·No text on this page.

·साहारापानसोपसम्बसमानश्रीमुनिसुन्दरसूतिविहिता.
त्रैविद्यगोष्ठी.
प्रसिंपर्चा श्रीवासबागजैनसब तरफची शा. देवकरण मुखजी, मुंबई
प्रति...
मालपरमावळा-निवसागर प्रेसमांबाळकृष्ण रामचंद्र पाकरले तिर
emon
विक्रम संवत् १९९.
बीरसंवत् १४५.
t
*ttttt.se

·No text on this page.

·प्रस्तावना. अवधारयन्तु विदितानवद्यविद्यावृन्दविदीर्णमोहान्धतमसो विषः परमवैदूष्यधुराधरणधीरेयानवद्यविद्याबजावदाता- त्मनां तत्रजवतां श्रीमतां मुनिसुन्दराहयानां त्रैविद्यनैपुण्यं प्रन्यस्यास्य शैशवविहितस्यावधारणेन, खक्षणादिशास्त्रशिक्षा- रुचिरत्वमपि न कथञ्चनैतनिरीक्षणेन हुएणमवखोकयिष्यते तत्रजवनिनवनिः,सदाचारपरीक्षामित्वमपि क्षमाधराणामिवैषां पूज्यानामवखोकनेनैतस्यावतरिष्यत्येव वाग्गोचरातीतं दृष्टिपथ, यतोऽत्रावलोकनीयमवलोकनसौन्दर्यमत्रजवतां प्रयोगवैचि- त्र्यानुप्रासादिकमखङ्कारविषेधमत्र तत्रजवन्ति, प्रथम तावनटारका वितेनुः स्वीयं जयश्यकविन्यासेन मंगलाचरणं जिनवरन- तिमय, पूज्यानां हि समयोऽयं यद्न्यारम्ने जयश्रीरान्तरारीणामित्यध्यात्मपूर्णहदयोदध्युखासशशधरसमश्रीअध्यात्मकरूप- दुमस्याघपये, जयश्रियं रातु जिनेन्प्रचन्द्रमा इत्यनहपमहिमगुरुगणगुणगरिमोजिरणपवित्रविविधपद्यमय्यां गुर्वावस्यां च यथा विखोक्यते विस्तथा न्यसनीयो जयश्रीप्रदो जयश्रीशब्दः सएव चात्रापि, न केवखं गीर्वाणवदनावतारिण्यां गीर्वाण- जापायां किंतु स्वजावसुजगानेकार्थततिनिधानकापायां प्राकृतवाण्यामपि शान्तरसप्रधानायामयमेवाको न्यासि न्यासनि- पुरैरुपदेशरक्षाकरादौ जयसिरीत्याचवलोकनाच्छ्रीमनिहिते, नवन्ति च पुरुषविशेषनिर्मिता ग्रंथा एवंविधांकांकिता यथा जगवनिः श्रीहरिजन सूरिपादैर्विनिर्मितेष्वगण्यगुणाकरेषु अन्येषु विरहांकोविवाराणसीवासजातमदोहरविपश्चित्ततिविजया- ·प्रस्ता- वना. ॥१॥ - वाप्तयथाश्रन्यायविशारदपदमदाखोकलोकलोचनखोजकानेकस्तरतरत्नाकरग्रंथशतविधानवितीर्णन्यायाचार्यपदाप्तक्रिया- करणासादितगण्युपाध्यायवाचकादिपदाः श्रीमद्यशोविजयचरणाश्च ऐंकारांकं संस्थापयामासुः प्रतिग्रंश्रमारंजे, परमाद्यानां प्रायश्चित्तप्रतिपत्तिसंबंधादन्येषां चोपगंगमैकारजापविधानात्कवित्ववित्त्वप्राप्तिसजावाद्यांककरणे स्पष्टतरमुपलक्ष्यते लक्षणा- दिददः प्रयोजनं परं नैषां पूज्यानां प्रोक्तमन्तरेणान्यत् , जवि यति च कदाचित्तत्परन्न तदस्मानिय॑लहि यदि परं स्यात्के- पांचित् ज्ञातं ज्ञापनीया वयमुपकारधिया। अनन्तरं चापरगुरुम्मरणस्यावश्यकनामनिमन्यमानैरनियुकैरनियुक्तदेवतास्मरण- स्थानीयं यथार्थानिधाननृतां श्रीज्ञानमागरनामधेयानां स्मरणमकारि समुददीपि च प्रस्तुतप्रकरणप्रकरणपटिष्ठोपदेशनि- दानताशापनेन तेषां त्रैविद्यनदीष्णता, जायतेवच जिज्ञामा जिज्ञासूनां श्रीमविषयिणी, सा च समापनीया सुधीनिः प्रकरण- कृतिहितगुवावलीगततत्प्रकरणावलोकनेन तद्यथा श्रीसोमसुंदरगुरुप्रमुखास्तदीयं, त्रैविद्यसागरमगाधमिवावगाह्य प्रायोत्तरार्थमणिराशिमनर्घाखमालीवापदं प्रदधते पुरुषोत्तमत्वम् ॥१॥" श्रीसोमसुंदराचार्यप्रवरा ये प्रकरणकृद्गुर- वस्तेऽपि श्रीपूज्यपादवितीर्णोपदेशामृनपानपीनाः, अनेन याचचहिरेऽनवलब्धग्रन्धसतत्त्वाः यत 'न जट्टारकाः श्रीसोम- सुंदरपादान्तेवासिनः कश्रमन्यथा जवेयुपयेऽपि सहाध्यायिनः कथंकारं च प्रायः समानवयस्कानां गुरुशिष्यजावोs- संजव्येव च खघीयन्यः शिष्यार्पणं पूज्येन्यः कुर्युः श्रीदेवसुंदरमिश्राः इतीति' केचित् परमविचारितरामणीयकमेतत् यतः ख्यापयन्त्येव पूज्यपादाः स्वयमेव श्रीमहीक्षितत्वमात्मनां शिष्यतामप्रतिमां च । “शिष्यस्तदीयोऽयमपीतिमन्यते श्रीवा- चकेन्भेष्वगुणोऽपि माहशः॥ ग्रहप्रजोः पुत्र इति ग्रहावखौ न पूज्यते पंगुरपीह किं शनिः ॥२०॥ अहो तेषां कराम्नो- ·जवासानां सुप्रजावता ॥ जातो यमौलिगेर्योग्योप्यहकं मुनिसुदरः ॥ २१ ॥” इति गुर्वावतीगौरवाविष्का गुर्वावस्यां। तन्न प्राक्तनाः कहपनाशिट्पनिर्मिता विकटपकवोत्राः प्वावयितुं स्युः श्रीसोमसुंदरसूरिपट्टे एकपञ्चाशत्तमः श्रीमुनिसुंदर इत्या- दिव्याख्यानकुलिशं प्रजाविष्णवः । प्रायः समानवयस्कत्वादिकारणानि चालक्षितसाधुपदगौरवार्हाणामेव चेतसि विदध्यु- वासनां नतु विज्ञातगुरुपदैदंपर्येतिहामानां । यच्च विद्यमानेष्वपि किमिति सोमसुंदरसूरिषु श्रीमद्देवसुंदरपादवर्णनमित्यनूद्यते तदप्यसमंजसमेव, यतो दयेऽपि वेविद्यमाना एव ते, सत्सु च देवपादेषु यत्मोमगुरुपादवर्णनं तदेव तेषां तनिष्यतासूचक- मित्यवं विशेषेण, वर्णनीयता तु श्रीमद्देवसुंदरपादानामसमजक्तिप्राग्जारनिनृतहृदयस्मरणीयत्वद्योतनाय, बृहजवाधीशत्वेन पूज्यपूज्यानां चातिशयितपूजास्पदत्वस्याव्याहतेश्चात एव च तन्निय इत्यनिहितं श्रीमति सामान्यतस्तदियता प्रबन्धन श्रीमतां दीक्षागुरवः श्रीसोमसुंदरचरणा ज्ञानगुरवः श्रीमन्तो ज्ञानमागरा ज्ञानसागरा गाधिपाश्चोद्देशाद्यतुलफलकटपन- कहपमहीरुहमाना देववदाराध्यपादाः श्रीयुनो देवसुंदरसूरय इति निर्णयोनावाधोऽव्याहतश्च, ज्ञानसागरगुरूणां त्रैवैद्यवि- पयोपदेशाश्रय इति तदणीयोमहिमाख्यानं । ततो गोष्ठीविधानभूमिकटपो विविधानयोग्यायोग्यपरीक्षणमम्यग्विज्ञात- वाङमयविषत्समागमोजवानन्दनन्दिश्चक्रे वक्रेनराशयैः, पश्चात्रास्त्राभ्यामानुयोगावसरोदी[प्रतिजा विशुधबुद्ध्याजोगः सरुसमायोगः ५ सद्गुरुविनयप्रयोगः ३ पुस्तकप्राप्तियोगः ४ प्रमत्ततावियोगः ५ सततोपयोगः ६ शुद्ध्यनियोगः ७ देहारोग्यजाग्यादीनि साधनान्यदयुगीनान्तेवासिवर्गविमृश्यतमान्याचख्युः ख्यातमाहात्म्याः, श्राख्याय च विघजोष्ठीगुण- गणाञ् ज्ञानगुमोन्मूखनमातंगत्रिवर्गविध्वंसनव्यग्रदपीपाकरणप्रकरणेऽनेकाननणुप्रजाववाारांनिधीन पुरुषसिंहान् यथार्था-

·प्रस्ता-
वना.
॥५॥
वाप्तानिधानश्रीमदिवाकरवादिचक्रचूडामणिप्रजश्रीमन्नवादिमनोहारिजननरनिर्जितमोहमोषकोपनवश्रीमजरिजवसर्वविसं-
वादिनिर्मूलस्वकहपनाशिल्पिमात्रनिर्मितग्रंथततिवितननविज्ञापगतलजादिगम्बरमदनिर्मअनदेवसूरिसख्यश्रीदेवसूरिब्रह्मगोच-
रातिगनिरवद्यचातुर्विद्यविधानविज्ञामारिपटहोरोषणख्यापिताजयप्रदत्वगुणमहिममहीपासकुमारपाखकुमुदकौमुदीपतिश्रीहे-
मचन्त्राचार्यप्रतीन् ज्ञानरत्तरनाकराणां कृत्यमतनुप्रजावं गुणोपार्जनावश्यकतां गुणवद्गृह्यतां लोकानामाराध्यतमतां च
गुणिनामावि वयामासुः । खक्षणगोष्ठयां अन्तरेणे अध्ययन इतिधातुं श्रधीये इति १ उच्यतीति ५ व्याघ्रा इति३ जा-
गृक् निषाल्य इत्यंतरा जागर्ति इत्यादीनि त्याद्यन्तानि, पंचट्ठलानीतिसमासे त्यादौ त्रयोदशरूपाणि धातोरेकस्यासंसृष्टानि,
विना गर्मि जगामेति, मारिरेकाम, मामिनीलाम, माझ्या (मान्यां) दधिसेक् इत्यादीनि रूपाणि, गतिकारक इति, नित्याद-
न्तरंग बलीय इति च न्यायः बंदोनुशासनगोष्ठयां मागध्यां ५७५०००००० उपहासिन्यां ४५एए७५०००० आर्यायां
२५५०००० नेदाः, प्रस्तारादयः षट् प्रत्ययाः, काव्यगोष्ठयां काव्यलक्षणं शब्दार्थनेदाः दोपा गुणा भूषणानि अर्थवैचि-
त्र्यहेतवः, प्रमाणगोष्ठयां च प्रामाणिकलेदाः देवगुरुधर्मतत्त्वलक्षणानि । प्रस्तावनामात्रमेतदखिलमईदेवनिम्रन्थगुरुनि-
कलंकधर्मयथास्थितवस्तुतत्त्वप्रतिपादनस्य । देवलक्षणं तत्र तावधिपश्चिन्दवेद्यविद्यावर्यता निजगदू रागादिदोषानाली-
ढत्वममलकेवलपरिवृढितां प्रतिहतात्मगुणप्रहननप्रत्यलघातिकर्मनिचयतां प्रशमामृतनिमग्नवदनेन्ऽविकस्वरारविन्ददख-
प्रख्यनयनचन्झापितक्रोधादितिरस्कृति बायकमनीयकामिनीशून्यांकानुमापितस्मरतिरस्कार विषदारणदृप्यास्त्रायोग-
ख्यापितदोषप्लोष; व्यतिरेके निदर्शयामासुरन्येषां विस्तरतोऽतात्वं अरविष्टानां देवतत्त्वपरीक्षणाय परीक्षाचणाः
॥३॥

·प्रोक्तवन्तः प्रवचनसौधस्तम्नश्रीमखारिजघीयलोकतत्त्ववचासि नेत्रनिरीक्ष्येत्यादितो यस्य निखिलाश्च दोषा इत्येतदन्तं श्लोकितदेवतत्त्वाय स्तोकश्लोकास्पदाञ्लोकान् , तशः किमिति, ब्रह्मा चर्माक्षसूत्रीति च पद्ययुगड्यामसया परोक्तमप्यन्व- वादिषुर्देवस्वरूपनिरूपकं । प्रतिपादितौ परेण मनुष्यमात्रासर्वज्ञत्वाख्यावदेवत्वदर्शको निषेधाय देवत्वस्यासियादिदोषा- घातत्वदर्शनेन निरस्यासमकट्याणकरणप्रवणकट्याणकमहिमोजावनेन निरचैषुश्चेतनाजूच्चणाः श्रीजिनस्यैव यार्थी देव- तत्त्वावतारितां लोकातिगावाप्तावस्थानां च सिधानां प्लुष्टानन्तकालप्रचितमूलनिचयकर्मनिकराणां स्वजावज्ञानदर्शन- वीर्यसुखानंत्ययुक्तानामिति । गरिमगुरुतास्पदश्रीगुरुतत्त्वपरीक्षणे समस्तश्रेयो वितरणददसम्यगदर्शनज्ञानचरणाराधनच- श्ववस्तपदेशनपराः पञ्चमहाव्रतीपूर्धरणधौरेया गौरवार्थी गुरवो निरचायिषत निश्चयाख्याननिपुणैः, प्रणिगदितं चागम- निष्णातैरारम्नपरिग्रहनिरतानामगुरुत्वं माध्यस्थ्येन । अच्युदयनिःश्रेयससाधनसाधीयोधर्मनिरूपणे अजयदानं मिथ्याव- चनादत्तादानाब्रह्मपरिग्रहेन्यो निवृत्तिः क्रोधमानमायालोजानिधानकषायचतुष्कधिकृतिः विनयार्जवादिगुणाधिकारश्च यत्र सुप्रयलप्रतिपादितः स एव धर्मः, कुतीर्थिककश्रितस्य तु तस्यातयात्वं जीवतत्त्वावबोधतषणप्रयत्नाजावादसर्वज्ञपणी- तत्वानिस्त्रिंशपरिगृहीतत्वाच्च ततं ततबोधांशुभिः पूज्यैः । तत्राये हेतो स्नानादेधर्मता सप्रसंग निराकृता प्रतिष्ठापित चापां सजीवत्वं प्रकरणतो वीतरागाणामेव यथार्थवादित्वं च, द्वितीये च तदागमतत्प्रकाशकानामसर्वज्ञत्वं तदागमानां च परस्परविरुषार्थावि वकताविनालाविता हिंसाद्यतिनिकृष्टोपदेशदानपटुता च साधिता, तृतीयस्मिंस्तु तस्मिन् सविस्तरं तत्परिगृहीवणां निस्त्रिंशता जवाजिनन्दिता च प्रादुर्भाविता । तदेवं देवगुरुधर्मरूपा तत्त्वत्रयी अत्राततातनुबोधैः शेशवे- ·प्रस्ता- वना. ॥३॥ प्यशैशवमतिनिरिति यानिधास्य त्रविद्यगोष्ठीति । यतो नात्र विश्व विद्यते कापि विद्यावदातकट्याणापरा विहायै- तत्तत्त्वत्रयीं, वेदनाविचारणात्प्रापणाईत्वाचात्या नांशतोऽपि विद्यान्वं जंघन्यते । यथावदवबोधश्चाममाप्ति निरीक्षणादेवास्या जावी, नहि सूर्यप्रयोजनं मुकुराकान्तनदिम्बेन बोज़यमानमवलोक्यने । तथा चाशासे लब्ध्वानया प्रस्तावनया प्रमेयं प्रमेयं समग्रामेनामध्येतुं श्रोतुं वा प्रयनेरन् प्रवर्नरश्चनदलिहिने तत्त्वत्रयाराधनेऽनपकल्पनातिगफलमपत्तिमंपादनसमर्थ इति सागरान्तानन्दनामधेयः॥ पूज्यानां चरित्रं नात्र विस्तरतो निरूपिनं मोममोजाग्यहीरमौजाग्यगुवाट्यादिषु मुन्निचरेषु यथाई निरूपितत्वा- निरूपकैः, स्खलनायाश्च उद्मम्श्रम्बजावत्वादनाग्रहाया यदि कोप्यत्र मुणादौ नवेद्दोषः प्रमार्यः परमकारुणिकैविधाय करुणामनुग्रहाजिलाषुके मयि, झापयितव्यश्न यदस्मिन्नम्मिन् स्थानेऽमुकोऽमुको दोषो यतो दितीयावृत्तौ विदधामि विशोधनं, तस्येहजातदोषस्य च विनगमि मिथ्यामुष्कृतं मकलजिनमार्गाराधनसावधानपूज्गचरणश्रीसंघसमक्षमिति १९६६ आश्विन शुक्लपण्यां सुरतपत्तनेऽलेख्यानन्देन ॥

·सहस्रावधानधुराधरणधौरेयश्रीमुनिसुंदरसूरीश्वर- कृता श्रीविद्यगोष्टी ॥एँ॥ नमः सर्वविदे । विनवविविध्वंसिने कुगररूपाय गुरवे नमः । ऐनमः ॥ जयश्रीखीलालीवितरतु ममानंतमहिमा, जिनः श्रीमान् वीरखिनुवनविनुः सर्वकसनः । प्रवादा यस्यैवागमजलनिधेरत्र निखिताः समादाय स्वरं कतिपयलवान सत्त्वमलजन् ॥ १॥ श्रीज्ञानसागराहस्वगुरूणां ज्ञानवारिधि । उपजीब्योपदेशं च कुवें विद्यगोष्ठिकां । नमो विततैका- तिकात्यंतिकहितहेतुन्यः श्रीमारुन्यः । इह किस स्वपरसमयार्थसार्थादूज्यवैदूष्यपरिकर्मितमतयो विज्ञपतयः प्रायवैद्यगो- हीरतयो नवंतीति तन्मनोविनोदाय तविषये किंचिमुच्यते । तत्र वैधाः प्रायो विदग्धा उपखन्यते । तथाहि । केचन परम- तमप्राचीनागण्यपुण्यपचयोपलब्धश्रीमशुरुचरणपरिचर्याप्रसादप्राप्तानवद्यविद्याविलासोपहृतसहृदयहृदया अपि अवगतवस्तु सतस्यतया न कदाप्यजिमानकाखुन्यमाशेश्विज्यंते ? केचन च किंचित्प्राचीनप्रचिताप्रधानकर्ममर्मवशतो निष्पतिमप्र- विज्ञातिरेकोलवाहकारप्रचारप्रचारिताविवेका अपि सुयुक्तियुक्तोपदेशश्रवणादिना, स्वतोप्यधिकतरमकाप्रकर्षप्रतिहतप्रवी- पप्रकरापमाणप्रक्षितत्वाभिमानप्रकृष्टप्राशपुरुषविशेषसमीक्षणादिना वा, व्यपहायावखेपाक्षेपं सम्यग्गुणानुरागासंगिनो बो-

·विद्य-
गोष्ठ
न्युः । इह कतिचित्पुरुषा अनादिकालमपारसंसारकांतारोदरप्रसरणोपार्जितानिष्टकष्टौघहेत्वष्टपुष्टपुष्टादृष्टरक्षोधिष्ठिता वि.
शिष्टमार्गासंसर्गिणः कथमपि परमतमप्रयासप्रसाधितकतिपयशास्त्रान्यासा अपि परमार्थतो निविरजडिमप्रचंडिमावष्ट.
ब्धचेतस्कतया शृण्वंतोऽपि तत्तन्नियंपदेशोपदेश, पश्यतोऽपि च बहुरनायां वसुंधरायां तारतम्येन स्वतोऽधिकाधिकतर-
निस्तुषमनीषासमुन्मेपोझासिप्रवीणनातान , अखर्वगर्वपर्वतारूढमूढचतोवृत्तितया न कदापि गुणानुरागानुषंगपूर्वक मार्दवं
बानजति । अनहींश्चैते सर्वथा असाध्यामयप्रचयपपीमितांगांगिवत् समुपदेशादिप्रतीकारस्य, अनधिकृताश्च ते प्रबुद्धं-
रविबुधा विबुधजनोचितप्रशस्तशास्त्रगोष्ठीसुधापाने । श्राद्या इंधा अपि चाधिचक्रिरे तत्र सूरिनिः, परं दितीयाः साध्यव्या-
धिव्यथितांगलाज श्व प्रधानतरौषधविधानेन याप्रस्तावमहंकारनिराकरणविषयोपदेशलेशेन प्रतिबोधनीया इति ।
अबैतेषामन्यतमजाग्योपखन्ये संगमे समुपजाते सति यथोचितवचनादिप्रतिपत्तिपूर्वकमेवं स्याद् गोष्ठी । तथाहि ।
बागम्यतां नोः कोविदकुखावचूल असंक्रियतामिदमासनं, किंचित्कलयश्र प्रतिकसमतुखकुशक्षकमलाक्रीडकोडासंक्रीडने
गजूयं यूयं, प्रामोमोदीदद्य शुजवतां जवतां कलावतां दर्शनेन सद्योऽस्मच्चित्तचकोरः । उल्लसत्येव हि कलावतः समुदये
अप्रलगुणरतरनाकरः । उर्खनो हि धर्मव्रततिवितानोल्छेदकरालकरवाल बहुखदोषजाखेऽस्मिन् कलिकाले विमलगुणमं-
डसाजरणजारिणां परमसौजन्यधारिणां उर्गस्वर्गापवर्गमार्गप्रचारिणां अनवद्यविद्या विलासामराचार्यानुकारिणां सुविचारिणां
सदाचारिणां संगमः । गमयत्येवायमनुत्तरोत्तरोत्तरोत्तमानेकगुणविवृद्धिहेतुः सेवधिरिव विधिवद्गुणिजनसनिधिः परमसु-
खसंपदां पदं विनयादीनां नरं । किं नोकं चतुरचेतश्चमत्कारकारिहारिप्रचुरवाक्प्रबंधेन श्रीमता हर्षमिश्रेण सकसकविकुख-
॥१॥

·प्रबखमदगोषधे नैषधे नाम महाकाव्ये ताहि । प्राणप्रियप्रणयिनीप्रवरगुणगणप्रगुणनप्रकटितपणयप्रकर्ष राजहंसावतंसं प्रति प्राह नस ईखापतिः । शतापता मया नवान् मरुदासादितुषारसारवान् । धनिनामितरः सतां पुनर्गुणवत्सन्निधि- रेव सनिधिः १ ॥ तद्युक्तमेवैतत् सकलकखंदिकाकखनाविकखकोशलशालिनां विमलविनयविवेकाधनणुगुणमालिनां शुज वतां जवतां संगमेन यदद्यामंदानंदसंदोहास्पदं जवामहे वयं । किंच जो यः खलु प्रबलकलिकालानुनावप्रसरदोषचक्र- वालो सद्बहुसघूखीपटसध्यामखितांतराले सकलेऽपिक्षितिमंमलतले उर्सजतरमुपखन्यापि प्रश्रितप्रवीणप्रकरणार्षितप्रगुण- गुणगणसंगर्म गुणिजनसंगम, तत्तशुणाननिशतया गुणिमत्सरितया वा न प्रकृष्टप्रमोदामोदमेउरतां बिजर्ति, स खलु न प्रेक्षाचतुषां चक्षुषा प्रेक्षणीयः । यतो गुणानुराग एव मुख्य लक्षणं वचक्षण्यस्य, गुणानुरागश्च गुणवत्प्रेक्षणक्षण एवाक्षुमप्र- मोदप्रकटनेनैव लक्ष्यः खलु दौरक्षोदीयान् ॥ नागुणी गुणिनं वेत्ति गुणी गुणिषु मत्सरी । गुणी च गुणरागीच विरखा सरखो जनः १ ॥ तदद्य बंधो कृतकृत्याः स्मोऽननवृष्टिन्यायेनोपपन्नगुणवतां जवतां संगमेन । परं पीयूषेनेव तोपयितुमिलामः श्रवणौ जबभिवासावासप्रामग्रामणीग्रामनामसंश्रवणेन । कुतो वा विपुल विपुलामंगलमंडलाखिखमंडलम- डखाखंडखाडंबरान्मंडखादत्र युष्मत्समागमः। श्रम हो धीधन कैः २ प्रशस्तशास्त्रशस्बैनिहस निखिलपाणिप्रकरप्रेष्यताप्रदायिप्रसरविक्रमक्रमोधेकजाज मोहराज दक्षिण मध्वे खक्षणे विचक्षणाक्षोदीयोऽहासमक्षोदं । कस्मिन् वाऐंज १ जैनें ३ सिञ्चहेमचंक ३ बांध ४ पाणिनि ५ सारस्वत ६ शाकटायन ७ वामन - विश्रांत ए बुद्धिसागर १० सरस्वतीकंगजरण ११ विद्याधर १३ मुष्ठिव्याकरण

·विद्य-
गोष्ठी.
॥३॥
१३ कखापक १४जीमसेन १५ शिव १६ गोड १७ नंदि १० जयोत्पल १५ जयदेवा २० दिव्याकरणप्यानातिनो
जर्वतः । वा साहित्यशर्करारसं स्वाद २ परमानंदपीयूषे निममा लवचित्तवृत्तिः। तथा बाटीकते जर्वतः सुघटनाटक-
पेटकाच्यासपटुपाटवप्रकटनैः स्फुटं नाटयंतः कीर्तिनटी नाव्याचार्यतासंटकं । कैः २ अलंकारवारैरखंकारवारैरिव प्रलं सम-
संकृतं जवषदनं । वास्ते तावत्कर्कशतरतर्कवितर्कसंपर्ककर्कशधीत्वं । केषु ५ वा जैनजैमिनिसुगतकणसांख्याल्पा-
दादिमतसंबंधिनानातर्क ग्रंथसंदर्जेवधीतिनो यूयं । केषु १ चापरेष्वपि नि उदोज्योति प्रतिप्रशस्तशास्त्रपकरे
प्वीतिनो जवंत इति।
धीमन, युक्तमेवैतत् जवादृशां विशुधबुधिस्पृशां सम्यक्सारेतरवस्तुरशां चारुचारिमोदारवर्यचातुर्यचमत्कृतचतुरविशां,
यदेवतेनुग्रंबेडक्रोडीकृतव्यासः सदन्यासः। किस शास्त्रान्यास एव हि सारमसारसंसारे । तघतामेव यत्र तत्र तत्रजक-
तादर्शनात् । किंध । अस्तमीयिवांसः खलु ते त्रिनुवनजवनाजोगजासिनः सकसजगजंतुजातामितैकांतहितानुशासिनः
प्रध्यताशस्ततिमिरनिकराः सर्वज्ञदिवाकराः । अचकखञ्चाविकलं सकलेऽपि क्षितितले कलिकासकासप्रदोषः स्वविलास-
कराखताप्रागहन्यं । अथच । प्रासरिसारिषुः सर्वतोऽप्यनिवारप्रचाराः प्रचुरतरतिमिरप्राग्जाराः। अबोलवुश्च ददैरप्पलक्ष्या
विशिय मोक्षपुराध्वानः । एवंच सति प्रशस्तशास्त्रप्रदीपा एवं प्रगहनायते प्रदीमा जगति मुर्गापवर्गमार्गोपदर्शकतया ।
किंच । बाह्यांधकारनिकुरंबमात्रोपसंहारकारिणः सहस्रकिरणादप्यतिरिच्यते ह्येष निर्विक्रोष्यवाहीकांतरतिमिरनिकरा-
पहारकारी शाखविसरः । तथा परिदृष्टपुष्टालोकादिविशिष्टपरिस्थूराविदूरार्थसार्यावगमनाखकम्मीणे खोचने अप्ववगह
॥३॥

·वत्येतदतीबियेतरवस्तुन्यतिकरप्रबोधमत्यवं शाखममखं । किंच । महाचित्रनिधिरवं शाखकोशो विधिवत्मदीयमानोऽपि यो विचहार्दक्षिणशिवेन्यो न कदापि क्षयितां शिक्षते, परं सुरक्षितव्य एव खड्वमर्यादप्रमादादिदस्युन्यः । तस्मानिरंतर प्रमादपरिहारेण तदवबोधप्रसाधनावधानानुसंधानविधान व्यं विबुधधुरीणैः । तैविना अपहेयोपादेयोपेललीववस्तुनि- करव्यतिकरे तत्तत्तदोपखंजकतया, तथा विवेचनकविकसत्वेनाक्षय्यमोहसौख्यादेः प्रापकत्वेन स्वहितस्य सम्यगकान- क्रियादेः प्रसाधयितुमशक्यत्वात् । नच तान्यप्रयलोपलच्यानि, तत्तत्तत्प्रसाधनप्रधानसाधनसभिधानविधानं विना तदभ्य- यनसाध्यस्यासिकः । तत्साधनानि च विशुधबुस्साजोगः १, सद्गुरुसमायोगः १, सद्गुरुविनयप्रयोगः ३, पुस्तकमातियोगः ४, प्रमत्ततावियोगः ५, सततोपयोगः ६, शुज्यनियोगः ७, देहारोग्य , जाग्या ए दीनि । दुरापाणि चैतानि । यतो जगत्कर्ममर्मवशादधर्माशर्मबाहुट्येऽस्मिन् कलियुगे प्रतिक्षणं प्रहीयमाणप्रधानमेधादिवसत्वेन क तावान् प्राचीनमु- नीमचंत्रशेमुषीविशेषानुयायी विशुधबुख्याजोगः । अगष्यपुण्यप्रचयपरिपाकिमहिमोपखल्यः खलु समप्रग्रंथार्थप्रयो- धपटिष्टविशिष्टतरामितहितनिधिश्रीमद्गुरुसमायोगः । तथा विकुत्स्थातुम्खेवादिकुनृपतिततिविध्वस्तानेकवखन्यादितत्त- न्महानगरस्थानेकलक्षणप्रमाणागमादिसदादोंछेदेन कौतस्कृतस्तावदज्ञानांधकूपप्रपतत्माणिप्रतिहस्तकमायप्रशस्तपुस्तकपा- तियोगः । तथा तत इतो दृश्यमाननिरुपमानमिथ्याजिमानाविरामायुन्मत्तकुनयोपचयप्रधानकुलपतितत्पत्तिगृहीतोगविग्र- हामहमहोद्यत्प्रमादामाजोगरोगाधनुमेयाजाग्यादिधुर्येऽत्र कलियुगेऽतिपुरापाणि तथाविधस्वास्थ्याप्रमत्ततोपयोगाजियो- गारोग्यजाग्यादीनि । ततश्चैवं पुरासदान्यप्यासाद्य कामप्येतानि नापीयीरन् ये विधिवनिरवद्या विद्याः, वंचितः खलु

·विद्य-
गोष्ठी.
तैरविबुधधुरीणैः स्वात्मैव तोच्चश्रेयोन्यः । अधीत्यापि च ये शास्त्राणि सततानवधारणेन वृद्धिविधुरतया विदधीयेरन्
तदनुक्रमाचानिजांजि सुशास्त्राणि, ते च समधिकतरं स्वात्मवंचनेन वंचनीयतामंगीचेक्रीयते । त एव हि धन्याः, प्रबु-
घजनमनोमान्या, ये विधाय विधिवत् शास्त्राध्ययनं पुनस्तदवधारणादिना प्रतिदिनं विवृधिमेव दधति तानि विदध्युः ।
तविधिश्च प्रायः पटुतरतदन्यासव्यासप्रयाससाध्या, सोऽपि प्रायस्तविषयोत्साहपूर्व इति प्रादुः प्रबुद्धाः । एषोऽपि गुणि-
जनप्रछैः श्रेष्ठगोष्ठीविधानदधढिमानमुपलभ्यते । अतो बहुगुणत्वादेषापि ज्ञानादिगुणप्रकर्षप्रापकतया परंपरया साध-
नमेव जेगीयते श्रेयोमार्गस्य । तेन यथासमयमेतामप्यादरिदारिषुर्विधुराः श्रीसर्वज्ञोपसज्ञानोत्साहादिगुणोपचयहेतु-
मिति । यत उच्यते "ज्ञानोत्साहो गुणावाप्तिः प्रागहन्यं बहुदर्शिता। तत्त्वबोधः श्रुतावाप्तिः साधुगोष्ठीगुणा ह्यमी । १० ।
किंच । श्यमेव स्वमधुरिमविधुरितोोधोलोकाधारसुधानिमाना वसुंधरावखये विचरविबुधततितुष्टये प्रजवति। अतः पापी-
यध्वं क्षणं । दक्षिणाऽहुशक्षणमायं सममस्मानिरचतुरवचनप्रपंचश्रवणोद्भूतप्रजूततापापहारप्रवणं त्रैवैद्यगोष्ठीपीयूषयूषपूरं ।
अप केचिदहंकारमपीशितिमानमात्मन्यादधतो न दरीधति तथाविधोजवलगुणानुरागं । ते चैवमखर्वगर्वाध्मातमानसा
न तामईतीति तान् प्रत्युपदेशखेशः प्रपंच्यते । तथाहि । तथाविधमवसरमुपखन्य विषन् ककार नवदूहृदयगुहा-
यामुघलाखखरकरनिकरप्रचारेऽपि कचित्तत्तपचनान्यथानुपपत्त्यनुमेयापदेयाहंकारांधकारप्रचारः । विमरीमृश्यतामचिरस्य
मोहस्य खावं । किं युज्यते जवादृशामपि प्रेक्षादृशां हृदयेष्वंतरुघाखमकरध्वांताराते किंचिषस्तुतत्त्वानवबोधावरणमनु-
मापयदहंकारशावरं। किंच अंतसाधिनयनयविज्ञानादिगुणतृपनरोतमजूतजाब्यज्वलनमनुमेमीयते तदन्यमानुपपन्नायाः
॥३॥

·सर्पहर्पोदामधूमस्फीतताया दर्शनेन प्रबुधाः । श्राः किमिदं हतविधेर्विततपखितमिदं, यदिवेकिनराणामपि बुद्धितरुष्वेवं गर्वगुर्वविवेकातिरेकोदकप्रकरनिपेकः । पुरापि के के ह्येकेनाप्यनेकाविवेकोत्पादकेनानेन लेका अपि नैकखोकनिकायाः कानि २ नाचरिकारविषताऽकृत्यानि, कृत्यानि वा कानि १ न व्यसरिस्मारयिषत् स्मयेनानेन विस्मयस्फीतताधायिस्फुरत्तरस्मृ- तिनदीलोरपि, तभून विधेरेवेदमवंध्येलापागहन्यं परिपोस्फुरीति, तेषु २ पदार्थेषु उपपनीपद्यमानानामनुपपनीपचमानानां वा तत्तत्तलागुणानां तथा २ नियोजने वियोजने वा प्रत्यक्षं, यन्नवादृशेषु विमलविद्याजवप्रधौतावदातहृदयप्वप्येवमहं कारमपीकृसिमावलिप्तता। तथाचावावादीत् श्रीहर्षः कविमचर्षिका । अवश्यजन्येष्वनवग्रहप्रहा यया दिशा धावति वेधसः स्पृहा । तृणेन पीत्येव तयानुगम्यते जनस्य चित्तेन नृशावशात्मना ॥१॥ अथवा कोऽयं विधिर्नाम। का वा तस्वेच्छा, किंवा तया सेपिरखेत । पुरुष एव हि अनवगतत्रयीतत्त्वतया स्वस्वरूपविवेचनादिविकसः सत्कृत्येषु गजनिमीखकाचवलंबी प्रमादानाजोगादिकुमित्रसंपर्कवादवितक्यैवोद तत्तदसत्क्रियाप्रवृत्तस्तत्तहुःखफखोपनोगजाजनं बोजूयेत । स एव च यदा श्रीसर्वज्ञोपाप्रशस्तशास्त्रोपदेशमदीप्रमदीपोपखन्धसमस्तवस्तुसतत्त्वतया सम्यग् विविध्य तशुणागुणस्वरूपं तपादान- हानयोः प्रयायत्येत, तदा समासादयत्येवायमुत्तरोत्तरतत्तलफलजरञाजिष्णुः क्रमात्परमपदसंपदमपि ॥ यमुच्यते । ताव- कलयति पुरुषो हतविधिलखितोडाखसंघातं । चिंतयति नेति यावत्कोऽहं कि मे हितं चान्यत्।।इति च विविच्य विबुध्य हिताहितमातिहानियलवतः । सा नास्ति कापि संपत् खुखति न या करतले तस्य ।शतः परिज्ञातशेयगुणागुणगरि मायो विचारचारिमाखंडपंमितिमानच विचारयंता स्वचेतसा, किं चतुराणां चेतश्चमत्कारकारी स्यात् कदापि चेक्रीय्यमायो-

·विद्य-
गोष्ठी.
॥४॥
अमवोपः। किंच । इह हि पुरते कखिकालविखासे विस्फुरत्पवलमोहपाखकुतुहलोत्ताखवखोखत्कोलाहखोचा-
खितालिममंजुलोहासिबदुखगुणचकवालाकलितवित्रासे कुतस्त्वं तावमिरवग्रहयचातुधवैशारघं । नहि कोऽप्येव विषः
पुरुषविशेषोऽत्र समीदवते, यः किस कसबत्यविकल सार्ववैधावबोधविशदिमानं । यतो गर्खत्वेव हि प्रतिकसमधुनातनेषु
तमोजनेषु साहिबजाजनोदरपूरिपूर श्व शुश्रावणग्रहणधारणोहापोहाविज्ञानतर्कविज्ञानतत्त्वज्ञानबक्षणा अमी मनी-
पागुणा । गवत्सु च तेषु तदप्रिमनिदानानि विधौ प्रधानानि विद्यानिधानाम्यपि परीस्वशत्येव हि क्रमेणापहानिपदवीं ।
एवंचक्रमेव हीयमाने विद्यासौंदर्ये सांप्रतकाखीनेषु जनेषु ज्ञानलवा एव परिपोस्फुरति । तथापि योऽचतुरचेतस्को विद्याना-
तमात्रतवैवाऽमानाहंकृतिजाजनमानुषंगरंगगसंसर्गी संजायते, नाईत्येवायमप्रतिमप्रामाणिकरोत्रियपरिषदि प्रवेशं । जवते
चस तस्वदृष्टाभुतस्वीयज्ञानाणुतापदायिपुरातनानेकमौनीबूंदोदारचित्रचरित्रः कूपमंडूक श्व बहुश्रुतसदस्सु हास्यास्पदत्व-
मिति । ततो विचक्षण समीक्षस्व कलमांतरचनुषा, कस्ते नाज्ञानातिशयो, येनैवं पुर्धरदोडुरकंधरीनवसि। धीमन् नयस्व
क्षणमे स्वीयमानसं स्थिरस्थेमानं । अवधारय बैबुध्यधुराधरणधीरोदारपुरातनानेकमुनीमचंत्रोदप्रविद्याशक्त्यादिसौंदर्य ।
तवारिह हिअहमहमिकाऽवनवकनिम्शेषवंदारकासुरनिकरेश्वराखिखविपुलावलयप्रौढपरिवृडश्रेणिशीर्षावलीशेखरासंगि-
रमोत्करोखासिरश्मिमंडली मिलदविरखपदयुगसनखोन्मिपत्सिंदूरपूरारुणरुचिरोचिनिकरकर्बुरितांबरोदरश्रीमशिनपतिगदि-
नोत्पादन्यपत्रोन्यायनंतधर्मात्मकाशेषजगव्यवस्थाप्रकाशकामखपत्रवीसमाकर्षनानंतराविनवत्पतिजापाजारप्रकर्षप्रबुखाने-
पलुवनांततिपदार्थसार्वोपनिषचायातव्यगणपरपदवीपासपतिष्ठश्रीमगौतमप्रवृतिगणपतयोंऽतमुहर्तमात्रकाखेन चराचरोद-
॥४॥

·रविचरम्मोहांधकारसंचारसंहारोगत्तरुणतरशिकरनिकरानुकारिजिः शेषशेयोपनिषत्परिज्ञाननिधानप्रधानतरानंताऽहम्ब- कोशात्मबादशांगीवश जसमुत्तजनं विरचयांचकु, तेष्वेव ब्यखासीविश्वयानुत्तरावबोधसंपत् । तदनु पुनरवखंवि- ततरमिजावप्रज्ञाविनवाहियोऽप्यनूवमित्यादिप्रज्ञाप्रकर्षप्रतिहताशेषबुधमन्यविद्याखर्वगर्वसर्वस्वाः सहक्षुनिझुक्षितिपतयो यतिपतयः । वे हि किखैकपदश्रवणतोऽप्यविकलं कखयांचकुमकोटीकोटीरपि । कः खलु परिमितजीवितैकजिहो निजशे- मुषीसमुन्मेषः सुरगुरुवमाणोऽपि कोष्ठकबुद्धिबीजबुखाचनकप्रकारप्राचीनप्राशप्रज्ञामहिमानं प्रचयितुमखं । तमा चतु- रचतचमत्कृतये केषांचिमुच्यते । तथाहि । विखेसिवान् चिरमनिवारप्रचारोद्यपादिदोधकारसंहारदिवाकरकरनिकरप्रतिमवाग्विलासः श्रीसिम्घसेनदिवाकरो नाम सुरिवरः । यस्य किल समारूढस्य प्रौढवादरणांगणे प्रज्ञाश्चर्यादिगुणसदासदापतिपतिलाधारणाबाहुश्रुत्वक्षांतिमाध्यस्था- दितत्तनुपग्रामरमहीयानेकसच्यावलीसमक्षमक्षोदीयोऽक्षुमोदक्षमानपविकटपकहिपताकहपजहपकेसीकलामाकलब मनी- विखितवदना श्व प्रत्यग्रपराजवावि वप्रजवविषादासादनोदितश्यामसिमानः पंचाननरावसंश्रवणादिव जखधरधोरणी- चौतांजनगिरिगरीय सोदरोफुरसिंधुरपरंपरेव तत्रसुः सर्वतोऽपिप्रचंडपांडित्यपाटवाखमवानिमिमाडवा (बरा) अपि प्रतिवा- दिसंदोहाः । यः किस नगवान स्वीयौमत्यप्रकर्षामरगिरिगरीय:भंगप्रस्पशिद्धिजिनालयश्रेणिशिखरशिरोऽसंस्थितादत्रकि- किपीजालनिकपन्यतिकरवाचालिताऽखिखदिक्चक्रवाखप्रचलअचलोषिपुखपताकावतीसंकरोच्छिन्नखरकरनिकरप्रचारा- विनवत्तापसंजारावामुशायिनीमहानगर्यामपहतहरगिरिगुरुशैखरौनत्यमदगरिमोन्मादे महाकालाजिधप्रासादे श्रीमदेवाधि- ·विद्य- गोष्ठी. देवानुपमस्तुतिविरचनवशात् प्रस्फुटचंमचंमीशलिंगोमुखमांतराविर्जूतायां श्रीमशिनपतिप्रतिमायां चमचक्रीयमाणचित्ताऽक्र- माक्रांतदिवपक्रविक्रमोनासितश्रीविक्रमादित्यपतिप्रवृतिप्रवीणततिविततसदसः श्रीमद्देवाधिदेवानणुगुणप्रख्यापनपूर्व त- त्वत्रयीप्रबोधप्रदानेन प्रजावयांचकृवान् श्रीमजिनशासन, सुरगुरुरप्यचतुर एवैतस्य गलीरतरानिंदिसकसतार्किकचक्र- चूडामणिपरिषत्संमत्याचप्रमग्रंपरसोत्करप्ररोहरोहणगिरेरित्यादिविशदावदातविवर्णने ॥ तथा पवित्रयांबजूव क्षितिवखयं सूरिवरः श्रीमावादी नाम महावादी । यस्य जगवतोऽनतिशेशववयसोऽपि पिताशे- पविपक्षक्षितिवृच्छिखादित्यानिधप्रौढप्रतापशाखिमेदिनीवासवोदारसंसदि प्रलप्ते परमासावधिवादमहासंगरे निर्जित - यो स्विप्रतिजापाग्जाराक्षयाखिलसौगतावलीप्लुष्टगरिष्ठयश प्रकरावितायशोगारगणप्रसंगसादितप्रवरस्थिरतरतागुणो य- शोजरपनसारः सुरजयामासिवान बिजुवनजवनोदरं । अद्यापि हि यत्प्रनवं नयचक्राख्यग्रंथचक्रं समुहिनत्ति प्रसरहु- वादिदर्पचक्रं ॥ तथा उपचके जगवान् अपारसंसारपारावारपरिमकाजंतुजातमविकसकरातकलिकालवितासेऽपि बिनुवननर्तृश्रीमजि- नपतिगदितानवचनिःश्रेयसाध्वप्रदर्शनेन कृतत्रिनुवननमो हरिलम्रो नाम सूरीधः । यतः हमाघरगुरोः प्राप्तप्रनवा सख-|| बितबदुखविमखाबाखनिष्प्रतिमोदाराव्यर्थसदर्थसार्यातुणादरनिकरनीरपूरनिरंतरा, कचिपिरचितातुम्छमात्सर्यालयाशेषपर- प्रवादिमनवानेककर्कशतर्कसंपर्कप्रतिषातार्योपस्थापितनिअतिमोत्तमोत्तमयुक्तिव्यतिकररमोत्करकरवितांतरा, कचिदंडदंड- ककदवकमोडखवखाऽमखखोलकझोखमाखोत्पतत्सीकरप्रकरासारव्ययितत्रिनुवनजनसंतापा, कचित्कवखितासारपरप्रवा- ·विप्रपितागण्यानुमानमीनावखीकःशकव्यभिचारप्रचारा, असंख्येयाऽध्यक्षमुख्यातुपक्षोदक्षमाप्रौढप्रमाणप्रकरप्रसर्पत्तिमि गिखगिखावलीसंकुखांतराखा, कविमिरवद्योदारहयपद्यावखीधवसविखसन्मरासमंडलीसमाकुखविपुलपुखिनाजोगजोगा, क. चिदतिगूढप्रौढप्रचुरगजीरार्थसार्थस्वल्पाक्षरानपगद्यपद्यावलीविकटपुटजेदपेटकोपाटिताकाखबाखावलीसाध्वसन्यूहा, क- चिदमृतरसनिस्पंदिश्रवणसुखदानेकमभितगावागणागाधगूढप्रौढहदसंदोहफुःशकापारीनाधीवरप्रवेशा, आनंदितसकलसह- दयहृदया, संतृप्ताखिखसंश्रितासंख्यविपश्चित्कटमपविलया, चतुर्दशप्रकरणशतीनिरिणी पवित्रयांचकुषी निखिखजूवलयं, येन किसोदामवादमहारणांगणे क्षणमात्रादेव प्रतिहतवितताजिमानाधिकारकारितत्तत्सच्यादिवाकोटिखकुटतटापातशून्यी- जूतहृदया बोचा अपि माध्यमिकाः सतोपि सरखतरतासहिंजलज्वलनसखिलजलधिषिकसमसावलीरंगत्तुंगतुरंगगकुरंगां- गारगिरिकांतारहारविहारोदारप्राकारपुरप्रमुखानेकपदार्थसार्थानपश्यतः शून्यवादित्वमेवोररी चक्रिरे ॥ तथा प्रसर्पहर्पसं- जारोबुरकंधरा अपि प्रारब्धे येन सहोदारवादसंगरे कणमात्रादेव समीक्ष्य स्वीयाखर्वगर्वसर्वस्वहासं क्षणिकत्वमेवाशे- पसंस्काराणां सूत्रयामासुः सौत्रांतिकाः।यस्य हि परमकोटिप्राप्तोदारज्ञानरमया श्रासादिताखिखनूमंडखाखंमखमंडलीमहनी- यमहिमानं समीक्ष्य विज्ञानस्यैव सारत्वं मन्यमाना अखिलत्रिभुवनवखयस्यापि तन्मयत्वमेव शरणीचकुर्योगाचाराः । इह हि षट्दर्शनाशेषवादि(त्व)संदोहा यदनिधानभवणादपि माधन्मदकरनिरिणीप्ररोहोत्तुंगभंगधराधरानुकारिस्फुरगं- धसिंधुरोडरगंधप्रकरविधुरितापरसिंधुरधोरणीव विमुक्ताशेषमदोत्कव्या नियाजोबसन्नक्तियुक्तीः प्रकटयतः प्रकटमेव व- निकटमाटाटिषुः क्रमयुगखवरीवस्थापटनायै ॥

·विद्य- गोष्ठी. ॥६॥ तथा प्रीपयामासिवानमृतरसनिस्पंदिवागविखासै खजगतीं निजप्रतिजावैजवानिजूतदेवसूरिदेवसूरिनाम सूरिः । यस्य किसाशेषवादी शिरशेखरस्य पृथिवीप्राप्तप्रतिष्ठश्रीसिद्धचक्रवर्तिश्रीजयसिंहदेवोदारपरिषदि संक्लतोहामचतुरशीतिवाद- प्रतिवादिनिर्जयनोर्जिताखंडपांडित्यरंजिताखिलजूपालचक्रवालप्रदत्तोत्तासमरालमंडखोजवसाचपखचारुचामरश्रेणिधवलविपु- सातपत्रसिंहासनावलीचंगरंगतुंगतुरंगकिंकरप्रकरप्रतिपरिचदापूर्णनिकटतटोत्कटाहकारसंजारजारितातंजकुमुदचंजानिधा- नाखिखव्योमांबराखंगल विजयार्जितप्रौढसत्कीर्तिनर्तकी जगत्रयोत्तुंगवंशाअनर्तनशीला कुरुतेऽद्यापि सकससहृदयान (धान- न्दसमास्कन्दास्कन्दान्) । यन्निम्मितानेकयुक्तिव्यतिकरांचितोइंडदंडकस्फारवृत्तोत्कराप्रतरतरत्नाकरस्याद्वादरलाकरप्रमुखा नेकसत्तग्रंथावली का कां न चमचरीकरीति कोविदावली ॥ तथा उद्योतयामास श्रीमजिनशासनं मुखमांधकारसंचारसंहारोद्यत्तरुणतरतरणिकरनिकरानुकारिप्रवरवाकप्रचारः कोविदवृंदवर्यः श्रीहेमचंत्राचार्यः । यस्याविरखविमखवागखहरीनाशितानादिकालालीनऽनिवारविस्फुरन्मोहाहिविषप्रसरः श्रीमर्जरधराधुराधरणधुरंधरतामादधानः श्रीमत्कुमारपालपाखः समुद्घोषयामासिवानिखिखनुवनवलयेऽपि समस्तजग- अंतुवातरक्षोद्घोषणेन विलसद्यशःपटहं । यस्य किस कलिकाखसर्वतिबिरुदानंदितसबानमनसः सपादलक्षखक्षणमंदोऽनु शासनाखंकारचूमामणित्रिषष्टिशखाकापुरुषचरित्रयोगशास्त्रप्रमाणमीमांसाप्रमुखानेकसत्तग्रंथप्रथनानुकंपिताशेषविशेषविशे- पारख वैजुन्यविशेषव्यावर्षने किं ब्रूमः समधिकं मूढतारूढचेतोवृत्तयो, निखिखत्रैलोक्यवंदनीयपादारविंदयुगखा जगवती शारदापि न देधीयते सामर्थे ।

·कोविदोत्तंसा बहवोऽप्वजूवन विविधज्ञानादिगुणगुरवः श्रीमजुरवः । न खड्वेतेषां गुणपारावारपरपारं प्राप्नुयावर्षसहस्र- रपि कश्चित्परं नैकोऽप्येतेषु कश्चिदहंकाराधनघगुणकावुष्यकलुषितमात्मानं बजार । हंत तर्खेतदपेक्षया का खलु ज्ञाना- तिशयः सांप्रतकालीनानां जनानां ॥ किंच । एतन्निष्टंकितमिह जानीहि । यत्राहंकारांधकारप्रचारो, न तत्र निर्मलज्ञान- दिनकरकरप्रचार:, विद्याहंकारयोः सहानवस्वगनस्वनावविरोधविधुरत्वात् । एकतरसंचवे इतराजावस्य स्पष्टनिष्टंकनात् । कुत्रचिदहंकाराजावेपि विद्याविरहदर्शनेन नात्र व्यभिचारचौरप्रचारः शंकनीयः । तत्र तनुत्पादकाध्ययनादिसमप्रकारण- नावहेतुकोदारविद्यानुपखंजेपि तद्योग्यताया विद्यमानत्वात् । नच वयं निरहंकारत्वमेव सर्वथा विद्याहेतुं ब्रूमः, तदन्येषा- मप्यध्ययनादितभेतूनां विद्यमानत्वात् । नच विद्यारूपस्वकार्योत्पादनासमर्थत्वात्तस्य तद्योग्यताया अप्यजाव, इति वाच्यं । तदन्यकारणाजावनिमित्तकत्वात्तदनुत्पादनस्य । नच मुख्यहेतुसंजवेऽप्यपरहेत्वनपेई कार्योत्पादः संजवति, तेषां तदनि- दानप्रसक्तेः । यो यदनावेपि जवति, न तत्तस्यकारणं । घटस्येव तंतवः । तन्नैवं तत्र तद्योग्यताजावः साधयितुं शक्यः । नचैवं साईकारस्यापि तद्योग्यता जवत्विति चिंत्यं, तस्य कदापि तददर्शनात् । श्रथाचहीयाः प्रत्यक्षमृषावादित्वमेतत् । यदहंकारिपुरुषत्रातानां संतमपि विद्याप्राग्जारमपहुध्वे । दृश्यते हि बहवोपि सुधियोऽप्रमाणोन्नताहंकारशिखरिशिखर- मारूढचेतसोऽपि विद्यावैशारद्यापहृतसहृदयहृदया: इति । तदेतदज्ञानमदिरापानविह्वलचेतमां प्रलपितं । तत्पुरुषाणां चातुर्वेदस्य विद्यात्वायोगात्, तदयोगश्च तत्फलविरहात्, विद्या हि ज्ञानमुच्यते, तस्य चानंतरफलं कुमार्गविरत्यादि, स- न्मार्गासेवनादि च। तथाचोक्तं ॥ ज्ञानस्य फलं विरतिरित्यादि। तथा तज्ज्ञानमेव न जवति यस्मिधुदित विनाति रागगणः ।

·गोष्ठी.
॥७॥
विद्य-तमसो हि कुतः शक्तिदिनकर किरणाग्रतः स्वातुमित्यादि । अहंकारस्य रागादिविनानावित्वात्तत्वतस्तदनेदाचेति ।
नचाहंकारः सन्मार्गस्तस्य नवहेतुत्वात् , शिष्टनिंदितत्वाच्च, आखेटकादिवत्. इति मिर्धा यत्राहंकारघोरांधकारप्रचारो,
न तत्र ज्ञानदिनकरकरविहार इति दांपाकरणं ।।
श्रतः परित्याज्योऽयं सर्वथा प्रशस्यश्रेयोमागाराधनप्रधानसाधनानवद्य विद्याविशारदिनिःसानिलाविजिरवलेपाक्षेपः । विधे-
योऽनवरतमप्रतिमगुणानुरागसंगः, उपार्जनीयाश्च सम्यग्ज्ञानविनयनयविवेकादिगुणनिकराः । यतो गुणा एव पुष्पापाः
प्रबलकलिकासवितासानुजावस्फुरदोषजाखबदुखेऽत्र क्षितितले, गुणवानेव च त्रिविष्टपेपि विशिष्टजनेषु स्पष्टप्रतिष्ठास्पदं
जंजन्यमानः समीक्ष्यते दक्षैः । यतो गुणाः सर्वत्र पूज्यते । तथा गुणवंतमेव हि वरीवृणीयुरहमहमिकया निरस्तापदस्तत्त-
त्सकलसंपदः, शधिसमिघा अपि संजतरगुणवचरणपरिचर्यालाखसमानसाः सर्वतस्तदन्यासदेशालंकरणं बोयेरन् ।
अप्रार्थिता अपिच तशुणप्रकरप्रेक्षणप्रहृष्टमानसा निर्व्याजनतिजावितांतः करणतया गुणवत्पदयुगलं स्वमौलौ मौखिलीलाम-
वसंबयेयुः । स्वजावादेव च प्रश्रयंति कविप्रकांडगंधवाहा दिनु विदितु च गुणवजरीयोयशःकर्पूरपूरसौरजप्रश्रिमानं,
यतो नहि विकसत्तरमंजोजन्म अधर्मकर्मकृतान्मवाजवलाचक्षुरनध्यक्षलक्ष्म्याः स्वस्मिनिवासाय प्रार्थनाचाटूनि
घटयपलभ्यते । किंतु गुणगरिष्ठश्रेष्ठस्नगनतया तत्रैव वावसीति सा । नचापि राजभाजीवराजी रणरणकारकारिमधुकर-
निकराकारणाय वचनाप्यरियरीति । किंतु स्वयमेव तगंधसौरललोलपास्ते मधुपा गायंत श्व तणनिकरान् कणकणा-
कारिरावप्रकारैः परिवरीव्रतः सर्वतः तदखंकरणनूयं संप्रतिपनीपचंते । अनन्यश्रिता अपि च स्वस्यैवोद्यडोजाविशेषस-
॥3॥

·मुन्मेषाय तथैवाईतया नरविसरोत्तमा अपि निवेशयेरस्तां निजोत्तमांगलागे खेनैव च वितंतन्यते तजंघसौरलपूर सर्वतो दिगुदरविवरेषु गंधवाहाः । तस्माद्गुणानेवेह बहीयोमहिमप्राग्जाराऽप्रतिहननहेतुतया निरूपयामः खड्वपि किंच । वचनमपि गुणवन्मुखादेव समुत्थितं सम्यगादेयतामादधानमादेशीयंते विबुधधुरीणाः । तथाचावादिषुर्विपुराः वीर जाजनसंरखं न तथा वत्सस्य पुष्टिमावहति । श्रावटगमानशिरसो यथा हि मातुस्तनात्पिवतः ॥१॥ तघत्सुजाषितमयं दीर अश्शीखजाजनगतं तु।न तथा पुष्टिं जनयति यथा हि गुणवन्मुखात्पतितं ॥२॥ तस्मादनणीयः श्रेयःसाधनप्रगुणगु- णानुरागादिगुणोपार्जन एवाहितावधानैर्जवितव्यं स्वहितैषिनिर्मनीविलिः । त एवचाहति श्रेष्ठ शिष्ठगोष्ठीमपि । तेनाथ अईथ प्रश्रीयःसझुणानुरागासंगितया यूयमिदानीमिमां । वयमपि च सम्यगुपासितश्रीगुरुचरणसरोजाऽप्रतिमप्रसादाद- धिकारिण एवात्र । यतो घढीयोपढिमजडिमप्रचंडिमावष्टब्धचेतस्का अपि श्रीमशुरुवदनोजबघचनप्रपंचोघहिनकरकर- निकरप्रतिहतांतरतम पटखपटिमतया समबोबोधिष्टादोदीयोबक्षणाप्रतिमप्रमाणबंदोऽलंकृत्यादिप्रशस्तशास्त्राणि । यतो नास्तीह तत्किंचिदवा, महतां चरणपरिचापि यत्पाटने न पटु पटिमानं प्रकटयति, घटयत्येवेयं दुर्घटोत्कृष्टविशिष्टश्री- घटानामपि स्टकं । विषटयत्येव च स्फुटं कटतटानीव घटपेटकं विकटतरफुरितकोटीरपि । सामान्यजनेष्वपि किंचिजरि- छपुण्यस्वविमवशात्तुष्टिपुष्टिमुपगताः श्रीगुरुपादा जायते एव जगज्ज्येष्ठस्नेष्ठसंपत्साधनपटिष्टाः।ययुक्तं । गुरुयाणं चखणसेवा न निप्फखा होश कश्यावि । ततः सुखेनैव तथाविधधिषणासाधिमविधुरा अपि श्रीमजुरुगुरुप्रसादमध्यासीना अध्यगी- महि, अधीमहे चाद्यापि विशुधबुद्धिप्रबोध्यमेध्यशास्त्राणि । तथा तत्तपस्तुव्यतिकरेषु तत्त्वातत्त्वविचारणचतुरचेतोवृत्ति-

·त्रैविद्य-
गोष्ठी.
तामपि प्रतिकर्स कलयामः । नहि श्रीमद्गुरुप्रसादकपद्रुमप्रजाववैनवस्येयत्ता कापि समस्ति । तथा स्वजावात् श्रीगुरूपदे-
शाच्च गुणवत्वेक्षणप्रहर्षिणोपि वरिवृत्मः । तथाविधबुधप्रष्ठप्रेष्ठवरिष्ठगोष्ठीरसिकस्वांततामपिदेधीयामहे । अतो युक्तिमत्येव
संप्रत्यावयोरेषा शास्त्रगोष्ठी । ततो विधीयते क्षणं । परं सा किमकुणलक्षणानुगामिनी । उत साहित्यसाहित्यानुसारिणी ।
कर्कशतर्कानुयायिनी वा जवन्यो रोचते । खक्षणानुगामिनी चेत् तदा संप्रति सकखेष्वपि लक्षणेषु श्रीसिधहेमचंबा-
जिधानमेव प्रधानतया पावदति तषिमुराः अतस्तदाश्रित्य प्रेर्यते किंचित् । वावत्त जोः । अधीये इति त्याचं
श् अध्ययन इति धातुमंतरेणापि कथमपि सिद्धयेत् ॥ सिद्ध्यत्येव जोः धीच अनादरे ह्यस्तम्या।६दिवादेः श्ये (सि३-
४-5 ) इति सुस्पष्टमेव । तथा उचच् समवाये इत्यनेनोच्यतीति, प्रा गंधोपादाने इत्यनेन व्याघ्रा इति । तथा। जागतीति
जागृक् निधाय इत्यनेन । तथा गृनिगरणे गर्हितार्थे यङि तापि वित्त्वे इस्व (सि ४-१-३५) इतिहस्खे शतोऽत
(सि ४-१-३०) इति ज्ञकारस्याकारे गहोर्ज इति (सि ४-१-४०) गस्य जत्वे आगुणेत्याकारे (भागुणावन्यादेः ४-१-४०)
तिवि गुणे चैवमपि सिध्यति इत्यादि त्याद्यतानि विचित्राण्यपि चित्रकराणि सेषित्वंते, कियंति वक्तुं शक्यानि । तथा
पंच षष् इति व्यवस्वापिते पंच च षट् चेति विग्रहे प्रमाणीति (७-३-१२७ ) डे अंत्यस्वरादिलोपे पंचपानाचष्टे इति
पिज् प्रत्यये अंत्यस्वरादे (७-४-४३) रित्यत्यस्वरखोपे क्रियात्वा (३-३-३ ) चातुत्वे किपि अग्रे हखशब्दे पंचषां
हसानीति समासे घुटस्तृतीयः (२-१-७६ ) इति षो मत्वे ततो इश्चतुर्थ (१-३-३ ) इति ढत्वे पंचकुलानीति सिद्धि-
मध्यास्ते । तथा उच्यतां विचार्य हर्ष स्वचेतसा. कस्यधातोः परस्परासंपृकानि त्रयोदश रूपाणि सेपिस्सेरन् । वावच्मो
॥७॥

·वा गिरतेरवपूर्वादवात् ( ३-३-६७ ) इत्यात्मनेपदे अद्यतनी ध्वमि सिंचि प्रत्यये सिजाशिषोरात्मन (४-४-३६ ) इतीमागमे सोधि वेति (४-३-७२) सिचो लोपेऽडागमे चोपमर्गाकारेण दीर्घत्वे नामिनो गुणो (४-३-१ ) वृतो नवेति (४-३५) पहे इटो दीर्घत्वे अवागरिध्वं १ अवागरीध्वं २ नवा स्वर ( २-३.१०५) इति खत्वे अवागविध्वं ३ अवागखीध्वं । हांतस्ठात्रीच्या वेति (५-१-०१ ) पहे ढत्वे अवागरिढुं ५ अवागरी ६ अवागलिदं ७ वागलीहूँ ७ तथा स्वरग्रहे- त्यादिना ( ३.५-६ए) मिटि नामिनोऽकखिहले रिति (५-३-५१ ) वृक्षौ अवागारिद्रं ए श्रवागारिध्वं अवागालिई ११ श्रवागालिध्वं १२ इडलावपहेच तां कितीरिति(५-५-११६) इरादेशे वादे मिन (३-१-६३) इत्यादिनोपांत्यदीर्घत्वे ना- म्यन्तेत्यादिना ढत्वे श्रवागाई १३ मिति सुसंगतान्येवेति॥३॥ तथा गमिप्रकृतेरंगीकृति विनापि जगामेतिरूपं निरूप्यते । तथाहि । जगिरगंदसः जगिमाचष्टे णिजि प्रत्यये नामिनोऽकलीतिवृषौ अंत्यस्वरादिखोपे जगयतीति विपि तसोपे णेरन- टीति (४-३-७३ ) णिज्लोपे जगितिमिछ । पुनर्जगिवाचरति कर्तुःक्विपि ( ३-४-२५) तस्य खोपे क्रियार्थत्वाचातुत्वे पंच- म्यामवि कर्तरीति ( ३-४-७१) शवि जगामेति रूपं प्रासिद्ध्यत् ॥ 3 ॥ मारिरेकाम इति रेकृ शंकायां मायूर्वका रेक- मानं प्रयुक्त णिगि अद्यतनीमप्रत्यये णिश्रीत्यादिना (३.५-५०) डे श्राद्योंऽशेति (४-१-२) पित्वे पूर्वस्य इस्वे जिंगलोपे मन्यस्या (1-२-११३) श्त्यकारस्याकारे मारिरेकाम इति सिधिमध्यास्ते ॥ २ ॥ एवं मामिनीमाम इति नवरं श्रमजमहममी- मृगम गतावितिधातुः ॥ ॥ इत्यादिमनोविनोदकाः क्रियाप्रयोगा बहवोऽपि बोजवति । तथा मासशब्दात् च्यामि मास- निशेति (२-१-१०० ) पोऽकारखोपेऽसिद्धं बहिरंग (५० न्या) इत्यकारस्थानित्वेन सोरु (२-१-७३) रित्यजावे धुट- ·विद्य- गोष्ठी. ॥ए स्तृतीय इति दत्वे तु न्यायानित्यत्वे माझ्यामिति मन्यते जाष्यकृत्। मुर्गस्तु मास्न्यामिति ॥ ॥ दधिसेगिति । ननु यदि गतिकारकडन्स्युक्तानां विजत्त्युत्पत्तेः प्रागेव समास इति न्यायात् संगिति पदेन समासस्तदा वृत्त्यतोऽसप ( १-१-२५) इति सस्य पत्वे विधातव्येपि पदत्वाजावात् पदादित्वाजावात् षत्वं प्रामोति ! सत्य, तदापि न जवति विधिव्याख्यानात् यतो नामसिदित्यादिनियमेन (१-१-२१) निवृत्ता पदसंज्ञा, वृत्त्यतोऽसष इत्यत्र सस्य तु षत्वे पदमेवतिव्याख्यानात् , विधीयते तर्हि दीर्घवपुष इत्यादी पत्वं, यतः षत्वे कर्तव्ये पदत्वं पदांतत्त्वाच्च षत्वं न स्यात्तन्न, नत्रा निर्दिष्टस्यानित्यत्वात् । एतदपि कुतो निश्चीयते व्याप्तौ स्सात् (७-१-१३०) इत्यत्र द्विःसकारपागत् , सहि ना निर्दिष्टस्यानित्यत्वात् प्राप्तस्य पत्वस्य निषेधार्थ ॥ ॥ एतच्च व्याकरणं कचित्प्रचुरतरन्याय विचार स्संचरं, श्यंच तेषां दिग । तथाहि नित्यानंतरंग बलीयः यथा ज्ञाया उदनो झोदनः तमिडति (श्रमव्ययात्क्यन् च ३-४-२३ ) क्यन् ततः सनि अकृतव्यूहत्वात् शा उंद- नीय स इतिस्थिते हित्वं प्रामोति औत्वं च, ततो नित्यत्वात् पित्वे प्राप्ते तद्बाधित्वाऽतरंगत्वादौत्वं जवति जुझौदनीयिषतीति ॥ ॥ तदेवं वक्षणामृतकहोखिनीलहरिमालाप्लवनप्राजवटीतीजावः प्रौढपुण्योपचयवन्य एवेति यतितव्यं तदातये विबुधधुरीणैः ॥ ॥ अतुलस्वलमते यदि कविकुखळदानिरुपछंदःपरिक्षाने नवतः कौतुक, तदा शृणु । समासमवि- पमपादादिप्रकारः प्रीणितविपश्चिन्मनांसि वहुधा बंदांसि तत्र नानाविधा जातयो बहुप्रकारा दंमकाः। मात्राउंदसि माग- ध्यां सप्तषष्टिः कोव्यः षष्टिलक्षाधिका जेदाः । उपहासिन्यां चत्वार्यनानि षट्पंचाशत्कोव्यः सप्तनवतिर्खदाः षष्टिः सह- माणि । आर्यायां पुनरष्टौ कोटयः एकोनत्रिंशल्लक्षाः विंशतिः सहस्राणि विधानानि । एतजताः प्रस्तारादयः षट् प्रत्ययाः ॥॥

·इत्यादि बंदोऽनुशासनं निस्तुषप्रतिजामाग्जारज्राजिष्णूनामेव सम्यगवगतं ॥ ॥ अथ कदाचित्साहित्यसुधारसास्वादे किंचित्सतृसं मनस्तदा सकर्षः समाकर्णय लेशतः तजतं स्वरूपं शब्दार्थवैचित्र्यबंधुरं कविकर्म साहित्यसारं ब्रुवते विधांसः तत्र शब्दो वाचक औपचारिको व्यंजकश्चेति त्रेधा, मुख्योपचरितव्यंग्यजेदेनार्थस्यापि त्रैविध्यं । शब्दस्य वैचित्र्यं दोषहा- नेन गुणाधानेन जूषणन्यासेन च बोलवीति । दुष्टासंस्कारासमानर्थकपदवाक्यलुप्तध्वस्त विसर्गातेष्टसंबंधवंचितसमाप्त- पुनरारब्धजनप्रक्रमक्रमादयो दोषाः। माधुयौजाप्रसादाख्या गुणाः। अनुप्रासादीनि जूषणानि । अर्थस्य वैचित्र्यं वस्त्व- लंकाररसजेदात्रेधा । इत्यादिशब्दार्थविचाररत्नसंजारलासुरे साहित्यसागरे कोविदानामेव प्रसरीसरीति बुद्धिबेडा । त था ॥ अत्कः शत्कयुतोऽक्षणकर्मकचपः कूचीवराटः कुणो निखाकोजनिमांगगः सहतके होलश्च होलबजं । सैवाघ्यकप्रतिष्कशो- गतसमाप्तावः समाकंचनो विष्यत्वं जवते क्रमादवकुटा राज्ञा ह्यऽदृष्टोषपात् ॥१ राजोत्पले हरिजुजामिह केशवस्य यस्योरसी- उरदनं च जटाकलापे । शंखांबरोपि पवनादरिनाथसूनुः कांतासवो गतनया विपुलं ददातु ॥२॥ पायाधः करणो रणोर- परणोराणोरणो वारणा दत्ता येन रमारमारमरमारामारमाः सारमाः। विष्णुर्जिष्णुरजीरजीरजरजीराजीरजी सारजी स श्रीमानुदयोदयोदयदयो दायोदयोवेदयोः॥ ३ ॥ इत्यादिविषम श्तरवृत्तसमस्याचित्रक्रियागुप्तकादीन्यनेकविषन्मनोविनो- दकलितकोशलान्यनेकशो जवेयुरिति कियउच्यते समधिकं, कौतुकमात्रप्रवृत्तेरिति । प्रामाणिकचूडामणे अथ षट्दर्शनीकर्कशतकशकरास्वादरसिकचित्तवृत्तिता चेत् तदा शुजोदर्कः खड्वयं तर्काजिवापसं- पर्क: श्त्याकर्ण्यतां हणं तपितर्कोपि। इह मूखजेदापेक्ष्या षमेव तार्किकाः । बौघा नैयायिकाः सांख्या जैना वैशेषिका

·त्रैविद्य-
गोष्ठी.
॥१०॥
जैमनीयाश्चेति । एतेषां च स्वरूपं निरुपमानपरिज्ञानप्रधानैरपि सूरिवरैअगौरवैरपि न शाशक्यते न्यष्ण वक्तुं । अनेके
चैतेषां तत्तत्तग्रंथसंदर्नेषु स्वस्वव्यक्तवक्तव्यताप्रकारविस्तारा नवंतस्तु स्वयमेव तान्मतपूर्विण एवेति किमुच्यते ऽधिकं ।
परमेते श्रीमशिनपतिमतमेव विततमवितयतया मतिमतामनिमतं । यत्र रागषाधशेषदोषप्लोषी जिन एव देवः । तथा
अजिब्रह्मचर्यादिगुणपरिकरितमूर्तयः सुसाधव एव गुरवः । तथा निसर्गतोऽपवर्गसंसर्गहेतुर्दयामूलो धर्मः । तयोत्पादन्य-
यौव्यात्मकं वस्तु तत्त्वमिति। एवमेव चैतच्चतुष्टयं युक्तियुक्तमुत्पश्यामः।तत्र तावद्देवो जिन एव विचारचारुचेतसि चकास्ति
नापरः । एतद्धि देवलक्षणं, यदपारसंसारकांतारोदरप्रसारिसंसारिसारंगसंघरंगनावप्राणप्रहाणकारिप्रकृष्टकूटकपटकोटिघट-
नापटीयोमृगयूपमानाशेषरागादिदोषाऽदूषितत्वं । तथा निखिललोकालोकाकलनकुशखामलकेवलालोकसंपदाखिंगितत्वं ।
तथा अनादिलवोपचितप्राणिपरंपरानेकतत्तनवज्रमप्रमुखाशेषःखोत्करांकुरपूरपरोहामतिहततया (हननयो ) उर्वारकर्मप-
टखीपटसविकलत्वं, विगताशेषजन्मजरामरणादिक्लेशविह्वलत्वं । तया निरवधिनिरपायाजिमब्रह्मदर्शनानंदवीर्यात्मकत्वं। तथा
अखिलत्रिभुवनवलयस्यापि अहमहमिकामहत्त्वमित्यादि । इत्यादिलक्षणलक्षित एव च श्रीमान् जिनः प्रख्यायते संख्या-
वह्निः । तथा सर्वप्राणिप्रकरप्रकृष्टप्रमोदप्रदाने प्रवणा श्रीमन्नगवन्मूर्तिरपि चात्र साक्षिणी । तथाहि-अनुमेमीयते हि मनी-
पिणा निरंकमृगांकमालोज्ज्वल विपुलकपोबस्थतप्रसर्पपश्मिविस्मेरिताखिलमनीषिजनमुखारविंदप्रकृष्टप्रशमामृतरसस्पंदिव-
दनेसंदर्शनेन। तथाऽनवमप्रशमसुधारसपूरपूरितोत्फुलकमलदसमंजुलोन्मीसदचटुखलोचनयुगलनिजाखनेन च क्रोधादिवि-
कारप्रकारधिकार । तथा बोबुयते प्रबुधाः कामिनीकमनीयांगपरिष्वंगप्रसंगविवर्जितोत्संगसमीक्षणेन स्मरतिरस्कार
॥ १० ॥

·जाज्ञायते विज्ञाः समस्तशस्त्रा बादिविकसकोमलसरखजुजयुगल विलोकनेन विषपदोषप्लोष । निश्चीयते च विपश्चितः सम- स्तप्रशस्ताप्रशस्त क्रियाकरणपरिहरणचणत्वेन कृतकृत्यादित्वात् (त्वम्)।तथा च प्रोचिवांसः स्तुतिकृषिघांसः प्रशमरसनिमन्न दृष्टियुग्मं प्रसन्न वदनकमलमंकः कामिनीसंगशून्यः । करयुगमपि यत्ते शस्त्रसंबंधवंध्यं तदसि जगति देवो वीतराग स्वमेव ॥१॥नचैवं हरिहरविरंचिप्रवृतीनामपि मूर्तिषु तचिहादर्शनात् रागादिरहिततेति चिंत्यं, यतो नियत एवं नयः केचिदेवेषु प्रसरोषसमुन्मेषोचमचकुटितटस्थपुटितोत्कटललाटपट्टावलीटीकनेन प्रकटमेव विकटक्रोधोउत्कृपीटयोनिप्लुष्ट- विशिष्टयशम्शरीरत्वं । सुबोध एव च केषुचिपिलसत्रमणीरमणीयांगरमणरसिकतावलोकनेन विस्फारस्मरापस्मारघस्मरः । तथा सुज्ञान एव पुण्यपरिझानैः करालकरवालप्रचंमकुंडलितकोदंडकांडोससन्नबमुजरशूलशक्तिप्रमुखाप्रशस्तशस्त्रनिचयांत्रि- तकरनिकरावधारणेन विषेषोन्मेषः, लक्ष्यते दक्षः करतलकलितामखजपमालिकासंकखनेन व्यामोहसमूहो विद्यमानः तमुत्तरतरपरमध्येयरूपदेवांतरविशेषश्च । तथाध्यवसीयत एव सनिः पाणितलावलंबिविमलजलकुंमिकाकहपनेनाशौचशौच नीयत्वादिनिः सर्वसंसारिपाणिगणेच्यो निर्विशेष इति । तथाचोक्त स्त्रीसंगेत्यादि । तत्कयत जोः कथमेते तथा २ रागा- दिदोषमश्रिता अपि देवत्वमर्हति । एवमपि तदेवत्वकरूपने विलुप्ता सा समग्राप्याराध्याराधकव्यवस्म । सर्वसंसारिणां रागा- दिमत्त्वाविशेषात् देवत्वोपपत्तेराराध्यत्वप्रसंगात् । अहो मोहनटनाटनप्रकारः । यतः " सरागोपि हि देवश्चेत् गुरुरब्रह्मचा- यपि । कृपाहीनोऽपि धर्मः स्यात्कष्टं नष्टं हहा जगत् १" ततो युज्यते खलु सारेतरवस्तुन्यतिकरविचारणचणचित्तवृत्तीनां देवतत्त्वे सम्बविचारो यतः उक्तं नयः । नेत्रनिरीक्ष्य विषकंटकसर्पकीटान सम्यक्पया ब्रजति तान् परिहत्य सर्वान्।

·गोष्ठी.
त्रैविद्य कुज्ञानकुश्रुतिकुदृष्टिकुमार्गदोषान् सम्यग् विचारयतु कोऽत्र परापवादः ॥ १॥ यथाच विचारितं जगवतिः पूर्वसूरिलिः
सम्यग्नयमार्गानुगामिनिः ॥ ताहि । विष्णुः समुद्यतगदायुधरौत्रपाणिः शंनुर्घखन्नरशिरोस्टिकपालमाली । अत्यंतशांतच-
हरितातिशयस्तु वीरः कं पूजयाम उपशांतमशांतरूपं ॥१॥ अयोधनादिकुलनाशकरो बनूव विष्णुईरखिपुरनाशकरः
किलासीत् । क्रौंचंगुहोऽपि दृढशक्तिहरं चकार वीरस्तु केवलजगजितसर्वकारी ।श पीड्यो ममैष तु ममैष तु रक्षणीयो
वध्यो ममैप तु नचोत्तमनीतिरेषा। निःश्रेयसान्युदयसाख्यहितार्थबुद्धवीरस्य संति रिपवो नच वंचनीयाः॥२॥ रागादिदो
पजनकानि वचांसि विष्णोरुन्मत्तचेष्टितकराणि च यानि शंजोः । निःशेषदोषशमनानि मुनेस्तु सम्यक् वंद्यत्वमर्हति नु को
नु विचारयध्वं ॥४॥ यश्चोद्यतः परवधाय घृणां विधाय (विहाय ) त्राणाय यश्च जगतः शरणं प्रवृत्तः। रागी च यो
जवति यश्च विमुक्तरागः पूज्यस्तयोः क इह ब्रूत चिरं विचिंत्य ।। रुषो रागवशात् स्त्रियं वहति यो हिंस्रो हियावर्जितो
विष्णुः क्रूरतरः कृतनचरितः स्कंदः स्वयं ज्ञातिहा। क्रूरायर्या महिषांतकृन्नरवसामांसा स्विकामातुरः पानेनुश्च विनायको
जिनवरे स्वपोऽपि दोषोस्ति कः ॥ ६॥ बंधुर्न नः स जगवानरयोपि चान्ये साक्षान्न दृष्टतर एकतमोऽपि चैषां । श्रुत्वा
वचः सुचरितं च पृथग्विशेष वीरं गुणतिशयसोखतयाश्रिताः स्मः। ॥ यस्य निखिलाश्च दोषा न संति सर्वे गुणाश्च विद्यते।
ब्रह्मा वा विष्णुर्वा हरो जिनो वा नमस्तस्मै ॥ ॥ इतिखोकतत्त्वनिर्णये श्रीहरिजनसूरिपादानां वचांसि । तथान्येप्यूचि-
वांसः । ईशः किं निन्नलिंगो यदि विगतजयः शूलपाणिः कथं स्यान्नाथः किं निचारी यतिरितिच कथं सांगनः सात्म-
जश्च । श्राजः किन्त्वजन्मा सकसविदिति किं वेत्ति नात्मांतरायं संक्षेपात्सम्यगुक्तं पशुपतिमपशुः कोऽत्र धीमानुपाते
॥११॥

·॥१॥ ब्रह्मा चर्माक्षसूत्री सुरयुवतिरसावेशवित्रांतचेताः शंनुः खट्रांगधारी गिरिपतितनयापांगतीलानुबचः । विष्णुश्च- क्राधिपः सन् ऽहितरमगमजोपनाथस्य मोहादईन् विध्वस्तरागो जितमरणजयः कोऽयमेष्वातनाथःश इत्यादि । एनमपि च जगवंतमत केचित् महामोहोपहतमतयोऽनधिगतैतत्रिनुवनानुपममहिमप्राग्जारा मानुषत्वमात्रेणासर्ववेत्तृत्वमुजावयं- तोऽनाप्ततया प्रतिपनी पदिवांसः । तथाहि । ते ह्येवमनुमानयंति । ज्ञानवर्षमानादिर्जिनो न सकवार्थसाक्षात्करणकुशख- ज्ञानशाली । मनुष्यमात्रत्वादस्मदादिवत् । नचासर्वज्ञोप्याप्ततया स्वीकर्तुमुचितः, सर्वेषामपि तत्प्रसंगात् । तदेते मंदबु- भयो यत्तदसंबचपलापिनः कस्य स्युन हास्यास्पदं । अन्वयव्यतिरेकासितोयुगपदसिद्धतायशेषदोषदूषितत्वात् । अंधाः सर्वेपि पुरुषा, मनुष्यत्वात्, प्रसिद्धपुरुषविशेषवदित्याद्यनुमानवत्पदस्य प्रत्यक्षादिनिर्बाध्यमानत्वात् । एत- मुक्तोत्तरेणापि विषां लङवेत्यवगणयितव्याः । तथा त्रैलोक्यागुताचिंत्यमहिमवत्त्वेन जगवतो मानुषमात्रताया असिधेः । तस्य च महिमांजोधेरयं बिउरेको व्यावय॑मानः समाकर्ण्यतां समुत्कर्ण सकर्णाः । तथाहि ॥ अनंतम- हिमवैलववतो जगवतो ज्ञानत्रयावलासिनः स्वर्गावासप्रवासिनो गर्नावतरणसमय एव तावत्समुपसजते चतुर्दशनुवना- धिपत्यं सूचयंतीव चतुर्दशोदारस्वामानि जननी । समुपजाते च जगवजन्मनि, प्रसाद्यंते सर्वतस्तत्हणादेवोद्यो- तजरसखानि दिग्मुखानि, नारका अपि च जगवतो लोकोत्तरानंतमाहात्म्यवृशिमवशादंतमुहूर्तकावं कलयेयुरतुख- सुखानि । वसुंधरापि च त्रिनुवनजनतोत्कृष्टपुण्यप्रचयोपचितोत्तमपुरुषजन्मप्रहर्षिणी समुस्लसिति चतुरंगुली । अपच सर्वथा अचिंत्यत्वेन जगवन्महिनो कगिति पाउप्रकंपप्रेरिताप्रतिहतप्राज्यावधिज्ञानावबुधजिनजन्मानः सरजसमेव समि- ·विद्य- गोष्ठी. यूति प्रस्फुरद्वहुसजक्तिप्राग्जारपोसासितोलसहोलकबोलोमासिमानसांजोधयस्तत्ताहदिव्यासंपन्ना अपि पट्पंचाश- दिकुमार्यो जिनजन्ममंदिरोदरे, विनयावनतशिरसश्च संस्तुत्याईतं तन्मातरं च, विदेधीयते विधिवत् कृतकृत्यमात्मान मन्यमाना आयोजन क्षितितसंमार्जनगंधोदकप्रवर्षणपुष्पप्रकरप्रवर्षणादिकृत्यैरनुपमानं जगवजन्ममहिमानं । तथा सुरें प्राणामप्यासनानि त्रिजुवनप्रौढपरिवृढप्राप्तिमजवत्प्रसपत्प्रहर्षप्रकर्षानरीनृततीव तत्कालमेव कलयंति चलत्वं । जटिति प्रकटितोत्कटक्रोधसंघट्टोबसकुटितटस्पुटितललाटपट्टप्रकटनपूर्वकंप्रयुक्तावधिज्ञानज्ञातत्रिजगत्पतिजन्मानो जगवनमस्कृ तिस्तुतिविरचनपराश्चतुःषष्टिरपि प्रयतते सुरेंजा अहंक्रानिमहिमप्रथनाय । अथच जक्तिप्राग्जारलासुरांतःकरणा मिलि त्वा समग्रा अपि सुरविसराधिराजा अमरगिरिगरीयःभंगाग्रासंगिसौवर्णसिंहासनाध्यासिनो वितन्वते जगवतः हीरपारा- वारोदरस्फुरनीरपूरपूरितकुंजसंचारैर्जन्मानिषेकमहोत्सवं । तत्रच महाप्रयलप्रताडितोइंडजिप्रचंडढक्कबकत्रंबकहडकादि- दिव्यजव्यातोद्यचक्रोजवन्मिलत्सकसदिक्कनवालोन्चलद्वहुसप्रतिरवोत्तासविपुलनजोमंडलाविलंबिप्रबखतरोटवणाबखकोलाह- खोत्रस्यत्तरसतरतारचतुर्जलधिजठरांतरस्फुरत्तिमितिर्मिगिलाद्यतुचमत्स्यपुछोडालिताखिखजखजरोत्संगरंगतुंगतरतरंगजंगप- रंपरोत्पतत्सीकरप्रकरैर्धाव्यते ब्रह्मांडलांममपि । तथा सरजसरसवशनृत्यदमरसुंदरीसुंदरोरसः स्लीप्रस्फुरत्रुव्यत्तारतरहार- संजारदिगुदरविकीर्यमाणदिनक्तमुक्ताप्रकारैस्तारकितमिवाजाति जूवलयमपि इत्यादिलगवजानिमहव्यतिकरसमुपजातात निममहिमवंहिमोजावने न प्रविष्णुर्विष्णुरपि। श्रथ चानवरतसुरविसरपरिकरितमूर्तिरधिगततदवसरो जलधरधाराधोरणी वानपेक्षितविषमोन्नतादिविजागः सुरतरुरिव त्रिजगजनसमीहितार्थसार्थप्रमनप्रत्यक्षो वरिपृश्यावर्ष सुवर्णमणिकूवार ·गजरथाश्वपरिकरपुरजनपदादिजिरपि, तदनु परिहरन् समग्रसंगानुषगमप्यालिंगेत नगवंतं सकललोकाखोकाकखनकुशखाम- खकेवखाखोकसंपत् । अब चाहमहमिकावनम्रकममूर्षानबिनुवनविनुनक्तिप्रकटनोत्कंटुलमानसा विरचयंति चराचरोदा- राधारसारैरिव सुरासुरविसरा जगवत्समवसरणं, यन्न शक्यते गुरुतरप्रतिजालाजिष्णुना सुरगुरुणापि व्यावर्णयितुं । यत्र जगत्रयीत्राणायेव सजितस्वर्णरजतमणिमयी वात्रयी । दध्वनीत्ययमेव त्रिनुवनत्राणचंचुश्चातुर्गतिकनवोद्भवन्नयनरापहारी जगवान् शरणमाश्रीयतामिति वदन्निव चतुर्दिगागतजनेच्यो जलधरध्वानधिक्कारकारबंधुरोडुरध्वनिमादधहुँमुनिः । नर्ति प्रबलमहाबलाबलांदोलितस्त्रिनुवनदमनोद्दामपटिमैकधामाक्षाममोहविषः प्रोजासनोपार्जितोद्यजयपताकेव वास्तोष्पतिस- मुत्तजितो जंजजित्केतुः। इतस्ततः स्वामिपादारविंदवंदनोद्भूतप्रनूतप्रमोदातिरेकात् विमोमुच्यते नाकिनिकायाः सिंहना- दान् । मधुरतरारावचालितांबरोदरांतरालं जेगीयंते लगवशुणनिकरान् किंनराः । नृत्यंति चाप्रमाणप्रमोदनरलासुराः केचित्सुरविसराः । तत्रच नगवाननवरतं पुरः५ संचार्यमाणस्फुरत्किरणनिकरकर्बुरितांबरोदरोदारचामीकरोज्ज्वलकमलमंजु- खदलेषु पदयुगलविन्यासं विदधत्सर्वतोऽचिंत्यमाहात्म्यवशतः संनमत्सु तरुगणेष्वपि प्रविश्य प्राग्दिशा विलसदशोकतरुतले त्रिदशपरिवृढोपढौकिताढचामीकरोजासिसिंहासनेऽध्यास्ते । शिरसि दरिधरीति चापहृतसकलसितकरमंडलस्फुरद्धवलि- मोनवहर्पसंचयं जगवतस्त्रिजुवनपतित्वावबोधकं त्रिदशगणपतिर्विपुलमातपत्रत्रितयं । चाखयंति चोजयतोऽपि सुपर्वप- तयो जाह्नवीजलसमुचलघिमलकबोलोलासिजाजरञाजितोदारचामरश्रेणीं । इत्याद्यनंतातिशयधाम्नो नगवतो महिम्नः प्रभने सुरगुरुरप्यप्रनुरेवेति किमुच्यतेऽस्मादृशेरिति । एवंच विरचय्य चिरं त्रिजगधितोपदेशोपकार बजूवानंतचतुष्टयीस्व-

·गोडी.
विद्य-
रूपो विमुक्तदेह स्थितिः, सर्वजन्मजरामरणादिक्लेशविरहितः, प्रागप्रदर्शितस्वरूपः, सिद्धावस्थासंसर्गजागपि । तस्मान्मात्स-
ोत्सारणेन सुनिश्चितपारमार्षिकदेवांतरानावेऽत्र त्रिनुवने श्रीमान् जिन एव सेव्योऽपवर्गाजिलाविनिरिति ।
तथा गुरवोऽपि सम्यग् ब्रह्मचर्याद्यजिह्मगुणपवित्रपात्रीजूतगात्रा एव हि सम्यक्परिज्ञातश्रेयोमार्गाराधनसावधानाः पर-
स्यापि तत्प्रबोधने प्रवर्त्तने च प्रत्यला यथावदासेव्याः स्वहितमिल्नुनिः। यतो नहि स्वयमविज्ञातश्रेयोमार्गा श्रप्रवर्त्तमा-
नाश्च तत्र परेषां तत्मबोधप्रवृत्तिप्रदाने प्रत्यक्षतामाकलयंति । स्वस्मिन्नसतः परेषां प्रदातुमशक्यत्वात् । स्वयं दरिजो न
परमीश्वरीकर्तुमीश्वरः इति न्यायात् । तन्मार्गश्च सर्वविरतिदेशविरतिजेदेन विविधः श्रीमधर्मनिधिः । तत्र सर्वोत्तम-
गरिमगुणवत्त्वाशुरुत्वलक्षणस्य सर्वपिरता एव गुरवो गुरुगौरवार्हाः । ते च पंचमहाव्रतधुराधरणधौरेया एव जवेयुस्तेचैवं
शेयाः। ये हि सूहोतरादिनेदाशेषसत्त्वसंघातोपघातरदैकनिन्ना एव यतते सर्वथा मनोवाकाययोगैः । प्राणांतेऽपि च विश्व-
विश्वविश्वाविश्वासाचशेषदोषधिरेफनालीनालीकं वावचति वचन। कडपांतेपिच ये नेहमानोपजीविनः सर्वप्राणिपीमापवर्जि-
नस्तत्तषिततर्गतिगतनुःखसंगतिनिदानं नैव शेश्रीयंते ह्यदत्तादानं । नैव ररस्यते मनसापि तत्तनवज्रमाद्यशर्मरमाकार्मणे
सर्वधर्मकर्मनिर्मथने रमणीरमणीयांगरमणे । सर्वजयनिधाने संसारानुसंधानखोजप्रधाने सद्भुद्धितिरोधाने निःशेषदोषपो-
पाधाने तत्तानविधाने सदा शोकोकमादधाने सर्वाशर्महाधर्मकर्मोपचयं विदधत्येवपरिग्रहसन्निधाने (न)मनःप्रणि-
धानं । एवं च पंचमहाव्रतीधुराधरणधुरंधरा निषेधयंत्येव रजनीलोजनजजनादिसमस्ताश्रवसंतानं । दंदह्यतेऽनवरतं
उस्तपतपःसमुद्दीसज्वखनज्वाखाजिर्निजपुष्कर्ममर्मतृणसंदोहान् । निरोधयंति च ये साधुयोधाः समितिनिपुणतयामनोवा-
॥१३॥

·कायकायावविरोधिनः । नाश्वियंति च सदा गुतित्रितयावासनिवासिनः क्षितितखसमुखलद्बहुखकर्मकश्मखधूलीं । ततश्चैवं सम्यगवगतस्वरूपशिवपथपधिकाः सुसाधव एवान्युपेया गुरवो नापरे । सावधकर्मन्यो विरतिविरहितानामपि गुरुत्वे पशूनामपि गुरुत्वप्रसक्तेर्विशेषाजावात् । किंच यतो यथावत् तत्त्वातत्त्वप्रबोधप्रदानेन परेषां जवावटप्रपातरक्षणादेष गुरवो गुरुगौरवमर्हति । ततश्च तत्तत्प्राणिप्रहाणादिकुधर्मोपदेशानुमेयाज्ञानगदांधितलोचनाः कथं परेषां तत्त्वमार्गोपदर्श- नेन मुर्गतिगर्तावर्तप्रपातरक्षिणः । नांधा अंधैर्निरुध्यते विधिवदधमाध्वप्रवर्तनात् । तथा कथं गुरुतरपरिग्रहाद्युपलशिला- जारजारितांगाः स्वयं संसारसागरकोडे बुडतः परेषां तत्तारणाय प्रगहनायत इति विमयतां क्षणं गुरुतत्त्वमपि ॥ ॥ तथा श्रीमान् धर्मोपि श्रीमशिनवरोपदिष्ट एव प्रतिजाति प्रेक्षाचक्षुषामदूष्यतया । यत्र हि ब्यावय॒ते, सकसजीवनिका- याजयदानमेव प्रधान सर्वसत्त्वैकहिताधानं । विरतिरेव प्रशस्यते सर्वपुःखसंयोजनेन्यः सदा मिथ्यावचनादत्तादानाब्रह्मप- रिप्रहरजनिजोजनेन्यः । विलियंते च यत्र प्रयत्नतः क्रोधमानमायाखोजकषायाः । अधिक्रियते च विनयार्जवमार्दवहांति- प्रवृतयो गुणाः । श्रादेशीयंते सकखपुष्कर्ममर्मविपुरं परमपदसौधाधिरोहसोपानवीधीप्राय बहुधा तपः । इत्यादि का शकोत्यस्य श्रीमधर्मनरेंजस्य बंडीयोवैजवप्रश्रिमानं प्रथयितुं । साक्षात्कहपतरुरेवायं त्रिजगजानमन कहिपतानापसंपत्सं- प्रवितरणायाव्य सवेतालज्वलनज्वालाकराखरिपुकरवासप्रबखमृगराजोत्फणफणिपतिप्रतिभ्योपि परित्रायत एवासौ निज- जातिकजननिकरं । रक्षत्येवायं सम्यगाराधितो दुस्तरतरजलधिजलपूरापारकांतारोदरेऽपि प्रसरतस्तनुमतः । किमुच्यतेऽ धिक । शिवपदसुखास्वादफखस्यापि प्रवितरणे पटीयानेवायं । नचैवं परतीर्थिकसार्थसमर्थिता अपि तत्प्रापणप्रवणतया च-

·विद्य-
गोष्टी.
॥१४॥
कासति चतुरचेतस्सु । तत्र पट्जीवतत्त्वावबोधतपक्षोपायानपायप्रयत्नानावात् । तथा असकसकसयितृपुरुषविशेषमणी-
तत्त्वात् । निविडरागषकामक्रोधखोजाधजिजूतैरजितेंबियपुरुषविशेषैः परिगृहीतत्वाचेतिहेतुत्रयी। नचैषा असिनता-
विदूषणकणेनापि परीकरितस्वरूपा । यतो न तावहौकिकधर्मेषु प्रथमतः षट्जीवपरिज्ञानपूर्वकस्तपक्षाप्रयतः । तपघा-
ताविनाजाविस्नानादिक्रियास्वपि धर्मबुद्ध्या प्रवृत्त्युपलब्धेः । नच तासामपि धर्महेतुतेतिचिंत्यं विचारचारिमावदातहृदयैः,
जलशैबसायेकेंजियजंतूनां तदाश्रितत्रसजंतूनां च प्राणापहारकारित्वात् । यमुक्तं उत्तरमीमांसायां "दूतास्यतंतुगलिते ये
बिंदौ संति जंतवः । सूक्ष्मा भ्रमरमानास्ते नैव मांति त्रिविष्टपे" ॥तथा स्कंदपुराणगतनरपुराणे । कुसुंलकुंकुमांजोवनिचितं
सूताजंतुनिः। न दृढेनापि वस्त्रेण शक्यं शोधयितुं जलं ।। सूक्ष्माणि जंतूनि जलाश्रयाणि जलस्य वर्णाकृतिसंश्रितानि ।
तस्माजालं जीवदयानिमित्तं निशूराः परिवर्जयति ।श" इत्यादि।नच हिंसा क्रियाया अपि धर्महेतुता, निरंतरं तन्मात्रो-
पजीविनां शौनिकधीवरादीनामपि परमतमधार्मिकत्वेन विप्रादिनिरपि पूज्यत्वोपपत्तेः । नच तेषामाजीविकाधिया तत्र
प्रवृत्तेऽर्गातिदौर्गत्याधिगतिनिदानाय सा, परेषां तु परलोकैकहितधर्माश्रितया तत्र प्रवृत्तेर्जविष्यति तन्तुरितिवाच्यं । पर-
बुद्धिजेदमात्रेण जावानां स्वनावनाशाजावजूमिकत्वात् । प्राणापहारस्वलावे विषलक्षणे जीवितमरणाशंसिनोपयोरपि
प्रवृत्ती तुझ्यस्यैव फलस्योपदर्शनात् । अथ मन्येथाः । न स्नानादौ प्राणिप्राणोपरमेणधर्मागता, जलादीनां प्राणित्वेनाऽप्र-
सिधे । तदाश्रितानां च कतिपयत्रसजंतूनां वधसंजवेपि तक्रियोपार्जितोर्जस्विपुण्यप्राग्जारप्रतिहतत्वेन तषधोलावद्यकणि-
कायास्तीर्थयात्रादिष्विव तदंगतोपपपत्तेरिति । एतदप्यज्ञानांधकारनिकरबाधितहष्टितावचेष्टितं । अनुमानादिप्रमाणैर्जखादी-
॥१४॥

·नामपि जीत्ववेन पूर्वसूरिनिः प्रसाधनात् । तथाहि । अांतरिहं जलं सात्मकं । अनादिविकारे स्वतः संजूयपातात् मत्स्यादिवत् । जौममंजोऽपि सात्मकं । हतनूसमानस्य स्वजावस्य संजवात् , वर्धरादिवत् । तथा वनस्पतिरपि सात्मकः । स्वप्रायोग्याहारेण वृद्धिदर्शनात् , बाखादिवत् ॥ ॥ ताप्तप्रणीतागमप्रतिपादितत्त्वाच्च जलादीनां जीवत्वमवसेयं । नच तेषां संदिग्धाप्रमाणता, रागादिविरहितपुरुषविशेषप्रणीतत्वात् । रागवतो हि मतिरसर्ववेत्तृत्वेन, तत्परतंत्रतया च कचिन्मो- मोदि । क्षेषजाजश्च कचित् वेष्ये वस्तुनि दोषोहि । अतस्ततः संजवति क्वचिदनृतगिरामप्युभिरणं । तहितस्य तु किं नाम स्यात्तन्निदानं । यमुक्तं । रागाघाघेषाधामोहाघा वाक्यमुच्यते ह्यनृतं । यस्य तु नैते दोषास्तस्यानृतकारणं किं स्यादिति। नच तत्प्रणेतू रागादिनिवृत्तिरपि संशयदोवावलंबितामाकसयित्री, तमुक्ततत्त्वस्य समभैरपि परतीभिकसाथैरपि व्यर्थयितुम- शक्यत्वात् । पूर्वापराव्याहतवचनवादित्वाच्च । तस्मान्न तत्प्रणीतागमस्य प्रामाण्ये संदेग्धि कश्चनापि विदग्धः । तथाचोवि- वांसो विघांसः। “हितोपदेशात्सकलाकृतेर्मुमुकुसत्साधुपरिग्रहाच्च । पूवापरार्थेष्वविरोधसिस्त्विदागमा एव सतां प्रमाणमि- ति"। नच हरिहरादिनिरातैस्तथानुपदेशनात्संदिग्धमेव जलादेः सात्मकत्वं । तेषां पूर्वप्रदर्शितन्यायेन रागादिमत्त्वेन, प्रद- शयिष्यमाणयुक्तेश्च सर्वज्ञत्वासिधेराप्तत्वालावात् । अनिधेयं वस्तु यथास्थितं यो जानीते यथाशानं चानिधत्ते स श्राप इति लक्षणस्याघटमानत्वात् । तथा हरिहरादिजिराप्तैस्तथानुपदेशनमप्यसिहं । जले विष्णुरित्यादिना, वेवेष्टि ज्ञानात्मना चराचरोदरमिति विष्णुरितिनिरुक्तेः परमार्थतो जीवत्वस्यैवानिधानात् । तथा महाजारते श्रारण्यके पर्वणि पंचमपत्रे । एवं पतति संसारे तासु ताविह योनिषु। अविद्याकर्मतृष्णानिाम्यमाणोऽय चक्रवत् ॥१॥ ब्रह्मादिषु तृणातेषु जूतेषु परिवर्चते।

·त्रैविध- गोडी. ॥१५॥ जखे मुवि तथाकाशे जायमानः पुनः रित्यादिना तृणजखनुवादीनामपि प्राणित्वेन प्रधानत्वाच्च (प्रसाधनाच)।तथा। बाध- कानावादपि तेषां तत्त्वमवबोधन्यं, तद्वाधकं हि गत्याद्यजावश्चेत्तदा कीलितपुरुषादिना व्यजिचारः। श्वासादिरहितत्वं चे- त्तदप्यसन अस्पष्टस्यातिशयिवेद्यस्य तस्य तेषामभ्युपगतेः । स्पष्टस्य च यूकामत्कुणदंशादीनामप्यदर्शनात् । इत्याद्यनेकशो युकिनिः सप्रपंचं प्रपंचितं खट्वेतत्पूर्वसूरिजिरित्यलं विस्तरेणेत्येवं जलादीनां सात्मकतासिद्धेः तत्पाणिप्राणोपहारकारित्वा- दवसेया नानादिक्रियास्वधर्मांगतेति॥ ॥ यच्चोतं तदाश्रितानां कतिपयत्रसजंतूनां वधसंजवेपि तक्रियोपार्जितेत्यादि, तत्र- विचार्यते किंचित् । ननु तत्र कौतस्कुती पुण्यसंपत्तिरिति वाच्यं । बाह्यदेहमखापगमादिति चेन्न बाह्यदेहमखापगमेप्यांतरम- खापगमाजावात् तयोः प्रतिबंधासिधे, परिस्थूलस्य बिमादेरप्यंतर्मलानपगमात्सूक्ष्मतरपापमखापगमसंजावनाया अप्ययुक्त- त्वात् । किंच जलेन बहिरशुनमखाद्यपनयनाद्यद्यांतरस्याप्यशुजमखस्यापनयनानुमितिरेव स्रक्चंदनागरुकस्तूरीकर्पूरविलेपना- दिशुजषव्यस्याप्यपहरणदर्शनादातरशुजकर्मणोप्यपहरणप्राप्त्यनुमितिरपि उर्भिवारा स्यान्यायस्य समानत्वादेवं चानिष्टाप- त्तिरिति । अथ क्रियात्वादिति चेन्ननु सा किं सामान्यतस्तन्मात्रं विशिष्टा वा काचित् । श्राद्यविकपे त्रिभुवनस्यापि सक्रि- यत्वात्स्वर्गाद्यावासेष्वेव निवाससंजवात् श्वत्रादीनां रिक्तताप्रसक्तिः । वितीयेतु किनाम तस्या विशिष्टत्वं, निरवद्यत्वं चेत्तदे- तन्महदपत्रपिष्णुताविचेष्टितं । असंख्यसत्त्वोपघातनिर्वय॑त्वेनावद्यप्राग्लारस्य तत्रानंतरमेव प्रदर्शितस्याप्यस्मृतेः। आगम- प्रतिपादितत्वं त्वनुद्घोप्यमेव, तत्प्रतिपादकागमानां हिंसादिसंसक्तपयोपदेशादिना प्रमाणत्वानुपपत्तेः। यदूचे जिनस्तुतिकृता 'हिंसादिसंसक्तपयोपदेशादसर्वविन्मुखतया प्रवृत्तेः । नशंसर्बुधिपरिग्रहाच मस्त्वदन्यागममप्रमाणमिति" । तथा कचि- ·निषिञ्चत्वादपिातउक्त व्यासेन "नोदकविनगात्रो हितात इत्यभिधीयते। स स्वातो यो दमस्त्रातः स बाह्यान्यतरः शुचिः १॥ चित्तमंतर्गत पुष्टं तीर्थस्नानैर्न शुरुति । शतशोपि जवैधौंते सुराजांडमिवाशुधि ।श आत्मा नदी संयमतोयतीर्थी सत्योदका शीखतटा दयोर्मिः। अत्राभिषेकं कुरु पांमुपुत्र नवारिणा शुमति चांतरात्मा ।३ अन्यैरपि । मृदो लारसहनेण जखकुंजशतेन च । न शुश्यंति पुराचाराः स्नातास्तीर्थशतैरपि ।।।न शरीरमखत्यागानरो जवति निर्मलः । मानसैस्तु मर्मुक्तो जवत्येत्र हि निर्मखः । जायते च घियते च जलेवेव जखौकसः।न च गति ते स्वर्गमविशुधमनोमवाः । तथा । आमेयं वारुणं बाहयं वायव्यं दिव्यमेव च । पार्थिवं मानसं चैव स्नानं सप्तविध स्मृतं ।। सप्त स्नानानि प्रोक्का- नि स्वयमेव स्वयंजुवा । अन्यजावविशुस्यर्थ ज्ञषीणां ब्रह्मचारिणां इत्यादि" । वपुःकष्टकारित्वं विशिष्टत्वमिति चेत्तदपि न चतुरचित्तचमत्करणचंचु । तस्य हिंसादिक्रियास्वपि समानत्वात्मबलप्राणिप्रहाणादावाजीवनाशमपि तस्य संजवात्माणि- वस्तूजयत्रापि समान एवेतिदर्शितं । किंच । नायं नियमो यत्स्नानादौ वपुषः कष्टमेव । शिशिरसमयादौ कदाचिदेव तपखंजात् । ग्रीष्मर्तुसमयादौ तु शिरसि तपत्तपनखरकरप्रकरपोजवत्प्रचुरतरतापप्रतापितांगस्य खुखत्करोखावलीप्लवमा- नस्य परमतमशैत्यसुखसंपदेव प्रोबाखस्यत इत्यसि लोः तत्र वपुःकष्टकारित्वमिति यत्किंचिदेतत् । अथ मनःप्रसादजन- कत्वं तरिशिष्टत्वमनिमतमिति चेत् । ननु कोयं मनः प्रसादो नाम । किं सामान्यतः प्रमोदमात्र, होश्चिविशिष्टः कश्च- नापि खयविशेषः । प्राचीनविकरपे सौनिकादीनां तत्तर्हितक्रियावपि प्रमोद प्रपोस्फुरीत्येवेति तत्रापि तथाप्रसंगः । वितीये तु स कि रागषेषादिव्याकुखत्वाजावजनितश्चेतसः स्वास्थ्यविशेषः, अनिर्वाच्यो वा कश्चिन्न तावदायः पक्षोऽदुस।

·विद्य- गोष्ठी. ॥१६॥ तत्र सगादिव्याकुलत्वाजावासिम्बेः । स्नानं हि गात्रमहादकत्वेन वपुर्दविविवर्धकतयाऽन्वयन्यतिरेकान्या रागाधवष्ट- जकमेव निष्टंक्यते लोकैरपि । “मानं मददपकर कामांगं प्रथम स्मृतं । तस्मात्कामं परित्यज्य नैव स्नांति दमेरताः" इत्या- दिवचनात् । अन्यथा कथं रागायेषिणामपि जोगिनां बहुपरिचयज्ञाततत्स्वरूपत्वेपि प्रवृत्तिस्तत्र । यदैषिणामनुजवादिज्ञात- तत्स्वरूपत्वे यत्र प्रवृत्तिस्तस्य तथेतुतया व्यवहर्त्तव्यं । यथा नीरोगतैषिणां तत्र प्रवृत्तेरौषधं तथेति कथं तत्र रागाद्यना- वजनितं मनःस्वास्थ्यं । तधिजगवत्प्रतिमादौरागादिचिह्नविमुक्ते निरुपमोपशमामृतप्लाविते परिदृश्यमाने पुनः २ स्तशुणानु- चिंतनेन रागादिविस्मृत्या परमोपशमाधुदयेन जायमानं युक्तिमत् । यजुर्ण हि प्रायो वस्तु चिंत्यते, तशुणं चेतोपि संज- वउपबन्यते, कामिनीरूपादिविकहपने रागाद्युत्पत्तेवीतरागावस्थाध्याने तदपचयस्य चोपलब्धः। अन्वयन्यतिरेकान्यां दर्पा- दिजननगुणमेव च जखमिति नाद्यः पक्ष हेमकरः । दितीयेऽनिर्वाच्योपि रागाद्यनावजन्यश्चेत्कश्चित्तयसिघता । तत्संपृक्त- क्षेत्चदा न तेन किंचिदिति वाङमात्रमेतत् मनःप्रसादो विशिष्टत्वमित्यपि। ततो विशिष्टक्रियात्वादित्ययमपिहेतुर्न साधी- मान् । अब जखस्य पवित्रत्वादिति चेन्न । पवित्रापवित्रव्यवहारस्य लौकिकपरिकहिपतत्वात् । जवतु वा । तत्रापि तेन देह- स्यैव पावित्र्यं, नांतरात्मनोऽस्य तपोज्ञानादेरेव शुद्धिप्रसिधेरन्यथा जगतोपि धार्मिकत्वापत्त्या सैव श्वनरिक्तता । तदूचे- मानवे धर्मशास्त्रे गुणोक्तसंहितायां पंचमाध्याये “सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परंस्मृतं । योऽर्थे शुचिर्हि स शुचिर्न मृषा- रिशुचिः शुचिः क्षात्या शुक्ष्यति विषांसो दानेनाकार्यकारिणः । प्रजन्नपापा जापेन तपसा वेदवित्तमाःश अनिर्गात्राणि शुति मनः सत्येन शुध्यति । विद्यातपोल्यां जूतात्मा बुद्धिानेन शुष्यति ॥३॥” इत्यादि । तथा स्कंदपुराणे काशीखंडे ·V पायावेप्युक्तं मृदोनश जायं । जलस्य देवत्वात्तत्मानं धर्महेतुरिति केचित् । कथं ? तत्सर्वव्यापित्व विष्णोरंशत्वात्त- पाचोक । जारते श्रारण्यके पर्वणि । विष्णुराह । अमिरास्वं क्षितिः पादौ चंजादित्यौ च खोचने । धौमूर्धा मे दिशः श्रोत्रे तयापः स्वेदसंजवाः ॥१॥ तथा श्रादित्यपुराणे तृतीयेऽध्याये । अप्सु तिष्ठति नैवापस्तं विः परमेश्वरं । आपोरूपंच यस्यैव नमस्तस्मै जलात्मने । इत्यादीतिचेन्न । तृणकाष्ठादीनामपि तत्प्रसक्तविशेषालावात्, सर्वेषां निर्वाहहेतुत्वेन महोपकारित्वादि- तिचेन । धूलिधान्यादीनामपि तत्प्रसक्तेस्तस्मात्मागुक्ततवक्षणायोगाच्च न जलस्य देवत्वं । भवतु वा तदपि । तथापि कथं तत्स्नानस्य धर्महेतुता । यतः पायूपस्थपादाद्यधमांगः संस्पर्शनेन विकुत्स्यातुन्छवपुर्मलव्युत्सर्गेण च प्रत्युतमहत्तराशातनया मरकानुबंध्यवद्यमोशास एव समीचीनतामंचति । यत्क्रियया हि सामान्यजनोपि क्रुध्यति तक्रियया स्वदेवमारिरात्ससीत्यहो मोहनटनाटनप्रकारः ॥ अथ मतं न सर्वजलस्नानादौ धर्महेतुता, परं गंगागोदावरी नर्मदादितीयेषु स्नानादा सेति चेत् कधी तत्रापि जखमात्रत्वाविशेषात् । तीर्थत्वमेव विशेष इतिचेत्, किं तत् अन्यतो जावतो वा अन्यतश्चेत् साध्वनिहित- वानसि । “दाहोपशमस्तृष्णाविछेदो मलविशोधनं चैव । त्रिनिरधनियुक्तं तस्मात्तद्रव्यतस्तीर्थमिति" न्यायोपपत्तेः, परं तत्स्नाने दाहोपशमायेव युक्तं नत्वात्मशुख्यादि पूर्वोक्तविकटपानतिवृत्तेः चित्तमंतर्गत्यादिव्यासवचनाचेति । वित्तीयपक्षश्चेत्तदसत्यं क्रोधविनिगृहीते दाहस्योपशमनं नवति तीर्थ, खोने च निगृहीते तृष्णाविच्छेदनं च स्यात् । “अष्टविधं कर्मरजो बहुतरनव- संचितं यतो नश्येत् । संयमतपोनिस्प्रेस्तस्मात्तनावतस्तीर्थमिति" तल्लक्षणायोगात् । जावे वा तत्र जावतीत्वस्य पूर्वोक्त- युच्या तत्र स्त्राने तीर्थाशातनामसकिः । किंच व्यासेनापि ज्ञानादीनामेव जावतीर्थत्वमन्यधायि तकं । स्कंदपु० काशी ·विद्य- गोठी. खने पठेऽध्यायेऽगस्त्यो खोपामुघामाह ॥ शृणु तीर्थानि गदतो मानसानि ममानघे। येषु सम्यमरः स्नात्वा प्रयाति परमां गति ।। सत्यं तीर्थ क्षमा तीर्थ तीर्थमित्रियनिग्रहः । सर्वजूतदया तीर्थ तीर्थमार्जवमेव च ॥॥दानं तीर्थ दमस्तीर्थ सं- तोपस्तीर्थमुच्यते । ब्रह्मचर्य परं तीर्थ तीर्थ च प्रियवादिता ॥३॥ज्ञानं तीर्थ धृतिस्तीर्य पुनस्तीर्घमुदाहृतं । तीर्थानामपि यत्तीर्थ विशुधिर्मनसः परा ॥४॥ ध्यानपूते ज्ञानजले रागदोषमतापहे । यः नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिमि- त्यादि । यद्यप्यत्रैवानेन पौराणिकव्यासेन पारासर्येण नद्यादीनामपि तीर्थतोका पुण्यहेतुतया तद्यथा । यथा शरीरस्यो- देशाः केचित्पुण्यतमा स्मृताः। तथा पृथिव्यामुद्देशाः केचित्पुण्यतमाः स्मृताः॥१॥ प्रजावादकुताद्भूमेः सखिखस्य च तेजसा । परिग्रहान्मुनीनां च तीर्थानां पुष्यता स्मृतेत्यादि । परमस्य प्रत्यक्षोपखन्यविसंवादवचन निश्चीयमानासर्ववेत्तृत्वस्य नियुकिवचोवादिनः कः प्रेक्षाचक्षुषां विश्वासो वचनेषु । नियुक्तिवचोवादित्वं चास्य सूपपादमेवेत्युपेक्ष्यते । किं तर्हि कधि- तपच संवादः प्रदर्श्यते नवतेतिचेषुच्यते । एकांते स्वदर्शनश्रद्धालुतया जवता तत्र प्रामाण्यान्युपगतेरस्माकमपि कचित् जिनवचोंऽनोधिसीकरतयैव तपसां सम्मतत्वात् तदाह श्रीजिनस्तुतिकृत् । 'सुनिश्चितं नः परतंत्रयुक्तिषु स्फुरति याः काधन सूकसंपदः । तवैव ताः पूर्वमहार्णवोमृता जगुः प्रमाणं जिनवाक्यविभुष इत्यादि । तन्न स्नानक्रियादौ पुण्यकणि- कापि प्रोन्मीखतीति किं भवेत्तत्र पविधजंतुवधोडपातकपाताय, येन स्यात्तीर्थयात्रादिदृष्टांतावष्टंजस्य सुषुतेति । ततथैवं तषधाविनाजाविनानाद्यधर्मक्रियावपि धर्मधियाणवृत्तेर्न सर्वमा बौकिकधर्मेषु षजीवतत्त्वपरिकानपूर्वकस्तभक्षापयन इति शुधा प्रथमो हेतुरिति ॥

·तथाऽसर्ववेत्तृप्रणीतत्वमपि तत्र सिधमेव । यतस्तत्प्रणेता किमीश्वरस्तदन्यो वा स्यात् । ईश्वरभेत् तन्न, तस्यादेहित्वेन वकृत्वायोगात् । वचनं हि वर्षात्मकं । वर्णाश तावादिप्रयताविनानाविन इति कथमदेहस्य तत्संजवः । देहित्वाभ्युपगमे च तस्य । अपाणिपादो जवनो ग्रहीता पश्यत्यचक्षुः सशृणोत्यकर्णः । स वेत्ति विश्वं नदि तस्य वेत्ता तमाडुरनं पुरुष महातमित्याचागमविरोधः। अथास्यावस्थापयमन्युपगम्यते । एका परमशिवावस्यैव अपरा च संसारावस्था । हंत तर्हि मायाविनोऽस्य नटवन्नानारूपविम्बनाडंबरस्य कः सुधीः श्रद्दधीत वाप्रपंचं, कथं च सर्ववित्त्वमिति । अथ स्वरूपेणा- देहोप्यनंतशक्तिमत्त्वात्सत्त्वोपकृतये देहमारचय्य तत्त्वमुपदिशतीत्येतदप्यसाधिष्ठं । यतः स नित्य एकस्वजाव ईशश्चान्यु- पगम्यते । ततश्च तस्य स्वदेहोत्पादने सहकार्यपेक्षायामनीशतानुषंगः । ईशस्य परापेक्षायोगात् । एतदेव ह्यनीशताबक्षणं यत्परमुखप्रेरितेति । तदनपेक्षायां स किं नित्यं देहमुत्पादयत्यनित्यं वा । नित्यं चेत्तदा सदेहत्वप्रसंगस्तस्य प्रखयाजावात् तथाच स्वरूपेणादेह इति वाङमात्रं स्यात् । अनित्यं चेत् तर्हि ईश्वरस्याप्यनित्यताप्रसंगः । सर्वश्रा कारणनित्यत्वे कार्यानि- त्यताया अयोगात् । कार्य निदानाधि गुणानधीते इति वचनात्तदन्यकारणांतरस्यानन्युपगमाच, तदन्युपगमे पूर्वोक्तदो- पादिति । किंच तदनित्यं वपुः किमीश एवं विनाशयति परो वा कश्चित् । श एव चेत् तत्किं येन स्वजावेन विदध्याते- नैवापहरति, स्वजावांतरेण वा। तेनैव चेत् कथं कार्यजेदः कारणस्वजावहेतुकत्वात् कार्यजेदस्य । इश्वरेठासहकारिसाम- प्रोजेदात्कार्यजेद इति चेत् तत्राप्येतत्पर्यनुयोगानतिवृत्तेस्ताहि येन वनावेनैकसहकारिसामग्यां स व्याप्रियते पिती- यायामपि तेनैव तदंतरेण वा । न तावत्तेनैव । कार्यजेदप्रसंगस्य तादवस्थ्यात्तत्रापि सामग्यंतरापेक्षायामनवस्थापत्तेः । अथ

·विद्य-
गोष्ठी.
वजावांतरेण तदा स्वजावेनैवेशस्य जिन्नकार्यकरणे समर्थत्वात्किं सहकारिसामग्रीपरिकहपनेन । परमेवमीश्वरस्यानित्यता-
प्रसक्तिः, स्वजावलेदादप्रच्युतानुत्पन्न स्थिरैकस्वजावं नित्यमितितलक्षणायोगात् । अथ परो विनाशयतीतिपक्षस्तदेश्वरेण
प्रयलकृतां स्वां तर्नु परो विनाशयतीति महीयानीश्वरस्य महिमोपवर्णितो जवता । श्रथ स्वकार्यकरणानंतरं स्वयमेवैतदि-
नश्यति इति चेत् ननु तथापि स्वविनाशे तत्किमप्यपेक्षते नवा । नापेक्षते चेत् तर्हि निर्हेतुकोऽस्य विनाश इति कथं
कादाचित्को, निर्हेतुकस्य कादाचित्कवायोगात्। नित्यं सत्त्वमसत्त्वं वाऽहेतोग्न्यानपेक्षणादितिवचनात् । कथं वा कदाचि-
दकृतेपि कार्ये न विनाशः, कृतेपि वा न न विनाश इति । ईश्वरसंजिहीर्षामपेक्षत ऽति चेत् न तस्य नित्यत्वेनैकस्वनाव-
त्वेन सिसृक्षासंजिहीरूपविरुवाध्यायोगस्य प्रदर्शितत्वात् । तन्नेश्वरसर्वज्ञप्रणेतृत्वं लौकिकधर्मेषु कोट्यवलंबि ॥ श्रथे-
श्वरादन्यस्तत्प्रणेतेति चेत् । ननु सोऽयं सर्वज्ञोऽसर्वज्ञो वा, सर्वज्ञश्चेत्त िस वेत्ति विश्वं नहि तस्य वेत्तेत्यादीश्वरसर्वज्ञाघयप्र-
ख्यापकागमविरोधः । परेषामपि सर्वज्ञत्वेन तघेत्तृत्वापत्तेरन्या सर्ववित्त्वविरोधात् । अथासर्वज्ञश्चेत् स्ववचसैवान्युपगतं ।
तीसर्ववेत्तृप्रणीतत्वमिति सि नः समीहितमिति ॥ ३ ॥ किंच तत्प्रतिपादकागमा एव परस्परविरुघा निधायितया स्वप्र-
णेतुरसर्ववित्त्वमावेदयंतीति किमस्माकं प्रयासेन । तथाहि ॥ न हिंस्यात्सर्वजूनानीतिप्रथममुक्त्वा पश्चात्तत्रैव पवितं । षट्-
शतानि नियुज्यंते पशूनां मध्यमेऽहनि । अश्वमेधस्य वचनान्यूनानि पशुनिखिनिः। तथा । अग्नीषोमीयं पशुमाखलेत ।
सप्तदश प्राजापत्यान पशूनाखजेतेत्यादि। तपानृतनाषणं प्रामिषिय ब्राह्मणार्थेऽनृतं ब्रूयादित्यादि । तथा न नर्मयुक्त
वचनं हिनस्ति न श्री राजन्न विवाहकाले । प्राणात्यये सर्वधनापहारे पंचानृतान्याहुरपातकानि । तपादत्तादानमनेकधा
॥१०॥

·निरस्य पश्चात- यद्यपि ब्राह्मणो इन परकीयमादत्ते बलेन वा तथापि तस्य नादत्तादानं यतः सर्वमिदं ब्राह्मणेन्यो दत्तं । ब्राह्मणानां तु दोर्बट्याधुषलाः परिनुंजत इत्यादि । तथा अपुत्रस्य गतिर्नास्ति इति खपित्वा "अनेकानि सहत्राणि कुमारब्रह्मचारिणाम् । दिवं गतानि विप्राणामकृत्वा कुखसंतति" । इत्यादि । कियंतो वा दधिमाषजोजने कृष्णा विवेच्यंत इति साधूकमसकसकसयितृप्रणीतत्वादपि न लौकिकधर्माः सिधिसीमंतिनीसंगहेतव इति निरवद्योऽयं दितीयहेतुरपि॥३॥ अथ तृतीयस्त्वाबालगोपालांगनं प्रसिद्धिपराजूतासिञ्चतादिदोष एव । यतस्तत्परिग्रहिणः प्रायो विप्रादयः प्रसिद्धिपद- वीप्रपन्ना दरिदृश्यते तउपदेष्टारोऽपि च । ते च प्रायः सामान्यजनेन्योऽपि समधिकक्रोधलोनाद्यनिलूतचित्ताः शिष्टमा- 'तिवत्तिनो दूरे खड्वशर्ममर्मनिधर्मकथाया अपिाये ह्यगाधलोनांजोधिनिमग्नचेतसो मोहांधिततया अपश्यतः कृत्यादि- विजाग विलागं विकुत्स्य म्लेचसेवादीन्यप्यकृत्यान्यादेशीयंते, ये चोग्रतरक्रोधानिख्याहामरक्षोधिष्ठिताः स्ववपुःपीडाद्य- प्यवगणय्य शिरोजगरपरिस्फोटनादिनिरपि प्रकटयंत्यात्मन्यौत्कट्यमंटक तेऽपि पुण्यश्नैपुण्यजाजनमिति कस्य न हास्य- मुदेति । तथा पुरवस्थोपस्थादीजियग्रामविसंस्थुखितचेतना निःशेषदोषशरणे रमणीजनांगरमणादावविरमं रसिकस्वांता गर्त्ताशूकरा श्वाशोचनीया धर्म संस्पृशंतोपि मालिन्यधराधरमधिरोहयति । किंचोधिन्नाशेषविशेषातिशयप्रकाशे कलिका- सावकाशे श्राप्तप्रणीतशास्त्राण्येव धर्माश्ववोधयोराधारः । तानि च विप्रैः सर्वजनातिविशिष्टगृहवासोपसेविजिस्तत्तत्पु- त्रपुञ्यादिविवाहाजीविकाव्योपार्जनोपायाद्यनेकचिंताचक्रव्याकुलितचेतोनिषुःसाधावबोधधारणानीति कथं ते धर्मधुरा-५ धरणधुरंधरतामादधीरन् । किंच तेषां ब्राह्मणत्वमपि नाममात्रादेव न परमार्थतस्तत्स्वरूपं ह्येवमन्यधायि “ गुणैः कुंदेंसुवि- ·विद्य- गोष्टी. मखैर्वतयमपरायणः । यो वाहयति पापानि स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १॥ दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञादयो गुणाः। यत्र सर्वे समासंति स वैः ॥२॥ ब्राह्मणो ब्रह्मचर्येण यथा शिपेन शिहिपकः । अन्यथा नाममात्रं स्यादिंगोपककीटवत् ॥ ३ ॥ सत्यं ब्रह्म तपो ब्रह्म ब्रह्म इंद्रियनिग्रहः । सर्वभूतदया ब्रह्म एतद्राह्मणलक्षणं ॥४॥ एकवर्णमिदं सर्व पूर्वमासीद युधिष्ठिर । क्रियाकर्मविजागेन चातुर्वर्ण्य व्यवस्थितं ॥ ५॥ शूजोऽपि शीलसंपन्नो गुणवान् ब्राह्मणो जवेत् । ब्राह्मणोऽपि क्रियानष्टः शूधात्मत्यंतरो जवेत् ॥६॥ ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूत्रश्चैव युधिष्ठिर । निर्वृतश्चरति यो धर्म तमेव ब्राह्मणं विः ॥ ७॥ चतुर्वेदोऽपि यो विप्रः शुक्कं धर्म न सेवते । वेदनारधरो मूर्खः स वै ब्राह्मणगर्दनः ॥ ७॥ कृषिवाणिज्यगो- रक्षां राजसेवां चिकित्सितं ।ये विप्राः प्रतिपद्यते न ते कौंतेय ब्राह्मणाः ॥ ए॥ गोरहकान वाणिजकान प्रेष्यान् वार्तुषि- कांस्तथा । मैथुने च रताभित्यं विप्रान् शुषवदाचरेत् ॥ १०॥" इत्यादि ॥ श्रतो भ्रष्टाचारैः प्राणातिपातमृषावादादत्तादा- नाब्रह्मपरिग्रहाद्यासक्तैरपि परिगृहीतधर्मे का प्रेक्षाचक्षुषां विश्वासः । यतः कदाचारोपरचितपरिग्रहं निश्चितहितमपि नात्री- यते वचनादि । यमुक्तं । शीतेऽपि यत्नखब्धो न सेव्यतेनिया स्मशानस्थः । शीतविपन्नस्य वचस्तथ्यमपि न गृह्यते तप- त्॥१॥” इति कथं दक्षक्षोदालमस्तत्परिगृहीतोपि धर्मः सेव्य इति विचारणीयं चतुरैस्त्रयीतत्त्वमिति ॥ विद्यगोष्ठी ॥३॥ श्रीमत्तपागणनजोंऽगणनास्कराजश्रीदेवसुंदरगणाधिपशिष्यकेण । श्रीज्ञानसागरगुरुत्तमपारितेन बाहयेऽपि तर्ककुतुका- मुनिसुंदरेण ॥१॥शरशरमनुमितवर्षे १४९५ स्वस्यान्येषां च शैशवे सुधियां । जिहापटिमोपकृते विदधे त्रैवैधगोष्ठीयं ॥३॥ति त्रैवैधगोडी श्रीमुनिसुंदरसूरिनिः शैशवे कृता । ॥१॥ ॥ ॥

·No text on this page.