·॥ श्रीराडेश्वरपार्श्वनाथाय नमः ॥ ॥ श्री आत्म-कमळ-लब्धिसूरीश्चरेम्यो नमः॥ पण्डिाश्रीकीर्तिविजयगणिसमुचित- हीरप्रश्नोत्तराणि ॥ अथ प्रथमः प्रकाशः स्वस्तिश्रियो निदानं, जन्तूनां धर्मकारिणाम् । सम्यक् श्रीवर्धमान-तीर्थाधिराजमभिनेम्य सद्भक्त्या ॥१॥ गीतार्थवृन्दनिर्मित-पृच्छानामुत्तराणि लिख्यन्ते । श्रीहीरविजयसूरि-प्रसादितानि प्रवोधाय ॥ २ ॥ (युग्मम् ) १ प्रत्यंतरे अतिनम्य । २ सार्थेत्यन्यत्र । १ ·पया- प्रश्नकर्तनाम्नांसूचि ... 11 ... . ... 4.. . ... ... आनन्दविजय गणिः (वानरगणिशिष्यः). १४-१ | देवविजयगणि ११-१, २९-२ आनन्दसागरगणि १९-२ पंडित देवयिजयगणिः (गणिजयवन्तशिष्यः) कल्याणकुशल गणि ६-२, २५-१ द्वीपचन्दरसंघः ३९-१,८-२ कल्याणविजयगणि .४-१,१७-१) यताग्राम संघ: कान्हर्पगणि १३-२, २०-२ नगर्षिणिः ८-२, २१-२, ३४-१ काढूनजीगणि १४-२, पंडित पद्मविजयगणिः (वट्टपल्लीयः) कीर्तिहर्पगणि ३४-१ जशविजयगणिः गुणविजयगणिः (महोपाध्याय सुमतिगणिशिष्यः )१४-२-२८-२ " रविसागरगणिः जगमालगणिः ९-२, ५-१-१८-२ विमलहर्पगणिः जनानन्दगणिः १-२ ११-२ विवेकहर्षगणि जिलदासगणिः ...१०-१,२७-२ २६-२लर्पिगणिः जेसलमेरसंघ दार्षिगणिः ३५-२ | सिद्धपुरसंघ इमरपुरसंघ १२-२ | सूरविजयगणिः (पंडित नागर्षिशिष्यः) ३४-१ देवगिरिसंघः ४५-२ | हापर्पिगणिः ... . . ..

·नवत्युत्तरपोडशशतवर्षे एतग्रन्थसमुत्रयमकारि तेन पाठकप्रवरेण, चतुर्दशशतश्योकप्रमाणकस्यैतस्य ग्रन्थस्यापरनाम " प्रश्नो. त्तरसमुखयोऽस्ति ॥ स्तम्भनपुरीयशानविमलसूरिमाण्डागारसरकप्रतिनयानुसारेण व्याख्यानवाचस्पतिकविकुलकिरीटगुरुवर्याचार्यदेव-श्रीमद्विजय- लब्धिसूरीश्वराणां प्रसादतस्साहाय्यतश्च संशोधितोऽयं ग्रन्थः । अस्य प्रन्यस्य मुद्रापणकार्ये पत्रव्यवहार-गुफप्रेपणादिना मुनिश्री ललितांगविजयेन साहाय्यं दत्तमस्ति । श्रीविजयलब्धिसूरीश्वरपट्टप्रभावक-श्रीमद्विजयगम्भीरसूरीणामुपदेशेन मद्रासश्रीसपेन " श्रीलब्धिसूरीश्वर जैम्थ ग्रन्थ- माला" उपादि, तत् सकाशान् प्रादुर्भूतोऽयं अन्यः । वेषां प्रतित्रयाणां मध्ये एकोनचत्वारिंशत् पनात्मिकाऽतीव शुद्धा, यदन्ते " समाप्तोऽयं प्रश्नोत्तरसमुच्चयग्रन्थः शोधितश्च संवत् १६५९ वर्षे चम्पावतीनगरे मार्गशीर्षे मासे सिते पक्षे तृतीयायां मन्दवासरे तपागच्छाधिराज-श्रीहीरविजयसूरीश्वरपट्टो- दयाचलसहस्रकिरणायमानसम्प्रतिविजयमानगच्छनायकपरमगुरु-श्रीविजयसेनसूरीश्वराणां निदेशात् महोपाध्याय-श्रीसोमविजय- गणिपंडितकल्याणकुशलगणि पं. लब्धिसागरगणि पं. लाभविजयगणिभिः || आचन्द्रार्क चिरंनन्दतात् ॥ श्रीः।" एवमुल्लेखोऽस्ति, । अस्मिन् मन्ये सोपयोग कृतसंशोधनेऽपि छाद्मस्थ्यदोपतो यंत्रदोपतो वा याः काश्चन त्रुटयः स्युः' ताः समावलोक्य परिहत्य च सज्जनैः प्रप्राठ्योऽयं ग्रन्थः इत्यभ्यर्थनानन्तरं प्रातःस्मरणीय–कटोसणा दिनरेशप्रतिवोधप्रसारिताहिंसाधमोर्माणां, विविधवादविवाद- लब्धजयपताकानाम् । आचार्यदेवश्रीमद्विजयलन्धिसूरीश्वराणां चरणेन्दीवरचश्वरीको विरमति विक्रमविजयो मुनिः ।

·प्रश्नकर्तनाम्नांसूचि नुकम॥ ... . .. ... " ... ... " आनन्दविजय गणिः (पानरगणिशिष्यः) १४-१ | देवविजयगणिः मानन्दसागरगगि १९-२ | पंडित देवविजयगणिः (गणिजयवन्तशिष्यः) कल्याणकुशल गणि ६-२, २५-१ | द्वीपवन्दरसंघः ३९-१,८-२ फरयाणविजयगणि ..४.१,१७-१ यताग्राम संघः कान्दपंगणि १३-२, २०-२ नगपिंगणिः ८-२, २१-२, ३४-१ काहूनजीगणि कीर्तिहर्षगणि १४-१ | पंडित पद्मविजयगणिः (वपल्लीयः) जशविजयगणि गुणविजयगणिः (महोपाध्याय सुमतिगणिशिष्यः १५-२-२८-२ रविसागरगणिः जगमालगणिः ५-२-२८-२ विमलहर्षगणिः जनानन्दगणिः ११-१ | विवेकहर्षगणिः जिनदासगणि ...१०.१,२७-२ २६-२) बेलपिंगणिः जेसलमेरसंघ: .२७-१,३१-१ दाइपिंगणिः ३५-२ सिद्धपुरसंघ ४६-२ हरपुरमंघ १२-२ | सूरविजयगणिः (पंडित नागपिशिष्या) ३४-१ देयपिरिसंघः ४५-२ | हापर्षिगणिः .. ... ... . ... ... ...

·॥ ॐ श्रीशहेश्वरपार्श्वनाथाय नमः ॥ ॥ श्री आत्म-कमळ-लब्धिसूरीश्चरेम्यो नमः ।। पण्डितश्रीकीर्तिविजयगणिसमुचित्त हीरप्रश्नोत्तराणि ॥ अथ प्रथमः प्रकाशः स्वस्तिश्रियो निदानं, जन्तूनां धर्मकारिणाम् । सम्यक् श्रीवर्धमान-तीर्थाधिराजमभिनन्य सद्भक्त्या ॥१॥ गीतार्थवृन्दनिर्मित-पृच्छानामुत्तराणि लिख्यन्ते । श्रीहीरविजयसूरि-प्रसादितानि प्रबोधाय ॥ २ ॥ (युग्मम् ) १ प्रत्यंतरे अविनम्य । २ सात्यन्यत्र । १ ·हीरप्रश्नो चराणि ॥ प्रथम: प्रकाशः॥ महोपाध्याय श्रीविमलहर्पगणिकृतप्रश्ना:- प्रश्न:--" गच्छगो अणुओगी " इतिगाथाया पविशतिमेदास्तत्र पञ्चविंशतिभेदेपु द्विपिचतुर्गुणसद्भावतः संयमाराधक- स्वेन बन्यत्यम् , उतैकद्विनिदोपसद्भावेन तद्विराधकत्वादवन्धत्वमिति ॥ १ ॥ उत्तरम्-"गच्छगओ अणुओगी" इतिगाथोक्तपञ्चविंशतिभेदेषु द्विव्यादिगुणसद्भावे इतरदोषाणां च सालम्बनसेवित्वेन संयमाराधकत्वाद् वन्द्यत्वमेव, निरालम्बनसेवित्वे तु अवन्धत्वमेव ॥१॥ प्रश्न:-" एआरिसे पञ्चकुसीलसंखुड़े रूबंघर" इतिपापश्रमणीयाध्ययनोक्तलक्षणानां साधुत्वाद् वन्द्यत्वम् , उत पार्श्वस्था- दिलक्षणोपेतत्वादनन्द्यत्यमिति ? ॥२॥ उत्तरम्-" एआरिसे पञ्चकुसीलसंखुडे" इतिगाथाव्याख्याने पार्श्वस्थादिलक्षणोपेतानामपि निकृष्टसाधुपदवत्तित्वं व्याख्या- तमस्ति, तदपि सालम्बनसेवित्वादेवेति तेपामपि वन्द्यत्वमेव ।। २ ॥ प्रश्नः-पञ्चविंशतिभदाश्रितानाम् " एआरिसे " इतिगायोक्तलक्षणोपेतानां च साधूनां पठ-सप्तमगुणस्थानवतित्वम् , उत मतान्तरेण मुहूर्ताद् बहुकालस्थायिपष्टगुणस्थानकवत्तित्वमिति ? ॥३॥ उत्तरम्-पञ्चविंशविभङ्गाश्रितानाम् " एआरिस पश्च इतिगाथोक्तलक्षणानां च साधूनां पष्ठ-सतमगुणस्थानवतित्वम् , १ आधारात शिथिला साधवः पावत्यादयः पञ्च ।

·मतान्तरेण तु मुहूर्ताद् बहुकालावस्थायिपष्टगुणस्थानवर्तित्वं चेत्युमयमपि भवतु, अध्यवसायानां वैचित्र्यात् तथा- विधव्यक्ताक्षरानुपलम्भाच ॥ ३ ॥ " जो चयइ उत्तरगुणे मूलगुणे वि" इत्यत्राचिरत्वं संवत्सरादिकालनियमेन, मामान्येन वैति ? ॥ ४ ॥ " जो चयइ उत्तरगुणे" इतिगाथायामचिरेरेणेति पदमुत्तरगुणत्यागप्रतिषेधपरम् , कालनियमस्तु कर्तुं न शक्यते उत्तरम् कस्यचित्पवितपरिणामस्योत्तरगुणत्यागादचिरेणापि मूलगुणभ्रंशो भवति, तदितरस्य तु चिरेणापि न भवति ॥४॥ प्रश्न:-क्षपणकादीनां दशानामन्यतमः कश्चित् तपागणसाधूनां वन्दना-ऽर्चन-भक्त-पान-बसतिदानादिकं विदधाति, कश्चिच तद्वैपरीत्यं करोति, वयोः फले माम्यं कश्चिद् विशेपो वेति ? ॥ ५ ॥ उत्तरम् गानां मध्ये यः कश्चन माधूनां वन्दना-अर्चन-भक्त-पान-वसतिदानादिकं करोति तस्य शुभमेव फलम् , यस्तु वैपरीत्यं विदधाति तस्याशुभमेवेति ज्ञातमस्ति ॥५॥ प्रश्न:-तन्मध्यस्थः कश्चित्यासादादिरक्षणाय यतते, तदन्यस्तु वैपरीत्यभाक्, तयोरपि साम्यं विशेपो वेति ? ॥६॥ उत्तरम्-तेषां प्रासादादिरक्षणयत्नविधाने शुभमेव फलं तद्विपरीतविधाने त्वशुभमेव ॥६॥ प्रश्न:-तन्मध्यस्थः कश्चिद् ज्ञान-दर्शन-चारित्र-तपःप्रभृति शुभं कुर्वता सङ्घस्थानां मान्निध्यम् । तदन्यस्तु वैपरीत्यं करोति तयोः साम्यं नवेति ॥ ७ ॥ १ क्षपक इत्यपि पाठः । २ सवन्धी साधूना इत्यपि पाठः ।

·हीरप्रश्नो-
चराणि ॥
प्रथमः
प्रकाशः॥
॥२॥
उत्तरम्-एवं ज्ञानादिशुभ समाचरतां सङ्घस्थानां सान्निध्याऽसान्निध्ययोरपि ॥७॥
प्रश्न:-वर्णादिभिर्भेदे जात्या शुनामिव दशानां परस्परं मतभेदेऽपि आज्ञाविराधकत्वेन साम्यम् , किंवा विशेष इति ? ॥८॥
उत्तरम् -दशानां वर्णादिविचित्रश्च साम्यप्रतिपादकं वचस्तु नात्मीयं किन्तु परकीयमेव ॥ ८॥
प्रश्न:-चैत्यादिधर्मकार्य कुर्वतामेषां तपागणसम्बन्धी शक्तिमान् श्राद्धः सान्निध्यम् , माध्यस्थ्यम्, विकारं वा भजते तदा
लाभो नवेति ! ॥ ९॥
उत्तरम्-चैत्यादिधर्मकार्यकुर्वतां तेषां श्रीपरमगुरुपादेरादेयतयादिष्टचैत्यादिधर्मकार्ये सानिध्यकरणमायाति सुन्दरम् , तदि-
तरकायें तु माध्यस्थ्यमेव, न तु कापि वैपरीत्यकरणेन विरोधोत्पादनं श्रेयसे ॥९॥
प्रश्नः-नवानां लुम्पाकव्यतिरिक्तानां प्रतिमापूजा-स्तुती अशुचिविलेपनगालीगदानरूपे ?, अथवा पूजास्तुतिरूपे ? इति ॥१०
उत्तरम्-" नवानां पूजास्तुती अशुचिविलेपनमालीप्रदानरूपे" इत्यादिवचनं तु सतामुचारार्हमेव न भवतीति कि
प्रतिवचनेन ? ॥१०॥
मन्ना-केपाश्चित्सभक्ति कुर्वतामभक्तिं च कुर्वतां भूतार्त्तमद्यपवत् साम्यम् , उत भक्तिजनितशुभप्रकृतिफलोदयो वा
जन्मान्तरे ? ॥ ११ ॥
उत्तरम्-सङ्घभक्तिमभक्तिं च कुर्वतां भूतार्त्तमद्यपवत् साम्यमित्यादिवाक्यं पूर्ववदेव प्रत्युतरितं बोध्यम् ॥ ११ ॥
प्रश्नः एतेषां नमस्कारपाठ-बन्दिमोचन ब्रह्मपालनादिकं किञ्चित्केपाश्चिन्मार्गानुयायि, किंवा सर्वेषांशौनिक-लुब्धक-
॥२॥

·धीराध्यवसायपत्यापहेतुः॥१२॥
उत्तरम्-" एतेषां नमस्कारपाठ-यन्दिमोचन-ब्रह्मपालनादिकं किञ्चित्काश्चिन्मार्गानुयायि किंवा सर्वेषां शौनिकलुब्धकधी-
वराध्यत्रमापवसापहेतुः" इति वचः मतां वक्तुमेवानुचितमिति किं प्रतिवचसा ? ।। १२ ।।
प्रश्न-परपाक्षिकसंपादितस्तोत्रादिकं मातङ्ग-तुरुष्कादिसंपादितरसक्तीवदनास्वाद्यमेव, कधिद्विशेपो वा ? ॥ १३ ॥
उत्तरम्परपाक्षिकसंपादितस्तोत्रादीना मातङ्ग-तुरष्कादिसंपादितरसवत्युपमानं सतां वक्तुमेवानुचितमिति कि प्रति-
पचनेन? ॥१३॥
प्रश्न:-तपागणमम्बन्धिश्राद्धः स्वकीय-स्वकीयेतरचैत्येषु चन्दनादिकं मुञ्चति, तत्र स्वकीयचैत्ये लामहेतुरन्यत्र पाप हेतुः,
कि योभयन माम्यम् ? ॥ १४ ॥
उत्तरम्-तपापक्षीयः श्राद्धः स्वकीयेषु परकीयेषु वा चैत्येषु चन्दनादि मुश्चति, तन्त्र स्वकीयेषु यथा लामस्तथा श्रीपरमगुरु-
पादरादेयतयादिष्टेषु परकीयेष्वपि लाम एव ज्ञातोऽस्ति, न तु पापम् ॥ १४ ॥
प्रश्न:--दितीयादिपञ्चपर्वी श्राद्धविध्यादिस्वीयग्रन्यातिरिक्तग्रन्थे क्वास्ति ? ॥ १५ ॥
उत्तरम्-द्वितीयादिपञ्चपा उपादेयत्वं संविग्नगीतार्याचीर्णतया संमान्यते, अक्षराणि तु श्राद्धविधेरन्यत्र दृष्टानि न स्मरन्ति॥१५॥
." मामम्मि पवछ तिन्नि य पवाई पक्सम्मि" इतिगायोक्तैय चतुष्पर्षी सर्वश्राद्धानाम्, किंवा लेपश्राद्धाधिकारे
पर्णितेति ॥ १६ ॥

·हीरप्रमो- पराणि ॥ प्रथम: प्रकाशा॥ उत्तरम्---" मासम्मि पछिकं तिन्नि य पवाई पक्खम्मि" इतिगायोक्तैव चतुष्पर्वी सर्वश्रादानां संभाव्यते, न तु लेपश्राद्धा- धिकारोक्तेति ॥ १६॥ प्रश्नः-महाविदेहेषु कल्याणकतिथ्यादिकमिदमेव अन्यद् वा ॥ १७ ॥ उत्तरम्-महाविदेहेषु कल्याणकतिथ्यादिकमिदमेवेति न संभाव्यते, यदाऽनत्यतीर्थकृतां च्यवनादिकल्याणकम् , तदा तत्र दिवससद्भावात् । तत्प्रतिपादकान्यक्षराण्यपि नोपलभ्यन्ते ॥ १७ ॥ प्रश्न-पाण्मासिकयोगोद्वाहकानां पदिवसाधिकै पदिवसहीना पण्मासी आलोचना दीयते ?, यदि चाधिकैस्तदानीम- स्वाध्यायसम्बन्धिद्वादशदिनक्षेपवचातुर्मासिकाऽस्वाध्यायदिनचतुष्टयमपि कथं न 'निक्षिप्यते तथा च दशदिना- धिकाः पण्मासा भवन्ति इति कथमालोचनाविधिरिति प्रसाद्यमिति ॥ १८ ॥ उत्तरम्-पाण्मासिकयोगमाहिना पड्दिवमाधिकैः पण्मासैरस्वाध्यायदिनगणनानिरपेक्षमेवालोचना दातव्येति वृद्ध- संप्रदाय इति ॥ १८॥ प्रश्न:-चतुर्थयामे कदाचिद् घटिकाचतुष्टयावसाने कालद्वये गृहीते अथवैकस्मिन् काले गृहीते द्वितीये गृह्यमाणे उल्कापाता- दिकं व्योमस्थं कालप्रतिवन्धिकारणं भवति तदा कालद्वयमेको वा तिष्ठति ?, अथवा नेति । किञ्च, प्रथमादिषु कालेषु गृह्यमाणेषु अन्तरा दिगालोकः किमर्थ विधीयते, कालस्य शुद्धत्वादिति ॥ १९ ॥ १ क्षिप्यते इति पाठः।

·उत्तरम्-निशायिरामे कालग्रहणादनु उल्कादौ जातेऽपि कालोपघातो न भवति । द्वितीये गृह्यमाणे उल्कादौ जाते तु कार- णं विना एकोऽपि न शुध्यति, तथा कालग्रहणानन्तरमपि दिगालोको न मुच्यते इति वृद्धपारम्पर्यमिति ॥१९॥ प्रश्न:-प्राभातिकस्थाने वेरतीस्थापनमार्कस्मिकमन्धिकार्ये स्वभाववृत्या वेति ? ॥ २०॥ उत्तरम्-प्राभातिकस्थाने वेरतीकालस्य स्थापनमाकस्मिकसन्धिकारणे एव नान्यथेति बोध्यम् ॥ २० ॥ अथ महोपाध्याय श्रीकल्याणविजयगणिकृतप्रश्नाः- प्रश्ना-प्रथमायां श्राद्धप्रतिमायां दर्शनिद्विजादिभिक्षुकाणामन्नादि दातुं कल्पते नवा ? ॥१॥ उत्तरम्-प्रथमश्रादप्रतिमायां दर्शनिद्विजादिभ्योऽनुकम्पादिनाऽन्नादि दातुं कल्पते, न तु गुरुबुद्धयेति तत्त्वम् ॥ १॥ प्रश्न:--कुलगुरुमम्बन्धेन ममागतानां दर्शन्यादीनामपि ? ॥२॥ उत्तरम्-एवं कुलगुरुतादिमम्बन्धेनागतानां लिगिनां दातुं कल्पते ॥ २ ॥ प्रश्न:-नयमप्रतिमादिषु देशाप्रकाशिकं कत्तुं युज्यते न वा १ ॥३॥ उत्तरम्--नप्रतिमादिषु देगावकाशिकस्याकरणमेव प्रतिभाति ॥ ३ ॥ प्रश्न:-फचिल्लिलितविधौ " दशमप्रतिमायां कर्पूरवासादिभिर्जिनानां पूजा कर्त्तव्या" इति लिखितमस्ति, तद्विपये कियतीः १ आक सन्धि-इति पाठान्तरम् ।

·हीरप्रश्नो-
तराणि ॥
प्रथम:
प्रकाशः॥
॥४॥
प्रतिमा यावत् चन्दनपुष्पादिभिः पूजा, कियतीषु च कर्पूरवासादिभिः, कस्यां च नेति ॥ ४ ॥
उत्तरम्-प्रतिमाधरश्रावकाणां सप्तमप्रतिमां यापचन्दन-पुष्पादिमिरईदचनमौचित्यमञ्चति ललितविस्तरापन्जिकाभिप्रा-
येण, नत्वष्टम्यादिषु, कर्पूरादिपूजा तु अष्टम्यादिष्वपि नानुचितेति ज्ञायते तेषां निरवद्यत्वादिति । अक्षराणि तु
ग्रन्थस्थानि नोपलभ्यन्त इति । एकादश्यां च साधुवदेवेति बोध्यम् ॥ ४॥
प्रश्न:-" आणाखंडणकारी" इतिगाथायामुत्सूत्रप्रवर्तिनां पूजादिविधेरर्थक्यमुक्तमस्ति तत् किं फलमात्रापेक्षया, तद्वि-
शेषापेक्षया वा ॥ ५॥
उत्तरम्-" आणाखंडणकारी" इतिगाथायामुत्सूत्रप्रवर्तिनां यत्पूजाविधेर्थक्यमुक्तं तन्मोक्षलक्षणफलविशेषापेक्षया, न
तु फलमात्रापेक्षया ॥५॥
प्रश्न:- जम्बूद्वीपप्रज्ञप्ती, जीवाभिगमे च जगतीवर्णनाधिकारे “पुरा पुराणाणं सुचिण्णाणं सुपरिकंताणं सुभाणं कल्लाणाणं
कडाणं कम्माणं फलविसेस पचणुभवमाणा विहरंति" अत्र 'वाणमंतरा देवा य देवीओति' विशेष्यं संबध्यते तथा
चान यत्पुरातनं कृत्यं श्लायितं वर्तते तत्किमाराधकसम्यग्दृष्टयादिसत्कम्, उताऽन्धमत्कमिति ॥६॥
उत्तरम्- जम्बूद्वीपप्रज्ञप्ती, जीवाभिगमे च जगतीवर्णनाधिकारे व्यन्तरदेवदेवीनां यत् 'पुराणाणं सुचिण्णाणं ' इत्यादिना
प्राक्तनसुकृतप्रशंसनं तदाराधकसम्यग्दृष्टयादिव्यतिरिक्तानामेवायसीयते ॥६॥

·पण्डितश्रीजगमालगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्न:-सन्ध्याप्रतिलेखना-देशमार्गणसमये मुनयो मिलन्ति, सा सप्तानां मध्ये का मण्डलीति ? ॥१॥
उत्तरम्-सन्ध्यायां प्रतिलेखना-देशमार्गणनिमिचं यन्मुनयो मिलन्ति तदावश्यकमण्डलीमध्येऽन्तर्भवतीति संभाव्यते ॥१॥
प्रश्नः-सद्दालपुत्रकुम्भकारकृतं प्रतिक्रमणसूत्रमिति प्रधोपः सत्यो न वा १, कस्य कृतिर्वा सा ? ॥२॥
उत्तरम्-बाद्धप्रतिक्रमणसूत्रमार्पमिति पश्चाशकवृत्तौ प्रोक्तमस्ति, कुम्भकारकृतमिति अघोपस्तु तथ्येतर इति ज्ञायते ॥२॥
प्रश्न:-पष्ठकर्मग्रन्थकी चन्दनमहत्तरा साध्वीति सत्यं न वेति ? ॥३॥
उत्तरम्-पष्ठकर्मग्रन्थकत्री चन्दनमहत्तरा साध्वीति अघोषो मिथ्येति प्रतिभासते, यतस्तट्टीकायाम् ' आचार्य आह
इत्युक्तमस्ति, तथैव तदवचूर्णौ चन्दनमहत्तरकृतं प्रकरणं व्याख्यायत इति ॥ ३ ॥
प्रश्न:-चतुःशरणप्रभृतीनां कियतां प्रकीर्णकानां पठने श्राद्धोऽधिकारीति ॥ ४ ॥
उत्तरम्-परम्परया मक्तपरिज्ञा-चतुःशरण-आतुरप्रत्याख्यान-संस्तारकप्रकीर्णकानामध्ययने श्राद्धानामधिकारित्वमव-
सीयते ॥४॥
प्रश्न:-श्वेतदशमीदिनाचाम्लविधायकानां काचिन्मिथ्यामतिर्न वा ॥५॥
उत्तरम् दशमीदिनाचाम्लविधायिनां मिथ्यामतिव्रता नास्ति ॥ ५॥

·हीरप्रभो. चराणि ॥ प्रथमः प्रकाश प्रश्न:-रोहिणीदिनाराधकानां तथैव ॥६॥ उत्तरम्-रोहिणीदिनाराधकानां तथैव ॥ ६॥ प्रश्न:--पर्युषणोपवासः पञ्चमीमध्ये गण्यते न वा ॥७॥ उत्तरम्-पर्युपणोपवासः पष्टकरणसामर्थ्याभावे पञ्चमीमध्ये गण्यते, नान्यथेति ॥ ७ ॥ प्रश्ना-काकुत्स्थ इति रामनाम, तद्वंशनाम वा ? कथं च व्युत्पत्तिः ॥ ८॥ उत्तरम्-कु इत्यत्र "अव्ययस्य को द् च" सिद्धहे० । ७।३ । ३१ ॥ इति अकि ककुद, कुत्सितं तिष्ठन्ति विपक्षा अस्मि- निति " स्थादिभ्यः कः" सिद्धहे० ॥५॥३॥८॥ इति 'के ककुत्स्थस्तस्यापत्यं काकुत्स्थो राम इति व्युत्प- त्यनुसारेण रामवंशस्यादिपुरुपस्याभिधान काकुत्स्थ इति ॥ ८॥ प्रश्न:-अर्थमण्डलीति कोऽर्थः १ ॥९॥ उत्तरम्-प्रभाते व्याख्यानम् , रात्रौ अर्थपौरुपी चेति अर्थमण्डलीति ॥९॥ -"आवस्मिआए जस्म जोगो सिज्झातर" इत्यत्र योगशब्देन किमुच्यते ॥ १० ॥ उत्तरम्-यस्य योगो भिक्षार्थ गच्छन्निदं चक्ति — यस्य योगो येन वस्तुना सह सम्बन्धो भविष्यति तद् ग्रहीप्यामि इत्यर्थः, इति ओघनियुक्तिवृत्तौ ॥ १० ॥ .

·प्रश्न:-अष्टापदगिरी स्वकीयलब्ध्या ये जिनप्रतिमा वन्दन्ते ते तद्भवसिद्धिगामिन इत्यक्षराणि सन्ति, तथा च सति ये विद्याधरयमिनस्तथा राक्षम वानर-चारणमेदभिन्ना अनेके ये तपस्विनस्तत्र गन्तुं शक्तास्तेषां सर्वेषामपि तद्भव. सिद्धिगामित्वमापद्यते, ततः सा का लधिर्यया तत्र गमने गौतमादिवत् तद्भवसिद्धिगामिनो भवन्तीति ? ॥११॥ उत्तरम् -अष्टापदगिरी ये तपःसंयमोत्थलब्ध्या यात्रां कुर्वन्ति ते तद्भवसिद्धिगामिन इति संभाव्यते, व्यक्ताक्षरानुपलम्भाव।११) प्रश्न:-दिगाचार्या इति कोऽर्थः ।।१२।। उत्तरम्-दिगाचार्या ये गुर्वादिष्टदिग्यतिमाधूनां सारणादिकार इति मचित्ताचित्तमिश्रवस्त्वनुज्ञापी दिगाचार्य इति. योगगास्त्रे चतुर्थप्रकाशे " प्रायश्चित्तं चैयावृत्यम् , " इत्यादिश्लोकवृत्तौ ॥ १२ ॥ प्रश्न:-आर्यमुहस्ति-आर्यमहागिरिनामानौ श्रीधर्मसागरोपाध्यायकृतपट्टावल्पादौ सहोदरायुक्तौ, कल्पसूत्रस्थचिरापल्यां च मिन्नगोत्री तत्र को हेतुः ॥ १३ ॥ उत्तरम्--आर्यसुहस्ति-आर्यमहागिर्योः सहोदरत्वेऽपि भिन्नगोवत्वं न विरुध्यते, मण्डिकपुत्र-मौर्यपुत्राभिधगणधरयोरपि तथैव श्रवणात् ॥ १३॥ १ द्वितीयान्तम् ।

·तराणि॥
प्रथमः
प्रकाशः॥
पण्डितश्रीकल्याणकुशलगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्न:--" इमं च णं केवलकप्पं जम्बुदीवं दीवं विउलेणं ओहिणा आभोएमाणे पासत्ति " इत्यत्र चतुष्पल्यायुषः सूर्या-
मस्य कथं जम्बूद्वीपावधिकमवधिज्ञानं संभवति " उणद्धसागरे संखजोअणा तप्परमसंखा" इति वचनात् ॥१३॥
उत्तरम् – कथं चतुप्पल्यायुपः सूर्याभदेवस्य जम्बूद्वीपावधिकमवधिज्ञानं संगच्छते !, " उणद्धसागरे संखजोयणा तप्परम-
संखा" इतिवचनात् इति चेदुच्यते-" उणद्धसागर " इतिगाथावृत्तौ भवनपति-व्यन्तर-ज्योतिष्कदेवानामेवा-
धिक्षेत्र व्याख्यातमस्ति, चैमानिकदेवानां तु क्षेत्रस्य " दोकप्पपढम " इत्यादिनाभिहितमिति न काचिद्वि-
प्रतिपत्तिः ॥ १॥
प्रश्नः-पूर्णिमास्तित्र एच पर्वत्वेन संगीर्यन्ते, सर्वा अपि वा पर्वतयाङ्गीकार्या ?, इति श्राद्धा भूयो भूयः पृच्छन्ति ॥ २ ॥
उत्तरम्-तिम्र एव पूर्णिमा पर्वत्वेन संगीर्यन्ते, सर्वा अपि चेत्यत्र " छनंतिहीणमज्झमि का तिही अजवासरे"
इत्याद्या-
गमानुसारेणाविच्छिन्नवृद्ध परंपरया च सर्वा अपि पूर्णिमाः पर्वत्वेन मान्या एवेति ॥२॥
प्रश्न:--आणाखंडणकारी सर्व पि निरस्थयं तस्स आणारहिओ धम्मो पलालपूलुव पडिहाइ ॥१॥ कलं नम्बइ सोलसिमित्यादि.
वचनालम्बनेन साहयादिदर्शनान्तरेषु यद् बालतपःकष्टानुष्ठानं समाचरन्ति तत्सवं सर्वथा निष्फलमेव, न कापि
कर्मनिर्जरेति कपाश्चित्सम्मतम् , केषाश्चित्तु तेषामपि तारतम्येन स्वल्पमपि फलं स्वीकार्य न तु निष्फलता ।
अत्रागमः-"जं अन्नाणी कम्म, खवेइ वहुयाहिं वासकोडीहि। तं नाणी तिहि गुत्तो खवेह ओसासमित्तेण ॥१॥

·कलं नग्घर सोलसि पलालपूल " इत्यादावपीदमेव तात्पर्यम् । " अविस्यमाइसुराउं बालतवोऽकामनिजरो जयइ सरागसंजमेणं पालतवेणंतिचरगपरिवायवंभलोगो जा" इत्यपि । अत एव बालतपस्तिनामपि कोडिनदिन- सेवालिनाम्नां स्वीयस्वीयतपोऽनुमारेणैव सोपानप्राप्तिः। सर्वथा विफलतायां तु सर्वेपामप्राप्तिः प्रसज्यते । कथं च कर्मलाघवमन्तरेण मिथ्यात्विन एव ग्रन्थिदेशं यावदागच्छन्ति ? । न चाकामनिर्जरामात्रमेव तत्र हेतुः, कारणान्तराणामपि विवाहप्रज्ञप्तिवृत्तायुक्तत्वात् । तथाहि-अणुकंपकामनिजर, पालतवेदाणविणयविभंगे। संजो- गविप्पओगे, वसणुसबइड्डिसफारे ॥शा दृश्यते चैतदर्थसंवादः साक्षादेव महानिशीथे नागिलाधिकारे । तद्यथा- 'अकामनिजराए वि किंचि कम्मक्खयं भवइ, किं पुण जं वालतवेणं,' एवं मति 'निरत्थयं तस्स' इत्यादीनां का गतिरिति चेत् ? सत्यम्--मर्वाणि चैतानि उत्सर्गसूत्राणि, ततोऽन उत्सर्गादपवादो बलीयान् , अयमेव न्यायोऽनु- सर्वव्यस्ततः सिद्धं तेपामपि तारतम्येन किश्चित् किञ्चित् फलमिति समादधते तथा केचिद् महानिशीथगतंत्र- सिद्धालापकमुपष्टभ्य वक्तारो भवन्ति । तथाहि-ये पक्षान्तरीयविहितमेतजिनप्रासादादिपरित्राणमाचार्योपाध्या- यादीनामापन्निवारणं साधुमुद्दिश्य दानसत्कारादिकं चानुमन्यन्ते तेषां महत्पातकं जायते, सम्यक्त्वमपि प्रति- हन्यते, तेन मतान्तरीयकृतं युगप्रधानाचार्यभक्त्यादिकमपि सर्वथा नानुमोदनीयमेवेति । केचित्तु तानपि प्रतिब- दन्ति-यथा नयसार-धनश्रेष्ठि-सङ्गमादीनां मिथ्यात्वमाजामपि दान बहुपु ग्रन्थेषु परम्परया चानुमोद्यमानं "जेयावि निण्गाणं अणुकूलं भासिज्जा" इत्यादि । .

·हरिप्रश्नो- चराणि ॥ . प्रथमः प्रकामः॥ ॥७॥ दृश्यते, तथा नर्वतीर्थकृत-साध्यतिशय-माधुपारणासु पश्चदिव्यावमरे 'अहो ! दानमहो ! दानम् ' इत्युद्यो- पोऽपि । यदनुमोदनीयं न, तत् कार्यते कथं १ दृश्यन्ते च भवदादयः सर्वेऽपि मार्गप्रतिपन्नाः कारयन्तो यथा-" देहि भोः । किश्चिदस्मभ्यं तव भूपान् लामो मावी " इति । यदि च प्रदत्तं तदा संतुष्टिरपि जोयते, इति स्वयमनुभूयमानस्यार्थत्य विलोपः कर्तृ मतां नोचित इत्याशयवतैव सूत्रकारेणाम्यधायि-अहवा सई चिय बीअ- रायेत्यादि । अत्र सम्यग्दृष्टिपर्यन्तानां पूर्वमुक्तवान्मिथ्यात्विनामपि किञ्चित्करणीयमनुमोदनीयमित्यापतितम् , तब विचार्यमाणं जिनजिनविम्वजिनालयाचार्योपाध्यायसाधुवाद्धादीनां वास्तवाराध्यानामगनपानप्रदानादिमक्ति- वर्णसंज्वलनापत्परित्राणादिकं, दृश्यते चानुमोदितं माक्षादप्याचारागादौ साधुना, "माग्निशकटी पुरस्करणे मम नकल्पते, भवता पुनः पुण्यप्राग्भारार्जनमकारि” इत्यादि । कथं च जिनशामनप्रभावनाकारिणो म्लेच्छा अभ्य- नुमोद्यन्त इत्याद्यनाग्रहयुद्धथा पर्यालोचनीयमिति ॥३॥ ४ ॥ उत्तरम्-तृतीयचतुर्थप्रश्नपतिवचनं तु द्वादशजल्पपदुकादवसेयम् । किन्न, " मपि निरत्ययं तस्म" इत्यादिवचनस्या- पेक्षिकत्वान्नैकान्तबादः । अपेक्षा च मोक्षफलाभावलक्षणेतिभावः । अन्यच, महानिशीथपमिद्धालापकमुपष्टभ्य एकान्तेन परपाक्षिकप्रशंसानिषेधः सोऽपि न मगच्छते, यतस्तस्मिन्नेवालापके ' अविनुहमुद्धपरिनामज्झगयमला- हेजा ' इतिवचनेनाभिमुखमुग्धपर्पद्विशेषमध्ये एव तच्छलापाया निषेधः प्रतिपादितोऽस्ति, न तु मामान्यपर्षदीति। १ प्रत्यन्तरे ज्ञायते इतिपाठः ·किचात्राथें ऊहप्रत्यूहादिबहुवक्तव्यमस्ति तत्तु साक्षान्मिलने एव समीचीनतामञ्चतीति ॥३॥४॥ प्रश्ना-दाधवरी कथिदनशनं कृत्वा रजन्यामपि जलपानं विधत्ते ? यद्वा तद्रियाऽनशनमेव न करोति ? कि वाऽनशनी श्राद्धो दिवापि सचित्तमचित्तं वा जलं पिरतीति ? ॥ ५॥ 'दापज्वरी कश्रिदनशनं कृत्वा रजन्यामपि जलपानं विधत्ते यद्वा तद्भियाऽनशनमेव न करोति ? उत्तरम्- रात्रौ सर्वथा जलत्यागाशक्तेन तेनाहारत्यागरूपमनशनं तु विधेयमेवेति ज्ञातमस्ति । तथाऽनशनिना श्राद्धनाs- चित्तमेव जलं पेयं तदप्युष्णमेवेति ॥ ५ ॥ प्रश्न:-कस्यचिन्त्रियमाणस्य पक्षान्तरीयस्य कश्चित्साधुः श्राद्धो वा नमस्कारादिकं श्रापयति तस्य कियान् लामो भवति ? पातकं वा भवति ? सम्यक्त्वं वा प्रतिहन्यते ॥६॥ उत्तरम्--' कस्यचिन्त्रियमाणस्य पक्षान्तरीयस्य कश्चित्साधुः श्राद्धो वा नमस्कारादिकं श्रावयति कियान् लाभो भवति ? तस्य पातकं वा भवति ? सम्यक्त्वं का प्रतिहन्यते । १ इत्यत्रोपकारयुद्ध्या भावयतो लाम एव ज्ञातोऽस्ति ॥६॥ प्रश्न: हरिभद्रसरिणा सौगता हुता एव ? होतुमारम्य मुक्ता वा ? कुत्र चायं संवन्धो वर्तते ॥ ७॥ उत्तरम् 'श्रीहरिमद्रयरिणा सौगता हुता एव होतुमारभ्य मुक्ता या कुत्र चायं संवन्धो वर्तते । ? इत्याश्रित्य श्रीहरिभद्र- गरिभिः सौगता होतुं से आकृष्टास्तदनु गुरुभिति, साधू प्रहितौ । ताभ्यां गुणसेणिअग्गिसम्मा सीहाणं दायेत्यादि १ सेण । ,

·हीरप्रश्नो
चराणि ॥
द्वितीयः
प्रकाशः॥
॥८॥
समरादित्यचरित्रकथनमूलगाथात्रयं दत्तम् । ततः प्रयुद्धेन सरिणा ते मुक्ता इति तत्पनन्थे। प्रभावकचरित्रे तु पण-
पूर्वकं वादे जितः मौगतगुरुः स्वयमेव तप्तकटाहतैले प्राविशदिति । तथा तत्रैव इह किल कथयन्ति केचिदित्थम्-
गुरुतरमन्त्रजापप्रभावतोऽत्र सुगतमतयुद्धान् विकृप्य तो न तु हरिभद्रगुरुर्जुहाव तैले इत्यपि लिखितमस्तीति ॥७॥
॥ इति सकलसूरिपुरन्दरपरमगुरुश्रीतपागच्छाधिराजभधारकत्रीहीरविजयसूरिप्रसादीकृत-
प्रश्नोत्तरसमुच्चये तच्छिप्यपण्डितकीर्तिविजयगणिसमुचिते प्रथमः प्रकाशः ॥
अथ द्वितीयः प्रकाशः
पण्डितनगर्पिगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्न:-जिनालये गृहस्थानां केसरादिछण्टनमुचितं न वा ॥१॥
उत्तरम्-जिनालये श्राद्धानां केसरादिछण्टनमुचितमेव ज्ञायते तिलकादिवत् ॥ १॥
प्रश्न:-पर्युपितौदनो द्वितीयदिनसन्ध्यायां तेक्रादिना संस्कृतः तृतीयदिन कल्पते नवा ? ॥ २ ॥
उत्तरम्-पर्युषितौदनः तक्रादिसंस्कारे सति तृतीयदिनेऽपि कल्पते ॥ २॥
१ तद्दिनकृत इति प्रत्यन्तरे।
॥८॥

·प्रश्न:-जिनप्रासादानिर्गच्छतां साधूनां श्राद्धानां च 'आवस्सही' करणमुचितं वा ? ॥३॥
उत्तरम्--जिनालयानिर्गमने साधूनां सदैव, श्राद्धानां तु सामायिकपोपधमद्भावे 'आवस्सही' करणमुचितमिति बोध्यम् ।। ३
प्रश्न:-चतुर्मामकान्तः प्रासादे देववंदन काजकोद्धरणं विना यौक्तिकमयौक्तिकं वा ॥४॥
उत्तरम्-चतुर्मासिकमध्ये जिनालये देववन्दनं साधूनां श्राद्धानां च काजकोद्धरणपूर्वकमेव युक्तिमत् ।। ४ ।।
प्रश्न:--जिनगृहे निशायां नाट्यादिकं विधेयं न वा ? ॥ ५॥
उत्तरम्--जिनगृहे रात्रौ नाटयादिविधेनिषेधो ज्ञायते । यत उक्तम्-रात्रौ न नन्दिर्न बलिप्रतिष्ठे, न मजनं न भ्रमण रथस्य ।
न स्त्रीवेशो न च लासलीला, साधुप्रवेशो न तदत्र चैत्यम् ॥ १॥ किञ्च, कापि तीर्थादौ तत्(यत्)क्रियमाणं
दृश्यते तत्तु कारणिकमिति बोध्यम् ।। ५ ।'
प्रश्न:-क्षणावसरे 'वइसणई ठाउं' इति कुर्वतां गमनं कल्पते न वा ? ॥६॥
उत्तरम्-क्षणायसरे ' पइसणई ठाउं' इति मुख्यवृत्या तैरेव वक्तव्यम् ये व्याख्यानं यावत् स्थातुकामा नान्यैरिति ॥६॥
प्रश्न:-सामान्यदिगम्बरगृहस्थानां गृहे रत्नत्रयादिमहोत्सवावसरे आत्मीयश्रेष्ठिप्रभृतिश्राद्धानामदनाद्यर्थ गमनमुचितमनु-
चितं वा ॥७॥
उत्तरम्-सामान्यदिगम्बरगृहस्थानां गृहे रत्नत्रयादिमहोत्सवावसरे आत्मीयश्रेष्ठिप्रभृतिश्राद्धानामदनाद्यर्थ गमनमाश्रित्य
यथा विरोधवृद्धिर्न भवति तथा विधेयमिति तत्त्वं नत्वेकान्तवादः ॥ ७ ॥

·हीरपनो-
तराणि
द्वितीयः
प्रकाशा
प्रश्न:--पचाम्लिका शुष्का आा वा ममायाति ? ॥ ८ ॥
उत्तरम्-पचाम्लिका शुष्का जेया नत्वाः ॥ ८॥
पण्डितरविसागरगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्ना-प्रथमान्तिमयोस्तीर्थकतोः शरीरमाने मिन्नत्वं, बले मिन्नतं नास्ति तत्कथम् । ॥ १ ॥
उत्तरम्-प्रथमान्तिमजिनयोः शरीरमानभेदेऽपि न बले भेदः, “अपरिमियवला जिणवरिंदा" इत्यागमप्रामाण्यादवि-
शेपेण अनन्तवलवचमवसीयते ॥१॥
प्रश्न:-माधुना विधिना क्रियमाणेऽपि कृत्ये प्रायश्चित्तोत्पत्तिः प्रतिपादितास्ति तत् सत्यमत्य वा १ ॥२॥
उत्तरम्-माधुना विधिना विधीयमानेऽपि कृत्ये प्रायश्चिचादानं मत्यमेवागमे तथाऽभिधानाद् , विधिना हस्तशतात्परतो
गमने ईपिथिकीप्रतिक्रमणवत् ॥ २ ॥
प्रश्न:-अस्वाध्यायदिनत्रपान्तः कृत उपपाम आलोचनातपस्येति न वा ? ॥ ३॥ .
उत्तरम्-अस्वाध्यायदिनत्रयमकं तप आलोचनावपसि नायाऽऽति (ऋतुमती नियमधिकृत्यैतत् ) ॥३॥
पन्न:-दिनादिपौरप्पनन्तरं दसवैकालिकादिमुत्रगणनं शुध्यति न वेति ? ॥ ४ ॥
उत्तरम् अहोरामध्ये मन्ध्याचतुष्टयं विहाय नर्वत्र दशकालिकादिगणनं शुध्यतीति बोध्यम् ॥ ४ ॥
प्रमः भगानीपत्रमगतके चत्वारि प्रमाणानि उक्तानि, रत्नाकरावतारिकायां तु द्वे कथम् ? ॥ ५ ॥

·उत्तरम् --' भगवतीपञ्चमशतके चत्वारि प्रमाणान्युक्तानि रत्नाकरावतारिकायां प्रमाणद्वयमिति तत्कथम् ' ? इत्यत्र परोक्ष- प्रमाणेऽनुमानोपमानागमलक्षणप्रमाणत्रयस्यान्तर्भावत्वेन प्रमाणद्वयमुक्तमस्तीति बोध्यम् ॥५॥ प्रश्न:--भगवनीनवमशतकोक्तोऽश्रुत्वाकेवली धर्मोपदेश दत्ते न वा ? ॥ ६॥ उत्तरम्-' भगवतीनवमशतकोक्तोऽश्रुत्वाकेवली धर्मोपदेश दत्ते न वा' इत्यत्र एकं ज्ञातम् एकं प्रश्नं च मुक्या धर्मोपदेश न दत्ते इति तत्रैवोक्तमस्तीति ॥ ६ ॥ पण्डितविवेकहर्पगणिकृतप्रश्ना:- प्रश्न:--स्थानाङ्गे चतुर्थस्थाने अन्तक्रियाधिकारे " दीहेण परिआएणं " इत्येवोभयत्र पाठः सूत्रे, वृत्तौ च सनत्कुमारान्त- क्रियायां दीर्घतरेणेति व्याख्यातं तथैव च मङ्गतिरन्यथा सनत्कुमारचक्रिणस्तद्भवमुक्ततापयेत; तेन यत्रे तरः शब्दः किमिति नोक्तः ॥१॥ उत्तरम्-स्थानाङ्गे चतुर्थस्थानेऽन्तक्रियाधिकारे 'दीहेणं परिआएणं ' इत्येवोभयत्रापि पाठस्तथापि सनत्कुमारान्ताधिकारे दीर्घतरेणेति व्याख्यातं, भरतान्तक्रियाधिकारे तु न तथेत्येतद् व्याख्यातो विशेपार्थप्रतिपत्तिरिति न्यायादेवेति बोध्यम् । तत्र तरशद्वाऽग्रहणं तु सोपस्काराणि सूत्राणीति न्यायज्ञापनार्थमिति दिक् ॥१॥ प्रश्न:-कल्पकिरणावल्यां प्रथमं प्रथमचतुर्मास्यामेव तापमाश्रमतो निर्गमाधिकारे 'नाऽप्रीतिमद्गृहे वास' इत्यादिना पञ्चा- भिग्रहग्राहित्वेन मौनग्राही भगवानुक्तः । पश्चादुत्पलस्य स्वमुखेन मालास्वमार्थमुक्तवान् , तथा तिलकणनिप्पल्यादि-

·हीरप्रश्नो-
चरागि॥
द्वितीय
प्रकाशः॥
॥१०॥
सलेवनेको गोशालफेनापि समं जल्पितवान् तत्किमिति ॥२॥
उत्तरम्-कल्पकिरणावल्यां प्रथमचतुर्मासके पञ्चाभिग्रहधारित्वेन मौनग्राहो भगवानुक्तस्तथापि दशस्त्रमाधिकारे उत्प-
लस्य पुरतो मालास्वमार्थमुक्तवान् , तथा तिलकणनिष्पत्त्यादिस्थलेषु बहुशो गोशालकेन समं जल्पितवान्
तत्कथं युक्तिमत् । यतस्तेन भगवता तथैव द्रव्यक्षेत्रावभिनायेण मोनाभिग्रहः कुतो भावी यथा लेशतोऽपि
भङ्गममङ्गो न स्यादिति ॥ २॥
प्रश्न:-आपादसितचतुर्दशी ग्रीप्मचतुर्मासकावसर इति हि सिद्धान्तः, तथैवाग्रे पर्युषणाया दिनानां पञ्चाशतव्यवस्थितेः।
तथापि कल्पकिरणावल्याम् आपादसितचतुर्दश्या आरम्य भाद्रपदसितचतुर्थी यावदित्युक्तमस्ति वत्कथं घटते ।
दिनानामेकपञ्चाशतत्वप्राप्तः ॥३॥
उत्तरम्कल्पकिरणावल्यामापादसितचतुर्दश्या आरम्प भाद्रपदसितचतुर्थी यावदित्यन आषाढसितचतुर्दश्या अवधित्वे-
नोपादानात् सा मध्ये न गण्यतेऽतः पूर्णिमातो दिनगणना, तेषां पञ्चाशदेवेति बोध्यम् ॥३॥
प्रश्न:--श्रीमहावीरमातापित्रोादशस्वोक्तिः यीआचाराङ्गे प्रकटा, चतुर्थस्वोक्तिस्तु सूत्रे क्वापि न लभ्यते तथापि प्रक.
रणादिप्यनेकेषु ग्रन्थेषु प्राधान्येन तुर्यस्वर्गोक्तिः, गौणत्वेनाचारागसम्मतिस्तत्र को हेतुरिति ? ॥ ४ ॥
उत्तरम्-वीरस्य मातापित्रोदशस्वर्गोक्तिराचाराङ्गै एच, चतुर्थस्वगोंक्तिस्तु प्रवचनसारोद्धारादिषु ग्रन्थेषु, अत्रार्थे तचं
सर्वविद्वद्यमिति पुरातनग्रन्थकारैरुतमस्ति, चतुर्थस्वर्गस्य प्राधान्योक्तिस्तु बहुपु ग्रन्थेषु तच्छवणादिति तत्वम् ॥४॥
॥१०॥

·प्रश्न:--औपपातिकोपाङ्गे अम्बडालापके ' अन्नउत्थिा पडिग्गहिआणि चेइआणि वा' इत्येव सूत्रपाठोऽस्ति, " चैत्यानि
अर्हत्प्रतिमा" इति वृत्तिनीत्यापि सूत्रे अरिहंतेति पदं न दृश्यते तेन यथा अत्र पाठः स्यात्तथा प्रसाद्य इति ॥५॥
उत्तरम्--औपपातिकोपाङ्गेऽम्वडश्रावकाधिकारे 'अन्नउस्थिअ परिग्गहिआणि चेइआणि वा' इत्यालापके अरिहंतेति पदं
क्वचिदेवाद” दृश्यते, न सर्वत्रेति वृत्तिकृता चैत्यानि अर्हत्प्रतिमा इत्येव व्याख्यातमिति संभाव्यते ॥५॥
पण्डितश्रीदेवविजयगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्न:--' इक्कारस अंगाई बार उबंगाई दस पइन्नाई' इत्येतद्दाथोक्तानि प्रकीर्णकानि कानि ? ॥१॥
उत्तरम्-'इकारस अंगाई इत्यादिगाथा ग्रन्थस्था ज्ञाता नास्ति, तेन दशानां प्रकीर्णकानां पृथग् नामानि ग्रन्थे न सन्ति ।।
प्रश्न:-चत्वारि मूलसूत्राणि कानि १ ॥२॥
उत्तरम्-आवश्यकम् , दशवैकालिकम् , उत्तराध्ययनम् , ओपनियुक्तिश्वेति मूलसूत्राणि ॥ २॥
प्रश्न:-पद् छेदग्रन्थाः के ? ॥ ३ ॥
उत्तरम्-निशीथम्, महानिशीथम् , दशाश्रुतस्कन्धः, वृहत्कल्पः, व्यवहारः, पञ्चकल्पश्चेति पद छेदग्रन्थाः॥३॥
पण्डितजनानंदगणिकृतप्रश्नाः
प्रश्न:-श्राद्धानामष्टमान्तप्रत्याख्यानेऽवश्रावणं कल्पते न वा ॥१॥

·हीरप्रश्नो-
चराणि ॥
द्वितीयः
प्रकाशः॥
उत्तरम्-श्राद्धानामष्टमान्ततपास अवश्रावणं न कल्पते, आचारणाया अभावादिति ॥१॥
प्रश्न:-तथा तद्दिनकृतगुडपर्पटिका कस्यां विकृतौ समायातीति ॥२॥
उत्तरम्-तदिनकृतगुडपर्पटिका घृतगुडरूपविकृतितया व्यवछियते इति वृद्धवादः॥२॥
पण्डितजसविजयगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्नः-गृहस्थाचारधरो यतिवेपवान् प्रतिक्रमणकर्तुकामः किं मामायिकग्रहणपूर्वकमथवा चैत्यवन्दनतः १ ॥ १॥
उत्तरम्-गृहस्थाचारधरो यतिवेषवान् मुख्यवृत्या मामायिकग्रहणं कृत्वा प्रतिक्रमणं करोति ॥१॥
प्रश्न:-शीतोष्णकालयोर्गृहस्थानां जिनालये देवयन्दनं काजकोद्धरणपूर्वकं किंवा प्रमार्जनेन ? ॥२॥
उत्तरम्-शीतोप्यकालयोर्गृहस्थानां जिनालये देववन्दननिमित्तं काजकोदणाय नियमो नास्ति, तेन यदि कश्चित् करोति
तदा करोतु ॥२॥
पण्डितनगपिंगणिकृतप्रश्नाः-
प्रश्न:-'सत्तद्वगुरुपरंपराकुसीले इगतिगुरुपरंपराकुसीले य' इतिश्रीमहानिशीथतृतीयाध्ययनमारम्भप्रस्तावेऽस्य कोऽर्थः ११
उत्तरम्-" सत्तट्टगुरुपरंपराकुसीले " इत्यत्र विकल्पद्वयप्रतिपादनादेवमयसीयते यत् एकद्वित्रिगुरुपरम्परा यावद् कुशील-
त्वेऽपि तत्र साधुसामाचारी सर्मथोच्छिन्ना न भवति तेन यदि कश्चिस्क्रियोद्धारं करोति तदाऽन्यसाम्भोगिका-
॥११॥

·प्रश्न:-
दिभ्यश्चारित्रोपमम्पद्ग्रहणं विनापि मरति, चतुरादिगुरुपरम्परागशीलत्वे तु साम्भोगिकादिम्यचारित्रोपसम्पदं
गृहीत्वैर क्रियोद्धारं करोति नान्यथेति ॥ १॥
प्रश्न:--महाविदेहविजयेषु विहरत्सु केरलिजिनेप्यन्यजिनानां जन्मादि स्यात् किंवा तन्मोक्षगमनान्तरमिति ॥ २॥
उत्तरम्-महाविदहविजयेषु विहरत्सु केवलिजिनेषु वा अन्येषां जिनानां जन्मादि न स्यादिति ॥ २ ॥
चतुर्मामकमध्ये नगरनामादिमध्यावस्थाने क्षणायमरे योजनमितक्षेत्र पुष्पप्रकारो देवः क्रियते नया ? अष्टमाति-
हार्याणां नयत्यनोक्कत्यात् क्रियते तदा लोकगृहादौ कथमिति ? ॥३॥
उत्तरम्-चतुर्मासकमध्ये तीर्थकराणां नगरादाववस्थान प्रायो न भवति, यदि कदाचिद्भवेत्तदा ययौचित्येनैव पुष्पप्रक-
रादि क्रियमाणमेय संभाव्यतेऽन्यथा प्राविहार्यनयत्यं न स्यादिति ॥ ३ ॥
प्रश्न:- चतुर्मामकमध्ये ममवमरणं स्यान्न वा ? तथा द्वादशपर्पदो नगरमध्ये कथं मान्तीति ? ॥४॥
उत्तरम् चतुर्मासकमध्ये समवसरणकरणमपि न नियतं, कदाचिद्भवति कदाचिन्न भवत्यपि । पर्पदस्तु द्वादशापि नियता
एव तेन नगरमध्यऽपि मुखेन मान्तीति प्रतिभाति ॥४॥
प्रश्न:-गर्गाचार्यत्यक्तपञ्चगतमाधूनां माधुत्वं मम्भाव्यते न या स्वेच्छाचारित्वात् १ ॥५॥
उत्तरम् गर्गाचार्यत्यक्तमिष्याणां व्यवहारतः माधुत्वेऽपि परमार्थतः साधुत्वाऽभाष एव सम्भाव्यते ॥ ५ ॥

·हीरप्रश्नो-
तराणि॥
द्वितीयः
प्रकाशः॥
॥१२॥
मना--प्रामनगरदेशादिस्थापना भरतेन कृता, बहलीअडम्बहल्लेत्यादिषु छवस्थो भगवान् चिहतवानिति तदा कथं देशा-
भिधानं कथितमिति ॥६॥
उत्तरम्-'बहलीअडम्बइला' इत्यादिषु छमस्थो भगवान् विहृतवान् , इत्या भगवता स्त्रसुवानां राज्यप्रदानावसरे देशा-
दिनामस्थापनायाः कृतत्वाइ न काऽप्यमाङ्केति ॥ ६॥
पण्डितडाहर्पिगणिकृतप्रश्नाः-
प्रश्न:-दत्तेऽसौ सर्वसौरयानि त्रिशुद्धयाऽऽराधितो यतिः। विराधितश्च वैरश्चनरकाऽनल्पयातनाः ॥ ९० ॥ चारित्रिणो
महामन्मा प्रतिनः सन्तु दूरतः । निष्क्रियोऽप्यगुणज्ञोऽपि न विराध्यो मुनि क्वचित् ।। ९१ ॥ यादृशं तादृशं
कापि दृष्ट्वा वेषधर मुनिम् । गृही गौतमवद् भक्त्या पूजयेत् पुण्यकाम्यया ॥ ९२ ॥ वन्दनीयो मुनेर्वेषो न
शरीर हि कस्यचित् । प्रतिवेप ततो दृष्ट्वा पूजयेत् सुकृती जनः ॥९३ ॥ पूजितो निष्क्रियोऽपि स्याल्लञ्जया
उतधारकः । अपनातः सत्कियोऽपि ते स्याच्छिथिलादाः ॥१४॥ दानं दया क्षमा शक्तिः सर्वमेवाल्पप्रसिद्धि-
कत् । नेपा ये तिनं दृष्ट्वा न नमस्यन्ति मानपा. ॥ ९५ ।। आराधनीयास्तदमी निशुद्ध्या जेनलिगिनः । न
कार्या सर्वथा तेषा निन्दा स्वार्थवियातिका ॥ ९६ ॥ कारण तर कुष्टाना, महीपाल ! स्फुटं बदः । मा कदापि
मुनीन् क्रुद्धानपि सं तु विराधः ॥ ९७ ॥ इति वृद्धशत्रुञ्जयमाहात्म्यद्वितीयसर्गमध्यगतश्लोकास्तेषां मध्ये
कैवललिङ्गमाघरोऽपि मुमुक्षुर्वन्दनीयो गौतमपत् पूजनीयय, तत्कथं केन हेतुनेति ? ॥ १ ॥

·- + उत्तरम्-'दत्तेऽसौ मसौख्यानि' इत्यादिशगुञ्जयमाहात्म्यद्वितीयसर्गमध्यगतश्लोकास्तु कारणिकरिधिमाश्रित्य तीर्थोडा- वनयुद्ध्या या कृताः गम्भाव्यन्ते इति न कश्चिद्दोप इति ॥ १ ॥ वटपल्लीयपण्डितपद्मविजयगणिकृतप्रश्नाः- प्रश्न:--पाक्षिकादिप्रतिक्रमणमध्ये चैत्यरन्दनादारभ्य किं मूलं यारत् पञ्चेन्द्रियच्छिन्दनं निवार्यते ॥१॥ उत्तरम्---पाक्षिकादिप्रतिक्रमणमध्ये चैत्यवन्दनादारभ्य इच्छामो अणुसद्धि' यावत् पञ्चेन्द्रियच्छिन्दनं निनार्यमाणं पर- म्परया दृश्यते पर व्यक्ताक्षराणि नोपलभ्यन्ते ॥१॥ प्रश्न:--पाक्षिकादिप्रतिक्रमणे क्रियमाणे च्छिकासद्भावे कुतः स्थानात् किं स्थानं यावत् पुनः प्रतिक्रमणं क्रियते ॥२॥ उत्तरम्-पाक्षिकप्रतिक्रमणे पाक्षिकाऽतिचारालोचनादर्वाग् यदि छिका जायते तदा सत्यवसरे चैत्यरन्दनादि पुनः कर्त- व्यमिति वृद्धसम्प्रदायः ॥२॥ प्रश्न:- चन्दनकानसरे गुरोः पादचिन्तनं क विधेयम् १ ॥३॥ उत्तरम्--वन्दनकारसरे मुखवत्रिकायां रजोहरणे वा यत्र वन्दनकं ददाति तन गुरुपादौ चिन्तयति ॥ ३॥ प्रश्नः-सनविराहणपावं असंखगुणिय तु इकममयम्मि । भूपस्सयसंखगुणं पावं इकस्स पाणस्स ॥ १॥ वेइंदिय तेइंदिय १. अंतिमस्वाध्यायमित्यपि पाठः ।।

·हीरप्रश्नो-
तराणि ।।
द्विती
प्रकाश
चउरिदिय चेव तह य पंचिंदी । लक्खसहस्सं तह सयगुणं च पाचं मुणेयर्छ ॥ २ ॥ इति गाथाद्वयं कस्मिन्
ग्रन्थे विद्यते ॥४॥
उत्तरम्-'मत्चविराहणपावं ' इत्यादि गाथाद्वयं छूटकपत्रेषु लिखितं दृश्यते परं न क्यायि ग्रन्थे ॥४॥
प्रश्न:-चन्दनकावसरे मुखवत्रिका कुत्र मुच्यते । ॥५॥
उत्तरम्-चन्दनकावसरे मुखपत्रिका साधुभिर्वामजानुनि मुच्यते, श्रावकैस्तु गुरुपादयोर्यन्दनावसरे जानुनि, अन्यथा
तु भूमौ रजोहरणे वेति ॥ ५॥
प्रश्नः-गुरुसविधौ पाचात्यप्रतिलेखनाक्रियां कुर्वाणाः श्राद्ध्यः स्वाध्यायमुपविश्य कुर्वन्ति फर्घस्था वा १ ॥६॥
उत्तरम् गुरुमन्निधौ पाश्चात्यप्रतिलेखनाक्रियां कुर्वाणाः श्राद्धय ऊर्ध्वस्था स्वाध्यायं विदधति ॥ ६ ॥
पण्डितकान्हर्पिगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्न:-श्राद्धानां रात्री जिनालये आरात्रिकोत्तारणं युक्तं न वा ॥१॥
उत्तरम्-आदानां जिनालये रात्रौ आरात्रिकोत्तारण कारणे सति युक्तिमन्नाऽन्यथा ॥ १॥
प्रश्न:-कायोत्मर्गस्थितजिनप्रतिमानां चरणादिपरिधापनं युक्तं नवा ? ॥२॥
उत्तरम्-जिनप्रतिमानां चरणादिपरिधापनं तु साम्प्रतीनथ्यवहारेण न युक्तियुक्त प्रतिभाति ॥ ९॥

·प्रश्न:-पाक्षिकप्रतिक्रमणे मम्बुद्धक्षामपादौ कृत 'इच्छकारि मुद्दपारखी सुखतपशरीरनिरायाधसुखसंयमयात्रानिरवहछद'
इत्यादि वचनं कथनीयं न का? ॥३॥
उत्तरम्-पाक्षिकप्रतिक्रमणे संबुद्धक्षामणादौ कृते 'इच्छकारि मुहपाखी ' इत्यादि पठनमधिकं संभाव्यते सामाचार्यादाप-
दर्शनात् ॥ ३॥
पंडितवानरगणिशिप्य पण्डितआणन्दविजयगणिकृतप्रश्नो-
प्रश्नाकरम्बके तक्रे वा प्रक्षिप्तं सचित्तं जीरकमचित्तीभवति न वा?, यदि वाऽचित्तीभवति तर्हि घटिकाद्वयाद् वा प्रहर-
प्रयाद् वा राव्यतिक्रमाद् वा भवति ॥१॥
उत्तरम्--करम्बकादौ क्षिसं सचित्तं जीरकं प्रासुकं न भवति इति ज्ञातमस्ति ॥ १॥
मना--इक्षुखण्डानि छिन्नपर्याणि सचित्तान्यचित्तानि वा घटिका द्वयात् सचित्तपरिहारिगृहस्थस्यात्तुं कल्पन्ते न वा ॥२॥
उत्तरम्-इक्षुखण्डानि छिमपण्यपि सचित्तानीति ज्ञायते ॥ २॥
पण्डितकाहनजीगणिकृतप्रश्नो-
मना-कश्चित् प्रातः सामायिकं गृहीत्वा घटिकामध्ये पौपचं गृहाति तस्य कल्पते न वा १ ॥१॥
उत्तरम्-सामायिकं कृत्वाऽपूरितेऽपि सामायिके यदि कश्चित् पौप, गृह्णाति तदा कल्पते ॥ १ ॥

·हीरप्रश्नो- चराणि ॥ द्वितीय प्रकाशः॥ ॥१४॥ मन-मालवीऋप्यादीनां स्वाध्यायो मण्डल्या कल्पते न चा? ॥२॥ उत्तरम्-आगमोक्तयतीनां सांप्रतीनाचार्याणां भट्टारकाणां च स्वाध्यायो मण्डल्यां कल्पते नवन्येषां वार्चमानिकोपाध्या- यादीनामिति वृद्धवादः ॥२॥ उपाध्यायनीसुमतिविजयगणिशिष्य पण्डितगुणविजयगणिकृतप्रश्ना:- प्रश्ना-यदि कैनाप्यनुपयोगादिना साधुना सचित्तं लवणं गृहीतं पश्चात् ज्ञातं, तत्र को विधिः ॥ १ ॥ उत्तरम्--केनाप्यनुपयोगादिना साधुना सचित्तं लवर्ण गृहीतं पश्चात् ज्ञातं तत्र को विधिरित्यत्र साधुस्तालवणं धनिकस्य निवेदयति-आयुष्मन् । त्वया ज्ञात्वाऽज्ञात्वा वा दरम् ? तदनु अजानता मया दत्वं परमय यूयं यथेच्छं मुलू- गध्यमित्युक्त तत्स्वयं सुळे सामिकेभ्यो या ददाति कारणे सति, कारणाभावे तु परिठापयतीत्युक्तम् आचाराङ्ग- द्वितीयश्रुतस्कन्ये पिण्डैपणाऽध्यनदशमोद्देशके ॥१॥ प्रश्न:-ये मनायविचाराः सुरास्तैर्मन:परिणामे कुत्ते तदर्थ तास्तादृश्यो देव्यो मनसैव कथं प्रगुणीभवन्ति ? तासां तदवबोधे किं ज्ञानमस्तीति ? ऊर्ध्वमवधेः श्रुते स्तोकविषयत्वप्ररूपणादिति ॥ २॥ उत्तरम् --आनतकल्पादिस्थैर्मन विचारकैर्देवैर्मन परिणामे कृते सौधर्मेशानदेव्योऽपि तदर्थमुच्चावचानि मनांसि संप्रधार- यन्त्यस्तिष्ठन्ति, परं ता देवानां मनःपरिणामं कथं जानन्ति । उपरिष्टरदयधेरल्पत्वादिति, अत्र यथा दिव्यानु-

·भावतः शुक्रपुद्गलास्तासां शरीरे रूपादितया परिणमन्ति तथा त्वरितमेव तासामङ्गस्टारणादिना तदमिलापज्ञा-
नमपि भवतीति ज्ञायते ॥ २ ॥
प्रश्न:-उपधानमालारोपणयोः किं फलमुद्दिश्य कर्तव्यता, यत्र च साऽभिहिता तदपि शास्त्रं व्यक्त्या प्रसाधम् ॥३॥
उत्तरम् --उपधानमालारोषणयोः किं फलमुद्दिश्य कर्तव्यता, यत्र च साभिहिताऽस्तीत्यत्रोपधानवहनं श्रुताराधननिमित्तं,
मालारोपणं तु तपस उद्यापनार्थ श्रीमहानिशीथादिशास्ने उक्तमस्ति ॥ ३ ॥
प्रश्नः-स्थापनाः कियति प्रदेशे ऊर्ध्वमस्तिर्यक् च दूरे स्थापिताः क्रियाशुद्धिहेतवो भवन्तीति ? ॥ ४ ॥
उत्तरम्--स्थापनाः कियति प्रदेशे ऊर्चमधस्तिर्यग दूरे स्थापिताः क्रियाशुद्धिहेतवो भवन्तीत्यत्रोचं मस्तकात्, पादयोर-
धस्तात, तिर्यग् द्रष्टुमशक्ये स्थाने स्थापिताः स्थापनाः क्रियाशुद्धिनिमित्तं न भवन्तीति वृद्धवादः । यनूपरि-
तनभूम्यादौ स्थापितासु तासु अधस्तनभूम्यादौ वापि क्रियायाः क्रियमाणत्वं तस्कारणिकमिति ज्ञेयम् ॥ ४॥
पण्डितहापर्पिगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्ना-चतुर्दशपूर्वविदो यदाऽऽहारकं शरीरं कृत्वा महाविदेहादौ प्रेषयन्ति तदाऽन्तरालस्था जीवप्रदेशाः किं आहारिणोऽना-
हारिणो वा ? यदि आहारिणः, किं औदारिकशरीरगृहीताहाराहारिणोऽथवाऽऽहारकशरीरगृहीताहाराहारिणो
वेति ॥ १॥

·हीरप्रश्नो
चराणि ॥
द्वितीय
प्रकाशा
उत्तरम्-कृताहारकवारीराणां चतुर्दशपूर्वपिदामन्तरालस्थजीपप्रदेशानामाहारित्वाद्याश्रित्य ते आहारिण एस नत्यानाहा-
रिणस्तत्रापि वे आत्मप्रदेशा यदीदारिकारीरमम्बद्धास्ते तदौदारिकगरीरगृहीतान् पुद्गलानाहारयन्ति, ये त्याहा-
रकसंबद्धास्ते तद्गृहीतानिति ज्ञायते । यतः-" अपिचलानष्टौ प्रदेशान् विहाय म आत्मप्रदेशा उत्तप्तभाजनो-
दकपदुद्वर्तमानास्मन्तीति " सिद्धान्तवचनादन्तरालपतित्वमपि नियतं नास्ति नेपां परावृत्तेः संभात्तेन कदा.
चिदौदारिकशरीरसंबद्धतं कदाचिदाहारकशरीरसंबद्धत्तं च भाति, नत्वेकान्तेन येऽन्तरालपतिनस्तेऽन्तरालपत्तिन
एव भवन्ति । किञ्च, ये यदाऽन्तरालपतिनस्तेऽपि औदारिकादिकाययोगितपा स्वारगादपुद्गलानाहारयन्तीति
संभाव्यते निग्रहगत्यादि विना जीवस्याऽनाहारित्वनिषेधादिति ॥ १ ॥
प्रश्न:-सिद्धजीवानां करचरणनासापादाद्गुल्यायवयवाकारः संभाव्यते नवेति ? ॥ २ ॥
उत्तरम्--सिद्धजीवानां करचरणाद्याकारः संभाव्यते, यतः 'अरूपिणो जीरपणा' इत्या घनाथ सुपिरपूरणतो निचितप्रदेश-
तयेति श्रीशान्तिमसिचनेन शरीरान्ततिशुपिरपूरणमेव दृश्यते न त्वायनानां घायान्तरं पूरणमिति । तथा श्री-
हरिभद्रसरि-श्रीमलयगिरिप्रमुखैरपि शुपिरपूरणमेवोक्तमस्तीति ॥२॥
प्रश्न:- महानिशीथे नागिलेन यानि साधुपणानि कर्पितानि, तथा दूपणदर्शनाचते मुक्तास्तन्मार्गानुयायि न वेति ? ॥३॥
उत्तरम्-श्रीमहानिशीथोक्तनागिलेन ते माघामामा अनाज्ञानतिनो दूपणदर्शनात् त्यक्तास्तन्मार्गानुयायि एत, असाधु-
बुगुरुपरिहारो हि मार्ग एवेति ॥ ३ ॥
+-
॥ १५॥

·प्रश्न:-ब्रह्मदत्तचक्रिणा स्वल्पादेवाऽऽयुपः कथं दिगविजयः कृत इति ॥४॥ उत्तरम्--ब्रह्मदत्तस्य स्वल्पेन कालेन दिग्विजयो दिव्यानुभावादन्यदपि तस्य भूयो दिव्यानुभावसाध्यमभूदिति संभाव्यते॥४॥ मना-स्त्रीरत्नं लोहपुरुपं स्पृशति तदा स गलति तत्कथम् ? ॥ ५ ॥ उत्तरम्-खीरत्नस्पर्शाल्लोहपुरुषगलनमुत्कृष्टातिशयकामविकारजनितप्रचलोष्णतापविशेषादिति ॥५॥ प्रश्न:-एकाकाशप्रदेशस्योत्कर्षतो धर्मास्तिकायसम्बन्धिसप्तप्रदेशस्पर्शनोक्ता तत्र विदिस्थितप्रदेशस्पर्शना कथंनोका ? ॥६॥ उत्तरम्-एकस्याऽऽकायप्रदेशस्य धर्माधर्मास्तिकायसत्कैदिकस्थैः प्रदेशैरेव स्पर्शना न तु विदिकस्थितैरयं चाऽर्थः सम- प्रमाणैश्चतुरस्रादिभिर्दिविदिक्स्थापितः सुबोध एव ॥६॥ प्रश्न:-तीर्थकराणां चतुर्दशसहस्रादिका साधुसङ्ख्योक्ता, चतुर्दशपूर्यादयः किं तत्सङ्ख्यामध्ये गण्यन्ते यदि वा ते भिन्नाः ॥७॥ उत्तरम्--तीर्थकराणां चतुर्दशपूर्यादयश्चतुर्दशमहस्रादिपरिवारसङ्ख्यामध्ये गण्यन्ते न वेति प्रश्नमाश्रित्य " गणहरकेवलि- मणओहिपुष्विवेउविवाइणं संखं । मुणिसंखाए सोहिमा नेया मामनमुणिसंखा ।। १ ।। " एगूणवीसलक्खा तह चासीई हवंति महस्साई । इगवन्ना अहियाई मामनमुणीण सञ्चग्गं"।। तथा, अहावीसं लक्खा अडयालीसं च तह महस्साई । सवेसिपि जिणाणं जइण माणं विणिदिठं ॥१॥ इति वचनयोरनुमारेण यथोक्तमङ्ख्यामध्ये गण्यन्ते चतुर्दशदिय इति संभाव्यते । तथा, पञ्चाशीतिमहस्राणि लक्षं सार्धशतानि पद् । परिवारेऽभवन् सर्वे ·हीरप्रमो. तराणि ॥ द्वितीया प्रकाशः॥ ॥१६॥ मुनयस्त्रिजगद्गुरोः ॥ १॥ एतदनुसारेण च श्रीऋषभदेवस्य चतुरशीतिसहनसङ्ख्यातो भिन्ना एव ते यतः सामान्यमाधुविशेषमाधुसहल्या मिलनेन यथोक्कसायासंभावनया पूर्यमाणास्तीति तत् तु सर्वविद्वेद्यम् ॥७॥ प्रश्न:-चमी चैक्रिय रूपं करवा स्त्रियं सुनक्ति तत्र संतानं स्यान वा १ ॥ ८॥ उत्तरम्-चक्रियो वैक्रियशरीरेण संतानोत्पचिर्न संभाच्यते किन्यौदारिकेणेच, केवलं ते क्रियशरीरान्तर्गता इति न गर्मा- घानहेतव इति प्रज्ञापनावृत्तिवचनात् । या च शिलादित्यादीनां स्यदिरुत्पत्तिः श्रूयते तत्रापि समाधानं कृतम स्ति । तवेदम्-चैक्रियेभ्यः सुराङ्गेभ्यो गर्भो यद्यपि नोद्भवेत् । तदानीतौदारिकाङ्गधातुयोगात्तु संभवी ॥१॥ इत्यादि मल्लबादिनबन्धे ॥ ८॥ इति सकल मूरिपुरंदरपरमगुरुतपागच्छाधिराजभधारकत्री श्रीहीरविजयसूरिमसादीकृत- प्रश्नोत्तरसमुच्चये तच्छिष्यपण्डितकीर्तिविजयगणिसमुचिते द्वितीयः प्रकाशः॥

·अथ तृतीयः प्रकाश पुनर्महोपाध्यायश्रीकल्याणविजयगणिकृतप्रश्ना:- प्रभा---श्राद्धविधौ चतुर्दशनियमाधिकारे सचिचविकृतिवर्ज यन्मुखे विप्यते तत्सर्व द्रव्यमिति भणनादनाहारत्रिफलादि मुखे क्षितं द्रव्यमध्ये गण्यते न वा ? ॥१॥ उत्तरम्-त्रिफलाधनाहारवस्तु द्रव्यमध्ये गण्यते नवा तत्रैवं प्रतिभाति-यत् अनाहारवस्तु प्रायो द्रव्यमध्ये गण्यते, यदि च प्रत्याख्यानावसरे तदगणनमेव विवक्षितं तदा न गण्यतेपि यथा सचित्तविकृत्योद्रव्यमध्ये ग्रन्धेगणनेऽभि- ‘हितेऽपि संप्रति वहवो जनाः प्रायस्तयोर्द्रव्यमध्ये गणनां कुर्वाणा उपलभ्यन्ते इति ॥ १॥ मन:--प्रन्थिसहितप्रत्याख्याने सन्मोचनेऽनाहारो मुखे क्षिप्तः शुध्यति नवा ? ॥२॥ उत्तरम्-ग्रन्थिसहितप्रत्याख्याने मुक्तेऽपि कारणेऽनाहारवस्तुग्रहणं कल्पते इति ज्ञायते ॥२॥ प्रश्नः ऊर्घरथिकशब्दोऽस्ति उत्तराध्ययनवृहद्वृत्ती प्रथमपत्रे, स कस्य वाचका १ ॥ ३ ॥ उत्तरम्-ऊर्ध्वरधिकशब्दमाश्रित्य उत्तराध्ययनविषमपदपर्याये द्रमकवाचकत्वमुक्तमस्ति ॥३॥ प्रश्ना-पण्मासातिकमसंभवे पर्युषणाया अर्वागुपस्थापना भवति न वेति ? तदनन्तरमपि विजयदशम्या अर्वाक् परतो वा ॥४||

·वीरप्रश्नी-
पाणि ॥
तृतीयः
प्रकाशः॥
उत्तरम्-पण्मासाऽतिक्रमसंभवे पर्युषणाया विजयदशम्याश्चार्जागपि उपस्थापना क्रियतेऽन्यथा तु विजयदशम्याः
पश्चादेव ॥४॥
प्रश्नः-पूर्णिमाऽमावास्योपद्रो पूर्वमौदयिकी तिथिसराध्यत्वेन व्यवहियमाणाऽऽसीत् । केनचिदुक्तं श्रीतातपादाः पूर्वतनी-
माराध्यत्वेन प्रसादयन्ति तस्किमिति ? ॥५॥
उत्तरम्-पूर्णिमाऽमावास्ययोदौ औदयिस्येव तिथिराराध्यत्वेन विज्ञेया ॥५॥
प्रश्न:--अन्यदर्शनीनां धनिशानमनुमोदनीयं न वा ? ॥६॥
उत्तरम् --अन्यदर्शनीनामपि यन्मार्गानुसारि धर्मकृत्यं तन्छास्त्रानुसारेणाऽनुमोदनाई ज्ञायते इति ॥ ६ ॥
प्रश्नः-उपस्थापनाकरणानन्तरं फियरसु योगदिनेष्ववशिष्टेषु सत्सु मान्धादिहेतुना यदि षण्मास्यविक्रामति तदा पुनः प्रब-
ज्यायोगोद्वहनपूर्वकमुपस्थापना क्रियते । तत्र प्रत्रज्या गच्छनायकेनाऽन्येन वा प्रदेयेति ॥ ७॥
१ तिथयो ह्युदयव्यापिन्यः काश्चन, काश्मनोदयास्तव्यापिन्यो भवन्ति, वृद्धिस्थले पूर्ण तिथिरुदयास्तव्यापिनी, उत्तरदि-
घमीया च केवलोदयव्यापिनी भवति । तत्र कोपास्येति शङ्कायामौयिक्यवेत्युक्तम्-तथाचोदयव्यापिन्येव ग्राहोति भावः। एव
शाब्देन चोदयास्तव्यापिन्या अप्रयोजकत्वं प्रदर्शितम् । ययातिरिक्तस्थले ह्युदयन्यापित्वमुपास्यतायां प्रयोजकं नत्वस्तव्यापित्वमपि
तद्वदनापीति हृदयम् । एतेन पर्वतिथेद्धौ तत्पूर्वतन्या अपर्वविद्धिः कार्येत्ति मतमपास्तम् । वस्या वृद्धौ प्रमाणाभावात् अतएव भये-
पूर्वा विथिर्माह्या वृद्धौ प्राहा तथोत्तरेत्यादि वचनमपि समिचि ध्येयम् ।।
॥१७॥

·।
उत्तरम्-उपस्थापनाकरणानन्तरमित्यत्र प्रवज्या गच्छनायकेन विधेया ॥७॥
प्रश्न:-श्रीभाचार्यादीनां वाचनादानमङ्गोपाङ्गवाचनानन्तरं छेदग्रंथप्रकीर्णकादिसंबन्धि अङ्गविद्याप्रकीर्णकं यावत् केनाऽनु-
क्रमेण भवति ? ॥ ८॥
उत्तरम्-श्रीआचार्यादीनां वाचनाक्रममाश्रित्य किञ्चिद् वाचनामत्कच्छूटकपत्रम्यविधिनाऽथवा मामाचार्यन्तरगतयोगवि-
ध्यनुसारेण च क्रियमाणमस्तीति बोध्यम् ॥ ८॥
प्रश्न:-श्रीभगवत्यनुसारेण कणिकावृत्ति-वीरचरित्रानुसारेण च जमालेः कियन्तो भयाः ॥९॥
उत्तरम्--भगवतीमत्र-कर्णिकावृत्ति-चीरचरित्राद्यनुमारेण जमालेः पञ्चदश भवा ज्ञायन्ते ॥ ९॥
प्रश्न:-यण्णगंधोयमेहि चेति श्लोकव्याख्याने श्राद्धदिनकृत्ये प्रोतपुष्पैः पूजनाक्षराणि वर्तन्ते, तत्र शालिकाः पाठान्तर
वृत्तिमिनार्थ कुर्वते, खाद्यास्तु मन्यन्त एव न, तद्विपये यद्यन्यान्यप्यक्षराणि भवन्ति तदा वानि
प्रसाद्यानि ? ॥ १० ॥
उत्तरम्-प्रोतपुष्पैः पूजनाक्षराणि सांप्रतं श्राद्धदिनकृत्यसत्कानि ज्ञातानि सन्ति ॥ १० ॥
प्रश्नः-महाहिंसावत्वेनाश्विनचैत्रदिनानि सिद्धान्तवाचनादिपु अस्वाध्यायदिनानीति कृत्वा त्यज्यन्ते, तद्वत् ईददिनमपि तेन
हेतुना कथं न त्यज्यते ? केचिच मतिनस्तद्दिनं त्यजन्ति, आत्मनां का मर्यादा ? ।। ११ ॥
उत्तरम्-ईददिनाऽस्वाध्यायविपये वृद्धाचरणमेव निमित्तमवसीयते ॥ ११ ॥

·हीरप्रश्नो-
तृतीयः
प्रकाशः॥
सराणि॥
॥१८॥
पुनः पण्डितजगमालगणिकृतप्रश्ना:-
प्रश्न:-रात्रौ ये सुखभक्षिका भक्षयन्ति तेषां सान्ध्यवाभातिकप्रतिक्रान्तिः शुद्धिमती अन्यथा वा ? ॥१॥
उत्तरम्-रात्रौ ये सुखभक्षिका मक्षयन्तीत्यत्र "अविहिकया वरमकयं उस्सुहवयणं कहति गीयत्था। पायच्छित्तं जम्हा अकए
गुरु कए लहु ॥ १ ॥ इति प्रतिक्रमणहेतुगर्भगाथानुसारेण प्रतिक्रमणकरणमेव सुन्दरं प्रतिभाति ॥ १ ॥
प्रश्न:-रात्रौ भुक्तिमतां प्रातर्नमस्कारसहिताधपोपणप्रमुखप्रत्याख्यानं शुध्यति न वा ? ॥२॥
उत्तरम्-रात्रौ भुक्तिमतां प्रातर्नमस्कारसहितायपोपणप्रमुखप्रत्याख्यानं शुध्यति परं भाजते नेति ॥ २॥
प्रश्न:-चतुर्मासकमध्ये साधूनां नगरप्रवेशनिगमे पादप्रमार्जनं भवति न वा ?? ॥३॥
उत्तरम् चातुर्मामकमध्ये साधूनां नगरादिप्रवेशनिर्गमे पादप्रमार्जनं भवति न वेत्यत्र रजोऽवगुण्ठनसद्भावे सति विधीयते
नान्यथा ॥३॥
प्रश्न:-तपागणवर्तिवाचंयमवृन्द विनाऽन्यत्र चारित्रश्रद्धानं क्रियते न वा ? ॥ ४ ॥
उत्तरम् - तपागणवर्तिवाचंयमन्दं विनाऽन्यत्र चारित्रश्रद्धानं क्रियते नवेत्यत्र तपागणादन्यत्र चारित्रं न श्रद्धीयते
इत्येकान्तो नास्ति ॥ ४॥
मना-यथा वनस्पत्यादिषु जीवा एकावतारिणः शास्त्रे उक्तास्तथा मतान्तरीयवृन्दमध्येऽपि कश्चिद् भवति न वा ? ॥५॥
१ मुराडीति भाषायाम् ।
॥१८॥

·उत्तरम् यथा वनस्पत्यादिपु जीवा एकावतारिणः शाखे उक्तास्तथा मतान्तरीयवृन्दमध्ये कश्चिद् भवति न वेत्यत्र एकान्तेन
निषेधो ज्ञातो नास्ति ॥५॥
प्रश्न:-कश्चित्कारणे योगोद्वहनं विना कल्पसूत्रवाचनस्याऽनुज्ञा न वा ? ॥ ६ ॥
उत्तरम् कथमित्कारणे योगोदहनं विना कल्पसूत्रवाचनस्याऽनुज्ञा न वेत्यत्र कारणे तद्वाचनं कैचिद् क्रियमाणमस्ति अक्ष-
राणि तु नोपलम्यन्ते ॥६॥
प्रश्न:-कार्मिकभुक्तिमतां मध्ये वमन् शुद्धग्राही साधुर्भवति न वा ? ॥७॥
उत्तरम्-कार्मिकभुक्तिमतां मध्ये वसन् शुद्धग्राही साधुर्मवति नवेत्यत्र कारणे सति कार्मिकभोज्यपि यदि साधुर्भवति तर्हि
तद्भुक्तिमन्मध्ये वसवः शुद्धग्राहिणः साधुत्वे का शका १, कारणाऽभाचे तु द्वयोरपि साधुत्वे विचार एवास्तिान
प्रश्नः--देशविरतिमन्तरेण ये प्रतिक्रान्ति कुर्वन्ति श्राद्धास्तेषां प्रतिक्रान्तिः फलवती न वा ? ।। ८॥
उत्तरम्-देशविरतिमन्तरेण ये प्रतिक्रान्ति कुर्वन्ति श्राद्धास्तेषां प्रतिक्रान्तिः फलवती न वेत्यत्रसा फलवतीति विज्ञायते, श्राद्ध-
कुलोत्पन्नत्वेनोचाराभावेऽपि देशविरतिपरिणामसद्भावात् । सामायिकोचारस्य विरतिरूपत्वाद्भावविशुद्धेवेति ॥८॥
प्रभा-निम्बुकरसमावितोऽजमकस्तद्भाषितं विश्वमेएजं च द्विविधाहारे कल्पते न वा ? ॥९॥
उत्तरम्-निम्बुकरसभावितोऽजमकस्तावित विश्वमेपनं च द्विविधाहारे आचाम्ले च न कल्पते इति ॥ ९ ॥
प्रश्न:-तसैन्धवाऽचित्तताया अक्षराणि कुत्र सन्ति ? ॥ १० ॥

·रिप्रश्नो-
घराणि॥
तृतीयः
प्रकाशः॥
॥ १९॥
उत्तरम् श्वेतसन्धचित्तताया अक्षराणि श्राद्धविधौ वर्तन्ते ॥१०॥
प्रश्न:-तैलादिमानेनाऽऽदेशप्रदान शुध्यति न पा ? ॥ ११ ॥
उत्तरम्-तैलादिमानेन प्रतिक्रमणाद्यादेशप्रदानं न सुविहिताचरितं परं क्वापि क्वापि तदभावे जिनमवनादिनिर्वाहाऽसंभवेन
निगारयितुमशक्यमिति ॥ ११ ॥
प्रश्न:-मण्डलिवहिःस्थगीतामिलने व्याख्यानकरणे गृहस्थवर्गक्षामणे को विधिस्त्र वृद्धो मण्डलिबहिस्थः समेति तदा लघुना
पट्टिकमोचनाऽभ्युत्थानादि विधेयं न वेति ? मण्डलीवहिःस्थपाा श्राद्धश्राद्धीभिरुपधानाद्यनुष्ठान विधेयं न वेति
स्पष्टतया प्रमाद्यम् ॥ १२॥
उत्तरम्-मण्डलीपहिःस्थेन व्याख्यानं न विधेयमन्यव्याख्यात्सद्भावे, बन्दनोत्थानादिव्यवहारस्तु तस्यापि विधेय एव ।
किञ्च, अन्येपामभावे म श्राद्धश्राद्धीनामुपधानादिक्रियां कारयति ॥ १२ ॥
प्रश्नः-पूर्णान्तरप्राप्त कसेल्लकनीरं प्रासुकं भवति न वा १ ॥ १३ ॥
उत्तरम्-वर्णान्तरप्राप्तं करोछरुनीरं प्रामुकं, परमात्मवृद्धैरनाचीर्णमिति नेयम् ॥ १३ ॥
पण्डितआनन्दसागरगणिकृतप्रश्नाः-
प्रश्न:- नेत्यालवे चैत्पन्दनकरण इपिथिकीप्रतिक्रमणपुरस्सरमेव, अन्यथापि वा। ॥ १॥
॥१९॥

·उत्तरम्-चैत्यालये ईपिथिकीपुरस्सरं चैत्यवन्दनकरणविषये एकान्तो नास्तीति ज्ञायते ॥१॥
प्रश्न: नमस्कारसहितप्रत्याख्यानं रात्रिप्रत्याख्यानमध्ये, पृथग् वा ?, तेन प्रत्याख्यानेन श्राद्धः पौरुपी यात्रस्थितस्तस्य
पौरुष्या लाभो, द्विघटिकासको वा ? ॥२॥
उत्तरम्-नमस्कारसहितप्रत्याख्यानं दिनमध्ये आयाति न तु रात्रिमध्ये, तथा तत्प्रत्याख्यानं विधाय पौरुपी यावदनुप-
योगेन स्थीयते तदा न लाभाय, उपयोगपूर्वन्तु लाभायेति ॥ २॥
प्रश्न:-त्रिषष्टिशलाकापुसा गार्हस्थ्येऽष्टमादितपःकारित्वेन विरतिमन्तोऽन्यथा वा? |॥ ३ ॥
उत्तरम्-त्रिषष्टिशलाकापुरुषा गार्हस्थ्ये विरतिमन्तो न श्रूयन्तेऽष्टमादितपोविधानं तु संसारिककार्यार्थ न तु निर्जरार्थम् ॥३॥
प्रक्षा--युगपत्कृतसामायिकयोरुभयोर्मध्ये एकेन संपूर्ण सद् पारितं, द्वितीयेन पौरुषी यावस्थित, द्वयोलामे साम्यं
विशेषो वा? |॥४॥
उत्तरम्-कतमामायिकस्य श्राद्धस्य घटिकाद्वयस्योपरिष्टात्सामायिकपालनमुपयोगे सति लामाय, अनुपयोगे तु अतिचारा-
येति ज्ञातमस्ति ॥४॥
प्रश्न:-श्राद्धानां पौरप्यादिप्रत्याख्यानं चतुर्विधाहारमेव भवति अन्यथापि या ? ॥ ५ ॥
उत्तरम्-श्राद्धानां पौरुप्यादिप्रत्याख्यानं चतुर्विधाहारमेव भवति अन्यथापि वेत्यत्र “निसि पोरसि पुरिमेगासणाई सड्ढाण
दुतिचउहा" इति भाष्यवचनाद द्विविधाहारं त्रिविधाहारं चतुर्विधाहारं वा कर्तुं कल्पते इति ॥ ५॥

·होरप्रमो.
तृतीयः
प्रकाशा
॥२०॥
पुनः पण्डितकान्हर्षिगणिकृतप्रश्नाः-
प्रभा-श्रीमहावीरस्य वन्दनार्थ स्वविमानेन चन्द्रम्म्यो समागतो, ततस्तत्र तारकविमानानामन्तरालस्याऽल्पत्वेन महतोस्त-
योविमानयोरागमनं कथं संगच्छते ॥ १ ॥
उत्तरम्-श्रीमहावीरस्य वन्दनार्थ स्वविमानेन चन्द्रसूर्यो समागतो ततस्तत्र तारकविमानानामन्तरालस्याऽल्पत्वेन महतो-
स्तयोर्विमानयोरागमनं कथं संगच्छते इत्यत्र यथा तयोः स्वविमानेनागमनमाश्चर्येऽन्तर्भववि तथा तारकविमा-
नान्तरालप्रवेशोऽपीति संभाव्यते ॥१॥
प्रश्न:-तीर्थकृतां कल्याणकेषु सौधर्मेन्द्रादयो नन्दीश्वरद्वीपवरितिकरपर्वतेषु विमानसंकोच विधायानाऽऽयान्ति तदा स्थिर-
तारकागांमध्ये तानि कथं निर्गच्छन्ति ? अन्तरस्याल्पत्त्वात् ॥ २ ॥
उत्तरम्-तीर्थकृतां कल्याणकेषु सौधर्मेन्द्रादयो नन्दीश्वरद्वीपवर्तिरतिकरपर्वतेषु-विमानसंकोचं विधायाऽत्राऽऽयान्ति तदा
स्थिरतारकाणां मध्ये नानि कथं निर्गच्छन्ति अन्तरस्याल्पत्वात् , इत्यत्र 'तारस्सय तारस्सय जंबुद्दीमि अंतर
गुरु' इत्यादि जम्बूद्वीपे यथा तारकाणामन्तरालमानमुक्तमस्ति तथाऽन्यत्रान्तरालमानस्याश्रवणान काप्या-
सका इति ॥२॥
प्रमा-कतनतुर्थप्रत्याम्पानस्य श्राद्धस्य पारणके उत्तरपारणके च द्विविधाहारप्रत्याख्यानं कल्पते न वा ॥३॥
१ तारकविमानानामितस्ततो भवनात् तथा संभाव्यत इति भावः ।।
॥ २०॥

·उत्तरम् कृतचतुर्थप्रत्याख्यानस्य श्राद्धस्य पारणके उत्तरपारणके च द्विविधाहारप्रत्याख्यानं कल्पते न वेत्यत्र परंपरया त्रिविधाहारप्रत्याख्यानं क्रियमाणं दृश्यते ॥ ३ ॥ प्रश्न:-श्रीमगवतीसत्रदशमशतकस्यैकादशोदेशक देवानामायुःस्थितिस्थानानि वर्षसहस्रदशकादारभ्य समयवृद्ध्या त्रयस्त्रिंश- सागरोपमपर्यन्तानि उक्तानि सन्ति, तत्र सर्वेषु स्थानेषु देवा लभ्यन्ते न का? ॥ ४ ॥ उत्तरम्-श्रीभगवतीस्त्रस्य दशमशतकस्यैकादशोदेशके देवानामायुपां स्थितिस्थानानि वर्षसहस्रदशकादारभ्य समय- द्वया त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमपर्यन्तानि उक्तानि सन्ति, तत्र सर्वेषु स्थानेषु देवा लम्यन्ते न वैत्यत्र सर्वेषु स्थानेषु वर्तन्ते इति नियमो जातो नास्ति ॥ ४ ॥ प्रश्न:-दिगम्बरमतोत्पचिमूलं सहसमल्लस्तस्य गुरुः किनामा? ॥ ५ ॥ उत्तरम्-दिगम्बरमतोत्पत्तिमूलं सहस्रमल्लस्तस्य गुरुः किंनामेत्यत्र “कृष्णाचार्य" इति आवश्यकवृत्तौ तदधिकारे उक्तमस्ति ।॥५॥ प्रश्नः-श्रीआदिनाथस्य समवसरणे यदि तत्कालवर्तिमनुष्यशरीरप्रमाणशरीरैर्देवा आयान्ति स्म तर्हि तारामण्डलमध्ये शरीरानुसारतो महतां तद्विमानानां प्रवेशः कथं सङ्गच्छते ? तारकान्तराणामल्पत्वादिति ॥ ६॥ उत्तरम्-श्रीआदिनाथस्य समवसरणे यदि तत्कालवर्तिमनुष्यशरीरप्रमाणैः शरीरैर्देवा आयान्ति स्म तर्हि तारामण्डलमध्ये शरीरानुसारको महतां तद्विमानानां प्रवेशः कथं सङ्गच्छते ? तारकान्तराणामल्पत्वादित्यत्र नन्दीश्वरे विमानसं-

·हीरप्रश्नो.
उराणि
तृतीयः
प्रकाशः॥
॥२१॥
कोचं विधाय तिर्यग् जम्बूद्वीपे समागच्छतां देवानामन्तराले तारकाणामभावान्न काप्याशङ्का ॥ ६ ॥
प्रश्न:-श्राद्धानां द्वादशवतोचारे कन्यालीकादिविरमणवते कृते सति स्वकन्याविपये कापि यतनाऽस्ति न वा ॥ ७ ॥
उत्तरम्-श्राद्धानां द्वादशावतोच्चारे कन्यालीकादिविरमणवते कृते सति स्वकन्याविपये काऽपि यतनाऽस्ति न वेत्यत्र यतना
विद्यते यतः " दक्षिणाइअविसय " इति तदुचारे समाचार्यादौ उकमस्तीति ॥ ७ ॥
प्रश्नः-दिवा चतुर्दशनियमग्रहणे सति मैथुनस्य दूरगमनस्य च प्रयोजनाऽभावाद् निषेधे कृते रात्रौ तयोर्मुकलीकरण
कल्पते न वा ॥८॥
उत्तरम्-दिवा चतुर्दशनियमे ग्रहणे सति मैथुनस्य दूरगमनस्य च प्रयोजनाऽभावानिपेधे कृते रात्रौ तयोर्मुकलीकरणं
कल्पते न वेत्यत्र कल्पते इति ज्ञातमस्ति ।। ८॥
प्रश्नः--देसियराइयपसिवय उम्मासे तहेव परिसे य । इकिके तिनि गमा नायन्या पंचसेएसु ॥१॥ इति कायोत्सर्गनियुक्ति-
मत्कचतुर्नवतितमगाथायाः कोऽर्थः ? ।। ९ ।।
उत्तरम्-देसियराइयपविखयचाउम्मासे तहेब वरिसे य । इकिके तिन्नि गमा नायव्या पंचसेएसु ॥ १ ॥ इति कायोत्सर्ग-
नियुक्तिचतुर्नवतितमगाथार्थो हारिभद्रायां वृत्तौ यथा-देसियत्ति देवसिके प्रतिक्रमणे दिवसेन निवृत्तंदैवसिकम् ,
राइयत्ति रात्रिके, पक्खियत्ति पाक्षिके, चाउम्मासियति चातुर्मासिके, तहेव वरिसेय त्ति तथैव चार्षिके च, वर्षेण
निवृत्तं वार्षिकं सांवत्सरिकमिति भावना । एकैकस्मिन् प्रतिक्रमणेदेवसिकादौ त्रयो गमा ज्ञातव्याः । पञ्चस्वेतेषु
॥२१॥

·देवमिकादिपु कथं त्रयो गमाः ? सामायिकं कृत्वा कायोत्सर्गकरणं, सामायिकं कृत्वा प्रतिक्रमणं, मामायिकमेव
कृत्वा पुनः कायोत्सर्गकरणमिह यस्मादिवमादितीर्थ दिवसप्रधानं च तस्मादेवसिकमादाविति गाथार्थः ॥९॥
पुनः पण्डितनगर्पिगणिकृतप्रश्नाः-
प्रश्न:--यत्रैको बादरपर्याप्तस्तत्र तनिश्रयाऽसंख्याता अपर्याप्ता भवन्तीत्यत्राज्ञवं प्रमाणम् , युक्ति; ? ।। १ ।।
उत्तरम्-यत्रैको चादरपर्याप्तस्तत्र तनिश्रयाऽसंख्याता अपर्याप्ता भवन्तीत्यत्राज्ञैव प्रमाणं, युक्तिस्तु दृष्टा नास्तीति ॥१॥
प्रश्न:-संपूर्णो धम्मास्तिकायो द्रव्यमुच्यते स्कन्धो वा ? ॥ २ ॥
उत्तरम् ---संपूर्णो धर्मास्तिकायो द्रव्यमुच्यते, कुत्रचित् स्कन्धोऽपि उपचारात् , नाऽत्र किमपि वाधकं ज्ञायते ॥ २ ॥
प्रश्न:--परमाणोर्वर्णादिपगवर्तो जायते न वा ? ॥ ३ ॥
उत्तरम्-परमाणोर्पादिपरावर्तो जायते न वेत्यत्र जायते इति नेयम् ।। ३ ।
प्रश्न:-गौतमस्वामी गोचरचर्यामकाक्येव गतवानथवा समवाटिकः ॥४॥
उत्तरम्-गौतमस्वामी गोचरचर्यामकाक्येव गतवानथवा मसङ्घाटिक इत्यत्र प्राय एकाक्येव भगवत्यायागमे श्रूयते, परमा-
गमविहारित्वेनोचिताऽनुचित विचारो न युक्तिमान् ॥ ४ ॥
प्रश्न:-गवेयकादिषु जलं नास्तीति तवत्या देवाः कथं जिनपूजां कुर्वन्ति ॥५॥

·रिप्रश्नो.
चराणि।।
तृतीयः
प्रकाशः॥
॥२२॥
उत्तरम्-अवेयकादिपु जलं नास्ति, तत्रत्या देवाः कथं जिनपूजां कुर्वन्ति ? जलबद् वनस्पतिरपि तत्र नास्तीति तेषां देवानां
प्रायो गमनागमनादिप्रयोगाऽभावात् पूजोपस्काराऽभावाच द्रव्यतो जिनपूजाकरणं न संभवतीति बोध्यम् ॥ ५ ॥
प्रश्न:-मूक्ष्मवादरा निगोदाः पर्याप्ता अपर्याप्ताश्च, एकस्मिन्निगोदेऽनन्ता जीवाः, अत्र निगोदः का जीवाश्थ के ? इति
व्यक्त्या प्रसाधम् ॥६॥
उत्तरम्-सूक्ष्मवादरा निगोदाः पर्याप्ता अपर्याप्ताकस्मिन् निगोदेऽनन्ता जीवाः, अत्र निगोदः कः जीवाश्च के; इत्यत्र
निगोदगन्देनैकं शरीरं वनस्पतिरूपं साधारणमनन्तजीवजनितमुच्यते, तत्र चानन्ता जीवास्तिष्ठन्ति अत एव
अनन्तकायिका जीवाः साधारणा उच्यन्ते ॥ ६॥
प्रश्न:-यदा चतुर्दश्यां कल्पो वाच्यते, अमावास्यादिवृद्धौ वा अमावास्यायां प्रतिपदि वा कल्यो वाच्यते तदा पष्ठतपः
क्व विधेयम् ॥७॥
१ अवामावास्यादि पृद्धाविति प्रअन तिथीनां क्षयवृद्धी स्वीकृते, नतु तत्र त्रयोदश्याः क्षयवृद्धीस्वीकृत इति स्पष्टं विज्ञायते।
तथाहि-दादश्याद्या-चतुर्यि कस्या अपि तिथेः क्षये एकादशीतः परिंभा, त्रयोदश्यादि वृद्धौ च त्रयोदशीतः प्रारंभः, द्वादश्याशा-
चतुर्दशि कस्या अपि अये अमायामेव फल्पवाचना, अमाद्या चतुर्थि कस्या अपि क्षये च चतुर्दश्यां कल्पवाचना, त्रयोदश्यादि
यावद्मावास्यं कस्या अपि वृद्धावमाया, प्रतिपदाद्या-चतुर्थि वृद्धौतु प्रतिपदि कल्पवाचना । तत्रामावृद्धौ द्वितीया-मायां, प्रतिपद्वृद्धा
वायप्रतिपदी तिपिशेषः । त्रयोदशी चतुर्दश्योर्युद्धौ, द्वादशी त्रयोदशी चतुर्दशीनां क्षये च षष्ठ तपसोऽनुपपत्तिर्नास्ति । अमाया वृद्धौ
॥२२॥

·उत्तरम् --गदा चतुर्दश्यां कल्पो वाच्यते इत्यत्र पठतपोविधाने दिननैयत्यं नास्तीति यथारुचि तद्विधीयतामिति कोजाग्रहः ॥७॥ प्रश्न:-तीर्थकराः ममयमरणस्थाः किं गृहिवेपेण यतिवेपेण वा दृश्यन्ते इति ? ॥ ८॥ उत्तरम्-तीयकराः ममवसरणस्थाः किं गृहिवेपेण यतिवेपेण वा दृश्यन्ते, इत्यत्र न गृहिवेपेण नापि यतिवेपेण तीर्थकरा दृश्यन्ते किंतु लोकोत्तररूपण, अत एवाऽमुकसदृशा इति वक्तुं न शक्यते " न य नाम अन्नलिंगे नो गिहिलिंगे वा" इत्यादिवचनात् ॥ ८॥ प्रम:-गणधराः प्रतिक्रमणं कुर्याणाः स्थापना कुर्वन्ति न वा ? कुर्वाणा अपि तीर्थकरस्यान्यस्य चेति ? ॥९॥ उत्तरम्-गणधराः प्रतिक्रमणं कुाणाः स्थापनां कुर्माणा अपि तीर्थकरस्यान्यस्य वैत्यत्र तीर्थकरस्य देवगुरुरूपत्वेन तत्समीपे प्रतिक्रमणादिकुर्वतां स्थापनामयोजनं न स्यात्, जिनपरोक्षे कुर्वतां तु स्थापनाकरणमात्मनामिवेति संभाव्यते ॥९॥ पतुर्दशी कल्पयायनादि तयोराशामावास्ययाव्यवहितत्त्वेन, प्रतिपदादि वृद्धौ तु पर्वद्वितीय दिवसस्य चतुर्दशीत्वात् पारणाया अनो- पित्येन प पाप: महामार्यमिति प्रश्नो जागर्ति । यदि अमावास्या युद्धौ त्रयोदश्या वृद्धिः स्यात्तदाऽमावास्यादि युद्धाविति प्रश्न एप मोदीयात् । प्रतिपदादि पृद्धाविरयेोच्येत । एममायाः क्षये प्रयोदशी क्षयेकतेऽमायां फल्पयाचना प्राप्तौ तपसोऽनुपपत्यभावेन संकानोदीगदेवेतिरिक ॥

·प्रो.
पाणि॥
तृतीया
प्रकाशा
॥२३॥
भन्न:-गुरुपूजामत्कं सुवर्णादिद्रव्यं गुरुद्रव्यमुच्यते न वा ? ॥ १० ॥
प्रश्न:-तथा प्रागेवं पूजाविधानमस्ति न वा ॥ ११ ॥
प्रश्न:-कुत्र चैतदुपयोगीति प्रसाद्यम् ॥ १२ ॥
उत्तरम्-गुरुपूजासत्कं सुवर्णादिद्रव्यं गुरुद्रव्यमुच्यते नया? तथा प्रागेवं पूजाविधानमस्ति न वा तथा कुत्र चैतदुपयोगीत्यत्र
गुरुपूजासक्तं सुवर्णादिगुरुद्रव्यं न भवति, स्वनिश्रायामकृतत्वात्, स्वनिश्राकृतं च रजोहरणाद्यं गुरुद्रव्यमुच्यते
इति ज्ञायते ॥ तथा हेमाचार्याणां कुमारपालराजेन सुवर्णकमलैः पूजा कृतास्ति, एतदक्षराणि कुमारपालप्रवन्धे
सन्ति २॥ तथा "धर्मलाभ इति प्रोक्त दूरादुतिपाणये । सूरये सिद्धसेनाय ददौ कोटि नराधिपः" ॥१॥
इदं नागपूजारूपं द्रव्यं तदानींतनसङ्थेन जीर्णोद्वारे व्यापारितमिति तत्प्रबन्धादौ श्रूयतेऽत्रार्थ बहु वक्तव्यमस्ति
कियल्लिख्यते इति प्रश्नत्रयप्रतिवचनानि ॥ १० ॥ ११ ॥ १२ ॥
प्रश्न:--कत्रिमं वस्तु कियत्कालं तिष्ठनि, संख्यातमसंख्यातं का ? ॥ १३ ॥
उत्तरम्-रुमिमं वस्तु कियरकालं तिष्ठति संख्यातमसंख्यातं था, इत्यत्र कृत्रिममनेकप्रकारं तेनाबार्थे भगवत्या अष्टमशतक-
नवमोद्देशकमत्रवृत्तिविलोक्या। किचानार्थेऽटापदाद्रिचैत्यमाश्रित्य यदि कश्चिद्विप्रतिपद्यते तदा तमाश्रित्य
वमुदेशहिण्डौ " तो ते अण्हुपमिइया कुमारा पुरिसे आणवेइ गवेसह अट्ठाययतुल्लं पव्वयंति । ततो तेहिं तुल्लो
पपयो न दिहोनि निवेदयं । ततो अमग ते लवंति-केवइयं पुण्णकालं आययए अवसिज्झरसइ १ तत्तो तेण
॥ २३॥

·अमरण भणियं-जान इमाओ ओसप्पिणित्ति मे कैवलिजिणाण अंतिए सुयं इति प्रतिवचः। तथा सिद्धान्ता- धराणि कानीति जुगाणस्य जम्मूद्वीपप्रज्ञप्त्यादौ सुषमासुपमारकादिवर्णके पापीदीपिकाकांस्यादिधातुप्रमुखकृत्रिम- पदार्थगदापो दर्शनीय इति ॥ १३ ॥ प्रश्न:--हणाशब्देन भूमिस्फोटा व्यार याताः मन्ति जीवामिगमले प्रत्येकरनस्पत्यधिकारे, जीवविचारे तु माधारण. मधे भूमिस्फोटाः कथमुक्ता इति ? ॥ १४ ॥ उत्तरम्--गृहणागब्देन भूमिस्फोटा व्याख्यातास्मन्ति प्रत्येकानस्पत्यधिकारे जीनाभिगमसते, जीनविचार तु माधारण- मध्ये भूमिस्फोटा उक्काः मन्ति, अनार्थ तचं तचविद्वेद्यमिति रोध्यम् ॥ १४ ॥ प्रश्न:--रिमानानामन्तराले भूमिरस्ति न पा ॥ १५ ॥ उत्तरम्--पिमानानामन्तराले भूमिरस्ति न येत्यन सा नास्तीति विज्ञायते यतो भगात्यादौ नरकसत्काः सप्त इसत्याग्मा- रा चेति अष्टैर पृथिव्य उक्ताः सन्ति यदि सर्गेऽपि माऽभविष्यत् तदाऽधिकापि उक्ताऽभविष्यदिति ॥ १५ ॥ मन:-दिवं तेयलेस असहमाणेचि भगवतीपोडशशतकपश्चमोद्देशरूपान्ते । तद्त्ती-इह किल शक्रः पूर्वभवे कार्विकाभिघा- नोभिनषश्रेष्ठी पभूव, गगदत्तस्तु जीर्णश्रेष्ठीति । एतौ मुनिसुव्रतजिनपा प्रमजितौ । धृन्दारुवृत्तौ तु विशालायां श्रीमहावीरकायोत्सर्गाधिकारे जीर्णश्रेष्यभिनरश्रेष्ठिनानिति नौ कापिति १ ।। १६ ॥

·प्रश्नो
चराणि ।।
तृतीयः
प्रकाशः॥
॥२४॥
उत्तरम्--दिव्वं तेयलेसं असहमाणे एतत्स्त्रवृत्तौ यौ जीर्णश्रेष्ठि-अभिनवश्रेष्ठिनो श्रीमुनिसुव्रतस्वामिपार्थे प्रवजितौ तावन्यौ,
वृन्दारुवृत्तौ तु विशालायां यौ जीर्णश्रेष्ठथभिनवश्रेष्ठिनी प्रोक्तो तौ भिन्नावेव ज्ञायते तेनात्र कः संशयः ॥१६॥
प्रश्न:--तस्स अयसिआओलंबंति तं च वेज्जे अदक्खुत्ति भगवतीपोडशशतकपञ्चमोदेशके क्रियाधिकारेऽत्र वैद्यस्य का क्रिया
कि जीवसत्कप्राणातिपातादिका किंवा कायकरणरूपेति ॥१७॥
उत्तरम्-तस्म अयसिआ ओलंबंति तं च वेजे अदक्खुति एतत्सूत्रे वैद्यस्य या क्रिया सा व्यापारजन्या न तु जीवधातजन्या
अर्शसां जीवत्वप्रतिपादकाक्षराणामनुपलम्भादिति ॥ १७ ॥
प्रश्न:-भवियदवनेरइस्स पं भंते ! केवइयं कालं ठिई पन्नत्ता ? । गोयम ! जहन्नेणं अंतोमुहुत्तं उकोसेणं पुवकोडीति । तथा
भवियदव असुरकुमारस्म णं मंते ! केवतियं कालं ठिई ? गोयम ! अंतोमुहुत्तं उक्कोसेणं तिन्नि पलिओवमाइत्ति ।
तत्कथं स जीवो जन्मभवनानन्तरमेवायुर्वघ्नाति किंवान्यभवान्तरितः ? आयुर्बन्धे तु त्रिभागादि शास्त्रे प्रति-
पादितं दृश्यते इति निर्णयः प्रसाद्य इति ॥ १८ ॥
उत्तरम्-भवियदबनेरइस्स णं भंते ! केवितों कालं ठिई पन्नत्ता ? गोयम ! जहन्नणं अंतोमुहुत्तं उक्कोसेणं पुचकोडीत्ति ।
अत्र एगभविए अवद्धाउए, अभिमुहिअनामगोए अ। एए तिन्निवि देसा दवंमि अ पुंडरीअस्स ॥ १ ॥ इति श्री-
सूत्रकृताङ्गद्वितीयस्कन्धनियुक्तिवचनाद् योऽनन्तरे आगामिभवे नारको भावी स अबद्धायुरपि पूर्वभवे द्रव्यनार-
कोऽभिधीयते । तथा च पूर्वकोटिलत्कर्पतः सुतरां संभवतीति न कश्चिच्छकावकाशः । एवं " भवियदा असुरकु-
॥२४॥

·मारस्म णं मंते ! कैतियं कालं टिड पनना ? गोयम ! जहनगं अंतोमुदुत्तं उससेगं तित्रि पलिओवमा " इत्यत्रापि मारनीयम् ॥ १८ ॥ प्रश्नः पुत्रनिदेशे वैलादिनाजुलीभिः कणिकापिण्टं प्रभायिन्वा वाद्याः क्रियन्ते ता आचाम्लप्रत्याख्याने यतीनां कल्पन्ने न पा? ॥ १९॥ उत्तरम्-अनिदेशे नैलादिनक्षितकरंग नायाः क्रियन्ले ना जानाम्ले यतीनां कल्पन्ते इति वायते ॥ १९ ॥ पुनः पण्डितकल्याणकुशलगणिकृतप्रश्नाः-- प्रभा-"दगु तिमु विमु कप्पेम, घशुदहियणगायतदुभयं च कमा" इत्या घनोदधिधनपावतदुभयानां तवलयानां च विष्क- म्मादि प्रमाण कियदास्त कुन च इति संदिहानोस्मि, तनिर्णये प्रत्यभूमेरपि विष्कम्मायामादिनिर्णपो भवति ।। उत्तरम्-“दुम विगु तिमु कप्पेसु घणुदाहियणवायतदुभयं च कमा" अअ पनोदम्पादीनामष्टम स्वर्गेषु विमानानामापा- रतपाऽऽगमे प्रतिपादनं एमस्ति न तु तेषां परिमाणं वलयानि याऽद्य यावत् दृष्टानि स्मृतिमायान्ति ॥१॥ प्रमः-ओकंशयालाना फेचिदेशनिलमत्वमास्थिपते ता चोपधानाऽपलापित्वं हेतुतयोपदर्शयन्ति । तदुपधानापलापित्वं कि वकतान्धेषु निषिद्धरवेन जातं, सांप्रतीनानामरहनदर्शनेन, स्वधिया घा? तान्त्यस्तपेक्ष्य एव, द्वितीयोऽपि न पमरकारकारकस्तेषां समुदाये प्रमादोत्पचेथिरकालीनत्वात्प्रमादनाऽवहनं च न निभवतायां प्रयोजकम् , आधे

·हीरप्रश्नो-
चराणि ॥
तृतीयः
प्रकासः॥
॥२५॥
तु तान् ग्रन्थान दिक्षुरस्मि यदि चैतेऽपि निवास्तदा मूलशासनस्य श्राद्धाः के कुत्र वमन्तीत्यादितकविषयत्वेन
प्रवचनपरीक्षागतमप्येतन्मचित्तेऽतीव चिन्त्यतया प्रतिमासते । केचित्तु प्रतिपदं पूतुकुर्वाणास्मन्ति यदेते निहवा
इति । किञ्च, ' होई मंगलम् " इतिपाठोऽपि न तेपां निहवतामावहति वज्रस्वामिनः प्रागेर तेपां शाखापाः पृथक्
पतितत्वात् , नागपुरीयादितपापक्षीयानां पश्चदशलोगरसकायोत्सर्गाऽभाववत् । " काले विगए बहुमाणे"
इत्यादिपाठोऽपि श्राद्धानामखण्ड एव तैः पाठितो दृश्यते ततो यदि ताता एककोटितां नीत्वा प्रसादयन्ति तदा
शिशुरनुगृहीतो भवति ॥२॥
उत्तरम्-ओकेशगच्छीयानां देशनिह्नवत्त्वं के पूरकुर्वन्ति तन ज्ञायते । अस्माभिस्तु द्वादशजल्पपट्टे लिखितानामेव निवत्वं
श्रद्धीयते नान्चेपां, द्वादशजल्पपट्टस्तु श्रीमतां प्राक् प्रहितोऽस्ति । किन, प्रवचनपरीक्षासत्कमेतदाश्रित्यान्यच्च
किश्चिद्वयपदिश्यतेऽन्यग्रन्थकारकैस्तद्विचार्यमेवास्ति । तथा नाम निर्णयज्ञापनं विना यथा तथा तनिक्या-
दिनां प्रतीकारोऽपि कथं क्रियते इति ॥२॥
मना-
" विमानवर्णनाधिकारे तेसु णं वइरामएसु अंकुसेसु चत्तारि कुंभिक्का मुत्तादामापन्नत्ना इत्यादिपाठो राजप्रश्नीयोपाङ्ग-
स्थानाङ्गादिषु दृश्यते " इत्यत्र कुम्भप्रमाणानि मुक्ताफलान्युक्तानि कुम्भप्रमाणं चानेन क्रमेण-" दो असइओ
पसई, दो पसइओ अ सेइआ होइ, चत्वारि सेइआओ, कुलओ, चत्तारि कुलयाओ पत्थो, चचारि पत्या आढयं,
मट्टिआडगाणं जहन्नए कुम्मे, असिई आदगाणं मज्झिमए कुम्भे, सयं आढयाणं उक्कोसए कुम्मे, अद्वैव आहयसयाणि
॥ २५॥

·चाहे इति तन्दुलवैतालिकमकीर्णके । यद्येकस्यां प्रसृत्यां १ सेरः संभाव्यते तदा सेविकायां २ से०, कुटपे च १० से०, प्रस्थे च मणम्, आढके च ४ म०, आढकानां पष्ट्या २४० मणप्रमाणो जघन्यः कुम्भो भवति । ४०० मणप्रमाण उत्कृष्टो भवति । अनया रीत्या विचार्यमाणं ६४ प्रमाणत्वं मौक्तिकानां कथं असंगतीभवति । अथैवमप्याधिक्यमेव ममजनि नत्वऽभिप्रेतप्रमाणत्वमिति चेत् सत्यं, सूत्ररचनाया विचित्राभिप्रायत्वेन न जानीमः पृथक्त्ववत् किमपि कुम्मप्रमाणमपि विवक्षितं, कुटपप्रमाणस्य नैकथा श्रवणात् । तथाहि-हस्तोन्मितैर्विसृतिदैर्ध्य- पिण्डैर्यद्वादशात्रं धनहस्तसंज्ञम् | धान्यादिके यद् घनहस्तमान, शास्रोदिता मागधखारिका सा ॥१॥ द्रोणस्तु खार्याः खलु पोडशांशः, स्यादाढको द्रोणचतुर्थभागः । प्रस्थस्तथाढकचतुर्थभागः, प्रस्थाहिभागः कुटपः प्रदिष्टः ।। २ ।। इति लीलावत्याम् । एतचात्यल्पमेव, साम्प्रतं तु नेपालदेशे ३६ पईसातुलित कुटपं व्यवहरन्ति, तद्गणनायां च चतुष्पष्टिमणानि किश्चिन्यूनानि भवन्ति । ततो ऐति ह्यमेव स्वीकार्य सिद्धान्ते व्यक्तमानाऽनुप- लम्भात् । अनुत्तरविमानगतस्य जीवस्य सङ्ख्यातभवोक्तौ २४ भवरूपैतिावत् । किश्चिद् व्यक्तमानाक्षराणि जीर्णपत्रेषु दृश्यन्ते, तद्यथा-" सर्वार्थसिद्धविमाने एवं मुक्ताफलं ६४ मणप्रमाणवलयाकारेण ४ मुक्ताफलानि ३२ मण प्रमाणानि, एवं तदर्धमानानि ८ वलयानि यदा वातलहर्या पृथग भूला मुख्यमुक्ताफले आस्फालयन्ति तदा तद्विमानं मधुरस्वरनादाऽद्वैतमयं जायते " इत्यादि । सिद्धनाभृतप्रकीर्णकेऽप्येवमेव पण्डितपद्मविजयगणि- १ अत्रेतिपाठः ।

·दीरप्रभो- चराणि॥ तृतीया प्रकाशा पार्थेऽपियन चैतन्मानं न श्रद्धीयते, तादृशान्थविच्छित्तावपि सिद्धान्तानुगतस्यार्थस्याऽश्रद्धाने मिथ्यात्वापातात् । न चैतन्मानं सर्वार्थसिद्धे भविष्यति न नन्दीश्वरादापिति वाच्यम्, पाठस्यसमानत्वात् । पाठसाम्ये च न्यूनाधि- कत्वं न दोषावहम् , “अद्धमाणराइंदिआण" इतिपाटवत् । एवं सत्यपि कथञ्चित् तद्वादिना निवता कुर्वन्ति, कथं च तानाः प्रसादयन्तीति जिज्ञासायां ता एवं प्रमाणमिति ॥ ३ ॥ उत्तरम्--सर्वार्थविद्धादिविमान मुक्ताफलमाश्रित्य वृद्धवादानुसारेण च्छूटकपत्रानुसारेण भुवनभानुकेवलिचरित्रानुसारेण च चतुःपष्टिमणप्रमाणत्वं श्रद्धीयते । किञ्च, कुम्भाना मानवैचित्र्यमुपलभ्यते नात्रार्थे कदाग्रहमतिर्विधेयेति ॥ ३ ॥ पण्डितजिनदासगणिकृतप्रश्ना:--- प्रश्न:-नय नारदाः कुत्र कस्य वा पार्थे सम्यत्वं प्राप्ताः ? कियन्तश्च स्वर्गऽपवर्ग च कियन्तो गता इति ! ॥१॥ उत्तरम् नारदगत्यादिकमाश्रित्य कश्चित् स्वर्गे कधिमोक्षे, परं सर्वेषां व्यक्तिः कचिदपि न दृश्यते इत्यवसेयम् ॥ १॥ प्रश्न:-जिनप्रतिमानां उष्णलाक्षादिरसेन चक्षुरादिसंयोजने आशातना भवति नवा १ ॥ २ ॥ उत्तरम्-जिनप्रतिमानां चक्षुरादिसंयोजनमाश्रित्य ये निपुणाः श्राद्धाः सन्ति ते गलतैले मेलापत्ता भूयो धर्तयित्वा तद्रसेन चक्षुरादि संयोजयन्ति, न तब उष्णलाक्षारसेन तथा करणे.आशातनादोषप्रसदादिति ॥ २॥ प्रश्न:-आश्विनचैत्रमासाऽस्वाध्यायायिक सप्तम्यष्टमीनवमीदिनत्रयं उपधानमध्ये आयाति ना ? ॥३॥ ।। २६ ॥

·. उत्तरम्-~-आश्विनचैत्रमासायस्वाध्यापिकदिन यसपधानतपोनिशेपेषु लेग्यके नायातीति बोध्यम् ॥३॥ प्रश:-मालापरिधापननन्दिः कदा मण्डयते ॥४॥ उत्तरम्--मालापरिधापननन्दिमाश्रित्य तन्नन्दिविधानं विजयदशमीदिनानन्तरं शुध्यतीति द्धवादः ॥४॥ प्रश्नः-मरतक्षेने चक्री प्रथमं कं खण्डं साधयतीति क्रमः प्रमाय इति ॥५॥ उत्तरम्--" भरतक्षेने चक्री प्रथम कं खण्डं माधयति॥ इत्यत्र चक्री मध्यमरखण्डं मापयित्वा सेनानीरत्नेन मिन्धुखण्ड माधयति । तदनु गुफाप्रवेशेन वैताटामतिक्रम्प मध्यमवण्डं साधयति । तेनैव तत्रत्यं मिन्धुखण्डं माधयित्वा अनाप्पागतो गङ्गाखण्डं तेनैर माधयित्वा राजधानीमन्वागछतीति कमः ॥५॥ पडितवेलर्पिगणिकृतप्रश्ना:- प्रश्नः पार्थस्थदीक्षिवाद साधोर्गणथलतीति कुत्रोक्तमस्ति ? ॥१॥ उत्तरम्-अत्र संविम आचार्यादिः संविनगीतार्थाद्यमावेऽसंविग्रभक्तपावस्थादिपाये यदा प्रापचित्तमझीकरोति तदा पुनर्वतारोपरूपं प्रायवित्तं कश्चित् प्रतिपद्यते, एवं छेदग्रन्थोक्तानुसारेण समाध माधानमवसेयम् ।। १ ।। प्रश्न:- देशपार्श्वस्थो वन्यः कास्ति ? ॥२॥ १. राजधानी चागन्तीति प्रत्यन्तरे । २. पार्श्वस्थदीक्षितान् मायोर्गणश्चलतीति कुत्रीतमरित. प्रत्यन्तरे. अधिकम् ।

·हीरप्रश्नो
चराणि॥
हतीप:
प्रकाशा॥
॥२७॥
उत्तरम् अत्र पूर्वोक्ताक्षरानुसारेणाचार्यादिः प्रायश्चितं प्रतिपयमानो द्वादशावर्तवन्दनं पावस्थादेः करोति । कारणान्तरे
तु सर्वपार्श्वस्थादेरपि वृद्धवन्दनादि करोतीति आवश्यकनियुक्त्यादौ कथितमस्ति ॥ २ ॥
प्रश्ना-नाणकपूजा गुरोः कास्ति ? ॥३॥
उत्तरम् अत्र कुमारपालेन राज्ञा श्रीहेमाचार्याणां पूजा सुवर्णकमलैः प्रत्यहं क्रियते स्म" इति कुमारपालप्रबन्धादौ
प्रोक्तमस्ति तदनुसारेण नाणकपूजापि साम्प्रतं क्रियमाणा दृश्यते, तेपामपि धातुमयत्वात् । तथाऽत्र
वृद्धवादोऽपि-" श्री सुमतिसाधुसरीणां वारके मण्डपाचलदुर्ग मलिकश्रीमाफराभिधानेन सुवर्णटककैः गीता-
र्थानां पूजा कृता" इति ॥ ३ ॥
पुनः पण्डितविवेकहर्षगणिकृतप्रश्नाः-
प्रश्न:-" उसमेणं अरहा कोसलिए चउरासीई पुवसयसहस्साई सबाउयं पालइत्ता सिद्धे बुद्धे जाव सबदुक्खप्पहीणे
एवं भरहो बाहुवली बंभी सुंदरी" इतिसमवायाङ्गसूत्रावयवेन " उसहो उसहस्स सुआ" इत्यादिगाथाया
विरोधापत्तिः संजायते, यतो वृषभदेवस्य पड्लक्षपूर्वातिक्रमे संजातस्य चतुरशीतिलक्षपूर्वायुषोऽपि
याहुयलेभंगवता साधं निर्वाणमुक्तमिति । न चैतस्य विरोधस्याश्चर्य एव पात इति वाच्यम्, आश्चर्य हि
१ देशपाश्वरथो वंघः कास्तीति. प्रत्यन्तरे. २ नाणकपूजा गुरोः कास्तीति. प्रत्यन्तरे अधिकम् ।
॥ २७॥

·उत्कृष्टायगाहनापन्नानामष्टोत्तरशतसंख्यानामेकसमयावच्छेदेन सिद्धिरेवेति ॥१॥
उत्तरम्बाहुबलेः समवायागानुमारेण चतुरशीतिलक्षपूर्वायुप्फतासद्भावेऽपि ग्रन्थान्तरे यद् वृपभस्वामिना समं निर्वाण-
मुक्तमस्ति तन्न विरुद्धं यत्त एतस्यायुपोऽपवर्तनस्यापि “ अवसयसिद्धा" इत्यस्मिन्नेवाश्चर्येऽन्तर्भावात् ।
न चायमन्तीवोऽनुपपन्न इति वाच्यम् , " हरिवंसकुलुप्पत्ति" इत्यस्मिन्नन्यायें युगलिन आयुपोऽप-
वर्तनं नरकगमनं चान्तर्भवतीति ॥ १॥
प्रश्न:-" अंतोमुडुचमित्तं पि” इतिगाथायां सम्यग्दृष्टेन्यूनार्धपुद्गलपरावर्तः संसार उत्कर्पतः प्रतिपादितोऽस्ति, “जो अ
किरिआवाई सो भविओ अभपिओ या" इत्यादिदशाचूर्ण्यक्षरानुसारेण तु सम्यग्दृष्टेः क्रियावादिनो मिथ्यादृष्टे-
श्रोत्कर्पतो न्यूनपुद्गलपरावर्चः संसारः, परं सोऽप्यागमान्तरानुमारेण न्यूनार्धपुद्गलरूपोऽवमीयते, अत्र सम्यग्दृष्टेः
क्रियावादिमिथ्यादृष्टेश्व कथं संसारसाम्यम् १ ॥२॥
उत्तरम् अत्र यद्यपि आपातमात्रेण माम्यमुक्तमस्ति तथापि सम्यग्दृष्टेः कस्यचिद् आशातनाबहुलस्य विराधकस्यैवैतापान
संसारो भवति नाऽन्यस्य । क्रियानादिमिथ्यादृष्टिसमुदाये तु कस्यचिल्लघुकर्मण एवंफावतारित्वसम्भव इति कथं
साम्यशङ्केति प्रतिभाति । तत्त्वं तु तचापिद् वेनीति ॥२॥
प्रश्न: कस्यचिजानतोऽभिनिविष्टस्य संमारवृद्धिहेतुः कर्मवन्धो भूयान् उताभिनिविष्टस्य तन्मार्गानुयायिनो वाऽजानतः॥३॥
उत्तरम् --व्यवहारेण जानतः कर्मवन्धो भूयानित्यवसीयते ॥३॥

·हीरप्रमो- तराणि ॥ तृतीया प्रकाशः। ॥२८॥ प्रश्न:-कश्चिदजानन् हिंसादिना कर्म चिनोति कश्चित्तु जानन् , इत्यनयोः कस्य कर्मबन्धदायम् ॥ ४॥ उत्तरम् --उभयोरपि क्रोधादिपरिणामस्य दृद्वत्वे कर्मवन्धस्य दाढी, मन्दत्वे तु मन्दत्वं भाति ॥ ४ ॥ पुनमहोपाध्यायश्रीसुमतिविजयगणिशिष्यपण्डित-गुणविजयगणिकृतप्रश्नाः- प्रश्न:-दक्षिणभरतार्थे श्रीमपम इव उत्तरभरतार्धे कोऽपि सकलव्यवहारकर्ता समस्ति न था ? आये म नामग्राहं प्रमाद्यः अन्त्ये च कथं तत्र तव्यवहारप्रवृत्तिरिति ॥१॥ उत्तरम्-दक्षिणभरतार्धे यथाऽऽदी नीतिप्रणेता रूपभदेवस्तथोत्तरभरतार्थेऽपि कश्चिदस्ति न वेति ? । अत्रोत्तरभरतार्धेऽपि जातिस्मरणादिभाक् क्षेत्राधिष्ठायकदेवो वा कश्चित्तत्र नीतिप्रणेता, कालानुभावात् स्वतोऽपि वा कियन्नैपुण्यं जायते इति ॥१॥ प्रश्न:-सौधर्मादिपु प्रतिदेवमुपपातशय्याभेदोऽथया एकस्यामेवाज्नेकेषामुपपातः १ ॥२॥ उत्तरम्-अन महर्षिकसुराणामुपपातमग्या भिन्ना, अन्येषां तु अभिन्नापि संभाव्यते तथाविधव्यक्ताक्षराणां दशर्नस्याम्म- रणादिति ॥२॥ -देशावकाशिकवते केनचिद् योजनशतं रक्षितं, किञ्चित्कार्यमापतितं; तवं लेखप्रेषणेन व्रतमालिन्यं न वा ? ॥३॥ उत्तरम्-देशावकाशिकवते केनचिद् योजनशतं रक्षितं, किश्चित्कार्यमापतितं; तवं लेखप्रेषणेन ब्रतमालिन्यं भवतीति ॥ २८ ·ज्ञायते, योगशास्त्रवृत्यादौ वथैव दर्शनादिति ॥ ३ ॥ प्रश्न:-उपधानयाहिना श्रादादेरकालसंज्ञायां जलशौचादिविधिः किं निश्यपि स्यान्नवा ॥४॥ उत्तरम् -स्त्रकीयादिनाऽऽजीतेनोष्णेनोदकेन शौचादिविधानं युक्तिमदिति ॥४॥ प्रश्न: कामस्वामी अष्टाग्रतेनकस्मिन्नेव समये सिद्धः, इदं चाचर्यम् । तत्र वाइवल्याधायुराश्रित्य का गतिः । इदं च तन- तिपादकग्रन्यनामप्रसादनपूर्व निर्णयकारि प्रसाद्यमिति ॥ ५ ॥ उत्तरम् " अट्ठसयसिद्धा" अस्मिन्नेवायर्य बाहुपलेरायुपोऽपवर्तनमन्तर्भवति, यथा “ हरिवंसकुलुप्पत्ति " इत्याचये इरि. उपक्षेत्रानीतस्य युगलस्यायुरपर्तन, शरीरलघुकरण, नरकगमनादिचाऽन्तर्भवतीति ॥५॥ प्रश्न:-येऽटौ आत्मप्रदेशा मध्यस्था एव मन्ति तेऽपि किं कर्मपरमाणुवर्गणामिलिसाः सन्ति तदनालिङ्गिता वा ? ॥६॥ उत्तरम्-~-कर्मणाऽनावृता अष्टौ प्रदेशा इति विज्ञायते । स्पृश्यन्ते कर्मणा तेऽपि, प्रदेशा आत्मनो यदि । वदा जीवो जगत्य- स्मिन्नजीवत्वमवाप्नुयात् ॥१॥ इति ज्ञानदीपिकाया तत्त्वात् ॥ ६ ॥ प्रभ:--मेघकुमारस्य पाश्चात्यमवे हस्विरूपस्य यन्नाम दृश्यते तत् केन दत्तम् १॥७॥ उत्तरम-तत्पर्वतनितम्बादिनिवासिवनेचरैतन्नाम दत्तमिति श्रीज्ञाताधर्मकथासने उक्तमस्तीति बोध्यम् ।।७।। प्रश्न:-चतुर्दशगुणस्थानकेषु समारोहन जन्तुः किं क्रमेण एकादिव्यवधानेन या चतुर्दशं गुणस्थान स्पृशतीति ? ॥८॥ १. एवेति. प्रत्यन्तरे ।

·हरिप्रश्नो चराणि ।। वतीयः प्रकाशा ॥२९॥ उत्तरम् अत्र अनादिमिथ्याष्टिस्ताक्चतुर्थ गुणस्थानकं याति नतु द्वितीयतृतीये, तदनु यापशमश्रेणिमारभते तदैकादशं यावत् क्रमेण यातिः यदि च क्षपकस्तदैकादशं विहाय चतुर्दशं यावत् क्रमेणेति विज्ञायते । विशेषस्तु विशेषाव- वोधकशास्त्रगम्य इति ॥ ८॥ प्रश्न: औपपातिकसूत्रे साधुवर्णनाधिकारे 'पंताहारे' इत्यस्य वृत्तौ पर्युपितं बटचणकादोति व्याख्यानमस्ति, तथा च पर्युपितपूपिकाभक्षणादराणां खाद्यादीनां तद्विपये दोपोयटनं कथं युक्तिमदिति ? ॥९॥ उत्तरम्-" निप्पारचणकमाई अंतं पंतं च होइ चापनं " इति बृहत्कल्पमाष्ये जिनकल्पिकाधिकारे । एतवृत्तौ च पाचनशब्देन विनष्टमिति ब्याख्यातमस्ति । तचं तु तत्त्वविद्वद्यम् । आत्मनां पयुपितस्याऽग्रहणेऽविच्छिन्नवृद्ध- परम्पराऽऽराधनं संसक्तिसद्भाचे तद्दोपवर्जन च गुणायैवेति बोध्यम् ॥ ९॥ प्रश्न:-उपाङ्गानि किं गणधरविरचितानि अन्यथा पा ? तथा अङ्गप्रणयनकालेऽन्यदा या तन्निर्माणमिति ? ॥१०॥ उत्तरम्-उपाङ्गानि स्थविराः कुर्वन्तीति । तीर्थकरे विद्यमानेऽविद्यमानेऽपीत्यप्रणयनकाले एव तेषां निर्माणमिति नैकान्त इति नन्दीमत्रवृत्ती व्यकोक्तमस्ति तेन विशेषतस्ततोऽवसेयमिति ॥ १०॥ गणिजयवन्तशिप्यपपिद्धत-देवविजयगणिकृतप्रश्नाः प्रालोकान्तिकदेवा एकावतारिणोऽष्टावतारिणो वा ॥१॥ उत्तरम्-अष्टावतारिण इति शातमस्ति ॥१॥ 11 २९॥

·प्रश्न:-राङ्गमकसुरः सुरेशेन निष्काशितः म भवधारणीयेन शरीरेणा मेरुचूलायां जगामोत्तरवैक्रियेण वा ॥२॥ उत्तरम् अत्र मौलेनेति विज्ञायते उत्तरवैक्रियस्यैतावत्कालमवस्थानाऽभावात् । यत्तु मौलं शरीरं विमानाद् वहिन निर्गच्छ- तीति वचस्तत् प्रायिकमिति योध्यम् ॥ २॥ प्रश्नः कृतमर्वविकृतिप्रत्याख्यानस्य श्राद्धस्य निर्विकृतप्रत्याख्याने एकाशनकवद् व्यासनकमपि कल्पते न वा ॥३॥ उत्तरम्-कल्पते इति ज्ञातव्यम् ।।३।। प्रश्न:-परमाधार्मिका भव्या एव इति प्रघोपो मिथ्यारूपोऽमिथ्यारूपः ॥ ४॥ उत्तरम्---परमाधार्मिका भव्या एव इति प्रयोपः सत्योऽसत्यो वेत्यत्र अमत्य एवेति ज्ञेयम् , उभयथापि नेपामविरोधात् । न च जन्मान्तरीयकृतदुष्कृतोक्तिपूर्वकं ते नारकान् कदर्थयन्तीति अभेव्यानां तत् कथं संगच्छते इति वाच्यम् , यतस्तेऽपि स्वर्गकामास्तपसां कुर्वाणा आगमे श्रूयन्ते इति ॥ ४॥ १सत्योऽसत्यो वेतीति पाठः। २ जह अभवियजीवहिं न फासिया एवमाइया भावा । इंदत्तमनुत्तरसुर-सिलायपुरिसनरनारयत्तं च ॥२९० ॥ केवलिगणहरहत्ये पवजा तित्थरच्छरं दाणं । पवयणमुरीमुरतं लोगंतियदेव सामित्रं ॥ २९१ ।। वायचीससुर परमाहाम्मियजुयलमणुयत्तं । संभिन्नसोयतहपुन्व-धराहारयपुलायत्तं इत्यादि सम्बोध प्रकरणस्थ गाथानुसारेण परमाधार्मिकाणाम् भव्यत्वेमवावसीयते. ॥ २९२ ॥ .........

·E
हीरप्रश्नो.
तृतीया
प्रकाश
--
तराणि ।।
॥३०॥
प्रश्न:-श्रीधीरेण चक्रित्वप्राप्तिपुण्य क भर्जितम् ? ॥ ५॥
उत्तरम् अत्र निर्णयो मन्थे यो नास्ति ॥५॥
प्रश्नः--तीर्थकरजीवांना नरके परमाधार्मिककृतां पीडा भवति न वा १॥ ६॥.
उत्तरम-अत्राप्येकान्तेन ज्ञातं नास्ति ॥ ६ ॥
मना-देशविरती चक्रिपदबन्धो भवति नं का? ॥
उत्तरम्--अन्नाप्येकान्तो ज्ञातो नास्ति ॥ ७॥
मनः- कृष्णस्य भवपञ्चकं नेमिचरित, क्षायिकसम्यक्त्वषतां चोत्कर्षतो भवचतुष्टयमेवोक्तमस्तीति कथं सङ्गतिः ॥८॥
उत्तरम् --कृष्णस्य भवपश्वकमाश्रित्य मतान्तरमवसीयते, यतो धर्मोपदेशमालावृत्तौ श्रीनेमिनाश्रीकृष्णस्य विवादकरण प्रस्तावे
कथितम् । यथा-" मा सोय तुम तो उबट्टित्ता इहेब भारहे वासे सयदुवारे नेयरे जियसत्तुस्स पुत्तो इकारसमो
अममो नाम तित्थयरो होहिसि" एतदक्षरानुसारेण भवत्रयमेवायाति । तत्त्वं पुनः केवलिनो विदन्तीति ॥ ८॥
प्रश्न:-श्रीमद्धिजिनस्य श्रीज्ञाताधर्मकथाङ्गे दीक्षादिने केवलज्ञानोत्पत्तिः, आवश्यकनियुक्तौ तु अहोरात्र छामस्थ्यकालः
कथितोऽस्ति तत्कथं घटते ॥ ९॥
१ नगरे प्रत्यन्तरे । २. अमामा प्रत्यन्तरे । अमगो. प्रत्यन्तरे। ३. तथादुवाल समोअमस जिने भावीति वर्णाः समवायांगा-
दौरश्यते इति प्रतांतरे।
॥३०॥

·उत्तरम् अत्र माताधर्मकथाङ्गवृत्त्येकदेशो यथा-" यत्र दिवसे दीयां जग्राह वस्यैव पोपमासशुद्धैकादशीलक्षणस्य प्रत्य- पराङ्गकालममये पथिमे मागे" इदमेवावश्यक पूर्वाह्न मार्गशीर्षे च श्रूयते । यदाह-तेवीसाएगाणं उप्पणं जिणवराण पुवाहेत्ति । तथा मग्गसिरमुद्धएगारमीए मल्लिस्स अस्मणी जोगति । तत्रैवास्याहोरात्रं यावच्छाग- स्थ्यपर्यायः श्रूयते । तदप्यभिप्रायं बहुश्रुता विदन्ति ॥९॥ मना--पौपघवत्यो नार्योऽध्वनि देवगुरुगुणगानं कुर्वन्तीति फास्ति ? ॥१०॥ उत्तरम्-नेयं शास्त्रोक्तो रीतिरिति योध्यम् ॥ १० ॥ मना-रात्रौ पौरुष्याः पयाद पाढस्वरेण न वक्तव्यमिति वृद्धवचः श्रुत्वापि श्राद्धा रात्रिजागरं कुर्वन्ति तत् कास्ति ? ॥१०॥ उत्तरम् अत्र तपस्यादिमहे तत्करणस्य दृश्यमानत्वात् परम्परैय शरणमवसीयते इति ॥ ११ ॥ पण्डितवेलर्पिगणिकृतप्रश्ना:- प्रश्नः नवक्षणैः कल्पसूत्रं वाच्यते, कैश्विदधिकैरपि वाच्यते, तदक्षराणि क सन्तीति । ॥ १॥ उत्तरम्-नवेक्षणैः कल्पसूत्रं वाच्यते परम्परातः, अन्तर्वाच्यमध्ये नवक्षणविधानाक्षरसद्भावाच । अधिकव्याख्यानैस्तद्वाचन तथाविधमपिहितगच्छपरम्परानुसारि अक्षरानुमारि च नाश्वसीयते ॥१॥ १. अस्सिणी, इति प्रत्यन्तरे। ,

·हरप्रमो.
पराणि॥
तृतीयः
प्रकाशः॥
॥३१॥
प्रश्न:--राजगृहे नगरे गुणशीलाख्ये चैत्ये श्रीमहावीरेण कल्पसूत्र प्रकाशितमिति कल्पाध्ययने उकमस्ति, कल्पमत्रवृत्यादौ
श्रीभद्रबाहुस्वामिभिः प्रणीतमिति कथं सङ्गच्छते । ॥२॥
उत्तरम्-अत्र श्रीमहावीरेण कल्पमत्रमर्थतः प्रकाशित गद् गणधरैः सूत्रतो निबद्धम् , तदनु श्रीभद्रबाहुस्वामिमिर्नवमपूर्वाद्
दशाश्रुतस्कन्धमुद्धरद्भिस्तदष्टमाध्ययनरूपत्वेन श्रीकल्पसूत्रमपि उधृतमिति न किश्चिदनुपपन्नमिति ॥२॥
प्रश्न:-श्रीआदिनाथस्य वारके तालफलेन युगलिकदारको 'मृतो युगलिनां चाऽकालमरणं न भवतीति कथं घटते १ ॥३॥
उत्तरम्-पूर्वकोट्याधिकायुपो युगलिनो न्यूनायुपि न नियन्ते । ततः श्रीआदिनाथस्य वारके तालफलेन मृतस्य युगलिनः
पूर्वकोट्यधिकमायुर्नाभूदिति सङ्गच्छते इति ।। ३ ॥
प्रश्न:-श्रीशत्रुजयस्योपरि पंञ्चपाण्डवैः ममं साधूनां विंशतिकोव्यः सिद्धा इति श्रीशत्रुञ्जयमाहात्म्यादौ प्रोक्तमस्ति ।
मा कोटिः विशतिरूपा शतलक्षरूपा वेति ? ॥ ४॥
उत्तरम्-अत्र शतलक्षरूपा कोटिरवसीयते न तु विंशतिरूपति बोध्यम् ।। ४ ।।
प्रश्न:-बाताधर्मकथामनवमाऽध्ययने रत्नद्वीपदेवी मौलेन शरीरेण लवणसमुद्रं शोपनार्थ गतेत्युक्तमस्ति, परं मौलशरीरेणा-
न्यत्र गमनं कथं सङ्गच्छते । ॥५॥
१तु इति.प्र.
॥३१॥

·उत्तरम् अत्र नातामध्ये रत्नद्वीपदेवी मौलशरीरेण' ममुद्रशोधनार्थ गतास्ति, परं तस्या मौलशरीरेणान्यत्र गमनप्रतिषेधो जातो नास्तीति ॥ ५॥ प्रश्न:-तीर्थकृतामन्तरेणु सावादीनां विच्छेदे सति यदि कस्यचित् स्वयंयुद्धादेः केवलज्ञानमुत्पद्यते तदा स धर्मोपदेश दत्ते नवा ॥६॥ उत्तरम् अत्र प्रत्येकयुद्धादयः सर्वथोपदेशं न ददतीति निषेधः सिद्धान्त दृष्टो नास्तीति बोध्यम् ॥ ६ ॥ प्रश्न:-मरतक्षेत्रसत्कपट्खण्डनामानि प्रसाद्यानीति ॥ ७ ॥ उत्तरम्-अत्र भरतस्य दक्षिणा गङ्गासिन्धुनद्योरन्तरवर्तिनी देशस्य मध्यखण्डमित्यभिधानम् १ । गङ्गातः पूर्व दिग्वर्तिनो देशस्थ गङ्गानिप्कुटखण्डमित्यभिधानम् २ । सिन्धुनदीतः पश्चिमदिग्वर्तिनो देशस्य सिन्धुनिष्फुटखण्डमित्यमि- धानम् ३ । एवम् उत्तरार्धे चैतान्येव त्रीणि नामानि ज्ञातव्यानि ॥७॥ मन:--"जइआ होई पुच्छा, जिणाण मग्गम्मि उत्तरं तइआ । इक्कस्स निगोअस्स य, अणंतमागो उ सिद्धिगओ"॥१॥ एतद्गाथार्थो युक्तिग्राह्य आज्ञाग्राह्यो वा॥८॥ उत्तरम् जइआ होई पुच्छा " एतद्गाथाया अर्थो मुख्यवृत्या आज्ञाग्रायो वर्तते । युक्तिरपि तत्रेदशी वर्तते । तथाहि- ययनादिकालसिद्धा एकनिगोदस्यनन्तमे भागे कथितास्तदा पुनरनन्तकाले गते एकनिगोदाऽनन्तवममागत्वं १ लवणेति. प्र. । २ अन्यत्रं नास्ति. प्र. । ३ मध्यम, प्र. ।

·चराणि
तृतीयः
૨૨
.
सिद्धजीवानां कयं टलति । तथा 'दृष्टान्तोऽप्यस्ति यथा-जम्बूद्वीपादिगता लक्षशो नद्यः प्रतिवर्षे कचवरादि
'प्रवाह्य समुद्रमध्ये लात्वा पान्ति तथापि समुद्रमध्ये स्थली न भवति जम्बूद्वीपादिमध्ये' गर्वा वान' भवति, इति
दृष्टान्तेन सिद्धिक्षेत्रं जीवन प्रियते संसारो वा जीवे रिक्तो न क्रियते इति ॥८॥
प्रश्न:-श्रीमहारीरस्य दासप्ततिवर्षप्रमाणमायुरुक्तमस्ति तत्र जन्म चैत्रत्रयोदश्यां निर्वाणं तु कार्तिकामावास्यामेतत्
कथं मगच्छेते ॥९॥
उत्तरम्-माऽपादसितपष्टीलक्षणगोपनिदिनादारभ्य गणने दासप्तत्येव वर्षाणि जायन्ते । कियन्यूनाधिकमासादिग-
. णनात्वत्पत्वेन वर्षचूलातया विवक्षणान कृतेति संमान्यते । निर्णयस्तु व्यक्क्या ग्रन्थाक्षरदर्शनं विना। कथं
मवतीति ॥९॥
-श्रीनहावीरस्य मातापितरौ द्वादशे तुर्ये वा देवलोके गताविति ॥१०॥
उत्तरम्-अत्र श्रीधीरस्य मातापितरौ आचाराङ्गमध्ये द्वादशदेवलोके, प्रवचनसारोद्धारे च तुर्ये गतौ प्रतिपादितौ तन्नि-
यस्तु केलिगम्य इति ॥ १० ॥
-हरिनगमैषिणा श्रीमहावीरस्य गर्मापहारः केन द्वारेण कृतनिशलाकुक्षौ च केन द्वारेण मोचनं कृतम् ? ॥११॥
उत्तरम्-अग्र हरिनगमेपो देवानन्दायोनिद्वारेण कयित्त्वा त्रिशलागर्भाशयें छविच्छेदं विधाय मुक्तवान्, योनिद्वारेणे-
त्यक्षराणि भीमगवतीमत्रमध्ये मन्तीति ॥ ११ ॥
॥३२॥

·मनास्थूलभद्रस्य भ्राता श्रीयको मृत्वा क्व गतः १ ॥ १२ ॥ उत्तरम् अत्र श्रीयकः परिशिष्टपर्वणि सामान्यतो देवलोके गतोऽमिहितोऽस्तीति ॥ १२ ॥ प्रश्न:-साध्वी श्राद्धानामग्रे व्याख्यानं न करोतीत्यक्षराणि कुत्र ग्रन्ये सन्तीति ॥ १३ ॥ उत्तरम् --अत्र दशवैकालिकत्तिप्रमुखग्रन्थमध्य यती केवलथाद्धीसभाध्ये व्याख्यानं न करोति रागहेतुत्वादित्युक्तमस्ति । एतदनुसारेण साळ्यपि केवल श्राद्धसभाग्रे व्याख्यानं न करोति रागहेतुत्वादिति ज्ञायते ॥ १३ ॥ प्रश्न:-दीन्द्रियेलिका स्फिटित्वा चतुरिन्द्रियनमरी कथं भवति ॥१४॥ उत्तरम् अत्र इलिकाकलेवरमध्ये इलिकाजीमोऽपरो वा भ्रमरीत्वेनाऽऽगस्योत्पद्यते इति ॥ १४ ॥ प्रश्नः केवलोणिकाशरीरसंपर्के संमूर्च्छजजीवानामुत्पत्तिरस्ति न वा ? ॥१५॥ उत्तरम् -अब केवलोर्णिकाशरीरसंपर्के वखापेक्षया पेट्पद्यो बढ्य उत्पद्यन्ते इत्यक्षराणि च्छेदग्रन्थे स्मरन्ति नेतराणीति ॥१५॥ प्रश्न:-महाविदेहे श्रीसीमन्धरस्वामिस्थाने यस्तीर्थकर उत्पत्स्यते तस्य किं नाम ? तथा पत्र वस्त्रवर्णादिविधिः कथम् ।। 'तथा विहरमाणविंशतितीर्थकृतां मातापिहनामादिनामानि कुत्र शास्त्रे सन्ति ? ॥ १६॥ 'उत्तरम्-अत्र महाविदेहे श्रीसीमन्धरस्वामिस्थाने उत्पत्स्यमानतीर्थकरनाम शास्त्रे दृष्टं नास्ति । तथा तत्र वस्त्रवर्णादिवि- धिरिहत्याऽजितादिद्वाविंशतितीर्थकृतामनुसारेणेति । तथा विहरमाणविंशतितीर्थकतां मातापियामादिनामानि १ अर्णकादिवद्रिया. प्र.

·हरिप्रश्नो
तृतीया
प्रकाशः।
पटकपत्रादौ कथितानि सन्तीति ।। १६॥
प्रश्ना-अप्टापदपर्वते प्रतिमाप्रतिष्ठा केन कृता? कुन सा कथिताऽस्तीति?॥१७॥
उत्तरम्-अत्र अष्टापदपते प्रतिमाप्रतिष्ठा श्रीमपमदेवशिष्येण कृतेति श्रीशत्रुञ्जयमाहात्म्यमध्ये कथितमस्तीति ॥ १७ ॥
प्रश्नः-द्रौपया नवनिदानमध्ये किं नामकं निदानं कृतम् ? ॥ १८ ॥
उत्तरम्-अन श्रीवानाधर्मोक्तद्रौपदीसम्बन्धानुमारेण चतुर्थनिदानसंभवो ज्ञायते, परमव्यवसायविशेषेण तस्य निदानताया
अमामाद् द्रौपया चारित्रं प्राप्तमिति संभाव्यते । ग्रन्थमध्ये तु दृष्टं नास्ति यदनयाऽमुक निदानं कृतमिति ॥१८॥
प्रश्न:--शाचतो मेरुः श्रीमहावीरेण कथं चालितः ? कुत्र या कथितोऽस्ति ॥ १९ ॥
उत्तरम् --अत्र यया शाश्वत्या रत्नप्रमाया देशानुभावेन स्वमावेन वा प्रकम्पो जायते तथा श्रीवीरचरणागुष्टवलानुभावेन
शाश्वतमेरोरपि प्रकम्पो बोध्य इति । एतदक्षराणि श्रीनीरचरित्रप्रमुखग्रन्थमध्ये सन्तीति ॥ १९ ॥
प्रश्न-पञ्चदशशततापमानां गौतमस्वामिना परमानेन पारणा कारिता । तत्र लब्धिपरमानम् अदनमिति साधूनां कथं
कल्पते ॥२०॥
उत्तरम्- अब एकोऽपि परमात्रपतगृहोऽक्षीणमहानमलब्धिप्रभावेणैव सर्वेषां प्राप्त इत्यत्राऽदत्तं किमपि ज्ञातं नास्तीति
बोध्यम् ॥२०॥
१ टिट. प्र. २ अमुफ. म.
॥ ३३॥

·पण्डितकीर्तिहर्पगणिकृतप्रश्ना:- प्रश्नः-प्रातः कृतद्विविधाहारैकाशनस्य श्राद्धस्य निशि द्विविधाहारप्रत्याख्यान शुध्यति न पा १ ॥ १ ॥ उत्तरम्-शुध्यतीति बोध्यम् ।। १॥ प्रश्न:--संसारे वसन्नेकजीव इन्द्रत्वं चक्रित्वं वासुदेवत्वं च कति वाराल्भते ? ॥ २॥ उत्तरम् अत्र इन्द्रत्यादिलब्धेः संख्या क्वाप्यागमे दृष्टा न स्मरतीति ॥ २ ॥ प्रश्नः-संप्रति ये इन्द्राः मन्ति ते सर्वेऽपि एकावतारिणो न वा ॥३॥ उत्तरम्-संप्रति ये इन्द्राः सन्ति तेषां मध्ये कैचनकावतारिणो न तु सर्वे इति ॥ ३ ॥ प्रश्न:-नारदाः सर्वे तद्भव एव मुक्तिगामिनो भवान्तरे वा ॥४॥ उत्तरम्-नारदाः केचन तद्भवे मोक्षगामिनः केचन भवान्तरेऽपीति ज्ञेयम् ॥ ४॥ पपिडतनगर्पिशिष्यगणि-सूरविजयकृतप्रश्नाः मन:--पाक्षिकादिषु ये चतुर्थादि तपो न कुर्वन्ति तेषां किं प्रायश्चित्तं उताऽनन्तसंसारित्वं भवति ॥१॥ उत्तरम् अत्र पाक्षिकादिषु चतुर्थादि तपः कारणाऽभावे न कुर्वन्ति तेपी प्रायश्चितं भवति, परमनन्तसंसारित्वं न भवति ॥१॥ १ ज्ञेयमिति. प्र. २ नाकर्षि. प्र. ।

·हीरप्रश्नो
तराणि ॥
तृतीया
प्रकाशा
॥३४॥
प्रश्नः-रावर्णहारः परिपाट्याऽऽगतो, वालत्वे तस्य देवेन समर्पितो का? ॥२॥
उत्तरम् अत्र रावणस्य हास परिपाट्याऽऽगतोऽस्तीति ॥ २॥
प्रश्न:-येन प्रव्रज्यायाः पूर्व लधुधान्यानि प्रत्याख्यातानि भवन्ति तस्य तद्हणे तानि कल्पन्ते न वा ? ॥ ३ ॥
उत्तरम्--अत्र पूर्व येन लघुधान्यानि प्रत्याख्यातानि तस्य प्रव्रज्याग्रहणे सति अन्याऽन्नाऽप्राप्तौ तानि कल्पन्ते इति ॥३॥
प्रश्न:-"नमोऽर्हत्मिद्धाचार्योपाध्यायसर्वसाधुम्यः" इति पूर्वगतं किंवा न? तथा पूर्वाणि संस्कृतानि प्राकृतानि वा ? ॥४॥
उत्तरम्-अत्र नमोऽर्हत्सिद्धाचार्येत्यादि पूर्वगतं ज्ञेयम् , तथा पूर्वाणि सर्वाणि संस्कृतानि वेदितव्यानि ॥ ४॥
प्रश्नः-वीरशासने कति प्रत्येकबुद्धा अन्येषां च कियन्तः १ ॥५॥
उत्तरम्-अत्र वीरशासने चतुर्दशसहस्रप्रमाणाः प्रत्येकचुद्धाः। एवं ऋषभादीनां यावन्तो यतयस्तावन्तः प्रत्येकबुद्धा इति ||५||
प्रश्न:-पण्डितादिपदस्थानामग्रे देववन्दनं कल्पते न वा ॥६॥
उत्तरम्-अत्र प्रतिमानां स्थापनाचार्याणां वाऽग्रे देववन्दनं कल्पते नान्यथेति ॥ ६॥
प्रश्ना-त्रिफलाकृतं पानीयं प्रासुकं कुत्र सिद्धान्ते प्रोक्तमस्ति ? ॥७॥
उत्तरम्-अत्र त्रिफलाकृतं प्रामुकं जलं सिद्धान्ताऽनुमतम् । यतः-तुंबरे फले य पचे, रुक्खसिलाउप्पमदणादीसु । पासंदणे
१ रावणस्य हारः.प्र.
॥३४॥

·पपाते, आयवतत्ते बहे अबहे २०४॥ इयं निशीयभाष्यगाथा । एतच्चू! " तुंवरफला हरितक्यादयः इति व्याख्यातमस्तीति ॥ ७॥ प्रश्न-एकविंशविपानीयानां प्रासुकीभवनानन्तरं पुनः कियता कालेन सचित्तता भवति ? तथा तेषां सर्वेषां सांप्रतं प्रवृत्तिः कथं नास्ति १ ॥८॥ उत्तरम् अत्र उष्णोदकस्य यथा वर्षादौ प्रहरत्रयादिका कालः प्रोक्तोऽस्ति तथा प्रामुकोदकधावनादीनामपीति बोध्यम् । तेषां प्रवृत्तिस्तु यथासम्भवं विद्यते ॥ ८॥ प्रश्नः- श्राद्धो गुरुमुखे पौषधमुच्चारयति तदा गमनागमने आलोचयति न का? ॥९॥ उत्तरम् -अत्र यदि स्वयं पौषधकरणानन्तरं गमनागमने कृते भवतस्तदा गुरुमुखे पौषधकरणावसरे ते आलोचयति नान्यथेति ।।९।। इति सकलसूरिपुरन्दरपरमगुरुतपागच्छाधिराजभहारकश्री-हीरविजयसूरिप्रसादीकृतपश्नोत्तरसमुचये तच्छिषयपण्डित कीर्तिविजयगणिसमुचिते तृतीयः प्रकाशः।। १ धवनेति, प्र.

·हीरप्रमो.
चराणि॥
चतुर्थः
प्रकाशः॥
चतुर्थः प्रकाशः
जेसलमेरुसङ्घकृतप्रश्नाः
प्रश्न:-अपक्वफलं बीजकर्षणादनु घटिकाद्वयानन्तरं प्रासुकं भवति नवा ॥१॥
उत्तरम्-अग्निलवणादिप्रबलसंस्कारे मासुकं भवति नान्यथेति ॥१॥
प्रश्नः नारका पाश्चात्यमवशुभाशुभवाती कथं जानन्ति ? ॥२॥
उत्तरम् अत्र देवताकथनादिना जानन्ति ॥२॥
प्रश्न:-देवद्रव्यमक्षकगृहे जेमनाय गन्तुं कल्पते न वा ? ॥ ३ ॥
उत्तरम्-अत्र देवद्रव्यभक्षकगृहै यदि कदाचित् परवशतया जेमनाय याति तथापि मनसि सशकत्वं रक्षति न तु निःशूको
मवति । जेमनद्रव्यस्य देवगृहे मोचने तु विरोधो भवति ततस्तदाश्रित्य दक्षत्वं विलोक्यते, यथाऽग्रेऽनर्थवृद्धिर्न
भवति तथा करोति ॥ ३॥
प्रश्न:-कल्याणकतपसि क्रियमाणे पठाष्टमशज्यभावे पाक्षिकादावाचाम्लादिकं करोति न वा १ ॥४॥
१ द्वयान्तरे इति.प्र.
॥३५॥

·उत्तरम् अत्र पठाष्टमकरणस्य सर्वथा शज्यभावे पाक्षिकादिपतिथागचाम्लादिकं करोति । कल्याणकतपःप्रवृत्तिस्तु परम्परया दृश्यते इति ॥ ४ ॥ प्रश्न:-प्रत्याख्यानकरणावसरे विकृतिद्वयं येन मुत्कलं रक्षितं भनति तस्य तृतीयविकृतिनिचिकृतिकं कल्पते न वा ॥५॥ उत्तरम् अत्र कारणं निना न कल्पते इति ॥५॥ प्रश्न:-'कयरीपाक' इत्यादिलोकप्रसिद्धानि पाकद्रव्याणि नदिनमनिप्पन्नानि आर्द्रशाफप्रत्याख्यानवता कल्पन्ते न वा ॥६॥ उत्तरम् --अन कल्पन्ते ईदृशी प्रवृत्तिर्दृश्यते ॥ ६ ॥ प्रश्न:-~-मनुष्यक्षेत्राद् पहिश्चन्द्राः सूर्याश्च ये मन्ति ते तीर्थकृतां जन्मोत्सवे समनसरणे 'आयान्ति न वा ? ॥७॥ उत्तरम्-अत्र तेषां तीर्थककल्याणकेपु देशनाश्रवणादिकाय च अवागमनप्रतिपेधो ज्ञातो नास्तीति ॥ ७ ॥ प्रश्न:-भरतक्षेत्रमध्ये सांगतं ये साधवः पञ्चसप्तशतादिक्रोशमध्ये दृश्यन्ते त एव किंवाऽन्येऽपि कापि संमनन्तीति ? ॥८॥ उत्तरम-अन भरतक्षेत्रमध्ये इदानीन्तनसमये या या स्थाने आत्मभिज्ञायते तन यतयः संभाव्यन्ते नान्यत्रेति । तथापि अक्षरदर्शनं विनैकान्तेन कथयितुं न शक्यते यदन्यत्र स्थाने यतयो न सन्त्येवेति ॥ ८ ॥ प्रश्न:-आचाम्लमध्ये सुण्ठीमरिचादिकं कल्पते तत् किं कारणेन स्वभावेन वा ॥९॥ उत्तरम्-अत्र कारणं दिनापि कल्पते इति ॥९॥ श- १ चेति. प्र.

·हीरप्रश्नो- चतुर्यः प्रकाशः॥ 2 चराणि ॥ ॥३६॥ प्रश्न:-आचाम्लमध्ये सुष्ठीमरिवादिकं कल्पते, लचलपिष्पलीहरितकीप्रमुखं पुनर्न कल्पते तत् कि शाखाक्षरैः परम्परातो वा ॥१०॥ उत्तरम्--तंत्रतत्कारणं ज्ञायते यल्लवङ्गेषु दुग्धमक्तं दीयमानमस्ति, हरितकीपिप्पल्यादिकं नालिकातोऽपक्कं सत् शुष्कीक्रि- यते यथा युगन्धरीगोधूमादिपृथुको राद्धः सन्नाचाम्लमध्ये न कल्पते । युगन्धरीगोधूमादिकं तु राद्धं सत् कल्पते इति सम्भाव्यते ॥ १०॥ प्रश्नः-उपासकेन केनचिचत्वार्युपधानान्युढानि- भवन्ति, तन्मध्ये प्रथमोपधानस्य द्वादशवर्षाऽतिक्रमे प्रथममेवोपधानं पुनरुद्वाह्य स मालां परिदधाति उत चत्वार्यपीति ? ॥ ११ ॥ उत्तरम्-अत्र प्रथमोपधानस्य द्वादशवर्षातिक्रमे पुनस्तस्मिन्नुढे माला परिहिता शुष्यति । अथ यदि मनः स्थाने तिष्ठति तदा चत्वार्यापि पुनरुद्वाम मालां परिदधातीति ॥ ११ ॥ प्रश्न:-उपधाने वाद्यमाने तपोदिने यदि कल्याणकतिथिरायाति तदा तेनैवोपवासेन सरति उताऽन्योऽधिकः कृतो विलोक्यते १ ॥ १२ ॥ उत्तरम् अत्र उपधानतपोदिनान्तः कल्याणकतिथ्यागमने नियन्त्रिततपस्तया तेनैवोपवासेन सरतीति ॥ १२ ॥ १ लबङ्गेति शब्दो नास्ति. प्र. । २ लषड्नेति. प्र. । ३ अनाचाम्लमध्ये सुण्ठीमरिचादिकं कल्पते लवपिप्पलीहरितकीप्रमुख पुनर्न कल्प्यते.

·प्रश्नः-या श्रावको नियमेन प्रत्यहं प्रतिक्रमणद्वयं कुर्वाणो भवति तस्य कालवेलायां सन्ध्याप्रतिक्रमणविस्मरणे कियतीं रात्रि यावत् तद् शुध्यति ? ॥१३॥ उत्तरम् अत्र कारणविशेपे विस्मृतौ वा रात्रिप्रहरद्वयं यावत् कतुं शुध्यतीति ॥ १३ ॥ प्रश्ना-येन शुक्लपञ्चमी उच्चरिता भवति स यदि पर्युषणायां द्वितीयातोऽष्टमं करोति तदैकान्तेन पञ्चम्यामेकाशनकं करोति उत यथारुच्येति ॥१४॥ उत्तरम्-येन शुक्लपञ्चमी उच्चरिता भवति तेन मुख्यवृत्या तृतीयातोऽष्टमः कार्यः । अथ कदाचिद् द्वितीयातः करोति तदा पञ्चम्यामेकाशनकरणप्रतिवन्धो नास्ति, करोति तदा भव्यमिति ॥ १४ ॥ प्रश्नः--यदा चतुर्मासकं पूर्णिमायामभूत्तदा प्रतिक्रमणानि पञ्चविंशतिरष्टाविंशतिर्वा बभूवुः १, तथा तानि शास्त्राक्षरवलतो विधीयमानानि परम्परातो वा ?, शाखाक्षरवलेन चेत्तदभिधानं प्रसाद्यमिति ।। १५ ।। उत्तरम्-अत्र वर्षमध्ये प्रतिक्रमणानि पञ्चविंशतिरष्टाविंशतिर्वेति क्वापि ज्ञातं नास्ति, शास्त्रमध्ये तु देवसिकरात्रिकपाक्षिक- चातुर्मासिकसांवत्सरिकलक्षणानि यश्च प्रतिक्रमणानि प्रतिपादितानि सन्तीति ॥ १५ ॥ प्रश्न:--मौक्तिकानि सचित्तान्यचित्तानि वो कुत्रं कथितानि सन्ति ? ॥१६॥ उत्तरम्-अत्र मौक्तिकानि विद्धानि अविद्धानि वाऽचित्तानि ज्ञेयानि, यतः श्रीअनुयोगद्वारसूत्रे मौक्तिकरत्नादीनि अचित्त- १ बलेनेति. प्र.। २ बलेनैवेति. प्र. 1३ चेति. प्र. । ४ वेति. प्र. ।

·A प्रो. चराणि ॥ चतुर्थः प्रकाशः॥ ॥३७॥ परिग्रहमध्ये कथितानि सन्तीति ॥१६॥ प्रश्न:-सर्वार्थसिद्धविमाने मौक्तिकवलयानि शास्त्रे कथितानि परम्परावो वाऽभिधीयन्ते ?, शास्त्रे चेतदक्षराणि प्रसाद्यानि ॥ १७॥ उत्तरम् अत्र सर्वार्थसिद्धविमाने भौक्तिकवलयाक्षराणि छुटितगाथासु परम्परायां भुवनभानुकेवलिचरित्रे च सन्ति, तथा च तगाथा तत्थ य महाविमाणे उपरिमभागंमि कट्टए एगं । सायररस ६४ मणमाणं मुत्ताहलमुजलजलोहं ॥ १ ॥ मझगयस्स इमस्सय वलयागारेण ताप सोहंति । चत्तारि मुत्तिआई निचानल ३२ मणपमाणाई ॥२॥ पुणरवि वीए वलए अड ८ संखाकलिअमुत्तिअकलावो रिउचंद १६ मणपमाणी दिप्पइ खजलं व मलमुक्को ॥३॥ चंदकलासंखाई चंदकलानिम्मलगुत्ताई । तइए वलए अडमणपमिआई मुत्तिआणि तओ॥ ४॥ लोअण- किसाणु ३२ पमिआणि मुत्तिअफलाणि तुरिअवलयमि । जलहिधमणसरीराई नायवाई विअ हि ॥५॥ वेअरस ६४ संखया पुण पंडिअमुत्तिअफलाणि जाणीहि । पंचमवलयम्मि तो लोअण २ मणभारमाणाई ॥६॥ कुंजरलोअणवसुहा १२८ मिआणि मुत्ताहलाणि नेआणि । इगमणभारवहाई छट्टे वलयम्मि बट्टाई ॥ ७॥ मुत्ता- इलमंतद्विअअणेगवजंतवापलहरीहिं । वलयगमुत्तिअनिअरो समुच्छलिअ आहणेइ जया ॥ ८॥ एवं महाविमाणं महुरखे कंतमायणं जायं । करवि अन्नत्य न अस्थि परिसंसहमहुरनं ।। ९ ॥ तत्थ विमाणम्मि सुरा तभायरसेग- १ उवरीति, प्र.। २ मुत्तिगुत्तिआई इति. म. । ३१६. इति, प्र.। ४.४ इति. प्र. ।

·मोहिमसचित्ता | समयग्गि ३३ सायरमि सुहेणं पूरंति निअमाउ ॥ १०॥ इति ॥ १७ ।। प्रमा-पेपो गृहे पुत्रपुनीजन्म जातं माति तद्गृहमनुजाः खरतरपक्षे स्वगृहपानीयेन देवपूजां न कुर्वन्ति, तयतिनोऽपि तद्गृहे दश दिनानि यावन विहरन्ति, तदक्षराणि कुत्र सन्ति ? आत्मपक्षे चैतदाश्रित्य को विधिः ॥ १८॥ उत्तरम् अत्र यद्गृहे पुत्रपुत्रीप्रमरो जातो भरति तद्गृहपानीयेन देवपूजा न शुध्यतीत्यक्षराणिशाने ज्ञातानिन सन्तीति । तथा तद्गृहविहरणमाश्रित्य यस्मिन् देशे यो लोकव्यवहारस्तेयानुसारेण पतिभिः कर्तव्यं दशदिननिर्बन्धस्तु माने सातो नास्तीति ॥१८॥ देवगिरिसङ्घकृतप्रश्नाः- प्रभा-पाक्षिकप्रतिक्रमणे गीतार्थः क्षामणावसरे " नित्थारपारगाहोह" इति कथ्यते तदा श्रावकादिभिरपि किमेतदेव कपनीयमुत "इन्छामो अणुसहि" इति ॥१॥ उत्तरम् अत्र श्रावकादिमिः " इच्छामो अणुसहि" इत्येव कथनीयं न तु " नित्यारपारगाहोह" इति ॥ १॥ प्रश्न-पाक्षिकप्रतिक्रमणपर्यन्ते गीतार्था यस्य शान्तिकथनादेश ददति स श्रावका दुक्खक्खयकम्मक्खयनिमित्त काउ- सगं चतुर्लोगस्सममाणं कृत्वा प्रकटमेकं च कथयित्वा शान्तिं कथयत्ति, कथनानन्तरं पुनरपि पञ्चदशलोगस्स- १ तदनुसारेणेति. प्र.।

·होरप्रमो.
पराणि॥
प्रकाश
॥३८॥
काउसगं विधाय प्रकटमेकं च कथयित्वा पौषधं पारयतीति केचन कथयन्ति । केचिच यस्य शान्तिकथना-
देशो दत्तो भवति स चतुर्लोगस्समानं काउसगं कृत्वा प्रकटमेकं च कथयित्वा शान्तिं कथयति
पश्चात्
पौष,
पारयतीति कथयन्ति । अनयोर्मध्ये यो विधिः प्रमाणं स प्रसाद्य इति ॥२॥
उत्तरम् अत्र पाक्षिकप्रतिक्रमणे शान्तेः कथयिता अग्रतवतुर्लोगस्सकाउसगं कृत्वा प्रकटमेकं च कथयित्वा शान्तिं कथयति
एतावतैव शुध्यति, द्वितीयवारं पञ्चदशलोगस्सकाउसग्गकरणे विशेषो ज्ञातो नास्तीति ॥२॥
प्रश्न:-महावीरस्य निर्वाणसमये अमावास्या तिथिः स्वातिनक्षत्रं चाभूताम् । दीपालिकासम्बन्धिगुणनसमये च कस्मिं-
विद्वर्षे ते भवतः कस्मिंश्चिच नेति । एतदुपरि केचनेत्थं कथयन्ति यद् यदा स्वात्यमावास्ये भवतस्तदा गुणनी-
यम् । अन्ये च यस्मिन् दिने ' मेरइया' इति लोकप्रसिद्धिः क्रियाविशेषस्तस्मिन् दिन गुणनीयमिति । तत्र
'मेरइया 'करणे मेदो मवति, एतद्देशमध्ये ये गूर्जरलोकास्सन्ति तैः पाक्षिकदिने तानि कृतानि एतद्देशीयैस्तु
द्वितीयवासरे, ततः किं स्वस्वदेशानुसारेण मेरइयाकरणदिने गुणनीयम् ? उत गूर्जरदेशानुसारेण ॥३॥
उत्तरम्-अब दीपालिकागुणनमाश्रित्य स्वदेशीयलोका यस्मिन् दिने दीपालिकां कुर्वन्ति तस्मिन् दिने गुणनीयमिति ॥३॥
प्रश्नः-प्रासादे ये केचन यतयः श्राद्धाश्च प्रतिमास्नपनकरणावसरे चैत्यवन्दनां न कुर्वन्ति ते चेत्थं कथयन्ति यदवस्था-
• हेतुना न क्रियते इति । इतरे च भगवतां कावस्थेति यदा प्रासादे गम्यते तदा तदा चैत्यवन्दना क्रियते इति।
तत्र किं प्रमाणम् ॥ ४॥

·उत्तरम्-अत्र प्रासादे प्रतिमास्नपनकरणावसरे चैत्यबन्दनकरणप्रतिपेयो प्रावो नास्तीति ॥ ४॥ द्वीपबन्दरसङ्घकृतप्रश्नाः- प्रना-देवगृहमध्ये पौषधिको देवान् चन्दन्ते तदा ईर्यापविकीप्रतिक्रमणावसरे उत्तरासर का विलोक्यते न वा? ॥१॥ उत्तरम् अत्र पदा देवगृहमध्ये पौषधिका देवान् वन्दन्ने तापविकीपविक्रमणावसरे उत्तरासस्य कार्य दृश्यमानं नास्ति, प्रद्धा अपि इत्यमेव कथयन्तः श्रुतास्मन्ति । किञ्च, ईयांपविकी देववन्दनक्रियामध्ये नास्ति तेन देववन्द- नायां फ्रियमाणायामन्यदा च देवगृहमध्येऽवस्थितावुत्तरासङ्गं कृतं विलोक्यते, क्रिया तु भक्तीवि ॥१॥ प्रमा-प्रभातप्रतिक्रमणसमये प्रथमतः कुसुमिणदुमुमिणउद्यावणि काउसग्गं चतुर्लोगस्समानं करोति तदा " चंदेमु निम्म- लयरा " इति यावत् " सागरसरगंमीरा" इति यावद् या १॥२॥ उत्तरम् अत्र सामान्येन "चंदेगु निम्मलयरा” इति यावत् करोति । यदा पुनः स्वमे तुर्यव्रतातीचारो जातो भवति तदा नमस्कारमेकमधिकं चिन्तयतीति ॥२॥ प्रश्नः-प्रभावप्रतिफमणे प्रथमतः कुमुमिणदुसुमिणकाउसग्गं चैत्यवन्दनां च हत्या चत्वारि क्षमाश्रमणानि ददाति ततः स्वाध्यायं करोति १ उत स्वाध्यायं कृत्वा क्षमाश्रमणानि ददाति १ ॥३॥ १ यति. प्र.।

·चतुर्थः हरप्रमो- प्रकार पराणि ॥३९॥ उत्तरम् अत्र प्रभातमतिक्रमणे प्रथमचतुर्लोगस्स(कस्योमानं काउसग्गं (कायोत्सर्ग) चैत्यवन्दनां च कृत्वा चत्वारि क्षमाश्रमणानि दया क्षमाश्रमणयुगेन स्वाध्यायं च कृत्वा प्रतिक्रमणं करोति । यत उक्तम्-ईरियाकुसुमिणु- सम्गो, लिणमुणिवंदण तहेव सज्झाओ। सहस्सवि सवथो, तिन्नि य उस्सम्गा कायदा ॥१॥ एषा गाथा श्रीसोमसुन्दरमरिकृतसामाचारीमध्ये वर्तते । तथा श्रीविजयदानधरयोऽपि इत्यमेव कृतवन्तत्तच्छिच्या च वय- मपि तथैव कुर्म इति । अथ स्वाध्यायानन्तरं चत्वारि क्षमाश्रमणानि देयानीतिविधि कापि ग्रन्थे वर्तते, तस्यापि प्रतिषेधो नास्ति परं यथा वृद्धाः कृतवन्तस्तथैवेदानी कुर्म इति ॥ ३॥ प्रभा-उष्णकालादौ उष्णं प्रासुकं वा पानीयं पञ्चादिप्रहरं यावदचितं ततः परं सचित्तं भवतीति अक्षराणि कुत्र सन्ति । तथा स्त्र यावत् सजीवोत्पत्तिांता न भवति तापदगालितं तत् पातुं कल्पते न बा ॥४॥ उत्तरम् अत्र उष्णकालादो उष्ण प्रासुकं वा पानीयं पश्चादिप्रहरं यावदचित्तं, ततः परं सचित्तं भवतीत्यक्षराणि प्रवचन- सारोद्धारस्त्रवृत्तिमध्ये प्रोकानि सन्ति । तथा तब सजीवोत्पतिर्जाता भवत्तु मा वा तथापि गालितमेव तद् व्यापारणीयं, नाउमालितमिति परम्परा दृश्यते ॥४॥ प्रश्न:-पचमी' निविशुटिता भवति तदा तनपः फस्यां तिथौ १, पार्णिमायां च त्रुटिवायां कुर्वति ॥५॥ अनेन प्रभेन प्रातःस्मरणीयनामधेयश्रीहीरसूरीश्वराण समयेऽपि पर्व-तिथीनां क्षयवृद्धी आस्तामिति विज्ञायते पञ्चमी- पूर्णीमा भये चतुर्थीत्रयोदशीक्षयकारीणामाधुनिकमवे तु प्रभात्यवानवकाशचतुर्थीत्रयोदीक्षयकारित्वात् , चतुत्रियोदशीत्रुटिंवत्वेन ॥ ३९।

·उत्तरम्-मा पत्रमी तिथिस्नुटिना मपति तदा तत्तपः पूर्वस्यां वियौ क्रियते । पूर्णिमायां च त्रुटितायां प्रयोदशीचतुर्दश्योः क्रियते, प्रयोदश्यां तु विस्मृतौ प्रतिपद्यपीति ॥५॥ प्रश्ना-अक्षमालादिका स्थापना या नमस्कारेण विधीयते तदुपरि उद्योने दृष्टिरक्षणं सुकरम्, अन्धकारे कथं भाति ? तद्विना च स्थापना शुध्यति न वा ॥ ६ ॥ परमीपूर्णीमा न धुटिना भरतीत्यनुस्त्या पूर्वस्यां तिथौ क्रियते इत्युत्तरस्यामङ्गतत्वापतेश्च । न च पूर्वस्यां तियो इत्यस्यपूर्वतिथित्वेन व्यवद्वियमागा पस्तुतः पञ्चमी रुपा तिथिरेय तपमः कार्यवेन विहितेति वाच्यम् स्वाधीने शब्दप्रयोगे फुटतरमप्रतिपाद्य तथोत्त- रफरणस्यायुक्त्यात् । न च तपोऽनुष्ठानविषयकप्रभस्य तद्विपयकनिर्णयादेवोपमशमात् न चतुर्योक्षयविषयकोत्तरस्य माधुत्वमिति पान्यम् । तथापि लौकिकन्यवहारापेक्षया पूर्वस्यां तियो इति वक्तुमुचितत्वात् । न चायमेवाऽऽशयः प्रत्युत्तरदातुरिति वाच्यं प्रमाणा- भावात् मति पर्वतिथीनां भयित्वाभाषसाधके प्रमाणे तथाभिप्रायवर्णने युज्येत । न चैवं दृश्यते कापि प्रत्यक्ष शास्त्रवचनम्, दृश्यन्ते पवलायमकाशकान्येय परनानि अतो यचनस्वरसलधार्थयासितचेतास्तथामावं वर्णयेत् वद्वपनानां, न प चतुया पधमी प्रयुक्त सपमोऽनुष्यानपिधानं मिप्याम्पत्यादयुगामिति वाच्यम् । तत्र तत्तियो पञ्चम्या अन्तर्गतलेन मिथ्यारूपत्वाभावात् । तपसो या अपिन्समहिमसया गयाभ्ययसीयानुसानेऽपि तत्कलप्रदत्वात् इमावेवाभिमायो प्रयोदशीचतुर्दश्योः प्रयोदश्यां विस्मृतौ तु प्रति- परतीति विधानद्वयेनारिष्टती । तन प्रयोदशीचतुर्दश्योरित्यनेन तयोः चतुर्दशी पूर्णिमासम्बन्ध आविष्ठतः । प्रतिपद्यपीत्यनेनाचि- न्त्यमादिमत्वं सूचितम् । प्रतिपदि दिने पतुर्दश्याः पौर्णमास्या मम्बन्धाभावात् तत्रापि तत्मपद्धतिथिलामे सैय प्राति सूपयितुं ·रिप्रमो. पराणि चतुर्थः प्रकाशा 1४०॥ उत्तरम् अत्र अक्षमाला पुस्तकादिकस्थापना नमस्कारेण स्थाप्यते, स्थापनानन्तरं च क्रियाकरणं यावदुद्योते यथाशक्ति दृष्टथुपयोगौ रक्ष्येते; अन्धकारे चोपयोगो, दृष्टथुपयोगयोरन्तरे जाते तु पुनः स्थापनां कृत्वाऽग्रता क्रिया क्रियते ! यतः स्थापना द्वेषा, इसरा यावत्कथिका च । तत्रेवराऽक्षमालादिका या नमस्कारेण स्वयं स्थापिता सा दृष्टयुपयोगयोः सतोष विष्ठति । यावत्कथिका चाचप्रतिमादिका या गुरुसकाशात् स्थाप्यते, सा पुनः पुनः स्थापिता न विलोक्यते इति ॥ ६ ॥ प्रमा-मालापरिधाने प्रवेदन करोति न वा १ ॥७॥ भत्र मालापरिषाने प्रवेदनकरणे नियमो ज्ञानो नास्तीति ॥ ७॥ सभा---उपधानपूर्णीभवनानन्तरं तपोवामरे उत्तरितुं कल्पते न वा ? ११ ८ ॥ उत्तरम् अत्र उपधानपूर्णाभवनान्तरं तपोवासरे नोत्तीयते, तथाविधकारणे गीतार्थाऽऽझापूर्वकमतरणे एकान्तेन निषेधो प्रयोदशीरतुर्दश्योः प्रथम प्रहणं कृतं विस्मरणे सागो नोक: किन्तु असबम्बद्धप्रतिपहिवसे विधानं कृतं तेनाचिन्यप्रभावत्वं तपसः मचित अनस्तयाऽभ्यवसीयानुष्ठानमपि फलदमिति निर्विवादमेवेति । किञ्च पूर्णिमाया इत्यादि प्रभा क्षये न केवलं पूर्णिमा- मात्रमयुसतपःकालनिर्णयार्थ प्रवृतः तस्यपूर्वप्रश्ने एवान्तर्गवत्वात् पृथक् प्रश्नवैयध्यापत्तैः अपितु पूर्णिमायां त्रुटिवायां पूर्णिमा पनुशीतपःकालनिर्णयार्थनेव, अत एव च चतुर्दशीत्रयोदश्योरिति द्विवचनोपन्यासः । तत्र त्रयोदशीविस्मरणे चतुर्दशीप्रविपदौ पाले प्रयोदश्यामनुष्याने चतुर्दश्या विस्मरणासंभव एवेति चतुर्दशीविस्मृतौ इति लोकमित्यवधेयम् । १ प्रवेदनकमिति प्र.।

·झातो नास्तीति ॥८॥ प्रमाकेचित् पृच्छन्ति नन्दिमण्डनाक्षराणि कुत्र सिद्धान्ते वर्तन्ते । ॥९॥ उत्तरम् - अत्र नन्दिमण्डनाक्षराणि अनुयोगद्वारवृत्ति-सामाचारीप्रमुखग्रन्थेषु वर्तन्ते, तथा परम्परयापि नन्दिमण्डथमाना ज्ञायते इति ॥९॥ प्रश्नः-पौषधमध्ये सामायिकद्वात्रिंशद् दोपा लगन्ति न वा ॥१०॥ उत्तरम् अत्र सामायिकद्वात्रिंशदोपा पौषधे' लगन्तो ज्ञायन्तेऽतस्तानुत्सर्गतो न लगयन्ति, कारणे यदि लगयति तदाऽऽ लोचयति-प्रतिक्रामतीति ॥ १० ॥ प्रश्न:-पौपधे शफलातसंस्वारिक व्यापारयितुं कल्पते न वा १, तथा तम्बोलो मक्षयितुं कल्पते न वा ? तथा जेमनोपकर- णानि कथं गृह्यन्ते यतस्तत्र मुत्कलानीतवस्तु कल्पते न वेति ? ॥ ११ ॥ उत्तरम् अत्र शकलातसंस्तारिक पौषधमध्ये व्यापारयितुं कल्पते, तथा तम्बोलो लवङ्गकाष्ठादिकं कारणे पौपषमध्ये मक्षयितुं कल्पते, तथा मुस्कलानीतोपकरणानां शुध्यमानानां निषेधो ज्ञादो नास्तीति ॥ ११ ॥ प्रश्न-देवा यदा स्वकीयेतरकल्पे यान्ति तदा प्रत्यानि चैत्यानि वन्दन्ते न वा ? ॥ १२ ॥ उत्तरम् अत्र देवा यदा स्वकीयेतरदेवलोके यान्ति तदा तत्रत्यचैत्यवन्दननिषेधो नास्ती इति । १२ ॥ १ पौषधमध्ये इवि. प्र.।

·हरिमो.
चतुर्थ
प्रकामा
1513
प्रश्न:-जम्बूद्वीपगतमेरोः परितो यथैकविंशत्यधिकैकादशशतयोजनान्यवाधां कृत्वा, ज्योतिश्चक्रं धाम्यति तथाऽन्यद्वीप-
गतमेरुभ्योऽपि कियतीमवाघां कस्वा प्रमतीति ? ॥ १३ ॥
उत्तरम् अत्र जम्बूद्वीपगतमेरोः परितो यथैकविंशत्यधिकैकादशशतयोजनान्यवाधां कत्ला ज्योतिश्च भ्राम्यति तथैवान्य-
द्वीपगतमेरुम्योऽपीति सम्भाव्यते, शास्त्राक्षराणि तु व्यक्ततया दृष्टानि न स्मरन्तीति ॥ १३ ॥
प्रश्न:-कायोत्सर्गे वन्दनकदानावसरे च स्थापनाचार्यचालनं शुध्यति न वा ? ॥ १४ ॥
उत्तरम् अत्र कायोत्सर्गकरणावसरे पन्दनकदानावसरे च स्थापनाचार्यचालनं न शुध्यतीत्येकान्तो ज्ञातो नास्तीति ।। १४ ।।
प्रश्ना-मतान्तरीयस कदाचिदुपपासादि प्रत्याख्यानं कार्यते तत्र " पाणस्स" इत्युचारणमाश्रित्य किं विधेयम् । यतस्तस्य
कसेष्टकादिपानीयपाने कथं तत्सालनं भवति । ॥ १५ ॥
उत्तरम् अत्र मतान्तरीयस्य प्रत्याख्यानकरणे " पाणस" इत्युचारणे स यदि करोलकादिपानीयं पिबति तदा प्रत्या.
ख्यानमलो ज्ञातो नास्ति, यतः कसेल्लकोपेऽपि पानीयं प्रासुकं भवति पर आत्मनामाचरणा नास्तीति न गृह्यते.
इति ।। १५॥
प्रश्नः-साम्प्रतं क्रियमाणः स्नानादिविधिः केन कृतः कुत्र वा ग्रन्थे वर्तते । ॥ १६ ॥
उत्तरम्-अग्र साम्प्रतं क्रियमाणः स्नानादिविधिः कियान् परम्परया कियांश श्राद्धविधिमध्ये कथितोऽस्तीति ॥१६॥
साकोली केवलिममुद्घानं यदा करोति तदाऽऽत्मप्रदेशः प्रसनाडीमेव पूरपति किंवा सम्पूर्ण लोकम् ? ॥ १७ ॥

·उत्तरम् --अर केली केलिममुद्यातं यदा करोति तदा सम्पूर्ण लोकं प्रयतीति ।। १७॥ प्रश्ना-चतुर्विशतिपट्टपञ्चती प्रतिमादिषु ऋपमादितीर्थकता केनाऽनुक्रमेण गण्यन्ते ', क्या सूत्रधारमम्बन्धि गज इति प्रसिद्धमानेन भूमिकातः माहिस्तोचप्रदेशे देवारमरकरणं प्रोक्तमस्ति तदुत्कृष्टकालादावात्मागुलवृद्धिहानि- मरने कथं घटते ? इति ॥ १८॥ उत्तरम्-अत्र चतुर्विंशतिपट्टपाती प्रतिमादिषु अपमादिवीर्थकृतोऽनेनगनुक्रमेण गप्यन्त इत्येकान्तो नास्ति । क्या मत्र- धारसम्बन्धि " गज" इति प्रसिद्धमानानुमारेण भूमिकातः सार्धहस्तोचप्रदेशे देनाऽवसरकरणे उत्कृष्टकालादा- स्मागुलवृद्धिमानमपि तदनुसारेणैव मातीति ॥ १८॥ प्रश्न:-उपधानपिपिरेशान्तरोपनासैस्तद्वाहनं च कुन शास्ने केन वा ते कथिते स्तः १ ॥ १९ ॥ उत्तरम् अत्र उपधानपिधिरेकान्तरोपामैस्तद्वाहनं च निशीथसामाचारीप्रमुखग्रन्यानुमारेण परम्परानुसारेण च वातव्ये इति ॥ १९ ॥ "कपरीपाक" इत्यादिलोकप्रसिद्धद्रव्याणि आमनाथाशाकारयवनिष्पन्नतया वत्प्रत्याख्यानवतां कल्पन्ते न वा ॥२०॥ उत्तरम्-अर "कपरीपाफ" इत्यादिलोकप्रसिद्धपाकद्रव्याणि आसायाशाफनिष्पन्नान्यपि तत्प्रत्याख्यानरतां कल्पन्ते इति प्रवृत्तिर्दृश्यते इति ॥ २० ॥ १ पदयते इति. प्र.। २ सावो इति. 1 प्र. महानिशीथेवि. प्र..

·चराणि।
चतुर्थः
प्रकाशा
1॥४२॥
प्रना-पौपदशमीरात्रौ श्रीपार्श्वनाथजन्मकल्याणकं, तत्र सा रात्रिः किं नवमीदशम्योरन्तरा उत दशम्येकादश्योरन्तरा ?
नया तत्स्नायं दशम्यामेकादश्यां या क्रियते ? ॥ २१ ॥
उत्तरम्-अत्र श्रीपार्श्वनाथजन्मकल्याण दशमीरात्रौ जातमस्ति ततो दशमीदिने स्नात्रं करणीयमिति ।। २१॥
पन्न:--प्रतिक्रमणे आलोचनानन्तरं " ठाणे कमणे" इत्यादि कथयित्वा गमनागमनाऽऽलोचनादेशो मार्यते, केचिंबा-
ऽप्रमार्जितभूमिगमने; इत्येतदाश्रित्याऽपि यथोचितं प्रसामिति ॥२२॥
उत्तरम् अत्र प्रतिक्रमणे आलोचनानन्तरं " ठाणे कमणे " इत्यादि कथयित्वा गमनागमनेऽऽलोचनं मार्गणीयं ज्ञायते ।
तथा पौषधमध्ये स्थण्डिलादिकार्य वहिर्गत्वा आगमाऽनन्तरं गमनागमनेऽऽलोचनं ज्ञायते इति ।। २२ ॥
प्रश्नः-पौषधे उचारित का सावयव्यापारः स्थितो वर्तते यदर्थ सामायिकमुच्चार्यते । । तथा पौषधे देशावकाशिकं नोचा-
यते सामायिके चोचार्यते तत्र किं प्रयोजनम् १ ॥ २३ ।।
उत्तरम्-प्रा पौपधकरणानन्तरं यत् सामायिकमुचार्यते तद् सहजापतितं नवमवताराधनार्थ, यत् पुनर्देशावकाशिकं न
क्रियते तत् पौपधिको निरवद्यतया गमनादौ प्रवर्तते, तत्करणे किं प्रयोजनमिति । देशावकाशिककरणं तु सामा-
पिक दियटिकामाने पारितेऽपि ततः परं विरतिकरणार्थमिति ॥ २३ ॥
१ नोति. प्र. 1२ कथयन्ति न मार्यते तदाश्रित्य यथा मपति तथा प्रहस्तशवात् बहिर्गमनागमनेऽऽलोगनादेशोमार्यते इति.
प्र.। ३ नेनि. प्र.1 ४ मामायिकमध्ये इति प्र. ५ वत्र जीवा उत्पद्यन्ते इति..।
॥४२॥

·प्रश्न:--द्विदलमाश्रित्य केचिदित्यं वदन्ति यद् द्विदलतमुखत्रयसंयोगे उत्पद्यन्ते जीवा इति । केचितु द्विदलतक्रसंयोगे, इत्येतदुपरि यच्छास्त्रानुसारि मवति तत् प्रसाद्यमिति ॥ २४ ॥ उत्तरम्--अत्र द्विदलमध्ये अपक्कदुग्धदधितकसंयोगे जीवा उत्पद्यमाना ज्ञातास्सन्ति । शास्त्रानुमारेणापि मुखसंयोगे तत्र जीवा उत्पद्यन्ते इति तु ज्ञातं नास्तीति ॥ २४ ॥ प्रश्न:--साधारणप्रासादे प्रतिमायां कार्यमाणायां ग्रामनाम्ना प्रतिमा विलोक्यते उत सङ्घराशिनाम्ना ? यदि सङ्घराशिनाना तदा गर्वग्रामसङ्घानामेकमेव राशिनाम विद्यते, तेन यथा युक्तं भवति तथा प्रमाद्यमिति ॥ २५ ॥ उत्तरम्-अत्र साधारणप्रासादे प्रतिमायां कार्यमाणायां ग्रामनाम्ना प्रतिमा विलोक्यते इति युक्तं ज्ञायते ।। २५ ॥ प्रश्न:--पष्ठयतसंक्षेपरूपा प्रत्यहं द्विदिंगागमनविरतिर्दशावकाशिकाख्ये दशमवते, चतुर्दशनियमास्तूपभोगविरमणाख्ये सप्तम- व्रते, तत्कथं देशावकाशिककरणेनैव ते उच्चार्यन्ते ? ॥ २६ ॥ उत्तरम्--अत्र देशावकाशिकं द्वेधा, एकं पष्ठव्रतसंक्षेपरूपं क्रियमाणमस्तीति न कापि विप्रतिपत्तिरिति ॥ २६ ॥ :-उपधानवाचना नमस्कारं विना दीयते उत तत्पूर्विका ? ॥ २७ ॥ उत्तरम् अत्र उपधानवाचनां श्रीविजयदानसूरयो नमस्कारं विनैव दत्तवन्तो वयमपि तथैव दा इति ॥ २७ ॥ मनः-उपधानवाचना पारणादिने उत तपोदिने १, तथोपधानवाचना प्रातः सन्ध्यायां वा दीयते ॥ २८ ॥ १ प्रतिदिन दिग्विरतिरूपं द्वितीयं सर्वत्रतसक्षेपरूपमिति, प्र. ।

·हीरप्रमो.
पराणि॥
चतुर्थः
प्रकाश
॥४३॥
उत्तरम् अत्र उपधानवाचना तपोवासरे पारणादिने वा दत्ता शुध्यति । तथोपधानवाचना चाऽऽचाम्लैकाशनककरणान-
न्तरं संन्ध्यायामपि दत्ता शुध्यति परं प्रतिदिनक्रियमाणसन्ध्यासमयक्रिया पश्चात् क्रियते ।। २८ ॥
प्रश्न:-चतुर्मामकमध्ये मालारोपणनन्दिः कुतः प्रभृति विधीयते ? ॥ २९ ॥
उत्तरम्--अत्र चतुर्मानकमध्ये तुर्यवतमालारोपणनन्दिः विजयदशम्यनन्तरं भवति द्वादशवतनन्दी त्वर्वागपि भवन्ती दृश्यते
इति ॥ २९॥
प्रश्न:-उपधानमध्ये आर्द्रशाकभक्षणं कल्पते न वा ?, तथा विलेपनमस्तकतैलप्रक्षेपादिकं कल्पते न वा १ ॥ ३० ॥
उत्तरम्--अत्र उपधानमध्ये मांप्रतं आशाकमक्षपरीतिर्नास्ति। तथा विलेपनमस्तकतैलप्रक्षेपादिकं यतिवत् सयं न वाञ्छति,
अन्यः कश्चिद् यदि भक्तिं करोति तदा निषेधो ज्ञातो नास्तीति ॥ ३० ॥
प्रश्न:-श्रावक श्रानिकाणां नन्दीस्त्रश्रावणं " नाणं पंचविहं पन्नच" इत्यादिरूपं नमस्कारत्रयरूपं वा क्रियते १३१ ॥
उत्तरम्--अत्र श्रावकश्राविकाणां नन्दीमत्रं नमस्कारत्रयरूपं श्राव्यते इति ॥ ३१ ॥
प्रश्नः-उपधानवाचनां श्राद्धाः श्राद्ध्यो स्थानेन गृहन्ति उपविश्य वा ? ॥३२॥
उत्तरम्-अत्र उपधानवाचनां श्राद्धय ऊर्मस्थिता श्रृणन्ति, श्राद्धास्तु चैत्यवन्दनमुद्रयेति ।। ३२ ।।
प्रभा-पौषधिका श्राद्धो वखेण मस्तकं बन्धयित्वा देवगृहमध्ये गत्वा देववन्दनं करोति न वा ? ॥ ३३ ।।
१ उपधानवाचनापारणादिने दीयते न वा ? तथा उप-इत्यपि पाठ.
॥ १३॥

·उत्तरम् अत्र पौपधिकवादस्य मुख्यवृत्त्या मस्तकवन्धनाधिकारो नास्ति, कारणे यदि " फालीउं" इतिप्रसिद्धवस्त्रेण पन्धने देवगृहमध्ये देवरन्दनादिक्रियायां क्रियमाणायां छोदितं विलोक्यते । अन्यो विशेषो ज्ञातो नास्तीति ॥३३॥ प्रश्न:-मारत्मरिकपाक्षिकाऽष्टमीज्ञानपञ्चमीरोहिणीतपामि येन यानजीनमुच्चरितानि मान्ति स रोहिण्या अग्रतः पृष्ठतो वा आगमने पष्ठकरणशयमावे किं करोति १ ॥ ३४ ॥ उत्तरम्-अमर्षया पष्ठकरणशक्त्यमारे यत्तपःप्रथममागच्छति तत्प.प्रथमं करोति, स्थिरंतु पथात् कृत्वा प्रापयतीति।॥३४॥ प्रश्न:-श्राद्धानामेकादयाने श्राव्यमाणेपु नन्दिमण्डिता विलोक्यते न वा ? ।। ३५।। उत्तरम्-~-अत्र श्राद्धानामेकदशाङ्गबावणे नन्दिमण्डनाधिकारो झातो नास्तीति ॥ ३५॥ प्रश्न:--अन्यतीर्थीयः कश्चिद् यदि तुर्यरतमुचारयति तदा नन्दि विनापि उचार्यते उत नन्दिसहितमेव? ॥ ३६॥ उत्तरम्-अन अन्पतीर्थीयः कथित् तुर्यनतमुचारयति तदा नन्दि विनापि उचार्यते, तदाथित्य निषेधः कोऽपि झातो नास्तीति ।। ३६॥ प्रश्न:-पौपधिका श्राद्धो यद्याहार गृह्णाति तदा तस्य जेमनानन्तर चैत्यवन्दनकरणमन्तरा पानीयं पातुं शुध्यति न वा ?, तथा सामाविक उपधानाहकक्षाहारग्राहरुपौषधिका सन्ध्यासमयप्रविलेखनां केनाऽनुक्रमेण करोति ? ॥ ३७॥ उत्तरम्--अर पौपधिकश्राद्धस्याहारग्रहणानन्तर चैत्यवन्दनायां कृतायामेव पानीयं पातुं शुध्यति नान्यथा यतः पौषधमध्ये श्रावस्यापि वही क्रियारीतिर्यतिवदेन वर्तते । नथाऽऽहारग्राहकपोपधिकः मन्ध्यासमये प्रतिलेखनामुखरखिका

·y
हीरप्रश्नो
पराणि ।।
चतुर्थः
प्रकाशा॥
॥४४॥
प्रतिलिख्य परिधानांशुकं परावृत्य " पडिलेहणा पडिलेहायो" इत्यादेशं मार्गयित्वा तत्कृत्यं विधाय उपधिं
मुखपर्टी प्रतिलिख्य स्वाध्यायं कृत्वा वन्दनकद्वयं दत्त्वा प्रत्याख्यानं कृत्वा "उपधि संदिसावं उपधि पडिलेहुं"
इत्यादेशद्विकं क्षमाश्रमणद्विकेन मार्गयतीतिसामाचारी वर्तते । उपधानपौषधिकस्याऽयं विशेपो यत् पानीयसार-
णानन्तरं गुरुषार्थे स्थापनाचार्यपाधै वा मुखयस्त्रिको प्रतिलिख्य वन्दनकद्वयं दत्वा च प्रत्याल्यानं करोति,
पुनः प्रतिलेखनासमये बन्दनकदानप्रत्याख्यानं करोति । अन्पदन्तरं तु ज्ञातं नास्तीति ॥ ३७॥
प्रश्न:-रात्रिपौषधिकः प्रसवणोचारभूम्योः कति मण्डलकानि करोति ॥ ३८ ॥
उत्तरम् अत्र रात्रिपौपधिकः प्रसवणोच्चारपरिष्ठापनभूम्योश्चतुर्विंशत्तिमण्डलकानि करोति, द्वादशमध्ये द्वादश बहिश्श्र,
" बारम बारस दुनि अ" इति वचनात् ॥ ३८॥
प्रश्नः--यः सन्ध्यायां रात्रिपौषधं करोति स तदुचारणानन्तरं पानीयं पिबति न वा १ ॥ ३९ ।।
उत्तरम् अत्र यः मन्ध्यायां रात्रिपौपधं करोति तस्याहारपौपधः सर्वत एवोचार्यते न देशतस्तेन दिवसपौषधो भवतु मा
वा परं रात्रिपौपधकरणानन्तरं स पानीयं न पिवतीति ॥ ३९ ॥
प्रश्न:-त्रिविधाहारप्रत्याख्याननिर्विकृतिककाशनद्व्यासनकेषु आईशाकभक्षणं शुध्यति न वा ? ॥४०॥
उत्तरम्-अत्र निर्विकृत्यादिषु त्रिविधाहारप्रत्याख्यानेषु एकान्तेन आईशाकभक्षणनिषेधो ज्ञातो नास्ति, संवरार्थन
गृनाति तदा वरमिति ॥ ४०॥
॥४४॥

·प्रश्न:-दिवसपोपधिकः सन्ध्यासमयपविलेखनां कृत्वा यदि रात्रिपौषधं करोति तदा किं प्रतिलेखनादेशान्, पुनरपि मार्गयति उत प्राग मार्गितैरेव तैः शुध्यति ॥४१॥ उत्तरम् अत्र प्रतिलेखनादेशाः पुनर्मागिता न विलोक्यन्ते ॥४१॥ प्रश्न:--एकाशनकमहितनिर्विकनिकप्रत्याख्यानकाशनकप्रत्याख्यानयोरुचारे किमन्तरम् ? ॥ ४२ ॥ उत्तरम्-अब निर्विकृतिकैकाशनकप्रत्याख्यानकाशनयोरेतावदेवान्तरमस्ति यनिर्विकृतिकप्रत्याख्याने " निविगइयं पञ्च- क्खामि " इति उच्चार्यते, एकाशनकप्रत्याख्यानेतु "विगइयं पञ्चक्खामि " इति । अन्यत् सर्व सदृशमस्ति। तथैतद- प्यन्तरमस्ति यनिर्विकृतिकप्रत्याख्यानं त्रिविधाहाररूपं भवति, एकाशनकप्रत्याख्यानं तु द्विविधाहार- रूपमपीति ॥४२॥ प्रश्न:--पौषधसामायिकयोहणानन्तरं तयोः पारणकाले प्राप्से ग्राहकशरीरक्लामनायां किं विधेयम् ? ॥ ४३ ॥ उत्तरम् अन पोपघमामायिकयोः पारणकाले प्राप्त यदि ग्राहकस्य शरीरे क्लामना भवति तदा स वेलाप्राप्त्यनन्तरं सार- धानताभरने यथाशक्ति तत्पारणाचारं सत्यापयति, यदि ग्राहकः मावधानो न भवति तदा समीपस्या अन्ये वेलायां प्राप्तायां पारणविधि श्रावयन्ति, यावच न श्रावितस्तावन्महतीं विराधनां कर्तुं न ददत्तीति सम्भाव्यते इति ।। ४३ ।। १ चतुर्विधाहाररूपमिति. प्र..

·हीरप्रश्नो चराणि || चतुर्थः प्रकाशः॥ ॥४५॥ प्रश्न:-आरात्रिकमङ्गलप्रदीपः सृष्ट्या संहारेण वोत्तार्यते ? तदुत्तारणपाठश्च क इति ।। ४४ ॥ उत्तरम्-अत्र जिनप्रतिमाऽये आरात्रिकमङ्गलप्रदीपः सृष्ट्योत्तार्यते न तु संहारेण, पूर्वाचार्यप्रणीतग्रन्थमध्ये क्वापि संहारो- चारणस्याप्यक्षराणि सन्ति परमिदानीं श्राद्धविधिजिनप्रभसू रिकृतपूजाप्रकरणयोः सृष्टपैवोत्तारणमुक्तमस्ति तेन तथैव क्रियते । तदुत्तारणगाथा च-मरगयमणिपडियविमालयालमाणिक्कमंडियपईयो । न्हवणपक्वरुक्खित्तो भमिओ जिणारत्तियं तुम्हें ॥ १॥ इति ॥४४॥ प्रश्न:-श्राद्धानां यद्येकादशाङ्गानि श्राव्यन्ते तदा किं प्रथमचतुर्थयोरेव ग्रहस्योरुत द्वितीयतृतीययोरपि ? ॥ ४५ ॥ उत्तरम्-अत्र श्राद्धानां एकादशाङ्गानि सूत्रतः श्राव्यन्ते तदा प्रथमचतुर्थप्रहरयोः श्रावितानि शुध्यन्ति । अर्थसहितानि तु द्वितीयतृतीययोरपीति ॥ ४५ ॥ अथ डुगरपुरसङ्घकृतप्रश्नाः- मना-मतदशमेदपूजायां अष्टमङ्गलस्थालभरणे पूजाऽनन्तरं तदपनयने तदन्तर्गतमत्स्ययुगलाकारखापि भङ्गे पातक भवति न वा ॥१॥ उत्तरम्-अत्र अष्टमङ्गलमध्ये मत्स्याकारस्य विधानं शास्त्रानुसारितया युक्तमेव वर्तते । पूजाऽनन्तरं तदपनयनमपि युक्त- १ केवलानीति.प्र.।

·मेव प्रतिभासते, तथा यो मन्यते नस्य युक्तिरपि तत्रेदशी वर्तते, तथाहि-इन्द्रो यदा जिनजन्मोत्सवं कर्तु समायाति तदा पूर्व भगवजन्मगृहे आगत्य मातुः पार्थाद् भगवन्तं गृहीत्वा तत्प्रतिविम्बं च तत्र मुक्या मेरौ गत्वा जन्माभिपेकं च कृत्वा पुनरपि तत्रागत्य मातुः पावें भगवन्तं मुस्वा प्रतिविम्बं विसर्जयति । तथा नवीन- पित्तलादिप्रतिमायां श्रियमाणायां प्रथम मदनाकारं विधाय उपरि मृत्तिकां दत्त्वा मदनं मध्यतो गालयित्वा कृपति। अत्र पूर्वत्र च हिंसापरिणामं विना यथा पातकं न भवति तथा मत्स्ययुगलापनयनेऽपि ज्ञेयमिति ॥ १॥ प्रश्न:--जिनप्रतिमानां तान्येवाभरणानि प्रतिदिनं परिधाप्यन्ते, अथ तेषां निर्माल्यता कथं न भवति ? ॥२॥ उत्तरम्-एतदाश्रित्य शास्त्रमध्ये एवं कथितमस्ति यद् " भोगविनष्टं द्रव्यं निर्माल्यम्" इति । तेनाभरणानां भोगविनष्ट- त्वाऽभावेन निर्माल्यता न मवतीति जेयम् ।। २ ॥ प्रश्ना-विष्णुकुमारसम्बन्धः कुत्र ग्रन्थे वर्तते । तथा तेन यल्लक्षयोजनप्रमाणं रूपं कृतं श्रूयते तत् किं उत्सेधाजुलनिष्प- बेन योजनेन प्रमाणाङ्गुलनिष्पन्नेन या ? तथा तेन पूर्वपश्चिमसमुद्रयोः पादौ मुक्ती स्त इत्यप्युक्तमस्ति; तेनैतदाश्रित्य यथा घटमानं भवति तथा प्रसाद्यमिति ॥३॥ उत्तरम्-अब विष्णुकुमारसंपन्ध उत्तराध्ययनवृत्युपदेशमालावृत्तिप्रमुखग्रन्धेषु वर्वते । तथा तेन यल्लक्षयोजनप्रमाणं रूपं कृतं पर्तते तदुत्सेधालनिष्पन्नयोजनप्रमाणेन । यत् पुनः पूर्वपश्चिमसमुद्रयोः पादौ मुक्तौ तजम्बूद्वीप- मध्यस्थलवणसमुद्रखातिकायामिति सम्भाव्यते, अन्यथा, उत्सेघाङ्गुलनिष्पन्नलक्षयोजनप्रमाणशरीरस्य चरणाभ्यां

·हीरप्रमो-
चराणि ।।
चतुर्थः
प्रकाशा
पूर्वपथिमलवणसमुद्रस्पर्शनं दुम्क्यमिति ॥३॥
सिद्धपुरसङ्घकृतप्रश्ना:-
प्रश्न:-प्रतिवासुदेवे गर्भोत्तीर्ण तन्माता फियतः स्वप्नान् पश्यति ॥१॥
उत्तरम्-अत्र त्रीन् स्वप्नान् पश्यतीवि ज्ञायते सप्ततिशतस्थानशांतिचरित्राद्यनुसारेणेति ॥१॥
प्रश्नः-तदिनललितपक्कानं कटाहविकृतिप्रत्याख्यानवतः कल्पते न वा १ ॥ २॥
उत्तरम्-अत्र तदिनतलितपक्वान्नं कटाहविकृतिप्रत्याख्यानकरणसमये यदि मुत्कलं रक्षितं भवति तदा कल्पवे नान्यति
परम्परा दृश्यते इति ॥ २ ॥
प्रश्नः-चतुर्मासकमध्ये सार्धद्विगव्यूतप्रमाणनदीमुचीर्य आहारग्रहणार्थमिव वन्दनार्थ वा गम्यते न वा ? ॥ ३ ॥
उत्तरम् अत्र चतुर्मासकमध्ये सार्धद्विगन्यूतप्रमाणनदीमुनीर्य भिक्षामहणार्थमिवैकं पादं जले कृत्वा एकं पाद स्थले कृत्वा
यदि वन्दनार्थ क्षामणार्थ वा जति तदा शास्त्रानुसारेणैकान्तिको निषेधो नास्ति परमिदानी प्रवृत्तिर्न
दृश्यते इति ॥३॥
यताग्रामसत्कसकृतप्रश्नाः-
प्रश्नः-द्वयोः श्राद्धयोः प्रतिक्रमणकरणसमये अथवा सामायिक कृते एकस्य हस्तादपरेण चरवलके पातिते उभयोमध्ये
॥ ४६॥

·कस्यर्यापथिकी समायाति १, कि उमावपि प्रतिक्रामतः एको का ? ॥१॥ उत्तरम्--अत्र दयोः श्राद्धयोः प्रतिक्रमणकरणादौ सावधानतयकेन घरवलको गृहीतो मवति, अथ यदि द्वितीयहस्तलग- नेन हेतुना पतति तदा नस्योपथिकी समायाति यदि च गृहीतोऽप्यसावधानतयत्र तदोभयोरपीर्यापथिकी ममायाति ॥ १॥ प्रश्नः-~या शुद्धक्रियां कुर्वाणः शुद्धाचारं च पालयन ईपथिकीमागतां न जानावि स कियद्भिर्मुहस्तां प्रतिक्रामतीति ॥२॥ उत्तरम्-झियायां क्रियमाणायां सोपयोगतया प्रमार्जनादिविधिनोपवेशनादिषु ईपिथिकी नायाति । यतस्तामादित्य कालमानमुक्तं ज्ञातं नास्ति तथापि क्रियान्तरे क्रियमाणे ईर्यापथिको प्रतिक्रम्यते यतो महत्यां वेलायां मनोवच:- कायोपयोगानां सम्यगवघोषो न भवतीति ॥ २॥ प्रश्न:--अष्टापदपर्वते भरणाचकार्तिकारिता सिंहनिपटाप्रमुखप्रासादास्तद्गतविम्बल चाऽद्ययावत् कथं स्थितानि सन्ति । तथा श्रीशत्रुक्षयपर्वते भावकारितान्येव प्रासादविम्बानि कथं न स्थितानि यतस्तत्राऽसंख्याता उद्धारा जाताः श्रूयन्ते, तेनाशापदे यस्य सान्निध्यं शगुञ्जये च कस्य न यदेतावान् मेद इति व्यत्या प्रसाधम् ॥ ३॥ उत्तरम्-अप्राध्यापदपर्वते भरतचक्रवर्तिकारितप्रासादादीनां स्थानस्य निरसायत्त्वाद्देवादिसानिध्यात् "केवइयं पुण कालं १ शुद्धति, प्र. २ पर्वतेऽपीति..।

·हीरप्रश्नो " चतुर्थः प्रकाशः॥ ॥४७॥ आययणं अवसिज्झिस्सइ ? ततो तेग अमञ्चण भणिय-जाव इमा उसप्पिणित्ति मे केवलिजिणाण अंतिए सुयं इत्यादिवसुदेवहिण्डयक्षरसद्भावाचाऽद्ययाबदवस्थानं युक्तिमदेव । शत्रुञ्जये तु स्थानस्य सापायत्वात्तथाविधदे- वादिसानिध्यामागच्च भरतकारितप्रासादादीनां अद्ययावदवस्थानाऽमाव इति सम्भाव्यते । तत्त्वं तु तत्त्व- विद्वेद्यमिति ॥३॥ ॥ इति श्रीसकलसूरिपुरन्दरपरमगुरुतपागच्छाधिराजभट्टारकश्री-श्रीहीरविजयसूरिप्रसादीकृतप्रश्नोत्तर- समुचये तच्छिष्यपण्डित-कीर्तिविजयगणिसमुचिते चतुर्थः प्रकाशः॥ समाप्तोऽयं ग्रन्थः ·. हीरमश्नोत्तरान्तर्गत-ग्रन्धनाम्नां सूची. ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... कल्पसूत्रवृत्ति कल्पसूत्रस्थवीरावली कल्पाध्ययन कुमारपाळप्रबंध जम्बूद्वीपप्रज्ञप्ति जीयविचार जीवामिगम शाताधर्मकथाङ्ग वृत्ति.. शानदीपिका... तन्दुलवैतालिकप्रकीर्णक दशवैकालिकवृत्ति दशाचूर्णि अनुयोगद्वार वृत्ति आचारा आवश्यक नियुक्ति वृत्ति उत्तराध्ययनवृत्ति ... गृहद्वृत्ति उपदेशमाला-वृत्ति ओपनियुक्तिवृत्ति औपपातिकोपाङ्ग कर्णिकावृत्ति कल्पकिरणावली दशाश्रुतस्कंध द्वादशजल्पपट्टक धर्मोपदेशमाला-वृत्ति निशीथमाष्य चूर्णी नेमिचरित पञ्चाशकवृत्ति पहावली ( धर्मसागरीया) परिशिष्टपर्व. पापथमणीयाध्ययन पूजा प्रकरण (जिनप्रभसूरीय) प्रज्ञापनावृत्ति प्रतिक्रमणगर्भहेतु ... ... ... ... ... " " ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

·रिप्रश्नो-
चराणि ॥
...
...
सप्तति स्थानक
...
ग्रंथसूचि
...
...
प्रभावक चरित्र
प्रवचन परीक्षा
प्रवचनसारोद्धार
भगवतीसूत्र...
वृत्ति
॥१८॥
...
"
.
...
भाप्य
...
लीलावती
वन्दारुवृत्ति...
वसुदेवहीण्डी
वीरचरित्र
वृहत्करूपभाष्य
वृत्ति
शत्रुअय माहात्म्य
शान्तिनाथ
श्राद्ध दिनकृत्य
श्राद्धविधि
पष्ठ कर्मग्रन्थ टीका...
षष्ठकर्मग्रन्थ अवर्णी
...
समरादित्य चरित्र
समवायाङ्गसूत्र
सामाचारी (सोमसुन्दरीया)
सिद्धमाभूत
सिद्धसेनप्रबन्ध
सिद्धान्तविषमपदपर्यायान्तर्गत-उत्तरा.
ध्ययनविषम पद पर्याय
सूत्रकृताङ्ग नियुक्ति...
स्थानासूत्र...
...
...
...
भुवनमानुकेवलिचरित्र
मलयादि प्रबन्ध
महानिशीथ
योगशास्त्र
रत्नाकरायतारिका
ललितविस्तरापच्चिा
...
...
...
...
..
...
...
॥४८॥