·No text on this page.

·पेशवे दप्तरांतून निवडलेले कागद
बाजीराव-कौटुंबिक
१७२०-१७४०
[किंमत-१० आणे किंवा १ शिलिंग १ पेन्स]
गव्हन्मेंट सेंट्रल प्रेस, मुंबई
१९३१

·Government do not share any responsibility for the comments and views expressed by the editor.

·upon rudeness". Another letter inform us : die BAJIRAO AND HIS FAMILY With the death of Aurangzeb in 1707, the illustrious dynasty founded by Babur began to decline, and the political arena of the Indian continent appeared rival claimants who hotly contested the suzerainty of the defunct empire. The Marathas, against whom the old monarch had carried on a ceaseless struggle for nearly a quarter of a century, remained unsubdued to the last, and when they found the opposition crumbling away, they were not slow to avail themselves of the advantageous position they had won. They crossed the Nerbudda and overran the rich provinces of the empire. In their career of conquest fortune favoured them with a leader of rare ability in Bajirao Ballal, about whose family the papers here presented furnish interesting details. Bajirao, a bluff soldier, interested himself but little in domestic affairs, which were ably managed by his mother Radhabai and his younger brother Chimaji Appa. It was under Radhabai's iron discipline that Bajirao and Chimaji were trained to the habits of simplicity, adventure and industry to which they owed their success in life. Radhabai's masterful personality looms large in these letters. She makes anxious inquiries about her children and their doings ; she is afraid her son is no match for the wily Nizam, and advises Bajirao not to visit him unless accompanied by the Sumant and Somavansi (Letter No. 7). Chimaji's ill-health causes her ceaseless anxiety, and she repeatedly requests him to return to Poona from the unhealthy monsoon climate of Bassein. Everybody in the household holds her in the highest respect and obeys her smallest wish. She has only to mention she desires to bathe in the sea on the Amavasya day and Chimaji makes elaborate preparations for her journey to Basscin' from Poona (Letter No. 19). In 1735 she started on a pilgrimage to Benares which she completed in April 1736. In a letter (No. II) couched in the most affectionate terms, Chimaji writes, ". You desire to take little Sadashiv with you on your pilgrimage. No doubt he will acceive presents from Sawai Jaysing and other princes. But why should we think about These princely gifts when we have everything one can wish for? Voreover ne is so young, he will be a perfect nuisance to you on your jo:10:! Vo: dear, when I last parted from you I should have walked 5: the sides your palanquin on foot; but to my regret, in the hurty the the idea escaped me altogether. On account of this are upset, and I shall not feel at rest unless you awarematha of Udaipur gave the venerable lady“ a rousing reseptis. ita his capital. Pilgrimages to Pandharpur, Maharashtrace places in Maharashtra are referred to in some affairs Radhabai prudently tried to sicuri realizing as she did the importante para undertakings. Chimaji Ballal, or Chimaji Appaasins striking personality. Rare are irz:z*: мо са 20-а ܚܕ: ܀ im ·2 between these two distinguished brothers. Though eclipsed by the exploits of his brother, Chimaji was in no way his inferior either at court or on the field. A brave soldier and a skilful general, Chimaji possessed that wonderful quality of tact, with which he helped Bajirao to retain the King's favour. Bajirao, engaged in distant expeditions, despised the petty intrigues of the Court at Satara, which but for the wise mediation of Chimaji, would have seriously hampered him in his task. In the latter part of his life Bajirao became enamoured of a beautiful dancing girl of Musalman extraction named Mastani and completely neglected affairs of state. The origin of Mastani and her first meeting with the Peshwa still remain in the dim twilight of legendary history. But letters (Nos. 30-36) for the first time disclose what a commotion the Peshwa's growing infatuation and the licentious habits he seems to have developed, particularly as regards drinking and eating meat, caused in the family. A letter (No. 30) tells us that while the Peshwa was riding out one day he accosted the Patil of a village and in an unguarded moment asked to be provided with fowls. In another letter Chimaji informed his nephew Nana that Bajirao had solemnly promised to give up taking intoxicants after purifying himself in the holy waters of the Ganges, provided that his mistress was allowed to return. Chimaji however was pessimistic about the promise being kept (No.31). The King when requested to admonish the Peshwa for his liaison could only say in reply that Bajirao would be induced to mend his ways not by external pressure, but only when he could be brought to repent (No. 32). Chimaji in utter exasperation remarks, “I tried my utmost to persuade him to mend his ways. But God wills it otherwise. I leave him to his fate. Some of the Peshwa's relatives are mentioned in letter (No. 41). Govind Krishna writes how the work at the Poona Palace was progressing. Some captive Firangees were skilful workmen and were put to work at the building. Telescopes, lamps, glasses, watches and other articles of European make interested the Peshwa greatly, and were bought for him by his agents posted at Bombay (Nos. 9, 10). 9

·No. 19
श्री
ਜਲਮਹੇ
सीवीपात्रीची
मगलीचन्ता
मीन
নীলাধুসূয়ই
मयमास्यूलीय
स्ना
YTJET
प
सीमाशायामप्ता
zun noen arrest
वामनानस्नान प्रस्ता
श्रीव
Facsimile of the handwriting of Chimnaji Ballal. (Dial, on 31.10.1710)

·No. 58
श्री
जीएमीरणामणर
गाजीपरराणचाणकामासाल
पातक रसाण मारेकमा
ATU मामल
जालनसमजेना
কোয়ান্টাম
पानमासिकानमा
णायामरटरपथ
पीसोप छम्मलनसान
मा Rawatsar
TER

·No.1]
121-6-1725
श्री
वेदमूर्ती राजश्री कृष्णभट करत्रे स्वामीचं संबंसी संबक बाजीगऊ बन्टाल प्रधान
नमस्कार विनंती उपरी. येथील कुशल जाणून स्वकीय कुशाल लिहित जाणे विशेष.
तुम्ही पत्र पाठविले ते प्रविष्ट जाहलें. अनुष्ठान अधिक वटा प्रोदनीन संपूर्ण होत
त्यास काये आज्ञा ! संपूर्ण करावे तरी पूजा दक्षणा व येथील रणांस भोजन
पाहिजे. पुढे चालतं करावं तरी ब्राम्हणाचे श्रम आहेत दक यांगटन
ये गोष्टी
विअिनवान
तुम्ही भाद्रपद मुध चतुर्थीपर्यंत अनुष्टान चालवणे. नाम:
त्यास पेशींचे मोईनप्रमाणे नाग जनार्दन याजकड़न किन
दक्षणंचे साहित्य लागल त्यास राा त्रिंबक हरी मुभेदार
आहे. साहित्य करितील. पुजेचे साहित्य सुपाहन कर
वी म्हणून निति
-1
waamaarima
u
.ne

·२ No.2] [1730? श्री श्रीसहसरायु चिरंजीव राजश्री आपा यांसी * * मा * प्रतिपूर्वक विस्वनाथ भट मेंहेंदळे वास्तव्य श्रीवर्धन कृतानेक आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल ताा कार्तिक सुध पूर्णिमापावेतो सुखरूप असो विशेष. तुम्ही (त्रिंब) क विश्वनाथ याबरोबर पत्र पाठविले * तेथे लिहिले की गोविंद कृष्ण यांसी दूर केले असे. हून सरगुमास्ता पाठवावा तो राा केला जाईल. तूर्त महालोमहालचे गुमास्ते आहेत हे कामकाज चालवितील व मातुश्री आई तेथे आहेत ती दरयेक काजकाम सागतील त्यात मन घालून दरबारीची बोली चालू करीत जाणे. त्यावरून ते पत्र हुजूर रुजू केले. बोलीचाली करावयाची ती केली. तो गोविद कृष्णासहि करार करून पाठविले ते हुजूर रुजू जाहले. यावर तेथील बोलीचाली जे जाली ती मागील व पुढील त्रिंबक विश्वनाथ मुखवचनें विदित करील त्यावरून सविस्तर कळों येईल व मातुश्री आईने लिहिले आहे त्यावरून विदित होईल व गोविंदपंत आले त्यांबरोबर आम्हास फुकाचे पत्र लेहून पाठविले नाही. काये म्हणऊन पाठविलें नाहीं हे कळों येत नाही. हरयेक बोलीचाली करावयाची ती करीतच असों में वर्तमान परस्परें कळों येईल. विस्तार ल्याहावे यैसे नाही आपण सूज्ञ आहेत. बहुत काय लिहिणे कृपेस अंतर केलें न पाहिजे. हे आशीर्वाद मातुश्रीमामीस नमस्कार. नानास आशीर्वाद. This letter gives a few definite relations of the Peshwas. राधाबाई. बाळाजी विश्वनाथ भट बहीण-बहिरव भट मेहेंदळे बाजीराव चिमाजी आपा विश्वनाथ भट-पत्र लेखक गणपतराव । नानासाहेब बळवंतराव या कागदांत विश्वनाथभट चिमाजी आपास आशीर्वाद लिहितो म्हणून तो वयाने मोठा व त्याची आई वाळाजी विश्वनाथाची वडील वहिण असावी. नानासाहेबास आशीर्वाद आहे म्हणजे तो आठ- दाहा वर्षांचा असावा त्या वेळचे म्हणजे स. १७३० च्या सुमारचे पत्र आहे. विश्वनाथभटाचा पुतण्या वळवंतराव मेहेंदळे पानिपतावर पडला. श्रीवर्धनचे कारभारांत वागजी विश्वनाथाची बहीण लक्ष घालीत होती. मामी म्हणजे चिमाजी आपाची आई राधाबाई, 870

·३
No.3]
(17302
छ १४ मोहरम.
श्री
पु।। गनी पंतप्रधान स्वामीचं
सेवसी
विनंती उपरी. फिरंगाणातृन काफरी पन्लान आलं आसामी तीन ३ यास
स्वामीकडे पाठविन्द आहेत. हे काम करावयास धक आहेत. तरी यांस
वाडियाचं कामावरी ठेऊन काम व्यावं आणि पोटास अडिसंरस मात्र पाटभर
द्यावी व यक दुसरे धडत यांचं म्हणजे इमारतीच कामावरी खपावयास बर
आहेत.
यात मुशारा द्यावा लागेल. यास पागत विराड दऊन लिहिलंप्रमाणे
द्यावे आणि काम व्यावं. कललं पाहिजे. बहुत कार्य लिहिण. लाभ केला पाहिजे
हे विनंती.
[9-3-17312
No.4]
छ १५ रमजान.
श्री
श्रीमंत गजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी.
आज्ञाधारक सिवराम कृष्ण साष्टांग नमस्कार विनती. विनवावया प्रार्थना येसाजे.
ताा छ ११ रमजानपावेतों स्वामीचे कृपेकरून सेवकाचे वर्तमान येथास्थित असे.
यानतर स्वामीनी आज्ञापत्र पाठविले पावले. लिहिले वर्तमान अक्षरसा कलले.
तथे आज्ञा की इमारतीचे वर्तमान लिहून पाठवणे. कुतरे ८ आठ पाठविले
आहेत याची निघा करवणे म्हणून आज्ञा. आज्ञेप्रमाणे कुतरे पावले. त्याची
निघा करणे ते करवितो. इमारतीचे वर्तमान तरी स्वामीची निजावयाची
खोलीया २ त्याचे तख्तपोसी गिलावावरील आस्तरगारी देखील कारंजे करून
सिमगियाकारणे जागा मुस्तेद केला आहे व पुढील दिवाणखानियास रंग लाविला
१ तयार.
871

·याउपरी जागाजागा वेलपते काढीत आहे. याउपरी रोगण होईल. पुढील दरवाजियाचा वरील खण तयार जाला. नवे घर करविले होते त्याचे पाय यातले आहेत. लाकड तासावयास सुतार लाविले आहेत. वाडियाचे विहिरीचे खडक फोडावयास पाथरवट लाविले आहेत. दोन गज खडक फोडिले. पाणी लागत नाही आणिखी येक गज फोडवितो. पाणियाचे तोटा आहे. नदीजवलची भुडकीस विटाचा पाट बांधत आहेत. पाट तयार जालियावर मोटा लाऊ येतील कानिची लाकडे से दीडसे तासून आणिली. पौड ग्खोरीतील बांस आध आणिले आरधे येतील. नाने मावलेच्या कडिया आद्यापि आणिल्या तांडिल्या नाहीत. याउपरी तोडणार आहेत. बागेतील विहिरीचे काम अनकुल पडिल नाही. काये निमित्य तरी चालीस माणूस पाहिजे व पाथरवट पाहिजेत. त्यात पाथरवट तो वाड्याच विहिरीस लाविले आहेत. चालीस माणूस तेथे लावायनरी अगदीच इमारतीचे काम पडते. याजकरिता विहिरीचे काम चाटिले नाही. क्षेमा केली पाहिजे. दिवाणखानियाजवलील राहाटाचा बंगल्याच्या भिनी चहुकडून मुस्तेद जाल्या. बाबूजी नाईक याजकडील गावकुम सिध जाले. सेवसी श्रुत होय ह विज्ञापना. Shivram Krishna reports to Bajirao in reply to his qucrics, the Prourism of the work of building the Shaniar Palacc. Hc ulso adds that the ciche dogs have safcly arrived and will be properly looked after. - No.51 113.5-1733 श्री श्रियासह चिरंजीव गजमान्य गजश्री भिमानी प्रति समाया पानी , आम्ही ना छ ७ सबाट परियन कुपट आनी विशेष नमार मा वर्तमान कलन नाही तरी माविना न पाटनीन माग. पानगर : मौभाग्यवती कानीबाई कालगुण बाल द्वादमीमा योनी माना गया । मान वाटिका दिया उन्ला ननमः प्रगत जा. पुरे मामा. है. है १ . "-4 गन .....

·r पूर्वी तुम्हास लेहून पाठविले आहे ते पत्र पावेल न पावेल म्हणून सांप्रत पत्र लहून पाठविले आसे. तुम्ही आपणाकडील कुशल वृत्त लिहित गेलं पाहिजे. बहुत कार्य लिहिणं है आसीर्वाद Radhalai writes to her son Chimaji vippa that Kashibai has given birth lo a male child. The last two words are in her own handwriting. No.6] About 17332 श्री नीर्थ सौभाग्यवती मातुश्री ताई वडिलाचे संधेसी. आपत्ये नानानं चरणावर मस्तक ठेऊन सिरसाष्टांग नमन्कार विनंती. यील कुशल ताा भाद्रपद बहुल दामापरियत वडिलाचे आसार्वाद करून वर्तमान येथाल्थित असे विशेष. दशमीच दिवसीचं वर्त(मान). मी म्हटलं की आज जैवित नाही. मातुश्रीबाई म्हणाली की दुसरियाचा लंक, बोलता येईना. इतकीच दशमीच दिवसाची गोष्ट. याउपरी त्यामागे जं जं वर्तमान जाहाले ते लिहिलं आहे. वडिली लिहिले की, तुम्ही उपास करावा एसा अर्थ नाही; असे लिहून पाठविलं तरी मी जर निरशन यंकादसी जर कटी असल्ट तरी आण आहे. या उपरांतिक वडिली लिहिले की, वडिलानी बोलावे आणि तुम्ही सोसाव ; ऐसा अर्थ लिहून पाठविला. तरी वडिली येकदा बोलावं. सारा वेल तेच गोष्ट, हे गोष्ट वडिला उचित नाही. मातुश्रीबाई याचे मनात आहे की मला जितके दिवस बालगले तितकं बालगले, आता तो माझी गोष्ट आयेकत नाही; आता त्याला रायावाकडे पाठवित, ऐसा गोष्टी जे मनुझ्या येते त्याबरोबर हेच गोष्ट बोलावी ऐसा गांष्ट जाहली आहे. यानंतर वडील जर मला दसऱ्या अलिकडे सातारियास आणितात तरी बरी गोष्ट आहे. येथे तुम्ही जर असता तरी सर्व वर्तमान विदित होतो. आता वडील म्हणत असतील की "गोष्टी च्यार आमचे सामाधानास्तव लिहितो" ऐसे मनात न आणने. चिरंजीव रामचंद्र याजकरवी रायास कागद लिहिवणे ; त्यावरून आमचे येणे होईल. बहुत काय लिहिणे? लोभ असो दीजे हे विनंती. चिरंजीव रामचंद्रास आसिर्वाद. हेच (पत्री) राजश्री बापूजी गणेश यासी नमस्कार विनंती. मातुश्रीनी ईस कागद + पत्राच्या अखेरची “हे आसीवीद" ही अक्षरे खुद्द राधावाईच्याच हातची असावीत. अक्षरें मोडींत आहेत व अक्षराचे वळण मोठे व सामान्य आहे. 873 ·६ -- लिहिला आहे त्यावरून सर्व वर्तमान कलो येईल. तुमचा मेहणा नारायण याला आमचा नमस्कार सांगणे. बहुत कार्य लिहिणे हे विनंती. मातु (श्री) निमः यासी साष्टांग नमस्कार. दया असो दिधली पाहिजे हैं विनंती. चिज सदासिब सुखरूप आहे. काही चिंता न करणे हे विनंती. मातु (श्री. सौभाग्यवती मातुश्री ताईचे पत्री लिहिले आहे ; त्यावरून सर्व वर्तमान विदित होईल. आपणहि काही साह्यता केली पाहिजे है विनंती. Interesting letter by Nana Saheb to his mother : throur's light on the domestic affairs of the family. Who is Bapuji Ganesh? Ramchandra Boji died in 1733 : so the letter must be dated a little before ther.. No.71 117342 श्री श्रियासहस्रायु चिरंजीव राजमान्य राजश्री बाजाराऊ यासी प्रति मातुश्री गावाः आशीर्वाद उपरी. येथील कुशल जाणून स्वकीये लिहित जाणे विशेष. गौरी येथील मुकामी तुम्हास राजश्री स्वामीची पत्रं आन्दी ने वर्तमान आकांस नालों त्याजवरून विश्वतोमुग्वी त्याच भेटीस न जायें. गजश्री संभाजी निंबाळकर मार ताजखान याची भेट जालियानंतर भेटीचा मनमुवा मोडला तर वानम इनाम आहे, नाहीं तरी तुम्ही विचार करून भेटीचा मनलाया मोरे ने गोल करणे. तुम्हास भेटीचा मनसबा मोडावयाचा विचार की. रामश्री आनंदम गोग सरलष्कर व शंभुसिंग जाधवराव हे दोन्ही सन्दार बनवा नानाशिक येकलेच यावेसे काय आहे ? पन्ने गजश्री आनंदगा गुमंत यांन मांगानदी मनसुवा मोड ते गोष्ट करणं. बहुत काय लिहिणे आशीर्वाद Radhabui warns Bajiruo nol logo and visit (ther niza...) in th.. absence of Anandrao Somu'anshi and Shambhaina Jadhav. - No.8] श्री - धियाना निजीर विजयाना मनमानी कार in Hin अनेक आमाबाट उपमेयधीर कुमार पर :::.' क्षगांठगान करनीन अमित का मांगा गृल मालन ना माजमिनि मानन. :::: . - ·लेहून पाठवणे. तेणेकरून चित्तास समाधान होईल ; तरी सविस्तर लिहिणे. येविशी अनमान कराल तरी माझ्या गळ्याची आण असें. बहुत युक्तीने मनसुबा करून येणे. येविशी अनमान न करणे. बहुत काय लिहिणे हे आशीर्वाद. $Radhabai's letter to Bajirao to communicate to her full details of his doings. No.9] [1734 श्री सेवेसी विज्ञापना. इंग्रजाच्या सरकारात साल गुदस्तांपैकी सकलाद होती. ते हाली लिलाव करून सावकारांस दिल्ही. सकलाद ससती विकली. त्यांत सकलादी गालिचे सुजनीवजा वेलदार हिरवे पिवले लाल बहुत बेश खुशतन्हा, येक गालिचा येक तक्या तेच वजेचा, त्यास जोडा म्हणतात, येक गालिचा येक तक्या येकून जोड्यास सत्रा अठरा का किंमत लिलावांत जाहाली. याजवरी कोण्ही चढेना. याजकरितां यथास्थित किंमत न होय यास्तव इंग्रजानी ठेविले. त्यापैकी सदरहू किंमतीने वीस पंचवीस जोडे कोणा कोणास दिल्हे आहेत. गालिचा लांब अडीच वार रुंद दोन बार याप्रो आहेत. तन्हादार जिनस दृष्टीस पडला व मोरो विश्वनाथ याणी दोन जोडे घेतले आहेत. सरकारांत खपतील तरी लेहून पाठवणे म्हणौन सांगितले. त्यावरून लिा आहे. विदित होणे हे विज्ञापना (Bajirao's agent at Bombay writes to him regarding broadcloth and carpets to be had there. No. 10] श्री सेवेसी विज्ञापना. मेस्त्र सिलेवान इंग्रज याचे घरी बिलोरी दिवें झाडाचे मज्यालसीत बसकेवरी ठेवावयाचे व फानसवजा टांगावयाचे येसे बहुत बेश दोनसे रुपयांचा जोडा यापासून आठसें पावेतों जोडा येसे त-हेत-हेचे आहेत. मुजरद आम्हांस वखारेंत नेऊन दाखविले. तसेच थोर आरसे अडीच पावणेतीन हात लांब व दोन हात रुंद वरते काम मुलामगिरी बहुत बेश, साल गुदस्तां विलायती ज्याहाजे आली होती त्यापैकी. सरकारांत खप असला तरी लेहून पाठवणे म्हणौं इंग्रजाने सांगितले. त्यावरून सेवेसी विदित व्हावे याजकरिता लिा आहे. जडाव हिरे यांचे घड्यालें लहान सोन्याचे येसे येक उतम आहे. त्याचे 875 ·८ वृत्त व हिन्यांचा सुमार पेशजी जासुदांबराबर लिा आहे त्यावरून विदित होईल. यासिवाय दिवसाचे आकाश पाहावयाचे येक यंत्र पोटरी येवढे मोठे नलीवजा आहे. त्यांतून आकाश दिवसाचे पाहिले म्हणजे जे आकाशांत जे आहे ते दिसते येसें सांगतो. ते यंत्र आम्हास दाखविलें घरांत, परंतु बाहेर नेऊन आकाश दाखविले नाही. दाखवीन येसें बोलला तो त्यांची दरबारास जावयाची घटका भरली तसा उठून गेला. आम्ही आपल्या घरास आलो. फिरोन साक्षप करावा तो केला नाही. सेवेसी कलावें यास्तव लिा आहे. आज्ञा होईल त्याप्राा वर्तणूक करून. विदित होणे हे विज्ञापना. (An agent of the Peshwa at the Bombay market refers to lamps, large mirrors, a watch studded with jewels, etc. No. 11] [14-2-1735 श्री मातुश्री बाई यासी अपत्ये चिमाजीनें कृतानेक साष्टांग नमस्कार विनंती उपरी. येथील कुशल तागायत फाल्गून सुध त्रितीया भृगुवार संध्याकाळ. तुमच्या आसीर्वादे करून सुखरूप असो विशेष. चिरंजीव सदासिवास पाठवावयाचा विचार आपल्यासी बोलून आलो होतो. त्यास विचार पाहातां चिरंजिवास सवाई जयसिंगाचे घरीं बहुमान होईल हा येक अर्थ; वरकड चिरंजिवाचे यात्रेचे दिवस हे आहेत यैसे नाही. बहुमानाची गोष्ट म्हणावी तर तुमच्या आसीर्वादें आम्हांस काये नुन्य केले आहे ? दोन पर्याय तों या प्रकारचे आहेत. परंतु तिसरा पर्याय तुमची आज्ञा, क्षेपनिक्षेप पाठवावें यैसीच असली तर लक्षप्रकारे पाठऊन देऊ. तुमच्या समाधानापेक्षा आम्हांस दैवत दुसरे नाही. तुम्ही यात्रा करावयास जातां, देवधर्म तीर्थ करावयास चिरंजीवाचा पायगोवा होईल यैसे आहे. आपण तुमचा निरोप घेतला ते समई आपण पाय उतारा तुमचे पालखीसमागमें घटकाभर येऊन मग निरोप घेऊन यावे यैसें होते, परंतु ते समई चितांत आले नाही यामुलें चित्तांत आलीकडे आलियावर हळहळ वाटली. आपलें समाधानपूर्वक आसीर्वाद पत्र आले म्हणजे चित्तांतील हळहळ दूर होईल हे विनंती. सवाल दुपाहार. Chimaji Appa's letter to his mother Radhabai, shewing the most affectionate reverence for her. The lady was proceeding on a pilgrimage and wished to take with her Sadashivrao Bhau, then only five years old. १ एरवीं; नाही तर. २ म्ह. मुलाची तुम्हांस अडचण होईल. + सदाशिवराव या वेळी ५ वर्षांचा. सबंध पत्र चिमाजीच्या हातचें. 876 २ ·o/ No. 12] [18-5-1735 'छ सफर श्रीउमाशंकर श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामी तथा राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी पोष्य बाबूजी जोशी साष्टांग नमस्कार विनंती उपरीचे बातमी वर्तमान स्वामीचे आशीर्वादें करून मुकाम नाथद्वार ज्येष्ट शुद्ध ८ रविवार पावेतों मातोश्री संनिध सुखरूप असों विशेष. बडवाईहून वैशाख शुद्ध ७ शुक्रवारी निघोन वैशाख वद्य १० स उदेपुरास आलों. आठ दाहा दिवस राणाजीनी आपलें संनिध ठेऊन मातोश्रीचा सन्मान उत्तम प्रकारे केला. माहालांत मातोश्रीस नेली. राणाजी मातोश्रीचे दर्शनास माहालांत गेले. मोत्यांची माळ १ पदक १ व हातचे सोन्याचे चुडे किंमत तो माफक परंतु जनांत बहुमान हेच गोष्ट थोर आहे. हत्ती छावा १ ५००० रुपये खर्चास. बिहारीदास यांनी १००० येक हजार नजर केली. राणाजीचें चित्तांत बहुमान फारसा करावा असा हेत होता; परंतु बिहारीदास यांस नूतन सेवा प्राप्त जाली यामुळे स्वामीस किफायत करून दाखविलाती! आम्हांसहि ईश्वरें काय वाण केली? रंग राखून निरोप घेऊन आलो. दरमजलां सत्वरीच जयपुरास जाऊन सवाईजीची भेटी घेऊन सत्वरींच पुढे जाऊं. विशेष पट्याचे वर्तमान स्वामींनी सदाशिवपंत यांस राणाजीकडे पाठविले. राणाजीचें आर्जव उत्तम प्रकारे राखून पुढे दबाव दाखऊन कार्य करावे. त्यावरून आपले सरदारांस पत्रे अंतस्ते लिहिली त्यांचे उत्तर त्यांनी काय लिहिलें तें स्वामीस विदित जाहालें. स्वामींनी सरदारांस उत्तर लिहिले तो दिवस आखर जाला आणि बिहारीदास लष्करांत होते तेथें रामचंद्रजीनी पष्ट सांगितले की सदाशिवपंतास निरोप देणे. पुढे हंगामवर आम्ही येऊ ते समयीं तुमचे आमचे विचारें पट्याचे काम करणें तें करूं. येक दबाव देऊन कार्य करावें तें न केले. दुसरी फिसाद केली यामुळे च्यार दिवस काम तटले. याजकरितां स्वामींनी बिहारीदास यांस व राणाजीस पत्रे पाठवावीं की बारा वरचे आपण तुमची सेवा केली. अद्याप ...चे कार्य होऊन ये अपूर्ण] . Radhabai's reception at Udepur when she went on a pilgrimage. 1 Diwan of Udepur. 877 Ca 20-2 ·१० -No. 13] [पो 19-12-1735 पो छ १५ सावान. श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री आपा स्वामी वडिलांचे सेवेसी विनंती. मातुश्रीबाई प्रयाग करून कासीची यात्रा करून गयेस सुखरूप पावली म्हणून स्वामीनी लिहिले त्यावरून बहुत हर्ष जाहला तो पत्री लेहावें यैसें नाही. सेवेसी श्रुत होये हे विज्ञापना. Nana Peshwa to Chimaji : he rejoices to hear that Radhabai has arrived safe at Gaya on her pilgrimage. : No. 14] 15-1-17362 श्री श्रीमंत राजश्री पंत प्रधान स्वामीचे शेवेसी पोष्य वासुदेव जोसी साष्टाग नमस्कार विनंती. ताा माघ शुध ३ पावेतो जाणून स्वकीय लेखनआज्ञा केली पाहिजे विशेष. आम्ही श्रीयात्रेस तीर्थश्वरूप मातुश्री बाईसमागमे गेलो होतो ते यात्रा करून पोश वद्य चतुर्दसीस घरास आलो. येथे आलियावर स्वामीचे पत्र आले की, राजश्री स्वामीचे येथे लग्न आहे. तर पालखिया पाठऊन देणे; म्हणून आज्ञा. त्यावरून] पालखी व भोई आ १८ यैसे पाठविले आहेत. पावतील. पावतील. चिरंजीव पांडुरंग जोसी थेवरास गेले आहेत. तेहि येका दो दिवसी आपणाकडे येणार आहेत. कलले पाहिजे. बहुत काये लिहिणे लोभ करीत गेले पाहिजे. हे विनंती. (Vasudev Joshi to the Peshwa, returning from his pilgrimage to Benares whither he had accompanied Radhabai. No. 15] श्रीरामग्रा पु॥ सा चिमणाजी पंडित आपा स्वामी गोसावी यासी विनंती उपरी. नवाब पुसत होते की राजश्री चिमणाजी पंडित यांचे घरी शादी जाली ते कोणाची? आम्ही सागितले की पुत्राची मुजी जाहाली. बेटा 878 ·११ कैसा आहे? आम्ही अर्ज केला बहुत माकुल आहे. त्यावरी खुदा म्हणून त्रिवचन बोलिले. यौसियास आपले घरी वृतबंध जाहला त्याचे वर्तमान सर्वांस कळल. नवाबासहि कलले. याकरितां वस्त्रे उतम नवाबास नजर पाठविली तरी उतम आहे. पाठवावी. आपली पत्रे थैली पाठवावी. आम्ही गुजरानून उतर पाठऊ. नवाब- हि आपणास पाठवितील. याचा विशय फार आहेसे नाही. आगत्यरूप हजार हा मधे मोईन आहे अनमान न करावा. बहुत काय लिहिणे लोभ असो दीजे हे विनंती. Chimaji Appa is requested to send robes of honour to the Nizam on account of the thread ceremony of his son Sadashivrao. No. 16] [April 17362 श्री चिरंजीव बाजीराव बलाळ प्रधान यांप्रति नारायण दिक्षीत पाटणकर यांचे अनेक आशिर्वाद उपरी. येथील क्षेम चैत्र वद्य ११ गुरुवार जाणोन आपलें कुशल सविस्तर लिहीत जाणे तेणेकरून समाधान होईल विशेष. तुम्ही यंदा जयनगर प्रांतास आलेत म्हणोन आयकिलें त्यावरून असे चितामध्ये आले परराष्ट्रामध्ये येणे हे अत्यंत दुसह आहे परंतु श्रीविश्वेश्वर त्याचाहि निर्वाह करणार समर्थ आहे. यानंतर निजामाचा तुमचा युधास आठ वर्षे जाहाली. त्या समयामध्येच आम्हास साक्षात्कार जाहाला होता त्यावरून पन्नासावा बांटा व दाहा गांव इश्वराचे आज्ञेने लिहोन घेतले होते तर आतां तुम्ही या प्रांतास आले आहा. राजा अत्यंत प्रतारक आहे. तुम्हास अग्निहोत्र करा ऐसें म्हणेल अथवा यज्ञ करा ऐसें म्हणेल तर तुम्ही त्यास म्हणावें की आपल्या गुरूचा आज्ञेव्यतिरिक्त कर्तव्य नाहीं व आपले परंपरा ऋत्विज्यहि त्या प्रांती आहेत. यानंतर तेथे प्रतारक शुद्र याजक आहेत ते कदाश्चित राजास सांगोन तुम्हास भुलवितील, आणखी तुम्ही हे कर्म कराल तर आपण प्राणत्याग करीन. यानंतर आर्खिज्यह जे आहे ते आपल्या ज्ञातिव्यातरिक्त अणखी कोणास देऊ नये. अणखी परराष्ट्रामध्ये येऊन अत्यंत सावध सदैव आशिले पाहिजे. विशेष राधाबाई गयायात्रा करून आली. नंतर आमचा घरास येऊन येक अतिरूद्र होमद्वारा करावा अणखी चित्तानरूप ब्राम्हण- भोजन सहस्र दोन सहन करावा त्यास आमचा घरी येक अतिरूद्र व ब्राम्हण भोजन व अणखी अनाहूत ब्राम्हणी बायका आदिकरून सर्वांस येकक पातळहि देविलें तर जात्येसमई व स्त्रीसाठी येक सहस्र रूपये दिल्हे परंतु दोन सहस्र 879 ·१२ रूपये लागतील. यानंतर तेथे होतो तेव्हां क्षणा क्षणा हरिभटास पाठवित होतो. निजामाची तुमची भेटि जाहाली तेव्हां हरभटासच पाठविला होता. अणखी कोंकणात गेले होतेत तेव्हांहि त्यासच पाठवित होतो. आतां चिरंजीव राम दीक्षित तिलक हे जसे वासुदेव दीक्षित तसेच हे आपणास आहेत. या नंतर कदाश्चित राजाचा संकोच पडला तर वाजपेयांत अनुष्ठानाचा निर्वाह करीत असे ऋत्विज पाठविले आहेत परंतु आपले स्वसैन्य टाकून येक घटका कोठे न राहाणे. राहाल तर तुम्हास माझा शफत आहे. अग्निहोत्रादिक अनुष्ठान आहे ते सावकाश- पणाचे आहे यास्तव लिहिले असे. बहुत काय लिहिणे हे आशीर्वाद. INarayan Dikshit Patankar to Bajirao : advises the latter to perform religious sacrifices only through Deccani priests. The letter is interesting as exposing a phase of Maratha expansion controlled by such persons as the writer. No. 17] [May 1736 श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री राऊ व तथा राजश्री आपा स्वामींचे सेवेसी विनंती. राजश्री प्रतिनिधीनी च्यातुर्माश्य केली व पशुयेशहि केला. वैशाख शुध पूर्णमेस अनुस्टान समाप्त जाहाले. स्वामीस कलावे याकरिता लिहिले असे. सेवेसी शृत होय हे विज्ञापना. Pratinidhi performing sacrifices and vows. 19-6-17367 No.18] पाा छ १० सफर श्री पु।। राजश्री चिमाजोपंत आपा गोसावी यासी विनंती उपरी. राजश्री राऊ याजकडलि काये वर्तमान, कोठे आहेत, काये मनसबा यौजिला आहे, तिकडे छावणी होणार किवा देशास येणार, ते + पत्र महादाजी अंबाजीचे. 880 ·१३ लिहिले पाहिजे. राजश्री बाजीराऊ व चिरंजीव राजश्री आपा याजकडील लस्कर कोठे आहे, काये विचार केला, त्याचे पत्र आले आसेल ते लिहिले पाहिजे. मातुश्री बाई माहायात्रेहून टोकियापर्यंत आली म्हणून वर्तमान राजश्री दादोबा याणी सातारेयाहून लेहून पाठविले होते. यशास मातुश्री बाई याची आपली भेटी जालियाचे वर्तमान लिहिले पाहिजे. विशेष काये लिहिणे कृपा केली. पाहिजे हे विनंती. ŞLetter to Chimaji Appa, inquiring whether he met his mother on her return from the pilgrimage. No. 19 [1-5-17372 पौ छ १३ मो चिरंजीव राजश्री नाना यास चिमणाजी बलाल आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल ता छ ११ मोहरम यथास्थित असे विशेष. मातुश्रीबाई समुद्रस्नान करणे आहे म्हणून पावसाला बोलली होती. याकरिता अमवाशे आलीकडे च्यार दिवस येथे पावणे म्हणजे अमवाशेस स्नान करून स्वार होऊन जाणे. आम्ही जेस्टी पौर्णिमा होताच निघोन येऊ येसे मातुश्रीस पत्र लिहिले आहे. मातुश्रीच्या विचारे यावेसे असले तर रवानगी करणे. सौभाग्यवती मातुश्री कासीबाई वहिनीचा पाय बरा जाला असला आणि त्यांच्या विचारे समुद्र स्नानास यावेसे असले तर त्यासहि रवाना करणे. ती आली म्हणजे जनार्दन, रधुनाथ, सदाशिव त्रिवर्गहि येतील. जर त्याच्या पायाचे दुख बरें जालें नसले आणि त्यांच्या विचारें तूर्त यावेसे नसले तर त्यांचे राहणे होईल. त्यांचे राहणे जालें तर जनार्दन त्यांजवळ राहील. रघुनाथ, सदाशिव यांस मातुश्रीसमागमें पाठवणे. मातुश्रीच्याहि विचार तूर्त यावेसे नसले तर कोणासहि पाठवावयाचे प्रयोजन नाही. हे आशीर्वाद, Chimaji Appa, all in his own hand, writes this letter to Nana asking him to send his mother Radhabai for sea-bathing, with the little boys Raghumalli, Sadashiv and Janardan. PANI ·१६ {11-11-17372 སྨཙཔ་ i༎ . १ . . 4 - करना. तामीने रुपाकटाक्षे. अदाजी न माणकोजी " : " दर केले. नेग आज्ञा की. ": कल ऐसोमास भेट बिदरी 7. ' तो किनक सामान काहारा- मिला . निरोजी सारले पत्तरे तीन कर माना हान का नाहीत. सेलेसी मिका नदी ३० शुक्रनार. विनंती "R12: Skumlu lielo: Srds o ictucce five und e spiteen. १ १ A ܕ !?7- ܐ ܐ-}}} [26-11-17382 ན༌ རཱ''ཨཱ་ निस अजोसक मासिक रामबाई कुलानेक जातीदि उपरी एकरसो जाल साकीम कुशल लिहोत जाणे विशेष. '''' y', "हाकाली न करितां विनारे करून साहित्य कर्ता हे करा दसमई सहा हजारानी साम्मी होईल व मिलेल संकट नाही. आहे को जलाना आहे. सकाल प्रतिकूल हा लोकास कामे कले! हाकाटीने जल मिले लौकिकारले समालो लागेल. भास्त लक्ष प्रकारे हाकाटी न करणे. गुरुकर होईल ते करणे. वरकड आईतेसमई करणे" म्हणून कितेक लिहिले ते कलले. तुम्ही लिहिलेत त्यासमोसाही करून. हाकाटी सर्वधी करणार नाही. सन्कुलमा नाझे हा अर्थ साहील तुम्हास लिहिला होता व ला करितो न करितो है बस पर्चा केली नस्ता तुम्हाजनल कोणी कामे सागितले असेल ते न H-Mideat Feder.

·१५ कले. वरकडहि लोक काये म्हणतात तेहि न कले. जन विरुध आहे, ज्याचे चितास जे येते ते तो म्हणतो. आपण विचार लिहिला तो युक्तच आहे. आम्हास विचारास आला. नारो भिकाजी यांचे कन्येचे नेमस्त करावयास राा रामचद्र जोसी नेरकर पाठविले होते, त्याणी नेमस्त केले. मूल देतात. माणसे पाठऊन आणावी इतकच अत्र ठेऊन पत्रे व जासूद पाठविले ते काल सनवारी संध्याकाली आले. तुम्हास कलावे यास्तव लिहिले असे. टोकियासहि धोडभट पाठविले आहेत. लग्नास आठ रोज उरतील तेसमई मुलीस आणऊन. कलले पाहिजे बहुत काये लिहिणे हे आसिर्वाद. Radhabai discusses some matrimonial affair with her son. No. 22] [17382 श्रीभार्गवराम श्रीमत् परमहौस स्वामी याही सहश्रायु चिरंजीव बाजीराऊ प्रधान यासी आज्ञा केली यैसी जे. येदाचे समाधी आम्हास कठीण गेली. त्या दिवसापासून शरीर आशक्त जाले आहे. आपा जोसी याजबरावरी निरोप पाठविला होता, त्या गोष्टीचे आपण काही आशंका न धरणे. तुम्ही सुखरूप आसलेत, भार्गवे तुमचे कल्याण केले, म्हणजे सर्व पावले. आमचे चालावे तैसे चालेल. तुमचा कागद अंतोबाबा आला. तुमचे निष्ठा देखोन व श्रीजवल प्रतरणा नाही * * कडून सतोषी जालो. तुमचे बऱ्यावर येक भार्गव किवा काही राजा आहे. वरकड आवघे तुझेठाई बरेच आहेत! याजकरिता सर्व प्रकारे तुझे कल्याण व्हावे, हेच आम्ही श्रीपासी नित्यकाल मागत. तुम्ही सुखी आसले म्हणजे भार्गवसेवा करालच, यैसा श्रीसहि भरवसा आहे. तुमचे पदरी श्रीदयेने महदकार्ये तीन येशे पडली. कोणती म्हणाल तरी, येक सैदाचा सला केलात, येक दिलीस गेलेत आणि कालीच मोगल बुडविलात. समारंगनी चालीस हजार घोडा सिवाजीजवल होता. परंतु कोठे समोर मोगलासी युध केले? ते गोष्ट तुम्ही केलीत ! सामान्य येशे श्रीने तुगी पदरी घातली, यैसे नाही. पुढेहि श्रीदयेने यैसीच येशे तुमचे पदरी पडतीय, साप्रत राज्याने तुमचेठाई अक्रुपा धरिली आहे, म्हणून आइकिले. न त वोढूनच धरणे. रागाखाली घेणे. पुढे निदानी आ(म्हा)सारख अगा, तो आमचे म्हणविता; तेव्हा आम्ही सर्व तपशा समाधीचे श्रय गगग 1, 111 तुमचे धरास येऊन, तुमचे समाधान करी, यैसेच भार्गव कारक है।

·तोवर, आम्ही गोमुत्र घेऊन तरी, तुझ्या गल्याचे आण आसे; जाणिजे. जलवा आणिल्या होत्या त्या पाठविल्या आ(हेत). जलवा सुमार ५३ पाा आहेत. घेतले पाहिजेत. विदित जाले पाहिजे. हे आज्ञा. ताबाचे युधाचे पत्र तुमचे, येलोजी पडवल वेऊन आला होता. त्याजवल तुम्हास श्रीचे भोगवस्त्र, प्रसाद दुलई पा होती; ते पावली की नाही ते लिा पाहिजे. जाणिजे. Brahmendra Swami to Bajirao. Extols him beyond measure as having to his credit achievements superior to those of Shivaji, who, the Swami says, never fought the Mogul openly. [28-2-17393 No. 23] पोो ३ जिल्हेज. श्री तीर्थस्वरूप मातुश्री बाई वडिलाचे सेवेसी आपत्ये चिमाने साष्टांग नमस्कार विनंती उपरी. येथील कुशल तागाईत फाल्गुन बहल अमावास्या मुकाम ठाणे वडिलाचे आशीर्वादे करून येथास्थित असें विशेष. वडिली आशीर्वाद पत्र पाठविलें तें पावोन संतोष जाहाला. राजश्री सुलतानजी रायेजादे यांचा मजकूर लिहिला तो कळला. त्यास वस्त्रे देऊन निरोप द्यावयाचा होता; परंतु कारकुनांनी आपला निरोप त्यास सांगता तफावत पडली. असो. त्यास आपण काय करितील ? आम्हास यावयाविशी दोनतीन पत्रे विशदें पाठविली त्यास येथील आहे अर्थ तो विस्तारयुक्त वडिलास लेहून पाठविला आहे त्याजवरून अवगत जाहालेच असेल ; व चिरंजीव राजश्री नाना- यांस पाठविले आहे त्याचे आपले भेटीनंतर सविस्तर कळेल. वरकड वडिली मजकूर लिहिला तो येथार्थच आहे. शरीरापेक्षा अधिकोत्तर नाही खरेच. परंतु अडचणीच्या प्रसंगास कैसे करावे? येथील बंदोबस्त करून अविलंबेच येऊन विदित जाहाले पाहिजे. मुलतानजी रायेजादे यास जेवावयास येक दोन वेळ घालावयाचे होतें. तैसेंच खर्चास वस्त्रे देऊन रवानगी करावयाची होती. त्यास बरें बाटेना, यास्तव ते कुडाळास गेले; त्याकडील कारकून येथें आला असे. जिवाजीपंत निरोप सांगावयास चुकले. त्याचा कारकून बोलाऊन आणून सांगितले असते तर तोहि निरोपास येऊन भेट घेऊन जाता. सारांश जिवाजीपंतापासून आळस चूक जाली. इकडील कांहीं लटकी खबर ऐकली असेल यास्तव जामूद + येथून अक्षर चिमाजीचे. 884 ·१७ पाठविला तो पावला, यैसियास येथे काही आवई जाली यैसें नाहीं. येक धारावी मात्र आम्ही येथे नसतां घेतली. तें वर्तमान तपशिले पूर्वी लिहिलेच आहे. नानासहि सर्व आवगत जालेच आहे. ते सांगतील हे विनंती. Chimaji Appa to his mother, replying to her cntrealy not to crert himself too much. No.24] 121-1 श्री. श्रियांसह चिरंजीव राजश्री चिमाजी यांप्रति मातुश्री राधाबाई आनी. येथील कुशल ता चैत्र वद्य नवमी जाणून स्वकीये लिहित जाणं किंग खेलावयाचा जिनस बाहुली हस्तिदंती व काचेची यैसी उतम अन्न देणे. पूर्वी तांदूल व पोहे जिनस पाठविला त्याचा जाब , जिनसाचा जाव पाठऊन देणे. तांदूल पाटणी व पोहे - असिले तर लेहून पाठवणे ; त्याप्राा पाठऊन देऊन. - आसिले तर लेहून पाठवणे; त्याप्राा पाठऊन देऊ. हा IRadhabai to Chimaji Appa, asking him to sadi .in No.251 श्री. वेदमुर्ती रानश्री अचलवैष्णव गंगापुत्र वास्तव्य श्रीकानि प्रतीपुर्वक राधाबाई नमस्कार विनंति का ते समई क्रोधसंवत्सरिं तुमचे पुजन कक तरी आमचे चिरंजिव राजश्री व आमचे वंशींचे कोहि येतेल न लं-- वद्य पंचमि. स्वस्ताक्षर माहादान हे पत्र तुम्हांस मातुश्रीनी दिन्द *. - : मातबरांची पुरोहितपणाची ला- लेहून हे प्रमाण असें. त्या : १ येथपासून x अशा केला आहे. पर - 1 Ca20-3 ·१८ आबैन मयां अलफ. शके १६६१ सिधार्थीनाम संवसरे. हस्ताक्षर बाबूराऊ राम फडनिवीस. याखेरीज तुम्हांजवल अजितसिंग व कोटेवाले यांचे लिहिले आसिले तरी हे प्रमाण असे. तिघांची पत्रे असतील तर आमचे प्रमाण असे. qRadhabai appoints Umanath Pathak of Benares to act as the family priest to the Peshwas there, provided he has similar authorities granted to him by Mahuranaji and Ajitsing. [8-5-17392 No. 26] छ १४ सफर. श्री तीर्थरूप मातुश्री बाई वडिलांचे सेवेसी अपत्ये सो भिऊबाईचे नमस्कार विनंती. येथील क्षेम ताा वैशाख शुध येकादसीपावेतो वडिलांचे आसीरवादे करून सुखरूप आसो. यानंतर आम्हास यते समई चिरंजीव राा सदोबानी सांगितले होते की आपणाकरिता बनोसी तिवटे पाठवणे. त्यावरून बनोसी तिवट येक व केसरी येक योा दोन तिवटे चिरं(जी)वाकारणे पाठविली आहेत. त्यातून आपले चितास येईल ते चिरंजीवास देणे. कदाचित यातून येकहि आपले चितास न ये तरी जामदारखान्यामध्ये तेथे देऊन जमेस धरवणे. बहुत काय लिहिणे कृपा लोभ असो दीजे ही HA personal letter of Bhiu Bai, daughter of the 1st Peshwa, to her mother. No. 27] [26-11-1739 श्री श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी सेवक कृष्णराऊ माहादेव साष्टांग नमस्कार विनंती. येथील कुशल ताा मार्गसीर्ष शुध्ध सप्तमी इंदुवार स्वामीचे कृपेकरून यथास्थित असे विशेष. आपण चासेहून स्वार होऊन आलो. आजिचा मुकाम ब्राम्हणवाडे येथे आहे. स्वामीचे स्वारीची त्वरा असली तर येक दिवस मुकाम केला पाहिजे. तों आपण येऊन पोहचतों. सेवेसी विदित होय. गंगातीरी येक मुकाम अगत्य करावा. आपणहि त्वरेनच येतो. परंतु उंटास मोठी मजल निभावता नाही. म्हणून येक दिवस + बाळाजी विश्वनाथ पेशव्याची मुलगी. 886 ·१९ अधिक लागेल. यास्तव लिहिलं असे. बहुत काये लिहिणे. मुकाम करावयास आंतर कराल तर माझी आण आसे. लोभ आसो दीजे हे विनंती. [Krishnarao Mahadev. brother-in-law of Bajirao, turiles to him that he will visit him on the following day on the banks of the Godavari. No. 28] [22-1-1740 श्री आंसीर्वाद उपरी राा बाबूजी नाईक बोकार याची मूल रास्ते याच्या मुलास दणार म्हणून वर्तमान ऐकिले. त्यावरून राा कृष्णाजी नाइकास व बाबूजी नाईक बोकार यास मातुश्रीबाईस ती मूल रघुनाथासाठी राहावणे यैसी पत्रे पाठविली आसेत. मूल रास्ते याच्या मुलास देणार नाहीत. रघुनाथाच्या लग्नास तीथ याच कार्यात योजली तर याच कार्यावरीवर तहि कार्य करावे लागेल. जर तूर्त तीथ न योजली तर पुढे लग्न केले तर कार्यास येईल. परतु मूल चागली. हातची जाऊ न द्यावी यैसा रायाचा सिधात आहे. राा बाबूजी नाईक जोसीहि मागून येथून येत आहेत. हेहि ते मूल रघुनाथासाठी राग्वून ठेवतील. छ ३ जिलकाद रास्ते याचा मूल येईल त्यास दुसरी मूल योजून लग्न करवितील हे आसीर्वाद. (Chimaji Appa asks that the daughter of Babuji Naik Onkar should be reserved for Raghunathrao, and not married to Raste. . No.29] श्री x सेवेसी विज्ञापना. इमारतीची कामे नाचाचा दिवाणखाना व धरणे वगैरे नेमणुकेप्रो जलदीने तयार करणे म्हणोन स्वामीनी पत्री आज्ञा केली. ऐसियासी नाचाचा दिवाणखानियाचे काम जोती तयार करून जोडणी उभी केली * आज्ञेप्रो तयार होईल. हौदाचे काम चालीस लावितो. थोरल्या दिवाण- खान्यापुढील चौसोपीचे काम चालत आहे. तेहि तयार होईल. पर्वतीच वाटेवर तल्याची माती भर बहुतेक टाकिली, बाट तयार होत आली. फरास- खानियाचा सोपा तयार जाला. धरणाचे काम चालीस लाविले आहे. वरकडहि आज्ञेप्रमाणे कामे तयार होतील. सेवेसी श्रृत होये हे विज्ञापना. 9The Peshwa is informed about the progress of the extensions of his Palace, of the water-tanks on the road to the Parvati temple, etc. १ येथून अक्षर खाशाचें. + सबंध पत्र चिमाजीआपाच्या हातचे. x पत्र नानासाहेबाच्या कारकीर्दीतील चुकीने येथे दाखल झाले, २ येथून पळण निरा. 887 ·२० No.30]] [6-1-17402 श्री आसीर्वाद उपर. वाटेस घोड्यावर बसोन राऊ चालत होते. तेव्हा येके गावचा पाटील भेटीस आला तेव्हा असावध होते. त्यामुले पाटलासी सहजात बोलले जे कोबड्याचे प्रयोजन आहे घेऊन येणे. काये बोलतो हा अर्थ चितात नाही. हे विचार मस्तानी जवलून निर्माण जाले असेत. ती पीडा जाईल तेव्हा पुण्यच प्राप्त होईल न होई यैसे दिसत नाही. "राऊत लस्कराभोवते चौकीस ठेवावे इकडे राऊत येऊ लागेल तो धरून येखाद्याचे पारपत्य केले म्हणजे दुसरा कोणी येणार नाही" म्हणून लिहिले. यैसियास ते गोस्ट कार्याची नाही यास्तव राऊत चौकीस ठेवले नाहीत. लस्करातून राऊत जाईल तो वोलखू येईलसे नाही. यैसे असता लटका लौकिक करावा यैसे नाही. तुम्हाकडील बोभाट मस्तानीने लिहिला तर तो लटके म्हणावयास आम्हास कार्यास येईल. छ १७ सवाल हे आसीर्वाद. Chimaji Appa writes to Nana asking what steps could be taken to prevent Bajirao from getting intoxicated and communicating with Mastani: No.31]] [12-1-17402 श्री चिरंजीव राजश्री नाना यास चिमणाजी बल्लाळ आशीर्वाद उपरी. येथील कुशल तागाईत छ २४ सवाल शनवार संध्याकाळ यथास्थित असे विशेष. बाळोबाने आमच्या सांगितल्याप्रमाणे उत्तर रायास सांगितले. त्याउपर त्यानी विचार केला जे, गडमुक्तेश्वराहून गंगोदकाच्या कावडी आल्या आहेत त्या जमा करून ठेवल्या आहेत. या उदकें आपण स्नान करावे, व आम्हांसहि स्नानास उदक देऊन स्नान जालियावर गंगोदक आमच्या हातावर घालावें. मस्तानी आणून देणे म्हणजे महिन्या दोचौमध्ये आपण प्राशनाचे सोडतो. बलकी आजपासूनहि सोडतों ऐसें म्हणणे पडले तर म्हणावें. याप्रमाणे बाळोबाजवळ आम्हास निरोप सांगणें ऐसें सांगितले. त्यावर फिरोन निरोप न सांगणें ऐसे सागून मना केले आहे. उद्यां परवा गंगातीरास गेलियावर हा विचार करावा ऐसा अर्थ चित्तांत असावा(सा) आहे; परंतु कशीहि क्रिया * (म)स्तानी (फाटलें) सता साप्रत ये * * * ? * * + पत्र सबंध चिमाजी आपाचे हातचे बहुधा नानासाहेबास. 888 ·* २१ 92.26605-13A (12907) (त्यास)स धीर निघत नाही. लोक फटकाळ म्हणतात. आम्ही संनिध आहों तं शंका चितांत येऊन खाड सोडवत नाहीं; तेव्हां तिचा समागम जालियावर व आमचा सहवास दूर जालियावर आतांच्यापेक्षा अधीकहि कस लागतील. क्रिया केल्याची शंका कोठून चित्तांत येईल ? आहे अर्थ तो कळलाच आहे ! राउत पाठवावयाची तजवीज आजपावेतों योजिली नाही. पूर्वी येका दोघांसी बोलले आहेत. आलीकडे चा राउताचे रवानगीची करीत नाहीत. तुम्हास तिकडे जावयाची निकड न लागती तर आणिक च्यार दिवस आजपावती घालविले तसंच घालवावयास कार्यास येते. आतां तिकडील जाण्याची लग्नघटका प्राप्त जाली आहे. इकडून राउताची रवानगी तो तूर्त होत नाही. एखादे समयीं अकल्मात करतील तर न कळे. जे समई रवानगीची चर्चा करू लागतील ते समई येऊन सांगेन यस बाळ्या म्हणत असतो. करावें तर तुम्ही तिकडे गेलिया * जाईल हे न कळे. (पुढील दोन ओळी फाटल्या). हे आशीर्वाद. Chimaji scriously discusses with young Nana measures to prevent Bajirao from drinking and from committing other excesses. पारपत्य न No. 32] [21-1-1740 श्री श्रीमत राजधी नाना स्वामींचे सेवेशी. पोप्य गोविंद खंडेराव कृतानेक साष्टाग दंडवत प्रणम्य विनंती उपरी. येथील कुशल छ २ जिल्काद जाणोन स्वकीय कुशललेखनं करीत गेले पाहिजे. यानंतर स्वामीनी राजश्री दादा यांस लिहिले की मैकारीविसी राजश्री स्वामीची मर्जी कैसी काय आहे ते राजश्री येशवतराव यांस व आम्हास पुसोन पुर्ता शोध करऊन लेहून पाठवणे. त्याजवरून हे वर्तमान मारनिलेनी आम्हास सागितले. ऐशियास राजश्री स्वामीची मरजी पाहाता ते वस्तु त्याजबराबर न द्यावी ; ठेऊन व्यावी ; चौकी बसवावी ; यांजमुलें राजश्री राऊ खटें जालें तन्ही करावें ऐसी नाही. त्याची वस्त त्यांस द्यावी. त्याचे समाधान करावे. दुर्वेसनाचा मजकूर त्या वस्तूवर नाही. त्याच्या चितांस पश्चाताप होऊन टाकतील तेव्हाच जाईल. +सबंध पत्र चिमाजीच्या हातचें. १ मस्तानी? 889 ·२२. ऐसे असतां या वस्तूस अटकाव करून सखा तोडू नये ऐसी मर्जी आहे. येथील अर्थातर विदित व्हावें याजकरिता लिहिले असें. बहुत काय लिहिणे. कृपा असों दिल्ही पाहिजे हे विनंती. Govind Khanderao Chitnis to Nanasaheb Peshwa, telling him what course King Shahu advises to be taken with regard to the Mastani affair. It is only repentance, the King says, that will improve matters and not any kind of restraints imposed on Mastani. No.33] [29-3-1740 श्री . * * चिरंजीव राजमान्य राजश्री नाना यास चिमणाजी बल्लाळ आशीर्वाद. उपरी येथील कुशल तागाईत छ ११ मोहरम शनवार जाणून स्वकीयें लिहीत जाणे. विशेष. राजश्री बापूजीराव मल्हार व राजश्री चिमणाजी भिवराव यांची पत्रे आली त्याच्या नकला करूनं तुम्हाकडे पाठविल्या आहेत त्यांवरून सविस्तर वर्तमान कळेल. तीर्थरूप राजश्री राऊ स्वामी छ १९ जिल्हेजी गेले त्यादिवसां- पासून आज पावेतों आम्हास पत्र लेहून पाठविले नाही. त्यांची आमची (फाटलें) र्थ नाही. जेथपर्यंत आमचा यत्न चाले तो केला; परंतु ईश्वराचे चित्तास नये. त्यास आमचा उपाय काय आहे ? त्यांचे प्राक्तनी जे असेल तें सूखरूप होऊ. आपण निमित्य घ्यावें ऐसें नाही. यास्तव आज आम्ही निंबदेव्हाऱ्याचा घाट चढलो. दोहो तिही दिवसां पुण्यास जाऊं. पुण्यास गेल्यावर तिची रवानगी त्यांजकडे करावी, आपलें निमित्य वारावें. त्याचे प्राक्तनी असेल ते होईल, ऐसा विचार केला आहे. याचे उत्तर सत्वर पाठऊन देणे. तीर्थस्वरूप राजश्री राउ स्वामीस आम्ही लेहून पाठविले आहे की आपले शरीरी समाधान नाही. यास्तव स्वारीस जावें, ऐसा अर्थ नाही. घरास यावयाचा विचार करावा म्हणोन लेहून पाठविले आहे. त्याचे विचारास येईल तसे करतील. त्यास आमचे लिहिण्याचे पथ्य आहे ऐसें नाही, हे आशीर्वाद. JChimaji to Nana, communicating his despair of curing Bajirao of his evil ways. १ शेवटचे दोन शब्द लेखकाच्या हातचे. 890 ·२३ No.34] [17402 श्री चिरंजीव राजमान्य राजश्री आपा यांप्रती राधाबाई आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशल लिहीत असिले पाहिजे. विशेप, चिरंजीव राजश्री राव याजपासी बहुत युक्तीच्या विचारे जो विचार करणे तो करून येणे. चालीवरी नजर देऊन जे कर्तव्य ते करावें. बहुत काये लिहीणे हे आसिर्वाद. (Radhabai's letter to her son Chimaji Appa, asking him to remonstrate with Bajirao about his ways and arrange matters, presumably as regards Mastani. [28-12-1739 No. 35] पौ छ ११ सवाल. तीर्थरूप मातुश्री बाई वडिलांचे सेवेसी अपत्ये चिमाजीने साष्टांग नमस्कार विनंती. येथील क्षेम ताा छ । सवाल पावेतों समस्त सुखरूप असों विशेप. सिवाजी कृस्ण यास नासिकास चिरंजीवास नोवरी पाहावयासी पाठविले होतें तो आला की नाही, काय वर्तमान ते लेहून पाठविले पाहिजे. माघ मासी लग्न व मुंजी नेमिली आहे. ऐसियास, राजश्री स्वामी जेजुरीस माघ मासी येणार. त्यांचे साहित्य केले पाहिजे व घरचेहि साहित्य जाहाले पाहिजे. दोन्ही साहित्य येकदांच होणार नाही. यास्तव वैशाख मासी लग्नाचा व मुंजीचा मुहूर्त आहे की नाही ते मनांस आणावे. वैशाख मासी मुहूर्त असिला तरी वैशाख मासी करावें, म्हणजे माघ मासी राजश्री स्वामीचे साहित्य होईल. तदनंतर वैशाख मासी घरचे साहित्य होईल. आपले विचारें माघ मासींच उरकून ध्यावे ऐसेंच आसिले तरी साहित्य जसे होईल तसे होऊ. बहुत काये लिहिणे, कृपा केली पाहिजे. रायासीहि च्यार गोस्टी नर्मतेने बोलणे तैशा बोललो. सांप्रत पहिल्या- पेक्षा बोलून चालून भोजन करून सुखरूप आहेत. देवाची दया आहे तर दिवसेदिवस संतोषीच होत जातील. चितात मात्र वेध आहे तो कललाच आहे. सविस्तर नानाहि सांगतील त्याजवरून कलेल. हे विनंती. 1Chimaji Appa to his mother regarding the marriage of Sadashivrao and the thread ceremony of Raghunathrao. Adds "I have humbly remonstrated with Bajirao. He is now in much better spirits, and God willing, he will daily grow more cheerful. But I am afraid however he is ill at ease on one account (Mastani).” 891 " ·२४ No.36] श्री राजश्री बाजीराऊ पंत प्रधान साहेबाचे सेवेसी 1100 सेवेसी विनंती. साहेबापासून आलियावरी येथे सुखी असो, व साहेबाचे हुकुमाप्रमाणे वर्तणूक केली. त्यास साहेब प्रदेशामधे गेल्यामुले काही समाधान नवते. त्यास साहेब दिगविजये करून आपले स्वस्थलास आले, त्यावरून परम समाधान जाले. यानंतर साहेबापासी मस्तान आहे त्यावरून आम्हासहि समाधान आहे. यामधे काही अनमान असल तरी साहेबाचे पायाची आण आहे. आमचा काही परामर्श न केला. साहेब थोर आहेत. आम्ही विनंती लेहावी यैसा काही अर्थ नाही. परंतु लौकीक बहुतसा जाला आहे की आम्हा पासून पोरी हिरोन वेतली यैसा विचार जाला आहे यैसे न कीजे. दोनी महिने पाठऊन दीजे. मागती सवेच पाठऊन देऊन. आपण साहेबाची जोड केली आहे आणि आम्हास पायापासी बोलावाल तरी सेवेसी येऊन. आमची फिकीर साहेबास आहे. सेवेसी तुकोजी पाठविला आहे. सेवेसी तुकोजी पाठविला आहे. विनंती करील त्यावरून विदित होईल. विशेष काय लिा हे (विनंती.) TThe writer tells Bajirao that he is happy to see him living with Mastani. Whether this Mastani means Bajirao's mistress Mastani is a question. The origin of Mastani is yet undetermined and hence the importance of this letter. The whole letter is in one uniform old Modi handwriting. No.371 [23-3-1740 छ ९ मोहरम श्री तीर्थस्वरूप मातुश्री बाई वडिलांचे सेवेसी आपत्ये बाजीरायें साष्टांग नमस्कार विनंति. येथील वर्तमान तागायत छ ५ मोहरम मुकाम शाहापूर नजिक बराणपूर वडिलाचे आसीर्वाद येथास्थित असे विशेष. वडिलांचे आसीर्वादपत्र आलें तें पावोन संतोप जाला. यैसेंच सदैव पत्र पाठऊन सांभाळ केला पाहिजे. ऊष्ण काल आहे, चिरंजीव राजश्री रघुनाथ व जनार्दन समागमें आहेत त्यांचा परामर्प करीत जाणे म्हणून लिहिले, यशास 892 ·* उभयतां सुखरूप आहेत. आपणांस कला याजकरितां लिहिले असे. प्रस्तुत कोकणांतील हवा जबून आहे. चिरंजीव राजश्री आपा यास मध्ये बाहेर जाऊ न द्यावे. वसईकडे पाहावयास जाऊं लागतील तरी येकंदर त्याणी न जावें. मातबर सरदार समागमे आहेत याजपासून जे मेहनत घेणे ते घेत जावी. आपण जवळ आहेत त्यांस वरचेवर सांगत जावें. लोभ असों दीजे हे विनंति'. fBajirao to his mother from Burhanpur, asking her not to let Chimaji Appa over-exert himself and not allow him to proceed to Bassein. 12917. [30-3-17407 No.38] छ १५ मोहरम श्री सेवेसी जगनाथ नागेश विज्ञापना ऐसीजे. छ १२ मोहरमी आज्ञापत्र सादर जाहाले. तेथें आज्ञा की, तल्यात पाणी पहिले किती होते व हाली नवे किती आले व पुढे नित्य नवे येतच आहे की काय हे तपसीलवार वर्तमान लिहून पाठवणे म्हणौन. त्याजवरून सेवेसी विनंती हेच की, पहिले पूर्वाचे नक्षत्राचे पाणी, लांबी उतर दक्षण तिही बुरुजामध्ये सुमार १०० हात व रुदी पूर्व पश्चम असी नवद व खोली कोठे तीन हात कोठे च्यार हात येणेप्रमाणे होते पु(ढे) उत्तराचे दोन तीन पाऊस बरेच पडले. त्याचे पाणी पहिल्यासुधा लांबी उतर दक्षण हात सुमार ५०० व रुंदी पूर्वपश्चम हात ५०० व खोली पहिली हात च्यार व हालीची हात १० येकून तेरा चौदा हात पश्चमेचे आंगे पके इमारतीकडे आहे. तिनी आंगे राहिली. तेथे कोठे च्यार हात कोठे पांच हात. कोठे अधीक उणे जसा जसा चड तसे आहे व आणखीहि वरचेवर येतच आहे. पावसाचे हि येते. व जिले वोढे वाही लागले. पूर्वेकडील दोही खोऱ्यातील बोढे व दक्षणेकडील तल्याचे पालीबाहीरील वोढे जिले वाहो लागले. ते खणोन बाधीन आणून तल्यात आणिले आहेत. पाण्यापासून वरची चौरसी व माथा बारा हात खुली राहिली आहे. व तल्याचा तल रिकामा दक्षणेचे घाटाचे जाग्यापासून उतरेकडील घाटापावेतों पूर्वेचे आगाकडून लपेट लांबी हजार हात व रुंदी दक्षणेचे आंगे संभर सवासे दीडसे पावेतो व पूर्वेकडील आगी संभर + आवेनच्या सालांतील मोहरमांत बाजीरावाचा मुक्काम व-हाणपुरास असलेला सापडतो. त्याचे पूर्वीच्या दोन सालांत मोहरम महिन्यांत त्याचा मुक्काम व-हाणपुराकडे असलेला सापडत नाही. सबब सदर पत्र २३ मार्च १७४० चेंच असावें. 893 Ca 20.-4 ·२६ * पावणसे व उतरेकडे कोठे पनास कोठे पावणसे कोठे शंभर हात येणेप्रमाणे पाण्यापासून इमारतीकडे रिकामा तल आहे. तिनी आगचे (ओट्याचे) पाणी बाधोन वोठ्या(स) (पुढे फाटले) तल्यात आणिले आहे. तल्यातील मा(से) * न जगले. व बागेतील झाडे कुल जगली. (आ)बराईहि पावसाचे पाण्याने कुल नवी फूट जाहाली. सदरहू लिा प्रमाणे लिंगोजी निबाणेकर व कुसाजी गायकवाड याणी आपले नजरेने पाहिले ; उपरात सेवेसी विनती लिा आहे. विनंती पत्रावरून व लिंगोजी मुखजबानी सागता विदित होईल. कुसाजी गायकवाड आजच येथून श्री जजुरीचे तले पाहावयासी गेले. येणेप्रमाणे सेवेसी श्रुत होय हे विज्ञापना. वरकड कामाकाजाचे वर्तमान मी उदईक सेवेसी येऊन निवेदन करीन. हे विज्ञापनो. Jagannath Nagesh gives the extent of water in the Mastani tank at Vadaki just near the Diva pass on the Poona-Saswad Road. No.39]] [8-6-1746 श्री श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी, सेवक कृष्णराव माहादेव सा नमस्कार विनंती. येथील कुशल अशाढ सुध प्रतिपदा रविवार मुकाम श्री कासी जाणून स्वकीय कुशललेखनांज्ञा केली पाहिजे विशेष, बहुत दिवस आम्ही आलियातागाईत स्वामीकडून पत्र येऊन वर्तमान कलत नाही. तरी आपल्याकडील सविस्तर वृत लिहिले पाहिजे. इकडील वर्तमान तरी मातुश्री ताई व आम्ही श्रीमधे सुखरूप पावलो. चतुर्मास येथे कार्तिकश्नानाचा उदेग उरकून गयेस जाऊन. आपणास कलावे म्हणौन लिहिले असे. वरकड वर्तमान मातुश्री ताईने आपणास पत्र लिहिले आहे त्यावरून सविस्तर कलो येईल. प्रस्तुत मातुश्री शरीरी सावकाश आहे. चिंता न कीजे. घरी सर्वांचा सांभाल करीत असिले पाहिजे. आमची खर्चाची आवाल फार जाहाली आहे. सरकारातून काही अनकूलता होईल तर बरेच आहे. रोजमु(रा) स्वामीनी दमाहे हा सातसे देविले. त्यास सातशा सोयाचा चारा दरमाहे पुरत नाही, तेथे आणखी तपसील काये ल्याहावा ? नवाबाकडील वर्तमान लिहिले पाहिजे. आमचेविसी स्वामीनी नवाबास लिहिले त्याचे उतर काये आले ते लिहिले पाहिजे. बहुत काये , १ पुणे-सासवड-रस्त्याने जातांना दिवे घाटाखाली मौजे वडकीच्या शिवारांत, 'मस्तानीचें तो या नावाचे तळे लागते; त्या तळ्यास अनुलक्षून या पत्रांतील मनकूर असावा असे वाटते. + येथून वळण निराळे. 894 ·२७ लिहिणे, कृपालोभ असो दीजे, हे विनंती. राजश्री बाबास नमस्कार विनंती उपर, लिखितार्थ परिसोन उतर पाठविजे. घरी सर्वांचा परामर्ष करीत असाल, परंतु सूचनार्थ लिहिले असे. बहुत काये लिहिणे, लोभ असो दीजे, हे विनंती. (Krishnarao Mahadev Joshi, brother of Kashibai, who had accompanied her on a pilgrimage, writes to the Peshwa from Benares about the future programme of their travels. No. 40] श्रीशंकर श्रियासह चिरंजीव राजमान्य राजश्री नाना यांप्रती मातुश्री राधाबाई आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल जाणून ता छ १२ जिलकाद मुकाम ठाणे बारामती स्वकीये कुशल लेखन करीत गेले पाहिजे विशेष. तुम्ही द्वादसीचे पत्र पाठविले ते ठाणे मजकुरी छ मजकुरी पावलें. कितेक विस्तारें लिहिले ते येथार्थ आहे. राजश्री नाइकाचा हरयेक प्रकारे निकाल पडोन जेवतील; मग आम्ही तुम्हाकडे येऊ आगर पुणियास जाऊं. चिरंजीव सौ भिऊबाई येथेच आहेत. चिरंजीव सौ . गोपिकाबाईस तुमचे पत्रावरून प्रस्तुत पुणियास राहाविली आहेत. आजच पुणियास पत्रे राा केली आसत. याउपरी तुमचे पत्र जसे येईल त्याप्रमाणे करूं. बहुत काये लिहिणे हे आसीर्वाद. (Radhabai to her grandson Nana. She appears to have gone to Baramati to conciliate Babuji Naik, who was fasting. No. 41] श्री यादी थैल्या येथून पाठविल्या पावत्या करणे पौ छ १ सवाल १ मातुश्री बाई १ राा आबाजी नाईक १ सो कासीबाई १ माधवराव १ सो अनुबाई १ नारो व्यंकटराव घोरपडे १ उमाबाई १ सो भिऊबाई 895 :- ·२८ १ सिऊबाई मामी १ सदासिव १ रघुनाथ १ जनार्दन १ उपाध्ये १ कृष्णाजीपंत पुराणिक १ सुभराव - ९ यो पंधरा थेल्या पाठविल्या अस(त) पृथक पृ(थ)क पावत्या करणे छ २० रमजान Names of some of the Peshwa's relations. No.42] छ ४ सालोवल श्री आसीर्वाद उपरी मानाजी खलदकर याचा मजकूर पेशजी तुम्हास लिहिला, आहे त्यावरून त्याचे घरी मसाला करविलाच असेल. असेल. साराश मानाजी बरा येवजदार आहे. सतर असी हजार रुपये पावेतो याचा वहिवाट आहे. आम्ही घोडी मागत होतो ते व तिची सिगी व आणखी गुंडावाबत घोडी मातवर व चवथी सारंगी ऐशा च्यार घोड्या चागल्या आहेत. त्या घेऊन पधरावीस हजार रुपये व्यावयाची जागा आहे. पेशजी गुड फिराद जाहले होते, त्यांस पुन्हा उभे करून याजला जर्वेत आणून खरा अगर खोटा करून, रुपये घोडी घ्यावी. राजश्री बापूजीपंत अगर देशमुख देशपांडे अथवा आणखी कोण्ही प्रतिपक्ष करितील त्यांचे न आइकणे. आधी घोडी हाताखाले घालणे. पैकीहि साधेल. हा वतनी कारभार आहे. लोभ असो दीजे हे विनंती. Bajirao's letter to Chimaji Appa, showing that his sense of justice was not 1ery keen when self-interest came in. He orders that horses and money should be taken from Manaji Khaladkar, as he was a well-to-do person. xवरील यादीत पेशव्यांच्या कुटुंबीयांची काही नांवे आली आहेत. शिऊबाई ही मल्हारपंत वर्वे याची बायको म्हणजे राधावाईची भावजय असावी. अनुवाई व भिऊवाई ह्या बाळाजी विश्वनाथाच्या मुली. + येथून अक्षर खुद्द वाजीरावाचे. 896 ·२९ No. 43] पाछ ७ सावान. श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री आपा स्वामी वडिलांच संवेसी विनंती राजश्री माहादाजी पंतास राजश्री स्वामीनी हिंदुरागान माना येथे आम्ही येकलेच आहो. दरबारी जाबसाट करावयारा . । स्वामीनी पत्रदर्शनी राजश्री दादोबास पाठविलं पाहिजे. त्याग करना द्यावे. टाकोटाक येथे येऊन पोहचत ती गोष्टी करावी. आम्ही १. तरी वडिली दया करून राजश्री दादास पाठविल पाहिज विनती Nana asks Chimaji Appa to send Dudoba Puramlarr to Saturn for his help. No.44] 117407 श्रीशंकर श्रीमंत गजश्रियाविजिन गजमान्य गजश्री पंन प्रधान स्वामी गोयात्रा यांन त्रिक गोपाल नानंदच कमविणटार का नकार दिया गदी र एमा ननन्कार विनंती उमर ल न जानन स्वामीनी शान हाई! अली धादिः. यानंतर ऋत्र ननकुल वनमान काल कर मंद ११५ रात्री जी का जंज कमान आर्ट: a ".- 7.र झापालन न ठल भद्र भटरा, असा.. मंगितले कीनकाला गळंत्र अंद. का संद, मुद्रा " असावाल विनं. नाना मन न in मुत्रनल. अजय, डा. और मदद न अर्ट अल.. श्रीमा मन्दार र द = अलं. मटा मान जलं, मंत्राल केली वन टा. नका ·३० गावहि खर्चाखाले. घासदाना वगैरे फर्माविसी रूटो सेंभर पडले. यामुले गाव बहुत हुलहुला जाला. राजश्री सुमंत तो सनिध नाहीत की त्यास वर्तमान विदित करावे. आज छ ८ रोजी राजश्री बाजी भिवराऊ व आपाजी जाधव याची फौज आली. तिचाही मुकाम काा मारी जाला त्यांही तो कांहीं तोसीस लावली नाही. त्यानी (ताकी)द केली की हे वर्तमान तुम्ही राजश्री राव यास लिहि (णे) त्यास स्वामी खावंद आहेत. आपन चाकर आहोत जे, वर्तमान साहेवास विदित करावे. न करावे तर धन्याचा शब्द लागेल की तुम्ही वर्तमान पावते न केले. गांव बहुत उदास जाला आहे. स्वामीस कलले पाहिजे. बहुत काय लिहिणे. कृ(पा) लोभ असो दीजे हे विनंती. A Kamawisdar reports to the Peshwa how the movements of armies destroy crops and ruin villages. N.B.--This and the following letters which cannot be accurately dated but which have a general interest apart from the date, are given at the end of the section. No.45]] पो छ २० साबान श्री श्रीमंत मातुश्री बाईसाहेबांचे सेवेसी. आज्ञाधारक उधव वीरेश्वर चरणावरी मस्तक ठेऊन साां नमस्कार विज्ञापना. ताा छ १४ माहे शाबानपर्यंत यथास्थित असे विशेष. मूळखडीचा पूल लाकडी बांधणे त्यास तालुके सिवनेर येथे कारखानदारास बोलाऊन आणून लांकडे मिळतात न मिळतात हे मनास आणून लिहिणे. त्याजवरून त्या वेळेस एक दोघे कारखानदार बोलाऊन आणिले त्यांचे वर्तमान सेवेसी लिाच आहे. परंतु त्याउपरी शोध करितां रामजी कडुसकर कारखानदार यास बोलाऊन आणिला. याने सरकारचे सनदेप्रो लाकडे आंबेघारगावावर आणून पोहचवावयाचे मान्य केले. त्याजवरून रामजी मजकूर सेवेसी पाठविला आहे. यास आज्ञा कर्तव्य ते करणार साहेब समर्थ आहेत. लाकडाचे खरेदीस ठिकाणास लाकूड पोहचावयासी तीस पस्तीस हजार पर्यंत सो लागतील. सस्ते महाग कोणेकडून आणावयासी पडते त्याचा आजमासें जिकडून लाकडे न्यावयाची तिकडे आज्ञा करणार साहेब समर्थ आहेत. सेवेसी श्रुत होय हे विज्ञापना. TUdhau Vireshwar Chitale (Kiledar of Shivner) to Radhabai about building a bridge at Mulkhedi in the Poona District. 898 ·त्याचा लग्नास खर्च No. 46] [9-3-17402 श्रीभार्गवराम श्रीमत परमहंस स्वामी याही सहश्रायु चिरंजीव विजईभव चिमाजी आपा प्रधान यासी आज्ञा केली यैसीजे. चिमणाजीचा सासरा धोंडोपंत सफरा भला ग्रहस्त होता तो मृत्य पावला. पुत्र रामाजी धोंडदेव हबसी याजकडेस होता, त्याजकडून माणसे घेऊन आम्हा- कडेस आला. त्यास आम्ही तुमचे पदरी घातला. रामाजीचे लग्न जाले होते ते बाइको वारली. हाली त्याचे लग्न वैशाख मासी योजिले आहे. तरी रामाजी धोंडदेव यास पनरा दिवसाचा निरोप देऊन लग्न करावयास पाठवणे. लग्न च्यार दिवस जालियावर सवेच पाचवे दिवसी तुम्हाकडे रवाना करून. पाच शत रुपये लागतात. यैशास ब्राम्हण तुमचे पदरी घातला आहे. ब्राम्हणाचे लग्न केलियास बहुत पुन्य आहे. याचे लग्नाचे येश आपण घ्यावे. पाचशात आपणास काय अनकुल होईल ते द्रव्य सध्या देऊन रामाजीस पत्र दर्शनी पाठऊन देणे. अनमान न करावे. अनमान न करावे. आपण लग्नास द्रव्य देऊन रखाना करितील. त्यातून काही विशेश से पनास लागले तर आम्ही अनकूलता करून देऊन. रामाजी भला ब्राम्हण आहे. याचे आपण चालवीतच आहेत. यापेक्षा पुढे विशेप चालवावें. वराड होताच रवाना करितो. ठेऊन तरी तुझी आण असे. केसोबा मुखांतरे सांगता कलो येईल. वाजीराऊ याचा कागद सुखसमाचाराचा तुम्हास आला असेल त्याचे नकल करून आम्हाकडेस पाहावयास पाठवणे म्हणजे संतोप होईल. जाणिजे विशेप काय लिहिणे. राा छ २१ जिल्हेज हे आज्ञा. Brahmendra Swami to Chimaji, requesting help for the marriage of Ramaji Dhondadev Safre. No. 47] [19-12-17362 श्री सेवेसी विज्ञापना. ताा छ २६ साबान पावेतों येथास्थित असें विशेष. थोर पाखरूं दिवाणखान्यांत आहे ते पाठवणे म्हणोन लिहिले; त्यावरून पाखरूं कामाटी याजबा जासूद बरोबर देऊन पाठविलें आहे. पाखरास तांदुळ कैली 66. येक सेंर दिल्हे आहेत. सेवेसी श्रृत होये हे विज्ञापना. Purandare to Peshwa from Satara, having dispatched the pet bird as ordered. 899 Hamme .

·३२ No. 48] श्री श्रीमंत राजश्री नाना स्वामीचे शेवेसी विनंती शेवक कृष्णराव बापूजी कृतानेक साष्टांग नमस्कार विनंती. शेवकाचे वर्तमान ताा छ १८ रबिलोवलपर्यंत स्वामीचे कृपाकटाक्षेकरून यथास्थित आसे विशेष. स्वामीची आज्ञा घेऊन आलो ते दुसरे दिवसी पुणियास प्रविष्ट जाहालो. मातुश्री श्रीयात्रेहून शरीरी स्वस्थ नाही. परम कठीण आवस्थेने आली. तसेच टाकून स्वामीचे शेवेसी यावे तर लोकापवाद. यास्तव काही उतार पडलियां शेवेसी येतो. आज्ञेप्रो बंगलियाचे काम पाहिले सविस्तर रामाजी विठल यानी शेवेसी विनंती पत्र लिहिले आहे त्याजवरून श्रृत होईल. बहुत लिहिणे शक्ति नव्हे हे विज्ञापना. []Krishnarao Bapuji to Nana Peshwa-informing him of the illness of his mother. No.49] श्री. राजश्री बाजीराऊ पंडित प्रधान यांसी. प्रति सौभाग्यादिसंपन्न उपरी. येथील कुशल जाणून स्वकीये लेखन करीत जाणे विशेष. प्रस्तुत तुम्हाकडून पत्र येऊन राजश्री चिमाजी पंडित याचे वेथेचे वर्तमान कलत नाही, तरी यैसे न करणे. निरंतर पत्र पाठऊन संतोशवीत जाणे. यानंतर बटकी २५ पंचवीस देतो म्हणून मान्य केले, त्यास आजी किती दिवस जाहले, अद्यापि पाठविल्या नाहीत. यावरून काये म्हणावे ? याउपरी सदरहू पंचवीस बटकी उतम सेवेयोग्य पाठवणे. पुणेदेसी वगैरे देशात बटकीचा दुकोल आहे, मिलत नाहीत की काये, हे कलत नाही. याउपरी दिसगत न लाविता पाठऊन देणे. या कामास दावलखान व अनाजी ताट्या दिमत देवढी पाठविले आहेत. यास खर्चास रुपये १० दाहा देणे. जाणिजे. छ १२ माहे रबिलाखर. जरी बटकी पाठवीत नाहीत तरी तुमची भेट घेणार नाही ! जाणिजे. बहुत काये लिहिणे मोतव सुद. Some female member in the family of the Chattrapati writes to the Peshwa inquiring about the health of Chimaji Appa and reprimands him towards the end for not despatching 25 maid servants though he had promised to do so. 900 ·No.50] श्री आसीर्वाद उपरी, तुम्हीं चिठी पाठविली ते पावली; आजी अयोग दोनतीन आहेत याजकरितां फुरसिगीस राहातो. उद्यैक तेथे येऊन. बारसियाचा निश्चये कधी केला तो लिहिला पाहिजे म्हणोन लिहिले ते कलले. यैशांस आजी शनवारी उतम नाहीच ; उद्येलाहि बतीस घटका वैधृत आहे तरी तुम्ही दिवस अस्तानंतर रात्री चवथे पाचवे घटिकेस घरी येणें उतम आहे. बारशाचा निश्चये सोमवारी केला आहे. लोभ असो दीजे हा आसीर्वाद. (Auspicious times for certain ceremonies are mentioned. No.51] श्री चिरंजीव राधाबाई या प्रती मल्हार दादाजी कृतानेक आसीर्वाद येथील कुशल मार्गसीर सुध ९ जाणून आपल्याकडील कुशल ल्याहावया आज्ञा केली पाहिजे. यानंतर आम्ही तुमची आज्ञा घेऊन स्वार जालों ते पारनेरचे मुकामी लस्करास आलो. राजश्री आपाची भेट जाली. बारीपावेतों समागमेंच होते. मार्गी घरचे वर्तमानाचे पत्र चिरंजिवाचे आले त्यावरून आज्ञा घेऊन काली कोटुरियास गंगातीरी आलो. घर उघडे पडिलें. श्रीच्या चित्तास आले त्यास उपाय नाही. रुणानमंध प्रमाण आहे. तिचे सार्थकच जालें. मागें मुलास सर्व प्रकारे तुन्दी वडील आहां. चिरंजीवाचे समाधान केलेच असाल. ल्याहात्रन नाही. छत्र करूं न द्यावा व तुम्हीहि खेद न करावा. विवेकेकरून बुन्न निशान ना. मृत्यास उपाय नाही. तुम्ही सूज्ञ आहां. विशेष काय लि. जीव वात्र लग्न होणे त्यास वेदशास्त्रसपन नारायण दिक्षित व कन्ट क्र. नमन ब्राम्हणाचे मतें तीन पक्ष जाल्यानंतर लग्न करावया की च म आवार्थ आहे. तिकडेहि विद्वान ब्राम्हण आहेत. मदन महल कात्र अल पाहिजे हे आशीर्वाद. [The death referred to in the latino irrar Elmas 1/10 wife. Letter to Radhabai from her their-Jatra. Ca 20-5 ·३४ ३ No.52]] श्री. गंगाभागिरथी समान राधाबाई यांसी प्रीतिपूर्वक कान्होजी आंगरे सरखेल दंडवत उपरी. येथील कुशल वैशाख बहुल पंचमीपर्यंत जाणून आपले क्षेम वर्तमान लिहित जाणे. सांप्रत तुमचे पत्र येत नाही ऐसे तर नसावे. आपले सर्वदा कुशल वर्तमान लिहीत जाणे. बहुत काय लिहिणे हे विनंती'. No.53] श्री आसीर्वाद. हती कोणास न देणे. पैका कोणा सिलेदारास न देणे. आगत्या आगत्य विचार पाहून संसार करणे. घोडी भुजाऊ पागेस ठेवणे, डोचट भोरप्या ह्याची पाहून खडून लोकास देणे. त्याचे कागद लेहून घेत जाणे. गजराज हती पवारापासून तजविजेने बसावयास अगर निशाणास म्हणून आगत्य मागून घेणे. आम्ही लिहिलेसे कलो न देणे. मोबदला पाहिजे तरी येखादा त्यास मेलऊन देणे हा आसीर्वादx Bajirao in this autograph letter is giving some instructions to his brother Chimaji Appa. Money and elephants should not be handed over to anyone. The elephant Gajraj should be taken from Pawar without letting him know that it is done at my instance. No.54] श्रीगजानन. श्रीमंत गजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेक्सी. सेवक कृष्णराव माहादेव कृतानेक साष्टांग नमस्कार विनंति येथील कुपल जाणून स्वकीये लिहिले पाहिजे विसेष. वडिलाचे आज्ञापत्र आले तेथे आज्ञा की सत्वर येणे. त्यास वडिलाचे कूच दिपवालीचे प्रतिपदेस आहे म्हणून ऐकतो. याजकरिता घरचे +सबंध पत्र एकहातचे, कान्होजी आंगन्याचें राधाबाई पेशवे यांस, बहुधा कान्होजीचे हस्ताक्षरच असावें, पत्रावरून पेशवे व आंगरे यांचा घरोबा व्यक्त होतो. x सर्व पत्र खुद्द बाजीरावाच्या हातचे. 902 ·by way of a present to Kusaji Bhosle, the celebration of whose marriage was ३५ कितीक संसारिक कामकाज व स्वारीची तयारी करावी लागते. आपणावाचून कामकाज चालणार नाही. आवदा चिमणाजीपंत घरी नाही याजकरितां जे करणे ते आम्हासच करणे लागते. दो चौ दिवसात येथील. उलगडा करून आज्ञा येईल त्याप्रमाणे वर्तणूक करून. वरकड सविस्तर वर्तमान वेदमूर्त राजश्री सिवभट गाडगील सेवेसी निवेदन करितील तो सविस्तर अर्थ ध्यानांत आणून आज्ञा करावी त्या प्रमाणे आपण त्रयोदसीस स्वार होऊन येतो. विसेष आपण आजिपर्यंत यैसे समजत होतो की बाजीराव प्रधान याचे वचन म्हणजे ईश्वराचे प्रमाण वचन, कदापि अन्यथा होणे नाही. परंतु सांप्रत युगपरत्वे करून यैसे जाले की त्या वचनास अनृत लक्षण ग्रहण लागोन दोष लागला. वरकड आमचे गुणदोष म्हणावे तर आम्ही पतित आणि स्वामी पावन. पतितांचा उधार पावनानी करावा तें सामर्थ पावनाचे गेले म्हणजे उभयताहि पतित जाले. ईश्वरी वचन बुडाले येविसी बहुत ल्याहावे तर स्वामी सर्वज्ञ आहेत. बहुत काय लिहिणे ? कृपा लोभ आसो दिला पाहिजे. हे विज्ञापना. ŞKrishna Rao Mahadeo remonstrates with the Peshwa for not having kept his word and promises to join him soon. No.55] श्री पुरवणी तीर्थरूप राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी विनंती. उपरी, राजश्री कुसाजी भोसले याचे लग्न राजश्री स्वामी करितांती. आजीपासून चौथे दिवसी लग्नाचा निश्चये केला आहे. त्यास आहेर वरकड सरकारातून करितील. स्वामीचे निसवतीने आहेर जाला पाहिजे. तरी संनगे पाठऊन दिल्ही पाहिजेत. त्याप्रमाणे आहेर करून विदित जाले पाहिजे. सेवेसी श्रुत होये विज्ञापना. Purandare to Chimaji Appa, requesting that a wedding-dress may be sent fixed by Shahu within four days. No.561 पाा छ १५ मोहरम. श्री. पुरवणी तीर्थरूप राजश्री राऊ व तथा राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी विनंती. का सिवापूर येथील खासगत बागापैकी आंवे मुमार १०००० दाहा हजार 903 ·३६ स्वार्माचे जिल्हेत गावगना लावणीस दिल्हे हे वर्तमान पहिले तपसीलवार सेवेती लिहिले होते. प्रस्तुत आंब्याचे कागद वागावरील कमावासदारात घेऊन पाठविले असेत. तरी स्वामीनी आंबे आणऊन तमाम गावगना वाटणी करून लावणीत चावे आणि कुणवियास दहशत पडे आणि लावणी मुलकात आंब्याची होये ते अगत्यरूप करावे. येविसी राजश्री स्वामी वारंवार आज्ञा करितात, यान्तव आम्हीहि सेवेसी लिहितो. विदित जाहाले पाहिजे. का जिंतीविती पहिले लिहिले आहे तरी खामखा तेविसांचा बंदोबस्त होये ते अगत्यल्प केले पाहिजे. संताजी जासुदावरावर पत्रे पाठविली आहेत त्याची उतरे लोकर पाठवावयात आज्ञा केली पाहिजे. सेवेती श्रृत होये हे विज्ञापना. Shahu orders Bajirao and Chimaji to carry out a plantation of mango trees in several villages. No.57] श्री. राजश्री पंतप्रधान गोसावी यांसी. , श्रीमंत सकलगुणालंकरण अखडितलक्ष्मीआलंकृत राजमान्य भो पिलाजी जाधवराऊ दंडवत विनंती. येथील कुशल जाणऊन स्वकीये कुशललग्वन- आज्ञा केली पाहिजे विशेष. पत्र पाठविले तेथे आज्ञा केली की, रामायण पुस्तकांतील युध्यकांड आहे त्याचे प्रयोजन आहे. तरी ते पुस्तक पाठऊन देणे म्हणऊन आज्ञा केली, त्यावदन येणेप्राा पुस्तक पाठविले आसे: १ सुंदरकांड १ युध्यकांड १ उतरकांड ३ येतून तीन कांडे पाठविली आहेत. घेतली पाहिजे. विशेष कार्य लिहिण. कृपा केली पाहिजे. हे विनंती मद मुद्र दिलानी नवराशा शिका. Pilaji Jadhao sends to Bajirao a handwritten copy of three charles of the Ramayana. 904 ·३७ No.58] श्री. राजश्री पंत प्रधान गोसावी यांसी. 4 श्रीमंत सकलगुणाअलंकरण अखंडितलक्षुमीआलंकृत राजमान्ये श्नो पिलाजी जाधवराऊ दंडवत विनंती. उपरी, येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशललेखन करावया आज्ञा केली पाहिजे विशेष. पत्र पाठविले तेथे आज्ञा केली की, डुकराचे व वाघाचें व मोराचे व आसवलीचें व (व)डबाघलाचे यैसी तेले आणविली. प्रस्तुत आमचे संग्रही वाघाचें व डुकराचें व सुसरीचे यैसी तिन्ही जिनसाची तेले पाठविली आहेत. आसवलीचें व वडवाघलाचें संताजी मानकर याजकडून देविलें आहे तेथून आणवावे. त्यांस पत्र लिा आहे. यानंतर आम्ही व-हाडांतून येतसमई वाघ मारिले त्याचे तेल काढून बुधली भरून सेट्यापासी दिल्ही आहे. राजश्री विसाजीपंतास ठावके आहे. तेहि जामदार- खानियांत आणिले नसले तरी आणविले पाहिजे. विशष काये लिहिणे हे विनंती. मोतव सुद. श्रीपांडुरंगचरणी दृढभाव चांगोजीसुत पिलाजी जाधव Pilaji Jadhao sends some medicinal oils to the Peshwa. No.59] श्री पुा राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे संवेसी. विनंती उपरी स्वामीस कोणी सांगितले असन्ट की कोकणच मग गांड उनम. येसे असेल तरी लक्ष प्रकारे खरिदी करून मृग केली [f• पथगमण पाठऊन देतो. कलावे याकरितां लिहिले असे. पधरामण जामीनी लिहिलनमाण पाटऊन देऊन. बहुत काय लिहिणे लाभ करीन गट पानी q" Mug", a species of grain which is a stasiolito the Lonban, is seri! the Peshva. 905

·No.60]
श्री.
श्रीमंत राजश्री पंत प्रधान स्वामीचे सेवेसी.
पोष्य वासुदेव जोसी कृतानेक नमस्कार विनंती येथील कुशल ताा जेष्ट वद्य
पंचमी जाणून स्वकीये लेखनाज्ञा केली पाहिजे विशेष. आपल्या कारणे फणस
४ च्यार व अननासे ५ पांच पाठविली आहेत. घेऊन पावलियाचे उत्तर पाठवावे.
येतेसमई भोयास चौरोजा अडिसेरी द्यावी. बहुत काय लिहिणे? लोभ केला पाहिजे
हे विनंती.
| Some fruit is sent to the Peshwa.
No. 61]
पाा छ ८ सवाल
श्री.
पुा राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी.
विनंती उपरी. स्वामीनी अस्पी नगारियाविसी आज्ञा केली होती त्यावरून
नगारे नवे सजून जोडी येक पाठविली आहे. तांबे वजन पके ४।२। सवाबारासेर
लागले आहे. बहुत काय लिहिणे. यास मसाला नगारची सागेल त्याप्रमाणे
देविला पाहिजे. हे आपले विचारास आले तरी या प्राा आणखी येक दोन जोडिया
लागल्या तरी तयार करून पाठऊन देऊन. बहुत काय लिहिणे? लोभ केला
पाहिजे हे विनंती.
TA pair of drums is prepared and sent to Chimaji Appa.
No.62]
पौ छ १ सवाल.
श्री.
पुरवणी राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी.
विनंती उपरी. प्रस्तुत वर्तमान येकितो की स्वामीनी आपल्या वाड्याभोवता
कोट घालावयास प्रारंभ केला आहे. त्यास आमचे घर व राजश्री गोविद हरी
याची घरे कोटा बाहेर पडतात. त्यास आमचे विचारे ही घरे बाहेर टाकावी येसे
906

·३९
नाही. कोटांत घ्यावीं ये गोष्टीस पैका जाजती पडला तरी ज्याची घरे ते देतील
आणि आपण घ्यावा परंतु घरे कोटाबाहेर न टाकावी. नाहीतरी आम्हांस
घर मोडावे लागेल. कलावे याकरितां लिहिले असे. बहुत काय लिहिणे, लोभ केला
पाहिजे हे विनंती.
No. 63]
श्री.
पुाा राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी.
विनंती उपरी. वसईस सुकेली होतात त्या केळीचे नांव राजेली. त्यास राजेली
केलीची रोपे वसईस माणसे पाठऊन आणून स्वामीकडे बाा सिपाई धर्मोजी मगर
पाठविली सुमार ३५ पचतीस पाठविली आहेत ही स्वामीनी आपले बागेमधे
लाविली पाहिजेत. आणि पावलियाचे उतर पाठविले पाहिजे हे विनंती.
Some Rajeli banana plants, a species known for its keeping qualities, are
sent to the Peshwa to be used in his gardens.
No.64
पाा छ ८ जिलकाद.
श्री.
पुा राजश्री पतप्रधान स्वामीचे सेवेसी.
विनंती उपरी. तांबटास भाडी घडावयाची घोडी कल्याणास आहेत म्हणून
विदित जाहाले. येशास धोडीचे प्रयोजन आहे तरी धोडी उतम २ दोन अगत्य
पाठवणे म्हणून लिहिले. येसियासी येथे धोडी नाहीत. येथें तांबट आहेत.
त्यांजपुरत्या दोन तीन नेमस्तच आहेत. जाजती आहेत येसे नाही. येथे
मिळत नाही हे विनंती.
No.65]
श्री
राजश्री माहादोवा गोसावी
यासी
विनंती उपरी. चिरंजीव राजश्री आपा गंगापार होऊन गेले. त्याजकडून कासीद
पत्रे घेऊन आले श्रावण शुध ससमीची पत्रे आहेत. चिरजिवाजवली वर्तमान आले
907

·की श्रीमत् राजश्री पतप्रधान यासी पुत्र जाला. त्याणी पत्री लिहिले नाही परंतु जबानी कासिदाने सागितले. हे संतोशाचे वर्तमान तुम्हास कलावे याकरिता लिहिले असे. हे विनती. गंगेपलीकडे आलीकडे पाऊसहि बरा आहे हे विनती. qThe birth of a son to the Peshwa is reported to Mahadoba Purandare. No.661 श्री श्रीमंत राजश्री पंत प्रधान स्वामाचे सेवेसी. पोष्य वासुदेव जोसी कृतानेक नमस्कार विनंती येथील कुशल ता छ १५ माहे सफर जाणून स्वकीये लेखनाज्ञा केली पाहिजे. विशेष. स्वामीनी जासुदा समागमें पत्र पाठविलें की मधाचे व सोरलतेलाचे प्रयोजन आहे याकरितां पूर्वी लिहिले होते परंतु पाठविले नाही. तरी हली सोरल पेणेतून आणून व मध येसे पाठवणे म्हणून लिहिले. यसियासी येविसी पूर्वी कांही पत्र आले नाही. हली लिहिले यसियासी सोरल पेणेतून आणून पाठवावे त्यास प्रस्तुत तेथेही हगाम नाही. तेथे- हि मिळणार नाही याकरिता सोरल थोडकेसे घरात होते ते व मध मेळऊन पाठविले असे. मध घागर १ येकूण वजन सोरल घरांतील होते ते पाठविले पके ४. वजन पके ४४५|| येकूण मध वजन पके दाहासेर पके व सोरल वजन पके साडेपांचसेर पाठविल आहेत. कळावे याकरिता लिहिले असे. येकूण मध व सोरल वजन पके साडेपंधरा- सेर पाठविली आहे. बहुत काय लिहिणे? लोभ करीत गेले पाहिजे हे विनंती. (Vasudeo Joshi sends to the Peshwa some honey and other arlicles. No.67] श्री विनंती सेवक तुबाजी अनंत सा नमस्कार. संवेसी प्रार्थना सांज, आनी सनिवारी सेवसी पत्र माहाराज मातुश्री आईसाहेबाचं आज्ञाप्रमाणे आम्ही संपेली लिहिले की सोमवारी सूर्योदयापूर्वी येथून कृच होईल म्हणौन लिहिले होते. त्यान आजी दोनप्रहरा बोलाऊन नेऊन आज्ञा केली की तुम्हाकरची कागद लिमिटा. उदईक येतो. येथे आता गावचा जोसी आला होता. त्याने मुहर्त सांगितला की 908 ·४१ मंगलवारी प्रयाणास व प्रवेशास मुहूर्त आहे. व अकरावा चंद्र आहे म्हणौन सांगितले. त्यासी सुमुहूर्त भेटी होवी; ग्रामप्रवेश सुमूर्त करावा, येक दिवस आधिक लागतो. पेशव्यास आताच पत्र लिहिणे. मंगलवारी आम्ही येतो. त्यावरून विनंती लिहिली आहे; व स्वामीची आज्ञा होती की बराबरच्या लोकाचे गणति नावनिसीवार पुराणिकापासून लेहून मागितली. त्यानी लेहून दिली त्याची नकल सेवेसी पाठविली आहे. याची तरतूद असो द्यावी; व काली रात्री पागेची घोडी बोर येत होती. पागेची घोडीचा पाये नलीत जाऊन टिकोर पडले. घोडी येलूनजीक राहिली. प्रातःकाली माणोस पाठविल तो घोडी मेली. स्वामी म्हणतील की सकाल येक लिहिले आता यैसे लिहिले ? यासी आमचा इलाज काये आहे. आज्ञेप्रमाणे सेवेसी लिहितो. बहुत काये लिहिणे. सेवेसी सुत होये हे विज्ञाति. SATubaji Anant, Peshwas' agent in the Konkan, writes to the Peshwa from Satara about the auspicious hour for entering a new house and other matters. He also refers to an accident to a mare. No.68] श्री पुरवणी श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे शेवेसी विनंती. वेदभाप्याचे पुस्तकाविसी तुम्हास लिहिले होते त्याचे उतर तुमचे आले की, वेदमूर्ति राा विस्वनाथ जोसी रायेरीकर यापासून पुस्तक आपण घेतले नाही व दुसरे आपले संग्रहीहि नाही. त्यावरून हाली जोशाचे पत्र बजिनस अलाहिदा तुम्हास पाठविले आहे. मनास आणून खामखा वेदभाष्याचे पुस्तक बहुत माफजातीने पाठऊन देणे म्हणून स्वामीनी पत्री आज्ञा लिहिली. यैसियास, पूर्वी सेवेसी विनंती लिहिली ते स्वामीस मिथ्या भासोन, जोशाचे पत्र घेऊन पाठविले. तम्मान, आमच्या लिहिलियाचा विश्वास नाही यैसे दिसोन आले. तरी स्वामींच्या पायासी आपण मिथ्या भाषण करू हे गोष्ट सर्वथा होणार नाही. विस्वनाथ जानी समर्थ. व्यान काय म्हणावें? नसता विकल्प स्वामीचे चितात येईल जागान चिरंजाब बागव सिनरी आहेत, त्यास हे वर्तमान लिहिले. त्याचे उतर आले की, पृवी गुण्यान आम्ही असता वेदभाष्याची चर्चा जोशाजवल निघाली हंती. ने ननई में आपल्याजवल बोलिले होते की, आपले संग्रही पुस्तकहन ने व्यापार करें त्रिंबकभट खेडकर वास्तव्य नासिक याणी नं. वन विनाम लेहून सरकारचा कासी तिकोना जामृद व अन्द, अली मगन नरक - Ca20-6 ·पाठविली; पुस्तक आणविले. त्याणी उतर लिहिले की, आजी वीस वर्षे राये- रीकरापासून पुस्तक विकत आपण घेतले. त्या पुस्तकावर सता दुसरियाची नाही. द्रव्य देऊन पुस्तक घेतले असता तुमचे नाव कशास घ्यावे. पुस्तक आपण देत नाही, येसे परिछिन उतर त्रिंबकभटी दिल्हे. आग्रह करावा तर भिक्षुक ब्राह्मण. उपाय नाही. स्वामी समर्थ आहेत. आपली आज्ञा त्यास जालियावर देतील तर न कले. रायेरीकरास आम्ही पत्र पाठविले आहे. प्रविष्ट जालियावर त्यासहि उमज पडेल. विस्मृतीने आमचे नाव त्याणी घेतले आसेल. आपण त्यापासून पुस्तक घेतले नाही. विश्वास मानावा. * हे विनंती.. On being asked by the Peshwa why the copy of Vedabhashya was not returned, the writer explains that he is not responsible for it as it passed to several persons from hand to hand. No.69] श्री पुरवणी राजश्री राऊ प्रधान स्वामीचे सेवेसी विनंती विज्ञापना जे. राजश्री जानबा साहेबानी श्रीमंत मातुश्री बाई वडिलास वस्त्रे पाठविली तत्समई सौभाग्या- दिसंपन्न मातुश्री कासीबाईसाहेबांस वस्त्रे पाठविली. माहाराजाचे आगमन होईल याजकरितां मार्ग लक्षिला. सांप्रत सा आपासाहेबांचा निरोप घेऊन राजश्री जानबासाहेबांकडे गेलो. सौ मातुश्री बाईसाहेवाची वस्त्रे सुतडे काले पोफले व चोली तापथियाची यैसी सनगें दोन सेवेसी पाठविली आहेत. ज्याची त्यासी प्रविष्ट करून कृपा करून प्रत्योतर देविले पाहिजे. बहुत काये लिहिणे, कृपा असों दीजे, हे विनंती. ||Bajirao is requested to hand over to his wife the robes of honour sent by Janba Nimbalkar. No. 70] श्रीव्यंकटेश श्री सकलगुणालंकरण अंखडितलक्षुमीआलकृत राजमान्य राजेश्री चिमणाजी पंत आपा स्वामी गोसावी यासी पो व्यंकटराऊ नारायेण कृतानेक साII नमस्कार विनंती उपर येथील कुशल जाणून स्वकीये लिहिणे विशेष. आपण जासुदाबराबर पत्र पाठविले तेथे लिहिले 910 ·४३ की कारजकराबाबत कापड कोठे आहे हे कलत नाही. सावकाराचेथे शोध केला परंतु कोणी सागत नाही तरी कोठे आहे हे लिहिणे म्हणजे पाठऊन देऊ म्हणून आज्ञा केली. त्यावरून कारजकरास बोलाऊन विचारले. त्याणे नारोबा नाईक अनगल यास पत्र दिल्हे आहे ते बजिनस पाठविले आहे. त्यास देऊन कापड घेऊन उटावर लौकर येथे येऊन पोहचेसे केले पाहिजे. सौ. मातुश्री लक्षुमीबाई राजेश्री गोविंद हरि याची मातुश्री तेथे आहेत त्यास येथून पालखी पाठवावी तर येथे सध्या अनकूलता नाही यास्तव आपणास लिहिले असे. तरी हर कोणा- कडील पालखी मेलऊन मातुश्रीची रवानगी सत्वर केली पाहिजे. लग्नाचा निछय पूर्णिमेसच केला यास्तव त्वरा केली पाहिजे. तेथील ग्रहस्तास आमंत्रणपत्रे पाठविली आहेत तरी आपण कारकुनाचे हाती देऊन ग्रहस्तास आमंत्रण केले पाहिजे. बहुत काये लिहिणे? लोभ असो दिजे हे विनंती. Vyankatrao Narayan to Chimaji Appa: makes enquiries about the cloth of Karajker and asks him to secure a palanquin for Govind Hari's mother. No.71] श्रीव्यंकटेश तीर्थरूप राजश्री अपा वडिलांचे शेवेसी, अपत्ये सौभाग्यादिसंपन्न अनुबाई कृतानेक नमस्कार विनंती उपरी. येथील क्षेम अश्विन वद्य त्रयोदसी भृगुवासरपर्यंत मुकाम नांदणी वडिलांचे असीर्वादेकरून सुखरूप असों विशेष. बहुत दिवस जाहाले, अम्ही आल्यादारभ्य परामर्ष होत नाही. ऐसे न पाहिजे. निरंतर पत्री सांभाल केला पाहिजे. यानंतर त्या प्रांतात महर्गता व बरग पडिले अहे. यैशास, आम्हाकडे हरभरेहि सवंग आहेत, गवतहि अहे. सुभिक्ष धान्य अहे. याकरिता वडिली पागेच्या मादवाना वीस- पंचवीसपावतो पाठविलिया उतम आहे. निगादास्तहि आम्हास कलेल तैसी करूं. याकरिता वडिली या पत्राचे मनन करून अगत्यरूप पाठविली पाहिजे. बहुत काये लिहिणे, कृपा असो दीजे, हे विनंती. (Anubai to. Chimaji Appa, requesting a few mares being sent to be trained under her care. 911 ·No.72] छ २२ सवाल [1734 श्री श्रीमंत राजश्री पंतप्रधान स्वामीचे सेवेसी विनंती. सेवक बाबूराऊ मल्हार सा नमस्कार विनंती. ता छ ११ सौवाल- पर्यंत स्वामीचे कृपेकरून वर्तमान येथास्छित असे. यानंतर स्वामीचे आज्ञापत्र काली संध्याकाली सादर जाले की, आपण हुताशनीकरिता माहाराज स्वामीची आज्ञा घेऊन पुण्यास आलो. वर्षाचा दिवस. इष्टमित्र येके स्थली हुताशनी करावी यैसा विचार आहे. यास्तव, तुम्ही पत्र पावताच स्वार होऊन येणे. पंचमी जालियावरी सर्वच आज्ञा घेऊन जाणे" म्हणून पत्री आज्ञा केली, तेणेकरून बहुत संतोष जाला. आम्हा स्वकीये लोकांचे स्वामी छत्र आहेत. दुसरें गौरव कोण करणार आहे ? लक्षप्रकारें आज्ञेप्राा स्वार होऊन सेवेसी यावे. त्यास इकडील सर्व विचार पूर्वी सेवेसी लिहिला आहे त्यावरून श्रुत जाला असेल. नवाब अबदुल अजीजखान नासिकी येऊन दाभाडियाकडील लोकी किले त्रिंगल- वाडी घेतली होती ते फिरोन घेऊन आले. दाभाडियाकडील कमावीसदार व माणसे येकेकडे जाली आहेती. पुरसीस मांडिली आहे. आम्हास परवा येक पत्र व काली येक पत्र आले की, भेटीस येणे. कामकाज तो अगदी सर्वांचे बंद आहे. आपणास येऊन पंधरा दिवस जाले ; इतकियांतच येकाकी येथून स्वार होऊन यावे तेव्हा त्यांचे चितात काये येईल न कले. आपले गुमास्ते माहालो माहाली आहेती. जमाबंदीचे दिवस. कामाकाजास अंतराये होईल. अद्याप बाबती व सरदेसमुखीचा पैका वसूल नाही. मुलकात होईल की, त्वरेने कां गेले? विपर्यास मानितील. तांबाच्याहि चिती काये येईल? यैसा अर्थ. दुसरे, उष्ण काल दिवस. माझे शरीर स्वाधीन नाही. पत्र पावले (तों) दिवस थोडे. त्वरेने यावयाची शक्ति नाही. फिरोन त्वरेने यावे लागेल. मागे कामकाज होणे. यैसा विचार देखिला. वाईस गेलो; लग्नसिधि जालियाउपरी स्वामीसंनिध येऊन भेटी घ्यावी आणि आज्ञेप्रमाणे इकडे यावे. त्यास, हुताशनी पंधरा दिवस राहिली. स्वामी आज्ञा देतील न देती. इकडे तो कामकाजाचा अगत्यवाद. यास्तव, भेटीस न येता स्वार होऊन आलो. इतका अर्थ पाहोन हुताशनीस यावया अंतराय केला. आपणास सर्वप्रकारे वडील स्वामी आहेती. आज्ञेचा उलंब जाला याची क्षमा केली पाहिजे. मी खासगत चाकर. उजूर नाही. परंतु तीर्थरूप यंदा येथे ना(ही)त ; यामुले चार दिवस विरजीक करावी म्हणून आज्ञा न घेतां आलो. 912 ·४५ आज्ञापत्राप्र।। स्वार होऊन यावे; परंतु विस्तरें वर्तमान लिहिले आहे यामुले अनमान जाला. दुसरे, दरम्याने तीन दिवस राहिले पैसा अर्थ समजोन आलों नाही. अपराध क्षमा केला पाहिजे. विदित होये हे विनंती. हे विनंती. {Baburao Malhar (Barve) to the Peshwa, regretting his inability to be present at Poona for the Hutashani especially in view of the impending trouble by the Mughals in his province. No. 73] श्री चिरंजीव राजश्री बाजीराऊ यांप्रति राधाबाईने कृतानेक आसीर्वाद उपरी. सौभाग्यवती चिरंजीव भिऊबाईस पातल पाठविले ते व चोली आपणाजवळील 'यैसे देणे म्हणून लिहिले. एश्यास, ते परभारीच आपले घरी गेली. आजी सात- पांच रोज रुसली आहे. घोडा घेतलेबगर समजत नाही. कलले पाहिजे. चोली व पातल त्यांचे घरी पावावयासी पाठविते. हे विज्ञापना. Radhabai writes to her son Bajirao about some petty grierance of her daughter Bhiubai. No. 74] छ २२ जिल्हेज. श्री पुा राजश्री आपा स्वामीचे सेवेसी विनंती उपरी. स्वामीकारणे सुरण गोडा येक थोर व येक लाहान यैसे दोन पाठविले आहेत. त्यास, या सुरणास मध्ये मोड फुटले आहेत त्याचे चौफेर कापून भक्षावा. मोडाभोवतां अनमाने अदसेरेक वजन सुरण ठेऊन तो लावावा म्हणजे फिरोन जेव्हड्याचा तेव्हडा भुईमधे होतो. तरी लिहिलेप्रमाणे करावें. कलले पाहिजे हे विनंती. This letter, written to Chimaji, refers to a peculiar variety of an esculent root (सुरण), presented by the writer. 913 ·४६ No. 75] श्री चिरंजीव सौभाग्यवती कासीबाई यांसी प्रति मातुश्री राधाबाई आसीर्वाद उपरी. येथील कुशल ताा जेष्ट वद्य चतुर्दसी जाणून आपणाकडील सविस्तर वर्तमान लेहून संतोषबीत जाणे विशेष. बहुत दिवस तुम्हाकडील वर्तमान कलों येत नाही, तर सविस्तर लेहून पाठवणे. आपणांस व चिरंजीव बालास जतन करणे. जनार्दनास जतन करणे. बहुत काये लिहिणे, हा आसीर्वाद. हेच सौ अनुबाई व सौ भिऊबाई यांचे नमस्कार. लोभ असो दीजे हे विनंती. आश्रित] कृष्णभट कर्वे आसीर्वाद. FRadhabai to her daughter-in-law, Kashibai, asking her to take proper care of Bal and Janardan. No. 76] श्री चिरंजीव विजयीभव राजश्री नानास प्रति सौ. कासीबाई असीर्वाद उपरी. येथील क्षेम ताा श्रावण बहुल अमवाशापर्यंत सुखरूप आसो विशेष. तुम्ही पत्र पाठविले ते पावोन वर्तमान कलो आले. यैसेंच सदैव पत्र पाठऊन समाचार घेत जाणे. तुम्हाकारणे अंजीर सुमार ९ नव पाठविले आहेत हे घेणे. तुम्हास अंजिराची आवडी असली तरी लेहून पाठवणे. येथून थोडेबहुत पाठवीत जाऊन. तुमचे पत्र आले ते आम्हास न कलत राजश्री आपास कलले. त्याणी वाचून पाहिले. त्यावरून बहुतसे कौतुक करून बाजी भिवराऊ यास पत्र लिहिले आहे त्यावरून वर्तमान कलेल. तुम्हास तेथे पेरू मिलत असिले(स) थोडे- बहुत बालास पाठवीत जाणे. बहुत काये लिहिणे, हे आसीर्वाद. पोो नारो गंगाधर सांग नमस्कार विनंती उपरी आबाकारणे स्वामीच्या स्वहस्ताक्षरे दाहा बंद लेहून पाठवीजे. आनमान सहसा न कीजे. बहुत काये लिहिणे कृपा निरंतर कीजे हे विज्ञासि. सेवेसी विज्ञापना. बालाजी करकरे याचे सां नमस्कार, हे विज्ञासि. JKashibai writes in endearing terms to her son Nana asking him how he enjoyed the figs sent by her. 914 ·No.771 छ (मोहरम. श्री . - श्रीमंत माहाराज गमत्री पंतप्रधान मामांनी न सां दंडवत ािपना. बधीर पतंगान ना :- वलोकनकरुन यथास्थित संवि योगीनी पालका वाचून आक्षेप्रमाणे अवगारांना नाम बनाया सांगितला. निणं उतर दिलं. की. पण गावान माणसं दान थे विजनीन आन पार पनि नाही. बालयोगाची नाका बन्न मन ना मान आहे. त्याल, काच चंद आविधान और निमांदी :, :.. कैसा यती! तरी आधी यकाल और भरण. या गणन: :: ...' म्हणजे मग दुलरियाली दवणे. याम और नाम म्हणोन बोटली. त्यास. नगन सौगायनी माशी : आरोग्य नव्हते. नोंडास पाणी मुटन ली बन सक स्वल्पसा उपांय कम्न औपथ देविट. याणकन्न राहिले, अन रुचो लागद. न्याय आणली जात सांगितली. त्याल, वाणियांचं वगंची नाव यामिन....... आणायाची होती त रानातून आणिली आणि ओम : उत्तम प्रकारचा गृण जाहाला. शरीर दद नाम: उपरांत नणदीकराकंडे नहमी महिनाभर दाम न ::;, औषधउपाय करन. मतवाली व सांहबीन और पाक गायन सांगवावे म्हणौन आना. यशान, दाम र " महिनेपावती तालीम व गायन अगदी गहायां नम'::.... औषधाचा गूण येईल म्हणोन बोलिन्दी. मात्र, मान तालीम करवितों व गायन सांगविनी. गुटं पाकर यात्रा औषधउपा (य) करऊन. संघशी श्रुत होय हे विकारला. . N Apaji Shetge to Bajirao, informing him of the improerineal in liec!!!: of Kashibai under the treatment of a nur: Jron mangalud. १ बतयार - ·४८ No.78] श्री गंगाजान्हवी मातुश्री बाई वडिलांचे सेवेशी, प्रति सौभाग्यादिसंपन्ये राधाबाई दाभाडे दंडवत विनंती उपर. येथील कुशल जाणून स्वकीये कुशललेखण करीत गेले पाहिजे विशेष. आपण माहायात्रा करून आला हे वर्तमान यैकोन परम समाधान जाहाले. परंतु आपण स्मरणपूर्वक पत्र पाठऊन माहायात्रेचा प्रसाद पाठविला नाही. यैसी निष्ठुरता धरिली न पाहिजे. सदैव पत्रद्वारे सांभाल करीत गेले पाहिजे. तेण्हेकरून चिताचे सामाधान होत जाईल. राजश्री चिमणाजीपंतआपा यांसी शरीरी वेथा प्राप्त जाहाली आहे, तेण्हेकरून चित स्वस्त नाही. या तुकपो दाभाडे पाठविले आहेत. तरी आरोग्यते [चे] लेहून पाठविले पाहिजे. तेण्हेकरून सामाधान होईल. बहुत काये लिहिणे, लोभ असों दीजे हे विनंती. ſRadhabai Dabhade, probably wife of Krishnaji, congratulates Radhabai Peshwa on her safe return from the pilgrimage. She further makes enquiries about Chimaji Appa's health. No. 79] पौ छ १९ सवाल. श्री तीर्थस्वरूप मातुश्री राधाबाई वडिलांचे सेवेसी अपत्यासमान पिलाजी जाधवराव सांा दंडवत विनंती. येथील वर्तमान ता छ २१ रमजान मुकाम कसबे सुरोंज भेलसें प्रांत मालवा जाणऊन स्वकीये लेखनाज्ञा केली पाहिजे विशेष. वडिलांची आज्ञा घेऊन स्वार जाहालों त्यादारभ्य पत्र येऊन परामर्ष जाला नाही; तेणेकरून चित सापेक्षित असे. तरी वडिली कृपा करून आसीर्वाद पत्र पाठऊन सांभाल करीत असिले पाहिजे. यानंतर, वडिलांकारणे संक्रमणाची तिलशर्करा पाठविली आहे. अंगिकारून उतर पाठविले पाहिजे. बहुत काय लिहिणे, लोभ असो दीजे, हे विनंती मोर्तव सुद. Pilaji Jadhao sends to Radhabai his Sankrant greetings urth tilgul. 916 ·No.37 श्री श्रियानह नियंक नल अवीव उपती. येथील कुशल क न तुन्ईल कुवल दिहात जाणे विशेष. -बनननननलिकाल आहेत. त्यान. धन्- - -- -- -- अनुचित. यास्तव. नाणते देरी मनन- उन्द च दन, हे नासिकातून ना--- हल उतम करून देवक- कच- अन्य यैसा पाहून देणे. -- -- खानदेशपैकी दपत्र १८. न . यैवज यांस पावला नई. अंतर करून देवणे. साल न - बसावयास घोडे नाही. ल. दीजे हा आशीर्वाद. - . [Bajirao askes Chinaji Aarti :::::::: Balajipant from Nasik who is to TESZ. trouble there. It should also be arranca : 4 Rs. 1,500 promised to him last year as godini. Ca 20-7