·No text on this page.

·अहम् वाचकाग्रणीश्रीमदुमास्वातिवाचकविहितं स्वोपज्ञभाष्ययुतं श्री सागरची गांकन श्रीतत्त्वार्थसूत्रम्। सागर गौES प्रकाशयित्री-श्रीरत्नपुरीय (रतलाम) श्रेष्ठि ऋषभदेवजीकेशरीमलजीजैनश्वेतांबरसंस्था. इदं पुस्तकं मोहनलाल मगनलाल बदामी' इत्यनेन स्वकीये श्री जैनानंद प्रिं. प्रेस (दरीयामहेल सुरत.) इति मुद्रणालये मुद्रितं. वीर संवत् २४६२ पण्यम् १-०-० क्राइष्ट सन् १९३६ 5 विक्रम संवत् १९९२ प्रतयः ७००

·ពេរ អក ពី
अस्य पुनर्मुद्रणाद्याः सर्वेऽधिकाराः स्वायत्ताः स्थापिताः
ជយជេ
.៨ ប្រេង,
រប ដើរ
Printed by:--Mohanlal Maganlal Badami.
រ រ រ រ រ រ រ ជ រូងក្តី
របរ រក្សវរ ពី IP•#រង់រងារ • •
at the:--Jainanand P. Press,
Daria Mahel. SURAT.

·misoramiento de mim AntarmanTTIATRIKAnita वाचकाग्रणीश्रीउमास्वातिवाचकविहितं स्वोपज्ञभाष्ययुतं ॥ तत्त्वार्थाधिगमसूत्रम् ॥ २म, %3D %3D ran 30mleriimtimildirimidinio nun districtedUlim midit:ITTI intentim Animal Ah-MITHHTIMAnitatimettit! પૂ આ. શ્રીચન્દ્રસાગર સૂરિજી જ્ઞાનભંડાર. 4.१०८० mirmom જ્ઞાાન सम्यग्दर्शनशुद्धं यो ज्ञानं विरतिमेव नामोति । दुःखनिमि- | विशिष्टगतिरुत्तमः पुरुगगापा यस्तु कृतार्थोऽप्युत्तममवाप्य धर्म तमपीदं तेन सुलब्धं भवति जन्म ॥१॥ जन्मनि कर्मलेशैरनुव- परेभ्य उपदिशति । नित्यं स उत्तमेभ्योऽप्युत्तम इति पूज्यतम द्धेऽसिंस्तथा प्रयतितव्यम् । कर्मक्लेशाभावो यथा भवत्येप परमार्थः | एव ॥६॥ तस्मादर्हति पूजामईनेवोतमोगमो लोके । देवर्षिनरे- ॥२॥ परमार्थालामे वा दोगेष्वारम्भकखभावेषु ।कुशलानुबन्धमेव न्द्रेभ्यः पूज्येभ्योऽयन्यसचानाम् ॥७॥ अभ्यर्चनादई(रुह)तां स्सादनवचं यथा कर्म ॥२॥ कर्माहितमिह नामुन चाधमतमो नरः मनःप्रसादस्ततः समाधिध। तस्मादपि निःश्रेयसमतो हि तत्पूजन | समारमते । इहफलमेव त्वषमो विमध्यमस्तूभयफलार्थम् ॥४॥ न्याय्यम् ॥८॥ तीर्थप्रवर्तनफलं यत् प्रोक्तं कर्म तीर्थकरनाम । परलोकहितायैव प्रवर्तते मध्यमः क्रियासु सदा। मोक्षायैव तु घटते । तस्योदयात्कृतार्थोऽप्यईस्तीर्थं प्रवर्तयति ॥९॥ तत्खाभाव्यादेव FRONTHLYHunthnilon in INTERun m.NILEminema in InHINTERur Meir DNA It HAI ·Immun Hun aurat aummium intamin மாமா மாமா MADHIMANIDAIMAINTAIN INDIAum.tanumமயை mutimaterial.in प्रकाशयति भास्करो यथा लोकम् । तीर्थप्रवर्तनाय प्रवर्तते तीर्थकर | तीर्थमिदम् ॥१८॥ द्विविधमनेकद्वादशविध महाविषयममितगम- एवम् ॥१०॥ यः शुभकर्मासेवनभावितभावो भवेष्वनेकेषु । जज्ञे युक्तम् । संसारार्णवपारगमनाय दुःखक्षयायालम् ॥१९॥ ग्रन्था: ज्ञातेक्ष्वाकुपु सिद्धार्थनरेन्द्रकुलदीपः ॥११॥ ज्ञानैः पूर्वाधिगतैर- र्थवचनपटुभिः प्रयनवद्भिरपि वादिभिर्निपुणैः । अनभिभवनी- प्रतिपतितैर्मतिश्रुतावधिभिः । त्रिभिरपि शुद्धैर्युक्तः शैत्यद्युतिका- यमन्यैर्भास्कर इव सर्वतेजोमिः ॥२०॥ कृत्वा त्रिकरणशुद्धं तसै न्तिभिरिवेन्दुः ॥१२॥ शुभसारसत्वसंहननवीर्यमाहात्म्यरूपगुण- परमर्पये नमस्कारम् । पूज्यतमाय भगवते वीराय विलीनमोहाय युक्तः। जगति महावीर इति त्रिदशैर्गुणतः कृतामिख्यः ॥१३॥ ॥२१॥ तत्त्वार्थाधिगमाख्यं वह्वथं संग्रहं लघुग्रन्थम् । वक्ष्यामि खयमेव बुद्धतत्त्वः सचहिताभ्युद्यताचलितसत्वः । अभिनन्दित- शिष्यहितमिममर्हद्वचनैकदेशस्य ॥२२॥ महतोऽतिमहाविषयस्य शुभसचः सेन्द्रोंकान्तिकैर्देवैः॥१४॥ जन्मजरामरणात जगदश- दुर्गमग्रन्थभाष्यपारस्य । कः शक्तः प्रत्यासं जिनवचनमहोदधेः रणमभिसमीक्ष्य निःसारम् । स्फीतमपहाय राज्यं शमाय धीमान् कर्तुम् ॥२३॥ शिरसा गिरिं विमित्सेदुच्चिक्षिप्सेच्च स क्षितिं दो- प्रवत्राज ॥१५॥ प्रतिपद्याशुभशमनं निःश्रेयससाधकं श्रमण- ाम् । प्रतितीपेच समुद्रं मित्सेच्च पुनः कुशाग्रेण ॥२४॥ व्यो- लिङ्गम् । कृतसामायिककर्मा ब्रतानि विधिवत्समारोप्य ॥१६॥ म्नीन्दुं चिक्रमिपेन्मेरुगिरि पाणिना चिकम्पयिषेत् । गत्याऽनिलं सम्यक्त्वज्ञानचारित्रसंवरतपःसमाधिवलयुक्तः । मोहादीनि निह- जिगीपेच्चरमसमुद्र पिपासेच ॥२५॥ (नेयं व्याख्याता हरिभद्रीय- त्याशुभानि चत्वारि कर्माणि ॥१७॥ केवलमधिगम्य विभुः स्व- वृत्तौ):खद्योतकप्रभाभिः सोऽभिवुभूपेच्च भास्करं मोहात् । योऽति- यमेव ज्ञानदर्शनमनन्तम् । लोकहिताय कृतार्थोऽपि देशयामास | महाग्रन्थार्थ जिनवचनं संजिघृक्षेत ॥२६।। (शिरसेत्यादि खद्योत- ·1.WITHHATARTHAmit IIRAMMINIMUml ilurtR.III केत्यादि चार्याद्वयमन्यकर्त्तमिति हारि०) एकमपि तु जिनवचना- | वक्तुस्त्वेकान्ततो भवति ॥२९|| श्रममविचिन्त्यात्मगतं तसाच्छे- यसानिर्वाहकं पदं भवति। श्रूयन्ते चानन्ताः सामायिकमात्रपद- यः सदोपदेष्टव्यम् । आत्मानं च परं च हि हितोपदेष्टाऽनुगृह्णाति सिद्धाः ॥२७॥ तसात्तत्प्रामाण्यात् समासतो व्यासतश्च जिनवच- ॥३०॥ नर्ते च मोक्षमार्गाद्धितोपदेशोऽस्ति जगति कृत्स्नेऽसिन् । नम् । श्रेय इति निर्विचारं ग्राह्य धार्य च वाच्यं च ॥२८॥ न भ- तस्मात्परमिद(मय)मेवेति मोक्षमार्ग प्रवक्ष्यामि ॥३१॥ वति धर्मः श्रोतुः सर्वस्सैकान्ततो हितश्रवणात् । अवतोऽनुग्रहयुद्ध्या | ॥ इति सम्बन्धकारिकाः समाप्ताः ।। प्रथमोऽध्यायः। wilymnilium mitting milli IALyimonian Lityimulilimmitting muslimmitinum mummபாம் மாமா mitu munnum , सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः ॥१॥ | नियतः पूर्वलाभः । तत्र सम्यगिति प्रशंसाओं निपातः, समञ्च- सम्यग्दर्शनं सम्यग्ज्ञानं सम्यक्चारित्रमित्येप त्रिविधो मोक्ष- तेर्वा भावः (भावे ह०)। दर्शनमिति दृशेरव्यभिचारिणी सर्वेन्द्रि- मार्गः, तं पुरस्ताल्लक्षणतो विधानतश्च विस्तरेणोपदेक्ष्यामः। शास्त्रा- यानिन्द्रियार्थप्राप्तिः, एतत्सम्यग्दर्शनं, प्रशस्तं दर्शनं सम्यग्दर्शनं, नुपूर्वीविन्यासार्थ तूदेशमात्रमिदमुच्यते। एतानि च समस्तानि | संगतं वा दर्शनं सम्यग्दर्शनम् । एवं ज्ञानचारित्रयोरपि । मोक्षसाधनानि, एकतराभावेऽप्यसाधनानीत्यतस्त्रयाणां ग्रहणम् । तत्त्वार्थश्रद्धानं सम्यग्दर्शनम् ॥२॥ एषां च पूर्वलामे भजनीयमुत्तरं, उत्तरलाभे तु (लाभेऽपि ह.)। तत्चानामर्थानां श्रद्धानं तत्त्वेन वार्थानां श्रद्धानं तत्वार्थश्र- 3D ·11011131 innt paint miwirudiflolimo द्धानं तत् सम्यग्दर्शनम् , तत्वेन भावतो निश्चितमित्यर्थः, तत्वानि मुत्पद्यत इत्येतन्निसर्गसम्यग्दर्शनम् ॥ अधिगमः अभिगमः आ- जीवादीनि वक्ष्यन्ते, त एव चार्थास्तेषां श्रद्धानं-तेषु प्रत्ययाव- गमो निमित्तं श्रवणं शिक्षा उपदेश इत्यनर्थान्तरम् , तदेवं परो- धारणम् । तदेवं प्रशमसंवेगनिर्वेदानुकम्पास्तिक्याऽभिव्यक्तिल- पदेशाद्यत्तत्वार्थश्रद्धानं भवति तदधिगमसम्यग्दर्शन मिति ।। क्षणं तत्वार्थश्रद्धानं सम्यग्दर्शनमिति ।। . अत्राह-तचार्थश्रद्धानं सम्यग्दर्शनमित्युक्तम्, तत्र किं तत्व तनिसर्गादधिगमाद्वा ॥३॥ मिति । अत्रोच्यते- तदेतत्सम्यग्दर्शनं द्विविधं भवति-निसर्गसम्यग्दर्शनमधिग- जीवाजीवास्रवबन्धसंवरनिर्जरामोक्षास्तत्त्वम् ॥४॥ मसम्यग्दर्शनं च, निसर्गादधिगमाद्वोत्पद्यत इति द्विहेतुकं द्विवि जीवा अजीवा आसवा बन्धः संवरो निर्जरा मोक्ष इत्येप सप्त- धम् ॥ निसर्गः परिणामः स्वभावः अपरोपदेश इत्यनर्थान्तरम्। विधोऽर्थस्तत्त्वम् । एते वा सप्त पदार्थास्तच्चानि। ताँल्लक्षणतो विधा- ज्ञानदर्शनोपयोगलक्षणो जीव इति वक्ष्यते। तस्यानादौ संसारे नतश्च पुरस्ताद्विस्तरेणोपदेष्यामः॥ परिभ्रमतः कर्मत एव कर्मणः स्वकृतस्य बन्धनिकाचनोदयनिर्ज नामस्थापनाद्रव्यभावतस्तन्यासः॥५॥ रापेक्षं नारकतिर्यग्योनिमनुष्यामरभवग्रहणेपु विविधं पुण्यपापफ एभिर्नामादिभिश्चतुर्भिरनुयोगद्वारैस्तेषां जीवादीनां तत्वानां लमनुभवतो ज्ञानदर्शनोपयोगस्वाभाव्यात् तानि तानि परिणामा- न्यासो भवति । विस्तरेण लक्षणतो विधानतश्चाधिगमार्थ न्यासो, ध्यवसायस्थानान्तराणि गच्छतोऽनादिमिथ्यादृष्टेरपि सतः परि- निक्षेप इत्यर्थः, तद्यथा-नामजीवः स्थापनाजीयो द्रव्यजीवो भाव- णामविशेषादपूर्वकरणं तादृग्भवति येनास्यानुपदेशात्सम्यग्दर्शन- जीव इति । नाम संज्ञा कर्म इत्यनर्थान्तरम् , चेतनावतोऽचेतनस्य Hairmenion.IMilkympt Hinmulimile winismHnipirn iWill miprup mein 11901110i Troll'uni Uitnout in athiHIMALARIAttillJunil ·seori ini putut failuliitus mit ETVMatil.itment Namdilli. वा द्रव्यस्य जीव इति नाम क्रियते स नामजीवः । यः काष्ठ- दीनामन्यतमत् , केचिदन्याहुः-यद् द्रव्यतो द्रव्यं भवति, तच्च, | पुस्तचित्रकर्माक्षनिक्षेपादिपु स्थाप्यते जीव इति स स्थापनाजीयो, पुद्गलद्रव्यमेवेति प्रत्येतव्यम् , अणवः स्कन्धाच, सङ्घातभेदेभ्य देवताप्रतिकृतिवद्, इन्द्रो रुद्रः स्कन्दो विष्णुरिति । द्रव्यजीव उत्पद्यन्त इति वक्ष्यामः । भावतो द्रव्याणि धर्मादीनि सगुणप- इति गुणपर्यायवियुक्तः प्रज्ञास्थापितोऽनादिपारिणामिकभावयुक्तो र्यायाणि प्राप्तिलक्षणानि वक्ष्यन्ते,आगमतश्च प्राभृतज्ञो द्रव्यमिति जीव उच्यते, अथवा शून्योऽयं भङ्गः, यस्य ह्यजीवस्य सतो भव्यमाह,द्रव्यं च भव्ये,भव्यमिति प्राप्यमाह,भू प्राप्तावात्मनेपदी, भव्यं जीवत्वं स्यात् स द्रव्यजीवः स्याद् , अनिष्टं चैतत् । भावतो तदेवं प्राप्यन्ते प्राप्नुवन्ति वा द्रव्याणि ॥ एवं सर्वेपामनादीना- जीवा औपशमिकक्षायिकक्षायोपशमिकौदायिकपारिणामिकभाव- मादिमतां च जीवादीनां भावानां मोक्षान्तानां तच्चाधिगमार्थ युक्ताः, उपयोगलक्षणाः संसारिणो मुक्ताश्च द्विविधा वक्ष्यन्ते ॥ न्यासः कार्य इति ।। एवमजीवादिपु सर्वेष्वनुगन्तव्यम् ।। प्रमाणनयैरधिगमः ॥ ६ ॥ पर्यायान्तरेणापि नामद्रव्यं स्थापनाद्रव्यं द्रव्यद्रव्यं भावतो एपां च जीवादीनां तत्यानां यथोद्दिष्टानां नामादिभिर्य- द्रव्यमिति । यस्य जीवस्य वा अजीवस्य वा नाम क्रियते द्रव्य- स्तानां प्रमाणनविस्तराधिगमो भवति । तत्र प्रमाणं. द्विविधं, मिति तन्नामद्रव्यम् । यत्काष्ठपुस्तचित्रकर्माक्षनिक्षेपादिपु स्थाप्यते परोक्षं प्रत्यक्षं च वक्ष्यते, चतुर्विधमित्येके, नयबादान्तरेण । द्रव्यमिति तत् स्थापनाद्रव्यं देवताप्रतिकृतिवद् ,इन्द्रो रुद्रः स्कन्दो नयाश्च नैगमादयो वक्ष्यन्ते ॥ किंचान्यत्- विष्णुरिति । द्रव्यद्व्यं नाम गुणपर्यायवियुक्तं प्रज्ञास्थापितं धर्मा- निर्देशस्वामित्वसाधनाधिकरणस्थितिविधानतः॥७॥ HAIRMAmitalim Attinumantt himati.mami nitin MSTHANDRUMSmt I Humanity ADHits UTTAR . Inniindianttiin ·एतद् आत्मसंयोगेन परसंयोगेनोभयसंयोगेन चेति वाच्यम् , चाप्यभूताः सद्भूतान यथोक्ताः भङ्गविकल्पा इति । स्थितिः , पभित्र निर्देशादिभिः पइभिरनुयोगद्वारैः सर्वेषां भावानां सन्निधानमभ्यन्तरसन्निधानमित्यर्थः, परसन्निधानं बायसनिधा- जीवादीनां तमानां विकल्पशो विस्तरेणाधिगमो भवति, तद्यथा-नमित्यर्थः, उभयसनिधानं वालाभ्यन्तरसन्निधानमित्यर्थः,कसि- निर्देशः-को.जीवः ?, औपशमिकादिभावयुक्तो द्रव्यं जीवः, न सम्यग्दर्शनं ?. आत्मसन्निधाने तावत् जीवे सम्यग्दर्शनं जीवे सम्यग्दर्शनपरीक्षायां किं सम्यग्दर्शनं १, द्रव्यं, सम्यग्दृष्टिर्जीवो- ज्ञानं जीवे चारित्रमित्येतदादि, बाखसन्निधाने जीवे सम्यग्दर्शनं ऽरूपी नोस्कन्धो नोग्रामः । स्वामित्वं, कस्य सम्यग्दर्शन मिति, नोजीवे सम्यग्दर्शन मिति यथोक्ता विकल्पाः, उभयसन्निधाने in winning mitrri Hariwari HITE IS Humi irre आत्मसंयोगेन जीवस्य सम्यग्दर्शनं, परसंयोगेन जीवस्यांजीवस सम्यग्दर्शनं कियन्तं कालम् ?, सम्यग्दृष्टिविविधा-सादिः सप- जीवयोरजीवयोजीवोनामजीवानामिति विकल्पाः, उभयसंयोगेन र्यवसाना सादिरपर्यवसाना च, सादि सपर्यवसानमेव च सम्य- जीवस्य नोजीवस्य जीवयोरजीक्योर्जीवानामजीवानामिति विक-, ग्दर्शनम् , तजघन्येनान्तर्मुहूर्त, उत्कृप्टेन पद्पष्टिः सागरोपमाणि ल्पा न सन्ति, शेपाः मन्ति । साधनं, सम्यग्दर्शनं केन भवति ?, पाधिकानि, सम्यग्दृष्टिः सादिरपर्यवसाना, सयोगः शैलेशीप्रा- निसर्गादधिगमाद्वा भवीन्युक्तम् , तत्र निसर्गः पूर्वोक्तः, अधि- पश्च केवली सिद्धशेति । विधानं, हेतुविध्यात् क्षयादित्रिविधं गमस्तु सम्यग्व्यायामः, उभयमपि नदावरणीयस्य कर्मणः क्षये- सम्यग्दर्शनम् , तदावरणीयस्य कर्मणो दर्शनमोहस्य च क्षया- णोपशमेन क्षयोपशमाभ्यामिति । अधिकरणं त्रिविधं-आन्म- दिभ्यः, तद्यथा- क्षयसम्यग्दर्शनं उपशमसम्यग्दर्शनं क्षयोपशमस- सन्निधानेन परमणिधानेनोभयसभिधानेनेति वाच्यम् , आन्म- म्यग्दर्शनमिति, अत्र चौपशमिकक्षायोपशमिकक्षायिकाणां परतः Hinditions: witutiviation Nutrition RANSLatc.instistianetlant ·minatimmiuitmemilimmin PLEARINIVERY । Milinumawimmilim miWITH परतो विशुद्धिप्रकर्षः ॥ किंचान्यत्- शेप इति,उच्यते,अपायसद्रव्यतया सम्यग्दर्शनम्,अपाय आमिनि- सत्संख्याक्षेत्रस्पर्शनकालान्तरभावाल्पबहुत्वैश्च ॥ ८॥ बोधिक, तद्योगात्सम्यग्दर्शनं, तत् केवलिनो नास्ति, तसात् न सत् संख्या क्षेत्रं स्पर्शनं कालः अन्तरं भावः अल्पबहुत्व- केवली सम्यग्दर्शनी, सम्यग्दृष्टिस्तु भवति । कालः, सम्यग्दर्शनं मित्येतैश्च सद्भूतपदग्ररूपणादिभिरष्टाभिरनुयोगद्वारैः सर्वभावानां कियन्तं कालमिति, अत्रोच्यते, तद् एकजीवेन नानाजीवैश्च परी- विकल्पशो विस्तराधिगमो भवति,कथमिति चेद् , उच्यते, सत्, क्ष्यं, तद्यथा-एकजीवं प्रति जघन्येनान्तर्मुहूर्त, उत्कृष्टेन पद्पष्टिः सम्यग्दर्शनं किमस्ति नास्ति?,अस्तीत्युच्यते, कास्तीति चेदुच्यते सागरोपमाणि साधिकानि; नानाजीवान् प्रति सर्वाद्धा । अन्त- -अजीवेपु तावन्नास्ति, जीवेषु तु भाज्यं, तद्यथा-गतीन्द्रियंकाय- रम्, सम्यग्दर्शनस्य को विरहकालः १, एकं जीवं प्रति जघ- योगकपायवेदलेश्यासम्यक्त्वज्ञानदर्शनचारित्राहारोपयोगेपु त्रयो-न्येनान्तमुहूर्त, उत्कृप्टेन उपार्धपुद्गलपरिवर्तः, नानाजीवान् प्रति दशस्खनुयोगद्वारेपु यथासम्भवं सद्भूतप्ररूपणा कर्तव्या। संख्या, नास्त्यन्तरम् । भावः, सम्यग्दर्शनमौपशमिकादीनां भावानां कियत्सम्यग्दर्शनं ?, किं संख्येयमसंख्ययमनन्तमिति ?, उच्यते, कतमो भावः१, उच्यते, औदयिकपारिणामिकवर्ज त्रिषु भावेपु असंख्येयानि सम्यग्दर्शनानि, सम्यग्दृष्टयस्त्वनन्ताः । क्षेत्रम् , ' भवति । अल्पबहुत्वम् , अत्राह-सम्यग्दर्शनानां त्रिपु भावेषु सम्यग्दर्शनं कियति क्षेत्रे ?, लोकस्यासंख्येयभागे। स्पर्शनम् , वर्तमानानां किं तुल्यसंख्यत्वमाहोखिदल्पबहुत्वमस्तीति,उच्यते, सम्यग्दर्शनेन किं स्पृष्टम् ?, लोकस्यासंख्येयभागः, सम्यग्दृष्टिना सर्वस्तोकमौपशमिकं, ततः क्षायिकमसंख्येयगुणं, ततोऽपि क्षा- तु सर्वलोक इति । अत्राह-सम्यग्दृष्टिसम्यग्दर्शनयोः का प्रतिवि- योपशमिकमसंख्येयगुणं, सम्यग्दृष्टयस्त्वनन्तगुणा इति । एवं.

·IMMIminar mymami 1.animIHA १३ Sain सर्वभावानां नामादिभियासं कृत्वा प्रमाणादिभिरभिगमः कार्यः॥ मतिश्रुताभ्यां यदन्यत् त्रिविधं ज्ञानं तत्प्रत्यक्ष प्रमाणं भवति। उक्तं सम्यग्दर्शनम् , ज्ञानं वक्ष्यामः- कुतः ?, अतीन्द्रियत्वात् , प्रमीयन्तेऽस्तैिरिति प्रमाणानि, मतिश्रुतावधिमनःपर्यायकेवलानि ज्ञानम् ॥ ९॥ अत्राह-इह अवधारितं 'द्वे एव प्रमाणे प्रत्यक्षपरोक्षे' इति, अनु- मतिज्ञानं श्रुतज्ञानं अवधिज्ञानं मनःपर्यायज्ञानं केवल- मानोपमानागमार्थापत्तिसम्भवाभावानपि च प्रमाणानीति केचि- ज्ञानमित्येतत् मूलविधानतः पञ्चविधं ज्ञानं, प्रभेदास्त्वस्य न्मन्यन्ते तत्कथमेतदिति, अत्रोच्यते, सर्वाण्येतानि मतिश्रुत- पुरस्ताद्वक्ष्यन्ते ॥ योरन्तर्भूतानि, इन्द्रियार्थसन्निकर्षनिमित्तत्वात् , किंचान्यत्- तत्प्रमाणे ॥ १० ॥ अप्रमाणान्येव वा, कुतः, मिथ्यादर्शनपरिग्रहाद्विपरीतोपदेशाच, तदेतत्पञ्चविधमपि ज्ञानं द्वे प्रमाणे भवतः,परोक्षं प्रत्यक्षं च ॥ मिथ्यादृष्टेहि मतिश्रुसावधयो नियतमज्ञानमेवेति वक्ष्यते, नय- आये परोक्षम् ॥ ११ ॥ वादान्तरेण तु यथा मतिश्रुतविकल्पजानि भवन्ति तथा परस्ता- आदौ भवमाद्यं, आधे सूत्रक्रमप्रामाण्यात् प्रथमद्वितीये शा- वक्ष्यामः।। अत्राह-उक्तं भवता मत्यादीनि ज्ञानानि उद्दिश्य तानि स्ति, तदेवमाये मतिज्ञानश्रुतज्ञाने परोक्षं प्रमाणं भवतः, कुतः?, विधानतो लक्षणतश्च परस्ताद् विस्तरेण वक्ष्याम इति, तदुच्य- निमित्तापेक्षत्वात् ,अपायसद्रव्यतया मतिज्ञानं, तदिन्द्रियानिन्द्रि- तामिति, अनोच्यते- यनिमित्तमिति वक्ष्यते,तत्पूर्वकत्वात्परोपदेशजत्वाच्च श्रुतज्ञानम् ।। मतिः स्मृतिः संज्ञा चिन्ताऽऽभिनियोध प्रत्यक्षमन्यत् ॥ १२ ॥ इत्यनान्तरम् ॥ १३ ॥ HimmitmSUTHATA Unca -- mignHEMAMATATEmitingRIANTETililiymities បេៗittl!! ករ៧.រ ោះរៅរកលវេល»a'ារវេទ័រ៧រ ·HELHHETRImmentSITE maiIRE Immunitaminals मतिज्ञानं स्मृतिशानं संज्ञाज्ञानं चिन्ताज्ञानं आभिनित्रोधिक- अपथ्याधः अपेतमपगतमपविद्धमपनुत्तमित्यनान्तरम् । धारणा ज्ञानमित्यनर्थान्तरम् ॥ प्रतिपत्तिर्यथाखं मत्यवस्थानमनधारणं च, धारणा प्रतिपत्तिरव- तदिन्द्रियानिन्द्रियनिमित्तम् ॥ १४ ॥ धारणमवस्थानं निधयोऽवगमः अवबोध इत्यनान्तरम् ।। तद्-एतन्मतिज्ञानं द्विविधं भवति-इन्द्रियनिमित्तमनिन्द्रिय- यहुबहुविधक्षिमानिश्रितानुक्तध्रुवाणां सेतराणाम् ॥१६॥ निमित्तं च, तत्रेन्दियनिमित्तं स्पर्शनादीनां पञ्चानां स्पर्शादिषु अवग्रहादयशत्वारो मतिज्ञान विभागा एप बहहादीनाम- पञ्चखेव स्वविपयेषु, अनिन्द्रियनिमित्तं मनोवृत्तिरोघज्ञानं च । र्थानां सेतराणां भवन्त्येकशः, सेतराणामिति सप्रतिपक्षाणामि- अवग्रहेहापायधारणाः ॥१५॥ त्यर्थः, बहवगृजाति अल्पमवगृह्णाति बहुविधमवगृजाति एकवि- तदेतन्मतिज्ञानमुभयनिमित्तमप्येकशचतुर्विधं भवति. तद्यथा- धमवगृहाति क्षिप्नमवगृह्णाति चिरेणावगृह्णाति अनिश्रितमगृणाति अवग्रह ईहा अपायो धारणा चेति, तत्राव्यक्तं यथास्वमिन्द्रियनि- निश्रितमागृहाति अनुक्तमवगृह्णाति उक्तमवगृजाति ध्रुवमवगृ. पयाणामालोचनावधारणमवग्रहः, अवग्रहो ग्रहणमालोचनमवधा- जाति अध्रुवमवगृजाति, इत्येवमीहादीनामपि विधात् ॥ रणमित्यनान्तरम् । अवगृहीते विपयार्थकदेशाच्छेपानुगमनं अर्थम्य ॥१७॥ नित्रयविशेपजिज्ञासा ईहा, ईहा ऊहा तर्कः परीक्षा विचारणा अवग्रहादयो मतिज्ञानविकल्पा अर्थस भवन्ति । जिज्ञासेत्यनान्तरम् । अवगृहीते विपये सम्यगसम्यगिति गुण- व्यअनस्यावग्रहः ॥ १८ ॥ दोपविचारणाध्यवसायापनोदोऽपायः, अपायोऽपगमः अपनोदः व्यअनसावग्रह एव भवति, नेहादयः, एवं द्विविधोऽवग्रहो. / ·IMAtit attlimittaintmunalittimulfstting houth18 HTTPlay malins Hima malinittun Dilima milim misine ant arton Trianarm ningen raani suntant attainsin niymau alonlim.monlin (द्वैविध्यं) व्यञ्जनस्य अर्थस्य च, ईहादयस्त्वर्थस्यैव ॥ अङ्गप्रविष्टं द्वादशविधम् , तद्यथा-आचारः सूत्रकृतं स्थानं न चक्षुरनिन्द्रियाभ्याम् ॥ १९ ॥ समवायः व्याख्याप्रज्ञप्तिः ज्ञातधर्मकथा उपासकाध्ययनदशाः चक्षुपा नोइन्द्रियेण च व्यञ्चनावग्रहो न भवति, चतुभिरि- अन्तकृद्दशाः अनुत्तरोपपातिकदशाः प्रश्नव्याकरणं विपाकसूत्रं न्द्रियैः शेषैर्भवतीत्यर्थः, एवमेतन्मतिज्ञानं द्विविधं चतुर्विधं अष्टा- दृष्टिपात इति ।। अत्राह-मतिज्ञानश्रुतज्ञानयोः कः प्रतिविशेप विशतिविधं अष्टपष्टयुत्तरशतविधं पत्रिंशत्रिशतविधं च भवति ॥ इति?, अत्रोच्यते-उत्पन्नाविनष्टार्थग्राहकं साम्प्रतकालविषयं मति- अत्राह-गृहीमस्तावन्मतिज्ञानम् , अथ श्रुतज्ञानं किमिति ?, ज्ञानं, श्रुतज्ञानं तु त्रिकालविपयं उत्पन्नविनष्टानुत्पन्नार्थग्राहकम् । अनोच्यते- अत्राह-गृह्णीमो मतिश्रुतयो नात्वम् , अथ श्रुतज्ञानस्य द्विवि- श्रुतं मतिपूर्व यनेकद्वादशभेदम् ॥२०॥ धमनेकद्वादशविधमिति किंकृतः प्रतिविशेष इति ?, अनोच्यते- श्रुतज्ञानं मतिज्ञानपूर्वकं भवति, श्रुतमाप्तवचनमागम उपदेश वक्तृविशेषाद्वैविध्यम् , यद्भगवद्भिः सर्वज्ञैः सर्वदर्शिभिः परम- ऐतिहमाम्नायः प्रवचनं जिनवचनमित्यनर्थान्तरम् , तद्विविधम्- पिंभिरर्हद्भिः तत्स्वाभाव्यात् परमशुभस्य च प्रवचनप्रतिष्ठापनफ- अङ्गबाह्यमङ्गप्रविष्टं च,तत्पुनरनेकविधं द्वादशविधं च यथासङ्खयम्। लस्य तीर्थकरनामकर्मणोऽनुभावादुक्तं भगवच्छिष्यैरतिशयवद्भि- अङ्गवाघमनेकविधम् , तयथा-सामायिकं चतुर्विंशतिस्तवो रुत्तमातिशयवाग्बुद्धिसंपन्नगणधरैदृब्धं तदङ्गप्रविष्टम् , गणधरा- वन्दनं प्रतिक्रमणं कायव्युत्सर्गः प्रत्याख्यानं दशकालिकं उत्त- नन्तर्यादिभिस्त्वत्यन्तविशुद्धागमैः परमप्रकृष्टवाङ्मतिशक्तिभि- राध्यायाः दशाः कल्पव्यवहारौ निशीथमृपिभापितान्येवमादि । राचार्यः कालसंहननायु पादल्पशक्तीनां शिष्याणामनुग्रहाय य- व ·GIRATRAPATIL Tierritiuitm EMAIHari.MEETD.16 Filime TICHER REn: namuna lisan.fish artyuultinuirint Emainininin mit प्रोक्तं तदङ्गवाह्यमिति । सर्वज्ञग्रणीतत्वादानन्त्याच ज्ञेयस्य श्रु भवप्रत्ययो नारकदेवानाम् ॥ २२ ॥ तज्ञानं मतिज्ञानान्महाविषयम् , तस्य च महाविपयत्वात् तांस्ता नारकाणां देवानां च यथास्वं भवप्रत्ययमवधिज्ञानं भवति, ननधिकृत्य प्रकरणसमात्यपेक्षमङ्गोपाङ्गनानात्वम्। किं चान्यत्- भवप्रत्ययं भवहेतुकं भवनिमित्तमित्यर्थः, तेपां हि भवोत्पत्तिरेव सुखग्रहणधारणविज्ञानापोहप्रयोगार्थ च, अन्यथा ह्यनिवद्धमङ्गो- तस्य हेतुर्भवति,पक्षिणामाकाशगमनवत् , न शिक्षा न तप इति ।। पाङ्गशः समुद्रप्रतरणवदुरध्यवसेयं स्यात् । एतेन पूर्वाणि वस्तूनि यथोक्तनिमित्तः षड्विकल्पः शेषाणाम् ॥ २३ ॥ प्राभृतानि प्राभृतप्राभृतानि अध्ययनान्युद्देशाश्च. व्याख्यातः ॥ यथोक्तनिमित्तः क्षयोपशमनिमित्त इत्यर्थः, तदेतदवधिज्ञानं अत्राह-मतिश्रुतयोस्तुल्यविषयत्वं वक्ष्यति 'द्रव्येष्वसर्वपर्याये- क्षयोपशमनिमित्तं पड्विधं भवति शेपाणां, शेपाणामिति नारक- विति, तस्मादेकत्वमेवास्त्विंति, अत्रोच्यते-उक्तमेतत् 'साम्प्र- देवेभ्यः शेपाणां तिर्यग्योनिजानां मनुष्याणां च, अवधिज्ञाना- तकालविपयं मतिज्ञानं श्रुतज्ञानं तु त्रिकालविपयं विशुद्धतरं चेति, वरणीयस्य कर्मणः क्षयोपशमाभ्यां भवति पविधम् , तद्यथा- किं चान्यत्-मतिज्ञानमिन्द्रियानिन्द्रियनिमित्तमात्मनो ज्ञस्वाभा- अनानुगामिकं आनुगामिकं हीयमानकं वर्धमानकं अनवस्थित व्यात्पारिणामिकम् , श्रुतज्ञानं तु तत्पूर्वकमातोपदेशाद्भयतीति ।। अवस्थितमिति, तत्रानानुगामिकं यत्र क्षेत्रे स्थितस्योत्पन्नं ततः अत्राह-उक्तं श्रुतज्ञानम् , अथावधिज्ञानं किमिति ?, अत्रोच्यते- प्रच्युतस्य प्रतिपतति, प्रश्नादेशपुरुपज्ञानवत् । आनुगामिकं यत्र द्विविधोऽवधिः ॥२१॥ क्वचिदुत्पन्न क्षेत्रान्तरगतस्यापि न प्रतिपतति, भास्करप्रकाशवत् भवप्रत्ययः क्षयोपशमनिमित्तश्च ॥ तत्र- घटरक्तभावबच्च । हीयमानकं असंख्येयेपु दीपेषु समुद्रेपु पृथि- Pilips 1:11 ·. hinilkanthaliftinuin वीपु विमानेषु तिर्यगूलमधो यदुत्पन्नं क्रमशः संक्षिप्यमाणं| विशुद्धिकृतश्चाप्रतिपातकृतश्चानयोः प्रतिविशेषः, तद्यथा- प्रतिपतति आ अङ्गुलासंख्येयभागात् , प्रतिपतत्येव वा, परिच्छि- ऋजुमतिमनःपर्यायाद्विपुलमतिमनःपर्यायज्ञानं विशुद्धतरं, किं- न्धनोपादानसंतत्यग्निशिखावत् । वर्धमानकं यदङ्गुलस्यासं. चान्यत्-ऋजुमतिमनःपर्यायज्ञानं प्रतिपतत्यपि.भूयो, विपुलम- ख्येयभागादिषूत्पन्नं वर्धते आ सर्वलोकात् , अधरोत्तरारणिनिर्मथ- | तिमनःपर्यायज्ञानंतु न प्रतिपततीति । अत्राह-अथावधिमनःप- नोत्पन्नोपात्तशुष्कोपचीयमानाधीयमानेन्धनराश्यग्निवत् । अन- | र्यायज्ञानयोः कः प्रतिविशेष इति ?, अत्रोच्यते- वस्थितं हीयते वर्धते च वर्धते हीयते च प्रतिपतति चोत्पद्यते विशुद्धिक्षेत्रवामिविषयेभ्योऽवधिमनःपर्याययोः॥२६॥ चेति पुनः पुनरूमिवत् । अवस्थितं यावति क्षेत्रे उत्पन्न भवति विशुद्धिकृतः क्षेत्रकृतः स्वामिकृतोविषयकृतश्चानयोर्विशेपो ततो न प्रतिपतत्या केवलप्राप्तेः आ भवक्षयाद्वा जात्यन्तरस्थायि भवत्यवधिमनःपर्यायज्ञानयोः, तद्यथा-अवधिज्ञानान्मनःपर्या- वा भवति लिङ्गवत् ॥ उक्तमवधिज्ञानं, मनःपर्यायज्ञानं वक्ष्यामः- | यज्ञानं विशुद्धतरम् , यावन्ति हि रूपीणि द्रव्याण्यवधिज्ञानी ऋजुविपुलमती मनःपर्यायः ॥ २४ ।। जानीते तानि मनःपर्यायज्ञानी विशुद्धतराणि मनोगतानि जानीते, मनःपर्यायज्ञानं द्विविध-ऋजुमतिमनःपर्यायज्ञानं विपुलम- किंचान्यत्-क्षेत्रकृतश्चानयोः प्रतिविशेषः, अवधिज्ञानमङ्गुल- तिमनःपर्यायज्ञानं च ॥ अत्राह-कोऽनयोः प्रतिविशेष इति ?, स्यासंख्येयभागादिपूत्पन्नं भवत्या सर्वलोकात् , मनःपर्यायज्ञानं अत्रोच्यते-- तु मनुष्यक्षेत्र एव भवति नान्यक्षेत्र इति । किंचान्यत् , स्वामि- विशुद्ध्यप्रतिपाताभ्यां तद्विशेषः ॥ २५ ॥ कृतश्चानयोः प्रतिविशेष इति, अवधिज्ञानं संयतस्य असंयतस्य वा Titlewly-III MEIN MILLERTime MitaliMIN 卐

·No text on this page.

·mil Ui. LALITARATHI METROHDPatATIHARin एषां मत्यादीनां ज्ञानानामादित एकादीनि भाज्यानि युगप-| णोपयोगो भवति, न युगपत् , संभिन्नज्ञानदर्शनस्य तु भगवतः देकसिन् जीव आ चतुर्व्यः, कसिंश्चिजीवे मत्यादीनामेकं भवति, केवलिनो युगपत्सर्वभावग्राहके निरपेक्षे केवलज्ञाने केवलदर्शने कमिथिजीवे द्वे भवतः, कसिंचित्रीणि भवन्ति, कसिंचिचत्वारि चानुसमयमुपयोगो भवति। किंचान्यत्-क्षयोपशमजानि चत्वा- भवन्ति, श्रुतज्ञानस्य तु मतिज्ञानेन नियतः सहभावस्तत्पूर्वकत्वात् , रि ज्ञानानि पूर्वाणि, क्षयादेव केवलं, तसान केवलिनः शेपाणि यस्य श्रुतज्ञानं तस्य नियतं मतिज्ञानं, यस्य तु मतिज्ञानं तस्य | ज्ञानानि सन्तीति । श्रुतज्ञानं स्याद्वा न वेति । अत्राह-अथ केवलज्ञानस्य पूर्वैर्मति मतिश्रुतावधयो विपर्ययश्च ॥ ३२ ॥ ज्ञानादिभिः किं सहभावो भवति ?, नेत्युच्यते, केचिदाचार्या मतिज्ञानं श्रुतज्ञानमवधिज्ञानमिति, विपर्ययश्च भवत्यज्ञानं व्याचक्षते-नाभावः, किं तु तदभिभूतत्वादकिंचित्कराणि भवति चेत्यर्थः, ज्ञानविपर्ययोऽज्ञानमिति । अत्राह-तदेव ज्ञानं तदेवाज्ञा- इन्द्रियवत् , यथा वा व्यभ्रे नभसि आदित्य उदिते भूरितेजसि नमिति, ननु छायाऽऽतपवच्छीतोष्णवच तदत्यन्तविरुद्धमिति, भूरितेज़स्त्वादादित्येनाभिभूतान्यन्यतेजांसि ज्वलनमणिचन्द्रन- अत्रोच्यते, मिथ्यादर्शनपरिग्रहाद्विपरीतग्राहकत्वमेतेपा, तसाद- क्षत्रप्रभृतीनि प्रकाशनं प्रत्यकिंचित्कराणि भवन्ति तद्वदिति, ज्ञानानि भवन्ति, तद्यथा-मत्यज्ञानं श्रुताज्ञानं विभङ्गज्ञानमिति, केचिदप्याहुः-अपायसद्व्यतया मतिज्ञानं, तत्पूर्वकं श्रुतज्ञा- अवधिविपरीतो विभङ्ग इत्युच्यते ॥ नम् अवधिज्ञानमनःपर्यायज्ञाने च रूपिद्रव्यविपये, तसान्नैवानि अत्राह-उक्तं भवता सम्यग्दर्शनपरिगृहीतं मत्यादिज्ञानं भव- केवलिनः सन्तीति । किंचान्यत्-मतिज्ञानादिपु चतुर्यु पर्याये- | ति, अन्यथाऽज्ञानमेवेति, मिथ्यादृष्टयोऽपि च भव्याथाभन्याश्चे- bitmi.! Musibiliter HTrmilitinuitm Imminiuwitmmmindi Mail In Hit ·STANDINITINEDICINS CRIMIm.namaAREE . MalitAIDIUM न्द्रियनिमित्तानविपरीतान् स्पर्शादीनुपलभन्ते उपदिशन्ति च आयशब्दो द्वित्रिभेदी ॥ ३५॥ स्पर्श स्पर्श इति रसं रस इति, एवं शेषान् , तत्कथमेतदिति, आद्य इति सूत्रक्रमप्रामाण्यान्नैगममाह, स द्विमेदो-देशपरि- अत्रोच्यते, तेषां हि विपरीतमेतद्भवति । क्षेपी. सर्वपरिक्षेपी चेति, शब्दस्त्रिभेदः-साम्प्रतः समभिरूढ एव- सदसतोरविशेषायहच्छोपलब्धेरुन्मत्तवत् ॥ ३३ ॥ म्भूत इति । अत्राह-किमेषां लक्षणमिति, अत्रोच्यते, निगमेषु यथोन्मत्तः कर्मोदयादुपहतेन्द्रियमतिविपरीतग्राही भवति, येऽभिहिताः शब्दास्तेपामर्थः शब्दार्थपरिज्ञानं च देशसमग्रग्राही सोऽश्वं गौरित्यध्यवस्यति गां चाश्व इति लोष्टं सुवर्णमिति सुवर्ण नैगमः, अर्थानां सर्वैकदेशसंग्रहणं संग्रहः, लोकिकसम उपचार- लोष्ट इति लोष्टं च लोष्ट इति सुवर्ण सुवर्णमिति, तस्यैवमविशेपेण, प्रायो विस्तृतार्थो व्यवहारः, सतां साम्प्रतानामर्थानामभिधान- लोष्टं सुवर्ण सुवर्ण लोप्टमिति. विपरीतमध्यवस्यतो नियतमंज्ञा- परिज्ञानमृजुसूत्रः, यथार्थाभिधानं शब्दः, नामादिपु प्रसिद्धपूर्वा- नमेव भवति, तद्वन्मिथ्यादर्शनोपहतेन्द्रियमतेर्मतिश्रुतावधयोऽ- च्छब्दादर्थे प्रत्ययः साम्प्रता, सत्वर्थेष्वसंक्रमः समभिरूढा, प्यज्ञानं भवन्ति ।। उक्तं ज्ञानं, चारित्रं नवमेऽध्याये वक्ष्यामः, व्यंजनार्थयोरेवम्भूत इति ।। प्रमाणे चोक्ते, नयान् वक्ष्यामः, तद्यथा- अत्राह-उद्दिष्टा भवता नैगमादयो नयाः, तन्नया इति को नैगमसंग्रहव्यवहारर्जुसूत्रशब्दा नयाः ॥ ३४ ॥ पदार्थ इति, अत्रोच्यते, नयाः प्रापकाः कारकाः साधका निर्व- नैगमः संग्रहो व्यवहार ऋजुसूत्रः शब्द इत्येते पञ्च नया का निर्भासका उपलम्भका व्यञ्जका इत्यनान्तरम् । जीवादीन् भवन्ति, तत्र- पदार्थान्नयन्ति प्राप्नुवन्ति कारयन्ति साधयन्ति निर्वर्तयन्ति TIMERTILATER-CIT RAMATITIS HIANITATIHAR mantrning antiindiaTRATE Rerutpiththan . Vinnimiinit ito! HIPSTILULU wil ·- NOW imate निर्भासयन्ति उपलम्भयन्ति व्यञ्जयन्तीति नयाः ॥ अत्राह- व्यञ्जनार्थयोरन्योऽन्यापेक्षार्थग्राहित्वमेवम्भूत इति ॥ किमेते. तन्त्रान्तरीया वादिन आहोखित्खतन्त्रा एव चोदकपक्ष- अत्राह-एवमिदानीमेकसिन्नर्थेऽध्यवसायनानात्वात् ननु विप्र- ग्राहिणो मतिभेदेन विप्रधाविता इति, अत्रोच्यते, नैते तन्त्रान्त- तिपत्तिप्रसङ्ग इति, अत्रोच्यते, यथा सर्वमेकं सद विशेषात् , सर्व रीया नापि खतन्त्रा मतिभेदेन विप्रधाविताः, ज्ञेयस्य त्वर्थस्या- द्वित्वं जीवाजीवात्मकत्वात् , सर्व त्रित्वं द्रव्यगुणपर्यायावरोधात् , ध्यवसायान्तराण्येतानि,तद्यथा-घट इत्युक्ते योऽसौ चेष्टाभिनिवृत्त सर्व चतुष्वं चतुर्दर्शनविषयावरोधात्, सर्व पञ्चत्वमस्तिकायावरोधा- ऊर्ध्वकुण्डलौष्ठायतवृत्तग्रीवोऽधस्तात्परिमण्डलो जलादीनामाहर- द, सर्व पट्त्वं पद्रव्यावरोधादिति, यथैतान विप्रतिपत्त्यः अर्थ णधारणसमर्थ उत्तरगुणनिर्वर्तनानिवृत्तो द्रव्यविशेषः, तस्मिन्नेक- चाध्यवसायस्थानान्तराण्येतानि,तद्वन्नयवादा इति । किंचान्यत्, स्मिन् विशेपवति तजातीयेषु वा सर्वेष्वविशेषात्परिज्ञानं नैगम- यथा मतिज्ञानादिभिः पञ्चभिनिर्धर्मादीनामस्तिकायानामन्यत- नयः, एकसिन्वा बहुपु वा नामादिविशेषितेपु साम्प्रतातीताना- मोऽर्थः पृथक् पृथगुपलभ्यते पर्यायविशुद्धिविशेषादुत्कर्षेण,न च गतेपु घटेपुःसंप्रत्ययः संग्रहः,तेष्वेव लौकिकपरीक्षकग्राह्येषपचार- ता विप्रतिपत्तयः,तद्वन्नयवादाः, यथा वा प्रत्यक्षानुमानोपमाना- गम्येषु यथास्थूलार्थेषु संप्रत्ययो व्यवहारः, तेष्वेव सत्सु साम्प्रतेषु तवचनैः प्रमाणैरेकोऽर्थः प्रमीयते खविषयनियमात् न-च ता संप्रत्यय ऋजुसूत्रः, तेष्वेव साम्प्रतेपु नामादीनामन्यतमग्राहिपु विप्रतिपत्तयो भवन्ति,तद्वन्नयवादा इति,आह च-नैगमशब्दा. प्रसिद्धपूर्वकेषु घटेषु संप्रत्ययः साम्प्रतः शब्दः, तेषामेव साम्प्र-र्थानामेकानेकार्थनयगमापेक्षः। देशसमग्रमाही व्यवहारी नैगमो तानामध्यवसायासंक्रमो वितर्कध्यानवत् समभिरूढः, तेषामेव ज्ञेयः ॥१॥ यत् संगृहीतवचनं सामान्ये देशतोऽथ च विशेषे। क Immill ·1. Usun din anulimmtelitaliti tini! Eutt MEImulimmunitiatniummittimism तत्संग्रहनयनियतं ज्ञानं विद्यान्नयविधिज्ञः ॥२॥ समुदायव्य-नोऽजीव इत्यजीवद्रव्यं सिद्धो वा, अजीव इत्यजीवद्रव्यमेव, त्याकृतिसत्तासंज्ञादिनिश्चयापेक्षम् । लोकोपचारनियतं व्यवहारं नोऽजीव इति भवस्थ एव जीव इति, समग्रार्थग्राहित्वाचास्य विस्तृतं विद्यात् ॥ ३॥ साम्प्रतविषयग्राहकजुसूत्रनयं समासतो नयस्य नानेन देशप्रदेशौ: गृह्यते, एवं जीवौ जीवा इति द्वित्वब- विद्यात् । विद्यायथार्थशब्दं विशेषितपदं तु शब्दनयम् ॥४॥ इति। हुत्वाकारितेष्वपि सर्वसंग्रहेण तु.जीवो नोजीवः अजीवो नोज्जीवः अत्राह-अथ जीवो नोजीवः अजीवो नोऽजीव इत्याकारिते जीवौ नोजीवी अजीवी नोऽजीवी इत्येकद्वित्वाकारितेषु शून्यम् , केन नयेन कोऽर्थः प्रतीयत इति, अत्रोच्यते, जीव इत्याकारिते कस्मात् ', एंप हि.नयः संख्यानन्त्याजीवानां बहुत्वमेवेच्छति नैगमदेशसंग्रहव्यवहारर्जुसूत्रसाम्प्रतसमभिरूद्वैः पञ्चस्वपि गतिष्व- यथार्थग्राही, शेपास्तु नया जात्यपेक्षमेकसिन् बहुवचनत्वं बहुपु न्यतमो जीव इति प्रतीयते, कस्मात् ?,एते हि नया जीवं प्रत्यौ- | च बहुवचनं सर्वाकारितग्राहिण इति, एवं सर्वभावेपु नयवादा- पशमिकादियुक्तभावग्राहिणः, नोजीव इत्यजीवद्रव्यं जीवस्य वा धिगम कार्यः।। देशप्रदेशौ, अजीव इत्यजीवद्रव्यमेव, नोऽजीव इति जीव एव अत्राह-अथ पञ्चानां ज्ञानानां सविपर्ययाणां कानि को नयः तस्य वा देशप्रदेशाविति । एवम्भूतनयेन तु जीव इत्याकारिते श्रयते इति ?, अत्रोच्यते, नैगमादयस्त्रयः सर्वाण्यष्टौ श्रयन्ते, भवस्थो जीवः प्रतीयते, कसात् ?, एप हि नयो जीवं प्रत्यौद- ऋजुसूत्रनयो मतिज्ञानमत्यज्ञानवर्जानि पद्, अत्राह-कमान् मति यिकभावग्राहक एव, जीवतीति जीवः, प्राणिति प्राणान् धारयती- सविपर्ययां न श्रयत इति ?, अत्रोच्यते, श्रुतस्य सविपर्ययस्योप- त्यर्थः, तच्च जीवनं सिद्धे न विद्यते, तस्माद्भवस्थ एव जीव इति, | ग्रहत्त्वात् । शब्दनयस्तु द्वे एव श्रुतज्ञानकेवलज्ञाने श्रयते, अबाह- 180111 iunioni lo million 13011 HINDMITHAditis Ismatttititl:MIRMItm.Itim Turinimui! तmilittlina ·HITHIL BHIMAlinganthiatrimminerainiHILE करणान्नेतराणि श्रयत इति, अनोच्यते, मत्यवधिमनःपर्यायाणां ऐविपर्यासः।।२।। ऋजुसूत्रः पद्यते मतेः श्रुतोपग्रहादनन्यत्वात्। श्रुतस्यैवोपग्राहकत्वात् , चेतनाज्ञखाभाच्याच सर्वजीवानां नास्य श्रुतकेवले तु शब्दः श्रयते नान्यच्छुताङ्गत्वात् ॥३॥ मिश्यादृष्टय- कश्चिन मिश्यादृष्टिरज्ञो जीवो विद्यते,तसादापि विपर्ययान्न श्रयत ज्ञानेन श्रयते नास्य कचिदज्ञोऽस्ति । ज्ञवाभाव्याद् जीवो मिथ्या- इति,अता प्रत्युक्षानुमानोपमानाप्तवचनानामपि प्रामाण्यमभ्यनु- दृष्टिर्न चाप्यज्ञः ॥४॥ इति नयवादाश्चित्राः कचिद्विरुद्धा इवाथ च ज्ञायत इति, आह च-विज्ञायैकार्थपदान्यर्थपदानि च विधानमिष्टं विशुद्धाः। लौकिकविपयातीतास्तत्वज्ञानार्थमधिगम्याः ॥५॥ च। विन्यस्य परिक्षेपानयः परीक्ष्याणि तच्चानि ॥१॥ ज्ञानं सचि इति तत्वार्थाधिगमेऽर्हत्प्रवचनसंग्रहे पर्यासं त्रयः श्रयन्त्यादितो नयाः सर्वम् । सम्यग्दृष्टेनि मिथ्याह- प्रथमोऽध्यायः समाप्तः ॥ RUM Mastaranak AMITITHIMATAR.INHIDurkakarmatma Ekan train.TAM REThumansit anny अथ द्वितीयोऽध्यायः। अत्राह-उक्तं भवता जीवादीनि तत्यानीति, तत्र को जीवः औपशमिकः क्षायिकः क्षायोपशमिक औदयिका पारिणा- कर्थलक्षणो वेति ?, अत्रोच्यते- मिक इत्येते पञ्च भावा जीवस्य स्वतत्त्वं भवन्ति । औपशमिकक्षायिको भावौ मिश्रश्च जीवस्य द्विनचाष्टादशैकविंशतित्रिभेदा यथाक्रमम् ॥२॥ स्वतत्त्वमौदयिकपारिणामिको च ॥१॥ एते औपशमिकादयः पञ्च भावा द्विनवाटादशैकविंशतित्रि- ·PIHUNT All.tta milimhilam IIIMillumilimminiumilim HURAMANIHummmm ni| மாரி மாற்ilum भेदा भवन्ति, तद्यथा-औपशमिको द्विभेदः,क्षायिको नवभेदः, सम्यक्त्वं चारित्रं संयमासंयम इत्येतेऽष्टादश क्षायोपशमिका भावा क्षायोपशमिकोऽष्टादशभेदः,औदयिक एकविंशतिभेदा;पारिणा- भवन्तीति । मिकत्रिभेद इति,यथाक्रममिति येन सूत्रक्रमेणात ऊर्ध्व वक्ष्यामः। गतिकषायलिङ्गमिथ्यादर्शनाज्ञानासंयतासिद्धत्वले- सम्यक्त्वचारित्रे ॥३॥ श्याश्चतुच्येकैकैकैकषड्भेदाः ॥ ६॥ सम्यक्त्वं चारित्रं च द्वावौपशमिको भावी भवत इति । गतिश्चतर्भेदा नारकतैर्यग्योनमनुष्यदेवा इति, कपायश्चतुर्भेदः ज्ञानदर्शनदानलाभभोगोपभोगवीर्याणि च ॥४॥ क्रोधी मानी मायी लोभीति,लिङ्गं त्रिभेदं-स्त्री पुमानपुंसकमिति, ज्ञानं दर्शनं दानं लाभो भोग उपभोगो वीर्यमित्येतानि च मिथ्यादर्शनमेकभेदं मिथ्यादृष्टिरिति, अज्ञानमेकभेदमज्ञानीति, सम्यक्त्वचारित्रे च नव क्षायिका भावा भवन्तीति । असंयतत्वमेकभेदमसंयतोऽविरत इति, एकभेदमसिद्धत्वमिति, ज्ञानाज्ञानदर्शनदानादिलब्धयश्चतुस्वित्रिपश्चभेदाः लेश्याः पड्भेदाः-कृष्णलेल्या नीललेश्या कापोतलेश्या तेजो- सम्यक्त्वचारित्रसंयमासंयमाश्च ॥ ५॥ लेश्या पालेश्या शुक्ललेश्या, इत्येते एकविंशतिरौदयिकभावा ज्ञानं चतुर्भेद-मतिज्ञानं श्रुतज्ञानमवधिज्ञानं मनःपर्यायज्ञान- | भवन्ति । मिति,अज्ञानं त्रिभेदं-मत्यज्ञानं श्रुताज्ञानं विभङ्गज्ञानमिति,दर्शनं जीवभव्याभव्यत्वादीनि च ।। ७ ॥ त्रिभेद-चक्षुर्दर्शनमचक्षुर्दर्शनमवधिदर्शनमिति, लब्धयः पञ्चविधा जीवत्वं भव्यत्वमभव्यत्वमित्येते त्रयः पारिणामिका भावा -दानलब्धिलाभलब्धिर्भोगलब्धिरुपभोगलब्धिर्वीर्यलब्धिरिति, भवन्तीति, आदिग्रहणं किमर्थमिति ?, अत्रोच्यते, अस्त्विमन्यत्त्वं क. ॥

·Manant PREPARE Humanitutitutmlaim lirimi i Wilmuluillit d'ails ITHAHATIOmilawimmiummy ml.NAAMMmm mmHIN कर्तृत्वं भोक्तृत्वं गुणवत्रमसर्वगत्वमनादिकर्मसन्तानबद्धत्वं प्रदे-पयोगश्चतुर्भेदः, तद्यथा-चक्षुर्दर्शनोपयोगः अचक्षुदर्शनोपयोगः शत्वमरूपचं नित्यत्वमित्येवमादयोऽप्यनादिपारिणामिका जीव- अवधिदर्शनोपयोगः केवलदर्शनोपयोग इति । स्य भाषा भवन्ति, धर्मादिभिस्तु समाना इत्यादिग्रहणेन सूचि- संसारिणो मुक्ताश्च ।।.१० ॥ ताः, ये जीवस्यैव वैशेषिकास्ते स्वशब्देनोक्ता इति, एते पञ्च ते जीवाः समासतो द्विविधा भवन्ति-संसारिणो मुक्ताश्च, भावास्त्रिपञ्चाशद्भेदा जीवस्य स्वतचं भवन्ति, अस्तित्वादयश्च ।। किंचान्यत्- किंचान्यत्- समनस्कामनस्काः॥११ ।। उपयोगो लक्षणम् ॥ ८॥ समासतस्ते एव जीवा द्विविधा भवन्ति-समनस्काश्च अम- उपयोगो लक्षणं जीवस्य भवति । नस्काश्च, तान् परस्ताद्वक्ष्यामः ॥ स द्विविधोऽष्टचतुर्भेदः ॥ ९॥ संसारिणस्त्रसस्थावराः ॥ १२ ॥ स उपयोगो द्विविधः-साकारोऽनाकारश्च,ज्ञानोपयोगो दर्श संसारिणो जीवा द्विविधा भवन्ति-त्रसाः स्थावराश्च ।। तत्र नोपयोगश्चेत्यर्थः, स पुनर्यथासङ्ख्यमष्टचतुर्भेदो भवति, ज्ञानोप पृथिव्यवनस्पतयः स्थावराः ॥ १३ ॥ योगोऽष्टविधः तद्यथा-मतिज्ञानोपयोगः श्रुतज्ञानोपयोगः अवधि पृथिवीकायिका अपकायिका वनस्पतिकायिका इत्येते त्रिवि- ज्ञानोपयोगो मनःपर्यायज्ञानोपयोगः केवलज्ञानोपयोगो मत्य-धाः स्थावरा जीवा भवन्ति, तत्र पृथिवीकायोऽनेकविधः शुद्ध- ज्ञानोपयोगः श्रुताज्ञानोपयोगो विभङ्गज्ञानोपयोग इति, दर्शनो | पृथिवीसकरावालुकादिः, अप्कायोऽनेकविंधो हिमादिः, वनस्प- ຢາງງານ ·Himumm Immunita का HETIMATirmirmilimmigratriilymetill idinaniildimamilalitimilim MatrimmatarentintmentinemamIItment Animatitmnting Milan तिकायोऽनेकविधः शैवलादिः ।। च। तत्र- तेजोवायू द्वीन्द्रियादयश्च वसाः ॥ १४ ॥ निर्वृत्युपकरणे द्रव्येन्द्रियम् ॥ १७ ॥.... तेजाकायिका अङ्गारादयः, वायुकायिका उत्कलिकादयः, निवृत्तीन्द्रियमुपकरणेन्द्रियं च द्विविधं द्रव्येन्द्रिय निर्वृत्ति:- द्वीन्द्रियास्त्रीन्द्रियाचतुरिन्द्रियाः पञ्चन्द्रिया इत्येते वसा भवन्ति, अङ्गोपाङ्गनामनिवर्तितानीन्द्रियद्वाराणि कर्मविशेपसंस्कृताः शरीर- संसारिणखसाः स्थावरा इत्युक्ते एतदुक्तं भवति-मुक्ता नैव त्रसाः प्रदेशाः,निर्माणनामाङ्गोपाङ्गप्रत्यया मूलगुणनिवर्तनेत्यर्थः,उपक- नैव स्थावरा इति ॥ रणं बाबमभ्यन्तरं च, निर्वर्तितस्यानुपघातानुग्रहाभ्यामुपकरोति ॥ पञ्चेन्द्रियाणि ॥ १५॥ लब्ध्युपयोगी भावेन्द्रियम् ॥ १८ ॥ पञ्चन्द्रियाणि भवन्ति, आरम्भो नियमार्थः पडादिप्रतिषेधा लब्धिः उपयोगश्च भावेन्द्रियं भवति,लब्धिर्नाम गतिजात्या- र्थश्च, इन्द्रियं-इन्द्रलिङ्गमिन्द्रदिष्टमिन्द्रदृष्टमिन्द्रसृष्टमिन्द्रजुटमि. दिनामकर्मजनिता तदावरणीयकर्मक्षयोपशमजनिता चेन्द्रिया- ति वा, इन्द्रो-जीवः सर्वद्रव्येष्वैश्वर्ययोगाद्विपयेषु वा परमैश्वर्य- श्रयकोंदयनिर्वृत्ता च जीवस्य भवति, सा पञ्चविधा, तद्यथा- योगात् तस्य लिङ्गमिन्द्रियं, लिङ्गनात्सूचनात्प्रदर्शनादुपष्टम्भनाद् स्पर्शनेन्द्रियलब्धिः रसनेन्द्रियलब्धिः घ्राणेन्द्रियलब्धिः चक्षुरि- व्यञ्जनाच जीवस्य लिङ्गमिन्द्रियम् ॥ न्द्रियलब्धिः श्रोत्रेन्द्रियलब्धिरिति ।। द्विविधानि ॥१६॥ उपयोगः स्पर्शादिपु ॥ १९ ।। द्विविधानीन्द्रियाणि भवन्ति-द्रव्येन्द्रियाणि भावेन्द्रियाणि स्पर्शादिपु मतिज्ञानोपयोग इत्यर्थः, उक्तमेतद्-'उपयोगो KinnauruITTEE MAmillion httputinius m ·Miliwu Ifinition UTIHAR लक्षणम्', उपयोगः प्रणिधानमायोगस्तद्भावः परिणाम इत्यर्थः। वाय्वन्तानामेकम् ॥ २३ ॥ एषां च सत्यां निर्वृत्तावुपकरणोपयोगौ भवतः, सत्यां च लब्धौ पृथिव्यादीनां वाय्वन्तानां जीवनिकायानामेकमेवेन्द्रियं, निर्दृत्युपकरणोपयोगा भवन्ति,निर्वृत्यादीनामेकतराभावे विषया- सूत्रक्रमप्रामाण्यात्प्रथमं स्पर्शनमेवेत्यर्थः ।। लोचनं न भवति । अत्राह-उक्तं भवता पश्चेन्द्रियाणीति, तत्कानि कृमिपिपीलिकाभ्रमरमनुष्यादीनामेकैकवृद्धानि ॥२४॥ तानीन्द्रियाणि इति?,उच्यते- कृम्यादीनां पिपीलिकादीनां भ्रमरादीनां मनुष्यादीनां च स्पर्शनरसनधाणचक्षुःश्रोत्राणि ॥ २० ॥ यथासङ्ख्यमेकैकवृद्धानीन्द्रियाणि भवन्ति यथाक्रमम्, तद्यथा- स्पर्शनं रसनं घ्राणं चक्षुः श्रोत्रमित्येतानि पञ्चेन्द्रियाणि। म्यादीनां अपादिक-नूपुरक-गण्डूपद-शङ्ख-शुक्तिका-शम्बू- स्पर्शरसगन्धवर्णशब्दास्तेषामर्थाः ॥ २१ ॥ का-जलूका-प्रभृतीनामेकेन्द्रियेभ्यः पृथिव्यादिभ्य एकेन वृद्ध एतेपामिन्द्रियाणामेते स्पर्शादयोऽर्था भवन्ति यथासङ्ख्वम् । स्पर्शनरसनेन्द्रिये भवतः,ततोऽप्येकेन वृद्धानि पिपीलिका-रोहि- श्रुतमनिन्द्रियस्य ॥ २२ ॥ णिका-उपचिका-कुन्थु-तुबुरुक-त्रपुसवीज-कर्पासास्थिका-शतपयु- श्रुतज्ञानं द्विविधमनेकद्वादशविधं नोइन्द्रियस्वार्थः।। अत्राह- त्पतक-तृणपत्र-काठहारकप्रभृतीनां त्रीणि स्पर्शनरसनघ्राणानि, उक्तं भवता पृथिव्यब्वनस्पतितेजोवायवो द्वीन्द्रियादश्च नव ततोऽप्येकेन वृद्धानि भ्रमर-बटर-सारङ्ग-मक्षिका-पुत्तिका-दंश- जीवनिकायाः पञ्चेन्द्रियाणि चेति, तत्किं कस्येन्द्रियमिति ?, मशक-वृश्चिक-नन्द्यावर्त-कीट-पतङ्गादीनां, मत्स्योरगभुजङ्ग- पक्षि-चतुष्पदानां सर्वेषां च नारकमनुष्यदेवानां पश्चेन्द्रियाणीति।। :४| - illuminuman Hamin mmmmmmitml Filymaimal अत्रोच्यते-- ·'म.. FAMITIATANTHI Gital murtiuitel TELUIHUNI !Winnt til intestinatari lingua ittiffimui ilmainetu fult.nittinMitmlun-li अत्राह-उक्तं भवता 'द्विविधा जीवाः-समनस्का अमनस्काश्चेति, | विश्रेणिनं भवतीति गतिनियम इति । तत्र के समनस्का इति ?, अत्रोच्यते- अविग्रहा जीवस्य ॥ २८॥ संज्ञिनः समनस्काः ॥ २५ ॥ सिध्यमानगतिर्जीवस्य नियतमविग्रहा भवतीति ॥ संप्रधारणसंज्ञायां संज्ञिनो जीवाः समनस्का भवन्ति, सर्वे विग्रहवती च संसारिणः प्राक् चतुभ्यः ॥ २९ ॥ नारकदेवा गर्भव्युत्क्रान्तयश्च मनुष्यास्तिर्यग्योनिजाश्च केचित् , जात्यन्तरसंक्रान्तौ संसारिणो जीवस्य विग्रहवती चाविग्रहां ईहापोहयुक्ता गुणदोपविचारणात्मिका संप्रधारणसंज्ञा, तां प्रति च गतिर्भवति, उपपातक्षेत्रवशात् तिर्यगूर्ध्वमधश्च प्राक् चतुर्थ्य संज्ञिनो विवक्षिताः, अन्यथा ह्याहारभयमैथुनपरिग्रहसंज्ञाभिः | इति, येपां विग्रहवती तेषां विग्रहाः प्राक् चतुर्यो भवन्ति, सर्व एव जीवाः संज्ञिन इति ।। अविग्रहा एकविग्रहा द्विविग्रहा त्रिविग्रहा इत्येताश्चतुःसमयपरा- विग्रहगतौ कर्मयोगः ॥ २६ ॥ श्चतुर्विधा गतयो भवन्ति, परतो न संभवन्ति, प्रतिघातभावा- विग्रहगतिसमापन्नस्य जीवस्य कर्मकृत एव योगो भवति, द्विग्रहनिमित्ताभावाच, विग्रहो वक्रितं, विग्रहोऽवग्रहः श्रेण्यन्तर- कर्मशरीरयोग इत्यर्थः, अन्यत्र तु यथोक्तः कायवाग्मनोयोग संक्रान्तिरित्यनान्तरम् , पुद्गलानामप्येवमेव । शरीरिणां च इत्यर्थः ॥ जीवानां विग्रहवती चाविग्रहवती च प्रयोगपरिणामवशात् , न अनुश्रेणि गतिः ॥ २७॥ तु तत्र विग्रह नियम इति । अत्राह-अथ विग्रहस्य किं परिमाण- सर्वा गतिर्जीवानां पुद्गलानां चाकाशप्रदेशानुश्रेणि भवति, मिति ?, अत्रोच्यते, क्षेत्रतो भाज्यं, कालतस्तु For Hinant in aliman witutiHE Imrn mmtin AMD invin mantums क ·HAMARHTELAR PERIOUltimallultim AMITIER एकसमयोऽविग्रहः ॥ ३०॥ संमूर्छनगर्भोपपाता जन्म ॥ ३२ ॥ एकसमयोऽविग्रहो भवति, अविग्रहा गतिरालोकान्तादप्येकेन संमूर्छनं गर्भ उपपात इत्येतत् त्रिविधं जन्म ॥ समयेन भवति, एकाविग्रहा द्वाभ्याम् , द्विविग्रहा त्रिभिः, त्रिवि- सचित्तशीतसंवृत्ताः सेनरा मिश्राश्चैकशस्तधोनयः॥३३॥ ग्रहा चतुर्भिरिति, अत्र भङ्गप्ररूपणा कार्येति ॥ संसारे जीवानामस्य त्रिविधस्य जन्मन एताः सचित्तादयः एकं द्वौ वाऽनाहारकः॥ ३१ ॥ सप्रतिपक्षा मिश्राश्चैकशो योनयो भवन्ति, तद्यथा-सचित्ता विग्रहगतिसमापन्नो जीव एकं वा समयं द्वौ वा समयाव- अचित्ता सचित्ताचित्ता शीता उष्णा शीतोष्णा संवृत्ता विवृत्ता नाहारको भवति, शेपं कालमनुसमयमाहारयति, कथमेकं द्वौ संवृत्तविवृत्ता इति, तत्र देवनारकानामचित्ता योनिः, गर्भजन्मनां वाऽनाहारको न बहूनित्यत्र भङ्गप्ररूपणा कार्या ॥ अत्राह-एव- मिश्रा, त्रिविधाऽन्येपाम् । गर्भजन्मनां देवानां च शीतोष्णा, मिदानी भवक्षये जीवोऽविग्रहया विग्रहवत्या वा गत्या गतः तेजःकायस्योष्णा,त्रिविधाऽन्येपाम् । नारकैकेन्द्रियदेवानां संवृत्ता, कथं पुनर्जायत इति ?, अत्रोच्यते, उपपातक्षेत्रं स्वकर्मवशात्प्राप्तः गर्भजन्मनां मिश्रा, विवृत्ताऽन्येपामिति । शरीरार्थ पुद्गलग्रहणं करोति, सकपायत्वाञ्जीवः कर्मणो योग्यान् जरायवण्डपोतजानां गर्भः॥ ३४ ॥ पुद्गलानादत्त इति, कायवाड्मनःप्राणापानाः पुद्गलानामुपकारः, जरायुजानां मनुष्य-गो-महिपाजाविकाश्व-खरोष्ट्र-मृग- नामप्रत्ययाः सर्वतो योगविशेषादिति वक्ष्यामः, तजन्म, तच्च चमर-वराह-गवय-सिंह-व्याघ्रर्भ-द्वीपि-श्व-शृगाल-मार्जारा- दीनाम्, अण्डजानां सर्प-गोधा-कृकलाश-गृहकोकिलिका-मत्स्य- त्रिविधम् , तद्यथा- Multumuly ·पः in mor minim vtrium wr 1918 rasti ir prin oriti TTTT ४९/ कूर्म-नक्र-शिशुमारादीनां पक्षिणां च लोमपक्षाणां हंस-चाप औदारिकं वैक्रियं आहारकं तैजसं कार्मणमित्येतानि पञ्च शुक-गृध्र-श्येन-पारापत-काक-मयूर-मद्गु-चक-बलाकादीनां, शरीराणि संसारिणां जीवानां भवन्ति ।। पोतजानां शल्लक-हस्ति-श्वाविल्लापक-शश-शारिका-नकुल- तेषां परं परं सूक्ष्मम् ।। ३८ ।। मूपिकादीनां पक्षिणां च चर्मपक्षाणां जलुका-चल्गुलि-भारण्ड तेपाम्-औदारिकादिशरीराणां परं परं सूक्ष्म वेदितव्यं तद्यथा पक्षि-विरालादीनां गर्भो जन्मेति ॥ -औदारिकाद्वैक्रियं सूक्ष्म वैक्रियादाहारकम् आहारकातैजसम् नारकदेवानामुपपातः ।। ३५ ॥ तैजसात्कार्मणमिति ।। नारकाणां देवानां चोपपातो जन्मेति ॥ '' प्रदेशतोऽसवेयगुणं प्राक् तैजसात् ।। ३९ ॥ शेषाणां संमूर्छनम् ॥ ३६॥ तेपां शरीराणां परं परमेव प्रदेशतोऽसझयेयगुणं भवति प्राक् जराबण्डपोतजनारकदेवेभ्यः शेषाणां संमूर्छनं जन्म, उभ- तैजसात् , औदारिकशरीरप्रदेशेभ्यो वैक्रियशरीरप्रदेशा असङ्ख्ये- यावधारणं चात्र भवति, जरायुजादीनामेव गर्भः, गर्भ एव जरा- यगुणाः, वैक्रियशरीरप्रदेशेभ्य आहारकशरीरप्रदेशा असङ्खये- युजादीनां, नारकदेवानामेवोपपातः, उपपात एव नारकदेवानां, यगुणा इति ॥ शेपाणामेव संमूर्छनम् , संमूर्छनमेव शेषाणाम् ।। अनन्तगुणे परे ॥४०॥ औदारिकवैक्रियाऽऽहारकतैजसकार्मणानि परे द्वे शरीरे तैजसकार्मणे पूर्वतः पूर्वतः प्रदेशार्थतयाऽन- शरीराणि ॥३७॥ न्तगुणे भवतः, आहारकातैजसं प्रदेशतोऽनन्तगुणं, तेजसात्का- VirmirmATRIDAIMINISTHA-NETAHI Extra: MMELTINI NIMELID Ilirim.Jill mitt tillI.Ittig 'attritum umbilibidineille anditin AmittitutionalRAILEMAIL ·Yamin IINAMANIMUM Mum Mum umMIMAMI.um mmissim मणमनन्तगुणमिति ॥ शरीरेपु, मणिज्वलनज्योतिष्कविमानवदिति ॥ अप्रतिघाते ॥४१॥ तदादीनि भाज्यानि युगपदेकस्या चतुर्व्यः ॥ ४४ ॥ एते द्वे शरीरे तैजसकार्मणे अन्यत्र लोकान्तात् सर्वत्राप्रति ते आदिनी एपामिति तदादीनि, तैजसकामणे यावत्संसा- घाते भवतः॥ रभाविनी आदिं कृत्वा शेपाणि युगपदेकस्य जीवस्य भाज्यान्या अनादिसंबन्धे च ॥ ४२ ॥ चतुर्थ्यः, तद्यथा-तैजसकार्मणे वा स्याता, तैजसकार्मणौदा- ताभ्यां तैजसकार्मणाभ्यामनादिसंबन्धो जीवस्येत्यनादिसं- रिकाणि वा स्युः, तैजसकार्मणवैक्रियाणि वा स्युः, तैजसकार्म- बन्धे इति ॥ णौदारिकवैक्रियाणि वा स्युः, तैजसकार्मणौदारिकाहारकाणि वा सर्वस्य ॥४३॥ स्युः, कार्मणमेव स्यात् , कार्मणौदारिके वा स्यातां, कार्मणवै- सर्वस्य चैते तैजसकार्मणे शरीरे संसारिणो जीवस्य भवतः, क्रिये वा स्याता, कार्मणौदारिकवैक्रियाणि वा स्युः, कार्मणतेज- एके त्वाचार्या नयवादापेक्षं व्याचक्षते-कार्मणमेवैकमनादिसं- सौदारिकबैंक्रियाणि वा स्युः, न तु कदाचिद्युगपत्पश्च भवन्ति, बन्धं, तेनैवैकेन जीवस्यानादिः संबन्धो भवतीति, तैजसं तु नापि वैक्रियाहारके युगपद्भवतः, स्वामिविशेषादिति वक्ष्यते ॥ लब्ध्यपेक्षं भवति, सा च तैजसलब्धिर्न सर्वस्य, कस्यचिदेव निरुपभोगमन्त्यम् ॥ ४५ ॥ भवति, क्रोधप्रसादनिमित्तौ शापानुग्रहौ प्रति तेजोनिसर्गशीतर अन्त्यमिति सूत्रक्रमप्रामाण्यात्कार्मणमाह, तनिरुपभोगम्- श्मिनिसर्गकरं, तथा प्राजिष्णु प्रभासमुदयच्छायानिर्वर्तकं तैजसं न सुखदुःखे तेनोपभुज्येते, न तेन कर्म बध्यते, न वेद्यते, नापि ·Paltanatmath.hting ॥ ४ निर्जीयत इत्यर्थः, शेपाणि तु सोपभोगानि, यस्मात्सुखदुःखे शुभमिति, शुभद्रव्योपचितं शुभपरिणामं चेत्यर्थः, विशुद्ध- तैरुपभुज्येते कर्म बध्यते वेद्यते निर्जीयते च तस्मात्सोपभोगानीति।। मिति विशुद्धद्रव्योपचितमसावधं चेत्यर्थः, अव्याघातीति, आहा- अत्राह-एपां पञ्चानामपि शरीराणां संमूर्छनादिपु त्रिपु जन्मसु रकं शरीरं न व्याहन्ति न व्याहन्यते चेत्यर्थः, तच्चतुर्दशपूर्वधर किं क जायत इति ?, अत्रोच्यते- एव कस्मिंश्चिदर्थे कृच्छ्रेऽत्यन्तसूक्ष्मे संदेहमापन्नो निश्चयाधि- गर्भसंमूर्छनजमाद्यम् ॥ ४६॥ गमार्थ क्षेत्रान्तरितस्य भगवतोऽर्हतः पादमूलमौदारिकेण शरी- आद्यमिति सूत्रक्रमप्रामाण्यादौदारिकमाह, तद् गर्भे संमूर्छने रेणाशक्यगमनं मत्वा लब्धिप्रत्ययमेवोत्पादयति, दृष्ट्वा भगवन्तं चा जायते ॥ छिन्नसंशयः पुनरागत्य व्युत्सृजत्यन्तर्मुहूर्तस्य ।। तैजसमपि शरीरं वैक्रियमोपपातिकम् ॥ ४७॥ लब्धिप्रत्ययं भवति ।। कार्मणमेपां निवन्धमाश्रयो भवति,तत्कर्मत वैक्रियशरीरमौपपातिकं भवति, नारकाणां देवानां चेति ॥ एव भवतीति बन्धे परस्तावक्ष्यति, कर्म हि कार्मणस्य कारणम- लब्धिप्रत्ययं च ॥४८॥ न्येषां च शरीराणाम् , आदित्यप्रकाशवत् , यथाऽऽदित्यः खमा- लब्धिप्रत्ययं च वैक्रियशरीरं भवति, तिर्यग्योनीनां मनुष्या- त्मानं प्रकाशयति अन्यानि च द्रव्याणि, न चास्यान्यः प्रकाशका, णां चेति ॥ एवं कार्मणमात्मनश्च कारणमन्येषां च शरीराणामिति ।। अत्राह- शुभं विशुद्धमव्याघाति चाहारक औदारिकमित्येतदादीनां शरीरसंज्ञानां कः पदार्थ इति ?, अत्रो- चतुर्दशपूर्वधरस्यैव ॥४९॥ च्यते, उगतारमुदारम् , उत्कटारमुदारम् , उद्गम एव बोदारम् , Jitullstment.MARI.INHD Mutull.IM Mall till.AttithiliNHMinute il riisumi Mlinin uni humu:13 in MilwiniMindmillimuumile

·Hinmmmmilar
Winn'umillus HISTOIRE 11111 gItu
Hinprim AEPTLirin rilam niummibimil
Mainti omimi HIT HARIHARI
MiDunim
MHINITIATIHITTHIHARIHAR
उपादानात्मभृति अनुसमयमुद्गच्छति वर्धते जीर्यते शीर्यते परि- वैक्रियम् ॥ आहारकम् , आहियत इति आहार्यम् , आहारक-
णमतीत्युदारम् , उदारमेवौदारिकम् , नैवमन्यानि, यथोद्गमं वा मन्तर्मुहूर्तस्थिति, नैवं शेषाणि ॥ तेजसो विकारस्तैजसं तेजोमयं
निरतिशेपं ग्राचं छेद्यं भेद्यं दार्श्व हायमित्युदारणादौदारिकम् , तेजःखतच शापानुग्रहप्रयोजनम् , नैवं शेषाणि ।। कर्मणो विकारः
नैवमन्यानि, उदारमिति च स्थूलनाम, स्थूलमुद्गतं पुष्टं बृहन्म- कर्मात्मकं कर्ममयमिति कार्मणम् , नैवं शेपाणि ॥ एभ्य एवं
हदित्युदारमेवौदारिकम् , नैवं शेषाणि, तेपां हि परं परं सूक्ष्ममि- चार्थविशेपेभ्यः शरीराणां नानात्वं सिद्धम् । किंचान्यत्-
त्युक्तम् ।। वैक्रियमिति, विक्रिया विकारो विकृतिर्विकरणमित्य- कारणतो विषयतः स्वामितः प्रयोजनतः प्रमाणतः प्रदेशसङ्ख्यातो-
नर्थान्तरम् , विविधं क्रियते,एकं भूत्वाऽनेकं भवति, अनेकं भूत्वा ऽवगाहनतः स्थितितोऽल्पबहुत्वत इत्येतेभ्यश्च नवभ्यो विशेपेभ्यः
एकं भवति, अणु भूत्वा महद्भवति, महच्च भूत्वाऽणु भवति, शरीराणां नानात्वं सिद्धमिति ॥ अत्राह-आसु चतसृपु संसारग-
एकाकृति भूत्वाऽनेकाकृति भवति, अनेकाकृति भूत्वा एकाकृति तिपु को लिङ्गनियम इति?, अत्रोच्यते, जीवस्यौदयिकेषु भावेषु
भवति, दृश्यं भूत्वाऽदृश्यं भवति, अदृश्यं भूत्वा दृश्यं भवति, व्याख्यायमानेपूक्तम्-त्रिविधमेव लिङ्ग-स्त्रीलिङ्गं पुंल्लिङ्गं नपुंस-
भूमिचरं भूत्वा खेवरं भवति, खेचरं भूत्वा भूमिचरं भवति, कलिङ्गमिति,तथा चारित्रमोहे नोकपायवेदनीये त्रिविध एव वेदो
प्रतिघाति भूत्वाऽप्रतिघाति भवति, अप्रतिपाति भूत्वा प्रतिघाति वक्ष्यते-स्त्रीवेदः पुंवेदो नपुंसकवेद इति । तस्मात् त्रिविधमेव
भवति, युगपञ्चैतान भावाननुभवति, नैवं शेपाणीति, विक्रियायां लिङ्गमिति । तत्र-
भवति विक्रियायां जायते विक्रियायां निर्वय॑ते विक्रियैव वा नारकसंमूर्छिनो नपुंसकानि ॥ ५० ॥

·AMRATIES IHARMA क HirsttimeHIMIRRITA MAHAmriticildi, नारकाश सर्वे संमूर्छिनथ नपुंसकान्येव भवन्ति, न खियो औपपातिकचरमदेहोत्तमपुम्पासम्यवायु- न पुमांसः, तेपां हि चारित्रमोहनीयनोकपायवेदनीयाश्रयेषु पोऽनपवायुषः ॥ ५२ ॥ त्रिपु वेदेपु नपुंसकवेदनीयमेवैकमशुभगतिनामापेक्षं पूर्ववद्धनिका औपपातिकावरमदेहा उत्तमपुरुषा असोयवर्षायुप इत्येते. चितमुदयमाप्तं भवति, नेतरे इति ॥ उनपवायुपो भवन्ति, तत्रौपपातिका नारकदेवाशेत्युक्तम् , चर- न देवाः।। ५१॥ मदेहा मनुष्या एव भवन्ति, नान्ये, चरमदेहा अन्त्यदेहा इत्यर्थः, देवाचतुर्निकाया अपि नपुंसकानि न भवन्ति, स्त्रियः पुमां- ये तेनैव शरीरेण सिध्यन्ति, उत्तमपुरुषास्तीर्थकरचक्रवर्त्यर्धच- सच भवन्ति, तेषां हि शुभगतिनामापेक्षे स्त्रीपुंवेदनीये पूर्ववद्ध-क्रवर्तिनः, असाझेयवर्पायुपो मनुष्याः तिर्यग्योनिजाच भवन्ति, निकाचिते उदयप्राप्ते द्वे एव भवतो,नेतरत् , पारिशेप्याच गम्यते- सदेवकुरूत्तरकुरुषु सान्तरद्वीपकास्वकर्मभूमिपु कर्मभूमिषु च सुप- जराबण्डपोतजास्त्रिविधा भवन्ति-स्त्रियः पुमांसो नपुंसकानीति।। मसुपमायां सुपमायां सुपमदुःपमायामित्यसलेयवर्पायुपो मनुष्या अत्राह-चतुर्गतावपि संसारे किं व्यवस्थिता स्थितिरायुप | भवन्ति, अत्रय बापु द्वीपेषु समुद्रेपु तिर्यग्योनिजा असल्येयव- उताकालमृत्युरप्यस्तीति, अत्रोच्यते, द्विविधान्यायूंपि--अपवर्त-पायुपो भवन्ति, औपपातिकाचासङ्गयेयवर्पायुपश्च निरुपक्रमाः, नीयानि अनपवर्तनीयानि च, अनपवर्तनीयानि पुनर्द्विविधानि- चरमदेहासङ्गयेयवायुयः शेपा मनुष्यास्तिर्यग्योनिजाः मोप- सोपक्रमाणि निरुपक्रमाणि च, अपवर्तनीयानि तु नियतं सोप- क्रमा निरुपक्रमाचापवायुपोऽनपवायुपश्च भवति, तत्र येऽप- कमाणीति ॥ तत्र- बायुपस्तेपां विपशस्त्रकण्टकायुदकायशिताजीर्णाशनिप्रपातोर- Hittime HAIRLINE ·GIRI MOnmmiwimmily . न्धनश्वापदवननिर्घातादिभिः क्षुत्पिपासाशीतोष्णादिमिश्च द्वन्द्वो- लप्रकीर्णोपचितस्य सर्वतो युगपदादीपितस्य पवनोपक्रमामिहत- पक्रमैरायुरपवर्त्यते, अपवर्तनं शीघ्रमन्तर्मुहूर्तात्कर्मफलोपभोगः, स्याशु दाहो भवति तद्वत् , यथा वा सङ्ख्यानाचार्यः करणलाघ- उपक्रमोऽपवर्तननिमित्तम् । वार्थ गुणकारभागहाराभ्यां राशिं छेदादेवापवर्तयति, न च:सङ्खये- अत्राह-यद्यपवर्तते कर्म तस्मात्कृतनाशः प्रसज्यते यसान्न यस्यार्थस्याभावो भवति, तद्वदुपक्रमामिहतो मरणसमुद्घात- वेद्यते, अथास्त्यायुष्कं कर्म म्रियते च तस्मादकृताभ्यागमः प्रस- दुःखार्त्तः कर्मप्रत्ययमनाभोगयोगपूर्वकं करणविशेषमुत्पाद्य फलो- ज्यते, येन सत्यायुके म्रियते ततश्चायुष्कस्य कर्मण आफल्यं पभोगलाघवार्थ कर्मापवर्तयति,न चास्य फलाभाव इति । किंचा- प्रसज्यते, अनिष्टं चैतत् , एकभवस्थिति चायुष्कं कर्म, न जात्य- न्यत्-यथा वा धौतपटो जलाई एव संहतश्चिरेण शोषमुपयाति, न्तरानुवन्धि, तसानापवर्तनमायुपोऽस्तीति, अत्रोच्यते, कृतना- स एव च वितानितः सूर्यरश्मिवावभिहतः क्षिप्रं शोपमुपयाति, शाकृताभ्यागमाफल्यानि कर्मणो न विद्यन्ते, नाप्यायुष्कस्य न च संहते तसिन् प्रभूतस्नेहागमो,नापि वितानितेऽकृत्लशोपः, जात्यन्तरानुबन्धः, किं तु यथोक्तैरुपक्रमैरमिहतस्य सर्वसंदोहे- तद्वद्यथोक्तनिमित्तापवर्तनैः कर्मणः क्षिप्रं फलोपभोगो भवति, न नोदयप्राप्तमायुष्कं कर्म शीघ्र पच्यते तदपवर्तनमित्युच्यते, संह- च कृतप्रणाशाकृताभ्यागमाफल्यानि ।। तशुष्कतृणराशिदहनवत् , यथा हि संहतस्य शुष्कस्यापि तृणरा इति तत्त्वार्थाधिगमेऽर्हत्प्रवचनसंग्रहे शेरवयवशः क्रमेण दह्यमानस्य चिरेण दाहो भवति,तस्यैव शिथि द्वितीयोऽध्यायः समाप्तः ॥ .. .

·अथ तृतीयोऽध्यायः ॥ wilrammin WiWiirabiturummuillur um site ou diw ouibus easibin wirauiflis eriline अत्राह-उक्तं भवता नारका इति गतिं प्रतीत्य जीवस्यौद-। वातास्तु घनास्तनवश्वेति, तदेवं खरपृथिवी पकप्रतिष्ठा, पको धनो- यिको भावः, तथा जन्मसु 'नारकदेवानामुपपातः', वक्ष्यति च दधिवलयप्रतिष्ठो, घनोदधिवलयं धनवातवलयप्रतिष्ठ, धनवातव- स्थितौ 'नारकाणां च द्वितीयादिपु',आस्रवेपु 'बह्वारम्भपरिग्रहत्वं लयं तनुवातवलयप्रतिष्ठं, ततो महातमोभूतमाकाशम् , सर्व चैत- च नारकस्यायुप' इति,तत्र के नारका नाम? क चेति?,अत्रोच्यते-त्पृथिव्यादि तनुवातवलयान्तमाकाशप्रतिष्ठम् , आकाशं त्वात्म- रत्न-शर्करा-वालुका-पक-धूम-तमो-महा प्रतिष्ठम् , उक्तमवगाहनमाकाशस्येति, तदनेन क्रमेण लोकानुभा- तमःप्रभा भूमयो घनाम्बुवाताकाशप्रतिष्ठाः वसंनिविष्टा असङ्खधेययोजनकोटीकोटथो विस्तृताः सप्त भूमयो सप्ताधोऽधः पृथुतराः॥१॥ रत्नप्रभाद्याः।। सप्तग्रहणं नियमार्थ,रतप्रभाया माभूतन्नेको ह्यनि- रत्नप्रभा शर्कराप्रभा वालुकाप्रभा पङ्कप्रभा धूमप्रभा तमःप्रभा यतसङ्कथा इति,किंचान्यत्-अधः सप्तवेत्यवधार्यते, ऊर्ध्वं त्वेकै- महातमःप्रभा इत्येता भूमयो घनाम्बुवाताकाशप्रतिष्ठा भवन्त्ये- वेति वक्ष्यते अपिच-तन्त्रान्तरीया असङ्खथेयेषु लोकधातुष्वसङ्खये- कैकशः सप्त अधोऽधः,रतप्रभाया अधः शर्करामभा, शर्कराप्रभाया याः पृथिवीप्रस्तारा इत्यध्यवसिताः तत्प्रतिषेधार्थ च सप्तग्रहण- अधो वाकुलाप्रभा, इत्येवं शेपाः, अम्बुवाताकाशप्रतिष्ठा इति मिति । सर्वाश्चैता अधोऽधः पृथुतराः छत्रातिछत्रसंस्थिताः; धर्मा सिद्धे घनग्रहणं क्रियते यथा प्रतीयते घनमेवाम्बु अधः पृथिव्याः, वंशा शैला अञ्जना रिठा माधव्या माधवीति चासां नामधेयानि makin HELHin ... in H:MIE ·| MITHUSAIDuratmatum HUMIAlimitil nhimultitlum यथासङ्खयमेवं भवन्ति,रत्नप्रभा धनभावेनाशीतं योजनशतसहस्र, पष्ठयाः, सप्तम्यां तु पश्चैव महानरका इति ॥ शेपा द्वात्रिंशदष्टाविंशतिविंशत्यष्टादशपोडशाष्टाधिकमिति, सर्वे नित्याशुभतरलेश्यापरिणामदेहवेदनाविक्रियाः॥३॥ घनोदधयो विंशतियोजनसहस्राणि, घनवाततनुवातास्त्वसङ्खये ते नरका भूमिक्रमेणाधोऽधो निर्माणतोऽशुभतराः, अशुभा यानि, अधोऽधस्तु धनतरा-विशेषेणेति ॥ रत्रप्रभायां ततोऽशुभतराः शर्कराप्रभायां ततोऽप्यशुभतरा वालु- तासुनरकाः ॥२॥ काप्रभायाम् , इत्येवमासप्तम्याः ॥ नित्यग्रहणं गतिजातिशरीरा- तासु-रत्नप्रभाघासु भूपूर्ध्वमधश्चैकैकशो योजनसहस्रमेकैकं झोपाङ्गकर्मनियमादेते लेश्यादयो भावाः नरकगतौ नरकपञ्चे- वर्जयित्वा मध्ये नरका भवन्ति, तद्यथा-उष्ट्रिकापिष्टपचनीलो- न्द्रियजातौ च नैरन्तर्येणाभवक्षयोद्वर्तनाद्भवन्ति, न कदाचिद- हीकरकेन्द्रजानुकाजलोकायस्कुम्भायःकोष्ठादिसंस्थाना वज्रतलाः क्षिनिमेपमात्रमपि न भवन्ति, शुभा वा भवन्ति, अतो नित्या सीमन्तकोपक्रान्ता रौरवोऽच्युतो रौद्रो हाहारवो घातनः शोचन- इत्युच्यन्ते । अशुभतरलेश्याः, कापोतलेश्या रत्नप्रभायां, तत- स्तापनः क्रन्दनो विलपनश्छेदनो भेदनः खटाखटः कालपिञ्जर स्तीव्रतरसंक्लेशाध्यवसाना कापोता शर्कराप्रभायां,ततस्तीव्रतरसंक्ले- इत्येवमाया अशुभनामानः कालमहाकालरौरवमहारौरवाप्रतिष्ठा- शाध्यवसाना कापोतनीला वालुकाप्रभायां, ततस्तीव्रतरसंक्लेशा- नपर्यन्ताः, रतप्रभायां नरकाणां. प्रस्तारास्त्रयोदश, द्विड्यूनाः ध्यवसाना नीला पङ्कप्रभायां, ततस्तीव्रतरसंक्लेशाध्यवसाना नील- शेपासु । रत्नप्रभायां नरकावासानां त्रिंशच्छतसहस्राणि, शेषासु कृष्णा धूमप्रभायां, ततस्तीव्रतरसंक्लेशाध्यवसाना कृष्णा तमःप्रभा- पञ्चविंशतिः पञ्चदश दश त्रीण्येकं पञ्चोनं नरकशतसहस्रमित्या- | यां, ततस्तीव्रतरसंक्लेशाध्यवसाना कृष्णैव महातम प्रभायामिति ॥ | milimniily ·Jani.ouTIL GHIMIR Muglatil atijnikaDHITAL l'oli fut utuh uatilia tilim diul: rilline miltilinmnmilim millina militaniuin midtims Hiltimiling mility mindimemium mmmARAMAHAMIAN DRAMA MIAMIN अशुभतरपरिणामाः, बन्धनगतिसंस्थानभेदवर्णगन्धरसस्पर्शागुरु- | राणि च अधोऽधः, सप्त धपि त्रयो हस्ताः पडङ्गुलमिति शरीरो- लघुशब्दाख्योदशविधो(प्य-हा.)ऽशुभः पुद्गलपरिणामो नरकेपु, च्छायो नारकाणां रत्नप्रभायां, द्विर्द्विः शेपासु, स्थितिवच्चोत्कृष्टजघ- अशुभतरवाधोऽधः, तिर्यगूमधा सर्वतोऽनन्तेन भयानकेन न्यता वेदितव्या ।। अशुभतरवेदनाः, अशुभतराश्च वेदना भवन्ति नित्योचमकेन तमसा नित्यान्धकाराः, श्लेष्ममूत्रपुरीपस्रोतोमलरु- नरकेवधोऽधः, तद्यथा-उष्णवेदनास्तीवात्तीव्रतरास्तीव्रतमाथा घिरवसामेदपूयानुलेपनतलाः,श्मशानमिव पूतिमांसलेशास्थिचर्म- तृतीयायाः, उष्णशीते चतुर्थ्याम् , शीतोष्ण पञ्चम्याम् , परयोः दन्तनखास्तीर्णभूमयः, श्वशृगालमार्जारनकुलसर्पमूपकहस्त्यश्वगो- शीता शीततरा चेति, तद्यथा-प्रथमशरत्काले चरमनिदाघे वा मानुपशवकोष्ठाशुभतरगन्धाः, हा मातः! धिगहो कटं बत मुश्च पित्तव्याधिप्रकोपाभिभूतशरीरस्य सर्वतो दीप्ताग्निराशिपरिवृतस्य तावद् भ्रातः! प्रसीद भर्तः मा बधीः कृपणकमित्यनुबद्धरुदितस्ती- व्यभ्रे नभसि मध्याहृ निवातेऽतिरस्कृतातपस्य यागुष्णजं दुःखं बकरुणैर्दीनविक्लवैर्विलापैरातखनैनिनादैर्दीनकृपणकरुणैर्याचितै- भवति ततोऽजन्तगुणं प्रकृष्टं कप्टमुष्णवेदनेषु नरकेपु भवति, पोप- र्वाष्पसंनिरुद्धैर्निस्तनितैर्गाढवेदनैः कूजितैः सन्तापोष्णश्च निश्वास- माधयोश्च मासयोस्तुपारलिप्तगात्रस्य रात्रौ हृदृयकरचरणाधरौष्ठ- रनुपरतभयस्वनाः ।। अशुभतरदेहाः, देहाः-शरीराणि,अशुभना- दशनायासिनि प्रतिसमयप्रवृद्धे शीतमारुते निरम्याश्रयप्रावरणस्य मप्रत्ययादशुभान्यङ्गोपाङ्गनिर्माणसंस्थानस्पर्शरसगन्धवर्णस्वराणि, यादृक् शीतवेदनेपूद्भवं दुःखमशुभं भवति ततोऽनन्तगुणं प्रकृष्टं हुण्डानि निर्त्यांनाण्डजशरीराकृतीनि क्रूरकरुणवीभत्सप्रतिभयदर्श- कष्टं शीतवेदनेषु. नरकेषु भवति, यदि किलोणवेदनान्नरकादु- नानि दुःखभाज्यशुचीनि च तेषु शरीराणि भवन्ति,अतोऽशुभत- | क्षिप्य नारकः सुमहत्यकारराशावुद्दीले प्रक्षिप्येत स किलसुशीतां Haltin HASimil MaithinMIll.Ithi ·चोपलभेत , एवं कष्टतरं नारकमान्धात निद्रां प्रततेन क्षुदग्निना दन्दह्यमानशरीरा अनुसमयमाहारयन्ति , ते Milim altit allmuli.dilhMillul imall.In चोपलभेत, एवं कटतरं नारकमुष्णमाचक्षते, तथा किल यदि सर्वपुद्गलानप्याः, तीव्रया च नित्यानुपक्तया पिपासया शुष्कक- शीतवेदनान्नरकादुत्क्षिप्य नारकः कश्चिदाकाशे माघमासे निशि ण्ठोष्ठतालुजिह्वाः सर्वोदधीनपि पिवेयुः, न च तृप्ति समाप्नुयुः, प्रवाते महति तुपारराशौ प्रक्षिप्येत सदन्तशब्दोत्तमकरप्रकम्पाया- | वर्धेयातामेव चैपां क्षुत्तृष्णे,इत्येवमादीनि क्षेत्रप्रत्ययानि ॥ परस्प- सकरेऽपि तत्र सुखं विन्द्यादनुपमा निद्रां चोपलभेत, एवं कष्टतरं रोदीरितानि च,अपि चोक्तम्-भवप्रत्ययोऽवधि रकदेवानामिति, नारकं शीतदुःखमाचक्षत इति ।। अशुभतरविक्रियाः,अशुभतराश्च तन्नारकेष्ववधिज्ञानमशुभभवहेतुकं मिथ्यादर्शनयोगाच्च विभङ्ग- विक्रिया नरकेपु नारकाणां भवन्ति, शुभं करिष्याम इत्यशुभत- ज्ञानं भवति, भावदोपोपघातात्तु तेषां दुःखकारणमेव भवति, तेन रमेव विकुर्वते, दुःखामिभूतमनसश्च दुःखप्रतीकारं चिकीर्पयो हि ते सर्वतः तिर्यगूर्ध्वमधश्च दूरत एवाजस्रं दुःखहेतून् पश्यन्ति, गरीयस एव ते दुःखहेतून् विकुर्वत इति ॥ यथा च कालोलूकमहिनकुलं चोत्पत्त्यैव बद्धवैरं तथा परस्परं प्रति परस्परोदीरितदुःखाः ॥ ४ ॥ नारकाः, यथा वाऽपूर्वाञ् शुनो दृष्ट्वा श्वानो निर्दयं क्रुध्यन्त्यन्यो- परस्परोदीरितानि दुःखानि नरकेपु नारकाणां भवन्ति,क्षेत्रख- ऽन्यं प्रहरन्ति च तथा तेषां नारकाणामवधिविषयेण. दूरत.एवाः. भावजनिताचाशुभात्पुद्गलपरिणामादित्यर्थः॥ तत्र क्षेत्रस्वभावज- न्योऽन्यमालोक्य क्रोधस्तीत्रानुशयो जायते दुरन्तो भवहेतुका, नितपुद्गलपरिणामः शीतोष्णक्षुत्पिपासादिः शीतोष्णे व्याख्याते, ततः प्रागेव दुःखसमुद्घातार्ताः क्रोधाग्यादीपितमनसोऽतर्किता क्षुत्पिपासे वक्ष्यामः,अनुपरतशुष्कन्धनोपादानेनैवामिना तीक्ष्णेन | इव श्वानः समुद्धता वैक्रियं भयानकं रूपमास्थाय तत्रैव पृथिवीप- HATHIMITHUNHATHIHARIHIONEELHI HITS ·रिणामजानि क्षेत्रानुभावजनितानि चायःशूलशिलामुसलमुद्गरकु- | योधनाभिधांतवासींक्षुरतक्षणक्षारतप्ततैलाभिषेचनायः कुम्भपाका- न्ततोमरासिपट्टिशशक्त्ययोधनखड्गयष्टिपरशुभिण्डिमालादीन्या- | म्बरीपतर्जनयत्रपीडनायःशूलशलाकाभेदनक्रकचपाटनाङ्गारदह- युधान्यादाय करचरणदशनैश्चान्योऽन्यमभिमन्ति, ततः परस्परा- नवाहनासूचीशावालापकर्षणैः तथा सिंहव्याघ्रद्वीपिश्वशृगालवृक- मिहता विकृताङ्गा निस्तनन्तो गाढवेदनाः शूनाघातनप्रविष्टा इव कोकमार्जारनकुलसर्पवायसगृध्रकाकोलूकश्येनादिखादनैःतथा त- महिपसूकरोरभ्राः स्फुरन्तो रुधिरकर्दमे चेष्टन्ते, इत्येवमादीनि सवालुकावतरणासिपत्रवनप्रवेशनवैतरण्यवतारणपरस्परयोधनादि- परस्परोदीरितानि नरकेपु नारकाणां दुःखानि भवन्तीति ।। भिरिति ।। स्यादेतत्-किमर्थं त एवं कुर्वन्तीति, अत्रोच्यते, पाप- संक्लिष्टासुरोदीरितदुःग्वाश्च प्राक् चतुर्थ्याः ॥२॥ कर्माभिरतय इत्युक्तं, तद्, था गोवृपभमहिपवराहमेपकुक्कुटवा- संक्लिष्टासुरोदीरितदुःखाश्च नारका भवन्ति तिसृषु भूमिपु, तकालावकान्मुष्टिमल्लांच युध्यमानान् परस्परं चामिन्नतः पश्यतां प्राक् चतुर्थ्याः, तद्यथा-अम्बाम्बरीपश्यामशबलरुद्रोपरुद्रकाल- रागद्वेपाभिभूतानामकुशलानुबन्धिपुण्यानां नराणां पराप्रीतिरुत्प महाकालास्यसिपत्रवनकुम्भीवालुकावैतरणीखरखरमहाघोपाः पश्च- धते तथा तेपामसुराणां नारकांस्तथा तानि कारयतामन्योऽन्यं दश परमाधार्मिका मिथ्यादृष्टयः पूर्वजन्मसु संक्लिष्टकर्माणः पापा- नतश्च पश्यतां परा प्रीतिरुत्पद्यते, ते हि: दुष्कन्दर्पास्तथाभूतान् भिरतय आसुरीं गतिमनुप्राप्ताः, कर्मक्लेशजा एते ताच्छील्यानार- दृष्ट्वाऽड्डहासं मुञ्चन्ति चेलोत्क्षेपान् श्वेडितास्फोटितावेल्लिततल- काणां वेदनाः समुदीरयन्ति चित्राभिरुपपचिभिः, तद्यथा-तप्ता- | तालनिपात नांच कुर्वन्ति महतश्च सिंहनादानदन्ति, तच्च तेपां योरसपायननिष्टप्तायःस्तम्भालिङ्गनकूटशाल्मल्यग्रारोपणावतारणा- | सत्यपि देवत्वेसन्सु च कामिकेष्वन्ये प्रीतिकारणेपु मायानिदानe Deposito artillerisme rur: Im sellaim iti o WD ANIMH-sertidului mull AmARTH.ITSmarra manm.tumanit immun mmmmittariun.mmulin immun.indin tandaritam IIT ·मिथ्यादर्शनशल्यतीत्रकपायोपहतस्यानालोचितभावदोपस्याप्रत्य- | दशसागरोपमा सप्तदशसागरोपमा द्वाविंशतिसागरोपमा त्रयस्ति- वमर्पयाकुशलानुवन्धिपुण्यकर्मणो बालतपसश्च भावदोपानुकर्पिणः शत्सागरोपमा, जघन्या तु पुरस्ताद्वक्ष्यते, नारकाणां च द्विती- फलं यत्सत्स्वप्यन्येपु प्रीतिहेतुष्वशुभा एव प्रीतिहेतवः समुत्प- यादिपु, दश वर्षसहस्राणि प्रथमायामिति ॥ धन्ते, इत्येवमप्रीतिकरं निरन्तरं सुतीनं दुःखमनुभवतां मरणमेव तत्रास्रवैर्यथोक्तैरिकसंवर्तनीयैः कर्मभिरसंज्ञिनः प्रथमाया- काझतां तेषां न विपत्तिरकाले विद्यते कर्मभिर्धारितायुपाम् , उक्तं मुत्पद्यते, सरीसृपा द्वयोरादितः प्रथमद्वितीययोः, एवं पक्षिण- हि-औपपातिकचरमदेहोत्तमपुरुपासङ्ग्येयवर्पायुपोऽनपवायुग स्तिसृपु, सिंहाचतसृपु, उरगाः पञ्चसु, स्त्रियः पद्सु, मत्स्यमनुष्याः इति, नैव तत्र शरणं विद्यते, नाप्यप्रक्रमणम् , ततः कर्मवशादेव सप्तखिति, न तु देवा नारका वा नरकेपूपपत्ति प्राप्नुवन्ति, न दग्धपाटितभिन्नच्छिन्नक्षतानि च तेषां सद्य एव संरोहन्ति शरी- हि तेषां बहारम्भपरिग्रहादयो नरकगतिनिर्वर्तका हेतवः सन्ति, राणि दण्डराजीवाम्भसीति । एवमेतानि त्रिविधानि दुःखानि नाप्युद्वर्त्य नारका देवेपूत्पद्यन्ते, न होपां सरागसंयमादयो देव- नरकेपु नारकाणां भवन्तीति ।। गतिनिर्वतका हेतवः सन्ति, उद्वर्तितास्तु तिर्यग्योनौ मनुष्येषु तेष्वेकत्रिसप्तदशसप्तदशद्वाविंशतित्रयस्त्रिंशत्साग- चोत्पद्यन्ते,मानुपत्वं प्राप्य केचित्तीर्थकरत्वमपि प्राप्नुयुरादितस्ति- रोपमा सत्त्वानां परा स्थितिः ॥६॥ सृभ्यः, निवार्ण चतसृभ्यः, संयमं पञ्चभ्यः, संयमासंयम पड्भ्यः, तेषु नरकेपु नारकाणां पराः स्थितयो भवन्ति, तद्यथा- सम्यग्दर्शनं सप्तभ्योऽपीति॥ रत्नप्रभायामेकं सागरोपमम् , एवं त्रिसागरोपमा सप्तसागरोपमा द्वीपसमुद्रपर्वतहदतडागसरांसि ग्रामनगरपत्तनादयो विनिवेशा HEATERNET BANILumbinirwindosiandin.nitinentine'. FINITAL Siminishiruiritur minimire FinnituRATHHCHILLAINEDRICA ·WHITETTISUTRITIEMAHITIOm-RUrmilliimadimidinsailitySHTHRITISeturmerimil PERTIERRENETICHETAEMIERITATERMINATHERIOTICnfittimHICHUTARIHMAnant चादरो बनस्पतिकायो वृक्षतणगुल्मादिः द्वीन्द्रियादयस्तिर्यग्योनि- | मात् सुप्रतिष्ठकवज्राकृतिर्लोकः, अधोलोको गोकन्धराधरार्धाकृतिः, जा मनुष्या देवाश्रतुनिकाया अपि न सन्ति, अन्यत्र समुद्घातोप- | उक्तं होतत्-'भूमयः सप्ताधोऽधः पृथुतराछत्रातिछत्रसंस्थिता' पातक्रियासङ्गतिकनरकपालेभ्यः, उपपाततस्तु देवा रत्नप्रभाया- इति.ता यथोक्ताः, तिर्यग्लोको झल्लाकृतिः, ऊर्चलोको मृदङ्गा- मेव सन्ति, नान्यासु, गतिस्तुतीयां यावत् ॥ यच बायव आपो तिरिति, तन तिर्यग्लोकप्रसिद्धयर्थमिदगाकृतिमात्रमुच्यते-- धारयन्ति, न च विश्वग्गच्छन्ति, आपथ पृथिवीं धारयन्ति, न जम्बुद्वीपलवणादयः शुभनामानो द्वीपसमुद्राः ॥७॥ च प्रस्पन्दन्ते, भूथिन्यश्चाप्सु विलयं न गच्छन्ति, तत्तस्थाना जम्बूद्वीपादयो द्वीपा लवणादयश्च समुद्राः, शुभनामान इति दिपारिणामिकस्य नित्यसन्ततेर्लोकविनिवेशस्य लोकस्थितिरेव यावन्ति लोके शुभानि नामानि तन्नामान इत्यर्थः, शुभान्येव वा हेतुर्भवति ॥ नामान्येपामिति ते शुभनामानः, द्वीपादनन्तरः समुद्रः समुद्रा- अत्राह-उक्तं भवता 'लोकाकाशेऽवगाह', 'तदनन्तरं ऊध्वं दनन्तरो द्वीपो यथासङ्ग्यम् , तद्यथा-जम्बूद्वीपो द्वीपो लवणोदः गच्छत्या लोकान्तादिति, तत्र लोकः कः? कतिविधो वा? किंसं- समुद्रः धातकीखण्डो द्वीपः कालोदः समुद्रः पुष्करबरो द्वीपः स्थितो वेति ?, अत्रोच्यते--पञ्चास्तिकायसमुदायो लोकः, ते पुष्करोदः समुद्रः वरुणवरो द्वीपो वरुणोदः समुद्रः क्षीरवरो द्वीपः चास्तिकायाः स्वतचतो विधानतो लक्षणतश्योक्ता वक्ष्यन्ते च, स क्षीरोदः समुद्रो घृतवरो द्वीपो घृतोदः समुद्रः इक्षुवरो द्वीपः इक्षु- लोकः क्षेत्र विभागेन त्रिविधः-अधस्तिर्यगूज़ चेति, धर्माधर्मा- | वरोदः समुद्रः नन्दीश्वरो द्वीपो नन्दीश्वरवरोदः समुद्रः अरुणवरो स्तिकायौ लोकव्यवस्थाहेतू , तयोरवगाहविशेषाल्लोकानुभावनिय- द्वीपः अरणंबरोदः समुद्र इत्येवमसङ्गया द्वीपसमुद्राः स्वयम्भू- imittaily ·रमणपर्यन्ता वेदितव्या इति । जम्बूद्वीपः॥९॥ द्विििवष्कम्भाः पूर्वपूर्वपरिक्षेपिणो वलयाकृतयः॥८॥ तेपां-द्वीपसमुद्राणां मध्ये तन्मध्ये मेझनाभिः मेरुरस्य सर्वे चैते द्वीपसमुद्रा यथाक्रममादितो द्वितिर्विष्कम्भाः पूर्व- नाभ्यामिति मेरुर्वाऽस्य नाभिरिति मेरुनाभिः मेरुरस्य मध्य पूर्वपरिक्षेपिणो वलयाकृतयः प्रत्येतव्याः, तद्यथा--योजनशतसह- इत्यर्थः, सर्वद्वीपसमुद्राभ्यन्तरो वृत्तः कुलालचक्राकृतिर्योजनश- हसं विष्कम्भो जम्बूद्वीपस्य वक्ष्यते, तद्विगुणो लवणजलसमुद्रस्य, तसहस्रविष्कम्भो जम्बूद्वीपः, वृत्तग्रहणं नियमार्थ, लवणादयो लवणजलसमुद्रविष्कम्भाद्विगुणो धातकीखण्डद्वीपस्य, इत्येवमा बलययत्ता जम्बूद्वीपस्तु प्रतरवृत्त इति यथा गम्येत, वलयाकृति- स्वयम्भूरमणसमुद्रादिति । पूर्वपूर्वपरिक्षेपिणः, सर्वे पूर्वपूर्वप- भिवतुरनव्यस्रयोरपि परिक्षेपो विद्यते तथा च मा भूदिति । रिक्षेपिणः प्रत्येतव्याः, जम्बूद्वीपो लवणसमुद्रेण परिक्षिप्तः, लव- मेरुरपि काश्चनस्थालनाभिरिव वृत्तो योजनसहसमधो धरणित- णजलसमुद्रो धातकीखण्डेन परिक्षिप्तः, धातकीखण्डद्वीपः कालो- लमवगाढो नवनवत्युच्छ्रितो दशाधो विस्तृतः सहस्रमुपरीति, दसमुद्रेण परिक्षिप्तः, कालोदसमुद्रः पुष्करवरद्वीपार्धन परिक्षिप्तः, त्रिकाण्डखिलोकप्रविभक्तमूर्तिश्रतुभिर्वनैर्भद्रशालनन्दनसौमनस- पुष्करद्वीपार्ध मानुपोत्तरेण पर्वतेन परिक्षिप्तम् ,पुष्करवरद्वीपः पुष्क- पाण्डकैः परिवृत्तः, तत्र शुद्धपृथिव्युपलबज्रशर्कराबहुलं योज- स्वरोदेन समुद्रेण परिक्षिप्तः, एवमा स्वयम्भूरमणात्समुद्रादिति। नसहसमेकं प्रथमं काण्डं, द्वितीयं त्रिपष्टिसहस्राणि रजतजात- वलयाकृतयः, सर्वे च ते वलयाकृतयः सह मानुपोचरेणेति ॥ रूपाङ्कस्फटिकबहुलं, तृतीयं पत्रिंशत्सहस्राणि जम्बूनदबहुलं, तन्मध्ये मेझनाभिवृत्तो योजनशतसहस्रविष्कम्भो |वैडूर्यवहुला चास्य चूलिका चत्वारिंशयोजनान्युच्छ्रायेण मूले EnterNHEICATULT EarmriATIOTantra INTERam SITE IN Time minimpr anita.niral ummamisairmirtha ·+371! 111110 im ITIL puis HUHA MANTRA 4't talk at 12:30 ra : Mu - द्वादश विष्कम्भेण मध्येऽष्टावुपरि चत्वारीति, मूले बलयपरिक्षेपि चाष्टप्रदेशं रुचकं दिग्नियमहेतुं प्रतीत्य यथासम्भवं भवतीति ।। भद्रशालवनं, भद्रशालवनात् पञ्च योजनशतान्यारुह्य तावत्प्रति- तद्विभाजिनः पूर्वापरायता हिमवन्महाहिमवनिषध- क्रान्तिविस्तृतं नन्दनवनं, ततोऽत्रिपष्टिसहस्राण्यारुह्य पञ्चयोज नीलमरिमशिखरिणो वर्षधरपर्वताः॥११॥ नशतप्रतिक्रान्तिविस्तृतमेव सौमनसं, ततोऽपि पत्रिंशत्सहस्रा- तेपां-वर्षाणां विभक्तारो हिमवान् महाहिमवान् निपधो नीलो ण्यारुह्य चतुर्नवतिचतुःशतप्रतिक्रान्तिविस्तृतं पाण्डकवनमिति, न- रुक्मी शिखरी इत्येते पड़पंधराः पर्वताः, भरतस्य हैमवतस्य च न्दनसौमनसाभ्यामेकादशैकादश सहस्राप्यारुह्य प्रदेशपरिहाणि- विभक्ता हिमवान् , हैमवतस्य हरिवर्षस्य च विभक्ता महाहिम- विष्कम्भस्येति ॥ वानित्येवं शेपाः । तत्र पञ्च योजनशतानि पनिशानि पद् चैको- तत्र भरतहैमवतहरिविदेहरम्यकहरण्यवतरा नविंशतिभागा भरतविष्कम्भः, स द्विहिहिमवद्धेमवतादीनामा वतवर्षाः क्षेत्राणि ॥१०॥ विदेहेभ्यः, परतो विदेहेभ्योऽर्धार्धहीनाः । पञ्चविंशतियोजनान्य- तत्र-जम्बूद्वीपे भरतं हैमवतं हरयो विदेहा रम्यक हैरण्यव- वगाढो योजनशतोच्छायो हिमवान् , तद्विमहाहिमवान् , तट्वि- तमैरावतमिति सप्त वंशा:-क्षेत्राणि भवन्ति, भरतस्योत्तरतो हैम-निपध इति । भरतवर्पस्य योजनानां चतुर्दशसहस्राणि चत्वारि वतं हैमवतस्योचरतो हरय इत्येवं शेपाः, वंशा वर्षा वास्या इति | शतान्येकसप्ततानि पद् च भागा विशेपतो ज्या, इपुर्यथोक्तो चैपांगुणतः पर्यायनामानि भवन्ति, सर्वेपां चैपां व्यवहारनयापे-| विष्कम्भः, धनु काष्ठं चतुर्दशसहस्राणि शतानि पश्चाष्टाविंशान्ये- क्षाऽऽदित्यकृताहिनियमादुत्तरतो मेरुर्भवति, लोकमध्यावस्थितं | कादश च भागाः साधिकाः। भरतक्षेत्रमध्ये पूर्वापरायत उभयतः problem with pling mbili mbilimuullimi Him IIMam Naartin.inmammmmmmmmntritamint.sills -- L ·IMilittinuiilUIROHIROHMAHITHAImmiutimallalittle ...WHummittimmimil समुद्रमवगाढो वैताट्यपर्वतः, पड् योजनानिःसक्रोशानि धरणिम- | सप्तमिहीन, तृतीयमष्टाभिः, भद्रशालनन्दनवने महामन्दरवत् , वगाढः, पञ्चाशद्विस्तरतः पञ्चविंशत्युच्छ्रितः। विदेहेषु निपधस्यो- ततः अर्धपट्पञ्चाशद्योजनसहस्राणि सौमनसं पञ्चशतविस्तृतं, तरतो मन्दरस्य दक्षिणतः काञ्चनपर्वतशतेन चित्रकूटेन विचि- ततोऽष्टाविंशतिसहस्राणि चतुर्नबतिचतुःशतविस्तृतमेव पाण्डक त्रकूटेन चोपशोभिता देवकुरवो, विष्कम्भेणैकादश योजनसहस्रा- भवति, उपरि चाधश्च विष्कम्भोऽवगाहश्च तुल्यो महामन्दरेण, ण्यष्टौ च शतानि द्विचत्वारिंशानि द्वौ च भागौ,एवमेवोत्तरेणोत्तराः चूलिका चेति ॥ कुरवश्चित्रकूटविचित्रकूटहीना द्वाभ्यां च काञ्चनाभ्यामेव यमक विष्कम्भकृतेर्दशगुणाया मूलं वृत्तपरिक्षेपः, स विष्कम्भपा- पर्वताभ्यां विराजिताः । विदेहा मन्दरदेवकुरूत्तरकुरुभिर्विभक्ताः दाभ्यस्तो गणितम् , इच्छावगाहोनावगाहाभ्यस्तस्य विष्कम्भस्य क्षेत्रान्तरबद्भवन्ति, पूर्व चापरे च, पूर्वेपु पोडश चक्रवर्तिविजया चतुर्गुणस्य मूलं ज्या, ज्याविष्कम्भयोर्वर्गविशेषमूलं विष्कम्भा- नदीपर्वतविभक्ताः परस्परागमाः, अपरेऽप्यवलक्षणाः पोडशैव । च्छोध्यं शेपार्धमिपुः, इपुवर्गस्य पगुणस्य ज्यावर्गयुतस्य कृतस्य तुल्यायामविष्कभावगाहोच्छायौ दक्षिणोत्तरौ वैताढ्यौ,तथा हि- मूलं धनुःकाठं, ज्यावर्गचतुर्भागयुक्तमिपुवर्गमिपुविभक्तं तत्प्रति- मवच्छिखरिणी, महाहिमबद्रुक्मिणी, निपधनीली चेति ॥ कृति वृत्तविष्कम्भः,उदग्धनुःकाष्ठादक्षिणं शोध्यं शेषार्धवाहुरिति।। क्षुद्रमन्दरास्तु चत्वारोऽपि धातकीखण्डकपुष्करार्धका महाम- अनेन करणाभ्युपायेन सर्वक्षेत्राणां सर्वपर्वतानामायामविष्कम्भ- न्दरात्पञ्चदशभियोजनसहीनोच्छायाः, पइमिर्योजनशतेधर- ज्येपुधनुःकाष्ठपरिमाणानि ज्ञातव्यानि ॥ णितले हीनविष्कम्भाः,तेपां प्रथमं काण्डं महामन्दरतुल्यं,द्वितीयं द्विर्धातकीखण्डे ॥ १२ ॥ ३ -- ·॥ immit-in-uniyarUPEEmiti ERTIFImation aartin anRPUNERIENinar ये एते मन्दरवंशवपंधरा जम्बूढीपेऽभिहिता एते द्विगुणा मनुष्या भूतपूर्वा भवन्ति भविष्यन्ति च, अन्यत्र समुद्घातो- धातकीखण्डे, द्वाभ्यामिष्वाकारपर्वताभ्यां दक्षिणोत्तरायताभ्यां पपाताभ्याम् , अत एव च (न हा.) मानुपोत्तर इत्युच्यते ॥ विभक्ताः, एभिरेव नामभिर्जम्बूद्वीपकसमसङ्ख्याः पूर्वार्धे चाप तदेवमा मानुपोत्तरस्यातृितीया द्वीपाः समुद्रदयं पञ्च रार्धे च चक्रारकसंस्थिताः, निपधसमोच्छ्रायाः कालोदलवणजल- मन्दराः पञ्चत्रिंशत्क्षेत्राणि त्रिंशद्वर्षधरपर्वताः पञ्च देवकुरवः स्पर्शिनो वंशधराः सेवाकाराः, अरविवरसंस्थिता वंशा इति ।। पनोत्तराः कुरवः शतं पष्टयधिकं चक्रवर्तिविजयानां द्वे शते पञ्च- पुष्करार्धे च ॥ १३ ॥ पञ्चाशदधिक जनपदानामन्तरद्वीपाः पट्पश्चाशदिति ।। अत्राह- यथ धातकीखण्डे मन्दरादीनां सेवाकारपर्वतानां सङ्ख्यावि- उक्तं भवता 'मानुपस्य स्वभावमार्दवार्जवत्वं चेति, अत्र के मनु: पयनियमः स एव पुष्कराध वेदितव्यः ।। प्याः? क चेति ?, अनोच्यते- ततः परं मानुपोत्तरो नाम पर्वतो मानुपलोकपरिक्षेपी सुन प्राग्मानुषोत्तरान्मनुष्याः ॥ १४ ॥ नगरप्राकारवृत्तः पुष्करवरद्वीपार्धविनिविष्टः काञ्चनमयः सप्तदशै- प्राग्मानुपोत्तरात्पर्वतात्पञ्चत्रिंशत्सु क्षेत्रेषु सान्तरद्वीपेषु जन्मतों कविंशतियोजनशतान्युरिङ्गतचत्वारि त्रिंशानि क्रोशं चाधो धर- मनुष्या भवन्ति, संहरण विद्यद्धियोगात्तु सर्वेष्वर्धतृतीयेपु द्वीपेपु| गीतलमवगाढो योजनसहसं.द्वाविंशमधस्ताद्विस्तृतः सप्तशतानि | समुद्रद्वये च समन्दरशिखरेविति । भारतका हैमवतका इत्येव- त्रयोविंशानि मध्ये चत्वारि चतुर्विंशान्युपरीति ॥ न कदाचिद- मादयः क्षेत्रविभागेन, जम्बूद्वीपका लवणका इत्येवमादयो द्वीप- सात् परतो जन्मतः संहरणतो वा चारण विद्याधरद्धिप्राप्ता अपि समुद्रविभागेनेति ॥

·hi Eaipulismili mitTIL HIRANI RANIUSntiy winmutn-ltimatik NDMINATHMANTumuliHMITAL आर्या मिलशश्च ॥१५॥ वि(तः प्राक् पश्चाच्च वि हा.)दिक्षु त्रीणि त्रीणि योजनशतानि द्विविधा मनुष्या भवन्ति-आर्या म्लिशश्च॥ तत्रार्याः षनिधाः लवणसमुद्रमवगाह्य चतसृणां मनुष्यविजातीनां चत्वारोऽन्तर- -क्षेत्रार्याः जात्यार्याः कुलार्याः कर्माः शिल्पार्या भापार्या इति, द्वीपा भवन्ति त्रियोजनशतविष्कम्भाः, तद्यथा-एकोरुकाणा- तत्र क्षेत्रार्याः पञ्चदशसु कर्मभूमिपु जाताः, तद्यथा-भरतेष्वर्धप- | माभापकाणां लागूलिकानां वैपाणिकानामिति । चत्वारि यो- ड्विंशतिषु जनपदेषु जाताः, शेषेषु च चक्रवर्तिविजयेषु, जात्यार्या जनशतान्यवगाह्य चतुर्योजनशतायामविष्कम्भा एवान्तरद्वीपाः, इक्ष्वाकवो विदेहा हरयोऽम्बष्ठाः ज्ञाताः कुरवो वुवुनाला उग्रा भोगा तद्यथा-हयकर्णानां गजकर्णानां गोकर्णानां शष्कुलीकर्णानामिति। राजन्या इत्येवमादयः, कुलार्याः कुलकराश्चक्रवर्तिनो बलदेवा पञ्च शतान्यवगाह्य पञ्चयोजनशतायामविष्कम्भा एवान्तरद्वीपांः, वासुदेवा ये चान्ये आ तृतीयाद् आ पञ्चमाद् आ सप्तमाद्वा कुल- तद्यथा-गजमुखानां व्याघ्रमुखानामादर्शमुखानां गोमुखानामिति। करेभ्यो वा विशुद्धान्वयप्रकृतयः, कर्मार्या यजनयाजनाध्यय- पड् योजनशतान्यवगाह्य तावदायामविष्कम्भा एवान्तरद्वीपाः, नाध्यापनप्रयोगकृपिलिपिवाणिज्ययोनिपोषणवृत्तयः, शिल्पार्याः तद्यथा-अश्वमुखानां हस्तिमुखानां सिंहमुखानां व्याघ्रमुखाना- स्तन्तुवायकुलालनापिततुन्नवायदेवटादयोऽल्पस.वद्या अगर्हिता- मिति । सप्त योजनशतान्यवगाह्य तावदायामविष्कम्भा एवान्तर- जीवाः, भाषार्या नाम ये शिटभापानियतवर्ण लोकरूढ स्पष्टशब्दं दीयाः, तद्यथा-अश्वकर्णसिंहकर्णहस्तिकर्णकर्णप्रावरणनामानः । पञ्चविधानामप्यार्याणां (मार्याणां हा.) संव्यवहारं भापन्ते । अष्टौ योजनशतान्यवगाह्याप्टयोजनशतायामविष्कम्भा एवान्तर- अतो विप(एतद्विप हा.)रीता मिलशः, तद्यथा-हिमवतश्चनसृपु द्वीपाः, तद्यथा-रल्कामुखविद्युजिह्वमेघमुख विद्युदन्तनामानः, नव Illammatiner 卐 ·Chintuitmt: ThatniilymotlineDHIREMENirai योजनशतान्यवगाह्य नवयोजनशतायामविष्कम्भा एवान्तरद्वीपा नरो नरा मनुष्या मानुपा इत्यनर्थान्तरम् , मनुष्याणां परा भवन्ति, तद्यथा-धनदन्तगूढदन्तविशिष्टदन्तशुद्धदन्तनामानः । स्थितिस्त्रीणि पल्योपमानि अपरा अन्तर्मुहूर्तेति ।। एकोरुकाणामेकोरुकद्वीपः, एवं शेषाणामपि खनामभिस्तुल्यना- तिर्यग्योनीनां च ॥१८॥ मानो वेदितव्याः । शिखरिणोऽप्येवमेवेत्येवं पदपञ्चाशदिति ॥ तिर्यग्योनिजानां च परापरे स्थिती त्रिपल्योपमान्तर्मुहूर्त भरतैरावतविदेहाः कर्मभूमयोऽन्यत्र देवकुरू भवतो यथासङ्ख्यमेव, पृथक्करणं यथावथदोपविनिवृत्त्यर्थम् , इत- त्तरकुरुभ्यः ॥ १६ ॥ रथा इदमेकमेव सूत्रमभविष्यद् उभयत्र चोमे यथासङ्खथं स्याता- मनुष्यक्षेत्रे भरतैरावतविदेहाः पञ्चदश कर्मभूमयो भवन्ति मिति ।। द्विविधा चैपां मनुष्यतिर्यग्योनिजानां स्थितिः-भव- अन्यत्र देवकुरूत्तरकुरुभ्यः, संसारदुर्गान्तगमकस्य सम्यग्दर्शन- स्थितिः कायस्थितिथ, मनुष्याणां यथोक्ते त्रिपल्योपमान्तर्मुहूर्ते ज्ञानचारित्रात्मकस्य मोक्षमार्गस्य ज्ञातारः कर्तार उपदेष्टारश्च परापरे भवस्थिती, कायस्थितिस्तु परा सप्ताष्टौ वा भवग्रहणानि, भगवन्तः परमर्पयस्तीर्थकरा अत्रोत्पद्यन्ते,अत्रैव जाताः सिध्यन्ति, तिर्यग्योनिजानां च यथोक्ते समासतः परापरे भवस्थिती, व्यास- नान्यत्र, अतो निर्वाणाय कर्मणः सिद्धिभूमयः कर्मभूमय इति । तस्तु शुद्धपृथिवीकायस्य परा द्वादश वर्षसहस्राणि, खरप- शेपास्तु विंशतिवंशाः सान्तरद्वीपा अकर्मभूमयो भवन्ति, देवकु- | थिवीकायस्य द्वाविंशतिः, अप्कायस्य सप्त, वायुकायस्य त्रीणि, रूत्तरकुरवस्तु कर्मभूम्यभ्यन्तरा अप्यकर्मभूमय इति ॥ . तेजःकायस्य त्रीणि रात्रिदिनानि, वनस्पतिकायस्य दश वर्षसह- नृस्थिती परापरे त्रिपल्योपमान्तर्मुहूर्ते ॥ १७ ॥ स्राणि, एपां कायस्थितिरसङ्गथेया अवसर्पिण्युत्सर्पिण्यो,वनस्पति- maintainti.itunes.amaalnatin Mail.IMES HIRMills-i1 nment Mitol Mukta Ind ·multuttinum Animlunkhaniumins milanmittilitin minimummHIS MEANImein कायस्यानन्ताः, द्वीन्द्रियाणां भवास्थितिवादश वर्षाणि, त्रीन्द्रि- द्विचत्वारिंशद् भुजगानां द्विसप्ततिः पक्षिणां स्थलचराणां चतुर- याणामेकोनपञ्चाशद्रात्रिंदिनानि, चतुरिन्द्रियाणां पण्मासाः, एपां शीतिवर्षसहस्राणि संमूर्छिमानां भवस्थितिः, एषां कायस्थितिः कायस्थितिः सङ्ख्येयानि वर्षसहस्राणि, पञ्चेन्द्रियतिर्यग्योनिजाः सप्ताष्टौ भवग्रहणानि, सर्वेषां मनुष्यतिर्यग्योनिजानां कायस्थि- पञ्चविधाः, तद्यथा--मत्स्या उरगाः परिसर्पाः पक्षिणश्चतुष्पदा तिरप्यपरा अन्तर्मुहूतैवेति ॥ इति, तत्र मत्स्यानामुरगाणां भुजगानां च पूर्वकोटयेर पक्षिणां पल्योपमासङ्ख्येयभागः चतुष्पदानां त्रीणि पल्योपमानि गर्भजानां इति तत्त्वार्थाधिगमे लोकप्रज्ञप्तिामा स्थितिः,तत्र मत्स्यानां भवस्थितिः पूर्वकोटिनिपञ्चाशद् उरगाणां तृतीयोऽध्यायः समाप्तः ।। अथ चतुर्थोऽध्यायः। अत्राह-उक्तं भवता 'भवप्रत्ययोऽवधि रकदेवाना मिति, देवाश्चतुर्निकाया भवन्ति, तान् परस्ताद्वक्ष्यामः॥ तथौदयिकेपु भावेपु देवगतिरिति, केवलिथुतसङ्घधर्मदेवावर्णवादो तृतीयः पीतलेश्यः ॥ २ ॥ दर्शनमोहस्य' 'सरागसंयमादयो देवस्य' 'नारकसम्मूछिनो नपुं तेपां-चतुर्णा देवनिकायानां तृतीयो देवनिकायः पीतलेश्य सकानि,न देनाः तत्र के देवाः? कतिविधा वेति?, अत्रोच्यते- एव भवति, कश्चासौ ?, ज्योतिष्क इति ॥ देवाश्चतुर्निकायाः ॥ १॥ दशाष्टपञ्चद्वादशविकल्पाः कल्पोपपत्रपर्यन्ताः ॥३॥ PAR NIRMAN Hymnimitta ----..-. R ·CC | HitBORINT Hnmenuine ते च देवनिकाया यथायमेनं विकल्पा भवन्ति, तपथा- नीयाः, अनीकानि अनीकस्थानीयान्येव, प्रकीर्णकाः पौरजनपद- दशविकल्पा भवनवासिनोऽसुरादयो वक्ष्यन्ते, अपविकल्पा स्थानीयाः, आभियोग्या दासस्थानीयाः, किल्बिापिका अन्त- व्यन्तराः किरादयः, पञ्चविकल्पा ज्योतिषकाः सूर्यादयः, स्थस्थानीया इति ।। द्वादशविकल्पा वैमानिकाः कल्पोपपन्नपर्यन्ताः सौधर्मादिजिति।। बायस्त्रिंशलोकपालवा व्यन्तरज्योतिष्काः ॥५॥ इन्द्रसामानिकत्रागविशपारिषयात्मरक्षलोकपा न्यन्तरा ज्योतिष्कामाएविधा भवन्ति, नायविंशलोकपाल- लानीकप्रकीर्णकाभियोग्यकिलिबषिकाकशः ॥ ४॥ वा इति । एकैकशौतेषु देवनिकायेषु देवा दश विधा भवन्ति, तपथा पूर्वयोडीन्द्राः॥६॥ इन्द्राः सामानिकाः नायसिंशाः पारिपयाः आत्मरक्षाः लोक पूर्वयोदेवनिकाययोर्भवनवासिव्यन्तरयोदेवविकल्पानां द्वौ पालाः अनीकानि अनीकाधिपतयः प्रकीर्णकाः आभियोग्याः द्वाविन्द्रौ भवतः, तपथा-भवनवासिपु तावही असुरकुमाराणा- किल्लिपिकाशेति, तोन्द्रा भवनवासिन्यन्तरज्योतिष्कविमानाना- मिन्द्रौ भवतः-नमरो बलिन, नागकुमाराणां धरणो भूतानन्दा, मधिपतयः,इन्द्रसमानाः सामानिकाः अमात्यपितगुरूपाध्यायमह- विद्युत्कुमाराणां हरिर्हरिसहभ, सुपर्णकुमाराणां वेणुदेवो वेणुदारी त्तरवत् केवलमिन्द्रत्वहीनाः, त्रायविंशा मन्त्रिपुरोहितस्थानीयाः, च, अगिकुमाराणामगिशिखोमिमाणवन, वातकुमाराणां वेलम्ब पारिपधा चयस्सस्थानीयाः, आत्मरक्षाः शिरोरक्षस्थानीयाः. लोक-प्रभजनश, स्तनितकुमाराणां सुघोपो महाघोपश, उदधिकुमाराणां पाला आरक्षिकार्थचरस्थानीयाः, अनीकाधिपतयोदण्डनायकस्था- जलकान्तो जलप्रभव, द्वीपकुमाराणां पूर्णो वशिष्टय, दिगुमारा- IITHEiiHimanimy HE aum.nirananmimaduri.hendi.imaratani AMATririma, Himmatwalinamurtimilfunnililitie Primmittaiminimunitiemetimmitali UHAShrum talilanatim Hamal ·६ णाममितोऽमितवाहनश्चेति ॥ व्यन्तरेष्वपि द्वौ किन्नराणामिन्द्रौ- नविषयोपसेवनं, ते हि संक्लिष्टकर्माणो मनुष्यवन्मैथुनसुखमनु- किन्नरः किम्पुरुषश्च, किम्पुरुषाणां सत्पुरुषो महापुरुषश्च, महो- प्रलीयमानास्तीत्रानुशयाः कायसंक्लेशजं सर्वाङ्गीणं स्पर्शसुखम- रगाणामतिकायो महाकायश्च, गन्धर्वाणां गीतरतिर्गीतयशाच, वाप्य प्रीतिमुपलभन्त इति ॥ यक्षाणां पूर्णभद्रो माणिभद्रश्च, राक्षसानां भीमो महाभीमश्च, शेषाः स्पर्शरूपशब्दमनःप्रवीचारा द्वयोर्द्वयोः॥९॥ भूतानां प्रतिरूपोऽतिरूपश्च, पिशाचानां कालो महाकालश्चेति । ऐशानादूर्ध्व शेपाः कल्पोपपन्ना देवा द्वयोर्द्वयोः कल्पयोः ज्योतिष्काणां तु बहवः सूर्याश्चन्द्रमसश्च । वैमानिकानामेकैक एव, स्पर्शरूपशब्दमनःप्रवीचारा भवन्ति यथासङ्ख्यम् ,तद्यथा-सनत्कु- तद्यथा-सौधर्मे शक्रः, ऐशान ईशानः, सनत्कुमारे सनत्कुमार मारमाहेन्द्रयोर्दैवान् मैथुनसुखप्रेप्मनुत्पन्नास्थान विदित्वा देव्य इति, एवं सर्वकल्पेषु स्वकल्पाह्वाः, परतस्त्विन्द्रादयो दश विशेपा उपतिष्ठन्ते, ताः स्पृष्ट्वैव च ते प्रीतिमुपलभन्ते विनिवृत्तास्थाश्च भव- न सन्ति, सर्व एव स्वतन्त्रा इति ॥ न्ति । तथा ब्रह्मलोकलान्तकयोर्दैवानेवभूतोत्पन्नास्थान् विदित्वा पीतान्तलेश्याः॥७॥ देव्यो दिव्यानि स्वभावभास्वराणि सर्वाङ्गमनोहराणि शृङ्गारोदा- पूर्वयोनिकाययोर्देवानां पीतान्ताश्चतस्रो लेश्या भवन्ति ।। राभिजाताकारविलासान्युज्ज्वलचारुवेषाभरणानि स्वानि रूपाणि कायप्रवीचारा आ ऐशानात् ॥८॥ दर्शयन्ति, तानि दृष्ट्वैव ते प्रीतिमुपलभन्ते निवृत्तास्थाश्च भवन्ति । भवनवास्यादयो देवा आ ऐशानात्कायप्रवीचारा भवन्ति, तथा महाशुक्रसहस्रारयोर्देवानुत्पन्नप्रवीचारास्थान् विदित्वा दे- कायेन प्रवीचार एषामिति कायप्रवीचाराः, प्रविचारो नाम मैथु- व्यः श्रुतिविषयसुखानत्यन्तमनोहरा भृङ्गारोदारामिजातविला- Tamil Minimum mmun. y miumutnitiurmily ·Friene ansmitting uning in Englishmolist ThurmuTRAMESnisati marin summent IT ITIES HDMROM सामिलापच्छेदतलतालाभरणवमिश्रान् हसिनकथितगीनशब्दानु-/ 'देवाभतुनिकाया दगाएपनद्वादशचिकन्या इत्युक्त निकायाः के? दीरयन्ति, ताञ् श्रुत्वैव ते प्रीतिमुपलभन्ते निवृत्तास्थान भवन्ति । केषां विकल्पा इति?, अत्रोन्यते, नत्यागे देवनिकायाः, नयथा- आनतप्राणतारणाच्युतकल्पवासिनो देवाः प्रवीनारायोन्पन्नास्था भवनवासिनो व्यन्नग ज्योतिष्का वैमानिका इति । तत्र- देवीः संकल्पयन्ति, संकल्पमात्रेणेव ते पगं प्रीतिमुपलभन्ते विनि- भवनवासिनोमुरनागविद्युत्मपर्णाग्निवानस्तनि- वृत्तास्थान भवन्ति । एमिन प्रवीचारः परतः परतः प्रीतिप्रका- नोदधिढीपदिमाराः ॥ ११ ॥ विशेपोऽनुपमगुणो भवनि, प्रवीचारिणामल्पसंकेशन्धान . शिति प्रथमो देवनिकायो भवनवामिनः, इमानि चैपां विधानानि प्रभावादिभिरधिका इति वक्ष्यते ॥ ! भवन्ति, तद्यथा--अमुग्रुमाग नागामाग विद्युत्कुमागः मुपर्ण- परेऽप्रवीचाराः ॥१०॥ कुमाग अनिरुमाग वानकमाराः स्ननिनकुमारा उदधिकुमाग द्वीप- कल्पोपपन्नेभ्यः परं देवा अप्रवीचारा भवन्नि, अल्पसंग- कुमाग दिमाग इति, कुमारयते कान्नदानाः मुरुमाग त्वात् स्वस्थाः शीतीभूताः, (एवं हा.) पश्चविधप्रचीचारोद्भवादपि मृदुमधुरललिनगनगः शृङ्गाराभिज्ञानरूपपिक्रियाः कुमार चौद्- प्रीतिविशेषादपरिमितगुणप्रीतिप्रकाः परममुग्वतृप्ता एव भवन्ति, नरूपवेषभाषाभग्णप्रहग्णावग्णयानबाहनाः कुमारखगोल्यणगगाः (कथमेते न ब्राह्मचारिण एव?, उच्यने, चारित्रपरिणामाभावान् , क्रीडनपग़वेत्यनः कुमारा इत्युच्यन्त, अमुगकुमागवासप्वमुरकु- अतोऽप्याशयात् शुभतरोऽयं, प्रत्यस्तमितमुखादिविकल्पः क्षायो- मागः प्रतिवमन्ति, गेपास्तु भवनेगु, महामन्दरस्य दक्षिणोनम्यो- मिकभेद एवेति भावनीय, हारिभद्रीयायां) ।। अत्राह--उक्तं भवना दिग्विभागयो(ग्भागयो हा.)वहीए योजनगतमहम्कोटीकोटी- ·10:00 am traillisse plate its wide 9 www11:2013un 2. 1. am fear's ist eine selben ज्वावासा भवनानि च दक्षिणार्धाधिपतीनामुत्तरार्धाधिपतीनां च उरस्कन्धवाह्वग्रहस्तेष्वधिकप्रतिरूपाः श्यामावदाताः सिंहचिह्ना यथाखं भवन्ति, तत्र भवनानि रनप्रभायां बाहल्याधमवगाह्य द्वीपकुमाराः, जङ्घाग्रपादेष्वधिकप्रतिरूपाः श्यामा हस्तिचिह्ना मध्ये भवन्ति, भवनेपु वसन्तीति भवनवासिनः ॥ दिकुमाराः, सर्वे विविधवस्त्राभरणप्रहरणावरणा भवन्तीति । भवप्रत्ययाश्चैपामिमा नामकर्मनियमात्स्वजातिविशेपनियता व्यन्तराः किन्नर किम्पुरुषमहोरगगान्धर्वयक्ष- विक्रिया भवन्ति, तद्यथा-गम्भीराः श्रीमन्तः काला महाकाया राक्षसभूतपिशाचाः ॥ १२ ॥ रनोत्कटमुकुटभास्वराश्चूडामणिचिह्ना असुरकुमारा भवन्ति, अष्टविधो द्वितीयो देवनिकायः, एतानि चास्य विधानानि शिरोमुखेष्वधिकप्रतिरूपाः कृष्णश्यामा मृदुललितगतयः शिरस्सु भवन्ति, अवस्तिर्यगूधं च भिष्वपि लोकेषु भवननगरेष्वावासेषु फणिचिह्ना नागकुमाराः, स्निग्धा भ्राजिष्णवोऽवदाता वन-च प्रतिवसन्ति, यस्माचास्तिर्यगूधं च त्रीनपि लोकान् स्पृश- चिह्ना विद्युत्कुमाराः, अधिकरूपग्रीवोरस्काः श्यामावदाता न्तः स्वातन्त्र्यात्पराभियोगाच प्रायेण प्रतिपतन्ति, अनियतगति- गरुडचिह्नाः सुपर्णकुमाराः, मानोन्मानप्रमाणयुक्ता भावन्तो- प्रचारा मनुष्यानपि केचिद् भृत्यवदुपचरन्ति विविधेषु च शैलक- ऽवदाता घटचिह्ना अग्निकुमारा भवन्ति, स्थिरपीनवृत्तगात्रा न्दरान्तरवनविवरादिपु प्रतिवसन्यतो व्यन्तरा इत्युच्यन्ते ॥ निमग्नोदरा अश्वचिह्ना अवदाता वातकुमाराः, स्निग्धाः स्निग्ध तत्र-किन्नरा दशविधाः, तद्यथा-किन्नराः किम्पुरुषाः गम्भीरानुनादमहास्वनाः कृष्णा वर्धमानचिह्नाः स्तनितकुमारा:, किंपुरुषोत्तमाः किन्नरोत्तमा हृदयंगमा रूपशालिनोऽनिन्दिता ऊरुकटिवधिकप्रतिरूपाः कृष्णश्यामा मकरचिह्नाउदाधिकुमारा:. मनोरमा रतिप्रिया रतिश्रेष्ठा इति । किम्पुरुषा दशविधाः, C.... ...readili mund in 0 Winsospite ·- HIMPUT Kantiatimemummy imtitlential TrialiALHIROiliyamiltinipurila milli mittinum anitli Winyamil HDNA பன் I M M M N m 11.1 MINI तद्यथा-पुरुषाः सत्पुरुपा महापुरुषाः पुरुपवृषभाः पुरुपोत्तमा अति- कूष्माण्डाः पटका जोपा आह्ववाः काला महाकालाश्चोक्षा अचौ पुरुषा मरुदेवा मरुतो मेरुप्रभा यशस्वन्त इति । महोरगा दश- क्षास्तालपिशाचा मुखरपिशाचा अधस्तारका देहा महाविदेहास्तू- विधाः, तद्यथा-भुजगा भोगशालिनो महाकाया अतिकायाः ष्णीका वनपिशाचा इति ।। स्कन्धशालिनो मनोरमा महावेगा महेष्वक्षा मेरुकान्ता भास्वन्त तत्र-किन्नराः प्रियङ्गुश्यामाः सौम्याः सौम्यदर्शना मुखे- इति । गान्धर्वा द्वादशविधाः, तद्यथा-हाहा हूह्वः तुम्बुरवो वधिकरूपशोभा मुकुटमौलिभूपणा अशोकवृक्षध्वजा अवदाताः। नारदा ऋपिवादिका भूतवादिकाः कादम्बा महाकादम्बा रैवता किम्पुरुपा ऊरुवाहुण्यधिकशोभा मुखेष्वधिकभास्वरा विविधाभ- विश्ववसवो गीतरतयो गीतयशस इति । यक्षास्त्रयोदशविधाः, रणभूपणाचित्रसगनुलेपनाश्चम्पकवृक्षध्वजाः । महोरगाः श्या- तद्यथा-पूर्णभद्रा माणिभद्राः श्वेतभद्रा हरिभद्राः सुमनोभद्रा मावदाता महावेगा सोम्याः सौम्यदर्शना महाकायाः पृथुपीनस्क- व्यतिपातिकभद्राः सुभद्राः सर्वतोभद्रा मनुष्ययक्षा वनाधिपतयो- न्धग्रीवा विविधानविलेपना विचित्राभरणभूपणा नागवृक्षध्वजाः । वनाहारा रूपयक्षा यक्षोत्तमा इति । सप्तविधा राक्षसाः,तद्यथा- गान्धर्वा रक्तावदाता गम्भीराः प्रियदर्शनाः मुरूपाः सुमुखा- भीमा महाभीमा विना विनायका जलराक्षसा राक्षसराक्षसा काराः सुखरा मौलिधरा हारविभूपणास्तुम्बुरुवृक्षध्वजाः। यक्षाः ब्रह्मराक्षसा इति । भूता नवविधाः, तद्यथा--सुरूपाः प्रतिरूपा ज्यामावदाता गम्भीराः तुन्दिला वृन्दारकाः प्रियदर्शना मानो- अतिरूपा भूतोत्तमा स्कन्दिका महास्कन्दिका महावेगाः प्रति- न्मानप्रमाणयुक्ता रक्तपाणिपादतलनखतालुजिह्वौष्ठा भाखरमुकुट- च्छन्ना आकाशगा इति । पिशाचाः पञ्चदशविधाः, तद्यथा-धरा नानारत्नविभूपणा वटवृक्षध्वजाः । राक्षसा अवदाता भीमा limilsinatil, PriyimINE ·tiimiimmt mil Filmliktimelim minimittaimin भीमदर्शनाः शिरःकराला रक्तलम्बौष्ठास्तपनीयविभूपणा नाना- चरन्ति, सूर्येभ्यो दशयोजनाबलम्बिनो भवन्तीति, समामिभा- भक्तिविलेपनाः खदाङ्गध्वजाः । भूताः श्यामा सुरूपाः सौम्या गादष्टसु योजनशतेषु सूर्याः ततो योजनानामशीत्यां चन्द्रमसः आपीवरा नानाभक्तिविलेपनाः सुलसध्वजाः कालाः । पिशाचाः ततो विंशत्यां तारा इति, द्योतयन्त इति द्योतीपि-विमानानि सुरूपाः सौम्यदर्शना हस्तग्रीवासु मणिरतविभूपणाः कदम्बवृ- तेषु भवा ज्योतिष्का ज्योतिपो वा देवा ज्योतिरेव वा ज्यो- क्षध्वजाः । इत्येवंप्रकारस्वभावानि वैक्रियाणि रूपचिह्नानि व्यन्त- तिष्काः, मुकुटेपु शिरोमुकुटोपगृहितैः प्रभामण्डलकल्पैरुज्ज्वलैः राणां भवन्तीति ॥ तृतीयो देवनिकायः- सूर्यचन्द्रतारामण्डलैर्यथाखं चिद्वैविराजमाना द्युतिमन्तो ज्योति- ज्योतिष्काः सूर्याश्चन्द्रमसो ग्रहनक्षत्रप्रकीर्णतारकाश्च | प्का भवन्तीति ॥ (ताराश्च हा.)॥ १३ ॥ मेम्प्रदक्षिणानित्यगतयो नृलोके ॥ १४ ।। ज्योतिष्काः पञ्चविधा भवन्ति, तद्यथा-मूर्याश्चन्द्रमसो ग्रहा मानुपोत्तरपर्यन्तो मनुष्यलोक इत्युक्तम् , तस्मिन् ज्योतिष्का नक्षत्राणि प्रकीर्णतारका इति पञ्चविधा ज्योतिष्का इति, अममा- मेरुप्रदक्षिणानित्यगतयो भ्रमन्ति (भवन्ति-हा.) मेरोः प्रदक्षिणा सकरणमार्पाच सूर्यचन्द्रमसोः क्रमभेदः कृतः यथा गम्येत एतदेवै- नित्या गतिरेपामिति मेरुप्रदक्षिणानित्यगतयः, एकादशस्वेक- पामूर्ध्वनिवेश आनुपूर्व्यमिति, तद्यथा-सर्वाधस्तात्सूर्याः, ततश्च- विशेषु योजनशतेषु मेरोचतुर्दिशं प्रदक्षिणं चरन्ति, तत्र द्वौ न्द्रमसः ततो ग्रहाः ततो नक्षत्राणि ततोऽपि प्रकीर्णताराः, (ग्रहाः सूयौं जम्बूद्वीपे लवणजले चत्वारो धातकीखण्डे द्वादश कालोदे पुनः हा.) ताराग्रहास्त्वनियतचारित्वात्सूर्यचन्द्रममामूर्ध्वमधश्च द्वाचत्वारिंशत् पुष्करार्धे द्विसप्ततिरित्येवं मनुष्यलोके द्वात्रिंशत्सूर्य- ·Finamail.tumit for offin Miltitii, शतं भवति, चन्द्रमसामप्येष एव विधिः, अष्टाविंशतिर्नक्षत्राणि कालोऽनन्तसमयो वर्तनादिलक्षण इत्युक्तम् , तस्य विभागो अष्टाशीतिहाः पद्पष्टिः सहस्राणि नव. (च हा.) शतानि पश्चा- ज्योतिष्काणां गतिविशेषकृतश्चारविशेषेण हेतुना, तैः कृतस्तत्- सप्ततानि ताराकोटाकोटीनामेकैकस्य चन्द्रमसः परिग्रहः । सूर्या- कृतः, तद्यथा-अणुभागाश्वारा अंशाः कला लवा नालिका मूहूर्ता चन्द्रमसो ग्रहा नक्षत्राणि च तिर्यग्लोके, शेपास्तू लोके ज्योति- दिवसरात्रयः पक्षा मासा ऋतवोऽयनानि संवत्सरा युगमिति ष्का भवन्ति । अष्टचत्वारिंशयोजनकपष्टिभागाः सूर्यमण्डलविष्क- लौकिकसमो विभागः । पुनरन्यो विकल्पः-प्रत्युत्पन्नोऽतीतोऽ- म्भः चन्द्रमसः पद्पश्चाशद् ग्रहाणामधयोजनं गव्यूतं नक्षत्राणां नागत इति त्रिविधः, पुनस्त्रिविधः परिभाष्यते-सङ्ख्येयोऽसङ्ख्येयो- सर्वोत्कृष्टायास्ताराया अर्धक्रोशो जघन्यायाः पञ्च धनुःशतानि, ऽनन्त इति ॥ तत्र-परममूक्ष्मक्रियस्य सर्वजघन्यगतिपरिणतस्य विष्कम्भार्धवाहल्याश्च भवन्ति सर्वे सूर्यादयो नृलोक इति परमाणोः स्वावगाहनक्षेत्रव्यतिक्रमकालः समय इत्युच्यते परम- वर्तते, बहिस्तु विष्कम्भवाहल्याभ्यामतोऽधं भवन्ति । एतानि दुरधिगमोऽनिर्देश्यः, तं हि भगवन्तः परमर्पयः केवलिनो विद- च ज्योतिष्कविमानानि लोकस्थित्या प्रसक्तावस्थितगतीन्यपि न्ति, न तु निर्दिशन्ति, परमनिरुद्धत्वात् , परमनिरुद्धे हि तस्मिन् ऋद्धिविशेषार्थमाभियोग्यनामकर्मोदयाच नित्यं गतिरतयो देंवा भापाद्रव्याणां ग्रहणनिसर्गयोः करणप्रयोगासम्भव इति, ते त्वस- वहन्ति, तद्यथा-पुरस्तात्केसरिणो दक्षिणतः कुञ्जरा अपरतो स्वेया आवलिका, ताः सङ्खथेया उच्छासस्तथा निःश्वासः, तौ वृपभा उत्तरतो जविनोऽश्वा इति ।। बलवतः पविन्द्रियस्य कल्यस्य मध्यमवयसः स्वस्थमनसः पुंसः तत्कृतः कालविभागः ॥ १५ ॥ प्राणः, ते सप्त स्तोकः, ते सप्त लवः, ते अष्टात्रिंशदधं च नालिका, ·1 dahani aunishim anowim innowini immom immoi nimiyamily Hoin milin minum mislim ani in mil ते द्वे मुहूर्तः, ते त्रिंशदहोरात्रम् , तानि पञ्चदश पक्षः, तौ द्वौ | तावत्येव दुप्पमदुष्पमा, ता अनुलोमप्रतिलोमा अवसर्पिण्युत्सर्पि- शुक्लकृष्णौ मासः, तौ द्वौ मासावृतुः, ते त्रयोऽयनम् , ते द्वे ण्यौ,भरतैरावतेष्वनाद्यनन्तं परिवर्तेते अहोरात्रवत् , तयोः शरीरा- संवत्सरः, ते पञ्च चन्द्रचन्द्राभिवर्धितचन्द्राभिवधिताख्या युगम् , युःशुभपरिणामानामनन्तगुणहानिवृद्धी अशुभपरिणामवृद्धिहानी, तन्मध्येऽन्ते. चाधिकमासकौ, सूर्यसवनचन्द्रनक्षत्राभिवर्धितानि अवस्थितावस्थितगुणा चैकैकाऽन्यत्र, तद्यथा-कुरुपु सुपमसुपमा युगनामानि, वर्षशतसहस्रं चतुरशीतिगुणितं पूर्वाङ्गम् , पूर्वाङ्ग- हरिरम्यकथासेपु सुपमा हैमवतहैरण्यवतेषु सुषमदुष्पमा विदेहेषु शतसहस्रं चतुरशीतिगुणितं पूर्वम्, एवं तान्ययुतकमलनलिनकु- सान्तरद्वीपेषु दुष्पमसुपमा इत्येवमादिमनुष्यक्षेत्र पर्यापन्नः काल- मुदतुघटटाववहाहाहूहूचतुरशीतिशतसहस्रगुणाः सङ्खयेयः कालः, विभागो ज्ञेय इति ॥ अत ऊर्ध्वमुपमानियतं. वक्ष्यामः, तद् यथा हि नाम योजन- बहिरवस्थिताः ॥ १६॥ विस्तीर्ण योजनोच्छ्रायं वृचं पल्यमेकरात्राद्युत्कृष्टसप्तरात्रजाताना- नृलोकादहिज्योतिषका अवस्थिताः, अवस्थिता इत्यविचारि- मङ्गलोम्नां गाढं पूर्ण स्याद् वर्षशताद्वर्षशतादेककस्मिन्नुद्धियमाणे णोऽवस्थितविमानप्रदेशा अवस्थितलेश्याप्रकाशा इत्यर्थः, सुख- यावता कालेन तद्रिक्तं स्यादेतत्पल्योपमम् , तद्दशभिः कोटा- शीतोष्णरश्मयश्चेति ॥ कोटिभिर्गुणितं सागरोपमम् , तेपां कोटाकोट्यश्चतस्रः सुपमसु- वैमानिकाः ॥ १७॥ पमा, तिस्रः सुपमा, द्वे सुपमदुष्पमा, द्विचत्वारिंशद्वर्षसहस्राणि चतुर्थों देवनिकायो वैमानिकाः, तेऽत ऊर्ध्व वक्ष्यन्ते, विमा- हित्वा एका दुष्पमसुपमा, वर्षसहस्राणि एकविंशतिर्दुष्पमा, नेपु भवा वैमानिकाः ॥ hindi hanimunMilli AMBARMER ·UTH Tinnit inilingu minum III milioni nummily . FIMMT mum..!!!!T.Im et miltrit.. miliffoffe will कल्पोपपन्नाः कल्पातीताश्च ॥.१८॥ निवासयोग्याभिख्याः सर्वे कल्पाः । अवेयास्तु लोकपुरुषस्य ग्री- द्विविधा वैमानिका देवाः-कल्पोपपन्नाः कल्पातीताच, तान् वाप्रदेशविनिविष्टा ग्रीवाभरणभूताः, ग्रेवा ग्रीच्या ग्रैवेया ग्रैवेयका- परस्तावक्ष्याम इति ॥ इति । अनुत्तराः पञ्च देवनामान एव, विजिता अभ्युदयविनहेतव उपर्युपरि ॥ १९ ॥ एभिरिति विजयवैजयन्तजयन्ताः, तैरेव विनहेतुभिर्न पराजिता उपर्युपरि च यथानिर्देशं वेदितव्याः, नैकक्षेत्रे, नापि तिर्य- अपराजिताः, सर्वेष्वभ्युदयार्थेषु सिद्धाः सर्वाश्च सिद्धाः सर्वे गधो वेति ॥ वैपामभ्युदयार्थाः सिद्धा इति सर्वार्थसिद्धाः। विजितप्रायाणि वा सौधर्मेशानसनत्कुमारमाहेन्द्रबह्मलोकलान्तकमहाशु- कर्माण्येभिरुपस्थितभद्राः परीपहैरपराजिताः सर्वार्थेषु सिद्धाः क्रसहस्रारेष्वानतप्राणतयोरारणाच्युतयोर्नवसु ग्रैवेयेषु सिद्धप्रायोत्तमार्था इति विजयादय इति ॥ विजयवैजयन्तजयन्तापराजितेषु सर्वार्थसिद्धे च ॥२०॥ स्थितिप्रभावसुखद्युतिलेश्याविशुद्धीन्द्रियावधिवि- एतेषु सौधर्मादिपु कल्पविमानेपु वैमानिका देवा भवन्ति, षयतोऽधिकाः ॥२१॥ तद्यथा-सौधर्मस्य कल्पस्योपर्यैशानः कल्पः, ऐशानस्योपरि सन यथाक्रमं चैतेषु सौधर्मादिपूपयुपरि देवाः पूर्वतः पूर्वत एभिः | त्कुमार, सनत्कुमारस्योपरि माहेन्द्र इत्येवमा सर्वार्थसिद्धादिति । स्थित्यादिभिरथैरधिका भवन्ति । तत्र स्थितिः-उत्कृष्टा जघन्या सुधर्मा. नाम शक्रस्य देवेन्द्रस्य सभा, सा तसिनस्तीति सौधर्मः च परस्ताद्वक्ष्यते, इह तु वचने प्रयोजनं येषामपि समा भवति कल्पः, ईशानस्य देवराजस्य निवास ऐशान इत्येवमिन्द्राणां तेषामप्युपर्युपरि गुणाधिका भवंतीति यथा प्रतीयेत । प्रभावतो- ·ऽधिकाः, यः प्रभावो निग्रहानुग्रहविक्रियापराभियोगादिषु सौध- वासिनस्तु कृत्ला लोकनालिं पश्यन्ति, येषामपि क्षेत्रतस्तुल्यो- र्मकाणां सोऽनन्तगुणाधिक उपर्युपरि, मन्दाभिमानतया त्वल्प- ऽवधिविषयः तेषामप्युपर्युपरि विशुद्धितोऽधिको भवतीति ॥ तरसंक्लिष्टत्वादेते न प्रवर्तन्त इति । क्षेत्रस्वभावजनिताच शुभपु गतिशरीरपरिग्रहाभिमानतो हीनाः ॥ २२ ॥ द्गलपरिणामात्सुखतो द्युतितश्चानन्त (असंख्येति हा.) गुण गतिविपयेण शरीरमहत्त्वेन महापरिग्रहत्वेनाभिमानेन चोप- प्रकणाधिकाः । लेश्याविशुद्ध्याऽधिकाः, लेश्यानियमः पर- युपरि हीनाः, तद्यथा-द्विसागरोपमजघन्यस्थितीनां देवानामा- स्तादेपां वक्ष्यते, इह तु वचने प्रयोजनं यथा गम्येत यत्रापि सप्तम्यां (म्या हा.) गतिविषयस्तिर्यगसङ्येयानि योजनकोटी- विधानतस्तुल्यास्तत्रापि विशुद्धितोऽधिका भवन्तीति, कर्मवि- कोटीसहस्राणि, ततः परतो जघन्य(न्याल्प हा.) स्थितीनामेकै- शुद्धित एव वाऽधिका भवन्तीति । इन्द्रियविषयतोऽधिकाः, कहीना भूमयो यावत्तृतीयेति, गतपूर्वाश्च गमिष्यन्ति च तृतीयां यदिन्द्रियपाटयं दूरादिष्टविषयोपलब्धौ सौधर्मदेवानां तत् प्रकृष्ट- देवाः, परतस्तु सत्यपि गतिविपये न गतपूर्वा नापि गमिष्यन्ति, तरगुणत्वादल्पतरसंक्लेजत्वाच्चाधिकमुपर्युपरीति। अवधिविषय- महानुभावक्रियातः औदासीन्याच्चोपर्युपरि देवा न गतिरतयो तोऽधिकाः सौधर्मेशानयोर्देवा अवधिविपयेणाधो रत्नप्रभा पश्य- भवन्ति । सौधर्मेशानयोः कल्पयोर्देवानां शरीरोच्छ्रायः सप्त न्ति तिर्यगसङ्ख्येयानि योजनसहस्राण्युद्धमास्वभवनात् , सनत्कु- रत्नयः, उपर्युपरि द्वयोर्द्वयोरेका रत्निींना आसहस्रारात् , आन- मारमाहेन्द्रयोः शर्कराप्रभां पश्यन्ति तिर्यगसङ्ख्येयानि योजनशत- तादिपु तिस्रः, ग्रैवेयकेपु द्वे, अनुत्तरे एका इति । सौधर्म विमा- सहस्राण्यूर्ध्वमास्वभवनात् , इत्येवं शेपाः क्रमशः, अनुत्तरविमान- नानां द्वात्रिंशच्छतसहस्राणि, ऐशानेऽष्टाविंशतिः, सनत्कुमारे ·Hin HUMIOu- MERIAL व ४ उ द्वादश; माहेन्द्रेऽष्टौ, ब्रह्मलोके चत्वारि शतसहस्राणि, लान्तके | चासवेदना भवन्ति ततोऽन्तर्मुहूर्तमेव भवन्ति,न परतः,अनुबद्धाः पञ्चाशत्सहस्राणि, महाशुक्रे चत्वारिंशत् , सहस्रारे पद्, आनत- | सद्वेदनास्तूत्कृष्टेन पण्मासान् भवन्ति । उपपातः, आरणाच्यु- प्राणतारणाच्युतेपु सप्त शतानि, अधो ग्रेवेयकाणां (व्याणां हा.) तादूर्ध्वमन्यतीर्थानामुपपातो न भवति, खलिङ्गिनां भिन्नदर्शना- शतमेकादशोत्तरम् , मध्ये (ध्यमे हा.) सप्तोत्तरम् , उपर्येकमेव नामात्रैवेयकेभ्य उपपातः, अन्यस्य सम्यग्दृष्टेः संयतस्य भज- शतम् , अनुत्तराः पञ्चैवेति, एवमूर्ध्वलोके वैमानिकानां सर्ववि- नीयं आ सर्वार्थसिद्धात् , अमलोकादूर्ध्वमासर्वार्थसिद्धाचतुर्दशपू- मानपरिसङ्ख्या चतुरशीतिः शतसहस्राणि सप्तनपतिश्च सहस्राणि धराणामिति । अनुभावो विमानानां सिद्धिक्षेत्रस्य चाकाशे त्रयोविंशानीति । स्थानपरिवारशक्तिविषयसंपत्स्थितिष्वल्पामि- | निरालम्बस्थितौ लोकस्थितिरेव हेतुः, लोकस्थितिलॊकानुभावो मानाः परमसुखभागिन उपर्युपरीति ॥ लोकस्वभावो जगद्धर्मोऽनादिपरिणामसन्ततिरित्यर्थः, सर्व च उच्छ्वासाहारवेदनोपपातानुभावतश्च साध्याः।। देवेन्द्रा ग्रेवेयादिपु च देवा भगवतां परमर्पणामहेतां जन्माभि- उच्छ्वासः सर्वजघन्यस्थितीनां देवानां सप्तसु स्तोकेपु (सप्त- पेकनिष्क्रमणज्ञानोत्पत्तिमहासमवसरणनिर्वाणकालेबासीनाः श- स्तोक हा.)आहारश्चतुर्थकालः, पल्योपमस्थितीनामन्तर्दिवसस्यो- यिताः स्थिता वा सहसैवासनशयनस्थानाश्रयैः प्रचलन्ति, शुभ- सछासो दिवसपृथक्त्वस्याहारः, यस्य यावन्ति सागरोपमाणि स्थि- कर्मफलोदयाल्लोकानुभावत एव वा, ततो जनितोपयोगास्तां तिस्तस्य तावत्वर्धमासे पूच्छासस्तावत्स्वेव वर्षसहस्रप्वाहारः । भगवतामनन्यसदृशीं तीर्थकरनामकर्मोद्भवां परमविभूतिमवधि- देवानां सवेदनाः प्रायेण भवन्ति, न कदाचिदसद्धेदनाः, यदि नाऽऽलोच्य संजातसंवेगाः सद्धर्मवहुमानात्केचिदागत्य भगवत्पा- 11.1.1 II Niini.fitti, Inyuani ficiaith ·-intMRHAil main indin hindi main slimminiumitml दमूलं स्तुतिबन्दनोपासनहितश्रवणैरात्मानुग्रहमाप्नुवन्ति, केचिन्ता इत्यर्थः, अतोऽन्ये कल्पातीताः ॥अत्राह-किं देवाः सर्व एव दपि तत्रस्था . एव प्रत्युपस्थापनाञ्जलिप्रणिपातनमस्कारोपहारैः सम्यग्दृष्टयो यद्भगवतां परमीणामर्हतां जन्मादिपु प्रमुदिता परमसंविनाः सद्धर्मानुरागोत्फुल्लनयनवदनाः समभ्यर्चयन्ति ॥ भवन्ति इति?, अत्रोच्यते, न सर्वे सम्यग्दृष्टयः, किं तु सम्यग्ह- अत्राह-त्रयाणां देवनिकायानां लेश्यानियमोऽभिहितः, अथ टयः सद्धर्मबहुमानादेव तत्र प्रमुदिता भवन्त्यभिगच्छन्ति च, वैमानिकानां केषां का लेश्या इति?, अत्रोच्यते मिथ्यादृष्टयोऽपि च लोकचित्तानुरोधादिन्द्रानुवृत्त्या परस्परदर्श- पीतपद्मशुक्ललेश्या द्वित्रिशेपेषु ॥ २३ ॥ नात् पूर्वानुचरितमिति च प्रमोदं भजन्ते अभिगच्छन्ति च, लोका- उपर्युपरि वैमानिकाः सौधर्मादिषु द्वयोस्त्रिपु शेपेषु च पीत- न्तिकास्तु सर्व एव विशुद्धभावाः सद्धर्मबहुमानात्संसारदुःखा- पद्मशुक्ललेश्या भवन्ति यथासङ्खयम् , द्वयोः पीतलेश्याः सौधर्म- र्तानां च सत्चानामनुकम्पया भगवतां परमीणामर्हतां जन्मा- शानयोः, त्रिपु पद्मलेश्याः सनत्कुमारमाहेन्द्रब्रह्मलोकेषु, शेपेपु दिषु विशेषतः प्रमुदिता भवन्ति, अभिनिष्क्रमणाय च कृतसंक- लान्तकादिष्वा सर्वार्थसिद्धाच्छुक्ललेश्याः, उपर्युपरि तु विशुद्धतरे- ल्पान् भगवतोऽभिगम्य प्रहृष्टमनसः स्तुवन्ति सभाजयन्ति चेति।। त्युक्तम् । अत्राह-उक्तं भवता-द्विविधा वैमानिका देवाः कल्पोप- अत्राह-के पुनर्लोकान्तिकाः ? कतिविधा वेति ?, अत्रोच्यते- पन्नाः कल्पातीताश्चेति, तत् के कल्पा इति?, अत्रोच्यते- ब्रह्मलोकालया लोकान्तिकाः ॥२५॥ प्राग्वेयकेभ्यः कल्पाः ॥ २४ ॥ ब्रह्मलोकालया एव लोकान्तिका भवन्ति, नान्यकल्पेपु, नापि प्राग्वेयकेभ्यः कल्या भवन्ति, सौधर्मादय आरणाच्युतपर्य- परतः। ब्रह्मलोकं परिवृत्त्याष्टासु दिषु अष्टविकल्पा भवन्ति,तद्यथा- ·- SHREETimremi-LATIOPHENTREAnilamASHLumineral RITERATURETIREntirthduttififthedren intridentifinanta PATRE सारस्वतादित्यवहन्यरुणगर्दतोयतुपिताव्यायाधमझतः । शेषा एकेन्द्रियादयस्तिर्यग्योनयो भवन्ति । अत्राह-तिर्यग्योनि- (अरिष्ठाश्च) ॥ २६॥ मनुष्याणां स्थि(०प्यस्थि०ह.), तिरुक्ता अथ देवानां का स्थि- एते सारस्वतादयोऽष्टविधा देवा ब्रमलोकस्य पूर्वोत्तरादिपु तिरिति ?, अत्रोच्यते- दिक्षु प्रदक्षिणं भवन्ति यथासङ्ख्यम् , तद्यथा-पूर्वोत्तरस्यां दिशि स्थितिः ॥ २९ ॥ सारस्वताः पूर्वस्यामादित्या इत्येवं शेषाः ।। स्थितिरित्यत ऊर्ध्व वक्ष्यते (ति हा.)॥ विजयादिपु द्विचरमाः ॥ २७ ॥ भवनेषु दक्षिणार्धाधिपतीनां पल्योपममध्यर्धम् ॥३०॥ विजयादिष्वनुत्तरेपु विमानेपु. देवा द्विचरमा भवन्ति, द्विच भवनेपु तावद्भवनवासिनां दक्षिणार्धाधिपतीनां पल्योपम- रमा इति ततश्युताः परं द्विर्जनित्वा सिध्यन्तीति, सकृत्सर्वार्थ- मध्यधं परा स्थितिः, द्वयोर्द्वयोर्यथोक्तयोर्भवनवासीन्द्रयोः पूों सिद्धमहाविमानवासिनः, शेपास्तु भजनीयाः (भाज्या हा.)॥ दक्षिणार्धाधिपतिः पर (अपर हा.) उत्तरार्धाधिपतिः ॥ अत्राह-उक्तं भवता जीवस्यौदयिकेपु भावेषु तिर्यग्योनिगतिरिति शेपाणां पादोने ॥ ३१ ॥ (२-६) तथा स्थिती 'तिर्यग्योनीनां चेति.(३-१८), आस्रवेपु च शेषाणां भवनवासिष्वधिपतीनां द्वे पल्योपमे पादोने परा 'माया तैर्यग्योनस्से ति(६-१७)तत्के तिर्यग्योनय इति?,अत्रोच्यते- स्थितिः, के च (केवलं हा.) शेपाः?, उत्तरार्धाधिपतय इति ॥ औपपातिकमनुष्येभ्यः शेषास्तिर्यग्योनयः ॥ २८॥ असुरेन्द्रयोः सागरोपममधिकं च ॥ ३२ ॥ औपपातिकम्यच नारकदेवेभ्यो मनुष्येभ्यश्च यथोक्तेभ्यः असुरेन्द्रयोस्तु, दक्षिणार्धाधिपत्युत्तरार्धाधिपत्योः सागरोप- InIMIRE ·४ SHIBITAMIN MARATHIUTAINMuml HUAmium att ममधिकं च यथासङ्ग्यं परा स्थितिर्भवति ॥ (लाघवार्थिना वैमा- सप्तेति वर्तते, तद्यथा-माहेन्द्रे सप्त विशेषाधिकानि, ब्रह्मलोके निकस्थितिराख्यायते सिद्ध०) (सागरोपमस्थितिसाधर्म्यात् व्य- त्रिभिरधिकानि सप्त, दशेत्यर्थः, लान्तके सप्तभिरधिकानि सप्त, न्तरज्योतिष्को विहायेदमाह हा०) चतुर्दशेत्यर्थः, महाशुक्रे दशभिरधिकानि सप्त, सप्तदशेत्यर्थः, सह- सौधर्मादिषु यथाक्रमम् ॥ ३३ ॥ सारे एकादशभिरधिकानि सप्त, अष्टादशेत्यर्थः, आनतप्राणतयो- सौधर्ममादिं कृत्वा यथाक्रममित ऊर्ध्वं परा स्थितिर्वक्ष्यते ॥ स्त्रयोदशभिरधिकानि सप्त, विंशतिरित्यर्थः, आरणाच्युतयोः पञ्च- सागरोपमे ॥३४॥ दशभिरधिकानि सप्त, द्वाविंशतिरित्यर्थः।। सौधर्मे कल्पे देवानां परा स्थितिद्वै सागरोपमे इति ॥ आरणाच्युतादूर्ध्वमेकैकेन नवसु ग्रैवेयकेषु विजयादिषु अधिके च ॥ ३५॥ सर्वार्थसिद्धे च ॥ ३८॥ ऐशाने द्वे एव सागरोपमे अधिक परा स्थितिर्भवति ॥ आरणाच्युतादूर्ध्वमेकैकेनाधिका स्थितिर्भवति नवसु ग्रैवेयकेषु वि- सप्त सनत्कुमारे ॥३६ ।। जयादिपु सर्वार्थसिद्धेच, आरणाच्युते द्वाविंशतिवेयकेषु पृथगेके- सनत्कुमारे कल्पे सप्त सागरोपमाणि परा स्थितिर्भवति ॥ नाधिका,बयोविंशतिरित्यर्थः,एवमेकैकेनाधिका सर्वेषु नवसु,यावत् विशेषत्रिसप्तदशैकादशत्रयोदशपश्चदश सर्वेषामुपरि नवमे एकत्रिंशत्,सा (नेतो दितिपर्यन्तं हा०)विजया- भिरधिकानि च ॥३७॥ दिषु चतुर्ध्वप्येकेनाधिका द्वात्रिंशत् , साप्येकेनाधिका सर्वार्थसिद्धे एभिर्विशेषादिमिरधिकानि सप्त माहेन्द्रादिपु परा स्थितिर्भवति, जयस्त्रिंशदिति ॥ अत्राह-मनुष्यतिर्यग्योनिजानां (योनी० हा०) ·-- puniti incit.TRIKI ARTHATANTRA Jumilim Allid om te Hull परापरे स्थिती व्याख्याते, अथौपपातिकानां किमेकैव स्थितिः, परा स्थितिः सा लान्तके जघन्या, एवमा सर्वार्थसिद्धादिति, परापरे न विद्यते इति?, अत्रोच्यते- (विजयादिषु चतुर्यु परा स्थितिस्त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाणि,सात्वजघ- अपरा पल्योपममधिकं च ॥३१॥ न्योत्कृष्टा सर्वार्थसिद्ध इति)। (सर्वार्थसिद्धं यावत्,आङ् मर्यादायां सौधर्मादिष्वेव यथाक्रममपरा स्थितिः पल्योपममधिकं च, विजयादिषु चतुर्पु विजयवैजयंतजयंतापराजितेषु परा स्थिति- अपरा जघन्या निकृष्टेत्यर्थः, परा प्रकृष्टा उत्कृष्टत्यनान्तरम् , स्त्रयस्त्रिंशत्, एवं च परतः परतः पूर्वां पूर्वाऽनन्तरेति यावद् तत्र सौधर्मेऽपरा स्थितिः पल्योपममैशाने पल्योपममधिकं च ॥ भवभयभवस्तावद् द्रष्टव्यम् , अत एतेष्वपि जयन्या एकत्रिंशदेव सागरोपमे ॥४०॥ उत्कृष्टा त्रयस्त्रिंशत् , मुख्यवृत्त्यैव सूत्रेऽभिधानात् ) सनत्कुमारेऽपरा स्थितिर्दै सागरोपमे ।। नारकाणां च द्वितीयादिषु ॥ ४३ ।। अधिके च ॥४१॥ नारकाणां च द्वितीयादिपु भूमिपु पूर्वा पूर्वा परा स्थिति- माहेन्द्रे जघन्या स्थितिरधिके द्वे सागरोपमे ।। रनन्तरा परतः परतोऽपरा भवन्ति, तद्यथा-रतप्रभायां नारका- परतः परतः पूर्वा पूर्वाऽनन्तरा ॥४२॥ णामेकं सागरोपमं परा स्थितिः सा जघन्या शर्कराप्रभायाम् माहेन्द्रात् परतः पूर्वा पराऽनन्तरा जघन्या स्थितिर्भवति, त्रीणि सागरोपमाणि परा स्थितिः शर्कराप्रभायां सा जघन्या बालु- तद्यथा-माहेन्द्रे परा स्थितिर्विशेषाधिकानि' सप्त सागरोमाणि काप्रभायामिति, एवं सर्वासु, तमःप्रभायां द्वविंशतिः सागरोप- सा ब्रह्मलोके जघन्या भवनि, ब्रह्मलोके दश सागरोपमाणि | माणि परा स्थितिः सा जघन्या महातमःप्रभायामिति ॥ Shaunte Hat Hunt HERI HITrEREHim-tml In titatymutthimati.

·tricistthi Nites raitrint orn gin-Hin 1980 og stilis: gossibblicu"39930 1931944 umiiralle luxueu veure comorii Multiman khania दश वर्षसहस्राणि प्रथमायाम् ॥ ४४ ॥ तारकाणां चतुर्भागः ॥५१ ॥ प्रथमायां भूमौ नारकाणां दश वर्पसहस्राणि जघन्या स्थितिः॥ तारकाणां च पल्योपमचतुर्भागः परा स्थितिः॥ भवनेषु च ।। ४५॥ जघन्या त्वष्टभागः ॥५२॥ भवनवासिनां च दश वर्षसहस्राणि जघन्या स्थितिः ॥ तारकाणां तु जघन्या स्थितिः पल्योपमाष्टभागः ॥ व्यन्तराणां च ॥ ४६॥ चतुर्भागः शेषाणाम् ॥ ५३ ॥ व्यन्तराणां च देवानां दश वर्षसहस्राणि जघन्या स्थितिः।। तारकाभ्यः शेषाणां ज्योतिष्काणां चतुर्भागः पल्योपमस्या- परा पल्योपमम् ॥ ४७॥ परा स्थितिः॥ व्यन्तराणां परा स्थितिः पल्योपमं भवति ॥ ज्योतिष्काणामधिकम् ॥ ४८॥ इति तत्वार्थधिगमाख्येऽहत्प्रवचनसनहे देवगति- ज्योतिष्काणां देवानामधिकं पल्योपमं परा स्थितिर्भवति ॥ प्रदर्शनो नाम चतुर्थोऽध्याय समाप्तः॥ ग्रहाणामेकम् ।। ४९ ॥ ग्रहाणामेकं पल्योपमं परा स्थितिर्भवति ॥ नक्षत्राणामर्धम् ॥ ५० ॥ नक्षत्राणां देवानां पल्योपममधं परा स्थितिर्भवति ॥ १ आचार्यहरिभद्रोद्धृतायां चतुर्थोऽध्यायः। (हारि० वृत्तौ) ·अथ पञ्चमोऽध्यायः॥ -- Prithlim virillitrina Mainm.mamtammam UTTAR HIM Munilthnetun. उक्ता जीवाः, अजीवान्वक्ष्यामः-- व्यभिचरन्ति । अरूपाणि च, नैपो रूपमस्तीति, रूपं मूर्तिः, मूल्- अजीवकाया धर्माधर्माकाशपुद्गलाः ॥१॥ श्रयाश्च स्पर्शादय इति ॥ धर्मास्तिकायोऽधर्मास्तिकाय आकाशास्तिकायः पुद्गलास्तिकाय रूपिणः पुद्गलाः ॥४॥ इत्यजीवकायाः, तान् लक्षणतः परस्तावक्ष्यामः, कायग्रहणं प्रदे पुद्गला एव रूपिणो भवन्ति, रूपमेपामस्ति एपु वाऽस्तीति शावयववहुत्वार्थमद्धासमयप्रतिपेधार्थ च ॥ रूपिणः॥ द्रव्याणि जीवाश्च ॥२॥ आ आकाशादेकद्रव्याणि ॥५॥ (ये हा.) एते धर्मादयश्चत्वारो प्राणिनश्च (जीवाश्च हा.) पश्च आ आकाशाद्धर्मादीन्येकद्रव्याण्येव भवन्ति, पुद्गलजीवा- द्रव्याणि च (नेदं हा.) भवन्तीति, उक्तं हि 'मतिश्रुतयोनिबन्धो स्त्वनेकद्रव्याणीति ।। द्रव्येष्वसर्वपर्यायेपु' 'सर्वद्रव्यपर्याय केवलस्य'ति । निष्क्रियाणि च ॥६॥ नित्यावस्थितान्यरूपाणि ॥३॥ आ आकाशादेव धर्मादीनि निष्क्रियाणि भवन्ति, पुद्गल- एतानि द्रव्याणि नित्यानि भवन्ति, 'तद्भावाव्ययं नित्य मिति जीवास्तु क्रियावन्तः, क्रियेति गतिकर्माह ।। अत्राह-उक्तं भवता वक्ष्यते । अवस्थितानि च, न हि कदाचित् पञ्चत्वं भूतार्थत्वं च प्रदेशावयवबहुत्वं कायसंज्ञमिति, तसात् क एपां धर्मादीनां प्रदे- IHAR MIHIRAM ·" TIMILMHI HIWmmmmwing ouTHIMilimmitTIMilitarmull शावयवनियम इति?, अत्रोच्यते-सर्वेषां प्रदेशाः सन्ति अन्यत्र अणोः प्रदेशा न भवन्ति,अनादिरमध्योऽप्रदेशो हि परमाणुः॥ परमाणोः, अवयवास्तु स्कन्धानामेव, वक्ष्यते हि 'अणवः स्क- लोकाकाशेऽवगाहः ॥ १२॥ न्धाश्च' 'संघातभेदेभ्य उत्पद्यन्त' इति ॥ तत्र- अवगाहिनामवगाहो लोकाकाशे भवति ॥ असङ्खयेयाः प्रदेशा धर्माधर्मयोः ॥ ७ ॥ धर्माधर्मयोः कृत्स्ने ॥ १३ ॥ प्रदेशो नामापेक्षिकः, सर्वसूक्ष्मस्तु परमाणोरवगाह इति ॥ धर्माधर्मयोः कृत्स्ने लोकाकाशेऽवगाहो भवतीति । जीवस्य च ॥८॥ एकप्रदेशादिषु भाज्यः पुद्गलानाम् ॥ १४ ॥ एकजीवस्य चासङ्खयेयाः प्रदेशा भवन्तीति ।। अप्रदेशसङ्ख्येयासक्येयानन्तप्रदेशानां पुद्गलानामेकादिष्वाका- आकाशस्यानन्ता ॥९॥ शप्रदेशेषु भाज्योऽवगाहः, भाज्यो विभाज्यो विकल्प्य इत्यना- लोकालोकाकाशस्थानन्ताः प्रदेशाः, लोकाकाशस्य तु धर्मा-न्तरम् , तद्यथा-परमाणोरेकसिन्नेव प्रदेशे, व्यणुकस्यैकसिन् धर्मैकजीवैस्तुल्याः॥ द्वयोश्च, व्यणुकस्यैकसिन द्वयोत्रिपु च, एवं चतुरणुकादीनां सङ्खयेयासङ्खयेयाश्च पुद्गलानाम् ॥ १० ॥ सङ्खयेयासङ्खयेयप्रदेशस्यैकादिपु सङ्खयेयेष्वसङ्खयेयेपु च, अनन्त- सङ्खयेया असङ्खयेया अनन्ताश्च पुद्गलानां प्रदेशा भवन्ति, । प्रदेशस्य च ॥ अनन्ता इति वर्तते ॥ असङ्ख्येयभागादिपु जीवानाम् ॥ १५ ॥ नाणोः ॥११॥ लोकाकाशप्रदेशानामसङ्ख्येयभागादिषु जीवानामवगाहो भ- Tamilliamull IMAN ·flestinimui Tum studijini nililinizio ពេ}{4 ft វិរវាង Bateau un preu per a minu tilinin FARATI IRANImmimaltm.tmnatulatin. वति, आ सर्वलोकादिति ॥ अत्राह-को हेतुरसङ्कथेयभागादिपु धर्मादीनत्तिकायान् परस्ताल्लक्षणतो वक्ष्याम इति, तत्किमेपां जीवानामवगाहो भवतीति?, अत्रोच्यते- लक्षणमितिी, अत्रोच्यते- प्रदेशसंहारविसर्गाभ्यां प्रदीपवत् ॥१६॥ गतिस्थित्युपग्रहो धर्माधर्मयोरुपकारः॥ १७ ॥ जीवस्य हि प्रदेशानां संहारविसर्गाविष्टौ प्रदीपस्येव,तद्यथा गतिमतां गतेः स्थितिमतांच स्थितेः उपग्रहो धर्माधर्मयोरु- तैलवय॑म्युपादानप्रवृद्धः प्रदीपो महतीमपि कूटागारशालां प्रका- पकारो यथासङ्ग्थम् , उपग्रहो निमित्तमपेक्षा कारणं हेतुरित्यन- शयति अण्वीमपि माणिकावृतःमाणिकां द्रोणावृतो द्रोणं आढकावृ- र्थान्तरम् , उपकारः प्रयोजनं गुणोऽर्थ इत्यनन्तरम् ॥ तथाढकं प्रस्थावृतःप्रस्थं पाण्यावृतो पाणिमिति, एवमेव प्रदेशानां आकाशस्यावगाहः ॥ १८ ॥ संहारविसर्गाभ्यां जीवो महान्तमणुं वा पञ्चविधं शरीरस्कन्धं अवगाहिनां धर्माधर्मपुद्गलजीवानामवगाह आकाशस्योपकारः। धर्माधर्माकाशपुद्गलजीवप्रदेशसमुदायं व्यामोतीति, अवगाहत धर्माधर्मयोरन्तःप्रवेशसंभवेन पुद्गलजीवानां संयोगविभागैश्चेति।। इत्यर्थः, धर्माधर्माकाशजीवानां परस्परेण पुद्गलेपु च वृत्तिने विरु शरीरवाङ्मनःप्राणापानाः पुद्गलानाम् ॥ १९॥ ध्यतेऽमूर्तत्वात् ॥ अत्राह-सति प्रदेशसंहारविसर्गसंभवे करसादस पञ्चविधानि शरीराण्यौदारिकादीनि वाङ्मनः प्राणापाना- वधेयभागादिपु जीवानामवगाहो भवति, नैकप्रदेशादिष्विति ?, विति पुद्गलानामुपकारः, तत्र शरीराणि यथोक्तानि, प्राणापानौ अत्रोच्यते-सयोगत्वात् संसारिणां चरमशरीरत्रिभागहीनावगा- च नामकर्मणि व्याख्याती, द्वीन्द्रियादयो जिह्वेन्द्रिययोगादा- हित्वाच (०हीनत्वाच हा०) सिद्धानामिति ।। अत्राह-उक्तं भवता पात्वेन गृह्णन्ति, नान्ये, संज्ञिनश्च मनस्त्वेन गृह्णन्ति, नान्य इति, nia ititin.mmmittanA ·HAMAHANI tantantratmathMRITAMARit] - imilitius-nirI-MEANIL Amitis" mitin miltimil वक्ष्यते हि 'सकपायवाजीवः कर्मणो योग्यान् पुद्गलानादत्ते कार इति?, अत्रोच्यते- इति । किं चान्यत्- परस्परोपग्रहो जीवानाम् ।। २१ ।। सुग्वदुःखजीवितमरणोपग्रहाच ।। २० ।। परस्परस्य हिताहितोपदेशाभ्यामुपग्रहो जीवानामिति।। अत्राह- सुखोपग्रहो दुःखोपग्रहो जीवितोपग्रहो मरणोपग्रहश्चेति पुग- अथ कालयोपकारः क इति ? अत्रोच्यते- लानामुपकारः, तद्यथा-इष्टाः स्पर्शरसगन्धवर्णशब्दाः सुखस्योप- वर्तना परिणामःक्रिया परत्वापरत्वे च कालस्य ॥२२॥ कारः, अनिष्टा दुःखस्य, स्नानाच्छादनानुलेपनभोजनादीनि विधि तद्यथा-सर्वभावानां वर्तना कालाश्रया वृत्तिः, वर्तना उत्प- प्रत्युक्तानि जीवितस्थानपवर्तनं चायुष्कस्य, विपशस्त्राग्न्यादीनि त्तिः स्थितिः (अधिततिः हा.) प्रथमसमयाश्रया इत्यर्थः। परि- मरणस्यापवर्तनं चायुष्कस्य ।। अत्राह-उपपन्नं तावदेतत् सोपक्र-णामो द्विविधः-अनादिरादिमांश्च, तं परस्तावक्ष्यामः। क्रिया माणामपवर्तनीयायुपाम् , अथानपवायुपां कथमिति ?, अत्रो-' गतिः, सा त्रिविधा-प्रयोगगतिर्विश्रसागतिमिश्रिकेति । परत्वा- च्यते-तेपामपि जीवितमरणोपग्रहः पुद्गलानामुपकारः, कथमिति परत्वे त्रिविध-प्रशंसाकृते क्षेत्रकृते कालकते इति, तत्र प्रशंसा- चेत्तदुच्यते, कर्मणः स्थितिक्षयाभ्याम् , कर्म हि पौद्गलमिति, कृते परो धर्मः परं ज्ञानं अपरः अधर्मः अपरमज्ञानमिति, क्षेत्रकृते आहारश्च त्रिविधः सर्वपामेवोपकुरुते, किं कारणम् ?, शरीरस्थिन्यु- एकदिकालावस्थितयोविनकृष्टः परो भवति सनिकृष्टोऽपरः, काल- पचयवलवृद्धिप्रीत्यर्थ ह्याहार इति ॥ अत्राह-गृहीमस्ताबद्धमाध- कृते द्विरष्टवाद्वर्षशतिकः परो भवति, वर्षशतिकाविरष्टवर्षोऽपरो किाशपुद्गला जीवद्रव्याणामुपकुर्वन्तीति, अथ जीवानां क उप- भवति । तदेवं प्रशंसाक्षेत्रकृते परत्वापरत्वे वर्जयित्वा वर्तनादीनि HTTPimmy mility mimili Hit Iti FiltilinianR.IMIMITS.INMami-figmin nainamainpithimani tiummittaintinit --- ·HimmatictimalitilitySHAHAaliactOutOSTHETARIAlamm::: novatimwitment in unlimite : HumarSELINE Heam (०दयः सर्च कालकता हा०) कालस्योपकार इति । अत्राह-उक्तं : इति । यन्मतिविधः-प्रयोगवन्धो विश्रगावन्धो मिश्र इति. भवता शरीरादीनि पुद्गलानामुपकार इति, पुद्गलानिति (०ला इति स्निग्धरूक्षत्वाद्भवतीति वक्ष्यते । सौम्यं द्विविधम्-अन्त्यमाप-11: हा०) च तन्त्रान्तरीया जीवान् परिभाषन्ते, स्पर्शादिरहिताशान्ये, शिकं न, अन्त्यं परमाणुग्वेष, आपेक्षिकं गणुकादिए संघानप- तत्कथमेतदिति, (स्पर्शेत्यादि न हा०) अत्रोच्यते, एतदादिवि रिणामापेक्षं भवनि, तराशा--आमलकाहदरमिति । स्थौल्यमगि प्रतिपत्तिप्रतिपेधार्थ विशेषवचनविवक्षया चेदमुच्यते- शिविधम्--अन्त्यमाशिक न,रांगातपरिणामापेक्षमेव भवनि,नत्रा- स्पर्शरसगन्धवर्णचन्तः पुद्गलाः ।। २३ ॥ त्यं सर्वलोकन्यापिनि महास्कन्धं भवति, आपेक्षिकं वदादिभ्य स्पर्शः रसः गन्धः वर्ण इत्येवलक्षणाः पुद्गला भवन्ति, ता आमलकादिग्विनि। संस्थानमनेकविधम्-दीपडसाधनियंत्र- स्पर्शोऽष्टविधः-कठिनो मृदुगुगलपुः शीन उष्णः स्निग्धः रुक्ष पर्यन्तम् । भेदः पनाविष:-ौत्कारिकः नौणिक पण्डः प्रतरः इति, रसः पञ्चविधः-तिक्तः कटुः कपायोऽम्लो मधुर इति, गन्धो अनुनट इति । तम'छायानपोयोनाश्च परिणामजाः । गर्व द्विविधः-सुरभिरसुरमिश्र, वर्णः पञ्चविधा-कृष्णो नीलो लोहितः एवने शादयः पुगप्येव भवतीत्यनः पुदलान्तवन्तः । पीतः शुक्ला इति ॥ किंचान्यत- अनाह-फिमर्थ मायादीनां गदादीनां न पृथकमजकरणमिति?, शब्दवन्धसोक्षम्यस्थौल्यसंस्थानभेदतम छाया-त्रोच्यने, स्पादयः परमाणुए स्कन्धा न परिणामना एव भव- तपोद्योतवन्तश्च ॥ २४ ॥ न्तीति, शब्दादयस्तु स्कन्धेप्येव भवन्त्यनेकनिमित्ता’त्यतः पृथ- तत्र शब्दः पड़िधः-ततो विततो धनः शुपिरो धपों भापकरणम्॥ न प पुहलाः समासना विविधा भगन्ति तयथा- ·POHTIADMittinoissing milin Train am aantil rana minum humin mmtm nmamtin अणवः स्कन्धाश्च ॥ २५ ॥ भेदादणुः ॥२७॥ उक्तं च-कारणमेव (०मत्र हा०) तदन्त्यं सूक्ष्मो नित्यश्व भेदादेव परमाणुरुत्पद्यते, न संघातादिति (त् न संघातभे- भवति परमाणुः। एकरसगन्धवर्णो द्विस्पर्शः कार्यलिङ्गश्च ॥१॥ दात् हा०)॥ इति । तत्राणवोऽबद्धाः,स्कन्धास्तु वद्धा एव ।। अत्राह-कथं पुनरेत भेदसंघाताभ्यां चाक्षुषाः॥२८॥ द्वैविध्यं भवतीति?, अत्रोच्यते-स्कन्धास्तावत् भेदसंघाताभ्यां चाक्षुपाः स्कन्धा उत्पद्यन्ते, अचाक्षुपास्तु संघातभेदेभ्य उत्पद्यन्ते ॥ २६॥ यथोक्तासंघाताद्भेदात्संघातभेदाचेति । अत्राह-धर्मादीनि स- संघाताद्भेदात्संघातभेदादिति, एभ्यस्त्रिभ्यः (एभ्यो हा०) न्तीति कथं गृहीम इति?, अत्रोच्यते, लक्षणतः।। किं च सतो लक्ष- कारणेभ्यः स्कन्धा उत्पद्यन्ते द्विप्रदेशादयः, तद्यथा-द्वयोः पर- णमिति?, अत्रोच्यते- माण्वोः संघाताद् द्विपदेशः, द्विप्रदेशस्याणोन संघातात्रिप्रदेशः, उत्पादव्ययधौव्ययुक्तं सत् ॥ २९ ॥ एवं संख्येयानामसंख्येयानामनन्तानामनन्तानन्तानां च प्रदेशानां उत्पादव्ययौ धौव्यं च युक्तं सतो लक्षणम् , यदुत्पद्यते संघातात् (तु हा०) तावत्प्रदेशाः। एपामेव भेदाद्विपदेशपर्यन्ताः। यद्वयेति यच्च ध्रुवं तत्सत् , अतोऽन्यदसदिति ॥ (उत्पादव्ययौ एत एव संघातभेदाभ्यामेकसामयिकाभ्यां द्विप्रदेशादयः स्कन्धा ध्रौव्यं च सतो लक्षणम् , यदिह मनुष्यत्वादिना पर्यायेणाव्ययत उत्पद्यन्ते, अन्यस्य संघातेनान्यतो भेदेनेति । अत्राह-अथ पर- आत्मनो देवत्वादिना पर्यायेणोत्पादः, एकान्तध्रौव्ये(ध्रुवे हा.) माणुः कथमुत्पद्यत इति?, अनोच्यते-- आत्मनि तत्तथैकस्वभावतयाऽवस्थाभेदानुपपत्तेः,एवं च संसारापww-urilino:11010m em um mundo into oni nammi inju emigumu ne-am ne bote! நா பாபாபாபாபாபாபா mutiman ·ImanticREE: :: PIRIDHHATHORin वर्गभेदाभावः, कल्पितत्वेऽस्य निःम्वभावतयाऽनुपलब्धिप्रसङ्गात् , हा.) नत्तव्यनिरिक्ततरविकल्पाभ्यामयोगान् (तदयोगान् हा.) (व्या तथानु हा.) कल्पितः, सम्वभावत्वे (तस्य) त्वेकान्तधौ- तन मनुष्यादेवत्वमित्यायातं मार्गवैफल्यमागमस्येति, एवं (च व्याभावस्तस्यैव तथाभवनादिति, तत्तत्स्वभावनया विरोधाभावा- हा.) सम्यग्दृष्टिः सम्यक्संकल्पः सम्यग्वाग सम्यग्मागः सम्य- नथोपलब्धिसिद्धः, तभ्रान्तत्वे प्रमाणाभावः, योगिज्ञानप्रमा- गाजवः सम्यग्व्यायामः सम्यकस्मृतिः सम्यक्ममाधिरिति वाग्- णाभ्युपगमे त्वभ्रान्तस्तदवस्थाभेदः, इत्थं तन ,अन्यथा न मनु- वयथ्यम् , एवं घटव्ययवत्या मृदः कपालोत्पादभावान उत्पाद- प्यादेवत्वादीति, एवं यमादिपालनानर्थक्यम् , एवं न सन्ति व्यध्रौव्ययुक्तं सदिनि, एकान्नध्रौव्ये तत्तथैकम्यभावतयाऽयम्या- अहिंसासत्यास्तेयब्राह्मचर्यापरिग्रहा यमाः शौचसंतोपतपःस्वाध्या- भेदानुपपत्तेः, समानं पूर्वण, एवमेनम्यवहारतः तथा मनुप्यादि-15 येश्वरप्रणिधानानि नियमा इति आगमवचनं वचनमात्रम् , एव- स्थितिद्रव्यमधिकृत्य दर्शिनम्, नियतस्तु प्रतिसमयमुत्पादा. मेकान्ताधौव्येऽपि सर्वथा तदभावापत्तेः, तचतोऽहेतुकत्वमेवा- दिमत्तथा भेदसिद्धः, अन्यथा तदयोगान् , यथाह (दा. हा.) वस्थान्तरमिति सर्वदा तझावाभावप्रसनः अहेतुकत्वाविशेषात् । सर्वव्यक्तिए नियतं क्षण क्षणान्यन्त्रमय च न विशेषः। सत्यो- (न हेतुस्वभावतयोचं तद्भायः, तत्स्वभावतयैकान्तेन ध्रौव्यसिद्धेः नित्यपचित्योराकृतिजातिव्यवस्थानान् ॥१॥ नरकादिगतिवि- न हा.) यदा हि हेतोरेवासी स्वभावो यचदनन्तरं नद्रावस्तदा भेदो भेदः संसारमोक्षयोथैव । हिंसादिस्त तुः सम्यक्त्यादिश्र ध्रुवोऽन्वयस्तस्यैव तथाभवनात्, एवं च (एवमेव च हा.) तुलो- मुख्य इति ।।२।। उन्पादादियुने खलु वस्तुन्येतदुपपद्यते सर्वम् । नामावनामवद्धेतुफलयोयुगपद्मयोत्पाद सिद्धिरन्यथा न (कथाव्य | नद्रहिते तदभावान मर्वमपि न युज्यने नीत्या ।।३।। निरुपादानो SANATA HINHumitting in HIS Hanumn imminintimamim ·MIRImmunloilm . न भवत्युत्पादो नापि तादवस्थ्येऽस्य । तद्विक्रिययापि (तु हा.) पदास्तिकस्यापि, मातृकापदं वा मातृकापदे वा मातृकापदानि तथा त्रितययुतेऽस्मिन् भवत्येपः ॥४॥ सिद्धत्वेनोत्पादो व्ययो- वा सत् , अमातृकापदं वा अमातृकापदे वा अमातृकापदानि वा ऽस्य संसारभावतः ज्ञेयः। जीवत्वेन ध्रौव्यं त्रितययुतं सर्वमेव असत् । उत्पन्नास्तिकस्य, उत्पन्नं वोत्पन्ने दोत्पन्नानि वा सत्, (मेव खलु हा.)तु ॥५॥ इति हा०) अत्राह-गृह्णीमस्तावदेव लक्षणं अनुत्पन्नं वाऽनुत्पन्ने वाऽनुत्पन्नानि वाऽसत् । अर्पितेऽनुपनीते न (तत्र हा.) सदिति, इदं तु वाच्यं-तत्किं नित्यमाहोखिदनित्य- वाच्यं सदित्यसदिति चा, पर्यायास्तिकस्य सद्भावपर्याये वासद्भा- मिति?, अनोच्यते- वपर्याययोर्वा सद्भावपर्यायेपु वा आदिष्टं द्रव्यं वा द्रव्ये वा तद्भावाव्ययं नित्यम् ॥ ३० ॥ द्रव्याणि वा सत् , (सती सन्ति हा.) असद्भावपर्याये वा अस- यत्सतो भावान व्येति न व्येष्यति तन्नित्यमिति ॥ द्भावपर्याययोर्वा असद्भावपर्यायेषु वा आदिष्टं द्रव्यं वा द्रव्ये वा अर्पितानर्पितसिद्धेः॥ ३१ ॥ द्रव्याणि वाऽसत् (अतः स्यान्नास्ति), तदुभयपर्याये वा तदुभय- सच्च (तच्च हा.) त्रिविधमपि नित्यं च उभे अपि अर्पितानर्पि- पर्याययोर्वा तदुभयपर्यायेषु वा आदिष्टं द्रव्यं वा द्रव्ये वा द्रव्याणि तसिद्धेः, अर्पितं व्यावहारिकमनर्पितमव्यावहारिकं चेत्यर्थः, तच्च वा न वाच्यं सदित्यसदिति वा, देशादेशेन विकल्पयितव्यमिति।। (०त्र हा) सच्चतुर्विधम् , तद्यथा-द्रव्यास्तिकं मातृकापदास्तिकमु- अत्राह-उक्तं भवता 'संघातभेदेभ्यः स्कन्धा उत्पद्यन्त' इति,तर्तिक त्पन्नास्तिकं पर्यायास्तिकमिति, एषामर्थपदानि द्रव्यं वा द्रव्ये वा संयोगमात्रादेव संघातो भवति?, आहोखिदस्ति (स्त्यत्र हा०) द्रव्याणि वा सत् , असन्नाम नास्त्येव द्रव्यास्तिकस्य । मातृका- कश्चिद्विशेष (०त् प्रतिवि० हा०) इति?, अत्रोच्यते, सति संयोगे Immulimmil HingnomialHAN milai ·nirm milliummittamiluimumil amuiltomuttimum tumtunityn ins Attun HD.II बद्धस्य संघातो भवतीति । अत्राह-अथ कथं चन्धो भवतीति?, | ति । अत्राह-सदृशग्रहणं किमपेक्षत इति ?, अत्रोच्यते-गुणवै- अत्रोच्यते- पम्ये सदृशानां बन्धो भवतीति ॥ अत्राह-किमविशेषेण गुणवै- स्निग्धरूक्षत्वाद्वन्धः ॥ ३२॥ पम्ये सदृशानां बन्धो भवतीति ?, अत्रोच्यते- स्निग्धरूक्षयोः पुद्गलयोः स्पृष्टयोर्वन्धो भवतीति ।। अत्राह- यधिकादिगुणानां तु ॥ ३५ ॥ किमेप एकान्त इति ?, अत्रोच्यते- अधिकादिगुणानां तु सदृशानां बन्धो भवति, तद्यथा- न जघन्यगुणानाम् ॥ ३३ ॥ स्निग्धस्स द्विगुणाद्यधिकस्निग्धेन, द्विगुणांद्यधिकस्निग्धस्य स्नि- जघन्यगुणस्निग्धानां जघन्यगुणरूक्षाणां च परस्परेण बन्धो | ग्धेन, रूक्षस्यापि द्विगुणाद्यधिकरूक्षेण, द्विगुणाद्यधिकरूक्षस्य न भवतीति ।। अत्राह-उक्तं भवता जघन्यगुणवर्जानां स्निग्धानां रूक्षेण, एकादिगुणाधिकयोस्तु सदृशयोर्बन्धो न भवति, अत्र रूक्षेण रूक्षाणां च स्निग्धेन सह बन्धो भवतीति, अथ तुल्य- तुशब्दो व्यावृत्तिविशेषणार्थः, प्रतिषेधं व्यावर्तयति बन्धं च विशे- गुणयोः किमत्यन्तप्रतिषेध इति ?, अत्रोच्यते, न जघन्यगुणाना- पयति ॥ अत्राह-परमाणुपु स्कन्धेषु च ये स्पर्शादयो गुणास्ते मित्यधिकृत्येदमुच्यते- किं व्यवस्थितास्तेपु आहोस्विदव्यवस्थिता इति ?, अत्रोच्यते- गुणसाम्ये सदृशानाम् ॥ ३४ ॥ अव्यवस्थिताः, कुतः?, परिणामात् ॥ अत्राह-द्वयोरपि वध्यमा- गुणसाम्ये सति सदृशानां बन्धो न भवति, तद्यथा-तुल्य- नयोर्गुणवत्वे सति कथं परिणामो भवतीति ?, उच्यते-- गुणस्निग्धस्य तुल्यगुणस्निग्धेन तुल्यगुणरूक्षस्य तुल्यगुणरूक्षे- बन्धे समाधिको पारिणामिको ॥ ३६ ॥ II ·स चैष कालोऽनन्तसमयः , तत्रैक एव वर्तमानसमयः , अती- णामादिरिति । 'Imerilim immisirs nitilim instamil mulinatamamalin बन्धे सति समगुणस्य समगुणः परिणामको भवति, अधि- व्य'मिति, तत्र के गुणा इति?, अत्रोच्यते-- कगुणो हीनस्येति (हीनगुणस्येति हा.) ॥ अत्राह-उक्तं भवता द्रव्याश्रया निगुणा गुणाः ।।.४० ॥ 'द्रव्याणि जीवाश्च ति, तत् किमुद्देशत एव द्रव्याणां प्रसिद्धिः द्रव्यमेषामाश्रय इति द्रव्याश्रयाः, नेषां गुणाः सन्तीति आहोखिल्लक्षणतोऽपीति ?, अत्रोच्यते-लक्षणतोऽपि प्रसिद्धिः, निर्गुणाः।। अत्राह-उक्तं भवता 'बन्धे समाधिको पारिणामिको' तदुच्यते इति, तत्र कः परिणाम इति ?, अत्रोच्यते- गुणपर्यायवद् द्रव्यम् ॥ ३७॥ तद्भावः परिणामः ॥ ४१ ॥ गुणान् लक्षणतो वक्ष्यामः, भावान्तरं संज्ञान्तरं च पर्यायः, धर्मादीनां द्रव्याणां यथोक्तानां च गुणानां स्वभावः स्वतः तदुभयं यत्र विद्यते तद् द्रव्यम् , गुणपर्याया अस्य सन्ति अ-चं परिणामः।। स द्विविधः- मिन् वा सन्तीति गुणपर्यायवत् ॥ अनादिरादिमांश्च ॥ ४२ ॥ कालश्चेत्येके ।। ३८॥ तत्रानादिररूपिघु (०पे हा.) धर्माधर्माकाशजीवेष्विति । एक त्वाचार्या व्याचक्षते-कालोऽपि द्रव्यमिति ।। रूपिष्वादिमान् ।। ४३ ॥ सोऽनन्तसमयः ॥ ३९ ॥ रूपिषु तु द्रव्येषु आदिमान् परिणामोऽनेकविधः स्पर्शपरि- Hanum Hunt RNASHmmitHmmiummy THI HIHIT-Hamiltinum योगोपयोगी जीवेषु ॥ ४४ ॥ तानागतयोस्त्यानन्त्यम् ॥ अत्राह-उक्तं भवता 'गुणपर्यायवद्र- ·Hildham gibi so pri Tinn milline olime maintenimfifi Tutu ditimimpinilinnuillit जीवेष्वरूपिष्वपि सत्सु योगोपयोगी परिणामावादिमन्तौ भवतः, तत्रोपयोगः पूर्वोक्तः, योगस्तु परस्तावक्ष्यते ।। इति तत्त्वार्थाधिगमेऽहत्पवचनसनहे पञ्चमोऽध्यायः समाप्तः ॥ अथ षष्ठोऽध्यायः। Ain'nunt multe dintiliini/ Minni DillimmunitHILIATIMIRMIRMIREIm अत्राह-उक्ता जीवाजीवाः, अथास्रवः क इत्यास्रवप्रसिद्ध्य- शुभः पुण्यस्य ॥३॥ र्थमिदं प्रक्रम्यते- शुभो योगः पुण्यस्यास्रवो भवति । कायवाङ्मनःकर्म योगः ॥ १॥ अशुभः पापस्य ॥ ४ ॥ (नेदं हा०) कायिकं कर्म वाचिकं कर्म मानसं कर्म इत्येप त्रिविधो योगो तत्र सद्वेद्यादि पुण्यं वक्ष्यते, शेपं पापमिति ॥ (सूत्रमिदं हा.). भवति, स. एकशो द्विविधः-शुभश्चाशुभश्व, तत्राशुभो हिंसास्ते सकषायाकपाययोः साम्परायिकर्यापथयोः ।। ५ ।। याब्रह्मादीनि कायिका, सावद्यानृतपरुपपिशुनादीनि वाचिकः, स एप त्रिविधोऽपि योगः सकपायाकपाययोः साम्परायि- अभिध्याव्यापादेया॑म्यादीनि मानसः। अतो विपरीतः शुभ इति। कर्यापथयोरास्रवो भवति, यथासङ्ख्यं यथासम्भवं च सकपायस्य स आस्तवः ॥ २ ॥ योगः साम्परायिकस्य, अ(न्योऽ)कपायस्यैवैकसमयस्थितेः ।। स एप त्रिविधोऽपि योग आस्रवसंज्ञो भवति, शुभाशुभयोः अव्रतकषायेन्द्रियक्रियाः पश्चचतुःपञ्चपञ्चविंशतिसङ्ख्याः कर्मणोरास्रवणादास्रवः सर-सलिलावाहनिर्वाहिस्रोतोवत् ।। पूर्वस्य भेदाः ॥ ६ ॥ laliMItmultin ·ITH .. पूर्वस्येति सूत्रक्रमप्रामाण्यात्साम्परायिकस्याह, साम्परायिक- शेषादधिकरणविशेपाच विशेषो भवति, लघुर्लघुतरो लघुतमस्तीव- सास्त्रवभेदाः पञ्च चत्वारः पञ्च पञ्चविंशतिरिति भवन्ति । पञ्च तीव्रतरस्तीव्रतम इति, तद्विशेपाच बन्धविशेपो भवति ।। अत्राह- हिंसानृतस्तेयाब्रह्मपरिग्रहाः प्रमत्तयोगात्प्राणव्यपरोपणं हिंसा तीव्रमन्दादयो भावा लोकप्रतीताः,वीर्य च जीवस्य क्षायोपशमिका इत्येवमादयो वक्ष्यते। चत्वारः क्रोधमानमायालोमा अनन्तानु- क्षायिको वा भाव इत्युक्तम् ,अथाधिकरणं किमिति?,अत्रोच्यते- वन्ध्यादयो वक्ष्यन्ते । पञ्च प्रमत्तस्येन्द्रियाणि । पञ्चविंशतिः अधिकरणं जीवाजीवाः ॥ ८॥ क्रियाः, तत्रेमे क्रियाप्रत्यया यथासङ्ख्यं प्रत्येतव्याः, तद्यथा अधिकरणं द्विविधम्-द्रव्याधिकरणं, भावाधिकरणं च, तत्र सम्यक्त्वमिथ्यात्वप्रयोगसमादानेर्यापथाः कायाधिकरणप्रदोषप- द्रव्याधिकरणं छेदनभेदनादि शस्त्रं च दशविधम् , भावाधिकरणम- रितापनप्राणातिपाताः दर्शनस्पर्शनप्रत्ययसमन्तानुपातानाभोगाः टोत्तरशतविधम् ,एतदुभयं जीवाधिकरणमजीवाधिकरणं चांतत्र- स्वहस्तनिसर्गविदारणानयनानवकाङ्क्षा आरम्भपरिग्रहमायामिथ्या- आद्यं संरम्भसमारम्भारम्भयोगकृतकारितानुमत- दर्शनाप्रत्याख्यानक्रिया इति ॥ कषायविशेषैखिखिख्रिश्चतुश्चैकशः ॥ ९ ॥ तीब्रमन्दज्ञाताज्ञातभाववीर्याधिकरणविशेषेभ्यस्त आद्यमिति सूत्रक्रमप्रामाण्याज्जीवाधिकरणमाह, तत् समास- द्विशेषः ॥ ७॥ तस्त्रिविधम्-संरम्भः समारम्भ आरम्भ इति । एतत्पुनरेकशः सांपरायिकासवाणां एषामेकोनचत्वारिंशत्साम्परायिकाणां (रि- (रकैकशः हा.) कायवाङ्मनोयोगविशेषात् त्रिविधं भवति, तद्यथा शतां सा०) तीवभावात् मन्दभावाज्ज्ञातभावादज्ञातभावाद्वीर्यवि-!-कायसंरम्भः वाक्संरम्भः मनःसंरम्भः कायसमारम्भः वाक्ममा- Tumhilltutmulimmunnility ·. rCHHI ITEMPORTANTRIPATH HEALTH Timitutimmine mamiminationalitimallinomitrismall रम्भः मनःसमारम्भः कायारम्भः बागारम्भः मनभारम्भ इति । त्रिवियो योगाततोजेयः॥2॥ अत्राह-अभाजीवाधिकरणं किमि- एतदप्येकशः कृतकारितानुमतविशेपान् त्रिविधं भवति. तयथा- ति ?, अनोयने- कृतकायसंरम्भः कारितकायसंरम्भः अनुमतकायसंरम्भः कनवा निर्वर्तनानिक्षेपसंयोगनिसर्गा द्विचतुर्द्वित्रिभेदाः क्संरम्भः कारितवाक्संरम्भः अनुमतबावरारम्भः कृतमनःसंरम्भः परम् ॥१०॥ कारितमनःसंरम्भः अनुमतमनःसंरम्भः, एवं समारम्भारम्भावपि। परागिति मनकामनामाण्यादीवाधिकरणमाह, तत् गमागन- तदपि पुनरेकशः कपायविशेषागतुर्विधम् , तपथा-क्रोधकनका- धतुर्विधम् . नपथा-निर्वर्तना निक्षेपः संयोगो निसर्ग इति। तत्र यसंरम्भः मानकतकायसंरम्भः मायाकतकायसंरम्भः लोभक्त- निर्वर्तनाधिकरणं द्विविधम्-मूलगुणनिर्वर्तनाधिकरणमुत्त- कायसंरम्भः क्रोधकारितकायसंरम्भः मानकारितकायसंरम्भः 'रगुणनिर्वर्तनाधिकरणं च, नत्र मूलगुणनिर्वर्तना पा शरीराणि मायाकारितकायसंरम्भः लोभकारितकायसंरम्भः क्रोधानुमन- वाल्मनःप्राणापानाध.उनरगुणनितना काष्ठपुस्तचित्रकर्मादीनि। कायसंरम्भः मानानुमतकायसंरम्भ मायानुमनकायसंरम्भः लोभा- निक्षेपाधिकरणं चतुर्विधम् , ताथा-अप्रत्यवेक्षित निक्षेपाधि- नुमतकायसंरम्भः, एवं वाङ्मनोयोगाभ्यामपि वक्तव्यम् , तथा करणं दुष्पमाजिवनिक्षेपाधिकरणं सहमानिक्षेपाधिकरणमनाभोग. समारम्भारम्भौ। तदेवं जीवाधिकरणं समासेनकशः पदत्रिंशति- निक्षेपाधिकरणमिनि । मयोगाधिकरणं द्विविधम्-भक्तपान- कल्पं भवति, त्रिविधमप्यष्टोत्तरशतविकल्पं भवतीति ।। संरम्भः संयोजनाधिकरणमुपयारणसंयोजनाधिकरणं च । निमर्गाधिकणं सकपायः परितापनया भवेत्समारम्भः। आरम्भः प्राणियधः | त्रिविधम्-कायनिनाधिकरणं बाइनिसर्गाधिकरणं मनोनिस- ·HUTHI Heavmient In Hi ningenil Nathunik nine anuil nisanil nammilaniliwani गाधिकरणमिति ॥ अत्राह-उक्तं भवता सकपायाकपाययोर्योगः | भूतव्रत्यनुकम्पा दानं सरागसंयमादि योगः क्षान्तिः साम्परायिकर्यापथयोरानव इति, साम्परायिकं चाष्टविधं वक्ष्यते, शौचमिति सद्वेद्यस्य ॥ १३ ॥ तत् किं सर्वथाविशिष्ट आस्रवः आहोखित्ातिविशेषोऽस्तीति?, सर्वभूतानुकम्पा अगारिष्वनगारिपु च ब्रतिष्वनुकम्पाविशेपो अत्रोच्यते-सत्यपि योगत्वाविशेषे प्रकृति प्रकृति प्राप्यास्रववि- दानं सरागसंयमः संयमासंयमोऽकामनिर्जरा बालतपो योगः शेषो भवति, तद्यथा- शान्तिः शौचमिति सद्वेद्यस्यास्रवा भवन्ति ॥ तत्प्रदोषनिह्नवमात्सर्यान्तरायासादनोपघाता केवलिश्रुतसङ्घधर्मदेवावर्णवादो दर्शनमोहस्य ॥१४॥ ज्ञानदर्शनावरणयोः ॥ ११ ॥ भगवतां परमपीणां केवलिनामहत्प्रोक्तस्य च साङ्गोपाङ्गस्य आश्रवो (न हा.)ज्ञानस्य ज्ञानवतां ज्ञानसाधनानां च प्रदोपो श्रुतस्य चातुर्वर्णस्य सङ्घस्य पञ्चमहाव्रतसाधनस्य (पंचमहाव्रतस्य निह्नवो मात्सर्यमन्तराय आसादन उपघात इति ज्ञानावरणास्रवा हा०) चतुर्विधानां च देवानामवर्णवादो दर्शनमोहस्यास्रवावहा भवन्ति, एतैर्हि ज्ञानावरणं कर्म बध्यते, एवमेव दर्शनावरणस्येति ॥ इति ॥ दुःखशोकतापाक्रन्दनवधपरिदेवनान्यात्मपरोभय- कषायोदयात्तीवात्मपरिणामश्चारित्रमोहस्य ॥१५ ।। स्थान्यसद्वेद्यस्य ॥१२॥ कपायोदयातीवात्मपरिणामश्चारित्रमोहस्यास्रवो भवति । दुःखं शोकस्ताप आक्रन्दनं वधः परिदेवनमित्यात्मसंस्थानि बह्रारम्भपरिग्रहत्वं च नारकस्यायुषः ॥ १६ ॥ परस्य क्रियमाणान्युभयोश्च क्रियमाणान्यसद्वेद्यस्यास्रवा भवन्तीति। बह्रारम्भता बहुपरिग्रहता च नारकस्यायुप आस्रवो भवति milimmili mihitimilitatus:

·JITUTERTA SHREE RASHIRTHMittinummiting in EATER NEWS (०वा भवंति हा.)॥ हेभ्यो विरतिव्रतमिति वक्ष्यते। संयमासंयमो देशविरतिरणुव्रत- माया तैर्यग्योनस्य ॥ १७॥ मित्यनर्थान्तरम् , 'देशसर्वतोऽणुमहती' इत्यपि वक्ष्यते । अका- माया तैयग्योनस्यायुप आस्रवो भवति ॥ मनिर्जरा पराधीनतयाऽनुरोधाचाकुशलनिवृत्तिराहारादिनिरोधश्च । अल्पारम्भपरिग्रहत्वं खभावमार्दवार्जवं च बालतपः, बालो मूढ इत्यनान्तरम् तस्य तपो वालतपः, तचा- मानुषस्य ॥ १८ ॥ निप्रवेशमरुत्प्रपातजलप्रवेशादि । तदेवं सरागसंयमः संयमासंय- अल्पारम्भपरिग्रहत्वं स्वभावमार्दवार्जवं च मानुपस्यायुप आ- मादीनि च दैवस्यायुप आस्रवा भवन्तीति ।। अथ नाम्नः क आस्रवा सवो भवति ।। इति?, अनोच्यते- निःशीलवतत्वं च सर्वेषाम् ॥१९॥ योगवक्रता विसंवादनं चाशुभस्य नाम्नः ॥२१॥ निःशीलवतत्वं च सर्वेषां नारकतैर्यग्योनमानुपाणामायुपामा कायवाङ्मनोयोगवक्रता विसंवादनं चाशुभस्य नाम्न आस्रवो सवो भवति, यथोक्तानि च ॥ अथ दैवस्यायुपः क आसत्र इति?, भवतीति ॥ अत्रोच्यते विपरीतं शुभस्य ।। २२ ॥ सरागसंयमसंयमासंयमाकामनिर्जरावालतपांसि एतदुभयं विपरीतं शुभस्य नाम आस्रवो भवतीति ॥ देवस्य ॥ २०॥ किंचान्यत्- संयमो विरतिव्रतमित्यनन्तरम्। हिंसाऽनृतस्तेयाब्रह्मपरिग्र- दर्शनविशुद्धिर्विनयसंपन्नता शीलवतेष्वनतिचारो- ·Him-Engli LATIRATm. MAHARANAMEnimun ऽभीक्ष्णं ज्ञानोपयोगसंवेगौ शक्तितस्त्यागतपसी सद्य परात्मनिन्दाप्रशंसे सदसद्गुणाच्छादनोद्भावने च साधुसमाधिवैयावृत्त्यकरणमईदाचार्यबहुश्रुतप्रवचन- नीचैर्गोत्रस्य.॥ २४ ॥ भक्तिरावश्यकापरिहाणिर्मार्गप्रभावना प्रवचनवत्स परनिन्दात्मप्रशंसा सद्गुणाच्छादनमसद्गुणोद्भावनं आत्मपरो- लत्वमिति तीर्थकृत्वस्य ॥ २३ ॥ भयस्थं नीचैर्गोत्रस्यास्रवा भवन्ति ।। परमप्रकृष्टा दर्शनविशुद्धिः, विनयसंपन्नता च, शीलव्रतेष्वा- तद्विपर्थयो नीचैवृत्त्यनुत्सेको चोत्तरस्य ॥ २५ ॥ त्यन्तिको भृशमप्रमादोऽनतिचारः, अभीक्ष्णं ज्ञानोपयोगः संवेग उत्तरस्येति सूत्रक्रमप्रामाण्यादुधैगोत्रस्याह, नीचैर्गोत्रासव- थ, यथाशक्तिस्त्यागस्तपश्च, सङ्घस्य साधूनां च समाधिवैयावृत्य- विपर्ययो नीचैर्वृत्तिरनुत्सेकथोथैर्गोत्रस्यास्रवा भवन्ति । करणम् , अर्हत्स्वाचार्येषु बहुश्रुतेषु प्रवचने च परमभावविशुद्धि विनकरणमन्तरायस्य ॥ २६ ॥ युक्ता भक्तिः, सामायिकादीनामावश्यकानां भावतोऽनुष्ठानस्याप दानादीनां विघ्नकरणमन्तरायस्यास्रवो भवतीति, एते साम्प- रिहाणिः, सम्यग्दर्शनादेर्मोक्षमार्गस्य निहत्य मानं करणोपदेशा- रायिकस्याप्टविधस्य पृथक् पृथगासवविशेषा भवन्तीति ।। भ्यां प्रभावना,अर्हच्छासनानुष्ठायिनां श्रुतधराणां बालवृद्धतपस्वि- शैक्षग्लानादीनां च सङ्ग्रहोपग्रहानुग्रहकारित्वं प्रवचनवत्सलत्वमि- इति तत्त्वार्थाधिगमेऽहत्प्रवचनसमहे भाष्यतः ति,एते गुणाः समस्ता व्यस्ता वा तीर्थकरनाम्न आस्रवा भवन्तीति।। पाठोऽध्यायः समाप्तः ॥ antiple - Antolitinindititiatinentatun ·अथ सप्तमोऽध्यायः। Baitamist IT . Sank HIMIRELIM ismi Latithilitin.in SHI अत्राह-उक्तं भवता सद्वेद्यस्यास्रवेपु 'भूतत्रत्यनुकम्पे ति, तत्रः मितिरादाननिक्षेपणासमितिरालोकितपानभोजनमिति । सत्यव- किं व्रतं? को वा व्रतीति?, अत्रोच्यते- चनस्यानुवीचिभाषणं क्रोधप्रत्याख्यानं लोभप्रत्याख्यानमभी- हिंसाऽनृतस्तेयाब्रह्मपरिग्रहेभ्यो विरतिव्रतम् ॥१॥ . रुत्वं हास्यप्रत्याख्यानमिति । अस्तेयस्यानुवीच्यवग्रहयाचनम- हिंसाया अनृतवचनात् स्तेयादब्रह्मतः परिग्रहाच कायवाङ्म- भीक्ष्णावग्रहयाचनमेतावदित्यवग्रहावधारणं समानधार्मिकेभ्योऽव- नोभिर्विरतिर्बतम् , विरति म ज्ञात्वाऽभ्युपेत्याकरणम् , अकरणं ग्रहयाचनमनुज्ञापितपानभोजनमिति । ब्रह्मचर्यस्य स्त्रीपशुपण्ड- निवृत्तिरुपरमो विरतिरित्यनर्थान्तरम् ।। कसंसक्तंशयनासनवर्जनं रागसंयुक्तस्त्रीकथावर्जनं स्त्रीणां मनोहरे- देशसर्वतोऽणुमहती ।। २ ।। न्द्रियालोकनवर्जन पूर्वरतानुस्मरणवर्जनं प्रणीतरसभोजनवजेन- एभ्यो हिंसादिभ्यः एकदेशविरतिरणुव्रतं,सर्वतो विरतिर्महा- मिति । आकिञ्चनस्य पञ्चानामिन्द्रियार्थानां स्पर्शरसगन्धवर्ण- व्रतमिति ॥ शब्दानां मनोज्ञानां प्राप्तौ गा_वर्जनममनोज्ञानां प्राप्तौ द्वेपवर्ज- तत्स्थैर्यार्थ भावनाः पञ्च.पश्च ॥ ३ ॥ नमिति । किंचान्यदिति-- तस्य पञ्चविधस्य व्रतस्य स्थैर्यार्थमेकैकस्य पञ्च पञ्च भावना हिंसादिष्विहामुन्न चापायावद्यदर्शनम् ।। ४ ॥ भवन्ति, तद्यथा-अहिंसायास्तावदीर्यासमितिर्मनोगुप्तिरेपणास हिंसादिपु पञ्चखास्रवेष्विहामुत्र चापायदर्शनमवद्यदर्शनं च jattiti.in Innioimmille ·. milinITHUTHIYAHOIRAHUADIHDininmlananimal mummaum uumMINATHANng भावयेत् , तद्यथा--हिंसायास्तावत् हिंस्रो हि नित्योद्वैजनीयो नि-/ प्रेत्य चाशुभांगति गर्हितश्च भवतीत्यब्रह्मणो व्युपरमः श्रेयानिति । त्यानुबद्धवैरत्र, इहैव वधबंधपरिक्लेशादीन् प्रतिलभते प्रेत्य चाशुभा तथा परिग्रहवान शकुनिरिख मांसपेशीहस्तोऽन्येषां क्रव्याद- गति गर्हितश्च भवतीति हिंसाया व्युपरमः श्रेयान्। तथाऽनृतवा- (०व्याच्छरा० हा०) च्छशकुनानामिहैव तस्करादीनां गम्यो द्यश्रद्धेयो(०यवचनो हा०) भवति,इहैव जिह्वाछेदादीन प्रतिलभते, भवति,अर्जनरक्षणक्षयकृतांश्च दोषान् प्रामोति,न चास्य तृप्तिर्भव- मिथ्याभ्याख्यानदुःखितेभ्यश्च (तां तेन हा०)बद्धवैरेभ्यस्तदधि- तीन्धनैरिवाने,लोभाभिभूतत्वाच्च कार्याकार्यानपेक्षो भवति, प्रेत्य कान् दुःखहेतून् प्राप्नोति प्रेत्य चाशुभां गतिं गर्हितश्च भवतीत्यनृत- चाशुभां गतिं प्रामोति, लुब्धोऽयमिति च गर्हितो भवतीति वचनाद् व्युपरमः श्रेयान् । तथा स्तेनः परद्रव्यहरणप्रसक्तमतिः परिग्रहासुपरमः श्रेयान् ॥ किंचान्यत- सर्वस्योद्वेजनीयो भवतीति, इहैव चाभिघातवधबन्धनहस्तपादक- दुःखमेव वा ॥५॥ र्णनासोत्तरोष्ठच्छेदनभेदनसर्वस्वहरणवध्ययातनमारणादीन् प्रति दुःखमेव वा हिंसादिषु भावयेत् , यथा ममाप्रियं दुःखमेवं लभते प्रेत्य चाशुभ गतिं गर्हितश्च भवतीति स्तेयायुपरमः श्रेयान्। सर्वसत्वानामिति हिंसाया व्युपरमः श्रेयान् । यथा मम मिथ्या- तथाऽब्रह्मचारी विभ्रमोद्घान्तचित्तः विप्रकीर्णेन्द्रियो मदान्धो भ्याख्यातस्य तीनं दुःखं भूतपूर्व भवति च तथा सर्वसचाना- गज इव निरङ्कुशः शर्म नो लभते, मोहामिभूतश्च कार्याकार्यान- मिति अनृतवचनायुपरमः श्रेयान् । यथा ममेष्टद्रव्यवियोगे दुःखं भिज्ञो न किंचिदकुशलं नारभते, परदाराभिगमनकृतांश्च इहैव वै- भूतपूर्व भवति च तथा सर्वसचानामिति स्तेयाद्युपरभः श्रेयान् । रानुबन्धलिङ्गच्छेदनबधबन्धनद्रव्यापहारादीन् प्रतिलभतेऽपायान् तथा रागद्वेषात्मकत्वान्मैथुनं दुःखमेव,स्यादेतत् स्पर्शनसुखमिति, ·ETrimnanngam AREERamcathimom ammatistianmanarteminsnition turnsrintinramme तच न, कुतः,व्याधिप्रतीकारत्वात्कण्ट्रपरिगतवण अवशव्याधिप्र- पोऽधिकेषु साधुपु परात्मोभयकृतपूजाजनितः सर्वेन्द्रियाभिव्यक्तो तीकारत्वादसुखे हसिन् सुखाभिमानो मूढस्य, तद्यथा--तीवया मनामहर्प इति । कारुण्यं क्लिश्यमानेषु, कारुण्यमनुकम्पा,दीना- त्वछोणितमांसानुगतया कण्डा परिगतात्मा काठशकललोटश- नुग्रह इत्यर्थः, तन्महामोहाभिभूतेषु मतिश्रुतविभाज्ञानपरिगतेषु करानखशुक्तिभिर्विच्छिन्नगात्रो रुधिराः कण्डूयमानो दुःखमेव विषयतागिना दन्दमानमानसेपु हिताहितप्राप्तिपरिहारविपरी- सुखमिति मन्यते तद्वन्मैथुनोपसेवीति मैथुनासुपरमः श्रेयान् । तप्रवृत्ति विविधदुःखादितेषु दीनकपणानाथवालमोमुहद्धेषु तथा परिग्रहवानप्राप्तप्राप्तनष्टेषु काझारक्षणशोकोझवं दुःखमेव सत्त्वेषु भावयेत् , तथा हि भावयन् हितोपदेशादिमिस्ताननुगृ- प्रामोतीति परिग्रहायुपरमः श्रेयान् , इत्येवं भावयतो तिनो हातीति । माध्यस्थ्यमविनेयेपु, माध्यस्थ्यमौदासीन्यमुपेक्षेत्य- व्रते थैर्य भवति ।। किंचान्यत्- नर्थान्तरम् , अविनेया नाम मृत्पिण्डकाष्ठाड्यभूता ग्रहणधारण- मैत्रीप्रमोदकारुण्यमाध्यस्थ्यानि सत्वगुणाधिकक्लि- विज्ञानेहापोहवियुक्ता महामोहाभिमूता दुष्टावग्राहिताश, तेषु मा- श्यमानाविनेयेपु ॥६॥ , ध्यस्थ्यं भावयेत् । न हि तत्र वक्तुहितोपदेशसाफल्यं भवति ।। भावयेपथासङ्गथम् , मैत्री सर्वसत्वेपु, क्षमेऽहं सर्वसत्त्वा- किंचान्यत्- नाम्, क्षमयेऽहं सर्वसत्वान् , मैत्री मे सर्वसत्त्वेपु, वैरं मम न जगत्कायस्वभावौ च संवेगवैराग्यार्थम् ॥ ७॥ केनचिदिति । प्रमोद गुणाधिकेषु, प्रमोदो नाम विनयप्रयोगो जगत्कायस्वभावौ च भावयेत् संवेगवैराग्यार्थम् , तत्र जग- वन्दनस्तुतिवर्णवादवैयापूत्यकरणादिभिः सम्यक्त्वज्ञानचारित्रत- त्स्वभावो द्रव्याणामनाद्यादिमत्परिणामयुक्ताः प्रादुर्भावतिरो- Pintention ·inuTOHORE भावस्थित्यन्यताऽनुग्रहविनाशाः, कायस्वभावोऽनित्यता दुःख- प्रतिपधो नाम सद्भूतनियोऽभूतोद्भावनं च, तद्यथा-नास्त्यात्मा हेतुत्वं निःसारताऽशुचित्वमिति । एवं हास्य भावयतः संवेगो नास्ति परलोक इत्यादि भूतनिहवः,श्यामाकतण्डुलमानोऽयमात्मा वैराग्यं च भवति । तत्र संवेगो नाम संसारभीरुत्वमारम्भपरि- अङ्गुष्ठपर्वमात्रोऽयमात्मा आदित्यवर्णो निष्क्रिय इत्येवमायभूतो- ग्रहेषु दोपदर्शनादरतिः धर्मे बहुमानो धार्मिकेषु च धर्मश्रवणे झायनम् । अर्थान्तरं यो गां ब्रवीत्यश्वमश्वं च गौरिति । गर्हेति धार्मिकदर्शने च मनःप्रसादः उत्तरोत्तरगुणप्रतिपत्तौ च श्रद्धेति॥ हिंस्रपारुण्यपैशून्यादियुक्तं वचः सत्यमपि गर्हितमनृतमेव भव- वैराग्यं नाम शरीरभोगसंसारनिर्वेदोपशान्तस्य बाह्याभ्यन्तरे- तीति । अत्राह-अथ स्तेयं किमिति ?, अत्रोच्यते- पूपधिष्वनभिष्वङ्ग इति ॥ अत्राह-उक्तं भवता हिंसादिम्यो विर- अदत्तादानं स्तेयम् ॥ १० ॥ तिव्रतमिति, तत्र का हिंसा नामेति ?, अत्रोच्यते- स्तेयबुद्ध्या परैरदत्तस्य परिगृहीतस्य तृणादेव्यजातस्या- प्रमत्तयोगात्प्राणव्यपरोपणं हिंसा ॥ ८॥ दानं स्तेयम् । अत्राह-अथाब्रम किमिति?, अत्रोच्यते-- प्रमत्तो यः कायवाङ्मनोयोगैः प्राणव्यपरोपणं करोति सा हिंसा, मैथुनमब्रह्म ॥११॥ हिंसा मारणं प्राणातिपातःप्राणवधः देहान्तरसंक्रामणं प्राणव्यप स्त्रीपुंसयोमिथुनभावो मिथुनकर्म वा मैथुनं तदब्रह्म ।। अत्राह रोपणमित्यनान्तरम् ।। अत्राह-अथानृतं किमिति ?, अत्रोच्यते--अथ परिग्रहः क इति ?, अत्रोच्यते- असदभिधानमनृतम् ॥ ९ ॥ मूर्छा परिग्रहः ॥ १२॥ असदिति सद्भावप्रतिषेधोऽर्थान्तरं गर्दा च । तत्र सद्भाव चेतनावत्स्यचेतनेषु च बाह्याभ्यन्तरेषु द्रव्येषु मूर्छा परिग्रहः, HitHARTICIANS HEL Aasti ·onlyImmilymiummity UDImmiti.lIMEHILIM Hitrinamrityuuildinmami நாடு காகமான மாமா மாமான பொருள் IHARI इच्छा प्रार्थना कामोऽभिलापः कांक्षा गार्थ मूर्छत्यनान्तरम् ।। एभिश्च दिग्वतादिभिरुत्तरव्रतैः संपन्नोऽगारी व्रती भवति, अत्राह-गृह्णीमस्तावद्रतानि, अथ व्रती क इति ?, अत्रोच्यते--तत्र दिग्व्रतं नाम तिर्यगूमधो वा दशानां दिशां यथाशक्ति निःशल्यो व्रती ॥ १३॥ गमनपरिमाणाभिग्रहःतत्परतश्च सर्वभूतेष्वर्थतोऽनयंतश्च सर्वसा- मायानिदानमिथ्यादर्शनशल्पैस्त्रिभिर्वियुक्तो निःशल्यो व्रती वद्ययोगनिक्षेपः। देशव्रतं नामापवरकगृहग्रामसीमादिपु यथाश- भवति, व्रतान्यस्य सन्तीति व्रती, तदेवं निःशल्यो व्रतवान् क्ति प्रविचाराय परिणामाभिग्रहः, तत्परतश्च सर्वभूतेष्वर्थतोऽन- व्रती भवतीति ॥ र्थतश्च सर्वसावधयोगनिक्षेपः। अनर्थदण्डो नामोपभोगपरिभो- अगार्यनगारश्च ॥ १४ ॥ गावस्यागारिणो व्रतिनोऽर्थः, तव्यतिरिक्तोऽनर्थः, तदर्थों दण्डो- स एप व्रती द्विविधो भवति-अगारी अनगारश्च, श्रावकः | ऽनर्थदण्डः, तद्विरतिव्रतम् । सामायिकं नामाभिगृह्य कालं सर्व- श्रमणश्चेत्यर्थः।। अत्राह-कोऽनयोःप्रतिविशेप इति ?, अत्रोच्यते- | सावद्ययोगनिक्षेपः। पौषधोपचासो नाम पौपधे उपवासः पौ- अणुव्रतोगारी ॥ १५ ॥ पधोपवासः, पौषधः पर्वेत्यनर्थान्तरम् , सोऽष्टमी चतुर्दशी पञ्च- अणून्यस्य व्रतानीत्यणुव्रतः, तदेवमणुव्रतधरः श्रावकोऽगारी | दशीमन्यतमा वा तिथिमभिगृह्य चतुर्थाद्युपवासिना व्यपगतस्त्रा- व्रती भवति ।। किंचान्यत्- नानुलेपनगन्धमाल्यालंकारेण न्यस्तसर्वसावधयोगेन कुशसंस्ता- दिग्देशानर्थदण्डविरतिसामायिकपौषधोपवासोपभो- रफलकादीनामन्यतमं संस्तारमास्तीय स्थानं वीरासननिपद्यानां गपरिभोगातिथिसंविभागवतसंपन्नश्च ॥ १६ ॥ वाऽन्यतममास्थाय धर्मजागरिकापरेणानुष्टेयो भवति । उपभोग- F ·In SUML ---- परिभोगवतं नामाशनपानखाद्यस्वाधगन्धमाल्यादीनामाच्छाद शङ्काकांक्षाविचिकित्साऽन्यदृष्टिप्रशंसासंस्तयाः नप्रावरणालंकारशयनासनगृहयानवाहनादीनां च बहुसावधानां सम्यग्दृष्ठेरतीचाराः ॥ १८ ॥ वर्जनम् ,अल्पसावद्यानामपि परिमाणकरणमिति । अतिथिसंवि शङ्का कांक्षा विचिकित्सा अन्यदृष्टिप्रशंसा संस्तव इत्येते भागो नाम न्यायागतानां कल्पनीयानामनपानादीनां द्रव्याणां पञ्च सम्यग्दृष्टेरतीचारा भवन्ति, अतिचारो व्यतिक्रमः स्ख- देशकालश्रद्धासत्कारक्रमोपेतं परयाऽऽत्मानुग्रहबुद्ध्या संयतेभ्यो लनमित्यनर्थान्तरम् । अधिगतजीवाजीवादितत्वस्यापि भगवतः दानमिति ।। किंचान्यदिति- शासनं भावतोऽभिप्रपन्नस्यासंहार्यमतेः सम्यग्दृष्टेरर्हत्प्रोक्तेषु मारणान्तिकी संलेग्वनां जोषिता ॥ १७ ॥ अत्यन्तसूक्ष्मेष्वतीन्द्रियेषु केवलागमग्राह्येष्वर्थेषु यः संदेहो भवति कालसंहननदौर्बल्योपसर्गदोपाद्धर्मावश्यकपरिहाणिं वाऽभितो 'एवं स्यादेवं न स्यादिति सा शंका। ऐहलौकिकपारलौकिकेषु ज्ञात्वाऽवमौदर्यचतुर्थपष्ठाप्टमभक्तादिभिरात्मानं संलिख्य संयम विपयेष्वाशंसा कांक्षा,सोऽतिचारः सम्यग्दृष्टेः, कुतः?, कांक्षिता प्रतिपद्योत्तमव्रतसंपन्नश्चतुर्विधाहारं प्रत्याख्याय यावजीवं भावना- विचारितगुणदोपः समयमतिक्रामति । विचिकित्सा नाम नुप्रेक्षापरः स्मृतिसमाधिवहुलो मारणान्तिकी संलेखनां जोषिता इदमप्यस्तीदमपीति मतिविप्लुतिः। अन्यदृष्टिरित्यईच्छासनव्यति- उत्तमार्थस्याराधको भवतीति ॥ एतानि दिग्वतादीनि शीलानि रिक्तां दृष्टिमाह, सा द्विविधा-अभिगृहीता अनभिगृहीता च, भवन्ति, निःशल्यो व्रतीति वचनादुक्तं भवति-व्रती नियतं सम्य- तयुक्तानां क्रियावादिनामक्रियावादिनामज्ञानिकानां वैनयिकानां गहष्टिरिति । तत्र--- च प्रशंसासंस्तवौ सम्यग्दृष्टेरतिचार इति, अत्राह-प्रशंसास- ।।

·MAITALLtionPilmmHINimilitational ".::mamrTIPTES Irrialir स्तवयोः कः प्रतिविशेप इति ?, अत्रोच्यते, ज्ञानदर्शनगुणप्रकर्पो- देवतिसंधानोपदेश इत्येवमादिः । रहस्याभ्याख्यानं नाम द्भावनं भावतः प्रशंसा, संस्तवस्तु सोपधं निरुपधं भूताभृत- स्त्रीपुंसयोः परस्परंणान्यस्य वा रागसंयुक्तं हास्यक्रीडासङ्गादिमी गुणवचनमिति ॥ रहस्येनाभिशंगनम् । कूटलेग्यक्रिया लोकप्रतीता। न्यासाप- व्रतशीलेपु पञ्च पन यथाक्रमम् ॥ १९ ॥ हारो विम्मरणकनपरनिक्षेपग्रहणम् । साकारमन्त्रभेदः पशुन्यं व्रतेषु पञ्चसु शीलेषु च सप्तसु पञ्च पश्चातीचारा भवन्ति, गुलमन्त्रभेदश । यथाक्रममिति ऊर्ध्व यद्वक्ष्यामः । तद्यथा- स्तेनप्रयोगतदातादानविरुद्धराज्यातिक्रमहीनाधिक- यन्धवधच्छविच्छेदातिभारारोपणानपाननिरोधाः॥२०॥ मानोन्मानप्रतिरूपकव्यवहाराः ॥ २२ ॥ सस्थावराणां जीवानां बन्धवधौ त्वक्छेदः काष्ठादीनां पुरुष- गते पञ्चास्तेयवतम्यातिचारा भवन्ति,नत्र-स्तेनेए हिरण्यादिप्र- हस्त्यश्वगोमहिपादीनां चातिभारारोपणं नेपामेव चानपाननिरोधः । योगः। स्तनराहतस्य द्रव्यस्य मुधा(काण)क्रयेण वा ग्रहणं नदाह- अहिंसावतस्यातिचारा भवन्ति । तादानम् । विरुद्धराज्यातिकमधारनेयवतस्यातिचारः, विरुद्ध मिथ्योपदेशरहस्याभ्याख्यानकूटलेग्वक्रियान्यासा- हि राज्ये सर्वमेव स्नेययुक्तमादानं भवति । हीनाधिकमा- पहारसाकारमन्त्रभेदाः ॥ २० ॥ नोन्मानप्रतिपकव्यवहारः कूटतुलाकूटमानवञ्चनादियुक्तः एते पञ्च मिथ्योपदेशादयः सत्यवचनस्यानिचारा भवन्ति, क्रयो विक्रयो वृद्धिप्रयोगथ, प्रतिरूपकव्यबहारो नाम सुव- तत्र मिथ्योपदेशो नाम प्रमत्तवचनमयथार्थवचनोपदेशो विवा- र्णरूप्यादीनां द्रव्याणां प्रनिरूपकक्रिया व्याजीकरणानि चेति, Fil:

·RDCHARITRImammi mutinus niramin attemattentinuman एते पञ्चास्तेयवतस्यातिचारा भवन्ति । र्धानं नाम स्मृतेभ्रंशोऽन्तर्धानमिति ॥ परविवाहकरणेत्वरपरिगृहीतापरिगृहीतागमनानङ्ग- आनयनप्रेष्यप्रयोगशब्दरूपानुपातपुद्गलप्रक्षेपाः॥२६॥ क्रीडातीवकामाभिनिवेशाः ॥ २३ ।। द्रव्यस्यानयनं प्रेष्यप्रयोगः शब्दातुपातः रूपानुपातः पुद्गल- परविवाहकरणमित्वरपरिगृहीतागमनमपरिगृहीतागमनमनङ्ग- प्रक्षेप इत्येते पञ्च देशव्रतस्यातिचारा भवन्ति । क्रीडा तीवकामाभिनिवेश इत्येते पञ्च ब्रह्मचर्यव्रतस्यातिचारा कन्दर्पकौकुच्यमौखर्यासमीक्ष्याधिकरणोपभोगा- भवन्ति ॥ धिकत्वानि ॥२७॥ क्षेत्रवास्तुहिरण्यसुवर्णधनधान्यदासीदासकुप्य कन्दर्पः कौकुच्यं मौखर्यमसमीक्ष्याधिकरणमुपभोगाधिकत्व- प्रमाणातिक्रमाः ॥ २४ ॥ मित्येते पञ्चानर्थदण्डविरतिव्रतस्यातिचारा भवन्ति, तत्र कन्दो क्षेत्रवास्तुप्रमाणातिक्रमः हिरण्यसुवर्णप्रमाणातिक्रमः धनधा- नाम रागसंयुक्तोऽसभ्यो वाक्प्रयोगो हास्यं च । कौकुच्यं नाम ए- न्यप्रमाणातिक्रमः दासीदासप्रमाणातिक्रमः कुप्यप्रमाणातिक्रम तदेवोभयं दुष्टकायप्रचारसंयुक्तम्। मौखर्यमसंबद्धबहुपलापित्वम्। इत्येते पञ्चेच्छापरिमाणवतस्यातिचारा भवन्ति ।। असमीक्ष्याधिकरणं लोकप्रतीतम्। उपभोगाधिकत्वं चेति।। ऊर्ध्वाधस्तिर्यग्व्यतिक्रमक्षेत्रवृद्धिस्मृत्यन्तर्धानानि ॥२५॥ योगदुष्प्रणिधानानादरस्मृत्यनुपस्थापनानि ॥ २८ ॥ ऊर्ध्वव्यतिक्रमः अधोव्यतिक्रमः तिर्यग्व्यतिक्रमः क्षेत्रवृद्धिः कायदुष्प्रणिधान बाग्दुष्प्रणिधान मनोदुष्प्रणिधानमनादरः सत्यन्तर्धानमित्येते पञ्च दिग्नतस्यातिचारा भवन्ति, स्मृत्यन्त- स्मृत्यनुपस्थापनमित्येते पञ्च सामायिकवतस्यातिचारा भवन्ति । "Ini mi HAMAnimals MIRMIR त ·PELA . built अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितोत्सर्गादाननिक्षेपसंस्तारो- करणानि ॥ ३२॥ पक्रमणानादरस्मृत्यनुपस्थापनानि ॥ २९ ॥ जीविताशंसा मरणाशंसा मित्रानुरागः सुखानुवन्धो निदान- अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जिते उत्सर्गः अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितस्या- करणमित्येते मारणान्तिकसंलेखनायाः पञ्चातिचारा भवन्ति । दाननिक्षेपौ अप्रत्यवेक्षिताप्रमार्जितः संस्तारोपक्रमः अनादरः स्मृ- तदेतेपु सम्यक्त्वव्रतशीलव्यतिक्रमस्थानेषु पञ्चपष्टिष्वतिचारस्था- त्यनुपस्थानमित्येते पश्च पौपधोपवासस्यातिचारा भवन्ति ।। नेपु अप्रमादो न्याय्य इति । अत्राह-उक्तानि व्रतानि तिनश्व, सचित्तसंघसंमिश्राभिषवदुष्पकाहाराः ॥३०॥ अथ दानं किमिति ?, अत्रोच्यते- सचित्ताहारः सचित्तसंबद्धाहारः सचित्तसंमिश्राहारः अभिप अनुग्रहार्थ स्वस्यातिसर्गो दानम् ॥ ३३ ॥ चाहारः दुष्पक्काहार इत्येते पञ्चोपभोगवतस्यातिचारा भवन्ति ।। आत्मपरानुग्रहार्थ स्वस्य-द्रव्यजातस्यानपानवखादेः पाने - सचित्तनिक्षेपपिधानपरव्यपदेशमात्सर्यकाला- . तिसर्गो दानम् ॥ किं च- तिक्रमाः ॥ ३१॥ विधिद्रव्यदातृपात्र विशेपात्तद्विशेषः ॥ ३४ ॥ अन्नादेव्यजातस्य सचिने निक्षेपः१ सचित्तपिधानं२ परस्ये विधिविशेषाद् द्रव्यविशेषात् दालविशेपात्पात्रविशेपाच तस्य दमिति परव्यपदेशः३ मात्सर्य४ कालातिक्रम५ इत्येते पञ्चाति- दानधर्मस्य विशेपो भवति, तद्विशेपाच फलविशेषः। तत्र विधि- थिसंविभागस्यातिचारा भवन्ति ॥ विशेषो नाम देशकालसंपच्श्रद्धासत्कारक्रमाः कल्पनीयत्वमि- जीवितमरणाशंसा मित्रानुरागसुखानुबन्धनिदान- त्येवमादिः । द्रव्यविशेषोऽन्नादीनामेव सारजातिगुणोत्कर्षinmol ·योगः । दातृविशेषः प्रतिगृहीतर्यनसूया, त्यागेऽविषादः, विशेषः सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रतपःसंपन्नता इति ॥ अपरिभाविता, दित्सतो ददतो दत्तवतश्च प्रीतियोगः, कुशलाभि इति तत्त्वार्थाधिगमेऽहत्प्रवचनसनहे- संधिता, दृष्टफलानपेक्षिता, निरुपधत्वमनिदानत्वमिति ॥ पात्र- सप्तमोऽध्यायः समाप्तः॥ mniWind 111001 intuitur in अष्टमोऽध्यायः ॥ ro*. उक्त आस्रवः, वन्धं वक्ष्यामः, तत्प्रसिद्ध्यर्थमिदमुच्यते- चैप प्रमादः। कषाया मोहनीये वक्ष्यन्ते । योगस्त्रिविधः पूर्वो- मिथ्यादर्शनाविरतिप्रमादकषाययोगा बन्धहेतवः॥१॥ कःएषां गिथ्यादर्शनादीनां बन्धहेतूनां पूर्वसिन् पूर्वसिन् सति मिथ्यादर्शनं अविरतिः प्रमादः कपाया योगा इत्येते पञ्च नियतमुत्तरेषां भावः, उत्तरोत्तरभावे तु पूर्वेषामनियम इति ॥ वन्धहेतवो भवन्ति। तत्र सम्यग्दर्शनाद्विपरीतं मिथ्यादर्शनम्, सकषायत्वाजीवः कर्मणो योग्यान पुद्गलानादत्ते ॥२॥ तद् द्विविधम्-अमिगृहीतमनभिगृहीतं च, तत्राम्युपेत्यासम्यग्द सकपायत्वाजीवः कर्मणो योग्यान् पुद्गलान् आदते, कर्म- र्शनपरिग्रहोऽभिगृहीतमज्ञानिकादीनां त्रयाणां त्रिषष्टानां कुवादि- योग्यानिति अष्टविधे पुद्गलग्रहणे कर्मशरीरग्रहणयोग्यानित्यर्थः, शतानाम् , शेपमनभिगृहीतम् । यथोक्ताया विरतेर्विपरीता अविर-नामप्रत्ययाः सर्वतो योगविशेपादिति वक्ष्यते ॥ तिः। प्रमादाः स्मृत्यनवस्थानं कुशलेघनादरो योगदुष्प्रणिधान स बन्धः ॥ ३॥ raaman.amarapin.momo Team MOMWHOMMITHOMMON WH ·A स एप कर्मशरीरपुद्गलग्रहणकृतो बन्धो भवति।। स पुनचतुर्विधः ज्ञानावरणं पञ्चविधं भवति, मत्यादीनां ज्ञानानामावरणानि प्रकृतिस्थित्यनुभावप्रदेशास्तद्विधयः ॥ ४ ॥ पञ्च, विकल्पाचैकश इति ॥ प्रकृतिवन्धः स्थितिबन्धः अनुभावबन्धः प्रदेशबन्ध इति ॥ तत्र चक्षुरचक्षुरवधिकेवलानां निद्रानिद्रानिद्रामचला- आयो ज्ञानदर्शनावरणवेदनीयमोहनीयायु प्रचलामचलास्त्यानगृद्धिवेदनीयानि च ॥ ८॥ प्कनामगोत्रान्तरायाः ॥५॥ चक्षुर्दर्शनावरणं अचक्षुर्दर्शनावरणं अवधिदर्शनावरणं केवल- आद्य इति सूत्रक्रमप्रामाण्यात्प्रकृतिवन्धमाह, सोऽष्टविधः, दर्शनावरणं निद्रावेदनीयं निद्रानिद्रावेदनीयं प्रचलावेदनीयं प्रच- तद्यथा--ज्ञानावरणं दर्शनावरणं वेदनीय मोहनीयं आयुष्कं नाम लाप्रचलावेदनीय स्त्यानगृद्विवेदनीयमिति दर्शनावरणं नवभेदं गोत्रं अन्तरायमिति ।। किंचान्यत्- भवति ॥ पश्चनवड्यष्टाविंशतिचतुर्द्विचत्वारिंशदूद्विपञ्चभेदा सदमद्वये ॥१॥ यथाक्रमम् ॥६॥ सद्वेद्यं असद्वेद्यं च वेदनीयं द्विभेदं भवति । स एप प्रकृतिवन्धोऽष्टविधोऽपि पुनरेकशः पश्चभेदः नवभेदः दर्शनचारित्रमोहनीयकषायनोकषायवेदनीयाख्यारित्र- द्विभेदः अष्टाविंशतिभेदः चतुर्भेदः द्विचत्वारिंशद्भेदः द्विभेदः। द्विषोडशनवभेदाः सम्यक्त्वमिथ्यात्वतदुभयानि पञ्चभेद इति यथाक्रमं प्रत्येतव्यम् ,इत उत्तरं यद्वक्ष्यामः।। तद्यथा कषायनोकषायावनन्तानुवन्ध्यप्रत्याख्यानप्रत्या- मत्यादीनाम् ॥ ७॥ ख्यानावरणसंज्वलनविकल्पाश्चैकशः क्रोधमा- :: HITTHANIPASHTHHTHHTTERuTunesTRAL Haln: nanamanna ·MITHILIHIN" in.imsimminenuin Milind meit: Viling am 11.10.WW.Un nulliri incestui profil: HT HEMitriflim lun.in Suntallulity mmuttirline. नमायालोमाः हास्यरत्यरतिशोकमयजुगु ग्दर्शनोपधाती, तस्सोदयाद्धि सम्यग्दर्शनं नोत्पद्यते पूर्वोत्पन्नमपि प्सास्त्रीपुंनपुंसकवेदाः ॥१०॥ च प्रतिपतति, अप्रत्याख्यानकपायोदयाद्विरतिर्न भवति, प्रत्या- त्रिद्विषोडशनवभेदा यथाक्रमम् , मोहनीयबन्धो द्विविधो- ख्यानावरणकपायोदयाद्विरताविरतिर्भवत्युत्तमचारित्रलाभस्तु न दर्शनमोहनीयाख्यचारित्रमोहनीयाख्यश्च, तत्र दर्शनमोहनीया- | भवति, संज्वलनकपायोदयाद्यथाख्यातचारित्रलाभो न भवति ।। ख्यस्त्रिभेदः, तद्यथा-मिथ्यात्ववेदनीयं सम्यक्त्ववेदनीयं सम्यः क्रोधः कोपो रोपो द्वेपो भण्डनं भाम इत्यनान्तरम् , तस्यास्य ग्मिथ्यात्ववेदनीयमिति, चारित्रमोहनीयाख्यो द्विभेदः--कपाय- क्रोधस्य तीव्रमध्यविमध्यमन्दभावाश्रितानि निदर्शनानि भवन्ति, वेदनीयं नोकपायवेदनीयं चेति, तत्र कपायवेदनीयाख्यः पोड- तद्यथा-पर्वतराजिसदृशः भूमिराजिसदृशः बालुकाराजिसदृशः शभेदः, तद्यथा-अनन्तानुवन्धी क्रोधो मानो माया लोभः,एव- उदकराजिसदृश इति, तत्र पर्वतराजिसशो नाम यथा मप्रत्याख्यानकपायः प्रत्याख्यानावरणकपायः संज्वलनकपाय प्रयोगवित्रसामिश्रकाणामन्यतमेन हेतुना पर्वतराजिरुत्पन्ना नैव इत्येकशः क्रोधमानमायालोभाः पोडश भेदाः। नोकपायवेद- कदाचिदपि संरोहति, एवमिष्टवियोजनानिष्टयोजनामिलपिताला- नीयं नवभेदम् , तद्यथा-हास्यं रतिः अरतिः शोकः भयं जुगुप्सा ' भादीनामन्यतमेन हेतुना यस्योत्पन्नः क्रोध आ मरणान्न व्ययं पुरुपवेदः स्त्रीवेदः नपुंसकवेद इति नोकपायवेदनीयं नवप्रकारम्, गच्छति जात्यन्तरानुवन्धी निरनुनयस्तीत्रानुशयोऽप्रत्यवमर्शश्च तत्र पुरुषवेदादीनां तृणकाष्टकरीपानयो निदर्शनानि भवन्ति । भवति स पर्वतराजिसदृशः, तादृशं क्रोधमनुमृता नरकेपूपपत्ति इत्येवं मोहनीयमष्टाविंशतिभेदं भवति ॥ अनन्तानुबन्धी सम्य-' प्राप्नुवन्ति । भूमिराजिसदृशो नाम, यथा भूमेर्भास्कररश्मि- killiamentaliHRMAILI Infinanthittal PIR muthy.

·MmmitmUHIPPINDHIRATNImmit Panthammam जालानस्नेहाया बारबभिहताया राजिरुत्पन्ना वापक्षसंगेहा पर-प्राप्नुवन्ति || मानः सम्भो गई उन्सकोऽहंकागदपा मदः पय मप्रकृयाटमासस्थिनिर्भवति, एवं यथोक्तनिमित्तो यस्य क्रोधोड- इत्यनान्तरम,नम्साम्य मानम्य तीवादिभावाश्रितानि निदर्शनानि नेकविधस्थानीयो दुरनुनयो भवति स भूमिराजिमशः, तादृशं भवन्ति, नद्यथा--शैलम्तम्भमशः अस्थिस्तम्भसहगः दारुस्तम्भ- क्रोधमनुमृतास्तिर्यग्योनावुपपत्ति प्राप्नुवन्ति । चालुकाराजि- मशः लतास्तम्भमा इनि, एपामुपसंहारो निगमनं न क्रध- सदृशो नाम यथा वालुकायां काष्ठशलाकागकगदीनामन्यतमेन निदर्शनाच्यातम् ।। माया प्रणिधिपधिनिकनिगवरण वचना हेतुना राजिरुत्पन्ना वायवीरणाद्यपेक्षसंरोहाग्मिासस्य रोहति, दम्भः कुटमतिमन्धानमनायमित्यनान्तरम् , नस्या माया- एवं यथोक्तनिमित्तोत्पन्नो यस्य क्रोधोहोरानं पक्षं मामं चातु- यास्तीवादिभावाधिनानि निदानानि भवन्ति, नद्यथा-बंगकुडङ्ग- मस्यिं संवत्सरं वाऽवतिष्ठते स वालुकाराजिमशो नाम क्रोधः, महशी मेपविषाणमहशी गोमृत्रिकामद्दशी निलंग्यनसदृशीनि, तादृशं क्रोधमनुमृता मनुष्येपूपपत्तिं प्राप्नुवन्ति । उदकराजि- अत्राप्युपसंहारनिगमने क्रोधनिदर्शनाग्याने ।। लोभो रागो सहशो नाम यथोदके दण्डशलाकामुल्यादीनामन्यनमेन हेतुना गादमिन्ला मा स्नेहः कांक्षाऽभिष्वा इत्रानान्तरम्. तम्या- राजिरुत्पन्ना द्रवत्वादपामुत्पत्यनन्तरमेव संरोहति एवं यथाक्त- म्य लोभस तीवादिभावाश्रिनानि निदर्शनानि भवन्नि, नयथा- निमिनो यस्य क्रोधो विदुपोऽप्रमत्तस्य प्रत्यवमर्शनोन्पत्यनन्त-, लाक्षारागगदृशः कदमगगगगः कुमुम्भग़गमशः हरिद्राराग- रमेव व्यपन्छति स उदकराजिमशः, तादृशं क्रोधमनुमृता देवे- 'सदृश इति, अत्राप्युपसंहारनिगमने क्रोधनिदर्शनांग्याने ॥ पूषपत्तिं प्राप्नुवन्ति, येषां त्वेष चतुर्विधोऽपि न भवति ने निर्वाणं गपां क्रोधादीनां चतुणों कपायाणां प्रत्पनीकभूताः प्रतिघानहेनmillion mesin Httimum Saliliyon ·-- -.-.---.-. । वो भवन्ति,तद्यथा-क्षमा क्रोधस्य मार्दवं मानस्य आर्जवं मायायाः | रनाम साधारणशरीरनाम त्रसनाम स्थावरनाम सुभगनाम दुर्भग- संतोपो लोभस्येति ॥ नाम.सुखरनाम दुःखरनाम शुभनाम अशुभनाम सूक्ष्मनाम बाद- नारकतैर्यग्योनमानुषदैवानि ॥ ११ ॥ रनाम पर्याप्तनाम अपर्याप्तनाम स्थिरनाम अस्थिरनाम आदेय- आयुष्कं चतुर्भेद-नारकं तैर्यग्योनं मानुपं देवमिति । नाम अनादेयनाम यशोनाम अयशोनाम तीर्थकरनाम इत्येतत् गतिजातिशरीराङ्गोपाङ्गनिर्माणबन्धनसङ्घातसंस्थानसंह- द्विचत्वारिंशद्विधं मूलभेदतो नामकर्म भवति,उत्तरनामानेकविधं, ननस्पर्शरसगन्धवर्णानुपूर्व्यगुरुलघूपघातपराघाता- तद्यथा-गतिनाम चतुर्विधं-नरकगतिनाम तिर्यग्योनिगति- तपोद्योतोच्छासविहायोगतयः प्रत्येकशरीरत्रस नाम मनुष्यगतिनाम देवगतिनाम । जातिनाम्नो मूलभेदाः सुभगसुखरशुभसूक्ष्मपर्याप्तस्थिरादेययशांसि पञ्च, तद्यथा-एकेन्द्रियजातिनाम द्वीन्द्रियजातिनाम त्रीन्द्रि- सेतराणि तीर्थकृत्वं च ॥१२॥ यजातिनाम चतुरिन्द्रियजातिनाम : पञ्चेन्द्रियजातिनामेति ॥ गतिनाम जातिनाम शरीरनाम अङ्गोपाङ्गनाम निर्माणनाम एकेन्द्रियजातिनामानेकविध, तद्यथा-पृथिवीकायिकजातिनाम बन्धननाम संघातनाम संस्थाननाम संहनननाम स्पर्शनाम रसनाम अप्कायिकजातिनाम तेजःकायिकजातिनाम वायुकायिकजाति- गन्धनाम वर्णनाम आनुपूर्वीनाम अगुरुलघुनाम उपघातनाम नाम वनस्पतिकायिकजातिनामेति । तत्र पृथिवीकायिकजाति- पराघातनाम आतपनाम उद्योतनाम उच्चासनाम विहायोगति- नामानेकविधं, तद्यथा-शुद्धपृथिवीशर्करावालुकोपलशिला- नाम, प्रत्येकशरीरादीनां सेतराणां नामानि, तद्यथा-प्रत्येकशरी- लवणायनपुताम्रसीसकरूप्यसुवर्णवजहरितालहिङ्गुलकमनःशिला Similim milyHATiwimmilURNAMESH TuntunnilMuTITIHAAMIRITAIIMIthilitthetitualitfiltylin.kitun ·int ETHEATRE PHPlumr milliywittamiltill tutivitu tiwline utaislim ummittimes SHIRTELWmHIT -सस्थाकाञ्जनप्रवालकाभ्रपटकलाभ्रवालिकांजातिनामादि गोमे-औदारिकशरीरनाम बैंक्रियशरीरनाम आहारकशरीरनाम तेज- दक-रुचकाङ्क-स्फटिक--लोहिताक्ष-जलावभास--वैडूर्य सशरीरनाम कार्मणशरीरनामेति । अङ्गोपाङ्गनाम त्रिविधं, -चन्द्रप्रभ-चन्द्रकान्त-सूर्यकान्त-जलकान्त-मसारगल्ला- तद्यथा-औदारिकाङ्गोपाङ्गनाम वैक्रियशरीराङ्गोपाङ्गनाम आ- मगर्भ-सौगन्धिक-पुलकारिष्ठकाञ्जनमणिजातिनामादि च ॥ हारकशरीराङ्गोपाङ्गनाम, पुनरैकैकमनेकविधं, तद्यथा-अङ्ग- अपकायिकजातिनामानेकविधं, तद्यथा-उपक्केदावश्याय-नीहार नाम तावत् शिरोनाम उरोनाम पृष्ठनाम बाहुनाम उदरनाम -हिम-घनोदक-शुद्धोदकजातिनामादि । तेजःकायिकजाति-पादनाम, उपाङ्गनामानेकविधं, तद्यथा-स्पर्शननाम रसनानाम नामानेकविधं, तद्यथा-अङ्गार-ज्वालाऽलाता-चि-मुर्मुर घाणनाम चक्षुर्नाम श्रोत्रनाम,तथा मस्तिष्ककपालकृकाटिकाशङ्ख- शुद्धाग्निजातिनामादि । वायुकायिकजातिनामानेकविध, तद्यथा- ललाटतालुकपोलहनुचिबुकदशनीष्ठभ्रनयनकर्णनासाद्युपाङ्गनामा- उत्कलिका---मण्डलिका-झञ्झका-धन-संवर्तकजातिनामादि । नि शिरसः, एवं सर्वेपामङ्गानामुपाङ्गानां नामानि । जातिलिङ्गाक- वनस्पतिकायिकजातिनामानेकविधं,तद्यथा-कन्द-मूल-स्कन्ध- तिव्यवस्थानियामकं निर्माणनाम। पत्यां प्राप्तौ निर्मितानामपि त्वर-काष्ठ-पत्र-प्रवाल-पुष्प-फल-गुल्म-गुच्छ-लता-वल्ली- शरीराणां बन्धक बन्धननाम, अन्यथा हि वालुकापुरुपदव- तृण-पर्व-कायशेवाल-पनक-चलक-कुहनजातिनामादि । एवं द्वानि शरीराणि म्युरिति । बद्धानामपि च संघातविशेषजनक द्वीन्द्रियजातिनामानेकविधम् , एवं त्रीन्द्रियचतुरिन्द्रियपश्चेन्द्रि- | प्रचय विशेपान संघाननाम दारुमृत्पिण्डायःसंघातवत् , संस्था- यजातिनामादीन्यपि ॥ शरीरनाम पञ्चविधम् , तद्यथा--'ननाम पनिधं, तद्यथा-ममचतुरस्रनाम न्यग्रोधपरिमण्डलनाम Multil.ilMillHD multiti irani ·MEENATH साचिनाम कुन्जनाम वामननाम हुण्डनामेति। संहनननाम प्रत्येकशरीरनाम, अनेकजीवसाधारणशरीरनिवर्तकं सांधार- पड्विधं, तद्यथा-वज्रर्पभनाराचनाम अर्धवज्रर्पभनाराचनाम नारा- णशरीरनाम, त्रसभावनिर्वतकं त्रसनाम, स्थावरभावनिर्वर्तकं चनाम अर्धनाराचनाम कीलिकानाम सृपाटिकानामेति । स्पर्श- स्थावरनाम, सौभाग्यनिर्वर्तकं सुभगनाम, दौर्भाग्यनिर्वर्तकं नामाष्टविधं कठिननामादि। रसनामानेकविधं तिक्तनामादि। दुर्भगनाम, सौखर्यनिर्वर्तकं सुखरनाम, दौःखर्यनिर्वर्तकं दुःख- गन्धनामानेकविधं सुरंभिगन्धनामादि। वर्णनामानेकविधं रनाम, शुभभावशोभामाङ्गल्यनिर्वर्तकं शुभनाम, तद्विपरीतनि- कालकनामादि । गतावुत्पत्तुकामस्यान्तर्गतौ वर्तमानस्य तदभिमु-वर्तकमशुभनाम, सूक्ष्मशरीरनिवर्तकं सूक्ष्मनाम, बादरशरीरनि- खमानुपूर्व्या तत्प्रापणसमर्थमानुपूर्वीनामेति, निर्माणनिर्मितानां वर्तकं बादरनाम । पर्याप्तिः पञ्चविधा, तद्यथा-आहारपर्याप्तिः शरोराङ्गोपाङ्गानां विनिवेशक्रमनियामकमानुपूर्वीनामेत्यपरे । शरीरपर्याप्तिः इन्द्रियपर्याप्तिःप्राणापानपर्याप्तिःभापापर्याप्तिरिति, अगुरुलघुपरिणामनियामकमगुरुलघुनाम । शरीराङ्गोपाङ्गोप- पर्याप्तिः क्रियापरिसमाप्तिरात्मनः, शरीरेन्द्रियवाङ्मनःप्राणा- घातकमुपधातनाम, स्वपराक्रमविजयाद्युपघातजनकं वा । पर- पानयोग्यदलिकद्रव्याहरणक्रियापरिसमाप्तिराहारपर्याप्तिः, गृही- वासप्रतिघातादिजनकं पराघातनाम । आतपसामर्थ्यजनकमा- तस्य शरीरतया संस्थापनक्रियापरिसमाप्तिः शरीरपर्याप्तिः, तपनाम। प्रकाशसामर्थ्यजनकमुद्योतनाम। प्राणापानपुद्गल- संस्थापनं रचना घटनमित्यर्थः, त्वगादीन्द्रियनिर्वर्तनक्रियापरिस- ग्रहणसामर्थ्यजनकमुच्छासनाम। लब्धिशिक्षर्द्धिप्रत्ययस्याका- माप्तिरिन्द्रियपर्याप्तिः,प्राणापानक्रियायोग्यद्रव्यग्रहणनिसर्गशक्ति- शगमनस्य जनकं विहायोगतिनाम! पृथक्शरीरनिर्वर्तकं निर्वर्तनक्रियापरिममाप्तिः प्राणापानपर्याप्तिः, भाषायोग्यद्रव्यग्रहmemily mumnomnorms ·Trio Wing: INEDITED litimi Tailliss.limo millionsibilitibile in MEIR RamantATHI.VELMMEmailman-india.in.In HIMATERm णनिसर्गशक्तिनिवर्तनक्रियापरिसमाप्ति पापर्याप्तिः, मनस्त्वयो- सत्कारेश्वर्याद्युत्कर्षनिवर्तकम्, विपरीतं नीचैर्गोत्रं चण्डालमुष्टिक- ग्यद्रव्यग्रहणनिसर्गशक्तिनिवर्तनक्रियासमाप्तिर्मन:पर्याप्तिरित्येके, व्याधमत्स्यबन्धदास्यादिनिर्वर्तकम् ।। आसां युगपदारब्धानामपि क्रमेण समाप्तिरुत्तरोत्तरसूक्ष्मत्वात् सूत्र- दानादीनाम् ॥ १४ ॥ दावादिकर्तनघटनवत् , यथासझवं च निदर्शनानि गृहदलिकग्रह अन्तरायः पञ्चविधः, तद्यथा-दानस्थान्तरायः लाभस्सान्त- णस्तम्भस्थूणाद्वारप्रवेशनिर्गमस्थानशयनादिक्रियानिर्वर्तनानीति, रायः भोगस्यान्तरायः उपभोगस्यान्तरायः वीर्यान्तराय इति ।। पर्याप्तिनिर्वर्तकं पर्याप्तिनाम, अपर्याप्तिनिर्वर्तकमपर्याप्तिनाम, अप- उक्तः प्रकृतिवन्धः, स्थितिबन्धं वक्ष्यामः- याप्तिनाम तत्परिणामयोग्यदलिकद्रव्यमात्मना नोपातमित्यर्थः, आदितस्तिमृणामन्तरायस्य च त्रिंशत्सागरोपम- स्थिरत्वनिर्वर्तकं स्थिरनाम, विपरीतमस्थिरनाम, आदेयभाव कोटीकोटयः परा स्थितिः ॥१५॥ निर्वतकमादेयनाम, विपरीतमनादेयनाम, यशोनिर्वर्तकं यशो आदितस्तिसृणां कर्मप्रकृतीनां-ज्ञानावरणदर्शनावरणवेद्यानां नाम, विपरीतमयशोनाम, तीर्थकरत्वनिर्वतकं तीर्थकरनाम, अन्तरायप्रकृतेश्च त्रिंशत्सागरोपमकोटीकोट्यः परा स्थितिः॥ तांस्तान् भावान्नामयतीति नाम, एवं सोत्तरभेदो नामकर्मभेदोऽ- सप्ततिर्मोहनीयस्य ॥ १६ ॥ नेकविधः प्रत्येतव्यः॥ मोहनीयकर्मप्रकृतेः सप्ततिः सागरोपमकोटीकोव्यः परा स्थितिः।। उच्चै चैश्च ॥ १३ ॥ नामगोत्रयोविंशतिः ॥ १७ ॥ उच्चैर्गोत्रं नीचैर्गोत्रं च, तत्रोच्चैर्गोत्रं देशजातिकुलस्थानमान- नामगोत्रप्रकृत्योर्विंशतिः सागरोपमकोटीकोट्यः परा स्थितिः॥ IALHERamlillenithun HumaushlimiliticistianismatiUnseen TRUITLE WHERE ·FIRST fiftinium WHOJatinum . त्रयस्त्रिंशत् सागरोपमाण्यायुष्कस्य ॥१८॥ प्रकृतिषु सर्वासु मूलप्रकृत्यभिन्नासु, न तु मूलप्रकृतिपु संक्रमो आयुष्कप्रकृतेस्त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाणि परा स्थितिः॥ विद्यते, बन्धविपाकनिमित्तान्यजातीयकत्वात् , उत्तरप्रकृतिषु च अपरा द्वादश मुहूर्ता वेदनीयस्य ॥ १९॥ दर्शनचारित्रमोहनीययोः सम्यग्मिथ्यात्ववेदनीयस्य आयुष्कस्य वेदनीयप्रकृतेरपरा द्वादश मुहूर्ताः स्थितिरिति ।। च जात्यन्तरानुवन्धविपाकनिमित्तान्यजातीयकत्वादेव संक्रमो न नामगोत्रयोरष्टौ ॥२०॥ विद्यते । अपवर्तनं तु सर्वासां प्रकृतीनां विद्यते, तदायुष्कण नामगोत्रप्रकृत्योरष्टौ मुहूर्ता अपरा स्थितिर्भवति ।। व्याख्यातम् ॥ शेषाणामन्तर्मुहूर्तम् ।। २१॥ स यथा नाम ॥२३॥ वेदनीयनामगोत्रप्रकृतिभ्यः शेषाणां ज्ञानावरणदर्शनावरण सोऽनुभावो गतिनामादीनां यथा नाम तथा विपच्यते ॥ मोहनीयायुष्कान्तरायप्रकृतीनामपरा स्थितिरन्तमुहूतं भवति । ततश्च निर्जरा ॥२४॥ उक्तः स्थितिवन्धः, अनुभाववन्धं वक्ष्यामः-- ततश्च-अनुभावात्कर्मनिर्जरा भवतीति, निर्जरा क्षयो वेदनेत्यर्थः, विपाकोऽनुभावः ॥ २२ ॥ अत्र चशब्दो हेत्वन्तरमपेक्षते, तपसा निर्जरा चेति वक्ष्यते ॥ उक्तो- सर्वासां प्रकृतीनां फलं विपाकोदयोऽनुभावो भवति, विविधः ऽनुभाववन्धः, प्रदेशवन्धं वक्ष्यामः- पाको विपाकः, स तथा चान्यथा चेत्यर्थः । जीवः कर्मविपाकम-नामप्रत्ययाः सर्वतो योगविशेषात् सूक्ष्मैकक्षेत्राबगाढ- नुभवन् कर्मप्रत्ययमेवानाभोगवीर्यपूर्वकं कर्मसंक्रमं करोति उत्त स्थिताः सर्वात्मप्रदेशेष्वनन्तानन्तप्रदेशाः ॥ २५ ॥ 卐 ·PHILARINE HL...... नागपत्ययाः पुगला बध्यन्ते, नाम प्रत्यय एषां ते इमे नाम- | चैतदष्टविध कर्म पुण्यं पापं न, तत्र- प्रत्ययाः, नामनिमित्ता नामहेतुका नामकारणा इत्यर्थः, सर्वत- सद्वेवसम्यक्त्वहास्यरतिपुरुषवेदशुभायुर्नामगोत्राणि स्तिर्यगूर्वमधन बध्यन्ते, योगविशेषात् कायवाड्मनःकर्मयोग- पुण्यम् ॥ २६॥ विशेपान बध्यन्ते, सूक्ष्मा बध्यन्ते, न बादराः, एकक्षेत्रावगाढा सद्वेद्यं भूतवत्यनुकम्पादिहेतुकम् सम्यक्त्ववेदनीयं केवलिश्रुता- बध्यन्ते,न क्षेत्रान्तरावगाढाः,स्थिताभ बध्यन्ते, न गतिसमापन्नाः, दीनां वर्णवादादिहेतुकम् हास्यवेदनीयं रतिवेदनीयं पुरुपवेदनीयं सर्वात्मप्रदेशेपु-सर्वप्रकृतिपुद्गलाः सर्वात्मप्रदेशेषु वध्यन्ते, एकैको शुभमायुष्क-मानुपं दैवं च, शुभनाम गतिनामादीनां,शुभं गोत्रं, ह्यात्मप्रदेशोऽनन्तैः कर्मप्रदेौद्धः, अनन्तानन्तप्रदेशाः कर्मग्रह- उौर्गोत्रमित्यर्थः इत्येतदएविधं कर्म पुण्यम् , अतोऽन्यत् पापम् ॥ णयोग्याः पुग्ला बध्यन्ते,न सहयेयासझयेयानन्तप्रदेशाः, कुतः?, इति तत्त्वार्थाधिगमेऽईत्मवचनसंग्रहे अग्रहणयोग्यत्वात्प्रदेशानामिति, एप प्रदेशबन्धो भवति ॥ सर्व अष्ठमोऽध्यायः समाप्तः ॥ SATTA PSIONAL Tempio pinigil forbinding millis:n ARTHATIA TIMILAIHEROIN MAHATITHIM antiamentimr- WITITE"titlinum UPTETTETTIAHRTISHTIMERIAL areCIATE THEATREATMareAIL.CATE अथ नवमोऽध्यायः॥ उक्तो बन्धा, संवरं वक्ष्यामः आसवनिरोधः संवरः ॥१॥ यथोक्तस्य काययोगादेद्विचत्वारिंशद्विधस्यास्रवस्य निरोधः संवरः।

·-animantumHITI Hf IMAmittilitynatil Amitalithimmittimummit.lllll स गुप्तिसमितिधर्मानुप्रेक्षापरीषहजयचारित्रैः ॥ २ ॥ सम्यगीर्या सम्यग्भापा सम्यगेपणा सम्यगादाननिक्षेपौ सम्य- स एप संवर एमिर्गुप्यादिमिरभ्युपायैर्भवति ॥ किंचान्यत्- गुत्सर्ग इति पञ्च समितयः । तत्रावश्यकायैव संयमार्थ सर्वतो तपसा निर्जरा च ॥३॥ युगमात्रनिरीक्षणायुक्तस्य शनैय॑स्तपदा गतिरीर्यासमितिः, हित- तपो द्वादशविधं वक्ष्यते, तेन संवरो भवति निर्जरा च ॥ मितासंदिग्धानवद्यार्थनियतभाषणं भापासमितिः, धर्मसाधनाना- अत्राह-उक्तं भवता गुप्यादिमिरभ्युयायैः संवरो भवतीति, माश्रयस्य चोद्गमोत्पादनैपणादोपवर्जनमेपणासमितिः, रजोहरण- तत्र के गुप्त्यादय इति?, अत्रोच्यते पात्रचीवरादीनां पीठफलकादीनां चावश्यकार्थं निरीक्ष्य प्रमृज्य सम्यग्योगनिग्रहो गुप्तिः ॥४॥ चादाननिक्षेपौ आदाननिक्षेपणासमितिः, स्थाण्डिले स्थावरजङ्गम- सम्यगिति विधानतो ज्ञात्वाऽभ्युपेत्य सम्यग्दर्शनपूर्वकं त्रिवि- जन्तुवर्जिते निरीक्ष्य प्रमृज्य च मूत्रपुरीपादीनामुत्सर्ग उत्सर्ग- धस्य योगस्य निग्रहो गुप्तिः, कायगुप्तिर्वाग्गुप्तिर्मनोगुप्तिरिति. तत्र समितिरिति ॥ शयनासनादाननिक्षेपस्थानचंक्रमणेषु कायचेष्टानियमः कायगुप्तिः, उत्तमः क्षमामार्दवार्जवशौचसत्यसंयमतपस्त्यागा- याचनपृच्छनपृष्टव्याकरणेपु वानियमो मौनमेव वा वाग्गुप्तिः, किंचन्यत्रमचर्याणि धर्मः ॥६॥ सावद्यसंकल्पनिरोधः कुशलसंकल्पः कुशलाकुशलसंकल्पनिरोधः इत्येष दशविधोऽनगारधर्मः उत्तमगुणप्रकर्पयुक्तो भवति, एव वा मनोगुप्तिरिति॥ तत्र क्षमा तितिक्षा सहिष्णुत्वं कोध्रनिग्रह इत्यनान्तरम्, तत- ईर्याभाषैषणाऽऽदाननिक्षेपोत्सर्गाः समितयः ।।५॥ कथं क्षमितव्यमिति चेदुच्यते, क्रोधनिमित्तस्यात्मनि भावा- Moti.lim Hilta tuspomin artisau nu stieg 1432 Sprei 18:1111 1920 astoni forresten IS Mmmut mami kamsuTHMAmit faguntaintainment nsent pritma.HMI TEAM ·mtamnnat - Hirememilim.mmiling Miram powu.actures are looking met momenting until hurur suminantmann.IMImurtim भाषचिन्तनात् परः प्रयुक्ता बोधनिमियरसात्मनि भावनि-न प्राणवियोजयतीति, एतदपि विधते यालेनिति, प्राणैर्विगो- न्तनाद् अभावनिन्तनाद्वा क्षमितव्यं,भावचिन्रानात् ताव विद्यन्ते जगत्यपि बाले क्षमितन्यं, विष्टगा च मां प्रागैर्वियोजयति, न मग्येते दोषाः, किगत्रासौ मिथ्या प्रवीति क्षमितच्यम् , अभाव- धर्माद् अंशयतीति क्षमितगम् , एतदपि विपते बालेथिति लाभ चिन्तनादपि क्षमितरुप, नैते विशन्ते मयि दोषागानशानादसौ गय मन्तव्यः। किंचान्गत्-स्वकृतकर्मफलाभ्यागमाश, पवीतीति क्षगितव्यं, मिचान्यत-गोधयोपनिन्तनाथ क्षमि- वकतकर्मफलाभ्यागमोऽयं मम, निमितमात्रं पर इति क्षमित- तव्यम् , कुदस हि विद्वेपासादनस्मृतिभ्रंशवतलोपादयो दोपा गर्ग, किंचान्यत् क्षमागुणाधानायासादीननुस्मृत्य क्षमित- भवन्तीति, किंचान्यत-पालखभावचिन्तनाथ परोक्षप्रा गभेवेति क्षमाधर्मः १॥ नीचैर्वृपयनुत्सेको मार्दवलक्षणं, धाकोशताउनमारणधर्गभ्रंशानामुत्तरोतररक्षार्थ, पाल इति मूढ- । मृदुभावः मृदुकर्म च मार्दवं. गदनिग्रहो मानविषातशेयर्थः, तत्र माह, परोक्षमाकोशति वाले क्षमितव्यमेन, एवंखभाषा हि बाला मानस्येमान्यष्टी सानानि भवन्ति, तमाथा--जातिः कुलं रूपमै- भवन्ति, विष्टया च गां परोक्षमाकोशति, न प्रत्यक्षमिति, लाम धर्य विज्ञानं श्रुतं लाभो वीर्यमिति, पमिर्जात्यादिभिरष्याभिर्मद- एव मन्तव्य इति, प्रत्यक्षमायाकोशति वाले क्षमितव्यं, वियत स्थानमनः परात्मनिन्दाप्रशंसाभिरतस्तीवाईकारोपहतमतिरिहामुत्र एवैतद् बालेपु, दिएमा च मा प्रत्यक्षमाकोशति, न ताउयति, एत- नाशुभफलमकुशलं कर्मोपचिनोति, उपविश्यमानमपि च श्रेयो न दप्यस्ति बालेष्विति लाभ एव गन्तव्यः, नाउयत्यपि पाले क्षमि- प्रतिपयते, तणादेषां मदरसानानां निगहो मार्दवं धर्म इति २॥ तव्यम् , एवंखभाषा हि बाला भवन्ति, दिष्टया च मां ताडयति, भावविशुविरविरांचादनं चार्जवलक्षणम् , अाजुभावः माजुकर्म HARTHRImut COOTEL. 0..14 ·वार्जवं, भावदोपवर्जनमित्यर्थः, भावदोषयुक्तो ह्युपधिनिकृति- | यिकसंयमः अप्कायिकसंयमः तेजःकायिकसंयमः वायुकायिक- संप्रयुक्त इहामुत्र चाशुभफलमकुशलं कर्मोपचिनोति उपदिश्यमा- संयमः वनस्पतिकायिकसंयमः द्वीन्द्रियसंयमः त्रीन्द्रियसंयमः नमपि च श्रेयो न प्रतिपद्यते, तसादार्जवं धर्म इति ३ ॥ चतुरिन्द्रियसंयमः पञ्चेन्द्रियसंयमः प्रेक्ष्यसंयमः उपेक्ष्यसंयमः अलोमः शौचलक्षणं, शुचिभावः शुचिकर्म वा शौचं, भाववि- अपहृत्यसंयमः प्रमृज्यसंयमः कायसंयमः वाक्संयमः मनःसंयमः शुद्धिः निष्कल्मपता धर्मसाधनामात्राखप्यनभिष्वङ्ग इत्यर्थः, अशु- उपकरणसंयम इति संयमो धर्मः६॥ तपो द्विविधं,तत्परस्ताद्वक्ष्यते, चिर्हि भावकल्मषसंयुक्त इहामुत्र चाशुभफलमकुशलं कर्मोपचिनो-प्रकीर्णकं चेदमनेकविधम् , तद्यथा-यववनमध्ये चन्द्रप्रतिमे ति, उपदिश्यमानमपि च श्रेयो न प्रतिपद्यते, तसाच्छौचं धर्म इति द्वे, कनकरत्नमुक्तावल्यस्तिस्रः,सिंहविक्रीडित द्वे, सप्तसप्तमिकाद्याः ४॥ सत्यर्थे भवं वचः सत्यं, सद्भयो वा हितं सत्यं, तद् अनन- प्रतिमाश्चतस्रः, भद्रोत्तरमाचाम्लवर्धमानं सर्वतोभद्रमित्येवमादि, तमपरुपमपिशुनमनसभ्यमचपलमनाविलमविरलमसंभ्रान्तं मधुर- तथा द्वादश भिक्षुप्रतिमा मासिकाद्याः, आ सप्तमासिक्याः सप्त, मभिजातमसंदिग्धंस्फुटमौदार्ययुक्तमग्राम्यपदार्थाभिव्याहारमसी- ! सप्तरात्रिक्याः तिस्रः आहोरात्रिकी रात्रिकी चेति ७ ।। बाह्या- भरमरागद्वेपयुक्तं सूत्रमार्गानुसारप्रवृत्तार्थमध्यमर्थिजनभावग्रहण- भ्यन्तरोपधिशरीरानपानाद्याश्रयो भावदोपपरित्यागस्त्यागः ८॥ समर्थमात्मपरानुग्राहकं निरुपर्ध. देशकालोपपन्नमनवद्यमर्हच्छास- शरीरधर्मोपकरणादिषु निर्ममत्वमाकिंचन्यम् ॥ व्रतपरिपालनाय नप्रशस्तं यतं मितं याचनं प्रच्छनं प्रश्नव्याकरणमिति सत्यं धर्मः ज्ञानाभिवृद्धये कपायपरिपाकाय च गुरुकुलवासो ब्रह्मचर्यम् अखा- ५॥ योगनिग्रहः संयमः, स सप्तदशविधः, तद्यथा-पृथिवीका- तन्त्र्यं गुर्वधीनत्वं गुरुनिर्देशस्थायित्वमित्यर्थः,पश्चाचार्याः प्रोक्ताः ·-प्रबाजको दिगाचार्यः श्रुतोद्देष्टा श्रुतसमुद्देष्टा आम्नायार्थवाचक येत् , एवं ह्यस्य चिन्तयतो नित्यमशरणोऽसीति नित्योद्विग्नस्य इति,तस्य ब्रह्मचर्यस्येमे विशेणगुणा भवन्ति-अब्रह्मविरतिव्रतभावना सांसारिकेषु भावेघनमिष्वङ्गो भवति, अर्हच्छासनोक्त एव विधौ यथोक्ता इष्टस्पर्शरसरूपगन्धशब्दविभूपानमिनन्दित्वं चेति १०॥ घटते, तद्धि परं शरणमित्यशरणानुप्रेक्षा २॥ अनादौः संसारे अनित्याशरणसंसारैकत्वान्यत्वाशुचित्वाखवसंवर-नरकतिर्यग्योनिमनुष्यामरभवग्रहणेषु चक्रवत्परिवर्तमानस जन्तोः निर्जरालोकबोधिदुर्लभधर्मस्वाख्यातत्त्वानुचिन्त- . सर्व एव जन्तवः स्वजनाः परजना वा, न हि स्वजनपरजन- नमनुप्रेक्षाः ॥ ७॥ योर्व्यवस्था विद्यते, माता हि भूत्वा भगिनी भार्या दुहिता च एता: द्वादशानुप्रेक्षाः, तत्र बाह्याभ्यन्तराणि शरीरशय्याऽऽस- भवति, भगिनी भूत्वा माता भार्या दुहिता च भवति, भार्या नवस्त्रादीनि द्रव्याणि सर्वसंयोगाश्चानित्या इत्यनुचिन्तयेत् , एवं भूत्वा भगिनीं दुहिता माता च भवति, दुहिता भूत्वा माता ह्यस्य चिन्तयतः तेष्वभिष्वङ्गो न भवति, मा भून्मे तद्वियोगजं भगिनी भार्या च भवति, तथा पिता भूत्वा भ्राता पुत्रः पौत्रथ दुःखमित्यनित्यानुप्रेक्षा १॥ यथा निराश्रये जनविरहिते वनस्थ- भवति, भ्राता भूत्वा पिता पुत्रः पौत्रश्च भवति, पौत्रो भूत्वा पिता लीपृष्ठे बलवता क्षुत्परिगतेनाऽऽमिषैषिणा सिंहेनाभ्याहतस्य मृगः पाता पुत्रश्च भवति, पुत्रो भूत्वा पिता भ्राता पौत्रश्च भवति, शिशोः शरणं न विद्यते एवं जन्मजरामरणव्याधिप्रियविप्रयोगा- | भर्ता भूत्वा दासो भवति, दासो भूत्वा भर्ताः भवति, शत्रुर्भूत्वा प्रियसंप्रयोगेप्सितालाभदारियदौर्भाग्यदौर्मनस्यमरणादिसमुत्थे- मित्रं भवति, मित्रं भूत्वा शत्रुर्भवति, पुमान् भूत्वा स्त्री भवति नपुं- न दुःखेनाभ्याहतस्य जन्तोः संसारे शरणं न विद्यत इति चिन्त- | सकं च, स्त्री भूत्वा पुमानपुंसकं. च भवति, नपुंसकं भूत्वा स्त्री ·..-. Muniliun untulit niranory milium nitine immil HDMIN HINDIEOHIMA unam HIMHLE PrimarilrammilsinalNHI Iite: पुमांश्च भवति, एवं चतुरशीतियोनिप्रमुखशतसहस्रेषु रागद्वेषमो-वच्छरीरमनाद्यन्तोऽहम् , बहूनि च मे शरीरशतसहस्राण्यतीतानि हाभिभूतैर्जन्तुभिरनिवृत्तविषयतृष्णैरन्योऽन्यभक्षणाभिघातवधब- | संसारे परिभ्रमतः स एवायमहमन्यस्तेभ्य इत्यनुचिन्तयेत् , एवं न्धाभियोगाक्रोशादिजनितानि तीवाणि दुःखानि प्राप्यन्ते, अहो यस्य चिन्तयतः शरीरप्रतिवन्धो न भवतीति, अन्यथ शरीरानि- द्वन्द्वारामः कष्टखभावः संसार इति चिन्तयेत् , एवं ह्यस्य चिन्त- त्योऽहमिति निःश्रेयसे संघटत इत्यन्यत्वानुप्रेक्षा ५॥ अशुचि ख- यतः संसारभयोद्विग्नस्य निर्वेदो भवति, निर्विण्णश्च संसारप्रहाणाय ल्विदं शरीरमिति चिन्तयेत् , तत्कथमशुचीति चेद् आद्युत्तरकारणा- घटत इति संसारानुप्रेक्षा ३॥ एक एवाह, न मे कश्चित् स्वः परो शुचित्वाद् अशुचिभाजनत्वाद् अशुच्युद्भवत्वाद् अशुभपरिणाम- वा विद्यते, एक एवाहं जाये, एक एव म्रिये, न मे कश्चित्स्वजन-पाकानुबन्धाद् अशक्यप्रतीकारत्वाचेति, तत्राद्युत्तरकारणाशु- संज्ञः परजनसंज्ञो वा व्याधिजरामरणादीनि दुःखान्यपहरति प्रेत्यां- चित्वात् तावत् शरीरस्याचं कारणं शुक्रं शोणितं च, तदुभयमत्य- शहारी वा भवति, एक एवाह स्वकृतकर्मफलमनुभवामीति चिन्त- न्ताशुचीति, उत्तरमाहारपरिणामादि, तद्यथा-कवलाहारो हि ग्रस्त- येत् , एवं ह्यस्य चिन्तयतः स्वजनसंज्ञकेपु स्नेहानुरग्गप्रतिबन्धो मात्र एव श्लेष्माशयं प्राप्य श्लेष्मणा द्रवीकृतोऽत्यन्ताशुचिर्भवति, न भवति, परसंज्ञकेषु च द्वेपानुबन्धः, ततो निःसङ्गतामभ्युपगतो ततः पित्ताशयं प्राप्य पच्यमानोऽम्लीकृतोऽशुचिरेव भवति, पक्को मोक्षायैव यतत इत्येकत्वानुपेक्षा ४ ॥ शरीरव्यतिरेकेणात्मा- वास्बाशयं प्राप्य वायुना विभज्यते-पृथक्खलः पृथग्रसः, खलात् नमनुचिन्तयेत् , अन्यच्छरीरमन्योऽहम् , ऐन्द्रियकं शरीरमतीन्द्रि- मूत्रपुरीपादयो मलाः प्रादुर्भवन्ति,रसाच्छोणितं परिणमति, शोणि- योऽहम् , अनित्यं शरीरं नित्योऽहम् ,अझं शरीरं ज्ञोऽहम् , आयन्त- | तान्मांसं मांसान्मेदः मेदसोऽस्थीनि अस्थिभ्यो मजाः मञ्जाभ्यः pome:

·Emirmirmit-BIRMIREmmunna mildinmmittinum ..humnangaretariamentarmatmissfutkefamintiomamitinutari शुक्रमिति,सर्व चैतत् श्लेष्मादि शुक्रान्तमशुचि भवति, तसादाद्युत्त- निर्विण्णश्च शरीरप्रहाणाय घटत इति अशुचित्यानुप्रेक्षा ६॥ आत्र- रकारणाशुचित्वादशुचि शरीरमिति । किंचान्यत्-अशुचिभा- वान् इहामुत्रापाययुक्तान् महानदीस्रोतोवेगतीक्ष्णान् अकुशलागम- जनत्वात् अशुचीनां खल्वपि भाजनं शरीरं, कर्णनासाक्षिदन्तम- कुशलनिर्गमद्वारभूतान् इन्द्रियादीन् अवद्यतचिन्ततेत् , तद्यथा- लखेद श्लेष्मपित्तमूत्रपुरीपादीनामवस्करभूतं तसादशुचीति । किं- स्पर्शनेन्द्रियप्रसक्तचित्तः सिद्धोऽनेकविद्यावलसंपन्नोऽप्याकाशगो- चान्यत्-अशुच्युद्भवत्वात्, एपामेव कर्णमलादीनामुद्भवः, |ऽष्टानामहानिमित्तपारगो गार्ग्यः सत्यकिनिधनमाजगाम, तथा प्रभू- शरीरत एत उद्भवन्तीति, अशुचौ च गर्भे संभवतीति अशुचि शरी- तपवसोदकप्रमाथावगाहादिगुणसंपन्नवनविचारिणथ मदोत्कटा रम्। किंचान्यत्-अशुभपरिणामपाकानुबन्धाद्, आर्तवे बलवन्तोऽपि हस्तिनो हस्तिबन्धकीपु स्पर्शनेन्द्रियसक्तचित्ता ग्रह- विन्दोराधानात्प्रभृति खल्वपि शरीरं कललावुदपेशीधनव्यूहसं- | णमुपगच्छन्ति, ततो बन्धवधदमनवाहनाशपाणिप्रतोदाभिषा- पूर्णगर्भकौमारयौवनस्थविरभावजनकेनाशुभपरिणामपाकेनानुबद्धं तादिजनितानि तीत्राणि दुःखान्यनुभवन्ति, नित्यमेव स्वयूथस्य | दुर्गन्धि पूतिखभावं दुरन्तं तसादशुचि। किंचान्यत्-अशक्य- स्वच्छन्दप्रचारसुखस्य वनवासस्थानुसरन्ति तथा मैथुनसुखप्रसङ्गाद् प्रतीकारत्वात् .अशक्यप्रतीकारं खल्वपि शरीरस्याशुचित्वम् , आहितगर्भाऽश्वतरी प्रसवकाले प्रसवितुमशनुवती तीवदुःखामि- उद्वर्तनरूक्षणस्नानानुलेपनधूपप्रघर्पवासयुक्तिमाल्यादिभिरप्यस्य न हताऽवशा मरणमभ्युपैति, एवं सर्व एव स्पर्शनेन्द्रियप्रसक्ता इहामुत्र शक्यमशुचित्वमपनेतु अशुच्यात्मकत्वात् शुच्युपघातकत्वाचेति, च विनिपातमृच्छन्तीति । तथा जिह्वेन्द्रियप्रसक्ता मृतहस्तिशरी- तमादशुचि शरीरमिति, एवं ह्यस्य चिन्तयतः शरीरे निर्वेदो भवति, रस्थस्रोतोवेगोढवायसवत् हैमनघृतकुम्भप्रविष्टमूपिकवत् गोष्ठप्र- !!! Pisttim: PARASAT THEMAITRINAIRE martinatimantum ·mum royn seym withing mmsin ni mom.mom mrolim monium auniseit enuindi arushikhen an. सक्तहदवासिकूर्मवत् मांसपेसीलुब्धश्येनवत् वडिशामिपगृद्धमत्स्य- चिन्तयन् कर्मनिर्जरणायैव घटत इति निर्जरानुप्रेक्षा ९ ॥ पञ्चा- वच्चेति । तथा घ्राणेन्द्रियप्रसक्ता औषधिगन्धलुब्धपनगवत् पलल- स्तिकायात्मकं विविधपरिणाममुत्पत्तिस्थित्यन्यताऽनुग्रहप्रलययुक्तं गन्धानुसारिमूपिकवच्चेति । तथा चक्षुरिन्द्रियप्रसक्ताः स्त्रीदर्शनप्र- लोकं चित्रस्वभावमनुचिन्तयेत् , एवं ह्यस्य चिन्तयतस्तचज्ञान- सङ्गाद् अर्जुनकचौरवत् दीपालोकलोलपतङ्गवद्विनिपातमृच्छन्तीति विशुद्धिर्भवतीति लोकानुप्रेक्षा १०॥ अनादौ संसारे नरकादिषु चिन्तयेत् । तथा श्रोत्रेन्द्रियप्रसक्तास्तित्तिरकपोतकपिञ्जलवत् गी- तेषु तेषु भवग्रहणेष्वनन्तकृत्वः परिवर्तमानस जन्तोर्विविधदुःखा- तसंगीतध्वनिलोमिमृगवद्विनिपातमृच्छन्तीति चिन्तयेत् , एवं हि मिहतस्य मिथ्यादर्शनाद्युपहतमतेर्ज्ञानदर्शनावरणमोहान्तरायोद- चिन्तयन्नास्रवनिरोधाय घटत इति आस्रवानुपेक्षा ७॥ संवरांश्च! याभिभूतस्य सम्यग्दर्शनादिविशुद्धो बोधिर्दुर्लभो भवतीत्यनुचि- महानतादीन गुप्त्यादिपरिपालनाद्गुणतश्चिन्तयेत् , सर्वे ह्येते यथो- न्तयेत् , एवं ह्यस्य चोधिदुर्लभत्वमनुचिन्तयतो बोधि प्राप्य प्रमादो तास्रवदोपाः संवृतात्मनो न भवन्तीति चिन्तयेत् , एवं ह्यस्य न भवतीति बोधिदुर्लभत्वानुप्रेक्षा ११॥ सम्यग्दर्शनद्वारः पञ्च- चिन्तयतो मतिः संवरायैव घटत इति संवरानुप्रेक्षा ८॥ निर्जरा महाव्रतसाधनो द्वादशाङ्गोपदिष्टतत्त्वो गुप्यादिविशुद्धव्यवस्थानः वेदना विपाक इत्यनर्थान्तरम् , स द्विविधः-अबुद्धिपूर्वः कुशलमू- · संसारनिर्वाहको निःश्रेयसप्रापको भगवता परमर्पिणा अर्हता अहो लश्व, तत्र नरकादिषु कर्मफलविपाको योऽबुद्धिपूर्वकः तमवद्यतो- स्वाख्यातो धर्म इत्येवमनुचिन्तयेत् , एवं ह्यस्य धर्मस्वाख्यात- ऽनुचिन्तयेदकुशलानुबन्ध इति, तपःपरीपहजयकृतः कुशलमूलः, चमनुचिन्तयतो मार्गाच्यवने तदनुष्ठाने च व्यवस्थानं भवती- तं गुणतोऽनुचिन्तयेत् , शुभानुवन्धो निरनुबन्धो वेति, एवमनु- ति धर्मस्वाख्यातत्चानुचिन्तनानुप्रेक्षा १२ ॥ उक्ता अनुप्रेक्षाः, រវរ វេ a.

·iun wWinruilliyi'an Winrumi Wilamour Winnin ailinin online ato te stivities परीषहान्वक्ष्यामः॥ सूक्ष्मसंपरायच्छद्मथवीतरागयोश्चतुर्दश ॥ १० ॥ मार्गाच्यवननिर्जराथ परिषोढव्याः परीषहाः ॥८॥ सूक्ष्मसंपरायसंयते छअस्थवीतरागसंयते च चतुर्दश परी- सम्यग्दर्शनादेर्मोक्षमार्गादच्यवनार्थ कर्मनिर्जरार्थं च परिपो- पहा भवन्ति, क्षुत्पिपासाशीतोष्णदंशमशकचर्याप्रज्ञाज्ञानालाभश- ढव्याः परीपहा इति ॥ तद्यथा- व्यावधरोगणस्पर्शमलानि ।। क्षुत्पिपासाशीतोष्णदंशमशकनाग्न्यारतिस्त्रीचर्यानि- एकादश जिने ।। ११॥ षद्याशय्याऽऽक्रोशवधयाचनालाभरोगतृणस्पर्शभल- : एकादश परीपहाः संभवन्ति जिने वेदनीयाश्रयाः,तद्यथा-क्षुत्पि- सत्कारपुरस्कारप्रज्ञाऽज़ानादर्शनानि ॥९॥ पासाशीतोष्णदंशमशकचर्याशय्यावधरोगतृणस्पर्शमलपरीपहाः ।। क्षुत्परीपहः पिपासा शीतं उष्णं दंशमशकं नान्यं अरतिः बादरसंपराये सर्वे ॥ १२ ॥ स्त्रीपरीपहः चर्यापरीपहः निपटा शय्या आक्रोशः वधः याचनं चादरसंपरायसंयते सर्वे-द्वाविंशतिरपि परीपहाः संभवन्ति ।। अलाभः रोगः तृणस्पर्शः मलं सत्कारपुरस्कारः प्रज्ञाऽज्ञाने अदर्श- ज्ञानावरणे प्रज्ञाज्ञाने ॥ १३ ।। नपरीपह इत्येते द्वाविंशतिधर्मविनहेतवो यथोक्तं प्रयोजनमभिसं ज्ञानावरणोदये प्रज्ञाज्ञानपरीपही भवतः। धाय रागद्वेषौ निहत्य परीपहाः परिपोढव्या भवन्ति, पश्चानामेव दर्शनमोहान्तराययोरदर्शनालाभौ ॥१४॥ कर्मप्रकृतीनामुदयादेते परीपहाः प्रादुर्भवन्ति, तद्यथा-ज्ञानावरण दर्शनमोहान्तराययोरदर्शनालाभौ यथासङ्ख्यं, दर्शनमोहोदये- वेदनीयदर्शनचारित्रमोहनीयान्तरायाणामिति ।। ऽदर्शनपरीपहः लाभान्तरायोदयेऽलाभपरीपहः ।। . tumist:iWinnt uuildildoer titITAMIL IMAHITIOM ·९अ चा वा "Hamantikinnorinomi manoran.moHAmitoriminowimminimummisuninsummama चारित्रमोहे नाम्यारतिस्त्रीनिषद्याऽऽक्रोशयाचना सामायिकसंयमः छैदोपस्थाप्यसंयमः परिहारविशुद्धिसंयमः सत्कारपुरस्काराः ॥१५॥ सूक्ष्मसंपरायसंयमः यथाख्यातसंयम इति पञ्चविधं चारित्रम् । चारित्रमोहोदये एते. नाग्यादयः सप्त परीपहा भवन्ति ।। तत् पुलाकादिषु विस्तरेण वक्ष्यामः ॥ वेदनीये शेषाः ॥१६॥ अनशनावमौदर्यवृत्तिपरिसयानरसपरित्यागविवि- वेदनीयोदये शेपा एकादश परीपहा भवन्ति ये जिने संभ क्तशय्याऽऽसनकायक्लेशा बाह्यं तपः ॥१९॥ वन्तीत्युक्तम् , कृतः शेषाः?, एभ्यः प्रज्ञाऽज्ञानादर्शनालाभनाश्या अनशनं अवमौदर्य वृत्तिपरिसङ्ख्यानं रसपरित्यागः विविक्त: रतिस्त्रीनिषद्याऽऽक्रोशयाचनासत्कारपुरस्कारेभ्य इति ।। शल्यासनता कायक्लेश इत्येतत्पद्विधं बाह्यं तपः, सम्यग्योग- एकादयों भाज्या युगपदैकोनविंशतेः ॥ १७ ॥ निग्रहो गुप्तिरित्यतः प्रभृति सम्यगित्यनुवर्तते, संयमरक्षणार्थ एपां द्वाविंशतः परीपहाणामेकादयो भजनीया युगपदेक- कर्मनिर्जराथं च चतुर्थषष्ठाप्टमादि सम्यगनशनं तपः॥ अवमौद- सिन् जीवे आ एकोनविंशतः, अत्र शीतोष्णपरीपहौ युगपन्न यम् , अवममित्यूननाम, अवममुदरमस्य अवमोदरः अवमोदरस्य भवतः, अत्यन्तविरोधित्वात् , तथा चर्याशय्यानिषद्यापरीपहा- भावः अवमौदर्यम् , उत्कृष्टावकृष्टौ वर्जयित्वा मध्यमेन कवलेन णामेकस्य सम्भवे द्वयोरभावः।। त्रिविधमवमौदर्य भवति, तद्यथा-अल्पाहारावमौदर्यमुपार्धावमौ- सामायिकच्छेदोपस्थाप्यपरिहारविशुद्धिसूक्ष्मसंपरा-दर्य प्रमाणप्राप्तात् किंचिदूनावमौदर्यमिति, कवलपरिसङ्घयानं ययथाख्यातानि चारित्रम् ॥ १८॥ च प्रारद्वात्रिंशयः कवलेभ्यः । वृत्तिपरिसझवानमनेकविधम् , MinionlinI ·Dreamshinimitenemynti mammycin HindTMAmarnDOHLITATE तद्यथा-उत्क्षिप्तान्तप्रान्तचर्यादीनां सक्तुकुल्मापौदनादीनां चान्य तदभ्यन्तरं तपः नवचतुर्दशपञ्चद्विभेदं भवति यथाक्रम तममभिगृह्यावशेपस्य प्रत्याख्यानम् । रसपरित्यागोऽनेकविधः, प्राग् ध्यानात् , इत उत्तरं यद्वक्ष्यामः॥ तद्यथा- तद्यथा-मद्यमांसमधुनवनीतादीनां रसविकृतीनां प्रत्याख्यानं विर- आलोचनप्रतिक्रमणतदुभयविवेकव्युत्सर्गतपश्छेद- सरूक्षायभिग्रहश्च । विविक्तशय्यासनता नाम एकान्तेऽनावाघेसं- परिहारोपस्थापनानि ॥ २२ ॥ सक्ते स्त्रीपशुपण्डकविवर्जिते शून्यागारदेवकुलसभापर्वतगुहादीना प्रायश्चित्तं नवभेदम् , तद्यथा-आलोचनं प्रतिक्रमणं आलो- मन्यतमस्मिन् समाध्यर्थ संलीनता। कायल्लेशोऽनेकविधः,तद्यथा-- चनप्रतिक्रमणे विवेकः व्युत्सर्गः तपः छेदः परिहारः उपस्थापन- स्थानवीरासनोत्कटुकासनकपार्थदण्डायतशयनातापनाप्रावृतादी- 'मिति।। आलोचनं प्रकटनं प्रकाशनमाख्यानं प्रादुष्करणमित्यना- नि सम्यक् प्रयुक्तानि वायं तपः,अस्मात् पनिधादपि वाह्यात्तपसः . न्तरं १, प्रतिक्रमणं मिथ्यादुष्कृतसंप्रयुक्तः प्रत्यवमर्शः प्रत्याख्यानं सङ्गत्यागशरीरलाघवेन्द्रियविजयसंयमरक्षणकर्मनिर्जरा भवन्ति । कायोत्सर्गकरणं च २, एतदुभयमालोचनप्रतिक्रमणे ३, विवेको प्रायश्चित्तविनयवैयावृत्यस्वाध्यायव्युत्सर्गध्याना- । विवेचन विशोधनं प्रत्युपेक्षणमित्यनन्तरम् ,स एप संसक्तानपा- न्युत्तरम् ॥ २० ॥ नोपकरणादिपु भवति४, व्युत्सर्गः प्रतिस्थापनमित्यनान्तरम् , सूत्रक्रमप्रामाण्यादुत्तरमित्यभ्यन्तरमाह, प्रायश्चित्तं विनयो एपोऽप्यनेपणीयानपानोपकरणादिवशङ्कनीयविवेकेषु च भवति वैयावृत्य स्वाध्यायो व्युत्सर्गो ध्यानमिन्येतत्पविधमभ्यन्तरं तपः॥ ५, तपो वाह्यमनशनादि प्रकीर्ण चानेकविधं चन्द्रप्रतिमादि.६, नवचतुर्दशपश्चद्विभेदं यथाक्रनं प्राग् ध्यानात् ॥२१॥ छेदोऽपवर्तनमपहर इत्यनान्तरम् ,स प्रव्रज्यादिवसपक्षमाससं- PAHILatitatishtant EMAmarantin ·Imummy totke in Hit वत्सराणामन्यतमेपो भवति,परिहारो मासिकादिः८, उपस्था-नयोऽनेकविधः सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रादिगुणाधिकेष्वभ्युत्थाना- पनं पुनःक्षणं पुनधरणं पुनर्वतारोपणमित्यर्थान्तरम् ९, तदेत- सनप्रदानवन्दनानुगमादिः, विनीयते तेन तस्मिन् वा विनयः ।। नत्रविधं प्रायश्चित्तं देशं कालं शक्ति संहननं संयमविराधनां च आचार्योपाध्यायतपस्विशैक्षकग्लानगणकुलसङ्घ- कायेन्द्रियजातिगुणोत्कर्षकृतां च प्राप्य विशुद्ध्यर्थ यथार्ह दीयते साधुसमनोज्ञानाम् ॥ २४ ॥ च आचर्यते च,चिती संज्ञानविशुब्योर्धातुः,तस्य चित्तमिति भवति वैयावृत्यं दशविधं, तद्यथा-आचार्यवैयावृत्यं उपाध्यायवै- निष्ठान्तमौणादिकं च ।। एवमेभिरालोचनादिभिः कृच्छ्रेस्तपोवि-यावृत्यं तपस्विवैयावृत्यं शैक्षकवैयावृत्यं ग्लानवैयावृत्यं कुलवैया- शेपैर्जनिताप्रमादः व्यतिक्रमं प्रायश्वेतयति चेतयंश्च न पुनराचर- वृत्त्यं गणवैयावृत्त्यं सञ्चवैयावृत्त्यं साधुपैयावृत्यं समनोज्ञवैयावृत्य- तीति ततः प्रायश्चित्तम् , अपराधो वा प्रायस्तेन विशुध्यतीति, मिति, व्यावृत्तभावो वैयावृत्यं व्यावृत्तकर्म च, तत्राचार्यः पूर्वोक्तः अतश्च प्रायश्चित्तमिति ॥ पञ्चविधः,आचारगोचरविनयं स्वाध्यायं वा आचार्यादनु तरसादु- ज्ञानदर्शनचारित्रोपचाराः ॥ २३ ।। पाधीयत इत्युपाध्यायः, सब्रहोपग्रहानुग्रहार्थं चोपाधीयतेसमहा- विनयश्चतुर्भेदः, तद्यथा-ज्ञानविनयः दर्शनविनयः चारित्र- दीन वाऽस्योपाध्येतीत्युपाध्यायः, द्विसङ्ग्रहो निम्रन्थ आचार्योपा- विनयः उपचारविनयः, तत्र ज्ञानविनयः पञ्चविधः मतिज्ञा- ध्यायसङ्ग्रहः, त्रिसनहा निर्ग्रन्थी आचार्योपाध्यायप्रवर्तिनीसङ्ग्रहा, नादिः, दर्शनविनयः एकविध एव सम्यग्दर्शनविनयः, चारि-प्रवर्तिनी दिगाचार्येण व्याख्याता, हिताय प्रवर्तते प्रवर्तयति चेति अविनयः पञ्चविधः सामायिकविनयादिः, औपचारिकवि- | प्रवर्तिनी । विक्रप्टोग्रतपोयुक्तस्तपखी, अचिरप्रवजितः शिक्षयि- MDMRITAMATTEN OmiUAE - tl'fimustiti ·Int! तव्यः शिक्षः शिक्षामर्हतीति शैक्षो वा, ग्लानः प्रतीतः,गणः | कस्योपधेः, अभ्यन्तरः शरीरस्य कपायाणां चेति ॥ स्थविरसन्ततिसंस्थितिः, कुलमाचार्यसन्ततिसंस्थितिः, सङ्घचतु- उत्तमसंहननस्यैकाग्रचिन्तानिरोधो ध्यानम् ॥ २७ ॥ विधः श्रमणादिः, साधवः संयताः, संभोगयुक्ताः समनोज्ञाः, उत्तमसंहननं वज्रर्पभमर्धवज्रर्षभं नाराचं च, तद्युक्तस्सैकाग्र- एपामनपानवस्त्रपात्रप्रतिश्रयपीठफलकसंस्तारादिभिर्धर्मसाधनैरु- चिन्तानिरोधश्च ध्यानम् ॥ पग्रहः शुश्रूपा भेषजक्रिया कान्तरविषमदुर्गोपसर्गेष्वभ्युपपत्तिरि- आमूहूर्तात् ॥२८॥ त्येतदादि वैयावृत्यम् ॥ तद् ध्यानमामुहूर्ताद्भवति, परतो न भवति, दुर्ध्यानत्वात् ॥ वाचनाप्रच्छनानुप्रेक्षाऽऽनायधर्मोपदेशाः ॥ २५ ॥ आतेरौद्रधर्मशुक्लानि ॥ २९॥ स्वाध्यायः पञ्चविधः, तद्यथा-वाचना प्रच्छनं अनुगेक्षा तचतुर्विधं भवति, तद्यथा-आत रौद्रं धर्म शुक्लमिति ॥ तेषां आम्नायः धर्मोपदेश इति, तत्र वाचनं शिष्याध्यापनम् , प्रच्छनं परे मोक्षहेतू ॥३०॥ ग्रन्थार्थयोः,अनुप्रेक्षा ग्रन्थार्थयोरेव मनसाऽभ्यासः, आनायो तेषां चतुर्णां ध्यानानां परे धर्मशुक्ले मोक्षहेतू भवतः, पूर्व घोपविशुद्ध परिवर्तन गुणनं, रूपादानमित्यर्थः, अर्थोपदेशो व्या- | वातरोद्रे संसारहेतू इति।। अत्राह-किमेपा लक्षणमिति,अत्रोच्यते ख्यानमनुयोगवर्णनं धर्मोपदेश इल्पनान्तरम् । आर्तममनोज्ञानां सम्प्रयोगे तद्विप्रयोगाय बाह्याभ्यन्तरोपध्योः ॥ २६ ॥ स्मृतिसमन्वाहारः ॥ ३१॥ व्युत्सर्गो द्विविधः-बाह्योऽभ्यतरश्च, तत्र बाह्यो द्वादशरूप अमनोज्ञानां विषयाणां संप्रयोगे तेषां विप्रयोगार्थ यः स्मृ- IEHEYE TERSNEHATTAREERSirailing LTID alu! Will!" Dinu usidraules vious HOM THIMIL ·! -- im.in.In Intim unlidity, 131]Curitiu gimiling!l.181.79.11.1717. PMID 122111e11:11 ABHI TARArin.indain AIIMSunitali. तिसमन्वाहारो भवति तदार्तध्यानमित्याचक्षते ॥ किंचान्यत् हिंसार्थमनृतवचनार्थ स्तेयार्थ विषयसंरक्षणार्थ चस्मृतिसम- वेदनायाश्च ॥ ३२ ॥ न्वाहारो रौद्रध्यानं, तदविरतदेशविरतयोरेव भवति । वेदनायाश्वामनोज्ञायाः संप्रयोगे तद्विप्रयोगाय स्मृतिसम-! आज्ञाऽपायविपाकसंस्थानविचयाय धर्ममप्रमत्त- न्वाहार आर्तमिति ॥ किंचान्यत्- संयतस्य ॥ ३७॥ विपरीतं मनोज्ञानाम् ॥ ३३ ॥ आज्ञाविचयाय अपायविचयाय विपाकविचयाय संस्थान- मनोज्ञानां विपयाणां मनोज्ञायाश्च वेदनाया विप्रयोगे तत्सं- · विचयाय च स्मृतिसमन्वाहारो धर्मध्यानम्, तदप्रमत्तसंयतस्य प्रयोगाय स्मृतिसमन्बाहार आतम् ॥ किंचान्यत् भवति॥ किंचान्यत्- निदानं च ॥ ३४॥ उपशान्तक्षीणकषाययोश्च ॥ ३८॥ कामोपहतचित्तानां पुनर्भवविषयसुखगृद्धानां निदानमार्त उपशान्तकपायस्य क्षीणकपायस्य च धर्म ध्यानं भवति । ध्यानं भवति॥ शुक्ले चाये ॥ ३९॥ तदविरतदेशविरतप्रमत्तसंयनानाम् ॥ ३५ ॥ शुक्ले चाये. ध्याने-पृथक्त्ववितर्कैकत्ववितर्क चोपशान्तक्षीण- तदेतदातध्यानमविरतदेशविरतप्रमत्तसंयतानामेव भवति ।। कपाययोर्भवतः, आये शुक्ले ध्याने पृथक्त्ववितर्कैकत्ववितर्के पूर्व- हिंसाऽनृतस्तेयविषयसंरक्षणेभ्योरौद्रमविरत विदो भवतः॥ देशविरतयोः ।। ३६ ॥ परे केवलिनः ॥४०॥ -- Ititing Wiumbition ·MISSUTRIT EINimtATHER परे द्वे शुरध्याने केवलिन एव भवतः, न छमस्थस्य ॥ चारं प्रथमम् - अत्राह-उक्तं भवता-'पूर्वे शुक्ने ध्याने, परे शुक्के ध्याने' इति. अविचारं द्वितीयम् ॥ ४४ ॥ तत् कानि तानीति ?, अत्रोच्यते-- अविचारं सवितर्क द्वितीयं ध्यानं भवति । अत्राह-वितर्क- पृथक्त्वैकत्ववितर्कसूक्ष्मक्रियाप्रतिपातिव्युपरतक्रिया- विचारयोः कः प्रतिविशेष इति ?, अत्रोच्यते- निवृत्तीनि ॥४१॥ वितर्कः श्रुतम् ॥ ४५ ॥ पृथक्त्ववितर्क एकत्ववितर्क सूक्ष्मक्रियाप्रतिपाति व्युपरतक्रि यथोक्तं श्रुतज्ञानं वितकों भवति ॥ यानिवृत्तीति चतुर्विधं शुक्लध्यानम् ॥ विचारोऽर्थव्यञ्जनयोगसंक्रान्तिः ॥ ४६ ॥ तत् त्र्येककाययोगायोगानाम् ॥ ४२ ॥ अर्थव्यञ्जनयोगसंक्रान्तिर्विचार इति ॥ एतदभ्यन्तरं तपः तदेतचतुर्विधं शुक्लध्यानं त्रियोगस्यान्यतमयोगस्य काययो- संवरत्वादभिनवकर्मोपचयप्रतिषेधकं निर्जरणफलत्वात्कर्मनिर्जर- गस्यायोगस्य च यथासङ्ख्यं भवति, तत्र त्रियोगानां पृथक्त्ववि-, कम् ,अभिनवकर्मोपचयप्रतिपेधकत्वात्पूर्वोपचितकर्मनिर्जरकत्वाच तर्कम् एकान्यतमयोगानामेकत्ववितकं काययोगाना सूक्ष्मक्रिय-! निर्वाणप्रापकमिति। अत्राह-उक्तं भवता-'परीपहजयात्तपसोऽनु- मप्रतिपाति अयोगानां व्युपरतक्रियमनिवृत्तीति ॥ भावतश्च कर्मनिर्जरा भवतीति, तत्किं सर्वे सम्यग्दृष्टयः समनि- एकाश्रये सवितर्के पूर्वे ॥ ४३ ॥ जरा आहोखिदस्ति कश्चित्प्रतिविशेप इति ?, अत्रोच्यते-- एकद्रव्याश्रये सवितर्के पूर्व ध्याने-प्रथमद्वितीये ।। तत्र सवि- सम्यग्दृष्टिनावकविरतानन्तवियोजकदर्शनमोहक्ष- AMRITANTRA inio militar CHRIDEOnmurtinimittianmil METAMEmanmunic.niharan rangilrampariman writ ·. पकोपशमकोपशान्तमोहक्षपकक्षीणमोहजिनाः प्रति प्रस्थिता अनियतेन्द्रियाः कथंचित्किचिदुत्तरगुणेषु विराध- क्रमशोऽसङ्ख्येयगुणनिजराः ॥ ४७ ॥ यन्तश्चरन्ति ते प्रतिसेवनाकुशीलाः, येषां तु संयतानां सतां सम्यग्दृष्टिः श्रावकः विरतः अनन्तानुबन्धिवियोजकः दर्शन- कथंचित्संज्वलनकपाया उदीर्यन्ते ते कषायकुशीलाः, ये वीत- मोहक्षपकः मोहोपशमकः उपशान्तमोहः मोहक्षपकः क्षीणमोहः | रागच्छद्मस्थाईर्यापथप्राप्तास्ते निग्रन्थाः,ईर्या योगः पन्थाः संयमः जिन इत्येते दश क्रमशोऽसङ्ख्येयगुणनिर्जरा भवन्ति, तद्यथा- योगसंयमप्राप्ता इत्यर्थः, सयोगाः शैलेशीप्रतिपन्नाश्च केवलिनः सम्यग्दृष्टेः श्रावकोऽसङ्खयेयगुणनिर्जरः श्रावकाद्विरतः विरतादन- स्लातका इति । न्तानुवन्धिवियोजक इति, एवं शेषाः॥ संयमश्रुतप्रतिसेवनातीर्थ लिङ्गलेश्योपपातस्थान- पुलाकवकुशकुशीलनिर्ग्रन्थलातका निर्ग्रन्थाः॥४८॥ विकल्पतः साध्याः ॥४९॥ पुलाको बकुशः कुशीलो निग्रन्थः स्नातक इत्येते पञ्च निम्र एते पुलाकादयः पञ्च निर्ग्रन्थविशेषा एभिः संयमादिभिर- न्थविशेषा भवन्ति, तत्र सततमप्रतिपातिनो जिनोक्तादागमानि- नुयोगविकल्पैः साध्या भवन्ति, तद्यथा-संयमः, कः कस्मिन् ग्रन्थपुलाकाः, नैन्थ्यं प्रति प्रस्थिताः शरीरोपकरणविभूषानु- संयमे भवतीति ?, उच्यते, पुलाकबकुशप्रतिसेवनाकुशीला द्वयोः वर्तिन ऋद्धियशस्कामाः सातगौरवाश्रिता अविविक्तपरिवारा- संयमयोः-सामायिके छेदोपस्थाप्ये च, कपायकुशीलो द्वयोः-परि- श्छेदशवलयुक्ता निर्ग्रन्था बकुशाः, कुशीला द्विविधाः-प्रतिसे- हारविशुद्धौ सूक्ष्मसंपराये च, निर्ग्रन्थस्नातकावेकस्मिन् यथाख्या- वनाकुशीलाः कपायकुशीलाच, तत्र प्रतिसेवनाकुशीला:-नैर्ग्रन्थ्यं तसंयमे । श्रुतम् , पुलाकवकुशप्रतिसेवनाकुशीला उत्कृष्टेनाभिन्ना- Huly MAHA Jitman IMALA ·infummHITAMINERAL Riymittin tim क्षरदशपूर्वधराः, कपायकुशीलनिग्रन्थौ चतुर्दशपूर्वधरौ, जघन्येन द्रव्यलिङ्गं भावलिङ्ग च,भावलिङ्गं प्रतीत्य सर्वे पञ्च निर्ग्रन्था भाव पुलाकस्य श्रुतमाचारवस्तु, बकुशकुशीलनिर्ग्रन्थानां श्रुतमष्टौ प्रवः लिङ्गे भवन्ति, द्रव्यलिङ्गं प्रतीत्य भाज्याः।। लेश्याः, पुलाकस्यो- चनमातरः, श्रुतापगतः केवली स्नातक इति । प्रतिसेवना, प-तरास्तिस्रो लेश्या भवन्ति, वकुशप्रतिसेवनाकुशीलयोः सर्वाः पड- श्वानां मूलगुणानां रात्रिभोजनविरतिपष्ठानां पराभियोगादला-पि, कषायकुशीलस्य परिहारविशुद्धेस्तित्र उत्तराः, सूक्ष्मसंपरायस्य कारेणान्यतमं प्रतिसेवमानः पुलाको भवति, मैथुनमित्येके, ब- निर्ग्रन्थस्नातकयोश्च शुक्लैच केवला भवति, अयोगः शेलैशीप्रति- कुशो द्विविधः-उपकरणबकुशः शरीरबकुशच, तत्रोपकरणाभिष्व- पन्नोऽलेश्यो भवति ।। उपपातः, पुलाकरसोत्कृष्टस्थितिषु देवेषु क्तचित्तो विविधविचित्रमहाधनोपकरणपरिग्रहयुक्तो बहुविशेपो- सहस्रारे, चकुशप्रतिसेवनाकुशीलयोविंशतिसागरोपमस्थितिष्या- पकरणकांक्षायुक्तो नित्यं तत्प्रतिसंस्कारसेवी भिक्षुरुपकरणबकुशो रणाच्युतकल्पयोः, कपायकुशीलनिर्ग्रन्थयोस्त्रयस्त्रिंशत्सागरोपम- भवति, शरीराभिष्यक्तचित्तो विभूषार्थं तत्प्रतिसंस्कारसेवी शरी- स्थितिषु देवेषु सर्वार्थसिद्धे, सर्वेपामपि जघन्या पल्योपमपृथक्त्व- रखकुशः,प्रतिसेवनाकुशीलो मूलगुणानविराधयन्नुत्तरगुणेषु कांचि- स्थितिपु सौधर्मे, स्नातकस्य निर्वाणमिति ।। स्थानम् , असङ्ख्ये- द्विराधनां प्रतिसेवते, कपायाशीलनिर्ग्रन्थस्नातकानां प्रतिसेवना यानि संयमस्थानानि कपायनिमित्तानि भवन्ति, तत्र सर्वजघ- नास्ति ।। तीर्थम् , सर्वे सर्वेषां तीर्थकराणां तीर्थेषु भवन्ति, एके न्यानि लब्धिस्थानानि पुलाककपायकुशीलयोः, तौ युगपदसङ्ख्थे- त्वाचार्या मन्यन्ते--पुलाकवकुशप्रतिसेवनाकुशीलास्तीर्थे नित्यं । यानि स्थानानि गच्छतः, ततः पुलाको व्युच्छिद्यते, कपायकुशी- भवन्ति, शेपास्तीर्थे वा अतीर्थे वा ।। लिङ्गम् , लिङ्गम् द्विविध-लस्त्वसङ्कथयानि स्थानान्येकाकी गच्छति, ततः कपायकुशीलammelinum ·प्रतिसेवनाकुशीलवकुशा युगपदसञ्जाथेयानि संयमस्थानानि गच्छ- ऊर्ध्वमेकमेव स्थानं गत्वा निग्रन्थलातको निर्वाणं प्रामोतीति, न्ति, ततो वक़ुशो व्युच्छिद्यते, ततोऽसङ्गायेयानि स्थानानि गत्वा एपां संयमलब्धिरनन्तानन्तगुणा भवतीति । प्रतिसेवनाकुशीलो व्युच्छिद्यते, ततोऽसलयेयानि स्थानानि गत्वा कपायकुशीलो व्युच्छिद्यते, अत ऊर्ध्वमकपायस्थानानि निर्ग्रन्थः इति तत्त्वार्थाधिगमेऽहत्प्रवचनसनहे प्रतिपद्यते, सोऽप्यसङ्गयेयानि स्थानानि गत्वा व्युच्छिते, अत नवमोऽध्यायः समाप्तः ॥ IRCISE HE अथ दशमोऽध्यायः॥ HILLMist: Virtant in tatra omin milimmitmenit inti.imimil FerimarITERATUTER Ent मोहक्षयात् ज्ञानदर्शनावरणान्तरायक्षयाच केवलम्॥१॥ ज्ञानदर्शनावरणान्तरायप्रकृतीनां तिसृणां युगपत्क्षयोभवति,ततः मोहनीये क्षीणे ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायेपु क्षीणेषु च केवलमुत्पद्यते।। अत्राह-उक्तं मोहक्षयाद् ज्ञानदर्शनावरणान्तराय- केवलज्ञानदर्शनमुत्पद्यते, आसां चतसृणां कर्मप्रकृतीनां क्षयः केव- क्षयाच केवलमिति, अथ मोहनीयादीनां क्षयः कथं भवतीति ?, लस्य हेतुरिति, तत्क्षयादुत्पद्यत इति हेतौ पञ्चमीनिर्देशः, मोह- अत्रोच्यते- क्षयादिति पृथकरणं क्रमप्रसिद्ध्यर्थ यथा गम्येत पूर्व मोहनीयं बन्धहेत्वभावनिर्जराभ्याम् ॥२॥ कृत्स्नं क्षीयते, ततोऽन्तर्मुहूर्त छमस्थवीतरागो भवति, ततोऽस्य मिथ्यादर्शनादयो बन्धहेतवोऽभिहिताः, तेपामपि तदावर- IDAIRATIOTEIn II IN MARATHI ·Aur mailinine ImmunterButte ili Marliente selling frasilimalinius ir Wimmilla TAIMERHITIlluminaamaan णीयस्य कर्मणः क्षयादभावो गवति,सम्यग्दर्शनादीनां चोत्पत्तिः, ज्ञानदर्शनसिदत्वेभ्यः ॥४॥ 'तत्वार्थश्रद्धान-सम्यग्दर्शनम् ,तनिपर्गादधिमाद्वे'त्युक्तम् ,एवं सं औपशमिकक्षायिकक्षायौपशमिकौदयिकपारिणामिकानांभा- वरसंवृतस्य महात्मनः सम्यग्व्यायामस्याभिनवस्य कर्मण उपचयो बानां भव्यत्वस्य चाभावान्मोक्षो भवति, अन्यत्र केवलसम्यक्त्व- न भवति, पूर्वोपचितस्य च यथोक्तैर्निर्जराहेतुभिरत्यन्तक्षयः, ततः केवलज्ञानकेवलदर्शनसिद्धत्वेभ्यः, एने ह्यस्य क्षायिका नित्यास्तु | सर्वद्रव्यपर्यायविषयं परमैश्वर्यमनन्तं केवलं ज्ञानदर्शनं प्राप्य शुद्धो मुक्तस्यापि भवन्ति ।। बुद्धः सर्वज्ञः सर्वदर्शी जिनः केवली भवति, ततः प्रतनुशुभच तदनन्तरमूयं गच्छत्यालोकान्तात् ॥५॥ तुष्कर्मावशेष आयुःकर्मसंस्कारवशाद्विहरति ।। ततोऽस्य तदनन्तरमिति, कृत्स्नकर्मक्षयानन्तरमौपशमिकाधभावानन्तरं कृत्लकर्मक्षयो मोक्षः ॥ ३॥ चेत्यर्थः, मुक्त ऊचं गच्छत्यालोकान्तात् , कर्मक्षये देहवियोगसि- कृत्स्नकर्मक्षयलक्षणो मोक्षो भवति, पूर्व क्षीणानि चत्वारि ध्यमानगतिलोकान्तप्राप्तयोऽस्य युगपदेकसमयेन भवन्ति, तद्य- कर्माणि, पश्चाद्वेदनीयनामगोत्रायुष्कक्षयो भवति,तत्क्षयसमकाल- था-प्रयोगपरिणामादिसमुत्थस्य गतिकर्मण उत्पत्तिकार्यारम्भ- मेवौदारिकशरीरवियुक्तस्यास्य जन्मनः प्रहाणं, हेत्वभावाचोत्त- विनाशा युगपदेकसमयेन भवन्ति तद्वत् ।। अत्राह-पहीणकर्मणो रस्याप्रादुर्भावः, एपा अवस्था कृत्स्नकर्मक्षयो मोक्ष इत्युच्यते ।। निरासवस्य कथं गतिर्भवतीति ?, अत्रोच्यते किचान्यत्- पूर्वप्रयोगादसङ्गत्वादन्धच्छेदात्तथागतिपरिणामाच औपशमिकादिभव्यत्वाभावाचान्यत्र केवलसम्यक्व- तद्गतिः ॥६॥ my and AmtHHTHHATTISTERTAINMENT ·ButumultilingunalityLEI MULI HEART பார் பாப்பா பால்:Aran पूर्वप्रयोगात्, यथा हस्तदण्डचक्रसंयोगात्पुरुषप्रयत्नतश्चा- भ्यश्च हेतुभ्यः तथाऽस्य गतिपरिणाम उत्पद्यते येन सिध्यमानग- विद्धं कुलालचक्रमुपरतेष्वपि पुरुपप्रयत्नहस्तदण्डचक्रसंयोगेषु पूर्व- तिर्भवति, ऊर्ध्वमेव भवति, नास्तिर्यग्वा, गौरवप्रयोगपरिणामा- प्रयोगाद् भ्रमत्येवासंस्कारपरिक्षयात् , एवं यः पूर्वमस्य कर्मणा प्र- ऽऽसङ्गयोगाभावात् , तद्यथा-गुणवद्भूमिभागारोपितमृतुकालजातं योगो जनितः स क्षीणे अपि कर्मणि गतिहेतुर्भवति, तत्कृता गतिः। बीजो दादङ्गुरप्रवालपर्णपुष्पफलकालेष्वविमानितसेकदौहृदादि- किंचान्यत्-असङ्गत्वात्, पुद्गलानां जीवानां च गतिमत्त्व- पोषणकर्मपरिणतं कालच्छिन्नं शुष्कमलाब्बप्सु न निमज्जति, मुक्तं, नान्येषां द्रव्याणाम् , तत्राधोगौरवधर्माणः पुद्गलाः ऊर्ध्वगौ- तदेव गुरुकृष्णमृत्तिकालेपैर्घनैर्बहुभिरालिप्तं धनमृत्तिकालेपवेष्टनज- रवधर्माणो जीवाः, एष स्वभावः, अतोऽन्यासङ्गादिजनिता गति- नितागन्तुकगौरवमप्सु प्रक्षिप्तं तजलप्रतिष्ठं भवति, यदा त्वस्या- भवति, यथा सत्स्वपि प्रयोगादिषु गतिकारणेषु जातिनियमेना- द्भिः क्लिन्नो मृत्तिकालेपो व्यपगतो भवति तदा मृत्तिकालेपसङ्ग- धस्तिर्यगूधं च स्वाभाविक्यो लोप्टवाय्वनीनां गतयो दृष्टाः तथा। विनिर्मुक्तं मोक्षानन्तरमेवोचं गच्छति आसलिलोखंतलात् , एव- सङ्गविनिर्मुक्तस्योर्ध्वगौरवादूर्ध्वमेव सिध्यमानगतिर्भवति, संसा- मूर्ध्वगौरवगतिधर्मा जीवोऽप्यष्टकर्ममृत्तिकालेपवेष्टितःतत्सङ्गात् सं- रिणस्तु कर्मसङ्गादधस्तिर्यगूधं च । किंचान्यत्-बन्धच्छे- सारमहार्णवे भवसलिले निमग्नो भवासक्तोऽधस्तिर्यगूधं च गच्छति, दात्, यथा रज्जुबन्धच्छेदात् पेडाया वीजकोशबन्धनच्छेदाच्चैरण्ड- सम्यग्दर्शनादिसलिलक्लेदात् प्रहीणाष्टविधकर्ममृत्तिकालेप ऊर्ध्वगौ- बीजानां गतिर्दृष्टा तथा कर्मबन्धनच्छेदात्सिध्यमानगतिः । कि- स्वादूर्ध्वमेव गच्छत्या लोकान्तात् ।। स्यादेतत्-लोकान्तादप्यू चान्यत्-तथागतिपरिणामाच, ऊर्ध्वगौरवात्पूर्वप्रयोगादि- मुक्तस्य गतिः किमर्थं न भवतीति ?, अत्रोच्यते, धर्मास्तिकाया- wilun itmalin milit.lim in.nlmmitali ahee Hin HimHARMA Hum DiH ·--- भावात् , धर्मास्तिकायो हि जीवपुद्गलानां गत्युपग्रहेणोपकुरुते, सध्यति, तत्र प्रमत्तसंयताः संयतासंयतान सहियन्ते, श्रमण्यपग- तत्र नास्ति,तस्माद्गत्युपग्रहकारणाभावात् परतो गतिर्न भवति अप्सु तवेदः परिहारविशुद्धिसंयतः पुलाकोऽप्रमत्तचतुर्दशपूर्वी आहार- अलावुवत् , नाधो न तिर्यगित्युक्तम् , तत्रैवानुश्रेणिगतिर्लोकान्ते- 'कशरीरीति न संहियन्ते, ऋजुसूत्रनयः शब्दादयश्च त्रयः प्रत्यु- ऽवतिष्ठते मुक्तो निष्क्रिय इति ॥ त्पन्नभावप्रज्ञापनीयाः, शेपा नया उभयभावं प्रज्ञापयन्तीति ।। क्षेत्रकालगतिलिङ्गतीर्थचारित्रप्रत्येकवुद्धबोधितज्ञाना- कालः, अत्रापि नयद्वयम् , कस्मिन् काले सिध्यतीति, प्रत्युत्पन्न- वगाहनाऽन्तरसङ्ख्याऽल्पयत्वतः साध्याः ॥ ७॥ भावप्रज्ञापनीयस अकाले सिध्यति, पूर्वभावप्रज्ञापनीयस्य जन्मतः क्षेत्रं कालः गतिः लिङ्गं तीर्थ चारित्रं प्रत्येकबुत्रोधितः संहरणतश्च, जन्मतोऽवसर्पिण्यामुत्सर्पिण्यामनवसर्पिण्युत्सपिण्यां ज्ञानं अवगाहना अन्तरं सङ्ख्या अल्पबहुत्वमित्येतानि द्वादशानु-च जातः सिध्यति, एवं तावदविशेषतः, विशेषतोऽप्यवसर्पिण्यां योगद्वाराणि सिद्धस्य भवन्ति, एभिः सिद्धः साध्योऽनुगम्यश्चि- सुपमदुप्पमायां सङ्कथेयेषु अर्पषु शेपेषु जानः सिध्यति, दुष्पमसु- न्त्यो व्याख्येय इत्येकार्थत्वम् , तत्र पूर्वभावप्रजापनीयः प्रत्यु- पमायां सर्वस्यां सिध्यति, दुष्पमसुपमायां जातो दुप्पमायां सि- त्पन्नभावप्रज्ञापनीयश्च द्वौ नयौ भवतः, तत्कृतोऽनुयोगविशेषः, ध्यति, न तु दुष्पमायां जातः सिध्यति, अन्यत्र नैव सिध्यति, तद्यथा-क्षेत्रम् , कसिन् क्षेत्रे सिध्यतीति, प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञा- संहरणं प्रति सर्वकालेववसर्पिण्यामुत्सर्पिण्यामनवसर्पिण्युत्सर्पिण्यां पनीयं प्रति सिद्धिक्षेत्रे सिध्यति, पूर्वभावप्रज्ञापनीयस्य जन्म प्रति च सिध्यति ।। गतिः, प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्य सिद्धिगत्यां पञ्चदशसु कर्मभूमिपु जातः सिध्यति, संहरणं प्रति मानुपक्षेत्रे सि- सिध्यनि,शेपास्तु नया द्विविधाः-अनन्तरपश्चात्कृतगतिकश्च एका- Mail-IITLEDISHITISAINMinistmi Finnininimcutimrittimilinoistratimarinamurtin.theatrina-Taminiml --- ·न्तरपश्चात्कृतगतिकश्थं, अनन्तरपश्चात्कृतगतिकस्य मनुष्यंगत्यां स्य यथाख्यातसंयतः सिध्यति; परम्परपश्चात्कृतिकस्य व्यञ्जिते- सिध्यति, एकान्तरपश्चात्कृतगतिकस्याविशेषेण सर्वगतिभ्यः सि- ऽव्यञ्जिते च, अव्यञ्जिते त्रिचारित्रपश्चात्कृतचतुश्चारित्रपश्चात्कृतः ध्यति ॥ लिङ्गं स्त्रीपुंनपुंसकानि, प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्यावेदः पञ्चचारित्रपश्चात्कृतश्च, व्यजिते सामायिकसूक्ष्मसांपरायिकयथा- सिध्यति, पूर्वभावप्रज्ञापनीयस्यानन्तरपश्चात्कृतगतिकस्य परम्पर- ख्यातपश्चात्कृतसिद्धाः 'छेदोपस्थाप्यसूक्ष्मसम्पराययथाख्यातप- पश्चात्कृतगतिकस्य च त्रिभ्यो लिङ्गेभ्यः सिध्यति ।। तीर्थम्, वात्कृतसिद्धाः सामायिकच्छेदोपस्थाप्यसूक्ष्मसम्पराययथाख्यात- सन्ति तीर्थकरसिद्धाः तीर्थकरतीर्थे१ नोतीर्थकरसिद्धाः तीर्थकरती- पश्चात्कृतसिद्धाः छेदोपस्थाप्यपरिहारविशुद्धिसूक्ष्मसम्पराययथा- ॥२ अतीर्थकरसिद्धाःतीर्थकरतीर्थे,एवं तीर्थकरीतीर्थे सिद्धाअपि ॥ ख्यातपश्चात्कृतसिद्धाः सामायिकच्छेदोपस्थाप्यपरिहारविशुद्धिसू- लिङ्गे पुनरन्यो विकल्प उच्यते, द्रव्यलिङ्ग भावलिङ्गमलिङ्गमिति, क्ष्मसम्पराययथाख्यातपश्चात्कृतसिद्धाः ॥प्रत्येकवुद्धबोधितः, प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्यालिङ्गः सिध्यति,पूर्वभावप्रज्ञापनीयस्य अस्य व्याख्याविकल्पश्चतुर्विधः, तद्यथा-अस्ति खयंबुद्धसिद्धा, भावलिङ्गं प्रति स्वलिङ्गे सिध्यति, द्रव्यलिङ्गं त्रिविधं-स्वलिङ्ग- सद्विविधा-अहंश्च तीर्थकरः प्रत्येकबुद्धसिद्धश्च, बुद्धबोधितसिद्धाः मन्यलिङ्गं गृहिलिङ्गमिति, तत्प्रति भाज्यं, सर्वस्तु भावलिङ्गं त्रिचतुर्थो विकल्पः, परबोधकसिद्धाः स्वेष्टकारिसिद्धाः।। ज्ञानम् ; प्राप्तः सिध्यति ।। चारित्रम् , प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्य नोचा- अत्र प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्य केवली सिध्यति, पूर्वभावप्रज्ञा- रित्री. नोऽचारित्री-सिध्यति, पूर्वभावप्रज्ञापनीयो द्विविधः-अन- पनीयो द्विविधा-अनन्तरपश्चात्कृतिकश्च परम्परपश्चात्कृतिकश्च, न्तरपश्चात्कृतिकश्च परम्परपश्चात्कृतिकश्च, अनन्तरपश्चात्कृतिक- अव्यजिते च व्यञ्जितेच, अव्यञ्जिते द्वाभ्यां ज्ञानाभ्यां सिध्यति,. MADE BHARP010m ·ADHinm HITRATE TAITHERWIm TAININimesriti fimmintling HILITANISHRA त्रिभिश्चतुभिरिति, व्यञ्जिते द्वाभ्यां मतिश्रुताभ्याम् , त्रिभिर्मति- | स्तोकाः संहरणसिद्धाः, जन्मतोऽसंख्येयगुणाः, संहरणं द्विविधम्- श्रुतावधिभिर्मतिश्रुतमनःपर्यागा,चतुभिर्मतिश्रुतावधिमनःपर्या- परकृतं स्वयंकृतं च, परकृतं देवकर्मणा चारण विद्याधरैश्च, खयं- यैरिति ॥ अवगाहना, कः कस्यां शरीरावगाहनायां वर्तमानः कृतं चारणविद्याधराणामेव,एपांच क्षेत्राणां विभागः कर्मभूमिरक- सिध्यति ?, अवगाहना द्विविधा-उत्कृष्टा जघन्या च, उत्कृष्टा मभूमिः समुद्रा द्वीपाऊधमस्तिर्यगिति लोकत्रयं,तत्र सर्वस्तोका पश्च धनुःशतानि धनुःपृथक्त्वेनाभ्यधिकानि, जघन्या सप्तरत्नयो- ऊर्ध्वलोकसिद्धाःअधोलोकसिद्धाः संख्येयगुणाः तिर्यग्लोकसिद्धाः ऽगुलपृथत्वेन हीनाः, एतासु शरीरावगाहनासु सिध्यति पूर्वभा- संख्येयगुणाः,सर्वस्तोकाः समुद्रसिद्धाः द्वीपसिद्धाः संख्येयगुणाः, वप्रज्ञापनीयस्य, प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्य तु एतास्वेच यथावं एवं तावदव्यञ्जिते व्यजितेऽपि सर्वस्तोका लवणसिद्धाः कालोद- त्रिभागहीनासु सिध्यति । अन्तरम् , सिध्यमानानां किमन्त- | सिद्धाः संख्येयगुणा जम्बूद्वीपसिद्धाः संख्येयगुणा धातकीखण्ड- रम् , अनन्तरं च सिध्यन्ति सान्तरं च सिध्यन्ति, तत्रानन्तरं सिद्धाः संख्येयगुणाः पुष्करार्धसिद्धाः संख्येयगुणा इति ।। काल जघन्येन द्वौ समयौ उत्कृष्टेनाप्टौ समयान्, सान्तरं जघन्येनैकं | इति त्रिविधी विभागो भवति-अवसर्पिणी उत्सर्पिणी अनवसर्पि- समयं उत्कृष्टेन षण्मासा इति । सया, कत्येकसमये सिध्यन्ति, ण्युत्सर्पिणीति, अन सिद्धानां (व्यजितानां) व्यजितान्यजित- जघन्येनैक उत्कृष्टेनाप्टशतम् ॥ अल्पबहुत्वम् , एपा क्षेत्रादी- विशेपयुक्तोऽल्पबहुत्वानुगमः कर्तव्यः, पूर्वभावप्रज्ञापनीयस्य सर्व- नामेकादशानामनुयोगद्वाराणामल्पबहुत्वं वाच्यं, तद्यथा-क्षेत्रसि- | स्तोका उत्सर्पिणीसिद्धा अवसर्पिणीसिद्धा विशेषाधिकाः अनवस- द्वानों जन्मतः संहरणतश्च, कर्मभूमिसिद्धाधाकर्मभूमिसिद्धाच, सर्व- पिण्युत्सर्पिणीसिद्धाः संख्येयगुणा इति. प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीय- THE HERE TITTERTAmtrnaIET RITE. Hin - ani mHTTER ·twipimum tumin ONORMACURITHIMIRIDHIhtimall.INDRENIAMERIA INTERNHUimamiATHILIPIN. ३ साकाले सिध्यति, नास्त्यल्पवहुत्वम् ।। गतिः, प्रत्युत्पन्नभावप्र- ज्ञापनीयश्च पूर्वभावप्रज्ञापनीयश्च, प्रत्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्य नो- ज्ञापनीयस्य सिद्धिगतौ सिध्यति,नास्त्यल्पबहुत्वम् , पूर्वभावप्रज्ञा- चारित्री नोअचारित्री सिध्यति, नास्त्यल्पबहुत्वम् , पूर्वभावप्रज्ञा- पनीयस्थानन्तरपश्चात्कृतगतिकस्य मनुष्यगतौ सिध्यति,नास्त्यल्प- पनीयस्य व्यञ्जिते चाव्यञ्जिते च, अव्यञ्जिते सर्वस्तोकाः पञ्च- वहुत्वम्, परम्परपश्चात्कृतगतिकस्यानन्तरा गतिश्चिन्त्यते,तद्यथा- चारित्रसिद्धाः चतुश्चारित्रसिद्धाः संख्येयगुणाः त्रिचारित्रसिद्धाः सर्वस्तोकास्तिर्यग्योन्यनन्तरगतिसिद्धाःमनुष्येभ्योऽनन्तरगतिसि- संख्येयगुणाः,व्यञ्जिते सर्वस्तोकाः सामायिकच्छेदोपस्थाप्यपरिहा- द्धाः संख्येयगुणाः नारकेभ्योऽनन्तरगतिसिद्धाःसंख्येयगुणाः देवे. रविशुद्धिसक्ष्मसम्पराययथाख्यातचारित्रसिद्धाः छेदोपस्थाप्यपरि- भ्योऽनन्तरगतिसिद्धाः संख्येयगुणा इति ।। लिङ्गम् , प्रत्युत्पन्न- हारविशुद्धिसूक्ष्मसम्पराययथाख्यातचारित्रसिद्धाः संख्येयगुणाः भावप्रज्ञापनीयस्य व्यपगतवेदः सिध्यति, नास्त्यल्पबहुत्वम् , पूर्व- सामायिकपरिहारविशुद्धिसूक्ष्मसम्पराययथाख्यातसिद्धाः संख्ये. भावप्रज्ञापनीयस्य सर्वस्तोका नपुंसकलिङ्गसिद्धाः स्त्रीलिङ्गसिद्धाः यगुणाःसामायिकपरिहारविशुद्धि(छेदोपस्थाण्य)सूक्ष्मसम्परायय- संख्येयगुणाः पुंल्लिङ्गसिङ्गाः संख्येयगुणा इति ॥ तीर्थम् , सर्व-थाख्यातसिद्धाः संख्येयगुणाःसामायिकसूक्ष्मसम्पराययथाख्यात: स्तोकाः तीर्थकरसिद्धाः तीर्थकरतीर्थे, नोतीर्थकरसिद्धाः संख्येय- चारित्रसिद्धाः संख्येयगुणाःछेदोपस्थाप्यसूक्ष्मसम्पराययथाख्या: गुणा इति, तीर्थकरतीर्थसिद्धा नपुंसकाः संख्येयगुणाः, तीर्थकर- तचारित्रसिद्धाः संख्येयगुणाः। प्रत्येकबुद्धबोधितः, सर्वस्तो- तीर्थसिद्धाः स्त्रियः संख्येयगुणाः, तीर्थकरतीर्थसिद्धा पुमांसः सं- काः प्रत्येकवुद्धसिद्धाः, बुद्धबोधितसिद्धाः नपुंमकाः संख्येयगुणाः, ख्येयगुणा इति ।। चारित्रम् ,अत्रापि नयौ द्वौ-प्रत्युत्पन्नभावप्र- बुद्धबोधितसिद्धाः स्त्रियः संख्येयगुणाः,बुद्धयोधितसिद्धाः पुमांसः Halim THIHITHIMImain ·. amayununil Hirmiltiniumma titwan memoirmittee संख्येयगुणा इति । ज्ञानम् , कः केन ज्ञानेन युक्तः सिध्यति?, प्र- | वमध्यान्तरसिद्धाः सख्येयगुणाः अधस्ताद्यवमध्यान्तरसिद्ध! त्युत्पन्नभावप्रज्ञापनीयस्य सर्वः केवली सिध्यति,नास्त्यल्पबहुत्वम्, असंख्येयगुणाः उपरियवमध्यान्तरसिद्धा विशेषाधिकाः सर्वे वि- पूर्वभावप्रज्ञापनीयस्य सर्वस्तोका विज्ञानसिद्धाः चतुर्ज्ञानसिद्धाः शेषाधिकाः।। सङ्ख्या, सर्वस्तोका अष्टोत्तरशतसिद्धाः विपरीत- संख्येयगुणाः त्रिज्ञानसिद्धाःसंख्येयगुणाः, एवं तावदव्यञ्जिते,व्य-क्रमात् सप्तोत्तरशतसिद्धादयो यावत्पश्चाशत् इत्यनन्तगुणाः, एको- जितेऽपि सर्वस्तोका मतिश्रुतज्ञानसिद्धाः मतिश्रुतावधिमनःपर्या- नपश्चाशदादयो यावत्पञ्चविंशतिरित्याख्येयगुणाः, चतुर्विंश- यज्ञानसिद्धाः संख्येयगुणाः (मतिश्रुतमनः पयवसिद्धाः संख्येय- त्यादयो यावदेक इति सङ्ख्येयगुणाः, विपरीतहानिर्यथा सर्व- गुणाः) मतिश्रुतावधिज्ञानसिद्धाः संख्येयगुणाः॥ अवगाहना, स्तोका अनन्तगुणहानिसिद्धा असङ्ख्येयगुणहानिसिद्धा अनन्त- सर्वस्तोका जघन्यावगाहनासिद्धाः उत्कृष्टावगाहनासिद्धास्ततोऽसं- गुणाः सङ्ख्येयगुणहानिसिद्धाः सङ्घयेयगुणा इति ।। ख्येयगुणाः यवमध्यसिद्धा असंख्येयगुणाः यवमध्योपरिसिद्धा अ एवं निसर्गाधिगमयोरन्यतरजं तत्वार्थश्रद्धानात्मकं शकाय- संख्येयगुणाः यवमध्याधस्तात् सिद्धा विशेषाधिकाः, सर्वे विशेषा- तिचारवियुक्तं प्रशमसंवेगनिर्वेदानुकम्पाऽऽस्तिक्याभिव्यक्तिलक्षणं धिकाः।। अन्तरम्,सर्वस्तोका अष्टसमयानन्तरसिद्धाः सप्तसमया- विशुद्धं सम्यग्दर्शनमवाप्य सम्यग्दर्शनोपलम्भाद्विशुद्धं च ज्ञान- नन्तरसिद्धाः पद्समयानन्तरसिद्धा इत्येवं यावद्विसमयानन्तरसि-मधिगम्य निक्षेपप्रमाणनयनिर्देशसत्सङ्ख्यादिभिरभ्युपायैर्जीवा- द्वा इति सख्येयगुणाः, एवं तावदनन्तरेषु, सान्तरेष्वपि सर्वस्तो- दीनां तत्चानां पारिणामिकोदयिकौपशमिकक्षायोपशमिकक्षायि- कार पण्मासान्तरसिद्धाः, एकसमयान्तरसिद्धाः सख्येयगुणाः य- काणां भावानां खतत्वं विदित्वाऽऽदिमत्पारिणामिकौदयिकानांच iiiIVITIE TRAIm ·LATHIMNETERTAINMASHTAMETHICIENCE HEDICAIMILSIHDINHEIRHANISHTHANIHIPHADNETELLSILBHARMARY भावानामुत्पत्तिस्थित्यन्यताऽनुग्रहालयतत्वज्ञो विरक्ती निस्तृष्ण- हारसिद्धिमीशित्वं वशित्वमवधिज्ञानं शरीरविकरणाङ्गप्राप्तिताम- स्त्रिगुप्तः पञ्चसमितो दशलक्षणधर्मानुष्ठानात् फलदर्शनाच निर्वाण- णिमानं लघिमान महिमानमणुत्वम् ; अणिमा विसच्छिद्रमपि प्राप्तियतनयामिवर्धितश्रद्धासंवेगो भावनाभिर्भावितात्मा अनुप्रे- प्रविश्यासीत, लघुत्वं नाम लघिमा वायोरपि लघुतरः स्यात् , क्षाभिः स्थिरीकृतात्मा अनभिष्यङ्गः संवृतत्वानिरासंचाद्विरक्तत्वा- महत्त्वं महिमा मेरोरपि महत्तरं शरीरं विकुर्वीत, प्राप्तिभूमिष्ठोऽ- निस्तृष्णत्वाच्च व्यपगताभिनवकर्मोपचयः परीपहजयाबाह्याभ्य- प्यङ्गुल्यग्रेण मेरुशिखरभास्करादीनपिस्पृशेत् ,प्राकाम्यमप्सु भूमा- न्तरतपोऽनुष्ठानादनुभावतश्च सम्यग्दृष्टिविरतादीनां चजिनपर्यन्ता विवः गच्छेत् भूमावप्स्विव निमजेदुन्मजेच, जव्वाचारणत्यं येना- नां परिणामाध्यवसायविशुद्धिस्थानान्तराणामसंख्येयगुणोत्कर्ष- मिशिखाधूमनीहारावश्यायमेघवारिधारामर्कटतन्तुज्योतिष्करश्मि- प्राप्त्या पूर्वोपचितं कर्म निर्जरयन् सामायिकादीनां च सूक्ष्मसम्परा- वायूनामन्यतममप्युपादाय वियति गच्छेत् , वियद्गतिचारणत्वं यान्तानां संयमपिशुद्धिस्थानानामुत्तरोत्तरोपलम्भात् पुलाकादीनां येन वियति भूमाविव गच्छेत् शकुनिवच्च प्रडीनावडीनगमनानि च निग्रन्थानां संयमानुपालनविशुद्धिस्थानविशेषाणागुत्तरोत्तरप्र-कुर्यात् , अप्रतिघातित्वं पर्वतमध्येन वियतीव गच्छेत्, अन्तर्धा- तिपच्या घटमानोऽत्यन्ताहीणार्तरौद्रध्यानो धर्मध्यानविजयाद- नमदृश्यो भवेत् , कामरूपित्वं नानाश्रयानेकरूपधारणं युगपदापि वाप्तसमाधिवलः शुक्लध्यानयोश्च पृथच्चैकत्ववितर्कयोरन्यतरसिन् कुर्यात् , तेजोनिसर्गसामर्थ्यमित्येतदादि इति । इन्द्रियेपु मतिज्ञान- वर्तमानो नानाविधानृद्धिविशेपान् प्रामोति,तद्यथा-आमीपधि- विशुद्धित्रिशेपाचद्वारा स्पर्शनाखादनघाणदर्शनश्रवणानि विषयाणां त्वं विमुडोपधित्वं सर्वोपधित्वं शापानुग्रहामर्थ्यजननीमभिव्या- | कुर्यात् , संभिन्नज्ञानत्वं युगपदनेकविषयपरिज्ञानमित्येतदादि । Postal TAMIRTAIRAT RATEIJITIYAPEETHAR TOHTASTwinmitralTiDTEHATinyms IHAHRIMERE WELCMid-all-alignanikinnagnitutilitilsamiti ·Titanimatortoil finment Huitmuti taruntlntinuman GIRImmun HIMAL जैनानन्दपुस्तकालये विक्रेयपुस्तकानि त्रिपष्टीयदेशनासंग्रहः ... ०-८-० नंदिआदिअकारादि, विषयानुक्रम १-८-० तत्त्वतरंगिणी 0-८-० दशवकालिकचूर्णिः ४-०-० विचाररत्नाकरः २-४-० बृहसिद्धप्रभाव्याकरणं २-८-० उत्तराध्ययनचूर्णिः ३-८-० वंदारुवृत्तिः १-४-० आचारांगसूत्रवृत्तिः (लेजर) ७-०-० परिणाममाला (लेजर) ०.१२.० पयरणसंदोहो ०-१२-० भगवतीजी दानशेखरसूरिटीका ५-०-० ३५०, १५०,१२५ स्तवनानि ०-८-० अहिंसाष्टकः सर्वज्ञसिद्धि ऐन्द्रस्तुति ०-८०० पुष्पमाला मलधारीयहेमचंद्रकृत ई-०- प्रवचनसारोद्धारः (संपूर्ण:)... ६-०-२ अनुयोगचूर्णिारिभद्रीयवृत्तिश्च १-१२-० तत्वार्थहारिभद्रीयटीका सभास्य ६-०-० पंचाशकादिशास्त्राष्टकं... ३-०-० नंदीचूर्णिारिभद्रीयवृत्तिः गाथाश्च १-४ ० कल्पकौमुदी यंत्रे पंचाशकादिदशअकारादिक्रमः ३-०-० नवपदप्रकरणहवृत्तिः ३-०-० यतिदिनचर्या ज्योतिष्करंडकटीका. ३-०-० बारसा सूत्र (सचित्र) १२-०-० विचारामृतसंग्रह पंचवस्तुः खोपज्ञटीकायुक्तः २-४-० ऋपिभापितानि ०-२-० मध्यमसिद्धप्रभा (व्याकरण) ०-८-० द्रव्यलोकप्रकाशः २-०-० प्रवज्याविधानकुलकादि ०-३-० भाष्य १-०- क्षेत्रलोकप्रकाशः २-८-० प्रत्याख्यान विशेषणवती वीशवीशी १-८-० भवभावनावृत्ति (पू. हेमचंद्रसरि) प्रेसमां युक्तिप्रबोधः स्वोपज्ञः १-८-० विशेषावश्यकगाथानुक्रमादि ०-३-० विशेषावश्यक पर्युपणादशशतक दशपयन्ना छायायुक्त १-८-० ललितविस्तरा ०-१०-० (कोटयाचार्य कृतटीका) प्राप्तिस्थानं जैनानन्द.पुस्तकालय गोपीपुरा, सुरत. ImITESTITIPIULUI . 5 ·AutumnHMIREmtinatml HTTAITHILITARImiplunmivine HAMARTHIRITATION Tunisian utilitumiwin ८३ सम्यक्त्वत्रतशीलातिचाराः १८-३२ ९५ संवरस्य लक्षणं साधनानि च १-३ १.१० निर्ग्रन्थपंचकविचारः ४८-४९ दानलक्षणं फलाविशेषे हेतुः ३३-३४ ९६ गुप्तिसमितिधर्मानुप्रक्षाः ४-७ इति नवमोऽध्यायः इति सप्तमोऽध्यायः १०३ फलं परीपहाः गुणस्थानकर्मस्वव- तारः सहभावश्च ८-१७ ११२ केवलहेतवः ? ८६ बन्धस्य हेतवः स्वरूपं विधयः १०४ चारित्रभेदाः १८ ११२ कर्मक्षयरीतिः २ भेदास्तत्संख्या च १-६ १०४ बाह्यतपांसि १९ ११३ मोक्षलक्षणं ३-४ ८७ ज्ञानावरणीयादिकर्मप्रभेदाः ७-१४ | १०५ अभ्यंतरं तपस्तद्भेदाः २०-२१ ११३.सिद्धगतिः ५-६ ८७ कर्मणां स्थितिः १५-२१ प्रायश्चित्तविनयवैयावृत्त्यस्वाध्याय- ११५ क्षेत्रादिविचार: ७ ९४ विपाकप्रदेशबन्धौ २२-२५ व्युत्सर्गभेदाः २२-२६ ११९ गयपद्यैरुपसंहारः ९५ सद्वेद्यादि पुण्यं २६.. १०७ ध्यानस्य लक्षणं कालो भेदाः १२० प्रशस्तिः इत्यष्टमोऽध्यायः प्रभेदाः तत्स्वामिनश्च२७-४६... इति दशमोऽध्यायः १०९ असंख्यगुणनिर्जरास्थानानि.४७ Imm. turn រដេវ វរព្រះ Autlintimantum ·HRIMADImituntrna rmitir ५७ देवादीनां स्थितिः २९-५६ इति चतुर्थोऽध्यायः ३१ नरकाधिकारः १-६ ३७ तिर्यग्लोकः ७-१३ ४१ मनुष्याः १४-१५ ४२ कर्मभूमयः १६ ४२ नरतियस्थितिः १७-१८ इति तृतीयोऽध्यायः ७१ योगासवपुण्यपापानि १-४ ७१ सांपरायिकबन्धः ५-१० ज्ञानावरणीयादिहेतवः ११-२६ इति षष्ठोऽध्यायः •*- in-URAVIERHI GIRMAnil Giriturniturmill minimun Ermentirano:Winner man inte storblinum Wittrullimin ६१ अजीवकायद्रव्याणि १-६ ६२ प्रदेशाधिकारः ७-११ , अवगाहाधिकारः १२-१६ ६३ धर्मादीनामुपकारः १७-२२ ६५ पुद्गलाधिकारः २३-२८ ६६ सतो लक्षणं २९-३१ ६८ बन्धाधिकारः ३२-३६ ७० द्रव्यलक्षणादि ३७-४० ७० परिणामाधिकारः ४१-४४ इति पञ्चमोऽध्यायः ४४ देवभेदाः १-७ ४६ प्रवीचारविचार: ८-१० भवनपत्यादिभेदा: ११-१३ ५० ज्योतिष्काः १४-१६ ५२ वैमानिकाः १७-२७ ५७ तिर्यग्लक्षणं २८ ७७ व्रतस्य लक्षणं भेदौ भावनाच १-७ ८० मैच्याद्या भावनाः ८ ८० हिंसादीनां लक्षणानि ९-१२ ८२ प्रतिनो लक्षणभेदौ १३-१४ ८१ अगारिणो व्रतानि १५-१६ ८२ संलेखना १७ AmAMI NATTUH I am murai Tumi Immmmmm. Sillorumbilormulim malimmobilien uudelleen gusi 04 lip fliptun um lagi mutilarmaitim amintirvi- ·भाष्यानुक्रमः १-५ कारिकाः पद्पुरुषी ६-८ अर्हत्पूज्यता ९-१० तीर्थप्रवृत्तिः ११-२१ श्रीवीरवृत्तं २२ सूत्रप्रतिज्ञा २२-२६ अशक्यसंग्रहता २७ पदस्यापि निर्वाहकता २८ वचनस्य ग्राह्यत्वादि २९ वक्तुर्धमैकान्तता ३० हितोपदेशकर्त्तव्यता ३१ मार्गोपदेशस्य हितत्वं पृष्ठे ३'मोक्षमार्गः: सूत्रं १. ३ सम्यग्दर्शनं २ ४ सम्यग्दर्शने हेतू ३ तत्त्वानि ४ , निक्षेपाः ५ ५ अधिगमोपायाः ६-८ ८ ज्ञानाधिकारः ९-२६ १३ ज्ञानविषयः २७-३० " ज्ञानानां सहभाविता ३१ १४ विपर्ययता ३२-३३ १५ नयाः ३४-३५ इति प्रथमोऽध्यायः filmmuntunittimultillm Priyimmittimilsinil १८ भावाः १-७ २० उपयोगाः ८-९ २० जीवभेदाः १०-१४ २१ इन्द्रियाणि १५-२४ २३ संज्ञिनः २५ २३ गत्यन्तरं २६-३२ २४ जन्म ३३-३६ . २५ शरीराणि ३७-४९ २८ वेदाः ५०-५१ २९ अनपवायुपः ५२ इति द्वितीयोऽध्यायः .. ..

·मानस कोष्ठयुद्धित्वं वीजबुद्रित्वं पदप्रकरणोदेशाध्यायमाभृतवस्तु: । निर्वाणसुखमयामोतीति ।। पूर्वाङ्गानुसारित्वमृजुमतित्वं विपुलमतित्वं परचित्तज्ञानममिलपि एवं तवपरिज्ञानाद्विरक्तस्यात्मनो भृशम् । निरासवत्वाच्छि- तार्थप्राप्तिमनिष्टानवाप्तीत्येतदादि । वाचिकं क्षीरासावित्वं मध्वा आयां,नवायां कर्मसन्ततौ ॥१॥ पूर्वार्जितं क्षपयतों, यथोक्तः क्षय- स्रावित्वं वादित्वं सर्वरुतज्ञत्वं सर्वसमावबोधनमित्येतंदादि, तथा हेतुभिः । संसारवीजं कास्न्येन, मोहनीय प्रहीयते ॥२॥ ततोऽ- विद्याधरत्वमाशीविपत्वं भिन्नाभिन्नाक्षरचतुर्दशपूर्वधरत्वमिति । न्तरायज्ञानप्रदर्शनमान्यनन्तरम् । प्रहीयन्तेऽस्य युगपत् , त्रीणि ततोऽस्य निस्तृष्णत्वात् तेष्वनभिष्वक्तस्य मोहक्षपकंपरिणामावस्य- कर्माण्यशेषतः॥शागर्भसून्यां विनष्टायां, यथा तालो विनश्यति। स्साष्टाविंशतिविध मोहनीयं निरवशेषतः प्रहीयते; ततश्छमस्थ- | तथा कर्म क्षयं यांति, मोहनीये क्षयं गते ॥४॥ ततः क्षीणचतु- वीतरागत्व प्राप्तस्मान्तर्मुहुर्तेन ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणि कर्मा, प्राप्तोऽथाख्यातसंयमम् । चीजवन्धननिर्मुक्का,स्नातकः पर- युगपदशेषतः प्रहीयन्ते, ततः संसारवीजबन्धनिर्मुक्तः फलवन्ध- मेश्वरः ॥५॥ शेषकर्मफलापेक्षः, शुद्धो बुद्धों निरामयः। सर्वज्ञः नमोक्षापेक्षो यथाख्यातसंयतो जिनः केवली सर्वज्ञः सर्वदर्शी सर्वदर्शी च, जिनो भवति केवली ॥६॥ कृत्स्नकर्मक्षयांदूर्व नि- शुद्धो बुद्धः कृतकृत्यः स्त्रातको भवति, ततो वेदनीयनामगोना-र्वाणमधिगच्छति । यथा दग्धेन्धनो वहिनिरुपादानसन्ततिः॥७॥ युष्कक्षयात् फलबन्धननिर्मुक्तो निर्दग्धपूर्वोपातेन्धनो निरुपादानं दग्धे वीजें यथाऽत्यन्त, प्रादुर्भवति नाङ्कुरः ।।दा तदनन्तरमेवोर्च- इवामिः पूर्वोपात्तभववियोगाद्धत्वभावाचोचरस्याप्रादुर्भावाच्छान्तः मालोकान्तात् स गच्छति । पूर्वप्रयोगासमत्ववन्धच्छेदोचेगौरवेंः संसारसुखमतीत्याऽऽत्यन्तिकमैकान्तिकं निरुपम निरतिशयं नित्यं ॥९॥ कुंलालचक्रे दोलायामिपौ.चापि यथेष्यते । पूर्वप्रयोगात् के ·मेंह,तथा सिद्धिगतिः स्मृता॥१०॥ मृल्लेपसङ्गनिमोक्षाद्यथा दृष्टाऽ- भा शुभा। ऊचं तस्याः क्षितेः सिद्धाः,लोकान्ते समवस्थिाः॥२०॥ प्स्वलावुनः। कर्मसङ्गविनिर्मोक्षान् ,तथा सिद्धिगतिः स्मृता॥११॥ तादात्म्यादुपयुक्तास्ते, केवलज्ञानदर्शनैः। सम्यक्त्वसिद्धतावस्था, एरण्डयन्त्रपेडासु, बन्धच्छदाद्यथा गतिः । कर्मबन्धनविच्छेदात् , हेत्वभावाचं निष्क्रियाः॥२१॥ ततोऽप्यूचं गतिस्तेषां, कस्माना- सिद्धस्यापि तथेष्यते ।।१२।। ऊर्ध्वगौरवधर्माणो, जीवा इति जिनो- स्तीति चेन्मतिः।धर्मास्तिकायस्याभावात् स हि हेतुर्गतेः परः॥२२॥ त्तमैः । अधोगौरवधर्माणः, पुद्गला इति चोदितम् ॥१३॥ यथाऽ- संसारविषयातीतं, मुक्तानामव्ययं सुखम् । अव्यावाधमिति प्रोक्तं; धस्तिर्यगूज़ च, लोष्टवाय्वग्निवीतयः । स्वभावतः प्रवर्तन्ते, तथो- परमं परमर्षिभिः ॥२३॥ स्यादेंतदशरीरस्य, जन्तोर्नष्टाष्टकर्मणः। ध्वं गतिरात्मनाम् ॥१४॥ अतस्तु गतिवैकृत्यमेषां यदुपलभ्यते। कथं भवति मुक्तस्य, सुख ? मित्यत्र मे शृणु॥२४॥ लोके चतुषि- कर्मणः प्रतिघाताच, प्रयोगाच्च तदिष्यते ॥१५॥ अधस्तिर्यगथो- हार्थेषु, सुखशब्दः प्रयुज्यते । विषये वेदनाऽभावे,विपाके मोक्ष एवं वं च, जीवानां कर्मजा गतिः । ऊर्ध्वमेव तु तद्धर्मा, भवति क्षीण- च ॥२५॥ सुखो वह्निः सुखो वायुर्विषयेष्विह कथ्यते । दुःखा- कर्मणाम् ॥१६॥ द्रव्यस्य कर्मणो यद्वदुत्पत्यारम्भवीतयः। समं भावे च पुरुषः, सुखितोऽस्मीति मन्यते ।।२६॥ पुण्यकर्मविपाकाच, तथैव सिद्धस्य, गतिमोक्षभवक्षयाः ॥१७॥ उत्पत्तिश्च विनाशश्व, सुखमिटेन्द्रियार्थजम् । कर्मक्लेशविमोक्षाच, मोक्षे सुखमनुत्तमम् प्रकाशतमसोरिह । युगपद्भवतो यद्वत् ,तथा निर्वाणकर्मणोः॥१८॥ ॥२७॥मुखमसुप्तवत् केचिदिच्छन्तिपरिनिर्वृतिम् । तदयुक्त क्रिया- तन्वी मनोज्ञा सुरभिः, पुण्या परमभास्वरा । प्राग्भारा नाम वसुधा, बच्चात् , सुखानुशयतस्तथा।।२८|| श्रमक्लममदव्याधिमदनेभ्यश्च लोकमूर्ध्नि व्यवस्थिता।।१९।। नृलोकतुल्यनिष्कम्भा,सितच्छत्रनि- सम्भवात् । मोहोत्पत्रिपाकाच, दर्शनमस्य-कर्मणः ॥२९॥ लोके ------ Buildline miltina miltimmittimimil ·IllulinalHMANE तत्सदृशो यर्थः,कृत्स्नेऽप्यन्यो न विद्यते । उपगीयेत तयेन, तसा- महावांचकक्षमणमुण्डपादशिष्यस्य । शिष्येण वाचकाचार्यमूल- निरुपमं सुखम् ।।३०।। लिङ्गप्रसिद्ध प्रामाण्यादनुमानोपमानयोः। नाम्नः प्रथितकीर्तेः ।।२।। न्यग्रोधिकाप्रसतेन विहरता पुरवरे अत्यन्तं चाप्रसिद्धं तद्, यत्चेनानुपमं स्मृतम्।।३१।।प्रत्यक्षं तद्भग- कुसुमनाम्नि । कोभीषणिना स्वातितनयेन वात्सीसुते- वतामर्हता. तैश्च भापितम् । गृह्यतेऽत्तीत्यतः प्राज्ञैर्न च्छमस्थपरी- नाय॑म् ।।३।। अर्हद्वचनं सम्यग्गुरुक्रमेणागतं समुपधार्य । दुःखात क्षया ॥३२॥ इति ॥ यस्त्विदानी सम्यग्दर्शनज्ञानचरणसंपन्नो! च दुरागमविहतमति लोकमवलोक्य ।।४।। इदमुचै गरवाचकेन मिक्षुर्मोक्षाय घटमानः कालसंहननायुर्दोपादल्पशक्तिः कर्मणां सच्चानुकम्पया दृब्धम् । तत्त्वार्थाधिगमाख्यं स्पष्टामा- चातिगुरुत्वादकृतार्थ एवोपरमति स सौधर्मादीनां सर्वार्थसिद्धा- स्वातिना शास्त्रम् ॥ ५॥ यस्तत्त्वाधिगमाख्यं ज्ञास्यति च न्तानां कल्पविमानविशेषाणामन्यतमसिन् देवतयोपपद्यते, तंत्र करिष्यते च तत्रोक्तम् । सोऽव्यायाधसुखाख्यं प्राप्स्यत्यचिरेण सुकृतकर्मफलमनुभूय स्थितिक्षयात् प्रच्युतो देशजातिकुलशीलवि- परमार्थम् ॥ ६॥ द्याविनयविभवविषयविस्तरविभूतियुक्तेषु मनुष्येषु प्रत्यायातिम- वाप्य पुनः सम्यग्दर्शनादिविशुद्धबोधिमवाप्नोति, अनेन सुख- परम्परायुक्तेन कुशलाभ्यासानुवन्धक्रमेण परं त्रिर्जनित्वा सिध्य- तीति॥ वाचकमुख्यस्य शिवधियः प्रकाशयशसः प्रशिष्येण । इति तत्त्वार्थाधिगमेऽहत्प्रवचनसंग्रहे शिष्येण घोषनन्दिक्षमणस्सैकादशाङ्गविदः ॥१॥ वाचनया च दशमोऽध्यायः समाप्तः॥ Vinanim Hainiilluminati '

·W
इतिश्रीउमास्वातिवाचकविरचितं स्वोपर्श
५.०२. भाष्यं समाप्तम्।
આ. શ્રી. ચેકસાગર સૂરી
इन अन्य
"...
wm.......nwarmar
Silt4

·No text on this page.