसा विहामि कामरागपरतेन, उप्पन्नरस च कामरागरस निस्सरणं यथाभूत गप्पजानामि । साधु वक्त मे आयस्मा कामरागस्स पहानाय धम्मं 20 देमेत' ति । तस्स मनोगावनीयो भिवसु कामरागस्स पहानाय उम्म देगेति । अयं भिपतु पठमो समयो मनोभावनीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपगमितं । ५ 'पुन च पर, भिक्सु, यस्मि समये भिक्स व्यापादपरि- युट्टितेग चेतना विहरत पे० योनमिद्धपरियुट्टितेन चेतसा विहति 25 उदयपशुच्चपरियुट्टितेन चैतमा विहरति विचिकिरद्यापरि- युट्टिनेन गैतमा विहरति ...यं निमित्त प्रागम्म य निमित्त मनगिकारोतो पनन्तग मानवान गयो होति, न निमित्त न जानाति न पस्मति, तम्मि नामले गोभायनीयो निपा उपगमित्या एवमस्म यचनीयो - अहं गो, पागो, य निमित्त धागान प निमित्तं मनमियरातो अनन्तरा 1 2.21 ! परम -२ अपने-मी०, रया। R322 ·४० प्रगुत्तरनिकायो [६३- आसवान खयो होति त निमित्त न जानामि न पस्सामि । साधु वत में आयस्मा पासवान खयाय धम्म देसेतृ ति । तस्स मनोभावनीयो भिक्ख आसवान खयाय धम्म देसेनि । अय, भिवखु, छटो समयो मनोभाव- नीयस्स भिक्खुनो दस्सनाय उपसमितु । ८ "सम्मुखा मेत, भावुसो, भगवतो सुत सम्मुखा पटिग्गहित - 'इमे खो, भिक्खु, छ समया मनोभायनीयस्स भिक्खुतो दस्सनाय उपसङ्घ- मितु' ति । 5 ? 15 R323 ६ उदायीसुतं १ अथ सो भगवा आयस्मन्त उदायिं आमन्तसि - "कति नु खो, उदायि, अनुस्सतिट्ठानानी" ति ? एव वुत्ते आयस्मा उदायी' तुम्ही 10 अहोसि । दुतिय पि खो भगवा आयस्मन्त उदायि आमन्तेसि - "कति नु खो, उदायि, अनुस्सतिट्ठानानी" ति ? दुतिय पि खो' आयस्मा उदायी तुण्ही अहोसि । ततिय पि खो भगवा आधस्मन्त उदायि आम- न्तेसि - "कति नु खो, उदायि, अनुस्सतिट्ठानानी" ति ? ततिय पि खो आयस्मा उदायी तुण्ही अहोसि । २ अथ खो आयस्मा आनन्दो आयस्मन्त उदायि एतदवोच - "सत्था त, श्रावुसो उदायि, आमन्तेसी" ति ? "सुणोमह, श्रावुमो आनन्द, भगवतो। इध, भन्ते, भिवखु अनेकविहित पुब्बेनिवास अनुसरति - सेय्यथीद एक पिजाति द्वे पि जातियो पे० । इति साकार सउद्देस अनेकविहित पुब्बेनिवास 20 अनुस्सरति । इद, भन्ते, अनुस्सतिट्ठान"" ति । ३ अथ खो भगवा नायस्मन्त आनन्द आमन्तेसि - "मासि खो अह, आनन्द – 'नेवाय उदायी भोधपुरिसो अधिचित्त अनुयुत्तो विहरती' ति । कति नु खो, आनन्द, अनुस्सतिद्वानानी" ति ? ४ “पञ्च, भन्ते, अनुस्सतिट्ठानानि । कतमानि पञ्च ? इध, 25 भन्ते, भिक्खु विविञ्चेव कामेहि पे० ततिय झान उपसम्पज्ज विहरति । इद, भन्ते, अनुस्सतिट्ठान एव भावित एव बहुलीकत दिट्ट- धम्मसुखविहाराय सवत्तति । १ उदाथि - स्या०, रो०। २-२ एव वुत्ते - स्याः। ३ मामन्तेती - सी. स्था, री०। ४ गुणामह -सी०, स्या० रो०।५ अनररातिद्वाना - सोल।

·B.2B5 5 - R324 ६.३६] उदापीसुत्तं ५. "पुन च परं, भन्ते, भिक्खु पालोकसझं मनसि करोति, दिवा सञ्ज अधिट्टाति, यथा दिवा तथा रत्ति, यथा रत्ति तथा दिवा; इति विवटेन चेतसा अपरियोनद्धेन सप्पभासं चित्तं भावति । इदं, भन्ते, अनुस्सतिद्वानं एवं भावितं एवं वहुलीयतं आणदस्सनप्पटि- लाभाय संवनति ।- ६. "पुन च परं, भन्ते, भिक्खु इममेव कायं उद्धं पादतला अधो केसमत्यका तपरियन्तं पूर नानप्पकारस्स असुचिनो पच्चवेपखति 'अत्यि इमस्मि काये फेसा लोमा नखा दन्ता तचो मंसं न्हार' अट्ठि अट्टिमिजं वक्कं हदयं यकन किलोमकं पिहकं पप्फासं अन्तं अन्तगुणं उदरियं करीसं पिन सेम्हं पुब्बो लोहितं सेदो मेदो अस्सु वसा खेळो' 10 सिवाणिका लसिका मुत्त' ति । इदं, भन्ते, अनुस्मतिट्ठानं एवं भावितं एवं वहुलीकतं कामरागप्पहानाय" संवत्तति । ७. "पुन च परं, भन्ते, भिक्खु सेय्यथापि पस्सेय्य सरीरं सीव- थिकरय छहित एकाहमत वा द्वीहमतं या तोहमतं वा उद्घमातकं विनी- लक विपुबकजातं, सो इममेव कायं एवं उपसंहरति -- 'अयं पि खो 15 कायो एवधम्मो एवंभावी एवअनतीतो" ति । ८. "सेय्यथापि वा पन पस्सेय्य सरीरं सीवयिकाय छड्डित काकेहि वा राज्जमानं पुललेहि वा सज्जमान गिल्शेहि वा खज्जमान मुनरोहि वा खज्जमान सिङ्गालेहि" वा सज्जमान विविहि वा पाणक- जातेहि गज्जमानं, सो इममेव काय एव उपसहरति - 'अय पि एवंधम्मो एवंभावी एवंनतीतो' ति । ६. "सेय्यथापि वा पन पस्सेय्य सरीर सीथिकाय छडित अट्टिनमालिक मममलोहित न्हारुसम्बन्ध पे० अट्टिकमलिक निम्मंगसोहितमक्मित न्हारसम्बन्ध अद्विवसङ्खलिफ अपगतमरालोहित नामम्यन्ध । अट्ठियानि अपगतसम्बन्यागि दिमाविदिसाविपिसत्तानि", 25 पन्न हयटिक अञ्जेन मादट्टिय अन्जेन जट्टिक अन्नेन माम - म्या० । २ नराए - गी०. नहा - सा, रो०।३ गंतो - पो. गा०,००। ४ गिनिमा-गी.१५ परान पहानार - म्याः, गेराम- गा-गो.। पहा - म०।७ पानीn -मो. सा- 1 gf-hi - स्मा०, मुग:-१ । १० fina-te ।। ११ imगुति - गौ । पायो 20 t ·D206 R325 अडगुत्तरनिकायो [६३६- ऊरुट्टिक अञ्जेन कटिट्टिन' अभेन पासुकट्टिक' अञ्जेन पिट्ठि- कण्टकटिक अञ्जन खन्पट्टिव अञ्जन गीवट्टिक अञ्जेन हनु कर्दिक प्रझेन दन्तकट्टिक अञ्जेन सीसकटाह, अट्टिकानि सेतानि सङ्घ- वण्णप्पटिभागानि' अट्टिकानि पुञ्जकितानि तेरोवस्सिकानि अट्टिकानि 5 पूतीनि चुण्णवाजातानि, सो इममेव काय एव उपसहरति – 'अय पि खो कायो एवधम्मो एवभावी एवअनतीतो ति । इद, भन्ते, अनुस्सतिद्वान एव भावित एव बहुलीकत अस्मिमानसमग्घाताय सवत्तति । १० "पुन च पर, भन्ते, भिक्ख सुखस्स च पहाना पे० चतुत्थ झान उपसम्पज्ज विहरति । इद, भन्ते, अनुस्रातिद्वान एव 10 भावित एव बहुलीकत अनेकधातुपटिवेधाय सवत्तति । इमानि खो, भन्ते, पञ्च अनुस्सतिद्वानानी" ति । ११ “साधु, साधु, प्रानन्द । तेन हि त्व, आनन्द, इद पि छट्ट अनुस्सतिट्ठान धारेहि । इधानन्द, भिक्खु सतो व अभिक्कमति सतो व पटिक्कमति सतो व तिट्ठति सतो व निसीदति सतो व सेय्य 15 कापति सतो व कम्म अधिट्ठाति । इद, आनन्द, अनुस्सतिट्ठान एव भावित एव बहुलीकत सतिसम्पजनाय सवत्तती" ति । । 7 20 7 १० अनुत्तरियसुत्तं १ "छयिमानि, भिक्खवे, अनुत्तरियानि । कतमानि छ दस्सनानुत्तरिय, सवनानुत्तरिय, लाभानुरिय, सिक्खानुत्तरिय, पारि- चरियानुत्तरिय, अनुस्सतानुत्तरिय ति । २ “कतम च, भिक्खये, दस्सनानुत्तरिय इध, भिक्खवे, एकच्चो हत्थिरतन पि दस्सनाय गच्छति, अस्सरतन पि दस्सनाय गच्छति, मणिरतन पि दस्सनाय गच्छति, उच्चावच वा पन दस्सनाय गच्छति, समण वा ब्राह्मण वा मिच्छादिट्टिक मिच्छापटिपन्न दम्सनाय गच्छति । अत्येत, भिक्खवे, दस्सन , नेत नत्थी ति वदामि । त च खो एत, भिक्खवे, 25 दस्सन हीन गम्म पोथुज्जनिक अमरिय अनस्थसहित, न निविदाय न १ कटट्टिक - सी० । २-२ पिट्टिकण्डक अन्न शीसकटाह - सी०, ये, पिहि- कष्टपट्टिव मन सीराकटाह - स्या० । ३ सयष्णूपनिमानि - स्यार, रो०, मतपण्णः पतिमानि - सी०। ४ पुजकतानि - रो०। ५ दा पन - सी० । ६ मिपटिपन्न - स्पा०1 ·R,526 B.287 ६.३.१०] अनुत्तरियसुत्तं बिरागाय न निरोधाय न उपसमाय न अभिज्ञाय न सम्बोधाय न निव्यानाय संवत्तति । यो च खो, भिक्खवे, तथागतं वा तथागतसावकं वा दस्सनाय गच्छति निविद्वसद्धो निविट्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्प- सन्नो, एतदानुत्तरियं, भिक्खवे, दस्सनानं सत्तानं विसुद्धिया सोकपरि- देवान' समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्यगमाय जायस्स अधि- 5 गमाय निवानस्स सच्छिकिरियाय, यदिदं तथागतं वा तथागतसावकं वा दस्सनाय गच्छति निविट्ठसद्धो निविट्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्पसन्नो । इदं वुच्चति, भिक्खये, दस्सनानुत्तरियं । इति दस्सनानुत्तरियं । ३. "सवनानुत्तरियं च कथं होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो भेरिराई पि सवनाय गच्छति, वीणासई पि सवनाय गच्छति, गीतसई: 10 पि सवनाय गच्छति, उच्चावचं वा पन सवनाय गच्छति, समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा मिच्छादिदिकस्स मिच्छापटिपन्नस्स धम्मस्सवनाय गच्छति । प्रत्येतं, भिक्खवे, सवनं; नेतं नत्थी ति वदामि । तं च खो एतं, भिवखवे, सवनं होनं गम्मं पोथुज्जनिक ग्ननरियं अनत्थसंहितं, न निविदाय न विरागाय न निरोधाय न उपसमाय न अभिज्ञायन सम्बोधायन । निधानाय संवत्तति । यो च खो, भिवखवे, तथागतस्स वा तयागत- सावकस्म वा धम्मस्सवनाय गच्छति निविट्ठसद्धो निविट्ठपेमो एफन्तगतो अभिणसन्नो, एतदानुत्तरियं, भिक्खवे, सवनानं मत्तानं विसुद्धिया सोयापरिदेवानं समतिपयमाय दुवखदोमनस्सान अत्थङ्गमाय जायरस अधिगमाय निव्यानस्स सच्छिकिरियाय, यदिदं तथागतम्रा वा तथागत- 20 सावकारा या धम्मस्सवनाय गच्छति निविट्ठसद्धो निविट्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्पसन्नो। इदं वुच्चति, भिवग्ववे, सवनानुत्तरिय । इति दम्सना- नुत्तरियं, गवनानुत्तरियं । ४. "साभानुतरिय च कय होति? इध, भिमसचे, एकच्चो पुत्तनामं गिलति, दारलाभं पि लभति, धनलाभ पि लमति, उच्चावच 25 या पन ताभं नमति, समगे या नाह्मणे या मिच्छादिट्टिके मिच्छापटिपन्ने सद्ध पटिलति । प्रत्येसो, भिक्पये, लाभो, मेसो नयी ति वदामि । गो घ गो एमो, भियगये, लाभो हीनो गम्मो पोयुनिको अनरियो पनपाहिली, न निविदाय न बिगगाय न निरोयाय न उपममाय न 1 गोरगरिया - गौ । २. पापामार - मी। R.327 ·B288 अडगुत्तरनिकायो [६.३.१०- अभिज्ञाय न सम्बोधाय न निब्यानाय संवत्तति । यो च खो, भिवखवे, तथागते वा तथागतसावके वा सद्धं पटिलभति निविद्वसद्धो निविठ्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्पसन्नो, एतदानुत्तरियं, भिक्खवे, लाभानं सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिकमाय दुयखदोमनस्सानं अत्थङ्गमाय 5 जायस्स अधिगमाय निम्बानस्स सच्छिकिरियाय, यदिदं तथागते वा तथागतसावके वा सद्धं पटिलभति निविट्ठसद्धो निविठ्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्णसन्नो । इदं वुच्चति, भिक्सवे, लाभानुत्तरियं । इति दस्सना- नुत्तरियं, सवनानुत्तरियं, लाभानुत्तरियं । ५. “सिक्खानुत्तरियं च कथं होति ? इध, भिक्खये, एकच्चो 10 हथिमि पि सिक्खति, अस्सस्मि पि सिक्खति, रथस्मि पि सिक्खति, धनुस्मि पि सिक्खति, थरस्मि पि सिक्खति, उच्चावचं वा पन सिवसति, समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा मिच्छादिट्टिकस्स मिच्छापटिपन्नस्स सिपखति । प्रत्येसा, भिक्खवे, सिक्खा; नेसा नत्थी ति वदामि । सा च खो एसा, भिक्खवे, सिक्खा हीना गम्मा पोथुज्जनिका अनरिया अनस्थसंहिता, न 15 निविदाय न विरागाय न निरोधाय न उपसमाय न अभिजाय न सम्वोधाय न निब्बानाय संवत्तति । यो च खो, भिक्खवे, तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अधिसील पि सिक्खति, अधिचित्तं पि सिक्खति, अधिपज पि सिक्खति निविट्ठसद्धो निविट्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्यसन्नो, एतदानुत्तरिय, भिक्खवे, सिक्खानं सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिवकमाय 20 दुक्खदोमनस्तानं अत्यङ्गमाय मायस्स अधिगमाय निव्यानरस सच्छि- किरियाय, यदिदं तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अधिसीलं पि सिक्खति, अधिचित्तं पि सिक्खति, अधिपणे पि सिक्खति, निविट्ठसद्धो निविट्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्पसन्नो । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सिवखानुत्तरियं । इति दस्सनानुत्तरियं, सवनानुत्तरियं, लाभानुत्तरियं, सिवखानुत्तरियं । ६. "पारिचरियानुत्तरिय च कथं होति ? इध, भिवखव, एकच्चो खत्तियं पि परिचरति, ब्राह्मणं पि परिचरति, गहपति पि परि- चरति, उच्चावचं वा पन परिचरति, समणं या ब्राह्मणं वा मिच्छादिष्टिकं मिच्छापटिपन्नं परिचरति । प्रत्येसा, भिक्खवे, पारिचरिया नेसा नत्थी ति वदामि । सा च खो एसा, भिक्सवे, पारिचरिया हीना गम्मा पोथुज्जनिका 30 अनरिया अनत्थसंहिता, न निविदाय....... न निव्वानाय संवत्तति । R328 ? 25 ·४५ B.289 ६३.१०] अनुत्तरियसुत्तं यो च खो, भिक्सवे, तथागतं वा तयागतसावकं वा परिचरति निविठ्ठ- सद्धो निविट्ठपेमो एकन्तगतो अभिप्पसन्नो, एतदानुत्तरिय, भिवखवे, पारिचरियानं सत्तानं विनुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिवकमाय दुक्ख- दोमनस्सानं अत्यङ्गमाय आयस्स अधिगमाय निव्बानस्स सच्छिकिरि- याय, यदिदं तथागतं वा तथागतसावकं वा परिचरति निविद्वसद्धो 5 निविद्रुपेमो एकन्तगतो अभिप्पसन्नो । इदं वुच्चति, भिवखवे, पारि- चरियानुत्तरिय । इति दस्सनानुत्तरियं, सवनानुत्तरियं, लाभानुत्तरियं, सिपखानुत्तरियं, पारिचरियानुत्तरियं । ७. "अनुस्सतानुचरियं च कयं होति ? इध, भिवखवे, एकच्चो पुत्तलाभं पि अनुस्सरति, दारलाभं पि अनुम्सरति, धनलाभं पि अनुस्स- 10 रति, उच्चावचं वा पन लाभं अनुस्सति, समणं वा ब्राह्मणं वा मिच्छा- दिदिकं मिच्छापटिपन्नं अनुस्सरति । अत्थेसा, भिवखवे, अनुस्सति; नेसा नत्थी ति वदामि । सा च खो एसा, भिवखवे, अनुस्सति हीना गम्मा पोयुज्जनिका अनरिया अनत्थसंहिता, न तिन्यिदाय न विरागाय न निरो- थाय न उपसमाय न अभिज्ञाय न सम्वोधाय न निब्बानाय संवत्तति । 15 | च सो, भिवखवे, तयागतं वा तथागतसावकं वा अनुस्सरति निविट्ठ- सद्धो निविट्ठपेमो एफन्तगतो अभिप्पसन्नो, एतदानुत्तरिय, भिवखवे, अनुसतीनं सत्तानं विसुद्धिया' सोकपरिदेवानं समतियकमाय दुवखदोम- नस्सान प्रत्यङ्गमाय जायस्स अधिगमाय निव्बानस्स सच्छिकिरियाय, यदिदं तथागतं वा तथागतसावन वा अनुस्सरति निविट्ठसद्धो निविठ्ठपेमो एफन्तगतो अभिप्पसम्नो । इदं वुच्चति, भिक्खवे, अनुस्सतानुत्तरियं । इमानि खो, भिक्सवें, छ अनुत्तरियानी ति । "ये दस्सनानुतरं' लद्धा, सवनं च अनुत्तरं । लाभानुत्तरियं लद्धा, सिक्खानुत्तरिये रता । "उपट्टिता पारिचरिया', भावयन्ति अनुरसति । विवेकप्पटिसंयुत्तं, खेम अमतगामिनि ।। "अप्पमादे पमुदिता, निपया सीलसंधुता । ते वे कालेन पच्चेन्ति', यत्य दुक्तं निरज्झती" ति : अनुत्तरियवग्गो ततियो । 1 पारपरिमानुसारिप-स्था.। २ मिमुहमा गालियापारिवारि-मी, स्वा।५. पति - गी०, R.329 20 25 -स्या-1 ३. दम्गनवर-मी०, ·प्रश्गुत्तरनिकायो .[६.३.१०- तस्सुद्दानं सामको अपरिहानियो', भयं हिमवानुस्सति' । कच्चानो द्वे' च समया, उदायी अनुत्तरियेना ति ।। B.290 - R.930 ४. देवतावग्गो १. सेखसुत्तं १. "छयिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिवखुनो परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे छ ? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामता, 5 सङ्गणिकारामता, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता, भोजने अमत्त ता - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । २. "छयिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिवखुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतम छ ? न कम्मारामता, न भस्सारामता, न निद्दा- रामता, न सङ्गणिकारामता, इन्द्रियेसु गुत्तद्वारता, भोजने मत्तञ्जता 10 - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय मंवत्तन्ती" ति। २. पठमन्अपरिहानसुत्तं १. अथ खो अञ्चतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभियान्त- वगणा केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कः मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकामन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता खो सा 15 देवता भगवन्तं एतदवोच -- २. "छयिमे, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे छ ? सत्थुगारवता, धम्मगारवता, सहगारवता, सिक्खागारवता, अप्पमादगारवता, पटिसन्थारगारवता इमे खो, भन्ते, छ धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति । ३. इदमवोच सा देवता । समनुन्नो सत्था अहोसि । अथ खो सा देवता "समनुचो मे सत्या" ति भगवन्तं अभिवादेत्या पदपिखणं कात्वा तत्थेवन्तरदायि । 20 १. अपरिहानीमो - गौ। हिमव सज्जाति-स्या। ३. देव - स्या।

·४७ 0291 ६ ४.४] . महामोग्गल्लानमुत्तं ४. अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू आमन्तेसि - "इम, भिवखवे, रत्ति अन्नातरा देवता अभिवकन्ताय रत्तिया अभि- कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं सोभासेत्वा येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसक- मित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्टासि । एकमन्तं टिता खो, भिवखवे, सा देवता मं एतदवोच - 'छयिमे, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय 5 संवत्तन्ति । कतमे छ सत्युगारवता, धम्मगारवता, सङ्घगारवता, सिक्खागारवता, अप्पमादगारवता, पटिसन्थारगारवता इमे सो, भन्ते, छ धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती' ति । इदमवोच, भिक्सवे, सा देवता । इदं वत्वा में अभिवादेत्या पदविखणं करवा तत्ये- वन्तरपायी ति। "सत्थुगरु धम्मगरु, सङ्घ च तिब्बगारखो। अप्पमादगए भिवखु, पटिसन्थारगारवो । अभब्यो परिहानाय, निव्वानस्सेव सन्तिके" ति ।। ? - R.331 । 10 ३. दुतियअपरिहानसुत्तं १. "इम, भिपखवे, रति ग्रातरा देवता अभिवकन्ताय रतिया अभिवकन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येनाहं तेनुप- 15 ममि; उपराङ्कमित्या मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता सो, भिवखवे, सा देवता मं एतदवोच - 'छयिमे, भन्ते, धग्मा भिपसुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे छ ? सत्युगारवता, धम्म- गारयता, मझगारवता, सिकपागारवता, हिरिगारवता, श्रोत्तप्पगारवता - इमे गो, भन्ते, छ पम्मा भियसुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती' ति । इदम- 20 चोच, भियनये, सा देवता । इदं यत्वा गं अभिवादेत्वा पदयितणं कत्या "सत्थुगर धम्मगर, सो च तिब्बगारयो । हिरिमोतप्पसम्पनो, मप्पतिस्सो मगारखो । पभच्चो परिहानाय, निव्यानरसय नन्तियो" ति ॥ तत्येवन्तरवायो ति । 25 ४. महामोग्गत्तानगुतं १. एक. ममपं भगया मायत्यियं विहरनि जेतवने अनाय- पप गो मागरमता महामोगगल्लानाग हो- मिनिटसम्म पागमे ।

·६.४.४] ४६ R.333 । ... महामोगल्लानमुतं न तेसं देवानं एवं जाणं होति – 'सोतापना नाम अविनिपातयम्मा नियता सम्बोधिपरायणा' ति । ये च खो ते, मारिस मोग्गल्लान, चात- महाराजिका देवा बुद्ध अवेच्चप्पसादेन समन्नागता धम्मे अवेच्चप्प- सादेन समन्नागता सङ्के अवेच्चप्पसादेन समन्नागता अरियकन्तहि सोलेहि समन्नागता तेसं एवं जाणं होति - 'सोतापना नाम अविनिपातधम्मा 5 नियता सम्बोधिपरायणा" ति । ६. "चातुमहाराजिकानञ्जेब नु खो, तिस्स, देवानं एवं जाणं होति - 'सोतापन्ना नाम अविनिपातधम्मा नियता सम्बोधिपरायणा' ति उदाहु तावतिसानं पि देवानं ... प०... यामानं पि देवानं . तुसितानं पि देवानं ... निम्मानरतीनं पि देवानं ... परनिम्मितवसवत्तीनं 10 पि देवानं एवं आणं होति - सोतापना नाम अविनिपातयम्मा नियता सम्बोधिपरायणा" ति ? "परनिम्मितवसवत्तीनं पि खो, मारिस मोग्गल्लान, देवानं एवं गाणं होति - 'सोतापना नाम अविनिपातधम्मा नियता सम्बोधि- परायणा" ति। ७. “सव्वेस व नु खो, तिस्म, परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं एवं गाणं होति – 'सोतापन्ना नाम अविनिपातवम्मा नियता सम्बोधि- पगयणा" ति? "न सो, मारिस मोग्गल्लान, सम्वेस परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं एवं जाणं होलि - 'सोतापना नाम अपिनिपातपम्मा नियता 20 गायोधिपरायणा' ति । ये सो ते, मारिस मोग्गल्लान, परनिम्मित्त- वमबत्ती देवा बुद्धे प्रवेच्चप्पसादेन असनम्नागता धम्मे अवच्चप्पसादेन ममममागता सङ्के प्रवेच्चप्पमादेन असमन्नागता अरियकन्तेहि सीलेहि अगममागता न तेसं देवानं एवं जाणं होति - 'मोतापन्ना नाम अविनि- पातपम्पा नियता सम्बोधिपरायणा' ति । ये च खो ते, मारिस मोग्ग- 25 लान, परनिम्मितवसवत्ती देवा वुद्धे प्रवेच्चप्पमादेन समन्नागता धम्म पपेनप्पगादेन समन्नागता सई प्रवेच्चणसादेन ममन्नागता अरिय- पहि सोहि ममतामया तेत एव जाणं होति 'सोताफ्ना नाम परिनिपातयामा नियता सम्बोधिपरायणा" ति । की सारी पोरेगु नपि । २ समझेप - मी० । । गन्देमोप 15 Fruit-दा. ४..पसिनो-या।

·५० R.334 अडगुत्तरनिकायो ८. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो तिस्सस्स ब्रानो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा - सेय्यथापि नाम वलया पुरिसो सम्मि- जित वा बाहं पसारेय्य, पसारितं वा वाहं सम्मिञ्जय्य, एवमेव -- ब्रह्मलोके अन्तरहितो जेतवने पातुरहोसी ति । १ 8291 5 ५ विज्जाभागियसुत्तं १. "छयिमे, भिक्खवे, धम्मा विज्जाभागिया । कतमे छ ? अनिच्चसञ्जा, अनिच्चे दुयखसझा, दुरखे अनत्तसञ्चा, पहानसभा, विरागसञ्जा, निरोधसज्ञा - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मा विज्जा- भागिया" ति । . ६ विवादमूलसुत्तं १. "छयिमानि, भिक्सवे, विवादमूलानि । कतमानि छ 10 इध, भिक्खने, भिक्खु कोधनो होति उपनाही । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु कोधनो होति उपनाही सो सत्थरि पि अगारवो विहरति अप्पतिस्सो, घम्मे पि अगारवो विहरति अप्पतिस्मो, सद्दे पि अगारयो विहरति अप्पतिस्सो, सिक्साय पि न परिपूरकारी होति । यो सो, भियसवे, भिवन्तु सत्यरि आगारवो विहरति अप्पतिस्सो, धम्म अगारयो विहरति 15 अप्पतिस्मो, सद्दे अगारखो विहरति अप्पतिस्सो, सिक्खाय न परिपूरकारी सो सखे विवाद जनेति, यो होति विवादो बहुजनाहिताय बहुजना- सुखाय यहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवगनुस्सान । एव- रूपं चे तुम्हे, भिक्सवे, विवादमूल अज्झत्त वा वहिदा या समनुपस्सेय्याथ, तम तुम्हे, भिक्सवे, तस्सेव पापफ्स्स विवादमूलस्रा पहानाय वाप 20 मेय्याथ । एवरूप चे तुम्हे, भिवयवे, विवादमूल अशत्त या बहिला या न रामनुपस्सैय्याथ, तम तुम्हे, भिक्सवे, तसेच पापकारस यियादमूलस्त आयति अनवस्सयाय' पटिपज्जेम्याथ एवमेतस्स पापपस्स विवाद- मूलस्स पहान होति । एवमेतस्स पापपस्स विवादमूलस्स प्राति अनवस्सवो होति । २. "पुन च पर, भिरावे, भियगु मयसी होति पसाती' पे० स्नुपी होति मच्छरों ... सटो होति मायावी ... पापिलो होति मिश्रा १ मां-रोक पपरसार- साली-करो। R335 25 ·६.४.७] दानसुतं 38206 दिढि... सन्दिट्ठिपरामासी होति प्राधानग्गाही दुष्पटिनिस्सग्गी । यो सो, भिक्सवे, भिक्खु सन्दिट्ठिपरामासी होति प्राधानग्गाही दुप्पटिनिस्सग्गी सो सत्थरि पि अंगारवो विहरति अप्पतिस्सो, धम्मे पि अगारवो विहरति सप्पतिस्सो, सङ्केपि अगारवो विहरति अप्पतिस्सो, सिवसाय पि न परि- पुरकारी होति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सत्थरि अगारखो विहरति । अप्पतिस्सो, घम्मे ... सङ्के अगारवो विहरनि अप्पतिस्सो, सिक्खाय न परिपूरकारी सो सङ्के विवादं जनति, यो होति विवादो वहुजना- हिताय बहुजनासुखाय वहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देव- मनुस्सानं । एवरूपं चे तुम्हे, भिवखवे, विवादमूलं अज्झत्तं वा वहिद्धा वा समनुपस्सैय्याय, तन तुम्हे, भिवखवे. तस्सेव पापकस्स विवाद- 10 मूलस्स पहानाय वायमेय्याय । एवरूपं चे तुम्हे, भिवखवे, विवादमूलं अज्झत्तं वा बहिद्धा पा न समनुपस्सेय्याथ, तत्र तुम्हे, भिवखवे, तरसेव पापकस्स विवादमूलस्स प्रायति अनवस्सवाय पटिपज्जेय्याथ । एच- पेतस्स पापकस्स विवादमूलस्स पहानं होति । एवमेतस्स पापकस्स विवादमूलम्स आर्यात अनवस्सवो होति । इमानि खो, भिक्खने, छ 15 विवादमूलानी" ति । R336 ७. दानसुतं १. एवं समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिफस्स पारामे । तेन सो पन समयेन वेळुकण्डकी नन्दमाता उपा- गिका सारिपुत्तमोग्गल्लानप्पमुसे भिक्ससके छलङ्गसमन्नागतं दविसणं पतिट्ठापेति । अहसा खो भगवा दिटवेन चक्सुना विसुद्धेन अतिक्कन्त- 20 मानुगकेन वेलुककि नन्दमातरं उपासिकं सारिपुत्तमोग्गल्लानप्पमुसे भिासा छळगसमन्नागतं दक्सिणं पतिद्वान्ति । टिस्या भियसू सामन्तेगि - “एसा, भिक्सवे, येळुफण्डको नन्दमाता उपासिका सारि- पुत्तमोग्गल्लानप्पमुरो भिक्सुम छळगसमन्नागतं दविसणं पतिट्टापेति । २. "मयं च, भिवसवे, छळगसमन्नागता दनित्रणा होति ? इप, निगवे, दायपत्म तौणङ्गानि होन्ति पटिग्गाहमानं तीणङ्गानि । पतमानि दायरस तीणमानि? इश, भिक्सवे, दायको पुष्येव दादा १. भारती-गी. पास-पागे। 25 ·B296 R.337 प्रगुत्तरनिकायो [६.४.५- मुमनो होति, ददं चित्तं पसादेति, दत्वा अत्तमनो होति । इमानि दाय- कस्स तीणङ्गानि । ३. "कतमाति पटिग्गाहकानं तीणङ्गानि ? इध, भिक्सवे, पटिग्गाहका वीतरागा वा होन्ति रागविनयाय वा पटिपन्ना, वीतदोसा 5 वा होन्ति दोसविनयाय वा पटिपन्ना, वीतमोहा वा होन्ति मोहविनयाय वा पटिपन्ना । इमानि पटिग्गाहकानं तीणङ्गानि । इति दायकस्स तीणङ्गानि, पटिग्गाहकानं तीणङ्गानि । एवं खो, भिक्खवे, छळङ्ग- समन्नागता दक्खिणा होति । ४. “एवं छळङ्गसमन्नागताय, भिवखवे, दविखणाय न सुकरं 10 पुञ्जस्स पमाणं गहेतुं - ‘एत्तको पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुख- स्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तती' ति । अथ खो असङ्खचेय्यो' अप्पमेय्यो महा- पुञ्जक्खन्धो त्वेव सङ्घ गच्छति । ५. "सेय्यथापि, भिक्खवे, महासमुद्दे न सुकरं उदकस्स पमाण 15 गहेतुं - 'एत्तकानि उदकान्हकानी ति वा एत्तकानि उदकाव्हकसतानी ति वा एत्तकानि उदकान्हकसहस्सानी ति वा एत्तकानि उदकान्हक- सतमहस्सानी' ति वा । अथ खो असङ्खयेय्यो अप्पमेय्यो महाउदकवखन्धो त्वेव स गच्छति । एवमेव खो, भिवखवे, एवं छळगसमन्नागताय दक्खिणाय न सुकरं पुस्स पमाणं गहेतु 'एत्तको पुनाभिसन्दो 20 कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तती' ति । अथ खो असङ्खयेय्यो अप्पमेय्यो महापुञ्जक्खन्धो त्वेव सझं गच्छती ति । "पुबेव दाना सुमनो, ददं चित्तं पसादये । दत्वा अत्तमनो होति, एसा यास्स सम्पदा ।। "चौतरागा' बीतदोसा, वीतमोहा अनासवा' । खेतं यास्स सम्पन्नं, सञ्जता ब्रह्मचारयो । "सयं आचमयित्वान', दत्वा राकेहि पाणिभि । प्रत्तनो परतो सो, वन्नो होति महप्फलो ।। १. ममाम्यो - गी०, स्याल, रो०। २-२ वीतराणो सतोमो धीमोरो पनाराया - स्या. ३ ब्रह्मादारिलो-गी, स्या. ४. मागरपिवान - स्मा। - 25 - ·६.४..] ५३ मत्तकारीमुत्तं "एवं यजित्वा मेधावी, सद्धो मुत्तेन चेतसा । प्रव्यापज्ज' सुखं लोकं, पण्डितो उपपज्जती" ति ॥ 5 B297 R,938 10 ८. अत्तकारीसुतं १. अथ खो अतरो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्या भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो सो ब्राह्मणो भगवन्ां एतदवोच -- "अहं हि, भो गोतम, एवंवादी एवंदिट्ठि- 'नस्थि अत्तकारो नत्यि परकारो" ति । "माहं, ब्राह्मण, एवंवादि' एवंदिद्धि' असं वा अस्सोसि वा । पायं हि नाम सयं अभिवकमन्तो सयं पटियकमन्तो एवं ववखति- 'नत्यि अतकारो नत्थि परकारो' ति ! २. "तं कि मञ्चसि, ब्राह्मण, अत्यि प्रारम्भधातू' ति ? "एवं, भो"। "प्रारम्भयातुया सति प्रारम्भवन्तो सत्ता पञ्चायन्ती" ति ? "एवं भो"। "यं सो, ब्राह्मण, पारम्भधातुया सति पारभवन्तो सत्ता पन्ना- 15 पन्ति, अयं सत्तानं अतकारो अयं परकारो। ३. "तं कि मनसि, ब्राह्मण, अस्थि निक्कमधातु" ... पे०... परित्य परक्कमपातु. अत्यि यामधातु ... अत्यि ठितिधातु ... अत्यि उपकामधातू" ति? "एवं भो"। "गामधातुया सति उपपयामवन्तो गत्ता पश्चायन्ती" ति? "एवं मो"। "यं मो, ग्राह्मण, पारमधातुया मति अपामपन्नो मता पस्यापन्नि, मपं गतान मत्तगारो भय पगारो। ... 20 ·म अगुप्तरनिकायो' ४. "माहं, ब्राह्मण', एवंवादि एवंदिट्टि असं वा अस्सोसि वा । कथं हि नाम सयं अभिक्कमन्तो सय पटिक्कमन्तो एवं ववखति – 'नस्थि अत्तकारो नत्थि परकारो" ति । ५. "अभिक्कन्तं, भो गोतम ... पे०... अज्जतम्गे पाणुपंतं 5 सरणं गतं" ति ! - R339 3298 ६ निदानसुत्तं १. "तीणिमानि, भिक्खवे, निदानानि कम्मानं समुदयाय । कत- मानि तीणि ? लोभो निदानं कम्मानं समुदयाय, दोसो निदानं कम्मान समुद्याय, मोहो निदानं कम्मानं समुदयाय । न, भिवखवे, लोभा प्रलोभो समुदेति, प्रथ खो, भिक्खवे, लोभा लोभो व समुदेति । न, 10 भिक्खवे, दोसा अदोसो समुदेति; अथ खो, भिक्खवे, दोसा दोसो व' समुदेति । न, भिक्खवे, मोहा अमोहो समुदेति; अथ खो, भिवसवे, मोहा मोहो व समुदेति । न, भिक्खवे, लोभन कम्मेन दोसजेन कम्मेन मोहर्जन कम्मेन देवा पञ्चायन्ति, मनुस्सा पञ्चायन्ति, या वा पनम्ञा पि काचि सुगतियो । अथ खो, भिक्खवे, लोभजेन कम्मेन दोसजेन 15 कम्मेन मोहर्जन कम्मेन निरयो पञ्चायति तिरच्छानयोनि पञ्चायति पेत्तिविसयो' पञ्चायति, या वा पनज्ञा पि काचि दुग्गतियो । इमानि खो, भिक्खवे, तीगि निदानानि फम्मानं समुदयाय । २. "तीणिमानि, भिवसवे, निदानानि कम्मान समुदयाय । कतमानि तोणि ? अलोभो निदान कम्मानं समुदयाय, दोसो निदानं 20 कम्मान समुदयाय, अमोहो निदान कम्मान समुदयाग । न, भिवराये, अलोभा लोभी समुदेति, अथ खो, भिवसवे, अलोमा अलोभो व गमु- देति । न, भिक्सवे, अदोसा दोसो समुदेति, नथ सो, मिक्सचे, प्रदौसा अदोसो व समुदेति । न, भिक्खवे, मोहा मोहो समुदेति; अथ , भिवसवे, अमोहा अमोहो व समुदेति । न, भिवखये, प्रलोभजन सामेन २७ अदोराजेन माम्मेन अमोहजेन कम्मेन निरयो पन्जायति तिर- च्छानपोनि पनापति पेत्तिविगयो पायति, या या पाम्या पि काचि दुग्गलियो। अथ गो, भिवराये, प्रलोभन मम्मेन प्रदोसजेन वामन -गी। • मुगार-स्याः । ३ पितिगिगरी -या।

·पाक्तन्य मुक्त कम्मेन अमोहर्जन कम्मेन देवा पञ्जायन्ति, मनुस्सा पञ्चायन्ति, या वा पनन्ना पि काचि सुगतियो। इमानि खो, भिक्खवे, तौणि निदानानि कम्मानं समुदयाया" ति । R.340 १०. फिमिलसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा किमिलायं विहरति वेळु- वने' । अथ खो आयस्मा किमिलो येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्घ- 5 मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो प्रायस्मा किमिलो भगवन्तं एतदवोच – “को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन तथागते परिनिब्बुते सद्धम्मो न चिरद्वितिको होती" ति ? "इध, किमिल, तथागते परिनिव्वुते भिक्खू भिक्खुनियो उपा- सका उपासिकायो सत्यरि अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, धम्मे अगारवा 10 विहरन्ति अप्पतिस्सा, सङ्घ अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, सिखाय अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, अप्पमादे अगारवा विहरन्ति अप्पत्तिस्सा, पटिसन्थारे अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा । अयं खो, किमिल, हेतु अयं पच्चयो येन तथागते परिनिब्बुते सद्धम्मो न चिरट्ठितिको होति” । २. "को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन तथागते परिनिव्वुते राद्धम्मो चिरट्ठितिको होती" ति ? "इथ, किमिल, तथागते परिनिव्वुत भिक्खू भिवखुनियो उपा- राका उपासिकायो सत्यार सगारवा विहरन्ति सम्पतिस्सा, धम्में सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, सङ्के सगारवा विहरन्ति सम्पतिस्सा, सिवसाय रागारवा विहरन्ति सम्पतिस्सा, अप्पमादे सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा। 20 अयं सो, किगिल, हेतु अयं पच्चयो येन तयागते परिनिबुते सद्धम्मो चिरट्ठितिको होतो" ति । 5 B.299 ११. दाएपसन्धसुत्तं १. एवं में सुतं । एक समयं प्रायस्मा सारिपुत्तो राजगहे विहरति गिशाटे पव्यते । प्रय सो प्रायस्गा सारिपुत्तो पुयाहसमयं नियासेत्या पत्तचीवरमादाय सम्बहुलेहि भिस्राहि सद्धि गिडफूटा १. नियुसमर्म - सौ.। २.शिमिलो - सा० ।

·5 R.341 अहमुत्तरनिकायो [६४११- पब्वता ओरोहन्तो अद्दस अज्ञतरस्मि पदेसे महन्तं दारुवखन्छ । दिस्वा भिक्खू आमन्तेसि - "पस्सथ नो, भावुसो, तुम्हे अमुं महन्तं दारुक्खधं" ति? "एवमानुसो” ति । २. “प्राकसमानो, लावुसो, भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो अमुं दारुक्खन्धं पथवी त्वेव अधिमुच्चेय्य । तं किस्स हेतु ? अस्थि, भावुसो, अमुम्हि दारुवखन्धे पथवौधातु, यं निस्साय भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिष्पत्तो अमुं दारुक्खन्धं पथवी त्वेव अधिमुच्चय्य । आकङ्खमानो, आवुसो, भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो अमुं दारुक्खन्धं पापो स्येव 10 अधिमुच्चेय्य ... पं०... तेजो त्वेव अधिमुच्चय्य .. वायो त्येव अधिमुच्चेय्य सुभं त्वेव अधिमुच्चैय्य ... असुभं त्वैव अधिमुच्चेय्य । तं किस्स हेतु ? अत्यि, भावुसो, अमुम्हि दारुक्खन्धे असुभधातु, यं निस्साय भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो अमुं दारुक्खन्धं असुभं त्वेव अधिमुच्चेय्या" ति। ... 15 . 8.300 - १२. नागितसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कोसलेसु चारिक चरमानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धिं येन इच्छानङ्गलं नाम कोसलानं ब्राह्मणगामो तदवसरि । तत्र सुदं भगवा इच्छानङ्गले विहरति इच्छानङ्गलवत- सण्डे । अस्सोसुं खो इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगहपतिका "समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पन्बजितो इच्छानङ्गलं अनुप्पत्तो २० इच्छानङ्गले विहरति इच्छानङ्गलवनसण्डे । तं खो पन भवन्तं गोतम एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गतो - 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मा- सम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो ... पे० .. बुद्धो भगवा' ति । सो इमं लोकं सदेवक ...प०... अरहतं दस्सनं होती" ति । अथ खो इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगहपतिका तस्सा रत्तिया अच्चयेन पहूत खादनीयं भोजनीयं 25 आदाय येन इच्छानगलवनसण्डो तेनुपसङ्कमिसुः उपसमित्या वहि- द्वारको?के अटुंसु उच्चासहा महासदा । १. प्रमुस्मि-सी०, स्या, रो।

·५७ R.342 ६.४.१२] नागितसुतं २. तेन खो पन समयेन प्रायस्मा नागितो भगवतो उपट्टाको होति । अथ खो भगवा आयस्मन्तं नागितं श्रामन्तेसि - "के पन ते, नागित, उच्चासहा महाराहा केवट्टा मञ्ज मच्छविलोपे" ति ? "एते, भन्ते, इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगहपतिका पहूतं खादनीयं भोजनीय' प्रादाय वहिद्वारकोट्टके ठिता भगवन्तंयेव उद्दिस्स भिक्खुसर्छ । चा" ति। "माहं, नागित, यसेन समागम, मा च मया यसो। यो खो, नागित, नयिमस्स नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोध- सुखस्स निकामलाभी अस्स अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, यस्साहं नेक्स्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकाम- 10 लाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, सो तं मीन्हसुखं मिद्धसुखं लाभ- सक्कारसिलोकसुखं सादियेय्या" ति । ३. "अधिवासेतु दानि, भन्ते, भगवा; अधिवासेतु, सुगतो; अधिवासनकालो दानि, भन्ते, भगवतो। येन येनेव दानि, भन्ते, भगवा गमिस्सति, तन्निन्ना व भविस्सन्ति ब्राह्मणगहपतिका नेगमा चेव जानपदा 15 च । सेय्यथापि, भन्ते, थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते यथानिन्न उदकानि पवत्तन्ति; एवमेव खो, भन्ते, येन येनेव दानि भगवा गमिस्सति, तन्निन्ना व भविस्सन्ति ब्राह्मणगहपतिका नेगमा चेव जानपदा च । तं किस्स हेतु ? तथा हि, भन्ते, भगवतो सीलपञ्जाणं" ति । ४. "माहं, नागित, यसेन समागम, मा च मया यसो । यो खो, 20 नागित, नयिमस्स नेक्सम्मसुखस्स पविवेकासुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोध- सुखस्स निकामलाभी अस्स अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, यस्साहं नेयराम्मसुखस्स पविवेकसुसस्स उपसमसुखस्स सम्योयसुसस्स निकाम- लाभी अपिच्छलाभी अकसिरलाभी, सो तं मीव्हसुसं मिद्धमुसं लाभ- सरकारसिलोकमुखं सादियेय्य। ५. “इधाहं, नागित, भिवसुं पस्सामि गामन्तविहारि समा- हितं निसिन । तस्म भम्हं, नामित, एवं होति – 'दानिमं प्रायस्मन्तं D.301 25 R.315 १. म विपन्ती-या, रो. २-२ सापनि भोजनियं -री । १. निसामी यस - होम, स्पा, रो। ४. गालिया-मोर, न.पा. पिहार-मारो ·अडगुत्तरनिकायो पारामिको वा' सम्णुद्देसो वा सहधम्मिको वा तम्हा' समाधिम्हा चावे- स्सती" ति । तेनाह, नागित, तस्स भिक्खुनो न अत्तमनो होमि गामन्त- विहारेन । इध पनाह, नागित, भिक्खु पस्सामि पाराक अरञ्ज पचलायमान निसिन्न । तस्स मय्ह, नागित, एव होति - 'इदानि अयमा- 5 यस्मा इम निहाकिलमथ पटिविनोदेत्वा अरसायेव मनसि करिस्सति एकत्त' ति । तेनाह, नागित, तस्स भिक्खुनो अत्तमनो होमि अरविहारेन । ६ "इध पनाह, नागित, भिक्खु पस्सामि आरञ्जक अरञ्ज असमाहित निरािन । तस्स मरह, नागित, एव होति - 'इदानि अयमा- 10 यस्मा असमाहित वा चित्त समादहिस्सति, समाहित वा चित्त अनुरक्खि- स्सती' ति । तेनाह, नागित, तस्स भिक्खुनो अत्तमनो होमि अरञ्ज- विहारेन । ७ "इध पनाह, नागित, भिक्खु पस्सामि आरञ्जक अरञ्जे समाहित निसिन्न । तस्स मय्ह, नागित, एव होति - 'इदानि अयमा- 15 यस्मा अविमुत्त वा चित्त विमोचेस्सति, विमुत्त वा चित्त अनुरक्खिस्सती" ति । तेनाह, नागित, तस्स भिक्खुनो अत्तमनो होमि अरविहारेन । + "इध पनाह, नागित, भिक्खु पस्सामि गामन्तविहारि लाभ चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारान । सो त लाभ- सरकारसिलोक निकामयमानो रिञ्चति पटिसल्लान रिन्चति अरज- 20 वनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि, गामनिगमराजधानि अोसरित्या का सङ्कपैति । तेनाह, नागित, तस्स भिक्खुनो न अत्तमनो होणि गामन्तविहारेन । ६ "इध पनाह, नागित, भिक्खु पस्सामि पाराक लाभ चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारान । सो त लाभ- 23 सक्कारसिलोक पटिपणामत्वा न रिञ्चति पटिसल्लान न रिञ्चति अरावनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि । तेनाह, नागित, तस्स भिवखुनो । R344 1302 १तमि घटेस्सति - सी०, स्या०, वा घट्टेसति - रो। २ सी., स्या, रो० पोत्पनेमु नत्यि । ३ त तम्हा सो०, रा.1 ४ भावेस्सती - स्था। ५ परम्शाविहारेन ७ पारजिया - स्या परजक - - अनुरक्खती सी.1 भरने पनपत्यानि - सी। १० पटिप्पपणामेवा - स्या। सो०। - रो०।

·५६ नागसुत्तं अत्तमनो होमि अरविहारेन । यस्माह', नागित, समये अद्धान- मग्गप्पटिंपन्नो न कञ्चि' पस्सामि पुरतो वा पच्छतो वा, फासु मे, नागित, तस्मि समये होति अन्तमसो उच्चारपस्सावकम्माया" ति । देवतावग्गो'चतुत्यो। तस्सुद्दानं सेखा द्वे अपरिहानि, मोग्गल्लान विज्जाभागिया । विवाददानत्तकारी निदानं, किमिलदारुखखन्धेन नागितो ति ॥ 5 ५. धम्मिकवग्गो १. नागसुत्तं १. एकं समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आरामे । अथ खो भगवा पुटवण्हसमयं निवासेत्वा पत्त- चीवरमादाय सावत्यियं पिण्डाय पाविसि । सावत्थियं पिण्डाय चरित्या पच्छाभत्तं पिण्डपातटिक्कन्तो आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तसि - "अाया- मानन्द, येन पुवारामो मिगारमातुपासादो तेनुपसङ्घमिस्साम दिया- 10_R. 345 विहाराया" ति । "एवं, भन्ते" ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि । २. अथ खो भगवा आयस्मता आनन्देन सद्धि येन पुब्बारामो मिगारमातुपासादो तेनुपसङ्कमि । अथ खो भगवा सायन्हसमय पटि- सल्लाना बुट्ठितो आयस्मन्त आनन्दं आमन्तेसि -"मायामानन्द, येन 15 पुवकोट्ठको तेनुपसङ्कमिस्साम गत्तानि परिसिञ्चित" ति । "एवं, भन्ते" ति सो आयस्मा अानन्दो भगवतो पच्चस्सोसि । नगया प्रायस्मता पानन्देन सद्धि येन पुब्धकोट्ठको तेनुपसमि गतानि परिसिञ्चितु । पुब्बको?के गत्तानि परिसिञ्चित्या पच्चुत्तरित्वा एक- चीचरो प्रहासि गत्तानि पुट्यापयमानो' । ३. सेन सो पन समयेन रम्या पसेनदिम्स' कोसलस' सेतो नाम नागो महातूरियताळितवादितन' पुन्यकोट्ठा पन्चुत्तरति । १. परिम पनाह - गी०, रया.। २. रिषि-सी., रो। ३. गेगरिहा- निरणी-या पापरलमर - मा..। . पुनदिमानि रमानो- 1-1.परिण.-मापनदिरोगमाय-रो।७.मरतुरिष.-सी., स्यारो। अथ सो 1.303 10 ·- R.346 मगृतरनिकायो [६.५.१- अपिस्सु तं जनो दिस्वा एवमाह - "अभिरूपो वत, भो, रज्जो नागो; दस्रानीयो वत, भो, रजो नागो; पासादिको वत, भो, रजओ नागो; कायुपपन्नो वत, भो, रञो नागो" ति ! एवं वुत्ते प्रायस्मा उदायी भगवन्तं एतदवोच - "हत्यिमेव नु खो, भन्ते, महन्तं ब्रहन्तं' कायुपपन्नं 5 जनो दिस्वा एवमाह - 'नागो वत, भो, नागो' ति, उदाहु अनं पिकञ्चि महन्तं ब्रहन्तं कायुपपन्नं जनो दिस्वा एवमाह 'नागो वत, भो, नागो" ति? "हत्यि पि खो, उदायि, महन्तं ब्रहन्तं कायुपपन्नं जनो दिस्वा एवमाह - 'नागो वत, भो, नागो' ति ! अस्सं पि खो, उदायि, महन्तं 10 ब्रहन्तं ... पे०... गोणं पि खो, उदायि, महन्तं वन्तं ... पे०... उरगं पि खो, उदायि, महन्तं ब्रहन्तं .. पे०... रुक्खं पि खो, उदायि, महन्तं ब्रहन्तं ... पे.... मनुस्सं पि खो, उदायि, महन्तं ब्रहन्तं कायुपपन्नं जनो दिस्वा एवमाह – 'नागो वत, भो, नागो' ति ! अपि च, उदायि, यो सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय प्रागुं 15 न करोति कायेन वाचाय मनसा, तमहं 'नागो' ति ब्रूमी" ति । ४. "अच्छरियं, भन्ते, अब्भुतं, भन्ते ! याव सुभासितं चिदं, भन्ते, भगवता - 'अपि च, उदायि, यो सदेवके लोके समारके सब्रह्म के सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय प्रागुं न करोति कायेन वाचाय मनसा, तमहं नागो ति ब्रूमी' ति । "इदं च पनाह, भन्ते, भगवता सुभासितं इमाहि गाथाहि अनुमोदामि - "मनुस्सभूतं सम्बुद्धं, अत्तदन्तं समाहितं । इरियमानं ब्रह्मपथे, चित्तस्सूपसमें रतं ।। "यं मनुस्सा नमस्सन्ति, सब्बधम्मान पारगुं । देवा पित' नमस्सन्ति, इति मे अरहतो सुतं ।। "सब्बसंयोजनातीतं, बना निब्बनमागत । कामेहि नेरसम्मरतं, मुत्तं सेला व कञ्चनं ।। 20 H.304 25 १.बुहन्त-सी०। २-२. मपि उदायि-स्या०1३. न-सी०, रो। ४. सब्ब- सम्योजनातीत - स्या, रो1 ५. निव्यान: - सी०, स्मा, रो।

·६.५.१] नागमुत्तं ६१ 5 10 "सब्बे अच्चरची नागो, हिमवाजे सिलुच्चय' । सव्येसं नागनामानं, सच्चनामो अनुत्तरो॥ "नागं वो कित्तयिस्सामि, न हि आगुं करोति सो। सोरच्चं अविहिंसा च, पादा नागस्स ते दुवे ।। "तपो च ब्रह्मचरियं, चरणा नागस्स त्यापरे । सद्धाहत्यो महानागो, उपेक्खासेतदन्तवा ।। "सति गीवा सिरो पञ्ञा, वीमंसा धम्मचिन्तना । धम्मकुच्छिसमातपो', विवेको तस्स वालधि ।। "सो झायी अस्सासरतो, अज्झत्तं सुसमाहितो । गच्छं समाहितो नागो, ठितो नागो समाहितो ।। "सेय्यं समाहिती नागो, निसिन्नो पि समाहितो। सव्वत्य संवुतो नागो, एसा नागस्स सम्पदा ।। "भुञ्जति अनवज्जानि, सावज्जानि न भुजति । घासमच्छादनं लद्धा, सन्निधिं परिवज्जयं। "संयोजनं अणुं थूलं, सव्वं छेत्वान बन्धनं । येन येनैव गच्छति, अनपेक्खो व गच्छति ।। "यथा पि उदफे जातं, पुण्डरीक पवठ्ठति । नुपलिप्पति तोयेन, सुचिगन्यं मनोरमं ।। "तयेव लोके सुजातो, बुद्धो लोके विहरति । नुपलिप्पति लोकेन, तोयेन पदुमं यया ॥ "महागिनी" व जलितो", अनाहारपसम्मति । सहारसूपसन्तेसु, निव्वुतो ति पवुच्चति ।। "प्रत्यस्सायं विज्ञापनी, उपमा विन्यूहि देसिता । विज्ञस्सन्ति" महानागा, नाग नागेन देसितं ।। R.347 15 20 B.305 १. हिमायके -गी.। २ मिपुष्पयो - या पम्मदिगमापारी- गी।४- मरममातिो-या1 1 गर - । ६. परिपगारे - गीर, स्याः । ७ पग-प मरामिनि-या...तिमी..। !.-1..मन्तिपति-it.. महानिनि पति-.,रो.नि.. -सामिगगन-..

·६२ [६५१- प्रगुत्तरनिकायो "वीतरागो वीतदोसो, वीतमोहो अनासवो । सरीर विजह नागो, परिनिध्विस्सति' अनासवों" ति ।। - , R340 । २ मिगसालासुतं १ अय खो आयस्मा मानन्दो पुत्वण्हसमय निवासेत्वा पत्त- चीवरमादाय येन मिगसालाय उपासिकाय निवेसन तेनुपसङ्कमि, उप- 5 सङ्कमित्वा पञ्जत्ते भासने निसीदि । अथ खो मिगसाला उपासिका येनायस्मा मानन्दो तेनुपसङ्कमि, उपसमित्वा आयस्मन्त मानन्द अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिना खो मिगसाला उपासिका प्रायस्मन्त आनन्द एतदवोच - २ "कथ कथ नामाय, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो 10 अज्ञेय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च अब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभिसम्पराय ? पिता मे, भन्ते, पुराणो ब्रह्मचारी अहोसि आराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । सो कालङ्कतो' भगवता ब्याकतो सकदागामिपत्तो' तुसित काय उपपन्नो ति । पेत्तैय्यो पि* मे, भन्ते, इसिदत्तो अब्रह्मचारी अहोसि सदारसन्तुट्ठो । सो पि कालङ्कतो भगवता 15 व्याकतो सकदागामिपत्तो तुसित काय उपपन्नो ति । कय कथ नामाय, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो अभेय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च अब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभिसम्पराय" ति ? "एव खो पनेत, भगिनि, भगवता ब्याकत" ति । ३ अथ खो प्रायस्मा आनन्दो मिगसालाय उपासिकाय 20 निवेसने पिण्डपात गहेत्वा उट्ठायासना पक्कामि । अथ खो प्रायस्मा आनन्दो पच्छाभत्त पिण्डपातपटिक्कन्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्गमित्वा भगवन्त अभिवादत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिनो खो आयस्मा अानन्दो भगवन्त एतदवोच- ४ "इथाह, भन्ते, गुब्बण्डसमय निकासेत्या पत्तचीवरमादाय 2s येन मिगसालाय उपासिकाय निर्वसन तेनुपसङ्कमि, उपरावमित्वा पत्ते प्रासने निसीदि । अथ खो, भन्ते, मिगसाला उपासिका येनाह तेनुपसङ्कमि, उपसद्धमित्वा म अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । १ परिनिन्दाति - रो० ॥ २ कालकतो - सौ०, स्या, रो० । ३ सकदागामी B306 सतो- स्था० रो। ४-४ पेतम्यो पियो-सी पितपियो-स्या।

·R.349 ID ६.५.२] मिगरालासुतं एकमन्तं निसिन्ना खो, भन्ते, मिगसाला उपासिका मं एतदवोच - 'कथं कथं नामायं, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो अञ्नेय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च अब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभि- सम्परायं । पिता मे, भन्ते, पुराणो ब्रह्मचारी अहोसि पाराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । सो कालङ्कतो भगवता व्याकतो सकदागामिपत्तो । तुसितं कायं उपपन्नो ति । पत्तेय्यो पि मे, भन्ते, इसिदत्तो अब्रह्मचारी ग्रहोसि सदारसन्तुट्ठो। सो पि कालद्वतो भगवता व्याकतो सकदा- गामिपत्तो तुसितं कायं उपपन्नो ति । कथं कथं नामायं, भन्ते आनन्द, भगवता धम्मो देसितो अज्ञेय्यो, यत्र हि नाम ब्रह्मचारी च अब्रह्मचारी च उभो समसमगतिका भविस्सन्ति अभिसम्परायं' ति ? एवं वुत्ते अहं, भन्ते, मिगसालं उपासिकं एतदवोचं - ‘एवं खो पनेतं, भगिनि, भगवता व्याकतं" ति । ५. "का चानन्द, मिगसाला उपासिका वाला अब्यत्ता अम्मका' अम्मकसञ्जा', के च पुरिसपुग्गलपरोपरियशाणे ? छयिमे, आनन्द, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे छ ? ६. "इधानन्द, एकच्चो पुग्गलो सोरतो होति सुखसंवासो, अभि- नन्दन्ति सब्रह्मचारी एकत्तवासेन । तस्स सबनेन पि अकतं होति, याहुसच्चन पि अकतं होति, दिट्ठिया पि अप्पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुक्ति न लभति। सो कायस्स भेदा परं मरणा हानाय परेति नो विसेसाय, हानगामीयेव होति नो विसेसगामी । ७. "इध पनानन्द, एकच्चो पुग्गलो सोरतो होति सुखसंवासो', अभिनन्दन्ति सब्रह्मचारी एकत्तवासेन । तस्स सवनेन पि कतं होति, वाहुसच्चेन पि कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविटं" होति, सामायिक पि विमुति लभति । सो कायस्स भेदा पर मरणा विसेसाय परेति नो हानाय, विसेसगामीयेव होति नो हानगामी । ८. "तत्रानन्द, पमाणिका पमिणन्ति 'इमस्स पि तेव धम्मा अपरस्स पि तेय धम्मा, कस्मा तेसं एको हीनो एको पणीतो' ति! तं हि तेसं, आनन्द, होति दीपरत्त अहिताय दुवसाय | १-१. प्रम्यरा अम्बरसमा - स्या, रो०, पम्या - सौ.। २ गुगगनिवागो -- सी० । ३. गुमटिस्टि-सी० । 15 D.307 20 25 - ·६४ R.350 10 मगुतरनिकायो [६.५.२- ६. "तत्रानन्द, य्वायं पुग्गलो सोरतो' होति सुखसंवासो, अभिनन्दन्ति सब्रह्मचारी एकत्तवासेन, तस्स सवनेन पिकतं होति, बाहुसच्चन पि कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिकं पि विमुत्ति लभति । अयं, आनन्द, पुग्गलो अमुना पुरिमेन पुग्गलेन 5 अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तं किस्स हेतु ? इमं हानन्द, पुग्गलं धम्मसोतो निव्वहति, तदन्तरं को जानेय्य अत्र तथागतेना! तस्मातिहानन्द, मा पुग्गलेसु पमाणिका बहुवत्य; मा पुग्गलेसु पमाणं गहित्य । खति हानन्द, पुग्गलेसु पमाणं गण्हन्तो । अहं वा, आनन्द, पुग्गलेसु पमाणं गण्हेय्यं यो वा पनस्स मादिसो । १०. "इध पनानन्द, एकच्चस्स पुग्गलस्स कोधमानो अधिगतो होति, समयेन समयं चस्स लोभधम्मा उप्पज्जन्ति । तस्स सवनेन पि अकतं होति, बाहुसच्चेन पि अकतं होति, दिट्ठिया पि अप्पटिविद्धं होति, सामायिकं पि विमुत्ति न लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा हानाय परेति नो विसेसाय, हानगामीयेव होति नो विसेसगामी । होति, समयेन समयं चस्स लोभधम्मा उप्पज्जन्ति । तस्स सवनेन ११. "इध पनानन्द, एकच्चस्स पुग्गलस्स कोधमानो अधिगतो पि कतं होति ... पे०... नो हानगामी । १२. “तत्रानन्द, पमाणिका पमिणन्ति ... पे०... यो वा पनस्स मादिसो । १३. “इध, पनानन्द, एवाच्चस्स पुग्गलस्स कोधमानो अधिगतो होति, समयेन समयं चस्स वचीसङ्खारा उप्पज्जन्ति । तस्स सबनेन अकतं होति ... पे.... सामायिक पि विमुत्ति न लभति । सो कायस्त भेदा परं मरणा हानाय परेति नो विसेसाय, हानगामीयेव होति विसेसगामी। १४. "इध पनानन्द, एकच्चस्स पुग्गलस्स कोधमानो अधिगतो होति, समयेन समयं चस्स वचीसङ्घारा उप्पज्जन्ति । तस्स रावनेन पिकतं होति, बाहुसच्चन पि कतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति लभति । सो कायस्स भेदा परं मरणा विसेसाय परेति नो हानाय, विसेंसगामीयेव होति नो हानगामी । 15 11.300 20 25 R.351 १. मुरतो - सी० । २. तदनन्तर - सी०, स्या, रोक ।

·- ६.५.३] - इशसुत्तं १५. “तत्रानन्द, पमाणिका पमिणन्ति - 'इमस्स पि तेव धम्मा, अपरस्स पि तैव धम्मा । कस्मा तेसं एको हीनो, एको पणीतो' ति? तं हि तेसं, आनन्द, होति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय । १६. "तत्रानन्द, यस्स पुग्गलस्स कोधमानो अधिगतो होति, । समयेन समयं चस्स वचीसङ्खारा उप्पज्जन्ति, तस्स सवनेन पिकतं 5 होति, बाहुसच्चेन पिकतं होति, दिट्ठिया पि पटिविद्धं होति, सामायिक पि विमुत्ति लभति । अयं, आनन्द, पुग्गलो अमुना पुरिमेन पुग्गलेन - अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तं किस्स हेतु? इमं हानन्द, पुग्गलं = धम्मसोतो निब्बहति । तदन्तरं को जानेय्य अत्र तथागतेन ! तस्मा- - तिहानन्द, मा पुग्गलेसु पमाणिका सहुवत्थ; मा पुग्गलेसु पमाणं गण्हित्य । 10 खमति हानन्द, पुग्गलेसु पमाणं गण्हन्तो । अहं वा, आनन्द, पुग्गलेसु पमाणं गण्हेय्यं, यो वा पनस्स मादिसो। १७.."का चानन्द, मिगसाला उपासिका बाला'अन्यत्ता अम्मका अम्मकसना, के च पुरिसपुग्गलपरोपरियजाणे ! इमे खो, आनन्द, छ पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । १८. “यथारूपेन, आनन्द, सीलेन पुराणो समन्नागतो अहोसि, तथारूपेन सीलेन इसिदत्तो रामन्नागतो अभविस्स । नयिध पुराणो इसि- दत्तस्स गति पि अन्नस । यथारूपाय च, आनन्द, पञ्ज्ञाय इसिदत्तो समन्नागतो अहोसि, तथारूपाय पञ्चाय पुराणो समन्नागतो अभविस्स । नयिध इसिदत्तो पुराणस्स गति पि अमरस । इति खो, आनन्द, २० इमे पुग्गला उभो एकङ्गहीना" ति । 15 D.809 ३. इणसुत्तं १. "दालिद्दियं', भिक्खवे, दुक्खं लोकस्मि कामभोगिनो" ति । "एवं, भन्ते। "यं पि, भिक्खवे, दलिदो अस्सको अनाव्हिको इणं आदियति, इणादानं पि, मिक्खवे, दुक्खं लोकस्मि कामभोगिनो" ति । "एवं, भन्ते" । R.352 25 १. शारिदिय - सी०, दकिदियं - स्या० । दिको-स्या.. २. पनातिको - सी०, रो मन' भ०३-६ ·पयुत्तरनिकायो [६५३- "यं पि, भिक्खवे, दलिदो अस्सको अनाव्हिको इणं आदियित्वा वडि पटिस्सुणाति, वड्डि पि, भिक्खवे, दुक्खा लोकस्मि कामभोगिनो ति । "एव, भन्ते"। “य पि, भिवखवे, दलिदो अस्सको अनाव्हिको वडि पटि- 5 स्सुणित्वा कालाभत वढि न देति, चोदेन्ति पिन । चोदना पि, भिक्खवे, दुक्खा लोकस्मि कामभोगिनो" ति । "एव, भन्ते"। “य पि, भिक्खवे, दलिदो अस्सको अनान्हिको चोदियमानो न देति, अनुचरन्ति पि न । अनुचरिया पि, भिक्खवे, दुक्खा लोकस्मि 10 कामभोगिनो" ति । “एव, भन्ते"। "य पि, भिक्खवे, दलिदो अस्सको अनाम्हिको अनुचरियमानो न देति, बन्धन्ति पि न । बन्धन पि, भिक्सवे, दुक्ख लोकस्मि काम- भोगिनो" ति । "एव, भन्ते"। २ "इति खो', भिक्खवे, दालिद्दिय पि दुक्ख लोकस्मि काम- भोगिनो, इणादान पि दुक्ख लोकस्मि कामभोगिनी, वडि पि दुक्खा लोकस्मि कामभोगिनो, चोदना पि दुक्खा लोकस्मि कामभोगिनो, अनु- चरिया पि दुक्खा लोकस्मि कामभोगिनो, बन्धन पि दुक्ख लोकस्मि 20 कामभोगिनो, एवमेव खो, भिक्खवे, यस्स कस्सचि सद्धा नत्यि कुसलेसु धम्मसु, हिरी नत्थि कुसलेसु धम्मसु, अोत्तप्प नत्यि कुसलेसु धम्मेसु, विरिय नत्यि कुसलेसु धम्मसु, पञ्जा नत्यि कुसलेसु धम्मसु - अय वुच्चति, भिक्खवे, अरियस्स विनये दलिदो अस्सको अनाव्हिको । ३ "स खो सो, भिक्खवे, दलिद्दो प्रस्सको अनाल्हिको सद्धाय 25 असति कुसलेसु धम्मसु, हिरिया असति बुसलेसु धम्मसु, ओत्तप्पे असति कुसलेसु धम्मेसु, विरिये असति कुसलेसु धम्मेसु, पज्ञाय असति कुसलेसु धम्मेसु, कायेन दुच्चरित चरति, वाचाय दुच्चरित चरति, मनसा दुच्चरित चरति । इदमस्स इणादानस्मि' वदामि । ४ "सो तस्स कायदुच्चरितस्स पटिच्छादनहेतु पापिक इच्छ 30 पणिदहति । 'मा म जति इच्छति, 'मा म जन्मू" ति सङ्घ- 15 B310 153 १ वो-सी० । २ दणादानम्हि-स्याः । ३ जम्मा-सी० ।

·६७ . -५३] इणसुत्तं पति', 'मा में जञ् ति वाचं भासति, ‘मा में जजू ति कायेन परक्कमति । सो तस्स वचीदुच्चरितस्स पटिच्छादनहेतु ... पे०... सो तस्स मनोदुच्चरितस्स पटिच्छादनहेतु ... पे०... 'मा मं जळू ति कायेन परखकमति । इदमस्स बड्डिया वदामि । ५. "तमेनं पेसला सब्रह्मचारी एवमाहंसु – 'अयं च सो आयस्मा । एवंकारी एवंसमाचारों' ति । इदमस्स चोदनाय वदामि । ६. "तमेनं अरागतं वा रुक्खमूलगतं वा सुमागारगतं वा विप्पटिसारसहगता पापका अकुसलवितक्का समुदाचरन्ति । इदमस्स अनुचरियाय वदामि। ७. “स खो सो, भिक्खवे, दलिद्दो अस्सको अनान्हिको कायेन 10 दुच्चरितं चरित्वा वाचाय दुच्चरितं चरित्वा मनसा दुच्चरितं चरित्या कायस्स भेदा परं मरणा निरयबन्धने वा बज्झति तिरच्छानयोनिबन्धने वा। नाहं, भिक्खवे, अनं एकवन्धनं' पि' समनुपस्सामि एवंदारुणं एवंकटुक' एवंअन्तरायकरं अनुत्तरस्स योगक्षेमस्स अधिगमाय, यथायदं, भिक्खवे, निरयबन्धनं वा तिरच्छानयोनिबन्धनं वा ति । "दालिद्दियं दुक्खं लोके, इणादानं च वुच्चति । दलिद्दो इणमादाय, भुञ्जमानो विनति ।। "ततो अनुचरन्ति नं, बन्धनं पि निगच्छति । एतं हि बन्धनं दुक्खं, कामलाभाभिजप्पिनं ॥ "तथेव अरियविनये, सद्धा यस्स न विज्जति । अहिरीको अनोत्तप्पी, पापकम्मविनिब्बयों ॥ "कायदुच्चरितं कत्वा, वचीदुच्चरितानि च । मनोदुच्चरितं कत्वा, ‘मा मं जळू' ति इच्छति ॥ "सो संसप्पति कायेन, वाचाय उद चेतसा । पापकम्मं पनड्डेन्तो, तत्थ तत्थ पुनप्पुनं ।। "सो पापकम्मो दुम्मेघो, जानं दुक्कटमत्तनो । दलिदो इणमादाय, भुजमानो विहति ।। १. सहपति-सी०, स्या०, रो। २-२. एक बन्धन - स्मा., एपधम्म पि- ४. पहिरियों - सी०, स्या, रो.1 विनियो-सी रोपापरम्म विनियमो-या 15 20 R.354 B 911 25 मो०॥ ५. पापकम्म- ३ एपादुक्स -रमा०1 ·६ [६.५.३- 5 च। 10 अडगुत्तरनिकायो "ततो अनुचरन्ति नं, सङ्कप्पा मानसा दुखा'। गामे वा यदि वारजे, यस्स विप्पटिसारजा ।। "सो पापकम्मो दुम्मेधो, जानं दुक्कटमत्तनो । योनिमातरं गन्त्वा, निरये वा पि बज्झति ॥ "एतं हि बन्धनं दुपखं, यम्हा धीरो पमुच्चति । धम्मलद्धेहि भोगेहि, ददं चित्तं पसादयं ॥ "उभयत्य कटग्गाहो, सद्धस्स घरमेसिनो । दिद्वधम्महितत्थाय, राम्परायसुखाय एवमेतं गहट्टानं, चागो पुनं पवति ।। "तथैव परियविनये, सद्धा यस्स पतिट्ठिता । हिरीमनो च प्रोत्तप्पी', पञवा सीलसंवुतो ।। "एसो खो अरियविनये, 'सुखजीवी" ति वुच्चति । निरामिसं सुखं लद्धा, उपेक्स अधितिट्ठति ।। "पञ्च नीवरणे हित्वा, निच्चं पारद्धविरियो । झानानि उपसम्पज्ज, एकोदि निपको सतो । "एवं भत्वा यथाभूतं, सब्बसंयोजनक्खये । सम्बसो अनुपादाय, सम्मा चित्तं विमुच्चति ।। "तस्स सम्माविमुत्तस्स, जाणं चे होति तादिनो । 'अकुप्पा मे विमुत्ती' ति, भवसंयोजनक्खये ॥ "एतं खो परमं जाणं, एतं सुखमनुतरं । असोकं विरजं खेमं, एतं आणण्यमुत्तम'' ति ।। 15 20 B.312, 11.355 - ४. महाचुन्दसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं प्रायस्मा महानुन्दो चेतीसु विहरति सर्यजातिपं । तत्र खो आयस्मा महाचुन्दो भियखू आमन्तेसि "भावुसो भिक्खवे" ति । “आवुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो 15 महाचुन्दस्स पच्चस्सोसुं । आयस्मा महाचुन्दो एतदवोच- १. दुपा - स्या, रो। २. प्रोतापि - रो। ३. गुरजीवी - सी०, स्याः ४. एल - स्पा । ३. प्राणभ्यामुत्तम - या जातिय सी, रोमातिय - स्या । ७. भिसयो-पी० यारो।

·६६ -- ६५४] महाचुन्दसुतं २. “इधावुसो, धम्मयोगा भिक्खू झायी भिक्खू अपसादेन्ति 'इमे पन झायिनोम्हा, झायिनोम्हा ति झायन्ति पज्झायन्ति निज्झा- यन्ति' अवज्झायन्ति। किमिमें झायन्ति, किन्तिमे झायन्ति, कथं इमे झायन्ती' ति ? तत्थ धम्मयोगा च भिक्खू नप्पसीदन्ति, झायी च भिक्खू नप्पसीदन्ति, न च बहुजनहिताय पटिपन्ना होन्ति बहुजनसुखाय । बहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । ३. "इध पनावुसो, झायी भिक्खू धम्मयोगे भिक्खू अपसा- देन्ति – 'इमे पन धम्मयोगम्हा, धम्मयोगम्हा ति उद्धता उन्नळा चपला मुखरा विकिण्णवाचा मुटुस्सती असम्पजाना असमाहिता विन्भन्तचित्ता पाकतिन्द्रिया"। किमिमे धम्मयोगा, किन्तिमे धम्मयोगा, कथं इमे 10 धम्मयोगा' ति ? तत्य झायी च भिक्खू नप्पसीदन्ति, धम्मयोगा च भिक्खू नप्पसीदन्ति, न च बहुजनहिताय पटिपन्ना होन्ति बहुजनसुखाय बहुनो जनस्स प्रत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । ४. "इध पनावुशो, धम्मयोगा भिक्खू धम्मयोगानलेव भिक्खून वणं भासन्ति, नो झायीनं भिक्खून वण्णं भासन्ति । तत्थ धम्म- 15 योगा च भिक्खू नप्पसीदन्ति, झायी च भिक्खू नप्पसीदन्ति, न च बहुजनहिताय पटिपना होन्ति बहुजनसुखाय बहुनो जनस्स प्रत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । ५. "इध पनावुसो, झायी भिक्खू झायीनञ्जेब भिक्खून वणं भासन्ति, मो धम्मयोगानं भिक्खून वण्णं भासन्ति । तत्थ झायो च भिक्खू 20 नप्पसीदन्ति, धम्मयोगा च भिक्खू नप्पसीदन्ति, न च बहुजनहिताय पटिपन्ना होन्ति बहुजनसुखाय बहुनो जनस्स प्रत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । ६. "तस्मातिहावुसो, एवं सिक्खितब्ब 'धम्मयोगा समाना झायीनं भिक्खून वणं भासिस्सामा' ति । एवं हि वो, पाबुसो, सिविख- 25 तव्यं । तं किस्स हेतु ? अच्छरिया हेते, पावुसो, पुग्गला दुल्लभा लोकस्मि, ये अमतं धातु कायेन फुसित्वा विहरन्ति । तस्मातिहावुसो, एवं सिक्खितव्वं - 'झायी समानाधम्मयोगानं भिक्खूनं वण्ण भासिस्सामा' 1-1 सी०, स्या, रो० पोरपवेगु नत्यि ! २-२ वि हिम मान्ति - सोग, स्या, रोः। ३ हिमे-सी., स्या, रो। ४ महासतिनो - सी०, स्या०।५ पारुटिन्द्रिया- R356 B813 स्था०,रो।

·७० प्रगुत्तरनिकायो [६.५.४- ति । एवं हि वो, आयुसो, सिक्खितब्बं । तं किस्स हेतु ? अच्छरिया हेते. आवृसो, पुग्गला दुल्लभा लोकस्मि ये गम्भीरं अत्थपदं पञ्चाय प्रतिविज्झ पस्सत्ती" ति । .. R..357 ५. पठमसन्विद्धिकसुतं १. अथ खो मोळियसीवको' परिब्बाजको येन भगवा तेनुप- 5 सङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगक्ता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो मोळिय- सीवको परिबाजको भगवन्तं एतदवोच - ""सन्दिट्टिको धम्मो, सन्दिट्टिको धम्मो' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सन्दि- टिको धम्मो होति अकालिको एहिपस्सिको अोपनय्यिको पच्चत्तं वेदि- 10 तब्बो विमूही" ति? २. "तेन हि, सीवक, त वेत्थ पटिपुच्छामि । यथा ते खमेय्य तथा नं व्याकरेय्यासि । तं किं मञ्जसि, सीवक, सन्तं वा अज्झत्तं लोभं 'अत्थि मे अज्झत्तं लोभो' ति पजानासि, असन्तं वा अज्झत्तं लोभं 'नत्य मे अज्झत्तं लोभो' ति पजानासी" ति ? "एवं, भन्ते"। “यं खो त्वं, सीवक, सन्तं वा अज्झत्तं लोभं 'अत्थि में अज्झतं लोभो' ति पजानासि, असन्तं वा अज्झत्तं लोभं 'नत्थि मे अज्झत्तं लोभो' ति पजानासि - एवं पि खो, सीवक, सन्दिट्टिको धम्मो होति ... पे०.. । ३. "तं कि मञसि, सीवका, सन्तं वा अज्झत्तं दोसं ... पे०... 20 सन्तं वा अज्झत्तं मोहं ..पे... सन्तं वा अज्झत्तं लोभधम्म ... पं०... सन्तं वा अज्झत्तं दोसघम्भ ... पे० .. सन्तं वा अज्झत्तं मोहधम्मं 'अत्यि मे अज्झत्तं मोहधम्मो' ति पजानासि, असन्तं वा अज्झत्तं मोहधम्म 'नस्थि में अज्झत्तं मोधम्मो ति पजानासी" ति ? "एवं, भन्ते"। "यं सो त्वं, सीवक, सन्तं वा प्रज्झत्तं मोहधम्म 'अस्थि मे अज्झत्तं मोहधम्मो ति पजानासि, असन्तं वा अज्झतं मोहधम्म नत्यि में प्रज्झत्तं मोहधम्मो' ति पजानासि - एवं सो, सीवक, सन्दिट्टिको धामो 15 1314 25 १. मोसिपसीपरी - सी०,रो मौलियसिवरी-स्मा।

·६.५.६] तुतिपसन्दिदिकसुत्तं होति अक्रालिको एहिपस्सिको ओपनेय्यिको पच्चत्तं वेदितव्यो विञ्चही" ति। ४. "अभिक्कन्तं, भन्ते, अभिक्कन्तं, भन्ते ..पे०... उपासक मं, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । 5 R358 15 ६. दुतियसन्दिट्टिकसुत्तं १. अथ खो अञ्चतरो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्घमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकामन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "'सन्दिट्टिको घम्मो, सन्दिट्टिको धम्मो' ति, भो गोतम, बुच्चति । कित्तावता नु खों, भो गोतम, सन्दिट्टिको घम्भो होति अकालिको एहिपस्सिको ओपनेय्यिको पञ्चत्तं वेदितव्वो 10 विभूही" ति ? २. "तेन हि, ब्राह्मण, तञ्ञवेत्थ पटिपुच्छिस्सामि ।, यथा ते सगेय्य तथा नं व्याकरेय्यासि । तं कि मञ्चसि, ब्राह्मण, सन्त वा अज्झत्तं रागं 'अस्थि में अज्झत्तं रागो' ति पजानासि, असन्तं वा अज्झत्त रागं'नत्यि मे अज्झत्तं रागो' ति पजानासी" ति? "एवं, भो"। "यं सो त्वं, ब्राह्मण, सन्तं वा अज्झत्तं राग 'अस्थि मे अज्झत्त रागो' ति पजानासि, असन्तं वा अज्झत्त राग 'नत्यि मे अज्झत्त रागों' ति पजानासि - एवं पि सो ब्राह्मण सन्दिट्टिको धम्मो होति पे० . । ३. "त किं मजसि, ब्राह्मण, सन्त वा अज्झत्त दोस . पे० सन्तं वा अज्झतं मोह पं० सन्त या अज्झत्त कायसन्दोस पे० सन्तं या अज्झत्त वचीसन्दोस पं० . सन्त या अज्झत्त मनोसन्दोस 'अपि में अज्झत्त मनोसन्दोमो' ति पजानामि, अमन्त वा अझत्त मनो- सन्दौरां'नत्यि में अज्झत मनोरान्दोमो' ति पजानामी" ति? "एवं, गो"। "मं सो त्वं, मालाण, सन्त या अातं मनोमन्दोनं 'रिय में मातं मनोमन्दोमो' ति ति नाना mai लोग 20 ·७२ B315 प्रगुत्तरनिकायो [६.५.६- 'नत्य में अज्झत्तं मनोसन्दोसो ति पजानासि - एवं खो, ब्राह्मण, सन्दिट्ठिको धम्मो होति अकालिको एहिपस्सिको प्रोपर्नेय्यिको पच्चत्तं वेदितब्बो विही" ति । ४. "अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम ... पे०... 3 उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । R.359 ७. खेमसुत्तं १. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डि- कस्स आरामे । तेन खो पत समयेन आयस्मा च खेमो आयस्मा च सुमनो सावत्थियं विहरन्ति अन्धवनस्मि । अथ खो आयस्मा च खेमो प्रायस्मा च सुमनो येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं 10 अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिनो खो प्रायस्मा खेमो भगवन्तं एतदवोच २. “यो सो, भन्ते, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कत- करणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तरादत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो राम्म- दा विमुत्तो तस्स न एवं होति – 'अस्थि मे सेय्यो ति वा अत्यि में 15 सदिसो ति वा अस्थि मे हीनो ति वा"" ति । इदमवोचायस्मा खेमो। समनुओ सत्या अहोसि । अथ खो आयस्मा खेमो "समनुओ मे सत्या" ति उट्टायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदविखणं कत्वा पक्कामि । ३. अथ खो आयस्मा सुमनो अचिरपक्कन्तै आयस्मन्ते खेमे भगवन्तं एतदवोच – “यो सो, भन्ते, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा 20 कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिवखीणभवसंयोजनो सम्म- दज्ञा विमुत्तो तस्स न एवं होति – 'नत्यि मे सेय्यो ति वा नत्यि मे सदिसो ति वा नत्यि मे हीनो ति चा" ति । इदमवोचायस्मा सुमनो। समनुओ सत्या अहोसि । अथ सो आयस्मा सुमनो "समनुओ गे सत्या" ति उट्ठायासना भगवन्त अभिवादेत्वा पदविखणं वत्वा पक्कामि । ४. अथ सो भगवा अचिरपक्कन्ते' आयस्मन्ते च खेमे आयस्मन्त च सुभने मिक्सू आमन्तैसि -- “एवं खो, भिक्खये, कुलपुत्ता अन व्याकरोन्ति । अत्यो च वुत्तो अत्ता च अनुपनीतो । अथ च पन श्धेकच्चे १. मोपनवितो-मी०, स्या, रो० । २. अधिरपान्तमु - स्याः । 25 316 ·७३ इन्द्रियसंवरसुत्तं मोघपुरिसा हसमानका मञ्ने अञ्ज व्याकरोन्ति । ते पच्छा विघातं आपज्जन्ती ति। "न उस्सेसु न प्रोमेसु', समत्ते नोपनीयरे । खीणा जाति वुसितं ब्रह्मचरियं, चरन्ति संयोजनविप्पमुत्ता" ति । - R.360 ८. इन्द्रियसंवरसुत्तं १. "इन्द्रियसंवरे, भिक्खवे, असति इन्द्रियसंवरविपन्नस्स हतूप- 5 निसं होति सोलं; सीले अराति सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति सम्मासमाधि ; सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतनाणदस्सनं ; यथाभूताणदस्सने असति यथाभूतनाण- दस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; निविदाविरागे असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्तित्राणदस्सनं । सेय्यथापि, 10 भिक्खवे, रुक्खो साखापलासविपन्नो। तस्स पपटिका" पि न पारिपूरि गच्छति, तचो पि न पारिपूरि गच्छति, फेग्गु पि न पारिपूरिं गच्छति, सारो पि न पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, भिवखवे, इन्द्रियसंवरे असति इन्द्रियसंवरविपन्नस्स हतूपनिसं होति सीलं ... पे.... चिमुत्तित्राण- २. "इन्द्रियसंवरे, भिवसवे, सति इन्द्रियसंवरसम्पन्नस्स उपनिरा- सम्पन्न होति सीलं; सीले सति सीलसम्पनस्स उपनिससम्पन्नो होति राम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाविसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्नं होति ययाभूतनाणदस्सनं; यथाभूतनाणदस्सने सति यथाभूत- माणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निविदाविरागो; निविदा- 20 विरागे सति निविदायिरागसम्पन्नस्स उपनिरासम्पन्न होति विमुक्ति- माणदस्गनं । सेय्यथापि, भिक्सवे, रुक्सो मायापलाससम्पनो । तस्स पपटिका पि पारिपूरि गच्छति, तचो पि पारिपूरि गच्छति, फेग्गु पि पारिपूरि गन्धति, सारोगि पारिपूरि गच्छति । एयमेव सो, भियसवें, न्द्रियसंपरे गति इन्द्रियमयरमम्पन्नरस उपनिसमम्पन्नं होति सोलं । .... पे०... चिमुक्तिनागदम्रान" ति । 15 दस्सनं । 1517 ·अडमुत्तरनिकायो [६५६- R361 । 5 - ६ अानन्दसुत्तं १ अथ खो आयस्मा आनन्दो येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुप- सङ्कमि, उपसमित्वा प्रायस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोद- नीय कथ सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो प्रायस्मा प्रानन्दो आयस्मन्त सारिपुत्त एतदवोच- २ "फित्तावता नु खो, आवुसो सारिपुत्त, भिक्खु अस्सुत चेव धम्म सुणाति, सुता चस्स धम्मा न सम्मोस गच्छन्ति, ये चस्स धम्मा पुब्बे चेतसा सम्फुट्ठपुब्बा ते च समुदाचरन्ति, अविज्ञात च विजानाती" ति? "प्रायस्मा खो आनन्दो बहुस्सुतो । पटिभातु प्रायस्मन्तयेव 10 ग्रानन्द" ति । "तेनहावुसो सारिपुत्त, सुणाहि', साधुक मनसि करोहि, भासि- स्सामी" ति । "एवमावुसो' ति खो प्रायस्मा सारिपुत्तो आयस्मतो आनन्दस्स पच्चस्सोसि । आयस्मा आनन्दो एतदवोच- ३ "इधावुसो सारिपुत्त, भिक्खु धम्म परियापुणाति - सुत्त गेय्य वेय्याकरण गाथ उदान इतिवृत्तक जातक अन्भुतधम्म वेदल्ल। सो' यथासुत यथापरियत धम्म वित्थारेन परेस देसेति, यथासुत यथापरियत्त धम्म वित्थारेन परैस वाचेति, यथासुत यथापरियत्त धम्म वित्थारेन सज्झाय करोति, यथासुत यथापरियत्त धम्म चेतसा अनुवितक्केति 20 अनुविचारेति मनसानुपेक्खति । यस्मि प्रावामे थेरा भिवखू विहरन्ति बहुस्सुता आगतागमा धम्मधरा विनयधरा भातिकाधरा तस्मि आवासे वस्स उपेति । ते कालेन काल उपसङ्कमित्वा परिपुच्छति परिपञ्हति - 'इद, भन्ते, काथ, इमस्स क्वत्यो ? ते तस्स आयस्मतो' अविवट चैव विवरन्ति, अनुत्तानीकत च उत्तानीकरोन्ति, अनेकविहितेशु च 15 कलाठानियेसु धम्मेसु कख पटिविनोदेन्ति । एतावता खो, आधुसो सारिपुत्त, भिक्खु अस्सुत चेव धम्म सुणाति, सुता चस्स धम्मा न सम्मोस गच्छन्ति, ये चस्स धम्मा पुब्बे चेतसा सम्फुटपुब्बा ते च समुदाचरन्ति, अविन्नात च विजानाती" ति । १ पम्म गुजाहि - स्याः । २ मी० स्या. रो० पात्यनेगु नस्यि । स्मन्ना- सी० रा०, स्पा पोपो न दिसति । ४ पहाहानिया - स्या० स० । 15 R362 ३ मार ·१ ७५ B318 पतियसुत ४ "अच्छरिय, आवुसो, अब्भुत, आवुसो, याव सुभासित' चिद' आयस्मता आनन्देन । इमेहि च मय छहि धम्मेहि समन्नागत ग्रायस्मन्त आनन्द धारेम । आयस्मा हि आनन्दो धम्म परियापुणाति - सुत्त गेय्य वेय्याकरण गाथ उदान इतिवृत्तक जातक अन्भुतधम्म वेदल्ल । प्रायस्मा अानन्दो यथासुत यथापरियत्त धम्म वित्यारेन परेस देसेति, 5 प्रायस्मा अानन्दो यथासुत यथापरियत्त धम्म वित्थारेन परेस वाचेति, आयस्मा अानन्दो यथासुत यथापरियत्त धम्म वित्थारेन सज्झाय करोति, प्रायस्मा आनन्दो यथासुत यथापरियत्त धम्म चेतसा अनुवितस्केति अनुविचारैति मनसानुपेक्खति । प्रायस्मा आनन्दो यस्मि प्रावासे थेरा भिक्खू विहरन्ति बहुस्सुता अागतागमा धम्मधरा दिनयधरा मातिका- 10 घरा तस्मि आवासे चस्स उपेति । ते आयस्मा अानन्दो कालेन काल उपसङ्घमित्वा परिपुच्छति परिपञ्हति 'इद, भन्ते, कथ, इमस्स कात्यो ति? ते आयस्मतो आनन्दस्स अविवट चेव विवरन्ति, अनुत्तानी- कत च उत्तानीकरोन्ति, अनेकविहितसु च कवाठानियेसु धम्मेसु करा पटिविनोदेन्ती" ति । 15 १० खत्तियसुत्तं १ अथ सो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपमट्वमि , उपसमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीय कथ सारणीय वोतिसारेत्या एकमन्त निसीदि । एक्मन्त निसिनो खो जाणुस्सोणि नाह्मणो भगवन्त एतदवोच- • "पत्तिया, भो गोतम, विअधिप्पाया, किंउपविचाग, 2 R 3 मिअघिटाना, पिंअभिनियेसा, विपरियोसाना" ति ? "सत्तिया सो, साहाण, नोगाधिप्पाया पविभाग बला- पिट्टाना पथवीभिनिवेशा' इसग्यिपरियोसाना" ति । ३ "यात्मणा पन, भो गोतम, शिपिप्पाया, सिंविचारा, रिअपिट्टाना, प्रिमिनियेगा, निपरियोगाना" ति ? 15 1-1 गुमर-मी.। २ पी मा... mishra - ·अडगुत्तरनिकायो 8319 5 "ब्राह्मणा खो, ब्राह्मण, भोगाधिपाया पञ्जूपविचारा मन्ता- धिट्टाना यज्ञाभिनिवेसा ब्रह्मलोकपरियोसाना" ति । ४ "गहपत्तिका पन, भो गोतम, किनधिप्पाया, किंउपविचारा, कि अधिठ्ठाना', किंअभिनिवेसा, किपरियोसाना" ति ? "गहपतिका खो, ब्राह्मण, भोगाधिप्पाया पञ्पविचारा सिप्पाधिट्टाना कम्मन्ताभिनिवेसा निद्वितकम्मन्तपरियोसाना" ति । ५ "इत्थि पन, भो गोतम, किंअधिप्पाया, किंउपविचारा, किंअधिटाना, किंअभिनिवेसा, किंपरियोसाना" ति "इथि खो, ब्राह्मण, पुरिसाधिप्पाया अलङ्कारूपविचारा पुत्ता- 10 धिटाना असपतीभिनिवेसा इस्सरियपरियोसाना" ति । ६ "चोरा पन, भो गोतम, किअधिप्पाया, किंउपविचारा, किंअधिट्ठाना, किंअभिनिवेसा, किपरियोसाना" ति? "चोरा खो, ब्राह्मण, पादानाधिप्पाया गहणूपविचारा सत्था- धिट्ठाना अन्धकाराभिनिवेसा अदस्सनपरियोसाना" ति । ७ "समणा पन, भो गोतम, किंअधिप्पाया, किंउपविचारा, किंअधिट्टाना, किंअभिनिवेसा, किंपरियोसाना" ति ? "समणा खो, ब्राह्मण, खन्तिसोरच्चाधिप्पाया पञ्जपविचारा सीलाधिट्ठाना प्राकिञ्चन्नाभिनिवेसा' निब्यानपरियोसाना" ति । ५ "अच्छरिय, गो गोतम, अब्भुत, भो गोतम । खत्तियान पि 20 भव गोतमो जानाति अधिप्पाय च उपविचार च अधिट्टान च अभिनिवेस च परियोसान च । ब्राह्मणान पि भव गोतमो जानाति पे० गह- पतीन पि भव गोतमो जानाति इत्थीन पि भव गोतमो जानाति चोरान भव गोतमो जानाति समणान पि भव गोतमो जानाति अधिप्पाय च उपविचार च अधिट्टान च अभिनिवेस च परियोसान च । ७ अभियपन्त, गो गोतम पं० उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतम्गे पाणुपेत सरण गत" ति । 15 R364 1. पोटपो नरिप । २ परिचनाभिनिवेगा-३०, रो।

·७७ B320 10 अप्पमादसुत्तं ११. अप्पमादसुत्तं १. अथ खो अन्नतरो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो सो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "अत्थि नु खो, भो गोतम, एको धम्मो भावितो वहुलीकतो । यो उभो अत्थे समधिग्गय्ह तिट्ठति - ट्ठिधम्मिकं चेव अत्यं,यो च अत्यो सम्परायिको" ति? "अस्थि खो, ब्राह्मण, एको धम्मो भावितो बहुलीकतो यो उभो अत्ये समधिग्गव्ह तिट्ठति - दिद्वधम्मिकं चेव अत्यं, यो च अत्यो सम्प- राथिको" ति। ३. "कतमो पन, भो गोतम, एको धम्मो भावितो बहुलीकतो यो उभो अत्ये समधिग्गय्ह तिट्ठति - दिट्ठधम्मिकं चेव अत्यं,यो च अत्यो सम्परायिको" ति? "अप्पमादो खो, ब्राह्मण, एको धम्मो भावितो बहुलीकतो उभो अत्थे समधिग्गय्ह तिट्ठति - दिदुधम्मिकं चेव अत्यं, यो च अत्थो 15 सम्परायिको। ४. "सेय्यथापि, ब्राह्मण, यानि कानिचि जङ्गलान' पाणान पदजातानि, सव्वानि तानि हत्यिपदे समोधानं गच्छन्ति , हस्थिपदं तेसं अग्गमक्खायति, यदिदं महन्तत्तेन । एवमेव खो, ब्राह्मण, अप्पमादो एको धम्मो भावितो बहुलीकतो उभो अत्ये समधिग्गरह तित्ति दिट्ठधम्मिकं चैव अत्यं, मो च अत्यो सम्परायिको । "सेय्यथापि, ब्राह्मण, कूटागारस्स या काचि गोपानसियो सम्बा ता फूटङ्गमा कूटनिन्ना कूटसमोसरणा, कूट तास अग्गमयसायति, एवमेव सो, ब्राह्मण ...पे...। "सेय्यथापि, ग्राह्मण, पव्यजलायको' पव्वज लायित्वा अग्गे 23 गहेत्वा प्रोधुनाति निघुनाति निच्छादेति'; एवमेव सो, ब्राह्मण ... पं०... । - 20 R365 १. माने - मी०, रो। २-२ यमनापा समय - मी०, रो.। ३. निमोनि -गी, 1 ·७८ अडगुतरनिकायो "सेय्यथापि, ब्राह्मण, अम्बपिण्डिया वण्टच्छिन्नाय यानि कानिचि अम्बानि वण्ट्रपनिबन्धनानि सब्बानि तानि तदन्वयानि भवन्ति, एवमेव खो, ब्राह्मण पे० । "सेय्यथापि, ब्राह्मण, ये केचि खुद्दराानो' सब्बेते रजो 5 चक्कवत्तिस्स अनुयन्ता भवन्ति, राजा तेस चक्कवत्ती' अग्गमक्खायति , एवमेव खो, ब्राह्मण पे० "सेय्यथापि, ब्राह्मण, या काचि तारकरूपान पभा सव्वा ता चन्दस्स पभाय कल नाग्यन्ति सोळसि, चन्दप्पभा तास अग्गमक्खायति । एवमेव खो, ब्राह्मण, अप्पमादो एको धम्मो भावितो बहुलीकतो उभो 10 अत्थे समधिग्गय्ह तिट्ठति - दिट्ठधम्मिक चेव नत्थ यो च अत्यो सम्प- । - 1921 रायिको। "अय खो, ब्राह्मण, एको धम्मो भावितो वहुलीकतो उभो अत्थे समधिग्गय्ह तिट्ठति - दिट्ठधम्मिक चेव अत्थ, यो च अत्थो सम्प- रायिको" ति । ५ "अभिक्कन्त, भो गोतम, अभिक्कन्त, भो गोतम पे० उपासकं म भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेत सरण गत" ति । 15 R 366 १२ धम्मिकसुत्तं १ एक समय भगवा राजगहे विहति गिज्झकूटे पद्यते । तेन खो पन समयेन आयस्मा धम्मिको जातिभूमिय आवासिको होति सब्बसो जातिभूमिय सत्तसु आवासेसु । तत्र सुद आयस्मा धम्मिको 20 आगन्तुके भिक्खू अवयोसति परिभासति विहिसति वितुदति रोसेति वाचाय । ते च प्रागन्तुका भिक्खू आयस्मता धम्मिकेन अवकोसियमाना परिभासियमाना विहेसियमाना वितुदियमाना रोशियमाना वाचाय पक्कमन्ति, न सण्ठन्ति ,रिश्चन्ति आवास । २ अय खो जातिभूमकान' उपासकान एतदहोसि - "मय खो 13 भिक्खुराध पच्चुपट्टिता चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्ज- १ मुहूराजानो - सी०, खुद्द राजानो-स्या० । २ अनुयुत्ता - सी०, स्या, रो। ३ चवरवति - स्या, रो। ४ बल्ल-स्या ! ५ राम्टहन्ति-सी० । भूमिवान - रया, रो। ६ जाति- ·७६ ? B322 ६५१२] धम्मिकसुत्त परिक्खारेन । अथ च पन आगन्तुका भिक्खू पक्कमन्ति, न सण्ठन्ति, रिञ्चन्ति आवास । को नु खो हेतु को पच्चयो येन आगन्तुका भिक्खू पक्कमन्ति, न सण्ठन्ति, रिञ्चन्ति ग्रावास" ति? अथ खो जातिभूमकान उपासकान एतदहोसि - "अय खो आयस्मा धम्मिको आगन्तुके भिवखू अक्कोसति परिभासति विहिंसति वितुदति रोसेति वाचाय । ते च । आगन्तुका भिक्खू आयस्मता धम्मिकेन अक्कोसियमाना परिभासिय- माना विहेसियमाना वितुदियमाना रोसियमाना वाचाय पवकमन्ति, न सण्ठन्ति, रिञ्चन्ति प्रावास । यन्नून गय आयस्मन्त धम्मिक पद्बा- जेय्यामा" ति । ३ अथ खो जातिभूमका उपासका येन प्रायस्मा धम्मिको 10 तेनुपसरमिसु, उपसद्धमित्वा आयस्मन्त धम्मिक एतदवोचु- "पयकमतु, भन्ते, आयस्मा घम्मिको इमम्हा आवासा , अल ते इध वासेना" ति । अथ सो आयस्मा घम्मिको तम्हा आवासा अझ आवास अगमासि । तत्र पि सुद प्रायस्मा धम्मिको आगन्तुके भिक्खू अक्कोसति परिभासति विहिंसति वितुदति रोसेति वाचाय । ते च आगन्तुका भिवखू अायस्मता 15 धम्मिफेन अक्कोसियमाना परिभासियमाना विहेसियमाना वितुदियमाना रोसियमाना वाचाय पक्कमन्ति, न सण्ठन्ति, रिञ्चन्ति आवास । ४ अथ खो जातिभूमकान उपासनान एतदहोसि – “मय खो भिपखुसङ्घ पच्चुपद्विता चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्ज- परिवखारेन । अथ च पन आगन्तुका भिक्खू पक्कन्ति, न सण्ठन्ति, 20 रिञ्चन्ति आवास । को नु सो हेतु को पच्चयो येन अागन्तुका भिक्सू पवर मन्ति, न सण्ठन्ति, रिञ्चन्ति आवास" ति ? अथ सा जातिभूमपान उपासवान एतदहोसि - "अय सो आयस्मा धम्मिको आगन्तुके भिवसू अयोसति परिभामति विहिंमति वितुदति रोसेति वाचाय । ते च प्रागन्तुमा भिक्यू प्रायस्मता धम्मिपेन अपकोमियमाना परिभामियमाना 25 विहेमियमाना यितुदियमाना रोसिगमाना याचाय पपप मन्ति, न मण्ठन्ति, ग्निन्ति आवास । यमून मय प्रायम्मन्न धम्मिक पधाजेय्यामा" ति । ५ अथ यो जातिभूमया उपागरा येनापम्मा धम्मिले तेनुप- ममिमु, उपनमित्या प्रायम्मन्त घम्मिर गनदयोचु - "पागनु, भन्ने, मायरमा धम्मिरोमम्हा पि पावामा, पर ते इधयाना" ति। " R367 ·८० प्रगुत्तरनिकायो [६५१२- अथ खो आयस्मा धम्मिको तम्हा पि पावासा अझ प्रावास अगमासि । तन पि सुद आयस्मा घम्मिको आगन्तुके भिक्खू अक्कोसति परिभासति विहिसति वितुदति रोसेति वाचाय । ते च आगन्तुका भिक्खू पाय- स्मता धम्मिकेन अक्कोसियमाना परिभासियमाना विहेसियमाना वितुदियमाना रोसियमाना वाचाय पक्कमन्ति, न सण्ठन्ति, रिचन्ति 5 आवास । 8329 R969 ६ अथ खो जातिभूमकान उपासकान एतदहोसि - "मय खो भिक्खुराव पच्चुपट्ठिता चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्ज- परिक्खारेन । अथ च पन मागन्तुका भिक्खू पक्कमन्ति, न सण्ठन्ति, 10 रिञ्चन्ति आवास । को नु खो हेतु को पच्चयो येन अागन्तुका भिक्खू पक्कमन्ति, न सण्ठन्ति, रिवन्ति आवास" ति ? अथ खो जातिभूमकान उपासकान एतदहोसि - "अय खो प्रायस्मा धम्मिको आगन्तुके भिक्खू अक्कोसति पे० । यन्नून मय आयस्मन्त धम्मिक पब्बाजेय्याम सब्बसो जातिभूमिय सत्तहि आवासेही" ति । अथ खो जातिभूमका 15 उपासका येनायस्मा धम्मिको तेनुपसमिसु, उपमङ्कमित्वा प्रायस्मन्त धम्भिक एतदवोचु - "पक्कमतु, भन्ते, प्रायस्मा धम्गिको सम्बसो जाति- भूमिय सतहि आवासेही" ति । अथ खो आयस्मतो धम्मिकस्स एतदहोसि- "पन्याजितो खोम्हि जातिभूमकेहि उपासकेहि सव्वराो जातिभूमिय सत्तहि प्रायासेहि । वाह नु खो दानि गच्छामी" ति ? अथ खो प्रायस्मतो 20 घम्मिकस्स एतदहोसि – “यन्नूनाह येन भगवा तेनुपसङ्घमेय्य" ति । ७ अथ खो आयस्मा धम्मिको पत्तचीवरमादाय येन राजगह तेन पक्कामि । अनुपुब्बेन येन राजगह गिज्झकूटो पब्बतो येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपसद्धमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एवमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न खो आयस्मन्त धम्मिक भगवा एतदवोच - "हन्द 25 दुनो नु त्व, ब्राह्मण घम्मिक, आगच्छसी" ति ? "पवाजितो अह, भन्ते, जातिभूमकेहि उपासकेहि सव्यसो जातिभूमिप सत्तहि आवासही" ति । "अल, ब्राह्मण घम्मिक, कि ते इमिना, य त ततो ततो पदया- जेन्ति, सो व ततो ततो पब्याजितो ममेव सन्तिके प्रागच्छसि ।

·8324 R.300 ६५ १२] घमिफसुतं "भूतपुब्वं, याह्मण धम्मिक, सामुद्दिका वाणिजा तीरदस्सि सकुणं गहेत्वा नावाय समुदं अज्झोगाहन्ति । ते अतीरदक्खिणिया' नावाय तीरस्सि सकुणं मुञ्चन्ति । सो गच्छतेव पुरस्थिमं दिसं, गच्छति पच्छिम दिसं, गच्छति उत्तरं दिसं, गच्छति दक्खिणं दिसं, गच्छति उद्धं, गच्छति अनुदिसं । सचे सो समन्ता तीरं पस्सति, तथागतको 5 व होति । सचे पन सो समन्ता नीरं न पस्सति तमेव नावं पच्चा- गच्छति । एवमेव खो, ब्राह्मण धम्मिक, यं तं' ततो ततो पवाजेन्ति सो त्वं ततो ततो पव्याजितो ममेव सन्तिको' आगच्छसि । ६. "भूतपुब्य, ब्राह्मण घम्मिक, रञो कोरव्यस्स सुप्पतिट्ठो नाम निग्रोधराणा अहोसि पञ्चसाखो सीतच्छायो मनोरमो। सुप्प- 10 तिट्ठस्स खो पन, ब्राह्मण धम्मिक, निग्रोधराजस्स द्वादसयोजनानि अभिनिवेसो अहोसि, पञ्च योजनानि मूलसन्तानकानं । सुप्पतिहस्स खो पन, ब्राह्मण धम्भिक, निग्रोधराजस्स ताव' महन्तानि" फलानि अहेसुं; सेय्यथापि नाम आव्हकथालिका । एवमस्स सादूनि फलानि अहेसु; सेय्यथापि नाम खुद्दे मयुं अनेळक । सुप्पतिटम्स खो पन, 15 ग्राह्मण धम्मिक, निग्रोधराजस्स एक सन्य राजा परिभुञ्जति सद्धि इत्यागारेन, एफ खन्यं बलकायो परिभुञ्जति, एक सन्धं नेगमजानपदा परिभुञ्जन्ति, एक खन्धं समणब्राह्मणा परिभुञ्जन्ति, एक सन्वं मिगा परिभुन्नन्ति । सुप्पतिढुस्स सो पन, ब्राह्मण धम्भिक, निग्रोधराजस्स न कोचि फलानि रक्सति, न च सुद अजमन्नम्स फलानि हिंसन्ति । 20 १०. “अथ सो, ब्राह्मण पम्मिक, अज्जतरों पुरिसो सुप्पतिट्टस्स निग्रोधराजस्स यावदत्यं फलानि भक्सित्वा सास भन्जित्वा पपकामि । प्रय सो, ब्राह्मण धम्मिय, सुप्पलिटे निग्रोधगजे अधिवत्याय देवताय एतदहोसि-' वत, भो, अन्भुत वत, भो याव पापी मनुस्सों, यत्र हि नाम गुप्पतिट्ठस्स निग्रोधगजम्म यावदत्य फलानि भपिसत्या 25 साग भन्नित्या परमिस्नति, यनून गुणतिट्टो निग्रोधगजा प्रायति पल न ददेय्या' ति । अम गो, ग्राह्मण धम्मिर, मुप्पतिट्टो निग्रोधराजा मायति पल न प्रदागि।

·८२ R.370 - - B.325 १२. मत्तरनियापो ११. "अथ सो, ब्राह्मण धम्मिका, राणा कोरथ्यो येन सक्को देवानमिन्दो तेनुपसङ्घमि, उपसङ्घमित्वा सक्कं देवानमिन्दं एतदवोच - 'यग्घे, मारिस, जानेय्यासि सुप्पतिट्ठो निग्रोघराजा फलं न देती' ति ? अथ सो, ब्राह्मण धम्मिक, सक्को देवानमिन्दो तथारूपं इद्धाभिसवारं 5 अभिसङ्खासि', यथा भुसा' वातवुट्ठि आगन्त्वा सुप्पतिद्वं निग्रोधराज पवत्तेसि उम्मूलमकासि । अथ खो, ब्राह्मण धम्मिक, सुम्पतिढे निग्रोध- राजे अधिवत्या देवता दुक्खी दुम्मना अस्सुमुखी रुदमाना एकगन्तं अट्ठासि । "अथ खो, ब्राह्मण धम्मिक, सबको देवानमिन्दो येन सुष्पति? 10 निग्रोधराजे अधिवत्था देवता तेनुपरामि, उपसङ्कमित्वा सुप्पति? निग्रोधराजे अधिवत्थं देवतं एतदवोच – 'किं नु त्वं, देवते, मुक्खी दुम्गना अस्सुमुखी रुदमाना एकमन्तं ठिता' ति ? 'तथा हि पन मे, मारिस, भुसा वारावुट्ठि अागन्त्वा भवन पवत्तेसि उम्मूलमकासी' ति । 'अपि नु त्वं, देवते, रुक्खधम्मे ठिताय भुसा वातवुट्ठि आगन्त्वा भवनं पवत्तेसि उम्मूलमकासी' ति ? 'कथ पन, मारिस, रुक्खो रुक्खधम्मे ठितो होती' ति? 'इध, देवते, रुक्खस्स मूलं मूलत्यिका हरन्ति, तचं तचत्थिका हरन्ति, पत्तं पत्तस्थिका हरन्ति, पुष्फ पुप्फत्थिका हरन्ति, फलं फलस्थिका 20 हरन्ति । न च तेन देवताय अनत्तमनता वा अनभिनन्दि' वा करणीया । एव खो, देवते, रुक्खो रुक्खधम्मे ठितो होती' ति । 'अट्टितायेव खो मे, मारिरा, रुक्खधम्मे भुसा वातवुट्टि आगन्त्वा भवन पवत्तेसि उम्मूलमकासी' ति । 'सचे खो त्व, देवते, रुक्खधम्मे तिट्टेय्यासि, सिया' ते भवन यथापुरे' ति? 'ठस्सामह, मारिस, रुक्खधम्मे, होतु मे भवन यथापुर' ति । १३ “अथ खो, ब्राह्मण धम्मिक, सक्को देवानमिन्दो तथारूप इद्धाभिसद्धार अभिसङ्खासि, यथा भुसा वातवुद्धि प्रागन्त्वा सुप्पत्तिट्ठ 15 25 R371 १ अभिसद्वारेसि - स्या०। ४ इथेव - रो। ५ अनभिरद्धि- सी०। ६ सियापि - रो०। ७. तिद्वेम्यागह - स्था० । २ भूसा - स्या । ३ पातेसि - सी, रो।

·६५.१२]] धम्मियुतं निग्रोधराज उस्सापेसि, सच्छवीनि मूलानि अहेसुं । एवमेव खो, ब्राह्मण पम्मिया, अपि नु तं समणथम्मे ठितं जातिभूमका उपासका पव्वाजेसुं' सब्बसो जातिभूमियं सत्तहि आवासेही" ति ? "कथं पन, भन्ते, समणो समणधम्मे ठितो होती" ति ? "इध, ब्राह्मण धम्मिक, समणो अक्कोसन्तं न पच्चक्कोसति, 5 रोसन्तं न पटिरोसति, भण्डन्तं न पटिभण्डति । एवं खो, ब्राह्मण धम्मिक, समणो समणधम्मे ठितो होती" ति । "अद्वितंयेव मं, भन्ते, समणधम्मे जातिभूमका उपासका पव्वा- जेसुं सव्यसो जातिभूमियं सत्तहि आवासही" ति । १४. “भूतपुव्वं, ब्राह्मण धम्मिक, सुनेत्तो नाम सत्था अहोसि 10 1. 326 तित्यकरो कामेसु वीतरागो । सुनेत्तस्स खो पन, ब्राह्मण धम्मिक, सत्युनो अनेकानि सावकसतानि अहेसुं। सुनत्तो सत्या सायकानं ब्रह्मलोक- सहव्यताय धम्म देसेसि । ये खो पन, ब्राह्मण धम्मिक, सुनेत्तस्स सत्युनो ग्रहालोकसह्वयताय धम्मं देसेन्तस्स चित्तानि न पसादेसुं ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जिसु । ये खो पन, 15 ब्राह्मण धम्मिक, सुनेत्तस्स सत्युनो ब्रह्मलोकसहव्यताय धम्म देसेन्तस्स चित्तानि पसादेसुं ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उप- पग्जिसु । १५. “भूतपुबं, ब्राह्मण घम्मिय, मूगपवसो नाम सत्या ग्रहोसि .. पे.... अरमि नाम सत्या ग्रहोसि ... कुद्दालको नाम सत्या ग्रहोसि 20 हत्यिपालो नाम सत्था अहोसि ... जोतिपालो नाम सत्या अहोसि तित्यकरो कामेमु वीतरागो। जोतिपालस्स सो पन, ब्राह्मण घम्भिक सत्युनो अनेकानि सावकसतानि अहेसु । जोतिपालो सत्या सावकानं प्रह्मलोकराहव्यताय धम्मं देसेसि । ये सो पन, ब्राह्मण पम्मिम, जोति- पालस्स सत्युनो ब्रह्मलोकसहन्यताय धम्म देसेन्तम्स चित्तानि न पसादेसु ते गायस्म भेदा पर मरणा पाय दुग्गति विनिपातं निग्यं उपपग्जिनु । पे सो पन, ग्रामण पम्मिक, जोतिपालग्न गत्युनो ग्राह्यलोग मय्यताय पम्मं दंगेन्तम्ग चित्तानि पसादेसु ते गायरग भेदा पर मरणा मुगति मागं जोर उपग्निनु । मान-से। R.372 25 ·४ R973 प्रदातरनिकायो [६.५.१२- १६. "तं कि मञ्जसि, ब्राह्मण धम्मिका, यो इमे छ सत्यारे' तित्थकरे कामेसु वीतरागे, अनेकसतपरिवारे ससापकसङ्घ पदुद्वचित्तो' अस्कोसेय्य परिभासय्य, बहुं सो अणुनं पसवेय्या" ति ? "एवं, भन्ते"। “यो खो, ब्राह्मण धम्मिक, इमे छ सत्यारे तित्थकरे कामेसु वीतरागे अनेकसतपरिवारे ससावकसङ्घ पदुद्दचित्तो अवकोसेग्य परि- भासय्य, बहुं सो अपुञ्ज पसर्वेय्य । यो एक दिट्ठिसम्पन्नं पुग्गलं पदुद्ध- चित्तो अपकोसति परिभासति, अयं ततो बहुतरं अपुनं पसवति । तं किस्स हेतु ? नाहं, ब्राह्मण धम्मिक, इतो वहिद्धा एवरूपि सन्ति' 8 ५५z 10 वदामि, यथा में सब्रह्मचारीसु। तस्मातिह, ब्राह्मण धम्मिक, एवं सिक्खितव्वं – 'न नो समसब्रह्मचारीसु चित्तानि पट्ठानि भविस्सन्ती' ति । एवं हि ते, ब्राह्मण धम्मिक, सिक्खितव्वं ति । "सुनेत्तो मूगपक्खो च, अरनेमि च ब्राह्मणो । कुद्दालको बहु सत्था, हत्थिपालो च माणवो ॥ "जोतिपालो च गोविन्दो, गहु सत्यपुरोहितो । अहिसका" अतीतंसे, छ सत्थारो यसस्सिनो ।। "निरामगन्धा करुणेधिमुत्ता', कामसंयोजनातिगा। कामरागं विराजेल्वा, ब्रह्मलोकूपगा अहं॥ "अहेसुं सावका तेसं, अनेकानि सतानि पि । निरामगन्धा करुणेधिमुत्ता, कामसंयोजनातिगा। कामरागं विराजेत्वा, ब्रह्मलोकूपगा अहं ।। "येते इसी बाहिरके, वीतरागे समाहिते । पदुद्रुमनसङ्कप्पो, यो नरो परिभासति । बहुं च सो पसवति, अपुझं तादिसो नरो ॥ “यो चेकं दिद्विसम्पन्नं, भिवखं बुद्धस्स सावकं । पदुद्रुमनसङ्कप्पो, यो नरो परिभासति । अयं ततो बहुतरं, अपुनं पसवे नरो ।। १ सत्यारो- स्या। २. दुद्धचित्तो - सी०। ३-३. एवरूप खन्तं -- स्या ४ सब्रह्मचारीसु - सी०, रो, प्रामसब्रह्मचारीसु - स्याः। ५ अभिसेका - स्याः । १. वरुणाविमुत्ता - सी०, करुणेविमुत्ता - स्या०, रो०। ७ सौ०, स्या०, रो। १. योते-स्या। 15 20 25 •तिता-स्याः। 5. अह- ·६६१] 5 सोपसुत्तं "न साधुरूपं आसीदे, दिहिट्ठानप्पहायिनं । सत्तमो पुग्गलो एसो, सरियसङ्घस्स वुच्चति ।। "नवीतरागो कामेसु, यस्स पञ्चिन्द्रिया मुदू । सहा राति च विरिय, समयो च विपस्सना ॥ "तादिसं भिक्खुमासज्ज, पुचव उपहचति । अत्तानं उपहन्त्वान, पच्छा अन विहिंसति ।। "यो च खसति अत्तानं, रविखतो तस्स वाहिरो । तस्मा रवसेय्य अत्तान, अक्खतो पण्डितो सदा" ति । धम्मिकवग्गो पञ्चमो । तस्सुद्दानं नागमिगसाला इणं, चुन्द' द्वे' सन्दिट्टिका दुवे । सेमइन्द्रिय अानन्द, सत्तिया अप्पमादेन धम्मिको ति ।। पठमो पण्णासको समतो। 3328 R374 10 D329 ६. महावग्गो १. सोणसुतं १. एवं मे सुतं । एकं ममयं भगवा राजगहे विहरति गिज्य- फूटे पचते । तेन यो पन समयेन प्रायस्मा सोणो राजगहे विहरति सीतवनस्मि । अय सो आयस्मतो सोणस रहोगतम्रा पटिसल्लीनस्ग एवं चेतगो परिचित्तको उदपादि - "ये सो पेचि भगवतो सावा पारदयिग्यिा विहरन्ति, यह तेरा प्रमतरो। अय च पन मे न अनु- ।। पादाग प्रागहि चित्त विमुच्चति, सचिजन्ति पो पन में नुले भोगा, गमा भोगा' न भुजित पुनानि च यातु । यानुगाह मिाप परन. गगाय होनापापतित्या भोगे । भुजेय पुस्यानि प परेव्य" ति । २. प्रयमो भगवा पायग्मती मोबस चैतमा तापरिचितम- मनाप-गेम्पयापि नाम वनया पुग्मिो मम्मिलित या या पगाग्य, ."

·R.375 5 8.330 मतरनिगो पसारितं वा वाहं सम्मिञ्जय्य, एवर्गव सो - गिझपट पव्यते अन्त- रहितो सीतपने प्रायस्मतो सोणस्स सम्गुसें' पातुरहोशि। निसीदि भगवा पत्ते आसने । आयस्मा पि सोसोणो भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं सो प्रायरमन्तं सोणं भगया एतदवोच - "ननु ते, सोण, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परि- वितक्को उदपादि - 'ये खो केचि भगवतो सावना पारद्धपिरिया विह- रन्ति, ग्रहं तेसं अनतरो । अथ च पन मे न अनुपादाय भासवेहि चित्तं विमुच्चति, संविज्जन्ति सो पन मे गुले गोगा, सवफा भोगे च भुजितुं पुज्ञानि च मातुं । यन्नूनाहं सिक्सं पच्चयसाय हीनायावत्तित्वा भोगे 10 च भुञ्जय्यं पुनानि च करेग्यं" ति ? "एवं, भन्ते"। "तं कि मञ्जसि, सोण, कुसलो त्वं पुव्ये अगारियभूतो वीणाय तन्तिस्सरे" ति? "एवं, भन्ते"। "तं कि मासि, सोण, यदा' ते वीणाय तन्तियो अच्चायता होन्ति, अपि नु ते वीणा तस्मि समये सरवती वा होति कम्मना वा" ति? "नो हेतं, भन्ते" ! "तं किं मासि, सोण, यदा ते वीणाय तन्तियो प्रतिसिथिला 20 होन्ति, अपि नु ते वीणा तस्मि समये सरवती वा होति कम्मना वा" ति? "नो हेतं, भन्ते"। "यदा पन ते, सोण, वीणाय तन्तियो न अच्चायता होन्ति नातिसिथिला समे गुणे पतिट्टिता, अपि नु ते वीणा तस्मि समये सरवती 25 बा होति कम्ममा वा" ति? "एवं, भन्ते"। "एवमेव खो, सोण, अच्चारविरिय उद्धच्चाय संवत्तति, प्रतिसिथिल विरिय कोसज्जाय संवत्तति । तस्मातिह त्वं, सोण, विरिय- १ पमुखे - सी० । २ अगारिकमूतो – सी०; प्रागाखिभुतो - स्या, रो. अतिलीन दिरिय-स्था। ५ अप्तिलीनविरिस - सी०, रोम 15 ३. यदाच-स्पा०। ४. प्रच्चारद्धवौरिय-म० ।

·८७ R376 सोणसुतं समतं अधिट्टह, इन्द्रियानं च समतं पटिविज्झ, तत्य च निमित्तं गण्हाही" ति। "एवं, भन्ते" ति खो आयस्मा सोणो भगवतो पच्चस्सोसि । अथ खो भगवा प्रायस्मन्तं सोणं इमिना ओवादेन प्रोवदित्वा-सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिञ्जितं वा वाहं पसारेय्य, पसारितं वा 5 वाहं सम्मिञ्जेय्य, एवमेव खो - सीतवने अन्तरहितो गिज्झकूटे पव्वते पातुरहोसि । ३. अथ खो प्रायस्मा सोणो अपरेन समयेन विरियसमत अधिट्टासि', इन्द्रियानं च समतं पटिविज्झि, तत्थ च निमित्तं अग्गहेसि । अथ सो आयस्मा सोणो एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो प्रातापी पहितत्तो 10 विहरन्तो नचिरस्सेव - यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अना- गारियं पव्वजन्ति तदनुत्तरं - ब्रह्मचरियपरियोसानं दिढेव घम्मे सयं अभिना सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । “खीणा जाति, बुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया" ति अभञासि । अच- तरो च पनायस्मा सोणो अरहतं अहोसि । ४. अथ खो प्रायस्मतो सोणस्स अरहत्तप्पत्तरस एतदहोसि "यनूनाह येन भगवा तेनुपसङ्कमेय्यं; उपसरमित्वा भगवतो सन्तिके अज व्याकरेय्यं" ति । अथ खो आयस्मा सोणो येन भगवा तेनुप- समि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्तं निसिनो सो प्रायस्मा सोणो भगवन्तं एतदवोच- "यो सो, भन्ते, भिवसु अरहं सोणासवो वुसितवा कतकरणीयो मोहितभारो अनुप्पत्तसदत्यो परिक्सीणभवसयोजनो सम्मदग्ना विमुत्तो, सो छ' ठानानि' अधिमुत्तो होति - नेवग्वम्माधिमुत्तो होति, परिवगाधिमुत्तो होति, अव्यापाधिमुत्तो होति, ताहायसयापिमुत्तो होगि, उपासनमरायापिमुत्तो होरि, असम्मोहाधिमुत्तो होति । १ "गिया मो पन, भन्ते, इधेकच्चम्ग प्रायरमतो एयगम्ग "पेयस राजामत्तक नून अयमायरमा निस्नाय पराम्माधिमुत्तो' ति । न गो पर्नेत, भन्त, एप दद्रुष्य । गीगामयो, भन्त, भिषण युगितया 15 ॥331 20 29 ! पति-पा.२ मिन-01-1 राति- मारा।

·दद R.377 5 10 प्रगुप्तरनिकायो कतकरणीयो करणीयं अत्तनो असमनुपस्सन्तो कतस्स वा पटिचर्य' खया रागस्स वीतरागत्ता नेक्सम्माधिमुत्तो होति, खया दोसरा वीत- दोसत्ता नेक्सम्माधिमुत्तो होति, खया मोहस्स वीतमोहत्ता नेवसम्माधि- मुत्तो होति । ६. "सिया सो पन, भन्ते, इधेवाच्चस्स प्रायस्मतो एवमस्स 'लाभसरकारसिलोकं नून अयमायस्मा निकामयमानो' पविवेकाधिमुत्तो' ति । न खो पनेतं, भन्ते, एवं दट्टब्बं । खीणासवो, भन्ते, भिवखु खुशितवा कतकरणीयो करणीयं अत्तनो असमनुपस्सन्तो कतस्स वा पटिचयं खया रागस्स वीतरागता पविवेकाधिमुत्तो होति, खया दोसस्स वीतदोसत्ता पविवेकाधिमुत्तो होति, खया मोहस्स वीतमोहत्ता पविवेकाधिमुत्तो होति । ७. "सिया खो पन, भन्ते, इधेकच्चस्स आयस्मतो एवमस्स 'सीलब्बतपरामासं नून अयमायस्मा सारतो पच्चागच्छन्तो अव्यापज्झा- धिमुत्तो' ति । न सो पनेतं, भन्ते, एवं दट्टब्बं । खीणासवो, भन्त, 15 भिक्खु बुसितवा कतकरणीयो करणीयं अत्तनो असमनुपस्रान्तो वातस्स या पटिचयं खया रागस्स वीतरागत्ता अव्यापज्झाधिमुत्तो होति, खया दोसस्स वीतदोसत्ता अव्यापज्झाधिमुत्तो होति, खया मोहस्स वीतमोहत्ता अव्यापज्झाधिमुत्तो होति । ८. "खया रागस्स वीतरागत्ता तण्हावखयाधिमुत्तो' होति, १० खया दोसस्स वीतदोरात्ता तण्हाक्खयाधिमुत्तो होति, खया मोहस्स वीत- मोहत्ता तण्हाक्खयाधिमुत्तो होति । ६. "खया रागस्स वीतरागत्ता उपादानवखयाधिमुत्तो होति, खया दोसस्स वीतदोसत्ता उपादानक्खयाधिमुत्तो होति, खया मोहस्स वीतमोहत्ता उपादानक्खयाधिमुत्तो होति । १०. "खया रागस्स वीतरागत्ता असम्मोहाधिमुत्तो होति, खया दोसस्स वीतदोसत्ता असम्मोहाधिमुत्तो होति, खया मोहस्स वीतमोहत्ता असम्मोहाधिमुत्तो होति । B332 25 १ पतिदय - सो०, स्या०, रो। २ निक्कागयमानो - स्पा० । ३ तण्हत्सया- भिगुत्तो -सी०, स्था०, रो।

·६.६.१].. घान- R.378 विञ्जेय्या गया सोणसुतं ११. "एवं सम्मा विमुत्तचित्तस्स, भन्ते, भिवखुनो भुसा चे पि चक्खुविज्ञेय्या रूपा चक्खुस्स आपाथं आगच्छन्ति, नेवस्स चित्तं परियादियन्ति । अमिस्सीकतमेवरस' चित्तं होति ठितं आनेजप्पत्तं वयं चस्सानुपस्सति । भुसा चे पि सोतविद्येय्या सद्दा जिव्हाविद्येय्या रसा कायविज्ञेय्या 5 फोटुब्बा ... मनोविज्ञेय्या धम्मा मनस्रा आपाथं प्रागच्छन्ति, नेवस्स चित्तं परियादियन्ति । अमिस्सीकतमेवस्स चित्तं होति ठितं श्रानेज- पत्तं वयं चस्सानुपस्सति । सेय्यथापि, भन्ते, सेलो पब्वतो अच्छिद्दो असुसिरो एकग्घनो । अथ पुरस्थिमाय चे पि दिसाय प्रागच्छेय्य भुसा वातवुद्धि नैव नं सङ्कम्पेय्य न सम्पकम्पेय्य न सम्पवेधेय्य, अथ पच्छिमाय 10 चे पि दिसाय प्रागच्छेय्य भुसा वातवुद्धि ... अथ उत्तराय चे पि दिसाय प्रागच्छेश्य भुसा वातवुद्धि ... अथ दविखणाय चे पि दिसाय आगच्छेय्य भुसा वातवुट्ठि नेव नं सङ्घ,म्पेय्य न सम्पकम्पेय्य न सम्पवेधेय्य ; एवर्गव खो, भन्ते, एवं सम्माविमुत्तचित्तस्स भिक्खुनो भुसा चे पि चवखुवि य्या रूपा चवखुस्स आपाथं आगच्छन्ति, नेवस्स चित्तं परियादियन्ति । 15 अगिस्सीकतमेवस्स चित्तं होति ठितं आनेञ्जप्पत्तं वयं चस्सानुपस्सति । भुसा चे पि सोतविद्येय्या सद्दा घानविधेय्या गन्या ... जिव्हा- विनेय्या रसा ... कायविनेय्या फोटुब्वा ... मनोविज्ञेय्या धम्मा मनस्स पापाथं आगच्छन्ति, नेवस्स चित्तं परियादियन्ति । अमिस्सीकत- मेवस्स चित्तं होति ठितं आनेञ्जप्पत्तं वयं चस्सानुपस्सती ति । "नक्खम्म अधिमुत्तस्स, पविवेक च चेतसो । अव्यापज्झाधिमुत्तस्स, उपादानवखयस्स च ।। "तण्हाक्सयाधिमुत्तस्स, असम्मोहं च चेतसो । दिस्वा आयतनुप्पादं, सम्मा चित्तं विमुच्चति ॥ "तस्स सम्मा विमुत्तस्स, रान्तचित्तस्रा भिक्खुनो। कतस्स पटिचयो नत्यि, करणीय न दिज्जति ।। "सेलो यथा एकाधनो, वातेन न समीरति । एव पा रसा सद्दा, गन्धा फस्गा च केवला ॥ 20 D333 25 R.377 १ ममिाराममेदार-स.२ रनो-गो. मा..

·६. प्रगुत्तरनिकायो "इट्ठा धम्मा अनिट्ठा च, नप्पवेधेन्ति तादिनो। ठितं चित्तं विप्पमुत्तं, वयं चस्सानुपस्सती" ति ॥ 10 २. फग्गुनसुतं १. तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुनो' आवाधिको होति दुक्खितो वाहगिलानो । अथ खो आयस्मा मानन्दो येन भगवा तेनुप- 5 सङ्कमि; उपसद्धमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो प्रायस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच - "प्रायस्मा, भन्ते, फग्गुनो आवाधिको दुखितो वाहगिलानो । साधु, भन्ते, भगवा येनायस्मा फगुनो तेनुपसङ्कमतु अनुपम्पं उपादाया" ति । अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन । २. अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना बुद्वितो येनायस्मा फग्गुनो तेनुपसङ्घमि । अहसा खो प्रायस्मा फग्गुनो भगवन्तं दूरतो घ आगच्छन्तं । दिस्वान मञ्चके समयोसि । अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुनं एतदवोच – “अलं, फग्गुन, मा त्वं मञ्चके समधोसि । सन्ति- मानि आसनानि परेहि पञत्तानि, तत्याहं निसीदिस्सामी" ति । 15 निसीदि भगवा पाते आसने । निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुनं एतदवोच - "कच्चि ते, फग्गुन, खमनीयं कच्चि यापनीयं ? कच्चि ते दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति, नो अभिक्कमन्ति; पञ्चायति, नो अभिक्कमो" ति ? "न में, भन्ते, खमनीयं न यापनीयं । बाव्हा मे दुक्खा वेदना 20 अभिक्कमन्ति, नो पटियकमन्ति'; अभिक्कमोसानं पञ्चायति, नो पटिक्कमो। "सेय्यथापि, भन्ते, बलवा पुरिसो तिहेन सिखरेन मुद्धनि" अभिमत्थेव्य' ; एवमेव खो मे, भन्ते, अधिमत्ता वाता मुनि ऊह- नन्ति । न मे, भन्ते, खमनीयं न यापनीयं । बाव्हा में दुवखा वेदना 25 अभिक्कमन्ति, नो पटिक्कमन्ति; अभिक्कमोसानं पञ्जायति, नो पटिक्कमो। १ फागुणो - सी., स्या० । २ समञ्चो पि-सी०, स्याउ, रो। ३ पुरे-सी०, रो। सी०, स्पा, रो० पोत्यकेतु नत्यि । ५ मुद्वान - सो०, रो० ॥ ६. अभिगतम्य - सी०; अभिमटुंग्य - स्या० । ७ अोहनन्ति - स्याहान्ति - सो०, रो० ॥ पटिक्कमोसानं B,334 11.380 ·A फग्गनसुतं "सेय्ययापि, भन्ते, बलवा पुरिसो दहेन वरत्तक्खण्डेन' सीस- बैठनं' ददेय्य; एवमेव खो मे, भन्ते', अधिमत्ता सीसे सीसवेदना । न मे, भन्ते, खमनीयं न यापनीयं । बाहा में दुक्खा वेदना अभिक्क- मन्ति, नो पटिक्कमन्ति; अभिक्कमोसानं पञ्चायति, नो पटिक्कमो । "सेय्यथापि, भन्ते, दक्खो गोघातको वा गोपातकन्तेवासी वा 5 तिहेन गोविकन्तनेन कुच्छि परिकन्तेय्य ; एवमेव खो मे, भन्ते, अधिमत्ता' वाता कुच्छि परिकन्तन्ति । न मे, भन्ते, खमनीयं न यापनीयं । वाल्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति, नो पटिक्कमन्ति; अभिक्कमोसानं पञ्चा- यति, नो पटिषकमो। "सेय्यथापि, भन्ते, द्वे वलवन्तो पुरिसा दुब्बलतरं पुरिसं नाना- 10 वाहासु गहेत्वा अङ्गारकासुया सन्तापेय्युं सम्परितापेय्यु; एवमेव खो मे, भन्ते, अधिमन्तो कास्मि डाहो । न मे, भन्ते, खमनीयं न यापनीयं । वान्हा में दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति, नो पटिक्कमन्ति; अभिक्कमोसान पञ्चायति, नो पटिक्कमो" ति । अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुनं धम्मिया कयाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्या उट्ठा- 15 यासना पक्कामि। ३. अथ खो प्रायस्मा फग्गुनो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो काल- मकासि । तम्हि चस्स समये मरणकाले इन्द्रियानि विप्पसोदिसु ! अथ सो आयस्मा अानन्दो येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो प्रायस्मा आनन्दो 20 भगवन्तं एतदवोच "प्रायस्मा, भन्ते, फग्गुनो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि । तम्हि चस्स समये मरणकाले इन्द्रियानि विप्पसोदिसू" ति । "कि, हानन्द, फागुनस्स भिक्सुनो इन्द्रियानि न विप्प- सोदिस्रान्ति ! फग्गुनस्स, आनन्द, भिवसुनो पञ्चहि मोरम्भागियहि । मंयोजनेहि नित्तं प्रविमुत्तं अहोसि । तस्स तं घम्मदेसनं सुत्या पञ्चहि पोरम्भागियहि संयोजनेहि चित्तं विमुत्तं । ४. "गिमे, प्रानन्द, प्रागिरांसा मालेन पम्मस्सदने कालेंन मत्युपपरिखसाय । पतमे छ ? घागन्द, भिनगुनो पञ्चहि भोरम्भा- १-१परतात .-मी., परसरमागे सोमरेटन-ए । २-२.गां मने- तपभिमता -। ४. परिणाम-मी..रो.। २. पाणारी। R.381 D.335 ·R982 प्रगुत्तरनिफामो गियेहि सयोजनेहि चित्त अविमुत्तं होति । सो तम्हि समये मरणकाले लभति तथागत दस्सनाय । तस्स तथागतो धम्म देसेंति आदिकल्याण मज्झेकल्याण परियोसानकल्याण सात्य सब्यञ्जन, केवलपरिपुष्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिय पकासेति । तस्स त धम्मदेसन सुत्वा पञ्चहि 5 अोरम्भागियेहि सयोजनेहि चित्त विमुच्चति । अय, आनन्द, पठमो मानिससो कालेन धम्मस्सवने । ५ "पुन च पर, आनन्द, भिक्खुनो पञ्चहि ओरम्भागियेहि सयोजनेहि चित्त अविमुत्त होति । सो नम्हि समये मरणकाले न हेव खो लभति तथागत दस्सनाय, अपि च खो तथागतसावक लभति दस्स- 10 नाय । तस्स तथागतसावको धम्म देसेति आदिकल्याण मज्झेकल्याण परियोसाननाल्याण सात्थ सव्यञ्जन, केवलपरिपुण्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिय पकासेति । तस्स त धम्मदेसन सुत्वा पञ्चहि ओरम्भागियेहि सयोजनेहि चित्त विमुच्चति । अय, आनन्द, दुतियो आनिससो कालेन धम्मस्सवने । ६ "पुन च पर, आनन्द, भिक्खुनो पञ्चहि ओरम्भागियेहि 13 सयोजनेंहि चित्त अविमुत्त होति । सो तम्हि समये मरणकाले न हेव खो लभति तथागत दस्सनाय, न पि तथागतसावक लभति दस्सनाय, अपि न खो यथासुत यथापरियत्त धम्म चेतसा अनुवितकेति अनु- विचारेति मनसानुपेवखति । तस्स यथासुत यथापरियत्त धम्म चेतसा अनुवितक्कयतो अनुविचारयतो मनसानुपेक्खतो पञ्चहि ओरम्भागियेहि ७ सयोजनेहि चित्त विमुच्चति । अय, आनन्द, ततियो आनिससो कालेन अत्युपपरिक्खाय । ७ "इधानन्द, भिक्खुनो पञ्चहि ओरम्भागियेहि रायोजनेहि चित विमुत्त होति, अनुत्तरे च खो उपधिसङ्खये चित्त अविगुत्त होति । सो तम्हि समये मरणकाले लमति तथागत दस्सनाय । तस्स तथागतो 23 धम्म देरोति आदिकल्याण मज्झेकल्याण पे० ब्रह्मचरिय पकासेति । तस्स त धम्मदेसन सुत्या अनुत्तरे उपधिसङ्खये चित्त विमुच्चति । अय, आनन्द, चतुत्यो मानिससो कालेन धम्मस्सबने । 5 "पुन च पर, आनन्द, भिक्खुनो पञ्चहि ओरम्भागियेहि सयोजनेहि चित्त विमुत्त होति, अनुत्तरे च खो उपधिसङ्खये चित्त अघि- 30 मुत्त होति । सो तम्हि समये मरणकाले न हेव खो लभति तथागत B336 ·६३ R.Un ६६३] छभिजातिसुत्तं दस्सनाय, अपि च खो तथागतसावकं लभति दस्सनाय । तस्स तथागत- सावको घमां देरोति आदिकल्याणं ... पे०... परिसुद्धं ब्रह्मचरिय पका- रोति । तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा अनुत्तरे उपधिसङ्खये चित्तं विमुच्चति । जयं, आनन्द, पञ्चमो पानिसंसो कालेन धम्मस्सवने । ६. “पुन च परं, आनन्द, भिक्खुनो पञ्चहि ओरम्भागियहि । संयोजनेहि चित्तं विमुत्तं होति, अनुत्तरे च खो उपधिसह्वये चितं अविमुत्तं होति । सो तम्हि समये मरणकाले न हेव खो लभति तथागतं दसरानाय, न पि तथागतसावकं लभति दस्सनाय; अपि च खो यथासुतं यथापरियत्तं धम्मं चेतसा अनुवितक्केति अनुविचारेति मनसानुपेवखति । तस्स ययामुतं यथापरियत्तं धम्म चेतसा अनुवितक्कयतो अनुविचारयतो 10 मनसानुपेरलतो अनुत्तरे उपधिसङ्खये चित्तं विमुच्चति । अयं, प्रानन्द, छट्टो पानिरांसो कालेन प्रत्युपपरिवखाय । इमे खो, आनन्द, छ पानि- संसा कालेन धम्मस्सवने कालेन अत्युपपरिसरमाया" ति । छभिजातियों' पञ्जता 20 ३. छळभिजातिसुत्तं १. एकं समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झपाटे पव्यते । प्रय पो आयस्गा आगन्दो येन भगवा तेनुपसमि; उपसमित्वा 15 भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो तो प्रायस्मा मानन्दो भगवन्तं एतदवोच - "पूरणेन, भन्ते, परसपेन तहाभिजाति पञ्जत्ता, नीलाभिजाति पश्यता, लोहिताभिजाति पञ्जता, हलिद्दाभिजाति पन्नता, सुगका- मिनाति पळता, परगमुपपाभिजाति पञ्जता । २. "तत्रिदं, भन्ते, पूरणेन कस्नपेन तप्हामिजाति पश्यता, पोरभिगा गुरिया' सायुणिना मागयिगा सुद्दा मच्छघातपा नोग गोगपाता बन्यनागाग्गिा में या पनन्ने पिचि पुरररम्मता । ३. "तषिद, भन्ने, पूणेन परमपेन नीलाभिजानि पञ्जता, भिरगू पटापुतिमा' ये या नये पि गेनि समयास सिरियया । ४. "शविद, भन्ने, पूरन मम्गन सोहिनामिनानि पन्नता, निगागागाटया। Perfri- m. free- -TTET- from-r..

·5 10 प्रगुत्तरनिकायो [६६३- ५. "तत्रिदं, भन्ते, पूरणेन कस्सपेन हलिद्दाभिजाति पत्ता, गिही ओदातवसना अचेलकसावका । ६. "तत्रिदं, भन्ते, पूरणेन कस्सपेन सुक्काभिजाति पञ्चता, आजीवका आजीवकिनियो । ७. "तत्रिदं, भन्ते, पूरणेन कस्सपेन परमसुक्काभिजाति पञता, नन्दो वच्छो किसो' सङ्घिच्चो मक्खलि गोसालो। पूरणेन, भन्ते, कस्सपेन इमा छळभिजातियो पञत्ता" ति । ८. "किं पनानन्द, पूरणस्स कस्सपस्स सव्यो लोको एतदभनु- जानाति इमा छळभिजातियो पञ्जापेतुं" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। "सेय्यथापि, आनन्द, पुरिसो दलिदो अस्सको अनान्हिको', तस्स अकामकस्स बिलं ओलग्गेय्युं' - 'इदं ते, अम्भो पुरिस, मंसं च खादितब्दं, मूलं च अनुप्पदातब्ब' ति । एवमेव खो, आनन्द, पूरणेन कस्स- पेन अप्पटिज्ञाय एवेसं समणब्राह्मणानं इमा छळभिजातियो पञत्ता, 15 यथा तं वालेन अव्यत्तेन असंत्तञ्जना अकुसलेन । ६. "अहं खो पनानन्द, छळभिजातियो पञ्जामि । तं सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो आयस्मा मानन्दो भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच - "कतमा चानन्द, छळभिजातियो ? इधानन्द, एकच्चो कण्हाभिजातियो 20 समानो वह धम्म अभिजायत्ति । इध पनानन्द, एकच्चो कण्हाभि- जातियो समानो सुक्क धम्मं अभिजायति । इध पनानन्द, एकच्चो कण्हाभिजातियो समानो अकण्हं असुक्कं निब्बानं अभिजायति । इध पनानन्द, एकच्चो सुक्काभिजातियो समानो कण्हं धम्म अभि- इध पनानन्द, एकच्चो सुक्काभिजातियो समानो सुक्क २७ धम्मं अभिजायति । इध पनानन्द, एकच्चो सुक्काभिजातियो समानो अकण्ह असुपकं निम्बानं अभिजायति । १०. "कथ चानन्द, काहाभिजातियो समानो कण्हं धम्म अभिजायति? इधानन्द, एकच्चो नीचे कुले पच्चाजानो होति - चण्डाल- कुले वा नेसादकुले वा वेनफुले वा रथकारकुले वा पुक्कुसकुले वा, दलिद्दे १ पच्चो - स्या० । २ प्रद्धियो - रमा० । ३ मोलभेय्यु - स्या० । ४ वेणकुते - सी० स्या०, रो। 1.330 . R985 . जायति । ।

·६५ 10 ६६३] . एलभिजातिसुत्तं अप्पन्नपानभोजने कसिरवृत्तिको, यत्य कसिरेन घासच्छादो लब्भति । सो च होति दुब्बण्णो दुद्दसिको भोकोटिगको वव्हावाधो काणो वा कुणी वा खञो वा पक्खहतो वा, न लाभी अन्नस्स पानस्स वत्थस्स यानस्स मालागन्धविलेपनस्स सेय्यावसथपदीपेय्यस्स। सो कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुच्चरितं चरति, मनसा दुच्चरितं चरति । सो कायेन 5 दुच्चरितं चरित्वा, वाचाय दुच्चरितं चरित्वा, मनसा दुच्चरितं चरित्या कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । एवं खो, आनन्द, कण्हाभिजातियो' समानो कण्हं धम्म अभिजायति । ११. "कथं चानन्द, कण्हाभिजातियो समानो सुक्कं घम्म अभि- जायति ? इधानन्द, एकच्चो नीचे कुले पच्चाजातो होति-- चण्डालकुले वा... पे०... सेय्यावसथपदीपेय्यस्स । सो कायेन सुचरितं चरति, वाचाय सुचरितं चरति, मनसा सुचरितं चरति । सो कायेन सुचरितं चरित्वा, चाचाय सुचरितं चरित्वा, मनसा सुचरितं चरित्वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपज्जति । एवं सो, आनन्द, कण्हाभि- जातियो समानो सुयक धम्म अभिजायति । १२. "कथं, चानन्द, कण्हाभिजातियो समानो अकण्हं असुक्कं निव्यानं अभिजायति ? इधानन्द, एकच्चो नीचे कुले पच्चाजातो होति - चण्डालकुले वा ... पे०... । सो च होति दुटवण्णो दुद्दसिको भोको- टिमको। सो केसमस्सुं नोहारेत्या कासायानि वत्थानि अच्छादेत्या अगा- रस्मा अनगारियं पवति । सो एवं पव्वजितो समानो पञ्च नीवरणे 20 पहाय चेतसो उपक्किलेसे पज्ञाय दुव्बलीफरणे, चतूसु सतिपट्टानेसु सुप्पतिट्टितचित्तो, सत्त बोज्झङ्गे ययाभूतं भावेत्वा अकण्हं असुवक निव्यानं अभिजायति । एवं खो, आनन्द, कण्हाभिजातियो समानो अकण्ह् असुक्कं निव्यानं अभिजायति । १३. "वायं, चानन्द, मुक्काभिजातियो समानो कण्हं धम्म अभि- 25 जापति ? इधानन्द, एकच्चो उच्चे पुले पच्चाजातो होति - सत्तिय- महासालफुले या ब्राह्मणमहासालकुले वा गहपतिमहासालकुले या, प्रद्धे महदने महाभोगे पहृतजातस्परजते पहुतचित्तूपकरणे पहूतपनपने । सो व होति अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको परमाय वण्णपोपपरताय २. महाभिप्राति - सौ.। 15 1339, R.SOG ·- अगुतरनिकायो सगन्नागतो, लाभी अन्नस्स पानस्स वत्थस्स यानस्स मालागन्धविलेपनस्स सेय्यावसथपदीपेय्यस्स । सो कायेन दुच्चरित चरति, वाचाय दुच्चरित चरति, मनसा दुच्चरित चरति । सो कायेन दुच्चरित चरित्वा, वाचाय दुच्चरित चरित्वा, मनसा दुच्चरित चरित्वा कायस्स भेदा पर मरणा ७ अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जति । एव खो, आनन्द, सुक्काभि- जातियो समानो कण्ह धम्म अभिजायति । १४ "कय चानन्द, सुक्काभिजातियो समानो सुक्क धम्म अभिजायति ? इधानन्द, एकच्चो उच्चे कुले पच्चाजातो होति - खत्तियमहासालयुले वा पे० सेय्यावसथपदीपेय्यस्त । सो कायेन 10 सुचरित चरति, वाचाय सुचरित चरति, मनसा सुचरित चरति । सो कायेन सुचरित चरित्वा, वाचाय सुचरित चरित्वा, मनसा सुचरित चरित्वा कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपज्जति । एव खो, ग्रानन्द, सुक्काभिजातियो समातो सुक्क धम्म अभिजायति । १५ "कथ, चानन्द, सुक्काभिजातियो समानो अकण्ह असुक्क 15 निब्वान अभिजायति ? इधानन्द, एकच्चो उच्चे कुले पच्चाजातो होति - खत्तियमहासालकुले वा ब्राह्मणमहासालवु ले वा गहपतिगहा- सालकुले या, अड्डे महीने महाभोगे पहूतजातरूपरजते पहूतवित्तूपकरणे पहूतधनधजे । सो च होति अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको परमाय पण्णपोक्खरताय समन्नागतो, लाभी अन्नस्स पानस्स वत्थरस यानस्स 20 गालागन्धविलेपनस्स सेय्यावसथपदीपेय्यस्स । सो केसमस्सु अोहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादत्वा अगारस्मा अनगारिय पब्बजति । सो एव पव्यजितो समानो पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पाय दुन्बलीकरणे, चतूसु सतिपट्टानेसु सुपतिद्वितचित्तो, सत्त बोज्झङ्गे यथा- भूत भावत्वा अकण्ह असुक्क निब्वान अभिजायति । एव खो, आनन्द, 25 तुक्काभिजातियो समानो अकण्ह असुक्क निव्वान अभिजायति । इमा' सो, आनन्द, छळभिजातियो" ति। R387 1940 ४ पासवसुत्त १ "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनेथ्यो होति पाहुनेय्यो दविखणेय्यो अञलिकरणीयो अनुत्तर पुजयखेत्त १ अर्द्ध-स्याः। २ इम - सी०।

·७ R368 1341 'भासवसुत्तं लोकस्स । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो ये आसवा संवरा पहातब्बा ते संवरेन पहीना होन्ति, ये आसवा पटिसेवना पहातब्बा ते पटिसेवनाय पहीना होन्ति, ये प्रासवा अधिवासना पहातव्या ते अधि- वासनाय पहीना होन्ति, ये आसवा परिवज्जना पहातव्या ते परिवज्जनाय पहीना होन्ति, ये आसवा विनोदना पहातव्वा ते विनोदनाय पहीना 5 होन्ति, ये आसवा भावना पहातव्या ते भावनाय पहीना होन्ति । २. "कतमे च, भिक्खवे, आसवा संवरा पहातव्या ये सवरेन पहीना होन्ति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो चक्खुन्द्रिय- सवरसंवुतो विहरति । यं हिस्स, भिक्खवे, चक्सुन्द्रियसबर असवुतस्स विहरतो उप्पज्जेय्यं पासवा विघातपरिळाहा, नक्खुन्द्रियसंवर सवुतस्स 10 विहरतो एवंस ते आसवा विधातपरिळाहा न होन्ति । पटिससा योनिसो सोतिन्द्रिय ... पे० . घानिन्द्रिय .. जिहिन्द्रिय ... कायिन्द्रिय मनिन्द्रियसंवरसंवुतो विहरति । य हिस्स, भिवखचे, मनिन्द्रियसंवरं असवुतस्म विहरतो उप्पज्जेय्यु आसवा विघातपरिळाहा, मनिन्द्रिय- मंवरं संवुतस्स विहरतो एवस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । 15 इमे वुच्चन्ति, भिपखवे, पासवा सयरा पहातव्या ये संवरेन पहीना होन्ति । ३. "यतमे च, भिस्सवे, आसवा पटिसेवना पहातव्या ये पटि- सेवनाय पहीना होन्ति ? इध, भिवखवे, भियसु पटिसवा योनिसो चीयरं पटिसेवति - 'यावदेव सीतस्स पटिपाताय, उपहस्स पटिघाताय, ढसमरसवातातपसिरिसपसम्फम्सान' पटियाताय, यावदेव हिरियोपीन- 20 पटिन्छादनत्यं । पटिसवा योनिसो पिण्डपात पटिसेवति – 'नेय दयाय न मदाय न मण्डनाय न विभूरानाय, यावदेव इमस्त यायस्स टितिया पापनाय, विहिंसूपरतिया ब्रह्मपरियानुग्गहाय, इति पुराण च वेदन पटिहखागि, नव च वेदन न उप्पादस्मामि, यात्रा च मे भविग्मति अन- यग्जता च फामुविहारो च । पटिसरला योनिमो मेमामन पटिरोवति 'यायदेय मीतस पटियाताय, उत्तरा परिपाताय, मगयमपातालप- गिग्निपगाफरमान पटियाताय, पापदेव उपरिगयविनोदनपटिमल्ला- नागमत्य' । पटिगाना योनिमो गिनागपगमगनपग्मिगार पटि- गेपनि मायदेव उणमान येग्गावाधिन गंदनान पटियालाय, अन्या- १.पा.-.२ मा-मो ....।

·६८ 0389 리 5 मडगुत्तरनिकायो [६.६४- पज्झपरमताया' ति । य हिस्स, भिक्सवे, अप्पटिसेवतो उप्पज्जय्यु आसवा विघातपरिळाहा, पटिसेवतो एवस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । इमे बुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा पटिसेवना पहातब्बा पटिसेवनाय पहीना होन्ति । ४ "कतम च, भिक्खवे, आसवा अधिवासना पहातव्वा अधिवासनाय पहीना होन्ति ? इध, भिक्सवे, भिवखु पटिसङ्क्षा योनिसो खमो होति सीतस्स उपहस्स, जिघच्छाय पिपासाय | डसमकसवातातप- सिरिसपसम्फस्सान, दुरुत्तान दुरागतान वचनपथान, उप्पन्नान सारीरि- कान वेदनान दुक्खान तिव्बान खरान कटुकान असातान अमनापान B 342 10 पाणहरान अधिवासकजातिको होति । य हिस्स, भिवखवे, अनधि- वासको उप्पज्जेय्यु पासवा विघातपरिळाहा, अधिवासतो' एवस ते पासवा विघातपरिळाहा न होन्ति । इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, पासवा अधिवासना पहातब्बा ये अधिवासनाय पहीना होन्ति । ५ "कतमे च, भिक्खवे, आसवा परिवज्जना पहातब्बा ये 15 परिवज्जनाय पहीना होन्ति ? इध, भिक्खवे, भिवखु पटिसङ्खा योनिसो चण्ड हत्यि परिवज्जेति, चण्ड अस्स परियज्जेति, चण्ड गोण परिवज्जेति, चण्ड कुक्कुर परिवज्जेति, अहि खाणु कण्टकट्ठान सोब्भ पपात वन्दनिक प्रोळिगल्ल यथारूपे अनासने' निसिन यथारूपे अगोचरे चरन्त यथारूपे पापके मित्ते गजन्त विञ्चू सब्रह्मचारी पापफेसु ठानेसु प्रोकप्पेय्यु, सो 20 त च' अनासन त च अगोचर ते च पापके मित्ते पटिसवा योनिसो परि- वज्जेति । य हिस्स, भिक्सवे, अपरिवज्जयतो उप्पज्जेय्यु आसवा विघातपरिळाहा, परिवज्जयतो एवस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । इमे बुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा परिवज्जना पहातब्बा ये परिवज्जनाय पहीना होन्ति । ६ “कतमे च, भिक्खवे, आसवा विनोदना पहातब्बा ये विनोद- नाय पहीना होन्ति ? इध, भिवखवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो उप्पन्न कामवितक्क नाधिवासेति पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभाव गमेति, पटिराडा योनिसो उप्पन्न व्यापादवितक्क पे० विहिंसावितक्क उप्पन्चप्पन्ने पापके अकुसले धम्मे नाधिवारोति पजहति १ अधिवासयतो - सी०, स्या०, रो। २ अनेसते - सी । R390 25 उप्पन्न ३ व-सी०, स्या०, रो।

·६६ ६.६.५] दायकम्मिकसुत्तं विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति । यं हिस्स, भिवखवे, अविनो- दयतो उप्पज्जेय्यं आसवा विघातपरिळाहा, विनोदयतो एवंस ते ग्रासवा विघातपरिळाहा न होन्ति । इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा विनोदना पहातव्या ये विनोदनाय पहीना होन्ति । ७. "कतमे च, भिक्खवे, पासवा भावना पहातब्वा ये भावनाय 5 पहीना होन्ति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो सतिसम्वो- ज्झङ्गं भावेति विवेकनिस्सितं विरागनिस्सितं निरोधनिस्सितं वोस्सग्ग- परिणामि, पटिसङ्खा योनिसो धम्मविचयसम्बोज्झङ्गं भावेति विरियसम्बोज्झङ्ग भावेति ... पीतिसम्बोज्झङ्ग भावेति ... पस्सद्धि- सम्बोज्झङ्गं भावेति ... समाधिसम्वोज्झङ्ग भावेति ... उपेक्खासम्बोज्झङ्ग 10 भावेति विवेकनिस्सितं विरागनिस्सितं निरोधनिस्सितं वोस्सग्ग- परिणामि । यं हिस्स, भिक्खवे, अभावयतो उप्पज्जेय्यु प्रासया विघात- परिळाहा, भावयतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । इमे वुच्चन्ति, भिक्खये, आसवा भावना पहातब्बा ये भावनाय पहीना ... D.343 15 होन्ति । "इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहु- नेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्षिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुज्ञ- सेतं लोकस्सा" ति। R.591 घराथे। ५. दारुकम्मिकसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा नातिके' विहरति गिञ्जका- अथ सो दारुकम्मिको गहपति येन भगवा तेनुपसमि; 20 उपसमित्या भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं यो दारुकम्मिकं गहमति भगवा एतदयोच - "अपि नु ते, गहपति, कुले दानं दीयती" ति? "दीपति मे, भन्ते, गुले दानं । तं च सोये ते भिमसू पानिका' पिण्डपातिका पंगुकूलिका प्रम्हन्तो' या अरहत्तमग्गं या समापना, राया- 25 रुपंगु में, मन्ते, भिस्नु दान दीयती" ति । मोर, म. • १.पा-स्था २. भालजसा- १.नाति गौर, स्वा.रो.।

·5 8344 अगुत्तरनिकायो [६.६५- २ "दुज्जान खो एत, गहपति, तया गिहिना कामभोगिना पुत्तसम्बाधसयन अज्झावसन्तेन, कासिकचन्दन पच्चनुभोन्तेन, माला- गन्धविलेपन धारयन्तेन, जातरूपरजत सादियन्तेन इमे वा अरहन्तो इमे वा अरहत्तमम्ग समापन्ना ति । ३ "प्रारञ्जिको चे पि, गहपति, भिक्खु होति उद्धतो उन्नळो चपलो मुखरो विकिण्णवाचो मुट्टस्सति असम्पजानो असमाहितो विन्भन्त चित्तो पाकतिन्द्रियो । एव सो तेनङ्गेन गारव्हो । प्रारम्ञिको चे पि, गहपति, भिक्खु होति अनुद्धतो अनुन्नळो अचपलो अमुखरो अवि- किण्णवाचो उपट्ठितस्सति सम्पजानो समाहितो एकग्गचित्तो सवुतिन्द्रियो। 10 एव सो तेनड्रेन पाससो। ४ “गामन्तविहारी चे पि, गहपति, भिक्खु होति उद्धतो पे० एव सो तेनङ्गेन गारव्हो । गामन्तविहारी चे पि, गहपति, भिक्खु होति अनुद्धतो पे० एव सो तेनड्रेन पाससो । ५ "पिण्डपातिको चे पि, गहपति, भिक्खु होति उद्धतो पे० एव सो तेनङ्गेन गारव्हो । पिण्डपातिको चे पि, गहपत्ति, भिक्खु होति अनुद्धतो पे० एव सो तेनड्रेन पाससो । ६ "नेमन्तनिको चे पि, गहपत्ति, भिक्खु होति उद्धतो पे० एव सो तेनङ्गन गारव्हो । नेमन्तनिको चे पि, गहपति, भिक्खु होति अनुद्धतो पे० एव सो तेनङ्गेन पाससो। ७ “पसुकूलिको चे पि, गहपति, भिक्खु होति उद्धतो पे० एव सो सेनगन गारव्हो । पसुकूलिको चे पि, गहपति, भिवखु होति अनुद्धतो पे० एव सो तैनौंन पाससो । ८ “गहपतिचीवरधरो चे पि, गहपति, भिक्खु होति उद्धतो उनळो चपलो मुसरो विकिण्णवाचो मुट्ठस्सति असम्पजानो असमाहितो 25 विन्भन्तचित्तो पायतिन्द्रियो । एव सो तेनङ्गेन गारव्हो । गहपति- चीवरथरो चे पि, गहपति, भिवप्नु होति अनुद्धतो अनुनळो अचपलो अमुगरो अपिपिण्णवाचो उपद्वितस्सति सम्पजानो समाहितो एपग्गचित्तो सतिन्द्रियो । एव सो तेनशन पाससो । "इव त्व, गहपति, सद्दे दान देहि । सङ्घ ते दान ददतो चित्त 15 R392 20 ·38206 १०१. । - हत्यिसारिपुत्तमुत्तं पसीदिस्सति । सो त्वं पसन्नचित्तो कायस्स भेदा परं मरणा सुति सग्गं लोकं उपपज्जिस्ससी" ति । "एसाहं, भन्ते, अज्जतग्गे सङ्घ दानं दस्सामी” ति । ६. हस्थिसारिपुत्तसुत्तं १. एवं में सुतं । एक समयं भगवा बाराणसियं विहरति इसिपतने मिगदाये । तेन खो पन समयेन सम्बहुला थेरा भिक्खू पच्छा- 5 भत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता मण्डलमाळे सन्निसिन्ना सन्निपतिता अभिधम्म- कथं कन्ति । तत्र सुदं आयस्मा चित्तो हत्थिसारिपुत्तो थेरानं भिक्खूनं अभिधम्मकयं कन्तानं अन्तरन्तरा कथं प्रोपातेति । अथ स्रो अायस्मा महाकोटिको' आयस्मन्तं चित्तं हत्यिसारिपुत्तं एतदवोच – “मायस्मा चित्तो हत्थिसारिपुत्तो थेरानं भियखूनं अभिधम्मकाथं कथेन्तानं अन्त- 10 रन्तरा कथं प्रोपातेसि', याव कथापरियोसानं आयस्मा चित्तो आगमैतू" ति । एवं वुत्ते प्रायस्मतो चित्तस्स हत्यिसारिपुत्तस्स सहायका भिक्खू आयस्मन्तं महाकोट्टिकं एतदवोचुं - “मायस्मा महाकोटिको आयस्मन्तं चित्तं हत्यिसारिपुत्तं अपसादेसि, पण्डितो आयस्मा चित्तो हत्यिसारिपुत्तो। पहोति चायस्मा चित्तो हत्थिसारिपुतो थेरानं भिक्खूनं अभिधम्मकथं 15 B.315 R.393 कार्यतुं" ति । २. "दुज्जानं खो एतं, आयुसो, परस्स चेतोपरियायं अजानन्तेहि । इधायुसो, एकच्ची पुग्गलो तावदेव सोरतसोरतो होति, निवातनिवातो होति, उपसन्तुगसन्तो होति, याव सत्यारं उपनित्साय विहरति अञ्जतरं वा गरहानिय सब्रह्मचारि। यतो च सो सो वपकस्सतेव सत्यारा, 20 वपकरराति गरटानियेहि सब्रह्मचारीहि, सो संसट्ठी विहरति भिवसूहि भिरसुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि रम्जा' राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्यियसायकेहि । तस्स संसहस्रा विराटस्म पापतस्स भस्समनुयुत्तस्रा विहरतो रागो नितं अनुदसेति । सो रागानुदंशितेन चित्तेन मियत पञ्चरगाय हीनायावत्तति । ३. "न्ययापि, प्रासो, गोणी गिट्टादो दामन या बसी वजे या पोरसो । यो नु सो, प्रायुसो, एवं यम्य - 'न दानाय गोणो रिद्वादशे १. माती-गो. रो।।२ मोस।। -नी। Y. मानुन -मो...।

·१०२ R.994 10 B.316 अगुत्तरनिकायो पुनदेव किटुं प्रोतरिस्सती' ति, सम्मा नु खो सो, श्रावुसो, वदमानो वदेय्या" ति? "नो हिदं, भावुसो"। "ठानं हेतं, भावुसो, विज्जति, यं सो गोणो किट्ठादो दामं वा 5 छेत्वा वजं वा भिन्दित्वा, अथ पुनदेव किर्ल्ड प्रोतरेय्या ति । एवमेव खो, सावुराो, इधेकच्चो पुग्गलो तावदेव सोरतसोरतो होति, निवात- निवातो होति, उपसन्तुपसन्तो होति याव सत्यारं उपनिस्साय विहरति . अञ्जतरं वा गरुट्टानियं सब्रह्मचारि । यतो च खो सो वपकस्सतेव सत्यारा, वपकस्सति गरुट्ठानियेहि सब्रह्मचारीहि, सो संसट्ठो विहरति भिक्खूहि भिवखुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि रचा राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तिथियसावकेहि । तस्स संसट्ठस्स विस्सट्ठस्स पाकतस्स भस्समनुयुत्तस्स विहरतो रागो चित्तं अनुद्धंसेति । सो रागानुद्धसितेन चित्तेन सिवखं पच्चवखाय हीनायावत्तति । ४. "इध पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो विविच्चैव कामेहि ... पे०... 15 पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिम्हि पठमस्स झानस्सा ति संसट्ठो विहरति भिक्खूहि ... पं०... सिक्खं पच्चवखाय हीनायावत्तति । सेय्यथापि, आयुसो, चातुम्महापये थुल्लफुसितको देवो वस्सन्तो, रज अन्तरधापेय्य, चिक्खल्लं पातुकरेय्य । यो नु खो, भावुसो, एवं नदेय्य - 'न दानि अमुस्मि चातुम्महागथे पुनदेव रजो पातुभविस्सती' ति, सम्मा 20 नु खो सो, आवुसो, वदमानो वदेय्या" ति ? "नो हिद, आयुसो"। "ठानं हेतं, भावुसो, विन्नति, यं अमुस्मि चातुम्महापथे भनुस्सा वा अतिक्कमेय्यु, गोपसू वा अतिक्कमेय्यु, वातातपो वा स्नेहगतं परिया- दियेय्य', अथ पुनदेव रजो पातुभवेय्या ति । एवमेव खो, भावुसो, 23 इधैकच्चो पुगलो विविच्चेव कामेहि . पे०... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिन्हि पठमस्स शानस्सा' ति संसट्ठो विहरति भिक्राहि ... पे०... सिवखं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । ५. “इध पनाबुसो, एकच्चो पुग्गलो वितक्यविचारानं वूपरामा ........ दुतियं शानं उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिम्हि दुतियस्स १. परियादिदेय-स्या । R.325 ·१०३ 5 हत्यिसारिपुतमुत्त झानस्सा' ति संसट्ठो विहरति भिवखूहि ... पे०... सिक्खं पच्चवसाय होनायावत्तति । सेय्यथापि, आयुसो, गामस्स वा निगमस्स वा अविदूरे महन्तं तळाकं, तत्थ थुल्लफुसितको देवो युट्ठो सिप्पिसम्वुकं पि सक्खर- पाठलं पि अन्तरघापेय्य । यो नु खो, ग्रावुसो, एवं वदेय्य - 'न दानि अमुस्मि तळाके पुनदेव सिप्पिसम्बुका वा सवखरकटला वा पातुभविस्सन्ती' ति, सम्मा नु खो सो, श्रावुसो, वदमानो वदेय्या" ति ? "नो हिदं, भावुसो"। "ठानं हेतं, आवुसो, विज्जति, यं अमुस्मि तळाके मनुस्सा वा पिवेय्यु, गोपतू वा पिवेय्युं, वातातपो वा स्नेहगतं परियादियेय्य, अथ पुनदेव सिप्पिसम्बुका पि सक्खरकटला पि पातुभवेय्यु ति । एवमेव 10 यो, भावुसो, इधेकच्चो पुगलो वितक्कविचारानं वूपसमा ... पं.... दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिम्हि दुतियस्स झानस्सा' ति संसट्ठी विहरति भिक्सूहि ... पं... मिगसं पच्चवसाय हीनायावत्तति । ६. "इध पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो पीतिया च विरागा ... पे०... तत्तियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिम्हि ततियस्स 15 शानस्सा' ति संसट्ठो विहरति भिवसूहि ...पे०... सियसं पच्चवसाय होनायावत्तति । सेय्ययापि, आयुसो, पुरिसं पणीतभोजनं भुत्तावि याभिदोसिक' भोजनं नच्छादेय्य । यो नु सो, यावुसो, एवं वदेय्य - 'ग दानि अमु पुरिसं पुनदेय भोजनं छादेन्सती' ति, सम्गा गु सो मो, पायुमो, यदमानो यदेय्या" ति ? "नो हिदं, पाबुसो"। "ठानं हेतं, माधुसो, विग्जति, अमु पुरिस पगोतभोजन भुत्तावि पायस्ग सा प्रोजा कार्य ठम्सति ताय न प्रश्न भोजन घादसति । यनो घरबस्स गा मोजा अन्तग्मायिम्गति, अथ पुनदेव त भोजन यादय्या ति । एवमेव यो, मासो, कच्चा पुग्गतो पोतिया न विगगा 23 ....... सतिय शाम उपनगन्ज विति। गो सामिति नियम मानम्मा ति गंगट्ठो विहति मिनि ... पेल... नि परमाणाम नापासण। n317 0396 20 Print - मा, रो... - रोला- ..

·अडगुत्तरनिकायो R397 ७ "इध, पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो सुखस्स च पहाना दुयखस्स च पहाना पे० चतुत्य झान उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिम्हि चतुत्यस्स झानस्सा' ति ससट्टो विहरति भिवखूहि पे० सिख पच्चक्खाय हीनायावत्तति । सेय्यथापि, भावुसो, पब्बतसङ्केपे उदक- 5 रहदो निवातो विगतऊमिको । यो नु खो, आसो, एव वदेय्य –'न दानि अमुस्मि उदकरहदे पुनदेव ऊमि पातुभविस्सती' ति, सम्मा नु खो सो, भावुसो, वदमानो वदेय्या" ति ? "नो हिद, आवुसो"। "ठान हेत, प्रावुसो, विज्जति, या पुरथिमाय दिसाय आग- 19 च्छेय्य भुसा वातवृद्धि । सा तस्मि उदकरहदे ऊमि जनेय्य । या पच्छिमाय दिसाय आगच्छेय्य पे० या उत्तराय दिसाय आगच्छेश्य या दविखणाय दिसाय आगच्छेग्य भुसा वातबुद्धि । सा तस्मि उदय- रहदे अमि जनेय्या ति। एवमेव खो, आवुसो, इधेकच्चो पुग्गलो सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पे० चतुत्य झान उपसम्पज्ज 15 विहरति । सो 'लाभिम्हि चतुत्यस्स झानस्सा' ति ससट्ठो विहरति भिक्खूहि पे० सिक्ख पच्चक्खाय हीनायावत्तति । ८ "इध, पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो सब्बनिमित्तान अमनसि- कारा अनिमित्त चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिम्हि अनिमित्तस्स चेतोसमाधिस्सा ति ससट्ठो विहरति भिक्खूहि भिक्खुनीहि 20 उपासकेहि उपासिकाहि रझा राजमहामत्तेहि तित्यियेहि तिथिय- सावकेहि । तस्स ससहस्स विस्सट्ठस्स पाकतस्स भस्समनुयुत्तस्स विह- रतो रागो चित्त अनुद्धसेति । सो रागानुद्धसितेन चित्तेन सिक्ख पच्च- क्खाय हीनायावत्तति । सेय्यथापि, भावुसो, राजा वा राजमहामत्तो वा चतुरङ्गिनिया सेनाय अद्धानमग्गप्पटिपन्नो अतरस्मि वनसण्डे 25 एकत्ति वास उपगच्छेय्य । तत्र' हस्थिसद्देन अस्ससद्देन रथराद्देन पत्ति- सद्देन भेरिपणवसद्धतिणवनिनादसद्देन चीरिकसद्दों' अन्तरधायेय्य' । यो नु खो, आवुसो, एव वदेय्य 'न दानि अमुस्मि वनसण्डे पुनदेव चीरिकसद्दो पातुभविस्सती' ति, सम्मा नु खो सो, भावुसो, वदमानो वदेय्या" ति? 9348 - R3948 १ तत्य - सी०, रो०।२ चीरिळियासदो - सी०, स्पा०, रो० । पापप्प-स्या०, रोग ·+ १०१ 10 हत्यिसारिपुत्तमुक्त "नो हिदं, आवुसो"। "ठानं हेतं, आवुसो, विज्जति, यं सो राजा वा राजमहामत्तो वा तम्हा वनसण्डा पक्कमेय्य, अथ पुनदेव चीरिकसद्दो पातुभवेय्या ति । एवमेव खो, आवुसो, इधेकच्चो पुग्गलो सम्वनिमित्तानं मनसिकारा अनिमित्तं चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरति । सो 'लाभिम्हि अनि- 5 मित्तस्स चेतोसमाधिस्सा' ति संसट्ठो विहरति भिक्खूहि भिवखुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि रझा राजगहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थिय- सावकेहि । तस्स संसट्ठस्स विस्सट्टस्स पाकतस्स भस्समनुयुत्तस्स विहरतो रागो चित्तं अनुद्धंसेति । सो रागानुद्धंसितेन चित्तेन सिवखं पच्चक्खाय हीनायावत्तती" ति । ६. अथ खो प्रायस्मा चित्तो हत्यिसारिपुत्तो अपरेन समयेन सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । अथ खो चित्तस्स हस्थिसारिपुत्तस्स सहायका भिक्खू येनायस्मा महाकोटिको तेनुपसमिसु, उपसङ्घमित्वा आयस्मन्तं महाकोट्टिकं एतदवोचु - "किं नु खो आयस्मता महाकोट्टिकेन चित्तो हत्थिसारिपुत्तो चेतसा चेतो परिच्च विदितो – 'इमासं च इमासं 15 च विहारसमापत्तीनं चित्तो हत्थिसारिपुत्तो लाभी, अथ च पन सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सती' ति; उदाहु देवता एतमत्थं आरोचेसुं. 'चित्तो, भन्ते, हत्यिसारिपुत्तो इमासं च इमासं च विहारसमापत्तीनं लाभी, अथ च पन सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सती" ति ? "चेतसा' चेतो परिच्च विदितो मे, आवुसो - 'चित्तो हत्यि- 20 सारिपुत्तो इमासं च इमासं च विहारसमापत्तीनं लाभी, अथ च पन सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सती' ति । देवता पि में एतमत्थं प्रारोचेसुं – 'चित्तो, भन्ते, हत्थिसारिपुत्तो इमासं च इमास च विहार- समापत्तीनं लाभी, अथ चपन सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सती" ति । १०. अथ खो चित्तस्स हत्थिसारिपुत्तस्स सहायका भिवखू येन 25 भगवा तेनुपसमिसु, उपराङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसोदिसु । एवमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचु - "चित्तो, भन्ते, हत्यिसारिपुत्तो इमासं च इमासं च विहारसमापत्तीनं लाभी, अय च पन सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तती" ति । १ चेतसो - स्या, रो। २ हीनायवत्तो- सी०, स्या०, रो। B349 R.399 ·अडगुत्तरनिकायो "न, भिक्खवे, चित्तो चिर सरिस्सति नेक्सम्मस्सा" ति । ११ अथ खो चित्तो हत्यिसारिपुत्तो नचिरस्सव केसमस्सु नोहारत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारिय पन्बजि। अथ खो आयस्मा चित्तो हत्यिसारिपुत्तो एको चूपकट्ठो 5 अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो नचिरस्सेव - यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारिय पव्वजन्ति तदनुत्तर – ब्रह्मचरियपरियो- सान दिद्वेव धम्मे सय अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । "वीणा जाति, बुसित ब्रह्मचरिय, कत करणीय, नापर इत्यत्ताया" ति प्रभञ्चासि । अञ्चतरो च पनायस्मा चित्तो हत्यिसारिपुत्तो अरहत 10 अहोसी ति । D350 ७ मज्झेसुत्तं १ एव मे सुत । एक समय भगवा वाराणसिय विहरति इसिपतने मिगदाये । तेन खो पन समयेन सम्बहुलान थेरान भिक्खून पच्छाभत्त पिण्डपातपटिक्कन्तान मण्डलमाळे सन्निसिन्नान सनिपतितान अयमन्तराकथा उदपादि - "वृत्तमिद, आवुसो, भगवता पारायने 15 मेत्तेय्यपव्हे - 'यो उभोन्ते विदित्वान, मज्झे मन्ता न लिप्पति' । त ब्रूमि महापुरिसो ति, सोध सिब्बिनिमच्चगा" ति ।। २ "कतमो नु खो, आवुसो, एको अन्तो, वतमो दुतियो अन्तो, कि मझे, का सिब्विनी" ति? एव वुत्ते अञ्जतरो भिक्खु थेरे भिवसू 20 एतदवोच - "फस्सो खो, भावुसो, एको अन्तो, फस्ससमुदयो दुतियो अन्तो, फस्सनिरोधो मज्झे, तण्हा सिम्बिनी, तण्हा हि न सिव्वति तस्स तस्सव भवस्रा अभिनिव्यत्तिया । एत्तावता खो, प्रात्रुसो, भिवखु अभिनेय्य अभिजानाति, परिज्नेय्य परिजानाति, अभिञ्झेथ्य अभिजानन्तो परिम्नेय्य परिजानन्तो दिद्रुव धम्मे दुश्खस्सन्तकरो 25 होती" ति । ३ एव वृत्ते अञ्जतरो भिक्खु थेरे भिक्खू एतदवोच - "प्रतीत खो, आवुसो, एको अन्तो, अनागत दुतियो अन्तो, पच्चुप्पन्न मज्झे, तण्हा १ सिम्पति -स्या० रो०।२ सिब्बनि०-सी०, स्या०, रो। R400 ·१०७ 5 . 10 ६.६.७] मज्नेसुत्तं सिन्विनी; तण्हा हि नं सिव्वति तस्स तस्सेव भवस्स अभिनिब्बत्तिया । एत्तावता खो, भावुसो, भिक्खु अभिनेय्यं अभिजानाति, परि व्यं परिजानाति, अभिनेय्यं अभिजानन्तो परिज्ञेय्यं परिजानन्तो दिदेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होती" ति । ४. एवं वुत्ते अतरो भिवखु थेरे भिक्खू एतदवोच - "सुखा, भावुसो, वेदना एको अन्तो, दुक्खा वेदना दुतियो अन्तो, अदुक्खमसुखा वेदना मज्झे, तण्हा सिब्विनी; तण्हा हि नं सिब्बति तस्स तस्सेव भवस्स अभिनिव्वत्तिया । एत्तावता खो, श्रावुसो, भिवस्खु अभिनेय्यं अभि- जानाति, परिजेय्यं परिजानाति, अभिनेय्यं अभिजानन्तो परि- भेट्यं परिजानन्तो दिढेव धम्म दुवखस्सन्तकरो होती" ति । ५. एवं वुत्ते अञ्जतरो भिक्खु थेरे भिक्ख एतदवोच - "नामं खो, भावुसो, एको अन्तो, रूपं दुतियो अन्तो, विज्ञाणं मज्झे, तण्हा सिब्बिनी; तण्हा हि नं सिब्बति तस्स तस्सेव भवस्स अभिनिव्यत्तिया । एत्तावता खो, पासो, भिक्खु अभिज्ञेय्यं अभिजानाति, परिम्भेय्यं परिजाताति, अभिञ्येय्यं अभिजानन्तो परिञ्जेय्यं परिजानन्तो दिद्वैव 15 धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होती" ति । ६. एवं वुत्ते अज्ञतरो भिक्खु थेरे भिक्खू एतदवोच – “छ सो, आवुसो, अज्झत्तिकानि प्रायतनानि एको अन्तो, छ बाहिानि आयतनानि दुतियो अन्तो, विगाणं मझे, तण्हा सिम्बिनी; तण्हा हि नं सिवति तस्स तस्सव भवस्स अभिनिव्वत्तिया। एतावता खो 20 यावुसो, भिक्खु अभिभेय्यं अभिजानाति, परिव्यं परिजानाति, अभिय्यं अभिजानन्तो परिभेय्य परिजानन्तो दिद्वैव धम्मे दुपखस्सन्तकरो होती" ति । ७. एवं वुत्ते अज्ञतरो भिवखु धेरै भिक्खू एतदवोच-"सक्कायो खो, भावुसो, एको अन्तो, शवकायसमुदयो दुतियो अन्तो, सक्कायनिरोधो 25 मझे, तण्हा सिम्विनी; तव्हा हि नं सिब्बति तस्स तस्सेव भवस्स अभि- निव्यत्तिया । एत्तावता खो, भावुसो, भिक्खु अभिनेय्यं अभिजानाति, परिनेय्यं परिणानाति, अभिनेय्यं अभिजानन्तो परिजेय्यं परि- जानन्तो दिदुव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होती" ति । ८. एवं वुत्ते अन्जतरो भिक्षु थेरे भिक्खू एतदवोच - "व्याकतं सो, आवृसो, अम्हेहि सव्वेहेब ययासकं परिभानं । प्रायामावुसो, येन B351 R401 ·अडगुत्तरनिकायो [६६७- भगवा तेनुपसङ्कमिस्साम, उपसमित्वा भगक्तो एतमत्थ प्रारो- चेस्साम । यथा नो भगवा व्याकरिस्सति तथा न धारस्सामा" ति । "एवमावसो" ति खो थेरा भिक्खू तस्स भिक्खुनो पच्चस्सोस् । ६ अथ खो थेरा भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु, उपसङ्क 5 मित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिन्ना खो थेरा भिक्खू यावतको अहोसि सब्बेहेव सद्धि कथासल्लापो, त सब्ब भगवतो पारोचेसु । “कस्स नु खो, भन्ते, सुभासित" ति ? "सब्बेस वो, भिक्खवे, सुभासित परियायेन, अपि च य मया सन्धाय भासित पारायने मेत्तेय्यपन्हे- 'यो उभोन्ते विदित्वान, मज्झे मन्ता न लिप्पति । त ब्रूमि महापुरिसो ति, सोध सिब्बिनिमच्चगा' ति । "त सुणाथ, साधुक मनसि करोथ, भासिस्सामी" ति । “एव, भन्ते" ति खो थेरा भिक्खू भगवतो पच्चस्सोस् । भगवा एतदवोच १० "फस्सो खो, भिक्सवे, एको अन्तो, फस्ससमुदयो दुतियो 15 अन्तो, फस्सनिरोघो मज्झे, तण्हा सिब्बिनी, तण्हा हि न सिव्वति तस्स तस्सेव भवस्स अभिनिव्वत्तिया । एतावता खो, भिक्खवे, भिक्खु अभिज्ञेय्य अभिजानाति, परिजेय्य परिजानाति, अभिनेय्य अभिजानन्तो परिजेय्य परिजानन्तो दिवेव धम्मे दुक्खस्सन्तकरो होती"ति 10 R402 T 8352 . म 20 पुरिसिन्द्रियज्ञाणसुत्त १ एव मे सुत । एक समय भगवा कोसलेसु चारिक चरमानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धि येन दण्डकप्पक नाम कोसलान निगमो तदवसरि । अथ खो भगवा मग्गा ओक्वाम्म अञ्जतरस्मि रुपखमूले पञत्ते प्रासने निसीदि । ते च भिक्सू दण्डकप्पक पविसिसु पावसथ परियेसितु । २ अथ सो प्रायस्मा अानन्दो सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धि येन अचिरवती नदी तेनुपसमि गत्तानि परिसिञ्जितु । अचिरवतिया 25 १ पारेय्यामा - स्पा० । २ उमने स्था०, रो०। ३ स्या. पोयो नत्पित ·10 R403 पुरिसिन्द्रिपजाणतं नदिया गत्तानि परिसिञ्चित्वा पच्चुत्तरित्वा एकचीवरो अट्ठासि गत्तानि पुव्यापयमानो'। अथ खो अज्ञतरो भिक्खु येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच - "किं नु खो, आवुसो आनन्द, सव्यं चेतसो समन्नाहरित्वा नु खो देवदत्तो भगवता व्याकतो - 'आपायिको देवदत्तो नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो' ति, 5 उदाहु केनचिदेव परियायेना" ति ? "एवं खो पनेतं, आवुसो, भगवता व्याकतं" ति । ३. अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उप- सङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा प्रानन्दो भगवन्तं एतदवोच - "इघाहं, भन्ते, सम्बहुलेहि भिक्सूहि सद्धि येन अचिरवती नदी तेनुपसङ्घमि गत्तानि परिसिञ्चितु । अचिरवतिया नदिया गत्तानि परिसिञ्चित्वा पच्चुत्तरित्वा एकचीवरो अट्ठासिं' गत्तानि पुब्बापयमानो । अथ खो, भन्ते, अञ्जतरो भिक्खु येनाहं तेनुपरावमि; उपसङ्कमित्वा मं एतदवोच -- "किं नु खो, आवुसो, आनन्द सब्बं चेतसो समन्नाहरित्वा नु खो देवदत्तो भगवता व्याकतो - पापायिको देवदत्तो नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो ति, उदाहु केनचि- देव परियायेना' ति ? एवं वुत्ते अहं, भन्ते, तं भिक्खु एतदवोचं - 'एवं खो पनेतं, आवुसो, भगवता व्याकत" ति । ४. “सो वा खो, आनन्द, भिक्खु नवो भविस्सति अचिर- पञ्चजितो, थेरो वा पन वालो अव्यत्तो । कयं हि नाम य मया एकसेन व्याकतं तत्य द्वेझं आपज्जिस्सति ! ताह, आनन्द, अझ एकपुरगल पि समनुपस्सामि, यो एवं मया सव्वं चेतसो समन्नाहरित्वा व्याकतो, यथायदं देवदत्तो । यावकीवञ्चाह, आनन्द, देवदत्तस्रा वालग्गकोटि- नित्तुदनमत्त मि सुक्कधम्म अद्दरा, देवदत्तं व्याकासि 'आपायिको देवदत्तो नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो' ति । यतो च खो 25 अह, आनन्द, देवदत्तस्स वालग्गकोटिनित्तुदनमत्तं पि सुक्कधम्म न असं ; अयाहं देवदत्तं व्याकासि 'पापायिको देवदत्तो नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो' ति । 15 3353 20 - नेव तावाह १. पुवरादिसानि कुश्मानो - स्याः। २ स्था. पोत्यके नत्यि। ३ प्रवासि स्वा०, रो०। ४. प- स्या० । ५ प्रपत्तो - रो०। ६. सुन पाम - स्या०, रो।

·R404 10 प्रमुत्तरनिकायो ५ "सेय्यथापि, आनन्द, गूथकूपो साधिकपोरिसो पूरो गूथस्स समतित्तिको । तत्र पुरिसो ससीसको निमुग्गो अस्स । तस्स कोचिदेव पुरिसो उप्पज्जेय्य' अत्थकामो हितकामो योगवखेमकामो तम्हा गूथकूपा उद्धरितुकामो । सो त गूथकूप समन्तानुपरिंगच्छन्तो नेव पस्सेय्य तस्स 5 पुरिसम्स वालग्गकोटिनित्तुदनमत्त पि गूथेन अमक्खित, यत्थ त गहेत्वा उद्धरेय्य । एवमेव खो ग्रह, आनन्द, यतो देवदत्तस्स वालग्गकोटिनित्तु- दनमत्त पि सुक्वधम्म न ग्रहस, अथाह देवदत्त व्याकासि - 'आपायिको देवदत्तो नेरयिको कप्पट्ठो अतकिच्छो' ति । सचे तुम्हे, आनन्द, सुणेयाथ तथागतस्स पुरिसिन्द्रियजाणानि विभजिरसामी' ति ? ६ “एतस्स, भगवा, कालो, एतस्स, सुगत, कालो य भगवा पुरिसिन्द्रियगाणानि विभजेय्य । भगवतो सुत्वा भिवखू धारेस्सन्ती" ति। "तेनहानन्द, सुणाहि, साधुक मनसि करोहि, भासिस्सामी" ति । “एव, भन्ते" ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि । 15 भगवा एतदवोच- ७ “इधाह, आनन्द, एकच्च पुग्गल एव चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा अकुसला पि धम्मा' ति । तमेन अपरेन समयेन एव चैतसा चेतो परिच्च पजा- नामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स कुसला धम्मा अन्तरहिता, अकुसला धम्मा 20 सम्मुखीभूता । अस्थि च रुवस्स कुसलमूल असमुच्छिन्न, तम्हा तस्स तुसला कुसल पातुभविस्सति । एवमय पुग्गलो आयति अपरिहानधम्मो भविस्सती' ति । सेय्यथापि, यानन्द, वीजानि अखण्डानि अपूतीनि अवातातपहतानि सारदानि सुखसगितानि सुसेत्ते सुपरिकम्मकताय भूमिया निराित्तानि । जानेय्यासि त्य, आनन्द, इमानि वीजानि बुद्धि विरू- 25 व्हि चेपुल्ल आपज्जिरान्ती” ति ? "एव, भन्ने"। "एवमेव खो अह, गानन्द, इधेकच्च पुग्गल एव चेतसा चेतो परिच्च पजानामि - 'इमस्स सो पुग्गलस्स विज्जमाना युसला पि धम्मा अनुसना पि धम्मा' ति । तमेन अपरेन समयेन एव चेतसा तो B351 R405 1 उपादेय - स्या। २- स्पा०, रो। ३ विमरवरा - सी०, प्यारो।। टि-स्याः।

·पुरिसिन्त्रिपन्नाणसुतं परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स कुसला धम्मा अन्तरहिता, अकुसला धम्मा सम्मुखीभूता । अस्थि च स्वस्स'कुसलमूलं असमुच्छिन्नं, तम्हा तस्स कुसला कुसलं पातुभविस्सति । एवमयं पुग्गलो आयति अपरिहानधम्मो भविस्सती' ति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसपुग्गलो चेतसा तो परिच्च विदितो होति । एवं पि खो, आनन्द, 5 तथागतस्स पुरिसिन्द्रियजाणं चेतसा चेतो परिच्च विदितं होति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्रा आयति धम्मसमुप्पादो चेतसा चेतो परिच्च विदितो होति। ८. “इध पनाहं, आनन्द, एकच्चं पुगलं एवं चेतसा तो परिच्न पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा अकुसला 10 पि धम्मा' ति । तमेनं अपरेन समयेन एवं चेतसा चेतो परिच्च पजा- नामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स अकुसला धम्मा अन्तरहिता, कुसला धम्मा सम्मुखीभूता । अस्थि च स्वस्स अकुसलमूलं असमुच्छिन्नं, तम्हा तस्स अकुसला अकुसलं पातुभविस्सति । एवमयं पुग्गलो प्रायति परि- हानधम्मो भविस्सती' ति । सेय्यथापि, आनन्द,. वीजानि अखण्डानि 15 अपूतीनि अवातातपहतानि सारदानि सुखसयितानि पुथुसिलाय निविख- तानि । जानेय्यासि त्वं, आनन्द, नयिमानि वीजानि वुद्धि विरून्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सन्ती" ति ? "एवं, भन्ते"। "एवमेव खो अहं, आनन्द, इधेकच्चं पुग्गलं एवं चेतसा चेतो 20 परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा अकुसला पि धम्मा' ति । तमेनं अपरेन समयेन एवं चतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स अकुसला धम्मा अन्तरहिता, कुसला धम्मा सम्मुखीभूता । अत्यि च रवस्स अकुसलमूलं असमुच्छिन्नं, तम्हा तस्स अघुसला अकुसलं पातुभविस्सति । एवमयं पुग्गलो प्रायति 25_B. 355, परिहानधम्मो भविस्सती' ति । एवं मि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसपुगलो तसा चेतो परिच्च विदितो होति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसिन्द्रियजाणं चेतसा चेतो परिच्च विदितं होति । एवं पि सो, आनन्द, तयागतस्स प्रायति धम्मसमुप्पादो चेतसा तो परिच्च । R.406 30 विदितो होति । १. स्वारस-रो। २. शारदानि -रया ।

·११२ - 10 अङ्गुत्तरनिकायो [६६८- ६ "इध पनाह, आनन्द, एकच्च पुग्गल एव' चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा अकुसला पि धम्मा'ति । तमेन अपरेन समयेन एव चेतसा चेतो परिच्च पजानामि 'नत्थि इमस्स पुग्गलस्स वालग्गकोटिनित्तुदनमत्तो पि 5 सुक्को धम्मो, समन्नागतोय' पुग्गलो एकन्तकाळकेहि अकुसलेहि धम्मेहि, कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जिसती' ति । सेय्यथापि, आनन्द, बीजानि खण्डानि पूतीनि वातातपहतानि सुखेत्ते सुपरिकम्मकताय भमिया निक्खित्तानि । जानेय्यासि त्व, प्रानन्द, नयिमानि बीजाति वुद्धि विरून्हि वेपुल्ल आपज्जिस्सन्ती" ति ? "एव, भन्ते"। "एवमेव खो अह, आनन्द, इधेकच्च पुग्गल एव चेनसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा अकुसला पि धम्मा' ति । तमेन अपरेन समयेन एव चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'नत्यि इमस्स पुग्गलस्स वालग्गकोटिनित्तुदनमत्तो पि सुक्को 15 धम्मो, समनागतोय पुग्गलो एकन्तकाळकेहि अकुसलेहि धम्मेहि, कायरस भेदा पर मरणा अपाय दुग्गतिं विनिपात निरय उपपज्जिस्सती' ति । एव पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिरापुग्गलो चेतसा चेतो परिच्च विदितो होति । एव पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसिन्द्रियाण चेतसा चेतो परिच्च विदित होति । एव पि खो, आनन्द, तथागतस्स प्रायति धम्म- 20 समुप्पादो चेतसा चेतो परिच्च विदितो होती" ति । १० एव वुत्ते आयस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच -- "सम्या नु सो, भन्ते, इमेस तिण्ण पुग्गलान अपरे पि तयो पुग्गला सप्पटिभागा पज्ञापेतु" ति? "सक्का, प्रानन्दा," ति भगवा अवोच' . "इथाह, आनन्द 25 Tच्च पुग्गल एव चेतसा चेतो परिच्च पजानामि- 'इमस्स सो पुग्गलस्स विज्जमाना दुसला पि धम्मा अबुसला पि धम्मा' ति । तमेन प्रपरेन समयेन एव चेतसा तो परिच्च पनानामि – 'इमस्स सो पुग्गलरस दुसला धम्मा अन्तरहिता, अपुसला धम्मा सम्मुसीभूता । अस्यि च १ स्या. पोपा पि । R407 २ सगनापता- स्या० ।

·D.356 5 10 पुरिसिन्द्रियाणसुत्तं ख्वस्स कुसलमूलं असमुच्छिन्नं, तं पि सव्वेन सव्यं समुग्घातं गच्छति । एवमयं पुग्गलो आति परिहानधम्मो भविस्सती' ति । सेय्यथापि, आनन्द, अङ्गारानि आदित्तानि सम्पजलितानि सजोतिभूतानि' पुथु- सिलाय निविखत्तानि । जानेय्यासि त्वं, आनन्द, नयिमानि अङ्गारानि बुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं नापज्जिस्सन्ती" ति ? "एवं, भन्ते"। "सैय्यथापि वा पन, आनन्द, सायन्हसमय सुरिये ओगच्छन्ते । जानेय्यासि त्वं, आनन्द, आलोको अन्तरघायिस्सति अन्धकारो पातु- भविस्सती" ति? "एवं, भन्ते"। "सेय्यथापि वा, पनानन्द, अभिदो अद्धरत्तं' भत्तकालरामये ! जानेय्यासि त्वं, आनन्द, पालोको अन्तरहितो अन्धकारो पातुभूतो" ति ? "एवं, भन्ते"। "एवमेव खो अहं, आनन्द, इधेकच्चं पुग्गलं एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – “इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा is अकुसला पि धम्मा' ति । तमेनं अपरेन समयेन एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स कुसला धम्मा अन्तरहिता, अकुसला धम्मा सम्मुखीभूता । अत्यि च ख्वस्स कुसलमूलं असमुच्छिन्नं, तं पि सब्वेन सव्वं समुग्घातं गच्छति । एवमयं पुग्गलो प्रायति परिहानधम्मो भविस्सती' ति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसपुग्गलो चेतसा 20 चेतो परिच्च विदितो होति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरि- सिन्द्रियजाणं चेतसा चेतो परिच्च विदित होति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स प्रायति धम्मसमुप्पादो चेतसा चेतो परिच्च विदितो होति । ११. "इध पनाहं, आनन्द, एकच्च पुग्गलं एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि - 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा 25 अकुसला पि धम्मा' ति । तगेनं अपरेन सगयेन एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स अकुसला धम्मा अन्तरहिता, कुसला धम्मा सम्मुखीभूता । अत्यि च स्वस्स अफुसलमूलं असमुच्छिन्नं, तं पि १. सम्बोतिभूतानि - स्या। २. सामण्हसमये - स्या०, सायम्हगमप - रो। २-३. अभियोगमारत - रया०, प्रमिशेमे भरत - रो० । ४. असमुष्पर - या० । R.100 १०३-२५ ·5 8357 10 अडगुत्तरनिकायो सब्वेन सब्बं समुग्धातं गच्छति । एवमयं पुग्गलो आयति अपरिहान- धम्मो भविस्सती' ति । सेय्यथापि, आनन्द, अङ्गारानि आदित्तानि सम्पज्जलितानि सजोतिभूतानि सुक्खे तिणपुञ्जे वा कट्टपुजे वा निक्खि- तानि । जानेय्यासि त्वं, आनन्द, इमानि अङ्गारानि बुट्टि चिन्हि वेपुल्लं आपज्जिस्सन्ती" ति? "एवं, भन्ते"। "सेय्यथापि वा पनानन्द, रत्तिया पच्चूससमयं सुरिये उग्ग- च्छन्ते । जानेय्यासि त्वं, आनन्द, अन्धकारो अन्तरदायिस्सति, आलोको पातुभविस्सती' ति? "एवं, भन्ते"। “सय्यथापि वा पनानन्द, अभिदो मज्झन्हिके भत्तकालसमये । जानेय्यासि त्वं, आनन्द, अन्धकारो अन्तरहितो पालोको पातुभूतो" ति ? "एवं, भन्ते। "एवमेव खो अहं, आनन्द, इधेकच्चं पुग्गलं एवं चेतसा चेतो 15 परिच्च पजानामि - 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा अकुसला पि धम्मा' ति । तमेनं अपरेन समयेन एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स अकुसला धम्मा अन्तरहिता, फुसला धम्मा सम्मुखीभूता । अत्यि च रुवस्स अकुसलमूलं असमुच्छिन्नं, तं पि सब्बैन सव्यं समुग्घातं गच्छति । एवमयं पुग्गलो प्रायति अपरिहान- 20 धम्मो भविस्सती' ति । एवं पि खो, ग्रानन्द, तथागतस्स पुरिसपुग्गलो चैतसा चेतो परिच्च विदितो होति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसिन्द्रियमाणं चेतसा चेतो परिच्च विदितं होति । एवं पि खो, अानन्द, तथागतस्स प्रायति धम्मसमुप्पादो चेतसा चेतो परिच्च विदितो होति । १२. "इथ पनाहं, आनन्द, एकच्चं पुग्गलं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि - 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा असला पि धम्मा' ति । तमेनं अपरेन समयेन एवं चेतसा चेतो परिच्च पजा- नामि – 'नत्यि इमस्स पुग्गलस्स वालग्गकोटिनित्तुदनमत्तो पि अफुसलो धम्मो, सगन्नागतोयं पुग्गलो एयन्तसुक्केहि अनवज्जेहि धम्मेहि, दिह्रय १. मूरिश-मः | ३. मम्वन्तिो-स्या०, रो R409 25 ·5 ६६.६] निब्बेधिकसुतं धम्मे परिनिब्बायिस्सती' ति । सेय्यथापि, आनन्द, अङ्गारानि सीतानि निब्बुतानि सुक्खे तिणपुजे वा कट्टपुञ्जे वा निविखत्तानि । जानेय्यासि त्वं, आनन्द, नयिमानि अङ्गारानि वुद्धि विरुन्हि वेपुलं आपज्जि- स्सन्ती" ति? "एवं, भन्ते"। "एवमेव खो अहं, आनन्द, इधेकच्चं पुग्गलं एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमस्स खो पुग्गलस्स विज्जमाना कुसला पि धम्मा अकुसला पि धम्माति । तमेनं अपरेन समयेन एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि 'नत्थि इमस्स पुग्गलस्स वालग्गकोटिनित्तुदनमत्तो पि अकुसलोधम्मो, समन्नागतोय' पुग्गलो एकन्तसुक्केहि अनवज्जेहि धम्मेहि, दिवेव धम्मे परिनिब्यायिस्सती' ति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसपुग्गलो चेतसा चेतो परिच्च विदितो होति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स पुरिसिन्द्रियाणं चेतसा चेतो परिच्च विदितं होति । एवं पि खो, आनन्द, तथागतस्स आयति धम्मसमुप्पादो चेतसा चेतो परिच्च विदितो होति । "तत्रानन्द, ये ते पुरिमा तयो पुग्गला तेसं तिण्णं पुग्गलानं एको अपरिहानधम्मो, एको परिहानधम्मो, एको आपायिको नेरयिको । तत्रानन्द, येमे पच्छिमा तयो पुग्गला इमेसं तिण्णं पुग्गलानं एको परिहान- धम्मो, एको अपरिहानधम्मो, एको परिनिब्वानधम्मो” ति । 10 D.358 15 R410 ६. निव्येधिकसुत्तं १. “निवेधिकपरियायं वो, भिक्खवे, धम्मपरियायं देसे- 20 'स्सामि । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ, भासिस्सामी" ति । “एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच- २. "कतमो च सो, भिक्सवे, निब्बेधिकपरियायो धम्मपरियायो? कामा, भिक्खवे, वेदितवा, कामानं निदानसम्भवो वेदितव्बो, कामानं वेमत्तता वेदितव्या, कामानं विपाको वेदितब्बो, कामनिरोधो वैदितब्चो, 25 कामनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्या । ३. "वेदना, भिपसवे, वेदितव्वा, वेदनानं निदानसम्भवो वेदि तब्बो, वेदनानं वेमत्तता वेदितव्या, वेदनानं विपाको वेदितब्बो, वेदना- निरोधो वेदितव्यो, वेदनानिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्वा । १'समन्नागता - स्या।

·D359 10 प्रगुत्तरनिकायो ४. “सञ्जा, भिक्खवे, वेदितब्बा, सञ्जानं निदानसम्भवो वेदितव्यो, सज्ञानं वेमत्तता वेदितब्बा, सानं विपाको वेदितब्बो, सज्ञानिरोधो वेदितब्बो, सञ्चानिरोधगामिनी पटिपदा वेदितब्बा । ५. "आसवा, भिक्खये, वेदितब्बा, आसवानं निदानसम्भवो 5 वेदितब्बो, पासवानं वेमत्तता वेदितव्वा, आसवानं विपाको वेदितब्बो, भासवनिरोधो वेदितब्बो, पासवनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितब्बा । ६ "कम्म, भिक्खवे, वेदितब्ब, कम्मानं निदानसम्भवो वेदि- तब्बो, कम्मानं वेमत्तता वेदितब्बा, कम्मान विपाको वेदितब्बो, कम्म- निरोधो वेदितब्बो, कम्मनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितब्बा । ७. "दुक्खं, भिक्खवे, वेदितब्ब, दुक्खस्स निदानसम्भवो वेदि- तब्बो, दुक्खस्स वेमत्तता वेदितब्बा, दुक्खस्स विपाको वेदितब्बो, दुवख- निरोधो वेदितब्बो, दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा वैदितब्बा । ८. ""कामा, भिक्खवे, वेदितव्बा, कामानं निदानसम्भवो वेदि- तब्बो, कामानं वेमत्तता वेदितव्बा, कामानं विपाको बेदितब्बो, काम- 15 निरोधो वेदितब्बो, कामनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितब्बा' ति, इति खो पनेतं वुत्तं, किं चेतं पटिच्च वृत्तं ? पश्चिमे, भिक्सवे, कामगुणा- चक्खुविधेय्या रूपा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया, घानविनेय्या गन्धा जिव्हाविज्ञेय्या कायविज्ञेय्या फोठुब्बा इट्टा कन्ता मनापा पियरूपा फामूप- 20 सहिता रजनीया' । अपि च खो, भिक्खवे, नेते कामा कामगुणा नामेते मरियस्स विनये वुच्चन्ति - 'सङ्घप्परागो पुरिसस्स कामो, नेते' कामा यानि चित्रानि लोके । सङ्कप्परागो पुरिसस्स कामो, तिट्ठन्ति चिनानि तथैव लोके । अर्थत्य धीरा विनयन्ति छन्दं' ति ।। ६. "क्तमो च, भिक्खवे, कामानं निदानसम्भवो ? फस्सो, भिक्खवे, कामानं निदानसम्भवो । R411 - सोतविण्या सद्दा ... रसा 25 १. रजनिया -स्या०। २ म-स्था।

·११७ निवेधिकसुत्तं "कतमा च, भिक्सवे, कामानं वेमत्तता? अओ, भिक्खवे, कामो रूपेसु, अञ्जो कामो सद्देस्, अञ्जो कामो गन्धेसु, अञ्जो कामो रसेसु, अञ्जो कामो फोहब्वेसु । अयं वुच्चति, भिवखवे, कामानं वेमत्तता । B. 360 R412 "कतमो च, भिक्खवे, कामानं विपाको ? यं खो, भिवखवे, 5 कामयमानो तज्जं तज्जं अत्तभावं अभिनिव्वत्तेति पुञभागियं वा अपुञ्जभागियं वा, अयं बुच्चति, भिवखवे, कामानं विपाको । "कतमो च, भिक्खवे, कामनिरोधो? फस्सनिरोधो, भिक्खवे, कामनिरोधो । अयमेव अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो कामनिरोधगामिनी पटिपदा, सेय्यथीदं -- सम्मादिवि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मावाचा, सम्मा- 10 कम्मन्तो, सम्मायाजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, सम्मासमाधि । "यतो' खो, भिक्खवे, अरियसावको एवं कामे पजानाति, एवं कामानं निदानसम्भवं पजानाति, एवं कामानं वेमत्ततं पजानाति, एवं कामानं विपाकं पजानाति, एवं कामनिरोधं पजानाति, एवं काम- निरोधगामिनि' पटिपदं पजानाति, सो इमं निव्वैधिकं ब्रह्मचरियं पजा- 15 नाति कामनिरोधं । कामा, भिक्खवे, वेदितव्या ...पे.... कामनिरोध- गामिनी पटिंपदा वेदितब्या ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । १०. "वेदना, भिक्खवे, वेदितव्या ... पे०... वेदनानिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्वा ति, इति खो पनेतं वृत्तं, किं चेतं पटिच्च वृत्तं ? तिस्सो इमा, भिक्लवे, वेदना - सुखा वेदना, दुक्खा वेदना, अदुवखमसुखा 20 वेदना। "कतमो च, भिक्खवे, वेदनानं निदानसम्भवो ? फस्सो, भिक्सवे, वेदनानं निदानसम्भवो । "कतमा च, भिवखवे, वेदनानं वेमत्तता ? अस्थि, भिपखवे, सामिसा सुखा वेदना, अस्थि निरामिसा सुखा वेदना, अस्थि सामिसा 25 टुक्सा वेदना, अत्यि निरागिसा दुवखा वेदना, अत्यि सामिसा अदुपसमसुला वेदना, अत्यि निरामिसा अदुक्समसा वेदना । अयं बुच्चति, भिक्सवे, वेदनानं वेमत्तता। १ फम्मगिरोधा - स्था। २. पदो य-सी०, स्या, रो.। ३ बामनिरोर- गामिनी-स्या; • गामिनि-रो।

·8301 R415 अडगुत्तरनिकायो [६६६- "कतमो च, भिक्खवे, वेदनान विपाको ? य खो, भिक्खवे, वदियमानो तज्ज तज्ज अत्तभाव' अभिनिव्वत्तेति पुज्ञभागिय वा अपुञभागिय वा, अय बुच्चति, भिक्खदे, वेदनान विपाको । "कतमो च, भिक्खवे, वेदनानिरोधो? फस्सनिरोधो', भिक्खवे, 5 वेदनानिरोधो । अयमेव अरियो अङ्गिको मग्गो वेदनानिरोधगामिनी पटिपदा, सेय्यथीद – सम्मादिट्ठि पे० सम्मासमाधि । "यतो खो, भिक्खवे, अरियसावको एव वेदन पजानाति, एव वेदनान निदानसम्भव पजानाति, एव वेदनान वेमत्तत पजानाति, एव वेदनान विपाक पजानाति, एव वेदनानिरोध पजानाति, एव वेदनानिरोध- 10 गामिनि पटिपद पजानाति । सो इम निब्बेधिक ब्रह्मचरिय पजानाति वेदनानिरोध । वेदना, भिवखवे, वेदितव्या पे० वेदनानिरोध- गामिनी पटिपदा वेदितब्बा ति, इति य त वुत्त इदमेत पटिफच वृत्त । ११ "सना, भिक्खवे, वेदितव्बा पै० सञ्चानिरोध- गामिनी पटिपदा वेदितब्बा ति, इति खो पनेत वुत्त, किं चेत पटिच्च 15 वुत्त छथिमा, भिक्खवे, सञ्जा त्पसा, सदसञ्जा, गन्ध- सजा, रससञ्जा, फोटुब्बसा, धम्मसञ्जा। "कतमो च, भिक्खवे, सञ्जान निदानसम्भवो ? फस्सो, भिक्खवे, समान निदानसम्भवो। "कतमा च, भिक्खवे, सज्ञान वेमत्तता ? अचा, भिक्खवे, 20 सझा स्पेसु, अम्ञा सज्ञा सद्देसु, अञ्ना सझा गन्धेसु, अज्ञा सज्ञा रसेसु, अज्ञा सझा फोटुब्बेसु, अझा सञ्चा धम्मसु । प्रय वुच्चति, भिक्खवे, सज्ञान वेमत्तता । "कतमो च, भिक्सवे, सज्ञान विपाको ? वोहारवेक्षक', भिक्खवे, सञ' वदामि । यथा यथा न सजानाति तथा तथा वोहरति, 25 एव सन्नी ग्रहोसिं ति । अय वुच्चति, भिक्खवे, सज्ञान विपाको । "कतमो च, भिक्खवे, गब्जानिरोधो ? फस्सनिरोधो, भिक्सवै, सज्ञानिरोधो । अयमेव अग्यिो अङ्गिको मग्गो सआ- निरोधगामिनी पटिपदा, सेय्यथीद - सम्मादिट्ठि पे० सम्मासमाधि । "यतो सो, भिक्खवे, अरिपसावको एव सञ्ज पजानाति, एव 19 सनान निदानसम्भव पजानाति, एव सम्ञान वमत्तत पजानाति, १ वेदपमानो - स्माः । २ फीरोधा - स्या० । ३ वोहारापसाह - मी, वोहारपसाह - रमा०, रो। ४ गया - स्या०, रो० । . 8362 R4th ·६६६] निव्वेधिकसुत्त ११६ एव सज्ञान विपाक पजानाति, एव सज्ञानिरोध पजानाति, एव सानिरोवगामिनि पटिपद पजानाति, सो इम निब्वेविक ब्रह्मचरिय पजानाति सज्ञानिरोध । मञा, भिक्खवे, वेदितव्वा पे० सज्ञानिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्वा ति, इति य त वुत्त इदमेत 5 पटिच्च वृत्त । 10 १२ “आसवा, भिक्सवे, वेदितव्या पे० आसवनिरोध- गामिनी पटिपदा वेदितव्वा ति, इति खो पनेत वृत्त, कि चेत पटिच्च वुत्त । तयोमे, भिक्खवे, आसवा -- कामासवो, भवासवो, अविज्जासवो । "कतमो च, भिक्खवे, आसवान निदानसम्भवो ? अविज्जा, भिक्सवे, पासवान निदानसम्भवो । "कतमा च, भिक्खवे, पासवान वेमत्तता ? अत्थि, भिक्खवे, आसवा निरयगमनीया', अत्थि पासवा तिरन्छानयोनिगमनीया, अस्थि पासवा पेतिविसयगमनीया', अत्थि पासवा मनुस्सलोकगमनीया, अस्थि पासवा देवलोकगमनीया । अय वुच्चति, भिक्खवे, आसवान वेमत्तता । "कतमो च, भिक्खवे, पासवान विपाको ? य खो, भिवखवे, 15 भविज्जागतो तज्ज तज्ज अत्तभाव अभिनिव्वत्तेति पुजभागिय वा अपुञ्चभागिय वा, अय वुच्चति, भिवखवे, आसवान विपाको । "कतमो च, भिक्खवे, आसवनिरोधो ? अविज्जानिरोधो, भिक्खवे, आसवनिरोधो । अयमेव अरियो अटुङ्गिको मग्गो आसव- निरोधगामिनी पटिपदा, सेय्ययीद' - सम्मादिट्टि पे० सम्मासमाधि । 20 "यतो खो, भिषखवे, अरियसावको एव आसवे पजानाति, एव आसवान निदानसम्भव पजानाति, एव पासवान वैमत्तत पजानाति, एव पासवान विपाक पजानाति, एव आसवान निरोध' पजानाति, एव पासवान निरोधगामिनि पटिपद पजानाति, सो इम निव्वेधिक ब्रह्मचरिय पजानाति आसवनिरोध । आसवा, भिक्खवे, वेदितव्या पे० सनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्या ति, इति य त युत्त इदमेत 25 R415 D369 पटिच्च वुत्त। १३ "कम्म, भिक्सवे, वेदितब्ब पे० कम्मनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्वा ति, इति खो पनेत बुत्त, पिं चेत पटिच्च 7 वृत्त १ निरपगामिनिया-सी. निरसामनिया - स्पाः रो। २ पिसि.-रो। ३ सेम्यापिद-०४-४ पासवनिरोध-सी, रो।

·5 - अगृतरनिकायो [६६६- चेतनाह, भिक्खचे, कम्म वदामि । चेतयित्वा कम्म करोति – कायेन वाचाय मनसा । "कतमो च, भिक्सवे, कम्मान तिदानसम्भवो? फस्सो, भिवसवे, कम्मान निदानसम्भवो । "कतमा च, भिवखवे, कम्मान वेमत्तता ? अत्थि, भिक्खवे, कम्म निरयवेदनीय, अस्थि कम्म तिरच्छानयोनिवेदनीय, अस्थि कम्म पेत्तिविसयवेदनीय, प्रत्यि कम्म मनुस्रालोकवेदनीय, अत्थि वम्म देवलोक- वेदनीय । अय बुच्चति, भिक्खवे, कम्मान वेमत्तता । "कतमो च, भिक्खवे, कम्मान विपाको ? तिविघाह, भिक्खवे, 10 कम्मान विपाक वदामि - दिडेव धम्मे उपपज्जे वा अपरे वा परियाये । अय बुच्चति, भिक्खवे, कम्मान विपाको । "कतमो च, भिक्खवे, कम्मनिरोधो ? फस्सनिरोधो, भिक्खवे, कम्मनिरोधो । अयमेव अरियो अटुङ्गिको मग्गो कम्मनिरोधगामिनी पटिपदा, सेय्यथीद -- सम्मादिट्ठि पे० सम्मासमाधि । “यतो खो, भिक्खवे, परियसावको एव कम्म पजानाति, एव वाम्मान निदानसम्भव पजानाति, एव कम्मान मत्तत पजानाति, एवं कम्मान विपाक पजानाति, एव कम्मनिरोध पजानाति, एव काम्मनिरोध- गामिनि पटिपद पजानाति, सो इम निवेधिक ब्रह्मचरिय पजानाति कम्मनिरोध । कम्म, भिक्खवे, वेदितव्व पे० कम्मनिरोध- २० गामिनी पटिपदा वेदितव्या ति, इति य त युत्त इदमेत पटिच्च वृत्त । १४ "दुवख, भिक्खवे, वेदितव्व, दुक्खस्स निदानसम्भवो वेदि- तन्बो, दुक्खस्स वेमत्तता वेदितव्वा, दुक्खस्स विपाको वेदितब्बो, दुक्स- निरोधो वेदितव्यो, दुक्सनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्वा ति, इति खो पनेत बुत्त, सिं चेत पटिच्च वृत्त ? जाति पि दुक्सा, जरा पि 25 दुक्सा, व्याधि पि दुपसो', मरण पि दुक्ख, सोपरिदेवदुक्खदोमनस्सु- पायासा पि दुक्मा, य पिच्छ न लभति त पि दुक्स, सवित्तेन पञ्चुपादा- नवयन्या दुक्पा । "यतमो च, भिक्सवे, दुनखस्स निदानसम्भयो ? तहा। भिवसवे, दुक्मस्स निदानसमायो। 15 R416 1364 ? १ पान - सौ. । २ दिया - मी.। ३ दुश्मा - स्था०, रोछ ।

·१२१ 10 ६६.१०] सीहनादसुत्तं "कतमा च, भिक्सवे, दुक्खस्त वेमत्तता ? अस्थि, भिक्खवे, दुसखं अधिमत्तं, अस्थि परित्तं, अस्थि दन्धविरागि, अत्थि खिप्पविरागि। अयं बुच्चति, भिक्खवे, दुक्खस्स वेमत्तता । "कतमो च, भिक्खवे, दुक्खस्स विपाको ? इध, भिक्खवे, एकच्चो येन दुक्खेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो सोचति किलमति परि- 5 देवति, उरत्ताळि' कन्दति, सम्मोहं आपज्जति, येन वा पन दुवखेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो बहिद्धा परियेट्टि आपज्जति - 'को एकपदं द्विपदं जानाति' इमस्स दुवखस्स निरोधाया' ति ? सम्मोहवेपवकं वाह, भिक्सवे, दुक्खं वदामि परियेद्विवेपवकं वा । अयं वुच्चति, भिवखवे, दुक्खस्स विपाको। "कतमो च, भिक्खवे, दुवखनिरोधो ? तहानिरोधो, भिवखवे, दुखनिरोधो । अयमेव अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो दुक्खस्स निरोधगामिनी पटिपदा, सेय्यथीदं - सम्मादिवि ... पे०... सम्मासमाधि । "यतो खो, भिक्खवे, अरियसावको एवं दुक्खं पजानाति, एवं दुक्खस्स निदानसम्भवं पजानाति, एवं दुक्खस्स वेमत्ततं पजानाति, एवं 15 दुक्खस्स विपाकं पजानाति, एवं दुक्खनिरोध पजानाति, एवं दुवखनिरोध- गामिनि पटिपदं पजानाति, सो इमं निव्वेधिकं ब्रह्मचरियं पजानाति दुक्खनिरोधं । दुक्ख, भिक्सवे, वेदितब्बं, दुक्खस्स निदानसम्भवो वेदि- तव्यो, दुवखस्स वेमत्तता वेदितव्वा, दुक्खस्स विपाको वेदितव्यो, दुक्ख- निरोधो वेदितव्वो, दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा वेदितव्वा ति, इति 20 यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । "अयं खो सो, भिक्खवे, निब्बेधिकपरियायो धम्मपरियायो" n417 ति । 1 1365 25 १०. सोहनादसुत्तं १. "छयिमानि, भिक्खये, तथागतस्स तयागतवलानि, येहि बलेहि समन्नागतो तथागतो यासभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सोहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेत्ति । कतमानि छ ? इथ, भिक्सवे, तथागतो १. उरतानि - सी०, उत्साधि - क्या०, रो०। २. पजानाति - मी०, स्मा। प०५-१६ ·१२२ 5 R418 प्रगुतरनिकायो ठान च ठानतो अट्ठान च अट्टानतो यथाभूत पजानाति । य पि, भिक्सवे, तथागतो ठान च ठानतो अट्ठान च अट्ठानतो यथाभूत पजानाति, इद पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवल होति, य बल आगम्म तथागतो आसभ ठान पटिजानाति, परिसासु सीनाद नदति, ब्रह्मचक्क पवत्तेति । २ "पुन च पर, भिक्खये, तथागतो अतीतानागतपच्चुप्पन्नान कम्मसमादानान ठानसो हेतुसो विपाक यथाभूत पजानाति । य पि, भिक्खवे, तथागतो प्रतीतानागतपच्चुप्पन्नान कम्मसमादानान ठानसो हेतुसो विपाक यथाभूत पजानाति, इद पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथा- गतबल होति, य बल प्रागम्म तथागतो यासभ ठान पटिजानाति, 10 परिसासु सीहनाद नदति, ब्रह्मचक्क पवत्तेति । ३ "पुन च पर, भिक्खवे, तथागतो झानविमोक्खसमाधि- समापत्तीन सनिलेस बोदान वुट्ठान यथाभूत मजानाति । य पि, भिक्खये, तथागतो पे० इद पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतबल होति, य बल आगम्म तथागतो आसभ ठान पटिजानाति, परिसासु सीहनाद 15 नदति, ब्रह्मचक्क पवत्तेति । ४ "पुन च पर, भिक्खवे, तथागतो अनेकविहित पुब्बेनिवास अनुस्सरति, सेय्यथीद - एक पि जाति द्वे पि जातियो पे० इति रााकार सउद्देस अनेकविहित पुब्बेनिवास अनुस्सरति । य पि, भिवखवे, तथागतो अनेकविहित पुब्बेनिवास अनुस्सरति, सेव्यथीद 20 जाति द्वे पि जातियो पे० इति साकार सउद्देस अनेकविहित पुब्वे- निवास अनुस्सरति । इद पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवल होति, य बल प्रागम्म तथागतो गामभ ठान पटिजानाति, परिसासु सोहनाद नदति, ब्रह्मचक्क पवत्तेति । ५ "पुन च पर, भिाखवे, तथागतो दिव्बेन चपखुना विसुद्धेन 25 अतिवन्तमानुसकेन पे० यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । य पि, भिक्पवे, तयागतो दिव्येन चक्खुना विसुद्धेन अतिावन्तमानुसकेन पे० ययापम्मूपमे सत्ते पजानाति, इद पि, भिवगवे, तथागतम्स तथागतबल होति, य बल अागम्म तयागतो अासभ ठान पटिजानाति, परिसासु सोहनाद नदति, ब्रह्मचक्र पवत्तेति । - एक पि 0356 ·१२३ १६.१०] सोहनादतुत्त ६ "पुन च पर, भिक्खवे, तथागतो आसवान खया . पे० सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । य पि, भिक्खवे, तथागतो पासवान खया पे० सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, इद पि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागतवल होति, य बल आगम्म तयागतो आसभ ठान पटिजानाति, परिसासु सीहनाद नदति, ब्रह्मचक्कः पवतैति । इमानि 5 खो, भिक्खवे, छ तथागतस्स तथागतवलानि, येहि वलेहि समन्नागतो तथागतो आसभ ठान पटिजानाति, परिसासु सीहनाद नदति, ब्रह्मचक्का R 419 पवत्तेति । ७ "तन चे, भिक्खवे, परे तथागत ठान च ठानतो अट्ठान च अट्ठानतो यथाभूत जाणेन उपसमित्वा पन्ह पुच्छन्ति । यथा यथा, 10 भिक्खवे, तथागतस्स ठान च ठानतो अट्ठान च अट्ठानतो यथाभूत ज्ञाण विदित तथा तथा तेस तथागतो ठान च ठानतो अट्ठान च अट्ठानतो यथाभूत आणेन पञ्ह पुट्ठो ब्याकरोति । ८ "तन चे, भिक्खवे, परे तथागत अतीतानागतपच्चुप्पन्नान कम्मसमादानान ठानसो हेतुसो विपाक ययाभूत आणेन उपसमित्वा 15 पञ्च पुच्छन्ति । यथा यथा, भिक्खवे, तथागतस्स अतीतानागतपच्चु- प्पन्नान कम्मसमादानान ठानसो हेतुसो विपाक यथाभूत जाण विदित तथा तथा तेस तथागतो अतीतानागतपच्चुप्पन्नान कम्मसमादानान ठानसो हेतुसो विपाक यथाभूत आणेन पञ्ह पुट्ठो व्याकरोति । ६ "तन चे, भिक्खये, परे तथागत झानविमोक्खसमाधिसमा- 20 पत्तीन सविलेस वीदान वुट्ठान यथाभूत आणेन उपसङ्कमित्या पन्ह पुच्छन्ति । यथा यथा, भिक्खदे, तथागतस्स झानविमोक्खसमाधिसमा- पत्तीन सङ्किलेस वोदान बुट्ठान यथाभूत आण विदित तथा तथा तेत तथागतो झानविमोक्खसमाधिसमापत्तीन सद्धिलेस वोदान वुट्टान यया- भूत बाणेन पञ्ह पुट्ठो व्याकरोति । १० "तत्र चे, भिपखवे, परे तथागत पुच्बेनिवासानुस्सति यथाभूत जाणेन उपसङ्कमित्वा पन्ह पुच्छन्ति । यथा यथा, भिक्खवे, तथागतस्स पुचेनिवासानुस्सति यथाभूत माण विदित तथा तथा तेस तथागतो पुबेनिवासानुस्सति ययाभूत शाणेन पञ्च पुट्ठो ब्याकरोति । 25 B567 R420 ·१२४ 5 अगुत्तरनिकायो ११. “तत्र चे, भिक्खवे, परे तथागतं सत्तानं चुतूपपातं यथाभूतं जाणेन उपसङ्घमित्वा पञ्हं पुच्छन्ति । यथा यथा, भिक्खवे, तथागतस्स सत्तानं चुतूपपातं यथाभूतं जाणं विदितं तथा तथा तेसं तथागतो सत्तानं चुतूपपातं यथाभूतं जाणेन पन्हं पुट्ठो ब्याकरोति । १२. "तत्र चे, भिक्खवे, परे तथागतं आसवानं खया'... पे०... यथाभूतं आणेन उपसङ्कमित्वा पञ्हें पुच्छन्ति । यथा यथा, भिवखवे, तथागतस्स आसवानं खया ... पे०... यथाभूतं आणं विदितं तथा तथा तेसं तथागतो आसवानं खया ... पे०... यथाभूतं आणेन पञ्हं पुट्ठो ब्याकरोति । १३. “तत्र, भिवखवे, यम्पिदं ठानं च ठानतो अट्टानं च अट्ठानतो यथाभूतं जाणं तं पि समाहितस्स वदामि नो असमाहितस्स । यम्पिदं अतीतानागतपच्चुप्पन्नानं कम्मसमादानानं ठानतो हेतुसो विपाकं यथा- भूतं नाणं तं पि समाहितस्स वदामि नो असमाहितस्रा । यम्पिदं झानविमोक्खसमाधिसमापत्तीनं सङ्किलेसं बोदानं वुढानं यथाभूतं जाणं 15 तं पि समाहितस्स वदामि नो असमाहितस्स । यम्पिदं पुब्बेनिवासानु- स्सति यथाभूतं गाणं तं पि समाहितस्स वदामि नो असमाहितस्स । यम्पिदं सत्तानं चुतूपपातं यथाभूतं जाणं तं पि समाहितस्स वदामि नो अरामाहितस्स । यम्पिदं प्रासवानं खया ... पे०... यथाभूतं जाणं तं पि समाहितस्स वदामि नो असमाहितस्स । इति खो, भिक्खवे, समाधि 20 गग्गो असमाधि कुम्मगो" ति । 10 महावग्गो छो। D969, तस्सुद्दानं सोणो फग्गुनो भिजाति, आसवा दारुहत्यि' च । मज्छे आणं निव्वेधिक, सोहनादो ति ते दसा ति ।। R.421 ०- - पी, स्या०, रो। १. पर्य स्या । २. यमिदं -पी०, रो। ३. पटमो- स्पा०1४. फागुण- सी० फग्गुणो स्था०, रो. 1 ५. छळामिजातिमो - ६-६ दापरम्पत्य मन - सी, रो दासम्मेन-स्या०। ७-१. मस्सचित्तपरायन - सी, रो, पञ्चपस्से पित्तपरामन - स्या। ८-८. उदकं निवेपिरसौहनादेनवग्गो लि-गी, रोम उदक निम्मेषि पदमा यमेन यागो ति- स्याः | - ·१२५ ६.७.३] मित्तसुत्तं ७. देवतावग्गो १. अनागामिफलसुत्तं १. "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभव्यो अनागामिफलं सच्छिकातुं । कतमे छ ? अस्सद्धियं, अहिरिकं, अनोत्तप, कोसज्जं, मुट्ठस्सच्चं, दुप्पञ्चतं - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे अप्पहाय अभव्बो अनागामिफलं सच्छिकातुं । २. "छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो अनागामिफलं सच्छिकातुं। । कतमे छ ? अस्सद्धियं, अहिरिक, अनोत्तप्पं, कोसज्जं, मुट्ठस्सच्चं, दुप्पञ्जतं - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे पहाय भव्यो अनागामिफलं सच्छिकातुं" ति । २. अरहत्तसुत्तं १. “छ भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्यो अरहत्तं सच्छिकातुं । कतमे छ ? थीन', मिद्धं, उद्धच्चं, कुक्कुच्चं, अस्सद्धियं, पमादं - इमे 10 खो, भिक्खवे, छ धम्मे अप्पहाय अभव्यो अरहत्तं सच्छिकातुं । २. "छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्वो अरहत्तं सच्छिकातुं । फतमै छ ? थीनं, मिदं, उद्धच्चं, कुक्कुच्चं, अस्सद्धियं, पमादं - इमे खो, भिक्सवे, छ धम्मे पहाय भब्बो अरहत्तं सच्छिकातुं" ति । R422 ३. मित्तसुत्तं १. "'सो वत, भिक्खवे, भिक्खु पापमित्तो पापसहायो पाप- 15 सम्पवतो, पापमित्त सेवमानो भजमानो पयिरुपासमानो, तेसं च दिट्ठा- नुगति प्रापज्जमानो आभिसमाचारिक धम्म परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'आभिसमाचारिक धम्मं अपरिपूरत्वा सेखं धम्म' परि- पूरेस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'सेख धम्मं अपरिपूरत्वा सीलानि परिपूरेस्सतौ' ति नेतं ठानं विज्जति । 'सोलानि अपरिपुरेत्वा कामरागं 20 वा रूपराग वा अरूपरागं वा पजहिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । "369 १. पिन - म०। २. अभिसमाचारिक-स्मा०, रो! ३-३. सेक्सः - स्मा।

·[६.७३- अडगुत्तरनिकायो २ सो बत, भिक्खवे, भिक्खु कल्याणमित्तो कल्याणसहायो कल्याणसम्पवतो, कल्याणमित्त सेवमानो भजमानो पयिरुपासमानो, तेस च दिवानुगति प्रापज्जमानो प्राभिसमाचारिक धम्म परिपूरेस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'आभिसमाचारिक धम्म परिपूरत्वा सेख धम्म 5 परिपूरेस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सेख धम्म परिपूरत्वा सीलानि परिपूरेस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सीलानि परिपूरत्वा कामराग वा रूपराग वा अरूपराग वा पजहिस्सती' ति ठानमेत विज्जती" ति । R423 ४ सङ्गणिकारामसुत्तं १ "'सो वत, भिक्सवे, भिक्खु सङ्गणिकारामो सङ्गणिकरतो' सङ्गणिकारामत अनुयुत्तो, गणारामो गणरतो गणारामत अनुयुत्तो, 10 एको पविवेके अभिरमिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । ‘एको पविवेके अनभिरमन्तो चित्तस्स निमित्त गहेम्सती' ति नेत ठान विज्जति । 'चित्तस्स निमित्त अगण्हन्तो सम्माििट्ट परिपूरस्सती' ति नेत ठान विज्जति । 'सम्मादिष्टुिं अपरिपूरेत्वा सम्मासमाधि परिपूरस्सतो' ति नेत ठान विज्जति । 'सम्मासमाधि अपरिपूरत्वा सयोजनानि पज- 15 हिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । 'सयोजनानि अप्पहाय निव्वान सच्छिकरिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । २. "सो वत, भिक्सवे, भिक्खु न सङ्गणिकारामो न सङ्गणि- कारतो न सङ्गणिकारामत अनुयुत्तो, न गणारामो न गणरतो न गणारामत अनुयुत्तो, एको पविवे के अभिरमिस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'एको 20 पविवेके अभिरमन्तो चित्तस्स निमित्त गहेस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'नित्तस्स निमित्त गहन्तो सम्मादिट्ठि परिपूरस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सम्मादिट्ठि परिपूरत्वा सम्मासमाधि परिपूरस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सम्मारामाधि परिपूरत्वा सयोजनानि पहिस्सती' ति ठागमेत विज्जति । 'रायोजनानि पहाय निब्यान सच्छिा रिस्सती' 29 ति ठानमेत विज्जती" ति । १. सरिता- सी. सारो ·1370 ? -- ६७५] देवतासुत १२७ ५ देवतासुत्त १ अथ खो अञ्जतरा देवता अभिवकन्ताय रत्तिया अभि- वकन्तवण्णा केवलकप्प जेतवन प्रोभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त अट्टासि । एकमन्त ठिता खो सा देवता भगवन्त एतदवोच – “छयिमे, भन्ते, धम्मा भिवखुनो अपरिहानाय सवत्तन्ति । कतमे छ सत्युगारवता, धम्मगारवता, 5 सङ्घगाग्वता, सिक्खागारवता, सोवचस्सत्ता, कल्याणमित्तता - इमे खो, भन्ते, छ धम्मा भिवखुनो अपरिहानाय सवत्तन्ती” ति । इदमवोच सा देवता । समनुओ सत्था अहोसि । अथ खो सा देवता “समनुञ्यो में सत्या" ति भगवन्त अभिवादेत्वा पदविखण कत्वा तत्थेवन्तरधायि । २ अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू शामन्तेसि- 10 R 424 "इम, भियखचे, रत्ति अञ्जतरा देवता अभिवकन्ताय रत्तिया अभिवकन्त- वण्णा केवलकप्प जेतवन प्रोभासेत्वा येनाह तेनुपसङ्घमि, उपसङ्क- मित्वा म अभिवादेत्वा एकमन्त अट्टासि । एकमन्त ठिता खो, भिक्खवे, सा देवता म एतदवोच – 'छयिमे, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय सवत्तन्ति । कतमे छ ? सत्युगारवता, घम्भगारवता, सङ्घगारवता, 15 सिक्खागारवता, सोवचस्सता, कल्याणमित्तता - इमे खो, भन्ते, छ धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय सवत्तन्ती' ति । इदमवोच, भिवखवे, सा देवता । इद वत्वा म अभिवादेत्वा पदविखण कत्वा तत्येवन्तरधायी" ति। ३ एव वुत्ते आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्त अभिवादेत्वा एतदवोच 20 - "इमस्रा खो ग्रह, भन्ते, भगवता सवित्तेन भासितस्स एव वित्यारेन प्रत्य आजानामि । इध, भन्ते, भिक्खु अत्तना च सत्थुगारवो होति सत्थुगारयताय च वण्णवादी । ये चशे भिक्सू न सत्युगारवा सत्युगारवताय समादपेति । ये चञ्चे भिक्खू सत्युगारवा तेस च वण्ण भणति' भूत तच्छ कालेन । अत्तना च धम्मगारवो होति सडगारवो 25 होति मिक्सागारवो होति सुवचो होति वल्याणमित्तो होति पल्याणमित्तताय च वणवादी । ये चने मिक्सू न कल्याणमित्ता ते च कल्याणमित्तताय समादपेति । ये चज्ये मिक्सू कल्याणमित्ता १ भागति-सी।

·१२८ B.371 । R425 अगत्तरनिकायो [६७५- तेस च वण्ण भणति भूत तच्छ कालेन । इमस्स खो अह, भन्ते, भगवता सवित्तेन भासितस्स एव वित्थारेन अत्य आजानामी" ति । ४ “साधु साधु, सारिपुत्त । साधु खो त्व, सारिपुत्त, इमस्स मया ससित्तेन भासितस्स एव वित्यारेन अत्थ जानासि । इध, सारिपुत्त, 5 भिक्खु अत्तना च सत्थुगाग्वो होति सत्थुगारवताय च वण्णवादी । ये चशे भिक्खू न सत्थुगारवा ते च सत्थुगारवताय समादपेति । ये चन्ने भिक्खू सत्थुगारवा तेस च वण्ण भणति भूत तच्छ कालेन । अत्तना च धम्मगारवो होति सङ्घगारवो होति सिक्खागारखो होति सुवचो होति . कल्याणमित्तो होति काल्याणमित्तताय च वणवादी । 10 ये चञ्चे भिक्खू न कल्याणमित्ता ते च कल्याणमित्तताय समादपेति । ये च भिक्खू कल्याणमित्ता तेस च वण्ण भणति भूत तच्छ कालेन । इमस्स खो, सारिपुत्त, मया सद्वित्तेन भासितस्स एव वित्थारेन अत्थो दट्ठब्बो" ति। ६ समाधिसुत्तं १ 'सो वत, भिक्खवे, भिक्खु न सन्तेन समाधिना न पणीतेन 15 न पटिप्पस्सद्धिलद्धेन' न एकोदिभावाधिगतेन अनेकविहित इद्धिविध पच्चनुभविस्सति – एको पि हुत्वा बहुधा भविस्सति, बहुधा पि हुत्वा एको भविस्सति पे० याव ब्रह्मलोका पि कायेन वस वत्तेस्सती" ति नेत ठान विज्जति । 'दिब्बाय सोतधातुया विसुद्धाय अतिवकन्तमानु, सिकाय उभो सद्दे सुणिस्सति – दिब्बे च मानुसे च ये दूरे सन्तिके चा 20 ति नेत यान विज्जति । 'परसत्तान परपुग्गलान चेतसा चेतो परिच्न पजानिस्सति - सराग वा चित्त सराम चित्त ति पजानिस्सति पे० विमुत्त का चित्त विमुत्त चित्त ति पजानिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । 'अनेकविहित पुब्बेनिवास अनुस्सरिस्सति, सेय्यथीद - एक पि जाति द्वे पि जातियो पे० इति साकार सउद्देस अनेकविहित पुयेनिवास 25 अनुस्रारिस्तती' ति नेत ठान विज्जति । दिव्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सिस्सति पे० यथाकम्मूपगे सत्ते R426 १ पटिप्पस्सद्धलदेन - गी०। २ यतिस्सती-सी०, स्या०, रो० । ३. मानुस - स्था।

·१२९ B.372 ६.७७] सक्सिमन्वमुत्तं पजानिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । पासवानं खया ... पे०... सच्छि- कत्वा उपसम्पज्ज विहरिस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । २. "'सो वत, भिक्खवे, भिक्खु सन्तेन समाधिना पणीतेन पटिप्पस्सद्धिलद्धेन एकोदिभावाधिगतेन अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनु- भविस्सति ... पे०... याव ब्रह्मलोका पि कायेन वसं वत्तस्सतो ति ठान- 5 मेतं विज्जति । 'दिव्बाय सोतधातुया विसुद्धाय अतिक्यन्तमानुसिकाय उभो सद्दे सुणिस्सति-दिच्चे च मानुसे च ये दूरे सन्तिके चा' ति ठानमेतं विज्जति । 'परसत्तानं परपुग्गलानं चेतसा घेतो परिच्च पजानिस्सति - सरागं वा चित्तं सरागं चित्तं ति पजानिस्सति ... पे.... विमुत्तं वा चित्तं विमुत्तं चित्तं ति पजानानिस्सती' ति ठानमंतं विज्जति । 'अनेकविहितं 10 पुवेनिवासं अनुस्सरिस्सति, सेय्यथीदं - एक पि जाति द्वे पि जातियो ....पे.... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुबेनिवासं अनुस्सरिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । "दिव्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सिस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बणे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानिस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । 15 'पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरिस्सती ति ठानमेतं विज्जती" ति । R427 ७. सक्खिभब्बसुत्तं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभब्यो तत्र तव सक्खिभव्यतं पापुणितुं सति सतिप्रायतने । कतमेहि छहि ? इथ, भिक्सवे, भिक्खु 'इमे हानभागिया धम्मा' ति यथाभूतं नप्पणानाति, 20 'इमे ठितिभागिया धम्मा' ति यथाभूतं नप्पजानाति, 'इमे विसेसभागिया धम्मा' ति यथाभूतं नप्पजानाति, 'इमे निबंधभागिया धम्मा' ति यथाभूतं नप्पजानाति, असक्कच्चकारी च होति, असप्पायकारी च । इमेहि खो, भिक्सवे, यहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभब्बो तत्र तत्रैव सक्खि- भव्यतं पापुणितुं सति सतिप्रायतने । २. "छहि, मिक्खवे, धम्मेहि सगन्नागतो भिक्खु भव्बो तत्र तमेव सविसभव्यतं पापुणितुं सति सतिप्रायतने । कतहि यहि ? इंघ, भिषसवे, भिक्षु 'इमे हानभागिया धम्मा' ति यथाभूतं पजानाति, 25 भ०३-१७ ·१३० अडगुत्तरनिकायो [६.७.७- 'इमे ठितिभागिया धम्मा' ति ययाभूतं पजानाति, 'इमे विसेसभागिया धम्मा' ति यथाभूतं पजानाति, 'इमे निब्बेधभागिया धम्मा' ति यथाभूतं पजानाति, सक्कच्चकारी च होति, सप्पायकारी च । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भब्यो तन तनेच सक्खिभव्यतं 5 पापुणितुं सति सतिमायतने" ति । R373 ८. वलसुत्तं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभब्बो समा- धिस्मि बलतं पापुणितुं । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु न समाधिस्स समापत्तिकुसलो होति, न समाधिस्स ठितिकुसलो होति, न समाधिस्स वुट्ठानकुसलो होति, असवकच्चकारी च होति, असातच्यकारी 10 च, असप्पायकारी च । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्महि समन्नागतो भिक्खु अभब्बो समाधिस्मि वलतं पापुणितुं । २. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भब्बो समा- धिस्मि बलतं पापुणितुं । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु समाधिस्स समापत्तिकुसलो होति, समाधिस्स ठितिकुसलो होति, समा- 15 धिस्स वुट्ठानकुसलो होति, सक्कच्चकारी च होति, सातच्चकारी च, सप्पायकारी च । इमेहि खो, भिक्खये, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भब्बो समाधिस्मि बलतं पापुणित" ति । R.420 ६. पठमतज्झानसुत्तं १. "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो पठम झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । वातमे छ ? कामच्छन्द, व्यापादं, थीनमिद्ध, उद्धच्चकुक्कुच्चं, 20 विचिकिच्छं, कामेसु खो पनस्स आदीनवो न यथाभूतं सम्मप्पाय सुदिट्ठो होति । इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे अप्पहाय अभब्यो पठमं ज्ञानं उपसम्पज्ज विक्रितुं । २. “छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भवो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । कतमे छ ? कामच्छन्दं, व्यापादं, थीनमिद्धं, उद्धच्चकुक्कुच्चं, 25 विचिकिच्छं, कामेसु खो पनस्स प्रादीनदो ने यथाभूतं सम्मप्पञ्जाय १. सी०, रया, रो० पोत्पसु नात्य ।

·६८१] दुक्खसुत्तं सुदिट्ठो होति । इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे पहाय भन्बो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं' ति। B,374 १०. दुतियतज्झानसुत्तं १. "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो पठम झानं उप- सम्पज्ज विहरितुं । कतमे छ ? वामवितक्क, व्यापादवितरक, विहिसा- वितक्कं, कामसञ्ज, व्यापादसनं, विहिंसासच - इमे खो, 5 भिक्खवे, छ धम्मे अप्णहाय अभव्बो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितु । २. "छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भव्वो' पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । कतमे छ ? कामवितक्क, व्यापादवितक्क, विहिंसावितकं, कामसञ्ज, व्यापादसनं, विहिसासनं - इमे खो, भिवखवे, छ धम्मे पहाय भब्बो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितु" ति । देवतावन्गो सत्तमो तस्मुद्दानं अनागामि अरहं मित्ता, सङ्गणिकारामदेवता । समाधि सक्खिभब्ब वलं', तज्झाना अपरे दुवे ति ।। R429 10 . ८. धरहत्तवग्गों १. दुक्खसुत्तं १. "छहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो भिवखु दिद्वैव धम्मे दुक्तं विहरति सविघातं सउपायास सपरिळाहीं, कायस्स भेदा पर मरणा दुग्गति पाटिकला । कतमेहि छहि ? कामवितक्केन, व्यापाद- 15 वितक्केन, विहिंसावितस्केन, नामसज्ञाय, व्यापादसाय, चिहिंसा- सजाय - इमेहि, खो, भिक्सवे, छहि घम्मेहि समन्नागतो भिवखु दिद्वैव धम्मे दुक्रां विहरति सविधात सउपायास रापरिळाह, कायस्स भेदा पर मरणा दुग्गति पाटिनाट्टा । १. रपा, रोपोपोगु गरिय२.दुनियो - स्वा० । ३. परह प- मो०, रा. ४. मितपना पदा-गी, देवतासति गरिपवन-स्था.. मिता देवता सायन-२० ५-५ सबिग बरासन -गी, रो..-६ परे रे पिचानि-सी., रा., मान-ग्या.. परन्तनागा-स्या.. ८. सरिसाई -गी। है m ·1375 अडगुत्तरनिकायो २ "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिद्वैव धम्मे सुख विहरति अविघात अनुपायास अपरिळाह, कायस्स भेदा पर मरणा सुगति पाटिका । कतमेहि छहि ? नेक्खम्मवितकोन, अव्यापाद- वितक्केन, अविहिंसावितक्कन, नेक्खम्मसळाय, अब्यापादसाय, 5 अविहिंसासजाय – इमेहि, खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिद्वैव धम्मे सुख विहति अविघात अनुपायास अपरिलाह, कायस्स भेदा पर मरणा सुगति पाटिकवा" ति । 1430 २ अरहत्तसुत्त १ "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्यो अरहत्त सच्छि- कातु । कतमे छ मान, ओमान, अतिमान, अधिमान, थम्भ, अति- 10 निपात - इमे खो, भिक्खचे, छ धम्मे अप्पहाय अभव्बो अरहत्त सच्छि- ? कातु । - २ “छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो अरहत्त सच्छिकातु । कतमे छ? मान, ओमान, अतिमान, अधिमान, थम्भ, प्रतिनिपात इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे पहाय भन्बो अरहत्त सच्छिकातु" ति । 15 4 मुट्ठस्सच्च; ३ उत्तरिमनुस्सधम्मसुत १ "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्यो उत्तरिमनुस्सधम्म' अलमरियाणदस्सनविसेस सच्छिकातु । कतमे छ असम्पजज्ञ, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारत, भोजने अमत्तञ्जत, कुहन, लपन इमे सो, भिक्सवे, छ घम्मे अप्पहाय अभव्यो उत्तरिमनुस्सधम्म अल- मरिपत्राणदस्सनविसेस सच्छिकातु । २ "छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्वो उत्तरिमनुस्सधम्म अल- मरियाणदस्सनविसेस सच्छिवातु । कतमे छ जन, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारत, भोजने अमत्तञ्जुत, युहन, लपन - इमे सो, भिक्सवे, छ धम्मे पहाय भव्यो उत्तरिमनुस्सधम्म अलमरियाण- दस्सनविसेस सच्छिकातु" ति । 20 ? मुट्ठस्सच्च, असम्प- १ तरिमनुस्मृधम्मा - गो, स्या, रो० १ २ यूटुराध - सी, ग्यास, रो।

·६.८५] अधिगमसुतं R.431 . ४. सुखसोमनस्ससुत्तं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिदैव धम्मे सुखसोमनस्सवहुलो विहरति, योनि चस्स प्रारद्धा' होति पासवान खयाय । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु धम्मारामो होति, भावनारामो होति, पहानारामो होति, पविवेकारामो होति, अव्या- पज्ज्ञारामो होति, निप्पपञ्चारामो होति । इमेहि खो, भिक्सवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिद्वैव धम्मे सुखसोमनस्सवहुलो विहरति, योनि चस्स पारद्धा होति आसवानं खयाया" ति । B.376 5 15 ५. अधिगमसुतं १. "छहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभव्यो अन- धिगतं वा कुसलं धम्म अधिगन्तुं, अधिगतं वा कुसलं धम्मं फाति' कातुं। कतमेहि छहि ? इध, भिक्सवे, भिक्खु न आयफुसलो च होति, न 10 अपायकुसलो च होति, न उपायकुसलो च होति, अनधिमतानं कुसलानं धम्मानं अधिगमाय न छन्दं जनेति, अधिगते कुसले धम्मे न पारपसति', सातच्चकिरियाय न सम्पादेति । इमेहि सो, भिक्खये, इहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्सु अभव्यो अनधिगतं वा कुसलं धम्म अधिगन्तं, अधिगतं वा पुसलं धम्म फाति कातुं । २. “यहि, भिवसवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्सु भव्यो अनधि- गतं या कुसलं धम्म अधिगन्तुं, अधिगतं या कुसलं धम्मं फाति कातु । पातमेहि यहि ? इध, भिक्सवे, भियर प्रायकुरालो च होति, अपाय- गुगलोच होति, उपाययुमनो च होति, अनधिगतान युसलान धम्मान अधिगमाय पद जनेति, अधिगते फुसले पम्मे पारम्पति, मातच्च- 20 गिन्यिाय सम्पादेति । इमेहि गो, भिक्पवे, यहि धम्मेहि सगरमागतो भिागु भव्यो मनपिगत या गुमन पम्मं अधिगन्नु, अधिगन या गुगल पम्न फाति पानु" ति । -~ 1. नालो-11 २-२. पापल - मो. -..। .rrmlr -मीनदारो.1 ·१३४ अयुत्तरनिकायो ६. महन्तत्तसुत्तं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नचिरस्सेव महन्तत्तं वेपुल्लत्तं पापुणाति धम्मेसु । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु आलोकबहुलो च होति योगबहुलो च वेदबहुलो च असन्तुट्ठिवडुलो च अनिक्खित्तधुरो च कुसलेसु धम्मसु उत्तरि' च पतारेति । इमेहि खो, 5 भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नचिरस्सेव महन्तत्तं वेपुल्लत्तं पापुणाति धम्मेसू" ति । 1.377 ७. पठमनिरयसुत्तं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि छहि ? पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, पापिच्छो च, मिच्छादिट्टि च । 10 इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. "छहि, शिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सगे । कतमेहि छहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्ना- दाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा 15 पटिविरतो होति, अप्पिच्छो च, सम्मादिवि च । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । R433 ८. दुतियनिरयसुत्तं १. "छहि, भिक्खवे, घम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि हि ? पाणातिपाती' होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति', लुद्धो च, पगभो च । 20 इमेहि खो, भिक्सवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं - निरये। २. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं नियिखतो एवं सग्गे | कंतमेहि छहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिता- १. महत्त-रय । २. उगरि सी०, स्या०, रो पिगुणवापो होति परसवानी होति सम्पप्पलापी होति - गी०, रया, रो। ३-३. गुगापारी होति ·१३५ १.८.१० रत्तिश्विसमुत्तं दाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा परिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, अलुद्धो च, अप्पगमो च । इमेहि खो भिक्खये छहि धम्मेहि सगन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सग्गे" ति । 1.373 ६. अग्गधम्मसुत्तं १. "छहि, भिक्खवें, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभन्बो अमां धम्मं अरहत्तं सच्छिकातुं । कतमेहि छहि ? इध, भिवखवे, भिवखु । अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी' होति, कुसीतो' होति', दुप्पो होति, कार्य च जीविते च सापेवखो होति । इमेहि खो, भिक्सवें, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु अभव्यो अग्गं धम्मं अरहत्तं सच्छिकातुं । २. "छहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवखु भब्यो अग्गं 10 धम्म अरहत्तं सच्छिकातुं । कतमेहि छहि ? इध, भिवखवे, भिवखु सद्धो होति, हिरिमा होति, प्रोत्तप्पी होति, पारदविरियो होति, पञ्चवा होति, काये च जीविते च अनपेक्खो होति । इमेहि खो, भिवखवे, यहि धम्मेहि समन्नागतो भियसु भयो अग्गं धम्मं अरहत्तं सच्छिवातुं" ति । R.434 १०. रत्तिदिवससुतं १. "छहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतस्स भिवसुनो या रति 15 वा दिवसो वा आगच्छति हानियेव पाटिकल्या कुसलेसु पम्मेसु, नो बुद्धि । कतमेहि यहि ? इध, भिक्सवे, भिवसु महिच्छो होति विघातया असन्तुट्ठो इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरि- पसारेन, अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, कुसोतो होति, मुट्ठसंति होति, दुप्पयो होति । इमेहि सो, भिपसवे, यहि धम्मेहि समन्नागतस्स 20 भिगुनो या रत्ति या दिवसो वा प्रागच्छति हानियेव पाटिनह्या फुगलेगु पोस, नो बुद्धि । २. "पहि, भिनगवे, धम्महि गमनागतस्रा भिनपुनो या रत्ति या दियगो या मागच्छति युनियेप पाटिफारसा फुगलेगु धम्मेगु, गो परिहानि । मतमेहि यहि ? प, भिगवे, निमगुन महिन्छो होति । १ मोजाती-गो...-...गोदरणी।

·अडगुत्तरानकाया अविघातवा सन्तुट्ठो इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारेन, सद्धो होति, सीलवा होति, पारद्धविरियो होति, सतिमा होति, पजवा होति । इमेहि खो, भिवखवे, छहि धम्मेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो या रत्ति वा दिवसो वा आगच्छति बुद्धियेव 5 पाटिकथा, कुसलेसु धम्मसु नो परिहानी" ति । अरहत्तवग्गो अट्ठमो'। तस्सुद्दान दुक्ख अरहत्त उत्तरि' च, सुख अधिगमेन च । महन्तत्त' द्वय निरये', अग्गधम्म च रत्तियो ति ।। B379 R435 है. सीतिवग्गो १ सोतिभावसुत्तं १ "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभब्बो अनुत्तर सोतिभाव सच्छिकातु । कतमेहि छहि ? इध, भिवखवे, भिक्खु यस्मि 10 समये चित्त निग्गहेतब्ब तस्मि समये चित्त न निग्गण्हाति, यस्मि समये चित्त पग्गहेतब्ब तस्मि समये चित्त न पगण्हाति, यस्मि समये चित्त सम्पहसितब्ब तस्मि समय चित्त न सम्पहोति, यस्मि समये चित्त अज्झु- पेखितब्ब तस्मि समय चित्त न अपेक्खति, हीनाधिमुत्तिको च होति, सक्कायाभिरतो च । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो 15 भिक्खु अभब्बो अनुत्तर सीतिभाव सच्छिकातु । २ "छहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भब्बो अनुत्तर सोतिभाव सच्छिकातु । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु यस्मि समये चित्त निग्गहेतब्ब तस्मि समये चित्त निग्गण्हाति, यस्मि समय चित्त परगहेतब्ब तस्मि समये चित्त परगण्हात्ति, यस्मि समये चित्त सम्प- 20 हसितब्ध तस्मि समय चित्त सम्पहसेति, यस्मि समये चित्त अझुपेविख- तब्ब तस्मि समय चित अझुपेक्सति, पणीताधिमुत्तिको च होति, १ ततियो-स्पा० । २ उत्तरि-सी०, रो० । ३-६ मनिरप - सी०,०, महतम्यनिरपे-स्या । ४ रतिया -स्याः ।

·६.९.३] वोरोपितमुतं निव्यानाभिरतो च । इमेहि, खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भब्बो अनुत्तरं सीतिभावं सच्छिकातुं" ति । B380 5 R.436 २. श्रावरणसुत्तं १. "छहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म अभन्बो नियामं प्रोक्कमितु कुसलेसु धर्मसु सम्मत्तं । कतमेहि छहि ? कम्गावरणताय समन्नागतो होति, किलेसावरणताय समन्नागतो होति, विपाकावरणताय समन्नागतो होति, अस्सद्धो च होति, अच्छन्दिको च, दुप्पओ च । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म प्रभव्वो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । २. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भन्यो नियामं ओक्कमित कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । कतमेहि छहि ? न 10 कम्मावरणताय समन्नागतो होति, न किलेसावरणताय समन्नागतो होति, न विपाकावरणताय समन्नागतो होति, सद्धो च होति, छन्दिको च, पञ्चवा च । इमेहि खो, भिक्सवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्यो नियामं प्रोक्कमितु कुसलेसु धम्मसु सम्मत्त" ति । + ३. वोरोपितसुत्तं १. "यहि, भिक्सवे, पम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्मं 15 अभब्यो नियामं प्रोस्यामितुं कुसलेसु धम्मसु सम्मत्तं । कतमेहि यहि ? माता जीविता वोरोपिता होति, पिता जीविता वोरोपितो होति, अरह' जीविता वोरोपितो होति, तथागतस्स टुन चित्तेन लोहित उप्पादितं होति, सङ्घो भिन्नो होति, दुप्पञ्चो होति जळो एळमूगो । इमेहि सो, भिपराये, छहि धम्मेहि समनागतो सुणन्तो पि सद्धम्म प्रभध्वो 20 नियामं प्रोक्कमितु कुसलेसु धम्मेगु सम्मत ! २. “पहि, भिवसये, पम्मेहि समनागतो सुणन्दो सद्धम्म भव्वों नियाम प्रोपागितु कुमलेगु धम्मेमु सम्मत्तं । मतमेहि यहि ? न माता जीविता पोरोपिता होति, न पिता जीयिता योरोपितो होति, न प्रद जीविना योरोपितो होति, न सयागतस्ग हुन चितन सोहित । R47 १ परहा- शाम ·मगुत्तरनिकायो [६.६.३- उप्पादित होति, न सङ्घो भिन्नो होति, पञवा होति अजळो अनेळमूगो। इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मसु सम्मत्त" ति । 1981 ४. सुस्सूसतिसुतं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म 5 अभब्वो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु घम्मेसु सम्मत्तं । कतमेहि छहि ? तथागतप्पवेदिते धम्मविनये देसियमाने न सुस्सूसति, न सोतं प्रोदहति, न अन्ना चित्तं उपट्ठापेति', अनत्यं गण्हाति, अत्यं रिन्चति, अननु- लोमिवाय खन्तिया समन्नागतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, यहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म अभब्बो नियामं प्रोक्कमितुं 10 कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । २. “अहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । कतमेहि छहि ? तथा- गतप्पवेदित धम्मविनये देसियमाने सुस्सुसति, सोतं प्रोदति, प्रज्ञा चित्तं उपट्ठापेति, अत्यं गण्हाति, अनत्यं रिञ्चति, अनुलोमिकाय खन्तिया ।। समन्नागतो होति । इमेहि खो, भिक्सवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो मुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मसु सम्मत्तं" ति । APR.438 ५. अप्पहायसुतं १. "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो दिद्विसम्पदं सच्छि- कातुं । कतमे छ ? सक्कायदिद्धिं, विचिकिच्छ, सीलब्बतपरामासं, अपायगमनीय रागं, अपायगमनीयं दोसं, अपायगमनीयं मोहं - इमे 20 खो, भिक्खवे, छ धम्मे अप्पहाय अभब्बो दिद्विसम्पदं सच्छिकातुं । २. "छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो दिद्विसम्पदं सच्छिकातुं । कतमे छ ? सक्कादि४ि, विचिकिच्छं, सीलव्यतपरामासं, अपाय- गमनीयं राग, अपायगमनीयं दोस, अपायगमनीयं मोहं - इमे सो, भिक्खवे, छ धम्मे पहाय भव्यो दिद्विसम्पद राच्छिकातुं" ति । 3B १. उपट्टपेति - सी, स्या, रो। २. मपायगमणिय-सी० पायामनिर - समारो।

·B.382 १.६.६] दुनियमभन्वानसुतं. ६. पहीनसुत्तं १. "छयिमे, भिक्खबे, धम्मा दिष्टुिसम्पन्नस्म पुग्गलस्स पहीना । कतमे छ ? सक्कायदिट्टि, विचिकिच्छा, सीलव्वतपरामासो, अपायगमनीयो रागो, अपायगमनीयो दोसो, अपायगमनीयो मोहो इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मा दिद्विसम्पन्नस्स पुगलस्स पहीना" ति । 5 ७. अभवसुतं १. "छ, भिक्खवे, धम्मे अभव्वो दिट्टिसम्पन्नो पुग्गलो उप्पा- देतुं । कतमे छ ? सक्कायविट्टि, विचिकिच्छ, सीलव्वतपरामासं, अपाय- गमनीयं राग, अपायगमनीयं दोस, अपायगमनीयं मोहं - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे अभब्यो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो उप्पादतुं" ति । R.439 ८. पठमअभब्वट्ठानसुत्तं १. "छपिमानि, भिक्खवे, अभवट्ठानानि । कतमानि छ ? अभबो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो सत्यरि अगारवो विहरितुं अप्पतिस्सो, 10 अभन्बो दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो घम्मे अगारवो विहरितुं अप्पतिस्सो, अभव्यो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो सङ्के अगारवो विहरितुं अप्पतिस्सो, अभब्बो दिट्टिसम्पन्नो पुग्गलो सिक्खाय अगारखो विक्रितुं अप्पत्तिस्सो, अभब्यो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो अनागमनीयं वत्यु पच्चागन्तुं, अभब्बो दिट्टिसम्पन्नो पुग्गलो अट्ठमं भवं निव्वत्तेतुं । इमानि खो, भिवख, छ' 15 अभब्वट्ठानानी" ति । ६. दुतियनभन्बट्टानसुत्तं १. "छयिमानि, भिक्खवे, अभवद्वानानि । कतमानि छ ? अभब्बो दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो कञ्चि सवारं निच्चतो उपगन्तुं, अभब्दो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो कञ्चि सङ्खारं सुखतो उपगन्तुं, अभव्यो दिष्टि- सम्पन्नो पुग्गलो कञ्चि धम्मं अत्ततो उपगन्तुं, अभब्यो दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो अनन्तरियं' कम्म' कातुं, अभव्यो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो कोतूहल- १. स्या, रो० पोत्यकै नस्थि । २-२. मानन्तरिसकम्म- सौ०, मनन्तरियाम्म - स्या, रो। 20 ·अगुतरनिकायो [६.९६- मङ्गलेन सुद्धि पच्चागन्तुं, अभब्बो दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो इतो यहिद्धा दक्खिणेय्यं गवेसितुं । इमानि खो, भिक्खवे, छ अभब्बट्ठानानी" ति । B.383 १०. ततियअभब्वट्ठानसुत्तं १. "छयिमानि, भिक्खवे, अभब्बट्ठानानि । कतमानि छ ? अभब्बो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो मातरं जीविता वोरोपेतुं, अभब्बो दिद्वि- 5 सम्पन्नो पुग्गलो पितरं जीविता वोरोपेतुं, अभब्बो दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो अरहन्तं जीविता वोरोपेतुं, अभब्बो दिट्टिसम्पन्नो पुग्गलो तथागतस्स दुद्वेन चित्तेन लोहितं उप्पादेतुं, अभब्बो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो सङ्ख भिन्दितुं, अभब्बो दिट्टिसम्पन्नो पुग्गलो अञ्ज सत्थारं उद्दिसितुं । इमानि खो, भिक्खवे, छ अभब्बट्ठानानी" ति । R.440 10 ११. चतुत्थप्रभब्बट्ठानसुत्तं १. "अयिमानि, भिवखवे, अभब्वट्ठानानि । कतमानि छ ? प्रभव्वो दिट्टिसम्पन्नो पुग्गलो सयमृतं सुखदुक्खं पच्चागन्तुं, अभब्बो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो परङ्कतं सुखदुक्खं पच्चागन्तं, अभब्बो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो सयङ्कतं च परकृतं च सुखदुक्खं पच्चागन्तुं, अभब्बो दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो असय वारं अधिच्चसमुप्पन्नं सुखदुक्खं पच्चागन्तुं, अभब्यो दिट्ठि- 15 सम्पन्नो पुग्गलो अपरकार' अधिच्चसमुप्पन्नं सुखदुक्खं पच्चागन्तुं, अभब्बो दिट्ठिसम्पनो पुग्गलो असयकारं च अपरारं च अधिच्चसमुप्पन्नं सुखदुक्खं पच्चागन्तुं । तं किस्स हेतु ? तथा हिस्स, भिक्खवे, दिट्ठि- सम्पन्नस्स पुग्गलस्स हेतु च सुदिट्ठो हेतुसमुप्पन्ना च धम्मा । इमानि खो, भिक्खवे, छ अभब्बट्टानानी" ति । सीतिवग्गो नवमो। तस्सुद्दानं सीतिभावं आवरणं, वोरोपिता सुसूसति । अप्पहाय पहीनाभव्यो, तट्ठाना चतुरो पि चा ति ।। 20 १. पसंत-स्या० । २. मपरपारं- स्या०। ३ चतुत्यो-स्था ४-४, शीति भन्यो पावरणता सुस्यूसा पश्यति । पहातच पहीना मे उपादेवयं रात्र। हधि सहर मातरि गहरवेन यानोति ।। -सी, स्या०, रो।

·B384, R441 ६१०३] प्रनिन्दसुत्त १०. मानिसंसवग्गो १ पातुभावसुतं १ "छन्न, भिक्सवे, पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । कतमेस छन्न तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, तथागतप्पवेदितस्स धम्मविनयस्स देसेता पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि, सरियायतने पच्चाजाति' दुल्लभा' लोकस्मि, इन्द्रियान अवेकल्लता दुल्लभा लोकस्मि, अजळता अनेळमूगता दुल्लभा लोकस्मि, कुसले. 5 धम्मे छन्दो दुल्लभो लोकस्मि । इमेस खो, भिक्खवे, छन्न पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि" ति । ? कतमे छ २ मानिसससुत १ "छयिम, भिक्खवे, मानिससा सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय। ? सद्धम्मनियतो होति, अपरिहानधम्मो होति, परियन्त- कतस्स दुक्ख होति', असाधारणेन बाणेन समन्नागतो होति, हेतु चस्स 10 सुदिट्ठो, हेतुसमुप्पन्ना च धम्मा । इमे खो, भिक्खवे, छ मानिससा सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाया" ति । ३ अनिच्चसुत्त १ "'सो वत, भिक्सवे, भिक्षु कञ्चि सङ्घार निच्चतो समनु- पस्सन्तो अनुलोमिकाय खनिया समन्नागतो भबिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । 'अनुलोमिकाय खन्तिया असमन्नागतो सम्मत्तनियाम अोक्क- 15 मिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । 'सम्मत्तनियाम अनोवकाममानो सोतापत्तिफल वा सकदागामिफल वा अनागामिफल वा अरहत्त वा सच्छिकरिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । २ ""सो वत, भिक्षवे, भिक्खु सव्यसवारे अनिच्चतो समनु- पस्सन्तो अनुलोमिकाय खन्तिया समन्नागतो भविस्सती' हि ठानमेत 20 विज्जति । 'अनुलोमिकाय खन्तिया समन्नागतो सम्मत्तनियाम मोक्क- मिस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सम्मत्तनियाम ओक्कममानो सोता- १-१ पञ्चाजातो दुस्लमा- श्या० । २-२ पुसलधम्मन्छन्द - गो० स्याः रोक ३ न हाति - सी० स्पा० रो० । ४ सञ्चसार - सौ० रो! R442 ·१४२ प्रयत्तरनिकायो पत्तिफल वा सकदागामिफल वा अनागामिफल वा अरहत वा सच्छि- करिस्सती' ति ठानमेत विज्जती" ति । 1305 ४ दुक्खसुतं “सो वत, भिक्खवे, भिक्खु कञ्चि सवार सुखतो समनुपस्सन्तो पे० सब्बसह्वारे दुक्खतो समनुपस्सन्तो पे० ठानमेत विज्जति"। 5 ५ अनत्तसुत्तं "सो बत, भिक्खवे, भिक्खु कञ्चि धम्म अत्ततो समनुपस्सन्तो पे० सब्बधम्म'अनत्ततो समनुपस्सन्तो पे०. ठानमेत विज्जति" । ६ निब्बानसुत्तं १. ""सो वत, भिक्खवे, भिक्खु निब्बान दुक्खतो समनुपस्सन्तो अनुलोमिकाय खन्तिया समन्नागतो भविस्सती' ति नेत ठान विज्जति । 'अनुलोमिकाय खन्तिया असमन्नागतो सम्मत्तनियाम प्रोक्कमिस्सती' 10 ति नेत ठान बिज्जति । 'सम्मत्तनियाम अनोक्कममानो सोतापत्तिफल वा सकदागागिफल वा अनागामिफल वा अरहत्त वा सच्छिकरिस्सती' ति नेत ठान विज्जति । २ "'सो वत, भिक्सवे, भिक्खु निब्बान सुखतो समनुपस्सन्तो अनुलोमिकाय खन्तिया समन्नागतो भविस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 15 'अनुलोमिकाय खन्तिया समन्नागतो सम्मत्तनियाम प्रोक्कमिस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सम्मत्तनियाम प्रोक्कममानो सोतापतिफल वा सकदागामिफल वा अनागामिफल वा अरहत्त वा सच्छिकरिस्सती' ति ठानमेत विज्जती" ति । R443 ७ अनत्यितसुतं १ "छ, भिक्खवे, अानिससे सम्पस्समानेन अलमेव भिक्सुना 20 सबसवारेसु अनोधि करित्वा अनिच्चसा उपट्टापेतु । पतमे छ 'सबसद्वारा च मे अनवरियता' सायिस्सन्ति, सध्यलोके च में मनो १ सम्बयाम - सी. रो। २ अनष्ठितना - सी०, स्या, से ?

·B.986 ६.१०.१०] भवसुतं १४३ नाभिरमिस्सति, सब्बलोका च मे मनो वुट्टहिस्सति, निब्बानपोणं च मे मानसं भविस्सति, संयोजना च मे पहानं गच्छिस्सन्ति', परमेन च सामञ्जेन समन्नागतो भविस्सामी' ति । इमे खो, भिक्खवे, छानि- संसे सम्पस्समानेन अलमेव भिक्खुना सब्बसङ्खारेसु अनोधि करित्या अनिच्चमनं उपट्टापेतुं" ति । 5 ८. उदिखत्तासिकसुतं १. “छ, भिक्खवे, अानिससे सम्पस्समानेन अलमेव भिक्खुना सब्बसखारेसु अनोधि करित्वा दुक्खसञ्नं उपद्वापेतुं । कतमे छ ? 'सब्बसङ्खारेसु च मे निविदसञ्जा' पच्चपट्टिता भविस्सति, सेय्य- थापि उक्खित्तासिके वधके । सम्वलोका च में मनो वुट्टहिस्सति, निब्बाने च सन्तदस्सावी भविस्सामि, अनुसया च मे समुग्घातं गच्छिस्सन्ति, 10 किच्चकारी च भविस्सामि, सत्या च में परिचिण्णो भविस्सति मेत्ता- बताया' ति । इमे खो, भिक्खवे, छ पानिससे सम्पस्समानेन अलमेव भिवखुना सब्बसङ्खारेसु अनोधि करित्वा दुक्खसञ्ज उपट्टापेतुं" ति । । R.444 ६. अतम्मयसुत्तं १. "छ, भिक्खवे, आनिसंसे सम्पस्समानेन अलमेव भिक्खुना सब्बधम्मेसु अनोधि करित्वा अनत्तसनं उपट्टापेतुं । कतमे छ? 15 सब्बलोके च अतम्मयो भविस्सामि, अहवारा च मे उपरुज्झिस्सन्ति, ममद्धारा च में उपरुज्झिस्सन्ति, असाधारणेन च आणेन समन्नागतो भविस्सामि, हेतु च मे सुदिट्ठो भविस्सति, हेतुसमुप्पन्ना च धम्मा । इमे खो, भिक्खवे, छ मानिससे सम्पस्समानेन अलमेव भिक्खुना सव्वधम्मसु अनोधि करित्या अनत्तसञ्ज उपट्ठापेतुं" ति । 20 १०. भवसुतं १. "तयोमे, भिक्खवे, भवा पहातव्या, तीसु सिक्खासु सिमिख- तब्वं । कतम तयो भवा पहातव्या ? कामभवो, रूपभवो, अरूपभवो - इमे तयो भवा पहातव्या । कतमासु तीसु सिक्खासु सिक्खितब्बं ? १ गच्छन्ति-सी०, स्या, रो। २. निदाणसना - सी०; निम्बानसा - स्पा, रो.. B.387 ·अडगुत्तरनिकायो ६.१०.१०- अधिसीलसिवखाय, अधिचित्तसिक्खाय, अधिपनासिक्खाय इमासु तीसु सिक्खासु सिक्खितब्बं । यतो खो, भिक्खवे, भिक्खुनो इमे तयो भवा पहीना होन्ति, इमासु च तीसु सिक्खासु सिक्सितसिक्खो होति अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु अच्छेच्छि तण्हं, विवत्तयि संयोजनं, सम्मा 5 मानाभिसमया अन्तमकासि दुक्खस्सा" ति । - R445 10 ११. ताहासुत्तं १. "तिस्सो इमा, भिक्खवे, तण्हा पहातब्बा तयो च माना। कतमा तिस्सो तण्हा पहातब्बा ? कामतण्हा, भवतण्हा, विभवतण्हा - इमा तिस्सो तण्हा पहातव्या । कतम तयो माना पहातब्बा ? मानो, अोमानो, अतिमानो - इमे तयो माना पहातब्बा । यतो खो, भिक्खवे, भिक्खुनो इमा तिस्सो तण्हा पहीना होन्ति इमे च तयो माना । अयं बुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु अच्छेच्छि तण्हं, विवत्तयि संयोजनं, सम्मा मानाभिसमया अन्तमकासि दुक्खस्सा" ति । आनिसंसवग्गो दसमो तस्सुद्दानं पातुभावो आनिसंसो, अनिच्चदुक्खअनत्ततो' । निब्बानं ,अनवत्थि', उक्खित्तासि अतम्मयो । भवाहतण्हायेका दसा ति' । दुतियो पपणासको समत्तो। 15 B.308 ११. तिकवग्गो १. रागसुत्तं १. “तयोमे, भिक्खवे, धम्मा । कतम तयो ? रागो, दोसो, मोहो - इमे सो, भिक्खवे, तयो धम्मा । इमेसं खो, भिक्सवे, तिग्णं धम्मानं पहानाय तयो घम्मा भावेतव्वा । कतम तयो ? रागस्स १ पञ्चमो - स्पा । • अनिच्च दुक्खमनत्ततो - सी०, स्था०, रो। ३. तयो- मनोधि गत्ता - सी०, रो, तयो मनीदिरा -स्या० । ४-४ उत्ताभदा तण्हाय ते दसति- स्या गवत हाय ते दयाति - सोग रो। R.440 ·१४५ ६.११.४] सामुत्तं पहानाय असुभा भवितव्बा, दोसस्स पहानाय मेत्ता भावेतब्बा, मोहस्स पहानाय पञ्चा भावेतब्बा । इमसं खो, भिवखवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्बा' ति । २. दुच्चरितसुतं १. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमें तयो ? कायदुच्चरितं, वचीदुच्चरितं, मनोदुच्चरितं - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा । इमेसं । खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावेतब्वा । वातमे तयो ? कायदुच्चरितस्स पहानाय कायसुचरितं भावेतब्वं, वचीदुच्चरि- तस्स पहानाय वचीसुचरितं भावेतब्बं, मनोदुच्चरितस्स पहानाय मनो- सुचरितं भावेतन्वं । इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्या" ति । 10 ३. वितक्कसुत्तं १. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे तयो ? कामवितवको, व्यापादवितक्को, विहिंसावितक्को - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा । इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावेतव्या । कतमे तयो ? कामवितक्कस्स पहानाय नेक्खम्मवितवको भावेतब्बो, व्यापावितक्कस्स पहानाय अब्यापादवित्तक्को भावेतब्बो, विहिंसा- 15 वितरकस्म पहानाय अविहिंसावितको भावेतब्यो । इमेसं खो, भिक्सवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्वा" ति । 1.389 R,447 ४. सज्ञासुत्तं १. "तयोमे, भिक्सवे, धम्मा । कतमे तयो? कामसञ्चा, व्यापादसञ्जा, विहिसासज्ञा - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा। इमेसं खो, भिक्खये, तिण्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावतव्वा । 20 कतमे तयो ? कामसजाय पहानाय नेक्खम्मसञ्झा भावेतव्या, व्यापाद- सजाय पहानाय अव्यागादसना भावतव्वा, विहिंसासम्ञाय पहा- नाय अविहिंसासन्ना भावतव्या । इमेसं खो, भिक्खवे, तिणं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्वा" ति । प०३-१६ ·प्रगुत्तरनिकायो । ५. धातुसुत्तं १. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मा। फतम तयो? कामधातु, च्यापादधातु, विहिंसाधातु - इभे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा ! इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावेतन्या । कतमे तयो ? कामधातुया पहानाय नेक्खम्मधातु भावेतव्या, व्यापादधातुया 5 पहानाय अव्यापादधातु भावेतव्या, विहिंसाघातुया पहानाय अविहिंसा- धातु भावेतब्वा । इमेसं खो, भिक्सवे, तिणं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्वा" ति । ६. अस्सादसुतं १. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मा । कतम तयो ? अस्साददिहि, अतानुदिट्ठि, मिच्छादिट्ठि - इमे खो, भिक्खवे, तयो घम्मा । इमेसं खो, ta भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावेतब्बा । कतमे तयो ? अस्साददिट्ठिया पहानाय अनिच्चसना भावतब्बा, अत्तानुदिद्विया पहानाय, अनत्तसञ्ज्ञा भावेतब्बा, मिच्छादिविया पहानाय सम्मादिट्टि भावेतब्बा । इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्बा" ति। R.443 15 B.390 ७. अरतिसुतं १. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे तयो ? अरति, विहिंसा, अधम्मचरिया - इमे खो, भिक्सवे, तयो धम्मा । इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावेतब्धा । कतमे तयो ? अरतिया पहानाय मुदिता भावेतन्या, विहेसाय' पहानाय अवि- हिंसा भावेतब्बा, अधम्मचरियाय पहानाय धम्मचरिया भावेतब्बा । 20 इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्बा" ति । ८. सन्तुहितासुतं १. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे तयो ? असन्तुद्विता, असम्पज, महिच्छता - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा। इमेसं विहिंसाय - रया०, रो०॥

·६.११.१०] उद्धच्चमुत्तं १४७ खो, भिक्खने, तिणं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावेतब्बा । कतमे तयो ? .असन्तुहिताय पहानाय सन्तुट्टिता भावेतब्बा, असम्पजनस्स पहानाय सम्पजनं भावेतब्बं, महिच्छताय पहानाय अप्पिच्छता भावे. तब्बा । इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतव्वा" ति। 5 ६. दोवचस्सतासुत्तं १. "तयोमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे तयो ? दोवचस्सता, पापमित्तता, चेतसो विक्षेपो - इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा । इमेसं खो, भिक्खवे, तिग्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावेतब्या । कतमे तयो? दोवचस्सताय पहानाय सोवचस्सता भावेतव्वा, पापमित्तताय पहानाय कल्याणमित्तता भावेतब्बा, चेतसो बिक्खेपस्स पहानाय पाना- 10 पानस्सति भावेतब्बा । इमेसं खो, भिक्खवे, तिणं धम्मानं पहानाय इमे तयो धम्मा भावेतब्बा" ति । R.449 १०. उद्धच्चसुतं १. "तयोमे, भिक्सवे, धम्मा । कतमे तयो ? उद्धच्चं, असंवरो, पमादो इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा। इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं धम्मानं पहानाय तयो धम्मा भावतव्वा । कतम तयो? उद्ध- 15 च्चस्स पहानाय समथो भावेतब्बो, असंवरस्स पहानाय संवरो भावेतब्बो, पमादस्स पहानाय अप्पमादो भावेतब्बो। इमेसं खो, भिक्खवे, तिग्णं धम्मानं पहानाय इमे तयो घम्मा भावतव्वा" ति । तिकवग्गो एकादरामो'। तस्सुद्दानं रागदुच्चरितवितक्क, स धातू ति बच्चति । अस्सादपरतितुट्टि, दुवे' च उद्धच्चेन वगो ति ।। B391 20 १. पठमो 1-स्पा० । २. पच्चति - स्या० । ३-३ दोवच.-रो।

·५४ [६.१२.१- प्रत्युत्तरनिकायो १२. सामञ्चवग्गों १. कायानुपस्सीसुत्तं १. "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो काये कायानुपस्सी विहरितुं । कतमे छ ? कम्मारामतं, भस्सारामतं, निद्दारामतं, सङ्ग- णिकारामतं, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारतं, भोजने अमत्तञ्चुतं - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे अप्पहाय अभव्यो कार्य कायानुपस्सी विहरितुं । २. "छ, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो काये कायानुपस्सी विहरितुं । कतमे छ ? कम्मारामतं, भस्सारामतं, निद्दारामतं, सङ्गणि- कारामतं, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारतं, भोजने अमत्तञ्चुतं - इमे खो, भिक्खवे, छ धम्मे पहाय भब्बो काये कायानुपस्सी विहरितुं' ति । R.450 5 २. धम्मानुपस्सीसुतं १. "छ, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अगब्बो अज्झत्तं काये ... पे०... 10 वहिद्धा काये ... पै.... अज्झत्तबहिद्धा काये ... पे०... अज्झत्तं वेदनासु .... पे०... वहिद्धा वेदनासु ... पं०... अज्झत्तवहिद्धा वेदनासु ... पे०... अज्झत्तं चित्ते ... पे०... बहिद्धा चित्ते ... पे०... अज्झत्तबहिद्धा चित्ते .... पे०... अज्झतं धम्मसु ... पे०... बहिद्धा धम्मसु ... पे०... अज्झत्त- वहिद्धा धम्मसु धम्मानुपस्सी विहरितुं । कतमे छ ? कम्मारामतं, 15 भस्सारामतं, निद्दारामतं, सङ्गणिकारामतं, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारतं, भोजने अमत्त तं – इमे खो, भिक्ख, छ धम्मे पहाय भब्बो अज्झत्त- बहिद्धा धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरित" ति । B392 R.451 ३. तपुस्ससुतं १. "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो तपुस्मो गहपति तथा- गते निट्ठङ्गतो अमतसो अमतं सच्छिकत्वा इरियति । कतमेहि छहि ? 20 बुद्धे अवेच्चप्पसादेन, धम्मे अवेच्चप्पसादेन, सङ्घ अवेच्चप्पसादेन, अरियेन सीलेन, अरियन भाणेन, अरियाय विमुत्तिया – इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि समन्नागतो तपुस्सो गहपति तथागते निट्ठङ्गतो अमतहसो अमतं सच्छिकत्वा इरियती" ति । १. वाणासङ्गहिता सुत्तन्ता- स्या० ।

·६.१२.२४] . रामरेप्पाल १४६ . २४-२३ भल्लिकादिसुत्तानि १-२०. "छहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भल्लिको गहपति ... पं०... सुदत्तो गहपति अनाथपिण्डिको ... चित्तो गहपति मच्छिका- सण्डिको ... हत्यको आळवको ... महानामो सक्को ... उग्गो गहपति वेसालिको ... उग्गतो गहमति ... सूरो अम्बट्ठो ... जीवको कोमार- भच्चो ... नकुलपिता गहपति ... तवकण्णिको गहपति ... पूरणो गहपति । इसिदत्तो गहपति ... सन्धानो गहपति ... विचयो' गहमति ... विजय- माहिको गहपति ... मेण्डको गहपति ... वासेट्ठो उपासको ... अरिट्ठो उपासको सारगो' उपासको तथागते निट्ठङ्गतो अमतद्दसो अमतं सच्छिकरवा इरियति । कतमेहि छहि ? बुद्धे प्रवेच्चप्पसादेन, धमें अवैच्चप्पसादेन, सङ्घ अवेच्चप्पसादेन, अरियन सीलेन, अरियेन जाणेन, 10 अरियाय वित्तिया - इमेहि खो, भिक्खवे, छहि घम्मेहि समन्नागतो सारग्गो उपासको तथागते निट्ठङ्गतो अमतद्दसो अमतं सच्छिवात्वा इरियती" ति । सामनवम्गो द्वादसमो। १३. रागपेय्यालं D.393 R.452 १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिजाय छ धम्मा भावेतव्या । कतमे छ ? दस्सनानुत्तरियं, सवनानुत्तरियं, लाभानुत्तरियं, सिक्खा- 15 नुत्तरियं, पारिचरियानुत्तरियं, अनुस्सतानुत्तरियं - रागस्स, भिवखवे, अभिशाय इमे छ धम्मा भावेतव्या" ति । २. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय छ धम्मा भावेतव्या । कतमे छ ? बुद्धानुस्सति, धम्मानुस्सति, सङ्घानुस्सति, सीलानुस्सति, चागानुस्सति, देवतानुस्सति - रागस्स, भिक्सवे, अभिनाय इमे छ 20 धम्मा भावेतव्या" ति। ३. "रागस्स, भिवसवे, अभिज्ञाय छ धम्मा भावतव्वा । कत छ ? अनिच्चसजा, अनिच्चे दुक्खसा, दुक्खे अनत्तसञ्चा, पहानसभा, चिरागसम्ञा, निरोधसञ्जा रागस्स, मिक्सदे, अभिनाय इमे छ घम्मा भावतव्या" ति । १ विज - सील, स्या, रोक २ वज्जियमहिती - सी०, स्पा, रो० । ३. सादत्तो-स्था। 25

·5
.
प्रगुत्तरनिकायो
[६.१२.२४-
४-३०. "रागस्स, भिक्सवे, परिञ्नाय ...पे०... परिक्खयाय ...
पहानाय ... खयाय ... क्याय ... विरागाय ... निरोधाय ... चागाय
पटिनिस्सग्गाय छ' धम्मा भावेतन्या" ।
३१-५१०. "दोसस्स ...पे०... मोहस्स ... कोधस्स ... उपनाहस्स
मक्खस्स ... पळासस्स.... इस्साय ... मच्छरियस्स ... मायाय ... साठे-
य्यस्स'... थम्भस्स ... सारम्भस्स ... मानस्स ... अतिमानस्स... मदस्स ...
पमादस्स अभिजाय ... पे०.... परिझाय ... परिक्खयाय ... पहनाय ....
खयाय वयाय ... विरागाय ... निरोधाय
चागाय ... पटिनिस्सग्गाय
...पे०... इमे छ धम्मा भावेतव्या" ति ।
इदमवोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभि-
नन्, ति।
रागपेय्यालं निहितं ।
छस्फनिपातो निद्वितो।
10
१. इमेछ-स्या०। २. पलासस्स - रो। ३. साम्पस्स-स्या।

·७.सत्तकनिपाती १. धनवग्यो R. vol.IVI १. पठमपियसुतं १. एवं में सुतं । एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति .. 305, जेतवने अनाथपिण्डिकस्स पारामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच- २. "सत्तहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं 5 अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनीयो च । कतमेहि सत्तहि ? इध, भिक्खवे, भिक्सु लाभकामो च होति, सवकारकामो च होति', अनवत्तिकामो च होति, अहिरिको च होति, अनोत्तप्पी च, पापिच्छो च, मिच्छादिट्टि च । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगर 10 च ग्रभावनीयो च। ३. "सत्तहि, भिक्खये, घम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति, मनापो च गए च भावनीयो घ । कतमेहि सत्तहि ? इच, भिक्सवे, भिक्खु न लाभकामो च होति, न सक्कारकामो च होति, न अनवञ्जत्तिकामो च होति, हिरीमा'च होति, श्रोत्तप्पी च, अप्पि- 15 1. 1956 च्दो च, सम्मादिट्टि च । इमेहि खो, भिक्सवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्नु सब्रह्मचारीनं पियो व होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । R.2 २. दुतिपपियसुत्तं १. "सत्तहि, भिक्सवे, घम्मेहि समन्नागतो मिक्सु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगर च अमावनीयो च । कतहि सत्तहि ? इथ, भिक्सवे, भिक्यु लाभकामो च होति, सफ्फारकामो च २० होति, मनवम्मत्तिकामो च होति, अहिरियो च होति, अनोत्तप्पी च, स्तुपो च, मच्छरो च । इमेहि सो, मिक्सये, सतहि पम्मेहि समन्नागतो स,रोपोपरेमु मन्थि । २. हिरिका - रो।

·१५२ प्रहगुत्तरनिकायो [७.१.२- भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगर च अभावनीयो च । २. “सत्तहि, भिक्खवे, धमेहि रामन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि सत्तहि ? 5 इध, भिक्खवे, भिक्खु न लाभकामो च होति, ग सरकारकामो च होति, न अनवत्तिकामो च होति, हिरीमा च होति, प्रोत्तप्पी च, अनिस्सुकी च, अमच्छरी च । इमेहि खो, भिवखवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति। R.3 ३. सवित्तवलसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने 10 अनाथपिण्डिकस्स आरामे ... पं०... सत्तिमानि, भिवखवे, बलानि । कतमानि सत्त? सद्धावलं, विरियवलं, हिरीवलं, प्रोत्तप्पवलं, सतिवलं, समाधिवलं, पञ्जावलं - इमानि खो, भिक्खवे, सत्त बलानी ति । "सद्धाबलं विरियंच', हिरी' ओत्तप्पियं वलं । सतिबलं समाधि' च, पञ्जा वे सत्तमं वलं ॥ "एतेहि वलवा भिक्खु, सुखं जीवति पण्डितो । योनिसो विचिने धम्म, पजायत्यं विपस्सति । पज्जोतस्सेव निव्वानं, विमोक्खों होति चेतसो" ति ।। 15 B.397 20 ४. वित्यतबलसुतं १. "सत्तिमानि, भिक्खवे, बलानि । कतमानि सत्त ? सद्धा- बल, विरियबलं, हिरीबलं, प्रोत्तप्पवलं, सतिबलं, समाधिबलं, पञ्जाबलं । २. "कतमं च, भिक्खवे, सद्धाबलं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स बोधि - 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो ... पे०... सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । इद बुच्चति, भिक्खवे, सद्धाबलं । ३. “कतमं च, भिवखवे, विरियबलं ? इध, भिक्खवे, अरिय- 25 सावको आरविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसलानं १-१. विरियबल - स्मा०; बीरियं च-म०।२ हिरि-रो०।३-३. समाधिवलं - स्या; समाधि च-रो०। ४. पजोतस्सेद-स्या०। ५. विमोखो-रो।

·ni 10 ७.१.५] सद्धितघनसुतं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दल्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । इदं वुच्चति, भिक्खवे, विरियवलं । ४. "कतमं च, भिक्खवे, हिरीवलं? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको हिरीमा होति, हिरीयति' कायदुच्चरितेन वचीदुचरितेन मनो- दुच्चरितेन, हिरीयति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । । इदं वुच्चति, भिक्खवे, हिरीवलं । ५. "कतमं च, भिक्खवे, प्रोत्तप्पवलं? इथ, भिवखवे, अरिय- सावको प्रोत्सप्पी होति, प्रोत्तप्पति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन, प्रोत्तप्पति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया। इदं वुच्चति, भिक्खवे, प्रोत्तप्पवलं । ६. “कतमं च, भिक्खवे, सतिवलं? इध, भिक्सवे, अरिय- सावको सतिमा होति परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता । इदं, वुच्चति, भिक्खवे, सतिवलं । ७. "कतमं च, भिक्खवे, समाधिवलं ? इध, भिक्खये, अरिय- सावको विविच्चेव कामेहि ....मे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । 15 इदं बुच्चति, भिक्सवे, समाधिबलं । ८. "कतमंच, भिक्सवे, पञ्चावलं? इध, भिक्खने, अरिय- सावको पावा होति उदयत्यगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निब्वेधिकाय सम्मा दुपखक्खयगामिनिया। इदं वुच्चति, भिवसवे, पञ्जाबलं । इमानि खो, भिक्खवे, सत बलानी ति । "सद्धाबलं विरियं च, हिरी ओत्तप्पियं बलं । सतिवलं समाधि च, पशा वे सत्तमं वलं ।। "एतेहि बलवा भिक्खु, सुखं जीवति पण्डितो। योनिसो विचिने घम्म, पञ्चायत्यं विपस्सति । पज्जोतस्सेच निन्यानं, विमोक्सो होति चेतसो" ति ।। B.390 20 -25 ५. सवित्तपनसुतं १. "रातिमानि, भिक्सवे, पनानि । कतमानि सत्त? सद्धा- धनं, सौलपन, हिरीपनं, प्रोत्तप्पयन, मृतधनं, चागधनं, पन्नाथनं -- 1 हिग्पिल-स्पा.गे।

·15 प्रगुतरनिकायो इमानि खो, भिक्खने, सत्त धनानी ति । "सद्धाधनं सीलधनं, हिरी ओत्तप्पियं धतं । सुतधनं च चागो च, पञ्जा वे सत्तमं धनं ।। "यस्स एते'धना अत्यि, इत्यिया पुरिसस्स वा । अदलिदो ति तं पाहु, अमोघं तस्स जीवितं ।। "तस्मा सद्ध च सीलं च, पसाद धम्मदस्सनं । अनुयुञ्जेथ मेधावी, सरं वुद्धान सासनं" ति ।। 5 ६. वित्यतधनसुत्तं १. "सत्तिमानि, भिक्खवे, धनानि । कतमानि सत्त? सद्धा- धनं, सीलधनं, हिरीधनं, प्रोत्तप्पधनं, सुतधनं, चागधनं, पज्ञाधनं । २. "कतमं च, भिक्खवे, सद्धाधनं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स वोधि -- 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो ... पे०... बुद्धो भगवा' ति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, 10 सद्धाधनं । B999 ३. "कतमं च, भिक्खवे, सोलधनं? इध, भिक्खवे, अरिय- 18 सावको पाणातिपाता पटिविरतो होति... पे०.. सुरामेरयमज्जपमादट्टाना पटिविरतो होति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सीलधनं । ४. "कतम च, भिक्खवे, हिरीधनं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको हिरीमा होति, हिरीयति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनो- दुच्चरितेल, हिरीपरित 'पापकाल असलान धम्मानं समापत्तिमा । इदं 27 वुच्चति, भिक्खवे, हिरीधनं । ५. "कतमं च, भिक्खवे, प्रोत्तप्पयनं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको प्रोत्तप्पी होति, प्रोत्तप्पति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितन मनोदुच्चरितन, प्रोत्तप्पति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, अोत्तप्पधनं । ६. "कतमं च, भिक्खवे, सुतधनं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो । ये ते धम्मा आदि- कल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सब्यञ्जनं, केवल- 625 १. एता - स्पा । २ प्रदळिद्दो- स्याः ।

·७.१.७] उपमुत्त १५५ परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा वहुस्सुता होन्ति धाता' वचसा परिचिता मनसानुक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सुतधनं । ७. "कतमं च, भिक्खवे, चागधनं? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति मुत्तचागो पयत- ५ पाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसंविभागरतो । इदं वुच्चति, भिक्खवे, चागधनं । ८. "कतमं च, भिक्खवे, पञ्ञाधनं? इध, भिक्सवे, अरिय- सावको पञ्जया होति ... पे०... सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, पञ्चाधनं । इमानि खो, भिवखवे, सत्त धनानी ति । 10 "सद्धाधनं सीलधनं, हिरी प्रोत्तप्पियं धनं । सुतपनं च चागो च, पञ्जा वे सत्तमं धनं ।। “यस्स एते धना अत्यि, इत्यिया पुरिसस्स वा । अदलिद्दो ति तं पाहु, अमोघं तस्स जीवितं ।। "तस्मा सद्धं च सीलं च, पसादं धम्मदस्सनं । अनुयुञ्जय मेधावी, सरं बुद्धान सासन" ति । 15 0.400 20 ७. उग्गसुत्तं १. अथ खो उग्गो राजमहामत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो सो उग्गो राजमहामतो भगवन्तं एतदवोच- २. "अच्छरियं, भन्ते, अन्भुतं, भन्ते ! याव अड्डो चायं, भन्ते, मिगारो रोहणेय्यो याव महतनो याव महाभोगो" ति । "कीय अड्डो पनुग्ग, मिगारो रोहणेय्यो, कीव महद्धनो, कीव महाभोगो" ति? "सतं, भन्ते, सतसहस्सान हिरञ्जस्स, को पन वादो सपि- यस्सा" ति! "अत्यि सो एत, उग्ग, धन नेत 'नत्यी' ति बदामी ति । तं च सो एतं, उगा, घन साधारणं अग्गिना उदकेन राजूहि चोरेहि अप्पियहि १- या रो0 1 २ वार - रो। ३ हिन्च - स्पा०। ४ सहस्यनं - सी० गम्यानि - स्था। R.7 25 ·१५६ माध्युत्तरनिकायो दायादेहि । सत्त खो इमानि, उग्ग, धनानि असाधारणानि अग्गिना उदकेन राजूहि चोरेहि अप्पियहि दायादेहि । कतमानि सत्त? सद्धा- धनं, सीलधनं, हिरीधनं, प्रोत्तप्पधनं, सुतधनं, चागधनं, पञ्ञाधनं - इमानि खो, उग्ग, सत्त धनानि असाधारणानि अग्गिना उदकेन राजूहि 5 चोरेहि अप्पियेहि दायादेही ति । "सद्धाधनं सीलधनं, हिरी अोत्तप्पियं धनं । सुतधनं च चागो च, पञ्जा वे सत्तमं धनं ।। "यस्स एते धना अत्थि, इत्थिया पुरिसस्स वा । स चे महद्धनो लोके, अजेय्यो देवमानुसे ।। "तस्मा सद्धं च सीलं च, पसादं धम्मदस्सनं । अनुयुञ्जय मेधावी, सरं बुद्धानं सासन" ति ।। 10 संयोजनसुत्तं १. “सत्तिमानि, भिक्खवे, संयोजनानि । कतमानि सत्त ? अनु- नयसंयोजनं, पटिघसंयोजनं, दिट्ठिसंयोजन, विचिकिच्छासंयोजनं, मान- संयोजनं, भवरागरायोजनं, अविज्जासंयोजनं - इमानि खो, भिक्खवे, 15 सत्त संयोजनानी" ति । B,401 R.8 .. ६. पहानसुत्तं १. "सत्तघ्नं, भिवखवे, संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्म- चरियं वुस्सति । कतमेसं सत्तन्नं ? अनुनयसंयोजनस्स पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरियं चुस्सति, पटिघसंयोजनस्स ... पे०... दिद्विसंयोजनस्स विचिकिच्छासंयोजनस्स ... मानसंयोजनस्स ... भवरागसंयोजनस्स २० अविज्जारांयोजनस्स पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरियं दुस्सति । इमेस खो, भिक्खवे, सत्तन्नं संयोजनानं पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरियं वुस्सति ! यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खुनो अनुनयसंयोजन पहीनं होति उच्छिन्नमूलं तालाबत्युकतं अनभावतं आयति अनुष्णादधम्मं । पटिघसंयोजनं ... पे०... दिट्ठिसंयोजन विचिकिच्छासंयोजनं ... मानसंयोजनं 25 भवरागसंयोजनं ... अविज्जासंयोजन पहीन होति उच्छिन्नमूलं ताला- वत्युकतं अनभावतं आयति अनुप्पादधम्मं । अयं वुच्चति, भिक्खवे, ta ....

·७२.२] वुतियप्रवृत्तपमुत्तं भिक्खु अच्छेच्छि तण्हं, विवत्तयि संयोजनं, सम्मा मानाभिसमया अन्तम- वासि दुक्खस्सा" ति। - - १०. मच्छरियसुत्तं १. "सत्तिमानि, भिवखवे, संयोजनानि । कतमानि सत्त ? अनु- नयसंयोजन, पटिघसंयोजनं, दिट्टिसंयोजन, विचिकिच्छासंयोजन, मान- संयोजनं, इस्सासंयोजनं, मच्छरियसंयोजन इमानि सो, भिक्सवे, सत्त संयोजनानी" ति । धनवग्गो पठमो। तस्सुद्दानं द्वे' पियानि वलं धन', सवित्तं चैव वित्यतं । उगं संयोजनं चेव, पहानं मच्छरियेन चा ति ।। R." २. अनुसयवग्गो १. पठमअनुसपसुतं १. "सत्तिम, भियसवे, अनुसया । कतमे सत्त ? कागरागा- नुत्यो, परिघानुनयो, दिट्ठानुगयो, चिचिकिच्छानुसयो, मानानुसयो, 10 भवरागानुसमो, अविज्ञानुरायो - इसे सो, भिवस, सत्त अनुसमा" ति। "402 २. दुतियमनुसयसुत्तं १ "शत्तन, मिनरावे, अनुरायानं पहानाय समुन्देदाय ब्रह्म- गरिय युन्मति । पतमेग सत्तन पामगगानुनयस्न पहानाय ममुन्छेदाय ग्रह्मरिम युम्मति, पटियानुनयस्त . पं०... दिट्ठानुमयस्स . विचि- 15 विनामपन्न मानानुमयस्न . नवरागानुनयस्म ... विजानु- . १-१ दिसम्य पान - मौ... पिर.-यापिटे बसपा- स. २-२ गीगिरा - गौपहन - गौकरस, रो०१४-८. परिपेना - 0.11 पहानाय हमार-मी। 4 ·१५८ अडगुत्तरनिकायो [७२१- सयस्स पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरिय वुस्सति । इमेस खो, भिक्खवे, सत्तन्न अनुसयान पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरिय वुस्सति । २ "यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खुनो कामरागानुसयो पहीनो होति उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावतो आयति अनुप्पाद- 5 धम्मो। पटिघानुसयो पे० दिवानुसयो विचिकिच्छानुसयो मानानुसयो भवरागानुसयो अविज्जानुसयो पहीनो होति उच्छिन्न- मूलो तालावत्युकतो अनभावतो आयति अनुप्पादधम्मो। अय वुच्चति, भिक्सवे, भिक्खु अच्छेच्छि तण्ह, वियत्तयि सयोजन, सम्मा मानाभिसमया अन्तमकासि दुक्खस्सा" ति । । R 1010 ३ कुलसुत्तं १ "सत्तहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागत कुल अनुपगन्त्वा वा नाल उपगन्तु, उपगन्त्वा वा नाल उपनिसीवितु । कतमेहि सत्तहि न मनापेन पच्चु न्ति, न मनापेन अभिवादेन्ति, न मनापेन आसन देन्ति, सन्तमस्स परिगुन्ति, बहुक पि थोक देन्ति, पणीत पि लूख देन्ति, असक्क- च्च देन्ति नो सक्कच्च । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि अङ्गेहि समन्नागत 15 कुल अनुपगन्त्वा वा नाल उपगन्तु, उपगन्त्वा वा नाल उपनिराीदितु । २ "सत्तहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागत कुल अनुपगन्त्वा वा वा अल उपगन्तु, उपगन्त्वा वा अल उपनिसीदितु । कतमेहि सत्तहि मनापेन पच्चु?न्ति, मनापेन अभिवादेन्ति, मनापेन आसन देन्ति, सन्त- मस्स न परिगुन्ति, बहुक' पि' बहुक देन्ति, पणीत पि पणीत देन्ति, 20 सक्कच्च देन्ति नो असक्कच्च । इमेहि खो, भिक्खये, सत्तहि अङ्गेहि समनागत कुल अनुपगन्त्वा वा अल उपगन्तु, उपगन्त्वा वा अल उप- निसोदितु" ति। ? ४ पुग्गलसुत्त ? १ "सत्तिमे, भिक्सवे, पुग्गला पाहुनेय्या पाहुनेय्या विस- णग्या अजलिवरणीया अनुत्तर पुज्जक्सेत लोकस्स । कतमे सत्त उभतोभागविमुत्तो, पनाचिमुत्तो, कायसविस, दिट्ठिप्पत्तो, सद्धाविमुत्तो, १ भिप निरनुसयो - सी। २ निगीदित ३-३ बहुरादि- 25 -स्या.॥ स्था, रो।

·R17 ७२५] उदकूपमामुत्त धम्मानुसारी, सद्धानुसारी - इमे खो, भिक्खवे, सत्त पुग्गला आहुनेय्या पाहुनेय्या दक्खिणेय्या अञ्जलिकरणीया अनुत्तर पुजवखेत्त लोकस्सा" ति । 5 , ५. उदकूपमासुतं १ "सत्तिमे, भिक्खवे, उदकूपमा पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । कतमे सत्त? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सकि निमुग्गो निमुग्गो व होति, इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जित्वा निमुज्जति, इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जित्वा ठितो होति, इध पन, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जित्वा विपस्सति विलोकेति , इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जित्वा पतरति, इध पन, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुग्जित्वा पतिगाधप्पत्तो होति, 10 ध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जित्वा तिष्णो होति पारङ्गतो' थले तिट्ठति ब्राह्मणो। २ "कथ च, भिक्खवे, पुग्गलो सकिं निमुग्गो निमुग्गो व होति ? इध पन, भिक्खबे, एकच्चो पुग्गलो समन्नागतो होति एकन्तकाळकेहि अकुसलेहि धम्मेहि । एव खो, भिक्सवें, पुग्गलो सकिं निमुग्गो निमुग्गो 15 व होति । ३ "क्य च, भिक्सवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्वा निमुज्जति श्य, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जति साधु सद्धा कुसलेसु धम्मसु, साधु हिरी पे० साधु ओतप्प साधु विरिय साधु पना कुस- लेसु धम्मैसू ति । तस्स सा सद्धा नेय तिट्ठति नो वड्डति हायतियेव, तस्स 20 सा हिरी पे० तस्स त प्रोत्तप्प तस्स त विरिय तस्स सा पन्ना नेय तिद्वति नो बटुति हायतियेव । एव सो, भिक्सवे, पुग्गलो उम्मु- ज्जित्वा निमुज्जति । ४ "क्य च, भिक्सवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्या ठितो होति श्य, भिपसर्य, एपच्पो पुग्गलो उम्मुज्जति साधु सद्धा युमलेसु धम्मेमु, 25_NP साधु हिरी पे० साघु अोतप्प सायु पन्जा युमतेगु धम्मेमू ति । तस्स सा सद्धा नेव हायति नो बटुति ठिता' होति, तस्स सा हिरी पं० तस्स त प्रोत्तप्प तस्स त विरिय १ पारातो-शीन, स्या, रा.२ जिो-स्सा। ? B101 सायु विरिय तस्मसा ·१६० 5 प्रगुत्तीफायो [७२५- पा नेव हायति नो वडति ठिता होति । एव खो, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्वा ठितो होति । ५ "कथ च, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्वा चिपस्सति विलो- केति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जति साधु सद्धा कुसलेसु धम्मसु, साधु हिरी पे० साधु प्रोत्तप्प साधु विरिय साधु पञ्जा कुसलेसु धम्मेसू ति । सो तिण्ण सयोजनान परिक्खया सोतापन्नो होति अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो । एव खो, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्वा विपस्सति विलोकेति । ६ "कथ च, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्या पतरति इध, 10 भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जति साघु सद्धा कुसलेसु धम्मसु, साधु हिरी पे० साधु ओतप्प साधु विरिय साधु पज्ञा कुसलेसु धम्मेसू ति । सो तिण्ण सयोजनान परिक्खया रागदोसमोहान तनुत्ता सकदागामी होति, सकिदेव इम लोक आगन्त्वा दुक्खस्सन्तकरो' ति' । एव खो, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्वा पतरति । ७ "कथ च, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्वा पतिगाधप्पत्तो होति ? इध, भिक्खचे, एकच्चो पुग्गलो उम्मुज्जति साघु सद्धा कुसलेसु धम्मेसु, साधु हिरी पे० साधु प्रोत्तप्प साधु पना कुसलेसु धम्मेसू ति । सो पञ्चन्न ओरम्भागियान सयोजनान परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्थ परिनिब्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा 20 लोका । एव खो, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मुज्जित्वा पतिगाधप्पत्तो होति । ८ "कथ च, भिक्खवे, पुग्गलो उम्मज्जित्वा तिग्णो होति पारङ्गतो थले तिट्ठति ब्राह्मणो । इध, भिक्खवे, एकच्चो पुगलो उम्मुज्जति साधु सद्धा कुसलेसु धम्मसु, साधु हिरी पे० साधु अोतप्प साधु विरिय साधु पञ्जा कुसलेसु धम्मेसू ति । सो 23 आसवान खया अनासव चेतोविमुत्ति पाविमुक्ति दिवेव धर्म सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज यिहरति । एव खो, भिक्खवे, पुगलो उम्मुज्जित्वा तिण्णो होति पारङ्गतो थले तिट्ठति ब्राह्मणो । "इमे खो, भिक्खवे, सत्त उदबूपमा पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि" ति। 15 साधु विरिय R 13 B १-१ दुरवस्यन्त करोति - सी०, स्वा०, रो।

·१६१ ७.२.७] क्यानुपस्सोसुतं ६. अनिच्चानुपस्सीसुतं १. "सत्तिमे, भिवखवे, पुग्गला आहुनेय्या पाहुनेय्या दक्खिणेय्या अञ्जलिकरणीया अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स ! कतमे सत्त? इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो सब्वसवारेसु अनिच्चानुपस्सी विहरति अनिच्चसभी अनिच्चपटिसंवेदी सततं समितं अब्बोकिण्णं चेतसा अधिमुच्चमातो पझाय परियोगाहमानो । सो अासवानं खया ... पे०... । सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । अयं, भिक्सवे, पठमो पुग्गलो आहुनेथ्यो पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुजक्सेत्तं लोकस्स । २. "पुन च परं, भिक्खचे, इधेकच्चो पुग्गलो सबसङ्घारेसु अनिच्चानुपस्सी विहरति अनिच्चसनी अनिच्चपटिसंवेदी सततं 10 समितं अब्बोकिणं चेतसा अधिमुच्चमानो पञ्चाय परियोगाहमानो। तस्स अपुवं अपरिमं भासवपरियादानं च होति जीवितपरियादानं च । अयं, भिवखवे, दुतियो पुग्गलो आहुनेय्यो ... पे०... अनुत्तरं पुचवखेत्तं लोकस्स। ३. "पुन च परं, भिक्सवे, इधेकच्चो पुग्गलो सव्यसङ्खारेसु 15 अनिच्चानुपस्सी विहरति अनिच्चसञी अनिच्चपटिसंवेदी सततं समितं प्रबोकिपणं चेतसा अधिगुच्चमानो पञ्जाय परियोगाहमानो । सो पञ्चनं योरम्भागियानं संयोजनानं परिवसया अन्तरापरिनिव्यायी होति ... पे०... उपहच्चपरिनिध्यायी होति ... पे०... असद्धारपरि- निबायो होति ... पं० .. ससद्धारपरिनिव्यायी होति ... पे०... उद्धसोतो 20 होति अपनिट्ठगामी । अयं, भिपरावे, सत्तमो पुग्गलो आहुनेय्यो पाहु- नेय्यो दक्सिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जयमेतं लोफस्स । श्मे सो, भिवराये, सत्त पुग्गला प्राहुनेय्या पाहुनेय्या दलिसणेय्या अलिकरणीया अनुत्तर पुग्नक्तं लोकस्सा" ति । R.14 ७. दुक्सानुपस्सोसुत्तं १ गतिमे, भिरपये, पुग्णता पाहुनेय्या ....... अनुत्तरं - E. 486 पुस्मात लोपम्न । मनमे रात्त ? श्य, भिक्सव, एफच्चो पुग्गलो सम्बगरवारेनु दुासानुपम्नी विहरति ... पं०... 1 ·अडगुतरनिकायो [७.२८- ८. अनत्तानुपस्सीसुत्तं १. सब्येसु धम्मेसु अनत्तानुपस्सी विहरति ... पे०... । ६. निब्वानसुत्तं १. "निव्याने सुखानुपस्सी विहरति सुखसञी सुखपटिसंवेदी सततं समितं अब्बोकिण्णं चेतसा अधिमुच्चमानो पञ्जाय परियोगाह- मानो । सो आसवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । 5 अयं भिक्खवे, पठमो पुग्गलो आहुनेय्यो ... पे०... पुनक्खेत्तं लोकस्स । २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधकच्चो पुग्गलो निब्वाने सुखानुपस्सी विहरति सुखसञ्ची सुखपटिसंवेदी सततं समितं अब्बोकिण्णं चेतसा अधिमुच्चमानो पय परियोगाहमानो । तस्स अपुब्बं अचरिमं पाराव- परियादानं च होति जीवितपरियादानं च। अयं, भिक्खबे, दुतियो 10 पुग्गलो आहुनेथ्यो ... पे०... अनुत्तरं पुञ्जक्खेतं लोकस्स । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो निब्बाने सुखानु- पस्सी विहरति सुखसञ्बी सुखपटिसंवेदी सततं समितं अब्बोकिण्णं चेतसा अधिमुच्चमानो पञ्चाय परियोगाहमानो । सो पञ्चनं ओरम्भा- गियानं संयोजनानं परिक्खया अन्तरापरिनिब्बायी होति ... पे०... उप- 15 हच्चपरिनिब्यायी होति ... पे०... असङ्खारपरिनिब्वायी होति ........ सराङ्खारपरिनिव्बायी होति ... पे.... उद्धंसोतो होति अकनिट्ठगामी । अयं, भिक्खवे, सत्तमो पुग्गलो आहुनेथ्यो ... पे०... अनुत्तरं पुञपखेत्त लोकस्स । इमे खो, भिक्खवे, सत्त पुग्गला आहुनय्या.. पे०... अनुत्तर पुञक्खेत्त लोकस्सा" ति । R.15 B407 20 १०. निद्दसवत्थुसुत्तं १. "सतिमानि, भिक्खवे, निद्दसवत्यूनि । कतमानि सत्त? इध, भिक्खवे, भिक्खु सिक्खासमादाने तिव्वच्छन्दो होति प्रायति च सिक्खा- समादाने अविगतमो', धम्मनिसन्तिया तिब्वच्छन्दो होति आयति च धम्मनिसन्तिया अविगतमो, इच्छाविनये तिव्वच्छन्दो होति प्रायति च इच्छाविनये अविगतपेमो, पटिसल्लाने तिव्वच्छन्दो होति प्रायति न १. मधिगउपेमो-स्याः।

·१६३ ७.३.१] सारन्ददसुत्तं पटिसल्लाने अविगतपेमो, विरियारम्भे तिब्वच्छन्दो होति आयति च विरियारम्भे अविगत्तपेमो, सतिनपक्के तिब्बच्छन्दो होति आयति च सतिनेपक्के अविगतपेमो, दिट्ठिपटिवेधे तिब्बच्छन्दो होति आयति च दिट्ठिपटिवेधे अविगतमो । इमानि खो, भिवखवे, सत्त निहसवत्यूनी" ति। अनुसयवग्गो दुतियो । तस्मुद्दानं दुवे' अनुसया कुलं', पुग्गलं' उदकूपमं । अनिच्च दुक्ख अनत्ता च, निव्वान निद्दसवत्यु चा ति ।। 5 R.10 ३. वज्जिसत्तकवग्गो १. सारन्ददमुत्तं १. एवं गे सुतं । एक समयं भगवा वेसालियं विहरति सार- न्ददे चेतिये । अथ सो सम्बहुला लिच्छवी येन भगवा तेनुपसङ्घमिसु; उपराद्धमित्या भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं 10 निसिने सो ते लिच्छवी भगवा एतदवोच-"सत्त वो, लिच्छवी, अपरि- हानिये धम्मे देसेस्सामि । तं सुणाय, साघुकं मनसि करोथ; मासि- स्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति सो ते लिच्छवी भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. "कतमे च, लिच्छवी, सत्त अपरिहानिया धम्मा ? याव- 15 कीवल्प, लिच्छवी, वज्जी अभिण्हं सन्निपाता भविस्सन्ति सन्निपात- बहुला बुद्धियेय, लिच्छवी, वज्जीन पाटिकवा, नो परिहानि । ३. “यायकोवन्च, लिच्छवी, वज्जो समग्गा मग्निपतिस्सन्ति, समग्गा युट्टहिस्सन्ति, समग्गा वज्जिकारणीयानि करिम्मन्ति; बुद्धियेय, लिच्छवी, यज्जीन पाटिपारला, नो परिहानि । ४ "गायगोयञ्च, निच्छवी, यज्जी अपन्नतं न पज्जा- पेस्सन्ति, पज्जतं न ममुच्छिन्दिम्गन्ति, यथापश्यत्ते पोराणे यज्जियम्मे II. 408 20 ·- आडगुत्तरनिकायो [७.३१- समादाय वत्तिस्सन्ति; वुद्धियेव, लिच्छवी, वज्जीनं पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ५. "यावकीवञ्च, लिच्छवी, वज्जी ये ते वज्जीनं वज्जि- महल्लका ते सक्करिस्सन्ति गर' करिस्सन्ति मानेस्सन्ति पूजेस्सन्ति, तेसं 5 च सोतव्वं मनिस्सन्ति, बुद्धियेव, लिच्छवी, वज्जीनं पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ६. "यावकीवञ्च, लिच्छवी, वज्जी या ता कुलित्थियो कुल- कुमारियो ता न प्रोकस्स* पसव्ह वासेस्सन्ति; बुद्धियेव, लिच्छवी, वज्जीनं पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ७. "यावकीवञ्च, लिच्छवी, वज्जी यानि तानि वज्जीनं वज्जिचेतियानि अब्भन्तरानि चेव वाहिरानि च तानि सक्करिस्सन्ति गरुं करिस्सन्ति मानेस्सन्ति पूजेस्सन्ति, तेसं च दिन्नपुब्बं कतपुब्बं धम्भिकं बलि नो परिहापेस्सन्ति, वुद्धियेव, लिच्छवी, वज्जीनं पाटि- कङ्खा, नो परिहानि। ८. “यावकीवञ्च, लिच्छवी, वज्जीनं अरहन्तेसु धम्मिका रक्खावरणगुत्ति सुसंविहिता भविस्सति – 'किन्ति अनागता च अरहन्तो विजितं आगच्छेय्यु, अागता च अरहन्तो विजिते फासु विहरेय्यु' ति; वुद्धियेव, लिच्छवी, वज्जीनं पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ६. "यावकीवञ्च, लिच्छवी, इमे सत्त अपरिहानिया धम्मा २० वज्जीसु ठस्सन्ति, इमेसु च सत्तसु अपरिहानियेसु धम्मेसु वज्जी सन्दिस्ति- स्सन्ति'; वुद्धियेव, लिच्छवी, वज्जीनं पाटिकङ्खा, नो परिहानी" ति । 10 R 17 15 B,409 २. बस्सकारसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झ- कूटे पब्बते । तेन खो पन समयेन राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो वज्जी अभियातुकामो होति । सो एवमाह - "अहं हिमें वज्जी एवं- 25 महिद्धिके एवंमहानुभावे उच्छेच्छामि', वज्जी विनासेस्सामि, वज्जी अनयव्यसनं आपादेस्सामी' ति । पो. १. गप-सी०, स्या, रो०।२ मोक्कस्स - सी०, स्या०, रोः । ३ सन्दिस्रान्ति - ४. इमे-सी०, स्या, रो० 1 ५. उदेस्यामि - सी०, उद्देग्जिागि- स्या, रो।

·- R 18 ७३२] वत्सकारसुत्त २ अथ खो राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो वस्सकार ब्राह्मण मागधमहामत्त' आमन्तेसि - "एहि त्व, ब्राह्मण, येन भगवा तेनुपसङ्घम', उपसङ्कमित्वा मम वचनेन भगवतो पादे सिरसा वन्दाहि, अप्पाचाध अप्पात लहुट्ठान वल फासुविहार पुच्छ -'राजा, भन्ते, मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो भगवतो पादे सिरसा वन्दति, गप्पाबाघ अप्पातङ्क 5 लहुट्ठान वल फासुविहार पुच्छती' ति । एव च वदेहि - 'राजा, भन्ते, मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो बज्जी अभियातुकामो । सो एवमाह - 'ग्रह हिमे वज्जी एवमहिद्धिके एवमहानुभावे उच्छेच्छामि, वज्जी विना- सेस्सामि, वज्जी अनयन्यसन आपादेस्सामी" ति । यथा ते भगवा व्याकरोति, त साधुक उग्गहेत्वा मम आरोचेय्यासि । न हि तथागता 10 वितथ भणन्ती" ति । ३ "एव, भो" ति खो वस्सकारो ब्राह्मणो मागधमहामत्तो रओ मागवस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तरस पटिस्सुत्वा' येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसमित्या भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीय कथ सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्त निसोदि । एकमन्त निसिन्नो खो 15 वरसकारो ब्राह्मणो मागधमहामत्तो भगवन्त एतदवोच - "राजा, भो गोतम, मागधो अजातशत्तु वेदेहिपुत्तो भोतो गोतमस्स पादे सिरसा वन्दति, अप्पावाध अप्पातट्स लहुट्ठान वल फासुविहार पुच्छति । राजा', भो गौतम, मागधो अजातरात्तु वेदेहिपुत्तो वज्जी अभियातुकामो । सो एवमाह - 'अह हिमे वज्जी एवमहिद्धिके एवमहानुभावे उच्छेच्छामि, 20 वज्जी चिनासैस्सामि, वज्जी अनयव्यसन प्रापादेस्सामी" ति । ४ तेन खो पन समयेन आयस्मा आनन्दो भगवतो पिढितो ठितो होति भगवन्त वीजयमानों । अथ खो भगवा आयस्मन्त आनन्द 'वज्जी अभिण्ह सन्निपाता सनिपातबहुला" ति "सुत मेत, भन्ते - 'वज्जी अभिण्ह सनिपाता सनिपातबहुला" ति। "यायकीवञ्च, आनन्द, वजी अभिण्ह सनिपाता भविस्सन्ति समिपातबहुला, बुद्धियेव, आनन्द, वज्जीन पाटिकवा, नो परिहानि । १ गगपमहामत्त- 'IO, रया०,०। - सा० स०, रो। ४ मापादिस्मामी बग्दी - रो। पटिगुणिला - स्या, रोक | २ तेनुपसमि-स्मा०, रोः । ३ बन्द ६ एवञ्च वादि रागा - मी०, रो०। ७ वीरमाना - मी०, स्याका रा1 B410 प्रामन्तेसि - "किन्ति ते, यानन्द, सुत 25 ·5 R.19 10 मडगुतरनिकायो [७.३.२- ५. "किन्ति ते, आनन्द, सुतं - 'वज्जी समग्गा सन्निपतन्ति, समग्गा बुट्टहन्ति, समग्गा वज्जिकरणीयानि करोन्ती" ति? "सुतं मेतं, भन्ते -- 'वज्जी समग्गा सन्निपतन्ति, समग्गा वुट्टहन्ति, समग्गा वज्जिकरणीयानि करोन्ती" ति । "यावकीवञ्च, आनन्द, वज्जी समग्गा सन्निपतिस्सन्ति, समग्गा बुद्धहिस्सन्ति, समग्गा बज्जिकरणीयानि करिस्सन्ति; बुद्धियेव, आनन्द, बन्जीनं पाटिकवा, नो परिहानि । ६. "किन्ति ते, आनन्द, सुतं - 'वज्जी अपनत्तं न पञ्जा- पेन्ति, पञ्चत्तं न समुच्छिन्दन्ति, यथापञत्ते पोराणे वज्जिधम्म समादाय वत्तन्ती" ति? "सुतं मेतं, भन्ते – 'वज्जी अपनत्तं न पज्ञापेन्ति, पञ्जतं न समुच्छिन्दन्ति, यथापञ्जते पोराणे वज्जिधम्मे समादाय वत्तन्ती"" ति। "यायकीयञ्च, आनन्द, वज्जी अपआत्तं न पापेस्सन्ति, पञ्चत्तं न समुच्छिन्दिस्सन्ति, यथापत्ते पोराणे वज्जिधस्मे समा- 15 दाय वत्तिस्मन्ति; वुद्धियेव, आनन्द, वज्जीनं पाटिकङ्घा, नो परिहानि । ७. "किन्ति ते, आनन्द, सुतं - 'वज्जी ये ते वज्जीनं वज्जि- महल्लका ते सक्करोन्ति गरं करोन्ति मानेन्ति पूजेन्ति, तेसं च सोतव्वं मान्ती" ति? "सुतं मेतं, भन्ते - 'वज्जी ये ते वज्जीनं वज्जिमहल्लका ते 20 सक्करोन्ति गरुं करोन्ति मानेन्ति पूजेन्ति, तेसं च सोतब्बं मान्ती" ति । "यावकीवञ्च, आनन्द, वजी ये ते वज्जीनं वज्जिमहल्लका ते सक्करिस्सन्ति गरं करिस्सन्ति मानेस्सन्ति पूजेस्सन्ति, तेसं च सोतब्बं मजिस्सन्ति; बुद्धियेव, आनन्द, वज्जीनं पाटिकवा, नो परिहानि । = "किन्ति ते, आनन्द, सुर्त – 'वज्जी या ता कुलिस्थियो कुल- कुमारियो ता न प्रोफस्स पसय्ह वासेन्ती" ति ? "सुतं मेतं, भन्ते - 'वज्जी या ता कुलित्थियो कुलकुमारियो ता न प्रोकस्स पसरह वारीती" ति । "यावकीवञ्च, आनन्द, वज्जी या ता कुलिथियो कुलकुमारियो 30 ता न औकस्स पसरह वासेस्सन्ति, बुद्धियेव, आनन्द, वजीनं पाटियाहा, 25 नो परिहानि ।

·R20 ७३२] दस्सवारसुत्त ६ "किन्ति ते, आनन्द, सुत - 'वज्जी यानि तानि बज्जीन वज्जिचेतियानि अन्भन्तरानि चेव वाहिरानि च तानि सक्करोन्ति गर करोन्ति मानेन्ति पूजेन्ति, तेस च दिन्नपुब्व कतपुटव धम्मिक वलि नों परिहापेन्ती" ति ? "सुत मेत, भन्ते - 'वज्जी यानि तानि बन्जीन वज्जिचेतियानि 5 अब्भन्तरानि चैव वाहिरानि च तानि सस्करोन्ति गरु करोन्ति मानेन्ति पूजेन्ति, तेस च दिन्नपुव्व कतपुव धम्मिक वलि नो परिहापेन्ती" ति । "यावकीवञ्च, आनन्द, वज्जी यानि तानि वज्जीन वज्जितियानि अब्भन्तरानि चेव वाहिरानि च तानि सक्करिस्सन्ति गर करिस्सन्ति मानेस्सन्ति पूजेस्सन्ति, तेस च दिन्नपुत्र कतपुब्ब धम्मिक वलि नो परि- 10 हापेस्मन्ति, बुद्धियेव, आनन्द, वज्जीन पाटिकवा, नो परिहानि । १० "किन्ति ते, आनन्द, सुत - 'वज्जीन अरहन्तेसु घम्मिका रक्सावरणगुत्ति सुसविहिता- किन्ति अनागता च अरहन्तो विजित आगच्छेय्यु, भागता च अरहन्तो विजिते फासु विहरेग्यु" ति ? "सुत मेत, भन्ते - 'वज्जीन अरहन्तेसु धम्मिका रक्सावरणगुत्ति 15 सुसविहिता भविस्यति'-किन्ति अनागता च अरहन्तो विजित पागच्छेय्य, मागता च अरहन्तो विजिते फासु विहरेय्यु" ति । "यावकीवञ्च, आनन्द, वज्जीन अरहन्तेसु धम्मिका रक्सावरण- गुत्ति मुसविहिता भविस्सति - 'किन्ति अनागता च अरहत्तो विजित आगच्छेय्यु, भागता च अरहन्तो विजिते फासु विहरेय्यु' ति, वुद्धियेव, 20 आनन्द, वज्जीन पाटिफवा, नो परिहानी" ति । ११ अथ खो भगवा वस्सकार ब्राह्मण मागधमहामत्त आमन्तेसि - "एकमिदाह, ब्राह्मण, समय वेसालिय विहामि मारन्ददे चेतिये । तभाह, ब्राह्मण, वज्जीन इमे सत्त अपरिहानिये धम्मे देसेसि । यावषी- यञ्च, ब्राह्मण, इमे सत्त अपरिहानिया धम्मा वज्जीनु ठन्तन्ति, इमेमु म सत्तनु अपरिहानियेसु पम्मेनु वज्जी सन्दिस्मिस्मन्ति, बुद्धियेव, याह्मण, यज्जीन पाटिया, नो परिहानी" ति । १२ "एक मेरेन पि भी, गोतम, अपरिहानियेन धम्मेन समन्ना- गतान परजीन पुखियेव पाटिया, नो परिनि, यो पन वादो गतहि अपरिहानियेहि धम्मेति । पारणीया च, भो गोतम, वजी रज्जा १ 1गी., स्या. १० पायरेमु नपि। + 25 412 ·R21 अडगुतरनिकायो [७ ३.२ मागधेन अजातसत्तुना वेदेहिपुत्तेन यदिदं युद्धस्स, अञत्र उपलापनाय', अन्नात्र मिथुभेदा । हन्द च दानि मयं, भो गोतम, गच्छाम, बहुकिच्चा मयं बहुकरणीया" ति। "यस्सदानि त्वं, ब्राह्मण, कालं मनसी" ति । १३. अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मागधमहामत्तो भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्ठायासना पक्कामी ति । 5 15 ३. पठमसत्तकसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पन्वते । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – “सत्त वो, भिक्खवे, अपरि- हानिये धम्मे देमेस्सामि । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ ; भासिस्सामी" 10 ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - २. "कतमे च, भिक्खवे, सत्त अपरिहानिया धम्मा ? यावकी- कञ्च, भिक्खये, भिक्खू अभिण्हं सन्निपाता भविस्सन्ति सन्निपातबहुला; बुद्धियेव, भियखवे, भिक्खून पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ३. “यावकीवञ्च, भिक्खवे, भिक्खू समग्गा सन्निपतिस्सन्ति, समग्गा बुट्टहिस्सन्ति, समग्गा सङ्घकरणीयानि करिस्सन्ति; बुद्धियेव, भिवखवे, भिक्खून पाटिकवा, नो परिहानि । ४ "यावकीवञ्च, भिक्खवे, भिक्खू अपञ्चत्तं न पञ्जा- पेस्सन्ति, पञ्अत्त न समुच्छिन्दिस्सन्ति, यथापञ्चत्तेसु सिक्खापदेश २० समादाय पत्तिस्सन्ति; बुद्धियेव, भिवखवे, भिक्खूनं पाटिकासा, नो परिहानि । ५. “यावकोवभ्य, भिक्खवे, भिवखू ये ते भिक्खू थेरा रत्तन्यू चिरपव्वजिता सङ्घपितरो सङ्घपरिणायका ते सक्करिस्सन्ति गरु करि- स्सन्ति मानेस्सन्ति पूजेस्सन्ति, तेस च सोतव्वं मजिस्सन्ति; वुद्धियेव, es भिक्खवे, भिक्खून पाटिकवा, नो परिहानि । ६. "यादकीवञ्च, भिक्खवे, भिक्खू उप्पन्नाय तण्हाय पोनो- भविकाय न वसं गच्छिस्सन्ति'; बुद्धियेय, भिक्सवे, भिक्सून पाटिका नो परिहानि । - 8413 १ उपलापना -सी०, रो०। २. गच्छन्ति-सी।

·R22 ७३५] ततियरात्तकसुत्त ७ "यावकीवञ्च, भिक्सवे, भिक्खू पारझकेसु सेनासनेसु सापेक्खा भविस्सन्ति, वुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खून पाटिकहा, नो परिहानि । ८ "यावकीवञ्च, भिक्सवे, भिक्खू पच्चत्तम्लेव सति उपट्टा- पेस्सन्ति – "किन्ति अनागता च पेसला सब्रह्मचारी आगच्छेय्यु, आगता 5 च पेसला सब्रह्मचारी फासु विहरेय्यु' ति, वुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खून पाटिकावा, नो परिहानि । ६ "यावकीवञ्च, भिक्खवे, इमे सत्त अपरिहानिया धम्मा भिवसूसु ठस्सन्ति, इमेसु च सत्तसु अपरिहानियेसु धम्मेसु भिक्खू सन्दिस्सिस्सन्ति, वुद्धियेव, भिक्सवे, भिक्खून पाटिकाला, नो ॥ परिहानी" ति । ४. दुतियसत्तकसुत्तं १ "सत्त वो, भिक्खवे, अपरिहानिये धम्मे देसेस्सामि । त सुणाय, सायुक मनसि करोथ पे० कतमे च, भिक्सवे, सत्त अपरिहानिया धम्मा? यावकीयञ्च, भिक्सवे, भिक्खू न कम्मारामा भविस्रान्ति न यम्भरता न कम्मारामत अनुयुत्ता, बुद्धियेय, भिक्खवे, 15 भिपसून पाटिक रक्षा, नो परिहानि । २ "यावसोवञ्च, भिक्सवे, भिक्सू न भस्सारामा भविस्सन्ति पे० न निद्दारामा भविस्सन्ति न राङ्गणिकारामा भविस्सन्ति न पापिच्छा भविस्सन्ति न पापिकान इच्छान वस गता न पापमित्ता भविस्सन्ति न पापसहाया न पापसम्पनका न अोरमतवेन 20 विसेसाधिगमेन अन्तरावोसान आपग्जिस्सन्ति, बुद्धियेव, भिपखवे, भिपसून पाटिय द्धा, नो परिहानि । ३ "यावसीयञ्च, भिक्सवे, इमे सत्त अपरिहानिया धम्मा मिासूमु यस्मन्ति, इगेसु च सत्तसु अपरिहानिनु धम्मगु मिया मन्दिस्सि- स्मन्नि, बुद्धियेच, भिरपये, भियपून पाटिमदा, नो परिहानी" ति । 25 ५. सतियसत्तर मुत्तं १. "मत यो, भिमाये, अपरिहानिये धम्म देसम्मामि । त गुणाय, माधुा मनगि रोय प० मा च, भिमाचे, सत्त अपरि- R 25 ·१७० प्रद्वगुत्तरनिकायो [७३५- हानिया धम्मा? यावकीवञ्च, भिक्खवे, भिक्खू सद्धा भविस्सन्ति, वुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खून पाटिकवा, नो परिहानि । २ “यावकीवञ्च, भिक्खवे, भिक्खू हिरिमन्तो' भविस्सन्ति पे० प्रोत्तप्पिनो भविस्सन्ति वहुस्सुता भविस्सन्ति पारद्ध- 5 विरिया भविस्सन्ति सतिमन्तो भविस्सन्ति पअवन्तो भवि- स्सन्ति, वुद्धियेव, भिक्खवे, भिवखून पाटिकवा, नो परिहानि । ३. “यावकीवञ्च, भिक्खवे, इमे सत्त अपरिहानिया धम्मा भिक्खूसु ठस्सन्ति, इमेसु च सत्तसु अपरिहानियेसु धम्मेसु भिक्खू सन्दिस्सि- स्सन्ति, वुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खून पाटिकङ्खा, नो परिहानी" ति । - 10 ६. बोज्झङ्गसुत्त १ "सत्त वो, भिक्सवे, अपरिहानिये' धम्म' देसैस्सामि । त सुणाथ, साधुका मनसि करोथ पे० कतमे च, भिक्खवे, सत्त अपरिहानिया धम्मा? यावकीवञ्च, भिक्खवे, भिवखू सतिसम्बोज्झन भावेस्सन्ति, बुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खून पाटिकङ्खा, नो परिहानि । २ "यावकीवञ्च, भिवखवे, भिक्खु धम्मविचयसम्बोज्झन 15 भावेस्सन्ति पे० विरियसम्बोज्झङ्ग भावेस्सन्ति पीतिसम्बोझङ्ग भावेस्सन्ति पस्सद्धिसम्वोज्झङ्ग भावेस्सन्ति समाधिसम्बोज्झङ्ग भावेस्सन्ति उपेक्खासम्बोज्झन भावेस्सन्ति, वुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खून पाटिकवा, नो परिहानि | ३ "यावकीवञ्च, भिक्खवे, इमे सत्त अपरिहानिया धम्मा 20 भिक्खूसु ठस्सन्ति, इगेसु च सत्तशु अपरिहानियेसु धम्मेसु भिक्खू सन्दिस्सि- स्सन्ति, बुद्धियेय, भिक्सवे, भिक्खून पाटिकवा, नो परिहानी" ति । R24 D415 ७ सासुत्त १ "सत्त वो, भिक्सवे, अपरिहानिये धम्मे देसेस्सामि । त सुणाथ, साघुक मनसि करोथ पे० तमे च, भिपखवे, सत्त अपरिहानिया धम्मा यावकीवञ्च, भिक्खवे, भिपसू अनिच्चसन्न 23 भायेस्सन्ति, बुद्धियेव, भिक्सवे, भिनसून पाटिरहा, नो परिहानि । १ हिरिमा-सी । २ भोपापिनो-मी० । ३-३ मपरिहानिया एम्मा -शी। 7 ·... ... ३.६ बुतियपरिहानिमुत्त २. "यावकीवञ्च, भिक्खवे, भिक्खू अनत्तसगं भावेस्सन्ति ... पे०... असुभसनं भावस्रान्ति आदीनवसनं भावेस्सन्ति पहानसनं भावस्सन्ति ... विरागसझं भावेस्सन्ति ... निरोधसनं भावेस्सन्ति; वुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खूनं पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ३. “यावकीपञ्च, भिक्खवे, इमे सत्त अपरिहानिया धम्मा , भिक्खूसु ठस्सन्ति, इमेसु च सत्तसु अपरिहानियेसु धम्मसु, भिवखू सन्दिस्सि- स्सन्ति; वुद्धियेव, भिक्खवे, भिक्खूनं पाटिकढा, नो परिहानी" ति । 10 ८. पठमपरिहानिसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकरा पारामे ! तन खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि "सत्तिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे सत्त? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामता, सङ्गणिका- रामता, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता, भोजने अमत्तत्रुता, सन्ति खो पन सङ्घ सङ्घकरणीयानि; तत्र सेखो' भिक्खु' इति पटिसञ्चिवखति - 'सन्ति खो पन सङ्घ थेरा रत्तञ्चू चिरपबजिता भारवाहिनो, न ते तेन पञ्नायिस्सन्ती' ति अत्तना तेसु' योगं आपज्जति । इमे खो, 15 भिवखवे, सत्त धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । २. “सत्तिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे सत्त ? न कम्मारामता, न भस्सारामता, न निद्दारामता, न सङ्गणिकारामता, इन्द्रियेसु गुत्तद्वारता, भोजने मत्त- छुता, सन्ति खो गन सङ्घ सङ्घकरणीयानि; तत्र सेखो भिक्खु इति 20 पटिसञ्चिबखति - 'सन्ति खो पन सङ्घ थेरा रत्तब्यू चिरपव्वजिता भारवाह्निो, ते तेन पम्नायिस्सन्ती' ति अत्तना न तेसु योगं प्रापज्जति । इमे खो, भिक्खवे, सत्त धम्मा सेखस्स भिक्सुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति | । R.25 ६. दुतियपरिहानिसुत्तं १. "सत्तिम, भिक्सवे, घम्मा उपासकस्स परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे सत्त? भिक्षुदस्सनं हापति, सद्धम्मस्सवनं पमज्जति, अघिसीले १-१ मिन-सा 1 २. दो-मी०, सा, रो० । 25 B.HIG ཡང་གང་ ·१७२ 5 अडगुत्तरनिकायो [७.३.६- न सिक्खति, अप्पसादबहुलो होति, भिक्खूसु थेरेसु चेव नवेसु च मज्झिमेसु च उपारम्भचित्तो धम्म सुणाति रन्धगवेसी, इतो' बहिद्धा दक्खिणेय्यं गसति, तत्थ च पुब्वकारं करोति । इमे खो, भिक्खवे, सत्त धम्मा उपासकस्स परिहानाय संवत्तन्ति । २. “सत्तिमे, भिक्खवे, धम्मा उपासकस्स अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतम सत्त ? भिक्खुदस्सनं न हापेति, सद्धम्मस्सवनं नप्पमज्जति, अधिसीले सिक्खति, पसादबहुलो होति, भिक्खूसु थेरेसु चेव नवेसु च मज्झिमेसु च अनुपारम्भचित्तो धम्म सुणाति न रन्धगवेसी, न इतो बहिद्धा दक्खिणेय्यं गर्वसति, इध च पुब्बकारं करोति । इमे खो, 10 भिक्खवे, सत्त धम्मा उपासकस्स अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति । ३. इदमवोच' भगवा । इदं वत्वान सुगतो अथापरं एतदवोच सत्या' R.26 15 20 "दस्सनं भावितत्तानं, यो हापेति उपासको । सवनं च अरियधम्मानं, अधिसीले न सिक्वति ।। "अप्पसादो च भिक्खूसु, भिग्यो भिय्यो गवद्भुति । उपारम्भकचित्तो च, सद्धम्म सोतुमिच्छति ।। "इतो च बहिद्धा अनं, दक्खिणेय्यं गवेसति । तत्येव च पुब्बकारं, यो करोति उपासको ॥ "एते खो परिहानिये', सत्त धम्मे सुदेसिते । उपासको सेवमानो, सद्धम्मा परिहायति ।। "दस्सनं भावितत्तानं, यो न हापेति उपासको । सवनं च अरियधम्मानं, अधिसीले च सिक्सति ।। "पसादो चस्स भिक्खूसु, भिय्यो भिय्यो पवड्डति । अनुपारम्भचित्तो च, सद्धम्मं सोतुमिच्छति ।। "न इतो वहिता अनं, दक्खिणेय्यं गवसति । इधैव च पुष्वकारं, यो करोति उपासको । "एते खो अपरिहानिये, सत्त धम्म सुदेसिते । उपासको सेवमानो, सद्धम्मा न परिहायतीति ॥ 25 B.417 १. वो च - सी० । २-२. सी, स्मा, रो० पोत्ययेसु नस्थि । ३. परिहानीय स्था, रो। ४. अपरिहानीये -स्या, रो। चलायती- स्था।

·७.३.११] पराभवसुतं १०. विपत्तिसुत्तं १. सत्तिमा, भिक्खवे, उपासकस्स विपत्तियो ...प०... । सत्तिमा, भिक्खवे, उपासकरस सम्पदा'...प०... । R.27 10 ११. पराभवसुत्तं १. “सत्तिमे, भिक्खये उपासकस्स पराभवा ... पे०... । सत्तिमें, भिक्खवे, उपासकस्स सम्भवा । कतमे सत्त? भिक्खुदस्सनं न हापेति, सद्धम्मस्सवनं नप्पमज्जति, अधिसीले सिक्खति, पसादवहुलो 5 होति, भिक्खूसु थेरेसु चेव नवेसु च मज्झिमेसु च अनुपारम्भचित्तो धम्म सुणाति न रन्धगवेसी, न इतो वहिद्धा दविखणेय्यं गवैसति, इध च पुवकार करोति । इमे खो, भिक्खये, सत्त उपासकस्स सम्भवा ति । "दस्सनं भावितत्तानं, यो हापेति उपासको । सवनं च अरियधम्मानं, अधिसीले न सिक्खति ।। "अप्पसादो च भिक्खूसु, भिय्यो भिय्यो पवड्डति । उपारम्भकचित्तो च, सद्धम्मं सोतुमिच्छति ।। "इतो च वहिद्धा अनं, दविखणेय्यं गवेसति । तत्येव च पुचकार, यो करोति. उपासको ।। "एते खो परिहानिये, सत्त धम्मे सुदेसिते । उपासको सेवमानो, सद्धम्मा परिहायति ।। "दस्सन भावितत्तानं, यो न हापेति उपासको । सवन च अरियधम्मानं, अघिसीले च सिक्खति ॥ "पसादो चस्स भिवसूसु, भिय्यो भिय्यो पवति । अनुपारम्भचित्तो च, सद्धम्म सोतुमिच्छति ।। "न इतो वहिद्धा अन्न, दक्षिणेग्यं गवसति । इघेव च पुचकार, यो करोति उपासको । "एते सो अपरिहानिये, सत्त घम्मे सुदेसिते । उपाराको सेवमानो, सद्धम्मा न परिहायती" ति ।। पग्जिमतरवणों ततियो। 15 20 R.418 १. सम्पत्ति- सी०, रा. २ ग्गियो-गीकसारी ·१७४ मपुतरनिहापो [७.३.११- तस्सुद्दानं सारन्दवस्सकारों' च, तिसत्तकानि भिक्खुका' । बोधिसञ्जा' द्वे च हानि', विपत्ति' च पराभवो ति' । R.28 कतमे सत्त १. देवतावग्गो १. अप्पमादगारवसुत्तं १. अथ खो अञ्जतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्त- ' वण्णा केवलकणं जेतवनं प्रोभासेत्वा येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्घ- 5 मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवन्तं एतदवोच - २. “सत्तिमे, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । सत्युगारदता, धम्मगारवता, सङ्घगारवता, सिक्खा- गारबत्ता, समाधिगारवता, अप्पमादगारवता, पटिसन्थारगारवता 10 इमे खो, भन्ते, सत धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति । इदमवोच सा देवता । समनुज्ञो सत्था अहोसि । अथ खो सा देवता "समनुचो में सत्या" ति भगवन्तं अभिवादेत्वा पदविखणं कत्वा तत्थे- वन्तरधायि। ३. अथ खो भगवा तस्सा रतिया अच्चयेन भिक्खू आमन्तेसि - 15 "इम, भिपखवे, रति अञ्चतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिवकन्त- वण्णा केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येनाहं तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्घ मित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्टासि । एकमन्तं ठिता खो, भिक्खवे, सा देवता मं एतदवोच - 'सत्तिमे, भन्ते, धम्मा भिवखुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे सत! सत्थुगारवता, धम्मगारवता, सवगारवता, 20 सिक्खागारवता, समाधिगारवता, अप्पमादगारवता, पटिसन्थारगारवता - इमे खो, भन्ते, सत्त धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती' ति । इदमवोच, भिक्खवे, सा देवता । इदं वत्वा में अभिवादेत्वा पदविखणं कत्वा तत्येवन्तरघायी ति । 1.419 -- . १-१. सारन्ददो वस्सकारो भिक्खुकम्म च सद्धियं - सी०, स्या, रो । २-२. योधिसत्र सेखोच-सी०, स्पा, रो० । ३-३ परिहानि विपत्ति पराभवी चा ति - सी हानि विपतय सभवो ति-स्पा० ।

·७.४.३] १७५ पठमप्सोवचस्संतामुत्तं .. "सत्युगरु धम्मगर, सङ्घ च तिव्वगारखो। समाधिगर आतापी, सिक्खाय तिब्धगारवो ।। "अप्पमादगर भिवखु, पटिसन्थारगारखो। अभव्वो परिहानाय, निव्वानरसेव सन्तिके" ति । R.29 २. हिरीगारवसुत्तं १. "इम, भिक्सवे, रत्ति अज्ञतरा देवता अभिक्कन्ताय 5 रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येनाहं तेनुप- समि; उपसमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता खो, भिक्खवे, सा देवता मं एतदवोच - 'सत्तिमे, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे सत्त? सत्युगारवता, धम्म- गारवता, सङ्घगारवता, सिक्खागारवता, समाधिगारवता, हिरिगार, 10 वता', सोत्तप्पगारवता - इमे सो, भन्ते, सत्त धम्मा भिक्खुनो अपरि- हानाय संवत्तन्ती' ति । इदमवोच, भिवखवे, सा देवता । इदं वत्वा मं अभिवादेत्वा पदक्तिणं कत्वा तत्थेवन्तरदायी ति । "सत्युगर धम्मगर, सङ्घ च तिव्यगारखो। समाधिगरु आतापी, सिवसाय तिब्बगारवो ।। "हिरि प्रोत्तप्पसम्पन्नो,. सप्पतिस्सो समारखो। अभव्यो परिहानाय, निब्यानरसेव सन्तिके" ति ।। - - 15 B420 ३. पठमसोवचस्सतासुत्तं १. "इम, भिक्सवे, रति अातरा देवता ...प०... में एतदवोच - 'सत्तिमे, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । फतमे रात्त ? सत्युगारयता, धम्मगारवता, सङ्घगारवता, सिरसा- 20 गारवता, समाधिगारवता, सोवचस्सता, कल्याणमित्तता - इमे सो, भन्ते, सत्त धम्मा भिक्सुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती' ति । इदमवोच, भिक्सवे, सा देवता । इद वत्वा म अभिवादेत्वा पदस्सिण कत्वा तत्ये- चन्तरयायो ति। "सत्युगरु धम्मगर, सङ्घ च तिव्यगारखो। समाधिगर पातापी, सिक्ताय तिव्यमारयो । १. हिगारवता-स्सा 25 ·प्रगुत्तरनिकायो [७४.३- "कल्याणमित्तो सुवचो, सप्पतिस्सो सगारवो। अभव्योपरिहानाय, निव्यानस्सेव सन्तिके"ति ॥ R30 5 । 10 ४. दुतियसोवचस्सतासुत्तं १. "इमं, भिवखये, रत्ति अज्ञतरा, देवता अभिक्फन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा ... पे०... 'सत्तिम, भन्ते, धम्मा भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतगे सत्त ? सत्युगारवता, धम्मगारवता, सङ्घगारवता, सिक्खागारवता, समाधिगारखता, सोवचस्सता, कल्याण- मित्तता - इमे खो, भन्ते, सत्त धम्मा भिवखुनो अपरिहानाय संवतन्ती' ति । इदमवोच, भिक्खवे, सा देवता । इदं वत्वा में अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरधायी" ति । २. एवं वुत्ते आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच - "इमरस खो' अहं, भन्ते, भगवता' सवित्तेन भासितस्स एवं वित्थारेन अत्यं आजानामि । इध, भन्ते, भिवखु अत्तना च सत्थुगारवो होति, सत्थुगार- वताय च वण्णवादी । ये चञ्जे भिक्खू न सत्थुगारवा ते च सत्युगार- वताय समादपेति । ये चञ्चे भिक्खू सत्युगारवा तेसं च वण्णं भणति Is भूतं तच्छं कालेन । अत्तना च धम्मगारवो होति ... पे०... सङ्घगारखो होति ... सिक्खागारवो होति ... समाधिगारचो होति ... सुवचो होति . कल्याणमित्तो होति, कल्याणमित्तताय च वण्णवादी । ये चञ्चे भिक्खू न वाल्याणमित्ता ते च कल्याणमितताय समादपैति । ये चञ्चे भिक्खू कल्याणमित्ता तेसं च वष्णं भणति भूतं तच्छं कालेना ति । इमस्स' 20 खो अहं, भन्ते, भगवता सहित्तेन भासितस्स एवं वित्यारेन अत्यं आजानामी" ति। ३. "साधु साधु, सारिपुत्त ! साधु खो त्वं, सारिपुत्त, इमस्स मया सङ्कित्तेन भासितस्स एव वित्थारेन अत्यं पाजानासि । इध, सारिपुत्त, भिक्खु अत्तता च सत्थुगारवो होति, सत्थुगारवताय च वष्ण- 25 वादी । ये चञ्झे भिक्खू न सत्थुगारवा ते च सत्थुगारवताय समाद- पेति । ये चशे भिक्खू सत्युगारवा तसं च वणं भणति भूतं तच्छं कालेन । अत्तना च धम्मगारवो होति ... पे०... सङ्घमारवो होति ... १. सो पन- स्या० । २ भगया-स्या । B421 R31 ३ इदमस्स-स्या०।

·. ७.४.६] दुतियमित्तसुत्तं १७७ सिक्खागारखो होति ... समाधिगारवो होति ... सुवचो होति ... कल्याण- मित्तो होति, कल्याणमित्तताय च वण्णवादी । ये चशे भिक्खू न कल्याणमिता ते च कल्याणमित्तताय समादपेति । ये चञ्जे भिक्खू कल्याणमित्ता तेसं च वण्णं भणति भूतं तच्छं कालेना ति । इमस्स खो, सारिपुत्त, मया सवित्तेन भासितस्स एवं वित्यारेन अत्यो दगुब्दो" ति । 5 10 ५. पठममित्तमुत्तं १. “सत्तहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समन्नागतो मित्तो' सेवितव्यो । कतमेहि सत्तहि ? दुइदं ददाति, दुष्करं करोति, दुक्खमं खमति, गुय्हस्स आवि करोति, गुय्हस्स परिगृहति', आपदासु न जहति, खीणेन नाति- मञति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि अङ्गहि समन्नागतो मित्तो सेवितब्बो ति। “दुद्ददं ददाति मितो, दुक्करं चा पि कुन्यति । अथोपिस्स दुरत्तानि, खमति दुक्खमानि च ॥ "गुहं च तस्स अक्साति, गुम्हस्स परिगृहति । आपदासु न जहाति, खीणेन नातिमति । "यम्हि' एतानि ठानानि, संविज्जन्तीध पुग्गले । सो मित्तो मित्तकामेन, भजितव्यो तथाविधो" ति ।। 15 0.422, R.92 ६. दुतियमित्तसुत्तं १. “सत्तहि, भिक्खवे, पम्मेहि समन्नागतो भिक्खु मित्तो सेवितव्यो भजितब्बो पयिरुपासितब्बो अपि पनुज्जमानेन पि । कतमेहि सत्तहि ? पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च वत्ता च वच- नक्समो च गम्भीरं च कथं कता होति नो च अट्ठाने नियोति । इमेहि २० सो, भिक्खये, सत्तहि घम्मेहि समन्नागतो भिवसु मित्तो सेवितव्यो मजि- तव्यो पपिरुपासितव्यो अपि पनुज्जमानेन पी ति । "पियो गर' भावनीयो, वत्ता च वचनक्समो । गम्भीरं च कयं कत्ता, नो चट्ठाने नियोजको" ॥ १ मिमितो - रो। २ गुम्हमस्स - Tी०स्पा, रोः । ३. परिगृहनि म., रो। ४-४ ददति निरा-सी, स्या। ५ दि-ग्री०, स्पा, रो। ६-६. गरमा--सी., स.10 पस्मि-गोपा, रो०1८. पवमानन - सी. । ८. पर-सी०, स्या, रो ...नियोजये-सी०, स्पा,रो। प्र०-२१ - ·१७८ प्रत्युत्तरनिकायों [७४६- "यम्हि एतानि ठानानि, सविज्जन्तीध पुग्गले । सो मित्तो मित्तकामेन, अत्यकामानुकम्पतो'। अपि नासियमानेन, भजितब्बो तथाविधो" ति ॥ ७ पठमपटिसम्भिदासुतं १ "सत्तहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नचिरस्सेव 5 चतस्सो पटिसम्भिदा सय अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्य । कतमेहि सत्तहि ' इध, भिक्खवे, भिक्खु 'इद में चेतसो लीनत्त" ति यथाभूत पजानाति , अज्झत्त सवित्त वा चित्त 'अज्झत्त मे सवित्त चित्त' ति यथाभूत पजानाति, वहिद्धा विविखत्त वा चित्त वहिद्धा मे विक्खित्त चित्त' ति यथाभूत पजानाति , तस्स विदिता वेदना उप्पज्जन्ति, विदिता 10 उपट्टहन्ति, विदिता अभत्य गच्छन्ति, विदिता सञ्जा उप्पज्जन्ति, विदिता उपट्ठहन्ति, विदिता अन्भत्थ गच्छन्ति, विदिता वितक्का उप्पज्जन्ति, विदिता उपट्ठहन्ति, विदिता अब्भत्य गच्छन्ति, सप्पाया- सप्पायेसु खो पनस्स धम्मसु हीनप्पणीतेसु कण्हसुक्कसप्पतिभागेसु निमित्त सुग्गहित होति सुमनसिकत सूपधारित सुप्पटिविद्ध पञ्चाय । इमेहि 15 खो, भिक्सवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु नचिरस्सेव चतस्सो पटिसम्भिदा सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्या" ति । R33 - D423 ८ दुतियपटिसम्भिदासुतं १ “सत्तहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सारिपुत्तो चतस्सो पटिसम्भिदा सय अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । कतमेहि रात्तहि ? इध, भिक्खवे, सारिपुत्तो 'इद मे चेतसो लीनत' ति यथाभूत 20 पजानाति, अज्झत्त सवित्त वा चित्त 'अज्झत्त मे सहित चित्त' ति यथाभूत पजानाति , बहिद्धा विक्खित्त वा चित्त 'बहिद्धा मे विक्खित्त चित्त' ति यथाभूत पजानाति, तस्स विदिता वेदना उप्पज्जन्ति, विदिता उपट्ठन्ति, विदिता अभय गच्छन्ति, विदिता सज्ञा पे० वितवका उप्पज्जन्ति, विदिता उपट्टहन्ति, विदिता अन्मत्थ गच्छन्ति, सप्पाया- 28 सप्पायेसु खो पनस्रा घम्मेसु हीनप्पणीतेसु कण्हसुक्कसप्पतिभागेसु निमित्त' १ अत्यकामानुकम्पको - सी०, स्पा० रो। २ सीत-सी०1३ चित- स्याः।

·७.४.११] पठमनिद्दसत्तं १७२ सुग्गहितं' सुमनसिकतं सूपधारितं सुप्पटिविद्धं पञ्चाय । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो सारिपुत्तो चतस्सो पटिसम्भिदा सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरती" ति । B.34 ६. पठमवससुत्तं १. "सत्तहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु चित्तं वसे वत्तेति, नो च भिक्खु चित्तस्स वसेन वत्तति । कतमेहि सत्तहिं ? इध, 5 भिक्खवे, भिक्खु समाधिकुसलो होति, समाधिस्स समापत्तिकुसलो होति, समाधिस्स ठितिकुसलो होति, समाधिस्स वुट्ठानकुसलो होति, समाधिस्स कल्याणकुसलो' होति, समाधिस्स गोचरकुसलो होति, समाधिस्स अभि- नोहारकुसलो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्सु चित्तं घरो वत्तेति, नो च भिक्खु चित्तस्स वसेन वत्तती" ति । 10 १०. दुतियवससुतं १. "सतहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सारिपुत्तो चित्तं वसे वत्तेति, नो च सारिपुत्तो चित्तस्स बसेन वतति । कतमेहि सत्तहि ? इध, भिक्सवे, सारिपुत्तो समाधिकुसलो होति, समाधिस्स समापत्ति- मुसलो, समाधिस्स ठितिकुसलो, समाधिस्स बुट्ठानकुसलो, समाधिस्स कल्याणकुसलो, समाधिस्स गोचरकुसलो, समाधिस्स अभिनीहारसुसलो 15_n. 424 होति । इमेहि सो, भिवसवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो सारिपुत्तो चित्तं वसे वतेति, नो च सारिपुत्तो चित्तस्स वरोन यत्तती" ति । R.15 ११. पठमनिससुत्तं १. अथ सो प्रायस्मा सारिपुत्तो पुवाहरामयं निवारात्या पत्त- चीवरमादाय सावत्यि' पिण्डाय पारिसि । अय सो प्रायस्मतो सारि- पुतस्स एतदहोसि - "अतिप्पगो सो ताथ सात्यियं पिण्डाय चरितुं । 20 पासूगाहं येन मम्मतिस्थियानं परियाजकानं पारामो तेनुपसरमैय्यं" ति । अप गो मायरमा मारिपुत्तो येन प्रगतित्यियान परिवाजकानं १. गुगति होनि - मी, रो। २ तिमलों - गीग, स्था, रो। १. मारपिर्व-दीर, रो.1 ·१८० मगुत्तरनिकायो [७.४.११- आरामो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घमित्वा तेहि अज्ञतित्यियेहि परिव्वाज- केहि सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारत्वा एकमन्तं निसीदि । तेन सो पन समयेन तेसं अञ्चतित्थियानं परिव्याजकानं सन्निसिन्नानं सन्निपतितानं अयमन्तराकथा उदपादि- "यो हि कोचि, 5 श्रावुसो, द्वादसवस्सानि परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, 'निद्दसो भिक्खू ति अलं वचनाया" ति । २. अथ खो प्रायस्मा सारिपुत्तो तेसं अतित्यियानं परिवा- जकानं भासितं नेव अभिनन्दि नप्पटिक्कोसि । अनभिनन्दित्वा अप्प- टिक्कोसित्वा उट्ठायासना पक्कामि - "भगवतो सन्तिके एतस्स भासितस्स 10 अत्यं प्राजानिस्सामी" ति । ३. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो सावत्यियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिवकन्तो येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच - "इधाहं, भन्ते, पुचण्हसमयं निवासत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्यि पिण्डाय पाविसि । तस्स मव्हं, भन्ते, एतदहोसि – 'अतिप्पगो खो ताव सावत्यियं पिण्डाय चरितुं । यन्नूनाहं येन अज्ञतित्थियानं परिब्बाज- कानं पारामो तेनुपसङ्कमय्यं' ति । अथ स्वाहं, भन्ते, येन अतिथि- यानं परिब्बाजकानं आरामो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घमित्वा तेहि अनः 20 तित्थियेहि परिब्बाजकेहि सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । तेन खो पन, भन्ते, समयेन तेसं अा- तित्थियानं परिब्बाजकान सन्निसिनानं सन्निपतितानं अयमन्तराकथा उदपादि - 'यो हि कोचि, आवुसो, द्वादसवस्सानि परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, निद्दसो भिक्खू ति अलं वचनायो' ति । अथ स्वाह, 25 भन्ते, तेसं अज्ञतित्थियानं परिब्बाजकानं भासितं नेव अभिनन्दि नप्पटिक्कोसि । अनभिनन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा उट्ठायासना पयकाम' -- 'भगवतो सन्तिके एतस्स अत्थं आजानिस्सामी' ति । सक्का नु खो, भन्ते, इमस्मि धम्मविनये केवलं वस्सगणनमत्तेन निद्दसो भिक्खु पञ्जा- पतुं" ति? 15 R.36 B.425 १. पक्कामि - सी०, स्पा, रो।

·१८१ ७.४.१२] बुतिपनिइससुतं ४. "त खो, सारिपुत्त, सक्का इमस्मि धम्मविनये केवलं वस्स- गणनमत्तैन निद्दसो भिक्खु पज्ञापेतुं । सत्त खो इमानि, सारिपुत्त, निद्दसवत्यूनि मया सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदितानि । कातमानि सत्त? इध, सारिपुत्त, भिक्खु सिक्खासमादाने तिब्बच्छन्दो होति प्रायति च सिक्खासमादाने अविगतपेमो', धम्मनिसन्तिया तिब्बच्छन्दो 5 होति प्रायति च धम्मनिसन्तिया अविगतपेमो, इच्छाविनये तिब्वच्छन्दो होति प्रायति च इच्छाविनये अविगतपेमो, पटिसल्लाने तिब्बच्छन्दो होति मायति च पटिसल्लाने अविगतपेमो, विरियारम्भे तिब्वच्छन्दो होति आयतिं च विरियारम्भे अविगतपेमो, सतिनेपक्के तिव्बच्छन्दो होति आयति च सतिनेपक्के अविगतपेमो, दिट्टिपटिवेधे तिब्वच्छन्दो होति 10 आयति च दिद्विपटिवेधे अविगतपेमो । इमानि खो, सारिपुत्त, सत्त निद्दसवत्थूनि मया सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदितानि । इमेहि खो, सारिपुत्त, सत्तहि निहसवत्थूहि समन्नागतो भिक्खु द्वादस चे पि वस्सानि परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, 'निद्दसो भिक्खू ति अलं वचनाय; चतुब्बीसति चे पि वस्सानि परिपुष्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं 15 चरति, 'निद्दसो भिक्खू ति अलं वचनाय; छत्तिसति चे पि वस्सानि परिपुण्ण परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, 'निड्सो भिक्खू ति अलं वचनाय, अट्ठचत्तारीसं चे पि वस्सानि परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं परति, 'निहसो भिक्खू ति अतं वचनाया" ति । F37 B.426 १२. दुतियनिद्दससुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कोसम्बियं विहरति घोसिता- 20 रामे । अथ खो आयस्मा आनन्दो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवर- मादाय कोसम्बि पिण्डाय पाविसि । अथ खो प्रायस्मतो मानन्दस्स एतदहोसि - "अतिप्पगो खो ताव कोसम्बियं पिण्डाय चरितुं । यन्नूनाहं येन अङ्गतित्थियानं परिव्याजकानं आरामो तेनुपसङ्कमेय्यं" ति । अथ खो आयस्मा अानन्दो येन अज्ञतित्यियानं परिव्वाजकानं आरामो 25 तेनुपसमि; उपसङ्घमित्वा तेहि अञ्चतित्यियहि परिब्बानकेहि सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एफमन्तं निसीदि । , १. मषिगतपेमो-स्या । २. पम्मतिकन्तिमा -सी०।

·5 R.38 मगुत्तरनिकापो [७.४.१२- २. तेन खो पन समयेन तेसं अञ्चतित्यियानं परिव्वाजकानं सन्निसिन्नानं सन्निपतितानं अयमन्तराकथा उदपादि - "यो हि कोचि, आवुसो, द्वादस वस्सानि परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, 'निसो भिक्खू ति अलं वचनापा" ति । ३. अथ खो आयस्मा मानन्दो तेसं अञ्चतित्थियानं परिव्वाज- कानं भासितं नेच अभिनन्दि नप्पटियकोसि । अनभिनन्दित्वा अप्प- टिक्कोसित्वा उट्ठायासना पवकामि - "भगवतो सन्तिके एतस्स भासितस्स अत्यं प्राजानिस्सामी" ति । अथ खो आयस्मा अानन्दो कोसम्बियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिषकन्तो येन भगवा तेनुपसमि; 10 उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो प्रायस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच - "इधाहं, भन्ते, पुव्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कोसम्बि पिण्डाय पाविसि । तस्स मटह, भन्ते, एतदहोसि - 'अतिप्पगो खो ताव कोसम्बियं पिण्डाय चरितुं । यन्नूनाहं येन अचतित्थियानं 15 परिव्वाजकानं पारामो तेनुपसङ्कमय्यं' ति ...पे०... तेहि सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं बीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । तेन खो पन, भन्ते, समयेन तेसं अतिथियानं परिबाजकानं सन्निसिन्नानं सन्निपतितानं अयमन्तराकथा उदपादि - 'यो हि कोचि, आवृसो, द्वादसवस्सानि परिपुग्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, निड्सो 20 भिक्खू ति अलं वचनाया' ति । अथ ख्वाहं, भन्ते, तेसं अतिथियानं परिबाजकानं भासित नेव अभिनन्दि नप्पटिक्कोसि । अनभिनन्दित्व, अप्पटिक्कोसित्वा उट्ठायासना पक्कमि- 'भगवतो सन्तिके एतस्स भासि- तस्स अत्थं आजानिस्सामी' ति । सक्का नु खो, भन्ते, इमस्मि धम्मविनये केवलं वस्सगणनमत्तेन निद्दसो भिक्खु पञ्जापत" ति ? ४. "न खो, आनन्द, सक्का इमस्मि धम्मविनये केवलं वस्स- गणनमत्तेन निद्दसो भिक्खु पज्ञापेतुं । सत्त खो इमानि, प्रानन्द, निद्दसवत्थूनि मया सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पर्वेदितानि । कतमानि सत्त? इधानन्द, भिक्खु, सद्धो होति, हिरीमा होति, प्रोत्तप्पी होति, बहुस्सुतो होति, पारद्धविरियो होति, सतिमा 30 होति, पञ्चवा होति । इमानि खो, आनन्द, सत्त निद्दसवत्थूनि मया सयं अभिभा सच्छिकत्वा पवेदितानि । इमेहि खो, आनन्द, सत्तहि B427 25 139 ·१८३ सत्तविनाणदितिसुत्तं निद्दसवत्यूहि समन्नागतो भिक्खु द्वादस चे पि वस्सानि परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, 'निहसो भिक्खू ति अलं वचनाय ; चतुब्बीसति चे पि वस्सानि परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, निहसो भिवखू ति अलं वचनाय ; छत्तिसति चे पि वस्सानि परिपुष्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, 'निद्दसो भिक्खू' ति अलं वचनाय, अट्ठचत्तारीसं चे पि वस्सानि परिपुग्णं 5 परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, निद्दसो भिक्खू' ति अलं वचनाया" ति । देवतावग्गो चतुत्यो। तस्सुद्दानं अप्पमादो हिरी' चेव', द्वे सुवचा दुवे मित्ता। द्वे' पटिसम्भिदा' द्वे वसा, दुवे निद्दसवत्युना ति ।। -- R.40 ५. महायज्ञवग्गो १. सत्तविाणट्ठितिसुतं १. "सत्तिमा, भिवखवे, विज्ञाणद्वितियो । कतमा सत्त ? सन्ति, भिक्सवे, सत्ता नानत्तकाया नानत्तसािनो, सेय्यथापि मनुस्सा 1 एकच्चे च देवा एकच्चे च विनिपातिका । अयं पठमा विज्ञाणद्विति" । २. "सन्ति, भिक्सवे, सत्ता मानत्तकाया एकत्तसािनो, सेय्यथापि देवा ब्रह्मकायिका पठमाभिनिव्वत्ता । अयं दुतिया विनाण- द्विति । ३. "सन्ति, भिक्खये, सत्ता एकत्तफाया नानत्तसचिनो, 15 सेय्ययापि देवा प्राभस्सरा । अयं ततिया विचाट्ठिति । ४. "सन्ति, भिक्सवे, सत्ता एकतकाया एकतसञिानो, सेय्य- थापि देवा सुभकिण्हा । अयं चतुत्या विनाट्ठिति । ५. "सन्ति, भिपराये, सत्ता सब्बसो स्पसजानं समतिक्कमा पटिपसश्यानं प्रत्यङ्गमा नानत्तसञ्जान अमनसिकारा 'अनन्तो 20 मापासो' ति प्रापासानञ्चायतनूपगा' । अयं पञ्चमा विश्माणदिति । B.420 १-१.हिरिमा प-सी०, रोहिरीमाप-श्या० । २-२ दे मुनया दुपे यत-गौर; दुरे सपा-या, रो.। ३-३.दुरे पटिंगम्मिशाप - मो०। ४-४. निमवायु परे है Fr-साम, रो-1 १. विमानदिति - गी ।... चानुपा-या। .

·मागुत्तरनिकायो [७.५.१- ६. "सन्ति, भिक्खवे, सत्ता सब्यसो आकासानञ्चायतनं समति- क्यम्म 'अनन्तं विज्ञाणं' ति विजाणञ्चायतनूपगा । अयं छट्ठा विनाणट्ठिति । ७. "सन्ति, भिक्सवे, सत्ता सव्वसो विनाणञ्चायतनं समति- 5 कम्म 'नत्थि किञ्ची' ति पाकिञ्चनायतनूपगा । अयं सत्तमा विज्ञाट्ठिति । इमा खो, भिक्खवे, सत्त विज्ञाणट्ठितियो" ति । - २. समाधिपरिक्सारसुत्तं १. "सत्तिमे, भिक्सवे, समाधिपरिक्खारा । कतमे सत्त? सम्मादिवि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मावाचा, सम्माकम्मन्तो, सम्माप्राजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति । या खो, भिक्खवे, इमेहि सत्तहङ्गेहि चित्त- ID स्सेकग्गता परिखखता, अयं वुच्चति, भिक्खवे, अरियो सम्मासमाधि' सउपनिसो इति पि सपरिक्खारो इति पो" ति । R.41 ३. पठमअगिसुत्तं १. "सत्तिमे, भिक्खवे, अग्गी । कतमे सत्त ? रागग्गि, दोसग्गि, मोहग्गि, आहुनेय्यग्गि, गहपतग्गि, दक्खिणेय्यग्गि, कटुग्गि - इमे खो, भिक्खवे, सत्त अग्गी" ति । - .. 15 B429 ४. दुतियाग्गिसुत्तं १. तेन खो पन समयेन उम्गतसरीरस्स ब्राह्मणस्स महायजओ उपक्खटो होति । पञ्च उसभसतानि थूणूपनीतानि होन्ति यनत्याय, पञ्च वच्छतरसतानि थूणुपनीतानि होन्ति यजत्थाय, पञ्च वच्छ- तरिसतानि थूणूपनीतानि होन्ति यनत्याय, पञ्च अजसतानि थूणूपनी- तानि होन्ति यात्याय, पञ्च उरभसतानि Oणूपनीतानि होन्ति 20 यजत्थाय । अथ खो उग्गतसरीरो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो उग्गतसरीरो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - १. समाधि - स्मा।

·१८५ ... ७.५.४] दुतियागतं २. "सुतं मेतं, भो गोतम, अग्गिस्स आदानं यूपस्स उस्सापनं महप्फलं होति महानिसंसं" ति । "मया पि खो एतं. ब्राह्मण, सुतं अग्गिस्स नादानं यूपस्स उस्सापनं महप्फलं होति महानिसंसं" ति । दुतियं पि खो उग्गतसरीरो ब्राह्मणो .. पे०... ततियं पि खो उग्गतसरीरो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "सुतं । मेतं, भो गोतम, अग्गिस्स आदानं यूपस्स उस्सापनं महप्फलं होति महा- निसंसं" ति। "मया पि खो एतं, ब्राह्मण, सुतं अग्गिस्स आदानं यूपस्स उस्सापन महष्फलं होति महानिसंस" ति । "तयिदं, भो गोतम, समेति भोतो चैव गोतमस्स अम्हाकं च, 10_R.42 यदिदं सब्बेन सव्यं"। ३. एवं वुत्ते आयस्मा मानन्दो उगतसरीरं ब्राह्मणं एतदवोच -- "न खो, ब्राह्मण, तयागता एवं पुच्छितव्वा -- 'सुतं मेतं, भो गोतम, अग्गिस्स पादानं यूपस्स उस्सापनं महप्फलं होति महानिसस' ति । एवं' खो, ब्राह्मण, तथागता पुच्छितव्वा – 'अहं हि, भन्ते, अग्गि नादातु- 15 कामो' यूपं उस्सापेतुकामो । प्रोवदतु मं, भन्ते, भगवा। अनुसासतु मं, भन्ते, भगवा यं मम अस्स दीघरत्तं हिताय सुखाया'" ति । ४. अथ खो उग्गतसरीरो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "अहं हि, भो गोतम, अग्गि आदातुकामो यूपं उस्सापेतुकामो । प्रोवदतु मं भवं गोतमो। अनुसासतु मं भवं गोतमो यं मम अस्स दीघरत्तं हिताय 20 सुसाया" ति। ५. "अग्गि, ब्राह्मण, प्रादेन्तो यूपं उस्सापेन्तो पुबेव यन्ना तीणि सत्यानि उस्सापेति अकुसलानि दुक्खुद्रयानि दुक्खविपाकानि । यतमानि तीणि ? कायसत्यं, यचीसत्यं, मनोसत्यं । अग्गि, ब्राह्मण, प्रादेन्तो यूपं उस्सापेन्तो पुच्चेव यना एवं चित्तं उप्पादेसि - ‘एत्तका 25 उसगा हम्मन्तु यन्नत्याय, एतका वच्चतरा हन्तु यमत्थाय, एतका वच्छतरियो हञ्जन्तु यज्ञत्याय, एत्तका अजा हरजन्तु ययाय, एतका उरभा हलन्तु यथाया' ति । सो 'पुज्नं करोमी' B,430 १ पाधान - स्था, रो। २ एव प-सी०, स्पा, रो। ३. मापातामो- रसा.रो। ४ मानो - सारो01 १. मन्त्र-स्पा। ६. सीनि-गौ01 १. सवानि - मी.। ८ उपादति - मोक, स्थान, रो। म.-२४ ·[७५४- R43 5 प्रदगुत्तरनिकायो ति अपुञ करोति, 'कुसल करोमी' ति अकुसल करोति, 'सुगतिया' मग्ग' परियेसामी' ति दुग्गतिया' मग्ग' परियेसति । अग्गि, ब्राह्मण, आदेन्तो यूप उस्सापेन्तो पुव्वेय यज्ञा इद पठम मनोसत्य उस्सापेति अकुसल दुक्खुद्रय दुक्खविपाक । ६ “पुन च पर, ब्राह्मण, अग्गि प्रादेन्तो यूप उस्सापेन्तो पुब्बेव यज्ञा एव वाच भासति – 'एत्तका उसभा हन्नन्तु यजत्थाय, एत्तका वच्छतरा हनन्तु यजत्याय, एत्तका वच्छतरियो हनन्तु यमत्थाय, एत्तका अजा हअन्तु यजत्थाय, एत्तका उरभा हअन्तु यात्याया' ति । सो 'पुम्भ करोमी' ति अपुन करोति, 'कुसल 10 करोमी' ति अकुसल करोति, 'सुगतिया मग्ग परियेसामी' ति दुग्गतिया मग परियेसति । अग्गि,ब्राह्मण, आदेन्तो यूप उस्सापेन्तो पुबेव या इद दुतिय वचीसत्य उस्सापेति अकुसल दुक्खुद्रय दुक्खविपाक । ७ "पुन च पर, ब्राह्मण, अग्गि प्रादेन्तो यूप उस्सापेन्तो पुब्वेव यना सय गठम समारम्भति' उसभा हन्तु यजत्थाय, सय पठम 15 समारम्भति वच्छतरा हन्तु यजत्थाय, सय पठम समारम्भति वच्छ- तरियो हन्तु यजत्याय, सय पठम समारम्भति अजा हन्तु यन्नत्याय, सय पठम समारम्भति उरल्भा हन्तु यनत्याय । सो 'पुज्न करोमी' ति अपुळा करोति, 'कुसल करोमी ति अकुसल करोति, 'सुगतिया भग्ग परियेसामी' ति दुग्गतिया भग्ग परियेसति । अग्गि, ब्राह्मण, आदेन्तो 20 यूप उस्सापेन्तो पुष्वेव या इद ततिय कायसत्य उस्सापेति अकुसल दुक्खुद्रय दुक्खविपाक । अग्गि, ब्राह्मण, प्रादेन्तो यूप उस्सापेन्तो पुब्बेव या इमानि तीणि सत्यानि उस्सापेति अकुसलानि दुक्खुद्रयानि दुवख- विपाकानि । ८ "तयोमे, ब्राह्मण, अग्गी पहातब्बा परिवज्जेतब्बा, न 25 सेवितव्या । कतमे तयो? रागग्गि, दोसग्गि, मोहग्गि । € "कस्मा चाय, ब्राह्मण, रागग्गि पहातब्बो परिवजेतब्बो, न सेवितब्बो ? रत्तो खो, ब्राह्मण, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो कायेन दुच्चरित चरति, वाचाय दुच्चरित चरति, मनसा दुच्चरित 431 RH १-१ सुगतिमाग - सी०। २-२ दुग्गतिमाम - सी० । ३ समारम्भति - सी०, रोक, समारमति – स्या. १४ हमन्तु - सी०, स्या, रो० । ५ यात्याया ति - सी, स्या०, रो!

·न । दुतियाग्गिसुतं १५७ चरति । सो कायेन दुच्चरितं चरित्वा, वाचाय दुच्चरितं चरित्वा, मनसा दुचरितं चरित्वा कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । तस्माय रागग्गि पहातब्बो परिवज्जेतब्बो, सेवित्तव्यो। १०. "कस्मा चायं ब्राह्मण, दोसग्गि पहातब्बो परिवज्जेतव्बो, न 5 सेवितव्यो ? दुट्ठो खो, ब्राह्मण, दोसेन अभिभूतो परियादिन्नचितो कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुचरितं चरति, मनसा दुच्चरितं चरति । सो कायेन दुच्चरितं चरित्वा, वाचाय दुच्चरितं चरित्या, मनसा दुच्चरितं चरित्वा कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपात निरयं उपपज्जति । तस्मायं दोसग्गि पहातब्बो परिवज्जेतब्बो, न १० सेवितब्बो। ११. "कस्मा चायं, ब्राह्मण, मोहग्गि पहातब्बो परिवज्जेतब्बो, न सेवितब्बो ? मूल्हो खो, ब्राह्मण, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुच्चरितं चरति, मनसा दुच्चरितं चरति । सो कायेन दुच्चरितं परित्वा, वाचाय दुच्चरितं चरित्वा, 15 मनसा दुचचरितं चरित्वा कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । तस्मायं मोहग्गि पहातब्बो परिवज्जेतन्यो, न सेवितव्यो । इमे खो तयो, ब्राह्मण, अग्गी पहातब्बा परिवजेतच्या, न सेवितव्या। १२. “तयो खो', ब्राह्मण, अग्गी सक्वात्वा गरुं कत्या मानत्वा 20 पूजेत्वा सम्मा सुखं परिहातव्वा । कतमे तयो ? ग्राहुनेम्यगि, गह- पतगि, दक्षिणय्यग्गि । १३. “कतमो च, ब्राह्मण, पाहुनेय्यग्गि? इध, ब्राह्मण, यस्स ते होन्ति माता ति वा पिता ति वा, अयं वुच्चति, ब्राह्मण, ग्राहुनेय्यग्गि। ते किस्स हेतु ? अतोहय', ग्राह्मण, आहुतो सम्भूतो, तस्मायं प्राहु- 25 नेय्यगि सक्कत्या गरुं फत्वा मानत्वा पूजेत्वा सम्मा मुसं परिहातब्बो। १४. "कतमो च, ग्राह्मण, गहपतरिंग ? इध, ब्राह्मण, यस्स ते होन्ति पुत्ता ति या दारा ति या दासा ति वा पेस्सा ति का कम्मकारा' तिवा", मयं वुन्नति, ग्राह्मण, गहपतगि। तस्मार्य गहातग्गि समकत्वा गरुं कत्या मानत्वा पूजेत्या सम्मा सुसं परिहातब्बो। । तरमा मार-स्था.। २ गोमे-हीरो, मैं- रसा..पतीप-सी., रो. पोहाई-स्सा 11. -पीक, स्मारो ५-2. स्वा.पंपरेनहिए। R.15 ? B,432 30 ·१८८ [७.५.४- मरगुत्तरनिकायो १५, “कतमो च, ब्राह्मण, दक्सिणेय्यग्गि? इध, ब्राह्मण, ये ते समगब्राह्मणा परप्पवादा' पटिविरता सन्तिसोरच्चे. निविट्ठा एकमत्तानं दन्ति, एपामत्तानं समेन्ति, एकमत्तानं परिनिव्वापेन्ति, अयं वुच्चति, ब्राह्मण, दक्खिणेय्यग्गि । तस्मायं दविखणेय्यग्गि सरकत्या गरुं कत्वा 5 मानेत्वा पूजेत्वा सम्मा सुखं परिहातव्यो । इमे खो, ग्राह्मण, तयो अग्गी सक्कत्या गरुं कत्वा मानेत्वा पूर्जत्वा सम्मा सुखं परिहातब्बा । १६. "अयं खो पन, ब्राह्मण, कट्टग्गि कालेन कालं उज्जलेतब्यो, कालेन कालं अज्झुपेक्खितव्यो, कालेन कालं निब्वापेतब्बो, कालेन कालं निक्खिपितब्बो" ति। १७. “एवं वुत्ते उग्गतसरीरो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच "अभिक्कन्तं, भो गोतम; अभिक्कन्तं , भो गोतम ...प०... उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुणेतं सरणं गतं ति । एसाह, भो गोतम, पञ्च उसभसतानि मुञ्चामि जीवितं देमि, पञ्च वच्छतरसतानि मुञ्चामि जीवितं देमि, पञ्च वच्छतरिसतानि मुञ्चामि जीवितं देमि, 15 पञ्च अजसतानि मुञ्चामि जीवितं देमि, पञ्च उरभसतानि मुञ्चामि जीवितं देमि । हरितानि चेव तिणानि खादन्तु, सीतानि च पानीयानि पिवन्तु, सीतो च नेसं वातो उपवायतं'' ति । 10 - R.16 . ५. पठमसज्ञासुतं १. "सत्तिमा, भिक्खवे, सज्ञा भाविता बहुलीकता मह- प्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । कतमा 8. 433 20 सत्त? असुभसञ्चा, मरणसञ्जा, आहारे पटिकूलसा', सब्बलोके अनभिरतसञ्जा, अनिच्चराज्ञा, अनिच्चे दुक्ख- सजा, दुक्खे अनत्तसञ्जा इमा खो, भिक्खवे, सत्त सञ्जा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमत- परियोसाना" ति । - 25 ६. दुतियसआसुत्तं १. “सत्तिमा, भिक्खवे, सज्ञा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । कतमा सत्त ? १. मदम्पमादा - सो०, स्या०, रो। २-२. वायो वायतू - सी० . उपवायत्- स्यानरो। ३. पटिजकुलसना-सी-, स्वा०, रो० ।

·१८६ R.47 ७.५.६] दुतियसनासुतं अशुभसना, मरणसञ्जा, आहारेपटिकूलसज्ञा, सब्बलोके अनभिरत- सञ्चा, अनिच्चसञ्जा, अनिच्चे दुक्खसञ्जा, दुनखे अनत्तसञ्जा- इमा' खो, भिक्खवे, सत्त सजा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसानाति । २. "'असुभसञ्जा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महाफला । होति महानिसंसा अमतोगधा नमतपरियोसाना' ति । इति खो पनेतं वुत्तं, किं चेतं पटिच्च वृत्तं ? असुभसञ्चापरिचितेन, भिवखवे, भिवखुनो चेतसा बहुलं विहरतो मेथुनधम्मसमापत्तिया चित्तं पतिलीयति' पति- कुटति' पतिवत्तति, न सम्पसारियति उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति । सेय्यथापि, भिक्सवे, कुक्कुटपत्तं वा न्हारुदढुलं वा अग्गिम्हि 10 पविखत्तं पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति । एवमेव खो, भिक्खवे, भिवखुनो असुभसझापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो मेथुनधम्मसमापत्तिया चित्तं पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति । "सचे, भिवखवे, भिक्खुनो असुभसापरिचितेन चेतसा बहुलं 15 विहरतो मेथुनधम्मसमापत्तिया चित्तं अनुसन्दहति' अप्पटिकुल्यता सण्ठाति'; वेदितब्बमेतं, भिक्खवे, भिक्खुना 'प्रभाविता मे असुभसञ्जा, नत्यि मे पुच्वेनापरं विसेसो, अप्पत्तं मे भावनावलं' ति । इति ह तत्य सम्पजानो होति । सचे पन, भिक्सवे, भिवखुनो असुभसझापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो मेथुनधम्मसमापत्तिया चित्तं पतिलीयति पति- 20 कुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति; वेदितव्यमैतं, भिक्खवे, भिक्षुना 'सुभाविता में असुभसज्ञा, अत्यि मे पुब्वेनापरं विसेंसो, पत्तं मे भावनावलं' ति । इति ह तत्य सम्पजानो होति । 'असुभसा, भिक्सवे, भाविता बहुलीकता महाफला होति महानिसंसा समतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं 25 पटिच्च वुत्तं । ३. "'मरणसञ्चा, भिक्ख, भाविता वहुलीकता महाफला होति महानिसंसा अमतोगधा नमतपरियोसाना ति, इति खो पनेतं वुत्तं t-t. मी., स्पा, रो. पोपरेनु नहिय । २. पटिलीयति - स्या, रो। ३. पटियनि-स्सा ४ पनिषति - मी० पटिदनि-रो। ५. नहाददुल- पी।पन मन्या - सी०, नुमन्दति - स्या०, रो। • पा-सोसपाति- पाल्पता या - स्था०, रो० । ८. माफ्निा - मी०, पा०। 1431 R48 .

·भातरनिरायो [७५६- कि चेत पटिच्च वृत्त । मरणसञ्चापरिचितेन, भिवसवे, भिक्खुनो चेतसा बहुल विहरतो जीवितनिकन्तिया चित्त पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति उपेक्सा वा पाटियुल्यता वा सण्ठाति । सेय्यथापि, भिक्खये, कुक्कुटपत्त वा हारुददुल वा अग्गिम्हि परिखत्त 5 पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्सुनो मरणराज्ञापरिचितेन चेतसा बहुल विहरतो जीवित- निकन्तिया चित्त पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति उपेक्खा चा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति । "सचे, भिक्खवे, भिक्सुनो मरणसभापरिचितेन चेतसा बहुल 10 विहरतो जीवितनिकन्तिया चित्त अनुसन्दहति अप्पटिकुल्यता सण्ठाति, वेदितव्यमेत, भिक्सवे, भिक्खुना 'प्रभाविता मे मरणसना, नत्यि में पुवेनापर विसेसो, अप्पत्त मे भावनावल' ति । इति ह तत्य सम्पजानो होति । सचे पन, भिवखवे, भिक्खुनो मरणसभापरिचितेन चेतसा बहुल विहरतो जीवितनिकन्तिया चित्त पतिलीयति पतिकुटति पति- 15 वत्तति, न सम्पसारियति उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति, वेदि- तब्बमेत, भिक्खवे, भिक्खुना 'सुभाविता में मरणसञ्जा, अत्यि में पुर्वनापर विसेसो, पत्त मे भावनावल' ति । इति ह तत्थ सम्पजानोहोति । 'मरणसञ्चा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महप्फला होति महा- निससा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति य त वृत्त इदमेत R49 20 पटिच्च वृत्त । 7 B435 25 ४ "'आहारे पटिकूलसञ्जा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महम्फ्ला होति महानिससा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति खो पनेत वृत्त, कि चेत पटिच्च वृत्त ? आहारे पटिकूलसझापरिचितेन, भिक्खवे, भिक्खुनो चेतसा बहुल विहरतो रसतण्हाय चित्त पतिलीयति पे० उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति । सेय्यथापि, भिक्खवे, कुक्कुटपत्त वा न्हारुददुल वा अग्गिम्हि पक्खित्त पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खुनो आहारे पटिकूलसापरिचितेन चेतसा बहुल विहरतो रसतण्हाय चित्त पति- लीयति पे० उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति । "सचे, भिक्सवे, भिक्खुनो प्राहारे पटिकूलसम्मापरिचितेन चेतसा बहुल विहरतो रसताहाय चित्त अनुसन्दहति अप्पटिकुल्यता 30 ·१६१ R.50 10 बुतियामागुतं सण्ठाति; वेदितव्यमेतं, भिक्खवे, भिक्खुना प्रभाविता में आहारे पटि- कूलसा, नत्यि मे पुवेनापरं विसेसो, अप्पत्तं मे भावनावलं' ति। इति ह तत्य सम्पजानो होति । सचे पन, भिवखवे, भिवखुनो आहारे पटिफूलसजापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो रसतण्हाय चित्तं पति- लीयति ... पे०... उपेक्खा' वा पाटिकुल्यता वा सण्याति; वेदितव्यमेतं, । भिक्सवे, भिक्खुना 'सुभाविता में आहारे पटिकूलसम्या, अत्थि मे पुब्बेनापरं विसेसो, पत्तं मे भावनावलं" ति । इति ह तत्य सम्पजानो होति । 'आहारे पटिकूलसञ्जा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ५. "'सव्वलोके अनभिरतसा, भिक्खवे, भाविता चहुलीकता महम्फला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति खो पनेतं वुत्तं, कि चेतं पटिच्च वृत्तं ? सव्वलोके अनभिरतसज्ञापरि- चितेन, भिक्सवे, भिक्खुनो चेतसा बहुलं विहरतो लोकचिग्रेसु' चित्तं पतिलीयति ... प.०... सेय्यथापि भिक्खये ... पं०... पतिलीयति पतिकुटति 15 पतिवत्तति, न सम्पसारियति । एवमेव खो, भिक्सवे, भिक्खुनो सव्य- लोके अनभिरतसापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो लोकचित्रेसु चित्तं पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति उपेवसा वा पाटिकुल्यता वा सष्ठाति । "सचे, भिक्खये, भिक्खुनो सबलोके अनभिरतसत्रापरिचितेन 20 चेतसा यहुलं विहरतो लोकचिनेमु चित्तं अनुसन्दहति अपटिफुल्यता सष्ठाति; वेदितब्बमेतं, भिक्सवे, भिक्सुना 'प्रभाविता मे राबलोके अनभिरतसञ्जा, नत्यि में पुवेनापरं विसेसो, अप्पत्तं में भावनायलं' ति । इति ह तत्य सम्पनानो होति । सचे पन, भिक्सवे, भिक्सुनो राब्व- लोके अनभिरतसम्भापरिचितेन चैतसा बहुलं विहरतो लोकचियेसु चित्तं 25 पतिलीयति ... पे० . उपेक्सा या पाटियुल्यता वा सण्ठाति; वेदितव्य- मैतं, भिक्सवे, निफ्युना 'मुभाविता मे सब्बलोके अनभिरतसम्या, अत्यि मे पुचेनापरं विमेसो, पतं मे भावनावलं'ति । इति ह तत्य सम्पजानो होति । राज्यलोके मनमिरतसम्ञा, भिपस, भाविता बलीरता D.434 R.51 १. मेगा-सी०, रो। २. मानाजन - म्यास, रो। पी, पे। ३. मौतरिनगु- ·૨ 5 ... मगुत्तरनिकायो. महप्फला होति महानिसंसा अमतोगघा अमतपरियोसाना ति, इति यं तं वृत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ६. "अनिच्चसझा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महप्फला होति महानिरांसा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति खोपनेतं वुत्तं, कि चेतं पटिच्च युत्तं ? अनिच्चसझापरिचितेन, भिक्सवे, भिवखुनो चेतसा बहुलं विहरतो लाभसकारसिलोके चित्तं पतिलीयति ... पे०... उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति । सेय्ययापि, भिक्खवे, कुक्कुटपत्तं वा न्हारुददुलं वा अग्गिम्हि पविखत्तं पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति न सम्पसारियति । एवमेव खो, भिक्खये, भिवडनो अनिच्चसञ्जा- 10 परिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो लाभसक्कारसिलोके चित्तं पतिलीयति .प०... उपेक्खा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति । "सचे, भिक्खवे, भिक्खुनो अनिच्चसञ्चापरिचितेन चेतसा 'बहुलं विहरतो लाभसक्कारसिलोके चित्तं अनुसन्दहति अप्पटिकुल्यता सण्ठाति; वेदितब्बर्मतं, भिक्खवे, भिक्खुना 'अभाविता में अनिच्चसञ्जा, 15 नत्यि मे पुबेनापरं विसेसो, अप्पत्तं मे भावनावलं'ति । इति ह तत्य सम्प- जानो होति । सचे पन, भिक्खवे, भिक्खुनो अनिच्चसजापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो लाभसक्कारसिलोके चित्तं पतिलीयति पतिकुटति पतिवत्तति, न सम्पसारियति उपेक्सा वा पाटिकुल्यता वा सण्ठाति; वेदि- तब्बमेतं, भिक्सवे, भिक्खुना 'सुभाविता में अनिच्चसञ्चा, अत्यि में 20 पुब्बेनापरं विसैसो, पत्तं मे भावनाबल' ति। इति ह तत्थ सम्पजानोहोति । 'अनिच्चस, भिक्सवे, भाविता बहुलीकता महप्फला होति महा: निसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति यं तं युत्तं इदमेत पटिच्च वृतं । ७. "अनिच्चे दुक्खसञ्चा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता 25 महप्फला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना ति, इति खो पनेतं वुत्तं, कि चेतं पटिच्च वुत्तं ? अनिच्चे दुवखसञ्जापरिचितेन, भिक्खवे, भिक्खुनो चेतसा बहुलं विहरतो आलस्सै' कोसज्जे विस्सट्टिये पमादे अननुयोगे अपच्चवेक्षणाय तिब्बा भयसमा पच्चुपट्ठिता होति, सेय्यथापि, भिक्खवे, उक्खित्तासिके वधके । R52 8437 ·R.53 ७.५.६] दुतियसआसुत्तं "सचे, भिक्खवे, भिवखुनो अनिच्चे दुक्खसञ्चापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो आलस्ये कोसज्जे विस्सट्ठिये पमादे अननुयोगे अपच्चवेक्षणाय तिब्वा भयसना, न पच्चुपद्विता होति, सेय्यथापि, भिक्खवें', उक्सित्तासिके वधके । बेदितव्यमेतं, भिक्खवे, भिवखुना 'प्रभाविता मे अनिच्चे दुक्खसञ्जा, नत्यि मे पुबेनापरं विसेसो, अप्पत्तं । मे भावनावलं' ति। इति ह तत्य सम्पजानो होति । सचे पन, भिक्खवे, भिक्खुनो अनिच्चे दुक्खसञ्चापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो आलस्ये कोसज्जे विस्सट्ठिये पमादे अननुयोगे अपच्चवेक्षणाय तिन्वा भयसना पच्युपट्टिता होति, सेय्यथापि, भिक्खवे, उक्खित्तासिके वधके। वेदितव्य- मेतं, भिक्खवे, भिक्खुना 'सुभाविता मे अनिच्चे दुक्खसञ्जा, अस्थि में ta पुचेनापरं विसेसो, पत्तं मे भावनावलं' ति । इति ह तत्व सम्पजानो होति । 'अनिच्चे दुक्खसञ्जा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महाफला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ८. "'दुषखे अनससञ्जा, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता मह- 10 प्फला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति सो पनेतं वुत्तं, कि चेतं पटिच्च वुत्तं? दुक्खे अनत्तसज्ञापरिचितेन, भिक्खवे, भिषखुनो चेतसा बहुलं विहरतो इमस्मि च सविआणके कार्य बहिद्धा च सवनिमित्तेसु अहङ्कारसमसारमानापगतं' मानसं होति विधासमतिक्यान्तं सन्तं सुविमुत्तं । "सचे, मिक्खवे, भिक्खुनो दुखे अनत्तसज्ञापरिचितेन चेतसा बहुलं विहरतो इमस्मि च सवित्राणके कार्य वहिदा च सब- निमित्तेसु न प्रहझारममट्दारमानापगतं मानसं होति विघासमतिक्कन्तं सन्तं सुविमुत्तं; वेदितब्बमेतं, भिक्सवे, भिवसुना 'अभायिता में दुक्से नत्तसन्ना, नत्यि मे पुवेनापरं विसेसो, अप्पत्तं में 2 भावनावलं' ति। इति ह तत्य सम्पजानो होति । सचे पग, भिक्सवे, भिवसुनो दुपसे प्रनत्तसम्ञापरिचितेन चेतसा चहलं विहरतो इमस्मि च सविम्यागके कार्य यहिद्धा च सव्यनिमित्तेसु महद्धारममदारमानापगतं मानसं होति विधासमतिक्यन्तं सन्तं मुयिमुत्तं, बेदितव्यमतं, भिमाये, भिक्सुना 'सुनाविता में दुरसे प्रनत्त- 8 १. सी., स्यारी. पोपांगु नरिमा महिमारममिनार 20 ·प्रहगुत्तरनिकायो [७५६- सञ्जा, अस्थि मे पुचेनापरं विसेसो, पत्तं मे भावनावलं'ति । इति ह तत्थ सम्पजानो होति । 'दुवखे अनत्तसञ्चा, भिवखवे, भाविता बहुली- कता महाफला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्त । ६. "इमा खो, भिक्खवे, सत्त सजा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिससा अमतोगधा अमतपरियोसाना" ति । 5 R.54 - ७. मेथुनसुत्तं १. अथ खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो जाणुस्सोणि 10 ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – “भवं पि नो गोतमो ब्रह्मचारी पटि- जानाती" ति? "यं हि तं, ब्राह्मण, सम्मा वदमानो वदेय्य 'अखण्डं अच्छिदं .' असवलं अकम्मासं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरती' ति, ममेव तं, ब्राह्मण, सम्मा वदमानो वदेय्य – 'अहं हि, ब्राह्मण, अखण्डं अच्छिदं 15 असबलं अकम्मासं परिपुग्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरामी'" ति । २. "कि पन, भो गोतम, ब्रह्मचरियस्स खण्डं पि छिदं पि सबलं पि कम्मासं पी" ति? "इध, ब्राह्मण, एकच्चो समणो वा ब्राह्मणो वा सम्मा ब्रह्म- चारी पटिजानमानो न हेव खो मातुगामेन सद्धि द्वयंद्वयसमापत्ति समा- 20 पज्जति, अपि च खो मातुगामस्स उच्छादन-परिमद्दन-न्हापन-सम्बाहनं सादियति । सो त' अस्सादेति', तं निकामेति, तेन च वित्ति आपज्जति । इद पि खो, ब्राह्मण, ब्रह्मचरियस्स खण्ड पि छिदं पि सवलं पि कम्मासं पि। अयं वुच्चति, ब्राह्मण, अपरिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, संयुत्तो मेथु- नेन सयोगेन न परिमुच्चति जातिया जराय' मरणेन' सोकेहि परिदेवेहि दुखेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, न परिमुच्चति दुक्खस्मा ति वदामि । ३. "पुन च परं, ब्राह्मण, इधेकच्चो समणो वा ब्राह्मणो वा सम्मा ब्रह्मचारी पटिजानमानो न हेव खो मानुगामेन सद्धि द्वयंवय- B.439 25 R.55 १-१. तदस्सादेति-सी०। २-२. बरामरर्णन-सी., स्वारो।

·७.५.७] मेयनसुतं समापत्ति समापज्जति, न पि मातुगामस्स उच्छादन-परिमद्दन-न्हापन- सम्यान सादियति; अपि च खो मातुगामेन सद्धि सजग्धति सङ्घीळति सङ्केलायति' ...पे०... । न पि मातुगामेन सद्धि सञ्जयति सङ्घीळति सङ्केलायति; अपि चलो मातुगागस्स चक्खुना चक्खं उपनिण्झा- यति पेस्खति ... पे०... । न पि मातुगामस्स चवखुना चरखं उपनिज्झा- 5 यति पेक्सति; अपि च खो मातुगामस्स सई सुणाति तिरोकुटुं वा तिरो- पाकारं वा हसन्तिया वा भणन्तिया वा गायन्तिया वा रोदन्तिया वा .... पे०... । न पि मातुगामस्स सई सुणाति तिरोकुटुं वा तिरोपाकारं वा हसन्तिया वा भणन्तिया वा गायन्तिया वा रोदन्तिया वा; अपि च खो यानिस्स तानि पुब्बे मातुगामेन सद्धि हसितलपितकोलितानि तानि 9 अनुस्सरति ...पे०... | न पि यानिस्स तानि पुब्बे मातुगामेन सद्धि हसितलपितकोळितानि तानि अनुस्सरति; अपि च खो पस्सति गहपति वा गहपतिपुतं वा पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितं समझीभूतं परिचारय- मान' ... पे०... । न पि पस्सति गहपति वा गहपतिपुत्तं वा पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितं समझीभृतं परिचारयमानं; अपि च सो अनतरं । देवनिकाय पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति इमिनाहं सीलन वा वतेन वा तपेन या ब्रह्मचरियेन वा देयो या भविस्सामि देवञ्जतरो वा ति । सो तं अस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति प्रापज्जति । इदं पि खो, ब्राह्मण, ग्रहाचरियस्स सण्ड पि छिदं पि सबलं पि कम्मासं पि । अयं वुच्चति, ब्राह्मण, अपरिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति संयुत्तो मेथुनेन संयोगेन, 20 न परिमुच्चति जातिया गराय मरणे सोहि परिदेवेहि दुपसहि दोम- नसेहि उपायारोहि, न परिमुच्चति दुवसस्मा ति वदामि ! ४. “यावकोवळचाहं, ग्राह्मण, इमेसं सत्तग्नं मेयुनसंयोगानं अन्तरञ्यतरमैयुनमयोग' अत्तनि अप्पहीन समनुपस्सि, नेच तावाह, ग्राह्मण, सदैवफे लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय 25 सदेवगनुरमाय अनुतर मम्गामायोधि अभिसम्बुद्धो ति पच्चमासि । ५. "यतो न गोह, ब्राह्मण, इमेनं सत्तन्नं मैथुनत्तयोगानं मम्मतरम्मतरमेथुनपयोग अत्तनि अप्पहीन न समनुपरिस, अयाहं, १.परन्टापति - गी०, मा., रो.। २ वारिपमान-मीर,1३.मगार भाग-मी., योग - या.. पारगार मेन सिंग - रा४. गी., था. रो. पोपांगु मन्।ि R.36 1.440 ·मगुसरनियापो ब्राह्मण, सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणमाहाणिया पजाय सदेवमनुस्साय अनुत्तरं सम्मासम्बोधि अभिसम्बुद्धो ति पच्चञ्चासि । 'जाणं च पन मे दस्सनं उदपादि, अकुप्पा में विमुक्ति', अयमन्तिमा जाति, नत्यि दानि पुनभवो" ति । ६. एवं वुत्ते जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच "अभिक्कन्तं, भो गोतम ; अभिक्कन्तं, भो गोतम ... पं.०... उपासकं मं भवं गोतमो घारेतु अज्जतागे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । - - R.57 ८. संयोगसुत्तं १. "संयोगविसंयोगं वो, भिक्खवे, धम्मपरियायं देसैस्सामि । तं सुणाय ... पे०... कतमो च सो, भिक्सवे, संयोगों विसंयोगो' धम्म- 10 परियायो? २. "इत्थी, भिक्सवे, अज्झत्तं इथिन्द्रियं मनसि करोति इत्थि- कुत्तं इत्याकप्पं इथिविधं इत्यिच्छन्दं इथिस्सरं इत्थालङ्कारं । सा तत्य रज्जति तत्राभिरमति । सा तत्य रत्ता तत्राभिरता बहिद्धा पुरि- सिन्द्रियं मनसि करोति पुरिसकुत्तं पुरिसाकप्पं पुरिसविधं पुरिसच्छन्द 15 पुरिसस्सरं पुरिसालङ्कारं । सा तत्य रज्जति तत्राभिरमति । सा तत्य रत्ता तत्राभिरता' बहिद्धा सयोगं आकवति । यं चस्सा संयोगपच्चया उप्पज्जति सुखं सोमनस्स तं च प्राकवति । इत्यत्ते, भिक्खवे, अभिरता सत्ता पुरिसेसु सयोग गता । एवं खो, भिक्खवे, इत्थी इत्थत्त नातिवत्तति । ३. "पुरिसो, भिक्खवे, अज्झतं पुरिसिन्द्रियं मनसि करोति 20 पुरिसकुत्त पुरिसाकप्पं पुरिसविध पुरिसच्छन्द पुरिसस्सर पुरिसालङ्कार । सो तत्थ रज्जति तत्राभिरमति । सो तत्थ रत्तो तनाभिरतो बहिद्धा इत्यिन्द्रिय मनसि करोति इत्थिकुत्त इत्थाकप्प इत्यिविध इत्थिच्छन्द इत्थिस्सरं इत्यालड्वारं । सो तत्य रज्जति तत्राभिरमति । सो तत्य रत्तो तत्राभिरतो बहिद्धा सयोग प्राकवति । य चस्स सयोगपच्चया - उप्पज्जति सुख सोमनस्स त चाकवति । पुरिसत्ते, भिक्खवे,अभिरता' १ चेतोविमुत्ति - सी०, रो। २-२ सयोगविसयोगो - ३ खत्रभिरता - सी०, स्याः, रो। ४. अभिरतो - रो! सी०, स्या, रो। - ·१६७ B41, R 58 दानमहाफलसुतं सत्ता' इत्थीसु सयोग गत्ता' । एव खो, भिवखवे, पुरिसो पुरिसत्त नातिवत्तति । एव खो, भिक्खवे, सयोगो होति । ४ "कथ च, भिक्खवे, विसयोगो होति ? इत्थी, भिवखवे, अज्झत्त इत्यिन्द्रिय न मनसि करोति इत्यिकुत्त इत्याकप्प इत्यिविध इत्थिच्छन्द इत्यिस्सर इत्थालङ्कार । सा तत्य न रज्जति, सा तन' 5 नाभिरमति । सा तत्थ अरत्ता तन अनभिरता बहिद्धा पुरिसिन्द्रिय न मनसि करोति पुरिसकुत्त पुरिसाकप्प पुरिसविध पुरिसच्छन्द पुरिसस्सर पुरिसालङ्कार । सा तत्य न रज्जति, तत्र नाभिरमति । सा तत्थ अरता तत्र अनभिरता वहिद्धा सयोग नाकङ्घति । य चस्सा सयोगपच्चया उप्पज्जति सुख सोमनस्स त च नाकवति । इत्यत्ते, भिक्खवे, अनभिरता 10 सत्ता" पुरिसेसु विसयोग गता । एव खो, भिक्खवे, इत्थी इत्थत अति- वत्तति । ५ "पुरिसो, भिक्खवे, अज्झत्त पुरिसिन्द्रिय न मनसि करोति पुरिसकुत्त पुरिसाकप्प पुरिसविध पुरिसच्छन्द पुरिसस्सर पुरिसालवार । सो तत्थ न रज्जति, सो तत्र नाभिरमति । सो तत्थ अरत्तो तत्र अनभिरतो 15 बहिद्धा इथिन्द्रिय न मनसि करोति इत्थियुत्त इत्थाकप्प इस्थिविध इत्थिच्छन्द इत्यिस्सर इत्यालङ्कार । सो तत्थ न रज्जति, तत्र नाभि- रमति । सो तत्थ अरत्तो तत्र अनभिरतो बहिद्धा सयोग नाकसति । य घस्स सयोगपच्चया उप्पज्जति सुख सोमनस्स त च नाकसति । पुरिसत्ते, भिक्खवे, अनभिरता सत्ता इत्थीसु विसयोग गता । एव खो, 20 KSR भिलवे, पुरिलो पुरिमन प्रतिवति । एव लो, भिवमलके, निमगोरो होति । अय खो, भिक्खवे, सयोगो विसयोगो धम्मपरियायो" ति । ६ दानमहाफलसुत्तं १ एक समय भगवा चम्पाय विहरति गरगराय पोवखरणिया तीरे । प्रथ खो सम्बहुला चम्पेय्यका उपासका येन आयस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्घमिसु, उपसङ्घमित्या आयस्मन्त सारिपुत्त अभिवादेत्या एक- 23 गन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिन्ना खो चम्पेय्यका उपासका आय- १ सतो रो। २ गतो - रो। ३-३ तत्य - सी०, रो। ४ इत्यत्यै सो- सी०, इत्यत्त खो - स्पा०, रो०। ५ अरता - सी०, असत्ता - रो०६. खो वै-रोत ·१९८ 0442 R60 महगुसरनिकायो [७५.१- स्मन्त सारिपुत्त एतदवोचु - "चिरस्सुता नो, भन्ते', भगवतो सम्मुखा धम्मीनाथा । साधु मय, भन्ते, लगेय्याम भगवतो सम्मुसा धम्मि यथ सवनाया" ति । "तेनहावृसो, तदहुपोसथे पागच्छेय्याथ, अप्पेव नाम लभेय्याथ भगवतो सम्मुसा' धम्मि पथ सवनाया" ति । "एव, भन्ते" 5 ति खो चम्मैय्यका उपासका आयस्मतो सारिपुत्तस्रा पटिस्सुत्वा' उट्ठा- यासना आयस्मन्त सारिपुत्त अभिवादेत्या पदविखण कत्वा पक्कमिसु । २ अथ सो चम्पेय्यका उपासका तदहुपोसथे येनायस्मा सारि- पुत्तो तेनुपसद्धमिसु, उपसङ्कमित्वा प्रायस्मन्त सारिपुत्त अभिवादेत्वा एकमन्त अट्ठसु । अथ सो प्रायस्मा सारिपुत्तो तेहि चम्पेय्यकेहि उपास- 10 केहि सद्धि येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुतो भगवन्त एतदवोच - ३ "सिया नु खो, भन्ते, इधेकच्चस्स तादिसयेव दान दिन न महप्फल होति न गहानिसस, सिया पन, भन्ते, इधेकच्चस्स तादिसयेव 15 दान दिन्न महप्फल होति महानिसस" ति ? "सिया, सारिपुत्त, इधकच्चस्स तादिसयेव दान दिन न महफल होति न महानिसस, सिया पन, सारिपुत्त, इधेकच्चस्स तादिसयेच दान दिन्नं महप्फल होति महानिसस" ति । ४ "को नु खो, गन्ते, हेतु को पच्चयो येन मिधेकच्चस्स 20 तादिसर्यव दान दिन्न न गहप्पल होति न महानिसस, को नु' खो', भन्ते, हेतु को पच्चयो येन मिघेकच्चरस तादिसयेव दान दिन्न महप्फल होति महानिसस" ति? "इध', सारिपुत्त, एकच्चों' सापेखो दान देति, पतिबद्धचित्तो दान देति, सन्निधिपेखो दान देति, 'इम पेच्च परिभुञ्जिस्सामी' ति दान 25 देति । सो त दान देति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्न पान वत्य यान मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्य । त किं भञ्जसि, सारिपुत्त, ददेय्य इधेकच्चो एवरूप दान" ति? "एव, भन्ते"। १ भन्ते सारिपुत्त-सी०१२ सन्तिका-सी०, स्या. पोत्यये नत्यि । ३ सन्तिके - स्या०।४ पटिरमुणिवा - रया० । ५ सी०, स्या०, रो० पोत्थनेमु नत्यि। ६-६ पन - सी०, रो०।७-७ इथेकच्चो - सी० ।

·१६ .... B.443 R.61 5 ७.५.६] वानमहम्फलसुतं ५. "ता, सारिपुत्त, वायं सापेको दानं देति, पतिवद्धचित्तो दानं देति, सन्निधिखो दानं देति, “इमं पेच्च परिभुञ्जिस्सामी' ति दानं देति । सो तं दानं दत्वा कायस्स भेदा परं मरणा चातुमहाराजिकानं देवान राहव्यतं उपपज्जति । सो तं कम्मं खेपेत्वा तं इद्धि तं यस तं आधिपच्च" आगामी होति आगन्ता इत्थत्तं । ६. "इध पन, सारिपुत्त, एकच्चो न हेव खो सापेखो दानं देति, न पतिबद्धचित्तो दानं देति, न सन्निधिपेखो दानं देति, न 'इमं पेच्च परिभुजिस्सामी ति दानं देति; अपि च खो 'साहु दान' ति दानं देति ... पे०... ! न पि 'साहु दान' ति दानं देति; अपि च खो 'दिन्नपुब्ध कतपुवं पितुपितामहेहि' न अरहामि पोराणं कुलवंसं हापे' ति दानं ॥ देति ... पं०... । न पि दिन्नपुब्बं कतपुब्बं पितुपितामहेहि न अरहामि पोराणं' कुलवंसं हाप्तुं' ति दानं देति; अपि च खो 'अहं पचामि, इमे न पचन्ति, नारहामि पचन्तो अपचन्तानं दानं अदातुं' ति दानं देति ...पे०... | न पि 'अहं पचामि, इमे न पचन्ति, नारहामि पचन्तो अपचन्तानं दानं प्रदातुं ति दानं देति; अपि च खो 'यथा तेसं पुब्बकानं इसीनं तानि 15 महायनानि अहेसु, सेय्यथीदं - अट्ठकस्स वामकस्स वामदेवस्स वेस्सा- मित्तस्स यमदग्गिनो' अङ्गीरसस्स भारद्वाजस्स बारोटरस कस्सपस्स भगुनो, एवं मे अयं दानसंविभागो भविस्सतो' ति दानं देति ... पे०... । न पि 'यथा तेसं पुवकानं इसीनं तानि महायआनि अहेस, सेय्यथीदं - अट्टकस्य वामकस्स वामदेवस्स वैस्सामित्तस्स यमदगिनो अङ्गीरसस्स 20 भारद्वाजस्स वासेट्ठस्स कस्सपस्स भगुनो, एवं में अयं दानसंविभागो भविस्सती ति दानं देति; अपि च खो 'इमं में दानं ददतो चित्तं पसीदति, अत्तमनता सोमनस्सं उपजायती" ति दानं देति ...पे०... 1 न पि 'इमं मे दानं ददतो चित्तं पसीदति, अत्तमनता सोमनस्सं उपजायती" ति दानं देति ; अपि च खो चित्तालद्वारचित्तपरिक्खारं दानं देति । सो तं दानं 25 देति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अप्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपनं सैय्यावसथपदीपेय्यं । तं कि मसि, सारिपुत्त, ददेय्य इधेकच्चो एवरूपं दान" ति? "एवं, भन्ते"। R.62 । १. प्राधिपतेश्य - सी०, स्था, रो। २. स्तूिहि पितामहेहि - सीक। ३. मी. पोल्पके नत्यि। ४. यमतमिगनो-सी०, रो.1. उत्पादियाठी-सी।

·B.441 मरगुप्तरनिकायो [७१.६- ७. "तत्र, सारिपुत्त, वायं न हेव' सापेखो दानं देति न पति- पद्धचित्तो दानं देति; न सन्निधिपेखो दानं देति; न 'इम पेच्च परि- भुजिस्सामी ति दानं देति; न पि 'साहु दान' ति दानं देति ; न पि "दिन्नपुब्वं कतपुब्बं पितुपितामहेहि न अरहामि पोराणं कुलवंसं हापेतुं' 5ति दानं देति; न पि 'अहं पचामि, इमे न पचन्ति, नारहामि पचन्तो अपचन्तानं दानं अदातुं' ति दानं देति; न पि 'यथा तेसं पुबकानं इसीनं तानि महायन्नानि अहेसुं, सेय्यथीदं - अट्ठकस्स वामफस्स वामदेवस्स वेस्सामित्तस्स यमदग्गिनो अङ्गीरसस्स भारद्वाजस्स पासेट्ठस्त कस्सपस्स भगुनो, एवं में अयं दानसंविभागो भविस्सती' ति दानं देति; न पि 'इमं 10 मे दानं ददतो चित्तं पसीदति, अत्तमनता सोमनस्सं उपजायती' ति दानं देति; अपि च खो चित्तालद्धारचित्तपरिक्खारं दानं देति । सो तं दानं दत्वा कायस्स भेदा परं मरणा ब्रह्मकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । सो तं कम्मं खेपेत्वा तं इद्धि तं यस तं आधिपच्चं अनागामी होति अनागन्ता इत्यत्तं । अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भिधे- 15 कच्चस्स तादिसंयेव दान दिन्नं न महाफलं होति न महानिसंसं । अयं पन, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्नयो येन मिधेकच्चस्स सादिसंयव दानं दिन्नं महप्फलं होति महानिसंस" ति । R.G १०. नन्दमातासुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं प्रायस्मा च सारिपुत्तो आयस्मा च महामोग्गल्लानो दक्खिणागिरिस्मि चारिकं चरन्ति महत्ता भिक्खु- 20 सङ्घन सद्धि । तेन खो पन समयेन वेळुकण्डकी' नन्दमाता उपासिका रतिया पच्चूससमय पच्चुट्ठाय पारायनं सरेन भासति । २. तेन खो पन समयेन वेस्सवणो महाराजा उत्तराय दिसाय' दक्षिणं दिसं गच्छति केनचिदेव करणीयेन । अस्सोसि खो वेस्सवणो महाराजा नन्दमाताय उपासिकाय पारायनं सरेन भारान्तिया, सुत्वा 25 कथापरियोसानं आगमयमानो अट्ठासि । ३. अथ खो नन्दमाता उपासिका पारायनं सरेन भासित्वा तुण्ही अहोसि । अथ खो वेस्सवणो महाराजा नन्दमाताय उपासिना १. हेव खो- सी०, स्या०, रो। २ वेळकष्ट चम्पो-स्याः। ४-४, उत्तरदिसाय -सी।

·२०१ 1445 R.61 10 - 15 ७५१०] नन्दमातासुतं कथापरियोसान विदित्वा अन्भानुमोदि - "साधु भगिनि, साधु भगिनी" ति ! "को पनेसो भद्रमुखा" ति ? "अहं ते, भगिनि, भाता वेस्सवणो महाराजा" ति । "साधु, भद्रमुख, तेन हि यो में अयं धम्मपरियायो भणितो । इदं ते होतु अातिथेय्यं" ति। “साधु, भगिनि, एतं चैव मे होतु तिथेय्यं । स्वेव' सारि- पुत्तमोगल्लानप्पमुखो भिक्खुसङ्घो अकतपातरासो वेलुकण्डकं आग- मिस्सति, तं च भिवखुसङ्घ परिविसित्वा मम दविखणं आदिशेय्यासि । एतं चेव में भविस्सति आतिथेच्य" ति । ४. अथ खो नन्दमाता उपासिका तस्सा रत्तिया अच्चयेन सके निवेसने पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेसि । अथ खो सारिपुत्त- मोग्गल्लानप्पमुखो भिक्खुसङ्घो अकतपातरासो येन वेळुकण्डको तद- वसरि । अथ खो नन्दमाता उपासिका अञ्जतरं पुरिसं आमन्तेसि "एहि त्वं, अम्भो पुरिस, पारामं गन्त्वा भिक्खुसङ्घस्स कालं आरोचेहि . 'कालो, भन्ते, अय्याय नन्दमातुया निवेसने निहितं भत्तं" ति । "एवं, अय्ये" ति खो सो पुरिसो नन्दमाताय उपासिकाय पटिस्सुत्वा आराम गन्त्वा भिक्खुसङ्घस्स कालं प्रारोचेसि - "कालो, मन्ते, अय्याय नन्द- मातुया निवेसने निहितं भत्तं" ति । अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लानप्पमुखो भिक्खुसङ्घो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन नन्दमाताय 20 उपासिकाय निवेसनं तेनुपसङ्घमि, उपसङ्कमित्वा पञ्चत्ते आसने निसीदि । अथ खो नन्दमाता उपासिका सारिपुत्तमोग्गल्लानप्पमुखें भिक्खुराझं पणीतैन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तपेसि सम्पचारेसि। ५. अय खो नन्दमाता उपासिका आयस्मन्तं सारिपुत्तं भुत्तावि 25 ओनीतपत्तपाणि एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो नन्दमातरं उपासिकं प्रायस्मा सारिपुत्तो एतदवोच-"को पन ते, नन्दमाते, भिक्खु- सङ्घस्स अभागमनं आरोचेसी" ति? ६. “इघाह, भन्ते, रतिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय पारायनं सरेन भासित्वा तुम्ही अहोसि । अथ सो, भन्ते, वेस्सवणो महाराजा मम 50 १स्वच-सी०, रो०। २ मम - रो। ३-३ एव च-सी०, स्था०; एतच- रो। ४. . कष्टको-सी०, रो०, वैलुबष्टक- स्या। R.65 प्र०३-२५ ·D417 10 ७.५.१०] मन्दमातासुतं . २०३ १०."न खो मे, भन्ते, एसेव अच्छरियो अन्भुतो धम्मो। अत्यि में अञ्चो पि अच्छरियो अन्भुतो धम्मो । यतोह, भन्ते, सामिकस्स दहरस्सेव दहरा आनीता नाभिजानामि सामिकं मनसा पि अतिचरिता', कुतो पन कायेना" ति ! "अच्छरियं, नन्दमाते, अभुतं, नन्दमाते ! यत्र हि नाम । चित्तुप्पादं पि परिसोधेस्ससी" ति । ११. “न खो मे, भन्ते, एसेव अच्छरियो अत्भुतो धम्मो । अत्यि मे अओ पि अच्छरियो अन्भुतो धम्मो। यदाह, भन्ते, उपासिका पटिदेसिता नाभिजानामि किञ्चि सिक्खापदं सञ्चिच्च वीतिक्कमिता" ति। "अच्छरियं, नन्दमाते, अन्भुतं, नन्दमाते" ति ! १२. "न खो मे, भन्ते, एसेव अच्छरियो अब्भुतो धम्मो । अत्यि मे अञ्जो पि अच्चरियो अब्भुतो धम्मो । इधाई, भन्ते, यावर्दै प्राकहामि विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितपकं सविचारं विवेकजं पीतिसुसं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरामि । वितरक- 15 विचारानं धूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितवकं अविचारं विवेकजं पीतिसुसं दुतियं ज्ञानं उपसम्पज्ज विहरामि । पोतिया च विरागा उपेक्सिका' च विहरामि सता च सम्पजाना सुख च कायेन पटिसंवेदेमि, यं तं अरिया प्राचियसन्ति 'उपेक्खको सतिमा मुसविहारी' ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरामि ! मुसस्स च पहाना 20 दुस्सस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्यनमा अदुवसमसुसं उपेपसासतिपारिसुद्धि चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरामी" ति । "अच्छरिय, नन्दमाते, अन्भुतं, नन्दमाते" ति ! १३. "न सो मे, भन्ते, एसेच अच्छरियो अन्भुतो धम्मो । पत्धि में प्रमो पि अन्धरियो अभुतो धम्मो । यानिमानि, भन्त, 23 भगवता देगितानि पञ्चोरम्भागियानि सयोजनानि नाहं तसं किन्चि पत्तनि मणहीन समनुपस्सामो" ति । "परिपं, नन्दमाते, भन्भुतं, नन्दमाते" ति ! १ विलि-tथा। . बार-दोसा.,रो। ३. उपे- तोपरा-...-गी। n.67 ·२०४ प्रझमृत्तरनिकायो [७.५.१०- १४. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो नन्दमातरं उपासिक धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्या समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामी ति। महायज्ञवग्गो पञ्चमो। तस्सुद्दानं ठिति' च परिक्खारं द्वे, अग्गी सञ्ञा च द्वे परा । मेथुना संयोगो दानं, नन्दमातेन ते दसा ति' । पण्णासको समतो। 5 B.448 R.G8 ६.अव्याकतवग्गो १. अव्याकतसुत्तं १. अथ खो अज्ञतरो भिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घ- मित्वा भगवन्तं अभिवादत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन सुतवतो अरियसावकरस विचिकिच्छा नुप्पज्जति अब्याकतवत्थूसू" 10 ति? २. “दिट्ठिनिरोधा खो, भिक्खु, सुतवतो अरियसावकस्स विचि- किच्छा नुप्पज्जति अव्याकतवत्थूसु । 'होति तथागतो परं मरणा' ति खो, भिवखु, दिट्ठिगतमेतं; 'न होति तथागतो परं मरणा' ति खो, भिवखु, दिट्टिगतमेतं; 'होति च न च होत्ति तथागतो परं मरणा' ति खो, भिक्खु, 15 दिट्ठिगतमेतं, 'नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा' ति खो, भिक्खु, दिट्टिगतमेतं । अस्सुतवा, भिवखु, गुथुज्जनो दिट्ठि नप्पजानाति, दिट्ठि- समुदयं नप्पजानाति, दिदिनिरोधं नप्पजानाति, दिविनिरोधगामिनि • पटिपदं नप्पजानाति । तस्स सा दिट्ठि पवडति, सो न परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनसेहि उपायासेहि, 20 न परिमुच्चति दुक्खस्मा ति वदामि । १-१. चित्तपरिक्खार हे अग्गिसन अपरा दुवे । मेपना च सयोगो प्रत्तनन्दमातेन ते दसा ति ॥ - सी। चित्तपरिक्खार द्वे भग्गि सना अपरा दुवे । मेथुना च सयोगो दान माताय ते दसा ति ॥ - स्पा० ।

·D419 R.59 अन्यातसुत ३. "सुतवा च खो, भिक्खु, अरियसावको दिट्टि पजानाति, देट्ठिसमुदयं पजानाति, दिट्ठिनिरोधं पणानाति, दिदिनिरोधगामिनि पटिपदं पजानाति । तस्स सा दिष्टि निरुज्झति, सो परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनसेहि उपायासेहि, परि- मुच्चति दुक्खस्मा ति वदामि । एवं जानं खो, भिक्खु, सुतवा अरिय- 5 सावको एवं पस्सं 'होति तथागतो परं मरणा' ति पि न व्याकरोति; 'न होति तथागतो परं मरणा' ति पि न व्याकरोति; 'होति च न च होति तथागतो परं मरणा' ति पि न व्याकरोति'; 'नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा' ति पि न व्याकरोति । एवं जानं खो, भिक्खु, सुतवा अरिय- सावको एवं पस्सं एवं अव्याकरणयम्मो होति अव्याकतवत्यूसु । एवं 10 जानं खो भिक्खु, सुतवा अरियसावको एवं पस्सं न छम्भति', न कम्पति, न वेधति, न सन्तासं आपज्जति अव्याकतवत्थूसु । ४. "होति तथागतो परं मरणा' ति खो, भिक्खु, तण्हागतमेतं ....... सजागतमतं ....... मञ्जितमेतं ...प०... पपञ्चितमेतं .पे... उपादानगतमतं ...पं०... । 'होति तथागतो परं मरणा' ति 15 सो भिक्खु विप्पटिसारो एसो; 'न होति तथागतो परं मरणा' ति खो, भिवखु, विप्पटिसारो एसो; 'होति च न च होति तथागतो परं मरणा' ति खो, भिक्स, विप्पटिसारो एसो; 'नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा' ति सो, भिक्खु, विप्पटिसारो एसो । अस्सुतवा, भिक्खु, पुथुज्जनो विप्पटिसारं नप्पजानाति, विप्पटिसारसमुदयं नप्पजानाति, विप्पटि- 20 सारनिरोधं नप्पजानाति, विप्पटिसारनिरोधगामिनि पटिपदं नप्प- जानाति । तस्स सो विटिसारो पवड्डति, सो न परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्सेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, न परिमुच्चति दुक्सस्मा ति वदामि । ५. "सुतवा च सो, भिक्सु, अरियसावको विप्पटिसारं पजानाति, 25 विपटिसारममुदयं पजानाति, विप्पटिसारनिरोधं पजानाति, विपटि- मानिरोधगामिनि पटिपदं पजानाति ! तस्स सो विप्पटिसारो निर. ज्झति, सो परिमुच्चति जातिया .. पे० .. दुक्सम्मा ति वदामि । एवं जान सो, भिक्षु, सुतवा परियमावको एवं पस्सं 'होति तथागतो परं मरणा' ति पि न व्याकरोति ... पे०... 'नव होति न न होति तथागतो परं ७ १-१, मम्मम्मति- स्या, रो। ...

·२०६ प्रथगुप्तरनिकायो [७६.१- मरणा' ति पि न व्याकरोति । एवं जान खो, भिक्खु, सुतया अरियसावको एवं पसं एवं अव्याकरणधम्मो होति अब्याकतवत्यूसु । एवं जानं खो, भिक्खु, सुतवा अरियसायको एवं पस्सं न छम्भत्ति, न कम्पति, न वैधति, न सन्तासं आपज्जति अव्याकतवत्सु । अयं खो, भिपखु, हेतु अयं 5 पच्चयो येन सुतवतो अरियसावकस्स विचिकिच्छा नुप्पज्जति श्रव्याकत- वत्थूसू" ति। 1.70 .B.450 २. पुरिसगतिसुत्तं १. "सत्त' च', भिक्खवे, पुरिसगतियो देसैस्सामि' अनुपादा च परिनिव्यानं । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ ; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच- 10 "कतमा च, भिक्खवे, सत्त पुरिसगतियो ? २. "इथ, भिक्खवे, भिक्खु एवं पटिपन्नो होति -- 'नो चस्स नो च में सिया, न भविस्सति न मे भविस्सति, यदत्यि यं भूतं तं पजहामी' ति उपेक्वं पटिलभति । सो भवे न रज्जति, सम्भवे न रज्जति', अत्युत्तरि पदं सन्त सम्मप्पञ्जाय पस्सति । तं च स्वस्स पदं न सबेन सव्वं सच्छि- 15 कतं होति, तस्स न सब्बेन सब्बं मानानुसयो पहीनो होति, न सब्बेन सब्बं भवरागानुसयो पहीनो होति, न सब्बैन सब्बं अविन्जानुसयो पहीनो होति । सो पञ्चन्नं अोरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया अन्तरापरि- निब्वायी होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, दिवसंसन्तत्ते" अयोकपाले हञ्च- माने पपटिका' निब्बतित्वा निब्वायम्य । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु 20 एवं पटिपन्नो होति – 'नो चस्स नो च मे सिया, न भविस्सति न में भवि- स्सति, यदत्यि यं भूतं तं पजहामी ति उपेक्खं पटिलभति । सो भवे न रज्जति, सम्भवे न रज्जति, प्रत्युत्तरि पदं सन्तं सम्मप्पञ्चाय पस्सति । तं च ख्वस्स पदं न सब्बेन सब्द सच्छिकतं होति, तस्स न सब्बेन सब्बं मानानुसयो पहीनो होति, न सब्बेन सब्बं भवरागानुसयो पहीनो होति, 28 न सब्बेन सब्ब अविज्जानुसयो पहीनो होति । सो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं , संयोजनान परिक्खया अन्तरापरिनिब्वायी होति । १-१. सत-सी०, रोकन २. देसिस्सामि-रो। ३ परिनिब्वाण - सी०। ४. सज्जति - स्या०1 ५. दिवरासन्तत - सी०, स्या, रो। ६. पप्पटिका - स्याः।

·२०७ 0451 ७.६२] पुरिसगतिसुतं ३. "इच पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं पटिपन्नो होति – 'नो चस्स नो च मे सिया, न भविस्सति न मे भविस्सति, यदत्थि यं भूतं तं पनहामी' ति उपक्खं पटिलभति । सो भवे न रज्जति, सम्भवे न रज्जति, अत्युत्तर पदं सन्त सम्मप्पञ्जाय पस्सति । तं च स्वस्स पदं न सब्वेन सव्वं सच्छि- कतं होति, तस्स न सब्बेन सव्यं मानानुसयो पहीनो होति, न सब्बेन सब्द । भवरागानुसयो पहीनो होति, न सबेन सव्वं अविज्जानुसयो पहीनो होति । सो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया अन्तरापरिनिब्वायी होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, दिवसंसन्तत्ते अयोकपाले हनमाने पप- टिका निव्वत्तित्वा उत्पतित्त्वा निव्वायेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु एवं पटिपन्नो होति - नो चस्स नो च मे सिया .. पे० .. सो पञ्चन्नं 10 ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया अन्तरापरिनिब्वायी होति । ४. “इध पन भिक्खवे, भिक्खु एवं पटिपनो होति - नो चस्स नोच मे सिया ..पे०.. सो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं सयोजनानं परि- क्खया अन्तरापरिनिव्वायी होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, दिवसंसन्तत्ते अयोकपाले हज़माने पपटिका निब्बत्तित्वा उम्पतित्वा अनुपहच्च तलं 15 निन्बायेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु एवं पटिपन्नो होति - नो चस्स नो च में सिया .. पे०... सो पञ्चनं ओरम्भागियानं संयोजनानं परित्खया अन्तरापरिनिव्यायी होति । ५. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं पटिपन्नो होति - नो चस्स नोच में सिया पे० सो पञ्चन्नं मोरम्भागियानं संयोजनानं परिवखया 20 उपहच्चपरिनिब्यायो होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, दिवससन्तत्ते अयो- कपाले हञमाने पपटिका निव्यत्तित्वा उप्पतित्वा उपहच्च तल निया- येय्य । एवमेव सो, भिक्सवे, भिक्षु एव पटिपन्नो होति - नो चस्स नोच में सिया पं० सो पन्तनं पोरम्भागियानं संयोजनान परिवरसया उपहच्चपरिनिब्वायी होति । ६. "इघ पन, भिक्सवे, भिक्स एव पटिपन्नो होति -- नो चस्म नोच मे सिया .५० सोप-चन्न मोरम्भागियान संयोजनात परिक्सया असहारपरिनियायी होति । सेय्ययापि, मिक्सवे, दिवससन्तत्ते अयो- कपाले हजमाने पपटिका निव्यत्तित्वा उप्पतित्वा परिते तिणपुग्ने चा कट्टपुम्जे या निपतैय्य । सा तत्य अग्गि पि जनेय्य, धूम पि जनेय्य, 30 पगि पि जनेत्वा घूम पि जनेत्या तमेव परित्तं तिणपुलं वा कट्ठपुज R.72 25 ·२०० R73 8452 प्रगुत्तरनिकायो वा परियादियित्वा अनाहारा निव्वायेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु एव पटिपन्नो होति - नो चस्स नो च मे सिया पे० सो पञ्चन्न सोरम्भागियान सयोजनान परिक्खया असङ्खारपरिनिब्बायी होति । ७ "इध पन, भिक्खवे, भिक्षु एच पटिपन्नो होति - नो 5 चस्स नो च मे सिया पे० सो पञ्चन्न ओरम्भागियान सयोजनान परिक्खया ससवारपरिनिब्वायी होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, दिवस- सन्तते अयोकपाले हजमाने पपटिका निव्वत्तित्या उप्पतित्वा विपुले तिणपुजे वा कट्टपुञ्ज वा निपतेय्य । सा तत्थ अग्गि पि जनेय्य, धूम पि जनेय्य, अग्गि पि जनेत्वा धूम गि जनेत्वा तमेव विपुल तिणपुञ्ज 10 वा कट्टपुञ्ज वा परियादियित्वा अनाहारा निब्यायेय्य । एवमेव खो, भिक्खये, भिक्खु एव पटिपन्नो होति - नो चस्स नो च मे सिया पे० सो पञ्चन्न ओरम्भागियान सयोजनान परिक्खया ससङ्घारपरिनिन्दायी होति । ८ "इध पन, भिवखवे, भिक्खु एव पटिपन्नो होति - 'नो चस्स 15 नो च मे सिया, न भविस्सति न मे भविस्सति, यदत्थि य भूत त पजहामी' ति उपेक्ख पटिलभति । सो भवे न रज्जति, सम्भवे न रज्जति, अत्युत्तरि पद सन्त सम्मप्पञ्चाय पस्सति । त च ख्वस्स पद न सब्बेन सब्ब सच्छि- कत होति, तस्स न सब्बेन सब्ब मानानुसयो पहीनो होति, न सब्बेन सब्ब भवरागानुसयो पहीनो होति, न सब्बेन सब्ब अविज्जानुसयो पहीनो 20 होति । सो पञ्चन्न ओरम्भामियान सयोजनान परिक्खया उद्धसोतो होति प्रकानिट्ठगामी । सेय्यथापि, भिक्खवे, दिवससन्तत्ते अयोकपाले हजमाने पपटिका निब्बत्तित्वा उप्पतित्वा महन्ते तिणपुञ्ज वा कट्ठपुज्जे वा निपतेय्य । सा तत्थ अग्गि पि जनेय्य, धूम पि जनेय्य, अग्गि पि जनेत्वा धूम पि जनेत्वा तिणपुञ्ज वा कट्ठपुञ्ज वा परियादियित्वा गच्छ' पि दहेय्य, दाय पि दहेय्य, गच्छ पि दहित्वा दाय पि दहित्वा हरितन्त वा पथन्त वा सेलन्त वा उदकन्त वा रमणीय वा भूमिभाग आगम्म अनाहारा निब्बायेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु एव पटि- पन्नो होति - नो चस्स नो च मे सिया . पं० सो पञ्चन्न ओरम्भागि- यान सयोजनान परिक्खया उद्धसोतो होति अवनिट्ठगामी । इमा खो, 30 भिक्खवे, सत्त पुरिसगतियो । 25 १ पच्छ-रो०।२ पन्त-सी०, रो०, स्या० पात्यने नत्यि ।

·२०६ तिस्तब्रह्मासुतं १. "कतमं च, भिक्खवे, अनुपादापरिनिव्यानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु एवं पटिपन्नो होति -'नो चस्स नो च मे सिया, न भविरराति न मे भविस्सति, यदत्यि यं भूतं तं पजहामी' ति उपेक्खं पटिलति । सो भवे न रज्जति, सम्भवे न रज्जति, अत्युत्तरि पदं सन्तं सम्मप्पञ्जाय पस्सति । तं च स्वस्स पदं सब्वेन सव्वं सच्छिकतं होति, तस्स सब्बेन । सब्बं मानानुसयो पहीनो होति, सव्वेन सव्वं भवरागानुसयो पहीनो होति, सव्वेन सव्वं अविज्जानुसयो पहीनो होति । सो पासवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, अनुपादा- परिनिव्वानं । इमा खो, शिक्खवे, सत्त पुरिसगतियो अनुपादा च परि- निब्वानं" ति । 10 . B.453 R.75 ३. तिस्सग्रह्मासुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झ- कूटे पव्वते । अय खो द्वे देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकणं गिज्झकूटं सोभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं अटुंसु । एकमन्तं ठिता खो एका देवता भगवन्तं एतदवोच – “एता, भन्ते, भिक्सुनियो विमुत्ता" 15 ति । अपरा देवता भगवन्तं एतदवोच - "एता, भन्ते, भिक्सुनियो अनुपादिसेसा सुविमुत्ता" ति । इदमवोचु ता देवता । समनुओ सत्या अहोसि । अथ सो ता देवता "समनुञ्जो सत्या" ति भगवन्तं अभिवादेत्या पदविसणं कात्वा तत्थेवन्तरघायिसु । २. अय मो भगया तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू प्रामन्तेसि - "इम, भिक्सवे, रति द्वे देवता अभिवकान्ताय रत्तिया अभिवफन्तवण्णा केवलकप्प गिझकूट प्रोभासेत्या येनाह तेनुपसामिगु; उपसङ्घमित्वा मं अभिवादेत्या एकमन्त अट्ठा । एकमन्तं टिता मो, भिक्सवे, एका देयता मं एतदवोन - 'एता, भन्ते, भिक्मुनियो विमुत्ता' ति । अपरा देवता म एतदवोच – 'एता, भन्ते, भिक्सुनियो अनुपादिसेसा सुविमुत्ता' 29 ति । इदमवो, भिक्पवे, ता देवता । इदं यत्या में अभिवादेत्या पदपिगणं पत्या तत्येवन्तग्यायिम्" ति । 20 ·B.454 R 76 मातानिकायो [७.६.३- ३. तेन खो पन समयेन आयस्मा महामोग्गल्लानो भगवतो अविद्रे निसिन्नो होति । अथ खो आयस्मतो' महामोग्गल्लानस्स एतद- होसि - "कतमेसानं खो देवानं एवं जाणं होति -- 'राउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिसेसे वा अनुपादिसेसो" ति ? तेन खो पन 5 समयेन तिस्सो नाम भिक्खु अधुनाकालङ्कतो अज्ञतरं ब्रह्मलोकं उपपन्नो होति । तया पि नं एवं जानन्ति - "तिस्सो ब्रह्मा महिद्धिको महानु- भावो" ति । ४. अथ सो आयस्मा महामोग्गल्लानो - सेग्यथापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिञ्जितं वा वाहं पसारेय्य, पसारितं वा वाहं सम्मिञ्जय्य, 10 एवमेव - गिज्झकूटे पव्वते अन्तरहितो तस्मि ब्रह्मलोके पातुरहोसि । अहसा खो तिस्सो ब्रह्मा प्रायस्मन्तं महामोग्गल्लानं दूरतो व प्रागच्छन्तं । दिस्वा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच - "एहि खो, मारिस मोग्गल्लान; स्वागतं, मारिस मोग्गल्लान ! चिरस्सं खो, मारिस मोग्गल्लान, इमं परियायमकासि, यदिदं इधागमनाय । निसीद, 13 मारिस मोग्गल्लान, इदमासनं पञत्तं" ति । निसीदि खो आयस्मा महामोग्गल्लानो पञत्ते आसने । तिस्सो पि खो ब्रह्मा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो तिस्सं ब्रह्मानं आयस्मा महागोग्गल्लानो एतदवोच - "कतमेसानं खो, तिस्स, देवानं एवं आणं होति – 'सउपादिसेसे वा सउपादिरोसो ति, 20 अनुपादिसेसे वा अनुपादिसेसो" ति ? "ब्रह्मकायिकानं खो, मारिस मोगल्लान, देवानं एवं शाणं होति - 'सउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिसेसे वा अनुपादि- सेसो" ति। ५. "सब्बेसनेव खो, तिस्स, ब्रह्मकायिकानं देवानं एवं जाणं 23 होति – 'सउपादिरोसे वा सउपादिरोसो ति, अनुपादिसेसे वा अनुपादि- सेसो" ति? "न खो, मारिस मोग्गल्लान, सब्बेसं ब्रह्मकायिकानं देवानं एवं नाणं होति – 'सउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिसेसे वा अनु- पादिसेसो ति। ६. "ये खो ते, मारिस मोम्गल्लान, ब्रह्मकायिका देवा ब्रटेन आयुना सन्तुट्ठा ब्रह्मेन वण्णेन ब्रौन सुखेन ब्रह्मेन यसेन ब्रोन आधि- १. पावस्समतो - स्या 30 ·२११ R.7 B.455 ७.६.३] तिस्सब्रह्मासृतं पतेय्येन सन्तुट्ठा, ते उत्तरि' निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानन्ति । तेसं न एवं जाणं होति - 'सउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिसेसे का अनु- पादिसेसो' ति । ये च खो ते, मारिस मोग्गल्लान, ब्रह्मकायिका देवा ब्रह्मेन आयुना असन्तुट्ठा, ब्रोन वण्णेन ब्रटेन सुखेन ब्राँन यसेन ब्रीन प्राधिपतेय्येन असन्तुट्ठा ते च उत्तरि निस्सरणं यथाभूतं पजानन्ति । ५ तेसं एवं जाणं होति - 'सउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिसेसे वा अनुपादिसेसो' ति । ७. "इध, मारिस मोग्गल्लान, भिक्खु उभतोभागविमुत्तो होति । तमेनं ते देवा एवं जानन्ति – 'अयं खो आयस्मा उभतोभागविमुत्तो। यावस्स कायो ठस्सति ताव नं दक्खन्ति देवमनुस्सा । कायस्स भेदा 10 न नं दक्खन्ति देवमनुस्मा' ति । एवं पि खो, मारिस' मोग्गल्लान, तेसं देवानं जाणं होति - 'सउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिससे वा अनुपादिसेसो' ति। ८. "इध पन, मारिस मोग्गल्लान, भिक्खु पज्ञाविमुत्तो होति । तमेनं ते देवा एवं जानन्ति -- 'अयं सो आयस्मा पञ्चाविमुत्तो। 15 यावस्स कायो ठस्सति ताव नं दक्सन्ति देवमनुस्सा । कायस्स भेदा न नं दवखन्ति देवमनुस्सा' ति । एवं पि खो, मारिस मोगल्लान, तेसं देवानं जाणं होति - 'सउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिसेसे वा अनुपादिसेसो' ति। ६. “इध पन, मारिस माग्गल्लान, भिक्खु कायसविस होति । 20 तमनं देवा एवं जानन्ति - 'अयं सो आयस्मा कायसक्खि । अप्पेव नाम प्रयमायस्मा अनुलोमिकानि रोनासनानि पटिसेवमानो कल्याणमित्ते भनमानो इन्द्रियानि समन्नानयमानो - यस्सत्याप कुलपुत्ता सम्मदेव पगारस्मा अनगारियं पव्वजन्ति तदनुत्तरं - ब्रह्मचरियपरियोसानं दिद्वेव धम्म सयं अभिजा सच्छिकत्या उपसम्पज विहरेय्या' ति । एवं पि 25 मो, मारिस मोगल्लान, तेसं देवानं गाणं होति - 'सउपादिसेसे या सउपादिसेसो ति, अनुपादिससे या अनुपादिसेसो' ति । १०. "इथ पन, मारिस मोगल्लान, निफ्यु दिटिप्पत्तो होति .... पे०... सहाविमुत्तो होति .. पं..... धम्मानुसारी होति । तमेनं ते १-१ हा च दप्तर -मीर, याक, रो। २६स्सिन्ति - मी०, रा.। ३. मारिम्स -रच..ते देश-परा,रो। ।

·२१२ R 70 - B456 महमुतरनिकायो देवा एव जानन्ति – 'अय खो आयस्मा धम्मानुसारी । अप्पेव नाग अयमायस्मा अनुलोमिकानि सेनासनानि पटिसेवमानो कल्याणमित्ते भजमानो इन्द्रियानि समन्नानयमानो यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारिय पब्बजन्ति तदनुत्तर ब्रह्मचरियपरियोसान 5 दिटेव धम्मे सय अभिज्ञा सच्छियत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्या' ति । एव पि खो, मारिस मोग्गल्लान, तेस देवान जाण होति - 'सउपादिसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिसेसे वा अनुपादिसेसो" ति । ११ अथ खो मायस्मा महामोग्गल्लानो तिस्सस्स ब्रानो भासित अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा - सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो 10 सम्मिञ्जित वा वाह पसारेय्य, पसारित वा वाह सम्मिज्ञेय्य, एवमेव- ब्रह्मलोके अन्तरहितो गिज्झकूटे पन्वते पातुरहोसि । अथ खो प्रायस्मा महामोग्गल्लानो येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो यावतको' अहोसि तिस्सेन ब्रह्मना सद्धि कथासल्लापो 15 त सब्ब भगवतो आरोचेसि । १२ "न हि पन ते, मोग्गल्लान, तिस्सो ब्रह्मा सत्तम अनिमित्त- विहारि पुग्गल देसेति"। "एतस्स, भगवा, कालो, एतस्स, सुगत, कालो । सत्तम अनिमित्तविहारि पुग्गल देसेय्य । भगवतो सुत्वा भिवखू धारे- 20 स्सन्ती" ति । "तेन हि, मोग्गल्लान, सुणाहि, साधुक मनसि करोहि, भासि- स्सामी' ति । "एव, भन्ते" ति खो प्रायस्मा महामोग्गल्लानो भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच १३ "इध, मोग्गल्लान, भिक्खु सब्बनिमित्तान अमनसिकारा 25 अनिमित्त चेतोसमाधि उपसम्पज विहरति । तमेन ते देवा एव जानन्ति 'अय खो प्रायस्मा सब्बनिमित्तान अमनसिकारा अनिमित्त चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरति । अप्पेव नाम अयमायस्मा अनुलोमिकानि सेना- सनानि पटिसेवमानो कल्याणमित्ते भजमानो इन्द्रियानि समन्नानयमानो यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारिय पढ्बजन्ति 30 तदनुत्तर ब्रह्मचरियपरियोसान दिदेव धम्मे सय अभिम्ना १ यावत्तको-स्या । २ देसेसीति - सोम्, स्या०, रो। य भगवा - ·R.79 ५.६.४] सोहसेनापतिसुत्तं २१३ सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्या' ति । एवं खो, मोग्गल्लान, तेसं देवानं गाणं होति – 'सउपादिसेसे वा सउपादिसेसो ति, अनुपादिरोसे वा अनुपादिसेसो" ति । B.157 ४. सोहसेनापतिसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने पाटागारसालायं । अथ खो सीहो सेनापति येन भगवा तेनुपसङ्घमि; 5 उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो सीहो सेनापति भगवन्तं एतदवोच - "सक्का नु खो, भन्ते, सन्दिट्टिकं दानफलं पञ्चापेतुं" ति ? २. "तेन हि, सीह, तन्मेवेत्य पटिपुच्छिस्सामि, यथा ते खमेय्य तथा नं व्याकरेग्यासि । तं कि मञ्जसि, सीह, इध' हे पुरिसा -एको १० पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, एको पुरिसो सद्धो दान- पति अनुप्पदानरतो । तं कि मसि, सीह, कं नु खो अरहन्तो पठम अनुकम्पन्ता अनुकम्पेय्यं - 'यो वा सो पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, यो वा सो पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो" ति ? "यो सो, भन्ते, पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, 15 कि तं अरहन्तो पठमं अनुकम्पन्ता अनुकम्पिस्सन्ति' ! यो च खो सो, भन्ते, पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो तयेव अरहन्तो पठमं अनु- कम्पन्ता अनुकम्पेय्यु" । ३. "तं कि मासि, सीह, कं नु सो प्रहन्तो पठम उपसा- मन्ता उपसइमेय्यु- 'यो वा सो पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परि- 20 भासको, यो वा सो पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो" ति ? "यो सो, भन्ते, पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी पारियो परिभासको, कितं अरहन्तो पटमं उपससमन्ता उपसवमिस्सन्ति ! यो च सो सो, भन्ते, पुरिसो सद्धो दागपति मनुष्पदानरतो तयेव अरहन्तो पटमं उपसल- मन्ता उपसझमेप्यु"। ४. "त कि ममासि, सीह, कस्त नु सो प्ररहन्तो पठमं पटि- ग्गाहन्ता' पटिग्गाहेम्य' - 'यो वा गो पुरिसो मस्राद्धो मच्चरी कदरियो परिभासयो, यो वा सो पुरिसो गदो दानपति अनुप्पदानरतो"ति? १ एम-बी., स्पा, रो। २. मनुस्मन्ति-मौः।1-1.पडिगभन्दा पठि- परेन-धौर, परिन्दा पमिरेस- R.80 25 - ·२१४ 5 B.458 भत्तरनिकायो "यो सो, भन्ते, पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी करियो परिभासको, कि तं तस्स अरहन्तो पठमं परिमाण्हन्ता पटिगहिस्सन्ति ! यो च खो सो, भन्ते, पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो तस्सेव अरहन्तो पठमं पटिग्गण्हन्ता पटिग्गण्हेय्युं"। ५. "तं किं मनासि, सीह, कस्स नु खो अरहन्तो पठमं धम्म देसेन्ता देसैय्यु - 'यो वा सो पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परि- भासको, यो वा सो पुरिसो सद्धो दानपति अनुष्पदानरतो" ति ? "यो सो, भन्ते, पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, कि तं तस्स अरहन्तो पठमं धम्म देसेन्ता देसेस्सन्ति ! यो च खो सो, 10 भन्ते, पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो तस्सेव अरहन्तो पठमं धम्म देसेन्ता देसेय्यु"। ६. "तं किं मासि, सीह, कस्स नु खो कल्याणो कित्तिसद्दो अन्नग्गच्छेय्य – 'यो वा सो पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परि- भासको, यो वा सो पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो" ति ? “यो सो, भन्ते, पुरिसो मस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, किं तं तस्स कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छिस्सति ! यो च खो सो, भन्ते, पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो तस्सेव कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छेय्य" । ७. "तं किं मसि, सीह, को नु खो ययदेव परिसं उपसङ्क- 20 मेय्य, यदि खत्तियपरिसं यदि वाह्मणपरिसं यदि गहपतिपरिसं यदि समणपरिसं बिसारदो उपसङ्कमेय्य अगकुभूतो - 'यो वा सो पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, यो वा सो पुरिलो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो" ति? "यो सो, भन्ते, पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, 25 कि सो संयदेव परिसं उपराङ्कमिस्सति, यदि खत्तियपरिसं यदि ब्राह्मण- परिसं यदि गहमतिपरिसं यदि समणपरिसं विसारदो उपसङ्घमिस्सति अमङ्कुभूतो ! यो च खो सो, भन्ते, पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो सो ययदेव परिसं उपसङ्कमेय्प, यदि खत्तियपरिसं यदि ब्राह्मण- 15 2.01 २. तुर-स्या । १ सी०, स्या, रो० पोत्यकेसु नत्यि । मौ०, स्था०। ४. यहादेव - सी०, स्था०, रो। ३. देसेन्तो- ·10 ७.६.४] सोहसेनापतिसुतं २१५ परिसं यदि गहपतिपरिसं यदि समणपरिसं विसारदो उपसङ्कमय्य अमकुभूतो" । ८. "तं किं मासि, सीह, को नु खो कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जेय्य – 'यो वा सो पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, यो वा सो पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो" 5 ति? “यो सो, भन्ते, पुरिसो अस्सद्धो मच्छरी कदरियो परिभासको, किं सो कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपज्जिस्सति ! यो च खो सो, भन्ते, पुरिसो सद्धो दानपति अनुप्पदानरतो सो कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जेय्य । ६. “यानिमानि, भन्ते, भगवता सन्दिट्टिकानि दानफलानि अक्खातानि, नाहं एत्थ भगवतो सद्धाय गच्छामि । अहं पि एतानि जानामि । अहं, भन्ते, दायको दानपति, मं अरन्तो पठम अनुकम्पत्ता अनुकम्पन्ति । अहं, मन्ते, दायको दानाति, मं गरहन्तो पठनं उपसङ्क- मन्ता उपसङ्कमन्ति । अहं, भन्ते, दायको दानपति, मय्हं अरहन्तो पटमं 15 पटिग्गहन्ता पटिग्गाहन्ति । अहं, भन्ते, दायको दानपति, मय्हं अरहन्तो परमं धम्म देसेन्ता देसैन्ति । अहं, भन्ते, दायको दानपति, भव्ह कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुगतो - 'सीहो सेनापति दायको कारको सदघुपट्ठाको' ति । ग्रह, भन्ते, दायको दानपति ययदेव परिसं उपसङ्घ- मामि, यदि सत्तियपरिसं ... पे०... यदि रागणपरिसं विसारदो उपसङ्क- 28 मामि प्रमडकुभूतो। यानिमानि', भन्ते, भगवता सन्दिट्टिकानि' दान- फलानि अक्सातानि, नाहं एत्य भगवतो सज्ञाय गच्छामि । अहं पि एतानि जानामि । यं च सो मं, भन्ते, भगवा एवमाह - ‘दायको, सीह, दानपति पायस्स भेदा परं मरणा मुगति सग्गं लोकं उपपज्जती' ति । एताहं न जानामि, एत्य न पनाह, भगवनो रादाय गच्छामी" ति । १०. "एवमेतं, सोह, एवमेतं, सीह ! दायको, मोह, दानपति कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जती" B.459 R,82 25 1 - १ पानीमानि - यारो.1 ३. सन्दिहिमानि - "या, रो। सोही - ·+ R.83 ? प्रातरनिकायो [७.६.५- ५. अरवखेय्यसुत्तं १. "चत्तारिमानि', भिक्खवे, तथागतस्स अरक्खेय्यानि, तीहि च अनुपवज्जो । कतमानि चत्तारि तथागतस्स अरक्खेय्यानि ? परि- सुद्धकायसमाचारो, भिवखवे, तथागतो; नत्थि तथागतस्स कायदुच्चरितं यं तथागतो रक्खेय्य - ‘मा मे इदं परो अज्ञासी' ति । परिसुद्धवची- 5 समाचारो, भिक्खवे, तथागतो; नत्यि तथागतस्स वचीदुच्चरितं यं तथागतो रक्खेय्य - ‘मा मे इदं परो अज्ञासी' ति । परिसुद्धमनो- समाचारो, भिक्खवे, तथागतो; नत्यि तथागतस्स मनोदुच्चरितं यं तथागतो रक्खेय्य - 'मा में इदं परो अज्ञासी' ति । परिसुद्धाजीवो, भिक्खवे, तथागतो; नत्यि तथागतस्स मिच्छामाजीवो यं तथागतो 10 रक्खेय्य -'मा मे इदं परो अज्ञासी' ति । इमानि चत्तारि तथागतस्स अरक्खेय्यानि । २. "कतमेहि तीहि अनुपवज्जो ? स्वाक्खातधम्मो, भिक्खवे, तथागतो । तत्र वत मं समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि सहधम्मेन पटिचोदेस्सति – 'इति पि त्वं न' 15 स्वाक्खातधम्मो' ति । निमित्तमेतं, भिक्खवे, न समनुपस्सामि । एतमहं', भिक्खवे, निमित्तं असमनुपस्सन्तो खेमप्पत्तो अभयप्पत्तो वेसारज्जप्पत्तो विहरामि । ३. "सुपञ्चत्ता खो पन, मे भिक्खवे, सावकानं निब्बानगामिनी पटिपदा । यथापटिपन्ना मम सावका पासवानं खया अनासवं चेतो- 20 विमुत्ति पञ्चाविमुत्ति दिवेव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उप- सम्पज्ञ विहरन्ति । तत्र वत मं समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि सधम्मेन पटिचोदेस्सति – 'इति पिते न सुपत्ता सावकानं निब्बानगामिनी पटिपदा । यथापटिपन्ना तव . सावका पासवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरन्ती' ति । 25 निमित्तभेतं, भिवखवें, न समनुपस्सामि । एतमहं, भिक्ख, निमित्तं असमनुपस्सन्तो खेमप्पत्तो अभयप्पत्तो वेसारज्जप्पत्तो विहरामि । ४. “अनेकसता खो पन मे, भिक्खवे, सावकपरिसा पासवानं खया ... पे०... सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरन्ति । तत्र वत मं समणो वा १. चत्तारीमानि - स्या, रो। २. तेन - रो! ३. एत पह -सी०, स्या B.450 रो०४, सपञ्यता-स्था।

·किमिलसुत्तं ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि सहधम्मेन पटिचोदेस्सति - 'इति पि ते न अनेकसता सावकपरिसा पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिदैव धम्मे सयं अभिजा सच्छि- कत्वा उपसम्पज्ज विहरन्ती' ति । निमित्तमेतं, भिक्खवे, न समनु- परसामि । एतमहं, भिक्खवे, निमित्तं असमनृपस्सन्तो खेमप्पत्तो अभय- 5 प्पत्तो बेसारज्जप्पत्तो विहरामि । इमेहि तीहि अनुपवज्जो। ५. "इमानि खो, भिक्सवे, चत्तारि तथागतस्स अरबखेय्यानि, इमेहि च तीहि अनुपयज्जो" ति । R.84 0461 ६. फिमिलसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा किमिलायं' विहरति निचुल- वने' । अथ खो आयस्मा किमिलो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसमित्वा 10 भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा किमिलो भगवन्तं एतदवोच – “को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन तथागते परिनिब्बुते सद्धम्मो न चिरट्ठितिको होती" ति ? "इध, किमिल, तथागते परिनिव्वुते भिक्खू भिक्खुनियो उपासका उपासिकायो सत्थरि अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, पम्मे अगारवा 15 विहरन्ति अप्पतिस्सा, सङ्घ अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, सिक्खाय अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, समाधिस्मि अगारवा विहरन्ति अप्प- तिस्सा, अप्पमादे अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, पटिसन्यारे अगारवा विहन्ति अप्पतिस्सा । अयं खो, किमिल, हेतु अयं पच्चयो येन तथागते परिनिन्बुते सद्धम्मो न चिरट्ठितिको होती" ति । २. "को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन तथागते परिनिबुते सद्धम्मो चिरट्ठितिको होतो" ति ? "इध, किमिल, तथागते परिनिब्युते भिक्खू भिवसुनियो उपासका उपासिकायो सयरि सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, धम्म सगारवा विहन्ति सप्पतिस्सा, सङ्घ सगारवा विहन्ति सप्पतिस्सा, सिक्खाय 25 सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, समाधिस्मि संगारवा विहरन्ति सप्प- तिस्सा, अप्पमादे सगारवा विहरन्ति सम्पतिस्सा, पटिसन्थारे सगारवा 20 १. बिम्बिसार - सी०, रो० । २. येबने - सी०, स्था०, रो। म.३-२ ·२१८ अत्तरनिकायो [७.६६- विहरन्ति सप्पतिस्सा । अयं खो, किमिल, हेतु अयं पच्चयो येन तथागते परिनिव्वुते सद्धम्मो चिरदितिको होती" ति । R85 ७. सत्तधम्मसुत्तं १. "सत्तहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नचिरस्सेव पासवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्य । कतमेहि 5 सत्तहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो होति, सीलवा होति, बहुस्सुतो होति, पटिसल्लीनो होति, पारद्धविरियो होति, सतिमा होति, पावा ' होति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्त्रागतो भिक्खु नचि- रस्सेव पासवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्या" ति । D462 ८. पचलायमानसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा भग्गेसु विहरति सुंसुमारगिरे' 10 भेसकळावने मिगदाये । तेन खो पन समयेन प्रायस्मा महामोग्गल्लानो मगधेसु कल्लवाळपुत्तगामे' पचलायमानो निसिन्नो होति । अहसा खो भगवा दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन आयस्मन्तं महा- मोग्गल्लानं मगधेसु कल्लवाळपुतगामे पचलायमानं निसिन्नं । दिस्वा- सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिञ्जितं वा वाहं पसारेग्य, पसारितं वा 15 बाहं सम्मिञ्जय्य, एवमेव - भगेसु सुंसुमारगिरे भैसकळावने मिगदाये. अन्तरहितो मगधेसु कल्लवाळपुत्तगामे आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स सम्मुखें पातुरहोसि । निसीदि भगवा पञ्चत्ते प्रासने । निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच २. "पचलायसि नो त्वं, मोग्गल्लान, पचलायसि नो त्वं, मोग्ग- 20 ल्लाना" ति? "एवं, भन्ते"। "तस्मातिह, मोग्गल्लान', यथासािस ते विहरतो तं मिद्ध १. सुसुमारगिरे - म०। २ भैरार लादने - सी०, स्याः । ३ पल्लवालमुत्तगामे सी०, स्या; कल्लवाळमृत्तगामे - रो०। ४ चपलायमानो - स्या०। ५. पमुले - सी, स्या, रो। ६. ख मोग्गस्मान-सी०, रो।

·२१९ R86 ७६८] पचलायमानसुत्त प्रोक्कमति, त सामा' मनसाकासि', त सन मा बहुलमकासि । ठान खो पनेत, मोग्गल्लान, विज्जति य ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेथ । ३ "नो चे ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेथ, ततो त्व, मोग- ल्लान, यथासुत यथापरियत्त धम्म चेतसा अनुवितवकेय्यासि अनुविचा- रेय्यासि, मनसा अनुपेक्खेय्यासि । ठान खो पतेत विज्जति य ते एव 5 विहरतो त मिद्ध पहीयेथ । ४ "नो चे ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेथ, ततो त्व, मोग्ग- ल्लान, यथासुत यथापरियत्त धम्म वित्यारेन सज्झाय करेग्यासि । ठान खो पनेत विज्जति य ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेय । ५ "नो चे ते एव विहरतो त मित पहीयेथ, ततो त्व, मोगा- 10 ल्लान, उभो कण्णसोतानि प्राविञ्छेय्यासि', पाणिना गत्तानि अनुमज्जे- य्यासि । ठान खो पनेत विज्जति य ते एव विहरतो त मिद्ध पहोयेथ । ६ "नो चे ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेथ, ततो त्व, मोग्ग- ल्लान, उट्ठायासना उदकेन अक्खीनि अनुमज्जित्वा दिसा अनुविलोके- य्यासि, नक्लत्तानि तारकरूपानि उल्लोकेय्यासि । छान खो पनेत विज्जति य ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेथ । ७ "नो चे ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेय, ततो त्व, मोग्ग- ल्लान, आलोकसञ्च मनसि करेय्यासि, दिवासन अधिगृहेय्यासि यथा दिया तथा रत्ति यथा रत्ति तथा दिया । इति विवटेन' चेतसा अपरियोनदेन सप्पभास चित्त भावेय्यासि । ठान सो पनेत विज्जति 20 य ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेथ । ८ "नो चे ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेय, ततो त्व, मोग्गल्लान, पच्छापुरेसची चवम अधिगृहेय्यासि अन्तोगतेहि इन्द्रियेहि अवहिगतेन मानसेन । ठान सो पनेत विज्जति य ते एव विहरतो ते मिद्ध पहीयेथ। . "नो चे ते एव विहरतो त मिद्ध पहीयेय, ततो त्व, मोग्गा ल्लान, दक्सिणेन परसेन सीहोग्य गप्पय्यासि पादे पाद अच्चाषाय सतो राम्पजातो उद्यानसन मनसि परित्वा । पटियुद्धन' च ते, मोग्गल्लान, D403 15 - R07 25 १-१ मनमिडागि मी. मामिरेम्याति - रया.. मनमामि - रो। २-२ गत सामामि - स्या, बलागि - रा०1३ पाविजयागि - सी०, प्रादि- माता-यारो। स्विट्टा-स्या ४-५ परिवद्धनंग- मी., स्सा | .

·२२० B 464 प्रडणुत्तरनिकायो [७.६.८- खिप्प व पच्चट्ठातव्वं – 'न सेय्यसुखं न पस्ससुखं न मिद्धसुखं अनुयुत्तो विरिस्सामी' ति । एवं हि ते, मोग्गल्लान, सिविखतब्बं । १०. "तस्मातिह, मोग्गल्लान, एवं सिविखतव्यं - 'न उच्चा- सोण्डं पग्गहेत्वा कुलानि उपसङ्कमिस्सामी' ति । एवं हि ते, मोगल्लान, 5 सिक्खितब्बं । सचे, मोग्गल्लान, भिक्खु उच्चासोण्डं पग्गहेत्वा कुलानि . उपसङ्कमति, सन्ति हि, मोग्गल्लान, कुलेसु किच्चकरणीयानि । यहि मनुस्सा आगतं भिक्खं न मनसि करोन्ति, तत्र भिक्खस्स एवं होति 'कोसु नाम इदानि म इमस्मि कुले परिभिन्दि, विरत्तस्पा दानिमे मयि मनुस्सा' ति । इतिस्स अलाभेन मकुभावो, मङ्कुभूतस्स उद्धच्चं, 10 उद्धतस्स असंवरो, असंवतस्स पारा चित्तं समाधिम्हा । ११. "तस्मातिह, मोग्गल्लान, एवं सिक्खितब्बं - 'न विग्गा- हिककथं कथेस्सामी' ति । एवं हि ते, मोग्गल्लान, सिक्खितब्बं । विग्गाहिकाय, मोग्गल्लान, कथाय सति कथावाहुल्लं पाटिकहू', कथा- बाहुल्ले सति उद्धच्चं, उद्धतस्स असंवरो, असंवतस्स आरा चित्तं 15 समाधिम्हा । नाहं, मोग्गल्लान, सब्बेहेव संसग्गं वण्णयामि । न पनाहं, मोग्गल्लान, सव्वेहेव संसग्गं न वग्णयामि । सगहट्ठपबजितेहि खो अहं, मोग्गल्लान, संसगं न वग्णयामि । यानि च खो तानि सेनासनानि अप्पसद्दानि अप्पनिग्योसानि विजनवातानि मनुस्सराहस्सेय्यकानि पटि- सल्लानसारुप्पानि तथारूपेहि सेनासनेहि संसग वण्णयामी" ति । १२. एवं वुत्ते प्रायस्मा महामोग्गल्लानो भगवन्तं एतदवोच "कित्तावता नु खो, भन्ते, भिक्खु सवित्तेन तण्हासङ्खयविमुत्तो होति अच्चन्तनिट्ठो अच्चन्तयोगक्खेमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देवमनुस्सान" ति? "इध, गोगल्लान, भिक्खुनो सुतं होति – 'सव्ये धम्मा नालं 25 अभिनिवेसाया' ति; एवं चेतं, मोगल्लान, भिक्खुनो सुतं होति - 'सब्बे धम्मा नाल अभिनिवेसाया' ति । सो सब्ब धम्म अभिजानाति, सव्यं धम्म अभिज्ञाय सव्वं धम्म परिजानाति । सन्वं धम्म परिज्ञाय य किञ्चि वेदनं वेदियति मुखं वा दुवख वा अदुक्खमसुखं वा । सो तासु Rea 20 - १ फस्ससुख सी०। २ येन - सी०, रो। ४. मनुस्मराहसेय्यकानि - सी०, स्या०, रो। ३. पाटिकारा -सौ।

·मेतसुतं - ७.६.६] वेदनासु अनिच्चानुपस्सी विहरति, विरागानुपस्सी' विहरति', निरोधानु- पस्सी विहरति, पटिनिस्सग्गानुपस्सी विहरति । सो तासु वेदनासु अनिच्चानुपरसी विहरन्तो विरागानुपस्सी विहरन्तो निरोधानुपस्सी विहरन्तो पटिनिस्सग्गानुपस्सी विहन्तो न किञ्चि लोके उपादियति, अनुपादियं न परितस्सति, अपरितस्सं पच्चत्तंयेव परिनिव्वायति । 5 ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया' ति पजानाति । एत्तायता खो, मोग्गल्लान, भिक्खु सङ्कित्तेन तण्हासङ्घय- विमुत्तो होति अच्चन्तनिट्ठो अच्चन्तयोगक्षेमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्त- परियोसानो सेट्ठो देवमनुस्सान" ति । 3165, R 19 ६. मेत्तसुतं १. "मा, भिक्सवे, पुज्ञानं भायित्य' । सुखस्सेतं, भिवखवे, अधिवचनं यदिदं पुनानं ति । अभिजानामि खो पनाह, भिवखवे, दीघरत्त कतान पुञानं दीघरत्तं' इटुं कन्तं मनापं विपाकं पच्चनुभूतं । सत्तवस्सानि मेत' चित्त भावेसि । सत्तक्स्सानि मेत्तं चित्तं भावत्वा सत्तसंवदृचिवट्टकप्पे नयिमं लोकं पुनागमासि । संवट्टमाने सुदाह, भिक्सवे, लोके ग्राभस्सस्पगो होमि, विघट्टमाने लोके सुझां ब्रह्मविमानं उप- 15 पज्जामि । २. "ता सुदं, भिक्सवे, ब्रह्मा होमि महाब्रह्मा अभिभू अनभि- भूतो अञ्चदत्युदसो वसवत्ती । छत्तिसपसत्तुं सो पनाह, भिक्सवे, सक्को ग्रहोसि देवानगिन्दो; अनेवासत्तखतुं राजा अहोसि चक्कवत्ती धम्मिको धम्मराजा चातुरन्तो विजितावी जनपदत्यायरियप्पत्तो सत्त- 20 रतनसमन्नागतो । तस्स मरह, भिसवे, इमानि सत्त रतनानि अहे , सेय्पथीदं - चक्करतन, हस्थिरतनं, अस्सरतनं, गणिरतनं, इत्यिरतनं, गहपतिरतनं, परिणायकरतनमेव सत्तमं । परोसहस्सं सो पन में, भिनगवे, पुत्ता अहेनु मूरा वीरगम्पा परसेनप्पमद्दना । सो इमं पर्याव सागरपरियन्त प्रदण्डेन असत्येन धम्मेन अभिविजिय अज्झायसि ति। 25 , १-१ मा पोन दिगति। २ नप सी०, म्या, रो01३. भपित्य- स्था. पुण्या-मी० । ५-५ मा पर मधि। ६-६ मतषित-स्या, रो०। ७ पुनरागमागि - गो०।८ परिवारमेर - मी०, पा०, रो० I t-अन्ना- पारी गी., पगावनि-पा०, रो।

·२२३ 1.90 5 B.466 10 अगुतरनिकायो [७६६- "पस्स पुज्ञानं विपाक, कुसलानं सुखेसिनो' । मत्तं चित्तं विभावत्वा, सत्तवस्सानि भिक्खये। सतसंवट्टविवट्टकप्पे, नयिमं लोकं पुनामि ॥ "संवट्टमाने लोकम्हि, होमि आभस्सरूपगो । विवट्टमाने लोकस्मि , सुगब्रह्यूपगो' पहुं ।। "सत्तक्खत्तुं महाब्रह्मा, वसवत्ती तदा अहुँ । छत्तिसक्खत्तु देविन्दो, देवरज्जमकारयिं ।। "चक्कवत्ती अहं राजा, जम्बुमण्डस्स' इस्सरो। मुद्धाभिसित्तों' खत्तियो, मनुस्साधिपती अहं ॥ "अदण्डेन असत्येन, विजेय्य पनि इमं । अमाहसेन कम्मेन, समेन मनुसासि तं ॥ "धम्मेन रज्जं कारत्वा, अस्मि पथविमण्डले । महद्धने महाभोगे, अड्डे अजायिह" कुले । "सव्वकामेहि सम्पन्ने", रतहि च सत्तहि । बुद्धा सङ्गाहका लोके, तेहि एतं सुदेसितं ।। "एसो" हेतु महन्तस्स, पथव्यो" मे न विपज्जति"। पहूतवित्तूपकरणो, राजा होति" पतापवा ।। "इद्धिमा यसवा होति, जम्युमण्डस्स इस्सरो । को सुत्वा नप्पसीदेय्य, अपि कण्हाभिजातियो ।। "तस्मा हि अत्तकामेन", महत्तमभिकसता" । सद्धम्मो गरुकातब्बो, सर बुद्धानसासन" ति ॥ 15 n.91 20 १ गुमेसिन - गौ०, स्या०, रो० । २ मिासको - स्पा । ३ पुनाराम - सी, स्मा. रोज ४ पोन्दि - सो, स्यारो। ५ मुत्र प्रापगो - गी०, रो। ६ चम्पदीपस्ग - शोक, जम्बुराण्डरग - रया, रो०१७ मुरारसित्तो-सी । ८ पम्मे- गी०, स्या, रोक 1- गनुगामिया - रो। १० अगायिर्म - गो०, स्या, रो। ११. पमनो - गी०। १२ एम - सी०, पा०, रो०। १३-१३ पुपश्यो यो युगी- मी पुषमो येन दुनि - स्वा० । । होमि - पी. रो। पत्पामिन - स्पा-ममभिरया - सी.।

·२२३ - B467- भरियासुतं १०. भरियासुत्तं १. अथ खो भगवा पुव्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स निवेसनं तेनुपसमि; उपसङ्कमित्वा पञ्चत्ते ग्रासने निसोदि । तेन खो पन समयेन अनाथपिण्डिकस्स गह- पतिस्स निवेसने मनुस्सा उच्चासदा महासद्दा होन्ति । अय सो अनाथ- पिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कनि; उपसमित्वा भगवन्तं अभि- 5 वादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच २. "किं नु ते, गहपति, निर्वसने मनुस्सा उच्चासद्दा महासद्दा केवट्टा' मञ्चे मच्छविलोपे" ति ? "अयं, भन्ते, सुजाता परसुण्हा अड्डकुला' आनीता। सा नेव 10 सस्सुं पादियति, न ससुरं आदियति, न सामिकं आदियति, भगवन्तं पि न सक्करोति न गरुं करोति न मानेति न पूजेती" ति । ३. अथ सो भगवा सुजातं घरसुण्हं आमन्तेसि – “एहि, सुजाते" ति ! "एवं, भन्ते" ति सो सुजाता परसुण्हा भगवतो पटिस्सुत्वा' येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्घमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं 15 निसीदि । एकमन्तं निशिनं खो सुजातं घरसुण्हं भगवा एतदवोच - ४. "सत्त सो इमा, सुजाते, पुरिसस्स भरियायो'। कतमा सत्त? वधकसमा , चोरीसमा, अय्यसमा, मातासमा, भगिनीसमा", सखीसमा, दासीसमा - इमा" सो, सुजाते, सत्त पुरिसस्स भरियायो। तासं त्वं कतमा" ति? "न" सो अह", भन्ते, इमस्स भगवता सद्वित्तेन भासितस्स वित्यारेन" अत्यं आजानामि । साधु में, भन्ते, भगवा तथा धम्म देसेतु यथाहं इमस्स भगवता सद्वित्तेन भासितस्स वित्यारेन अत्यं जानेय्य" ति । "तेन हि, सुजाते, गुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासि-8 स्सामी" ति। - R.92 20 -स्था । २ मध विनोगी - ग्वा.. प.पहा माता- मी., पर मुला- स्या०,०।४ सन्मुर - सी., स्। ५ मा-गी०, स्या, से पटिरगणिवा - रमा.। ७ मरिया - पाल, रो। ८ दपग्रमा - रसाः। १ माममा - सी०, स्या, रो। १० भगिनिसमा - सो०, सास,रो मे - मौ । १२ ब-रो। १३-१३ नाह - स्या १४. एप दिपारेन सी०,रो। १५. पागलप-सी., मारो। - ·[७.६१०- २२४ s 10 H.169 प्रगुतरनिकायो "एवं, भन्ते" ति खो सुजाता घरसुण्हा भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच- ५. "पदुद्दचित्ता अहितानुकम्पिनी, असु रत्ता अतिमञ्जते पति । घनेन कीतस्स अधाय उस्सुका, या एवरूपा पुरिसस्स भरिया । 'वधा' च भरिया ति च सा पवुच्चति ।। ६. "यं इत्थिया विन्दति सामिको धनं, सिप्पं वणिज्जं च कसि' अधिट्टह'। अप्पं पि तस्स' अपहातुमिच्छति, या एवरूपा पुरिसस्स भरिया । 'चोरी च भरिया' ति च सा पवुच्चति ।। ७. "अकम्मकामा अलसा मग्घसा, फरसा च वण्डी दुरुत्तवादिनी। उहायकानं अभिभुय्य वत्तति, या एवरूपा पुरिसस्स भरिया । 'अय्या च भरिया' ति च सा पवुच्चति ।। 1. "या सव्वदा होति हितानुकम्पिनी, माता व पुत्तं अनुरक्खते पति । ततो धनं सम्भतमस्स रक्खति, या एवरूपा पुरिसस्स भरिया । 'माता च भरिया' ति च सा पवुच्चति ॥ ६. "यथा पि जेट्टा भगिनी कनिट्ठका', सगारवा होति सकम्हि सामिके । हिरीमना भत्तुवसानुवत्तिनी, या एवरूपा पुरिसस्स भरिया । 'भगिनी च भरिया' ति चसा पवुच्चति ।। 15 R.93 20 25 १ वधवा-सी०, त्या०, रो। २ वरिमपिहि -रया।३ तस्मा-स्या, रो०। ४. पोरा - स्या०। ५. उद्यापकाम - सी।। ६. पणिहा - शो०; पनिट्ठा- ·5 10 ७.६.११] कोधनसुतं १०. “या चौध दिस्वान पति पमोदति, सखी सखारं व चिरस्समागतं । कोलेय्यका सीलवती पतिव्वता, या एवरूपा पुरिसस्स भरिया । 'सखी च भरिया' ति च सा पवुच्चति ।। ११. "अक्कुद्धसन्ता बधदण्डतज्जिता, अदुवचित्ता पतिनो तितिक्वति । अक्कोधना भत्तुवसानुबत्तिनी, या एवरपा पुरिसस्स भरिया । 'दासी च भरिया' ति च सा पवुच्चति ।। १२. ""या चीध भरिया वधका' ति वुचति, 'चोरी च अय्या' ति च या पवुञ्चति । दुस्सीलस्पा फरसा अनादरा, कायस्स भेदा निरय बजन्ति ता॥ १३ "या चीघ माता भगिनी सखी' ति च, 'दासी च भरिया' ति च सा पवुच्चति । सीले ठितत्ता चिररत्तसंqता, कायस्स भेदा सुगतिं वजन्ति तर ति ।। १४. इमा खो, सुजाते, सत्त पुरिसस्स भरियायो। तासं त्वं कतमा" ति? "अज्जतग्गे में, भन्ते. भगवा दासीसमं सामिकस्स भरियं धारेतू" ति। 158469 20 R 94 ११. कोधनसुत्तं १. "सत्तिम, भिक्सचे, धम्मा सपत्तयन्ता सपत्तफरणा' मोघनं मागच्छन्ति इत्यि वा पुरिग या । क्त सत? इथ, भिक्सवे, सपत्तो सपत्तम्म एप इच्छति - 'महो वताय दुव्यप्णो अस्मा ति! तं फिस्स : हेतु ? ग, भिवपये, गपत्तो सपत्तस्स वणवताय नन्दति । गोपनीयं, भिक्खये, पुरिमपुग्गलो योधाभिभूतो कोपारतो, किचा पि सो होति । 1-सा-0.1 २ परिणा-या।

·- R.95 B.470 अगुत्तरनिकायो [७.६.११- सुन्हातो सुविलित्तो कप्पितकेसमस्तु प्रोदातवत्थवसनो; अथ खो सो दुब्बण्णो व होति कोषाभिभूतो । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सपत्त- कन्तो सपत्तकरणो क्रोधनं आगच्छति इत्यि वा पुरिसं वा । २. "पुन च परं, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स एवं इच्छति – 'अहो 5 वतायं दुक्खं सयेय्या' ति ! तं किस्स हेतु ? न, भिक्खये, सपत्तो सपत्तस्स सुखसैय्याय नन्दति । कोधनोयं, भिक्खवे, पुरिसपुग्गलो कोधाभिभूतों कोधपरेतो, किञ्चा पि सो पल्लङ्के सेति गोनकत्थते पटलिकत्थते' कदलि- मिपगवरपच्चत्थरणे' सउत्तरच्छदे' उभतोलोहितकूपधाने; अथ खो सो दुक्खोव सेति कोषाभिभूतो । अयं, भिक्खवे, दुतियो धम्मो सपत्त- 10 कन्तो सपत्तकरणो कोधनं आगच्छति इत्थि वा पुरिसं वा । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स एवं इच्छति -- 'अहो वतायं न पचुरत्थो अस्सा' ति ! तं किस्स हेतु ? न, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स पचुरत्यताय नन्दति । कोधनोयं, भिक्खवे, पुरिसपुग्गलो कोधाभिभूतो कोधपरेतो, अनत्थं पि गहेत्वा 'अत्यो मे गहितो ति मञ्जति, 15 अत्थं पि गहेत्वा 'अनत्यो मे गहितो ति मजति । तस्सिमे धम्मा अझ- मञ् विपच्चनीका गहिता दीघरतं अहिताय दुवखाय संवत्तन्ति कोधाभिभूतस्स । अयं, भिक्खवे, ततियो धम्मो सपत्तकन्तो सपत्त- करणो कोधनं आगच्छति इत्यि वा पुरिसं वा । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स एवं इच्छति -- 'अहो 20 वताय न भोगवा अस्सा' ति ! तं किस्स हेतु ? न, भिक्सवे, सपत्तो सपत्तस्स भोगवताय नन्दति । कोधनस्स, भिक्खवे, पुरिसपुग्गलस्स कोधाभिभूतस्स कोधपरेतस्स, ये पिस्स ते होन्ति भोगा उद्यानविरियाधि- गता बाहावलपरिचिता सेदावक्खित्ता घम्मिका धम्मलद्धा, ते मि राजानो राजकोसं पवेसेन्ति कोधाभिभूतस्स । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो धम्मो 25 सपत्तकन्तो सपत्तकरणो कोधनं आगच्छति इत्यि या पुरिसं वा । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स एवं इच्छति -'अहो वतायं न यसवा अस्सा' ति ! तं किस्स हेतु ? न, भिवखवे, सपत्तो सपत्तस्स यसवताय नन्दति । कोधनोय', भिक्खवे, पुरिसपुग्गलो कोषाभिभूतो कोषपरेतो, यो पिस्स सो होति यसो अप्पमादाधिगतो, १. एत्य पटिपत्यो ति सी. रसा०, रो० पोत्ययेमु अघिको पाठो दिसति । वादनि .-सी०, स्था०।३ सउत्तरन्यादे-स्या०।४ धोधनाप-101 ·२२७ R.90 B.41 ७.६.११] कोपनसुत्तं तम्हा पि धंसति कोधाभिभूतो । अयं, भिक्सवे, पञ्चमो धम्मो सपत्त- कन्तो सपत्तकरणो कोधनं आगच्छति इत्थि वा पुरिसं वा । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स एवं इच्छति – 'अहो वतायं त मित्तवा अस्सा' ति ! तं किस्स हेतु ? न, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स मित्तवताय नन्दति । कोधनं, भिक्खवे, पुग्गलं कोधाभिभूतं 5 'कोधपरेतं, ये पिस्स ते होन्ति मित्तामच्चा जातिसालोहिता, ते पि पारका परिवज्जन्ति' कोधाभिभूतं । अयं, भिनखवे, छटो धम्मो सपत्तकन्तो सपत्तकरणो कोधनं आगच्छति इत्यि वा पुरिसंवा । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स एवं इच्छति -- 'अहो वतायं कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उप-- 10 पज्जेय्या' ति ! तं किस्स हेतु ? न, भिक्खवे, सपत्तो सपत्तस्स मुगति- गमने' नन्दति । कोधनोय, भिक्खवे, पुरिसपुग्गलो कोधाभिभूतो कोध- परेतो कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुच्चरितं चरति, मनसा दुच्चरितं चरति । सो कार्यन दुच्चरितं चरित्वा वाचाय ... पे०... कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति कोधाभिभूतो। 15 अयं, भिवखवे, सत्तमो धम्मो सपत्तकन्तो सपत्तकरणो कोधनं आगच्छति इत्यि वा पुरिसं धा । इमे खो, भिक्सवे, सत्त धम्मा सपत्तकन्ता सपत्त- करणा कोधनं आगच्छन्ति इत्यि वा पुरिसं वा ति । "कोधनो दुब्बण्णो होति, अथो दुक्खं पिरोति सो। प्रयो अत्यं गहेत्वान, प्रनत्यं अधिपज्जति' । "ततो कायेन वाचाय, वघं कत्वान कोधनो योयाभिभूतो पुरिसो, धनजानि निगच्छति ॥ "कोपसम्मदसम्मत्तो', आयसक्यं निगच्छति । जातिमित्ता सुहज्जा च, परिवजन्ति कोधनं ॥ "अनत्थजननो कोघो, कोपो चित्तप्पकोपनो। भयमन्तरतो जातं, तं जनो · नावशति ।। "युद्धो अत्यं न जागाति, कुद्धो धम्मं न पस्सति । अन्यतमं तदा होति, यं कोयो सहते नरं ॥ त परिवानि - सी., स्वा०, रो। २. गुगतिगमनेन -गी, सार, रो। ३. पपियनि-मीपरिपबति - ग्या। ४. कोपरामादमम्मको 20 25 १.पारमार्ग-या।

·R.97 5 10 B.472 अडगुत्तरनिकायों [७.६.११- "यं कुद्धो उपरोधेत्ति, सुकरं विय दुक्करं । पच्छा सो विगते कोधे, अग्गिदड्डो व तप्पति ॥ "दुम्मकुयं पदस्सैति', धूमं धूमीव पावको । यतो पतायति' कोधो, येन कुज्झन्ति मानवा ।। "नास्स हिरी न प्रोत्तप्पं, न वाचो होति गारवो। कोधेन अभिभूतस्स, न दीपं होति किञ्चनं ।। "तपनीयानि कम्मानि, यानि धम्मेहि आरका । तानि पारोचयिस्सामि, तं सुणाथ यथा तथं ॥ "कुद्धो हि पितरं हन्ति, हन्ति कुद्धो समातरं । कुद्धो हि ब्राह्मणं हन्ति, हन्ति कुद्धो पुथुज्जनं ।। "याय मातु भतो पोसो, इमं लोकं अवेक्खति । तं पि पाणददि सन्ति', हन्ति कुद्धो पुथुज्जनो ॥ "अतूपमा हि ते सत्ता, अत्ता हि परमों पियो । हन्ति कुद्धो पुथुत्तानं, नानारूपेसु मुच्छितों" ।। "असिना हन्ति अत्तानं, विसं खादन्ति मुच्छिता । रज्जुया" वज्झ" मीयन्ति", पब्बतामपि कन्दरे ।। "भूनहच्चानि" कम्मानि, अत्तमारणियानि च । करोन्ता नावबुज्झन्ति, कोधजातो पराभवो ।। "इतायं कोधरूपेन, मच्चपासो गुहासयो । तं दमेन समुच्छिन्दे, पञ्जाविरियेन दिट्ठिया ।। "यथा" मेत" अकुसलं, समुच्छिन्देश पण्डितो । तथैव धम्मे सिक्खेथ, मा नो दुम्मडकुयं अहु ॥ "वीतकोधा अनायासा, वीतलोभा अनुस्सुका । दन्ता को पहन्त्वान, परिनिव्बन्ति अनासवा" ति"। अव्याकतवणो छ। १. सदासेति - सी० पठम दस्मेति - स्पा० । २. घुमगिविय - सी० पुमग्निमिव स्या०, रो। ३, पतायती-सी०, स्या। ४. वामो -गी, स्या; वाचा- रो! ५. किश्चिन -- स्पा०। ६ कथं - सी, स्या०, रो। -5. पाणम्पि हन्ति -बी ८-८. मतूपमाप - सी.। ६. परमं - सी०, स्था, रो। १०. मिच्छितो - पी०। ११-१. रज्जुबदा - सी० एच्या बद्धा-स्पारो । १२.मिम्यन्ति -स्याः । १३:भूतः हुधानि - सी०, स्थान १४-१४. एसमेत - सी० एकमेक १५. पनिस्पा-सी, स्या, रो। १६-१५. परिनिम्वरूपनासया ति - स्पा। 15 R.ga 20 - स्या, रो।

·७७१] हिरोप्रोतप्पगुप्त २२६ तस्सुद्दान अव्याकतो पुरिसगति, तिस्स सीह अरक्खिय'। किमिल सत्त पचला', मेत्ता' भरिया कोधेकादसा'ति ।। O R99 5 2473 ७. महावग्गो १. हिरीओत्तप्पसुत्तं १ "हिरोत्तप्पे, भिक्खवे, असति हिरोतप्पविपन्नस्स हतूप- निमो होति इन्द्रियसवरो, इन्द्रियसवरे असति इन्द्रियसवरविपन्नस्स हतूपनिस होति सील, सीले असति मीलविपन्नस्स हतूपनिसो होनि सम्मासमाधि, सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूप- निस होति यथाभूतनाणदस्सन, यथाभूतनाणदस्मने असति यथाभूत- शाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निम्बिदाविगगो, निविदाविरागे असति निम्बिदाविरागविपन्नस्स हतूपनिस होति विमुत्तिनाणदस्सन । सेय्यथापि, भिक्खवे, रुक्खो साखापलासविपन्नो । तस्स पपटिका पि न 10 पारिपूरि गच्छति, तचो पि फेणु पि सारो पि न पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, भिक्खवे, हिरोत्तप्पे असति हिरोत्तप्पविपन्नस्स हतूपनिसो होति इन्द्रियसवरो, इन्द्रियसवरे असनि इन्द्रियसवरविपन्नस्स हतूपनिस होति सील, सीले असति सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति सम्मासमाधि, सम्मासमाधिम्हि असति सम्मागमाधिविपतस्स हतूपनिस होति यथा- 15 भूतत्राणदस्सन, यथाभूतनाणदस्सने असति यथाभूतनाणदस्सन- विपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो, निविदाविरागे असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूपनिम होति विमृत्तिनाणदस्सन । २ "हिरोत्तप्पे, भिवसवे, सति हिरोत्तप्पसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्नो होति इन्द्रियसवरो, इन्द्रियसवरे सति इन्द्रियमवरसम्पन्नस्स उप- 20 निससम्पन होति सील, सीले सति सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि, सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन होति यथाभूतनाणदस्सन, ययाभूतनाणदस्सने सति ययाभूत- १ रक्यितपञ्चम - सी स्पारो01 २-२ तमवतमविम्बिलो-सी०, तत्रवतम पिम्मिला-पा० शिम्पिल.-रो। ३-३ मत मरियाय बोपना-सी०, त्या०, रो। ४ तुपनिस-स्वाः,रो .५ पटिका - स्या०। ६ सम्मासमाधिस्मि-स्याः | - .

·२३० सदगुत्तरनिकायो [७७.१- भाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निम्बिदाविरागो; निबिदा- विरागे सति निम्बिदाविरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्ति- नाणदस्सनं । सेय्यथापि, भिक्खवे, रुक्खो साखापलाससम्पन्नो । तस्स पपटिका पि पारिपूरिं गच्छति, तचो पि फेग्गु पि सारो पि पारिपूरि 5 गच्छति । एवमेव खो, भिक्खवे, हिरोत्तप्पे सति हिरोत्तप्पसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति ... पे०... विमुत्तिनाणदस्सन" ति | R.100 D.474 10 . २. सत्तसुरियसुत्तं १. एवं में सुतं । एक समयं भगवा वेसालियं विहरति अम्ब- पालिवने । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - २. "अनिच्चा, भिक्खवे, सङ्घारा; अधुवा, भिक्खवे, सङ्घारा; अनस्सासिका, भिक्खवै, सङ्खारा । यावञ्चिदं, भिक्खवे, अलमेव सब्ब- सङ्खारेसु निम्बिन्दितुं अलं विरज्जितुं अलं विमुच्चितुं । ३. "सिनेरु, भिक्खवे, पव्यतराजा चतुरासीतियोजनसहस्सानि पायामेन, चतुरासीतियोजनसहस्सानि वित्थारेन, चतुरासीतियोजनसह- 15 स्सानि महासमुद्दे अज्झोगाल्हो, चतुरासीतियोजनसहस्सानि महासमुद्दा अच्चुग्गतो । होति खो सो, भिक्खये, समयो यं कदाचि करहचि दीपस्स अद्भुनो अच्चयेन' बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि यहूनि वस्स- सहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि देवो न वस्सति । देवे खो पन, भिक्खये, अवस्सन्ते ये केत्रिमे वीजगामभूतगामा' प्रोसधितिणवनप्पत्तयों 20 ते उस्सुस्सन्ति विसुरान्ति, न भवन्ति । एवं अनिच्चा, भिक्खवे, सह्वारा; एवं अधुवा, भिक्सवे, सहारा ... पे.... प्रलं विमुच्चितुं । ४. "होति सो सो, भिक्सवे, समयो यं कदाचि करहचि दीघस्स अद्धनो अच्चयेन दुतियो सुरियो पातुभवति । दुतियस्स, भिक्खवे, मुरियस्स पातुभावा या काचि कुन्नदियो कुशोभा ता उस्तुस्रान्ति ७ विसुस्सन्ति, न भवन्ति । एवं अनिच्चा, भिक्सवे, सङ्घारा ... पं०... प्रलं विमुच्चितुं । १ सम्यगानीयने - ग्याः। २-२ गी., स्याल, रोपौत्योमुग दिसाति । ३. बीरगामभूमगाम - सी., रया०, रो० ॥ ४. घोगतिणश्नपतों - स्या। ५. दरमुम्मा - सी., रोमामा-रसा। ६. राधा ता-स्या ।

·७.७.२ २३१ 5 सत्तसुरियसुतं ५. "होति खो सो, भिक्खवे, समयो यं कदाचि करहलि दीपस्स अद्भुनो अच्चयेन ततियो सुरियो पातुभवति । ततियस्स, भिक्खवे, सुरियस्स पातुभावा या काचि महानदियो, सेय्यथीदं' - गङ्गा, यमुना, अचिरवती, सरभू, मही, ता उस्सुस्सन्ति वितुल्सन्ति, न भवन्ति । एवं अनिच्चा, भिक्खवे, सङ्घारा ...पे०... अलं विमुच्चितुं । ६. "होति खो सो, भिक्खवे, समयो यं कदाचि करहषि दीघस्स अद्भुनो अच्चयेन चतुत्यो सुरियो पातुभवति । चतुत्यस्स, भिवखवे, सुरियस्स पातुभावा ये ते महासरा यतो इमा महानदियो पवत्तन्ति', सेय्यथीदं -- अनोतत्ता, सोहपपाता, रथकारा, कण्णमुण्डा, कुणाला, छहन्ता, मन्दाकिनिया', ता उस्सुस्सन्ति विसुस्तन्ति, न भवन्ति । एवं 10 अनिच्चा, भिक्खवे, सङ्घारा ... पे०... अलं विमुच्चितुं । ७. "होति खो सो, भिवखवे, समयो यं कदाचि करचि दोघस्स अधुनो अच्चयेन पञ्चमो सुरियो पातुभवति । पञ्चमस्स, भिक्खये, सुरियस्स पातुभावा योजनसतिकानि पि महासमुद्दे उदफानि भोगच्छन्ति, द्वियोजनसतिकानि पि महासमुद्दे उदकानि प्रोगच्छन्ति, तियोजनसति- 15 कानि पि, चतुयोजनसतिकानि पि, पञ्चयोजनसतिकानि पि, छयोजन- सतिकानि पि, सत्तयोजनसतिकानि पि महासमुद्दे उदकानि ओगच्छन्ति; सत्ततालं पि महासमुद्दे उदकं सण्ठाति, छतालं पि, पञ्चतालं पि, चतुतालं पि, तितालं पि, द्वितालं पि, तासमत्तं पि महासमुद्दे उदकं सण्ठाति; सत्तपोरिसं पि महासमुद्दे उदकं सण्ठाति, छपोरिसं पि, पञ्चपोरिसं पि, 20 चतुपोरिसं पि, तिपोरिसं पि, द्विपोरिसं पि, पोरिस पि, अड्डपोरिस पि, वटिमत्तं पि, जगणुकामनं पि, गोप्फकमत्तं पि महासमुद्दे उदकं सण्ठाति । सेय्यथापि, भिक्सवे, भरदसमये थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते तत्य तत्य गोपदेसु उदकानि ठितानि होन्ति, एवमेव खो, भिक्खवे, तत्य तत्य गोप्फकमत्तान महासमुद्दे उदकानि ठिशानि होन्ति । पञ्चमस्स, 25 भिक्सवे, सुरियस्स पातुभावा अगुलिपञ्चमत्तं पि महासमुद्दे उदकं न होति । एवं अनिच्चा, भिक्खवे, राडारा ...पे०... अलं विमुच्चितुं । B.475 R. I0A १ सेम्पयित - म ०२ गम्भदन्ति-मा०, स्या, रो। ३. मन्दारिनी-सी, स्या०, गन्दापनि -रा। ४ पोरिनमत-स्वारो। ५. मधोरिममत्तं - गी। ६ मारमत - सी०, मुमत्त स्था०, जानुामत - रो। ७. मोपरमत - रसा। ८. गोपदमतानि - मो०, स्पा०, रो। ६. भङ्गारच्यतेमनमत्तं - सी.

·२३२ अडगुत्तरनिकायो [७७२- R103 ८ "होति खो सो, भिक्खवे, सगयो य कदाचि करहचि दीघस्स अद्धनो प्रच्चयेन छट्टो सुरियो पातुभवलि । छट्ठस्स, भिक्खवे, सुरियस्स पातुभावा अय च महापथवी सिनेरु च पव्वत राजा धूमायन्ति' सधूमायन्ति सम्पधूमायन्ति' । सेय्यथापि, भिक्खवे, कुम्भकारपाको बालेपितो पठम' 5 धूमेति सधूमेति सम्पधूमेति, एवमेव खो, भिक्खवे, छट्ठस्स सुरियस्स पातुभावा अय च महापथवी सिनेरु च पब्बतराजा धूमायन्ति सधूमायन्ति सम्पधूमायन्ति । एव अनिच्चा, भिक्खवे, सह्वारा पे० अल विमुच्चितु । ६ “होति खो सो, भिक्खवे, समयो य कदाचि करहचि दोघस्स 10 अद्भुनो अच्चयेन सत्तमो सुरियो पातुभवति । सत्तमस्स, भिक्खवे, सुरियस्स पातुभावा अय च महापथवी सिनेर च पब्बतराजा आदिप्पन्ति पज्जलन्ति एकजाला भवन्ति । इमिस्सा च, भिवखवे, महापथविया सिनेरुस्स च पब्बतराजम्स झायमानान दरहमानान अच्चि' वातेन खित्ता याव ब्रह्मलोका पि गच्छति । सिनेरुस्स', भिक्खवे, पब्बतराजस्स 15 झायमानस्स दय्हमानस्स विनस्समानस्स महता तेजोखन्धेन अभिभूतस्स योजनसतिकानि पि कूटानि पलुज्जन्ति द्वियोजनसत्तिकानि पि, तियोजन- सतिकानि पि, चतुयोजनसतिकानि पि, पञ्चयोजनसतिकानि पि कूटानि पलुज्जन्ति । इमिस्सा' च, भिक्खवे, महापथविया सिनेरुस्स च पब्बत- राजस्स झायमानान दरहमानान नेव छारिका पञ्चायति' न मसि । 20 सेय्यथापि, भिक्खये, सप्पिस्स वा तेलस्स वा झायमानस्स दरहमानस्स नैव छारिका पञ्जायति न मराि, एवमेव खो, भिक्खवे, इमिस्सा च महापथविया सिनेरुस्स च पब्वतराजस्स झायमानान दहमानान नेव छारिका पञ्ज्ञायति न मसि । एव अनिच्चा, भिक्खवे, सङ्घारा, एव अयुवा, भिक्खवे, सङ्घारा, एव अनस्सासिका, भिक्खवे, 25 यावञ्चिद, भिक्सवे, अलमेव सब्बसङ्खारेसु निम्विन्दितु नल विरज्जितु अल विमुच्चित । 8476 सद्वारा। २मासिमिती १-१ पूषायन्ति सघूपापन्ति सम्पपूपायन्ति - सी०, स्वा०, रो। सी०, स्या०,रो01 ३ पठमपठम-सी०, स्या. पोत्पवे न दिस्सति। ४ अग्गि - सी०। ५ सिनेस्स घ सी०, रा०। ६ योजनरातानि - स्याः। -७ मस्सा० - स्मार इमिस्सा गि-गी। ८ पम्यामन्ति-सौ.।

·R.104 ७.७.२] सत्तयुरियसुतं १०. "तत्र, भिक्सवे, को मन्ता को सद्धाता – 'अयं च पथवी' सिनेरु च पब्बतराजा दहिस्सन्ति विनस्सिस्सन्ति, न भविस्सन्ती' ति अञ्जन दिटुपदेहि ? "भूतपुव्वं, भिक्खवे, सुनेत्तो नाम सत्या अहोसि तित्थकरो कामेसु वीतरागो । सुनेत्तस्स खो पन, भिवखवे, सत्युनो अनेकानि । सावकसतानि अहेरौं । सुनेत्तो, भिक्खवे, सत्या सावकानं ब्रह्मलोका- सहव्यताय धम्म देसेसि । ये खो पन, भिक्खवे, सुनेत्तस्स सत्युनो ब्रह्म- लोकसहव्यताय धम्म देसेन्तस्स सव्वेन सव्वं सासनं आजानिसु ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति ब्रह्मलोक उपपज्जिसु । ये न सब्वेन सब्बं सासनं प्राजानिंसु ते कायस्स भेदा परं मरणा अपेकच्चे परनिम्मितवसवत्तीनं 10 देवानं सद्व्यतं उपपज्जिसु, अप्पेकच्चे निम्मानरतीनं देवानं सहव्यतं उपपग्जिसु, अप्पेकच्चे तुसितानं देवानं उपपज्जिसु, अप्पेकच्चे यामानं देवानं सहव्यतं उपपज्जिसु, अप्पेकच्चे तावतिसानं देवानं सहव्यतं उपज्जिसु, अप्मेकच्चे चातुमहाराजिकानं देवानं सहन्यतं उपजिसु, अप्पेकच्चे सत्तियमहासालानं सहव्यतं उपपज्जिसु, अप्पेकच्चे ब्राह्मण- 15 महासालानं सहव्यतं उपपज्जिसु, अप्पेकच्चे गहपतिमहासालानं सहयत उपपज्जिसु । ११. "अथ सो, भिक्खवे, सुनेत्तस्स सत्युनो एतदहोसि ~ 'न सो मेत पतिरूपं' योहं सावकानं समरामगतियो अस्सं अभिसम्परायं, यनूनाहं उत्तरि' मेत्तं भावय्यं' ति । १२. "अथ खो, भिक्सवे, सुनेतो सत्या सत्त वस्सानि मेत" चित्तं भावसि । सतबस्सानि मेत्तं नित्तं भावेत्वा सत्तसंवट्टविवट्टकप्पे नयिमं लोकं पुनरागमासि । संयमाने सुदं, भिक्सवे, लोके आभस्स- म्पगो होति । विवट्टमाने लोके मुशं यहाविमानं उपपज्जति । तम गुदं, भिक्सवे, ब्रह्मा होति महामहा अभिभू अभिभूतो अञदत्युदसो' 21 यसयत्ती । छत्तिसक्पत्तुंगोपन, भिवपर्व, सकसो ग्रहोसि देवानमिन्दो । अनेकमतपतुं गजा ग्रहोमि चक्कयत्ती धम्मिको धम्मगवा चातुरन्तो विजितायी जनपदत्यायग्यिप्पत्तो मत्तरतनसमन्नागतो । परोसहस्मं सो पनस्त पुता महेतुं मुग वीरगन्पा परसेनप्पमहना । सो इमं पवि १. मातापि-मी.। २ देगति-गीया.. यो-गी. ४. पर्नर- सी., रो। परिम्प - रो। उरि-गी०, ग्या०, रो01 मेतपियां - गोदारो। ८ पुनारामागि - म्या11 पन्गालो -गी। 8.477 20 R. 105 ·२६४ 5 प्रमुत्तरनिकायो [७.७२- सागरपरियन्तं अदण्डेन असत्येन धम्मेन अभिविजिय अज्झावसि । सो हि नाम, भिक्खवे, सुनेत्तो सत्या एवं दीघायुको समानो एवं चिरदितिको अपरिमुत्तो अहोसि – 'जातिया जराय' मरणेन' सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, अमरिमुत्तो दुक्खस्मा' ति वदामि । १३. "तं किस्स हेतु ? चतुन्नं धम्मानं अननुवोधा अप्पटिबंधा। कतमेसं चतुन्नं ? अरियस्स, भिक्खवे, सीलस्स अननुबोधा अप्पटिवेधा, अरियस्स समाधिस्स अननुवोधा अप्पटिवेधा, अरियाय पाय अननु- बोधा अप्पटिवेधा, अरियाय विमुत्तिया अननुवोधा अप्पटिबंधा । तयिदं, भिक्खवे, अरियं सील अनुबुद्धं पटिविद्धं, अरियो समाधि अनुबोधो पटि- 10 विद्धो, अरिया पञ्जा अनुवोधा पटिविद्धा, अरिया विमुत्ति अनुवोधा पटिविद्धा, उच्छिन्ना भवतण्हा, खीणा भवनेत्ति, नत्थि दानि पुनब्भवो" ति । १४. इदमवोच भगवा । इदं वत्यान सुगतो अथापरं एतदवोच R. 106 सत्या. 15 "सील समाधि पञ्जा च, विमुत्ति च अनुत्तरा । अनुबुद्धा इमे धम्मा, गोतमेन यसस्सिना ।। "इति बुद्धो अभिज्ञाय, धम्ममक्खासि भिक्खुनं । दुक्खस्सन्तकरो सत्था, चक्खुमा परिनिब्बुतो" ति ।। B478 ३. नगरोपमसुतं १. “यतो खो, भिक्खवे, रो पच्चन्तिम नगरं सत्तहि' 20 नगरपरिक्खारेहि सुपरिवखतं' होति, चतुन्नं च अाहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । इदं वुच्चति, भिक्खवे, रओ पच्चन्तिमं नगरं अकरणीयं बाहिरेहि पच्चत्थिकेहि पच्चामित्तेहि । २. "कतमेहि सत्तहि नगरपरिक्खारेहि सुपखिखतं होति ? इध, भिक्खवे, रजो पच्चन्तिमे नगरे एसिका होति गम्भीरनेमा 25 सुनिखाता अचला असम्पवेधी । इमिना पठमेन नगरपरिवखारेन सुपरिक्सतं होति रो पच्चन्तिमं नगरं अन्भन्तरानं गुत्तिया बाहिरानं पटियाताय। १-१ जरामरणेन सी । ३. अनुदो - सी०, स्या०, से० । ३. गुपरिखन पी०; मुपरिक्षित - रो०। ४. असम्पदेधि - सो, स्मा०, रो।

·'२३५ R.107 . ७.७.३] नपरोपममुतं ३. "पुन च परं, भिक्खवे, रज्जो पच्चन्तिम नगरे परिवखा होति गम्भीरा नेव वित्थता च । इमिना दुतियेन नगरपरिखारेन सुपरिवखतं होति रञ्चो पच्चन्तिमं नगरं अभन्तरानं गुत्तिया वाहिरानं पटिघाताय । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, रञ्चो पच्चन्तिमे नगरे अनुपरि-5 यायपथो होत्ति उच्चो चैव वित्यतो च । इमिना ततियेन नगरपरिवखारेन सुपरिक्खतं होति रो पच्चन्तिमं नगरं अब्भन्तरानं गुत्तिया वाहिरानं पटियाताय। ५. "पुन च परं, भिक्सवे, रो पन्चन्तिम नगरे वहुं आयुधं सविचितं होति सलाकं चैव जेवनिक' च । इमिना चतुत्येन नगर- 10 परिषखारेन सुपरिक्सतं होति रञ्नो पच्चन्तिमं नगरं अन्भन्तरानं गुत्तिया वाहिरानं पटियाताय । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, रो पच्चन्तिम नगरे बहुवलकायो पटिवसति, सेय्ययोदं - हत्यारोहा अस्सारोहा रथिका धनुग्गहा चेलका चलका पिण्डदायका उग्गा राजयुत्ता पक्खन्दिनो महानागा सूरा चम्म- 15 योधिनो दासकपुता । इमिना पन्चमेन नगरपरिक्खारेन सुपरिवखतं होति रन्नो पच्चन्तिम नगरं अन्भन्तरानं गुत्तिया वाहिरानं पटि- घाताय। D.479 ७. "पुन च परं, भिक्सवे, रजो पच्चन्तिम नगरे दोवारिको होति पण्डितो व्यत्तो मेधावी अज्ञातानं निवारता जातानं पवेसेता । 20 इमिना छटेन नगरपरिक्वारेन सुपरिक्खतं होति रज्लो पच्चन्तिम नगरं अन्भन्तरानं गुत्तिया वाहिरानं पटियाताय । ८. "पुन च परं, भिक्सवे, रओ पच्चन्तिमे नगरे पाकारो होति उच्चो चैव वित्यतो च वासनलेपनसम्पन्नो च । इमिना सत्तमेन नगरपरिपसारेन सुपरिक्सतं होत्ति रन्नो पञ्चन्तिम नगरं अमन्तरानं 21 गुत्तिया याहिरानं पटियाताय । इमेहि सतहि मगरपरिखसारेहि सुपरिक्सतं होति । ९. "कसमेतं चतुग्नं पाहारानं निपामलाभी होति अफिच्छलाभी प्रमसिरलाभी? इय, भिक्सवे, रञ्यो पच्चन्तिम नगरे यहूं तिण- १.नि -२०१२.सिन्दापिका-शौक, रो। R.10 ·अडगुत्तरनिकायो [७.७.३- कट्ठोदकं सन्निचितं होति अन्भन्तरानं रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय वाहिरानं पटिधाताय । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, रो पच्चन्तिमे नगरे वहुं सालि- यवकं सन्निचितं होति अब्भन्तरान रतिया अपरितस्साय फासुविहाय 5 बाहिरानं पटिघाताय। ११. "पुन च परं, भिक्खवे, रो पच्चन्तिम नगरे बहुं तिलमुग्गमासापरणं सन्निचितं होति अब्भन्तरानं रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय वाहिरानं पटिघाताय । १२. "पुन च परं, भिक्खवे, रो पच्चन्तिमे नगरे बहुं भेसज्ज 10 सन्निचितं होति, सेय्यथीदं - सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं लोणं अन्भन्तरानं रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय वाहिरानं पटियाताय । इमेसं खो, भिक्खवे, चतुर्न आहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। १३. “यतरे खो, भिक्सवे, रजो पच्चन्तिमं नगरं इमेहि 15 सत्तहि नगरपरिक्खारेहि सुपरिक्खतं होति, इमेसं च चतुन्नं पाहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। इदं वुच्चति, भिक्खवे, रओ पच्चन्तिम नगरं अकरणीयं बाहिरेहि पच्चत्यिकेहि पच्चा- मित्तेहिं । एवमेव खो, भिक्खवे, यतो परियसावको सत्तहि सद्धम्मेहि समन्नागतो होति, चतुन्नं च झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुख- 20 विहारान निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । अयं वुच्चति, भिक्खवे, अरियसावको अकरणीयो मारस्स अकरणीयो पापि- मतो। कतमेहि सत्तहि सद्धम्मेहि समन्नागतो होति ? १४. "सेय्यथापि, भिक्खवे, रज्जो पच्चन्तिम नगरे एसिका होति गम्भीरनेमा सुनिखाता अचला असम्पवेधी अन्भन्तरानं गुत्तिया 23 वाहिरानं पटिघाताय । एवमेव खो, भिक्खवे, अरियसावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स बोधि 'इति पि सो ... पे०... बुद्धो भगवा' ति । राद्धेसिको', भिक्खवे, अरियसावको अकुसलं पजहति, कुसल मावेति; सापज्जं पजति, अनवज भावेति; सुद्धं प्रत्तानं परिहरति । इमिना पठमेन सद्धम्मेन समन्नागतो होति । R.109 D.480 १. सदोहि सो-सी०, सदासिरो-स्या,रो।

·२३७ R.1 ७.७.३] नगोषमसुत्तं १५. "सेय्यथापि, भिक्खवे, रओ पच्चन्तिमे नगरे परिवखा होति गम्भीरा चेव वित्थत्ता च अन्भन्तरानं गुत्तिया बाहिरानं पटि- घाताय । एवमेव खो, भिक्खवे, अरियसावको हिरीमा होति, हिरी- यति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन, हिरीयति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । हिरीपरिक्खो खो, भिक्खवे, अरिय- 5 सावको अकुसल पजति, कुसलं भावेति; सावज पजहति, अनवज्ज भावेति; सुद्धं प्रत्तानं परिहरति । इमिना दुतियेन सद्धम्मेन समन्नागतो होति । १६. "सेय्यथापि, भिक्खदे, रञो पच्चन्तिमे नगरे अनुपरि- यायपथो होति उच्चो चेव वित्थतो च अब्भन्तरानं गुत्तिया बाहिरानं 10 पटियाताय । एवमेव खो, भिक्खवे, अरियसावको प्रोत्तप्पी होति, अोतप्पति कायदुचरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन, प्रोत्तप्पति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । अोत्तप्पपरियायपथो, भिक्खवे, अरियसावको अकुसलं पजहृति, कुसलं भावेति; सावज्जं पजहति, अनवज्ज भावेति; सुद्धं अत्तानं परिहरति । इमिना ततियेन 15 सद्धम्मेन समन्नागतो होति । १७. "सेय्यथापि, भिवखवे, रओ पच्चन्तिम नगरे बहुं आवुधं मन्निचितं होति सलाकं चेव जेवनिकं च अन्भन्तरानं गुत्तिया वाहिरानं पटियाताय । एवमेव खो, भिक्खये, अरियसावको वहुस्सुतो होति .०.. दिट्ठिया सुपटिविद्धा । सुतावुधो, भिवरावे, अरियसावको 20 अकुसलं पजहति, कुसल भावेति, सावज्ज पजहति, अनवज भावेति; सुद्धं अत्तानं परिहरति । इमिना चतुत्येन सद्धम्मेन समन्नागतो होति । १६. "सय्यथापि, भिवखवे, रञो पच्चन्तिमे नगरे बहुवल- कायो पटिवसति, सेय्यथीद - हत्यारोहा अस्सारोहा रथिका धनुग्गहा चेलका चलका पिण्डदायका उग्गा राजपुत्ता परखन्दिनो महानागा सूरा' चम्मयोधिनो दासकपुत्ता अभन्तरान गुत्तिया वाहिरान पटियाताय । एवमेव खो, भिवखवे, अरियसावको पारदविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मान उपसम्पदाय, थामवा दव्हपरपकमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । विरियवलकायो, भिक्सवे, अरिय- सावको अकुसल पजहति, कुसल भावेति; सावज्ज पजति, अनवज्ज 3 १. हिरिमा - सौ०, रो० । २ यज-सी० 1 ३. सूरा पम्फानिया -पी०, स्पा । H4 ·111 प्रदयुत्तरनिकायो [७ ७.३- भावेति; सुद्धं अत्तानं परिहरति । इमिना पञ्चमेन सद्धम्मेन समन्नागतो होति । १९. "सेय्यथापि, भिक्खव, रञ्जो पच्चन्तिम नगरे दोवारिको होति पण्डितो व्यत्तो मेधानी अज्ञातानं निवारेता जातानं पवेसेता 5 अन्भन्तरानं गुत्तिया बाहिरानं पटिघाताय । एवमेव खो, भिवखवे, अरियसावको सतिमा होति परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो चिरक्तं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता । सतिदोवारिको, भिक्खवे, अरिपसावको अकुसलं पजहति, कुसलं भावत्ति; सावज्ज पजहति, अनवज्जं भावेति; सुद्धं अत्तानं परिहरति । इमिना छटेन सद्धम्मेन 10 समन्नागतो होति । २०. "सेय्यथापि, भिक्खवे, रञो पच्चन्तिमे नगरे पाकारो होति उच्चो चेव वित्थतो च वासनलेपनसम्पन्नो च अब्भन्तरानं गुत्तिया वाहिरानं पटिघाताय । एवमेव खो, भिक्खवे, अरियसावको पञ्चवा होति उदयत्थगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निब्यधिकाय 15 सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया । पञवासनलेपनसम्पन्नो, भिक्खवे, अरियसावको अकुसलं पजति, कुसलं भावेति; सावज पजहति, अन- वजं भावेति; सुद्धं अत्ताने परिहरति । इमिना सत्तमेन सद्धम्मेन समन्नागतो होति । इमेहि सत्तहि सद्धम्मेहि समन्नागतो होति । २१. “कतमेसं चतुम्नं झानानं आभिवेतसिकानं दिधम्मसुख- 20 विहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी ? सेय्य- थापि, भिक्खये, रओ पच्चन्तिम नगरे वहुं तिणकट्ठोदकं सन्निचितं होति अब्भन्तरानं रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय वाहिरानं पटि- घाताय । एवमेव खो, भिक्खवे, अरियसावको विविच्चेव कामेहि ....... पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति अत्तनो रतिया अपरितस्साय 25 फासुविहाराय ओक्कमनाय निव्बानस्स । २२. "सेय्यथापि, भिक्सवे, रञ्जो पच्चन्तिमे नगरे वहुं सालियवकं सन्निचितं होति अभन्तरान रतिया अपरितस्साय फासु- विहाराय वाहिरानं पटिघाताय । एवमेव खो, भिक्सवे, अरियसावको वितस्फविचारानं वूपसमा ..०... दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । अत्तनो रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय प्रोक्यमनाय निव्वानस्स । 1482 R.112 १. पभिषेसिमान-रो।

·धम्मसुत २३६ 5 ७७४] २३ "सेय्यथापि, भिक्खवे, रजो पच्चन्तिमे नगरे बहु तिल- मुग्गमासापरण्ण सन्निचित होति अब्भन्तरान रतिया अपरितस्साय फासु- विहाराय बाहिरान पटिघाताय । एवमेव खो, भिवखवे, अरियसावको पीतिया च विरागा पे० ततिय झान उपसम्पज्ज विहरति अत्तनो रतिया अपरितस्साय फागुविहाराय नोकमनाय निव्यानस्स । २४ "सेय्यथापि, भिक्सवे, रञ्लो पच्चन्तिमे नगरे बहु भेसज्ज सन्निचित होति, सेय्यथीद – सप्पि नवनीत तेल मधु फाणित लोण अन्भन्तरान रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय वाहिरान पटि- घाताय। एवमेव खो भिक्सवे, अरियसावको सुखस्स च पहाना दुक्खरस च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सान अत्थनमा अनुरसमसुख उपेक्खा- 10 रातिपारिसुद्धि चतुत्य झान उपसम्पज्ज विहरति अत्तनो रत्तिया अपरि- तस्साय फासुविहाराय प्रोक्कमनाय निव्वानरस । इमेस चतुन्न झानान नाभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुखविहारान निकामलाभी होति अकिच्छ- लाभी अफसिरलाभी। २५ "यतो सो, भिक्खवे, अरियसावको इमेहि सत्तहि सद्धम्मेहि 15 R 113 समन्नागतो होति, इमेस च चतुन झानान प्राभिचेतसिकान दिट्ठ- धम्मसुसविहारान निकामलाभी होति अपिच्छलाभी अकासिरलाभी। अय वुच्चति, भिक्सवे, अरियसावको अकरणीयो मारस्स अकरणीय पापिमतो" ति । । 1.483 20 ४. धम्मसुत्तं १ “सतहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनेथ्यो होति पे० अनुत्तर पुञ्जक्सेत्त लोस्स्स । कतमेहि सत्तहि । इध, भिक्सवे, भिक्षु धम्मञ्जू व होति अत्यनं च अत्तच मत्तभू न पालनू च परिमञ्च पुग्गलपगेपरशू च । २ "क्य च, भिक्सवे, भिक्सु धम्मचूं होति ? इथ, भियखवे, भियग्नु धम्म जानाति – सुत्त गेय्य वैय्याकारण गाथ उदान इतिवृत्तक जातर अभुतधम्म वेदल्ल । नो चे, मिक्सवे, भिक्सु धम्म जानेय्य . सुत्त गेय्य पे० अत्भुतधम्म वेदल्ल, नयिध धम्म' ति वुच्चेय्य । पम्मा च यो, भिक्सवे, भिक्सु धम्म जानाति - सुत्त गेय्य पे० अभुतपम्म पैदल्ल, तम्मा धम्मन्नू ति वुच्चति । इति धम्मञ्बू । ? 25 ·२४० - n.114 मगुतरनिकायो [७७.४- ३. “अत्यञ्जू च कथं होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु तस्स तस्सेव भासितस्स अत्थं जानाति 'अयं इमस्स भासितस्स अत्यो, अयं इमस्स भासितस्स अत्थो' ति । नो चे, भिक्खवे, भिक्खु तस्स तस्सेव भासितस्स अत्थं जानेय्य - 'अयं इमस्स भासितस्स अत्यो, अयं इमस्स 5 भासितस्स अत्यो ति, नयिध' 'अत्थञ्चू ति वुच्चेय्य । यस्मा च खो, भिक्खवे, भिक्खु तस्स तस्सेव भासितस्स अत्यं जानाति -- 'अयं इमस्स भासितस्स अत्यो, अयं इमस्स भासितस्स अत्यो ति, तस्मा 'अत्यनू ति वुच्चति । इति धम्मञ्जू अत्यन् । ४. "अत्तन्नू च कथं होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अत्तान 10 जानाति – ‘एत्तकोम्हि सद्धाय सीलेन सुतेन चागेन पाय पटिभानेना' ति । नो चे, भिक्खवे, भिक्खु अत्तानं जानेय्य – 'एत्तकोम्हि सद्धाय सीलेन सुतेन चागेन पाय पटिभानेना' ति, नयिध 'अत्तञ्जूति बुच्चेय्य । यस्मा च, भिक्खवे, भिक्खु अत्तानं जानाति - 'एत्तकोम्हि सद्धाय सोलेन सुतेन चागेन पञाय पटिभानेना' ति, तस्मा 'अत्तम 15 ति वुच्चति । इति धम्मञ्जू अत्थञ्जू अत्त । ५. “मत्त च कथं होति ? इध, भिक्खवे, भिवख मत्त जानाति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं पटि- गणाय । नो चे, भिवखवे, भिक्खु मत्तं जानेय्य चीवरपिण्डपातसेना- सनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं पटिगहणाय, नयिध 'मत्तञ्शू 20 ति वुच्चेय्य । यस्मा च खो, भिक्खवे, भिक्खु मतं जानाति चीवरपिण्ड- पातसेनासनगिलानपच्चयभेराजपरिवस्तारानं परिमहणाथ, तस्मा 'मत्त ति वुच्चति । इति धम्मभू प्रत्थशू अत्तजू मत्त । ६. “कालञ्चू च कयं होति ? इध, भिवखवे, भिवखु, कालं जानाति - 'अयं कालो उद्देसस्स, अयं कालो परिपुच्छाय, अयं कालो 25 योगस्स, अयं कालो पटिसल्लानस्सा" ति । नो चे, भिपखवे, भिवखु कालं जानेय्य - 'अयं कालो उद्देसस्स, अयं कालो परिपुच्छाय, अयं कालो योगस्स, अयं कालो पटिराल्लानस्सा'ति, नयिध काल ' ति वुच्चेय्य । यस्मा च सो, भिक्सवे, भिवसु कालं जानाति – 'अयं कालो उद्देसस्स, अयं कालो परिपुच्छाय, अयं कालो योगस्स, अयं वालो पटिसल्लानस्सा' B.404 १. नपिद - सी.! २. पटिसल्लानाया - सी०, स्या०, रो।

·R, 115 । ? ७.७.४] पामधूमुत्तं ति, तस्मा 'कालञ्चू ति बुच्चति । इति धम्मञ्चू अत्यनू अत्तञ्चू मत्तञ्मू काल । ७. “परिसञ्भू च कथं होति ? इध, भिवखवे, भिक्खु परिसं जानाति – 'अयं खत्तियपरिसा, अयं ब्राह्मणपरिसा, अयं गहपतिपरिसा, अयं समणपरिसा । तत्थ एवं उपसङ्कमितव्वं, एवं ठातत्वं, एवं कत्तब्वं', 5 एवं निसीदितव्यं, एवं भासितव्वं, एवं तुण्हीभवितव्वं' ति । नो चे, भिवखवे, भिक्खु परिसं जानेय्य - 'अयं खत्तियपरिसा ... पे०... एवं तुहीभवितव्य ति, नयिध 'परिसञ्जू ति वुच्चेय्य । यस्मा च खो, भिक्खवे, भिक्खु परिसं जानाति – 'अयं खत्तियपरिसा, अयं ब्राह्मण-, परिसा, अयं गहपतिपरिसा, अयं समणपरिसा । तत्य एवं उपसङ्कमितब्वं, 10 एवं ठातव्वं, एवं कत्तव्यं, एवं निसीदितव्बं, एवं भासितव्वं, एवं तुही, भवितव्य' ति, तस्मा 'परिसञ्चू ति वुच्चति । इति धम्मञ्जू अत्यजू अतञ्जू मतञ्जू काल परिसञ्झू । ८. "पुग्गलपरोपरच कथं होति? इध, भिक्खवे, भिवखुनो द्वयेन पुग्गला विदिता होन्ति । द्वे पुग्गला एको अरियानं दस्सनकामो, 15 एको अरियानं न दस्सनकामो। य्वायं पुगलो अरियानं न दस्सनकामो, एवं सो तेनझेन' गारव्हो । य्वायं पुग्गलो अरियानं दस्सनकामो, एवं सो तेनङ्गेन पासंसो। ६. "ढे पुग्गला अरियानं दस्सनकामा, एको सद्धम्मं सोतुकामो, एको सद्धम्मं न सोतुकामो । य्वायं पुग्गलो सद्धम्मं न सोतुकामो, एवं 20 सो तेनगन गारव्हो । वायं पुग्गलो सद्धम्मं सोतुकामो, एवं सो तेनङ्गेन १०. "हे पुग्गला सद्धम्म सोतुकामा, एको नोहितसोतो धम्म सुणाति, एको अनोहितसोतो धम्मं सुणाति । य्यायं पुग्गलो अनोहित- सोतो धम्मं गुणाति, एवं सो तेनॉन गारव्हो । प्यायं पुग्गलो सोतो पम्म सुणाति, एवं सो तेनड्रेन पासंसो । ११. "ढे पुग्गला प्रोहितसोता धम्म मुणन्ति, एफो सुत्या धम्म पारेति, एको सुत्या धम्मं न धारेति । ग्यायं पुग्गलो मुत्वा न धम्म धारेति, एवं सो तेनङ्गेन गारम्हो । प्यायं पुग्गलो सुत्वा धम्मं धारेति, एवं सो तेनझेन पासंसो। 1485 पासंसो। 25 R.116 30 1-1 ऐ. पोपो न गिति । २. पुगतारोपर - मौ०।३ तेन तेन - गी. सा. ४. गुराति - गी।

·२४२ अडगुत्तरनिकायो [.७.७.४- १२. "ढे पुग्गला सुत्वा धम्मं धोरेन्ति, एको धातानं धम्मानं अत्थं उपपरिक्खति, एको धातानं धम्मानं नत्थं न उपपरिक्खति । य्वायं पुग्गलो धातानं धम्मानं अत्थं न उपपरिवखति, एवं सो तेनङ्गेन गाररहो । य्वायं पुग्गलो धातानं धम्मानं अत्यं उपपरिक्खति, एवं सो तेनङ्गेन 5 पासंसो। १३. "वे पुग्गला धातानं धम्मानं अत्थं उपपरिवखन्ति, एको अत्थमनाय धम्ममझाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो, एको अत्थमाय धम्ममज्ञाय न धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो । वायं पुग्गलो अत्थमनाय धम्ममज्ञाय न धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो, एवं सो तेनड्न गारव्हो । 10 य्वायं पुग्गलो अत्थमज्ञाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो, एवं सो तेनङ्गेन पासंसो। १४. "द्वे पुग्गला अस्थमञ्जाय धम्ममनाय धम्मानुधम्म- प्पटिपन्ना, एको अत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, एको अत्तहिताय च पटिपन्नो परहिताय च । य्वायं पुग्गलो अत्तहिताय पटिपन्नो नो पर- 15 हिताय, एवं सो तेनझेन गारव्हो । स्वायं पुग्गलो अत्यहिताय च पटि- पन्नो परहिताय च, एवं सो तेनड्रेन पासंसो। एवं खो, भिक्खवे, भिक्खुनो' द्वयन पुग्गला विदिता होन्ति । एवं, भिवखवे, भिक्खु पुग्गल- परोपर होति । १५. "इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो 20 भिक्खु प्राहुनेय्यो होति पाहुनैय्यो ... पे०... अनुत्तरं पुञवखेत्तं लोकस्सा" ति । B 4BG 117 ५. पारिछत्तकसुतं १. “यस्मि, भिक्खवे, समये देवानं तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो' पण्डुपलासो होति, अत्तमना, भिक्खवे, देवा तावतिसा तस्मि समये होन्ति - 'पण्डुपलासो दानि पारिछत्तको कोविळारो नचिरस्सेव 23 दानि पन्नपलासो भविस्सती' ति। २. "यस्मि, भिवखवे, समये देवानं तावतिसानं पारिछत्तको पोविळारो पनपलासो होति, अत्तमना, भिक्सवे, देवा तातिसा तस्मि १ पनान - सी०, स्या, रो० । २. भिमना - सी०, स्याः ३. कोपिलारी- सी०, स्या.। ४. सत्तपलासो- सी०, स्यारो।

·10 0487 R118 ७७५] • पारिछत्तकसुतं समये होन्ति-: पन्नपलासो दानि पारिछत्तको कोविळारो नचिरस्सेव दानि जालकजातो भविस्सती' ति । ३. “यस्मि, भिवखवे, समये देवानं तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो जालकजातो होति, अत्तमना, भिवखवे, देवा तावतिसा तस्मि समये होन्ति - 'जालकजातो दानि पारिछत्तको कोविळारो नचिरस्सेव । दानि सारकजातो भविस्सती' ति । ४. “यस्मि, भिक्सचे, समये देवानं तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो सारकजातो होति, अत्तमना, भिवसवे, देवा तावतिसा तस्मि समये होन्ति - 'सारकजातो दानि पारिछतको कोविळारो नचिरसेव दानि कुटुमलकजातो' भविस्सती' ति । ५. "यस्मि, भिक्खये, समये देवानं तातिसानं पारिछत्तको कोविळारो कुटुमलकजातो होति, अत्तमना, भिवखवे, देवा तावतिसा तस्मि समये होन्ति - 'कुटुमलकजातो दानि पारिछत्तको कोविळारो नचिरस्सेव दानि कोरफजातो' भविस्सती' ति । ६. "यस्मि, भिवखवे, समये देवानं तावतिसानं पारिवत्तको 15 कोविळारो कोरफजातो होति, अत्तमना, भिवरसवे, देवा तावतिसा तस्मि समये होन्ति - 'कोरकजातो दानि पारिछत्तको कोविळारो नचिरस्सेव दानि सयपालिफुल्लो भविस्सती' ति । ७. “यस्मि, भिक्सवे, रामये देवानं तावतिसान पारिछत्तको कोविळारो सब्बफालिपुल्लो होति, अत्तमना, भिक्सवे, देवा तातिसा 20 पारिछत्तकस्रा कोविळारस्स मूले दिव्ये चत्तारो मासे पञ्चहि कामगुणेहि समप्पिता समगीभूता परिचारेन्ति । ८ "सफालिफुल्लम्स सो पन, भिवरावे, पारिछत्तफस्स कोधिळारा समन्ता पन्नागयोजनानि आभाव फुट होति, अनुवात योजनसत गन्यो गच्छति, अयमानुभायो पारिछत्तयरस कोविकारस्स ! है "एवमेव गो, भिक्सवे, यस्मि नमये अरियसावको अगा- रम्मा प्रगगारिस पयज्ञाय नेति, पण्डुपलामो, भिगमवे, अग्यिनायको तस्मि मगये होनि देयान व तातिनान पारिवत्तको कोविकारी। १० "पम्गि, भिाग, मगये अग्यिमावयो पेनमम्मु प्रहारेत्या गामायानि परमानि मायादेत्या प्रगारम्मा घनगाग्यिं पयजितो होति, 23 30 ·२४४ ... D.408 R,119 10 अडात्तरनिकायो [७.७.५- पत्नपलासो, भिक्खवे, अरियसावको तस्मि समये होति देवानं व ताति- सानं पारिछत्तको कोविळारो। ११. "यस्मि, भिक्खवे, समये अरियसावको विविच्चेव कामेहि .. पे०... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति, जालकजातो भिवखवे, अरिय- 5 सावको तस्मि समये होति देवानं व तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो। १२. “यस्मि, भिक्खवे, समये अरियसावको वितक्कविचारानं वूपसमा ... पे०... दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति, खारकजातो, भिक्खवे, अरियसावको तस्मि समये होति देवान व तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो। १३. “यस्मि, भिक्खवे, समये अरियसायको पीतिया च विरागा ... पे०... ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति, कुटुमलकजातो, भिक्खवे, अरियसावको तस्मि समये होति देवानं व तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो। १४. “यस्मि, भिक्खवे, समये अरियसावको सुखस्स च पहाना 15 दुक्खस्स च पहाना ...पै०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, कोरक- जातो, भिक्खवे, अरियसावको तस्मि समये होति देवानं व तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो। १५. "यस्मि, भिवखवे, समये अरियसावको पासवानं खया ....पै... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, सब्बफालिफुल्लो, भिवखवे, 20 अरियसावको तस्मि समये होति देवानं व तावतिसानं पारिछत्तको कोविळारो। १६ “तस्मि, भिक्खवे, समये गुम्मा देवा सद्दमनुस्सावेन्ति - 'एसो इत्यनामो आयस्मा इत्यन्नामस्स प्रायस्मतो सद्धिविहारिको अमु. कम्हा गामा वा निगमा वा अगारस्मा अनगारियं पध्वजितो अासवानं 25 सया अनासवं चेतोविमुत्ति पञाविमुक्ति दिद्वैव धम्मे रायं अभिज्ञा सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरती' ति । भुम्मान देवानं सह सुत्या चातुमहाराजिफा देवा ... पे०... तावतिसा देवा .. यामा देवा ... तुसिता देवा ... निम्मानरती देवा ... परनिम्मितवसवत्ती देवा ... ब्रह्मयायिका देवा सद्दमनुस्सार्वन्ति - 'एसो इत्यतामो आयस्मा इत्यन्नागस्स प्रायस्मतो 31 सद्धिविहारिको अमुफम्हा गामा वा निगमा या अगारस्मा अनगारियं पव्यजितो आसवानं सया अनामतोतितिनिगि हित ·२४५ ७.७.६] सबकच्चयुत्तं धम्म सयं अभिन्ना सच्छिवात्वा उपसम्पज्ज विहरती' ति । इति ह तेन खणेन तेन मुहुत्तेन याव ब्रह्मलोका सद्दो अन्भुग्गच्छति, अयमानुभावो खीणासवस्स भिक्खुनो" ति । R.120 D.409 ६. सक्कच्चसुत्तं १. अय खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि - "किं नु खो भिक्खु सक्कत्वा गरे । कत्या उपनिस्साय विहरन्तो अकुसलं पणहेय्य, कुसलं भावय्या" ति ? अथ खो प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स एतदहोसि - "सत्यारं खो भिवखु सवकत्वा गरं कत्वा उपनिस्साय विहरन्तो अकुसलं पजहेय्य, कुसलं भावेय्य । धम्म खो भिक्खु ... पे०... सङ्घ खो भिक्खु ... पे०... सिरखं खो भिक्खु ...पे.... समाधि खो भिक्खु ... पे०... अप्पमादं खो भिवखु ... पे०... 10 पटिसन्यारं खो भिक्खु सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरन्तो अकुसलं पजहेय्य, कुसलं भावय्या" ति । २. अय खो प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स एतदहोसि - "इमे खो में धम्मा परिसुद्धा परियोदाता, यन्नूनाहं इमे धम्मे गन्त्वा भगवतो आरोगेय्यं । एवं मे इमे धम्मा परिसुद्धा व भविस्सन्ति परिसुद्धसङ्घात- 15 तरा च । सेय्यथापि नाम पुरिसो सुवण्णनिरखं अधिगच्छेग्य परिसुद्धं परियोदातं । तस्स एवमस्स -'अयं सो मे सुवण्णनियसो परिसुद्धो परियो- दातो, यत्तूनाहं इमं सुवण्णनिक्खं गन्त्वा याम्मारानं दस्सेय्यं । एवं में अयं सुवण्णनिगसो सकम्मारगतो' परिसुद्धो चेय भविस्सति परितुद्ध- सह्याततरो च । एवमेव मे इमे धम्मा परिसुद्धा परियोदाता, यन्नूनाहं 20 इमे धम्मे गन्त्वा भगवतो पारोचेय्यं । एवं मे इमे धम्मा परिसुद्धा चेव भविस्सन्ति परिसुद्धसट्वातारा चा'" ति । ३. अय सो प्रायस्मा सारिपुत्तो सायन्हसमयं पटिसल्लाना बुट्टितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकान्त निनीदि । एकमन्तं निसिनो सो प्रापस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं 25 एतदवोच- "श्य मन्ह, भन्ते, रहोगतस्य पटिसल्लीनस्स एवं चेतमो परि- यितपको उदपादि - किं नु गो नियत सवरत्वा गरं पत्या उपनिस्साय 1- गो. पाल, रो। सन्मामी-रो। ३. एर- मी०, स्सा। ४. परिणम्नाग-नी.. R.121 ·२४६ B490 -- अय R 122 15 प्रडगुत्तरनिकायो [७७६- विहरन्तो अकुसल पजहेय्य, कुसल भावेय्या' ति' अथ'खो तस्स मव्ह, भन्ते, एतदहोसि – 'सत्यार खो भिक्खु सक्कत्वा गरु कत्वा उपनिस्साय विहरन्तो अकुसल पजहेय्य, कुसल भावेय्य । धम्म खो भिवखु पे० पटिसन्थार खो भिक्खु सक्कत्वा पे० कुसल भावेय्या' ति । अथ 5 खो तस्स मय्ह, भन्ते, एतदहोसि - 'इमे खो मे धम्मा परिसुद्धा परियोदाता, यन्नूनाह इमे धम्मे गन्त्वा भगवतो आरोचेय्य । एव में इमे धम्मा परि- सुद्धा चेव भविस्सन्ति परिसुद्धसङ्घाततरा च । सेय्यथापि नाम पुरिसो सुवण्णनिक्ख अधिगच्छेय्य परिसुद्ध परियोदात । तस्स एवमस्स खो मे सुवण्णनिक्खो परिसुद्धो परियोदातो, यन्नूनाह इम सुवण्णनिश्ख 10 गन्त्या कम्मारान दस्सेय्य । एव मे अय सुवण्णनिक्खो सकम्मारगतो परिसुद्धो चेव भविस्सति परिसुद्धसङ्खाततरो च । एवमेव मे इमे धम्मा परिसुद्धा परियोदाता, यन्नूनाह इमे धम्मे गन्त्वा वतो आरोचेय्य । एव मे इमे धम्मा परिसुद्धा चेव भविस्सन्ति परिसुद्धसङ्घाततरा चा" ति। ४ “साधु साधु, सारिपुत्त । सत्यार खो, सारिपुत्त, भिक्खु सक्कत्वा गरु कत्या उपनिस्साय विहरन्तो अकुसल पजहेय्य, कुसल भावेय्य । धम्म खो, सारिगुत्त, भिक्खु सबकल्ला गरु कत्वा उपनिस्साय विहन्तो असल पजहेय्य, कुसल भावेय्य । सङ्घ खो पे० सिवख खो समाधि खो अप्पमाद खो पटिसन्थार खो, सारिपुत्त, भिवख्नु 20 सक्कत्या गरु कत्या उपनिस्साय विहरन्तो अकुसल पजहेय्य, कुसल भावेय्या" ति । ५ एव वुत्ते आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्त एतदवोच - "इमस्स खो अह, भन्ते, भगवता सवित्तेन भासितस्स एव वित्थान अत्थ प्राजा- नामि । सो वत, भन्ते, भिक्खु सत्थरि अगारवो धम्मे सगारखो भविस्सती 25 ति नेत ठान विज्जति । यो सो, भन्ते, भिक्खु सत्यरि अगारवो धर्म पि सो अगारवो। "सो वत, भन्ते, भिक्खु सत्यरि अगारवो धम्मे अगारवो सङ्के सगारवो भविस्सतो ति नेत ठान विज्जति । यो सो, भन्ते, भिक्खु सत्यार अगारवो घम्मे अगारवो सङ्के पि सो अगारयो । "सो वत, भन्ते, भिवयु सत्यरि अगारवो धम्मे अगारवो सङ्के अगारवो सिफ्साय सगारवो भविस्सती ति नेत ठान विज्जति । यो १-१ सी०, स्याल, रो० पायरेगु न दिस्रादि । 30 ·२४७ "सो वत, D.491 ७.७.६] सककच्चसुतं सो, भन्ते, भिक्खु सत्यरि अगारवो धम्मे नगारखो सङ्घ अगारवो सिवखाय पि सो अगारवो। भन्ते, भिवखु सत्थरि अगारवो धम्म अगारखो सङ्के अगारवो सिवसाय अगारयो समाधिस्मि सगारवो भविस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । यो सो, भन्ते, भिवखु सत्यरि अगारवो धम्मे अगारवो 5 सो अगारयो सिक्खाय अगारवो समाधिस्मि पि सो नगारवो। "सो वत, भन्ते, भिक्खु सत्यरि अगारवो घम्मे अगारवो सङ्घ अगारवो सिवसाय अगारवो समाधिस्मि अगारवो अप्पमादे सगारवो गविस्मती ति नेतं ठानं विज्जति । यो सो, भन्ते, भिवसु सत्थरि अगारयो धम्मे अगारवो सङ्के अगारवो सिवाय अगारयो समाधिस्मि अगारवो 10_r123 अप्पमादे पि सो अगारवो। "सो वत, भन्ते, भिक्सु सत्यरि अगारवो घम्मे अगारयो सङ्के अगारवो सिक्साय अगारवो समाधिस्मि अगारवो अप्पमादे अगारवो पटिसन्थारे सगारवो भविस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । यो सो, भन्ते, भिवरसु सत्यरि अगारवो .. पे०... अप्पमादे अगारवो पटिसन्थारे पि सो 15 पगारयो। ६. “सो वत, भन्ते, भियतु सत्यरि सगारखो धम्गे अगारवो भविस्मती ति नेतं ठानं विज्जति । यो सो, भन्ते, भिक्षु सत्यरि सगारवो पम्मे पि सो सगारबो ...०... । "सो यत, भन्ते भिपतु सत्यार सगारयो ... पे०... अप्पमादे 20 सगारवो पटिमन्यारे अगारवो भविस्गती ति नेतं ठानं विज्जति । यो सो, भन्ते, भिक्षु मयार सगारयो ... पे०... अप्पमादे सगारको पटि- मन्यारे पि मो नगारबो। ७ "सो यन, भन्ने, भिगमु नत्यरि सगाग्यो धम्मे पि रागावो भविस्गती ति टानमेत विज्जति । यो मो, भन्ते भिषामु सत्यार सगाग्यो 25 धम्मलिगो समाग्यो प० । "मो पत, मन्ते, भिक्षु मत्वरि सगाग्यो ... पे०... अप्पमादे माग्यो पटिगन्यारे पि सगारयो भविगती ति ठगनमतं विग्जति । यो मो, भन्ने, भिानु मारि मगाग्यो गम्मे भगाग्यो म मगान्यो मिना गमाग्यो गमाधिगि मगायो अपमादे मगाचो पटिगन्यारे 2 पिगोमगारपो ति। । R.121 1 ·२४ B492 । अउगुतरनिकायो [७.७.६- 5. "इमस्स खो अहं, भन्ते, भगवता सङ्कित्तेन भासितस्स एवं वित्यारेन अत्य आजानामी" ति । ६. “साधु साधु, सारिपुत्त ! साधु खो त्वं, सारिपुत्त, इमस्स मया सवित्तेन भासितस्स एवं वित्थारेन अत्थं आजानासि । सो वत, 5 सारिपुत्त, भिक्खु सत्थरि अगारवो धम्मे सगारवो भविस्सती ति नेतं ठानं विज्जति ... पे०... यो सो, सारिपुत्त, भिक्खु सत्थरि अगारवो धम्म अगारवो सङ्घ अगारवो सिक्खाय अगारवो समाधिस्मि अगारखो अप्पमादे पि सो अगारवो। "सो वत, सारिपुत्त, भिक्खु सत्थरि अगारवो धम्मे अगारवो 10 सङ्के अगारवो सिक्खाय अगारखो समाधिस्मि अगारवो अप्पमादे अगा- रवो पटिरान्यारे सगारवो भविस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । यो सो, सारिपुत्त, भिक्खु सत्यरि अगारचो धम्मे अगारवो सङ्घ अगारखो सिक्खाय अगारवो समाधिस्मि अगारवो अप्पमादे अगारवो पटिसन्यारे पि सो अगारवो। १०. “सो वत, सारिपुत्त, भिक्खु सत्थरि सगारवो धम्म अगारवो भविस्सती ति नेतं ठानं विज्जति ... पे०... यो सो, सारिपुत्त, भिक्खु सत्थरि सगारवो धम्मे पि सो सगारवो ...पे.... । "सो वत, सारिपुत्त, भिक्षु सत्यरि सगारवो धम्मे सगारवो .. पे०... अप्पमाद सगारवो पटिसन्थारे अगारवो भविस्सती ति नेतं 20 ठानं विज्जति । यो सो, सारिपुत्त, भिक्खु सत्यरि सगारवो ... पं०... अप्पमादे सगारवो पटिसन्यारे पि सो समारखो। ११. “सो वत, सारिपुत्त, भिक्खु सत्यरि सगारवो धम्मे पि सगारवो भविस्सती ति ठानमेतं विज्जति । यो सो, सारिपुत्त, भिक्खु सत्थरि सगारवो धम्मे पि सो सगारवो ...पे०... 1 "सो वत, सारिपुत्त, भिक्खु सत्यार सगारवो ...पे०... अप्पमादे सगारवो पटिसन्थारे पि सो सगारवो भविस्सती ति ठानमेतं विज्जति । यो सो, सारिपुत्त, भिक्खु सत्यरि सगारवो ..०... अप्पमादे सगारवो पटिसन्यारे पि सो सगारयो ति । १२. “इमस्स सो, सारिपुत्त, मया सवित्तेन भासितस्स एवं वित्यारेन अत्यो दृट्ठव्यो" ति । 15 R.125 25 493 ·10012G ७७.७] भावनामुत्तं २४६ ७. भावनासुत्तं १. "भावनं अननुयुत्तस्स, भिक्खवे, भिक्खुनो विहरतो किञ्चा पि एवं इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत मे अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्नेय्या' ति, अथ स्वास्स नेव अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चति । तं किस्स हेतु ? 'अभावितत्ता' तिस्स वचनीयं । किस्स प्रभावितत्ता? चतुन्नं सतिपट्टानानं, चतुम्नं सम्मप्पधानानं, चतुन्नं इद्धिपादानं, पञ्चन्नं । इन्द्रियानं, पञ्चन्नं बलानं, सत्तन्नं वोज्झङ्गानं, अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स। २. "सेय्ययापि, भिक्खवे, कुक्कुटिया अण्डानि अट्ट वा दस वा द्वादस वा । तानस्सु कुक्कुटिया न सम्मा अधिसयितानि, न सम्मा परिसेंदितानि, न सम्मा परिभाषितानि । किञ्चा पि तस्सा कुक्कुटिया एवं इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत मे कुक्कुटपोतका पादनखसिखाय या मुखतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालत्वा सोत्थिना अभिनिभिज्जेय्युं" ति, अथ सो अभब्बा व ते कुक्कुटपोतका पादनससिखाय वा मुसतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिभिज्जितुं । तं किस्रा हेतु ? तथा हि', भिक्सवे, युक्कुटिया अण्डानि न सम्मा अधिसयितानि, न सम्मा 15 परिसेदितानि, न सम्मा परिभाषितानि । एवमेव खो, भियसवे, भावनं अननुयुत्तस्स भियसुनो विहरतो किञ्चा पि एवं इच्छा उप्पज्जय्य 'अहो वत मे अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चेय्या' ति, अथ स्वास्स नेव अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चति । तं किस्स हेतु ? 'प्रभावितत्ता' तिस्स वचनीयं । किस्स प्रभावितता ? चतुम्न सतिपट्ठानानं, चतुम्नं 20 सम्मप्पधानानं, चतुनं इद्धिपादानं, पञ्चन्नं इन्द्रियानं, पञ्चनं वलानं, सत्तनं चोझड्भानं, अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस । "भावनं अनुयुत्तस्रा, भिक्रपये, भिक्सुनो विहरतो किञ्चा पिन एवं इच्छा उप्पज्जय्य - 'अहो वत मे अनुपादाय आसवेहि वित्तं विमुच्चेया ति, प्रय म्यारस अनुपादाय प्रागहि चित्त चिमुच्चति । 25 तं किस्स हेतु ? 'भाषितता' तिस्स वचनीय । पिस्स मायितत्ता ? पतुग्नं सतिपट्ठानान, चतुम्न सम्मप्पधानान, चतुन्न ऽद्विपादान, पञ्चनं इन्द्रियान, पश्चात वसान, सतप्न योग्शगान, अरियम्न अट्टशिपस्म मगस्त। १. सा-मौत, स्राः। २ मभिमान - रसान, रा. -4 मा. लून-ft.....।

·B,491 - R 127 प्रगुत्तरनिकायो [७.७.७- ४. "सय्यथापि, भिक्खवे, कुचकुटिया अण्डानि अट्ठ वा दस वा द्वादस वा । तानस्सु कुक्कुटिया सम्मा अधिसयितानि, सम्मा परिसेदि- तानि, सम्मा परिभावितानि । किच्चा पि तस्सा कुवकुटिया न एवं इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत मे कुक्कुटपोतका पादनखसिखाय वा 5 मुखतुण्डफेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिन्भिज्जेग्यु' ति, अथ खो भव्या व ते कुक्कुटपोतका पादनखसिखाय वा मुखतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालत्वा सोत्थिना अभिनिभिज्जितुं । तं किस्स हेतु ? तथा हि, भिक्खये, कुक्कुटिया अण्डानि सम्मा अधिसथितानि, सम्मा परिसेदितानि, सम्मा परिभावितानि । एवमेव खो, भिक्खवे, भावन 10 अनुयुत्तस्स भिक्खुनो विहरतो किञ्चा पि न एवं इच्छा उप्पज्जेय्य - 'अहो वत मे अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चेय्या' ति, अथ स्वास्स अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चति । तं किस्स हेतु ? "भावितत्ता' तिस्स वचनीयं । किस्स भावितत्ता ? चतुन्नं सतिपट्ठानानं ... पे०... अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्रा । ५. "सेय्यथापि, भिक्खये, पलगण्डस्स' वा पलगण्डन्तेवासिकस्स वा दिस्सन्ते व वासिजटे' अङगुलिपदानि दिस्सति' अडगट्ठपदं । नो च ख्वास्स एवं आणं होति - 'एत्तक में अज्ज वासिजटस्स खीणं, एत्तक" हिय्यो, एत्तकं परे' ति, अथ स्वास्स खीणे 'खीणं' तेव जाणं होति । एवमेव खो, भिक्सवे, भावनं अनुयुत्तस्स भिक्खुनो विहरतो किञ्चा पि 20 न एवं जाणं होति – 'एत्तक मे अज्ज पासवानं खीणं, एत्तक हिय्यो, एतक परे ति, अथ ख्वास्स खीणे 'खीणं' तेव आणं होति । ६. "सैय्यथापि, भिक्खवे, सामुद्दिकाय नावाय वेत्तबन्धनबद्धाय" छ मासानि' उदके परियादाय हेमन्तिकेन थले उक्खित्ताय वातातप- परेतानि बन्धनानि, तानि पावुस्सकेन मेधेन अभिप्पवुढानि" अप्प- 25 कसिरेनेव परिहायन्ति", पूतिकानि भवन्ति । एवमेव खो, भिक्खवे, भावनं अनुयुत्तस्स भिक्खुनो विहरतो अप्पकसिरेनेव संयोजनानि पटिप्पस्सम्भन्ति, पूप्तिकानि" भवन्तीति । 15 १. वजभण्डस्स-स्या; फलगण्डस्स-म०।२ वासिजटो-सी०। ३-३. दिस्रान्ति अधगुलिपदानि - सी० दिरान्ति-स्या, रो। ४-४, एसक या मे अज - सी, एत्तक वा मे अब्बतस्स- स्या० । २. एचक दा-सो०, स्पाहोम्यो- सी० हीमो- स्या०1७ वेद - सी०, स्था०1८ वेत्तवन्धनबन्याय-स्या। -ह. छम्मासानि-सी०, रया, रो। १. अभिप्पदट्टानि - सी०। ११. पटिप्पस्तम्भन्ति -सी०, स्मा०, रो० । १२-१२. स्या० गोरथ नत्यि ।

·२४१ 1495, R 128 ७.७..] अग्मिक्खन्धोपमसुत्तं ८. अग्गिसन्धोपमसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कोसलेस चारिक चरति महता भिक्खुसङ्घन सद्धि । अहसा खो भगवा अद्धानमग्गप्पटिपन्नो अञ्चतरस्मि पदेसे महन्तं अग्गिक्खन्थं आदित्त सम्पज्जलितं सजोति- भूत'। दिस्वान' मग्गा रोक्कम्म अञ्जतरस्मि रुखमूले पञ्जते आसने निसीदि । निसज्ज खो भगवा भिक्खु आमन्तेसि - "पस्सथ नो तुम्हे, 5 भिक्खवे, अमुं महन्तं अग्गिक्खन्धं आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं" ति? "एवं, भन्ते" ति। २. "तं कि मञय, भिक्खवे, कतम नु खो वर-यं अमुं महन्तं अग्गिक्खन्यं आदित्तं सम्पज्जालित सजोतिभूतं आलिङ्गत्या उपनिसीदेय्य 10 वा उपनिपज्जेय्य वा, य वा सत्तियकज वा ब्राह्मणकनं वा गहपति- का वा मुदुतलुनहत्थपाद मालिङ्गत्वा उपनिसीदेय्य वा उपनिपज्जेय्य वा" ति? "एतदेव, भन्ते, वरं - यं सतियकनं वा ब्राह्मणका वा गहपतिकाञ्ज वा मुदुतलुनहत्यपादं आलिङ्गत्वा उपनिसीदेय्य वा उपनि- 15 पज्जेय्य वा, दुवस हेतं, भन्ते, य अमु महन्त अग्गिवसन्ध आदित्त सम्पज्ज- लितं सजोतिभूत प्रालिङ्गत्वा उपनिसीदेय्य वा उपनिपज्जेय्य वा" ति । "पारोचयामि वो, भिवसवे, पटिवेदयामि वो, भिवसवे, यथा एतदेव तसा परं दुस्सीलस्स पापधम्मस्स असुचिसङ्घस्सरसमाचारस्त पटिच्छमपम्मन्तस्स अस्समणस्स समणपटिन्नस्स अब्रह्मचारिस्रा ब्रहा- 20 चारिपटिन्जस्स अन्तोपूतिकस्स' अवस्तुतस्स यसम्बुजातस्स य प्रमु महन्तं अग्गियसन्य प्रादित सम्पज्जलित सजोतिभूत आलिङ्गेत्या उप-• नितीदेय्य वा उपनिपजेय्य वा । त किस्स हेतु ? ततोनिदान हि सो, भिक्सवे, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्त या दुपस, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात नित्य उपपज्जय्य । “य च गो मो, भिपगये, दुस्मीलो पापधम्मो असुचिसदस्सर- समाचारो पे० क्मभ्युजातो पत्तिययन या ब्राह्मणपान या - R.129 25 ·1496 य वलवा - 10 प्रगुत्तरनिकायो [७७५- गहपतिकज्ञ वा मुदुतलुनहत्यपाद प्रालिङ्गत्वा उपनिसीदति वा उप- निपज्जति वा, त हि' तस्स, भिक्खवे, होति दीघरत्त अहिताय दुक्खाय कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जति । ३ "त कि मञथ, भिक्खवे, बतम नु खो वर 5 पुरिसो दल्हाय वालरज्जुया उभो जवा' वेठेत्वा घसेय्य सा छवि छिन्देय्य छवि छत्वा चम्म छिन्देय्य चम्म छेत्या मस छिन्देय्य मस छेत्वा न्हारु छिन्देय्य न्हार छेत्वा अट्टि छिन्दय्य अढि छेत्वा अद्विमिञ पाहच्च तिट्टेय्य, य वा खत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहासालनि वा गहपति- महाराालान वा अभिवादन' सादियेय्या" ति ? "एतदेव, भन्ते, वर - य खत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहा- राालान वा गहपतिमहासालान या अभिवादन सादियेय्य, दुपख हेत, भन्ते, य बलवा पुरिसो दल्हाय वालरज्जुया पे० अट्ठिमिज पाहच्च तिद्वैय्या" ति । "आरोचयामि बो, भिक्खवे, पटिवेदयामि वो, भिवलवे, यथा 15 एतदेव तस्स वर दुस्सीलस्स पे० कसम्बुजातस्स य बलवा पुरिसो दव्हाय वालरज्जुया उभो जवा वेठेत्वा पे० अट्ठिमिज आहच्च तिट्टेय्य । त किस्स हेतु ? ततोनिदान हि सो, भिवखवे, मरण वा निगच्छेय्य मरणमत्त वा दुक्ख, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्र्गात विनिपात निरय उपपज्जेय्य । य च खो सो, 20 भिक्खवे, दुस्सीलो पे० कसम्वुजातो खत्तियमहासालान वा ब्राह्मण- महासालान वा गहपतिमहासालान वा अभिवादन सादियति, त हि तस्स, भिक्सवे, होति दीघरत्त अहिताय दुक्खाय कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जति । ४ "त कि मञथ, भिक्खवे, कतम तु खो वर – य बलवा 25 पुरिसो तिण्हाय सत्तिया तेलधोताय पच्चोरस्मि पहरेय्य, य वा खत्तिय- महासालान वा ब्राह्मणमहासालान वा गहपतिमहासालान वा अञ्जलि- कम्म सादियेय्या" ति? “एतदेव, भन्ते, वर- य खत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहासालान वा गहपतिमहासालान वा अलिकम्म सादियेय्य, दुवख हेत, भन्ते, ७० य वलवा पुरिसो तिण्हाय सत्तिया तेलधोताय पच्चोरस्मि पहरेय्या" ति । १-१ हिस्स - रो०। २ जई- रो। ३ अभिवाद - सी। ? R 130 ·D.497 10 R.11 ७.७.८] प्रणिलाधोपमसुत्तं २५३ "पारोचयामि वो, भिवखवे, परिवेदयामि वो, भिक्खवे, यथा एतदेव तस्स वरं दुस्सीलस्स ... पे०... कसम्वुजातस्स यं वलवा पुरिसो तिण्हाय सत्तिया तेलधोताय पच्चोरस्मि पहरेय्य । तं किस्स हेतु ? ततोनिदानं हि सो, भिक्खवे, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुषखं, न त्वैव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गत्ति विनिपातं 5 निरयं उपपज्जेय्य । यं च खो सो, भिवखवे, दुस्सीलो पापधम्मो ... पे०... कसम्वुजातो सत्तियमहासालानं वा ब्राह्मणमहासालानं वा गहपतिमहा- सालानं वा अलिकम्म सादियति, तं हि तस्स, भिवसवे, होति दीघरत्तं अहिताय दुवखाय कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । ५. "तं कि माथ, भिक्खवे, कतम नु खो वरं - यं वलवा पुरिसो तत्तेन अयोपट्टेन आदित्तेन सम्मलितेन सजोतिभूतेन कायं सम्पलिवेठेय्य, यं वा खत्तियमहासालानं चा ब्राह्मणमहासालानं वा गहपतिमहासालानं वा सद्धादेय्यं चीवरं परिभुज्ञेय्या" ति ? "एतदेव, भन्ते, परं-यं खत्तियमहासालानं वा...पे०... सहादेय्यं ।। चीवरं परिभुजेय्य, दुपसं हेतं, भन्ते, यं बलवा पुरिसो तत्तेन अयोपट्टेन श्रादित्तेन सम्पज्जलितेन सजोतिभूतेन कार्य सम्पलिवेठेय्या" ति । "पारोचयामि वो, भिक्सवे, पटिवेदयामि वो, भिवखवे, यथा एतदेव तस्स यरं दुस्सीलस्स ... पे०... कसम्युजातस्स यं बलवा पुरिसो ततेन अयोपट्टेन आदित्तेन सम्पज्जलितेन सजोतिभूतेन कार्य सम्पलि- 20 पेठेय्य । तं फिस्स हेतु ? ततोनिदानं हि सो, भिक्खवे, मरणं वा निगन्द्रय्य मरणमत्तं वा दुक्सं, न त्येव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति थिनिपात निरय उपपज्जेय्य । यं च सो सो, भिक्सवे, दुम्नोलो . पे० कसम्वुजातो पत्तियमहासालान वा प्रामाणमहा- मालान या गहपतिमहासालान या गदादेय्यं चीवरं परिभुजति, तं हि तस्त, भिक्रये, होति दीघरतं अहिताय दुयपाय कायसग भेदा परं मरणा प्रपाय दुग्गति विनिपात निग्यं उमपज्जति । ६ "त पिगन्जय, भिक्पये,कतम नमो वरं-यं बनवा पुरिसो तत्तन प्रयोगाना मुग वियरित्या तत्तं लोहगुळं प्रादित्तं गम्मन्ज- नित मजोनिन पुगे परिणग्य - त तम्म प्रौटुं पि दहेज्य मुग पिn पहेम जिन्दपि दहेम्प फळ पि दहेम्य उर पि दहेय्य अन्तं पि अन्तगुणं 1.12 ·२५४ B490 -ततस्स 10 मगुतरनिकायो [७७५- पि प्रादाय अधोभागा निवखमेय्य, य वा खत्तियमहासालान वा ब्राह्मण- महासालान या गहपतिमहासालान वा सद्धादेय्य पिण्डपात परि- भुजेय्या" ति? "एतदेव, भन्ते, वर - य खत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहा- 5 सालान वा गहपतिमहासालान वा सद्धादेय्य पिण्डपात परिभुञ्जय्य, दुषख' हेत', भन्ते, य वलवा पुरिसो तत्तेन अयोराद्धकुना मुख विवरित्वा तत्त लोहगुळ आदित्त सम्पज्जलित सजोतिभूत मुखे पविखपेय्य प्रोट्ट पि दहेय्य मुख पि दहेय्य जिव्ह पि दहेय्य कण्ठ पि दहेय्य उर पि दहेय्य अन्त पि अन्तगुण पि आदाय अधोभाग निक्खमेय्या" ति । "प्रारोचयामि वो, भिक्खवे, पटिवेदयामि वो, भिवखवे, यथा एतदेव तस्स वर दुस्सीलस्स पे० कसम्वुजातस्स य वलवा पुरिसो तेन अयोसडकुना मुख विवरित्या तत्त लोहगुळ आदित्त सम्पज्जलित सजोतिभूत मुखे पक्खिपेय्य -त तस्स प्रोट पि दहेय्य मुख पि दहेय्य जिव्ह पि दहेय्य कण्ठ पि दहेय्य उर पि दहेय्य अन्त पि अन्तगुण पि आदाय अधो- 15 भाग निक्खमेय्य । त किस्स हेतु ? ततोनिदान हि सो, भिक्खवे, मरण वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्ख, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जय्य । य च खो सो, भिक्खवे, दुस्सीलो पापधम्मो पे० कासम्वुजातो खत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहासालान वा गहुपतिमहासालान वा सद्धादेय्य पिण्डपात 20 परिभुञ्जति, त हि तस्स होति दीपरत्त अहिताय दुक्खाय कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जति । ७ "त कि मञ्जथ, भिक्खवे, कतम नु खो वर - य बलवा पुरिसो सीसे वा गहेत्वा खन्धे वा गहेत्वा तत्त अयोमञ्च वा अयोपीठ वा अभिनिसीदापेय्य वा अभिनिपज्जापेय्य वा, य वा खत्तियमहासालान 25 वा ब्राह्मणमहासालान वा गहपतिमहासालान वा सद्धादेय्य मञ्चपीठ परिभुज्जेय्या' ति? "एतदेव, भन्ते, वर-य खत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहासालान वा गहपतिमहासालान वा सद्धादेय्य मञ्चपीठ परिभुजेय्य, दुक्ख हेत, भन्ते, य बलवा पुरिसो सीसे वा गहेत्वा खन्धे वा गहेत्वा तत्त अयोमञ्च 30 वा अयोपीठ वा अभिनिसीदापेय्य वा अभिनिपज्जापेय्य वा" ति । ११ दुक्सहेत - सी १२ अधोभागा - सी०, स्या०, रो। R 133 ·२५५ 8499 ७५८] प्रणिपसन्यौपमसुत्त "पारोचयामि वो, भिक्खवे, पटिवेदयामि वो, भिवखवे, यथा एतदेव तस्स वर दुस्सीलस पे० कसम्वुजातस्स य बलवा पुरिसो सीसे वा गहेत्वा खन्धे वा गहेत्वा तत्त अयोमञ्च वा अयोपीठ वा अभि- निसीदापेय्य वा अभिनिपज्जापेय्य वा । त किस्स हेतु ? ततोनिदान हि सो, भिक्खवे, मरण वा निगच्छेय्य मरणमत्त वा दुक्ख, न त्वेव तप्प- 5 च्चया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उप- पज्जेय्य । य च खो सो, भिक्सवे, दुस्सीलो पापधम्मो पे० कसम्बुजातो खत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहासालान वा गहपतिमहासालान वा सद्धादेय्य मञ्चपीठ परिभुञ्चति । त हि तस्स, भिक्खवे, होति दीघरत्त अहिताय दुक्खाय कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात 10 निरय उपपज्जति । ८ "त कि मनथ, भिक्खवे, कतम नु खो वर - य बलवा पुरिसो उद्धपाद' अधोसिर गहेत्वा तत्ताय लोहयुम्भिया पविखपेय्य प्रादि- त्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय - सो तत्थ फेणुद्देहक पच्चमानो सकि पि उद्ध गच्छेय्य सकि पि अधो गच्छेय्य सबि पि तिरिय गच्छेय्य, य वा 15 सत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहासालान वा गहपतिमहासालान वा सद्धादेग्य विहार परिभुजेय्या" ति ? "एतदेव, भन्ते, वर-य सत्तियमहासालान वा ब्राह्मणमहासालान वा गहपतिमहासालान या सद्धादेय्य विहार परिभुन्जेय्य, दुवस्त्र हेत, भन्ते, य बलवा पुरिसो उद्धपाद अधोसिर गहेत्या तत्ताय लोहगुम्भिया पक्सिपेय्य आदित्ताय सम्पज्जलिताय राजोतिभूताय – सो तत्य फेणुद्देहक पच्चमानो सपि पि उद्ध गच्छेय्य सबि पि अधो गच्छेय्य सबि पि तिरिय गच्छेय्या" ति । "आरोचयामि वो, भिक्सवे, पटिवेदयामि चो, भिक्सवे, यया एतदेव तस्म वर दुम्सीजस्म पापधम्मस्स पे० पसम्बुजातस्स य 25 वलया पुरिसो उद्धपाद अयोनिर गहेला पे० सबि पि तिरिय गच्छेप्य । त पिस्स हेतु तनोनिदान हि सो, भिवपचे, मरण या निगच्छेप्य मरणमत या दुक्स, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा पर गरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरव उपपज्जेन्यो । च सो सो, भिारावे, सुन्नीलो पापधम्मो पे० पमन्युजातो सत्तियमहामासान 10 1 E-रो। पाइप-10, स्या, रो० । ३ सरगति-गी०, स्याः । RISH 20 --- ' ·B500 - ર प्रयुत्तरनिकायो [७.७.५- वा ब्राह्मणमहासालानं वा गहपतिमहासालानं वा सद्धादेय्यं विहारं परि- भुजति । तं हि तस्स, भिक्सवे, होति दीघरत्तं अहिताय दुमखाय कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । ६. "तस्मातिह, भिक्खये, एवं सिक्खितब्बं - 'येसं च मयं परि- 5 भुजाम चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरियखारं तसं ते कारा महम्फला भविस्सन्ति महानिसंसा, अम्हाकं चेवायं पव्वज्जा अवझा भविस्सति सफला सउद्रया' ति । एवं हि वो, भिवखवे, सिविखतव्वं । 'अत्तत्थं वा, भिक्खये, सम्पस्समानेन अलमेव अप्पमादेन सम्पादेतुं; परत्थं वा, भिक्खवे, सम्पस्समानेन अलमेव अप्पमादेन सम्पादेतुं; 10 उभयत्यं या, भिक्खवे, सम्पस्समानेन अलमेव अप्पमादेन सम्पादेतुं" ति । १०. इदमवोच भगवा । इमस्मि च पन वेय्याकरणस्मि भञ्ज- माने सट्ठिमत्तानं भिक्खूनं उण्हं लोहितं मुखतो उग्गञ्छि । सढिमत्ता भिक्खू सिक्खं पच्चक्खाय होनायावत्तिसु – “सुदुवकर भगवा, सुदुक्कर भगवा" ति । सट्ठिमत्तानं भिक्खून अनुपादाय आसवेहि चित्तानि 15 विमुच्चिसू ति। IR 195 ६. सुनेतसुत्तं १. "भूतपुब्वं, भिक्खवे, सुनेत्तो नाम सत्था अहोसि तित्थकरो कामेसु वीतरागो। सुनेत्तस्स खो पन, भिक्खवे, सत्थुनो अनेकानि सावकसतानि अहेसुं । सुनेत्तो सत्या सावकानं ब्रह्मलोकसहव्यताय धम्म देसेसि । ये खो* पन, भिक्ख, सुनेत्तस्स सत्युनो ब्रह्मलोकसहव्यताय 20 धम्म देसेन्तस्स चित्तानि नप्पसादेसुं ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपज्जिसु । ये खो पन, भिक्खवे, सुनेत्तस्स सत्युनो ब्रह्मलोकसहव्यताय धम्म देसेन्तस्स चित्तानि पसादेसुं ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जिसु । २. "भूतपुर, भिक्र..." खो नाम सत्या अहोसि ... पे०... 23 अरनेमि नाम सत्या अहोसि ... पं०... कुद्दालको नाम सत्था अहोसि .. पे०... हत्यिपालो नाम सत्या अहोसि ... पे०... जोतिपालो नाम सत्या १. • परिक्खारान - सी०, स्या०, रो० । २. अत्त-सी । ३. दुश्कर-सी०, स्या रो०। ४-४, खो भिवक्ष-सी०, स्या० । ५ कुदालो-सी०, रया, रो० ॥

·२५७ B.501 R.136 ७.७.१०] प्ररकसुतं अहोसि ... पे०... अरको नाम सत्या अहोसि तित्यकरो कामेसु वीत- रागो। अरकस्स सो पन, भिक्खवे, सत्थुनो अनेकानि सावकसतानि अहेसुं । अरको नाम सत्या सावकानं ब्रह्मलोकसहव्यताय धम्म देसेसि । ये खो पन, भिक्खवे, अरकस्स सत्युनो ब्रह्मलोकसहव्यताय धम्म देसे- न्तस्स चित्तानि नप्पसादेसुं, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति 5 विनिपातं निरयं उपज्जिसु । ये खो पन, भिक्खवे, अरकस्स सत्थुनो ब्रह्मलोकसहयताय धम्मं देरोन्तस्स चित्तानि पसादेसुं, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपज्जिसु । ३. "तं कि माय, भिवखवे, यो इमे सत्त सत्थारे तित्थकरे कामसु वीतरागे अनेकसतपरिवारे ससावकसङ्के पट्टचित्तो' अक्कोसेय्य 10 परिभासेय्य, बहुं सो अपुनं पसवेय्या" ति ? "एवं, भन्ते"। "यो, भिक्खवे, इमे सत्त सत्यारे तित्थकरे कामेसु वीतरागे अनेकसतपरिवारे ससावकसङ्घ पदुद्दचित्तो अवकोसेय्य परिभासेय्य, बहुं सो अपुञ्ज पसवेय्य । यो एक दिट्ठिसम्पन्नं पुग्गलं पदुटुचित्तो 15 अक्कोसति परिभासति, अयं ततो वहुतरं अपुगं पसवति । तं किस्स हेतु ? नाहं, भिक्खवे, इतो वहिद्धा एवरूपिं खन्ति वदामि यथा मं सब्रह्म- चारीसु । "तस्मातिह, भिक्सवे, एवं सिविखतव्यं - 'न नो' सब्रह्मचारीसु चित्तानि पट्ठानि भविस्सन्ती' ति । एवं हि वो, भिक्सवे, सिविख- 20 तव्वं" ति। १०. अरकसुतं १. “भूतपुच्चं, भिक्खवे, अरको नाम सत्या अहोसि तित्यकरो पामेमु बोतरागो। अरमास्स सो पन, भिवराये, सत्युनो अनेकानि गावक- सतानि अहेसुं । परको सत्या सायकानं एवं धम्म देसेति' - 'अप्पफ, ब्राह्मण, जीवितं मनुस्सान परितं लहुकं बहुदुषसं बहुपायासं मन्ताय । चोदय', कत्तव्यं कुसलं, परितव्यं ब्रह्मचारियं, नत्यि जातस्स अमरणं । १ पिता - गीग, स्याल, रो•1 २. मह - सीम खेर पम्ह - या ! 1.पि-रो।। ४. मन्दार-सी, थारो ५. पोट्टन -ग्या। म.-1 R.I37 ·२५८ 0.502 .. प्रगुत्तरनिकायो [७.७.१०-- 'सेय्यथापि, ब्राह्मण, तिणग्गे उस्सावविन्दु सुरिये उग्गच्छन्ते खिप्पयेव पटिविगच्छति, न चिरदितिक होति । एवमेव खो, ब्राह्मण, उस्सावविन्दूपमं जीवितं मनुस्सानं परित्तं लहुकं बहुदुमखं बहुपायासं मन्तायं बोद्धव्यं, कत्तव्यं कुसलं, चरितव्वं ब्रह्मचरियं, नत्यि जातस्स 5 अमरणं । 'सेय्यथापि, ब्राह्मण, थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते उदकबुब्बुळं' खिप्पंयेव पटिविगच्छति, न चिरट्ठितिकं होति; एवमेव खो, ब्राह्मण, उदकबुब्बुळूपमं जीवितं मनुस्सानं परित्तं लहुकां बहुदुक्खं बहुपायासं मन्तायं बोद्धव्यं, कात्तव्यं कुसलं, चरितव्वं ब्रह्मचरियं, नत्थि जातस्स 10 अमरणं । 'सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदके दण्डराजि खिप्पयेव पटिविगच्छति, न चिरट्ठितिका होति; एवमेव खो, ब्राह्मण, उदके दण्डराजूपमं जीवितं मनुस्सानं परित्तं ... पे०... नत्यि जातस्स अमरणं । 'सेय्यथापि, ब्राह्मण, नदी पब्बतेय्या दूरङ्गमा सीघसोता हार- 15 हारिनी, नत्थि सो खणो वा लयो वा मुहुत्तो वा यं सा आवत्तति , अथ खो सा गच्छतेव' वत्ततेव सन्दतेव"; एवमेव खो, ब्राह्मण, नदीपब्बतेय्यूपमं जीवितं मनुस्सानं परितं लहुवा ... पे०... नत्थि जातस्स अमरणं । 'सेय्यथापि, ब्राह्मण, बलवा पुरिसो जिव्हग्गे खेळपिण्डं संयूहित्वा अकसिरेनेव' वमेय्य; एवमेव खो, ब्राह्मण, खेळपिण्डूपमं जीवितं मनुस्सान 20 परित्तं ...पे०... नत्यि जातस्स अमरणं । 'सेय्यथापि, ब्राह्मण, दिवसंसन्तत्ते अयोकटाहे मंसपेसि पविखत्ता खिप्पयेव पटिविगच्छति, न चिरट्ठितिका होति; एवमेव खो, ब्राह्मण, मंसपेसूपमं जीवितं मनुस्सानं परित्तं ... पे०... नत्यि जातस्स अमरणं । 'सेय्यथापि, ब्राह्मण, गावी वज्झा आघातनं नीयमाना यं यदेव 25 पादं उद्धरति, सन्तिकेव होति वधस्स सन्तिकेव मरणस्स; एवमेव खो, ब्राह्मण, गोवझूपम" जीवितं मनुस्सानं परितं लहुकं बहुदुक्खं बहुपायास" R.158 " 503 १ उदकबुब्बुल - स्या, उदके उदबबुब्बुल - रो० । २ उदकबुब्बुलुपम - स्याः । ३. दण्डराजुपम - स्या. १४. परति-सी०,धरति - स्पा०; प्रारमति- रो० ।५-५. गच्छते च वतते च सन्दतेच-स्या०। ६. खेल पिण्ड - मी०। ७. अप्पबसिरेनेय - सी०, रो० । ८. मसपेसी - सी, स्या०, रो० । ६. स्या० पोत्यके नत्यि। १०. गावीवापम - सी०, श्या०1११. बहूपायास - रमा, रो।

·२५६ 10 ७.७.१०] मरकसुतं मन्तायं बोद्धव्यं, कत्तव्यं कुसलं, चरितव्वं ब्रह्मचरियं, नत्यि जातस्स अगरणं' ति। २. "तेन खोपन, भिक्खवे, समयेन मनुस्सानं सट्टिवस्ससहस्सानि ग्रायुप्पमाणं अहोसि, पञ्चवस्ससतिका कुमारिका अलंपतेय्या अहोसि । तेन खो पन, भिक्खवे, समयेन मनुस्सान' छळेव अावाधा अहेसुं - सीतं, । उण्हं, जिघच्छा, पिपासा, उच्चारो, पस्सावो । सो हि नाम, भिक्खवे, अरको सत्या एवं दीघायुकेसु मनुस्सेसु एवं चिरट्टितिकेसु एवं अप्पावाघेसु सावकानं एवं धम्म देसेस्सति - 'अप्पकं, ब्राह्मण, जीवितं मनुस्सानं परित्तं लहुकं बहुदुक्खं बहुपायासं मन्तायं बोद्धव्यं, कत्तव्वं कुसलं, चरितव्वं ब्रह्मचरियं, नत्यि जातस्स अमरणं' ति । ३. "एतरहि तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अप्पक जीवितं मनुस्सानं परितं लहुकं बहुदुक्खं बहुपायासं मन्तायं वोद्धव्वं, कत्तव्यं कुसलं, चरितद्वं ब्रह्मचरियं, नत्थि जातस्स अमरणं' ति । एत- रहि, भिक्खवे, यो चिरं जीवति सो वस्ससतं अप्पं वा भिय्यो। वस्ससतं सो पन, भिक्खवे, जीवन्तो तीणियेव उतुसतानि जीवति - उतुसतं 15 हेमन्तान, उतुसतं गिम्हानं, उतुसतं चस्सानं । तोणि खो पन, भिक्खदे, उतुसतानि जीवन्तो द्वादसयेव माससतानि जीवति - चत्तारि मास- सतानि हेमन्तानं, चत्तारि माससतानि गिम्हानं, चत्तारि माससतानि वस्सानं । द्वादस सो पन, भिक्सवे, माससतानि जीवन्तो चतुयीसतियेव' प्रक्षमासरातानि' जीवति - अट्ठद्धमासतानि हेमन्तानं, नद्रुद्धमाससतानि गिम्हानं, अट्ठदमाससतानि वस्सानं । चतुवीसति सो पन, भियरसवे, अदमाससतानि जीवन्तो छत्तिसंयेव रत्तिसहस्सानि जीवति-द्वादस रत्ति- महस्सानि हेमन्तानं, द्वादस रत्तिसहस्सानि गिम्हानं, द्वादस रत्तिसहस्सानि वम्मान । छत्तिसं सो पन, भिक्खये, रत्तिसहस्सानि जीवन्तो द्वेगत्ततियेय भत्तमहस्यानि भुजति - चतुवीसति भत्तसहस्सानि हेमन्तानं, चतुवोसति 25 भत्तसहम्मानि गिम्हानं, चतुवीसति मतसहस्सानि वस्सानं सद्धि मातु- थम्माय सद्धि भत्तन्तरायेन'। ४ "तरिम भत्तन्तराया कपिमिद्धों पि भत्तं न मुञ्जति, दुमिगतो पि भत्त न नुजति, व्यापितो पि भत्तं न मुजति, उपोषिको R199 20 1 मनुग्गा - पी.1 - सी., रया.।। पीनियर-गी, ग्या, रो .४ गुमागमताति-...साडिन्-मी, पाक, रोमनन. पर-गी.10ो-सी ..

·B.50% प्रत्युत्तरनिकायो [७.७.१.- पि भतं. न भुञ्जति, अलाभकेन पि भत्तं न भुञ्जति । इति खो, भिक्खवे, मया वस्ससतायुकस्स मनुस्सस्स आयु पि सङ्घातो, आयुप्पमाणं पि सङ्खातं, उतू पि सङ्घाता, संवच्छरा पि सङ्घाता, मासा पि सङ्घाता, अद्धमासा पि सङ्घाता, रत्ति पि सङ्घाता, दिवा पि सङ्घाता, भत्ता पि 5 सङ्घाता, भतन्तराया पि सह्वाता । यं, भिवखवे, सत्यारा करणीयं सावकानं हितेसिना अनुकम्पकेन अनुकम्पं उपादाय; कतं वो तं मया एतानि, भिक्खवे, रुक्खमूलानि एतानि सुन्नागारानि । झायथ, भियखवे, मा पमादत्य; मा पच्छा विप्पटिसरिनो अहुवत्थ । अयं वो अम्हाक अनुसासनी" ति । महावगो सत्तमो'। तस्सुद्दानं हिरीसुरियं' उपमा, धम्मञ्जू पारिछत्तकं । सक्कच्चं भावना अग्गि, सुनेत्तअरकेन' चा ति' । R.140 10 ८. विनयवग्गो १. पठमविनयधरसुत्तं १. “सत्तहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु विनयधरो होति । कतमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुकं आपत्ति जानाति, गरुकं आपत्ति जानाति, सीलवा होति पातिमोक्ख- 15 संवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु' वजेसु भयदस्तावी समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, चतुन्नं झानानं प्राभिचेतसिकानं दिट्ठ- धम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुत्ति दिद्वैव धम्म सया अभिज्ञा सच्छिवात्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिवखवे, 20 सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु विनयधरो होती" ति । १. दुतियो - सी०, रया०1 २. हिरिगुरियं नागर सी०, स्या०, रो। ३-३. सक्यच्च भावन - सी, स्या०; सक्कत्वा भावनं - रो। ४-४. सुनेत्त-अरवेन ते दसा ति - सी०; सुनेत्त-अरफेनानुसासनीति - स्याः । ५. मनुमत्तगु - सी०, रो।

·२६१ B505 ७.८.४] चतुल्यनियरसुतं २. दुतियविनयधरसुतं १. "सत्तहि, मिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु विनयधरो होति । कतमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुकं आपत्ति जानाति, गरुकं आपत्ति जानाति, उभयानि खो पनस्स पाति- मोक्सानि वित्यारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुधि- निच्छितानि सुत्तसो अनुष्यजनसो, चतुम्नं झानानं आभिचेतसिकानं 5 दिधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिर- लाभी, पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुर्ति दिढेव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धन्मेहि समन्नागतो भिक्खु विनयधरो होती" ति । n.141 ३. ततियविनयधरसुत्तं १. "सत्तहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु विनयधरो 10 होति । कतमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुकं आपत्ति जानाति, गरुकं आपत्ति जानाति, विनये खो पन ठितो होति असंहीरो, चतुम्नं झानानं पाभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकाम- लाभी होति नपिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवानं सया अनासवं चेतो- विमुत्ति पाविमुक्ति दिवेव घम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उप- 15 सम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिपसवे, सत्तहि धम्मेहि समझागतो भिपसु विनयधरो होती" ति । ४. चतुत्यविनयघरसुतं १. "सत्तहि, भिमसवे, पम्मेहि समन्नागतो भिक्खु विनयधरो होति । कतमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुकं आपत्ति जानाति, गरुकं आपत्ति जानाति, अनेकविहितं पुज्बेनिवासं 20 अनुस्नति, सैय्यथीदं -एका पि जाति द्वे पि जातियो...०... इति साकारं गउद्देशं अनेकविहितं पुन्चेनिवासं अनुस्सरति, दिव्वेन चनसुना विसुद्धेन प्रतिश्यन्तमानुसकेन ययामम्मूपगे सते पजाताति, पासवान सपा अना- सयं चेतोयिमुत्ति पनाविमुत्ति दिट्टेव घम्म सयं प्रमिला सच्छियत्या उपनगन्ज विहरति । इमेहि गो, निश्चये, सतहि पम्मेहि समनागतो 3 भिस्य विनपपरो होनी" ति । 1.500 ·R 142 प्रगुतरनिकामो [७८५- ५. पठमविनयधरसोभनसुतं १ "सत्तहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो' विनयधरो सोभति । कतमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुक आपत्ति जानाति, गरुक आपत्ति जानाति, सीलवा होति पे० समादाय सिक्खति सिक्खापदेनु, चतुन्न झानान आभिचेतसिकान निकामलाभी 5 होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवान खया पे०, सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो विनयधरो सोभती" ति । ६. दुतियविनयधरसोभनसुत्तं १ "सत्तहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो विनयधरो सोभति कतमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुक आपत्ति 10 जानाति, गरुक आपत्ति जानाति, उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्थारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुतसो अनुव्यञ्जनसो, चतुन्न झानान पे० अकसिरलाभी, पासवान खया पे० सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो विनयधरो सोभती" ति । 15 ७. ततिपविनयधरसोभनसुत्तं १ "सत्तहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्ना तो विनयधरो सोभति । कतमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुक आपत्ति जानाति, गरुक आपत्ति जानाति, विनये खो पन ठितो होति असहीरो, चतुन झानान पे० कसिरलाभी, स्वासवान खया पे० सच्छि- कत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि 20 समन्नागतो विनयधरो सोभती" ति । R143 .07 ८. चतुत्यविनयधरसोभनसुत्त १ "सत्तहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो विनयधरो सोभति । क्तमेहि सत्तहि ? आपत्ति जानाति, अनापत्ति जानाति, लहुक अापत्ति जानाति, गरुक आपत्ति जानाति, अनेकविहित पुब्बेनिवास अनुस्सरति, । समलागतो भिवतु - सी०, स्या०, रो०। 7 ·७८१०] अधिकरणसमयसुत्तं सेय्यथीदं - एक पि जाति द्वे पि जातियो ... पे०... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुवेनिवासं अनुस्सरति, दिव्वेन चक्खुना विसुद्धेन अति- क्कन्तमानुसकेन ... पे०... पासवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उप- सम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि धम्मेहि समन्नागतो विनयधरो सोभती" ति । 5 10 ६. सत्युसासनसुतं १. अथ खो मायस्मा उपालि येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपरान- मित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्तं निशीदि । एकामन्तं निसिन्नो खो आयस्मा उपालि भगवन्तं एतदवोच २. "साधु मे, भन्ते, भगवा सह्वित्तेन धम्म देसेतु, यमह भगवतो धम्म सुत्वा एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरेय्य" ति । "ये खो त्व, उपालि, धम्मे जानेय्यासि – 'इमे धम्मा न एकन्त-- निविदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्वोधाय निवा- नाय सवतन्ती' ति, एकसेन, उपालि, धारेय्यासि - 'नेसो धम्मो नेसो विनयो नेत सत्युसासन' ति । ये च खो त्वं, उपालि, धम्मे जानेय्यासि - 'इमे धम्मा एकन्तनिबिदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिज्ञाय 15 सम्बोधाय निब्बानाय संवतन्ती' ति; एकसेन, उपालि, धारेय्यासि - 'एसो धम्मो एसो विनयो एतं सत्युसासनं" ति । । R.144 १०. अधिकरणसमयसुत्तं १ "सत्तिमे, भिक्खवे, अधिकरणसमथा धम्मा उप्पन्नष्पन्नानं अधिकरणान समथाय वूपसमाय । कतमे सत्त ? सम्मुखाविनयो दातब्बो, सतिविनयो दातव्यो, अमूहविनयो दातव्यो, पटिज्ञात- 20 B soa करण' दातच, येभुय्यसिका दातव्या, तस्सपापियसिका दातव्वा, तिण- वत्यारको दातव्यो । इमे खो, भिक्खवे, सत्त अधिकरणसमथा धम्मा उप्पन्नुप्पन्नान अधिकरणान समयाय खूपसमाया" ति । विनयवगो अदुमो'। १-१ पतिम्जातकरण येभुम्यसिवा तस्स पापियसिश तिणदत्यारको - स्याः। २ ततियो-स्मा०1

·२६४
प्रहगुत्तरनिकायो
[७.८.१०-
तस्सुहान
चतुरो विनयधरा, चतुरो' चेव सोभना'।
सासन अधिकरण - समथेनट्ठमे दसा ति' ।
-0
६, समणवग्गो
१. भिक्खुसुत्तं
"सत्तन्नं, भिक्खवे, धम्मानं भिन्नत्ता भिवखु होति । कतमेर
सत्तन्नं सक्कायदिट्ठि भिन्ना होति, विचिकिच्छा भिन्ना होति, सील
5 व्बतपरामासो भिन्नो होति, रागो भिन्नो होति, दोसो भिन्नो होति, मोह
भिन्नो होति, मानो भिन्नो होति । इमेसं खो, भिक्खवे, सत्तन्नं धम्मान
भिन्नत्ता भिवखु होती" ति ।
२. समणसुत्तं
१ सत्तन्नं, भिक्खवे, धम्मानं समितत्ता समणो होति .. पे...
३. ब्राह्मणसुत्तं
१ बाहितत्ता ब्राह्मणो होति पै०.. ।
४. सोत्तियसुत्तं
१ निस्सुतत्ता सोत्तियो होति पे० . ।
10
५. न्हातकसुत्तं
१ न्हातत्ता" न्हातको" होति पे०
1509
१-१ चतुरो विनयधरसोभना होन्ति - सी०, रो। २-२ सासन मट्ठमवार
पालि अधिकरणसमयेना ति - सी०, सासन अट्ठमव दस पाळि अधिकरणसमना ति -
रो०।३ निस्सुत्तता-स्या०, रो०।४ मोतिको-स्या०, सोस्थिको-रो । ५-५ नहातात
महातको-सी, स्पा०, निनहातत्ता नहातको- रो।

·७ ६.१०] २६५ सझम्मसुतं ६. वेदगूसुत्तं १. विदितत्ता वेदगू होति ... पं०... । R.145 ७. अरियसुत्तं १. भारफत्ता' अरियो होति ... पे०... । ८. अरहासुतं १. "आरकत्ता अरहा होति । कतमेसं सत्तन्नं ? सक्काय- दिट्ठि आरका होति, विचिकिच्छा आरका होति, सीलब्बतपरामासो प्रारको होति, रागो आरको होति, दोसो प्रारको होति, मोहो प्रारको 5 होति, मानो पारको होति । इमेसं खो, भिक्खवे, सत्तन्नं धम्मानं पारकत्ता अरहा होती" ति । ६. असद्धम्मसुत्तं १. “सत्तिमे, भिक्खवे, असद्धम्मा । कतमे सत्त ? अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी' होति, अप्पस्सुतो होति, कुसीतो होति, मुट्ठस्राति होति, दुप्पलो होति । इमे खो, भिक्खवे, सत्त 10 असद्धम्मा" ति । १०. सद्धम्मसुत्तं १. “सत्तिमे, भिक्खवे, सद्धम्मा । कतमे सत्त ? सद्धो होति, हिरीमा होति, अोत्तप्पी होति, वहुस्सुतो होति, पारद्धविरियो होति, सतिमा होति, पञवा होति । इमे खो, भिक्सवे, सत्त सद्धम्मा" ति । समणवग्गो नवमो। तस्सुद्दानं भिक्खु समणो ब्राह्मणो, सोत्तियो चेव न्हातको । वेदगू अरियो अरहा, असद्धम्मा च सद्धम्मा ति ॥ 15 B510 0 १. स्पा पोत्यवे इद मुत्त न दिस्थति । २ घहत्ता-सी० प्ररोहतत्ता-रो। ३. मनोत्तापी-सी01 म०३-३४ ·R.146 ३६६ प्रगुत्तरनिफापो [७.१०.१- १०. बाहुनेय्यवग्गो १. "सत्तिमे, भिक्खये, पुग्गला प्राहुनेय्या ... पे०... दक्षिणेल्या अञ्जलिकरणीया अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । कतमे सत्त? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो चक्खुस्मि अनिच्चानुपस्सी विहरति अनिच्च- सञी अनिच्चपटिसंवेदी सततं समितं अब्बोकिणं चेतसा अधिमुच्च- : मानो पञ्चाय परियोगाहमानो। सो आसवानं खया अनासवं चेतो. विमुत्ति पनाविमुत्ति दिवेव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उप- सम्पन्न विहरति । अयं खो, भिक्खवे, पठमो पुग्गलो आहुनेय्यो पाहु- नेय्यो. .... पे०... अनुत्तरं पुक्खेत्तं लोकस्स । "पुन च परं, भिक्खये, इधेकच्चो पुग्गलो चक्खुस्मि अनिच्चा- 10 नुपस्सी विहरति अनिच्चसधी अनिच्चपटिसंवेदी सततं समितं अब्बो- किण्णं चेतसा अधिमुच्चमानों पञ्चाय परियोगाहमानो। तस्स अपुवं अचरिमं पासवपरियादानं च होति जीवितपरियादानं च । अयं, भिक्खवे, दुतियो पुग्गलो आहुनेय्यो ... पे०... अनुत्तरं पुखेत्तं लोकस्स । "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो चक्खुस्मि अनिच्चा- 15 नुपस्सी विहरति अनिच्चसञी अनिच्चपटिसंवेदी सतत समितं अब्बो- किण्णं चेतसा अधिमुच्चमानो पञ्चाय परियोगाहमानो । सो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया अन्तरापरिनिब्वायी होति...पे०... उपहच्चपरिनिब्बायो होति ... पे०... असङ्खारपरिनिब्बायी होति ... पे०... ससङ्खारपरिनिब्बायी होति ... पे.... उद्धंसोतो होति अकनिट्ठ- 20 गामी । अयं, भिक्खवे, सत्तमो पुग्गलो आहुनेय्यो ... पं०... अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । इमे खो, भिक्खये, सत्त पुग्गला आहुनेय्या पाहु, नेय्या दक्षिणेथ्या अञ्जलिकरणीया अनुत्तरं पुञ्जयखेतं लोकस्सा" ति। २-८. सत्तिमे, भिक्खवे, पुग्गला आहुनेय्या पाहुनेय्या ... पं०... 25 अनुत्तरं पुनक्लेत्तं लोकस्स । कतम सत्त? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो चक्खुस्मि दुक्खानुपस्सी विहरति ... पे०... चक्खुस्मि अनत्तानुपस्सी विहरति ... पे... चक्खुस्मि खयानुपस्सी विहरति ...पे.... चखुस्मि वयानुपस्सी विहरति ... पे०... चक्खुस्मि विरागानुपस्सी विह रति ... पं०... चक्लुस्मि निरोधानुपस्सी विहरति ... पे०... चपखुस्मि 30 पटिनिस्सग्गानुपस्सी विहरति ... पं.... । 511 ·२६७ .......। R.147 ... ... ...पे०... सद्दसाय गन्ध- .. ... १०.५२८] पाहुनेपदाणो ६-४८. सोतस्मि ... पे०... घानस्मि ... जिव्हाय ... कायस्मि ... नस्मि ४६-६६. रूपेसु ... पे.... सद्देसु ... गन्धेसु ... रसेसु ... फोटुब्बसु .धम्मसु ... पे....। ९७-१४४. चक्खुविज्ञाणे ... पे०... सोतविज्ञाणे ... घान- 5 बाणे ... जिव्हाविआणे ... कायविज्ञाणे ... मनोवित्राणे ... पे०...। १४५-६२. चक्खुसम्फस्से ... पे०... सोतसम्फस्से घान- सम्फस्से ... जिव्हासम्फस्से ... कायसम्फस्से ... मनोसम्फस्से ... पे०... । १९३-२४०. चक्खुसम्फस्सजाय वेदनाय पे०... सोत- सम्फरसजाय वेदनाय ... घानसम्फस्सजाय वेदनाय ... जिव्हासम्फस्सजाय 10 वेदनाय कायसम्फस्सजाय घेदनाय मनोसम्फरसजाय वेदनाय ...पे०...। २४१-८८. रूपसञ्चाय साय रससञ्चाय ... फोटुब्बसाय ... धम्मसजाय ... पे०... । २८६-३३६. रूपसञ्चेतनाय ...पे०... सद्दसञ्चेतनाय ... गन्ध- 15 सञ्चेतनाय ... रससञ्चेतनाय ... फोट्टब्बसञ्चेतनाय ... धम्मसञ्चेतनाय ..पे०... ३३७-८४. रूपतण्हाय ... पे०... सद्दतण्हाय ... गन्धतण्हाय . रसतण्हाय ... फोहब्बतण्हाय ... धम्मतण्हाय ... पे०... । ३८५-४३२. रूपवितक्के ... पे०... सद्दवितक्के ... गन्धवितक्के 20 रसवितक्के ... फोटुम्ववितक्के ... धम्मवितक्के ... पे०...। ४३३-८०. रूपविचारे ... पे०... सहविचारे ... गन्धविचारे , रसविचारे ... फोटुब्बविचारे ... धम्मविचारे ...पे.... । ४८१-५२८. "पञ्चक्खन्धे'...पे०... रूपक्खन्धे ... वेदनाक्खन्धे साक्खन्य ... सङ्घारक्सन्धे ... विजाणवखन्थे अनिच्चानुपस्सी 25 विहरति ... पे०... दुक्खानुपस्सी विहरति ... अनत्तानुपस्सी विहरति ... खयानुपस्सी विहरति ... वयानुपस्सी विहरति... विरागानुपस्सी विहरति निरोधानुपस्सी विहरति ... पटिनिस्सगानुपस्सी विहरति ... पे०... लोकस्सा" ति। आहुनेम्पदम्पो दसमो। १. सी०, स्मा०, रोपोत्यकेसु नत्यि । २. सी०, स्पा, रो० पोत्योमु नत्यि । ... ... B.512 ..1 ..

·२६८ प्रहगुत्तरनिकायों [७.१०.५२८- तस्सुद्दानं 'छद्वारारम्मणेस्वेत्य, विश्ाणेसु च फस्सेसु । वेदनासु च द्वारस्स, सुत्ता होन्ति विसुं अट्ठ ।। सझा सञ्चेतना तण्हा, वितरकेसु विचारे च । गोचरस्स विसुं अट्ठ, पञ्चक्खन्थे च पच्चेके ।। सोळसस्वेत्थ मूलेसु, अनिच्चं दुक्खमनत्ता । खया वया विरागा च, निरोधा पटिनिस्सग्गा ।। कमं अट्ठानुपस्सना, योजत्वान विसुं विसुं । सम्पिण्डितेसु सब्बेसु, होन्ति पञ्च सतानि च । अट्ठवीसति सुत्तानि, आहुनेय्ये च वग्गिके' । O R 148 10 - B513 ११. रागपेय्यालं १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय सत्त धम्मा भावेतब्बा । वातमे सत्त? सतिसम्बोज्झङ्गो ..पे०... उपेक्खासम्बोज्झनो- रागस्स, भिवखवे, अभिनाय इमे सत्त धम्मा भावेतबा" ति । २. "रागस्स, भिक्खवे, अभिनाय सत्त धम्मा भावेतब्बा । कतमे सत्त ? अनिच्चसजा, अनत्तसञ्चा, असुभसञ्जा, आदीनव- 15 सञ्जा, पहानसञ्जा, विरागराञ्झा, निरोधसञ्जा-रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे सत्त धम्मा भावेतब्वा" ति । ३. "रागस्स, भिक्खवे, अभिनाय सत्त धम्मा भावेतब्बा । कतमे सत्त ? असुभसञ्जा, मरणसञ्जा, आहारे पटिकूलसा, सब्बलोको अनभिरतसज्ञा, अनिच्चसना, अनिच्चे दुवखसा, 20 दुक्खे अनत्तसञ्जा- रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे सत्त धम्मा भावेतब्बा" ति। ४-३०. "रागस्स, भिक्खचे, परिज्ञाय ...पे०... परिवखयाय पहानाय विरागाय ... निरोधाय ... चागाय ...पे०... पटिनिस्सन्गाय इमे सत्त धम्मा भावेतब्बा" ति । ३१-५१०. "दोसस्स ... पे०... मोहस्स ... कोघस्स हस्स ... मक्खस्स ... पळासस्स इस्साय ... मच्छरियस्स ... मायाय ... १-१. इमा उद्दानगाथायो सी, स्या०, रो. पोत्यकसुन दिस्सन्ति । सध्या-गी, स्या०, रो०1३. पलासरत-सी०, स्या ... खयाय ... वयाय 25 उपना- ... २. पटिपल-

·...
.."
...
.
...खयाय
...
...
७.११.५१०]
रामपेग्याल
साठेय्यस्स थम्भस्स सारम्भस्स मानस्स अतिमानस्स
मदस्स पभादस्स... अभिजाय ... पे०... परिम्नाय ... परिवखयाय
पहानाय
वयाय ... विरागाय ... निरोधाय ... चागाय ...
पटिनिस्सग्गाय ... पे०... इमें सत्त धम्मा भावेतब्बा" ति ।
इदमवोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खु भगवतो भासितं अभि- 5
नन्दं ति।
रागपेय्यालं निहितं ।
सत्तकनिपातो' निहितों'।
R.149
-
::-
१-१. सत्तनिपानगालि निट्टिता-म, समतो - सी०, रो।

·B.vol.III,1, R.150 5 ८. अट्ठकनिपातो १. मेत्तावग्गो १. मेत्तासुत्तं १. एवं में सुतं । एक समयं भगया सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवो" ति । “भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. "मत्ताय, भिक्सवे, चेतोविमुत्तिया आसेविताय भाविताय बहुलीकताय यानीकताय वत्थुकताय अनुट्टिताय परिचिताय सुसमारद्धाय अट्ठानिसंसा पाटिकङ्खा । कतमे अट्ठ ? सुखं सुपति, सुखं पटिबुज्शति, न पापकं सुपिनं पस्सति, मनुस्सानं पियो होति, अमनुस्सानं पियो होति, देवता रक्खन्ति, नास्स अग्गि वा विसं वा सत्यं वा कमति, उत्तरि अप्पटि- 10 विज्झन्तो ब्रह्मलोकूपगो होति । मेत्ताय, भिक्खवे, चेतोविमुत्तिया प्रासेविताय भाविताय बहुलीकताय यानिकताय वत्युकताय अनुद्विताय परिचिताय सुसमारदाय इमे अट्ठानिसंसा पाटिकङ्खा ति । "यो च मेत्तं भावयति, अप्पमाणं पटिस्सतो तनू संयोजना होन्ति, पस्सतो उपधिक्खयं ॥ "एक एि चे पाणमदुद्धचित्तो, मेत्तायति कुसली' तेन होति । सब्बे च' पाणे मनसानुकम्पी, पहूतमरियो पकरोति पुञ्ज । "ये सत्तसण्डं पथवि विजेत्वा, राजिसयों यजमाना अनुपरियगा । सस्समध पुरिसमेघ, सम्मापासं वाजपेय्यं निरगळं । १. पतिस्ततो-सी०। २. कुसल - स्या । ३. ब-सी, स्या, रोः । ४. भनसानु- कम्पि-स्या०, रो०। ५. पघि-सी०, स्या, रो०। ६. जिनित्वा - सी०, रया । राजिस्सयो - पा०, राजीसयो - रो। ८. अनुचारिगा - स्मा० परियया - रो० ॥ ६. मामेघ-रो। १०. निरगर्म-सी। R.151 15 20 ·६१.२] २७१ पनामुत्तं "मेतत्त चित्तस्स मुभावितस्स, कलं पि ते नानुभवन्ति सोळसिं'। चन्दप्पभा तारगणा व सच्चे, यथान अग्धन्ति कलं पिसोळसि ॥ "यो न हन्ति' न घातेति, न जिनाति न जापये। मत्तंतों सव्वभूतानं, वेरं तस्रा न केनची" ति ।। 5 RIS २. पज्ञासुतं १. "अढिमे, भिक्सवे, हेतू अट्ठ पच्चया आदिब्रह्मचरियिकाय पञ्जाय अप्पटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलद्धाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपुरिया संवत्तन्ति । कमे अट्ट? इध, भिक्सवे, भिवतु सत्यारं उपनिस्साय विहरति अन्जतरं वा गरुडानिय सब्रह्मचारि, 10 यत्यास तिव्वं हिरोत्तप्पं पच्चुपट्टितं होति पेमं च गारवो च । अयं, भिक्सवे, प०मो हेतु पठमो पच्चयो आदिब्रह्मचरियिकाय पञ्जाय अप्पटिलद्धाय पदिलाभाय, पटिलद्धाय भिय्योभावाय वैपुल्लाय भावनाय पारिरिचा संवत्तति । २. “सो तं सत्यारं उपनिस्साय विहरन्तों अञतरं वा 15 गरुडानियं सब्रह्मचारि, यत्यास तिब्बं हिरोत्तप्पं पच्चुपट्टितं होति पेमं च गारवो च, ते कालेन कालं उपसमित्वा परिपुच्छति परि- पहति – 'इदं, मन्ते, कयं, इमस्स को प्रत्यो ति? तस्स ते प्रायस्मन्तो अविवटं चैव विवरन्ति', अनुत्तानीक्तं च उत्तानीकरोन्ति, अनेकविहितेसु च कदाठानियेसु बम्मेनु कहुं पटिविनोदन्ति । अयं, भिवखवे, दुतियो 20 हेतु दुतियो पच्चयो आदिब्रह्मचरियिकाय पजाय अप्पटिलद्धाय पटि- लाभाय, पटिलदाय भिव्योभावाय वैपुल्लाय भावनाय पारिपुरिया संवत्तति । : "सो त धम्म मुत्वा द्वयेन बूपकासेन सम्पादेति – कायवूप- कासेन च चित्तबूपकार्मन च । अय, भिक्खवे, ततियो हेतु ततियो पच्चयो 25 आदिब्रह्मचरियिकाय पञाय अप्पटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलद्धाय मिय्योनावाय वेपुन्लाय भावनाय पारियूरिया संवत्तति । १ नाजनि-सी०१२-२ गो, म्यागे पायानुनत्यि। ३ इननि-सी, स्था। ४.मैतडी-स्या महानिक - छौ०१६.विहाति-सी,स्सा०1७ विचटन्ति- B3 ·। R.153 २७२ प्राडगुत्तरनिफापो [८.१.२- ४. "सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचार- गोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वजेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खा- पदेसु । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो हेतु चतुत्यो पच्चयो आदिब्रह्मचरियिकाय पञ्नाय अप्पटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलद्धाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय 5 भावनाय पारिपूरिया संवत्तति । ५. "बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो। येते धम्मा आदि- कल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सन्यजन' वोवल- परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता' वचसा परिचिता मनसानुक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । 10 अयं भिक्खवे, पञ्चमो हेतु पञ्चमो पच्चयो आदिब्रह्मचरियिकाय पञ्जाय अप्पटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलदाय भिय्योभावाय वैपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया संवत्तति । ६. "पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दहपरक्कमो अनिविखत्तधुरी कुसलेसु धम्मे । अयं, भिक्खवे, छट्टो हेतु छट्ठो पच्चयो आदिब्रह्म- चरिबिकाय पन्नाय अप्पटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलद्धाय भिय्यो- भावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया संवत्तति । ७. “सङ्घगतो खो पन अनानाकथिको होति अतिरच्छान- कथिको । सामं वा धम्म भासति परं वा अज्झेसति अरियं वा तुण्हीभावं 20 नातिमति । अयं, भिक्खवे, सत्तमो हेतु सत्तमो पच्चयो आदिब्रह्म- चरियिकाय पञ्जाय अप्पटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलताय भिय्यो- भावाय पुल्लाय भावनाय पारिपूरिया संवत्तति । ८. “पञ्चसु खो पन उपादानक्सन्सु उदयब्बयानुपस्सी विह- रति - 'इति रूपं, इति रूपस्स समुदयो, इति रूपस्स अत्यङ्गमो; इति 25 वेदना, इति वेदनाय समुदयो, इति वेदनाय अत्यङ्गमो; इति सझा .... पं०... इति सङ्घारा.. इति विआणं, इति विज्ञापस्स समुदयो, इति विनाणस्स अत्यगमोति । अयं, भिक्खवे, अट्ठमो हेतु अट्ठमो पच्चयो आदिब्रह्मचरियिवाय पञ्जाय अपटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलद्धाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया संवत्तति । 15 14 । , १. सन्यञ्जन - सी०, रो। ३. यदा-सी०, स्या०,रो ।

·5 .. R.154 ८.१.२] पात ६. "तमनं सब्रह्मचारी एवं सम्मान्ति' - 'अयं खो आयस्मा सत्यारं उपनिस्साय विहरति अतरं वा गरुडानिय सब्रह्मचारि, यत्थस्स तिब्बं हिरोत्तप्पं पच्चुपट्टितं होति पेमं च गारवो च । अद्धा अयमायस्मा जानं जानाति पस्सु पस्सती' ति ! अयं पि धम्मो पियत्ताय गत्ताय' भावनाय सामज्ञाय एकीभावाय संवत्तति । १०. "तं खो पनायमायस्मा सत्यारं उपनिस्साय विहरतो अञ्जतरं वा गरुढानिय सब्रह्मचारि, यत्यस्स तिव्वं हिरोत्तप्पं पच्युपट्टितं होति पेमं च गारवो च, ते कालेन कालं उपसमित्वा परिपुच्छति परिपञ्हति - इदं, भन्ते, कथं; इमस्स को अत्यो ति ? तस्स ते आय- स्मन्तो अविवट चेव विवरन्ति, अनुत्तानीकतं च उत्तानीकरोन्ति, 10 अनेकविहितेसु च कसाठानियेसु धम्मसु कङ्ख पटिविनोदेन्ति । श्रद्धा अयमायस्मा जानं जानाति पस्सं पस्सती' ति! अयं पि धम्मो पियताय गरुत्ताय भावनाय सामञ्चाय एकीभावाय संवत्तति । ११. "तं खो पनायमायस्मा घम्म सुत्वा द्वयेन" वूपकासन सम्पादेति - कायवूपकासेन च चित्तवूपकासेन च । श्रद्धा अयमायस्मा 15 जानं जानाति पस्सं पस्सती' ति ! अयं पि धम्मो पियत्ताय गरुत्ताय भावनाय सामज्ञाय एकीभावाय संवत्तति । १२."सीलवा खो पनायमायस्मा पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खत्ति सिक्खापदेसु । श्रद्धा अयमायस्मा जानं जानाति पस्सं पस्सती' ति ! 20 अयं पि धम्मो पियत्ताय गरुत्ताय भावनाय सामझाय एकीभावाय संवत्तति । १३. ""बहुस्सुतो खो पनायमायस्मा सुतधरो सुतसन्निचयो । ये ते धम्मा ग्रादिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्ध ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स 25 धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा। श्रद्धा अयमायरमा जानं जानाति पस्सं पस्सती' ति! भयं पि धम्मो पियत्ताय गरुत्ताय भावनाय सामज्ञाय एकीभावाय गंवत्तति । B.5 १. सम्मावन्ति-ग्री। २-२. स्पा० पोत्यके नत्यि। ३-३. पियताप मताय - रा०। ४. सो-सी, रया०। ५. मेन-सी०। प्र०३-३५ ·R.155 २७४ प्रमुत्तरनिकायो [८.१.२- १४. "आरद्धविरियो खो पनायमायस्मा विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दहपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । श्रद्धा अयमायस्मा जानं जानाति पस्सं पस्सती' ति ! अयं पि धम्मो पियत्ताय गरुत्ताय भावनाय साम- 5 नाय एकीभावाय संवत्तति । १५. "'सङ्घगतो खो पनायमायस्मा अनानाकथिको होति अतिरच्छानकथिको । सामं वा धम्मं भासति परं वा अज्झेसति अरियं वा तुम्हीभावं नातिमञ्चति । अद्धा अयमायस्मा जानं जानाति पस्सं पस्सती' ति ! अयं पि धम्मो पियत्ताय गरुत्ताय भावनाय सामझाय 10 एकीभावाय संवत्तति । १६. ""पञ्चसु खो पनायमायस्मा उपादानक्खन्धेसु उदयब्ब- यानुपस्सी विहरति - इति रूपं, इति रूपस्स समुदयो, इति रूपस्स प्रत्यङ्गमो; इति वेदना ... पे०... इति सचा ... इति सह्वारा ... इति विज्ञाणं, इति विज्ञाणस्स समुदयो, इति विज्ञाणस्स प्रत्यङ्गमो 15 ति । अद्धा अयमायस्मा जानं जानाति पस्सं पस्सती' ति ! अयं पि धम्मो पियत्ताय गरुत्ताय भावनाय सामज्ञाय एकीभावाय संवत्तति । १७. “इमे खो, भिक्खवे, अट्ट हेतू अट्ठ पच्चया आदिब्रह्मचरियि- काय पञ्जाय अप्पटिलद्धाय पटिलाभाय, पटिलद्धाय भिय्योभावाय वैपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया संवत्तन्ती" ति । B.6 20 ३. पठमअप्पियसुतं १. "अट्ठहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्म- चारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च प्रभावनीयो च । कतमेहि अट्ठहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अप्पियपसंसी न होति, पियगरही च, लाभकामो च, सक्कारकामो च, अहिरिको' च, अनोत्तप्पी च, पापिच्छो च, मिच्छादिट्टि च । इमेहि खो, भिवखवे, अट्टहि धम्मेहि समन्नागतो 25 भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनीयो च। २. "अहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवखु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि अट्टहि ? १. अहिरियो-स्या ·R.156 ८.१.५] पठमलोकधम्मसुतं २७५ इध, भिक्खवे, भिक्खु न अप्पियपसंसी च होति, न पियगरही च, न लाभकामो च, न सक्कारकामो च, हिरीमा च होति, प्रोत्तप्पी च, अप्पि- च्छो च, सम्मादिट्टि च । इमेहि खो, भिक्खये, अट्टहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । ४. दुतियअम्पियसुत्तं १. "अट्ठहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं 5 अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनियो च । कतमेहि अट्टहि ? इथ, भिक्खवे, भिक्खु लाभकामो च होति, सक्कारकामो च, अनवञ्जत्तिकामो च, अकालञ्चू च, अमत्तञ्जू च, असुचि च, बहु- भाणी च, अक्कोसकपरिभासको च सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्सवे, अहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीने अप्पियो च होति अमनापो 10 च अगर च अभावनीयो च । २. "अट्ठहि, भिक्खवे, घम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि अट्ठहि ? इघ, भिक्खवे, भिक्खु न लाभकामो च होति, न सत्रकारकामो च, न अन- वत्तिकामो च, काल च, मत्त५ च, सुचि च, न बहुभाणी च, अनक्कोसकपरिभासको च सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गर च भावनियो चा" ति। 15 B.7 ५. पठमलोकधम्मसुत्तं १. "अट्टिमे, भिक्खवे, लोकधम्मा लोकं अनुपरिवत्तन्ति, लोको च अट्ठ लोकधम्मे अनुपरिवत्तति । कतमे अट्ठ? लाभो च, अलाभो 20_R. 157 च, यसो च, अयसो च, निन्दा च, पसंसा च, सुखं च, दुक्खं च - इमे खो, भिक्खये, अट्ठ लोकधम्मा लोकं अनुपरिवत्तन्ति, लोको च इमें अट्ठ लोकधम्मे अनुपरिवत्तती ति । "लामो अलाभो च यसायसोच निन्दा पसंसा च सुखं दुखं च । एते अनिच्चा मनुजेसु धम्मा, विपरिणामघम्मा ।। - 25 असस्सता ·२७६ [८,१.५- प्रत्युत्तरनिषायो "एते च अत्वा सतिमा सुमेघो , अवेक्सति विपरिणामधमे । इहस्स धम्मा न मथेन्ति चित्तं अनिट्ठतो नो पटियातमेति ।। "तस्सानुरोधा अथवा विरोधा , विधूपिता अत्यङ्गता' न सन्ति । पदं च अत्वा विरजं असोकं । सम्मप्पजानाति भवस्स पारगू" ति ।। 5 ६. दुतियलोकधम्मसुतं १. "अढिमे, भिक्सवे, लोकधम्मा लोकं अनुपरिवतन्ति, लोको 10 च अट्ठ लोकधस्मे अनुपरिवत्तति । कतमे अट्ठ? लाभो च, अलाभो च, यसो च, अयसो च, निन्दा च, पसंसा च, सुखं च, दुक्खं च - इमे खो, भिक्खवे, अट्ठ लोकधम्मा लोकं अनुपरिवत्तन्ति, लोको च इमे अट्ठ लोक- धम्मे अनुपरिवत्तति । २. "अस्सुतवतो, भिक्खये, पुथुज्जनस्स उप्पज्जति लाभो पि 15 अलाभो पि यसो पि अयसो पि निन्दा पि पसंसा पि सुखं पि दुक्खं पि; सुतवतो पि, भिक्खवे, अरियसावकस्स उप्पज्जति लाभो पि अलाभो पि यसो पि अयसो पि निन्दा पि पसंसा पि सुखं पि दुक्खं पि । तत्र, Rise भिक्खवे, को विसेसो को अधिप्पयासो' कि नानाकरण सुतवतो अरिय- सावकस्स अस्सुतवता पुयुज्जनेना" ति ? "भगवम्मूलका नो, भन्ते, धम्मा भगवन्नेत्तिका भगवम्पटि- सरणा । साधु वत, भन्ते, भगवन्तयेव पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्यो । भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती" ति । ३. "तेन हि, भिक्खवे, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासि- स्सामी" ति । “एव, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पञ्चस्सोसुं । 25 भगवा एतदवोच - "अस्सुतवतो, भिवखवे, पुयुज्जनस्स उप्पज्जति लाभो । सो न इति पटिसञ्चिवसति - 'उप्पन्नो खो मे अयं लाभो; सो च खो अनिच्चो दुक्खो विपरिणामधम्मो ति यथाभूतं नप्पजानाति । १ अक्तगता - सी, प्रत्यगता-स्या०,रो०१२ अधिप्पायो - सोधिप्पायसो- स्पा० अधिप्पागोसो - रो। ३ नानाकारण -सी। DO 20 ।

·... दुतियाकपम्मसुतं उप्पज्जति अलाभो ...पे०... उप्पज्जति यसो... उप्पज्जति प्रयसो. उप्पज्जति निन्दा ... उप्पज्जति पसंसा ... उप्पज्जति सुखं ... उप्पज्जति दुक्ख । सो न इति पटिसञ्चिक्खति - 'उप्पन्नं खो में इदं दुक्ख; तं च खो अनिच्चं दुक्खं विपरिणामधम्म ति यथाभूतं नापजानाति । ४. "तस्स लामो पि चित्तं परियादाय तिट्टति, अलाभो पि 5 चित्तं परियादाय तिट्ठति, यसा पि चित्तं परियादाय तिट्ठति, अयसो पि चित्तं परियादाय तिट्ठति, निन्दा पि चित्तं परियादाय तिट्ठति, पसंसा विचित्तं परियादाय तिद्वति, सुखं पि चित्तं परियादाय तिति, दुक्ख पि चित्तं परियादाय तिट्ठति । सो उम्पन्नं लाभं अनुरुज्झति, अलाभे पटि- विरुज्झति; उप्पन्नं यस अनुरशति, अयसे पटिविरुज्झति; उप्पन्नं 10 पसंसं अनुरुज्झति, निन्दाय पटिविरुज्झति; उत्पन्नं सुखं अनुरुज्झति, दुवखे पटिविरुज्झति । सो एवं अनुरोपविरोधसमापन्नो न परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपाया- सेहि । 'न परिमुच्चति दुवखस्मा' ति वदामि । ५. "सुतवतो च खो, भिक्खवे, अरियसावकस्स उप्पज्जति 15 लाभो । सो इति पटिसञ्चिक्खति - 'उप्पन्नो खो में अयं लाभो; सो च खो अनिच्चो दुक्खो विपरिणामधम्मो' ति यथाभूतं पजानाति । उप्पज्जति अलाभो ... पे०... उप्पज्जति यसो ... उप्पज्जति अयसो . पज्जति निन्दा ... उप्पज्जति पसंसा ... उप्पज्जति सुखं ... उप्पज्जति क्ख । सो इति पटिसञ्चिक्सति – 'उप्पन्नं खो मे इदं दुक्खं; तं च खो निच्चं दुक्खं विपरिणामधम्म' ति यथाभूतं पजानाति । ६. "तस्स लाभो पि चित्तं न परियादाय तिट्ठति, अलाभो पि चत्तं न परियादाय तिट्ठति, यसो पि चित्तं न परियादाय तिट्टति, अयसो पं चित्तं न परियादाय तिट्ठति, निन्दा पि चित्तं न परियादाय तिट्ठति, संसा पि चित्तं न परियादाय तिटुति, सुखं पि चित्तं न परियादाय तिट्ठति, 25 एक्ख पि चित्तं न परियादाय तिट्ठति । सो उप्पन्नं लाभं नानुरुज्झति, पलामे नप्पटिविरुज्झति; उप्पन्नं यसं नानुरुज्झति, अयसे नप्पटि- वेरुज्झति; उप्पन्नं पसंसं नानुरुज्झति, निन्दाय नप्पटिविरुज्झति; उप्पन सुखं नानुरुज्झति, दुले नप्पटिविरुज्झति । सो एवं अनुरोध- वेरोपविष्पहीनो परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि क्खेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि ! 'परिमुच्चति दुक्खस्मा' ति वदामि । ... R.15 20 B.9 30 ·२७८ 5 प्रगुत्तरनिफापो [८.१.६- अयं खो, भिक्खवे, विरोसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्मुतवता पुथुज्जनेना ति । "लाभो अलाभो च यसायसोच निन्दा पसंसा च सुखं दुखं च । एते अनिच्चा मनुजेसु धम्मा , प्रसस्सता विपरिणामघम्मा ॥ "एते च त्वा सतिमा सुमेघो अवेक्खति विपरिणामधन्मे। इट्ठस्स धम्मा न मन्ति चित्तं., अनिट्ठतो नो पटिघातमेति ।। "तस्सानुरोधा अय वा विरोधा, विधूपिता अत्यङ्गता न सन्ति । पदं च अत्वा विरजं असोक, सम्मप्पजानाति भवस्स पारगू" ति ।। 10 L.160 55 - ७. देवदत्तविपत्तिसुतं १. एकं समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्शकूटे पब्बते अचिर- पक्कन्ते देवदत्ते । तत्र भगवा देवदत्तं आरब्म भिक्खू आमन्तेसि “साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन कालं अत्तविपत्ति पच्चक्खिता होति । साधु, भिक्सवे, भिक्खु कालेन कालं परविपत्ति पच्चवेक्खिता होति । साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन कालं अत्तसम्पत्ति पच्चक्खिता होति । 20 साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन कालं परसम्पत्ति पच्चवेक्खिता होति । अहि, भिक्सवे, असद्धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो पापा- यिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो । २. “कतमेहि अहि ? लाभेन हि', भिक्खवे, अभिभूतो परिया- दिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अकिच्छो । अला- 25 भेन, भिक्खवे ...पे.... यसेन ... अयसेन .. सरकारेन ... असमकारेन . पापिच्छताय पापमित्तताय भिक्सवे, अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कपट्टो प्रकिच्छो । इमेहि खो, १. सी, स्यारो पोत्यकेसु नत्यि। ...

·R 161 7 10 ५१८] उत्तरविपत्तिगुप्त भिक्खवे, अट्ठहि असद्धमेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतकिच्छो । ३ "साधु, भिक्खवे, भिक्खु उप्पन्न लाभ अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य, उप्पन्न अलाभ पे० उप्पन्न यस उप्पन्न अयस उप्पन्न सक्कार उप्पन्न असक्कार उत्पन्न पापिच्छत उप्पन्न पापमित्तत अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य । ४ "किञ्च', भिक्खवे, भिक्खु अत्यवस पटिच्च उप्पन्न लाभ अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य, उप्पन्न अलाभ पे० उप्पन्न यस उप्पन्न अयस उप्पन्न सक्कार उप्पन्न असक्कार उप्पन्न पापिच्छत उम्पन्न पापमित्तत अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य ५ “य हिस्स, भिक्खवे, उप्पन्न लाभ अनभिभुय्य विहरतो उप्पज्जेय्यु पासवा विघातपरिळाहा, उप्पन्न लाभ अभिभुय्य विहरतो एवस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । य हिस्स, भिक्खवे, उप्पन्न अलाभ पे० उप्पन्न यस उप्पन्न प्रयस उप्पन्न सक्कार उप्पन्न असक्कार उप्पन्न पापिच्छत उप्पन्न पापमित्तत अनभिभुय्य विहरतो 15 उप्पज्जय्यु पासवा विघातपरिळाहा, उम्पन्न पापमित्तत अभिभुय्य विह- रतो एवस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । इद खो, भिक्खवे, भिक्खु अत्यवस पटिच्च उप्पन्न लाभ अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य, उप्पन्न प्रलाभ पे० उप्पन्न यस उप्पन्न अयस उप्पन्न सक्कार उप्पन्न असक्कार उप्पन्न पापिच्छत उप्पन्न पापमित्तत अभिभुय्य 20 अभिभुय्य विहरेय्य । ६ "तस्मातिह, भिक्खवे, एव पिक्खितब्ब - 'उप्पन्न लाभ अभिभुय्य अभिभुय्य विहरिस्साम, उप्पन्न अलाभ पे० उप्पन्न उम्पन्न अयस उप्पन्न असक्कार पापिच्छत उप्पन्न पापमित्तत अभिभुय्य अभिभुय्य विहरिस्सामा' 25 ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिक्खितब्ब" ति । B1I यस उप्पन्न सक्कार उप्पन्न R. 162 ८ उत्तरविपत्तिसुत्त १ एक समय आयस्मा उत्तरो महिसवत्थुस्मि विहरति सद्धेय्यके पव्यते वटजालिकाय । तत्र खो प्रायस्मा उत्तरो भिक्खू आमन्तेसि . १ कयञ्च - २०१२ विघातपरिलाहा-सी०। ३ घवजालिकाय - सी०, रो, बट्टनालिकाय -स्या।

·२८० 5 अधयुत्तरनिफापो [८१८- "साधावुसो, भिक्खु कालेन काल अत्तविपत्ति पच्चवेक्सिता होति । साधावुसो, भिक्खु कालेन काल परविपत्ति पच्चवेक्सिता होति । साधा- वुसो, भिक्सु कालेन काल अत्तसम्पत्ति पच्चयेक्खिता होति । साधा- वुसो, भिक्खु कालेन काल परसम्पत्ति पञ्चवेक्सिता होती" ति । २ तेन खो पन समयेन वेस्सवणो महाराजा उत्तराय दिसाय दक्षिण दिस गच्छति फेनचिदेव करणीयेन । अस्सोसि खो वेस्सवणी महाराजा आयस्मतो उत्तरस्स महिसवत्थुस्मि सद्धेय्यके पवते वट- जालिकाय भिक्खून एव धम्म देसेन्तस्स - “साधावुसो, भिक्खु कालेन काल अत्तविपत्ति पच्चवेक्खिता होति । साधावुसो, भिवखु कालेन काल 10 परविपत्ति पच्चविखता होति । साधावुसो, भिक्खु कालेन काल अतसम्पत्ति पच्चवेक्खिता होति । साधावुसो, भिक्खु कालेन काल परसम्पत्ति पच्चवेक्खिता होती" ति । ३ अथ खो वेस्सवण्णो महाराजा - सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिञ्जित' वा वाह पसारेय्य, पराारित वा वाह सम्मिञ्जेय्य, 15 एवमेव – महिसवत्थुस्मि सद्धेय्यके पश्यते बटणालिकाय अन्तरहितो देवेसु तावतिसेसु पातुरहोसि । अथ खो वेस्सवणो महाराणा येन सक्को देवानमिन्दो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा सक्क देवानमिन्द एतदवोच - "यग्घे मारिस, जानेय्यासि ! एसो आयस्मा उत्तरो महिसवत्थुरिम सङ्घय्यके पब्बते वटजालिकाय भिक्खून एव धम्म देसेति – 'साधावुसो, 20 भिक्खु कालेन काल अत्तविपत्ति पच्चवैक्खिता होति । साधावुसो, भिक्खु कालेन काल परविपत्ति पे० अत्तसम्पत्ति परसम्पत्ति पच्चवेक्खिता होती" ति । ४ अथ खो सक्को देवानमिन्दो - सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिञ्जित वा वाह पसारेय्य, पसारित वा बाह सम्मि- 25 जेय्य, एवमेव - देवेसु तावतिसेसु अन्तरहितो महिसवत्थुस्मि सवेय्य के पब्बते वटजालिकाय आयस्मतो उत्तरस्स सम्मुख पातुरहोसि । अथ खो सक्को देवानमिन्दो येनायस्मा उत्तरो तेनुपसङ्कमि, उपसमित्वा आय- स्मन्त उत्तर अभिवादेत्या एकमन्त अट्टासि । एकमन्त ठितो खो सक्को देवानमिन्दो प्रायस्मन्त उत्तर एतदवोच - R 163 B 12 - १ समिन्जित - म०।

·5 R 164 ८१८] उत्तरविपत्तिसुत्त २८१ ५ "सच्च किर, भन्ते, आयस्मा उत्तरो भिक्खून एव धम्म देसेसि - 'साधावुसो, भिक्खु कालेन काल अत्तविपत्ति पच्चविखता होति, साधावुसो, भिक्खु कालेन काल परविपत्ति पे० अत्तसम्पत्ति परसम्पत्ति पच्च्वेक्खिता होती" ति? "एव, देवानमिन्दा" ति। "किं पनिद', भन्ते, प्रायस्मतो उत्तरस्स सक परिभान, उदाहु तस्स भगवतो वचन अरहतो सम्मासम्बुद्धस्सा" ति ? "तेन हि, देवानमिन्द, उपम ते करिस्सामि । उपमाय मिधे- कच्चे विजू पुरिसा भासितस्स प्रत्य आजानन्ति । ६ "सेय्यथापि, देवानमिन्द, गामस्स वा निगमस्स वा अविद्रे 10 महाधनरासि । ततो महाजनकायो धन पारेय्य – काजेहि पि पिटकेहि पि उच्छ हि' पि अञ्जलीहि पि । यो तु खो, देवानमिन्द, त महाजनकाय उपसमित्वा एव पुच्छेय्य - 'वुतो इम धन आहरथा' ति, कथ ब्याकरमानो नु खो, देवानमिन्द, सो महाजनकायो सम्मा ब्या- करमानो ब्याकरेय्या" ति? ""अमुम्हा महाधजरासिम्हा आहरामा' त्ति खो, भन्ते, सो महाजनकायो सम्मा ब्याकरमानो व्याकरेय्या" ति । "एवमेव खो, देवानमिन्द, य किञ्चि सुभासित सब्ब त तस्स भगवतो वचन अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । ततो उपादायुपादाय मय चोच भणामा" ति । "अच्छरिय, भन्ते, अन्भुत भन्ते । याव सुभासित चिद पाय- मता उत्तरेन -'य किञ्चि सुभासित सब्व त तस्स भगवतो वचन अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । ततो उपादायुपादाय भय चने च भणामा' ति । एकमिद', भन्ते उत्तर, समय भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते प्रचिरपक्कन्ते देवदत्ते । तत्र खो भगवा देवदत्त आरम्भ भिक्खू 25 आमन्तेसि ७ 'साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन काल अत्तविपत्ति पच्च- वेक्खिता होति । साधु, भिक्सवे, भिक्खु कालेन काल परविपत्ति पे० 15 20 B 13 १ पन - स्याः । २ पिपबच्चे - सी०, रो०। ३ काहि-सी०, स्पा०, काहि- रो०१४ सीसरेहि - स्पा०।५ उच्चनेहि - स्याः। ६ मङ्गलीहि -सी०१७ अन्ज- स्याः। एवमिद -सी०, स्या. एक समय-सी०, स्सा ।

·२८२ .." R.165 ... 10 प्रगुत्तरनिकायो [८.१.८- अत्तसम्पत्ति परसम्पत्ति पच्चवेक्सिता होति । अहि, भिक्खने, असद्धम्महि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायको नेरथिको कप्पट्ठो अतैकिच्छो। वातमेहि अट्ठहि ? लाभेन हि, भिक्खवे, अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदतो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिन्छो; 5 अलाभेन ... पे०... यसेन ... अयसेन ... सक्कारेन ... असक्कारेन पापिच्छताय पापमित्तताय, भिक्सवे, अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो । इमेहि खो, भिक्खचे, अट्ठहि असद्धम्मेहि , अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो अापायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो । ८. 'साधु, भिक्खवे, भिक्खु उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य अभिभुय्य - विहरेय्य ; उप्पन्नं अलाभं ... पे०... उप्पन्नं यस ... उप्पन्न अयसं ... उप्पन्न सक्कार... उप्पन्न असक्कार... उप्पन्नं पापिच्छतं ... उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य । ६. 'किञ्च, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च उप्पन्नं लाभं 15 अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य; उप्पन्नं अलाभं ... पे०... उप्पन्नं यस उम्पन्नं अयस... उप्पन्न सक्कार... उप्पन्नं असक्कार ... उप्पन्नं पापिच्छतं उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य ? १०. 'यं हिस्स, भिक्खवे, उप्पन्नं लाभं अनभिभुय्य बिहरतो उप्पज्जेय्यु पासवा विघातपरिळाहा, उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य विहरतो 20 एवस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । यं हिस्स, भिक्खवे, उप्पन्न अलाभ... पे०... उप्पन्न यसं ... उप्पन्नं अयसं ... उप्पन्नं सरकार... उप्पन्न असक्कारं ... उप्पन्नं पापिच्छतं ... उप्पन्नं पापमित्ततं अनभिभुय्य विहरतो उप्पज्जेय्युं अासवा विघातपरिळाहा, उप्पन्न पापमित्ततं अभिभुय्य विह- रतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । इदं खो, भिक्खवे, भिक्खु अत्यवसं पटिच्च उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य; उप्पन्न अलामं ...०... उप्पन्नं यसं उप्पन्नं अयसं उप्पन्नं सक्कार उत्पन्न असक्कारं... उप्पन्नं पापिच्छतं ... उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य । ११. 'तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिक्खितब्ब उप्पन्नं लाभ अभिभुय्य अभिभुय्य विहरिस्साम, उप्पन्नं अलाभं ...पे०... उप्पन्न यस उम्पन्नं अयस उप्पन्नं सक्कारं उप्पन्नं असक्कारं उप्पन्न । 14 25 .. 166 30 .4. ..

·२८३ ८.१.६] नन्दसुतं पापिच्छ्रतं... उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरिस्सामा ति । एवं हि वो, भिक्खबे, सिक्खितब्द' ति । १२. “एत्तावता, भन्ते उत्तर, मनुस्सेसु चतस्सो परिसा भिक्खू, भिक्खुनियो, उपासका, उपासिकायो । नायं धम्मपरियायो किस्मिञ्चि उपट्टितो'। उग्मण्हतु', भन्ते, आयस्मा उत्तरो इमं धम्म- 5 परियायं । परियापुणातु, भन्ते, आयस्मा उत्तरो इमं धम्मपरियायं । धारेतु, भन्ते, आयस्मा उत्तरो इमं धम्मपरियायं । अत्थसंहितो अयं, भन्ते, धम्मपरियायो आदिब्रह्मचरियको" ति । ६. नन्दसुत्तं १. ""कुलपुत्तो' ति, भिक्खवे, नन्दं सम्मा वदमानो वदेय्य । 'चलवा ति, भिक्खवे, नन्दं सम्मा वदमानो वदेय्य । 'पासादिको' ति, 10 भिक्खवे, नन्दं सम्मा बदमानो वदेय्य । 'तिब्बरागो' ति, भिवखवे, नन्दं सम्मा वदमानो वदेय्य । किमात्र, भिक्खवे, नन्दो इन्द्रियेसु गुत्त- द्वारो, भोजने मत्तञ्जू, जागरियं अनुयुत्तो, सतिसम्पजञ्जेन समन्ना- गतो, येहि नन्दो सस्कोति परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं ! तत्र इदं, भिक्खवे, नन्दस्स इन्द्रियेसु गुत्तद्वारताय होति । सचे, भिवखवे, 15_R. 167 नन्दस्स पुरत्थिमा दिसा आलोफेतन्वा होति, सब्वं चेतसा समन्नारित्वा नन्दो पुरत्थिमं दिसं पालोति – ‘एवं मे पुरस्थिमं दिसं आलोकयतो नाभिज्ज्ञादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सविस्सन्ती' ति । इति ह तत्थ सम्पजानो होति । २. “सचे, भिक्खवे, नन्दस्स पच्छिमा दिसा आलोकेतव्वा होति 20 ..पे.... उत्तरा दिसा आलोकेतब्या होति ... दक्खिणा दिसा आलोके- तब्बा होति ... उद्धं उल्लोकेतब्बा होति ... अघो अोलोकेतन्वा होति ... अनुदिसा विलोकेतब्बा होति, सब्बं चेतसा समन्नाहरित्वा नन्दो अनुदिसं अनुविलोकेति - ‘एवं मे अनुदिसं अनुविलोक्यतो नाभिज्झान दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सविस्सन्ती' ति । इति ह 25 तथं सम्पजानो होति । इदं खो, भिक्सवे, नन्दस्स इन्द्रियेसु गुत्त- द्वारताय होति । B15 ... १. पतिट्टितो-सी०, स्पा०,रो। २. उगव्हातु-सी०, स्या, रो०1३. सादिब्रह्म- चरियिको-सी, रो। ४. त कि माथ-सी स्मिात्य-स्पा०। ५. चेतसो- सी०, स्या, रो।६ उल्लोरेतयं-रो!७. मोनोक्तश्च - रो०1८.ता-स्या।

·२६४ R.168 मगुत्तरनिकायो [८.१.६- ३. "तत्र इदं, भिक्खवे, नन्दस्स भोजने मत्तञ्जताय होति । इध, भिक्खवे, नन्दो पटिसङ्घा योनिसो आहारं आहारेति - 'नेव दवाय न मदाय न मण्डनाय न विभूसनाय, यावदेव इमस्स कायस्स ठितिया यापनाय विहिंसूपरतिया ब्रह्मचरियानुग्गहाय इति पुराणं च वेदनं 5 पटिहयामि, नवं च वेदनं न उप्पादेस्सामि, यात्रा च मे भविस्सति अनवज्जता च फासुविहारो चा' ति । इदं खो, भिक्खवे, नन्दस्स भोजने मत्तञ्जताय होति । ४. "तत्रिदं, भिक्खवे, नन्दस्स जागरियानुयोगस्मि होति । इध, भिक्खवे, नन्दो दिवसं चश्मन निसज्जाय प्रावरणीयेहि धम्मेहि 10 चित्तं परिसोधेति; रत्तिया पठमं याम चङ्कमेन निसज्जाय प्रावरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोचेति; रत्तिया मज्झिमं यामं दक्खिणेन पस्रोन सीसैय्यं कप्पेति पादे पादं अच्चाधाय सतो सम्पजानो उडानसम्ज मतसि करित्वा; रत्तिया पच्छिमं यामं पच्चट्ठाय चङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति । इदं खो, भिक्खवे, नन्दस्स 15 जागरियानुयोगस्मि होति । ५. "तत्रिदं, भिक्खवे, नन्दस्स सतिसम्पजञ्जस्मि होति । इध, भिक्खवे, नन्दस्स विदिता वेदना उप्पज्जन्ति, विदिता उपट्टहन्ति, विदिता अब्भत्थं गच्छन्ति; विदिता सज्ञा ..पे०... विदिता वितक्का ... पं०... अन्भत्यं गच्छन्ति । इदं खो, भिक्खवे, नन्दस्स सति- 20 सम्पजञ्जस्मि होति । ६. "किमजत्र, भिक्खवे, नन्दो इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो, भोजने मत, जागरियं अनुयुत्तो, सतिसम्पजभेन समन्नागतो, येहि नन्दो सक्कोति परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं" ति ! 16 १०. कारण्डवसुतं १. एक समयं भगवा चम्पायं विहरति गग्गराय पोक्खरणिया 25 तीरे । तेन खो पन समयेन भिक्खू भिक्खं आपत्तिया चोदेन्ति । सो भिक्खु भिक्खूहि आपत्तिया चोदियमानो अञ्जनानं पटिचरति, बहिद्धा कथं अपनामेति, कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । १. मेन - सी०, रो।

·२८५ R.169 ? कारण्डवसुतं २. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "निद्धमयेतं', भिक्सवें पुग्गलं; निद्धमथेतं, भिक्खवे, पुग्गलं । अपनेय्येसो', भिक्खवे, पुग्गलो। कि वो तेन परपुत्तेन विसोधितेन ! इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तादिसंयेव होति अभिषकन्तं पटिक्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मि- जितं पसारितं सङ्घाटिपत्तचीवरधारणं, सेय्यथापि अञ्जेसं भद्दकानं ६ भिक्खून - यावस्स भिक्खू आपत्ति न पस्सन्ति । यतो च स्वास्स भिक्खू आपत्ति पस्सन्ति, तमेनं एवं जानन्ति – 'समणदूसीवायं समणपलापो समणकारण्डवो" ति । तमेनं इति विदित्या बहिद्धा नासेन्ति । तं किस्स हेतु ? मा अञ्चे भद्दके भिक्खू दूसेसी ति ! ३. "सेय्यथापि, भिक्खवे, सम्पन्ने यवकरणे यवदूसी जायेथ ॥ यवपलापो यवकारण्डवो ति । तस्स तादिसंयेव मूलं होति, सय्यथापि अञ्जम यवानं; तादिसंयेव नाळं होति, सेय्यथापि अञ्प्रेस भद्दकानं यवानं; तादिसंयेव पत्तं होति, सेय्यथापि अञसं भद्दकानं यवानं - यावस्स सीसं न निव्वत्तति । यतो च स्वास्स' सीसं निब्वत्तति, तमेनं एवं जानन्ति – 'यबद्सीवायं यवपलापो यवकारण्डवो' ति । 15_R. 170 तमेनं इति विदित्वा समूलं उप्पाटेत्वा बहिद्धा यवकरणस्स छ?न्ति । तं किस्स हेतु ? मा अओ भद्दके यवे दूसेसी ति ! ४. "एवमेव खो, भिक्सवे, इथेकच्चस्स पुग्गलस्स तादिसंयेव होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारित सङ्घाटिपत्तचीवरधारणं, सेय्यथापि असं भद्दकानं भिक्खून – यावस्स 20 भिक्खू आपत्ति न पस्सन्ति । यतो च स्वास्स भिक्खू आपत्ति पस्सन्ति, तमेनं एवं जानन्ति - 'समणदूसीवायं समणपलापो समणकारण्डवो' ति । तमेनं इति विदित्वा वहिद्धा नासन्ति । तं किस्स हेतु ? मा अछे भद्दके भिक्खू दूरोसी ति ! ५. "सेय्यथापि, भिक्खवे, महतो धनरासिस्स फुणमानस्स' 25 तत्य यानि तानि धनानि दन्हानि सारवन्तानि तानि एकमन्तं पुन होति, यानि पन तानि धज्ञानि दुब्बलानि पलापानि तानि वातो एकमन्तं १. निमेय त-सी०, पमयेत-रो. 1 २. अपनेय्योसो-सी०, रो०, अपनेय्यो- स्याः। ३-३.वि को परपुतो विहेट्ठियति - सी०; किं परपुत्तो विहेठेति-स्थाकि वो पर- पुता विहेठेति - रो। रामणकरण्डवो - स्था1 ५ पलारी - स्या० । ६.यावस्स - गी। ७. म्हमानस्स - सी० फुरायमानस्स-स्या, वह्यमानस्स - रो०१८. पुन्यो- B.11 ·२५६ अडगुत्तरनिकायो [८११- अपवहति । तमेन सामिका सम्मज्जनि गहेत्वा भिय्योसोमत्ताय अप- सम्मज्जन्ति । त किस्स हेतु ? मा अञ्चे भद्दके धब्बे दूसेसी ति । एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चस्स पुग्गलस्स तादिसयेव होति अभिक्कन्त पटिक्कत आलोकित विलोकित सम्मिञ्जित पसारित सङ्घाटिपत्तचीवर- 5 धारण, सेय्यथापि' अ स भद्दकान भिक्खून – यावस्स भिक्खू आपत्ति नपस्सन्ति। यतो चख्वास्स भिक्खू आपत्ति पस्सन्ति, तमेन एव जानन्ति 'समणदूसीवाय समणपलापो समणकारण्डवो' ति । तमेन इति विदित्वा बहिद्धा नासेन्ति । त किस्स हेतु ? मा अब्ने भद्दके भिवखू R 171 दूससी ति 10 "सेय्यथापि, भिक्ख, पुरिसो उदपानपनाळियत्यिको तिण्ह कुठारि प्रादाय वन पविसेय्य । सो य यदेव रुक्ख कुठारिपासेन पाको- टेय्य" तत्थ यानि तानि रुक्खानि दव्हानि सारवन्तानि तानि कुठारि- पासेन आकोटितानि कवखळ' पटिनदन्ति, यानि पन तानि रुक्खानि अन्तोपूतीनि अवस्सुतानि कसम्बुजातानि तानि कुठारिपासेन आकोटि- 15 तानि दद्दर पटिनदन्ति । तमेन मूले छिन्दति, मूले छिन्दित्वा अग्गे छिन्दति, अग्गे छिन्दित्वा अन्तो सुविसोधित विसोधेति, अन्तो सुविसो- धित विसोधेत्वा उदपानपनाळि योजेति । एवमेव खो, भिक्खवे, इधे- कच्चस्स पुग्गलस्स तादिसयेव होति अभिक्कन्त पटिषकन्त आलोकित विलोकित सम्मिञ्जित पसारित सङ्घाटिपत्तचीवरधारण, सेय्यथापि 20 अ स भद्दकान भिक्खून - यावस्स भिक्खू आपत्ति न पस्सन्ति । यतो च ख्वास्स भिक्खू अापत्ति पस्सन्ति, तमेन एव जानन्ति – 'समणदूसीवाय समणपलापो समणकारण्डवो' ति । तमेन इति विदित्वा बहिद्धा नासेन्ति । त किस्स हेतु ? मा अब्बे भद्दके भिक्खू दूससी ति । "सवासाय विजानाथ, पापिच्छो कोधनो इति । मक्खी थम्भी पलासी च, इस्सुकी मच्छरी सठो ॥ "सन्तवाचो जनवति, समणो विय भासति । रहो करोति करण, पापदिट्ठि अनादरो । A 18 2 25 १ अपकस्सति -खी। २ सेयथापि नाम - सी० । ३ कुधारि - स्याः । ४ तं तदेव - सी०, स्या०,रो० ।५ पाकोटेति - पोल, स्या०, रो। ६ कक्खल - ग्री। ७ उदपानपनाळिय-सी०, उदपाननालि-स्पा, उदपानपनालि - रो01 ·२८७ ८.२.१] २ वैजसुतं "संसप्पी च मुसावादी, तं विदित्वा यथातथं । सब्वे समग्गा हुत्वान, अभिनिब्बज्जयाय नं ।। "कारण्डवं निद्धमथ', कसम्बं अपकस्सथ ततो पलापे वाहेय, अस्समणे समणमानिने ।। "निद्धमित्वान पापिच्छे, पापाचारगोचरें। सुद्धासुद्धेहि संवासं, कप्पयव्हो पतिस्सता । ततो समग्गा निपका, दुक्खस्सन्तं करिस्सथा" ति ।। मैत्तावग्गो पठमो। तस्सुद्दानं मेत्तं पञ्जा च द्वे पिया, द्वे लोका द्वे विपत्तियो । देवदत्तो च उत्तरो, नन्दो कारण्डवेन चा ति ।। . R. 173 २. महावग्गो १. वेरञ्जसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा वेरजायं विहरति नळेर- 10 पुचिमन्दमूले । अथ खो वेरजो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्घमि , उपसमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं" वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो वेरो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - २. “सुतं मेतं, भो गोतम - 'न समणो गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे 15 बुद्धे महल्लके अद्धगते वयोअनुपत्ते अभिवादेति वा पच्चु ति वा आसनेन वा निमन्तेती' ति । तयिद, भो गोतम, तथैव । न हि भवं गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे बुद्धे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुढेति वा प्रासनेन वा निमन्तेति । तयिदं, भो गोतम, न सम्पन्न- B 19 मेवा" ति । 20 १ निदमवा -स्वा०। २. अपकस्सदा- स्था० । ३. पापिच्छ -स्या। ४. पापकाचारगोचरे - सी०; पापलागारगोचरे - स्या०। ५-५. मेत्ता० - सी० मेत पञ्जा चच-स्पा। ६-६. हे लोरविपतियो-सी०; दे चाम्पिये द्वे च-स्या द्वेच लोकविपत्तियो - रो०। ७. साराणीय - सी०, स्था, रो।

·२८८ R.174 मडगुत्तरनिकायो [८.२.१- "नाहं तं, ब्राह्मण, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय यमहं अभिवादेय्यं वा पच्चु- द्वेय्यं वा आसनेन वा निमन्तेय्यं । यं हि, ब्राह्मण, तथागतो अभि- वादेय्य वा पच्चुट्ठय वा आसनेन वा निमन्तेय्य, मुद्धा पि तस्स 5 विपतेय्या" ति। ३. "अरसरूपो भवं गोतमो" ति! "अस्थि ख्वेस', ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अरसरूपो समणो गोत्तमो' ति । ये ते, ब्राह्मण, रूपरसा सद्दरसा गन्धरसा रसरसा फोटब्बरसा, ते तथागतस्स पहीना 10 उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावङ्कता' प्रायति अनुप्पादधम्मा । अयं खो, ब्राह्मण, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वदमानो बदेय्य' - 'अरसरूपो समणो गोतमो' ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी" ति । ४. "निम्भोगो भवं गोतमो" ति ! "अत्यि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वद- 15 मानो वदेय्य - 'निन्भोगो समणो गोतमो' ति । ये ते, ब्राह्मण, रूपभोगा सद्दभोगा गन्धभोगा रसभोगा फोहब्बभोगा, ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावङ्कता आयति अनुप्पादधम्मा । अयं खो, ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य 'निब्भोगो समणो गोतमो' ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी" ति । ५. “अकिरियवादो भवं गोतमो" ति ! "अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वद- मानो वदेय्य – 'अकिरियवादो समणो गोतमो' ति । अहं हि, ब्राह्मण, अकिरियं वदामि कायदुच्चरितस्स वचीदुच्चरितस्स मनोदुच्चरितस्स; अनेकविहितानं पापकानं अकुरालानं धम्मानं अकिरियं वदामि । अयं 25 खो, ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा वदमानो वदेश्य 'अकिरियवादो समणो गोतमो' ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी" ति । ६. "उच्छेदवादो भवं गोतमो" ति ! "अस्थि स्वेस, ब्राह्मण, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा दद- मानो वदेय्य - 'उच्छेदवादो समणो गोतमा ति । अहं हि, ब्राह्मण, - D.20 20 -. १. हेस - सी०। २. अनभावस्ता - सी०, रो०।३-३. वदेसि - सी०।

·. 5 R.175 - 10 . १.२.१] बरजसुतं २५६ उच्छेदं वदामि रागस्स दोसस्स मोहस्स; अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं उच्छेदं वदामि । अयं खो, ब्राह्मण, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'उच्छेदवादो समणो गोतमो ति, नो च खोयं त्वं सन्याय बदेसी" ति । ७. "जेगुच्छी भवं गोतमो" ति ! "अस्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'जेगुच्छी समणो गोतमो' ति । अहं हि, ब्राह्मण, जिगुच्छामि कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन; जिगु- च्छामि अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । अयं खो, ब्राह्मण, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'जेगुच्छी समणो गोतमो' ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी" ति । ८. "वेनयिको भवं गोतमो" ति ! "अत्यि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'वेनयिको समणो गोतमो' ति । अहं हि, ब्राह्मण, विनयाय धम्म देसेमि रागस्स दोसस्स मोहस्स; अनेकविहितानं पापकानं 15 अकुसलानं धम्मानं विनयाय धम्म देसेमि । अयं खो, ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'वनयिको समणो गोतमो' ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी" ति । ९. "तपस्सी भवं गोतमों" ति ! "अस्थि स्वेस, ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा 20 वदमानो वदेय्य - 'तपस्सी समणो गोतमो' ति । तपनीयाहं, ब्राह्मण, पापके अकुसले घम्मे वदामि कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं । यस्स खो, ब्राह्मण, तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावङ्कता आयति अनुप्पादधम्मा, तमहं तपस्सी ति बदामि । तथागतस्स खो, ब्राह्मण, तपनीया पापका अकुसला धम्मा 25 पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावङ्कता प्रायति अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो, येन में परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य 'तपस्सी समणो गोतमो ति, नो च खो यं त्व सन्धाय वदेसी" ति । १०. "अपगम्भो भवं गोतमो" ति ! "अत्यि स्वेरा, ब्राह्मण, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा 30 बदमानो वदेय्य - 'अपगब्भो समणो गोतमो' ति । यस्स खो, ब्राह्मण, B.21 - ·R 176 २६० प्रगुत्तरनिकायो [७२१- आयति गम्भसेय्या पुनभवाभिनिव्वत्ति पहीना उच्छिन्नमूला ताला- वत्थुकता अनभावङ्कता आयति अनुप्पादधम्मा, तमह 'अपगम्भो' ति वदामि । तथागतस्स खो, ब्राह्मण, आयति गम्भसेय्या पुनभवाभि- निब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावकता प्रायति 5 अनुप्पादधम्मा । अय खो, ब्राह्मण, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अपगम्भो समणो गोतमो' ति, नो च खो य त्व सन्धाय बदेसि । ११ “सेय्यथापि, ब्राह्मण, कुवकुटिया अण्डानि अट्ठ वा दस वा द्वादस वा । तानास्सु कुक्कुटिया सम्मा अधसयितानि सम्मा परि- 10 सेदितानि सम्मा परिभावितानि । यो नु खो तेस कुक्कुटच्छापकान" पठमतर पादनखसिखाय वा मुखतुण्डकेन वा अण्डकोस पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिन्भिज्जेय्य, किन्ति स्वास्स वचनीयो- 'जट्ठो वा कनिट्ठो वा" ति ? "जेट्ठो तिस्स, भो गोतम, वचनीयो। सो हि नेस, भो गोतम, जेट्ठो होती" ति । १२ "एवमेव खो अह, ब्राह्मण, अविज्जागताय पजाय अण्ड- भूताय परियोनद्वाय अविज्जण्डकोस पदालेत्वा एको व लोके अनुत्तर सम्मासम्बोधि अभिसम्बुद्धो । अह हि, ब्राह्मण, जेट्ठो सेट्ठो लोकस्स । आरद्ध खो पन मे, ब्राह्मण, विरिय अहोसि असल्लीन, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा', पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहित चित्त एकग्ग । सो खो 20 अह, ब्राह्मण, विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितवक सविचार विवेकज पीतिसुख पठम झान उपसम्पज्ज विहामि, वितक्क- विचारान वूपसमा अज्झत्त सम्पसादन चेतसो एकोदिभाव अवितवक अविचार समाधिज पीतिसुख दुतिय झान उपसम्पज्ज विहरामि', पोतिया च विरागा उपेक्खको च विहामि रातो च सम्पजानो सुख च 25 कायेन पटिसवेदेमि य त अरिया आचिक्खन्ति - 'उपेक्खको सतिमा सुखविहारी ति ततिय झान उपसम्पज्ज विहरामि, सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सान अत्थनमा अदुक्खम- सुख उपेवशासतिपारिसुद्धि चतुत्य" झान' उपसम्पज्ज विहामि । १ कुक्कुटपोतकान - सी० रो० । २ अपम्मुट्ठा - सी, अपमुट्ठा ३ विहाप्ति - रो०।४ पटिसदेदेशि - रो०५-५ चतुत्यज्ञान 15 D22 R 177 - , ५ रो०1 -सी०।

·१.२.१] वैरजसुतं १३. “सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पुबेनिवासा- नुस्सतित्राणाय चित्तं अभिनिन्नामेसि । सो अनेकविहितं पुबेनिवासं अनुस्सरामि, सेय्यथीदं-एक पि जाति द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो चतस्सो पि जातियो पञ्च पि जातियो दस पि जातियो वीसं पि जातियो । तिसं पि जातियो चत्तालीसं पि जातियो पनासं पि जातियो जातिसतं पि जातिसहस्सं पि जातिसतसहस्सं पि अनेके पि संबट्टकप्पे अनेके पि विवट्टकामे अनेके पि संवट्टविवट्टकप्पे - 'अमुत्रासिं एवंनामो एवं- गोत्तो एवंदण्णो एवमाहारो एवंसुखदुवखप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुत्र उदपादि; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोतो एवं- 10 वण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो' ति । इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुव्बेनिवासं अनुस्सरामि । अयं खो मे, ब्राह्मण, रतिया पठमे यामे पठमा विज्जा अधिगता; अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना; तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो । अयं खो मे, ब्राह्मण, पठमा अभिनिभिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा। १४. "सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते यानेजप्पत्ते सत्तानं चुतूपपात- आणाय चित्तं अभिनिन्नामेसि । सो दिब्वेन चक्खुना विसुद्धेन अति- 20 ककन्तमानुराकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुबण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि – 'इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छा- दिट्टिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनि- 25 पातं निरयं उपपन्ना ति । इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्ना- गता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्टिका सम्मादिट्टिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपन्ना ति । इति दिवन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने 50 पणीत सुवण्णे दुव्यपणे. सगते टगते यशाकम्मपो मने पजानामि । 15 R.178 B.29 ·२६२ 5 अडगुत्तरनिकायो. [८.२.१- अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया मज्झिमे थामे दुतिया विज्जा अधिगता; अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना; तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमतस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो । अयं खो मे, ब्राह्मण, दुतिया अभिनिभिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा । १५. “सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेजप्पत्ते आसवानं खय- भाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसि । सो 'इदं दुक्ख' ति यथाभूतं अब्भज्ञासिं, 'अयं दुक्खसमुदयो' ति यथाभूतं अभासि, 'अयं दुक्खनिरोधो' ति यथाभूतं अभासिं, 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं R.. 179 10 अभञ्चासि; 'इमे आसवा' ति यथाभूतं अब्भज्ञासिं, 'अयं आसव- रामुदयो' ति यथाभूतं अभञ्चासिं, 'अयं आसवनिरोधो' ति यथाभूतं अभञासिं, 'अयं पासवनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं अब्भजाति । तस्स में एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवा पि चित्तं विमुच्चित्य, भवासवा पि चित्तं विमुच्चित्य, अविज्जासवा पि चित्तं 15 विमुच्चित्य। विमुत्तस्मि विमुत्तमिति आणं अहोसि । 'खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया' ति अन्भज्ञासिं । अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पच्छिमे याम ततिया विज्जा अधि- गता; अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना; तमो विहतो पालोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं 20 खो मे, ब्राह्मण, तसिया अभिनिम्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा" ति । १६. एवं वुत्ते वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "जेट्ठो भवं गोतमो, सेट्ठो भवं गोतमो। अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभियफन्तं, भो गोतम ! सेय्यथापि, भो गोतम, निक्कुज्जित' वा उक्कुज्जेय्य, 25 पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूव्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य - चक्षुमन्तो स्पानि दक्सन्ती ति, एपमेव भोता गोतमेन अनेकरियायेन धम्मो पकासितो 1 एसाहं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मं च भिवसुसङ्घ च । उपासक मं भवं गोतमो धारेतु अज्ज- तग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । 11.24 १. निमित - ·૨૨૨ - R 180 २.२] सीहत्तं २. सीहसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- राालायं । तेन खो पन समयेन सम्बहुला अभिज्ञाता अभिज्ञाता लिच्छवी सन्यागारे सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकपरियायेन बुद्धस्स वणं भासन्ति, धम्मस्स वष्णं भासन्ति, सङ्घस्स वण्णं भासन्ति । २. तेन खो पन समयेन सीहो सेनापति निगण्ठसावको तस्स 5 परिसायं निसिनो होति । अथ खो सीहस्स सेनापतिस्स एतदहोसि "निस्संसयं खो सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो भविस्सति, तथा हिमे सम्बहुला अभिज्ञाता अभिज्ञाता लिच्छवी सन्यागारे सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकपरियायेन बुद्धस्स वण्णं भासन्ति, धम्मस्स वणं भासन्ति, सङ्घस्स वणं भारान्ति । यन्नूनाह तं भगवन्तं दस्सनाय उप- 10 सङ्घमेय्यं अरहन्तं सम्मासम्वुद्ध" ति । ३. अथ खो सीहो सेनापति येन निगण्ठो नाटपुत्तो' तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एतदवोच - "इच्छामहं, भन्ते, समणं गोतमं दस्सनाय उपसङ्कमितु" ति । "कि पन त्वं, सीह, किरियवादो समानो अकिरियवादं समणं 15 गोतम दस्सनाय उपसङ्कमिस्ससि ? समणो हि, सीह, गोतमो अकिरिय- वादो, अकिरियाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनेती" ति । अथ सो सीहस्स सेनापतिस्स यो अहोसि गमियाभिसङ्खारो भगवन्त दस्सनाय, सो पटिप्पस्मृम्भि । ४. दुतिय पि खो सम्बहुला अभिज्ञाता अभिज्ञाता लिच्छवी 20 सन्थागारे सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकपरियायेन बुद्धस्स .. पे०... धम्मस्स पे० सवस्स वण्ण भासन्ति । दुतियं पि खो सीहस्स रोना- पतिस्स एतदहोसि - "निस्ससयं खो सो भगवा अरह सम्मासम्बुद्धो भविस्सति, तथा हिमे सम्बहुला अभिज्ञाता अभिमाता लिच्छवी सन्यागारे सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकपरियायेन बुद्धस्स वणं भासन्ति, 25 धम्मस्स . पे० सवस्स वण्ण भासन्ति । यन्नूनाहं तं भगवन्तं दस्स- नाय उपसङ्कमेय्य प्ररहन्तं सम्मासम्बुद्ध" ति । ५ अय खो सीहो सेनापति येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनुपसङ्घमि; १. नायपुत्तो - मी.1 825 R1a1 - ·२६४ मगुत्तरनिकायो [२२.२- उपसमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं एतदवोच - "इच्छामह, भन्ते, समणं गोतम दस्सनाय उपसङ्कमितु" ति । "किं पन त्वं, सीह, किरियवादो समानो अकिरियवाद समणं गोतमं दस्सनाय उपसङ्कमिस्ससि ? समणो हि, सीह, गोतमो अकिरिय- 5 वादो अकिरियाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती" ति । दुतियं पि खो सीहस्स सेनापतिस्स यो अहोसि गभियाभिसङ्घारो भगवन्त दस्सनाय, सो पटिप्पस्सम्भि । ६. ततिय पि खो सम्बहुला अभिज्ञाता अभिज्ञाता लिच्छवी सन्थागारे सन्निसिन्ना सनिपतिता अनेकपरियायेन बुद्धस्स ... पे०. 10 धम्मस्स ... पे०.. सवस्स वष्णं भासन्ति । ततियं पि खो सीहस्स मेनापतिस्स एतदहोसि – "निस्ससयं खो सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो भविस्सति, तथा हिमे सम्बहुला अभिजाता अभिग्नाता लिच्छवी सन्थागारे सन्निसिन्ना सन्निपतिता अनेकपरियायेन बुद्धस्स वणं भासन्ति, धम्मस्स वण्णं भासन्ति, सङ्घस्स वण्णं भासन्ति । किं हिमे करिस्सन्ति 15 निगण्ठा अपलोकिता वा अनपलोकिता वा ? यनूनाहं अनपलोकेत्या व निगण्ठे' तं भगवन्तं दस्सनाय उपसङ्कमेय्यं अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं" ति । ७. अथ खो सीहो सेनापति पञ्चमत्तेहि रथसतेहि दिवादिवस्स वेसालिया निय्यासि भगवन्तं दस्सनाय । यावतिका यानस्स भूमि, यानेन गन्त्वा याना पच्चोरोहित्वा पत्तिको व अगमासि । अथ खो 20 सीहो सेनापति येन भगवा तेनुपराङ्कमि, उपसङ्घमित्वा भगवन्त अभि- वादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो सीहो सेनापति भगवन्तं एतदवोच- ८ "सुत मेत, भन्ते - 'अकिरियवादो समणो गोतमो, अकि- रियाय धम्म देरोति, तेन च सावके विनंती' ति । येते, भन्ते, एव- 23 माहंसु – 'अकिरियवादो समणो गोतमो, अफिरियाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती' ति, कच्चि ते, भन्ते, भगवतो वुत्तवादिनो न च भग- वन्तं अभूतेन प्रभाचिक्खन्ति धम्मस्स चानुधम्मं व्याकरोन्ति न च कोचि सहधम्मिको वादानुवादों गारव्हं ठान आगच्छति ? अनन्भक्खातु- पामा हि मयं, भन्ते, भगवन्तं" ति । B2G ? 182 । १. निगण्ठ- स्था० । २. पादानुपातो - स्या, रो।

·२६५ 827 ८२२] सौहसुत्त ६ "अस्थि, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अकिरियवादो समणो गोतमो, अकिरियाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती' ति । १० "अत्यि, सीह, परियायो, येन म परियायन सम्मा वद- मानो वदेय्य – 'किरियवादो समणो गोतमो, किरियाय धम्म देसेति, 5 तेन च सावके विनती' ति । ११ "अत्यि, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'उच्छेदवादो समणो गोतमो, उच्छेदाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती' ति। १२ "अत्यि, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा बद- 10 मानो वदेय्य 'जगुच्छी समणो गोतमो, जेगुच्छिताय धम्म देसेति, तेन च सावये विनती' ति । १३ "अस्थि, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा बद- मानो पर्दय्य - 'वेनयियो समणो गोतमो, विनयाय धम्म देसेति, तेन च सायने विनती' ति। १४ "अत्यि, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा बद- मानो वदेय्य - 'तपस्मी समणो गोतमो, तपस्सिताय धम्म देनेति, तेन च सावरे विनती' ति। १५ "अत्यि, सोह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा बद- मानो वदेय्य - 'अपगम्भो समणो गोतमो, अपगम्भताय धम्म देसेति, तेन च सावये विनती' ति । १६ "अथि, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वद- मानो पदेय्य - 'अस्मासपो' समणो गोतमो, अस्सामाय धम्म देसेति, तेच सायचे गिनती' ति। १७ "तिमो च, सीह, परियायो, येन म पग्यिायेन सम्मा । पदमाना यदेश्य - 'पिरिययादा ममणो गोतमो, अगिरियाय वम्म देमेगि, तेन च सायो यिनैती' ति ? ग्रह हि, सीह, अपिग्यि वदामि मादुचरितन्ग पवीदुचरितम्स मनोदुचरितस्रा, अनेकविहितान HTTTTन पहननान धम्मान परिग्यि यदामि । अप सो, सीह, 15 20 R 183 । म - भाग-1 ·10 D20 अडगुत्तरनिकायो [८२२- परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अकिरियवादो समणो गोतमो, अकिरियाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती' ति । १८ "कतमो च, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'किरियवादो समणो गोतमो, किरियाय धम्म देसेति, 5 तेन च सावके विनती' ति ? अह हि, सीह, किरिय वदामि कायसुचरि- तस्स पचीसुचरितस्स मनोसुचरितस्स, अनेकविहितान कुसलान धम्मान किरिय वदामि । अय खो, सीह, परियायो, येन म परियायन सम्मा बदमानो वदेय्य - 'किरियवादो समणो गोतमो, किरियाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती' ति । १६ “कतमो च, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'उच्छेदवादो रामणो गोतमो, उच्छेदाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनेती' ति ? अह हि, सीह, उच्छेद वदामि रागस्स दोसस्स मोहस्म, अनेकविहितान पापकान अकुसलान धम्मान उच्छेद वदामि । अय' खो, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो 15 वदेय्य – 'उच्छेदवादो समणो गोतमो, उच्छेदाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनेती' ति। २० "कतमो च, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'जेगुच्छी समणो गोतमो, जेगुच्छिताय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती ति अह हि, सीह, जिगुच्छामि कायदुच्च- 20 रितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन, जिगुच्छामि अनेकविहितान पापकान अकुसलान धम्मान समापत्तिया । अय खो, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'जेगुच्छी समणो गोतमो, जेगुच्छिताय धम्म देसेति, तेन च सावके विनेती' ति । २१ "कतमो च, सीह, परियायो, येन म परियायन सम्मा 25 वदमानो वदेय्य 'वनयिको समणो गोतमो, विनयाय धम्म देसेंति, तेन च सावके पिनेती' ति ? अह हि, सीह, विनयाय धम्म देसेमि रागस्स दोसस्स मोहस्स, अनेकविहितान पापकान अकुसलान धम्मान विनयाय धम्म सेमि । अय सो, सीह, परियायो, येन म परियायन सम्मा वदमानो वदेय्य 'वनयिको समणो गोतमो, विनयाय धम्म 30 देसेति, तेन च सावके विनती' ति । २२ "यतमो च, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य 'तपस्सी समणो गोतमो, तपस्सिताय धम्म देसेति, - 184 - ·B.29 10 .२.२] सोहसुत्तं २६७ नेन च सावके विनेती' ति ? तपनीयाहं, सीह, पापके अकुसले धम्मे वदामि कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं । यस्स खो, सीह, तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावङ्गता आयति अनुप्पादधम्मा, तमहं 'तपस्सी' ति वदामि । तथागतस्स खो, सीह, तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्न- 5 मूला तालावत्युकता अनभावङ्गता आयति अनुप्पादधम्मा । अयं खो, सीह, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'तपस्सी समणो गोतमो, तपस्सिताय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती' ति । २३. "कतमो च, सीह, परियायो, येन में परियायेन सम्मा बदमानो वदेय्य - 'अपगभो समणो गोतमो, अपगम्भताय धम्म देसेति, तेन च सावफे विनती' ति ? यस्स खो, सीह, आयति गम्भसेय्या पुन- व्भवाभिनिव्वत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्युकता अनभावद्धता प्रायति अनुप्पादधम्मा, तमहं 'अपगम्भो' ति वदामि । तथागतस्स सो, सीह, प्रायति गम्भसेय्या पुनव्भवामिनिव्वत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्युकता अनभावकता प्रायति अनुप्पादधम्मा । अयं खो, सीह, 15 परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अपगम्भो समणो गोतमो, अपगम्भताय धम्म देसेति, तेन च सावके विनती' ति । २४ "कतमो च, सीह, परियायो, येन म परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अस्सासको समणो गोतमो, अस्सासाय धम्म देसेति, तेन च सावके विनेती' ति ? अह हि, सीह, अस्सासको परमेन अस्सा- 21 सेन, अस्मामाय धम्म देमि, तेग च सावके विमि । अयं खो, सोह, परियायो, येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य - 'अस्सासको समणो गोतमो, अस्मासाय घम्म देसेति, तेन च मायके विनेती' ति । २५. एवं युत्ते मीहो मेनापति भगवन्तं एतदवोच - "अभि- गान्त, भन्ने, अभिक्रन्तं, भन्ते पे० उपामकं म, भन्ते, भगया 28 पारेतु प्रज्जनग्गे पाणुपेतं मरण गत" ति । २६ "अनुविच्चफार पो, मोह, करोहि । अनुविच्चकारी तुम्हादिनान नातमनुमान मायु होनी" ति । "इमिनापाह', मन्ले, भगवतो भिय्योमोमत्ताय प्रतमनो अभि- सो, यम भगया एक्माह 'अनुपिच्चकार सो, मीह, करोहि। 20 तपना पर -100, रा.। R.105 प.1-25 ·२९८ 030 10 R186 अडगुत्तरनिकायो [८२२- अनुविच्चकारो तुम्हादिसान आतमनुस्सान साधू होती' ति । म'हि, भन्ते, अतित्थिया सावक लभित्वा केवलकप्प वेसालि पटाक परि- हरेय्यु – 'सीहो अम्हाक सेनापति सावकत्त उपगतो ति । अथ च पन भगवा एवमा 'अनुविच्चकार, सीह, करोहि । अनुविच्चकारो 5 तुम्हादिसान आतमनुस्सान साधु होती' ति । एसाह, भन्ते, दुतिय पि भगवन्त सरण गच्छामि धम्म च भिक्खुसङ्घ च । उपासक म' भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेत सरण गत" ति । २७ “दीघरत खो ते, सीह, निगण्ठान ओपानभूत कुल, येन नेस उपगतान पिण्डक दातव्व मञय्यासी" ति । "इमिनापाह, भन्ते, भगवतो भिय्योसोमत्ताय अत्तमनो अभि- रद्धो, य म भगवा एवमाह - 'दीघरत्त खो ते, सीह, निगण्ठान अोपानभूत कुल, येन नेस उपगतान पिण्डक दातब्ब मफ़ेय्यासी' ति । सुत मेत, भन्ते – 'समणो गोतमो एवमाह - मय्हमेव दान दातब्ब, मय्हमेव सावकान दातव्य , महमेव दिन्न महप्फल, न अञ्जेस दिन्न महप्फल, 15 मय्हमेव सावकान दिन्न महप्फल, न अञ्जेस सावकान दिन्न' महाफल' ति, अथ च पन म भगवा निगण्ठेसु पि दाने समादपेति । अपि च, भन्ते, मयमैत्य काल जानिस्साम । एसाह, भन्ते, ततिय पि भगवन्त सरण गच्छामि धम्म च भिक्खुसङ्घ च । उपासक म, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेत सरण गत" ति । २८ अथ खो भगवा सीहस्स मेनापतिस्स अनुपुञ्चि' कथ' क्थेसि, सेय्यथीद - दानकथ सीलकय सम्गकथ, कामान प्रादीनव प्रोकार सडिलेस नेक्लम्मे मानिसस पकासेसि । यदा भगवा प्रज्ञासि सीह सेना- पति पल्लचित्त मुदुचित्त विनीवरणचित्त उदग्गचित्त पसन्नचित्त, अय या युद्धान सामुगकसिका धम्मदेसना त पकासेसि -- दुवस समुदय निरोध 25 मग । सेय्यथापि नाम सुद्ध वत्य अपगतकाळक सम्मदेव रजन पटिग्गण्हेय्य, एवमेव सोहस्स सेनापतिस्स तस्मियेव ग्रासने विरज चीतमल धम्मचक्षु उदपादि - “य किञ्चि समुदयधम्म, सब्ब त निरोषधम्म" ति। 20 मम -सी । २ म भन्न - पारो। सी०, रो। ३-३ अनुग्यिाप - flo, ·R, 187 5 B.SI ५.२.२] सीहसुत्तं २६. अथ खो सीहो सेनापति दिदुधम्मो पत्तधम्मो विदित- धम्मो परियोगाव्हधम्मो तिणविचिकिच्छो विगतकयङ्कयो वेसारज्ज- प्पत्तो अपरप्पच्चयो सत्युसासने भगवन्तं एतदवोच - "अधिवासेतु मे, भन्ते, भगवा स्वातनाय भत्तं सद्धि भिवखुसङ्घना" ति । अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन । ३०. अथ स्नो सीहो सेनापति भगवतो अधिवासनं विदित्वा उठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदविखणं कत्वा पक्कामि । अथ खो सीहो सेनापति अञ्जतरं पुरिसं आमन्तेसि - "गच्छ त्वं, अम्भो पुरिस, पवत्तमंसं जानाही" ति । अथ सो सीहो सेनापति तस्या रतिया प्रच्चयेन सके निवेसने पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो 10 कालं आरोचापेसि ~ "कालो, भन्ते ! निहितं भत्तं" ति । ३१. अथ सो भगवा पुन्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन सीहस्स सेनापतिस्स निवेसनं तेनुपसङ्घमि; उपसमित्वा पञ्चत्ते आसने निसीदि सद्धि भिवपुसङ्घन । तेन खो पन समयेन सम्बहुला निगण्ठा सालियं रथिकाय रथिक सिङ्घाटकेन सिङ्घाटयं चाहा परगव्ह 15 गान्दति- "अज्ज सीहेन सेनापतिना यूल पसुं वधित्वा समणस्स गोतमस्स भत्तं गतं । तं समणो गोतमो जानं उद्दिस्सकतं' मंसं परिभुजति पटिच्चगाम्म' ति। ३२. अथ सो अनतरो पुरिसा येन सोहो मनापति तेनुप- गमि, उपसमित्या सीहस्स सेनापतिस्स उपकरणके आरोसि - "यग्ये, भन्ते, जानेय्यागि ! एते सम्बहुला निगण्ठा वेसालियं रथिकाय रथिक मिद्धाटन गिद्याटर वाहा पागय्ह कन्दन्ति - 'प्रग्ज सीहेन सेनापतिना धूल पर्नु यघित्या ममणस्स गोतमस्स भत्तं गतं । तं सगणो गोतमो जानं उद्दिम्गगनं गंसं परिभुञ्जति पटिञ्चकम्म' ति । अलं भयो दीपरतं हि'ने प्रायम्मन्तो अवणकामा बुद्धम्ग अवष्णमामा 23 पम्मम्म प्रवनाकामा सन्म । न च पनेते प्रायस्मन्तो जिरिदन्ति । भगवन्न प्रगना नुच्छा मुमा अभूतेन मन्मानियिमतुं'; न मयं जीवित- तु पि गरि पापं जीविता योरोपेग्यामा" ति । ३३ प्रप पो गीहो मेनापति बुद्धम्ममुग भिगमद्धं पणीतेन गानीयग भोजनीयन गहल्या गन्तप्पेमि सम्मपारेनि । प्रय पो सोहो " १- Rite-गीदा.,रो.11.गाट-मी.1.नि- गगन-मरोपामारिपन्ना - गी. रो। - 20 R.101 ·३०० प्रगुत्तरनिकायो [८.२.२- सेनापति भगवन्तं भुत्ताविं प्रोनीतपत्तपाणि एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो सीहं सेनापति भगवा धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समाद- पेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामी ति । 832 R. 189 ३. अस्साजानीयसुत्तं १. “अहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रओ भद्दो' 5 अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्जो अङ्गन्तेव सस गच्छति । कतमेहि अट्टहि ? इध, भिवखवे, रओ भद्दो अस्सा- जानीयो उभतो सुजातो होति - मातितो च पितितो च । यस्सं दिसायं अशे पि भद्दा अस्साजानीया जायन्ति तस्सं दिसायं जातो होति । यं खो पनस्स भोजनं देन्ति - अल्लं वा सुक्खं वा - तं सक्कच्चयेव परि- 10 भुजति अविकिरन्तो। जेगुच्छी होति उच्चारं वा पस्सावं वा अभि- निसीदितुं वा अभिनिपज्जितुं वा । सोरतो होति सुखसंवासो, न च अंभे अस्से उब्बेजेता । यानि खो पनस्स होन्ति" साठेव्यानि कूट- य्यानि जिम्हेय्यानि वड्येय्यानि, तानि यथाभूतं सारथिस्स आविकता होति । तेसमस्स सारथि अभिनिम्मदनाय वायमति । वाही खो पन 15 होति । 'कामचे अस्सा वहन्तु वा मा वा, अहमेत्थ वहिस्सामी' ति चित्तं उप्पादेति । गच्छन्तो खो पन उजुमग्गेनेव गच्छति । थामवा होति याव जीवितमरणपरियादाना थाम उपदंसेता। इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहि अङ्गेहि समन्नागतो रो भद्दो अस्साजानीयो राजा- रहो होति राजभोग्गो, रो अङ्गन्तेव सर्ल्ड गच्छति । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो होति ..पे.... अनुत्तर पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि अहि ? इध, भिक्खवे, भिवखु सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति प्राचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । य खो पनस्स भोजनं देन्ति - लूखं वा पणीत 25 वा - तं सबकच्चयेव परिभुजति अविहामानो। जंगुच्छी होति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन, जेगुच्छी होति अनेक- विहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । सोरतो होति 1. मद्री - सी । २ मङ्गन्स्येव - सी०, रो०। ३-३. न - सी०, रो! ४.तानि - स्पाः। ५ कामचंद -सी० पाम माने - रो। ६. याम था- सी० । 20 ·R 190 B.33 ८२४] अस्सखसुतं मुखसंवासो, न अञ्चे भिक्खू उव्वेजेता । यानि खो पनस्स होन्ति साठेय्यानि कूटेय्यानि जिम्हेय्यानि वडेय्यानि तानि यथाभूतं आवि- कत्ता होत्ति सत्यरि वा विसु वा सब्रह्मचारीसु । तेसमस्स सत्या वा वि वा सग्रहाचारी अभिनिम्मदनाय कायमति । सिक्खिता खो पन होति । 'कामचे भिक्खू सिक्खन्तु वा मा वा, अहमेत्य सिविखस्सामी' 5 ति चित्तं उप्पादेति । गच्छन्तो खो पन उजुमग्गनेव गच्छति; तत्रायं उजुमगो, सेय्यथीदं - सम्मादिट्ठि ... पे०... सम्मासमाधि । पारद्वविरियो विहरति – 'भामं तचो च न्हारु' च अट्ठि च अवसिस्सतु, सरीरे उपसुस्सतु मसलोहितं; यं तं पुरिसथामेन पुरिसविरियेन पुरिस- परक्कमेन पत्तब्ब, न तं अपापुणित्वा विरियस्स सण्ठानं भविस्सती' ति । 10 इमेहि सो, मिक्खवे, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनेय्यो होति .... पे.... अनुत्तरं पुञपेतं लोकस्सा" ति । । . ४. अस्ससळुसुतं १. "अट्ठ' च', भिक्सवे, अस्ससळुई देसैस्सामि अट्ठ च अस्स- दोसे, अट्ठ च पुरिसखळुझे अट्ठ च पुरिसदोसे । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोय, भासिस्सामी" ति । “एवं, भन्ते" ति खो ते भिवखू भगवतो 15 पच्चस्सोसु । भगया एतदवोच- २. "कतमे च, भिक्सवे, भट्ठ अस्सखळुसा अट्ठ च अस्सदोसा? श्य, भिक्सवे, एकच्ची अस्ससळुको 'पेही ति युत्तो, विद्धो समानो चोदितो मायिना पच्छतो पटिक्कमति, पिद्वितो रथ पवत्तेति । एक्स्पो पि, भिक्सवे, इथेकच्चो अम्मखळुद्दो होति । अय, मिवखवे, पटगो अस्मदोसो। ३ "पुन न पर, भियसवे, इधेकच्चो अस्मसळुझो 'पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना पच्या सद्धति, युव्यरं हनति, तिदण्ड भन्जति । एवम्पो पि, भिवरपये, कच्चो अगसळुट्को होनि । भय, निकम, दुतियो अम्मदोसो । R.191 20 25 १ मगर - गीर, T., ०। २-२ पट्ट- 1 भन्मपतु गी।४ दिगार-गी, गे।। पटिपी-रो। ६ महिपति- मी., ति - रा.1 ·5 0.94 भगुत्तरनिकायो [८.२.४- ४. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो अस्सखळुड्को 'पही ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना रथीसाय सत्थि उस्सज्जित्वा रथीसंयेव अज्झोमद्दति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधकच्चो अस्सखळुको होति । अयं, भिक्खवे, ततियो अस्सदोसो । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो अस्सखळुङ्को 'पेही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना उम्मग्गं गण्हति', उब्बटुभं रथं करोति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो अस्सखळुको होति । अयं, भिक्खये, चतुत्यो अस्सदोसो। ६. “पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो अस्सखळुट्टो 'पही' ति 10 वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना लङ्घति पुरिमकायं' परगण्हति पुरिमे पादे । एक्स्पो पि, भिक्खवे, इधकच्चो अस्सखळुको होति । अयं, भिवखवे, पञ्चमो अस्सदोसो । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो अस्सखळुवो 'पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना अनादियित्वा सारथिं अनादि- 15 यित्वा पतोदलट्ठि दन्तेहि मुखाधानं विघंसित्वा' येन कामं पक्कमति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो अस्सखळुको होति । अयं, भिक्खवे, छट्ठो अस्सदोसो। ."पुन च परं, भिवखवे, इर्धकच्चो अस्सखळुको 'पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना नेव अभिवकमति नो पटिक्कमति 29 तत्येव खीलट्ठायी ठितो होति । एवरूपो पि, भिक्सवे, इधेकच्चो अस्स- खळुको होति । अय, भिवस्ववे, सत्तमो अस्सदोसो । ६. "पुन च परं, भिक्खये, इघेकच्चो अस्सखळुड़ो 'पेही' ति तुत्तो, चिद्धो समानो चोदितो सारथिना पुरिमे च पादे संहरित्वा पच्छिमे व पादे संहरित्वा तत्थैव चत्तारो पादे अभिनिसीदति । एवरूपो पि, 25 भिक्सवे, इधेकच्चो प्रस्तखळुको होति । अयं, भिक्खवे, अट्ठमो अस्स- दोसो । इमे सो, भिक्खवे, अट्ठ अस्सखळुद्दा अट्ठ च अस्सदोसा । १०. "कतमे च, भिक्सवे, अट्ठ पुरिसखळुट्वा अट्ठ च पुरिस- दोसा ? इथ, भिक्सवे, भिक्खू भिक्सुं आपत्तिया चोदेन्ति । सो भिक्षु १. गहाति - सी०, रोः । २ लहति - सो०, रो३. पुरिग पाय - सी. रो। ४. पतोर - सी०; पतोददि- रया०; पठौर - रो। ५. विमसित्दा - पी R.192 ·+ 5 B.35 - R.193 . ८.२,४] अस्तासुतं भिवसूहि आपत्तिया चोदियमानो 'न सरामी' ति अरातिया निव्वेठेति । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, अस्सखळुडो पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना पच्छतो पटिक्कमति, पिट्टितो रथ वत्तेति; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिवखवे, इधेकच्चो पुरिस- खळुवो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो पुरिसदोसो। ११. "पुन च परं, भिक्खने, भिक्खू भिक्खु आपत्तिया चोदेन्ति । सो भिक्खु भिक्खूहि आपत्तिया चोदियमानो चोदकंयेव पटिप्फरति 'वि नु खो तुम्हं बालस्स अव्यत्तस्स भणितेन ! त्वं पि नाम भणितब्द मसी' ति ! सेय्यथापि सो, भिक्खवे, अस्सखळुवो 'पही' ति वुत्तो, विदो समानो चोदितो सारथिना पच्छा लङ्घति, कुब्बरं हनति, तिदण्डं 10 भञ्जति, तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एक्स्पो पि, भिवखवे, इधेकच्चो पुरिसखळुको होति । अयं, भिवखवे, दुतियो पुरिस- दोसो। १२. "पुन च परं, भिक्खये, भिक्खू भिक्खू आपत्तिया चोदेन्ति । सो भिवसु भिवसूहि आपत्तिया चौदियमानो चोदकस्सेव पच्चारोपेति- 'त्वं'सोसि इत्यन्नामं आपत्ति प्रापन्नो, त्वं ताव पठम पटिकरोही' ति । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, अस्सखळुको 'पेही ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना रथीसाय सत्य उस्सज्जित्वा रथीसयेव अज्झोमद्दति; तयूपमाहं, भिक्सवे, इमं पुग्गलं वदामि । एक्स्पो पि, भिवसवे, इधे- काच्चो पुरिसखळुझो होति । अयं, भिक्सवे, ततियो पुरिसदोसो । १३. "पुन च पर, भिक्सवे, भिक्सू भिक्षु आपत्तिया चोदेन्ति । सो भिक्षु भिक्सूहि आपत्तिया चोदियमानो अनेनाझं पटिचरति, यहिद्धा कथं अपनामेति, कोप च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । सेय्यथापि सो, भिपखवे, अस्ससळुको 'पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारधिना उम्मगं गति, उव्वटुमं रथं करोति, तयूपमाहं, 25 भिपनवे, इम पुग्गलं वदामि । एवम्पो पि, भिवरावे, इकच्चो पुरिम- गळुसो होति । अयं, मिक्सवे, चतुत्यो पुरिसदोसो। १४. "पुन न पर, भियसवे, भिक्यू मिक्यु प्रापत्तिया चोदेन्ति । सो भिषमु भिमयूहि आपत्तिया चोदियमानो सङ्घमझे वाहविक्स' - 15 20 . इनपार -गी., २. रि-सा रो। ३ बायविना-मीर, रो।

·२.194 %3D 3.36 5 , + अडगुत्तरनिकायो [८.२.४- करोति'। सेय्यथापि सो, भिक्खवे, अस्सखळुको 'पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना लङ्घति, पुरिमकायं परगण्हति पुरिमे पादे; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो पुरिसखळुको होति । अयं, भिवखवे, पञ्चमो पुरिसदोसो । १५. "पुन च परं, भिवसवे, भिवसू भिवखं आपत्तिया चोदेन्ति । सो भिवखु भिक्खूहि आपत्तिया चोदियमानो अनादियित्वा सङ्घ अनादि- यित्वा चोदकं सागत्तिको व येन कामं पक्कमति । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, अस्राखळुको 'पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना अनादियित्या सारथि अनादियित्वा पतोदलट्ठि दन्तेहि मुखाधानं विधं- 10 सित्वा येन कामं पक्कमति, तथूपमाहं, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्सवे, इधेकच्चो मुरिसखळुद्धो होति । अयं, भिवखवे, छट्ठो पुरिसदोसो। १६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू भिक्खं आपत्तिया चोदेन्ति । शो भिक्खु भिक्खूहि आपत्तिया चोदियमानो 'नेवाहं आपन्नोम्हि, न 15 पनाहं आपन्नोम्ही' ति सो तुण्हीभावेन सङ्घ विहेठेति' । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, अस्सखसो 'पेही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितो सारथिना नेव अभिक्कमति नो पटिकम्मति तत्थेव खीलट्ठायी ठितो होति , तथूपमाहं, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो पुरिसखळुको होति । अयं, भिक्खवें, सत्तमो २० पुरिसदोसो । १७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू भिक्खं आपत्तिया चोदेन्ति । सो भिक्खु भिक्खूहि आपत्तिया चोदियमानो एवमाह - "किं नु खो तुम्हे आयस्मन्तो अतिवान्हं मयि व्यावटा याव' इदानाहं सिवखं पच्च- पखाय हीनायावत्तिस्सामी' ति । सो सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तित्वा 25 एवमाह - 'इदानि खो तुम्हे आयस्मन्तो अत्तमना होथा' ति ? सेय्यथापि सो, भिवसवे, अस्रासळुहको 'पही' ति वुत्तो, विद्धो समानो चोदितों सारथिना पुरिमे च पादे संहरित्वा पच्छिमे च पादे संहरित्वा तत्येव चत्तारो पादे अभिनिसीदति; तयूपमाई, भिक्सवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्सवे, इधेयच्चो पुरिसखळुङ्गो होति । अयं, भियसवे, १. मननि-सी०, भणति - रो० । २ दिहेसेति - सी०, रो। R 195 पाग्यो नत्यिक ·३०५ ८.२.६] दूतम्यसुत्तं अट्ठमो पुरिसदोसो । इमे खो, भिक्खवे, अट्ठ पुरिसखळुवा अट्ठ च पुरिसदोसा" ति । - B.37 ५. मलसुत्तं १. "अट्ठिमानि, भिक्खवे, मलानि । कातमानि अट्ठ ? अस- ज्झायमला, भिवखवे, मन्ता; अनुट्ठानमला, भिक्खवे, घरा; मलं, भिक्खवे, वण्णस्स कोसज्ज; पमादो, भिक्सवे, रक्खतो मलं; मलं, 5 भिक्खये, इत्यिया दुच्चरितं; मच्छेरं, भिवखवे, ददतो मलं; मला, भिक्खवे, पापका अकुसला धम्मा अस्मि लोके परम्हि च; ततो', भिक्खवे, मला मलतरं अविज्जा परमं मलं । इमानि खो, भिक्खवे, अट्ठ मलानी ति। "असज्झायमला मन्ता, अनुट्ठानमला घरा । मलं वग्णस्स कोसज्ज, पमादो रखखतो मलं॥ "मलित्थिया दुच्चरितं, मच्छरं ददतो मलं । मला चे पापका धम्मा, अस्मि लोके परम्हि च । ततो मला मलतरं, अविज्जा परमं मलं' ति ॥ 10 15 R.196 ? ६. दूतय्यसुतं १. "अहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दुतेय्यं गन्तुमरहति । कतमेहि अट्टहि ? इघ, भिक्सवे, भिक्खु सोता च होति, सावता च, उग्गहेता च, धारेता च, विनाता च, विज्ञापेता च, कुसलो च सहितासहितस्स, नो च फलहकारको - इमेहि खो, भिक्खवे, अहि धम्मेहि समन्नागनो भिक्षु बूतेय्य गन्तुमरहति । अहि, भिक्सवे, घमेहि समन्नागतो मारिपुत्तो दूतय्यं गन्तुमरहति । कतगेहि अट्टहि ? इय, निरगने, गान्पुिनो मोना च होति', सावेता च, उग्गहेता च, धारेता ज, विमानान, विजाना च, कुमलो च महितामाहितस्स, नो च गालहसारको । इमेहि गो, भिलवे, अट्टहि धम्मेहि गमनागतो सारि- पुतो दूतेयं गन्नुमती ति । १ प -1, रो। २ मी. पोपरे नपि। 20 ·प्रहगुत्तरनिकायो [८.२.६- "यो वे न ब्यथति पत्वा, परिसं उग्गवादिनि । न च हापेति वचनं, न च छादेति सासनं ।। "असन्दिद्धं च भणति, पुच्छितो न च कुप्पति । सवे तादिसको भिक्खु, दूतय्यं गन्तुमरहती" ति ।। 5 ७. पठमबन्धनसुत्तं १. "अट्ठहि, भिक्खवे, आकारेहि इत्थी पुरिसं बन्यति । कत- मेहि अट्ठहि ? रुग्णेन', भिवखवे, इत्थी पुरिसं बन्धति; हसितेन, भिक्खवे, इत्थी पुरिसं बन्धति; भणितेन, भिक्खवे, इत्थी पुरिसं बन्धति ; आकप्पेन, भिक्खवे, इत्थी पुरिसं बन्धति; वनभङ्गेन, भिक्खवे, इत्थी पुरिसं बन्धति; गन्धेन', भिक्खवे, इत्थी पुरिसं बन्धति; रसेन, 10 भिक्खवे, इत्थी पुरिसं बन्धति"; फस्सैन, भिवखवे, इत्थी पुरिसं बन्धति । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहाकारेहि इत्थी पुरिसं बन्धति । ते', भिक्खवे, सत्ता सुबद्धा ये फस्सेन बद्धा" ति । R.197 ८. दुतियबन्धनसुत्तं १. "अहि, भिक्खवे, प्राकारेंहि पुरिसो इत्यि बन्धति । कतमेहि अढहि ? रुण्णेन, भिक्खवे, पुरिसो इत्यि बन्धति; हसितेन, 15 भिक्सवे, पुरिसो इत्थि वन्धति; भणितेन, भिक्खवे, पुरिसो इत्यि वन्धति; पाकप्पेन, भिक्खवे, पुरिसो इत्यि वन्धति; वनभङ्गेन, भिवखवे, पुरिसो इत्यि बन्धति; गन्धेन, भिक्खवे, पुरिसो इत्यि बन्धति; रसेन, भिक्खवे, पुरिसो इत्यि वन्यति; फस्सेन, भिवखवे, पुरिसो इत्यि बन्धति । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहाकारेहि पुरिसो इत्यि बन्धति । ते, भिवखवे, 20 सत्ता सुबद्धा ये फस्सेन वद्धा" ति । ६. पहारादसुत्तं १. एकं समयं भगवा वैरजायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले । अथ सो पहारादो असुरिन्दो येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्कमित्या १. वेपती-गी०; म्यापति - स्या०, रोक 1 २. उग्गवादिन - मी०, उगहबादिनं. स्था०, रो। ३. रूपेण -सी०, रो। ४. एत्व गीतेन यधति, रोष्णेन पन्धती वि गी०, रो. पोत्ययेगु मधिको पाठो दिरसति । ५-५. अयं पाठो सी, रो. पोत्यगुन दिस्यति । ६ नेहि-रो।। मुबन्धा-गी०, रयान येद-स्था०, रो० । १. पासेन- रो।

·३०७ B. 39, R. 198 5 पहाराइसुतं भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठितं खो पहारादं असुरिन्दं भगवा एतदवोच- "अपि पन, पहाराद, असुरा महासमुद्दे अभिरमन्तो' ति ? "अभिरमन्ति, भन्ते, असुरा महासमुद्दे" ति । "कति पन, पहाराद, महासमुद्दे अच्छरिया अब्भुता' धम्मा', ये दिस्था दिस्वा असुरा महाममुद्दे अभिरमन्ती" ति ? २. "अट्ठ, भन्ते, महासमुद्दे अच्छरिया अब्भुता धम्मा, ये दिस्वा दिस्वा अमुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । कतमे अट्ट ? महासमुद्दो, भन्ते, अनुपुबनिन्नो अनुपुचपोणो अनुपुटवपन्भारो, न अायतकेनेव पपातो। यं पि, भन्ते, महासमुद्दो अनुपुबनिन्नो अनुपुब्बपोणो अनुपुवपन्भारो, न 10 आयतकेनेव पपातो; अयं, भन्ते, महासमुद्दे पठमो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । ३. "पुन च परं, भन्ते, महासमुद्दो ठितधम्मो वेलं नातिवत्तति । पंपि, भन्ते, महासमुद्दो ठितधम्मो वेलं नातिवत्तति; अयं, भन्ते, महा- समुद्दे दुतियो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो यं दिस्वा दिस्वा असुरा महा- 15 समुद्दे अभिरमन्ति । ४. "पुन च परं, भन्ते, महासमुद्दो न मतेन कुणपैन संवसति । यं होति महासमुद्दे मतं कुणपं, तं खिप्पमेव तीरं वाहेति, थलं उस्सा- रेति । यं पि, भन्ते, महासमुद्दो न मतेन कुणपेन संवसति, यं होति महासमुद्दे मतं कुणपं, तं सिप्पमेव तीरं वाहेति, थलं उस्सारैति; अयं, 20 भन्ते, महासमुद्दे ततियो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । ५. "पुन च परं, भन्ते, या काचि महानदियो, सेय्यथीदं - गङ्गा यमुना अचिरवती सरभू मही, ता महासमुदं पत्वा जहन्ति पुरिमानि नामगोत्तानि, 'महासमुद्दो' त्वेव सर गच्छन्ति । यं पि, भन्ते, या 25 काचि महानदियो, सेय्ययीदं गङ्गा यमुना अचिरवती सरभू महो, ता महासमुदं पत्वा जहन्ति पुरिमानि नामगोतानि, 'महासमुद्दो' त्वेव सङ्कं गच्छन्ति; अयं, भन्ते, महासमुद्दे चतुत्यो अच्छरियो अभुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा ममुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । R.199 १-१ मम्मुरायम्मा -स्या० । ४. उत्साईड- सी., रो। २. सट्टति - स्था। पिम्पयेव-गा।

·R40 अगुत्तरनिकायो [८.२.६- ६. "पुन च परं, भन्ते, या च'लोके सवन्तियो महासमुदं अपेन्ति या च अन्तलिक्खा धारा पपतन्ति, न तेन महासमुहस्स ऊनत्तं वा पूरत्तं वा पञ्चायति । यं पि, भन्ते, या च लोके सवन्तियो महासमुद्द अप्पेन्ति या च अन्तलिक्खा धारा पपतन्ति, न तेन महासमुद्दस्स ऊनत्तं वा पूरत्तं 5 वा पञ्चायति ; अयं, भन्ते, महासमुद्दे पञ्चमो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा असुग महासमुद्दे अभिरमन्ति । ७. "पुन च परं, भन्ते, महासमुद्दो एकरसो लोणरसो। यं पि, भन्ते, महासमुद्दो एकरसो लोणरसो; अयं, भन्ते, महासमुद्दे छट्टो अच्छ- रियो अव्भुतो धम्मो, यं दिस्या दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभि- 10 रमन्ति । -- 15 R.200 ८. "पुन च परं, भन्ते, महासमुद्दो बहुरतनो अनेकरतनो । तत्रि- मानि रतनानि, सेय्यथीदं – मुत्ता मणि वेळुरियो सवो सिला पवाळं रजतं जातरूपं लोहितको मसारगल्लं । यं पि, भन्ते, महारामुद्दो बहुरतनो अनेकरतनो; तत्रिमानि रतनानि, सेय्यथीदं - मुत्ता मणि वेरियो सङ्खो सिला पवाळं रजतं जातरूपं लोहितको मसारगल्ल; अयं, भन्ते, महासमुद्दे सत्तमो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । ६. "पुन च परं, भन्ते, महासमुद्दो महत भूतानं आवासो । तत्रिमे भूता-तिमि तिमिङ्गलो तिमिरपिङ्गलो असुरा नागा गन्धव्वा । 20 सन्ति महासमुद्दे योजनसतिका पि अत्तभावा द्वियोजनसतिका पि अत्त- भावा तियोजनसतिका पि अत्तभावा चतुयोजनसतिका पि अत्तभावा पञ्चयोजनसतिका पि अत्तभावा । यं पि, भन्ते, महासमुद्दो महतं भूतानं आवासो; तत्रिमे भूता तिमि तिमिङ्गलो तिमिरपिङ्गलो असुरा नागा गन्धब्बा; सन्ति महासमुद्दे योजनसतिका पि अत्तभावा .१०. द्वियोजन तियोजन ... चतुयोजन ... पञ्चयोजनसतिका पि अत्तभावा; अयं, भन्ते, महासमुद्दे अट्ठमो अच्छरियो प्रभुतो घम्मो, यं दिस्वा दिस्या असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । इमे खो, भन्ते, महासमुद्दे अट्ठ अच्छरिया अभुता धम्मा, ये दिस्वा दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ती ति । - 25 ... 11 १. चाचि - रया०, रो०। २. सोहितलो-सी०, रो० । ३-३. तिमि तिमिशाला लिमिापिझना - सी०; तिमिविमङ्गता तिमिरमिसला - स्या०, रो।

·३०६ -- R.201 पहारादसुतं १०. "अपि पन, भन्ते, भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभि- रमन्ती" ति? "अभिरमन्ति , पहाराद, भिक्खू इस्मि धम्मविनये" ति । "कति पन, भन्ते, इमस्मि धम्मविनये अच्छरिमा अन्भुता धम्मा, ये दिस्वा दिस्या भिवस्तू इमस्मि धम्मविनये अभिरमन्ती" ति ? 5 ११. "अट्ठ, पहाराद, इमरिंग धम्मविनये अच्छरिया अब्भुता धम्मा, ये दिस्या दिस्वा भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभिरमन्ति । कतमे अट्ठ सेय्यथापि, पहाराद, महासमुद्दो अनुपुत्वनिनो अनुपुब्बपोणो अनुपुटब- पन्भारो, न आयतकेनैव पपातो; एवमेव खो, पहाराद, इमरिम धम्म- विनये अनुपुबसिवखा अनुपुवकिरिया अनुपुब्वपटिपदा, न अायतकेनेव 10 अभापटिवेधो । यं पि, पहाराद, इमस्मि धम्मविनये अनुपुब्बसिवखा अनुपुवकिरिया अनुपुब्बपटिपदा, न पायतकेनेव अशापटिवेधो; अयं, पहाराद, इमस्मि धम्मविनये पठमो अच्छरियो अभुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभिरमन्ति । १२. "सेय्यथापि, पहाराद, महासमुद्दो ठितधम्मो वेलं नाति- 15 वत्तति; एवमेव सो, पहाराद, यं मया सावकानं सिक्खापदं पञ्चत्तं तं मम सावफा जीवितहेतु पि नातिक्कमन्ति । यं पि, पहाराद, मया सायकानं सियापदं पञ्चत्तं तं मम सावका जीवितहेतु पि नातिक्क- मन्ति; अयं, पहाराद, इमस्मि धम्मविनये दुतियो अच्छरियो अभुतो धम्मो, ये दिस्वा दिस्या भिक्सू इमस्मि धम्मविनय अभिरमन्ति । १३. "सेय्यथापि, पहाराद, महासमुद्दो न मतेन कुणपेन संव- सति । य होति महासमुहे मतं कुणपं, न खिप्पमेव तीरंवाहेति थलं उस्सा- रेति; एवमेव सो, पहाराद, यो सो पुग्गलो दुस्सीलो पापधम्मो असुचि- स स्सरसमाचारो पटिच्छन्नकम्मन्तो अस्समणो समणपटिनो अब्रह्म- चारी ब्रह्मचारिपदिश्नो अन्तोपूति अवस्सुतो कसम्बुजातो, न 25 तेन मदो मंवनति; सिप्पमेव' नं सन्निपतित्वा उपिग्वपति । विश्या पि गो होति मझे भिक्युसवत्स समिसिनो', अथ सो मो भारका व सहमहा सहो च तेग । य पि, पहाराद, यो सो पुग्गलो दुरसीलो पापधम्मो असुचिसकत्सरसमाचारो पटिच्छन्न- मम्मन्तो प्रस्समो समणपरिमो प्रग्रह्मचारी ब्रह्मचारिपटिम्म मी । २. निमितो -गो, रो। 20 B.42 ·२१० .. 202 - अडगुत्तरानकायो [८.२.६- अन्तोपूति अवस्सुतो कराम्बुजातो, न तेन सङ्घो संवसति; खिप्पमेव नं सन्निपतित्वा उक्खिपति ; किञ्चा पि सो होति मज्झे भिक्खुसङ्घस्स सन्निसिन्नो, अथ खो सो पारका व सङ्घम्हा सङ्घो च तेन; अयं, पहाराद, इमस्मि धम्मविनये ततियो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा 5 भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभिरमन्ति । १४. “सेय्यथापि, पहाराद, या काचि महानदियो, सेय्यथीदं गङ्गा यमुना अचिरवती सरभू मही, ता महासमुई पत्वा जन्ति पुरि- मानि नामगोत्तानि, महासमुद्दो' त्वेव सङ्कं गच्छन्ति; एवमेव खो, पहा- राद, चत्तारो मे वण्णा- खत्तिया ब्राह्मणा वेस्सा सुद्दा, ते तथागतप्पवेदिते 10 धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पव्वजित्वा जन्ति पुरिमानि नाम- गोत्तानि, 'समणा' सक्यपुत्तिया" त्वेव सधं गच्छन्ति । यं पि, पहाराद, चत्तारोमे वण्णा - खत्तिया ब्राह्मणा वेस्सा सुद्दा, ते तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पजित्वा जहन्ति पुरिमानि नाम गोत्तानि, 'समणा सक्यपुत्तिया' त्वेव सङ्ख गच्छन्ति; अयं, पहाराद, 15 इमस्मि धम्मविनये चतुत्यो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो, यं दिस्वा विस्था भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभिरमन्ति । १५. "सेय्यथापि, पहाराद, या च लोके सवन्तियो महासमुई अप्पेन्ति या च अन्तलिक्खा' धारा पपतन्ति, न तेन महासमुद्दस्स ऊनत्तं वा पूरत्तं वा पञ्जायति; एवमेव खो, पहाराद, बहू चे पि भिक्खू अनु- 20 पादिसेसाय निव्यानधातुया परिनिब्वायन्ति, न तेन निब्बानधातुया ऊनत्तं वा पूरत्तं वा पञ्जायति । यं पि, पहाराद, वहू चे पि भिक्खू अनुपादिसेंसाय निब्बानधातुया परिनिव्यायन्ति, न तेन निव्बानधातुया ऊनत्तं वा पूरतं या पञ्चायति; अयं, पहाराद, इमस्मि धम्मविनये पञ्चमो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा भिक्खू इगस्गि 25 धम्मदिनये अभिरमन्ति । १६. “सेय्ययापि, पहाराद, महासमुद्दो एकरसो लोणरसो; एवमेव खो, पहाराद, अयं धम्मयिनयो एकरसो विमुत्तिरसो। यं पि पहाराद, अयं धम्मयिनयो एपरसो विमुत्तिरसो; अयं, पहाराद, इमरिम धम्मविनये छट्ठो अच्छरियो अब्भुतो घम्मो, यं दिस्या दिस्वा भिवरा 30 इगस्मि धम्मविनये अभिरमन्ति । -1. पणो सम्पत्तिको R.203 । - स्या.. २. भन्तरिया गी।

·२.६] पाहारामुक्त १७. “सेय्यथापि, पहाराद, महासमुद्दो बहुरतनो अनेकरतनो; प्रिमानि रतनानि, सेय्यथीदं - मुत्ता मणि वेरियो सङ्खो सिला पवाळं जतं जातरूपं लोहितको मसारगल्लं; एवमेव खो, पहाराद, अयं धम्म- बनयो बहुरतनो अनेकरतनो । तत्रिमानि रतनानि, सेय्यथीदं तारो सतिपट्टाना, चत्तारो सम्मप्पधाना, चत्तारो इद्धिपादा, पञ्चि- 5 द्रयानि, पञ्च बलानि, सत्त वोज्झङ्गा, अरियो अङ्गिको मग्गो । पि, पहाराद, अयं धम्मविनयो बहुरतनो अनेकरतनो; तनिमानि इतनानि, सेय्यथीदं - चत्तारो सतिपट्ठाना, चत्तारो सम्मप्पधाना, चत्तारो द्धिगादा, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च वलानि, सत्त बोज्झङ्गा, अरियो ङ्गिको भग्गो; अयं , पहाराद, इमस्मि धम्मविनये सत्तमो अच्छरियो 10 प्रभुतो धम्मो, यं दिस्वा दिस्वा भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभि- मन्ति । R.204 १८. "सेय्यथापि, पहाराद, महासमुद्दो महतं भूतानं आवासो; तरिमे भूता – तिमि तिमिङ्गलो तिमिरपिङ्गलो असुरा नागा गन्धब्बा; सन्ति महासमुद्दे योजनसतिका पि अत्तभावा द्वियोजनसतिका पि अत्त- 15 भावा तियोजनसतिका पि अत्तभावा चतुयोजनसतिका पि अत्तभावा पञ्चयोजनसतिका पि अत्तभावा; एवमेव खो, पहाराद, अयं धम्म- विनयो महतं भूतागं आवासो; तत्रिमे भूता - सोतापन्नो सोतापत्ति- फलसच्छिकिरियाय पटिपनो सकदागामी सवादागामिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो अनागामी अनागामिफलसच्चिकिरियाय पटिपन्नो अरहा अर- 20 हताय पटिपन्नो । यं पि, पहाराद, अयं घम्मविनयो महतं भूतानं प्रायासो; तत्रिमे भूता - सोतापनो सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटि- पन्नो सकदागामी सकदागामिफलसच्छिकिरियाय पटिपनो प्रतागामी अनागामिफलच्छिकिरियाय पटिपन्नो अरहा अरहताय पटिपन्नो; प्रयं, पहाराद, इमस्मि धम्मविनये अट्ठमो अच्छरियो अन्तो धम्मो, यं दिस्या दिस्था भिक्सू इमम्मि घम्मविनये अभिरमन्ति । इमे सो, पहा- राद, इमस्मि धम्मविनये अट्ठ अच्छरिया अभुता धम्मा, ये दिस्वा दिस्या भिगा इमस्मि धम्मबिनये अभिरमन्नी" ति ! 25 १. मुरियो - मी.।

·n205 अगुत्तरनिकायो [८२१०- १० उपोलयसुतं १ एक समय भगवा सावस्थिय विहरति पुब्बारामे मिगार- मातुपासादे । तेन खो पन समयेन भगवा तदहुपोसथे भिक्खुसङ्घपरिवतो निसिन्नो होति । अथ खो आयस्मा आनन्दो अभिक्कन्ताय रत्तिया, निक्खन्ते पठमे यामे, उट्ठायासना एक्स उत्तरासङ्ग करित्या येन भगवा 5 तेनजलिं पणामत्वा भगवन्त एनदवोच - "अभिक्कन्ता, भन्ते, रत्ति, निक्खन्तो पठमो यामो, चिरनिसिन्नो भिवखुसङ्घो । उद्दिमतु, भन्ते, भगवा भिक्खून पातिमोक्न" ति । २ एव वुत्ते भगवा तुम्ही अहोसि । दुतिय पि लो आयस्मा आनन्दो अभिक्कन्ताय रत्तिया, निक्खन्ते मज्झिमे यामे, उट्ठायासना 10 एकस उत्तरासङ्ग करित्वा येन भगवा तेनञ्जलि पणामेत्वा भगवन्त एतदवोच -- "अभिकन्ता, भन्ते, रत्ति, निक्खन्तो मज्झिमो यामो, चिर- निसिन्नो भिक्खुसङ्घो । उद्दिसतु, भन्ते, भगवा भिक्खून पातिमोवख" ति । दुतिय पि खो भगवा तुण्ही अहोसि । ततिय पि खो प्रायस्मा आनन्दो अभिक्कन्ताय रत्तिया, निक्खन्ते पच्छिमे यामे, उद्धस्ते अरुणे, 15 नन्दिमुखिया रत्तिया उट्ठायासना एकस उत्तरासङ्ग करित्या येन भगवा तैनञ्जलि पणामत्वा भगवन्त एतदवोच - "अभिवकन्ता, भन्ते, रत्ति, निक्खन्तो पच्छिमो यामो, उद्धस्त अरुण, नन्दिमुखी रत्ति, चिरनिसिन्नो भिक्खुसङ्घो । उद्दिसतु भन्ते, भगवा भिक्खून पातिमोक्ख" ति । "अपरिसुद्धा, आनन्द, परिसा" ति । ३ अथ खो आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स एतदहोसि -- "का नु खो भगवा पुग्गल सन्धाय एवमाह - 'अपरिसुद्धा, आनन्द, परिसा" ति? प्रथ खो प्रायस्मा महामोग्गल्लानो सब्बावन्त भिवसुसङ्घ चेतसा चेतो परिच्च मनसारासि । अद्दसा खो आयस्मा महागोग्गल्लानो त पुग्गल दुस्सील पापधम्म असुचि सड्वस्सरसमाचार पटिच्छन्नकम्मन्त 25 अस्समण समणपटिळा अब्रह्मचारि ब्रह्मचारिपटिन अन्तोपूति अव- स्सृत कराम्बुजात मझे भिक्खुसङ्घस्स निसिन्न, दिस्वान उद्यायासना येन सो पुग्गलो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्घमित्वा त पुग्गल एतदवोच "उटेहावुसो, दिट्ठोसि भगवता । नत्थि ते भिक्खूहि मद्धि रावासो' ति । १ कि- स्या. रो। २ अमुनिक 20 D45 - सी, स्था० रो। स्था०, रो।

·R.205 ८.२.१०]. उपोसयसुतं ४. एवं वुत्ते सो पुग्गलो तुम्ही अहोमि । दुतियं पिखो आयस्मा महामोग्गल्लानो तं पुग्गलं एतदवोच - "उटेहावुसो, दिहोसि भगवता। नत्यि ते भिक्खूहि सद्धि संवासो" ति । दुतियं पि खो सो पुग्गलो तुण्ही अहोसि । ततियं पि खो आयस्मा महामोग्गल्लानो तं पुग्गलं एतदवोच - "उठेहावुसो, दिट्ठोसि भगवता । नत्थि ते भिक्खूहि सद्धि संचासो" 5 ति । ततियं पि खो सो पुग्गलो तुण्ही अहोसि । ५. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो तं पुग्गलं वाहायं गहेत्वा वहिद्वारकोटका निक्खामेत्वा सूचिघटिकं दत्वा येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोच – “मिक्खामितो सो, भन्ते, पुग्गलो मया । परिसुद्धा परिसा । उद्दिसतु, भन्ते, भगवा भिक्खून पातिमोक्खं" 10 ति। "अच्छरियं, मोग्गल्लान, अब्भुतं, मोग्गल्लान ! याव बाहा गहणा पि नाम सो मोघपुरिसो आगमिस्सती" ति ! ६. अथ सो भगवा भिक्खू सामन्तेसि - "तुम्हेव दानि, भिवखवे, उपोसयं करेय्याथ, पातिमोक्सं उद्दिसेय्याय । न दानाहं, भिवखवे, 15 अज्जतग्गे उपोसथं करिस्सामि', पातिमोक्खं उद्दिसिस्सामि । अट्ठान- मेतं, भिक्सवे, अनवकासो यं तथागतो अपरिसुद्धाय परिसाय पातिमोक्खं उद्दिसय्य । ७. "अट्ठिमे, भिक्सवे, महासमुद्दे अच्छरिया अभुता' धम्मा, ये दिस्या दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । कतमे अट्ठ ? महा- 20 समुद्दो, भिक्सवे, अनुपुञ्चनिन्नो अनुपुष्यपोणो अनुपुब्बपन्भारो, न अायत- नेव पपातो। यं पि, भिक्सवे, महासमुद्दो अनुपुच्चनिन्नो अनुपुच्चपोणो अनुपुब्बपन्भारो, न आयतपेनेच पपातो; अयं, भियसवे, महासमुद्दे पठमो अच्छरियो भन्भुतो धम्मो, यं दिम्या दिस्वा अमुरा महासमुद्दे मभिरमन्ति ... पे०... (मया परिमे' तया पित्यारेतब्बो) । "पुन च परं, भिक्सपे, महागमुद्दो महतं भूतानं आवासो। समिमे भूता-तिमि तिमिङ्गलो तिमिरपिङ्गलो अमुरा नागा गन्धव्वा । परान्ति' महासमुद्दे योजनमतिमा पि प्रत्तभाया ......... पञ्चयोजन- गतिरा पि पत्तभावा । य पि, निपाये, महाममुद्दो महतं भूतानं 1-1 सारी पोचलुन दिगति । २. अन्तमामा - स्थान पुरिमन - 1.1. मन-मी., दारो। ? । 25 द. 8.207 ·5 अडगुत्तरनिकायो [८२१- आवासो, तत्रिमे भूता - तिमि तिमिङ्गलो तिमिरपिङ्गलो असुरा नागा गन्धब्बा, वसन्ति महासमुद्दे योजनसतिका पि अत्तभावा पे० पञ्चयोजनसतिका पि अत्तभावा, अय, भिक्खवे, महा- समुद्दे अट्ठमो अच्छरियो अभुतो धम्मो, य दिस्वा दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । इमे खो, भिक्खवे, महासमुद्दे अट्ठ अच्छरिया अन्भुता धम्मा, ये दिस्वा दिस्वा असुरा महासमुद्दे अभिरमन्ति । ६ "एवमेव' खो, भिक्खवे, अट्ठ इमस्मि धम्मविनये अच्छ- रिया अब्भुता धम्मा, ये दिस्वा दिस्वा भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभि- रमन्ति । कतमे अट्ठ ? सेय्यथापि, भिक्खवे, महासमुद्दो अनुपुब्बनिन्नो 10 अनुपुब्बपोणो अनुपुब्बपन्भारो, न अायतकेनेव पपातो, एवमेव खो, भिक्खवे, इमस्मि धम्मविनये अनुपुब्बसिक्खा अनुपुबकिरिया अनुपुब्ब- पटिपदा, न आयतकेनेव अजापटिवेधो । य पि, भिवखवे, इस्मि धम्मविनये अनुपुव्यसिक्खा अनुपुब्बकिरिया अनुपुब्वपटिपदा, न आयत- केनेव अज्ञापटिवेधो, अय, भिक्खवे, इमस्मि धम्मविनये पठमो अच्छ- 15 रियो नव्भुतो धम्मो, य दिस्वा दिस्वा भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभि- रमन्ति पे० । सेय्यथापि, भिक्सवे, महासमुद्दो महत भूतान आवासो, तत्रिमे भूता तिमि तिमिङ्गलो तिमिरपिङ्गलो असुरा नागा गन्धब्बा, वरान्ति महासमुद्दे योजनसतिका पि अत्तभावा पे० पञ्चयोजनसतिका पि अत्तभावा, एवमेव खो, भिवखवे, अय धम्म- 10 विनयो महत भूतान प्रावासो । तत्रिमे भूता - सोतापन्नो सोतापत्तिफ्ल- सच्छिकिरियाय पटिपन्नो पे० अरहा अरहत्ताय पटिपन्नो । य पि, भिक्खवे, अय धम्मविनयो महत भूतान भावासो, तनिमे भूता सोतापन्नो सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पे० अरहा अर- हत्ताय पटिपन्नो, अय, भिक्खवे, इमस्मि धम्मविनये अट्ठमो अच्छरियो 25 अन्भुतो धम्मो, य दिस्वा दिस्वा भिक्खू इमस्मि धम्मविनये अभिरमन्ति । इमे खो, भिक्सवे, इमस्मि धम्मविनये अट्ठ अच्छरिया अभुता धम्मा, ये दिस्वा दिस्वा भिक्सू इमस्मि धम्मविनये अभिरमन्ती" ति। R208 - महावग्गो दुतियो । १ य - म । २-२ पट्टिमे भिपर्व - स्या।

·८.३१] 1 B.47 पठमउग्गसुतं जस्सुद्दांनं' वेरज्जो सीहों याजनं', खळुडून मलानि च । दूतेय्यं द्वे च बन्धना', पहारादों उपोसथो ति ।। - 5 R.200 ३. गहपतिवग्गो १. पठमउग्गसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावन कूटागार- सालायं । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि ... पे०... एतदवोच - "अहि, भिक्खवे, अच्छरियेहि अन्भुतेहिं धम्मेहि समन्नागतं उग्गं गहपति वैसालिक धारेथा" ति । इदमवोच भगवा । इदं वत्वान सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि । २. अय खो अनतरो भिक्खु पुन्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्त- चीवरमादाय येन उग्गस्स गहपतिनो सालिकस्स निवेसनं तेनुपसङ्घमि; उपसमित्या पञ्जते प्रासने निसीदि । अय खो उग्गो गहपसि 10 वेसालिको येन सो भिवसु तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खं अभि- वादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकगन्तं निसिन्नं सो उग्गं गहपति वेसालिकं सो भिक्नु एतदवोच - "अट्टहि सो त्वं, गहपति, अच्छरियेहि अन्भुतेहि धम्मेहि समभागतो मयता व्यापतो । कतने ते, गहति, अट्ठ अधरिया प्रभुता धम्मा, येहि त्वं समन्नागतो भगवता व्याकतो" ति ? ३. "न सो अहं, भन्ते, जानामि – कतमेहि अट्टहि अच्छरियहि प्रभुतेहि धम्मेहि समन्नागतो भगवता व्याक्तो ति । अपि च, भन्ते, येमे अट्ठ मधरिया प्रभुता घम्गा संविज्जन्ति, ते" सुणाहि", साघुकं मनसि करोहि; भासिम्सामी" ति । “एवं, गहपती" ति यो सो भिक्सु उग्गस्स 20 गहपतिनो येनासिकस्न पच्चस्सोसि । जग्गो गहपति सालिको एतद- योन - "यदाहं, भन्ते, भगवन्तं पठमं दूरतो व भट्टस; सह दस्सनेनेव १ -गा...। २-२ यात्रा-मी., स्वा०,रो। ३. पाना- ग्या गटन- गीपन - या... वा -६. दु-गी। ७ पति-पति-रो.। - पारा -रवारो। -सपमुल पारि -पा.१-.. गुपोह - 01 15 । 1 - ·भ 148 R210 प्रत्युत्तरनिकापो [८ ३१- मे, भन्ते, भगवतो चित्तं पसीदि । अय खो मे, भन्ते, पठमो अच्छरियो अभुतो धम्मो सविज्जति । ४ “सो खो अह, भन्ते, पसन्नचित्तो भगवन्त पयिरुपासि । तस्स में भगवा अनुपुब्बि' कथ' कथेसि, सेय्यथीद - दानकथ सीलकथ 5 सग्गकथ, कामान आदीनव प्रोकार सङ्किलेस, नेक्खम्मे पानिसस पका- सेसि । यदा म भगवा अज्ञासि कल्लचित्त मुदुचित्त विनीवरणचित्त उदग्गचित्त पसन्नचित्त, अथ या बुद्धान सामुक्कसिका धम्मदेसना त पकासेसि - दुक्ख समुदय निरोध मग्ग । सेय्यथापि नाम सुद्ध' वत्य' अपगतकाळक सम्मदेव रजन पटिग्गण्हेय्य, एवमेव खो मे तस्मियेव 10 आसने विरण वीतमल धम्मचक्ख उदपादि - 'य किञ्चि समुदयधम्म, सब्ब त निरोधधम्म' ति । सो खो प्रह, भन्ते, दिदुधम्मो पत्तधम्मो विदितधम्मो परियोगाव्हधम्मो तिण्णविचिकिच्छो विगतकथङ्कथो वेसा- रज्जप्पत्तो अपरप्पच्चयो सत्थुसामने तत्येव बुद्ध च धम्म च सङ्घ च सरण अगमासि, ब्रह्मचरियपञ्चमानि च सिक्खापदानि समा- 15 दियि । अय खो मे, भन्ते, दुतियो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो संविज्जति । ५ "तस्स मव्ह, भन्ते, चतस्सो कोमारियो पजापतियो अहेसु । अथ स्वाह, भन्ते, येन ता पजापतियो तेनुपसङ्घमि, उपसमित्वा ता पजापतियो एतदवच - 'मया खो, भगिनियो, ब्रह्मचरियपञ्चमानि 20 सिक्खापदानि समादिन्नानि । या इच्छति सा इधे भोगे चभुजतु पुज्ञानि च करोतु, सवानि वा शातिकुलानि गच्छतु । होति वा पन पुरिसाधिप्पायो, कस्स वो दम्मी' ति ? एव वुत्ते सा, भन्ते, जेट्ठा पजापति म एतदवोच – 'इत्यन्नामस्स म, अय्यपुत्त, पुरिसस्स देही ति । अथ सो अह, भन्ते, त पुरिस पयकोसापेत्वा वामेन हत्येन पजापति 25 गहेत्वा दक्षिणेन हत्येन भिङ्गार गहेत्वा तस्स पुरिसस्रा प्रोणोजेसिं । कोमारि सो पनाह, भन्ते, दार परिच्चजन्तो नाभिजानामि चित्तस्स अञ्जयत्त । अय सो मे, भन्ते, ततियो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो सविज्जति । १-१ अनुपुत्रिक - सौ०, स्या, रो०। २-२ गुदवाय -रया०।३ ममाथि- 1 ४ एनपाच-सी०, स्या०, रो। ५ समादियानि-सी०।-६ मेष भाग -या। ७ भिकार-सी।

·R.211 B.49 10 ८३.१] पठमउगसुत्तं ६. "संविजन्ति खो पन में, भन्ते, कुले भोगा । ते च खो अप्पटिविभत्ता सीलवन्तेहि कल्याणथम्मेहि । अयं खो मे, भन्ते, चतुत्यो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो संविज्जति । ७. "यं खो पनाह, भन्ते, भिक्खू पयिरुपासामि; सक्कच्चयेव पयिरुपासामि, नो असक्कच्चं । अयं खो मे, भन्ते, पञ्चमो अच्छरियो । अभुतो धम्मो संविज्जति । ८. “सो चे, भन्ते, मे आयस्मा धम्म देसेति; सक्कच्चयेव सुणोमि, नो असक्कच्चं । नो चे मे सो' आयस्मा धम्म देसेति, अहमस्स धम्म देसेमि । अयं खो मे, भन्ते छट्ठो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो संविज्जति । ६. "अनच्छरियं खो पत में, भन्ते, देवता उपसमित्या पारोचेन्ति - 'स्वाक्खातो, गहपति, भगवता धम्मो' ति । एवं बुत्ते अहं, भन्ते, ता देवता एवं वदामि - 'बदेय्याथ वा एवं खो तुम्हे देवता नो या वदेय्याथ, अथ खो स्वाक्खातो भगवता धम्मो' ति । न खो पनाह, भन्ने, अभिजानागि ततोनिदानं चित्तस्स उण्णति' - 'म वा 15 देवता उपसङ्कमन्ति, अहं वा देवताहि सद्धि सल्लपामी' ति । अयं सो मे, भन्ते, सत्तमो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो संविज्जति । १०. "यानिमानि, भन्ते, भगवता देसितानि पञ्चोरम्भागियानि संयोजनानि, नाहं तेसं किञ्चि अत्तनि अप्पहीनं समनुपस्सामि । अयं सो मे, भन्ते, अट्ठमो अच्छरियो अभुतो धम्मो संविज्जति । इमे 20_R.212 सो मे, भन्ते, अट्ठ अच्छरिया अभुता धम्मा संविज्जन्ति । न च खो अहं जानामि - कतमेहि चाह" अट्ठहि अच्चरियेहि अभुतेहि पम्मेहि समन्नागतो भगवता व्याकतो" ति। ११. अथ सो सो मिक्सु उग्गस्स गहपतिनो वेसालिफस्स निवे- सने पिण्डपातं गहेत्या उडायासना पक्कामि । अय सो सो भिक्षु पच्छा- 15 मतं पिण्डपातपटिक्कतो येन भगवा तेनुपसद्धमि; उपराईमित्या भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो सो सो भिक्षु यायतको अहोसि उगेन गहपतिना वेसालिकेन सद्धि कथा- मल्लापो, तं गव्यं भगवतो मारोगेसि । १ स्यारी. पोपामु मलि। २. गनियाउति- रो01 ३ मी. संपो म४ि नो-गौ-1. -सी पाई-रो।

·३१८ मगुतरनिकायो १२. “साधु साधु, भिक्खु ! यथा तं उग्गो गहपति बेसालिको सम्मा ब्याकरमानो' व्याकरेय्य', इमेहेव खो, भिक्खु, अहि अच्छ- रियेहि अन्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतो उग्गो गहपति वेसालिको मया ब्याकतो। इमेहि च पन, भिक्खु, अट्ठहि अच्छरियेहि अन्भुतेहि धम्मेहि 5 समन्नागतं उम्गं गहपति वेसालिकं धारेही" ति । B.50 । 10 R.219 २. दुतिय उगत्तं १. एक समयं भगवा वज्जीसु विहरति हत्थिगामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – “अहि, भिक्खवे, अच्छरियेहि अब्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतं उग्गं गहपति हत्यिगामकं धारेथा" ति । इदमवोच भगवा । इदं वत्वान सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि । २. अथ खो अञ्जतरो भिक्खु पुब्यण्हसमयं निवासेत्वा पत्त- चीवरमादाय येन उग्गस्स गहपतिनो हत्यिगामकस्स निवेसनं तेनुप- सङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्चते आसने निसीदि । अथ खो उग्गो गहपति हथिगामको येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खू अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो उग्गं 15 गहपति हत्थिगामकं सो भिक्खु एतदवोच - "अट्ठहि खो त्वं, गहपति, अच्छरियेहि अब्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतो भगवता ब्याकतो । कतमे ते, गहपति, अट्ठ अच्छरिया अभुता धम्मा, येहि त्वं समन्नागतो भगवता व्याकतो" ति? ३. “न खो अहं, भन्ते, जानामि - कतमेहि अट्ठहि अच्छरियेहि 20 अब्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतो भगवता व्याकतो ति । अपि च, भन्ते, ये मे अट्ट अच्छरिया अभुता धम्मा संविज्जन्ति, ते सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासिस्सामी" ति । “एवं, गहपती" ति खो सो भिक्खु उग्गस्स गहपतिनो हत्यिगामकस्स पच्चस्सोसि 1 उग्गो गहपति हत्थिगामको एतदवोच - "यदाह, भन्ते, नागवने परिचरन्तो भगवन्तं पठमं दूरतो व 25 अद्दस; सह दस्सनेनेव मे, भन्ते, भगवतो चित्तं पसीदि, सुरामदो च पहीयि"। अयं खो मे, भन्ते, पठमो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो संविज्जति । १. ध्यावरमानो व्याकरेग्य - सी०, रो। २. पारेषा - ३.४ - म० । ४. परिवारेन्टो - सी०। ५. पहिरिय - स्या! सी०, स्या०, रोन ·B.5] R214 ८३२] दुतिपउम्पामुत्तं ४. "सो खो अहं, भन्ते, पसन्नचित्तो भगवन्तं पयिरुपासि । तस्स मे भगवा अनुपुब्बि कथं कथेसि, सेय्यथीदं – दानकथं सीलकथं सग्गकथं; कामानं आदीनवं प्रोकार सङ्किलेस, नेक्खम्मे आनिसंसं पका- सेसि । यदा मं भगवा प्रज्ञासि कल्लचित्तं मुदुचित्तं विनीवरणचित्तं उदग्गचित्तं पसन्नचित्तं, अथ या बुद्धानं सामुक्कंसिका घम्मदेसना तं । पकासेसि - दुक्खें समुदयं निरोध मग्गं । सेय्यथापि नाम सुद्धं वत्थं अपगतकाळकं सम्मदेव रजनं पटिग्गण्हेय्य; एवमेव खो में तस्मियेव आसने विरजं वीतमलं धम्मचक्खू उदपादि--'यं किञ्चि समुदयधम्म, सब्ब तं निरोधधम्म' ति । सो खो अहं, भन्ते, दिट्ठधम्मो पत्तधम्मो विदितधम्मो परियोगान्धम्मो तिण्णविचिकिच्छो विगतकथङ्कयो 10 वेसारज्जपत्तो अपरप्पच्चयो सत्थुसासने तत्थेव बुद्धं च धम्म च सङ्घ च सरणं अगमासिं, ब्रह्मचरियपञ्चमानि च सिक्खापदानि समादियिं । अयं खो में, भन्ते, दुतियो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो संविज्जति । ५. "तस्स मरह, भन्ते, चतस्सो कोमारियो पजापतियो अहेस । अथ ख्वाहं, भन्ते, येन ता पजापतियो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा 15 ता पजापतियो एतदवचं – 'मया खो, भगिनियो, ब्रह्मचरियपञ्चमानि सिक्खापदानि समादिन्नानि । या इच्छति सा इधेव भोगे च भुञ्जतु पुज्ञानि च करोतु, सकानि वा आतिकुलानि गच्छतु । होति वा पन पुरिसाधिप्पायो, कस्स वो दम्मी' ति ? एवं वुत्ते सा, भन्ते, जेट्टा पजा- पति म एतदवोच - 'इत्थन्नामस्स मं, अय्यपुत्त, पुरिसस्स देही' ति । 20 अथ खो अहं, भन्ते, तं पुरिसं पक्कोसापेत्वा वामेन हत्येन पजापति गहेत्वा दविखणेन हत्थेन भिङ्गार गहेत्वा तस्स पुरिसस्स प्रोणोजेसि । कोमारि खो पनाह, भन्ते, दारं परिच्चजन्तो नाभिजानामि चित्तस्स अज्ञयत्तं । अयं खो मे, भन्ते, ततियो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो संविज्जति'। ६. "संविज्जन्ति खो पन मे , भन्ते, कुले भोगा । ते च खो अप्पटिविभत्ता सीलवन्तेहि कल्याणधम्महि । अयं सो मे, भन्ते, चतुत्थो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो संविज्जति । ७. "यं खो पनाह, भन्ते, भिक्खु पयिरुपासामि; सक्कच्चयेव पयिरुपासामि, नो असक्कच्च । सो चे में आयस्मा धम्म देसेति; 30 १ म. पोत्यके नरिय । २ मे भन्ते -सी, रो.1 25 - R215 ·३२० B52 म अगुत्तरनिकायो [८३२- सक्कच्चयेव सुणामि, नो असक्कच्चं । नो चे मे सो आयस्मा धम्म देसेति, अहमस्स धम्मं देसेमि । अयं खो मे, भन्ते, पञ्चमो अच्छरियो अभुतो धम्मो संविज्जति । ८ "अनच्छरियं खो पन, भन्ते, सङ्के निमन्तिते देवता उपसङ्क- 5 मित्वा आरोचेन्ति – 'असुको', गहपति, भिक्खु उभतोभागविमुत्तों असुको पञ्चाविमुत्तो असुको कायसक्खी असुको दिट्ठिपत्तो असुको सद्धाविमुत्तो असुको धम्मानुसारी असुको सद्धानुसारी असुको सीलवा कल्याणधम्मो असुको दुस्सीलो पापधम्मो' ति । सङ्घ खो पनाहं, भन्ते, परिविसन्तो नाभिजानामि एवं चित्तं उम्पादेन्तो - 'इमस्स वा थोकं 10 देमि इमस्स वा बहुक' ति । अथ ख्वाहं, भन्ते, समचित्तो व देमि । अयं खो मे, भन्ते, छट्टो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो संविज्जति । ६. "अनच्छरियं खो पन में, भन्ते, देवता उपसङ्कमित्वा आरोन्ति - 'स्वाक्खातो, गहपति, भगवता धम्मो' ति । एवं बुत्ते अहं, भन्ते, ता देवता एवं वदेमि' - 'वदेय्याथ वा एवं खो तुम्हे देवता नो वा 15 वदेय्याथ, अथ खो स्वाक्खातो भगवता धम्मो' ति । न खो पनाहं, भन्ते, अभिजानामि ततोनिदानं चित्तस्स उण्णति - 'म ता देवता उपसङ्क- मन्ति, अहं वा देवताहि सद्धि सल्लपामी' ति । अयं खो मे, भन्ते, सत्तमो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो संविज्जति । १०. “सचे खो पनाहं, भन्ते, भगवतो पठमतरं कालं करेण्यं, 20 अनच्छरियं खो पनेतं यं मं भगवा एवं व्याकरेय्य – 'नत्यि तं संयोजन येन सयुत्तो उग्गो गहपति हत्यिगामको पुन इमं लोकं पागच्छेय्या ति । अयं खो मे, भन्ते, अट्ठमो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो संविज्जति । इमे सो मे', भन्ते, अट्ठ अच्छरिया अभुता धम्मा संविज्जन्ति । न च खो अहं जानामि – कतमेहि चाहं अट्टहि अच्छरियेहि अट्भुतेहि धग्मेहि 25 समन्नागतो भगवता व्याकतो" ति | ११ “अथ खो सो भिक्खु उग्गस्स गहपतिनो हत्यिगामकरस निवेसने पिण्डपात गहेत्वा उट्ठायासना पक्कामि । अथ खो सो भिवखु पच्याभत्त पिण्डपातपटियकन्तो येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्घमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो सो सो १. प्रसोको-स्था० । २. वदामि - सी, स्या, रो० । ३. सी०, रो० पोत्यगु R216 नरिप।

·P 55 ८.३.३] परमहत्यकसुतं भिक्खु यावतको अहोसि उग्गेन गहातिना हत्थियामकेन सद्धि कथा- सल्लापो, तं सब्बं भगवतो आरोचेसि । १२. “साधु साधु, भिवखु ! यथा तं उग्गो गहपति हथिगामको सम्मा व्याकरमानो व्याकरेय्य, इमेहेव खो भिक्ख, अहि अच्छरियेहि अब्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतो उग्गो गहपति हत्यिगामको मया व्याकतो। इमेहि च पन, भिक्खु, अट्ठहि अच्छरियेहि अत्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतं उग्गं गहपति हत्थिगामकं धारेही" नि । 5 R.217 ३. पम्महत्यकसुत्तं १. एक समयं भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये । तत्र खो भगवा भिक्खू प्रामन्तेसि - "सत्तहि, भिक्खवे, अच्छरियेहि अब्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतं हत्थक माळवळं धारेथ । कतमेहि सत्तहि ? 10 सद्धो हि, भिक्खवे, हत्थको आळवको; सीलवा, भिक्खवे, हत्यको आळवको, हिरीमा, भिवखवे, हत्यको अाळवको; अोत्तप्पी', भिक्खये, हत्यको आळवको; बहुस्सुतो, भिक्खवे, हत्थको आळवको; चागवा, भिक्खवे, हत्थको आळवको, पञवा, भिक्खवे, हत्थको आळवको इमेहि खो, भिक्खवे, सत्तहि अच्छरियेहि अन्भुतेहि पम्मेहि समनागतं 15 हत्यकं आळवर्क धारेथा" ति । २. इदमवोच भगवा । इदं वत्वान सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि । अथ खो अञ्जतरो भिक्खु पुब्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्त- चौवरमादाय येन हत्थकस्स आळवकरस निवेसनं तेनुपसङ्कोम; उप- सङ्घमित्वा पञत्ते आसने निसीदि । अथ खो हत्थको आळवको 20 येन सो भिक्खु तेनुपसङ्घमि, उपसङ्घमित्वा तं भिक्खं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो हत्यकं आळवकं सो भिक्खु एतदवोच- ३. "सत्तहि खो त्व, भावुसो, अच्छरियेहि अब्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतो भगवता व्याकतो । कतमेहि सत्तहि ? 'सद्धो, भिवसवे, 25 हत्यको आळवको; सीलवा . पं०.. हिरीमा .. मोत्तप्पी ... बहुस्सुतो पन्नवा, भिक्खवे, हत्यको प्राळवकों' ति । इमेहि खो ... चागवा ... १. भोत्तापी-सी०, से। प०१-४१ ·३२२ ? 5 B54 R218 अडगुत्तरनिकायो [५३३- त्व, आवुसो, सत्तहि अच्छरियहि अब्भुतेहि धम्मेहि समन्नामतो भगवता ब्याकतों" ति। "कच्चित्थ, भन्ते, न कोचि गिही अहोसि प्रोदातवसनो" ति "न हेत्थ', आवसो, कोचि गिही अहोसि ओदातवसनो" ति । "साधु, भन्ते, यदेत्थ न कोचि गिही अहोसि प्रोदातवसनो" ति । ४ अथ खो सो भिक्खु हत्थकस्स आळवकस्स निवेसने पिण्ड- पात गहेत्वा उट्ठायासना पक्कामि । अथ खो सो भिक्खु पच्छाभत्त पिण्डपातपटिक्कन्तो येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो सो भिक्खु 10 भगवन्त एतदवोच- ५ "इधाह, भन्ते, पुब्बण्हसमय निवासेल्वा पत्तचीवरमादाय येन हत्थकस्स आळवकस्स निवेसन तेनुपसमि, उपसमित्वा पञ्जते आसने निसीदि । अथ खो, भन्ते, हत्थको आळवको येनाह तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा म अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न 15 खो अह, भन्ते, हत्यक आळवक एतदवच – 'सत्तहि खो त्व, आधुसो, अच्छरियेहि अन्भुतेहि धम्मेहि समन्नागतो भगवता व्याकतो । कतमेहि सत्तहि ? सद्धो, भिक्खवे, हत्थको आळवको, सीलवा पे० हिरीमा प्रोत्तप्पी बहुस्सुतो पञवा, भिक्खवे, हत्थको आळवको ति । इमेहि खो त्व, आवुसो, सत्तहि अच्छरियेहि अब्भुतेहि 20 धम्मेहि समन्नागतो भगवता ब्याकतो' ति । ६ “एव वुत्ते, भन्ते, हत्यको म एतदवोच - 'कच्चित्य, भन्ते, न कोचि गिही अहोसि ओदातवसनो' ति? 'न हेल्थ, आयुसो, कोचि गिही नहोसि प्रोदातवसनो' ति । 'साधु, भन्ते, यदैत्य न कोचि गिही अहोसि प्रोदातवसनो'"ति । ७ "साधु साधु, भिक्सु | अप्पिच्छो सो, भिक्खु, कुलपुत्तो । सन्तेयेव अतनि कुसलघम्मे न इच्छति परेहि जायमाने । तेन हि त्व, भिवसु, इमिना पि अट्ठमेन' अच्छरियेन अब्भुतेन धम्मेन रामन्नागत हत्यक पाळवद धारेहि, पदिद अप्पिच्छताया" ति । - चागवा 25 साप - मी०, रा. । पारपर रिप। २ गत पम्म -गी. रमा रा ·R219 B.55 ८३४] दुतियहत्यकसुत्तं ४. दुतियहत्यकसुतं १. एक समयं भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये । प्रथ खो हत्यको आळवको पञ्चमत्तेहि उपासकसतेहि परिवुतो ग्रेन भगवा तेनुपरारमि; उपसङ्घमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्तं निसिन्न खो हत्यकं प्राळवकं भगवा एतदवोच - २ "महती खो त्यायं, हत्थक, परिसा । कथं पन त्वं, हत्थक, । इमं महति परिसं सद्भाहासी" ति ? "यानिमानि, भन्ते, भगवता देसितानि चत्तारि सङ्गहवत्यूनि, तेहाह' इमं महति परिस सङ्गहामि । अह, भन्ते, य जानामि – 'अयं दानेन सङ्गहेतब्बो' ति, त दानेन सङ्गण्हामि, यं जानामि 'अयं पेय्यवज्जेन' सङ्गहेतव्यो' ति, त पेय्ययज्जेन सङ्गण्हामि, यं जानामि - 10 'अयं अत्यचरियाय सङ्गहेतब्बो' ति, त अत्यचरियाय सङ्गहामि; यं जानामि – 'अय समानत्तताय सङ्गहेंतव्यो' ति, त समानत्तताय सङ्ग- पहामि । सविज्जन्ति' खो पन मे, भन्ते, कुले भोगा। दलिद्दस्स खो नो तथा सोतब्ध मान्ती" ति । ३ “साधु साधु, हत्थक | योनि खो त्याय, हत्यक, महर्ति परिसं 15 राङ्गहेतु । ये हि केचि, हत्थक, अतीतमद्धानं महति परिस सङ्गहेस, सब्बे ते इमेहेव चतूहि सङ्गहवत्यूहि महति परिसं सङ्गहेसु । ये पि हि केचि, हत्यक, अनागतमद्धान महति परिस सङ्गहिस्सन्ति, सवे ते इमे- हेव चतूहि सङ्गहवत्थूहि मति परिस सङ्गहिस्सन्ति । ये पि हि केचि, हत्यका, एतरहि महति परिस समण्हन्ति, सब्बे ते इमेहेव चतूहि सङ्गह- 20 वत्यूहि महर्ति परिस सङ्गग्हन्ती" ति । ४. अथ खो हत्थको आळवको भगवता धम्मिया कथाय सन्द- स्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभि- वादेत्वा पदविसण कत्वा पक्कामि । अथ सो भगवा सचिरपवकन्ते हत्यवे पाळबके भिक्सू आमन्तेसि - "अट्ठहि, मिक्खये, अच्छरियेहि 25 अत्भुतेहि धम्मेहि समन्नागत हत्यक पाळवकं धारय । कतमेहि अट्टहि ? सद्धो, भिक्खवे, हत्यको पाळबको, सीलवा, भिवसवे .पे... हिरीमा योत्तप्पी बहुस्सुतो चागवा पञ्जवा, भिवसवे, १ तेनाह - गी० । २ पेग्यपान-रया। सविस्यन्ते-सी, म्या,रो। R220 - ·३२४ नहगुत्तरनिकायो [८.३.४- हत्यको आळवको; अप्पिच्छो, भिक्खवे, हत्यको आळवको । इमेहि खो, भिक्खवे, अहि अच्छरियेहि अभुतेहि धम्मेहि समन्नागतं हत्थक आळवक धारेथा" ति। B.SG ५. महानामसुत्तं १. एक समयं भगवा सक्केसु विहरति कपिलवथुस्मि 5 निनोधारामे । अथ खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच - २. "कित्तावता नु खो, भन्ते, उपासको होतो" ति ? "यतो खो, महानाम, बुद्धं सरणं गतो होति, धम्म सरणं गतो 10 होति, सद्धं सरणं गतो होति; एत्तावता खो, महानाम, उपासको होती" ति। ३. "फित्तावता पन, भन्ते, उपासको सीलवा होती" ति ? "यतो खो, महानाम, उपासको पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिनादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, 1७ मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति; एत्तावता खो, महानाम, उपासको सीलबा होती" ति । ४. "कित्तावता पन, भन्ते, उपासको अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताया” ति? "यतो सो, महानाम, उपाराको अत्तना'व' सद्धासम्पन्नो होति, 20 नो परं सद्धासम्पदाय रामादपेति; अत्तना व सोलराम्पन्नो होति, नो परं सीलसम्पदाय समादपेति; अत्तना व चागसम्पन्नो होति, नो परं चाग- सम्पदाय समादपेति , अत्तना व भिन्सून दस्सनकामो होति, नो परं भिक्यूनं दस्राने समादपेति; अत्तना व राद्धम्मं सोतुकामो होति, नो परं सद्धम्मस्सवने' समादपैति; अत्तना य गुतानं धम्मानं धारणगासियो' 25 होति, नो परं धम्मपारणाय समादपति; अत्तना व सुतान' धम्मानं प्रत्यूपपरिस्तिता होति, नो परं प्रत्यूपपरिवसाय समादपैति; अत्तना व t-1 पत्तना - मी०, रो, पान-रपाः । २. सम्मादणे - गी; गसम्प मरने-रो। ३ पारागानि-,गे। मी. रोपांपरे नधि प्रणागिीत-गी. प्रणालियो -गा, पूति - रो। (221 , ४ पगा- ·३२५ - 5 - ८.३.६] जीवकसुतं अत्यमाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति, नो पर धम्मा- नुधम्मप्पटिपत्तिया समादपेति । एत्तावता खो, महानाम, उपासको अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताया" ति । ५ "कित्तावता पन, भन्ते, उपासको अत्तहिताय च पटिपन्नो होति परहिताय चा" ति? "यतो खो, महानाम, उपासको अत्तना च सद्धासम्पन्नो होति, पर च सद्धासम्पदाय समादपेति, अत्तना च सीलसम्पन्नो होति, पर च सीलसम्पदाय समादपेति, अत्तना च चागसम्पन्नो होति, पर च चाग- सम्पदाय समादपेति, अत्तना च भिक्खूनं दस्सनकामो होति, पर च भिक्खून दस्सने समादपेति, अत्तना च सद्धम्म सोतुकामो होति, पर 10 B 37 च सद्धम्मस्सवने समादपेति, अत्तना च सुतान धम्मान धारणजातिको होति, पर च धम्मधारणाय समादपेति, अत्तना च सुतान घम्मान प्रत्यूप- परिलिखता होति, पर न प्रत्यूपपरिक्खाय समादपेत्ति, अत्तना च अत्थ- माय धम्ममाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति, पर च घम्मानु- धम्मप्पटिपत्तिया समादपेति । एत्तावता खो, महानाम, उपासको अत्त- 15 हिताय च पटिपन्नो होति परहिताय चा" ति । . n 222 20 ६. जीवकसुत्तं १ एक समय भगवा राजगहे विहरति जीवकम्बवने । अथ खो जीवको कोमारभच्चो येन भगवा तेनुपसङ्घमि, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेवा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो जीवको कोमारभच्चो भगवन्त एतदवोच - २ "कित्तावता नु खो, भन्ते, उपासको होती" ति ? "यतो खो, जीवक,बुद्ध सरण गतो होति,धम्म सरण गतो होति, सङ्घ सरण गतो होति, एत्तावता खो जीवक, उपासको होती" ति । ३ "कित्तावता पन, भन्ते, उपासको सीलवा होती" ति ? “यतो खो, जीवक, उपासको पाणातिपाता पटिविरतो होति 25 पे० सुरामेरयमज्जपमादवाना पटिविरतो होति, एत्तावता खो, जीवक, उपासको सीलदा होती" ति । ४ "कित्तायता पन, भन्ते, उपासको अत्तहिताय पटिपनो होति, नो परहिताया" ति? - ·R.228 घडगुतरनिकायो [८.३.६- "यतो खो, जीवक, उपासको अत्तना वं सद्धासम्पन्नों होति, नो पर सद्धासम्पदाय समादपेति ...पे०... अत्तना व अत्थममाय धम्म- माय धम्मानुधम्मप्पटिपनो होति, नो परं धम्मानुधम्मप्पटित्तिया समादपेति । एतावता खो, जीवक, उपासको अत्तहिताय पटिपन्नो होति, 5 नो परहिताया" ति । ५. "कित्तावता पन, भन्ते, उपासको अत्तहिताय च पटिपन्नो होति परहिताय चा" ति? “यतो खो, जीवक, उपासको अत्तना च सद्धासम्पन्नो होति, परं च सद्धासम्पदाय समादपेति ; अत्तना च सीलसम्पन्नो होति, परं च 10 सीलसम्पदाय समादपेति; अत्तना च चागसम्पन्नो होति, परं च चाग- सम्पदाय समादपेति; अत्तना च भिक्खूनं दस्सनकामो होति, परं च भिक्खून दस्सने समादपेति; अत्तना च सद्धम्मं सोतुकामो होति, परं च सद्धम्मस्सवने समादपेति; अत्तना च सुतानं धम्मानं धारणजातिको होति, परं च धम्मधारणाय समादपेति ; अत्तना च सुतानं धम्मानं अत्यूप- 15 परिक्खिता होति, परं च प्रत्यूपपरिक्खाय समादति; अत्तना च अत्थ- मनाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति, परं च धम्मानु- धम्मप्पटिपत्तिया समादपेति । एत्तावता खो, जीवक, उपासको अत्त- हिताय च पटिपन्नो होति परहिताय चा" ति । B.58 ? रुण- ७. पठमबलसुत्तं १ "अद्विमानि, भिवखवे, वलानि । कतमान 20 बला', भिक्खवे, दारका, कोधवला' मातुगामा', आवुधवला चोरा, इस्सरियवला राजानो, उज्झत्तिबला वाला, निज्झत्तिवला पण्डिता, पटिसङ्खानयला बहुस्सुता, खन्तिवला समणद्माह्मणा - इमानि सो, भिक्सवे, अट्ट क्लानी" ति । ८. दुतियवलसुत्तं १. अय खो आयस्मा सारिपुत्तो येन भगवा तेनुपसमि; 25 उपसद्धमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एवमन्तं निसीदि । एकान्त निसिन्नं १. रोणता- सी, स्मा, रो। २-२ पोषातो मासुमागो - सो० ।

·३२७ R.224 B.59 ८.३..] घुतियबलमुत्तं खो आयस्मन्तं सारिपुत्तं भगवा एतदवोच - "कति नु खो, सारिपुत्त, खीणासवस्स भिक्खुनो वलानि, येहि वलेहि समन्नागतो खीणासवो भिक्खु' आसवानं खयं पटिजानाति – 'खीणा में पासवा" ति ? "अट्ठ, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खनो बलानि, येहि वलेहि समन्ना- गतो खीणासबो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति - 'वीणा में पासवा' 5 ति । कतमानि अट्ट ? इध, भन्ते, खीणासवस्स भिवखुनो अनिच्चतो सब्बे सङ्घारा यथाभूतं सम्मप्पञ्चाय सुदिट्ठा होन्ति । यं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो अनिच्चतो सव्वे सङ्खारा यथाभूतं सम्मप्पाय मुदिट्ठा होन्ति, इदं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो बलं होति, यं बलं आगम्म खीणासवो भिक्खु आसवानं खयं पटिजानाति – 'खीणा मे 10 पासवा' ति । २. "पुन च परं, भन्ते, सीणासवस्स भिक्खुनो अङ्गारकासूपमा कामा यथाभूतं सम्मप्पआय सुदिट्ठा होन्ति । यं पि, भन्ते, सीणा- सबस्स भिक्खुनो अङ्गारकासूपगा कामा यथाभूतं सम्मप्पञ्जाय सुदिट्ठा होन्ति, इदं पि, भन्ते, खोणासवस्स भिक्खुनो यलं होति, यं वलं पागम्म 15 सीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति – 'सोणा में पासवा' ति । ३. "पुन च परं, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो विवेकनिन्नं चित्तं होति विवेकमोणं विवेकपन्भारं विवेकट्ठ नेवसम्माभिरतं व्यन्तिभूतं सब्बसो पासवट्टानियेहि धम्महि । यं पि, भन्ते, वीणासवरस भिवखुनो विवेकनिन्नं चित्तं होति विवेकपोणं विवेकपभारं विवेकट्ठ नेवखम्माभिरतं 20 व्यन्तिभूतं सब्बसो पासवट्ठानियेहि धम्मेहि, इदं पि, भन्ते, सीणासवस्स भिवसुनो वलं होति, यं बलं पागम्म खीणासवो भिक्रतु यासवानं सयं पटिजानाति - 'वीणा में पासवा' ति । ४. "पुन च परं, भन्ते, खीणासवस्स भिवसुनो चत्तारो सति- पट्टाना भाविता होन्ति सुभाषिता । यं पि, भन्ते, सोणासवस्स भिवसुनो । चत्तारो सतिपट्टाना भाविता होन्ति सुभाविता, इदं पि, भन्ते, सोणासवस्रा भिक्सुनो यलं होति, यं बलं पागम्म सोणासवो मिक्सु पासवान सयं पटिजानाति - 'सोणा मे पागवा' ति। ५. "पुन चपरं, भन्ते, पीणामवन्स भिवगुनो चतारो इद्धिपादा भाविता होन्ति सुभाविता . पे० .. पश्चिन्द्रियानि नायितानि होन्ति । सुभाषितानि ... पे०... सरा योगागा भायिता होन्ति मुभाविता ....... R.225 ·प्रगुत्तरनिकायो [८.३.८- अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो भावितो होति सुभावितो । यं पि, भन्ते, खीणासवस्स भिक्खुनो अरियो अटुङ्गिको मम्गो भावितो होति सुभा- वितो, इदं पि, भन्ते, वीणासवस्स भिक्खुनो बलं होति, यं बलं पागम्म खीणासबो भिक्सु पासवानं खयं पटिजानाति – 'खीणा मे आसवा' ति । ६. "इमानि खो, भन्ते, अट्ठ खीणासवस्स भिवखुनो बलानि, येहि बलेहि समन्नागतो खीणासवो भिक्खु पासवानं खयं पटिजानाति - 'खीणा में पासवा" ति । 5 BG0 ६. अक्खणसुत्तं १. "'खणकिच्चो लोको, खणकिच्चो लोको' ति, भिवखवे, सुतवा पुथुज्जनो भासति, नो च खो सो जानाति खणं वा अवखणं 10 वा । अट्ठिमे, भिक्सवे, अक्खणा असमया ब्रह्मचरियवासाय । कतम अट्ठ ? इध, भिक्खवे, तथागतो च लोके उप्पन्नो होति अरहं सम्मा- सम्वुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा, धम्मो च देसियति प्रोपसमिको' परिनिव्यानिको सम्बोधगामी सुगतप्पवेदितो; अयं च पुग्गलो निरयं 15 उपपन्नो होति । अयं, भिक्खये, पठमो अवखणो असमयो ब्रह्मचरिय- वासाय । २. "पुन च परं, भिक्सवे, तथागतो च लोके उप्पन्नों होति पे०.. सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा, धम्मो च देसियति प्रोप- समिको परिनिव्वानिको सम्बोधगामी सुगतप्पवेदितो; अयं च पुग्गलो ५० तिरच्छानयोनि उपपन्नो होति ... पं०... दुतियो अवखणो असमयो ब्रह्मचारियवासाय । ३. "पुन च परं, भिक्खवे ... पे..... अयं च पुग्गलो पेत्तिविसयं उपपन्नो होति .. पे०... ततियो अक्षणो असमयो ब्रहाचरियवासाय । ४. "पुन च परं, भिक्सवे ... पे०... अयं च पुग्गलो अञ्जतरं 28 दोघायुकं देवनिकायं उपपन्नो होति ... पे०... चतुत्यो अक्सगो असमयो ब्रह्मचरियवासाय । R226 १. उपसमियो -मा. २. परिनिमापिरो-सी०, रो।

·८.३.६] F D.61 15 अक्षणसुतं ५. "पुन च परं, भिवखवे ... पे.... अयं च पुग्गलो पच्चन्तिमेसु जनपदेसु पच्चाजातो होति, सो च होति' अविज्ञातारेसु मिलक्खेसु', यत्य नत्यि गति भिक्खून भिक्खुनीनं उपासकानं उपासिकानं ... पं०... पञ्चमो अक्खणो असमयो ब्रह्मचरियवासाय । ६. "पुन च परं, भिक्खवे ... पे०... अयं च पुग्गलो मज्झिमेसु । जनपदेसु पच्चाजातो होति, सो च होति मिच्छादिदिको विपरीतदस्सनो-- 'नत्य दिन्नं, नत्थि यिटुं, नत्यि हुतं, नत्थि सुकतदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको, नरिथ अयं लोको, नत्थि परो लोको, नत्यि माता, नत्यि पिता, नत्यि सत्ता प्रोपपातिका, नत्यि लोके समणब्राह्मणा सम्मग्गता सम्मापटिपन्ना ये इमं च लोक परं च लोकं सयं अभिञ्ज्ञा सच्छिकत्वा 10 पवेदेन्ती' ति ... पे.... छट्ठो अयखणो असमयो ब्रह्मचरियवासाय । ७. "पुन च परं, भिक्खवे ... पे०... अयं च पुग्गलो मज्झिमेसु जनपदेसु पच्चाजातो होति, सो च होति दुप्पो जळो एळमूगो अप्पटि- वलो' सुभासितदुब्भासितस्स अत्थमनातुं । अय, भिक्खवे, सत्तमो अक्खणो असमयो ब्रह्मचरियवासाय । . "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो च लोके अनुप्पन्नो होति अरहं सम्मासम्बुद्धो ... पे०... सत्या देवमनुस्सानं वुद्धो भगवा, धम्मो च न देसियति प्रोपसमिको परिनिवानिको सम्बोधगामी सुगतप्पवेदितो, अयं च पुग्गलो मज्झिमेसु जनपदेसु पच्चाजातो होति, सो च होति पञवा अजळो अनेळमूगो पटिवलो मुभासितदुब्भासितस्स अत्यमज्ञातुं । 20 अयं, भिक्खवे, अट्ठमो अक्खणो असमयो ब्रह्मचरियवासाय । "इमे सो, भिक्सवे, अट्ठ अक्खणा असमया ब्रह्मचरियवासाय । ६. "एको व खो, भिक्खवे, खणो च समयो च ब्रह्मचरिय- वासाय । कतमो एको ? इध, भिक्खवे, तथागतो च लोके उप्पन्नो होति अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविद् अनुत्तरो 25 पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सान युद्धो भगवा, धम्मो च देसियति प्रोपसमिको परिनिव्बानिको सम्बोधगामी सुगतप्पवेदितो, अयं च पुग्गलो मझिमेसु जनपदेनु पच्चाजातो होति, सो च होति पञ्जवा अजळी अनेळमूगो पटिवलो सुभासितदुद्भासितस्स अत्यमज्जातुं । प्रयं, भिपसवे, एको व सणो च सभयो च ब्रह्मचरियवासाया ति । 1-1 सी.रो. पोत्यगु गरिप । २ मिनासु-स्पा । ३. गुदुररान - गी, रो। ४. न परिपतो-०, स्यारो। R.2271 50 ·5 B.62, R.228 10 अत्तरनिकायो [८.३.६- "मनुस्सलाम' लद्धान, सद्धम्म सुप्पवेदिते । ये खणं' नाधिगच्छन्ति, अतिनामन्ति ते खणं ।। "वहू हि अखणा वुत्ता, मग्गस्स' अन्तरायिका । कदाचि करचि लोके, उप्पज्जन्ति तथागता ।। "तयिदं सम्मुखीभूत, यं लोकस्मि सुदुल्लभं । मनुस्सपटिलाभो च, सद्धम्मस्स च देसना ।। "अलं वायमितु तत्य, अत्तकामेन जन्तुना । कथं विजञा सद्धम्म, खणो वे"मा उपच्चगा ।। "खणातीता हि सोचन्ति, निरयम्हि समप्पिता । इध चे न विराधेति, सद्धम्मस्स नियामतं ॥ "वाणिजो व अतीतत्यो, चिरत्तंअनुतपिस्सति । अविज्जानिवृतो" पोसो, सद्धम्म अपराधिको । "जातिमरणसंसारं, चिरं पच्चनुभोस्सति" । ये च लद्धा मनुस्सत्तं, सद्धम्म सुप्पवेदिते ।। "अकंसु सत्य वचनं, करिस्सन्ति करोन्ति वा । खणं पच्चविद्" लोके, ब्रह्मचरियं अनुत्तरं ।। "ये मग पटिपज्जिसु, तथागतप्पवेदितं । ये संवरा नक्खुमता, देसितादिच्चवन्धुना ।। "तेसु गुत्तो सदा सतो, विहरे" अनवस्सुतो । सब्बे अनुसये छत्या, मारधेय्यपरानुगे" । ते वे पारङ्गता लोके,ये पत्ता आसवक्खयं" ति ।। 15 - 20 १०. अनुरुद्धमहायितक्कसुत्तं १. एकं समयं भगवा भग्गेसु विहरति सुंसुमारगिरे भेस- कळावने मिगदाये । तेन खो पन समयेन आयस्मा अनुरुद्धो चेतीसु विहरति १ मनुस्सलोक - स्या०। २ फल-सी। ३ पुग्गलरस - सी०, स्या०, रो। ४. मत्यकामेन - सी, स्या०, रो। ५ वो - स्या०। ६ उपज्झगा - स्या०।७-७. चेन- मी चेन - स्था, मेव न - रो०1८ नियामित - स्या०।६-६. अनुतपेस्सति - सी०, रो०; चिरतनुतपिरसति - स्या०। १० मविज्जानिम्दुतो - स्याः । ११. पञ्चानुभोस्सति - स्या ११२ पच्चवितु - स्या० । १३ विहरेय - सी०, स्था, रो०।१४ मारधम्यसरानुगे- पी०, स्या०, रो० । १५ पारगता - सी०, स्या०, रो० । १६. सुमुमागिरे-मः ।

·R.229 - 1.63 10 ८३.१०] अनुरुद्धमहावितरकसुत्तं पाचीनवंसदाये । अथ खो आयस्मतो अनुरुद्धस्स रहोगतस्स पटिसल्ली- नस्स एवं चेतसो परिवितको उदपादि - "अप्पिच्छस्सायं धम्मो, नायं धम्मो महिच्छस्स; सन्तुहस्सायं धम्मो, नायं धम्मो असन्तुट्ठस्स; पविवित्तस्सायं धम्मो, नायं धम्मो सङ्गणिकारामस्स; आरद्धविरिय- स्सायं घम्मो, नायं धम्मो कुसोतस्स; उपट्टितस्सतिस्साय घम्मो, 5 नायं धम्मो मुगुस्सतिस्स; समाहितस्सायं धम्मो, नायं धम्मो असमाहि- तस्स; पञ्चवतो अयं धम्मो, नायं धम्मो दुप्पास्सा" ति । २. अथ खो भगवा आयस्मतो अनुरुद्धस्स चेतसा चेतोपरि- वितक्कमनाय -- सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिञ्जितं वा चाहं पसारेय्य, पसारितं वा वाहं सम्मिञ्जय्य, एवमेव - भग्गेसु सुंसुमारगिरे भेसकळावने मिगदाये अन्तरहितो चेतीसु पानीनवंसदाये आयस्मतो अनुरुद्धस्स सम्मुखे' पातुरहोसि । निसीदि भगवा पाते आसने । प्रायस्मा पि खो अनुरुद्धो भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनं खो प्रायस्मन्तं अनुरुद्ध भगवा एतदवोत्र - ३. "साघु साधु, अनुरुद्ध ! साधु खो त्वं, अनुरुद्ध, यं तं महा- 15 पुरिसवितक्क वितकेसि – 'अप्पिच्छस्सायं धम्मो, नायं धम्मो महि- च्यस्स; सन्तुट्ठस्सायं धम्मो, नायं धम्मो असन्तुट्ठस्स; पविवित्तस्सायं धम्मो, नायं धम्मो सङ्गणियारामस्स; पारद्धविरियस्सायं धम्मो, नायं धम्मो कुसीतस्रा, उपद्वितस्सतिस्सायं धम्मो, नायं धम्मो मुटुस्सतिस्स; समाहितस्सायं धम्मो, नायं धम्मो असमाहितस्स; पञ्जवतो अयं धम्मो, 20 नायं धम्मो दुप्पजस्सा' ति । तेन हि त्वं, अनुरुद्ध, इमं पि अट्ठमं महा- पुरिसवितर्फ वितक्केहि' - 'निप्पपञ्चारामस्मायं धम्मो निप्पपञ्च- रतिनो, नाय धम्मो पपचारामस्रा पपच्चरतिनो' ति । ४. "यतो सो त्वं, अनुरुद्ध, इमे अट्ठ महापुरिसवितपके वितरक- स्रासि, ततो त्व, अनुरुद्ध, यावदेव आकसिस्मसि, विविच्चेव कामेहि 29 विविच्च प्रकुरालेहि धम्मेहि मयितया नविचार वियेकजं पीतिगुरां पटम'मान' उपमम्पज्ज विहरिस्समि। ५ "यतो पो त्य, मनुरुड, इमे अट्ठ महापुरिरायितपय वितपय मासि, ततो त्व, भनुल, यायदंय पाहिन्नास, यितप विचारानं १ पमितीनग - गो. रो।। मानागार -10, रोपने- मी-।- समातिनी-सी., मग मरन्तुलित- रोल- सा.1-4 पश्मशान-मी.। R.20 - ·D61 अडगुत्तरनिकायो [५३१०- वूपसमा अज्झत्त सम्पसादन चेतसो एकोदिभाव अवितक्क अविचार समाधिज पीतिसुख दुतिय झान उपसम्पज्ज विहरिस्ससि । ६ “यतो खो त्व, अनुरुद्ध, इमे अट्ठ महापुरिसवितक्के वितक्के- स्ससि, ततो त्व, अनुरुद्ध, यावदेव आकहिस्ससि, पीतिया च विरागा 5 उपेक्खको च विहरिस्ससि सतो च सम्पजानो सुख च कायेन पटि- सर्वदिस्ससि' य त अरिया याचिक्खन्ति - 'उपेक्खको सतिमा सुखविहारी' ति ततिय झान उपसम्पज्ज विहरिस्ससि । ७ “यतो खो त्व, अनुरुद्ध, इमे अट्ठ महापुरिससवितबके वित- क्केस्ससि, ततो त्व, अनुरुद्ध, यावदेव आकङ्खिस्ससि, सुखस्स च पहाना 10 दुक्खस्स च पहाना पुबेव सोमनस्सदोमनस्सान अत्यङ्गमा अदुषखमसुख उपेक्खासतिपारिसुद्धिं चतुत्थ झान उपसम्पज्ज विहरिस्ससि । ८ "यतो खो त्व, अनुरुद्ध, इमे च अट्ठ महापुरिसवितक्के वितक्केस्ससि, इमेस च चतुन्न झानान आभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुख- विहारान निकामलाभी भविस्ससि अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, ततो 15 तुम्ह्, अनुरुद्ध, सेय्यथापि नाम गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा नाना- रत्तान दुस्सान दुस्सकरण्डको पूरों', एवमेव ते पसुकूलचीवर' खाथिस्सति सन्तुट्ठस्स विहरतो रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय प्रोक्कमनाय निब्बानस्स । ६ "यतो खो त्व, अनुरुद्ध, इमे च अट्ठ महापुरिसवितक्के 20 वितक्केस्ससि, इमेस च चतुम्न झानान प्राभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुख- विहारान निकामलाभी भविस्ससि अफिच्छलाभी अकसिरलाभी, ततो तुम्ह, अनुरुद्ध, सेय्यथापि नाम गहपतिस्त वा गहपतिपुत्तस्स वा सालीन प्रोदनो विचितकाळको अनेकसूपो अनेकव्यञ्जनो, एवमेव ते पिण्डिया- लोपभोजन खायिस्सति सन्तुट्ठस्स विहरतो रतिया अपरितस्साय फासु- 25 विहाराय अोक्कमनाय निब्बानस्स । १० “यतो खो त्व, अनुरुद्ध, इमे च अट्ठ महापुरिरावितरके वितक्केस्ससि, इमेस च चतुम्न झानान आभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुख- विहारान निकामलाभी भविस्ससि अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, ततो तुम्ह, अनुरुद्ध, सय्यथापि नाम गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा कूटागार R231 १ पटिसवदेस्ससि स्या० । २ पूरो अस्स - सी०१३ पसुकूल पीपरान- सी०। ४ प्रमिवेतनिकान-रो०।५ विचितकालको-सी०।६ पिण्डियालोप भोजनान - सी० ।

·D65 R23 ८३१०] अनुरुद्धमहावितक्कसुत उल्लित्तावलित्त निवात फुसितग्गळ पिहितवातपान, एवमेव ते एक्स- मूलसेनासन' खाथिस्सति सन्तुटुस्स विहरतो रतिया अपरितस्साय फासु- विहाराय ओक्कमताय निव्वानस्स । ११ “यतो खो त्व, अनुरुद्ध, इमे च अट्ठ महापुरिसवितक्के वित्तक्केस्सराि, इमेस च चतुन्न झानान आभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुख- । विहारान निकामलाभी भविस्ससि अनिच्छलाभी अकसिरलाभी, ततो तुम्ह, अनुरुद्ध, सेय्यथापि नाम, गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा पल्लङ्को गोनकत्थतो पटिकत्यतो पटलिकत्यतो कदलिमिगपवरपच्चत्थरणो सउतरच्छदो उभतोलोहितकूपधानो, एवमेव ते तिणसन्यारकसयनासन' सायिस्सति सन्तुट्ठस्स विहरतो रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय 10 मोक्कमनाय निव्यानस्स । १२ “यतो खो त्व, अनुरुद्ध, इमे अट्ठ महापुरिसवितक्के वितक्केस्ससि, इमेस च चतुन्न झानान आभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुख- विहारान निकामलागी भविस्ससि अनिच्छलाभी अकसिरलाभी, ततो तुम्ह, अनुरुद्ध, सेय्यथापि नाम गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा नाना- 15 भेसज्जानि, सेय्यथीद - सम्पि नवनीत तेल मधु फाणित, एवमेव ते पूतिमुत्तभेसज्ज खायिस्सति सन्तुट्ठस्स विहरतो रतिया अपरितस्साय फासुविहाराय नोक्कमनाय निव्बानस्स । तेन हि त्व, अनुरुद्ध, प्रायत्तिक पि वस्सावास इधेच चेतीसु पाचीनवसदाये विहरेय्यासी" ति । “एव, भन्ते" ति खो प्रायस्मा अनुरुद्धो भगवतो पच्चस्सोसि । १३ अथ खो भगवा आयस्मन्त अनुरुद्ध इमिना प्रोवादेन प्रोवदित्वा - सय्यथापि नाम वलया पुरिसो सम्मिञ्जित वा बाह पसा- रेय्य, पसारित वा बाह सम्मिञ्जय्य, एवमेव -- चेतीसु पाचीनवसदाये अन्तरहितो भग्गेसु सुसुगारगिरे भेसकळावने मिगदायै पातुरहोसी ति । निसीदि भगवा पत्ते आसने । निसज्ज सो भगवा भिवा 25 आमन्तेसि - "अट्ठ खो', भिपसवे, महापुरिसवितये देसेस्सामि, त सुगाय पे० क्तम च, भिसवे, अट्ठ महापुरिमपितमा ? अप्णि- न्छम्माय, भिवरापे, पम्मो, नाय पम्मो गहिच्छम्न, मन्तुद्वरनाय, मिपपवे, धम्मो, नाय धम्मो असन्तुहरन, पविवित्तरगाप, भिवगवे, पगमूर मेनागना - मा., गगनागान-रा.. समसामनान-मी. नि चास.-ra..।निभूप्त भगाया-गाना- मी.मारो। - 20 ? २ मिया ·R 233 B.66 अगुत्तरनिकायो [८.३.१०- धम्मो, नायं धम्मो सङ्गणिकारामस्स; पारद्धविरियस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो (सीतस्स; उपट्टितस्सतिस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो मुटुस्सतिस्स; समाहितस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो असमाहितस्स; पञ्जवतो अयं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो दुप्प- । जस्स; निप्पपञ्चारामस्सायं, भिक्खवे, धम्मो निप्पपञ्चरतिनो, नायं धम्मो पपञ्चारामस्स पपञ्चरतिनो। १४. “'अप्पिच्छस्सायं, भिवखवे, धम्मो, नायं धम्मो महिच्छस्सा' ति, इति खो पनेतं वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? इध, भिक्खवे, भिक्षु अप्पिच्छो समानो 'अप्पिच्छो ति मं जानेय्यु' ति न इच्छति, 10 सन्तुट्ठो समानो 'सन्तुट्ठों ति मं जानेय्यु' ति न इच्छति, पविवित्तो समानो 'पविवित्तो ति मं जानेय्यु' ति न इच्छति, पारद्वविरियो समानो 'पारद्धविरियो ति मं जानेय्यु' ति न इच्छति, उपट्टितस्सति समानो 'उपट्ठितस्सती ति मं जानेय्यु' ति न इच्छति, समाहितो समानो 'समाहितो ति मं जानेय्यु' ति न इच्छति, पञ्जवा समानो 'पञवा ति मं जानेय्यु 15 ति न इच्छति, निप्पपञ्चारामो समानो 'निप्पपञ्चारामो ति में जानेय्यु' ति न इच्छति । 'अप्पिच्छस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो महिच्छस्सा' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । १५. ""सन्तुट्ठस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो असन्तुस्सा' ति, इति खो पनेत वुत्तं, किञ्चेत पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खवे, 20 भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारेन । 'सन्तुट्ठस्सायं, भिवखवे, धम्मो, नाय धम्मो असन्तु- टुस्सा' ति, इति यं तं वुत्त इदमेतं पटिच्च वृत्तं । १६. ""पविवित्तस्सायं, भिक्सवे, धम्मो, नायं धम्मो सङ्गणिका- रामस्स ति, इति खो पनेतं वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वृत्तं ? इध, 25 भिक्खवे, भिवखुनो पविवित्तस्स विहरतो भवन्ति उपसङ्कमितारो भिवखू भिक्खुनियो उपासका उपासिकायो राजानो राजमहामत्ता तिथिया तिथियसावका । तत्र भिक्खु विवेकनिन्नेन चित्तेन विवेकपोणेन विवेक- पम्भारेन विवेकट्ठन नेक्सम्माभिरतेन अादत्थु उय्योजनिकपटिसंयुत्त- येव कथं कत्ता होति । 'पविवित्तस्साय, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो सङ्गणिकारामस्सा' ति, इति यं त वृत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । १. ववव?न - सी. R.234 30 . 1.

·B.67 ८.३.१०] अनुरुद्धमहावितरकसुतं १७. "'पारद्धविरियस्साय, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो कुसीतस्सा' ति, इति खो पनेतं वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय थामवा दव्हपरस्कमो अनिखित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । 'आरद्धविरियस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो । कुसीतस्सा' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । १८. ""उपट्टितस्सतिस्सायं, भिक्सवे, धम्मो, नायं धम्मो मुट्ठ- हस्सतिस्सा' ति, इति खो पनेतं वुत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खचे, भिक्खु सतिमा होति परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो, चिर- कतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता । 'उपद्वितस्सतिस्सायं, 10 भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो, मुगुस्सतिस्सा' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ? १६. ""समाहितस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो असमाहि- तस्सा' ति, इति खो पनेतं वृत्तं, किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिवखवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज 15 विहरति । 'समाहितस्सायं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो असमाहितस्सा' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । २०. "पञ्जवतो अयं, भिक्खवे, धम्मो, नायं धम्मो दुप्प- जस्सा' ति, इति खो पनेतं वुत्तं, किञ्चतं पटिच्च वृत्तं इध, भिक्सवे, भिक्षु पञ्जवा होति उदयत्यगामिनिया' पञ्चाय रामन्ना- 20 गतो रियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्सक्सयगामिनिया । 'पञ्चवतो अयं, भिक्सवे, धम्मो, नायं धम्मो दुप्पञस्सा'ति, इति यं तं वुत्तं इदमेत पटिच्च युत्तं । २१. "निप्पपचारामस्साय, भिक्सवे, धम्मो निम्पपञ्च- रतिनो, नाय धम्मो पपञ्चागमस्म पपञ्चरतिनो' ति, इति सो पनेतं । युतं, किञ्चेत पटिच्च वुत्त? इध, भिवपर्व, भिवसुनो पपश्ननिरोपे चित्तं परगन्दति पनीदति गन्तिट्टति विमुच्चति । 'निप्पपञ्चाराम- स्नाय, भिपरपये, धम्मो, निप्पपतिनो, नायं धम्मो पपश्नागमरस पपगलिनी' ति, इति य त युत्त इदमेव पटिच्च वृत्तं" ति । R.235 १. पारि ·B68 प्रत्युत्तरनिकायो [५३१०- २२ अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो पायतिक पि वस्सावास तत्थेव चेतासु पाचीनवसदाये विहासि । अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो एको चूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो नचिरस्सेव - यस्सस्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारिय पव्वजन्ति, तदनुत्तर - ब्रह्म- 5 चरियपरियोसान दिद्रुव धम्मे सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । “खीणा जाति, बुसित ब्रह्मचरिय, कत करणीय, नापर इत्यत्ताया" ति अब्भमासि । अझतरो च पनायस्मा अनुरुद्धो अरहत अहोसी ति । २३ अथ खो प्रायस्मा अनुरुद्धो अरहत्तप्पत्तो ताय घेलाय इमा 10 गाथायो अभासि- "मम सङ्घप्पमचाय, सत्था लोके अनुत्तरो । मनोमयेन कायेन, इद्धिया उपसङ्घमि । "यथा मे अहु सद्भुप्पो, ततो उत्तरि देसयि । निप्पपञ्चरतो बुद्धो, निप्पपञ्च अदेसयि ।। "तस्साह धम्भमझाय, विहासि सासने रतो। तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता', कत बुद्धस्स सासन" ति ।। गहपतिवम्गो ततियो। तस्मुद्दान द्वे उग्गा द्वे च हत्यका, महानामेन जीवको । हे वला अक्खणा वुत्ता, अनुरुद्धेन ते दसा ति ।। 15 R236 ४. दानवग्गो १. पठमदानसुत्त १ "अट्ठिमानि, भिक्सवे, दानानि । कतमानि 20 प्रासज्ज दान देति, भया दान देति, 'अदासि में' ति दान देति, 'दस्सति में' ति दान देति, 'साहु दान' ति दान देति, 'मह पचामि, इमे न पचन्ति, नारहामि पचन्तो अपचन्तान दान अदातु' ति दान देति, 'इम में दान 7 १ अनुप्पत्तो-गी।

·६.४.४] खेत्तसुत्त ददतो कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छती' ति दानं देति, चित्तालङ्कार- चित्तपरिक्खारत्थं दानं देति । इमानि खो, भिवखवे, अट्ट दानानी" ति । २. दुतियदानसुतं १. “सद्धा हिरियं कुसलं च दानं धम्मा एते सप्पुरिसानुयाता । एतं हि मग्गं दिवियं वदन्ति एतेन हि गच्छति देवलोक" ति ।। 5 B.69 ३. दानवत्युसुत्तं १. "अट्ठमानि, भिक्खवे, दानवत्थूनि । कतमानि अट्ट ? छन्दा दानं देति, दोसा दानं देति, मोहा दानं देति, भया दानं देति, दिन- पुब्बं कतपुव्वं पितुपितामहेहि, नारहामि' पोराणं कुलवंसं हापेतु' ति दानं देति, 'इमाहं दानं दत्वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं 10 उपपज्जिस्सामी' ति दानं देति, 'इम में दानं ददतो चित्तं पसीदति, अत्तमनता सोगनस्सं उपजायती' ति दानं देति, चित्तालङ्कारचित्त- परिक्सारत्यं दानं देति । इमानि खो, भिवखवे, अट्ठ दानवत्यूनी" ति । R237 ४. खेत्तसुत्तं १. "अट्ठङ्गसमभागते, भिक्खवे, खेत्ते वीजं वुत्तं न महप्फलं होति न महस्सादं न फातिसेय्यं' । कथं अट्ठङ्गसमन्नागते' ? इध, 15 भिवरसवे, खेतं उन्नामनिन्नामि च होति, पासाणसवखरिक च होति, ऊसरं च होति, न त गम्भीरसित होति, न पायसम्पन्न होति, न अपाय- सम्पन्न होति, न गातिकासम्पन्न हाति, न गरियादसम्पन्न होति । एवं अट्ठङ्गसमन्नागते, भिवखवे, सत्ते वीजं वृत्त न महप्फल होति न महस्साद न फातिसेय्यं । २. "एवमेव सो, भिवसये, अट्टङ्गसमन्नागतेसु समणब्राह्मणेसु दानं दिग्न न महम्फल होति न महामिसंस न महाजुतिकं न महाविफार। { মাগি २ रागिमाति-मी०, पानिगम नि - म्या० । पसमागत - र.४ पामाणगारिलं - मौ०, दास, रो.1 फरियादा- या। समपत्र-गी.. 01-३ - ·इध, R238 B.70 आडगुत्तरनिकायो - [८.४.४. कथं अट्ठङ्गसमन्नागतेसु ? इध, भिक्खवे, समणब्राह्मणा मिच्छादिटिका होन्ति, मिच्छासङ्घप्पा, मिच्छावाचा, मिच्छाकम्मन्ता, मिच्छानाजीवा, गिच्छावायामा, मिच्छासतिनो, मिच्छासमाधिनो। एवं अट्ठनसमन्ना- गतेसु, भिवखवे, समणब्राह्मणेसु दानं दिन्नं न महप्फलं होति न महानिसंसं 5 न महाजुतिकं न महाविप्फारं । ३. "अट्ठङ्गसमन्नागते, भिक्खवे, खेत्ते बीजं वृत्तं महप्फलं होति महस्सादं फातिसेय्यं । कथं अट्ठङ्गसमन्नागते ? भिक्खवे, खेतं अनुन्नामानिन्नामि च होति, अपासाणसवखरिकं च होति, अनूसरं च होति, गम्भीरसितं होति, आयसम्पन्नं होति, अपायसम्पन्न होति, 10 मातिकासम्पन्नं होति, मरियादसम्पन्नं होति । एवं अट्ठङ्गसमन्नागते, भिक्खये, खेते वीजं वुत्तं महम्फलं होति महस्सादं फातिसेय्यं । ४. “एवमेव खो, भिक्खवे, अट्ठङ्गसमन्नागतेसु समणब्राह्मणेसु दान दिन्नं महत्फलं होति महानिसंसं महाजुतिकं महाविप्फारं । कथं अट्ठङ्गसमन्नागतेसु ? इध, भिक्खवे, समणब्राह्मणा सम्मादिट्टिका 15 होन्ति, सम्मासङ्घप्पा, सम्मावाचा, सम्माकम्मन्ता, सम्माआजीवा, सम्मावायामा, सम्मासतिनो, सम्मासमाधिनो । एवं अट्ठङ्गसमन्नागतेसु, भिक्सवे, समणब्राह्मणेसु दानं दिन्नं महप्फलं होति महानिसंसं महाजुतिक महाविप्फारं ति। "यथा पि खेत्ते सम्पन्ने, पवुत्ता बीजसम्पदा । देवे सम्पादयन्तम्हि, होति धस्स' सम्पदा ॥ "अनीतिसम्पदा होति, विरूव्ही भवति सम्पदा । वेपुल्लसम्पदा' होति, फलं वे होति सम्पदा ।। "एवं सम्पन्नसीलेसु, दिना भोजनसम्पदा । सम्पदान उपनेति, सम्पन्नं हिस्स तं कतं ।। "तस्मा सम्पदमाकाङ्क्षी, सम्पन्नत्यूधपुग्गलो'। सम्पन्नपञ्चे सेवेथ, एवं इज्झन्ति सम्पदा ।। "विज्जाचरणसम्पन्ने, लद्धा चित्तस्स सम्पदं । करोति कम्मसम्पदं, लभति चत्यसम्पदं' । १. धनाय - स्या० । २ गुल्ल सम्पदा - स्या, रो० । ३. सम्पन्नरथप पुग्गलो स्पा; सम्पप्रत्याप गुणसो - रो०। ४ ० सम्पनो-गौ०, स्या, रो० ॥ ५. सम्पदा - स्मा० । 20 25 ६.५मय-सी ·५.४.५], दानूपपप्तिसुत्तं "लोक जत्वा यथाभूतं, पप्पुय्य दिद्विसम्पदं । मगसम्पदमागम्म, याति सम्पन्नमानसो ।। "अोधुनित्वा मलं सवं, गत्वा निव्वानसम्पदं । ..मुच्चति सव्वदुक्खेहि, सा होति सब्बसम्पदा" ति ।। R.239 1.71 ५. दानूपपत्तिसुत्तं १. "अट्ठिमा, भिक्खवे, दानूपपत्तियो । कतमा अट्ठ ? इध, 5 भिक्सवे, एकच्चो दानं देति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्यं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । सो यं देति तं पच्चा- सीसति' । सो पस्राति खत्तियमहासाले वा ब्राह्मणमहासाले वा गहपति- महाशाले या पञ्चहि कामगुणेहि समप्पिते समङ्गीभूते परिचारयमाने । तस्स एवं होति – 'अहो वताहं कायस्स भेदा परं मरणा सत्तियमहा- 10 सालानं वा ब्राह्मणमहासालानं वा गहपतिमहासालानं वा सहव्यतं उपपज्जेय्यं' ति ! सो तं चितं दहति', तं चित्तं अधिट्ठाति, तं चित्तं भावेति । तस्स तं चित्तं होने विमुत्त, उत्तर प्रभावितं, तद्रूपपत्तिया' संवत्तति'। कायस्रा भेदा परं मरणा खत्तियमहासालानं वा ब्राह्मण- महासालानं वा गहपतिमहासालानं वा सहव्यतं उपपज्जति । तं च सो 15 सीलवतो वदामि, नो दुस्सीलस्रा । इज्झति, भिक्सवे, सीलवतो चेतो- पणिघि वितुद्धत्ता। २. "ध पन, भिक्सवे, एकच्चो दानं देति समणस्स वा ब्राह्म- णस्स वा अन्न पानं यत्यं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसयपदीपेग्यं । सो यं देति तं पच्चासीसति । तस्त सुतं होति - 'चातुमहाराजिका 20 देवा दीपायुना यण्णवरतो सुखबहुला' ति । तस्स एवं होति – 'प्रहो वताहं कायस्म भेदा परं मरणा चातुमहाराजिकानं देवानं सहव्यतं उप- पज्जेय्य'ति । सो त चितं दहति, त चित्तं अपिट्टाति, तं चित्तं भायेति । स्म तं नित्त होने विगुत, उत्तरि प्रभावितं, तपपत्तिया संवत्तति । पापम्ग भेदा परं मरणा चातुमहारागिमानं देवानं सहव्या उपपज्जति ।। R.210 ·३४० B72 अडगुसरनिकायो [८.४.५- तं च खो सीलवतो वदामि, नो दुस्सीलस्स । इज्झति, भिक्खवे, सीलवतो चेतोपणिधि विसुद्धत्ता। ३. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो दानं देति समणस्स वा ब्राह्म- णस्स वा अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । 5 सो यं देति तं पच्चासीसति । तस्स सुतं होति - तावतिसा देवा ... पे०... यामा देवा ... तुसिता देवा ... निम्मानरती देवा ... परनिम्मितवसवत्ती देवा दीघायुका वण्णवन्तो सुखबहुला ति । तस्स एवं होति – 'अहो वताहं कायस्स भेदा परं मरणा परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं सहब्यतं उपपज्जेय्यं' ति । सो तं चित्तं दहति, तं चित्तं अधिट्ठाति, तं चित्तं 10 भावेति । तस्स तं चित्तं हीने विमुत्तं, उत्तरि अभावितं, तपपत्तिया संवत्तति । कायस्स भेदा परं मरणा परनिम्मितबसवत्तीनं देवानं सह- व्यतं उपपज्जति । तं च खो सीलवतो वदामि, नो दुरसीलस्स । इज्झति, भिवखवे, सीलवतो चेतोपणिधि विसुद्धत्ता । ४. “इध पन, भिक्खवे, एकच्चो दानं देति समणस्स वा ब्राह्म- 15 णस्स वा अन्नं पानं वत्यं यानं मालागन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । सो यं देति तं पच्चासीसति । तस्स सुतं होति -- 'ब्रह्मकायिका देवा दीघायुका वण्णवन्तो सुखबहुला' ति । तस्स एवं होति - 'अहो वताहं कायस्स भेदा परं मरणा ब्रह्मकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जेय्यं' ति । सो तं चित्तं दहति, तं चित्तं अधिट्टाति, तं चित्तं भावेति । तस्स तं चित्तं 20 होने विमुत्तं, उत्तरि प्रभावितं, तत्पपत्तिया रांवत्तति । कायस्स भेदा परं मरणा ब्रह्मकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । तं च खो सील- वतो वदामि, नो दुस्सीलस्स; वीतरागस्स, नो सरागस । इज्जति, भिक्खवे, सीलवतो चेतोपणिधि वीतरागता । इमा खो, भिक्खवे, अट्ठ दानूपपत्तियो" ति । L241 25 ६. पुज्ञकिरियवत्युसुत्तं १. "तीणिमानि, भिक्खवे, पुजकिरियवत्यूनि । कतमानि तोणि ? दानमयं पुनकिरियवत्थु', सीलमयं पुञ्जकिरियवत्थु, भाव- नामये पुजकिरियवत्यु । इध, भिक्खवे, एकच्चस्स दानमयं पुनः किरियवत्यु परित्तं कत होति, सोलमयं पुनकिरियवत्यु परित्तं कतं १. पृश्नपिरियदत्थु - सी०, रो०; पुजारिरियायस्यु - रमा० ।

·३४१ 073 R242 - ५४.६] पुल्मकिरियवत्यसुतं होति, भावनामयं पुज्ञकिरियवत्युं नाभिसम्भोति । सो कायस्स भेदा परं मरणा मनुस्सदोभग्य' उपपज्जति । २. “इध पन, भिक्खवे, एकच्चस्स दानमयं पुजकिरियवत्थु मत्तसो कतं होति, सोलमय पुजकिरियवत्यु मत्तसो कतं होति, भावना- मयं पुजकिरियवत्यु नाभिसम्भोति । सो कायस्स भेदा परं मरणा 5 मनुस्ससोभन्यं उपपज्जति । ३. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चस्रा दानमयं पुञ्जकिरियवत्यु अधिमत्तं पतं होति, सीलमयं पुजकिरियवत्थू अधिमत्तं कतं होति, भावनामयं पुजकिरियवत्थु नाभिसम्भोति । सो कायस्स भेदा परं मरणा चातुमहाराजिकानं देवान राहव्यतं उपपज्जति । तत्र, भिवतचे, 10 सत्तारो महाराजानी दानमय पुञ्जकिरियवत्यु अतिरेक करित्या, सोलममं पुजकिरियवत्यु अतिरेकं करित्वा, चातुमहाराणिके देवे दसहि ठानेहि अधिगण्हन्ति – दिब्वेन अायुना, दिब्बेन वग्णेन, दिव्येन सुसेन, दिव्येन यसेन, दिब्बेन प्राधिपतेय्येन, दिव्बेहि स्पेहि, दिब्वेहि सद्देहि, दिहि, गन्येहि, दिव्येहि रसेहि, दिव्वेहि फोढव्येहि । ४. "इध पन, भिक्खये, एकच्चस्म दानमयं पुजकिरियवत्यु अधिमतं यत होति, सीलगयं पुजकिरियवत्यु अधिमत्तं यतं होति, भावनामय पुनयिरियवत्यु नाभिसम्भोति । सो कायस्स भेदा परं मरणा तावतिसानं देवानं सहन्यतं उपपज्जति । तत्र, भिवसवे, सपको देवानमिन्दो दानमयं पुज्जकिरियवत्युं अतिरेकं करित्या सीलमय 20 पुजकिरिययत्यु अतिरेकं करित्या तावतिसे देवे दसहि ठानेहि अधि- गण्हाति'-- दिव्येन प्रायुना पे० दिव्येहि फोट्ठव्बेहि । ५. "इध पन, भिक्सचे, एकच्नस्स दानमय पुज्नकिग्यिवत्यु प्रधिमत्तं यत होति, शीलमय पुजमिरियवत्यु अपिमत्तं वनं होति, भावनामय पुन्नफिरिपचत्यु नाभिमम्मोति । गो गायम्ग भेदा परं । मग्णा यामागं देवान गय्यत उपपज्जति । रात्र, भिपगये, गुयामो देवपुतो दानमय पुनरिग्यिवत्यु अतिरेर परित्या, मीनमय पुला- रिपपत्यु अतिरेक गरित्या, यामे दवे दहि ठानेहि प्रविणतानि - दिव्येन पायुना . पं० विहि पोट्टचेहि । 15 . १ अनुपयोभण-रो। २ पिपरिया।

·1 R243 B74 अडगुत्तरनिकायो [४६- ६ "इध पन, भिक्खवे, एकच्चस्स दानमय पुजकिरियवत्यु अधिमत्त कत होति, सीलमय पुञ्जकिरियवत्थु अधिमत्त कत होति, भावनामय पुजकिरियवत्यु नाभिसम्भोति । सो कायस्स भेदा पर मरणा तुसितान देवान सहव्यत उपपज्जति । तत्र, भिक्खवे, सन्तुसितो 5 देवपुत्तो दानमय पुनकिरियवत्थु अतिरेक करित्वा, सीलमय पुजा- किरियवत्थु अतिरेक करित्वा, तुसिते देवे दसहि ठानेहि अधिगण्हाति - दिब्बेन गायना पे० दिब्बेहि फोटुटबेहि । ७ "इध पन, भिक्खवे, एकच्चस्स दानमय पुजकिरियवत्यु अधिमत्त' कत होति, सीलमय पुनकिरियवत्थु अधिमत्त कत होति, 10 भावनामय पुकिरियवत्यु नाभिसम्भोति । सो कायस्स भेदा पर मरणा निम्मानरतीन देवान सहव्यत उपपज्जति । तन, भिवखवे, सुनिम्मितो देवपुत्तो दानमय पुञ्जकिरियवत्थु अतिरेक करित्या, सीलमय पुनकिरियवत्यु अतिरेक करित्वा, निम्मानरती देवे दराहि ठानेहि गधिगण्हाति - दिव्वेन आयुना पे० दिम्बेहि फोटब्बेहि । ८ "इध पन, भिवखवे, एकच्चस्स दानमय पुजकिरियवत्यु अधिमत्त कत होति, सीलमय पुञ्जकिरियवत्यु अधिमत्त कत होति, भावनामय पुनकिरियवत्यु नाभिसम्भोति । सो कायस्स भेदा पर मरणा परनिम्मितवसवत्तीन देवान सहव्यत उपपज्जति । तत्र, भिवखवे, वसवत्ती देवपुत्तो दानमय पुनकिरियवत्थु अतिरेक करिया, 20 सीलमय पुकिरियवत्थु अतिरेक करित्वा, परनिम्मितवसवत्ती देवे दसहि ठानेहि अधिगण्हाति - दिव्येन आयुना, दिव्येन वष्णेन, दिब्बेन सुखेन, दिव्येन पर्सेन, दिव्वेन आधिपतेय्येन, दिव्वेहि रूपेहि, दिव्वेहि सद्देहि, दिव्बेहि गन्धेहि, दिव्येहि रसेहि, दिब्बेहि फोब्बेहि । इमानि खो, भिक्खवे, तीणि पुजकिरियवत्यूनी" ति । 15 25 ? R241 ७ सप्पुरिसदानसुत्त १ "अट्ठिमानि, भिक्खवे, सप्पुरिसदानानि । कातमानि अट्ट सुचि देति, पगीत देति, कालेन देति, वप्पिय देति, विचेय्य देति, अभिण्ह देति, दद चित्त पसादेति, दत्वा अत्तमनो होति । इमानि सो, भिक्सवे, अट्ठ सप्पुरिसदानानी ति । 1 प्रतिष -स्या । २ ग्रहस्पद - पी० रो० ।

·सपरिससुतं "सुचिं पणीतं कालेन, कप्पियं पानभोजनं । अभिव्हं ददाति दानं', सुखेत्तेसु ब्रह्मचारिसु ॥ "नेव' विप्पटिसारिस्स, चजित्वा आमिसं वहुं । एवं दिनानि दानानि, वग्णयन्ति विपस्सिनो ।। "एवं यजित्वा मेधावी, सद्धो मुत्तेन चेतसा । अव्यापज्झं सुखं लोक, पण्डितो उपपज्जती" ति ।। 5 B.75 सप्पुरिससुत्तं १. “सप्पुरिसो, भिक्खवे, कुले जायमानो बहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति - मातापितून अत्थाय हिताय सुखाय होति, पुतदारस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति, दासकम्मकरपोरिसस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति, मित्तामच्चानं अत्थाय हिताय सुखाय 10 होति, पुन्वतानं प्रत्थाय हिताय सुखाय होति, रञ्जओ अत्थाय हिताय सुखाय होति, देवतानं अत्थाय हिताय सुखाय होति, समणब्राहाणानं अत्याय हिताय सुखाय होति । २. “सेय्यथापि, भिक्खवे, महामेघो सव्वसस्सानि सम्पादेन्तो वहुनो जनस्स प्रत्याय हिताय सुखाय होति । एवमेव खो, भिवखवे, सप्पु- 15 रिसो कुले जायमानो बहुनो जनस्रा अत्याय हिताय सुखाय' होति मातापितूनं प्रत्याय हिताय सुखाय होति, पुतदारस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति, दासकम्मकरपोरिसस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति, मित्तामच्चानं प्रत्याय हिताय सुखाय होति, पुचपेतानं आस्थाय हिलाय सुखाय होति, रओ अत्थाय हिताय सुखाय होति, देवतानं अत्थाय 20 R. 245 हिताय सुखाय होति, समणब्राह्मणानं अत्थाय हिताय सुखाय होती ति । "वहून' वत अत्याय, सप्पञ्नो घरमावरां । मातर पितर पुवे, रत्तिन्दिवमतन्दितो ।। "पूजेति सहधम्मेन, पुब्वेकतमनुस्सरं । अनागारे पब्यजिते, अपचें ब्रह्मचारयों ।। १. दानानि -- स्पा०, २०१२ सुम्पेत्ते- सी०, रा. 1 ३ न च - सी०, रोन ४. विपटिसारिय - स्य.. । ५ अध्यापक्ष - रो०। ६. मातापितुन - रो। ७. बहुग्न - सी०, रो० । ८-८. पापे ब्रह्मचारिलो -म्या.

·अडगुत्तरनिकायो [२.४ "निविटुसद्धो पूजेति, नत्वा धम्मे च पेसलो। रञो हितो देवहितो, जातीनं सखिनं हितो । "सब्वेसं सो हितो होति, सद्धम्मे सुप्पतिद्वितो। विनेय्य मच्छरमलं, स लोकं भजते सिवं" ति ।। 4765 ६. अभिसन्दसुतं १. "अट्ठिमे, भिक्खवे, पुञाभिसन्दा कुसलाभिसन्दा सु स्साहारा सोवग्गिका सुखविपाका सग्गसंवत्तनिका, इट्ठाय कन्ताय म पाय हिताय सुखाय संवत्तन्ति । कतमे अट्ठ? इध, भिवखवे, अनि सावको वुद्धं सरणं गतो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो पुज्ञाभिस कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिर 10 इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । २. "पुन च परं, भिक्खये, अरियसावको धम्म सरणं गतो होरि अयं, भिक्खवे, दुतियो पुज्ञाभिसन्दो ... पे०... संवत्तति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, अरियसावको सङ्घसरणं गतो होति अयं, भिक्सवे, ततियो पुञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साही . 15 सोवग्गिको सुसविपाको सग्गसंवत्तनिको, इट्ठाय कन्ताय मनापाय हित सुसाय संपत्तति । ४. "पञ्चिमानि, भिक्सवे, दानानि महादानानि अग्गना रत्तानि वंसानि पोराणानि असद्धिण्णानि असट्विाणपुव्वा न सक्रियन्ति न सइिपिस्रान्ति, अप्पटिफुट्ठानि' समणेहि ब्राहाण यिहि । कतमानि पञ्च ? इध, भिक्सवे, अरियसावको पाणा पात पहाय पातातिपाता पटिविरतो होति । पाणातिपाता पटिपिरह भिकावे, अरियसायको अपरिमाणानं सत्तानं अभयं देति, प्रवरं दो अव्यापज्ज्ञ देति । अपरिमाणानं सत्तानं अभयं दत्वा अवरं दत्वा भत्र पमा दत्या अपरिमाणम्ग अभयस्ग अवेरस्म अव्यापज्ज्ञस्स भागी होति 23 इद, भिनगये, पठम दान महादानं अमान्नं रत्तनं वरा पोग मदिन प्रगष्ट्रिग्णसुन्ध, न राशियति न सशियिम्मति, मपटिपु गहि याहाणेहि विम्भूहि । अयं, गिालवे, चतुत्यो पुस्माभिग १-n.। २. पति-fl.1 R216 20 ·B.77 ८.४.१०] दुच्चरितविपाकसुत्तं कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको, इट्ठाय वान्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, अरियसावको अदिनानानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो होति...पे०... कामसुमिच्छाचारं पहाय कामेसु- मिच्छाचारा पटिविरतो होति ... पे०... मुसावादं पहाय मुसावादा 5 पटिविरता होति ... पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठानं पहाय सुरामेश्य- मज्जपमादद्वाना पटिविरतो होति । सुरामरयमज्जपमादट्ठाना पटि- विरतो, भिक्खवे, अरियसावको अपरिमाणानं सत्तानं अभयं देति अवेरं देति अव्यापज्झं देति । अपरिमाणानं सत्तानं अभयं दत्वा अवरं दत्वा अब्यापज्झं दत्वा, अपरिमाणस्स अभयस्स अवेरस्स अब्यापज्झस्स 10 भागी होति । इदं, भिक्खवे, पञ्चमं दानं महादानं अग्गनं रत्तनं वंसझं पोराणं असङ्किण्णं असङ्किण्णपुव्वं, न सङ्घियति न सङ्कियिस्सति, अप्पटिकुटुं समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । अयं खो, भिक्खवे, अट्ठमो पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको, इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । 15 इमे खो, भिक्खवे, अट्ठ पुज्ञाभिसन्दा कुसलाभिसन्दा सुखस्साहारा सोदग्गिका सुखविपाका सग्गसंवत्तनिका, इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तन्ती" ति । R.247 १०. दुच्चरितविपाकसुत्तं १. "पाणातिपातो, भिक्खवे, आसेवितो भावितो बहुलीकतो निरयसंवत्तनिको तिरच्छानयोनिसंवत्तनिको पेत्तिविसयसंवत्तनिको'। 20 यो सब्बलहुसो पाणातिपातस्स विपाको, मनुस्सभूतस्स अप्पायुकसंवत्त- निको होति । २ "अदिनादानं, भिक्खवे, प्रासेवित भावितं बहुलीकतं निरयसंवतनिकं तिरच्छानयोनिसंवत्तनिक पेत्तिविसयसंवत्तनिकं । यो सच्चलहुसो अदिनादानस्स विपाको, मनुस्सभूतस्स भोगव्यसनसंवत्त- 25 निको होति। ३. "कामसुमिच्छाचारो, भिक्खवे, आसेवितो भावितो बहुली- पत्तो निरयसंवत्तनिको तिरच्छानयोनिसंवत्तनिको पेत्तियिसयसंवत्त- १. पितिविरायसवत्तनिको-स्था, रो। प्र०३-४ ·૩૪૬ 8.70 । R.248 अगुतरनिकायो .[८.४.१०- निको । यो सब्बलहुसो कामेसुमिच्छाचारस्स विपाको, मनुस्सभूतस्स सपत्तवेरसंवत्तनिको होति । ४. “मुसावादो, भिक्खवे, आसेवितो भावितो बहुलीकतो निरयसंवत्तनिको तिरच्छानयोनिसंवत्तनिको पेत्तिविसयसंवत्तनिको । यो 5 सब्बलहुसो मुसावादस्स विपाको, मनुस्सभूतस्स अभूतब्भवखानसंवत्त- निको होति । ५. "पिसुणा, भिक्खवे, बाचा आसेविता भाविता बहुलीकता निरयसंवत्तनिका तिरच्छानयोनिसंवत्तनिका पेत्तिविसयसंवत्तनिका । यो सब्बलहुसो पिसुणाय वाचाय विपाको, मनस्सभूतस्स मित्तेहि भेदन- 10 संवत्तनिको होति । ६. "फरसा, भिक्खवे, वाचा प्रासेविता भाविता बहुलीकता निरयसंवत्तनिका तिरच्छानयोनिसंवत्तनिका पेत्तिविसयसंवत्तनिका । यो राब्वलहुसो फसाय वाचाय विपाको, मनुस्सभूतस्स अमनापसद्दसंवत्त- निको होति । ७. "सम्फप्पलापो, भिक्खवे, आसेवितो भावितो बहुलीकतो निरयसवत्तनिको तिरच्छानयोनिसंवत्तनिको पेत्तिविसयसंवत्तनिको । यो सब्बलहुसो सम्फप्पलापस्स विपाको, मनुस्सभूतस्स अनादेय्यवाचा- संवत्तनिको होति । ८. "सुरामेरयपान, भियखवे, आसेवितं भावितं बहुलीकतं 20 निरयसंवत्तनिक तिरच्छानयोनिसंवत्तनिक पेत्तिविसयसंवत्तनिक । यो सव्यलहुसो सुरामेरयपानस्स विपाको, मनुस्सभूतस्स उम्मत्तकसंवत्तनिको होती" ति । दानवग्गो चतुत्यो । तस्सुद्दानं द्वे दानानि वत्युं च, सेत्तं दानूपपत्तियों' । किरियं द्वे सप्पुरिसा, अभिसन्दो'विपाको चा'ति ।। 15 ०--- १. दापति पिरिष - रया, रो। २-२ सम्बसहगो अभिगन्दी प पती- स्या, रोका ·. D79 R.249 ५.५.१] साहितोसपसुतं ५. उपोसथवग्गो १. सङितूपोसयसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आराम । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खयो" ति । “भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चरसोसुं । भगवा एतदवोच - २. "अट्ठङ्गरामन्नागतो, भिक्खये, उपोसथो उपवुत्थो महफलो । होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो । कथं उपवुत्थो च, भिवखवे, अट्ठङ्गसमन्नागतो उपोसथो महाफलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो ? इध, भिक्खवे, अरियसावको इति पटिसञ्चिवखति - 'यावजीयं अरहन्तो पाणातिपात पहाय पाणातिपाता पटिविरता निहित- दण्डा निहितसत्या लज्जी दयापना, सन्धपाणभूतहितानुकम्पिनो' 10 विहरन्ति । अहं पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो निहितदण्डो निहितसत्थो लज्जी दयापनो, सज्वपाणभूतहितानुकम्पी विहामि । इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोराथो च मे उपवुत्यो भविस्सती' ति । इमिना पठमेन अङ्गेन समन्नागतो होति। ३. 'यावजीयं अरहन्तो अदिन्नादानं पहाय अदिनादाना पटि- विरता दिनादायी दिनपाटिकली, अथेनेन सुचिभूतेन अत्तना विहन्ति । अहं पज्ज इमं च रत्ति इम ध दिवस अदिन्नादानं पहाय अदिनादाना पटिविरतो दिन्नादायी दिन्नपाटिकङ्खी, अर्थनेन सुचिभूतेन अत्तना विह- रामि । इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो 20 भविस्सती' ति । इमिना दुतियेन अङ्गेन समन्नागतो होति । ४. 'यावजीवं अरन्तो अब्रह्मचरियं पहाय ब्रह्मचारिनो पारा- चारिनो' विरता मेथुना गामधम्मा । अहं पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं अब्रह्मचरियं पहाय ब्रह्मचारी पाराचारी विरतो मेथुना गाम- धम्मा । इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसयो च मे उपवुत्थो 23 भविस्सती' ति । इमिना ततियेन अङ्गेन समन्नागतो होति । १. . कम्पि -- सी०, सबपाशभूतहितानुक्मी- रो। २. ब्रह्मचारी - सी०, रो। ३. पाराचारी-सी०,रो। 15 ·३४८ 100 R250 प्रगतरनिकायो [८५१- ५ यावजीव अरहन्तो मुसावाद पहाय मुसावादा पटिविरता सच्चवादिनो' सच्चसन्धा थेता' पच्चयिवा अविसवादका लोकरस । अह पज्ज इम च रत्ति इम च दिवस मुसावाद पहाय मुसावादा पटि- विरतो सच्चवादी सच्चसन्धो थेतो पच्चयिको अविसवादको लोकस्स। 5 इमिनापङ्गेन अरहत अनुकरोमि, उपोराथो च मे उपवुत्थो भविस्सती' ति । इमिना चतुत्येन अङ्गेन समन्नागतो होति । ६ 'यावजीव अरहन्तो सुरामेरयमज्जपमादद्वान पहाय सुरामेरय- मज्जपमादट्ठाना पटिविरता । ग्रह पज्ज इम च रत्ति इम च दिवस सुरामेरयमज्जपमादट्ठान पहाय सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो। 10 इमिनापङ्गेन अरहत अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्यो भविस्सती' ति । इमिना पञ्चमेन अङ्गेन समन्नागतो होति । •७ 'यावजीय अरहन्तो एकभत्तिका रत्तूपरता विरता विकाल- भोजना । अह पज्ज इम च रत्ति इम च दिवस एकत्तिको रत्तूपरतो विरतो विकालभोजना । इमिनापङ्गेन अरहत अनुकरोमि, उपोसथो 15 च में उपवुत्यो भविस्सती' ति । इमिना छटेन अङ्गेन समन्नागतो होति । ८ 'यावजीव अरहन्तो नच्चगीतवादितविसूकदरानमाला- गन्धविलेपनधारणमण्डनविभूरानट्ठान' पहाय' नच्चगीतवादितविसूक- दस्सनमालागन्धविलेपनधारणमण्डनविभूसनट्ठाना पटिविरता । अह पज्ज ४0 इम च रति इम च दिवस नच्चगीतवादितविसूकदस्सनमालागन्ध- विलेपनधारणमण्डनविभूसनट्ठान पहाय गच्चगीतवादितविसूफदस्सन- मालागन्धविलेपनधारणमण्डनविभूसनट्ठाना पटिविरतो । इमिनापनेन अरहत अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भविस्सती' ति । इमिना सत्तमेन अङ्गेन समन्नागतो होति ६ 'यावजीव अरहन्तो उच्चासयनमहासयन पहाय उच्चासयन- महासयना पटिविरता नीचरोय्य कप्पैन्ति - मञ्चके वा तिणसन्थार" वा । अह पज्ज इम च रति इम च दिवस उच्चासयनमहासयन पहाय उच्चासयनमहासयना पटिविरतो नीचसेय्य कप्पेमि मञ्चके या 25 1 सन्चवादी-सी०, रो। २ ठेता - स्या. रो०।-३ सी०, स्या०, रो० पोत्यवेतुन दिस्यति । ४ तिणसम्परवे - स्याः ।

·३४६ R.25] ८५.२] वित्यतूपोसयसुत्तं तिणसन्थारके वा। इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भविस्सती ति । इमिना अट्ठमेन अङ्गेन समन्नागतो होति । एवं उपवुत्यो खो, भिक्खवे, अट्टङ्गसमन्नागतो उपोसथो महप्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविष्फारो" ति । BBI 5 , २. वित्यतूपोसथसुतं १. "अट्ठङ्गसमन्नागतो, भिक्खवे, उपोसथो उपवुत्थो महम्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो । कथं उपवुत्थो च, भिवखवे, अट्ठङ्गसमन्नागतो उपोसथो महप्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो? इध, भिक्खवे, अरियसावको इति पटिसञ्चियखति- 'यावजीवं अरहन्तो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरता निहित- दण्डा निहितसत्या लज्जी दयापन्ना, सब्वपाणभूतहितानुकम्पिनो विह- 10 रन्ति । अहं पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं पाणातिपातं पहाय पाणा- तिपाता पटिविरतो निहितदण्डो निहितसत्यो लज्जी दयापन्नो, सब्वपाण- भूतहितानुकम्पी विहरामि । इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपो- सथो च मे उपवुत्यो भविस्सती' ति । इमिना पठमेन अङ्गेन समन्नागतो होति... पे०... । 'यावजीवं अरहन्तो उच्चासयनमहासयनं पहाय उच्चा- 15 सयनमहासयना पटिविरता नीचसय्यं कप्पेन्ति - मञ्चके वा तिणसन्था- रके वा । अहं पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं उच्चासयनमहासयनं पहाय उच्चासयनमहासयना पटिविरतो नीचसेव्यं कप्पेमि - मञ्चके वा तिणसन्थारके वा । इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भविस्सती' ति । इमिना अट्टमैन अङ्गेन समन्नागतो होति । एवं उपचुत्थो खो, भिक्खदे, अट्टङ्गसमन्नागतो उपोसथो महप्फलो होति महानिरांसो महाजुतिको महाविप्फारो। २. “कीवमहप्फलो होति. कोवमहानिरांसो कीवमहाजुतिको कीवमहाविस्फारो? सेय्यथापि, भिक्खवे, यो इमेसं सोळसन्नं महाजन- पदानं पहूतरत्तरतनानं' इस्सरियाधिपच्च रज्जं कारेय्य, सय्यथीद'- अङ्गानं मगधान कासीनं कोसलानं वज्जीनं मल्लानं चेतीनं वङ्गान' कुरूनं पञ्चालानं मच्छानं सूरसेनानं अस्सकानं अवन्तीनं गन्धारानं १. पतरात्तरतनान - सी०, पहूतसतरतनान - स्मा०, रो० 1 २ इस्मराधिपच- स्पा०, रो। ३. सेय्ययिद -म०। ४. वसान - स्या०, रो। R. 252 - 25 ·B82 R.253 प्रगुत्तरनिकायो [८.५.२- कम्बोजानं, अट्ठङ्गसमन्नागतस्स उपोसथस्स एतं कलं नाग्घति सोळसि । तं किस्स हेतु ? कपणं, भिवखवे, मानुसकं रज्जं दिव्यं सुखं उपनिधाय । ३. "यानि, भिक्खवे, मानुसकानि पञ्ज्ञासवस्सानि', चातु- महाराजिकानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिसरत्तियो 5 मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो । तेन संवच्छरेन दिब्बानि पञ्च वस्ससतानि चातुमहाराजिकानं देवानं आयुष्पमाणं । ठानं खो पनेतं, भिक्खवे, विज्जति यं इधेकच्चो इत्थी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्ना- गतं उपोसथं उपवसित्वा कायस्स भेदा परं मरणा चातुमहाराजिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जेय्य । इदं खो पनेत, भिक्खवे, सन्धाय भासितं - 10 'वपणं मानुसकं रज्जं दिब्बं सुखं उपनिधाय' । ४. “य', भिक्खवे, मानुसकं वस्ससतं, तातिसानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो 1 तेन संवच्छरेन दिव्वं वस्ससहस्सं तावतिसानं देवानं आयुप्पमाणं । ठानं खो पनेतं, भिक्खदे, विज्जति यं इधेकच्चो 15 इत्यी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसित्वा कायस्स भेदा परं मरणा तावतिसानं देवानं सहव्यतं उपपज्जेय्य । इदं खो पनेतं, भिक्खवे, सन्धाय भासितं - 'कपणं मानुस रज्जं दिब्बं सुखं उपनिधाय' । ५. “यानि, भिक्खवे, मानुसकानि द्वे वस्ससतानि, यामानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो । ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो। तेन मासेन 20 द्वादसमासियो संवच्छरो । तेन संवच्छरेन दिव्यानि द्वे वस्ससहस्सानि यामानं देवानं मायुप्पमाणं । ठानं खो पनेतं, भिक्खवे, विज्जति यं इधै- कच्चो इत्यी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसित्वा कायस्स भेदा परं मरणा यामानं देवानं सहव्यतं उपपज्जेय्य । इदं खो पनेतं, भिक्खवे, सन्याय भासितं - 'कपर्ण मानुसकं रज्जं दिव्बं सुखं उपनिधाय । ६. “यानि, भिक्सवे, मानुसकानि पत्तारि वस्ससतानि, तुसि- तानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो। तेन संवच्छरेन दिव्यानि चत्तारि वस्ससहस्सानि तुसितानं देवानं प्रायुप्पमाणं । ठानं सो पनेतं, भिक्खये, विज्जति यं इधेकच्चो इत्यो वा पुरिसो वा अट्ठङ्गरामन्नागतं उपोसयं १. पलास यासानि - स्याः । २-२. यानि भिरसपे मानुसपानि यस्मसतानि - 25 •म..

·R.254 ८.५.२] वित्यतृपोसयसुत्तं उपवसित्वा कायस्स भेदा परं मरणा तुसितानं देवानं सहव्यतं उपपज्जेय्य । इदं खो पनेतं, भिक्खवे, सन्याय भासितं – 'कपणं मानुस र दिव्यं सुखं उपनिधाय' । ७. "यानि, भिक्खवे, मानुसकानि अट्ठ वस्ससतानि, निम्मान- रसीनं देवानं एसो एको रतिन्दिवो | ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो। । तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो । तेन संवच्छरेन दिव्यानि अट्ट वस्ससहस्सानि निम्मानरतीनं देवानं प्रायुप्पमाणं । ठानं खो पनेतं, भिक्खवे, विज्जति यं इधेकच्चो इत्थी वा पुरिसो वा अट्टङ्गसमन्ना- गत उपोसथं उपवसित्वा कायस्स भेदा परं मरणा निम्मानरतीनं देवानं सहव्यतं उपपज्जेय्य । इदं खो पनेतं, भिवखवे, सन्धाय भासितं - 'कपणं 10 मानुसकं रज्जं दिव्वं सुखं उपनिघाय' । ८. “यानि, भिक्खवे, मानुसकानि सोळस वस्ससतानि, पर- निम्मितवसवत्तीनं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिस- रत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो । तेन संवच्छरेन दिब्बानि सोळस वस्ससहस्सानि परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं अायुप्प- 15 माणं । ठानं खो पनेतं, भिक्खवे, विज्जति यं इधेकच्चो इत्थी या पुरिसो वा अट्टङ्गसमन्नागतं उपोसयं उपसिस्वा कायस्स भेदा परं मरणा परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं सहन्यतं उपपज्जय्य । इदं खो पनेतं, भिक्खवे, सन्धाय भासितं - 'कपणं मानुसकं रज्जं दिव्वं सुखं उपनिधाया' ति। "पाणं न हथे' न चदिन्नमादिये। मुसा न भासे न च मज्जपो सिया । अग्रह्मचरिया विरमेय्य मेथुना रत्ति न भुञ्जय्य विकालभोजनं ॥ "मातं न धारे न च गन्धमाचरे, मञ्चे छमाय व सयेय सन्यते । एतं हि अट्ठङ्गिकमाहुपोसयं युद्धेन दुषखन्तगुना पकासितं ॥ 20 25 १. हाने -सी० । २. चादिशमादिये - स्पा०, रो। ३. धारये - स्या, रो01 .

·[८,५.२- ३५२ B.84 R.255 5 अड्युत्तरनिकायो "चन्दो च' सुरियो' च उभो सुदस्सना , प्रोभासयं अनुपरियन्ति' यावता । तमोनुदा ते पन अन्तलिक्खगा नभे पभासन्ति दिसाविरोचना ।। "एतस्मि' यं विज्जति अन्तरे धनं, मुत्ता मणि वेरियं च भद्दकं । सिङ्गी सुवणं अथ वा पि कञ्चन', यं जातरूपं हटकं ति बुच्चति ।। "अट्टहगुपेतस्स कलं . पि ते नानुभवन्ति सोळसि । चन्दप्पभा तारगणा च "तस्मा हि नारी च नरो च सीलवा अट्ठङगुपेतं उपवस्सुपोसथं । पुन्नानि कत्वान सुखुद्रयानि । अनिन्दिता सग्गमुन्ति ठाने" ति ।। उपोसथस्स, 10 सब्बे ॥ 15 . ३. विसालासुतं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति पुब्बाराम मिगार- मातुपासादे । अथ खो विसाखा मिगारमाता येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो विसाखं मिगारमातरं भगवा एतदवोच - "अद्रुङ्गसमन्नागतो 20 खो, विसाखें, उपोसयो उपवुत्यो महप्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो । पाथं उपवुत्यो च, विसासे, अट्ठङ्गसमन्नागतो उपोसयो महप्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो? इथ, विसासे, अरिपसावको इति पटिसञ्चिवसति – 'यावजीवं अरहन्तो पाणात्तिपातं पहाय पाणातिपाता पटिपिरता निहितदण्डा निहितसत्या लज्जी दया- 23 पन्ना, सव्वपाणभूतहितानुकम्पिगो विहरन्ति । अहं पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं पाणातिपात पहाय पाणातिपाता पटिपिरतो निहितदण्डो १. गूरी- रया० । २-२. प्रोभागपन्ता अनुपन्ति - स्याः । ३. एलम्हि-या। ४. पाश्चन-या1५.व-पा०, - ·३५३ 885, R256 ८५३] विसाखामुत्त निहितसत्यो लज्जी दयापन्नो, सब्धपाणभूतहितानुकम्पी विहरामि । इमिनापङ्गेन अरहत अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्यो भवि- स्सती' ति । इमिना पठमेन अङ्गेन समन्नागतो होति पं० 'यावजीव अरहन्तो उच्चासयनमहासयन पहाय उच्चासयनमहासयना पटिविरता नीचसेय्य कप्पेन्ति – मञ्चके वा तिणसन्थारके वा । अह 5 पन्ज इम च रति इम च दिवस उच्चासयनमहासयन पहाय उच्चासयन- महासयना पटिविरतो नीचसेय्य कप्पेमि - मञ्चके वा तिणसन्थारके वा । इमिनापङ्गेन अरहत अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भवि- स्सती' ति । इमिना अट्ठमैन अङ्गेन समन्नागतो होति । एव उपवुत्यो खो, विसाखे, अट्ठङ्गसमन्नागतो उपोराथो महप्फलो होति महानिससो 10 महाजुतिको महाविप्फारो । २ "कीवमहम्फलो होति कीवमहानिससो कीवमहाजुतिको कीवमहाविप्फारो ? सेय्यथापि, विसाखे, यो इमेस सोळसन्न महाजन- पदान पहूतरत्तरतनान इस्सरियाधिपच्च रज्ज कारेय्य, सेय्यथीद अङ्गान मगधान कासीन कोसलान वन्जीन मल्लान चेतीन वङ्गान 15 कुरुन पञ्चालान मच्छान सूरसेनान अस्सकान अवन्तीन गन्धारान कम्बोजान, अट्ठङ्गसमन्नागतस्स उपोसथस्स एत कल नाग्यति सोळसिं । त किस्स हेतु ? कपण, विसाखे, मानुसक रज्ज दिव्व सुख उपनिधाय । ३ "यानि, विसाखे, मानुसकानि पञासवस्सानि, चातुमहा- राजिकान देवान एसो एको रत्तिन्दियो । ताय रत्तिया तिसरत्तियो 20 मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो सवच्छरो । तेन सवच्छरेन दिव्वानि पञ्च वस्ससतानि चातुमहाराजिकान देवान युप्पमाण । स्रो पनेत, विसाखे, विजति य इघेकच्चो इत्यी वा पुरिसो वा अलग- समन्नागत उपोसथ उपयसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा चातुमहाराजि- कान देवान सहळ्यत उपपज्जेय्य । इद खो पनेत, विसासे, सन्धाय 25 भासित 'कपण मानुसक रज्ज दिव्य सुख उपनिघाय' । ४ “य, विसाखे, मानुसक वस्ससत, तावतिसान देवान एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिथा तिसरत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमारियो सवच्छरो । तेन सवच्छरेन वस्ससहस्स' तावतिसान ठान R257 1 दिख-सी०, स्पा,रो।

·३५४ 8.86 अडगुत्तरनिफापो [८.५.३-- देवानं आयुम्पमाणं । ठानं खो पनेतं, विसाखे, विज्जति यं इधे- कच्चो इत्यी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसित्वा कायस्स भेदा परं मरणा तावतिसानं देवानं सहव्यतं उपपज्जय्य । इदं सो पनेत, विसाखे, सन्धाय भासितं - 'कपणं मानुसकं रज्जं दिव्यं सुखं 5 उपनिधाय' । ५. “यानि, विसाखे, मानुसकानि द्वे वस्ससतानि ... पं०... चत्तारि वस्ससतानि ... पे०... अट्ट वस्ससतानि ... पे०... सोळस वस्स- सतानि परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो । ताय रतिया तिसरत्तियो मासो। तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो। 10 तेन संवच्छरेन दिब्बानि सोळस वस्ससहस्सानि परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं आयुष्यमाणं । ठानं खो पनेतं, विसाखे, विज्जति यं इधेकच्चो इत्यी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपसित्वा कायस्स भेदा परं मरणा परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं सहयतं उपपज्जेय्य । इदं खो पनेतं, विसाखे, सन्धाय भासितं – 'कपणं मानुसकं रज्जं दिब्बं सुखं उप- 15 निधाया' ति। "पाणं न हझे न चदिन्नमादिये मुसा न भासे न च मज्जपो सिया । अब्रह्मचरिया विरमैय्य मेथुना रति न भुजेय्य विकालभोजनं ॥ "मालं न धारे न च गन्धमाचरे, मञ्चे छमायं व सयेय सन्यते । एतं हि अङ्गिकमाहुपोसथं बुद्धन दुक्खन्तगुना "चन्दो च सुरियो च उभो सुदस्सना , प्रोभासयं अनुपरियन्ति यावता। तमोनुदा ते पन अन्तलिक्खगा नभे पभासन्ति दिसाविरोचना || "एतस्मि यं विज्जति अन्तरे धनं , मुत्ता मगि वेरियं च भद्दकं । सिनी सुवणं अथ वा पि कञ्चनं यं जातरूपं हटकं ति बुच्चति ।। - , 20 R.258 पकासितं ॥ 25 . 30 ·.५.४] उपोसथस्स , B87 चन्दप्पभा तारगणा वासेट्ठसुतं "अटुङगुपेतस्स कलं पि तें नानुभवन्ति सोळसिं । च सब्बे ॥ "तस्मा हि नारी च नरो च सीलवा अट्ठङगुपेतं उपवस्सुपोसथं । पुन्नानि सुखुद्रयानि , अनिन्दिता , सग्गमुपेन्ति ठान" ति ।। 5 कत्वान R.259 ४. वासेट्ठसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कुटागार- सालायं । अथ खो वासेट्ठो उपासको येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उप- सङ्घमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं 10 खो वासेट्ठ उपासकं भगवा एतदवोच - "अट्ठङ्गसमन्नागतो, वासेट्ट, उपोसथो उपवुत्यो महप्फलो होति ... पे०... अनिन्दिता सग्गमुपेन्ति ठान" ति। २. एवं वुत्ते वासेट्ठो उपासको भगवन्तं एतदवोच - "पिया मे, भन्ते, आतिसालोहिता अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसयं उपवसैय्यू, पियानं 15 पि मे अस्स जातिसालोहितानं दीघरत्तं हिताय सुखाय । सब्वे चे पि, भन्ते, खत्तिया अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसेय्यु, सब्बेसं' पिस्स' खत्तियानं दीघरतं हिताय सुखाय । सव्वे चे पि, भन्ते, ब्राह्मणा .. पे०... वेस्सा ... सुद्दा अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसेय्युं, सव्वेरां पिस्स सुद्दानं दीघरतं हिताय सुखाया" ति । ३. “एवमेत', वासेट्ठ, एवमेतं, वासे?'! सब्बे चे पि, बासेट्ठ, खत्तिया अट्टङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसेय्युं, सब्बेसं पिस्स खत्तियानं दीपरत्तं हिताय सुखाय । सब्वे चे पि, बासेट, ब्राह्मणा ... पै.... वेस्सा सुद्दा अट्ठनसमन्नागतं उपोसथं उपवसेय्युं, सब्वेसं पिस्स सुद्दानं दीघ- रत्तं हिताय सुखाय । सदेवको चे पि, वासेट्ठ, लोको समारको सब्रह्मको 25 सस्समणब्राह्मणी' पजा सदेवमनुस्सा अट्ठङ्गसमन्नागतं पोसथं उप- वसेय्यु, सदेवकरस पिस्स लोकस्स रामारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समण- १-१. सधेसम्परा - रा-12-२ रया• पापक नरिव । ३. सगमणवाहाणिया- सौ. रो० । ४-४. पजाय सदेवमनुस्साय - रा. १५-२. सोवर - सी०, स्या०, रो! 20 ... B.E8 ·अगुत्तरनिकायो [.५.४- बामणिया पजाय सदेवमनुस्साय दीघरत्तं हिताय सुखाय । इमे चे पि, वासेट्ट, महासाला अट्टङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसेय्युं, इमेसं पिस्स महासालानं दीपरत्तं हिताय सुखाय । सचे चेतेय्यूं, को पन वादो मनुस्सभूतस्सा" ति ! 5 R260 ५. बोज्झसुत्तं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डि- कस्स आरामे । अथ खो वोज्झा उपासिका येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो बोझं उपासिकं भगवा एतदवोच - २. “अट्ठङ्गसमन्नागतो, बोज्झे, उपोसथो उपवुत्थो महप्फलो 10 होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो । कथं उपवुत्थो च, बोज्झे, अट्ठङ्गसमन्नागतो उपोसथो महप्फलो होति महानिसंसो महा- जुतिको महाविप्फारो? इध, बोज्झे, अरियसावको इति पटिसञ्चि- क्खति – 'यावजीवं अरहन्तो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरता निहितदण्डा निहितसत्या लज्जी दयापन्ना, सब्बपाणभूतहितानुकम्पिनो 15 विहरन्ति । अहं पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवसं पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो निहितदण्डो निहितसत्यो लज्जी दयापन्नो, सव्यपाणभूतहितानुकम्पी विहामि । इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसयो च मे उपवुत्थो भविस्सती ति । इमिना पठमेन अङ्गेन समन्ना- गतो होति ... पे०... 1 'यावजीवं अरहन्तो उच्चासयनमहासयनं पहाय 20 उच्चासयनमहासयना पटिविरता नीचसेंय्यं कप्पेन्ति - मञ्चके वा तिणसन्थारके वा । अहं पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं उच्चासयनमहा- सयनं पहाय उच्चासयनमहासयना पटिविरतो नीचसैय्यं कप्पेमि मञ्चके वा तिणसन्यारके या । इमिनापङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपो- सयो च मे उपवुत्यो भविस्सती' ति । इमिना अट्ठमेन अङ्गेन समन्नागतो 5 होति । एवं उपवुत्यो खो, बोज्झे, अट्ठङ्गसमन्नागतो उपोसथो महप्फलो होति महानिसंसो महाजुतिको महाविप्फारो। ३. "कीवमहम्फलो होति कीवमहानिसंसो कीवमहाजुतिको कीवमहाविस्फारो? सेय्यथापि, बोझे, यो इमेसं सोळसन्नं महाजन- 9 ·R261 15 भोजमसुतं पदान पहूतरत्तरतनान इस्सरियाधिपच्च रज्ज कारेय्य, सेय्यथीद - अङ्गान मगधान कासीन कोसलान वज्जीन मल्लान चेतीन वङ्गान कुरून पञ्चालान मच्छान सूरसेनान अस्सकान अवन्तीन गन्धारान कम्बोजान, अट्ठङ्गसमन्नागतस्स उपोसथस्स एत कल नाग्चति सोळसि । त किस्स हेतु ? कपण, बोझे, मानुसक रज्ज दिव्य सुख उपनिधाय । । ४ "यानि, वोज्झे, मानुसकानि पञ्जासवस्सानि, चातुमहा- राजिकान देवान एसो एको रत्तिन्दिवो । ताय रतिया तिसरत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो सवच्छरो। तेन सवच्छरेन दिव्बानि पञ्च वस्ससतानि चातुमहाराजिकान देवान' आयुप्पमाण । ठान खो पनेत, बोझे, विज्जति य इधेकच्चो इत्थी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्नागत 10 उपोसथ उपयसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा चातुमहाराजिकान देवान सहयत उपपज्जेय्य । इद खो पनेत, वोझे, सन्धाय भासित - 'कपण मानुसक रज्ज दिब्ब सुख उपनिधाय' । ५ “य, वोज्झे, मानुसक वस्ससत पे० यानि', बोज्झे, मानुसकानि द्वे वस्ससतानि पे० चत्तारि वस्ससतानि पे० अट्ट वस्ससतानि पे० सोळस वस्ससतानि परनिम्मितवसवत्तीन देवान एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो सवच्छरो। तेन सवच्छरेन दिब्बानि सोळस वस्ससहस्सानि परनिम्मितवसवत्तीन देवान प्रायुप्पमाण । ठान खो पनेत, बोज्झे, विज्जति य इधेकच्चो इत्थी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्नागत 20 उपोसथ उपवसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा परनिम्मितवसवत्तीन देवान सहव्यत उपपज्जेय्य । इद खो पनेत, बोज्झे, सन्धाय भासित - 'कपण मानुसफ रज्ज दिव्व सुख उपनिधाया' ति । "पाण न हञ्चे न चदिन्नमादिये मुसा न भासे न च मज्जपो सिया । अब्रह्मचरिया विरमेय्य मेथुना रतिं न भुञ्जय्य विकालभोजन ॥ "माल न घारे न च गन्धमाचरे , मन्चे छमाय व सयेय सन्यते । एत हि अङ्गिकमाहुपोसथ , बुद्धन दुक्सन्तगुना पकासित ।। १ तानि-म० , 25 , R.262 B.90 30 ·३५८ ru 5 अयुत्तरनिकायो "चन्दो च सुरियो च उभो सुदस्सना , प्रोभासयं अनुपरियन्ति यावता । तमोनुदा ते पन अन्तलिक्खगा नभे पभासन्ति दिसाविरोचना ।। "एतस्मि यं विज्जति अन्तरे धनं , मुत्ता मणि वेरियं च भद्दकं । सिङ्गी सुवण्णं अथ वा पि कञ्चनं , यं जातरूपं हटकं ति बुच्चति ॥ "अट्ठगुपेतस्स उपोसथस्स कलं पि ते नानुभवन्ति सोळसि । तारगणा सब्बे ॥ "तस्मा हि नारी च नरो च सीलवा अट्ठमुपेतं उपवस्सुपोसयं । पुज्ञानि कत्वान सुखुद्रयानि , अनिन्दिता सरगमुपेन्ति ठान" ति ।। 10 चन्दप्पभा , 15 - R.263 ६. अनुरुखसुतं १. एक समयं भगवा कोसम्बियं विहरति घोसिताराम । तेन सो पन समयेन आयस्मा अनुरुद्धो दिवाविहार गतो' होति पटि- सल्लीनो । अथ खो सम्बहुला मनापकायिका देवता येनायस्मा अनु- रुद्धो तेनुपसमिसु; उपसमित्या प्रायस्मन्तं अनुरुवं अभिवादेत्वा 20 एकमन्तं अटुंसु । एकमन्तं ठिता खो ता देवता आयस्मन्त अनुरुद्धं एतदवोचु - "मयं, भन्ते अनुरुद्ध, मनापकायिका नाम देवता तीसु ठागेमु इस्सरियं कारेम वसं वत्तम । मयं, भन्ते अनुरुद्ध, यादिसकं वण्ण प्राकह्वाम तादिराकं वण्ण ठानसो पटिलभाम; यादिसकं सरं' आपलाम तादिसक सरं ठानसो पटिलभाम; यादिस सुखं आवह्याम तादिसकं 25 सुसं ठानसो पटिलभाम । मयं, भन्ते अनुरुद्ध, मनापकायिका नाम देवता इनेमु तीसु ठानेसु इस्सरियं कारेम वसं वत्तेमा" ति । २. अब सो आयस्मतो अनुरुद्धस्स एतदहोसि - "अहो पतिमा देवता सध्या व नीला प्रस्सु नीलवण्णा नीलवत्या गौलालद्वारा" ति | १-१. दिवाविहारगतो- सीख 091 सह-स्या।

·अनुरुद्धमुत्त ३५६ 10 R.264 अथ खो ता देवता आयस्मतो अनुरुद्धस्स चित्तमाय सब्या व नीला अहेसुं नीलवण्णा नीलवत्था नीलालङ्कारा । ३. अथ खो आयस्मतो अनुरुद्धस्स एतदहोसि – "अहो वतिमा देवता सब्बा व पीता अस्सु ...पे.... सब्बा व लोहितका अस्सु.. सव्या व प्रोदाता अस्सु प्रोदातवण्णा ओदातवत्या प्रोदातालवारा” ति। 5 अथ खो ता देवता आयस्मतो अनुरुद्धस्स चित्तमज्ञाय सव्वा व नोदाता अहेसुं ओदातवण्णा ओदातवत्या प्रोदातालङ्कारा । ४. अथ खो ता देवता एका च' गायि एका च' नच्चि एका च अच्छरं' वादेसि । सेय्यथापि नाम पञ्चङ्गिकस्स तूरियस्रा सुविनी- तस्स सुप्पटिपताळितस्स कुसलेहि सुसमन्नाहतस्स सद्दो होति यग्गु च रजनीयों चकमनीयो च पेमनीयो च मदनीयों च, एवमेव तास देवतान अलङ्कारान' सद्दो होति वग्गु च रजनीयो च कमनीयो च पेमनीयो च मदनीयो च । अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो इन्द्रियानि अोक्खिपि । ५. अथ खो ता देवता "न रवय्यो अनुरुद्धो सादियती" ति तत्येवन्तरघायिसु । अथ खो आयस्मा अनुरद्धो सायन्हसमय पटिसल्लाना 15 बुट्टितो येन भगवा तेनुपसमि, उपसद्धमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो प्रायस्मा अनुरुद्धो भगवन्त एतदवोच ६. “इधाह, भन्ते, दिवाविहारं गतो होमि पटिसल्लीनो। अथ खो, भन्ते, सम्बहुला मनापकायिका देवता येनाह तेनुपसङ्घमिसु, 20 उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एवामन्त अट्टसु । एकमन्त ठिता खो, भन्ते, ता देवता मं एतदवोचु – 'मय, भन्ते अनुरुद्ध, मनापकायिका नाम देवता तीसु ठानेसु इस्सरिय कारेम वस वत्तेम । मय, भन्ते अनुरुद्ध, यादिसकं वण्णं आकङ्घाम तादिसक वण्ण ठानसो पटिलभाम, यादिसकं सरं पाकलाम तादिसकं सर ठानसो पटिलभाम, यादिसक सुख आक- 25 हाम सादिसकं सुख ठानसो पटिलभाम । मय, भन्ते अनुरुद्ध, मनाप- कायिका नाम देवता इमेसु तीसु ठानेसु इस्सरिय कारेम वस वत्तेमा' ति । तस्स मरह, भन्ते, एतदहोसि - 'अहो वतिमा देवता सव्वा व नीला ११-सी०,व- रया, रो01२ पन-सी०।३-३ एा प्रदरिय-गी., एकाद मन्यरिख - स्या, रो०। ४ तुरियस्म - सी०, स्या,रो । ५ गुमटिप्पादिता - स्मा०, रो०।६ बाग- स्या। १- मतदारसदो-सी। - B92 ७ रजनियो- स्था,रा.1 रमणि-ग्या।

·R.205 अगुत्तरनिकायो [८.५.६- अस्सु नीलवण्णा नीलवत्था नीलालङ्कारा' ति । अथ खो, भन्ते, ता देवता मम चित्तमाय सब्बा व नीला अहेसुं नीलवण्णा नीलवत्था नीलालङ्कारा। ७. "तस्स मय्हं, भन्ते, एतदहोसि - 'अहो बतिमा देवत्ता सब्बा व 5 पीता अस्सु ... पे०... सब्बा व लोहितका अस्सु ... पे०... सब्बा चोदाता अस्सु ओदातवण्णा प्रोदातवत्था प्रोदातालङ्कारा' ति । अथ खो, भन्ते, ता देवता मम चित्तमाय सब्बा व नोदाता अहेसुं प्रोदातवण्णा ओदातवत्था प्रोदातालङ्कारा । ८. "अथ खो, भन्ते, ता देवता एका च गायि एका च नच्चि 10 एका च अच्छरं वादेसि । सेय्यथापि नाम पञ्चङ्गिवास्स तूरियस्स सुविनीतस्स सुप्पटिपताळितस्स कुसलेहि सुसमन्नाहतस्स सद्दो होति वगु च रजनीयो च कमनीयो च पेमनीयो च मदनीयो च; एवमेव तासं देवतानं अलङ्कारानं सद्दो होति वग्गु च रजनीयो च कमनीयो च पेम- नीयो च मदनीयो च । अथ ख्वाह, भन्ते, इन्द्रियानि प्रोक्सिपि । ६. “अथ खो, भन्ते, ता देवता 'न ख्वय्यो अनुरुद्धो सादियती' ति तत्वन्तरधायिसु । कतिहि नु खो, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतो मातु- गामो कायस्स भेदा परं मरणा मनापकायिकानं देवानं सहव्यतं उप- पज्जती" ति? १०. "अट्ठहि खो, अनुरुद्ध, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो 20 कायस्स भेदा पर मरणा मनापकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । कतमेहि अट्टहि ? इध, अनुरुद्ध, मातुगामो यस्स मातापितरो भत्तुनो देन्ति प्रत्यकामा हितेसिनो अनुकम्पका अनुकम्पं उपादाय तस्स होति पुब्बुढायिनी पच्छानिपातिनी किङ्कारपटिस्साविनी मनापचारिनी पिय- 15 B,93 वादिनी। 25 ११. "ये ते भत्तु गरुनो होन्ति - माता ति वा पिता तिचा समणग्राह्मणा ति वा ते सक्फरोति गहें करोति मानेति पूजेति अभागते च आसनोदकेन पटिपूजेति । १२. “ये ते भत्तु अब्भन्तरा कम्मन्ता -तत्य दक्सा होति अनलसा तत्रुपायाय वीमंसाय समन्नागता 30 अलं कातुं अलं संविधातुं । उण्णा ति वा कप्पासा ति वा १. प्रोविसपि-म० । २. गर - सी, स्या०,रो।

·R266 ८५६] अनुक्छसुत्त १३ “यो' सो भत्तु अन्भन्तरों अन्तोजनों - दासा ति वा पेस्सा ति वा कम्मकरा ति वा - तेस कत च कततो जानाति अकात च अकततो जानाति, गिलानकान च बलाबल जानाति खादनीय भोजनीय चस्स पच्चसेन सविभजति । १४ “य भत्ता प्राहरति धन वा धज्ञ वा जातरूप वा त 5 आरक्खेन गुत्तिया सम्पादेति, तत्थ च होति अधुत्ती अथेनी असोण्डी अविनासिका। १५ "उपासिका खो पन होति बुद्ध सरण गता धम्म सरण गता सङ्घसरण गता। १६ “सीलवती खो पन होति - पाणातिपाता पटिविरता, 10 अदिन्नादाना पटिविरता, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरता, मुसावादा पटिविरता, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाता पटिविरता । १७ "चागवती खो पन होति । विगतमलमच्छरेन चेतसा अगार अज्झावसति मुत्तचागा' पयतपाणिनी वोस्सग्गरता याचयोगा दानसविभागरता। १८ "इमेहि खो, अनुरुद्ध, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागतो मातु- गामो कायस्स भेदा पर मरणा मनापकायिकान देवान सहव्यत उप- पज्जती ति। "यो न भरति सब्बदा, निच्च प्रातापि उस्सुको । त सब्वकामद' पोस, भत्तार नातिमञ्चति ।। "कालि सोरिष भत्तार, इस्सायादेन रोसथे। भत्तु" च" गरुनो सब्बे, पटिपूजेति पण्डिता ॥ "उट्ठाहिका अनलसा, सङ्गहितपरिज्जना । भत्तु मनाप चरति, सम्भत अनुरक्खति । "या एव वत्तति नारी, भत्तु छन्दवसानुगा । मनापा" नाम ते देवा", यत्य सा उपपज्जती" ति ।। 15 D94 2D 25 - स्पा० । २-२ मभन्तरा मन्तोजना - स्था० । ३ सादनाय . - स्या ४ पच्चयेन - स्मा। ५ भतु-म०1 ६ वा रजत वा-गो, स्याः, रो. ७ मुतवागी - स्था-1. पपतपाणी - सी. स्या० रा.। ६ सब्बाराम- सी०, स्या, रो।१०-१० भतुञ्चा - गा. मत्तम्ब - रमा० रो०।११-१५ मनाए पारिश देवा-सी०॥

·૨૬ર R.267 - प्रगुतरनिकायो [८.५.७- ७. दुत्तियविसाखासुत्तं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति पुब्बारामे मिगार- मातुपासाद । अथ खो विसाखा मिगारमाता ... पे.... एकमन्तं निसिन्नं खो विसाखं'मिगारमातरं भगवा एतदवोच- २. "अट्टहि खो, विसाखे, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो कायस्स 5 भेदा परं मरणा मनापकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । कतमेहि अट्ठहि ? इध, विसाखे, मातुगामो यस्स मातापितरो भत्तुनो देन्ति अत्थकामा हितेसिनो अनुकम्पका अनुकम्पं उपादाय तस्स होति पुब्बुवा- यिनी पच्छानिपातिनी किङ्कारपटिस्साविनी मनापचारिनी पियवादिनी ..पे०... । ... 10 ३. “चागवती खो पन होति । विगतमलमच्छेरेन चेतसा अगारं अज्झावसति मुत्तचागा' पयतपाणिनी' वोस्सग्गरता याचयोगा दानसंविभागरता। ४. इमेहि खो, विसाखें, अट्ठहि धम्मेहि सगन्नागतो मातुगामो कायस्स भेदा परं मरणा मनापकायिकानं देवानं सहव्यतं उप- 15 पज्जती ति। "यो नं भरति सब्वदा, निच्चं आतापि उस्सुको । तं सब्वकामदं पोसं, भत्तारं नातिमञ्चति ।। "न चा पि सोत्थि भत्तारं, इस्सावादेन रोसये । भत्तु च गरुनो सब्बे, पटिपूजेति पण्डिता ।। "उट्ठाहिका अनलसा, सङ्गहितपरिज्जना । भत्तु मनापं चरति, सम्भतं अनुरक्खति ।। "या एवं वत्तति नारी, भत्तु छन्दवसानुगा । मनापा नाम ते देवा, यत्य सा उपपज्जती" ति ।। B95 20 P.20A ८. नकुलमातासुत्तं १. एक समयं भगवा भग्गेसु विहरति सुसुमारगिरे भेस- 23 कळावने मिगदाये । अथ खो नकुलमाता गहपतानी येन भगवा तेनुप- १. विप्तासा- रो०।२ मुत्तचागी - स्या० । ३ पयतपाणी-सी०, स्या, रो.. ४ सम्वनामहर सी., स्या०, रो.1 ५ रागहीतपरिज्जा १-१. मनापयापित-सी०। -सी.

·८.५८] नकुलमातासुतं सङ्कमि; उपसमित्वा ... पे०... एकमन्तं निसिन्नं खो नकुलमातरं गहपतानि भगवा एतदवोच- २. “अहि खो, नकुलमाते, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो कायस्स भेदा परं मरणा मनापकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । कतमेहि अट्ठहि ? इध, नकुलमाते, मातुगामो यस्स मातापितरो भत्तुनो । देन्ति अत्यकामा हितेसिनो अनुकम्पका अनुकम्पं उपादाय तस्स होति पुवुढायिनी पच्छानिपातिनी किङ्कारपटिस्साविनी मनापचारिनी पिय- वादिनी। चा R.96 "येते 'भत्तु गएनो होन्ति - माता ति वा पिता ति वा समण- ब्राह्मणा ति वा - ते सक्करोति गरुं करोति मानेति पूजेति, अभागते 10 च आसनोदकेन पटिपूजेति। ४. “ये ते भत्तु अन्भन्तरा वाम्मन्ता - उण्णा ति वा कप्पासा ति -- तत्य दक्सा होति अनलसा तशुपायाय वीमसाय समन्नागता अलं कातुं प्रलं संविधातुं । ५. “यो सो भतु अब्भन्तरो अन्तोजनो - दासा ति वा पेस्सा 11 ति वा कम्मकरा ति वा - तेसं कतं च कततो जानाति अकतंच अकततो जानाति, गिलानकानं च बलावलं जानाति खादनीयं भोजनीयं चस्स पच्चंसेन संविभजति । ६. “यं भत्ता प्राहरति धनं वा धनं या रजतं वा जातस्पं वा तं पारपरोन गुत्तिया सम्पादेति, तत्य च होति अधुत्ती अथेनी असोण्डी 20 अविनासिका। ७. “उपासिका सो पन होति युद्धं सरणं गता धम्मं शरणं गता मई मरणं गता। ८. “सोलयतीसोपन होति-पाणातिपाता पर्टिविरता. पं.... सुरामेरयमज्जपमाट्ठागा पटिपिरता। ६. "चागवती सो पन होति। विगतमलमच्छरेन चैतमा प्रगारं अग्लायति मुत्तनागा पयतपाणिनी बोस्नग्गग्ता याचपोगा दान- मंविभागरता। १०. “इहि गो, मानमाने, पट्टति भन्मरि ममन्नागतो मातृ- गामो मापन भेदा पर मम्मा मनापयायिनान वान महायत प.. पज्जतीति। 25 R.20 ·३६४ . अत्तरनिकायो "यो ने भरति सब्बदा, निच्चं आतापि उस्सुको। तं सब्बकामदं पोस, भत्तारं नातिमाति ।। "न चा पि सोत्यि भत्तारं, इस्सावादेन रोसये। भत्तु च गरुनो सब्बे, पटिपूर्जेति पण्डिता ॥ "उट्ठाहिका अनलसा, सङ्गहितपरिज्जना। भत्तु मनापं चरति, सम्भतं अनुरक्खति । "या एवं वत्तति नारी, भत्तु छन्दवसानुगा । मनापा नाम ते देवा, यत्थ सा उपपज्जती" ति ॥ 5 1.97 ६. पठमइधलोकिकसुत्तं १. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति पुब्बाराम मिगारमातु- 10 पासादे । अथ खो विसाखा मिगारमाता येन भगवा तेनुपसङ्घमि ...पे०.... एकमन्तं निसिन्नं खो विसाखं भिगारमातरं भगवा एतदवोच- २. "चतूहि खो, विसाखे, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो इधलोकविजयाय पटिपन्नो होति, अर्य' लोको पारद्धो होति । कतमेहि धतूहि ? इध, विसाखे, मातुगामो सुसंविहितकम्मन्तो होति, सङ्गहित- 15 परिजनो, भत्तु मनापं चरति, सम्भतं अनुरक्सति ।. ३. “कथं च, विसाखे, मातुगामो सुसंविहितकम्मन्तो होति ? इध, विसाखे, मातुगामो ये ते भत्तु अन्भन्तरा कम्मन्ता - उपणा ति वा कप्पासा तिवा -- तत्य दक्खा होति अनलसा तनुपायाय वीमंसाय समन्नागता अलं कातुं अलं संविधातुं । एवं खो, विसाखे, मातुगामो R 270 20 सुसंविहितकम्मन्तो होति । ४. "कयं च, विसाखे, मातुगामो सङ्गहितपरिजनो' होति ? घ, विसाखें, मातुगामो यो' सो भत्तु अब्भन्तरो अन्तोजनो' - दासा ति वा पेस्सा ति वा कम्मकरा ति वा - तेसं कतं च कततो जानाति अपतं च प्रकततो जानाति, गिलानकानं च वलावतं जानाति खादनीयंभोजनीयं २७ घस्स पच्चंसेन संविभजति । एवं सो, विसारो, मानुगामो सङ्गहित- परिजनो होति । १. पर्य धो - स्या, रो० । २ सहितपरिगना - स्पा०, रो। ३-३.ये ते मस्त घामन्दप प्रस्तोगना - श्या1४. पञ्चन- स्पा।

·८.५.६] पठमइपलोफिकसुतं ५. "कथं च, विसाखे, मातुगामो भत्तु मनापं चरति ? इध, विसाखे, मातुगामो यं भत्तु' अमनापसङ्खातं तं जीवितहेतु पि न अज्झा- चरति । एवं खो, विसाखे, मातुगामो भत्तु मनापं चरति । ६. "कथं च, विसाखे, मातुगामो सम्भतं अनुस्खति ? इध, विसाखे, मातुगामो यं भत्ता प्राहरति धनं वा धनं वा रजतं वा जातरूपं । वा तं पारखेन गुत्तिया सम्पादेति, तत्य च होति अधुत्ती अर्थनी असोण्डी अविनासिका । एवं खो, विसाखे, मातुगामो सम्भतं अनुरवखति । इमेहि खो, विसाखे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो इथलोक- विजयाय पटिपन्ना होति, अयं लोको पारद्धो होति । ७. "चतूहि खो, विसाखे, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो परलोक- 10 विजयाय पटिपन्नो होति, परलोको' पारद्धो होति । कतमेहि चतूहि ? इध, विसाखे, मातुगामो सद्धासम्पन्नो होति, सीलसम्पन्नो होति, चाग- सम्पन्नो होति, पञ्चासम्पन्नो होति । ८. "कथं च, विसाखे, मातुगामो सद्धासम्पन्नो होति? इध, विसाखे, मातुगामो सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स वोधि – 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकचिद अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । एवं खो, विसाखे, मातुगामो सद्धासम्पन्नो होति । ६. "कथं च, चिसाखें, मातुगामो सीलसम्पन्नो होति ? इध, विमाने, मानुगामो पाणातिपाता पटिविस्तो होति ... ऐ०... सुरामेश्य- 20 मज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । एवं खो, विसाखे, मातुगामो सीलसम्पन्न होति । १०. "कयं च, विसाखे, मातुगामो चागसम्पनो होति ? इध, विसासे, मातुगामो विगतमलमच्छरेन चैतसा अगारं अज्झावसति मुत- चागा पयतपाणिनी वोस्सग्गरता' याचयोगा दानसंविभागरता । एवं 23 सो, चिसासे, मातुगामो चागसम्पन्नो होति । ११. "कयं च, विसास, मातुगामो पञ्चासम्पनो होति ? श्य, विसासे, मातुगामो पशवा होति ... पं०... एवं सो, यिमा, मातुगामो पचासम्पनो होति । इमेहि सो, विसाने , चतूहि धमेहि 9.90 15 R271 १. भतुनो-मी. 1. पराम मोशी-गी, सा, रो.।। योमगारो --गी।

·5 अडगुत्तरनिकायो [८.५.६- समन्नागतो मातुगामो परलोकविजयाय पटिपन्नो होति, परलोको पारद्धो होती ति । "सुसंविहितकम्मन्ता', सङ्गहितपरिज्जना। भत्तु मनापं चरति, सम्भतं अनुरक्खति ।। "सद्धासीलेन सम्पन्ना', वदशं वीतमच्छरा। निच्चं मग्गं विसोधेति, सोत्थानं सम्परायिकं ।। "इच्चेते अट्ठ धम्मा च, यस्सा विज्जन्ति नारिया । तं पि सीलवतिं आहु, धम्मटुं सच्चवादिनि ।। "सोळसाकारसम्पन्ना, अट्ठङ्गसुसमागता । तादिसी" सीलवती उपासिका, उपपज्जति देवलोक मनापं" ति ।। 10 BN R.272 १०. दुतियइधलोकिकसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो इघलोक- विजयाय पटिपन्नो होति, अयं लोको पारद्धो होति । कतमेहि चतूहि ? इथ, भिक्खवे, मातुगामो सुसंविहितकम्मन्तो होति, सङ्गहितपरिजनो, 15 भत्तु मनापं चरति, सम्भतं अनुरक्खति । २. “कथं च, भिक्सवे, मातुगामो सुसंविहितकम्मन्तो होति ? इध, भिवखवे, मातुगामो ये ते भत्तु अन्भन्तरा कम्मन्ता पे०... एवं खो, भिक्सवे, मातुगामो सुसंविहितकम्मन्तो होति । ३. "पायं च, भिक्सवे, मातुगामो सङ्गहितपरिजनो होति ? 20 इथ, भिक्सवे, मातुगामो यो सो भतु अत्भन्तरो अन्तोजनो ... पं०... एवं सो, भिक्सवे, मातुगामो सङ्गहितपरिजनो होति । ४. "कायं च, भिवसवे, मातुगामो भत्तु मनापं चरति ? इथ, मिनपये, मातुगामो यं भत्तु अमनापमहातं तं जीवितहेतु पि न अन्शा- चरति । एवं सो, शिपये, मातुगामो भत्तु मनापं परति । ५. "यचं न, भिवापर्व, मातुगामो गम्भतं अनुवराति? या भिपये, मातुगामो यं माता पाहनति ...पे.... एवं गो, भिक्राय, मातु- १.पागनी -दा... •पतियो-या. गगनों ४. पासमारो-या. ५. गावाती-मौ.1 ·? 3 R273 10 ? D100 ८५१०] दुतियइपलोवियसुत्त ३६७ गामो सम्भत अनुरक्खति । इमेहि सो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्ना- गतो भातुमामो इधलोकविजयाय पटिपन्नो होति, अय लोको पारद्धो होति । ६ "चतूहि, भिक्खचे, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो परलोक- विजयाय पटिपन्नो होति, परलोको पारद्धो होति । तमेहि चतूहि इध, भिक्खवे, मातुगामो सद्धासम्पन्नो होति, सीलसम्पन्नो होति, चाग- सम्पन्नो होति, पञ्जासम्पन्नो होति । ७ "कथ च, भिक्खवे, मातुगामो सद्धासम्पन्नो होति ? इध, भिक्सवे, मातुगामो सद्धो होति पे० एव खो, भिक्खवे, मातुगामो सद्धासम्पन्नो होति । ८ "कथ च, भिक्खवे, मातुगामो सीलसम्पनो होति ? इध, भिक्खवे, मातुगामो पाणातिपाता पटिविरतो होति पे० सुरामेश्य- मज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । एव सो, भिवसवे, मातुगामो सीलसम्पन्नो होति । ६ "कय च, भिक्सवे, मातुगामो चागसम्पन्नो होति ? इध, 15 भिक्खवे, मातुगामो विगतमलमच्छरेन चेतसा अगार अज्झावसति पे० एव सो, भिक्सवे, मातुगामो चागराम्पन्नो होति । १० "पाय च, भियसवे, मातुगामो पञ्जासम्पन्नो होति ? इध, भिस्सवे, मातुगामो पन्जवा होति पे० एव सो, भिक्सवे, मानुगामो पज्जासम्पनी होति । इमेहि खो, भिक्सवे, चतूहि पम्मेहि 20 ममनागतो मातुगामो परलोप विजयाय पटिपन्नो होति, परलोको पारदो होती ति । "सुगविहितरम्गन्ता, साहितपरिज्जना । भत्तु मनाप चरति, सम्भत अनुरपसति ।। "गद्धामीलेन सम्मना, वदन चौतमन्दरा । निच्च मग विमोति, गोत्थान सम्परापिर ।। "च्चते घट्टपम्मा च, यस्मा विन्जन्ति नारिया । त पि सोलयति माह, पम्मट्ठ सञ्चवादिनि ।। "सोळगासाग्नम्पाना, पट्टममुगगागता । सादिनी मोवी उपामिरा, जति देवनार माप'fr जोगपरम्मा परममा। 25 १ ·प्रह्मपुत्तरनिकायो [८.५.१०- तस्सुद्दान' सङ्कित्ते वित्थते विसाखे, वासेट्ठो बोज्झाय पञ्चमं । अनुरुद्धं पुन' विसाखे, नकुला इधलोकिका द्वे ति ॥ पठमो पण्णासको समत्तो। B. 101, R.274 -- - ६. गोतमीवग्गो १. गोतमीसुत्तं १. एक समयं भगवा सक्कसु विहरति कपिलवथुस्मि निग्रोधा- रामे। अथ खो महापजापती" गोतमी येन भगवा तेनुपसङ्कमि; 5 उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता खो महापजागती गोतमी भगवन्तं एतदवोच – “साधु, भन्ते, लभेय्य मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्ज" ति । "अलं, गोतमि ! मा ते रुच्चि मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते 10 धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जा" ति । २. दुतियं पि खो महापजापती गोतमी भगवन्तं एतदवोच "साधु, भन्ते, लभेय्य मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पव्वज्ज" ति । "अलं, गोतमि ! मा ते रुच्चि मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते 15 धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जा" ति । ३. "ततियं पि खो महापजापती गोतमी भगवन्तं एतदवोच - "साधु भन्ते, लभेय्य मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्वज्ज" ति । "अलं, गोतमि ! मा ते रुच्चि मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते 20 धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बग्जा" ति । ४. अथ सो महापजापती गोतमी "न भगवा अनुजानात्ति मातुगामस्स तथागतप्पवेदित धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्ज" १. सवदान - सी०, स्या०, रो। २. सासेट्ठो - सी०। ३. पन - स्याः । ५. महापजापति-स्पा० । ४. सन्धानवम्पो-स्था ।

·B,102 R.275 10 ८.६.१] गोतमोसुत्तं ति दुक्खी दुम्मना अस्सुमुखी रुदमाना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। ५. अथ खो भगवा कपिलवत्युस्मि यथाभिरन्तं विहरित्वा येन वेसाली तेन चारिकं पक्कामि । अनुपुड्वेन चारिकं चरमानो येन वेसाली तदवसरि । तत्र सुदं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटा- 5 गारसालायं । अथ खो महापजापती गोतमी येसे छेदापेत्वा कासायानि वत्यानि अच्छादेत्वा सम्बहुलाहि साकियानीहि' सद्धि येन वेसाली तेन पक्कागि। अनुपुचेन येन वेसाली महावनं कूटागारसाला तेनुप- समि । अथ खो महापजापती गोतमी सूनेहि पाहि रजोकिण्णेन गत्तेन दुक्सी दुम्मना अस्सुमुखी रुदमाना वहिद्वारको?के अट्ठासि । ६. अद्दसा सो अायस्मा आनन्दो महापजापति गोतमि सुनेहि पादेहि रजोकिण्णेन गत्तेन दुक्खि दुम्मनं अस्सुमुखि रुदमानं वहिद्वार- कोटुके ठितं । दिस्वान' महापजापति गोतमि एतदवोच - "किं नु त्वं, गोतमि, सूनेहि पादेहि रजोकिण्णेन गत्तेन दुरखी दुम्मना अस्सुमुसी रुदमाना वहिद्वारको?के ठिता" ति ? "तथा हि पन, भन्ते मानन्द, न भगवा अनुजानाति मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पञ्चज" ति । "तेन हि त्व, गोतमि, मुहुत्त" इधैव ताच होहि', यावाहं भग- यन्तं याचामि मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अन- गारियं पव्यज्ज" ति । ७. अथ सो प्रायस्मा मानन्दो येन भगवा तेनुपरावमि, उप- समित्वा भगवन्तं अभियादेत्या एकमन्त निसीदि । एकमन्त निमिनो सो प्रायम्मा मानन्दो भगवन्त एतदयोच - "एसा, भन्ते, महापजापती गोतमी सूनेहि पाहि रजोकिणेन गत्तेन दुयपी दुम्मना अम्गुमुगी रुदमाना यहिद्वारगोट्टो ठिना 'न भगचा अनुजानाति मातुगामम्ग 2 तथागवणवेदित पम्मविनय प्रगारम्मा धनगारिय पव्यग्न' ति ! गाय, भन्ने, लभस्य मातुगामो गयागतणदित धागपिन अगारमा मन- गारिवं पश्यज" ति । १ माता-. शाइने -मीरा-.। बारो.पोपवेग पी. सा. रा. पोरगा - र ए-गी...4-0.1 15 20 -७ ·३७० B. 103, R 270 प्रगुत्तरनिकायो [८.६.१- "अलं, आनन्द ! मा ते रुच्चि मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जा" ति । ८. दुतियं पि खो ... पे०... ततियं पि खो आयस्मा मानन्दो भगवन्तं एतदवोच – “साधु, भन्ते, लभेय्य मातुगामो तथागतप्पवेदिते 5 धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज" ति । "अलं, आनन्द ! मा ते रुच्चि मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जा" ति । ६. अथ खो आयस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि -- "न भगवा अनुजानाति मातुगामस्स तथागतप्णवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अन- 10 गारियं पव्वज्जं । यन्नूनाहं अञ्जेन पि परियायेन भगवन्तं याचेय्यं मातुगामस्स तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्ज" ति । अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच - "भब्बो नु खो, भन्ते, मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्वजित्वा सोतापत्तिफलं वा सकदागामिफलं वा अनागामिफलं वा 15 अरहत्तफलं वा सच्छिकातुं" ति ? "भब्बो, आनन्द, मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगा- रस्मा अनगारियं पञ्बजित्वा सोतापत्तिफलं पि सकदागामिफलं पि अनागामिफलं पि अरहतफलं पि सच्छिकातुं" ति । १०. “सचे, भन्ते, भब्यो मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मयिनये 20 अगारस्मा अनगारियं पव्वजित्वा सोतापत्तिफलं पि ... पे०... अरहत्त- फलं पि सच्छिकातुं, बहुकारा', भन्ते, महापजापती गोतमी भगवतो मातुच्छा सापादिका पोसिका' खीरस्स दायिका'; भगवन्तं जत्तिया कालङ्कताय थनं पायेसि । साधु, भन्ते, लभेय्य मातुगामो तथागत- प्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्बज्ज" ति । ११. "सचे, आनन्द, महापजापती गोतमी अट्ठ गरुधम्म पटि- ग्गाहाति, सावस्सा होतु उपसम्पदा - "वस्तसतूपसम्पन्नाय भिक्नुनिया तदहूपराम्पन्नरस भिनसुनो अभिवादनं पच्चुट्ठानं अञ्जलिकम्मं सामीचिकम्मं कत्तव्यं । अयं पि धम्मो सक्यत्या गरे कत्या मानत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो । १ पन्नग्ज-मी० । २ यहारारा-रो। ३. पोसिता स्पा०, रो० पोत्यदेमु नपि । ५. बालपनाथ - सी, स्या, रो। पा, रो। 25 - स्या०1४-४. सी०, ६. गह-सी, ·३७१ R.277 । गोतमीसुतं १२. "न भिक्खुनिया अभिक्खुके आवासे वसं उपगन्तव्वं । अयं पि धम्मो सक्कत्वा गरुं कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो। १३. "अन्वड्डमास"भिक्खुनिया भिक्खुसङ्घतो द्वे धम्मा पच्चा- सीसितव्या' - उपोसयपुच्छकं च, प्रोवादूपसद्धमनं च। अयं पि 5 धम्मो सक्कल्वा गरुकत्वा मानेत्या पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो । १४. "वस्संवुट्ठाय भिक्खुनिया उभतोसङ्घ तीहि ठानेहि पवा- रेतव्यं -दिवेन वा सुतेन वा परिसङ्काय वा । अयं पि धम्मो सक्कत्वा गरं कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो । १५. "गरुधम्मं अज्झापन्नाय भिक्खुनिया उभतोसङ्घ पक्ख- 10_R. 104 मानत्तं चरितव्वं । अयं पि धम्मो सक्कत्वा गरुं कत्या मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो । १६. "द्वे वस्सानि छसु घम्मेसु सिक्खितसिक्खाय सिक्खमानाय उमतोसङ्घ उपसम्पदा परियेसितव्या । अयं पि धम्मो सक्कत्वा गरु कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो। १७. "न केनचि परियायेन भिक्खुनिया भिक्खु अवकोसितव्वो परिभासितब्बो। अयं पि धम्मो सक्करवा गरुं कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो । १८. "अज्जतग्गे प्रोपटो भिक्खुनीनं भिवसूसु वचनपथो, अनो- वटो भिक्खून भिवखुनीसु वचनपयो। अयं पि धम्मो सवकत्वा गरु ५० कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीचं अनतिक्कमनीयो । १६. "सचे, आनन्द, महापजापती गोतमी इमे शह गरुथम्मे पटिग्गाहाति, गावस्सा होतु उपसम्पदा" ति । २०. अय सो आयस्मा आनन्दो भगवतो सन्तिके इमे अट्ठ गरुषम्मे उग्गहेत्या येन महापजापती गोतमी तेनुपसमि; उपसङ्क- 2 मित्या महापजापति गोतमि एतदवोच- २१. "मचे सो त्वं, गोतमि, अट्ठ गरथम्मे पटिगगण्हेय्यासि, साव ते भविस्सति उपसम्पदा- 'यत्मसतूपसम्पन्नाय भिक्सुनिया तदहूप- 15 १. परमाणे - गौ। २-२ परियमिता - मी., पश, रो• पापामु मारिष । ३. प परिपेगितल - रोY-दिन गन परिणदार - मी., स., रो। १. परवा मानन्द-सी, रो... पतिमानि-.

·३७२ R 278 D 105 प्रहगुप्तरनिकायो सम्पन्नस्स भिक्खुनो अभिवादन' पच्चुट्टान अलिकम्म' सामीचि- कम्म कत्तब्ध' । अय पि धम्मो सक्कत्वा गरु कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीव अनतिक्कमनीयो पे० । अज्जतग्गे प्रोवटो भिक्खुनीन भिक्खूसु वचनपथो, अनोवटो भिक्खून भिक्खुनीसु वचनपथो । अय 5 पि धम्मो सक्कत्वा गरु कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीव अनतिक्कमनीयो। सचे खो त्य, गोतमि, इमे अट्ठ गरुधम्मे पटिग्गण्हेय्यासि, साव ते भविस्सत्ति उपसम्पदा" ति । २२ "सेय्यथापि, भन्ते आनन्द, इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसन्हातो' उप्पलमाल वा वस्सिकमाल वा 10 अधिमुत्तकमाल' वा लभित्वा उभोहि हत्येहि पटिग्गहेत्वा उत्तमङ्गे सिरस्मि पतिट्ठापेय्य, एवमेव खो अह, भन्ते आनन्द, इमे अट्ठ गरुधम्मे पटिग्गण्हामि यावजीव अनतिक्कमनीये" ति | २३ अथ खो आयस्मा मानन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त 15 निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच – “पटिग्गहिता, भन्ते, महापजापतिया गोतमिया अट्ठ गरुधम्मा यावजीव अनतिकम- नीया" ति । २४ "सचे, आनन्द, नालभिस्स मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारिय पब्बज्ज, चिरद्वितिक, आनन्द, ब्रह्म- 20 चरिय अभविस्स, वस्ससहस्समेव सद्धम्मो तिर्दृष्य'। यतो च खो, आनन्द, मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारिय पव्वजितो, न दानि, आनन्द, ब्रह्मचरिय चिरट्ठितिक भविस्सति । पञ्चेव दागि, आनन्द, वस्ससतानि सद्धम्मो ठस्सति । २५ "सेय्यथापि, आनन्द, यानि कानिचि कुलानि वहुत्थिकानि 23 अप्पपुरिसकानि, तानि सुप्पसियानि होन्ति चोरेहि कुम्भत्थेनकेहि, एवमेव खो, आनन्द, यस्मि धम्मविनये लभति मातुगामो अगारस्मा अनगारिय पध्वज, न त ब्रह्मचरिय चिरट्ठितिक होति । १-१ अभिवादनपचुपट्ठानपञ्चलिकम्म सी०।२ मण्डनवजातियो - शीर रो० ॥ ३ सौसनहातो - सी०, रोक, सीस हातो - स्याः । ४ प्रतिमुत्तरमाल - सी० । ५ पतिगहिरसामि - सी०।६ अतिक्रमनीयो - सी० । ८ यहरि रियपानि - सी, रो01 .- ७ पतिदुहेय्प - सी।

·३७३ R279 ८६२] प्रोवावसुत्त २६ “सेय्यथापि, आनन्द, सम्पन्ने सालिक्खेत्ते सेतट्टिका नाम रोगजाति निपतति, एव त सालिक्खेत्त न चिरद्वितिक होति, एवमेव खो, आनन्द, यस्मि धम्मविनये लभति मातुगामो अगारस्मा अनगारिय पन्बज्ज, न त ब्रह्मचरिय चिरट्टितिक होति । २७ "सेय्यथापि, आनन्द, सम्पन्ने उच्छुक्खेत्ते मञ्जिट्टिका' 5 नाम रोगजाति निपतति, एव त उच्छुक्खेत्त न चिरट्ठितिक होति, एवमेव खो, आनन्द, यस्मि धम्मविनये लभति मातुगामो अगारस्मा अनगारिय पच्चज्ज, न त ब्रह्मचरिय चिरद्वितिक होति । २८ “सेय्यथापि, आनन्द, पुरिसो महतो तळाकस्स पटि- कच्चेच' आळि' वन्धेय्य यावदेव उदकस्स अनतिक्कमनाय, एवमेव 10 खो, आनन्द, मया पटिकच्चेव भिक्खुनीन अट्ट गरुधम्मा पन्नता याव- जीव अनतिक्कमनीया" ति । B106 २. अोवादसुत्तं १ एक समय भगवा वेसालिय विहरति महावने कूटागार- सालाय । अथ सो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्क- मित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो 15 खो आयस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच - "कतिहि नु खो, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भिक्खुनोवादको सम्मन्नितब्बो' ति ? २ "मट्टहि खरे, आनन्द, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भिक्खुनो. वादको सम्मन्नितब्बो । कतमेहि अट्ठहि १ इधानन्द, भिवसु सीलवा होति पे० समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, बहुस्सुतो होति पे० दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा, उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्थारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुत्तसो अनुव्यञ्जनसो, कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगळाय प्रत्थस्स विज्ञापनिया, पटिवलो होति भिवसुनिसहस्स" धम्मिया कयाय सन्दस्सेतु समादपेतु समुत्तेजेतु सम्पहसेतु, येभुय्येन भिक्खुनीन पियो होति मनापो, न खो पनेत १ मजट्ठिवा - R०, स्या० । २ पटिगच्चेव - सौ. रो। ०, मानि-रो०। ४ मनेगळाय - सी०। ५ भिक्सनराध - सी., भिक्षुनी. 20 25 R280 ३ पानि तररा - स्था०, रो।

·३७२ R278 B 105 अगुत्तरनिकायो [८६१- सम्पन्नस्स भिक्खुनो अभिवादनं' पच्चट्टानं अलिकम्म' सामीचि- कम्म कत्तब्ब' । अय पि धम्मो सक्कत्वा गरु कत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो .पे० .. । अज्जतग्गे अोवटो भिक्खुनीनं भिक्खूसु वचनपथो, अनोवटो भिक्खून भिक्खुनीसु वचनपथो । अय 5 पि धम्मो सक्कत्वा गरुं कत्वा मानेत्या पूजेन्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो। सचे खो त्वं, गोतमि, इमे अट्ठ गरुधम्मे पटिग्गण्हेय्यासि, साव ते भविस्सति उपसम्पदा" ति । २२. "सेय्यथापि, भन्ते आनन्द, इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसन्हातो' उप्पलमालं वा वस्सिकमालं वा 10 अधिमुत्तकमाल वा लभित्वा उभोहि हत्थेहि पटिग्गहेत्वा उत्तमङ्गे सिरस्मि पतिट्ठापेय्य, एवमेव खो अहं, भन्ते आनन्द, इमे अट्ठ गरुधम्मे पटिंगण्हामि यावजीवं अनतिक्कमनीये" ति । २३. अथ खो प्रायस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं 15 निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच - "पटिग्गहिता, भन्ते, महापजापतिया गोतमिया अट्ठ गरुधम्मा यावजीवं अनतिक्कम- नीया" ति । २४. "सचे, आनन्द, नालभिस्स मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारिय पव्वज्जं, चिरट्ठितिक, प्रानन्द, ब्रह्म २० चरियं अभविस्स, वस्ससहस्समेव सद्धम्मो तिट्टेय्य'। यतो च खो, आनन्द, मातुगामो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पब्वजितो, न दानि, प्रानन्द, ब्रह्मचरिय चिरहितिकं भविस्सति । पञ्चेव दानि, आनन्द, वस्ससतानि सद्धम्मो ठस्सति । २५ "सेय्यथापि, आनन्द, यानि कानिचि कुलानि बहुत्यिकानि 23 अप्पपुरिराकानि, तानि सुप्पधसियानि होन्ति चोरेहि कुम्भत्येनकेहि। एवमेव खो, आनन्द, यस्मि धम्मविनये लगति मातुगामो अगारस्मा अनगारिय पव्यज्ज, न तं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिक होति । १- पभिवादनपचुपट्टानमञ्जलिरम्भ ०-सी०। २. मण्डनवजातियो- सी. २० । ३ गीसनहातो - गी०, रो०, सीपहातो - स्याः। १ प्रतिमुत्तामात - सी। ५ पतिपष्टिम्यामि ६. यहरि रियनि-सी, प्रे। - सी०।६ मनतिवामनीयो-सी-1 ७ पतिदुहेम्म -गी।

·R279 ८६२]] प्रोवादसुत्त २६ "सेय्यथापि, आनन्द, सम्पन्ने सालिक्खेत्ते सेतट्टिका नाम रोगजाति निपतति, एव त सालिवखेत्त न चिरद्वितिक होति, एवमेव खो, आनन्द, यस्मि धम्मविनये लभति मातुगामो अगाररमा अनगारिय पन्वज्ज, न त ब्रह्मचरिय चिरद्वितिक होति । २७ "सेय्यथापि, आनन्द, सम्पन्ने उच्छक्खेत्ते मञ्जिट्टिका' । नाम रोगजाति निपतति, एव त उच्छुक्खेत्त न चिरहितिक होति, एवमेव खो, आनन्द, यस्मि धम्मविनये लभति मातुगामो अगारस्मा अनगारिय पव्यज्ज, न त ब्रह्मचरिय चिरट्ठितिक होति । २८ "सय्यथापि, आनन्द, पुरिसो महतो तळाकस्स पटि- कच्चेव माळि बन्धेय्य यावदेव उदकस्स अनतिक्कमनाय, एवमेव खो, अानन्द, मया पटिकच्चेव भिक्खुनीन अट्ठ गरुधम्मा पञ्जत्ता याव- जीव अनतिषकमनीया" ति । B105 10 २. प्रोवादसुत्तं १ एक समय भगवा वेसालिय विहरति महावने कूटागार- सालाय । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्क- मित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो 15 खो प्रायस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच - "कतिहि नु खो, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भिक्खुनोवादको सम्मन्नितव्वो" ति ? २ "अहि खो, आनन्द, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भिक्खुनो- वादको सम्मन्नितव्यो । कतमेहि अहि ? इधानन्द, भिवस्तु सीलवा होति पे० समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, वहुस्सुतो होति पे० दिट्ठिया सुपटिविद्धा, उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्यारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुत्तसो अनुव्यञ्जनसो, कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगळाय अत्थस्स विज्ञापनिया, पटिचलो होति भिवखुनिसङ्घस्स धम्मिया कथाय सन्दस्सेतु समादपतु समुत्तेजेतु सम्पहसेतु, येभुय्येन भिक्खुनीन पियो होति मनापो, न खो पनेत १ मञ्जट्ठिा -सी, स्याः। २ पटिगच्चेव - सी०, रो। ३ पालि- स्या, पानि - रो०। ४ अनेछगळाय - सी० । ५ भिक्खूनीसन - सी०, भियसुनी- सहस्स - स्या०,रो। 20 25 R280 ·अगत्तरनिकायो [६.६२- भगवन्तं उद्दिस्स पव्वजिताय कासायनत्यनिवसनाय गरुधम्मं अज्झापन्न- पुब्बो होति ; वीसतिवस्सो वा होति अतिरेकवीसतिवस्सो वा । इमेहि खो, आनन्द, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भिक्खुनोवादको सम्मन्नि- तब्वो" ति । 5 R. 107 ३. सवित्तसुत्तं १. एक समय भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- तालाय । अथ खो महापजापती गोतमी येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठिता खो' सा महापजागती' गोतमी भगवन्तं एतदवोच - २. "साधु मे, भन्ते, भगवा सवित्तेन धम्मं देसेतु, यमहं भगवतो 10 धम्म सुत्या एका वूपकट्ठा अप्पमत्ता आतापिनी पहितत्ता विहरेट्यं" ति । "ये खो त्वं, गोतमि, धम्मे जानेय्यासि -- 'इमे धम्मा सरागाय सवत्तन्ति, नो विरागाय ; संयोगाय संवत्तन्ति, नो विसंयोगाय; आचयाय संवत्तन्ति, नो अपचयाय; महिच्छताय संवत्तन्ति, नो अप्पिच्छताय; असन्तुट्ठिया संवत्तन्ति, नो सन्तुट्ठिया; सङ्गणिकाय संवत्तन्ति, नो पवि- 15 बेकाय; कोसज्जाय संवत्तन्ति, नो विरियारम्भाय; दुब्भरताय संवत्तन्ति, नो सुभरताया' ति, एकसेन, गोतमि, धारेय्यासि – 'नेसो धम्मो, नेसो विनयो, नेत सत्थुसासन' ति । ३ "ये च खो त्वं, गोतमि, धम्मे जानेय्यासि – 'इमै धम्मा विरागाय सवत्तन्ति, नो सरागाय; विसंयोगाय संवत्तन्ति, नो संयोगाय; 20 अपचयाय सवन्ति, नो आचयाय, अप्पिच्छताय संवत्तन्ति, नो महिच्छ- ताय, सन्तुट्ठिया संवत्तन्ति, नो असन्तुट्ठिया, पविवेकाय संवत्तन्ति, नो सङ्गणिकाय, विरियारम्भाय सवत्तन्ति, नो कोसज्जाय ; सुभ- रताय सवत्तन्ति, नो दुब्भरताया' ति, एकसेन, गोतमि, घारेय्यासि 'एसो धम्मो, एसो विनयो, एतं सत्युसासन'' ति । RRI १ सो महापजापनि रम्भाप-म.. सी०, स्या०, खो महापजापती - रो। २. वीरिया- ·सम्पदा B 108 ८.६.४] दीपजाणुसुते ४. दीघजाणुसुत्तं १. एक समयं भगवा कोळियेसु विहरति कक्करपत्तं नाम कोळियानं निगमो। अथ खो दीघजाणु कोळियपुत्तो येन भगवा तेनुप- सङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो दीघजाणु कोळियपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – "मयं, भन्ते, गिही कामभोगिनो पुत्तसम्बाधसयनं अज्झावसाम, कासिकचन्दन । पच्चनुभोम, मालागन्धविलेपनं धारयाम, जातरूपरजतं सादयाम । तेसं नो, भन्ते, भगवा अम्हाकं तथा धम्म देसेतु ये अम्हाक अस्तु" धम्मा दिदुधम्महिताय दिट्ठधम्मसुखाय, सम्परायहिताय सम्पराय- सुखाया" ति । २. "चत्तारोमे, व्यग्धपज्ज, धम्मा कुलपुत्तस्स दिट्ठधम्महिताय 10 संवत्तन्ति ट्ठिधम्मसुखाय । कतमे चत्तारो? उट्ठानसम्पदा, आरवख- सम्पदा, कल्याणमित्तता, समजीविता । कतमा च, व्यग्धपज्ज, उद्यान- ? इध, व्यग्धपज्ज, कुलपुत्तो येन कम्मट्ठानेन जीविकं कप्पेति- यदि कसिया यदि वणिज्जाय यदि गोरक्खेन यदि इस्सत्तेन यदि राज- पोरिसेन यदि सिप्पञ्जतरेन - तत्थ दक्खो होति अनलसो, तत्रुपायाय 15 वोमंसाय समन्नागतो, अलं कातुं अलं संविधातु । अय वुच्चति, व्यग्धपज्ज, उट्ठानसम्पदा । ३. “कतमा च, व्यग्यपज्ज, आरक्खसम्पदा इध, व्यग्घपज्ज, कुलपुत्तस्स भोगा होन्ति उट्ठानविरियाधिगता बाहावलपरिचिता सेदावक्खित्ता धम्मिका धम्मलद्धा । ते आरक्खेन गुत्तिया सम्पादेति - "किन्ति मे इमे भोगे नेव राजानो हरेय्यु, न चोरा हरेय्यु, न अग्गि इहेय्य, न उदक वहेय्य, न अप्पिया दायादा हरेय्यु' ति ! अय वुच्चति, व्यग्ध- पज्ज, आरक्खसम्पदा । ४. “कतमा च, व्यग्धपज्ज, कल्याणमित्तता? इध, व्यग्घपज्ज, कुलपुत्तो यस्मि गामे वा निगमे वा पटिवसति, तत्थ ये ते होन्ति - गहपती 25 वा गहपतिपुत्ता वा दहा वा बुद्धसीलिनो" वृद्धा" या युद्धसीलिनो" १. कोलियेसु - सौ०।२ तत्र - सी० । ३ कामभोगी - सी०, स्या०, रो०। ४ सादियाम - सी०, स्या, रो०।५ अस्स - रो०। ६ व्यग्धपन्ब- सी०। ७ रामजी- - कम्मुानेन - रया। है इस्सत्येन - सी०, स्था०, रो। १०-१० सीलिनी युड्डा - स्याः । ११ बुद्धशीता - सी। 7 R282 20 विश्ता -सी। - ·[८.६.४- ... R289 अडगुत्तरनिकायों सद्धासम्पन्ना सीलसम्पन्ना चागसम्पन्ना पञ्चासम्पन्ना-तेहि सद्धि सन्तिट्ठति सल्लपति साकच्छं समापज्जति; यथारूपानं सद्धासम्पन्नान सद्धासम्पदं अनुसिक्सति ... यथारूपानं सीलसम्पन्नानं सीलसम्पदं अनुसिक्खति यथारूपानं चागसम्पन्नानं चागसम्पदं अनुसिक्खति ... यथारूपानं 5 पञ्जासम्पन्नानं पञ्चासम्पदं अनुशिक्खति, तेहि सद्धि सन्तिट्ठति सल्लपति साफच्छं समापज्जति । अयं वुच्चति, व्यग्धपज्ज, कल्याणमित्तता । ५. "कतमा च, व्यग्धपज्ज, समजीविता? इध, व्यग्धपज्ज, कुलपुत्तो प्रायं च भोगानं विदित्वा, वयं च भोगानं विदित्वा, समं जीविक कप्पेति नाच्चोगाव्हं नातिहीनं - ‘एवं मे आयो वयं परियादाय ठस्सति, 10 न च मे वयो' आय' परियादाय ठस्सती' ति । सेय्यथापि, व्यग्धपज्ज, तुलाधारो वा तुलाधारन्तेवासी वा तुलं पग्गहेत्वा जानाति – ‘एत्तकेन वा प्रोनतं, एत्तकेन वा उन्नतं' ति; एवमेव खो, व्यग्घपज्ज, कुलपुत्तो प्राय च भोगानं विदित्वा, वयं च भोगानं विदित्वा, समं जीविक कप्पेति नाच्चोगाव्हं नातिहीनं - ‘एवं में आयो वयं परियादाय ठस्सति, -न 15 च में वयो आयं परियादाय उस्सती' ति । सचाय, व्यग्धपज्ज, कुलपुत्तो अप्पायो समानो उळारं जीविकं कप्पेति, तस्स भवन्ति बत्तारो 'उदुम्बरखादीवायं कुलपुत्तो भोगे खादती' ति । सचे पनायं, व्यग्घ- पज्ज, कुलपुत्तो महायो समानो कसिरं जीविकं कप्पेति, तस्स भवन्ति वत्तारो - 'अजेट्ठमरणंवायं कुलपुत्तो मरिस्सती' ति । यतो च खोय, 20 व्यग्घपज्ज, कुलपुत्तो आयं च भोगानं विदित्वा, वयं च भोगानं विदित्वा, समं जीविकं कप्पेति नाच्चोगान्हं नातिहीनं - ‘एवं मे पायो वयं परि- यादाय ठस्सति, न च मे वयो आयं परियादाय ठस्सती' ति । अयं वुच्चति, व्यग्धपज्ज, समजीविता । ६. "एवं समुप्पन्नानं, व्यग्धपज्ज, भोगानं चत्तारि अपायमुखानि 25 होन्ति इत्यिधुत्तों , सुराधुत्तो, अक्खधुत्तो, पापमित्तो पापसहायो पापसम्पवको । सेय्यथापि, व्यग्धपज्ज, महतो तळाकस्स चत्तारि चेव प्रायमुखानि चत्तारि च अपायमुसानि । तस्स पुरिसो यानि चेव पाय- १-१ पयो यय - सी.। २. अयं - शी०।३-३. सम-स्या०। ४. उदुम्बरः पादिरवाय - सी. रो.. उदुम्बरखादरम्याय - रया० । ५. अजमारियंदाप - सी० पदमारसञ्चायं - स्या०; मजदमारिए - रो०। ६. स्वायं - सी०, रो०१७ परिंगधुसो होति -सी०, रो०। ८. तसारस्स-सी। D. 100 - - । - ·३७७ 5 R284 D. 110 ८.६.४] दोघजाणसुतं मुसानि तानि पिदहेय्य, यानि च अपायमुखानि तानि विवरैय्य; देवो च न सम्मा धारं अनुप्पवेच्छेय्य । एव हि तस्स, व्यग्घपज्ज, महतो तळाकस्स परिहानियेव' पाटिकवा, नो बुद्धि; एवमेव, व्यग्घपज्ज, एवं समुप्पन्नानं भोगानं चत्तारि अपायमुखानि होन्ति - इत्थिधुत्तो, सुराधुत्तो, अक्खधुत्तो, पापमित्तो पापसहायो पापसम्पवको। ७. “एवं समुप्पन्नानं, व्यग्धपज्ज, भोगानं चत्तारि प्रायमुखानि न इत्थिधुत्तो, न सुराधुत्तो, न अक्खधुत्तो, कल्याणमित्तो कल्याणसहायो कल्याणसम्पवद्धो । सेय्यथापि, व्यग्घपज्ज, महतो तलाकस्स चत्तारि चेव आयमुखानि चत्तारि च अपायमुखानि । तस्स पुरिसो यानि चैव आयमुखानि तानि विवरेय्य, यानि 10 च अपायमुखानि तानि पिदहेय्य ; देवो च सम्मा धारं अनुप्प- वेच्छेय्य । एव हि तस्स, व्यग्धपज्ज, महतो तळाकस्स वुद्धियेव पाटिकङ्खा, नो परिहानि, एवमेव खो, व्यग्घपज्ज, एवं समुप्पन्नानं भोगान चत्तारि आयमुखानि होन्ति न इत्थिधुत्तो, न सुराधुत्तो, न अक्खधुत्तो, कल्याणमित्तो कल्याणसहायो कल्याणसम्पवको । इमे 15 खो, व्यग्घपज्ज, चत्तारो धम्मा कुलपुत्तस्स दिट्ठधम्महिताय संवत्तन्ति दिदुधम्मसुखाय । ८. "चत्तारोमे, व्यग्घपज्ज, धम्मा कुलपुत्तस्स सम्परायहिताय संवत्तन्ति सम्परायसुखाय । कतमे चत्तारो ? सद्धासम्पदा, सील- सम्पदा, चागसम्पदा, पञ्चासम्पदा । कतमा च, व्यग्धपज्ज, सद्धा- 20 सम्पदा ? इध, व्यग्धपज्ज, कुलपुत्तो सद्धो होति, सद्दति तथागतस्स बोधि - 'इति पि सो भगवा . पे० . सत्या देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । अयं वुच्चति, व्यग्धपज्ज, सद्धासम्पदा । ६. “कतमा च, व्यग्घपज्ज, सीलसम्पदा ? इच, व्यग्धपज्ज, कुलपुत्तो पाणातिपाता पटिविरतो होति पे०. सुरामेरयमज्ज- 25 पमादट्ठाना पटिविरतो होति । अय वुच्चति, व्यग्धपज्ज, सीलसम्पदा । १० “कतमा च, व्यग्धपज्ज, चागसम्पदा इध, व्यग्धपज्ज, कुलपुत्तो विगतमलमच्छरेन चेतसा अगार अज्झावसति मुत्तचागो पयत- पाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसविभागरतो। अयं चुच्चति, व्यग्धपज्ज,चागसम्पदा । १ हानियेष-सी । ? 53 अ०३-४ ·[८.६.४- R280 अयुत्तरनिकायो ११. “कतमा च, व्यग्धपज्ज, पञ्जासम्पदा ? इध, व्यग्ध- पज्ज, कुलपुत्तो पञ्चवा होति, उदयत्थगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्खवखयगामिनिया । अयं बुच्चति, व्यग्धपज्ज, पञ्जासम्पदा 1 इमे खो, ब्यग्घपज्ज, चत्तारो धम्मा कुल- 5 पुत्तस्स सम्परायहिताय सवत्तन्ति सम्परायसुखाया ति । "उट्ठाता कम्मधेय्येसु, अप्पमत्तो विधानवा । सम कप्पेति जीविक', सम्भतं अनुरक्खति ।। "सद्धो सीलेन सम्पन्नो, वद वीतमच्छरो । निच्चं मग विसोधेति, सोत्थानं सम्परायिकं ।। "इच्चेते अट्ठ धम्मा च, सद्धस्स घरमेसिनो । अक्खाता सच्चनामेन, उभयत्य सुखावहा ।। "दिदुधम्महितत्याय, सम्परायसुखाय च। एवमेतं गहट्वानं, चागो पुञ्ज पवड्ढती" ति ।। 10 D.IN 20 ५. उज्जयसुत्तं १. अथ खो उज्जयो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उप- 15 समित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीति- सारेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं नितिन्नो खो उज्जयो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "मयं', भो गोतम, पवास गन्तुकामा । तेसं नो भवं गोतमो अम्हाकं तथा धम्म देसेतु - ये अम्हाकं अस्सु धम्मा दिट्ट- धम्महिताय दिट्ठयम्मसुखाय सम्परायहिताय सम्परायसुखाया” ति । २. "चत्तारोमे, ब्राह्मण, धम्मा वुलपुत्तस्स दिट्ठधम्महिताय सवत्तन्ति दिट्टधम्मसुखाय । कतमे चत्तारो? उद्यानसम्पदा, पारयख- सम्पदा, कल्याणमित्तता, समजीविता । कतमा च, ब्राह्मण, उट्टान- इध, ब्राह्मण, कुलपुत्तो येन कम्मट्ठानेन जीविकं फर्पति यदि कसिया यदि वणिज्जाय यदि गोरखखेन यदि इस्सत्तेन यदि राज- 23 पोरिसेन यदि सिप्पलतरेन - तत्य दपसो होति अनलसो, तनुपायोग थोमसाय ममन्नागतो, अलं कातु प्रलं सविधातुं । अयं बुच्चति, ब्राह्मण, उद्यानसम्पदा। । जीपित - स्याः । २ मगमरगु - गी०, रो। R 280 सम्पदा ? - ·८६५] उज्जयमुत्त ३७६ ? ३ "कतमा च, ब्राह्मण, आरक्खसम्पदा इध, ब्राह्मण, कुलपुत्तस्स भोगा होन्ति उद्यानविरियाधिगता बाहावलपरिचिता सेदा- वक्खिता धम्मिका धम्मलद्धा । ते पारवखेन गुत्तिया सम्पादेति "किन्ति में इमे भोगे नेव राजानो हरेय्यु, न चोरा हरेय्यु, न अग्गि डहेय्य', न उदक वहेय्य, न अप्पिया दायादा हरेय्यु' ति । अय वुच्चति, ब्राह्मण, 5 पारक्खसम्पदा । ४ "कतमा च, ब्राह्मण, कल्याणमित्तता? इध, ब्राह्मण, कुल- पुत्तो यस्मि गामे वा निगमे वा पटिवसति तनये ते होन्ति - गहपती वा गहपतिपुत्ता वा दहरा वा वुद्धसीलिनो वुद्धा वा वुद्धसीलिनो सद्धा- सम्पन्ना सीलसम्पन्ना चागसम्पन्ना पक्षासम्पन्ना - तेहि सद्धिं सन्तिट्ठति 10 सल्लपति साकच्छ समापज्जति, यथारूपान सद्धासम्पन्नान सद्धासम्पद अनुसिक्खति यथारूपान सीलसम्पन्नान सीलसम्पद अनुसिक्खति यथारूपान चागसम्पन्नान चागसम्पद अनुसिक्खति यथारूपान पन्ना- सम्पन्नान पञ्जासम्पद अनुसिक्खति, तेहि सद्धि सन्तिट्ठति सल्लपति साकच्छ समापज्जति । अय वुच्चति, ब्राह्मण, कल्याणमित्तता । ५. "कतमा च, ब्राह्मण, समजीविता ? इध, ब्राह्मण, कुल- पुत्तो प्राय च भोगान विदित्वा वय च भोगान विदित्वा सम जीविक कप्पेति नाच्चोगाव्ह नातिहीन - 'एव मे पायो वय परियादाय ठस्सति, न च मे वयो आय परियादाय ठस्सती' ति । सेय्यथापि, ब्राह्मण, तुला- धारो वा तुलाधारन्तेवासी वा तुल पग्गहेत्वा जानाति – 'एत्तकेन वा 20 प्रोनत, एत्तकेन वा उन्नत' ति, एवमेव खो, ब्राह्मण, कुलपुत्तो पाय च भोगान वय च भोगान विदित्वा सम जीविक कप्पेंति नाच्चोगान्ह नाति- हीन - ‘एव मे पायो वय परियादाय ठस्सति, न च मे क्यो प्राय परिया- दाय ठस्सती' ति । सचाय, ब्राह्मण, कुलपुत्तो अप्पायो समानो उळार जीविक कप्पेति, तस्स भवन्ति वत्तारो - 'उदुम्बरखादीवाय कुलपुत्तो भोगे खादती' ति । सचे पनाय, ब्राह्मण, कुलपुत्तो महायो समानो कसिर जीविक कप्पेति, तस्स भवन्ति वत्तारो 'अजे?मरणवाय कुलपुत्तो मरिस्सती'ति । यतो च खोय, ब्राह्मण, कुलपुत्तो प्राय च भोगान विदित्वा वय च भोगान विदित्वा सम जीविक कप्पेति नाच्चोगाव्ह नातिहीन . 15 B 112 R287 । 25 - १ प्हेन्य - सी०। २ सत्य - रो।

·३८० R.2a8 अगुत्तरनिकायो 'एवं मे आयो वयं परियादाय ठस्सति, न च मे वयो मायं परियादाय ठस्सती' ति, अयं वुच्चति, ब्राह्मण, समजीविता । ६. "एवं समुप्पन्नानं, ब्राह्मण, भोगानं चत्तारि अपायमुखानि होन्ति- इत्यिधुत्तो, सुराधुत्तो, अक्खधुत्तो, पापमित्तो पापसहायो पाप- 5 सम्पवको । सेय्यथापि, ब्राह्मण, महतो तळाकस्स चत्तारि चेव आय- मुखानि चत्तारि च अपायमुखानि । तस्स पुरिसो यानि चैव आय- मुखानि तानि पिदहेय्य, यानि च अपायमुखानि तानि विवरेय्य; देवो च न सम्मा धारं अनुप्पवेच्छेय्य । एवं हि तस्स ब्राह्मण, महतो तळाकस्स परिहानियेव पाटिकङ्खा, नो वुद्धि; एवमेव खो, ब्राह्मण, एवं समु- 10 पन्नानं भोगानं चत्तारि अपायमुखानि होन्ति - इत्यिधुत्तो, सुराघुत्तो, अक्खधुत्तो, पापमित्तो पापसहायो पापसम्पवको । ७. "एवं समुप्पन्नानं, ब्राह्मण, भोगानं चत्तारि प्रायमुखानि होन्ति - न इत्थिधुत्तो, न सुराधुत्तो, न अक्खधुत्तो, कल्याणमित्तो कल्याण- सहायो कल्याणसम्पवड्वो। सेय्यथापि, ब्राह्मण, महतो तळाकस्स 15 चत्तारि चेव आयमुखानि चत्तारि च अपायमुखानि । तस्स पुरिसो यानि चेव आयमुखानि तानि विवरेय्य, यानि च अपायमुखानि तानि पिदहेय्य ; देवो च सम्मा धारं अनुप्पवेच्छेय्य । एवं हि तस्स, ब्राह्मण, महतो तळाकस्स वुद्धियेव पाटिकङ्खा, नो परिहानि; एवमेव खो, ब्राह्मण, एवं समुप्पन्नानं भोगानं चत्तारि प्रायमुखानि होन्ति -- न इत्थि- 20 धुत्तो ... पे०... कल्याणसम्पवको। इमे खो, ब्राह्मण, चत्तारो धम्मा कुलपुत्तस्स दिट्ठधम्महिताय संवत्तन्ति दिट्ठधम्मसुखाय । ८. "चत्तारोमे, ब्राह्मण, कुलपुत्तस्स धम्मा सम्परायहिताय संवत्तन्ति सम्परायसुखाय । कतमे चत्तारो सम्पदा, चागसम्पदा, पञ्जासम्पदा । कतमा च, ब्राह्मण, सद्धासम्पदा ? 8 इध, ब्राह्मण, कुलपुत्तो सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स वोधि - 'इति पि सो भगवा ... पं... सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । अयं वुच्चति, ब्राह्मण, सद्धासम्पदा । ६. "कतमा च, ब्राह्मण, सीलसम्पदा ? इध, ब्राह्मण, कुलपुत्तो पाणातिपाता पटिविरतो होति ....... सुरामेरयमन्जपमादट्ठाना पटि- 50 विरतो होति । अयं वुच्चति, ब्राह्मण, सीलसम्पदा D. 118 सद्धासम्पदा, सील- .

·R.289 भयसुतं १०. "कतमा च, ब्राह्मण, चागसम्पदा ? इध, ब्राह्मण, कुल- पुत्तो विगतमलमच्छेरैन चेतसा अगारं अज्झावसति मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसंविभागरतो । अयं बुच्चति, ब्राह्मण, चागसम्पदा । ११. "कतमा च, ब्राह्मण, पञ्जासम्पदा ? इध, ब्राह्मण, 5 कुलपुत्तो पञ्ज्ञवा होति ...पे०... सम्मा दुवसक्खयगामिनिया । अयं बुच्चति, ब्राह्मण, पञ्जासम्पदा । इमें खो, ब्राह्मण, चत्तारो धम्भा कुलपुत्तस्स सम्परायहिताय संवत्तन्ति सम्परायसुखाया ति । "उट्ठाता कम्मवेय्येसु, अप्पमत्तो विधानवा । ममं कप्पेति जीविकं, सम्भतं अनुरक्खति ।। "सद्धो सीलेन सम्पन्नो, वदञ्जू वीतमच्छरो। निच्चं मग्गं विसोधेति, सोत्थानं सम्परायिकं ।। "इच्चेते अट्ठ धम्मा च, सद्धस्स घरमेसिनो । अवखाता सन्चनामेन, उभयत्य सुखावहा ।। "दिट्ठधम्महितत्याय, सम्परायसुखाय च । एवमेतं गहट्ठानं, चागो पुओं पवड्कृती" ति ॥ 10 15 B. 114 ६. भयसुतं १. ""भयं' ति, भिक्खवे, कामानमेतं अधिवचनं । 'दुक्खें' ति, मिक्सवे, कामानमेतं अधिवचनं । 'रोगो' ति, भिवखवे, कामानमेतं अधिवचनं । 'गण्डो' ति, भिक्खवे, कामानमेतं अधिवचनं । 'सल्लं' ति, भिक्सवे, कामानमेतं अधिवचनं । 'सनो' ति, भिक्खवे, कामानमेतं 20 अधिवचनं ।'पङ्को' ति, भिषखवे, कामानमेतं अधिवचनं । 'गम्भो' ति, मिक्खवे, कामानमेत अधिवचनं । कास्मा च, भिवखवे, 'भयं ति कामान- मेतं अधिवचनं ? यस्मा च कामरागरतायं, भिवसवे, छन्दरागविनि- बद्धो दिट्टपम्मिका पि भया न परिमुच्चति, सम्परायिका पि भया न परिमुच्चति, तस्मा 'भयं' ति कामानमेतं अधिवचनं । यस्मा च, 2 भिक्सवे, 'दुक्ख' ति ... पे०... 'रोगो' ति गण्डो' ति 'सल्लं' ति 'सङ्गो' ति ... 'पड़ो' ति ... 'गम्भो' ति पामानमेतं अधिवचनं ? यस्मा च कामरागरत्तायं, भिक्सवे, छन्दरागविनिवदो दिट्ठयम्मिमा पि R.290 ... ...

·३८२ अगुत्तरनिकायो [५६६- गम्भा न परिमुच्चति, सम्परायिका पि गम्भा न परिमुच्चति, तस्मा 'गब्भो' ति कामानमेत अधिवचन । "भय दुवख च रोगो च, गण्डो सल्ल च सङ्गो च । पङ्को गम्भो च उभय, एते कामा पबुच्चन्ति ।। "यत्थ सत्तो पुथुज्जनो, अोतिष्णो सातरूपेन । पुन गन्भाय गच्छति ॥ "यतो च भिक्खु आतापी, सम्पजञ्ज'न रिच्चति । सो इम पलिपथ दुग्ग, अतिक्कम्म तथाविधो । पज जातिजरूपेत, फन्दमान अवेक्खती" ति ॥ 5 10 ? B 115 R291 ७. पठमाहुनेय्यसुतं १ "अट्ठहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनथ्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तर पुञ्खेत्त लोकस्स । कतमेहि अहि ? इध, भिक्खवे, भिवखु सीलवा होति पे० समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, बहुस्सुतो होति पे० दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा, कल्याणमितो होति कल्याणसहायो कल्याण- 15 सम्मवड़ो, सम्मादिट्ठिको होति, सम्मादस्सनेन समन्नागतो, चतुन्न झानान प्राभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुखविहारान निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, अनेकविहित पुब्वेनिवास अनुस्सरति, सेय्यथीद -- एक पि जाति द्वे पि जातियो पे० इति साकार सउद्देस ननेकविहित पुब्बेनिवास अनुस्सरति, दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन प्रति- ५० कन्तमानुसकेन पे० यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति, आसवान खया पे० सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्सवे, अहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पे० अनुत्तर पुञखेत्त लोकस्सा" ति । ५ दुतियाहुनेय्यसुतं १ "अहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो - होति पे० अनुत्तर पुञक्खेत्त लोकस्स । कतमेहि अहि' 1मपिवचन दि - सी०, स्या०, रो०।२-२ सम्पजन्जेन रजति करिश्चति -रोन - स्पा०, ·३५३ ८.६.१०] दुतियपुग्गलसुत्तं इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति ...पे.... समादाय सिक्खति सिक्खा- पदेसु; बहुस्सुतो होति ... पे.... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; भारद्धविरियो विहरति थामवा दहपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मेसु; आर- ञ्जिको होति पन्तसेनासनो; अरतिरतिसहो होति, उप्पन्नं परति अभिभुय्य अभिभुय्य विहरति; भयभरवसहो होति, उपन्नं भयभैरवं । अभिभुय्य अभिभुय्य विहरति; चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठ- धम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; पासवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो ... पे०... अनुत्तरं पुजक्खेत्तं लोकस्सा" ति । R.292 01 ६. पठमपुग्गलसुतं १. "अट्ठिमे भिक्खवे, पुग्गला आहुनेय्या पाहुनेय्या दविखणेय्या अलिकरणीया अनुत्तरं पुञक्खेत्तं लोकस्स ? कतमे अट्ठ ? सोता- पत्रो, सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो, सकदागामी, सकदा- गामिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो, अनागामी, अनागामिफलसच्छि- किरियाय पटिपन्नो, अरहा, अरहत्ताय पटिपन्नो। इमे खो, भिक्खवे, 15 अट्ठ पुग्गला आहुनेय्या ... पे०... अनुत्तरं पुजवखेत्तं लोकस्सा ति । "चत्तारो च पटिपन्ना, चत्तारो च फले ठिता । एस सङ्घो उजुभूतो, पज्ञासीलसमाहितो ।। "यजमानानं मनुस्सानं, पुञपेवखान पाणिनं । करोतं प्रोपधिकं पुञ, सङ्घ दिन्न महप्फलं" ति । B. 116 20 R.293 १०. दुतियपुग्गलसुत्तं १. "अट्टिमे, भिक्खवे, पुग्गला आहुनेय्या ... पे... अनुत्तरं पुचक्खेत्तं लोवास्स । कतमे अट्ठ? सोतापन्नो, सोतापतिफलसच्छि- किरियाय पटिपन्नो ..पे०... अरहा, अरहत्ताय पटिपन्नो । इमे सो, भिक्सवे, अट्ठ पुग्गला आहुनेय्या ... पे०... अनुत्तरं पुजवखेत्तं लोकस्सा ति । 25 १. होनि - स्था० । २. मारणे-सी०, स्था, रो३.करोनि -स्या।

·३८४ प्रधगत्तरनिकायो [+९१०- "चत्तारो च पटिपन्ना, चत्तारो च फले ठिता । एस सवो समुक्कट्ठो, सत्तान अट्ट पुग्गला ॥ "यजमानान मनुस्तान, पुज्ञपेवखान' पाणिन । करोत अोपधिक पुन, एत्थ दिन्न महप्फल" ति ।। गोतमीवरगो' छो। तस्सुद्दानं गोतमी अोवाद सवित्त, दीघजाणु' च उज्जयो । भया द्वे आहुनेय्या च, द्वे च अट्ट पुग्गला ति ।। 5 ४ कतमे अट्ठ 7 D 117 R 294 ७. भूमिचालवग्गो १. इच्छासुत्तं १ "अट्ठिमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकरिम । इध, भिक्खवे, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उद्वहति घटति वायमति 10 लाभाय । तस्स उट्ठहतो घटतो वायमतो लाभाय लाभो नुप्पज्जति । सो तेन अलाभेन सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोह आपज्जति । अय बुच्चति, भिक्खवे - 'भिवखु इच्छो विहरति लाभाय, उट्ठहति घटति वायमति लाभाय, न च लाभी, सोची' च परिदेवी च, चुतो च सद्धम्मा'। २ “इथ पन, भिक्खवे,भिक्खुनो पविवित्तस्रा विहरतो निरा- यत्तवृत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उहति घटति वायमत्ति लाभाय । तस्स उट्टहतो घटतो वायमतो लाभाय लाभो उप्पज्जति । सो तेन लाभेन मज्जति पमज्जति पमादमापज्जति । अय बुच्चति, भिक्खवे - "भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, उट्ठहति घटति वायमति 20 लाभाय, लाभी च मदी च पमादी च, चुतो च सद्धम्मा' । ३ "इध पन, भिक्खवे, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- १ पुजपेक्शाय - सी। २-२ सधानवागो पठमो-स्या समाधानवागो हो - • पठमो-मः। - रो०। ४. चालवग्गो दुतियो - स्पा । । उरताळी - स्मा।६-६ सोचिच्च परि ३ दीपजानु - पी०, दीपजाणु - स्या०, दीपजानु देविच्च-रो। 15 ·८७.१] इच्छासुत्तं बुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो न उट्ठहति न घटति न वायमति लाभाय । तस्स अनुट्ठहतो अघटतो अवायमतो लाभाय लाभो नुप्पज्जति । सो तेन अलाभेन सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं आपज्जति । अयं बुच्चति, भिक्खवे – 'भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, न उट्ठत्ति न घटति न वायमति लाभाय, न च लाभी, सोची च परिदेवी । च, चुतो च सद्धम्मा। ४. “इध पन, भिक्खवे, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो न उट्ठहति न घटति न वायमति लाभाय । तस्स अनुट्ठहतो अघटतो अवायमतो लाभाय लाभो उप्पज्जति । सो तेन लाभेन मज्जति पमज्जति पभादमापज्जति । अयं वुच्चति, 10 भिक्खवे – 'भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, न उट्ठहति न घटति न वायमति लाभाय, लाभी च मदी च, पमादी च, चुतो च सद्धम्मा' । ५. “इध पन, भिक्खवे, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उट्ठहति घटति वायमति लाभाय । तस्स उट्ठहतो घटतो वायमतो लाभाय लाभो नुप्पज्जति । 15 R 295 सो तेन अलाभेन न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळि वान्दति, न सम्मोहं प्रापज्जति । अय वुच्चति, भिवखवे - 'भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, उट्टहति घटति वायमति लाभाय, न च लाभी, न च सोची न च परिदेवी, अच्चुतो च सद्धम्मा' । ६. "इघ पन, भिक्खवे, भिक्खुनोपविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- 20 वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उट्ठत्ति घटति वायमति लाभाय । तस्स उट्टहतो घटतो वायमतो लाभाय लाभो उप्पज्जति । सो तेन लाभेन न मज्जति न पमज्जति न पमादमापज्जति । अयं चुच्चति, भिक्खवे – 'भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, उट्ठहति घटति वायमति लाभाय, लाभी च, न च मदी न च पगादी, अच्चुतो च 25 8118 सद्धम्मा' । ७. "इघ पन, भिक्खवे, भिवसुनो पविवित्तस्स विहरतो निरा- पत्तवुत्तिनो इच्छा उम्पज्जति लाभाय । सो न उट्ठहति न घटति न पायमति लाभाय । तस्स अनुट्ठतो अघटतो अवायमतो लाभाय लाभो तुप्पग्जति । सो तेन अलाभेन न सोचति न किलमति न परिदेवति, न 30 २.१-४६ ·३८६ प्रगुत्तरनिकायो [८७१- उरताळि कन्दति, न सम्मोह आपज्जति । अय बुच्चति, भिक्सवे- "भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, न उट्ठहत्ति न घटति न वायमति लाभाय, न च लाभी, न च सोची न च परिदेवी, अच्चुतो च सद्धम्मा' । ८ "इध पन, भिक्खवे, भिक्खुनोपविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- 5 वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो न उट्ठति न घटति न वायमति लाभाय । तस्स अनुट्ठहतो अघटतो अवायमतो लाभाय लाभो उप्प- ज्जति । सो तेन लाभेन न मज्जति न पमज्जति न पमादमापज्जति । अय वुच्चति, भिक्खवे - 'भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, न उट्ठहति न घटति न वायमति लाभाय, लाभी च, न च मदी न च पमादी, अच्चुतो 10 च सद्धम्मा' । इमे खो, भिक्खवे, अट्ठ पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि" ति । R.296 ? - B 119 1 २. अलसुत्त १ "छहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अल अत्तनो अल परेस । कतमेहि छहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मेसु, सुतान च धम्मान धारणजातिको होति, 15 धातान' च धम्मान अत्थूपपरिक्खिता होति, अत्थमज्ञाय धम्म- मज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति, कल्याणवाचो च होति कल्याणवाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगळाय प्रत्यस्स विज्ञापनिया, सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पसको सब्रह्मचारीन । इमेहि खो, भिक्खवे, छहि धम्मेहि 20 समन्नागतो भिक्खु अल अत्तनो अल परेस । २ "पञ्चहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अल अत्तनो अल परेस । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु न हेव खो खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मेसु, सुतान च धम्मान धारणजातिको होति, धातान च धम्मान प्रत्यूयपरिक्खिता होति, अत्थमनाय 25 धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति, कल्याणवाचो च होति प. प्रत्यत्स विज्ञापनिया, सन्दस्सको च होति समादपको -- १ धाराजातिको - स्याः रो०। २ घतान - सी०, स्या०, रो। ३ भत्युप परिपडी-सी०, स्या०, रो!४ सी. पोत्यके नत्यि ।

·३८७ R297 - ५७२] प्रलंसुतं समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अतं अत्तनो अलं परेसं । ३. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं अत्तनो नाल परेसं । कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु; सुतानं च धम्मानं धारणजातिको होति; 5 धातानं च धम्मानं प्रत्यूपपरिक्खिता होति; अस्थमज्ञाय धम्ममनाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति; नो च कल्याणवाचो होति कल्याण- वाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्टाय अनेलगळाय अत्थस्स विजापनिया; नो च सन्दस्सको होति समादपको समुत्तेजको सम्प- हंसको सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो 10 भिक्खु अलं अत्तनो नालं परेसं । ४. “चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवखु अलं परेस नालं अत्तनो । कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु; सुतानं च धम्मानं धारणजातिको होति; नो च धातानं धम्मानं अत्यूपपरिक्खिता होति; न च अत्यमचाय 15 धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति, कल्याणवाचो च होति कल्याणवाक्करणो ... पे०... अत्यस्स विज्ञापनिया, सन्दस्सको च होति ... पे०... सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अल परेस, नाल अत्तनो । ५. “तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवखु अल अत्तनो 20 नालं परेसं । कतमेहि तीहि ? इध, भिवखवे, भिक्खु न हेव खो खिप्प- निसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु, सुतान च धम्मान धारणजातिको होति; धातानं च धम्मान अत्यूपपरिषिखता होति, अत्थमज्ञाय "म्ममाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति, नो च कल्याणवाचो ति कल्याणवाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सहाय अनेल- 25 R 28 काय प्रत्यस्स विज्ञापनिया, नो च सन्दस्सको होति समादपको मुत्तेजको सम्पहसको सब्रह्मचारीन । इमेहि सो, भिवसवे, तीहि मेहि समन्नागतो भिक्सु अल अत्तनो, नाल परेस । - . B.120 १ नो-या, रो.1२ नो - स्पा०, रो। ३ पारस शातितो-मी०, रया०, 101 ·३८E । प्रगुतरनिकायो [७.२- "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भियखु अलं परेस, नालं अत्तनो । कतमेहि तीहि ? इध, भिक्सवे, भिक्खु न हेव खो खिप्प- निसन्ति च होति कुसलेसु धम्मेसु; सुतानं च धम्मानं धारणजातिको होति; नो च धातानं धम्मानं प्रत्यूपपरिक्खिता होति; नो च अत्य- 5 मनाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति; कल्याणवाचो च होति ... पं०... अत्यस्स विज्ञापनिया; सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं परेसं, नालं अत्तनो । ७. "द्वीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं अत्तनो, 10 नालं परंसं । कतमेहि द्वीहि ? इध, भिक्सवे, भिक्खु न हेव खो खिप्प- निसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु; नो च सुतानं धम्मानं धारणजातिको होति; धातानं च धम्मानं प्रत्थूपपरिविखता होति; अत्यमझाय धम्ममय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति; नो च कल्याणवाचो होति ... पे०... ०... अत्यस्स विज्ञापनिया; नो च सन्दस्सको होति ...पै०... 15 सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्सवे, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखू अलं अत्तनो, नालं परेसं । ८. "द्वीहि, भिक्सवे, धम्मेहि रामशागतो भिवखु अलं परेसं नालं अत्तनो । कतमेहि द्वीहि ? इध, भिवखवे, भिक्षु न हेव खो खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु; नो च सुतानं धम्मानं धारण- 1R. 2n 20 जातिको होति; नो च धातानं धम्मानं अत्यूपपरिक्खिता होति; नो च अत्यमाय धम्ममझाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति; कल्याण- वाचो च होति कल्याणवाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगळाय अत्थस्स विज्ञापनिया; सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि 23 समन्त्रागतो भिक्खु अलं परेसं, नाल अत्तनो" ति । B. 121 ३. सवित्तसुत्तं १. अथ खो अञ्चतरो भिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्घमि ...पे०... एकमन्तं निसिन्नो खो सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "साधु मे, भन्ते, भगवा सवित्तेन धम्मं देरोतु, यमहं भगवतो धम्म सुत्वा एको वूपकट्टो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरेय्यं" ति ।

·5 R900 सहितमुत्तं "एवमेव पनिधेकच्चे मोघपुरिसा मम व अज्ञसन्ति । धम्मे च भासिते ममशेव अनुवन्धितब्य मञन्ती” ति । "देसेतु मे, भन्ते, भगवा सङ्कित्तेन धम्म, देसेतु सुगतो सङ्कित्तेन धम्म । अप्पेव नामाह भगवतो भासितस्स अत्य श्राजानेय्य, अप्पेव नामाह भगवतो भासितस्स दायादो अस्स" ति । "तस्मातिह ते, भिक्खु एव सिक्खितब्ब – 'अज्झत्त में चित्त ठित भविस्सति सुसण्ठित, न च उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा चित्त परियादाय ठस्सन्ती' ति । एव हि ते, भिक्खु, सिविखतब्ब । २ “यतो खो ते, भिक्खु, अज्झत्त चित्त ठित होति सुसण्ठित, न च उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा चित्त परियादाय तिट्ठन्ति, 10 ततो ते, भिक्खु, एव सिविखतब्ब – 'मत्ता मे चेतोविमुत्ति भाविता भबिस्सति बहुलीकता गनीकता वत्थुकता अनुट्टिता परिचिता सुसमा- रद्धा' ति । एव हि ते, भिक्खु, सिक्खितब्ब । ३ "यतो खो ते, भिक्खु, अय समाधि एव भावितो होति बहुलीकतो, ततो त्व, भिक्खु, इम समाधि सवितक्कसविचार' पि* 15 भावेय्यासि, अवितक्कविचारमत्त पि भावेय्यासि, अवितवकअविचार पि भावैय्यासि, सप्पीतिक पि भावेय्यासि, निप्पीतिक पि भावेय्यासि, साससहगत पि भावेय्यासि, उपेक्खासहगत पि भावेय्यासि । ४ "यतो खो, ते भिक्खु, अय समाधि एव भावितो होति सुभावितो, ततो ते, भिक्खु, एव सिविखतब्ब – 'करुणा मे चेतोविमुत्ति 20 मुदिता मे चेतोविमुत्ति उपेक्खा में चेतोविमुत्ति भाविता भवि- स्सति बहुलीकता यानीकता वत्युकता अनुट्टिता परिचिता सुसमारद्धा' ति । एव हि ते, भिक्खु, सिक्खितब्ब । ५ "यतो खो ते, भिवसु, अय समाधि एव भावितो होति सुभावितो, ततो त्व, भिक्खु, इम समाधि सवितक्कसविचार पि भावे- 25 "ासि, अक्तिक्कविचारमत्त पि भावेय्यासि, अवित्तक्कअविचार पि वैय्यासि, सप्पीतिक पि भावय्यासि, निप्पीतिक पि भावय्यासि, सात- गत पि भावय्यासि, उपेवराासहगत पि भावय्याशि । २-२ सस्तिताम्मि राषिपार - सी०, स्था०, रा. बहुनीकतो - सी० स्या, रो01 11,122 १ मम्शेव -स्या।

·३९० मरगुतरनिकायो [11- 5 R301 10 ६ "यतो खो ते, भिक्सु, भय समाधि एव भावितो होति सुभावितो, ततो ते, भिवखु, एव सिक्सितब्ब 'कार्य कायानुपस्सी विहरिस्सामि आतापी सम्पजानो सतिमा, विनेय्य लोके अभिज्झा- दोमनस्स' ति । एव हि ते, भिक्खु, सिक्सितव्य । ७ "यतो खो ते, भिवसु, अय समाधि एव भावितो होति बहुलीकतो, ततो त्व, भिवसु, इम समाधि सथितयकसविचार पि भावेय्यासि, अवितक्कविचारमत्त पि भावेय्यासि, अवितक्कन्नविचार पि भावेय्यासि, सप्पीतिक पि भावेय्यासि, निप्पीतिक पि भावग्यासि, सातसहगत पि भावेय्यासि, उपेवखासहगत पि भायेय्यासि । 5 "यतो खो ते, भिक्खु, अय समाधि एव भावितो होति सुभावितो, ततो ते, भिवखु, एव सिक्खितव्व – 'वेदनासु चित्ते धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरिस्सामि आतापी सम्पजानो सतिमा, विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्स' ति । एव हि ते, भिक्खु, सिविखतम्ब । ६ “यतो खो ते, भिक्खु, अय समाधि एव भावितो होति बहुली- 15 कतो, ततो त्व, भिक्खु, इम समाधि सवितक्कसविचार पि भावेग्यासि, अवितक्यविचारमत्त पि भावेय्यासि, अवितवकप्रविचार पि भावेय्यासि, सप्पीतिक पि भावेय्यासि, निप्पीतिक पि भावेय्यासि, सातसहगत पि भावेय्यासि, उपेक्खासहगत पि भावेय्यासि । १० “यतो खो ते, भिवखु, अय समाधि एव भावितो होति 20 सुभावितो, ततो त्व, भिवखु, येन येनेव गग्घसि फासुयेव गग्घसि, यत्थ यत्य ठस्ससि फासुयेव ठस्ससि, यत्य यत्य निसोदिस्ससि फासुयेव निसी- दिस्ससि, यत्य यत्य सेय्य कप्पेस्ससि' फासुयेव सेय्य कप्पेस्ससी" ति । ११ अथ खो सो भिक्खु भगवता इमिना प्रोवादेन ओवदितो उठायासना भगवन्त अभिवादेत्वा पदविखण कत्वा पक्कामि । अथ 25 खो सो भिक्खु एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो पातापी पहितत्तो विहरन्तो नचिरसेव यस्सत्थाय' कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारिय पव्वजन्ति, तदनुत्तर - ब्रह्मचरियपरियोसान दिद्रुव धम्मे सय अभिभा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । “खीणा जाति, वुसित ब्रह्मचरिय, 123 8302 १ गच्छसि - सी० रो०, तम्बसि - स्या० । २ फासुर्यब - सी रया रोः । ३ कप्पिस्ससि - स्याः। ४ सम्म - स्या० ।

·८.७.४] गयासोसमुत्तं कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया" ति अभञासि । अझतरो च पन सो भिक्खु अरहतं ग्रहोसी ति । ४. गयासीससुत्तं १. एक समयं भगवा गयायं विहरति गयासीसे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि ... पे०... एतदवोच "पुढवाह, भिवखवे, सम्वोधा अनभिसम्बुद्धो बोधिसतो व समानो प्रोभासक्षेत्र' खो सञ्जा- 5 नामि, नो च रूपानि पस्सामि । २. "तस्स मय्हं, भिक्खवे, एतदहोसि – 'सचे खो अहं प्रोभास चैव सजानेय्यं रूपानि च पस्सेय्यं; एवं मे इदं नाणदस्सनं परिसुद्धतरं अस्सा' ति। “सो खो अहं, भिक्खवे, अपरेन समयेन अप्पमत्तो आतापी 10 पहितत्तो विहन्तो ओभासं चेव सञ्जानामि, रूपानि च पस्सामि; नो च सो ताहि देवताहि सद्धि सन्तिट्ठामि सल्लपामि साकच्छं समापज्जामि । ३. "तस्स भव्हं, भिक्खवे, एतदहोसि - 'सचे खो अहं प्रोभासं चेव सञ्जानेय्यं, स्पानि च पस्सेय्यं, ताहि च देवताहि सद्धि सन्तिट्टेय्यं ।। सल्लपेय्यं साकच्छं समापज्जय्यं; एवं मे इदं नाणदस्सनं परिसुद्धतरं अस्सा' ति । "सो सो अहं, भिक्खवे, अपरेन समयेन अप्पमत्तो पातापी पहितत्तो विहरन्तो प्रोभासं चेव सञ्जानामि, स्पानि च पस्सामि, ताहि च देयताहि सद्धि सन्तिट्ठामि सल्लपामि साकच्छं समापज्जामि; 20 जो च सो ता देवता जानामि - इमा देवता अमुकम्हा वा अमुफम्हा या देवनिपाया ति । ४. "तस्स मम्हं, भिक्सवे, एतदहोसि - 'सचे खो अहं भोभास चैव सम्ञानेय्य, स्पानि च पस्गेय्य, ताहि च देवताहि सद्धि सन्तिट्टेय्यं सल्लपेम्यं साकच्छ समापज्जैय्य, ता न देवता जाने - इमा देवता । प्रमुफाम्हा या ममुरुम्हा या देवनिकाया' ति; एवं मे इदं मापदस्मनं परिशुद्धतरं मस्सा ति। B. 121 १. प्रामाषाही. पोमाग- सापेमार-रो।

·. प्रगुत्तरनिकायो [८७४- "सो खो ग्रह, भिक्सवे, अपरेन समयेन अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो अोभास चेव सञ्जानामि, स्पानि च पस्सामि, ताहि च देवताहि सद्धि सन्तिट्ठामि सल्लपामि साकच्छ समापज्जामि, ता च देवता जानामि – 'इमा देवता अमुकम्हा वा अमुकम्हा वा देवनिकाया' 5ति, नो च खो ता देवता जानामि - 'इमा देवता इमस्स कम्मस्स विपा- केन इतो चुता तत्थ उपपन्ना' ति पे० ता च देवता जानामि - 'इमा देवता इमस्स कम्मस्स विपाकेन इतो चुता तत्थ उपपन्ना' ति, नो च खो ता देवता जानामि – 'इमा देवता इमस्स' कम्मस्स विपाकेन' एवमाहारा एवसुखदुक्सप्पटिसर्वेदिनियो" ति पे० ता च देवता 10 जानामि - 'इमा देवता इमस्स कम्मरस विपाफेन एवमाहारा एवसुख- दुक्खप्पटिसर्वेदिनियो' ति, नो च खो ता देवता जानामि - 'इमा देवता एवदीधायुका एवचिरद्वितिका' ति पे० ता च देवता जानामि . 'इमा देवता एवंदीघायुका एवचिरद्वितिका' ति, नो च खो ता देवता जानामि यदि वा मे इमाहि देवताहि सद्धि सन्निवुत्यपुव्व यदि वा न 15 सन्निवुत्थपुच ति । ५ “तस्स मय्ह, भिक्खवे, एतदहोसि – 'सचे खो अह अोभास चेव सजानेय्य, रूपानि च पस्सेय्य, ताहि च देवताहि सद्धि सन्तिट्टेय्य सल्लपेय्य साकच्छ समापज्जेय, ता च देवता जानेय्य – 'इमा देवता अमुकम्हा वा अमुकम्हा वा देवनिकाया' ति, ता च देवता जातेय्य 20 'इमा देवता इमस्स कम्मस्स विपाकेन इतो चुता तत्य उपपन्ना' ति. ता च देवता जानेय्य – 'इमा देवता एवमाहारा एवसुखदुक्खप्पटि- सवेदिनियों' ति, ता च देवता जानेय्य – 'इमा देवता एवदीघायुका एव- चिरहितिका' ति, सा च देवता जानेय्य यदि वा मे इमाहि देवताहि सद्धि सन्निवुत्थपुब्ब यदि वा न सन्निवुत्थपुब्ब ति, एव मे इद आणदस्सन 25 परिसुद्धतर अस्सा' ति । "सो खो अह, भिक्खवे, अपरेन समयेन अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहन्तो अोभास चेव सञ्जानामि, रूपानि च परसामि, ताहि च देवताहि सद्धि सन्तिट्ठामि सल्लपामि साकच्छ समापज्जामि, ता च देवता जानामि – 'इमा देवता अमुकम्हा वा अमुकम्हा या देवनिकाया' ७० ति, ता च देवता जानामि – 'इमा देवता इमस्स कम्मस्स विपाकेन इतो १-१ सी०, स्या, रोः पोत्यकेसु न दिस्यति । एपसुखदुक्सपटिसवेदिनियो- सौ०, स्थान, रो०1 R301 - 125 - ·८.७.५] अभिमायतनसुत्तं चुता तत्थ उपपन्ना' ति, ता च देवता जानामि – 'इमा देवता एवमाहारा एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदिनियों ति, ता च देवता जानामि – 'इमा देवता एवंदीघायुका एवंचिरहितिका' ति, ता च देवता जानामि यदि वा में देवताहि सद्धिं सन्निवुत्यपुष्यं यदि वा न सन्निवुत्यपुब्बं ति । ६. "यावकीवञ्च मे, भिक्खवे, एवं अपरिवर्ल्ड अधिदेवज्ञाण- 5 दस्सनं न सुविसुद्धं अहोसि, नेव तावाह, भिक्खवे, 'सदेवके लोके समारके सब्रह्माके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अनुत्तरं सम्मासम्बोधि अभिसम्बुद्धो' ति' पच्चन्नासि । यतो च खो मे, भिक्खवे, एवं अट्ठ- परिवर्से अधिदेवनाणदस्सनं सुविसुद्धं अहोसि, अथाहं, भिक्खचे, 'सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अनुत्तरं 10 सम्मासम्बोधि अभिसम्वुद्धो' ति पच्चञ्चासिं; जाणं च पन में दस्सनं उदपादि; अकुप्पा मे चेतोविमुत्ति; अयमन्तिमा जाति नत्थि दानि पुनभवो" ति । R.305 20 ५. अभिभायतनसुतं १. "अट्ठिमानि, भिक्खवे, अभिभायतनानि । कतमानि अट्ठ ? अज्झतं रूपसत्री एको वहिद्धा रूपानि पस्सति परित्तानि सुवण्ण- 15 दुबण्णानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसची होति । इदं पठम अभिभायतनं । २. "अज्झत्तं रूपसबी एको वहिद्धा रूपानि पस्सति अप्प- मागागि सुवण्णदुबण्णानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसभी होति । इदं दुतिय अभिभायतनं । ३. "अज्झत्तं अस्पसञी एको यहिद्धा स्पानि पस्सति परितानि सुवण्णदुबग्णानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंराओ होति । इद ततिय अभिभायतन । ४. "अज्झत्त प्ररूपसनी एको वहिद्धा स्पानि पस्सति अप्प- माणानि मुवण्णदुष्यण्णानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, 25 एवंसभी होति । इद चतुत्य अभिभायतन । ५. "अज्झत अरपसम्ञी एको यहिद्धा पानि परराति नोलानि नीलवण्णानि नीलनिदस्रानानि नीलनिभासानि । 'तानि अभि- १ ताहिदेपनाह - नौक, स्पा । २ गी• स्या, रा• पापामु नदि । B 126 4.1-30 ·R.300 अगुतरनिकायो [८.७.५- भुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसञ्ची होति । इदं पञ्चमं अभि- भायतनं । ६. "अज्झतं अरूपसञ्ची एको वहिद्धा रूपानि पस्सति पीतानि पीतवण्णानि पीतनिदस्सनानि पीतनिभासानि । 'तानि अभिभुय्य 5 जानामि पस्सामी' ति, एवंसची होति । इदं छटुं अभिभायतनं । ७. “अज्झत्तं अरूपसञ्जी एको बहिद्धा रूपानि पस्सति लोहितकानि लोहितकवण्णानि लोहितकनिदस्सनानि लोहितकनिभा- सानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसनी होति । इदं सत्तमं अभिभायतनं । ८. "अज्झत्तं अरूपसञ्जी एको वहिद्धा रूपानि पस्सति ओदातानि प्रोदातवण्णानि प्रोदातनिदस्सनानि प्रोदातनिभासानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति, एवंसी होति । इदं अनुमं अभिभायतनं । इमानि खो, भिक्खवे, अट्ठ अभिभायतनानी" ति । 10 । प्रयं B 127 ६. विमोक्खसुत्तं १. “अढिमे, भिक्खवे, विमोक्खा । कतमे अट्ट ? रूपी रूपानि 15 पस्सति । अयं पठमो विमोक्खो। २. “अज्झत्तं अरूपसञी, बहिद्धा' स्पानि पस्सति । दुतियो विमोक्खो। ३. “सुभं तेव अधिमुत्तो होति । अयं ततियो विमोक्खो । ४. “सब्बसो रूपसझानं समतिकमा पटिघसनानं अत्थ- 20 ङ्गमा नानत्तसगानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासा- नञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । अयं चतुत्थो विमोवखो । "सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्त विणं ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । अयं पञ्चमो विमोक्खो। ६. “सब्बसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिवकम्म 'नत्यि किञ्ची' ति पाकिञ्चज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति । अयं छट्ठो विमोक्खो । ७. “सब्बसो आकिञ्चमायतनं समतिक्कम्म नेवसना- नासज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति । अयं सत्तमो विमोक्खो । १. एको बहिदा - स्या, रो० 1 ५. 25 - ·३६५ ८.७.६] परिसासुत्तं ८. "सब्बसो नेवसझानासम्ञायतनं समतिक्कम्म सञ्जा- वेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति । अयं अट्ठमो विमोवलो । इमे खो, भिक्सवे, अट्ट विमोक्खा" ति । R.307 ७. अनरियवोहारसुतं १. "अढिमे, भिक्खवे, अनरियवोहारा । कतमे अट्ठ ? अदिटे दिट्ठवादिता, असुते' सुतवादिता, अमुते मुतवादिता, अविज्ञाते 5 विज्ञातवादिता, दिढे अदिट्टवादिता, सुते असुतवादिता, मुते अमुत- वादिता, विज्ञाते अविज्ञातवादिता । इमे खो, भिक्खवे, अट्ठ अनरियबोहारा" ति। ८. अरियवोहारसुत्तं १. "अट्ठिी, भिवखवे, अरियवोहारा । कतमे अट्ठ ? अदिट्टे अदिट्टवादिता, असुते असुतवादिता, अमुते अमुतवादिता, अविनाते 10 अविज्ञातवादिता, दिट्टे दिट्ठवादिता, सुते सुतवादिता, मुते मुत- वादिता, विज्ञाते विज्ञातवादिता । इमें खो, भिक्खवे, अट्ठ अरिय- वोहारा" ति । 1. 120 ६. परिसासुतं १. "अट्ठिमा, भिक्खवे, परिसा । कतमा अट्ट ? खत्तियपरिसा, ब्राह्मणपरिसा, गहपतिपरिसा, समणपरिसा, चातुमहाराजिकपरिसा, 15 तावतिसपरिसा, मारपरिसा, ब्रह्मपरिसा । अमिजानामि सो पनाहं, भिक्सवे, अनेकसतं सत्तियपरिसं उपसद्धमिता' । तम पि मया सनिसिन्नपुव्वं चैव सल्लपितपुव्वं च साकच्छा च समापनपुप्या । सत्य यादिसको तेसं वाणो होति तादिसको महं वणो होति, यादिसको तेसं सरो होति तादिसको मम्हं सरो होति । घम्मिया च कथाय २० सन्दस्सेमि समादपेमि ममुत्ते मि सम्पहसेमि । भासमानं च में न जानन्ति - 'को नु यो अय भासति देवो या मनुस्मो वा ति ! पम्मिया' क्याप गन्दस्मत्वा समादपेत्वा ममृतेजेत्वा मम्पहमेत्वा अन्तग्यायामि । 1. भगुत - रसा। उमरिया-मी, यारी, पनिया- मी.,म्यारो..

·R.30a ... चातुमहाराजिकपरिसं । २९६ प्रगुत्तरनिकायो [..- अन्तरहितं च मं न जानन्ति - 'को नु खो अयं अन्तरहितो देवो वा मनुस्सो वा' ति। २. "अभिजानामि सो पनाह, भिवखवे, अनेकसतं ब्राह्मणपरिसं .... पे०... गहपतिपरिसं ... समणपरिसं. 5 तावतिसपरिसं ... मारपरिसं ... ब्रह्मपरिसं उपसङ्कमिता । तत्र पि मया सन्निसिन्नपुत्वं चैव सल्लपितपुत्वं च साकच्छा च समापन्नपुब्बा । तत्थ यादिसको तेसं वपणो होति तादिसको मरहं वण्णो होति । यादिसको तेसं सरो होति तादिसको महं सरो होति । धम्मिया च कथाय सन्दस्सेमि समादपेमि समुत्तेजेमि सम्पहंसेमि । भासमानं च मं न जानन्ति -'को नु खो अयं भासति देवो वा मनुस्सो वा' ति । धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसत्वा अन्तरघायामि । अन्त- रहितं च में न जानन्ति - 'को नु खो अयं अन्तरहितो देवो वा मनुस्सो वा' ति । इमा खो, भिक्खवे, अट्ट परिसा" ति । 10 १०. भूमिचालसुतं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- 15 सालायं । अथ खो भगवा पुब्वण्हसमयं निवासत्वा पत्तचीवरमादाय वेशालि पिण्डाय पाविसि। वेसालियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि - "गण्हाहि, आनन्द, निसीदनं । येन चापालं' चेतिय' तेनुपसङ्घमिस्साम दिवाविहाराया" ति। "एवं, भन्तें' ति खो प्रायस्मा अानन्दो भगवतो पटिस्सुत्वा' 20 निसीदनं आदाय भगवन्तं पिट्टितो पिट्टितो अनुवन्धि । २. अथ खो भगवा येन चापालं चेतियं तेनुपसड्वमि; उपसङ्क- मित्वा पञ्चत्ते श्रासने निसीदि । निसज्ज खो भगवा आयस्मन्त आनन्दं आमन्तेसि - "रमणीया', आनन्द, वेसाली, रमणीयं उदेन चेतियं, रमणीयं गोतमकं चेतिय", रमणीयं बहुपुत्तक चेतिय'; रमणीयं सत्तम्ब 25 चेतियं, रमणीयं सारन्ददं चेतियः, रमणीयं चापाल' चेतियं । यस्स १-१ पावालचेतिय - स्या०, चापालतिय - रो० । २ पढिस्सुणित्वा - स्था। ३ रमनीया सी०। ४-४ उदेगनेतिय - सी०, स्या, रो। ५-५. गोतमकवेतिय- स्या, रो०। ६-६ बहुपत्त चेतिय - सी०, यहुपुतकचेतिय - स्या०, रो०। ७-७ सत्तम्बष चेतिय - सी०; सत्तम्दतिय - स्पा०, रो० । ८-६ सारन्ददचेतिय - स्या०, रो। (-६. चापालचेतिय - रो। 1 129 R 309 ·८७१०] भूमिचालसुत्त कस्सचि, आनन्द, चत्तारो इद्धिपादा भाविता बहुलीकता यानीकता' वत्युकता अनुद्विता परिचिता सुसमारद्धा, आकसमानो सो, आनन्द कप्प वा तिट्टेय्य कप्पावसेस वा । तथागतस्स खो, आनन्द, चत्तारो इद्धिपादा भाविता बहुलीकता यानीकता वत्थुक्कता अनुट्टिता परिचिता सुसमारद्धा । आकलमानो, आनन्द, तथागतो कप्प वा तिट्टेय्य कप्पाव- 5 सेस वा" ति। ३ एव पि खो आयस्मा आनन्दो भगवता अोळारिके' निमित्ते कयिरमाने' अोळारिके प्रोभासे कयिरमाने नासक्खि परिविज्झितु, न भगवन्त याचि "तिठ्ठतु, भन्ते, भगवा कप्प, तिद्वतु सुगतो कप्प बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय 10 देवमनुस्सान" ति, यथा त मारेन परियुट्टितचित्तो । ४ दुतिय पि खो भगवा पे० ततिय पि खो भगवा आयस्मन्त यानन्द आमन्तैसि - "रमणीया, आनन्द, वेसाली, रमणीय उदेन चेतिय, रमणीय गोतमक चेतिय, रमणीय बहुपुत्तक चेतिय, रमणीय सत्तम्ब चेतिय, रमणीय सारन्दद चेतिय, रमणीय चापाल चेतिय । यस्स 15 कस्सचि, आनन्द, चत्तारो इद्धिपादा भाविता बहुलीकता यानीकता वत्थुकता अनुट्टिता परिचिता सुसमारद्धा, आकढमानो सो, आनन्द, कप्प या तिट्टेय्य कप्पावसेंस वा । तथागतस्स खो, आनन्द, चत्तागे इद्धिपादा भाविता पे० प्राकसमानो, आनन्द, तथागतो कप्प वा तिट्ठय्य कप्पावसेरा वा" ति । ५ एव पि खो आयस्मा मानन्दो भगवता अोळारिके निमित्ते कपिरगाने प्रोळारिके प्रोभासे कपिरमाने नासक्सि पटिविज्झितु, न भगवन्त यानि - "तिद्वतु, भन्ते, भगवा कप्प, तिट्टतु सुगतो वप्प बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुषम्पाय प्रत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्मान" ति, यया त मारेन परियुट्टितचितो। ६ अथ सो भगवा प्रायस्मन्त आनन्द प्रामन्तेसि - "गच्छ त्य, आनन्द, यस्म दानि पाल मजसी" ति । "एय, भन्ते" ति सो प्रायस्मा प्रानन्दो भगवतो पटिस्सुत्वा उट्ठायासना भगवन्त अभिवादेत्वा पीसण क्त्वा भगवतो अविदूरे प्रशतरस्मि रक्समूले निसीदि । भय गो मारो पापिमा अनिम्पपरन्ते प्रायस्मन्त मानन्द भगवन्त एतदयोच- 1 पातिता - डी.।. maa - सी..! माने - सा. 20 R910 25 D 150 ·प्रगुत्तरनिकायो [८.७.१०- ७. "परिनिव्वातु दानि, भन्ते, भगवा, परिनिब्बातु सुगतो । परिनिब्बानकालो दानि, भन्ते, भगवतो । भासिता खो पनेसा, भन्ते, भगवता वाचा - 'न तावाहं, पापिम, परिनिब्बायिस्सामि याव मे भिक्खू न सावका भविस्सन्ति वियत्ता विनीता विसारदा पत्तयोगक्खेमा बहु- 5 स्सुता धम्मधरा धम्मानुधम्मप्पटिपन्ना सामीचिप्पटिपन्ना' अनुधम्म- चारिनो, सकं वाचरियकं उग्गहेत्वा आचिविखस्सन्ति देसेस्सन्ति पञ्ज- पेस्सन्ति पट्ठपेस्सन्ति विवरिस्सन्ति विभजिस्मन्ति उत्तानीकरिस्सन्ति उप्पन्नं परम्पवादं सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गहेत्वा सप्पाटिहारियं धर्म देसेस्सन्ती' ति । एतरहि, भन्ते, भिवखू भगवतो सावका वियत्ता विनीता 10 विसारदा पत्तयोगक्षेमा बहुस्सुता धम्मधरा धम्मानुधम्मप्पटिपन्ना सामी- चिप्पटिपन्ना अनुधम्मचारिनो, सकं प्राचरियकं उग्गहेत्वा प्राचिवखन्ति देसेन्ति पापेन्ति पट्टपेन्ति विवरन्ति विभजन्ति उत्तानीकरोन्ति उप्पन्नं परप्पवादं सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गहेत्वा सप्पाटिहारियं धम्मं देसेन्ति । परिनिब्यातु दानि, भन्ते, भगवा, परिनिव्वातु सुगतो। परिनिन्यान- 15 कालो दानि, भन्ते, भगवतो। भासिता खो पनेसा, भन्ते, भगवता वाचा - 'न तावाह, पापिम, परिनिब्यायिस्सामि याव मे भिवखुनियो न साविका भविस्सन्ति ... पे०... याव मे उपासका न सावका भविस्सन्ति .पे.... याव में उपासिका न साविका भविस्सन्ति वियत्ता विनीता विसारदा पत्तयोगक्खेमा बहुस्सुता धम्मधरा धम्मानुधम्मप्पटिपन्ना २० सामीचिप्पटिपन्ना अनुधम्मचारिनियो, सकं आचरियकं उग्गहेत्वा आचि- क्खिस्सन्ति देसेस्सन्ति पञ्अपेस्सन्ति पट्टपेस्सन्ति विवरिस्सन्ति विभजि- स्सन्ति उत्तानीकरिस्सन्ति, उप्पन्नं परप्पवादं सहधम्मेन सुनिग्गहितं निग्गहेत्वा सप्पाटिहारियं धम्मं देरोस्सन्ती' ति । एतरहि, भन्ते, उपा- सिका भगवतो साविका वियत्ता विनीता विसारदा पत्तयोगवखेमा 25 बहुस्सुता धम्मधरा धम्मानुधम्मप्पटिपन्ना सामीचिप्पटिपन्ना अनुधम्म- चारिनियो, सकं प्राचरियकं उगहेत्वा प्राचियखन्ति देसैन्ति पञ्चपैन्ति पट्टपेन्ति विवरन्ति विभजन्ति उत्तानीकरोन्ति, उप्पप्नं परप्पवादं सह्यम्मेन सुनिग्गहितं निमगहेत्वा सपाटिहारियं धम्मं देसेन्ति । ८. "परिनिव्वातु दानि, भन्ते, भगवा, परिनिव्यातु सुगतो । 30 परिनिव्यानफालो दानि, भन्ते, भगवतो । भासिता सो पनेसा, भन्ते, १. सामीचि पटिगना - सी., स्या०, रोः। २. देगिस्यन्ति-सी०, स्मा०, रो० । ३. पन्नापेरगन्ति - गी०, रो। R311 ... B ISH ।

·1 5 10 ८.७.१२.] भूमिपालसुतं भगवता वाचा 'न तावाहं, पापिम, परिनिम्बायिस्सामि याव मे इदं ब्रह्मचरियं न इदं चैव भविस्सति फीतं च वित्यारिकं बाहुजां पुथुभूतं, याव देवमनुस्सेहि सुप्पकासितं' ति । एतरहि, भन्ते, भगवतो ब्रह्मचरियं इद्धं चेव फीतं च वित्यारिकं वाहुजां पुथुभूतं, याव देवमनुस्सेहि सुप्पकासितं । ६. "परिनिव्वातु दानि, भन्ते, भगवा, परिनिब्वातु सुगतो । परिनिब्वानकालो दानि, भन्ते, भगवतो" ति । "अप्पोस्सुक्को त्वं, पापिम, होहि । नचिरं तथागतस्स परि- निब्बानं भविस्सति । इतो तिण्णं मासानं अच्चयेन तथागतो परिनिव्या- यिस्सती" ति । १०. अथ खो भगवा चापाले' चेतिये सतो सम्पजानो आयुसह्वारं प्रोस्सनि । प्रोस्सट्टे च भगवता आयुसवारे महाभूमिचालो अहोसि भिंसनको सलोमहंसो, देवदुन्दुभियो च फलिंसु । अथ खो भगवा एतमत्य विदित्वा तायं वेलाय इमं उदानं उदानेसि - "तुलमतुलं च भवसङ्घारमवस्सजि' मुनि। अज्झत्तरतो समाहितो, अभिन्दि कवचमिवत्तसम्भवं" ति ।। ११. अथ खो आयस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि - “महा बतायं भूमिचालों; '; सुमहा वतायं भूमिचालो भिसनको सलोमहसो, देव- 20 दुन्दुभियो च फलिसु । को नु खो हेतु, को पच्चयो महतो भूमिचालस्स पातुभावाया" ति ? १२. अथ सो आयस्मा अानन्दो येन भगवा तेनुपरामि; उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्तं निसिनो सो आयस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच - "महा वताय, भन्ते, 25 भूमिचालो; सुमहा वतायं, भन्ते, भूमिचालो भिसनको सलोमहंसी, देयदुन्दुभियो च फलिंसु । फो नु सो, भन्ते, हेतु, को पच्चयो महतो भूमिचालस्स पातुमावाया" ति ? 1-1 पारानति - रसा, पापनिये - से। २-२ मोरगः-सी- रोक, पोग्गामा - रमा। भगद्वारमोरगार - गी.. • पति - पा. ४ भूमिपाती पहागि-ही. सम्भवं, 15 R.312 B.132 - ·? R919 अगुतरनिकापो [८७१०- १३ "अट्टिमें, आनन्द, हेतू, अट्ठ पच्चया महतो भूमिचालस्स पातुभावाय । कतमे अट्ठ? अय', आनन्द, महापथवी उदके पतिहिता, उदक वाते पतिट्ठित, वातो आकासट्ठो होति । सो, आनन्द, समयो य महावाता वायन्ति, महाबाता वायन्ता उदक कम्पन्ति, उदक कम्पित 5 पथवि कम्पेति । अय, आनन्द, पठमो हेतु, पठमो पच्चयो महतो भूमि- चालस्स पातुभावाय । १४ "पुन च पर, आनन्द, समणो वा ब्राह्मणो वा इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवता' वा महिद्धिका' महानुभावा । तस्स परित्ता पथवीसज्ञा भाविता होति, अप्पमाणा आपोसञ्ज्ञा। सो इम पवि 10 कम्पेति सङ्कम्पेति सम्पकाम्पेति सम्पवेधेति' । अय, प्रानन्द, दुतियो हेतु, दुतियो पच्चयो महतो भूमिचालस्स पातुभावाय । १५ "पुन च पर, आनन्द, यदा बोधिसत्तो तुसिता काया चवित्वा सतो सम्पजानो मातुकुच्छि ओक्कमति, तदाय पथवी कम्पत्ति सम्पति सम्पकम्पति सम्पवेधति । अय, आनन्द, ततियो हेतु, ततियो 15 पच्चयो महतो भूमिचालस्स पातुभावाय । १६ "पुन च पर, आनन्द, यदा बोधिसत्तो सतो सम्पजानो मातुकुच्छिस्मा निक्खमति, तदाय पयवी कम्पति सङ्कम्पति सम्पकम्पति सम्पवेधति । अय, आनन्द, चतुत्यो हेतु, चतुत्यो पच्चयो महतो भूमि- चालस्स पातुभावाय । १७ “पुन च पर, आनन्द, यदा तथागतो अनुत्तर सम्मासम्बोधि अभिसम्बुज्झति, तदाय पथवी कम्पति सङ्कम्पति सम्पयाम्पति सम्प- वेधति । अय, आनन्द, पञ्चमो हेतु, पञ्चमो पच्चयो महतो भूमि- चालस्स पातुभावाय। १८ "पुन च पर, आनन्द, यदा तथागतो अनुत्तर धम्मचक्क 25 पवत्तति', तदाय पथवी कम्पति सङ्कम्पति सम्पफम्पति सम्पवेति । अय, आनन्द, छट्टो हेतु, छट्टो पच्चयो महतो भूमिचालस्स पातुभावाय । १६ "पुन च पर, आनन्द, यदा तथागतो सतो सम्पजानो आयुसद्धार प्रोस्राज्जति, तदाप पथवी कम्पति सम्पति सम्पदम्पति १ - स्था, रो० । २-२ देवता महिटिस - सी., स्वा०, रो० । स्या०, रा. पात्यो नत्यि। ४ पादि-सी०, पठवी - स्पा०, रो। ५ पवतंति - सी०, स्या०, रा. 20 D 133 ·८६१] पठमसद्धासुतं सम्पवेधति । अय, आनन्द, सत्तमो हेतु, सत्तमो पच्चयो महतो भूमि- चालस्स पातुभावाय । २० "पुन च पर, आनन्द, यदा तथागतो अनुपादिसंसाय निव्यानधातुया परिनिब्चायति, तदाय पथवी कम्पति सम्पति सम्प- कम्पति सम्पवेधति । अय, आनन्द, अट्ठमो हेतु, अट्ठमो पच्चयो महतो 5 भूमिचालस्स पातुभावाय । इमे खो, आनन्द, अट्ट हेतू, अट्ठ पच्चया महतो भूमिचालस्स पातुभावाया" ति । भूमिचालवग्गो सत्तमो। तस्सुद्दानं इच्छा अल च सवित्त, गया' अभिभुना सह' । विमोक्खो द्वे च वोहारा, परिसा भूमिचालेनाति ।। R31 . - 15 ८. यमकवग्गो १. पठमसद्धासुतं १ "राद्धो" च", भिक्खचे, भिक्खु होति, नो च सीलवा । एवं 10 सो तेनड्रेन अपरिपूरो होति । तेन त अङ्ग परिपूरेतब्ब – "विन्ताह सद्धो च अस्स सीलवा चा' ति । यतो च खो, भिक्सवे, भिपसु सद्धो च होति सीलवा च, एव सो तेनङ्गेन परिपूरो होति । २ "सद्धो च, भिवसवे, भिक्सु होति सीलवा च, नो च बहु- स्सुतो । एव सो तेनझेन अपरिपूरो होति । तेन त अङ्ग परिपूरेतन्व 'चिन्ताह राद्धो च अस्त, सीलवा च, बहुस्सुतो चा' ति । यतो च सो, भिक्सवे, भिक्सु सो च होति सीलवा च बहुस्सुतो च, एव सो तैनङ्गन परिपूरो होति । ३ "सद्धो च, भिक्सवे, भिक्सु होति सोलवा न बहुस्मुतो च, नो च धम्मपथियो पे०.धम्मनाथिको च, नोच परिमायचरो पे० परिसावचरो च, नो न यिसाग्दो परिसाय धम्म देराति ० विसा- रदो च परिमाय धम्म देसेति, नो च चतुम्न हानान प्राभित्रतसिमान' १ भरा-रया।२४ा-मी., तगर-बयान • विमागा-न- ४ भूमिपातीपा-स्सा.। ३-५ मा - स्पा मिाह - या पत्रि- 1134 पिरान-fou.। प.-१ ·5 8315 प्रझगृत्तरनिकायो [८१- दिट्ठधम्मसुखविहारान निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी पे० चतुन्न झानान आभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुखविहारान निकाम- लाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, नो च आसवान खया अनासव चेतोविमुत्ति पञाविमुत्ति दिदेव धम्मे सय अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति , एव सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । तेन त अङ्ग परिपूरेतब्ब - "किन्ताह सद्धो च अस्स, सोलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसय्य, चतुम्न' च' झानान आभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुखविहारान निकामलाभी अस्स अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवान चखया अनासव चेतो- 10 विमुत्ति पञाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सय अभिजा सच्छिकत्वा उप- सम्पज्ज विहरेय्य' ति । ४ "यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो च होति, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसेति, चतुन्न च झानान आभिचेतसिकान दिट्ठधम्मसुखविहारान 15 निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवान च खया अनासव चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दि8व धम्मे सय अभिज्ञा सच्छि- कात्वा उपसम्पज्ज विहरति, एव सो तेनङ्गेन परिपूरो होति । इमेहि, खो, भिक्खवे, अट्टहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु समन्तपासादिको च होति सन्नाकारपरिपूरो चा" ति । 20 २. दुतियसद्धासुत्तं १ “सद्धो च, शिक्खवे, भिक्खु होति, नो च सीलवा । एव सो तेनझेन अपरिपूरो होति । तेन त अङ्ग परिपूरेतव्व - 'किन्ताह सद्धो च अस्स सोलवा चा' ति । यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो च होति सोलवा च, एव सो तेनड्रेन परिपूरो होति । २ "सद्धो च, भिक्सवे, भिक्खु होति सीलया च, नो च बहु- 25 स्सुतो पे० बहुस्सुतो च, नो च धम्मकथिको पे० धम्म- वथिको च, नो च परिसावनरो पे० परिमायचरो च, नो च विसारदो परिसाय घम्म सेति पे० विसारदो च परिसाय घम्म देसेति, ॥ 135 R.316 1-1 पतुन - सी० स्या, रा०।० पी०, स्या, रो० पोत्यमे नरिय ।

·१६.३] पठममरणस्सतिसुस नो च ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे पारप्पा ते कायेन फुसित्वा विहरति ... पे०... ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म स्पे प्रारुप्पा ते कार्यन फुसित्वा विहति, नो च आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिट्टेव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति; एवं सो तेनङ्गेन अपरिपूरो होति । तेन तं अङ्गं परिपूरे- 5 तव्यं - 'किन्ताहं सद्धो च अस्सं, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसेय्यं, ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे पारप्पा ते कार्यन फुसित्वा विहरेय्यं, आरावानं च खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति दिट्टेव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्यं' ति । ३. “यतो च खो, भिवखवे, भिक्खु सद्धो च होति, सीलवा च, बहुस्सुतो च, धम्मकथिको च, परिसावचरो च, विसारदो च परिसाय धम्म देसेति, ये ते सन्ता विमोक्खा अतिक्कम्म रूपे पारप्पा ते' च' कायेन फुसित्वा विहरति, आसवानं च खया ...पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति; एवं सो तेनझेन परिपूरो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्टहि 15 धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु समन्तपासादिको च होति सव्वाकारपरिपूरो चा" ति । 10 R.317 - ३. पठममरणस्सतिसुतं १. एक समयं भगवा नातिके विहरति गिञ्जकावसये। तम पो भगवा भिक्यू अामन्तेसि - "भिक्सवो" ति । “भदन्ते" ति ते भिवसू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच "मरणस्सति, भिक्सवे, 20 भाविता बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा अमतोगया प्रमतपरि- योमाना। भावेथ नो तुम्हे, भिषसवे, मरणस्तति” ति । २. एवं वुत्ते अन्नतरो भिवसु भगवन्तं एतदवोन मो, भन्ते, भावमि मरणम्मति" ति । "यथा कय पन त्व, गिफ्नु, भावेसि मग्परसति" ति ? "इध मरह, भन्ने, एव होति - 'महो वताह तिन्दिय जीवैय्य, भगयतो सासन मनगि फरेय्य, यतु यत में यतं मन्गाति । एवं गो मह, भन्ने, भामि मग्णपति" ति । 1-1 - गीत, सा... माहित - गी...म..। ३-.. Liy Ant.

·10 अडगुतरनिकायो [८.८.३- ३. अज्ञतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अहं पि खो, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध मय्ह, भन्ते, एवं होति – 'अहो वताहं दिवसं जीवेय्यं, 5 भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत मे कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावमि मरणस्सति" ति । ४. अञ्जतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अहं पि खो, भन्ते, भामि मरणसति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध मय्हं, भन्ते, एवं होति – 'अहो वताहं उपद्ददिवसं जीवेय्यं, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत मे कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । ५. अञ्जतरो पि खो भिक्षु भगवन्तं एतदवोच -- "अहं पि खो, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध मव्हं, भन्ते, एवं होति – 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं एकपिण्डपातं' भुजामि, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु बत मे कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरणसति" ति । ६. अनतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अहं पि 18 खो, भन्ते, भावमि मरणस्सति" ति । "यथा कयं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध मय्हं, भन्ते, एवं होति - 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं उपडपिण्डपातं भुजामि, भगवतो सासनं मनसि फरेय्यं, वहु वत में कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरणसति" ति । ७. अञ्जतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अहं पि सो, भन्ते, भावेगि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "श्च मम्हं, भन्ते, एवं होति – 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं चतारो पञ्च आलोपे सह्यादित्या अज्ञोहरामि, भगवतो 15 R.318 23 D. 197 १. एक पिण्डपा-सी०, स्था०,०।

·४०५ 5 - ८८३] पठममरणस्ततिसुत्तं सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत मे कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । ८. अञ्जतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – “अहं पि खो, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथ पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणस्सति" ति ? "इध मव्हं, भन्ते, एवं होति – 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं एकं आलोप सह्वादित्वा अन्झोहरामि, भगवतो सासन मनसि करेय्यं, बहु वत में कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते, भावेमि मरण- स्सति" ६. अञ्जतरो पि खो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अहं पि 10 खो, भन्ते, भावेमि मरणस्सति" ति । "यथा कथं पन त्वं, भिक्खु, भावेसि मरणसति" ति ? "इध मय्हं भन्ते, एवं होति - 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं अस्ससित्वा वा पस्ससामि, पस्ससित्वा वा अस्ससामि, भगवतो सासन मनसि करेय्यं, बहु वत में कतं अस्सा' ति । एवं खो अहं, भन्ते 15 भावेमि मरणस्सति" ति । १०. एवं वुत्ते भगवा ते भिक्खू एतदवोच - "वायं', भिक्सवे, भिनखु एवं मरणस्राति भावेति – 'अहो वताहं रत्तिन्दिवं जीवेय्यं, भग- वतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत मे कतं अस्सा' ति; योपाय', भिवखवे, भिक्खु एवं मरणस्सति भावेति – 'अहो वताहं दिवस जीवेय्य, भगवतो 20 _R 310 सासनं मनसि करेय्य, बहु वत मे कतं अस्सा' ति, योपाय, भिवसवे, भिक्सु एवं मरणस्सति भावेति 'ग्रहो वताह उपलदिवस जीवेय्य, भगवतो सासन मनसि करेय्य, बहु वत में वात अस्सा' ति, योपायं, भिक्सवे, भिक्षु एव मरणस्सति भावेति – 'अहो वताह तदन्तर जीवैय्य यदन्तरं एकापिण्डपात भुज्जामि, भगवतो सासन मनसि फरेय्य, वह वत " मे यत अस्सा' ति, योपाय, भिक्सवे, भियस एवं मरणस्सति भावेति 'ग्रहो वताहं तदन्तर जीयेय्य यदन्तर उपगुपिण्डपात भुम्जामि, भगवतो नागन मनसि फरेय्य, यह वत में कत अस्सा ति, योपाय, भियसवे, भिपतु एव मरणस्नति भाति - 'ग्रहो यताह तदन्तर जोयेय्य यदन्तरं पत्तारो पञ्च पालोपे सरवादित्वा अशोहरामि, भगवतो गासन मनगि 0 - । पोप-गी। गोगान-दा..

·प्रडगुत्तरनिकायो करेय्यं, बहु वत मे कतं अस्सा' ति - इमे बुच्चन्ति, भिवखवे, 'भिवखू पमत्ता विहरन्ति, दन्धं मरणस्सति भावेन्ति आसवानं खयाय' । ११. “यो च'ख्वायं', भिक्खवे, भिक्खु एवं मरणस्सति भावेति - 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं एक आलोपं सङ्खादित्वा अझो- 5 हरामि, भगवतो सासनं मनसि करेग्यं, बहु वत में कतं अस्सा' ति; योपायं, भिवखवे, भिक्खु एवं मरणस्सति भावेति – 'अहो वताहं तदन्तरं जीवेय्यं यदन्तरं अस्ससित्वा वा पस्ससामि, पस्ससित्वा वा अस्ससामि, भगवतो सासनं मनसि करेय्यं, बहु वत मे कतं अस्सा' ति - इमे बुच्चन्ति, भिक्खवे, "भिक्खू अप्पमत्ता विहरन्ति, तिक्ख' मरणसति भावन्ति 10 आसवानं खयाय । १२. "तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिविखतब्बं - 'अप्पमत्ता विहरिस्साम, तिक्खं मरणस्सति भावयिस्साम आसवानं खयाया' ति । एवं हि वो, भिक्खवे, सिक्खितटबं" ति । R.320 ४. दुतियमरणस्सतिसुत्तं १. एक समयं भगवा नातिके विहरति गिञ्जकावसथे । 15 तत्र खो भगवा भिक्खू अामन्तेसि ... पे०... मरणस्सति, भिक्खवे, भाविता बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । २. “कथं भाविता च, भिक्खवे, मरणस्सति कथं बहुलीकता महाफला होति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना ? इध, भिक्खवे, भिक्खु दिवसे निक्खन्ते रत्तिया पतिहिताय' इति पटिसञ्चि- 20 क्खति –'बहुका खो मे पच्चया मरणस्स-अहि वा मं डंसेय्य, विच्छिकों वा मं डंसेय्य, सतपदी वा में डंसेय्य; तेन में अस्स कालकिरिया । सो मम अस्स अन्तरायो। उपक्खलित्वा वा पपतेय्यं, भत्तं वा मे भुत्तं व्यापज्जेथ्य, पित्तं वा मे कुप्पय्य, सेम्हं वा मे कुप्पेय्य, सत्यका वा मे वाता कुय्युं, मनुस्सा वा मं उपक्कमेव्यू, अमनुस्सा वा में उपक्कमेय्युं; 25 तेन में अस्स कालङ्किरिया । सो मम अस्स अन्तरायो' ति । तेन, भिक्खवे, भिक्खुना इति पटिसञ्चिक्खितब्धं १-१. चाय -सी०। २. स्या. पोत्थक नत्यि । ३. पटिहिताय - स्या, ४. विच्छिा - सी०, स्या०, रो। 1. 139 - 'अस्थि नु खो मे ।

·४०७ - 10 R321 - ६८.४] दुतियमरपत्सतिसुत्त पापका अकुसला धम्मा अप्पहीना ये मे अस्सु रत्ति काल करोन्तस्स अन्तरायाया' ति । ३ "सचे, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एव जानाति 'अत्यि मे पापका अकुसला धम्मा अप्पहीना ये मे अस्सु रत्ति काल वरो- न्तस्स अन्तरायाया' ति, तेन, भियखवे, भिक्खुना तेसयेव पापकान 5 अकुसलान धम्मान पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उत्साहो न उस्सोन्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजच च करणीय । ४. "सेय्यथापि, भिक्खवे, आदित्तचेलो वा प्रादित्तसीसो वा तस्सेव चेलस्स वा सीसस्स वा निव्वापनाय अधिमत्त छन्द च वायाम च उस्साह च उस्सोव्हि च अप्पटिवानि च सति च सम्पजा च करेग्य', एवमेव सो, भिवखवे, तेन भिक्सुना तेसयेव पापकान अकुसलान धम्मान पहानाय अधिमत्तो छन्दो च यायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च राति च सम्पजाच करणीय । ५ "सचे पन, भिक्खवे, भिक्खु पच्चचेरखमानो एच जानाति 'नत्यि मे पापका प्रासला धम्मा अप्पहीना ये मे अस्सु रत्ति काल परो- 15 न्तस्स अन्तरायाया' ति, तेन, भिक्सवे, भिक्खुना तेनैव पोतिपामोजेन विहातथ्य अहोरत्तानुसिक्सिना कुसलेसु धम्मेसु । ६ "इध पन, भिक्सवे, भिक्खु रत्तिया निवसन्ताय दिवसे पतिहिते' इति पटिसञ्चिपसति – 'बहुका सों में पच्चया मरणस्स - अहि या म डसेय्य, विच्छिको वा म डसेय्य, सतपदी वा म डसय्य, तेन 20 मे अस्म पालदिग्यिा । सो मम अस्स अन्तरायो । उपपसलित्या या पपतैय्य, भत्त वा में भुत्त व्यापज्जेय्य, पित वा मे दुप्पेय्य, सेम्ह वा मे गुप्पेय्य, सत्यका वा में वाता दुप्पेय्यु, मनुस्मा वा म उपपप गेय्यु, श्रम- नुस्सा वा म उपपप मेय्यु, तेन में अल्म पालसिरिया । सो मम अम्ग अन्नरायो' ति । तेन भिगमये, भिक्सुना इति पटिमचिपिपराव्य 'पस्यि नु यो मे पापना अपुराला घम्मा अप्पहीना ये मे मम्गु दिया गाल परोन्तम्म भन्तरायाया' ति । ७ "गचे, भिक्स, भिरनु पच्न मानो एय जानाति 'पत्ति में पापया मागता पम्मा मप्पीना ये में पान दिया मान रेम-गी. २-..रो.। 25 - ·४०८ [८.८.४- अडगुतरनिकापो करोन्तस्स अन्तरायाया' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेसंयैव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उत्साहो च उस्सोन्ही च अप्पटिवानी' च सति च सम्पजनं च करणीयं । ८. "सेय्यथापि, भिक्खवे, आदित्तचेलो वा आदित्तसीसो वा 5 तस्सेव चेलस्स वा सीसस्स वा निब्वापनाय अधिमत्तं छन्दं च वायाम च उस्साहं च उस्सोन्हि च अप्पटिवानि च सति च सम्पजनं च करेय्य; एवमेव खो, भिक्खवे, तेन भिक्खुना तेसंयेव पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोन्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजज़ च करणीयं । ६. "सचे पन, भिक्खवे, भिक्खु पच्चवेक्खमानो एवं जानाति -- 'नथि मे पापका अकुसला धम्मा अप्पहीना ये मे अस्सु दिवा कालं करोन्तस्स अन्तरायाया' ति, तेन, भिक्खवे, भिक्खुना तेनेव पीति- पामोजेन विहातब्बं अहोरत्तानुसिविखना कुसलेसु धम्मसु । एवं भाविता खो, भिक्खवे, मरणस्सति एवं बहुलीकता महप्फला होति महानिसंसा 15 अमतोगधा अमतपरियोसाना" ति । 10 R,922 - 20 ५. पठमसम्पदासुत्तं १. "अट्ठिमा, भिक्खवे, सम्पदा । कतमा अट्ट ? उट्ठान- सम्पदा, आरक्खसम्पदा, कल्याणमित्तता, समजीविता, सद्धासम्पदा, सीलसम्पदा, चागसम्पदा, पञ्जासम्पदा इमा खो, भिक्खवे, अट्ठ सम्पदा ति। "उट्टाता कम्मधेय्येसु, अप्पमत्तो विधानवा । समं कप्पेति जीविक, सम्भतं अनुरक्खति ।। "सद्धो सीलेन सम्पन्नो, वदनू वीतमच्छरो । निच्चं मग विसोधेति, सोत्थानं सम्परायिकं ।। "इच्चेते अट्ठ धम्मा च, सद्धस्स घरमेसिनो । अक्खाता सच्चनामेन, उभयत्व सुखावहा ।। "दिद्वधम्महितत्याय, सम्परायसुखाय एवमेतं गहट्टानं, चागो पुनं पवद्वती" ति ॥ 25 ·४०६ II.141 R.323 ? इध, भिवखवे, ८.८.६] दुतिमसम्पदासुत्तं ६. दुतियसम्पदासुतं १. "अट्ठिमा, भिक्खवे, सम्पदा । कतमा अट्ट ? उठान- सम्पदा, आरक्खसम्पदा, कल्याणमित्तता, समजीविता, सद्धासम्पदा, सीलसम्पदा, चागसम्पदा, पञ्जासम्पदा । कातमा च, भिवखवे, उट्टान- सम्पदा ? इध, भिक्खवे, कुलपुत्तो येन कम्मट्ठानेन' जीविक कप्पेति - यदि कसिया यदि वणिज्जाय यदि गोरवखेन यदि इस्सत्तेन यदि राज- 5 पोरिसेन यदि सिप्पञ्जतरेन - तत्य दक्खो होति अनलसो, तत्रुपायाय वीमंसाय समन्नागतो, अलं कातुं अलं सविधातुं ति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, उद्यानसम्पदा । २. "कतमा च, भिक्खवे, आरक्खसम्पदा पुलपुत्तस्स भोगा होन्ति उट्ठानविरियाधिगता बाहाबलपरिचिता सेदा- 10 वविखत्ता घम्मिका धम्मलद्धा ते पारवखेन गुत्तिया सम्पादेति - 'किन्ति मे भोगे नेव राजानो हरेय्यु, न चोरा हरेय्यु, न अग्गि डहेय्य, न उदकं वहेय्य, न अप्पिया दायादा हरेग्यु' ति । अयं वुच्चति, भिक्सवे, पारवख- सम्पदा । ३. “कतमा च, भिक्खवे, कल्याणमित्तता ? इध, भिवखवे, 15 कुलपुत्तो यस्मि गामे वा निगमे वा पटिवसति, तत्य ये ते होन्ति गहपती वा गहपतिपुत्ता वा दहरा वा वुद्धसीलिनो बुद्धा वा युद्धसीलिनो सदा- सम्पन्ना सीलसम्पन्ना चागसम्पन्ना पञ्जासम्पन्ना, तेहि सद्धि सन्तिट्ठति सल्लपति साकच्छं समापज्जति; यथारूपान सद्धासम्पन्नान सद्धासम्पद अनुसिक्खति . यथारूपानं सीलसम्पन्नानं सीलसम्पद अनुसिरसति यथारूपानं चागसम्पन्नानं चागसम्पद अनुसिक्सति यथारूपानं पन्ना- राम्पन्नान पासम्पदं अनुसिक्सति, तेहि सद्धि सन्तिट्टति सल्लपति साकच्छ रामापज्जति । अय वुच्चति, भिक्सवे, कल्याणमित्तता । ४. “कतमा च, भिक्सवे, समजीविता? इध, भिवयवे, कुल- पुत्तो पाय' च भोगान विदित्वा वय च भोगान विदित्या सम जीविकं 25 कप्पेति नान्चोगाव्ह नातिहीन - ‘एव में पायो वय पग्यिादाय ठस्सति, न च मे वयो प्राय परियादाय ठस्मती' ति ! गेग्यथापि, भिक्पचे, तुलाधारो वा तुलाधारन्तवासी या तुल पग्गहेत्या जानाति १ सम्मो - 9, रा. पोषित - ४ मा-सी., मार-मारा। पर-गी। 4-4-१२ 20 निग्यार-मी.।

·R.324 D 112 5 15 ४१० अडगुत्तरनिकायो [८.८.६- 'एत्तकेन वा प्रोनतं, एत्तकेन वा उन्नत' ति; एवमेव खो, भिक्खवे, कुलपुत्तो प्रायं च भोगानं विदित्वा वयं च भोगानं विदित्वा समं जीविक कप्पेति नाच्चोगान्हं नातिहीनं – 'एवं मे आयो वयं परियादाय ठस्सति, न च मे वयो प्रायं परियादाय ठस्सती ति । सचाय, भिवखवे, कुलपुत्तो अप्पायो समानो उळारं जीविकं कप्पेति, तस्स भवन्ति दत्तारो 'उदुम्बरखादी वायं' कुलपुत्तो भोगे खादती ति । सचे पनायं, भिक्खवे, कुलपुत्तो महायो समानो कसिरं जीविकं कप्पेति, तस्स भवन्ति वत्तारो- 'अजे?मरणं' वायं" कुलपुत्तो मरिस्सती' ति । यतो च खोयं, भिक्खवे, कुलपुत्तो पायं च भोगानं विदित्वा वयं च भोगानं विदित्वा समं जीविक 10 कप्पेति नाच्चोगाव्हं नातिहीनं - ‘एवं में आयो वयं परियादाय ठस्सति, न च मे वयो आयं परियादाय ठस्सती' ति । अयं वुच्चति, भिवखवे, समजीविता। ५. "कतमा च भिक्खवे, सद्धासम्पदा ? इध, भिक्खवे, कुल- पुत्तो सद्धो होति, सद्दति तथागतस्स बोधि - 'इति पि सो भगवा .... पे०... सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । अयं वुच्चति, भिवखवे, सद्धासम्पदा) ६. "कतमा च, भिक्खवे, सीलसम्पदा ? इध, भिवखवे, कुल- पुत्तो पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सुरामेरयमज्जपमादवाना पटिविरतो होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सीलसम्पदा । ७. "कतमा च, भिक्खवे, चागसम्पदा ? इध, भिक्खवे, कुलपुत्तो विगतमलमच्छरेन चैतसा अगारं अज्झावसति ... पं०... याचयोगो दानसंविभागरतो। अयं वुच्चति, भिक्खवे, चागसम्पदा । १. "कतमा च, भियखवे, पञ्जासम्पदा ? कुलपुत्तो पनवा होति ... पे.... सम्मा दुक्खवखयगामिनिया । अयं 25 युच्चति, भिक्सवे, पज्ञासम्पदा । इमा खो, भिक्खवे, अट्ठ सम्पदा ति । "उट्ठाता कम्गधेय्येसु, अप्पमत्तो विधानवा । समं कप्पति जीविफ, सम्भतं अनुरवसति ।। "सद्धो सीलेन सम्पन्नो, वदम्भू वीतमच्छरो । निच्चं मग विसोति, सोत्थान सम्परायिक ।। १-१. उदुम्बरमादिक - सी०, रो०, उदुम्बरसादपञ्चायं-स्या० । २-२. मजः गी० प्रमाणन्यायं - स्या०; मजनुमारिक वायं - रो० । 20 .. R325 इथ, भिवखवे, मारिक पार - ·८.८.७] इच्छामुतं "इच्चते अट्ठ धम्मा च, सद्धस्स घरमेसिनो । अक्खाता सच्चनामेन, उभयत्थ सुखावहा ॥ "दिट्टधम्महितत्याय, सम्परायसुखाय एवमेतं गहट्टानं, चागो पुनं पवड्डती" ति ।। 5 0 143 R926 ७. इच्छासुतं १. तब खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "आवुसो भिक्खवो" ति ! "आवुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं। आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच . २. "अट्टिमे, आवुसो, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे अट्ट ? धावुसो, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्तवृत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उट्ठहति घटति वायमति लाभाय । 10 तस्स उट्ठहतो घटतो वायमतो लाभाय लाभो नुप्पज्जति । सो तेन अला- भेन सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं प्रापज्जति । अयं वुच्चतायुसो, "भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, उट्ठहति घदति वायमति लाभाय, न च लाभी, सोची च परिदेवी च, चुतो च सद्धम्मा' । ३. "इघ पनावुसो, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- 15 बुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उट्ठहति घटति वायमति लामाय । तस्स उट्ठहतो घटतो वायमतो लाभाय लाभो उप्पज्जति । सो तेन लाभेन मज्जति पमज्जति पमादमापज्जति' । अयं बुच्चतावुसो, "भिनखु इच्छो विहरति लाभाय, उद्वहति घटति वायमति लाभाय, लाभी च, मदी च पमादी च, चुतो च सद्धम्मा' । ४. “इध पनावुसो, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- युत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो न उट्टहति न घटति न यायमत्ति लाभाय । तस्स अनुट्ठहतो अघटतो प्रवायमतो लाभाय लाभो नुप्प- ज्जति । सो तेन अलाभेन सोचति फिलमति परिदेवति, उरत्तालि बन्दति, सम्मोहं प्रापज्जति । अयं बुच्चतावुसो, 'भिवसु इच्छो विहरति लाभाय, 25 न उट्ठहति न घटति न वायमति साभाय, न च लाभी, सोची च परिदेवी च, चुतो च सद्धम्मा'। ५. "इघ पनासो, भिषमुनो पवियित्तस्स विहरतो निरायत- 20 मापभादमापन - गी. रो..

·[६.६.७ 11144 R.327 ४१२ प्रड्युत्तरनिकायो वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो न उट्टहति न घटति न वायमति लाभाय । तस्स अनुद्रुहतो अघटतो अवायमतो लाभाय लाभो उप्प- ज्जति । सो तेन लाभेन मज्जति पमज्जति पमादमापज्जति । अयं वुच्चतावुसो, 'भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, न उट्ठहति न घटति न 5 वायमति लाभाय, लाभी च, मदी च पमादी च, चुतो च सद्धम्मा' । ६. "इध पनावुसो, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- युत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उट्ठहति घटति वायमति लाभाय । तस्स उट्ठहतो घटतो वायमतो लाभाय, लाभो नुप्पज्जति । सो तेन अलाभेन न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळि कन्दति, 10 न ‘सम्मोहं प्रापज्जति । अयं वुच्चतावुसो, 'भिवखु इच्छो विहरति लाभाय, उट्ठहति घटति वायमति लाभाय, न च लाभी, न च सोची न च परिदेवी, अच्चुतो च सद्धम्मा' । ७. “इध पनावुसो, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो उट्ठति घटति वायमति लाभाय । 15 तस्स उट्ठहतो घटतो वायमतो लाभाय, लाभो उप्पज्जति । सो तेन लाभेन न मज्जति न पमज्जति न पमादमापज्जति । अयं वुच्चतावुसो, "भिक्खु इच्छो विहरति लाभाय, उट्ठहति घटति वायमति लाभाय, लाभी च, न च भदी न च पमादी, अच्चुतो च सद्धम्मा' । ८. "इघ पनावुसो, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- 20 वुत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो न उट्ठहति न घटति न वाय- मति लाभाय । तस्स अनुहतो अघटतो अवायमतो लाभाय, लाभों नुप्पज्जति । सो तेन अलाभेन न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्तालिं कन्दति, न सम्मोहं आपज्जति । अयं बुच्चतावुसो, 'भिवसु इच्छो विहरति लाभाय, न उट्ठहति न घटति न वायमति लाभाय, न च 28 लाभी, न च सोची न च परिदेवी, अच्चुतो च सद्धम्मा' । ६. “इध पनासो, भिक्खुनो पविवित्तस्स विहरतो निरायत्त- वृत्तिनो इच्छा उप्पज्जति लाभाय । सो न उट्टहति न घटति न वायमति लाभाय । तस्स अनुट्ठहतो अघटतो अवायमतो लाभाय, लाभो. उप्प- ज्जति । सो तेन लाभेन न गज्जति न पमजतिन पमादमापन्जति । R. 328_14 पर्य पुच्चतायुमो, "मिक्सु इच्छो विहरति साभाय, न उट्टहति न पति न पायमति लाभाय, लाभी च, ग प मदो न प पगादी, अच्युतो ·८८.८ ४१३ प्रलंसुतं च सद्धम्मा'। इमे खो, आवृसो, अट्ठ पुग्गला सन्तो संविज्जमाना । लोकस्मि" तिं । 8145- , । ८. अलंसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि ...पे.... छहासो, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं अत्तनो, अलं परेसं । कतमेहि यहि ? इथावुसो, भिवखु खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु; , सुतानं च धम्मानं धारणजातिको होति; घातानं च धम्मानं अत्यूप- परिक्खिता होति; अत्यमझाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति; कल्याणवाचो च होति कल्याणवाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगळाय अत्यस्स विज्ञापनिया; सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । इमेहि 10 खो, प्रावुसो, छहि धम्मेहि समन्नागतो भिवसु अलं अत्तनो, अलं परेसं । २. "पञ्चहावुसो, धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु अलं अत्तनो, अलं परेसं । कतमेहि पञ्चहि ? इघावुसो, भिक्खु न हेव सो खिप्प- निसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु, सुतानं च धम्मानं धारणजातिको होति; घातानं च धम्मानं प्रत्यूपपरिक्खिता होति; अत्थगजाय 15 धम्ममजाय घम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति; पाल्याणवाचो च होति ... पे०... सन्दस्सको च होति ... पे० .. सब्रह्मचारीनं । इमेहि सो, प्रासो, पञ्चहि धमेहि समन्नागतो भिवसु अल अत्तनो, अल परसं । ३. "चतूहापुसो, घम्मेहि समन्नागतो भिमस अलं अत्तनो, नालं परेसं । कतहि चतूहि ? धावुसो, भिक्यु सिप्पनिसन्ति च होति 20 कुसलेसु धम्मेसु, सुतानं च धम्मानं धारणगातिको होति; घातानं ध धम्मानं प्रत्यूपपरिविसता होति, प्रत्यमज्जाय पम्ममजाय पम्मानु- धम्मपटिपनो च होति, नो च मल्याणवाचो होति ..पं०. नो च मन्दस्सको होति .पे० सब्रह्मचारीनं । इमेहि गो, प्रादुमो, चतूहि पम्मेहि ममनागतो भिक्षु अल अतनो, नालं परंरा । ४, “यहाधुनो, पम्मेहि ममन्नागतो निगषु मलं परंग, नास प्रत्तनो । पनहि गहि ? मायुगो, मिागु पिप्पनिमन्ति न होति गुमलेगु पम्मेगु, गुतानं प रम्मानं धारजनागिरोहोति नोपपानानं R.329 ·B. 146 5 R330 अगुतरनिकायो [८.८.८- धम्मानं अत्यूपपरिक्खिता होति; नो च अत्थमज्ञाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति; कल्याणवाचो च होति.... पे... सन्दस्सको च होति ... पं०... सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, आवुसो, चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं परेसं, नालं अत्तनो । ५. "तीहाबुसो, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं अत्तनो, नालं. परेसं । कतमेहि तीहि ? इधात्रुसो, भिक्खु न हेव खो खिप्पनिसन्ति च होत्ति कुसलेसु धम्मसु; सुतानं च धम्मानं धारणजातिको होति; धातानं च धम्मानं प्रत्यूपपरिक्खिता होति; अत्यमज्ञाय धम्ममझाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति; नो च कल्याणवाचो होति ... पं०... 10 नो च सन्दस्सको होति ... पे.... सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भावुसो, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं अत्तनो, नालं परेसं । ६. "तीहावुसो, धम्मेहि रामन्नागतो भिक्खु अलं परेसं, नालं अत्तनो। कतमेहि तीहि ? इधावुसो, भिक्खु न हेव खो खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मेसु; सुतानं च धम्मानं धारणजातिको होति; 15 नो च धातानं धम्मानं अत्यूपपरिक्खिता होति; नो च अत्थमज्ञाय धम्ममाय धम्मातुधम्मप्पटिपन्नो होति; कल्याणवाचो च होति ... पे०... ... अत्थस्स विज्ञापनिया, सन्दस्सको च होति ... पं०... सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, भावुसो, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं परेसं, नालं अत्तनो। ७ "द्वीहावुसो, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं अत्तनो, नालं परेस । कुतमेहि द्वीहि ? इधावुसो, भिक्खु न हेव खो खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु; नो' च सुतानं' धम्मानं धारणजातिको होति; धातानं च धम्मान प्रत्यूपपरिक्खिता होति; अस्थमज्ञाय धम्ममञ्जाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति; नो च कल्याणवाचो होति ... पे०... 25 नो च सन्दस्सको होति ... पे.... सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, आयुसो, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु अलं अत्तनो, नालं परेसं । "दीहावुसो, धम्मेहि समन्नागतो मिक्खु अलं परेसं, नालं अत्तनो । कतमेहि द्वोहि ? इधावुसो, भिक्खु न हेव खो खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मसु; नो च सुतानं धम्मानं धारणजातिको होति 30 नो च घातानं धम्मानं अत्यूपपरिक्खिता होति; नो च अत्थमाय 20 ? R.331 १-१. मुनान च-सी०, स्या. रो। - ·"५.८.१०] B. 147 फुसौतारम्भवत्युमुत्तं धम्ममझाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति; कल्याणवाचो च होति कल्याणवाक्करणो, पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगळाय अस्थस्स विआपनिया; सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । इमेहि खो, पावुसो, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं परेसं, नालं अत्तनो" ति । 5 ६. परिहानसुत्तं १. "अढिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे अट्ठ ? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामता, सङ्गणिकारामता, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता, भोजने अमत्तञ्जता, संसग्गा- रामता, पपञ्चारामता - इमे खो, भिक्खचे, अट्ठ धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । २. "अढिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिवसुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे अट्ठी न कम्मारामता, ग भस्सारामता, न निद्दा- रामता, न सङ्गणिकारामता, इन्द्रियेसु गुत्तद्वारता, भोजने मत्तञ्जुता, असंसग्गारामता, निप्पपञ्चारामता - इमे खो, भिक्खवे, अट्ठ धम्मा सेखस्स मिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति । 10 15 ? R332 १०. कुसीतारम्भवत्युमुत्तं १. "अट्ठिमानि, भिक्सवे, कुसीतवत्थूनि । कतमानि अट्ठ इघ, भिक्खवे, भिवसना कम्मं कत्तवं होति । तस्स एवं होति - 'कम्म सो में कत्तव्यं भविस्सति । वाम्म खो पन में करोन्तस्स कायो किल- मिस्सति । हन्दाहं निपज्जामी ति । सो निपज्जति, न विरियं प्रारभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतरस सच्छि- 20 किरियाय । इदं, भिक्सवे, पठमं कुसीतवत्यु। २. "पुन च परं, भिवम्बर्व, भिवसुना कम्म पतं होति । तरस एवं होति – 'अहं सो कम्मं अकासि । कम्मं सो पन मे करोन्तस्स फापो किलन्तो। हन्दाहं निपज्जामी' ति । सो निपज्जति, न विरियं मार- मति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स मधिगमाय प्रसहितरस सन्धिपिरियाय । इदं, भिवराये, दुतियं युगीतवत्यु । १. मोरधु - सी., रो।

·B 143 R333 प्रङगृतरनिकापो [८.८.१०- ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुना मग्गो गन्तव्यो होति । तस्रा एवं होति - 'मग्गो में गन्तब्बो भविस्सति । मग खो पन में गच्छन्तस्स कायो किलमिस्सति । हन्दाहं निपज्जामी ति । सो निपज्जति, न विरियं प्रारभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय । असच्छिकतस्स सच्छिकिरियांय । इदं, भिक्खवे, ततियं कुसीतवत्यु । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुना मग्गो गतो होति । तस्स एवं होति – 'अहं खो मग्गं अगमासि । मगं खो पन मे गच्छन्तस्स' कायो किलन्तो । हन्दाहं निपज्जामी' ति । सो निपज्जति, न विरियं आरति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतरस 10 सच्छिकिरियाय । इदं भिवखवे, चतुत्थं कुसीतवत्यु । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिवखु गाम वा निगम वा पिण्डाय चरन्तो न लभति लूखस्स वा पणीतस्स वा भोजनस्स यावदत्थं पारि- पूर्ति । तस्स एवं होति - 'अहं खो गाम वा निगमं वा पिण्डाय चरन्तो नालत्यं लूखस्स वा पणीतस्स वा भोजनस्स यावदत्थं पारिपूरि । 15 तस्स मे कायो किलन्तो अकम्मो । हन्दाहं निपज्जामी' ति । सो निपज्जति, न विरियं पारभति ... पे०.. इदं, भिक्खवे, पञ्चमं कुसीतवत्थु । ६. "पुन च परं, भिक्सवे, भिवखु गाम वा निगमं वा पिण्डाय चरन्तो लभति लूखस्स वा पणीतस्स वा भोजनस्स यावदत्यं पारिपूरि । 20 तस्स एवं होति- 'अहं खो गाम वा निगमं वा पिण्डाय चरन्तो अलत्यं लूखस्स वा पणीतस्स वा भोजनस्स यावदत्थं पारिपूरि । तस्स में कायो गएको अकम्मञो मासाचितं मञ्चे । हन्दाहं निपज्जामी' ति । सो निपज्जति, न विरियं प्रारभति ...पे०... इदं, भिवखवे, छ8 कुसीतवत्थु । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिवखुनो उप्पन्नो होति अप्पमत्तको 25 आबाधो । तस्स एवं होति – 'उप्पन्नो खो में अयं अप्पमत्तको आबाधो अस्थि कप्पो निपज्जितु । हन्दाह निपज्जामी' ति । सो निपज्जति, न विरियं प्रारभति ... पे०... इदं, भिक्खवे, सत्तमं कुसीतवत्यु । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु गिलाना वुट्टितो होति अचिर- बुट्टितो गेला । तस्रा एवं होति – 'अहं खो गिलाना वुद्वितो अचिर- 30 वुट्ठितो गेलझा। तस्रा मे कायो दुब्बलो अकम्मो। हन्दाह १. सोमे-सी०, स्या, रो। २ गच्छतो ।

·B 149 R334 ८.८.१०] मूलकसुतं निपज्जामी' ति। सो निपज्जति, न विरियं आरभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । इदं, भिक्सवे, अट्ठमं कुसीतवत्यु । इमानि खो, भिवखवे, अट्ठ कुसीत- वत्यूनि । ६. “अट्ठिमानि, भिक्खवे, प्रारम्भवत्यूनि । कतमानि अट्ठ ? इध, भिक्खवे, भिक्खुना कम्म कत्तब्वं होति । तस्स एवं होति - 'कम्म खो मे कत्तव्बं भविस्सति । कम्म खो मया' करोन्तेन न सुकरं वुद्धानं सासनं मनसि कातुं । हन्दाहं पटिकच्चेव विरियं प्रारभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाया ति । सो विरियं आरभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय to असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । इदं, भिक्खये, पठमं प्रारम्भवत्थु । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिवखुना कम्मं कतं होति । तस्स एवं होति – 'अहं खो कम्मं अकासि । कम्मं खो पनाहं करोन्तो नासक्खि बुद्धानं सासनं मनसि कातुं । हन्दाहं विरियं पारभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अघिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिफिरियाया' ति । सो 15 विरियं पारभति । इदं, भिक्खवे, दुतियं आरम्भवत्यु । ११. "पुन च परं, मिक्खवे, भिक्खुना मगो गन्तव्यो होति । तस्स एवं होति - मग्गो सो मे गन्तब्चो भविस्सति । मग्गं खो पन में गच्छन्तेन न सुकरं बुद्धानं सासनं मनसि कातुं । हन्दाहं विरियं . .पे.... इदं, भिक्सवे, ततियं आरम्भवत्यु । १२. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्सुना मग्गो गतो होति । तस्स एवं होति - ग्रहं सो मग्गं अगमासि । भग्गं सो पनाहं गच्छन्तो नागकिंग बुद्धानं सासनं मनसि कातुं । हन्दाहं विरियं पारमामि ... पे०.. इदं, भियसवे, चतुत्यं मारम्भवत्यु । १३. "पुन च पर, भिक्यवे, भिक्षु गामं या निगमं या पिलाय 25 नरन्तो न लमति लूगस्म या पणीतस्स या भोजनस्ग यावदत्यं पारिपरि । तम्ग एव होति - ग्रह पो गामं वा निगमं या पिण्याय मन्तो नानत्यं नंगस्न वा पणीतस्ग वा भोजनस्स यावदत्य पारिपूरि। तम्ग में मायो . 20 135 १.पी. सा. २ प्रारम्भमा - गौर, पाप-., पर-रो.. 4.1-20 ·0 150 प्रहगुप्तररामो [८१- लहुको कम्मञ्चो । हन्दाह विरिय प्रारभामि पे० इद, भिक्खवे, पञ्चम प्रारम्भवत्यु। १४ "पुन च पर, भिक्सवे, भिक्सु गाम वा निगम वा पिण्डाय चरन्तो लभति लूसस्स वा पणीतस्स वा भोजनस्स यावदत्थ पारिपूरि । 5 तस्स एव होति - अह सो गाम वा निगम वा पिण्डाय चरन्तो अलत्य लूखस्स वा पणीतस्स वा भोजनस्स यावदत्य पारिपूरि । तस्स मे कायो बलवा' कम्मलो । हन्दाह विरिय आरभामि पे० इद, भिवखवे, छ? आरम्भवत्यु । १५ "पुन च पर, भिक्खवे, भिवखुनो उप्पन्नो होति अप्पमत्तको 10 आवाधो । तस्स एव होति - उप्पन्नो खो मे अय अप्पमत्तको आवाघो । ठान खो पनेत विज्जति य मे आबाधो पवडेय्य । हन्दाह पटिकच्चेव विरिय आरभामि पे० इद, भिक्खवे, सत्तम आरम्भवत्यु १६ “पुन च पर, भिक्खवे, भिक्खु गिलाना वुट्टितो होति अचिरवुट्टितो गेलया। तस्स एव होति – 'अह खो गिलाना वुट्टितो अचिरवुद्वितो गेलझा। ठान खो पनेत विज्जति य मे पायाधो पच्चुदावत्तेय्य । हन्दाह पटिकच्चैव विरिय आरभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाया' ति। सो विरिय प्रारभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छि- कतस्स सच्छिकिरियाय । इद, भिक्खवे, अट्ठम आरम्भवत्थु । इमानि २० खो, भिक्खवे, अट्ट आरम्भवत्यूनी" ति । यमकवग्गो अट्ठमो। तस्सुद्दान द्वै' सद्धा द्वे मरणस्सती, द्वे सम्पदा अथापर' ।। इच्छा अल परिहान, कुसीतारम्भवत्यूनी ति ।। 15 R336 ६. सतिवग्गो १ सतिसम्पजसुत्तं १ "सतिसम्पबञ्झे, भिक्खवे, असति सतिसम्पजनविपन्नस्स हतूपनिस होति हिरोत्तप्प । हिरोत्तणे असति हिरोत्तप्पविपन्नस्स १ सहुको - रया० । २ पटिगच्चेद - सी० रो० । ३-३ . मरणसति. -सी, रोल,पटिपदा अपरें - स्या०। ४ लच्छा-स्था ।

·४१६ B 151 . ८.६.२] पुणियसुतं हतूपनिसो होति इन्द्रियसंवरो। इन्द्रियसंवरे असति इन्द्रियसंवरविपन्नस्स हतूपनिसं होति सीलं । सीले असति सीलविपन्नस्स हतूपनिसो होति सम्मासमाधि । सम्मासमाधिम्हि असति सम्मा समाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतञाणदस्सनं । यथाभूतत्राणदस्सने असति यथाभूतनाण- दस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो । निविदाविरागे । असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्तिनाणदस्सनं । सेय्यथापि, भिक्सवे, रुक्खो साखापलासविपन्नो। तस्स पपटिका पि न पारिपूरि गच्छति, तचो पि ... फेगु पि ... सारो पि न पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, भिक्खवे, सतिसम्पजञ्ने असति सतिसम्पजन- विपन्नस्स हतूपनिसं होति हिरोत्तप्प; हिरोत्तप्पे असति हिरोत्तप्प- 10 विपन्नस्स हतूपनिसो' होति ... पे०... विमुत्तिनाणदस्सनं । २. "सतिसम्पजञ्चे, भिवखवे, सति सतिसम्पज सम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति हिरोत्तप्पं । हिरोत्तप्पे सति हिरोत्तप्पसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति इन्द्रियसंवरो । इन्द्रियसंवरे सति इन्द्रियसंबर- सम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति सीलं । सीले सति सीलसम्पन्नस्स 15 उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि । सम्मासमाधिम्हि सति सम्मा- समाधिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्न होति ययाभूतनाणदस्सनं । ययाभूत- शाणदस्सने सति यथाभूतनाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निविदाविरागो। निविदाविरागे सति निविदाविरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्तिजाणदस्सनं । सेय्ययापि, भिवरावे, 20 स्तो सासापलासगम्पन्नो । तस्स पपटिका' पि पारिरिं गच्छति, तो पि ... फेग्गु पि ... सारो पि पारिपूरिं गच्छति । एयर्मय सो, गिफ्यये, सतिसम्पजन्ये राति सतिसम्पजन्जसम्पनस्स उपनिस- नम्पन्नं होति हिरोतणं, हिरोत्तप्पे मति हिरोत्तपमम्पन्नम्म उपनिग- गम्पनो होति ... पे० . विमुत्तिमाणदम्सन" ति । 25 २. पुरिणयमुत्तं १. अय गो पापमा पुग्गियो पेन मगरा तेनुपगम; उपगमित्या भगवन्तं मभिवादया एक्गन गिनीदि । गगनं ni - से। .jा - गो. मा... १.m-1 ·४२० B 152 प्रगुत्तरनिकापो [८.६.२- निसिन्नो खो आयस्मा पुष्णियो भगवन्तं एतदचोच - “को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन अप्पेकदा तथागतं धम्मदेसना पटिभाति, अप्पेकदा न पटिभाती" ति? "सद्धो च, पुण्णिय, भिक्खु होति, नो चुपसमिता; नेव' तथागतं 5 धम्मदेसना पटिभाति । यतो च खो, पुण्णिय, भिक्खु सद्धो च होति, उपसमिता च; एवं तयागतं धम्मदेसना पटिभाति । सद्धो च, पुण्णिय, भिक्खु होति, उपसङ्कमिता च, नो च पयिरुपासिता ... पे०... पयिल्पासिता च, नो च परिसुच्छिता ... परिपुच्छिता च, नो च मोहित- सोतो धम्म सुणाति ... मोहितसोतो च धम्म सुणाति, नो च सुत्वा धम्म 10 धारेति' ... सुत्वा च धम्मं धारेति, नो च घातानं धम्मानं अत्यं उप- परिक्सति धातानं च धम्मानं अत्यं उपपरिनखति, नो च अत्थ- मज्ञाय घम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मपटिपन्नो होति । नेव ताव तथागतं धम्मदेसना पटिभाति । २. “यतो च खो, पुण्णिय, भिक्खु सद्धो च होति, उपसङ्कमिता 15 च, पयिरुपासिता च, परिपुच्छिता च, मोहितसोतो च धम्मं सुणाति, सुत्वा च धम्म धारेति, धातानं च धम्मानं प्रत्यं उपपरिवखति, अत्थ- मज्ञाय धम्ममझाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो च होति; एवं तथागतं धम्मदेसना पटिभाति । इमेहि खो, पुण्णिय, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागता एकन्तपटिभाना तथागतं धम्मदेसना होती" ति । ... । R.338 ५ 20 ३. मूलकसुत्तं १. "सचे, भिक्खवे, अतिथिया परिब्बाजका एवं पुच्छेय्यु - 'किंमूलका, भावुसो, सब्बे धम्मा, किंसम्भवा सब्बे धम्मा, किंसमुदया सब्बे धम्मा, किसमोसरणा सब्बे धम्मा, किपमुखा सब्बे धम्मा, किंमधि- पतेय्या सब्बे धम्मा, किंउत्तरा सब्बे धम्मा, किसारा सन्चे धम्मा' ति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्खवे, तेसं अतित्थियानं परिब्बाजकानं किन्ति 25 ब्याकरय्याथा" ति? "भगवम्मूलका नो, भन्ते, धम्मा, भगवन्नेत्तिका भगवम्पटि- १ नेव ताव - सी०, स्या, रो०। २-२ पारेति - स्मा० । ३. रामनागतो- सी०, स्या०, रो०। ४. एवन्तपटिभान - सी०, रो० एकन्तपटिंभाण - स्पाः। ५. किमाधि- पवेय्या-सी,स्या०, रो।

·प.६.४] छोरसुत्तं सरणा । साधु, भन्ते, भगवन्तयेव पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्थो। भगवतो सुत्वा भिक्खू घारेस्सन्ती" ति । "तेन हि, भिक्खवे, देसेस्सामि । तं' सुणाथ, साधुकं मनसि करोय; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा 5 एतदवोच – “सचे, भिक्खवे, अञ्चतिथिया परिव्वाजका एवं पुच्छेय्यु - "किंमूलका, आवुसो, सव्वे धम्मा, किंसम्भवा सव्वे धम्मा, किंसमुदया सब्वे धम्मा, किंसमोसरणा सब्बे धम्मा, किंपमुखा सब्बे धम्मा, किंअधि- पतेय्या सव्वे धम्मा, किंउत्तरा सब्वे धम्मा, किंसारा सब्बे धम्मा' ति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्खवे, तेसं अतित्यियानं परिवाजकानं एवं 10 व्याकरेय्याथ - 'छन्दमूलका, आवुसो, सच्चे धम्मा, मनसिकारसम्भवा सव्वे धम्मा, फस्ससमुदया सब्बै धम्मा, वेदनासमोसरणा सचे धम्मा, समाधिप्पमुखा' सब्बे धम्मा, सताधिपतेय्या सव्वै धम्मा, पञ्जत्तरा सव्ये धम्मा, विमुत्तिसारा सब्वे धम्मा' ति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्खवे, तेसं अज्ञतिथियानं परिव्राजकानं एवं ब्याकरेय्याया" ति । B.153, R.339 15 ४. चोरसुत्तं १. "अट्ठहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो महाचोरो सिप्पं परियापज्जति, न चिरद्वितिको होति । कतमेहि अट्टहि ? अप्प- हरन्तस्स पहरति, अनवसेसं आदियति, इत्यि हनति, कुमारि दूसेति, पव्यजितं विलुम्पति, राजकोसं विलुम्पति, अच्चासन्ने कम्मं करोति, न च निघानकुसलो होति । इमेहि सो, भिक्खवे, अहङ्गेहि समन्नागतो 20 महाचोरो खिप्पं परियापज्जति, न चिरद्वितिको होति । २. "अहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समन्नागतो महाचोरो न सिप्पं परियापज्जति, चिरद्वितिको होति । कतमेहि अट्टहि ? न अप्पहरन्तस्स पहरति, न अनवसेसं पादियति, न इत्यि हनति, न कुमारि दूरीति, न पन्यजितं विलुम्पति, न राजकोसं विलुम्पति, न मच्चासग्ने कम्मं करोति, 25 निघानकुसलो च' होति । इमेहि सो, भिपसर्व, अट्टहङ्गेहि समानागतो महाचोरो न सिणं परियापज्जति, चिट्ठितिको होती" ति । १-१. गी, स्या, रो. पोयरेंगु न गित २. गमाविरमगा-सीकरो। ३. सा.,रो पापमुमत्पि।

·૪૨૨ 11310 प्रयतरनिफापो [८.६.५- ५. समणसुतं "समणो' ति, भिक्सवे, तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । 'बाह्मणो' ति, भिक्सवे, तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । 'वैदगू' ति, भिवखवे, तथागतस्सेतं अधि- वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । 'भिसक्को' ति, भिक्सवे, तथागतस्सेतं 5 अधिवचनं अरहतो सम्गासम्बुद्धस्स । “निम्मलो' ति, भिक्सवे, तथा- गतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । 'विमलो' ति, भिक्खये, तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । 'जाणी' ति, भिक्खवे, तयागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । 'विमुत्तो ति, भिक्खवे, तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्सा ति । "यं समणेन पत्तव्यं, ब्राह्मणेन चुसीमता । यं वेदगुना पत्तव्यं, भिसक्केन अनुत्तरं ।। "यं निम्मलेन पत्तव्वं, विमलेन सुचीमता' । यं नाणिना च पत्तव्वं, विमुत्तेन अनुत्तरं ।। "सोहं विजितसङ्गामो, मुत्तो मोचेमि बन्धना । नागोम्हि परमदन्तो', असेखो परिनिब्बुतो" ति ॥ D 154 10 15 R341 ६. यससुत्तं १ एक समयं भगवा कोसलेसु चारिकं चरमानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धि येन इच्छानगलं नाम कोसलानं ब्राह्मणगामो तद- वसरि । तत्र सुद भगवा इच्छानङ्गले विहरति इच्छानङ्गलवनसण्डे । अस्सोसु खो इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगहपतिका - "समणो खलु भो गोतमो 20 सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्वजितो इच्छानङ्गलं अनुप्पत्तो इच्छानङ्गले विहरति इच्छानङ्गलवनसण्डे । त खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो प्रमुग्गतो - 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो .पे० .. साधु खो पन तथारूपानं अरहतं दस्सन होती" ति । २ अथ खो इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगपतिका तस्सा रत्तिया 25 अच्चयेन पहुत खादनीयं भोजनीयं श्रादाय येन इच्छानगलवनसण्डो १ सुधीमता - सी०, युसीमता २ सी०, रो पोत्यकेसु नरिम । ३ परमो दन्तो - सी०, परमहन्तो-स्या०, परम दग्दो - रो01 ४ असेखो - स्याः । ५ कोसम्बीसु-स्पा । ६ पहुत-सी०, स्या०,रो। -स्या० ।

·८.६..] ४२३ B. 155 यसमुत्तं तेनुपसमिसु; उपसमित्वा वहिद्वारको?के अटुंसु उच्चारादा महासद्दा तेन खो पन समयेन आयस्मा नागितो भगवतो उपट्ठाको होति । अथ खो भगवा आयस्मन्तं नागितं आमन्तेसि- "के पन ते, नागित, उच्चासद्दा महासद्दा केवट्टा मञ्चे मच्छविलोपे" ति' ? "एते, भन्ते, इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगहपतिका पहुतं खादनीयं 5 भोजनीयं आदाय वहिद्वारको?के ठिता भगवन्तंयेव उद्दिस्स भिक्खु- सङ्घ चा" ति । "माहं नागित, यसेन समागम, मा च मया यसो । यो खो, नागित, नयिमस्स नेवखम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभी अस्स अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, 10 यस्साहं नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, सो तं मीठहसुखं मिद्धसुखं लाभराक्कारसिलोकसुखं सादियेय्या" ति । "अधिवासेतु दानि, भन्ते, भगवा । अधिवासेतु सुगतो । अधिवासनकालो दानि, भन्ते, भगवतो । येन येनेव दानि, भन्ते, भगवा 15 गमिस्सति तन्निन्ना व भविस्सन्ति ब्राह्मणगहपतिका नेगमा चेव जानपदा च । सेय्यथापि, भन्तै, युल्लफुसितके देवे वस्सन्ते यथानिम्नं उदकानि पवत्तन्ति; एवमेव खो, भन्ते, येन येनेव दानि भगवा गमिस्सति तग्निन्ना व भविस्सन्ति ब्राह्मणगहपतिका नेगमा चेव जानपदा च । तं पिस्स हेतु ? तथा हि, भन्ते, भगवतो सीलपजाणं" ति । ३. "माहं, नागित, यसेन समागम, मा च मया यसो । यो सो, नागित, नयिगस्स नेवसम्मसुसस्स पविवेकसुसस्स उपसमसुसस्स सम्बोधमुरास्स निकामलाभी अस्स अफिच्छलाभी प्रकशिरलाभी, यस्साहं नेक्सम्मसुसस्स पयिवेकासुसस्स उपरामसुसस्स सम्बोचसुसस्स निकामलामी अपिच्छलाभी अगासिरलाभी, सो त मोन्हसुसं मिमुगं 25 लाभलपकारसिलोकमुरा सादियेय्य । ४. "देवता पि यो, नागित, एकच्चा नयिमस्स गेयसम्मसुगम्स पविवेकानुसस्न उपसमगुवम्त नभ्योधमुपस्म नियामलानिनियो पस्नु परिन्छलाभिनियो प्रगसिरलाभिनियों, पम्माहं नेपामगुगम्ग पयि- १-१ ममता तीन-सा, मम nिin-२-m सपनामीदार्ग-स्थान.. R.312 20 ·४२४ B 156, R.343 अडमुत्तरनिकायो [८.६.६- वेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। तुम्हाकं पि खो, नागित, सङ्गम्म समागम्म सङ्गणिक- विहारं अनुयुत्तानं विहरतं एवं होति – 'न हि' नूनमें आयस्मन्तो इमस्स नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकाम- 5 लाभिनो अस्सु अकिच्छलाभिनो अकसिरलाभिनो, यस्साहं नेक्खम्म- सुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । तथा हि पन मे आयस्मन्तो सङ्गम्म समागम्म सङ्गणिकविहारं अनुयुत्ता विहरन्ति । ५. “इधाहं, नागित, भिक्खू पस्सामि अचमनं अडगुलि- 10 पतोदकेन सजग्धन्ते सङ्घीळन्ते । तस्स मम्हं, नागित, एवं होति - न हि नूनमे प्रायस्मन्तो इमस्स नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उप- समसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभिनो अस्सु अकिच्छलाभिनो अकसिरलाभिनो, यस्साहं नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । तथा हि 15 पन मे आयस्मन्तो अचमधे अडगुलिंपतोदकेन सजग्यन्ति समीळन्ति । ६. "इध' पनाह', नागित, भिक्खू पस्सामि यावदत्यं उदराव- देहकं भुञ्जित्वा सेय्यसुखं पस्ससुख मिद्धसुखं अनुयुत्ते विहरन्ते । तस्स महं, नागित, एवं होति – 'न हि नूनमे प्रायस्मन्तो इमस्रा नेवखम्म- 20 सुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभिनो अस्सु अकिच्छलाभिनो अकसिरलाभिनो, यस्साहं नेक्खम्मसुखस्स पवि- वेकसुखस्रा उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। तथा हि पन मे आयस्मन्तो यावदत्यं उदरावदेहकं भुजित्वा सेय्यसुख पस्ससुख मिद्धसुख अनुयुत्ता विहरन्ति । ७ "इथाह, नागित, भिवखु पस्सामि गामन्तविहारि" समाहित निसिन्नं । तस्स मय्ह, नागित, एव होति - 'इदानि इमं आयस्मन्तं पारामिको वा उपट्टहिस्सति रामणुद्देसो वा । त तम्हा समाधिम्हा 25 १ ह- सी. स्था०, २०। २ प्रातिपतोहि - मी०, रो० । ३-३ याई - सी., रो। ४ पस्गगुण - प्रो०, रो। ५ गामन्त्रविहारे- स्याः । ६ परदेशि- सी० गुम्रेरराति-रो ·१४२५ R.349 D. 157 B.E.] यससुतं चावेस्सती" ति । तेनाहं, नागित, तस्स भिक्खुनो न अत्तमनो होमि गामन्तविहारेन । ८. "इथ पनाहं, नागित, भिक्खु पस्सामि पाराक अरञ्ने पचलायमानं निसिन्नं । तस्स मय्हं, नागित, एवं होति -- 'इदानि अयमा- यस्मा इमं निद्दाकिलमथं पटिविनोदेत्वा अरञ्जसञ्जयेव मनसि । करिस्सति एकत्तं" ति । तेनाहं, नागित, तस्स भिक्खुनो अत्तमनो होमि अरविहारेन । ६. “इय पनाहं, नागित, भिक्खु पस्सामि प्रारज्जक अरञ्ने असमाहितं निसिन्नं । तस्स मय्हं, नागित, एवं होति - 'इदानि अय- मायस्मा असमाहितं वा चित्तं समादहिस्सति, समाहितं वा चित्तं अनु- 10 रक्खिस्राती' ति । तेनाहं, नागित, तस्स भिक्खुनो अत्तमनो होमि अरञ्जाविहारेन । १०. "इध पनाहं, नागित, भिक्खं पस्सामि प्रारम्भकं अरठसे समाहितं निसिन्नं । तस्स भव्हं, नागित, एवं होति - 'इदानि अपमायस्मा अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चिस्सति', विमुत्तं वा चित्तं' अनुरविखस्सती' । ति । तेनाहं, नागित, तस्स भिक्सुनो अत्तमनो होमि अरविहारेन । ११. "इच' पनाहं, नागित, भिवसुं पस्सामि गामन्तविहारि लामि नीवरपिण्डपातसैनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिपसारानं । सो तं लाभसक्कारसिलोक निकामयमानो रिन्चति पटिसल्लानं, रिञ्चति परम्यानपत्यानि पन्तानि सेनासनानि; गामनिगमराजधानि प्रोसरित्या 20 यासं कप्पेति । तेनाहं, नागित, तस्स मिक्सुनो न प्रतमनो होमि गामन्तविहारेन । १२. "इध पनाह, नागित, भिक, परमामि प्रारम्य सामि पीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय गजपरिपसारानं । सो संसाम- रायपारसिलो पटिपणामत्या न रिचति पटिमल्लागं, न रिमशि ७ परम्नयनपत्यानि पन्तानि रोनासनानि । तेनार, नागित, सरम भिन्तुनो परामनो होमि परम्नायिहारेन । मिनी.. वारिपी-100 दोपरिr- पौ। घर-ए-n.Ira- *-*.पा.पोप । - । --१४ ·४२५ मयुत्तरनिकायो [८.५५- १३. “यस्माह, नागित, समये अद्धानमग्गप्पटिपन्नो न कञ्चि पस्सामि पुरतो वा पच्छतो वा, फासु मे, नागित, तस्मि समये होति अन्तमसो उच्चारपस्सावकम्माया" ति । B15a R345 5 ७. पत्तनिकुज्जनसुत्तं १. "अट्ठहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतस्स उपासकस्स आकलमानो सङ्घो पत्तं निक्कुज्जेय्य । कतमेहि अट्ठहि ? भिक्खून अलाभाय परिसक्कति, भिक्खून अनत्याय परिसक्कति, भिक्खून अवा- साय परिसक्कति, भिक्खू" अक्कोसति परिभासति, भिक्खू भिक्खूहि भेदेति', बुद्धस्स अवणं भासति, धम्मस्स अवष्णं भासति, सङ्घस्स अवणं भासति । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहङ्गेहि समन्नागतस्स 10 उपासकस्स आकङ्घमानो सङ्घो पत्तं निक्कुज्जेय्य । २. "अट्टहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतस्स उपासकस्स आकङ्खमानो सङ्घो पत्तं उक्कुज्जेय्य । कतमेहि अट्ठहि ? न भिक्खून अलाभाय परिसक्कति, न भिक्षून अनत्थाय परिसक्कति, न भिक्खून अवासाय परिसक्कति, न भिक्खू अक्कोसति परिभासति, न भिक्खू 15 भिक्खूहि भेदेति, बुद्धस्स वणं भासति, धम्मस्स वण्णं भासति, सङ्घस्स वणं भासति । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्टहङ्गेहि समन्नागतस्स उपासकस्स आकलमानो सङ्घो पत्तं उक्कुज्जेय्या" ति । ८. अप्पसादपवेदनीयसुतं १ "अहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो श्राफल- माना उपासका अप्पसादं पवेदैय्यु । कतमेहि अहि ? गिहीनं अला- भाय परिसक्कति, गिहीनं अनत्थाय परिसस्पति, गिही अक्कोसति परिभासति, गिही गिहीहि भेदेति, बुद्धस्स अयण्णं भासति, धम्मस्स अवष्णं भासति, सहस्स प्रवण भासति, अगोचरेंच नं पस्सन्ति । 20 परिधि-सी०, स्या०, रो। २ . यम्मस्या - स्या० । ३ निपुग्जेम्स म., ४ मनाशसाप - सी., स्था, रो। ५ भिमा- सी., रो विभेदेति - सीग स्पारो। ७ गिट्टीने -पी०,रो। ८-नोपदेवा - स्मा।

·४२७ . R.346 ५.९.५] पटिसारणीयसुतं इमेहि खो, भिक्खवे, अट्टहि धम्मेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो आकसमाना उपासका अप्पसादं पवेदेय्युं । २. “अहि, भिक्खवे, घम्मेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो आकङ्ख- माना उपासका पसादं पवेदेय्युं ! कतमेहि अट्ठहि ? न गिहीनं अला- भाय परिसक्कति, न गिहीनं अनत्थाय परिसक्कति, न गिही अक्कोसति । परिभासति, न गिही गिहीहि भेदेति, बुद्धस्स वण्णं भासति, धम्मस्स वणं भासति, सङ्घस्स वणं भासति, गोचये च नं पस्सन्ति । इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहि धम्मेहि समन्नागतस्स भिवखुनो आकलमाना उपासका पसादं पवेदेय्यु" ति । B. 159 ६. पटिसारणीयसुतं १. "अहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो 10 आकलमानो सङ्घो पटिसारणीयकम्मं करेय्य । फतमेहि अट्ठहि ? गिहीनं अलाभाय परिसक्कति, गिहीनं अनत्याय परिसक्कति, गिही अक्कोसति परिभासति, गिही गिहीहि भेदेति, बुद्धस्स अवण्णं भासति, धम्मस्स अवणं भासति, सङ्घस्स अवण्णं भासति, पम्मिक च गिहिपटिस्सर्व न सच्चापति । इमेहि खो, भिषखवे, अट्ठहि 15 धम्मेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो प्राकलमानो सङ्घो पटिसारणीय' काम्म' करेय्य । २. "अट्ठहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतस्स भिक्सुनो भाका- मानो सङ्घो पटिसारणीयकम्म पटिप्पस्सम्भेय्य । कतमेहि अट्ठहि ? न गिहीनं मलाभाय परिसयकति, न गिहीनं अनत्याय परिसक्फति, न 10 गिही अफ्कोसति परिभासति, न गिही गिहीहि भेदेति, युद्धस्स यणं भासति, धम्मस्स वण्णं भासति, सहस्स वणं भाराति, पम्मिक प गिहिपटिस्सवं सच्चापति । इमेहि सो, भिक्सवे, अट्टहि पम्मेहि रामानागतस्स भिक्सुनो प्राकामागो सट्नो पदिसारणीयकम्मं पटिप्प- स्तम्भया" ति । R.51 8 १-१, पहियारणी-गी. समारो.।

·४२५ प्रत्तरनिकापो [८.६.१०- १०. सम्मावत्तनसुत्तं १. "तस्सपापियसिककम्मकतेन', भिक्खवे, भिक्खुना अहसु धम्मसु सम्मा वत्तितव्वं - न उपसम्पादेतब्बों, न निस्सयो दातब्बो, न सामणेरो उपट्टापेतन्यो, न भिक्खुनोवादकसम्मति सादितब्वा, सम्मतेन पि भिक्खुनियो न प्रोवदितव्या, न काचि सङ्घसम्मति सादितब्बा, न 5 किस्मिञ्चि पच्चेकट्ठाने उपेतब्बो, न च तेन मूलेन बुट्ठामेतब्बो । तस्स- पापियसिककम्मकतेन, भिक्खवे, भिक्खुना इमेसु अट्ठसु धम्मेसु सम्मा वत्तितब्ब" ति । सतिवग्गो नवमो। तस्सुद्दान सतिपुण्णियमूलेन, चोरसमणेन पञ्चमं । यसो पत्तप्पसादेन, पटिसारणीयं च वत्तन" ति ।। B. 150 10 R.948 , १०. सामञवग्गो १-२६. अर्थ खो बोझा उपासिका, सिरीमा, पदुमा, सुतना", मनुजा, उत्तरा, मुत्ता, खेमा', रुची", चुन्दी, बिम्बी, सुमना, मल्लिका, तिस्सा", तिस्समाता", सोणा", सोगाय माता", काणा", काणमाता", उत्तरा" नन्दमाता", विसाखा मिगारमाता, खुज्जुत्तरा उपासिका, सामावती" उपासिका, सुप्पवासा कोलियधीता", सुप्पिया उपासिका, 15 नकुलमाता गहपतानी । सामावग्गो दसमो। पृतियो पण्णासको समत्तो। १. तसपापिप्यमिवशरमवन-सी०, स्या०, रो.। २. नपराम्पादेवम्ब - सी०, स्यारो' । ३. पिचि -सी। ४. पत्तापमादेन - स्था। ५. पत्तती-सी स्थान, रो०।५-६ योग्झा-सी०, स्या०, रो। ७. मुपना - सी०, रो. सुपम्मा- स्या । ८. मना - स्पा । १. पेमा गोमा - मी०, रो०।१०. स्पी-से। ११. स्या. पोत्पर नरिप। १२. तिस्माय माताम-सी। १२-१३.गोभमाता-या सोना सोनाय माता-मी.। १४-१४. पानापानाम माला-गीमाणमाता- स्या राणा नाणार माता-रो०१५-12 उत्तरगावा - स्याः।१६. सामपती-रो। १७. कोधिपपीता - रया-1 ·161 कतमे अट्ठ ? २१११] रागपेम्याल ११. रागपेय्यालं १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय अट्ठ धम्मा भावेतव्वा । कतमे अट्ट ? सम्मादिट्टि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मावाचा, सम्माकम्मन्तो, सम्माआजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, सम्मासमाधि रागस्स, भिक्खये, अभिनाय इमे अट्ट धम्मा भावेतब्बा" ति । २ “रागस्स, भिक्खवे, अभिनाय अट्ट धम्मा भावेतव्वा । । अज्झत्त रुपसी बहिद्धा रूपानि पस्सति परित्तानि सुवण्णदुब्बण्णानि, तानि अभिभुय्य 'जानामि पस्सामी' ति एवसञ्जी होति । अज्झत्त स्पसची बहिद्धा स्पानि पस्सति अप्पमाणानि सुवण्णदुब्वण्णानि, तानि अभिभुय्य 'जानामि पस्सामी' ति एवसञ्जी होति । अज्झत्त अपसी बहिद्धा रूपानि पस्सति परित्तानि सुवण्ण- 10 दुव्वण्णानि, तानि अभिभुय्य 'जानामि पस्सामी' ति एवसञ्ची होति । अज्झत अरूपसञ्नी वहिद्धा रूपानि पस्सति अप्पमाणानि सुवण्ण- दुब्बण्णानि, तानि अभिभुय्य 'जानामि पस्सामी' ति एवसी होति । अज्झत्त अरूपसी वहिद्धा रूपानि पस्सति नीलावि नीलवण्णानि नील- निदस्सनानि नीलनिभासानि पे० पीतानि पीतवण्णानि पे० लोहितकानि लोहितवण्णानि पे० प्रोदातानि प्रोदातवण्णानि पे० ओदातनिभासानि, तानि अभिभुय्य 'जानामि पस्सामी' ति एवसजी होति - रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे अट्ठ धम्मा R949 15 भावेतब्बा"। 20 ३. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय अट्ठ धम्मा भावेतव्या । कतमे अट्ठ? रूपी रूपानि पस्सति, अज्झत्त अरूपसी वहिद्धा रूपानि पस्सति, सुभ तेव अधिमुत्तो होति, सब्यसो रूपसज्ञान समति- क्कमा पटिघसञ्चान अत्यङ्गमा नानत्तसज्ञान अमनसिकारा 'अनन्तो प्राकासो' ति आकासानञ्चायतन उपसम्पज्ज विहरति, सव्वसो प्राका- सानञ्चायतन समतिक्कम्म 'अनन्त विज्ञाण' ति विज्ञाणञ्चायतन 5 उपसम्पज्ज विहरति, सब्बसो विज्ञाणञ्चायतन समतिपकम्म 'नत्यि किञ्ची' ति प्राकिञ्चमायतन उपसम्पज विहरति, सब्यसो प्राणि- मायतन समतिक्फम्म नेवसज्ञानातायतन उपसम्पज्ज विह- रति, सव्यसो नेवसझानासचायतन समतिक्कम्म सन्नावेदयित- ·: B. 162 ... ... 5 ४३० मगुप्तरनिकायो [८.११.- निरोधं उपसम्पज्ज विहरति - रागस्स, मिक्खवे, अभिजाय इमे अट्ठ धम्मा भावेतव्वा" । ४-३०. "रागस्स, भिक्खचे, परिम्नाय ...पे०... परिक्खयाय पहानाय खयाय वयाय ... विरागाय ... निरोधाय ... चागाय पटिनिस्सग्गाय ... पे०... इमे अट्ठ धम्मा भावेतब्बा" । ३१-५१०. "दोसस्स ... पे०... मोहस्स कोधस्स उप- नाहस्स मक्खस्स पलासस्स इस्साय... मच्छरियस्स साठेय्यस्स ... धम्मस्स ... सारम्भस्स मानस्स ... अतिमानस्स .. मदस्स पमादस्स अभिजाय ...पे०... परिष्ञाय ... परिक्खयाय पहानाय खयाय ... वयाय... विरागाय ... निरोधाय ... चागाय . पटिनिस्सग्गाय ... पे०... इमे अट्ट धम्मा भावेतब्बा" ति । रागपेय्या निहित प्रफनिपाती निद्वितो। ... .. R.350 मायाय . ... 10 ..

·बिसेसपदान -धम्मा अनुक्कमणिका भट्ट, मारम्भवत्यूनि क्खिणी ब्रह्मचरियवासाय, अट्ठमो -कुसीतवत्यूनि ४१५,४१७ ३२६ - चतुत्यो -पषम्मे ३२८ -दानवत्यूनि ३२६ -ततियो -दानानि ३२८ ३३६,३३७ - दुतियो ३२८ -दानूपपत्तियो - पञ्चमो ४११,४२६ ३२६ -पठमो ३२८ -धम्मा, सेखस्स भिक्खुनो मपरिहानाय ४१५ -सत्तमो' ३२६ -धम्मा, सेखस्स भिक्खनो परिहानाय ४१५ प्रक्सधुतो ३७६ -पच्चया २७१,४००,४०१ पग्गी, तयो -परिसा ३९५,३६६ १८६ -पुज्ञाभिसन्दा ३४४ मङ्गानं ३४६,३५३,३५६ -पुरिससळुझा ३०१,३०२,३०५ मङ्गीरसस्स ३०१,३०२,३०५ १६६ -पुरिसदोसा प्रचिरवती, नदी १०८, ३०७ -पुरिसपुग्गला अचेलकसावका, बोदातवसना -बलानि ३२६ अच्छरिया प्रभूता धम्मा, अटू ३०७, ३११,३१४, -मलानि ३१५, ३१७, ३२० - महापुरिसवितका अच्छरियो प्रभुतो धम्मो, अट्ठमो ३०८, ३१७, ३२० -लोकधम्मा २७५,२७६ -चतुत्पी ३०७,३१०.३१७ -विमोक्खा ३६४,३९५ -छट्टो ३०८, ३१०,३१७, -सप्पुरिसदानानि ૩૪૨ ३२० -सम्पदा -ततियो ३०७,३१०,३१६ -हेतू २७१ -दुतियो ३०७,३०६,३१६ | प्रदङ्गिकस्स मम्गस्स मरियस्स ११७,२४६ २७० -पञ्चमो ३०८, ३१०,३१७ अट्ठानिसंसा, पाटिकला १३२ - पठमो ३०७, ३०६,३१६ | प्रतिनिपात -सत्तमो ३०६,३११.३१७ प्रतिमान १३२.१४४ पजातसत्तु, वेदेत्तिो १०६ मयदत्युदसो २२१ प्रत्तञ्चू ૨૪૦ भट्ट, पन्चरिया मम्मुता धम्मा ३०७,३११, ३१४, | प्रत्यञ्चू २४० ३१५,३१७, ३२० मत्यूपपरिक्खिता, धापान धम्मान ३८६-३८८,४१४ -मनरियोहारा ३६५ मदिटे, भदिटुवादिता -अभिमापतनानि ३६३,३६४ -दिटुवादिता -भस्ससा ३०१,३०२ 'मदिनादाने ४०८,४०६. १६४, १६५ | प्रतीतं, एको मन्त्री ·१२५ / अभिमू २२३ [ २ ] अदुक्खमसुखा वेदना, निरामिसा ११७ / अध्यापशाधिमुत्तो ७ -मझ १०७ प्रभचट्टानानि, छ १३६,१४० - साभिंसा ११७ | अभिमायतनानि, अट्ठ भधिकरणसमया धम्मा, गत २६३ | अभिमायतन, अष्टम ३६४ अधिचित्तसिपखा -चतुत्य प्रधिपजासिवखा १४४ अधिमान १३२ -ततिय अधिसीलसिबला १४४ - दुतिय मनमिभूतो -पञ्चम भनरियवोहारा, मट्ठ -पठम ३६३ अनागत, दुतियो सन्तो -सत्तम ३६४ मनागामिफल २२१ अनागामी ३९३ | अमुते, अगुतवादिता ३६५ अनापपिण्डिफस्स मारामे, जेतवने ३, २०, २१, - मुतवादिता २६३ ५६, ७२, १५१, | अमूहदिनयो १५२, १७१, २७०, अम्बट्टो, सूरी ३४७,३५६ सम्बपालिवने २३० भनाथपिण्डिको, गहपति प्रय्यसमा २२३ अनिच्चराना १८८,१८१ भय्या च भरिया २२४ १८८,१८९ अरको नाग, सरथा अनुचरिया, दुक्खा लोकस्मि ६६, ६७ अरमि नाम, सत्या २३, ४,२५६ अनुत्तरियानि, छ ७, ४२ अरहा, भारकत्ता अनुनयसयोजन १५६, १५७ प्ररिटो, उपासको १४६ अनुपवजी, तीहि २१६,२१७ । अरियवोहारा, अट्ट ३६५ अनुपादापरिनिवान २०६ | परिपसावको, भोत्तप्पपरिमायभयो मनुरुद्धो, पायल्मा २०.३३०-३३३ ३३६ ३५६ -पञ्चावासनलेपनसम्पनी २३८ अनुसया, सत्त १५७ -बिरियबलकायो २३७ अनुस्सतानुत्तरिय - सतिदोवारिको २३० अनुस्मृतिट्टानानि, छ -ससिको ४०, ४२ - सुतायुधो २३७ अन्तरापरितिब्वामी -हिरीपरिषखो अन्ती, एको १०६ परियरा, अङ्गिकरस मग्गस्स ११७,२४६ -दुतियो १०६ परियाष, विमुत्तिया अपरिहानधम्मो १४१ अरियेन, जान अपरिहानिया धम्मा, छ ३० -सोलेन १४८ -रात्त १६३,१६४, १६७-१६६ | परियो, पारकात्ता २६५ अपामगमनीय, दोस १३८ | मरूपभवो १३८ प्रवन्तीन ३४६, ३५३,३५६ -राग १३८ । प्रविज्जानुसयो १५७ ३७६ । अविज्जासको अनिच्चे दुक्खसच्या -मोह भपायमुखानि, चत्तारि ·अविज्जासंयोजन १५६ मानिसंसो, पञ्चमो अविज्ञाते, अविज्ञातवादिता ३६५ -पठमो -विधातवादिता ३६५। पायाधा, छळेव २५६ प्रवेच्चप्पसादेन, पम्मे १४८ प्रामस्सरूपगो २२२ १४८ | प्रायस्मा, अनुरुद्धो २०,३३०-३३३ १४८ ३३६,३५६ असद्धारपरिनिब्वायी २६६ -प्रानन्दो २०, ५६, ७४, १०-६४,१०८, असम्मा, संत १०६, ११२,१६५,३६६-३७१, असम्पजच्छा २६६, ३६७, ३६६ प्रराम्मोहाधिमुत्तो -चतरो २७६,२८० प्रमापारणेन आणेन समनागनी १४१ -तदायी प्रमुने, प्रसुतवादिता पालि २६३ --सुतवादिता ३६५ -किमिलो ५५,२१७ प्रमुमगन्ना १८८,१५६ -खेमो ७२ पसुरिन्दो, पहारादो -पम्मिको ७६-६० प्रसवान ३४६,३५३, ३५६ -नागितो अस्ससका मट्ठ ३०१,३०२ -पुष्णियो ४१६ ३०२ फामुनो १०, ११,६३ -महापच्चानो २०, ३३, ३६, ५० - चतुत्यो ३०२ -महान प्पिनो २. -सट्ठी -महापस्सपी २० -ततियो ३०२ -महाकौट्ठिरो २०,१०१ -दुखियो ३०१ - महाचुन्दो २०६८ -पञ्चमो ३०२ -महामांगल्लानी २०, ४७, ४८, २००, -पठमो २१०, २१२,२२०,३१३ -सत्समो ३०२ -- रेवतो २० -सारिपुत्तो १५, ११, २०, ५५, ७, १७६-१८०,२००,४११,४१२ पानागानन्यापनन -गुमना माविष्चमायतन ८५, पाजीवना, भात्रीयिपिनियों १४ भारपत्ता,पा २१५ पादो, पायामा २०, ५६, ७४, १०-१४, -परियो १०८.१०.११२,१६१, पारगमम्मत ३६९-७१,६,७EE प्रारम्मरम्प, महम 10 -प १० ४१ -दो १ -हनित -दुरित रियम सम्सदोमा, अट्ठ अस्मदोगो, अट्ठमो ३०२ -गोगो पाणिगा.त मारियो, पयों ·३७८,४०६,४०६ २७६,२२० १६२ २६६ [४] प्रारम्भवत्यु, पठम ४१७ | उग्गी, गहमति वैशालिवो १४६,३१५, ३१८,३२० -सत्तम हत्यिगामको ३२१ प्रारम्भवत्यूनि, अट्ठ ४१७,४१८ राजमहामतो १५५ पालोकसा ४१ | उच्चासोण्ड २२० आसवनिरोयो, कतमो ११६ उज्जपो, ग्राह्मगो पासवा, अधिवासना पहातब्दा ६७, ६८ | उट्ठानसम्पदा -तयो ११६ | उतुसतानि, तीणि २५६ -तिरच्छानयोनिगमनीया उत्तरा नन्दमाता, उपासिका ४२८ -देवलोकगमनीया उत्तरिमनुस्सधम्म १३२ निरयगमनीया -पटिसेवना पहातमा उत्तरो, घायस्मा ६७, ६८ -परिवज्जना पहातल्या उदकूपमा, पुगता ६७, १८ -पेत्तिविसयगमनीया उदायी, श्रायस्मा ११६ -भावना पहातब्बा उच्चकुक्कुच्च - मनुस्सलोकगमनीया उद्धसोतो होति अवनिझुगामी --विधातपरिळाहा उपहच्चपरिनिब्वायी ९७,६८ --विनोदना पहातचा २७, ८ | उपादानक्सयाधिमुत्तो - रावरा पहासब्बा ६७ | उपालि, प्रायस्मा २६३ पासवान निदानसम्भवी, अविज्जा ११६ उपासकस्स पराभवा, सत्त -विपाको १७३ -सम्भवा, सत्त -चमत्तता ११६ उपासका, पापेग्यका पाहारे पटिकूलसन्ना १५८, १८६ | उपासको, मतहिताय पटिपतो पाहुनेग्यगि १८४,१८७ -अरिहो पाळवके, चेतिये ३२१,३२३ - बारोटो १४६ माळ वको, हत्यको १४६,३२१ -सद्धासम्पनो प्राळविय विहरति, भगवा ३२१, ३२३ -सारगी १४६ -सीलवा ३२४, ३२५ उपासिका इच्छानङ्गलवनसण्डे ४२२ -उत्तरा नन्दमाता इच्छानङ्गल, कोसलान ब्राह्मणगामो ५६ ४२२ इणादानस्मि -काणमाता -याणा ४२८ इस्थिधुत्तो ३७६ ददिपादा, चत्तारो ३४६३९७ -खुज्जुत्तरा ४२८ इन्द्रियान, पञ्चन २४३ इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता १३२ -चुदो -तिस्समाता इसिदत्तो, गहपसि ६२, ६३, ६५.१४६ -तिस्सा ४२८ इसिपतन, मिगदाये -मकुलमाता, गहपतानी ४२८ इस्सासयोजन -नन्दमाता उ -पदुमा ४२८ उम्मतसरीरो, ब्राह्मणो १४,१५,१५८ -बिम्बी ४२० १६७,१९८ ३२४३२५ -खेमा २००,२०१ ·२१४, ३६५ २४४ [६] कामराज 1३1 | फोसलान ३४६, ३५३, ३५६ कामानमेत अधिवचन, गण्डो -निगमो, वण्डकप्पक १०८ -गम्भो -ब्राह्मणगामो, इच्छानङ्गल ५६, ४२२ -दुक्स ३०, ३८१ | कोसलेमु चारिक चरमानी, भगवा २२, ५५, १०८, ३०.३८१ २५.४२२ -भय २०,३८१ | कोलियपुत्तो, दीपजाणु -रोगो ३०,३८१कोलियान निगमो, करारपत्त २७५ -सङ्गो ३०,३८१ | कोलियेशु विहरति, भगवा -सल्ल ३०, ३८१ कागान निदानसम्भवो, फस्सो ख -विपाको, कतमो ११७ | खत्तियपरिसा - वेमतता, क्तमा ११७ / पत्तियमहासालबुल कामारावो ११६सारखजातो कामेसुमिच्छाचारो ३४५ / खिनिसन्ति, कुसलेसु धम्मे ३८६-३० काल २४०,२४१ खजुत्तरा, उपासिका ४२८ पासीन ३४६, ३५३, ३५६ | खेमा, उपारिका फिमिलाय विहरति, भगवा ५५, २१७ बमो, घायस्मा ७२ किमिलो, पायरमा ५५,२१७ किसरे, सद्विच्चो ग कुटुमलकजातो २४ गगराय, पोक्खरणिया तीरे १९७,२४ कुद्दालको नाम, सत्या ८३,८४,२५६ गङ्गा ३४६, ३५३, ३५६ | गन्धारान ३४६,३५३,३५६ कुसीतवत्य, मट्ठम ४१६ गयाय विहरति, भगवा - चतुत्य ४१६ गयासीसो, गयाय ४१९ गधम्मे, अट्ठ -ततिम ४१६ गझतग्गि १८४, १८७ -दुर्तिय ४१५ | गहपति, अनाथपिण्डिको २२३ -पञ्यम -सिदत्तो १४१ -पठम -उगतो १४८ -सत्तम ४१६ दागो, वेसालिको १४६,३१५,३१८,३२० कुसोतवत्थूनि, मट्ठ -हत्थिगामको ३२१ कुन १३२ -चितो पाटागारसाला, महावने २१३, २६३, ३१५, ३५५, -तपुरसी १४ ३६६, ३७३,३७४,३६६ -तवकणिको १४६ कोपमानो अधिगतो होति पुग्गलस्रा -हाएकम्मिको EE कोमारभन्यो, जीवको - नकुलपिता १७,१८१४१ पोरकजातो २४४ -पूरणो १४६ कोसम्बिय विहरति, भगवा १८१ -मल्लिको कोसलस, यौनदिस्स -मेण्डको ३३१ १४६ ·[ ५ ] ४४ १३६, १४० वतिय शान छ, अनुत्तरियानि ७, ४२ 1 तण्हा, तिरसी - मनुस्सतिट्ठानानि -सिधिनी - अपरिहानिया धम्मा ३० , ततियो, अन्धरिपो प्रभुतो धम्मो - अभब्बानानि ४०,२६०, ३३२ -प्रानिससा १३ ' तथागतस्स, भारतसग्यानि, चत्तारि २१६, २१७ - হানানি ८७ - तथागतयतानि,छ तथागतस्स तथागतबलानि १२१ तथागतो, परिसुखशयरामाचारो -- यम्मा ४६,४७,५०, १२५, १२७, १३१, १३२, -परिसुद्धमनीतमाचारो १४६, १५० -परिसुद्धवचीसमाचारो -निस्सारणीया धातुपो -परिसुद्धाजीवो -पुणला ६३ तदुत्तरि, देवा १० बाहिरानि प्रायतनानि, दुतियो अन्तो १०७ तपुस्सो, गहपति --विवादमूसानि ५०, ५१ । तयो, अग्गी १८६ -सत्यारो -भासवा ११६ -समया -घम्मा २६,१४४,१४६ -सारणीया धम्मा ११, १२ -परिहानिया धम्मा २९ उलो, अच्छरियो अब्भुतो घम्मी ३१७,३२० -भवा १४३ छन, पातुभायो दुल्लभो लोकरिम १४१ तवणिको, गहपति १४६ छळभिजातियो ६४, ६६ तस्सपापियसिककम्मकतेन ४२८ धळेव, प्रावाया २५६ तस्सपापियसिका २६३ तावतिसपरिसा ३६५ तावतिराा, देवा १०, ३२,४६,२४, जाणुस्तीगि, ब्राह्मणी ७५, १६४ ३४०,३५०, ३५३ जालकजातो २४४ | तिणवत्यारको जीवकम्बवन, राजगहे जीवको, कोमारमची ३०८, ३१३,३१४ खेतवने, अनाथपिण्डिकस्स नारामे ३, २०, ५१, तिमिरपिङ्गलो ३०८,३१३, ३१४ ५६, ७२. १५१, १५२, तिरच्छानयोनिगमतीया, पासवा ३०८, ३१३,३१४ ११६ १७१,२७०,३४७, ३५६ तिरच्छानमोनिवंदनीय, कम्म १२० बेतवन ४६, ४७, १२७, १७४, १७५ | तिविधी, कम्मान विपाको १२० जोतिपालो नाम, सत्या ८३, ८४, २५६ तिस्समाता, उपासिका ४२८ ब तिस्सा, उपासिका ४२७ লী १४४ २१० -भिर ठानानि, छ तोपङ्गानि, दायकस्स पटिग्गाहान त तोणि, उतुसतानि ૨૪૬ तन्हाक्सयापिमुत्तो ८७ निदानानि वामान समदयाय ३२५ । तिमि १४६ तिमिङ्गलो ૪૨૨ तिस्यो, तरह -नमा ठ ४८ ८७ ·दुखो, व्यापि १३२ दुस, मरणं दुक्खा वेदना वीणि, पुजारिरिपवत्यूनि ३४०, ३४२ दुक्सा, लोकस्मि, वद्धि तीनु, शिश्वासु १४३ -वेदना निरामिता तोहि, अनपवज्जो २१६,२१७ -वेदना सामिसा तुमिता, देवा ३२,४६,२४४,३४०, ३४२, ३५० - सोकपरिदेवदुक्खदोमनरगुपायासा १२०. तुमित, सायं दुतले अनत्तराना १८८,१८६ य १२० यम्म १२० पीनमिदं १३० - पिच्छन लभति १२० लोकस्मि, दालिद्दियं -लोकस्मि, बन्धन दसिरणागिरिम्मि २०० दुलियो, मच्छरियो प्रभुतो धम्मो ३१६,३१६ दपियरिंग १५४,१८८ दुतियो अन्ती, मनामत रडतणर्क, फोमलानं निगमो १०८ -छ वाहिरानि पायतनानि दम्गनानुतरिय ७,४२-४५ १०७ दानवायूनि, भट्ट ३३७ फम्पसमुदयो १० ३३६,३३७॥ दानूपत्तियां, भट्ट ३३६ - रावकापसमुदयो १०७ दायराम, सीणानि २६०,३३२ दारात, गगना ३२६ 1 देयतानुरसति दातम्मिी, गत्पति १०६,२८१,२८२ दापिदिक, दुरर लोरस्मि ६५ देवपुती, वमयती दामो, भरिया २२५ - मुनिम्मिनी ३४२ दामीमा २२३ -गुयामो ३४ मिगुगनिहाराय देवलोकगमनीया, पासवा द्विानुमणे १५७ देवोतवेदनोप, सम्म लिट्रिगरोगन १५६, १५७ देवा, पातुमहारागिरा १०,३२,३५,४८,४६,२४४, हिदिनुपादिमा ३३६,३४१,३५०,३५३, ३५७ -वादिता ३५ - तारि सिगा -सादिगा मान, कोरिगो ३४०.३४०,३५३ रा.पानी - तुमिता १०.३२,४८,२४४,४०, १२१ पुणग,निगमता ३४२.12. १२० -लामो -निम्मानती १,१२,४८.२४,३४०, दानानि, भट्ट M दुतियं ज्ञानं ६९ देवदतो ४० पु. १२१ १२. -परनिमियागरसी १.२०४८.२४, ३४.. १४.12.1..१४,१५७ -पादित - पर्वत १ -परत -पाया स ·२१६, २१७ ८७ १६ १६ १४८ ११६ -सारणीया धम्मा १४३ [ 5 1 छ, अनुत्तरियानि ७, ४२ | तण्हा, तिस्सो -अनुस्सतिट्ठागानि -शिधिनी अपरिहानिया पाना ३० ततियो, अन्धरियो भन्भुतो धम्मो •अभबट्टानानि १३६, १४० ततिय मान ४०,२६०,३३२ मानिससा ६३ तथागतस्स, प्रारकरोय्यानि, धत्तारि -ठानानि - तथागतबलानि, छ - तपागतस्रा तथागतमलानि १२१ तथागती, परिशुद्धयायसमाधारी -पम्मा ४६,४७,५०,१२५, १२७,१३१, १३२ -परिमुखमनोसमाचारो १४६, १५० -परिशुद्धवचीसमाचारो -निस्सारणीया धातुपो - परिसुद्धाजीवो पुग्णला ६३ पदुत्तरि, देवा - बाहिरानि प्रायवनानि, दुतिपो अन्तो १०७ तस्सो, गपति -विवादमूलानि ५०, ५१ | तमो, अगी -सत्यारो -पासवा -समया -धम्मा २६,१४४, १४६ ११, १२ -परिहानिया धम्मा २६ छुट्ठो, अच्छरियो अब्भुतो धम्मी ३१७,३२० -भवा छन्न, पातुभावो दुल्लमो लोकस्मि १४१ तवयाणिको, गहपति १४६ छळभिजातियो १४, १६ तस्मपापियसिककम्मकतेन २५६ | तस्सपापियसिका तावतिसपरिसा ज सावतिया, देवा १०, २२, ४६,२४४, जाणुस्मोगि, ब्राह्मणो ३४०,३५०, ३५३ जालकजाती जीवकाम्बवन, राजगहे जीवको, कोगारमच्चो ३०८, ३१३,३१४ बेतवने, अनाथपिण्डिफस्स पारा, ३, २०, ५१. तिमिरपिङ्गलो तिमिङ्गलो ३०८, ३१३,३१४ ५६, ७२,१५१,१५२, ३०८,३१३,३१४ तिरन्यानयोनिगमनीया, पारावा १०१,२७०,३४७, ३५६ तिरच्छानयोनिवेदनीय, कमा १२० जेवयन ४६, ४७,१२७, १७४, १७५ जोशिपालो नाम, सत्या विविधो, कम्मान विपाको १२० ८३,४,२५६ सिस्समाता, उपासिका ४२८ ब तिस्सा, उपासिका ४२८ शाणी ४२२ २१० -भिक्खु ४८ ठानानि, छ तीणङ्गानि दायक्स्स - पटिग्गामान ५१ तीणि, उतुसतादि सहापखयाधिगुत्तो - निदानानि वम्मान समुदयाय छळेव, पाबाधा २४४ तिणवत्यारको ३२५ तिमि तिस्सो, ताहा 3 त ८७ ·[१०] १४७ --- १४५ १४५ २२६ १४६ २२६ १४६ १४६ देवानमिन्दो, सनको २२१, २८० | धम्मी, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता देविन्दो २२२ -उद्धच्च दोवचस्सता -कम्मारामता दोसग्गि १८४,१८६,१८७ द्वयद्वयसमापत्ति कामधातु १६८ - कामवितको --कामसञ्ज्ञा घ -कायदुच्चरित घनानि, सत - चतुत्यो धम्मगारवता १२७ • चागानुस्सति धम्मब्लू २४० --चेतसो विक्षेपो धम्मपरियायो, निब्बधिकपरियायो ११५,१२१ • छटो २२७ ---विसयोगो २६६.१६८ -ततियो धम्मा, अट्ठ ४६, ४७,१२५, १२७,१३१, - दस्सनानुत्तरिय १३२.१४६,१५०, ३६७,४११, ४२६ - दुरखे अनत्तसा -हितिभागिया -दुतियो २२६ -तयो २६, १४४,१४५ - देवतानुस्सति -निम्बेघमागिया १३० दोवचस्सता -विजाभागिया छ ५० -धम्मगारवता -विसेसभागिया धम्मानुस्सति १४६ -सत्त १७१, २६८ - निद्दारामता - सम्परायहिताय ३८० --निरोधसभा -हानभागिया १२६ -पञ्चमो २२७ हेतुसम्पन्ना १४१ -पटिसन्धारमारवता ४६, ४७, १४-१७६ धम्मानुवम्मापटिपनी ३८६-३८८ - पठमो धम्मानुस्मति -पमादो पम्मिको, प्रायस्मा ७८-८० -पहानसम्मा - ब्राह्मणो - पापमित्तता धम्मो, अत्तानुदिट्ठि १४६ - पारिचरियानुत्तरिम अमम्मचरिया १४६ - बुद्धानुस्सनि १४ -- अनिच्चसा - व्यापादधातु --अनिच्ने दुक्खरामा -व्यापादवितामो - अनुस्मतानुत्तरिय -व्यापादसञ्चा १४५ -मममादगारखता ४६,४७,१७४-१७६ -भस्सारामना १४६ ४६.१४८, १७१ मसन्तुट्टिता - मनोदुचरित १४५ -सम्पजन्म १४६ -महिन्धता भसवरो १४७ -मिच्छादिट्टि • मस्सावादिष्ट -सामानुत्तरिय १४६ भाभिरामाचारिरी - यचौदुचरित १४६ १४७ १४७ १४६ -परति - भोजन प्रमतता ·- [ ११ ] धम्मो, विरागराया १४६ निरयगमनीया, आसवा ११६ -विहिंसापातु, १४६ निरयवेदनीय, कम्म १२० बिहिंसावितको १४५, १४६ | निस्सयो ४२८ -विहिंसासमा १४५ निस्सारणीया धातुयो, छ - सङ्घणिकारामता ४६,१४८, १७१ | निस्सुतता, सोत्तियो -सङ्घगारवता ४६,४७,१७४-१७६ नीवरणानि, पञ्च ६६ - सवानुस्सति १४६ | नेक्सम्माधिमुत्तो -सत्तमो २२७ / नेवसञ्जानासआयतन ३६४,३६५ - सत्थुगारवता ४६,४७,१७४-१७६ / नेसादकुल सन्दिट्ठिको ७०,७१ / न्हातको, न्हातता ૨૪ -समाधिगारयता १७४-१७६ प • सवनानुत्तरिय १४६ -सिस्वागारवता ४६,४७,१७४-१७६ | पच्चया, अट्ठ २७१,४००,४०१ - सिक्सानुत्तरिय १४६ पच्चयो, अट्ठमो २७२ •सीलानुरुसति चतुत्थी २७२ -सेखो १२५.१२६ - छट्ठो २७२ धारणजातिको ३८७,३८८,४१४ ततियो २७२ न -दुतियों २७२ नकुलगिता, गहपति २७२ १७,१६,१४६ -पञ्चमो २७२ नकुलमाता, गहपतानी १७, १९,४२८ -पठमो नदी, प्रचिरवती २७२ १०८ नन्दमाता, वेलुकण्डकी ५१,२००,२०१ नन्दो, वच्छो ४०, ४२ ९४, २०२ / पञ्च, अनुस्सतिट्टानानि २४६ नळेपुचिमन्दमूले -इन्द्रियानि २८७,३०६ नागितो, भायस्मा -योरम्भागियानि सयोजनानि ६१, १६२, ५७,४२३ नागो २०३. ३२६ ५६, ६० नातिके विहरति, भगवा २४,२६,६८,४०३ -वामगुणा नाम, एको अन्तो - नीवरणानि निगण्ठा, एकसाटवा -वलानि २४० निगण्ठो, नाटपुत्तो ३१७,३२० २६३ | पञ्चमो, अन्धरियो भन्भुतो धम्मो निग्रोधराजा, गुप्पतिट्टो ३५६ ८१,८२ ३४६, पञ्चालान निप्रोपारामे, कपिलवस्यूरिम ७,३२४,३६८ । पञ्जता, वहाभिजाति निचुलवने २१७ -नीलाभिजाति निदानानि, तीणि - परमसुक्या भिजाति निद्दावत्यूनि, सत्त - लोहिताभिजाति निद्दारामता ६३ ૨૬ - सुवाभिजाति निवेपिपपरियायो, धम्मपरियायो E ११५,१२१ हलिद्दागिजाति निम्मलो ४२२ पायन निम्मानरतिनो, देवा ३२,४६,२४४,३४०,३४२,३१ | परमाया ०३-५६ सत्तमो पच्चुप्पन्न, मझे ५४ ।

·४६,१४८, १७१ धम्म १४७ २२७ २२६ १४६ २२६ १४६ । १० 1 देवानमिन्दो, ससा २२१, २८० धम्मो, इन्द्रियेगु अगुत्तद्वारता ४६, १४८, १७१ २२२ १४७ -उद्धच्च दोवचरसता २९ -कम्मारामता दोसगि १८४,१८६, १८७ द्वयद्वयसमात्ति - कामधातु कामवितको -कामसञ्चा घ कायदुचरित १४५ धनानि, सत्त १५४, १५६ - चतुत्यो २२६ धम्मगारवता १२७ - चागानुस्सति १४६ २४० -चेतसो विक्खेपो धम्मपरिमायो, निधिकपरियायो ११५, १२१ -छट्टो -विसयोगो १६६,१६८ ततियो धम्मा, ग्र? ४६, ४७,१२५, १२७,१३१ - दररानानुत्तरिय १३२.१४६, १५०, ३६७,४११,४२६ - दुक्खे अगत्तसआ -ठितिभागिया १३० - दुतियो -तयो २६, १४४,१४५ - देवतानुरराति निब्बेधभागिया १३० -दोवनस्सता -विज्जाभागिया छ -धम्मगारवता -विसेसभागिया १३० - धम्मानुरगति १४६ १७१,२६८ - निद्दारामता सम्परामहिताय ३५० -निरोपसम्मा हानभागिया १२६ -पञ्चमो २२७ हेतुसम्पना १४१ -पटियन्यारगारबता ४६, ४७, १७४-१७६ घम्मानुधम्मप्पटिपतो ३८६-३८८ -~-पठमो धम्मानूस्सति -पमादो धम्मिको, प्रायस्मा ७८-८० पहानसभा - ब्राह्मणो -पापभित्तता घम्मी, प्रत्तानुदिदि - पारिवरियानुत्तरिय -अचम्मचरिया - बुद्धानुस्सति -अनिच्चसमा १४६ - व्यापादधातु १४६ - अनिच्चे दुक्खगन्ना -व्यागादवितसो १४५ - अनुस्प्सतानुत्तरिय १४६ -व्यापादसा १४५ -अप्पमादगारवता ४६,४७,१७४-१७६ -भस्सारामता ४६,१४८, १७१ -परति १४६ | ४६,१४८,१७१ - असन्तुट्टिता - मनोदुच्चरित १४४ -मसम्पन्न -महिन्दता -मसबरो १४७ - मिन्छादिदि - मस्साददिदि -साभानुत्तरिय --पाभिसमापारिक १२,१२६ -यचीदुच्चरित १४५ ४६, १४६, १७१ - - २२६ ७ १४८ १४७ १४६ १४६ - भोजन अमत्तता १४६ ·८ द द 2 द फरसा वाचा [ १३ 1 पुरिसदोसो, सतमो ३०४ | ब्राह्मणो, उज्जयो ३७८ पुरिसपुग्गला, अट्ट - जाणुस्सोणि पुरिसस्स भरिपायो, अट्ठ २२३ -पम्मिको १ पूरणो, कस्सपी - वाहितत्ता -गहमति १४६ - वस्सकारो १६५,१६८ पेत्तणिको -वेरजो २८७,२६२ पेत्तिविसमगमनीया, पासवा भ पेत्तिविसयवेदनीय कम्म १२० भगवतो सावकासङ्घो, उजुप्पटिपन्नो पोखरणिया तीरे, गम्पराय १६७,२५४ -आयप्पटिपन्नो पोक्खरणियाय, सामगामक २८ -सामौचिप्पटिपनो -सुप्पटिपन्नो फागुनी, प्रायस्मा १०,६१, ३ | भगिनी च भरिया २२४ ३४६ भगिनीसमा २२३ फस्सनिरोधो, मझें १०६, १०८ भगुनो १९ फास्ससमुदयो, दुतियो अन्तो १०६, १०८ | भग्गेसु विहरति, भगवा १७-१६,२१८, फस्सो, एको अन्तो ३३०-३३२, ३६२ भत्तकिलमयो भल्लिको, गहपति १४६ बन्धन, दुक्ख लोकस्मि ६६ | भवतण्हा १४४ ३२६ भवरागसयोजन १५६ १०१, १२६ अपरामानुसयो १५७ -विहरन्ति, थेरा भिक्खू वाला, उज्झत्तिवला ११६ बाहितत्ता, ब्राह्मणो २६४ भस्सारामता २६ विम्बी, उपारिका ४२८ भारद्वाजस्य १९६ बुद्धानुस्सति ७, मावितत्ता २४६ वोमनानि, सत्त २४६ | भिक्षु, अनिविखत्तपुरो योद्धा, उपासिका -अनोत्तप्पी १३५ ૪૨૬ व्यायपज्ज अव्यापज्जारामो व्यापादयितव -असन्तुष्ट्ठिबहुलो व्यापाद ब्रह्मवापिया, देवा १०,३२,२००,२१०,२४४, ३४० महापरिसा ३६५ -भारम्रोि बालोने -पारद्धविरियो २१० -भालीवबहलो ब्राह्मणपरिसर -मोतप्पी २१४,३६५ -याय मनपेक्गो दाह्मणमहासासकुल पाणो ४२२ -सापचयों - उम्पतमारी १८४,१८५, १५८ -मुसलेमु पम्मेगु उत्तरि घलानि, अट्ठ वाराणसिय विहरति, भगया ३५ भवा, तयो ३२६ मवासवो -प्रस्राद्धो -पहिरिको पह्मा, तिस्तो ·३४०, ३४२ [ १२ ] पशावासनलेपनसम्पनो २३८ पुगलो, उमतोमागविमुत्तो १५% पञ्जासम्पदा ३७७,३८०,३८१,४०८ - उम्मुज्जित्वा, हितो पटिघसयोजन १५६.१५७ -तिण्णो पटियानुसयो -निमुन्नति पटियातकरण -पतरति १६० पटिग्गाहकान तीणङ्गानि - पतिगाधणत्तो पटिसम्भिदा चतस्सो -विपस्सति पटिसारणीयकाम १५८ ४२७ कायसक्खि पठमी, अच्छरियो अब्भुतो धम्मो -दिट्टिप्पत्तो १५८ पठम झान २६०,३३१ - दुतियो पण्डिता, निझतियला ३२६ - धम्मानुसारी पदुमा, उपासिका - पञ्जाविमुत्तो पब्बते, गिज्दाकूटे ५५,७८, १६४ -गठमो सम्वेग्यके, वटजालिकाय २७६,२८० -- सकि निमुग्गो परनिम्मितवसवत्तिनो, देवा १०, ३२, ४६,२४४, -सद्धानुसारी ३४०,३४२,३५१,३५३,३५४, ३५७ - सद्धाविमुत्तो परिवाजको, मोलियसीवको ७० -सोरतो १४१ | पुनकिरियवत्यूनि, तीणि २४५ | पुज्ञाभिसन्दा, अट्ठ पुज्ञाभिसन्दी, भट्ठमो -चतस्सो २८३ - चतुत्थी परिहानिया पम्मा, तयो - छछो २६ पविवेकाधिमुतो ततियो पसेनदि, कोसलो • दुतियो पहारादो, मसुरिन्दो -पञ्चमो ३०६ पाणातिपातो -पठमो -सतमा पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, छन ४१० पापमित्तता पापसम्पवङ्गो २६ पुच्चारामें, मिगारमातुपासादे ४६,३१२,३५२, ३६२ ३७६ पुराणो ब्रह्मचारी पापसहायो पारापने, मेत्तेग्यपहे ३०१,३०२,३०४,३०५ १०६,१०८ २०८, २० पारिचरियानुत्तरिय ३०१,३०२,३०५ पिगुणा याचा पुसकुले १४ -चतुत्यो ३०३ पुग्गलपरोपरल्यू २४१ पुग्यतरा, कोपमानी मधिगता - ततियो पुग्यता, उपमा -दुतिया -पञ्चमी -पटमा परियन्तकतस्स दुक्ख परिस परिसा, अट्ठ ३४५ ३४५ ८७ ३४॥ १४१ पुजियो, मायस्मा पुरिमसळुना, भट्ट पुरिसपतिमी, सत्त ७,४२-४५ पुरिसदोसा, मट्ठ ३४६ पुरिसदोसो, मट्ठमो -रात ·द पेत्तिविरायपमनीमा, पासवा पेत्तिविसयवेदनीय बाम्म पोक्खरणिया तीरे, गागराय 4 द . ८ फस्सा वाचा [ १३ ] पुरिसदोसो, सतमो ३०४ | ब्राह्मणो, उज्जयो ३७८ पुरिसपुग्गला, अट्ठ माणुस्सोणि पुरिसस्स भरियायो, अट्ट २२३ -पम्मिको पूरणी, वास्सपो - बाहितस्ता - गहपति १४६ -चस्पकारो १६५, १६८ पत्तणिको २१ - पेरजो २८७,२६२ ११६ भ १२० भगवतो सावक्सहो, उजुष्पटिपन्नो १६७,२८४ -नामप्पटिपन्नो पोक्खरणियाय, सामगामवे २८ - सामीचिप्पटिंपनी -सुप्पटिपतो फग्गुनी, ग्रामरमा १०, ११, १३ | भगिनी च भरिया २२४ ३४६ भगिनीसमा २२३ फरसनिरोधो, मझे १०६, १०८ भगुनो १६६ फस्ससमुदयो, दुतियो अन्तो १०६, १०८ भणेसु विहरति, भगवा १७-१६,२१८, फस्सो, एको अन्तो १०६, १०८ ३३०-३३२,३६२ भत्तकिलमयो ३८ व भल्सिको, गहपति बन्धन, दुक्ख लोकस्मि ६६ भवतण्हा ३२६ भवरामसयोजन १०१, १२६ भवरागानुसयो १५७ -विहरन्ति, पेरा भिक्सू १४३ बाला, उज्झत्तिबला ११६ वाहितत्ता, ब्राह्मणो २६ २६४ भस्सारामता बिम्बी, उपासिका ४२८ भारद्वाजस्स बुद्धानुस्राति २४६ वोनङ्गानि, रात्त २४६ भिवख, अनिविज्ञत्तधुरो बोज्झा, उपासिका ४२८ -अनीत्तणी व्यग्यपज्ज ३७५ -प्रव्यापज्ज्ञारामो ब्यापादवितक्क १३१ -असन्तुद्धिबहुलो व्यापाद १३० १३५ ब्रह्मकायिका,देवा १०,३२,२००,२१०,२४४, ३४० प्रह्मपरिया ३९५ -भारञ्ािको बालोरे २१. १३४ -मालोकबहुलो २१० १३५ ब्राह्मणपरिसा २१४, ३६५ -कार्य भनपेक्सो ग्राह्मणमहासालफुल যাগী -उग्यतसरीरो -कुससु पम्मेसु उत्तर वलानि, अट्ठ वाराणसिय विहरति, भगवा ३८ भवा, तो ३२६ | मवासवो ७, ६भावितत्ता -अस्सहो -अहिरिको - प्रारपिरियो ब्रह्मा, तिस्सो -प्रोत्तप्पी -सापेक्सो १८४,१८५,१५८ ·[ १४ ] भिक्खु, कुसोतो गणरतो - गणारामतं अनुयुत्तो -गणारामो - गहातिचीयरधरो मामन्तविहारी • दुप्पो -दुस्सीलो -धम्म १३५ भिक्सू, मोत्तप्पिनो १७० १२६ - धम्मविषयसम्वोज्झङ्ग भावेस्सन्ति १५० १२६ -निरोधसज्ज भाषेस्रान्ति १७१ -पञ्जायन्तो - पस्सदिसम्बोज्झर्ष भावेस्सन्ति १०० -पहानसशं भावेस्सन्ति -पीतिसम्बोझन भावेस्सन्ति १७० -बहुस्सुता २३६ -विरागस भावेस्सन्ति १७१ -विरियसम्बोझङ्ग भावेस्सन्ति -सतिमन्तो - सतिसम्बोज्झङ्ग भावेस्सन्ति १७० १३३ - समाधिसम्बोसनं भावेस्सन्ति १७० १३५ हिरोमन्तो १७० १३३ भिराकको ४२२ १०० भुम्मा, देवा १३५, १३६ J भूणिचातस्स पातुभावाय, अट्ठमोहेतु ४०१ १३३ • चतुत्यो हेतु ४०० १३३ -छट्टो हेतु १०० - ततियो हेतु १०० • दुतियो हेतु १३३ २४४ - ४०० Yoo ४०० ४०० -धम्मारामो -न अपायकुसलो -मायकुरालो -न उपायकुरालो -न महिन्छो -निप्पपञ्चारामो -नेमन्तनिको -पञवा --पविवेकारामो - महानारामो -पिण्डपातिको - पसुकूलिको - भापतारामो •महिन्धी - मुटुस्सति -योगबहुलो -विनयपरो - वेदबहुलो -गङ्गाणिरतो - राङ्गाणिधारामो -प्रतिमा राती --पीलया -हिरिमा भिगुनीयामम्मति भिरगू, मनत्तमश भावन्ति --पनिष्पगमारान्ति -पगुमगन्नं मावस्यन्ति -मादीनरममायोगार -प्रापिरिया -रलागम्गेगा भारेरगान पञ्चमो हेतु पठमो हेतु -रातमी हेतु १३४ भेसळायने, मिमदाये २६० | भोजन ममत १७-१८,२१८ ३४६, ३५५, १५९ १२६ मपसलि, गोशाली १२६ १३६ मगधानं १३५ मगो पङ्गिको, भरियो १३६ मन्दरियायोजन १३५ मन्याने ४२८ मनासापिसा, देवा १७१ मनुजा, उपारिता १५० मनामनोरगमनीया, पामया १७१ मनुग्गामारपेदनीप, सम्म १७१ मनोयाय पठम मायामा १७. परपरगति १५७ २४६,३५१३५९ २६२ ४२८ १२० (EE, fit २४,४०४.१.५ ·मलानि, बह [ १५ ] ३०५ मिगारो, रोहणेय्यो १५५ मल्लानं ३४६,३५३,३५६ मिच्छामाजीवा मल्लिका, उपासिका ४२८ मिन्छाकम्मन्ता महाकच्चायनो, आयस्मा २०, ३३, ३६ मिच्छादिट्ठिका महाकप्पिनी, मायस्मा २० [मिच्छावाचा महाकररापो, सायरमा २० मिच्छावासमा महाकोट्ठिको, आपस्मा २०,१०१ मिच्छासङ्कप्पा ३३८ महाचुन्दो, पापस्मा २०, ६ | मिच्छासतिनो महानामो, सक्को ७, १४६ | मिच्यासमाधिनी महापजापती, गोतमी ३६८, ३७०,३७३ | मुटुस्सच्च महापुरिरावितक्का, अट्ठ ३३३ | मुते अमुतवादिता महानमा २२१,२२२ -मुतवादिता महामोग्गरलानो, प्रायस्मा २०,४०, ४८, ५०, २०० । मुता, उपासिका ४२० २१०, २१२, २२०, ३१३ मुसावादा महावने, कूटागारसालार्य २१३, २६३, ३१५, ३५५, मूगपरखो, सत्या ३६६, ३७३, ३७४, ३६६ | मेण्डको, गहपति १४६ महिमवत्यस्मि विहरति, पायस्मा उत्तरो २७६, २८० | मेत्तय्यपन्हे, पारायने मही ३०७ मोहग्गि १८५,१८६, १८७ मागपमहामतो, वरसकारी ब्राह्मणो १६५,१६८ मोळियसोवको, परिम्वाजको माता च भरिया २२४ य मातारामा २२३ भानुगामा, पोपवला ३२६ | यथा दिवा तथा रति मानुगामो, चागसम्मानो ३६५, ३६७ यषाभूतगाणदस्सनं २२९,२३० पागम्पप्नो ३६५,३६७/ पपा रति तथा दिया -भत्तु मनाप परति ३६५,३६६ यमदगिनो समाहितपरिजनो ३६४,३६५ प्रमुना -सदासम्पनो ३६५, ३६७ यामा, देवा १०, ३२, २४४,३३६, - सम्मत अनुरक्मति ३४४,३५० -सीससम्पनी ३६५.३६७ मुम्यसिस - गुगपिहिताम्मन्तों मानसपोजन १५६,१५७ र गानानुगयो १२.१४ पराएन मारपरिणा ३९५ रागम्गि १८४,१६,१६७ पिपवार, दिलने ३८,१.१.१०६ रावगहे बिहाति,भमा ८,५,६,११४,१५८, -भेगमायने २१- २.६.३२५ যিনা, বানিয়া -सारिपुतो मिगारमा, रिमाना १५३ रामहामती, सणो मिनारमारणारे,पुनाराम ११.१२.२ ६१ १५७ रहिवो रारारम्पो ·' [ १६ ] ३२६ ' विज्ञाट्ठिति, चतुत्था ९८३ १८४ १८७ राजानो, इसरियबला, राजा मागधो, प्रजातसत्तु रुचि, उपासिका रूपभवो रूप, दुतियो अन्तो रेवतो, प्रायस्मा रोहणेथ्यो, मिगारो १९३ १८४ ४२८ -ततिया १४३ - दुतिया १०७ -पञ्चमा २० -पठमा -सत्तमा विज्ञाणट्ठितिमो, सत विज्ञाण, मज्झे ७, ४२-४५ विगाते, अविज्ञातवादिता २७५, २७६ -विज्ञातवादिता विभवतन्हा विमलो १०७ लपन लाभानुतरिय लोरघम्भा, अट्ठ व ४२२ ४२२ ३४६, ३५३, ३५६ | विगुत्तो १८६ विमोतसा, अट्ठ ३४६, ३५३, ३५६ विमोक्सो, प्रमो ३६५ - चतुत्यो २१४ ११४ पचीसत्थ, दुतिय पज्जीन पज्जीम विहरति, भगवा वति, दुक्खा लोरिंग ६६, ६७ वधवसमा २२३ -ततियो पपा चमरिया २२४ -दुतियो पसवती, देवा २२१, २२२, ३४२ -पञ्चमो परसबारो, पाहाणी १६५,१६८ -पठमो यस्सायासो -सत्तमो यामरस्स १९६ | विरियवतमायो, भरियसायक। वामदेवरस १६६ | विरिपयस पासेटस्म १४६, १६ विवादमूनानि, छ विग्णाहिगाणं २२० विसासा मिगारमाता, उपाशितर विषयो, महपति १४६ विरायोगो, धम्मपरियायो विचिनिच्छानुगयो -संयोयो विचिरिमायोजन १५६, १५७ विहितावितस पिपिणिय १३०, १३० विहिगारान पिनयमाहिरी, गहाति पिण्यामागियो पम्मी, पापना ५० येना, मारामगुसा -दुरसा • टुमणे मातगमा -मुसा -बिरोधगया ५. वेगापिरोपो, परनिरोपी -पासना पेनिगम्भयो, गरगों -गिरामग्गा -विशारी -सिमापारा ११४ -imum १५२ ५०, १ ३५२,४२८ १६६,१६७ २६५, ४२२ पनि पगसम्मा ·वेदेहिपुत्तो, मागयो प्रजातसत्त १६४,१६५ सतिबलं वेनफुलं ६४. सतिपिनयो वरज्जाय विहरति, भगवा २८७,३०६ | सत्त, अम्गी वेरजो, ब्राह्मणो २८७,२६२ -अच्छरिया अज्भुता धम्मा वैसालियं विहरति, भगवा १६३, २१३, २३०, -अधिकरणसमथा धम्मा २६३, ३१५, ३५५, ३७३, - अनुसया -अपरिहानिया धम्मा १६२,१६४,१६७-१६६ वेखाली -असद्धम्मा २६५ वेस्सवणो, महाराजा २००,२०२,२८० - उदकूममा पुग्गला वेरसामित्तस्रा १६६ -उपासकस्रा पराभवा १७३ वेळकण्डको, नन्दमाता . ५१,२०० -सम्भवा बेळुकण्डको -धनानि १५४, १५६ घेळुवने -धम्मा १७१, २६४,२६८ वोहारवेपरका, सञ्जा -निद्दसवत्थूनि १६२ स -पुग्गला -पुरिरागतियो २०८,२०६ सकदागामिपत्तो ६२ -पुरिसस्रा मरियायो २२३ सकदामामी ३११,३६३ -योमगा २४९ राकि निमुग्गो, पुतली -विमाणद्वितियो सक्कायदिट्टि १३८ -सज्जा १८८,१६४ सक्कायनिरोधो १०७ -सद्धम्मा २६५ सक्कायसमुदयो, दुतियो अन्तो १०७ -समाधिपरिवखारा १८४ सबकायो, एको अन्तो १०७ -सयोजनानि १५६,१५७ सश्वसु विहरति, भगवा ५.२८, ३२४, ३६८ | सत्समो, अच्छरियो अन्भुतो धम्मो ३१७, ३२० सबको, देयानमिन्दो १२, २२१, २८० | सत्तहि नगरपरिवखारेहि सुपरिक्खित - महानामो ७,१४६ रात्या, भरको २५७, २५६ सती च भरिया २२५ ८३.२५६ राखीसमा २२३ - कुहासको ८३.२५६ सहय्यक, पथ्यते वटजातिकाय २७६,२९० -जोतिपालो सङ्गणियारामता २६ - मूगपवलो ३,२५६ रावगारवता १२७ -सुनेत्तो ८५,२५६ सहानुस्सति - हरिपपालो ८३,२५६ सजानिरोपो, फस्सनिरोपो ११८ सत्यारो, छ E४ सज्ञान निदानगम्भवो, फस्यो ११८ सत्यूगारखता १२७ -विपाको ११८ पदे, उभो -बेमत्तता ११% एडम्मनियदो सजा, रात १८८१९४ पदम्मा, सत्त रातिदोबारियो, भरियसावी २२८ सदापर्न गतिपदानानि, पत्तारि १६,२४६ | रामारत १५२ -मरनेमि ७, ४ ·३५२, ३५६, ३६२, ३६४ १२७ ७, ४२, ४५ १४३ १३८ [ १८ ] सद्धासम्पदा ३७७,३८०,४०६-४१० | सामगामवे, पोवसरणियाय २८ सद्धेसिको, मरियसावको २३६ / सामावती, उपासिरा ४२८ सन्यागारे २६३, २६४ सारग्गो, उपासको १४६ सन्दिदिको, धम्मो ७०, ७१ सारणीया धम्मा, छ सन्धानी, गहपति १४६ सारन्दद, चेतिय सप्पुरिसदानानि, ग्रह ३४२ , सारिपुत्तो, आयस्मा १५,१६,२०, ५५, ७४, १७६, सब्बफालिफुल्लो २४४ १७८-१८०,२००,३०५, ४११, ४१३ सब्बलोले अनभिरतराना १८८, १८६ सावस्थिय विहरति, भगवा ३, २०, ५१, ५६, ७२, समजीविता ३७६, ३७८,३७६,४०८,४०६ १५१, १५२,२७०,३१२, ३४७, समणपरिसा २१४,३६५ समणब्राहाणा ३२६, ३३८ | सिक्खागारयता सभणी गोतमो, अकिरियवादो २६५, २६६ ! सिक्खानुत्तरिय -अपगभो २६०, २६५,२६७ सिक्खासु, तीसु -अस्सासको २६५, २६७ | सिम्बिनी - उच्छेदवादो २६५, २६६ | सिरीमा, उपासिका ४२८ -किरियवादो २६५, २६६ सोतवनस्मि - जेगुच्छी २६५, २९६ | सीलपन -तपस्सी २६५, २६६ | सीलब्वतपरामास - बेनपिकी २६५, २६६ | सीलवती -सत्तन्न धम्मान समितता २६४ | सीलसम्पदा समया, छ ३६ सीलानुस्सति समाधिपरिक्खारा, सत्त १४ सीहो, सेनापति समाधिवत सम्पदा, अटु ४०८,४०६ | सुक्काभिजातियो सम्परापहिताय, धम्मा ३५० | सुखा वेदना, एको अन्ती सम्फप्पलापो ३४६ निरामिया राम्मपधानानि, चत्तारि २४६ -सामिसा सम्मानाजीवा १८४,३३८,४२६ सुजाता, घरसुण्हा सम्माकम्मन्तो १८४, ३३८, ४२९ | सुझब्रापगो सम्मादिट्टि १५४, ३३८, ४२६ । सुतधन सम्मासहप्पो १८४,३३८, ४२६ सुतना, उपासिका सम्मासति १५४, ३३८, ४२९ सुतावुधो, अरियसादयो सम्मावाचा १८४,३३८, ४२६ । सुते, प्रसुप्तवादिता ३६५ सम्मावापामो १९४,३३८,४२६ -सुतपादिता ३६५ सम्मारामापि १८४,३३८, ४२६ ! गुदत्तो, गहपति मनाथपिडिया १४६ सम्मुसाविनयो २६३ सुनिम्मितो, देवपुत्तो ३४२ ३०७ | सुनतो, सत्या ८३, ८४, २५६ ७, ४२-४५ । सुम्पतिट्टो, निप्रोपराजा २३ सुम्पवासा, बाळियभीता उपासिवा ४२८ ३७७, ३७८,४००-४१० ७. २१३,२१५, २६३, २६४,२६७,२६९ ११७ २२३,२२४ २२२ ४२८ सरभू सबनानुत्तरिय सामुहिरो ·१७२, १७३ ३७६, ३५१,४०८,४११ १७७ २२८ २२२ १७२, १७३ ८५ [ २० ] उभयस्य कटग्गाहो ६८ तस्मा हि अत्तकामेन २२२ एक पि चे पाणमटूचित्तो २७० तस्मा हि नारीघ नरोंघ सीलवा ३५२,३५५, ३५८ एतस्मिय विज्जति अन्तरेधन ३५२,३५४, ३५८ | तस्स सम्माविमुत्तस्स एते खो अपरिहानिये १७२, १७३ | तस्सानुरोधा अथवा विरोधा २७६, २७८ एते सो परिहानिमें १७२, १७३ | तस्साहे धम्ममज्ञाय एते च अत्वा सतिमा सुमधो २७६, २७८ तादिस भिक्खुमासज्ज एतेहि बलवा भिक्षु १५२, १५३ | तुलमतुत य सम्भव एत खो परम नाण ६८ | वे खेमप्पत्ता सुखिनो एत हि बन्धन दुक्ख ६८ | तेगु गुत्ती रादा रातो एव शवा यथाभूत ६८ दस्सन भावितत्तान एवं यजित्या मेधावी ५३, ३४३ | दालिनि दुक्ख लोके एव सम्पन्नसीलेंसु ३३८ दिदुधम्महितत्याप एसो सो मरियविनये ६८ मुद्दद ददाति मिती एसो हेतु महन्तस्स २२२ दुम्मकुय पदस्सैति प्रोनित्वा मल सब्ब ३३६ घम्मेन रज्ज कारेत्वा कल्याणमित्तो सुवचो १७६ न इतो पहिला प्रश्न कायदुचरित गत्वा नचापि सोरिन भत्तार कारण्डव निमय २८७ साधुरूप आसीदे कुजो प्रत्य न जानाति २२७ | नाग वो कितथिस्सामि शुसी हि पितरं हन्ति २२८ निमित्लान पापिच्चे कोपनो दुब्बष्णो होति २२७ निरामगन्धा करणेधिमत्ता कोषसम्मदसम्मत्तो २२७ निविट्ठसद्धो पूजेति खणातीता हि सोचन्ति ३३० नक्खम्म अधिमुत्तस्स मुम्ह च तस्स मस्खाति १७७जैव विष्पटिसारिस्स चक्वायत्ती महाराजा २२२ पञ्च नीपरणे हिला पत्तारो च पटिपता ३८३, ३८४ | पदुद्दचित्ता अहितानुकम्पी चन्दो च सुरियो च उभो सुदस्सना ३५२,३५४,३५८ पस्स पुज्ञान विपाक मातिमरणससार ३३० पसादो चस्स भिक्खूसु जोतिपालो च गोविन्दो पाण न हो न पदिनमादिये ताहाखमाधिमुत्तस्स ८१ पियो गरु भावनीयो ततो अनुपरति न ६७, ६८ | पुज्वेव दाना सुमनो ततो कार्यन बाचाम २२७ पूजेति सङ्गम्भेग तयेव परियविनयो ६७, ६ |बहून वन मत्याय तव लोरे पज्जोतो ६१ बहू हि अपक्षणा वृत्ता तपनीयानिम्मानि २२८ | भय दुक्खं च रोगो च तपो च बहवरिपं ६१ | भय दुक्ख रापो गण्डी समिद सम्मुखीभूत ३३० भुजति मनवग्जानि तस्मा सच सील प १५४-१५९ | भूनहच्चानि पम्मानि तस्मा सम्पदमावती ३३८ | मनुस्सभूतं सम्बुद्ध ६१ २८७ SY ct ३४३ ६८ २२४ २२२ १७२, १५३ ३५१,३५४,३५७ १७७ ५२ ३४३ ३८२ २२८ ·.! २१ ] . यजमानानं मनुस्सान मनुस्राला लद्धान ३३० । यं समन पत्तलं ४२२ मम सप्पमन्याय ३३६ लाभो अलाभो च यसायसोच २७५,२७८ मलिथिया दुच्चरितं ३०५ लोकं गत्वा यथाभूतं ३३६ महागिनी व जलितो ६१ | वाणिजो द अतीवत्यो ३३० माल न धारेन च गन्यमाचरे ३५१,३५४, ३५७ विज्जाचरणसम्पन्ने ३३८ मैत्तस्स चित्तस्स सुभावितस्स २७१ वीतकोधा अनायासा २२८ ३८३, ३८४ | वीतरागा वीतदोसा यतो च भिक्खु मातापी ३८२ वीतरागो वीतदोसो पत्य सत्तो पुयुज्जनो ३८२ | सङ्कप्परागो पुरिसस्स कामो ११६ ययापि उदके जातं ६१ सति गीवा सिरो पञ्जा यथापि ते सम्पन्ने ३३८ | रात्तवद्धत्तुं महाब्रह्मा २२२ ययापि जेट्ठा भगिनी २२४ । सत्युगरु धम्मगर ४७,१७५ मया में मह सङ्कप्पो ३६६ सद्धाधनं सीलधन १५४, १५६ यया मेतं असलं २२८ | सदावलं विरियं च १५२,१५३ यम्हि एतानि ठानानि १७७, १७८ ! सद्धासोलेन सम्पन्ना यस्स एते पना प्रत्य १५४,१५६ | सदा हिरियं कुसलं च दानं ३३७ या एवं वत्तति नारी ३६१,३६३ सद्धो सीलेन सम्पत्तो ३७८,३८१,४०६, ४१० या चीप दिस्थान पति पमोदति २२५ | सन्तवाचो जनवति २८६ या चीय भरिया धपका ति बुच्चति २२५ | सब्बकामेहि सम्पन्ने २२२ या चीप माता भगिनी सखी तिच २२५ | सन्चेसं सो हितो होति पाप मातु भती पोसो २२८ सयं प्राचमयित्वान या गयदा होति हितानम्पिनी ५२ २२४ सव्वसंयोजनातीत ये दस्सनानुतरं सदा सच्चे अच्चरुची नागो ४५ यमग्न पटिपन्जिन सीलं समापि पश्याच पे सत्तदण्ड पवि विवेत्वा सुचि पणीतं कालेन २७० यो चमौन्ते पिदिरवा सुनत्तो भूगपक्सो व १०६,१०० यो प पपन्य हित्वान सुसंविहितरम्मन्ता पोप मतं भावयति मोप साति मत्तानं ८६ ८५ यो चे दिद्विसम्पन्न पोशायी मस्सासरतो कोन हन्ति न पानति सो पापकम्मो दुम्मेधो २७१ मोरागणति मायेन यो न भति सम्पदा पो पापमनुत्तो १६, १७ सोढमापारमम्पन्ना पोपेनस्पति परवा रिपया बिन्दनि मामिलापन २२४ मवमाने मोरहि गुदी वराति २२३ निम्न पनम्ब गवागाय विजानाय २८६ दमरमानमसालि १.हिरि पातमसम्पनी २८७ १७५ से इसी बाहिरसा ૨૨૪ १६, १७ सेम्बं समाहितो नागो २७० लो यथा एकम्पनी ३६१, ३६३ | गोह दिनितमहामा ३०६ सयोजन अमु पूत ४२१मगी छ ममावारी ·२८५,२८६ २८५ ११३,११४ . ६४ ११०, १११ ३७३ १०३ । २२ ] उपमायो सेय्यथापि अञ्बेस भदकान मिक्सून सेय्यथापि असं यवानं सेम्पयापि आकासे सेय्यपापि, प्रानन्द, मङ्गारानि प्रादित्तानि... रोग्यपामि, आनन्द, अङ्गारानि सीतानि... सैय्यथापि, आनन्द, गूथकूपो साधिकपोरिसो सेय्यथापि, मानन्द, पुरिसो दलिदो अस्सको... सेय्यथापि, आनन्द, पुरिसो महतो तळाकस्स पटिकच्चेव आळि बन्धय्य... रोम्ययापि, मानन्द, बीजानि अखण्डानि अपूतीनि... सेय्यथापि, आनन्द, बोजानि खण्डानि पूतीनि... सेय्यथापि, प्रानन्द, यानि कानिचि कुलानि बहुत्यिकानि... सेय्ययापि, प्रानन्द, सम्मने उच्छुक्खेत्ते मजिट्टिका... सेय्यथापि, पानन्द, गम्पन्ने सालिक्खेत्ते सेतट्टिका... सेग्यमापि, प्रायुसी, गामस्स वा निगमस्रा वा अविदूरे... सेय्मथापि, भावुसी, गोणी किट्ठादी दामेन का बखो... सेय्यथापि, भावुसी, चातुम्महापये थुल्लफुसितको देवो... सेम्यथापि, भावुराो, पब्बतसापे उदकरहदो नियातो... सेय्पथापि, भावुसो, पुरिस पणीतभोजनं भुत्तावि... रोम्यापि, पाबुसो, राजा वा राजमहामत्तो वा चतुरङ्गिनिया... सेरमथापि उक्खित्तासिके वधके रोग्यथापि उदके रोम्यथापि, देवानमिन्द, गामस्स घा निगमस्स वा पविदूरे महाधारासि... रोम्पयापि नाम गइपत्तिस्स कूटागारं उल्लित्तामलितं... रोय्यथापि नाम गहपतिस्स नानाभेसज्जानि गम्पयापि नाम महपतिरस नानारत्तान दुरसानं... रोम्पयामि नाम गहपतिस पल्लो गोनकत्यतो .. गय्यपापि नाम गहपतिस्स सालीन प्रोदनो विचितकाळको... गया नाम पयनिक्स्स दूरियस्स गरपाणि गाम पूरितो सुवण्णनिखं अधिगच्छग्य . Fref गाण पलया पुरिसो सम्मिजितं वा बाह् पसारेग्य... मपिता पुर्व परर्थ पपगतकाळक सम्मदेय रजन पटिग्यम्देश्य गगनाति माली राणी गमनावि ममापि परम गरीर सीरियाय घट्टित... यानि पहागरमहामारी पनुपुम्बनिनो... मम्मपाणि, Tam, पहागपुरी एमएमोमोणको गम्पपापि, पहारात, महागपुरी हितसम्मो.. १०२ १०४ १०४ २८१ ३३२ २२३ ३३२ ३५६,३६० २४५,२४६ २९५,३१६,३१६ ४ ·३७६ २७६,३७७ ७७ २५८ २५८ ३७६ २५८ २५८ २५८ ७७ २५८ ३८० ७८ ७७ [ २३ ] सेय्ययापि, पहाराद, महासमुद्दो न मतेन कुणपेन सवसति सेय्यथापि, पहाराद, या काचि महानदियो सेय्ययापि, पहाराद, या च लोके सवन्तियो सेय्ययापि, व्यग्यपज्ज, तुलाधारो वा तुलाधारन्तेवासी वा सेय्यपापि, व्यग्धपज्ज, गहतो तळाकस्स चत्तारि प्रायमखानि रोम्ययापि, ब्राह्मण, सम्बपिण्डिया वण्टच्छिनाय सैय्ययापि, ग्राह्मण, कूटागारस्रा या काचि गोपानसियो सेय्यथापि, प्राह्मण, गावी वज्दा मापातन नीयमाना रोय्यथापि, ब्राह्मण, तिणगे उस्सावविन्दु सुरिये उपगच्छन्ते सेम्ययापि, ब्राह्मण, तुलाधारो वा तुलाधारन्तवासी वा सेग्यपापि, ब्राह्मण, थुल्लफुरितके देवे वस्सन्ते उदवबुबुल सेय्यपापि, याह्मण, दिवरास तत्तै अयोकटाहे मसपेसि पक्खित्ता सेम्पयापि, ब्राह्मण, नदी पब्बतम्या दूरङ्गमा सीपसोता रोय्ययापि, ब्राह्मण, पब्बजलायको पन्चज लायित्वा सेप्ययापि, ब्राह्मण, बलवा पुरिसो जिव्हागे खेळपिण्ड सहित्वा सेम्पयापि, ब्राह्मण, महतो तळाकरस पत्तारियेव पायगुखानि सेय्यथापि, ब्राह्मण, या काचि तारकल्पान पभा सेम्यपापि, प्राह्मण, यानि कानिचि जङ्गलान पाणान पदजातानि सेय्पयापि, वाहाण, ये केचि सुद्दराजानो सम्पयापि, भन्ते प्रानन्द, इत्यी वा पुरिसो वा दहरी युवा सेय्ययापि, भन्ते, थुल्लसित देवे वसन्ते रोग्यपापि, भन्ते, रक्सो गोपातको वा गोपातकन्तवासी वा रोययापि, भन्ते, वे पलवन्त्री पुरिसा दुबलतर पुरिस सम्पयापि, भन्ते, यलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेल सैम्यमापि, भन्ते, बलवा पुरिसो दहेन वरतरसम्डेन रोम्पयापि, भिक्सव, पादित्तचेली या मादित्तसीसो वा सेग्यपापि, मिक्सये, उक्सित्तासिके पपरे सेम्पयापि, मिक्खने, कुक्कुटपत वा न्हापदटुल पा रोय्यपापि, भिक्सवे, बुक्कुटिया मण्डानि मट्ठ या गैम्पयापि, भिस्तरे, कुम्भकारपाको भालेपितो सेव्ययापि मित्रत्रे तुलाघारो घा तुताधारन्तेवासी वा रोम्यपापि, मिस्प दिवससन्तत्ते पयावपाले हस्यगाने सेप्यपाधि भिस्वयं पलगण्डस्स या पलपण्डन्तवासिरग या सेम्पयापि, भिमराय, महासमुह न सुरर उसस्स पमाण टेम्पयारि, भिकावे. महाममुद्दो अनुपुम्बनिता मेम्पयापि, मिनाये, महासमा मत भूतान भावासो गेम्पयापि निस्तारे, पो इमेग मोम महाउनादान - मेमपानि मिरमर रो पति गिरे. सम्पानि, भिसरे, समोपासायलाउरिपनो... ७८ ३७२ ५७,४२३ ६१ ६० २७, २८,४०७ १६२, १६३ १८६-१६२ २४६,२६० २३२ ४०६ २०६-२०८ २५० ५२ म २४६ २३७-२२६ ७३.२२६,४५९ ·[ २५ ] सुद्धिपणं ७ .रामे भिक्खू . ७ पिढे पन्तिपं असुद्धपाठी सुद्धपाने १६ ० राम १० १ ०मबस्स मेवस्स ४ वसारज्जप्पता वेसारज्जप्पत्ता १२ बुढाहि चुहि २९ समय ८ तेहि २४ २० भन्त भन्ते २८ ३ अप्पारिवानि अप्पटिवानि २६ २ निद्दारामसा निद्दारामता २६ २१ दोसच्चस्सता दोवचस्मता अनानत अनागत १४ अविवचन अधिवचन २१ पङ्को पि पोति ३१ 827 B 275 (सिरो) ० सुत्त ० सुत्त ति। २ दिवा सन् दिवास है नुचरिय नुत्तरिय ४६. (अपो) • वरावत्तीन • वसवत्तीन ५१ ७ जनति जनति ५८ घा उपट्टहिस्सति ५५ ५ २१ वा सङ्गप्पेति वास कप्पेति ५६ पिण्डपातटिक्वन्तो पटिक्वन्तो ७९ २२ सा सो २ २६ पयापुर ययापुरे ८६ २१ नक्सम्म नेक्सम्म २७ वेदि वेदि- २ वदियमानो बेदियमानी पिटु पन्तियं प्रसुद्धपाटो सुखपाठो १३१ . विहिमासन्श विहिंसासज्ज १४४ १५ गवाहतम्हायेका दसा भया तण्हापैकादसा १५० ७ पहनाय पहानाय १७० १४ मिक्लु १८ निवासत्वा निवासेत्वा • नन्दित्व नन्दित्वा २२५ २३ सत्तिम सत्तिमे २२६ ७ ०मिपगबर ० ०मिगपवर . २३६ ३ मिक्सव भिक्सवे २४१ ११ तुम्ही, तुही- २४८ २ अत्य प्रत्य २६२ १५ समना तो समजागती २६६ २ पभादस्स. पमादस्स २७७ ६ यता यसो २८४ ११ परिस्रोचेति परिसोपेति २६६ १६ सनापति सेनापति ३०७ १४ ५ प २२ भिक्खुसद्ध भिवासह ३ महावन महावने ३२५ (सिरो) ६२८ ७-८ मुट्ठस्सतिस्सा मुस्सतिस्सा ३३७ अट्टमानि अट्ठिमानि ३४० २० हाने हीन ३४५ ६ पटिविरता पटिविरतो ३७३ १६ कतिहि कतीहि ३८१ १० मम राम ४०५ २५ भुजामि भुमि ४१६ २१ अथापर अथापर १६ ति o . ३१२ सोत तम्हा

·७३, २३०,४१६
२३२
२८५
२२१
२५०
२६२
[ २४ ]
रोग्यथापि, शिक्खदे, रुक्खो साखापलाससम्मनो
रोग्यथापि, भिक्सवे, सप्पिस्स वा तेलस्स वा झायमानस्स
सेय्ययाणि, भिक्खये, सम्पने यवकरणे यवदूसी जायेय
सैम्पयापि, मिक्खबे, सरदसमये यल्लफुरितके देवे पररान्ते
सेय्यथापि, भियखवे, सामुद्दिकाय नावाय वेत्तबन्धनवद्धाय
सेय्यथापि, भी मौतम, निक्कुज्जित वा उपकुज्जैय्य
सेय्यवापि मनुस्सा एकच्चे च देवा एकच्चे च विनिपातिका
सेय्यथापि महतो धारासिस्स फुणगानस्रा
सेय्यथापि वा पन, मानन्द साय हसमय सुरिये
रोग्यमापि वा पन पस्रोग्य सरीर सीवथिकाय छड्डित
सेय्यथापि वा पनानद, अभिदो प्रद्धरत भत्तकालसमये
मज्झन्हिले भत्तवालरामये
सेय्ययापि वा पनानन्द, रत्तिया पच्चूससमय सुरिये
सेय्यथापि, विसाखे, इमेस सोळसन महाजनपदान
रोय्यथापि, सो, भिवखवे, अस्सखळुडको 'पही ति वुत्तो
२८५
११३
११४
३५३,३५६
३०३,३०४

·प्रकाशक--भिक्षु जगदीश काश्यप, मन्त्री, पालि प्रकाशन मण्डल,
बिहार, नालदा (पटना)
मुद्रफ-श्रीकृष्णचन्द्र बेरी विद्यामन्दिर प्रेस (प्राइवेट) लिमिटेड
डो०१५।२४, मानमन्दिर वाराणसी-१