·श्रीमद्भागवतमहापुरायसवायानामनुधमः । याये विषयाः . १५ अर्जुनाद् यदुकुलसंहारं तिरोधानं चक्षुल्या पाण्डवानां दिमाला दिशि महाप्रयाणम् । १६ परीक्षितो राज्यलाभः, दिग्विजः भूमिधर्मसंवादश्यणं न । १७ परीसिद्धर्मगंवादः, कलिनिग्रहणं च । १८ परीक्षिते मुनिकुमारग्रामः। .१९ परीक्षितो गङ्गातटे प्रायोपवेशनम्। ऋषिसमागमः, 'शुकागमनम्। राज्ञः मरनश्च। द्वितीयस्कन्धे १ शुकप्रवचनम्--तत्रादौ ध्यानविधिः, भगवतो पिरापस्य वर्णनं च । -२ योगिनां योगधारणयोक्रमणप्रकारस्य वर्णनं सद्योमुक्तिक्रममुक्त्योर्निरूपणं च । ३ नानाविधकामनासिद्धये नानादेवाना- मुपासनम्। शौनकपश्न:-तत्र भगवत्सेवापरायणेन्द्रियाणांप्रशंसनं च। ४ सूतोक्तिः, राज्ञः सृष्टिविषयक: प्रश्नः, सुकस्य मङ्गलाचरणपूर्वकं कयारम्भश्च । ५ ब्रह्माणं प्रति नारदप्रश्नः, ब्रह्मोनि:, तत्यानामुत्पत्ति ब्रह्माण्डनिर्माण वर्णनं च। पुरुषसूक्तान भगवतो विराट्रम्वरूपत्य वर्णनम् । वराहावतारादारभ्य श्रीकृष्णास्वार- पर्यन्तं संक्षेपतोऽवतारचरितवर्णनम् । ८ परीक्षितःप्रभाः। : शुकश्य मनियननम्-नानी शुष्ट- धामदर्शनमा ताम्बर्षमानेन भगवना रहाणे चतुःश्लोकभागानोदेशदानम् । १. पुरामलागानि विगट पुरुषविप्रो इन्द्रिरतदधिष्ठादेयानामुत्पत्तिमा । तृतीयस्कन्ये १ धृतराष्ट्र परित्यज्य गनम्य गिदुग्यो- वेन सह समागमः। २ प्रभुविरहविषण्णेनोद्ववेन श्रीकृष्णवाललीलावर्णनन् ३ मथुराया द्वारकाया च मम्मन्नान श्रीकृष्णलोलाना वर्णनमः प्रभामक्षेत्रगमनं न। ४ यदुवंशमहारकपनम्, वादाराहणार प्रागुवायोपदिष्टन्य ज्ञानन्योपलब्ध विदुरस्य मैत्रेयसन्निधौ गमनम् । ५ विदुरमभमनुसृत्य मैत्रेयद्वारा सृष्टिकर वर्णनम्-तत्र महदादितत्वानामुत्पत्ति नत्त्वात्मकदेवैः कृतं भगवस्तवनं न ६ ईशशक्तिप्रवेशेन स्थूलता जगनिर्माणशतित्यप्रदर्शनपूर्व विराड्विग्रहोत्यत्तिकयनम् । " निर्गुणस्य भगवतो गुणनियादिसा कमिति प्रभस्य मैपद्वारा समाध श्रुत्वा विदुरस्य पुनर्विरिधाः प्रभाः ८ विष्णोनाभिकमलाइझोत्पत्तिर्णनम् ·श्रीमद्भागवतमहापुराणस्यविषयाणामनुममः अध्याये विषयाः + २२ मनुकदमसंवादः कर्दमदेवहूतिविवाहा, मनोमावर्ताय प्रस्थानं च । २३ समाधिस्थितस्य कर्दमस्य देवहूतिकता परिचर्याः कर्दमद्वारा दिव्यविमान- निर्माणम्, तत्र दम्पयाविहारो नव- कन्यानामुत्पत्तिश्च । २४ कपिसावत्तारः नयकन्यानां विवाह, कर्दमकपिलसंवाद: कर्दमस्य भगवत्पद- प्राप्ति। २५ देवहूतिकपिलसंवादः) कपिलद्वारा मक्तियोगनिरूपर्णा २६ महदादितत्यानामुत्पत्तिनिरूपण सद्धर्म- , वर्णन च। अध्याये विषयाः ९ ब्रह्मकृता भगवरस्तुतिः भगवतो ब्रह्मणे चरप्रदानं च। १० दशविधसृष्टिवर्णनम् । ११ मन्वन्तरादिकालपरिमाणनिरूपणं । मनुष्यदेवाचायुषो वर्णनं च। १२ सनकादे कद्रस्य मरीच्यादीनां सरस्वत्या घेदादीनां चोत्पचिवर्णनमः वाणो देहात् स्वायम्भुवमनोः शतरूपायाश्च जन्म । १३ ब्रह्माणो नासाराभादाविर्भूतस्य भगवतो यशवराहस्य संक्षिप्तचरितम् ऋषिभिः कृतं भगवतः स्तवनं च। १४ दितिकदयपसंवादः दिल्यां कश्यपद्वारा गर्भस्थापनं च। १५ चैकुण्ठधामवर्णनम्-शत्र गताना सनकादीनां जगविजयावुद्दिश्य दशापदानं भगवतो दर्शनं च। १६ भगवत्कृतं सनकादीना सान्त्वनम्। चैकुण्ठाजपविजययोः पतनं च। १७ हिरण्यासहिरण्यकशिप्वोर्जन्म, तदानी- मुरातदर्शनम्, हिरण्याक्षदिग्विजयश्च । १८ पृथिव्या उद्धारकाले हिरण्याक्षवराह- समागमस्तयोयुद्धवर्णने च। ११ ब्राह्मणः प्रार्थनामजीकृल्य घराश्वो हिरण्याक्षवधः २० प्रविविधष्टिवर्णनम् । २१ मनुवंशपर्णनं प्रस्तुत्य कर्दमतपस्या, भगवदरमदानमा कर्दमस्याभमे स्वायम्भुचमनोरागमनं च। - २७ प्रकृतिपुरुपयोविवेकद्वारा मोक्षमासि- वर्णनं भक्तियागेन प्रकृतेस्तिरोधान- कथनं च। २८ सीजयोगलक्षणं सगुणस्य भगवतः पृयगवयरध्यानरर्णनं च। २९ मक्तियोगरहस्य कालप्रभाववर्णनं च। ३० देहगेहावक्तपुरुषाणा पापादधोगति- कथनम् । ३१ मातुः कुक्षौ प्रविष्टस्य जीवस्य देहमाति- वर्णन गर्मसजीवकृता भगवस्तुतिः, जीवस्य पाल्याचवस्थालेशवर्णनं च। ३२ धूमाचिराख्यमार्गदयगतानां विमित्र- गतिः, कामक्तचेतमा निन्दा मकि- योगस्योत्कर्षवर्णनं च। ३३ देवहूतिकृता भगवत्स्तुतिः, कपिलस्य प्रस्थानमा देवहूतभावापति। -- न पका नंद ·भीमसागवतमहापुराणमपियाणामनुकमा . " . विश्या चतुर्थ स्कन्धे १ मनुक्न्यानां वंशवर्णनम्, यशदत्तयो- रखतारध। २. विश्वसूजा स्त्रे दक्षशिवयो!रकारण- मुभयवितोभन्योन्य द्यापपयोगध । ३ रितुर्यझोत्सवं द्रष्टुं जिगमिरन्त्याः सत्याः शिवात्स्वीकृतिप्रार्थनं शिवद्वारा तत्र गमननिषेधश्च । ४ सत्याः स्वेच्छयैव यशे गमनं तत्र पत्यव. মানবোনাৰ निर्भय योगेन देहत्यागश्च । ५ वीरभद्रकृतपशविध्वंस: दक्षवधश्च । ६.झसहितानां देवानां कैलासे गमनं रुद्रस्य सवनं च। ७ रुद्रवरदानं दक्षजीवनं यशष्ठन्धान सर्थदेवकृतविष्णुस्वतिभा ८ प्रतिसर्गवर्णन ध्रुयोपाख्यानम्- विमावर्दुरत्या विद्धस्य भुवस्यवनगमनं तत्र नारदोपदेशेन भगवदाराधनं च । १ भुषस्य भगवदर्शनं भगवत्स्तवनं वरं नया पुरप्रत्यागमनं राज्यप्रातिध। १. स्वभ्रानुरुतमस्य यद्वारा धं गुवा अरस्पध्रुवस्य युद्धेयक्षाणां महारारम्भ स्वासभुवमनुशवं भुरस्य सान्त्वन युपिरामभ। धुवाय कुबेरा वरदानं भुवस्य गतासारे सभरणं भगवत्यमारोहमंच। घुस यस्तोट्यनस्यास्स स्वतनर- अध्याये वेगातदुरानारेण रहस्याग १४ मिन रास्येऽभिषिर लाद् धिमिर्वध दोपविश्व । १५ वेनभुजाम्यां पृथ पृयो राज्याभिषेक १६ मागधवन्दिजन स्तवनम्। १७ शुत्पीडितप्रजाना पिवीं सचनम् । १८ पृथिवीवचनात्य कल्पनया पृषि १९ स्वकीयेऽश्वमेघर हन्सुकामस्य यशाद्विरतिः। २. भगवती दर्शन २१ स्वकीयप्रजारि মাথমষিই २२ महाराजाय शानं.पदेशः। २३ पृयोर्चने गत्व स्वतादेहस्य । रचिग्ध सहर २४ पृथुरा रुद्रगीतं २ .

·श्रामागतमाधुपाल्पामाणामम. "- "- . याये विषयाः । - प्राचीनदर्हिनारदसंवादः पुरञ्जनो- पाख्यानारम्भ ६ पुरानस्य ,मृगयावर्णनं तप्रियायाः प्रणयकोपश्च । ७ पुरञ्जनपुरे चण्डवेगस्याक्रमणं काल- कन्याचरित्रवर्णनं च। १८ पुरध्वंसे पुरञ्जनस्य शोकः, मयादिकृत- यातनानुभवः, जन्मान्तरे स्त्रीभावा- पतिः अविज्ञावनाम्नः सख्युरुए- देशान्मुक्तिश्च । पुरजनोपाख्यानस्य तात्पर्य नारदोपदेशः प्राचीनबाईपो मुक्तिया १० दशप्रचेतसां भगवदर्थ वरप्राप्तिम्बा तेभ्यो मारियागर्माद्दशोराचिध। ३१ गृहाप्रबजितानां मचेतसां नारदोप- देशान्मुक्तिः। पश्चमस्कन्धे १प्रियवतचरितम् । २ आमीधचरितम् । आमीभात् पूर्वचित्त्या नवपुत्रोत्पत्तिः। ३ नामेधरितम्-यशे दत्तवरस्य भगवदो नामेमेरुदेव्यामुषमदेवारख्यावतार- प्रहणम् । ४ ऋषभदेवस्थालौकिकचरितम् | ५ नमावर्ते स्वपुत्रेभ्य ऋषभस्य शानोप- देशः खयमवधूतवृत्तिग्रहणं च । ऋविस देहवागः मध्याये विषयाः ७ भरतो गख्यानं मरतस्य पुलहाश्रमम्मनं तपश्चरण च। ८ मरतस्य मृगशावकमोहान्मृगयोनी जन्म शालग्रामतीये मृगशरीरोत्सर्गम। ९ मरतस्य ब्राह्मणकुले जन्म वत्र बडक्दा- चरणं बलिप्रदानार्थ नीतस्य उडमरतस्य मद्रकाल्या रक्षणंच। १० शिविकावहने नियुक्तस्य तस्य विशनम् बचो निशम्य तं ब्रह्मविदं मत्वापराध- मीतस्य रहूगणस्य धमाप्रार्थनम् । ११ रहूगणाय जडभरतस्य शानोपदेशः- तत्र संसारमिथ्यात्ववर्णनम् । १२ रहूगणसंशयस्यसमाधानम्-सत्समागम- प्रशंसा, स्वपूर्वजन्मत्तकपनं च। १३ मवाटवीवर्णनम् रहूगणसंशयनिचित्र) १४ मवाटवीविरूपकेणोक्तस्यार्थस्य मुस्पष्टी- करणम्। १५ मरतवंशवर्णनम् । १६ भूगोलवर्णनम् । १७ भागीरथीवर्णनमिलावृते वर्षे शकरकृत- सकर्षणस्तवनं च। १८ पिभिववर्षाणा तत्रयोगसनाम न वर्णनम् । १९ किम्पुरपमारतवर्पयोर्वर्णनं देवगीतं भारतस्य धेष्यम्, उपदी वर्णनं च । २. प्रवादिपीयाना लोकालोपर्वतस्य च वर्णनम् ।

·मामाने मग १.नांदीने १२ लागु १५ प्रमागामाद मेपन वाहन . . २१ समोर मे me म मनम् । २१ भन्दादिमाग लगने पनम् । २३ गिगारमागमनम्। १४ शामिबिसिगरम विरणम् । २५ गपदेश गंगितिवादीसमनं च। २६ भिन्ननलगानीमा पर्पगन् । पष्टस्यन्ये १ अजामिनरल्यानं रिणुदूनामदत संयादश। २ विष्णुतमुन भागवतधर्मनाममादाय. निरूपणं याम्याशामुक्तस्या जामिलस्य भगवदाराधनया परमधामगमनन । ३ यमयमदूतमवादः वैष्णवोत्कर्षवर्णनं च। ४ दशजन्मा तत्कृततपसोऽवसाने भगवतो दर्शनं हंसगुह्यस्तोत्रं दक्षमगवत्संवादद। ५ नारदोपदेशेन हर्यश्वशवलावाख्यानां दक्षपुत्राणा विरक्तिनारदाय दक्षकनुकं शापदानं च। ६ दक्षस्य पष्टिकन्यानां वंशविस्तारः। '७ इन्द्रेण कृतं गुरोरवमाननं ततो देवाना- मैश्वर्यध्वंसः विश्वरूपस्य पौरोहित्ये परणं च। '८ विश्वरूपद्वारा इन्द्राय नारायणवर्मो- पदेशः। विश्वरूपवधः, वृत्रस्योत्पत्तिर्देवकृत- १४ पागुरम्य पूर्वज- पाग्यानमा आ यमुते पिन शतगुपिय १५ चित्र सहिरो १६ मृतपुत्रस्य जीवान नारदकर्तृ पक्ष शिवापरत्वमामि १७ केला पार्वतीस करणात् पार्वती १ जन्मग्रामिथ। १८ दितिवंशवर्णनं म १९ पुंसवनव्रतविधिः सप्तमन १ नारदयुधिष्ठिरसंव यो सनकादिशः २ हिरण्यकशिपोः र्थमादेशः पुन स्वशातीनां च .

·. श्रीमद्भागवतमहापुराणयविषयाणामनुक्रमः मध्याये विश्याः अध्याये विषयाः ३ हिरण्यकशिपोस्तपसा ततानां देवानां २ गजेन्द्रोपाख्याने गजमाहयुद्धवर्णनम् । प्रार्थनया ब्रह्मणा तस्मै वरदानम् । ३ गजेन्द्रकर्तृक भगवत्तवनं ' ग्रादाद ४ हिरण्यकशिपोः शासन, प्रहादस्य -गजेन्द्रस्य भोधणं च। जन्म, तद्गुणानां च वर्णनम् । ४ गजग्राह्योः पूर्वजन्मचरितं तयोरुद्धारश्च ।। ५ हिरण्यकशिपुप्रहादसंवादः प्रहाद ५ रैवतंचाक्षुषमन्वन्तरवर्णनम्, चाक्षुषे- बधार्य हिरण्यकशिपोःप्रयत्नः महादस्य ऽजिनावतारवृत्तम्। असुरपराजिन- पुनर्गुरुगदे स्थापनं च। देवैः सह ब्राणा कृतं भगवत्तवनं च। ६ देल्यथालकेभ्यः प्रहादस्योपदेशः । ६ भगवदाजया देवानाममुरैः सन्धाय ७ मातुर्ग स्थितस्य प्रहादस्य देवर्षिनारद समुद्रमन्थनार्थमुद्योगः। मुग्वादुपदेशश्रवणम् । ७ समुद्रमन्पनारम्भः समुद्रोद्भूतहाला. ८ महादवधीद्यमः, रम्भान्नृसिंहावतारः। हविपमयेन भीतदेवैः स्तुतस्य भगवनः স্কিয়িী, মাহি शिवस्य विषपानं च। मगयस्तवनं च । ८ उदधरन्यान्यरज्ञानामुत्पत्तिः-लश्म्या ९ प्रहादकतभगवत्स्तुतिः। आविभाका तया भगवती चरणं चः १० महादसिंहसंवाद: प्रहादाय वरप्रदान 3 तम्पराम्येऽमिरेकः, मगयतोऽन्तर्धानं देवय इते मुधाकरशे भगवतो त्रिपुरदहनाख्यानं च । मोहिनीरूपधारणम् । १९ नृणां मनातनो धर्मः, वर्णधर्माः, . देवानाममृतरानं दैत्यवचनं राहु- वीधर्माश्च । शिरश्छेद । १२ दानवानप्रस्थाश्रमयोधमा । १. देवासुरसंग्रामसत्र दैत्यमानानिर्वाण १६ संन्यासधर्मवर्णनमः अवधूतमहाद हरेः माकश्यं मायानिरामय। संवाद। ११ पले पराजयः देत्याना विनायः २४ देशकालारिदिए निरूपणम् । नारदोक्या युद्धसमामिः। शुक्रवारा १५ गहल्यानां पते मानधर्मनिरूपणे घसंजीवन यी नारदस स्वपापजन्मत्तान्तश्यनं च। १६ भगवतो मोदिनी वा महादेवस्त्र अष्टमस्कन्ये १ स्वायम्भुवादिमन्वन्टरनष्टयनर्णमें १३ भविष्यन्मन्यन्तरसमकवर्णनम् । पसायतारचरितंच। १४ मन्वादीनां पापकर्मनिरूपणम् । हलधर्म- मोहः।

·६ . . श्रीमद्भागवतमहापुराणस्वविषयाणामनुस्मः । अध्याये विश्या: अध्याये १५ बलिकर्तृकः वर्गविजयः, देवानां .५ अवरोगानुप्रद्देष पलायनं च। निवृत्तिः, अभ्य १६ कदयपस्य देवमात्रेऽदित्ये पयोरतोपदेशः। बद्रूपतापत्तिश्च १७ प्रतसन्तुष्टस्य भगवतोऽदित्यै घरदानम्, ' বয়ায় अदितिगर्भस्थस्य भगयत्तेजसो ब्रह्म सौभयुपाख्यान कर्तृकं स्तवनं च। ७ त्रिशंकुकथा ही १८ भगवतो वामनस्य प्रादुर्भावः, मुनिमि. ८ सगरचरित्रम्। देवैरुपनीतस्य तस्य पलियज्ञशाला ९ गारतरणकय गमनम्। बलिकर्तृकं भगवतोऽभ्यहणं च) चरितं च । १९ पलिवामनसंवादः पदत्रयभूमियाचनम्। १. श्रीरामचरितम् शुक्रद्वारा दाननिषेधश्च । ११ धीरामादिशा २० बलिकर्तृकंपदत्रयमितभूमिदानं भगवतो वासिभिः सहर विराट्रपमहणं च। १२ इक्वाणां २१-बलिबन्धनं मगवतो वचनं च । वर्णनम् । २२ बलिवचनं ब्रह्मणो वचनं भगवत्कृतं १३ निमिवंशवर्णन पले प्रशंसन तस्मै वरदानं च । वंशधा २३ थले मुतलालोकगमनं वामनस्योपेन्द्र १४ चन्द्रवंशवर्णन पदेऽभिषेकश्व- न्मनुपुश्यामिट २४ मत्स्यावतारकथा। उराख्यानं च नमस्कन्धे १५ ऋचीकजमदा १ सूर्यपंगवर्णनं पैवस्वतमनोः पुत्रस्य र्जुनवधश। श्रीमावाचिभ । १६ जमदग्निवधः २ परमविकरूपनरिष्यन्तदिधानां घंश- संहारः विश्व विस्तारः। १७ दरजिरः १८ ययातिचरिता ३ मुक्न्पाचरितं रेवतकन्याचरितं च । १५ यपातेहत्यार ४ नमगवंशवणनं गाभागनारतम्, २. पुरुवंशवर्णन अम्पराशरोषस्यान दुवांसःपलायनं च। अरितम् ।

·श्रीमद्भागवतमहापुराणसविषयाणामनुक्रमः १० . अध्याये विषयाः अध्याये २१ भरतश:-प्रन्तिदेवचरितम् । ८ गांगमनं जातकायनाक नामाण- २२ दिवोदामादिशकथनम् ऋक्षांचे संस्कारःमृदयाजेन यशोदायै पाण्डवायु पनिश्च। विश्वम्पसकटीकरणं च २१ अनुदुखुदुर्गमुरादूनां शरणनम् । ९ थोराससले यन्धनम् । २४ यदुवंशव सत्र सीमासार १. यमलार्जुनोबा सूचनम् । ११ गोपाना गोकुल परिव्यय पृन्दारने दशमम्कन्धे गमनं तर श्रीकृष्णदारा घलानुर- (पूर्वाधे) यशमुरयोधः । १ श्रीकृष्णानायलम:-प्रकर्षक १२ अघासुरवधः। पृथिव्या आचामन कमस्य देवकीयो. १३ सघालायन्दे मामारहते श्रीकृष्ण योगारपगुदेवाननेन नितिः, पण्णां देयकीपुत्राणा कमको पथच । सत्ताप्रेणान्दं ययापूर्व विदरणं ममगो मोहमानधन २ मगयतो देयकीगर्भऽनुप्रवेशम बधादि- देवकृतं तदीयं तपन देयकीमान्त्वनं च। १४ प्रणा पता भगवतः स्तुतिमास पाटानपनचा २ शकणादुर्भाः, घमुदेवदेयधीकता मगपत: मुनिः मगदादेशेन वस. १५ गोचारण धेनुकामुरयः कालिया मौतस्य यमुदेयस्य गोकुल भीमपुर- धितागुमनामनानां गए गोगना मरने सतोपशोदापुतारा आनन। च पुनरमीग्नम् । ४ सिपागासामु नारा देण्या १६चलिपदानम्-नागफ्नीनं नाग- मगषयतारगूनने पंगानुतार, मगवतः सरन नागनारा नारदुमंत्रणां दुर्भधणं । परित्याग । ५ गोकुले भगवतो जातकर्मादिमहोसः १७ काटिपर यमुनाहोनिगमम्मकारण. मन्दस्य मरागमन पर नन्दपमुदेव- पर्गन दाविलेन भीगेन ब्रोमा दानापन् । १८ प्रलमानुसार TREETपात माणस १९ मुशार गगं गोम्नानाना मगर पुगे पोरामादि | २ मा सरदर १॥ म.मू.२- मा ·विषयाः . प्रभावं दृष्ट्वा भीमद्भागवतमहापुरामस्यविषयाणामनुभमः अध्याये विषयाः अध्याये २१ वेणुगीतम्-भगवतो मधुरं वेणुनाद. ३३ महारासवर्णन परीक्षित्कृतशङ्का माकर्ण्य गोपभिस्तद्गुणगानम् । शुकदारा समाधानं च। २२ चीरहरणलीला। ३४ अजगरमुखानन्दस्य मोचन २३ अमयान्जामिषेण यशपीध्वनुग्रहः । अजगरस्य पूर्वविद्याधरस्वरूपप्राति ३५ युग्मगीतम्-गोचारणाय वनं गत २४ इन्द्रमखमनः। भगवनो गोपीजनकृतं गुणगानम् । २५ कोपा मुसलधारावर्ष वर्षदीन्द्रे प्रजोकसां रक्षणार्थे गोवर्धनधारणम् । ३६ अरिष्टासुरवधः। कंसल्यावर प्रति नन्- गोकुलगमनायादेश २६ श्रीकृष्णस्यालौकिक ३७ केशिवधः नारदकृतं भगवत्स्तव चकितान् गोपान् प्रति नन्दस्य गोक्ति निलायनक्रीडायो व्योमासुरवधश्च । कथनम्। ३८ कंसाशया रामकृष्णो मधुरामाने २७ विगतमदस्येन्द्रस्य श्रीकृष्णसन्निधौ मरस्य नन्दगोकुलं प्रति गमनं त= क्षमाप्रार्थनं कामधेन्विन्द्राम्यां श्रीकृष्ण- रामकृष्णद्वारा तस्य सत्कारथ। स्थाभिषेकश्च । ३९ श्रीकृष्णबलरामयोर्मधुरां प्रति प्रस्थान २८ विकालेऽवगाह्नाद् वरुणदूतेन वरुणा- विरहकातरगोपीनां करुणोद्वारः कालि लयं नीतस्य नन्दस्य भगवता पुनरा- न्यामक्रूरकर्तृकं भगवक्षामदर्शनं च । नयनम् । ४० अरकृता भगवत्स्तुतिः । ४१ रामकृष्णयोमथुरायां प्रवेशः, रजकवधा २१ वेणुनादं श्रुत्वाऽऽगतानां गोपीनां श्री- चायकमालाकारयोरनुग्रहणं च । कृष्णेन सह संवादः रामारम्मः, तासां मानापनोदाय भगवतोऽन्तर्धानं च । ४२ कुम्मायामनुप्रा धनुषणे महः मात्र- शालासनीकरणं च। ३. गोपीद्वारा मगयतोऽनुसन्धानं तदा. ४३ बुवल्यापीइवधः, मगवतो मलयालायां चरितानुकरणं यमुनापुलिने सदागम- प्रवेशः चारेण सह संवादम। प्रतीशणं च। ४ चाणरमुष्टिकादीनां मल्लानां निधन ३१ गोगीतम्-विरहातगोपीनां मग- कंसस यधश्चा यदुपस्यानाय मानम् । ४५ घमुदेवदेवकीसान्त्वना २२ भगवतः प्रादुर्भायः, गोपीनामा- राज्याभिषेक रामकृष्णयोरुपनपन भागनं था विद्याध्ययनं गुरोमत्पुत्रस्यानपन च । उपरोनस्य ·श्रीमद्भागवदमहापुराणस्यविषयाणामनुक्रमः प अध्याय विषयाः ४६ स्वविरहातगोपगोपीनां सान्त्वनाय भगवतोदयस्य प्रस्थापनम् नन्दोदव- संवाद । ४७ उद्धवगोपीसंवाद, भ्रमरगीतम् उद्धवस्य मथुरागमनं च। ४८ भगवता कुम्जामनोरयपूर्तिः, अकराई गत्वा पाण्डवसमाचारशनायाङ्करस्य हसिनापुरै प्रति प्रस्थापनं च । ४९ अकरा हस्तिनापुरे गमनं दुन्याः करुणाद्वारा अभूरभृतराष्ट्रसंवाद, अषरस्य पुनर्पदुपुर्यामागमनं च । (उत्तरार्ध) ५. रामकृष्णयोर्जरासन्धेन सह युदंदारका- दुर्गनिर्माण च। ५. कालयवनविनायः मुचुकुन्दश्ता भगयतः स्तुतिधा ५२ रामकृष्णयोमारवागमन बलराम विना भीक णाय परिमण्या: सन्देशभ। ५. कृष्णस्य बुण्डिनपुरे गमनं इक्मिणी- हरणंचा ५४ पदुभिः सह संग्रामे वैवीपराग पराजपा रिमाः परामयः। पटभर समान्य परिमाणीकप्णविवादमा ५५ मना जन्म रामरामुरप! ५६ मन्तक.पारस्वानं भगवता पसा- মৰ আদৰাৰমামীঃ খ-ি करच अध्याय विषयाः ५७ सत्राजितं इत्या अत्तधन्वना स्यमन्तक- हरणं तस्य च वधः अकरस्य च पलायनं पुनरकायामागमनं च। ५८ काटिन्दीमित्रविन्दासत्यामद्रालदमणा- दीनां पाणिग्रहणम् । ५९ मुरवधः, भौमासुरवधः, भूमिकृता भगवत्स्तुतिः भौमाहत्तपोडशसहस- राजकन्यानां परिणयनं पारिजात- हरणं च। ६. रुक्मिणीश्रीकृष्णयोः प्रणयकला। ६१ श्रीकृष्णसन्ततीनां वर्णनम्, अनिरुद्ध विवाहे सस्मिणों पक्ष। ६२ मानिसमागमः, अनिरुद्धस्य धन्धनं च। ६३ श्रीकृष्णदाणामुरसंप्रामःतत्र माहेश्वर- ज्वरेण मद्देश्वरेण च कृताभगवत्ततिः। ६४ नगस्योदास। ६५ बलभद्रस्य मजे गमन कालिन्दीकरणच। ६६ पौष्ट्रकाशिराजयोधः। स्वप्रयुक्तेना- भिचाराधिना मुदक्षिणच पिनाम मुदर्शनेन धारामतीदान च। ६७ रेवतके दिविदवधः। ६८ साम्नविवाह बलरामेण हस्तिनापुर कांचा ६९ देवर्षिनारस भावको पार्म- दर्शनम् । ७. श्रीकृष्णपाहिल्यानं बुदिर. उन्देशमा नारदरा उसकध- ·AR प्रभाग व मामा २१ गतम् --- Rst pers मा माणगानम् । २२ नीरहरण २१ भयपानामिन सीपनगरः। २४ नमः। २५ योग मुगभारायणे यतीन्द्र अजमेका रक्षणाय गोनपारणम् । २६ धावष्णस्यालकिन चमितान् गोगान् प्रति नन्दरागाति.. कथनम्। २७ विगतमदस्येन्द्रस्य श्रीकृष्णरानियो क्षमाप्रार्थनं कामधेन्चिन्द्राम्यां भीकृष्ण- स्याभिषेकथा २८ विकालेऽयगादनाद् घरुणदूतेन वरुणा. लयं नीतस्य नन्दस्य भगयता पुनरा. नयनम् । २९ वेणुनादं श्रुत्वाऽऽगतानां गोपीनां श्री. कृष्णेन सह संवादा रासारम्भः, तासां मानापनोदाय भगवतोऽन्तर्धानं च । ३० गोपीद्वारा भगवतोऽनुसन्धानं तदा- चरितानुकरणं यमुनापुलिने तदागम- प्रतीक्षणं च । ३१ गोपीगीतम्-विरहातगोपीनां भग- पदुपस्थानाय प्रार्थनम् । ३२ भगवतः प्रादुर्भावः, गोपीनामा- श्वासनं च। 41 मगरमचन्दन मगर मतिः । ३५ मुग्मगीन-नारमा गोगना गाना ३६ भरिशमुसा मार मीनन्द गोयमनापादेय। ३७ Ferre: नारदानं मगामात मिनमा गोमागुरापमा ३८ गा रामापी मधुरामाने- मरम्प नन्दगोकुलं प्रति गमन कर रामाद्वारा सम्मकारमा ३९ मीरणपरामपोमधुरा प्रति प्रधान विरहकातरगोरीनां करगोद्वारा प्रति न्यामतरफतकं मगरक्षामदर्शनं च। ४० बरकता मगवस्तुनिः। ४१ रामकृष्णयोमथुरायां प्रवेश रजकरः यायकमालाकारयोरनुमणं च । ४२ कुन्जायामनुमदः) धनुषो माः मा शालासनीकरणं च। ४३ कुवल्यापीडवधः, मगवतो महशाला प्रवेशः चारेण सह संवाद ४ चाणमुष्टिकादीनां मल्लानां निधन कंसस्य वक्षा ४५ वसुदेवदेवकीसान्त्वनम् राज्याभिषेक, विद्याध्ययनं गुरोर्मूतपुत्रस्यानपनं च। उग्रसेनस्य रामकृष्णयोहफ्नपर्न ·श्रीमद्भागवतमहापुराणसविषयाणामनुक्रमः अध्याय विषयाः अध्याये विषयाः ४६ स्खविरहातगोपगोपीनां सान्त्वनाय ५७ सत्राजितं हत्वा शतधन्वना स्यमन्तक- भगवतोद्धवस्य प्रस्थापनम् नन्दोदव- हरणं तस्य च वधः, अकरस्य च संवादश्च । पलायनं पुनारकायामागमनं च। ४७ उद्धवगोपीसंवाद: भ्रमरगीतम् उदवस्य ५८ कालिन्दीमित्रविन्दासत्याभद्रालक्ष्मणा- मथुरागमने च। दीनां पाणिग्रहणम् । ४८ भगवता कुन्जामनोरपपूर्तिः) अनूरगई ५९ मुरवधः भौमासुरवधः, भूमिकृता गत्वा पाण्डवसमाचारशानायाङ्करस्य भगवत्स्तुतिः भौमाइतषोडशसहस- हस्तिनापुरं प्रति प्रस्थापनं च। राजकन्यानां परिणयनं पारिजात- ४१ अक्रस्य हस्तिनापुरे गमनं कुन्त्याः हरणं च। करुणोद्वारा अब्धृतराष्ट्रसंवाद ६. रुक्मिणीश्रीकृष्णयोः प्रणयकलहः। अरस्य पुनर्यदुपुर्यामागमनं च। ६१ श्रीकृष्णसन्ततीनां वर्णनम्, अनिकट- (उत्तरार्षे) विवाहे रुक्मिणों वरन । ५. रामकृष्णयोर्जरासन्धेन सह युद्ध द्वारका ६२ उपानिरुद्धसमागमः, अनिरुद्धस्य दुर्गनिर्माणं च। ५१ कालयवनविनायः मुचुकुन्दकृता ६३ श्रीकृष्णयाणासुरसंग्रामः तत्र माहेश्वर- भगवतः स्तुतिश्च । ज्वरेण महेश्वरेण च कृताभगवत्स्तुतिः। ५२ रामकृष्णायादारकागमन बलराम ६४ तृगस्योद्धार विवार श्रीकृष्णाय रक्मिण्या: ६५ अलभद्रस्य बजे रामनं कालिन्दीकपंच। सन्देशच। ६६ पौण्डुककाशिराजयोर्वधः, स्वप्रयुक्तेना- 1 ५३ कृष्णय बुण्डिनपुरे गमनं रक्मिणी भिचाराधिना सुदक्षिणस्य विनाशः एरणं च। सुदर्शनेन वाराणसीदहनं च । 1 ५४ यदुभिः सह संग्रामे चैद्यपक्षीपराश ६७ रैवतके दिविदवधः । पराजयः सविमणः पराभवःयलभद्र ६८ साबविवाहः, बलरामेण हस्तिनापुर- कृवसान्त्वनं रुक्मिणी भीकृष्णविवादमा ५५ मधुम्नस्य जन्म शमरासुरवधध। ६९ देवर्षिनारदकर्तृकं भगवतो गहचर्या- ५६ स्यमन्तकोपाख्यानं भगवतः कलक- दर्शनम् । मार्जन बाम्पवतीसत्यभामयोः पाणि ७. श्रीकृष्णस्याहिककृत्यवर्णनं युधिष्टिर- ग्रहणं च। सन्देशमादाय नारदस्य, जरासन्य- - धनं च। . - कर्षण च। of

·و هولندي المدة الولد
( مالتايلاندا )
طلعلندا
د ناشتا ملافه تتنلسلعه
اللي الليل ظلمت انلنلب
، شروعائيين
شديد1E
في التلميعا لاندا
، مهم لما لها بالمدة المشين
علي بن الرومين من نه بلدها
كيت وينسليها با

·श्रीमद्भागवतपाठविधिः स्वातः शुचिर्भूत्वा प्राणानायम्य त्रिराचम्य च मङ्गलपाठपूर्वकं भगवन्तं प्रणमेत् । तदनु सञ्चितैः षोडशोपचारानसंपचारैर्वा व्यास शुकं वासुदेवं श्रीमद्भागवतग्रन्थं च सादरं सविनयं सभक्तिभावं सम्पूजयेत् । तत्तः पाठारम्भात् प्राक् ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' इति द्वादशाक्षरमन्त्रम् ॐ क्लीं कृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनवाल्माय स्वाहा' इति गोपाल मन्त्रं वाष्टोत्तरशतं जपेत् । पश्चादेवं विनियुञ्जीत- विनियोगः ॐ अस्य श्रीमद्भागवताख्यस्तोत्रमन्त्रस्य नारद ऋषिः, वृहती छन्दः, श्रीकृष्णः परमात्मा देवता ब्रह्म बीजम्, मक्तिः शक्तिः शानवैराग्ये कीलकम्, मम श्रीमद्भगवत्प्रसाद- सिद्धयर्थ पाठे विनियोगः । ऋष्यादिन्यासः नारदर्षये नमः शिरसि । वृहतीच्छन्दसे नमः मुखे। श्रीकृष्णपरमात्मदेवताये नमः हृदि । 'ब्रह्मवीजाय नमः गुढे । भकिशक्तये नमः पादयोः । 'शानवैराग्यकीलकाय नमः नाभी । श्रीमद्भगवत्पशदविवर्षकगठविनियोगाय नमः सर्वाने। द्वादशाक्षरमन्त्रेण हृदयाघगन्यासं करन्यासं च कुर्यात् । अयवाघोऽवितरीत्यान- न्यासकरन्यासो विदध्यात्- अङ्गन्यासः ॐला हृदयाय नमः । ॐ शिरसे स्वाहा । ॐ शिखायै वषट् । ॐ कवचाय हुम् । ॐ क्लीं नेत्रत्रयाय वौषट् । ॐ अवाय फट । करन्यासः ॐलां अनुशाभ्यां नमः । ॐली तर्जनीभ्यां नमः । ॐ क् मध्यमाम्या नमः । ॐ अनामिकाम्या नमः। ॐब्लीं कनिरिकाम्या नमः । ॐल करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । -

·"
Fosirrotta
1.44 k-ka
ระนัwsa
แมง แมงานเนมระยะ
line.๕-5
tukะแนนเมน *

·No text on this page.

·युगल-सवि

·.
ॐनमो भगवते वासुदेवाय
श्रीमद्भागवतमाहात्म्यम्
अथ प्रथमोऽध्यायः
निन्दरूपाय विश्वोत्पत्यादिहेतवे। तापत्रयविनाशाय श्रीकृष्णाय वयं नुमः ॥ १ ॥
यं प्रवजन्तमनुपेतमस्तकृत्यं द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव ।
पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽमिनेदुस्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ॥२॥
सूतमासीनमाभवाद्य महामतिम् । कथामृतरसात्वादशला शौनकोऽब्रवीत् ।। ३ ।।
शौनक उवाच
ध्वान्तविध्वंसकोटिसूर्यसमप्रम । सूताख्याहि कथासारं मम कर्णरसायनम् ॥ ४॥
विरागामो विवको वर्धते महान् । मायामोहनिरासश्च वैष्णवैः क्रियते कथम् ॥ ५॥
र कलौ प्रायो जीवश्चासुरता गतः । प्लेशाकान्तस्य तस्यैव शोधने किं परायणम् ॥ ६ ॥
यद्भवेच्छ्रेयः पावनानां च पावनम् । कृष्णप्रामिकरं शश्वत्साधनं तद्वदाधुना ॥ ७ ॥
मणिलोकसुखं सुरदुः स्वर्गसम्पदम् । प्रयच्छति गुरुः प्रीतो वैकुण्ठं योगिदुर्लभम् ॥ ८ ॥
सूत उवाच
यौनक चित्ते ते ह्यतो वच्मि विचार्य च। सर्वसिद्धान्तनिष्पन्न संसारभयनाशनम् ॥ ९॥
घवर्धनं यच्च कृष्णसन्तोषहेतुकम् । तदहं तेऽभिधास्यामि सावधानतया शृणु ॥१०॥
बालमुखग्रासत्रासनिर्णाशहेतवे
। श्रीमद्भागवत शास्त्रं कलौ कीरण भाषितम् ॥११॥
दपरं किश्चिन्मनःशुद्धथै न विद्यते । जन्मान्तरे मवे.पुण्यं तदा भागवतं लभेत् ॥१२॥
न कयां वक्तुं सभायां संस्थिते शुके । सुधाकुम्भ गृहीत्वैव देवाम्नत्र समागमन् ||१३||
जन्यावदन्सवें स्वकार्यकुशलाः सुराः । कयासुधांप्रयच्छम्व गृही वैव सुधामिमाम् ॥१४॥
निमये जाते सुधा राशा प्रपीयताम् । प्रपास्यामो वर्ष सर्वे श्रीमद्भागवतामृतम् ॥१५॥
ककथा लोके क्व काचः कमगिर्महान् । ब्रह्मरातो विचार्येवं तदा देवानहास ह ॥१६॥
साथ विशय न ददौ स कथामृतम् । श्रीमद्भागवती वार्ता सुराणामपि दुर्लभा ॥१७॥

·श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अभ्या
राशे मोर्श तथा पीस पुरा धावारि विस्मितः । सत्यलों के तुला बनानोलान्गाधनान्यः ॥१८॥
लघून्यन्यानि नातानि गोरवेग इदं मन । सदा ऋषिगणाः सर्वे रिमयं परमं ययुः ॥१९॥
मेनिरे भगवद्रूपं धास्त्रं मागवतं कलो। पटनायगा सो बैकुण्ठफलदायकम् ॥२०॥
समाहेन श्रुतं चैतत्पर्यया मुक्तिदायकम् । मनमाये: पुरा प्रोक्तं नारदाय दयारेः ॥२१॥
यद्यपि ब्रह्मसम्पन्धानुनमेत सुरनिगा । सप्ताहश्रयविधिः कुमारेमास्य मापितः ॥२२॥
शनिक उवाच
लोकविग्रहमुक्तस्य नारदस्यास्सिरस्य च । विधिश्वे कुनः प्रीतिः संयोगः कुत्रतैः सह ॥२३॥
सूत उवाच
अब ते कीर्तयिष्यामि भक्तियुक्तं कथानकम् । गुज्न मन यत्रोक्तं रदः शियं विचार्य च ॥२४॥
एकदा हि विशालायां चत्वार ऋपयोऽमलाः । सत्सना समाराता दहशुसत्र नारदम् ॥२५॥
फुमारा ऊचुः
कयं ब्रह्मन्दीनमुखः कुतश्चिन्तातुरो मान् । त्वरितं गम्यते कुन कुलश्चागमनं तर ॥२६॥
इदानीं शून्यचित्तोऽसि गतविचो यथा जनः । तदं मुकमनश्य नोचितं वद कारणम् ॥२७॥
नारद उवाच
अहं तु पृथिवीं यातो ज्ञात्वा सर्वोत्तमामिति । पुष्करं च प्रयागं च काशीं गोदावरी दया ॥२८॥
हरिक्षेत्रं कुरुक्षेत्र श्रीरङ्ग सेतुबन्धनम् । एवमादिषु तीर्थेषु भ्रममाग इतन्ततः ॥२९॥
नापश्यं कुत्रचिच्र्म मनःसन्तोपकारकम् । कलिनाधर्ममित्रेण धरेवं वाधिताधुना ॥३०॥
सत्यं नास्ति तपः शौचं दयादानं न विद्यते । उदरम्भरिगो जीवा वराकाः क्टभाषिणः ॥३॥
मन्दाः सुमन्दमतयो मन्दभाग्या ह्यद्रुताः । पाखण्टनिरताः सन्तो विरक्ताः सपरिग्रहाः ॥३२॥
तरुणीप्रभुता गेहे स्यालको बुद्धिदायकः । कन्याविक्रयिणो लोभादम्पतीनां च कल्कनम्॥३३॥
आश्रमा यवनै कद्धास्तीयांनि सरितस्तथा । देवतायतनान्यत्र दुष्टेष्टानि भूरिशः ॥३४॥
नयोगी नव मिदोवान ज्ञानी सकियो नरः । कलिदावानलेनाद्य साधन मस्मतां गतम् ॥३५॥
अड्यूला जनपदाः शिवाला द्विजातनः । कामिन्यः केशशूलिन्यः सम्भवन्ति कलाविद ।।३।।
एवं पश्यन् कलेदोपान् पर्यटनवनीमहम् । यामुन तटमाग्नो यत्र लीला हरेरभूत् ॥३७॥
तत्राश्चर्य मा दृष्टं श्रूरतां तन्मुनीश्वराः । एका नु तरुणी तत्र निषणा लिनमानमा ॥३८॥
वृद्धो दो पतितो पाइवें निःश्वमन्तारचेननो । गुगन्ती प्रोपन्ती रुदती च तयोः पुरः ॥३९॥
ददिक्ष निरीक्षन्ती रक्षितारं निनं वः । बोज्यमाना शतश्रीभिर्वाध्यमाना मुहुर्मुहुः ॥४०॥

·श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अभ्यायः १
हा दूराद्गतः सोऽहं कौतुकेन तदन्तिकम् । मां दृष्ट्वा चोत्थिता याला विझला चारवीदचः||४||
वालोवाच
भोः साधो वर्ष तिष्ठ मच्चिन्तामपि नाशय । दर्शनं तव लोकस्य सर्वथापहरं परम् ॥४२॥
हुधा तव वाक्येन दुःखशान्तिर्भविष्यति । यदा भाग्यं भवेगरि भवतो दर्शनं तदा ॥४३॥
नारद उवाच
सित्वं काविमोचेमा नायः का: पद्मलोचनाः। वद देविसविस्तारं स्वस्य दुःखस्य कारणम्||४||
वालोवाच
भक्तिरिति ख्याता इमो मे तनयौ मतौ । ज्ञानवैराग्यनामानौ कालयोगेन जर्जरी ॥४५॥
वाद्याः सरितश्चेमा मत्सेवार्थ समागताः । तथापि न च मे श्रेयः सेवितायाः सुरैरपि ॥४६॥
दानी भृणु मद्वार्ता सचित्तस्त्वं तपोधन । वार्ता मे वितताप्यस्ति तां श्रु वा सुखमावह ॥४७॥
उत्पन्ना द्रविडे साहं वृद्धि काटके गता । क्वचित्यचिन्महाराष्ट्रे गुर्जर जार्णता गता Iral
नत्र घोरकलेयोगात्यास्त्रण्डः खण्डिताङ्गका । दुर्बलाई चिरं याता पुत्राभ्यासह मन्दताम् ॥४९॥
इन्दावनं पुनः प्राप्य नवीनेव सुरूपिणी । जाता है युवती सम्यापेठरूपातु साम्प्रतम् ॥५०॥
इमोतु शापितावत्र मुतो मे क्लिश्यतः श्रमात् । इदं स्थानं परित्यज्य विदेशं गम्यते मया ॥५१॥
जरटत्वं समायातो तेन दुःखेन दुःखिता। सादं तु तरुणी कस्मात्सुतौ श्रद्धाविमो कुतः ॥५२॥
प्रमाणा सह चारित्वाद्वैपरीत्यं कुतः स्थितन् । घटते जरठा माता तरुणी तनयाविति ॥५३॥
अतः योचामि चात्मानं विस्मयारिटमानसा । वद योगनिधीमन् कारण चार किं भवेत् ॥५४॥
नारद उवाच
शानेनारमनि पश्यामि सर्वमेतत्तानोन विषादस्वरा कार्यो हरिः शं ते करिष्यति ॥५५||
सूत उवाच
क्षणमात्रेण वज्शात्वा वाश्यमूचे मुनीश्वरः ॥५६॥
नारद उवाच
गुचावहिता पाले युगोऽयं दारुणः कलिः । तेन गुप्तः सदाचाये योगमार्गस्तगति च ॥५॥
जना अपामुरायन्ते शाठयदुष्कर्मकारिणः । र सन्तो विदिन्ति प्रहन्ति एमाधवः ।
पत्ते धैर्य तु यो धीमान् स धीरः पण्डितोऽथवा ॥५८॥
अश्यानवलोक्ये शेषमारकरी धरा । वर्षे वर्षे कमायाता मङ्गलं नारिहरपते ॥५॥
नात्यामरमुनेःमा कोजीपति माम्प्रतम् । उपेशितानुरागान्धेनजरत्वेन संस्थिता ॥६॥
पन्दावनस्य संगापुनरावं तरणी नरा । धन्य पदारनं तेन मन्दिन्त्यति यत्र च ॥११॥
अधेमो प्राइकाभावान जरामार मुखतः । विधिदात्मनुग्नेह प्रतिमन्यतेऽनयोः ॥६॥

·PrakarministratraATHI
REH RITIKirtantraPATTIM
maintain TirthernatrentraMITIE
Trtm mitra sardiniditya
माय
wimsmriterritarinity
waternamaARITRATERITTAR
गत माग
TT THEATREMARATrailer
प्रायः भूमो : HTो । के मन Tiery ert
मीम forman
MISTRY TREATRA TERE
मगिमान नanा। नामोजाना ||
योगिना भारदेनार न मानको मनमा
एपरिणत: नंगी
दुमदम Ivan
सराधिनताद्वारा गोल्प पसमागतः ITER भात तर पनपा ४॥
तापरदर्श पुरराः सनादीगुनीयरान् । कागगमामामानुपान मुनिमम: |arti
मारद उपार
इदानी भरिमाग्येन मति: मनमोउमर मुमारा मुलांशी माया मम गरि ४५||
भयन्तो योगिनः सर्वे युदिमन्तो बाधताः । पापनमयुताः पूर्वपामा पूर्वगः III
सदा तुष्टनिलया हरिवीनतत्परः । गणतरमोन्मताः कामानिः ||
दरिः शरणमेदि नित्यं मुगे धनः । अतः कालमानाविध जरा गुष्मान पामते ॥४८
येां घूमनमात्रेण द्वारपासी हरेः पुरा । भूमौ नितितो सदो यत्नपातः पुरं गती ॥४९॥
अहो भाग्यस्य योगेन दर्शनं भवतामिद । अनुप्रहस्नु कतंभ्यो मरि दीने दमाः ॥५॥
अशरीरगिरोक्तं यत्तल्कि साधनमुच्यताम् । अनुप्टेयं कथं तावत्यावन्तु सविस्तरम् ॥५१॥
मक्तिशानविरागाणां मुखमुत्पद्यते कोम् । स्थापनं सयंवर्ग प्रेमपूर्व प्रयन्नतः ॥५२॥
कुमारा ऊपुः
मा चिन्तां कुरु देवर्षे हथै चित्ते समावह । उपायः मुखसाध्योऽत्र यतते पूर्व एव हि ॥५॥

·श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः २ हो नारद धन्योऽसि चिरक्तानां शिरोमणिः । सदा श्रीकृष्णदासानामग्रणीयोगभास्करः ॥५४॥ ये चित्रं न मन्तव्यं भक्त्यर्थमनुवर्तिनि । घटते कृष्णदासस्य भक्त संस्थापना सदा ॥५५|| पिभियो लोके पन्थानः प्रकटीकृताः । श्रमसाध्याश्च ते सर्वे प्रायः स्वर्गफलप्रदाः ॥५६॥ ष्ठसाधकः पन्थाः स तु गोप्यो हि वर्तते । तस्योपदेष्टा पुष्पः प्रायो भाग्येन लम्यते ॥५७॥ कर्म तव निर्दिष्टं व्योमपाचा तु यत्पुरा । तदुच्यते शृणुप्वाद्य स्थिरचित्तः प्रसन्नधीः १५८॥ বাণীষা योगयशास्तपापरे । स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च ते तु कर्मविसूचकाः ॥५९॥ कर्मसूचको नूनं शानयशः स्मृतो बुधैः । श्रीमद्भागवतालाप: ससुगीतः शुकादिभिः १६०॥ विज्ञानचिरागाणां उद्घोषेण पलं महत् । जिप्यति द्वयोःकष्टं सुखं मक्तेभविष्यति।।६१॥ ठयं हि गमिप्यन्ति श्रीमद्भागवतध्वनेः । कलेदोषा इमे सवें सिंहशब्दा पृका इव ॥६॥ नवैराग्यसंयुक्ता भकिः प्रेमरसारहा । प्रतिगेई प्रतिजनं ततः क्रीडां करिष्यति ॥६३।। नारद उवाच दवेदान्तपैश्च गीतापाठः प्रबोधितम् । भक्तिमानविरागाणां नोदतिष्ठन्त्रिक यदा ॥६४॥ मद्भागवतालापात्तत्कयं घोधमेप्यति । तत्कथासु तु वेदार्थः ऋके श्लोके पदे पदे ॥६५॥ द्वन्दना संशयं ह्येनं भवन्तोऽमोपदर्शनाः । विलम्बो मात्र कर्तव्यः शरणागतवत्सलाः ॥६६॥ कुमारा ऊचुः दोपनिषदां साराजाता भागवती कया । अत्युत्तमाततो भाति पृथग्भूता फलाकृतिः ॥६७॥ रामूलामं रसस्तिनास्ते न स्वाद्यते यथा । स भूयः सम्पृथग्भूतः फले विश्वमनोहरः १६८॥ या दुग्धे स्थितं सर्पिन स्वादायोपकल्पते । पृथग्भूतं हि तद्न्यं देवाना रसवर्धनम् ॥१९॥ खूणामपि मध्यान्तं शर्करा व्याप्य तिष्ठति । पृथग्भूता चसा मिष्टा तथा भागवती कथा १७०॥ दं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । भक्तिज्ञानविरागाणां स्थापनाय प्रकाशितम्॥७९॥ वेदान्तवेदसुनाते गीताया अपि कर्तरि । परितापवति ब्यासे मुहत्यशानसागरे ॥७२॥ तदा त्वया पुरा प्रोक्तं चतुःलोकसमन्वितम् । तदीयश्रवणात्सद्यो विधिो बादरायणः ॥७३॥ जत्र ते विस्मयः केन यतः प्रभकरो भवान् । श्रीमद्भागवतंभाव्य शोकदुःखविनाशनम् ॥७rl नारद उवाच यद्दर्शनं च विनिहन्त्यशुभानि सद्यः श्रेयस्तनोति भवदुःखदवादितानाम् । निःशेषशेषभुखगीतकथेकपानाः प्रेमप्रकाशकृतये शरणं गतोऽस्मि ।।७।। भाग्योदयेन बहुजन्मसमर्जितेन सत्सङ्गमं च लभते पुरुषो यदा वे। अशानदेसुकृतमोहमदान्धकारनाशं विधाय हि तदोदयते विवेकः ॥७॥ रति मीपचपुराणे उतरखण्दे भीमद्भागवत महात्म्ये कुमारनारदसंवादो नाम दितीयोऽध्यायः ॥ २॥ !

·xurism PRArtAstroritr.REE + : Prerantrik 47 भारत का HArrrrrrrr-III ImTHI AATHAATION Game in mirmir nutritml TRA भै माकTETTITIATrailer कर भागtainment RAI | माधान एमपुरमा गुमागणे मनमा म: STTER.RRI परापालामा भूमरीमा श्रीमागाना रंग: पारमोम्मान देणारा শমুমি? गीतमा पापिलोमानी। रामनपा गारिमुगध शारमो मकाउमाविला. गोगेधरी याममारो माग मालिजमुना। मामी मुनिगणा: मषधिमा मनोभिरारमियन युनाः ॥१४॥ चैदान्तानि च घेदाम मन्यामन्त्राः समूसंयः दमपुराणानि पट्याम्नागि तया-यपु१५॥ गजागः सरितस्तत्र पुष्करादिमरामि च । क्षेत्रागिदियः सवांद कादियनानि ना॥१६॥ नगादयो यस्तष देवगन्धर्यदानया: 1 गुरुत्वात्तनाशतान्भः समोपचानना। दीक्षिता नारदेनाथ दत्तमामगनुत्तमम् । कुमारा यन्दिताः सनिीदुःकणतयराः Intel वैष्णवाश्च विरक्ताच न्यामिनो बहाचारिणः । मुखभागेपितास्तेच तदमे नारदा स्थितः ॥१६ एकमागे ऋषिगणास्तदन्यत्र दिवौकसः । वेदोरनिरादोऽन्यत्र तीपांत्यप निमोऽन्यतः॥२०॥ जयगन्दो नमःशब्दः शशब्दस्तथैव च । चूर्णलाजाप्रमनानां निरः मुमहानभूत् ॥२॥ विमानानि समारुह्य कियन्तो देवनायकाः । कल्पशप्रस्नस्तान् सर्वास्तत्र समाकिरन ॥२॥ - ·२ ३ २ . -- श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ३ सूत उवाच एवं तेप्दैकचित्तेषु श्रीमद्भागवतस्य च । माहात्म्यमूचिरे स्पष्टं नारदाय महात्मने ॥२३॥ कुमारा ऊचुः अप ते वयतेऽसाभिमहिमा शुकशास्त्रजः। यस्य श्रवणमात्रेण मुक्तिः फरतले स्थिता ॥२४॥ सदा सेव्या सदा सेम्या श्रीमद्भागवती कथा । यस्याः श्रवणमात्रेण हरिचित समाश्रयेत् ॥२५॥ भन्योन्टादशमाहलो दादशस्कन्धम्मितः । परीचिच्छुकसंवादः शृणु मागवतं च सत् ॥२६॥ सावसंसारचक्रेऽस्मिन् भ्रमतेजानतः पुमान्। यावत्कगता नास्ति शुकथानकया क्षणम् ॥२७t किं भुतहुभिः शास्त्रः पुरागेश भ्रमावः । एकं मागवतं शास्त्र मुक्तिदानेन गर्जति ॥२८॥ कथा भागवतस्यापि नित्यं भवति यद्गरे । तद्गर तीर्थरूपं हि यसतां पापनाशनम् ॥२९॥ अश्वमेधसहयाणि बाजरेयशतानि च । शुरुशास्त्रकथायाकलां नाईन्तिपोन्धीम्||३०॥ सावत्यापानि देोऽस्मिन्निवसन्ति तपोधनाः । यावन भूयते सम्पन्ड्रीमद्भागवतं नरेः ॥३१॥ नगदान गया कामी पुष्करंग प्रयागकम् । क्यानकषायाम फलेन समतां नयेत् ॥३२॥ सीका लोकपाद या नित्यं मागवतोद्भवम् । पटस्य स्वमुसेनेव यदीन्छसि परां गतिम् ॥३॥ येदादिवेदमाता च पौरुषं सूक्तमेव च । यी मागवत पेव द्वादशाक्षर एष च॥३४|| दादशात्मा प्रयागम काल संवत्सरात्मकः । बामणामाग्निहोत्रंच सुरमिददिनी तया ॥१५॥ तुलसी च षसत्तम पुरुशोत्तम एप च । एतेषां तत्वतः माशेनं पृथाभाव रयते ॥१९॥ पक्ष मागवतं यात्रं पाचयेदर्थतोऽनियम । मन्मकोटिकवं पापं नश्यते नात्र संशयः ॥१७॥ लोका कपादं या पेठेसागवतं च यः । नित्यं पुण्यमपामोति राजपाश्वमेधयोः ॥१८॥ उर्फ भागयत नित्यं कृतं च हरिचिन्वनम् । तुलसीपोषणे व घेन्ना सेवने उमम् ॥१९॥ भन्दाले पेनेष भूपते एकणाखवाक् । प्रीत्या वस्येव रेकुष्ठं गोपिन्दोपियति. हेमसिंहपुस घेतद् पकाय ददाति पणेन सा छायुज्यं पुतिमते भुषम् ॥४१॥ मान्ममाघमति येन शठन विधिषि सिपाप पुसम्यानकपा न पीता । चाण्डाल लरवद्रत न नीट मिप्या स्वभन्म सन्नीअनिदुःखमा ४२॥ जोरपायो निगदितः स पारकर्मा येन भु पुरापावचन न सिमित । निरं पार्म भरि माररूपमे पदन्ति दिवि देवसमात्रामुख्या: uru दुसरा के भीमद्भागवतोदया। रिजन्मतमुस्पेन पुण्येने असते Intell हैन योगनिर पीमन् भोतम्या ख प्रपतः। दिनानां निपये मासिदाभपणं मतम् ॥५॥ मापन सापक भर मतम् । भण्सवात्सायो दोम्यो पिरोजएमn मन्याषिपर सिमावरण यादवांमस्यत्वात् उसपर मनम् Iron मा.मू.- । । M N २ ·श्रीमद्भागस्तमालाम्य मा, wirinous शानपर्ग करिष्यामि शुरः युत्र का मग यशः सः किनिदिवस: प्राध्या की - शृणु नारद वश्यामो कि नानाऋषिगांगेर्नुष्ट दे रम्यमेकान्तदेशस्य शानयशस्त्वया तत्र कर्तव्यो पुरःस्थ निर्बलं चैव जर यत्र भागवती यार्ता तत्र भर AP NP -- M गा Star एवमुक्त्वा कुमारास्ते नारदे यदा यातास्तदंते तु तदा को श्रीभागवतपीयूषपानाय भृगुर्वसिष्ठश्च्यवन रामस्तथा योगेश्वरी व्याम सर्वेऽप्यमी मुनिग वेदान्तानि च वेदाश्च मन्त्रार गङ्गाद्याः सरितस्तथ पुष्पर नगादयो ययुस्तत्र देव दीक्षिता नारदेनाथ दर वैष्णवाब विरताच न्यामिन एकभागे. ज

·श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ४
ऊचुः कुमारा वचनं तदानी. कपार्वतो निपतिताऽनेयम् ।
एवं गिरः सा समुता निराम्म सनत्कुमारं निजगाद नम्रा १६९९
भक्तिरुवाच
भवन्दिरव कृतास्मि पुष्टा
कलिप्रणरापि कथारसेन ।
बाई तु तिष्ठाम्यधुना ब्रुवन्तु ब्राझा इदं ता गिरमृचिरे ते ७०॥
भक्तोषु गोविन्दसरूपकी प्रेमकधी भवरोगहन्त्री ।
सा त्वं च तिवस्व सुधैर्यसंश्रया निरन्तरं वैष्णवमानसानि ७१॥
ततोऽपि दोषाः कलिजा इमे त्वां द्रष्टुं न शक्ताः प्रभवोऽपि लोके ।
एवं तदाशसरेऽपि भक्तिस्तदा निषण्णा हरिदासचित्ते ॥७२॥
लभुवनमध्ये निर्धनास्तेऽपि धन्या निवसति हृदि येषा श्रीहरैतिरेका ।
रपि निजलोकं सर्वयातो विहाय प्रविशति हदि तेषां भक्तिसूत्रोपनद्धः ॥७३॥
गोऽद्य ते किमधिकं महिमानमेवं ब्रह्मात्मकस्य भुवि भागवताभिधस्य ।
संश्रयानिगदिते लभते सुवक्ता श्रोतापि
कृष्णसमतामलमन्यधर्मः ॥७४||
पनि औषमपुराने उत्तरखण्डै श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये मक्तिकष्टनिवर्तनं नाम नृतीयोऽध्यायः ॥३॥
अथ चतुर्थोऽध्यायः
सूत उवाच
प वैष्णवचित्तेषु दृष्ट्वा मक्किमलौकिकीम् । निजलोकं परित्यज्य भगवान् भक्तवत्सलः ॥ १॥
माली घनश्यामः पीतवासा मनोहरः । काञ्चीकलापरुचिरोल्लसन्मुकुरकुण्डलः ॥२॥
मङ्गललितवारकोस्तुमेन विराजितः । कोटिमन्मथलावण्यो हरिचन्दनचर्चितः ॥३॥
मानन्दचिन्मूतिर्मधुरो मुरलीधरः । आविवेशस्वभक्तानां हृदयान्धमलानि च ॥४॥
कृण्टवासिनो ये च वैष्णवा उद्ध्यादयः । तत्कयानवणार्थ से गूढरूपेण संस्थिताः ॥५॥
जयजयारावो रसपुष्टिरलौकिकी । चूर्णप्रसूनवृष्टिश्च मुहुः शहरवोऽप्यभूत् ॥ ६ ॥
सभासंस्थितानां च देहगेहात्मविस्मृतिः । दृष्ट्वा च तन्मयावस्थानारदो वाक्यमरवीत् ॥ ७॥
अलोकिकोऽयं महिमा मुनीश्वराः सप्ताहजन्योऽद्य विलोकितॊ मया ।
मूदाः शटा ये पशुरक्षिणोत्र सर्वेऽपि निभापतमा मन्ति ॥८॥
अतो नृलोके ननु नास्ति किञ्चिचित्तस्य योधाय कलो पवित्रम् ।
अघोपविध्वंसकर तथैव कयाममानं भुवि नास्ति चान्यत् ॥९॥
के के विशुदन्ति यदन्नु
मनं सप्ताहयशेन कथामयेन ।
कृपालमिलोकहितं विचार्य प्रकाशितः कोऽपि नवीनमार्गः ॥१०॥

·Tamirr Hit Arra Tim मे Art At Tria 121 सोना मनती न । गाना दुगमाहालेर को है [१] भर मे far M TER IN MA: arranti Prem पूर्गममा परननगमम् । पर वर्ग: Raari 11 आगरे मन् मलेकिारयः । भोमारा भिwिinोभित गुम्न मत मानिसंगदाणे १८॥ aniरा पूरा पनिका । पूरा न माना जा RI एवं नियोः प्रेम्णा दमन रममाण। अपांगामासापोरानन मुमाराग्नि ॥२०॥ पधारमाः गमारमामाया सन्माना भरिमसामामि दीनेनी पटनः सदा ॥२१॥ धना धर्ममार्गेण ताभ्यां नीत पारिन पुत्रो नारियापुत्री रानीमन्नारो मयन् ।।२२।। एकदास दिनो दुःसाद् गई स्यात्यायनं गतः माहे तो जातमार्ग मशिन ॥२३॥ पीया जलं निषण्णस्तु प्रजादुगेन फर्षितः । महतार ती संन्याधी कमिशागतः ॥२४॥ दृष्ट्वा पीतजलं तं तु रिमो यातनादन्तिमम् । नवा न पायोलसनियमन संस्थितः पुरः १२५॥ यतिण्याच कप रोदिपि विष त्वं का ते चिन्ता यष्टीयमी । वदत्वंसत्यरं मयस्सस्सदुःस्तस्य कारणम्॥२॥ ग्राह्मण उवाच किं ब्रवीमि ऋपे दुःखं पूर्वरापेन सचितम् । मदीयाः पूर्वजातोयं कवोष्णनुपभुनते ॥२७॥ मद्दत् नेव गृहन्ति प्रीत्या देवा दिजातयः ! मजादुःखेन भन्यो प्राणांस्त्यनुमिहागता२८॥ धिग्जीवितं प्रजाहीनं धिम्यहं च प्रजां बिना । घिग्धनं चानपत्यस्य विक्लं सन्तति बिना ॥२९॥ पाल्यते या मया धेनुः सा वन्ध्यासर्वथामवेत् । यो मयारोपितो दृशः सोऽपि वन्ध्यत्वमाभयेता३०॥ यत्फलं मद्ग्रहायातं तच शीघ्रं विनश्यति । निर्भाग्यस्यानपत्यस्य किमतो जीवितेन मे ॥३॥ इत्युक्त्वासकोदोच्चसत्पावें दुःखपीडितः। तदा तस्य यतेश्चित्ते करुणाभूगरीयसी ॥३२॥ 1

·No text on this page.

·३८ श्रीमद्भागवतमाहाम्भ्ये अध्यापः ४ मत्स्यसुध प्रगूताया मृतो यालस्तु वर्तते । तामाकार्य गृहे रश सा तेन्म पोपयिष्यनित | पतिना तत्कृतं सर्वे पुत्ररक्षणदेतवे । पुत्रस्य धुन्धुकारीति नाम मात्रा प्रतिष्टितम् ॥६१॥ त्रिमागे निर्गने चाप सा धेनुः मुकेमिकम् । रायांद्गगुन्दरं दिव्यं निर्मलं कनकप्रभम् ॥६२|| दृष्ट्वा प्रसन्नो विप्रस्तु संस्कारान् स्वयमादधे । मन्वा जनाः ग दियाथै ममागताः।।६।। भाग्योदयोधुना जात आत्मदेवस्य पश्यत । धेन्वा बालः प्रगतस्तु देवम्पीति कौतुकन् ॥६४॥ न ज्ञातं तद्रहस्यं गु केनापि विधियोगतः । गोकर्ण तं सुतं दृष्ट्वा गोकर्ण नाम चाकरोत् ॥६॥ कियाकालेन तो जातो तरुणी तनयावुभौ । गोकर्णः परिहतो नानी धुन्धुकारी महासकः १६६॥ स्नानशौचक्रियाहीनो दुर्भक्षी क्रोधयर्धितः । दुप्परिग्रहकर्ता च दशवहस्तेन भोजनम् ॥६७॥ चौरः सर्वजनदेषी परवेदमप्रदीपकः । लालनायामझान् धृत्वा मद्यः से न्यपातयत्।६८। हिंसकः शस्त्रधारी च दीनान्धानां प्रपीडकः । चाण्डालाभिरती नियं पाशहतः श्वसङ्गतः ।।६९॥ तेन वेश्याकुसङ्गेन पित्र्यं वित्तं नु नाशितम् । एकदा पितरी ताड्य पात्राणि स्वयमाहरत् ||७०॥ तत्पिता कृपणः प्रोच्र्धनहीनो झरोद ह । वन्ध्यत्वं नु समीचीनं कुपुत्रो दुःखदायकः 11७१॥ कतिष्ठामिक गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहयेत् । प्राणांस्त्यजामि दुःखेन हाकष्टमम संस्थितम्।।७२।। तदानीं तु समागत्य गोकर्णी ज्ञानसंयुतः । योधयामास जनकं वैराग्यं परिदयन् ।।७३|| असारः खलु संसारो दुःखरूपी विमोहकः । मुतः कस्य धनं कस्य स्नेहवाग्वलतेऽनिशम् ॥२४॥ न चेन्द्रस्य सुखं किञ्चिन्न सुखं चक्रवर्तिनः । सुखमस्ति विरक्तस्य मुनेरेकान्तजीविनः ।।७५॥ मुश्चाशानं प्रजारूपं मोहतो नरके गतिः। निष्पतिष्यति देहोऽयं सर्व त्यक्त्वा वनं व्रज॥७६|| तदाक्यं सु समाकर्ण्य गन्तुकामः पिताब्रवीत् । किं कर्तव्यं बने तात तत्त्वं वद सविस्तरम् ।।७।। अन्धर्षे स्नेहपाशे पदः पङ्गुरहं शठः । कर्मणा पतितो नूनं मामुद्धर दयानिधे ।।७८ll गोकर्ण उवाच देहेऽस्सिमांसरुधिरेऽभिमति त्यज त्वं जायासुतादिषु सदा ममतां विमुञ्च । पश्यानिशं जगदिदं क्षणभङ्गनिलं वैराग्यरागरसिको भव भत्तिनिष्ठः ॥७९॥ धर्म मजस्य सततं त्यज लोकधर्मान् सेवस्व साधुपुरुषाजहि कामतृप्णाम् । अन्यस्य दोषगुणचिन्तनमाशु मुक्त्वा सेवाकथारसमहो नितरां पिव त्वम् ॥८॥ एवं मुतोक्तिशतोऽपि गृहं विहाय यातो यनं स्थिरमतिर्गतपष्टिवर्षः । युनो दरेरनुदिनं परिचर्पयानो श्रीकृष्णमाप नियतं दशमस्य पाठात् ॥८॥ पापमपुरागे उमरखाडे श्रीमद्भागवतमाहात्म्य विप्रमोशी चतुर्षोऽध्यायः ॥ ४॥ नाम ·पार पाप th rrrrrrrrightmarA41114 ११ Frmirriteride agiratheNTERE ETERAN+ Enterta -31TREE: AIRitrinau * PPT RETRIEVEreesmallu fraternal tipuirsturitten TAMETrternati Interfect Frame startinthet Terries at: zerms Inkarmire Terrar ut.th HARMERE RAHAY. I amarinintent +5 mitr:EिRTAmar ॥१॥ AREERaftariahrai-finiti गानेgivrrittisfriendeantri Twitter मानना Eiyaintionarifmail॥ Partner print Trimes मा पुन: ॥१॥ armilar रसमा Axam frmirriton airat Rai रन । न म भRan भना NE मसाधारमनपानमा मंदीर भामा १९ मानि रामवासनाarfr:: परे॥२०॥ - गुर्मगलिपुभारी गराम निवासमा मोटर पुः ॥२१॥ गरमासमी नाप मदिमा मागापतिपुनम पुरोमा॥२२॥ मिद कर लो दुर्गतिमीनिभिसाप तमापार हास्यप्रतरी राशे गुर्ग पाती दयामिमाम पिकरियायो पापमोनिया२।। पल उपाय एवं परमदान परोशेम्पः पुनः पुनः । मधो परनोबारे मरामा पार॥२५॥ गोकर्ण उपाय ·प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥२६॥ श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये अध्यायः ततोऽझलौ जसं कृत्वा गोकर्णस्तमुदेरयत् । तत्कहतगारोऽमो प्रेत उयाच अहं भ्राता त्वदीयोऽस्मि धुन्धुकारीवि नामतः । स्वकीयेनैव दोपेण ब्रह्मत्वं नाशितं मया ॥२७॥ कर्मणो नास्ति संख्या मे महाशाने विवर्तिनः । लोकानां हिंसकः सोऽहंस्त्रीभिःखेन मारितः।२८। अतः प्रेतत्वमापनो दुर्दश्यां च वहाम्यहम् । वाताहारेण जीरामि देवाधीनफलोदयात् ॥२९॥ अहो पन्धो कृपासिन्धो भ्रातमांमाशु मोचय । गोकणों वचनं श्रुत्या तस्मै वाक्यमयाब्रवीत् ॥३०॥ गोकर्ण उवाच त्वदर्थे तु गयापिण्डो मया दत्तो विधानतः । तत्कथं नैव मुक्तोऽसि मयाश्चयंमिदं महत् ॥३१॥ गयाश्रादान मुक्तिश्चेदुपायो नापरस्त्विद । किं विधेयं मया प्रेत तत्वं यद सविस्तरम् ॥३२॥ प्रेत उवाच गयाश्रादयतेनापि मुक्किम न मविष्यति । उपायमरर कश्चित्वं विचारय साम्प्रतम् ॥३३॥ इति तद्वाक्यमाकर्ण्य गोकर्णो विस्मयं गतः । शतश्रादेनं मुक्तिश्चेदसाध्यं मोचनं तव ॥३४॥ इदानीं तु निजं स्थानमातिष्ठ प्रेत निर्मयः । त्वन्मुक्तिसाधकं किञ्चिदाचरिष्ये विचार्य च।।३५।। धुन्धुकारी निजस्थानं तेनादिष्टस्ततो गतः । गोकर्णश्चिन्तयामास तांरात्रि न तदध्यगात् ।।३६॥ मातस्तमागतं दृष्ट्वा लोकाः प्रीत्या समागताः । तत्सर्व कथितं तेन यजातं च यथा निशि ॥३७॥ विद्वांसो योगनिष्ठाश्च ज्ञानिनो ब्रह्मवादिनः । तन्मुक्ति नैव तेऽपश्यन् पश्यन्तः शास्त्रसञ्चयान्३८ ततः सर्वैः सूर्यवाक्यं तन्मुक्तो स्थापितं परम् । गोकर्णः स्तम्भनं चके सूर्यवेगस्य वै तदा ॥३९॥ तुभ्यं नमो जगत्साधिन् हि मे मुक्तिहेतुकम् । तन्छुत्वा दूरतः सूर्यः स्फुटमित्यम्यमाषत ॥४०॥ श्रीमद्भागवतान्मुक्तिः सप्ताहं वाचनं कुरु । इति सूर्यवचः सर्वैर्धर्मरूपं तु विश्रुतम् ॥४॥ सर्वेऽनुवन् प्रयत्लेन कर्तव्यं मुकरं त्विदम् । गोकों निश्चयं कृत्वा वाचनार्थ प्रवर्तितः ॥४२॥ तत्र संभवणार्याय देवप्रामाजना ययुः । पवन्धवृद्धमन्दाश्च तेऽपि पापक्षयाय च ॥४३॥ समाजस्तु महाजातो देवविस्मयकारकः । यदेवासनमास्थाय गोकर्णोऽकथयत्कयाम् ॥४॥ सप्रेतोऽपि तदायावः स्थानं पश्यन्नितस्ततः । सप्तमन्यियुतं तत्रापश्यत्कीचकमुच्छ्रितम् ॥ तन्मूलच्छिद्रमाविश्य श्रवणाय स्थितो हामो । यातरूपी स्थितिं कर्तुमशक्तो वंशमाविशत् ॥४६॥ वैष्णवं बानणं मुख्यं श्रोतारं परिकल्प्य सः । प्रथमस्कन्धतः स्पष्टमाख्यानं धेनुजोऽकरोत्॥३॥ दिनान्ते रशिता गाया तदा चित्रं यभव ह । वंशैकग्रन्यिभेदोऽभूत्सशन्दं पश्यतां सताम् !!४८ द्वितीयेदि तया सायं द्वितीयप्रन्यिभेदनम् । तृतीयेऽति तथा सायं तृतीयप्रन्यिभेदनम् ॥४९॥ सतदिनैश्चैव सप्तप्रन्यिविभेदनम् । कृत्वा स दादशस्कन्धभवणाटोततां हो ॥५०॥ जातस्तुलसीदाममरिहतः । पीतवासा पनश्यामो मुफुटी कुण्डलान्वितः ॥११॥ ।

·Hardinesirat Mis:
Forgetar ni mr kerry ur treamin
're institutritt marrier"
.
fortint afternor arrora... at
Here
iriture terru 14.1
"origf ortertayerts a resete ne th-east
Prem Manmatter:rtrentrotarrest
tattireferengthen
Hat there frauerimentertrate irrerrrrrt..
MarwATTEkatreena
wwe neema rectet nirang group
Micrintimatru
xtestrAttitment
miremRREER Turmerier
Aria ग 13 minimittains
Mistartingentinum

·भमान ETAT FATH
PM: mein kitnrise: TEER
मनोरनाtri TREATrtrate
भोगना irom frhare
नयमिmamatrimaane
प्रेरिता रिमागिनः गोलो गो गोमन |
TITी निभाना
भोकालिन माग
गनने नागोबोगिन् ।
पपनि गोमम्मनिताना नल का दिमागतागाधार
प्रमोदर पिलादमा गमाइगोन कागु गमनम् ।
फान गारो ये: पीने गमंगता न भरः
गालाम्पुरगांगरपिराजित:
योगेम मंगालिन गां गतिं ये मताभन गालियान 11८८॥
प्रतिक्षामिम पुष माग्दा मुनीभर ने निपटम्यो प्रमानन्दारिपुनः १८:
आख्यानगरातारमं पवित्र पतं माद ये रिदादोषम् ।
थादे प्रयुत
निमात्रि मुगटादपुनमं
इति धोरमपुराने उत्तरगडे महागवतमालाम्पे गोरगंनोमानं नाम पोयायःn
अथ पष्ठोऽध्यायः
कुमारा ऊचुः
अथ ते सम्प्रवश्यामः सप्ताभयणे विधिम् । महायमुभिाव प्रायः साध्योरिधिःस्मृतः ॥१॥
देवशं तु समाहूय मुहू ते पृच्छय यत्नतः । विवाद या वित्तं तादशं परिकसमेत् ॥ २ ॥
नमस्य आश्विनोजोंच मार्गशीर्षः शुचिर्नमाः । एते मामाः कपारम्भेश्रोतमां मोशसूचकाः ॥ ३॥
मासाना विम हेयानि तानि त्याज्यानि सर्वथा। सहायाश्चेतरे तत्र कर्तव्याः सोयमान ये ॥४॥
देशे देशे तथा सेयं वातां प्रेभ्या प्रयत्रतः । मरिष्यति स्या चात्र आगन्तमं बुम्बिनिः॥५॥
दूहिरिकथा: केचिद् दूरेचाच्युतकीर्तनाः । स्त्रियः दादयो ये च तेषां बोधो यतो मवेन् ॥६॥
देशे विरता येवैधावा कीर्तनासुकाः । तेष्वेव पत्रं प्रेभ्यं च तल्लेखनमितीरितम् ॥७॥
समाजो भविता सतरात्रं सुदुर्लमः । अपूर्वरमरूपैव फया चात्र भविष्यति ॥८॥

·पाये हि लम्वाहारः मुखावहः । हावभ्यान्नन कवच्या संवा " " सरात्रं वे शक्तिश्चेच्छृणुयात्तदा । धृतपानं पयःपानं कृत्वा ये शणुयारमुखम् ॥४ 'बा भाव्यमेकभुक्तेन वा पुनः । सुग्यसाध्यं भवेयत्तु कर्तव्यं श्रवणाय तत् ॥xi । वरं मन्ये कथाश्रवणकारकम् । नोपवासो धरः प्रोक्तः कथाविनको यदि ॥४३ नां पुंसां नियमान्छृणु नारद । विष्णुदीक्षाविहीनानां नाधिकारः कथाश्रवे। धामुतिः पत्रावल्यां च भोजनम् । कयासमासी भुक्तिं च कुर्यानित्यं कथानती ॥४५ धु तेलं च गरिष्ठान्नं तथैव च । भावदुष्टं पर्युपितं जान्नित्यं कयामती ॥४६ धं मदं मानं मत्सरं लोभमेव च । दम्भं मोहं तथा द्वेषं दूरवेच्च कथाप्रती ॥४४ विप्राणां गुरुगोप्रतिनां तथा । स्त्रीराजमहतां निन्दा वर्जयेद्यः कथानती ॥४८ स्यजम्लेच्छपतितपास्यकैखदा । द्विजद्विवेदशाहवेश्च न वदेयः कयात्रती ॥४॥ वं दयां मौनमार्जवं विनयं तया । उदारमानसं तदेवं कुर्यात्कथावती ॥५० क्षयी रोगी निर्भाग्यः पापकर्मवान् । अनपत्यो मोक्षकामः शृणुयाच कथामिमाम् ॥५१ काकवन्ध्या च वन्ध्या याच मृतार्भका। सबगीच यानारीत्या धान्या प्रयनतः ॥५२॥ धिना श्रावे तदक्षयतरं भवेत् । अत्युत्तमा कया दिव्या कोटियशफलपदा ५३ हत्या प्रतविधिमुद्यापनमथाचरेत् । जन्माष्टमीत्रवमिव कर्तव्यं फलकातिभिः ॥५४ धु मक्तेषु प्रायो नोद्यापनाग्रहः । श्रवणेनैव पूतास्ते निष्कामा वैष्णवा यतः ॥५५॥ दियशेऽस्मिन् समाते श्रोतृभिस्तदा । पुस्तकस्य च वक्तुश्च पूजा कार्यातिभक्तिः ॥५६॥ सीमाला श्रोतम्यश्चाथ दीयताम् । मृदङ्गताललालतं कर्तव्यं कीर्तनं ततः ॥५७) निमासम्दं शयन्दं च कारयेत् । विप्रेभ्यो याचकेम्पश्च विचमन्नं च दीयताम् ॥५८॥ धेच्छ्रोता गीता याच्या परेऽहनि । गृहस्थश्वेत्तदा होमः कर्तव्यः कर्मशान्तये ॥५९॥ कंतु जुहुयादिपिना दशमस्य च । पायसं मधु सर्पिश्च तिलानादिकलंयुतम् ॥६०॥ सनं कुर्याद्रायच्या मुसमाहितः । तन्मयत्वात्पुराणस्य परमस्य च तत्वतः ॥ ६॥ को बुधो होम्यं दद्यात्तसलसिद्धये । नानाच्छिद्रनिरोधार्थे न्यूनताधिक्तानयोः ॥६॥ प्रामार्य च पठेनामसहसकम् । तेन स्यात्सपलं सर्व नास्त्यस्मादधिकं यतः ॥६३॥ माक्षणान् पवादोजयेन्मधुरायगैः । दद्यात्मवणे धेनुं च प्रतपूर्णत्यदेतवे ॥६४॥ रस्त्रयमितं स्वर्णमिदं विधाय च । तत्रास्य पुस्तकं सायं लिखित ललिताशरम् ॥६५॥ १ सदुपचारः सदक्षिणम् । वनभूषणगन्यायेः पूजितार यतात्मने ॥६६} ·Acert-Nurs... . श्रीमद्भागवतमाहात आमूर्योदयमारम्य साधंत्रिप्रहरान्तकम् । यार कथाविरामः कर्तव्यो मध्याहे घटिकादयम् । त मलमूत्रजयार्थे हि लप्याहारः सुग्यावहः । उपोष्य सप्तरात्रं चै शक्तिश्चेच्छृणुयातदा । फलाहारेण वा माव्यमेकमुक्तेन वा पुनः । भोजनं तु घरं मन्ये कथाश्रवणकारकम् । सप्ताह्मतिनां पुंसा नियमान्छृणु नारद प्रझचर्यमवःसुप्तिः पावल्या च मोजना द्विदलं मधु तैलं च गरिठान्नं तयैव काम क्रोधं मदं मानं मत्सरं लोममेव वेदवैष्णवविप्राणां गुरुगोवतिनां । रजस्वलान्त्यजम्लेच्छपतितमात्यकैतदा सत्यं शौचं दयां मौनमाज विनयं दरिद्रश्च क्षयी रोगी निर्भाग्यः पापर अपुप्पाकाकवन्ध्याच वन्ध्यायाचे एतेषु विधिना श्रावे तदक्षयत एवं कृत्वा प्रतविधिमुद्यापन अकिञ्चनेषु मक्केषु प्रायो नो एवं नगाइयशेऽस्मिन् समाप्ते प्रसादतुलसीमाला श्रोतृभ्यभार जयशन्दै नमान्दै विरतभेशवेच्छोटा गीता प्रतिश्लोक सु. थपरा and . A reirju - -- N raven .

·+ दृष्टा प्रसन्नं मादाएने हार ते चरेि कीतनमनदन्तदा। भवान्या कमलासनस्तु तत्रागमत्कीनदर्शनाय ।।८।। रीवरलगतितया चोदया कास्यपारी वीणाधारी सुरक्षि:स्वरकुशलतया रागवतांमुंनो. दङ्ग जयजयसुकराः कीर्तने ते कुमारा यत्राने माक्यका सरसरचन्यायामपुत्रोब ननत मध्ये त्रिकमेव तत्र मक्यादिकानां नटवरमुतेजमाम् । अलोकिक कीर्तनमेतदीश्य हरिः प्रसन्नोऽपि यचोऽयचीचत् ॥८॥ मचो वरं भाववृताद् वृगुवं पीत: कथाकीर्तनतोऽसि साम्प्रतम् । श्रुति तद्वाक्यमतिप्रसन्नाः प्रेमाद्रीचता हरिभूचिरे ते 11८८il नगाहगायासु च सर्वभक्तरेभिस्त्वया भाव्यमिति प्रयत्नात् । मनोरयोऽयं परिपूरणीयसति चोक्त्वान्तरधारताच्युतः ॥८॥ ततोऽनमत्तचरणेषु नारदस्तथा गुकादीनपि अप प्रहयाः पारेनष्टमोहाः सों ययुः पोतकयामृतास्ते ॥९॥ भक्तिः सुतान्या सह रक्षिता सा शास्त्रे स्वीयेऽपि तदा मुरेन । अतो हरिभांगवतस्य सेवनाचित्तं समानाति हि वैष्णयानाम् ||११|| दारिद्रयदुःखबरदाहितानां मायापिशाचीररिमर्दितानाम् । संसारसिन्धी परिपातिताना माय वै भागवतं प्रगजीत ॥१२॥ शौनक उवाच 1 राजे गोकर्णेन कदा पुनः । मुराये कदानाधिधिमे संशयं स्विमम्।।९।। सूत उवाच मात्रियपाधिगते कलौ । नरमौतोनभस्येच कथारम्भ शुकोऽकरां ॥४॥ न्वे च फलो वर्षयतये । सुदेशुचीनयम्यां च धेनुजोकयात्कयान्॥९॥ सौ पाते शिवगते सति । ऊचुरू सित पछे नयम्यां बमणः मुताः ॥९॥ रस्यावं पटोऽद स्पान । कली भागवती यातां भवरोगविनाशिनी ॥९॥ मप्रियं सम्लम्मानायनं च मुक्तयेकलुमिह भनिविल्लामकारे । अन्तः कयानकमिदं पिबनादरेष लोके हितार्थपरिशीलनसेवा किम् ॥९८|| ·बजत कुपथे कुत्सितकये परीक्षित्सानी यच्छ्यणगतमुत्युक्तिकथने ॥१ न श्रीशुमनेरिता कया। कण्ठे सम्बध्यते येन ए वैकुण्टप्रभुभवेत् ॥१ वं सर्वसिद्धान्तसिद्धं सपदि निगदितं ते शाखपुलं दिलोस्य । यातो निर्मलं नास्ति किश्चित्पिब परसुखदेतोदशस्कन्धसारम् ॥ ततया शृणोति भक्त्या यश्चनां कथयति शुद्धवप्णयाने। धकरणात्फलं लभेते याथार्यात्र हि भुवने किमप्यसाभ्यम् ॥१ प्ति सीपअपुराणे उत्तरखण्डे श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये श्रवण- विपिकानं नाम होऽध्यायः॥६॥ समातमिदं श्रीमद्भागवतमाहात्म्यम् हरिः ॐ तत्सत्

·No text on this page.

·No text on this page.

·- ॐ श्रीपरमात्मने नमः श्रीमद्भागवतम् प्रथमस्वन्धः बा-- अथ प्रथमोऽध्यायः स्य यतोऽन्वयादितरतश्चार्यप्वमिशः स्वराट तेने माझ हदाय आदिकवये मुह्यन्ति यत्सूरयः । रिमृदायथा विनिमयो यत्र त्रिसोऽमृपा धामा स्वेन सदानिरस्त कुहकं सत्यं परं धीमहि ।।१।। रोशितकेतबोज परमो निर्मत्सराणां सतां वेधं यास्तवमत्र वस्तु शिवदं तापत्रयोन्मूलनम्। गवते महामुनिकृते किंवा परीश्वरः सद्यो हावरुध्यतेऽत्र कृतिभिःशुभूषुभिस्तापात्।।२।। निगमकल्पतरोगलितं पलं शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् । पिवत भागवतं रसमालयं मुहुरहो रसिका मुवि भाबुकाः ।।३।। ऽनिमिप्रक्षेत्र पयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहससममासत ॥ ४॥ कदा मुनयः प्रातर्तुतहुतामयः । सत्कृतं सूतमाळीनं पप्रच्छुरिदमादरात् ॥५॥ वषय ऊचुः खलु पुराणानि सेतिहासानि चानघ । आख्यावान्यप्यधीतानि धर्मशास्त्राणियान्युत॥६॥ वेदविदां भेठो भगवान् बादरायणः । अन्ये च मुनयः सून परावरविदो विदुः॥७॥ त्वं सौम्य तत्सर्य तलतस्तदनुग्रहात् । युःधिग्घस्यशिप्यस्य गुरवो गुलमप्युत ॥८॥ घासमाऽऽयुष्मन् मवता यदिनिधितम् । पुंसामेकान्ततः श्रेयस्तन्नः शंसितुमर्हसि ॥९॥ णाल्पायुषःसम्प कलावस्मिन् युगे जनाः । मन्दाः सुमन्दमतयो मन्दमाग्या झुपद्रुताः ॥१०॥ णि भूरिकर्माणि श्रोतव्यानि विभागशः । अतः साधोत्र यत्सारं समुदत्य मनीषया । हि नः श्रद्दधानानां येनात्मा येनामा संप्रसीदति ॥११॥ जानासि म ते भगवान सात्वतां पतिः । देवक्यां वसुदेवस्य जातो यस्य चिकीया ॥१२॥ उभामाणानामईस्यानुवर्णिमुम् । यस्यावतारो भूतानां समाप च भवाय च ॥१३|| प्रः संसति छोरां यन्नाम विवो गणन् । ततः सद्यो विमुन्येत यदिभेति स्वये मयम् ॥१४॥ मा०.४-

·No text on this page.

·ॐश्रीपरमात्मने नमः
श्रीमद्भागवतम्
प्रथमस्कन्या
अथ प्रथमोऽध्यायः
जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतचाप्यभिशः स्वराट् तेने ब्रह्म हदाय आदिकवये मुह्यन्ति यत्सूरयः ।
तेजोवारिमृदायमा विनिमयो यत्र विसर्गोऽभूपा घाम्नास्वेन सदानिरखकुहकं सत्यं परं धीमहि ॥२॥
धर्मः प्रोविकेतवोत्र परभो निर्मत्सराणां सतां वेद्यं वास्तवमत्र वस्तु शिवदे तापत्रयोन्मूलनम् ।
श्रीमद्भागवते महामुनिकते किंवा परीश्वरःसयोहावरुष्यतेऽत्र कृतिभिः शुश्रूधुभिस्तरक्षणादा२॥
निगमकल्पतरोगलितं फलं शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् ।
पिवत भागवतं रसमालयं मुहुरहो रसिका भुवि मावुकाः ॥ ३ ॥
मिरेऽनिमिपक्षेत्र ऋषपः शौनकादयः । सत्रं स्वर्माय स्टोकाय सहससममासत ॥४॥
त एकदा तु मुनयः प्रातहुंततामयः । सवृतं सूतमासीनं पपदुरिदमादरात् ॥५॥
पय वुः
त्वया सस्तु पुराणानि सेतिहासानि चानघ । आख्यातान्यप्यघीतानि धर्मशास्त्राणि यान्युत॥६॥
यानि वेदविदां श्रेष्ठो भगवान् पादरायणः । अन्ये च मुनयः सूत परावरविदो विदुः ॥ ७॥
वेत्य त्वं सौम्य तत्सर्वे तत्वतस्तदनुमहात् । भूयुः स्निग्धस्य धिप्यस्य गुरवो गुलभप्युत ॥८॥
तत्र तत्राअसाऽऽयुष्मन् भवता यदिनिभितम् । पुंसामेकान्ततः श्रेयसन्नः शंसितुमईसि ॥९॥
प्रायेणाल्पायुषःसभ्य कलावस्मिन् युगे जनाः। मन्दाः सुमन्दमतयो मन्दमाग्या मुरगुताः ॥१०॥
भीणि भूरिकर्माणि भोतव्यानि विमागशः । अतः साधोत्र यत्सारं समुत्य मनीषया ।
हि नः प्रधानानां येनात्मा संघसीदति ॥११॥
सूत जानासि भद्रं ते भगवान् सात्वतां पतिः । देवस्यां वसुदेवस्य जाटो यस्य चिकीर्षया ॥१२॥
आभूषमाणानामहस्पक्षानुवर्णिम् । यस्ापारो भूतानां डेमाय च माप च ॥१३॥
आस्बा संसति धोरां ययाम विवो गणन् । उता सोनिमुन्येत मदिमेतिस्वयं भवन ॥१४॥

·. स्पदमनाः गा गुना: भागाला मनु ।पा मगनमा पुन: नाम : र कमांदारात परियन नामानान TATEME Im पारस्पाहि भामगारपE CAMERNET THE पं. न पिनाम उमरिक पा राना माग पर 13 खगर फिर पौगंनि गर मेग वेगः । भनिन पनि मनपान गरामानुः ॥२०॥ लिमागतमालाप लिन् पो मपम् । मानना दीपंग का मन हरेः ॥२१॥ नःसन्दारितोधारा दुसार निनादवाना पनि मनाए मा भर न ॥२२॥ दि योगेसरे कृष्णे माये धर्मनि । म्या कानपुनलो धर्मः शरण म्हः ॥२१॥ तरी मामागको महापुराणे पारमामा सादा प्रसाद सिम्याने या अथ द्वितीयोऽध्यायः प्यास उयाच ति संप्रभसंहो विभागां रोमहर्षणिः । प्रतिाप पचरदेश प्रवकुचामे ॥१॥ सूत उपाच यं प्रमजन्तमनुपेतमस्तकृत्यं सपनो रिहातर आनुशार ।

·श्रीमद्भागवते प्रयमस्कन्धे अध्यायः ३
५१
स्मादेकेन मनसा भगवान् सात्वतां पतिः । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च ध्येयः पूज्यश्च नित्यदा।१४।
पदनुध्यासिना युक्ताः कर्मग्रन्थिनिवन्धनम् । छिन्दन्ति कोविदाम्तस्य कोन कुर्यात्कथारतिम्१५
शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य वासुदेवकथारूचिः । स्यान्मह्त्सेवया विप्राः पुण्यतीर्थनिषेवणात् ।।१६।।
पृण्वतां स्वकथां कृष्णः पुण्यश्रवणकीर्तनः । हृद्यन्तःस्या ह्यभद्राणि विधुनोति सुहृत्सताम्॥१७॥
सष्टप्रायेष्वभद्रेषु नित्यं मागवतसेवया । भगवत्युत्तमश्लोके भक्तिर्मवति नैष्ठिकी ॥१८॥
उदा रजस्तमोभावाः कामलोभादयश्च ये। चेत एतरनाविद्धं स्थितं सत्ये प्रसीदति ॥१९॥
एवं प्रसन्नमनसो भगवद्भक्तियोगतः । भगवत्तत्वविज्ञानं मुक्तसङ्गस्य जायते ॥२०॥
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः। श्रीयन्ते चास्य कर्माणि दृर एवात्मनीश्वरे ॥२१॥
अतो वे कवयो नित्यं भक्ति परमया मुदा । वासुदेवे भगवति कुर्वन्त्यात्मप्रसादनीम् ॥२२॥
सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्गुणास्तैर्युक्तः परः पुरुष एक इहास्य धत्ते ।
स्थित्यादये हरिविरिश्चिहरेति संशाः श्रेयांसि तत्र खलु सत्त्वतनोणां स्युः ॥२३॥
पार्थिवादारुणो धूमस्तस्मादमिस्त्रयीमयः । तमसस्तु रजस्तस्मात्सत्वं यद् सदर्शनम् ॥२४॥
भेजिरे मुनयोऽयाने भगवन्तमधोक्षजम् । सत्त्वं विशुद्ध क्षेमाय कल्पन्ते येऽनु तानिह ।।२५।।
मुमुक्षवो घोररूपान् हित्वा भूतपतीनय | नारायणकलाः शान्ता भजन्ति धनसूयवः ॥२६॥
रजस्तमःप्रकृतयः समशीला भजन्ति वै । पितृभूतप्रजेशादीन् श्रियेश्वर्यप्रजेप्सवः ॥२७॥
वासुदेवारा येदा वासुदेवपरा मखाः । वासुदेवपरा योगा पासुदेवपराः क्रियाः ॥२८॥
वासुदेवपरं शानं वासुदेवपरं
शानं वासुदेवपरं तपः । वासुदेवपरो धर्मो यासुदेवपरा गतिः ॥२९॥
स एवेदं ससर्जाग्रे भगवानात्ममायया । सदसद्रूपया चासौगुणमय्यागुणो विभुः ॥३०॥
तया विलसितेप्येषु गुणेषु गुणवानिय । अन्तःप्रविष्ट आमाति विज्ञानेन विजृम्भितः ॥३१।।
यथा बवहितो बहिर्दारुष्वेकः स्वयोनिषु । नामेव भाति विश्वात्मा भूतेषु च तथा पुमान्॥३२॥
असौ गुणमयैर्भावैर्भूतपुश्मेन्द्रियात्मभिः । स्वनिर्मितेषु निर्विष्टो मुदत भूतेषु तद्गुणान्॥३३॥
भावयत्येष सत्येन लोकान् वै लोकभावनः । लीलावतारानुरतो देवतिर्यड्नरादिषु ॥३४॥
इति श्रीमद्भागवने महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां प्रथमस्कन्धे नैमिपीयोपाख्याने दितीयोऽध्यायः ॥२॥
अथ तृतीयोऽध्यायः
सूत उवाच
जगहे पौरुपं रूपं भगवान् महदादिभिः । संभूतं घोडशकलमादो लोकसिमक्षया ॥१॥
यस्याग्मसि शयानस्य योगनिद्रा वितन्वतः । नाभिहदाम्बुजादासीद्रमा विश्वसूजापतिः॥२॥
यस्थावयवसथानः कल्पितो छोविस्तरः । तद भगवतो रूपं विशुदं सचमूर्जितम् ॥३॥

·भीमद्भागवते प्रथमस्कन्भे अध्यायः ३
पश्यन्त्यदो रूपमदभ्रचक्षुषा सहसरादोरुमुजाननाद्रुतम् ।
सहस्रमूर्धश्रवणाधिनासिकं सहस्रमौल्यम्बरकुण्डलोल्लसत् ॥४॥
एतन्नानावताराणां निघानं बीजमव्ययम् । यस्यांशांशेन सूज्यन्ते देवतियड्नरादयः ॥ ५॥
स एव प्रथमं देवः कौमारं सर्गमास्थितः । चचार दुश्वरं ब्रह्मा ब्रह्मचर्यमखण्डितम् ॥ ६॥
द्वितीयं तु मवायास्य रसातलगतां महीम् । उद्धरिष्यन्नुपादत्त योशः सौकरं वपुः ॥७॥
नृतीयमृपिसर्गे च देवपित्वमुपेत्य सः । तन्त्रं सात्वतमाचष्ट नैष्काये कर्मणां यतः ॥ ८॥
तुयें धर्मकलासमें नरनारायणादृषी । भूत्वाऽऽत्मोपशमोपेतमकरोद् दुक्षरं तपः ॥९॥
पञ्चमः कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम् । प्रोवाचासुरये सांख्य तत्त्वमामविनिर्णयम् ॥१०॥
पष्ठे अत्रेरपत्यत्वं वृतः प्राप्तोजस्यया । आन्वीक्षिकीमलकाय प्रहादादिम्यऊचिवान् ।११॥
ततः सप्तम आकृत्यां रुचेर्यशोऽम्यजायत । स यामाद्यैः सुरगणैरसास्वायम्मुवान्तरम् ॥१२॥
अष्टमे मेरुदेव्यां तु नाभेवांत उस्क्रमः । दर्शयन् वम धीराणां सर्वाश्रमनमस्कृतम् ॥१३॥
ऋषिभियांचितो भेजे नवमं पार्थ वपुः । दुग्धेमामोषधीविप्रास्तेनायं स उशमः ॥१४॥
रूपं स जगहे मात्स्यं चाक्षुपोदधिसंप्लवे । नाव्यारोप्य महीमप्यामादेवखतं मनुम् ॥१५॥
मुरासुराणामुधिं मप्नतां मन्दराचलम् । दः कमठरूपेण पृध एकादचे विभुः ॥१६॥
घान्वन्तरं दादशमं प्रयोदशमेव च । अपाययत्सुरानन्यान्मोहिन्या मोहयन स्त्रिया॥१७॥
चतुर्द नारसिंहं विनद्देत्येन्द्रमूर्जितम् । ददार करजैर्ववस्येरकां
पञ्चदशं वामनकं कृत्वागादावरं यः । पदत्रयं याचमानः प्रत्यादि सुनिविष्टमम् ॥१९॥
अवतारे पोडसमे पश्यन् ब्रह्मद्रुहो गान् । त्रिमतत्वः कुरितो निःशामरोन्महीम् ॥२०॥
वतः सतदरे जावः सत्यवत्यां परागरात् । चक्रे वेदतरोः शाखा दृष्ट्वा पुंसोऽल्पमेधसः ॥२१॥
नरदेवत्वमापन: मुरकार्यचिकीर्षया । समुद्रनिदादीनि चके घीयांभ्यतः परम् ॥२२॥
एकोनविंशे विचतिम दृष्णिा प्राप्य जन्मनी । रामकृष्णाविति भुवो भगवानहरभरम ॥२३॥
लतः कलो सम्पत्ते सम्मेदार मुरदिपाम् । पुको नाम्नाजनसुतः कीकटेशु भविष्यति ॥२४॥
अपामो युगसन्ध्यायां दस्युपा राउनु । जनिता विष्णुयशस्रो नाम्ना कलिकजंगलतिः॥२५॥
अवतारा समरमेश हरेः सत्वनिर्विजाः । यथापिदासिनः पुल्या:सरसः स्युः सहसयार॥
हरयो मनो देदा मनुपुत्रा महोजमः । फटाः सर्ने हरेरेव समजास्तरसपा ॥२॥
स्ते चांसला: दुसः कृष्णस्तु मगवान् स्वयम् ।न्दारिम्मा सो महयन्ति युगे युगे ॥२८॥
ज्य मं भगवो र तत्परतो नरः । सारमावर्गजन्मक्या दुःसामादिमुप।२९॥
एनयू मायनो अस्य निदानः । मागुरिचितं महादिमिरात्मनि Roil
६ नम स्पोये रेजुर्ग पार्दिवो नि । एवं र सत्यापितमलिमिः ॥११॥
कटकृद्यया ॥१८॥

·भीमनागपते प्रथमस्कन्धे यमाया। ५३ अतः परं पदमकमम्मूदगुणम्यूहिकन् । माघभुवयत्यार सो यत्पुनर्मपः ॥२२॥ योमे सदारे प्रतिरिरे स्यसपिदा । अविधपालमान इसे इति तदानम् ॥३॥ यदेपोरदा देवी मापा बेगारदो मधिः । समा एपेवि विदुर्महिम्न स्पे मदीयते ॥३४॥ एवं जन्मानि माणि पररजनस्स च । पर्णपन्ति स पायो येदगुदानि हत्पतेः ॥२५॥ या द पिश्चममोपौषः सनत्यपत्यचि न राबसिन् । भूतेषु पान्तस्ति भात्मतन्त्रः पायनिक जिति पहुणेशः ॥३६॥ न पास्य कगिलिपुणेन धादरपति जन्नुः युमनार उतीः । नामानि रूपाणि मनोरचोमिः सन्तन्यतो नटचर्यामिगरः ॥१७॥ ७ वेद पाठः पदपी परस्य दुरन्तपौर्यस्य रपानपाणः । यो मापया सन्ततरानतरया मजेत तत्यादररोजगन्धम् ॥२८॥ अथेद धन्या भगवन्त र यवासुदेवेनिललोकनाये। वृर्वन्ति सर्यात्मकमात्मभायं म यत्र भूयः परिवर्त उमः ॥३९॥ इदं भागवतं नाम पुराणं ममसम्मिठम् । उत्मश्लोकचरितं चकार भगवानृषिः ॥४०॥ निःश्रेयमार टोकस्य धन्य स्वस्त्ययनं महत् । तदिदं ग्राहयामास मुतमात्मरता घरम् ॥४१॥ सर्ववेदेतिदासानां सारं सारं समुद्भुतम् । स तु संभावयामास महाराज परीक्षितम् ॥४२॥ प्रायोपविष्टं समायां परीतं परमपिभिः कृष्णे स्वधामोपगते धर्मशानादिभिः सह ॥४३॥ कलो नरामेर पुराणाकोऽधुनोदितः । सत्र कीर्तयतो विप्रा विमभूरितेजसः ॥४४॥ अई चाध्यगर्म तत्र निविष्टसदनुप्रदात् । सोदयः भावयिष्यामि यथाधीतं यथामति॥४५|| पनि योमबागवत महापुराने पारमहंस्था संहितामा प्रथमसत्ये मैमिपीयोपाख्याने तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः व्यास उवाच इति वाणं संस्तूय मुनीनां दीर्घसत्रिणाम् । वृद्धः कुलपतिः सूतं यचःशौनकोऽब्रवीत् ॥ १ ॥ शौनक उवाच स्त सूत महाभाग वद नो यदतां घर । कयां भागवतीं पुण्यां यदाद भगवाञ्छुकः ॥२॥ कस्मिन् युगे प्रत्तेयं स्थाने वा केन हेतुना । कुतः सदोदितः कृष्णः कृतवान् संहिता मुनिः॥३॥ तस्य पुत्रो महायोगी समहनिर्विकल्पकः । एकान्तमतिरुनिद्रो गूढो भूट इवेयते ।।४।। दृष्ट्वानुयान्तमृषिमात्मजमप्यनग्न देव्यो हिया परिदधुन सुतस्य चित्रम् । तदीत्य पृच्छति मुनी जगदुखवास्ति स्त्रीपुग्मिदा न तु मुतस्य विविक्तहः ॥ ५॥ 7

·भीमद्भागयले प्रारम्भमा
कपमाधिः पौर: मंत: गुरुनानगन् । उम्मयादिनरन् गाहो ॥३॥
कर्ष या पारस राजमुनिना ग६ । मंगाममा सागायती मतिः ॥ ७ ॥
म गोदोहनमात्रं हि पिनाम् । यो महामागतोयीनुमानमान् ॥ ८॥
अभिमन्युमुतं गत माहुमागगनोत्तमम् । सम्पसन्म महाभ यानि नोदिनः ॥९॥
स सम्राट् कस्य या देतोः पानां मानानः । प्रायोपिरो गायामनारल्याधिराभिषा१०॥
नमन्ति यागदनितिमात्मनः शिवाय शनोर पनानि एमाः ।
कर्य स पीरः प्रियमग्न दुल्पमा पुथैरटोन्सामहो मामिः ॥११॥
शिवाय लोकस्य मवाय भूतये उत्तमसोमारापमा जनाः ।
जीवन्ति नात्मार्थममौ पराभयं मुमोन निर्षिय कुतः बलेयरन् ॥ १२ ॥
तत्सर्वे नः समाचश्व पृष्टो यदिह किशन । मन्ये त्यां विरपे यानां मातमन्यत्र छान्दमात् ।।३'
सूत उयाच
दापरे समनुप्राप्ते तृतीये युगपर्यये । जातःपराशरायोगी यासयां कलया हरेः ॥१४॥
स कदाचित् सरस्वत्या उपस्पृश्य जलं शुचि । विरिक्तदेश आसीन उदिते रमिन्डले ॥१५॥
परावरशः उ ऋषिः कालेनाव्यतरंहसा । युगधर्मव्यतिकरं प्राप्तं भुवि युगे युगे ॥१६॥
भौतिकामांच मावानांशतिहासं च तत्कृतम् । अभद्दधानानिःसत्त्वान् दुघान् हसितायुर।१०
दुर्भगांव जनान् वीश्य मुनिर्दिव्येन चक्षुषा । सर्ववर्णाश्रमाणा यध्यौ हितममोघरा ॥१८
चातुर्होत्रं कर्म शुद्ध प्रजानां वीक्ष्य वैदिकम् । व्यदधाद् यशमन्तत्यै येदमेकं चतुर्विधम् ॥१९
ऋग्यजुःसामाख्या वेदाश्चत्वार उद्धृताः । इतिहासपुराणं च पञ्चमो वेद उच्यते ॥२०
तत्रग्वेदधरः पैलः सामगो जैमिनिः कविः । वैशम्मापन एवैको निष्णातो यजुपामुत ॥२१
अथर्वाङ्गिरसामासीत् सुमन्तुर्दारुणो मुनिः । इतिहासपुगणानां पिता मे रोमहर्षणः ॥२२
त एत ऋषयो चेदं स्वं स्वं व्यस्यन्ननेकधा । शिप्य प्रशिध्यस्तच्छिष्यैर्वेदास्ते शाखिनोऽभवन
त एव चेदा दुधैर्धार्यन्ते पुरुषैर्यथा । एवं चकार भगवान् व्यासः कृपणवत्सलः ॥२॥
स्त्रीशूद्रद्विजवन्धूनां प्रयी न श्रुतिगोचरा । कर्मप्रेयसि मूदानां श्रेय एवं भवेदिह ।
इति मारतमाख्यानं कृपया मुनिना कृतम् ॥ २५ ॥
एवं प्रवृत्तस्य सदा भूतानां श्रेयसि द्विजाः । सर्वात्मकेमापि यदा नातुप्यद्धृदयं ततः ॥२६
- नातिप्रसीदद्धृदयः सरस्वल्यास्तटे शुचौ । वितर्कयन् विविवस्व इदं प्रोवाच धर्मवित् ॥२५
धृतव्रतेन हि मया छन्दांसि गुरषोऽप्रयः । मानिता नियंलीकेन गृहीतं चानुशासनम् ॥२८
- मारतव्यपदेशेन ह्याम्नायार्थश्व दर्शितः । दृश्यते यत्र धर्मादि स्त्रीशूद्रादिभिरप्युत ॥२॥
तथापि यत मे देहो ह्यात्मा चैवात्मना विभुः । असम्पन्न इवाभाति ब्रह्मवर्चस्यसत्तमः ॥३॥

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ५
किं वा मागवता धर्मान प्रायेण निरूपिताः । प्रियाः परमहंसानां त एव ह्यच्युतप्रियाः ॥३१॥
नुस्यैवं खिलमात्मानं मन्यमानस्य खिद्यतः । कृष्णस्य नारदोऽभ्यागादाश्रमं प्रागुदाहृतम्॥३२॥
तमभिशाय सहसा प्रत्युत्थायागतं मुनिः । पूजयामास विधिवनारदं सुरपूजितम् ॥३३॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्था संहितायां प्रथमस्कन्धे नैमिषीयोपाख्याने चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥
अथ पञ्चमोऽध्यायः
सूत उवाच
अय तं मुखमासीन उपासीनं बृहच्छ्याः । देवर्षिः प्राह विप्रर्षि वीणापाणिःस्मयन्निव ॥ १ ॥
नारद उवाच
पाराशर्य महाभाग भवतः कचिदात्मना । परितुष्यति शारीर आत्मा मानस एष वा ॥२॥
जिशासित सुसंपन्नमपि ते महदद्भुतम् । कृतवान् भारतं यस्त्वं सर्वार्थपरिहितम् ॥ ३॥
जिशासितमधीतं च यत्तदा सनातनम् । अथापि शोचस्यात्मानमकृतार्थ इव प्रमो॥४॥
ध्यास उवाच
अस्त्येव मे सर्वमिदं त्वयोक्तं तयापि नात्मा परितुम्यते मे ।
तन्मूलमन्यतमगाघबोधं पृच्छामहे त्याऽऽत्ममवात्मभूतम् ॥ ५॥
स वै भवान् वेद समस्तगुह्यमुपासितो यत्पुरुषः पुराणः ।
परावरेशो मनसैव विश्वं सूजत्यवत्यत्ति गुणेरसङ्गः ॥६॥
त्वं पर्यटन इव त्रिलोकीमन्तश्वरो वायुरिवात्मसाक्षी ।
परावरे ब्रह्मणि धर्मतो व्रतैः स्नातस्य में न्यूनमलं विचक्ष्व ॥७॥
धीनारद उवाच
भवतानुदितपाय यो भगवतोऽमलम् । येनवासी न नुष्यैत मन्ये तद्दन खिलम् ॥८॥
यथा धर्मादयश्चार्य मुनिवर्यानुकीर्तिताः । न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्यनुवर्णितः ॥९॥
यश्चित्रपदं हरेपो जगपवित्रं प्रणीत कहिचित् ।
तदायसं तीर्थमुशन्ति मानसा न यत्र इंसा निरमन्त्युशिययाः॥१०॥
तद्वाग्विसर्गो जनतापविप्लवो यसिन् प्रतिक्येकमावत्यपि ।
नामान्यनन्तस्य यशोऽसितानि यष्यन्ति गायन्ति रणन्ति साधवः ॥११॥
नेकर्ममप्यन्युनमाववर्जितं न शोमते ज्ञानमलं निरञ्जनम् ।
कुतः पुनः अवदमदमीधरे न चापितं कर्म यदप्यकारणम् ।।१२।।
अपो महामाग मवानमोघडक भूचिश्रवाः सत्परतो धृतवतः ।
उरुक्रमस्याखिलइन्धमुकये समाधिनानुस्मर तरिवेष्टितम् ॥१३॥

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ५
ततोऽन्यथा किञ्चन यदिवशतः
पृयग्दृशस्तकृतरूपनाममिः।
न कुत्रचित्वापि च दुःस्थिता मतिलभेत वाताहतनौरिवास्पदम् ।।१४।।
जुगुप्सितं धर्मकृतेऽनुशासतः स्वमावरक्तस्य महान् व्यतिक्रमः ।
यदाक्यतो धर्म इतीतरः स्थितो न मन्यते तस्य निवारणं जनः ।।१५।।
विचक्षणोऽस्याईति वेदितुं विमोरनन्तपारस्य निवृत्तितः सुखम् ।
प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मनस्ततो भवान् दर्शय चेष्टितं विमोः ॥१६॥
त्यक्त्वा स्वधर्म चरणाम्बुजं हरेर्मजन्नपकोऽय पतेत्ततो यदि ।
यत्र क वामद्रमभूदमुष्य किं को वार्य आप्तोऽभजतां स्वधर्मतः ॥१७॥
तस्यैव हेतोः प्रयतेत कोविदो न लम्यते यद्धमतामुपर्यधः ।
तलम्यते दुःखवदन्यतः सुखं कालेन सर्वत्र गमीररंहसा ॥१८॥
न वे जनो जातु कयंचनावजेन्मुकुन्दसेव्यन्यवदङ्ग संमृतिम् ।
स्मरन्मुकुन्दाझ्युपगृहनं पुनर्विहातुमिच्छेन्न रसग्रहो यतः ॥१९॥
इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवाः ।
तदि स्वयं वेद भवांस्तथापि चे प्रादेशमात्रं भवतः प्रदर्शितम् ॥२०॥
त्वमात्मनाऽऽस्मानमवेझमोघहक् परस्य पुंसः परमात्मनः कलाम् ।
अर्ज प्रजातं जगतः शिवाय तन्महानुभावाभ्युदयोऽधिगण्यताम् ॥२१॥
इदं हि पुंसस्तपसः श्रुतस्य वा स्विटस्य युक्तस्य च बुदिदत्तयोः ।
अविच्युतोऽर्थः कविमिनिरूपितो यदुत्तम श्लोकगुणानुवर्णनम् ॥२२॥
अई पुरातीतमवेऽभवं मुने दास्यास्तु कस्याश्चन घेदवादिनाम् ।
निरुपितो बालक एव योगिनां शुश्रूषणे प्रावृषि निर्विविधताम् ॥२३॥
ते मय्यपेताखिलचाललेऽमके दान्तेऽधृतवीडनकेऽनुवर्तिनि ।
चः कृतं यद्यपि मुल्यदर्शनाः शुश्रूपमाणे मुनयोऽल्पमाधिणि ॥२४॥
उच्छिष्टलेपाननुमोदितो द्विजैः सरस्म मुझे तदपास्तकिलियरः ।
एवं प्रवृत्तस्य विशुदचेतमस्तदम एवात्मरचिः प्रजायते ॥२५॥
तवान्बई कृष्णच्या
प्रगायतामनुप्रदेणाराण मनोहराः ।
ताः भदया मेनुए विश्वतः प्रियश्रयस्सन्न ममामद्रुचिः ॥२६॥
सिमा सम्परचेमहामुने प्रिपश्रयस्यस्खलिता मतिर्मम ।
पवारमतामदमस्वमायपा पश्ये मरि नागि कसित परे ॥२७॥

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः६
५७
इत्यं शरव्यावृषिकावृत् हरेविशृण्वतो मेऽनुसवं यशोऽमलम् ।
संकीयमान मुनिभिर्महात्मभिर्मतिः प्रवृत्तात्मरजस्तमोपहा ॥२८॥
स्यैवं मेऽनुरक्तस्य प्रश्रितस्य हतैनसः । श्रद्दधानस्य यालस्य दान्तस्यानुचरस्य च ॥२९॥
छानं गुह्यतमं यत्तत्साश्चाद्भगवतोदितम् । अन्ववोचन् गमिष्यन्तःकृपया दीनवत्सलाः॥३०॥
नवाई भगवतो वासुदेवस्य वेधसः । मापानुभाषमविदं येन गच्छन्ति तत्पदम् ॥३१॥
रतत्संचितं नझस्तापत्रयचिकित्सितम् । यदीश्वरे भगवति कर्म ब्रह्माणि मावितम् ॥३२॥
आमयो यब भूतानां जायते येन सुव्रत । तदेव ह्यामयं द्रव्यं न पुनाति चिकित्सितम् ॥३॥
एवं नृणां क्रियायोगाः सर्वे संसृतिदेतवः । त एवात्मविनाशाय कल्यन्ते कल्पिताः परे ॥३४॥
पदा क्रियते फर्म भगवत्परितोषणम् । शानं यत्तदधीने हि भक्तियोगसमन्वितम् ॥३५॥
कुर्वाणा पत्र कर्माणि मगवच्छिशया सकृत् । गृणन्ति गुणनामानि कृष्णस्यानुस्मरन्ति च ॥३६॥
नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिस्दाय नमः सहर्षणाय च ॥३७||
इति मूर्त्यभिधानेन मन्त्रमूर्तिममूर्तिकम् । यजते यमपुरुष स सम्यग्दर्शनः पुमान् ॥३८||
इमं स्वनिगम बानवेत्य मदनुष्ठितम् । श्रदान्मे शानमैश्वर्य स्वस्मिन् मापं च केशवः॥३९॥
स्वमप्यदभुत विश्रुतं विभोः समाप्यते येन विदा युमुसितम् ।
आल्यादि दुःखेर्मुहुरदितात्मनां संवनिर्वाणमुचन्ति नान्यथा ॥४०॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमईया संहितायां प्रथमस्को भ्यासनारदसंवादे पञ्चमोऽध्यायः ॥५॥
अथ पष्ठोऽध्यायः
सूत उयाच
एवं निशम्य भगवान् देव जन्म कर्म च । भूयः पाउतं ममन् ध्यामः सत्ययतीमुतः ॥ १॥
ध्यास उपाच
भिभित्रिपमिते विशानादेभिस्तव । पर्वमानो पयस्याये सतः किमरोद्भपान् ॥ २ ॥
सायंभुष करा दश वर्तितं ते परं पयः। कर पैदमुदसाशोः काले प्राप्त कलेवरम् ॥ ३॥
प्राशयविश्रामों स्मृति ते मुरसत्तन । न रम्परा काल एष मनिराशतिः ॥४॥
नारद उवाच
भिदिवासी विसनादेनिर्मम । वर्तमानो वास्प टन एवरगारमन् ॥५॥
एकात्मजा मे जननी योरिन्नूहाच गिरी। मसामनन्यगनोरकेस्नदानुपन्धनम् ॥६॥
सालकमानसासीदोगमनेसीसहि घरे पोतदारमपी 11011
भर नाते पिसशस।दिदेशयुत्पयो राटा: पानः ॥८॥

·भीमलागयते प्रपमस्कन्थे भनार
एकदा निर्गतां गेहान्ती निशि गां पपि । गोभस पदारनां कारचोदितः॥९॥
तदा तदहमीशस्य मानां सममीप्सः । अनु मनमानः प्रानि सिमुच्यन् ॥१॥
स्पीताअनपदांतत्र
पुरमामयजाफरान् । मेटसर्पबाटीम बनान्युयनानि च ॥११॥
चिमधातुविचित्रादीनिममममुजमान्
। जायपाश्चिमालिनीः मुरमविटाः ॥१२॥
चित्रस्वनः पप्ररविभ्रमद्ममरप्रियः । नलयेणुधरतयारीमगारन्
एक एवातियातोऽहमद्रास विपिनं महत् । पोरं प्रतिमयाकारं ग्यालोकशिामिम् ॥१४॥
परिश्रान्तेन्द्रियात्माई तृटपरीतो युभुसितः । साला पोत्याहदे ना उदृष्टो गतप्रमः ॥१९॥
तस्मिन्निर्मनुजेरण्ये पिप्पलोपत्य आस्तितः । आत्मनामानमात्मस्थं ययाभुतमचिन्ताम्॥१६॥
ध्यायतश्चरणाम्भोज मावनिर्जितचेतमा । औत्कप्ठ्यात्रुकलावस्य हृद्यासीन्मेशनेहरिः।।१७।
प्रेमातिमरनिर्मिनपुलकानोऽतिनिवृतः । आनन्दसंग्लरे लोनो नापश्यमुभयं मुने ॥१८॥
रूपं भगवतो यत्तन्मनःकान्तं शुचापहम् । अपरयन् सहसोत्तस्ये वेलव्याधुर्मनाइव ॥१५॥
दिसुस्तदहं भूयः प्रणिधाय मनो हृदि । वीसमागोऽपि नारसमवितृत वासुरः ॥२०॥
एवं यतन्तं विजने मामाहागोचरो गिराम् । गम्मीरलक्ष्णया वाचा शुचःप्रामपन्निव ॥२१॥
हन्तास्मिञ्जन्मनि भवान मां द्रष्टुमिहाईति । अविपककपायाणां दुर्दोऽहं कुयोगिनाम् ॥२२॥
सकृद्यद्दर्शितं रूपमेतत्कामाय तेऽनय | मत्कामःशन साधुः सान मुञ्चति इच्छपाम् २३
सत्सेवयादीर्घया ते जाता मयि दृदा मतिः । हित्वावधमिमं लोकं गन्ता मजनतामसि ॥२४॥
मतिर्मयि नियद्धेयं न विश्वेत कहिचित् । प्रजासर्गनिरोधेऽपि स्मृतिध मदनमहात् ॥२५॥
एतावदुक्त्वोपरराम तन्ममृतं नमोलिङ्गमलिङ्गमीश्वरम् ।
अहं च तस्मै महतां महीयसे शीविनाम विदधेऽनुकम्पितः ॥२६॥
नामान्यनन्तस्य हतत्रप: पठन् गुह्यानि भद्राणि कृतानिच सरन् ।
गां पर्यटस्तुष्टमना गतस्पृहः कालं प्रतीक्षन् विमदो विमत्सरः ॥२७॥
एवं कृष्णमतेर्ब्रह्मन्नसक्तस्यामलात्मनः । काल:प्रादुरभूत् काले तडित्यौदामनी यया ॥२८॥
प्रयुज्यमाने मयि तां शुद्धां मागवीं तनुम् । आरधर्मनिर्वाणोन्यपतत् पाञ्चभौतिकः ॥२९॥
कल्पान्त इदमादाय श्यानेऽम्मस्युदन्यतः । शिशयियोरनुप्राणं विविशेऽन्तरई विमोः॥३०॥
सहरायुगपर्यन्त उत्यायेदं सिमक्षतः । मरीचिमिश्रा ऋषयःप्राणेभ्योऽहं च जज्ञिरे ॥३१॥
अन्तर्बहिच लोकांखीन् पर्यम्यस्कन्दितत्रतः । अनुप्रदान्महाविष्णोरविघातगतिः क्वचित् ॥३२॥
देवदत्तामिमां वीणां स्वरब्रझविभूषिताम् । मूछयित्वा हरिकथां गायमानश्चराम्यहम् ॥३३॥
प्रगायतः स्ववीर्याणि तीर्थपादः प्रियश्रवाः । आहूत इव मे शीघ्र दर्शनं याति चेतसि ||३४!!
• एतदद्यातुरचित्तानां मात्रास्पर्शेच्छया मुहुः । मवसिन्धुप्तवो दृटो हरिचर्यानुवर्णनम् ॥३५॥

·श्रीमद्भागवते प्रयमस्कन्धे अध्यायः ७
यमादिमिर्योगपथैः कामलोमहतो मुहुः । मुकुन्दसेवया यदत्तयारमादानशाम्यति ॥३६।।
मर्च तदिदमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानध । जन्मकर्मरहस्यं में भवतश्चात्मत्तोपणम् ॥३७॥
सूत उवाच
एवं संभाव्य भगवानारदो वासवीसुतम् । आमव्यवीगारणयन् ययौ यादृच्छिको मुनिः।।३८॥
अहो देवर्षिधन्योऽयं यत्कीर्ति शाङ्गधन्वनः । गायन्माद्यन्निदं तम्या रमयत्यातुरं जगत् ॥३९॥
पनि श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितायो प्रथमस्कन्धे भ्यासनारदर्सवाद पष्ठोऽध्यायः ॥ ६॥
अथ सप्तमोऽध्यायः
शौनक उवाच
निर्गत नारदे सूत भगवान् यादरायणः । श्रुतवांस्तदभिप्रेतं ततः किमकरोदिभुः ॥ १॥
सूत उयाच
नमानयां सरम्बल्यामाश्रमः पश्चिमे तटे । शम्याशास इति प्रोक्त ऋषीणां सत्रवर्धनः ।। २॥
तस्मिन् स्व आश्रमे ध्यासो पदरीखण्डमण्डिते । आमीनोप उपरख प्रणिदम्योमनःस्वपम् ।।
भक्तियोगेन मनसि सम्यक् प्रणिहितेऽमले । अपश्यत् पुरुषं पूर्व मायो च तदपाश्रयाम् ॥ ४॥
पया सम्मोहितो जीव आत्मानं त्रिगुणात्मकम् । परोऽरि मनुतेऽनये तकृतं चाभिरद्यते ॥ ५ ॥
अनोपशमं साधा भक्तियोगमधोक्षजे । लोकस्याजानतो विचिकेसात्यासंहिताम् ॥ ६॥
परोघे भयमाणायां कृणे परमपुरुषे । भक्तिस्त्पते पुतः शोकमोहमयादा || ७॥
ससंहिता भागवती कृत्वानुकम्प चात्मजम् । शुरुमध्यापयामास निवृत्तिनिरतं मुनिः ॥ ८॥
शौनक उपाय
1 मिनिनिरतः सपोरेश मुनिः । कर पा पानीमेवामात्मारामः समम्पस ॥९॥
सूत उवाच
भात्मारामाच मुनरी निर्मला अप्पुरम । इलोकी भत्तिमित्वम्भवगुणो हरिः ॥१०॥
हनुगाविसमतिर्भगवान् हादरारणिः । अध्यगात्महदारणानं निसं विष्णुजनपिरः ॥११॥
धितोष राजोन्मामंपिलानिन । मंस्पांच पादुपुत्रागांव कणक्योदयम्॥१२॥
यदा मरे पोरवयपना बरिष्ययो पोरगति गवे ।
रदरिदाभिमभ्योर
पलपुणे ॥१३॥
भः नियमिशिमामामुकना पाशिराम ।
उराहतारिन तर अप्सित न विगपनि ॥१४॥

·६० श्रीमद्भागवते प्रयमस्कन्धे अध्यायः ७ माता शिशूनां निधनं सुतानां निशम्य घोरं परितप्यमाना । तदारुदद्वाप्पकलाकुलाची तां सान्त्वयन्नाह किरीटमाली ॥१५॥ तदा शुचस्ते प्रमृजामि भद्रे यमुझबन्धोः शिर आठवायिनः । गाण्डीवमुक्कैर्विशिरुपाहरेत्वाऽऽक्रम्य यत्स्नास्यसि दग्धपुत्रा ॥१६॥ इति प्रियां वल्गुविचित्रजल्पैः स सान्त्वयित्वाच्युतमित्रसूतः । अन्वाद्रवर्देशित उग्रधन्वा कपिध्वजो गुरुपुत्रं रथेन ॥१७॥ तमापतन्तं स विलश्य दूरात् कुमारहोदिममना रथेन । पराद्रवत्प्राणपरीप्सुरुयॊ यावद्गमं रुद्रमयाद् ययाः ॥१८॥ यदाचरणमात्मानमेक्षत श्रान्तवाजिनम् । अस्त्रं ब्रह्मशिरोमेन आत्मत्राणं दिजात्मजः॥१९॥ अथोपस्पृश्य सलिलं संदधे तत्समाहितः । अजाननुपसंहारं प्राणकृच्छ्र उपस्थिते ॥२०॥ ततः प्रादुपत्तं तेजः प्रचण्डं सर्वतोदिशम् । प्राणापदमभिप्रेक्ष्य विष्णुं जिष्णुरुवाच ह ॥२५॥ अर्जुन उवाच कृष्ण कृष्ण महाभाग भकानामभयंकर । त्वमेको दह्यमानानामपवर्गोऽसि संपतेः ॥२२॥ त्यमायः पुरुषः साचादीश्वरः प्रकृतेः परः । मायां ब्युदस्य चिच्छत्या कैवल्ये स्थित आत्मनि ॥ स एव जीवलोकस्य मायामोहितचेतसः। विधत्से स्थेन वीर्येण श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ||२४॥ तयायं चावतारस्ते भुषो मारबिहीपैया । स्वानांचानन्यमायानामनुध्यानाय चासात् ॥२५॥ किमिदं खिलुतो वेति देवदेवन ये पहम् । सर्वतोमुखमायाति तेजः परमदारुणम् ॥२६॥ श्रीमगवानुवाच वेत्येदं द्रोणपुत्रस्य माझमनं प्रदर्शितम् । नेवासी वेद संझार प्राणवाय उपस्थिते ॥२७॥ नवस्यान्यतमं विचिदत्रं प्रत्ययकर्शनम् । जनतेज उनदमन बनतेजसा ॥२८॥ सूत उपाय श्रुत्वा भगवता घोळ फागुनः परवीरहा। शुशास्तं परिक्रम्य वा पाहाय छन्दधे ॥२९॥ महत्पान्योन्यनुमपोस्लेजसी शरमाते । आहत्य रोदसी संच पातेऽहिवत् ॥३०॥ पानवेत्रस्त वयोलीकान् प्रदान्मात् । दामानाः प्रजाः सर्वाः सांयतममममता ॥ प्रोपनास टोयतिकरं च ह । मतं च यामुदेवय सहारामुंनो सम् ॥१२॥ ल आग परा दामन गोदमानुन् । न्यामताप्रायः पशु रखना I हिदिनन्तं दाना बम्बारिलबलात्। माईने गम्तिो भगवानपुणः ॥४॥ म पनि जाई माधुनिम मोहानाममाः मुनानानि यावान् ॥३५॥ -

·श्रीमद्भागवत प्रयमस्कन्धे अध्यायः
मतं प्रमचमुन्मत्तं सुतं पालं त्रियं जद्धम् । प्रपनं विरथं मीतं न रिपुं हन्ति धर्मवित् ॥३६॥
स्वमाणान् यः परप्राः प्रपुष्णात्यघृणः खलः । तस्विस्य हिश्रेयो यद्दोपादात्यधः पुमान् ।३७॥
पतिश्रुतं च भवता पाञ्चाल्य शृण्वतो मम । आहरिष्ये शिरस्त्रस्य यस्तेमानिनि पुत्रहा ॥३८॥
उदगै वभ्यतो पाप आतताय्यात्मबन्धुहा । भर्तुश्च विप्रिय वीर कृतवान् कुलपासनः ॥३९॥
रवं परीक्षता धर्म पार्थः कृष्णेन चोदितः । नैच्छदन्तुं गुरुसुतं यद्यप्यात्महर्न महान् ॥४०॥
भयोपेत्य स्वशिविरं गोविन्दपियसारथिः । न्यवेदयत्तं प्रियायै शोचत्या आत्मजान हतान्ह
तपाऽऽहृतं पशुवत्पाशयद्धमवाङ्मुखं कर्मजुगुप्सितेन ।
निरीक्ष्य कृष्णापकृतं गुरोः सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च ॥४२॥
उवाच चासहन्त्यस्य बन्धनानयनं सती । मुच्यतां मुच्यतामेष ब्राह्मणो नितरां गुरुः ॥४३॥
सरहस्यो धनुर्वेदः सविसर्गोपसंयमः । अत्रग्रामश्च भवता शिक्षितो यदनुग्रहात् ॥४४il
स एष भगवान् द्रोणः प्रजारूपेण वर्तते । तस्यात्मनोपल्यास्ते नान्वगाद्वारसः कपी ।४५।
वधर्मश महाभाग भवद्भिगौरवं कुलम् । वृजिनं नाईति प्राप्तुं पूज्यं वन्द्यममीदणशः ॥४६।।
मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता । यथाहं मृतवत्साऽऽर्ता रोदिभ्यशुमुखी मुहुः ॥४७॥
येः कोपितं ब्रह्मकुलं राजन्यैरजितात्मभिः । तत्कुलं प्रदहत्याशु सानुबन्धं शुचार्पितम् ॥४८॥
सूत उवाच
धर्म्य न्याय्यं सकरणं निळलीकं समं महत् । राजा धर्मसुतोराच्या प्रत्यनन्दद्चो दिजाः॥४९॥
रकुलः सहदेवश्च युयुधानो पनञ्जयः । भगवान् देवकीपुत्री ये चान्ये पाश्च योषितः॥५०॥
तत्राहामर्पितो भीमस्तस्य थेयान् वधः स्मृतः नमर्नु त्मनश्वार्ये योऽइन्सुप्ताञ्यिथून वृथा।५११
निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याध चतुर्भुजः । आलोक्य वदनं सख्युरिदमाह इसन्निव ॥५२॥
श्रीकृष्ण उवाच
ब्रह्मबन्धुन हन्तव्य आततायी बधाईणः । मपेवोमयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ॥५३॥
कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्त्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पावाल्या मह्यमेव च ॥५४॥
सूत उवाच
अर्जुनः सहसाशाय हरेदादमयासिना 1 मणि जहार मूर्धन्यं विजय सहमूर्घजम् ॥५५॥
विमुच्य रसनावदं बालहत्याहतप्रभम् । देउसा मणिना होनं शिविरारियापयत् ॥५६॥
वग्नं द्रविमादानं सानानिर्यारणं तया । एष हि ब्रझबन्धूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिका
पुत्रशोकातुराः सर्वे पाण्डवाः सह कृष्णया । स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चकुनिहरणादिकम्॥२८
रति श्रीमद्भागवढे महापुराणे पारमईस्या संहितायो प्रशमस्कवे दोणिनिग्रहो नाम सामोऽध्यायः॥७॥

·भीमद्भागरते प्रयमको मान.८
अथाष्टमोऽध्यायः
मूत उवाच
अप ते संपरेतानां स्वानामुद कमिन्ताम् । दातुंगाशा गन्नापा पुरस्कृत्य ययुःधिरः॥१॥
ते निनीयोदर सय विलय च म पुनः आप्टना
हरिपादान्जरमापूनमरित्र ॥२॥
तबासीनं कुरुपति पृतराष्ट्र सहानुजन् । गान्धारी पुरोमाता पृथा कृष्णा च माधरः॥३॥
सान्त्ययामास मुनिमिईतवन्धूयुचार्षितान् । भूतेषु कालय गति दर्शयन्न प्रतिक्रियाम् ॥ ४॥
साधयित्याजावरात्रोः स्वं राज्यं कितवेहवम् । पातपित्यासतो परः कचसशतायुषः ॥५॥
याजयित्वाश्वमेधेस्तं विभिरुचमकसकः । तद्ययः पावनं दिसु शतमन्योरियातनोत् ॥ ६ ॥
आमन्त्र्य पाण्दुपुत्रांश्च शैनेयोदवसंयुतः । दैपायनादिभिर्विः पूजितः प्रतिपूजितः ॥७॥
गन्तुं कृतमतिद्वान् दारका रथमास्थितः । उरलेभेऽभिधायन्तीनुचरा मपविला || ८ ॥
उत्तरोवाच
पाहि पाहि महायोगिन् देवदेव जगत्पते । नान्यं त्वदभयं पश्ये यत्र मृत्युः परस्परम् ॥ ७॥
अमिद्रवति मामीश शरसप्तायसो विमो । कामं दइतु मानाय मा मे गर्मों निपात्यताम् ॥१०॥
सूत उवाच
उपधार्य वचस्तस्या भगवान् भक्तवत्सलः । अपाण्डवमिदं कर्नु द्रोणेरस्त्रमबुध्यत ॥१९॥
तद्देवाय मुनिश्रेष्ठ पाण्डवाः पञ्च सायकान् । आत्मनोऽभिमुखान् दीसानालश्यास्त्राप्युपाददुः१२
व्यसनं वीक्ष्य तत्तेपामनन्यविषयात्मनाम् । सुदर्शनेन स्वास्त्रेण स्वानां रक्षां पधादिमुः ॥१३॥
अन्तःस्थः सर्वभूतानामात्मा योगेश्वरो हरिः । स्वमाययाऽऽवृणोद् गर्भ वैराश्याः कुरुवन्त॥१४॥
यद्यप्यम्नं ब्रह्मशिरस्त्यमोघं चाप्रतिक्रियम् । वैष्णवं तेज आमाद्य समशाम्यद् भृगुबह ॥१५॥
मा संस्था होतदाश्वर्ये सर्वाश्चर्यमयेऽच्युते । य इदं मायया देव्या सृजत्यवति हन्त्यजः ।।१६।।
यह तेजोविनिर्मुक्तरात्मजः सह कृष्णया । प्रयाणाभिमुखं कृष्णामिदमाह पृया सती ॥१७॥
कुन्युवाच
नमस्ये पुरुषं त्वाऽऽद्यमीक्षरं प्रकृतेः परम् । अलक्ष्यं सर्वभूतानामन्त हिरवस्थितम् ॥१८॥
मायाजवनिकाच्छन्नमशाधोक्षजमव्ययम् ! न लश्यसे मूदशा नटो नाट्यधरो यथा ॥१९॥
तथा परमहंसानां मुनीनामकलात्मनाम् । मतियोगविधानार्थ कथं पश्येम हि त्रियः ॥२०॥
कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय च । नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय नमो नमः ॥२२॥
पकजनामाय नमः पङ्कजमालिने । नमः पङ्कजनेत्राय नमस्ते
यथा हृषीकेश खलेन देवकी कंसेन मद्धातिचिरं शुवार्पिता ।
विमोचिताहं च सहात्मना विभो त्वयैव नायेन मुर्विपद्णात् ॥२३॥
जाधये ॥२२॥

·. ६ AM श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः८ विषान्महानः पुरुषाददनादत्सभाया वनवासकृच्छूतः। मृधे मृधेऽनेकमहारयात्रतो द्रोण्यत्रतश्चास्म हरेऽभिरक्षिताः ॥२४॥ पदः सन्तु नः शश्वत्तत्र तत्र जगद्गुरो । भवतो दर्शनं यत्स्यादपुनर्भवदर्शनम् ॥२५॥ मेश्वयंश्रुतश्रीभिरेधमानमदः पुमान् । नैवात्यभिधातुं वै त्यामकिञ्चनगोचरम् ॥२६॥ मोऽकिवनविताय निवृत्तगुणवृत्तये । आत्मारामाय शान्ताय कैवल्यपतये नमः॥२७॥ न्ये त्वां कालमीशानमनादिनिधनं विभुम् । समं चरन्तं सर्वत्र भूतानां यन्मियः कलिः२८॥ न द कश्विद्भगवधिकोर्षितं तवेहमानस्य न विडम्बनम् । न यस्य कश्चिदायतोऽस्ति कहिचिक्षेप्यश्च यस्मिन् विपमा मतिणाम्।।२९॥ न्म कर्म च विश्वात्मन्नजस्याकर्तुरात्मनः । तिर्यनिषिषु यादःसु तदत्यन्तविडम्बनम् ॥३०॥ गोप्याददे त्वयि कृतागसि दाम ताबयातेदशाभुकलिलाञ्जनसंभ्रमाचम् । चक्त्रं निनीय भयभावनया स्थितस्य सामाविमोहयति भारपियद्धिमेति ॥३१॥ चिदाहुरजं जातं पुण्यश्लोकस्य कीतये । यदोः मियस्यान्यवाये मलयस्येव चन्दनम् ॥३२॥ भारे वसुदेवस्य देवक्यां याचितोऽभ्यगात् । अजस्त्वमस्य क्षेमाव वधाय च सुरदिधाम् ॥३३॥ मारायतारणायान्ये भुवो नाव इवोदधौ । सीदन्याभूरिमारेण जातो झारमभुपार्थितः ॥३४॥ भवेऽस्मिन् किश्यमानानामविद्याकामकर्मभिः । भवमस्मरणाहाणि करिष्यन्निति केचन ॥३५॥ शृण्वन्ति गायन्ति गणन्यभीशः सरन्ति नन्दन्ति तवेहितं जनाः। त एव पश्यन्त्यविरेण तारकं भवयवाशेरमं पदाम्बुजम् ॥३६॥ अप्यद्य नस्त्वं स्वकृतेहित प्रभो जिज्ञाससि खिसुहृदोऽनुनीविनः । येषां न चान्यद्रवतः पदाम्बुजात्परायणं राजमु योजिवाइसाम् ॥३७॥ के वर्ष नामकराभ्यां यदुभिः सह पापा । मयतोऽदर्शन यहि कागामिदेशितः ॥३८॥ नेपं शोभिप्यते तत्र पदानी गदावर । त्वत्पदेहिता भाति स्वलाणविलदिवः ॥३९॥ इमे जनपदाः समाः मुरकोपविरुधः । वनाद्रिनयुदन्वन्तो धन्ते सय वीशिवः ॥१०॥ अथ विश्वेश रिचात्मन् विषमूर्ते खकेतु मे । स्नेनिम सिन्धि हटं पाण्डुपु वृष्णि ॥vel त्यति नन्यविश्या मतिमधुरतेऽसात् । रविनुदहवाददा गोवोपमुदन्यवि ॥४२॥ भीकृष्ण कृष्णसव परभावनिगरानन्यवंशदहनानगंदी । गोविन्द गोदिनसुरातिहरावकार योगेधरातिगुरो भगवनमरते ॥४॥ सूत उपाय पापं फलपदैः परिणूठाखिलोदयः । मन्दं बहाम पेष्टो मोहनिय मा urel तो बादमित्युपामाम मंदिर गइमाइयम् । विमलपुरंदापन मेम्मा गनिवारिका ·। श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १० शितविदिखहतो विशीर्णदंशः शतजपरिष्टुत आततायिनो मे। प्रसभमभिससार मद्धार्थ स भवतु मे भगवान् गतिमुकुन्दः ॥३८॥ विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे धृतहयरश्मिनि तच्छ्येिक्षणीये । मगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षोर्यमिह निरीक्ष्य हता गताः सरूपम् ॥३९॥ ललितगतिविलासवलाहासप्रणयनिरीक्षणकल्पितोरुमानाः कृतमनुक्तवत्य उन्मदान्धाः प्रकृतिमगन् किल यस्य गोपवध्वः ॥४०॥ मुनिगणनृपवर्यसङ्कलेऽन्तःसदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् । अईणमुपद ईक्षणीयो मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ॥४१॥ समिममहमजं शरीरभाजा हदि इंदि धिष्ठितमात्मकल्यितानाम् । प्रतिशमिव नकधार्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः ॥४२॥ सूत उवाच कृष्ण एवं भगवति मनोवाग्दृष्टिवृत्तिभिः । आत्मन्यात्मानमावेश्य सोऽन्तःश्वास उपारमत्।।४३॥ संपद्यमानमाशाय मीम ब्रह्मणि निष्कले । सर्वे यभूपुस्ते तूप्णी ययांसीव दिनात्यये ।।४४ तत्र दुन्दुभयो नेदुर्देवमानववादिताः । शशंसुः साधवो राज्ञां खात्पेतुः पुष्पवृष्टयः ।।४५॥ तस्य लिईरणादीनि सम्परेतस्य भार्गव । युधिष्ठिरः कारयित्या मुहूर्त दुःखितोऽभवत् ॥४६॥ मुष्टुयुर्मुनयो दृष्टाः कृष्णं तद्गुह्यनामभिः । ततस्ते कृष्णहृदयाः स्वाश्रमान प्रययुः पुनः pre] ततो युधिष्ठिरो गत्या सहकृष्णो गजाइयम् । पितरं सान्त्ययामास गान्धारी च तपस्विनीम् ॥reil पिया चानुमतो राजा यामुदेवानुमोदितः । चकार राज्यं धर्मेण पितृपैतामहं विभुः ॥४९॥ पति श्रीमहागको महापुराणे पारमा संहितायां प्रथमसन्ये युधिष्ठिरराज्यप्रलम्भो नाम नवमोऽध्यायः ॥९॥ अथ दशमोऽध्यायः शौनक उवाच एवा परिक्पस्पृध आततायिनो युधिष्ठिरो धर्मभृतां परिठः । सहानुजे प्रत्यवरुद्धभोजनः कथं प्रवृत्तः किमारपीततः ॥१॥ सूत उवाच वं कुर्वपदयाग्निनिहनं सरोदयिया भवभावनो हरिः । निपिन्या निजगम्य इंधरो युधितिरं प्रीतमना बभूव ॥२॥ निशय मोमोनम्याऽयुतोनं. प्रवृत्तरितनश्थितरित्रमः । समान पामिन्द्र सावितामा परिभ्युपरान्तामनुज्ञानुवर्तिनः ।।३।।

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १०
६७
कामं वर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुधा मही । सिषिचुः सव्रजान गावः पयसोधस्वतीच्दा ॥ ४ ॥
नयः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरथः । फलन्त्योषधयः सर्वाः काममन्वृतु तस्य ॥ ५ ॥
नाधयो व्याधयः क्लेशा देवभूतारमहेतवः । अजातशत्रावभवन् जन्तूनां राशि कहिचित् ॥ ६ ॥
उपित्या हास्तिनपुरे मासान् कतिपयान् हरिः । मुहृदाच विशोकाय स्वसुश्च प्रियकाम्यया ॥ ७ ॥
आमन्थ्य चाम्यनुसातः परिप्वस्याभिवाद्य तम्। आफरोहरथं कैश्चित्परिध्यक्तोऽभिवादितः ॥ ८॥
सुभद्रा द्रौपदी कुन्ती विराटतनया तथा । गान्धारी धृतराष्ट्रश्च युयुत्सुगौतमो यमौ ॥ ९ ॥
वृकोदरश्च धौम्यश्व स्त्रियो मत्स्यमुतादयः । न सेहिरे विमुह्यन्तो विरदं शाधन्वनः ॥१०॥
सत्सङ्गान्मुक्तदुःसङ्गो हातुं नोत्सहते बुधः । कीर्त्यमान यशो यस्य सकृदाकर्ण्य रोचनम् ॥११॥
तस्मिन्यस्तधियः पार्थाः सहेरन् विरह कथम् । दर्शनस्पर्शसंलापशयनासनभोजनैः ॥१२॥
सर्वे तेऽनिमिपैरबैस्तमनुद्रुतचेतसः । धीक्षन्तः स्नेहसम्बद्धा विवेलुस्तत्र तत्र है ॥१३॥
न्यरुन्धन्नुद्गलदायमोत्कण्ठ्याद्देवकीसुते । निर्यात्यगारान्नोऽभद्रमिति स्याद्वान्धवस्त्रियः ॥१४॥
मृदङ्गशसभेर्यश्च वीणापणगोमुखाः । धुन्धुर्यानकघण्टाद्या नेदुर्दुन्दुभयस्तथा ॥१५॥
प्रासादशिखराख्दाः कुरुनार्यो दिदृक्षया । वपुः कुसुमैः कृष्णं प्रेमग्रीडास्मितेक्षणाः ॥१६॥
सितातपत्रं जग्राह मुक्तादामविभूषितम् । रनदण्डं गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह ॥१७॥
उद्धवः सात्यकिश्चैव व्यजने परमाद्भुते । विकीर्यमाणः कुसुमै रेजे मधुपतिः पयि ॥१८॥
अधूयन्ताशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः । नानुरूपानुरूपाच निर्गुणस्य गुणात्मनः ॥१९॥
अन्योन्यमासीत्संजल्प उत्तमरलोकचेतसाम् । कौरवेन्द्रपुरस्त्रीणा सर्वश्रुतिमनोहरः ॥२०॥
स वै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक आसीदविशेष आत्मनि ।
अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितात्मन्निशि सुप्तशक्तिषु ॥२१॥
स एव भूयो निजवीर्यचोदिता स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसूक्षतीम् ।
अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शासकृत् ॥२२॥
स या अयं यत्पदमत्र यो जितेन्द्रिया निर्जितमातरिश्वनः ।
पश्यन्ति मक्त्युत्कलितामलात्मना नन्वेष सत्वं परिमामहति ॥२३॥
सचा अयं सत्यनुशीतसत्कयो वेदेषु गुह्येषु च गुज़वादिभिः ।
म एक इंशो जगदात्मलीलया सृजत्यवत्यत्ति न तत्र सजते ॥२४॥
थदा बधण तमोधियो नृपा जीवन्ति तत्रैप हि सस्वतः किल ।
धत्ते मगं सत्यमृतं दयो यो भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे ॥२५॥
अहो अलं इलाध्यतमं यदोः कुलमहो अलं पुण्यतमं मधोवनम् ।
यदेष पुंसामृषभः श्रियः पतिः खजन्मना चक्रमणेन चाञ्चति ॥२६॥

·भोगतामा प्रपमरममा ११ अहो का मापंगमरमरी पुरानी पारी मुः। परयन्ति निर्ग पनुमति मिनासो म परिभा न्न मतमानावादिनेभरः गर्मानगो गहनामिभिः। सिन्ति याः सम्यभरामतं मांगम्रियः मंमुमुहरदाराः ॥२८॥ या धीमुल्केर हताः मारे प्रमोशनुमान किया। प्रद्युम्नमाम्याम्पमुतादयोरा पापादना मोरो सहाय Rem एताः परं नीयमामरेशर्म निरमोन पर साधु कुर्यते । यासां ग्रहापुष्करलोचनः पतिर्न जान्यपादादिमिहदि एन् ॥३-11 एवंविधा पदन्तीनां स गिरः पुरयोषिताम् । निरीशोनाभिनन्दन सम्मिलेन पयो हरिः ॥३१॥ अजातशत्रुः पृतना गोपीयाय मधुरिषः । परेम्यः माहितः स्नेहाल्मायुन चरनिगा।३। अय दूरागतान शोरिः कौरवान् विरहातुरान् । सनिवार्य दनिधान प्रापारबनग दिया। कुरुजाङ्गलपवालान् शूरसेनान् सयामुनान् । ब्रह्मारतं कुरुक्षेत्र मत्स्यान सारम्बतानथ ||३|| मरुधन्यमतिक्रम्य सौवीराभीरयोः परान् । आनतांनभार्गवोरागाधान्तवाहोमनाग्दिमु॥३५॥ तत्र तत्र ह तत्रत्येहरिः प्रत्युद्यताईणः । सायं भेजे दिपचारविष्टो गां गतस्तदा ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवठे महापुराने पारमहंस्या संहितायां प्रथमसरे नैमिलीयोपास्याने श्रीमदारगमनं नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥ अथैकादशोऽध्यायः सूत उवाच आनर्तान् स उपवज्य स्तृवाचनादान् स्वकान् । दध्मौ दरवरं तेषां बिगदं शमयनित ॥१॥ स उधकाशे धवलोदरो दरोऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा । दाध्मायमानः फरकअसम्पुटे यथाम्जाखण्डे कलहंस उत्स्वनः ॥२॥ तमुपश्रुत्य निनदं जगनयभयावहम् । प्रत्युद्ययुः प्रजाः सर्वा मर्तृदर्शनलालसाः ॥३॥ तत्रोपनीतत्रलयो रवेदीपमिवाहताः । आत्माराम पूर्ण कामं निजलाभेन नित्यदा ॥१॥ प्रीत्युत्फुल्लमुखाः मोचुइगरदया गिरा। पितरं सर्वसुहदमरितारमिधामका ॥५॥ नतास्म ते नाथ सदाधिपक विरिञ्चवैरिञ्च्यसुरेन्द्रवन्दितम् । परायणं क्षेममिदेच्छता परं न यत्र कालः प्रभवेत्परः प्रभुः ॥ ६ ॥ भवाय नस्त्वं भव विश्वमावन त्वमेव माताप सुहृत्पतिः पिता। वं सद्गुरुनः परमं च दैवतं यस्यानुवृत्या कृतिनो भूविम ॥ ७॥ अहो सनाया अवता स यदयं विष्टपानामपि दूरदर्शनम् । प्रेमस्मितस्निग्धनिरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौमगम् ॥८॥ . --

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः ११
यमुम्बुजाक्षापससार मो भवान् कुरून्मधून वाथ सुहृद्दिदृक्षया ।
तत्रान्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद् रवि विनाश्णोरिव नस्तवाच्युत ॥९॥
ति चोदीरिता वाचः प्रजानां भक्तवत्सलः । शृण्वानोऽनुग्रहं दृष्ट्या वितन्वन् प्राविशत्पुरीम् १०
मधुभोजदशा ईकुकुरान्धकवृष्णिभिः । आत्मनुल्यत्रलैर्गुप्ता
नागैर्मोगवतीमिव ॥११॥
पुर्वसर्वविभवपुण्यवृक्षलताश्रमैः । उद्यानोपवनारामैर्वृतपद्माकरश्रियम् ॥१२॥
गोपुरदारमार्गेषु कृतकौतुकतोरणाम् । चित्रध्वजपताकारन्तः प्रतिइतातपाम् ॥१३॥
सम्मार्जितमहामार्गरम्यापणकचत्वराम । सिक्तां गन्धजलैरुसा फलपुष्पाक्षताकुरैः ॥१४॥
द्वारि दारि गहाणां च दध्यक्षतरुलेषुभिः । अलता पूर्णकुम्भैलिभिधूपदीपकैः ।।१५॥
निशम्य प्रेठमायान्तं वसुदेवो महामनाः । अरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्भुतविनमः ॥१६॥
प्रद्युम्नश्वारुदेष्णश्च साम्यो जाम्बवतीसुतः । प्रहर्षवेगोच्छशितशयनासनभोजनाः
धारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राझणः ससुमङ्गलैः । शङ्खर्यनिनादेन ब्रह्मघोषेण चाहताः ।
प्रत्युज्जम्मू रथैद्दष्टाः
प्रणयागतसाध्वसाः ॥१८॥
वारमुख्याश्च शतशो मानस्तद्दर्शनोत्सुकाः । लसत्कुण्डलनिर्मातकपोलवदनश्रियः ॥१९॥
नटनर्तकगन्धवाः सूतमागधर्वान्दनः । गायन्ति चोत्तमश्लोकचरितान्यद्गुतानि च ॥२०॥
भगवास्तत्र बन्धूनां पौराणामनुवर्तिनाम् । ययाविध्युपसङ्गम्य सर्वेषां मानमादधे ॥२१॥
प्रहाभिवादनादलेषकरस्पर्शस्मितेक्षणः । आश्वास्य चाश्वपाकेम्यो वरैश्वाभिमतैत्रिभुः ॥२२॥
स्वयं च गुरुभिर्विप्रः सदारैः सविरैरपि । आशीभियुज्यमानोऽन्यैर्वन्दिभिश्चाविशत्पुरम्।२३।
राजमार्ग गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः । हाण्याफ्रुहुर्विन तदीक्षणमहोत्सवाः ॥२४॥
नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् । न वितृप्यन्ति हि दृशः श्रियोधामाङ्गमच्युतम् ॥२५॥
श्रियो निवासो यस्योरः पानपात्रं मुखं दृशाम् । घाबो लोकपालानां सारङ्गाणा पदाम्बुजम् ।।२६॥
सितातपत्रव्यजनैरुपरकृतः प्रसनव(रभिवर्षितः पथि।
पिशङ्गवासा वनमालया यभी धनो यथाकोंडुपचापवैद्युतैः ॥२७॥
प्रविष्टस्तु गृहं पित्रोः परिष्वतः स्वमातृभिः । वन्दे शिरमा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा ॥२८॥
ताः पुत्रमङ्कमारोप्य स्नेहस्नुतपयोधराः । इविद्वलितास्मानः सिपिचुनेंत्रजर्जलैः ॥२९॥
अधारिशस्वभवनं सर्वकाममनुत्तमम् । प्रासादा पत्र पन्नीनां सहस्राणि च पोडश |॥३०॥
पत्न्यः पति प्रोप्य ग्रहानुपागतं विलोक्य संजातमनोमहोत्सवाः ।
उत्तस्थुरारात्सहसाऽऽसनाथयात्सा व्रतेत्रींटितलोचनाननाः ॥३१॥
तमात्मजैदृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावाः परिरेभिरे पतिम् ।
निरुदमप्यासवदम्बु नेत्रयोविलनतीनां भृगुवर्य वैक्लयात् ॥३२॥

·-श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १२ यद्यायसी पार्श्वगतो रहोगतस्तथापि तस्याङ्घ्रियुगं नवं नवम् । पदे पदे का विरमेत तत्पदाचलापि यच्छ्रीन जहाति कहिचित् ॥३३॥ एवं नृपाणां शितिभारजन्मनामक्षौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् । विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मियो वधेनोपरतो निरायुधः ||३४||. स एष नरलोकेऽस्मिन्नवतीर्णः स्वमायया । रेमे स्त्रीरत्नकूटस्यो भगवान् प्राकृतो यथा ॥३५॥ उद्दाममावपिशुनामलबल्गुहासत्रीडाबलोकनिहतो मदनोऽपि यासाम् । मम्मुद्य चापमहायमदोत्तमास्ता यस्येन्द्रियं विमयितुं कुहकैन शेकुः ॥३६॥ तमयं मन्यते लोको ह्यसङ्गमपि सनिनम् । आत्मौपम्येन मनुजं व्यापृण्यानं यतोऽत्रुधः ॥३७॥ एतदीयनमीशस्य प्रकृतिसोऽपि तद्गुणेः । न युज्यते सदाऽऽत्मस्थैर्यया बुद्धिसदाश्रया॥३८॥ तं मेनिरेऽवला मूढाः स्त्रैणं चानुवत रहः । अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा ॥३९॥ पति श्रीमद्भागवत महापुराण पारमहंस्यां संहितायां प्रथमस्कन्धे नैमिपीयोपाख्याने मोरम- द्वारकाप्रवेशो नामैयदशोऽध्यायः ॥ ११ ॥ अथ द्वादशोऽध्यायः शौनक उवाच अश्वपापयन अमीर्णोस्टेजमा । उत्तराया हतो गर्भ शेनाजीवितः पुनः ॥ १॥ तस्य जन्म महाबुद्धः कर्माणि च महात्मनः । निधनं च यथैरामीत्स प्रेत्य गतवान् यया ॥ २॥ ददिदं मोमिच्छामा गदिदं यदि मन्यसे । ब्रूहि नः श्रद्दधानानां यस्य शानमदान्युकः ॥ ३॥ सूत उवाच अपरानः रितूर रघुपन् प्रजाः । नि:सर्वकामेभ्यः कृष्णगदान्जमेवरा ॥ ४॥ समदः मनवो लोग मदियी भ्रातरो मही । जाब्दीराधिान्यं च यश त्रिदिर्य गतम् ॥ ५८ कि ते कामाः मुरसाद मुकुन्दमनमो दिवाः । अपिजदुमुदं राशः शुधिनम्प यथेनरे ।। मदुर्गभंगटो पौरः म तदा मृगुनन्दन । ददर्श पुरुष दिलमानोऽसतेजमा 10 हरपुररमौलिटनन् । अपरानं श्याम दहिमममन्युान् ! नदीपंचनुदाई वादनाण्डलम् । सायं गदागिमात्मनः सरिन। परिप्रमन्दमुलामां भ्रामपन्दं गदां मुहुः॥१॥ मरेका मादका नौमत्र मंतिः। विशमन्त मशन पार कलमो । रिब दश भगान धान पिनुः । मादी दामामन्य संयन्तुरंधरः ॥११ ४ नुहाये । इसे मंपरा पोय पारियो - ·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्याय:१२ तस्य प्रीतमना राजा विधाम्यकृपादिमिः । जातक कारयामास वाचयित्वा च मङ्गलम् ।।१३।। हिरण्यं गां महीं सामान हस्त्यश्वान्नृपतिर्वरान् । प्रादात्स्वनं च विप्रेभ्यः प्रजातीर्थे स तीवित् ॥१४॥ तमूळझणास्तुष्टा राजानं प्रश्रयान्वितम् । एप ह्यस्मिन् प्रजातन्तौ पुरूणां पौरवर्षभ ॥१५॥ देवेनाप्रतिपातेन शुक्ले संस्थामुपेयुपि । रातो वोऽनुमहार्याय विष्णुना प्रभविष्णुना ।।१६।। तस्मान्नाग्ना विष्णुरात इति लोके बहच्छ्वाः । भविष्यति न संदेहो महाभागवतो महान् ॥१७॥ युधिष्ठिर उवाच अप्येष श्यान राजन पुण्यश्लोकान् महात्मनः। अनुवर्तिता स्विधरासा साधुवादेन सत्तमाः॥१८॥ ग्राह्मणा ऊचुः पार्य मजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिव मानवः । ब्रह्मण्यः सत्यसन्धश्च रामो दाशरथिर्यया ॥१९॥ एए दाता दारण्यश्च यथा घौशीनरः शिविः । यो वित्तनिता स्वानां दीप्यन्तिरिव यज्वनाम् २० धन्विनामग्रणीरेष तुल्यचार्जुनयोर्दयोः । हुताय इव दुर्धर्षः समुद्र व दुस्तरः ॥२१॥ मृगेन्द्र इव विक्रान्तो निषेव्यो हिमवानिय । तितिक्षुर्वसुधेवासी सहिष्णुः पितराविध ॥२२॥ पितामहसमः साम्ये प्रसाद गिरिशोपमः । आश्रयः सर्वभूतानां यया देवो रमाश्रयः ॥२३॥ सर्वसद्गुणमाहात्म्ये एप कृष्णमनुप्रतः । रन्तिदेव बोदारो ययातिरिव धार्मिकः ॥२४॥ धुत्या पलिसमः कृष्णे महाद इव सग्रहः । आहर्तेपोऽश्वमेधानां वृद्धानां पर्युपासकः ॥२५॥ राजपरीणां जनयिता शास्ता चोत्पथगामिनाम् । निग्रहीता कलेरेप भुवो धर्मस्य कारणात् ॥२६॥ तशकारात्मनो मृत्यं द्विजपुत्रोसर्जितात् । प्रपत्स्यत अभुत्य मुक्तानः पदं होः ॥२७॥ जिशासितात्मायाम्पो मुनेासमुतादसौ । हित्वेदं नूप गङ्गायां यास्यत्यदाकुतोभयम् ॥२८॥ इति राक्ष उगदिश्य विप्रा जातककोविदाः । बधापचितयः सर्वे प्रतिजग्मुः स्वकान् गहन् ।२९। स एप लोके विख्यातः परोशिदिति ययभुः । गर्भ रमनुष्यायन् पर्यशेत नरेयिः ॥३०॥ स राजपुत्रो या आसु एक वोडमः । आपूर्यमाणः पितृभिः कामिरिव सोन्वहम् ३१ यसमागोवमेधेन शतिद्रोहजिहासया । राजालपधनो दयावन्या कादयोः ॥१२॥ सदभिप्रेतमाल भातरोऽच्युतचोदिताः । धनं प्रहोगमाजदुरुदीच्यां दिशि भूरियः ॥२२॥ तेन सम्मतसम्भारो पर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । वाजिमेधावमिमीतो यो समपजरिम् ॥३॥ आहूतो भगवान रास यायित्वा हिजै गम्। उस कतिचिन्मासान् सुहृदां प्रियकाम्यया ॥३५॥ ततो राताम्यनुगतः प्रणया सह पन्धुभिः । यो मारवर्ती समन् साईनो यदुभिातः ॥१६॥ पनि मीमागारे मापुराने पारमहंसो सादा प्रपनाले नैनिदोपल्याने परोशिमामाको नाम पदारः ॥ ११ ।

·निष्यादितं देवकृत्यमयोपं प्रतीशने । तापद् यूयमदेशवं मोद सार धृतराष्ट्रः सह भ्रात्रा गान्धायां च म्वभार्यया ।दमिगेन दिमवत अपना स्रोतोमिः सप्तभिर्या व वधुनीसप्तधाव्यधात् । समानां प्रीतये नाना सामंट- सात्वानुसवनं तस्मिन् हुत्वाचानीन् यथाविधि अम्मा उपशान्तात्मासमाबेर सवा अद्यतनाद् राजन् परतः पञ्चमेऽद्दनि । कलेवरं हास्यति स्वंतच मला दह्यमानेऽग्निभिदै पत्युः पनी सहोटजे । पहिः स्थिता पति साध्वी तमनिननु इत्युक्त्वायारुहत्वगे नारदः सहतुम्बुरुः । युधिष्ठिरोचचस्तस्य हदिता इति श्रीमद्भागवडे महापुरागे पारमहंस्यां सहितार्या प्रथमस्कन्धे नैमियोपल्याने आपले मंगस्थिते दारकायां जिण्णी बन्धुदिदृक्षया । ज्ञातुंच पुण्यश्लोकस्य कृष्णलर व्यनीताः कतिचिन्मासास्तदानायात्ततोऽर्जुनः। ददर्श घोररूपाणि निमिचानक कालस्य च गति रोद्रां विर्यस्त धर्मिणः । पापीयसीनृणां यातो कोषमा निमित्तान्यत्वरिष्टानि काले त्यनुगते नृणाम् । लोभायधर्मप्रकृति होवाचन सम्प्रेषितो द्वारकायां जिष्णुर्वन्धुदिदृक्षया । ज्ञातुंच पुण्यश्लोकस्य कृष्ण गताः सप्ताधुना मासा भीमसेन तवानुजः। मायाति कस्य घाइतोनाई यस्मानः समदोराज्यंदारा:प्राणा: कुलं प्रजाः1 आसन् सपनविजयोसोम अपि देवर्षिगाऽऽदिष्टःस कालोऽयमुपस्थितः । यदाऽऽत्मनोऽङ्गमानी भगवा ७४ धीमद्रागयने प्रथम अध्यायः ११ अहस्तानि सहस्तानामपदानि नुम्पदाम् । पानि तत्र महतां जी योजना तदिदं भगवान् राजन्ने आत्माजमनामा अन्तरोनन्तरो मतियार सोऽयमय महाराज भगान् भूतभारनः । कालम्पोजरतीयोऽन्यानमा जितासनो जितश्वासः प्रत्याहनपडिन्द्रियः । हरिभावनया विशानात्मनि संयोज्य क्षेत्रशे प्रविलाप्य तम् । ब्रमण्यात्मानमाघारे ध्वस्तमायागुणोदों निरुद्धकरणाशयः । नियतिताखिलाहार आस्ले साह तस्यान्तरायो मेवाभूः संन्यस्ताखिलकर्मणः १९९५ विदुरस्तु तदाश्चर्य निशाम्य कुरुनन्दन । हर्पशोकयुतस्तस्माद् अथ चतुर्दशोऽध्यायः सूत उवाच जिमनायं व्यवहृतं शास्यमिदं च सोहदम् । युधिष्ठिर उवाच 'गन्ता र पितृमातृसुहृद्भातृदमतीनो

·बजे ॥१९॥
श्रीमद्भागवते प्रपमस्कन्धे अध्यायः १४
त्यातचरणाम दिशान भोमान् मददिकान् । दाणान् छगतोन्दूरात् मयं नो युद्धिमोहनम्१०
गहवो मयं स्फुरन्यात पुनः पुनः । देश्युधारिदये आराद दास्यन्ति विधियम्॥११॥
पोगन्तमादित्यमभिरोयनन्यानना । माम
सारमेयोनममिरेमत्यमीरुयत् ॥१२॥
कुर्वन्ति मा सयं दक्षिण पश्योपरे । वाझवि पुरुषव्याम साये रुदतो मम ||१||
दूतः कोतोऽयमुलूकः कम्पयन्मनः । प्रत्युदकश्च दुकानेरनिद्रो शून्यमिच्छतः ||१४||
दिया परिधषः कम भूः सहाद्रिभिः । निर्यातश्चमहांतात साकं च स्तनयित्नुभिः॥१५॥
मिनि मरती रजमा विषजस्तमः । अहम् वर्षन्ति जलदा बीभत्ममिव सर्वतः ॥१६॥
हतप्रभ पश्य ग्रहमद मियो दिदि । समलैर्भूतगणीज्वलिते व रोदसी ॥१७॥
निदाध शुभिताः सरांसि च मनांसि चनज्वलत्यामराज्येन कालोऽयं किंविधास्यति।॥१८॥
यन्ति मनं वत्सा न दुपन्ति च मातरः । दन्त्यभ्रमुखा गारो नहुप्यन्त्युपमा
तानि मदन्तीत्र बिन्ति पुलन्ति च । इमे जनपदा प्रामाः पुरोद्यानाकराश्रमाः ।
भ्रश्रियो निरानन्दाः किमघं दर्शयन्ति नः ॥२०॥
प एतमंदोत्पातेनं भगवतः पदेः । अनन्यपुरुपीमिहींना भूतसौभगा ॥२१॥
। चिन्तयनम्तस्य दृष्टारिष्टेन चेतमा । राज्ञः प्रत्यागमद् ब्रझन् यदुपुर्याः कपिध्वजः ॥२२॥
पादयोर्निरतिनमयथापूर्वमामुरम् । अधोवदनमम्विन्दून् सुजन्तं नयनान्जयोः ॥२३॥
लोक्योदिनहदयो विच्छायमनु नृपः 1 पृच्छति स्म मुहन्मध्ये संस्मरभारदेरितम् ॥२४॥
युधिष्ठिर उपाय
चिदानत पुर्यो नः स्वजनाः मुखमासते। मधुभोजशाहहिंसात्वतान्धवृष्णयः ॥२५॥
रो मातामहः कश्चित्स्वस्त्यास्ते वाय भारिपः । मातुल: सानुजः कचिकुशल्यानकदुन्दुभिः॥२६॥
तस्वमारतसन्यो मानुलान्यः सहात्मजाः । आसते सस्नुपाः धेभ देवीप्रमुखा स्वयम् ॥२७॥
छिद्राजाऽऽदुको जीवल्यमापुत्रोऽस्य चानु हुदीकसमुनोतरी जयन्तगदसारणाः ॥२८॥
ासते कुदालं कच्चिद् ये च शत्रुजिदादयः । कश्चिदास्ते सुखं रामो भगवान् सात्वतां प्रभुः।२९।
द्युम्नः सर्ववृष्णीनां सुखमास्ते महारथः । गम्भीररयोऽनिरुदो वर्धते भगवानुत ॥३०॥
पेणचारुदेण्णश्च साम्यो जाम्बवतीसुतः । अन्ये च कार्णिप्रवराः सपुत्रा ऋषमादयः॥३१॥
यिवानुचराः शौरः श्रुतदेवोदयादयः । सुनन्दनन्दशार्पण्या ये चान्ये सात्वतर्पमाः॥३२॥
मपि म्बस्त्यामते सर्वे रामकृष्णभुजाश्रयाः । अपि स्मरन्ति कुशलमस्माकं बद्धसौहदाः ॥३३॥
गवानति गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः । कश्चित्पुरे मुधर्मायां मुखमास्ते सुहृवृतः ॥३४॥
मङ्गलाय च लोकानां क्षेमाय च भवाय च | आस्ते यदुकुलाम्भोधावायोऽनन्तसखःपुमान् ३५
पदाहुदण्डगुप्तायो वपुर्यो यदवोऽचिताः । कीडन्ति परमानन्दं महापौरपिका व ॥३६॥

·- श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १५ यत्पादाश्रूषणमुख्यकर्मणा सत्यादयो दूपष्टसदसयोषितः। निर्जित्य संख्ये विदयास्तदाशियो हरन्ति वायुधबलमोचिताः ॥३॥ यद्वाहुदण्डाभ्युदयानुजीविनो यदुप्रवीरा कुतोमया मुहुः। अधिक्रमन्त्यधिभिराहतां बलात् समां सुधर्मा मुरसत्तमोचिताम् ॥३८॥ कचित्तेऽनामयं तात भ्रष्टतेजा विभासि मे । अलन्धमानोऽवज्ञातः किंवा तात चिरोषितः ॥३९॥ कचिनाभिहतोऽभावैः शब्दादिभिरमङ्गलैः । न दत्तमुक्तमर्थिम्य आशया यत्प्रतिश्रुतम् ॥४०॥ कञ्चित्तं ब्राह्मणं बालंगां वृद्धं रोगिणं स्त्रियम् । शरणोपसृतं सत्त्वं नात्याशीः शरणप्रदः ॥४१॥ कश्चित्वं नागमोऽगम्यां गम्यां वासत्कृतां त्रियम् । पराजितो वाथ भवान्नोत्तमै समैः पथि ॥४२॥ अपिस्वित्पर्यभुक्यास्त्वं संमोज्यान् वृद्धयालकान् । जुगुप्सितं कर्म किञ्चित्कृतवान्न यदक्षमम्। कच्चिोष्ठतमेनाय हृदयेनात्मबन्धुना । शून्योऽस्मि रहितो नित्यं मन्यसे तेऽन्ययान रक्ता इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां प्रथमस्कन्धे युधिष्ठिरवितको नाम चतुर्दशोऽध्यायः॥१४॥ अथ पञ्चदशोऽध्यायः सूत उवाच एवं कृष्णसखः कृष्णो मात्रा राशा विकल्पितः । नानाशङ्कास्पदं रूपं कृष्णविश्लेषकर्शितः॥ १॥ घोकेन शुष्पदनहत्सरोजो हतप्रभः । विमुं तमेवानुध्यायन्नाकोत्प्रतिमापितुम् ॥ २॥ कृच्छ्रेण संस्तम्य शुचः पाणिनाऽऽमृज्य नेत्रयोः। परोशेण समुन्नदप्रणयौत्कायकातरः ॥३॥ सख्यं मैत्री सौहदं च सारप्यादिषु संस्मरन् । नृपमग्रजमित्याह पाप्पगद्गदया गिरा ॥४॥ अर्जुन उवाच पञ्चितोऽहं महाराज हरिणा पन्धुरूपिणा । येन मेमहतं तेजो देवविस्मापनं महत् ॥ ५॥ यस्य क्षणवियोगेन लोको हामियदर्शनः । उक्थेन रहितो ोप मृतकः प्रोच्यते यथा ॥६॥ यत्संश्रयाद् द्रुपदगेइमुपागतानां राज्ञां स्वयंवरमुखे स्मरदुर्मदानाम् । वेबो हतं खलु मयामिहतच मत्स्यः मजीकृतेन धनुयाधिगता च कृष्णा ॥1॥ यत्मनिषाव खाण्याप्नयेऽदामिन्द्रं च सामरगगं तरसा विजिन्य । राधा सभा भयकृतागुनशिल्पमाया दिग्भ्योऽहरलपतयो सलिमध्वरे ते ॥ ८॥ यक्षेत्रमा नृपशिरोमिमहन्मत्रायें आर्योऽनुजस्तव गजायुनमत्यपीयः । नाहताः प्रमयनायमवाय भूया यन्मोचिताम्नदनान् बलिमयरे ते ॥९॥ पन्यान्तयारिममतमहाभिकमाश्चिारुकार किसवेः समापाम् । मष्टं वित्री पदकोः पदिनाचमुख्या यस्ताम्रकृत इवेगविमुक्तयेशाः ॥१०॥ .

·७७
श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १५
यो नो जुगोप वनमेत्य दुरन्तकृच्छाद् दुर्वाससोरिविहितादयुतायभुग्यः ।
शाकानशिष्टमुपयुज्य यतम्रिलोकी तृप्ताममस्त सलिले विनिममसद्धः ॥ १९॥
यत्तेजसाथ भगवान् युधि शूलपाणिर्विसापितः सगिरिजोऽस्त्रमदान्निजं मे ।
अन्येऽपि चाहम मुनव कलेवरेण प्राप्तो महेन्द्रभवने महदासनार्धम् ॥ १२ ॥
तत्रैव मे विहरतो भुजदण्डयुग्मं गाण्डीवलक्षणमरातिवधाय देवाः।
सेन्द्राः भिता यदनुभावितमाजमीद तेनाइमद्य मुषितः पुरुषेण भूम्ना ॥ १३ ॥
यद्वान्धवः कुरुषलाब्धिमनन्तपारमेको रथेन ततरेऽहमतार्यसत्त्वम् ।
प्रत्याहृतं बहु धनं च मया परेरा तेजास्पदं मणिमयं च हृतं शिरोभ्यः ।। १४ ।।
यो भीष्मकर्णगुरुशल्यचमूण्यदभ्रराजन्यवर्यरममण्डलमण्डितासु ।
अप्रेचरो मम विभो रथयूथपानामायुर्मनासि च दृशा सह ओज आर्छत् ॥ १५॥
यद्दोष्णु मा प्रणिहितं गुरुभीष्मकर्णनप्तृत्रिगर्तवलसैन्धवाहिकायेः ।
अपाण्यमोघमहिमानि निरूपितानि नो पस्पृशुर्तृहरिदासमिवासुराणि ॥ १६ ॥
सौत्ये वृत्तः कुमतिनाऽऽत्मद ईश्वरो मे यत्पादपप्रमभवाय मजन्ति भव्याः ।
मां श्रान्तवाहमरयो रथिनो भुविष्ठे न प्राहरन्यदनुभानरस्तचित्ताः ॥१७॥
नर्माण्युदाररुचिरस्मितयोमितानि हे पार्थ हेऽर्जुन सखे कुरुनन्दनेति ।
संजल्पितानि नरदेव हृदिस्पृशानि स्मर्तु ठन्ति हृदयं मम माधवस्य ॥१८॥
शय्यानाटनविकत्यनभोजनादि वैक्यादयस्य ऋतवानिति विपलब्धः ।
सख्युः सखेव पितृवत्तनयस्य सर्वे सेहे महान् महितया कुमतेरप मे ॥ १९ ॥
सोऽहं नृपेन्द्र रहित: पुरुषोत्तमेन संख्या प्रियेण सुहृदा हृदयेन शून्यः ।
अध्वन्युरुक्रमपरिग्रहमङ्ग रक्षन् गोपैरसुद्भिरबलेव दिनिर्जितोऽसि ॥२०॥
तदै धनुस्त इषवः स रथो हपास्ते सोनं रथी नृपतयो यत आनमन्ति ।
सर्व धणेन तदभूदसदीरिक्तं मस्मन् हुतं कुहकराद्धमिवोतमध्याम् ॥ २१ ॥
वस्त्वयाभिपृष्टानां सुहृदां नः मुहृत्पुरे । विप्रशाप विभूदाना निन्नता मुष्टिभिर्मियः ॥२२॥
रुणी मदिरां पीत्वा मदोन्मथितचेतसाम् । अजानतामिवान्योन्यं चतुःपञ्चावशेषिताः॥२३॥
येणेतद्भगवत ईश्वरस्य विचेष्टितम् । मिथो निन्ति भूतानि मावयन्ति च यन्मियः १२४१
लोकसां जले यन्महान्तोऽदन्त्यणीयसः । दुबलान् बलिनो राजन् महान्तो बलिनो मिथः २५
२ पलिष्ठेयंदुभिर्महद्भिरितरान् विभुः । यदून् यदुमिरन्योन्य भूभारान् संजहार ह ॥२६॥
शकालार्ययुक्तानि हत्चापोपशमानि च । हरन्ति सरतचित्तं गोविन्दाभिहितानि मे ॥२७॥

·७८
श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अन्यायः १५
सूत उयाच
एवं चिन्तयतो जिणोः कृष्णपादसरोदन 1 सौहानानिगादेन शान्ताऽमीद विनय मतिः २८
वासुदेवाड्मयनुध्यानपरिहितरंहमा
। भक्त्या निर्मविनायकायचिरणोऽर्जुनः ॥२९॥
गीतं भगवता ज्ञानं यत्तसंग्राममूर्धनि । कालमर्मतमोरुद्ध पुनरप्पगमद् विभुः ॥३॥
विशोको ब्रह्मसम्पत्त्या संछिन्नदैतसंशयः । लोनप्रकृतिनैर्गुण्यादलिगत्वादसंभवः ॥३॥
निशम्य भगवन्मार्ग संस्थां यदुकुलस च । स्व:पयाय मतिं चक्रे निभृतात्मा युधिष्ठिरः ॥३२॥
पृयाप्यनुश्रुत्य धनञ्जयोदितं नाशं यदूनां भगवद्गतिं च ताम् ।
एकान्तभक्या भगवत्यधोक्षजे निवेशितात्मोपरराम संसः॥३३॥
ययाहरद् भुवो मारं तां तनुं विजहावजः । कण्टकं कण्टकेनेव दयं चापीशितुः समन् ॥३४॥
यया मत्स्यादिरूपाणि धत्ते जह्याद् यथा नटः । भूभारः क्षपितो येन जो तय कलेवरम् ॥३५॥
यदा मुकुन्दो भगवानिमां महीं जही स्वतन्या श्रवणीयसत्कयः।
तदाहरेवाप्रतिबुद्धचेतसामधमहेतुः
कलिरन्ववर्तत ॥ ३६॥
युधिष्ठिरम्त परिसर्पणं बुधः पुरे च राष्ट्रे च गृहे तथाऽऽत्मनि ।
विभाव्य लोमान्तजिझहिंसनाद्यधर्मचक्रं गमनाय पर्यधात् ॥ ३ ॥
स्वराट् पौत्रं विनयिनमात्मनः सुसमं गुणैः । तोयनोव्याः पतिं भूमेरभ्यषिश्चद् गजाइये ॥३८॥
मथुरायां तया वनं शूरसेनपतिं दतः । प्राजापत्या निरूप्येष्टिमनोनपिवदीश्वरः ॥३९॥
पिसज्य तत्र तत्सर्वे दुकूलयलयादिकम् । निर्ममो निरहङ्कारः संछिन्नारोपबन्धनः ॥४०)
वाचं जुहाव मनसि तयाण इतरे च तम् । मृत्यावपानं सोत्सर्ग तं पञ्चत्वे बजोहवीत् ॥४१॥
त्रित्वे हुत्वाय पञ्चत्वं तचैकत्वेऽहोन्मुनिः । सर्वमात्मन्यजुहवीद् ब्रह्मण्यात्मानमधये ॥२॥
चीरवासा निराहारो पदवाङ् मुक्तमूर्धजः । दर्शयन्नात्मनो रूपं जडोन्मत्तपिशाचवत् ॥४३॥
अनपेक्षमाणो निरगादशृण्वन् यधिरो यया । उदीची प्रविवेशाशां गतपूर्वा महात्मभिः ।
हृदि ब्रह्म परं ध्यायन्नावतेत यतो गतः ॥४॥
सवें तमनु निर्जग्मुभ्रांतरः कृतनिश्चयाः । कलिनाधर्ममित्रेण दृष्ट्वा स्पृष्टाः प्रजा भुवि ॥४५॥
तेसाधुकृतसा शात्वाऽऽत्यन्तिकमात्मनः । मनमा धारयामासुईकुण्ठचरणाम्बुजम् ॥४६॥
तड़यांनोदिक्तया भक्त्या विशुदधिणाः परे । तस्मिनारायणपदे एकान्तमतयो गतिम् ॥४॥
अवापुदुरपा ते असद्भिर्विषयात्मभिः । विधूतकल्मपासाने विरजनात्मनैव दि ॥४॥
विदुरोऽरि परित्यज्य प्रमाने मात्मवान् । कृष्णावेशेन तचितः पितृभिः वश्यं ययौ ॥४९॥
द्रौपदी च तदाऽाय पतीनाम्नशताम् । वामदेवे भगति खेकान्दमतिराप तम् ॥५०॥

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १६
या श्रद्धयैतद् भगवत्प्रियाणां पाण्डोः सुतानामिति संप्रयाणम् ।
शृणोत्यलं स्वस्त्वयनं पवित्र सध्या हरौ भक्तिमुपैति सिद्धिम् ॥ ५१ ॥
ने श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्सा संहिताया प्रथमस्कन्ये पाण्डवस्वर्गारोहणं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥१५॥
अथ पोडशोऽध्यायः
सूत उवाच
ततः परीचिद् द्विजवर्यशिक्षया मही महाभागवतः शशास ह ।
यपा हि मूल्यामभिजातकोविदाः समादिशन् विष महद्गुणस्तथा ।। ५॥
। उत्तरस्य तनयामुपयेम इरावतीम् । जनमेजयादींश्चतुरस्तस्यामुत्पादयत् सुतान् ॥ २॥
माजहाराश्व मेधांस्त्रीन् गङ्गायां भूरिदक्षिणान् । शारद्वतं गुरुं कृत्वा देवा यत्राश्चिगोचराः ॥ ३ ॥
नजमाहौजसा धीर: कलिं दिग्विजये कचित् । नृपलिङ्गधरं शूद्रं मन्तं गोमिथुनं पदा ॥ ४ ॥
शौनक उवाच
कस्य देतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृपः । नृदेवचिहक चूद्रकोऽसौ गां यः पदाइनत् ।
तत्कथ्यतां महाभाग यदि कृष्णकथाश्रयम् ॥५॥
अथवास्य पदाम्भोजमकरन्दलिहां सताम् । किमन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्ययः ।।६।।
खुद्रायुषां नृणामङ्ग मत्यांनामुनमिच्छताम् । इहोपहूतो भगवान् मृत्युः शामित्रकर्मणि } ७ ॥
न फश्चिप्रियते तावद् यावदास्त इहान्तकः । एतदर्थे हि भगवानाहूतः परमरिभिः ।
अहो लोके पीयेत हरिलीलामृतं वचः॥८॥
मन्दस्य मन्दप्रशस्य वयो मन्दायुषश्च वै । निद्रया हियते नक्तं दिवा च व्यर्थकर्मभिः ॥९॥
सूत उवाच
यदा परीधित् कुरुजाङ्गलेऽगणोत् कलिं प्रविष्टं निजचक्रवर्तिते ।
निशम्य पार्तामनतिमिया ततः दशरासनं संयुगशौण्डिराददे ॥१०॥
स्खलतं श्यामनुरङ्गयोजितं
रथं मृगेन्द्रध्वजमाश्रितः पुरात् ।
वृतो रयाश्वदिपपत्तियुक्तया बसेनया दिग्विजाय निर्गतः ॥१९॥
भद्रा केतुमालंच भारतं चोत्तरान् कुरून् । किम्पुरुषादीनिवाणि विजिन्य जगृहे वलिम् ॥१२॥
तर तपोपण्वानः स्वपूर्वेशं महात्मनाम् । प्रगीयमानं च यशः कृष्णमाहात्म्यसूचकम् ॥१३॥
आत्मानं च परित्रातमश्वत्थाम्नोऽस्त्रतेजसः । स्नेदं च वृष्णिायांना वेषां भक्ति च केस ॥१४॥

·८०
श्रीमद्भागवते प्रथमस्कचे अध्यायः १६
तेभ्यः परमसन्तुष्टः प्रीत्युज्जम्मितलोचनः । महाधनानि वासांसि ददोहारान् महामनाः ॥१५
सारथ्यपारषदसेवनसख्यदोत्यवीरासनानुगमनतवनप्रणामान्
स्निग्धेषु पाण्डुपु जगत्प्रणतिं च विष्णोक्किं करोतिनृपतिश्चरणारविन्द।।१६॥
तस्यैवं वर्तमानस्य पूर्वेषां तृत्तिमन्वहम् । नातिदूरे किलाश्चर्य यदासीत् तन्निबोध मे ॥e
धर्मः पदकेन चरन् विच्छायामुपलभ्य गान् । पन्छति साश्रुवदनां विवत्सामिव मातरम् ॥१८
धर्म उवाच
कचिद्भद्रेऽनामयमात्मनस्ते विच्छायासि म्लायवेपन्मुखेन ।
आलक्षये भवतीमन्तराधि दूरे बन्धुं शोचसि कञ्चनाम्य ॥१९॥
पादेन्यूनं शोचसि मैकपादमात्मानं वा वृषले श्यमाणम् ।
आहो सुरादीन् हृतयज्ञभागान् प्रजा उत विन्मघवत्यवति ॥२०॥
अरक्ष्यमाणाः स्त्रिय उर्वि वालान् शोचस्ययो पुरुषादेरिवार्तान् ।
वाचं देवीं ब्रह्मकुले कुकर्मण्यब्रह्मण्ये राजकुले कुलायान् ॥२१॥
किं क्षत्रबन्धून् कलिनोपसृष्टान् राष्ट्राणि वा तैरवरोपितानि ।
इतस्ततो वाशनपानवासःस्नानन्यवायोन्मुखजीवलोकम् ।।२२॥
यदाम्ब
ते भूरिमरावतारकृतावतारस्य हरेघरित्रि ।
अन्तर्हितस्य स्मरती विसृष्टा कर्माणि निर्वाणविलम्बितानि ॥२३॥
इदं ममाचक्ष्व तवाधिमूलं चसुन्धरे येन विकर्शितासि ।
कालेन वा ते घलिनो बलीयसा सुरार्चितं किं हृतमम्ब सौमगम् ॥२४॥
घरण्युवाच
भवान् हि वेद तत्सर्वे यन्मां धर्मानुपृच्छसि । चतुभिर्वतसे येन पादैलोकसुखावः ॥२९
सत्यं शौचं दयाधान्तिस्त्यागः सन्तोष आर्जवम् । शमोदमस्तपः साम्यं तितिशोपरतिः श्रुतम्।२६
शानं विरक्तिरेश्वर्य शौर्य तेजो पलं स्मृतिः । स्वातन्त्र्यं कौशल कान्तिधैर्य मार्दवमेव च ॥२७
प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो पलं भगः । गाम्भीर्य स्थैर्यमास्सिम्यं कीर्तिमानोऽनहकृतिः।।२८
एते चान्ये च मगवन्नित्या यत्र महागुणाः ।प्राा महत्वमिच्छदिन वियन्ति सकहिचित्।।२९
वेनाई गुणगाण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् । शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेशिवम् ॥३०
आत्मानं चानुोचामि भवन्तं चामरोत्तमम् । देवान् पितृऋषीन् साधून सर्वान् वर्णोतयाऽऽभन्।
प्रमादयो बहुतिषं यदपानामोशकामास्तरः समचरन् भगवत्प्रपन्नाः ।
सा मीः स्ववासमरविन्दपनं विहाय यत्पादसौभगमलं भजतेऽनुरहा ॥३२॥

·। श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १७ ८१ तस्याहमन्जकुलिशाङ्कराकेतु केतेः श्रीमत्पदभगवतः समरंवृतानी । प्रीनत्यरोच उपलभ्यतदोषिभूति लोकान्समा व्याजदुत्स्मयी तदन्ते ॥३३॥ यो वै ममातिभरमामुरवंशराशामौदिणी शतमपानुददाम्मतन्त्रः। वो दुःस्वमूनादमात्मनि पौरपेण सम्पादयन् यदुपु रभ्यमविभवनम ॥३४॥ का घा सहत विरहं पुरुषोत्तमय प्रेमावलोकपिरस्मितवगुजरूपैः। स्य समानमहरन्मधुमानिनौना रोमोत्मयो मम यदह्मिवितायाः ॥३५॥ तयोरवं कथयतोः पृथिवीधर्मयोतदा । परीशिनाम राजर्षिः प्रामः प्रात्री सरस्वतीम् ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमईस्यो संहिता प्रथमस्कन्धे पृण्वाधर्मसंवादो नाम पोरशोऽध्यायः१५ अथ सप्तदशोऽध्यायः सूत उवाच तत्र गोमियनं राजा हन्यमानमनापात् । दण्डहस्तं च बालं दर नपलाउनम् ॥ १॥ पूर्ण गुणालधरलं मेहन्तमिव विभ्यतम् । वेश्मानं पदन सीदल शुद्धताडितम् ॥२॥ गां च धर्मदुपा दीना भएदपदाहताम् । विव-सां माभयदना क्षामां यवामिनीम् ॥३॥ परन्छ रपमारूदः काम्वरपरिसदम् । मेघगम्भीरश याचा समारामिकामुक ॥४॥ पर मन्धरणे लो पलादस्परलान् बली। नरदेवोऽसि घेरेग नटव-कर्मपणादिजः ॥५॥ यरूवं कृष्ण गते दूर सर गादीवधन्यना । शोमोऽस्पोन्यान रहमि प्रहरन पचममा६|| संवा मृणावपाल पदन्यूँन: पाचरन् । गतिथि देवो नः परिदशन् 1101 २ जा पोरसेन्द्राणा दोर्दण्डारिशम्मने । भूतरेऽनुमम्मिन् विनाने प्राधिनाशनः10 मा सौरभेरानुनो मे ते सायम् । मा दीरममा ते सन्टानां मशिधारि ॥९॥ यवराष्ट्रे मजाः सम्बस्यन्ते सामाभिः । तस मतस्य नरपति मोतिरायुर्भगो गतिः ॥१०॥ एक राशो परो धौ धातांनामानिनियमः। अत एनं परिमामि भूतदरम्मत्तमम् ॥११॥ प्रेशमत्तव पासमीन सौरभेर नाममा मा भवस्तारवाराष्ट्रे मामाभाम्॥१२॥ आत्यादि मयामानामागमान् । आमरूपन्नोरं पायांना मम् ॥११॥ अनेनागा पुरान् सतोपन महान मापूनां मामे स्वादमापुरम्मो हते ॥१॥ अनागरिमा भूते प आगलानिए । माननिमुनापारमतीमारना५॥ राये परमो धर्मः समस्तुमटनम् 1 साल मेलान् सामनासनिरपरा धर्म याय यानां पुलमा बसः । ये गुणगाणो दोबाटोमा १.

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १८ तन्नो मान् वै भगवटाधानो महत्तमहान्तरायणस्य । हरेदार चरितं विशुद्ध शुभृतां नो वित्ननु विदन ॥ १५ ॥ स 4 महामागदतः परीशिद् येनारवल्यमदबुद्धिः। शानेन वैयामकिशन्दितेन भन्ने खगेन्द्रध्व जगदमूलम् ॥ १६ ॥ पर पुपमहतार्थमाख्यानमन्वगुतयोगनियम् । आख्यामनन्ताचरितापपलं पाशित भागवताभिरामम् ॥ १७ ॥ सूत उवाच अदो वरं जन्मभृतोऽश दाम वृद्धानुवृत्यापि विलोमजाताः । दौफुल्यमाधि विधुनोति शोनं महत्तमानामभिधानयोगः ॥१८॥ कुतः पुनर्गणतो नाम तस महत्तमकान्ताराणस्य । योऽनन्ननिभगवानमन्तो महद्गुणत्वाद् यमनन्तमाः ॥१९॥ एताता ननु सचितेन गुणेरमाम्यानतिशायनस्य । हिसरान् प्रापरतो विभूतियाचिरेणु जुरतेऽनभीमोः ॥ २० ॥ अपारि पत्रादनसावामुष्टं जगविञ्चिपहनाईणामः । से पुनाम्यत्यतमो मुसुन्दात् को नाम लोक मगरपदार्थः ॥ २१ ॥ पधातुरता महमेव धौरा पड़ा देहादिय सङ्गमदम् । प्रान्ति सत्रमासमन्यं यस्मिन्नहिमोशिमः स्वधर्मः ॥ २२ ॥ दिनो मर्वाद्रगचा प्रारमायोजन यावन् । नमः पनन्न्या ममम पन्धिानया सणुिगनि निश्चित: ।।२।। एकदा भनुम्मम विनरन्मुगणं बने । मृगानगतः श्रान्तः शुधिनरग्तिी भयन ॥२ अनः प्रविश तमाश्रमम् । ददर्श मुनिमामीनं गान्तं मीटिनमोननम् ॥२ निरिमाम्नीलिमारतम् | म्यानपावर प्रासं प्रान्तमविकिन मज गैरवरित रिशुपनाराई तयाभूतममानत || অলখ-সোন । आगामि मानं मनमानस्नुकर २८ बलः नदना सुनानाम्नः ! बार प्र यदु वनन्म मरो मन्योद मार Earti गमुरगं छिन् शानिपुरमागमत है। Rो माग रामनियासम्म ! | मन मा भुल्या दमा " स्तरसमस्यामानानां अनिल । 14

·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १९
पाहाणः पत्रबन्धुर्हि द्वारपालो निरूपितः । स कथं तद्गृहे द्वाःस्थःसभाण्डं मोक्तुमईति ॥३४॥
कृष्णे गते मगति शास्तयुत्पथगामिनाम् । तदिन्नसेतूनद्याई शास्मि पश्यत मे बलम् ॥३५॥
इत्युक्त्वा ऐपताम्राक्षो वयस्यापियालकः । कौशिक्याप उपस्पृश्य वाग्वजं विससर्ज ह ॥३६॥
इति लद्धितमर्योदं तक्षकः सप्तमऽहनि । दयति स्म कुलागारं चोदितो मे ततदुहम् ॥३७॥
ततोऽभ्येत्याने बालो गले सर्पकलेवरम् । पितरं वीक्ष्य दुःखातों मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥३८॥
सवा आङ्गिरसो ब्रह्मन् श्रुत्वा सुतविलापनम् । उन्मोल्य शनकनेर दृष्ट्वा स्वासे मृतोरगम् ॥३९॥
विपुज्य पुत्रं पाच्छ वस कस्माद्धि रोदिषि । केन वा ते अपकृतमित्युक्तः स न्यवेदयत् ॥४०॥
निशम्य शप्तमतदहे नरेन्द्र स ब्राह्मणो नात्मजमभ्यनन्दत् ।
अहो बलाहो महदज्ञ ते कृतमयीयसि द्रोह उरुर्दमो धृतः ॥४१॥
न भिर्नरदेव पराख्यं सम्मातुमहस्यविपक्कबुद्ध ।
पत्तेजमा दुर्विषहण गुप्ता विन्दन्ति मद्राण्यकुत्तोभयाः प्रजाः ११४२||
अलक्ष्यमाणे नरदेवनाग्नि रथाङ्गपाणावयमङ्ग लोकः ।
तदा हि चौरप्रचुरी विनवायत्यरक्ष्यमाणोऽविवरूपवक्षणात् ।।४३||
तदद्य नः पापमुपै त्यनन्वयं यन्नष्टनाथस्य वमोर्विटुम्पकात् ।
परस्परं भन्ति शान्ति वृक्षते पशून् स्त्रियोऽर्थान् पुरुदस्यको जना:11४11
सदाऽऽर्यधर्मश्च विलीयते नृणा वर्णाश्रमाचारयुतस्त्रयीमयः ।
तताऽर्यकामामिनिवेशितात्मनां गुनां कपीनामिव वर्णसङ्करः ॥४५॥
धर्मपालो नरपतिः स तु सम्राइ बृहन्छ्याः । सामान्महाभागवतो राजर्षिई यमेधयाट् ।
क्षुत्तट्यममुतो दीनो नैवास्मन्छापमहति ॥४६॥
अपापेषु स्वभृत्येषु यालेनापञ्चबुद्धिना । पापं कृतं तद्भगवान् सर्वात्मा क्षन्तुमईति ||४७||
तिरस्कृता विप्रलब्धाः शताः क्षिप्ताहता अपि । नात्य तत्प्रतिकुर्वन्ति तद्भक्ताः प्रभवोऽपि हि ॥४८॥
इति पुत्रकृतान सोऽनुतप्तो महामुनिः । स्वयं विप्रकृतो राज्ञा नैवाघं तदचिन्तयत् ॥४९॥
प्रायशः साधवा लंके परदेषु योनिताः ।नव्ययन्तिनहुप्यन्ति यतआत्माऽगुणाश्रयः॥५०॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायो प्रथमस्क ये विप्रशापोपलम्भनं नामाहादयोऽध्यायः॥१८॥
अर्थकोनविंशोऽध्यायः
सूत उवाच
महीपतिस्त्वष तत्कर्म गर्यो विचिन्तयनात्मकृतं सुदुर्भनाः ।
अहो मया नीचमनार्यवत्कृतं निरागसि ब्रह्मणि गूदतेजसि ॥१॥

·. भीमद्भागात प्रथम शारः १८ सन्नो मगन् ये मगवधानो महत्तमकान्तमायणन्य। होरदार चरितं विशुद्ध साता को वितनंतु विदन् ॥१५॥ स ये महाभागयतः परीशिद् येनागांमदप्रदिः। शानेन वेगामकिशन्दिन भेडे खगेन्द्रध्यादमूलन ॥ १६ ॥ पर पुष्पममतायंमाख्यानमयगुतयोगनिरन् । आख्याहनन्ताचरितापरन्न पारीचिन मागताभिरामम् ॥१७॥ . सूत उवाच अहो यरं जन्ममृतोऽद्य दाम वृद्धानुवृत्यानिविलोमजाता। दोकुल्यमाधि विधुनोति शोमं महत्तमानामभिधानयोगः ॥ १८ ॥ कुतः पुनर्गणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य । योऽनन्तशक्तिभंगगननन्तो महद्गुणलाद् यमनन्तमाहुः ॥१९॥ एतावतालं ननु सचितेन गुणेरसाम्यानतिद्यायनस्य । हित्येतरान् प्रार्थ तो विभूतिर्यस्यामिरेणुं डरतेनमीप्सोः ॥ २०॥ अथापि यत्पादनखावष्टं जगदिग्निोपहताईणाम्भः । सेशं पुनात्यन्यतमो मुकुन्दात् को नाम लोके भगव-पदार्थः ॥२१॥ यत्रानुरक्ताः सहमैव धीरा व्यपोह्य देहादिषु सङ्गमदम् । अजन्ति तत्पारमहस्यमन्त्यं यस्मिन्नईिमोशमः स्वधर्मः॥ २२॥ अहंदि पृष्टोऽर्यमणो भवद्भिराचा आत्मावगमोत्र यावान् । नमः पतन्त्यात्मसमं पतत्त्रिणस्तथा य विष्णुगति विश्चितः ॥ २३॥ एकदा धनुरुद्यम्य विचरन्मृगयां यने । मृगाननुगतः श्रान्तः क्षुधितस्तृपिनो भृशम् ॥२॥ जलाशयमचायः प्रविश तमाश्रमम् । ददर्श मुनिमामीनं शान्तं मौलितलोचनम् ॥२५ प्रतिरुदेन्द्रियमाणमनोवृदिभुधारतम् । स्थानत्रयात्परं प्राप्तं ब्रह्मभूतमविकिया ॥२६ विप्रकीर्णजटाच्छन्नं रोरणाजिनेन च विशुध्यत्तालुरुदक तयाभूतमाचत ॥२७ अलन्धतृणभूम्यादिरसंप्रासायमूलतः | अशातमिरा-मानं मन्यमानस्चुकोष १२८ अभूतपूर्वः सहमा भुत्ताम्यामर्दितात्मनः । ब्राह्मण प्रयद् ब्रह्मन्मत्सरो मन्युरेव च ॥२९॥ तुपेरसे गलामुमुरगं । विनिर्गच्छन् धनुष्कोट्या निधार पुरमागमत् ।।" एष किं निभृताशेषकरणो मौलिक्षण: । मृगासमाधिराहोम्विकिं नु स्याक्षमधुमिः ३१॥ सपनोऽतितेजवी विहरत चालकोमः । रागा प्राप्तिं तातं श्रुत्वा तवेदमावी ॥३२॥ अहा अधर्म: पाटानां पीना यलिभुमामिव । स्वामिन्य पदासानां दारपानां शुनामिव ।।३१५ ·श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः१९ बामणः क्षत्रबन्धुह द्वारपाली निरूपितः । स कथं तद्गृहे दास्थ समापदं भोक्तुमईति ॥३४॥ कृष्णे गते भगवति शास्तयुत्यथगामिनाम् । तद्भिन्नसेतूनद्याई शास्मि पश्यत मे पलम् ॥३५॥ इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो क्यस्यानृषिबालकः । कौशिक्याप उपरपृश्य वाग्वजं विसतर्ज ह ॥३६॥ इति द्वितमर्याद तक्षकः सप्तमऽहनि । दयति स्म कुलाकारं चोदितो मे ततदुहम् ॥३७॥ ततोऽन्येत्याश्रम बालो गले सर्पकलेवरम् । पितरं वीश्य दुःखातों मुक्तकण्ठो स्रोद ह ॥३८॥ सवा आशिरसो महान् श्रुत्वा सुत्तविलापनम् । उन्मील्य शनक दृष्ट्वा स्वासे मृतौरगम् ३३९११ विसज्य पुत्र पमच्छ वत्स कस्माद्धि रोदिपि । केन वा ते अपकृतमित्युक्तः स न्यवेदयत् ॥४०॥ निशभ्य शामतः नरेन्द्र साह्मणो नात्मजमन्यनन्दत् । अहो बतादो महदश ते कृतमयी रमि टोह उदमो धृतः ॥४११ न 2 मिनरदेवं पराग्यं सम्मानुमईस्यविरकबुद्ध। यतेजमा दुविरहण गुमा विन्दन्ति भदाण्यकुतोभयाः प्रजाः ॥४२॥ अलक्ष्यमाणे नरदेवनाग्नि रथाङ्गपाणारयमा लोकः । तादि चौरप्रचुरा नियत्परश्यमाणोऽपिवरूपाक्षणात् ||३|| सदय नः पारमुपेत्यनन्धरं यन्ननाथस्य वमोविदुषवात् । परस्परं भन्ति शान्ति पुरते पारन निमोऽर्थान् पुरुदस्थवो जना:neen तदाधर्मश्च विलीरते नृणा वर्णाश्रमाचारयुतन भीमः । सताउामाभिनि यिनामना गुना करीनामिव वर्णसङ्करः ॥५॥ धर्मपालो नरपति स तु सम्राट् दयाः । सामान्मदाभागरता राजरिईयमेवराट । धुत्त भयुनो दोनो नासच्यापमति ॥ ६ ॥ अपारेषु स्वभयेउ याना पुदिना । पारं कृतं तहगवान् सर्वामा उन्नुमति Hol तिरस्कृता विभATTA: शिप्ताइता भरि । नास्प तत्प्रतिकुन्ति वदना प्रभावित इति पुगतान मोऽनुनलो महामुनिः । ममिको राश नेपाषं तदचिन्तया | प्रायः सार के परदेषु चोजितनमपन्ति न हयन्ति यतआमारगुणायः॥५॥ ति मग महापुराणे पारमा लिदा प्रभारिशासन नमान्दार.१८॥ अथकोनविंशोपायः स्त उपाय महोतिस्वर वर्म गये विचिन्तनम मुगुमनः । मामा नाचमनावनात निरागमणि दवेडमि ॥१॥ --

·८६
श्रीमद्भागयते प्रथमस्कन्धे अभ्यायः १९
ध्रुवं ततो मे फतदेयदेलनाद् दुरत्ययं व्यगर्न नानिदीघांत् ।
तदरतु फार्म त्यनिष्कृताय में यथा न कुया पुनरेवमदा ॥२॥
अद्यैव राज्यं पलमृद्रको प्रकोरितामकुलानलो में।
दहत्वभद्रस्य पुनर्न मेऽभूतु पापीयसो पीर्दिजदेवगोम्यः ॥ ३॥
सचिन्तयनित्थमयारणोद् यया मुनेः मुतोक्तो नितितकाख्यः ।
स साधु मेने नचिरेण तशकानलं प्रसक्तस्य विरकिकारणम् ॥ ४ ॥
अथो विहायेमममुं च लोकं विमर्शितो हेयतया पुरस्तात् ।
कृष्णानिसेवामधिमन्यमान उपाविशत् प्रायममय॑नाम् ॥५॥
या चे लसच्छीतुलसीविमिश्रकृष्णाघिरेण्यम्यधिकाम्बुनेत्री ।
पुनाति लोकानुभयत्र सेवान् कस्तां न सेवेत मरिष्यमामः ॥ ६॥
इति व्यवच्छिद्य स पाण्डवेयः प्रायोपवेशं प्रति विष्णुपद्यान् ।
दध्यो मुकुन्दादिमनन्यभावो मुनित्रतो मुक्तसमस्तसङ्गः ॥७॥
तत्रोपजग्मुर्भुवनं पुनाना महानुभावा मुनयः सशिष्याः।
प्रायेण तीर्याभिगमापदेशैः स्वयं हि तीर्थानि पुनन्ति सन्तः ॥८॥
अत्रिर्वसिष्ठश्च्यवनः शरद्वानरिटनेमि गुरङ्गिराध ।
पराशरो गाधिसुतोऽय राम उतथ्य इन्द्रप्रमदेध्मवादौ ॥९॥
मेधातिथिदेवल आर्टिषेणो भारद्वाजो गौतमः पिप्पलादः ।
मैत्रेय और्वः कवपः कुम्भयोनिद्वैपायनो भगवान्नारदश्च ॥१०॥
अन्ये च देवर्षियार्षिवर्या राजर्षिवर्या अरुणादयश्च ।
नानायप्रवरान् समेतानम्यय॑ राजा शिरसा ववन्दं ॥११॥
सुखोपविष्टेष्वय तेषु भूयः कृतप्रणामः स्वचिकीर्षितं यत् ।
विपयामास विविकचेता उपस्थितोऽभिगृहीतपाणिः॥१२॥
राजोवाच
अहो वयं धन्यतमा नृपाणां महत्तमानुग्रहणीयशीलाः।
राशं कुलं वामणपादशौचाद् दूराद् विस्ष्टं यत गर्बकर्म ॥१३॥
तस्यैव मेऽयस्य परावरेशो व्यासकचित्तस्य गृहेष्वभीषणम् ।
निवेदमूलो विजयापरूपो यत्र मसक्तो भयमाशु पत्ते ॥१४||
तं मोपयात प्रतियन्तु विना गझा च देवी धृतचित्तमाशे।
दिजोसः कुहकस्तक्षको वा दायलं गायत विष्णुगायाः ॥१५॥

·८७
श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १९
धुनश्च भूयाद् भगवत्यनन्ते रतिः प्रसङ्गथ तदाश्रयेषु ।
महत्सु यां यामुपयामि सृष्टिं मैन्यस्तु सर्वत्र नमो द्विजेभ्यः ॥१६॥
इति स्म राजाध्यवसाययुक्तः प्राचीनमूलेषु कुशेषु धीरः ।
उदमुखोदक्षिणकूल आस्ते समुद्रपल्याः स्वसुतन्यस्तमारः ॥१७॥
एवं च तरिमन्नरदेवदेवे प्रायोपविष्ट दिवि देवसद्धाः ।
प्रशस्य भूमौ व्यकिरन् प्रसूनेच्दा मुहुर्दुन्दुभयश्च नेदुः ॥१८॥
महर्षयो वै समुपागता ये प्रशस्य साध्वित्यनुमोदमानाः ।
ऊचुः प्रजानुग्रहशीलसारा यदुत्तमरलोकगुणामिरूपम् ॥१९॥
न वा इदं राजर्पिवर्य चित्रं भवत्सु कृष्णं समनुप्रतेषु ।
येऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सो जहुर्भगवत्पार्श्वकामाः ॥२०॥
सर्वे वयं तावदिहास्महेश्य कलेवरं यावदसौ विहाय ।
लोक परं विरजस्कं विशोक यास्यत्ययं भागवतप्रधानः ॥२२॥
आश्रुत्य तदृषिगणवचः परोक्षित्समं मधुन्युद्गुरुचायलीकम् ।
आभापतैनानभिनन्ध युक्तान् शुश्रूषमागश्चरितानि विष्णोः ॥२२॥
समागताः सर्वत एव वेदा यथा मूर्तिधरास्त्रिपृष्ठे ।
नेहाथधामुत्र च कश्चनार्थ ऋते परानुग्रहमात्मशीलम् ॥२३॥
ततश्च वः पृच्छयमिमं विपृच्छे विश्रम्य विप्राइविकृत्यतायाम् ।
सर्वात्मना नियमाणेच कृत्यं शुद्धं च तत्रामृशताभियुक्ताः ॥२४॥
तत्रामवद् मगवान् व्यासपुत्रो यदृच्छया गामटमानोऽनपेक्षः।
अलक्ष्यलिङ्गो निजलाभतुष्टो वृतश्च बालेरवधूतवेषः ॥२५॥
तं पष्टवर्ष सुकुमारपादकरोस्वाईसकपोलगात्रम् ।
चार्यायताक्षोनसतुल्यकर्णसुभ्नाननं कम्बुसुजातकण्ठम् ॥२६॥
निगूद गर्नु पृथुतुङ्गयक्षतमावर्तनाभिं बलिपलदरं च।
दिगम्बरं पत्रविकीर्णकेशं प्रलम्बबाई स्वमरातमाभम् ॥२७॥
श्यामं सदापीच्यायोड लभ्या स्त्रीगो मनोशं रुचिरमितेन।
प्रत्युत्थितारते मुनयः स्वासनेम्यस्तलक्षणशा अपि गहवर्नसम् ॥२८॥
स विष्णुरातोऽतिपय आगताय तस्मै सार्या शिरसाइजहार ।
ततो निचा शत्रुधाः खियोभंगा महाठने सोविय पूजितः ॥२॥

·८८ भीमद्भागयते प्रथमस्कन्धे अध्यायः १९ रा संवृतसत्र महान् महीयसां अमरिंराजदिकसितः । व्यरोचतालं भगयान् ययेन्दुमहतारानिकरः परीतः ॥३०॥ प्रशान्तमासीनमकुण्टमेघसं मुनि नृपो मागवतोभ्युपेत्य । प्रणम्य मूर्माहितः कृताशालिनत्या गिरा स्नुवयान्वपृश्यत् ॥३२॥ परीक्षियाच अहो अद्य वयं ब्रह्मन् सत्सेव्याः सन्धयः । कृपयातिषिरूपेण भवद्भितीर्यकाः कृताः ॥३२॥ येपा संस्मरणात् पुंसा सद्यः शुद्धयन्ति ये रहाः । किं पुनदर्शनस्पर्शपादशौचासनादिमिः ॥३३॥ सांनिध्यात्ते महायोगिन् पातकानि महान्त्यपि । सो नश्यन्ति ये पुंसा विष्णोरिव मुरेतयः ३vi अपि मे भगवान् प्रीतः कृष्णः पाण्डुसुतप्रियः । पैतृष्वसेयप्रीत्यर्थ तद्वोत्रस्याचबान्धवः ॥३५॥ अन्यथा तेऽव्यक्तगतेदर्शनं नः कथं नृणाम् । नितरा नियमाणाना संमिदस्य पनीरमः ॥३९॥ अतः पृच्छामि संसिद्धि योगिना परमं गुरुम् । पुरुषस्येह यन्कार्य म्रियमाणस्य सर्वया ॥३७॥ यच्छोतव्यमयो जप्यं यत्कर्तव्यं नृभिः प्रभो । स्मर्तव्यं भजनीयं या यूहि यदा विपर्ययम् ॥३८॥ नूनं भगवतो ब्रान् गृहेषु गृहमधिनाम् । न लश्यते स्वस्थानमपि गोदाहनं कचित् ॥३९॥ सूत उवाच एवमामापितः पृष्टः स राजा लक्ष्णया गिरा । प्रत्यभाषत धर्मज्ञो भगवान् रादरायणिः ॥४०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे यातित्यामादशमाइयां पारमइंस्था सहितायां प्रथमस्कन्धे शुक्ागमनं नामकोनविंशोऽध्यायः॥१९॥ इति प्रथमस्कन्धः समाप्तः हरिॐ तत्सत्

·&श्रीपरमात्मने नमः
श्रीमद्भागवतम्
द्वितीयस्कन्धः
modboatom-
अथ प्रथमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाय
वरीयानेष ते प्रश्नः कृतो लोकहितो नृप । आत्मविन्संमतः पुंसां श्रोतव्यादिपु यः परः ॥१॥
श्रोतव्यादीनि राजेन्द्र नृणा सन्ति सहस्रशः। अपश्यतामात्मतत्वं गृहेषु गृहमधिनाम् ||२||
निद्रया हियते नक्तं व्यवायेन च या चयः । दिवा चाहया राजन् वुटुम्बभरणेन वा ॥३॥
देहापत्यकलत्रादिध्यात्मसन्यध्वसत्स्वपि । तेषा प्रमत्तो निधनं पश्यन्नपिन पश्यति ॥४॥
तसाभारत सर्वात्मा भगवान् हरिरीश्वरः । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्व स्मर्तव्यश्वेच्छताभयम् ॥ ५ ॥
एतावान् साख्ययोगाभ्या स्वधर्मपरिनिष्ठया। जन्मलाभः परः पुंसामन्ते नारायणस्मृतिः ॥ ६॥
मायेण मुनयो राजन् निवृत्ता विधिषेधतः । नैर्गुण्यस्था रमन्ते ल गुणानुकथने हरेः ॥ ७ ॥
इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । अधीतवान् द्वापरादौ पितुपायनादहम् ॥८॥
परिनिधितोऽपि नैगुण्य उत्तमश्लोकलीलया । गृहीतचेता राजर्षे आख्यानं यदधीतवान् ॥९॥
तदई तेऽभिधास्यामि महापौषधिको भवान् । यस्य श्रद्दधतामाशु स्यान्मुकुन्दे मतिः सती ॥१०
एतनिर्विद्यमानानामिच्छतामकुतोभयम् । योगिना नृप निर्गातं हेरेर्नामानुकीर्तनम् ॥११॥
कि प्रमत्तस्य बहुभिः परोपिनरिह । वरं मुहूर्त विदितं घटेत श्रेयसे यतः ॥१२॥
खट्वाङ्गो नाम राजर्षिज्ञोस्वयत्तामिहायुरः । मुहूतात् सर्वमुत्सृज्य गतवानभय हरिम् ॥१३॥
तवान्यताई कौरव्य सप्ताह जोषितावधिः । उपकल्पप तत्सर्व तावद् यत्साम्परायिकम् ।।१४।।
अन्तकाले तु पुरुष आगते गतसाधसः | रियादसशस्त्रेग स्पृहा देहेऽनु ये च तम् ॥१५॥
गृहात् प्रवनितो धीरः पुण्यतीर्थजलाप्लुतः । शुचौ विविक्त आमीनो विधित् कल्पितासने ॥१६॥
अम्यन्मनसा शुद्ध त्रिवृहावरं परम् । मनो यन्लेजितश्वासो अझधीजमविस्मरन् ॥१७॥
नियच्छे विषयेभ्योऽडान्मनसा बुद्धिसारपिः। मनः कर्ममिराठित शुभार्थे धारयेद् घिया ॥१८.
सकावयवं ध्यायेदव्युच्छिन्नेन चेतसा । मनो निर्विषयं युवा ततः किचनन मरेत् ।
पदं तत्परमं विष्णोर्मनो यत्र प्रसीदति ॥ १९ ॥

·भामद्भागयत दित्तायस्क अध्याप:२ प्रसनयत्रं नसिनापतक्षणं कदाकिस्सपिशमवासनम् । लसन्मारवाहिरण्मयादं स्फुरन्महारनकिरीटकुण्डलम् ॥९॥ उनिद्रहृत्पङ्कजकर्णिकालये योगेश्वरस्थापितगदपलवम् । श्रीलक्ष्मण कोसुमरनकन्धरमम्लानलम्या वनमालयाऽचिन विभूपित मेखलयाकुलीयकैर्महाधने पुरकवणादिभिः । निघामलाकुञ्चितनीलकुन्तलेविरोचमानाननहासपेशलम् ॥१॥ अदीनलीलाहसितेक्षणोल्लसद्मभङ्गसंसूचितयनुप्रदम् ईक्षेत चिन्तामयमेनमीश्वरं यावन्मनो धारण रावतिउते ॥१२॥ एकेकशोऽङ्गानि थियानुभावयेत् पादादि यावद्धसितं गदातः । जितं जितं स्थानमरोह्य धारयेत् परं परं शुभ्यति धीर्यथा यथा ॥१३॥ यावन जायेत परावरेऽस्मिन् विश्वेश्वरे द्रष्टरि भक्तियोगः । तायत्स्यवीयः पुरुषस्य रूप क्रियावसाने प्रयतः स्मरेत ॥१४॥ स्थिरं सुखं चासनमाश्रितो यतिर्यदा जिहारिममङ्ग लोकम् । काले च देशे चमनोन सञ्जयेत्प्राणान् निपच्छेन्मनसा जितासुः।।१५।। मनः स्वबुद्ध्यामलया नियम्य क्षेत्र एता निनयेत् तमात्मनि । आत्मानमात्मन्यवरुध्य धीये लब्धोपयान्तिर्विरमेत कृत्यात् ॥१६॥ नयत्र कालोऽनिमिश परः प्रभुः कुतो नु देवा जगता य ईशिरे । न यत्र सत्त्वं न रजस्तमश्च न वै विकारो न महान् प्रधानम् ॥१७॥ परं पदं वैष्णवमामनन्ति तद्यन्नति नेतीत्यतदुरिसमक्षवः । विसज्य दौरात्म्यमनन्यसौहदा हृदोरगुह्माई पदं पदे पदे ॥१८॥ इत्थं निस्तूपरमेद् व्यवस्थितो विज्ञानग्वीर्य सुरन्धिताशयः । स्वपाणिनाऽऽपीड्य गुदं ततोऽनिलं स्थानेषु पटसून मयेत्रितकमः।१९। नाम्यां स्थितं हृद्यधिरोप्य तस्मादुदानगन्योरपि तं नयेन्मुनिः । ततोऽनुसन्धाय पिया मनम्बी स्वतालुमूलं दानकेनयेत ॥२०॥ तस्माद् ध्रुवोरन्तरमुन्नयेत निरुद्धसप्तायतनोऽनपेक्षः। स्थित्या मुहूर्तार्धमकुण्ठदृष्टिनिर्भिद्य मूर्धन् वियजेत् पां गतः ॥२१॥ यदि प्रयास्सनुप पारमेष्ठयं वहायसानामुत यदिहारम् । अष्टाविषयं गुणमनिवाये सद्देव गोन्मनसेन्द्रियैव ॥२२॥ - .

·THE -- श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अभ्यायः २ ९२ योगेश्वराणा गतिमाहुरन्तवहिसिलोयाः परनान्तरात्मनाम् । न कीभता गतिमाप्नुवन्ति विद्यातपोयोगममाधिमाजाम् ॥ २३ ॥ वैश्वानरं याति विहायसा गतः मुशुम्मया ब्राण्येन शोनि।। विधूतकल्कोऽय हरेरुदस्तात् प्रयाति चक्रं नृप शंशुमारम् ॥ २४ ॥ तदिनाभिं त्वतिवर्य विष्णोरणीयसा विरजेनात्मनेकः । नमस्कृतं ब्रह्मविदामुपैति कल्पायुसे यदिबुधा रमन्ते ॥ २५ ॥ अयो अनन्तस्य मुग्लानरेन दन्दह्यमानं स निरीश्य विश्वम् । निति सिद्धेश्वरजुष्टधिःण्यं यद् देवराय तदु पारमेश्यम् ॥ २६ ॥ न यत्र शोको न जरा न मृत्यु तिनं चोदेग ऋते दुश्चित् । यश्चित्ततोदः कृपयानिदंविदां दुरन्तदुःखप्रमवानुदर्शनात् ।। २७ ।। ततो विशेष प्रतिपद्य निर्भयस्तेना मनापोऽनलमूर्तिरत्वरन् । ज्योतिर्मयो वायुमुपेत्य काले वाय्या मना खं वृहदात्मलिङ्गम् ॥ २८॥ प्राणेन गन्धं रसनेन वे रसं रूपं तु दृपया श्वसनं त्यनेय । श्रोत्रेण चोपेत्य नभोगुणत्वं प्राणेन चातिमुपैति योगी ।। २९ ।। स भूतसूक्ष्मेन्द्रियन्त्रिक मनोमयं देवमयं विकार्यम् । संसाय गत्या सह तेन याति विज्ञानतत्वं गुणसंनिरोधम् ।। ३० ॥ तेनात्मनाऽऽस्मानमुपति दशान्तमानन्दमानन्दमयोऽवसाने । एका गतिं मागवतीं गतो यः स चे पुनर्नेह विपज्जतेऽन्न ॥ ३१ ॥ एते सती ते नृप वेदगीते त्वयाभिटे ह सनात्तने । ये वे पुरा ब्राण आइ पृष्ट आराधितो भगवान् वासुदेवः ॥ ३२॥ न यतोऽन्यः शिवः पन्या विशतः संसृताविह । वासुदेवे भगवति भक्तियोगो यतो भवेत् ॥३॥ भगवान् वा कायेन त्रिरन्वीश्य मनीपया | तदभ्यवस्य कूटस्थो रतिरात्मन् यतो भवेत् ॥३४॥ मगवान् सर्वभूतेषु लक्षितः स्वात्मना हरिः । दृश्यर्बुदयादिभिर्ट लशगैरनुमापकः ॥३५॥ तस्मात् सर्वात्मना राजन् हरिः सर्वत्र सर्वदा । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्व स्मर्तव्यो भगवान्नृणाम्।३६॥ पिबन्ति ये भगवत आत्मनः सतां कयामृतं श्रवणपुटेषु सम्मृतम्। पुनन्ति ते विषयविभूषितायं प्रजन्ति तच्चरणसरोरुहान्तिकम् ॥ ३७॥ । इति श्रीमहागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां द्वितीयस्क पुरुषसंसावर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ -

·स
नमो मम-THET ImrprITH: गान् ।
निमनि मानि रात्रि को नमः॥m
न परमर Shri मरदने पाने पर।
मोन कम गुभाभा नमो नमः ॥१५॥
irmना पपान गर माम्पोमानोपासनः ।
पनि म मममा गुमायो नमो नमः
जस्विनी दाना पसिनो मनभिनो म मुहमः।
शेमं न पिन्दन्तिना पसं तर गुमाभासे नमो नमः ॥
নিঃশামলিমা প্রামান্না না: শ।
फेऽन्ये च पारा याभपापा पनि तस्मै मारियो नमः ॥१८॥
थामा मामी परखपीनसो धर्ममयममः।
गतमप्लीकेजरारामिवितादिमो मगगन समौदता ॥१९॥
पिया नियंशातिः मजाति पतिलौकतिपंगतिः ।
पतिगंतिधान्यतिमात्वता प्रमोदता में भगवान् सता पतिः ॥२०॥
पद पनुष्यानममाधिपोतका शिगनुस्यन्ति । तस्यमा मनः।
पदन्ति चन करो ययारचं समे मुकुन्दो मगगन प्रसीदवान् ॥२९]
प्रचोदिता ऐन पुरा सरस्वती वितन्वतार सनी स्मृति हदि ।
स्खलक्षणा पादुरभूत किलास्यतः स मे परीणामुपमा प्रमोदताम् ॥२२॥
भूतेमहद्रिी इमाः पुरो विभुर्निमांप शेते यदम्पु पूरुषः ।
मुक्त गुणान् पयोहा पोडशात्मकः सोऽपर भगवान् वचासि मे ॥२३॥
नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय वेधसे । पपुर्शनमयं सौम्या यन्मुखाम्बुहासनम् ।।२४
एतदेवात्म राजन्नारदाय विन्यते । वेदगोऽभ्यधात् साधगद् यदाह हरिरामनार
इति श्रीमद्भागवत महापुराने पारमहंस्यां संहितायां रितीयस्कन्ये चोऽध्यायः ॥४॥
अथ पञ्चमोऽध्यायः
नारद उवाच
देवदेव नमस्तेऽस्तु भूतभावन पूर्वज ( तद्विजानीहि यशानमात्मतत्वनिदर्शनम् ॥
यद्रपं यदधिशानं यतः समिदं प्रभो। यसंस्थं यत्परं यच्च तत्तत्वं वद तस्वतः ॥३॥
In - वेद भूतमव्यभवत्मभुः । करामलबद् विश्व विज्ञानावसितं तव ॥३॥

·श्रीमद्भागवते द्वित्तीयस्कन्धे अध्यायः ५
९७
नो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मकः । एक सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ॥४॥
व भावयसे तानिनपराभावयन् स्वयम् । आत्मशक्तिमवष्टभ्य ऊर्णनाभिरिवाक्लमः ॥५॥
द परं ह्यस्मिन्नापरं न सम विभो । नामरूपगुणैर्माव्यं सदसत्किञ्चिदन्यतः ॥ ६ ॥
जानवरद् घोरं यत्तरः सुसमाहितः । तेन खेदयसे नस्त्वं पराशङ्कां प्रयच्छसि ॥७॥
पृच्छतः सर्वे सर्वज्ञ सकलेश्वर । विजानीहि तथैवेदमहं बुद्धयेऽनुशासितः ॥ ८॥
ब्रह्मोवाच
रुणिकस्येदं वत्स ते विचिकित्सितम् । यदहं चोदितः सौम्य भगवदीर्यदर्शने ॥९॥
तव तचापि यथा मां प्रबबीपि भोः । अविशाय परं मत्त एतावत्त्वं यतो हि मे ॥१०॥
बरोचिपा विश्वं रोचितं रोचयाम्यहम् । ययार्कोऽग्निर्यया सोमो यथर्वाग्रहतारकाः ॥११॥
नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि । यन्मायया दुर्जयया मां ब्रुवन्ति जगद्गुरुम् ॥१२॥
मानया यस्य स्थानुमीक्षापयेऽमुया । विमोहिता विकत्यन्ते ममाहमिति दुर्धियः ॥१३॥
कर्म च कालश्च समावो जीव एव च । वासुदेवात्परोब्रझन चान्योऽर्थोऽस्तितत्त्वतः॥१४॥
णपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजाः । नारायणपरा लोका नारायणपरा मखाः ।।१५।।
गापरी योगो नारायणपरं तपः। नारायणपरं ज्ञानं नारायणपरा गतिः ॥१६॥
ने द्रष्टुरीशस्य कूटस्थस्याखिलात्मनः । सृज्यं सृजामि सृष्टोऽहमीक्षयैवाभिचोदितः ॥१७॥
-जस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रयः । स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभोः ॥१८॥
उरणकर्तृत्वे द्रव्यशानक्रियाश्रयाः। यन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणाः ॥१९॥
र भगवाँलिनेत्रिभिरेभिरधोक्षजः । स्वलशितगतिर्बझन् सर्वेशं मम चेश्वरः ॥२०॥
कर्म स्वभावं च मायेशो मायया स्वया । आत्मन् यहच्छया प्राप्तं वित्रुभूपुरुषाददे ॥२१॥
- गुणन्यतिकरः परिणामः स्वभावतः । कर्मणो जन्म महतः पुरुषाधिष्ठितादभूत् ॥२२॥
विकुर्वाणादनःसत्त्वोपहितात् । तमप्रधानस्त्वभवद् द्रव्यशानक्रियात्मकः ॥२३॥
बार इति प्रोको विकुर्वन् समभूविधा । चैकारिकरतेजसश्च तामसरचेति यदिदा ।
द्रव्यशक्तिःक्रियाशक्तिनिशक्तिरिति प्रभो ॥२४॥
दापि
भूतादेविपुर्वाणादभूनमः । तस्य मात्रागुणान्दोलिनं यदृश्ययोः॥२५॥
च विकुर्वाणादभूत्स्यगंगुणोऽनिलः । परान्वयानन्दवाय प्राण भोजःसहो पलम् ॥२६॥
4 विपुर्याणाकालकर्मखभावतः । उदपद्यत तेजो पै रूपवत्सशन्दवत् ॥२७॥
- विकुर्वागादासीदम्भो रसात्मकम् | रूपसत्सवयाग्मो घोषश्च परान्वयात् ।।२८||
तु निर्वाणादम्भमो गन्धवानभूत् । परान्वयाद्रसस्पर्शचन्दरूपगुणान्वितः ॥२९॥
कान्मनो जशे देवा कारिका दश । दिग्वाताचेवोऽविहीन्द्रोगेन्द्रमित्रका ॥३०॥

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ६
तैजसात्तु विकुर्वाणादिन्द्रियाणि दशाभवन् । ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिव॒दिः प्राणश्च तेइसौ ।
श्रोत्रं त्वग्घ्राणग्जिदावाग्दोर्मेदामिपाययः ॥३१॥
यदेतेऽसङ्गता भावा भूतेन्द्रियमनोगुणाः । यदायतननिर्माणे न शेकुर्ब्रह्मवित्तम ॥३२
तदा संहत्य नान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिताः । सदसत्यमुशादाय चोमयं समुजुर्षदः ॥३
वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डमुदकेशयम् । कालकर्मस्वभावस्थो जीवोऽजीवमनीवयत् ॥३॥
स एव पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गतः । सदस्रोप्रियाक्षः सहस्राननशीपंचान् ।।३'
यस्येहायवैलोकान् कल्पयन्ति मनीषिणः । कट्यादिभिरधः सप्त सप्तो जघनादिभिः ॥३॥
पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रमेतस्य याहयः । ऊर्वोदयोभगवतः पद्भ्यां शूद्रोऽभ्यजायत ।।३'
भूलोकः कल्पितः पद्भ्यां भुवलोकोऽस्य नाभितः । हृदा स्खलाक उरसा महलोंको महात्मनः ॥३.
ग्रीवायां जनलोकश्च तपोलोकः स्तनद्वयात् । मूभिः सत्यलोकन्तु ब्रह्मलोकः सनातनः ॥३'
तत्कट्यां चातलं क्लप्तमूरुभ्यां वितलं विभोः । जानुभ्यां मुतलं शुद्ध जड्डाभ्यातु तलातलम् ॥
महातलं तु गुरुकाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् । पातालं पादतलत इति लोकमयः पुमान् ॥४
भूर्लोकः कल्पितःपद्भ्यांभुवोकोऽस्य नामितः। स्वर्लोकः करिसतो मूनाइतिघालोककल्पना ।।
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहिताया दिनीयस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ॥५॥
अथ पठोऽध्यायः
ब्रह्मोवाच
वाचां वहेर्मुख क्षेत्र छन्दसां सप्त धातवः । हव्यकव्यामृतानानां जिला सर्वरसत्य च ॥५
सर्वासूनां च यायोश्च तमासे परमायने । अश्विनोरोपीनां च प्राणो मोदप्रमोदयोः ॥
रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिवः सूर्यस्य चाक्षिणी | कों दिशांच तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयोः ।
दद्वात्रं यस्तुसाराणां सौभगस्य च माजनम् ॥ ३ ॥
त्वगस्य सवायोध सर्वमेधस्य चैव हि । रोमाण्युद्भिन जातीनां यया यशस्नु संभृतः ।।
केशरमधुनखान्यम्य ठिालोमाभ्रविद्युताम् । पाइयो लोकपालानां प्रायशः शेमर्मणाम् ॥
विक्रमो भूर्भुवः स्वध क्षेमस भरणस्य च । सर्वकामयरम्याति हरेश्वरण मापदम् ।।
अगं वीर्यस्य सर्गस पर्जन्यम्य प्रजापतः । पुंसः शिन उपपस्नु प्रजात्यानन्दनितिः ।।
पायुमन्य विन्य परिमोशस्य नारद । हिमापानिऋतियोनिरयस गुदा स्मृतः ।।८
पराभूतेरपर्मल तम्स प्रालि पधिमः । नाइयोनदनदीनां तु गोत्राणामस्थिसंहतिः॥
भम्पकरममिन्धूनां भूतानां निधनम् २ | उदरं विदिन पुमो हदयं मनमः पदम् ॥१॥
.. मम गुम्यं च कुमारानां भास वा पिसानसच सत्ता परस्यामा परारमन् ॥१॥

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ६
मवान् भयश्चैव त इमे मुनयोऽप्रजाः । मुरासुरनरा नागाः खगा मृगसरीसृपाः ॥१६
प्सिरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगाः । पशवः पितरः सिद्धा विद्याधाश्चारणा द्रुमाः ॥१३
च विविधा जीवा जलम्थलनमौकसः । ग्रहक्षकेतवस्तारास्तडितः स्तनयित्नयः ॥१४
सुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ।।१५
ण्यं प्रतपन् प्राणो यहिश्च प्रतपल्यसौ । एवं विराजं प्रतपस्तपत्यन्तहिः पुमान् ॥१६
इतस्याभयस्येशो मय॑मन्नं यदत्यगात् । महिमैप ततो ब्रह्मन् पुस्पस्य दुरत्ययः ॥१७
सर्वभूतानि पुंसः स्थितिपदो विदुः । अमृतं क्षेममभयं त्रिमूभोऽधायि मूर्धसु ॥१८
त्रयो बहिश्वासन्नप्रजाना य आश्रमाः । अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधोऽबृहद्रतः ॥१९
विचक्रमे विष्वङ्ग साशनानाने उभे । यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रयः ।।२०
दण्डं विराड् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणात्मकः । तद् द्रव्यमत्यगाद्विश्वं गोभिः सूर्य इवातपन् ॥२१
7 नाभ्यानलिनादहमासं महात्मनः । नाविदं यज्ञसंभारान् पुरुषावयवाहते ॥२२॥
यशस्य पशवः सवनस्पतयः कुशाः । इदं च देवयजनं कालश्चोरगुणान्वितः ॥२३॥
न्योषधयः स्नेहा रसलोहमृदो जलम् । ऋचो यजूंषि सामानि चातुहर्वोत्रं च सत्तम ॥२४॥
यानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च । देवतानुक्रमः कल्पः सङ्कल्पस्तन्त्रमेव च ॥२५॥
मतयः श्रद्धा प्रायश्चित्तं समर्पणम् । पुरुषाक्यवैरेते सम्भाराः सम्भृता मया ॥२६॥
सम्भृतसम्भारः पुरुषावयवैरहम् । तमेव पुरुषं यज्ञं तेनैवायजमीश्वरम् ॥२७॥
भ्रातर इमे प्रजाना पतयो नव । अयजन् व्यक्तमव्यक्तं पुरुषं सुसमाहिताः॥२८॥
मनवः काले ईजिरे ऋषयोऽपरे । पितरो विबुधादैत्यामनुष्याः क्रतुभिर्विभुम् ॥२९॥
णे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् । गृहीतमायोरुगुणः सर्गादावगुणः स्वतः ॥३०॥
में तनियुक्तोऽहं हरो हरति तद्वशः । विश्वं पुरुषरूपेण परिपाति त्रिशक्तिभृक् ॥३१॥
तेऽभिहितं तात यथेदमनुच्छसि । नान्यद्भगवतः किंचिद्भान्यं सदसदात्मकम् ||३२||
न भारती मेऽङ्ग मृपोपलक्ष्यते न वै कचिन्मे मनसो मृपा गतिः ।
न मे हपीकाणि पतन्त्यसत्पथे यन्मे हृदौत्कण्ठ्यवता धृतो हरिः ॥३३॥
सोऽहं ममाम्नायमयस्तपोमयः प्रजापतीनामभिवन्दितः पतिः ।
आस्थाय योगं निपुगं समाहितस्तं नाध्यगच्छं यत आत्मसम्भवः ॥३४॥
नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुगां भवच्छिदं वस्त्ययनं सुमङ्गलम् ।
यो ह्यात्ममायाविभवं स्म पर्यगाद्यया नभःस्वान्तमथापरे कुतः ॥३५॥
नाई न यूयं यहता गतिं विदुर्न वामदेवः किमुतापरे सुराः ।
तन्मायया मोहितबुद्धयस्त्विदं विनिर्मितं चात्मसमं विचक्ष्महे ॥३६॥

·भीमनागरते स्तीको अपार
पस्गतारकमागि गान्ति प्रगदादपान दिन सम्मेन तस्मे मगले नमः ॥३७॥
स पर आयः पुरुषः कशे कसे मुन | भामामाने संगतिन पनित्र
विशुद्ध केयलं ज्ञानं प्रयागपगम्पिरान् । मयं पूर्ण नागनं निगुंगं नियमसन् ॥२९॥
ऋो विदन्ति मुनयः प्रशान्तानोन्द्रियाशपाः। या देशामत मिरचीत सितम् ॥
आयोज्यतारः पुरुषः परम्ग काण: ममायः मदमन्मना ।
दरविकारो गुण इन्द्रियागिरिराट् मराट म्यास्नु नरिप्यु भूम्नः ॥४१॥
अहं भवो यश इमे प्रजेशा दक्षादयो ये मरदादया ।
म्बलोंकालाः मगलोकराला तृलोकगलामललोकपालाः ॥४२॥
गन्धर्व विद्याधरनारणेशा
ये यशरसोरगनागनापाः ।
ये या ऋषीणामृषभाः पितृणां देत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानरेन्द्राः ।
अन्ये च ये प्रेपिधाचभूतकमाण्डयादोमृगायधीशाः ४३॥
यत्किं न लोके भगवन्महस्वदोजःसहस्वदलवशमारत् ।
श्रीदीविभूत्यामवदद्भुतार्ण तत्वं परं परदम्वरूपम् ।।४४॥
प्राधान्यतो यानृप आमनन्ति लीलावतारान् पुरुषस्य भूम्नः ।
आपीयता कर्णकपायशोपाननुक्रमिध्ये त इमान् मुपेशान् ॥४५॥
इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमहंस्या संहितायां दिनीयस्कन्धे पोऽध्यायः ॥ ६॥
अथ सप्तमोऽध्यायः
ब्रह्मोवाच
यत्रोद्यतः शितितलोद्धरणाय विभ्रलोडी तर्नु सकलयशमयीमनन्तः ।
अन्तर्महार्णव उपागत-नादिदैत्यं तं दंष्ट्रयाद्रिमिय वनधरो ददार ॥१॥
जातो रुचेरजनयरसुयमान् सुयश आतिनुरमरानय दक्षिणायाम् ।
लोकत्रयस्य महतीमहरद् यदाति स्वायंभुवन मनुना हरिरित्यनूक्तः ॥२॥
जशे च कर्दमगृहे दिज देवहूत्या स्त्रीभिः समं नवभिरात्मगनि स्वमात्रे ।
ऊचे ययात्मशमलं गुणसङ्गपङ्कमस्मिन् विभूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे ॥ ३ ॥
अरपत्यममिकासत आह तुष्टो दत्तो मयाहमिति यद्भगवान् स दत्तः ।
यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा योगदिमापुरुभयीं
तप्तं तपो विविधलोकसिमक्षया मे आदौ सनात्वतपसः स चतुःसनोऽभूत् ।
प्राक्कल्पसम्प्वविनष्टमिहात्मतवं सम्यग्जगाद मुनयो
यदुहैहयाद्याः ॥४॥
यदचशतात्मन् ॥५॥

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ७
धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूल् नारायगो नर इति स्वतःप्रमायः !
दृष्ट्वाऽऽत्मनो भगवतो नियमावलोपं देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकुः ॥ ६ ॥
कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषदृष्टया रोपं दहन्तमुत ते न दहन्त्यसह्यम् ।
सोऽयं यदन्तरमले प्रविशन् विभेति कामः कथं नु पुनरस्य मनः श्रयेत ॥ ७ ॥
विद्धः सगल्युदितरत्रिमिरन्ति राज्ञो सालोऽपि सनुपगतस्तपमे वनानि ।
तस्मा अदाद् ध्रुवगति॑ि गृणते प्रसन्नो दिव्याः स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधम्तात् ॥ ८ ॥
पद् वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यरविप्लुटपौरुषभगं निरये पतन्तम् ।
वात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा यानि वसुधा सकलानि येन ॥ ९॥
नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनुयों वे चचार समदृग्जडयोगचर्याम् ।
पत्पारमहस्यमृषयः पदभामनन्ति स्वस्थः प्रशान्तकरणः परिमुक्तसङ्गः ॥१०॥
सत्रे ममास भगवान् हयशीरपायो साधास यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्णः ।
छन्दोमयो माखमयोऽखिलदेवतामा वाचो बभूवुरुपतीःश्वमतोऽस्य नन्तः ॥११॥
मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्धः क्षोगीमयो निखिलजीवनिकायकेतः ।
विसंमितानुभये सलिले मुखान्मे आदाय तत्र विजहार ह बेदभार्गान् ॥१२॥
क्षीरोदधाधमरदानरयूथपानामुन्मनताममृतलब्धय
आदिदेवः।
पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोवं निद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डूः ॥१३॥
विष्पोकभयहा स नृसिंहरूपं कृत्या भ्रमभ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् ।
दैत्येन्द्रमा गदपाभिमनन्तमारादूरी नित्य विददार नौः स्फुरन्तम् ॥१४॥
अन्तःमरस्युरुचलेन पदे गृहीतो माहेण यूपरतिरम्जुनहम्न आतः ।
आहेदमादिपुरुषाखिललोकनाय तीर्थश्रयः श्रवणमङ्गलनामधेय ॥१५॥
अत्या हरिम्नमरणार्थिनमप्रमेयश्चकायुधः पतगराजभुजाधिरूदः।
नरेण नकवदनं विनिराश्य तस्मादस्ते प्रगृह्म भगवान् कायोजदार ॥१६॥
ज्यायान् गुगैरखरजोऽप्यदितःसुतानालोकान् विवस्म इमान् यदयाधियशः।
क्षमा यामनेन जर विदच्छलेन यात्रामृते पथि चरन् मभिर्न चास्यः ||१७||
नायों पलेरयमुस्कमगदशेचमाः शिरा धृतवतो विबुधाधिपत्यम् ।
यो ऐ मतिश्रुतमते न चित्रीदन्यदात्मानम सिरमा हरयेऽभिमेने ॥१८॥
मुभ्यं च नारद मर्श भगगन विवादमान साधुगरिलु याच योगम् ।
शानं च भागरतमात्ममतत्वदीयं यदासुदेवशरणा विदुरसैव ॥१९॥

·No text on this page.

·श्रीमहागरते दिनीयस्कन्ध अध्यायः थे न प्रलपरटुरोरधिमलेमकंगावनाः कुजगेन्द्रकायाः। अन्ये शालरिवलदन्तवक्त्रसमोशसम्परविदूरयस्मिनुलाः ॥३४॥ ये या गुपे समितिशालिन आत्तमाः काम्बोजमगुरुले फरसगावाः । यासान्त्यदानमः घलयर्थमीमन्यानाइयेन हरिणा निलयं तदीपम् ||३५|| काटेन मौलितथियावर गां सोकायुगं स्वनिगमो पन दूरगरः । आविहितस्त्वनुयुगं गहि सत्ययत्या वेदद्रुमं पिटपशो विजिष्यति स ॥३६॥ देवदिषां निगमयमनि निटिताना पूभिमयेन विहिताभिरदृश्यभिः । लोकान् मतां मनियिमोहमतिप्रलोभ य विधाय यदु भाष्यत औधार्यम् ॥३७॥ यहांलये वरि सतां न हरेः कयाः स्युः पाखण्डिनो दिजजना कृपला नृदेवाः । स्वाहा स्वधा याडिति स्म गिरो न यत्र शाना भविष्यति कलेभगवान् युगान्ते ॥३८॥ समें तपोन्हमृपयो नय ये मजेद्याः स्थाने च धर्ममखमन्धमरायनीयाः । अन्ते त्वधर्मदरमन्युवद्यासुराद्या मायाविभूतय इमाः पुरुशक्तिमाजः ॥३९॥ विष्णोर्नु वीर्यगणना कनमोऽहंतीह यः पार्थिान्यपि कविर्विममे रजांसि । चस्कम्भ यः स्वरंहसास्वलता विपृष्टं यस्मारित्रसाम्पसदनादुरुकम्पयानम् ||४०॥ नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽप्रजास्ते मायावलम्प पुरुषस्य कुतोऽपरे थे । गायन गुणान् दशग्रतानन आदिदेवः शेरोऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम् ॥४१॥ येषां स एव भगवान् दययेदनन्तः सर्वात्मनाऽऽश्रितपदो यदि नियंलीफम् । ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमाया नेपा ममाहमिति धी: श्वगालपश्ये ।।४२|| वेदाइमा परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ देत्यवर्यः । पत्री मनोः स च मनुश्च तदात्माश्च प्राचीनवर्दियंभुरन उत भुवश्च १४३}} इस्त्याकुरेलमुचुकुन्दरिदेवगाधिरवम्बरीपसगरा गयनापाद्याः। मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवत्रतो बलिरमूर्तरयो दिलीपः ॥४॥ सौभर्युतङ्कशिविदेवलपिप्पलादमारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणाः येऽन्ये विभीषणहनुमदुपेन्ददत्तपार्थाष्टिपणविदुरश्रुतदेववर्याः ॥४५॥ ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमाया स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवाः । यद्यद्भुतकमपरायणशीलशिक्षास्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा ये ॥४६॥ शश्वयशान्तममयं प्रतियोधमा शुद्धं समं सदसतः परमात्मतत्वम् । शब्दो न यत्र पुरुकारकवान् क्रियाओं माया परेत्यभिमुखे च विलनमाना ||४|| ।

·भीमद्भागाने दिली अपार८ तदे पर मगयतः परम पुमो प्रनि परिजममुमं रणेन् । समर नियम्प यतयो यमतीति जपः मयि निन्नमनियमिन्द्रः ॥४८ म श्रेयगामरि पिमुमंगवान् यतोम माग्यमारतिय सतः प्रदिः। देहे म्वधानुपिगमेऽनुविसीयंमागे म्योर तत्र पुरषो न विसी तेजः ॥९॥ सोऽयं तेऽभिहितसात भगवान् विधमाश्नः । ममान हरेनान्यदन्यसात् सदाप यत् ॥१. इदं भागवतं नाम यन्मे मगवतोदितम् । संप्रदोऽयं विभूनीनां त्वमेतनिपुटीकुरु ॥५१ यथा दरो भगवति नृणा भक्तिभविष्यति । मामन्यसिलाधारे इति सल्य वर्णय ॥५२ मायां वर्णयतोऽमुष्य विरस्यानुमोदतः । शृण्वतः अश्या नित्यं मापयामानमुद्धता इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्पां संहितायां वितीयक प्रशनारदसवादे सप्तमोऽध्यायः अथाष्टमोऽध्यायः राजोवाच ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन् गुणाख्यानेऽगुणस्य च । यस्मै यस्मै यया प्राह नारदो देवदर्शनः॥१ एतदेदितुमिच्छामि तत्त्वं वेदविदां यर । हरेरगुतवीर्यस्य कथा लोकसुमनलाः ॥२ कथयख महाभाग यपाइमखिलात्मनि । कृष्णे निवेश्य निःसझं मनस्त्यापे कलेवरम्।। ३ शृण्वतः भद्धया निय॑ गृणतच स्वचेष्टितम् । कालेन नाविदीर्पण भगवान् वियते हदि ॥४ प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण स्वानां भावसरोरुहम् । धुनोति शमलं कृष्णः सलिलस्य यया शरत् ॥५ धौतात्मा पुरुषः कृष्णादमूलं न मुञ्चति । मुक्तसईपरिक्लेशः पान्यः स्वशरणं यथा ॥ ६ यदधातुमतो ब्रह्मन् देहारम्भोऽस्य धातुभिः । यहच्छया हेतुना वा भवन्तो जानते यथा ॥ आसीयदुदरात् पञ टोकसंस्थानलक्षणम् । यावानयं वै पुरष इयत्तावः पृथः । तावानसाविति प्रोतः संस्थावयववानिव ॥८॥ अजः सृजति भूतानि भूतात्मा यदनुग्रहात् । ददृशे येन तद्रूपं नाभिरमसमुद्भवः ॥ स चापि यत्र पुरुषो विश्वस्थित्युद्भवाप्ययः । मुस्त्वाऽऽत्ममायां मायेशःशेते सर्वगुहारामा पुरुषावयवैलोंकाः सपालाः पूर्वकसिताः । लोरमुध्याश्यवाः सारिति शुभम ॥११ यावान् कल्यो विकलो वायया कालोऽनुमीयते । भूतभव्यभवच्छन्द आयुर्मानं च यत्सतः ॥१२ कालस्यानुगतिर्या तु ललतेऽवी बृहत्यापि । यावत्यः कर्मगतमो यादृशीर्दिजवत्तम ॥१३ यस्मिन् कर्मसमावायो यथा येनोपगृह्यो । गुणानां गुणिनां चैव परिणाममभी सताम् ॥१४ भूपातालककुयोममहनशत्रभूभृताम् । सरित्समुद्रदीपानां सम्भवतदोकताम् ॥१५ प्रमाणमण्डकोशस्य याह्याभ्यन्तरभेदतः । महतां चानुचरितं वर्णाश्रमविनिधः ॥१६

·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः ९
युगानि युगमानं च धमों यश्च युगे युगे । अवतारानुचरितं यदाश्चर्यतमं हरेः॥१७॥
नृणां साधारणो धर्मः सविशेषश्च यादृशः । श्रेणीनाराजीणां च धर्मः कृच्छ्षुजीवताम् ॥१८॥
तत्त्वाना परिसंख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम् । पुरुषाराधनविधियोगस्याध्यात्मिकस्य च ॥१९॥
योगेश्वरैश्वर्यगतिर्लिङ्गभङ्गस्तु योगिनाम् । वेदोपवेदधर्माणामितिहासपुराणयोः ||२०||
सम्प्लवः सर्वभूताना विक्रमः प्रतिसंक्रमः । इष्टापूर्तस्य काम्याना त्रिवर्गस्य च यो विधिः ॥२१॥
यश्वानुशायिनां सर्गः पाखण्डस्यस सम्भवः । आत्मनो बन्धमोचीच व्यवस्थान स्वरूपतः ॥२२॥
यथाऽऽत्मतन्त्रो मगवान् विक्रौडत्याल्ममायया। विसृज्यवा यया माशामुदास्ते साक्षिवविभुः ।।२३॥
सर्वमेतञ्च भगवन् पृच्छते मेऽनुपूर्वशः । तत्त्वतोऽहस्युदाह प्रपन्नाय महामुने ॥२४॥
अत्राप्रमाणं हि भवान् परमेठो यथाऽऽत्मभूः । परे चेदानुतिष्ठन्ति पूर्वेपा पूर्वजैः कृतम् ॥२५॥
न मेऽसवः परायन्ति ब्रह्मन्ननदानादमी । पिरतोऽच्युतपीयूपमन्यत्र कुपिताद् द्विजात् ॥२६॥
सूत उवाच
स उरामन्त्रितो राशर कथायामिति सत्पतेः । ब्रह्मरातो मग प्रीतो विष्णुरातन संसदि ॥२७॥
माह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । ब्रह्मणे भगवयोक्तं बझकल्प उपागते ॥२८॥
यद् यत् परीधिदृषभः माण्डूनामनुपृच्छति । आनुपूष्येण तत्सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥२९॥
इति श्रीमद्भागवने महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दितीयस्कन्धे प्रश्नविधिर्नामाष्टमोऽध्यायः ॥ ८॥
अथ नवमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
आत्ममायामृते राजन् परस्यानुभवात्मनः । न घटेतार्यसम्बन्धः स्वमद्रधुरिवाअसा ॥१॥
बहुरूप इवाभाति मायया बहुरूपया । रममाणो गुणेष्वस्या ममाहमिति मन्यते ॥२॥
यहि वाच मदिग्नि स्वेपरस्मिन् कालमाययोः। रमेत गतसम्मोइस्त्यक्त्वोदास्ते तदोभयम् ॥ ३॥
आत्मतत्त्वविशुनपर्य यदाह भगवानृतम् । ब्रह्मणे दर्शयन् रूपमव्यलीकत नाहतः ॥४॥
स आदिदेचो जगतां परो गुरुः स्वधिज्यमास्थाय सिशयेश्चत् ।
तां नाध्यगच्छद् मित्र सम्मता प्रावनिर्माणविधियया भवेत् ॥ ५॥
सचिन्तयन् द्वपक्षरभेकदाम्भस्युराणोद् दिगदितं वचो विभुः ।
यो यत्योडशमेकशि निष्किन्चनानां नृप यद् धनं विदुः ॥६॥
निशम्य तदस्तृदिहशया दिशो विलोक्य तत्रान्यदपश्यमानः।
स्वधिषम्यमान्याय विमृश्य तद्धितं तरस्युरादिष्ट स्वादधे मनः ॥ ७ ॥
दिन्यं सहसान्दममोपदर्शनो जितानिना-मा रिजिनोमवेन्द्रियः ।
अतप्पत स्माखिललोकनारनं तरस्तपीसंतस्तां समाहितः ॥८॥

·मगवन् सर्वभूतानामध्यक्षोऽवस्थितो गुदाम् । घेद हपतिरुद्धेन प्रणानेन चिकर्षितम् ॥२४॥ भीमद्भागोदिती अमा: तस्मै सलो भगान् ममामित गन्दागामाग रन वरन् । परेतसंगविमोदमाधम सायांद्रीभनिनन् ॥९॥ मरतने यर रजनमानः गन मन कालरिक्रमः। में यत्र मावा किनारे नुनता पर मुरासुरानित int श्यामावदाताः शतापलोगनाः विनाः मुमनः मुशमः । सचे चतुदर उमितिकनियाभरपाः भुवनमः । মায়াত: परिण्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनः ॥११॥ भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते ससदिमानावलिभिर्महात्मनाम् । वियोनमानः प्रमदोत्तमायुमिः मविशुदभ्रालिभिर्यया नमः ॥१२॥ श्रीर्वत्र रूपिण्युरगायरादयोः करोति मान या विभूतिभिः । प्रेचिंता या कुसुमाकरानुगविगीमाना प्रियकर्म गारनी ॥१३॥ ददर्श तत्रातिलसात्वतां पति श्रियः पतिं यशतिं जगत्पतिम् । मुनन्दनन्दप्रयलाहणादिभिः स्पार्पदमुरम्य परिरेषितं विभुम् ॥१४॥ भृत्यप्रसादाभिमुख हमामवं प्रसनहामारुणलोचनाननम् । किरोटिनं बुण्डलिनं चतुर्भुजं पीताम्बरं यशसि लक्षितं श्रिया ॥१५॥ अध्यहणीयाउनमास्थितं परं वृतं चतुसोडसावशक्तिभिः । युक्तं भगः स्वरितरत्र चा वैः स्व एष धामन् रममाणमीश्वरम् ॥१६॥ तदर्शनाहादपरिप्लुतान्तरो हृष्यत्तनुः प्रेमभराभुलोचनः। मनाम पादाम्बुजमस्य विधम् यत्यारमहंस्येन पयाधिगम्यते ॥१७॥ ते प्रीयमाणं समुपस्थितं तदा प्रजाविसगै निजशासनाईणम् । यभाष ईयरिस्मतयोचिपा गिरा प्रियः प्रियं प्रीतमनाः करे स्मृान् ॥१८॥ श्रीभगवानुवाच त्वयाई तोक्तिः सम्यग्वेदगर्भ सिसृचया । चिरं भृतेन तामा दुतोषः कूटयोगिनाम् ॥१९॥ वरं घरय भद्रं ते बरेशं माभिशान्छितम् । ब्रह्म यापरिश्रामः पुंसो मद्दर्शनावधिः ॥२॥ मनीषितानुभावोऽयं मम लोकावलोकनम् । यदुपश्रुत्य रहसि चकर्थ परमं तE URRE प्रत्यादिष्टं मया तत्र त्वयि कर्मचिमोहिते । तयों में हृदर्य साक्षादात्माई तपोऽनर ॥२२॥ सुजामि तपसैवेदं नमामि तपसा पुनः । विभर्मि तपसा विश्व ब्रह्मोवाच मे दुश्चरं तर ·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः १० तयारि नाथमानम्य नाय नाथय नायितम् । परावरे यथा रूपे जानीरां ते त्वरूपिणः ॥२५॥ यघाममायायोगेन नानाशक्त्युपहितम् । विलुभन् विराजन् गृहणन विभ्रवामानमात्मना ।२६। क्रीडस्यमोघसंकल्स ऊर्णनाभिर्ययोdो । तथा तद्विषया धेहि मनीया मयि माधव ॥२७॥ भगवच्छिश्चितमहं करवाणि ह्यतन्द्रितः । नेहमानः प्रजासतें बध्येयं यदनुग्रहात् ॥२८॥ यावसखा सख्युरिवेश ते कृतः प्रजाविसमें विमजामि भो जनम् । अविल्लवस्ते परिकर्मणि स्थितो मा मे समुन्नद्धमदोऽजमानिनः ॥२९॥ श्रीभगवानुवाच शानं परमगुह्यं मे यदिशानसमन्वितम् । सरहस्यं तदङ्गं च गृहाण गदितं मया ॥३०॥ यावानहं यथाभावो यद्रूपगुणकर्मकः । तथैव तत्वविज्ञानमस्तु ते मदनमहात् ॥३१॥ अहमेवासमेवाये नान्यद्यत्सदसत्परम । पश्चादई यदेतच्च योऽवशिष्येत सोऽस्म्यहम् ॥३२॥ तेऽर्थ यत्प्रतीयेत न प्रती येत चात्मनि । तदिद्यादात्मनोमायाययाऽऽभासो यथा तमः ॥३३॥ मथा महान्ति भूतानि भूतेधावचेवनु । प्रविष्टान्यप्रविष्टानि तथा तेषु न तेष्वहम् ॥३४॥ एतावदेव जिशास्यं तत्त्वजिशासुनाऽऽत्मनः । अन्वयव्यतिरेकाम्या यत्स्यात् सर्वत्र सर्वदा ।।३५॥ एतन्मतं समातिठ परमेण समाधिना । भवान् कल्पविकल्पेषु न विमुह्यति कहि मित् ॥३६॥ श्रीशुक उवाच सम्पदिश्येवमजनो जनानां परमेष्ठिनम् । पश्यतस्तस्य तद् रूपमात्मनो न्यरुणद्धरिः ॥३७॥ अन्तहिन्द्रियार्याय हरये विहिताञ्जलिः । सर्वभूतमयो विश्व समजेदं स पूर्ववत् ॥३८॥ प्रजापतिधर्मपतिरेकदा नियमान् यमान् । मदं प्रजानामन्विच्छन्नातित स्वार्थकाम्यया ॥३९) ते नारदः भियतमो रिक्षादानामनुवतः । शुश्रूषमाणः शीलेन प्रश्रयेण दमेन च ॥४०॥ मायां विविदिपन विष्णोमायेशस्यमामुनिः । महाभागवतो राजन् पितरं पर्वतोपयत् ।।४।। तु निशाम्य रितरं लोकाना प्रपितामहम् । देवर्षिः परिपप्रच्छ भवान् यन्मानुरच्छति ॥४२॥ तस्मा इदं भागवत पुराण दशलान् । प्रोक्तं भगरता माह प्रोतः पुत्राय भूतकृत् ।।४३|| गारदः प्राइ मुनये सरस्वत्यास्तटे नृप । ध्यायते ब्रह्म परमं पासायामिततेजसे ॥४॥ यदुताई त्वया पृष्टो घेरामात् पुरुशादिदम् । यथाऽऽसीत्तदुपास्यास्ये प्रभानन्याश्यकृत्स्नाः॥४५॥ इति श्रीमद्भागको महापुराणे पारमइंस्था संहिताश दितीयस्तो नबमोऽध्यायः ॥९॥ अथ दशमोऽध्यायः धीमुक उपाय अत्र सगी विमर्गध स्थान पोरगमनमः । मन्वन्तरेशानुस्था निरोगो मुचिराश्रयः ॥१॥ दशमस विशुदयर्थ नवानामिह शगम् । वर्गन्ति महात्मानः श्रुतेनायेंन चासभा ॥२॥ - ·श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः १० भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृतः । ब्रह्मणो गुणवेषम्या विमर्ग: पौषः स्मृतः ॥३॥ स्थितिर्वैकुण्ठविजयः पोपणं तदनुग्रहः । मन्वन्तराणि सम ऊतयः कर्मवासनाः ॥४॥ अवतारानुचरितं हरेश्वास्यानुवर्तिनाम् । सतामोशकयाः प्रोका नानाख्यानोपहिताः॥५॥ निरोधोऽस्यानुशयनमात्मनः सह शक्तिभिः । मुक्तिहि त्वान्ययारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः ॥६॥ आमासश्च निरोधश्च यतश्चाध्यवतीयते । स आश्रयः परं ब्रह्म परमात्मेति शन्दते ॥७॥ योऽध्यात्मिकोऽयं पुरुषःसोऽसावेवाधिदैविकः । यस्तयोभयविच्छेदः पुरुयो ह्याधिभौतिकः ॥ ८॥ एकमेकतरामावे यदा नोपलभामहे । त्रितयं तत्र यो वेद स आत्मा स्वाश्रयाश्रयः ॥९॥ पुरुषोऽण्डं विनिर्भिद्य यदासौ स विनिर्गतः । आत्मनोऽयनमन्विउन्नपोनाक्षीधुचिः शुचीः तास्ववात्सीत् स्वसशसु सहसपरिवत्सरान् । तेन नाराय गो नाम यदापः पुरुषोद्भवाः ॥११॥ द्रव्यं कर्म च कालच स्वभावो जीव एव च । यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ॥१२॥ एकोनानात्वमन्विच्छन् योगतल्यात् समुत्थितः। वीर्य हिरण्मयं देवो मायया व्यक्षज विधा॥१३॥ अधिदेवमयाध्यात्ममधिभूतमिति प्रभुः । अयेकं पौरुपं वीर्य त्रिधाभियत तच्छृणु ॥१४॥ अन्तःशरीर आकाशात् पुरुषस्य विचेष्टतः । ओनः सही पलं जज्ञे ततः प्राणो महानसुः ॥१५॥ अनुप्राणन्ति यं प्राणाः प्राणन्तं सर्वजन्तुषु । अनन्तम गनन्ति नरदेवमिवानुगाः ॥१५॥ प्राणेन शिपता भुत्तृडन्तरा जायते प्रमोः । पिरासतो जवतव प्राङ्मुखं निरभिधन ||१७॥ मुखतस्तालु निर्मिनं जिवा तत्रोपजायते । ततो नानारमो जजे जिदया योऽधिगम्यते ॥१८॥ विवोर्मुखतो भूमो यहिवांग्याहृतं तयोः । जले ये तस्य मुचिरं निरोधः समजायत ॥१९॥ नासिके निरभिद्यतो दोधूयति नमस्वति । तत्र वायुर्गन्धवही प्राणो नमि जिवतः ॥२॥ यदात्मनि निरालोकमात्मानं च दिहशतः । निर्भिन्ने पनि गी तस्य ज्योतिधागुणप्रहः ॥२१॥ योध्यमानस्य ऋषिमिरा मनम्नत्रिशतः । की च निर्भिवेतां दिशः श्रोत्रं गुणाः यमुनो मूदुकाटिन्यलयुगुणिशीतताम् । जिवतस्त्वनिर्मिना तस्यां रोममीः । तत्र चान्त हिदांतस्त्वचा लन्धगुणो नृतः ॥ २३ ॥ हतो रस्तुतस्य नानाकर्मचिनीया । तयोरनु परमिन्द्रच आदाननुमाश्रयम् ||२४ गति जिवितः पादौ सरहानेमिकामिकाम् । पदयां यशस्वयं हाय कममिः शियन मिः॥२५॥ निरभिदत शिमो ये प्रशनन्दामनार्थिनः । उअन्य मामीत कामानां धियं सभपाश्रयम्॥२६॥ उसिपशोघांनुम निरमिक्षा व गुदम् । तापायुस्लो मित्र उमा उमाश्रयः ॥२३॥ आनिमुपयोः पुरः पुयां नामिदारमानतः । तथापनमो मृत्युः पृषायनुमाश्रयम् ॥२८॥ अस्मिरमानानाम:मन् मुशवनाः नः समुन्ध नोटित पुटिनदाश्रये ॥२५॥ मदनगममा मिन। टो मारवाशना मनः काम एम .

·- श्रीमद्भागवते द्वितीयस्कन्धे अध्यायः १० ममांसरुधिरमेदोमजास्थिधातवः । भूम्यप्तेजोमयाः सप्त प्राणो व्योमाम्बुवायुभिः।३१। मकानीन्द्रियाणि भूतादिप्रभवा गुणाः । मनः सर्वविकारात्मा बुद्धिर्विज्ञानरूपिणी ॥३२॥ गवतो रूपं स्थूलं ते व्याहृतं मया । मह्यादिभिश्चावरणैरष्टभिर्वहिरावृतम् ॥३३॥ परं सूक्ष्मतममव्यक्तं निर्विशेषणम् । अनादिमध्यनिधनं नित्यं वाङ्मनसः परम् ॥३४॥ में भगवद्रूपे मया ते अनुवर्णिते । उभे अपि न गहन्ति मायासृष्टे विपश्चितः ॥३५॥ च्यवाचकतया भगवान् ब्रह्मरूपधृक् । नामरूपक्रिया धत्ते सकर्माकर्मकः परः ॥३६॥ तीन् मनून देवानुषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याधासुरगुह्यकान् ॥३७॥ -प्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषोरगान् । मातृ रक्षः पियाचाचप्रेतभूतविनायकान् ॥३८॥ ण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान् मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीनृप सरीसृपान्॥ वाचतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकसः । कुशलाकुशला मिश्राः कर्मणा गतयस्त्विमाः॥४०॥ रजस्तम इति तिखः सुरटनारकाः । तत्राप्येकैकशो राजन् मिद्यन्ते गतयस्त्रिधा ।। यदे कैकतरोऽन्याभ्यां स्वभाव उपदन्यते ॥४१॥ नेदं जगदाता भगवान् धर्मरूपधृक् । पुष्णाति स्थापयन् विश्यं तिर्यटनरसुरात्मभिः ।४२। कालाग्निरुद्रात्मा यत्सृष्टमिदमात्मनः । सन्नियच्छति कालेन धनानीकमिवानिलः ||४३|| जावेन कथितो भगवान् भगवत्तमः । नेत्यं भावेन हि परं द्रष्टुमर्हन्ति सूरयः ॥४४॥ कर्मणि जन्मादौ परस्यानुविधीयते । कर्तृत्वप्रतिषेधार्थ माययाऽऽरोपित हि तत् ॥४५॥ सुब्रह्मणः कल्पः सविकल्प उदाहतः। विधिःसाधारणो यत्र सर्गाः प्राकृतकृताः ॥४६|| गच कालस्य कल्पलक्षणविग्रहम् । यथा पुरस्ताद् व्याख्यास्ये पाझं कल्पमयो गृणु४७ शौनक उवाच नो भवान् सूत धत्ता भागवतोचमः | चचार तीयांनि भुवस्त्यक्त्वा बन्धून मुदुस्त्यजान् ।। कोपारवेस्तस्य संवादोऽध्यात्मसंश्रितः । यद्वा स भगवास्तस्मै पृष्टसत्त्वमुवाच ह ॥४९॥ नम्नदिदं सौम्य विदुरस विचेष्टितम् । बन्धुल्यागनिमित्तं च तथवागतवान् पुनः ॥५०॥ सूत उवाच परीक्षिता पृष्टो यदबोचन्महामुनिः। तदोऽमिधास्ये शृणुत रामः प्रश्नानुसारतः ॥५१॥ भीमद्भागवते महापुराणे दिलीयस्वन्येऽष्टादशसाइलयां संहिताया पुरुषसंस्थानुवर्गनं नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥ इति द्वितीयस्कन्धः समाप्तः हरिः तत्सत् -

·No text on this page.

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः
--00:
0zon-
श्रीमद्भागवतम्
मृतीय स्कन्धः
अथ प्रथमोऽध्यायः
धीशुक उवाच
एवमेतत् पुरा पृटो मैत्रेयो भगवान् किल । क्षत्रावनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ।। १॥
यदा अयं मन्त्रकृद्धो भगवानखिलेश्वरः । पौरपेन्द्रप्रदं हित्या प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥२॥
राजोवाव
कुत्र धत्तुर्भगवता मैत्रेयेणाम सङ्गमः । ऋदा वा सह संवाद एतवर्णय नः प्रभो ॥ ३ ॥
न झल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मनः । तस्मिन् वरीयसि प्रश्नः साधुवादोपहितः ॥ ४॥
सूत उवाच
स एवमृपिवयोऽयं पृष्टो राशा परीक्षिता । प्रत्याह तं मुबहुवित्प्रीतात्मा भूयतामिति ॥५॥
श्रीशुक उवाच
यदा तु राजा स्वमुतानसाधून पुष्णनधर्मेण विनष्टदृष्टिः ।
भातुर्यविष्ठस्य सुतान् विरन्धून प्रवेश्य लाशाभवने ददाह ॥६॥
यदा सभायां कुरुदेवदेव्याः केशाभिमर्श मुतकर्म गर्धम् ।
न वारयामास नृपः स्नुपायाः स्वाहरन्त्याः बुचकुमानि ।। ७॥
ते त्वधर्मेण जितस्य साधोः सत्यावलम्बस्य वनागतस्य ।
न याचतोऽदात्समयेन दारं तमो जुराणो यदजाताधोः ॥८॥
यदा च पार्थप्रहितः सभायां जगदम्यांनि जगाद कृष्णः ।
न तानि पुंसाममृतादनानि राजोरु मेने क्षतपुष्यलेशः ॥९॥
पदोपहूतो भानं प्रवियो मन्त्राय पृष्टः किल पूर्वजेन ।
अथाह तन्मन्त्राशां वरीयान् यन्मन्त्रिणो दुरिकं वदन्ति ॥१०॥
अजातशत्रोः प्रतियच्छ दार्य तितिभती दुर्विपदं तवागः।
सहानुजो यत्र वृकोदरादिः श्वसन करा यवमलं विभेपि ॥ ११ ॥

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अभ्यायः
पारितु देयो भगवान मान्दो गृहीतवान् स शिनिदेयदेवः ।
आरते म्वपुर्या यदुदेयदेवो विनिर्जितारोग्यदेवदेवः ॥१२॥
म एस दोषः पुरुषविहारते रक्षान् प्रविष्टो यमपत्यनया।
पुष्णासि कृष्णाद् विमुखो गतश्रीस्त्यजाधवं कुलकौशलाय ॥ १३ ॥
इत्यूनिवांतत्र मुयोधनेन प्रवृद्धकोपरफुरिताघरेण ।
अमत्कृतः सस्पृहणीयचीलः सत्ता सकणानुजसोवलेन ॥ १४ ॥
क एनमत्रोरजुहाव जिझं दास्याः मुतं यदलिनेच पुटः ।
तस्मिन् प्रतीपः परकृत्य आरते निवांस्यतामाशु पुराम्च्वसानः ॥१५॥
स इत्यमत्युल्बणकर्णवाणेप्रांतुः पुरो मर्ममु ताहितोऽपि ।
स्वयं धनुरि निधाय माया गतव्ययोऽयादुरु मानयानः ॥ १६॥
म निर्गतः कौरवपुण्यलब्धो गजाहयातीर्थपदः पदानि ।
अन्वाक्रमत् पुण्यचिकीर्पयोा स्वधिष्ठितो यानि सहसमूर्तिः ॥ १७ ॥
पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकु प्वपकतोयेषु सरित्सरः।
अनन्तलिङ्गः समरकृतेषु चचार तीयांयतनेप्यनन्यः ॥ १८ ॥
गो पर्यटन मेध्यविविवृत्तिः सदाऽऽप्लुतोऽधायनोऽवधूतः ।
अलक्षितः स्वैरवधूतवेशे प्रतानि चेरे हरितोपणानि ॥१९॥
इत्यं व्रजन् भारतमेव वर्ष कालेन यावद्गतवान् प्रमासम् ।
तावच्छशास क्षितिमेकचक्रामेकातपत्रामजितेन पार्यः ॥२०॥
तत्राथ शुश्राव मुद्ददिनष्टिं वनं यथा घेणुजवहिसंश्रयम् ।
संस्पर्धया दग्धमयानुशोचन् सरस्वती प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥
तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथामेरसितस्य वायोः।
तीर्थ मुदासस्य गवां गुहस्य यच्छाद्धदेवस्य स आसिपेवे ॥ २२ ॥
अन्यानि चेह द्विजदेवदेवः कृतानि नानायतनानि विष्णोः।
प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात् कृष्णमनुम्मरन्ति ॥ २३ ॥
ततस्त्वतित्रज्य मुराष्ट्रमृद्धं सौवीरमत्स्यान् कुरुजाङ्गलांश्च ।
कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तत्रोदवं मागवतं ददर्श ।। २४ ।।
स वासुदेवानुचरं प्रान्तं वृहस्पतेः प्राप्तनयं प्रतीतम् ।
आलिनय गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद् मगवत्प्रजानाम् ॥ २५ ॥

·भीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे परायः १
पिपुराणो पुपरी वनायरामानुाया किलावतीणों ।
आत उम कुशलं विधार तिवणो कुशलं घरगेहे ॥२६॥
चिलुरूणो परमः मुहमो मामःम मास्ते मुखमा चोरिः ।
यो थे स्वसणां स्तृिवददाति धरान् बन्यो घरतर्पणेन ॥२७॥
कपिरूयाधिपतिरंदूनां प्रपुम्न आरते मुखमन्न यीरः ।
यं सक्मिणी मगयतोऽमिलेभे आराध्य विमान स्मरमादिसर्गे ॥२८॥
कभिमुखं सात्यतष्णिमोजदाईकाणाधिस आस्ते ।
यमभ्यपियन्सनपत्रनेत्रो नृपासनायं परिहत्य दूरात् ॥२९॥
कपिदरेः सौम्य मुतः सदर आरतेऽमणीरपिना साधु साम्पः ।
यस्त यं जाम्यवती मतान्या देवं गृहं योऽम्बिकया घृतोऽमे ॥३०॥
क्षेमं स कच्चियुयुधान भारते यः फाल्गुनादयधनूरहस्यः ।
लेमै साधोउजमेवयैव गतिं तदीपां पतिभिरापाम् ||३१॥
कचिद् युधः स्वस्त्यनमीय आस्ते श्वफस्कपुत्रो भगवव्यपन्नः ।
यः कृष्णपादाशिवमार्गपांमुम्वचेष्टत प्रेमविमिनः॥३२॥
कश्चिचिव देवकभोजपुश्या विष्णुपजाया व देवमातुः ।
या घे स्वगर्भण दधार देवं त्रयी यया यशवितानमर्थम् ॥३॥
अलिखिदास्ते मगवान मुलं चो यः सात्वतां कामघोऽनिरुदः ।
यमामन्ति लशन्दयोनि मनोमयं सत्त्वगुरीयतत्त्वम् ||३४||
अपिम्विदन्ये च निजात्मदेवमनन्यवृत्त्या समनुस्ता ये ।
हृदीकसल्यात्मजचारुदेष्णगदादयः स्वस्ति चरन्ति सौम्य ॥३५||
अपि स्वदोया विजयाच्युताम्यां धर्मेण धर्मः परिपाति सेतुम् ।
दुर्योधनोऽतप्यत यत्सभायां साम्राज्यलक्ष्भ्या विजयानुवृत्त्या ॥१६॥
कि या कृतायेप्वधमत्यमी भीमोऽहिबद्दीर्घतमं व्यमुञ्चत् ।
यस्याधिपातं रणभून दे मार्ग गदायाचरतो विचित्रम् ॥३७॥
कविद्यशोधा रपयूषपानां गाण्डीवधन्वोपरतारिरारते ।
अलक्षितो यच्छरकृटगूढो . मायाकिरातो गिरिशस्तुतोष ॥३८॥
यमावृतस्विचनयो पृथायाः पार्थवृत्ती पश्मभिरक्षिणीव ।
रेमात उद्दाय मृधे स्वरिक्यं परात्सुपर्णाविध घनिवक्त्रात् ॥३९॥

·तस्य श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २ अहो पृथापि प्रियतेऽर्मकायें राजर्षिक्येण पिनापि तेन । यस्त्वेकवीरोऽधिरयो विजिग्ये धनुदितीयः ककुमश्चतस्रः ॥४॥ मौम्यानुयोचे तमधःपतन्तं भ्रात्रे परेताय विदुदुहे यः । निर्यापितो येन सुहृत्स्वपुर्या अहं स्वपुत्रान् समनुनतेन ॥४१॥ सोई हरेमयविडम्बनेन शो नृणां चालयतो विधातुः । मान्योपलक्ष्यः पदवी प्रसादाचरामि पश्यन् गतविस्मयोत्र ||४|| ननं नृपाणां त्रिमदोत्ययानां महीं मुहुधालयतां चमूभिः । स्वासपनातिनिहीयेयोऽप्युपेक्षता भगवान् कुरूणाम् ||४३]] अजस्य जन्मोत्पयनाशनाय कर्माण्यकर्तुदणाय पुंसाम् । नन्यन्यया कोऽहति देहयोग परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् (ivil प्रपन्नाखिललोकपानामवस्थितानामनुशासने स्चे। अर्याय जातस्य यदुभ्यजस्य यात सखे कीर्तय तीर्थकीतः ॥४॥ त भीमद्भागको महापुराणे पारमइंस्था संहितायां सूतीयस्कन्ये विदुरोदवसंवादे प्रथमोऽध्यायः ।। अथ द्वितीयोऽध्यायः धीमुक उपाय रति मागयतः पृटः शत्या या प्रियाश्रयाम् । प्रतिवनुनचोरोद भोत्कण्ठ्यारमारितेश्वर या पदापनी मात्रा मातराशाय याचितः । तनच्छद्रचरन् यस्य साया पाललीला २ सकर्ष सेक्पा तम्य काउन जरसं गतः । पृष्टो पातो प्रतिज्यादतः पादायनुस्मरन् ।। ४ मुहतमतणी इमारम्मुिथया मृगम् । तीवेश मतियोगेन निमग्नः माधु निirav पुष्टोनियमांडो मुचन्मीलदाया शुषः । पूायों सहितस्नेन रनेदमसरमायुः ॥५ सनरभंगवतोभलो पुनरागतः । विमृज्य ने विदुरं मस्याहोर उम्पयन् ॥4 उदय उयाय मधुमभिनिन्सोरे गौम्यगरेगहरानुनः कुरा यो मतभी गंदवान ! दुर्भगो पर होस यो विरामी । ये मंरमन्ती न दुरि मीना बोम्म ॥ ८ रहिट पुरमोहा काराय नाच मालकागानं मचे देवर पर दे पायदमाश्रिताः । प्रायाधीनं तमामेरामन्यमान्य से 11 গতিময় राम मानावादरम्पविम्वटोलोनान ११ पम सरोगमाया संपत महतम् । सिमासाद च ौमा भानभूगर १२॥ भूनावासमत ·- श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २ यधर्मसूनोर्बत राजसूये निरीक्ष्य दृस्वस्त्ययन त्रिलोकः । कास्न्येन चायेह गतं विधातुरक्सितौ कौशलमित्यमन्यत 1॥ १३ ॥ यस्यानुरागप्लुतहासरासलीलावलोकप्रतिलन्धमानाः बजस्त्रियो म्भिरनुप्रवृत्तथियोऽवतस्थुः किल कृत्यशेषाः ।। १४ ॥ स्वशान्तरूपेष्वितः खरूपेरभ्यर्घमानेष्वनुकम्पितारमा । परावरेशो महदंशयुक्तो बजोऽपि जातो मगवान् ययामिः ॥ १५ ॥ मां खेदयत्येतदजस्य जन्मविडम्बनं यदसुदेवगेहे । बजे च वासोऽरिभयादिव स्वयं पुराद् व्यवात्सीद्यदनन्तवीर्यः ।। १६ ।। दुनोति चेतः स्मरतो ममैतद् यदाद पादावभिवन्द्य पित्रोः । लाताम्ब कंसादुरुशङ्कितानां प्रसीदतं नोऽकृतनिप्कृतीनाम् ।। १७ ।। को का अमुप्यामिसरोजरेणुं विसर्तुमौशीत घुमार विजिनन् । यो विस्फुरविटपेन भूमे रे कृतान्तेन तिरथकार ॥ १८॥ दृष्टा भवद्भिर्ननु राजसूये चैवस्य कृष्णं द्विपतोऽपि सिद्धिः। या योगिनः भस्मृदयन्ति सम्यग्योगेन कस्तदिरई सहेत ।।१९।। तथैव चान्ये नरोकधीरा य आहरे कृष्णमुखारविन्दम् । ने शिन्तो नयनाभिरामं पार्यास्त्रपूताः पदमापुरस्य ॥२०॥ स्वयं त्वमाम्यातिशयस्म्यधीशः स्वाराज्यलक्ष्म्यातसमस्तकामः । हरदिश्विरलोकपालेः किरीटकोट्येतिपादपीटः ॥२१॥ तत्तय कार्यमलं भूतानो निग्लापयत्या यदुप्रसेनम् । तिलिप परमेष्टिविष्णये न्यबोधयदेव निधारदेति ॥२२॥ अहो एकी यंम्तनकालकूट विधामपाशपयदप्यसाधी । सेमे गति धाम्युचितां ततोऽन्य कं पा दयालुं शरणं प्रजेम ॥ २३ ॥ मन्येऽसुरान् मागवतांस्पधीशे संरम्ममागांभिनिविष्टनित्तान् । ये संयुगेऽचक्षत ताश्यपुत्रमस्मुनाभायुधमाश्यन्तम् ॥ २४ ॥ यमुदेवस्य देवस्यां जातो भोजेन्द्रपन्धने । चिनीमिंगवानस्याः समजेनामियाचितः ॥२५॥ नतो नन्दमजमिवः पित्रा कंसानिरिभ्यता । एकादश समास्तत्र गूदार्षिःक्षवलोऽवमन ॥२६॥ परीतो बसर्वत्मांधारयन् पारिभुः। यमुनोयने द्विजसंलिता ि॥२॥ भीमारी सायंभे प्रेशणीय प्रजोक्सान् । दनिव समुपदालमिदायटोग्नः ॥२८॥ स एव गोधन सम्या निकेत- सितगोषम् । चारयमनुग्णन गोगन् रणपुररीरमत् ॥२९॥ - ·श्रीमद्भागवते तृतीपरक अध्यापः । प्रयुक्तान् भोजराजेन मायिनः कामारिणः । लीलयाम्यनुदांतान पाला कीडनकानि३० विपनान् विपरानेन निगृह्य भुजगाधिपम् । उत्पाप्यारापपगायतत्तोयं प्रतिस्थितम् ॥३१॥ अयाजयद्रोमयेन गोरराजं दिनोत्तमः । वित्तस्य चोरुमारस चिकीर्णन सद्ययं विभुः। वतीन्द्रे ब्रजः कोगदममानेऽतिविठ्ठलः । गोप्रलीलाताप्रेण प्रातो मद्रानुराहता ॥ शरच्छशिकरैर्मुझं मानयन् रजनीमुखम् । गायन कलपदरेम स्त्रीणां मण्डलमण्डनः॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितार्या तृतीयसत्धे विदुरोवसंवाद द्वितीयोऽध्यायः ॥ अथ तृतीयोऽध्यायः उद्धव उवाच ततः स आगत्य पुरं स्वपित्रोश्चिकीर्षया बलदेवसंयुतः । निपात्य तुङ्गाद्रिपुयूधनायं हतं व्यकर्षद् व्यमुमोजसोया॑म् ॥१॥ सान्दीपनेः सकृत्प्रोक्तं ब्रह्माधीत्य सविस्तरम् । तस्मै प्रादादरं पुत्रं मृतं पञ्चजनोदरात् ।। समाहुता भीष्मककन्यया ये श्रियः सवर्णेन बुभ्षयशम् । गान्धर्ववृत्या मिषतां स्वभागं जहे पदं मूर्तिं दधत्सुरणः ॥ ३ ॥ ककुद्मतोऽविद्धनसो दमित्वा स्वयंवरे नामजितीमुवाह । तद्भभमानानपि गृध्यतोऽशाञ्जघ्नेशतः शस्त्रभृतः स्वशास्त्रैः ॥४॥ प्रियं प्रभुम्य इव प्रियाया विधित्सुरार्छद् द्युतरं यदर्थे । वज़्याद्रवत्तं सगणो रुपान्धः क्रीडामृगो नूनमयं वधूनाम् ॥५॥ मुतं मृधे सं वपुषा प्रसन्तं दृष्ट्वा सुनाभोन्मथितं धरित्र्या । आमन्त्रितस्तत्तनयाय शेयं दत्वा तदन्तःपुरमाविवेश ॥६॥ तत्राहतास्ता नरदेयकन्याः कुजेन दृष्ट्वा हरिमार्तपन्धुन् । उत्याय सद्यो जगहुः प्रहर्षवीडानुरागप्रहितावलोकैः ॥ ७॥ आसां मुहूर्त एकस्मिन्नानागारेषु योषिताम् । सविधं जगृहे पाणीननुरूपः स्वमायया ।। तास्वपत्यान्यजनयदात्मतुल्यानि सर्वतः । एकैकस्यां दश दश प्रवेविवभूषया ।। कालमागधद्याल्वादीननीकै रुन्धतः पुरम् । अजीघनस्वयं दिव्यं स्वपुंसां तेजआदिशत् ।। शम्बरं दिविदं गाणं मुरं बल्चलमेव च । अन्यांश्चदन्तवस्त्रादीनवधीत्वांच पातयता। भय ते भ्रातूपुत्राणां पश्योः पतितान्नुपान् । चचाल भूः कुरुक्षेत्रं येशामापततां बन्दैः ।। सकर्णदुःशासनसोवलानां कुमन्त्रपाकेन हतश्रियायुषम् । मुयोधनं सानुचरं ध्यानं भनोरुमुय्यो न ननन्द पश्यन् ॥१शा ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ४ कियान् भुवोऽयं क्षपितोरुभारो यद्रोणमीमार्जुनभीममूलैः । अष्टादशाक्षौहिणिको मदंशेरास्ते बलं दुर्विषई यदूनाम् ||१४|| मियो यदैयां भविता विवादो मध्वामदाताम्रविलोचनानाम् । नेपां वधोपाय इयानतोऽन्यो भय्युद्यतेऽन्तर्दधते स्वयं स्म ॥१५॥ एवं सञ्चिन्त्य भगवान् स्वराज्ये स्थाप्य धर्मजम् । नन्दयामास सुहृदः साधूनां धर्म दर्शयन् ॥१६॥ उत्तरायां धृतः पूरोवंशः साध्वभिमन्युना । सवै द्रोण्यस्त्रसंछिन्नः पुनर्भगवता धृतः ॥१७॥ अयाजयद्धर्मसुतमश्वमेधैस्त्रिभिर्विभुः । सोऽपिक्ष्मामनुजैरक्षन रेमे कृष्णमनुवतः ॥१८॥ भगवानपि विश्वात्मा लोकवेदपथानुगः । कामान् सिपेवेद्वावल्यामसक्तः सांख्यमास्थितः ॥१९॥ नियस्मितावलोफेन याचा पीपकल्लपा | चरित्रेणानवयेन श्रीनिकेतेन चात्मना ॥२०॥ इम लोकममुं चैव रमयन् मुनरां यदून् । रेमे धणदया दत्तष्ठणस्त्रीक्षणोदः ॥२१॥ तस्येवं रममागस्य संवत्सरगणान् बहून् । गृहमेधेषु योगेषु विरागः समजायत ॥२२॥ देवाधीनेषु कामेषु देवाधीनः स्वयं पुमान् ! को विखम्भेन योगेन योगेश्वरमनुव्रतः ॥२३॥ पुर्या कदाचित्कीडनियंदुभोजकुमारकः । कोपिता मुनयः पुभंगवन्मतकोविदाः ॥२४।। कतिपयमसदृष्णिमोजान्धकादयः । ययुः प्रभास संहरा रथैर्देवविमोदिताः ॥२५॥ तत्र लात्वा पितृन्देवान्पीचव तदम्भमा तपयित्वाय विप्रेभ्यो गावो बहुगुणा ददुः ॥२६॥ दिरण्यं रजतं शय्या पासांस्यजिनकम्बलान् । यानं रयानिभान कन्याधरांवृत्तिकरीमपि ॥२७॥ अन्नं चौरस तेभ्यो दत्वा भगवदर्पणम् | गोविधार्यासनाचूराः प्रणेमुर्मुवि भूमिः ॥२८॥ पनि श्रीमद्भागवो महापुराण पारमहंसो संहितायो तृतीयको विदुरोग्यसंवारे तृतीयोऽयायः ॥७॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः उदव उवाच अप ते तदनुज्ञाता भुक्त्या पीत्वा च पाणोम् । तया विधेशिनयना दुरुक्तमम पस्पृष्टाः ॥ १ ॥ तेरा मेरेयदोरेण विषमीकृतचेतसाम् । निम्टोचति रवावासीदेणूनामिव मर्दनम् ॥२॥ भगवान स्वात्ममायापागति तामवलोक्यसः । सरस्वतीमुपस्पृश्य धमूलमुपाविद्यत् ॥३॥ | अहं चोतो मगवता प्रपन्नातिहरेण हा पदरी त्वं प्रयाहीति स्वकुलं संजिद्दीखुणा ॥४॥ अधानि तदभिप्रेत जानन्नइमरिन्दम । पृतोऽन्वगर्भ भर्नुः पादविश्लेषणाधमः ॥५॥ अदासमेकमासीनं विचिन्वन्दयितं पतिम् । मौनिकेतं सरस्वत्यो भवनमकेतनम् ।।६॥ यामावदा रिज मसान्तारणलोचनम् । दोमिनुभिरिदितं पीतकोवानरेण च ॥७॥ चाम करावधिभित्य विशाइनिसरोकान् । अपाभिनार्मासयमा स्यनापिपलम् ॥ ८॥ * ·११८ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ४ तस्मिन्महाभागवतो देपायनमुत्सखा । लोकाननुचरन् तिन आसमाद यहा॥ तस्यानुरक्तस्य मुनेर्मुकुन्दः प्रमोदभावानतकन्धरस्स। आशृण्वतो मामनुरागहाससमीक्षया विश्रमयन्नुवाच ॥१०॥ थीभगवानुवाच वेदाहमन्तर्मनमीप्सितं ते ददामि यत्तद् दुरवारमन्यैः । सवे पुरा विश्वसजां वसूनां मसिदिकामेन वसो वयेटः ॥११॥ स एष साधो नरमो मानामासादितस्ते मदनुग्रहो यत् । यन्मां नृलोकान् रह उत्सजन्तं दिष्टया दहश्वान् विशदानुवृत्त्या ॥१२॥ पुरा मया प्रोकमजाय नाम्ये पसे निषण्णाय 'ममादिसर्गे। सानं परं मन्महिमावमासं यत्रयो भागवतं वदन्ति ॥१३॥ इत्याहतोक्तः परमस्य पुंसः प्रविश्णानुग्रहभाजनोऽहम् । स्नेहोत्यरोमा स्खलिताशरस्तं मुघद्युचः प्राचलिरायमारे ॥१४॥ को न्यौय ते पादमरोजमाजां मुदुलंमोऽय चतुर्वपीह । तयारि नाई प्राणोमि भूमन् मवत्पदाम्भोजनिश्वगोत्मुः ॥१५॥ कर्मायनीइस्य मोऽमरस्य ते दुर्गाभयोऽयारिभयासलायनम् । काटात्मनो यमायुनाश्रयः स्यात्मन्तेः विद्यतिधीविदामिइ ॥१६॥ मन्धे मां वा उपदृय यत्त्वमग्टितासहमदात्मयोधः । पृच्छेः प्रो मुग्ध इवानमत्तस्तन्नो मनो मोइयनीर देव ॥१७॥ सानं परं सामरहम वान कस्मै भगवान् सममम् । अनि धर्म नो प्रहगार मतपदाममा यद् वृजिनं तरेम ॥१८॥ रय दिवस मनं म भगवान् परः । अदिदेवरबिन्दाश आमनः परमां स्पिनिम् ॥१ पवन्तराधिकारीपादपोतनत्तामवियोषमार्गः। ষণ ও হন্য বৈনির বিহা ॥ मेर हदनहरिगनियुः प्रमो गमिष्प दहि र सदभममा १२ पर नारा देने नगर मगरः। मृदुनीय तने दो ने हमारी र श्रीगुर उपाय स्प मुदा म साना मुली * भाई समभिनयमवर मा हामी

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ५
विदुर उवाच
शानं परं स्वात्मरद प्रकाशं यदाद योगेश्वर ईश्वरस्ते ।
चक्तुं भवान्नोऽईति पदि विष्णो त्याः स्वमृत्यार्यकृतश्चरन्ति ॥२५॥
उद्धव उपाय
ननु ते तत्त्वसंराध्य ऋषिः कोधारवोऽन्ति में । साक्षाद्भगवतादिष्टोमर्यलोकं जिहासता ॥२६॥
थीशुक उवाच
इति सह विदुरेण विश्वमूर्तेर्गुणकथया सुधया प्लावितोरुतापः ।
क्षणमिव पुलिने यमस्वसुस्ता समुषित औपगविर्निशांततोऽगात् ॥२७॥
राजोवाच
निधनमुपगतेषु वृष्णिभोजेष्वधिरथयूयपयूयपेषु मुख्यः।
स तु कथमवशिष्ट उद्धवो यद्धरिरपि तत्यज आकृति श्यधीशः ॥२८॥
धीशुक उवाच
ब्रह्मशापापदेशेन कालेनामोयवान्छितः। संहत्य स्वकुलंन्नं त्यक्ष्यन् देहमचिन्तयत् ॥२९॥
असालोकादुपरते मयि शानं मदाश्रयम् । अईत्युद्धव एवाधा सम्प्रत्यात्मवतां वरः ॥३०॥
नोवोऽवपि मन्यूनो यद्गुणेनार्दितःप्रभुः। अतो मयुनं लोकं पायनिह तिष्ठतु ॥३१॥
एवं त्रिलोकगुरुणा सन्दिष्टः शब्दयोनिना । बदर्याश्रममासाद्य हरिमीजे समाधिना ॥३२॥
विदुरोऽप्युद्धवाच्छूल्वा कृष्णस्य परमात्मनः । क्रीडयोपात्तदेहस्य कर्माणि पलाषितानि च ॥३३॥
देहन्यासं च तस्यैवं धीराणां धैर्यवर्धनम् । अन्येषां दुष्करतरं पशूनां विक्लवात्मनाम् ॥३४॥
आत्मानं च कुरुश्रेष्ठ कृष्णेन मनसेक्षितम् । ध्यायन् गते भागवते झरोद प्रेमविहलः ॥३५॥
कालिन्द्याः कतिमिः सिद्ध अहोमिभरतर्षभः । प्रापद्यत स्वःसरितं यत्र मित्रासुतो मुनिः ॥३६॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमईस्था संदिवायर्या हत्तीयस्वन्धे विदुरोश्वसंवादे चतुर्थोऽध्यायः
अथ पञ्चमोऽध्यायः
धीशुक उवाच
द्वारि धुनद्या ऋषभः कुरूणां मैत्रेयमासीनमगाधनोधम् ।
सत्तोपसत्याच्युतभावशुद्धः पाच्छ सोशील्यगुणाभितृप्तः ॥ १॥
" चिदुर उचाच
सुखाय कर्माणि करोति स्टोको न हैः सुखं यान्यदुपारमं वा!
विन्देत भूयस्तत एव दुःखं यत्र युक्तं भगवान् वदेवः ॥२॥

·१२२ श्रीमद्भागयते सतीपस्थे अभ्यायः ॥ मार्गन्ति यते मुप्तपदनीटेकन्दमुन्धुपयो विरि। यस्राधमोदसरिमायाः पदं पदं तीः प्रमाः ॥४॥ पत्यूच्या भुतवत्या च भक्त्या संमन्यमाने हरवधाय । शानेन पेराग्पपलेन धौरा प्रोम उत्तेऽमिसरोजनीठम् ॥ १॥ विश्वस्य जन्मस्थितिसयमा कतावदारस्य पदाम्बु ते । प्रजेम सचे धरणं यदीय स्मृतं प्रयच्छत्यमयं स्वपुंसान् ॥२॥ यत्सानुबन्धेऽसति देगेहे ममाइमित्यूददुराग्रहाणान् । पुंसां सुदूरं वसतोऽपि पुर्या मजेम तत्ते भगवन् पदान्जम् ॥४३॥ तान् वै सद्वृत्तिमिरशिमिर्च पराहतान्तर्मनसः परेश। अयो न पश्यन्त्युरुगाय ननं ये ते पदन्यासविलासलभम्याः ॥mit पानेन ते देव कथासुधायाः मदमस्त्या विद्यदाण्या ये। वैराग्यसारं प्रतिलभ्य पोषं यथाजसान्वीयुरकुण्ठभियन् ॥४५॥ तथापरे चात्मसमाधियोगवलेन जिला प्रकृति थलिटाम् । त्वामेव धीराः पुरुषं विशन्ति ते भमः स्यान सु सेवया ॥४६॥ तत्ते वयं लोकसिमक्षयाच त्वयानुसष्टानिभिरात्मभिः । सर्वे वियुक्ताः स्वविहारतन्त्रं न शक्नुमस्तत्प्रतिहतवे ते ॥७॥ यावदलिं तेज हराम काले यया वयं चान्नमदाम यत्र । यथोभयेषां त इमे हि लोका बलिं हरन्तोऽनमदन्त्यन्हाः ॥४८॥ त्वं नः सुराणामसि सान्वयानां कूटस्थ आधः पुरुषः पुराणः। त्वं देव शक्त्या गुणकर्मयोनो रेतस्त्वजायां कविमादधेजः ॥४९॥ ततो वयं सत्यमुखा यदर्थे घनिमात्मन् करवाम किं ते। त्वं नः स्वचक्षुः परिदेहि शक्त्या देव कियार्थे यदनुग्रहाणाम् ॥५॥ प्रति भीमद्भागवडे महापुराने पारमइंस्था संहितायां तृतीयसाधे पचमोऽध्यायः ॥५॥ अथ.पष्ठोऽध्यायः Sपिरुवाच इति तासां स्वराकीनां सतीनामसमेत्य सः । प्रसुप्तलोकतन्त्राणां निशाम्प गतिमीश्वरः ॥ १ कालसंशं तदा देवीं बिभ्राठिमुरुक्रमः । प्रयोविंशतितत्त्वानां गणं युगपदाविशत् ॥ २ सोऽनुपविष्टो भगवांश्चेष्टारूपेण तं गणम् । भिन्नं संयोजयामास सुप्तं कर्म प्रोभयन् ॥ ३ ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ६ प्रबुद्धकर्मा देवेन त्रयोविंशतिको गणः । प्रेरितोऽजनयत्स्वामिात्राभिरधिपूरुषम् ॥४॥ परेण विशता स्वस्मिन् मात्रया विश्वग्गणः । शोभान्योन्यमासाद्य यस्मिलोकाश्चराचराः॥ ५॥ हिरण्मयः स पुरुषः सहस्रपरिवत्सरान् । आण्डकोश उवासाप्सु सर्वसत्त्वोपहितः ॥६॥ सवै विश्वराजो गों देवकर्मात्मशक्तिमान् । विवभाजात्मनाऽऽत्मानमेकधादशधात्रिषा।।७॥ एप बशेषसत्वानामात्मांशः परमात्मनः । आयोऽवतारो यत्रासो भूतप्रामो विमान्यते ॥ ८॥ साध्यात्मः साधिदेवश्च साधिभूत इति त्रिधा ! विराट् प्राणो दशविध एकधा हृदयेन च ॥ ९॥ स्मरन् विश्वस् जामीशो विज्ञापितमधोक्षजः । विराजमतपत् स्वेन तेजसैषां विवृत्तये ।।१०१ अथ तस्याभितसस कति चायतनानि । निरभिद्यन्त देवानां तानि मे गदतः शृणु ॥१२॥ तस्यामिरास्यं निर्मिन्नं लोकपालोऽविशत् पदम् । वाचा स्वाशेन वक्तव्यं यथासौ प्रतिपद्यते ||१२|| निभिन्न तालु वरुणो लोकपालोऽविशद्धरेः । जिहयांशेन च रसं ययासौ प्रतिपद्यते ॥१३॥ निर्मिन्ने अश्विनी नासे विष्णोराविशता पदम् । प्राणेनांशेन गन्धस्य प्रतिपत्तियतो मवेत् ॥१४॥ निर्मिन्ने अक्षिणी त्वया लोकपालोऽविशद् विभोः ! चक्षुषांशेन रूपाणां प्रतिपत्तिर्यतो मवेत् ॥१५॥ निर्मिन्नान्यस्य चर्माणि लोकपालोऽनिलोऽविशत् । प्राणेनांशेन संस्पर्श येनासौ प्रतिपद्यते ॥१६॥ कर्णावस्य विनिर्मिन्नौधिष्ण्य स्वं विविशुर्दिशः। श्रोत्रणांशेन शब्दस्य सिद्धि मेन प्रपद्यते ॥१७॥ त्वचमस्य विनिर्मिनां विविशुधिष्ण्यमोपधीः । अंशेन रोमभिः कण्डू यैरसौ प्रतिपद्यते ॥१८॥ मेद तस्य विनिर्मिन्नं स्वधिष्ण्यं क उपाविशत् । रेतसाशेन येनासावानन्दं प्रतिपद्यते ॥१९॥ गुदं सो विनिर्भिन्न मित्रो लोकेश आविशत् । पायुनांशेन येनामी विसर्ग प्रतिपद्यते ॥२०॥ हस्तावस्य विनिर्मिनाविन्द्रः स्वर्पतिराविशत् । वार्तयांशेन पुरुषो यया वृत्ति प्रपद्यते ॥२१॥ पादायस्य विनिर्मिन्त्री लोकेशो विष्णुराविशत् । गत्या स्वांशेन पुरुषो यया प्राप्यं प्रपद्यते ॥२२॥ बुद्धिं चास्य विनिर्मिनां वागीशोधिष्ण्यमाविशत् । बोधेनांशेन योद्धव्यप्रतिपत्तियेतो भवेत् ॥२३॥ हृदयं चास्य निर्भिन्नं चन्द्रमा धिष्ण्यमाविशत् । मनसोशेन येनासो विकियों प्रतिपद्यते ॥२४॥ आत्मानं चास्य निर्भिन्नमभिमानोऽविशत्पदम् । कर्मणांशेन येनासौ कर्तव्यं प्रतिपद्यते ॥२५॥ सत्त्वं चास्य विनिर्मिन्नं महान् धिष्ण्यमुपाविशत् । चित्तेनांशेन येनासी विज्ञानं प्रतिपद्यते ॥२६॥ शीष्णोऽस्य द्यौर्धरा पद्नयां खं नाभेरुदपद्यत । गुणानां वृत्तयो येषु प्रतीयन्ते सुरादयः ॥२७॥ आत्यन्तिकेन सत्त्वेन दिवं देवाः प्रपेदिरे | धरां रजःखमावेन पणयो ये व ताननु ॥२८॥ तातीयेन स्वभावेन मगवन्नाभिमाश्रिताः। उभयोरन्तरं व्योम ये रुद्रपार्पद गणाः ॥२९॥ मुखतोऽवतंत ब्रह्म . पुरुषस्य कुरुदह । यन्मुखत्ला वर्णानां मुल्योऽभूद्राक्षणो गुरु:३० बाहुभ्योऽवत क्षत्रं त्रियसदनुहतः । यो जातस्त्रायते वर्णान् पौरुषः कण्टकमत्तात्॥३१॥ विद्योऽवर्तन्त तस्योपोलोकवृत्तिकरीविभोः । वैश्यस्तदुग्यो वार्ता नृणां यः समवर्तयत् ||३२|| ·। दद नियुष र आत्मविश्वाटीपत उपप्पुः चिरछेदनादि श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ७ पद्रया भगवतो जज्ञे शुश्रूषा धर्मसिद्धये । तस्यां जातः पुराशूद्रो यवृत्त्या सुप्यते हरिः॥२३॥ एते घर्णाः स्वधर्मेण यजन्ति स्वगुरुं हरिम् । श्रद्धयाऽऽत्मविशुद्धयर्थं यजाताः सह वृचिभिः ३४ एतत्क्षत्तमंगवतो दैवकर्मात्मरूपिणः । कः श्रद्दध्यादुपाकर्तु योगमायावलोदयम् ॥३५॥ अथापि कीर्तयाम्पङ्ग यथामति यथाश्रुतम् । कीर्ति हरेःस्वां सत्कर्नु गिरमन्याभिघासतीम् ॥३६|| एकान्तलाभं वचसो नु पुंसां सुदलोकमौलेर्गुणवादमाहुः । श्रुतेश्च विद्भिपाकृतायां कयासुधायामुपसंप्रयोगम् ॥ ३७ ॥ आत्मनोऽवसितो वत्स महिमा कविनाऽऽदिना । संवत्सरसहसान्ते धिया योगविपकया ॥३८॥ अतो भगवतो माया मायिनामपि मोहिनी । यत्स्वयं चात्मवर्मात्मा न घेद किमुतापरे ॥३९॥ यतोऽमाप्य न्यवन्त याचच मनसा सह । अदं चान्य इमे देवास्तस्मै भगवते नमः ॥४०॥ इति श्रीमद्भागवडे महापुराणे पारमइंस्पां संहितायां तृतीयस्कन्धे पोऽध्यायः ॥६॥ अथ सप्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं ध्रुवाणं मैत्रेयं दैपायनमुतो बुधः । प्राणयन्निव भारत्या विदुरः प्रत्यभारत ॥१॥ विदुर उयाव मान् कथं भगवतभिन्मात्रस्याविकारिणः । लीलया चापि पुज्यैरनिर्गुणस्य गुणाः क्रियाः ॥ २॥ मीडापामुद्यमोऽमस्य कामधिक्रीडिपान्यतः । स्वतस्तृप्तस्य च कर्य निवृत्तस्य सदान्यतः ॥ ३॥ भयाधीद भगवान् विश्वं गुणमय्याऽऽत्ममायया । तया संस्थापयत्येतद्भपा प्रत्यपिधासनि ॥४॥ देशतः काटतो योऽसावरस्यातःम्वतोभ्यतः । अविष्टुमायबोधारमा स युज्येताजया कपम् ॥ ५॥ भगवाने एवेष सर्वश्रेष्वस्थितः । अमुप्प दुभंगत्वं या क्लेशोयाकर्मभिः कुतः।।६।। एमसिन् मे मनो विश्न विद्यतेऽशानमटे । क्यः पराणुद विभो कदम मातम मत् ॥७॥ धीमुक उयार सरत्यं चोदितः शत्या तत्त्वनिमुना मुनिः । प्रत्यार मगधिनः मनिय गतम्मयः ॥ ८॥ में मावो मारा मन विपते । श्वरस्य चिमुकाय कायमुन कपनम् ॥ ९. मैत्रेय उवाय पसले पन्द्रमनः पदसको गुपः। यसप्रति दयामनोकामना ११० . मानिव समुदेवानुमा मदिरोगेन तिरोपचे गिरा पनि मन परे है। निताशा भुमरतामा

·।
'श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ७
१२५
अशेषसंक्लेशशर्म विपत्ते
गुणानुवादश्रवणे
मुरारे
कुतः पुनस्तच्चरणारविन्दपरागसेवारतिरात्मलब्धा ॥१४॥
विदुर उवाच
छनः मंशयो महा तव सूक्तासिना विभो । उभयत्रापि भगवन् मनो मे सम्प्रधावति ॥१५॥
ध्वेतद् च्याहतं विद्वानात्ममायायन हरेः । आभात्यपाथै निर्मूले विश्वमूलन यहिः ॥१६॥
५ मूदतमो लोके यश्च जुद्धः परं गतः । तात्रुमौ मुखमेधेते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ॥१७॥
भावें विनिश्वित्य प्रतीतस्यापि नात्मनः । ता चापि युप्मचरणसेवयाहं पराणुदे ॥१८॥
सेवफा भावतः कूटसस्य मधुदिषः । रतिरामो भवेत् तीवः पादयोमन्नावः ॥१९॥
रापा पल्पतपसः सेवा चैकुण्ठवर्मसु । यत्रोपगीयते नित्यं देवदेवो जनार्दनः ॥२०॥
वाने मददादीनि भूविकाराण्यनुनमात् । तेभ्यो विराजमुद्धृत्य तमनुप्राविशद् विभुः ॥२१॥
माहुरायं पुरुपं सहस्राभ्यूरबाहुकम् । यत्र विश्व इमे लोकाः सविकास समासते ॥२२॥
स्मिन् दशविधः प्राणःन्द्रियान्दियस्त्रिात् । लयेरितो यतो वास्तदिभूतीर्वदस्व नः ॥२३॥
प्र पुत्रेध पौत्रेम नतृभिः सह गोत्रजैः । प्रजा विचित्राकृतय आसन याभिरिदं ततम् ॥२४॥
जापतीनाम पतिश्चक्ल्पे कान् प्रजापतीन् । सर्गीधैवानुसोच मनून मन्वन्तराधिपान् ॥२५॥
एतेषामपि वंशाध पंशानुचरितानि च । उपपंधश्च ये लोका भूमेमिंत्रात्मजासते ॥२६॥
तेषां संस्था प्रमाणं च भूलोकस्य च वर्णय । तिर्यमानुपदेवाना सरीसपपतत्त्रिणाम् ।
पद नः सर्गसंव्यूह गार्भस्वेदद्विजोडिदाम् ॥२७॥
गुणावतारैर्विश्वस्य सर्गस्थित्यप्ययाभयम् । सुजतः श्रीनिवासस्य न्यावश्लोदारविक्रमम् ।।२८||
वर्णाश्रमविभागांध रूपशीलस्वभावतः । ऋषीणां जन्मकर्मादिवेदस्य रविकर्षणम् ॥२९॥
यशस्य च वितानानि योगस्य च पयः प्रभो । नैष्कर्म्यश्य च सांख्यस्य सन्त्र वा भगवत्स्मृतम् ३०
বায়েয प्रतिलोमनिवेशनम् । जीवस्य गतयो याच पावतोगुणकर्मजाः ॥३१॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधतः । वार्ताया दण्डनीतेश्च श्रुतस्य च विधि पृथक् ॥३२॥
भावसच विधि ब्रामन् पितृणां सर्यमेव च । मदनरात्रताराणा कालावयवमंस्थितिम् ॥२३॥
दानस्य तपसो पानि यथेष्टापूर्तयोः फलम् । प्रवासस्थस्य यो धर्मो यश्च पुंस उतापदि ॥३४||
येन या भगवास्तुध्येद् धर्म योनिर्जनार्दनः । सम्प्रसीदति था येसमेतदात्याहि वानर ॥३५॥
अनुबतानां विम्याणां पुत्राणां च दिजोचम | अनाप्रमश अयुर्मुरखो दीनवत्सलाः ॥३६॥
तत्त्वाना मगर्वस्वेश कविधा प्रतिसंक्रमः । य क उपरासीरन् क उ स्विदनुशेरते ॥२७॥
पुरुषस्य च संसान स्वरूप का परस्य च । शनं च नैगमं यत्तदुरुशिष्यायोजनम् ॥३८॥
निमित्तानि च तस्ये मोनान्यनपरिभिः। स्वतो जानं कुतः पुंसां मतिराग्यमेव वा ॥९॥

·भीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः एदान मै पृथ्वः प्रभान हरेः कर्मविवित्सया । एहि मेशस्य मित्रत्वादजया नष्टचक्षु ! ग येशप पाम तपो दानानि चानप । जीपमयप्रदानस्य न कुरिन् कलामी ॥४११ श्रीगुक उधाच त्यमापुराणकररः कुरुमधानेन मुनिप्रधानः। पादारों ममोदितस्तं प्रहमानिया ॥२ सीमागको महापुराणे पारममा सदिनाय नुतीय सामोऽध्यायः ॥ * ॥ अथाष्टमोऽध्यायः मगरलयाचा मैत्रेय उयाच मेवनीवी बन पुरुवंशो पोकपाटो भगवत्प्रधानः । बानि कोनिमाया पदं पर नूतनयम्भीरणम ||१|| मोना समुषार दुल महालानां रिमा तप । परे भागवत पुराणं पर मार भगारियः ॥२॥ अभीनयां भगवन्नमागं मागं देवमकुण्टगतम | FFARATRAपरम्ण कुमार मुग्ला मनोन्याप्छन् ||३|| मोर nिt या मतान्तं 4 सामुदाभिषमाम्नन्ति। समोसमीपमापन शिवधीदवार " मानुरामा मारामाननयोग्यानम । प. पदम्या: मोम नागिन नादनदरमगाम्बालादेना पानि नामाः। farmनोरमानापन न मानिसमभाना देना सम्बन गया after माल सागर Kat * म.को कुनामशन!

·citor सरसा। जलप बामे स.. प: स्पा मन म । Treateritra ॥१३॥ मा Hintiremind न बानुगंभ Re Pinter tun .प. मंत्र मrt from: मि शन'Mri माउस fre: artite पान। म्मिन् गाय बेदम मिरपुर लिमोर॥ - सम्भोगसNिii ममः। परिशमन् l रिमारिनु मानि॥१॥ नगर पुगालनमापपूर्ण गरि IRI शेच्या मानमरदियः ।।१।। . शारदमागर युती सम्मानमा । शिEET पर परम भाग 1 १८॥ पीय नाम्नानाभिरबमारिका। नागमनमानानानामि मिनमरिन्दताः ॥ १९॥ नमit frg मार्ग विपिनमा गुमानिमिः । सो दमाश मरमीरयाणा परिशिणीपापुरमय तिः ॥२०॥ सनिामनिरपनामः मधिदमानार पुनः मयः । नियमवितो म्पदाम्टममाधिोगः ॥२१॥ बान मोर पुलापुभिप्रायोगेन विज्दयोधः । नन्दपेनमारमान्यताश्यत यन पूर्वम् ॥ २२॥ मृणालगोरायतरमोगपत ई पुरुष दादानम्। লোগেণিকালযাত্রার ॥२२॥ प्रेश शिरतोटा सभ्यामनौवेरुरुस्तममूर्भः । रजोदपारोपिमोमनम्यानमुजी घेणुमुमानिगरः ।। २४ ॥

·वत्स १२८ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अभ्यायः १ आयामतो विस्तरतः स्वमानदेन लोकत्रयसंग्रहेण । विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाभितपदेहम् ॥ २२॥ पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गरम्पर्चतां कामदुपादिपरन् । प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दुमयूसमिनाङ्गुलिचारपत्रम् ॥ २६ ॥ मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डिनेन । गोणायितेनाधरबिम्बमासा प्रत्यईयन्तं सुनसेन मुभ्वा ॥ २७ ॥ कदम्पकिजल्कपिशङ्गवासमा स्वलकृतं मेखलया नितम्बे । हारेण चानन्तघनेन श्रीवत्सवःस्थलबालभेन ॥२८॥ परायकेयूरमणिप्रवेकपर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् अव्यक्तमूलं भुवनाधिपेन्द्रमहीन्द्रमोगैरधिवीतवल्यम् ॥२९॥ चराचरोको भगवन्महीप्रमदीन्द्रबन्धु सलिलोपगूढम् । किरीटमाझ्यादरण्यशृङ्गमाविर्मवत्कौस्तुभरत्नगर्मम् निवीतमाम्नायमधुवतश्रिया स्वकीर्तिमय्या बनमालया हरिम् । सूर्येन्दुवाय्यग्न्यगर्म त्रिधामभिः परिक्रमत्यापनिकैर्दुरासदम् ॥ ३१ ॥ ताव सन्नामिसरःसरोजमात्मानमम्मः श्वसन वियच। ददर्श देवो जगतो विधाता नातः परं लोकविसर्गदृष्टिः ॥३२॥ म कर्मबीजं रजमापरक्तः प्रजाः सिसशनियदेव दृष्ट्वा । अग्नौद् विमर्गाभिमुखतमीडयमव्यक्तवर्मन्यमिवेशितात्मा ॥३३॥ इति मोमहागड़ो महापुराने पारमहंस्या संहितायो तृतीयम्कन्धे मटमोऽध्यायः ॥८ अथ नवमोऽध्यायः ग्रह्मोयाच सातोऽमि मेश्य मुचिरागनु देहमान न यते मगवतो गतिरित्यपदन् । नान्यत्वदस्ति भगवषि तन युदं मायागुणम्पतिकरावदुर्विभाति ॥ १॥ यदेतदवोधरमोदयेन शनिवृत्ततमः यादो म्हीवमवतार नकदी परामिासमवनादहमाविरामन् ॥ २॥ परं पद्रतः मरूम्मानन्दमात्रमविष्यविभाः। पमा विमानमेवमामन् भूतेन्द्रियाममदन उभिप्रेमि ॥१॥ र भुवननस मालार पाने मन. दलित उमानान नमो भगवतेन्ट्राम पं पोलादी नरकग्मिरमन BF सदनुहार परम

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ९
ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धं जिग्रन्ति कर्णविवरैः श्रुतिवातनीतम् ।
भक्त्या गृहीतचरणः परया च तेषां नापैषि नाय हृदयाम्बुधहास्वपुंसाम् ।।५।।
तावद्भयं द्रविणगेहसुहनिमित्तं शोकः स्पृहा परिभवो विपुलश्च लोभः ।
तावन्ममेत्यसदवग्रह आतिमूलं यावन तेऽद्धिमभयं प्रवृणीत लोकः ॥ ६॥
देवेन ते इतधियो भवतः प्रसङ्गात्सर्वाशमोपशमनाद् विमुखेन्द्रिया ये ।
कुर्वन्ति काममुखलेशलवाय दीना लोमामिभूतमनसोऽकुशलानि शश्वत् ॥७॥
शुत्तत्रिधातुभिरिमा मुहुरर्घमानाः शीतोष्णवातवरितरेतराच।
कामानिनाव्युत रूपा च सुदुर्भरेण सम्पश्यतो मन उस्क्रम सोदते मे ॥ ८॥
यावत्पृथक्त्वमिदमात्मन इन्द्रियार्थमायायलं भगवतो जन ईश पश्येत् ।
तावन संपतिरसो प्रतिसक्रमेत व्यर्यापि दुःखनिवई वहती क्रियार्या ॥ ९॥
अयाहतात करणा निशि निःशयाना नानामनोरथधिया क्षणभमनिद्राः ।
देवाहतार्यरचना ऋषयोऽपि देव युष्मप्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति ।।१०।।
त्वं भावयोगपरिभावितहृत्सरोज आस्से श्रुतेक्षितपयो ननु नाप पुंसाम् ।
यद् यदिया त उरुगाय विमावरन्ति तत्तदपुः प्रणयसे सदनुग्रहाय ॥११॥
नातिप्रसीदति तथोपचितोपचारराराधित: सुरगणैर्हदि बद्धकामः।
यत्सर्वभूतदययासदलम्पयेको नानाजनेश्ववहितः सुहृदन्तरात्मा ॥१२॥
पुंसामतो विविधकर्मभिरषराद्यैदानन चोग्रतपसा तचर्यया च ।
आराधनं भगवतस्तव सकियार्थों धर्मोऽर्पितः कर्हिचिद्धियते न यत्र ॥१३॥
शवस्वरूपमहसैव निपीतभेदमोहाय बोधधिषणाय
नमः परसै।
विश्वोमवस्थितिलये निमित्तलीलारासाय ते नम इदं चक्रमेश्वराय ॥१४॥
यस्यावतारगुणकर्मविडम्बनानि नामानि येऽसुविगमे विवशा गृणन्ति ।
ते नेकजन्मशमलं सहसैव हिवा संपानपातमृतं तमहं प्रपद्ये ॥१५॥
यो वा अहं च गिरिशच विभुः स्वयं च स्थित्युद्भवपलयहेतब आत्ममूलम् ।
भिवा त्रिपाद्वृद्ध एक उत्प्ररोहस्तस्मै नमो भगवते भुवनगुमाय ॥१६॥
लोको विकर्मनिरतः कुशले प्रमचः कर्मव्ययं त्वदुदिते भवदचने स्वे ।
यस्तावदस्य बलवानिह जीवितायो सद्यदिछनत्यानिमिषाय नमोऽरतु तस्मै ॥१७॥
पसाद विभेम्यहमरि दिपराधिष्ण्यमभ्यासितः सकललोकनमस्कृतं यत्।
सेपे तो बहुसकोऽवसमसमानतस्मै नमो भगवतेविमलाय तुम्पम् ॥१८॥

·द्वितीयस्त्वहमो यत्र खरोऽश्वोऽश्वतरो गौरः शरमश्चमरी तथा । एते चैकराफा:क्षतःशृणु पञ्चनखान् परनारस श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ११ द्रव्यशानक्रियोदयः । भूतसर्गस्तृतीयस्तु तन्मात्रोद्रव्यशक्तिमान् ॥१५॥ चतुर्थ ऐन्द्रियः सर्गो यस्तु ज्ञानक्रियामकः । वैकारिको देवसर्गः पञ्चमो यन्मयं मनः ॥१६॥ पठस्तु तमसः सर्गो यस्त्वबुद्धिकृतः प्रमो । पडिमे प्राकृताः सर्गा वैकवानरि मे पृणु ॥११ रजोमाजो भगवतो लीलेयं हरिमेघसः । सप्तमो मुख्यसर्गस्तु षड्विस्तस्युषां चयः॥१८॥ वनस्पत्योषधिलतात्वक्सारा वीरुधो द्रुमाः । उत्स्रोतसस्तममाया अन्तःसर्या विशेषिणः ॥१९॥ तिरश्वामटमः सर्गः सोऽष्टाविंशदियो मतः । अविदो भूरितमसो प्राणशा हृद्यवेदिनः ॥२०॥ गौरजो महिषः कृष्णः सूकरो गवयो करुः । विशफाः पशवश्चमे अविस्ष्ट्रय सत्तम ॥२१॥ श्वा सुगालो वृको व्याघ्रो माजारः रायमठको । सिंहः कपिर्गजः कूर्मो गोधा चमारादयः ॥२३॥ करवटदयेनमासभल्लूकबर्हिणः । समारसचक्राहकाकोलूकादयः खगाः ॥२४॥ अस्तिोतमु नवमः इत्तरेकविधो नृणाम् । रजोऽधिकाः कर्मपरा दुःखे च मुखमानिनः ॥२५॥ वैकृतात्रय एवैते देवसर्गम्य सत्तम । वैकारिकस्नु यः प्रोकः कौमारत्मयात्मक ॥२ देवसर्गश्चाष्टविधो विबुधाः पितरोऽसुराः । गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा यक्षरशांसि चारणाः ॥२७ भूतप्रेतरियाचाच विद्याघ्राः किन्नरादयः । दशैते विदुराख्याताः सर्गास्ते विधसमानाः॥२८॥ अतः परं प्रवश्यामि पंद्यान्मन्वन्तराणि च । एवं रजाप्लुतः सष्टा कल्पादिध्यात्मभूरिः । सृजत्यमोघमङ्कल्स आत्मैवात्मानमात्मना ॥ २९॥ पति मीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्था संदिताया दृतीयस्कन्धे दशमोऽध्यायः ॥१०॥ अर्थकादशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच चरमः सदिरोरापामनेकोऽसंयुतः मदा। परमाणुः स विशेयो नृणामेक्यभ्रमौ यवः ॥१॥ सत एव पदार्यस्य स्वस्पावस्थितस्य यत् । कैवल्यं परममहानविशेषो निरन्तरः ॥ एवं काटोऽप्यनुमितः सौम्येस्सोस्य च मधमा मस्सानमुक्या मगवानध्यको पलमुग विभुः स कालः परमाणु यो मुरले परमाणुताम् । मतोऽविशेषमुग पालुम कालः परमो महान् । अगुः परमाणू स्यात्रमरेणुनयः स्मृतः । जालारस्वगतः समेवानुरतनगात् ।। अमरमुनि मुहले या अमःमत्रुटिः स्मृतः । शतमागन्तु वेषः स्यानिमियटका स्मृतः । .निमाविष्टको हेय आम्नावर या प विदुःकाल तादाम पनि समामाता दय पञ्च च नातिका महतः प्रा पाठमः सा था दान ।। चर्मपतुरः । मान्छि पायाला मन्यांनामाना उभे पनि म माला"

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ११
तयोः समुच्चयो मासः पितणां तदहर्निशम् । दो तातुः षडयनं दक्षिणं चोत्तरं दिवि ॥१९॥
अपने चाइनी प्राहुर्वत्सरो द्वादश स्मृतः । संवत्सररावं नणां परमायुर्निरूपितम् ||१२||
ग्रहताराचक्रस्थाः परमावादिना जगत् । संवत्सरावसानेन पर्येत्यनिमियो विभुः ॥१३॥
संवत्सरः परिवत्सर इडावत्सर एव च । अनुवत्सरो वत्सरश्च विदुरै प्रभाष्यते ॥१४॥
या सज्यक्तिमुरुधोच्छ्वसयन् स्वशक्त्या पुंसोऽभ्रमाय दिवि धावति भूतभेदः ।
कालाल्यया गुणमयं क्रतुभिर्वितन्वंतस्मै पलिं
वत्सरपञ्चकाय ॥१५॥
विदुर उवाच
तिदेवमनुष्याणामायुः परमिदं स्मृतम् । परेषां गतिमाचक्ष्व येस्युः कल्पाद् बहिर्विदः ।१६।
(गवान् वेद कालस्य गतिं भगवतो ननु । विश्व विचक्षते धीरा योगराद्धन चक्षुषा ॥१७॥
मैत्रेय उवाच
तं प्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । दिव्यैदशभिर्वः सावधानं निरूपितम् ॥१८॥
वत्वारि त्रीणि दे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम् । संख्यातानिसहस्राणि दिगुणानि शतानि च ॥१९॥
भ्यांगयोरन्तरेण यः कालः शतसंख्ययोः । तमेवाहुर्युगे तज्शा यत्र धर्मो विधीयते ॥२०॥
धर्मश्वसुष्पान्मनुजान् कृते समनुवर्तते । स एवान्येष्वधर्मेण व्येति पादेन वर्धता ॥२९॥
त्रिलोया युगमाइसं बहिराब्रह्मणो दिनम् । तावत्येव निशा तात यनिमीलति विश्वसूक् ।।२२।।
निशावसान आरधो लोककल्पोऽनुवर्तते । यावद्दिनं भावतो भन्न् भुजैश्चतुर्दश ॥२३॥
त्वं स्वं कामनुक्ते साधिका खेकसप्ततिम् । मन्वन्तरेषु मनवस्तदंश्या ऋषयः सुराः ।
भवन्ति चैव युगपत्सुरेयाश्रानु ये च तान् ॥२४॥
एष देनन्दिनः सर्गो ब्राह्मस्त्रैलोक्यवर्तनः । तियंपितृदेवानां संभवो यत्र कर्मभिः ॥२५॥
मन्वन्तरेषु भगवान् विभ्रत्सत्त्वं स्वमूर्तिभिः । मन्वादिमिरिदं विश्वमव युदितगैरुषः ॥२६॥
तमोमात्रामुपादाय प्रतिसंरुद्धविक्रमः | कालेनानुगताशेष आस्ते तूणी दिनात्यये ॥२७॥
तमेवान्वपिधीयन्ते लोका भादयस्त्रयः । निशायामनुवृत्तायां निर्मुक्त राशियास्करम् ॥२८॥
त्रिलोक्यो दह्यमानायां शत्या सणाग्निना । पान्यूप्मणामहलोंकारनं भृग्वादयोऽदिताः१२९
तापस्त्रिभुवन सद्या कल्पान्तपितमिन्धवः । प्यावयन्त्युत्कशापचण्डवातेरितोमयः ॥३०॥
अन्तःस तस्मिन् सलिल आस्तेऽनन्तासनो हरिः। योगनिद्रानिमीलाक्षः स्तूयमानो जनालयेः॥३॥
एवंविधरहोरात्रेः कालगत्योपलशितैः । अपवितमिवास्यापि परमायुयायतम् ॥३२॥
यदर्घमायुपस्तस्य परार्धमभिधीयते । पूर्वः पराोमकान्तो परयेऽद्य प्रवर्तते ॥३३॥
पूर्वस्यादौ परार्धस्य बाझो नाम महानभूत् । कसो यत्राभवब्रह्मा शन्दप्रक्षेवि यं विदुः ॥३४॥
तस्यैव चान्ते कल्लोऽभूयं पाप्रमभिवक्षते । यद्धरेनाभिसरस आसीलोफसरोरन् ॥३॥

·पर ज्योतिर्मगवन्तमधोत्रम् । सर्वभूतगुहावाममञ्जमा विन्दते पुमान् ॥१९॥ व्रह्म यदरोदी: सुरश्रेष्ठ सोदेग इव बालकः । तवस्त्यामभिधास्यन्ति नामारुद्राविमजाः मन्युर्मनुमहिनसो महावि तचजः । उग्ररेता मवः कालो वामदेवो धृतवता ॥२ गृहाणतानि नामानि स्थानानि च सयोषणः । एमिासुब मजायचीः प्रजानामनियपतिःum इत्यादिष्टः स गुरुणा भगवान्नीललोहितः । सत्वाकृतिस्वभावेन समत्मिसमाः प्रजाः ॥१५ कद्राणां रुद्रसटानां समन्ताद् नसतां जगत् । नियाम्पसंख्यशो यूपान् प्रजाविरत 1 अहं प्रजामिः सयाभिरीशीभिः सुरोत्तम 1 मया सह दहन्तीमिर्दिशचभुभिल्वः ॥१ तर आति मद्रं ते सर्वभूतमुखावहम् । तासैव यथापूर्व सश विश्वमिदं भवान् ॥१८॥ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १२ अयं तु कथितः कस्यो द्वितीयस्यापि भारत | वाराह इति विख्याती यत्रामीत्सूकरो हरेः ॥३६ कालोऽयं द्विपराधांख्यो निमेष उपनयते । अव्याकृतस्यानन्तस्य अनादेर्जगदात्मनः ॥३३ कालोऽयं परमाण्यादिदिपराधन्ति ईश्वरः । नैवेचितुं प्रमुम्न ईश्वरो धाममानिनान् ॥२८॥ विकारैः सहितो युक्तविशेषादिमिरावृतः । आग्डकोशो वहिरयं पञ्चायतोटिविस्तृतः ॥३९॥ दशोत्तराधिकर्यत्र प्रविष्टः परमाणुवत् । लश्यतेऽन्तर्गताधान्ये कोटिशोहरहराय: तदाहुरक्षरं सर्वकारणकारणम् । विष्णोधांम परं साक्षात्पुरुषस्य महामनः ।। इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्यों संहितायां तृतीयसन्धे एकादशोऽध्यायः ॥ ११॥ अथ द्वादशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच इति ते वर्णितः क्षत्तः कालाख्यः परमात्मनः । महिमा वेदगोऽय यथालाशीनिशेध मे ॥१॥ ससर्जाग्रेऽन्यतामिलमय वामिसमादिकृत् । महामोरं च मोहं च तमनाशनचयः ॥२॥ दृष्ट्वा पापीयसी सृष्टिं नात्मानं बहमन्यत । भगवद्ध्यानपूतेन मनमान्यो ततोऽसजन् ॥ ३॥ सनकं च सनन्दं च सनातनमयात्मभूः । सनत्कुमारं च मुनीनिफियानरेदसः ॥४॥ तान् यभाषे स्वभूः पुत्रान् मजाः सुजत पुत्रकाः। तनच्छन्मोशधर्माणो वासुदेवपरायणाः ॥५॥ सोऽवव्यातः सुतैरेवं प्रत्याख्यातानुशासनः । क्रोधं दुर्विषह जात नियन्तुमुपचक्रमे ॥१ धिया निगृह्यमाणोऽपि भ्रुवोर्मध्यात्यजापतेः । सद्योऽजायत तन्मन्युःकुमारोनीललोहितः ॥३॥ स वै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान् भवः । नामानि कुरु मेघावः सानानि च जगद्गुरो! ८॥ इति तस्य वचः पामो भगवान् परिपालयन् । अभ्यधाभद्रयावाचा मारोदीखकरोमि ।। ९ हृदिन्द्रियाण्यसुर्योम वायुरनिर्जलं मही । सूर्यचन्द्रस्तपौव स्थानान्यो कृतानि मे ॥११॥ पीत्तिस्यनोमा च नियुत्सपिरिणाम्बिका । इरावती सुधादीशा रुद्राण्यो रुद्रवे स्त्रियः १५ तामव ·श्रीमद्भागवते नृतीयस्कन्धे अध्यायः १२ मैत्रेय उपाय एचमात्मभुवादिष्टः परिक्रम्य गिरा पतिम् । सदमित्यमुमामन्य विरेश तपमे यनम् ॥२०॥ अयाभिध्यायतः सर्ग दश पुत्राः प्राज्ञिरे । भगवन्यक्तियुक्तस्य लोकसन्तानहेतवः ॥२१॥ मरीचिरहिरमो पुलस्त्यः पुलमा कनुः । मगुमिठो दश दशमस्ता नारदः ॥२२॥ उमझानारदो जज्ञे दशोठाम्वयम्भुवः 1 माणा वसिय सातो भृगुस्त्वचि कराक्रतुः।२। पुष्टदो नाभितो जो पुलस्त्यः कर्णयोपिः अग्निरा मुखतोऽमणोऽत्रिमरीचिमनमोऽमवत् २४ धर्मः स्तनाद्दशिणतो यत्र नारायणः स्वयम् । अधर्मः पृथ्तो यस्मान्मृत्युलोकमपकरः ॥२५॥ हदि कामो भ्रवः क्रोधोलोमयाघरदच्छदात् । आस्रादासिन्धवो मेदानिश्छतिः पायोरपाश्रयः२६ अयायाः कर्दमो जशे देवहूत्याः पतिः प्रभुः । मनमो देहतधेदं जशे विश्वकृतो जगत् ॥२७॥ पाचं दुहितरे तन्धी स्वयम्भूईरती मनः । मकामांचकमे धत्तः सकाम इति नः श्रुतम् ॥२८॥ जमधमें कृतमति विलोक्य तिरं सुताः । मरीचिमुख्या मुनयो विश्रम्मात्प्रत्ययोधयन् ॥२९॥ नेतत्पूर्वैः कृतं त्वद्य न करिप्यन्ति चापरे । यत्वं दुहितरं गच्छेरनिगृह्मान प्रमुः ॥३०॥ तेजीयसामपि घेतन मुश्लोक्यं जगद्गुरो । यदवृतमनुतिष्ठन् चे लोका क्षेमाय कल्पते ॥३१॥ तस्मै नमो भगवते य इदं स्पेन रोचिग । आत्मरथं व्यञ्जयामास स धर्म पातुमईति ॥३२॥ स हत्यं गणतः पुत्रान् पुरो दृष्ट्वा प्रजापनीन् । प्रजापतिपतिस्तन्वं तत्याज प्रीडितस्तदा । तां दिशो जगहुधोरां नीदार मन्दुिस्तमः ।। ३३ ।। कदाचिद् ध्यायतः स्रष्टुर्वेदा आसंश्चतुर्मुखात् । कथं नश्याम्यहं लोकान् समवेतान् यथा पुरा||३४॥ चातुहशत्र कर्मतन्त्रमुपवेदनयः सह । धर्मस्य पादाश्चत्यारस्तथैवाश्रमवृत्तयः ॥३५॥ विदुर उवाच सवै विश्वसृजामीयो वेदादीन मुखतोऽसृजत् । यद्मद् येनासजदेवस्तन्मे हि तपोधन॥३६॥ मैत्रेय उवाच ऋषःसामाधाख्यान् वेदान् पूर्यादिमिर्मुखः। शमियां स्तुतिस्तोमं प्रायश्चित्तं ध्यधाक्रमात आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्व वेदमात्मनः । स्थापत्यं चासजवेदं क्रमापूर्वादिमिर्मुखे।९।३८॥ इतिहासपुराणानि पञ्चम वेदमीश्वरः । मध्य एव वस्त्रेभ्यः ससृजे सर्वदर्शनः ॥३९॥ पोहयुक्यो पूर्ववस्त्रात्पुरीप्यग्निष्टुतावथ । आतोर्यामातिरात्रौ च वाजपेयं सगोसवम् ॥४०॥ विद्या दानं तपः सत्यं धर्मस्येति पदानि च | आभमांश्च यथासंख्यमस्जत्सह वृत्तिमिः ॥४॥ सावित्रं प्राजापत्यं च ब्राझं चाप बृहत्तथा । वात्ता सञ्चयशालीनशिलोञ्छ इति वे गहे ॥४२॥ वैखानसा चालखिल्यौदुम्बराः फेनपा वने । न्यास कुटीचकः पूर्व यहोदो हंसनिष्क्रियो ||४|| आन्वीक्षिकी यी बातो दण्डनीतिस्तथैव च । एवं व्याहतपचासन् प्रणवो बस्य दद्दनः ||४||

·भीमद्भागवते तवीपरकायायः ११
तस्यौरिणगासीहोमभ्यो गायत्रीच त्वचोविमोः। त्रिष्टुम्मांमारस्नुढोग्नुजगत्यरमा प्रदेश
मनायाः पतिरुत्पना वादी मागोमवत् । ससस्समायः स्वरोदेर उदाहतः ॥४॥
उप्माणमिन्द्रियान्याहुरन्तःस्या परमात्मनः । स्वराः सप्त रिहारेण मन्तिम प्रजापते: nest
चन्दनमात्मनस्तस्य व्यकाम्पत्तात्मनः परः । ब्रमावमावि विवो नानाथम्युग्रहित 43
ततोऽपरामुपादाप स सगांय मनो दधे । ऋषीगां रिवीपांगारि सर्गमविस्तृतम् ।
गत्वा तद्धृदये भूयचिन्तयामास औरव । अहो अगुतमेतन्मे व्यापृतस्यापि नित्यदा ॥२॥
न धन्ते प्रजा नूनं देवमत्र विघातकम् । एवं युक्तातस्तस्य देवं चावैतस्तदा ॥५१३
कस्य रूपमभूद् देधा यत्कायममिचश्ते । ताभ्यां रूपविभागाम्यां मिथुनं समान ॥५२
यस्त तत्र पुमान् सोऽभून्मनुः स्वायम्भुवः स्वराट् । स्त्री पाऽऽसीस्वरूपाख्या मंदिपस महात्मनः।
तदा मियुनधर्मेण प्रजा ह्येषाम्बभूविरे । स चारि शतरूपायां पञ्चापत्यान्यजीजनत् ॥५४॥
प्रियवतोचानादौ विसः कन्याध भारत । आविर्देवहुविध प्रसूतिरिति सचम ॥२५॥
भाकृति रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मभ्यमाम् । दक्षायादापतिं च यत आपूरितं जगत् ॥१६॥
इति मीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या सरितायां तृतीयस्कन्धे दोऽध्यायः ॥ १३ ॥
अथ प्रयोदशोऽध्यायः
धीशुक उवाच
निशम्य वाचं वदतो मुनेः पुण्यतमा नृप । भ्यः पान्छ कौरव्यो वासुदेवपाहतः ॥१॥
विदुर उवाच
वै स्वायम्भुवः सम्राट् प्रियः पुत्रः स्वयम्भुवः । प्रतिलम्प प्रियां पनी कि चकार ततो मुने ॥२॥
चरितं तस्य राजरादिराजस्य सत्तम । हि मे भयानाय विश्वक्सेनाधयो सौ ॥३॥
श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्चासा सूरिभिरीडितोऽर्थः ।
यचद्गुणानुवर्ण मुकुन्दपादारविन्द
हृदयेषु
नीशुक उवाच
इति वार्ण विदुरं विनीत सहसशीणधरणोरधानम् ।
प्रहष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो
येशान ||४॥
मुनिरम्पचष्ट ।। ५ ॥
मैत्रेय उवाच
यदा स्वभार्यया साकं बातः स्वायम्भुवो मनुः । प्राञ्जलिः प्रणतभेदं वेदगर्भमभारत ॥
स्वमेकः सर्वभूतानां जन्मकद वृत्तिदः पिता । अयापिनःप्रजानां ते भूया केन याम॥1
वधेिहि नमस्तुभ्यं कर्मस्खोव्यात्मशतिषु । यत्कृत्ये यो विश्वगमुत्र च भवेद् गतिः ॥ ८॥

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्याय: १३ ब्रह्मोवाच प्रीतस्सुम्यमदं तात स्वस्ति स्तादां क्षितीवर । यन्नियंलीकेन हृदाशाधि मेत्यात्मनार्पितम् ॥ ९॥ एतावत्यात्मवीर कार्या झपचितिगुरौ । शक्त्याप्रमगुह्येत सादरं गतमत्सरैः ॥१०॥ स त्वमस्यामपत्यानि सदृशान्यात्मनो गुणेः । उत्पाद्य शास धर्मेण गा यः पुरुषं यज ॥११॥ परं भूषणं मह्यं स्यात्मजारश्या नृप । भगवास्ते प्रजामईपीकेशोऽनुतुप्यति ॥१२॥ येषां न हो भगवान् यशलिलो जनार्दनः । तेषां श्रमोहपार्थाय यदात्मा नाहतः स्वयम् ||१३|| मनुरुवाच आदेशेऽहं भगवतो क्यामीवसूदन । स्थानं विहानुजानीहि प्रजानो मम च प्रभो ॥१४॥ यदोक: सर्वसत्वानां मही मसा महाम्मसि । अस्या उदरणे यशो देव देव्या विधीयताम् ॥१५॥ मैत्रेय उवाच - है । परमेष्ठी स्वपा मध्ये तथा सभामवेश्य गाम् । कयमेनां समुन्नेष्य इति दध्यो चिया चिरम् ॥१६॥ सुजतो मे शितिर्वामिलाम्यमाना रसांगता । अथात्र किमनुष्ठेयमस्माभिः सर्गयोजितः । यस्याएं हदयादासं सांसो विदधातु मे ॥१७॥ इत्यभिध्यायतो नासादिवरात्सहसानप | बराहतोको निरगादपरिमाणकः ॥१८॥ तस्यामिपश्यतः खस्थः क्षणेन किल मारत । गजमात्रः प्रवृधे तदमृतमभूत्महत् ॥१९॥ मरीचिप्रमुखं विप्रः कुमारै मनुना सह । दृष्ट्वा तत्सोकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ॥२०॥ किमेतत्सोकरल्या सर्व दिव्यमवसितम् । अहो पताधयमिदं नासाया मे विनिःइतम् ।।२९॥ रोशियमात्रः क्षणाद्ण्दशिलासमः । अपि स्विद्भगवानेष यो मे खेदयन्मनः ॥२२॥ इति मीमांसवस्तस्य ब्रह्मणः सह स्नुभिः। मगवान् यापुरुषो जगजर्जागेन्द्रसनिमः ॥२२॥ नमा हर्षयामास इरिस्वाम दिजोत्तमान् । स्वर्जितेन ककुमः प्रतिवनयता विभुः ॥२४॥ निशम्य ते धरित स्वखेदयिष्णु मायामयस्करस्य । अनसारःसत्यनिवासिनस्ते विभिः पविनयोऽरणन् म ॥ २५ ॥ देषां सतां वेदवितानमूर्विसावधात्मिगुणानुवादम् । पिनप भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीये जलनाविध ॥२६॥ । उदिप्तवाला सचरः कटोर सटा विधुन्वन् खररोमसत्वा । खुराहता: सिदंष्ट्र ईशारमोतिमासे भगवान्महीमः ॥२७॥ मान पृष्याः पदवी पिजियन नगरदेशः स्वयमभ्यरात:। , पराल्लंट्रोपरारम्पानुदय विमान् गणतोऽसिकम् ॥ २८॥ - ·मळ मन्मयोन्मथितेन्द्रिया । जग्राह वामो झवृषलीव गतपा ॥२९॥ भीमद्भागवते तृतीरक अम्मायः १४ दृष्ट्वामिनि पपया पुर्ण यजुषां निन् । निम्सोचत्य आमीनमग्न्यगारे समादितम् ॥ ८ ॥ दितिच्याच एप मां त्वत्कृते विदन् काम आनरासनः । दुनोति दीनां विक्रम्य रम्मामित्र मतनः ॥ ९॥ तद्भवान्दझमानायां सपनीनां समृदिभिः । प्रनावतीनां मद्रं ते मप्पायुक्तामनुप्रदम् ॥१०॥ मर्याप्तोमानानां लोकानाविशते यशः। पतिमवदियो यामां प्रजा ननु जापते ॥११॥ पुरा पिता नो भगवान्दो दुहितवत्सलः । कं वृणीत बरं वत्सा इत्यपृच्छत नःपृथक् ॥१२॥ सविदित्वाऽऽत्मजानां नोभावं सन्तानभावनः। प्रयोदशाददात्तासां पास्ते शीलमनुव्रताः ॥१३॥ अथ मे कुरु कल्याण कामं कसविलोचन । आतोपसर्पणं भूमनमोघं हि महीयसि ||१४॥ इति तां वीर मारीचा कृपणां पहुमारिणीम् । प्रत्याहानुनयन् वाचा प्रदान कामलाम् ॥१५॥ एष तेऽहं विधास्यामि मियं भी यदिच्छसि । तस्याः काम न कुर्यासिद्धिस्वर्गिकी यतः॥१६॥ सर्वाश्रमानुपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान् । व्यसनार्णवमत्येति जलयानैर्यपार्णवम् ॥१७॥ यामाहुरात्मनो बर्धे श्रेयस्कामस्य मानिनि । यस्यां स्वधुरमध्यस्य पुमांधरति विज्वरः ॥१८॥ यामाश्रित्येन्द्रियायतीन्दुर्जयानितराधमः । वयं जयेम हेलामिदस्सन्दुर्गपतिर्यया ॥१९॥ न वयं प्रमवस्तां त्वामनुकतुं गृहेश्वरि । अप्पायुषा वाकास्न्येन ये चान्ये गुणगभवः||२०॥ अयापि काममेतं ते प्रजात्ये करवाण्यलम् । यथा मां नातिवोचन्ति मुहूर्त प्रतितामय ॥२१॥ एषा घोरतमा वेला घोराणां घोरदर्शना । चरन्ति यस्यां भूतानि भूतेशानुवराणि ह ॥२२॥ एतस्यांसाध्वि सन्ध्यायां भगवान् भूतभावनः। परीतो भूतपद्भिवृषेणाटति भूतराट् ॥२३॥ श्मशानचक्रानिलधूलिधूम्रविकीर्णविद्योवजटाकलापः भस्मावगुण्ठामलरुक्मदेहो देवत्रिभिः पश्यति देवरस्ते ॥ २४ ॥ न यस्य लोके वजनः परो वा नात्यादतो नोत कश्चिदिगर्षः । वयं व्रतैर्यधरणापविदामाशास्महेऽजां यत भुकभोगाम् ॥ २५ ॥ यस्यानवद्याचरितं मनीषिणो गृणन्त्यविद्यापटलं बिभित्सवः । निरस्तसाम्यातिशयोऽपि यत्स्वयं पिशाचचर्यामचरद्वतिःसताम् ॥ २५ ॥ इसन्ति यस्याचरितं हि दुर्मगाः स्वात्मन् रतस्याविदुषः समाहितम् । यैर्वस्त्रमाल्याभरणानुलेपनैः वमोजनं स्वात्मतयोपलालितम् ॥ २७ ॥ प्रभादयो यत्कृतठेनुपाला यत्कारणं विश्वमिदं च माया । आशाकरी तस्य पिशाचचयां अहो विभूनश्चरितं विडम्पनम् ॥२८॥ मैत्रेय उवाच

·भीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १४
स विदित्वाथ भार्यायार निर्बन्ध विकर्मणि । नत्वा दिष्टाय रहसि तयायोपविवेश ||३||
अपोपस्पृश्य सलिलं प्राणानापम्य वाग्यतः ध्यायञ्जजाए विरजं बह्म ज्योतिः सनातनम् ॥३१॥
दितिस्तु वीडिता तेन कर्मावद्येन मारत | उपसंगम्य विप्रर्षिमधोमुख्यम्यभाषत ||३२||
दितिरुवाच
मा मे गर्भमिमं ब्रह्मन भूतानामृषमो वधीत् । रुद्रः पतिहि भूतानां यस्याकरयमंहसम् ॥३३॥
नमो रुद्राय महते देवायोमाय मीटरे । शिवाय न्यस्तदण्डाय धृतदण्डाय मन्यवे ॥३४॥
स नः प्रसीदतां भामो भगवानुर्वनुग्रहः । व्याघस्याप्यनुकम्प्याना स्त्रीणां देवः सतीपतिः। ३५
मैत्रेय उवाच
स्वसर्गस्याशिर्ष लोक्यामाशासानां प्रवेपतीम् । निवृत्तसन्ध्यानियमो भार्यामाह प्रजापतिः ॥३६॥
कश्यप उवाच
अप्रायत्यादात्मनस्ते दोषान्मोहूर्तिकादुत । मनिदेशातिचारेण देवानां चातिहेलनात् ॥३७॥
भविष्यतम्तवामदावमटे जाठराधमौ । लोकान् सपालांस्त्रींचण्डि मुहुराकन्दयिभ्यतः १३८
प्राणिनां हन्यमानानां दीनानासकतागसाम् । स्त्रीणा निगृह्यमाणानां कोपितेषु महात्मसु ॥३९॥
तदा विश्वेश्वरः बुद्धो भगवॉलोकमावनः । हनिष्यत्यवतीर्यासौ यथाद्रीन शतपर्वधृक् ॥४०॥
दितिरुवाच
वधं भगवता साक्षात्सुनाभोदारबाहुना । आशासे पुत्रयोर्मा मा दाबामणादिभो ॥४॥
न ब्रह्मदण्डदग्धस्य न भूतभपदस्य च । नारकाश्चानुगृहन्ति यां यां योनिमसौ गतः 11४२||
कश्यप उवाच
कृतयोकानुतापेन सद्यः प्रत्यवमर्शनात् । भगवत्युरुमानाब भवे मप्यपि चादरात् ॥४३॥
पुत्रस्येव तुपुत्राणां भवितेकः सतां मतः । गास्यन्ति यशःशुदभगवद्यराससमाम् ॥४॥
पोगेहेमेष दुर्वर्ण भावयिष्यन्ति साधवः । निरादिभिरात्मानं यच्छीलमनुवर्तितम् ॥४५॥
सत्प्रसादादिदं विश्वं प्रसीदति यदात्मकम् । सवहरभगवान् यस्य तोम्यतेऽनन्यया स्या४६॥
सवै महाभागवतो महात्मा महानुभावो महतां महिष्टः ।
प्रयभक्त्या धनुमाविताशये निवेश्य वैकुण्ठमिमं विहास्थति ॥४७॥
अलम्पटाशीलधये गुणाकरोहरः परदा व्यथितो दुःखितेषु ।
अभूतरावुर्जगतः शोकहर्ता नैदाधिकं दापमिवोडुराजः ॥ell
अन्तहिमामलमजनेत्रं खपूरुषेच्डानुगृहीतरूपम् ।
पौत्रस्तद श्रीललनाललाम श फरकुण्डसमण्डिताननम् ॥४॥

·१४२. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १५ मैत्रेय उवाच' श्रुत्वा मागवतं पौत्रममोदत दिति शम् । पुत्रयोश्च वधं कृष्णाद्विदित्वाऽऽसीन्महामनाः इति श्रीमद्भागवत्रे महापुरागे पारमहंस्यां संहितायो हनीयकन्ये वितिकश्यपसंवादे चतुर्दशोऽध्यायः ॥१॥ अथ पञ्चदशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच देवा ऊचुः प्राजापत्यं तु तत्तेजः परतेजानं दितिः । दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना मुरार्दनात् ॥ १॥ लोके तेन हतालोके लोकपाला हतौजसः न्यवेदयन् विश्वसृजेध्यान्तव्यतिकरं दिशाम्॥ २ ॥ तम एतदिभो येत्य संचिना ययं भृशम् । न खव्यक्तं भगयतः फालेनारपृष्टवर्मनः ॥ ३॥ देवदेव जगद्धातलोकनायशिखामणे । परेपामपरेषां त्वं भूतानामसि मापवित् ॥४॥ नमो विशानवीयर्याय माययेदमुपेयुपे । गृहीतगुणभेदाय नमस्तेऽव्यक्तयोनपे ॥ ५ ॥ ये त्यानन्येन भावेन भावयन्त्यात्ममावनम् । आत्मनि प्रोतभुवनं परं सदसदात्मकम् ॥ ६॥ तेषां सुरकयोगानां जितदयासेन्द्रियात्मनाम् । लब्धयुष्माप्रसादानां न कुतश्चित्परामरः ॥७॥ यस्य वाचामजाःसां गावनन्त्येव यन्त्रिताः । हरन्ति पलिमायत्तास्तस्मै मुख्याय ते नमः॥ ८॥ स त्वं विधत्स्व शंभूमंन्नमसा लुसकर्मणाम् ! अदभ्रदयया दृष्टया आपनानईसीवितम् ॥ ९॥ एष देव दितेर्गर्भ ओन: कायरमर्पितम् । दिशानिमिरयन् सर्वा यतऽभिरिवमि ॥१७॥ म प्रस्य महाबाहो मगवान् शम्दगोचरः । प्रत्यानटात्मभूदेवान् मीणन् चिरया गिरा॥११॥ प्रमोवाच मानमा मे मुन्। युष्मापूर्वजाः सनकादयः । शिवठा लोकाँसो विगतराः ॥१२॥ त एरदा भगवतो याटस्पामष्टात्मनः । ययुष्टनिष्टयं सर्वयोगनमतम् ॥१११ यन्ति यत्र पुरयाः मा कुष्ठमूर्तयः । येऽनिमिदनिमित्तेन धर्मेणाराधान् हरिम् । यत्र चायः पुमनाम्ने मगवान् उम्दगोचरः । मत्वं रिटम विरागांनो मापन : पत्र नरम नाम वन कामदुपटुमैः । मधीभिरधानन्यस्पमित मूर्तिमन् ॥१६५ देनानि मटरना प्ररितानि पत्र गान्ति सोशमशान मः। अन्नईदुविकमन्मधुमान न दिनदियोलान भन्दः ॥ १ भयपनमारमा परापूरमर्दित्तरदरिना पेटारको विरमदानामुम्बहारि हरियाना niket मैत्रेय उवाच ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १५ मन्दारकुन्दकुरवोत्पलचम्पकार्ण पुन्नागनागबकुलाम्धुजपारिजाताः गन्धेऽचिते दुलमिकाभरणेन तस्या यस्सिन्तपः मुमनमो गुहु मानयन्ति ॥१९॥ यसंकुलं हरिपदानतिमात्र दूर्यमारकतहेममयैर्विमानः । येषां वृहत्कटितटाः स्मितमोमिमुख्यः कृष्णात्मना न रज आदधुकरमयाद्यैः ।। २० ॥ श्री रुपिणी कणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरिसद्मनि मुक्तदोस। मेलस्यते स्फटिकमुख्य उपेतहेग्नि सम्मातीय यदनुहोऽन्ययनः ॥२१॥ यापीयु विदुमतटावमलामृतामु प्रेभ्यान्विता निजवने मुलसीमिरीशम् । अम्पर्चती स्वलकमुग्नसमाश्य यात्रमुरेरितं भगवतेल्यमतान यच्छीः ॥ २२ ॥ पन्न बजन्ययभिदो रचनानुवादास्पृश्यन्ति येऽन्यविषयाः कुकथा मतिमीः । यारसु भुता हतभगेमिरात्तसारास्तास्वान् विन्त्यमरणेषु तमासु हन्त ॥ २३ ॥ म्यर्थितामपि च नो गतिं प्रपन्ना शानं च तत्त्वरिषय सधर्म यत्र । माराधनं भगवतो वितरल्यमुप्य सम्मोहिता वितदया पत मायया वे ॥ २४ ॥ यच प्रजन्यनिमिरामभानुवृत्त्या दूरेषमा झुपरि नः स्पृहणीयसीलाः । भमिथः भुररामः कथनानुरागपैक्लप्यनारकलया पुष्टकीकृतामाः ॥२५॥ सादिश्वगुर्वधिकृतं भुवनेकपन्य दिष्पं विचित्रपिधुधाग्न्यविमानयोचिः । आपुः परां मुदमपूर्वमुपेत्य योगमायाबलेन मुनपसदयो विकुण्टम् ॥ २६ ॥ सलिभतीत्य मुना पसनमानाः १: समानत्रयगावय रातमायाम् । देयावत दीवगदी पराभ्यवेयूखुण्डकिटवितो ॥२७॥ मदिरेप.पनमालिकया नितो विन्यस्तयासितमुष्पयामारे। घर भुषा पुटिला रुटनिर्गमा रक्तधणेश मनामममें दधानी ।। २८ ।। दातपोनिरिविशर्मिरतो पूर्णा यथा पुरटवा पाटिका याः। सर्वत्र विषमया मुनयः स्वारपा ये सवरन्यविहता विगताभिण्डाः ॥२९॥ বাধীন বাৱনামঃ মায়াবধ বিমান। थेग पावालयतामतदाणालो तेत्रो किस भगवत्यादिलीलो ॥ ३०॥ हामी मिरस्वनिमिरेतु निषियमानाःबचमा रिह प्रतिदारसम्पाम् । जः मुहमतिमा समानुझेन सदमा त उस्तारः ॥२१॥ मुनय ऊचुः से दिल मगरपरिचोदरमियां निदान: ममाः। सिन् सान्तमा मायामानुको परिमन !

·कदोन गुहां दोनः मित्रानुवर्षियता मदन UML श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अन्यायः १५ न छन्तरं भगवतीह समस्तकुशावात्मानमात्मनि नमो नमसीव धीराः । पश्यन्ति यत्र युवयोः सुरलिङ्गिनोः किं व्युत्पादितं ह्युदरभेदिभयं यतोऽस्य ॥ ३३॥ तदाममुप्य परमस्य विकुण्ठमर्तुः कर्तुं प्रकृष्टमिह धीमहि मन्दधीभ्याम् । लोकानितो मजदमन्तरमावदृष्टया पापीयसत्रय इमे रिपवोऽस्य यत्र ॥३४॥ तेषामितीरितमुमाववधार्य घोरं तं ब्रह्मदण्डमनिवारणमनपूर्णः। सद्यो हरेरनुचराचुरु विभ्यतस्तत्पादग्रहावपततामतिकावरेण ॥१५॥ भूयादघोनि भगवद्भिरकारि दण्डो यो नौ हरेत सुरहेलनमप्यशेषम् । मा योऽनुतापकलया मगवत्स्मृतिप्नो मोहो भवेदिह तु नौ प्रजतोरधोऽधः ॥ ३५॥ एवं तदेव भगवानरविन्दनाभः खानां विबुध्य सदतिक्रममार्यद्वयः । तसिन् ययो परमईसमहामुनीनामन्वेषणीयचरणो चलयन् सहश्रीः ॥ ३७॥ तं त्वागतं प्रतिहतौरयिक स्वपुम्मिस्तेऽचशताविषयं स्वसमाधिमाग्यम् | सधियोय॑जनयोः शिवायुलोलच्युभ्रातात्रयथिकेयरधीकराम्बुम् ॥ ३८॥ कृत्स्नप्रसादमुमुसं स्पृहणीयधाम स्नेहावलोककलया हदि संस्पृशन्तम् । दयामे पृयापुरसि दोभितयाश्रिया स्वरचूडामणिं मुभगयन्तमियात्मधिष्ण्यम् ॥ ३९॥ पीवांशु के पृथुनिम्पिनि विस्फुरन्या कामय्यालिभिर्विस्तया धनमालया च । वस्तुप्रकोश्यलयं विनतासुतांसे विन्यस्तहस्तमितरेण धुनानम-जम् ॥ ४० ॥ विद्युधिन्मकरकुण्डलमडनाइंगण्डस्थलोगसमुखं मणिमकिरीटम्। दोर्दण्पन्डविवरे हरता परायंहारेण कन्धरगतेन च कौसभेन ॥४१॥ अत्रोरसष्टमिति चोस्मितमिन्दिरायाःस्वानां पिया विरचितं बहुमोठवाव्यम् । मद्रं भवस्य भवतां च मनन्तम नमुनिरीश्य नरिमो मुदा ॥४२॥ तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्दविचल्लमिश्रतुस्ससीमकरन्दवायुः। अन्तर्गतः सविवरण पवार देगा मधोममरामपि विचतन्योः ॥४॥ से या अमुष्प बदनामिनामधेशमुनीश्य मुन्दरलाधरकुन्दामन । सम्भाटियः पुनरवेश्य तदीयमभिनन्दं नमागमणिप्रयत्नं निदायुः ॥४॥ पुंगमा पनि मृगामिद योगमायांनास या मते नानानिगमम् । सपुनमनन्यनिरोगतिक कुमाराऊपुर रामदां लं मोऽदेव नोनयनममनन गमः। ममरणन् युनमनोगः ॥n.

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १६
तवां विदाम भगवन् परमात्मतत्वं सस्वेन सम्प्रति रति रचयन्तमेषाम् ।
ततेऽनुतापविदितेहंदभक्तियोगेरुदन्थयो हदि विदुनयो विरागाः ।।१७।।
नात्यन्तिक विगणयन्त्यपि वे प्रसादं किन्यन्यदर्पितमयं ध्रुव उन्नयैस्ते ।
येन त्वदधिधरणा मवतः कयायाः कीर्तन्यतीर्थयशसः कुशला रसज्ञाः ॥४८॥
काम मा सजिननिरयेषु नः साचतोऽलिवद् यदि नु ते पदयो रमेत ।
पाचश्ध नलसिक्दः यदि तेऽद्धिशोमाः पूर्यंत ते गुणगणैर्यदि कर्णरन्धः ॥४९॥
प्रादुभकर्ष पदिदं पुरुहूत रूपं तेनेच निलिमवापुरलं दृशो नः।
तस्मा इदं भगवते नम इद्विषेम पोऽनात्मनां दुरुदयो भगवान् प्रतीतः ॥५०॥
पति श्रीमद्भागको महापुराणे पारमहंस्या संहिता कृतीयस्कम्भे जमविजययोः सनकादि-
शापो नाम पत्रदशोऽध्यायः ॥१५॥
अथ पोडशोऽध्यायः
प्रलोपाच
तणनां तेशं मुनीनां योगधर्मिणाम् । प्रतिनन्ध जगादेदं विकुण्ठनिलयो विभुः ॥ १ ॥
भीमगयानुवाच
सोपार्षदी मां जयो विजय एव च दकृित्य मां यो बनातामविक्रमम् ॥२१॥
बेटोतो दाहो भदौमनुमतेः । स एवानुमतोऽलाभिर्मुनयो देवहेलनात् ॥३॥
: प्रसादयाम्प ना देवं परं मे । सदीत्यात्मकृतं मन्ये यसम्मिरसत्कृताः ॥४॥
मानि च माति लोको मृत्ये कृतागसि सोऽभाधुवादस्तत्कीर्ति इन्ति त्वचमिवामयः॥५॥
यस्थामृतामलपयः भवणावगाह सदा पुनाति जगदा श्वपचाद् विकुण्ठः ।
सोमवद्य उपलब्ध तीर्थक्रातिनिहन्यां स्वामपि यः प्रतिकूलवृत्तिम् ॥६॥
यसेयया चरणामपवित्ररेणुं साधताखिलमल प्रविलन्धशीलम् ।
नीरिक्तमपि मां विजाति यस्याः प्रेक्षालवार्य इतरे नियमान् वन्ति ॥७॥
नाई तपानि यजमानदविर्विताने रच्योतघृतप्लुतमदन हुतमुमुखेन ।
पापणस मुखतभरतोऽनुषास अस्य भयचहितेनिजामेराकः ॥ ८॥
पेगं भिमामशविष्ठयोगमायाविभूतिरमलादभिरजः किरीटेः ।
विमाटोन विगत पदाणाम्भः सयः पुनावि साचन्द्रलष्टामलोकान् ॥९॥
ये मे सन्दुिइतीमंदीरा भूनाम्पसमथरणानि च मेश्वरया।
पन्यपशवरो दिमन्दसान मा पा मम पन्त्यधिदण्डनेनुः ॥१०॥
ये पार शिपिन्ददादा लिमुधोशिवावस्थाः ।
पाण्यानुरागडलवात्मनाद गन्तः सम्योपनियमितरतः ॥११॥

·..वा नयनानन्दभाजनम् । येकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्टं चम्पयंगमम् ॥२॥ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १६ तन्मे स्वमर्तुरवसायमलशमाणौ । युष्मद्व्यतिक्रमगति प्रतिपय सद्यः । भूयो ममान्तिकमितां तदनुग्रहो मे यकल्लतामचिरतो मृतयोर्विवासः ॥ १२ ॥ ब्रह्मोवाच अय तस्योशती देवीकृषिकुल्यां सरस्वतीम् । नाखाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत ।।१३|| सती व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वी गुर्वर्थगहराम् । विगागागाधगम्भीयं न विदुस्खच्चिकोर्षितम्।।१४॥ ते योगमाययाऽऽरब्धपारमेष्ठयमहोदयम् । प्रोचुः प्राञ्जलयो विप्राःप्रदृष्टाः क्षुभितवचः।।१५।। ऋषय ऊचुः न वयं भगवन् विनस्तय देव चिकीवितम् । कृतो मेऽनुग्रहश्चेति यदध्यक्षः प्रभाषसे ॥१६॥ ब्रह्मण्यस्य परं देवं ब्राह्मणाः किल ते प्रभो । विभाणां देवदेवानां मगवानात्मदैवतम् ॥१७॥ त्वत्तः सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस्तव । धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान्मतः ॥१८॥ तरन्ति ह्यञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् । योगिनः सभवान् किंस्विदनुगृह्येत यत्परैः ॥१९॥ यं वै विभूतिरुपयात्यनुवेलमन्यैरार्थिभिः स्वशिरसा धृतपादरेणुः । धन्याप्तिाधितुलसीनवदामधाम्नो लोकं मधुवतपतेरिव कामयाना ॥ २० ॥ यस्ता विविकचरितैरनुवर्तमानां नात्याद्रियत्परमभागवतप्रसङ्गः। स त्वं दिजानुपयपुण्यरजःपुनीतः श्रीवत्सलक्ष्म किमगा भगभाजनस्त्वम् ॥ २१॥ धर्मस्य ते भगवतस्त्रियुग त्रिभिः स्वैः पद्भिश्चराचरमिदं द्विजदेवतार्थम् । ननं भृतं तदभिधाति जन नो वरदया तनुवा निरस्य ॥ २२ ॥ न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदिहात्मगोपं गोप्ता वृपः स्वईणेन ससूनृतेन । तव नक्ष्यति शिवस्तव देव पन्या लोकोऽप्रदीपषमस्य हि तव्यमाणम् ॥ २३ ॥ तत्तेऽनभीष्टमिय सत्वनिधेविधित्सोः क्षेमं जनाय निनशक्तिभिद्धृतारेः । नैतावता यधिपतेर्यत विश्वमस्तेजः तं त्ववनतस्य स ते विनोदः ॥ २४ ॥ यं वानयोर्दममधीय भवान् विपत्ते वृत्ति नु वा तदनुमन्महि नियंलोकम् । अस्मासु वा य उचितो प्रियता स दण्डो येऽनागसो वयमयुद्धमा विदिरेण ।। २९ ।। धीमगवानुवाच एतो मुरेतरगति प्रतिपद्य सद्यः संरम्ममाभूतसमान्यनुनद्धयोगी। भूयः सकारामुफ्यास्थत आशु यो वः शागे मयैव निमितस्तदत विमाः ॥२६॥ प्रलोयाच ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १७ १४७ न्तिं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च । प्रतिजग्मुःप्रमुदिताः शंधन्तो वैष्णवीं श्रियम् ॥२८॥ सननुगारद यात मा भेष्टमस्तु शम् । अझतेजः समर्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥२९॥ पुरेव निर्दिष्टं रमया मुद्या यदा । पुरापारिता द्वारि विशन्ती मय्युपारते ॥३०॥ संरम्मयोगेन नितीर्य ब्रह्मदेलनम् । प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुनः ॥३१॥ पागादिश्य भगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । सवातिशयया साम्या जुएं स्वंधिष्ण्यमाविशत् ।३। गीर्वाणपभो दुतरारिलोकतः । इतश्रियो अशापादभूतां विगतस्मयो ५५३३॥ विकुण्ठधिषणात्तपोनिपतमानयोः । हाहाकारी मानासीद् विमानाध्येशुपुत्रकाः १३४॥ ना माती पार्षदमवरी रे। दितेर्जठरनिर्विध काश्यपं तेज उल्बशम् ॥३५॥ सुरयोरप तेजमा यमयोईि यः । आधिप्त तेज एतदि भगवास्तद् विधित्सति ॥३६॥ विश्वस्य यः स्थितिलयोद्भवहेतुराधो योगेश्वरैरपि दुरत्यययोगमायः । अम विधामति स नो पासमाधीसभासदीपनिमदोन कियानिहायः १ ३७ ५५ पनि भीमद्भागवो महापुराणे पारमइंस्था संहितायां तृतीयसन्धे पोदशोऽध्यायः ॥१६॥ अथ सप्तदशोऽध्यायः -- मैत्रेय उवाच पाल्मभुवा गीतं कारणं आयोगिताः । ततः स न्यान्त त्रिदिवाय दिवौकसः ॥ १॥ भर्नुरादेशदपत्यारिदिनी । पूर्ण वर्षशते साध्वी पुत्री प्रमुगुवे यमो ॥२॥ ता परवस्त्र निजायमानयोः । दिवि भुपन्तरिक्षे च लोकस्योरभयावहाः ॥३॥ सा भुषभेटुर्दिशः सर्वाः प्रजन्यः । सोकाथाशनयः पेतुः केतवभातिदेववः ॥४॥ पायुः मुस्पर्शः पूत्तारानीरयन्मुः । उन्मूलरनगरोन वाट्यानीको रजोध्वजः १५५ दिदामोदपटया नएमागणे । योनिमविस्तममानस व्याहरयतेपदम् ॥६॥ । विमना पारिर्गिः भुमिनोदरः । मोदपानाम सरिताभुः शुकरजाः ॥ ७ ॥ परियोऽभवन् मराकोः शविर्ययोः । निघांता स्थानिकांदा विचरेभ्यः प्रशिरे ॥ ८॥ म मुखी यमनको पहिमुलगम् । संगालोमाः मगदुधर्व शिवाः ॥९॥ विमोदनामम शिरोपराम् । यमुश्शन विविधा वाचो ग्राममिहाततस्तत:॥१०॥ तपुरमन्दो धरातलम् । सारिरममा मनाः पधारन् बरूपयः ॥११॥ । रासमता नौशादपवन् स्वगाः । पोपेरण्ये व एसवः पावंत ॥१२॥ समयदोहातोशः पूरस्थिः । मान्देवलिङ्गानि द्रुमाः पतुर्दिनानिलम् ॥१३॥ पुरसम्पनन्दे मायारिरिताः । प्रतिकात्या युYध परसरम् ||१४| ·१४८ श्रीमद्भागाते नृतीयस्कन्धे अभ्यायः १७ दृष्ट्वान्यांम महोत्पातानवतत्त्वविदः प्रमाः । तमपुत्रानृते मीदा मेनिरे सम्लवन् ॥१५॥ तायादिदैत्यो सहमा व्यन्यमानामोरगे । पापातेऽस्मधारेत कायेनादिक्ती व ॥१३॥ दिविस्पृशौ हेममिटिकोटिभिनिरुदकाडो स्फुरदशामुजी । गां कम्मयन्ती चरणे:पदे पदे कठ्या मुकाम्च्याउंमतीत्य वस्तुः॥ १७ ॥ प्रजापतिनाम तयोरकापद् यः प्राक् वदेहान यमयोरजापत । तं वे हिरण्यकशिपुं विदुः प्रजा यं हिरण्याक्षमस्त सामतः ॥ १८ ॥ चक्रे हिरण्यकशिपुर्दोम्यों वझवरेण च । वशे सगलॉलोकांनीनयुद्धमृत्युरुदतः ॥१९॥ हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य प्रियः प्रीतिकृदन्वहम् । गदापाणिर्दिवं यादो युयुत्सुमंगपन रपम् ॥२०॥ तं वीश्य दुःसहजवं रणकाञ्चननपुरम् । वैजयन्न्या सजा जुष्टमंसन्यस्तमहागदम् ॥२१॥ मनोवीर्यवरोसितमसण्यमातोभयम् । मौता निलिल्यिरे देवातासंत्रस्ताहवाहसः ॥२२॥ सवै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् । सेन्द्रान्देवगणान् हीरानारयन् व्यनदद् सग २१ ततो निवृत्तः क्रीडिम्यन् गम्भीरं मीमनिःस्वनम्। विजगाई महासत्वो काधि मच इस दिए ॥२४॥ तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सेनिका यादोगणाः सन्नधियः ससाध्वसाः । अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवुः ॥ २५ ॥ वर्षपूगानुदधौ महायलश्चरन्मदोर्मीच्छ्वसनेरितान्मुहुः । मौर्ष्यामिजघ्ने गदया विभावरीमासेदिवांसात पुगं प्रचेतमः ॥ २६ ॥ तत्रोपलभ्यासुरलोकपालक यादोगणानामृषभ प्रचेतसम् । स्यन् प्रलन्धुं प्रणिपत्य नीचवजगाद मे देवषिराज संयुगम् ॥२७॥ त्वं लोकरालोऽधिपतिवृहन्छ्वा वीर्यापहो दुर्मदवारमानिनाम् । विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान् यद्वाजसूयेन पुरायजत् प्रभो ॥ २८ ॥ स एवमुत्सितमदेन दिया हदं प्रलन्धो भगवानयां पतिः। रोपं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचदशोपशम गता वयम् ॥ २९॥ पश्यामि नान्यं पुरुषापुरातनाद् यः संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् । आराधयिष्यत्यसुर्राभेहि तं मनस्विनो यं गुणते मवायाः ॥३०॥ तं पौरमारादभिग्य विस्मयः यिभ्यसे वीरशये श्वमिवृतः । यस्त्वदिधानामसतां प्रशान्तये रूपाणि पने सदनुग्रहेच्छया ॥ ३१ ॥ इति मोमदागदने महापुराणे पारमांसा सरितायो तृतीयस्को हिरण्याइदिविज स्मदशोऽध्यायः ॥१॥ स

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १८
अथाष्टादशोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
तदेवमाकये जलेसमापितं महामनास्तद् विगणय्य दुर्मदः ।
हरेर्विदिला गतिमद् नारदादसातलं निर्विविशे खरान्वितः ॥ १॥
ददर्श ताभिजित घराधरं मोनीयमानावनिमनदंष्ट्रया ।
मुष्णन्तमश्या स्वरुनोऽरणश्रिया जदास चाहो वनगोचरोमयः॥२॥
आहेनमेहर महीं विमुख नो रसोकसां विश्वस.जेयमर्पिता ।
न सस्ति यारपस्यनया ममेक्षतः सुराधमासादितएकराकृते ॥३॥
नासपनेरमवाय किंमलो यो माया हन्यसुरान् परोक्ष जित् ।
त्वां योगमायादसमल्पपीरूपं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे मुह छुचः ।।४}}
स्वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्षण्यस्मगुजन्युतया ये च तुभ्यम् ।
बलिं हरन्त्युपसो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्यमूलाः ॥ ५ ॥
स सुगमानोऽरिदुरुसतोमरेट्रानगां गामुपटस भीताम् ।
सोदं मानिरगादम्बुमामाद् पाहाहतः सकरेणुपंधेमः ॥६
संनिसरन्न सलिलादनुगुतो हिरण्यकेशो दिरदं यथा झपः ।
करालदंट्रोज्यनिनिःस्वनोऽत्रवीद्गदहियों कि त्यसता विहितम्।।७।।
सगामुदस्सासलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्यामदभात्स्वसत्त्वम् ।
अभियुतो विश्वरजा प्रस्नरापूर्यमाणो विबुधैः पयतोऽरेः ॥ ८॥
परानुप: तनीयोमर्स महागदं पावनचित्रदंशम् ।
मर्मापभीषणं प्रतुदन्द दुस्प्रचण्डमन्युः प्रहसंस्तं धमापे ॥२॥
धीभगवानुवाच
सत्यं वयं भो मनोवरा मृगा युप्मविधान्मृगरे मामसिंहान् ।
म मृत्युपतिमुत्तम बीरा विज्ञापन व एहन्यभद्र ॥१०॥
एते पर्व कामहरा रसीवशां पठहियो गदया दाविदास्ते।
निसमा मिराश्यपंकपामोलिनोत्साय वेरम् ॥११॥
स्य पदपाना रिट यूपपाधिको पटत नोऽवस्तय आधदः ।
मसापचास्मान् अमृडामुम्नकानां यःमप्रति नातिरिपर्यसम्यः॥१२॥
मरेप उवाच
उदो मगर सभाम् । आजारोदणं को कापमानोऽहिरासि ॥१३॥

·सानं मुग्वतधरन्नमबुदोमपन् । जवानोयत्य गदया नाचमुरम1. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १९ सृजन्नमर्षितः श्वासान्मन्युप्रचलितेन्द्रियः । आसाद्य तरमा दैत्यो गदयाम्यहनदरिम् ॥१४॥ भगवांस्तु गदावेगं विसृष्टं रिपुणोरम 1 अवञ्चयत्तिरधीनो योगारूद इवान्तकम् ॥१५॥ पुनर्गदां स्वामादाय भ्रामयन्तममीणशः । अभ्यधावद्धरिः क्रुद्धः संरम्माद्दष्टदच्छदम् ॥१५॥ ततश्च गदयाराति दक्षिणस्यां भ्रवि प्रभुः ! आजप्नेसतुतां सौम्य गदया कोविदोऽहनत्।।१७।। एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यशो हरिरेव च । जिगीषया सुसंरब्धावन्योन्यममिजामतुः ॥१८॥ तयोः स्पृघोस्तिग्मगदाहताङ्गयोः क्षतासवाणविवृद्धमन्योः । विचित्रमागीश्वरतोर्जिगीश्या व्यभादिलायामिव शुष्मिणोम॑धः ॥१९॥ दैत्यस्य यज्ञावयवस्य मायाग्रहीतवाराहतनोमहात्मनः । कौरव्य मह्यां दिपनोविमर्दनं दिक्षुरागाइपिभिर्वृतः स्वराट् ॥२०॥ आमन्नशौण्डीरमपेतमावस कृतप्रतीकारमहायविक्रमम् । क्लिश्य दैत्यं मगवान् सहसणीर्जगाद नारायणमादिसूकरम् ॥२१॥ ब्रह्मोवाच एष ते देय देवानामद्धिमूलमुपेयुपाम् । विप्राणां सौरभेयीणां भूतानामप्यनागमान् ॥२२॥ आगस्कृदयदुष्कदमदादवरोऽमुरः 1 अन्वेषनप्रतिरयो लोकानति कष्टकः ॥२॥ मेनं मायापिनं हसं निरकुराममत्तमम् । आगोड यालयदेव ययाऽऽयौविषमुश्थितन॥२४॥ न यावदेष वर्धेत स्वां थेलां प्राप्य दारणः । स्वां देव मागमाथाय तारन्नमपमन्युत ॥२५॥ एरा पोरतमा सन्या लोकच्छम्बट्करी प्रभो । उपसर्गति सवा मन् मुराणां जयमाया ॥२३॥ अधुनोऽभिविनाम योगो मोहनिको ह्यगात् । शिवाय नस्त्यं मुद्दामाशु निम्तर दुस्तरम् ॥२१॥ दिटपाला विदितं मृत्युमयमामादितःवयम् । किम्येनं मृधे हत्या कानाधेहि धर्मणि ॥२८३ ति मोमबारको मागो पारमईया संहिता तोयस दिल्यायवाः १॥ अथकानविंशोऽध्यायः अपार विरिवस नियंलीममृतं वनः । स प्रेमगमग नगन मोऽति ! । मंय उयाच सदगुरिरमात् ।। मा ा देन गदया रिशला मगन्नात् । निर्मिवानने तदा पसीना निगयुधम् । माता मम धर्म माने re गनिमासं सारे विनिगते । मान में भुनान पामरमः ५॥ तं पान किययन मरदमुफोन सिमान। निगाकोटदिगदरामयाम्नानि AM ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः १९ सतं निशाम्यात्तरथाङ्गमग्रतो व्यवस्थितं पद्मपलाशलोचनम् । विलोक्य चामर्षपरिप्लुतेन्द्रियोस्पा स्वदन्तच्छदमादशच्छ्वसन् ॥ ७॥ रालदंष्ट्रश्चक्षुभ्यो सञ्चभागो दन्निव । अभिप्लुत्य स्वगदया हतोऽसीत्याइनरिम् ॥८॥ पदा सव्येन तो साधो भगवान् परसूकरः 1 लीलया मिषतः शत्रोः प्राहरदातरंहरुम् ।।९॥ आह चायुधमाघस्व घटस्व त्वं जिगीषसि । इत्युक्तः स तदाभूयस्ताडयन्व्यनदद्मयम्॥१०॥ तांस आपनती वीश्य भगवान् समवस्थितः । जग्राह लीलया प्राप्तां गवत्मानिय पन्नगीम् ॥११॥ स्वपौरुषे प्रतिहते हतमानो महासुरः । नन्छरदां दीयमानां हरिणा विगतप्रमः ॥१२|| जग्राह विशिखं शूलं ज्वलज्ज्वलनलोलुपम् । यज्ञाय धृतरूपाय विप्रायाभिचरन् यथा ॥१३॥ तदोजसा देत्यमहाभटापितं चकासदन्तः स उदीर्णदीधिति । चक्रेण चिच्छेद निशातनेमिनाहरियथातापितत्त्रमुज्झितम् ॥१४॥ वृरणे स्वाले बहुधारिणा हरेः प्रत्येत्य विस्तीर्णमुरो विभूतिमत् । प्रादरोषः स कठोरमुष्टिना नदन् प्रहस्यान्तरधीयतामुरः ॥१५॥ तेनेत्यादतः वत्तमंगवानादिस्करः । नाकम्मत मनाक्कापि सजा हत इव दिपः ॥१६॥ मयोधायजन्मायां योगमायेश्वरे हरी । यो विलोक्य प्रजात्रता मेनिरेऽस्योरसंपमम्॥१७|| प्रायवक्षपदास्तमः पांसवमैरपन् । दिग्भ्यो निपेतुर्मावाणः क्षेपः महिता इव ॥१८॥ पोर्नष्टभगणाम्रौषैः सविद्युत्स्तनयित्नुमिः । यदि पूयशासन्विभूधास्थीनि चासकृत् ।१९। पिरयः प्रत्याश्यन्त नानायुधनुचोऽनघ । दिग्वाससो यातुधान्यालिन्यो मुक्तमूर्घजा॥२०॥ बहुभिरंधरशोभिः पत्त्यश्वरपरैः आततापिमित्सय हिसायाचो विवेशसाः॥२१॥ मागतानां मायानामामुरीणां विनाश्यत् । मुदर्शनास्त्र भगवान् मायुक्त दरितत्रिगत ।२२। तदा दितेः समभवत्सरसा हदि वेषुः । स्मरन्त्या भराव सनायासाममुसुरे ॥२३॥ पिनरामु स्वमापामु भयभाग्य केशवम् । पोरगृहमानोऽनु दारोऽवस्थितं पहिः ॥२४॥ * मुधिभिर्विनिप्नन्तं परमारपोशजः । करेण कर्णमूलेनन् पपा स्वाष्ट्र मरततिः ॥२५॥ सभाहदो विश्वजिवा बसरा परिभ्रमदात्र उससोचनः । विद्यार्णवाहाप्रिमियरोत पया नगेन्द्रो दलिदो नभम्यदा ॥२॥ शितो शयानं तमाण्ठयचं करालक्ष्ष्ट्र दिएन् । अजादयोपोससुरागा महोहमांपोनुमेव मंसिनिम् ॥२॥ योगिनोयोगसमापिनासोभारन्धि डिझायमरसा तस्पर देत्यऋषभः पदाइ मुमारानुमुसम Ren लोको पावर पास मानविन । पुनःलान मनोरम:!

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अभ्यायः २० सूत उवाच हरेघृतकोडतनोः स्वमायया निशम्य बोद्धरणं रसातलात् । लीलां हिरण्याक्षमवशया हतं संजातहषों मुनिमाह भारतः ॥८॥ विदुर उवाच प्रजापतिपतिः सृष्ट्वा प्रजासमें प्रजापतीन् । किमारमत में ब्रह्मन् प्र व्यक्तमार्गवित् ॥ ९॥ ये मरीच्यादयो विप्रा यस्तु स्वायम्भुवो मनुः । ते वै ब्रहण आदेशात्कथमेतदभावयन् ॥१०॥ सद्वितीयाः किनसृजन् स्वतन्त्रा उत कर्मसु । आहोस्वित्संहताः सर्व इदं स्म समकल्पयन् ॥११।। मैत्रेय उवाच देवेन दुर्वितक्येण परेणानिमिपेण च । जातक्षोभाद्भगवतोमहानासीद् गुणत्रयात् ॥१२॥ रजप्रधानान्महतस्त्रिलिफ्नो देवचोदितात् । जातः ससर्ज भूतादिवियदादीनि पञ्चयः ॥१३॥ तानि चैकैकशः स्रष्टुमसमर्यानि भौतिकम् । संहत्य देचयोगेन हैममण्डमवासुजन् ।।१४।। सोऽधयिष्टाधिसलिले आण्डकोशो निरात्मकः । सायं वै वर्षसाहलमन्ववात्सीत्तमीश्वरः ॥१५॥ तस्य नाभैरभूत्पनं सहसाऊदीधिति । सर्वजीवनिकायोको यत्र स्वयमभूत्स्वराट् ॥१६॥ सोऽनुविष्टो भगवता यः शेते सलिलाशये। लोकसंस्थां यापूर्व निर्ममे संस्थया स्वया ॥१७॥ ससर्जच्छायया विद्या पञ्चपर्वाणमप्रतः। तामिसमन्धतामिस्र तमो मोहो महातमः ॥१८॥ विससर्जात्मनः कार्य नाभिनन्दंसमोमयम् | जगदुर्यक्षरयांसि रात्रि भुत्तृट्समुद्भवाम् ॥१९॥ चम्यामुपदष्टास्ते २ जाधुमभिदुद्रुवुः । मा रक्षतेनं जशध्वमित्यूचुः पुत्तृढर्दिताः ॥२०॥ देवतानाह संविमो मा मो जक्षत रखत । अहो मे यशरक्षांसि प्रजा यूयं पविष ॥२९॥ देवताः प्रभया या यादीव्यन् प्रमुखतोऽसृजत् । ते अहार्षदेवयन्तो विसृष्टां तांप्रभामहः ॥२२॥ देवोऽदेवाअधनतः सजति मातिलोलुपान् । त एनं लोलुपतया मेथुनापाभिपेदिरे ॥२३॥ ततो इसन् स भगवानसुरेनिरपत्रपैः । अन्वीयमानस्तरमा कुलोमीतः परापतत् ॥२४॥ म अनग्य वरदं प्रपन्नातिहरं हरिम् । अनुग्रहाय मतानामनुस्मात्मदर्शनम् ॥२५॥ पाहि मां परमात्मस्ते प्रेषणेनाइज मनाइमा यमितुं पारा उपाक्रामन्ति मां प्रभो ॥२६॥ खमेकः किल लोकानां क्लिष्टानां श्लेशनाशनः । त्वमेका क्लेशदस्तेषामनासनपदां तव ॥२७॥ सोऽवधायर्यास्य कापण्यं विविक्ताभ्यात्मदर्शनः । विमुश्चात्मतनु घोरामित्युत्तो विमुमोच ह॥२८॥ दो कणवरणाग्मोजो मदविहललोचनाम् । काशीकलापदिलसटुकूलच्छन्नरोधसम् ॥२९॥ भन्योन्यरलेषयोत्तु निरन्तरपयोधराम् । मुना मुरिजां स्निग्धहासलीलावलोकनाम् ॥१०॥ । मन्त्री बोल्यात्मानं नीलालकवरूथिनीम् । उनलम्यामुरा धर्म सर्वसम्मुहुः स्त्रियम् ॥३१॥ अहो रूपमो धैर्यमहो अथवा नवं मध्ये कामयमानानामामेव विमरति ॥१२॥ ।

·दिपान्तरदो मुटो मायामुषस्व याथमे इगुरुः पन।" १५४ देन 4 भोगवता अयानो बहुचिन्ता । सर्गेऽनुपचिते क्रोधादुल्ससन तरपुः । माय म मन्दवः परपमम्मदाप्यता मगवन् पत्र मेनन परेम" श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २१ वितर्कयन्तो बहुधा तो सन्भ्यां प्रमदाकृतिम् ! अभिसम्भाव्य विभम्भात्पर्यपृच्छन् कुमेघस:५॥ कासि कस्यासि रम्मोरुको वार्यस्तेऽत्रभामिनि । रूपद्रविणपण्येन दुर्भगानो विद्याधसे |॥३४॥ या वा काचित्त्वमवले दृष्ट्या सन्दर्शनं तव । उत्सुनोपीयमाणानां कन्दुकक्रीडया मनः ॥१५॥ नैकत्र ते जयति शालिनि पादपद्म पन्त्या मुहुः करतलेन पतत्पतङ्गम् । मध्यं विषीदति वृहत्स्तनभारभीतं शान्तेव दृष्टिरमला मुशिखासमूहः ॥३६॥ इति सायन्तौ सन्ध्यामसुराः प्रमदायतीम् । प्रलोभयन्ती जगृहुर्मत्वा मूढधियः स्त्रियम् ॥३७॥ प्रहस्य भावगम्भीर जिवन्त्यात्मानमात्मना । कान्त्या ससर्ज भगवान् गन्धर्वाप्सरसां गणान् १८ विससर्ज तनुं तां वे ज्योत्स्ना कान्तिमती प्रियाम् । त एव चाददुः प्रीत्या विश्वावमुपुरोगमाः ॥१९॥ सष्ट्वा भूतपिशाचांश्च भगवानात्मतन्द्रिणा । दिग्याससो मुक्तकेशान् पोश्य चामीलपद् यो जगहुम्तदिसष्टां तां जुम्मणाख्यां तनुं प्रमोः । निद्रामिन्द्रियविश्लेदो यया भूतेषु दृश्यते । येनोच्छिष्टान्धर्षयन्ति तमुन्मादं प्रचक्षते ॥४॥ ऊर्जस्वन्तं मन्यमान आत्मानं भगवानजः । साध्यान् गणान् पितृगणान् परोधणासजन्म त आत्मसर्ग सं कायं पितरः प्रतिदिरे । साम्येभ्यश्च पितृभ्यश्च कवयो यद्वितन्यते ॥४३॥ सिद्धान् विद्याधरांधव तिरोधानेन सोऽसृजत् । तेम्योऽददात्तमात्मानमन्तर्धानाध्यममुतम् ॥४॥ मकिनरान् किम्पुरुषान् प्रत्यात्म्येनासजन्प्रभुः। मानयनात्मनात्मानमात्मामासं विस्टोपना, ते तु तागृह रूपं त्यक्तं यत्परमेष्ठिना । मिथुनीभूय गायन्तस्तमेवोपसि कर्मभिः IIm येहीयन्तामुतः केशा अइयरतेऽम जगिरे । सः सप्तः ब्रा नागा मोगोरकन्धराः ॥४॥ म मा मानं मन्यमानः कृतकृत्यमिवात्मनः । तदा मन्नु समान्ते मनसा छोकमानान् ॥४॥ तेभ्यः सोऽत्यमुजवीर पुरं पुरुषमात्मवान् । तान्दृष्ट्वा ये पुरागृष्टाः प्रामुःप्रजापनिम्॥१५॥ मही एतजगत्सरः मुक्तं बत ते कृतम् । प्रतिटिनाः क्रिया यशिन् सामन्नमदामः ॥५१॥ लामा विद्या युक्तो योगेन मुममाधिना ऋषीनदिपीकेशः समामिमताः प्रमाः॥१९॥ नेम्पयः स्वस्य देवारामदायत्त ममापियोगतिविद्यारिक्तिम ॥५३५ १ अंकन मागने परमास्यो संसाया सुनावमयोऽध्यायः ॥१॥ अर्थविंशोऽध्यायः रितुर उपाय ।

·।
श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २१
१५५
तस्य वै दुहिता ब्रझन्देवहूतीति विश्रुता । पनी प्रजापतेरक्ता कर्दमस्य त्वयानध ॥ ३ ॥
तस्यां स वै मदापोगी युक्तायां योगलक्षणेः । ससर्ज कतिधा वीर्य तन्मे शुश्रूपवे यद ॥ ४ ॥
सचिों मगवान् ब्रह्मन्दशो या ब्रह्मणः मुतः । यया ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्या च मानवीम्।५।
मैत्रेय उवाच
मजाः सूजेति भगवान् कर्दमो ब्रह्मणोदितः । सरस्वत्यां तपरतेपे सहस्राणां समा दश ॥६॥
ततः समाधियुवेन क्रियायोगेन कर्दमः । सम्प्रपेदे हरिं भवत्या प्रश्नवरदाशुषम् ॥ ७॥
तावत्यसन्नो भगवान् पुष्कराक्षः कृते युगे । दर्शयामास तं क्षत्तःशाब्दं ब्रह्म दधदपुः ॥ ८॥
सतं विरजमाम सितपद्मोत्पलस्रजम् । स्निग्धनीलालकनातवक्त्राजं विरजोऽम्बरम्॥९॥
किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्खचक्रगदाघरम् । श्वेतोत्पलकीडनकं मनःस्पर्शस्मितेक्षणम् ॥१०॥
विन्यस्तचरणाम्भोजमंसदेशे
गरुत्मतः । दृष्ट्वाखेऽवस्थित वक्षःप्रिय कौस्तुभकन्धरम्॥१९॥
जातहर्षोऽपतन्मूओ शितो लब्धमनोरयः । गीमिस्त्वम्यगृणात्प्रीतिस्वभावात्मा कृताञ्जलिः ॥१२॥
ऋषिरुवाच
जुष्टं बताद्याखिलसत्त्वराशे सांसिभ्यमश्गोस्तव दर्शनान्नः ।
यद्दर्शनं जन्ममिरीय सद्भिराशासते योगिनो रूढयोगाः ॥१३॥
पे मायया ते हतमेधसत्त्वत्पादारविन्दं भवसिन्धुपोतम् ।
उपासते कामलवाय तेषां रासीश कामानिरयेऽपि ये स्युः ॥१४॥
तथा स चाई परिवोदुकामः समानशीलां गृहमेधधेनुम् ।
उपेयिवान्मूलमशेषमूलं दुराशयः कामदुधाधिपस्य ॥१५॥
मजापतेस्ते धचताधीश तन्त्या लोकाकिलायं कामहतोऽनुबदः।
अहं च लोकानुगतो वहामि बलिं च शुक्लानिमिषाय तुभ्यम् ॥१६॥
लोकांश्च लोकानुगतान् पशूध हित्वा श्रितास्ते चरणातपत्रम् ।
परस्पर त्वद्गुणवादसीधुपीयूपनियापितदेहधर्माः ॥१७॥
न तेजराक्षम्रमिरायुरेषां त्रयोदशारं त्रिशतं षष्टिपर्व ।
घण्नेम्यनन्तच्छदि यत्त्रिणाभि करालस्रोतो जगदाच्छिद्यधावत्॥१८॥
एकःस्वयं सञ्जगतः सिसृष्ट्यादितीययात्मन्नधियोगमायया ।
सुजस्पदः पासि पुनर्गसिष्यसे यथोर्णनाभिर्भगवन् स्वशक्तिभिः॥१९॥
नेतद्वताधीश पदं तवेप्सितं यन्मायया नखनुषे भूतसूक्ष्मम् ।
अनुग्रहायास्त्वपि यहि मायया लसत्तुलस्या तनुरा विलशितः ॥२०॥

·यस्मिन् भगवतो नेत्रानपतन्नश्रुचिन्दवः । कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽर्पितया मृधम् ॥३८॥ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अन्यायः २१ तं त्वानुभूत्योपरतक्रियायें स्वमायया पवितलोकतन्त्रम् । नमाम्यमीश्णं नमनीयपादसरोजमल्पीयसि कामवर्षम् ॥२॥ ऋषिरुवाच इत्यच्यली प्रणुतोऽजनाभस्तमाघमारे वचसामृतेन । सुपर्णपशोपरि रोचमानः प्रेमसितोदीशणविभ्रमद्भः ॥२२॥ श्रीभगवानुवाच विदित्वा तव चैत्यं मे पुरैव समयोजि तत् । यदर्थमात्मनियमस्त्वयैवाई समर्चितः ॥२३॥ न वै जातु मृषैव स्यात्प्रजाध्यक्ष मदईणम् । भवद्विधेष्वतितरां मपि संगभितात्मनाम् ॥२४॥ प्रजापतिसुतः समाप्मनुर्विख्यातमङ्गलः । ब्रह्मावर्त योऽधिवसन् शास्ति सप्तार्णवामहीम्॥॥२५॥ स चेद विप्र राजर्षिर्महिष्या शतरूपया । आयास्यति दिदृशुस्त्वो परचोधर्मकोविदः ॥२६॥ आत्मजामसितापाङ्गी वयाशीलगुणान्विताम् । मृगयन्ती पतिं दास्यत्यनुरूपाय ते प्रभो ॥२७॥ समाहित ते हृदयं यत्रेमान् परिवत्सरान् । सात्वां ब्रह्मन्नृपवधूः काममाशु मजिप्यति ॥२८॥ या त आत्मभृतं वीर्य नवधा प्रसविष्यति । वीयें त्वदीये ऋषय आधास्यन्त्यञ्जवाऽऽत्मनः २९ त्वं च सम्यगनुष्ठाय निदेशं म उयत्तमः । मपि तीयीकृताशेषक्रियायों मां प्रपत्स्यमे ॥३०॥ कृत्वा दयांच जीवेषु दत्त्वा चाभयमात्मवान् । मय्यात्मानं सह जगद्रश्यस्यात्मनि चापि मान । सहाई स्वादशकलया त्वदीयेंण महामुने । वव क्षेत्रे देवहूत्यां प्रणेध्ये तत्त्वसंहितान् ॥३२॥ एवं तमनुमाप्याथ मगवान् प्रत्यगक्षजः । जगाम बिन्दुसरसः सरस्वत्या परिश्रिताद ॥३३॥ निरीशतस्तस्य ययावशेषसिद्धेश्वराभिद्युतविद्धमार्गः । आकर्णयन् पत्ररथेन्द्रपरुचारितं स्तोममुदीर्णसाम ॥३४॥ अप सम्पस्थिते शुक्ले कदमो भगवानृषिः । आस्ते स्म बिन्दुसरसितं कालं प्रतिपालयन् ।।३५॥ मनुः स्पन्दनमास्साय शातकौम्मपरिच्छदम् । आरोप्य स्वां दुहितर समायः पर्यटन्महीम् ॥१६॥ तस्मिन् सुधन्वनहनि भगवान् यत्समादिशत् । उपायादाश्रमादं मुनेः शान्तनतस्य तत् ॥३३॥ मैत्रेय उवाच तई चिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणमेवितम् ॥३९॥ पुण्यद्रुमलवाजाः कुजत्पुण्यमृगदिशः । सर्व फलपुष्पाढ्यं धनराजिश्रियान्वितन् ॥४॥ বহিরাগঃ मतभ्रमरविभ्रमम् । मचाहिनटाटोपमाहयग्मचकोकिलम् । कुन्दमन्दारकुटनैश्चूतपोतेरसदृतम् ॥ प्रवेसेः पुरज कुरैः । सारमैगम्याच नकोरवा कृजितम् ॥४॥ ३

·।
श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २२
येव हरिणैः कोहः श्वाविद्वयकुञ्जरैः । गोपुच्छैहरिभिर्मनकुलै भिभितम् ||४||
विश्य तचीर्यवरमादिराजः महात्मजः । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ||४५॥
द्योतमानं वपुषा तपस्युप्रयुजा चिरम् । नातिशाम मगवतः स्निग्धापाशावलोकनात् ।
तयाहृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥४६॥
शु पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्पणमसंस्कृतम् ॥४७॥
योटजमुपायातं नृदेवं प्रणतं पुरः । सपर्यया
पर्यग्रहात्प्रतिनन्द्यानुरूपया ॥४८॥
हीताईणमासीनं संयतं प्राणयन्मुनिः । स्मरन्भगवदादेशमित्याह लश्णया गिरा ॥४९॥
सै चक्रमणं देव सतां संरक्षणाय ते । वधाय चासता यस्त्वहरेःशक्तिर्हि पालिनी ॥५०॥
रोऽकेन्द्रमीन्द्रवायूनां यमधर्मप्रचेतसाम् । रूपाणि स्थान आधसे तस्मै शुक्लाय ते नमः ॥५१॥
। यदा रथमास्थाय जैत्र मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जचण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नधान् ॥५२॥
दसैन्यचरणक्षुण्णं वेश्यन्मण्डलं भुवः । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥५३॥
दैव खेतवः सबै वर्णाश्रमनिबन्धनाः । भगवचिता राजन् भिधेरन् यत दस्युभिः ॥५४॥
धर्मश्च समेधेत लोलुपैयभिः । शयाने त्वयि लोकोऽयं दस्युमस्तो विनयति।।५५॥
मथापि पृच्छे त्वां वीर यदर्थ त्वमिहागतः । तदयं निळलीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा ॥५६॥
पति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितार्या तृतीयस्कन्धे एकविंशोऽध्यायः ।। २१ ॥
अथ द्वाविंशोऽध्यायः
.
मैत्रेय उवाच
प्रभासजस्वमुखतो
एवमाविष्कृताशेषगुणकर्मोदयो
मुनिम् । सबीड इव तं सम्राडुपारतमुवाच ॥ १॥
मनुरुवाच
युप्मानात्मपरीप्सया । छन्दोमयस्तपोविद्यायोगयुक्तानलम्पटान् ॥२॥
तत्वाणायासृजचास्मान्दोःसहस्रात्सहस्रपात् । हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रमहं प्रचक्षते ॥३॥
अतो हन्योन्यमात्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षतः । रति स्माययो देवः स यः सदसदात्मकः ॥४॥
तर संदर्शनादेवच्छिन्ना मे सर्वसंशयाः । यत्स्वयं भगवान् पीत्या धर्ममाह रिरक्षियोः॥५॥
दिष्टया मे भगवान् दृष्टो दुर्दशों योऽकृतात्मनाम्। दिष्टया पादरजःस्पृष्टं चोर्णा मे मवतः शिवम् ।।
दिष्टया त्वयानुशिष्टोऽहं कतभानुप्रो महान् । आइतः कारभेजुटा दिथ्योतीगिरः ॥ ७॥
समवान्दुहितस्नेहपरिक्लिष्टात्मनो मम । श्रोतुमईसि दीनस्य श्रावितं का मुने ॥ ८॥
पियवतोचानपदोः स्वसेयं दुहिता मम । अन्विन्धति पतिं युक्तं घयाशीलगुणादिमिः॥९॥
पदा मवतः शील तरूपयोगुणान् । अgणोनारदादेपा लप्पासीत्कृतनिमया ॥१॥

·. . य उभयोषिकुल्शया: मरम्वत्याः सुरोधसोः। ऋषीणागुपश्चान्नानां पश्यन्नाश्रमसमदः ।।२।। - काशास्तएवासनावद्धारितवर्चसः। ऋषयो यः पराभाग्य ययमान् पशमीजिरे ॥३०॥ १५८ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २२ तव्यतीच्छ द्विजाम्ये मां श्रद्धयोपद्धतां मया । सर्वात्मनानुरूषां ते गृहमेवियु कर्मम् ॥११॥ उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते । अरि निर्मुक्तसङ्गस्य कामरतस्य किं पुनः ॥१२॥ उद्यतमनादृत्य कीनाशमभियाचते । दीयते तशा तीतं मानभावच्या हदः ॥१३॥ अहं त्यागणवं विदन् विवाहार्थ समुद्यतम् । अदस्त्वमुपकुर्माणः प्रत्तो प्रतिगृहाण मे ॥१४ ऋषिरुवाच वाढमुद्रोदुकामोऽहमप्रत्ता च तवात्मजा । आवयोरनुरूपोऽसावाद्यो वैवाहिको विधिः ॥१२॥ कामः स भूयानरदेव तेऽस्याः पुण्याः समानापविधौ प्रतीतः । क एव ते तनयां नाद्रियेत स्वयैव कान्त्या शिस्तीमिव श्रियम् ॥१६॥ या हHपृष्ठे कणदधिशोमा विक्रीहती कन्दुकविलाशीम् । विश्वावसुर्यपतत्स्वादिमानादिलोक्य सम्मोहविमूदचेताः ॥१७॥ तां प्रार्थयन्ती ललनाललाममसेवितश्रीचरणैरदृष्टाम् । वत्सां मनोरञ्चपदः स्वसारं को नानुमन्येत बुधोऽभियाताम् ॥१८॥ अतो मनिध्ये समयेन साध्वीं यावत्तेजो विभृयादात्मनो मे। अतो धर्मान् पारमहंस्यमुख्यान् शुक्लपोक्तान् बहु मन्येऽविहिसान् ॥१९॥ यतोऽमवदिश्वमिदं विचित्र संस्थास्यते वावतियते । प्रजापतीनां पतिरेप मह्यं परं मैत्रेय उवाच उपधन्वन्नियदेवाबभाषे आसीच तृप्णीमरविन्दनामम् । घियोपगृहन् स्मितशोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्याः ॥२१॥ सोऽनु शात्या व्यवसित महिण्या दुहितुःस्फुटम् । तस्मै गुणगणान्यायददौ मुल्यां महर्षितः ॥२२॥ शतरूपा महाराशी पारिवहन्मिहाधनान् । दमत्योः पर्यदायीत्या भूपावास परिच्छदान् ॥२१॥ मत्तां दुहितर सम्राट् सदृशाय गतन्यथः । उपगुह्य च बाहुभ्यामोत्कण्टोन्मथितारागः ॥२४॥ अरावंतदिरहं मुञ्चन् बाप्पकलां मुहुः । आसिश्चदम्ब वत्सेत नेत्रोदैर्दुहितुः शिवाः ॥२१॥ आमन्य तं मुनिवरमनुज्ञातः सहानुगः । प्रतस्थे रथमारा समायः स्वपुरं गः ॥२६॥ तमायान्तममित्य ब्रह्मावर्तायाजाः पतिम् । गीतसंस्तुतिवादिः प्रत्युदीयुः प्राषिताः ॥२८९ दहिष्मती नाम पुरी सर्वसम्मत्समन्विता न्यक्तन् यत्र रोमामि यशस्याझं विधुन्वतः ॥२९.. : बहिरास्तीयं भगवान्मनुः । अयजयपुरुष लब्धा स्वानं यतो भुवन् ॥११॥ यत्र प्रमाणं भगवाननन्तः॥२011 स ·. श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २३ बहिष्मती नाम विभुयो निर्विश्य समावसत् । तस्यां प्रविष्टो भवनं तापत्रयविनाशनम् ॥३२॥ समायः सप्रजः कामान् बुभुजेऽन्याविरोधतः । संगीयमानसत्कीर्तिः सनीभिः सुरगायकैः । प्रत्यूपेष्वनुवदेन हृदा शृण्वन हरेः कथाः ॥ ३३ ॥ निष्णातं योगमायासु मुनि स्वायम्भुव मनुम् । यदा भ्रंशयितुं भोगान शेकुभंगवत्परम् ।।३४॥ अयातयामास्तस्यासन्यामाः स्वान्तरयाग्नाः । शृण्वतोध्यायतो विष्णोः कुर्वतो ध्रुवतःकथाः॥३५॥ स एवं खान्तरं निन्ये युगानामेकसप्ततिम् । यासुदेवप्रसङ्गेन परिभूतगतित्रयः ॥३६॥ शारीरा मानसा दिव्या वयासे ये च मानुगः । भौतिकाच कथं क्लेशा याधन्तेहरिसंश्रयम् ॥३७॥ या पृष्टो मुनिभिः प्राहधर्मात्रानाविधालुमान् । नृणां वर्णाश्रमाणां च सर्वभूतहितः सदा ॥३८॥ एतत्त आदिराजस्य मनोश्चरितमगुतम् । वर्णितं वर्णनीयस्य तदपत्योदयं शृणु ॥३९॥ रदि श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमईस्यां संहितार्या तृतीयस्को प्राविंशोऽध्यायः ।। १२ ।। अथ प्रयोविंशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच पितृभ्यां प्रस्थिते साध्वी पतिमिङ्गितकोविदा । नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या भवानीव भवं प्रभुम् ।। १ ।। विश्वम्भेणात्मशोचेन गौरवण दमेन च । शुभूपया सौहदेन वाचा मधुरया च भोः ।।२।। विसूज्य कामं दम्भं च देष लोभमपं मदम् । अप्रमत्तोयता नित्यं तेजीयांसमतोषयत् ।। ३ ।। म देवर्षिवयंस्तां मानी समनुब्रताम् । देवाद्रीयमः पत्युराद्यासानां महाशिषः ॥ ४ ॥ कालेन भूयसा क्षामा कर्शिता प्रतचर्यया । प्रेमगद्गदया वाचा पीडितः कृपयात्रवीत् ॥ ५ ॥ कर्दम उवाच सुष्टोऽहमद्य तव मानवि मानदायाः शुश्रूपया परमया परया च भक्त्या । यो देहिनामयमतीव सुहृत्स्वदेहो नावचितः समुचितः क्षपितुं मदथें ॥६॥ ये मे स्वधर्मनिरतस्य तपासमाधिविद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादाः । तानेव ते मदनुसेवनयावरुद्धान् दृष्टिं प्रपत्र वितराम्यभयानशोकान् ॥ ७॥ अन्ये पुनर्भगवतो व उद्विजृम्भविभ्रंशितार्थरचनाः किमुरुक्रमस्य । सिद्धासि भुड्व विभवान्निजधर्मदोहान्दिव्यानरैर्दुरधिगान्नुपविक्रियाभिः ॥ ८॥ एवं वाणमबलाखिलयोगमायाविद्याविचक्षणमवेश्य गताधिरासीत् । सम्प्रश्रयपणयविहलया गिरेगद्रीडावलोकविलसद्धसिताननाऽऽ९॥ देवहूतिरुवाच रादं पन दिजपेतदमोपयोगमायाधिपे त्वयि विमो तदमि मः। यस्तेऽभ्यधायि समयः सकृदङ्गसङ्गो भ्याइरीयसि गुणः प्रसवः सतीनाम् ॥१०॥ - ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अन्यायः २३ ततिकृत्यमुपशिक्ष यपोपदेशं येनेष मे कर्शितोऽतिरिरंसयामा । सिद्धयेत ते कृतमनोमवर्षिताया दीनस्तदीय भवनं सह विश्व ॥११॥ मैत्रेय उवाच प्रियायाः प्रियमन्विन्छन् कर्दमो योगमास्थितः । विमानं कामगं क्षत्तस्तहोवाविरचीकरत् ॥१२॥ सर्वकामदुघं दिव्यं सर्वरत्नसमन्वितम् । सर्वथुपचयोदर्क मणिस्तम्भैपस्कृतम् ॥१३॥ दिव्योपकरणोपेतं सर्वकालमुखावहम् । पट्टिकामिः पताकाभिर्विचित्राभिरलङ्कृतम् ॥१४॥ लम्भिर्विचित्रमाल्यामिर्म शिञ्जत्पडमिभिः। दुकूलशौमकौशेयैर्नानावस्त्रविराजितम् ॥१९॥ उपर्युपरि विन्यस्तनिलयेषु पृथक्पृथक् । शितैः कशिपुभिः कान्त पर्यम्पजनासनैः ॥१६॥ तत्र तत्र विनिक्षिप्तनानाशिल्पोपशोभितम् । महामरकतस्थल्या जुष्टं विद्रुमवेदिमिः ॥१७॥ दासु विद्रुमदेहल्या भातं वद्रकपाटवत् । शिखरेब्विन्द्रनीलेषु हेमकुम्भैरधिश्रितम् ॥१८॥ चक्षुष्मत्पद्मरागाम्यैर्वजभित्तिषु निर्मितैः । जुष्टं विचित्रवैतानैर्महाहहमतोरणः ॥१९॥ हंसपारावतवातैलत्र तत्र निजितम् । कृत्रिमान्मन्यमानःस्वानधिकहाधिस्साच ॥२०॥ विहारस्थानविश्रामसंवेशप्राङ्गणानिरः । ययोपजोपं रचितैर्विमापनमिवात्मनः ॥२९॥ इंदृग्गृहं तत्पश्यन्ती नातिप्रीतेन चेतसा । सर्वभूताशयाभिशः प्रावोचत्कर्दमः स्वयम् ॥२२॥ निमज्ज्यास्मिन हृदे भीरु विमानमिदमारुह । इदं राककृतं तीर्यमाशिषां यापकं नृणाम् ॥२३॥ सा ततः समादाय वचः कुक्लपेक्षणा । सरजं विभ्रती वासो वेणीभूतांश्च मूर्धजान् ॥२४॥ अङ्गं च मलपवन संछन्नं शबलस्तनम् । आविषेश सरस्वत्याः सरः शिवजलाशयम् ॥२५॥ सान्तःसरसि वेदमस्थाः शतानि दश कन्यकाः। सर्वाः किशोरवयसो ददोत्पलगन्धयः ॥२५॥ तां दृष्ट्वा सहसोत्यायप्रोचुः प्राञ्जलयः स्त्रियः । वयं कर्मकरीस्तुभ्यं शाधि नः करवामकिम् ॥२७॥ स्नानेन तां महाहेण नापयित्वा मनस्विनीम् । दुकूले निर्मले नले ददुरस्यै च मानदाः ॥२८॥ भूपणानि पराभ्यांनि वरीयांसि द्युमन्ति च । अन्नं सर्वगुणोपेतं पानं चैवामृतास्यम् ॥२९॥ अयादों स्वमात्मानं सग्विणं विरजाम्परम् । विरजं कृतवस्त्ययनं कन्यामि हुमानितम् ॥३॥ नातं कृतशिरसनानं सर्वाभरणभूषितम् । निष्कप्रीयं वलयिनं कूजत्काशनपुरम् ॥३१॥ थोण्योरध्यस्तया काच्या काञ्चन्या बहुरनया। हारेण च महाण कचरेन च भूषितम् ॥१२॥ मुदता सुभ्रुवा लणस्निग्धापान चक्षुरा । पाकोशस्पृधाः नीलेरलकैश प्लसन्मुखम् ॥१३॥ यदा सस्मार ऋषमभूषीणां दयित पतिम् । तत्र चास्ते सहस्खीभिर्यवास्ते स प्रजापतिः ॥ मर्नुः पुरस्तादात्मानं स्त्रीसहसतं तदा । निगम्य तद्योगगति संशयं प्रत्यायन ॥१५॥ म तां कृतमलस्नानां विभाजन्तीमपूर्ववत् । भारमनो विनती रूपं संवीतरुचिरसनीम् ॥३६॥ विद्याधरीमहसेग सेव्यमानां मुकामसम् । अवमागे विमानं तदारोइपदामित्रइन् 112 ·१६१ । श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २४ तसिनलुप्तमहिमा प्रिययानुरक्तो विद्याधरीभिरुपचीर्णवपुर्विमाने । बभ्राज उत्कचकुमुद्गणवानपीच्यस्ताराभिरात इबोडुपतिनमःस्थः ॥३८॥ तेनाष्टलोकाविहारकुलाचलेन्द्रद्रोणीप्वनालसखमारुतसोमगासु सिद्ध तो युधुनिपातशिवस्वनासु रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूपी ॥३९॥ वैश्रम्भके मुरसने नन्दने पुष्पमद्रके । मान चैत्ररथ्ये च स रेमे रामया रतः ॥४०॥ प्राजिष्णुना विमानेन कामगेन महीयसा । वैमानिकानत्यशेत चोकान् यथानिलः IIVER किं दुरागदनं तेषां पुंसामुद्दामचेतसाम् । येराश्रितस्तीर्थपदश्चरणो व्यसनात्ययः ॥४२॥ प्रेशयित्वा भुवो गोलं पत्न्य यावान् स्वसंस्थया। पाश्चर्य महायोगी स्वाश्रमाय न्यवर्तत ॥४३॥ विभज्य नवधाऽऽत्मानं मानवीं मुरतोत्सुकाम् । रामां निरमयन् रेमे वर्षपूगान्मुहूर्तवत् ॥४४॥ तस्मिन् विमान उत्कृष्टां शय्यां रतिकरी भिता । न चात्रुध्यत तं कालं पत्यापीच्येन संगता ॥४५॥ एवं योगानुभायेन दपत्यो रममाणयोः । शतं व्यतीयुः शरदः कामलालसयोर्मनाक् ॥४६॥ तस्यामाधत रेतम्तां भावयन्नात्मनाऽऽत्मवित् । नोधा विधाय रूपं स्वं सर्वसङ्कल्पविद्विभुः ॥४७॥ अतः सा मुगु सद्यो देवहूतिः स्त्रियः प्रजाः । सर्गसाचारसर्वाङ्गयो लोहितोत्पलगन्धयः॥४८॥ पतिं सा प्रजिष्यन्तं तदाऽऽलश्योराती सती । सयमाना विक्लवेन हृदयेन विदूयता ॥४९॥ लिखन्त्यधोमुखी भूमि पदा नखमणिप्रिया । उवाच ललिता वाचं निरुध्याश्रुकलां शनैः ॥५०॥ देवहूतिरुवाच सर्व तद्भगवान्मह्यमुपोवाह प्रतिश्रुतम् । अथापि मे प्रपन्नाया अमयं दातुमर्हसि ॥५१॥ बझन् दुदिभिस्तुभ्यं विमृग्याः पतयः समाः । कश्चित्स्यान्मे विशोकाय त्वयि प्रवजिते वनम् ।५२। एतावतालं कालेन व्यतिक्रान्तेन मे प्रभो। इन्द्रियार्यप्रसङ्गेन परित्यक्तपरात्मनः ॥५३॥ इन्द्रियायेंगु सन्नन्त्या प्रसन्नस्त्वयि मे कृतः । अजानन्त्या परं मावं तथाप्यस्त्वमयाय मे ॥५४॥ सलो यः संसृतेतुरसत्सु विहितोऽधिया । स एव साधुषु कृतो निःसङ्गत्वाय कल्पते ॥५५॥ नेइ यत्कर्म धर्माय न विरागाय कल्पते । न तीर्थपदसेवायै जीवनपि मृतो हि सः ॥५६॥ साई भगवतो ननं वञ्चिता मायया दृढम् । यत्त्वां विमुक्तिदं प्राप्यन मुमुचेय धन्धनात् ॥५७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्यां संहितायां तृतीयस्वी कापिलेयोपाख्याने प्रयोविंशोऽध्यायः २५ अथ चतुर्विशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच निवेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनिः । दयालुः शालिनीमाइ शुक्लाभित्र्याइत सरन्॥२॥ ऋषिरुवाच मा खिदो राजपुत्रीत्यमात्मानं प्रत्यनिन्दिते । भगवांस्तेऽशये गर्भमदरासम्प्रपत्स्यते ॥२॥ भा. मू.११- - ...

·मैत्रेय उवाच कर्मणामुदर घटाः। हिरण्यकशपमाक्षः पपमुहारमायुः 10m दारावास जाग्या कुमारः महनारदमोमेन मेन प्रिपामारको मोती धनः मम्तेन चोदितः पयोदिनमस्तिःमावाहि/ पुष्परचुनांगोपनियामती समयतिन मगरमच्छनियमन थरीददानि स प किन्ने विद्यमानाबामदान . एवियुगमरव दिनुस्मन् । दिविन, उन्मतम समयमा Tो धरदबारे मरना न भूमानेमामा:: श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २४ धृतवतामि मद्रं ते दमेन नियमेन च । तपोद्रविणदानश्च श्रद्धया चेवरं मन ॥ ३॥ सत्वयाऽऽराधितः शुक्लो वितत्यन्मामकं यशः । छेत्ता ते हृदयन्यिौदयों ब्रममावनः ॥४॥ देवहूत्यरि संदेशं गौरवेण प्रजापतेः । सम्यक श्रद्धाय पुरुष कूटस्यममजगुरुम् ॥ ५॥ सम्यां यहुतिये काले भगवान्मधुसूदनः । कादम वीर्यमापनो जशेऽभिरिव दाणि | 4k भरादयंतदाव्योम्नि धादित्राणि पनापनाः । गायन्तितं स्म गन्धयां नृत्यन्त्याप्सरसो मुदा ॥७॥ पेतुः सुमनको दिपाः खेचरैरपवर्जिताः । प्रसेदुध दिशः सर्वा अम्मामि च मनांसि च ॥ ८ सन्कदमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् । स्वयम्भूः साकमृथिमिमरीयादिमिरम्पयात्॥ ९ ॥ भगवन्तं परं मम सत्त्वेनायेन शत्रुहन् । तत्पसंख्यानपिनत्ये जातं विद्वानजः खराद । समाजयन् विशुदेन चेतमा वधिकोर्षितम् । प्रहृष्यमाणैरमुभिः कर्दमें चेदमन्यधात् ॥११॥ ब्रह्मोवाच त्वरा मेचितिम्नात कसिता निपलीकतः । यन्मे संजयदे याकर मवान्मागद मानान् ॥१२॥ एतावत्येव शुश्रूषा कार्या रितरि पुत्रः । यादमित्यनुमन्येत गौररेण गुरोर्यवः ॥११॥ हमा दुहितरः मम ता वत्म मुमन्यमाः । मर्गमतं प्रमावः स्वामिप्यन्यनेम्या ।।१४। श्रतरत्यमपिमुख्येभ्यो ययाशीलं यथारचि । आमापरिदेवय विस्तृणीहि यशो भुवि ॥१॥ वेदामायं पुरामवती म्वमायया । भूताना रोवधि देई विभागं करिवं मुने ॥१॥ सनरिमनपोगेन एप मानति ते गर्म पिटः केटमार्दनः । अविधायययिविस्था गारिवरिष्यति ॥१८॥ अयं निगमाधीश: सापाचा मुमम्मतः । के करियरल्याणां गन्नाले कतिनः ॥१९१ मैत्रेय उवाच मोरे wei মুনমুখময়া। খামার স্থায় না । हम TET परामियदन नवदमRINAARI ria 'सम्यान, पाले मान्य काम ·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २५ स एव भगवानद्य हेलनं नगणय्य नः । गृहेषु जातो ग्राम्याणां यःस्वानां पक्षपोषणः ॥२९॥ म्वीय वाक्यमृत कमवतीणोऽमि मे गृहे । चिकी भगवाज्ञानं भक्तानां मानवर्धनः ॥३०॥ तान्येव तेऽभिम्पाणि रूपाणि भगवंस्तव । यानि यानि च रोचन्ते म्वजनानामरूपिणः ॥३१॥ खां सूरिभिस्तत्वब्रुभुत्मयादा सदाभिवादाईणपादपीठम् । ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवबोधवीर्यश्रिया पूर्तमहं प्रपद्ये ॥३२॥ परं प्रधानं पुरुष महान्तं कालं कवि त्रिवृतं लोकपालम् | आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्ति कपिलं प्रपद्ये ॥३३॥ आ स्माभिष्टच्छेऽव पतिं प्रजानां त्वयावतीर्ण उतासकामः । परिवजत्पदवीमास्थितोऽहं चरिष्ये त्वा हदि युञ्जन् विशोकः ॥३४॥ थीभगवानुवाच मया मोक्तं हि स्टोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके । अथाजनि मया तुम्यं यदवोचमृतं मुने ॥३५॥ एतन्मे जन्म लोकेऽस्मिन्मुमुक्षूणां दुराशयात् । प्रसंख्यानाय तत्त्वानां संमतायात्मदर्शने ॥३६॥ एष आत्मायोऽव्यक्तो नष्टः कालेन भूयसा । तं प्रवर्तयितुं देहमिमं विद्धि मया भृतम् ॥३७॥ गच्छ कामं मयाऽऽपृष्टो मयि संन्यस्तकर्मणा । जित्वा सुदुर्जयं मृत्युनमृतत्वाय मां भज ॥३८॥ मामात्मानं स्वयंज्योतिः सर्वभूतगुहाशयम् । आत्मन्येवात्मना वीश्य विशोकोऽमयमृच्छसि ३९ मात्र आध्यात्मिकी विशेशमनी सर्वकर्मणाम् । वितरिष्ये यया चामो भयं चातितरिष्यति ।।४।। मैत्रेय उवाच । । एवं समुदितस्तेन कपिलेन प्रजापतिः । दक्षिणीवत्स तं प्रीतो वनमेव जगाम ह ॥४॥ गतं स आस्थितो भौनमात्मैकारणो मुनिः । निःसन्नो म्यचरत्योणोमननिरनिरेतनः ॥४२॥ मनो मणि युञ्जानो यत्तसदसतः परम् । गुणावभाने विगुण एकभवत्यानुभाषिते ॥४३॥ निरतिनिर्ममश्च निन्दः समदृक् स्वहरू । प्रत्यक्मशान्तीधारः प्रशान्तोर्मिरिवोदधिः ।।४।। यामुदो मगवति सर्वशे प्रत्यगात्मनि । परेण भक्तिमारेन लन्यात्मा मुक्तपन्धनः ॥४५॥ आत्मानं सर्वभूतेषु 'भगवन्तमवस्थितन् । अश्यत्सर्वभूतानि भगवत्यरि चामनि ॥४॥ समचेतसा । भगवदतियुक्तेन मामा मागयती गतिः ॥rull व मोमदागवो मापुराने परमहंसां संहितायां तृतीयाले कपितये चोप्यायः ॥१४॥ अध पञ्चविंशोऽध्यायः शनिक उवाच भगानाममापया । जातःस्वपमजः साक्षासमारत नृणाम् ॥१॥ रपबिहीनेन सर्वत्र रिलतत्वसंस्ता .

·मैत्रेय उवाच १६४ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २५ न ह्यस्य वर्मणः पुंसा परिणः सर्वयोगिनाम् । विश्रुतौ श्रुतदेवस्य भरि नृप्यन्ति मेऽसवः ॥ २॥ यद्यद्विधत्ते भगवान् स्वच्छन्दात्माऽऽरममायया । तानि मे श्रद्दधानस्य कीर्तन्यान्यनुकीय ॥ ३॥ सूत उवाच दैपायनमखस्त्येवं मैत्रेयो भगवान्तथा । प्राइदं विदुरं प्रीत भान्वीक्षियां प्रचोदितः॥४॥ पितरि प्रस्थितेऽरण्यं मातुः प्रियनिकीया । तस्मिन् बिन्दुसरेऽवात्सीद्भगवान् कपिलः किल ।। तमासीनमकर्माण तत्त्वमार्गाप्रदर्शनम् । स्वनुतं देवहूत्या धातुः संस्मरती वचः ॥ ६ ॥ देवहूतिरुवाच निर्विण्णा नितरां भूमन्नसदिन्द्रियतणात् 1 येन सम्भाव्यमानेन प्रपन्नान्धं तमः प्रभो ॥ ७ ॥ तस्य त्वं तमसोऽन्धस्य दुष्पारस्याद्य पारगम् । सच्चक्षुर्जन्मनामन्ते लब्धं मे त्वदनुग्रहात् ॥ ८॥ य आद्यो भगवान् पुंसामीश्वरो वै भवान् किल । लोकस्य तमसान्धस्य चक्षुःसूर्य इवोदितः ॥९॥ अथ मे देव सम्मोहमपाक्रष्टुं त्वमर्हसि । योऽवग्रहोऽहंममेतीत्येवस्मिन् योजितस्त्वया ॥१०॥ तं त्वा गताहं दारणं शरण्यं स्वभृत्यसंसारतरोः कुठारम् । जिज्ञासयाहं प्रकृतेः पूरुषस्य नमामि सद्धविदा वरिष्ठम् ॥११॥ मैत्रेय उवाच इति स्वमातुर्निरवद्यमीप्सितं निशम्य पुंसामपवर्गवर्धनम् । घियामिनन्द्यात्मवतां सतां गतिर्वभाष इंपरिस्मतशोभिताननः ।।१२।। श्रीभगवानुवाच योग आध्यात्मिकः पुंसांमतो निःश्रेयसाय मे । अत्यन्तोपरतिर्यत्र दुःखस्य च मुखस्य च ॥१३॥ तमिमं ते प्रवश्यामि यमवोचं पुरानथे । ऋषीणां भोतुकामानां योग सर्वाजनैपुणम् ॥४॥ चेतःखल्वस्य पन्धाय मुक्तये चात्मनो मतम् । गुणेषु सकं बन्धाय रतं वा पुंसि मुक्तये ॥१५॥ अहंममाभिमानोत्यः कामलोभादिमिर्मलेः । वीतं यदा मनः शुद्धमदुःखमसुख समम् ॥१६॥ तदा पुरुष आत्मानं केवलं प्रकृतेः परम् । निरन्तरं वयंज्योतिरणिमानमखण्डितम् ||१७il मानवैराग्ययुक्तेन भक्तियुक्तेन चात्मना । परिपश्यत्युदासीनं प्रकृति च इतौजसम् ॥१८॥ न युज्यमानया भक्त्या भगवत्यखिलात्मनि सहयोऽतिशिल पन्या योगिनां ब्रामिदये॥१९॥ प्रसङ्गमजरं पाशमात्मनः कवयो विदुः । स एव साधुषु कृतो मोदारमगाम् ॥२०॥ तिदिशः काणिकाः मुहृदः सर्वदेहिनाम् | अजातशत्रवः शान्ताः साधवः साधुभूषगाः ॥२९॥ मति कुर्वन्ति ये हदाम् । मते स्वतकमाणस्त्यकखजनवान्धवाः ॥२२॥ ...वन्ति कथयन्ति च । वरन्ति विविधासा नेतान्मवचेतवः ॥२३॥ । .

·श्रद्धा श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २५ त एते साधवः साध्वि सर्वसङ्गविवर्जिताः । सङ्गस्तेभ्वय ते प्रायः सङ्गदोपहरा हि ते ।।२४।। सतां प्रसङ्गान्मम वीर्यसंविदो भवन्ति हत्कर्णरसायनाः कथाः । तजोरणादाश्वपवर्गवमनि रतिभक्तिरनुक्रमिष्यति ।। २५ ॥ मक्त्या पुमाञ्जातविराग ऐन्द्रियाद् दृष्टश्रुतान्मद्रचनानुचिन्तया । चित्तस्य यत्तो महणे योगयुक्तो यतिष्यते ऋजुभियोगमार्गः ॥ २६ ॥ अमेवयाय प्रकृतेर्गुणानां ज्ञानेन वैराग्यविजृम्भितेन । योगेन मय्यर्पितया च भक्त्या मां प्रत्यगात्मानमिहावरुन्धे ।। २७ ॥ देवहूतिरुवाच काचिपय्युचिता भक्तिः कीदृशी मम गोचरा । यया पदं ते निर्वाणमासान्वानवा अहम् ॥२८॥ यो योगो भगवद्वाणो निर्वाणामस्त्वयोदितः । कीदृशः कति चानानि यतस्तत्त्वावयोधनम्।।२९॥ तदेतन्मे विजानीहि यथाई मन्दधीईरे । सुखं बुद्धयेय दुर्योधं योपा भवदनुग्रहात् ॥३०॥ मैत्रेय उवाच विदित्यार्थ कपिलो मातुरित्थं जातस्नेहो यत्र तन्वाभिजातः । तत्वाम्नायं यत्प्रवदन्ति साख्यं प्रोवाच वै भक्तिवितानयोगम् ॥ ३१ ॥ थीभगवानुवाच देवानां गुणलिङ्गानामानुश्रविककर्मणाम् । सव एवैकमनसो वृत्तिःस्वाभाविकी तु या ॥३२॥ अनिमित्ता भागवती भक्तिः सिद्धगरीयसी । जरयत्याशु या को निगीर्णमनलो यथा ॥३३॥ कात्मता मे स्पृहयन्ति केचिन्मत्पादसेवाभिरता मदीहाः । येऽन्योन्यतो भागवताः प्रसज्य सभाजयन्ते मम पौरुपाणि ॥ ३४ ॥ परपन्ति ते मे रुचिराण्यम्ब सन्तः प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनानि । रूपाणि दिव्यानि वरप्रदानि साकं वाचं स्पृहणीया वदन्ति ॥ ३५॥ तैर्देर्शनीयावयवरुदारविलासहासेक्षितवामसूक्तः हृतात्मनो हतप्राणांश्च भक्तिरनिच्छतो मे गतिमण्वी प्रयुङ्क्ते ॥ ३६॥ मायाविनस्तामैश्वर्यमष्टाङ्गमनुप्रवृत्तम् । श्रियं भागवती वास्यन्ति भद्रा परस्य मे तेऽनुवते तु लोके ॥ ३७ ॥ न कर्हिचिन्मत्पराः शान्तरूपे नयन्ति नो मेऽनिमिर लेटि हेतिः । येामहं प्रिय आत्मा सुतश्च सखा गुरुः सुहृदो देवमिष्टम् ॥ ३८ ॥ इमं लोकं तथैवासुमात्मानपुभयायिनम् । आत्मानमनु ये चेह ये रायः पश्यो ग्रहाः ॥३९॥ विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्यनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये ॥४०॥ - अयो विभूति मम ·। १६६ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६ नान्यत्र मद्भगवतः प्रधानपुरुषेश्वरात् । आत्मनः सर्वभूतानां मयं तीनं निवर्तते ॥४१॥ मद्रयावाति यातोऽयं सूर्यस्तपति मद्यात् । वर्षतीन्द्रो दहत्यनिर्मृत्युश्चरति मदयात् ॥४२॥ ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन योगिनः । माय पादमूलं में प्रविशन्यकुतोभयम् ॥४३॥ एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां निःश्रेयसोदयः। तोत्रेण भक्तियोगेन मनो मर्पित स्थिरम् ॥४४॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहन्यां संहितायां तृतीयस्कले कापियोपाख्याने पञ्चविंशोऽध्यायः॥२५॥ अथ पड्विंशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वानां लक्षणं पृथक् । यद्विदित्या विमुच्येत पुरुषः प्राकृतेर्गुणैः ॥ १॥ ज्ञानं निःश्रेयसार्थाय पुरुषस्यात्मदर्शनम् । यदाहुये तत्ते हृदयमन्थिभेदनम् ॥ २॥ अनादिरात्मा पुरुषो निर्गुणः प्रकृतेः परः । प्रत्यग्धामा स्वयंज्योतिर्विश्वं येन समन्वितम् ॥ ३ ॥ स एप प्रकृति सूक्ष्मां दैवी गुणमयीं विभुः । यदृच्छयैवोपगतामध्यपयत लीलया ॥४॥ गुणैर्विचित्राः सुजती सरूपाः प्रकृति प्रजाः । विलोक्य मुमुहे सद्यः स इह शानगृहया ॥ ५ ॥ एवं पराभिध्यानेन कर्तृत्वं प्रकृतेः पुमान् । कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैरात्मनि मन्यते ॥ ६ ॥ तदस्य संसृतिबन्धः पारतन्न्यं च तस्कृतम् । मवत्यक रोशस्य साक्षिणो नितात्मनः ॥ ७ ॥ कार्यकारणकर्तृत्वे कारणं प्रकृतिं विदुः । भोक्तृत्वे मुखदुःखानां पुरुषं प्रकृतेः परम् ।। ८ ।। देवहूतिरुवाच प्रकृतेः पुरुषस्यानि लक्षणं पुरुषोत्तम । अहि कारण योरस्य सदसच पदात्मकम् ॥ ९ ॥ श्रीभगवानुवाच यत्तत्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधान प्रकृति माहुरविशेष विशेषवत् ॥१०॥ पञ्चभिः पञ्चभिक्ष चतुभिर्दशामितया । एतचतुर्विशतिकं गर्ण प्राधानिकं पितुः ॥११॥ महाभूतानि पचव भूरापोऽनिर्मपन्नभः । तन्मात्राणि च तावन्ति गन्धादीनि मतानि मे ॥१२॥ इन्द्रियाणि दश श्रोत्रं वाहप्रसननःमिकाः । वानरो चरणो मे पायुदंशम उम्पो ॥१३॥ मनो बुद्धिरहकारचित्तमित्यन्तरामकम् । चनुर्धा लश्यते भेदो कृत्या सरू II एतावानेन राशपातो ब्रह्मणः सगुणस्य ह । सत्रियोमया प्रोत्तो यः कार पागः ॥१९॥ प्रभाव पोर मादुः काल के यलो माम् । अहहारविमूहस्य कः प्रातिमीयुः ॥१६॥ प्रहनेगुणमाम्पस्य निमिषम्य मानवि। शयतः म मगमन् काल रायुवतः ॥१॥ अन्तः पुरन कालम्पेग यो यदिः । समन्वयेर मवानां भगानाममा १८ 'योनौ परः पुमान् । मापन वीर्य सामन मसाना १९५ ·१६७ तमः ॥२०॥ वैकारिवाद्विकुर्वाणान्मनस्तत्त्वमजायत ॥२९॥ तनं पननं पानमदनं हिममर्दनम् । तेजमो वृत्तयस्वेताः शोषणं भुतडेव च ॥४oll समात्राहिकुर्वाणादम्भो 'देवचोदितात् । गन्धमात्रमभूत्तत्मात्पृथ्वीमायसुगन्धयः ||४|| नभौगुणविशेगोऽयों यस्य तन्धोत्रमुच्यते । वायोगुणविशेोऽयों यस्य छत्रपनि विदुः ॥mal श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६ विश्वमात्मगतं व्यञ्चन् कूटस्थो जगदडुरः । स्वतेजसाश्चित्तीत्रमात्मप्रस्वापन " यत्तत्सत्वगुणं स्वच्छं शान्तं भगवतः पदम् । यदाहुर्वासुदेवाख्यं चित्तं तन्महदात्मकम् ॥२१॥ स्वच्छत्वमविकारित्वं शान्तत्वमिति चेतसः । वृत्तिभिलक्षणं प्रोक्तं यथापा प्रकृतिः परा ॥२२॥ महत्तत्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वोर्यसम्भवात् । क्रियाशक्तिरहङ्कारत्रिविधः समपद्यत ॥२३॥ वैकारिकस्तै जसश्च तामस यतो भवः । मनसश्चेन्द्रियाणां च भूतानां महतामपि ॥२४॥ सहस्रशिरस साश्चाद्यमनन्तं प्रचक्षते । सङ्कर्षणाख्यं पुरुषं भूतेन्द्रियमनोमयम् ॥२५॥ कर्तृत्वं करणवं च कार्यत्वं चेति लक्षणम् । शान्तयोरविमूढत्वमिति वा स्यादहंकृतेः ॥२६।। । यत्सकल्पविकल्पाम्यां वर्तते कामसम्भवः ॥२७॥ यदिगुनिरुद्धाख्यं हपीकाणामधीश्वरम् । शारदेन्दीवरश्याम संराध्यं योगिभिः शनैः ॥२८॥ तेजपातु पिकुर्याणाद् बुद्धितत्वमसति । द्रव्यस्फुरणविज्ञानमिन्द्रियाणामनुग्रहः मंशोऽथ विपर्यासो निधयः स्मृतिरेव च । स्वाप इत्युच्यते बुद्धलक्षणं वृत्तितः पृथक् ॥३०॥ तेजसानीन्द्रियाण्येव क्रियाज्ञान विभागशः । प्राणस्य हि क्रियाशक्तिर्बुद्धविज्ञानशक्तिता ॥३१॥ वाममाय विकुवाणाद्भगवदीयंचोदितात् । शब्दमात्रमभूत्तस्मान्नभः श्रोत्रं तु शन्दगम् ॥३२॥ अाश्रयत्वं शब्दस्य द्रष्टुलिनत्यमेव च । तन्मात्रत्वं च नभसो लक्षणं कवयो विदुः ॥३३॥ भूतानां छिद्रदातृत्व बहिराणीन्द्रयामाय नमो वृत्तिलक्षणम्॥३४॥ नमः सन्दतन्मात्रात्कालगत्या विकुर्वतः । स्पर्शोऽभवत्ततो वायुस्त्वक् स्पर्शस्य च संग्रहः।३५॥ मृदूत्वं कठिनत्वं च शैत्यमुष्णत्वमेव च । एतस्पस्य स्पर्शत्वं तन्माप्रत्यं नमखतः ॥३६॥ चालन व्यूहन प्राप्तित्व द्रव्यशयो । सन्द्रियाणामा वायोः कामिलक्षणम्॥३७॥ वायोश्च स्पर्शतन्मात्राद्रूपं देवरितादभूत् । समुत्थितं ततस्तेजन रूपोरलम्भनम् ॥३८॥ ध्यातिन्यं गुणता व्यक्ति संख्यात्वमेव च जत्व तेजसः मान्य रूपमात्रस्य वृत्तयः ॥३९॥ मात्रादिवाणातेजसो देवचोदितात् । रसमात्रमभूतस्मादम्भो जिला रसग्रहः ॥४१॥ गयो मधुरसितः कट्वालको भौतिकानां विकारेण रस एको विभियते ॥२॥ बेदन पिण्दनं तृप्तिः प्राणनाण्यायनान्दन | पापनादो भयस्त्वमम्भतो वृत्तपरित्वमाः ॥४३॥ परम्भातियोरभ्यशान्तोग्राम्लादिभिः पृथा । द्रष्यावयववैषम्याइन्ध एको विभियते ॥४५॥ भारनं बाणः स्थानं धारणं सदिगो सर्वसत्त्वगुणोदः पृपिवीतिलशमन् ॥४६॥ 1 । । ठेगणविशेषोऽयों पर तप रुप्यते । अम्भोगुणविशेोऽयों पर वसनं विदुः ।

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २६
भूमेर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य स प्राण उच्यते ॥४८॥
परस्य दृश्यते धर्मो ह्यपरस्मिन् समन्वयात् । अतो विशेषो मावानां भूमावेवोलस्यते ॥४९॥
एतान्यसंहत्य यदा महदादीनि सप्त वै । कालकर्मगुणोपेतो जगदादिमाविशत् ॥५०॥
ततस्तेनानुविद्धम्यो युक्तेभ्योऽग्डमचेतनम् । उत्थितं पुरुषो यस्मादुदतिष्ठदसौ विराट् ॥५१॥
एतदण्डं विशेषाख्यं क्रमवृद्धदेशोत्तरः । तोयादिभिः परिवृतं प्रधान्नावृनैहिः ।
यत्र लोकवितानोऽयं रूपं मगवतो हरेः ॥५२॥
हिरण्मयादण्डकोशादुत्याय सलिलेशयात् । तमाविश्य महादेवो बहुधा निविभेद खम् ॥५३॥
निरभिद्यतास्य प्रथमं मुखं वाणी ततोऽभवत् । वाण्या वहिरयोनासे प्राणोतो प्राण एतपोः॥५४॥
प्राणाद्वायुरभिद्येतामक्षिणी
चक्षुरेतयोः । तस्मात्सूर्यो व्यभिवेतां की श्रोत्रं ततो दिशः॥५५॥
निर्बिभेद विराजस्त्वयोमरमवादयस्ततः । त ओषधयश्चासन् शिमं निर्विमिदे ततः ॥५६॥
रेतस्तस्मादाप आसन्निरभिद्यत वै गुदम् । गुदादपानोऽपानाच मृत्युलॉकमयङ्करः ॥७॥
इस्तीच निरभिद्येतांबलं ताभ्यां ततः स्वराट् । पादौ च निरभिद्यतां गतिस्ताभ्यांततो हरिः ॥५८॥
नाड्योऽस्य निरमियन्त ताम्यो लोहितमाभृतम् । नद्यस्ततः समभवन्नुदरं निरभिद्यत ॥५॥
सुत्पिपासे ततः स्यातां समुद्रस्त्वेतयोरभूत् । अपात्य हृदयं भिन्नं हृदयान्मन उत्थितम् ॥६॥
मनसश्चन्द्रमा जातो दुर्बुिदेगिरां पतिः । अहवारसतो रुद्रश्चित्तं चैत्यस्ततोऽभवत् ॥६॥
एते ह्यम्युत्पिता देवा नेवास्योत्यापनेऽशकन् । पुनराविविशुःखानि तमुत्थापयितुं कमात् ॥३२
पहिर्वाचा मुखं भेजे नोदतिष्ठत्तदा विराट् । प्राणेन नासिके वायुनोंदतिष्ठत्तदा विराट् ॥६३।।
अधिणीचशुपादित्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट। श्रोत्रेण कर्णो चदिशो नोदतिष्ठत्तदा विराट्।।६४१
त्वचं रोमभिरोषध्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रेतसा शिभमापस्तु नोदतिउत्तदा विराट् ॥६५॥
गुदं मृत्युरपानेन नोदवियत्तदा विराट् । हस्ताविन्द्रो बलेनैव नोदतिउत्तदारिराट् ॥६६॥
विष्णुगत्यैव चरणो नोदतियत्तदा विराट् । नाडीनं दो लोहितेन नोदतिष्ठत्दा विराट् ||६७!
शुतूम्यामुदरं सिन्धुनोंदतिष्ठत्तदा विराट् । हृदयं मनसा चन्द्रो नोदविपत्तदा विराट् ॥१८॥
मुदया ब्रह्मापि हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रुद्रोऽभिमत्या हृदयं नोदनियुत्तदा विराट् ॥६॥
चित्तेन हृदयं चैत्यः क्षेत्रशः प्राविशधदा । विराट् तदेव पुरुषः मलिशानुनिष्ठत 1300
यथा प्रमुमं पुरुष प्रागेन्द्रियमनोधियः । प्रभवन्ति बिना येन नो पारिदमोजमा ॥७९॥
समम्मिन् प्रत्यगात्मानं पिया योगप्रवृत्तया । मक्याविरनया शनेन विविन्यात्मनि चिन्तदेव।०२१
तिमोमागवले मराले पारमास्था सरितावा नीवरक कालिये दबममानाने
पडियायः ॥२६॥

·। । सर्वभूतममत्वेन | अथें विद्यमानेऽपि संसतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ।। ४ ।। पमादिभियोगपथैरभ्यस श्रद्धयान्वितः । मयि भारेन सत्येन मकथाश्रवणेन च ॥६॥ एवं विदहकारो भूतेन्द्रियमनोमयैः । स्वाभासै शितोऽनेन सदाभासेन सत्यहा ॥१३॥ भूतमूक्ष्मेन्द्रियमनोबुद्धयादिग्विाह निद्रया। लीनेष्वमति यस्तत्र विनिद्रो निरहंक्रियः ॥१४॥ मन्यमानस्तदात्मानमनटो नष्टवन्मृपा । नष्टेऽदकरणे द्रष्टा यथा गन्यस्य भूमेमन भावो व्यतिरेकतः । अपरा रसस्य च यथा तथा बुद्धः परस्य च ॥१८॥ अनुः कर्मबन्धोऽयं पुरुषस्य यदाश्रयः । गुणेषु सत्सु प्रकृतेः कैवल्यं तेप्यतः कथम् ॥१९॥ चिचत्वावमान निनं भयमुल्यणम् । अनिवृत्तनिमित्तत्वात्पुनः प्रत्यरतिउते ॥२०॥ मुनझोग्य परित्यना पदोगा च नित्यशः । नेश्वरस्थाशुमं पत्तरसेमहमिस्सितस्वन ॥२४॥ रमापतितुरस्य अन्वा बहनर्थमृत् । स एवं प्रतिबुद्धस्य न घे मोशर कल्पते ॥२५॥ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २७ अथ सप्तविंशोऽध्यायः श्रीमगवानुवाच प्रदिस्योऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर्गुणैः । अविकारादकर्तृत्वान्निर्गुणत्याजलार्कवत् ॥ १ ॥ एप यहि प्रकृतेर्गुणेष्वभिविषजते । अहंक्रियाविमूढात्मा कर्तास्मीत्यभिमन्यते ॥ २ ॥ संसारपदवीमवशोऽभ्येत्यनिर्वृतः । प्रासनिकैः कर्मदोषैः सदसन्मिश्रयोनिषु ॥ ३ ॥ अत एव सनेश्चित्तं प्रसक्तमसतां पथि । भक्तियोगेन तीवेण विरक्त्या च नयेद्वशम् ॥ ५ ॥ निर्वरेणाप्रसङ्गतः । ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा ॥ ७ ॥ यहन्छयोपलब्धेन सन्तुष्टो मितभु मुनिः । विविक्तशरणः शान्तो मैत्रः करुण आत्मवान्।। ८ ।। सानुबन्धे च देदेऽस्मिन्नकुर्वन्नसदामहम् । ज्ञानेन दृष्टतत्वेन प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥९॥ नाजदयवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शनः । उपलभ्यात्मनाऽऽत्मानं चक्षुषेवार्कमात्मदृक् ।१०। मुकलिङ्गं सदामासमसति प्रतिपद्यते । मतो बन्धुमसञ्चभुः सर्वानुस्यूतमद्रयम् ॥११॥ या जन्नस्य आमासः स्थलस्थेनावदृश्यते । स्वामासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थितः ॥१२॥ नष्टवित्त इवामुरः ॥१५॥ ए प्रत्यवमृश्यामावात्मानं प्रतिपयते । साहकारस्य द्रव्यस्य योऽवस्थानमनमः ॥१६॥ देवहूतिरुवाच असं प्रकृतिमन्न विमुञ्चति कहिचित् । अन्योन्यापाश्रयत्वाच नित्यत्पादनयोः प्रभो ॥१७॥ श्रीभगवानुवाच स्वधर्मणामलात्मना । तीजयामयिभनयाच श्रुतसम्भृतराचिरम्॥२१॥ पल दतत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा । तशेयुक्तन योगेन तोडेगात्मसमाधिना ॥२२॥ मातिः पुरुषस्येह दह्यमान व भवित्री नरग्नेयोनिरियारणिः ॥२३॥ । । अनिमिनिमिन ·परगर्भावणेशगन् । नीलोत्पलदलणाम सावकगदाधरन १५ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २८ एवं विदिततत्त्वस प्रकृतिमयि मानसम् । युजतो नापास्त आत्मारामस्य कर्दिचित् ॥२६॥ यदैवमध्यात्मरतः कालेन बहुजन्मना । सर्वत्र जातवैराग्य आ ब्रह्ममुवनान्नुनिः ॥२३॥ मद्भक्तः प्रतिबुद्धाओं मत्प्रसादेन भूयसा । निःश्रेय स्वसंस्थानकवल्याख्यं मदाश्रमम्॥२८॥ प्राप्नोतीहाजसा धीरः स्वशाच्छिन्नसंशयः । यदत्वा न निवतेत योगी लिङ्गादिनिगमे ॥२९॥ यदा न योगोचितासु चेतो मायातु सिद्धस्य विपनतेऽङ्ग । अनन्यहेतुम्वथ मे गतिः स्यादात्यन्तिकी यत्र न मृत्युहासः ॥ ३० ॥ इति श्रीमद्भागवडे महापुराणे पारमहंसां संहितायां तृतीयस्कन्धे कापियोपाल्याने साप्तविंशेऽध्यायः ।। अथाष्टाविंशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच योगस्य लक्षणं वक्ष्ये सबीजस्य नृपात्मजे । मनो येनैव विधिना प्रसनं याति सम्पन् ॥ ११ स्वधर्माचरणं शक्त्या विधर्माच्च निवर्तनम् । देवालम्धेन मन्तोष आत्मविचरणाचनम् ॥२॥ ग्राम्यधर्मनिवृत्तिश्च मोक्षधर्मरतिस्तथा । मितमेध्यादनं शश्वविधिकक्षेमवनन् ।॥ ३॥ अहिंसा सत्यमस्तेयं यावदर्यपरिग्रहः । ब्रह्मचर्य तपः शौचं स्वाधायः पुरुषार्चनम् ॥ ४ ॥ मौनं सदाऽऽसनजस्थैर्य प्राणजयः शनैः । प्रत्याहारश्चेन्द्रियाणां विषयान्ननना हृदि ॥ ५॥ स्वधिष्ण्यानामेकदेदो मनमा प्राणधारणम् । वैकुण्ठलीलाभि यानं समाधानं तयाऽऽत्मनः ।। एतैरन्येच पथिभिमनो दुष्टमस पयम् । बुदधा युञ्जीत पनर्जितप्राणो यतन्द्रितः ॥ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य विजिताउन आसनम् । तस्मिन् स्वस्ति समासोन जुकापः समन्यसेत् ॥८॥ प्राणस्य शोधयेन्मार्ग पूरकुम्भकरेचकैः । प्रतिक्लेन वा वित्तं यया सिरमनचलम् ॥ ९५ मनोऽचिरात्स्यादिरजं जितश्चामस योगिनः । वाम्वनिम्यां ययालोइंध्मातं त्यजति वैमलन् ।। মালামীয়াকানিম কিনি। নাহল শাননীষানুসা। यदा मनः विरजं योगेन मुममाहितन् । काठ भगवतोभायेत्स्वनासायावलोकनः ॥१२॥ प्रसन्नवदनाम्भोज स्परावनिकदीतौयेयवासमम् । भौवत्मवशम भाजल्लौरनुमानुसन्धान ॥१४॥ मत्तदिफकलया परीतं पनमालय । पराशरवल पकिरीराइदनूपुरम् काचीगुगोलमकोगि हृदयाम्भोजविष्टरम् । दर्शनीयतम गन्तं मनोनपनार्धनम् ॥१॥ अगेचदनं चालोकनमस्कृतम् । सन्तं यानि कंगोरे मयानुप्रदातरम् ॥१२॥ कीर्तन्यदीपावलं पुष्पलोयशस्करन् । ध्यायेद्देदं ममनानं यापन मात्रे मनः ! 'प्रान्तमासीनं उफानं वा गुहागर शारित यायेगुरमान थे ॥१९॥ - ·१७१ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २८ नन्मिहापदं चित्तं सर्वावयवसस्थितम् । विलश्यकत्र संयुज्यादङ्गे भगवतो मुनिः ॥२०॥ मञ्चिन्तद्भगवतश्चरणारविन्दं वन्द्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् । उत्तुगरक्तविलसन्नखचक्रवालज्योत्स्नाभिराहतमइधृदयान्धकारम् ॥२१॥ यस्छौचनिःसृतप्तरित्यरोदकेन तीन मून्यधिकृतेन शिवः शिवोऽभूत् । ध्यातुर्मनःशमलशैलनिसृष्टवनं ध्यायेचिरं भगवतश्चरणारविन्दम् ॥२२॥ जानुयं जलजलोचनया जनन्या लम्याखिलस्य सुरवन्दितया विधानुः । ऊोनिधाय करपल्लवरोचिषा यसलालितं हृदि विभोरभवस्य कुर्यात् ॥२३॥ ऊरू सुपर्णभुजयोरधिशोभमानावोजोनिधी अतसिकाकुसुमावभासौ । बालम्बिपीतवरवाससि वर्तमानकाञ्चीकलापपरिरम्भि नितम्बबिम्बम् ॥२४॥ नाभिदं भुवनकोशगुहोदरस्थं यत्रात्मयोनिधिषणाखिललोकपद्मम् । व्यूद हरिमणिपस्तनपोरनुष्य ध्यायेद् दयं विशदहारमयूखगौरम् ॥२५॥ योऽधिवासमृपभस्य महाविभूतेः पुंसां मनोनयननितिमादधानम् । कण्ठं च कौस्तुभमणेरधिभूरणार्थ कुर्यात्मनस्यखिललो फनमस्कृतस्य ॥२६॥ बाहूंच मन्दरगिरेः परिवर्तनेन निर्णिक्तबाहुवय्यानधिलोक गलान् । सश्चिन्तयेद्दशशतारमसह्यतेजः शहं च तत्करसरोव्हराजहंसम् ॥२७॥ चौमोदकी भगवतो दयितां स्मरेत दिग्धामरातिमटशोणितकर्दमेन । मालो मधुवतवरूथगिरोपपुष्टां चैत्यस्य तत्त्वममलं मणिमस्य कण्ठे ॥२८॥ भृत्यानुकम्पितधियेद गृहीतमूतः सञ्चिन्तयेद्भगवतो वदनारविन्दम् । यदिरफरन्मकरकुण्डलवलिगतेन • विद्योतितामलकपोलमुदारनामम् ॥२९॥ यडीनितमलिभिः परिसेव्यमानं भूत्या स्वया कुटिलान्तलान्दजुष्टम् । मीनदयाश्रयमविक्षिपदजनेत्रं यायेन्मनोमयमतन्द्रित उलमद्धृ ॥३०॥ तस्यावयोकाधिक कृपयातिघोरतापत्रयोपशमनाय निसटमश्णोः। निग्धस्मितानुगुणितं विपुलप्रसाद ध्यायेचिरं विपुलभावनया गुहायाम् ॥३१॥ हाम हरेरवनताखिललोकतीयोगामागरविशोषणमत्युदारम् । सम्मोहनार रनितं निजमाययास्य भ्रमण्डलं मुनिकृते मकरध्वजस्य ॥३२॥ पानारनं महमित रहुलाघरोधमामारणारित तनुदिजन्दपति । धाव वदेहहरेऽवसितम्य विष्णोर्भयायाक्तिमना न पृथग्दिहरेत् ॥३३॥ एवं हरी भगति प्रतिवन्धभावो मक्या द्रवद्धृदय उपुलाप्रमोदात् । भोत्कण्ठ्यपाध्यकलया मुहुरमानमा चित्तयदि एनवेदियुते ॥१४॥ -- . .

·यो हिंसां दग्मं मात्सयमेव वा। संरम्भी भिनग्मावं मयि कुर्यात्स तामसः ॥८॥ श्रीमद्भागवत गतीपस्कये अन्यायः २९ मुनाश्रयं यदि निषियं विरक्त निर्गममृच्छति मनः सहमा ययार्चिः । आत्मानमत्र पुस्पोऽव्यवधानमेकमन्वीने प्रतिनित्यगुणवाइः ॥३५॥ मोऽप्येतया नरमया मनमो नित्या तस्मिन्महिन्दवमितः मुखदुःस्वाये । हेतुत्वमध्यसति करि दुःखयोर्यत्वात्मन् विधत्त उपलब्धररामकाः ॥३६॥ देहंचतंन नरमः स्थितमुत्थितं या हिदो विपश्यति यतोऽभ्यगमन्चरूपन् । देवादुपेतमय देवववादपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्धः ॥७॥ देहोऽपि देववशगः खलु कर्म यावन्वारम्म प्रतिममीशन एव मानः । तं सपञ्चमधिरूढसमाधियोगः स्वाप्नं पुनर्न भजने प्रतिवद्धवस्तुः ।।३८॥ यथा पुत्राच वित्ताय पृथमर्त्यः प्रतीयते । अन्यात्मत्येनाभिमतादेहादेः पुरुषसपा ॥३१॥ यथोल्मुकादिरफुलिङ्गामादापिम्वसम्भवात् । अप्यात्मत्वेनाभिमताद्ययानिः पृथगुल्नुवात् ।। भूतेन्द्रियान्तःकरणाव्यधानाजीवमंशितात् । आत्मा तथा पृषाद्रष्टा भगवान् ब्रह्मसंशितः ॥४१॥ सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईशतानन्यभावेन भूतेविय तदात्मतान् ॥४२॥ म्वयोनिषु यथा ज्योतिरेकं नाना प्रतीयते । योनीनां गुणवैषम्यातयाऽऽमा प्रकृतौ स्थितः ।। तस्मादिमां स्वांप्रकृतिं देवीं सदसदास्मिकाम् । दुर्विभाव्यां परामान्य स्वरूपेणावतिष्ठते ॥४॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे परमस्या संहितायां तृतीयस्कन्धे कापिनेये साधनानुन नामाटाविंशोऽध्यायः ॥ २८ ॥ अथैकोनत्रिंशोऽध्यायः देवहूतिरुवाच लक्षणं महदादीनां प्रकृतेः पुरुषस्य च । स्वरूपं लश्यतेऽमीशं येन तत्पारमार्थिकम् ॥ १॥ यथा सांख्येषु कयितं यन्मूलं तत्प्रचक्षते । भक्तियोगस्य मे मागे ब्रूहि विसरशः प्रभो ॥ २॥ विरागो येन पुरुषो भगवन् सर्वतो भवेत् । आचश्वजीवलोकस्य विविधामम संसतीः ॥ ३ ॥ कालस्येश्वररूपस्य परेषां च परस्य ते । स्वरूपं बत कुर्वन्ति यद्धतोः कुशलं जनाः ॥४॥ लोकस्य मिथ्याभिमतेरचक्षुपश्चिरं श्रान्तस्य कर्मस्वनुविदया धिया स्वमाविरासीः किल योगमास्करः ।।५॥ मैत्रेय उवाच इति मानुर्वचः श्लश्शं पतिनन्द्य महामुनिः । आवमाये कुरुश्रेष्ठ प्रीतस्ता करुणार्दितः ॥ ६ ॥ श्रीभगवानुवाच मक्तियोगो बहुविधी मार्गामिनि भाव्यते । स्वभावगुणमार्गेण पुंसां भावो विभियते ॥३॥ प्रसुमस्य- समस्यनाश्रये। । ..

·पल्लोक्यमाप्टिमामीप्यसारूप्यकन्चमव्युत माया मकानुश्रवणानामसङ्कीर्तनाच दर्मणो गुणरेतः अचांदावचयेत्तावदोश्वरं मां स्वकर्मकृत् । यावन्न वेद स्वहृदि सर्वभूतेष्ववस्थितम् ॥२५॥ आत्मनश्च परस्यापि यः करोत्यन्तरोदरम् | तस्य भिन्नहशो मृत्युर्विदधे भयमुल्बणम् ॥२६॥ जीवाः श्रेष्ठा ह्यजीवानां ततःप्राणभृतः शुभे । ततः सचित्ताः प्रवरास्ततश्चेन्द्रियवृत्तयः ॥२८॥ वारि स्वर्शवेदिभ्यः प्रवरा रसोदिनः। तेभ्यो गन्धविदःश्रेष्ठास्ततःशब्दविदोवरापा२९॥ तदो वर्णाश्व चत्वारस्तेषा ब्राह्मण उत्तमः । ब्राझणेष्वपि वेदशो बर्थशोऽभ्यधिकस्ततः ॥३१॥ वर्षशसंश्यच्छेचा ततः श्रेयान् स्वकर्मकृत् । मुक्तसगस्ततो भयानदोग्धा धर्ममात्मनः ॥३२॥ तस्मान्मयर्षिताशेषक्रियात्मिा निरन्तरः । मर्षितात्मनः पुंसो मयि संन्यस्तकर्मणः। मनसतानि भूतानि प्रणमेहु मानयन् । ईश्वये जीवकलया प्रविष्टो भगवानिति ॥३४॥ मनियोगध योगच मया मानव्युदीरितः । ययोरेकतरेणव पुरुषः पुरुष प्रजेत् ॥३५॥ पनगरतो रूपं ब्रह्मणः परमात्मनः । परं प्रधानं पुरुषं देवं कर्मविचेष्टितम् ॥३६॥ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः २९ १७३ कनभिमुन्धाय यश ऐश्वर्यमेव वा। अर्नादारयेटो मां पृथग्भावः स राजसः ॥ ९॥ धर्मनिहारमुद्दिश्य परस्मिन् वा तदर्पणम् । यद्यष्टव्यमिति या पृथग्भावः स साविकः ॥१०॥ दपुणश्रुतिमात्रेण मयि सर्वगुहाशये । मनोगतिरविच्छिन्ना यथा गङ्गाम्भसोऽम्बुधौ ।११। वर्ग भक्तियोगस्य निर्गुणस्य ख़ुदाहृतम् । अहेतुक्यव्यवहिता या भक्तिः पुरुषोत्तमे ॥१२॥ । दीयमानं न गृहन्ति विना मत्सेवनं जनाः ॥१३|| । एव मनियोगाख्य आत्यन्तिक उदाहृतः । येनातित्रज्य त्रिगुणं मद्भावायोपपद्यते ॥१४॥ पवनेनानिमित्तेन स्वधर्मेण महीयसा । क्रियायोगेन शस्तेन नातिहिंस्रण नित्यशः ॥१५॥ दियदर्शनस्पर्शपूजास्तुत्यभिवन्दनः । भूतेषु मद्भावनया सत्त्वेनासङ्गमेन च ॥१६॥ रहता बहुमानेन दीनानामनुकम्पया । मैन्या चैवात्मतुल्येषु यमेन नियमेन च ॥१७॥ मे । आर्जवेनार्यसङ्गेन निरहडिक्रयया तथा ॥१८॥ परिसंशुद्ध आशयः । पुरुषस्याअसाभ्येति श्रुतमात्रगुणं हि माम् ॥१९॥ त्या वातरथो प्राणमादृङ्क्ते गन्ध प्राशयात् । एवं योगरतं चेत आत्मानमविकारि यत् ॥२०॥ पाई सर भूतेषु भूतात्मावस्थितः सदा । तभवशायमा मर्यः कुरुतेऽर्चाविडम्बनम् ॥२१॥ यो मा सर्वेषु भूतेषु सन्तमात्मानमीश्वरम् । हित्वाची मते मोठ्या स्मन्येव जुहोति सः ॥२२॥ दिपतः परकाये मां मानिनो भिन्नदर्शिनः । भूतेषु बद्धवरस्य न मनः शान्तिमृच्छति ॥२३॥ क्रिययोत्पन्नयानधे । नेवनुध्येऽर्चितोऽर्चाया भूतनामावमानिनः ॥२४॥ अथ मां सर्वभूतेषु भूतात्मानं कृतालयम् । अयेदानमानाभ्यां मैच्याभिन्नेन चक्षुषा ॥२७॥ ततश्चोभयतोदतः । तेषां बहुपदाः श्रेष्ठाश्चतुष्पादततो दिपात् ॥३०॥ न पश्यामि परं भूतमकर्तुः समदर्शनात् ॥३३॥ यमुच्चावचेम्यः रूपभेदविदस्तत्र . --- ·१७६ श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ३१ कटुतीक्ष्णोणलवणक्षाम्लादिमिरुल्वणैः | मातृभुक्तरुपस्पृष्टः सांडोस्थितवेदनः ॥७॥ उल्लेन मंतृतस्तस्मिन्नन्त्रैश्च यहिरावृतः । आस्ते कृत्वा शिरः बुशौ भुमपृष्ठशिरोधरः ॥ ८॥ अकल्यः स्वाङ्गचेष्टायां शकुन्त इव परे । तत्र लन्धरमृतिर्देवात्कर्म जन्मशतोद्भवम् । सरन्दीर्घमनुच्छ्वास शर्म किं नाम विन्दते ॥९॥ आरभ्य सप्तमान्मासालन्धोधोऽपि वेपितः । नैकत्रास्ते तिवातैर्विद्याभूरिख सोदरः ॥१०॥ नायमान ऋषि तः सतवत्रिः कृताञ्जलिः । लवीत तं विक्लवयायाचा येनोदरेऽर्षितः ॥११॥ जन्तुवाच तस्योपसन्नमवितुं जगदिच्छयाऽऽत्तनानातनो वि चलचरणारविन्दम् । सोनं प्रजामि शरणं ह्यकुतोभयं मे येनेशी गतिरदसतोऽनुरूपा ।। १२ ।। यस्त्यत्र पद इव कर्मभिरावृतात्मा भूतेन्द्रियाण्यमयीमवलान्य मायाम् । आस्ते विशुद्धमविकारमखण्डबोधमातप्यमानहृदयेऽवसितं नमामि ॥१५॥ यः पञ्चभूतरचिते रहितः शरीरेच्छन्नो यथेन्द्रियगुणार्थचिदात्मकोऽहम् । तेनाविण्ठमहिमानमृपि तमेनं वन्दे परं प्रकृतिपूरुपयोः पुमासम् ॥१४॥ यन्माययोरगुणकर्मनिबन्धनेऽस्मिन् सांसारिके पयि चरंतदमिश्रमेण । नटस्मृतिः पुनरयं प्रणीत लोकं युक्त्या कया महदनुग्रहमन्तरेण ॥ १५ ॥ शानं यदेतदधाकतमः स देयकालिकं स्थिरचरेप्नुवर्तितांशः । जीवकर्मपदवीमनुवर्तमानानापत्रयोपशमनाय य भजेम ॥१६॥ देह्यन्यदेविवरे जठरामिनासग्विमूत्रमातितो भगतप्तदेहा इच्छनितो विवमितुं गणयन् स्वमामानियांसते कागधीमंगषन् कानु ॥ १७ ॥ येनेही गतिममो दशमास्य इंश संमाहितः पुरुदयेन मवारशेन । स्वेनेव नुप्यतु कृठन स दीननायः को नाम तयति विनालिमस्य कुर्यात् ॥ १८५ पायस्पयं विपणया ननु सप्तभिः शारीरके दमवरीपर: स्वदो। यसाम तम पुरुष पुर्ण पश्यै पहिदि च चैत्यमित प्रतीतम् ॥ १९॥ मोड यती विमो बहुतावाम गमांम निगिमिष दरिल्पा । मोरावसात देवमाया मिप्यामनियंदतु संगश्चिमेस ॥ २०॥ मा विगतषित उरिम आत्मनमा मनः मुहारमा । यो यश ममत्रमेतदनेर मा में भविष्यमादिविण ॥ २१ करिल उपाय दत दमाः मुमति | REET EMI ·पतितो मुव्यसमुत्रे । । श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ३१ नावमुष्टः सहसा कृत्यावाक् शिर आतुरः । विनिष्फामति कृच्छ्रेण निरुच्छ्वासो हतस्मृतिः २३ विष्ठाभूरिव चेष्टते । रोरूयति गते शने विपरीतां गतिं गतः ॥२४॥ परच्छन्दं न विदुपा पुष्यमाणो जनेन सः । अनमिप्रेतमापनः प्रत्याख्यातुमनीश्वरः ॥२५॥ शापितोऽशुचिपके जन्तुः स्वेदजदूषिते । नेशः कण्डूयनेऽङ्गानामासनोत्थानचेष्टने ॥२६॥ तुदन्यामत्वचं दंशा मशका मकुणादयः । रुदन्तं विगतशानं कृमयः कृमिक यया ॥२७॥ इत्येवं शैशव भुक्त्वा दुःख पोगण्डमेव च । अलब्धाभीप्सितोऽज्ञानादिद्धमन्युः शुचार्पितः २८ सह देदेन मानेन वर्धमानेन भन्युना । करोति विग्रह कामी कामिष्वन्ताय चात्मनः बा२९॥ भूतैः पञ्चभिरारब्धे देहे देह्यबुधोऽसकृत् । अहंभमेत्यसदादः करोति कुमतिर्मतिम् ॥३०॥ तदर्थ कुरुते कर्म यद्धो याति संसृतिम् । योऽनुयाति ददन्क्लेशमविद्याकर्मबन्धनः ॥३१॥ यद्यद्भिः पथि पुनः शिश्नोदरकृतोद्यमैः । आस्थितो रमते जन्तुस्तमो विशति पूर्ववत् ॥३२॥ सत्यं शौचं दया मौनं बुद्धिः श्रीहीर्यशः क्षमा । अमो दमोभगधेति यत्सङ्गावाति संक्षयम् ॥३३॥ तेप्वशान्तेषु मूषु खण्डितात्मस्वसाधुषु । सङ्गं न कुर्याच्छोव्येषु योषिक्रीडामृगेषु च ॥३४॥ न तथास्य भवेन्मोहो पन्धश्चान्यप्रसङ्गतः । योषित्सङ्गाद्यथा पुंसो यथा तत्सङ्गिसङ्गतः ॥३५॥ मजापतिः खां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्पितः । रोहितां सोऽन्वधावदृक्षरूपी हतत्रपः ॥३६॥ तत्सृष्टवष्टसृष्टेषु को न्वखण्डितधीः पुमान् । ऋषि नारायणमृते योपिन्मग्येह मायया ॥३७॥ बल पश्य मायायाः स्त्रीमय्या जयिनो दिशाम् । या करोति पदाकान्तान् भूविजृम्भेण केवलम्॥३८॥ सङ्गं न कुर्यात्ममदामु नातु योगस्य पारं परमावरुक्षुः। मत्सेवया प्रतिलब्धामलाभो वदन्ति या निरपवारमस्य ।। ३९॥ योग्याति शर्माया योपिद्देव विनिर्मिता । तामाक्षेतात्मनो मृत्युं तृणे: क्षमिवावृतम् ॥४०॥ यां मन्यते पति मोहान्मन्मायाम्पमायतीम् । स्त्रीत्वंस्त्रीसगतः प्रासोविचापत्यगृहप्रदम् ॥४१॥ तामात्मनो विजानीयात्पत्यपत्य रक्षात्मकम् । देवोरसादितं मृत्यु मृगयोर्गायनं यथा ॥४२॥ देहेन जीवभूतेन लोका कमनुजन् । भुञ्जान एव कर्माणि करोत्यविरतं पुमान् ॥४॥ जीवो अस्यानुगो देहो भूतेन्द्रियमनोमयः । तनिरोधोऽस्य मरणमाविर्भावस्तु सम्मवः ॥४॥ दव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा। तत्पञ्चत्वमहमानादुत्पत्तिद्रव्यदर्शनम् ॥५॥ यथाश्णोईच्यावयवदर्शनायोग्यता यदा । तदेव चक्षुपो द्रष्टुष्कृत्वायोग्यतानयोः ॥४६॥ तमान कार्यः संत्रासो न कापण्यं न सम्भ्रमः । बुद्ध्वा जीवति धारो मुक्तसङ्गधेरैदिह ॥४॥ सभ्यग्दर्शनया बुद्धया योगवैराग्ययुक्तया । मायाविरचिते येके चरेल्यस्य कलेवरम् ॥४८॥ इति श्रीमद्भागवठे महापुराणे पारमहंस्या संहिता कृतीयस्कन्धे कालियोपाल्याने जीवगतिनोमैरिंशोऽध्यायः ॥३१॥ भा• मू. १२- -- ·स संमुत्य पुनः काटे कालेनेवरभूठिना । जाते गुणचतिरे यापूर्व प्रदर १ri दधिगेन पयाम्पः पितृलोई बदन्ति ते 1 प्रजामनु प्रबारन्वे स्मथानान्दकिमान ततस्ते दीगमुकृताः पुनर्लोमिनं सति । पतन्ति विवशा देवःसदोविननिदोस:0 श्रीमदागवते तृटीपस्कन्धे अध्यायः ३२ अथ द्वात्रिंमोऽध्यायः कपिल उवाच अय यो गमेधीयान्धमानेशवमन् गहे । कामच मानवान्दोन्धि नरिटना स चापि भगवद्धमाकामन्दः परामुखः । यजले ऋमिदैवान् शिवम भान्विः ॥२॥ तदयाक्रान्तमतिः स्तिदेववतः पुमान् । गत्वा चान्द्रमा र सोमाः पुनरम्पति ॥ ३॥ पदा चाहोन्द्रसप्यापां रोतेजन्दासनो हरिः । तदा टोकालयन्ति त एवं महधिनान् ॥४॥ ये स्वधर्मान दुह्यन्ति धीराः कामार्थहेतवे । निःमान्यतामा प्रशान्ताः शुदचेतनः ॥ निवृत्तिधर्मनिरता निर्ममा निरहताः । स्वयमांपेन सत्तेन परिसदन चेटमा १६॥ सूर्यदारेण ते यान्ति पुरुष विश्वतम् । परावरे प्रकृतिनयोजयन्दावनम् ॥३॥ दिपरादावसाने यः प्रलयो ब्रमलु ते । तावदयामते ठोक परल परचिन्तकः ॥८॥ माम्भोऽनलानिटवियन्मनइन्द्रियार्यभूतादिमिः परिवृतं प्रतिमडिरो।। अध्याक्तं विधति यदि गुणत्रयात्मा का परात्पननुभूय परः स्वपम् ॥ ९॥ एवं परेप मगान्तमनुप्रविष्टा ये योगिनो विनिमनमो विसः। देनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानन्यायगवामिमानाः ॥१०॥ अप तं सर्वभूतानां हवा कृवारम् । श्रुतानुमा शरण त्रय भावेन मिति ॥११६ आयः सिरचरागां यो वेदगर्मः सहर्षिनिः । योगेश्वर कुमाराः सिद्धयोगवतः ॥१२ भेददृष्टयाभिमानेन निःसङ्केनापि कर्मणा । कर्तृत्वात्सगुणं ब्रम पुरुष पुरुषानन : ऐश्वर्य पारमेयं च तेरि धर्मविनिर्मितन् । निपल पुनरागान्ति गुणव्यतिकरे सदि । ये विहायकमनमः कर्मसु श्रद्धयान्विताः । कुर्वन्तमतिरिधान नित्यापरिचा राजमा कुष्ठमनमः कामामानोऽजितेन्द्रियाः । पितृन् यजन्त्यनुदिनं हेम्वनिरवाया त्रैवर्गिवास्ते पुरषा चिमुसा हरिनेधसः । कर्यायो कपनो योरविक्रमस मधुदिE नूनं देवेन विहता ये चान्युनुक्यामधाम् । हिलामयन्त्यसद्रायाः पुरोभित्र विभुः ठस्नात्वं सर्वमान भजल परमेटिनन् । उद्गाभवा माया मननीमरान पर वामुवे भगवति मकियोगः प्रयोजितः । डनाया राम्द सनं पारनन् । यहास्य चिदम्येषु समेम्बिन्द्रिपवृत्तिभिः । न किति रम्यं पिपिनियुत स ददेवात्मनामानं निःसनं मनदर्शनन् । जोगदेवरहिवाई

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते तृतीयस्कन्धे अध्यायः ३३
१७९
त्मेिश्वरः पुमान् । दृश्यादिभिः पृथग्भावभंगवानेक ईयते ॥२६॥
हि योगिनः । युज्यतेऽभिमतोधयों यदसङ्गतु कृत्तशः ॥२७॥
दर निर्गुणम् । अवमात्यर्थरूपेण भ्रान्त्या शब्दादिधर्मिणा ॥२८॥
विधः स्वराट । एकादशविधस्तस्य वपुरई जगद्यतः ॥२९॥
म्यासेन नित्यशः । समादितात्मा निःसङ्गो विरक्त्या परिपश्यति॥३०॥
तबहादर्शनम् । येनानुबुद्धयते तत्वं प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥३१॥
नो भक्तिलक्षणः । दूयोरप्येक एवायों भगवच्छन्दलक्षणः ॥३२॥
बहुगुणाश्रयः । एको नानेयते तद्भगवान् शास्त्रवर्मभिः ॥३३॥
स्वाध्यायमर्शनः । आत्मेन्द्रियजयेनापि संन्यासेन च कर्मणाम् ॥३४॥
योगेन चैव हि धर्मेणोमयचिह्नन यः प्रवृचिनिवृत्तिमान् ॥३५॥
यण देन च । ईयते भगवानेमिः सगुणो निर्गुणः सहक ॥३६॥
ते चतुर्विधम् । कालस्य चाव्यकगतेोऽन्तविति जन्तुपु ॥३७}}
वद्याकमेनिर्मिताः। यास्वन मविशनात्मा न वेद गतिमात्मनः ॥३८॥
कहिचित् । न खन्धाय न भिन्नाय नैव धर्मध्वजाय ॥३९||
गृहारूढचैतसे । नाभकाय च मे जातुन मद्भवादिषामपि ||४०॥
बिनीतायानसूयवे । भूतेषु कृतमैत्राय शुश्रूषाभिरताप च ॥४१॥
चित्ताय दीयताम् । निर्मत्सराय शुचये यस्याई प्रेयसो प्रियः ॥४२॥

·No text on this page.

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः श्रीमद्भागवतम् अथ प्रथमोऽध्यायः मैत्रेय उवाच स्वः कन्याश्च जज्ञिरे । आकृतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः ॥ १ ॥ पि भ्रातृमती नृपः । पुत्रिकाधर्ममानित्य शतरूपानुमोदितः ॥२॥ रुचिस्तस्यामजीजनत् । मिथुनं ब्रह्मवर्चस्वी परमेण समाधिना ॥३॥ द्विष्णुर्यशस्वरूपधृक् । या स्त्री सा दक्षिणा भूतेरंगभूतानपायिनी ||४|| पुर्व विततरोचिपम् । स्वायंभुवो मुदायुक्तो रुचिर्जप्राइ दक्षिणाम् ॥ ५॥ वाह यजुरा पतिः । तुष्टायां तोपमापन्नोऽजनयद् द्वादशात्मजान् ॥ ६ ॥ द्रः शान्तिरिडस्पतिः । इत्मः कविविभुः स्वः मुदेवोरोचनोदिषट्।। ७ ।। सन् स्वायम्भुवान्तरे । मरीचिमिश्रा ऋषयो यज्ञः सुरगणेश्वरः ॥ ८॥ मनुपुगौ महौजसौ । तत्पुत्रपौत्रनप्तणामनुवृत्तं तदन्तरम् ।। ९॥

·No text on this page.

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः श्रीमद्भागवतम् चतुर्थ स्कन्धः अथ प्रथमाऽध्यायः मैत्रेय उवाच मनोस्तु शतरूपायां तिसः कन्याक्ष जशिरे । आकृतिदेवहूतिश्च प्रविरिति विश्रुताः ॥ १॥ आकूति रुचये प्रादादपि भानुमती नृपः । पुत्रिकाधर्ममाश्रित्य शतरूपानुमोदितः ॥२॥ प्रजापतिः स भगवान् रुचिस्तस्यामजीजनत् । मिथुनं ब्रह्मवर्चस्वी परमेण समाधिना ||३ यस्तयोः पुरुषः साक्षादिप्युयशस्वरूपधृक् । या स्त्री सा दक्षिणा भूतेरंगभूतानपायिनी ॥४॥ आनिन्ये स्वगृहं पुयाः पुत्र विततगेचितम् । स्वायंभुवो मुदा युक्तो चिपाह दक्षिणा॥ ५ ॥ ता कामयानां भगवानुवाइ यजुरा पतिः । नुशरा तोपमानोऽजनपद् द्वादशात्मजान् ॥ ६॥ तोरः प्रतोष: संतोपो भद्रः शान्तिरियतिः ।मः कविर्विभुः स्वहःमुदेवोरोचनोदिषट्।॥ ७॥ पिता नाम ते देवा आसन् स्वायम्भुवान्तरे । मरीचिमिश्रा परो पशः मुरगणेश्वरः ॥८॥ मियमचानादौ मनुपुत्रो महोजसो । तत्पुत्रपौत्रनप्तमामाचं वदन्तरम्॥१॥ देवहूतिमत्तात कर्दमायात्मजा मनुः । तत्सम्बन्धि अतपारं भवता गदतो मन ||१.il दसार लसपुधार प्रसूति भगवान्मनुः । मायउपकृतः सगस्त्रिलोस्सदिततोमान॥११॥ पाः कदममुवाः प्रोक्ता नव प्रसार्षिग्लः । तामा प्रतिपक्ष प्रोचमान नियोष ने ॥१२॥ पी मरीतु कला भुपुवे कर्दमात्मजा । कायर पूर्णिमानं च पोरापूरितं जगत् ॥१३॥ पूर्णिमायूत रि लिगं च परवा । देवासा हरेः पादचादानसरिदियः ॥१४॥ भः पाल्पना पौष मुस्ससः मुनान् । दक्ष दुर्वास सोममा मेसम्भवान् ॥१५॥ विदुर उवाच अशी मुरः शिलान्टीठ मिर्मिरोजवारवालागुणे॥१॥ मैत्रेय उपाय रममा नादितः सधवत्रिपिदों परः । सापाला कसा दिसस सि ॥१७॥ दलिन् मानसशायरमनने । शाभिमदद निस्मिासन्धा। माणामेन संपस दो पंप निः। अनिदेन निमोनिबमोनः॥

·ययुः॥२२॥ १८४ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अभ्यायः १ शरणं तं प्रपद्येऽहं य एव जगदीश्वरः । प्रजामात्मसमां मां प्रयन्टविति चिन्तयन् ॥२.it तप्यमानं त्रिभुवनं प्राणायामेधसामिना । निगतेन मुनेः मनीश प्रभवतयः ॥२२॥ अप्सरोमुनिगन्धर्यसिद्धविद्याधरोरगैः । वितायमानयशमस्तदाश्रमाद तमादुभावसंयोगविद्योतितमना मुनिः । उत्तिउन्नेकपादेन ददर्श विशुषर्षभान् ॥२३॥ प्रणम्य दण्डवद्भमाकुपतस्थेऽईणाञ्जलिः । वृपहंसमुवर्णस्थान स्वःस्वैनिटेश्च चिहिवान् ॥२४॥ कृपावलोकेन हसइदनेनोपलम्भिवान् । तोचिषा प्रतिहते निमीत्य मुनिरक्षिणी ॥२५॥ चेतस्तत्पवणं युञ्जनस्तावीत्संहताञ्जलिः । श्लश्णया सूक्तया वाचा सर्वलोकगरीयमः ॥२६॥ अत्रिरुवाच विश्वोद्भवस्थितिलयेषु विभज्यमानायागुणैरनुयुगं विग्रहीतदेहाः । ते ब्रह्मविष्णुगिरिशाः प्रणतोऽस्म्यहं वस्तेम्यः क एव मवतां मइहोपहूतः ॥२७॥ एको मयेह भगवान् विविधप्रधानश्चिचीकृतः प्रजननाय कथं नुयूयम् । अत्रागतास्तनुभृतां मनवोऽपि दूराद् ब्रूत प्रसीदत महानिह विस्मयो मे ॥२८॥ इति तस्य वचः श्रुत्वा त्रयस्ते विजुधर्षभाः । प्रत्याहुःश्लश्णया वाचा प्रस्य वमूर्षि प्रभो ॥२९॥ मैत्रेय उवाच देवा ऊचुः यथा कृतस्ते सङ्कलो भाव्यं तेनैव नान्यथा । सत्सङ्कल्पस्य ते ब्रह्मन् यदध्यायति तेवयम् ॥३.! अपारसदशभूतास्ते आत्मजा लोकविश्रुताः । भवितारोऽङ्ग भद्रं वे विखप्स्यन्तिचठे यशः ॥३१॥ एवं कामवरं दत्त्वा प्रतिजग्मुः सुरेश्वराः । सभाजितास्तयोः सम्पग्दमत्योर्मिपतोखतः ||३२|| सोमोऽभूद्रोऽोन दचो विष्णोतु योगवित् । दुर्वासाः शङ्करस्यांशे निरोधारिस प्रजाः॥३३॥ भदा त्यनिरसः पत्नी चवस्रोऽस्त कन्यकाः । सिनीवाली कुहू रामा चतुर्ग्रनुमतिखया ॥३४॥ वत्पुत्रावपरावासा ख्याती स्वारोचिषेऽन्तरे । उतथ्यो भगवान् साचादमिश्च वृहस्पतिः॥३५॥ पुठल्योऽजनयत्पल्यामगस्त्यं च हविर्भुवि । सोऽन्यजन्मनि दद्दाग्निर्विश्रवाश्म महावपाः ॥३३॥ वस्य यक्षपतिर्देवः कुवेरस्त्विवितामुतः । रावणः कुम्भकर्णश्ववयान्यस्यां विभीषणः ॥३३॥ पुलइस गतिसर्या पीनएन सवी भुतान् । कर्मश्रेष्ठं वरीयांस सहिष्णु च महानवे ॥३८॥ कतोरपि क्रिया भायां वालखिल्यानस्यत । भूपीन् पटिसहसाणि ज्वलतो अमवेजसा ॥३९॥ चिचिस्त्वयर्वणः पत्री लेमे पुत्रं धृतवतम् । दयश्चमश्वशिरस भगोर्वे निशेध में ॥४॥ ऊर्जायां जज्ञिरे पुत्रा पसिधस्स परंवर । चित्रनुप्रधानास्ते सत ब्रह्मर्षयोऽमला : 11 . ll चिवकेनुः मुरोनिश्च विरजा मित्र एव च । उल्वणोवमुभवानो घुमावस्यादयो rell

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १
१८५
आयति नियतिं चैव सुते मेरुस्तयोरदात् । ताभ्यां तयोरभवतां मृकण्डः प्राण एव च ॥४॥
मार्कण्डेयो मृकण्डस्य प्राणादिशिरा मुनिः । कविश्व भार्गवो यस्य भगवानुशना सुतः ॥४५॥
त एते मुनयः क्षचलोंकान् सगैरभावयन् । एष कर्दमदौहित्रसंतानः कथितस्तव ।
शृण्वतः श्रद्दधानस्य सद्यः पापहरः परः॥ ४६॥
प्रसूर्ति मानवी दक्ष उप्रयेमे ह्य जात्मजः । तस्या ससर्ज दुहित: पोडशामललोचनाः ॥४७॥
त्रयोदशादाद्धर्माय तथैकामनये विभुः । पितृभ्य एका युक्तभ्योभवायैकां भवच्छिदे ॥४८॥
श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टिः पुष्टिः क्रियोन्नतिः । बुद्धिर्मेधा तितिचा होर्मूर्तिधर्मस्य पत्नयः ॥४९॥
श्रद्धास्त शुभ मंत्री प्रसादमभयं दया । शान्तिः सुखं मुदं तुष्टिः स्मयं पुष्टिरसूयत ॥५०॥
योग क्रियोन्नतिदर्पमर्थे बुद्धिरसूयत । मेधा स्मृति तितिक्षातुक्षेमं हीः प्रश्रयं सुतम् ।।५।।
मूर्तिः सर्वगुणोत्पत्चिनरनारायणादृषी ॥ ५२ ।।
ययोर्जन्मन्यदो विश्वमभ्यनन्दत्सुनिवृतम् । मनांसि ककुभो वाताः प्रसेदुः सरितोऽद्रयः ॥५३॥
दिव्यवाद्यन्त तूर्याणि पेतुः कुसुमवृष्टयः । मुनयस्तुष्टुवस्तुष्टा जगुर्गन्धर्वकिन्नराः ॥५४॥
नृत्यन्ति स्म नियो देव्य आसीत्परममङ्गलम् । देवा ब्रह्मादयः सर्वे उपतस्थुरभिष्टवैः ॥५५॥
देवा ऊचुः
यो मायया विरचितं निजयाऽऽत्मनीदं खे रूपभेदमिव तत्प्रतिचक्षणाय ।
एतेन धर्मसदने ऋषिमूर्तिनाद्य प्रादुश्चकार पुरुषाय नमः परस्मे ॥५६॥
सोऽयं स्थितिव्यतिकरोपशमाय सृष्टयान् सत्त्वेन नः सुरगणाननुमेयतत्वः ।
दृश्याददभ्रकरुणेन विलोकनेन यच्छोनिकेतममलं क्षिपतारविन्दम् ॥५७॥
एवं सुरगणेस्तात भगवन्तावभिष्टुतौ । लब्धावलोकैर्ययतुरर्चितो गन्धमादनम् ॥५८।।
ताविमौ वै भगवतो हरेशाविहगती । मारन्ययाय च भुवः कृष्णौ यदुकुरूद्धहौ ॥५९॥
स्वाहामिमानिनश्चाग्नेरात्मजास्त्रीनजी जनत् । पावकं पत्रमानं च शुचिंच हुतभोजनम् ॥६॥
तेभ्योऽमयः समभवन् चत्वारिंशच पञ्च च । त एवैकोनाचाशत्साकं पितृपितामहैः ॥६॥
वैतानिके कर्मणि यन्नामभित्र झवादिभिः । आग्नेय्य इष्टयो यज्ञे निरूप्यन्तेऽग्नयस्तु ते ॥२॥
अमिध्वाचा बहिपदाः सौम्याः पितर आज्यपाः । सानयोऽनप्रयस्तेषा पन्नी दाक्षायणी स्वधा ॥३॥
तेभ्यो दधार कन्ये द्वे वयुनां धारिणी स्वधा । उभे ते ब्रह्मवादिन्यो शानविधानपारगे ॥६४॥
भवस्य पत्री तु सती भवं देवमनुवता । आत्मनः सदृशं पुत्रं न लेभे गुणशीलतः ॥६५॥
पितयंप्रतिरूपे स्वे भवायानागठे रुपा । अप्रौदैवात्मनात्मानमजहाद्योगसंयुता ॥६६॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराने पारमस्या संहितायां चतुर्यकत्वे विदुरमैत्रेयसंवादे प्रथमोऽध्यायः ॥१॥

·१८६
श्रीमद्भागवते चतुर्पस्कन्धे अध्यायः २
अथ द्वितीयोऽध्यायः
विदुर उवाच
भवे शीलवतां श्रेठे दक्षो दुहिनुवत्सलः । विदेषमकरोत्कलादनादृत्यात्मजां सतीम् ॥१॥
कस्तं चराचरगुरुं निर शान्तविग्रहम् । आत्मारामं कयं देष्टि जगतो दैवतं महत् ॥२॥
एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् जामातुःश्वगुरस्य च । विषालु यतः प्राणांस्तत्यजे दुरस्त्यजान सती॥३॥
मैत्रेय उवाच
पुरा विश्ववजां सत्रे समेताः परमर्पयः । तथामरगणाः सर्वे सानुगा मुनयोऽप्रयः॥४॥
वत्र प्रविष्टम्पयो दृष्ट्वाकमिव रोचिए । भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सदः ॥५॥
उदतिष्ठन् सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्यः सहामयः । ऋते विरिवंशर्वचतासाऽक्षिप्तचेतसः॥ ६॥
सदसस्पतिभिर्दशो भगवान् साधु सत्कृतः । अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाशया ।।३।।
प्रानिषण्णं मृहं दृष्ट्वा नामुष्यचदनाहतः । उवाच वामं चक्षुभ्यामभिवीश्य दहनिव ॥ ८॥
भूयतां ब्रह्मर्पयो मे सहदेवाः सहामयः । साधूनां युवतो वृत्तं नाज्ञानान च मत्सरात् ।। १..
अयं तु लोकपालानां यशोनो निरपत्रः । सद्भिराचरितः पन्या येन सन्धेन दूषितः ॥१०॥
एप मे शिष्यतां प्रासो यन्मे दुहितुरग्रहीत् । पाणिं विप्राग्निमुखतः सावित्र्याइव साधुयत् ॥११॥
गृहोत्या मृगशावाश्याः पाणि नटलोचनः । प्रत्युत्यानाभिवादा वाचाप्यकृत नोचितम्॥१२॥
लुतक्रियावाशुचये मानिने भिन्नसेतो । अनिच्छन्नप्पदा बालां शूद्रायेवोधी गिरम् ॥१३॥
प्रेतावासे
घोरेणु प्रेतैर्भूतगणैर्वृतः । भटत्युन्मत्तवनमो व्युतकेयो हसन कदन् ॥१४॥
चिताभस्सझवस्नानः प्रेतरतिभूषणः । शिवापदेशो शिवो मत्तो मजनप्रियः ।
पतिः प्रमथनूतानां तमोमात्रात्मकात्मनाम् ॥ १५ ॥
तस्मा उन्मादनायाय नष्टयोचाय दुईदे । दचा बत मया साधी चोदिते परमेटिना ॥१६॥
मैत्रेय उवाच
विनिन्यैवं स. गिरिशमपतीपमवस्थितन् । दक्षोऽयाप अस्पृश्य दातुं प्रचक्रमे ॥१७॥
अयं तु देवयजन इन्द्रोरेन्द्रादिभिर्भवः । मद भाग न लभतां देवैर्देवगमाधमः ॥१८॥
निषिध्यमानः स सदस्य मुख्यैर्दो गिरित्राय विराज्य शारम् ।
तस्मादिनिष्कम्य विवृदमन्युर्जगाम कौरव्य नि निम्तनम् ॥१९॥
विनय शाप गिरिशानुगाप्रणीनन्दीश्वरी रोपपायदूषितः ।
दसाय विसर्जदारुणं ये चान्वमोदंसदवाच्यतां विजाः ॥ २०॥
मुखोभत ॥२१॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३
१८७
पु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्या । कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधीः ॥२२॥
स्या परामिष्यायिन्या विस्मृतात्मगतिः पशुः । स्त्रीकामः सोऽस्त्वनितरां दक्षो वस्तमुखोऽचिरात्र२३
यात्रुद्धिरविद्यायां कर्ममय्यामसौ जहः । संसरन्त्विह ये चामुमनु शर्वावमानिनम् ॥२४॥
रः श्रुतायाः पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा । मनाचोन्मथितात्मानःसम्मुह्यन्तु हरद्विषः॥२५||
भवा द्विजा वृत्ये धूवविद्यातपोवताः । वित्तदेदेन्द्रियाररमा यायका विचरन्त्विह ॥२६॥
येवं ददतः शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै । भूगुः प्रत्यसजन्छा ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम् ॥२७॥
नितधरा ये च ये च तान् समनुवताः । पाखण्डिनस्ते भवन्तु सम्छास्त्रपरिपन्थिनः ॥२८॥
शौचा मूधियो जटामसास्थिधारिणः । विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र देवं सुरासवम् ।।२९।।
न च प्राझणाव यमं परिनिन्दम । सेतुं विधारणं पुंसामतः पाखण्डमाश्रिताः ॥३०॥
र एव हि लोकाना शिवः पन्थाः सनातनः । ये पूर्व चानुसंतस्थुर्यत्रमागं जनार्दनः ॥३१॥
प्रझ परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् । विगी याव पाखण्डं देवं वो यत्र भूतराट् ॥३२॥
मैत्रेय उवाच
येवं वदतः प्रापं भूगोः स भगवान् भवः । निधकाम ततः किञ्चिदिमनर इव सानुगः ११३३॥
पि विश्वसजा सत्रं सहसपरिवत्सरान् । सविधाय महेभ्याध योज्य ऋषभो हरिः ॥३४॥
प्लुित्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता । विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस्ततः ॥३५॥
रति श्रीमद्भागवठे महापुराणे पारमहस्यां सहितायां चतुर्थ स्कन्चे दक्षशापो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥
अथ तृतीयोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
दा विदिषतोरेवं कालो वे प्रियमाणयोः । जामातुः श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे ॥१॥
दाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत् ॥२॥
ा स बाजपेयेन मिशनमिभूय च । वृहस्पविश्वं नाम समारेभे ऋतूत्तमम् ।। ३ ।।
मिन् ब्रझर्षयः सवें देवर्षि पितृदेवताः । आसन् कृतवस्त्ययनास्तत्पन्पश्च भर्तृका॥ ४॥
उदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजापताम् | सती दाडायणी देवी पितुर्यशमहोत्सवम् ॥ ५॥
वजन्तीः सर्वतो दिग्म उपदेवरस्त्रियः । विमानपानाः सप्रेष्ठा निष्करण्ठी: सुवाससः॥६॥
दृष्ट्वा स्वनिलयायाशे लोलाक्षीटकुण्डला ( पति भूतपति देवमौत्सुक्यादम्यभाषत ॥ ७ ॥
सत्युवाच
प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सवः किल ।,
वयं च वत्राभिसराम वाम ते यथार्थतामी विबुधा प्रजन्ति हि ॥८॥

·८८ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३ तस्मिन् मगिन्यो मम भर्तृभिः स्वधुवं गमिष्यन्ति मुहृद्दिदृक्षवः ।. अहं च तस्मिन् भवताभिकामये सहोपनीतं परिवहमहिनुम् ॥९॥ तत्र स्वसमें ननु भर्तृसम्मिता मातृभ्वसः क्लिनधियं च मातरम् । द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभिरुनीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥१०॥ त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् । तथाप्यहं योषिदवत्त्वविच्च ते दीना दिदृशे भव मे भवधितिम् ॥११॥ पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोपितोऽप्पलङ्कृताः कान्तसखा वरूयशः। यासां व्रजद्भिः शितिकण्ठमण्डितं नभो विमानः कलहंसराण्डुभिः ॥१२॥ कयं सुतायाः पितृगेहकौतुकं निशम्य देहः सुरवर्य नेते । अनाहुता अप्पभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोहकवच केतनम् ॥१३॥ तन्मे प्रसीदेदममत्वं वाश्चितं कर्तु भवान् काणिको यताहति । त्वयाऽऽत्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुग्रहाण याचितः ॥१४॥ ऋषिरुवाच एवं गिरित्रः प्रियवाभिमापितः प्रत्यम्यधत्त प्रहसन् मुद्दप्रियः। संस्मारितो मर्मभिदा कुवागिषून् यानाह को विश्वसजा समशतः ॥१५॥ श्रीभगवानुवाच त्वयोदितं द्योभनमेव शोमने अनाहुता अप्पभियन्ति बन्धुषु । यद्यनुत्पादितदोषदृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन विद्यातपोचितवपुर्वयाकुल: सतां गुणैः स्मृती इतायां भृतमानदुर्दशः स्तन्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥१७॥ नैवाशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान् प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् । येऽभ्यागतान् पक्रधियाभिचक्षते आरोपितभूमिरमर्षणाधिभिः ॥१८॥ तयारिभिर्न व्ययते शिलीमुखेः येतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन यता । स्वानां यथा वधियां दुरुतिभिर्दिवानिशं तप्यति मर्मतादितः ॥१९॥ व्यकं लनुत्कृटगतेः प्रजापतेः प्रियाऽऽत्मवानामसि मुभ्र सम्मता । अयारि मानं न पितुः प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्कः परितप्यते यतः ॥२॥ पापच्यमानेन 'हृदाऽनुरेन्द्रियः समृद्धिमिः पूरुपबुद्धिसाक्षिणाम् । अक्ल एशामधिरोदुमञ्जसा पदं परं देहि ययामुग हरिम् ॥२५॥ मन्युना ॥१६॥ पभिरसचमेतरः। - ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ४ १८९ प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मियः मुमध्यमे । प्राः परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ॥२२॥ सत्त्वं विशुद्ध वमुदेवशन्दितं यदीयते तर पुमानपावृतः । सत्त्वे च तस्मिन् भगवान् वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते ॥२३॥ तत्ते निरीश्यो न पितापि देहकृद् दक्षो मम द्विट् तदनुव्रताच ये । यो विश्वसग्यजगत वरोरु मामनागसं दुर्वचसाकरोचिरः॥२४॥ यदि वजिप्यस्यतिहाय मदचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति । सम्भावितस्य स्वजनात्यराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥२५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्यां सहितायां चतुर्थस्कन्थे उमारुद्रसंवादे तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः मैत्रेय उवाच - एतावदुक्त्वा विरराम शंकरः पत्न्यङ्गनारा अभयत्र चिन्तयन् । मुहृद्विक्षुः परिशङ्किता भवानिष्कामती निर्विशती द्विषाऽऽस सा॥१॥ सुहृद्दिदृक्षाप्रतिधातदुर्मनाः स्नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविहला भवं भवान्यप्रतिपूरुपं प्रघश्यतीवेक्षत जातवेपथुः ॥ २॥ ततो विनिःश्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोपेण च दूयता इदा । पित्रोरगास्त्रैणविमूदधीमुहान् प्रेम्णाऽऽस्मनो योऽर्धमदात् सता प्रियः ॥ ३ ॥ तामन्वगच्छन्द्रुतविक्रमा सतीमेका त्रिनेत्रानुचराः सहस्रशः। सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादयः पुरोहपेन्द्रास्तरमा गतव्ययाः॥४॥ ता सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुजश्वेतातपत्रव्यजनसगादिभिः गीतायनैर्दुन्दुभिशसवेणुभिपेन्द्रमारोप्य विदिता ययुः॥५॥ आवझघोषोर्जितयशशस विर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वशः। मृहार्वयाकाञ्चनदर्भचर्मभिर्निसटभाण्ड रजनं समाविश्चत् ॥६॥ तामागता तत्र न कचनाद्रियादमानितां यशातो भयाजनः । ऋते स्वसर्व जननी च सादराः प्रेमाथुकठ्यः परिपस्वजुदा ॥ ७ ॥ छौदर्यसम्प्रभसमर्थकात या माश च भातृम्वभिम सादरम् । दत्ता सपरों वरमासनं च सा नादच मितिनन्दिता सदी॥८॥ अपद्रभागं तमवेश्य साम्बरं विश च देवे कृतदेख्नं विभो। अनाहता यशसदस्यधीवरी नुर मेकानिर पश्यतीसा श ·श्रीमद्भागवते चतुर्थत्कन्धे अध्यायः ४. जगई सामर्षविपनया गिरा शिवदिपं धूमपयधमलयम् । वतेजसा भूतगणान् समुस्थितान् निगृह्य देवी जगतोऽभिशृण्वतः ॥१०॥ श्रीदेव्युवाच न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायनः प्रियस्तयापियो देहभृतां प्रियात्मनः । तस्मिन् समस्त्रात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतमः प्रतीपयेत् ॥११॥ दोषान् परेषां हि गुणेपु साधवो गृहन्ति केचिन्न भवाशा द्विज । गुणांश्च फलान् पहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तप्यविदद्भवानधम् ॥१२॥ नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महदिनिन्दा कुणपात्मवादिषु । सेर्थे महापुरुषपादपांमुभिर्निरसतेजःसु तदेव सोमनम् ॥१३॥ यद् दरवरं नाम गिरेरितं नृणां सकृयसनादयमाशु हन्ति तत् । पवित्रकीर्ति तमलयद्यासनं भवानहो देटि शिवं शिवेतरः ॥१४॥ यत्यादपद्म महता मनोऽलिमिनिषेवितं ब्रझरसासवार्षिभिः । छोकस्य पदपति चाशिवोऽपिनस्तस्मै भवान् दुपति विश्वबन्धवे ॥१५॥ किं वा शिवाख्यमशियन विदुरत्वदन्ये प्रामादयस्तमयकीर्य जटाः रमयाने। वन्माल्यभमनकरात्यरसपिचाने मूर्धमिदंधति तवरणावसएम् ॥१६॥ कर्णी रिवार निरियाद्यदकस ो धर्मावितर्यसणिभिभिरसमाने । छिन्द्यायसह्य स्थतीमसती प्रभुश्चबिहामसूनपि ततो विजेत्स धर्मः ।।१७।। अवस्तबोत्स्नमिदं कलेबरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्दिणः। जग्धस्य मोहादि विदिमन्धमो जुगुप्सितस्योदरणं प्रचश्ते ॥१८॥ न वेदवादाननुवर्तते मतिः स्व एवं लोके रमतो महामुनेः । पया गतिर्देवमनुष्ययोः पृथक स्व एव धर्म न पर शिस्वितः ॥१९॥ कर्म प्रवृत्तं च भिवृचमप्यनं वेदे विविच्योभयसिमाभितम् । विरोधि वयोगादेककरि दयं तया ब्रमणि कर्म नन्दति मा कः पदच्या निदरम्मवासिता या यशालामु न धूमबरमभिः । वदमनारमुभाहिरांहिता अन्यढलिहा अवधूतमरिता ॥२॥ नैटेन देन हरे टागमो देशद्रोनालमलं कुम्मना । औरा मनामकुम्ममवतजन्म यिो महामायात् ॥१२॥ गोयं त्वदीयं भगवान् बजे दायीत्या या मुदमनाः । मोनलिता दरप म्युमा एलपर त्वाम्म ॥२३}

·भीमद्भागवते चतुपस्कन्धे अध्यायः ५
मैत्रेय उवाच
इल्पचरे दधमन्य शत्रुन् शितायुदीची निषसाद शान्तवाक् ।
स्पृष्ट्या जलं पीतदुक्लसंग्रता निमीप दृग्योगपथं समाविद्यत् ॥२५॥
कृत्वा समानावनिलो जितासना सोदानमुत्थाप्य न नाभिचक्रतः ।
रानेहदि स्थाप्य धियोरमिस्थितं कण्टाभ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥२५॥
एवं स्वदेई महता महीयसा मुहः समायेपितमहमादरात् ।
जिहासती दशरूषा मनस्विनी दधार गात्रम्वनिलानिधारणाम् ॥२६॥
ततः सभश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् ।
ददर्श देहो हतकल्मा सती सद्यः प्रजवाल समाधिजामिना ॥२७॥
वत्पश्यतां से भुवि चागुतं महादेवि वादः मुमहानजायत ।
हन्त प्रिया देवतमस्य देवी जद्दावसून् केन सती प्रकोपिता ॥२८॥
अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेयस्य चराचरं प्रजाः ।
जहावसून् यदिमताऽऽमजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमहति ॥२९॥
सोऽयं दुर्मपंहृदयो ब्रह्मभुक् च लोकेऽपकीर्ति महतीमवाप्स्यति ।
यदङ्गजा स्वां पुरुषदिडद्यतां न प्रत्यधन्मृतयेऽपराधतः ॥३०॥
दत्येवं जने सत्या दृष्ट्वामुत्यागमद्भुतम् । दक्ष तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधाः ॥३१॥
पामापततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगुः । यज्ञनमेन यजुपा दक्षिणाम्रो जुहाव है ॥३२॥
वध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेनुरोजसा । ऋभयो नाम तसा सोमं प्राप्ताः सहस्रशः ॥३३}}
रिटातायुधेः सबै प्रमथाः सहगुह्यकाः । हन्यमाना दिशो भेजुरुचद्भिझतेजसा ॥३४॥
रति श्रीमद्भागवत्रे महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्थस्यन्ये सतीदेहोत्सगों नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥४॥
अथ पञ्चमोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
भवो भवान्या निधनं प्रजापतेरसत्कृताया अवगम्य नारदात् ।
स्वपार्षदसैन्यं च तदध्यर(भिर्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे ॥ १ ॥
क्रुद्धः सुदृष्टोठपुटः स धूर्जटिर्जटां तदिहिसटोमरोचिपम् ।
उत्कृत्य रुद्रः सहसोस्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ॥२॥
वतोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक् त्रिसूर्यदृक् ।
कराळदंष्ट्रो ज्वलदनिमूर्धा कगलमाली विविधोधतायुषः ॥ ३ ॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अन्यायः ५ तं किं करोमोति गुणन्तमाइ बदानलिं भगवान भूतनाथः । दशं साश जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्र भटांशको मे||४|| भारत एवं कुक्तिन मन्युना स देवदेवं परिवनमे विभुम् । मेने वदामानमसद्गरंहसा मसीयसां तात राहः सहिष्णुम् ॥५॥ भन्नीयमानः स तु रुटपार्षदेभं नदहिमनदत्नुभैरयम् । उपन्य पूर्व जगदन्त मन्त्र म प्रादवद् धोरणभूषणाधिः ॥ ६॥ भयलि जो यजमानः सदस्याः ककुभ्युदीच्या प्रसमीप रेणुन । वमः मितकुत एतजोभूमिति दिवा हिमान्य दम्युः ॥७॥ गावान बानि न विसन्ति दस्यमाचोनदि जो गति दोपदशः। गाने न पात्यन्त इदं कुनो रजो सोभुना रिमलयार करई ॥ ८॥ प्रतिनिभाः निर उमिनिना अस्मिकी जिनस्य तस्य। यसनीना दुस्लिमा प्रवेशः मुना मतीमार मारनागाम् ॥ ९॥ यस्वन्नकाले न्युन टाकला: बारा मदिग्गजेन्द्रः। तिर मयुदिताम्रपत्रानु धारदायिनुभिः ॥१०॥ प्रकिया टममात्रमं मन्युष्टां दु धूया। रासामिदस्तकामगं स्या स्वत: १९॥ संवमाखममाने सर महामना। उता गलनमः म मा मोर प॥१२॥ छानुपरेममा महामानायुगमनदार जिमिदाननः palavrai qua1513122851 पावसाला नया । म अनीप्रासार मनमन ।' सशस्त्र संयमानमायान् । प्रधान सचिवमा भन्न नवना रन् । मारे जगदेकन् प्रयासमानु भाकान् ॥१. नराम rimiti sit R S TRA १८ मत प्रधान मोबिलियन बाल चEMA TIMERE - ' हन्टर सरो tainRHI ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ६ शरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वा । हरः। विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्विरम् ॥२३॥ दृष्ट्वा संशरनं योगं पशूनां स पतिर्मठे | यजमानपयोः कस्य कायात्तेनाहरच्छिरः ॥२४॥ साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य शंसताम् । भूतप्रेतपिशाचानामन्येषां वद्विपर्ययः ॥२५॥ जुहावैतच्छिरस्तस्मिन् दक्षिणामावमर्पितः । तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥२६॥ पति भीमद्भागवत्रे महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्यस्कन्धे दक्षयविश्वसो नाम पश्चमोऽध्यायः ॥५३ अथ पष्ठोऽध्यायः मैत्रेय उवाच उपलभ्य अथ देवगणाः सर्वे रुद्रानीकैः पराजिताः । शूलपट्टिशनिस्त्रिंशगदापरिघमुद्गरैः संछिन्नभिन्नसांसाः सर्विक्सभ्याभयाकुलाः । स्वयंभुवेनमस्कृत्य कान्येनैतन्यवेदयन् ॥ २ ॥ पुरैवैतद्भगवानन्जसम्भवः । नारायणश्च विश्वात्मा न कस्याध्वरमीयतुः ॥ ३ ॥ वदाकर्ण्य विभुः प्राद तेजीयसि कृतागसि । क्षेमाय तत्र सा भूयान्न प्रायेण बुभूषताम् ॥ ४ ॥ अयापि यूयं कृतकिल्बिषा भवं ये बहिषो भागमाज परादुः । प्रसादयध्वं परिशुद्धचेतसा विप्रप्रसाद प्रगृहीताविपद्मम् ॥ ५ ॥ आशासाना जीवितमध्वरस्य लोकः सपालः कुपिते न यस्मिन् । तमाशु देवं प्रियया विहीनं क्षमापयध्वं हृदि विद्धं दुक्तः ॥६॥ नाहं न यश न च यूयमन्ये ये देहभाजो मुनयश्च तत्त्वम् । विदुः प्रमाण बलवीर्ययोर्वा यस्यात्मतन्त्रस्य क उपायं विधित्सेत् ॥ ७॥ स इत्यमादिश्य सुरानजस्तैः समन्वितः पितृभिः समजेदीः । ययो स्वधिष्ण्यानिलयं पुरद्विषः कैलासमद्रिप्रवरं प्रियं प्रभोः ॥८॥ जन्मौषधितयोमन्त्रयोगसिद्धेनरेतः । जुष्टं किनरगन्धर्वैरप्सरोभिवृतं सदा ॥९॥ नानार्माणमयः शृङ्नानाधातुविचित्रितैः । नानाद्रुमलतागुल्मैर्नानामृगगणावृतेः ॥१०il नानामलप्रस्रवणे नाकन्दरसानुमिः । रमणं विहरन्तीनां रमणेः सिद्धयोषिताम् ॥१९॥ मयूरकेकाभिरत मदान्धालिविमूछितम् । सावितरक्तकण्ठाना कूजिवैश्च पतत्त्रिणान् ॥१२॥ आइरन्तमिवोद्धस्तैदिजान् कामदुधैर्दुमैः । मजन्तमिव मातगणन्तमिव नितंरेः ॥१३॥ मन्दारैः पारिजावेच सरलैमोरशोभितम् । तमालेः शालवालेश्च कोविदारासनार्जुनैः ॥१४॥ चूतैः कदम्देनी नागपुमागचम्पक पाटलाशेकालैः कुन्दः कुरबरनि ॥१५॥ वररेणुकजातिभिः । कुन्जकैमलिकाभिधमाधवीभिश्चमण्डितम् ॥१६॥ फ्नोदुम्परावरयालधन्यग्रोधदिभिः । भूरोषधिभिः पूर्ण राजपूगैम जम्बुभिः ॥१७॥ भा.मू. १३- स्वांशतपक्ष ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः६ राम्रातकाम्राः प्रियालमधुकेगुदैः । द्रुमजातिभिल्यैध राजितं येणुचीचकः ॥१८ मुदोत्पलकहारशतपत्रवनर्दिभिः । नलिनीय कलं कूजत्लगहन्दोरोभितम् ॥१९॥ गेः शाखामृगैः क्रोहमृगेन्द्रशमल्यकैः । गवयैः शरमा रुभिमहिपादिमिः ॥२०॥ वान्करदाश्चात्यैनिघुटं वृकनामिभिः । कदलीखण्डसंहदनलिनीपुलिनश्रियम् ॥२१॥ बस्तं नन्दवा सत्याः स्नानपुण्यतरोदया । विलोक्य भूतेशगिरि विवुधा विस्मयं ययुः ॥२२॥ दहशुसत्र ते रम्यामलकां नाम वै पुरीम् । वनं सौगन्धिकं चापि यत्र वनाम पङ्कजम् ॥२३॥ नन्दा चालकनन्दा च सरितो बाह्यतः पुरः । तीयंपादपदाम्भोजरजसातीय पारने ॥२४॥ ययोः मुरस्त्रियः धचरवाहा स्वधिष्ण्यतः । क्रीडन्ति पुंसः सिवन्त्यो विगाह्य रतिकर्शिताः २५ न्थयोतस्नानविभ्रटनवकुमपिञ्जरम् 1 वितृपोऽपिस्विन्त्यम्भःपाययन्तोगजागीः॥२६॥ वारहेममहारविमानयतसंकुलाम् । जुष्टो पुण्यजनस्त्रीमियंया सं सतादिद्यनम् ॥२७॥ हित्वा यझेश्वरपुरी यनं सौगन्धिकं च तत् । दुर्मः कामदुयं चित्रमाल्यफलच्छदः ॥२८॥ रक्तकण्टसगानीम्वरमण्टिवाटपदन् । कलहंसास्प्रे सरदण्डजलाशयम् ॥२९॥ पनकुञ्जरसंघृष्टहरिचन्दनवायुना । अधि पुग्यजनस्त्रीणां मुहुरुन्मययन् मनः ॥३०॥ वैदूर्यकृतसोराना याप्प उत्पटमालिनीः । मातं किम्पुरुषवा व आराइवरम् ॥३१॥ स योजनरातोत्सेधः पादोनविटयायतः । पर्यस्ताचलच्छायो नि हस्तासर्जितः ॥३२॥ सलिन् महायोगनवे मुमुधुरमे मुराः । दहशुःशिवमासीनं त्यक्तामर्षमिरान्तकम् ॥३॥ सनन्दनाहामिसान्तैः संघान्तविग्रहम् । उपासमान सख्या च भवा मुशारक्षमाम् ||३४॥ विद्यावरोपोगापमास्थित वमयीश्वरम् । चरन्तं विश्वमुददं वात्सल्यास्टोम्मालम् ॥३५॥ दिवं च वारसामीर्थ मलदण्डवटाजिनम् । अनेन सम्म्याचा चन्द्रलसांचस्प्रितम उक्टिं दर्भमन्यां स्मां ब्रम सनाठनम् । नारदाय प्रवीचन्तं गच्छते शभ्यता सदान् । कुचोरो दक्षिने सम्यं गदा र जानुनि ! बाहुं प्रकाशमालामासीनं वद्रया ॥३८३ ८ निवांगसमापिमानित म्युमश्रित मिरियं योगम्यान । सूटोकाला मुनये मन्नामाशं मनुं प्रातल्या प्रमेनुः ॥ ३९॥ क्ष वन्यस्यानवमरम्पोनि मुगमुरीरभिवन्दिताइमिः। उत्सर नके रिमाभिनन्दनम्तमः कम्य यर निष्णुः || दामे निदगमा मारिने ये समन्दारनु नीटदितम् । नम्मतः भार ग्यालरं वाणानं मानन्ः ॥४ सो कनिमोनिचलन it

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ७
वमेव मापनेतच्छिवश्यक्योः धरूपयोः । विश्व राजसि पास्यसि क्रीडपूर्णपटो यथा ॥४३॥
त्वमेव धर्मार्थदुधाभिपत्तये दक्षेण सूत्रेण सर्जियाध्वरम् ।
त्वयैव लोकेऽवसिताश्च सेखवो यान् ब्राह्मणाः श्रद्दधते धृतवताः ||४||
त्वं कर्मणां भङ्गल मङ्गलाना कर्तुः स लोकं तनुपे स्वः परं वा ।
अमङ्गलानां च तमिलमुत्वणं विपर्ययः केन तदेव कस्यचित् ॥ ४५ ॥
न वे सतां त्वचरणार्पितारमनां भूतेषु सर्वेष्वभिपश्यतां तव ।
भूतानि चात्मन्यपृथग्दिक्षतां प्रायेण रोपोऽभिभवेद्यथा पशुम् ।।४६॥
पृथग्धियः कर्मयो दुराशयाः परोदयेनापितहृदुजोऽनिशम् ।
परान् दुरुतोवितुदन्त्यरुन्तुदासान मा वाईवधान् भवधिः ।। ४७ ॥
यस्मिन् यदा पुष्करनाभमायया दुरन्तया स्पृधधियः पृथग्यः ।
कुन्ति तत्र नुकम्पया कृपा न साधवो देवबलात्कृते क्रमम् ॥४८॥
भवांस्तु पुंसः परमस्य मायया दुरन्तयास्पृष्टमतिः समसदृक् ।
तया इचामस्वनुकर्मचेतःस्वनुप्रई कर्तुमिहाईसि प्रभो ॥ ५९॥
कुर्वध्वरस्योदरणं इतस्य भोस्त्वयासमाप्तस्य मनो प्रजापतेः ।
न बत्र भागं तव भागिनो ददुः कुयचिनो येन मखो निनीयते ॥५०॥
जीवत्ताद्यजमानोऽयं प्रपद्येताक्षिणी भगः । भूगोमणि रोहन्नु पूष्णोदन्तायपूर्ववत् ॥५१॥
देवानांभमगात्राणामूविजो चायुधामभिः । भवतानुग्रहीतानामाशु मन्योऽस्त्वनातुरम् ॥५२॥
एष ते रुद्र मागोऽस्तु यदुछिटोऽश्वरस्य वै । यशस्ते रुद्रभागेन कल्पतामय यशइन् ।॥५३॥
रवि श्रीमद्भागवत्रे महापुराणे पारमहस्यां संदिगो चतुर्दस्कन्धे रुद्रसान्त्वनं नाम मोऽध्यायः ॥६॥
अथ सप्तमोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
इत्यजेनानुनीवेन भवेन परिमुप्पता । अभ्यधायि महाराहो महस्य भूयतामिति ॥१॥
धीमहादेव उवाव
नाएं प्रजेस पालानां वर्षये नानुचिन्तये । देवमायाभिभूतानां दण्डसः धृतो मया ॥२॥
मनाश्तेदवशीणों भवत्वजनुखं शिरः। मित्रस्य चक्षुपेशेत मागंवं बर्हिपो मगः ॥३॥
पूषा मु यजमानस्य दरिबंशन रिभुक् । देवाः मातमाशा ये म उन्छे ददुः॥४॥
पाहुभ्यानपिनोः पूष्णोदताभ्यां फतवाहवः । भवनववर्यवान्ये बखरमन गुभवेत् ॥५॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्वसन्धे अभ्यायः ७ :१६ मैत्रेय उवाच भवस्तवाय नदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीतुष्टमोदितम् । परिमुष्टात्ममिनात साधु सावित्ययात्रुवन् ॥ ६॥ ततो मीयांसमामन्य मुनासीराः महर्षिभिः । यसदेवयजनं समीदवदेवमो ययुः ॥ ७॥ विधाय कास्न्येन च तवदाह भगवान् भवः । सन्दधुः कस्य कायेन मयनीपोः शिरः ॥८॥ सन्धीयमाने शिरसि दो रुद्राभिवीक्षितः । सद्यः मुप्त स्वोत्तस्यौदहोचायतो महन् ॥ ९॥ तदा वृपयजदेयकलिलामा प्रजापतिः । शिवावलोकादभवच्छरद्मद इवामलः ॥१०॥ फवधी नकोदनुरागतः । औकण्ठयादाप्पकलया संपरेवा मुता लरन्॥१५॥ कृच्छ्रात्संस्तम्य च मनः प्रेमविलितः मुधीः । यस निव्यंलीकेन भावेनेशं प्रजापतिः ॥१२॥ दक्ष उवाच भूयाननुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस्त्वया मयि भूतो यदरि प्रलब्धः। न ब्रायन्धुषु च वां भगवनयशा तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतवतेषु ॥ १३ ॥ विद्यातपोवतधरान् मुखतः स्म विप्रान् ब्रह्मात्मतत्त्वमवितुं प्रथम त्वमलाक् । ताक्षणान् परम सर्वविपत्सु पासि पाळः पशूनिव विभो प्रग्रहीतदण्डः || १४!!! योऽसो मयाविदिततत्त्वद्या सभायां चिसो दुरुतिविशिखैरगणप्य वन्माम् । अर्वा पतन्तमईचमनिन्दयापाद् दृष्टयायास भगवान् स्वकृतेन तुम्पेत् ॥ १५ ॥ मैत्रेय उवाच क्षमाप्येवं समीयांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रितः । कर्म सन्तानयामास सोराध्यायविंगादिमिः ॥१६॥ वैष्णव यशसन्तत्यै त्रिकपालं दिजोचमाः । पुरोडाशं निरवान् वीरसंसर्गसुद्धये ॥१७॥ अध्वर्युणाऽऽत्तहविषा यजमानो विशाम्पते । पिया विशुद्धया दथ्यो तथा प्रादुरभूदरिः ॥१८॥ तदा स्वप्रमया वेषां द्योतयन्त्या दिशो दश । मुणस्तेज उपानीतस्तार्येण स्रोत्रवाजिना ॥१९॥ श्यामो हिरण्यरधनोऽककिरीटजुष्टो नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्यः । कम्यजचकारचापगदासिनर्मव्यप्रैहिरण्मयभुजैरिव कर्णिकारः ॥२०॥ वक्षस्यधिधितवधूर्वनमायुदारहासावलोककलया रमयंश्च विश्वम् । पार्वभ्रमद्व्यजनचामरराजहंसः श्वेतातपत्रराचिनोपरि तमुपागतमालश्य सुरगणादयः। प्रणेमुः सहसोत्याय ब्रह्मेन्द्रध्यानायकाः ॥२२॥ वचेजसा हताचः सन्नजिताः समाध्यमाः । भूतां धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुरधोक्षजम् ॥२ महि त्वात्मभुवादयः । यथामति गृणन्ति ल कृतानुग्रहविग्रहर ॥२॥ दो गृहीताईनसादनोचमं यज्ञेश्वरं विश्वसजां परं गुरुम् । मुनन्दनन्दाधनुरोवृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः ॥ २५॥ रज्यमानः ॥२१॥ सर्वे ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ७ दक्ष उवाच शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्धयवस्थं चिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् | तिठस्तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्यामास्ते भवानपरिशुद्ध इवात्मतन्त्रः ॥२६॥ ऋत्विज ऊचुः तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापाकर्मण्यवग्रहधियो भगयन् विदामः । धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृध्वराख्यं ज्ञातं यदर्थमधिदैवमदोव्यवस्थाः ॥२७॥ सदस्या ऊचुः उत्पत्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्रव्यालान्विटे विषयमृगतृष्यात्मगेहोरुभारः । दन्दश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेशमार्थः पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसष्टः ॥२८॥ रुद्र उचाच तव वरद वराभावाशिषहाखिलाथै खपि मुनिभिरसक्तरादरेणाईणीये। यदि रचितधिय माविद्यलोकोऽपविद्धं जपति न गये तत्वत्परानुग्रहेण ॥२९॥ मृगुरुचाच यन्मायया गइनयापहतामोधा बझादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्तः। नात्मन धितं तव विदन्त्यधुनापि तत्वं सोऽयं प्रसीदतु भवान् प्रणतात्मसन्धुः॥३०॥ ब्रह्मोवाय नैतत्स्वरूपं भवतोऽसो पदार्पभेदम: पुरुषो याचदीक्षेत्। शानध्य नार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद् व्यतिरिको यतस्त्वम् ॥३१॥ इन्द्र उवाच इदमयन्युन विश्वभक्निं वपुरानन्दकर मनोदशाम् । सुरविदिट्झारणे दायुधे जदण्डेनमभिः ॥३२॥ --- योऽयं वन यजनार केन सधे विध्यस्तः पशुपतिनाद दशकोपात् । तमत्वं शवशयनाभशान्तमेधं यात्मनलिनरुचा दृश पुनीहि ॥३३॥ सुपय कचुर अनन्वितं ते भगवन् विहितं यदामना चरसि हि कर्म माज्यसे । विभूतपे स्त असेगुरीधरों में मन्यते लपमनुवंती भवान् !!३४॥

·भीमनामा चतुर्थको अभ्यास २१८ me सिद्धा ऊचुः अयं त्वाकथामृष्टपीयूषनयां मनोवारपः स्लंगदावाविदग्धः। तरगतोऽवगादो न सलार दावं न निष्कानवि नवमः ॥१५॥ यजमान्युवाच स्वागतं ते प्रसीदेश मुम्यं नमः श्रीनिवास श्रिया कान्वया त्राहि नः। लामृतेऽधीच नान्नेमसः शोमते शीर्षहीनः कवन्धो यया पूरुषः ॥३६॥ लोकपाला ऊचुः दृष्टः किं नो दग्मिरसद्हेत्वं प्रत्यग्द्रय दृश्यते येन दृश्यन् । माया होगा भवदीया हि भूमन् यस्त्वं पठः पञ्चभिभांति भूतैः ॥३७॥ योगेश्वरा ऊचुः प्रेयान तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभो विश्वात्मनोक्षेन पृषग्य आत्मनः। अथापि भक्येशतयोपधावतामनन्यवृत्तानुग्रहाप वत्सल ॥३८॥ जगदुद्भवस्थितिलयेणु दैवतो बहुभिद्यमानगुणयाऽऽत्ममायया । रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्वितभ्रमगुणात्मने नमः ॥३९॥ ब्रह्मोवाच नमस्ते भितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये । निर्गुणाय च यत्काठ नाई वेदापरेऽपिच ॥४॥ अग्निरुवाच यजसाई मुसमिद्धतेजा हव्यं वहे स्ववर आज्यसिकन् । तं यशियं पञ्चविषं च पञ्चभिः स्विटं यजुर्भिः प्रगतोऽलि यशम् ॥४॥ देवा ऊचुः पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतं त्वमेवाद्यस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिययने । पुमान् शेपे सिदैहदि विमृशिवाभ्यात्मपदविः स एवाद्याक्ष्णोर्यः पथि चरतिभूत्यानवसि नः ॥ गन्धर्वा ऊचुः अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एते ब्रोन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगाः। मीडाभाण्ड विश्वमिदं यस्य विभूमन् वरमै नित्यं नाय नमस्ते करवान ||४|| विद्याधरा ऊचुः ११. धितोऽप्यसदिषयलाटस आत्ममोहंयुप्मत्कयामूवनिवाउन्युदस्येद ॥४ ॥ त्वन्माययार्यमभिपद्य कलेवरेऽलिन् कृत्या ममाइमिति दुर्मविरुत्पःस्वः ।

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ७ ब्राह्मणा ऊचुः रवं ऋतुस्त्वं हविल्य हुताशः स्वयं स्वं हि मन्त्रः समिर्भपात्राणि च । त्वं सदस्यविजो दम्पती देवता अग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशुः ।।४५॥ स्वं पुरा गां रसाया महास्करो दंष्ट्रया पद्मिनी वारणेन्द्रो यया । स्तूयमानो नदलीलया योगिभिर्युजहर्थ त्रयोगात्र यज्ञक्रतुः ॥४६॥ स प्रसीद त्वमस्साकमाकाहतां दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् । कीर्यभाने नृभिर्नाग्नि यश ते यशविघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः ॥४७॥ मैत्रेय उवाच इति दशः कविर्यशं भद्र रुद्रावमर्शितम् । कीर्त्यमाने हृषीकेशे निन्ये यशभावने ॥४८॥ भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् । दक्ष रभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानप ॥४॥ थीभगवानुवाच अहं ब्रह्मा च सर्वश्व जगतः कारणं परम् । आत्मेश्वर उपदष्टा स्वयंडगविशेषणः ॥५०॥ आत्ममायां समाविश्य सोऽहं गुणमयी दिन । सजन रक्षन् हरन् विश्वंद संशां क्रियोचिताम्॥५१॥ तस्मिन् ब्रह्मण्यदितीये केवले परमात्मनि । नमरुद्रौ च भूतानि भेदेनाशोऽनुपश्यति ॥५२॥ यया पुमान स्वाङ्गे शिरःपाण्यादियु कचित् । पारक्यबुदि कुरुते एवं भूतेषु मत्परः ॥५३॥ प्रयाणामेकभावानां यो न पश्यति वैभिदाम् । सर्वभूतात्मनां वमन्स शान्तिमधिगच्छति ॥५४॥ मैत्रेय उवाच एवं भगवताऽऽदिरः प्रजापतिपतिहरिम् । अनिल्या कटना स्वेन देवानुभयतोऽयजत् ॥५५॥ रुद्रं च स्वेन भागेन झुराधाव समाहितः । कर्मणोदवसानेन सोमरानितरानपि । उदवस्य सहत्यिग्भिः सहावभूयं ततः ॥५६॥ वला अप्यनुभायेन स्वेनेवायसरायो । धर्म एव मतिं दत्वा विदयारते दिवं ययुः ।।५७।। एवं दाशावणी दिला सती पूर्वकलेवरम् । जज्ञे हिमवतः क्षेत्र मेनायामिति शुभुम ||५८॥ तमेव दरित भ्य आरके पतिमभित्रका | अनन्यभावैकगति शक्तिः सुप्तेन पूरुषन् ॥५॥ एतद्भगवतः सम्भोः कर्म दक्षानरद्रुहः । भुतं भागवताच्छिम्मानुभवान्मे वृहस्पते ॥६॥ इदं परियं परमीधचेष्टितं यासमायुप्पमपोषणन् । यो नित्पदाकम्पनरोऽनुकीतयेद् धनोल्प कौरव भकिमावतः ॥१॥ रवि भोमसागको मापने परमासा महिला एक सामानं नाम नमोऽस्य..

·. श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः८ अधाष्टमोऽध्यायः मैत्रेय उवाच उनकाद्या नारदश्च भुईसोऽणियंतिः । नेते गृहान् ब्रह्मसुता ह्यावसन्नवरेतमः ॥१॥ उपाधर्मस्य भार्याऽऽसौहम्मं मायां च शत्रुहन् । असून मिथुनं तत्तु नितिर्जगहेऽप्रजः॥२॥ नयोः समभवल्लोभो निकृतिश्च महामते । ताभ्यां क्रोधश्च हिंसाच यहुरूक्तिः स्वसाकलिः ३ दुरुको कलिराघत्त भयं मृत्युं च सत्तम । तयोश्च मियुनं जशे यातना निरयस्तया ॥४॥ संग्रहेण मयाऽऽरख्यातः प्रतिसर्गस्तवानघ । त्रिभुत्वैतत्पुमान् पुण्यं विधुनोत्यात्मनोमलम् ॥ अपातः कीर्तये वंशं पुण्यकीतः कुरूदह । स्वायंभुवस्यापि मनोरेरंशांचजन्मनः ॥ ६ ॥ मियनतोचानरादौ शतरूपापतेः मुतो। वासुदेवस्य कलया रझायां जगतः स्थिती ॥ ७ ॥ जाये उचानगदस्य मुनीतिः मुरुचिस्तयोः । मुरुचिः प्रेयसी पत्युवरा यत्सुनो ध्रुवः ॥ ८॥ एकदा मुरुचेः पुत्रममारोप्य लालयन् । उत्तमं नारुशन्त ध्रुवं राजाभ्यनन्दत ॥ ९॥ वया चिठीपमाणं तं सपन्यास्तनयं भुवम् । मुरुचिः शृण्वतो राशः सेयमाहातिगर्विता ॥१०॥ न यस नृपतेर्धिष्ण्यं भवानारोदुमहति । न गृहीतो मया यत्त्वं कुशावपि नृपात्मनः ॥११॥ पालोऽसि पत नारमानमन्पनीगर्भसम्भृतम् । नूनं वेद मकान यस्य दुर्लभेऽय मनोरथः ॥१२॥ परसाऽऽराज्य पुरुषं तस्यैयानुप्रदेण मे । गौ वं साधयात्मानं यदीच्छसि पासनम् ॥१३॥ मैत्रेय उवाच मानुः माल्याः स दुरकिविदः श्वसन सपा दण्डइतो यपादिः। हित्वा मियन्तं पितरं सत्नयाचं जगाम मातुः प्ररुदन् समयम् ॥ १४॥ तं निःश्वसन्तं स्परितापरोठ मुनीतिरुत्मत्र उध यालम् । निगम्य तत्पौरमुखानितान्त मा विन्यये यदिवं माल्या ॥ १५ ॥ होत्सुन्य धे विस्टार गोदावाग्निना दावलव पाला। वाम् सान्याः सरती मरोजश्रिया दया भाभम्लामुवाइ ॥ १६॥ दी वमन्दी वृजिनस भरमस्पती वाटकमार पाया। मामा तान परेशु मंसा मुक्त जनो यत्परःसादसात् ॥ १० ॥ माई मुरुधानिहितं भगन्ने यद दुभंगात उदरे महावः । सन्न रस निशा या मात वा बाहितिमान ॥ १८ आदि क्वात मिनरस्वमुई समाचारि परम्पटीना भारपाशजदार्थ समयानननुसन्चे ·श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अध्यायः ८ २.१ यस्यापि परिचर्य विश्वविभावनायात्तगुणाभिपत्तेः । अजोऽध्यतिठ खलु पारमेष्ठवं पदं जितात्मश्वसनाभिवन्धम् ॥२०॥ तथा मनुवों भगवान् पितामहो यमेकमत्या पुरुदक्षिणेमखैः। इष्ट्वाभिपेदे दुरवापभन्यतो भीमं मुखं दिव्यमापवर्पम् ॥२१॥ तमेव वत्साश्रय भत्यवत्सलं मुमुक्षुभिर्मूग्यपदाजपद्धतिम् । अनन्यभारे निजधर्मभाविते मनस्यवस्थाध्य भजस्व पूरुषम् ॥ २२ ॥ नान्यं ततः पापलाशलोचनाद् दुःखच्छिदं ते मृगयामि कंचन | यो मुग्यते इतरहीतपझया प्रियेतरेरन विमुग्यमाणवा ।। २३ ।। मैत्रेय उवाच एवं संजस्पितं मानुराकण्यार्यागमं वचः । संनिरम्यात्मनाऽऽरमानं निधकाम पितुः पुरात् ।। नारदस्तदुपाकर्ण्य सात्वा तस्य चिकीर्तितम् । स्पृष्ट्वा मूर्धन्यपध्नेन पाणिना प्राइ विस्मितः॥२५॥ असे लेजा त्रियाणा भानभन्नममभ्यताम् । बालोऽप्ययं हृदा धत्ते यत्समारसचः ॥२६॥ नारद उवाच नाधुनाप्ययमानं ते सम्मानं वापि पुत्रक शियामा कुमारस्य सन्चस्य कीटनादिगु ॥२७॥ विकली विद्यमानेऽपि न बसंतोषदेवकः । पुंसो मोहमते भिन्ना यलोके निजकर्मभिः ॥२८॥ परिदश्येत् ततस्त्रात वावन्माण पूरुषः । देयोरसादितं यावद् वीश्वेश्वरगति बुधः ॥२९॥ भाधोपदिश्न योगेनावरुरुत्ससि । यत्प्रसाद सवै पुंसां दुराराध्यो मतो मम ॥३०॥ मुनयः पदवी यस नि:सोनोरजन्मभिः । न विदु{गयन्तोऽपि तीत्रयोगसमाधिना ॥२१॥ अतो निवर्वसामेष निधसव निमल पतिप्पति भवान् काले घेरमा सनुपस्थिते ॥३२॥ यस यद् देवक्षिरित सवेन मुखदुःखः । आत्मानं तोरपन देवी तमसः पारमप्यति ॥३३॥ गुणाधिकान्मुद लिम्रोदनुको गुणापमात् । मेधा समानादम्बिक वापरभिन्यठे ॥३४॥ भु उपाय सोनमो भगवता मुखदुःखातात्मनाम् ।दर्शित करता पुंसा दुदंडलछियः॥३५॥ अपार मेऽबिनीतस धावं घोरमुपेयुषः । मुरुम्मा दुनोसामने भिजे भरते दि॥१६|| पदं विभुवनोकर जिगीयः साधु बले में प्रसारिनिरनरपतपिटिनम् ॥३०॥ ननं भवान् भगवतो पो परनि । दिनुपरस्ते बीमा हितार्थ जगतो ॥१८॥ मंत्रय उपाय इत्यातमा भगवान् नाररसदार मोलाइ समासमनुस्मntil नारद उवाच अनामि लिप मगानामुदे भवनम

·-
૨૦૨
श्रीमद्भागरते अनुरकन्धे अचायः८
धर्मार्थकाममोक्षायं य इच्छेच्छ्य आत्मनः । एकमेव हरेनत्र कारणं पादसेवनम् ।।
उचात गच्छ भद्रं ते यमुनापास्त शुचि । पुण्यं मयुरनं यत्र सांनि नित्यदा हो
स्मात्यानुसवनं तस्मिन् काहिन्याः सलिले शिये कृत्वोचितानि नियमनामनः करितासनः]]
प्राणायामेन त्रिता प्राणेन्द्रियमनोमलम् । सनयुदस्थानिध्यायेमनसागुरुणा गुरुम् ।।
प्रसादाभिमुख शश्वत्प्रसन्नवदनेवणन् । मुनास मुभ्रुवं चारकोलं मुरसुन्दरम् ।।
तक्षणं रमणीयानमरणोछेक्षणाघरम् । प्रणवाश्यणं नम्णं गरम्य करणार्णवम् ।।
श्रीवत्साझं घनस्यामं पुरुष वनमालिनम् । बङ्गचक्रगदारीरभिव्यकचतुर्भुजन् ।
किरीटिनं कुण्डलिनं केयूखलयान्वितम् । कौस्तुमामरणग्रीवं पीतकोशेयवाससम् ।
कात्रीकलापपर्यस्तं
लसत्कायनपुरम् । दर्शनीयतमं यान्वं मनोनयनवर्धनम् ॥
पद्भ्यां नखणिश्रेण्या विलसद्भ्यांसमर्थताम् । हत्याकर्णिकाधिप्प्यमाक्रम्मात्मन्यवसिवन्।
मयमानमभिघ्यायेत् सानुरागावलोकनम् । नियतेनेकभूतेन मनसा वरदर्षमन् ॥
एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मनः । नित्या परया पूर्ण सम्पनं न निवर्तते ॥५
जप्यम परमो गुह्यः श्रूयतां मे नृपात्मज । यं सतराप्रपठन् पुमान् पश्यति खेचरान् ॥५
ॐनमो भगवते वासुदेवाय ।
मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद् द्रव्यमयी बुधः । सपर्यो विविधन्यैदेशकालविभागवित् ॥५
सलिलेः शुचिभिर्माल्यैर्वन्यैर्मूलफलादिभिः । शस्तारांशकैश्चाचेत् तुलस्या शियया प्रभुन्।'
लब्ध्वा द्रव्यमयीम] चित्यम्ब्वादिषु वार्चयेत् । आमृतात्मा मुनिः शान्तो यतवामितवन्यभुक
स्वेच्छावतारचरित्रचिन्त्यनिजमायया । करिष्यत्युचमश्लोकस्तद्ध्यायेद्धृदयङ्गमम् ।।
परिचर्या भगवतो यावत्या पूर्वसेविताः । ता मन्त्रहृदयेनैव प्रयुयान्मन्त्रमूर्तये ॥५
एवं कायेन मनसा वचसा च मनोगतम् । परिचर्यमाणो भगवान भक्तिमत्परिचर्यया ॥५॥
पुंसाममायिनां सम्पग्भजतां भाववर्धनः । यो दिशत्यभिमतं यदादिषु देहिनाम् ॥६॥
विरक्तश्चेन्द्रियरतो भक्तियोगेन भ्यमा । निरन्तरभावेन भजेठादा विमुक्तये ॥३१
इत्युक्तर परिक्रम्प प्रणम्य च नृपाः । यो मधुवनं पुण्यं हरेश्वरणचर्चितन् ॥६२
तपोवनं गते तस्मिन् प्रविष्टोऽन्तःपुरं मुनिः । अहिताईणको राशा सुखासीन उराच तम् ॥६१
नारद उवाच
राजन् किं ध्यायसे दीर्घ मुखेन परिशुप्यता । किंवा नरिम्पते कामो धर्मो वार्येन संयुतः ॥६४'
राजोवाच
सुतो मे थालको नझन् स्त्रनाकरुणात्मना । निर्वासित पञ्चवर्षः सह मावा महान् कविः ॥६९०
अप्यनाथं वने ब्रह्मन् मास्मादन्त्यकाः। श्रान्त शयानं क्षुपितं परिम्बानमुखाम्बुजम् ॥६६॥

·मनाया पास:
भी होगayiNIRTHEd नाम:
-
मामा म मिानमार सपा
Trai TRI ITR मा परान की रिपुमार
प्रय पान
या yि गतिः । रानाल चिन्मय 1000
सम-नि: सामुरेम विमारीम् समाहितः परमादेन पूपम् ॥७॥
fund प्रिया पिरानः । मामानुष मास निम्म२॥
(ली पप परेने दिने । मनiletest: कासरगुन ।
भान न नामानि ममा उपमुगभारत्नास्निा 1111
पनुमरि पे माम सदरे बदनि । पामोतिभाशमान चमचारसत् ।।७।।
पचने मास्यनुमसे विसामो समय पान सपनसमोसारियार
भयो मन आहदिन्द्रिायन । मापन भगवानदायोत किंचनपरन्।
आधारं मरदाना प्रभानपुलेश्वरम् । स पारपासपो स्प्रेसमो ||७८||
यदेकांदन म
पापिराभस्मास्यो सनिगडिता मी।
वामिभेन्द्रपिरिवा सरीर सवरतः पपई।७१॥
दम्मिभिन्नापति विमात्मनो द्वार नियमामुमनत्यया पिया।
स्पेका निरच्यासनिसरिता म मुलीराम शरणं मयुरिम् ॥ ८॥
ननान
दया ऊचुः
नै रिदामी भगरन् पाणयेष चराचरस्यारिखसमत्वधानः ।
विधहि तो जनादिमोक्षं प्रासा ययं त्यां परणे उरण्यम् ॥ ८॥
धीभगवानुयार
मा भेट पालं तरमो दुरल्याशिवतपिध्ये प्रतियाव स्वधाम ।
पतो हि या प्राणनिरोप आधीदोचानादिवि संगतात्मा || ८२॥
रवि श्रीमद्भागवो महाराणे पारमस्या सहिया चतुकारे पचरितमोभ्यायः ॥ ८ ॥
अथ नवमोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
त एवमुत्सरभया उपक्रमे कृतावनामाः
प्रस्युनिविष्पम् ।
सायीक उदा गमरमता मधोषनं भृत्यदिशया गतः॥१॥

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अध्यायः
२०५
यस्मिन् विरुद्धमतयो हनिशं पतन्ति विद्यादयो विविधशतय आनुपूर्व्यात् ।
विश्वभवमेकमनन्तमाघमानन्दमात्रमविकारमहं
प्रपद्ये ॥१६॥
सत्याऽऽशिपो हि भगवंस्तव पादपद्ममाशीलयानुभजतः पुरुषार्थमूर्तेः ।
अप्येवमयं भगवान् परिपाति दीनान् वाशेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ॥ १७ ॥
मैत्रेय उवाच
अथाभिधुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता । भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्येदमत्रवीत् ॥१८॥
थीमगवानुवाच
वेदाई ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक । तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापमपि सुबत ॥१९॥
नान्यरधिष्ठितं भद्र यद्धाजिष्णु ध्रुवचिति । यत्र ग्रहीताराणा ज्योतिषा चक्रमाहितम् ॥२०॥
मेढ्यां गोचक्रवस्थास्नुपरस्तात्कल्पवासिनाम् । धर्मोऽमिः कश्यपः शुको मुनमो ये वनौकसः ।
चरन्ति दक्षिणोकृत्य भ्रमन्तो मत्सतारकाः ॥ २१॥
प्रस्थिते सु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रयः। पत्रिंशद्वर्षसाहसं रक्षिताव्याहतेन्द्रियः ॥२२॥
त्वद्भातर्युत्तमे नऐ मृगयाया तु तन्मनाः । अन्वेषन्ती वनं माता दावामि सा प्रवेश्यति ॥२३॥
दृष्ट्वा मां यशहदयं यथैः पुष्कलदक्षिणैः । भुक्त्वा चेहाशिषःसत्याअन्ते मा संस्मरिष्यसि॥२५॥
ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् । उपरिष्टादृषिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गतः ॥२५॥
मैत्रेय उवाच
इल्यचितः स भगवानतिदिश्यात्मनः पदम् । सालस्य पश्यतो धाम स्वमगागरुडध्वजः ॥२६॥
सोऽपि सङ्कल्पजं विष्णोः पादसेवोपसादितम् । प्राप्य सङ्कलनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात् पुरम् २७
विदुर उवाच
यत्परम होर्माशाविनम्नचरणार्चनार्जितम् ।
लन्भ्वाप्यसिद्धार्थमिवैकजन्मना कयं स्वमात्मानममन्यतार्यवित् ॥२८॥
सुदुर्लभ
मैत्रेय उवाच
मातुःसपल्या वाग्वाहंदि विदल तान सरन् । नैच्छन्मुक्तिरतेमुंकि तस्साचापमुपेयिवान् ।२९॥
धुव उवाच
समाधिना नैकभषेन यत्पदं विदुः सनन्दादय ऊचरेक्सः ।
मासैरहं पभिरमुध्य पादयोरापानुपेत्यापगतः पृथतिः ॥३०॥
अहो पत ममानात्म्यं मन्दभाग्यस्य पश्यत । भवच्छिदः पादमूलं गत्वायाचे यदन्तवत् ॥३१॥
मतिर्विदूषिता देवैः पतद्भिरसहिष्णुभिः । यो नारदवचस्वभ्यं नामाहिषमवत्तमः ॥३२॥
देवी मायामुपाभिल्य प्रमुस ब मिनर । प्येहितीयेऽप्यतिभानुभ्रानुसहगुजा ॥३३॥

·१.४
श्रीमद्भागवतं चतुर्यस्कन्धे अन्यायः
स चे पिया योगविगतीनया द्वापाकोशे परिवं वदियभन् ।
तिरोहित सहमेवोपटश्य पहिसितं तदवयं ददर्श ॥२॥
तयनेनागतमावस: शितावयन्दताई दिनमय्य
ग्भ्यां प्रस्यन् परिवनियामकरचुम्बन्नियास्पेन भुरिवालियन ॥३॥
सतं विवशन्तमतदिदं हरिशोत्यास सर्वस्य च हृद्यस्थितः ।
कृताञ्जलिं नझमयेन कम्बुना पस्पर्श वाले कृपया करोले ||४||
सवै तदैव प्रतिपादितां गिरं देवी परिमावरात्मनिर्णयः ।
८ मक्तिभावोऽम्यगृणादसावरं परिभुतोश्रवस मुवशितिः ॥५॥
ध्रुव उवाच
योऽन्तः प्रविश्य मर वाचमिमां प्रसुतां संजीवपल्लखिलातिधरः स्वधाना !
अन्यांच हस्तचरप्पश्रवणत्वगादीन् प्राणानमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम् ॥६॥
एकस्त्वमेव भगवानदमात्मशक्त्या मायाल्ययोरगुणया महदायोषम् ।
सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसगुणेषु नानेव विभावसुवदिभाति ॥ ७॥
त्वद्दचया वयुनवेदमचष्ट विश्वं
मुप्तप्रबुद्ध व नाय मवासनः।
तस्यापचयधरणं व पादमूल विस्मयते कृतविदा कयमार्वबन्यो ॥८॥
नूनं विमुष्टमत्यसव मायया ते ये त्वां मवाप्ययविमोक्षणमन्यहेतोः ।
अन्चि कल्पकतरं कुणोपभोग्यमिच्छन्ति यत्पर्शजं निरवेऽपि नृणाम् ॥ ९॥
या नितिखनुभृतां दव पादपद्मध्यानादवजनकयाभवणेन वा स्यात् ।
सा प्रक्षाणि खमहिमन्यपि नाय मा भूल्कित्वन्तकासिलुळितात्पतता विमानात् ॥१०॥
मकि मुहुः प्रवहता त्वपि में प्रसझो भूपादनन्त यहताममलाशयानाम् ।
येनाजसोल्यणमुरून्यसनं भवाब्धि मध्ये भवद्गुणकथामृतपानमः ॥११॥
ते न स्मरन्त्यतिवरी प्रियमीश मलं ये चान्वदः सुतमुहद्ग्रहविसदाराः ।
ये वजनाभ भवदीपपदारविन्दसौगन्ध्पन्धहृदयेषु
कृतपसद्राः॥१२॥
वियड्नगदिजसरीक्षपदेवदैत्यमत्यादिभिः परिचित सदसदिशेषम् ।
रूपं स्थविष्टमज ते मद्ददायने नातः परं परम दिन
पत्र पादः॥१॥
करसान्त एतदखिलं जठरेण रहन् ते पुमान् स्वरगनन्दसखसद ।
मन्त्राभिसिन्धुरुदकाचनलोपयगर्भ , युमान भगवते प्रणतोऽस्मि तस्मै ॥१४॥
त्वं नित्नुकपरिसुद्धविशुद्ध आत्मा कुटख आदिपुरुषो भगवासपीः ।
ययुद्धपस्थितिमखण्डितया स्वरया द्रष्टा सिवावधिमखो स्पतिरिक्त आस्से ॥१५॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १
यस्मिन् विरुद्धगतयो ह्यनिशं पतन्ति विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूात् ।
तब्रह्म विश्वभवमेकमनन्तमाद्यमानन्दमात्रमविकारमई
प्रपद्ये ॥१६॥
सत्याऽऽशिषो हि भगवस्तव पादपद्ममाशीस्तयानुभजतः पुरुषार्थमूर्तेः।
अप्येवमय भगवान् परिपाति दीनान् बाभेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ॥ १७॥
मैत्रेय उवाच
अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता । भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्येदमब्रवीत् ॥१८॥
श्रीभगवानुवाच
वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक । तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापमपि सुक्त ॥१९॥
नान्यैरधिष्ठित भद्र यदाजिष्णु ध्रुवचिति । यत्र महर्वाताराणा ज्योतिषा चक्रमाहितम् ॥२०॥
मेन्यां गोचक्रवत्स्थास्नुपरस्तात्कल्पवासिनाम् । धर्मोऽग्निः कश्यपः शुक्रो मुनयों ये वनौकसः।
चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारकाः ॥ २१ ॥
प्रस्थित भुवनं पित्रा दत्वा गां धर्मसंश्रयः। पत्रिंशदर्पसाहलं रक्षितान्याहतेन्द्रियः ॥२२॥
त्वद्वानयुत्तमे नटे मृगयायां तन्मनाः । अन्वेपन्ती दनं माता दावाग्निं सा प्रवेश्यति ॥२३॥
दृष्ट्वा मां यशहदयं यः पुष्कलदक्षिणैः । भुक्त्वाचेहाशिःसत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि।२४॥
ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् । उपरिष्टादृषिभ्यस्त्वं यवो नावतते गतः ॥२५॥
मैत्रेय उवाच
इत्यचितः स भगवानतिदिश्यात्मनः पदम् । शालस्य पश्यतो धाम स्वमगादड़ध्वजः ॥२६॥
सोऽपि सङ्कल्पजं विष्णोः पादसेवोपसादितम् । प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात् पुरम् २७
विदुर उवाच
पदं हरेर्मायाविनतचरणार्चनार्जितम् ।
लब्ध्वाप्यसिद्धार्पमिनकजन्मना कथं स्वमात्मानममन्यतार्यवित् ॥२८॥
मुदुर्लभ
यत्परम
मैत्रेय उवाच
मातुः सपल्या वाग्बाणेईदि विदखतान सरन् । नन्छन्मुक्तिपतेर्मुक्तिनसाचापमुपेयिवान् ।।
धुच उवाच
समाधिना कभवेन यत्पदं विदुः सनन्दादय ऊचरेतसः ।
मारहं पभिरमुप्प पादपोश्छायामुपेत्यागतः यम्बतिः ॥३०॥
अहो षत ममानाम्य मन्दभाम्पस पश्यत । भवच्छिदापादमूलं गत्वायाचे यदन्तवत् ॥३१॥
मतिर्विदूषिता देवैः पहिरसहिष्णुनिः। यो नारदरिखम्यं नामाहिएमसचमः ॥३२॥
देवी मायानुपाभित्य प्रमुप्त इव भिन्नता । येदितीयेऽप्यसति भ्रातृभातम्यहगुजा ॥३३॥

·. ६ श्रीमद्भागववे चतुर्थस्कन्ये अन्यायः १ -येतच्यार्थितं व्यय चिकित्सेव गतायुषि । प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् । भवच्छिदमयाचेऽहं भवं भाग्यविवर्जितः ॥३४॥ चाराज्यं यच्छतो मौढ्यान्मानो मे भिशितोवत । ईश्वरात् क्षीणपुण्येन फलोकारानिवाधनः ॥३५॥ मैत्रेय उवाच न वे मुकुन्दस्व पदारविन्दयो रजोजुपस्तात भवादृशा जनाः । वाञ्छन्ति दद्दास्यमृतेऽर्थमात्मनो पहच्यालन्धमनःसमृदयः ॥३६॥ आकात्मजमायान्तं सम्परेत्य यथाऽऽगतम् । राजा न श्रद्दधे मद्रमभद्रस्य कुतो मन ॥२७॥ वाक्यं देवर्षेईपवेगेन परितः । वाताहतुरतिप्रीतो हारं प्रादान्महाधनम् ||१८il सदश्वं रथमारुध कार्तस्वरपरिकतम् । ब्राह्मणैःकुलदैवपर्यस्तोऽमात्ययन्धुभिः ॥३९॥ राजदुन्दुभिनादेन ब्रह्मयोपेण वेणुभिः । निश्काम पुरात्तर्णमात्मनाभीपोत्मुः ॥४॥ सुनीति: मुरुचिधास्य महिन्यो रुक्मभूषिते । आरा चित्रिका ठाघमुत्तमेनाभिजग्मतुः ॥४१॥ तं दृष्ट्वोरखनाभ्याश आयान्तं तरमा स्यात् । अवरुध नृपस्तूर्णमासाथ प्रेमयिाला ॥४२॥ परिरेभेऽवज दोभ्या दीर्घोलण्ठमनाः श्वसन् । विम्यक्सेनाग्निसंस्पर्शहतारापयन्धनम् ॥४३॥ अयाजिमन्नुहुनि सौनयनवारिभिः । स्नापयामास वनयं जातोदाममनोरथः ॥xall अभिवन्ध पितुः पादावाशीर्भिवाभिमन्यितः । ननाम माठरोगोष्णांसकृतः सत्रनामणी:४५) मुरनिस्तं समुत्थाप्य पादावनतमभकम् । परिवग्याह जीवति बाप्पगढ़दया गिरा ArkI पर प्रसन्नो भगवान् गुणे मम्पादिभिरिः । तस्मै नमन्ति भूतानि निग्रमावस्यम् ||४७il उत्तमम मुवमोमावन्योन्यं प्रेमविदलो । असहादुरपुलकावसो मुहारतः ॥४८t! मुनातिरस्य जननी पापेभ्योऽरि मियं मुतम् । उगुम बहावाणि वासनियता || परः सनाम्यांनुसार नेपः मटिलेः शिवः । तदामिपिन्यमानाम्यावर धोरमुद्रो मुहुः ॥१०॥ दो मुर्जना राशी दिश्या ते पुत्र आर्टिचा प्रतिष्ठन्धविरं नये रविता मण्डल भुवः ॥५१॥ अन्पतिस्त्वा नूनं मगवान् अगदार्तित । पदनुभ्यापिनी भीरा मृत्यु निम्युः मुग्न १९३! भासमानं जरेवं ध्रुवं मनावरं नः आरोप रिमी दृष्टःस्न्यमानोरन पुरन् । तमोसंतप्टेउसम्मकोरपेः । मन्दमटीस्तम्भः पूतयार ॥४. चूदवाम सहाराविम्दिनः । उसलं निधारमा कुमामोi सारसम्म सम्मारिन्छ । नोकतं भीमनिन्धिरभिः ॥१६॥ नन्दनचनिन् । थप पुमानाभियंतर ॥५॥ पुल संप म तब तब पुत्रिक निवासभामा १८ गाना बनाया। सपा 1 तत्र

·२०७
श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १.
उमणिनातमये स तस्मिन् भवनोत्तमे । लालितो नितरां पित्रा व्यवसद्दिवि देववत् ॥६०॥
नाफेननिभाः शय्यादान्ता रुक्मपरिच्छदाः। आसनानि महाहाणि यत्ररौरमा उपस्कराः ॥६॥
त्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्नसंयुताः ॥६२॥
पानानि च रम्पाणि विचिौरमरद्रुमैः । कूद्विइङ्गमिथुनापन्मत्तमधुनतः
प्यो वैदूर्यमोपानाः पद्मोत्पल कुमुदतीः । इसकारण्डवकुलैर्जुष्टाश्चक्राइसारसै: ||६४॥
चानपादो राजर्षिः प्रभावं तनयस्य तम् । श्रुत्वा वाद्भुततम प्रपेदे विस्मयं परम् ॥६५॥
क्योढवयस तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् । अनुरक्तम राजा भुवं चक्रे भुवः पतिम् ॥६६॥
मात्मानं च प्रवयसमाकलय्य विशाम्पतिः । वनं विरक्तः प्रातिष्ठद् विमृशन्नात्मनो गतिम् ॥६७||
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्था संहितायां चतुर्यस्कन्धे पूवराज्याभिषेकवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः ॥९॥
अथ दशमोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
प्रजापतेहितरं शिशुमारस्य वै भुवः । उपयेमे भ्रमि नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ ॥१॥
इलायामपि भार्यायां वायोः पुच्या महाबलः । पुत्रमुत्कलनामानं योपिद्रत्नमजीजनत् ।।२।।
उत्तमत्त्वकृतोराहो मृगयायां बलीयसा । हतः पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता ॥ ३ ॥
भुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोगमर्पशुचार्पितः । जैत्रं स्यन्दनमास्साय गतः पुण्यजनालयम् ।। ४ ।।
गयोदीची दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् । ददर्श हिमबोण्यां पुरीं गुह्यकसंकुलाम् ॥ ५ ॥
दयौ शङ्ख बहराहुः सं दिशश्चानुनादयन् । येनोदिनदृशः क्षत्रूपदेव्योऽवसन्भृशम् ॥ ६ ॥
ततो निष्फन्य बलिन उपदेवमहाभटाः । असहन्तस्त निनादमभिपेनुरुदायुधाः
स तानापततो चोर उपभन्या मदारयः । एकैकं थुगपत्मनिरन् बाणैखिभित्रिभिः ॥८॥
ते वै ललाटलीस्तरिषुभिः सर्व एव हि । मत्वा निरस्तमात्मानमाइन् कर्म तस्य तत् ॥ ९॥
तेऽपि चामुममृष्यन्तः पादस्पमियोरगाः । सरेरविध्यन् युगपद् दिगुणं प्रचिकीर्षकः ॥१०॥
ततः परिवनिशिः प्रामालपरवः । शक्त्यष्टिमि गुण्डोभिषित्रवानः परैरपि ॥११॥
अभ्यवर्षन् प्रकुपिताः वर सहसारथिन् । सन्तव्यतीकर्तुमयुतानि प्रयोदय ॥१२॥
औचानपादिः स तदा शस्त्रवण भूरिणा । न उपादृश्यतच्छन आसारेण यथा गिरिः ॥१३॥
हाहाकारखदेवाती सिद्धानादिवि पश्यताम् । इतनं मानरः सूर्यो मनः पुग्यजनार्गवे ॥१४॥
नदत्सु यावधानेषु जाकाविध्वयों मृधै। उदतिरदायनस नोहारादिव भास्करः ॥१५॥
धनुर्विस्फूर्जयन् दिव्यं दिएतां रोदनान् । अस्त्रीय अधमदाणेधनानोनिवानिलः ॥१६॥
तस्यतेचानि तामित्वा वारण ससान् । अपरानाविविस्निग्मा गिरोन उनको यथा ॥१७॥

·भीमनागत भनुपरन्धे अमायः ११
मले: मंजिप्रमानाना जिगनिमारकहतः । जगदिम्दाभेशभिवामुनिः ॥१८॥
हारफयूरमुकुटेकप्वीरे मापनः । आस्तूतावा गोरखगैरमनाइराः ॥१९॥
নাযিয় নে নায়িকা বাই।
भाो विसपारपया बिनुहुउमंगेलस्त्रिटिक्यान इव ॥ २० ॥
अपमानः स तदाततापिनं म्हामधे कसन मानवोचमः ।
पुर्य दिनग्निाविशद् दियां न मागिनां वेदनिर्षितं जनः ॥ २१ ॥
इति ब्रुवभितरयः स्वसारयिं यत्तः परे प्रतियोगशक्तिः ।
शुभाव शन्दं जलधेरिवरितं नमवतो दिशु रजोऽन्वहरयत ॥ २२ ॥
अणेनाच्छादित पोम धनानीग्न सर्वतः । विस्फुरचडिवा दिशु पासपत्तनमिलना ॥२३॥
रुधिरोधासस्पूयविमूत्रमेदसः । निपेतुर्गगनादस्त करन्यान्यनतोऽनध ॥२४॥
ततः खेऽवश्यत गिरिनिपेनुः सर्वतोदिशम् । गदारिवानिधिमुसलाः सारमवर्षिणः ॥२५॥
अहयोऽशनिनिःश्वासा वमन्तोऽनिरुपाशिमिः । अभ्यधावन् गजा मचाः सिंहन्याधाम यूपयः २६
समुद्र ऊर्मिभिर्भीमः नवयन् सर्वतो भुवम् । आससाद महाहादा कलान्त इव भीषणः ॥२७॥
एवंविधान्यनेकानि प्रासनान्यमनस्विनान् । ससूतिग्मगतय आमुया माययानुराः ॥२८॥
ध्रुवे प्रयुक्ताममुरेखां मायामतिदुस्तराम् । निधाम्यवस्य मुनयःशमाशंसन्समागताः॥२९॥
मुनय ऊचुः
औचानपादे भगवांस्तव शाङ्गधन्वा देवः क्षिणोत्ववनवाहिरो विज्ञान् ।
यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चादा लोकोऽञ्जमा तरवि दुस्तरमा मृत्युम् ॥ ३०॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहत्यां संहितायां चतुर्थस्कन्ने दशमोऽध्यायः ॥१०॥
अथैकादशोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
नियम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुवः । संदधेऽखमुस्पृश्य यनारायणनिर्मितम् ॥१॥
संघीयमान एवलिन् मापा गुह्यकनिर्मिताः । शिमं विनेशुर्विदुर फ्लेशा ज्ञानोदये यया ॥२॥
तस्यार्पास्त्रं धनुरि प्रयुञ्जतः सुवर्णपुलाः कलहंसवाससः ।
विनिःस्ता आविविशुर्दिषदलं यया वनं भीमरवाः शिखण्डिनः ॥ ३ ॥
वैतिग्मधारः प्रथने शिलीनुसैरितस्ततः पुण्यजना उपद्रुताः।
वमभ्यधावन् कुपिता उदायुधाः सुपर्ण मुन्नदफणा इवाइयः ॥४॥
स तान् पृषत्करभिधावतो मधे निकृत्ववाहूशिरोघरोदरान् ।
निनाय लोकं परमर्कमण्डलं प्रजन्ति निभिद्य यनूवरेतसः ॥५॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्पस्कन्धे अध्यायः ११ तान् इन्यमानानभिवीश्य गुह्यकाननागसश्चित्ररथेन भूरिशः । औचानपादि कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगतः सहर्षिभिः ॥६॥ मनुरुवाच नले उत्सातिरोषेण तमोदारेण पाप्मना । येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागसः ॥७॥ स्मतुलोचितं तात कर्मतसद्विगहितम् । वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतनसाम् ॥ ८॥ इन्वेकल्यापराधेन प्रमादहको हताः। भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयात भ्रातूवत्सल ॥९॥ गये मागे हि साधना हषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्माने पराग्गृह्य पशुवद्भूतवेशनम् ॥१०॥ सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् । आराध्याप दुराराध्यं विष्णोतत्परमं पदम् ॥११॥ । त्वं हरेरनुध्यातस्तापुंसामपि सम्मतः । कथं त्ववधं कृतवाननुशिक्षन सता बतम् ॥१२॥ तितिक्षया करणया मैया चाखिल जन्तुषु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति ॥१३|| उम्पसने भगवति पुरुषः प्राकृतैर्गुणैः । विमुक्तो जीवनिर्मुतो अक्ष निर्वाणमृच्छति ॥१४॥ भूतेः पञ्चभिरारब्धैर्योपित्पुरुष एव हि । तयोर्यवायात्सम्भूतियोपिरपुरुषयोरिह ॥१५॥ एवं प्रवर्तते सर्गः स्थितिः संयम एच च । गुणव्यतिकराद् राजन् मायया परमात्मनः ॥१६॥ निमित्तमात्रं तत्रासीनिर्गुणः पुरुषर्षभः । व्यकाव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ॥१७॥ स खल्विदं भगवान् कालशच्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्यः । करोल्यकतय निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्नः खलु दुर्विभान्या ॥१८॥ सोजन्तोऽन्तकरः कालोऽनादिरादिकृदन्ययः । जनेजनेन जनयन्मारयन मृत्युनान्तकम् ॥१५॥ नवे स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एच वा परस्य मृत्योर्विशतः समं प्रजाः। तं धावमानमनुधावन्यनीया यथा रजांस्यनिलं भूतसद्धाः ॥२०॥ आयुधोपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभुः । उमाभ्यारहित स्वसोदुःस्थस्य विदधात्यसो ॥२१॥ केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे देवं पुंसः काममुतापरे ॥२२॥ अन्यतस्याप्रमेयस्य नानाशस्त्युदयस्य च । नवैचिकीर्षितं तात को वेदाय स्व सम्भवम् ॥२॥ न चैते पुत्रक भ्रातुईन्तारो धनदानुगाः । विसर्गादानयोस्त्रात पुंसो देवं हि कारणम् ॥२४॥ स एव विश्व सजति स एवाववि हन्ति च । अथापि अनहद्वाराबाज्यते गुणकर्मभिः ॥२५॥ एप भूतानि भूवारमा भूतेको भूतभावनः । स्वरतपामायया युक्तः सुजत्यति च पातिच ॥२६॥ तमेव मृत्युममूत तात देवं सवात्मनोपेहि जगत्परायणम् । यस्मै पलि विश्वसजो हरन्ति गावो क्या वे नसि दामयन्त्रिताः ॥ २७॥ य: पञ्चवरों जनीं त्वं विहाय मातुः सरल्या वचसा भिनमा । बन गवस्त्रमा प्रत्याशमाराध लेमे मूर्ति पद त्रियस्याः ॥२८॥ मा.मू.१४- ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अभ्यायः १२ तमेनमनात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् । आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्महग यस्मिनिदं भेदमसत्यतीयते ॥ २९ ॥ त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपनसमस्तशको। भक्ति विधाय परमांशनरविद्यापन्थि विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ॥ ३॥ संयच्छ रोपं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् । श्रुतेन भूयमा राजनगदेन यथाऽमयम् ॥११॥ येनोपयशात्पुरुयालोक उदिजते भृशम् । न बुघनदयं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मनः ॥३२॥ इलनं गिरिशभ्रातुर्घनदस्य त्वया कृतम् । यग्निवान् पुष्यजनान् भ्रानुमानित्यमतिः॥३३॥ प्रसादय वत्सासु सनत्या प्रथयोतिभिः । न यावन्महतां तेजःकुलं मोऽभिभविष्यति ॥३४॥ एवं स्वायम्भुवः पौत्रमनुशास्य मनुर्भुवम् । तेनाभिवन्दितः साकमूपिभिः स्वपुरं ययो ।॥३५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमस्या हितायों चतुर्पस्कन्ये एकादशोऽध्यायः ॥११॥ अध द्वादशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच ध्रुवं नितचं प्रतिबुद्धय वेधसादपेतमन्युं भगवान् धनेश्वरः । वागवश्चारणयकिनरैः संल्यमानोऽभ्यवदत् कृताञ्जलिम् ॥१॥ घनद उवाच भो भोः क्षत्रियदायाद परितुष्टोऽसि देनर । यस्त्वं विामहादेशादेर तुस्त्पजमत्ययः ॥ २॥ न भवानवधीपवार यथा भ्रातरं तब । काल एव हि भूतानां प्रभुरप्ययभारयोः ॥ ३॥ म त्वमित्यरायां धीरचनात्पुरुषस्य हि । खानीगभात्यतस्यानायरा बन्धविपर्ययो ॥४॥ दस ध्रुव मद्रं दे भगवन्तममोशनम् । सर्वभूतात्मभान मन्दात्मविहम् ॥ ५६ भव मबनीसर्भिमभवाय भवच्छिदम् । युक्त विरहितं यक्या गुणमयाममायया ।। धर्मादि म प यन्मनोगत मचरवमोचानादेविति। वरं बराहोंन्युजनामादयोरनन्तरं ला वयमा गृथुमः ॥ ७॥ मैत्रेय उवाच सरावरान वराप चोदितो वो महाभागको महामतिः । रोस चरिता स्मृति पता उसपरलेन दुर ठमः ॥८॥ तस्य जीवन मना दा दरिसतः । पायटोन्नई सना खाएं Kared it पभ्यं मिनीशियमादेवटाना वार जनम टोय मचिदात् । न तु बाद मुर ·। श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अभ्यायः १२ २११ वमेवं सीलसम्पर्क ब्रह्मण्यं दीनवसुलम् । गोसारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजाः ॥१२॥ पत्रिंशदर्पसाहसं प्रयास शितिमण्डलम् । भौगैः पुण्यशयं कुर्वन्चमोगैरशुभक्षयम् ॥१३॥ एवं बहुसर्व कालं महात्माविचलेन्द्रियः । त्रिवर्गापयिक नीत्वा पुत्रायादानुपासनम् ॥१४॥ मन्यमान इदं विश्वं मायारचितमात्मनि । अविद्यारचितस्वमगन्धर्वनगरोपमम् आत्मस्त्यपत्यमुहृदो बलमृद्धकोशमन्तःपुरं परिविहारभुवश्च रम्याः । भूमण्डलं जलधिमेखलमाकलय्य कालोपसमिति स प्रथयो विशालाम् ॥१६॥ वस्यां विशुद्धकरणःशिववाविंगाध रयाऽऽसनं जितमरुन्मनसाऽऽहताक्षः । स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद् ध्यायंस्तदन्यवहितो व्यसजसमाधौ ॥ १७ ॥ भक्ति हरी भगवति प्रवहनजसमानन्दबाप्पकलया मुहुरर्यमानः । विक्लिद्यमानहृदयः पुलकावितानो नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्गः ।। १८॥ स ददर्श विमानाध्यं नमोऽवतरद् ध्रुवः । विभ्राजयद्दशदिशो राकापतिमिवोदितम् ॥१९॥ वत्रानु देवप्रवरौ चतुर्भुजौ श्यामो किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ । स्थिताववष्टम्य गदां सुवाससो किरीटहाराजदचारकुण्डली ॥२०॥ विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्करावभ्युत्थितः साध्वसविस्मृतक्रमः। ननाम नामानि गृणन् मधुद्विषः पार्षप्रधानाविति संहताञ्जलिः ॥२१॥ ते कृष्णपादामिनिविश्चेतसं बद्धाञ्जलि प्रथयनम्रकन्धरम् । मुनन्दनन्दाबुपसत्य सस्मित प्रत्यूचतुः पुष्करनामसम्मतौ ।। २२ ॥ सुनन्दनन्दाबूवतुः भो मोराजन् सुभद्रं ते वाचं नोऽवहितः शृणु । यः पञ्चवर्षसपमा भवान् देवमतीतृपत् ॥२३॥ तस्याखिलजगद्धातुरावां देवस्य शाङ्गिणः । पार्षदाविद सम्प्राप्तो नेतुं त्वां भगवत्पदम् ॥२४॥ सुदुर्जयं विष्णुपदं जितं त्वया यत्सूरयोऽप्राप्य विचक्षते परम् । आतिष्ठ, तचन्द्रदिवाकरादयो ग्रहर्षाताराः परियन्ति दक्षिणम् ॥२५॥ अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्पन कर्दिचित् । आतिष्ठ जगतां वन्य तदिण्णोः परमं पदम् ॥२६॥ एतद्विमानपचरमुत्तमश्लोकमौलिना । उपशापितमायुष्मन्नविरोढुं त्वमईसि ॥२७॥ मैत्रेय उवाच निराम्य वैकुण्ठनियोज्यमुख्ययोर्मधुच्युतं वाचमुरुक्रमप्रियः । • कृताभिषेक कृतनित्यमङ्गलो मुनीन् प्रणम्याधिपमम्यवादयत् ॥२८॥ परीत्याम्पय॑ धिष्ण्यायं पार्षदावमिवन्य च । इयेप वदधिष्ठातुं विभ्रदूपं हिरण्मयम् ॥२९ ·२१२ श्रीमद्भागवते चतुर्थतन्धे अन्यायः १२ तदोत्तानपदः पुत्रो ददर्शन्तकमागतम् । मृत्योर्ति पदं दत्वा आमरोहागुतं गहन् । दुन्दुभयो नेदुमुंदनपणवादयः । गन्धर्वमुख्याः प्रजगुः पेनुः कुमुमवृष्टयः ॥३१॥ सचम्बलोंकमारोश्यन् मुनीति जननी ध्रुवः । अन्वस्सरदगं हिला दीनां यास्ये त्रिविष्टान् ॥३२॥ इति व्यवसितं तस्य व्यवसाय मुरोचमी । दयामांमनुदेवीं पुये यानेन गच्छतीन ॥३३॥ तत्र तत्र प्रशंसन्द्रिः पथि वैमानिकः मुरैः। अवकीर्यमाणो दो कुसुमैः क्रमशो ग्रहान् ॥३४॥ त्रिलोकी देवयानेन सोऽतित्रज्य मुनीनपि । परस्त्राबद्धृवर्गातर्विष्णोः पदमथाभ्यगात् ॥१५॥ यद् भ्राजमानं स्वरुचैव सर्वतो लोकास्त्रयो धनु विभ्राजन्त एवे । यन्नावजञ्जन्तुपु येज्ननुग्रहा प्रजन्ति भद्राणि चरन्ति येऽनिशन् ।। ३६॥ शान्ताः समदृशः शुद्धाः सर्वभूतानुरञ्जनाः । यान्त्यञ्जसाच्युतपदमन्युतप्रियवान्धवाः ॥३७॥ इत्युचानपदः पुत्रो ध्रुवः कृष्णरायणः । अभूत्रयाणां लोकानां चूडामणिरिवामलः ॥३८॥ गम्भीरवेगोऽनिमिषं ज्योतिषां चक्रमाहितम् ! यस्मिन् भ्रमति कौरव्य मेन्यामिव गवां गणः॥३९॥ महिमानं विलोक्यास्य नारदो भगवानृषिः । आतोयं रितुद लोकान् सत्रेऽग्गायत्प्रचेतसाम् ।। नारद उवाच नूनं मुनीतेः पतिदेवतायास्तपःप्रभावस्य मुवस्य तां गतिम् । दृष्ट्वाभ्युपायानपि वेदवादिनो नेवागिन्तुं प्रभवन्ति किं नृपाः ॥४१॥ यः पञ्चवर्षो गुरुदारवाशरैर्भिन्नेन यातो हृदयेन दूयता । वनं मदादेवकरोऽजितं प्रभु जिगाय तगतगुणैः पराजिवम् ॥ ४२ ॥ शत्रबन्धु वि तस्याधिरूढमन्वारुकछेदपि वर्षपूर्गः। पट्पववर्षो यदहोमिरवैः प्रसाद्य वैकुण्ठमवाप तत्पदम् ॥ ४३ ।। मैत्रेय उवाच एतत्तेऽभिहितं सर्वे यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । ध्रुवस्योद्दामयशसश्वरितं सम्म सताम् । धन्यं यशस्यमायुप्यं पुण्यं वस्त्ययनं महत् । स्वयं प्रौम्यं सौमनस्यं प्रशस्समघमर्षणम् ॥४५ श्रुत्वैवन्दयाभीक्ष्णमच्युतप्रियचेष्टितम् । मवेद्भतिर्भगवति यया स्यात्लेशसंचयः ॥४॥ महत्त्वमिच्छता तीर्थ भोनुः शीलादयो गुणाः । यत्र तेजस्तदिच्छूना मानो पत्रमनस्विनाम्ना "यतः कौतयेत्यातः समवाये दिजन्मनाम् । सायं च पुण्यश्लोकस्य ध्रुवस्य चरित महत् ॥४८ - . श्रवणेऽयका । दिनधये व्यतीपाते संक्रमेऽकदिनेऽपि वा ॥४१ वीर्यपादपदाश्रयः । नेचंतत्रात्मनामानं संतुष्ट इति सिम्यति ५ यो दद्यात्सत्पथेऽमृतम् । कृपायेदीननायस्य देवाखस्यानुसते ॥५१ maa

·श्रीमसागरते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः १३
इदं मया तेऽभिहितं कुरुबह ध्रुवस्य विख्यातविशुदकर्मणः ।
हित्वाकः प्रीडनकानि मातुई च विष्णुं शरणं यो जगाम ।। ५२ ।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्थ स्कन्थे ध्रुवचरितं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥
अथ त्रयोदशोऽध्यायः
सूत उवाच
निशम्य कोषारविणोपवर्णित ध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् ।
प्ररूदभावो भगवत्यधीशजे प्रष्टुं पुनस्तं विदुरः पचक्रमे ॥१॥
विदुर उपाय
के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि मुक्त । कस्यान्ववाये प्रख्याताः कुत्रवा सत्रमासत॥२॥
मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोकः क्रियायोगः परिचर्याविधिई रे ॥३॥
स्वधर्मग्रीले पुरुषर्भगवान् यापूरुषः । इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरितः किल ॥ ४ ॥
यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भावरकथाः । मय शुभपवे नमन कास्न्येनाधष्ठुमर्हसि ॥५॥
मैत्रेय उवाच
ध्रुषस्य चोललः पुत्रः पितरि मस्थितेवनम् । सार्वभौमश्रियं उदधिराजासन पिनुः ॥ ६ ॥
स जन्मनोपशान्तात्मा निःसङ्गः समदर्शनः । ददर्श लोके विवतमात्मानं कमात्मनि ॥७॥
आत्मानं ब्रह्म निणि प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवोधासैकारम्पमानन्दमनुसंततम् ॥८॥
अन्यन्छियोगाम्निदग्धकर्ममलाशयः । स्वरूपमवरन्धानो नात्मनोऽन्यं तदेक्षत ॥९॥
जबान्धवधिरोन्मचभूकातिरतन्मतिः शितः पचिपालानां प्रशान्तार्जिरिवानसः ॥१०॥
मत्वा तं जदमुन्म कुलामा समन्धिणः । वत्सरं भूपति पर्यवीयांस भ्रमेः सुतम् ॥११॥
स्वधिवत्सरस्येष्टा भार्यासून पहात्मजान् । पुष्पाणे विग्मके च इपमूर्ज वसुं जयम् ॥१२॥
पुष्पार्णस्य प्रभा भायां दोषा च देवभूवतुः । प्रातर्मभ्यन्दिनं सायमिति शासन प्रभामुताः ॥१३॥
प्रदोरो निशियो न्युष्ट वि दोपानुतात्रयः । म्युः मुतं पुष्परिग्यां सर्ववेजसमादधे ॥१४॥
चक्षुः सुतमाकूल्यां पल्या मनुमवार । मनोरमत माहिती विरजाबाबला मुतान् ॥१५॥
पु कुरसं त्रितं गुम्न सत्यवतमूतं भवन् । अग्निोमनटीराचं प्रद्युम्न शिबिमुल्नुभम् ॥१६॥
उन्मुकोजनपरधान पुष्करिण्या पासमान् । अमुमन ख्याति कनुशिरम गरम् ॥रा
मुनीयास या पनी मुमुवे देनमुल्रपन् । सदोस्दास राजमिनिर्विणो निरमापरान १८
यमा पुः पिता वाम्बा सुनसा रिल। गतासोतसपस्ते मनन्पुर्दशि रन् ॥१९॥
अराजो तदा के दस्भिः दारिता: पबः । जावे नारायणाशेन पृथुरायः रिती ॥२॥

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अभ्यायः १४
कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचा पदात् । निविद्युत गृहान्मत्यों यत्क्लेशनिवहा ग्रहाः ॥४६॥
एवं स निर्विष्णमना नृपो गृहानिशीय उत्थाय महोदयोदयात् ।
अलन्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृमिर्दित्वा गतो येनसुवं प्रसुप्ताम् ॥४७॥
विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजाः पुरोहितामात्यमुद्दद्गणादयः ।
विचिक्युरुक्मविशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिनः॥ ४८॥
अलक्षयन्तः पदवी प्रजापतेईतोद्यमाः प्रत्युपक्षत्य ते पुरीम् ।
ऋषीन् समेतानभिवन्य साभवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृविप्लवम् ॥४९॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमईस्या सहितायां चतुर्थस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥
अथ चतुर्दशोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
भृावादयस्ते मुनयो लोकानां मदर्शिनः । गोप्सर्यसति वै नृणां पश्यन्तः पशुसाम्यताम्॥१॥
वीरमातरमाहूय सुनीयां ब्रह्मवादिनः । प्रकृत्यसम्मतं वेनमभ्यषिञ्चन् पति भुवः ॥ २॥
श्रत्वा नृपासनगतं येनमत्युप्रशासनम् । निलिल्युदस्थरः सद्यः सर्पस्ता इवाखकः ॥ ३ ॥
स आरूढनुपस्थान उनद्धोऽष्टविभूतिभिः । अवमेने महाभाग्यन् स्वन्धः सम्भावितः स्वतः ।।
एवं मदान्ध उत्सित्तो निरङ्कुश दव द्विपः । पर्यटन् रयमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ॥ ५ ॥
न यष्टव्यं न दातव्यं न होतन्यं द्विजाः क्वचित् । इति न्यवारयद्धर्म भेरीधोषेण सर्वशः ॥६॥
वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् । विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचुः स्म सत्रिणः ॥७॥
अहो उभयता प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । दारुण्युभयतो दीसे इव तस्करपालयोः ॥ ८॥
अराजकभयादेष कृतो राजातदईणः । ततोऽप्यासीद्रयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनामा
अहेरिव पयःपोपः पोषकस्याप्यनर्यभृत् । वेनः प्रकृत्यैव खलः सुनीयागर्भसम्भवः ॥१०॥
निरूपितः प्रजापालः स जिघांसति वै प्रजाः । तथापि सान्त्वयेमा नामास्तपातकं स्पृशेत्॥११॥
तद्विद्भिरसद्वृत्तो येनोऽस्माभिः कृतो नृपः। सान्त्वितो यदि नो वाचन ग्रहीष्यत्यधर्मकृत्॥१२॥
लोकधिकारसंदग्धं दहिष्यामः स्वतेजसा । एवमध्यवसापैन मुनयो गूढमन्यवः ।
उपत्रज्या वन वेनं सान्वयित्वा च सामभिः ॥ १३ ॥
मुनय ऊचुः
नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भोः । आयुःश्रीवलकीतीनां तक ठात विवर्धनम् ॥१४॥
धर्म आचरितः पुंसां वामनःकायबुद्धिभिः । लोकान् विशोकान् वितरत्ययानन्त्यमसजिनाम् १५
सते मा विनोदीर प्रजानां क्षेमलक्षणः । यसिन् विनष्टे नृपतिरेश्चयांदवरोहति ॥१६॥

·भीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अमायः १४ राजन्नसायमात्येम्पोरादिभ्यः प्रजा नृपः । रणन् यया रलिं महरिद प्रेत्य च मदते ॥१७॥ यस राष्ट्रे पुरे चेय भगवान् यापूमः । इन्वते सैन धर्मग अनेमांप्रमान्वितैः ॥१८॥ तस्य राशी महाभाग भगवान भूतमावनः । परिमुष्पति विश्वात्मा तितो निजगासने ॥१९॥ वसिरगुप्टे क्रिमप्राप्यं जगतामोश्चरेश्वरे । येनासाला वस्ने हरन्ति बलिमारता:॥२०॥ तं सवलोकामरयशसंग्रह प्रयीमयं द्रव्यमयं वयोमयम् । योर्विचित्रेयंजतो भवाय ते राजन् स्वदेवाननुरोदुमहसि ॥ २१ ॥ पशेन युप्मदिपये दिजातिमिर्वितायमानेन मुराः कला हरे । खिष्टा: मनुष्टाः प्रदिशान्ति वान्छितंतदेख्नं नाईसि वीर चेष्क्षिम् ॥ २२॥ चेन उवाच बालिशा रख यूयं वा अधर्म धर्ममानिनः । ये वृचिदं पति हित्वा जारं पदिनुपासते ॥२५॥ अवजानन्यमी मूदा नृपरूपिणमीश्वरम् । नानुविन्दन्ति वे भद्रामिह लोके परत्र च ॥२४॥ को यमपुरुषो नाम यत्र को मकिरीयो । मनुस्नेहविदूराणां यथा जारे कुयोपिताम् ॥२५॥ विष्णुर्विरियो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रविः । पर्जन्यो धनदः सोमः शितिरमिरपामतिः ॥२६॥ एते चान्ये च विबुधाः प्रभवो वस्थापयो। देहे मवन्ति नृपतेः सर्वदेवमयो नमः ॥२७॥ तस्मान्मां कर्ममिर्विप्रा यजावं गतमत्सराः। पलिंच मलंदरतमचोऽन्यः कोऽप्रभुपुमान् ॥२८॥ मैत्रेय उवाच इत्यं विपर्ययमतिः पापीयानुत्पर्य गतः । अनुनीयमानस्तानोन चक्रे भ्रमलः ॥२९॥ इति वेऽसत्कृतास्तेन द्विजाः पण्डितमानिना । भग्नायांमन्य यायांतस्मै विदुर चुमुधुः।।३।। हन्यतां हन्यतामेय पापः प्रकृतिदारुणः । नीयञ्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद ध्रुवम् ॥२९॥ नायमईत्यसवृतो नरदेववरासनम् । योऽधियशावि विष्णु विनिन्दत्यनाः ॥३२॥ यो धेनं परिचचीत वेनमेकमृतेऽशुभम् । प्राप्त इंशमैश्वर्य यदनुग्रहमाजनः ॥३॥ इत्यं व्यवसिता हन्मुभूपयो रूढमन्यवः । निजम्नुहुकृत्वेनं इतमन्युतनिन्दया ॥३॥ कृषिभिः स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । मुनीया पालयामास विद्यायोगेन घोचठी ॥३५॥ एकदा मुनयस्ते मु सरखत्सलिलाप्मृताः । हुत्वाग्नीन् सत्कयाक्षरुपविष्टाः सरितटे ॥३५॥ वीश्योत्थितां तदोत्याताना(ोकभयङ्करान् । अप्यभद्रमनायाया दस्युभ्यो न भवेद्भुवः ॥३७॥ एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिछन् । पांमुः समुत्पितो भूरिश्रीरामामभिलुम्रताम्॥३८॥ उपद्रवमाशय लोकस्य बसु दम्पवाम् । भर्युपरते तस्लिमन्योन्यं च जिवांसताम् ॥३९॥ चोरमायं जनपद हीनसत्त्वमराजकम् । लोकानावारयञ्चका अपि तद्दोषदर्शिनः ll ब्राक्षणः समहक शान्तो दीनानां समुपेशक सुबते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डायसो यया ॥१॥ A ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अन्यायः १५ नाशय वंशो राजरेप संस्थातुमईति ! अमोघवीयर्या हिमपा वंशेऽस्मिन् केशवाश्रयाः॥४२॥ विनिभिलेवमपयो विपनस्य महोपतेः । ममन्युरूर तरसा तत्रासोदाहुको नरः ||४|| काककृष्णोऽविवस्वानो हववाहुमहाहनुः । खपानिननासायो रक्ताक्षसाम्रमूर्धजः ||४|| 10 वेचनतं दीनं किं करोमीविवादिनम् । निपोदेत्यावंस्तात स निदसतोऽभवत् ॥४५॥ तस्य वंगरख नेपादा गिरिकाननगोचराः । येनाहरजायमानो वेनकल्मषमुल्यणम् ॥४॥ (विमीमद्भागवत महापुराणे पारमा संहितायां चतुर्यस्वये गुचरिते निशादोत्पत्तिर्नाम चतुर्दशोऽध्यायः१४ अथ पश्चदशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच अप तस्य पुनर्विप्रेरसुत्रस्य महीपतेः । साहुभ्यां मप्यमानाभ्यां मिथुन समग्यत ॥ १॥ तद्धा मिपुनं आवम्पयो प्रमवादिनः । ऊचुः परमसंतुथ विदित्वा भगवाकलाम् ॥२॥ अषय ऊचुः एष विष्णोर्भगवतः कला भुवनालिनी ।यं च लपम्याः सम्भूतिः पुरुषस्थानरायिनी ॥ ३ ॥ अयंत प्रथमो राशं पुमान् प्रचयिता मशः । भर्नाम महाराजो भविष्यति धुभवाः ॥ ४ ॥ एवं घ मुदती देवी गुणपणभूषणा । अनि म परारोहा युभेवावन्धती ॥५॥ एप साधादरेरंथो आठो लोकरिरक्षयाच तत्परा भारतुज नायिनी ।। मैत्रय उपाय प्रशंसन्ति स विमा गन्धर्वप्रवरा अगुः । मुभूवुः मुमनोधारासिमा नृत्यन्ति स्वामियः ।। पडर्म गदवाया दुदुन्दुभयो दिवि । वत्र सर्व उपाजग्मुर्देवरिस्तिणा गणाः ॥ ८ ॥ बमा जगद्गुरवः महापत्य मुरेश्वरः । येन्या दक्षिणेस्वाचिहंगदाभव ॥९॥ पादयोररविन्द मेने कहा । पस्यामनिवे चकः स परमेटिनः ॥१॥ तामिक भारको भामसवादिमिः । आमिरेवनिमयरमै आजःसर्वतो अमरः।।१९९५ सरित्समुद्रा गिरयो नागा गार: खगा मुगाः । शितिः सर्वभूतानि समाजमानम् ॥१२॥ खोभिरिकोमाराज मुबाया सामरहतः । ल्याशि रिमारवारः ॥१३॥ तले जहार भनशे और परागनन् । सः सलिनसारमावासभित्र १ पाप पालम्पजने भनः कामको सम्मारिनुका द मन्ने मा १५॥ मा कम पर्म भारती हारसुसार सिमुदतत्सल्यमारताभिन ॥१६॥ दएनन्द्रमसः सवरन् उपाधि माना भरना अभिराजग पार सौ रस्मिनिन् । मापार पोगमको यो पुकामिनाRita - Y ·२१८ श्रीमद्भागवते ननुस्कन्धे अन्यायः १६ नाट्यं मुगीतं वादिनमन्तर्धानं च सेचराः । ऋषयमाविषः सत्याः समुद्रः महानात्मनन।१९। सिन्धवः पयंता नदो रयवीपीमहात्मनः । सूतोव्य मागशे वन्दीदं सोनुनुत्तसिरे ॥२०॥ सावकांस्खानभित्य पृयुर्वेन्यः प्रतापवान् । मेषनिहदिया याचा प्रहसनिदमब्रवीत् ॥२१॥ पृयुरुवाच भोः सूत हे मागध सौम्य वन्दियधुनास्पगुणस्य मे स्यात् । किमाश्रयो मे तर एष योग्यता मा मम्पभूवन वितया गिरोवः ॥ २२॥ वस्मात्परोशेऽसनुपर्धवान्यलंकारम्पय स्तोत्रमपीच्यवाचः । सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादे.. जुगुप्सितं न स्वयन्ति सम्याः ॥ २३ ॥ महद्गुणानात्मनि कमीशः कः सावक स्वावयवेऽसतोऽपि । तेऽस्यामविष्यनिति विप्रलन्धो जनावदास कुमतिर्न वेद ॥ २४ ॥ प्रभवो यात्मनः स्तोत्रं जुगुप्सन्त्यरि विश्रुताः । हीमन्तः परमोदाराः पौरुषं या विहितम् ।।२५१ वयं त्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभिः। कर्मभिः कयमात्मानं गापयिष्याम बालवत् ॥२६॥ इति श्रीमद्भागवते मापुराणे पारमास्यां संहितायां चतुर्यस्कन्धे पशुचरिते पदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥ अथ पोडशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच . इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिताः । तुष्टुवस्तुष्टमनमस्तदागमृतसेवया नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवतवार मायया । पेनाङ्गजातस्य च पौरुपाणि ते वाचस्पतीनामपि वनमुर्धियः ॥२॥ अथाप्युदारश्रवसः पृयोहरः कलावतारस्य कयामृताहताः । यथोपदेशं मुनिभिः प्रचोदिताःलाध्यानि कर्माणि वयं वितन्महि।। ३ ।। एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोता चधर्मसत्नां शास्तातत्परिपन्धिनाम् ।।४॥ एप वे लोकपालानां विभत्येकतनी तन्ः । काले काले ययामागं लोकयोरुभयोहितम् ॥५॥ घसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । समः सर्वेषु भूतेषु प्रतपन सूर्यवदिभुः ॥ ६॥ तितिक्षत्यक्रम वेन्य उपयर्याक्रमतामपि । भूतानां करणः शश्वदार्तानां शितिवृत्तिमान्॥७॥ देवेऽवर्षत्यसो देवो नरदेवयपुरिः । कृच्छ्रमाणाः प्रजाः परविष्यत्यासेन्द्रयत्।। ८ । आप्यायपत्यसो लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विश्वदलिवचारमा ॥ ९॥ अव्यक्तवमैप : निगूढकार्यो गम्भीरवेघा उपगुप्तविचः। • अनन्तमाहात्म्यगुणकथामा पृथुः प्रचेता इव संबढात्मा ॥१०॥ + .

·श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अध्यायः १७ सिदा दुर्विषह आसनोऽपि विदूरवत् । नैवामिभवितुं शक्यो वेनारयस्थितोऽनला ॥१९॥ तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणैः । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥१२॥ दण्ड्यं दण्यस्येप मुतमात्मदिपामपि । दण्डयल्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थितः ॥१३॥ स्याप्रतिहत चक्र पृथोरामानसाचलात् । वठते मगवानकों यावत्तपति गोगः ॥१४॥ विष्यति यलोकमयमात्मविचेष्टितः । अपामुमाहू राजानं मनोरञ्जनके प्रजाः ॥१५॥ निवः सत्यसन्धो ब्रमण्यो वृदसेवकः । शरण्यः सर्वभूतानां मानदो दीनवत्वलः ॥१६॥ तृभतिः परजी पल्यामधं वात्मनः । प्रजानु पितृवस्निग्धः किरो बझयादिनाम् ॥१७॥ हिनामात्मवतः मुहदा नन्दिवर्धन मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधु ॥१८॥ अयं तु साशाहगर्वास्थ्यधीयः कूटस आत्मा कछपावतीर्णः । यस्मिनविद्यारचित निरपके परसन्ठि नानात्वमपि प्रतीवम् ॥१९॥ अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रगोप्तेकवारो नरदेवनाथः। आस्थाय जे रपमाचचापः पर्यस्यते दक्षिणतो ययाः ॥२०॥ असे पालाः किल तत्र तत्र बलिं हरिष्यन्ति सत्येकालाः । मस्यन्त एषां खिर आदिरावं चायुध तप उदरन्याः॥२१॥ अयं मही गां तुदुरेऽपिराजः प्रजापतितिर पानाम् । यो सपादीन् स्वशरास कोम्या भिन्दन समां गामकरोययेन्द्रः ।। २२ ॥ विस्कूर्जयनाजगवं धनुः स्वयं यदाचरश्मामविपलमानो। तदा निलित्युदिशि दिश्यमन्ती बालमुग्रम्प पपा मगेन्द्रः॥२३॥ एषोऽवमेधा रातमात्रहार सरस्वती मादुरभाषि पप । अहारपीपस्य हयं पुरन्दरः शतकभरमे पर्वमाने ।।४।। एए स्वमग्रोग्रने समेत उनकुमार भगवन्तमेकन् । आराध भत्त्या उभवाम वयानं यतो बस विदन्ति ॥ २५ ॥ आप सप गिरलासा (विपिyवविना भोपल्यात्माभिरा गायः पुरयामः ॥२६॥ दिसे विजित्याविर स्वतेजसोत्पाटिरटो। मुरासुरेन्द्ररूपम्पमाननहानुभावो मक्खि पदिषः ॥२७॥ रवि भोमसाप मारणे सरमा संसार अथ सप्तदाऽध्यायः मैत्रय उपाय एखममान कापारियो गुपननिदानास दन् माविमानित्य ।

·२२२ भीमद्भागवद चतुर्यस्कन्धे अभ्यायः १८ अस्मिलोकेज्यपामुम्मिन् मुनिभिसत्वदर्शिमिःरटा योगाः प्रयुकाम पुंसां श्रेय प्रतिद्धये ॥३॥ वानातिठति यः सम्पगुपायान् पूर्वदर्शितान् । अवरः भदयोरेव उपेयान् विन्दतेऽउमा ॥४॥ वाननादत्य यो विदानपांनारभवे स्वयम् । वस्य ब्यभिचरन्त्ययां आरधाचपुनः पुनः॥५॥ पुरा सटा झोपधयो ब्रह्मणा या विद्यांपते । भुज्यमाना मया हा अर्मादरचनः ॥६॥ अपालितानाहता च भवद्भिोंकपालकैः। चोरीभूतेऽथ लोह याप्रसमोषधीः ॥७॥ नूनं ता वोरुधः क्षीणा मयि कालेन भूयसा । वत्र योगेन दृष्टेन भवानादानुमहति ॥ ८॥ वसं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला क्व । धोश्येक्षीरमपान कामाननुरूपंच दोहनन् ॥९॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अनमीप्सिवमूखद्भगवान् वास्ते यदि ॥१०॥ समां च कुरु मां राजन् देववृष्टं यया पयः। अरविपि भद्रं ते उगवर्वेव मे विमो ॥११॥ इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपतिः । वत्सं कृत्वा मनु पाणावदुहत् सकलौषधीः ॥१२॥ तया परे च सर्वत्र सारमाददते बुधाः । ततोऽन्येच ययाकामं दुदुहुः पृथुभाविता ॥१३॥ ऋषयो दुदुहुर्देवीमिन्द्रियेप्वय सत्तम । यत्सं बृहस्पति कृत्वा पयस्छन्दोमयं शुचि ॥४॥ कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोममदूदुहुन् । हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो रलं पयः ॥१५॥ देतेया दानवा वत्सं प्रहादमसुरर्षभम् । विधायाहन् क्षीरमय मात्रे मुरासयन् ॥१५ गन्धर्वाप्सरसोऽधुवन् पात्रे पद्ममये पयः । वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्व मधु सौभगम् ॥१७॥ वत्सेन पितरोऽयम्णा कव्यं क्षीरमधुक्षत । आमपात्रे महाभागाः अदया भाददेवताः ॥१८॥ प्रकल्प्य वसं कपिलं सिदाः सङ्कल्पनामवीम् । सिदि नभसि विद्यां च येच विद्याधरादयः॥१९॥ अन्ये च मायिनो मायामन्तर्धानागुतात्मनाम् । मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुधांरपामयीन् ॥२॥ यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचाः पिशिताशनाः । भूतेशवत्सा दुदुहुः काले क्षतजासवन् ॥२१॥ वयाहयो दन्दकाः सर्पा नागाश्च दक्षकन् । विधाय वत्सं दुदुहुबिलरात्रे विष पपः ॥२२॥ पशवो यस क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोषम् । अरण्यपात्रे चाधुसन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिणः ॥२५॥ क्रव्यादाः प्राणिनः क्रव्यं दुदुहुः स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विश्वरं चाचरमेव च ॥२४॥ वनस्पतयः .पृथग्रसमयं पयः । गिरयो हिमवत्सा नानाधातून खमानुपु ॥२ ॥ सवें स्खमुख्यवत्सेन से ले पात्र पृथक् पयः । सर्वकामदुधां पृथ्वी दुहुः पृथुभाषिताम् ॥ एवं पृथ्वादयः पृथ्वीमनादाः स्वनमात्मनः । दोवत्सादिभेदेन शीरभेदं कुल्दा तो महीपतिः प्रीवः सर्वकामदुषां ध्युः । दुहितृत्वे चकारेमा प्रेम्णा दुस्तिवत्सलः ॥२८ ॥ चूर्णयन् वधनुष्कोट्या गिरिकूटयनिराजराट् । भूमण्डलमिदं वेन्यः प्रायश्चके समं विभुः ARE अथास्मिन् भगवान् वैन्याप्रजानां चिदः पिता । निवासान् कल्ल्याचक्रेतत्र तत्र यमाई ' मामान पुरसपचनानि दुर्गाणि विविधानि च । घोषान् प्रजान् सशिपिरानाकान्सेटसवरान् ।

·श्रीमद्भागवते चतुर्भस्कन्धे अभ्यायः १९ २२३ क्योरिह नैवैषा पुरप्रामादिकल्पना । यथासुखं वसन्ति स तत्र तत्राकुतोभयाः ॥३२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंसां संहितायां चतुर्थस्कन्धे पृथुविजयेऽष्टादशोऽध्यायः ॥१८॥ अथैकोनविंशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच भयादीक्षत राजा तु इयमेधशतेन सः । ब्रह्मावर्ते मनोः क्षेत्रे यत्र प्राची सरस्वती ॥१॥ उदभिप्रेत्य भगवान् कर्मातिशयमात्मनः । शतक्रतुर्न ममृषे पृथोर्यशमहोत्सवम् ॥ २॥ कत्र यशपतिः साक्षागवान् हरिरीश्वः । अन्वभ्यत सर्वात्मा सर्वलोकगुरुः प्रभुः ॥ ३॥ अन्वितो ब्रह्मचर्वाभ्यां लोकपालैः सहानुगैः। उपगीयमानो गन्ध निमिश्चाप्ठरोगणैः ॥ ४ ॥ सिदा विद्याधरा दैत्या दानवा गुह्यकादयः । सुनन्दनन्दप्रमुखाः पार्षदप्रवरा हरेः ॥ ५॥ कपिलो नारदो दचो योगेशशः सनकादयः । तमन्वीयुर्भागवता ये च तत्सेवनोत्सुकाः ॥६॥ यत्र धर्मदुघा भूमिः सर्वकामदुधा सती । दोग्धि स्माभीप्सिवानान् यजमानस्य भारत ॥७॥ जहुः सर्वरसान्नद्यः क्षीरदध्यानगोरसान् । तरखो भूरिवर्माणः प्रास्यन्त मधुच्युतः ॥ ८॥ सिन्धवो रखनिकरान् गिरयोऽनं चतुर्षिधम् । उपायनमुपाजहः सर्वे लोकाः सपालकाः ॥९॥ इति चाधोक्षजेशस्य पृयोस्तु परमोदयम् । अस्यन् भगवानिन्द्रः प्रतिघातमचीकरत् ॥१०॥ चरमणाश्चमेधेन यजमाने यजुष्पतिम् । वैन्ये यशपशुं स्पर्धनपोवाह तिरोहितः ॥११॥ तमत्रिभंगवानेश्वरमाणं विहायसा । आमुक्तमिव पाखण्डं योऽध धर्मविभ्रमः ||१२| अत्रिणा चोदितो हन्तुं पृथुपुत्रो महारयः । अन्वधावत संकुदखिष्ठ तिडेति चाब्रवीत् ॥१३॥ तं ताहयाकृति वीक्ष्य भेने धर्म शरीरिणम् । जटिलं भसनाच्छन्नं वस्मै पाणं न मुञ्चति ॥१४|| बधानिवृत्तं तं भूयो हन्तवेऽत्रिरचोदयद । जहि यशहनं तात महेन्द्र विबुधाधमम् ॥१५॥ एवं वैन्यसुतः प्रोकस्वरमाणं विहायसा । अन्वद्रवदभिक्रुद्धो रावणं ग्राडिव ॥१६॥ सोऽश्वरूपं च तद्धित्वातमा अन्तर्हितःवराट्। वीरः स्वपशुमादाय पितुर्यमुपेयिवान् ॥१५॥ तवस्य चामृतं कर्म विचक्ष्य परमर्षयः । नामधेयं ददुस्तस्मे विजिवाश्व इति प्रभो ॥१८॥ उपसभ्य तमस्तीनं जहाराचे पुनरिः । चपालयूपवश्छन्नो हिरण्यरधनं विभुः ॥१९॥ अत्रिः सन्दर्शयामास स्वरमाणं विहायसा । कपालखट्वाङ्गधर वीरो नैनमवाधत ॥२०॥ अत्रिणा चोदितस्तस्मै सन्दधे रिशिखं रूपा । सोऽध रूपं च तदित्वा वसावन्तर्हितःवराट् २१ बीरभावमुपादाय पितृपरमयानजत् । तदवयं हरे रूपं जगृहुर्शनदुर्गलाः ॥२२॥ यानि रूपाणि जगई इन्द्रो इपजिहीर्षया । तानि पारस्पसण्डानि लिन खण्डमिहोच्यते॥२३॥ एवमिन्द्रे हरत्यर्थ न्ययश्चनिघांसया । तद्गहीवविसष्टेषु पाखण्डेषु मदिणाम ॥२४॥ । r.

·भीमद्भागवते चनुपंस्कन्थे अभ्यायः २० धर्म इत्युपधर्म नारकपटादिशु । प्रादेग सनते भ्रान्या पेशलेणुच वाग्नि ॥२५॥ तदभिशय भगवान् पृथः पृथुपराक्रमः । इन्द्रास कुरितो पागमादचोपदका ॥२६॥ तमृत्विजः शमवधाभिसन्धितं विचश्व दुश्मसारंहसन् । निवारयामामुरहो महामते न युज्यतेऽत्रान्यवधः प्रचोदिदात् ॥ २७॥ वयं ममत्वन्तमिहानायनं यामदे वन्यसा हटविपन् । अयातयामोपहवरनन्तरं प्रसह्य राजन् जुहवाम तेऽदितम् ॥ २८॥ त्यामन्य ऋतुरति विदुरास्यविजो रूपा । मुग्धता इतोऽम्येत्य स्वयम्भः प्रत्यधना।२९॥ न वभ्यो भवतामिन्द्रो यद्यो भगवचनुः। ये जिघांस्य यज्ञेन यत्वेश्वखनवः मुराः ॥३०॥ तदिदं पश्यत महदर्मव्यतिकरं द्विजाः । इन्द्रेणानुष्ठितं राशः कर्मतभिजियांसना ॥३१॥ पृथुकीत पृथोर्भूयात्तोकोनयतमतुः । अलं ते क्रतुभिःस्विष्टैर्यद्भवान् मोक्षधर्मवित् ॥३२॥ नैवात्मने महेन्द्राय रोपमाहर्नुमईसि । उमावपि हि भद्रं ते उत्तमलोकविग्रहौ ॥३३॥ मास्मिन् महाराज कृयाःम चिन्तां निशामयासच आहतात्मा । यदयायतो दैवहतं नु कर्तुं मनोऽविरुष्ट विशते तमोऽन्धम् ॥ ३४ ॥ ऋतुर्विरमतामेप देवेषु दुरवग्रहः । धर्मव्यतिकरो यत्र पाखण्डरिन्द्रनिर्मिवेः ॥३५॥ एभिरिन्द्रोपसंसृष्टः पाखण्डहारिभिर्जनम् । हियमाणं विचश्वनं यस्ते यध्रुगश्चमुट् ॥३६॥ भवान् परित्रातुमिहावतीणों धर्मे जनानां समयानुरूपम् । वेनापचारादवलुप्तमद्य तहेइतो विष्णुकलासि वैन्यं ॥३०॥ स त्वं विमृश्यास्य भवं प्रजापते सङ्कल्पनं विश्वसुजां पिपीहि । ऐन्द्रीं च मायामुपधर्ममातरं प्रचण्डपाखण्डपथं प्रभो जहि ॥३८॥ मैत्रेय उवाच इत्यं स लोकगुरुणा समादिष्टो विद्याम्पतिः । तयाचकृत्वावात्सल्य मघोनापिच सन्दधे ॥३९॥ कृतावभृथक्षानाय इति श्रीमद्भागवने महापुराणे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थस्कन्वे पृथुविजये एकोनविंशोऽध्यायः ॥१९॥ अध विंशोऽध्यायः '. वैकुण्ठः साकं मपवता विभुः । यशरतिस्तुष्टो याभुक तममायत ॥ १॥ मैत्रेय उवाच पृथवे भूरिकर्मणे । वरान् ददुस्ते वरदा येतहिपि तर्पिताः ॥6 ॥ विमाः सत्याशिषलुष्टाः श्रदयालन्धदक्षिणाः आश्चियो युयुजुः अचरादिराजाय सत्कृताः || xtu त्वयाऽहवा महाबाहो सर्व एव समागताः । पूजिता दानमानाभ्यां पितृदेवर्षिमानवाः ॥४२८ ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे यन्यायः २. श्रीभगवानुवाच एष तेऽकारपोद्भनं हयमेधशतस्य ह । क्षमापयत आत्मानममुष्य धन्तुमर्हसि ॥२॥ सुधियः माधवो लोके नरदेव नरोत्तमाः । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यहि नात्मा कलेवरम् ॥ ३ ॥ पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वादृशा देवमायया । श्रम एव पर जातो दीर्थया वृद्धसेवया ॥४॥ अतः कायमिमं विद्वानविद्याकाभकर्मभिः । आरन्ध इति नैवामिन् प्रतिबुद्धोऽनुपनते ॥ ५ ॥ असंसक्तः शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्रादिते रहे । अपत्ये द्रविणे वापि का कुर्यान्ममता बुधः ॥६॥ एक:शुद्धःस्वयंज्योलिनिर्गुणोऽसौ गुणाश्रयः । सर्वगोऽनावृतः साक्षी निरात्माऽऽत्माऽऽत्मनः परः७ य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुषः । नाज्यले प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणैः स मयि स्थितः १८ यः स्वधर्मेण मां नित्यं निराशीः श्रद्धयान्वितः । भजते अनकेतस्य मनो राजन् प्रसीदति ॥९॥ परित्यक्तगुणः सम्यग्दर्शनो विशदाशयः । शान्ति मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥१०॥ उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यशनक्रियात्मनाम् । कूटस्थामममात्मानं यो वेदाप्नोति योभनम् ॥११॥ भिनस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मनः । दृष्टामु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बसोहदाः ॥ १२ ॥ समः समागोत्तममध्यमाधमः सुखे च दुःखे च जितेन्द्रियाशयः । मयोपक्लप्साखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥ श्रेयः प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् पष्ठमंशम् । हान्यथा हृतपुण्या प्रजानामरक्षिता करदारोऽधमचि ॥१४॥ दिजाम्यानुमतानुवृत्तधर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्याः । हस्वेन कालेन गदोपयातान् द्रशासि सिद्धाननुरकलोकः ॥ १५ ॥ वरं च मत् कञ्चन मानवेन्द्र वृणीष्व तेऽई गुणशीलयन्त्रितः। नाई मलै मुलभस्तपोभियोंगेन यत्समचित्तवर्ती ॥ १६॥ क मैत्रेय उवाच स इत्यं लोकगुरुणा विभ्वसेनेन विश्वजित् । अनुशासित आदेश शिरसा जगहे हरेः ॥१७॥ स्पृशन्तं पादयोः प्रेम्णा ब्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतर्नु परिम्पज्य विरं विसतर्ज ह ॥१८॥ भगवानय विश्वात्मा पृथुनोपद्दताईणः । समुजिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुजः ॥१९॥ प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्बितः । पश्यन् पापलाशाशोन मवस्थेमुइत्सताम्हार स आदिराजो रचितानलिरि विलोकितुं नायकदभुलोचनः । न किनोवाच स शप्पविक्लयो हुदोरगुह्याममध्यदवस्थितः ॥ २१ ॥ भा.भू.१५- ·२२६ भीमद्भागयते चनुपरमधे अभ्यायः २. अपायमृग्याथुकला विलोकयन्तरगोचरमार पदा स्पृशन्त शिविनंस उम्र विन्यतानामनुजविदितः ॥ २२ ॥ पृथुख्याच वरान् विभो नवरदेश्वराद् बुधः कय वृणीते गुणविक्रियात्म्लान् । ये नारकाणामपि सन्ति देहिना तानीश वसावे वृणेन च ॥२३॥ न कामये नाथ तदप्यहं कचिन यत्र युध्भचरणाम्बुजामयः । महत्चमान्तईदयान्मुखन्युतो विधात कांयुतमेष में वरः ॥२४॥ स उत्तमलोक महन्मुखन्युतो भवत्पदाम्भोजमुधाकलानिलः । स्मृति पुनर्विस्मृततत्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरपलं वरः ॥ २५ ॥ ययः शिवं सुभव आर्यसनमे यदृच्छया चोरभृणोति ते सकृत् । कथं गुणो विरमेदिना पहुं श्रीर्यत्प्रवने गुणग्रहेन्छया ॥ २६ ॥ अथाभजे त्वाखिलपूरुयोचमं गुणालयं पद्मकरेव लालसः । अप्यावयो रेकतिस्पृधोः कलिन स्यात्कृतत्वचरणेकवानयोः ॥२७॥ जगजनन्या जगदीश वैशर्स स्यादेव यत्कर्मणि नः समीहितम् । करोपि फल्वप्युरु दीनवत्सलः स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८॥ मजन्त्यथ त्वामत एव साधवो युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । भवत्पदानुसरणाहते सता निमित्तमन्यद्भगवन विद्महे ॥२७॥ मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनी वरं वृणीष्वेति भजन्दमात्य यत् । वाचा न वन्त्या यदि ते जनोऽसितः कथं पुनः कर्म करोति मोहितः ॥ ३०॥ त्वन्माययादा जन ईश सण्डितो यदन्यदाशास्त ऋतात्मनोऽत्रुधः। यथा चरेदालहितं पिता स्वयं तपा स्वमेवाईसि नः समीहितुम् ॥ ३१॥ मैत्रेय उवाच इत्यादिराजेन नुतः स विश्वक तमाद राजन् मयि भक्तिरस्तु ते । दिष्टयेशी धीमयि ते कृता यया मायां मदीयां तरति स दुस्त्यजाम् ॥ ३२ ॥ तत्वं कुरु मयाऽऽदिएमप्रमत्तः प्रजापते । मदादेशको लोकः सर्वत्राप्नोति शोभनम् ॥१५॥ मैत्रेय उवाच इति वैन्यस्य राजः प्रनिन्द्यार्यवचः । पूजितोऽनुग्रहीत्वैनं गनुंचकेऽभ्युतो मतिम् ॥ देवर्षिपितगन्धर्वसिद्चारणपन्नगाः 1 किलराप्सरसो माः सगा भूतान्यनेयः ॥३५॥ पशेश्वरधिया राजावाग्विचालिभक्तिः । सभाजिता ययुः स वैकुण्ठानुगताखतः n ·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २१ २२७ गवानपि राजर्षेः सोपाध्यायस्य चाच्युतः । हरनिव मनोऽमुध्य खधाम प्रत्यपद्यत ॥३७॥ दृष्टाय नमस्कृत्य नृपः संदर्शितात्मने । अव्यक्ताय च देवाना देवाय स्वपुरं ययौ ॥३८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्यस्कन्वे विंशोऽध्यायः ॥ २० ॥ अथैकविंशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच शैक्तिकः कुसुमसग्भिर्दुकूलैः स्वर्णतोरणः । महासुरमिमिमण्डितं तत्र तत्र वै॥17 वन्दनागुरुतोयारण्याचत्वरमार्गवत् । पुष्पाक्षतफलेस्तोक्मलाजैरचिंभिरचितम् ॥२॥ सन्देः कदलीसम्भैः पूगपोतेः परिष्कृतम् । तरुपल्लवमालाभिः सर्वतः समलवृतम् ॥ ३ ॥ जास्त दीपयलिमिः सम्भृताशेषमङ्गलैः । अभीयुम॒ष्टकन्याच मृष्टकुण्डलमण्डिताः ॥४॥ पडदुन्दुभिषोपेण ब्रक्षधोपेण चत्विजाम् 1 विवेश भवनं वीरः स्तूयमानो गतसयः ॥५॥ पूजितः पूजयामास तत्र तत्र महायशाः । पौराधानपदास्तास्तान प्रीतः प्रियवरप्रदः ॥ ६ ॥ ७ पवमादीन्पनवद्यचेष्टितः कर्माणि भूयासि महान् महचमः। कुर्वन् शशासावनिमण्डलं यशः स्फी निधायाफ्रुहे परं पदम् ॥ ७॥ सूत उवाच तदादिराजस्य यो विजृम्भित गुणैररोषैर्गुणवत्समाजितम् । धत्ता महाभागवतः सदस्पते कोपारवि प्राह गुणन्तमचंयन् ॥ ८॥ विदुर उवाच सोऽभिषिक्तः पृथुर्विप्रेलब्धाशेषमुराईणः । रिभ्रत्सवैष्णवं वेजो बाहोर्याभ्यां दुदोह गाम् ॥९॥ को न्वस्य कीर्ति न षोत्यभिशे यदिक्रमोदिमशेषभूपाः । लोका साला अजीचन्ति काममापि तन्मे बद कर्म शुदम् ॥१०॥ मैत्रेय उवाच गङ्गायमुनयोनदोरन्तरक्षेत्रमावसन् । आरम्भानेव बुभुजे भोगान पुण्यजिहासया ॥११॥ सर्वत्रास्खलितादेशः सप्तद्वीपैकदण्डपुक् । मन्यत्र प्रामणकुलादन्यत्रान्युवगोत्रवः ॥१२॥ एकदाऽऽसीन्महासत्रदीशत दिवौकाम् । समाजो ब्रह्मपीणां च राजरीणाच मत्तम ॥१३॥ तसिनहसु सर्वेषु स्वर्चिवेषु यमाईतः । उत्थितः सदसी मध्ये दारामामुहुरादिव ॥१४॥ माः पीनायतभुजो गोरा कचारुणेक्षणः । मुनासः मुमुखः सोम्यापीनांसः मुहिजस्मिता ११ दवक्षा बल्योणित विवादलोदरः । आयतनाभिरोजस्दी कावनोकरदारात् ॥१६॥ स्मवकासितस्निग्धा कम्बुन्धरः । महाधने उहाय परिधानोरकीय च ॥१७॥ पजिवापायोनिग्ने रवभूषः कृष्णाजिनपर श्रीमान् कुमराणिः योचितः।१८)

·२२८
भीमद्भागवते चनुपस्कन्धे अन्यायः २१.
शिशिरस्निग्धतारा: समेत समन्ततः । अविवानिदमुनीशः सदः महर्षयनिन ॥१९॥
चार चित्रपदं लश्न मुष्टं गूदमविलयम् । समानुपकारार्थ तदा
अनुवदति ॥२०॥
राजावाच
सभ्याः शृगुव भद्रं वः साधयो य इहागताः । सस्नु निशामुभिधर्ममावेद्यं स्वमनीरितम् ॥२१॥
अहं दण्डधरो राजा प्रजानामिह योजितः । रशिवा वृत्तिदः स्वतु मेनुए सारिता पृया ॥२२॥
तस मे तदनुशनायानाहुयादिनः । लोकाः स्युः कामसंदोहा यव सुम्पति दिला २१
य उद्धरेत्करं राजा प्रजा धर्मेन्वशिशयन् । प्रजानां गमलं मुक्त भगं च स्वं जहातिसः ॥२४॥
तत् प्रजा भर्तृपिण्डा स्वार्थमेवानस्यवः । कुरुताधोऽधिरताई मेऽनुप्रहः कृतः ॥२५॥
यूयं तदनुमोदध्वं पितृदेवर्षयोऽनलाः । कर्तुःशास्लुरनुज्ञानुस्लल योत्य वत्सलन् ॥२६॥
अखि यज्ञपति म केयाश्चिदईसत्तमाः । इहामुत्रच लक्ष्यन्ते ज्योत्नावत्यः क्वचिद्भुवः ।।
मनोपचानपादस्य ध्रुवस्यापि महोपतेः । प्रियवतस्य राजघरबस्यालपितुः खिः ॥२८॥
ईशानामथान्येषामजस्य च भवस्य च । प्रहादस्य बलेचारि कृत्यमति गदाभूटा ॥२९॥
दौहित्रादीते मृत्योः शोम्यान् धर्मनिमोहिवान् । वर्गस्वगांपवर्गामा प्रायेणेकाम्पहेतुना ॥३॥
यत्पादसेवाभिरुचिस्तपस्विनामशेषजन्मोचित मलं धियः।
सद्यः क्षिणोत्यन्वहमेघती सती यथा पदाङ्गुठविनिःसता सरित् ॥ ३१॥
विनिर्धवाशेषमनोमलः पुमानराजविज्ञानविशेपवीर्यवान् ।
यदधिमूले कृतकेतनः पुनः न संवर्ति क्लेशवहा प्रपद्यते ॥ ३२॥
तमेव यूयं भजतात्मदृचिभिर्मनोरच कायगुणैः स्वकर्मभिः ।
अमायिनः कामदुपाभिपज ययाधिकारावसितार्थसिद्धयः ॥ ३३ ॥
असाविहानेकगुणोऽगुणोऽध्वरः पृथग्विधद्रव्यगुणक्रियोक्तिभिः ।
सम्पद्यतेऽधिपलिङ्गनामभिर्विशुद्धविज्ञानधनः
स्वरूपकः ॥ ३४॥
प्रधानकालाशयधर्मसंग्रहे शरीर एष प्रतिपद्य चेतनाम् ।
क्रियाफ्ललेन विभुर्विभाज्यते यथानल्ये दारूषु चद्गुणात्मकः ॥३५॥
अहो ममामी विवरन्त्यनुप्रहं हरि गुरुं यशभुजामधीश्वरम् ।
स्वधर्मयोगेन यजन्ति मामा निरन्तरं धोणितले हदसताः ॥१६॥
मा जानु तेजः प्रभवेन्महर्दिभिस्तितिक्षया तरसा विद्यया च ।
देदीप्यमानेऽजितदेवतानां कुले स्वयं राजकुलाद् दिजानाम् ॥३०॥
ब्रह्मण्यदेवः पुरुषः पुरातनो नित्यं इरिसंचरणामिवन्दनात् ।
अवाप लामीमनरायिनों यो जगत्पवित्रं च महचमारमाः॥१८॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २२
२२९
यत्सेवयारोपगुहारायः स्वराड विप्रप्रियस्तुप्यति काममीश्वरः ।
तदेव तद्धर्मपरैविनीतः सर्वात्मना ब्रह्मकुलं निषेव्यताम् ॥ ३९॥
पुमाल्लभेतानतिवेलमात्मनः प्रसीदतोऽत्यन्तशमं स्वतः स्वयम् ।
यनित्यसम्बन्धनिषेवया ततः परं किमत्रास्ति मुखं हविर्भुजाम् ॥ ४० ॥
अभात्यनन्तः खलु वत्त्वकोविदः श्रद्धाहुतं यन्मुख इज्यनामभिः ।
न है तथा चेतनया बहिस्कृते हुताशने पारमहंस्यपर्यगुः ११४११
या नित्यं विरजं सनातनं श्रद्धातपोमङ्गलमौनसंयमैः ।
समाधिना विभ्रति हाष्टिये यत्रेदमादर्श इवावभासते ॥४२॥
तेषामई पादसरोजरेणुमार्या वहेयाधिकिरीटमायुः।
ये नित्यदा रिभ्रत आशु पापं नस्यत्य, सर्वगुणा भजन्ति ॥ ४३ ।।
गुणापनं शोलधनं कृत वृद्धाश्रयं संवृणतेऽनु सम्पदः ।
प्रसीदतां बमकुलं गवा च जनार्दनः सानुचरब मह्यम् ॥ ४४ ।।
मैत्रेय उवाच
-
इति भुवाणं नृपति पितृदेवदिजातयः । युटुबुद्दष्टमनमः साधुवादेन साधवः ॥४५॥
पुत्रेण जयते लोकानिति सत्यवती श्रुतिः । ब्रह्मदण्डहवः पापो योनोऽत्यतरत्तमः ॥४६॥
हिरण्यकशिपुश्चापि भगवबिन्दया तमः । विविसुरत्यगात् सूनोः प्रहादस्यानुभावतः 11४७il
वीरवयं पितः पृष्ठयाः समाः सद्धीव रावती: । यस्येदृश्यच्युते भक्तिः सर्वलोकेकभरि ॥४८॥
अहो वयं हा पवित्रकीते त्वयैव नाधेन मुकुन्दनाथाः ।
य उत्तमलोकतमस्य विष्णोपण्यदेवस्य कयां व्यनक्ति ।। ४९॥
नात्यद्भुतमिदं नाथ ववाजीच्यानुशासनम् । प्रजानुरागो महता प्रकृतिः करुणात्मनाम् ।।५।।
अपनस्तमः पारत्वयोपासादितः प्रभो । भ्राम्यतां नष्टदृष्टीना मंभिर्देवसंशितः ॥५१॥
नमो विवसत्वाय पुरुषाय महीपसे । यो प्रद पवमाविश्य विभतीदं स्वतेजसा ॥५२॥
पति श्रीमद्भागको मापुराणे पारमहंस्यां सदियां चतुर्थस्सने पसंमोऽध्यायः ॥ २१ ॥
अथ द्वाविंशोऽध्यायः
मैत्रेय उपाव
ने प्रगुणस्खे पृथुलविकमम् । तत्रोपजामुनयमलारः सुसंवर्चसः ॥१॥
तार हिदेवरान राजामोनोऽववरतोति । लोमनगगन कुर्वत्या सानुग्नेऽचष्ट लशिनान् २
सरनोगतान माणान् सत्यादिलरिवरियतः। ससदस्यनुमो कैन्य शन्द्रिदेश गुपनि ॥३॥

·२३२ श्रीमद्भागवते चनुषंस्कन्धे अध्यायः २३ सेनापत्यं च राज्यं च दण्डनेतृत्वमेव च । सर्वोकाधिपत्यं च वेदशास्त्रविदावि ॥४५॥ स्वमेव ब्राह्मणोभुळे स्वंयस्वे स्वंददाति च । तस्यैवानुमदेणान्नं भुते क्षत्रियादयः ॥४॥ वैरीहरी भगवतो गतिरात्मवादे एकान्वये निगमिभिः प्रतिसादिदा नः । मुध्यन्यदभ्रकरुणाः स्वकृतेन नित्यं को नाम तव्यतिकरोति विनोदपात्रम् ॥rail मेय उवाच व आत्मयोगरतप आदिराजेन पूजिताः । शीलं तदीयं शंसन्तः खेऽभूवन मिरतां नृणाम्।४८१ बन्यल धुर्यों मावां संस्वित्याभ्यामशिक्षया । आप्तकाममिवात्मानं मेन आत्मन्यवस्थितः ॥४१॥ समर्माणि च यथाकालं ययादेशं यपालम् । ययोचितं यथावित्तमकरोडमसा कृतम् ॥९॥ फलं ब्रह्मणि विन्यस्य निर्विषतः समाहितः । कमांध्यच मन्यान आत्मानं प्रवः परम् ॥५१॥ रहेर पर्वमानोभी स साम्राग्यप्रियान्वितः । नामजदेन्द्रियायषु निरमतिरसंवत् ॥५२॥ एवमध्यात्मयागेन कांग्यनुसमाचरन् । पुत्रानुत्सादयामास पञ्चापिंप्यात्मसम्मतान् ॥५॥ विजितायं धूमकेगं संशं द्रविणं थम् । सर्वेशं लोकसालानां दधारकः पृथुगुणान् ॥१४॥ गोपीयाय जगत्सऐःकाले स्वे स्वेऽच्युतात्मकः। मनोगचिभिः सौम्यगुणैः संरञ्जपन्प्रजाः ॥५५॥ गजेत्पपानामधेयं सोमराज वासरः । सूर्यदिस जन् गहन प्रतच भुवो यनु ॥१५॥ दुपस्तेजसेवाग्निरेन्द्र व दुयः । तितिक्षया परिधीय कोरियामारदो नृणाम् ॥५॥ वाति ल स्यावानं पन्य व वपन् । समुद्र व दुषः मन्नामाश्चि ॥५८० पनगडित शिशापामा हिमवानिय । कुरेर य कोशामो गुमायर्यो गम्पो यथा ॥५१॥ परिवेर यात्मा बलेन सदसोजमा । अविश्णतया देवी मगवान् भूतntal द व सौन्दर्य मनखी मुगादिव । वात्मन्ये मनुयन नृणा प्रभुत्ले भगवान " वारविचंदवाद भानवे स्वयं हरि । माया गुरविण विमानानु। हिसा प्रश्रपीठाभ्यामामासः पपेक्ष्ये ॥१२॥ वीतर म्मित्येये वापरावीमा राम: HARU बायोमग पर मीना पाने अथ प्रयोविशाध्यायः मासकर न रहन अामा बस्मिसम्मान REET कदम्पुरो परचम 4441 यस रिनाkisatil

·श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अध्यायः २३
तत्राप्यदाम्यनियमो वैखानससुसंमते | आरन्ध उग्रतपसि यया स्वविजये पुरा॥४॥
कन्दमूलफलाहारः शुष्कपर्णाशनः कचित् । अन्भवः कतिचित्यक्षान् वायुभक्षमतः परम् ॥५॥
ग्रीष्मे पश्चतपा वीरो वर्षास्वासारवाण्मुनिः । आकण्ठमनः शिशिरे उदके स्पण्डिलेशयः ॥ ६॥
तितिक्षुयंतवाग्दान्त अर्ध्वरेता जितानिलः । आरिराधयिषुः कृष्णमचरत्तप उत्तमम् ॥ ७॥
तेन क्रमानुसिद्धेन ध्वस्तकामलाशयः । प्राणायामैः सन्निरुद्धषड्वर्गश्छिन्नबन्धनः ॥ ८॥
सनत्कुमारो भगवान् यदाहाध्यात्मिक परम् । योगं तेनैव पुरुषमभजत्पुरुषर्षभः ॥९॥
भगवद्धर्मिणः साधोः श्रदया यततः सदा । भकिमंगवति ब्रमण्यनन्यविषयाभवत् ॥१०॥
तस्यानया भगवतः परिकर्मशुदसत्त्वात्मनस्तदनु संस्मरणानुपूर्त्या ।
शानं विरक्तिमदभूनिशितेन येन चिच्छेद संशयपदं निजजीवकोशम् ॥११॥
छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिनिरीहस्तचत्यजेऽच्छिनदिदं वयुनेन येन ।
तावन्न योगगतिमियतिरप्रमत्तो यावद्दाग्रजकथामु रतिं न कुर्यात् ॥१२॥
एवं स पीरप्रबरः संयोज्यात्मानमात्मनि । बमभूतो हृदं काले तत्याज स्वं कलेवरम् ॥१३॥
सभ्पीड्य पार्युपाणिभ्यां वायुमुत्सारयन् शनैः । नाभ्या कोष्ठेप्ववस्याप्य हृदुरःकण्ठशीर्षणि ॥१४॥
उत्वयंल तं मूर्ति क्रमेणावेश्य निःस्पृहः । वायुं वायोचितो कार्य तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥१५॥
खान्याकाशेद्रयं तोये यथास्थान विभागशः क्षितिमम्भसि ततेजस्यदोवायो नमस्यमुम् ॥१६॥
इन्द्रियेषु मनस्तानि तन्मात्रेषु यथोद्भवम् । भूतादिनामून्युत्कृप्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥१७॥
तं सगुणविन्यासं जीरे मायामये न्ययात् । तं चानुशयमात्मस्यमायनुभयो पुमान् ।
शानवैराग्यवीण स्वरूपस्योऽजहावभुः ॥ १८॥
अचिनाय महाराशी तत्वान्यनुगका चनम् । सुकुमार्यववहां च यत्सम्या स्पर्शनं भुवः ॥१९॥
अतीक भईर्वधर्मनिया
चार्षदेहयात्रया।
नाविन्दवादि परिकर्शितापि मा प्रेयस्करसनमाननितिः ॥२०॥
देरं विषमाखिलचेक्नादिकं पत्युः पृषिम्या दयितस्य धात्मनः।
आलस मिशिय विलप्य सा मती चितामयायेपपदिसानुनि ॥२१॥
विधाय कृत्यं दिनोडलान्टुता दरबोदकं मनुफदारकर्मणः ।
नत्वा दिविवास्त्रिदशानिः परांत्य विदेश वहिं ध्यायती भरादो ॥२२॥
विलोस्पानुगता साना पृy वॉरवरं पतिम् । तुष्टुवरदा देवेवरल्या महसः ॥२३॥
कुर्वत्यः कुसुमासारं तलिन् मन्दरसानुनि । नदम्बपरस्पु गप्पन्ति ल परस्परम् ॥२४॥
मोइसंपन्या या चे नमुना पचिन । सामना पति भेवे पर श्रीरंधरित ॥२५॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्ये अध्यायः २४ सपा नूनं बजत्यूमनु वैन्यं पति मती ! पश्यतालानतीत्याचिर्दुर्विभाव्येन कर्मगा ॥२६॥ तेषां दुराप किं त्वन्यन्मयानां भगवत्पदन् । भुवि लोलायुषो ये वे कार्य माधयन्त्युत ॥२७॥ स वञ्चितो बतात्मधुक् कृच्छण महता भुवि । लन्चारवर्य मानुष्यं विषयेषु विश्वते ॥२८॥ मैत्रेय उवाच स्तुवतीप्वमरस्त्रीषु पतिलोकं गता वधूः । यं वा आत्मविदां धुर्यो वैन्यः प्रागन्युतायः २ इत्यम्भूतानुभावोऽसौ पृथुः स मगवत्तमः | कीर्तितं तस्य चरितमुद्दामचरितस्य ते ॥३॥ य इदं सुमहत्पुण्यं श्रद्धयावहितः पठेत् । श्रावयेच्छृणुयादापि सपृयोःपदवीमियात् ॥३१॥ ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी राजन्यो जगतीपतिः । वैश्यः पठन् विट्पतिः स्याद्रः सत्मतामिवार विकृत्व इदमाकर्ण्य नरो नार्ययवादता । अप्रजः मुप्रजतमो निर्धनो धनवचमः ॥३३॥ अस्पएकीतिः सुयशा मुखों भवति पण्डितः । इदं वस्त्ययनं पुंसाममङ्गल्यनिवारणम् ॥१४॥ धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वयं कलिमलापहम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां सम्यक्तिद्धिमभी मुभिः । श्रद्धयैतदनुश्राव्यं चतुणों कारणं परम् ॥ ३५ ॥ विजयाभिमुखो राजा श्रुत्वैतदभियाति यान् । बलिं तस्मै हरन्त्यग्ने राजानः पृथवे यथा ॥३॥ मुक्तान्यसनो भगवत्यमलां भक्तिमुद्हन् । वैन्यस्य चरितं पुण्यं शृणुयायावयेत् पठेत्॥३५० वैचित्रवीयांभिहितं महन्माहात्म्यमूचकम् । अस्मिन् कृतमतिर्मयः पार्थवीं गतिमानुपात ३८ अनुदिनमिदमादरेण शृण्वन् पृथुचरितं प्रथयन् विमुक्कसनः। भगवति भवसिन्धुपोतादे सन निपुणां लभते रतिं मनुष्यः ॥३९॥ इति श्रीमद्भागवते महापुरागे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्थस्कन्धे त्रयोविंशोऽध्यायः ॥२३॥ अथ चतुर्विशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच दर्यशायादिदायाची धूम्रोशाय दक्षिणाम् । प्रतीचा वृकर्माय दुर्यो रिण विभुः ॥ २ ॥ अन्तर्धानगति सकालम्यान्तधानमंशितः । अत्यत्रयमावत शिखण्डिन्यां मुभम्भवन् ॥ ३ ॥ अन्तर्धानो नभन्दत्यां इविनिमविन्दत । य इन्द्रमवहता किसानपिन अभिगन ॥ ५॥ यशं वृचि करादानदण्डझुल्कादिदाणाम् । मन्यमानो दीर्घसम्याजेन विराम ॥६॥ ति दस पुज्यं परमात्मानमात्महन् । यस्ताहीस्तामार कुन ममाधिना ॥ २॥ विजिताश्वोऽधिराजाऽऽसीत् पृथुपुत्रः पृथुश्रवाः । यवीगाभ्योऽददातु काठा भ्रातृमोभ्रानरसः ।। गवः पवमानथ शुचिरित्यग्नयः पुरा । वसियासत्यनाः पुनरोगगविं गताः ॥४ ॥ विधानी विदुरास्त पट् मुवान् । वरिपदं गयं कृष्णं सर्वप्रितम् ॥८ ॥

·श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २४
यषित मुमहाभागो हावि/निः प्रजापतिः । क्रियाकाण्डेषुनिष्णातो योगेषु च कुरूदह ॥९॥
यस्येदं देवयजनमनु यशं विद्यन्वतः । प्राचीनाः कुशरामीदास्तूतं वसुधातलम् ॥१०॥
सामुद्री देवदेवोकामुपयेमे शतदुतिन् । यां वीश्य चारुसवांझी किशोरी नुष्ठ्वलकृताम् ।
परिक्रमन्तीमुदाई चरुमेऽमिः सुकीमिव ।। ११ ।।
विबुधासुरगन्धर्वमुनिसिद्धनरोरगाः । विजिताः पूर्यया दिक्षु कणयन्त्यैव नूपुरैः ॥१२॥
प्राचीनदर्हिषः पुत्राः शतद्रुत्यां दशाभवन् । तुल्यनामवताः सर्वे धर्मस्नाताः प्रचेतसः ॥१३॥
पित्राऽऽदिष्टाः प्रजासतें तपसेऽर्णवमाविशन् । दशवर्षसहस्राणि तपसाऽऽर्चेतपस्पतिम् ॥१४॥
यदुक्तं पथि हटेन गिरिशेन प्रसीदता । तदयायन्तो जपन्तश्च पूजयन्तश्च सेयताः ॥१५॥
विदुर उवाच
प्रचेतसा गिरित्रेण यथाऽऽसौत्ययि सङ्गमः । यदुताह हरः प्रीतस्तन्नो ब्रह्मन् वदार्थवत् ॥१६॥
सङ्गमः खलु विप्र शिवेनेद शरीरिणाम् । दुर्लभो मुनयो दध्युरसङ्गाद्यमभीप्सिवम् ॥१७॥
आत्मारामोऽपि यस्त्वस्य लोककल्पस्य रावसे । शक्त्या युक्तो विचरति घोरया भगवान् भवः||१८||
मैत्रेय उवाच
प्रचेतसः पितुर्वाक्यं शिरसाऽऽदाय साधकः । दिशं प्रतीनी प्रययुतपस्याहतचेतसः ॥१९॥
समुद्रमुप विस्तीर्णभपश्यन् सुमहत्सरः । महन्मन इव स्वछं प्रसन्नसलिलाययम् ॥२०॥
नीलरत्तोत्पलाम्भोजकहारेन्दीवराकरम् । सारसचक्राहुकारण्डवनिकूजितम् ॥२१॥
मत्तभ्रभरोस्वर्यहरोमलताद्मिपम् । पनकोशरजो दिक्षु विक्षिपत्पवनोत्सवम् ॥२२॥
तत्र गान्धर्वमाकर्म दिव्यमार्गमनोहरम् । विसिटम्यू राजपुत्रास्ते भूदनपणवाचनु ॥२३॥
तहāव सरसस्तस्मानिएकामन्तं सहानुगम् । उपगोयमानममरप्रवरं विबुधानुगः ॥२४॥
तप्तहेमनिकायाभं शितिकण्ठं त्रिलोचनम् । प्रसादसुमुर्ख वीस प्रणेनुर्जातकौतुकाः ॥२५॥
स तान् प्रपन्नार्तिहरो भगवान् धर्मवत्सलः । धर्मज्ञान शीलसम्पन्नान् प्रीतः प्रीतानुवाच ह ॥२६॥
श्रीरुद्र उवाच
यूयं वेदिपदः पुत्रा विदितं वश्विकीर्पितम् । अनुग्रहाय भद्रं व एवं मे दर्शनं कृतम् ॥२७॥
यः परं रंहसः साक्षास्त्रिगुणाजीव संशितात् । भगवन्तं वासुदेवं प्रपन्नःम नियो हि मे ॥२८॥
स्वधर्मनियः शतजन्मभिः पुमान् विरिञ्चतामेति ततः परं हि माम् ।
अन्याकृतं भागवतोऽय वैष्णवं पदं ययाई विबुधाः कलात्यये ॥२९||
अथ भागवता यूयं प्रियाः स्व भगवान् यथा । न मदागवतानांच प्रेयानन्योऽस्ति कर्दिचित्।३०॥
दं विविकं जातव्यं पवित्र मङ्गलं परम् । निःश्रेयसकरं चापि भूयतां तददामि वः॥३१॥

·२३६ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अभ्यायः २४ मैत्रेय उवाव इत्यनुक्रोशहृदयो भगवानाह तान् शिवः । वद्धाञ्जलीन् राजपुत्राचारायणपरो वचः ॥३२॥ थीरुद्र उवाच जितं त आत्मविधुर्यवस्तये स्वस्तिरस्तु मे । भवता राधसा राद्धं सर्वमा आत्मने नमः ॥३३॥ पङ्कजनाभाय भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मने । वासुदेवाय शान्ताय क्टसाय स्वरोचिये ॥३४॥ सङ्कर्षणाय सूक्ष्माय दुरन्तायान्तकाय च । नमो विधप्रबोधाय प्रद्युम्नायान्तरात्मने ॥३५॥ नमो नमोऽनिरुद्धाय हृषीकेशेन्द्रियात्मने । नमः परमहंसाय पूर्णाव निभृतात्मने ॥३६॥ स्वर्गापवर्गद्वाराय नित्यं शुचिषदे नमः । नमो हिरण्यवीयर्याय चातुर्होत्राय तन्तवे ॥३७॥ नम ऊर्ज इथे त्रय्याः पतये यज्ञरेतसे । तृप्तिदाय च जीवानां नमः सर्वरसात्मने ॥३८॥ सर्वसत्त्वात्मदेहाय विशेषाय स्थवीयसे । नमस्त्रैलोक्यपालाय सइओजोबलाय च ॥३॥ अर्यलिङ्गाय नभसे नमोऽन्तहिरात्मने । नमः पुण्याय लोकाय अमुष्मै भूरिवनसे ॥४०॥ प्रवृत्ताय निवृत्चाय पितृदेवाय कर्मणे । नमोऽधर्मविपाकाय मृत्यवे दुःखदाय च ॥४१॥ नमस्त आशिषामीश मनवे कारणात्मने । नमो धर्माय बृहते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । पुरुषाय पुराणाय सारख्ययोगेश्वराय च ॥४२॥ शक्तित्रयसमेवाय मीदुपेऽहङ्कृतात्मने । चेतातिरूपाय नमो वाचोविभूतये ॥४३॥ दर्शनं नो दिदृस्णां देहि भागवतार्चितम् । रूपं प्रियतम स्वानां सर्वेन्द्रियगुणाञ्जनम् ॥४॥ स्निग्धप्रावृड्घनश्याम सर्वसौन्दर्यसंग्रहम् । चावायतचतुर्बाहुं सुजातरुचिराननम् ॥४५॥ पद्मकोग्रपलासाक्षं सुन्दरभु सुनासिकम् । मुदिजं मुकपोलास्यं समकर्णविभूषणम् ॥४६॥ प्रीतिपहसिवापाशमलकैपशोभितम् । लसत्पङ्कजकिञ्जल्कदुक्लं मृष्टकुण्डलम् ||rail स्फुरकिरीटवलयहारनू पुरमेखलम् । शङ्खचक्रगदापनमालामण्युत्तमद्धिमत् ॥४॥ सिंहस्कन्धविषो विभ्रत्सौभगग्रीवकौस्तुभम् । श्रियानगविन्याक्षिप्तनिपारमोरसोलसत् ॥४९॥ पूररेचकसंविग्नवलिवल्गुदलोदरम् 1 प्रतिसंकामयदिवं नाभ्यावर्तगभीरता ॥५॥ श्यामश्रोष्यधिरोचिष्णुदक्लस्वर्गमेग्यलम् । समाचावधिजोकनिम्नजानुसुदर्शनम् ॥५॥ परपमपलासरोचिषा नखाभिर्नोऽन्दरषं विशुन्वता । प्रदाय स्वीयमस्तस्यन्वसं पदं गुरो मार्गगुरुसमोउशम् ॥५२॥ एतदूपमनुष्येयमात्मशुदिममीप्यताम् । यद्भक्तियोगोऽभयदः स्वधर्ममनुतियताम् ॥१३॥ दुराराध्यमाराध्य सतामपि दुराश्या । एकान्तभस्याको वाञ्छेसादमूलं बिना मारा। निर्विश्मरणं कृतान्टो नामिमन्यते । विश्व विसपन वीर्यवीर्यविविधवा ॥१५॥ - ॥ भवान् मतिमतालभ्यो दुलभः सर्वदेहिनाम् । खाराज्यस्याप्यभिमवरकान्तेनात्मविद्रवि ·31 - । गुप 1 पराभEst sperious अस्त्र Maitreyान। भूभRice ATM Inten २ai kirtited nipreet | Retrimestice परम ॥५॥ tamilndlarfarterestedinraatuart IIt.in से पुन: Meri KHETIER BEAF Unt athi Item farealitaras karanary -1 किसम्भोratuit Na.१॥ PRA : I TREATRE | मान में मारा गुरपंच गया ८ ॥ Ragh पुरमा मना भरिपुर्ण Anantiy nuv ॥ रपयागो facingसानः । નાનો पनापीरिपरिषः॥५॥ मप्यसिमिया खनन । NEEREE भागे लदानीराम marns पगियो पासमान परमाननः । FOपाम्म म पनि मनाए ॥१७॥ अपमान नीजमन् परमा.मन् रिमभि । काभप-रसमभिदया गति ॥८॥ र भाको रिसा नालन्दनाः । मम मनुतिरन्टो भगापिताया ॥ मेवामानामा भूनेपालन् । पूर्व मन्नाभापतभारिम् 10-11 योगादेशमुरामाव पारपन्नी मुनिप्रदाः गमाविधिपः सई एवम्यसताना ॥७९॥ पदमार पुतम्मा भगवान् सिविक भगवासनामात्मवानां सियासियताम्॥२॥ देवयं गोदिया म जाम, प्रवरा अनभ्यसतमा सिसामो रिरिया:प्रजाः | अदनिय युधे जात्रदिवा पुमान् । अचिराप आमोति पामुदेवरायणः ॥७॥ IAE मन निःप परम । गुग तरवि या मननीयमार्णयम् ॥५५॥ यर भदया युको मद्री मगरक्षकम् | अभीयानो दुण्य हरिमारावपायसो ॥७॥ .

·श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अध्यायः २४ मैत्रेय उवाच : श्रीरुद्र उपाव जितं त आत्मविधुर्यस्वस्तये स्वस्तिरस्तु मे । भवता राधमा राखं सर्वला आल्ने पङ्कजनाभाय भूतमुस्मेन्द्रियात्मने । वासुदेवाय शान्ताय कूटसाय स्वरोसि । नमोऽनिरुदाय एपीकेन्द्रियात्मने । नमः परमहंसाय पूर्णाय निभृतात्मने । गांपवर्गदाराय नित्यं शुचिषदे नमः । नमो हिरण्यवीर्याय चातुर्शेबाप बन्ने । सत्वात्मदेहाय चाय निचाय पितृदेवाय कर्मणे । नमोऽधर्मविशकाय मृत्यवे दुःखदार चेर - पुरुषाय पुराणाय सांख्ययोगेश्वराय च ॥४२॥ फेत्रयसमेटाय निं नो दिदमा देहि मागवतातिन् । रूपं प्रियतम स्वानां सर्वेन्द्रियगुणाधना . गरायाशं सुन्दरभु मुनासिम्म् । मुनि मुगेला समविभूवन नामिवासनम कपयोमिवम् । मपहचकिचकनुकूलं महान रकिरीटवयपहारनपुरमेखसम् शिवचक्रगदारमनालामण्युत्तन्नि रेच रिम्नास्विदलोरम् 1मतिसंक्रामपदिश्व नाम्मानमरर मिश्रोमपिरोचिष्णुलस्वर्गभेम्बलम् । समाचारमिनमोनिमानुनुका पसमायोचिरा नवयुमिनोंऽन्तर विन्दा । प्रदाय स्वोरमानाचमं पदं गुरो मार्गगुरुसोडगा । दूरभानुभकाममममीमान 1 यदनियांगोनस समरि इन मनियमो दुर्लभः सर्वानाम् । मारामाभिमान दुपरानन्दराम मग दुपा (एकान्तमम्पान | निस्किर हिन्दी नानिमायोपिन इत्यनुकोण्हदयो भगवानाइ वा शिवः । बदाजलीन् राजपुत्रापारायण पणाय सूक्ष्माय दुरन्तायान्तकाय च नमो विधप्रबोधाय प्रधुमायान्तरात्मने । ऊर्ज इसे अय्याः पतये यशरेतसे । तृप्तिदाय च जीवानां नमः सरसामने विशेषाय स्थवीयसे । नमस्त्रैलोक्यपालाय सहओजोरदार पंलिशाय नभसे नमोऽन्तहिरात्मने । नमः पुण्याय लोकाय अमुमै भरिखन । स्त्र आधिपामीर मनवे कारणात्मने । नमो धर्माय वृहते कृष्णायाकुष्ठनेते . मीदुपेशवात्मने । चेताकूतिरूपाय नमो वाचानिये । पाड्यनस्याम सर्वसौन्दर्य संग्रहम् । चायतचतुबाहुं मुजावाचिरानमन सिन्धलिये रिप्रसौभगग्रीवौखमम् । श्रियानापियातिनिहारमोरी ·५ Raitra Sarita Kirtasi.tentu अयmtialist RT-3 Tori HHELAINEntactaram तको गे RIL | ARREAttuted atter wiridit RRATHI Enterwasautiniasisotu दमा IEMATREYeantsh IN TERRATHI MARREE mero HIT ॥२८॥ RE RAS SO संत नाम Mangat पद iiirtnheartRuमरा। Wri, मगन् नासानन ॥॥ मधन गुर मुरार ARARI उऔर पार sicn niyogurash nt नं ना नमसा पदभार यी | न बिदाम प सम्म पुलनामा मनपरारिगांव नाम सदमामानं नि:परन् । नेमि पर मुरी धरणमारम्न l पते मय: नरा नाम : गुमास मरि जागपिन पुरीम।।५। दिममामाभ्यान पाम्पनीमा उaria artyभिरिन्दमा रमा पारि पु नाना रिमी । मोरनीतान् समानः कामभोगान् पममाः ॥३ नुवदना म पाठिसमरिया अमारावाभिगमनति पम् ॥१८॥ भोपायमोचप्रमानन्दोमतं यः मानिसमा मानवनिरिः ।।५९६ रिखदेवसिमानांना भूतानामा मनपनि मोमिनपदापमा tiroin अनामबार पिपानं पदाधिनम्नी मार्स मारपी या पतिम् ॥४॥ फस्या मनात भु भोगिभाग लिया न मानपीमाभुन। योनायगांधिलं पृणादमिन चस्पतिएम् ।। १२ ।।

·૨૨૮ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २५ विन्दते पुरुषोऽमुनाद्यद्यदिच्छत्यसत्वरम् । मद्गीतगीतात्नुप्रीवाच्छ्वसानेकवलमात् ॥all इदं यः कल्य उत्याय प्राञ्जलिः श्रद्धयान्वितः । शृणुयाच्वयेन्मयों मुच्यते कर्मबन्धनैः ।।७८!! गीवं मयेदं नरदेवनन्दनाः परस्य पुंसः परमात्मनः सवम् । जपन्त एकाग्रधियस्तपो महच्चरध्वमन्ते तत आप्सथेसितम् ॥ ७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमहंस्या संहितायां चतुर्थस्कन्थे रुद्रगोतं नाम चतुर्विशेोऽध्यायः ॥२४॥ अथ पञ्चविंशोऽध्यायः मैत्रेय उवाच । इति संदिश्य भगवान् बार्हिपदरभिपूजितः । पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तदधे हरः ॥ १॥ रुद्रगीतं भगवतः स्तोत्रं सर्वे प्रचेतसः । जपन्तस्ते तस्तेपुर्वषांणामयुतं जले ।। २३ प्राचीनयहिषं वचः कर्मखासकमानसम् | नारदोऽध्यात्मतत्वशः कृपालः प्रत्यबोधयत् ॥३॥ श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणाऽऽत्मन इंहसे । दुःखहानिः मुखावाप्तिःश्रेयसनेहचेष्यते ॥४॥ राजोवाच न बानामि महाभाग परं कर्मापविधीः । हि मे विमलं शानं येन मुच्येय कर्मभिः ॥५॥ गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्यधीः । न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसारवर्मनु ॥६॥ नारद उवाच भो भोः प्रजारवे राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे । संज्ञापिताञ्जीवसवानिणेन सहसः ॥ एते त्यां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तय । समरेतमयाक्टेरिछन्दन्युस्थिवमन्यवः ॥८॥ अत्र ते कथयिन्येऽमुमितिहासं पुरातनम् । पुरञ्जनस चरितं निबोध गदतो मन ॥९॥ आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन् वृहवाः । तत्याविज्ञातनामाऽमीससाविशवचरिता सोऽन्येषमाणः शरणं बभ्राम पृथिवी प्रभुः । नानुरूपं यदाविन्ददभूत्य विम्ना इव ॥१५॥ न साधु मेने ताः सवां भूतले यावतीः पुरः । कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्येनये ॥१॥ स एका हिमवतो दक्षिणेवय मानुषु । ददर्श नाभिदाभिः पुरं लशितलगाम् ॥११॥ प्राकारोपवनाधालररिवरक्षतोरणः । स्वर्गरोन्यायसः सङ्कलां सबतो गाः ॥१४॥ नीलटिकदूर्यमुकामरकतारुणेः । कृप्तहासली दीत भिना भोगवतीनिर ॥१५॥ समाचत्वररम्याभिराकडापतनापन: । चपनजाताअभियुनां रिमंदिनः ॥१॥ पुराल . यागोरखने रिल्यमलनाकुले । नदिहमाटिकुटोलाहल जटायये दिमानविनुमकुमुमारवायुना । चल-प्रवालविरम्नलिनीतटसम्पादि नानारम्पमृगमादरनाराधे मनिम्तः । आहूत मन्यते पान्यो यत्र ग्रेकिटारः ॥१॥ 14 1

·भीमद्भागवते मनुसन्धे अध्यायः २५
पर उपाशा तत्र ददर्य प्रमोचमा । त्वदेशभियान्तीशतनाय : ॥२०॥
वाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वतः 1 अन्यमाणामाममयोटा कामगीन ॥२९॥
गुनासा नुदती चाला मुकीला पराननाम् । समविन्यसांभ्या विभ्रती कुण्डलभियम्॥२२॥
पिराशनीवीं मुश्रीगों मामांकन मेलाम् । पद्यां समयानन्तानपुर देवतामिव ॥२॥
स्तनो मञ्जिव गोरो समाची निरन्तरी । वस्त्रान्वेन निहन्ता नीड्या गजगामिनीन ॥२४॥
तामाह लाटवं बोरः सनदस्मितमोभनान् । विनापानपुश्चन शरः प्रेमोद्धमझुवा ॥२५॥
कात्वं कापलाश करसाद कुतः सति । इमामु पुरी भी कि चिकीपछि दांस मे ॥२६॥
क पतेऽनुपया ये व एकादश महामटाः । एता या लटनाः मुभ्र कोऽयं तेहिःपुरतः ॥२७॥
त्वं हीर्भवान्यस्यय वानमा पनि विचिन्वती कि निवद्रहो बने ।
त्वदद्धिकामाससमस्तकामं क पा मोशः पतितः करामात् ॥ २८॥
नासां वरोन्यवमा भुविस्तृत पुरीमिमां वीरवरेण साकम् ।
अस्यलंक मदभ्रकर्मणा लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ २९ ॥
यदेष मागविखण्डितेन्द्रियं सीडभावस्मितविभ्रमभ्रुवा।
त्वयोरयष्टो भगवान् मनोभवः प्रयाधतेऽयानुराम शोभने ॥ ३०॥
त्वदाननं मुझ मुतारलोचनं पालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् ।
उन्नीय मे दर्शय बल्गुवाचकं यद्रीच्या नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ ३१ ॥
नारद उवाच
इत्थं पुरखनं नारी याचमानमधीरवत् । अन्यनन्दत वं वीर हसन्ती वीर मोहिता ॥३२
न विदाम वयं सम्यकर्तारं पुरुषर्षभ । आत्मनश्रा परस्यापिगोरं नाम च यत्कृतम् ॥३३
इहाय सन्तमात्मानं विदाम न ततः परम् । येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मनः ॥३४
एते सखायः सप्यो मे नरा नार्यच मानद । मुतायां मयि जागर्वि नागोऽयं पालयन् पुरीम्।
दिष्टयाऽऽगतोऽसि भदंते ग्राम्यान् कामानीप्ससे। उदहिप्यामितास्तेऽहं वरन्धुभिररिन्दमा३६
हमा समधितिठस्व पुरी नवमुखी विभो । मयोपनीतान् गृह्वानः कामभोगान् शतं समाः ॥३६
कं नु त्वदन्यं रमये घरतिज्ञमकोविदम् । असम्परायाभिमुखमश्वस्तनविदं पाम् ।।३८
धर्मो अवार्थकामौ चनजानन्दोऽभूतं यशः । लोका विशोका विरजा यांन केवलिनो विदुः १३.
पितृदेवर्षिमयानां भूतानामात्मनश्च ह । क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवेऽस्मिन् यद्गृहाश्रमः ॥४०
कानामवीर विरुपातं वदान्यं प्रियदर्शनम् । न वृणीत धियं प्रातं माहशो त्वादशं पतिम् ॥४१
कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयोः खिया न सजेगुजयोमहाभुज ।
योऽनाथवाधिमलं पृणोदतस्मितावलोकेन चरत्ययोहितुम् |॥ ४२ ॥

·२४० श्रीमद्भागववे चतुर्यस्कन्धे अभ्यायः २६ नारद उवाच इति तो दम्पती तत्र समुद्य समयं मियः । वां प्रविश्य पुरी राजन् मुमुदावेशवं सम्मः ॥१३॥ उपगीयमानो ललितं वप तत्र च गायक ।ौदन् परिहतःस्त्रीभिईदिनीमारिशच्युचौ!! सप्तोपरि कृता दारः पुरस्तस्यास्तुरे अधः । पृथग्विषयगत्यय तस्यां यः कमरः ॥५॥ पञ्च दारस्तु पौरस्त्या दक्षिणका तयोत्तरा । पभिमे दे अनूषां ते नानानि नृप वभवे ॥४६॥ खद्योताऽऽविर्मुखीच प्रागदारावेकत्र निर्मिते। विभ्राजितं जनादं याति ताभ्यां द्युमत्सलः INow नलिनी नालिनी न प्रारदारावेकत्र निर्मिते । अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरमन् ॥४८॥ मुख्या नाम पुरस्ताद् दातयाऽपणहूदनौ । विषयो याति पुरराडूसञ्जविपणान्वितः ॥४९॥ पितृहप पुर्या दादक्षिणेन पुरञ्जनः । राष्ट्रं दक्षिणाचालं याति श्रुतधरान्वितः ॥५० देवहूनाम पुर्या दा उत्तरेण पुरञ्जनः । राष्ट्रमुत्तरसञ्चालं याति श्रुतधरान्वितः ॥५१॥ आसुरी नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जनः । ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वितः ॥५२॥ नितिर्नाम पधाद् दास्तया याति पुरञ्जनः । वैवसं नाम विषयं मुन्धन समन्वितः ॥५॥ अन्धावमी पौराणां निर्वाक्पेशस्कृतावुभौ । अक्षण्वतामधिपतिस्ताम्यां याति करोति च ॥५४५ स यन्तःपुरगतो विषूचीनसमन्वितः । मोई प्रसादं हर्ष वा याति जापात्मजोद्भवम् ।।२५० एवं कर्मसु संसक्तः कामात्मा वञ्चितोऽब्रुधः । महिपी यादीहेत तचदेवान्नवर्वत ॥५६॥ कचिपिबन्त्यां पिरति मदिरा मदविहलः । अनन्त्यां कचिदभाति जात्यां सह जशिवि॥५३ कचिद्रायवि गायन्त्यां रुदत्यां वदति कचित् । कचिद्धसन्त्यां हसति जल्सन्सामनु जल्पति ॥५॥ कचिद्धावति धावन्त्यां तियन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्यास्वे कचिदासीन् ॥५४ कचिकृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । कचिजिनति निधन्यास्पृशन्त्यां स्पृशति कचिद कचिव शोचती जायामनु शोचति दीनवत् । अनु हम्यति हष्यन्त्यां मुदितामनु म्मेदते ॥११॥ विप्रलन्धो महिप्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चितः । नेच्छन्ननुकरोत्यशः क्लेन्याकोडामृगो यया ॥६॥ इति श्रीमद्भागवत्रे महापुरागे पारमहंसां संहितायां चतुर्थस्को पुरजनोपाख्याने पविंशोऽध्यायः ॥२५॥ अथ पड्विंशोऽध्यायः नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रयं पञ्चाश्चमाशुगम् । दो दिचकमेका विवY पचपन्धुरम् ॥१ एकरसम्येकदमनमेकनी दिकूवरम् । पञ्चपहरणं सप्तवरूयं पञ्चक्किमन् ॥ ३ हेमोररकरमारुह्य वर्णवाक्षयेषुधिः । एकादशवमूनायः पञ्चास्यममारनन ॥ चचार मृगयां व दस आने कार्मुकः विहाय आयामतदही मृगम्पसनबासः ॥

·श्रीमद्भागवठे चतुर्थ स्कन्धे अध्यायः २६ २४१ आसुरीं वृचिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुप्रयः । न्यानविशिवाणेवना बनगोचरान् ॥ ५॥ तीयेषु प्रतिषु राजा मेन्यान् पशुन् बने। यावदर्थमलं मुन्धो हन्यादिति नियम्यते ॥६॥ य एवं कर्म नियतं विद्वान् कुर्वीत मानवः । कर्मणा तेन राजेन्द्र शानेन न स लिप्यते ॥७॥ अन्यया कम कुर्वाणो मानारूदो निरभ्यते । गुणप्रवाहपतितो नटपणे बजत्यधः ॥ ८॥ वत्र निर्भिनगात्राणां चित्रवाजे शिलीमुखेः। विप्लवोऽभूदनुःखिताना दुःसहः करुणात्मनाम् ।। शयान् वराहान महिपान गवयान समयल्यकान् । मेध्यानन्यांश्च विविधान् विनिमन् श्रममध्यगाद. ततः क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निचो गृहमेयिवान् । कृतस्नानोचिवाहारः संविवेश गवलमः ॥११॥ आत्मानमईयायके धूपालेपनगादिभिः । साध्वलकृतसर्वानो महिण्यामादधे मनः ॥१२॥ तृप्तो इष्टः मुदसश्च कन्दपांकृष्टमानसः । न व्यचष्ट वरारोहां गहिणी गृहमेधिनीम् ॥१३॥ अन्तःपुरस्त्रियोऽपृच्छदिमना हव बेदिपत् । अपि यः कुशल रामाः सेश्वरीणां यथा पुरा ॥१४॥ न तयैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पदः । यदि न स्याद् गृहे माता पनी या पतिदेवता । व्यने रय इव प्राश: को नामासीत दीनवत् ।। १५॥ क वर्तते सा ललना मजन्तं व्यसनाणे वे । या मामुद्धरते प्रशं दीपयन्ती पदे पदे ॥१६॥ रामा ऊचुः नरनाय न जानीमस्त्वप्रिया ययवस्यति । भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन ॥१७॥ नारद उवाच पुरञ्जनः स्वमहिषी निरीक्ष्यावधुता मुवि । तत्वनोन्मथितज्ञानो वैक्लन्यं परमं ययौ ॥१८ सान्वयन लक्ष्यया वाचा हृदयेन विद्यता । प्रेयस्याः स्नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥१९॥ अनुनिन्येय शनकैरोऽनुनयकोविदः । पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम् ॥२०॥ पुरअन उवाच नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येवीश्वराः शुभे । वागःस्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न मुञ्जते॥२॥ परमोऽनुमहो दण्डो भूत्येषु प्रभुणार्पितः । बालोन वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षणः ॥२२॥ सा त्वं मुखं मुदति सुभ्रवनुरागभारनीडाविलम्बविलसदसितावलोकम् । नीलालकालिभिरूपस्कृतमुन्नतं नः स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवास्यम् ॥ २३ ॥ तस्मिन्दधे दममहं तव दौरपनि योऽन्यत्र भूमुरकुलात्कृतकिल्विषस्तम् । पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्यामन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ २४॥ वत्रं न ते वितिलकं मलिनं विर्षे संरम्भभीममविमष्टमपेतरागम् । पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाघरं विगतकुकुभपङ्करागम् ॥ २५ ॥ मा. मू.१६-- - ·૨૪૨ श्रीमद्भागवते चतुषंस्कन्धे अध्यायः २७ तन्मे प्रसीद सुहृदः कृतकिल्विपत्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनानुरस्य । का देवरं क्यगतं कुतुमास्त्रवेगविलनपानमुशती ने भनेव कृत्ये ॥ २६ ॥ इति श्रीमद्भागववे महापुराण पारमहंसां संहितायां चतुर्थस्पये पुरजनोपास्याने पदिशोऽध्यायः ॥ २६ ॥ अथ सप्तविंशोऽध्यायः नारद उवाच इत्यं पुरञ्जनं सध्यग्वशमानीय विभ्रमैः । पुरखनी महाराज रेमे रमयती पतिम् ॥ १॥ स राजा महिषी राजन् मुखाता रुचिराननाम् । तस्वस्त्ययनां तृप्तामभ्यनन्ददुपागताम् ॥ २॥ वयोरगूदा परिरन्धकन्धरो रहोऽनुमन्त्रैरसकारचेतनः । न कालरंहो बुबुधे दुरत्ययं दिवा निगेति प्रमदाररिग्रहः ॥३॥ धपान उनमदो महामना महाईवल्पे महिषीमुझेपधिः । वामेव वीरो मनुवे परं यतस्तमोऽभिभूतो न निजं परं च यत् ॥४॥ वयेवं रनमाणस्य कामकरमलचेतमः । धामिव राजेन्द्र पतिकान्तं नवं वः॥१॥ वस्थामजनयत् पुत्रान् पुरञ्जन्यां पुरञ्जनः । उतान्येकादय विरादायुगोऽयमयात्यगात् ॥ ५॥ दुस्तिदंतरगत मिनमानुपएलरोः । सोलोदार्यगुणांरेताः पौरजन्यः प्रबार ।।७।। स पचालतिः पुत्रान् पितृवंशविवर्धनान् । दारैः संयोजयामास दुहिनुः महशेवरः ॥ ८॥ पुषाणां चामरन् पुत्रा एकस एवं शतम् । ये पोरधनो वंशः पक्षाले सोधितः ॥ ९॥ देषु वदिस्यहारेषु गृहकोशानुजीविषु । निम्न ममत्वेन विश्वध्यवरयत 11.3 बजे च नुभिरेदीक्षितः पशुमारः। देवान शिवन भूतातीमानाकामी यया स्थाना११० पुर्व प्रमत्स्य कुटुम्मामकचेनमः। याममास येकालोपोनियायियोनिदानमा चरहस्य पनि स्वायो गन्धवांधिलगन्धबिम्ब बलिनः पयरपटसन १६ मन्थनबारीरस्य मैयुम मितानिनः । परिवायारिन्ति मकामानिनितान वे चटनुचः पुरखनपुरं पदा। दमारेदिरे तर पोषप्रदमा १० समान वरेको विसत्या च म पुरधनपुरानो मायुरे बी ११ सम पु माया माउन्नत बीछे मान्य नदियर ॥१८॥ लिल दुरिक कानवडोदी रचना पटली नापन यनन्दा न केन्द्र को होगा दुति चाटा राज दान करना धोरन्नने दम्पन्वेलिन बनियुषा निन्दा १ बगानमनःसार HEET ·मया भीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २८ २४३ मपि संरभ्य विपुलमदाच्या सुदुःसहम् । स्थातुमईसि नैका मद्यान्नाविमुखो मुने ।।२२॥ ततो विहतसल्या कन्यका यवनेश्वरम् । मयोपदिष्टमासाद वने नाना भयं पतिम् ॥२३॥ ऋषभं भवनानी त्यां वृणे वीरेप्सितं पतिम् । सङ्कल्पस्त्वयि भूताना कृतः किल न रिष्यति ॥२४॥ द्वाधिमावनुशोचन्ति थालावसदवहौ । यल्लोकयात्रोपनत न राति न तदिच्छति ॥२५॥ अयो भजस्व मा भद्र भजन्ती मे दया कुरु । एतायान् पौरुषो धो यदाताननुकम्पते ॥२६॥ कालकन्योदितवचो निशम्य यवनेश्वरः । चिकीपुर्देवगुह्यं स सस्मितं तामभाषत ॥२७॥ निरूपितस्तुभ्यं पतिरात्मसमाधिना । नाभिनन्दति लोकोऽयं त्वामभद्रामसम्भताम्॥२८॥ त्वमव्यक्तगति ददन लोकं कर्मविनिर्मितम् । याहि मे पृतनायुक्ता प्रजाना प्रणेप्यसि ॥२९॥ प्रज्वारोऽयं मम भ्राता त्वं च मे भगिनी मव । चराम्युभाभ्यां लोकेऽस्मिन्नव्यक्तो भीमसैनिकः॥३०॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमईयां सहितायां चतुर्यस्कन्धे पुरजनोपास्याने सप्तविंशोऽध्यायः ॥२७॥ अथाष्टाविंशोऽध्यायः नारद उवाच सैनिका भयनानो ये बर्हिष्मन् दिष्टकारिणः । प्रज्वारकालकन्याभ्यां विचेहरवनीमिमाम् ॥ १॥ एकदा तु रभसा पुरञ्जनपुरी नृप । रुरुधु मभोगान्यां जरत्पन्नगपालिताम् ॥ २ ॥ कालकन्यापि बुभुजे पुरञ्जनपुरं बलात् । ययाभिभूतः पुरुषः सद्यो निःसारतामिरात् ।। ३॥ तयोपभुज्यमानां वै यवनाः सर्वतोदियम् । दार्भिः प्रविश्य सुभृशं प्रादयन् सकलां पुरीम्।। ४ ।। तस्या प्रपीप्यमानासामभिमानी पुरञ्जनः । अवापोरुविधास्तापान कुटुम्बी ममताकुलः ॥ ५॥ कन्योपगूढो नष्टश्रीः कृपणो विषयात्मकः । नष्टपो हतैश्वयों गन्धर्वपवनैर्बलात् ॥६॥ विशीणों स्वपुरी वीक्ष्य प्रतिकूलाननादृतान् । पुत्रान् पौत्रानुगामात्याजायां च गतसौददाम्।। आत्मानं कन्यया अस्तं पञ्चालगनरिदूषितान् । दुरन्तचिन्तामापनो न लेभे तत्प्रतिक्रियाम्॥ ८॥ कामानभिलपन दीनो यातयामांश्व कन्यया । विगतात्मगतिस्नेहः पुत्रदारांश्च लालयन् ॥९॥ गन्धर्वयवनाक्रान्ता कालकन्योपमर्दिताम् । हातुं प्रचामे राजा ता पुरीमनिकामतः ॥१०॥ भयनाम्रोऽयजो भ्राता प्रज्वारः प्रत्युपस्थितः । ददाह तां पुरी कृत्स्ना भानुः प्रियचिकीर्षया ॥११॥ तस्यां सन्दह्यमानायां सपोरः सपरिच्छदः । कौटुम्बिका कुटुम्मिन्या उपातप्यत सान्धयः॥१२॥ यवनोपदायतनो प्रस्तायां कालकन्यया । पुर्या प्रज्वारसंसष्टः पुरपालोऽन्यतप्यत ॥१३॥ न शेके सोऽवितुं तत्र पुरुकृच्छोश्वेपथुः । गन्तुमैच्छत्ततो वृक्षकोटरादिव सानलात् ॥१४॥ शिथिलावयवो याई गन्धहतपौरुषः । यवनेररिभी राजनुपरदो रोद ॥१५॥ दुहितः पुत्रपौत्रांम ज्यमिजामातूपार्षदान् । स्वत्वावशिष्ट यत्किञ्चिद् ग्रहकोशरिच्छदम्।।१६।। त ·२४४ श्रीमद्भागवते चतुर्थ स्कन्धे अध्यायः २८ अहं ममेति स्वीकृत्य गृहेषु कुमतिर्गही । दध्यो प्रमदया दीनो विपयोग उरसि ॥l लोकान्तरं गतवति मय्यनाथा कुटुम्बिनी । वर्तिप्यते कयं त्या बालकाननुशेवटी ॥१८॥ न मय्यनाशिने मुड़क्के नाम्नानाति मत्परा । मयि रुप्रे मुसंत्रस्वा मत्सिते यतवाग्भयात् ॥१९॥ प्रबोधयति मावित्रं व्युपिते शोककरिता । वत्मैतद् गृहमेघीय वीरसरि नेप्यति ॥२०॥ कथं नु दारका दीना दारकीर्वापरायणाः । वर्तिप्यन्ते मयि गते मिन्ननाव इवोदधौ ॥२१॥ एवं कृपणया बुदया शोचन्तमतदईणम् । ग्रहीतुं कृतधोरेनं मयनामाभ्यात ॥२२॥ पशुवधवनेरेप नीयमानः स्वकं वयम् । अन्यद्रवननुपयाः शोचन्तो मृधमानुराः ॥२१॥ पुरी विदायोरगत अरूदो मुजङ्गमः । यदा वमेवानु पुरी विशीणां प्रकृतिं गता ॥२४॥ विकृप्यमाण: प्रसभं यवनेन घलीयसा । नाविन्दचममाविष्टः सखायं मुददं पुरः ॥२५॥ तं ययययोऽनेन संशसा येऽदयाप्टना । कुटारमिटिया युद्धाः सरन्तोऽमीयमस्य वत् २॥ अनन्तपारे तममि ममो नटस्मृतिः समाः । शाश्वतीरनुभ्याति प्रमदासजदूषितः ॥२॥ दामंत्र मनमा गृहन् बभूव प्रमदोचमा । अनन्तरं विदर्भस्य राजसिंहस्य वेदमनि ॥२८॥ उरयेमे वीर्यपणां वेदी मलयध्वजः । युधि निर्जित्य राजन्यान् पाण्ड्यः परपुरचयः ॥२५॥ तस्यां स जनवाबक आत्मजामसितेशणाम् । यवीयसः सप्त मुतान् सप्त विद्यमतः ॥३०॥ एकेकस्यामाचे राजर्बुदमबुंदम् । मोश्यते यदंशधरैर्मही मन्वन्तरं परम् ॥३१॥ अगस्यः प्राग्दुहितरमुपयेमे धृतनताम् । यस्यां दृदन्यतो आव इमाहात्मओ मुनिः ॥३२॥ विभन्य तनयेभ्यः धमां राजर्मिटयञ्चनः । आरिराधरिः कृष्णेस अगाम कुलाचलम् ॥३३॥ हिल्या दान मुतान् मोगान् वेदर्मी मदिरेशणा। अन्वधावत पारज्येशंन्योल्नंवरजनीमन् ॥३॥ वत्र चन्द्रवसा नान ताम्रपर्णी वटोदका । तयुम्पसलिनित्यमुभरत्रात्मनो मन् ॥३॥ कन्दारिभिलरलेः पुषसस्तृमोदरः । वर्तमानः शनैगांवमान का आखितः ॥९० सीवेमवारपापि भुरिगसे प्रियामिये । मुखदुःसे इति न्हायरमनदर्शनः ॥१३॥ वन्य विधा पचकारी निरमयमैः । युयु ब्रमन्यामानं विविद्यावानिशरः ॥८ आस्ते स्वागुरिवैया दिम य निरः । कामदेवे मगति नान्यदेदोमान् रविन ॥३१॥ सम्मानमामानं पतिरिवाजमान । विशन् स्वर सामाशिन रिपन सायगरटोन गुरुमा हरिणा रानियन सहरसा विश्वतोमान IN यापूर परमाना। मसरामननामा रेशिपायानं परं ब्रह्म पानी समान शिक्षाशाननासपन 16U देना मध्यनजन्मेन्या पनवतामोगानमा नीनामावद धान्टा विधानविन ·श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अध्यायः २९ २४५ यदा नोपलभेतामावूध्माणं पत्युरर्चती । आसीत् संविमहृदयायूथभ्रष्टा मृगी यथा ॥४६॥ आत्मानं शोचती दौनमबन्धुं विश्वाश्रुभिः । खनावासिच्य विपिने सुस्वरं प्ररुरोद सा ॥४७॥ उत्तिोत्तिष्ठ राज इमामुदधिमेखलाम् | दस्युभ्यः क्षत्रबन्धुम्यो विम्यती पानुमईसि ॥४८|| एवं विलपन्ती बाला विपिनऽनुगवा पतिम् । पतिता पादयो रुदत्यभ्रूण्यवर्तयत् ॥४९॥ चिति दारूमयों चिल्ला तस्यां पत्युः कलेवरम् । आदीप्य चानुमरणे विलपन्ती मनो दः ॥५०॥ तत्र पूर्वतरः कश्चित्सरसा ब्राह्मण आत्मवान् । सान्त्वयन वल्गुना साम्ना तामाहरुदती प्रभो।५१॥ माह्मण उवाच का त्वं कस्यासि को वायंचयानो यस शोचसि | जानासि किंसखायं मा येनाने विचचर्य ह॥५२॥ अपि स्मरसि चात्मानमविशातसखं सखे । हित्वा मां पदमन्विच्छन् मौमभोगरतो गतः॥५३॥ हंसावा च त्वं चार्य सखायौ मानसायनी । अभूतामन्तरा चौकः सहसपरिवत्वरान् ॥५४॥ सत्वं विहाय मां बन्धो गतो माध्यमविर्महीम् । विचरन् पदमद्राक्षीः कयाचिनिर्मितं स्त्रिया ||५|| पचारामं नवदारमेकपालं त्रिकोटकम् । पटखुलं पतविपर्ण पञ्चपति स्त्रीधनम् ॥५६॥ पदेन्द्रिया आरमा द्वारा प्राणा नव प्रभो । तेजोऽयनानि कोठानि कुलमिन्द्रियसंग्रहः ।।५७।। विसमस्तु क्रियाशक्तिभूतप्रकृतिरल्यया । शायधीश पुमांस्त्वत्र प्रविष्टो नावबुध्यते १५८॥ सम्मिरत्वं रामयास्पृटो रममाणोऽश्रुतस्मृतिः । तत्सङ्गादीदी मासो दशांपापीयसी प्रभो ॥५९४ न त्वं विदर्भदुहिता नायं वीरः मुहचर । न पतिस्त्वं पुरञ्जन्या रुदो नयमुखे यया ॥६॥ माया होपा मया साष्टा यत्पुमासं त्रियं सदीम् । मन्यसे नोभयं यदे इंसो पश्यावयोगदिम् ॥६॥ अभवान चान्यस्त्वं त्वमेवाहं विचश्व भोः। न नी पश्यन्ति मवयश्छिद्रं जातु मनागपि ॥२॥ पुष्प आत्मानमेकमादचक्षुपोः । द्विधाभूतमवेत तथैवान्तरमावयोः ॥६॥ एवं स मानसो सो सेन प्रतियोषितः । स्वस्थतद्व्यभिचारेण नष्टामार पुनः स्मृतिम्।६।। पहिष्मन्नेतदध्यात्म पारोश्येण प्रदर्भिवम् । यत्सरोशमियो देवो भगवान् विषभावनः ॥६५॥ रति सामागवते महापुराणे पारमाया संहितायां चनुस्मन् पुरजनोपाख्यानेज्यात्रिंशोऽयायः २८ अर्थकोनत्रिंशोऽध्यायः प्राचीनवरहिरवाच भगवस्ते बचोरसाभिनं सम्यगरगम्यते । कवयसदिजानन्ति न वयं नमोदिताः ॥१॥ नारद उवाच पुरुषं पुरअनं विचार मनात्यात्मनः पुरन् । एकदिग्निम्पादं बहुपारमादन् ॥२॥ रोमिताइक्सस पुलल ससेश्वरः पिन विशारद पुम्मिनामभिकिसाः॥३॥ सदाजिन पुरुषः गस्पेन प्रकृतेगान् । नदार दिसामि तामनुत साव ॥४॥ यया ·- श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः २९ बुद्धिं तु प्रमदां विद्यान्ममाहमिति यत्कृतम् । यामधिष्ठाय देदेऽस्मिन् पुमान् भुक्तोऽवभिगुणा सखाय इन्द्रियगणा ज्ञानं कर्म च यत्कृतम् । सख्यस्खवृत्तयः प्राणः पञ्चचिर्वयोरगः ॥६॥ वृहदलं मनो विद्यादुभयेन्द्रियनायकम् । पश्चालाः पञ्च विषया यन्मध्ये नवसं पुरम् ।। ७ अक्षिणी नासिके कर्णी मुखं शिभगुदाविति । दे दे द्वारौ वहियांति यस्तदिन्द्रियसंयुतः ॥ ८॥ अक्षिणीनासिके आस्यमिति पञ्चपुरः कृताः । दक्षिणा दक्षिणः कर्ण उत्तरा चोचरः स्मृतः॥९॥ पश्चिमे इत्यधोदारी गुदं शिश्नमिहोच्यते । खद्योताऽऽविमुंसी चात्र नेत्रे एकत्र निर्मिते । रूपं विभाजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षुषेश्वरः ॥१०॥ नलिनी नालिनी नावे गन्धः सौरभ उच्यते । प्राणोऽवधूतो मुख्खास्यं विपणो वाप्रसविद्रसः।१५ आपणो व्यवहारोऽत्र चित्रमन्धो यहूदनम् । पितृहदक्षिणः कर्ण उत्तरो देवहूः स्मृतः॥१२॥ प्रवृत्तं च निवृत्तं च यात्रं पञ्चालसंज्ञितम् । पित्यानं देवयानं श्रोत्रा छुवधराद्रजेत् ॥ ११ आनुरीमेटमग्दिा वायो ग्रामिणां रतिः । उपत्यो दुर्मदः प्रोको निऋतिर्मुद उच्यते ॥१॥ वैद्यसं नरकं पायुलन्धकोऽन्धौ तु मे शृणु खरादौ पुमांस्ताभ्यां युको याति करोति च ॥१५ अन्तःपुरं च हृदयं विचिर्मन उच्यते । तत्र मोहं प्रसादं वा हर्षे प्रामोवि तद्गुणैः ॥१५ यथा यया विक्रियते गुणाको विकरोति वा । क्या तयोरद्रष्टाऽऽत्मा तवृत्तीरनुकार्यते ॥१३ देहो रयस्त्विन्द्रियाश्वः संवत्सररयोऽगतिः । विक्रमचक्रत्रिगुणध्वजः पचासुबन्धुरः ॥१८ मनोररिम दिसूतो हनोटो इन्दक्षरः । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेपः आतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधापति । एकादोन्द्रियचम्ः पञ्चम्नायिनोदछन् ॥२॥ संवत्सरचण्डवेगः कालो येनोग्लशितः । वस्याहानीगन्धर्वागधयोंरात्रयः स्मृताः। हरन्त्यायुः परिकान्या पश्युत्तरतत्रयम् ॥ २१ ॥ कालकन्या जरा साक्षाकखां नाभिनन्दति । स्वसारं जग मृत्युः शयाय यग्नेश्वरः ॥२२ आधयो व्याधयनस्य सैनिका यानाचराः । भूदोसर्गाश्रयः प्रन्याय दिवियो वरः ॥२१ नविदुःसैदेवभूतात्मसम्भवः । लिश्यम्पनः शतं या देहे देही तमोतः ॥२॥ प्रागोन्द्रपमनोधमानामन्यन्यस्य निर्गुणः 1 ते कामलवान् घ्यायन्ममाइमिति कर्मन ॥२॥ यदात्मानमविशार भगवन्तं परं गुरुन् । पुरषद विपत गुप्पे प्रातः सा ॥२॥ गुफाभिमानी स तदा कर्माणि कुस्तऽवयः कण लोहितवा यथा कर्मभिवापदे ॥ प्रायमसिंहोमनायति वनिता दुःखोदका किनारामासमःोमान् पनि पनियमान परिष स्त्रीवियोभयमन्ययोः । देवो मनुष्यन्तियमा यथार्मगुषमाः ॥२१ पुत्रोदो या दोनः सारमेयो र सम् । चरन् विन्दति यहिष्ट दमदनमेवा • कामयायो र उचाइनाया भ्रमन् उपायामध्ये या यातिदिप्रियासिर । सतधातुवरूपकः॥१ ·श्रीपागात भनुपरम्भमायः २९ २४० दुधवार रमजानमालका १२॥ ST मार रिमा गुम्मा तरकल्पना भारवमकियाः ॥१३॥ नेमा पापन् परिवार मधे RATE Ill अ पार ask aमना मिस ने पिरोपमा ॥३५॥ भयानोपनमम्म पोचपरम्परा । मंगविसमारोभारमा गुरो ॥२६॥ पामुरे भगति भगि: मीनिन राम हा पबनाम्पिति ॥३७॥ गोनिदेर राजो स्यभराम भापान निस्दा मायापकः ॥३८॥ पर भागवटा राजन् मापो VिANः । भगवरगुणानुम्पनभयणम्पप्रवणः बलिन् मान्मुखरिता मभिपरिषीपूरपरिवः परियः सन्धि । खनियमिदोरमासाप ययनपोहोx.|| पोरगुतो विसं : प्रभार किन्नं कानिपी धिम् ।।४११ प्रजातितिः माघारगान गरियो मनुः पादपावापानमा सनपदयः ॥४॥ मरीचिरप्रिरमो पुलस्या पुरा RE | स्वासित रत्ते मदन्ता रमवादिनः ॥४॥ अधी कास्तरस्वविधासमाथिभिः । पश्यन्टोनीन पन्तसन्त परमेपरम् ॥mi आन्दसापि दुपारे नन्त उस्तरे । मन्यमियसिमान्तोन पितुः परम्॥४५॥ पदा यमनुवादि भगवानामभाविः । स जहाति मति छोकन परिनिहितान|६|| वलात्कम परिष्मनानादपंजियु । माघ कृपाः धोरविवक्षा ॥४॥ स्पं झोन विखे ये यत्र देवो जनार्दनः । आनुग्रधियो येदं समर्ममदिदा ४८ भारतीय प्रागःकासन्न शिविमलम् । सम्पो स्थानमानी फर्म नायरि यत्परम् । तरफर्म हरितां यत्सा विद्या उन्मतिर्यया ||४|| दरिदभवामात्मा स्वयं मातिरीश्वरः । तादमूलं शरणं या ऐमो नृणामि ॥५०1. म प्रियतमधारमा यही न भपमपनि वि पैदस पिशान् पोषिमन्स गुरु९ नारद उयाच प्रश्न एवं हि संउिनी भवतः पुरम्भ । भत्र मे परतो गुनं नियामय मुनिभितम् ॥५२॥ शुरदरं मुमनठा परणे मिथिला रकं पार्मिगणसाममु सुन्धकर्णम् । अमेवानमुनरो वियणप्य यान्तं पृष्ठे मृग मराय दुधकरणभिनम् ॥५३॥ [ अस्यायः मुमनःसधर्मणां नीमां शरण आश्रमे पुष्पमधुगन्धवाद्रवम काम्यकर्मविपाकजं काम मुख जोपरम्यादि विचिन्यन्तं मिथुनीभूय वदभिनिवेशितमन संपाणिगणसामगीतवदति ·२४८ भीमद्भागवते चतुरस्कन्धे अन्यायः २१ मनोहरवनिवादिजनालापेम्ववितरामतिप्रमोभितकर्णम वक्यूपयदाम्न आयुरो दोरावा न्तान् काउलवविशेषानविगणम्प गहेर विहरतगृत एव परोसमनुप्रात्तो लुन्धकः कृतान्तोन्त परेण यमिह पराविध्यति वमिममात्मानमहो राजन् भिवहदयं द्रष्टुमईसीति ॥ ५४॥ सत्वं विचश्य मृगचेष्टितमात्मनोन्तमि नियच्छ हृदि कर्मधुनी च चिते। जमानामममसचमयूयगाथ प्रीणीहि इंसशरणं विरम क्रमेण ॥५५॥ राजोयाच श्रुतमन्वीक्षितं ब्रान् भगवान् यदभाषत ! नेतवानन्त्युपाध्यायाः नियुर्विदुदि ॥५६॥ संचयोऽत्र तु मे विम संछिन्नखत्कृतो महान् । अषयोऽरि हि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रियमः॥७॥ कर्माण्यारमते येन पुमानि विहाय वम् । अनुत्रान्येन देहेन जुष्टानि स यदइनुते ॥५८t इवि वेदविदां वादा भूयते तत्र तत्र ह । कर्म यक्रियते प्रोळं परोक्षं न प्रकायते ॥५१॥ नारद उवाच येनेवारभते कर्म तेनैवामुत्र तत्पुमान् । भक्त व्यवधानेन लिजेन मनसा स्वयम्॥६०॥ शयानमिममुत्सग्य वसन्तं पुरुषो यया । कात्मन्याहित भुड्के तादृशेनेतरेण वा ॥६१॥ ममैवे मनसा यद्यदसावामिवि मुवन् । ग्रहीयाचत्पुमान् रादं कर्म येन पुनर्मवः ॥६२॥ यथानुमीयते चित्तमुभरिन्द्रियेहितैः । एवं प्राग्देहजं कर्म लक्ष्यते चित्तवृत्तिभिः ॥१३॥ नानुभूतं क चानेन देहेनादृष्टमभ्रुतम् । कदाचिदुपलभ्येत यएं यादगात्मनि ॥४॥ तेनास्य तादृशं राजेंलिगिनो देहसम्भवम् । भदत्स्वाननुभूतोऽर्यो न मनः स्प्रप्टुमर्हति ॥६५॥ मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति । भविष्यतम भद्रं ते तथैव न भविष्यतः ॥६६॥ अदृष्टमश्रुतं चात्र कचिन्मनसि दृश्यते । यया तथानुमन्तव्यं देशकालक्रियाभयम् ॥६७॥ सर्वे क्रमानुरोधेन मनसीन्द्रियगोचराः । आयान्ति वर्गशो यान्वि सर्वेसमनसो जनाः।।६८॥ सत्वैकनिष्ठे मनसि भगवत्पावर्तिनि । वमभन्द्रमसावेदमुपरज्यावभासते नाहं ममेति भावोऽयं पुरुषे व्यवधीयते । पावबुद्धिमनोऽधायगुगन्यूहोनादिमान्॥७॥ सुप्तिमूछोंपतापेषु प्राणायनविघाततः । नेहवेऽहमिति शानं मृत्युप्रज्वारयोरपि ॥७॥ में वाल्येऽप्यपौष्कल्पादेकादपविधं तदा । लिड्नं न दृश्यते यूनः कुदां चन्द्रमसो यया ॥७२॥ नये ह्यविद्यमानेऽनि संसतिनं निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनयांगमो यथा ||३|| । HESII भनेन पुरुषो देहानुपादचे विमुञ्चति । हर्ष शोकं भयं दुःख मुखंचानेन विन्दवि ॥५॥ था तृणजस्केयं नापयात्यपयाति च नित्यजेन्द्रियमाणोऽरि प्रान्देशाभिमतिमः ॥७॥ पदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुम्येन्द्र भूताना भवभावनम् ||ssil एवं पञ्चविधं लिनं त्रिवृत् पोडशविस्तृतम् । एप चेतनया युको जीव इत्यभिधीयते ॥४ ॥

·भीमामयते चातुर्पक अध्यायः ३० नदाक्षे परिवानध्यायन कर्माण्याचिनुतेऽमकृत् । सति कर्मण्यविद्यारिन्धः कर्मण्यनात्मनः ||७८॥ अतस्तदपवादा मज सर्वात्मना हरिम् । पश्यंखदात्म विश्वं स्थित्युत्पत्यप्यया यतः।७१। मैत्रेय उवाच भागवतमुस्यो भगवान्नारदो इंसयोगतिम् । प्रदर्यामुमामन्त्र्यसिद्धलोकं ततोऽगमत् ॥८॥ प्राचीनवहीं राजर्षिः प्रजासगांभिरणे । आदिश्य पुधानगमत्तपसे कपिलाश्रमम् ॥८॥ तत्रैकामना वीरो रोविन्दवरणाम्बुजम् । विमुक्तसद्गोऽनुभजन् भक्त्या तत्साम्यतामगात्८२ एतदध्यात्मपायेम गीत देवर्षिणानघ । २ भाक्येयः शृणुयाय लिङ्गेन विमुच्यते ॥८३|| एवन्मुकुन्दयशमा भुवनं पुनाने देवर्षिवर्यमुखनिःसतमात्मयोचम् । यकीय॑मानमधिगच्छति पारमेष्ठ नास्मिन् भवे भ्रमति मुक्तसमस्तपन्यः ॥४॥ अध्यात्मपापेक्ष्यमिदं मयाधिगतमद्भुतम् । एवं लियाऽश्रमः पुंसदिछनोऽमुत्र च संशयः।।८५॥ रति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमाया अदिताया चतुपस्कन्धे विदुरभैरेयसंवादे प्रारीनी नारदसंवादो नामकोनत्रिशोऽध्यायः ॥२९॥ अथ त्रिंशोऽध्यायः विदुर उवाच ये त्वयाभिहिता ब्रह्मन् सुतार प्राचीनबहिषः । ते रुद्रगीतेनहरि सिदिमापुः प्रतोष्य काम् ॥१॥ किं पाईस्पत्येह परत्र वाय कैवल्यनायप्रियपाश्र्ववर्तिनः । आसाद्य देवं गिरिशं यहच्छया प्रापुः पर नूनमय प्रचेतसः ॥ २॥ प्रचेतसोज्वरदयौ पितुरादेशकारिणः । जपयज्ञेन पुरखनमतोषयन् ॥३॥ दशवर्षसहस्रान्त पुरुषस्तु सनातनः । तेपामाविरभूत्कृच्छ्रे शान्तेन शमयन रुचा ॥४॥ मुपर्णस्कन्धमारूदो मेडमिवाम्बुदः । पीतबासा मणिग्रीवः कुर्वन् वितिमिरा दिशः ॥५॥ काविष्णुना कनकवर्णविभूषणेन भ्राजकपोलबदनो विलस्किरीटः । आद्यायुधैरनुचर मुनिभिः सुरेन्द्ररासेवितो गडकिन्नरगीतकीर्तिः ॥६॥ पीनायताष्टभुजमण्डलमध्यलक्ष्म्या स्पर्धच्छ्यिा परिवृतो वनमालयाऽऽयः । बर्हिप्मतः पुरुष आह सुतान् प्रपन्नान् पर्जन्यनादस्तया सणावलोकः ॥ ७ ॥ श्रीभगवानुवाच वरं वृणीचं भद्रं वो यूयं मे नृपनन्दनाः । सौहानाटयाधर्मास्तुष्टोऽहं सौहदेन कः ॥८॥ योऽनुस्मरति सन्ध्यायों युप्माननुदिनं नरः । तस्य भ्रातृभ्वात्मसाम्यतया भूतेषु गोहदम् ॥ ९॥ वे तु मां पद्गीतेन सायं माता समाहिताः । वन्त्यह कामदान्दास्येप्रगं च सोमनाम् ॥१०॥ मैत्रेय उवाच तपक्षा ·२५० श्रीमद्भागवते चतुर्धस्कन्धे अध्यायः३० पद्ययं पितुरादेशमग्रहीष्ट मुदान्विताः । अयो व उसती कीर्तिलोकाननु मविष्यति ॥१५ नविता विश्रुतः पुत्रोऽनवमो ब्रह्मणो गुणेः । य एतामामवाण त्रिलोकी पूरयिष्यति ॥१९ इण्डोः प्रम्लोचया लब्धा कन्या कमललोचनादां चापविझा जगहुमूहा नृपनन्दनाः ॥१३ नुत्क्षामाया मुखे राजा सोमः पीयूपवर्षिणीन् । देशिनी रोदमानाया निधेस दयान्वितः ॥१४ जाविसर्ग आदिशाः पित्रा मामनुवर्तता । तत्र कन्यां वरारोहां नामुदत माचिरन ॥११ पृथग्धर्मशीलानां सर्वेषां कः मुमध्यमा । अष्टपग्धर्म छोलेयं भूयात्पन्यरिताशया ।।९६१ दव्यवर्षसहसाणा महलमहतौजसः । मौमान् मोश्यय भोगान् वैदिव्यांधानुग्रहान्मन वय मय्यनपयिन्या मक्या पक्कगुणाशयाः । उपयास्यप मद्धाम निर्विद्य निरयादतः ॥१८॥ हेष्वावियतां चापि पुंसां कुशलकर्मणाम् । महायातयामानां न अन्धाय गृहा मता ॥१९॥ व्यवद्धृदये यज्छो ब्रहीतापादिभिः । न मुन्ति न शोचन्ति न हप्यन्ति यतोगता मैत्रेय उवाच एवं अवाणं पुरुषार्यभाजनं जनार्दन प्राञ्जलयः प्रचेतसः । तद्दनध्वस्ततमोरजोमला गिरायणन गद्दया मुहत्तमम् ॥ २९॥ प्रचेतस ऊचु: नमः केशविनाशनाय निरूपितोदारगुणाहयाय । मनोवचोयेगपुरोजवाय सर्वाशमा रगताम्वने नमः ॥२२॥ शुदाय शान्ताय नमः स्वनिष्ठया मनस्यार्थ विलसद्द्याय । नमो जगत्स्थानलयोदयेषु गृहीतमायागुणविग्रहाय ।। २३ ।। मे विशुनसत्वाय हरये हरिमेधसे । वासुदेवाय कृष्णाय प्रमचे सर्वसत्यताम् । .: कमलनाभाय नमः कमलमालिने । नमः कमलादाय नमस्ते कमलेक्षण । कमलकिअल्कपिरनामलवाससे । सर्वभूतनिवासाप नमोऽगुमाद साक्षिये ॥ भगवता त्वेतदोपालेशसंश्यम् । आविष्कृत नः लिटानां किमन्यदनुकमितन र यत्वं हि विभुमि व्यं दानेषु वत्सले । यदनुमयते पाले स्वयुद्धयाभद्रल्थन ॥ पशान्तिभूतानां शुलकानामताम् । अन्तहितोऽन्नईदरे लामो वेद नायिगः ॥२ ३१ परोसाकमाप्तितो जगतः पते । प्रसन्नो भगवान् अपामार्गगुरुगतिः । नाय वत्सरतः परात् । न यन्तस्त्वदिभूतीनां सोऽनन्त इति गोप ! 'मापया स्पृधा प्रमान दह कर्मभिः । तापमान सदा स्यायो भने म । सारनोज्यन्न सेवते । त्वद िमूलमासाद्य साधाकिमिमी लवेनापि न स्वर्ग नापुनर्भयम् । मगवत्सदिल मत्यांनी मुता Hि

·श्रीमद्भागवते चनुपरकन्धे अभ्यायः ३१
परेड्यन्ते कथा मृडास्तृप्माया:प्रमो यतः । निवरं यत्र भूतेषु नोगो यत्र कश्चन ॥३५॥
यत्र नारायणः माशाद्भगवान्यासिनो गतिः । संस्तूयते सत्कयासु मुक्कम पुनः पुनः ॥३६॥
वेसं विचरता पम्पा तीयांना पायनेउपा । भीवस्य किन रोचेत तावकानां समागमः ॥३७॥
वर्ष तु साधागान् भवस्य दिवस सल्युः उणसमेन ।
मुचिकित्स्यस्य भवस्य मृरपोर्भिपत वाद्य गतिं गताः स्मः ॥ ३८॥
यनः स्वधीतं गुरषः प्रसादिता विमा वृदाच सदानुत्या ।
आर्या नताः मुहदो भ्रातरच सर्वाणि भूतान्यनसूपयेव ॥ ३७॥
पत्रः मुततं तप एवंदीच निरन्धयां कालमदभ्रमप्मु।
सर्व तदेवत्पुरुषस्य भूनो तृणीमहे वे परितोपणाय ॥ ४०॥
मनुः स्वयम्भूभंगवान् भवश्व येऽन्ये तपोगानविशुद्धसत्त्वाः ।
अष्टपाराअपि यन्महिम्नः स्तुवन्त्ययो त्वाऽऽत्मसमं गृणीमः ॥४१॥
नमः समाय शुदाय पुरुषाय पराय च । वासुदेवाय सत्वाय तुभ्यं भगवते नमः ॥४२॥
मैत्रेय उवाच
इति प्रचेतोभिरभिष्टुतो हरिः प्रीतस्तथेत्याइ शरण्यवत्सलः ।
अनिच्छवां यानमतृसचक्षुषां ययौ स्वधामानपवर्गवीर्यः ॥ ४३ ।।
अय निर्याय सलिलात्मचेतस उदन्वतः । यीश्याकुप्यन् द्रुमैश्छन्नां गांगां रोद्धमिवोन्छुितः ॥
ततोऽनिमाक्वी राजन्नमुन् मुखतो क्या । महीं निरिधं का संवर्तक इवात्यये ॥४५॥
भरमसालियाणासान्दुमान् वीक्ष्य पितामहः । आगतः शमयरमास पुत्रान् वहिप्मतो नयैः।।४६५६
तत्रारशिष्टा ये वृक्षा भीता दुहितरं तदा । उजस्ते प्रचेतोभ्य उपदिशः स्वयम्भुवा ॥४७॥
ते च ब्रह्मण आदेशान्मारिपामुपयेमिरे । यस्या महदवज्ञानादजन्यजनयोनिजः ||८||
नाक्षुरे त्वन्तरे प्रासे प्रायसमें कालविद्रुते । यः ससर्ज प्रजा इछाः स दक्षो देवचोदितः ॥४९॥
यो जायमानः सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा। स्वयोपादत्त दाश्याच कर्मणा दशमब्रुवन् ॥५०॥
तं प्रजासर्गरक्षायामनादिरमिपिच्य च । युयोज युयुजेऽन्यांच स वै सर्वमापतीन् ॥५१॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमईस्था संहितायां चतुर्वस्कन्धे विशोऽध्यायः॥ ३० ॥
अथैकत्रिंशोऽध्यायः
मैत्रेय उवाच
तत उत्पन्न विज्ञानाआश्वधोक्षजभाषितम् । स्मरन्त आत्मजेमायो विराज्य प्रावजन् गृहात् ॥३॥
दीक्षिता ब्रह्मसत्रेण सर्वदात्ममेघसा । प्रतीभ्यां दिशि वेलायां सिद्धोऽभूवत्र जाजलिः ॥२॥

·२५२ श्रीमद्भागवते चतुर्यस्कन्धे अमायः३१ वानिर्जितप्राणमनोवचोहयो जितासनान् शान्तसमानविग्रहान् । परेऽमले ब्रह्मणि योजितात्मनः मुरासुरेडयो दो ल नारदः ॥३!! मागतं व उत्याय प्रणिपत्याभिनन्य च । पूजयित्वा यथादेशं मुखासीनमयानुयन् ॥४॥ प्रचेतस ऊचुः स्वागतं ते मुरऽध दिष्टया नो दर्शनं गतः । तव चक्रमणं नमनभपाय यया रः ॥५॥ ययादिएं मगवता शिवनाघोषजेन च । वद् गृहेषु प्रसलानां प्रायशः शक्ति प्रभो ॥५॥ तपः प्रचोदयाभ्यात्मशानं तत्वार्थदर्शनम् । येनासा वरिभ्यामो दुस्ख भवसागरम् ॥ ७॥ मैयेय उवाच रति प्रचेतसां पृथे भगवानारदो मुनिः । भगवत्युत्तमरलोक आविष्टारमानानुपान् ॥ ८॥ नारद उवाच वजन्म दानि कर्माणि तदायुस्तन्मनो यः । नृणां येने विश्वात्मा सेम्पवे हरिरीधरः ॥ ९॥ कि जन्मभिमिमि चौरमावित्रयाछि। कर्मभिर्वा प्रपीप्रोकैः (मोतिविधायु ॥१॥ भुवेन बरसा वा किं वचोभिभिननिमिः । नुदपा वानिपुषया बलेनेन्द्रियरामा ||१९॥ किंवा योगेन स्पेन म्यागस्वाभाययोरशिपायोमिरन्यधन यात्मप्रदोहरिः ॥१२॥ श्रेयसामपि सर्वेशमामा भवपिरतः । सगारिभूतानां हरियमादप्रियः ॥११॥ सदा वरोरनिरचनेन तृप्पन्ति सरकपमुजारवासाः | सोपाराम यपेन्द्रियावां व्येय माईणमच्युतेन्या ॥१॥ स्व माध्यमवन्ति बारः पुनम स्मिन् रिन्ति बाले। भूदानि नमो सिरवनामानि या राय गुणरा १५॥ पता नजगदात्मनः परं मारिभातं सविनुषा प्रभा। वयासको पति मुमयदो द्रक्रियामाननिाममात्य ॥१५॥ रवा नमस्तनमा भवन्त भूगन मान्यनुकमा। एवं ने प्रधान पवन रमन arelu मानात बदं या पुर गोन। দরগনেনিন - असमानामा कन्याकरता दिवसाला Afzavlekat. हवासंतुस्य र प्रकारामा ·२५३ श्रीमद्भागवते चतुर्थस्कन्धे अध्यायः ३१ न मजति कुमनीषिणा स इज्यां हरिरधनात्मधनप्रियो रसशः । अवधनकुलकर्मणां मदैवें विदधति पापमकिञ्चनेषु सत्सु ॥२१॥ श्रियमनुचरती तदनिश्च द्विपदपतीन् विबुधांश्च यत्स्वपूर्णः । न भजति निजभृत्यवर्गतन्त्रः कथममुमुद्विजेत्पुमान् कृतशः ।। २२ ।। मैत्रेय उवाच इति प्रचेतसो राजन्नन्याश्च भगवत्कथाः। श्रावयित्वा ब्रह्मलोकं ययौवायम्भुवो मुनिः ॥२३॥ तेऽपि तन्मुखनिर्यातं यशो छोकमलापहम् । हरेनिशम्य तत्पादं ध्यायन्तस्तद्गति ययुः ॥२४॥ एतत्तेऽभिहितं क्षत्तर्यन्मा त्वं परिपृष्टवान् । प्रचेतसा नारदस्य संवादं हरिकीर्तनम् ॥२५॥ श्रीशुक उवाच य एष उत्तानपदो मानवस्यानुवर्णितः । वंशः प्रियव्रतस्यापि निबोध नृपसत्तम ॥२६॥ यो नारदादात्मविद्यामधिगम्य पुनर्महीम् । भुक्त्वा विभज्य पुत्रेभ्य ऐश्वरं समगात्सदम् ॥२७॥ हमांतु कोषारविणोपवर्णितां क्षत्ता निशम्याजितवादसत्कथाम् ।। प्रवृद्धभावोऽश्रुकलाकुलो मुनेर्दधार मूनां चरणं हृदा हरेः ॥२८॥ विदुर उवाच सोऽयमद्य मरायोगिन् भवता करुणात्मना । दर्शितस्तमसः पारो यत्राकिञ्चनगो हरिः ॥२९॥ थीशुक उवाच इत्यानम्य तमामन्य विदुरो गजमाइयम् । स्वानां दिदृशुः प्रययौ ज्ञातीनां निताययः ॥३०॥ एतद्यः भणुयाद्राजन् राशं हयर्पितात्मनाम् । आयुर्धनं यशः स्वस्ति गतिमेश्वर्यमाप्नुयात् ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां सहितायामशादशाहल्या स्तियां चतुर्थस्कन्थे प्रचेदरपाख्यानं नाम रविंशोऽध्यायः ॥ ३१ ॥ | चतुर्थः स्कन्धः समाप्तः1 हरिः ॐउत्सत्

·nefnile
Si៧៥
นัitinณ์นัก

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः
श्रीमद्भागवतम्
पञ्चम स्कन्धः
अथ प्रथमोऽध्यायः
राजोवाच
प्रियव्रतो भागवत आत्मारामः कथं मुने । गहेरमत यन्मूलः कर्मबन्धः पराभवः ।।१।।
नसून मुक्तसङ्गानां तादृशनां दिजर्षभ । ग्रहेष्वभिनिवेशोऽयं पुंठा भवितुमर्हति ॥ २॥
महतां खलु विप्रर्षे उत्तमलोपादयोः । आयानिवृतचित्तानां न कुटुम्बे स्पृहामतिः ॥३॥
संशयोऽयं महान् ब्रह्मन् दारागारसुतादिषु । सनस्य यत्सिद्धिरभूत कृष्णे च मतिरच्युता ॥४॥
थीशुक उवाच
बादमुक्कं भगवत उत्तमश्लोकस्य श्रीमधरणारविन्दमकरन्दरस आदेशितचेतसो भागवत-
परमहंसदयितकयां किञ्चिदन्तराविहिता स्वां शिवतमां पदवीं न प्रायेण हिन्वन्ति ।।५।।
यदि वाव ह राजन् स राजपुत्रः प्रियमतः परमभागवतो नारदस्थ चरणोपवयाञ्जयाबगतपरमार्य-
सतत्यो
ब्रह्मरण दीक्षिध्यमाणोऽवनितलपरिपालनायाग्नातनवरगुणगणकान्तमाजनतया
स्वपित्रोपामन्त्रितो भगवति वासुदेव एवाव्यवधानसभाधियोगेन समावेशितसकटकारकक्रियाकलापो
नेवाभ्यनन्दद्यद्यपि तदप्रत्याग्नातव्ये वदधिकरण आत्मनोऽन्यसादसतोऽपि पराभवमन्वीक्षमाणः
॥६॥ अयह भगवानादिदेव एतस्य गुणविसर्गस्य परिहणानुभ्यानव्यवसितसकल जगदभिप्राय
आत्मयोनिरखिलनिगमनिजगणपरिवेष्टितः स्वभवनादयततार ॥७॥ स तत्र तत्र गगनतल
उडुपतिरिव विमानावलिभिरनुस्यममरपरिवृदैरमिपूज्यमानः पथि पपि च वरूपाः सिद्गन्धर्व-
साध्यचारणमुनिगणरुपगीयमानो गन्धमादनद्रोगामरभासपन्नुरससर्प ॥4॥ तत्र वा एनं
देवसियानेन पितरं भगवन्त हिरण्यगर्भमुपलभमानः सहसवोत्यायाईणेन सरितापुभाम्या-
मलहिताचठिस्पतस्ये ॥ ९ ॥ भगवानपि भारत तदुपनीवाईमा सूजवानातितरादिगुण-
मणावतारसुजमा पियवतमादिपुष्पातं सदमहासावरक इति होवाच ॥ १॥

·श्रीमद्भागवते पदमस्कचे अध्यायः श्रीभगवानुवाच निवोध तातेदमृतं प्रचामि मामयितुं देवमईस्वपमेयम् । चयं मरस्ते तव एव महर्षिवहान सवें रिक्शा यस दिम् ॥११॥ न तस्य कश्चिममा विद्यया वान योगवीप मनीश्या वा। वायंधः परतः स्वतो वा कृतं विहन्तुं वनुमृदिभूयात् ॥ १२॥ भवाय नाशाय च कर्म गर्नु शोकाय मोहाय सदा भयाय । सुखाय दुखाय च देहयोगमयदष्टं जनता पचे ॥१३॥ पदाचि क्त्यां गुणमंदामभिः मुदुस्वर्विस व सुयोजिताः । सर्वे यहामो बलिमीश्वराय प्रोता नसीव द्विपदे चतुष्पदः ॥१४॥ ईशाभिसष्टं ह्यवस्न्धमहेश दुःखं सुखं वा गुणकर्मसात् । भास्थाय तत्तवदयुक्त नायबशुष्मतान्या इव नीयमानाः ॥१५॥ शुतोऽपि तावद्विभूयात्वदेहमारबमभन्नभिमानधन्यः । यथानुभूतं प्रतियातनिद्रः किं त्वन्यदेहाय गुणान्न वृत्ते ॥ १६ ॥ मयं प्रमतस बनेम्पषि स्वादतः स आस्ते सपटवरः । जितेन्द्रियस्थात्मरतेव॒धस्य गृहाश्रमः किं नु करोल्पवद्यम् ॥ १७॥ यः षट्स्पन्नान् विजिगीयमाणो गृहेतु निर्विश्य यवेव पूर्वम् । अत्येति दुर्गाभित ऊर्जितारीन क्षीणेषु कामं विचरेरिपश्चिद ॥ १८ ॥ वं त्वन्जनाभानिसरोजसोधदुर्गापितो निर्जिवषट्सपवः । भुइवेद भोगान् पुरुषातिदियन् विमुक्तवनः प्रकृति मजस ॥१९॥ श्रीशुक उवाच इति समभिहितो महाभागवतो भगवतत्रिभुवनगुरोरनुशासनमात्मनो लघुतपावना शिरोधरो बादमिति बहुमानमुवाद ॥ २० ॥ भगवानपि मनुना ययावदुएकतिजा चितिः प्रियवतमारदयोरविषममभिसमीक्षमाणयोरात्मसभवस्थानमवाचनसं प्रवर्तयनगमत् ।। २१॥ मनुरपि परेणैवं प्रतिसन्धितमनोरथः मुरपिंपरानुमतेनात्मजमखिलधरामण्डलसिविता आस्थाप्य स्वयमतिविषमविषयविपजलाशयाशाया अरराम ॥ २२ ॥ इति इ बार जगतीपतिरीश्वरेच्छयाधिनिवेशितकर्माधिकारोऽखिलजगदयम्सनरगनुमावस्य आदिपुरुषस्याप्रियुगळानवरतध्यानानुभावेन परिरवितरवाराशयोचदातोधी मला महतां महीतलमनुरास ॥ २३ ॥ अथ च दुहिठरं.प्रापवेधिमय उरयो बह ·श्रीमद्भागवते पनमस्कन्धे अध्यायः २५७ नाम वस्यानु ह वाव आत्मजानात्मसमानशीलगुणकर्मरूपवीर्योदारान्दश भावयाम्बभूव कन्या च यवीयसीनूजस्वती नाम |॥ २४ ॥ आनीजियशवाहुमहावीरहिरण्यरेतोघृतपठ- सक्नमेधातिथिवीविहोत्रकवय इति सर्व एवामिनामानः ॥ २५ ॥ एतेषां कविर्महावीरः सवन इति त्रय आसन्नूवरेतसस्त आत्मविशायाम भावादारभ्य कृतपरिचयाः पारमहंस्य- मेवाश्रममभजन् ॥ २६ ॥ तस्मिन्नु ह वा उपशमशोलाः परमर्पयः सफलजीवनिकायावासस्य भगवतो वामुदयस्य मीताना शरणभूतस्य श्रीमचरणारविन्दाविरतस्मरणाविगलितपरमभक्ति- योगानुभावन परिभाषितान्तईदयाधिगते भगवति सर्वेशं भूतानामात्मभूते प्रत्यगात्म- न्येशत्मनस्तादात्म्यमविरोपेण समीयुः ॥ २७ ॥ अन्यस्यामपि जायाया प्रयः पुत्रा आसन्नुत्तम. तामठो रेवत इति मन्वन्तराधिश्वयः ॥२८॥ एवमुपशमायनेषु स्ववनयेन्वय जगतीरतिर्जगतीम दान्ये कादश परिवत्सराणा- मच्याहताखिलपुरुषकारसारसम्भूतदोर्दण्डयुगलापीडितमौर्वीगुणस्तनिवविरमितधर्मप्रतिरको भाई- मरयाभानुदिनमधमानप्रमादप्रसरणयौपिण्यत्रीडाप्रभुपिवासायन्टोकरुचिरवेल्यादिभिः पराभूय- मानविक वानवबुध्यमान इस महामना बुभुजे ॥ २९ ॥ यादवभासयवि मुरगिरिमनु- रिकामन भगवानादिल्यो वमुपातलमधेनैव प्रतात्पर्धनापच्छादयति वदा हि भगवदुपासनोर- चितातिपुरुषपभाग्नदनभिनन्दन समजमरपन ज्योतिर्मन रजनीमरिदिनं करिष्यामीति सप्त- त्यसरणिमनुपर्गकामर स्तिोर व पतनः ॥१०॥२ वा उहवपदरणनेमिस्तपरिसावास्ते उप्त सिन्धन आसन् यत एव कृताः सत नबो दीगः ॥२१॥ जम्बशाल्मलिकुशनीवशाक- करमंशास्तेषां परिमाणं पूर्वसारपूर्षमादुत्तर उत्तरो यथासंख्यं हिगुषमानेन परिः समन्तत उसलमाः ॥ १२ ॥ धारोदेवरसोदमुरोदभूतोदारोदधिमण्डोदरसोदा म्ह जलधयः सप्त रिरिता नाभ्यन्तरवारसमाना एकापेन यथानुपूर्व मतस्वनि पहिसारस पक् परित रवितास्तेपु जम्मासि मतीविरनुस्तानात्मशानामीभेयापारिमोटो- समेधातिभिरीतिशेषशान् यथासलिन्ने पारिति विदरे ॥ १३ ॥ सुस्विर स्वती नामोशनसे प्रार- उनासोर देवरानी नाम काम्पमता ॥ ३४ ॥ नेसवितः पुरुषार उरकन पुंसां सदभिरबा जिमणानाम् । नि विगतः सहददीत स्नानरमाना , उहाति सम्मन् ॥१५॥ स एल्मपरिमिकलराका एक मु देवावरानुसपनानुठितगुणसिमझदा- निमियामानंन्यमान भा निवदमहोभापत कमिटी- मिन्दरपियारमिनारामममा पनिटासनिोदनुमानित सासमर ॥ १७॥ परदे समाननुगमः तुमचार्य ·- -- २५८ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २ विभज्य भुक्तभोगां च महिषी मृतकमिव सहमहाविभूतिमरहाय खरं निहितनिर्व गृहीतइरिविहारानुमावो भगवतो नारदस्य पदवी पुनरेवानुससार ॥ ३८ ॥ वस्य ह वा एते श्लोकाः- प्रियवतकृतं कर्म को नु कुयादिनेश्वरम् । यो नेमिनिम्नरकरोम्छायां मन् सप्त वारिधीन भूसंस्थानं कृतं येन सरितिरिवनादिभिः । सोमा च भूतनिईले दीपे दीपे विभागर भौमं दिव्यं मानुपंच महित्वं कर्मयोगजन् । यमके निरयौरम्यं पुरुषानुजनप्रिय इति मीमद्भागवत महापुराने पारमहंस्यां संदियां पत्रमसले बिस्तविजो प्रथमोऽध्यायः अथ द्वितीयोऽध्यायः धीशुक उवाच एवं तिरि सम्प्रवृत्ते तदनुशासने वर्तमान आमीभो जम्बूद्रीयौकसः प्रजा औ पेशमाणः पर्यगोपायत् ॥ १॥ स च कदाचिपितृलोककामः मुरवरवनितानीटा भगवन्वं विश्वसजा पतिमाभूतारिचर्योरकरण आत्मेकाम्येण वरध्याराधयाम वदुपलप भगवानादिपुरुषः सदसि नावन्ती पूर्वचि िनामाप्मरसमभियाग्यामा । च वदाममोपवनमतिरमगोयं विविधनिविविटपिविटपनिकरसंश्लिएपुरटसवारुदस्सव मिथुनः मन्चमानश्रुतिभिः प्रतिरोन्यमानाकुटकारवालासादिभिर्विचित्र मडबायपकमलाकरमुर बभ्राम ॥ ४॥वस्याः मुलालिगमनपदविन्यासगतिष्ठिान समस्खगासमानरचिरनरपाभरपस्खननुसाकर्य नरदेवकुमारः समाधियोगेनामीसितम मुकुलयुगसम्बादिकदस्य मचट ॥ ५ ॥ वामेवाविरे मधुमीनिय मुमनत - शिविजमनुजमनानाना हाददुपैगतिविहारसीडाविनवावलोमुम्बरावास्येमनसि न युषस्य विदघटी रिसरं निजमुखविगठितामृतामरसतसमापनामोदमदारमधुमनि- दुढारिन्यामेन वस्तुसन्दनसनमारमाररचनां देवों वालोग्नेन दिन भगवतो मरवाजस्य वनानीग्रेनादिवि शेगन-11|| ग्रत्वं विचिमिनिमय मागानि कारि भगवपरदेववार विभरिमधिनुको मुहात्मनो वामगा मगरमेसिने प्रससान बाराविमो भगवतः खारी मन्दायरनिरातिनिम्नान्दो करने युयासि वने शिनरत विकारोबारा दाwिateg रिमा भगवर परितः पदन्ति गारनिमान सम्मान इम्पटिसाविमा मुस्मामा मानविपासा

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २
वार्च परं चरणपञ्जरतित्तिरीणां ब्रझनरूपमुखरां शृणवाम तुभ्यम् ।
लधा कदम्रगचिरकविटकविम्भे यस्यामलातपरिधिः क च वल्कलं ते ॥१०॥
किं सम्भृवं रुचिरयोजिशृङ्गयोस्ते मध्ये कृशो वहति यत्र दृशि श्रिता में।
पडोऽरुणः सुरमिरात्मविषाण ईहा येनानमं सुभग मे सुरभीकरोषि ॥१२॥
लोकं प्रदर्शय सुहत्तम तापकं में यत्रत्य हत्यभुरप्ताघमवावपूर्ती ।
अस्मद्विधस्य भनउन्नयनौ रिभात बद्भुतं सरसराक्षसुधादि यक्त्रे ॥१२॥
का वाऽऽत्मवृत्तिरदनादविरङ्गवाति विष्णोः कलास्यनिमिषोन्मकरोच करें।
उदिममीनयुगलं द्विजपक्तिशोचिरासनभननिरं सर इन्मुखं ते ॥१३॥
योऽसौ त्वया करसरोजहतः पतनो दिक्षु भ्रमन् भ्रमत एजयतेऽक्षिणी मे ।
मुक्तं न ते सरति वक्रजटावरूयं कोऽनिलो हरति लम्पट एष नीवीम् ||१४||
रूपं तपोधन तपश्चरतां वपोनं ह्येतत्तु केन तपसा भवतोपलब्धम् ।
चर्तुं तपोऽहंसि मया सह मित्र मंचं किंवा प्रसीदति स वै भवभावनो मे ॥१५॥
नत्वां त्यजामि दयिते विजदेवदत्तं यस्मिन्मनो हगपि नो न वियाति लपम् ।
मां चामशृङ्गवईसि नेतुमनुवतं ते चिचं यतः प्रतिसरन्तु शिवाः सचिव्यः ॥१६॥
श्रीशुक उवाच
इति ललनानुनयातिविशारदो ग्राम्यवैदग्भ्यया परिभाषया तां विबुधव● विजुधमतिरधि-
भाजयामास ।। १७ ।। सा च ततस्तस्य वीरयूयपतेर्बुद्धिशीलरूपवयःश्रियौदार्येण पराक्षिप्तम-
नास्तेन सहायुतायुतपरिवत्सरोपरणं कालं जम्बूदीपपतिना भौमस्वर्गभोगान् बुभुजे ॥ १८॥
तस्यामु ह वा आत्मजान् स राजवर आमीघ्रो नाभिकिम्पुरुषहरिवःलावृतरम्यकहिरण्मयकुरु-
भद्रावकेतुमालतंशानव पुत्रानजनयत् ॥१९॥
साभूत्वाय मुताभवानुत्सरं गृह एवापहाय पूर्ववित्तिर्भूय एवार्ज देवमुफ्तस्थे ॥२०॥
आयोधमुतास्ते मातुरनुमहादौत्यत्तिकेनैव संहननबलोपेवाः पित्रा विभक्त आत्मतुल्यनामानि
वयाभागं जम्बूद्वीपरपाणि बुभुजुः ॥ २१ ॥ आमीघ्रो राजातृतः कामानामप्सरसमेवानुदिन-
मधिमन्यमानस्तस्याः सलोकतां श्रुतिभिरपाइन्ध यत्र पितरो मायन्ते ॥ २२ ॥ सम्परेते पितरि
नव भ्रातरो मेरुदहित देवी प्रतिरूपामुग्रदंष्ट्री लता रम्यां श्यामां नारी भद्रा देवी तिमिति-
संशा नवोदवाइन् ॥ २३ ॥
रवि श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमाईस्या संहितायां पनमस्कन्थे मापीभवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥

·२६.
श्रीमद्भागवते पवमस्कन्धे अन्यायः ३
अथ तृतीयोऽध्यायः
धीमुक उवाच
नाभिरपत्यकामोऽप्रजया मेरुदेव्या भगवन्वं यशपुरुषनवहितात्मायजत ॥
वाव श्रद्धया विशुद्धभावेन यजतः प्रवग्र्येषु प्रचर मु द्रव्यदेशकालमन्त्रलिंग्दक्षिणा
परल्या दुरधिगमोऽपि भगवान् भागवतवात्सल्यतया नुप्रतीक आत्मानमपराजित
प्रेतार्थविधित्सया गृहीतहृदयो हृदयङ्गमं मनोनयनानन्दनावयवाभिराममाविधक
अथ ह तमाविष्कृतभुजयुगलयं हिरण्मयं पुरुषविशेष कपिशकौयाम्बरधरमुरसि
वत्सललाम दरवरवनाहानमालाच्छूर्यमृतमणिगदादिभिरलक्षितं स्फुटकिरण
कुण्डलकटककटिसूत्रहारकेयूरनपुराद्यङ्गभूषणविभूपितमृत्विक्सदस्यग्रहपवयोऽधना
धननुपलभ्य बहुमानमहणेनावनतीपांण उपतस्थुः ॥ ३ ॥
ऋत्विज्ञ ऊचुः
अर्हसि मुहुरईत्तमार्पणमस्माकमनुपयानां नमो नम इत्येतावत्सदुपशिक्षितं को
प्रकृतिगुणव्यतिकरमतिरनीच ईश्वरस्य परस्य प्रकृतिपुरुषयोरकिनाभिर्नामरूपा
रूपणम् ॥ ४ ॥ सकलजननिकायवृजिननिरसनधिवतमप्रवरगुणगणेकदेशकयनार
परिजनानुरागविरचितशबलसंशब्दसलिलसिकिसयतुलसिकादूर्वाधुरैरपि सम्भृतया
परम परितुष्यसि ॥६॥
अयानयापि न भवत इज्ययोरुभारभरया समुचितमर्यमिहोपटभामहे ॥ ७
एवानुसवनमञ्जसाव्यतिरेकेण बोभूयमानारोपपुरुषार्थस्वरूपस्य किन्तु नायाशिष
नामेतदभिसंराधनमा भवितुमईति ॥ ८॥ तद्यथा बालिशानां स्वयमात्मनः
मविदुषां परमारमपुरुष प्रकर्षकरुणया स्वमहिमानं चापवख्यमुपकल्पयिष्यन् र
एवेतरवदिहोपलशितः ॥ ९॥ अथायमेव वरोराईचम यहि बहिरि राजर्वरदर्षभ
पुरुषक्षणविषय आसीत् ॥ १०॥
असनिशिवशानानलविधूतारोपमलानां भवत्स्वभावानामात्मारामाणां मुन
परिगणितगुणगण परममङ्गलायनगुणगणकयनोऽसि ॥११॥अप कधित्स्सलनभुल
दुरवस्थानादिषु विवशानां नः स्मरणाय ज्वरमरणदयायामरि सकलकरमलनिय
गुणकवनामधेयानि वचनगोचराणि भवन्तु ॥ १२॥
विवार्य राजर्षिरपत्यकामः प्रजा भवाशीमाशासान ईश्वरमाधि स्वर
प्रजायामर्थप्रत्यया धनदमिवाचनः फडलीकरणम् ॥ १३ ॥

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः४ ऽपराजितोऽपराजितया माययानवसितपदव्यानावृतमतिर्विषयविपरयानाकृतप्रकृतिरनुपासित- पहचरणः ॥ १४ ॥ यदु ह वाव तव पुनरदभ्रकर्तरिह समाहूतस्तत्राधिया मन्दानां नस्तद्यद्देवहेलनं देवदेवाईसि साम्येन सर्वान् प्रतिवोदुमविदुषाम् ॥ १५ ॥ श्रीशुक उवाच इति निगदेनाभिध्यमानो भगवाननिमिषर्षभो वर्पधराभिवादिताभिवन्दितचरणः उदयमिदमाह ॥ १६ ॥ श्रीभगवानुवाच अहो बताइमूपयो भवद्भिरवितयगीमियरमसुलममभियाचितो यदमुप्यात्मजो मया सरशी भूयादिति ममाहमेवाभिरूपः कैवल्यादयापि ब्रह्मवादो न मृषा भवितुमईति ममैव हि मुखं यद् द्विजदेचकुलम् ॥१७॥ तत आनीधीयेऽशकलयाबवरिष्याम्यात्मतुल्यमनुपलभमानः॥१८॥ श्रीगुफ उपाच इति नियामयन्त्या मेरुदेव्याः पतिमभिधायान्तर्दधे भगवान् ॥ १९॥ यहिषि तस्मिन्नेव विष्णुदर भगवान् परमर्षिभिः प्रसादितो नामः प्रियचिकीर्षया तदवरोधायने मेरुदेव्यां धर्मान् दयिनु कामो वातरधनाना भ्रमणानामृषीणामूर्ध्वमन्थिनां शक्लया तनुवावततार ॥२०॥ रति भीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां संहितायां मन्ये नाभिचरिते शरभावतारो नाम तृतीयोऽध्यायः ॥३॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः धीमुफ उवाच अपर समुत्पत्याभिव्यन्यमानभगवाहक्षणं साम्योपरामवैराग्येश्यमहाविभूतिमिरदिन- भेषमानानुभावं प्रकृतयःमजा लामणा देवतामायनितलसमवनायतितरां जगधुः॥१॥ तस्य वारस्य वर्मणा वरीया सहन्छलोमन चौजसा पलेन धिया परसा वीर्यशैम्पा च पिता एभ इतीदं नाम नकार ॥ २॥ तस्य हीन्द्रः वर्धमानो भगवान् वर्षे न वर्ग तत्वधार्य भगवानुषभदेवो योगेशरःपहस्यात्मयोगमा स्वयमजनाभं नामाभ्यवपत् ॥ ३॥ नाभिस्तु यथाभिलरिवं मुनजस्त्वमसम्मातिवमोदभरवियेदारया गिरा स्वर होत- नरलोमसधर्म भगवन्तं पुराणपुरुष माया म्देति सानुरागनुपलालयन् परो नितिनुपगतः॥४॥ नाभिराम एमपमेनुरधापा- मभिषिच्य . तसा समाधियोगेन ·२६२ भीमद्भागवते पचमत्कन्धे अध्यायः ५ को नु तत्कर्म राजनाभेरन्वाचरेत्पुमान् | अपत्यतामगावस हरिः शुद्धेन कर्म- ब्रह्मण्योऽन्यः कुतो नाभेविप्रा मवलपूजिताः । यस्य बहिपि यो दयामानुरोध अथ ह भगवानृपभदेवः स्ववर्षे कर्मक्षेत्रमनुमन्यमानः प्रदर्शिशु लन्धवरैर्गुरुभिरनुज्ञातो गृहमेधिनां धर्माननुशिक्षमाणो बन्यामिन्द्रदचाया कर्म समानायाम्नातमभियुञ्जनात्मजानामात्मसमानानां शतं जनयामास ॥८॥ महायोगी भरतो ज्येष्ठः श्रेष्ठगुण आसीयेनेदं वर्ष भारतमिति व्यपदिन्ति । कुशावर्त इलावों ब्रह्मावत” मलयः केतुमद्रसेन इन्द्रमृग्विदर्भः कीकट इति = प्रधानाः॥१०॥ कविहरिरन्तरिक्षः प्रबुद्धः रिप्पलायनः । आविर्होत्रोऽय द्रुमिलश्चमसः करभाजन इति भागवतधर्मदर्शना नव महामागवतास्वे सुचरितं भगवनमा वसुदेवनारदसंवादमुपशमायनमुपरिष्टादयिष्यामः ॥ १२ ॥ यवीयांस एकाशीति पितुरादेशकरा महाशालीना महाश्रोत्रिया यशशीलाः कर्मविशुद्धा ब्राह्मणा बभूवुः ॥ भगवानृषभसंज्ञ आत्मतन्त्रः स्वयं नित्यनिवृत्तानर्यपरम्परः केवलानन्दानुभ विपरीतवत्कर्माण्यारभमाणः कालेनानुगतं धर्ममाचरणेनोपविक्षयनवदिदां सम उमेश कारुणिको धर्मार्ययश प्रजानन्दामृतावरोधेन गृहेषु लोकं नियमयत ॥१४॥ यद्यडी तचदनुवर्तते लोकः ॥ १५ ॥ यद्यपि स्वविदितं सकलधर्म ब्राझं गुह्यं ब्राह्मण सामादिभिरूपायैर्जनतामनुशशास ॥ १६ ॥द्रव्यदेशकालवयालिग्विविघोदेशोपनि कतुभिर्ययोपदेशं शतकत्व इयाज ॥ १७॥ भगवतपमेण परिरक्ष्यमाण एतस्मिन् व पुरुषो वाञ्छत्यविद्यमानमिवात्मनोऽन्यस्मात्कयञ्चन किमपि हिचिदवेशवे में विजृम्भिवस्नेहातिययमन्तरेण ॥ १८ ॥ स कदाचिदटमानो भगवानृपमो बार्षिप्रवरसमायां प्रजानां निशामयन्तीनामात्मजानवहिवात्मनः प्रभयप्रणयभन नप्युपविक्षयनिति होवाच ॥ १९॥ इति श्रीमद्भागवते मापुराने पारमहंस्या संहितायां पञ्चमकन्ये चतुर्थोऽध्यायः अथ पञ्चमोऽध्यायः पभ उवाच नायं देहो देहमाजां नृलोके कष्टान् कामानई विभुजये। वो दिव्यं पुत्रका येन सत्त्वं शुभषेद्यस्माद् ब्रह्मसोल्यं वनन्तम् ।। महत्येवा दारमाहुर्विमुक्केखमादारं योषितां सद्धिमत्रम् । महान्तस्ते समचिताः प्रशान्ता विमन्यवः मुहदः सापको ॥

·भीमद्भागवते पचमस्कन्धे अध्यायः ५
२६३
ये या मपीरो तमोहदार्या जनेषु देवम्भरयाविका ।
रहेषु जायात्मजरातिमासु र प्रीतियुक्ता यावदांध के ॥ ३ ॥
नूनं प्रमचः कुरुवे विक्रम पदिन्द्रियग्रीवय आएणोति ।
न साधु मन्ये यत आत्मनोख्यमसनपि वेद आस देवः ॥४॥
पराभवस्तावदबोधजातो यावर जियासत आत्मतत्वम् ।
यावक्रियास्तापदिदं मनो ये कमात्मकं येन शरीरबन्धः ॥ ५ ॥
एवं मनः कर्मवयं प्रयुक्ते अविद्ययाऽऽत्मन्युपधीयमाने ।
प्रीतिनं यावन्मयि वामुदेवे न मुच्यते देहयोगेन तावत् ॥ ६॥
यदा न पश्यत्यययागुणेां स्वायें प्रमचः सहसा विपश्चित् ।
गतस्मृतिविन्दति तत्र तापानासाद्य मैथुन्यमगारमयः ॥७॥
पुंसः स्त्रिया मिथुनीभावमेतं तयोमियो हृदयग्रन्थिमाहुः ।
अने गृहक्षेत्रसुताप्लवितेर्जनस्य मोहोऽयमई ममेति ॥८॥
यदा मनोहदयग्रन्थिरस्य कर्मानुबद्धो आपलधेत ।
तदा जनः सम्परिवर्ततेऽस्माद् मुक्तः परं यात्यतिहाय हेवम् ॥९॥
इंसे गुरौ मयि भक्यानुवृत्त्या वितृष्णया दन्द तितिक्षया च ।
सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिशासया तपछेहानिवृत्या ॥१०॥
मत्कर्मभिर्मत्कयया च नित्यं मद्देवसवाद् गुणकीर्तनान्मे ।
निरसाम्योपशमेन पुत्रा जिद्दासया देहगेहात्मबुद्धः ॥११॥
अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्या ।
सच्दया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ||१२||
सर्वत्र मदावविक्षणेन शानेन विशनविराजितेन ।
योगेन धृत्युद्यमसत्वयुक्तो लिङ्ग व्ययोहेल्कुशलोऽहमाख्यम् ॥१३॥
कर्माचर्य हृदयग्रन्थिबन्धमविद्ययाऽऽसादितमप्रमत्तः ।
अनेन योगेन यथोपदे सम्यग्ज्यपोझोपरमेत योगात् ॥१४॥
पुषांश्च शिष्यांश्च नृपो गुरुवा मल्लोककामो मदनुग्रहार्यः ।
इत्यं विमन्युरनुशिष्यादतान्न योजयेत्कर्मसु कर्ममूढान् ।
के योजयन्मनुजोऽर्थ लभेत निपातमन्नष्ट हि गते ॥१५॥
लोकः स्वयं श्रेयसि नथियोऽयान् समीदेत निकामकामः ।
अन्योन्यवरः मुखलेशहेतोरनन्तदुःखं च न वेद मूढः ॥१६॥

·२६२ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः ५ को नु तत्कर्म राजर्षे भैरवाचरेत्पुमान् । अपत्यतामगाद्यस्य हरिः शुरू ब्रह्मण्योऽन्यः कुतो नाभेविप्रा मङ्गलपूजिताः । यस्य पर्हिषि यशेधं दर्शया अथ ह भगवानृषभदेवः स्ववर्षे कर्मक्षेत्रमनुमन्यमानः । लन्धवरेगुरुभिरनुज्ञातो गृहमेधिनां धर्माननुशिक्षमाणो जयन्त्यामिन कर्म समाम्नायाम्नातमभियुञ्जन्नात्मजानामात्मसमानानां शत्रं जनयामास । महायोगी भरतो ज्येष्ठः श्रेष्ठगुण आसीद्येनेदं वर्षे भारतमिति ब्यपदिन कुशावर्त इलावतों ब्रह्मावर्तो मलयः केतुर्भद्रसेन इन्द्रस्मृग्विदर्भः कोक प्रधानाः॥ १० ॥ कविहरिरन्तरिशः प्रवुद्धः पिप्पलायनः । आविहोत्रोऽय दुमिलश्रमसः इति भागवतधर्मदर्शना नव महाभागवतास्तेषां सुचरितं वमुदेवनारदसंवादमुपशमायनमुपरिटादयिष्यामः ॥ १२ ॥ यवीयांस । पिनुरादेशकरा महाशालीना महाश्रोत्रिया यशशीलाः कर्मविशुद्धा बामणार भगवानुषमसंश आत्मतन्त्रः स्वयं नित्यनिवृत्तानर्थपरम्परः केवलान- विपरीतवत्कर्माण्यारभमाणः कालेनानुगतं धर्ममाचरणेनोपशिवयनतदिदां सब कारणिको धर्मार्ययशःप्रजानन्दामृतावरोधेन ग्रहेषु लोकं नियमयद ॥१४॥ वत्तदनुक्तते कः॥ १५ ॥ यति स्वविदितं सकलधर्म वा गुमे सामादिभिकायेर्जनतामनुराधास ।। १६ ॥ द्रव्यदेशकालवयाप्रविग्यिविधे- ऋभियंपोरदेशं शतकत्व इयाज ॥ १७॥ भगवतपभण परिरक्ष्यमाण पत पुरयो पात्यविद्यमानमिवात्मनोन्यस्माकपवन किमपि विम्भिवस्नेहातिशयमन्तरेण ॥ १८॥ स कदाचिदटमानो भगवान मममिवरसभायां प्रजानां निशामयन्तीनामात्मानरहिवात्मनः नप्युरविणनिति राच ॥ १९॥ रवि मामागहवे मापुरागे पारमस्या अथ ना देदो दानाजा दो दिम्य पुत्रा मासेवा मानले सम्

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः ७
२६७
अथ सप्तमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
भरतस्तु महाभागवतो यदा भगवतावनितलपरिपालनाय संचिन्तितस्तदनुशासनपर
पञ्चजनी विश्वरूपदुहिवरमुपयेमे ॥ १।। तस्यामुह वा आत्मजान कास्न्येनानुरूपानात्मनः
पञ्च जनयामास भूतादिरिव भूतसूक्ष्माणि ॥ २ ॥ मुमति राष्ट्रभृतं सुदर्शनमावरण धूम्रकेद्वमिति ।
अजनाभं नामैतद भारतमिति यत आरभ्य व्यपदिशन्ति ॥३॥
स बहुविन्महीपतिः पितृपितामहवदुरुवत्सलतया स्त्रे स्वे कर्मणि वर्तमानाः प्रजाः
स्वधर्ममनुवर्तमानः पर्यपालयत् ॥ ४॥ जे च भगवन्तं यसकतुरूप क्रमुभिरुचावः श्रद्धया-
हतामिहोत्रदर्शपूर्णमासचातुर्मास्यपशुसोमानां प्रकृतिविकृतिभिरनुसननं चाहोत्रविधिना ॥५॥
सम्प्रचरत्सु नानायागेषु विरचिताङ्गकियेम्वपूर्व यत्तस्तियाफलं धर्माख्न परे ब्रह्मणि यज्ञपुरुषे
सर्वदेवतालिकाना मन्त्राणामनियामकतया साक्षात्कर्तरि परदेवताया भगवति वासुदेव एवं
भावयमान आत्मनेपुण्यमृदितकरायो हविःध्वनर्युभिर्यघमाणेषु स यजमानो यशभाजो देवांस्तान
पुरुषावयवेवम्यन्यायत् ।। ६ ।। एवं कर्मविशुद्धया विशुद्धसत्वान्तर्हदयाकाराचरीरे ब्रह्मपि
भगवति वासुदेवे महापुरुषरूपोलणे श्रीवत्स कौस्तुभवनमालारिंदरगदादिभिरुपलखिते निज.
पुरुपहलिखितेनात्मनि पुरुषरूपेण शिरोचमान उच्चैखरा भक्तिरनुदिनमेधमानरयाजायत ।।७।।
एवं वायुतसहसपर्यन्तावसितकर्मनिर्वाणावसरोऽधिभुग्यमानं स्वतनयेभ्यो रिस्थं पितू-
पैतामहं यपादाय विभज्य स्वयं सकलसम्पनिकतास्वनिकेतात् पुलहाश्रमं प्रवनाज ॥८॥ यत्र
हवाब भगवान् हरिरचापि तत्यानां निजजनानां वात्सल्येन समिधाप्यत इयरूपेण ॥१॥
यत्राभमदान्युभयतनामिभिरंपचकवकनदी नाम सरित्यवरा सर्वतः पवित्रीकरोति ॥ १० ॥
अस्मिन् वाव किल स एकल: पुलहाश्रमोपत्रने विविध कुमुमकिसलयरसिकाम्बुभिः
कन्दमूलपलोहार समीरमानो भगवत आराधनं विधिक उपरतविषयामिटार उपभोरम:
पर नितिमवार ॥११॥ तत्पमविरतपुरुषपरिचर्यमा भगवति प्रभम्नानुरागभरदुतहदय-
पित्ता प्रहविगेनामन्युभिमानऐमपुलमुलक औकातयाम्पनिम्बारलोक-
नपन एवं निजरमणारुणचरणारविन्दानुपानपरिचितभक्तियोगेन परिष्वरमाहादगम्भीर-
हदसइदावमादधिषणस्वामरि क्रिसमामो भगवत्सरसों न समार ॥ १२॥ इत्यं पृवमगाव
ऐपेसाजिनकाससानुसक्नानियका करियटिउब्राम्लारेन र विरोचमानः सूर्या भगवन्तं
दिरम्भर पुरसमुजिाने सूर्यमण्डेभ्युरदिइन्नेन्द् ऐगर-॥ ११ ॥

·२६६ श्रीमद्भागवते पवमस्कन्धे अभ्यायः भारेनान्वीरमाण उपरतानुवृत्तिकमरराम ॥६॥ तसावा एवं मुतलिस मगवत योगमायावासनया देह मां जगतीमभिमानामासेन संक्रममाणः कोस्टान्दक्षिण देशान् यहछयोरगतः कुटकाचोवन आस्ववादमा उन्माद इन मुनु एवं विनचार ॥ ७ ॥ अथ समोरवेगविधूतणुविकर्षपजातोप्रदायानस्वादनम्मलेखि तेन ददाह ॥८॥ यस्थ किलानुचरितमुपाकये कोककुटकानां राजाहंबामोशिस्य कलावधनंउ भवितव्येन विमोहितः स्वधर्मरयमकुतोभयमरहार कुपयाखण्डमतमञ्जसं निजम्ना सम्प्रवर्तयिष्यते ॥ ९॥ येन ह वाव कलो मनुवापसदा देवमायामोहिताः स्वविधिनि चारित्रविहीना देवहेलनान्यपसतानि निजनिजेन्छया गृहाना अनानानाचम्नाशौच नादीनि कलिनाधर्मबहुलेनोपहतषियो नझवाझणयज्ञपुरुषलोकविदूषकाः प्रायेण भविष्यात ते च सर्वांकनया निजलोकयात्रयान्धपरमरयाऽऽश्वस्खास्तमस्यन्धे स्वयमेव प्रपतिपनि अयमवतारो रबसोरप्लुतकैवल्योपशिक्षणार्यः ॥१२॥ तस्यानुगुणान् श्लोकान् । अहो भुवः सप्तसमुद्रवत्या दीपेषु वर्षेभ्वधिपुप्यमेतत् । गापन्ति यत्रत्यजना मुरारेः कर्माणि भद्राम्यवतारवन्ति ॥ १२ अहो नु वंशो यातावदातः प्रेयवतो यत्र पुमान् पुराणः । कृतावतारः पुरुषः स आधः चचार धर्म यदकर्महेतुम् ॥१॥ को वस्य कायमपरोऽनुगच्छेन्मनोरथेनाप्पभवस्य योगी। यो योगमायाः स्पृह्यत्युदरता सत्चया येन कृतमयकाः ॥ १ इति ह स समलवेदलोकदेवब्राह्मणगवां परमगुरोभंगवत ऋषभाल्यस्य विट मीरिवं पुंसां समस्तदुश्चरिताभिहरणं परममहामङ्गलायनमिदमनुश्रद्धयोपचिवयानुभू यति वावहितो मगवति तलिन् वासुदेव एकान्ततो भकिरनयोरपि समनुवर्तते ॥ १६॥ फवय आत्मानमविरत विविधजिनसंसारपरिवायेस्तप्यमानमनुसवनं सापयन्वत नित्या ह्यस्वर्गमात्यन्तिकं परमपुरुषार्थमपि स्वयमासादितं नो एवादियन्ते भगर परिसमाससर्वार्थाः ॥१७॥ राजन् पतिगुरुरलं भवतां यदूनां देवं प्रियः कुलपतिःकच किडरोवः अस्वमङ्गभगान् भवता मुकुन्दो मुर्वि ददाति कहिचिसनमकियोगम् नित्यानुवनिजलामनिवृत्तृभ्यः श्रेयस्पतद्वचनया चिरमुतबुद्ध सोकस्य यः करुणयाभयमात्मयोकमाख्यानमो भगवते अपमाय दरमे मारने पारमासा महिला पनमस्को बामदेवरानुचरिते पोऽप्य ·श्रीमद्भागवते पश्वमस्कन्धे अध्यायः १ २७१ बौनः संहननाङ्गः स्थण्डिलसंवेशनानुन्मदनामजनरजसा महामणिरिवानभिव्यक्तब्रह्मवर्चसः कुपटातृतकटिरुपवीतेनोरुमषिणा द्विजातिरिति ब्रह्मबन्धुरिति संशयातजनावमनो विचचार ॥१०॥ यदा तु परत आहारं कर्मवेतनत ईमानः स्वभ्रातृभिरपि केदारकर्मणि निरूपितस्तदपि करोवि किन्तु न सम विषमं न्यूनमधिकमिति वेद कणपिण्याकालीकरणकुल्मापस्थालीपुरीगदी- न्यायमूतवदभ्यवहरति ॥ ११॥ अथ कदाचित्कश्चिद् वृषलपतिर्भद्रकाल्यै पुरुषपशुमालमतापत्यकामः ॥ १२ ॥ वस्य देवमुक्तस्य पशोः पदवीं तदनुचराः परिधावन्तो निशि निशीथसमये तमसावृतायामनधि- गतपशव आकस्मिकेन विधिना केदारान् वीरासनेन भूगवराहादिभ्यः संरक्षमाणमशिरःप्रवरसुत- मपश्यन् ॥ १३ ॥ अय व एनमनवद्यलक्षणमवमृश्य भर्तृकर्मनिष्पचिं मन्यमाना बद्ध्वा रथनपा चण्डिकागृहमुपनिन्युभूदा विकसितवदनाः ॥ १४ ॥ अथपणयस्व स्वविधिनाभिषिच्याहतेन वासमाऽऽच्छाद्य भूपणालेपसक्तिलकादिभिरुपकृतं भुकवन्वं धूपदीपमाल्यलाजकिसलयाकुरफलोपहारोपेतया वैशससंस्थया महता गीवस्तुतिमूदा- पणक्योषेण च पुरुषपशुं भद्रकाल्याः पुरत उपवेशयामासुः ॥ १५॥ अप वृपलराजपणिः पुरुषपोरसगासवेन देवी भद्रकाली पश्यमाणस्तदभिमन्त्रिवमसिमतिकरालनिचित्त- मुपाददे ॥१६॥ इति वेषां वृषलाना रजस्तमःप्रकृतीनां धनमदरजउत्सितमनसां भगवत्कलावीरकूळ कदर्थीकृत्योत्पयन खेर विहरवा रिसाविहाराणा कमांतिदारुणं यदायभूतस्य साक्षादासर्विमुतस्य निरस्य सर्वभूतमुहःपनायामप्यननुमतमालम्भनं तापलभ्य प्रशतेजपाविदुर्विपन दन्दलमानेन वपुषा सहसोपचार सेव देवी भद्रकालो ॥ १७ ॥ भृशममर्षरोपावेशरभसविलसितकुटिविटप- कुटिलदंष्ट्रारुणेक्षपाटोगतिभयानकवदना इन्मुकामेवेदं माहासमतिसंरम्भेण विमुञ्चन्ती तत उत्पल पापीयस दुष्टानां देनेवासिना विस्मोणों गलासवन्तमसमासवमत्युगं सद गमेन निर्णयाविपानमदविकलोन्वेस्तरां स्वार्षदेः सह जो ननतं च विहार चविसकन्दुकलोळ्या ॥ १८॥ एवमेव खलु मरदभिचाराविक्रमः कायनात्मने पटति ॥ १९॥ न वा एतदिष्णु दस महदद्भुतं यदसम्भ्रमः स्वशिरइछेदन भापतितेऽपि विमुक्तदेहादात्मभारदहदसमन्दाना ससवनुददाम्ला निरामा भागवतानिमियारिचरायुधेनाप्रमतेन तस्वैमावः परिरक्ष्य- माणानां वत्पादमूलमवधिमयमुपसतानां भागस्तरमशानाम् ॥ २० ॥ वि मीमाको नारा पारमा करिव पश्यन्ने सम्मारिने नरनोपदार रस ·२७० श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १ इत्येवं निगूढनिवेदो विसृज्य मृगी मातरं पुनर्भगवत्क्षेत्रमुपद्यमशीलमुनिगणदविं शालग्राम पुलस्त्यपुलहाश्रमं कालजरायत्याजगाम ॥ ३० ॥ तस्मिन्नपि कालं प्रतीक्षामा सजाय भूधमुदिम आत्मसहचरः शुष्कपर्णतृणवीरुधा वर्तमानो मृगत्वनिमिपावसानन्द गणयन्मृगशरीरं तीर्योदकलिन मुत्ससर्ज ॥ ३१ ॥ इति श्रीमद्भागवते महापुरागे पारमइंस्यां सहितायां पञ्चमस्कन्धे भरतचरितेऽटमोऽध्यायः ॥८॥ अथ नवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अय कस्यचिद् द्विजवरस्याविरः प्रवरस्य शमदमवपःस्वाध्यायाध्ययनत्यागसन्तोपविविधा- प्रश्विद्यानस्यात्मशानानन्दयुक्तस्यात्मसदृशश्रुतीलाचाररूपौदार्यगुणा नव सोदा भाग्य यभूमिथुनं च यवीयस्यां मार्यायाम् ॥ १॥ यस्तु वत्र पुमांस्तं परमभागवत गरि भरतमुत्सृष्टमृगशरीरं चरमशरीरेण विनत्वं गतमाहुः ॥ २ ॥ तत्रापि जनगाय पर मुदिजमानो भगवतः कर्मबन्धविध्वंसनश्रवणस्मरणगुणविवरणचरणारविन्दभुगलं मनसा दिन. दात्मनः प्रतिपातमारामानो भगवदनुप्रदेणानुस्मृवस्खपूर्वजन्मावलिरात्मानमुन्मत्तजहान्यापर स्वरूपेण दर्शयामास लोकस्य ॥ ३ ॥ वस्वापि ह या आत्मजस्य विप्रः पुषस्नेहानुरसम्ना समावनात् संस्कारान् ययोपदेशं विदधान उपनीतस्य च पुनः शौचाचमनादीन मंनियमान मभिप्रेवानपि समशियदनुशिष्टेन हि भाव्यं पिनुः पुणेति ॥ ४ ॥ स चारिति विधावेवास्धीचीनमिव ल करोति छन्दास्पध्यापयिष्यन् सह म्यादतिभिः सप्रणाशनिकी सावित्री देवासन्तिकान्मासानपीवानमप्यसमवरूपं प्राहयामास ॥५॥ एवं स्वतनुज आत्मन्यनुरागावैधितांचचः योचाध्ययनरतानपमगुनियाभूलाया कुर्वाणककमायनभियुक्तापरि समनुमिप्टन माध्यमित्यमदारः पुश्मनुशास्स स्वयं टार नधिगदमनोरयः अलेनाप्रमचेन स्वयं यह एव प्रमत उपसंहृतः ॥ ६॥ अप यौनसी है। भवी स्वगर्मा मिथुनं माल्या उन्न्यस सयमनुसंखया टिटोमगात् ।।७।। स्विपुरते भाटर एनम्तममापिदसपा विदासान पीमितमतान पारस उदमतिरिवि भापुरनुशासननिरकमान्यात्मन्द ॥ ८॥ मनमाVिIE परेपमिमापदपो यश दनुरूपात माय मांदिवस यानाः परमार विरिवो नो वा पम्पमा पासा शेरमादिदम बडु मस्ट बाबर न्द्रस्यतिनिकितन् । पत्तिानमिनमतिक विनानुभक्दसापामाश्मिनाएन इतरोनसिपमापनि ATATE

·३. अंग्रेजी के सेटायर
४. उर्दू के इज्य
५. राजस्थानी के चूटिये
उक्त विषयों पर प्रकाश दालने के लिए अधिकृत विद्वानों से प्रार्थना की गई है । कवि गोष्ठी
में कविता पाठ के साथ वृहत कवि सम्मेलन के अवसर पर समर्पित की जाने वाली चन्द्रदेव शील्ड
के लिए विषय एवं नियमादि का भी निर्धारण होगा । मान्य कविजनों एवं समस्त श्रादरणीय
विद्वानों से निवेदन है कि वे समय पर पधारने की कृपा करें।
जगदीश मायुर 'कमल' स्थान- नागरी भंडार गिरधारीलाल
मंत्री
मंत्री
भन्तर प्रान्तीय कुमार साहित्य
हिन्दी विश्व भारती. चोकानेर
परिपद् , बीकानेर
लक्ष्मी प्रेस, बीकानेर।
--

·२७२ श्रीमलागरदे पर अध्यायः अथ दशमाऽध्यायः श्रीगुरु उयाच भय सिन्धुमोवीरपते रहगगस्य बजत सुमत्यातरे वकुलपविना विविवाहपुर वेषणसमये देवेनोपसादितः म दिजवर उपलब्ध एप पीवा युवा मंहननाओ गोतरद् धुर यदा हि विजयरत्येशुमात्रावलोकानुगतनं समाहिता पुरुषगतिस्तदा विपन्न खशिरिकां रहगण उपधार्य पुरुगनधिवहत आहे हे वोदारः साध्वदिकमत किनिति विपन मुखते यानमिति ॥ २॥ अथ त ईश्वरवचः मोरालम्भमुपाकोरायरीपासहितमनस विसपान्दम् ॥ ३ ॥ न वयं नरदेव प्रमचा भवन्नियमानुपयाः साध्येव महामः । अयमधुनैव नियुकोरिक द्रुतं जति नानेन सह बोदुमुह वयं पारयाम इति ॥ ४ ॥ वस्तुनि संस्थानविशेषेऽहं ममेत्यनध्यारोपितमिथ्याप्रत्ययो ब्रह्मभूतस्तूष्णींशिचिकांपूर्ववदुबहार जनताया यया प्रकृति वा भजिप्यस इति ॥७॥ एवं बदबदमपि भाषमाणं नरदेवाभिमानं रजसा तमसानुतिद्धन मदेन विर योगेश्वरचर्यायां नातिव्युत्पन्नमतिं स्मयमान इव विगतलय इदमाइ-11 ८॥ ब्राह्मण उवाच त्खयोदितं व्यकमविप्रलन्धं भर्तुः स मे स्याददि धीर भारः! गन्तुर्यदि स्यादधिगम्यमध्वा पोवेति रायौ न विदा प्रवादः ॥९॥ खोल्यं कार्य व्याधय आधयश्च भुत्तृ भयं कलिरिच्छा जरा च । निद्रा रतिर्मन्युरहंमदः गुचो देहेन जातस्य हि मे न सन्ति ॥१०॥ वोदुमलमिति पूर्वविष्टिगृहीतः सह गृहीतः प्रसभमव उवाह शिविस महानुभाः ॥१ ॥ सांसर्गिको दोष एवं नूनमेकस्यापि सर्वेषां सांसर्गिकाणां भवितुमईवीति निखिल निशम्य कृरणवचो राजा रहूगण उपसितहदोऽपि निसर्गेण बलात्कृत इंपत्यिवमन्युरक्रूिर ब्रह्मतेजसं जातवेदसमिव रजसावृतमतिराह ॥ ५॥ अहो कर भ्रातर्नाकमुरु परिभाते दीर्घमचानक एवं ऊहिवान् मुचिरं नातिपीवा न संहननाङ्गो जरसा चोपद्तो मवान् मतेचे अथ पुनः वशिविकायां विषमगतायां प्रकुपित उवाच रहूगणः किमिदमरे लं जीवनमृतो मां कदर्थी कृत्य भर्तृशासनमविचरसि प्रमचस्य च ते करोमि चिकितां दण्डपाजिलि एवापर एते सवहिन इति बहु विपलब्धोऽप्यविद्यया रचितद्रव्यगुणकर्माशयस्वचरमकडे- शेषभगवत्यियनिकेतं पण्डितमानिनं स भगवान् माझणो ब्रह्मभूतः सर्वभूतमुहार ·२७ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १० जीवन्मृतत्वं नियमेन राजन् आग्रन्तवद्विकृतस्य दृष्टम् । स्वस्त्राम्यभावो ध्रुव ईड्य यत्र तयुध्यतेऽसौ विधिकृत्ययोगः ॥१२॥ नाम्यनिमिर पि पाण्डवे नि दिजवर गतनूपदेवस्मर १८॥ . १०॥ २२॥

·No text on this page.

·। श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १० २७३ जीवन्मृतत्वं नियमेन राजन् आद्यन्तवयविकृतस्य पृष्टम् । स्वस्वाम्यभावो ध्रुव ईड्य यत्र तयुच्यतेऽयो विधिकृत्ययोगः ॥११॥ विशेषबुद्धविवरं मनाक् च पश्याम यन्न व्यवहारतोऽन्यत् । क ईश्वरतत्र किमीशितव्यं तथापि राजन् करवाम किं ते ॥१२॥ उन्मत्तमत्तजडवस्वसंस्थां गतस्य मे वीर चिकित्सितेन । अर्थः किमान् भवता शिक्षितेन स्तन्धप्रमत्तस्य च पिष्टपेषः ॥१३॥ श्रीशुक उवाच विदनुवादपरिभाषया प्रत्युदीर्य मुनिवर उपद्यमशील उपरतानाम्यनिमित्त कारन्धं व्यपनयन् राजयानमपि वयोवाह ॥ १४ ॥ स चापि पाण्डवेय पतिस्तत्त्वजिज्ञासाया सम्यश्रद्धयाधिकृताधिकारस्तद्धृदयग्रन्यिमोचनं द्विजवच इयोगग्रन्यसम्मतं त्वरयावरुह्य शिरसा पादमूलमुपसतः क्षमापयन् विगतनूपदेवस्मय १. संस्छस का व्यंग्य काव्य कस्त्वं निगूढश्चरसि द्विजानां विमर्पि सूत्र कतमोऽवधूतः । कस्यासि कुत्रत्य इहापि कस्मात् क्षेमाय नश्चेदसि नोत शुक्लः ॥ १६ ॥ नाई विश सुरराजवमान व्यक्षालान यमस्य दण्दात् । नाग्न्य सोमानिलवित्तपास्वाच्छके भृशं ब्रह्माकुलावमानात् ॥ १७ ॥ तद् ब्रह्मसङ्गो जइवनिगूढविशानवीयों विचरस्म्पारः। वचासि योगयितानि साधी न नः क्षमन्ते मनसापि भेत्तुम् ॥ १८ ॥ मई च योगेश्वरमामतयविदां मुनीनां परमं गुरं वै । प्रष्टुं प्रवृत्तः किमिहारणं तत् साक्षारिं शनकलावतीर्णम् ॥ १९॥ सवै भवाँलोकनिरीक्षणार्थमन्यक्तलिङ्गो विचरत्यपिस्वित् । योगेश्वराणां गतिमन्दबुद्धिः कथं विचशीत यहानुबन्धः ॥२०॥ हए: श्रमः कर्मत आत्मनो वै भर्तुर्गन्नुर्भवतश्चानुमन्ये । यथासलोदानश्नाद्यभावात् समूल इथे व्यवहारमार्गः ॥२१॥ स्थास्यमितापात्पयोऽमितास्तत्तापतसण्डलगर्भरन्धिः देहेन्द्रियास्वाशसन्निकर्यात् तत्संसतिः पुरुषस्यानुरोधात् ।। २२ ।। शास्त्राभिगोता नृपतिः प्रजाना यः किङ्करो वैन दिनष्टि पिष्टम् । धिनमच्युतस्य यदीहमानो विजहात्यघौषम् ॥२३॥ -1 by B4 ·- - * चन्द्रदेव स्मृति दिवस * स्वर्गीय कविवर श्रीयुत् चन्द्रदेव के द्वितीय स्मृति दिवस के उपलक्ष में हिन्दी विश्व भारती एवं अन्तर प्रान्तीय कुमार साहित्य परिपद् यीकानेर के संयोजन में त्रिदिवसीय कार्य-क्रम का प्रायोजन किया जा रहा है। कार्यक्रम :- फवि गोष्ठी १६ जनवरी १६६१ ६ सायम् निबन्ध पाठ- १७ जनवरी १९६१ ५ सायम् १८ जनवरी १९६१ ५ सायंम निश निवन्ध पाठ ·२७५ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १२ द्रव्यस्वभावाशयकर्म कालेरेकादशमी मनसो विकाराः । सहस्रशः शतशः कोटिशव क्षेत्रशतो न मिथो न स्वतः स्युः ॥ ११ ॥ क्षेत्रज्ञ एता मनसो विभूतीर्जीवस्य मायारचितस्य नित्याः । आविहिताः कापि तिरोहिताश्च शुद्धो विचष्टे विशुद्ध कर्तुः ।। १२ ॥ क्षेत्र आरमा पुरुषः पुराणः साक्षात्स्वयंज्योतिरजः परेशः। नारायणो भगवान् वासुदेवः स्वमाययाऽऽत्मन्यवधीयमानः ॥ १३ ॥ ययानिलः स्थावरजङ्गमानामात्मस्वरूपेण निविष्ट ईशेत् । एवं परो भगवान् वासुदेवः क्षेत्रज्ञ आत्मेदमनुप्रविष्टः || १४॥ न यावदेतां तनुभून्नरेन्द्र विधूय मायां वयुनोदयेन । विमुक्तसको जितपटसपनो वेदात्मतत्वं भ्रमतीह तावत् ॥ १५ ॥ न यावदेतन्मन आत्मलिनं संसारतापावपनं जनस्य । यच्छोकमोहामयरागलोभवैरानुबन्ध ममता विधत्ते ॥१६॥ भ्रातृव्यमेनं तददभ्रवीर्यमुपेक्षयाध्येधितमप्रमत्तः । गुरोईरश्चरणोपासनास्त्रो जहि व्यलीक स्वयमात्ममोपम् ॥ १७ ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितार्या पञ्चमस्कन्धे प्रामणरहगणसंवादे एकादशोऽध्यायः ॥११॥ अथ द्वादशोऽध्यायः रहगण उवाच नमो कारणविग्रहाय खरूपतुच्छीकृतविग्रहाय । नमोऽवधूत द्विजरन्धुलिङ्गनिगूढनित्यानुभवाय तुभ्यम् ॥१॥ ज्वरामयार्तस्य यथागदं सत् निदाघदग्यस्य यया हिमाम्भः । कुदेहमानाहिविदष्टदृष्टेः ब्रह्मन् वचस्तेऽमृतमोषधं मे॥२॥ तस्माद्भवन्तं मम संशयार्थ प्रक्ष्यामि पश्चादधुना सुबोधम् । अध्यात्मयोगप्रथितं तबोकमाख्याहि कौतुहलचेतसो मे ॥ ३ ॥ यदाह योगेश्वर दृश्यमानं क्रियाफलं सद्व्यवहारमूलम् । नह्यासा तत्वविमर्शनाय भवानमुस्मिन् भ्रमते मनो मे ॥४॥ माह्मण उचाच अयं जनो नाम चलन् पृथिव्यां या पार्थिवः पार्थिव कस्य हेतोः । तस्यापि चाट्म्योरधि गुल्कबड्डाजानुरुमध्योरशिरोधरांसाः ॥ ५॥ नमः

·२७४
भीमद्भागववे पामस्कन्धे अमापः ११
तन्ने भवावरदेवाभिमानमदेन दुन्जीवचमत्स।
ऋपीट मैपीरशमापन्धो या तरे सकलानमः ॥२४॥
न विक्रिया विश्वसुहत्सखस साम्पेन चौवाभिमदेसवानि ।
महदिमानात् स्वस्तादि मारनपत्पादरि लगानिः ॥ २५॥
पति श्रीमद्भागद मापने परमात्मा सहितायां पचनस्करे दशमाय: ३१०॥
अथैकादशोऽध्यायः
ब्राह्मण उवाच
अकोविदः कोविदवादवादान् वदस्यो नानिविदां वरिष्ठः।
न सूरयो हि व्यवहारमेनं तत्त्वावमान सहाम्नन्ति ॥१॥
तथैव राजन्नुरुगाईमेघवितानविद्योगविजृम्भितेषु ।
न वेदवादेषु हि तत्त्ववादः प्रापेन युगो नु चखि साधुः ॥२॥
न वस्य तत्त्वग्रहणाय साचादरीरवीररि वाचः समापन् ।
खनेनिरक्या गहमेधिसौरवनयल हेयानुमित स्वयंसात् ॥ ३॥
पावन्मनो रजसा पूरुषस्य सत्त्वेन का दममा वानुरुदम् ।
चेतोभिरातिभिरातनोवि रिकु कुशलं वरं वा ॥४॥
स वासनात्मा विषयोररको गुणप्रवाहो विकृतः पोदशात्मा ।
विभ्रत्पृथड्नामभि रूपभेदमन्तवहिवं
च पुरैस्तनोति ॥५॥
दुःसं सुखं व्यतिरिकं च दी काव्यपरन्नं फसमापनति ।
आलिङ्गय मायारचितान्तरात्मा खदेहिनं संशविचक्रकूटः ॥६॥
तावान व्यवहारः सदावि क्षेषतासो भवति स्थूलसूक्ष्मः ।
तस्मान्मनो लिङ्गमदो वदन्ति गुणागुणत्वस्य परापरस्स!!"
गुणानुरकं व्यसनाय जन्तोः धेमाय नैगुप्पमयो मनः स्यात् ।
क्या प्रदीरोघृतवर्तिमभन् सिखाः सधूमाभनति न्यायम् ।
पदं तया गुणानुबदं चीनः भपतेऽन्यत्र तत्त्वम् ॥ ८॥
एकादणासन्मनसो हि वृचर आक्वपः पञ्च थियोऽभिमानः ।
मात्राणि कामि पुरं च वामां वदन्ति हैकार वीर भूमीः॥९॥
गन्धातिस्पर्धरसभवांसि विसर्गरत्यलभिजल्यशियाः।
एमादय स्वीकरणं ममेवि पाना दादरमेक आहुः ॥१॥

·२७७
श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्याप:१३
प्रभूतवास्तुणगुल्मगहरे कटोरदशर्मधरुपद्रुतः ।
कचित्तु गन्धर्वपुरं प्रपश्यति कचित्कचिचारयोल्मुकग्रहम् ।। ३ ।।
निवामतोयद्रविणात्मबुद्धिततस्ततो धावति भो अटप्याम् ।
क्वचिच वात्योत्थितासुधूम्रा दिशो न जानाति रजस्वलाक्षः ॥४॥
अदृश्यझिलीस्वनकर्णशूल उलूकवाभिव्यथितान्तरात्मा ।
अपुण्यवृक्षान् श्रयते क्षुधादितो मरीचितोयान्यभिधावति चित्।। ५ ॥
कचिदितोयाः सरितोऽभिवात्ति परस्परं चारपते निरन्धः ।
आसाद्य दावं चिदमिततो निर्विद्यते च च यस्तासुः ॥ ६॥
शूरैईतवः क च निविण्णचेताः ओचन् विमुह्यन्नुपयाति करमलम् ।
कचिच गन्धर्वपुरं प्रविष्टः प्रमोदते निवृतवन्मुहूर्तम् ॥ ७ ॥
चलन् अचित्कण्टकाराद्धि गारुरुक्षुर्विमना इवास्ते ।
पदे पदेऽभ्यन्तरवाहिनार्दितः कौटुम्बिकः मुध्यति ये जनाय ॥ ८ ॥
चिनिगोषोऽजगराहिना जनो नावैति किञ्चिदिपिनेऽपविद्धः।
दरः स्म शेते क च दन्दसूकैरन्धोऽन्धकूपे पतितस्तमिसे ॥ ९ ॥
कहि मचिक्षुद्ररसान् विचिन्यतन्मक्षिकामिळथितो विमानः ।
तत्रातिकृच्छत्यतिलब्धमानो बलाविलुम्मन्त्यय तं ततोऽन्ये ॥१०॥
चिच शीतातपवातवर्षप्रतिक्रिया कर्तुमनीश आस्ते।
क्वचिन्मियो विपणन् यच्च किञ्चिदिपमृच्छत्युत वित्तयाख्यात्॥११॥
कचित्कचितवीणधनस्तु तस्मिन् शय्यासनस्थानविहारहीनः ।
याचन् परादप्रतिटब्धकामः पारक्यदृष्टिलभतेऽवमानम् ॥१२॥
अन्योन्यवित्तव्यतिपवृद्धवैरानुबन्धी विवइन्मियचा
अध्वन्यमुष्मिन्नुरुकवित्तबाधोपसर्गविहरन् विपन्नः ॥१३॥
तास्तान् विपन्नान् स हि तत्र व विहाय जातं परिगृह्य मार्थः ।
आवर्ततेऽद्यापि न कश्चिदत्र वीराचनः पारमुपैति योगम् ॥१४॥
मनस्विनी निर्जितदिग्गजेन्द्रा ममेति सर्ने भुवि बर्वराः।
मृधे शीरन नु तद्रजन्ति यन्न्यस्तदण्डो गतरोऽभियाति ॥१५॥
प्रसजति कापि लताभुजाश्रयतदाश्रया व्यक्तपदविजस्मृदः ।
कचित्कदाचिरिचन्तनसन् सयं वियत्ते याङ्करः ॥१६॥

·श्रीपागोमाको प्रभार भगतपिपामौताररामेपाय भा। पमिनमानमानासम्म दुशमा । भ्यामिमांसमरिना भरनुहोति । मनमा गोमामि inपनीनशेमे ममानु Trust पमिताव नरारस्य दान नियाममा ननिरन् । समामतान्या मारनू निम्ना मन किसानुपम् ॥ ८॥ एवं निम्न् चितिशतममनिपानापरमाणो ये। अविधा मनमा करिताले देश समदन तो निरः॥९॥ एवं कसं रभूसमगुतस्यद् असय सत्रोम वमन्यन् । दन्नवभाराशप सामनानाजगारि कृतं दितांचन ॥१॥ सानं विरं परमार्यमेकमनन्तरं त्वहिवन सत्यन् । प्रसप्रधान्तं भगवन्छन्दसंठं यदानुदेवं कवयो वदन्ति ।।१३।। रहूगनैतत्तपसा न याति न चेन्यया निषणाद् यहादा। नन्यसा नैव जलाग्रिम विना महत्वादरज्वेभिरेकम् ॥१२॥ पत्रोचमलोकगुणानुवादः प्रस्त्यते प्राम्यक्पावित्रातः । निरेन्यमाणोऽनुदिनं मुमुशोमंतिं सती यति पामुदेवे ॥१३॥ भई पुरा भरतो नाम राजा विनुष्ट वमजयन्धः। आराधनं भगवत रहमानो मृगोऽभवं मृगसहादतार्थः ॥१४॥ सा मां स्मृतिर्मूगदेदेसि वोर कृष्णार्चनरभवा नो जहादि । अयो अई जनसमादसङ्गो विमानोऽविवृतश्वरामि ॥१५॥ वस्मानयेऽसजमुमुवजातशनासिने हैव विस्ममोहः। हरिं तदीहाकयनश्रुताभ्यां लन्धस्मृतियांत्यतिारमपनः ॥१६॥ अथ त्रयोदशोऽध्यायः ब्राह्मण उवाच दुरत्ययेऽम्वन्य जया निवेशितो रजस्तमःमत्वविभवकर्मा । स एप सार्योऽर्थपरः परिभ्रमन्मवावी यातिन शर्म विन्दति ॥१॥ यस्यामिमे पनरदेव दस्सवः साथै विलुमन्ति कुनायकं पलान् । गोमायवो यत्र हरन्ति मार्थिक प्रमत्तमाविश्य ययोरणं वृशाः ॥२॥ बीमद्भागवत्रे महापुराने पारमहंस्या संहिता पत्रमस्वन्ने प्रासारगपासंबादेशादोऽध्यायः ॥१२ ॥

·श्रीमद्भागवते पक्षमस्कन्धे अध्यायः १४ २७१ ध्वन्यापतित ईश्वरस्य भगवतो विष्णोर्वशवर्तिन्या मायया जीवलोकोऽयं यथा वणिक्सार्योऽर्थपर: बदेहनिष्पादितकर्मानुभवः श्मशानवदशिवतमायां संसाराटव्यां गतो नाद्यापि विफलबहुप्रति- योगेहस्तचापोपद्यमनी हरिगुरुचरणारविन्दमधुकरानुपदवीमवरुन्धे यस्यामु ह वा एवं बहिन्द्रियनामानः कर्मणा दस्थव एव ते ॥१॥ तद्यया पुरुषस्य धनं यत्किञ्चिद्धर्मोपयिक बहुक्कच्याधिगतं साक्षात्परमपुरुषाराधनलक्षणो योऽसौ धर्मस्तं तु साम्पराय उदाहरन्ति । तदर्य धनं दर्शनस्पर्शनश्रवणास्वादनावमाणसङ्कल्पव्यवसायगृहग्राम्योपभोगेन कुनाथस्याजितात्मनो न्यथा सार्थस्य विलम्पन्ति ॥२॥ अथ च यत्र कौटुम्बिका दारापत्यादयो नाम्ना कर्मणा कस्गाला एवानिच्छतोऽपि कदर्यस्य कुटुम्बिन उरणकवत्संरक्ष्यमाण मिषतोऽपि हरन्ति ॥ ३ ॥ यथा दनुवत्सरं कृष्यमाणमप्यदग्धवी क्षेत्र पुनरेवावपनकाले गुल्मतृणवीरुद्भिर्गहरमिव भवत्येवमेव गृहाश्रमः कर्मक्षेत्रं यस्मिन्न हि कर्माण्युत्सीदन्ति यदयं कामकाण्ड एष आवसथः॥४॥ तत्रगतो दंशमशकसमापसदेर्मनुजैः शलभशकुन्ततस्करमूषकादिभिरुपरुध्यमानबहिःप्राणः कचित्परिवर्तमानोऽस्मिमध्वन्यविद्याकामकर्मभिरुपरक्तमनसानुपपनार्थ नरलोकं गन्धर्वनगरमुप- पन्नमिति मिध्यादृष्ठिरनुपश्यति ॥ ५॥ तत्र च कचिदातपोदकनिभान् विषयानुपधावति पानभोजनव्यवायादिव्यसनलोलुपः॥६॥ क्वचिच्चाशेषदोषनिषदनं पुरीपविशेषं तद्वर्णगुणनिर्मित मतिः सुवर्णमुपादित्सत्यग्निकामकातर इवोल्मुकपिशाचम् ॥ ७॥ अथ कदाचिन्निवासपानीय- द्रविणाद्यमेकात्मोपजीवनाभिनिवेश एतस्यां संसाराटव्यामितस्ततः परिधावति ॥ ८॥ कचिच यात्यौपम्यपा प्रमदयाऽरोहमारोक्तिस्तकालरजसा रजनीभूत इवाणधुमर्यादो रजस्वलाष्ठोऽपि दिग्देवता अतिरजस्वलमतिर्न विजानाति ॥ ९॥ क्वचित्सकृदवगतविषयवैतभ्यः वयं परामि- ध्यानेन विभ्रंशितस्मृतिस्तयैव मरीचितोयप्रायास्तानेदाभिधावति ॥१॥ कविदुलूकझिल्ली- वनवदतिपकपरभसाटोपं प्रत्यक्ष परोक्षं वा रिपुराजकुलनिर्सितेनातिव्यथितकर्णमूलहृदयः ॥११॥ स यदा दुग्धपूर्यसुकृतस्तदा कारस्करकाकतुण्डायपुण्यद्रुमलताविपोदपानवदुभयार्थ- शून्यद्रविणान् जीवन्मृतान स्वयं जीवन्म्रियमाण उपधावति ॥१२॥ एकदासत्मसङ्गानिकृतमति- युद कस्रोतःस्खलनवदुभयतोऽपि दुःखदं पाखण्डमभियाति ॥१३॥ यदा न परवाधयान्ध आत्मने नोपनमति तदा हि पितृपुत्रवहिष्मतः पितृपुत्रान् वा स खलु भक्षयति ॥१४ा कविदासाद्य गृहं दावस्थियार्थविधुरमसुखोदके शोकामिना दह्यमानो भृशं निवेदमुपगच्छति ॥१५॥ कचित्काल विपमिलराजकुलरवसापहृतप्रियतमधनासुःप्रमृतक इव विगतजीवलक्षण आस्ते॥१६॥ कदाचिन्मनोरयोपगतपितृषितामहायसत्सदिति स्वमनितिलक्षणमनुभवति ॥ १७ ॥ कचिद् गृहाश्रमकर्मचोदनातिभरगिरिमाररुश्चमाणो लोकव्यसनकर्षितमनाः कण्टकचराक्षेत्रं प्रविशत्रिव ·२७८ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १४ तैवञ्चितो हंसकुलं समाविशन्न रोचयन् शीलमुपैति वानरान् । तजातिरासेन मुनिवृतन्द्रियः परस्परोदीक्षणविस्मृतावधिः ॥१७॥ द्रुमेषु रंस्यन् सुतदारवत्सलो व्यवायदोनो विवशः स्वबन्धने । कचित्प्रमादागिरिकन्दरेपतन् वल्लीगृहीत्वा गजभीतआखितः॥१८॥ अतः कयश्चित्त विमुक्त आपदः पुनश्च साथै प्रविशत्यरिन्दम । अध्वन्यमुस्मिन्नजया निवेशिवो भ्रमञ्जनोऽद्यापि न वेद कश्चन ॥१९॥ रहूगण त्वमपि ह्यध्वनोऽस्य संन्यस्तदण्डः कृतभूतमैत्रः । असजितात्मा हरिसेवया शितं ज्ञानासिमादाय तरातिपारम् ॥२०॥ राजोवाच अहो नृजन्माखिलजन्मग्रोभनं किं जन्मभिस्त्वपररप्यमुमिन् । न यद्धृषीकेशययःकृतात्मनां महात्मनां वः प्रचुरः समागमः ॥२५॥ न बद्भुतं त्वचरणाजरेणुभिईतांदसो भविरघोशऽमला । मौहर्तिकादस्य समागमाच मे दुस्तकमूलोऽपहतोऽविवेकः ॥२२॥ नमो महद्भ्योऽस्तु नमः शिशुभ्यो नमो युवम्यो नम आ वटुभ्यः। ये ब्राह्मणा गामवधूतलिङ्गाश्वरन्ति तेभ्यः शिवमस्तु राशम् ॥२३॥ श्रीशुक उवाच ध्यारोपितां च देहात्ममति विससर्ज । एवं हि नृप भगवदामिवाश्रितानुभावः ॥२५॥ राजोवाच कल्पेन निर्दिरतामिति ॥२६॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः स होवाच इत्येवमुचरामातः स वे प्रमर्पिसुतः सिन्धुपतय आत्मसतत्त्वं विगणपतः परानुकर परमकारुणिकतपोपदिश्य रहूगणेन सकरुणमभिवन्दितचरण आपूर्णाणव इव निवारणोमाने यो हवाइह बहुविदा महाभागवत त्वयाभिदितः परोशेण वसा जीवलोकनकार हार्यमनीपया कत्सितविषयो नाचसाव्युत्पन्न लोसमधिगमः । अथ देवरवगमं समरेड यस देहात्ममानिनांसवादिगुणविशेषविसलाकुसलममतारविनिर्मिती देशावसिमिक्सिंगसंयोगायनादिसायनुभवस्यारोनपरिन्द्रियवर्गमसिनुर्मामाएको घरणिमिमांविचचार ॥ २४॥ सौवीरपतिररि मुजनसमवगतपरमात्मसत्त्व आत्मचवित रति श्रीमहागवत महापुराने पारमास्यां सहिदायां पनमस्कार दोश्यायः ॥१५ ॥

·। - - धीमद्भागवते पक्षमस्कन्धे अध्यायः १५ योगानुशासन या एतदवसन्धते यन्यस्तदण्टा मुनय उस्यमशीला उपरतारमानः गान्त ॥३९॥ यदपि दिगिमजयिनो विनो ये वे राजर्षयः किंतु परं मधेशीरतस्याः ममेपमिति पत्रानुरन्धारा विवर स्वर संहताः ॥roll कर्मवाहीमवलम्य आग्दः कचिन्नरकादिमुक्तः पुनरप्येवं संसारापनि वर्तमानो नग्लोकमामुग्याति परि गतोजी ॥४९॥ मुपगायन्ति- भरयेह राजर्भ नसारि महात्मनः । नानुवाति नये मर्शिकेच गारमतः ॥४२॥ स्य मान्दारमतान् महान्य हरिशयः । जही युव मलादुनमामला: Hell यो दुस्पान शितिगुतम्बजनार्थदारान् प्राध्या प्रियंगुरवरः रासालोकान् । यनित महा मधुदिष्ट यानुरकमनशामभवोरि पत्यु ifram पशाय धर्मरत विधिन पुणार योगार साबिरसे मानेश्वरार । नारायणाय पे नम इत्युदा हासत्मगत्यमार का समुदाजहार ||४५) भाग पराजितादातगुणकमको राजभरवस्मनुचरितं म्परत्वनिमयुष्य पघर्ष सपियवानुमायाभिनन्दति च ज्या एका आमन भागो न परत dalvi ratममा महापुराण परम सत्य मा भरतारने पारदरियर पदय.ru अध पसदशोऽध्यायः भीम उपाय भाया मानांना समुह पार पनि मरीनुमत माने भररामामाता समनपस पापा को मिति ॥ मार लामा पठापार सम्भव ॥२॥ मामु सो देसम्ममा RAT REE To rat SREE ॥ ३ भाबरी BIRTimra: पासमानामा ५ गाना लामा मिनु सासरा anAmravintri. rouTHERE!! मनु. का ९ rd मरे treki ·२८. सीVIR८|| मपनमनपामारदिनाममा १९४७ संथारान मुद्दाहरन्ति ॥२३॥ मुघसाठी परिचारपस उनच तलादरि विका उपसगांस्तथा मुखदुःसरागभयाभिमानामादोन्मारमोनोलोभमात्सलांना TV विज्ञानी पदिहारगदारम्माकुलहदयतदाभासक्नुवस्तिम्लभारिवारोगपरिवार भूतानामनिमिपतो मित्रतां वित्रतहदयसवेश्वरं काउचनिजायुधं सागवन्ध गुम हत्य पाखण्डदेवताः फहराभव करम्यारा आवंसमरिहताः माढत्येनाभिवे ॥२९॥ या धानेन भगवतो यज्ञपुरुपस्याराधनमेव तदरोचन शुलं भाते निगमाचारेऽमुहितो पक्ष मिथुनीमावः कुटुम्बमरणं यथा वानरजाः ॥३०॥ तत्रारि निरोधः स्वैरेप विदरबटिका बुद्धिरन्योन्यमुखनिरीक्षणादिना साम्पकर्ममेव विस्मृतकालावधिः ॥३१॥ कचिद् दुवदैविक गृहे स्वन् यथा वानरः मुतदारव सलो व्यवायवः ॥३२॥ घनेकदैविकभौतिकात्मीयानां दुःखानां प्रतिनिवारणेऽकलो दुरन्तशिशिम अरd xe सनाधुरभागविहीनो पुननिंगरगर्माम मरम्पारमसमारनदास मागिनमानो दुनन्दरसम्पनिमावली पिस्नानकर ज्यापेमारततिरहिम्मतिसमनलमा चिन सरारदारामार पश स्वामिभिरा निः परापरे निरखे ॥२२ ॥ अपत्र दलामाल रस्पनरस्थितिः॥२४॥चिपसोतावादनेगरिमोतनपान्त्र दानामदिनकर करो तुरन्तचिन्तया नि आस्ते ॥ २५॥ चिन्मियो महरन् यत्मिंदरनगन्यवर हृदय आत्मानमजिवात्मागरेऽन्धे तमाम प्रदिपोति ॥२८ कदाचिदीपरत्व भगवतरिम मकारपरमावारिदिपरार्धास्वगंकालापलशगात्परिवर्तिनेनवसारंहसारित आवझपतन्त्र कचिन्मियोपाहरन् यत्किञ्चिदननुपाति विधायन ॥ ३५ ॥ चिमीणना समाना यावदनविलन्धमनोरथोरगवादानेजभितमतिसतखतोमानदान जनादभिलभते ॥ ३६॥ एवं विचम्नतिशक्तावत्दवरानुषन्धोऽपि पूर्ववासन निथ जाल थारवहति ।। ३७ ।। एतस्मिन् संसारापनि नानालगोपतवाधित आरनविन्नो पत्र पसार वावेतरस्तत्र विसज्य जातंजातनुपादाय शोचन्नुहन विभ्यादिवदन् ऋन्दन् संहप्पन गारगहनास माधवर्जितो नैवावर्ततेऽद्यारि यत आरय एष नरपेकसाथों यमभ्वनः पारनुपदिशदि .१८4 काणिमात्रमप्यारन् परिव विपति विचशायात् ॥२६ ॥ अपराफिर चियाधिजन्मजरामरणादयः ॥२७ ॥ कारिदेवमाया ब्रिा भुजस्तोटा सवस पाखन्डिमिरात्मवश्चितेस्लेकर पवितो नाकुलं समावस्तषशीलमुस्नपनादिभोवलातु एवमन्वन्यवरन्धानो मृत्युगजभयातमसि गिरिकन्दरप्राये ॥३३ ॥ हरितिकार ·श्रीमसागयते पानमस्कन्धे अध्याप: १६ ૧૮ पिख्याच न वे महाराज भगवतो मायागुणविभूतेः काठी मनसा वचसा पाभिगन्तुमलं विभागारि पुरुषसम्मामाधान्येनेव भूगोरकविशेषं नामरूपमानलराणतो म्मास्यास्यामः ॥४॥ यो यार दोपः कुवलयकमलकोशम्पन्तको नियुतयोजनाराय: उमार्नुध्ये सपा पुष्करपत्रम् ॥ ५ ॥ यस्मिन्नर यणि नारोजनमासापामालाभिर्मयादागिरिभिः विभकानि भवन्ति ॥ एषामा मामाभ्यन्तर यस नाम्यामसितः सपंतः मोषणः कुलगिरिराजो मेरसोरायामममुनाहः कणिधभूतः कुषपकमला नि . सिसदस्यो अररिहलो मूले बोटसमस तामसान्तम्या मवि ७॥ उपरोत्तरेमेटार नीला तः भवानिति को रभ्यरिमारूणा कणां मर्यादागिरयः प्रागारदा उमरतः ৰীৰ সিনাঘ যখঃ মুমূর্ষাভ ব বরাকান খু খে इसन्ति। एवं दक्षिणेनेलारत निरीमन्ये मिस व मागायता पमा मौसादयो युक- यानो रिसपुषभारताना यासंस्कन ॥९॥ सामनपरेप पूरपर मास्पद्वन्धमादनासानोनितो मर नुमाल सामान विदा ॥ १०॥ मन्दरो मेहमन्दर मुराद गुरदयुतम्रोमारोममियर निरय उमाः ।। ११॥ पानी नूतपूरमाराचा सिसरोजनामासात मरिणादा।।१२।। सार. योनिरस मारा पनि उनमा पाप सामाजिनि भरभ भारत परदन पर RatalatterEAEE COयूपरवर माये. मानमान:fa हिना १५॥ मन्दरीमा SAREIोस् मन पर wravali tuitafakega नाम नही मिला। १. राममा मस्या पुसमा १८॥ Ka TaristiacarमानाबE0 सरकार REF का लाभ १९॥ दारावर रोप र दाम ia ·२८२ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १६ ब्रह्मविश्वरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्भक्तियोगेन चाभीक्ष्णशः परिमाविताविशुद्धमतिकारतानाल्य मात्मनि स्वयमुपलभ्यमानब्रह्मात्मानुभयोऽपि निरभिमान एवावनिमजूगुपत् ॥ ७॥ वस्ये गाथां पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति |॥ ८ ॥ गयं नृपः कः प्रतियाति कर्मभिर्यज्वाभिमानी बहुविद्धर्मगोता। समागतश्रीः सदसस्पतिः सतां सत्सेवकोऽन्यो भगवल्ललामृते ॥९॥ यमभ्यषिश्चन् परया मुदा सतीः सत्याशियो दक्षकन्याः सरिदिन यस्य प्रजानां दुदुहे घराऽऽशिषो निराशिषो गुणवत्सस्नुतोधाः ॥१०॥ छन्दांस्यकामस्य च यस्य कामान् दुदूहुराजहरयो बलिं नृपाः । प्रत्यश्चिता युधि धर्मेण विमा यदाशियां परमं परेत्य ॥११॥ यस्याध्वरे भगवानभ्वरात्मा मयोनि माद्यत्युरुसोमपीये। श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोगसमर्पितेज्याफलमाजहार यत्प्रीणनार्हिषि देवतियड्मनुप्यवीरुत्तृणमाविरिश्चात् । प्रीयेत सद्यः सह विश्वजीवः प्रीतः स्वयं प्रीतिमगाद्यस्य ॥१३॥ गयाद्यन्त्यां चित्ररथः मुगतिरवरोधन इति त्रयः पुत्रा बभूवुधिवरयादुणांचा सम्राडजनिष्ट ॥१४॥ तत उत्कलायां मरीचिमरीचेविन्दुमत्यां विन्दुमानुदपयत तस्मात्सरमा मधुर्नामाभवन्मधोः भुमनसि वीरवतस्ततो भोजायां मन्युप्रमन्यू जशते मन्योः सत्यार ॥१२॥ कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥१५॥ वत्रायश्लोकः- अथ पोडशोऽध्यायः राजोवाच वर्णपिनुमिदि॥३॥ भौवनस्ततो दूपणायां त्वष्टाजनिष्ट त्यष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्स शवजित्यवरं पुरा प्रेयवतं बंशमिमं विरजश्वरमोद्यः । अकरोदत्यलं की विष्णुः सुरगणं यया RA इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमहंस्यां संहितायां पत्रमस्वत्य प्रियव्रतवंशानुकीतनं नाम पदोऽध्यायः उकत्वरा भूमण्डलायामविशेरो यावदादित्यतपति या चासो मोतिगमन्दर वा सह दृश्यते ॥१ ॥ तत्रापि प्रियनवरयचरणपरिखाः सप्तभिः सह मिन्यव उ za यव एतस्याः सदीरविशेषविकलस्वया भगवन् स्खनुसूचित एवदेवाखिसमईमानतो सपा सर्व विजिशमामि ॥२ ॥ भगवदो गुणमये स्थूलरूप आयेशिवं मनोखामेश्री सम्म आत्मज्योतिषि परे अमणि भगवति वामुदेवाये थममादेशिनु तदुदेवायल ·श्रीमद्भागवते पयमस्कन्धे अध्यायः १७ २८५ निमयापि जटाजूटेरुदन्ति ॥३॥ ततोऽने सहस्रकोटिविमानानीसंकुलदेवयानेनाव- -दुमण्डलमापार्य ब्रह्मसदने निपतति ॥ ४ ॥ तत्र चतुर्धा भिद्यमाना चतुर्भिर्नामभिश्चतुर्दिशमनिस्सन्दन्ती नदनदीपतिमेवाभिनिविश्वति मनन्दा चक्षुर्भद्रेति ॥ ५॥ सीता तु ब्रह्मसूदनाकेसराचलादिगिरिशिखरेभ्योऽधोऽधः तीगन्धमादनमूर्धन पतित्यान्तरेण भद्राश्ववर्ष प्रान्यां दिशि वारसमुद्रमभिप्रविशति ॥६॥ ल्यच्छिखराभिपतन्ती ततोऽनुपरतवेगा केतुमालमभि चक्षुः प्रतीच्या दिशि सरित्पति ति ॥ ७॥भा चौचरतो मेशिरमो निपतिता गिरिशिखरागिरिशिखरमतिहाय श्यतः दचस्पन्दमाना उत्तरातु कुरूनभित उदीच्या दिशि जलधिमभिपविशति । तथैवालक- दक्षिणेन बापदनादहूनि मिरिक्टान्यतिकम्य हेमटाईमकटान्यतिरमसतररंहसा तीभारतमभि वर्षे दक्षिणस्यां दिशि जलविभिप्रविशति यस्या मानार्थे चागच्छतः पुंसः दिश्वमेघराजमुरादीनां फलं न दुर्लभमिति ॥९॥ अन्ये च ना नद्यम वर्षे वर्षे सन्ति मेवादिगिरिदुहितरः शवयः ॥१०॥ বাকি সবই যা কামাল মাগি বগি ওইগাতীমখানালি नि स्वर्गपदानि पदिशान्ति ॥११॥ पुरुषाणामयुतपुरुषायुर्वाणा देवकलाना युतमाणाना वनसंहननवलपयोमोदप्रमुदितमहासौरतमियुनलवायापवर्गवधूते कगर्भ- Pणात प्रेतायुगसमः कालो वर्तते ।। १२ ॥ यत्र देवानरः स्व स्वर्गणनायकर्वि- महादंगाः सर्वकमुभम्तयाला कमलराधियाऽनम्यमानविटरलताविटपिभिरपाम्भमान. रकाननाघमायतनगिरिद्रोणी तया चामलजलाशयेषु विश्वविविधनवपनदामोद. तराजसजलकुरकुटकारण्यसारमचकवाकारिभिमधुकरनिगराकृतिभिरजितेषु दिभिर्विनिक्निादः मुलालामुरमुन्दरीणा यामलिलविलासदासलीलाक्लोकामना विहरन्ति ॥१३॥ পত্বি স্ব মাসাবী মাঃ gণ ব্যয়মতানৈক্ষনা- । सनिधीयते ॥ १४ ॥ इलावे भगवान् भर एक एर पुमा पन्समाये शति भवान्यामानिनितो पायवेस्ता मौनावसरमाकानि ॥ १५॥ भनीनापैः एमाईदाहरलापमानो भावभास्ते महापरस्त दुरोग लानी गर्व प्रतिमात्मनः महामामरामाविरूष मनिषावनापन् मा उमावि ॥१॥ धौभगयानुणच ॐनमो भगवते मास्तर सगुप्पसंस्थानानन्वापामगार नन aurat ·२८४ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अन्यायः १७ सदामरलोकाभरणं जाम्बूनदं नाम सुवर्ण भवति ॥ २० ॥ यदु ह वाव दिनुवादयः सद युवतिभिर्मुकुटकटककटिसूत्राद्याभरणरूपेण खलु धारयन्ति ॥ २१ ॥ यस्तु महान्दम्यः सुपावनिरूदो यास्तस्य कोटरेभ्यो विनिःसताः पञ्चायामपरिगाहा मधुधाराः सुपारशिखरात्पदन्त्योऽपरेणात्मानमिलावृतमनुमोदयन्ति ।। २२ ॥ सा झुपयुजनाना मुखनिर्वासितो वायुः समन्ताच्छतयोजनमनुवासयति ॥ २३ !! एवं कुमुदनिरूढो यः शतवत्यो नाम क्टसस स्कन्धेभ्यो नीचीनाः पयोदपिन गुडानाद्यम्बरशय्यासनाभरणादयः सर्व एव कामदुधा नदाः कुमुदापात्पतन्तसमुत्तरेणेलावन मयमृत्युशीतोष्णवैवोपसर्गादयस्तापविशेषा भवन्ति पावनीवं मुखं निरतिशयमेव ॥२५॥ कुरकुररकुसुम्भवकद्वत्रिकूटशिशिरपतङ्गरुचकनिरवशिनीवासकपिलवैदूर्यनारधिक पंभनागकालझरनारदादयो विशतिगिरयो मेरोः कणिकाया इव केसरभूता मूलदेशे परिव उपक्लप्ताः ॥ २६ ॥ जठरदेवकूटौ मेरु पूर्वेणाष्टादशयोजनसहनमुदगायतौ दिसहस्र नौ भवतः । एवमररेण पत्नपारियात्रौ दक्षिणेन कलासकरवारी मागावतादेवमुचरतस्मिार लोकपालानामष्टानां ययादिशं यथारूपं तुरीयमानेन पुरोऽयात्रुपक्लप्साः ॥२९॥ इति श्रीमद्भागवठे महापुराणे पारमहस्व संहितायो पननस्पत्य भुवनकोशवर्णनं नान पोरसोऽध्याय १॥ अथ सप्तदशोऽध्यायः थीशुक उवाच वत्र भगवतः साधा लिनस्य विष्णोर्विकलतो वामगदानवनिर्मित चांद विवरेणान्तामविया या साह्मजलधारातचरणपङ्कावनेजनारणजिल्लोरजतालिङजगद मिन्यमानणेपुलम्बुलोधुनापि परमादरेण शिरमा रिमति ॥ २॥ योजयन्ति ॥ २४॥ यानुफ्जुषाणानां न कदाचिदपि प्रजाना वलीपलितकुमलेददोगमा वष्टभिरेतेः परिस्तृतोऽनिरिव परितश्चकास्ति काश्चनगिरिः ॥२७ ॥ मेरो धनि भगवत आलने मध्यत उपक्लप्ता पुरीमयुतमोजनसाइली समचतुरना चातकौम्भी वदन्ति ॥२८ ॥ दामन पर पहोरस्पनामला साक्षागवत्पदीयनुपलशिवपचीभिधौवमानातिमहता कारेन युगमा एवमेन दिवो भूधन्यवततार यत्तहिष्णुपदमाः ॥१ ॥ यत्रहवाय परिजन औचना परनमागवतोऽस्मल्कुलदेवताचरणारविन्दोरममिति यामनुसनमुत्कृष्पापमपनि दं कियमानान्ददय औकाठपविषशामीलितलोचन युगलमुडमलस्मिलितमाम सवामनि पामुदेवेनुरतभचिोमडामेनेवोरेशिदापायांमन्यो मिमिकामा तार ततः सत अश्वतमनावानिशा पां ननु म आत्यन्ति सिदिरेवापतीपदी ·श्रीमद्भागवते पञ्चमत्कन्धे अध्यायः १७ २८५ जनमद्यापि बटाटेवदहन्ति ॥ ३ ॥ ततोऽनेक्सइसकोटिविमानानोकसंकुलदेवयानेनाव. दुमण्डलमावार्य ब्रह्मसदने निपतति ॥४॥ तत्र चतुर्धा भिद्यमाना चतुर्भिनामभिश्चनुर्दिशमभिसन्दन्ती नदनदीपतिमेवाभिनिविशति मनन्दा चक्षुर्भदेति ॥ ५॥ सीता तु ब्रह्मसदनात्केसराचलादिगिरिशिखरेभ्योऽधोऽधः सौगन्धमादनमूर्धमुपतित्यान्तरेण भद्राश्वव प्राच्यां दिशि वारसमुद्रमभिप्रविशति ।१६।। ाल्पछिखरानिपतन्ती ततोऽनुपरतयेगा केतुमालमभि चक्षुः प्रतीच्यां दिशि सरित्पति ति ॥ ७॥ भदाचीत्तरतो मेरुधिरसो निपतिता गिरिशिखरागिरिशिखरमतिहाय शृजवतः दचस्यन्दमाना उत्तरांनु कुरूनभित उदीच्यां दिशि जलधिमभिपविशति तथैवालक दक्षिणेन ब्रह्मसदनादहूनि गिरिकूटान्यतिकम्य हेमन्टामटान्यतिरमसतररंहसा तीभारतममि वर्ष दक्षिणस्या दिशि जन्दधिमभिप्रविशति यस्यां खानाय चागच्छतः पुंस: देऽश्वमेघराजसूयादीनां पलं न दुर्लभमिति ॥ ९॥ अन्ये च नदा नयम व वर्षे सन्ति है मेवादिगिरिदुहितरः उत्तरः ॥ १० ॥ तारि भारतमेव वर्ष कर्मशेषमन्यान्यष्ट वर्षाणि स्वर्गिणा पुण्यरोपभोगस्थानानि नि स्वर्गपदानि पपदिशन्ति ॥ ११ ॥ एषु पुरुगणामयुतपुष्पायुर्वर्षाणा देवल्गना युतप्राणाना व संहननालवयोमोदमनुदितमहासौरतमिधुनवापापवर्गवभूते कगर्भ- वाणांत प्रेतायुगसमः कालो वर्तते ॥ १२॥ यत्र देवतः स्वैः स्वर्गणनायकर्वि- नहाईणाः सर्वमुमतकारिसलपधियाइनभ्यनानविटरलवाविरपिभिरूपगम्भमान. ক্ষোননারসিপ্রাণী বা স্বাক্ষরকারই নিৰিাৰখনৰফৰ্ম্মে- तराजहंसजलकुक्कुटयारण्यवसारमचक्रवाकादिभिर्मधुकरनिराकृतिभिरजिवे जल- दिभिर्विचित्रनिोद: मुललितमुरमुन्दरीणा कामकलिलक्लिामावलीमालोममनोरटया विदरन्ति ॥ १३ ॥ नवरि उभगवानारायणो महापुरुः पुरफणा तरनु महारामतस्तम्यूदनात्मना. र सनिलीयते ॥१४॥दस्ते भगवान् मा एक एक पुमान प्रदान्ये विमान्या: पारनिनिचरो ययवेव सोनावतावादशानि ॥१५॥ भानीनाः माधुसहसमरमानो भगवतमहापस दुरीक दासो नर्ति पंपसंगमानसमाधिहरेप सनिप्पेतदमियन् मन उत्साय ॥१६॥ श्रीभगवानुवाच ॐ नमो भगवते महायुषार सपसंस्थानासानन्दासमकार नस १७॥

·२८६ श्रीमद्भागवते पञ्चमत्कन्धे अध्यायः १८ भजे भजन्यारणपादप भगस कृत्लस्य परं परायणम् । भक्तवलं भाक्तिभूतभावनं भवापर त्या भवभावमीपरम् ॥ १८ ॥ न यस्स मायागुणचिचातिभिर्निरीशवो अण्यापि ररिस्पते । शे यथा नोऽजिवमन्युरंदसा करत न मन्येत जिगीपुरात्मनः ॥ १९॥ अदयो यः प्रतिभाति मापया सीमेव मभ्यासयताम्रलोचनः । न नागपच्चोळण इंथिरे दिसा यत्पादयोः स्पर्शनपितन्द्रियाः ॥२०॥ यमाहुरर सिविजन्मसंयमं विनिविदीनं पनन्तमपः। न बंद सिदामिन कचिस्सितं भूमण्डलं मूर्धसहरुधामम् ॥२॥ पस्पाय आधी गुणविदो महान् विशनविण्योमगवानः किल । पत्सम्भवो पिता स्ववेजमा पैगरिक तामसमेन्द्रिय यो॥ २२ ॥ पते परं पस्य को महात्मनः सिवाः शकुन्ता व सूचयन्धिताः । महानई गवताममेन्द्रियाः सुगम में पदनुमदिन ॥२३॥ पत्रिमिता करि कमपणी मायां जनोन्यं गुणममोरितः । न देद निवारणसेगमा वस्मै नमतं विख्योदयामने ॥ २४॥ वसमतो महापुण्यभरममा मादेशक पर साया 100 अथाष्टादशाऽध्याय: शीशुद्ध उवाच म्य च भद्रश्रवा नाम धर्मभुतखटपतयः पुरा भद्रावणे ATRIKE समुदेससरितुं वोनियाना परमंग समापिना निशा ॐनमा माहीतरनमावि २॥ भोमिया अन्ना पालन व निलय Tini farastr वनिरिसमला intel दीना मंwिitzip म Kinet बुरबिसेर ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः १८ २८७ वेदान् युगान्ते तमसा तिरस्कृवान् रसातलायो ऋतुरतविग्रहः । प्रत्याददे व कवयेऽभियाचते तस्मै नमस्तेऽवितहिताय इति ॥ ६॥ हरिव चापि भगवासरहरिरूपेगास्ते तद्रूपमणनिमित्तमुत्तरत्राभिधास्ये वद्दयितं रूप महापुरुषगुणभाजनो महाभागवतो देत्यदानवकुलतीर्थीकरणशीलाचरितः प्रहादोऽन्यवधाना- नन्यभक्तियोगेन सह तदर्पपुरुषैरुपास्ते इदं चोदाहरति । ७॥ ॐ नमो भगवते नरसिंदाय नमस्ते जस्तजसे आविराविभव वज्रनख वनदंष्ट्र कर्माययान् रन्धय रल्यय तमो प्रस प्रस स्वाहा । अभयमभयमात्मनि भूयिष्ठा धोम् ॥ ८ ॥ खत्यस्ल विश्वस्य खलः प्रवीदतां ध्यायन्तु भूतानि शिवं मियो धिया । मनश्च भद्रं भजतादधोक्षजे आवश्यवां नो मतिरप्यहेतुकी ।।९।। भागारदारात्मजविचयन्धुषु सङ्गो यदि स्याद्भगवत्प्रियेषु नः। यः प्राणाया परितुष्ट आत्मवान् सिद्धपत्यदूराम तथेन्द्रियप्रियः ॥१०॥ यत्सङ्कलन्धं निजीविभवं तीर्थ मुहुः संस्पृश्यता हि भानसम् । हरत्योऽन्तः अतिभिर्गतोऽगार्ज को ये न सेवेत मुकुन्दविनामम् ॥१९॥ यस्यास्ति भक्तिभंगवल्यकिचना वैर्गुणस्तत्र समासते मुराः । हराभवस्य कुत्तो महद्गुणा मनोरपनामति भावको पहिः ॥१२॥ हरिहि साधागवान् शरीरिणामात्मा शरणामिव तोयमीप्सितम् । हिला महास्वं सदि सजते रहे वदा महत्वं वसा दम्पतीनाम् ॥१३॥ तस्माद्रजोरागविवादमन्युमानस्पृहाभपदेन्याधिमूलम् हिला ग्रह दतिचकवालं नृसिंहपादं भजवायुतोभयमिति ॥१४॥ केवमालेऽरि भगवान् कामदेवस्वरूपेम छम्याः मिचिया मजापवेदिमा पुधापा तपतीना पुरुषायुशोरावररिसंस्थानाना यासां गर्मा महापुरुषमाखदेअसोजितनना विश्वना यसवः संवत्सरान्वे विनिरजन्ति ॥१५॥ अवोर मुलिवर्गादविलासविकिचिर- दासरेबारलोकळया विधिम्भिवमुन्दरभूमपालमुभगवदनारमिन्दभिया रमा रमपन्द्रि- पापिरमपवे ॥१६॥ उगवतो मायालय क परममापियोगेन रमा देवी संवत्सरस विधु प्रारमिमिकता र तनभिस्वस्त ई बोरडि ॥१७॥ नमो भगवते गरविधिताने भारत विधीनां पेड Tom बारिवारसत्यसन्दोमायामासमवमवार मगर ससे मोबसे मरन्ठाय सम्पर नमस्ते उभरत्र भूसार ॥१८॥ ।

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते पश्चमस्कन्धे अध्यायः १९ २८९ उत्तरेषु च कुरुयु भगवान् यज्ञपुरुषः कृतवराहरूप आस्ते तं तु देवी हैषा भूः सह कुरुभिरस्मलितभक्तियोगेनोपधावति इमां च परमामुपनिषदमावर्तयति ।। ३४॥ ॐ नमो भगवते मन्त्रतत्त्वलिङ्गाय यज्ञातवे महाध्यरावयवाय महापुरुषाय नमः कर्मकाय त्रियुगाय नमस्ते ॥ ३५॥ यस्य स्वरूप कवयो विपश्चितो गुणेषु दारुविव जातवेदसम् । ममन्ति मना मनसा दिक्षवो गर्द क्रियानम ईरितात्मने ।। ३६ ॥ म्यनियाल्वरनेशकभिर्मायागुणैर्वस्सुनिरीक्षितात्मने अन्वीक्षपानातिशयात्मबुद्धिभिनिरस्तमायाकृतये नमो नमः ॥ ३५ ॥ करोवि विश्वस्थितिसंयमोदयं यस्येप्सितं नेप्सिवमीधितर्गुणः । माया यपायो भ्रमते तदाश्रयं प्राप्यो नमस्ते गुणकर्मसाधिजे ॥ ३८॥ प्रमध्य दैत्यं प्रतिवारणं मधे यो मां रसाया जगदादिसूकरः। कृत्वापदंष्ट्र निरगादुदन्वतःपीडनिवेमा प्रणतासित विभूमिति॥३९॥ ति मोमबागवत महापुराणे पारमस्या संहितायां पनमस्कन्धे भुरनकोशवर्णनं नामाटादशोऽध्यायः ॥१८॥ अर्थकोनविंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच किंपुरुषे वर्षे भगवन्तमादिपुरुष लक्ष्मणाग्रज सौदाभिरामं रामं तवरणपत्रिकर्याभिरता परमभागवतो हनुमान् सह कि पुरुषरविरतभक्तिरूपास्ते ॥१॥ आर्टिषणेन सह गन्धरतु- गीयमानां परमकल्याणी मभगवत्कयां समुपशृणोति स्वयं चेदं गायति ॥२॥ ॐ नमो भगवते उत्तमकोकाय नम आर्मशीलमताय नम उपशिशितात्मन उपासितस्यकाय नमः साधुवादनिकरणाय नमो ब्रमण्यदेवाय महापुरुषाय महाराजाय नम इति ॥ ३॥ पचारिशनानुभवमाश्मे स्वतेजसा ध्यक्षगुणब्यवस्थम्। प्रत्यक प्रशान्तं मुधियोपलम्भनं नामक निररं पर1४॥ मत्यांवतारस्लिा मजिसणे रोवधादेव न स्व विभोः। कुतोऽन्यया स्वादमतः व आत्मनः सीवान्दानि रसनानोवरस ॥५॥ आमामाता मुहम्मः सन्नित्येस्पां भगवान पामुदेवः । न स्वीकृत काममनुकीव न सममे चारि विरामहति ॥५॥ न जन्म नन महये न सोभन न पार न खुस्लिाइतिस्तो। तेरियानो बनौसर अप्से पर बसपामः ॥७ ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अभ्यायः १९ सुरोऽमुरो वाप्यय वानरो नरः सर्वात्मना यः मुकृतमुचमन् । मजेत राम मनुजाकृति हरि य उत्तराननयत्कोसलान्दिवमिति ॥८॥ भारतेऽपि वर्षे भगवान् नारायणाख्य आकल्पान्तमुपचिवधर्मज्ञानवैराग्वैश्वर्योपशमोर रमात्मोपलम्भनमनुग्रहायात्मवतामनुकम्पया तोऽन्यक्कगविश्वरवि ॥ ९ ॥ तं मगवान् नारद वर्णाश्रमवतीभिर्मारतीभिः प्रजाभिर्मगवनोकाम्यां सांख्ययोगाम्यां भगवदनुभावोग्य सावर्णेरुपदेक्ष्यमाणः परममतिमावेनोपसरति इदं चाभिगृणाति ॥ १०॥ ॐ नमो भग उपरामधीलायोपरतानात्म्याय नमोऽकिञ्चनविचाय पिकृषभाय नरनारायणाय परमहंस परमगुरवे आत्मारामाधिपतये नमो नम इति ॥ ११ ॥ गापति चेदम्-- कर्तास्य सर्गादिषु यो न बध्यते न हन्यते देहगतोऽपि दैहिकः । दटुर्न दृग्यस्य गुणैर्विदूप्यते तस्मै नमोऽसतविविकसाक्षिणे ।। १२॥ इदं हि योगेश्वर योगनैपुणं हिरण्यगर्मो भगवान् जगाद यत् । यदन्तकाले त्वयि निर्गुणे मनो भक्या दधीमोज्झितदुम्कलेवरः ॥१३॥ यथैहिकामुमिककामलम्पटः मुतेषु दारेषु धनेषु चिन्तयन् । शङ्कत विद्वान् कुकलेवरात्ययाद्यतस्य यनः श्रम एव केवलम् ॥ १४॥ तन्नः प्रभो त्वं कुकलेवरातिां वन्माययाहंममतामधोक्षज । भिन्द्याम येनाशु वयं मुदुभिंदा विधेहि योगं त्वयि नः स्वभावमिति ॥ १५ ॥ भारवेऽप्यस्मिन् वर्षे सरिच्छेलाः सन्ति बहवो मलयो मङ्गलपस्यो मैनाकस्त्रिकूट अपर कूटक: कोलकः सहो देवगिरिमृज्यमूकः श्रीगेलो वेटो महेन्द्रो वारिधारो रिक शुक्तिमानृक्षगिरिः पारियात्रो द्रोणश्चित्रकूटो गोवर्धनो रेवतकः ककुभो नीलो गोकामुख इन्द्रको कामगिरिरिवि चान्ये च एतसहस्रशः शैलास्तेषां नितम्पप्रभवा नदा नव सत्यसंख्यान ॥१६॥ एतासामये भारत्यः प्रजा नाममिरेव पुनन्तीनामात्मना चोरस्पृशान्ति ॥ १५ चन्द्रवसा ताम्रपर्णी अवटोदा यतमाला वैहायसी कावेरी वेणी पयस्विनी शरावा नाम कृष्णा वेण्या भीमरथी गोदावरी निर्विन्ध्या पयोष्णी तापी रेवा मुरसा नर्मदा नर्मक सिन्धुरन्धः योगध नदौ महानदी वेदस्मृतिपिकुल्या त्रिसामा यौशिकी मन्दाकिनी यह विवस्वा भसिकी विश्ववि - स्वारन्धेन कर्मणा दिन्यमानुपनारगयो पाप आमन भानु " है सरस्वती पदती गोमती सरयू रोषखवी सतवती मुपोमा रातमन्द्रभागा मादा महानद्यः ।।१८ । अस्मिन्नेव वर्षे पुलपल- व सर्वेश विधीयन्ते यथावणंविधानमावर्गभारि भवति ॥१ ॥ मोडी मन ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्भे अध्यायः २० सर्वभूतात्मन्यनाम्येऽनिरुतोऽनिलयने परमात्मनि वासुदेवेऽनन्यनिमित्तमकियोगलक्षणो नानातिनिमित्ताविद्यामन्यिरधनद्वारेण यदा हि महापुरुषपुरुषप्रसङ्गः ॥२०॥ एतदेव हि देवा गायन्ति-- अहो अमीषां किमकारि शोभनं प्रसन्न एषां विदुत स्वयं हरिः। यजन्म लब्धं नृषु भारताजिरे मुकुन्दसेवोपयिक स्पृहा हि नः ॥२१॥ कि दुष्करैनः अनुभिस्तपोवतर्दानादिभिवा गुजयेन फल्गुना । न यत्र नारायणपादपङ्कजस्मृतिः प्रमुष्टातिशयेन्द्रियोत्सवात् ॥२२॥ कल्पायुषां स्थानजयारपुनर्भवात् क्षणायुषो मारतभूजयो वरम् । क्षणेन मत्येन कृतं मनस्विनः संन्यस्य संयान्त्यमयं पदं हरेः ॥२३॥ न यत्र वैकुण्ठकथासुधापगा न साधवो भारवतास्तदाश्रयाः । न यत्र यशेशभखा महोत्सवाः सुरेशलोकोऽपि न धे स सेव्यताम् ॥२४॥ प्राप्ता नृजाति विह ये च जन्तवो ज्ञानक्रियाद्रध्यकलापसम्भृताम् । नवे यतेरनपुनर्भवाय ते भूयो वनौका हव यान्ति बन्धनम् ॥२५॥ यैः श्रदया यर्हिषि भागद्यो इविनिरामिष्टं विधिमन्त्रवरसुतः । एक: पृथड्नाममिराहुतो मुदा गृह्णाति पूर्ण : स्वयमाशिषां प्रभुः ॥२६) सत्यं दिशत्यतिमर्थितो नृणां नेवार्थदो यत्पुनरर्थिता यतः । खयं विपत्ते भजवामनिच्छवामिच्छाषिधानं निजपादपल्लवम् ॥२७॥ पद्यत्र नः स्वर्गसुखावशेषितं विश्स्य सूतस्य कृतस्य शोभनम् । तेनाजनाभे स्मृतिमजन्म नः स्याद् वर्षे हरिद्भजतां शं तनोति ॥२८॥ धीशुक उवाच जम्बूदीपस्य च राजन्नुपदीपानष्टौ हेक उपदिशन्ति सगरात्मजैरवान्वेषण इमां मही परितो निखनद्विरुपकल्पितान् ॥ २९ ॥ तद्यथा स्वर्गप्रस्थश्चन्द्रशुक्ल आवर्तनो रमणको मन्दर- हरिणः पाञ्चजन्यः सिंहलो लहेति ॥३०॥ एवं तव भारतोत्तम जम्बूदीपवर्षविभागो यथोपदेश मुपवर्णित इति ॥ ३१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराण पारमहस्सा संहितायां पञ्चमस्कन्धे जम्बूदीपवर्णनं नामकोनविंशोऽध्यायः१५ अथ विंशोऽध्यायः धीशुक उवाच अतः परं समादीनां प्रमाणलक्षणस्थानतो वर्षविभाग उपपयरे ||१|| जम्बूद्वीपोऽय यावममाणविस्तारस्तावता शारोदधिना परिवेष्टितो यया मेहर्जन्याख्येन लवगोदधिर बने ·२९२ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अभ्यायः २० विगुणविशालेन प्लक्षाख्येन परिशिप्तो यथा परिखा बायोपवनेन । यो जाजूप्रमाणो दीगल्या हिरण्मय उत्थितो यामिरुपास्ते सप्तजितस्याधिपतिः प्रियातात्मज मजिस और सप्तवाणि विभज्य सप्तवर्षनामम्य आत्मजेभ्य आकलव्य स्वयमात्मयोगेनोपरराम ॥२॥शि यवसं सुभद्रं शान्त क्षेमममृतमभयमिति वर्षाणि तेषु गिरयो नयच सतैयाभिशाताः ॥ १ मणिकूटो वनकूट इन्द्रसेनो ज्योतिष्मान् मुरो हिरण्यष्ठीवो मेपमाल इति सेनुचैला भय नृभ्णाजिरसी सावित्री मुपभाता ऋतम्भरा सत्यम्भरा इति महानद्यः । या जोपना धूतरजस्तमसो हंसपतकोयनससानमंशाश्वत्यारो वर्णाः सहसायुपोविबुधोरमसन्दर्शन मकर स्वर्गद्वारं प्रय्या विद्यया मगयन्तं त्रयीमयं सूर्यमात्मानं यजन्ते ॥ ४ ॥ मनस्य विष्णो रूपं यत्सत्यस्तस्स ब्रह्मणः । अमृतस्य च मृत्योबसूर्यमात्मानमीमहीति ॥५॥ प्रशादिए पवन पुरुषाणामायुरिन्द्रियमोजः सहो यलं बुद्धिविक्रम इति च सदेशमा पनि सिसिविरेण यते ॥६॥ शः खसमानेने रसोदेनाइतो यथा तथा दोरोऽपि शास्मो रिगुणविशालः ममानेन मुरोदेनाका परिसके ॥ ७॥ यय हवे शाल्मली लशायरामा यस्यां वाय किल निळयमानुमा वान्दःस्तुतः पतस्विराजय मा दामहूतये उपसरते ॥ ८ ॥ तदोपाधिपतिः नियम पारिमामाप्यानमविशतमिति ॥ ९॥ ने वांद्रयो नराध सप्टेवाभिशताः सरम शता बामदेवः कुन्दो मुकुन्दः पुष वसतिरिति । अनुमतिः विनीवाली मरटी कुपु र नन्दा राति ॥१०॥ तदपुरषाः श्रुतपरवीधरन मुन्धरेषधरममा भारत वेदमई सोमस्यामा दोन पबन्ते ॥ ११॥ स्वनि निदेयम्यो विभजन गायो। साना साना गान्धः सोमो न भरिनामा सातयाम्रो चयनं वार: माचिकारियोकिराया या दरम्यादी नान स्वं मनम्मा मरेन्यो या TARA व मुवमुशानदाचिनभिगुलम-पत्र-विचिन नामरामा || net यशःखमुतेभ्यः सतम्पसमामानि मतवांणि मभजापेच सोमनर रमण देशा मुसावितिः समानेनात तोदेन यथायाम हरनमानिकदासत मवेश गायबर मसाला विन्दास या म : नियुनगुमाश मरान गुमायल mot

·भीमद्भागवते पक्षमस्कन्धे अभ्यायः २.
तथा पटोदामातीने गुणः समानेन' शीरोदेन परित उपदमो तो यथा
उन्होने टोदेन पलिन मोयो नाम पर्वतराजो दीनामनिवर्तक आरखे ॥ १८ ॥ मोसो
गरमारणान्मयितनितम्रो.रि धोरोदेनामिनमानी भगवता यरमेनाभिगुतो विभयो
सन्त ॥ १९ ॥ वलिन तो पुनरो नामाभिरतिः पे दीपे धणि सप्त विभग्य ते
पुत्रनाममु सस रिस्पादान पनिवेष स्वयं भगवान् मगरतः परमाल्याणयास आत्मभूतस्य
हरेभरणारविन्दमुपजगाम !! २० ॥ आमो मधुरो मेए: मुधामा प्राजियो लोहिताणों
चनस्पतिरिवि व मुवारचा पर्षगिरपः सप्त सहप नमाभिस्माता समो वर्धमानो
भोजन उणिो नन्दो नन्दनः सर्वतोभद्र इति अभया अमृतोपा आर्यका तीवठी
चिरूयती पवित्रवती परति ॥ २१ ॥ यासामम्मः पवित्रममलमुपयुम्नानाः पुरुषपभ-
दक्षिणदेवकसंशा परपुरुरा भागेमपं देयमा पूर्णेनाम्जलिना यजन्वे ।। २२ ॥
थाः पुरुषवीयाः स्य पुनन्तीभू यः मुमः।ताना पुनीवामीरप्नीः स्पृशशामात्मना भुव इति २३
एवं पुरसाक्षीरोदात्परिव उर्वशितः शाकदीरो दायियोजनायामः समानेन च
दधिमण्डोर्दन परीतो यलिन् शाको नाम महीमहा स्वधेयम्यपदेशको यस्य ६ महामुरभि.
यस्वं दीरमनुवामयति ॥ २४ ॥ तस्यापि प्रेयरत एवाधिपतिनाम्ना मेधातिथि: सोऽपि
भग्य सात वर्षाणि पुत्रनामानि ठेपु स्वात्मजान पुरोजपमनोजनावमानधूमानीकचिपरेफबहुरूप.
विधारसंगाधिपाध्यापिरवीन स्वयं भगवत्यनन्त प्राधितमतितरोयन प्रविवेश ॥२५॥ एतेषां
पंमर्यादागिरयो नयन मप्त समय खान उनी पलभदः शतकेसरः सहससोतो देवपालो
हानस इति अनयाऽज्युदो उभयष्टिरराजिता पयादी सइसतिनिजधृतिरिति ॥ २६ ॥
वर्षपुरुषा ऋतववसत्यमतदानमतानुयवनामानो भगवन्तंबाय्यात्म प्राणायामविधूतरजस्तमसः
रमसमाधिना यजन्ते ॥ २७॥
पन्तः प्रविश्य भूतानि यो विभयात्म मनुभिः । अन्तर्यामीश्वरः साक्षात्यात नोयदोशुटम् ॥२८॥
एवमेव दधिमण्डोदात्यरतः पुम्करदीपस्ततो दिगुणापामः समन्तत उपकल्पितः समानेन
बाद केन समुद्रण गहिरातो यस्मिन् सह पुष्कर ज्वलनशिखामलकनकपत्रायुतायुतं भगवतः
मलासनस्यामामन परिकसितम् ॥ २९ ॥ नदीमध्ये मानसोत्तरनामैक एयायांचीनपराचीन-
उपयोर्मयांदाचलोऽयुतयोजनोच्छापायाभो यन तु चतसा दिक्षु चत्वारि पुराणि लोकाना-
मन्द्रादीनां यदुपरिष्यात्सूर्यरयस्य मै परिभ्रमवः संवरसरात्मकं चक्रं देवानामहोराकाम्यां
रिभ्रमति ॥ ३० ॥ तदोपस्याप्यधिपतिः प्रेयवतो वोतिहोत्रो नामे तस्यात्मजो रमणकधाकि-
सामानो वर्षपती नियुज्य स स्वयं पूर्वजबद्भगवत्कर्मयोल एवारते ॥ ३१ ॥ तदर्षपुरुषा,
नगवन्तं ब्रह्मरूपिणं सकर्मकेण कर्मणाऽऽराधयन्तीदं चोदाहरन्ति ॥ ३२ ॥

·भीमद्भागवते पदमस्कन्धे अध्यायः २१ यत्तत्कर्ममयं लिङ्गं ब्रह्मलिङ्ग जनोऽचयेत् । एकान्तमयंशान्तं तस्मै भगवते नम हवि ॥३३॥ ऋषिरुवाच ततः परताप्लोकालोकनामाचलो लोकालोक्योरस्तराले परित उपशितः ॥१४॥ पावन्मानमोत्तरमेर्वोरन्तरं तावती भूमिः काञ्चन्यन्याऽऽदर्शवलोपमा यस्यां प्रतिः पार्थो न कपवित्पुनः प्रत्युपलभ्यते तस्मात्सर्वसत्वपरिहताऽऽसीत् ॥ १५ ॥ लोपालोक इघि समाना यदनेनाचलेन लोकालोकस्यान्ततिनावस्थाप्यते ॥ ३६॥ स लोम्पान्छे परित विष विहितो यमात्म्यादीनां भुगरवगांणां ज्योतिर्गणाना गभस्तयो चीनांनी लोकानाविकचन्न न कदाचित्यराचीना भविमुत्सहन्वे तारदुमनायामः ॥ ३७॥ स्थिति देताः ॥३९॥ देश विभूतीनां टोकालाना न विविधवीयोनंहमाय भगवान् परममा पुणे महाविभूतितिरन्तयाम्यात्मनो विगुदमार्य धर्मगनराग्येश्यमहाविपुलर विषम्सेनादिभिः सायंदमयरः परिवारितो निरायुभोग्दोमितेनिजभु भारपार स्खसिन् गिरिवरे समन्दारमाललोकसतय आले ॥४.|| आवर गलत भगवानामरोगमायरा विनियरियो पापागोरीपायेत्ययः ॥ ११ ॥ पोतार देव प्रलोकपरिम्यं न मारमा यहाकाली मचलात् । ततः परसायोग: fast रdि॥२॥ अग्डमध्यदः मो अनुमोदन्दरन् । लांग्डोमोमध्ये या स्पna Rad मुड एल एलिन यस्सो मातुंड पति माया। दरम्पगर्ने एवं परिरण्यास देउनुपात्र मागीमा यार ... अस्मिभ्यायः गुर उधर एवावाहोरविम्यामो मानसशणसंस्थाभिर्विचिन्तितः करिभिः सतु पयायो गणिनस्य भूगोलस्य तुरीयभागोऽयं लोकाडोकाचलः ॥३८ तदुपरिवायतमुवाचावात्मयोनिमा सुपरिरममन्दरिया निदाखवा नरप्रसोल sirail मम्मुन्नधानमनपरनामा ANCE खिलजगद्गुरूपापिनियेशिया ये हिरदस्तर ऋषभः पुष्करचू वामनोजराजित सिमो r . मारा परमाबी - 4 ·२९५ श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २१ ॥ २ ॥ यन्मध्यगतो भगवांस्तपताम्पतिस्तपन आतपेन त्रिलोकी मतपत्यवभासपायात्ममासास एष उदगयनदक्षिणायनवेषुवतसंज्ञाभिर्मान्धर्शध्यसमानाभिर्गतिभिरारोहणावरोहणसमानत्यानेषु यथासवनमभिपद्यमानो मकरादिषु राशिप्वहोरात्राणि दीर्घहस्वसमानानि विधत्ते ॥ ३ ॥ यदा मेपतुलयोर्वर्तते तदाहोरात्राणि समानानि भवन्ति यदा वृपभादिषु पञ्चम् च राशिषु चरति तदाहान्येव वर्धन्ते हसति च मासि मास्येकैका परिका रात्रिषु ॥ ४॥ यदा वृश्चिकादिषु पञ्चसु वर्तते तदाहोरात्राणि विपर्ययाणि भवन्ति ॥ ५॥ यावद्दक्षिणायनमहानि वर्धन्ते याबदुद्गयनं रात्रयः ॥ ६॥ एवं नव कोटय एकपञ्चाशलशाणि योजनानां मानसोत्तरगिरिपरिवर्तनस्योपदिद्यन्ति तस्मिन्नन्द्रों पुरी पूर्वस्मान्मेरोदेवधानी नाम दक्षिणतो याम्यां संयमनी नाम पश्चाद्वारुणी निम्टोचनी नाम उत्तरतः सौम्यां विभावरी नाम तामृदयमध्याहास्तमयनिशीथानीति भूतानां प्रवृत्तिनिवृत्तिनिमिचानि समपविशेपेण मेरोश्चतुर्दिशम् ॥ ७॥ तत्रत्यानां दिवसमध्यंगत एवं सदाऽदित्यस्तपति सत्यनाचलं दक्षिणेन करोति ॥८॥ यत्रोदेति तस्य द समानसूत्रनिपाते निम्लोचति यत्र कचन स्यन्देनाभितपति तस्य देष समानसूत्रनिपावे प्रस्खापयति तत्र गतं न पश्यन्ति येते समनुपश्येरन् ॥१॥ यदा चैन्याः पुर्याः प्रचलते पञ्चदशटिकाभिर्याम्यां सपादकोटियं योजनानां सार्धदादसालशाणि साधिकानि चोपयाति ॥१०॥ एवं ततो वारुणी सौम्यामैन्द्री च पुनस्तथान्ये च ग्रहाः सोमादयो नशत्रैः सह ज्योतिबके समभ्युद्यन्ति सह वा निम्लोचन्ति ॥ ११ ॥ एवं मुहूर्तेन चतुर्तियारक्षयोजनान्यष्टशवाधिकानि सौरो रयत्रयीमयोऽसौ चतसा परिवर्तते पुरीषु॥ १२॥ यस्येकं च दादशारं पग्नेमि त्रिणाभि संवत्सरात्मकं समामनन्ति तस्याहो मेरो धनि कृतो मानसोत्तरे कृतेतरभागो यत्र प्रोतं रविरपचक्र तैयन्त्रचक्रवद् भ्रमन्मानसोचरगिरौ परिश्रमति ।। १३॥ तस्सिनक्षे कृतमूलो द्वितीयोऽक्षस्तुर्यमानेन सम्मितस्तैलयन्त्राक्षवद् भ्रवे कृतोपरिभागः ॥ १४॥ रथनीरस्तु पशिलक्षयोजनायतनत्तुरीरभागविशालावान् रविश्ययुगोयत्र इयाउन्दो- नामानः सप्तारुणपोजिवा वहन्ति देवमादित्यम् ॥ १५ ॥ पुरस्तात्सविमुररणः पवाव नियुक्तः धोत्ये कर्मणि किलास्ते ॥ १६ ॥ तथा वालखिल्या ऋषयोऽनुपर्वमात्राः पटिसहसाणि पुरतः सूर्य सूक्तवाकाय नियुक्ताः संतुवन्ति ॥ १७॥ तथान्ये च ऋषयो गन्धर्वाप्सरसो नागा मामल्यो थावधाना देवा इत्येकैकयो गमाः सप्त चतुर्दश मासि मासि भगवन्तं सूर्यमामानं नानानामानं पृयस्नानानामानः पृपक्कममिन्दव उरासते ॥१८॥ लोचरं सार्धनवकोरियोजना रिमण्डल ·भीमद्भागवते पचमरन्धे अमायः २२ भूवलपत्र धणेन सगम्यूत्युवरं दिसहसपोजनानि स मुळे ॥१९॥ इति श्रीमद्भागववे माराने परम सहिताय नमान्ने ज्योतिशादरकरटवानं नारशियायः ॥ २१॥ अथ द्वाविंशोऽध्यायः राजोवाच चाप्रदक्षिणं भगवोस्वर्गिवमनुष्य वयं कथमनुमिमीनहोति ॥१॥ स होवाच परिवत्सरमिावसरमनुवत्सरं वत्सरमिति भानोर्मान्यौपामगतिभिः समाननन्ति ॥ ७॥ पक्षाभ्यां मासभुक्ति सादाम्यां दिनेनैव पक्षभुक्मिचारी द्रुतवरगानो भुते ॥८॥ माणाप्पायनशीलत्वात्सर्वमय इति वर्षयन्ति ॥१०॥ यदेतद्भगवत आदित्यस्य मेरू ध्रुवं च प्रदक्षिणेन परिकानतो राशीनामभिनुसंपळ प्रदेशान्तरेप्वप्युपलम्यमानत्वादेवं नक्षत्रराशिभिरुपलशितेन कालचक्रेपर्व मे च प्रदरिने यया कुलालचक्रेण भ्रमता सह भ्रमवां तदाश्रयाणां सिलिकादीनं मन्दिर परिधावता सह परिधावमानानां तदाश्रयाणां स्यांदीनां महामांगविरन्यैव नक्षत्रान्तरे ग्रस्सन्दे चोरलम्यमानत्वात् ॥ २॥ स एष भगवानादिपुरुष एव साधाबारायणो लोकानां खतर आत्मानं त्रयीमयं कर्मविशुद्धिनिमित्तं विभिरपि च वेदेन विजिशास्यमानो दादा भिन्न पट्नु वसन्वादिषु ययापनोरमृतुगुणान् विदधाति ॥३॥वमेतमिह पुरुषानमा विकास वर्णाश्रमाचारानुपथा उच्चावचैः कर्मभिराम्नावैयोगविवानैश्च अदया पजन्दोऽजमा मेक चगवो दाध मासान् भुके राशिसंशान् संवत्सरावयवान् मातः पशवं दिवा न चेखि सरादर्भयमुपदियन्ति यावता पठमशं भुञ्जीव स वै तुरित्सुरदिश्यते संवत्सरावपः ॥५ ॥ अय च यावतार्धन नमोवीभ्यां प्रचरति त कालमयनमाचक्षते ॥६ ॥ मयर चापूर्यमाणाभिध कलामिरमराणांशीयमाणाभिध कलाभिःरितृणामहोरात्राणि पूर्वाधान विवन्वानः सर्वजीवनियमाणो जीवधैकमे नक्षत्रं विधता मुहते रस्ते ॥सर तब उपरिधाविरक्षयोजनो नत्राणि मे दक्षिणेनैव कालापन भरसंजिवन सहाभिजिवाष्टाविंशतिः ॥११ ॥ तव उपरिवाशना दिलचपोजन उपटम्पने पुराना समधिगच्छन्ति ॥४ ॥ अयस एप आत्मा लोकानां द्यावापृथियोरन्तरेण नभोवलपलका यावनभोमण्डलं सह द्यावापृथिव्योर्मण्डलाम्यां कास्न्येन स ह भुञ्जीव वाले संवत्सरं एवं चन्द्रमा अर्कगभस्तिभ्य उपरिष्टालायोजन उरलम्पमानोऽस संवत्सरफुर्कि पोडशलः पुरुषो मगवान् मनोमयोऽनमयोऽमृतमयो देवरितृमनुप्पभूतरपशिससरोष ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कत्ये अध्यायः २३ वार्कस्य शेयमान्यसाम्याभि तिमिरवचरति लोकानां नित्यदानुक्ल एवं प्रायेण वर्षयंचारेणा- नुमीयते स दृष्टिविष्टम्भग्रहोपशमनः ॥ १२ ॥ उसनमा बुधो व्याख्यातस्तत उपरिष्टाद् द्विलक्षयोजनतो बुधः सोमस्त उपलभ्यमानः प्रायेण शुभकृद्यदादि व्यतिरिव्येत तदातिवाताभप्रायानावृष्टयादिभवमाशंसते ।। १३ ॥ अत ऊर्ध्वमङ्गारकोऽपि योजनलक्षद्वितय उपलभ्यमाननिमिस्त्रिभिः परेकैकयोराधीन् द्वादशानुभुङ्क्ते यदि न वक्रेणाभिवर्तते प्राणाशुभग्रहोऽयशंसः ॥ १४ ॥ तत उपरिष्टाद् द्विलक्षयोजनान्तरगतो भगवान् बृहस्पतिरेकैकस्मिन् राशौ परिवत्सरं परिवत्सरं चरति यदि न वक्रः स्यात्मायेणानुकूलो माझणकुलस्य ॥ १५ ॥ तत उपरिवायोजनलक्षद्यात्प्रतीयमानःशनैश्चर एकैकस्मिन् राशौ त्रिशन्मासान् विलम्बमानः सर्वानवानुपर्येति तावद्भिरनुवत्सरेः प्रायेण हि सर्वेषामशान्तिकरः ॥१६॥ तत उत्तरमादृपय एकादशलक्षयोजनान्तर उपलभ्यन्ते य एव लोकानां शमनुभावयन्तो भगवतो विष्णोर्यत्परमं पदं प्रदक्षिणं प्रक्रमन्ति॥१७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्था संदिताया पनममधे ज्योतिश्चकवर्णने द्वाविंशोऽध्यायः ॥२२॥ अथ त्रयोविंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अथ तस्मात्परतस्त्रयोदशलक्षयोजनान्तरतो यत्तद्विष्णोः परमं पदमभिवदन्ति यत्र । महाभागवती ध्रुव औत्तानपादिरग्निनेन्द्रेण प्रजापतिना कश्यपेन धर्मेण च समकालयुग्भिः सबहुमानं दक्षिणतः क्रियमाण इदानीमपि कल्पजीविनामाजीन्य उपास्ते तस्येहानुभाव उपवर्णितः॥१॥हिसां ज्योविर्गणानां ग्रहनक्षत्रादीनामनिमिपेणाभ्यकरंहसा भगवता कालेन नाम्यमाणानां स्थाणुरिवावष्टम्भ ईश्वरेण विहितः शश्वदवभासते ॥ २॥ यथा भेदीस्तम्भ आक्रमणपशवः संयोजितास्त्रिमिस्त्रिभिः सवनर्यथासानं मण्डलानि चरन्येवं भगणा महादय एतस्मिनन्तहियोगेन काठचक आयोजिता भुवमेवावलम्य वायुनोदीर्यमाणा आकल्पान्त परिचक्रमन्ति नभसि यया मेघाः दयेनादयो वायुवतः कर्मसारपसः परिवर्तन्ते एवं ज्योतिर्गणाः प्रकृतिपुरुषसंयोगानुपहीताः कर्मनिर्मितगतयो भुवि न पतन्ति ॥ ३॥ केचनेतज्योतिरनी शिशुमारसंस्थानेन भगवतवे वासुदेवल योगधारणायामनुवर्षयन्ति ॥४॥ यस्य पुच्छायाचिरसः कुण्डलीभूतदेहस्य ध्रुव उपकस्मिवस्त्रस्य लागले प्रजापति- रग्निरिन्द्रो धर्म इति पुच्चमूले धावा विधान र कट्यां सतर्रयः । तस्य दक्षिणावर्तकुण्डली. भूतशरीरस्य यान्युदगपनानि दक्षिणावें तु नशाम्पकान्ति दक्षिणायनानि सु सन्थे । यया शिशुमारस कुण्डलाभोगसंनिवेशस्य पार्वभपोरप्पासासमसंख्या भवन्ति । पृष्ठे ·२९८ श्रीमद्भागवते पक्षमधे अन्यायः २४ त्यनयीयी आकाशगङ्गा चोदरतः ॥ ५ ॥ पुनर्यमुपुभ्यो दक्षिणवामयोः भोम्योपालो दक्षिणयामयोः पश्चिमयोः पादयोरभिजिदुत्तरापादे दक्षिणवामयोनासिक्योर्ययासंख्यं न पूर्वापादे दक्षिणयामयोझेननयोनिका मूलं च दशिणामयोः कर्णयोनंयादीन्पष्ट नक्षत्रानि दक्षिणायनानि वामपाश्चैव क्रिषु युञ्जीत तयेव मृगीयांदीन्युदगयनानि दशिमगावला प्रातिलोम्येन प्रयुञ्जीव शतभिषाज्येठे स्कन्धयोदंशिगवामयोन्यठेत् ॥ ६ ॥ उचाइनायमन्दि रघराहनी यमो मुखेषु चान्नारका धनेभर उपस्थे बृहस्पतिः ककुदि ववस्यादित्यो हुने नारायणो मनसि चन्द्रो नाम्यामुशना सनयोरश्विनौ बुधः प्राणागनयो राहुरीले केतवः सर्ग) रोमन सर्वे तारागणाः ॥ ७॥ एतदु है। भगवतो विष्णोः सर्वदेवतामयं रूपमारहा सन्ध्यायां प्रयतो बाम्पो निरीक्षमाण उपतिष्ठेत नमोज्योतिलोंकाय कालायनायानिमिषां पतये महापुरुषायाभिधीमहीति ॥८॥ ग्रहीतारामयमाधिदेविकं पापापह मन्त्रकृतां त्रिकालम् । नमस्यतः स्मरतो वा त्रिकालं नश्येत तत्कालजमाशु पान् ।। 5॥ इति श्रीमद्भागवते महापुरागे पारमहंस्या संहितायां पश्चमस्कत्ये शिशुमारसंस्थावर्णनं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥ अथ चतुर्दिशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अधस्तात्सवितुर्योजनायुते स्वानुनक्षत्रपच्चरतीत्येके योऽसावमरत्वं महत्वं चालभव प्रयोदशसहसं राहोर्यः पर्वणि तद्व्यवधानकदेरानुबन्धः सूर्याचन्द्रमसावभिधावति ॥ २॥ तदुपरागमिति वदन्ति लोकाः॥३॥ ततोऽयस्तासिद्धचारणविद्याधराणां सदनानि तावन्मान एव ||४|| तोऽधनायर पियाचप्रेतभूतगणानां विहाराजिरमन्तरिक्षं यावदायुः प्रवाति यावन्मेपा उपलभ्यन्ते ॥५॥ ततोऽधस्ताच्छतयोजनान्तर इयं पृथिवी यावद्धसभासस्येनमुपादयः पतरित्रप्रवरा उत्पन्तीति।६। उपयर्णितं भूमेर्यपासन्निवेशावस्थानमवनेरप्यपस्तासात विवरा एकेको योजनायुतान्तरेणा- यामविस्तारेणोपपलमा यतलं वितलं मुतले तछातलं महावलं रसातलं पातालमिति ॥" .. भगवदनुकम्पया स्वयममुरापसदा सहियो ह्यवदत्रस्य ताव जन्मकर्माणि चोपरिसादस्पान ॥१ ॥ यददतरणेमण्डलं प्रतपतस्तदितरतो योजनायुतमाचते द्वादशसहसं सोमस्य दुर्विषई मुहुः परिवर्तमानमभ्यवस्थितो मुहुर्तमुद्रिजमानश्चकितहदय आरादेव निवे निशम्योभयत्रापि भगवता रक्षणाय प्रयुकं सुदर्शन नाम मागवतं दयितमस्त्रं बचेजना बिलखर्गेषु स्वर्गादप्यधिककाममोगेश्वर्यानन्दभूतिविभूतिभिः मुसमृदमानोपाय . नित्यप्रमुदितानुरककलारत्यबन्धुनुहदनुपरा याम ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २४ २९९ ईश्वरादप्यप्रतिहतकामा मायाविनोदा निवसन्ति ॥८॥ येषु महाराज मयेन मायाविना विनिर्मिताः पुरो नानामणिप्रवरप्रवेकविरचितविचित्रभवनप्राकारगोपुरसभाचैत्यचत्वरायवनादि- भिर्नागासुरमिथुनपारावतशुकसारिकाकीर्णकृत्रिमभूमिभिर्विवरेश्वरगृहोचमः समलवृताश्रकासति ॥९॥ उद्यानानि चातितरां मनइन्द्रियानन्दिभिः कुसुमफलतबकसुभगकिसलयावनतरुचिर- विटपविटपिना लताङ्गालिद्भितानां श्रीभिः समिधुनविविधविहद्भमजलाशयानाममलजलपूर्णानां सापकुलोलनक्षुभितनीरनीरजकुमुदकुवलयाहारनीलोत्पललोहितशतपत्रादिवनेषु कृतनिकेतना- नामेकविहाराकुलमधुरविविधखनादिभिरिन्द्रियोत्सवैरमरलोकश्रियमतिशयितानि ॥ १०॥ यत्र ह वाव न भयमहोरात्रादिभिः कालविभागैरूपलक्ष्यते ॥ ११ ॥ पत्र हि महाहिप्रवरशिरोमणयः सर्व तमः प्रवाधन्ते ।। १२॥ न वा एतेषुवसता दिव्यौषधिरसरसायनानपानमानादिभिराधको व्याधयो वलीपलितजरादयच देहवैवर्ण्यदौर्गन्ध्यत्वेदलमग्लानिरिवि वयोऽवस्थाश्चभवन्ति ॥१३॥ नदि तेषां कल्याणानां प्रभवति कुतझन मृत्युविना भगवत्तेजसश्वापदेशात् ॥ १४ ॥ यस्मिन् प्रविष्टेऽसुरवधूनां प्रायः पुंसवनानि भयादेव सवन्ति पतन्ति च ॥ १५ ॥ अथातले मयपुत्रोऽसुरो चलो निवसति येन ह वा इह सृष्टाः पण्णवनिर्मायाः काश्चनाद्यापि मायाविनो धारपन्ति यस्य च जृम्भमाणस्य मुखतस्त्रयः स्त्रीगणा उदपयन्त स्वैरिण्यः कामिन्या पुंचल्य इति या वै विलायनं प्रविष्टं पुरुषं रसेन हाटकाख्येन साधयित्वा स्वविलासावलोकना. नुरागसितसंलापोपगृहनादिभिः स्वैरं किल रमयन्ति यस्मिन्नुपयुक्त पुरुष ईश्वरोऽहं सिद्धोऽह- मित्ययुतमहागजबलमात्मानमभिमन्यमानः कत्यते मदान्ध हव ॥ १६ ॥ ततोऽधस्वादितले हरो भगवान् हाटकेश्वर स्वपार्षदभूतगणातः प्रजापतिसर्गापडणार भवो भवान्या सह मियुनीभूत आस्ते यतः प्रवृत्ता सरियवरा हाटको नाम भवयोवयिण यत्र चित्रभानुर्मातरिश्चना समिपमान ओजसा शिवति तमिप्यूठं हाटकाल्पं सुवर्षे भूपणेनामुरेन्द्रा- बरोधे पुरुषाः सह पुरुषीनिर्धारयन्ति ॥१७॥ ततोऽयस्तात्मतले उदारभवाः पुण्यश्लोको विरोचनात्मजो पछिभंगवता महेन्द्रस्य प्रियं चिकीर्षमाणेनादितेलंन्धकायो भूत्वा वटुवामनरूपेण पराशिप्तलोकत्रयो भगवदनुकम्पयेव पुनः प्रवेशित इन्दादिम्वविद्यमानया मुसमृदया भियामिजुटःस्वधर्मेणाराधयंस्तमेव भगवन्धमाराधनीय- मरगतसाधस आस्तेऽधुनापि ॥ १८ ॥ नो एवंवत्साक्षात्कारो भूमिदानस्स यचद्भगवत्पशेप- जीनियानां जीवभूतात्मभूते परमात्मनि वामदेवे दीर्वतने पात्र उपपन्ने परया भदया परमादरसमाहितमनसा सम्प्रविदितस्य साशादपगंधरस्य यदिलनिस्पैपर्यम् ॥१२॥ यस्या वाव दरवनप्रस्खलनादिषु विवसः सानामाभिएणन पुरष करन्धनमाता विधुनीति रस ·भीमद्भागवते पवनस्कन्धे अध्यायः २४ हैव प्रतिबाधनं मुमुभयोज्यथैवोसमन्ते ॥ २० ॥ समानानात्मकदां सर्वेषामात्मन्दालिद आत्मत्येव ।।२९॥ न वै भगवानूनमनुमानुजग्राह यदुत पुनरामानुरमृतिमा मात्र भोगेश्वयमेवातनुतेति ॥२२॥ यत्तद्भगवतानभिगवान्योगयेन पाजालेनादतस्वरंगा रोपितलोकत्रयो वरुणपाम सम्प्रतिनुचो गिरिदलो चारविद इति होगच ॥२२॥ नूनं इबार स्वर स्वयमुपेन्द्रेणात्मानमयाचदात्मनवाशिमो मो एव वदास्यविगम्भौरवयसः कालस्य मन्वन्म: परिवृत्तं कियल्लोकत्रयमिदम् ||२४|| यस्यानुदासनेवालपितामहः किल वत्रे न तु यदुवाकुवोभयं पदं दीयमानं भगवतः परमिति मगवतोरते खलु स्वस्विरि ॥२५॥ महानुभावस्यानुपयममृजितकमायः को वालद्विधः परिहीगभगवदनु उजिगनियंति ॥२६॥ तस्यानुचरितनुपरिटाद्विस्तरिष्यते यस्य भगवान् स्वयमखिलजगद्गुरुनारायणो दारि गदापनि रवतिष्ठते निजजनानुकम्पितहृदयो येनाङ्गुप्ठेन पदा दशकन्वरो योजनायुवायुवं दिग्विजय उच्चाटितः ॥२७॥ ततोऽधस्ताचलातले मयो नाम दानवेन्द्रलिपुराधिपतिर्भगक्ता पुरारिणा त्रिलोक विगतसुदर्शनभयो महीयते ॥ २८ ॥ ततोऽधस्तान्महातले काद्रयाणां सर्माणां नैकशिरां क्रोधवशे नाम मुद्विजमानाः स्वकलवापत्यसुहत्कुटुम्बसनेन कचिठयमन विहरन्ति ॥ २९ ॥ ततोऽधस्तादसावले देवेया दानवाः पणयो नाम निवाकवचाः कालेया हिरम्पपुरकाग्नि बिभ्यति ॥ ३०॥ धृतराष्ट्रराजचूडकम्बलाश्ववरदेवदत्तादयो महामोगिनो महामा निवसन्ति येशनु । स्वयेचिरा विधमन्ति ॥ ३१॥ मर्यादानिरूपणं नान चतुर्विशोऽध्यायः ॥ २४॥ भगवान न निष्णावो योऽसाविन्द्रो यस्य सचिवो मन्त्राय नृत एकान्तवो नहरुतिस्तदवार चिकीर्षणा निर्दग्धवपुरत्रयस्तव्यसादालन्धपदो मायाविनामाचार्यों नहादेवेन परिरश्वेि कुदकतक्षककालियसुषेणादिप्रधाना महाभोगवन्तः पतस्विराजाधिपतेः पुरुषवाहादनपरक इति विबुधपत्पनीका उत्पत्वा महौजसो महासाहसिनो भगवतः सकललोकानुभावस्सल तेजसा प्रविहतबलावलपा रिलेशया इव वसन्ति ये वै सरमयेन्द्रदूत्या वाग्भिमन्त्रमिरिन्द ततोऽवस्तापाताले नागलोकावयो वासुक्रिप्रमुखाः शवलियमहाशस्तवन पबसप्तदशशतसहसशीरांगां पणामु विरचिता महामणयो रोचिप्णकः पातासविपरतिनिरि इति श्रीमद्भागवत महापुराणे परमहंसां सहितायां पचनस्कन्ध राहापिस्सिविरिया

·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २५
अथ पञ्चविंशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
तस्य मूलदेशे त्रिंशद्योजनसहलान्तर आस्ते या वै कला भगवतस्तामसी समाख्यातानन्त
इति सास्वतीया द्रष्टदृश्ययोः सङ्कर्षणमहमित्यभिमानलक्षणं यं सहर्षणमित्याचक्षते ॥१॥
यस्येदं चितिमण्डलं भगवतोऽनन्तमूर्तेः सहसशिरस एकस्मिन्नेव शीर्षणि प्रियमाण सिद्धार्थ
व लश्यते ॥ २॥ यस्य ह वा इदं कालेनोपसञ्जिहोर्पतोऽमर्षविचितरुचिरभ्रमभ्रुवोरन्तरेण
सावर्षणो नाम रुद्र एकादशव्यूहस्भ्यशास्त्रशिखं शूलमुत्तम्भयन्नुदतिष्ठत् ।। ३।। यस्साधिकमल-
युगलाषणविशदनखमणिपण्डमण्डलेवहिपतयः सह सात्वतर्पभैरकान्तभक्तियोगेनावनमन्त:
स्वबदनानि परिस्फुरत्कुण्डलप्रभामण्डितगण्डस्थलान्यतिमनोहराणि प्रमुदितमनसः
विलोकयन्ति ॥४॥ यस्यैव हि नागराजकुमार्य आशिष आशासानाचार्वगवलयविलसित-
विशदविपुलधवल सुभगचिरभुजरजतस्तम्भेष्वगुरुचन्दनकुङ्कुमपङ्कानुलेपेनावलिम्पमानास्तदभि-
मनोन्मयितहृदयमकरध्वजावेशरुचिरललितस्मितास्तदनुरागमदमुदितमदविधूर्णितारुणकरुणाव-
लोकनयनवदनारविन्दं सबौदं किल विलोकयन्ति ॥५॥ स एव भगवाननन्तोऽनन्तगुणार्णव
आदिदेव उपसंहतामरोषवेगो लोकानां स्वस्तय आस्ते ॥६॥
ध्यायमानः सुरामुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधर मुनिगणैरनवरतमदमुदितरिक्तविहललोचनः
मुखलितमुखरिकामृतेनाप्यायमानः स्वपार्पदविबुधयूथपतीनपरिम्लानरागनवलसिकामोदमध्वा-
सन मान्मधुकरवातमधुरगीतप्रियं वैजयन्ती स्वा वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि
कृवसुभगसुन्दरभुजो भगवान् माहेन्द्रो वारणेन्द्र व काश्नी कक्षामुदारटोलो विति ॥ ७॥
य एष एवमनुभुतो ध्यायमानो मुमुक्षणामनादिकालकर्मवासनामथितमविधामय
दादपमन्यि सत्वरजस्तम्पमयमन्तईदयं गत आरा निर्मिनचि तस्यानुभावान भगवान् स्वायम्भुको
नारदः साम्बुरुणा सभायां ब्रह्मणः संश्लोकयामास ॥८॥
उत्पत्तिस्थितिलयरेववोऽस्य कत्साः सत्त्वाद्याः प्रतिगुमा यदीशयाऽऽसन् ।
पदपं ध्रुवमकृतं यदेकमात्मवानाधात्कया । वेद दत्य धर्म ॥९॥
मूर्वि नः पुरुषपया बभार सत्त्वं संदं सदसदिदं विभाति पत्र।
यीला
मृगपविराददेनवदामादातुं खजनमनास्युदारवीर्यः ॥१०॥
पनाम भुवमनुकीतयेदकरसादातों का यदि पतितः मरम्भनाश ।
नमः सपदि गुफामऐपमन्यं के वामगवत आभयेन्मः ॥११॥
मूर्धन्यतिमादसहरामों भूगोलं समिरिधरित्समुदसवम् ।
भानन्यादनिमिवविष्मस्त
भूषः को वीसांम्परिगणपेसास ॥१२॥

·३०२ भीमद्भागवते पचमरधे अध्यायः २६ एवंप्रभावो भगवाननन्तो दुरन्तवीर्योस्गुणानुमावः। मूले रसायाः सित आत्मवत्रो यो लीलया मां सित रिमनि ॥१३॥ एवा लेवेह नृभिरूपगन्तन्या गतयो ययाकर्मविनिर्मिता पयोपदेशमनुकानदार कामान् कामयमानेः ॥१४॥ एतावतीहि राजन् पुंसः प्रवृचिटक्षपस्य धर्मस सिमटर उचावचा विसदृशा ययापनं व्याचल्ये किमन्यत्कथयाम इति ॥१५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंसां संहितायां पचमकन्ने भूविकरविभ्युसपर्मनं बात पादिशोऽध्यायः ॥१५॥ अथ पड्विंशोऽध्यायः राजोवाच महर्ष एतचिम्यं लोकस कयमिति ॥१॥ ऋषिरुवाच प्राचुर्यगानुवर्णयिष्यामः ॥ ३ ॥ राजोवाच नरका नाम भगवन् किं देशविवेश अथवा बहिनिलोया आहोखिदन्तग्रल इति ॥४॥ ऋषिरुवाच प्वाचादयः पितृगणा दिगि स्वानां गोत्राणां परमेण समाधिना सत्या एवाशिष आमटन सूचौमुखमित्यष्टाविंशविर्नरका विविधपावनाभूमयः ॥ ७॥ त्रिगुणत्वात्कर्तुः भदया कर्मगतयः पृथग्विधाः सर्वा एव सर्वस तारतम्लेन भवन्ति ॥ २॥ अथेदानी प्रतिषिदलवणस्वाधर्मस्य तथैव कर्तुः भदाया बसाहस्याकम निवसन्ति ॥५ ॥ यत्र वाव भगवान् रितुराजो वैवस्वतः स्वविषयं प्रावि स्वपुर्जन्ता । सम्परेतेयु यथाकविर्य दोघमेवानुलविवभगवच्छासनः सगणो दमं धारयति ॥६ ॥ नरकानेकविंशतिं गणपन्ति अय तांस्ते राजन्नामरूपलवणतोऽनुक्रमिष्यामसामिलोमडानिये रौरवो महारोरवः कुम्भीपाकः कालसूवमसिपत्रवनं सूकरमुखमन्धपः कृमिभोजनः सन्देश- सप्तसमिर्वजकण्टकशाल्मली वैतरणी पूयोरपाणरोधो विश्वसनंबालाभः सारमेपादनमत्रीचर पानमिति ।। किञ्च धारकर्दमो रक्षोगणभोजनः शूलपोतो दन्दशोऽजटनिरोधनः नया तत्र यस्तु परविचारत्यकलपाण्यपहरति स हि कालराशरदो यमपुरऔरतिभावी जन्तुर्यत्र कामलमासादित एकदेव मुच्छांमुपयाति तानिसमाये ॥८ ॥ एवमेवाभानिसे विसहरं भवति या बनायविद्यया कृतकामानां वत्परिणामलणाः सवयः सहसमाप्रतायं अन्तराल एव त्रिजगत्यास्सु दिधि दक्षिणत्यामवखादमेकपरिष्टाच जलापलामी- तामिसे नरके बलानिपात्यवे अनशनानुदपानदण्डताइनसन्दर्जनादिभियानमामिलाने ·भीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अभ्यायः २६ यस्तु पञ्चयित्वा पुरुपं दारादीनुपयुक्त पत्र शरीरी निगत्यमानो यातनायो वेदनया नष्टमतिर्नष्ट- दृष्टिश्वभवति यथा वनस्पतिर्दृश्यमानमूलस्तस्मादन्यतामिसं तमुपदिशन्ति ॥ ९॥ यरित्वह वा एतदहमिति ममेदमिति भूतद्रोहेण केवल स्वकुटुम्भमेवानुदिनं प्रपुष्णाति स तदिह विहार स्वयमेव तदशुभेन रोखे निपतति ||१०|| ये विह ययेवामुना विहिंसिता जन्तवः परत्र यमयातनामुपग त एव रवो भूत्वा तया तमेव विहिंसन्ति तस्माद्रौरवमित्याहू सकरिति सदितिकरसत्वस्यापदेशः ॥११॥ एवमेव महारौरवो यत्र निपतितं पुरुषं कन्यादा नाम रुरवस्तं कव्येण घातयन्ति यः केवलं देहम्भरः ॥ १२ ॥ यस्त्विह वा उमः पशून् पक्षिणो वा प्राणत उपरन्धयति तमपकरणं पुरुषादैरपि वि- गर्हितममुत्र यमानुचराः कुम्भीपाके तसतैले उपरन्धयन्ति ॥१३॥ यस्त्विह पितृविप्र ब्रह्मभुक्स कालसूत्रसंशक नरके अयुतयोजनपरिमण्डले ताभ्रमये ततखले उपर्यधस्तादग्न्याभ्यामविवप्य- मानेऽभिनिवेशितः क्षुत्पिपासाम्यां च दह्यमानान्तर दिशरीर भारते शेते चेष्टतेऽवतिष्ठति परिधावति च यापन्ति पशुरोमाणि वावर्षसहस्राणि |॥ १४॥ यस्त्विह वे निजवेदपथादनापद्यपगतः पाखण्डं चोपगतस्तमसिपत्रवनं प्रवेश्य काया पदरन्ति तर हासावितस्ततो धावमान उभयतोधारस्तालवनासिरश्छिद्यमानसांनो हा हतो. उमतिपरमया वेदनया मूलितः पदे पदे निरतति स्वधर्महा पाखण्डानुगतं फलं भुक्त ॥१५॥ यस्त्विह वे राजा राजपुरुषो वा अदण्दथे दण्डं प्रणयति ब्राह्मणे वा शरीरदण्ड स पापीयानरकेऽनुत्र सूकरमुखे निरतति वत्रातिक्लैर्विनिम्पिप्यमाणावयवो यर्यवेक्षुखण्ड आर्तस्वरेण स्वनयन् कचिमूछित्तः करमलमुपगतो यहादृष्टदोपा उदाः ॥ १६॥ यस्त्विह वे भूतानामीश्वयेरकस्सिवाचीनामविविकारत्ययाना स्वयं पुरुपोलिवचि. विविकपरम्पको व्ययामाचरति स परवान्धकूपे तदभिद्रोण निरवति तत्र दासी तेजन्तुभिः पसमाधिसरीधर्मरककामकुममधिकादिभि के चाभिद्रुग्यास्त: सर्वदोभियुसमागमा विहतनिद्रानितिरलन्धावस्थानः परिक्रमति यया कुशरीरे जीवः ।।१७॥ यरित्या वा असंविभग्रामावि यकिशनोग्नमनिर्मितरबपने पारसस्नुतः स परष कभिभोजने नरकाचमे निपचति तत्र योजने कृमि कृमिवा व मिभिरेक भश्नमाणः कृमिभोजनोपाववप्रतापवादोऽनिगमात्मानं पावरते ॥१८॥ यस्विर वे स्वेन रखामा हिरण्यरवादीनि बामणस्य वारदरत्ययस्य वानारदि पुरुस्तमुत्र राजन् यमपुरा भयत्मरमिरि सन्दौस्त्वनि निगन्ति ॥१९॥ यस्लिाका अगम्मा सिरमगम्य वा पुरुषं योपिदभिगविवार या दान्ततिम्ममा रुम्मा छाममा पुसमाहित ·२०४ भीमद्भागवते पक्षमतमामायः२६ प्रियं च पुणपरा म्यां ॥ २०॥ परिला रे मोभिगमनमनत्र निरसे बर्टनानं यत्राटकशास्मतीमारोप निमन्ति॥ २१॥ ये स्विह ये राजा रामगुरुला या भगतदा धमदन भिन्दन्ति वे सम्मरेत्य वारम्वां निरवन्ति मित्रमयांदाससां निरपारिताभूतापां नयां यादोगमेरितो मसमाला आला पशुनयो चरन्ति ते चापि प्रेत्य पूविग्नत्रश्लेम्ममतापूर्णानवे निस्तन्ति तदेवाविकालिक मन्ति ॥२३॥ ये लिहावे वगदंभावयो बामगाइयो मृगाविहारा अतीथे च मृगान्त तानपि सम्परेतॉलक्ष्यभूवान् यमपुरुषा एभिर्विन्ति ॥२४॥ काममोहितसं पापकृतममुत्र रेतःकुल्यायां पातपित्वा रेतः सायन्ति ॥२६॥ ये लिह के यमदूता यप्रदंष्ट्राः श्वानः सप्तशतानि विधतिम सरभस सादन्ति ॥२७॥ ऽवीचिमत्यधःशिरा निरवका योजनशतोछायागिरिमूर्भः सम्पात्यते यत्र जनमिव स्थलमा मवभासते तदवीचिमतिलशो विशीर्यमाणशरीरोन म्रियमाणः पुनरारोरिवो निश्तति ॥२८॥ स्तेषां निरयं नीतानामुरसि पदाक्रम्यास्ये वहिना द्रवमाणं कायसं निषिञ्चन्ति ॥२५॥ अप च यस्त्विह वा आत्मसम्भावनेन स्वयमधमो जन्मवपोविद्याचारवर्णाश्रमवतो वरीयो ना मन्येत स मृतक एव मृत्वा धारकर्दमे निरयेऽवाशिरा निपातितो दुरन्ता यातना प्रस्तुते ॥३०॥ इन्यमाना आत्मशमलं स्मरन्ति ॥३२॥ वियुज्यमानामामुभिप्रमानाःस्वारेन कर्मचम्मनुस्मरन्तो विम्भूषपूरमपितञ्चनजासिनो मामवसावादिन्यामुश्तप्यन्ते ॥२२ ॥ येति वेलवरो नध्यौनाचारनिपनापनमा ये वह ये दाम्भिा दम्भय पशुन् विशसन्ति ताननुमिक वैसे नरसे पतिताविरयरतयो यातयित्वा विशमन्ति ॥२५ ॥ यस्त्विह वै सवाँ भाषा दिब्ये रेतः पारपति ये विहाचे पुरुषाः पुरुषमेधेन यजन्ते याच स्त्रियो नृपयन खादन्ति वांधते पवन निहता यमसदने यावयन्तो रशोगणा : सोनिका इव स्वधिविनावदायास पिबन्ति नृत्यन्तिर गायन्ति च हृष्यमाणा यह पुरुषादाः ॥३१ ॥ ये विह वा अनागोऽरण्ये प्रामे वाम रुपसतानुपविधम्भर जिजीवियून् धूलसूत्रादिपमोवान् कीदनकतया यावरन्ति देधरिचर यमयातनासु शूलादिषु प्रोतात्मानः क्षुचइम्यां चाभिहताः कवटादिभिश्तखतलिमय- ये विह वे भूतान्युजयन्ति नरा उत्खणस्वभावा यथा दन्दएवास्तेऽपि नरके दस्यवोऽग्रिदा गरदा प्रामान् सार्यान् वा विलुम्मन्वि राजानो राजभटा वा धारि हित्व यस्त्विह या अनृतं वदति साश्ये द्रव्यविनिमये दाने वा क्यचिस वै प्रेत्य नरो यस्त्विावै विप्रो राजन्यो वेश्योवासोमनीयस्तकलवासुरांव्रतस्थोरिवान्विति महादव निपतन्ति यत्र नृप दन्दधकाः पञ्चमुखाः सतमुखा उपसत्य प्रसन्तिम ·श्रीमद्भागवते पञ्चमस्कन्धे अध्यायः २६ बिलेशयान् ॥३३॥ ये लिह वा अन्धाषटकुसुलगुहादिषु भूतानि निन्धन्ति तथामुत्र तेष्वेवोप- वेश्य सगरेण बहिना धूमेन निरन्धन्ति ॥ ३४ ॥ यस्त्विह वा अतिथीनभ्यागत्तार या गृहपत्ति- रसकृदुपगतमन्युर्दियक्षुरिव पापेन चक्षुषा निरीक्षते तस्य चापि निरये पापदृष्टेरक्षिणी वऋतुष्टा ग्धाः कङ्ककाकवादयः प्रसहोरुषलादुरपाटयन्ति ॥ ३५॥ चरित्वह वा आब्याभिमतिरहकृतिस्तियंप्रेक्षणः सर्वतोऽभिविशङ्की अर्थव्ययनाशचिन्तया परिशुध्वमाणहृदयवदनो निवृतिमनवगतो ग्रह इवार्थमभिरक्षति स चापि प्लेत्य तदुत्पादनोत्कर्षण- संरक्षणशमलमहः सूचीमुखे नरके निपतति यत्र ह वित्तग्रहं पापपुरुषं धर्मराजपुरुषा वायका इव मर्वतोऽङ्गेषु सूत्रैः परिवयन्ति ॥ ३६॥ एवंविधा नरका यमालये सन्ति शतशः सहस्ररास्तेषु सर्वेषु च सर्व एवाधर्मवर्तिनो ये केचिदिहोदिता अनुदिताश्चावनिपते पर्यायेण विशन्ति तथैव धर्मानुवर्तिन इतरत्र इह तु पुनर्भवे त उभयशेषाभ्या निविशन्ति || ३७ ॥ निवृत्तिलक्षणमार्ग आदावेव व्याख्या: । एतावानेवाण्डकोशो यश्चतुर्दशधा पुराणेषु विकल्पित उपगीयते यत्तद्भगवतो नारायणस्य साक्षान्महापुरुषस्य स्थविष्ठ रूपमात्ममायागुण- मयमनुवर्णितमाहतः पठति शृणोति भावयति स उपगेयं भगवतः परमात्मनोऽग्राह्यमपि श्रद्धाभक्तिविशुद्धबुद्धिवेद ॥ ३८ ॥ श्रुत्वा स्थूलं तथा सूक्ष्म रूपं भगवतो यतिः । स्थूले निर्जितमात्मानं शनैः सूक्ष्मं धिया नयेदिति ३९ भूदीदवईसरिददिनभःसमुद्रपातालदिनरकमागणलोकसंस्था गीता मया तव नृपाद्भुतमीश्वरस्य स्थूलं वपुः सकल जीवनिकायधाम ॥४०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे वैयासिक्यामष्टादशसाहनधां पारमहस्सा सहितायां पञ्चमस्कन्धे नरकानुवर्णनं नाम पड्विंशेऽध्यायः ॥ २६ ॥ - woman- इति पञ्चमः स्कन्धः समाप्तः ॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥ भा०मू०२०-

·No text on this page.

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः श्रीमद्भागवतम् धूछः स्कन्धः अथ प्रथमोऽध्यायः राजोवाच निवृचिमार्गः कथित आदौ भगवता यथा । क्रमयोगोपलब्धेन ब्रह्मणा यदसंमृतिः॥१॥ সৰিখৰ गुण्यविषयो मुने । योऽसावलीनप्रकृतेर्गुणसर्गः पुनः पुनः ॥ २ ॥ अधर्म लक्षणा नाना नरकावानुवर्णितः । मन्वन्तरश्च व्याख्यातआधः स्वायम्भुवो यतः।।३।। प्रियव्रतोत्तानपदोर्वशस्तचरिवानि च । दीपवर्षसमुद्राद्रिनाद्यानवनस्पतीन् घरामण्डलसंस्थान भागलक्षणमानतः । ज्योतिषां विवराणा च यथेदमसज विभुः॥५॥ अधुनेह महाभाग यथैव नरकानरः । नानोपयातनान्नेयात्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ६ ॥ श्रीशुक उवाच चेदिदेवापचितिं ययांसः कृतस्य कुर्यात्मनउक्तिपाणिभिः । ध्रुवं स वै प्रेत्य नरकानुपैति ये कीर्तिता मे भक्तस्तिम्मयातनाः ॥७॥ तस्मात्पुरैवाश्विह पापनिष्कृती यतेत मृत्योरविपद्यताऽऽत्मना। दोपस्य दृष्ट्वा गुरुलापर्व यया भिषक् चिकित्सेत रुजो निदानवित् ॥ ८॥ राजोवाच दृष्टभुताभ्या यत्पापं जाननप्यात्मनोऽहितम् । करोतिभ्यो विवशः प्रायश्चित्तमयो कयम् ॥ ९॥ चिनिवर्ततेऽभद्रात् ऋचिचरति तत्पुनः । प्रायश्चित्तमतोऽपार्थे मन्ये कुञ्जरगौचवत् ॥१०॥ श्रीशुक उवाच कर्मणा कर्मनिहोरो न हात्यन्तिक दृश्यते । अविददधिकारित्वात् प्रायश्चित्तं विमर्शनम् ॥११॥ मारनतः पथ्यमेवाचे व्याधयोऽभिभवन्ति हि । एवं नियमद्राजन् पनैः क्षमाय कल्पते ॥१२॥ तपसा नमचर्येण प्रमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाम्यां यमेन नियमेन च ॥१३|| ·३०८ श्रीमद्भागवते पस्कन्धे अध्यायः । देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मशः श्रद्धयान्विताः । शिन्य महदपि वेणुगुल्ममिवानलः ॥१४॥ केचित्केरलया भक्त्या वासुदेवारायणाः । अपंधुन्वन्ति कास्न्येन नीहारमिव भास्करः॥१६॥ न तथा ह्यघवान् राजन् पूयेत तरआदिभिः । यथा कृष्णातिप्राणस्वरुपनिश्वया ॥१६॥ सधीचीनो ह्ययं लोके पन्थाः क्षेमोऽकुतोभयः । मुशीलाः साधवो यत्र नारायणपरायणाः ॥१७॥ प्रायश्चित्तानि चौगांनि नारायणपरामुखम् । न निष्पुनन्ति राजेन्द्र मुराकुम्भनिवारगाः ॥१८॥ सन्मनः कृष्णपदारविन्दयोर्निवेशितं तद्गुणरागि यैरिह । न ते यमं पाराभृतश्च तद्भटान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चौगनिकृताः ॥१९॥ चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ! दूतानां विष्णुयमयोः संवादस्तं निबोध मे ॥२०॥ कान्यकुब्जे दिजः कश्चिद् दासीपतिरजामिलः । नाम्नान सदाचारो दास्याः संसर्गतिः ॥२१॥ बन्धक्षकेतवैश्योपैहितां वृत्तिमास्थितः । विभ्रत्कुटुम्बमशुचिर्यातयामास देहिनः ॥२२॥ एवं निवसतस्तस्य लालयानस्य तत्सुतान् । कालोऽत्यगान्महान् राजन्नष्टाग्रीत्यायुः समाः२१ तस्य प्रथयसः पुत्रा दा तेषां तु योज्यमः । यालो नारायणी नाना पित्रोध दरितोभना।। स बदहृदयतस्मिन्न के लभापिणि । निरीक्षमाणसालीलां मुमुद जरटी भूयन् ॥२२॥ भुञ्जानः प्रपियन खादन् बालफस्नेहयन्त्रितः । भोजयन् पाययन्नूढो न वेदागतमन्ताम्॥२५॥ अत्र মুয়াৱিাৰ মূলান। বাবুইশলামান রানা২৭s उचुनिधिवास्तास्ते सवे पद्यन्लागामा: धीमुह उवाच विशुद्धता ऊचुः स एवं वर्तमानोऽशो मृत्युकाल उपस्थिते । मतिं चकार दनये वाले नारायणारये ॥२ ॥ रे कीडनासक्तं पुत्र नारायणायम् । अविवेन वरेणीबराजदावारलेन्द्रियः ॥२ ९ ॥ निशम्प म्रियमाणस्य त्रुपती हरिकीर्तनम् । भर्तुनाममहाराज पादाः सापवान् ॥३ ॥ विकतोऽन्वहंदयात् दासीतिमजामिलम् । यमोवान् विष्णुर्ता वारयामामुपेत्रमा १० वैवस्वदपुर : मराः । केयूर्व प्रतिपदारो धर्मराजसमापन चस्व वा दुत आपावाः कस्मादस्य निषध किंवा उदया वायूमिसन पीतकोषवामनःटिनः कुण्डलिनी छमत्पुकरमान RA सौ च नूनपरमः म नारुचतुर्नुबाः । धनुनिहासिगदाचाम्बुगंधपः दियो विविनिरालांचा : कुर्वन्तःसन रोचिताग्मिय धर्मपाल नीति पस्नेवांमुतांतारिणः । दान प्रत्यूनुःमनिय ] यूचे मंगळस दि निवारितः । अव धर्मशनधाय धावस्या सनिलिदा वाससानशिवमायाकरिसामोनिशाना

·श्रीमद्भागवते पस्कन्धे अध्यायः १
यमदूत्ता ऊचुः
वेदप्रणिहितो धर्मों ह्यधर्मस्त विपर्ययः । वेदो नारायणः साक्षात्स्वयम्भूरिति शुश्रुम ॥४०॥
येन स्वधाम्न्यमी भावा रजःसवतमोमयाः । गुणनामक्रियारूपैविभाव्यन्ते यथातथम् ॥४१॥
सूर्योऽमिःखं मरुद्भावः सोमः सन्ध्याहनी दिशः । के कुः कालो धर्म इति ोते दैह्यस्य साक्षिणः॥४२॥
एतैरधों विशातः स्यानं दण्डस्य युज्यते । सर्वे कर्मानुरोधेन दण्डमईन्ति कारिणः ॥४३॥
सम्भवन्ति हि भद्राणि विपरीतानि चानघाः । कारिणा गुणसङ्गोऽस्ति देहवान्न कर्मकृत्॥४४॥
येन यावान् यथाधर्मो धर्मो येह समाहितः । स एव तत्फलं भुङ्क्ते तथा तावदमुत्र वै ॥४५॥
यह देवप्रवरात्रैविध्यभुपलभ्यते । भूतेषु गुणवैचिच्यात्तथान्यत्रानुमीयते ॥४६||
वर्तमानोऽन्ययोः कालो गुणाभिव्यापको यया । एवं जन्मान्ययोरेतद्धर्माधर्मनिदर्शनम् ||४||
मनसैव पुरे देवः पूर्वरूपं विपश्यति । अनुमीमासतेऽपूर्व मनसा भगवाननः ॥४८||
यथाशस्तमसा युक्त रास्ते व्यकमेव हि । न वेद पूर्वमपरं नएजन्मस्मृतिस्तथा ॥४९॥
पञ्चभिः कुरुते खार्यान् पञ्च वेदाथ पञ्चभिः । एकस्तु षोडशेन त्रीन् स्वयं सप्तदशोऽश्नुते।।५०॥
तदेतत् षोडशकलं लिङ्गं शक्तित्रय महत् । धत्तेऽनुसंमृति पुंसि हर्पशोकभयार्तिदाम् ॥५१॥
देशोऽजितषड्वगी नेच्छन् कर्माणि कार्यते । कोशकार इवात्मानं कर्मणाऽऽच्छाध मुति।।५२।।
न हि कश्चित्क्षणमपि जानु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवशाकर्म गुणैः स्वाभाविकैर्यलात्॥५३॥
लब्ध्या निमित्तमव्यक्तं व्यक्ताव्यक्तं भवत्युत । यथायोनि यथाची स्वभावेन बलीयसा ॥५४॥
प्रकृतिसङ्गेन पुरुषस्य विपर्ययः । आसीत् स एव नचिरादीशसनादिलीयते ॥५५॥
अयं हि श्रुतसम्पनः शीलवृत्तगुणालयः । धृतवतो मृदुर्दान्तः सत्यवान्मन्त्रविच्छुचिः॥५६॥
गुर्वग्न्यतिधिवृद्धानां सुनिरहकृतः । सर्वभूतसुहत्याधुमितवागनायकः
एकदामो वनं सातः पितृसन्देशकद् द्विजः (आदाय ततआवृत्तः फलपुष्पसमिरकुशान्॥५८१
दर्म कामिनं कञ्चिन्द्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदापूर्णितनेत्रया ३५९॥
भत्तया विश्लथनीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनु गायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥६॥
दृष्ट्वा तां कामलिप्तेन बाहुना परिरम्भिताम् | जगाम हृच्छयवश सहसैव विमोदितः ॥६॥
सम्भवनात्मनाऽऽत्मानं यावत्सत्वं यथाध्रुतम् । न शक समाधातुं मनो मदनपितम् ॥१२॥
तनिमित्तस्मरम्माजप्रास्तो विचेतनः । तामेव मनसा ध्यावन् वधमांदिरराम ह ॥६३||
तामेव तोषयामास पियेणार्धन यावता । ग्राम्यै मनोरमैः कामः प्रसीदेव यथा तमा॥६४||
विना स्वभार्यामप्रौढां कुले महति लम्भिताम् । बिससजांचिरात्पापः स्वैरिण्यापाङ्गविधीः॥६५॥
यतस्ततश्योपनिन्ये न्यायतोऽन्यायतो धनम् । बभारास्याः कुटुम्विन्याः कुटुम्ब मन्दधीरयम्६६
यदसी शास्त्रमुलहर स्वैरचार्या गर्दित: । यात चिरं कासमपायुरशुचिावात् ॥६७॥

·भीमद्भागवढे पटरकन्धे अन्यायः २ दण्डपाणेः सकाशं कृतकिल्लिाम् । नेम्यामोशनिवेश यत्र दण्डेन शुभवि ॥६८ पति श्रीमद्भागवत मापुराने पारमास्था सहिताय पस्तत्वेऽनिलोपाल्याने प्रथमोऽध्यायः ॥१॥ अध द्वितीयोऽध्यायः धीमुक उवाच एवं ते भगवहता यमदूताभिभाषितम् । उपधाथि तान् राजन् प्रत्याहुनपत्रिदाः ॥ १॥ विष्णुता ऊचुः अहो कष्टं धर्मदृशामधर्मः स्पृशते सभाम् । यत्रादण्डयेम्वापेषु दग्दो प्रियवे वृया ॥२॥ प्रजानां पितरो ये च द्यास्वारः माधवः समाः । यदि स्याचेषु वैषम्यंक यान्ति धरणं प्रज्य:॥ ३॥ ययदाचरति श्रेयानिवरतचदीहवे । स यत्यमाणं कुरुते लोकतदनुयते ॥४॥ यस्था धिर आधाय लोकः स्वपिति निहतः । स्वयं धर्ममधर्म वा न हि वेद यथा पशुः ॥९॥ स कथं न्यर्पितात्मानं कृतमैत्रमचेतनम् । विशम्भणीयो भूतानां सवृणो द्रोग्घुमईति ॥ ६॥ अयं हि कृतनिवेद्यो जन्मकोट्यंहसामनि । यद्व्याजहार विवशोनामस्वस्त्यानं हरेः ॥ ७॥ एतेनैव धोनोऽस्य कृवं स्यादपनिष्कृतम् । यदा नारायणायेति जगाद चारक्षरन् ॥८॥ स्तेनः सुरापो मित्रघ्रग्ब्रह्मा गुरुतल्पगः । स्त्रीराजपिनगोहन्ता ये च पादकिनोऽरे ॥ ९॥ सर्वेषामप्यपवतामिदमेव सुनिष्कृतम् । नामव्याहरणं विष्णोतस्तदिषया मतिः ॥१०॥ न निष्कृवैदितैझवादिभिस्तया विशुदयत्ययवान् वदादिभिः । यथा हरेनामपदैरुदाहृतस्तदुचमश्लोकगुणोपलम्भकम् ॥ ११॥ नैकान्तिकं वद्धि कृतेऽपि निम्कृते मनः पुनर्धावति चेदसत्पथे। तत्कर्मनिहारमभीप्सतां हरेणुणानुवादः खलु सत्त्वभावनः ॥१२॥ साढत्यं पारिहास्यं वा स्वोभं हेलनमेव वा । वैकुण्ठनामग्रहणमोपापहरं विदुः ॥१४॥ गुरूणां च लघूनां च गुरूणि च लघूनि च । प्रायश्चित्तानि पापानांशात्योचानि महर्षिभिः॥१५॥ वैस्वान्यधानि पूयन्ते वदानजपादिभिः । नाधम वमृदयं व्दपीसाइभिसेक्या ॥२७॥ यथामदं वीर्यतमनुपयुक्त यहन्छया । अजानतोऽप्यामगुणं कुर्यान्मन्त्रोऽभ्युदाहृतः ।। धीशुक उवाच त एवं सुविनिीय धर्म भागवतं ना। याम्यायाधिसुचविय मृत्योरममुचन ॥२०॥ इति प्रत्युदिवा याम्यादूता यावा यमान्तिके । यमराडे यथा समाचचक्षुरिन्दम ॥२१॥ अयेनं मापनयत कृवाशेषाधनिस्कृतम् । यदसौभगवन्नाम म्रियमाणः समप्रहीत् ॥१३ ॥ पतितः स्वलितोभयं संदष्टस्तप्त आइवः । हरिरित्यवशेनाह पुमानाति यातनान् ॥१५ ॥ अज्ञानादयवा ज्ञानादुत्तमलोकनाम यत् । सहीतितम पुंखो दहेदेधो यथानः ॥१८ ॥

·धीमद्भागवते षष्ठकन्धे अध्यायः २ दिजः पाशदिनिर्मुको गतभीः प्रकृतिं गतः । ववन्देशिरसा विष्णो: मिकरान उवः||२२॥ तं विधामभिप्रेत्य महापुरुषविराः । सहसा पश्यतस्तस्य तत्रान्वदधिरेऽजय ॥२३॥ अजामिलोऽप्यथाकर्ण्य दूतानां यमकृष्णयोः । धर्म मागवं शुदं विद्यं च गुणाश्रयम् ॥२४॥ भक्तिमान् भगवत्याशमाहात्म्यश्रवणादरे । अनुतापो महानासीत्स्सरतोऽशुभमात्मनः ||२५|| अहो मे परमं कष्टमभूदविजिलात्मनः । येन वितावितं ब्रह्म वृषल्यां जायताऽऽत्मना ॥२६॥ विना विहितं सद्भिदुष्कृतं कुटकजलम् । हित्वा बालांसती योऽहं मुरापामसतीमगाम् ॥२७॥ वृद्धापनायो पितरो नान्यवन्धू तपस्विनौ । अहो मयाधुना त्यक्तावकृतशेन नीचवत् ॥२८॥ सोऽहं व्यकं पतिप्यामि नरके भृशदारुणे । धर्मनाः कामिनो यत्र विन्दन्ति यमयातनाः ॥२९॥ किमिदं स्वम आहोस्वित्साक्षाद् एमिहाद्भुतम् । क यात अद्य ते येमांव्यकर्षन पायपाणयः॥३०॥ अथ वे क गताः सिद्धाश्चत्वारबारुदर्धनाः । व्यमोचयत्रीयमाने बद्ध्वा पारिभो भुवः ॥३१॥ अयापि मे दुर्भगस्य विबुधोत्तमदर्शने । भवितव्यं मनलेन येनात्मा मे प्रसीदति ॥३२॥ अन्यया म्रियमाण: नाशुनेईपलीपतेः । वैकुण्ठनाम महणं जिया वतुमिहाईति ॥३३॥ क चाहं कितवः पापो प्राप्नो निरपत्रपः। क च नारायणेत्येतरगवनाममङ्गलम् ॥३४॥ सोऽहं तथा यतिम्यामि यतचित्तेन्द्रियानिलः । यथा न भूय आत्मानमन्धे तमसि मजये ||३५|| विमुच्य तमिर्म बन्धमविद्याकामकर्मजम् । सर्वभूतसुहृच्छान्तो मैत्रः करुण आत्मवान् ॥३६॥ मोचये ग्रस्तमात्मानं योपिन्मय्याऽऽत्ममायरा । विक्रीडितो ययैवाई क्रीडामृग इवाधमः ॥३७॥ ममाहमिति देहादो हित्वामिभ्यार्थधाम तिम् । धास्ये मनो भगवति शुदंतकीर्तनादिभिः।।३८॥ श्रीशुक उवाच इति जावसुनिवेदः क्षणसङ्गेन साधुपु । गङ्गादारमुपेयाय मुक्तसर्वानुबन्धनः ॥३९॥ स तस्सिन्देवसदन आसीनो योगमाश्रितः । प्रत्याहृतेन्द्रियग्राभो युयोज मन आत्मनि ॥४०॥ ततो गुणेभ्य आत्मानं वियुज्यात्मममाधिना । युयुजे भगवद्धानि ब्रह्मण्यनुभवात्मनि ॥४१॥ या पारतीस्तस्मिन्नद्राक्षात्पुरुषान् पुरः । उपलभ्योपलब्धान् प्राग्ववन्दे शिरसादिजः||४२॥ हित्वा कलेवरं ती गङ्गायां दर्शनादनु । सद्यः स्वरूपं जगृहे भगवत्पावर्तिनाम् ॥४३|| साकं विहायसा विप्रो महापुरुषकिङ्करः । हैमं विमानमारुह्य ययौ यत्र श्रियः पतिः ॥४४॥ एवं स विष्ठावितसर्वधर्मा दास्याः पतिः पतितो गर्यकर्मणा। निपाल्यमानो निरये इतत्रतः सद्यो विमुत्तो भगवन्नाम गृहन् ||४५|| नातः परं कर्मनिबन्धकृन्तनं मुमुक्षता तीर्यपदानुकीर्तनात् । नयापुनः कर्मसु सजते मनो रजस्तमोभ्यां कलिलं ततोऽन्यथा ॥४६॥ व एवं परमं गुह्ममितिहासमवापहम् ! शृणुयादया युक्तो यश्च मक्यानुकीर्तयेत् ||४|| ·भीमद्भागवते पसरमधे अन्नायः२ तत एनं दण्डपाणेः सकाशं कतकिमि म्यामोजनिश पत्र दण्डन गुम्यात ६८ पति भीमद्भागको महापुराने पारमहंस्रो साहिलयां बरसानेऽमिटोकल्याने मनोऽध्यायः १५ अथ द्वितीयोऽध्यायः धांशुक उवाच एवं ते भगवहूता यमदूताभिभाषितम् । उपधार्याय तान राजन् प्रत्याहुनयकोविदाः ॥ १॥ विष्णुदूता ऊचुः अहो फष्टं धर्मस्यामधर्मः स्पृशते समाम् । यत्रादण्डयेप्वापेषु दण्डो पैप्रियते वया ॥२॥ प्रजानां पितरो ये च शाखारः साधकः समाः । यदि स्याए वैषम्यंक यान्ति शरणंमञ्चः॥ ३ । ययदाचरति श्रेयानितरस्सचदीहते । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकतदनुवर्तते ॥४॥ यस्याले घिर आपाय लोकः स्वपिति निवृतः । स्वयं धर्ममधर्म वा न हि वेद यथा पशुः ॥५॥ स कयं न्यर्पितात्मानं कृतमैत्रमचेतनम् । विभम्भणीयो भूतानां सपो द्रोग्धुमईति॥६ अयं हि तनिवेशो जन्मकोट्यंहसामपि । यद् व्याजहार विवो नाम खस्त्ययनं हरेः ॥३॥ एतेनैव धोनोऽस्य कृ स्यादपनिष्कृतम् । यदा नारायणायेवि जगाद चतुरक्षरन् ॥ ८॥ स्तेनः सुरापो मित्रधुग्नमहा गुरुतत्पगः । स्त्रीराजपितृगोहन्ता ये च पाकिनोऽपरे ॥ सर्वेषामप्यपवतामिदमेव सुनिष्कृतम् । नामव्यादरणं विष्णोर्यवस्तविषया मतिः ।।१।। A- ATनान व्रतादिभिः। -

·.
भीनमा पर भारः
भोप IIBAI I
परहीन माना inition
नमामिल aft पायपिसाने ।
मामान सम्मा मना पारंपारमा सम्प१६॥
मग मासnist: RR मामिनः ।
भावना मनोहरन्ति सपसमाया ॥१॥
भूतानि पिण्यो मुस्लिानि दुवान महावानि ।
पनि नमस्ती माम मामांनय सतभ३१८॥
धर्म गुमायो नरो नारिवाः
न सिद्धमुला अनुगमनुम्मा राम विवापरतारणादयः॥१९॥
मानारदः प्राः कुमारः करितो मनुः । महादज मीमा परियारपम् ॥२०॥
हावे विजानीमा धर्म भागात भटाः । गुप विरोध य शागमतमश्नुते ॥२१॥
पनामारोलिन मा धर्मः परामकियोमा भगवति समासप्रणादिभिः ॥२२॥
नायबारणमाम्यहरे पान पुषकाः । अजामिनर व मरयुगवादमुचन ॥२३॥
तास्वादननिरिणाय घुमा मीन भगरती गुणकर्मनानाम् ।
दिनुर पुषमसान यदजामिलो नारायणेति नियमाग चाय भक्तिम् ॥२४॥
प्रापेमवेद दिन महाजनीय देया रिमोदितमतिर्या माययारम् ।
प्रग्या जीकृतमतिर्मणिदायरा तानिक मदति कर्मणि बुन्धमानः ॥२५॥
एवं रिमूस्य मुधियां भगायनन्ते सामना विदधते खलु भावयोगम् ।
ते मे न दमदत्यय यममा स्यात् पादक तदपि न्युरुगायवादः ॥२६॥
वे देवमिदपरिगीतररित्रगाया ये माधयः ममी भगवमानाः ।
तान् नारसीदन दर्गदसभिगुप्तान नेपा नन पर प्रभवाम दण्टे ॥२७॥
नानपत्यमसो विमुमान् मुकुन्दपादारविन्दमकरन्दरसादजसम् ।
निरिकन: परमहमकुले रसशद् र निरपयामनि बनणान् ॥२८॥
निका ने पति भगवद्गुणनामधेयं चेतन न म्मति तयाणारविन्दम् ।
कृष्णार नी नमति यष्टिर एकदामि तानानयन्त्रममतोऽविष्णुकृत्यान् ॥२१॥
नत्यतां स भगरान पुरुषः पुराणो नारायणः स्वगुरुपदसाकृतं नः।
स्थानामदो न रितु रचितासलीनां शान्तिगरीयसि नमः पुरुषाय भूग्ने ॥३०॥
सन्मार गमीतनं विष्णोजगन्मानसमेहमाम् । महतामविफोरव्य विदथकान्तिकनिष्कृतिम् ॥३१॥

·३१२ भीमद्भागवते पस्कन्धे अध्यायः ३ नये स नरकं याति नेशितो यमजितुरः । यद्ययमललो मायों विष्णुलो महार ॥८॥ नियमाणो हरेनाम गणन् पुत्रोचारितम् । अजामिलोऽप्यगादामरि पुनः अदया गन् ।। पनि श्रीमद्भागवत महापुराने पारमहा संहितायां पस्कन्ऽयमिलोपाख्याने दिनोयोमाः ।। अथ तृतीयोऽध्यायः राजोवाच निशम्य देवः स्वभटोरवणितं प्रत्याह किं तान् प्रति धर्मराजः । एवं हताशो विहतान्मुरारेनेदेशिक यंस यो जनोऽयन् ॥ १॥ यमस्य देवस्य न दण्डभङ्गः कुतश्चन श्रुत्यूवं आसीन् । एतन्मुने वृश्चति लोकरंशयं न हि त्वदन्त इति मे विनिश्चितम् ॥२॥ श्रीशुक उवाच भगवत्पुरुप राजन् याम्याः प्रतिहतोद्यमाः । पति विशपयामासुर्यमं संयमनीरतिन् ॥ ३॥ यमदूता ऊचुः कति सन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो । जैविध्यं कुर्वतः कर्म फलाभिव्यक्तिहेतवः ॥४॥ यदि स्युर्ववो लोके यासारो दण्डधारिणः । कस्य स्यातां न वाकस्य मृत्युभामतमेव वा॥ ५॥ किन्तु शास्तृबहुत्वे स्याहूनामिह कर्मिणान् । शास्तृत्यमुपचारो हि यया मण्डलवर्तिनान् ॥ ६॥ अतस्त्वमेको भूतानां सेश्वराणामधीश्वरः । वास्ता दण्डधरोनणां शुभाशुभविवेचनः ॥ 311 तस्य ते विहतो दण्डो न लोके वर्ततेऽधुना । चतुर्भिरगुतः सिद्धराजा ते विलम्भिता ॥ ८॥ नीयमानं . वादेशादस्माभियांतनागृहान् । व्यमोचयन् पातकिनं लिखा पाशान् प्रसन्नता इ. तांस्ते वेदिनुमिच्छामो यदिनो मन्यसे क्षमम् । नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुटुंतन ॥१०॥ धीशुक उवाच इति देवः स आटएः प्रजासयमनो यमः । प्रीतः स्वतान् प्रत्याह सरन् पादाम्बुजं हरेः ॥११॥ यम उवाच परो मदन्यो जगतस्तस्थुषश्च ओत प्रोतं पटवद्या विश्वम् । यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा नस्योतवद्द्यस्य वशे च लोकः ॥१२॥ यो नामभिर्वाचिजनानिजायांगनाति त्यामिव दामभिः। यस पलि त दमे नामकर्मनिवन्धयद्धाश्चकिता यहन्ति ॥१३॥ अमइन्द्रोनितिः प्रचेताः सामोऽमिरीशः परनोऽको विरिश्मः। आदित्यविश्वे यसयोऽय साया मरुद्गणा रुद्रगणाः ससिद्धाः ॥१४il

·श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः ३
अन्ये च थे विश्वस्जोऽमरेशा भृम्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमाः ।
यस्येहितं न विदुः पृष्टमायाः सत्वप्रधाना अपि कि ततोऽन्ये ॥१५॥
यं वैन गोभिर्मनसासुभिवां हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते ।
आत्मानमन्तहदि सन्तमात्मना चक्षुर्यथैवाहतयस्ततः परम् ॥१६॥
तस्यात्मतन्त्रस्य हरेरधीचितुः परस्य मायाधिपतेर्महात्मनः ।
प्रायेण दूता इह वै मनोहराश्वरन्ति तद्रूपगुणस्वभावाः ॥१७॥
भूतानि विष्णोः सुरपूजितानि दुर्दलिङ्गानि महागुतानि ।
रक्षन्ति तद्भकिमतः परेभ्यो मत्तश्च भत्यांनय सर्वतश्च ॥१८॥
धर्म हु माशागवत्प्रणीतं न वै विदुपयो नापि देवाः ।
न सिद्धमुख्या अमुरा मनुष्याः कुतश्च विद्याधरचारमादयः ॥१९॥
स्वयम्भूनारदः शम्भुः कुमारः करिलो मनुः । प्रहादो जनको भीष्मो पलियासकिर्वयम् ॥२०॥
दादनौते विजानीमो धर्म भागवतं भटाः । गुह्य विशुदं दुधं यं शात्वामृतमश्नुते ॥२१॥
एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसा धर्मः परः स्मृतः। भक्तियोगो भगवति तनायग्रहणादिभिः ॥२२॥
नामोचारणमाहात्म्यं हरेः पश्यत पुत्रकाः । अजामिलोऽपि वेनैव मृत्युपासादमुच्यत ॥२३॥
एतावतालमधनिहरगाय पुंसां सङ्कीर्तनं भगवतो तुणकर्मनानाम् ।
विकुश्य पुत्रमघवान् यदजामिलोऽपि नारायणेति नियमाण स्याय मुक्किम् ॥२४॥
प्रायेण वेद तदिदं न महाजनोऽयं देव्या विमोहितमतिर्वत माययालम् ।
प्रयां जीकृतमतिर्मधुपुष्पितायां वैतानिके मद्दति कर्मणि युज्यमानः ॥२५॥
एवं विमृश्य मुधियो भगवत्यनन्ते पात्मना विदधते खलु भावयोगम् ।
ते मे न दण्डमहन्त्यय यद्यमीषां स्यात् पातकं तदपि हन्त्युरुगायकादः ॥२६॥
ते देवरिपरिगीतरवित्रगाया ये माधवः समहशो भगवत्यानाः ।
तान् नोसीदत हरेर्गदयाभिगुमान नैषां वयं न च वयः प्रभवाम दण्डे ॥२७॥
सानानपत्रमसतो विमुरसान् मुकुन्दपादारविन्दमकरन्दरसादजयम् ।
निस्किनः परमहंसाले रसजेजुटाद् गहे निरपवार्मनि बस्तुम्गान् ॥२८॥
जिदा न वति भगवगुणनामधे चेतव न सरति तचरणारविन्दम् ।
कृष्णार नो नमति यस्मिर एकदापि तानानपावमधोमवरिष्णुरुत्वान् ॥२९॥
तनवम्यतां स भगवान् पुरुषः पुराणो नारापगः स्वपुरदसकृतं नः ।
स्वानानहो न रिदुना रचिताशीनां शान्तिगरोपसि नमः पुस्ताप भूम्ने ॥३०॥
दलानदीतनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंदवान् । महमान कौरपरिन्तिकनितिम्॥३॥

·श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः४ शृण्वतां गणता वीर्याण्युद्दामानि हरेर्मुहुः । यया सुजातया भक्त्या शुदपेनामा व्रतादिभिः। कृष्णाद्मिपद्ममधुलिण न पुनर्विसृष्टमायागुणेषु रमते वृजिनावः । अन्यस्तु कामहत आत्मरजः प्रमाटुंमीहेत कर्म यत एव रजः पुनः स्यात् ॥१३॥ इत्थं स्वभर्तृगदितं भगवन्महित्वं संस्मृत्य विसिवधियो यमशिङ्करास्ते । नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशतमाना द्रष्टुं च विम्यति ततः प्रभृति स राजन ॥३४॥ इतिहासमिमं गुह्यं भगवान् कुम्भसम्भवः । कथयामास मलय आतीनो हरिमर्वयन् ॥३५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंसां संहितायां षष्ठस्कन्ये यमपुरुषसंवारे तृतीयोऽध्यायः ॥ १॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः राजोवाच देवामुरनृणां सगों नागानां मृगपक्षिणाम् । सामासिकस्त्वया प्रोको यस्तु स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥१॥ वस्यैव व्यासमिच्छामि शातुं ते भगवन् यथा । अनुमर्गे यया शक्या समज भगवान् परः ॥ २॥ सूत उवाच इति सम्प्रभमाकर्ण्य राजयांदरायणिः । प्रविनन्ध महायोगी जगाद मुनिश्चमाः ॥ ३॥ धीशुक उवाच यदा प्रचेतसः पुत्रा दश प्राचीनरहिषः । अन्तःसमुद्रादुन्ममा दागों दुतान् ॥ ४ ॥ दुमेभ्यः क्रुभ्यमानास्ते तपोदीपितमन्यवः । मुसतो वायुमनि च समजुम्लपिडा. दाम्पा निर्दवमानांशानुपलभ्य कुरूदह । राजोवाच महान् सोमो मन्यं प्रथमाव । मा द्रुमेम्यो महाभागा दीनेभ्यो द्रोग्धुमईय । यिययश्वो यूयं प्रजानां पतया स्मृदा अन्त भूतानामात्माऽस्ते हरिरीश्वरः । मादिभ्यमोशन पर का दाबेदाने मिष्टानां शिवः । वाशिवराhinETRI अहो प्रजापतिरतिभगवान् परिरव्ययः । वनस्पतीनारधीय समिनिट अचं चराणामचरा घरापादचारिणाम् । अक्षा हतयुकानां दिपदांवपुष्प यूर्य चरित्रान्वादिश देवदेवेन चानघाः । प्रजामगांवरिषं धान निगमईया आवित सहा मार्ग को पछत दीरिटन्तरिया सिामनानि जुष्टं याप्रति ज्यामरमाना िमोमोजोलावेपो 1ि 0 अनमः बियस प्रविमरमम fecuW तासनतिरोन्यू समधिपतिः । निःप्रजानां भिलारमशानां उपनाम मा आप्रवाग्मन्युनुवनन् । आरमविवाभायम्म गुमान 1ि ·श्रीमद्भागवते पठस्कन्धे अध्यायः ४ मनसेवासजत्पूर्व प्रजापतिरिमाः प्रजाः । देवासुरमनुष्यादीन् नमस्खलजलौकसः ॥१९॥ तमबुंहितमालोक्य प्रजासमें प्रजापतिः । विन्यपादानुपवस्य सोऽचरद् दुम्करं तपः ॥२०॥ साघमपं नाम तीधै पापहरं परम् । उपपृश्यानुसवनं तासातोषयद्भरिम् ॥२१॥ अस्तोषीदंसगुभेन भगवन्तमधोक्षजम् । तुभ्यं तदभिधास्यामि कस्याप्य यतोहरिः ॥२२॥ प्रजापतिख्याच नमः परायावितयानुभूतये गुणत्रयाभासनिमित्तबन्धवे। अहएधाम्ने गुणतत्त्वबुदिभिनिवृत्तमानाय दधे स्वयम्भुवे ॥२३॥ न यस्य सख्यं पुरुषोऽवैति सल्युः सखा वसन् संवसतः पुरेऽस्मिन् । गुणो यथा गुणिनो व्यकरण्टेनरमे मद्देशाय नमरकरोमि ॥२४॥ देहोऽसवोऽक्षा मनवो भूतमाश नात्मानमन्यं च विदुः परं यत् । सर्व पुमान् वेद गुणांथ उम्मो न वेद सर्वशमनन्तमीडे॥२५॥ यदोरामो मनो नामरूपरूपस्य दृष्टस्मृविसम्प्रभोपात्। य इयते केवलया स्वसंस्थया हंसाय तस्मै शुचिसद्मने नमः ॥२६॥ मनीषिणोऽन्तहदि भनिवेशितं स्वविभिनयभिम विद्भिः। वहिं यया दारुणि पाचदश्यं मनोरया निष्कर्षन्ति गूढम् ||२७|| भाष पमायानिषेधनिर्वाणमुखानुभूतिः । स सर्वनामा स व विश्वरूपः प्रमीदवामनिरुचारमयक्तिः ॥२८॥ यद् यनिरुक्तं परसा निरूपितं पियाभिर्वा मनसा वोत यस्त। मा भूत स्वरूप गुणरूपं हित्तत् स वे गुणापायविसर्गधणः ॥२९॥ यस्मिन् यतो येन च यस्य यस्मै यद् यो मया उस्ते कार्यते च । परावरेषां परमं प्रार प्रसिद्ध वद्य उदहरनन्यदेम् ॥३०॥ पक्तयो बदवा वादिनां वे विवादसंवादभुवो भवन्ति । कुर्वन्ति वं मुहुरात्मनं वरमै नमोनन्तगुणाय भूम्ने ॥३१॥ असीति नासीति बलुनिटरेक्ससोभियविस्पर्मयोः। भवेशित किन योगांगरयो सनं पर अनुकूल रहा उद् ॥३२॥ योऽनुमा भनटा पादमूटमलामको मायाननन्तः। नामानि हामि २ जन्मम्मभि समय परमा प्रमोघ १३|| या मार्शनापजनानां या दोगडो निकादि । स्थानितः परिमाभितो गुणे सये में उम्दान्मरपन् ।।४।। स ·॥१८॥ श्रीमद्भागवते पस्कन्धे अध्यायः धीशुक उवाच इति स्तुतः संस्लुवतः म तलिमयमरंगे । आविरामीकुरुश्रेष्ठ भगवान् मतवत्सलः ॥३५॥ कृतपाद: सुपोंसे प्रलम्बाटमहाभुजः । चक्रराशामिच में धनुःपाशमदाधरः पीतवासा घनश्यामः प्रसन्नवदनेक्षणः । वनमालानियोताजो सन्द्रीवत्सकौस्सुमः ॥३॥ महाकिरीटकटकः स्फुरन्मकरकुण्डलः । कान्यकुलोपवलयन पुरानदभूषितः त्रैलोक्यमोहनं रूपं रिभ्रत् त्रिभुवनेश्वरः । वृतो नारदनन्दाद्यैः पार्षदैः नुरचूषणैः ॥३९॥ स्त्यमानोऽनुगायद्भिः सिद्धगन्धर्वचारणेः । रूपं तन्महदाश्चर्य विचश्यागदसायमः ॥४०॥ ननाम दण्डवद् भूमौ प्रहृष्टात्मा प्रजापतिः । न किचनोदीरयितुमयकत् दीवना नुदा । आपूरितमनोदारैदिन्य इव निझरैः॥४१॥ तं तयावनतं भक्तं प्रजाकामं प्रजापतिम् । चित्तज्ञः सर्वभूतानामिदमाह जनार्दनः ।।४।। धीभगवानुवाच पाचेतस महाभाग संसिद्धस्तपसा भवान् । यच्छूद्धया मत्परया मयि भावं परं गतः ॥४२॥ प्रीतोऽहं ते प्रजानाथ यत्तेऽस्योहणं तपः । ममैप कामो भूतानां यद्भासुर्विभूतयः lil ब्रक्षा भवो भवन्तश्च मनवो वित्रुधेश्वराः । विभूतयो मम लेता भूतानां भूतिदेवकः ॥४॥ अहमेवासमेवाये नान्यत् किमान्तरं यहिः । संशानमात्रमव्यकं प्रतुप्तमिर विश्वतः ॥४॥ अय मेऽभिहितो देवस्तपोऽतप्यत दारुणम् । नव विश्वजो युष्मान् येनादारसजदिभुः ॥१०॥ एषा पञ्चजनस्थान दुहिता ये प्रजापतेः । असिनी नाम पत्नीत्वे मजेश प्रतिगृह्यताम् ॥११॥ मिथुनन्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । मिथुनव्यवायधर्मियां भूरियोमाययिष्यति ॥२२॥ धीशुक उवाच इत्युक्त्वा मिपतस्तर भगवान् विश्वभावनः स्वप्नोलभाय व तवैवान्तर्दधे हरिः । ति धोनागवते महापुराने पारमहस्यां सहितायां पसरे चनुयों पायः ॥४# अथ पञ्चमोऽध्यायः श्रीगुरु उवाच तमो मे हृदयं ब्रह्मस्तनुर्विद्या क्रियाऽऽकृतिः । अङ्गानि कतवो जाताधर्म आत्मावामुरा -४६ ॥ मय्यनन्तगुणेऽनन्ते गुणतो गुणविग्रहः । याऽसीत्तत एवाद्यः स्वयम्भूः समभूदजः ॥४८ / स चे यदा महादेवो मम चीयोपहितः । मेने खिलमिवात्मानमुद्यवः सर्गकर्मणि || ४ ९ ॥ तस्यां स पाञ्चजन्यां ये विष्णुमायोपहिता संशान्युत पुषानजनपद नि : 11 अपग्धर्मशीलास्ते सर्व दाशायणा नृप पियानोकामनाम प्रतीची सुर्दिशन ॥२ ॥ त्वचोऽधस्तात् प्रजाः सर्वा मिथुनीभूय मायया मदीययाभविष्यन्वि हरिष्यन्तिचमेलिन् ।

·तत्र
श्रीमद्भागवते पस्कन्धे अध्याय:
नारायणसरस्तीर्थ सिन्धुसमुद्रयोः । सङ्गमो यत्र सुमहन्मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ३ ॥
तदुपस्पर्शनादेव विनिर्धूतमलाशयाः । धर्मे पारमहंस्ये च प्रोत्पन्नमतयोऽप्युत ॥ ४ ॥
तेपिरे दर एवोमं पित्रादेशेन यन्त्रिताः । प्रजाविवृद्धये यत्तान् देवर्षिस्तान् ददर्श ह ॥ ५ ॥
उवाच चाय हर्यश्वाः कषं सक्ष्यथ चे प्रजाः । अदृष्ट्वान्तं भुवो यूयं आलिया बत पालकाः ॥ ६ ॥
तथैकपुरुषं राष्ट्रं बिल चादृष्टनिर्गमम् । बहुरूपा स्त्रियं चापि पुमांसं पुंश्चलीपतिम् ॥ ७ ॥
नदीमुभयतोवाहां पञ्चपश्चाद्भुत गृहम् । क्वचिदंसं चित्रकथं क्षौरपन्यं स्वयंभ्रमिम् ॥ ८॥
कथं स्वपितुरादेशमविद्वांसो विपश्चितः । अनुरूपमविज्ञाय अहो सगे करिष्यथ ॥ ९॥
श्रीशुक उवाच
तन्निशम्याय हर्यश्वा औत्पत्तिकमनीपया । वाचः कूटं नु देवर्षेः स्वयं विममृशुधिया ॥१०॥
भूः क्षेत्रं जीवसंशं यदनादि निजबन्धनम् । अदृष्ट्वा तस्य निर्वाणं किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥११॥
एक एवेश्वरस्तुर्यों भगवान् खाश्रयः परः । तमदृष्ट्वाभव पुंसः किमसत्कर्मभिर्भवेत् ।।१२।।
पुमान् नैवैति यद् गत्वा विलस्वर्ग गतो यया । प्रत्यग्धामाविद इह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१३॥
नानारूपाऽऽत्मनो बुद्धिः स्वैरिणीव गुणान्विता । तनिष्टामगतस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ।।१४।।
বঙ্গবিশ্ব संसरन्तं कुमार्यपत् । तद्गतीरबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवे ॥१५॥
सृष्टयप्यवकरी मायां वेलाकूलान्तगिताम् । मचस्य तामविज्ञस्य किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१६॥
पञ्चविंशतितत्वाना रुषोऽद्भुत । अध्यात्ममबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१७॥
ऐश्वरं शास्त्रमुत्सृज्य बन्धमोक्षानुदर्शनम् । विविक्तपदमज्ञाय किमसकर्मभिर्भवेत् ॥१८॥
कालचक्र भ्रमितीणं सर्वे निश्कर्षयजगत् । स्वतन्त्रमयुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥१९॥
शास्त्रस्य पितुरादेश यो न वेद निवर्तकम् । कयं तदनुरूपाय गुणविश्रभ्युपक्रमेत् ॥२०॥
इति व्यवसिता राजन् हर्यश्वा एकचेतसः । प्रययुस्तं परिक्रम्य पन्धानमनिवर्तनम् ॥२१॥
स्वरब्रह्मणि निर्भातहषीकेशपदाम्बुजे । अखण्डं चिचमावेश्य लोकाननुचरन्मुनिः ॥२२॥
नादां निशम्य पुत्राणानारदान्छीलशालिनाम् । अन्वतप्यतः शोचन् मुम जस्त्वं शुलां पदम् ॥२३॥
स भूयः पाञ्चजन्यायामजेन परिसान्वितः पुत्रानजनपद् दश्चः शबलाश्वान सहस्रशः ॥२४॥
तेऽपि पित्रा समादियाः प्रजाम, धृतरता नारायणसरो जग्मुर्यत्र सिद्धाः स्वपूर्वजाः ॥२५॥
तदुपरपनादेव विनिर्धूतमलाशयाः । जयन्तो ब्रह्म परमं वेपुस्तेऽत्र महत् तपः ॥२६॥
अन्मशाकतिचिन्मासान् कतिचिरायुभोजनाः । आराध्यन् मन्त्रमिममभ्यस्यन्त इडस्पतिम् ॥२७॥
ॐ नमो नारायणाय पुरुषाय महात्मने । विशुद्धसत्वधिष्ण्याय महाईसाय धीमहि ॥२८॥
इति तानति राजेन्द्र प्रतिसगंधियो मुनिः । उपेत्य नारदः प्राह वाचाकूटानि पूर्ववत् ॥२९॥
दाक्षायणाः संश्णुत गदतो निगमं मम । अन्विच्छतानुपदवीं भ्रातृणाभ्रातृत्वलाः ॥३०॥

·श्रीमद्भागवते पठस्कन्धे अध्यायः ६ श्रावृणां प्रायणं भ्राता योऽनुतिष्ठति धर्मविद । स पुण्यरन्युः पुरुषो माद्रिासह मोदते ॥३१॥ एतावदुक्त्वा प्रययो नारदोऽमोपदर्शनः । तेऽपि चान्वगमन्मार्ग भ्रातृणामेव मारिए । सधीचीनं प्रतीचीनं परस्यानुपर्य गताः। नाशापि वे निवर्तन्ते पमिमा पामिनीरिख ॥३१ एवलिन् काल उत्पातान् बहून् पश्यन् प्रजापतिः। पूर्ववनारदकृतं पुत्रनाशनुराणोत् ॥३४ चुक्रोध नारदायासौ पुत्रशोकविमन्तिः । देवर्षिमुलम्पाइ रोाद्विस्फुरितधरः ॥१९॥ दक्ष उवाच अहो असाधो साधूनां साधुलिन नस्त्वया । असावकारी काणां मिशोमार्गः प्रदर्शितः ॥३१॥ ऋणनिभिरनुकानामभीमांसितकर्मणान् विद्याता श्रेयसः पाप लोम्योरभयोः कुतः ॥३॥ एवं त्वं निरनुश्रेयो बालानां मतिभिरे। पार्षदमा चरसि यग्रोहा निरास III ननु भागवता नित्यं भूतानुमहकातराः । ऋते त्वां सौहद घे रहरमवेरिणाम् ॥३९॥ नेत्यं पुंसां विरागःसात् त्वया केवलिना मूषा 1 मन्यसे ययुपशमं स्नेहपाशनिकन्टनन ॥ok नानुभूय न जानाति पुमान् विपपतीश्यवान् । निर्वियेत स्वयं वसान तपा मिनीः परः ॥४१॥ पवस्त्वं कर्मसन्धानां साधूनां गृहमेधिनाम् । कृतवानति दुम विप्रियं वर मठन ॥४२॥ वनस्त्वमभद्रमनरः पुनः। तलाल्लोकेशु ते मदन भोद्भमतः परम् ।। ११३ श्रीशुक उयाच प्रतिसाद तमा नारदः साधुसम्मतः । एतारान् साधुवादोरिनितिशेश्वर स्थान line रति श्रीमहागा महापुराण परमहवा महिपापे नारदानेन्दन पEN40" अथ पष्टोऽध्यायः श्रीशुक उवाच ववः सचेतजमान्यामनुनी: पयम्भुवा । पर्टि मधुनमा विमलाः॥१. । वन्फन्तन भन्न्नु देवराम दन्नत नामित भामाशमान पमा मानिस अनसनको योदुमात्र अनेरासनमना) दिनु विगाराभव पता करने को मजबभाग सत्यम अन्दा मात्र का जागेमार : Atus . , . दश पांर पारिसद विषय चरान् । भूतादिरापारम्मरदारना redit नास्पान्यता विसरतानाच मे साथ प्रतिवमा भारिता सरकार देवमानमूहमाम Rst मागरमानशास्त्र भानुभागनिर्विधा माया महन्वी बनुनहलांसवधर्मामामुप ynt ·श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः ६ द्रोणः प्राणो भुवोऽकोऽमिर्दोषो वसुर्विभावसुः । द्रोणस्याभिमतेः पाल्या हर्षशोकमयादयः ॥११॥ माणस्योर्जस्वती भार्या सह आयुः पुरोः । ध्रुवस्य भार्या धरणिरस्त विविधाः पुरः ॥१२॥ अस्य वासना भार्या पुत्रास्तादयः स्मृताः । अग्नेर्भार्या वधोरा पुत्रा द्रविणकादयः ॥१३॥ स्कन्दश्व कृत्तिकापुत्रो ये विशाखादयस्ततः । दोषस्य शर्वरीपुत्रः शिशुमारो हरेः कलाः ॥१४॥ वसोराङ्गिरसीपुत्रो विश्वकर्मा कृतीपतिः। ततो मनुश्चाक्षुपोऽभू विश्वसाध्या मनोः सुताः॥१५॥ विभावसोरसूतोपा समुष्टं रोचिपमातपम् । पञ्चयामोऽथ भूतानि येन जाप्रति कर्मसु ॥१६॥ सरूपावत भूतस्य भार्या रुद्राश्च कोटिशः । रेवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपिः॥१ अजैकपाददि यो बहुरूपी महानिति । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोरा भूतविनायकाः ॥१८॥ प्रजापतेरगिरसः स्वधा पनी पितृनय । अथर्वाङ्गिरथं वेदं पुत्रले चाकरोत् सती ॥१९॥ कृशाश्वोर्चिपि भार्यायां धूम्रकेशमजीजनत् । धिषणाया वेदविरो देवलं वयुनं मनुम् ॥२०॥ ताश्यस्य विनता कद्रः पतङ्गी यामिनीति च । पतङ्गयस्त पतगान् यामिनी शलभानथ ॥२१॥ सुपर्णात गशदं साधावट यशेशवाहनम् । सूर्यदूतमन्ई च कर्नागाननेकशः ॥२२॥ कृत्तिकादीनि नक्षत्राणीन्दोः पत्न्यस्तु भारत । दक्षशापात् सोऽनपत्यस्तासु यक्ष्मग्रहार्दितः ॥२३॥ पुनः प्रसाद्य तं सोमः कला लेभे क्षये दिताः शृगु नामानि लोकानां मातृणांशंकराणि च ॥२४॥ अथ कश्यपनीनां यत्प्रतमिदं जगत् । अदितिदितिर्दनः काठा अरिष्टा सुरसाइला ॥२५॥ मुनिः क्रोधवशा ताम्रा सुरभिः सरमा तिमिः । तिमेर्यादोगणा अनि सस्वापदाः सरमामुताः॥२६॥ सुरभेमंहिपा गावो ये चान्ये दिवफा नृप । ताम्रायाः श्येन गाद्या मुनेरप्सरसा गणाः ॥२७॥ दन्दकादयः सा राजन् क्रोधवशात्मजाः । इलाया भूरुहा सर्वे यातुधानाश्च सौरसाः ॥२८॥ अरिष्टायाश्च गन्धर्वाः काठाया दिशतिराः । सुतादनोरेकषष्टिस्तेपा प्राधानिका शृणु ॥२९॥ दिमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसुः । अयोमुख शकुशिरा स्वानुफपिलोऽरुणः ॥३०॥ पुलोमा दृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापनः । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिय दुर्जयः ॥३१॥ स्वभानोः सुपमा कन्यामुवाह नमुचिः किल । वृषपर्वणन्तु शर्मियां ययाति हुषो बली ॥३२॥ वैश्वानरसुता याच चतसश्चारुदर्शनाः । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥३३॥ उपदानवीं हिरण्याक्षः ऋतुईयशिरा नृप । पुलोमां कालका च द्वे वैश्वानरसुते तुकः ॥३४॥ उपमेऽय भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदितः । पौलोमाः कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिनः ॥३५॥ तयोः पष्टिसहखाणि यशनांस्ते पितुः पिता । जसन स्वर्गती राजन्नेक इन्द्रप्रियकरः ॥३६॥ रिमचित्तिः सिंहिकायां शतं चैकमजीजनत् । राहुपेष्ठं केतुरात महत्वं य उपागतः ॥३७॥ अथातः धूयतां वंशी योऽदितेरनुपूर्वशः। यत्र नारायणो देवः स्वोरोनावतरदिभुः ॥३८॥ विवस्वानमा पूषा स्वाप सविता भगः । धाता विधाता वरुणो मित्रा उस्तमः ॥३९|| ·श्रीमद्भागवते पठत्कन्धे अध्यायः विवस्वतः श्राद्धदेव संशासूयत वै मनुन् । मिथुनं च महाभागा यमं देवं यमी वय सेव भूत्वाय वस्वा नासत्यो मुचे भुचि ॥४०॥ छाया शनैश्चरं लेभे सावणि च मनुं ततः। कन्यां च तपती यावे व संवरचं पतिन् ॥४|| अर्यम्णो मातृका पन्नी तयोश्चर्पणयः मुताः। यत्र वै मानुषी जातिझणा चोपकल्पिता ॥४॥ पूपानपत्यः पिटादो भनदन्तोऽभवत्पुरा । योऽसौ दक्षाय कुरितं जहास विऋद्विजः ॥४३॥ त्यष्णुदैत्यानुजा माया रचना नाम कन्यका । संनिवेशनयोजझे विश्वरूपच वीर्यवान् ॥४४॥ परिरे मुरगणाः स्वस्तीयं द्विपतामपि । विमतेन परित्यक्ता गुरुषाऽङ्गिरसेन यत् ||४५॥ प्रति श्रीमद्भागवत महापुराने पारमइंस्यां संहितायां पस्कन्धे पोऽध्यायः ॥ ६॥ अथ सप्तमोऽध्यायः राजोवाच कस्य हेतोः परित्यक्ता आचार्येणात्मनः मुराः । तदाश्त्र भगवछिप्याणामक्रनं गुरौ ॥ १ ॥ थीशुक उवाच इन्द्रस्त्रिभुवनैश्वर्यमदोलतिवसापयः । मरुद्विमुभी स्टैरादित्यभुभिर्नुप ॥२॥ विश्वेदेवश्च साध्यैश्च नासत्याभ्या परिश्रितः । सिद्धचारणगन्धर्वमुनिभिब्रह्मवादिभिः ॥३॥ विद्याधराप्सरोभिश्व किन्नरः उपगीयमानो ललितमास्थानाध्यासनाश्रितः । पाण्डुरेणापत्रेण युक्तश्चान्यैः पारमेष्ठथै श्चामरव्य जनादिभिः 1 विराजमानः पौलोम्यासदासिनयाभयम् ॥ ६॥ चन्द्रमन्हलचारणा वाचस्पति मुनिवरं मुरासुरनमस्कृतम् । नोचचालासनादिन्द्रः पयनपि सभागदन ॥ ८॥ द्विजम् । प्रसादयिम्ये निशठःशणांवर पन् ॥११॥ अयाहममराचार्यमगायधिषणं पतगोरगैः । निषेव्यमाणो मघवान् लूयमानव भारत || सु बदा परमाचार्य देवानामात्मनश्च इनाम्यनन्दत सम्प्रातं प्रत्युत्थानासनादिभिः ॥ ap ततो निर्गय सहसा कविराङ्गिरसः प्रभुः आययोस्वती विद्वान् श्रीमदविकिपान ॥ त व प्रतिबुद्ध्येन्द्रो गुरुहेलनमात्मनः । गईयामास सदमि स्वयमात्मानमालना 101 अदी बत ममामाधु कृतं ये दभ्रबुद्धिना । यन्मयैश्वर्यमत्तेन गुरुः वदसि काकृतः । को ग्ध्येत् पण्डितो लक्ष्मी त्रिविष्टपरतेरपि । ययाहमासुरं भायं नीवोऽय विबुधेश U ये पारमेठचं विषणमधितिष्ठन् न कयन । प्रत्युत्तिष्टदिति युधम तेन परं निः ॥१५५ तेषां युमयदेष्टणां पतता तमसि प्रधः । ये घट्युवचस्ते मत्रन्त्यरमा एवं चिन्तयतस्तस्य मघोनो भगवान् गहात् । वृहस्पतिर्गतोष्टी गतिमामात्म RY गुरोनाधिगतः संहां परोशन भगवान् स्वराट् पारन घिया मुरयंकःशर्मनासन तम्रवेशमुराः सई आप्रित्यौपनमं मतम् । देवान् प्रत्युशमं चर्मदा आता ·श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः ७ १२३ तैशिष्टेषुभिस्तीणैर्निर्मिनाङ्गोस्वाहवः । ब्राण शरणं जग्मुः सहेन्द्रा नतकन्धराः॥११॥ तास्तथाभ्यदितान् वीक्ष्य भगवानात्मभूरजः । कृपया परया देव उवाच परिसान्त्वयन् ॥२०॥ ब्रह्मोवाच अहो बत सुरश्रेष्ठा भद्रं कः कृतं महत् । अशिष्ट ब्राझणं दान्तमैश्वर्यानाम्यनन्दत ॥२१॥ तस्यायमनयस्यासीत् परेभ्यो कः पराभवः । प्रक्षीणेभ्यास्ववैरिम्यासमूदानांचयत्सुरागार२॥ मघवन् दिषतः पश्य प्रक्षीणान् गुर्वतिक्रमात् । सम्प्रत्युपचितान् भूयः काव्यमाराभ्यभक्तितः। आददीरन् निलयनं ममापि भृगुदेवताः ॥ २३ ॥ त्रिविष्टपं कि गणयन्त्यभेद्यमन्त्रा भृगूणामनुशिक्षिताः। न विप्रगोविन्दगवीश्वराणा भवन्त्यभद्राणि नरेश्वराणाम् ||२४|| तदिश्वरूपं भजताशु विप्रं तपस्विनं त्वाष्ट्रमयात्मवन्तम् । सभाजितोऽर्यान् स विधास्यते को यदिधमिध्यध्वमुतास्य कर्म ॥२५॥ श्रीशुक उवाच त एवमुदिता राजन् ब्रह्मणा विगतज्वराः । ऋषि त्वाष्ट्रमुपत्रज्य परिष्वज्येदमत्रुवन् ॥२६॥ देवा ऊचुः ययं तेऽतिथयः प्राप्ता आश्रमं भद्रमस्तु ते । कामः सम्पाद्यतां तात पितॄणां समयोचितः ॥२७॥ पुत्राणां हि परो धर्मः पितृशुश्रूषणं सताम् । अपि पुत्रवतां ब्रह्मन् किमुत ब्रह्मचारिणाम् ॥२८॥ आचार्यो ब्रह्मणो मूर्तिः पिता मूर्तिः प्रजापतेः । भ्राता मरुत्पतेर्मूर्तिर्माता साक्षात् हितैस्तनुः ॥२९॥ दयाया भगिनी मूर्तिधर्मस्यात्मातिपिः स्वयम् । अग्नरम्यागतो मूर्तिः सर्वभूतानि चात्मनः ॥३०॥ तस्मात् पितृणाभानामाति परपराभवम् । तपठापनयंतात सन्देशं कर्तुमईसि ||३|| वृणीमहे त्वोपाध्यायं द्विष्ठं ब्राझणं गुरुम् । यथाजसा विजेण्यामः सपत्नांस्तव वेजसा ॥३॥ न गई यन्ति मधु यविष्टायभिवादनम् । छन्दोभ्योऽन्यवनप्रान् वयोन्यैप्ठयस्य कारणम्।। ऋपियवाच अभ्यर्थितः सुरगाणेः पौरोहित्ये महातपाः । स विश्वरूपस्तानाह प्रसन्नः लश्णया गिरा ||३४| विश्वरूप उवाच विहितं धर्मशीलैशर्वउपव्ययम् । कथं नु मदिधो नामा लोकेरभियाचितम् । प्रत्याख्यास्यति तन्धियः स एव स्वार्थ उच्यते ॥३५॥ अकिवनानां हि धनं शिलोचन तेनेह निवर्तितसाधुसक्रियः। कथं विगहलं नु क्रोम्पधीश्वराः पौरोधसं हुप्यति येन दुर्मतिः ॥३६॥ तथापि न मतियां गुरुमिः प्रापित कियत् । भवतां प्रार्थित सर्व प्रापरथम साधये ॥३॥ मू०२१- ·३२० श्रीमद्भागवते पपस्कन्धे अध्यायः.८ श्रीशुक उवाच वश्रुत्य विश्वरूपो महातमाः । पौरोहिल्लं वृश्चिके परमेम समाधिना ॥१८॥ • गुप्तामौशनस्यापि विद्यया । आन्चिादान्महेन्द्राय वैष्णयारियारिनु। हमप्येव ॥५॥ पति भीनागवडे महापुराणे पारमइयां सहितायां पसाचे समोऽध्यायः ॥७॥ अथाष्टमोऽध्यायः राजोवाच यया गुप्तः सरसावः सवाहान् रिपुसैनिकान् । कीडनिव विनिर्जित्य त्रिलोया युभुजेभिरमा १॥ भगवंसन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् । ययाऽऽववापिनः मन् येन गुप्तोऽजयन्मूचे ॥३॥ श्रीशुक उवाच वृतः पुरोहिवस्त्याट्री महेन्द्रापानुपुते । नारायणाख्यं वह तदिदैकमनाः म्णु ॥३ विश्वरूप उवाच भौताािनिराचम्म मपवित्र उद्मसः । कृतसासरन्यायो मन्त्राभ्यां वाग्मतः चार नारापममयं वर्म सत्रोद् भय आगते । पादयोजांनुनोसोकदरे मुखे गिरस्यानुपूमांदोडारादीनि पिन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विसंगमपारिया ॥ ६ ॥ फरन्यासं ततः कुर्याद दादाशरविधया । गणवादियधारान्तमनुसार न्यौदस ओकार पिमरमनु मूर्धनि । पकार तुभ्योमध्ये नकार सिया दिशेत् ॥ ८॥ कार नेकपोबारमा सर्वसन्धिा । मारमनदास मन्त्रमूर्विभार पु॥९॥ सरिमन पदन्तं तत् सदिनु निनिर्दिन् । विष्णो मात्मानं परसंध्या परमानिमियुतम् । विद्यार्वरतर्निमिन हरिविदसान्मन सरक्षा पता: पदोन्दर। दारिचालिगर्दसुचारगमन दक्षानोलोदाः १२॥ अंडे रशनु मसजिविगरे यसमा पाता समाजोन्नति इमरम्मारिनुमति मन्दमन्दरमा विमो समयदु म १४४ थको मात्र ARE Ravi Test सीटेभ्यरिकामे मा १९३ यया गुप्तः सहसाधो जिम्येऽसुरचमविभुः । तां प्राहमहेन्द्राय विश्वरूप उदारी

·.
श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्थे अध्यायः ८
मामुग्रधर्मादखिलात् प्रमादानारायणः पातु नरश्च हासात् ।।
दतस्त्वयोगादय योगनाथा पायाद्गुणेशा कपिलः कर्मबन्धात् ॥ १५ ॥
सनकुमारोऽवतु कामदेवादयशीषां मां पथि देवहेलनात् ।
देवर्षिवर्यः पुरुषार्चनान्तरात् कमी हरिमों निरयादशेषात् ॥१७॥
धन्वन्तरिभंगवान् पात्वपय्याद्वन्दाभयाहपभो निर्जितात्मा !
यशश्च लोकादवताबनान्ताद् यलो गणात् ब्रोधववादहीन्द्रः ॥९॥
दैपायनो भगवानप्रयोधाद् बुद्धस्तु पाखण्डगणात् प्रमादात् ।
कल्किः कलेः कालमलाप्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतारः ॥१९॥
मां केशवो गदया प्रातरव्याद् गोविन्द आसङ्गवमाचवेणुः ।
नारायणः प्राह उदास्यक्तिमध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणिः ॥ २० ॥
देवोऽपराह्ने मधुहोगधन्वा सायं विधामावतु माधवो माम् ।
दोषे हपीकेा उतार्धरात्रे निशीय एकोऽवतु पद्मनाभः ॥२१॥
श्रीवत्सधामापररात्र ईशः प्रत्यूष ईशोऽसिधरो जनार्दनः ।
दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्तिः॥ २२ ॥
चक्रं युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत् समन्ताद् भगवत्प्रयुक्तम् ।
दन्दग्धि दन्दग्भ्यरिसैन्यमाशु कथं यथा वातसखो हुताशः ॥२३॥
रदेशनिस्पर्शनविरफुलिने निष्पिण्टि निष्पिण्यजितप्रियासि ।
कूष्माण्डवैनायकयक्षरशोभूतग्रहांबचूर्णय चूर्णयारीन् ॥ २४॥
यातुधानप्रमथप्रेवमातृपिशाचविप्रग्रहधोरदृष्टीन् ।
दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमखनोऽरेईदयानि कम्पयन् ॥ २५ ॥
स्वं तिग्मधारासिवरारिसैन्यमीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि । -
चक्षुपि चर्मतचन्द्र छादय विधामघोना हर पापचक्षुपाम् ॥ २६ ॥
यत्रो भयं ग्रहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नृम्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योऽहोम्य एवषा॥२७॥
सीण्येतानि भगवन्नामरूपात्रकीर्वनात् । प्रयान्तु संक्षयं सद्यो येनः श्रेयाप्रतीपकाः ॥२८॥
गरुडो भगवान् स्तोत्रलोभन्छन्दोमयः प्रभुः । रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेना स्वनामभिः॥२९॥
सर्वापदम्योः इरेनामरूपयानायुधानि नः । बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् पान्तु पार्षदभूषणाः॥३०॥
स्था दि भगवानेव वस्तुतः सदसञ्च यत् । मत्येनानेन नः सर्वे यान्तु नायमुपद्रवाः ॥३१॥
यीकात्म्यानुभावानां विकल्परहितः स्वयम् । भूषणायुधलिसाख्या धत्ते शक्ती:स्वमायया ॥३२॥
तेनेव सत्यमानेने सर्वो भगवान् हरिः । पातु सर्वैः स्वरूपैनः सदा सर्वत्र सर्वगः ॥३३॥

·श्रीमद्भागरते पस्कन्धे अगर विदिक्षु दिनमशः समन्वादन्वरदिभगवान् नारसिंक। महारकभयं खनन स्वतेजसा प्रवासमखडेवाः ॥४॥ मरनिदमाख्यातं वर्म नारापमात्माम् । विजेभ्यस्यजता येन दंचितोऽनुसूपान् मात्र एतद् भारयावस्तु यं यं पनि भुगा पदावा संस्थत् मया साषefe)। न मुभियं तस्स पित धारयतो भवेत् । राबदसुमहादियोमामाhिain Trया पुराममिन् मौगिकोधारपन दिजः । पोगभारपया सा ज्योत माति ८३ वस्ोपरि विमानेन गन्धपविरेकदा । यो चित्ररथामित पत्र दिवस: 1३९७ गगनालन्तत् मयः सविमानो प्रगशिराः । स यातिपतचनारसीमाभिः । पास माचीसरस्वत्या वालाधामस्वमन्यगात् ॥ ४॥ भीगुरु ज्याच या गडे सो धारयति चारतः । नमान्ति भूतानि मुमते मा १३ एटा रिमपिन्टो INFRIकनुः । येोयला निमुस- प्रय नमोऽध्यायः श्रीगुरू उवाच ACनका पानन्द मनाati मादक पदमार्गमा Kाद TERRs १ . Karina चतुरे पोकराये परनामसिना ना समर सिसिमिबभारतामोनरी मुतीयमानी सम्मो प्रथाः । भवन ख idi " इस मार्ग परमसुरान्वयनमारमा Taneja हर न दस मे मुरेना 14 मीना that संचार र सामना Agardill मयदे : पप Etang

·।
1
श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १
तप्तताम्रशिखारम, मध्य वनम्
देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥१५॥
दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिहयाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥१६॥
महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहुः । वित्रस्तादुद्रुवुलोंका वीक्ष्य सवें दिशो दशः ॥१७॥
येनावृता इमे लोकाखममा त्वाष्ट्रमूर्तिना । स वै दृत्र इति प्रोक्तः पापः परमदारुणः ॥१८॥
तं निजघ्नुरभिद्रुत्य सगणा विबुधर्षभाः । स्वैः स्वैदिव्यास्त्रशस्त्रौषैः सोऽनसत् तानि कृत्य
ततस्ते विस्मिताः सर्वे विषण्णा ग्रस्ततेजसः । प्रत्यञ्चमादिपुरुषमुपतस्थुः समाहिताः ॥२०॥
.
देवा ऊचुः
वायवम्बराग्न्यपूक्षितयत्रिलोका ब्रह्मादयो ये वयमुदिजन्तः ।
हराम यस्मै बलिमन्तकोऽसौ बिभेति यस्मादरणं ततो नः ॥२१॥
अविस्मितं तं परिपूर्ण कामं स्वेनैव लाभेन समं प्रशान्तम् ।
विनोषसपत्यपरं हि बालिशः श्वलानुलेनातितितति सिन्धुम् ॥२२॥
यस्योपशङ्गे जगती स्वनावं मनुर्ययाऽऽबध्य ततार दुर्गम् ।
स एव नस्त्वाष्ट्रभयाद् दुरन्तात् त्राताऽऽश्रितान् वारिचरोऽपि नूनम।।२३॥
स्वयंभूरपि संयमाम्मस्युदीर्णवातोमिरवैः कराले ।
एकोऽरविन्दात् पतितस्ततार तस्माद् भयाद् येन स नोऽस्तु पारः॥२४॥
य एक इंधो निजमायया नः ससर्ज येनानुसजाम विश्वम् ।
वयं न यस्यापि पुरः समीइतः पश्याम लिनं पृपगीशमानिनः ॥२५॥
यो नः सपने शमर्यमानान्देवर्षितिर्यन्षु नित्य एव ।
कतावतारस्तनुभिः स्वमायया कृत्वाऽऽस्मसात्याति युगे युगे च ॥२६॥
तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् ।
प्रजाम मचे शरणं धरण्यं स्वानो सनो धास्यति महात्मा ॥२७॥
धीमुक उवाच
इति तेरी महाराज मुराणाभुपतिउवाम् | प्रतीच्यां दिव्यभूदानिःशवचक्रगदाधर ॥२८॥
आत्मतुल्यैः पोटाभिविना श्रीवत्सकौस्तुभो । पर्युपासितमुनिद्रारदम्युमहेशपम् ॥२९॥
रष्टा समवनो सर्व रक्षणासादविवाः । दवत् पविता राजम्मनै रुत्याय वधुः ॥३॥
4
-
देया ऊचुः
नमस्ते पशवीय ययसे उठ ते नमः । नमस्ते खचक्राय नमः मुपुरहतये ॥३॥
या ते गतीनां दिसणार्माशिनः परमं पदम् । नाचोनो विठर्गस्य भाववैदिमहति ॥३२॥

·ma- श्रीमद्भागवते पठस्कन्धे अध्यायः १ ॐ नमस्तेऽस्तु भगवन्नारायण वासुदेवादिपुरुप महापुरुष महानुभाव परमार परमकल्याण परमकारुणिक केवल जगदाधार लोकैकनाथ सर्वेश्वर लक्ष्मीनाथ परमहंसपरिव्राजकैः परमेणात्मयोगसमाधिना परिभावितपरिस्फुटपारमहंस्यधर्मेणोद्घाटिततमःकपाटद्वारे चिजात आत्मलोके स्वयमुपलन्धनिजसुखानुमवो भवान् ॥३३॥ दुरवशेष इव तवायं विदारमोन्ने यदशरणोऽशरीर इदमनवेक्षितास्मत्समवाय आत्मनेवाविक्रियमाणेन सगुणमगुणः सबसि पारित हरसि ॥ ३४ ॥ अथ तत्र भवान् किं देवदचवदिह गुणविसर्गपतितः पारतन्त्र्येण सात कुशलाकुशलं फलमुपाददात्याहोस्विदात्माराम उपशमशीलः समाग्दर्शन उदास इवि हवाई न विदामः ।। ३५ ॥ न हि विरोध उभयं भगवत्यपरिगणितगुणगणे इंश्चरेऽनवणार माहात्म्येऽर्वाचीनविकल्पवितर्कविचारममाणाभासकुतर्कशास्त्रकलिलान्तःकरणाश्रयदुरवप्रहवादिनः विवादानवसर उपरतसमस्तमायामये केवल एवात्ममायामन्तर्धाय को न्वों दुर्घट इव भवति स्वरूपदयाभावात् ॥ ३६॥ समविपममवीनां मतमनुसरसि यथा रज्जुखण्डः सांदि- धियाम् ॥ ३७ ॥ स एव हि पुनः सर्ववस्तुनि वस्तुस्वरूपः सर्वेश्वरः सकलजगत्कारणकारय- भूतः सर्वप्रत्यगात्मत्वात् सर्वगुणाभासोपलशित एक एव पर्यवशेषिवः ॥ ३८ ॥ अथ ह कार तव महिमामृतरससमुद्रविमुपा सकृदवलीढया स्त्रमनसि निष्यन्दमानानवरतमुखेन दि. सारितदृष्टश्रुतविषयमुखलेशाभासाः परमभागवता एकान्तिनो भगवतिसर्वभूतप्रियनुदि सामन्य नितरां निरन्तरं निर्वृतमनसः कथमु ह वा एते मधुमयन पुनः खार्यकुशला ह्यात्मप्रिया साधवस्त्वञ्चरणाम्बुजानुसेवा विसूजन्ति न यत्र पुनरयं संसारपर्यावर्तः ॥३॥ विवरणेनात्मसात्कृतानामनुकम्पानुरञ्जितविद्यदचिरशिशिरसिताबलोन विगलितमारमुख परिभमोरचमनी मुरसानां वयं यत्वामेनोपसादिताः ॥४३॥ त्रिभुवनात्मभवन त्रिविक्रम त्रिनयन त्रिलोकमनोहरानुभाव तवैव विभूवयो दितिजदनुबादप भाषि तेषामनुपक्रमसमयोऽयमिति स्वात्ममायया सुरनरमृगमिश्रितजलचराकृतिभिर्यशापराचं दर्द दण्डधर दर्थ एवमेनमपि भगवञ्जहि त्वाष्ट्र मुत यदि मन्यसे ॥४० ॥ अमल वावकानां तव नवानां तत तवामह तव चरणनलिनयुगलध्यानानुबदहृदयनिगमानां विधि रसामृतकलया चान्तस्तारमनयाईसि शमयितुम् ॥४१ ॥ अथ भगवंतवास्माभिरक्षि जगदुत्पत्तिस्थितिलयनिमित्तायमानदिव्यमाश विनोदस्य सकल जीवनिमायानामन्तदरीकरणी चमझमत्यगात्मस्वरूपेण प्रधानरूपेण च ययादेशकालदेहावस्थानविशेष तदुपासनोकामा ध्यानुभवतः सर्वप्रत्ययसाक्षिण आकाशशरीरस्य साक्षात् परब्रमणः परमात्मनः विरातिरा अर्थविधेयो विद्यापनीयः स्याद् विकुलिनादिभिरित हिरण्यरेतसः ॥४२ ॥ मार स्वयं तदुपकल्पयारसाकं भगवतः परमगुपेशव चरणशवपलायनमायां विविभिनवर .

·श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १० *३२ अथो ईश जहि त्वाष्ट्रं प्रसन्तं भुवनत्रयम् | ग्रस्तानि येन नः कृष्ण तेजांस्यस्त्रायुधानि च।।४४ हंसाय दहनिलयाय निरीक्षकाय कृष्णाय मृष्टयशसे निरूपक्रमाय । सत्संग्रहाय भवपान्थनिजाश्रमाप्तावन्ते परीष्टगतये हरये नमस्ते ॥४५॥ श्रीशुक उवाच अयेवमीडितो राजन् सादरं त्रिदशैहरिः । स्वमुपस्थानमाकर्ण्य प्राइ तानभिनन्दितः ॥४६ श्रीभगवानुवाच प्रीतोऽहं वः सुरश्रेष्ठा मदुपस्थानविद्यया । आत्मैश्वर्यस्मृतिः पुंसा भक्तिव यया मयि।।४७ किं दुरापं मयि प्रीते तथापि विबुधर्षभाः । मय्येकान्तमतिर्नान्यन्मत्तो वाञ्छति तत्त्ववित्।४८ न वेद कृपणः श्रेय आत्मनो गुणवस्तुदृक् । तस्य तानिच्छतोयच्छेद् यदि सोऽपि तथाविधः४ स्वयंनिःश्रेयसं विद्वान् न वक्त्याय कर्म हिं । न राति रोगिणोऽपथ्यं वाञ्छतोहि भिषक्तमः।५० मघवन् यात भद्रं यो दध्यञ्चमृषिसत्तमम् । विद्यावततपःसारं गात्रं याचत माचिरम् ॥५१ सवाअधिगतो दध्यड्डश्विभ्यां बम निष्कलम्। यद्वा अश्वशिरो नाम तयोरमरतां व्यधात् ।।५२ दध्यड्दाथर्वणस्त्वष्ट्रे वर्माभेद्यं मदात्मकम् । विश्वरूपाय यत्प्रादात् त्वष्टा यत्त्वमधास्ततः ५ युष्मभ्यं याचितोऽश्विभ्यां धर्मोऽङ्गानि दास्यति । ततस्तरायुधश्रेष्ठो विश्वकर्मविनिर्मितः । येन वृत्रशिरो हा मत्तेजउपबृंहितः ॥५४॥ तस्मिन् निहते यूयं तेजोऽस्त्रायुधसम्पदः । भूयः प्राप्स्यय भद्रं वो न हिंसन्ति च मत्परान् ॥५५ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां सहितायां पपस्कन्धे नवमोऽध्यायः ॥९॥ अथ दशमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इन्द्रमेवं समादिस्य भगवान् विश्वमावनः । पश्यतामनिपाणां तत्रैवान्तर्दधे हरिः ॥१ तथाभियाचितो देव पिरापर्वणो महान् । मोदमान उवाचेदं प्रहसन्निव भारत ॥२ अपि सन्दारका यूयं न जानीय शरीरिणाम् । संस्थायां यस्त्वभिद्रोहो दुःसहभेवनापहः ॥ ३ जिजीविपूणां जीवानामात्मा प्रेस इप्सितः । क उत्सहेत तं दातुं भिक्षमागाय विष्णवे ॥४ देवा ऊचुः किनु तद् हुस्त्यजं ब्रह्मन् पुंसांभूतानुकमिनाम् । भवद्विधानां महतां पुण्य लोकेडपकर्मणाम् ॥५ ननु स्वार्थपरो लोको न वेद परसाहटम् । यदि वेद न याचेव नेवि नाह यदीश्वरः ॥६ ऋषिरुवाच धर्म वः श्रीतुकामेन यूयं मे प्रत्युदाहवार। एपकः प्रियमात्मानं त्यजन्तं संत्यजाम्यहम् || योऽमुषेणात्मना नापान धर्म न पा पुमान् । हेव भूतदयमा सोन्यः स्यादपि ॥८

·३२८
श्रीमद्भागवते पस्कन्धे अन्यायः१.
एवावानन्ययो धर्मः पुण्यश्लोकसासितः । योभूतशोदाम्यामात्माशोचवि हम्पति ॥ ९ ॥
अहो देन्यमहो कष्टं पारस्यैः धणमरैः । यत्रोकुयांदस्वामयः स्वातिविप्रः ॥१०॥
श्रीशुक उवाच
एवं कृतव्यवसितो दच्यडापर्वणस्त नुम् । परे मगवति ब्रह्मण्यात्मानं मयञ्जहौ ॥११॥
यताधासुमनोबुदिसरवहम् ध्वस्वबन्धनः । आसिवः परमं योगं न देहं बुबुधे गठन ॥१२॥
अपेन्द्रो वमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुनेः झुक्तिभिरसिको मगवचेजसान्वितः ॥१३॥
वृतो देवगणैः स.गजेन्द्रोपर्यशोमत । लूयमानो मुनिगणेवैये हर्षयनित्र ॥१४॥
वृत्रमभ्यद्रयच्छेत्तुममुरानीकयूयः । पर्यसमोजता राजन् क्रुद्धो रुद्र इवान्दछन् ॥१५॥
ततः मुराणाममुरे रणः परमदारुणः । तानुग्वे नर्मदायामभवत् प्रयमे युगे ॥१६॥
रद्रवसुमिरादित्यैरदिवम्यां स्तृिवहिभिः । मरुद्भिभुमिः साध्यविश्वेदेवैर्मस्पतिन् ॥१७॥
दृष्ट्वा वज्रधरं शक्र रोचमानं स्वया श्रिया । नामृप्यनमुरा राजन् मधे वृत्रपुरःसराः ॥१८i!
नमुचिः सम्परोऽना दिमूर्धा शर्पिमोऽम्बरः। हयग्रीवः शकुशिरा विप्रचिचिरयोनुखः ॥१९॥
पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिहेतिरुत्कलः । देतेया दानवा यशा रक्षांसि च सइवयः ॥२०॥
सुमालिमालिप्रमुखाः कार्तस्वरपरिन्छदाः । प्रविषिष्येन्द्रसेनानं मृत्योरपि दुरामदन ॥२॥
अम्यदयन्नसम्भ्रान्ताः सिंहनादेन दुर्मदाः । गदामिः परिधैर्चाः प्रासमुद्रतोमरेः ॥२२॥
शूटैः परश्वधैः खद् ः शतमीभिर्मुशुण्डिभिः । सर्वतोऽवाकिरन शौरस्त्रैश्च विबुधमान् ॥२३॥
न तेऽदृश्यन्त संछन्नाः शरजालेः समन्ततः । पुङ्खानुपुङ्खपविवेज्योतींचीव नभोग्नः ॥२४॥
नवे शस्त्रास्त्रवर्षीया ह्यासेदुः सुरसैनिकान् । छिन्नाः सिद्धपये देवै घुइस्तेः सहस्सा ॥२५॥
भय क्षीणास्त्रशस्त्रोपा गिरिजदुमोपलेः । अभ्यवर्षन् सुरवलं चिन्छिदुसांम पूर्ववत् ॥२६॥
वानशतान् स्वस्तिमवो निशाम्य अत्रास्त्रपूगैरय वृधनाया।
द्रुमैपद्भिर्विविधादिशतरविक्षतांस्तत्रमुरिन्द्रसेनिशान
सर्वे प्रयासा अभवन् विमोपाः कवाः कृता देवगणेषु देव्यैः।
कृष्णानुकूलेयु यया महत्मुक्षुःप्रयुक्ता सती स्ववाचः ॥२८॥
ते स्वप्रयास विठयं निरीश्य हरावमा हतयुदद।
पलायनायाजिमुसे विखज्य पर्वि मनस्ते दथुराचसाराः ॥२९॥
वृषोऽमुरासाननुगान् मनस्वी प्रधानतः प्रेश्य बमाप एतत् ।
पळायित प्रेक्ष्य बलं च भम्र भयेन तीवेण विहस्य वीरः॥३०il
कालोपना रुचिरा मनस्विनामुवाच वाचं पुरुषप्रवीः ।
है विप्रचिचे नमुचे पुठोमन् मयानगम्बर में शृणुष्मन ||३१॥
॥२७॥

·श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अभ्यायः ११
३२९
जातस्य मृत्यु व एष सर्वतः प्रतिक्रिया यस्य न चेह क्लसा ।
लोको यशश्वाय ततो यदि छ, को नाम मृत्युं न वृणीत युक्तम् ॥३२॥
दो सम्मताविद मृत्यू दुरापो यद् ब्रह्मसन्धारणया जितासुः ।
कलेवरं योगरतो विजह्माद्
पदग्रणीवीरशयेऽनिवृत्तः ॥३३॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां पास्कन्धे इन्द्रवृत्रासुरयुद्धवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥
अथैकादशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
त एवं शंसतो धर्म वचः पत्युरचेतसः । नवागन् भयत्रताः पलायनपरा नृप ॥१॥
विशीयमाणा पृतनामासुरीमसुरमः । कालानुकूल त्रिदशः काल्पमानामनाथवर ॥२॥
हाष्ट्वातप्यत संकुद इन्द्रशत्रुरमर्पितः । तानिवार्योजसा राजनिर्भत्स्येंदमुवाच ॥३॥
किं व उचरितर्मातुर्धावद्भिः पृटतो इतः। न हि भीतवधः श्लाघ्यो न स्वर्यः शूरमानिनाम् ४
यदि का प्रधने श्रद्धा सारं वाक्षुल्लका हदि । अप्रे तिष्ठत मात्र मेन चेद् प्राम्यसुखें स्पृहा ॥ ५ ॥
एवं सुरगणान् बुद्धो भीषयन् वपुषा रिपून् । व्यनदत् सुमहामाणो येन लोका विवेवसः ॥ ६ ॥
तेन देवगणाः सर्वे वृत्रविस्फोटनेन वै। निगुम्तिा भूमौ ययेवानिना हताः ॥७॥
ममर्द पदयां सुरसैन्यमातरं निमीलिता रणरजदुर्मदः ।
गां कम्पयन्नुशताल ओजसा नालं वनं यूपरतिर्ययोन्मदः॥८॥
विलोक्यतं वनपरोऽत्यमर्पितः स्वशत्रवेऽभिद्रवते महागदाम् ।
चिक्षेप तामापतती मुदुःसहां जग्राह वामेन करेण लीलया ॥९॥
स इन्द्रशत्रुः कुपितो भृशं तया महेन्द्रवाहं गदयोप्रविक्रमः ।
जधान कुम्भस्थल उन्नदन मृधे तत्कर्म सर्वसमपूजयन् नृप ॥१०॥
ऐरावतो त्रगदाभिमृष्टो विघूर्णितोऽद्रिः कुलियाइतो यथा ।
अपारभिप्रमुखः महेन्द्रो मुवनस्क सतनु चातः ॥११॥
नसनवासय विपण्णचेतसे प्रायुक्त भूयः स गर्दा महात्मा ।
न्द्रोऽमृतस्यन्दिकराभिमवीतव्ययशतवाहोऽवतस्थे ॥१२॥
स तं भूपेन्द्रावकाम्यया रिपुं वसायुधं भ्रातृहर्ण विलोस्य ।
स्मरंभ उत्कर्म नृशंसमंहः शोकेन मोहेन इसजगाद ॥१३॥
वृष उवाच
दिष्टया भवान् मे समवस्थितो रिपुर्यो महा गुस्सा भ्रातृहाच ।
दिष्टपारणोधारमसत्तमत्वयामळनिर्भिनषदाचिरात् ॥१४॥

·को मोदर - मन राहामारिवानः सर्गwali होनीमा मानना पुषदेसम्झम् । इन मायदेशनपत मदन्ति माः ॥१६॥ भन्नेन लोगस्य पुस्तामा रन्ति ममन् । तनापान सम्मान नियाप्रिनिनिमम बनि ॥१७॥ अपोदो मे तिन पोर हवा सम्मेव शिरो पर। मामो भूतपधि भिार मनस्विनां पादर मस्से ॥१८॥ गुरेश कलार दिनोरि यो पुरः सिवे वैरिनि मममोपन । मा संशपिशन गदेव वनं स्पानिमा कायापाला॥१९॥ नन्येर यमन शम वेजमा हरेभीवेनरसा र जिदः । तेनेव पशुं जहि विशुपन्त्रितो पो हरिविजयः श्रीपास्तवः ॥२०il अरं समाधार मनो यपाल सणस्तरपारविन्दे । वजहोलिदमाम्परायो गर्वि मुनेमाविमो ॥२१॥ पुंसां किले कान्तथियां स्वमनायाः समदोदिविभूमौरसापाम् । न राति यह देश उग आधिर्मदा कलिसनं संघमासः ॥२२॥ वर्गिकायासविधातमलत्पतिर्विधते ततोऽनुमेयो भगवत्प्रसादो यो दुर्लभोकिशनगोचरोऽन्यैः ॥२३॥ अहं हरे वव पादैकमूलदानुदासो भवितालि भूयः । मनः स्मरेतामुफ्तेर्गुणांस्ते गणीत वाक् कर्म करोतु कापः॥२vil न नाकपृष्ठं न च पारमेष्टयन सार्वभौमन रसाधिपत्यन् । न योगसिद्धीरपुनर्भवे वा समजस वा विरहम काहे ॥२५॥ अजातपशा इव मावर खगाः स्तन्यं यथा वसतरा:क्षुधार्ताः। प्रियं पियेव न्युषितं विषण्णा मनोडरविन्दास दिसते त्वाम् ॥२६॥ ममोचमश्येकजनेषु सख्यं संसारचके भ्रमतः स्वकर्मभिः । स्वन्माययात्मात्मजदारगेहेष्वासाचचस्य न नाय भूयार ॥२॥ नामैवाश्मोऽध्यायः ॥११॥ - इति श्रीमद्भागवडे महापुराग पारमास्यां संहिताय पष्ठवन्धे त्रस्न्दरदेशो

·श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १२
अथ द्वादशोऽध्यायः
ऋषिरुवाच
एवं जिहासुनुप देहमाजो मृत्युं वरं विजयान्मन्यमानः ।
शूलं प्रगृह्याभ्यपतत् सुरेन्द्र यथा महापुरुषं कैटभोऽप्सु ॥ १॥
ततो युगान्ताग्निकठोरजिहमाविध्य शूलं तरसासुरेन्द्रः ।
क्षिप्त्वा महेन्द्राय विनय वीरो हतोऽसि पापेति रूपा जगाद ॥२॥
ख आपतत् तद् विचलग्रहोल्कवनिरोश्य दुष्प्रेक्ष्यमजातविक्लवः ।
पण बद्री शतपर्वणाधिनद् भुजं च तस्योरगराजभोगम् ।। ३ ।।
छिन्नकबाहुः परिषेण वृत्रः संरब्ध आसाद्य गृहीववनम् ।
हनो ततादेन्द्रमयामरेभं वज्रं च हस्ताल्यपतन्मघोनः ॥ ४॥
कर्मातिमहाद्भुतं तत् सुरासुराश्चारणसिद्धसद्धाः ।
अपूजयंस्तत् पुरुहूतसङ्कट निरीश्य हाहेति विनुनुमा शम् ॥ ५ ॥
इन्द्रो न वनं जगहे विलजिताभ्युतं स्वहस्वादरिसन्निधौ पुनः ।
तमाह वृत्रो हर आतवद्रो जहि स्वशत्रु न विपादकालः ।।६।।
युयुत्सतां कुत्रचिदाततायिनां जयःसदेकत्र न वे मरात्मनाम् ।
विनकमुत्पतिलयस्थितीश्वरं सर्वशमायं पुरुषं सनातनम् ॥७॥
टोकाः सपाला यस्येमे श्वसन्ति विवायो। दिजा इव शिचा बदाः स काल मह कारणम्।।८॥
ओजः सहो बलं प्राणमभूतं मृत्युमेव च । तमज्ञाय जनो हेतुमात्मानं मन्यते जदम् ॥९॥
यथा दारुमयी नारी यथा यन्त्रमयो मृगः । एवं भूतानि मघवनीशतन्त्राणि विद्धि भोः॥१०॥
पुरुषः प्रकृतियतमात्मा भूतेन्द्रियाशयाः। शक्नुवन्यस्य सर्गादौन बिना यदनुमहात् ॥११॥
अविद्धानेवमात्मानं मन्यतेऽनीशमीश्वरम् । भूवैः सजवि भूतानि प्रसते वानि तैः स्वयम् ॥१२॥
आयु: श्री: कीतिर पर्यमासिक पुरुषस्य याः । भवन्त्येव हि तत्काले पपानिन्छोविपर्ययाः ॥१३॥
वसादकीर्तियोर्जयापजययोरपि । समास्यात् मुखदुःखान्यांमृत्युजीवितयोस्तया।१४॥
सावं रजस्तम इति प्रतेनात्मनो गुणाः । वत्र साक्षिणमात्मानं यो वेद न स बध्यते ॥१५॥
पश्य मां निर्जितं शक Tणायुधभुजं मृधे । घरमानं ययाति तव पाणजिहीया ॥१६॥
प्राणग्नहोऽयं समर वो वाहनासनः । अपन गायवेऽमुप जयोऽमुध्य पराजयः ॥१७॥
श्रीशुक उवाच
न्दो प्रवचः श्रुत्वा गतालीसमपूजपत् । गीतमा प्रहसनमार गतविलयः ॥९॥

·श्रीमद्भागवते पाठस्कन्धे अध्यायः-१३ ३३२ इन्द्र उवाच अहो दानव सिद्धोऽसि यस्य ते मतिरीशी। मकासर्वात्मनामानं सुहृदं जगदीश्वरम् ॥१९॥ भवानतापीन्मायां वे वैष्णवीं जनमोहिनीम् । यद् विहायामुरं भावं महापुरुषतां गतः ॥२२॥ खल्विदं महदाश्चर्य यद् रजःप्रकृतेस्तव । वासुदेवे भगवति सत्त्वात्मनि दृढा मतिः ॥२१॥ यस्य भक्तिभंगवति हरौ निःश्रेयसेश्वरे । विक्रीडतोऽमृताम्भोधौकिक्षुद्रैःखादकोदकैः ॥२२॥ श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणावन्योन्यं धर्मजिज्ञासया नृप । युयुधाते महावीयांविन्द्रवृत्री युधाम्यती ॥२३॥ आविध्य परिधं वृत्रः कार्णायसमरिन्दमः । इन्द्राय प्राहिणोद् घोरं यामहस्वेन मारिप ॥२४॥ स तु वृत्रस्य परिघं कर च करभोपमम् । चिच्छेद युगपहेवो वज्रेण रातपर्यणा ॥२९॥ दोामुत्कृत्तमूलाभ्यां बभौ रक्तसकोऽसुरः । छिनपक्षो यथा गोत्रः खाद्भये वव्रिणा इवः॥२६॥ कृत्याधरां हर्नु भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरांहनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रण लेलिहोल्बणजिया ॥२७॥ दंष्ट्रामिः कालकस्याभिसन्निव जगत्त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपस्वरमा गिरीन् ॥२८॥ गिरिराट् पादचारीय पद्भ्यां निर्जरयन् महीम्। जग्रास स समासाद्य पत्रिणं सहवाइनन् |॥२९॥ महाप्राणो महावीयों महासर्प इव दिसम् । वृत्रग्रस्तं तमालश्य सप्रजापतयः मुराः । हा कष्टमिति निर्विण्णावमुशुः समहर्षयः ॥ ३० ॥ निगीर्णोऽप्यमुरेन्द्रेण न ममागेदरं गतः । महापुरुषसत्रदो योगमायाबलेन च ॥३१॥ भित्वा यत्रेण तत्कुक्षि निष्कम्यवलभि विभुः। उसकतं शिरः शोगिरिएअमियोनगा ।।१२। यमल तरकन्धरमाशुवैगः कृत्वन् समन्तात् परिवर्तमानः । न्यपातयत् वावदहणेन यो ज्योतिबामपने वाहत्ये ॥१॥ तदा च से दुन्दुभयो बिनेदुर्गन्धर्वसिद्धाः समहर्षिसहः । वानखि समभिष्टुवाना मन्त्रीँदा कुमुमेरम्पयन् ॥ ३४॥ अथ त्रयोदशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच राजावाच -- F वृत्रस्य देवाविष्कान्तमात्मग्योतिररिन्दमा पश्यतां मुक्टोजानामप्टोर्कममा ५ इति श्रीमनगर महापुराने पारमहंस संहिताय पष्टस्य वारो नाम प्रयोगंध विना रिदमासा प्रभवन मोविचयनिर्विन्द्रिमा परिनितानि देत्या देवानुगाः स्वरम् 1 प्रतिजग्नुःम्वविम्म्यानि जोन्द्रादया ॥२ ॥ 4 श्रोतुमिच्यानि मो मुने । येनामन् मुखिनो देवाइट ·भीमद्भागववे पटरकन्धे अध्यायः १३ श्रीशुक उवाच विक्रमसंविमाः सर्वे देवाः सपिमिः । वायायमिन्द्रं नैउभीतो सरस्थात् ॥ ४ । इन्द्र उयाच म्बीभूजलद्रुमेरेनो विश्वरूपवयोदयम् । विभक्तमनुमानित्रहत्यां क मानमरम् ॥५॥ श्रीशुक उपाच अश्यसकर्य महेन्द्रमिदमब्रुवन् । यायिभाम भद्रं ते पमेन मा म भैः ।।६। सिमेन परमारमानमीश्वरम् । हवा नारायण देवं मोरसेरि जगापात् ॥७॥ मारिता गोभी माता चाहापवान् । वादापुरमसको वाविप्रायरन पर पीटनादा समवमेधेन महामखेन भदान्वितोऽस्माभिरनुरिठेन । इत्यारि सत्र चराचरं वन लिप्पसे खिलनिग्रहेण ॥९॥ धीमुक उपाय एवं सवोदितो विस्वानान खिम् । महत्या हो वसिमासाद ग् ि॥१. तपेन्द्रः मासह ना निदिनांमुमाविपत् । हीयन्त बाप्पतां माम मुखयनपरिनो गुणाः।११ ता ददर्यानुभावनी भागमायमर रिवीन् । बरसारमानाची पश्ममसामयरस्टान् ॥१२ नियमिता सितिलिभारिणीम् । मीनमयमुन दुपटी गर्गदूपमम् ॥१५ नभी गोदिया सर्गः समास पिणाम । मादीची दिवं पूर्वपरि नर मानमन ।।१४ आसन् पुरनामतन्नसन्धमोगो पदिशमिकः । पाणि सारसमEिarra रिसरन् सरस्मोधन ॥ १५ ॥ सारस् विपाई नापः एमास विदावोसोगटानुभारः । मयादिनासिरमा गमिसनमा ॥१॥ तो गतो गिरोहत भूवम्मरमाननिकारिताः। पार सिवरा भेज रहावं ferr1011 योर रेन र रारा: मापनेनर १८ माने पुणे सरदेषमनि । म मोप nिifi" मारि रो रहार र समाना। जिधन पनि दारमानेर मक पुरं पुराने मामला २१ बरपरा मजल मादक। तमु भानुमने RREE RAERRH ४ ·भीमलामतपस्येमभार १८ पठेमुरामानमिदंगदा उपचन्मयो नि नन्दियन् । धन्यं पापं निरस्तावनाएनसल्यसनं वयाऽयुमन् ॥ २३॥ की यान नागरी माराने परमासा मरिमार्थ वाटर रिमसे न्दन वदोदा ३१३३ अथ चतुर्दशोऽध्यायः परीशिवाय रजस्तमःखभास बसन् TRA पाप्मनः । नारायणे मगति कयमासीद स्टा मतिः ॥ १॥ देवानां गुरसत्यानामूपीगां नामसात्मनाम् । मन्दिचरणे न पायेगारजापते ॥ २॥ रजामिः समसंसाताः पार्थिवरित अन्तरः । तेषां ये केचनेइन्ते भैयो वे मनुवादयः ॥३॥ मायो मुमुधवस्ती केचनेव द्विजोचन । मुनुभुमा सहछेषु कमिन्नन्त निम्पति ॥ ४॥ मुचानामनि सिद्धान नारायणरायणः । मुदुसमा प्रशान्तात्माकोटिप्वनिमहानने ॥५॥ वृषस्तु स कथं पारः सर्वलोकोरवास्नः । इत्यं दमतिः कृप आसीत् संपान उत्पने ६१ अत्र नः संशयो भूयान्योतुं कौतूहलं प्रभो । यः पौरुषेण समरे सहसाशनोपपत् ॥ sil सूत उवाच परीक्षितीज्य संमरनं भगवान् पादण्यणिः । निधम्य श्रद्दधानस्य प्रतिनन्य वचोऽत्रवीत् ॥ ८॥ थीशुक उवाच शृणुप्वावदितो राजनितिहासमिमं यया । श्रुतं दैपायनमुखानारदाद् देवलादारे ॥९॥ आसीद् राजा सार्वभौमः सूरसेनेषु वै नृप । चित्रकेतुरिवि ख्यातो यस्यासीत् कामधुम्ही: तस्य भायांसहस्राणां सहस्राणि दशामवन् । सान्तानिकचापि नृपो न लेभे तानु सन्ततिम्॥११॥ रूपौदार्यवयोजन्मविश्वयंश्रियादिभिः । समन्नस्य गुणेः सर्वैश्चिन्दा भ्यारभूत् ॥१२॥ न तस्य संपदः सर्वा महिन्यो वामलोचनाः । सार्वभौमस्य भूरचेयमभवन् प्रीतिहेतवः ॥१३॥ नं पूजयित्वा विधिवत् प्रत्युत्थानाईणादिमिः । कृतातिथ्यमुपासोदत् मुखासीनं समाहितः ॥१५॥ महर्षिस्तमुपासीनं प्रश्रयावनतं क्षितौ । प्रतिपूज्य महाराज समाभाप्येदमत्रचीत् ॥१६॥ अगिरा उयाच अपि तेऽनामयं स्वस्ति प्रकृतीनां तयाऽऽस्मनः । यया प्रकृतिभिप्तःपुमान् राजापिसताना नस्यात्मानुक्याचेत् स्यात् सर्वे तदशगा इमे । लोकाः सपाला यच्छन्ति स चलिमतन्द्रिदाः॥२•ll तस्येकदा तु भवनमगिरा भगवानृषिः ।लोकाननुचरन्नेतानुरागच्छद् पहम्म्या || १४ || यात्मानं प्रतिष्वदानिधाय श्रेय आप्नुयात् । राजा तथा प्रकृतयो नरदेवाहिवाधयः ॥१८ il अपिदाराःप्रजामात्याभृत्या : श्रेण्योऽयमन्त्रिणः पौराजानपदाभूताआत्मजाववर्तिनः ॥१ ९ ॥ प्रीयते नात्मा परतः स्वत एव वालवयेष्लन्यकामंखांचिन्तया शरलं मुखमा २१ ॥

·। श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १४ एवं विकसितो राजन् विदुषा मुनिनापि सः । प्रश्रयावनतोऽभ्याह प्रजाकामस्तो मुनिम् ॥२२॥ वित्रकेतुरुवाच भगवन् किं न विदितं तपोहानसमाधिभिः। योगिना ध्वस्त पापानां बहिरन्तः शरीरिषु ॥२३॥ तयापि पृरना यां ब्रह्मनात्मनि चिन्तितम् । भवतो विदुषश्चापि चोदितस्त्वदनुश्या ॥२४।। लोकपालैरपि प्रायाः साम्राज्यैश्वर्यसम्पदः । न नन्दयन्त्यमज मा क्षुत्तुट्काममिवापरे ॥२५॥ ततः पाहि महाभाग पूर्वैः सह गतं तमः । यया तरेम दुस्तारं प्रजया तद्विधेहि नः ॥२६॥ श्रीशुक उवाच इत्यथितः स भगवान् कृपालुझणः सुतः । अपयित्वा चरवाष्ट्र त्वष्टारमयजद्विभुः ॥२७॥ ज्येष्ठा श्रेष्ठा च या राहो महिषीणां च भारत । नाना कृतद्युतिस्तस्यै यशोछिटमदाद् द्विजः।।२८॥ अथाह नृपति राजन भवितैकस्तवात्मजः । हर्षशोकप्रदस्तुभ्यमिति अझसुतो ययौ ॥२९॥ सापि तमादानादेव चित्रकेतोरधारयत् । गर्भ कृतद्युतिर्देवी कृत्तिकाग्नेरिवात्मजम् ॥३०॥ तस्या अनुदिनं गर्भः शुक्लपक्ष वोडुपः । वधे शूरसेनेशतेजसा शनकैप ||३१|| अथ काल उपावृत्ते कुमारः समजायत । जनयन् शूरसेनानां शृण्वतां परमां मुदम् ॥३२॥ दृटो राजा कुमारस्य स्नातः शुचिरलडकृतः । वाचयित्वाऽऽधिपो विप्रैः कारयामास जातकम्३३ तेभ्यो हिरण्यं रजतं वासांस्याभरणानि च । प्रामान् हयान् गजान प्रादाद् धेनूनामर्बुदानिषट् ॥ ववर्ष काममन्येषां पर्जन्य इव देहिनाम् । धन्य यशस्यमायुष्यं कुमारस्य महामनाः ॥३५।। कृच्छ्रलब्धेऽप राजस्तनयेऽनुदिने पितुः । यथा निःस्वस्य कृच्छ्राते धने स्नेहोऽन्ववर्धत॥३६॥ मातुस्त्वतितरां पुत्रे स्नेहो भोहसमुद्भवः । कृतयुतेः सपत्नीना मजाकामज्वरोऽभवत् ॥३७॥ चित्रकेतोरतिप्रीतिर्यथा दारे प्रजावति । न तथान्येषु संजज्ञे बाल लालयतोऽन्वहम् ॥३८॥ ताः पर्यंतप्यन्नात्मानं गईयन्त्योऽभ्यसूयया । आनपत्येन दुःखेन राज्ञोऽनादरेण च ॥३९॥ धिगप्रजा स्त्रियं पापां पत्युश्वाराहसम्मताम् । सुप्रजाभिः सपत्नीभिर्दासीमिव तिरस्कृताम् ॥४०॥ दासीना को नु सन्तापः स्वामिनः परिचर्मया । अभीक्ष्णं लन्धमानानां दास्या दासीव दुभंगाः४१॥ एवं सन्दरमानानां सपन्याः पुरसम्पदा । राशोऽसम्मतवृत्तीना विद्वेषो पलवानभूत ॥४२|| विरेनष्टमतयः त्रियो दारुणचेतसः । गरं ददुः कुमाराय दुर्मी नृपति प्रति ॥४३॥ कृतद्युतिरजानन्ती सपत्नीनामपं महत् । मुप्त एवेति सञ्चिन्य निरीक्ष्य व्यचरद् गदै ॥४॥ अयानं सुचिरं बालमुपधार्य मनीषिणी । पुत्रमानय मे भद्रे इति धात्रीमचोदयात् ॥४५|| मा शयानमुपयज्य दृष्ट्वा चोचारलोचनम् । मान्द्रियात्मभिस्त्यक्त हतास्मीत्यस्वद्भुवि॥४६॥ तस्यास्तदाऽऽकर्ण्य भारं वरं मन्त्याः कराभ्यासुर उपरपि । प्रविस राशी वरखाऽऽत्मजान्तिकं ददर्श पालं सासा मृवं मुतम् ॥rul ·श्रीमद्भागवते पठस्कन्धे अध्याय: १५ पपात भूमौ परिवृद्धया शुचा मुमोह विभ्रष्यशिरोरुहाम्परा ॥४८॥ ततो नृपान्तःपुरवर्तिनो जना नराश्च नार्यच निशम्य रोदनम् । आगत्य तुल्यव्यसनाः सुदुःखितास्ताश्च व्यलीकं रुदुः कृवागमः ॥४॥ श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टदृष्टिः प्रपतन् स्खलन पयि । स्नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूछितोऽनुप्रकृतिदिजैदः ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्वस्खशिरोरुहाम्बरः। दीर्घ श्वसन वाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक माषितुम् ॥५१॥ पति निरीक्ष्योरुशुचार्पितं तदा मृतं च सालं सुतमेकसन्ततिम् । जनस्य राशी प्रकृतेध द्रुजं सती दधाना विललाप चित्रधा ॥५२॥ स्तनदयं कुङ्कुमगन्धमण्डितं निश्चिती साञ्जनवाष्परिन्दुभिः । विकीर्य केशान् विगलसजः मुतं शुशोच चित्रं कुररीव मुस्वरम् ॥ ५३॥ अहो विधातस्त्वमतीव बालियो यस्त्वात्मसृष्टयप्रतिरूपमीइछे । परेऽनुजीवत्यपरस्य या मृतिविपर्ययश्चेत् त्वमसि भुवः परः ॥ ५४ ।। न हि क्रमश्चेदिह मृत्युजन्मनोः शरीरिणामल तदात्मकर्मभिः । यः स्नेहपायो निसर्गवृदये स्वयं कृतस्ते तमिमं विमसि ॥ ५५ ॥ त्वं तात नाईमिच मां कृपणामनायां त्यस्तुं विचश्व पितरं तव शोमवतम् । अक्षखरेम भवताप्रजदुस्तरं यद् ध्वान्तं न याह्यरुणेन यमेन दूरम् ॥५६॥ उचिट वात त इमे विशवो वयस्यास्त्वामाइयन्ति नृपनन्दन संविहर्वम् । मुप्तश्विरंगशनया च भवान् परीतो मुश्वसनं खिचोरनासकानान् ॥१३॥ नाई वन्ज दहशे हवमङ्गला ते मुग्धस्मितं मुदिवाशणमाननाजन! एवं करमलमापन अथ पश्चदशोऽध्यायः धानुक उयाच * ३ किंवा गतोऽस्य पुनरन्वयमन्यलोनीवोऽणेननणोमि कला गिरस् । ५८ ॥ चिसान्या मृतं पुत्रमिति चियक्लिापनेः । चिम्नुम तो मुक्तकण्टो रोदर ५ ९ ४ क्योर्विडतो . म दमगतदनुवा : 1 दुःसनरा नार्यःमर्वमासीरचेनन 1.1 नरमंजमनायम् । गवाट्रिय नाम मुनिराजगाम सनर विमीमामा मापने पारमहा सहितार्यक्षेपित्रोदाविना नाम म 6ि 4 1 पतितं मनोसमम् । मोमिन्तं रानवापानी ·श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १५ कोऽयं स्यात् तवराजेन्द्र भवान् यमनुशोचति । वंचास्य कतमःमरी पुरेदानीमतः परम् ॥ २॥ यथा प्रयान्ति संयान्ति स्रोतोवेगेन वालुकाः । संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तथा कालेन देहिनः ॥३॥ यया धानामु वैधाना भवन्ति न भवन्ति च । एवं भूतेषु भूतानि चोदितानीशमायया ॥४॥ वयं च त्वं च ये चेमे तुल्यकालाश्चराचराः । जन्ममृत्योर्यथापक्षात् माइनैवमधुनापि भोः॥ ५॥ भूतैर्भूतानि भूतेशः सृजत्यवति हन्त्यजः । आत्मसरस्वतन्त्ररनपेक्षोऽपि बालवत् ॥ ६॥ देहेन देहिनो राजन् देहाद्देशेऽभिजायते । बीजादेव यथा बीज देह्यर्थ इव शाश्वतः ॥७॥ देहदेहिविभागोऽयमविवेककृतः पुरा । जातिव्यक्तिविभागोऽयं यथा वस्तुनि कसितः।। श्रीशुक उवाच एवमाश्वासितो राजा चित्रकेतुर्दिजोक्तिभिः । प्रमृज्य पाणिना वस्त्रमाधिम्लानमभाषत ॥९॥ राजोवाच को युवां शानसम्पन्नौ महिष्ठौ च महीयसाम् । अवधूतेन वेषेण गूदाविह समागवौ ॥१०॥ चरन्ति धवनो कामं ब्राह्मणा भगवस्प्रियाः । मादृशा ग्राम्यबुद्धीनांबोधायोन्मचलिगिनः॥११॥ कुमारी नारद ऋभुरगिरा देवलोऽसितः । अपान्तरतमो व्यासो मार्कण्डेयोऽयगौतमः॥१२॥ वसिष्ठो भगवान् रामः कपिलो बादरायणिः । दुर्वासा याशवल्क्यच जातकर्ण्यतयाऽऽणिः १३ रोमशरन्यवनो दत्त आधुरिः सपतञ्जलिः | ऋषिवेदशिराबोध्यो मुनिः पञ्चशिरास्तथा ॥१४॥ हिरण्यनाभः कौसल्यः श्रुतदेव ऋतम्बजः । एते परे च सिद्धेशाश्वरन्ति शानहेतवः ॥१५॥ तस्माद् युवां ग्राम्यपशोर्मम मूधियः प्रभू । अन्धे तमसि ममस्य शानदीप उदीर्यताम् ॥१६॥ अङ्गिरा उवाव अहं ते पुत्रकामस्य पुत्रदोऽस्म्यगिरा नृप । एष ब्रह्ममुतः साधानारदो भगवानृषिः ॥१७॥ इत्यं त्वां पुत्रशोकेन मग्नं तमसि दुस्तरे । अवदहमनुस्मृत्य महापुरुषगोचरम् ॥१८॥ अनुग्रहाय भवतः माप्तावावामिह प्रभो । बझण्यो भगवद्भको नापसीदितुमईवि ॥१७॥ तदेव ते परं शानं ददामि गृहमागतः । ज्ञात्वान्याभिनिवेशे ते पुत्रमेव ददावहम् ॥२०॥ अधुना पुत्रिण तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा हा गयो विविधैश्वर्यसम्पदः ॥२१॥ चन्दादया विषयाथला राज्यविभूतयः । महाराज्ये चले कोशोभत्यामात्याः मुद्दजनाः॥२२॥ सर्वेऽरि शूरसेनेमे शोकमोहमयातिदाः । गन्धर्वनगरप्रख्याः स्वममायामनोरथाः ॥२॥ दृश्यमाना विनार्थेन नश्यन्ते मनोभवशः । कर्मभिर्यायवो नानाम्माणि मनसोऽभवन् ॥२४॥ अयं हि देहिनो देहो द्रव्यानक्रियात्मकः । देहिनो विविध शसन्तारका राहतः ॥२५॥ तस्मात् स्वस्थेन मनमा विमस्य गतिमात्मनः। देते ध्रुवार्थविधम्भं सोरसममाविस ॥२६॥ मा० मू.२२- . -- ·श्रीमद्भागवते पस्कन्धे अध्यायः १६ ३३८ नारद उवाच एतां मन्त्रीपनिषदं प्रतीच्छ प्रयतो मम । यो धारयन् सतराबाद्दष्टा सह प्रभुन् । यत्पादमूलमुपसत्य नरेन्द्र पूर्वे शर्वादयो भ्रममिनं द्वितयं विक्षन। सातदीयमतुलानधिकं महत्वं प्रापुभवानरि परं नाचरादुपैवि ॥२८॥ इति श्रीमद्भागवत्रे महापुराने पारनास्यां सहितायांशष्ठस्कन्ये चित्रकेतुसान्तनं नान पाया अथ पोडशोऽध्यायः धीशुक उवाच अथ देवरुपी राजन् समरेतं नृपात्मजन् । दर्शवित्वेति होवाच ज्ञातीनान्नुमोचतान् ॥ १॥ नारद उवाच जीवात्मन् पश्य भद्रं ते मातरं पितरं च ते। सुहृदोरान्धवासप्ताः शुचात्वत्कृपामना। कलेपरं स्वमाविश्य शेषमायुः सुहृद्वृतः ।भुलभोगान् पितृप्रधानविविध स्तनम्।। ३३ जीव उवाच कस्सिन् जन्मन्यमी मरं पितरो माठरोऽभवन् । कर्मभिभ्रममाणस देववियोनिः ॥ ४ पन्धुशात्परिमभ्यसनिधोदासीनविदिषः । सर्व एव हि सर्वे भवन्ति मनमोनियः ॥९॥ पया वस्तूनि पण्पानि हेमादीनि ततखतः। पर्यटन्ति नरेम्वेवं जीवो सोनियुक्त ॥१॥ नित्यत्सार्यस्य सम्बन्धो नित्यो दृश्यते नृषु । पावसहि सम्पन्धो ममत्वं तावदेवति ॥ ३ ॥ एवं योनिगवो जीकः स निलो निराहतः पारद् यत्रोउम्मेत तावत् सत्व दिसत एपनियोऽपरः सूरन एप सांभया खदा । आलमारागुपेनिश्चमात्मानं सर्वतमा नस्यातिनियः भिवानियासः परोऽरिया । एक मधियां दश पां गुपये नादउभामा दिगुन दोन किमान् । उदाजीनादासीनः धीमुक उवाच निल साउदो उदो शल्यचिवाः प्रियः । तत्पदंप से योमोमाइन ॥११ पालन्यो वितरलासाहदरभाः। बाबहलावतं पनास महाराज सरनलो बिमापित ॥१४॥ परावरानो मांमधीन इत्युदर्व गटोचो भावरतस्याविस्लिवा मुमुचुः गोरोबस ' मुदाय निर्दीनिमिदान्धविपन्द ETERM मित्या विमुग्म करनौनेन समाधी पुरातन ·नमो श्रीमद्भागवते षष्ठस्कन्धे अध्यायः १६ ॐ नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरवाय नमः सङ्कर्षणाय च ॥१८॥ विज्ञानमात्राय परमानन्दमूर्तये । आत्मारामाय शान्ताय निवृत्तदैतदृष्टये ॥१९॥ आत्मानन्दानुभूस्यैव न्यस्तशरत्यूर्मये नमः । हामीकेशाय महते नमस्ते विश्वमूर्तये ॥२०॥ वचस्युपरतेऽपाप्य य एको मनसा सह । अनामरूपश्चिन्मात्रः सोऽव्यानः सदसत्परः॥२१॥ यस्मिन्निदं यतश्चेदं तित्यप्पेति जायते ! मृण्मयेत्रिय मृजातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नमः ॥२२॥ पन्न स्पृशन्ति न विदुर्मनोबुद्धीन्द्रियासकः । अन्तर्वदिश्च विततं व्योमवत्तन्नतोऽस्म्यहम् ।।२३॥ देहेन्द्रियमाणमनोधियोऽमी यदशविद्धाः प्रचरन्ति कर्मसु । नैचान्यदा लोहमिवाप्रतप्तं स्थानेषु तद् द्रष्ट्रपदेशमेति ॥ २४ ॥ अनमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाप महाविभूतिपतये सकलसात्वतरिमृद्ध- निकरकरकमलकुमओपलालितचरणारविन्दयुगल परमपरमेछिन् नमस्ते ॥ २५ ॥ श्रीशुक उवाच भक्तायैतां प्रपन्नाय विद्यामादिश्य नारदः । ययावङ्गिरक्षा साकं धाम स्वायम्भुवंप्रभो ॥२६॥ चित्रकेतुस्तु विद्यां तां यथा नारदभापिताम् । धारयामास सप्ताहमभक्षः सुसमाहितः ॥२७|| ततश्च सप्तरात्रान्ते विद्यया धार्यमाणया । विद्याधराधिपत्यं स लेभेऽप्रतिहतं नृपः ॥२८॥ कतिपयाहोभिर्विद्ययेदमनोगतिः । जगाम देवदेवस्य शेषस्य चरणान्तिकम् ॥२९॥ मृणालगोरं शितिवाससं स्फुरकिरीटकेयूरकटित्रकङ्कणम् । प्रसन्नवस्त्रारुणलोचनं धृतं ददर्श सिद्धेश्वरमण्डल. प्रभुम् ।। ३०॥ तद्दर्शनध्वस्तसमस्तकिल्विषःस्वच्छामलान्तःकरणोऽभ्ययान्मुनिः। प्रवृद्धभक्त्या प्रणयाभुलोचनः प्रदृष्टौमानमदादिपूरुषम् ॥ ११ ॥ स उत्तमश्लोकपदान्जविष्टरं प्रेमाश्रुलेशैरुपमेहयन् मुहुः । प्रेमोपरदाखिलवर्णनिर्गमो नैवाशकत् तं प्रसमीडितुं चिरम् ॥ ३२ ॥ ततः समाधाय मनो मनीषया बभाष एतत् प्रतिलब्धवागसौ। नियम्य सर्वेन्द्रियबाह्यवर्तनं जगद्गुरु सात्वतयास्त्रविग्रहम् ॥ ३३ ॥ चित्रकेतुरुवाव अजित जिवः सममतिभिः साधुभिर्भवान् जितात्मभिर्भवता । विजितास्तेऽपि च भजतामकामात्मनां य आत्मदोऽतिकरणः ॥३४॥ तर विभवः खलु भगवन् जगदुदयस्थितिलयादीनि । विश्वसूजस्तेऽशशास्तत्र मृषा स्पर्धन्ते पृथयभिमत्या ॥३५॥ ततः ·३४. भीमनागरदे परस्कन्धेममायः १६ परमागुरममाटोस्तमायन्वान्तरसी प्रपत्रिपुरा आदारन्तर न मल्लानां पद् भुवं तदेवान्तरालमी ॥ ३६॥ शित्यादिभिरेर किलाकृतः सतमिदंण्गुमोचरेगन्दोः । पतत्यगुब्ला महान्डटिमेटिमितदनन्दः॥३७॥ विस्यो नरपशवो य उससते विनतीन पां त्वाम् । पामाथिप च तनु विनश्यन्ति यया राजकुलम् ॥ ३८ ॥ कामधियस्त्वयि रचिता न परम रोहन्ति यया करम्मत्रीज्यनि । शानात्मन्यगुणमये गुणगणवोऽस्य इन्दजालानि ।।३९॥ जितमजित तदा भवता पदाद भागवतं धर्ममनाद्यन् । निम्किञ्चना ये मुनय आत्मारामा यमुरासमवर्गाय ॥४॥ विषममविर्न यत्र नृणां त्वमहमिवि मम तवेति च यदन्यत्र । विषमधिया रचितो यः स विशुदः क्षयिष्णुरधर्मबहुलः ॥ ४॥ कः क्षेमो निजारयोः किसानयः स्वररगुहा धर्नेप। स्वद्रोहात् तव कोरः परसम्पीडया च वाधर्मः ॥४२॥ न व्यभिचरति तवेक्षा यया अभिहितो भागवतो धर्मः। स्थिरचरसत्त्व कदम्वेवपृथग्धियो यमुपासते स्वाः॥४३॥ न हि मगवन्नघटितमिदं त्वदर्शनान्नृणामसिलपापचयः । यनामसकृच्छ्वणात् पुल्कसकोऽपि विमुच्यते संसारात् ॥४॥ भगवन् वयमधुना त्वरवलोकपरिमुष्टाशयमलाः। मुरऋषिणा यदुदितं वावकेन कयमन्यया भवति ॥ ४५ ॥ विदितमनन्त समस्तं तव जगदात्मनो जनैरिहाचरितम् । विज्ञाप्यं परमगुरोः कियदिव सवितुरिव सद्योतेः ॥ ४ ॥ नमस्तुभ्यं भगवते सकलजगत्स्थितिलयोदयेशाय । दुरवखितात्मगतये कुयोगिनां भिदा अथ परमहंसाय ॥४॥ धीमुक उवाच यवैश्वसन्तमनु विश्वसजःश्वसन्तियं चेकितानमनु चित्चय उचन्ति । भूमण्डलं सर्षपायवि यस्य मूर्मितस्मै नमो भगवतेऽससहसन : ४८ भगवानेवमनन्तस्तमभाषत । विद्याधरपति प्रौताभित्र कुस्दा ·श्रीमद्भागवते पठस्कन्धे अध्यायः १७ थीभगवानुवाच यभारदाशिरोम्यां ते व्यावं मेऽनुशासनम् । संसिद्धोऽसि तयाराजन् विद्यया दर्शनाच मे ॥५०॥ अहं वै सर्वभूतानि भूतात्मा भूतभावनः । शब्दब्रह्म परं ब्रह्म ममोभे शाश्वती तन् ॥५१॥ लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि संततम् । उभयं च मया व्याप्तं मयि चैवोभयं कृतम् ॥५२॥ यथा मुगुप्तः पुरुषो विश्वं पश्यति चात्मनि । आत्मानमेकदेवस्थ मन्यते स्वप्न उत्थितः ॥५३॥ एवं जागरणादीनि जीवस्थानानि चात्मनः । मायामात्राणि विज्ञाय तद्दष्टारं परं स्मरेत् ॥५४॥ येन प्रसुप्तः पुरुषः स्वापं वेदात्मनस्तदा । सुखं च निर्गुण ब्रहा तमात्मानभवेहि माम् ||५|| उभयं स्मरतः पुंसः प्रस्वापप्रतियोधयोः । अन्वेतिव्यतिरिच्येत तज्शानं ब्रह्म तत् परम् ॥५६॥ यदेवद् विस्मृतं पुंसो मद्भाव मिन्नमात्मनः । ततः संसार एतस्य देहाद् देहो मृतेम॒तिः ॥२७॥ लवेह मानुषर्षी योनि ज्ञानविज्ञानसम्भवाम् । आत्मानं योनबुद्धयेत न कचिच्छममाप्नुयात् ।५८। स्मृत्वेहायर परिक्लेशं ततः फलविपर्ययम् । अभयं चाप्यनीहायो मङ्कल्पाद् विरमेत् कविः५९॥ मुखाय दुःखमोक्षाय कुर्वाते दम्पती क्रियाः । ततोऽनिवृत्तिरप्राप्तिःखस्य च सुखस्य च ॥६०॥ एवं विपर्ययं बुद्ध्वा नृणां विज्ञाभिमानिनाम् । आत्मनश्च गति सूक्ष्मा स्थानत्रयविलक्षणाम् ।।६१॥ दृष्टश्रुताभिर्मात्राभिनिर्मुक्तः स्वेन तेजसा । ज्ञानविज्ञानसन्तुष्टो मद्भक्तः पुरुषो भवेत् ॥६२|| एतावानेव मनुजैयोगनैपुणबुद्धिभिः। स्वार्थः सर्वात्मना थेयो यत्परात्मैकदर्शनम् ||६३॥ त्वमेतद्धया राजन्नप्रमत्तो वचो मम । ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो धारयन्नाशु सिध्यसि ॥६४॥ धीशुक उवाच आश्वास्य भगवानित्यं चित्रकेतुं जगद्गुरुः। पश्यतस्तस्य विश्वात्मा ततश्चान्तर्दधे हरिः ॥६५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायां षष्ठस्यज्ये चिपकतो: परमात्मदर्शन नाम षोडशोऽध्यायः१६ अथ सप्तदशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच यतश्चान्तर्हितोऽनन्तस्तस्ये कृत्वा दिशे नमः । विद्याधरश्चित्रकेनुश्वचार गगनेचरः॥१॥ वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रियः । स्तूयमानोमहायोगी मुनिभिः सिद्धचारणः ॥ २॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणी नानासङ्कल्पासिद्धिपु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥३॥ एकदा स विमानेन विष्णुदत्वेन भास्वता । गिरिशं ददृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणः ॥ ४॥ आलिङ्गयात्रीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्याः पृण्वत्या जहासोचवदन्तिके ।।५।। चित्रकेतुरुचाच एष लोकगुरुः साधादर्भ वक्ता शारीरिणाम् । आस्ते मुख्य समानां वै मिथुनीभ्यभार्यया ||६|| स -- ·३४२ श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः १७ जटाधरस्तीवता ब्रह्मवादिसमातिः । अङ्कीकृत्य स्त्रियं चास्ते गतही प्रास्तो यया ।। प्रायशः प्राकृताश्चापि स्त्रियं रहसि विभ्रति । अयं महायवधरो विमति सदवि त्रियम् ॥ ८ थीशुक उवाच । इत्यतदीविदुषि ध्रुवाणे बहशोभनम् । उपाद देवीधृष्टाय निर्जितात्माभिमानिने १० पार्वत्युवाच अयं किमधुना लोके शास्ता दण्डधरः प्रभुः । अस्मदिधानां दुष्टानां निजानां परिमा? न वेद धर्म फिल पद्मयोनिनं ब्रह्मपुत्रा भूगुनारदायाः । नवे कुमारः कपिलो मनुश्च ये नो निधन्त्यतिपतिनं हरम् ॥ १२॥ एएमनुष्यपरदाजयुग्मं जगद्गुरुं मनलमाल वयम् । यः अपयन्सुः परिभ्य सूरीन् प्रशास्ति एतदयं हि दयः ॥ १५॥ नापमईति श्रीशुक उपाच एवं पतविपतुर्तिमानावरुन मा प्रसादयामास मती मूभा नप्रेम भार १ ॥१५॥ चित्रनुख्याच संसारचक नमय चिन्तिा पीयन मनिभुन पे नमः। समय म निनिय में न रागः त प..॥ ११ ॥ तयार गनिम पग मुखाय मा। स्वारमा चम्युमरमा मंगुwitte धीमुक याय भगवानपि तच्छुत्या प्रहस्यागाधधीपातूणीं बभूव सदसि सभ्याच तदनुस ! वैकुण्ठ सदमूलोपणम् । सम्भाषितमतिः स्तम्या साधुभिः पगविनम् ॥ अतः पानीपसी योनिमामुरी याहि तुर्मत । यह भूयो महतान का पुत्र मिसिन् १५ प्रविवामिते घारमात्मनामलिनाभि देवर्मत्यांर यन्मार सि dि it पतन्मिसन्नरशनमोहितः । भ्राम्पन मुपंच संच मुरम inancy नेवामान परमामुघाखन मारामारी गुगरका पन्लिन् ः शार : न्यनुपरम्यानरमा nि ए : मुति भूतानि मंगवानाममाया पन्धंचमा दोनदारभारदानासम्मन्यसे माना । रोनिशोरन्दमनसमा ·। . १ श्रीमद्भागवते पष्ठस्कन्धे अध्यायः १८ ततस्तु भगवान् रुद्रो रुद्राणीमिदमप्रवीत् । देवर्षिदेत्यसिद्धानां पार्षदानाच शृण्वताम् ।।२६।। श्रीरुद्र उवाच दृष्टवत्यसि मुश्रोणि हरेरद्भुतकर्मणः । माहात्म्यं भृत्यभृत्यानां निःस्पृहाणां महात्मनाम् २५ नारायणपराः सर्वे न कुतधन बिभ्यति । स्वर्गापवर्गनरकेम्वपि तुल्यार्थदर्शिनः ॥२८॥ देहिनां देहसंयोगाद् द्वन्दानीश्वरलीलया । सुखं दुःखं मृतिर्जन्म शापोऽनुग्रह एव च ॥२९॥ अविवेककृतः पुंसी हथभेद इवात्मनि । गुणदोपविकल्पश्च मिदेव सजिवत् कृतः ॥३०॥ वासुदेवे भगवति भक्तिमुद्हता तृणाम् । ज्ञानवैराग्यवीर्याणां नेह कश्चिद्व्यपाश्रयः ॥३१॥ नाहं विरिवो न कुमारनारदौ न ब्रह्मपुत्रा मुनयः सुरेशाः । विदाम यस्येहितमंशकांदाका न तत्स्वरूपं पृथगीशमानिनः ॥ ३२॥ न ह्यस्यस्ति प्रियः कश्चिनामियः स्वः परोऽपि वा { आत्मत्वात् सर्वभूतानां सर्वभूतप्रियो हरिः॥३३॥ तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतुः प्रियोऽनुगः । सर्वत्र समदृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रियः ॥३४॥ तस्मान्न विस्मयः कार्यः पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥३५॥ धीशुक उवाच इति श्रुत्वा भगवतः शिवस्योमाभिभाषितम् । बभूव शान्तधी राजन् देवी विगतविस्मया ॥३६॥ इति भागवतो देव्याः प्रतिशप्तुमलन्तमः । मूना सञ्जरहे शापमेतावत् साधुलक्षणम् ॥३७॥ जसे त्वषुदक्षिणामो दानवी योनिमाश्रितः । वृत्र इत्यभिविख्यातो ज्ञानविज्ञानसंयुतः ॥३८॥ एतत् ते सर्वमाख्यातं यन्मा त्वं परिपृच्छसि । वृत्रस्यासुरजातेश्च कारणं भगवन्मतेः ॥३९॥ इतिहासमिम पुण्यं चित्रकेतोर्महात्मनः । माहात्म्य विष्णुभक्कानाश्रुत्वा बन्धाद्विमुच्यते ४० य एतत् प्रातरुत्याय श्रद्धया वाग्यतः पठेत् । इतिहास हरिं स्मृत्वास याति परमां गतिम् ॥४१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्था संहितायां पस्कन्धे चित्रकेतुशापो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥१७॥ अथाष्टादशोऽध्यायः थीशुक उवाच पृश्मिस्तु पढी सवितुः सावित्री व्याहृति श्यीम् । अग्निहोत्रं पशुंसोमंचातुर्मास्यमहामखान्।। १ ।। सिद्धिर्भगस्य भायांश महिमानं विभुं प्रभुम् । आशिपंच वरारोहा कन्यां प्रास्तमुक्ताम्॥२॥ धातुः बुहः सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमय प्रातः पूर्णमासमनुस्मात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीप्यानाधच क्रियायां समनन्तरः । चर्षणी वरुणस्यासौद्यस्यां जातो भगुः पुनः॥४॥ वाल्मीकिश्च महायोगी वल्मीकादभवत् फिल । अगस्त्यश्च वसिष्ठश्च मित्रावरुणयोपी॥५॥ रेतः सिषिचनुः कुम्भे उर्वश्याः सनिधो द्रुतम् । खत्यां मित्र उत्सर्गमरिएंपिपलंव्यधात् ॥ ६ ॥ - 4 -1 . .

·३४६ श्रीमद्भागवते पस्कन्धे अभ्यायः १९ मातृष्वसुरभिप्रायमिन्द्र आज्ञाय मानद । शुश्रूषणेनाधमयां दिति पर्यचरत् कविः ॥५॥ नित्यं वनात् सुमनसः फलमूलामित्कुशान् । पत्राङ्कुरमृदोन काले काठ उपाइरत् ॥२७॥ एवं तल्या व्रतसाया वच्छिद्रं इरिनुप । प्रेप्नुः पर्यचरब्रिह्मो मृगहेव मृगातिः ॥१८॥ नाध्यगच्छद् प्रतच्छिदं तत्परोज्य महीपते । चिन्तां तोबांगतः शक्रः केन मे स्यान्पिति एकदा सा तु सन्ध्यायानुच्छिा प्रतकर्शिता । अस्पृष्टवार्यधौताभिः सुव्वाप रिधिमोहिता॥३०॥ लम्बा वदन्तरं राको निद्वारहतचेतसः । दिवः प्रविष्ट उदर योगेशो योगमायरा ॥९॥ चकतं सतधा गर्ने पत्रेण कनकप्रभम् । रुदन्तं सप्तधैककमा रोदौरिवि तान् पुनः ॥६॥ ते तमूचुः पाट्यमानाः सर्वे प्राञ्जलयो नृप । नो जिघांसि किमिन्द्र भावये मस्तम्भव ॥१३॥ मा भेट भ्रातये मह्यं यूपमित्याह कौशिकः । अनन्यभावान् पादानात्मनोमरदां गणान् ॥४॥ न ममार दिवर्गर्भः श्रीनिवासानुकम्मपा । यहुधा युलियशुष्णो द्रौपत्रेण ययाभवान् ॥११॥ सकदिष्ट्वाऽऽदिपुरुषं पुरुषो पावि साम्यताम् । संवत्सरं विचिडून दिल्या यशरिरचितः ६६५५ सरिन्द्रेण पचाय देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोस मातृदोषं दे हरिणा सोमयः कदाः । दिविरुत्याय दही कुमाराननळपभान् । इन्द्रेण सहितान् देवी पदुप्पदनिन्दिता ॥५८० अंपन्द्रमाद वाढाइमादित्यानां मयावहम् । अत्यमिन्टन्त्यचरं नवमेवन मुद्रा करन ॥६५॥ एकासस्थितः पुत्रः सप्त सताभवन् क्यम् । यदि वे विदित पुग्न सकपरमा मूm इन्द्र उवाच अब वेऽई म्यवसिवनुरपायांगतोऽन्तिान सिधान्तोऽगिर्भमबुझिन को मे सतथा गर्भ आमन् सात बुमारः । तेरियो या समानार आराधनं भगवत हिमाना निराधिपः । ये नुसत्यार परं ते सायंका धीशुक उवाच अनस्मिोऽध्यायः तत् परमामय पश्यामिदं मया । महापुरुषापा : सिदिसपनुन आरसन्यान्य देवं सामानं जगदीश्वरन् । कोणावे गुणधुमारी दिदंबन दोन वारिस मदीरमा उन्नुमामि म्वरूमिप्यागमा मृ l न्द्रसपान्दमा अदमारेन यामद्रमादान उप nि t मल्लावं यन्मा वंदरिन्थनिममता कम jि art मग परमामात मद ERe ! ..

·श्रीमद्भागवते पठस्कन्धे अध्यायः १९ श्रीशुक उवाच शक्त मार्गधिरे पक्षे योपिद् भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादितः ॥२॥ निशम्य मरुतां जन्म बाहाणाननुमना च ! मात्वा शुलदती शुरु घसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत् प्रातराशात् प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥ अलं वे निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नमः सकलसिद्धये ॥४॥ यथा त्वं कृपया भूत्या तेजमा महिनौजसा । जुष्ट इंशगुणैः सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभुः ॥५॥ विष्णुपनि महामाये महापुरुषलक्षणे । श्रीयेया मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते ॥६॥ ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलि- मुपहराणीति । अनेनाहरइमन्त्रेण विष्णोरावाहनाऱ्यापाद्योपस्पर्शनसानवासउपवीतविभूषणगन्ध- पुष्पधूपदीपोपहाराद्युपनारांश्च समाहित उपाहरेत् ॥ ७॥ हविशेष जुहुयादनले द्वादशाहुतीः। ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ।। ८॥ श्रियं विष्णुं च वरदानाविष प्रभवावुभौ । भक्त्या सम्पूजयेनित्यं यदीच्छेत् सर्वसम्पदः।।९।। प्रणभेद् दण्डवद् भूमी भक्तिप्रोण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्वं ततः स्तोत्रभुदीरयेत् ॥१०॥ युवा तु विश्वस्य विभू जगतः कारणे परम् । इयं हि प्रकृतिः सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया ॥१९॥ तस्या अधीधरः साश्चात् त्वमेव पुरुषः परः । त्वंसर्वयश इन्येयं कियेयं फलभुग भवान् ॥१२॥ गुणव्यक्तिरियं देवी पञ्जको गुणभुग भवान् । त्वं हि मर्वशरीयात्मा श्रीः शरीरेन्द्रियाशया । नामरूपे भगवती प्रत्ययातचमगधयः॥१३॥ यथा मुर्गा त्रिलोकस्य परदो परमैडिनो । तया मउत्तमश्लोक सन्तु सत्या महावि१४|| इत्यभिष्ट्रय परदं श्रीनिवास त्रिय सह । तनिःसायोगहरण दायाचमनमर्चयेत् ॥१५॥ ततः रखवीत सोत्रेण भकिपडेण चेतसा । योच्चिएमवाय पुनरम्पर्चयेदारिम् ॥१६॥ पति च परया भक्या महापुरुषचेतसा । प्रियेस्तस्तैरुग्नमेत् प्रेमशीला स्वयं पतिः । विभयात् सर्वकर्माणि परल्या उपापचानि च ॥ १७ ॥ कृतकतरेणाधि दमयोरुभयोरपि । परन्यां कुर्यादनयां पतिरेवन् समाहितः ||१८|| विष्णोर्चतमिदं रिभ्रन विहन्यात कपादन । विभा वियोवीरवतीः सम्गन्धवस्लिमण्डने। अदहरइभत्तया देवं नियममासिकः ॥१७॥ उदास देवं से पानि तनिवेदितमप्रतः । अपादात्मविमर्ष समानदेये नया ॥२०॥ प्तेन पूजाविधिना मामान सादा दायनम् । नीत्यायोचरेर सन्चो कार्तिक चरमदान ॥२६॥ भोभतेर उरस्थस्य कृष्णनगर्न पूर्ववत् । सागवेन दुलापरमा सर सरित।

·३४८ श्रीमद्भागवते पटकन्धे अभ्यायः १९ पाकया विधानेन द्वादबाहुतीः पतिः॥२२॥ आशिषः शिरसाऽऽदाय दिजैःप्रीतः समीरिताः। प्रणम्य शिरसामन्याभुशीत तदनुसया ॥२१ आचार्यमग्रतः कृत्वा वाग्यतः सह बन्धुभिः । दद्यात् पल्पे चोः शेषं मुप्रजस्त्वं मुखौनगर एतचरित्वा विधिवद् व्रतं विभोरभीप्सितार्थ लमते पुमानिह । स्त्रीत्वेवदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजांजीवराति यशो ग्रहम् ॥ २५ ॥ कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं वरं त्ववीरा हतकिल्विा गतिन् । मृतमजा जीवसुता धनेश्वरी मुदुर्भगा मुभगा रूपमध्यम् ॥ २६ ॥ विन्दे विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकलदेहम् । एतत् पठनभ्युदये च कर्मण्यनन्ततृप्तिः स्तृिदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टाःप्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुकभीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दिवतं चाभिहितं महत् ते ॥ २८॥ इति श्रीमद्भागवते महापुरागे वैयासिक्यामष्टादशसान्यां पारमहंस्यां सहितायां पास्काये पुंसवनवतपयनं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥१९॥ इति पठः स्कन्धः समाप्तः हरिः ॐ तत्सत्

·कौम्याम नमः
श्रीमद्भागवतम्
मरमः सपः
...
पशप
MitaweTRATARArthatant
4emia Tera II Rate trekewsFEE
tan gunain
Raer.rrmwamili
Urme rem
antankitcastee silene.५
stone-TRAINMEtain.
REHTERRORE 14. Cantri
२wart .sreticott sex .

·श्रीमद्भागवत सप्तमस्कन्धे अध्यायः १ एतद् वैदिसुमिच्छामः सर्व एव वयं मुने । भगवन्निन्दया नो दिजैसमसि पातितः ।।१६।। दमघोरमुतः पाप आरम्य कलमाषणात् । सम्प्रत्यमपी गोविन्दे दन्त्यक्त्रम दुर्मतिः ॥१७:1 अपतोरसकृद् विष्णुं यद् ब्रह्म परमव्ययम् । श्वित्रोन जातो जिहावांनान्धं विदिशतुस्तमः॥८॥ कर्य तलिन् भगवति दुरवग्राहधामनि । पश्यतां सर्वलोकानां लयमीरदरअसा ||१९॥ एतद् भ्राम्यति मे बुद्धिःगर्चिरिख वायुना । ह्येतदगुवतम भगवांवत्र कारणम् ॥२०॥ श्रीशुक उवाच नारद उवाच निन्दनस्सयसत्कारन्यकारार्थ कलेवरम् । प्रधानारयो राजमविवेकन परिपतन ॥२२॥ हिंसा वदभिमानेन दण्डपारुप्पयोर्यथा । वैषम्यमिह भूतानां ममाइमिवि पारि ॥२१॥ यनिषदोऽभिमानोऽयंतधात् प्राणिनां वधः। तथा न यस्य कैवल्यादमिमानोऽखिलात्मनः । परस्य दमाहि हिंसा केनास्य करप्यते ॥ २४ ॥ तस्माद् बैगनुपन्धेन निवरेण भयेन वा । स्नेहात् कामेन वायुन्यात् कशिप्रेत या १५ यया वैरानुबन्धेन मयस्सन्मयतामियात् । न तया भक्तियोगेन इति मे निषिता मतिः ॥२६॥ कीट: पेशस्कृता रुदाकुळ्यायां तमनुस्मरन् । संरग्मभपयोगेन विन्दते उत्तरूपान् ॥२३॥ एवं कृष्णे भगवति मायामनुज इंश्चरे । वरेण पूतरामाननमापुरनुचिन्तमा २८ मानुध्वमेयो को दन्तवस्त्रय पाण्य । पादरी विलोप्रिया पाटो ३६१ व युधिष्ठिर उवाच दोन्द्रिकानुनानां वैकुष्ठपुरवामिना । दसम्बन्धमतदारयादमा पोनि सकियो काम 1100 राशतद्वच आफये नारदो भगवानृषिः । नुराग्राह तमाभाष्य भृण्वत्यास्तत्सद कया || RA कामाद्दपादमपात्दाद्ययाभत्तयेश्वरे मनः । आदेश दिला यासदाक्षिमता गोप्यः कामामयात्सोवादादयो नृपाः [ सम्बन्धाद्ष्णया रनेदारमारिया एकमात्रामा पुधारिनोपान्छता सनन्दनारको भन्दा सुमार मानान्तमांभाः पूगरि पूजाः । दिमागमदिनमत्या अपन्न न्टा एवं दुतांश नाईयः । रजतनोन्ग दहते पर मा तम्प्रेरिननःस्थात् पचाना पुस्तं प्रति । तलान् रेनाप्युगनमनःनिने 1111 शः स्यामागे हरिदामाभिमनः । अश्रदेय सामाति मन्दिना Ht तरर्जनः पुननि- RTI

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः २
जाते तो दितेः पुत्रौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपुज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः ॥३९॥
हतो हिरण्यकशिपुईरिणा सिहरूपिणा । हिरण्याक्षो धरोद्धारे विभ्रता सौकर वपुः ॥४०॥
हिरण्यकशिपुः पुत्र प्रहाद केशवप्रियम् । जिघांसुरकरोन्नाना यातना मृत्युहेतवे ॥४१॥
सर्वभूतात्मभूतं तं प्रशान्तं समदर्शनम् । भगवत्तेजसा स्पृष्टं नाशनोद्धन्द्वमुद्यमैः ॥४२॥
ततस्तो राक्षसौ जातौ केशिन्यां विश्रवा मुतौ । रावणः कुम्भकर्णश्च सर्वलोकोपत्तापनी ॥४३॥
तत्रापि राघवो भूत्वा न्यहनन्छापमुक्तये । रामवीर्य श्रोष्यसि त्वं मार्कण्डेयमुखात्प्रभो||४||
तावेव क्षत्रियो जाती मातृष्वसात्मजौ तव । अधुना शापनिर्मुक्तौ कृष्णचकहतांहसौ ॥४५॥
वैरानुबन्धतीनेण ध्यानेनाच्युतसात्मताम् । नीती पुनह रेः पार्श्व जग्मतुर्विष्णुपार्षदौ ॥४६॥
युधिष्ठिर उवाच
विद्वेपो दयिते पुत्रे कयमासीन्महात्मनि ! हि मे भगवन् येन प्रहादस्याच्युतात्मता ॥४७॥
इति श्रीमद्भागवठे महापुराणे पारमहंस्या सहितायो सप्तमस्कन्धे प्रभादचरितोपक्रमे प्रथमोऽध्यायः ॥२॥
अथ द्वितीयोऽध्यायः
नारद उवाच
भ्रातर्येवं विनिहते हरिणा क्रोडमूर्तिना । हिरण्यकशिपूराजन् पर्यतप्यद् रूपा शुचा ॥१॥
आइ चेदं रूपा पूर्णः सन्दष्टदशनश्छदः । कोपोज्ज्वलद्भ्यां चक्षुभ्यो निरीक्षन् धूम्रमम्बरम्।।
करालदंष्ट्रीयदृष्टया दुष्प्रेश्यभृकुटीमुखः । शूलमुद्यम्य सदसि दानवानिदमब्रवीत् ।। ३ ।।
भो भो दानवदैतेया दिमूर्धस्व्यक्ष शम्बर । शतबाहो हयग्रीव नमुचे पाक इस्वल ४ ॥
विचिते मम वचः पुलोमन् शकुनादयः । शृणुतानन्तरं सर्वे क्रियतामाशु मा चिरम् ॥ ५॥
सपनैतितः शुदैर्धाता मे दयितः सुहृत् । पाणिग्राण हरिणा समेनाप्युपधावनैः ॥६॥
तस्य व्यक्तखभावस्य पृणेमायावनौकसः । मजन्तं भजमानस्य बालस्येवास्थिरात्मनः ॥ ७ ॥
मटूटभिन्न प्रीवस्य भूरिणा रुधिरेण ये । रुधिरप्रियं सर्पयिष्ये भ्रातरं मे गतव्ययः ॥८॥
वस्मिन् कूटेऽहिते नष्टे कृत्तमूले वनस्पती । विटपा इव शुष्यन्ति विष्णुप्राणा दिवौकसः ॥९॥
तावद् यात भुवे यूयं विपक्षत्रसमेधिताम् । सूदयध्वं उपोयशस्वाभ्यायनवदानिनः ॥१०॥
विष्णुर्दिजक्रियाभूलो यशे धर्ममयः पुमान् । देवर्षिपितृभूतानां धर्मस्य च परायणम् ॥१२॥
यत्र यत्र द्विजा गावो वेदा वर्णाश्रमाः क्रियाः। तं जनपदं यात सन्दीरयत वृक्षत ॥१२॥
इति ते भर्तृनिर्देशमादाय शिरसाऽऽहताः । तथा प्रजाना कदनं विदधुः कदनप्रियाः ॥१०॥
पुरमामनजोद्यानक्षेत्रारामाश्रमाकरान् । खेटखट्योगाध ददः पचनानि च ॥१४॥
केचित् खनित्रैविभिदुः सेतुमाकारगोपुरान् । आजीव्याधिन्छिदुर्वृक्षान् केचित् परशुगणयः ।
प्रादास शरणान्यन्ये प्रजानां चलितोल्मुकः ॥ १५॥

·३५२ भीमद्भागवते ससमस्कन्धे अन्यायः २ एवं विस्ते के देवेन्द्रानुचरे मुंहः दिवं देवाः परिपन्य मुविचारलविदाः ॥१६॥ हिरण्यकशिपुम्राहः सम्परेतस्य दु:खितः । कन्या कटोदादीनि भ्रातूपुत्रानसात्वत् ॥१७ शकुनि राम्बरं धृष्टं भूतसन्ताग्नं गन् । अलनामं महानाम हरिश्मश्रुमोकान् ॥१८ तन्मातरं रुपराभानु दिति च जननी गिरा । लक्ष्णया देशाला इदमाइ उनेर ॥१९ हिरण्यकशिपुरुयाच अम्बाम्ब हे वधूः पुत्रा वीरं माईथ शोचितुम् । रिसोरभिनुसे साध्या सुराणांवध ईप्सितः ॥२. भूतानामिह संवासः प्रायामिव सुबवे । देवेनेकर नीतानानुनीदानां वनमिः ॥२१ नित्य आत्मान्ययः शुदः सर्वगः सर्ववित्परः । धत्तेऽसावात्मनो लिङ्गमापरा विवजन गुणान् । ययाम्भसा प्रचलता वरवोजी चला इव । चक्षुषा भ्राम्पमाणेन हरपते चस्तीवर ॥२२ एवं गुणेम्यमाणे मनस्यविकलः पुमान् । याति वत्साम्पदा भद्रेलिबोलिङ्कवानिव ॥२४ एष आत्मविपर्यासो लिने लिङ्गमावना । एप प्रियाप्रियोगो वियोगः कर्मसंशतिः ॥२२ सम्भवश्च विनाशश्व शेकश्वविविधः स्मृतः । अविवेकश्व चिन्ता च विवस्मृविरेव च ॥ अत्राप्युदाहरन्तीममितिहास पुरावनम् । यमत्य प्रेतबन्धूनां संवादं निबोधत ॥रः उशीनरेम्वभूद् राना सुयश इति विश्रुतः । सारनैनिंदतो युद्धे खतपसमपात ॥२० विधीभरवकवचं विभ्रष्टाभरणसत्रम् । परनिर्मिनहदयं प्रकीर्णकेशं स्वस्ताक्षं रभसा दष्टदन्छदम् । रजःकुण्ठमुखाम्भोज उिन्नायुधभुज मधे ॥३॥ उग्रीनरेन्दं विधिना तथा कृवं पविं महिन्यः प्रसमीश्य दुःखिताः । इताः ल नाथेति करैररो भृशं मन्त्यो नुहुखलदयोसास्वन् ॥३१॥ रुदत्य उन्र्दयितालिपङ्कजं सिञ्चन्त्य असैः कुमास्पैः । विलस्तकेयामरणाः शुचं नृणां सुजन्त्य आक्रन्दनया विलेपिरे ॥३२॥ अहो विधात्राकरुणेन नः प्रभो भवान् प्रणीतो हगगोचरां दाम् । उशीनराणामसि वृचिदः पुरा कृतोऽधुना येन सुचां विवर्धनः ॥३३॥ त्वया कृतछेन वयं मझीरते कथं विना स्याम मुहत्तमेन वे। तत्रानुयानं तव वीर पादयोः शुश्रूयतीनां दिश यत्र यास्यसि ॥३४॥ यानमसूगाविलम् ॥ यम उवाच अहो अमीशं वयसाधिकानां विपश्यतां लोकविधि विमोह। यत्रागवत्र गतं मनुष्य स्वयं स्वर्मा अपि योचन्तगर्यम् ॥३७ एवं विलपतीनां वै परिगृह्य मृर्व पतिम् । अनिच्छतीनां निहारमऽ सन्दरता तत्र प्रेतबन्धूनामाश्रुत्य परिदेवितम् । आइतान् बालकोभूत्वा यमः स्वपरागत ·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः २ अहो वयं धन्यतमा यत्र त्यताः पितृभ्या न विचिन्तयामः अभक्ष्यमाणा अबला वृकादिभिः स रक्षिता रक्षति यो हि गमें।।३८॥ य इच्छयेशः सुजतीदमभ्ययो य एवं रक्षत्यवलुम्पते च यः। तस्याबलाः क्रीडनमाहुरीशिनुश्चराचरं निग्रइसंग्रहे प्रभुः ॥३९॥ पथि च्युतं तिष्ठति दिष्टरशितं गृहे स्थितं तदिहतं विनश्यति । जीवत्यनायोऽपि तदीक्षितो वने गृहेऽपि गुप्तोऽस्य हतो न जीवति ॥ ४०॥ भूतानि तेस्तैर्निजयोनिकर्मभिर्भवन्ति काले न भवन्ति सर्वशः। न तत्र हात्मा प्रकृतावपि स्थितस्तस्या गुणैरन्यतमो निबध्यते ।। ४१ ॥ इदं शरीरं पुरुषस्य मोहज यया पृथग भौलिकमीयते गृहम् । स्यौदकैः पार्थिवतेजसर्जनः कालेन जातो विकृतो विनश्यति ॥ ४२ ॥ ययानलो दारुषु भिन्न ईयते यथानिलो देहगतः पृथक् स्थितः। यया नभः सर्वगतं न सञ्जते तया पुमान् सर्वगुणाश्रयः परः ॥४३॥ भुयो नन्वयं ते मूदा यमनुशोचय । यः श्रोता योऽनुवक्तहस नहस्येत कहिचित् ॥४॥ म श्रोता नानुवकार्य मुल्योऽप्यत्र महानसुः । यत्विहेन्द्रियवानात्मासचान्यः प्राणदेहयोः॥४५॥ भूतेन्द्रियमनोलिदान देहानुचावचान विभुः । भजत्युत्सजति ह्यन्यस्वचापि स्वेन तेजसा ॥४६|| सावलिङ्गान्वितोधात्मा तावत् कर्मनिबन्धनम् । ततो विपर्ययः क्लेशो मायायोगोऽनुवर्तते ||७|| वितयाभिनिवेशोऽयं यद्गुणेष्ववचः । यथा मनोरयः स्वप्नः सर्वमन्द्रियकं मूषा |८|| अथ नित्यमनित्यं वा नेह शोचन्ति वन्दिः । नान्यया शस्यते कर्नु स्वभावः घोचतामिति ॥४॥ हुन्धको विपिने कश्चित्पक्षिणानिर्मितोऽन्तकः। वितत्य जालं विदधे तत्र तत्र प्रलोभयन् ॥५०॥ कुलिङ्गमिथुनं तत्र विचरत् समदृश्यत । तयोः कुलिङ्गी सहसा लुब्धकेन प्रलोमिता ॥५॥ ठासजत शिचस्तन्यां महियी कालयन्त्रिता । कुलिङ्गस्तांतथाऽपना निरीक्ष्य भूदुःखितः। नेादकल्पः कृपणः कृपणां पर्यदेवयत् ॥ ५२ ॥ अहो अरुणो देवः स्त्रियाऽकरुणया विभुः। कृपणं मानुशोचन्या दोनयाकिं करिष्यति ॥५३॥ काम नयतु मां देवः किमनात्मनो हि मे । दोनेन जीवता दुःखमनेन विधुरायुपा ॥५४॥ कर्यत्वजातपक्षांस्तान् मानहीनान् विमर्पदम्। मन्दभाग्याःप्रतीचन्द नीडे मेमावरं प्रजाः॥५५॥ एवं कुलिङ्गं विलपन्तमारात् प्रियावियोगानुरमभ्रकण्ठम् । स एव तं शाकुनिकः शरेण विन्याय कालहितो विलीनः ॥५६॥ एवं यूयमपश्यन्त्य आत्मापायमबुद्धयः । नैनं प्राप्स्यथ शोचन्त्यः पति वशरसि ॥५॥ मा. न. २३-- ·यम श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्ध अध्यायः ३ हिरण्यकशिपुरुयाच याल एवं प्रवदति सर्वे विलितचेतसः । ज्ञातयो मेनिरे समनित्यमयथोत्थितन् ॥२८॥ एतदुपाख्याय तत्रैवान्तरधीयत । शातयोऽपि सुयशस्य चर्सत साम्परायिकम्॥९९॥ ततः योचत मा यूयं परं चात्मानमेव च । कआत्माकः परोवावस्वीयः पारस्य एवं था। स्वपराभिनिवेशेन विनाशनेन देहिनाम् ॥६॥ नारद उवाच इति दैत्यपवेवाक्यं दितिराकर्ण्य सस्नुपा । पुत्रशोकंधणात् त्यक्त्या तत्त्वे चित्तमधारयत्॥११॥ पति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां सप्तमस्मन्ये दितिशोकापनयन नाम मिनोयोऽपाय २० अथ तृतीयोऽध्यायः नारद उवाच हिरण्यकशिपू राजन्नजेयमजरामरम् । आत्मानमाविदन्दमेकराजं ब्यधित्सत ॥१॥ व तपे मन्दरद्रोण्यां वपः परमदारुणम् । ऊर्चबाहुनभोटिः पादाहुयाश्रितापनिः॥ २॥ सटादीधितिभी रेजे संवता इयांशुभिः । तसिंतपतप्यमाने देवाः स्थानानि भेजिरे ॥३॥ तस्य मूनः समुद्भूतः सधूमोऽमिस्तरोमयः । तिर्यगूर्वमधोलोकानवपरिम्पीरितः ॥४॥ सुधभुनंद्युदन्यन्तः सदाद्रिश्धचाल भूः । निपेतुः समदास्तारा जग्वाम दियोदय ॥५॥ तेन तता दिवं त्यक्त्या समलोकं ययुः मुराः । पात्रे विशपयामामुदेवदेव जगत्पते ॥५॥ दत्येन्द्रवपसा तप्ता दिवि खातुं न शक्नुमः । तस्य चोपशम भूमन् विधेहि यदि मन्यो । टोका न यावा यन्ति यलिदायस्तवाभिमः ॥७॥ तस्वायं किल संसश्वरतो दुधरं तः । श्रूयतां किन विदितस्तवापारि निवेदिता ॥८५ चराचरमिदं वोयोगसमाधिना । अपास्ते सबंधिण्येभ्यः परमेशी निमसनम् ॥ ९॥ वदई वर्षमानेन दोयोगसमाधिना । कालात्मनोनित्यत्वात् सापिसामना अन्यथदं विधारपेन्दमायापूर्वमोजमा । किमन्यः कानिधूनः स्यन्ते प्रकाशित रवि शुभम निर्दछ तरः परममालितः । विधत्स्वानन्तरं युनं म्ब रिभुवनेश्वर ॥१. तासनं दिवावा. पारमेयं जगरने । बाय अंमें भूत्वे मार विकार न. प्रधाचार ति चिन्टिो देवमंगवानामनगरीमो भगुवायो दामन नरस नियं दस्मीमहीनामिलि निरादीनदरवार सामन्यानिम्मिलितासमन्माला नमियोलादपररसंटरसनातो . 101 ·युवा। भीमन्द्रामयते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ३ अद्राक्षमइमेतत् ते हृतसारं महदद्भुतम् । दंशमशितदेहस्य प्राणा अस्थिषु शेरते ॥१८॥ नेतत् पूर्वर्षयश्चर्न करिष्यन्ति चापरे । निरम्बुर्धारयेत् प्राणान् को वै दिव्यसमाः शतम् ॥१९॥ व्यवसायेन तेऽनेन दुष्करेण मनम्विनाम् । तोनिठेन भवता जितोऽई दितिनन्दन ॥२०॥ ततस्त आशियः सर्वा ददाग्यमुरपुङ्गव । मयस्य ते अमर्त्यस्य दर्शने नाफले मम ॥२१॥ नारद उवाच इत्युक्त्वाऽऽदिभयो देवो भशितानं पिीलिया कमण्डलुजलेनौचद् दिव्येनामोपराधसा ॥२२॥ स तत्कीचकवल्मीकात् सहमोजोबलान्वितः। सर्वावयवसम्पनो वनसंहननो उस्थितस्ततहेमाभो विभावमुरिबंधसः ॥ २३ ॥ स निरीश्याम्बरे देवं इंसबाहमवस्थितम् । ननाम शिरसा भूमी तद्दर्शनमहोत्सवः ॥२४॥ उत्थाय प्राञ्जलिः मारक्षमाणो शाविभुम् । हर्पा पुल कोझेदो गिरा गद्गदयारणात् ॥२५॥ हिरण्यकशिपुण्याच कल्लान्ते कालदष्टेन योऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग जगदिदं स्वयंप्योतिः स्वरोनिका २६ आत्मना त्रिता चेदं सजायवति सुरति । रजःसवतमोधाम्ने पराय महवे नमः ॥२७॥ नम आझर बीजाय मानविज्ञानमूतये । प्राणेन्द्रियमनोवृतिविकारयतिमीयुगे ॥२८॥ स्वमासिने जगतस्तस्थुषश्च प्राणेन मुख्येन पतिः प्रजानाम् । वित्तस्य चिचेमनइन्द्रियाणा पतिर्महान् भूतगुणाशयेशः ॥२९॥ खं सततलून वितनोषि तन्वा त्रग्या चाहत्रविश्या न । समे आत्माऽन्मयतामनादिरनन्तगरः कविरन्तरात्मा ॥३०॥ खमेव कालोऽनिमियो जमानामायुसवादारय शिको सूटस आत्मा परमेयानो महावं जीरप्टोकरप च जीव आत्मा ॥३१॥ स्वदः परं नाररमप्यनेजदेजम मिशिद व्यतिरिक्तमसि । विधाः फलास्ते न स हिरण्यगोसिप पि॥१२॥ रिक विभो स्थूलमिदं शरीर येन्द्रियाममनोगुणास्त्वम् । पितो धामनि परमेहरे अपच आमा पुस्तः पुण्यः ॥ ३३॥ अनन्ताम्यमरूपानेदारिदल तनम् । निरिनियुनाव में भगवे नमः॥ पदि दासाभिमवान् परान में परदोतम मुदत्तरिमटयो मायुर्मानन्नन भो ॥३५॥ नान्ततिशिनननन्यसादपि धायुरन नमो नाम्बरे मृत्यु नरन मूगेरिर|| ममुनियोंमुखी मुरमुरमहोनेः भाविदो युरे ऐकावंचनाम् ॥२७॥ मरे होना मा याममा उमेसोमाभावामा यस रिमति तिIRell निमामा परम सिमसिनो ·श्रीमद्भागयते सतमस्तम्घे अभार-४ एवं अथ चतुर्थोऽध्यायः नारद उवाच गृतः शतविहिरण्यकधिोरय । प्रादात् तचा पोतो तल दुदुन्नन् ॥१॥ ब्रह्मोवाच तातेमे दुर्लभाः पुंसां यान् वृणीषे वरान् मन । दयानि विवसम्पङ्गवरान् सरि दुर्लभान् ॥ २॥ ततो जगाम भगवानमोधानुग्रहो विभुः । पूजितोऽनुरवींग लपम्पनः प्रबेक्षः॥ ३ ॥ एवं लन्धवरो दैत्यो विभ्रद्धेममयं वपुः । भगवत्यरोद् देष भासुर्वधननुलान् ॥४॥ स विजित्य दिशः सर्वा लोकांमत्रीन् महासुरः । देवासुरमनुम्येन्द्रान् गन्धर्वगरुहोरान् ॥ ५५ सिद्धचारणविद्याधापीन् रिनृस्तीन् मन्न् । यरधरियावान् प्रेवभूतरतीनय ॥ ६॥ सर्वसत्त्वपतीजित्वा वद्यमानीय विश्वजित् । जहारलोकशालाना सानानि सह तेजसा ॥७॥ देवोद्यानप्रिया बुटमध्यास्ते ल त्रिविष्टान् । महेन्द्रमवनं सशानिर्मित विवर्मना। त्रैलोक्यलक्ष्म्यायतनमध्युवासासिलर्दिमत् ॥ ८॥ यत्र विद्रुमसोराना महामारकता भुवः । पत्र स्फाटिक्कुड्यानि वैदूर्यस्खम्भालयः ॥ ९॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पयफेननिमाः शय्या नुवादामपरिवदाः ॥ कूजगि पुरैर्देव्यः शन्दयन्त्य इतस्ततः । वस्सलीषु पश्यन्ति मुदतीः सुन्दरं मुसम् ॥११॥ तस्मिन् महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याधियुगः सुरादिभिः प्रतापितैसर्जितचण्डशासनः ॥१२॥ तमन मचं मधुनोरुगन्धिना विवृत्तताम्राशमशेषधिम्यपाः । उपासतोपायनपाणिभिर्विना त्रिभितोयोगलौजसां पदम् ॥ १३ ॥ जगुमहन्द्रासनमोजमा सितं विश्वावसुखम्बुरुरलदादयः । गन्धर्वसिद्धा ऋषयोऽस्तुवन् मुहुर्विदायरा अप्सरसम पाण्डव ॥ १४॥ स एव वर्णामिभिः ऋतुभिरिदक्षिणेः । इज्यमानो हविर्भागानप्रीत् स्वेन तेजा ॥१५॥ रवाकराध रनौपांत्तत्सल्यमोहुरूमिभिः । वारसीवृदशौद्रविधीरामृतोदमः ॥ एवमैश्वर्यमत्स्य AN अकृष्टरच्या वत्सासोत् सतदीवती मही । तया कामदुधा सुनानाधनमः ॥१ ॥ पेला द्रोणीभिराकी सर्वतपु गुणान् द्रुमाः दधार लोकपालानामे व पृथग्नुपान १८ सत्य निर्जितक्युसेकण्ड् विषयान् प्रियान् । यथोरज मुजानो नानुपदाग्नेिन्द्रियः ॥१ ९ ॥ रसस्सोन्यात्रवर्तिनः । कालो महान् व्यतीपाप धारण तस्योपदण्डमंत्रिमाः सर्वे रोशः मरालयः । अन्यत्रालयशरपाः सरपंचुरसुन् । नमोल हाये यत्राम्य हरिरीस्वरः।पगवान निवन्तेधान्दा- संन्यासिनोमबार ·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ४ ३५७ इति ते संयतात्मानः समाहितधियोऽमलाः । उपतस्थुई पीकेशं विनिद्रा वायुभोजनाः ॥२३॥ तेषाभाविरभूदाणी अरूपा मेघनिस्वना । समादयन्ती ककुभः साधूनामभयङ्करी ॥२४॥ मा भैष्ट विबुधश्रेष्ठाः सर्वे भद्रमस्तु वः । मदर्शनं हि भूतानां सर्वश्रेयोपपत्तये ॥२५॥ शातभेतस्य दौरात्म्यं दैतेयापसदस्य च । तस्य शान्तिं करिष्यामि कालं तावत् प्रतीक्षत ।२६। यदा देवेषु वेदेषु गोषु विप्रेषु साधुषु । धर्मे मयि च विद्वेषः स वा आशु विनस्यति ॥२७॥ निर्वैराय प्रशान्ताय स्वतुताय महात्मने । प्रहदाय यदा द्रुह्येदनिष्येऽपि वरोजितम् ॥२८॥ नारद उवाच इन्युक्ता लोकगुरुणा तं प्रणम्य दिवौकसः । न्यवर्तन्त गतोदेगा मेनिरे चासुरं हतम् ॥२९॥ तस्य देत्यपतेः पुत्राश्चत्वारः परमाद्भुताः । प्रहादोऽभून्महस्तेिषां गुणैर्महदुपासकः ॥३०॥ ब्रह्मण्यः शोलसम्पन्नः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः । आत्मवत् सर्वभूतानामेकः प्रियसुहृत्तमः ॥३१॥ दासवत्संनतार्याधिः पितृवत् दीनवत्सलः । भातृवत् सही स्निग्धो गुरुम्बीश्वरभावनः । विद्यार्थरूपजन्माढ्यो मानस्तम्भविवर्जितः ॥३२॥ नोदिनचित्तो व्यसनेषु निःस्पृहः श्रुतेषु दृष्टेषु गुणेष्ववस्तुहक् । दान्तेन्द्रियमाणदारीरधीः सदा प्रशान्त कामो रहितासुरोऽमुरः ॥३३॥ यस्मिन् मइद्गुणा राजन् गृहन्ते कविभिमुहुः । न तेऽधुनापिधीयन्ते यथा भगवतीश्वरे ॥३४॥ यं साधुगाथासदसि रिसवोऽपि सुरा नृप । प्रतिमानं प्रकुर्वन्ति किमुतान्ये भवादृशाः ॥३५॥ गुणेरलमसंख्येयैर्माहात्म्यं तस्य सूच्यते । वासुदेवे भगवति यस्य नैसर्गिको रविः ॥३६॥ न्यस्तकीडनको पालो जडवत् तन्मनस्तया । कृष्णप्रइगृहीतात्मा न वेद जगदीदृशम् ॥३७॥ आसीनः पर्यटन मन् शयानः प्रपिवन शुवन् । नानुसन्धत एतानि गोविन्दपरिरम्भितः ॥३८|| वचिद् वदति वैकुण्ठचिन्ताशयलचेतनः । कचिद्धसति तच्चिन्ताहाद उद्गायति कचित् ॥३९॥ नदति कचिदुत्कण्टो विलजो नृत्यति कचित् । कचित् वद्भावनायुक्तस्तन्मयोऽनुचकार ह ॥४०॥ फचिदुरपुलकस्तूप्लोभास्ते संहानिर्वृतः । अस्सन्दप्रणयानन्दलिलामीलिवेक्षणः ॥४॥ उत्तमश्लोकपदारविन्दयोनिदेवयाकिचनसद्गलम्धया । तन्वन् परां नितिमात्मनो मुहुर्दुःसङ्गदीनान्यमनःशमं व्यधात् ॥४२॥ तस्मिन् महाभागवते महाभागे महात्मनि । हिरण्यकशिपू राजन्नस्येदरमात्मजे ॥४३॥ युधिष्ठिर उवाच देवर्ष एतदिच्अमो येदिनु तव सुत्रत । यदात्मजाय मुदाय रितादात्सायवे झपम् ॥४॥ पुत्रान् विप्रतिकूलान्स्वान् रिवरपुत्रवत्सलाः। उपालभन्ते निधाय नेवाघमाये यया ॥४५॥ स ·३५८ श्रीमद्भागवते सतमस्कन्धे अध्यायः ५ किनुतानुवशान् साधूतादृशान् गुरुदेववान् । एतत् कौतूहलं ब्रझनला विधन प्रभो । पितुः पुत्राय यद् द्वेषो मरणाय प्रयोजितः ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहरया संहितायां सप्तनस्कन्ने प्रसादचरिते चतुर्थोऽदाः ॥४॥ अथ पञ्चमोऽध्यायः नारद उवाच पौरोहित्याय भगवान् तृतः काव्यः किलामुरैः । अण्डामको मुतौ तस्सदैत्यराजदान्तके ॥१॥ तो राजा प्रापितं वालं महादं नयकोविदम् । पाठयामासतुः पाट्यानन्यावामुरवाल कान्॥ २॥ यत्तत्र गुरुणा प्रोक्तं शुश्रुकेऽनु पराठ च । न साधु मनसा मेने स्वपरामप्रहाभान् ॥ ३॥ एकदामुरराट् पुत्रमट्टमारोप्य पाण्डय । पप्रच्छ कप्यतां यत्म मन्यते साधु यद्भवान् ॥ ४॥ महाद उवाच तत् साधु मन्येऽमुरवयं देहिनां सदा समुद्रिमधियामसद्महान् । हिवामा गृहमन्धकूर्ण वनं गतो यसरिमाश्रयेत ॥५॥ नारद उवाच श्रुत्वा पुगिये दैत्यः परसशसमाहिताः । जहास बुद्धिवालानां भियने परमिनः ॥६॥ सम्यग् विधार्यतां पालो गुरुगेहे दिजातिभिः । विष्णुपः प्रविन्धन भितार धीरंगा ॥७॥ गहमानीतमाहूय प्रहाई देख्ययाजनः । प्रशस्य लश्णया वाचा समवन्त सामि वत्स प्रहार भद्रं ते स. कयर मा मा । यारानति कुतस्तुभ्यर युनिसिपःf3 बुदिभेदः परत उवादो ते स्वतोऽभवत् । मण्यता श्रीमामानां गुरूला युद्धनन्दन ॥१ प्रवाद उवाच स्वः परस्नेयसबाहः पुंसां यन्मासा कृतः । विमोहितपिया स्तर भगतं नमः ॥११॥ म सानुनतः पुमा पदिविभिने। अन्य एष वयान्योन्यमिति गदाम 7 !!१२३ आमा सरस्पतिभिरत्ययानुनमयो तिरप्यो। मुपन्ति परमनि वेदादिनी प्रमादयो र नियमदिन ॥१५॥ पया भारत बम बमारयो । तया में मिले artistatus नारद उवाच एवार नागनागिन मसानं नियति मनीराम रासस देवचन्दनाने में कामः । यन्नदान ki

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ५
तत एनं गुरुल्यिा ज्ञातशेयचतुष्टयम् । दैत्येन्द्रं दर्शयामास मातृमृटमलङ्कृतम् ॥१९॥
पादयोः पतितं बालं प्रतिनन्याशिषासुरः । परिष्वज्य चिरं दोयो परमामाप नितिम् ॥२०॥
आरोग्याङ्कमवाय मूर्धन्यभ्रकलाम्बुभिः । आसिञ्चन् विकसक्नमिदमाह युधिष्ठिर ॥२१॥
हिरण्यकशिपुण्याच
प्रहादानूच्यतां तात स्वधीतं किञ्चिदुत्तमम् । कालेनैतावताऽऽयुप्मन् पदशिश्वद् गुरोर्भवान् २२
प्रहाद उवाच
श्रवणं कीर्तनं विष्णोः स्मरणं पादसेवनम् । अर्चनं वन्दनं दास्यं सख्यमात्मनिवेदनम् ॥२३॥
इति पुंसार्पिता विष्णौ भक्तिश्चेन्नवलक्षणा । क्रियते भगवत्यद्धा तन्मन्येऽधीतमुत्तमम् ।।२४॥
निशम्यैतत् मुतवचो हिरण्यकशिपुस्तदा । गुरुपुत्रमुवाचेदं रुपा प्रस्फुरिताधरः ॥२५॥
ब्रह्मरन्धो किमेतत् ते विपक्षं श्रयतासता । असारं माहितो बालो मामनाहत्य दुर्मते ॥२६॥
सन्ति ह्यसाधवो लोके दुमैत्रास्छद्मवेषिणः । तेषामुदेत्यघं काले रोगः पातकिनामिव ॥२७||
गुरुपुष उवाच
न मत्प्रणीतं न परप्रणीतं सुतो वदत्येप तवेन्द्ररात्रो।
नैसर्गिकीर्य मतिरस्य राजन नियच्छ मन्यु कददाः म मा नः ॥२८॥
नारद उवाच
गुरुणैवं प्रतिप्रोक्तो भूय आहामुरः सुतम् । न चैद् गुरुमुखीयं ते कुतोऽभद्रासती मतिः ॥२९॥
प्रहाद उवाच
मतिर्न कृष्णे परतः स्वतो वा मियोऽभिपद्येत गृहवतानाम् ।
अदान्तगोभिर्विशता तमिस्रं पुनः पुनश्चर्वितचर्वणानाम् ॥३०॥
न ते विदुः स्वार्यगति हि विष्णुं दुराशया ये पहिरर्थमानिनः ।
अन्धा यथान्धरुपनीयमाना याचीशतन्त्यामुरुदाम्नि बद्धाः ॥३॥
नैषां मतिस्तावदुरक्रमादि स्पृशत्यनापगमो यदर्यः ।
महीयसां पादरजोऽभिषेकं निष्किञ्चनानां ने वृणोत यावत् ॥३२॥
इत्युस्त्वोरतं पुत्रं हिरण्यकशिपू रुपा अन्धीकृतात्मा खोन्सङ्कानिरस्यतमहीतले ॥३३॥
आहामरुषाविष्टः कपायीभूतलोचनः । यध्यतामाश्चर्य वध्यो निःसारयत नेवाः ॥३४॥
अयं मे भ्रातृहा सोऽयं हित्वा स्वान् मुहृदोऽधमः । पितृव्यान्नुः पादौ विष्णोदसियदर्चति ॥३५॥
विष्णोर्या साध्वी किं नु करिष्यत्यसमञ्जतः । चौहदं दुस्वजं मित्रोरहाया पवज्ञापनः ॥३६॥
परोऽध्यपत्यं हितमद् ययौषधं खदेहजोऽयामयवत् सुतोऽस्तिः ।
छिन्यात् तदनं यदुतात्मनोऽहितं और मुख जीवति यदिपर्जनात् ॥२७॥

·श्रीमद्भागवते ससमस्कन्धे अध्यायः ६ सर्वैरुपायैर्हन्तव्यः सम्भोजययनासनैः। सुहल्लिङ्गधर शत्रुमुनेर्दुधमिवेन्द्रियम् ॥३॥ नैर्मृतास्ते समादिया मळ वै शूलपाणयः । तिग्मदंष्ट्रकरालास्याताम्रस्मश्रुशिरोरुहाः ॥३' नदन्तो भैरवान् नादांदिलन्धि मिन्धीति वादिनः। आसीनं चाहनशूलैः प्रहादं सर्वमर्मसु ॥४. परे ब्रह्मण्यनिदेश्ये भगवत्यखिलात्मनि । युक्तात्मन्यफलाआसन्नपुण्यस्येव सत्रियाः ।।४ प्रयासेऽपहते तस्मिन् दैत्येन्द्रः परिस्थहितः । चकार तदधोपायान् निर्बन्धेन युधिष्ठिर ॥४ दिग्गजैर्दन्दाकैच अभिचारावपातनैः । मायाभिः संनिरोधेच गरदानरभोजनः ।।४ हिमवाय्वमिसलिलैः पर्वताक्रमणैरपि । न शशाक यदा हन्सुमपापमसुरः सुतम् । चिन्तां दीर्घतमां प्रातस्तत् कर्नु नाभ्यपद्यत ॥४॥ एष मे बह्वसाधूक्तो यधोपायाश्च निर्मिताः । तेस्तैद्रोहैरसदमैर्मुक्तः स्वेनैव तेजसा । वर्तमानोऽविदूरे वै बालोऽप्यजन्धीरयम् । न विस्मरति मेऽनार्य शुनःोप इव मभुः । अप्रमेयानुभावोऽयमकुतश्विद्भयोऽमरः । नूनमेतविरोधेन मृत्युमें भविता न या ॥ इति चिन्तया किञ्चिन्म्लानप्रियमधोमुखम् । शम्डामांवोधनमो विविक्त इति होचतुः ॥४८ जितं स्वयकेन जगत्वयं भ्रुवोषिजम्भणत्रस्तसमतपिण्यपम् । न तस्य चिन्त्यं तव नाय चश्मदे न वे शिशूनां गुणदोपयोः पदम् ॥४९॥ इमं भु पाओवरुणस्य पदचा निधेहि भीतो न पलायते सपा । बुदिध पुंसो वयसाऽऽयसेवया यावद् गुरुर्भार्गव आगमिष्यति ॥५॥ तयेति गुरुपुत्रोकमनुशावेदमब्रवीत् । धर्मा ह्यस्योपदेष्टव्या गणं ये गइमेधिनाम् ।।५१ धर्ममर्थं च कामं च नितरां चानुपूर्वशः । प्रहादायोचन राजन् मथिताक्नताय च ॥५. यया प्रिवर्ग गुरुभिरात्मने उपशिक्षितम् । नसाधुमेने तदिन्दारामोपवनिदान ॥५॥ पदाचार्यः पन्चो गृहमेधीयकर्मम् । वयस्यैबालोसत्र मोपहतः कवणेः॥४ भयतापूरलक्ष्ययावाचामत्याहूय महाबुधः । उवाच वितरित करया पहचर ॥५९ पर्युपासत राजेन्द्र ल्यतहदपेशणा बानाइ करुणो मैत्रो महाभामवतोमुरः ॥५० अथ पष्टोऽध्यायः भार माचरेत् मायेपनान् मागकतानि | दुर्लभ मानुपं न वदपवनदर ॥ १. प्रहाद उवाच ni- वे दौरवात् सर्वे त्यौहापरिच्छदाः ।पाय नापिनधिको दागमरितरित ५६ विकीमद्भागवत महारापे पारमा सदित मामाकये प्रहादानुवरित पानोपायः ५ पुरुषले निम्तो पापमपम् । पदेव मुन्तानां नि आमला । देता सन्न दिनान् । सर्वत्र सम्पादेवार TREAL ·श्रीमद्भागवते ससमस्कन्धे अध्यायः ६ तत्प्रयासो न कर्तव्यो यत आयुर्व्ययः परम् । न तथा विन्दते क्षेमं मुकुन्दचरणाम्बुजम् ॥ ४॥ ततो यतेत कुशलः क्षेमाय भयमाश्रितः । शरीरं पौरुपं यावन्न विपद्यत पुष्कलम् ॥ ५॥ पुंसो वर्षशतं ह्यायुस्तदर्ध चाजितात्मनः । निष्फलं यदसौ राज्याशेतेऽन्धं मापितस्तमः ॥६॥ मुग्धस्य बाल्ये कौमारे क्रीडतो याति विंशतिः । जरया प्रस्तदेहस्य यात्यकल्पस्य विंशतिः ॥७॥ दुरापूरेण कामेन मोहेन च बलीयसा । शेपं गृहेषु सक्तस्य प्रमत्तस्थापयाति हि ॥ ८॥ को गृहेषु पुमान् सक्तमात्मानमजितेन्द्रियः । स्नेहपाशैईदैद्धमुत्सहेत विमोचितुम् ॥ ९॥ को न्वर्यतृष्णां विसृजेत् माणेभ्योऽपि य ईप्सितः।यंकोणात्यसुभिःप्रेस्तस्कर सेवको वणिक्॥१०॥ कथं प्रियाया अनुकम्मितायाः सङ्गं रहस्यं रुचिरांश्च मन्त्रान् । स्नेहसितः शिशूनां कलाक्षराणामनुरक्तचित्तः ।। ११॥ पुत्रान् सरस्ता दुहितृर्हदय्या भ्रातून स्वसृर्वा पितरौ च दीनौ । गृहान् मनोज्ञोपरिच्छदांश्च वृत्तीश्च कुल्याः पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ त्यजेत कोसस्कृदिवेहमानः कर्माणि लोभादवितृप्तकामः । औपस्थ्यजैहयं बहु मन्यमानः कथं विरज्येत दुरन्तमोहः ॥ १३ ॥ कुटुम्बपोषाय वियन् निजायुर्न बुध्यतेऽर्थे विहतं प्रमत्तः । सर्वत्र वापत्रयदुःखितात्मा निर्विद्यते स्वकुटुम्बरामः ॥१४॥ नित्यामिनिविष्टचेता विदाच दोषं परविसर्तुः। प्रेत्येद चाथाप्यजितेन्द्रियस्तदशान्तकामो हरते विधानपीत्यं दनुजाः कुटुम्ब पुष्णन् स्वलोकाय न कल्पते । स्वीयपारक्यविभिनभावस्तमः प्रपद्यत यथा विमूदः ॥१६॥ यतो न कश्चित् क च कुत्रचिद् या दीनः स्वमात्मानमलं समर्थः । विमोचित कामहर्या विहारकीटामृगो यजिगहो विसर्गः ॥ १७ ॥ ततो विदूरात् परिहत्य दैत्या दैत्येष्ठ सहं विषयात्मकेषु । उपेत नारायणमादिदेवं मुक्कसरिपितोऽपवर्गः ॥१८॥ न ह्यन्युतं प्रीणयतो बहायासोऽसुरात्मजाः । आत्मत्वात् सर्वभूतानां सिद्धत्वादिह पर्वतः ॥१९॥ परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेश्वथ महत्सु च ॥२०॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणन्यविकरे तया । एक एव परोहात्मा भगवानीश्वरोऽव्ययः ॥२१॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण दृश्यरूपेण च स्वयम् ।व्याप्यन्यापकनिर्देयो निर्देश्योऽविल्पितः॥२२॥ केवलानुभवानन्दस्वरूपः परमेश्वरः । माययान्तहितैश्वर्य इंसवे गुणसर्गया ॥२३॥ तस्मात् सर्वेषु भूतेषु दयां कुरुत सौददम् । आसुरं भावमुन्मुन्य यया सुष्यत्यधीशजः ॥vil न यः स ·श्रीमद्भागवते सतमस्कन्धे अन्याय पटेच तत्र स्मिलम्पमनन्त आये स्तेिर्गुणन्यतिरादिह ये खरिदाः । धमादयः किमगुणेन च कालिन सारंजु चरणयोरुषगायतां नः ॥२५॥ धर्मार्थकाम इति योऽभिहितत्रिवर्ग ईक्षा प्रयीनवदमौ विविधा च वाता। मन्ये तदेतदखिलं निगमस्य सत्यं स्वात्मार्पणं स्वसुहृदः परमल पुसः ॥२६॥ शानं तदेतदमलं दुरवारमाह नारायगो नरसखः किल भारदाय । एकान्तिनां भगवतस्तदकिञ्चनानां पादारविन्दरजमाऽऽतिदेहिनांसात् ।।२॥ श्रुतमेतन्मया पूर्वे ज्ञान विज्ञानसंयुतम् । धर्म भागवतं शुद्ध नारदा देवदर्शनात् ।।२८ दैत्यपुत्रा ऊचुः प्रहाद त्वं वयं चापि नर्तेऽन्यं विद्महे गुरुम् । एताभ्यां गुरुपुत्राभ्यांबालानामविहीश्वरी ॥२१ बालस्यान्तःपुरस्सस्य महत्सङ्गो दुरन्वयः । छिन्धिनः संचयं सौम्य स्याचे विमम्मकारणन् । पति श्रीमद्भागवत महापुराण पारमहल्या सहिताया समस्कन्रे प्रदानुचरित पशोऽध्यायः ॥६॥ अथ सप्तमोऽध्यायः नारद उवाच एवं दैत्यसुतैः पृष्टो महाभागवतोऽसुरः । उवाच सयमानखान् सरन् मदनुझापिठन ॥१॥ प्रहाद उवाच पितरि प्रस्थितेऽस्माकं तपसे मन्दराचलम् । युद्धोद्यम परं चनुर्विबुधा दानवान् प्रति ॥२॥ पिपीलिकैरहिरिव दिष्टया लोकोपतापनः । पापेन पापोऽभक्षीति वादिनो वासवादयः ॥३॥ तेषामतिबलोद्योग निशम्यासुरय्यपाः । क्ष्यमानाः सुरभीला दुद्रुवःसर्वतोदियम् ॥ ४॥ कलत्रपुत्रमित्रातान् गृहान् पशुपरिच्छदान् । नावेशमाणास्त्वरिताः सर्वे प्राणपरीप्सः ॥५॥ व्यलम्पन् राजशिविरममरा जयकाङ्क्षिणः । इन्द्रस्तु राजमहिषी मातरं मम चाग्रहीत् ।।६।। नीयमानां भयोदिनां रुदी कुरीमिव । यहच्छ्याऽगतस्तत्र देवर्दिहरे पपि ॥ ७ ॥ माह मैना मुरसते नेतुमहसनागसम् । मुञ्च मुञ्च महाभाग सी परपरिग्रहम् ॥८॥ इन्द्र उवाच आस्तेऽस्या जठरे वीर्यमविषय सुरदियः । आरक्ता यावत्प्रसवं मोश्येऽर्थग्दौं गतः॥ ९॥ नारद उवाच अयं निष्फिाला सामान्महाभागवतो महान् । त्ययान प्राप्स्यते संसामनन्तानुचरो बड़ी ॥१०॥ इत्युक्ततां विहायेन्द्रो देवर्षेनियन् वचः । अनन्तप्रियभक्त्यनां परिकम्प दिवं पौ ॥११॥ तथेत्यवासीद् देवरन्ति साप्यकुदोभता । यावद् दैत्यातिशेरात् तासा नपर्वत ॥१२॥ ततो नो मातरमृपिः समानीय निजाश्रमन् आश्वास्वेहोभ्यतां वासेपानवेरागममार

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ७
शृषि पर्यचरत् तत्र भक्त्या परमया सती । अन्तर्वली स्वगर्भस्य मायेच्छाप्रसूतये ॥१४॥
ऋषिः कारुणिकस्तस्याः प्रादादुमयमीश्वरः । धर्मस्य तत्व शानंच मामप्युद्दिश्य निर्मलम् ।।१५।।
तत्क्षु कालस्य दीर्घल्यात् स्त्रीत्वात्मानुस्तिरोधे। ऋषिणानुग्रहीतमा नाधुनराप्यजहात् स्मृतिः।१६।
भवतामपि भूदान्मे यदि श्रद्दधते वचः । वैशारदी धीःश्रद्धातः स्त्रीबालानांच मे यथा।॥२७॥
जन्माद्याः षडिमे भाषा दृष्टा देहस्य नारमनः । फलानामिव वृक्षस्य कालेनेश्वरमूर्तिना ॥१८॥
आत्मा नित्योऽव्ययः शुद्ध एकाक्षेरज्ञआश्रयः। अविक्रियः स्वग हेतुापकोऽसङ्गयनावृतः।१९।
एतैर्दादशभिर्विद्वानात्मनो लक्षणैः परैः । अहं ममेत्यसद्भावं देहादौ मोहर्ज त्यजेत् ॥२०॥
स्वर्ण यथा प्रावमु हेमकारः क्षेत्रेषु योगैस्तदभित आप्नुयात् ।
क्षेत्रेषु देहेषु तथाऽऽत्मयोगैरध्यात्मविद् ब्रह्मगति लभेत ॥२१॥
अष्टौ प्रकृतयः प्रोक्तात्रय एव हि तद्गुणाः । विकाराः पोडशाचार्यः पुमानेकः समन्वयात्॥२२॥
देहस्तु सर्वसङ्घातो जगत् तस्थुरिति द्विधा । अत्रैव मृग्यः पुरुषो नेति नेतीत्यतत् त्यजन् ।।२३।।
अन्वयव्यतिरेकेण विवेकेनोशताऽऽत्मना । सर्गस्थानसमाम्नायैर्विमृद्भिरसत्वरैः ॥२४॥
बुद्धर्जागरणं स्वमः सुषुप्तिरिति वृत्तयः । ता येनेवानुभूयन्ते सोऽध्यक्षः पुरुषः परः ॥२५॥
एभित्रिवर्गः पर्यस्तैबुद्धिभेदैः क्रियोगः । स्वरूपमात्मनोजुध्येद् गन्धेर्वायुमिवान्वयात् ।।२६।।
एतद्दारो हि संसारो गुणकर्मनियन्धनः । अज्ञानमूलोऽपार्थोऽपि पुंसः स्वप्न इवेष्यते ॥२७॥
तस्माद्भवद्भिः कर्तव्यं कर्मणा त्रिगुणात्मनाम् । बीजनिईरण योग: प्रवाहोपरमो थियः ॥२८॥
तत्रोपायसहसाणामयं भगवतोदितः। यदीश्वरे भगवति यया यैरञ्जसा रतिः ॥२९॥
गुरुशुश्रूपया भक्त्या सर्वलब्धार्पणेन च । सङ्घन साधुभक्तानामीश्वराराधनेन च ॥३०॥
श्रद्धया तत्कथाया च कीर्तनर्गुणकर्मणाम् । तपादाम्बुरुहध्यानात् तलिनेधार्हणादिभिः॥३१॥
हरिः सर्वेषु भूतेषु भगवानास्त ईश्वरः । इति भूतानि मनमा कामैस्तैः साधु मानयेत् ॥३२॥
एवं मिर्जितपड्वर्गः क्रियते भक्तिरीश्वरे । वासुदेवे भगवति यया संलभते रतिम् ।।३।।
नियम्य कर्माणि गुणानतुल्यान् वीर्याणि लोलातनुभिः कृतानि ।
यदातिहर्पोत्पुलकाश्रुगद्गदं प्रोत्कण्ठ उगायति रौति नृत्यति ॥३४॥
यदा महमस्त इव क्वचिद् हसत्यानन्दते ध्यायति वन्दते जनम् ।
मुहुः श्वसन् वक्ति हरे जगत्पते नारायणेयात्ममनिर्गतः ॥३५॥
तदा पुमान् मुक्तसमस्तबन्धनसद्भावभावानुकृताशयाकृतिः ।
निर्दग्धषीजानुसारो महीसा भक्तिमयोगेण समेत्यधोक्षजम् ॥३६॥
अधोक्षजालम्भमिहाराभान्मनः शरीरिणः संहतिवनशातनन् ।
तद्ब्रह्म निर्वाणमुर्ख विदुधास्तवोभजावं इदरेहदीश्वरम् ॥३॥

·श्रीमद्भागवे सतमस्कन्धे अन्याः८ कोऽतिप्रयासस्थालका रेस्ताने से इंदि विद्रयान सदः। न्वस्तात्मनः सख्युरोदिहिनां सामान्यतः किं विषपादनः ॥३८॥ रायः कलयं पश्यः मुनादयो यहा नही कुखरकोपतः। सर्वेऽर्थकामावणभनुरायुषः कुर्वन्ति मत्ल कियत् प्रियं चटाः॥३९॥ एवं हि लोकाः कनुभिः कृता अमोक्षयिष्णकः सातिण्यान निर्माः। तलाददष्टश्रुतदूषण परं भक्त्यकथेचं मजवाल्मलब्धये ॥४०॥ यदयाह कर्माणि विद्वान्मान्यसनरः । करोत्यको विस्यांसमोघ विन्दते पटन ॥४१॥ मुखाय दुःखमोशाय सङ्कल दह कर्मिणः । सदाऽऽमोतीहया दुःखमनीहापाः मुखाः२४ कामान् कामयते कार्यदर्थमिद पूरुषः । स वै देवस्तु पारयो भङ्गुरो यात्युपैविच ॥४३॥ किमु व्यवहिवारल्यदारामारधनादयः । राज्य कोशगजामात्यल्याता ममासदा: Iril किमेतरात्मनस्तुन्छः सह देहेन नश्वरः । अनयरयसवासैनित्यानन्दमहोदधेः निरूप्यतामिह स्वार्थः क्रियान् देहभृतोऽसुराः । निकादिष्वरसासु क्लिश्यमानस्य कर्मभिः ॥४६॥ कमाण्यारभते देहो देनात्मानुवर्तिना । कर्ममिसनुते देहमुभयं त्वविवन्तः ॥४ वसादांध कामाश्च धमांश्च यदपाश्रयाः । भजवानोहयाऽऽमानननी हरिमीदवरन ॥४॥ सर्वेपामपि भूतानां हरिरामेश्वरः धियः | भूतमादिः स्वतः कृतानां जीवसंचितः ॥४९॥ देवोऽसुरो मनुम्यो का यक्षो गन्धर्व एव च । भवन मुकुन्दचरणं स्वस्तिमान् स्याद् यथा वचन । नाले दिजत्वं देवत्वमूपित्वं वासुरात्मनाः 1 प्रीणनाय मुकुन्दस्य न सू न रहुबळा ॥११॥ न दानं नवपो नेज्या न शौचन प्रतानि च । प्रोयतेऽमलयामात्या हरिरम्पद् विडम्बना ॥२॥ ततो हरी भगवति भकि कुम्त दानवाः । आत्मौरम्येन सर्वत्र सर्वभूतात्मनोपरे ॥५॥ देतेया यक्षरक्षांसि स्त्रियः शुदा जोक्सः । खगा मृगाः पारजीवाः सन्ति न्युजतां गताः। एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसः स्वापस स्मतः एकान्तमकिगोविन्द यत् सर्वत्रतदीधयन् ॥५॥ पति श्रीमद्भागवते महापुरापारमास्यां सहितायां सामसत्ये प्रहादानुचरिते दैत्यामानाने मान स्कमोऽध्यायः ॥ ७॥ अधारमोऽध्यायः नारद उवाच भर दैत्यमुताः सर्व सत्वा वदनुवर्णितन् । जानिरवदत्वामेव गुमिश्विन utu अधाचार्यमुठरतेयं बुद्धिमेकान्तस्सिवाम् । आलश्य भीवरत्वरिवोराजमादयस्या ॥२ ॥ श्रुत्वा वदपि देत्यो दुःसहं तनयानयन् । कोशवेचलदारः पुत्र हनुमोदए . शिवा परुपया वाचा महादमतदहणम् । माहेशमाणः पापैन तिरधीनेन चधुरा ! पध्दारनवे दान्तं पदाञ्जलिमवस्थितम् । स पदाइव व वसन्मयविदासः ॥१ ॥

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः८ दुनिनीत भन्दात्मन् कुलभेदकराधम । स्तम्ब मच्छासनोदूत ने याद यमवयम् ॥६॥ मुद्धस्य यस्य कम्मन्ते त्रयो लोकाः सहेश्वराः । ठस्य मेऽभीतरन्नूढ वासनं किम्पलोज्यगाः ॥७॥ प्रहाइ उवाच न केवलं मे भववध राजन् स वे चल चलिना मारेपाम् । परेकोमी स्थिरजनमा ये नादयो येन य प्रणीताः ॥ ८॥ म ईश्वरः काल उनमोऽसायोजःबहासत्वबलेन्द्रियात्मा। स एवं विपरमः स्वातिभिः सजायवत्यत्ति गुणत्रयेशः ॥९॥ जाह्मामुरं भावमिमं त्वमात्मनः सर्म मनोधत्स्वनसन्ति विदिषः । ऋतेजितादात्मन उत्पथस्सिवातदिनन्तस्य महन् समरणम्॥१०॥ दत्यून् पुरापाषाविजिप दुमतोमपन्त एके स्वजिता दियोदश। जितारमनो उस्य समस्य देहिनां सायो:समोहरभवाः कुतःपरे ॥११॥ हिरण्यकशिपुरुयान मकर मकानोऽमियो विमाविन्यछे । मुमणां हिमन्दामन् ननु स्युविना गिरः॥१२॥ यरूपमा मन्दभाग्यको मदन्यो जगदीश्वरः । कासो पदिस सर्व समासम्मेवारयते॥१३॥ सोर विकल्पमानस्य रियासरामि ते । गोरायेत परिवारका यस्ते परणामीसितम् ॥१४॥ एवं दुग मुहुरदंयन् का मुन महाभागवतं मामुरः। सांपरोस्रतितो परासनात् शम्भ हताहादिवसः सना ॥१५॥ देव सिन् निनदो विभीयो बभूव येनारामरकत्। ये स्ववियोग सादयः भुत्ता सपना पर मेनिरे ॥१॥ म मिन् पुषवरेणुरोमा निम निमारमपूर्वमानन्। भा.ममा न ददर्श अनुन मुरदूपतः || सरिसा निवरातिमाप्ति सवप्परिको भावनः । भारतासमुकरमान सम्मै बास मूर्गन मानुन् ॥१८॥ मसाप दरवाजी पन्नास मानिनन्। नारं मम्मे नारि नये रिमोमिनेनन् । *म्बमानम समुधिोम रनिरसन करना । पारनं एरोमान् ॥२० पर भरवसामुन्ग भयमोनर । धोरिमा मेयर २९

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यार-८
दिविस्पृशकायमदी वीयरग्रीवस्यशःसलमलमध्यमन्
चन्द्रांमुगोरेटुरितं तनूरुदेविष्यग्भुबानीकालं नस्वायुधम् ||२२||
दुरासद सर्वनितरायुधप्रविद्रावितदैत्यदानवन् ।
प्रावण मेऽयं हरिणोरमायिना वधः स्मृतोऽनेन समुद्यतेन किन ॥२३॥
एवं त्रुवंस्त्वभ्यासद् गदायुधो नदन् नृसिंह प्रति दैत्यकुञ्जरः ।
अलक्षितोऽग्नी पतितः पतङ्गमो यया नृसिंदौजसि सोऽमुरतदा ॥२४॥
न तद् विचित्रंखलु सत्वधामनि खते जमा यो नु पुराश्चित् नमः।
ततोऽभिवद्याभ्यहनन्महामुरो रुपा नृसिंह गदयोक्वेगया ॥२५॥
तं विक्रमन्तं सगदं गदाघरो महोरगं वाय मुद्रो यथाग्रहीत् ।
स तस्य दस्तोल्कलितसदामुरो विक्रीदतो यदहिर्गरुत्मतः ॥२६॥
असाध्वमन्यन्त हतौकसोऽमरा धनच्छदा भारत.सर्वधिष्ण्यताः ।
तं मन्यमानो निजवीर्यराङ्कितं यदतमुक्तो नहरि महासुरः ।
पुनस्तमामजत खड्गचर्मणी प्रगृह्य वेगेन जितश्रमो मृधे ॥२७॥
तं श्येनवेगं शवचन्द्रवर्ममिश्चरन्वमच्छिन्द्रनुपर्यो हरिः ।
कृत्वाहास खरमुत्स्वनोल्वणं निमीलिताशं जगदे महाजकः ॥२८॥
विष्वक्स्फुरन्तं ग्रहणातुरं हरियालोययाऽऽखुकुलिशावतत्वचम् ।
दापूर आगत्य ददार लीलया नखैर्ययाहिं गडी महाविषम् ॥२९॥
संरम्भदुप्प्रेयकराललोचनो च्याताननान्तं विलिइन् स्वजिदया।
असूग्लवातारुणकेसराननो यथान्त्रमाली दिपहत्यया हरिः ॥३०॥
नखारोत्पाटितद्वत्सरोरुहं विसज्य तस्यानुचरानुदायुधान् ।
अहन् समन्तानखशत्रपाणिभिर्दोर्दण्डयूयोऽनुपयान् सदसराः ॥३१॥
सटावधूता जलदाः परापतन् ग्रहाश्च तदृष्टिविमुष्टरोचिषः ।
अम्भोधयः श्वासहता विचक्षुभुर्निवादमीता दिगिभा विचुः ।।३।।
घोस्तत्सटोरिक्षतविमानसकुला प्रोत्सर्पत मा च पदातिरीडिता ।
शेलाः समुत्पेतुरमुप रहसा तसेजमा खं ककुभी न रेजिरे ॥३३||
ततः सभायामुपविष्टमुत्तमै नृपासने संभूतवेजमं विनम् ।
अलचितरथमत्यमर्पणं प्रचण्डयक्त्रं न यभात्र कश्चन ॥३४॥
निशम्य लोकत्रयमताम्बरं तमादिदैत्यं हरिणा नं मृधे।
महर्षवेगोकारतानना मुहुः प्रलयः मुरद्रियः ॥३५॥

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः८ ३६७ तदा विमानावलिमिनभस्तलं दिदक्षता सङ्कुलमास नाकिनाम् । मुरानका दुन्दुभयोऽथ जनिरे गन्धर्वमुख्या नऋतुर्जगुः खियः ॥३६॥ तत्रोपनज्य विबुधा यझेन्द्रगिरिशादयः । ऋषयः पितरः सिद्धा विद्याधरमदोरगाः ॥३७॥ मनवः प्रजानां पतयो गन्धर्वाप्सरचारणाः । यक्षाः किम्पुरुषास्तात वेतालाः सिद्धकिलराः ॥३८} ते विष्णुपादाः सर्वे सुनन्दकुमुदादयः । मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिपुटा आसीनं तीवेजसम् । इंडिरे नरशार्दूलं नातिदूरचराः पृथक् ॥ ३९ ॥ ब्रह्मोवाच नतोऽरम्यनन्ताय दुरन्तशक्तये विचित्रवीर्याय पवित्रकर्मणे । विश्वस्य सर्गस्थितिसंयमान गुणैः स्वलीलया संदधतेऽव्ययात्मने ॥४॥ धीरुद्र उवाच कोपकालो युगान्तस्ते हतोऽयमसुरोऽस्यकः । तत्मनं पाझुपस्तं भक्तं ते भक्तवत्सल ॥४॥ इन्द्र उवाच प्रत्यानीताः परम भवता त्रायता नः स्वभागा दैत्याक्रान्तं हृदयकमलं त्वद्गृहं प्रत्यत्रोधि । काळग्रस्त कियदिदमहो नाथ शुश्रूषता वे मुक्ति तेषा न हि बहु मता नारसिंहापरेः किम् ॥४२॥ त्वं नस्तपः परममात्य यदात्मतेजो येनेदमादिपुरुषात्मगवं ससर्ज । तद् विपदप्तममुनाच धरण्याल रक्षारहीतरपुपा पुनरन्वसंस्थाः ।।४३ ।। पितर ऊचुः भादानि नोऽधिजुभुजे प्रसभं तनूजर्दतानि तीर्थसमयेऽपरिपत् विलाम्बु । तस्योदरानखविदीर्णवपाद्य आळत् तस्मै नमो नहरयेऽखिलधर्मगोत्रे ॥४॥ सिद्धा ऊचुः यो नो गति योसिदामसाधुरहारपीद योगतपोचलेन । नानादर्प तं नवनिर्ददार तस्मै मुभ्यं प्रणताः सो नृसिंह ॥ ४५ ॥ विद्याधरा ऊचुः पृथग्धारणपानुरामा न्यरेषदको पलवीर्यरतः। स पेन संख्पे पमुक्दवस्तं मापानसिंह प्रणताः ल नित्यम् ॥ ४६॥ नामा ऊचुः पेन पारेन रत्नानि वीरनानि दनानि नःशापटनेनाग दचानन्द नमोऽसते || ·૨૮ श्रामबागवतमसम्य जप्पापा. मनव ऊचुः मनवो वयं तव निदेशकारिणो दितिजेन देव परिभूतशेतः । भवता खलः स उपसंहृतः प्रमो करवाम ते क्रिमनुशाधि किरान् ॥४८॥ प्रजापतय ऊचुः प्रजेशा वयं ते परेशामिसष्टा न येन प्रजा वै सजामो निषिद्धाः। स एप त्वया भिन्नवक्षा नु शेते जगन्मङ्गलं सत्त्वमूर्तेऽयतारः ॥९॥ गन्धर्वा ऊचुः वयं विभो ते नटनाट्यगायका येनात्मसाद् वीर्यबलोजसा कृताः । स एप नीतो भवता दशामिमां किमुत्पपस्थः कुशलाय कल्पते ॥ ५ ॥ चारणा ऊचुः हरे तवापिङ्कजं भवापवर्गमाश्रिताः । यदेय साधुच्छयस्त्वयामुरः समापितः ॥५१॥ यक्षा ऊचुः वयमनुचरमुख्याः कर्मभिस्ते मनोशेस इह दितिमुवेन प्रापिता पारकत्यम् । सतु जनपरितापं तत्कृतं जानता ते नरहर उपनीतः पचतां पयर्विध ॥५२॥ किम्पुरुषा ऊचुः यर्य किंपुरुषारत्वं मु महापुरुष ईश्वरः । अयं कुपुरुषो नये विकृतः साधुभियंदा ॥ ५॥" सभामु सत्रेपु क्यामलं यो गीत्या सयों महती छभामरे । वैतालिका ऊचुः किप्रय ऊचुः परमीच किवरगणाखवानुगा दिविजेन विधिममुनानु पारिताः। भवता हरे स दिनोववादितो नरसिंह नाय विभगत नोभा ॥ ५९॥ विष्णुपादा ऊचुः सोऽयं ते लिपिम तिम्रो निधनमनुप्रा face !! . नहस नकारनाम्या14. अथ नवमाऽध्यायः माप उपाय एवं मुम्स क यस्तां पनपद भूयमेष दुर्जनो विश्या वस्ते भगवन् यपान्मयः ॥५४ ॥ अपेठहरिनररूपमदतं ते हर्ष नः शरणद हो । परीनहावरे महायुगो पारनामा महिला स्वासो म . प्रमाद्रपुरमा नमुम्सन मन्युनर्वापर " ·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः साशाीः प्रेरिता देवेईवा तत्महदहनम् । अदृष्यश्रुवपूर्वस्यात् सा नोपेराय सविता ॥२॥ प्रहाद प्रेसामास ब्रझारस्थितमस्ति । वात प्रशरोरेहि स्वपित्रे कुपितं प्रभुम् ॥ ३ ॥ तथति शन राजन् महाभागवतोभकः । उपेत्य भुवि कायेन ननाम विश्वाञ्जलिः ॥४॥ स्वपादमूले पतिवं तमर्भकं विलोक्य देवः फरया परिप्लुतः । उत्थाप्य तच्चीयंदधात् कराम्बुजं कालाहिवित्रस्तधिया कृताभयम् ॥ ५॥ तस्करस्पधुतालिलामः वायभिध्यक्तायत्मदर्शनः । तसादपनं हृदि नितो दधौ हुण्यत्तनुः निहरभुलोचनः ॥६॥ अम्वोपीदारिमेकाममनमा मुसमाहितः । प्रेमगदूदया याचा तपशहदयेशणः ॥७॥ महाद उवाच नादयः मुरगणा मुनयोऽय निवाः सत्वकतानमत यो यच प्रकार। नाराधितुं पुरुगुणेरधुनारि रिमुः किं तोटुमहंठि स मे हरिरमातेः ॥ ८॥ धनाभिजनरूपतः तीजरते प्रभावसष्ठपोपबुद्धियोगाः । गारापना दिमन्ति परस्य पुंशोभाया उपभगवान् राजधाय ॥९॥ रिसाद् दिएर गुणयुवादरबिन्दनाभरादारविन्दविमुखावर परिरम् । मन्ये विमनोवचनहितार्थ पुनाति मुलं न तु भूरिनानः ॥१०॥ नयामनः प्रभुसं निजलामपूणो मानं जनादविदुषः करणी गोवे । या पजनी भगवत विदधीत मानं तमात्मने प्रतिमुखत पथा मुसभीः ॥११॥ तसाद विगविरचिरस सवात्मनामहणामि यथामनीगन् । नीना गुणविवर्णमनुपियः पूषेत येन बि पुमाननुपणि तेन ॥१२॥ सोमी सिरियसव सस्वामी महारयो यसमिशनरजन्तः । मार भूवर उतात्ममुगर पालसिरित भगवतो रचियपदारः ॥१३॥ तर पर मायुमरमताप मेदेव साधुरि धिमला। कानिilsमिता: प्रतिनिधि निसारमा सnि मा विभाजित विमानमार महात् । आRUrinjorianitीदिगिभादशिरा ॥१५॥ रसोरा मरना । साEिNTER देबिनारसे माना। समानरमीयम्सना निक्षमतः । सोमवसिरिये सरासपा ·। वर गाउन्नचिन्दा मन्यः संमो नाममा सम्बन्ध या ज्यु - किम्पुरुषः वैताटिका ऊचुः किनरा ऊचुः . विष्णुपादा ऊचुः अपेवरिनररूपमद्भुतं पर ना! नहिस्सको नामाष्टमोऽप्याय: 1 ८१ अथ नवमोऽध्यायः नारद उवाच हरे पर मनन्दनभिटामि कन्टरनुस्याममिलेन्डेनदायिन । सतुकारी कृवं जनान्दर उटा मन्त्रमु मरेपु तयामले यो गीत सल्ये । क्यनीय यिरगनातवानुगा दिविजेन निनु । भवदा हरेस वृजिनोऽवसादिवो नरसिंह नाथ निमा गोन्यतपिपिर इंच विषयतवस्येदं निधनमनुहार Hि I मगर महापुराने पारमरया संहिता सप्तमध्ये शादीराम व विमुस्कान्वं तुमस इंचरायोटिस पन्नांब्यनेपीद ममप दुनो दिश्याहरन्तर ब्रमद्रपुरम्मरानोमशन मन्युझरम्न माण्णारा ·6 श्रीमद्भागरते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १ साक्षाहीः प्रेरिता देवदंवा वन्मादद्धनम् । अष्टाश्रुतपूर्वत्वात् सा नोपेयाय आदिवा ॥ २ ॥ महादं प्रेग्यामास अमावस्थितमन्ति। वात प्रायोहि खरिने कुरित प्रभुम् ।।३।। यति धनके राजन् महाभागवतोभः । उपेत्य भुषि कायेन ननाम विभूताअलिः॥४॥ स्वपादमूले पतितं तमर्भकं विलोक्य देवः कृपया परिप्ततः । उत्थाप्य तच्छीण्यदयात् कराम्बुजं कालादिवित्रस्ताधियां कृताभयम् ॥५॥ तत्करपर्यधुतालिस्ताभः सरभिव्यतापरात्मदर्शनः । उत्पादप ददि नितो दधौ हुम्यत्तनुः सिनहदभुलोचनः ॥६॥ अस्तीतीरिमेकाममनमा मुसमाहितः । प्रेमगद्दया याचा तम्पसहरणः ॥७॥ प्रहाद उवाच बहादयः मुरगणा मुनरोग्य विधाः सत्वकतानमतयो वनमा प्रयो। नाराधिन पुरुगुणेरधुनारि विपुः किं तोमवि स मे हरिरुपातेः ॥८॥ मन्ये धनाभिजनस्पता:श्रुतीजस्ते प्रभावमलपोपबुद्धियोगाः । नाराधनाय हि भवन्धि परस्य पुसोभयातुरोपभगवान् गजयपराय ॥९॥ বিবিণযুনাবোেময়াংহিবিনুৱাৰাৰবিমু। मन्ये तिमनीवचनेहिवार्यवार पुनाति स बुलं नतु भूरिमानः ॥१०॥ नेपात्मनः मधुर निजलामपूणो मानं जनादविदुरः करणी सगी । यद पजनो भगोरिदमी मानं तमात्मने मानिसस्य सपा मुसी: (१९॥ तसाद विमरिचय सांत्मनामरिणामि यथामनीम् । नीलोया गुणषिवर्गमनुमति पूसेव येन हि पुम्चननुपणिवेन ॥१२॥ समीरिधिकारात वावधानोनमारोपामिोन चोदिजन्तः । मार भूवर उताममुखाप पाwिard भगरतो रविवार तर यस मन्युममुरम विस्तार देत साथ भिमहत्ता । पनिilaमिठामिविरसिंदरिकरार मास-IIvt नारम्ति भARशानेशरीरमा आसsasurvritieोमिनानिमा १५॥ सोमबदररकाना खाया। KEERANGA जिसपर ru समाविरगमना मनिरलता। पुसिदिन्न ठाम.

·भीमदागरते सतमसन्ध अन्यायः सो मिस मुहदः परदेवता सौखाम्यातय नृसिंह विरिखमीनाः | अअस्तितम्यनुगन् गुणविनमुक्ती दुर्गाणि वे पदयुगालयइंसुः ॥ १८ ॥ बालस्य नेह शरणं तिरी नृसिंह नावंस नागदनुदन्वति मत्रतो नोः । तमस तत्पतिविधियं हामेटसारद् विभो तनुभृतां लपेशितानाम् ॥ १९॥ यस्मिन् यतो याई येन च यस रसाद यस्मै यया यदुत यस्त्वरः परो वा । भावः करोति विकरोति यस्वभावः संचादितस्तदखिलं भवतः स्वरूपन् ॥२०॥ माया मनः सजति फर्ममा बलीयः कालेन चोदितगुणानुमतेन पुंसः । छन्दोमयं यदजयार्पितगेडगारं संसारनक्रमज कोऽवितरेत् त्वदन्यः ॥ २१॥ म त्वं हि नित्यविजितात्मगुणः स्वधाम्ना कालोक्सीकविमज्यविसर्गशकिः । चक्रे विसृष्टमजयेश्वर पोइशारे निमोऽयमानमुकर्ष विमो प्रश्नम् ॥ २२॥ दृष्टा मयादिवि विभोऽसिलधियानामायुःश्रियो विभवाच्चति याञ्जनोऽयन् । येऽस्मत्पिनुः कुषितहासविजृम्भितभ्रूविरपूर्जितेन लुलिताः स तु ते निरतः ॥ २३॥ तस्मादमूस्तनुभृतामहमाधिको ज्ञ आयुः श्रियं विभवमैन्द्रियमाविरिश्चात् । नेच्छामि ते विटुलितानुरुविक्रमेण कालात्मनोनय मां निजभृत्यर्वन् ॥ २४॥ कुत्राधिपः श्रुतिसुखा मृगतृष्णिरूपाः कोदं कलेवरमशेषरुजां विरोइः । काई रजःप्रभव ईश तमोऽविकेऽस्मिन् जातः सुरेतरकुले क तवानुकमा । नेपा परावरमविर्भवतो ननु स्यानन्तोर्ययाऽऽत्ममुहदो जगतम्तयारि । एवं जनं निपतितं प्रभवाहिकूपे कामाभिकाममनु यः प्रपतन् प्रसङ्गात् । मत्याणरक्षणमनन्त पितुर्वधश्च मन्ये स्वभृत्यऋषिवाक्यमृतं विधानुम् । एकस्त्वमेव जगदेतदमुन्य यत् त्वमाद्यन्तयोः पृथगवससि मापन । सष्ट्वा गुणमतिकरं निजमाययेदं नानेर तैरवसितस्तदनुHि.1 निर्षियते न तु जनो यदपीति विज्ञान कामानलं मधुरवैः शनयन् दुरापैः ॥२५ ॥ न ब्रह्मणो न तु भवस्य न वे रमाया यन्मेऽस्तिः शिरसि पद्मरः प्रसादः ॥२६ ॥ संसेवया सुरतरोरिव ते प्रसादः सेवानुरूपमुदयो न परावरत्वम् ॥ २७ ॥ कृत्याऽऽत्मसात् सुरर्षिणा भगवन् गृहीतः सोऽहंकथं नुविसबेतवमन्यसेवाम् ॥१८ ॥ खग प्रगृह्य यदवोनदसद्रिषिमुस्त्वामीश्वरो मदपरोऽवतु कं हराम ॥२७ ॥ चं या इदं सदसदीय भवांसतोऽन्यो माया यदात्मपखुद्धिरिया गया । यद् यस्य जन्म निधनं शितिरीक्षणं च तद चैतदेव चमुचलवास्तिवाः ॥३१ ॥

·3 । E . श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ३७१ न्यस्येदमात्मनि जगद् विलयाम्बुमध्ये शेपेऽऽत्मना निजसुखानुभवो निरीहः । योगेन मीलितहगात्मनिपीतनिद्रस्तुएँ स्थितो न तु तमो न गुणाश्च युः ॥ ३२॥ तस्यैव ते वपुरिदं निजकालशाल्या सचोदितप्रकृतिधर्मण आत्मगूढम् । अम्भस्यनन्तरायनाद् विरमत्समा भरभूत् स्वकणिकावठवन्मदान्जम् ॥ ३३ ॥ तत्सम्भवः कविरतोऽन्यदपश्यमानत्वा कीजमात्मनि ततं स्वबहिर्विचिन्त्य । नाविन्ददन्दशतमप्सु निमनमानो जातेऽडुरे कथमु होपलभेत बीजम् ॥ ३४ ॥ सत्वात्मयोनिरतिविस्मित आस्थितोऽन्जं कालेन तीव्रतपसा परिशुद्धभावः । त्यामात्मनीश भुवि गन्धमिवातिसूक्ष्मं भूतेन्द्रियाशयमये विततं ददर्श ॥ ३५ ॥ एवं सहस्रवदनाइ मिशिरस्करोरुनासास्यकर्णनयनाभरणायुधान्यम् । मायामयं सदुपलक्षितसनिवेशं दृष्ट्रा महापुरुषमाप मुदं विरिश्चः ।। ३६ ॥ तस्मै भयान् हयशिरस्तनुयं च रिभ्रद् वेदगुदावतिबलौ मधुकैटभाख्यो । हत्वाऽऽनयच्छुतिगणास्तु रजस्तमश्च सत्त्वं तव प्रियतमा तनुमामनन्ति ।। ३७ ॥ इत्थं नुतिर्य गरिदेवझपावतारैलोकान् विभावयसि हसि जगत्प्रतीपान् । धर्मे महापुरुष पासि युगानुवृत्तं छनः कलौ यदभवस्त्रियुगोऽय स त्वम् ।। ३८ ॥ मैतन्मनस्तव कथासु विकुण्टनाथ सम्प्रीयते दुरितदुएमाधु तीवम् । कामातुर हर्षशोकमयैषणात तस्मिन् कथं ता गतिं विमृशामि दीनः ॥ ३९ ॥ जिलैकतोऽभ्युत विकर्पति मावितृप्ता शिनोऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् । प्राणोऽन्यतश्चपलहक् क च कर्मशक्तियः सपल्य हव गेहपति लुनन्ति ॥ ४० ॥ एवं स्वकर्मपतितं भववैतरण्यामन्योन्यजन्ममरणाशनभीतभीतम् । पश्यञ्जनं स्वपरविनवैरमैत्रं इन्तेति पारचर पीपृद्धि मूढमद्य ।। ४१॥ को न्वत्र तेऽखिलगुरो भगवन् प्रयास उत्तारणेऽस भवसम्भवलोपहेतोः । मूदेषु वै महदनुग्रह आर्तबन्धो किं तेन ते प्रियजनाननुसेवता नः ॥४२॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्यास्त्ववीर्यगायनमहामृतमग्नचित्तः । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थमायासुखाय भरमुहतो विमूदान् ।। ४३ ॥ भाषेण देव मुनमः स्वत्रिमुक्तिकामा मौनं बरन्ति विजने न परार्थ निष्ठाः । नैतान विहाय ऋषणान् विमुमुच एको नान्यं स्वदस्य शरणं भ्रमतोऽनुपश्ये ।। ४४ ॥ यन्मैथुनादि गृहमैधिसुखं हि तुच्छे कण्डूयनेन करयोरिव दुःखदुःखम् । तृप्यन्ति नेह कृषणा बहुदुःखभाजः कण्डूनिवन्मनमिर्ज विपहेत धीरः ॥ ४५ ॥. - - ·२७२ भीमद्भागवते सतमत्तधे अन्याः १० मोनमतश्रुततोपानवधर्माचारदोजरममावर प्रायः परं पुसत्यजितेन्द्रियाणां यावां मरन्युन नसावनुदाम्भिकानाम् ॥ ४६॥ रूपे इमे मदसती तय वेदया बीजारावित न चान्यदास । युवाः समप्रमुभरत्र विचिन्यते त्वां योगेन यहिमिव दाणु नान्यतः स्यात् ॥४॥ वं वायुरग्निरवनिर्षियदम्बुमात्राः प्रागेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुग्रहश् । सर्वे खमेव सगुणो विगुणध भूमन् नान्यत् वदस्त्यपि मनोवचसा निस्कन् ॥४८॥ नेते गुणा न गुणिनो महदादयो ये सर्वे मनःप्रभृतयः सहदेवमाः । आचन्तयन्त उरुगाय विदन्ति हि त्यामेवं विमृश्य मुधियो विरन्ति शब्दात् ॥ ४॥ तत् तेऽईचम नमःमुतिकर्मपूजाः कर्म स्मृतिथरगयोः अवर्ण कयायान् । संमेवया स्वयि विनेति पढगया कि भक्ति जनः परमहंसगती सभेत ॥ ५॥ नारद उवाय थ्रीभगवानुवाच प्रीणन्ति पथ मां धीराः सर्वभावेन साधयः । श्रेयस्कामा महाभागाः सर्वाणमाधियां पढिन् १९४० अथ दशमोऽध्यायः नारद उवाच प्रहाद उवाच नान्यथा तेऽखिलगुरो पटत करुणामयत आशिष आशास्ते न स भत्यः सवै वपिका। राजसेवक्योरिव ||40 त्वकामस्त्वद्वरत्वं च खाम्यनराश्रयः । नान्यथेहावयोरों एतावदणितगुणो भक्त्या भतेन निर्गुणः । प्रहादं प्रणवं प्रीतो यतमन्युरभात ॥११ ॥ प्रहाद भद्र भद्रं ते प्रीतोऽहं तेऽसुरोचम । वरं वृणीष्वाभिमतं कामपूरोऽस्म्यहं नगान १ मामग्रीणत आयुष्मन् दर्शनं दुर्लभ हि मे । दृष्ट्वा मां न पुनर्जन्तुरात्मानं वानुमति Ru एवं प्रलोभ्यमानोऽपि वरैलोकप्रलोभनेः । एकान्तित्याद् भगयति नैच्छत् तानसुतमः ॥१५ ॥ इति श्रीमद्भागवते महापुरागे पारमईस्या संहितायां सप्तमस्कन्धमहादचरिते भगवत्स्तको नान नामोऽध्यायः मा मां प्रलोभयोत्पत्याऽऽसकं कामेषु तेर्वरैः तत्सङ्गभीतो निर्विज्जो नुमुक्षुत्वामुपाश्रितः ॥२ ॥ भृत्यलक्षणजिज्ञासुर्भक्तं कामेप्वचोदयत् । भवान् संसारबीजेनु हृदयमन्यिा प्रभो ॥३ ॥ आशामानोनवेभृत्यःस्वामिन्याशिपआत्मनःनि स्वामीभृत्यत : स्वाम्पमिचन् यो रातिचानि रामीश मे कामान् परांस्त्वं वरदर्षमा कामानां हृद्यरोई भवतस्तु वृणे वरम् 1100 " .. भात्मा धर्मों धृतिर्मतिः हीः श्रीरलेजा स्मृतिः सः यस्य नश्यन्ति जन्मना । भक्तियोगस्य तत् समन्तरायवयाकः मन्यमानो हपीने सयमान उवाच ॥1 ॥

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः१० ३७३ नुवति यदा कामान् मानयो मनमि स्थितान् । तव पुण्डरीकाक्ष भगवत्वाय कल्पते ॥९॥ गे भगवते तुभ्यं पुरुषाय महात्मने । हरयेऽद्भुतसिंहाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥१०॥ सिंह उवाच नेकान्तिनो मे मयि जाविहाशिष आशासतेऽमुत्र च ये भवद्विधाः । अयारि मन्वन्तरमेतदत्र दैत्येश्वराणामनुभुक्ष्य भोगान् ॥११॥ कपा मदीपा जुत्रमाणः प्रियारत्वमावेश्य मामात्मनि सन्तमेकम् । सर्वेषु भूतेप्वधियशमीचं यजस्व योगेन च कर्म हिन्वन् ॥१२॥ भोगेन पुण्यं कुशलेन पापं कलेवरं कालजवेन हित्वा । कीर्ति विशुद्धा मुरलोकगीता विताय मामेप्यसि मुक्तबन्धः ॥१३॥ एतत् कीर्तयन्मह्यं त्वया गीतमिदं नरः । त्यां च मां च सरन् काले कर्मबन्धात्प्रमुच्यते ।१४॥ प्रहाद उवाच रं वरय एतत् ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत् पिता मे त्यामविज्ञास्तेज ऐश्वरम् ॥१५॥ दामाशयः साश्चात् सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृदेवि मृपादृष्टिस्त्वक्ते मयि चाघवान् ॥१६॥ स्मात् पिता मे पूपेत दुरन्ताद् दुस्तरादात् । पूतस्तेऽपागमंडरास्तदा कृपणवत्सल ॥१७॥ श्रीभगवानुवाच सप्तभिः पिता पूतः पितृभिः सह तेऽनए । यत् साधोऽस गृहे जातो भवान् वे कुलायनः१८ । यत्र व मकाः प्रशान्ताः समदर्शिनः । साधवः समुदाचारास्ते पूयनयपि की कटाः ।।१९।। उस्मना न हिंसन्ति भूतमामे किवन । उधावचेगु दैत्येन्द्र मदायेन गतस्पृहः ॥२०॥ भवन्ति पुरुषा लोके मतास्त्यामनुभवाः । भवान् मे खलु भकाना सर्वेको प्रतिरूपा ॥२१॥ कुरु त्वं प्रेतरामाणि पितुः पूतस्य सर्वशः । मदहस्सनेनागलोकान् यासति सुप्रजाः ॥२२॥ रियं च सानमातिर यथोकं ब्रह्मवादिभिः । मप्यारेश्य मनस्तात कुरु यर्माणि मत्परः ॥२३॥ नारद उयाच महादोधी तथा चक्रे रिनु साम्ररारिम्न् । पपा भगान् राजनभिषिचये दिजोनमः॥२४॥ प्रसादमुमुखं वा मा नरहरि हरिन् । सुया वाग्भिः पवित्राभिः माइ देवादिनिांतः।२५। प्रह्मोवाच देवदेवासिला यस भूतभावन पूत्र । दिटावे निहता पा लोकमंतानोन्दरः ॥२६॥ योमौलपपोमत्तो न ममम मधिभिः। वोगरडोरमा समयनियमानान् ॥२०॥ दिपाल नया गानागनोभावाविमोचिटो मापार्दिवावां ममियोभना २८ ·হি ক . *** '১ জুমলুৰ এ i এর ন র দননি। ৪ ” ! * * কী নন! বনদর্শন ** # নদ নবি : * * 11 নমাে নন * *** ২০ মন না নেয়া ", i ঋ মননন্দন।। . ২৩ ২৫ ইন্দন নবী সp to * 1 , ১০ মন জয় * ** ন্যায় নীল- --২: ৩২ নম্বল গামীম, * * * কোষ দুশ বা বিন ১৫ শ ষষনা:- ১৯৬২* ২২ মানান ল ন্যাশ' r শ . নয় এ ঋণ, ৰং সব। মানত তাই of . ** oftwit; মন । {} } }" শব্দ। ।

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ११
राजाचाच
कस्मिन् कर्मणि देवस्य मयोऽहगदौशितुः । यथा चोपचिता कीर्तिः कृष्णेनादेन कम्यताम्।।५२||
नारद उवाच
निर्जिता असुरा देवयुध्यनेनोपहितैः । मायिनां परमाचार्य मयं शरणमाययुः ॥५३||
स निर्माय पुरस्तितो हैमीरौप्यायसीविभुः । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्यपरिच्छदाः ॥५४॥
ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांनीन् सेश्वरान् नृप । सरन्तो नाशयाचः पूर्वबैरमलक्षिताः ||५||
ततस्ते सेश्वरा लोका उपासाद्येश्वरं विभो। त्राहि नस्तावकान् देव विनष्टांत्रिपुराव्यैः ॥५६॥
अथानुगृह्य भगवान् मा भैण्टेति सुरान् विभुः। दारं धनुपि सन्धाय पुरेष्वस्त्रं व्यमुञ्चत ॥५७॥
ततोऽग्निवर्णा इपव उत्पेतुः सूर्यमण्डलात् । यथा मयूखसंदोहा नादृश्यन्त पुरो यतः ॥५८॥
तैः स्पृष्टया व्यसवः सर्वे निपेतुः स्म पुरौकसः । तानानीय महायोगी मयः परसेऽक्षिपत् ॥५९॥
सिद्धामृतरसस्पृष्टा
वनसारा महौजसः । उपयुमघदलना वैद्युता व वयः ॥६॥
विलोक्य भनसङ्कल्पं विमनस्कं वृषध्वजम् । तदायं भगवान् विष्णुस्तत्रोपायमकल्पयत् ।।६।।
वत्स आसीतदा ब्रह्मा स्वयं विष्णुरयं हि गौः । प्रविश्य त्रिपुरं काले रसमामृतं पौ ॥ ६२॥
तेऽसुरा ह्यपि पश्यन्तो नन्यपेयन् विमोहिताः । तद् विज्ञाय महायोगी रसगलानिदंजगी ॥६॥
स्वयं विशोका शेकार्तान् स्मरन् दैवगतिं च ताम् । देवोऽसुरो नरोऽन्यो वानेश्वरोऽस्तीद कश्चन ६४
आत्मनोऽन्यस्यवादिष्टं देवेनाहितुं दयोः । अथाऽसौ शक्तिभिः स्वाभिः शम्भोः प्राधनिकन्या
धर्मशानविरक्तद्धितपोविद्याक्रियादिभिः । रथं सूतं ध्वजवाहान् धनुर्वर्म शारादि यत् ॥६६॥
सनद्धो रथमास्थाय धरं धनुरुपाददे।शरं धनुपि सन्धाय मुहूर्तेऽभिजितीश्वरः ॥६॥
दाइ तेन दुर्भया हरोऽथ त्रिपुरो नृप । दिवि दुन्दुभयो नेदुर्विमानातसगुलाः ॥६८
देवपिपितृसिद्धेशा जयेति कुसुमोत्करः । अवाकिरजगुइष्टा नन्नुमाप्सरोगणाः ॥६॥
एवं दावा पुस्तिस्रो भगवान् पुरहा नृप । ब्रह्मादिमिःलूयमानः स्खधाम प्रत्यपद्यत ॥७॥
एवंविधान्यस्य स्वमायया विडम्यमानस्य नृलोकमात्मनः ।
वीर्याणि गीतान्पृषिभिर्जगद्गुरेलोकान् पुनानान्यपरं वदामि किम् ॥७॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां सहितायां सप्तमस्कन्धे युधिष्ठिरनारदसंबादे त्रिपुरस्नियो
नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥
अर्थकादशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
श्रुत्लैहिवें साधुसभासभाजित महचमारण्य उरुक्रमात्मनः।
युधिष्ठिरो दैत्यरतेच्दा युदः पपच्च भूयतनयं स्वयम्भुवः ॥१॥

·३७४
भीमद्भागवते सतमस्कन्धे अध्याय १.
एवंद वपुस्ते भगवन् ध्यायतः प्रयतात्मनः । सर्वतो गोन संत्रासान्मृत्योरपि जिवतार
नृसिंह उवाच
मैवं वरोऽमुराणा ते प्रदेयः पद्मसम्भव । यरः अनिसर्गाचामहीनामन्तं यथा ॥३०॥
नारद उवाच
इत्युक्त्या भगवान् राजंतत्रैवान्तदंधे हरिः । अदृश्यः सर्वभूतानां पूजितः परमेष्टिना ॥१३
ततः सम्पूज्य शिरसा क्यन्दे परमैटिनम् । भवंयजापतीन् देवान् महादोमगवत्सलाः ॥३॥
ततः काव्यादिभिः साध मुनिभिः कमलासनः । दैत्याना दानवानां च महादमकरोत् पतिन् ॥११
प्रतिनन्द्य ततो देवाः प्रयुज्य परमाशिषः । स्वधामानि ययूराजन् ब्रह्मादाः प्रतिपूजिताः॥१४
एवं तो पार्षदौ विष्णोः पुत्रत्वं प्रारितौ दितेः । हदि स्वितेन हरिपा दरभावन ती हतो ॥३३॥
पुनश्च विप्रपेन राक्षसो तो बभूवनुः । कुम्भकर्णदशग्रीवौ हतौ तौ रामविकनैः ॥३६॥
शयानौ युधि निभिन्नहृदयौ राममायकैः । तचित्तौ जहतुहं यया प्रादनजन्मनि ॥१३॥
ताविहाथ पुनजांती शिशुगलकरूपौ। हरी वैरानुबन्धेन परसवते सनीखः ।।८।
एनः पूर्वकृतं यत् तद् राजानः कृष्णवैरिणः । जहुस्त्वन्ते तदात्मानः कीट पेशस्तो यया३३९४
यया यथा भगवतो भक्त्या परमयाभिदा । नृपाश्चैद्यादयः सात्म्यं हरेतचिन्तया ययुः ॥४॥
-- मारिदिपान्॥४॥

·No text on this page.

·३७६ श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः ११ युधिष्ठिर उवाच भगवच्छ्रोतुमिन्छामि नृणां धर्म सनातनम् । वर्णाश्रमाचारयुतं यत् पुमान् निन्दते परम् ॥ २॥ भवान् प्रजापतेः साक्षादात्मजः परमेटिनः । सुवानां सम्मतो ब्रतोयोगसम्पधिमिः ॥३॥ नारायणपरा विमा धर्म गुलं परं विदुः । करुणाः साधवःयान्तास्त्वविधान तयारे ॥४॥ नारद उवाच नत्वा भगवतेऽजाय लोकानां धर्मदेतवे । वक्ष्ये सनातन धर्म नारायणमुखान्तम् ॥१॥ योऽवतीर्यात्मनोंऽशेन दाशायण्यां तुधर्मतः । छोकानां स्वबयेज्यास्ते तो बदरिकाभने ॥ ६॥ धर्ममूलं हि भगवान् सर्ववेदमयो हरिः । स्मृतं च तदिदा राजन् येन चारमा प्रसौदी सत्यं दया तपः शौचं तिविशेक्षा रामो दमः । अहिंसा ब्रमचर्य न लागः स्वाभ्याय आगन् । सन्तोषः समहक सेवा प्राम्यहोरमः शनैः। नृणां विपर्ययेशा मौनमात्मविमर्थनम् ॥९॥ अनायादेः संविभागो भूतेभ्यश्च ययाईतः । तेभ्वात्मदेवशाबुद्धिः मुतरां स पाम ॥१॥ धवर्ण कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गतः । सेवेचावनतिर्दास्यं सम्पमात्मसमयम् ॥११॥ नृणामयं परो धर्मः सर्वेषां समुदाहृतः । शिलक्षणशान राजन् सर्वात्मा सेनापति रांस्वारा यदविच्छिन्नाः सहिजोजो जगादयम् । इज्याध्ययनदानानि विहितानि दिजन्मान् । जन्ममावदातानां किरामाश्रमचोदताः ॥ १३॥ विप्रस्वाध्ययनादीनि पजन्यस्याप्रतिमाः । सो चिः प्रबागोप्नुरिमाद् या करादिनि । वैश्यत वार्वाचिभ नित्यं प्रयकुलानुगः । दस दिनमा विभामिनोभो ॥१५॥ वावां विविधा सलोनकापावरविडोउनन् । विनाचित्र भेसी चाचरोवरा ) उपन्यो नोतमां चिमनादि मनरः । ऋठे राजन्यमामु सगमी सin hot ऋतामृताम्यां जीव मुदेन प्रमतेन वा । सत्यानटामा जीवेतनवा कसन 143 ऋतनुम्मसलं प्रोतममृतं यदाचिदम् । मृतनु नित्ययामासान मा. सत्याना तु दागिन्य श्ववृचिनीरवनम् । वनिता सदारियोपजन्यमानान् । भवदिमतो विवादकमयो नरः॥२॥ सम्ो दमसान्टा सन्दिपकन् । आनंदपायुगामल मा URI कर तिम्जस्याग आलापमा सम्पया प्रमादम रक्षा र NSUTRA देवनुते मनिखिरबलन प्रातिरनुमोनियनit एसस मंदिःो नाममा अन्याय मान" जागां च विदेशचन्न प्युदायाममानिasar बाडविचमाविरमा

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १३ न कष्टाच्यमभीयादकृष्टं चाप्यकालतः । अमिरकमयामं वा अपकताहरेत् ॥१८॥ चन्यैश्वरुपुरोदाशान् नियत् कालचोदितान् । लन्धे नवे नवेऽनाये पुराणं तु परित्यञ् ॥१९॥ अग्न्यथमेव चरणमुरजं याद्रिकन्दराम् । श्रयेत हिमवायनिवांतरपाट् स्वयम् ॥२०॥ केशरोमनखरमभुमलानि जटिलो दधत् । कमन्हल्वजिने दण्डवलालाग्निरिच्छदान् ॥२६॥ चरेद् वने दादशान्दानष्टौ वा चतुरो मुनिः । दावेकं वा ययात्रुद्धिर्न विसदेत कन्वः ॥२२॥ यदाइल्यः स्वक्रियायां व्याधिभिर्जरयायवा । आन्वीक्षिक्यां वा विद्यायां कुर्यादनशनादिकम् २१ आत्मन्यग्रीन समारोप्य संन्यस्याईममात्मताम् । कारणेषुन्यसेत् सम्यक् संघातं तु ययाईतः ॥२४ खे खानि वायौ निःश्वासांस्तेजस्यूप्माणमात्मवान् । अप्ससक्लप्मयानि शिनौशे यथोमपन् । वाचमनो सवक्तव्यामिन्द्रे शिलं करावति । पदानि गत्या वयति रत्योपस्थं प्रबारौ ॥२६॥ मृत्यौ पायुं विसर्ग च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षुश्रोत्रं सनादेनसर्शमन्यात्मनि त्वचन ॥२३॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अनुप्रचेता जिहांप्रेर्माणं शिवौ न्यसेत् ॥२८॥ मनो मनोरयैश्चन्द्रे बुद्धि बोन्यैः कवौ परे । कर्माण्यध्यात्मना रहे यदहंममतालिया। सत्त्वेन चित्तं क्षेत्र गुणैकारिक परे ॥ २९॥ अप्सु चितिमपो ज्योतिप्यदो वायो नमस्सनम् । कटस्थे तब महति तदव्यतेऽक्षरे च तत् ॥३. इत्यधरतयाऽऽत्मानं चिन्मात्रमवशेषितम् । ज्ञात्वादयोऽय विरमेदग्धयोनिरिवानलः ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्सा संहितायां सतमसत्ये युषितिरनारदसंरादे सदाचारनिर्णयो नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२॥ अथ त्रयोदशोऽध्यायः नारद उवाच कल्पस्त्वेवं परिग्रज्य देहमात्रायशेषितः । प्रामकराविधिना निरपेशश्चरेमही ॥१॥ नारायणरायः ॥३॥ एक एव चरेद् भिभुरात्मारामोऽनराश्रयः । सर्वभूतमुहग्छान्तो " AA विभृयाद् यसोवास : कोरीनाच्छादनं परम् ।त्यनंनदण्डलिनादेन्यत् विधिदनादि ॥२ ॥ पश्येदात्मन्यदो विश्वं परे सदसतोऽव्यये । आत्मानं च परं ब्रह्म सत्र सदसन्म || ri मुतप्रबोधयोः सन्धावात्मनो गतिमात्महा । पश्यन् बन्धंचमोचमायामात्र नवलः ॥५ ॥ नाभिनन्देद् ध्रुवं मृत्युमध्वं वास्स जीवितम् । कालं परं प्रतीक्षेत भूतानां प्रमवाप्यार ॥॥ नामच्याने सज्जेत नोरजीयेत जीविनम् । यादवादास्यजेत् तान् पचन संभव नसिम्याननुवनीत प्रन्यान्नैवाभ्यद्बहून् । न व्याख्यामुश्युनीव नारम्भानारभेवर ८ ) न . तेराश्रमः प्रायो धमहतुर्महात्मनः । शान्तस्यसमचिनस विभपात वार " " मनीप्युन्मयालयत् । विश्वात्मानं सादरपा दरिन्नपार पुरातनम् । महादस्य २ संगद मुनेराजगास 11

·No text on this page.

·१८० श्रीमद्भागवते ससमस्कन्धे अध्यायः १४ चिदल्पं कचिद्भरि भुजेऽनं स्वादस्वादु का । कचिद् रिगुणोपेतं गुणहीननुवचित् ॥३३. श्रद्धयोपाहतं कापि कदाचिन्मानवर्जितम् । भुजे भुक्त्वाथ कलिभिदिवान पाउमा सोमं दुकूलमजिनं चीरं वल्कलमेव वा । वसेऽन्यदरि सम्मान दिनुधीरहन ॥२९॥ काचिच्छये घरोस्थे धरोजस्थे तृणमादममममु । कचित् प्रासादपर्य हे शिरी या परेशा॥ कचित्नातोऽनुलिप्ताङ्गः मुवामाः सग्व्यलकृतः । रोभास्वैभरे झारिदिग्पासा प्रवद्धिको । नाई निन्दे न च सौमि स्वभावविषम जनम् । एतेषांभेय आशासे उतमाम मानि॥१२॥ विकसं जुहुयाचित्तौ ता मनस्यविभ्रमे । मनो वैचारिक हुत्वा तन्मागांउहोत्स्नु ॥४१॥ आत्मानुभूती ता मायां जुहुयात् सत्यनिः। ततो निरीहोविरमेत्स्वानुम्ल्यामनिसि। स्वात्मत्वं मयेधं ते मुगुप्तमति वर्णितम् ।व्योतं लोमशानामां भगन् भिमबरः॥४५ नारद उवाच धर्ने पारमस्यं वे मुनेः भुत्तामुरेश्वरः । पूजरिला ततः प्रीन आमप प्रमो समस तिमीमहागवडे मरापुराने पारमईयो सहिताय सामरक युपिहिरनारदसंबाई पनि यो अप चतुर्दशोऽध्यायः युधिष्ठिर उपाय गुस्स एता पदवीं विधिना ऐन चापमा । याति देवपो मारो गइन् । नारद उपाय गृहेपासिदो राजन् किपाः कुर्वन् महोचिताः । वामुदया माशादुमीत महानुनीन् ॥ २॥ भन्यतोऽभीरममतारकथामृतम् । प्रधानो यथानुपान्तममा सत्सवाच्छन सत्रमा मारामादिषु । रिमनुष्यमानेगुसरवन मि. पादपनुसमीनो दो मेई च पण्डितः । विश्नोतन्तनगीनराम.. । आसनापुकामraital मुरोट्रानभंतुनरंवप्नमय कि नविन सदरः निउरी पुरा भातरः मुजरे । यत्वालियरलिचानुमदेवनिया । दिम्य मो चान्नर विचमम्युनिम्विमाटामामामुन म्हातारादपुग्नद्रिस्यरगि कानिरस्मान साबितरं दान महिनामिनो मंस दया याम iman स्किात्रणेमलिन्सारमा ·श्रीमद्भागवते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १४ देवानगीन भूतानि पितृनात्मानमन्यहम् । स्ववृत्यागतवित्तेन यजेत पुरुषं पृथक् ॥१५|| यात्मनोऽधिकाराद्याः सर्वाः स्युर्यज्ञसम्पदः । वैतानिकेन विधिना अग्निहोत्रादिना यजेत् ॥१६॥ न ह्यनिमुखतोऽयं वे भगवान् सर्ययज्ञभुक् । इज्येत हविषा राजन् यथा विप्रमुखे हुतैः ॥१७॥ तसाद वाक्षणदेवेषु मादिशु अयाहतः । तेस्तैः कामैर्यजस्वैनं क्षेत्र बाझगाननु ॥१८॥ कुर्यातपरपक्षीयं मासि प्रौष्ठपदे द्विजः । श्राद्धं पित्रोद्ययावित्तं तद्वन्धूना च वित्तवान् ॥१९॥ अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनभये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादशीप्रवणेषु च ॥२०॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामय कार्तिक । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥२१॥ माघे च सितसप्तम्यां मपाराकाठमागमे । सकया चानुमत्या वा मासाणि युवान्यपि ॥२२॥ दादश्यामनुराधा स्थान्छवास्तव उत्तराः । विसकादशीवाऽऽसु जन्माईश्रोणरोगयुक्॥२३॥ त एते श्रेयसः काला नृणां श्रेयोविवर्धनाः । कुर्यात् सर्वात्मनेतेषु श्रेयोऽमोघं तदायुषः ॥२४॥ एषु स्नानं जपो होमो व्रतं देवद्विजार्चनम् । पितृदेवभूतेम्यो यद् दत्तं तदयनश्वरम् ॥२५॥ संस्कारकालो जायाया अपत्यस्यात्मनस्तथा । प्रेतसंस्था मृताहश्च कर्मण्यभ्युदये नृप ॥२६॥ अप देशान् प्रवश्यामि धर्मादिश्रेयआवहान् । स वै पुण्यतमो देवः सत्पात्रं यत्र लभ्यते ॥२७॥ विम्यं भगवतो यत्र सर्वतचराचरम् । यत्र इब्राझणकुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥२८॥ यत्र यत्र हरेरा स देशः श्रेयसां पदम् । यत्र गङ्गादयो नयः पुराणेच विश्रुताः ॥२९॥ सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्याश्रिनान्युत । कुरुक्षेत्र गधिरः प्रयागः पुलहाश्रमः ॥३०॥ नैमिपं फाल्गुन सेतुः प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणी मधुपुरी पाषा बिन्दुसरस्नया ॥३१॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादयः । सर्वे कुलाचला राजन् महेन्द्रमलयादयः ॥३२॥ पने पुण्यतमा देशा हरेराषिताश्च ये। एवान् देशान् निवेत श्रेयस्कामो सभीषणः धर्मों सहितः पुंसां सहस्राधिफलोदयः ॥३॥ पात्रं स्वत्र निरक्त वे कपिभिः पात्रविचः । हरिवेक उर्वीश यन्मयं वै चराचरम् ॥३४॥ देवयहसुवै सत्सु तत्र नझाम जादिषु । राजन् यदप्रपूजायां मनः पात्रयाच्युतः ॥१५॥ जीवराधिभिराकीर्ण आण्डकोशामियोमहान् । तन्मूलत्वादन्यतेच्या सर्व जीवात्मतरंणम् ॥३६॥ पुराण्यनेन सनि तिर्यपदेवताः । शेने जीरेन रूपेण पुरेषु पुरुषो हो ॥३७॥ वेष्वेषु भगवान् राजस्तारतम्येन वर्तते । तस्मात् पात्रं हि पुरुषो यावानात्मा ययेयते ॥३८॥ दृष्ट्वा वेषां मिथो नृणामवज्ञानात्मतां नृप । त्रेतादिषु हरेरचा किशये कविमिः कृता ॥३९॥ ततोऽयां हरि केचित् संप्रदाय सरयया । उपासन मातापि नार्पदा पुरुषद्विपाम् ॥४॥ पुरुषम्वपि राजेन्द्र सुगनं नाझर्ष विदुः । नरमा विद्यया सुट्या धते वेदारेखनम् ॥४॥ नन्दस्य वामणा राजन् कृण्मस्य जमदात्मनः । पुनन्तः पादरजा त्रिओ देवतं महत् ॥४२॥ अति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां सोय समरम्ने सहावारनिर्म यो नाम प्रायः tva ·३८२ श्रीमद्भागयते सप्तमस्कन्धे अध्यायः १५ अथ पञ्चदशाऽध्यायः नारद उवाच कर्मनिष्ठा द्विजाः केचित् तोनिया नृपापरे । खाध्यायेऽन्ये प्रवचने ये केचिन्जान मोगयो ॥ १ ॥ शाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता ! देवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथाईतः ॥२॥ दौ देवे पितृकार्ये त्रीनेकिमुभयत्र वा ! भोजयेत् मुसमृद्धोऽपिश्राद्ध कुर्यान वितरम् ॥२॥ देशकालोचितश्रद्धाद्रव्यपात्राहणानि च । सम्यग्भवन्ति नैतानि विस्तरात् स्वजनारणात्॥४॥ देशे काले च सम्प्राप्ते मुन्यन्नं हरिदैवतम् । श्रद्धया विधिवत् पात्रेन्यस्तं कामधुगक्षयन् ॥५॥ देवर्षिपितृभूतेभ्य आत्मने स्वजनाय च । अन्नं संविभजन् पश्येत् सर्व तत् पुरुषात्मकम् ॥६॥ नदयादामिषं श्राद्धेन चाद्याधर्मतत्त्ववित् । मुन्यन्नैः स्यात् परा प्रीतिधान पार्दिा ॥७॥ नैतादृशः परो धर्मो नृणां सद्धर्ममिच्छताम् । न्यासो दण्डस्य भूतेषु मनोवाकायजस्य यः ॥ ८॥ एके कर्ममयान् यज्ञान् शानिनो यज्ञवित्तमाः । आमसंयमनेऽनीहा जुति ज्ञानदीपिते ॥ ९॥ द्रव्ययज्ञैर्यमाणं दृष्ट्वा भूतानि बिभ्यति । एष माकरुणो इन्यादतज्ज्ञो यमुन ध्रुवम् ॥१॥ तस्माद् दैवोरपन्नेन मुन्यन्नेनारि धर्मवित् । सन्तु टोऽहरहः कुर्यानित्यनैमिचिको कियाः॥११॥ विधर्मः परधर्मच आभास उपमा छलः । अधर्मशाखाः पञ्चेमा धर्मशोऽधर्मवत् त्यजेत् ॥१२॥ धर्मबाधो विधर्म: स्यात् परधर्मोऽन्यचोदितः । उपधर्मस्तु पाखण्डोदम्भो या गन्दभिन्छः॥१२॥ यस्त्विच्छया कृतः पुम्भिराभासो ह्याश्रमात् पृथकास्वभावविहितो धर्मः कस्य नेटःप्रशान्तये ॥१४॥ धर्मार्थमपि नेहेत यात्रार्थ वाधनो धनम् । अनीहानीहमानस्य महाहेरिव वृत्तिदा ॥१५॥ सन्तुएस्य निरीहस्य स्वात्मारामस्य यत् सुखम् । कुतस्तत् कामलोभेन धाववोऽहयादियः ॥१६॥ सदा सन्तुष्टमनसः सर्वाः मुखमया दिशः । राकष्टकादिभ्यो यथोपानसः शिवम् ॥१३॥ सन्तुष्टः केन वा राजन् न वतानि वारिणा । औपरप्पायकार्पण्याद्ग्रहमालायते जनः ॥ असन्तुष्स्य विमस्य तेजो विद्या तपो यशः । सवन्तीन्द्रियलोलोन ज्ञानं वावधीपते ॥१९॥ । असङ्कलारयेत् कामं क्रोधं कामविसर्जनात् । अर्थानचा लोभ भयं तवारमानात् ॥१२॥ भान्याधिस्या द्योकमोदो दम्भं महदुरासया । योगान्तरायान् मीनेनादियां कायागनौहला ॥२१॥ म . -4 . कामस्यान्वंचक्षुत्तडमांकोप फलोदयात् । जनो याविनटोभस्य जित्वाभुक्त्वादियोभुवः । पण्डिता बहवो राजन् बदुशाः गंवधिः । सदमसवयोऽप्येके असन्तोरन पतन ॥ काया भूतबं दुश्वं देवं प्रात् ममाधिना । आत्म योगौण नितां सत्यनिया Nil मन सत्यं चोपरामेन न । एतत्म गुमायापुस्रो नमाजोर भगति शानदीपपदे गुणै । मांसदोः भुवं तत्सम धरौरव ॥ दे भगवान् साशान् प्रधान पुरुऐश्वरः । योगेपरविमृग्याइग्रिलोंग्रेयं मन्नान् ॥२०

·No text on this page.

·१८४ भीमसागवनेसतमामधे भाभारः१५ पनि मनापूनी निवभारमनः । पानं संगमाम्नाये तोरे खरे न्य। भोवार किन्दो नाममालवन ।। ५३ ॥ मिः एते दिया मासोरावर सराट । कि तमामातुर्यभारमा समयाद ।।।। देवानमिदं माहु या भूतानुयः । आत्मायुयान्दामा जमतो नविन २ एवं गिरेवानापने पदनिर्मित । पानेन भुगदमसोरन मूरति ॥१६॥ आदान्त जनानां सद्सरिरन्त: परापरन् । सान संबची वानवोदिस्तावना आराधितंरिमाभासो यथा यस्लुवा स्मृतः । दुर्घटत्वादेन्दिर वदनिलिवन् ॥१८॥ शिलादीनामिहापानां छापानमारिहिन संपातोपिनरोधीनपदनान्वितो ॥२९॥ धातवावरविवाप मापारविना ।न स्माघारपत्रविना । न सुधसत्ववपकिन्सनसोटा •u सात सारसमसामग्रिमले सति वलनः । जामताने ययात्रनेवया विधितिरेरा ॥६॥ भवादतं किरादेतं द्रमादेत वामनः । वपन् स्वानुभूलेात्रीन् स्वगन् धुनु मुनिः।। कार्यकारणवस्वैस्यमन पटवन्नुवन् । अस्तुत्वा विम्यसभागदेवं तदुप्यते ॥६॥ यद् ममणि परे साक्षात् सर्वकर्मसमपन् । मनोशानुभिः पार्य किरादेत नदुसते ॥४॥ आत्मजासानुतादीनामन्ये सर्वदेहिताम् । यत्स्वायंभमनोरम द्रव्यादेत तदुत्पते ॥६५॥ यद् यस यानिमिदंसाद्येन यत्र यतो नर । स वेनेहेत कति नरो नारमादि ॥६॥ एतैरन्येभ वेदोकैवतमनः स्वकर्मभिः । ग्रहेऽपस गति यापासचिमानः १६ यथा हि यूयं नरदेव दुस्त्यजादाद्रपादुक्तस्वात्मनः प्रभोः। यत्पादपळेसहसेवा भवानहानिर्वितदिग्गजः ऋन् ।। ६८ ॥ रूपयलमाधुर्योगभ्यप्रियदर्शनः एकदा देवसत्रे तु गन्धप्रसां गणाः । उरहता विवग्मिारिगाय मारने usku अहं च गारंदिवान् स्त्रीभिः परिवृतो गवः । ज्ञात्वा विश्वबन्ने हेटनं शेपुरेमा । याहि त्वं शुदवामाशु नश्रीः कृतहेलनः ॥७२॥ यूवं नृलोके बत भरिमागा लोकं पुनाना मुनोऽभिान्ति । स वा भां ब्रह्म महदिमृम्यं कैवल्पनिर्वाणमुखानुभूतिः । 11- अहं पुरामवं ऋभिन्धर्व उपहषः । नाम्नाजी महासे गन्धर्वानां सुसम्मत 18M । खीणां प्रियतमो नि मत्तस्तु पुस्लम्र 1104 तावदास्यामहं जज्ञे तत्रापि ब्रह्मवादिनाम् । शुभ्रारानुपङ्गेण प्रातोऽई मधुवचन ॥1 ॥ धर्मस्ते गृह मेधीरो वर्णितः पापनाउनः । गृहस्सो येन पदवीमञ्जमान्याधिनामिपाद !!! येश ग्रहानावसतीवि माशाद् गृह परं ब्रह्म मनुम्पलिङ्गम् ॥७ ॥ प्रियः मुहद्वःखलु मातुले.आत्माईजोपो निषिद् गुम्भ ।।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·३८८ श्रीमद्भागवते अष्टमकन्धे अध्यापः२ तमीहमानं निरहन बुधं निराशिर्ष पूर्णमनन्यचोदिनन् । नृश्चियन्त निजकमसितं प्रभुं प्रायेऽखिधर्मभावनम् ॥ १६ ॥ धीशुक उवाच इति मन्त्रोपनिषदं व्याहरन्तं समाहितम् । दृष्टासुरा यातुधाना जग्धुमभ्यद्रवन क्षुधा तांस्तपावधितान् वीक्ष्य यशः सर्वगतो हरिः । यामः परिवृतो देहत्वाशासत् विविष्टपन् ॥१८॥ स्वारोचिपो द्वितीयसुमनुरग्नेः सुतोऽभवत् । धुमत्सुरेणरोचिम्मत्यमुखातत्य चामजाः ॥१९॥ तन्द्रो रोचनस्त्वामी देवा तुधितादयः । ऊर्जतम्मादयः सप्त ऋषयो प्रमवादिनः ॥२०॥ पेस्तु वेदशिरस्तुपिठा नाम पल्यभूत् । तस्यां जशे ततो देवो विभुरित्यभिविभुतः ॥२६॥ अायोतिसहस्त्राणि मुनयो ये धृतरताः । अन्वशिक्षन व तस्स कौमारनमचारिणः ॥२॥ तृतीय उत्तमो नाम प्रिययतसुवो मनुः । पवनः सञ्जयो यशदोत्राशास्तत्त्ता नृप ॥२५ वसिढतनयाः सप्त ऋषयः प्रमदादयः । सत्या वेदश्रुता भद्रा देवा इन्द्रल सत्यजित् ॥३४ धर्मस्य सूत्रतायां तु मगवान् पुरुषोत्तमः । सत्यसेन इति ख्यातो जातः सत्यवतः सा ॥२५ खोऽनृवातदुम्चीलानम्तो यधराशान् । भूतदुदो भूतगणांस्त्ववधीत सत्यजिससः ॥२॥ चतुर्य उत्तमभ्राता मनुनांना च तामसः । पूयुः ख्यातिनरः केतुरिल्याचा दय नमुळा ॥२३ सत्यका हरयो वीरा देवानिधिल ईश्वरः । ज्योविर्घामादयः सत साम रोऽन्तरे ॥२८ देवा वैधृतयो नाम निभृतेस्तनया नृप । नयाः कालेन येदा विभूताः स्वेन तेजसा । तत्रापि जो भगवान् हरियां हरिमेधसः । इरिरित्याहतो येन गजेन्द्रो मोचिवोमात राजोवाच बादरायण एतत् ते श्रोतुमिहामई वयम् । इरियंया गजपति प्राइप्रसममूमचा ॥३॥ वका मुमहत् पुण्यं धन्यं खस्यपने शुभम् । यत्र यत्रोत्तमलोरो भगवान गौपडे हरिः ॥ F परीशिवं स तु बादरायणिः प्रायोरविष्टेन कथामु चोदितः । उवाच विमाः प्रदिनन् पापियं मुदा मुनीनां सदानि स मदतान् ॥१३॥ ठिमीमानब मानेजरमांक तायमा मनताले प्रकार अध द्वितीयोऽध्यायः धीशुक उपाय आदि रवये राजनिट इति विश्रुतः । चोरोदेनाता भीमान् बनायु संविभिः पयोनामादिशाम चमारीपासरि कामः सकाराविचित्रिवःमानामवाणुस्वनियिम्मान !

·No text on this page.

·मामामरक्षयरमअन्याय स्वपुप्फरेणोद्धतशीरा मिनिगययन् संग्नपयन् यया ग्रही। पृणी करणः फलमा दुर्मदो नाचट कृच्छु कृपणोऽजमायया ॥ २६ संतत्र कधिनप देवचोदिती पाहो बलीयांश्चरणे रुपामहीद । यहरयेचं व्यसनं गतो गज्ये यथारलं सोऽतिवलो विचक्रमे ॥ २७॥ तथाऽनुरं यूयमति करेणवो विकृष्यमाणं तरसा बटांयसा । विचुलशुदीनधियोपरे गजाः पाणिग्रहाखारयितुं न चाशकन् ।। २८॥ नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्योर्विसवोरन्तरतो बहिर्मियः। समाः सहनं व्यगमन् महीपते सप्राणयोचित्रममंसवामराः ॥ २९॥ ततो गजेन्द्रस्य मनोरलीजसां कालेन दीपेण महानभूद् व्ययः । विकृप्यमाणस्य जलेऽवसीदतो विपर्ययोऽभूत् सकलं जलौकसः ॥ ३० ॥ इत्यं गजेन्द्रः स यदाऽऽप सङ्कट प्राणस्य देदो विक्शो यहच्या। अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमा बुद्धिमथाभ्यपधत ॥३१॥ न मामिमे शातय आतुरं गजाः कुतः करिण्यः प्रभवन्ति मोचितम् । प्राहेण पाशेन विधातुरावृतोऽप्यहं च तं यामि परं परायणम् ॥ ३२ ॥ यः कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगात् प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् । भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्यान्मृत्युः प्रधावत्यरणं तमीमहि ॥ ३३ ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्था संहितायामष्टमस्कन्धे मन्वन्तरानुवर्णने गजेन्द्रोपाख्याने द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ अथ तृतीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं व्यवसितो बुद्धया समाधाय मनो इदि । जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितमा १ गजेन्द्र उवाच ॐनमोभगवते तस्मै यत एवचिदात्मकम् । पुरुषायादिवीजाय न्यसिजिदं यतवेदं येनेदं य इदं स्वयम् । योऽस्मात् परस्साच परस्त्रं प्रपद्ये स्वयम्भुवम् ॥३॥ यः स्वात्मनीदं निनमाययार्पित कचिद् विभावंचतत् तिरोदितम् । अविवहा साध्युभयं तदीयते स आत्ममूलोऽवतु मां परासरः ॥ ४॥ कालेन पचयमितेषु फस्नो लोकेषु पालेषु च सखा। तमस्तदा सौद् गहनं गभीरं यतस्य पारेऽभिविराजते विभुः ॥५॥ न यस देवा ऋषयः पदं विदुर्जन्तुः पुनः कोऽईति गन्नुमोरिख । नटस्याकतिमिर्विचेटतो परेशायाभिधीमहि ।।। दुरत्ययानुकमणः समाव॥ यथा -- ·-- -1 1 1 - - श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अन्यायः ३ दिइसवो यस्य पदं सुमनलं विमुक्तसङ्गा मुनयः सुसाधवः । चरन्त्यलोकवतमवणं वने भूतात्मभूताः सुहृदः स मे गतिः ॥७॥ न विद्यते यस्य च जन्म कर्म या न नामरूपे गुणदोष एव वा । तथापि लोकाप्ययसम्भवाय यः खमायया तान्यनुकालमृच्छति ॥८॥ तस्मै नमः परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥९॥ नम आत्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने । नमो गिरा विदूराय मनसश्चेतसामपि ॥१०॥ सल्लेन प्रतिलभ्याय नैष्कम्येण विपश्चिता । नमः कैवल्यनाथाय निर्वाणमुखसंविदे ॥१९॥ नमः शान्ताय घोराय मूढाय गुणधर्मिणे । निर्विशेषाय साम्याय नमो शानधनाय च ॥१२॥ क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे । पुरुपायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नमः ॥१३॥ सन्द्रियगुणद्रष्ट्र सर्वप्रत्ययदेतवे । असताच्छाययोकाय सदाभासाय ते नमः ॥१४॥ नमो नमस्तेऽखिलकारणाय निष्कारणायागुतकारणाय । सर्वागमामायमहार्णवाय नमोऽपवर्गाय परायणाय ॥१५॥ गुणारणिन्छनचिदूष्मराय तरक्षोमविस्फूर्जितमानसाय । नैष्कर्म्यभावेन विवर्जितागमवयंप्रकाशाय नमस्करोमि ॥१६॥ माइक्मपत्नपशुपाशविमोक्षणाय मुक्ताय भूरिकरणाय नमोऽलयाय । वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीवप्रत्यग्दो भगवते वृहते नमस्ते ॥१७॥ आरमात्मजातराइवित्तजनेषु सक्तैर्दुष्प्रापणाय गुणसङ्गविवर्जिताय । मुक्तात्मभिः स्वहृदये परिभाविताय ज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय || १८॥ यं धर्मकामाविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति । किं त्वाधिषो रात्यपि देहमव्ययं करोतु मेदभ्रदयो विमोक्षणम् ॥१९॥ एकान्टिनो यस्य न कचनार्य काञ्छन्ति ये भगवरणपघाः। अत्यगुतं तचरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रममाः॥२०॥ तम परं परेशमन्यतमायास्मियोगगम्यम् । अतीन्द्रिय सूक्ष्ममिवातिदूरमनन्तमाचं परिपूर्णमीडे ॥२१॥ यस्य नक्षादयो देवा वेदा लोकाचराचराः। नामरूपविभेदेन फरव्या चकल्या फवा ॥२२॥ पयाचियोऽग्नः सवितुर्गभस्तयो नियांन्ति संयान्त्यसकत खरोचिषः। तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाशे बुद्धिर्मनः खानि शरिसर्गाः ।। २३॥ स वैन देवासुरमर्त्यतिर्यटन स्त्री न पण्डो न पुमान् न जन्तः । नायं गुणः कर्म न सन्न चासन् निषेधशेषो अपवादोषः॥२४॥ J . - ·भामरावटममध अध्यायः नमो जिजीविषे माइमिहामुया किमन्त्रहिवाहवयेभयोन्या। इच्छामि कालेन न यस्य विप्लवस्तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षम् ॥ २५ ॥ सोऽहं विश्वसज विश्वमविश्वं विश्ववेदसम् । विश्वात्मानम ब्रह्म प्रणतोलिपरं पदम् ॥२॥ योगरन्धितकर्माणो इंदि योगविभाविते । योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगेश नतोऽरम्महमा२७॥ नमलुभ्यमसमवेगविषयायाखिलधीगुणाय । अपनपालाय दुरन्तरकये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवमने ॥२८॥ नायं वेद स्वमात्मानं यच्छत्याहंधिया हतम् । दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तमितोऽरम्पान ॥२६॥ धीशुक उपाय एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेष ब्रह्मादयो विविलिबभिदाभिमानाः । नेते यदोपसम्पुर्निखिलात्मकत्वात् तत्रालिलामरमयो हरियविरासी ॥ ३०॥ तं तदामुपलम्य जगनिवासः स्तोत्रं निशम्य दिविजेः सह संस्तुतिः। छन्दोमयेन गरुडेन समुहमानश्चक्रायुधोऽभ्यगमदाशु यतो गजेन्द्रः ॥ ३१॥ सोन्वःसरस्युरुषलेन गृहीत आतों दृष्ट्वा गात्मविहरिस उपाचचाम् । उधिप्यसामुजरं गिरमाहरुलानारायणालिसगुरो भगवन् नमस्ते।। १२॥ वं वीश्य पीडितमजः सहसापतीय मग्राहमा सरसः पयोजदार। प्रादाद् विपाटितमुखादरिणा गजेन्द्र सम्पश्यतां हरिरमूमुचसियाणा-//७॥ इति श्रीमहागवो माराने पारमइया संहितापानमरगजे प्रमोशन ताभ्यायः ॥1॥ अध चतुर्थोऽध्यायः धीमुक उपाय दो देवर्षिगन्धर्वा प्रशानपुरोगमाः । मुमुचुः कुमुम्पसार सन्दः दन तर नेदुन्दुभो दिल्या गन्धर्वा नन्नु गुः । भूपयधारणा निवासपुः पुरोसमन ।।२।। पोऽसो मारसचे सदः परमपमुलो देवान हनन्यसनमः चम्म . शिरसाधीपमुखमम्मपन् । अगायव पोधाम कतन्यगुणमापन ॥४॥ होनुरान्ति क्षेत्र परिश्म प्रत्रम्य वन। छोरोबोम्बनमाeata गजेन्द्रो भगवास पिनुहोसामना । मातो भगवदो कपाANT AND पूर्वन्नर पर विनतम दिन शुन्य समापन मामान यातयानात न सनात अभ्युन साधारण IE en मे

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः ५
यहच्छया तत्र महायशा मुनिः समागमच्छिष्यगणे: परिश्रितः ।
तं वीक्ष्य तूष्णीमकृताईणादिकं रहस्युपासीनमृषिश्चुकोप ह ॥९॥
तस्मा इमं शापमदादसाधुरये दुरात्माकृतबुद्धिरद्य ।
विनावमन्ता विशतां तमोऽन्धं ययागजा स्तन्धमतिः स एव ।।१०।।
श्रीशुक उवाव
वंशप्त्वा गतोऽगल्यो भगवान् नृपसानुगः । इन्द्रद्युम्नोऽपि राजर्षिर्दिष्टं तदुपधारयन् ॥११॥
पिन कौञ्जरी योनिमात्मस्मृतिविनाशिनीम् । इयर्चनानुभाषेन यद्गजत्वेऽप्यनुस्मृतिः ॥१२॥
एवं विमोक्ष्य गजयूथपमन्जनाभस्तेनापि पार्षदगति गमितेन युक्तः ।
गन्धर्वसिद्धविबुधैरुपगीयमानकर्माद्भुतं स्वभवनं गरुडासनोऽगात् ॥ १३ ॥
एतन्महाराज तवेरितो मया कृष्णानुभावो गजराजमोक्षणम् ।
खाये यश्वस्यं कलिकल्मषापई दुःस्वमनाशं कुरुवर्य शृण्वताम् ॥१४॥
यानुकीर्तयन्त्येतच्छ्रेयस्कामा द्विजातयः । शुचयः प्रातरुत्थाय दुःस्वप्नायुपशान्तये ॥१५॥
दमाइ हरिः प्रीतो गजेन्द्रं कुरुसत्तम । शृण्वता सर्वभूतानां सर्वभूतमयो विभुः ॥१६।।
श्रीभगवानुवाच
। मां त्वां च सरश्चेदं गिरिकन्दरकाननम् । वेत्रकीचकवेणूनां गुल्मानि मुरपादपान् ॥१७॥
राणीमानि धिप्पयानि ब्रह्मणो मे धिवस्य च । क्षीरोदं मे प्रियंधाम श्वेतद्वोपं च भास्वरम् ॥१८॥
वसं कौस्तुभं मालां गदां कौमोदकीं मम । सुदर्शनं पाञ्चजन्यं सुपर्ण पतगेश्वरम् ॥१९॥
पिंच भत्कलां सूक्ष्मां श्रियं देवीं मदाश्रयाम् । बझाणं नारदमूर्षि भवं प्रदादमेव च ॥२०॥
स्यकूर्मवराहाचैरवतारैः कृतानि मे । कर्मण्यनन्तपुण्यानि सूर्य सोमं हुताशनम् ॥२१॥
णवं सत्यमन्यक्तं गोविमान् धर्ममव्ययम् । दाक्षायणीधर्मपत्नीः
सोमाश्यपयोरपि ॥२२॥
झां सरस्वती नन्दा कालिन्दी सिनवारणम् । ध्रुवं ब्रह्मऋषीन् सप्त पुण्यश्लोकांश्च मानवान् ॥२३॥
त्थायापररानान्ते प्रयताः मुसमाहिता: 1 सरन्ति मम रूपाणि मुच्यन्ते नसोऽखिलात् २४
। मां स्तुवन्त्यनेनाङ्ग प्रतिबुध्य निशात्यये । तेपांप्राणात्यये चाहंददामि विमलां मतिम् ॥२५॥
थीशुक उवाच
त्यादिश्य हृषीकेशःप्रध्याय जलजोचमम् । हपयन् विजुधानीकमारोह खगाधिपम् ॥२६॥
ति मीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्था संहितायामष्टमस्कन्ने गजेन्द्रमोक्षगं नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥
अथ पञ्चमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
राजन्नुदितमेतत् वे हरेः कर्मापनाशनम् । गजेन्द्रमोडणं पुण्यं रेषतं त्वन्तरं शृणु ॥ १॥

·भीमलागावे भरमसचे अन्याय: ५
परमो रंगतो नाम मनुस्मामासोदा विविन्मादयस्तस्य मुदा अजुनर्वः ॥ २॥
विमुरिन्द्रः मुरगणा राजन् भूमपादयः । रिम्पोमा वेदशिराउनबहादयोदिया।
पन्नी विजष्टा शुभ्र कुष्टः मुरसत्तमः । क्योःखाच्याजवैकुम्टोमगान्वयन IE
वैकुण्ठः कसितो पेन स्येने लोम्नमस्तारमया माम्यमानेन देण्यातयिवसम्पया ॥१॥
तस्यानुभायः पितो गुणाभ परमोदयाः । मौमारेणून सकिनने यो विमोचरेद्गुगान् ।
परम भुषः पुत्रधाभु नाम वे मनुः । पूरुषरुपमुद्युम्नप्रमुखाचारात्मयः ॥७॥
इन्द्रो मन्यद्रुमखर देवा आप्पादरसे गमाः । मुनरतत्र वे राजन् हविष्मदरसादयः ॥८॥
तत्रापि देवः सम्भूल्यां रामस्वामवत् सुतः । अजितो नाम भगवानंन जगतः पतिः ॥९॥
पयोधि येन निर्मप्य मुराणां साधिता नुघा । भ्रममागोऽम्मसि धूतः कूर्मरूपेण मन्दः ॥१.॥
राजोवाच
मगवमा ब्रह्मन् मथितः धीरसागरः । यदर्य वा यतश्रादि दधाराम्बुचरात्मना ॥११॥
पयामृतं सुरैः प्राप्त किश्चान्यदभवत् वः । एतद् भगवतः कर्म वदव परमागुवम् ॥१२॥
त्वया संकप्यमानेन महिम्ना सात्वतां पतेः । नाठितृप्यवि मेचि सुचिरंवारतास्तिन् ॥१५॥
सूत उवाच
सम्पृयो मगवाने देशायनमुवो दियः । अभिनन्य हरेवार्यमम्यावष्टुं प्रक्कमे ॥१४॥
श्रीशुक उवाच
यदा युद्धसुरैर्देवा याध्यमानाः शिवायुधैः । गवासवोनिपतिता नोचिन् ल भूयः ॥१५॥
यदा दुर्वाससः पापात् सेन्द्रा लोकानयो । निःश्रीनशामखत्रनेगुरिज्यादयःक्रियाः॥१६॥
निधाम्यैतत् मुरगणा महेन्द्रवरुणादयः । नाघ्यगच्छन् स्वयं मन्त्रैर्मन्त्रयन्दो विनिमयन्
वत ब्रह्मसमां जामुमेरोमूर्धनि सर्वशः । सर्व विद्यापयाचः प्रणताः परमेठने ॥१८॥
सविलोक्येन्द्रवारवादीन् निःसत्वान विगतममान । लोकानमजलपायानसुरानयया विभुः ॥१५॥
समाहिकेन मना संस्मरन् पुरुष परम् । उवाचोकुलवदनो देवान् स भगवान् परः ॥२०॥
अहं भवो यूयमयोऽसुरादयो मनुम्पविर्षग्दुमधर्मजातयः ।
यस्यावतारांगकलाविसर्जिता बजाम सवें शरणं वमव्ययम् ॥२१॥
न यस्य वध्यो न च रक्षणीयो नोपेशणीयादरणीयपक्षः।
अयापि सर्गस्थितिसंयमार्य धचे रजःसत्वतमांति काले ॥२२॥
अयं च तस्य सितिपालनक्षणःसत्वं जगणस्यभवाय देहिनाम् ।
वस्साग्रजामः शरणं जगद्गुरूंस्तानांस नोधास्ववियंसुरप्रियः ॥ २३ ॥

·No text on this page.

·भीमद्भागवते अममधे अध्यायः ६ श्रोत्रादियो यस्यहृदय खानि प्रशिरे संपुरुषस नाभ्याः । माणेन्द्रियात्मामुघरीर के प्रमोदतां नः महावितिः ॥ ३८॥. बसान्महेन्द्रखिदयाःप्रसादान्मन्योगिरीयोधिपणाद् विरिवः । खेभ्यध छन्दांस्यपयो मेदतः का प्रसीदतां नःवमहाविभूतिः ।। ३९ ॥ भीस: पितरस्काययाऽऽसन् धर्म: तनादितर:पृष्ठतोऽभूत् । धौर्यस्य शीध्योऽप्सरसो विहारात् प्रसौदा नःस महाविभूतिः ।।४।। विप्रो मुखं प्रम च यस्य गुझं राजन्य आसीद् भुजयोबलं च । काविडोजोऽमिरवेदशूद्रौ प्रसीदवां नः स महाविभूतिः ॥ ४ ॥ लोभोऽधगत् प्रीतिरुपर्यभूदु द्युतिर्नस्वः पशव्यः सन कामः । ध्रुवोर्यमः पश्मभवस्तु काल: प्रसीदतां नः स महाविभूतिः ॥४२॥ द्रव्यं वयः कर्म गुणान् विशेष यद्योगमायाविहिवान वदन्ति । यद् दुर्विभाव्यं प्रबुधापयाधं प्रसीदवा नः स महाविभूतिः ॥४३॥ नमोऽस्तु तसा उपशान्तयतये स्वाराज्यलाभप्रतिपूरितात्मने । गुणेषु मायाचितेषु वृचिभिर्न सञ्जमानाय नभस्वदूतये ॥४॥ स त्वं नो दयामानमसत्करणगोचरम् । प्रपन्नानां दिखूणां मलित ते मुखाम्बुजम् ॥४५॥ तेस्तैः स्वेच्छाधृत रूपैः काले काले स्वयं विमो। कर्म दुर्विपदं यन्नोभगवांखत् करोति ॥४६॥ ग्लेशभूर्यल्पसाराणि कर्माणि विफलानि वा। देहिनां विषयाानां न वयवाति त्वरि lroll नावमः कर्मकल्पोऽपि विपलायेश्वरार्पितः । कल्पते पुरुषस्यपस ह्यात्मा दपितो हितः livet यथा हि स्कन्धशाखाना तरोर्मूलायसेचनम् । एवमाराधनं विष्णोः सर्वेषामात्मनश्व हि ॥४॥ नमस्तुभ्यमनन्ताय दुर्वितयात्मकर्मणे । निर्गुणाय गुणेशायसत्त्वस्थाय च साम्प्रतम्॥५०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमईस्यां सहिनावामष्टमस्यन्ऽमृतमयने पचमोऽध्यायः ॥५ अथ पष्ठोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं सुतः मुरगणेमंगवान् हरिरीश्वरः । तेयामाविरभद् राजन् सहलार्योदयद्युतिः ॥ १.५ तेनेव महसा सर्वे देवाः प्रतिहतेशणाः । नापश्यन् संदिशः शोणिमात्मानं चकुवोदिनुन र चिरिचो भगवान् दृष्ट्वा सहयर्वेण तां तनुम् । खच्छा मरकट्रयाकिचगारणेशणाम् ॥३॥ उसकोगेयवासया । प्रसन्नचासवांनी मुमुखी मुन्दरभुवम् ॥४॥ केयूराम्यां च भूषिताम् । कणाभरणनितिकमालश्रीमुखाम्बुजाम् ॥५॥ भिवाम् । कौस्तुभाभरणांलयम विनती वनमामिनोना ·-- - m श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः ६ मुदर्शनादिभिः स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरूपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवरः सशर्वः पुरुपं परम् । सर्वामरगणैः सार्क सर्वाङ्गैरवनि गतैः ॥७॥ ब्रह्मोवाच अजातजन्मस्थितिसंयमायागुणाय निर्वाणसुखार्णवाय । अणोरणिम्नेऽपरिगण्यधाम्ने महानुभावाय नमो नमस्ते ॥८॥- रूपं तवैतत् पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिवैदिकतान्त्रिकेण । योगेन धातः सह नस्त्रिलोकान् पश्याम्यमुस्मिन् नु ह विश्वमूर्ती ॥ ९ ॥ त्वय्यग्र आसीत् त्वयि मध्य आसीत् त्वय्यन्त आसीदिदभात्मतन्त्र । त्वमादिरन्तो जगतोऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्नेव परः परस्मात् ॥१०॥ वं माययाऽऽत्माश्रयया खयेदं निर्माय विश्वं तदनुपविष्टः । पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणो गुणव्यवायेऽप्यगुणं विपश्चितः ॥११॥ यथाग्निमेधस्यमृतं च गोषु भुव्यन्नमम्बूद्यमने च वृत्तिम् । योगेर्मनुष्या अधियन्ति हि त्वां गुणेषु बुया कवयो वदन्ति ॥१२॥ तवां धर्य नाथ समुजिहानं सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम् । दृष्ट्वा गता निवृतिमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भः ॥१३॥ स त्वं विधत्स्वाखिललोकपाला वयं यदर्यास्तव पादमूलम् । समागतारते बहिरन्तरात्मन् कि कान्यविज्ञाप्यमशेषसाक्षिणः ||१४|| अदं गिरित्रश्च सुरादयो ये दक्षादयोऽग्नेरिव केतवस्ते । किं वा विदामेश पृथग्विभावा विधत्स्व शं नो द्विजदेवमन्त्रम् ॥१५॥ धीशुक उवाच एवं विरिश्चादिभिरीडितस्तद् विज्ञाय तेषा हृदयं तव । जगाद जीमूतगभीरया गिरा रद्धाञ्जलीन् संवृतसर्वकारकान् ॥१६॥ एक एवेश्वरस्तस्मिन् सुरकार्ये सुरेश्वरः । विहर्तुकामस्तानाह समुद्रोन्मथनादिभिः ॥१७॥ थीभगवानुवाच हन्त ब्रह्मनहोशम्भो हे देवा मम भाषितम् । शृणुतावहिताः सर्वे श्रेयोवःसाद् यया मुराः १८ यात दानवदैतेयैस्तावत् सन्धिर्विधीयताम् । कालेनानुगृहीतेस्तैर्यावद् वो भव आत्मनः ॥१९॥ अरयोऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरखे। अहिमूषकवद् देवा हर्षस्य पदवीं गतः॥२०॥ अमृवोत्पादने यत्नः क्रियतामविलम्बितम् । यस्य पीवस्य वै जन्तुर्मत्युग्रस्तोऽमरो भवेत् ॥२१॥ क्षिप्त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरत्तणलतोषधीः । मन्यानं मन्दरं कृत्वानेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥२२॥ EM 10 ।

·No text on this page.

·पृष्ठतः । श्रीमद्भागवठे अष्टमस्कन्धे अध्यायः ७ ते सुनिर्विष्णमनसः परिम्लानमुखश्रियः ।आसन् स्वपौरुषे नष्टे देवेनातिवलीयसा ॥७॥ विलोक्य विघ्नविधिं तदेश्वरो दुरन्तवीर्योऽवितथाभिसन्धिः । कृत्वा वपुः काच्छपमद्भुतं महत् प्रविश्य तोयं गिरिमुजहार ॥८॥ तमुत्थितं वीक्ष्य कुलाचलं पुनः समुत्थिता निर्मथितुं सुरासुराः । दधार पृष्ठेन स लायोजनप्रस्तारिणा दीप हवापरो महान् ॥ ९॥ सुरासुरेन्द्रर्भुजवीर्यवेक्तिं परिभ्रमन्त्र गिरिमन बिभ्रत् तदावर्तनमादिकच्छयो मेनेऽशकण्डूयनमप्रमेयः ॥१०॥ तथासुरानाविशदासुरेण रूपेण तेषां बलवीर्यमीरमन् । उद्दीपयन् देवगणांव विष्णुदेवन नागेन्द्रमबोधरूपः॥१२॥ उपर्यगेन्द्र गिरिराडिवान्य आक्रम्य इस्तेन सदसराहुः । तस्थौ दिदि असभवेन्द्रमुल्यैरभिष्टुवन्द्रिः सुमनोऽभिवृष्टः ॥१२॥ उपर्यधश्चात्मनि गोत्रनेत्रयोः परेण ते प्राविशता समेधिताः । ममन्पुरन्धिं तरसा मदोत्कटा महाद्रिणा शोभिवनक्रचक्रम् ॥१३॥ अहीन्द्रसाहसकठोरदृमुखश्वासाग्निधूमाइतवर्चसोऽसुराः पौलोमकालेयबल्टील्यालादयो दवाग्निदग्धाः सरला इवाभवन् ॥१४॥ देवांच तच्छ्वासशिखाइतप्रभान् धूम्राम्बरसग्वरकञ्चुकाननान् । समभ्यवर्षन् भगवदशा घना वदुः समुद्रोर्युपगूढवायवः ॥१५॥ मप्यमानान् तथा सिन्धोर्देवासुरवरूयपैः । यदा सुधा न जायेत निर्ममन्याजितः स्वयम् ॥१६॥ मेघश्यामः कनकपरिधिः कर्णविद्योतविद्युन्मूर्णि भ्राजदिलितकचः सम्धरोरक्तनेत्रः। जैत्रैदोभिर्जगदमयदैर्दन्दकं गृहीत्वामानान् ममा प्रतिगिरिरिवाशोभतायोद्धृतादिः ॥१७॥ निर्मप्यमानादुदधेरभूदिषं महोल्वणं हालहलाहमग्रतः । सम्भ्रान्तमीनोन्मकराहिकच्छपात् विमिद्विपमाइतिमिशिलाकुलात् ।। १८ ॥ तदुप्रवेगं दिशि दियुपर्यो विसर्पदुत्सर्पदसाममति । भीताः प्रजा दुद्रुवुरज सेश्वरा अरश्यमाणाः शरणं सदाशिवम् ॥ १९॥ विलोक्य तं देववरं त्रिलोक्या भवाय देव्याभिम मुनीनाम् । आसीनमद्रावपवर्गहतोस्तपो जुषाणं स्वविभिः प्रणेमुः ॥२०॥ प्रजापतय ऊचुः देवदेव महादेव भूतात्मन् भूतभावन । नादिनः शरणापनांस्त्रैलोक्यदहनाद् विपात् ।२१ त्वमेका सर्वजगत ईश्वरो पन्धमोक्षयोः । त्वामन्ति कुशलाः प्रपनातिहरं गुरुम् ॥२२॥ ।

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते अधमस्कन्धे अन्याय.८ ४०१ पुंसः कृपयतो भने सर्वात्मा प्रीयते हरिः । पीते हरी भगवति प्रीयेऽहं सचराचरः । तस्मादिदं गरं भुजे प्रजानां स्वस्तिरस्तु मे ॥४॥ श्रीशुक उवाच एवमामन्य भगवान् भवानी विश्वभावनः । तद् विषं जगधुमारेभे प्रभावशान्धमोदत ॥४॥ ततः करतलीकृत्य ब्यापि हालाइलं विषम् । अभश्चयन्महादेवः कृपया भूतमावनः ।।४२|| तस्यापि दर्शयामास स्ववीय जलफल्मपः । यचकार गले नीलं तच साधोविभूषणम् ॥४३|| तप्यन्ते लोकवापन साधवः प्रायशो जनाः । परमाराधनं तदि पुरुषस्याखिलात्मनः ||४|| निशम्य कर्म तच्छम्भोदेवदेवस्य मीदुषः । प्रजा दाक्षायणी ब्रझा वैकुण्ठश्च शशंसिरे ॥४५॥ प्रस्कन पियतः पाणेर्यत् किन्निनगृहुः सतत् । वृश्चिकाहिविषौषभ्यो दन्दकाच येऽपरे ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमाया संहितायामष्टमस्कन्ऽमृतमपने सामोऽध्यायः॥on अथाष्टमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच पीते गरे वृषाङ्केण प्रीतास्तेऽमरदानवाः । ममन्युस्सरसा सिन्धु इविर्धानी ततोऽभवत् ॥ १॥ ताममिहोत्रीमृपयो जगृहुब्रह्मचादिनः । यज्ञस्य देवयानस्य मेध्याप इविध नृप ॥२॥ तत उचैःश्रवा नाम इयोऽभूचन्द्रपाण्डुरः । तस्मिन् बलिः स्पृहां चक्रे नेन्द्र ईश्वरशिक्षया ॥ ३ ॥ तत ऐरावतो नाम धारणेन्द्रो विनिर्गतः । दन्तश्चतुर्मिः श्वेतादेईरन् भगवतो महिम् ॥४॥ कौस्तुभाख्यमभूद रत्नं पद्मरागो महोदधेः । तस्मिन् हरिःस्पृहांचक्रवक्षोऽलकरणे मणौ ॥ ५ ॥ सतोऽभवत् पारिजातः सुरलोकविभूषणम् । पूरयत्यर्थिनो योऽर्थः शश्वद् भुविययाभवान॥६॥ ततश्वाप्सरसो जाता निम्कण्ठ्यः सुवाससः । रमण्यः स्वर्गिणो वल्गुगतिलोलावलोकनः॥७॥ वश्वाचिरभूत साधान्छी रमा भगवत्परा । रञ्जयन्ती दिशः कान्त्या विद्युत् सौदामनी ययाnel तस्यां चक्रुः स्पृहां सर्वे ससुरासुरमानवाः । रूपौदार्यवयोवर्णमहिमाक्षिसचेतसः तस्या आसनमानिन्ये महेन्द्रो महदद्भुतम् । मूर्तिमत्यः सरिन्ड्रेष्ठा हेमकुम्भेर्जलं शुचि ॥१०॥ आभिषेचनिका भूमिराहरत् सकलौषधीः । गावः पञ्च पवित्राणि धसन्तो मधुमाधवी ॥१॥ ऋषयः कल्पयाञ्चकुरभिषेकं यथाविधि । जगुर्भद्राणि गन्धर्वा नट्यश्च नन्तुर्जगुः ॥१२॥ मेघा मृदङ्गपणवमुरजानकगोमुखान् । व्यनादयसवेणुवीणास्तुमुलनिःस्वनान् ॥१३॥ ततोऽभिषिषिचुकीं श्रियं पद्मकरां सतीम् । दिगिभाः पूर्णकलशैः सूक्तवाक्यर्दि जेरितः ॥१४॥ समुद्रः पीतकौशेयवाससी समुपादत् । वरुणः सजे वैजयन्ती मधुना मत्तषट्पदाम् ।।१५।। भूपणानि विचित्राणि विश्वकर्मा प्रजापतिः । हारं सरस्वती पद्ममजो नागाच कुण्डले ॥१६॥ भा० भू. २६-

·No text on this page.

·४०३ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अभ्यायः विषण्मनसो देवा हरि शरणमाययुः । इवि वन्यमालोक्य भगवान् भृत्यकामकृत् । मा खिद्यत मियोऽयं यः साधयिष्ये स्वमायया ॥ ३७॥ मियः कलिरभूषां तदर्षे तसंचेतसाम् । अहं पूर्वमहं पूर्व न त्वं न स्वमिति प्रभो ॥३८॥ देवाः त्वं भागमईन्ति ये तुल्यायामहेतवः । सत्रयाग इवैतस्मिन्नेष धर्मः सनातनः ||३९}} इति स्वान् प्रत्यषेधन वै दैवेया जातमत्सराः । दुर्वलाःप्रयलान् राजन् गृहीतकलशान् मुहुः॥४०॥ एतस्मिन्नन्तरे विष्णुः सर्वोपायविदीश्वरः । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधार परमाद्भुतम् ॥४॥ प्रेक्षणीयोत्पलश्याम सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोनसाननम् ॥४२॥ नवयौवननिर्वृत्तस्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालिझङ्कारोदिमलोचनम् ॥४३॥ विनत् स्वकेशभारेण मालामुत्फुलमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ||४|| विरजाम्बरसंवीतनितम्बद्रीपशोभया । काच्या प्रविलसदाचलच्चरणनूपुरम् ॥४५॥ सवीडस्मितविक्षिसभूविलासावलोकनैः 1 दैत्ययूधपचेतःसु काममुद्दीपयन् मुहुः ॥४६|| पति मीमद्भागवते महापुराणे पारमईयां संहितायामष्टमस्कन्वे भगवन्मायोपलम्भनं नामाष्टमोऽष्यायः ॥ ८॥ अथ नवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच तेऽन्योन्यतोऽमुराः पात्र हरन्तरत्यक्तसौहृदाः विपन्तो दस्युधर्माण आयान्ती ददृशुः स्त्रिपम्॥१॥ अहो रूपमहो धाम अहो अस्या नवं वयः । इति ते तामभिद्रुत्य पर्जातइन्छयाः ॥ २॥ कावं कञ्जपलाशाक्षि कुतो वा किं चिकीर्षति । कस्यासिक्द वामोर मनन्तीव मनासि नः ॥ ३॥ न वयं स्यामरैदैत्यः सिद्धगन्धर्वचारणे । नास्पृष्टपूर्वा जानीमो लोकेशव कुतो नृभिः ॥४॥ ननवं विधिना मुभ्रः प्रेषितासि शरीरिणाम् । सन्द्रियमनःप्रीति विधात सणेन किम् ॥५॥ सावनः स्पर्धमानानामेकवरसुनि मानिनि । शातीनां बद्धवैराणां शं विधत्व सुमध्यमे ॥६॥ वयं कश्यपदायादा भ्रातरः कृतपौरुषाः । विभजस्व यथान्यायं नैव भेदो यया भवेत् ॥ ७॥ इत्युपामन्त्रितो दैत्यौयायोपिदपुरिः । प्रहर रुचिरापानिरीशनिदमब्रवीत् ॥८॥ श्रीभगवानुवाच कथं कश्यरदायादाः पुंषत्यांमपि सनताः। विश्वास पण्डितो जातु कामिनीवुन यातिहि ॥९॥ सालाकाणां स्त्रीणाचस्वैरिणीनां सुरद्विषः । समान्याहुरनित्यानि नूनं नूलं विचिन्वयमा१०|| धीशुक उवाच इति ते क्षेलितैसस्या आश्वस्तमनमोऽसुराः । जानुर्भावगम्भीर ददुचामृतमाजनम् ॥११॥ ततो गृहीत्वामृतभाजनं हरिभाष सरिस्मतशोभया गिय। पद्यभ्युपेतं क च साध्यसाधु वा कृतं मया को विभजे मुधामिमाम् ।। १२॥ --

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः १० न्यं सपनास्ते सरन्धमनसो रणे । समासाद्यासिभि गनिजम्नुर्विविधायुधैः ॥ ६ ॥ यमृदङ्गानां भेरीडमरिणां महान् । हस्त्यश्वरथात्तीनां नदतां निखनोऽभवत् ॥ ७॥ । रथिभिस्तत्र पत्तिभिः सह पत्तयः । या हरिभाश्चेभैः समसजन्त संयुगे ॥८॥ केचिदिभैः केचिदपरे युयुधुः खरेः । केचिदंगौरमृगैशेपिमिहरिभिर्भटाः ॥९॥ करन्ये श्येनभासेस्तिमिशिलः । शरभैमहिषैः खड्गोवर्गवयारुणेः ॥१०॥ भैराखुभिः केचित् कृकलासैः शशेनंरः। वस्तैरेके कृष्णसारैसैरन्ये च सूकरः ॥११॥ जलस्थलखगैः सत्वैविकृतविग्रहः । सेनयोरुभयोराजन् विविशुस्तेऽग्रतोऽप्रतः ||१२|| ज्वजपटै राजन्नातपत्रैः सितामलैः । महाधनेत्रदण्डैव्यंजन बौदचामरैः दूतोत्तरोष्णीपरचिभिवर्मभूषणः 1 स्फुरद्भिर्विशःशस्त्रैः सुतरासूर्यरश्मिभिः ॥१४॥ निववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुवारमालाभिर्यादसामिव सागरी ॥१५॥ बनो बलि: संख्ये सोऽसुराणां चभूपतिः । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥१६॥ ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्यमनिदेश्यं दृश्यमानमदर्शनम् ॥१७॥ अतस्तद् विमानाम्यं सर्वानीकाधिपतः। यालन्यजनछत्राध्यै रेजे चन्द्र इचोदये ॥१८|| सर्वतो यानैथानां पतयोऽसुराः । नमुचिः राम्रो पाणो विप्रचित्तिरयोमुखः ॥१९|| वर्ग कालनामोऽय प्रतिहेतिरिवलः । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचनः ॥२०॥ वः शुधिराः कपिलो मेघदुन्दुभिः । तारकश्चकक शुम्भो निशुम्भो जम्म शेअरिष्टनेमिच मयम त्रिपुराधिपः । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादयः ॥२२॥ धमागाः योमश केवलं क्लेशभागिनः । एते रणभुखे रहुशो निर्जितामराः ॥२३॥ नादान् विमुञ्चन्तः शलान् दामुमहारवान् । रष्ट्वासपनानुसिवान् बलभित्र कुपितो भरमा। पर्व दिकरिणमारूट: आपमे स्वरार । यया सवप्रस्ताणमुदाद्रिमहर्षतिः ॥२५॥ सन् सर्वतो देवा नानावाहध्वजायुधाः । लोकपालाः सह गणेवावनिवरुणादयः ॥२६॥ योन्यममिसंसूत्य विपन्तो मर्मभिर्मियः । आइयन्तो विशन्तोऽमे सुयुधुन्दयोगिनः॥२७॥ ध लिरिन्द्रेण तारवेण गुहोऽस्यत । वरुणो देतिनायुध्यन्मित्रो राजन् पतिना ॥२८॥ तु कालनाभेन विश्वकर्मा मयेन वै। शम्बये युयुरेल्वष्ट्रा सचित्रातु विरोचनः ॥२९॥ राजितेन नमुचिरश्विनी वृषपर्वणा । श्यों बालमुतैर्देवो पाणज्येः शतेन च ॥३०॥ णा च तथा सोमः पुलोम्ना युयुधेऽनिलः । निशुम्भशुम्भयोदेवी भद्रकालीतरविनी ॥३३॥ किपिल जम्भेन महिरेण विभावमुः । इल्वलः सह वादारिमपुत्रेरिन्दम |॥३२ मदेवेन दुर्ष उत्कलो मावभिः सह । बहस्पतिभोग्नसा नरकेष रानभरः॥२३॥ तो निवातकव: कायदेशवोऽमराः । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्राःोषवःसा ॥३४॥ छन्

·No text on this page.

·४०७ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः ११ दृष्ट्वा मधे गरुडवाहमिभारिवाह आविष्य शूलमहिनोदय कालनेमिः। तल्लीलया गरुडमूर्तिपतद् गृहीत्वा तेनाहनलए सहमरि पधीशः ॥५६|| माली माल्यतिबलो युधि पेतनुर्यचक्रेण कृत्तविरसावथ माल्यवांस्तम् । आइत्य तिग्मगदयाइनदण्डजेन्द्र वावच्चिरोऽच्छिनदरे दतोऽरिणाऽऽद्यः॥५॥ पति बीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्या साहिता यामष्टमस्काये देवासुरसमामे दशमोऽध्यायः ॥ १०॥ अर्थकादशोऽध्यायः धीशुक उवाच अथो सुराः प्रत्युपलब्धचेतसः परस्य पुंसः परयानुकम्पया । अप्नुभएकसमीरणादयस्तावान् रणे रमिसंहताः पुरा ॥१॥ पैरोचनाय संरन्धो भगवान् पाकशासनः । उदयच्छ यदा प_प्रजा हाहेति नुः ॥ २॥ पप्रमाणितमाहेदै तिरस्कृत्य पुरःसितम् । मनम्दिनं मुमापनं विचरन्तं महामधे ||१|| नटवन्मूट मायाभिर्मायान् नो जिगीषधि जित्या सालान् निराधान नटोहरतितनम्। आरसयन्ति मायाभिरिसराप्यन्ति ३ दियम् । तान् दस्यून विधुनोम्यवान् पूर्वस्माघ पदाधिः ॥५॥ सोहं दुर्मापिनस्तेऽच पण शतार्यणा । गिरोहरिप्ये मन्दात्मन् परस्व शातिभिः सह ॥६॥ पलिम्चाच संग्रामे वर्तमानानां कालनोदिवकर्मणाम् । कोविजयोऽजयो मृत्युः सर्वेको स्युरनुसन्मात् ॥७॥ तदिदं कालरने जनाः पश्यन्ति सूरयः । न हम्पन्ति न पोचन्ति तत्र यूयमविवाः ॥८॥ २ पर्यं मन्यमानानामात्मानं सत्र साधनम् । गिरोवः साधुसोन्यानां महीमो ममेदारनाः ॥९॥ श्रीशुक उयाव इत्याशिय चिर्भ पारो नाराचैवीरमदनः । भाकर्षपूर्णरहनदारेराव पुनः ॥१०॥ एवं निराकृतो देश रिमा तमवादिना । नामष्यत् तदपिशे तोशाश्वस्य ||११॥ पात् पुलि तमा भनो परमानः । एरानो मरवद भूमो नि चरः ॥१२॥ ससार पतित वा जम्भो रजिससः मुन् । भम्पपात्मोदमस्युतिमानिसमाचरन् ॥१३॥ स सिंह आसार मामुपर बाताबर गनं २ मुमहारतः गानमारम्पषितो भ लिनो अनुभ्या चरणी पामर परम पो॥१५॥ पतो रो मालिना मिशीदः । भानी तो दिसन रपयनः॥१६॥ उसवर पूजन स्नानमः । ग्लेन मल्यासपमानोरनन्ना गर्म सरासम्म माम उम्भस से नपा CERel

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते अध्मस्कन्धे अध्यायः १२
ब्रह्मणा प्रेपितो देवान् देवर्षिनारदो नृप । वारयामास विबुधान् दृष्ट्वा दानवसंक्षयम् ॥४३॥
नारद उवाच
भवद्भिरमृतं प्राप्तं नारायणभुजपनयः । श्रिया समेषिताः सर्व उपारमत विमहात् ॥४४॥
श्रीशुक उवाच
संयम्य मन्युसंरम्भ मानयन्तो मुनेर्वचः । उपगीयमानानुचरैययुः सर्वे त्रिविष्टपम् ॥४५॥
येऽवशिष्टा रणे तस्मिन् नारदानुमतेन ते । बलिं विपन्नमादाय अस्त गिरिमुपागमन् ॥४६||
वनाविनष्टावयवान् विद्यमानशिरोधरान् । उशना जीवयामास संजीविन्या वविद्यया ||४||
चलिश्चोशनसा स्पृष्टः प्रत्यापन्नेन्द्रियस्मृतिः । पराजितोऽपि नाखिद्यलोकतत्त्वविचक्षणः ||४८||
इति श्रीमहागवते महापुराणे पारमहस्यां सहितायामष्टमस्कन्धे देवासुरसंग्रामे एकादशोऽध्यायः ॥१९५६
अथ द्वादशोऽध्यायः
श्रीवादरायणिरुवाच
वृपञ्चजो निशम्येदं योपिद्रूपेण दानवान् । मोहयित्वासुरगणान् हरिः सोममपाययत् ॥ १ ॥
वृषमारुख
गिरिशः सर्वभूतगणेतः । सह देव्या ययौ द्रष्टुं यत्रास्ते मधुसूदनः ॥ २ ॥
सभाजितो भगवता सादरं सोमया भवः । सूपविष्ट उवाचेदं प्रतिपूज्य सयन् हरिम् ॥३॥
श्रीमहादेव उवाच
देवदेव जगद्व्यापिञ्जगदीश जगन्मय । सर्वेषामपि भावानां त्वमात्मा हेतुरीश्वरः ॥४॥
आद्यन्तावस्य यन्मध्यमिदमन्यदई बहिः । यतोऽव्ययस्य नेवानि तत् सत्यं वा चिद् भवान् ॥५॥
देव चरणाम्भोज श्रेयस्कामा निराशिषः। विसज्योभयतः सङ्ग मुनयः समुपासते ॥ ६॥
त्वं ब्रह्म पूर्णममृतं विगुणं विशोकमानन्दमात्रमविकारमनन्यदन्यत् ।
विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमानामात्मेश्वरश्च
वदपेक्षतयानपेक्षः ।।७॥
एकस्त्वमेव सदसद्,दयमयं च सणेः कृताकृतमिवेहन वस्तुभेदः ।
अचानतस्त्वयि जनविहितो विकल्यो यस्माद् गुणयतिकरो निरुपाधिकस्य ॥८
त्वां ब्रह्म केचिदवमन्युत धर्ममेके एक परं सदसतोः पुरुषं परेश्यम् ।
अन्येऽवयन्ति नवक्तियुतं परं त्वां केचिन्महापुरुषमन्ययमात्मतन्त्रम् ॥९॥
नाहे परायु पयोन मरीचिमुख्या जानन्ति यदिरांचतं खलु सावर्गाः ।
मन्मायया मुषितचेतस ईश दैत्यमादयः किमुत शश्वदभद्रवृत्ताः ॥१०॥
सवं समीहितमदःस्थितिजन्मनाशं भूतेहितं च जगतो भवबन्धमोशी।
वायुर्यया विनति खं च चराचराख्यं सर्वे तदात्मकतनावगमोऽवरन्से ॥१॥

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अभ्यायः १३
स्यानुधावतो रेतश्चकन्दामो परेतसः । शुध्मिणो यूथपस्येव वासितामनु धावतः ॥३२॥
र यत्रापतन्मयां रेतस्तस्य महात्मनः । तानि रूप्यस्य हेम्नश्च क्षेत्राध्यापनमहीते ॥३३||
रित्सरस्सु ले धनेपूपवनेषु च । यत्र क चासन्नृपयखर संनिहितो हरः ॥३४॥
कन्ने रेसि सोऽपश्यदात्मानं देवमायया । जडीकृतं नृपश्रेष्ठ संन्यवर्वत करमलात् ॥३५।।
अयावगवमाहात्म्य आत्मनो जगदात्मनः (अपरिशेयवीर्यस्य न मेने तदु हामृतम् ॥३६॥
नमविलचममोडमालक्ष्य मधुसूदनः। उवाच परमप्रीतो विभत् खापौरपी तनुम् ॥३७॥
थीभगवानुवाच
दिष्टया व वित्रुधश्रेष्ठ स्वो निष्ठामात्मना स्थितः । यन्मे स्त्रीरूपयासरंमोहितोऽप्यनमायया॥३८॥
को नु मेऽतितरेन्मायो विषक्तस्त्वहले पुमान् । वास्तान विराजी मावान दुस्तरामकृतात्मभिः
सेयं गुणमयी माया न त्यामभिभविष्यति । मया समेता कालेन कालरूपेण भागमः ॥४०॥
थीमुक उवाच
एवं भगवता राजन् श्रीवत्साईन सत्कृतः । आमलय तं परिक्रम्य सगणः स्वालयं ययी ॥४१॥
आत्माराभूतां वां मायो भवानों भगवान् भवः । सतामृषिमुरुषाना प्रीयाssचाय भारत॥४२॥
अति ध्यपश्यस्त्वमजस्य मायां परस्य पुंसः परदेवतायाः ।
आं कलानामृषभो विमुझे ययावयोन्ये किमुतास्वतन्त्राः ॥४३॥
यं मामयस्त्वमुपेत्य योगात् समासहठान्त उपारतं वे।
स एप साक्षात् पुरुस पुराणो न यत्र कालो विश्ते न वेदः ॥४४॥
धीशुक उवाच
इति तेऽभिविस्तात विक्रमः शशधन्वनः । मिन्धोर्निर्मथने येन धृतः पृढे महाचलः ॥४५॥
एतन्मुडा कीर्तगतोऽनुशृण्वतो न रिप्पो जानु समुदमः कचित् ।
धमलोगुणानुवर्णन समस्तखाररिक्षमाम् ॥४६॥
असनियमधिं भावगम्यं प्रामानमृतनमरवानाययत् सिन्धुमप्यम् ।
कपट्युवतियो मोत्लन् यः मुरासमहमुन्यताना कामरं नतोऽलिirl
रति मोरपुराले पारकर हरियानामरकोनं नामसाध्यायः ॥१२॥
अथ प्रयोदशोऽध्यायः
धीमुक उवाच
मनुरिवस्वतः पुष भारदेव व सनम रमनी पर यति में
साभगभर पसः एवरेर सरप्पन्तोऽयमाभागः मतमंदिउन्म ॥२॥

·No text on this page.

·मनवो मनुपुत्राम श्रीमभागवते अष्टमत्कन्धे अध्यायः १५ देवहोत्रस्य वनय उपहा दिवस्पतेः । योगेश्वरो हरेरंशो वृहत्यां सम्भविश्यति ॥३२॥ मनुर्वा इन्द्रसावर्णिचतुर्दशम एण्यति। उरुगम्भीरबुद्धयाद्या इन्द्रसावर्णिवीर्यजाः ॥३३॥ पवित्राश्वानुपा देवा शुचिरिन्द्रो भविष्यति । अनिर्वाहुः शुचिः शुद्धो मागधाधास्तपस्विनः॥३४॥ सत्रायणस्य तनयो बृहदानुस्तदा हरिः। वितानायां महाराज क्रियातन्तून वितायिता ॥३५॥ राजश्चतुर्दशैतानि त्रिकालानुगतानि ते पोकान्येमिर्मितः कल्पो युगसाहनपर्ययः ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइयां संदितायामष्टमस्कन्धे मन्वन्तरानुवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः॥१३॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः राजोवाच मन्वन्तरेषु भगवन् यथा मन्वादयस्त्विमे । यस्मिन् कर्मणि ये येन नियुक्तास्तद् वदस्व मे ॥३॥ ऋषिरुवाच मुनयध महीपते । इन्द्राः सुरगणाश्चैव सर्वे पुरुषशासनाः ।।२।। यशादयो याः कथिताः पौरुष्यस्वनवो नृप । मन्वादयो जगद्यात्रांनयन्त्यामिः प्रचोदिताः॥३॥ चतुर्युगान्ते कालेन प्रस्ताछुतिगणान् यया । तपसा ऋषयोऽपश्यन् यतो धर्मः सनातनः ॥ ४॥ वतो धर्म चतुष्पादं मनवो हरिणोदिताः । युक्ताः सञ्चारयन्त्यद्धा स्वेस्वेकाले महीनृप।। ५ ।। पालयन्ति प्रजापाला यावदन्तं विभागशः । यज्ञभागभुजो देवा ये च तत्रान्वितापतेः॥६॥ इन्द्रो भगवता दत्तां त्रैलोक्यश्रियमूर्जिताम् । भुञ्जानः पाति लोकास्त्रीन काम लोके प्रवर्षति ।।७।। शानं चानुयुगे ते हरिः सिदस्वरूपधृक् । ऋषिरूपधरः कर्म योगं योगेशरूपधृक् ॥ ८॥ सर्ग प्रजेवरूपेण दस्यून हन्यात् स्वराडवपुः। कालरूपेण सर्वेषामभावाय पृथग्गुणः ॥९॥ स्तूयमानो जनरेभिर्मायया नामरूपया। विमोहितात्मभिर्नानादर्शन च दृश्यते ॥१०॥ एतत् कल्पविकल्पस्य प्रमाणं परिकीर्तितम् । यत्र मन्वन्तराण्याहुचतुर्दश पुराविदः ॥११॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायामष्टमस्कन्धे चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥ अथ पञ्चदशोऽध्यायः राजोवाच बलेः पदत्रयं भूमेः कस्मादरियावत । भूत्वेश्वरः कृपणवलम्बार्योधी एवन्ध तम् ॥ १॥ एतद् वेदितुमिच्छामो महत् कौतुहलं हि नः । यशेश्वरस्थ पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागसः ॥२॥ श्रीशुक उवाच पराजितश्रीरमुभिम हापितो हीन्द्रेण राजन भृगुभिः स जीवितः । सर्वात्मना सानभजद् भृगून् बलिः शिष्यो महात्मार्थनिवेदनेन ॥ ३ ॥ -

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः १६ भगवन्नुद्यमो भूयान बलेनः पूर्ववैरिणः । अविषहमिमं मन्ये केनामीचेजसोर्जितः ॥२५॥ नेनं कश्चित् कुतो वापि प्रतिव्योदुमधीश्वरः । पिनिव मुखेनेदं लिइग्निव दिशो दश । दहनिव दिशो दृग्भिः संवाग्निरिवोत्थितः ।। २६ ।। अहि कारणमेतस्य दुर्धर्षत्वस्य मद्रिपोः। ओजः सहो बलं तेजो यत एतत्समुनमः ॥२७॥ गुरुरुवाच जानामि मघवन्छनोरुनतेरस्य कारणम् । शिभ्यायोपभूतं तेजो भृगुभि झवादिभिः ॥२८॥ भवद्विधो भवान् वापि वर्जयित्वेश्वरं हरिम् । नास्य शक्तः पुरः स्थातुं कृतान्तस्य यथा जनाः।२९) तस्मान्निल यमुत्सृज्य यूयं सर्वे त्रिविष्टपम् । यात कालं प्रतीक्षन्तो यतः शवोविपर्ययः ॥३०॥ एप विश्लोदकः सम्प्रत्यू र्जितविक्रमः । तेषामेवापमानेन सानुबन्धो विनश्यति ॥३॥ एवं सुमन्त्रितास्ते गुरुणार्यानुदसिना । हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्गीवाणा: कामरूपिणः||३२|| देवेष्वय निलीनेषु दलिवैरोचनः पुरीम् । देवधानीमधिपाय वशं निन्ये जगत्त्रयम् ॥३३॥ तं विश्वजयिनं शिष्य भूगवः शिष्यवत्सलाः शतेन इयमेधानामनुवतमयाजयन् ॥३४॥ ततस्तदनुभावन भुवनत्रयविश्रुताम् । कीर्ति दिक्षु वितन्वानः स रेज उडुराडिव ॥३५॥ बुभुजे च श्रियं स्तुद्धां द्विजदेवोपलम्भिताम् । कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यमानो महामनाः ॥३६॥ इति श्रीमद्भागवडे महापुराणे पारमहंस्या संहितायामष्टमसन्धे पञ्चदशोऽध्यायः ॥१५॥ अथ पोडशोऽध्यायः थीशुक उवाच एवं पुत्रेषु नष्टेषु देवमातादितिस्तदा । हते त्रिविष्टपे दैत्यः पर्यंतप्यदनायवत् ।। १ ।। एकदा कश्यपस्तस्या आश्रमं भगवानगात् । निरुत्सवं निरानन्दं समाधेविरतश्चिरात् ॥ २॥ पनी दमवदनां कृतासनपरिग्रहः । समाजितो यथान्यायमिदमाह कुरूदद ॥३॥ अप्पभद्रं न विप्राणां भद्रे लोकेऽधुनागतम् । नधर्मसन लोकस्य मृत्योदछन्दानुवर्तिनः ॥४॥ अपि वाकुचलं किश्चिद् गृहेषु गृहमेधिनि। धर्मस्वार्थस्य कामस्य यत्र योगोषयोगिनाम् ॥५॥ अपि वातिथयोऽभ्येत्य कुटुम्बासक्तया त्वया । गहादपूजिता याताः प्रत्युत्थानेन वा कचित् ॥६॥ गृहेषु येप्रतिथयो नार्चिताः सलिलैरपि । यदि नियन्ति ते नूनं फेरुराजगहोरमाः ॥ ७॥ अध्यग्नयस्तु वेलायां न हुना हविश सति । खयोदिनधियाभद्रे पोषिवे मयि कचित् ॥८॥ यत्पूजया कामदुधान याति लोकान् गान्वितः ब्राह्मणोऽप्रिय विष्णोः सर्वदेवात्मनो मुखम् ।९५ अपि सवें कुशलिनस्ता पुत्रा मालिनि लाऽवसमात्मानं भवत्या लशगैरहम् ॥१०॥ अदितिरुवाच भ दिजगवा ब्रान् धर्मस्वात्य जनस चा त्रिवर्गस्य परं क्षेत्रं गहमेधिन् गदा इमे॥१॥ म ·भीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे आपाय:१६ अमयोऽतिषयो भत्या मिक्षको ये च हिमः । सर्व मगवदो प्रायनन्यानान रिष्यति । को नु मे भगवन् कामो न सम्पति मानसः । यस्ता भवान् प्रजाभ्यश एवं धमान् प्रमावे- तवैव मारीन मनःशरीरजाः प्रजा इमाः सत्त्वरजस्तमोजुपः । समो भवांस्वास्खमुरादिषु प्रभो तयारि भक्तं मजते महेश्वरः ॥ १४ ॥ तस्मादीश भजन्या मे श्रेयश्चिन्तय मुमत । हतत्रियोहवस्सानान्सपलैःपादिनःप्रभो। परेविवासिता साहं मग्ना व्यसनसागरे। ऐश्वयं श्रीयशः सानं हृतानि प्रबलैमम् ।। यथा हानि पुनः साधो प्रपद्येरन् ममात्मजाः। तथा विधेहि कल्याणं धिया कल्याणकचन। थीशुक उवाच एवमभ्यर्थितोऽदित्या कस्तामाह मयन्निव । अहो मायावलं विष्णोः स्नेहबदमिदं जगत् ।। कदेहोभौतिकोनात्मा कचात्मा प्रकृतेः परः। कस्य के पतिपुत्राद्या मोह एव हि कारपन् । उपतिष्ठव पुरुषं भगवन्तं जनार्दनम् । सर्वभूतगुहावासं यासुदेवं जगद्गुरुम् ।। स विधास्यति ते कामान् हरिदीनानुकम्पनः । अमोया भगवद्भकिनेंतरेति मतिमंम॥ अदितिरुवाच केनाई विधिना ब्रमन्नुपस्थास्ये जगत्पतिम् । यया मे सत्यसङ्कल्पो विदस्यात् स मनोरयम् ।। आदिश स्वं द्विजश्रेष्ठ विधिं तदुपधावनम् । आतुप्यति मे देवः सीदन्त्याः सह पुत्र ॥ कश्यप उवाच एतन्मे भगवान् पृष्टः प्रजाकामस्य पद्मजः । यदाह ते प्रवक्ष्यामि मतं केशवतोपणम् ॥ फाल्गुनस्यामले परे द्वादशाहं पयोवतः । अर्चयेदरविन्दाई भस्त्या परमयान्वितः ॥ सिनीवाल्यां मृदा लिप्यनायात् कोडविदीर्णया । यदि लम्येत वैखोतस्येतं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ त्वं देव्यादिवराहेण रसायाः सानमिच्छता । उद्धृवाति नमस्तुभ्यं पाप्मानं मे प्रमाशय र निर्वतितात्मनियमो देवमर्चेत् समाहितः । अर्चायां स्थण्डिले सूर्ये जले यही गुरावपि र महीयसे । सर्वभूतनिवासाय वासुदेवाय साधणे ॥२ नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय नमोऽव्यक्ताय सूक्ष्माय प्रधान पुरुषाय च । चतुर्विधद्गुणशाय - गुणसंख्यानहेतवे ॥३- नमो दिशाणे त्रिपदे चतु:नाय तन्तवे । सप्तहस्ताय यशाय प्रयीविद्यात्मने नमः ॥ - - - । .. नमो हिरण्यगर्भाय प्राणाय जगदात्मने । योगैश्वर्यशरीराय नमस्ते योगदेतवे ।। नमो नमः शिवाय रुद्राय नमः शतिधराय च । सर्वविद्याधिपतये भूतानां पतये नमः ॥ नमस्त आदिदेवाय साशिभूताय ते नमः।नारायणाय भूपये नराय नमः । मरकनश्यामपुरोऽधिगतथिये । केशवाय नमछुम्यं नमस्ते पीतवासले ३५ ·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः १६ त्वं सर्ववरदः पुंसा वरेण्य वरदर्षभ । अतस्ते श्रेयसे धीराः पादरेणुमुपासते ।।३६॥ अन्ववर्तन्त यं देवाः श्रीश्च तत्सादपद्मयोः । स्पृश्यन्त इवामोदं भगवान मे प्रप्तीदताम् ॥३७॥ एतैर्मन्त्रषीकेशमावाहनपुरस्कृतम् । अर्चयेच्या युक्तः पाद्योपस्सनादिभिः||३८॥ अर्चित्वा गन्धमाल्यायैः पयसानपये विभुम् । वस्रोपवीताभरणपाद्योपस्पर्शनस्ततः गन्धधुपादिभिश्चार्चेद् द्वादशाक्षरविद्यया ॥ ३९ ।। भृतं पयसि नैवेद्यं शाल्यनं विभवे सति । समर्पिः सुगुडं दत्त्वा जुहुयान्मूलविद्यया ॥४०॥ निवेदितं तद्भत्ताय दद्याद् भुञ्जीत वा स्वयम् । दत्वाऽऽचमनमचिंत्या ताम्बूलं च निवेदयेत् ॥४१॥ जपेदष्टोत्तरशतं स्तुवीत स्तुविभिः प्रभुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं भूमौ प्रणमेद् दण्डवन्मुदा ॥४२॥ कृत्वा चिरसि तच्छेगा देवमुदासयेत् ततः । दूधवरान् भोजये विप्रान् पायसेन यथोचितम्।४३। भुञ्जीत तैरनुज्ञातः शेष सेप्टः सभाजितैः । प्राचार्यय तद्राच्यां श्वोभूते प्रथमेऽहनि xxl स्नातः शुचिर्ययोतेन विधिना सुसमाहितः । पयसा नापयित्वाद् यावद्रतसमापनम् ॥४५॥ पयोभक्षो प्रतमिदं चरेद् विवर्चनादृतः । पूर्ववज्जुहुयादग्निं ब्राह्मणांश्चापि भोजयेत् ॥४६॥ एवं त्वहरहः कुर्याद् द्वादशाहं पयोततः । हरेराराधनं होममईणं द्विजतर्पणम् ॥४॥ प्रतिपदिनमारम्य यावच्छुक्लत्रयोदशी । ब्रह्मचर्यमधःस्वप्नं स्नानं विश्वषां चरेत् ॥४८॥ वर्जयेदसदाला भोगानुचावांस्तथा । अहिंसः सर्वभूतानां वासुदेवपरायणः ॥४॥ प्रयोदश्यामथो विष्णोः स्नानं पञ्चकैविमोः । कारयेच्छास्त्रदृष्टेन विधिना विधिकोविदः ॥५०॥ पूजां च महतों कुर्याद् वित्तशाध्यविवर्जितः । चकं निरूप्य पयसि शिपिविष्टाय विष्णवे ॥५॥ भृतेन तेन पुरुष यजेत सुसमाहितः । नैवेद्यं चातिगुणवद् दद्यात् पुरुषतुष्टिदम् ॥५२॥ आचार्य शानसम्पन्न वस्त्राभरणधेनुभिः । तोषयेदविजश्चैव तद् विद्ध्याराधनं हरेः ॥५३॥ भोजयेत् तान् गुणवता सदन्नेन शुचिस्मिते । अन्यांच ब्राह्मणाञ्छत्तया येचतत्र समागताः||५४॥ दक्षिणा गुरवे दद्यादस्विभ्यश्च यथाहतः । अनायेनाश्वपाकाम प्राणयेत्समुपागतान् ।।५५॥ भुक्तवत्सु च सर्वेषु दीनान्धपणेषु च । विष्णोस्तीणनं विदान मुञ्जीत सह बन्धुभिः॥५६॥ नृत्यवादिषगीतधस्तुतिभिःस्वस्तिवाच। कारयेत्तत्कयाभिश्च पूजां भगवतोऽन्वहम् ॥५७॥ पतल्पयोक्तं नाम पुकदाराधनं परम् । पितामहेनामिहिवं मया ते समुदाइत्तम् १५८॥ त्वं चानेन महाभागे सम्यकचीर्णन केशवम् । आत्मनाशवभावेन निश्वात्मा भनारयम् ॥५९॥ अयं सर्वपशायरः सर्वत्रमिति स्मृतम् । वारमिदं भद्रे दानं परतणम् ॥१०॥ व एक नियमाः साक्षाच एव च यमोत्तमाः | तो दानं व्रतं यश येन तुभ्यत्यधोशनः ॥६॥ तस्मादेतद्रतं भद्रे प्रयता अदया चर। भगवान परितुष्टस्ते पराना विधास्यति ॥२॥ इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमालासशिवायनमाकोप्रशितिश्योमवयनं नाम परायः॥१६॥ भा.मू. २७- --

·४१८
श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अन्यायः १७
अथ सप्तदशोऽध्यायः
थीशुक उवाच
इत्युचा सादिती राजन् स्वमा कश्यरेन वै । अन्वतिउद् अवमिदं दादशाहमन्द्रिता ॥
चिन्तयन्त्येकया बुद्धया महापुरुषमीश्वरम् । प्रगृह्येन्द्रियदुष्टाश्वान् मनसा बुद्धिसारयिः ॥
मनश्चै काग्रया बुद्वधा भगवत्यखिलात्मनि । वासुदेवे समाधाय चचार ह पयोनतम् ॥
तस्याः प्रादुरभूत् वात भगवानादिपूरुषः । पीतवासाश्चतुबाहुः शङ्खचक्रगदाधरः ।।
तं नेत्रगोचरं वीभ्य सहसोत्याय सादरम् । ननाम भुवि कायेन दण्डवत् प्रीतिविहला ।'
सोत्थाय बद्धाञ्जलिरीडितुं खिता नोत्सेह आनन्दजलाकुलेक्षणा ।
बभूव
तूणी पुलकाकुलाकृतिस्तद्दर्शनात्युत्सवगात्रवेपथुः ॥ ६ ॥
प्रीत्या शनैर्गद्गदया गिरा हरिं तुशाव सा देव्यदितिः कुरूदह ।
उदीशती सा पिबतीव चक्षुषा रमापतिं यज्ञपतिं जगत्सतिम् ॥ ७॥
अदितिरुवाच
यज्ञेश यशपुरुषाच्युत तीर्थयाद तीर्थश्रवः श्रवणमङ्गलनामधेय |
आपन्नलोकवृजिनोपशमोदयाद्य शं नः कृधीच भगवन्नसि दीननायः ॥ ८॥
विश्वाय विश्वभवनस्थितिसंयमाय स्वैरं गृहीतपुरुशकिगुणाय भूम्ने ।
स्वस्थाय शश्वदुपहिवपूर्णपोधव्यापादितात्मतमसे हरये नमस्ते ॥ ९॥
आयुः परं वपुरीटमनुल्यलक्ष्मीयोभूरसाः सकलयोगगुणास्त्रिवर्गः ।
शानं च केवलमनन्त भवन्ति तुष्टात्त्व तो नृणाकिनु सरत्नजयादिराशीः ॥१०॥
श्रीशुक उवाच
अदित्यैवं स्तुतो राजन् भगवान् पुरेक्षणः । क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानामिति होवाच भारत ॥
थीभगवानुवाच
देवमातर्भवत्या मे विशातं चिरकाङ्घितम् । यत् सरनहतश्रीणां च्याथिसानां स्वधामतः ॥
तान् विनिर्जित्य समरे दुर्मदानसुरर्षभान् । प्रतिलब्धजयश्रीभिः पुत्रैरिच्छस्युपामितुम् ।।
इन्द्रज्येष्ठः स्वतनयैर्दतानां युधि विद्विषाम् । स्त्रियो रुदन्तीरासाद्य द्रष्टुमिच्छसि दुःखिताः ।
आत्मजान मुसमृद्धास्त्वं प्रत्याहृतमशः श्रियः। नाकमुष्टमधिष्ठाय मीदतो द्रष्टुमिच्छति ॥
प्रायोऽधुना तेऽमुरयूयनाथा अगरणीय इति देवि मे मतिः ।
यत्तेऽनुकूळेश्वरविप्रगुप्ता न विक्रमन्तत्र मुखं
अथाप्युपायो मम देवि चिन्त्यः संतोषितस्य प्रवचर्यया ।
ममार्चनं नाईति गन्तुमन्यया भदानुरूपं पलनुकत्वात् ।। १७ ॥
-
1
-
नुखं ददाति ॥१६॥

·भीमद्भागवे अश्मकन्धे अध्यायः १८ वानियमानस्यगुप्तये पयोरतेनानुगुणं समीडितः। स्वान पुत्रयमुपेत्य के मुतान् गौशालिमारीचतपस्यधिदितः ॥१८॥ उसफार पनि म प्रजापतिमकल्मायम् ! मां न भावयती पल्यावंरूपमवस्थितम् ॥१९॥ नेतत् परसा आएपेयं पृष्टारि कनन । सर्व सम्मश्वे देवि देवगुह्यं मुसंवृतम् ॥२०॥ धीशुफ उपाय एतावदुस्वा भगवांतत्रैवान्तरपीएन । अदितिदुभं लकाहरेन्मात्मनि प्रभोः ॥२१॥ उगधावन पति भक्त्या परया यवत् । स वे समाधिोगेन कश्यपसबुध्यत ॥२२॥ प्रविरमात्मनि हरेरंच प्रवितवणः । सोदित्यो धार्यमापन तपमा चिरसम्भतम् । समाहितमना राजन् दारुण्यप्रिं यथानिलः ॥ २३ ॥ अदिवर्षिठितं गर्भ भगवन्त सनातनम् । हिरण्यगर्भो विज्ञाय समोडे गुमनामभिः ॥२४॥ ब्रह्मोवाच जयोरुगाय भगवन्नुरुक्रम नमोऽस्तु ते । नमो ब्रह्मण्यदेवाय त्रिगुणाय नमो नमः ॥२५॥ नमस्ते भिगर्भाय वेदगर्माय वेधसे | त्रिनाभाय त्रिपृष्ठाय शिपिविष्टाय विष्णवे ॥२६॥ त्वमादिरन्तो भुवनस्य मध्यमनन्तशति पुरुष यमाहुः । कारो भवानाधिपतीश विश्वं स्रोतो यथान्त:पतितं गभीरम् ।। २७ ।। वंये प्रजानां सिरजनमानां प्रजापतीनामवि सम्मविष्णुः । दिवोकमा देव दिवाच्युताना परायण नौरित भजतोऽप्सु ॥ २८॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराण पारमस्या संदितायामष्टमस्को वामनप्रादुर्भाव सप्तमोऽध्यायः ॥१७॥ अघाटादशोऽध्यायः थीमुक उवाच इत्यं विरिवरगुतकर्मवीर्यः प्रादुभवामृतभूरदित्याम् । चतुर्भुजः शङ्खगदाजचक्रः पिशङ्गवासा नलिनायतेक्षणः ॥ १॥ श्यामावदातो सपराजकुण्डलल्विपोलसन्ड्रीवदनाम्बुजा पुमान् । श्रीवत्सवक्षा वलयाजदोलसरिकरीटकाचीगुणवाचनपुरः ॥ २ ॥ मधुव्रतवातविघुष्टया स्त्रया पिराजितः श्रीवनमालया हरिः । प्रजापतेश्मतमः स्वरोचिया विनाशयन् कण्ठनिविष्टकौस्तुभः ॥३॥ दिशा प्रसेनुः सलिलाशयावदाप्रजाः प्रइया भूतको गुणान्विताः। चौरन्तरिक्षं शितिरमिजिह्वा गावो द्विजाः संजहपुर्नगाश्च ॥ ४ ॥ -- ·घामवत अष्टमकr मध्यायः १८ ओणायांभवणदादश्यां मुहऽभिजिति प्रभुः । सर्वे नवताराद्यामकुखजन्म दक्षिणन् । दादश्यां सवितातिन्मध्यदिनगतो नृप । विजयानाम सा प्रोता यस्यां जन्मविदुई।'' शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्मूदपणवानकाः । चित्रवादिवाण निर्घोषस्तुमुलोऽभवत् । प्रीताचाप्सरसोऽनृत्यन् गन्धर्वप्रवरा जगुः । तुष्टुवुर्मुनयो देवा मनकः पितरोऽशयः ॥८॥ सिद्धविद्याधरगणाः सक्रिम्पुरुषकिन्नराः । चारणा यक्षरक्षांसि मुफ्षां भुजगोतमाः ११. गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगाः । अदित्या आश्रमादं कुसुमैः समकारिक र दृष्ट्वादितिस्तं निजगर्भसम्मवं परं पुमांसं मुदमाप विलिता। ग्रहीतदेहं निजयोगमायया प्रजापविवाह जयेति विलिः ॥११॥ यत् तद् वपुर्भातिविभूषणायुधैरव्यक्तचिद् व्यकमधारयदरिः । बभूव तेनैव स वामनो बटुः सम्पदयतोदिव्यगतिर्यथा नटः ॥१२॥ तं वटुं वामनं दृष्ट्वा मोदमाना महर्षयः । कर्माणि कारयामासुः पुरस्कृत्य प्रजापतिम् ॥१६ वस्योपनीयमानस्य सावित्री सविताब्रवीत् । वृहस्पतिर्वमसूत्र मेखला करयोदयात् १११ ददौ कृष्णाजिनं भूमिर्दण्डं सोमो वनस्पतिः । कौपीनाच्छादनं माता चौरउ जगतः एव ? कमण्डलु वेदगर्भः कुशान् सतर्पयो ददुः । अक्षमालां महाराज सरस्वत्यन्यपान तस्मा इत्युपनीवाय यक्षराट् पात्रिकामदात् । भिक्षां भगवती साक्षादमादादम्बिका मा स बमवर्चसेनेवं समां सम्मावितो यः । ब्रमर्पिगणसंधुशामत्यरोचव समिद्धमाहितं चाहिं कृत्या परिसमूहनम् । परिवीर्यसमभ्य समिहिरहो दिन ।' श्रुत्वाश्वमेधैर्यजमानमूर्जितं पलि भृगूणामुपकल्पितैस्ततः । जगाम वाखिलसारसम्भूतो भारेष गां सन्नमपन् पदे पदे ॥२॥ तं नर्मदापात्रट उत्तरे बलेय ऋविजस्ते भूगुमाउसंगके। प्रवर्तयन्तो भूगकः कञ्चमं व्यचरतारानुदितं यया रविम् ॥ २१॥ व विजो पजमानः सदस्या तस्वियो वामनवेजसा । सूर्यः किलायात्युतवा विभावसुः सनत्कुमारोऽपदिशया को।२२३ स्पेसशिष्मगुप्षनेकभा तिर्यमाणोमगयान्स पानः। छत्र उदण्ड सजलं कमण्डी विवेश प्रिसिपबाटम् ॥ २३ मेखल्या बीवनवीतानिनोचरम् । अटलं यामनं वि माद वि रस ' वीय भूगरः सरियारवेसहामिभिः प्रत्पन समुत्थर संशिताससटेन्सी जमानः प्रमुदितो दर्शनीयं मनोरमम् । कानुरूवातमा आना चागनाभिनन्दाय पामगडतोरशिप अवनिश्यापामास मुन्माममा

·भीमलागवते आत्मरन्धे अध्याप: १९
४२१
तसादच जनमरा स धर्मविन्मुमयदयात् मुमालम् ।
पद् देवदेवो गिरिशचन्द्रमौलिदभार मा परया च भक्या ॥२८॥
पदिश्याच
मलं ते नमस्तापं बसन् किं करवाम ते । प्रमाणावर: मावान्मन्ये स्वाऽर्यवपुर्धरम्॥२९॥
नः रिवरस्तृता अप नः पावित कुछम् । अखिएकतुरयं यद् भवानागतो यान॥३०॥
अनामयो में मुहुदा यथाविधि रिजात्मज स्वधरणावनेजनेः।
स्वाइसो वाभिरियं च भदो वपा पुनीता वनुभिः पदेखव ।। १ ।।
यद् यद पटो वाध्यसि वन प्रतीन्छ मे स्वामयिनं विप्रमुवानुतये ।
गां कावनं गुणवद् धाम मृष्टं तपामपेयमुव वा विन कन्याम् ।
मामान समुढारतुरगान गान् या रपांखयाईसम सम्प्रती ॥१२॥
पति मोमदागर महापुराण पारमईस्मा सहितायामष्टमसन्धे वामनप्रादुर्भाव बलिवामनसंवादे.
ध्यदयोऽध्यायः ॥१८॥
अधकोनविंशोऽध्यायः
धानुक उवाच
है वैरोचनेक्यिं धर्मयुक्तं ससूनतम् । निशम्य भगवान् प्रीतः प्रतिनन्दमत्रवीत् ||१||
श्रीमगवानुवाच
वनसतजनदेव स्तृत कुटोचितं धर्मयुतं यास्करम् ।
यस्य प्रमाणं भृगवः साम्पराये पितामहः कुलाना प्रशान्तः ॥२॥
प्रेतस्मिन् कुले कश्विनिःसत्वः कृपणः पुमान् । प्रत्याख्याता प्रतिश्रुत्य यो वादाता दिजातये॥३॥
नन्ति ती युधि चार्थिनापिता पराङ्मुखा ये त्वमनस्विनो नृपाः।
युप्मत्कुले यमामलेन प्रहाद उमाति यथोदुपः खे ॥४॥
तो जातो हिरण्याक्षभरन्नेक हमा महीम् । प्रतिवीरे दिग्विजये नाविन्दत गदायुधः ॥ ५ ॥
विनिर्जित्य कच्छ्रेण विष्णुः मोद्वार आगतम् । नात्मानं जयिनं मेने तदीय भूर्यनुस्मरन् ॥६॥
शिम्प तथं भ्राता हिरण्यकशिपुः पुरा । हन्तुं भ्रातृणं मुद्धो जगाम निलयं हरे॥७॥
मायान्तं समालोक्य शूलपाणिं कृतान्तवत् । चिन्तयामास कालज्ञो विष्णुर्मायाविनां वरः॥८॥
वो यतोऽहं तत्रामो मृत्युः प्राणभृतामिव । अतोऽहमस्य हृदयं प्रवेश्यामि परागशः ॥९॥
एवं स निश्चित्य रिपोः शरीरमाधावतो निर्विविशेऽसुरेन्द्र ।
श्वासानिसान्तर्हितसूक्ष्मदेहस्तत्प्राणरन्ध्रण विविनचेताः ॥१०॥
स तनिकेतं परिमृश्य शून्यमपश्यमानः कुपितो ननाद ।
मांद्यां दिशःख विवरान् समुद्रान विष्णु विचिन्वन्नददर्श वीरः॥११॥

·भीमसागवावे अश्मरमधे अभार-१९ असमिति रोवान मानिमिद जगत् । भावहा में गतो न्न यो नाका पुमान् । बेरानुन्ध एतापानागलोरिस देहिनाम् । भानपभयो मन्युरईमानो frd महारपुत्रस्ते दिवान् दिजसः । स्वमायुजिमो देवेपोमRNA भानाचरितान् पमानासितोपदमशिनिः । मामः पूरैरसमोसम | वसा वसो महीमोगरानेर यदभात् । पानि भोपि देख समिम IRREL नान्या ते पामेराबन्यवान्याजगदोधरा। मैनः प्रायोति वे सिान पानि यलिण्याच भोमानापार सावरते सम्मताः । सालो शामिविखा मासुको मा पोलिसबारा-प मेजनाकमोश्चरन् । पप गात मोऽस्मिार न पुन मासा यामिव । तसार तिथियोभनोसन भीभगयानुपाय पावन्टोरिडोमानाप्रपन नमानुदित जमि सिन्धे नारि न पूर्ववानसन सतर- EAdmins अन्यगया। माना सोहन ने पतने मुकर नान-निasRites ri माय.ittvin मन Nriस देखें | Antar तर | Rafter a CE धीशु च ध्य मोसम मdिiffusicHors -Kacha | Hisia twitte 1411tniantshirwai Hasirihin kilitiative 14.4จเรียน :: ital(เห่ - -

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २०
४२३
यि यशसेऽर्थाय कामाय स्वजनाय च । पञ्चधा विभजन वित्तमिहामुत्र च मोदते ॥३७॥
वापि चीतं शृणु मेऽसुरसत्तम । सत्यमोमिति यत् प्रोक्तं यन्नेत्याहानृतं हि तत्॥३८॥
i पुष्पफलं विद्यादामवृक्षस्य गीयते । वृक्षेऽजीवति नन स्यादन्तं मूलमात्मनः ।।३९||
यथा वृक्ष उन्मूलः शुष्यत्युवर्ततेऽचिरात् । एवं नशनृतः सद्य आत्मा शुध्येन्न संशयः ॥४॥
ग रिक्तमपूर्ण वा अक्षरं यत् तदोमिति । यत् किञ्चिदोमिति त्रूयात् तेन रिच्येत वै पुमान् ।
भिक्षवे सर्वमोङ्कुर्वनालं कामेन चात्मने ॥४१॥
पैतत् पूर्णम यात्मं यच नेत्यवृतं वचः । सर्वनेत्यन्तं ब्रूयात् स दुष्कोतिः श्वसन मृतः ॥४२॥
। नर्मविवाहे च वृत्त्यर्थे प्राणसङ्कटे । गोबाह्मणार्थे हिंसाया नानृतं स्याज्जुगुप्सितम् ॥४३॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायामधमकाधे वामनप्रादुर्भाव एकोनविंशोऽध्यायः॥१९॥
अथ विंशोऽध्यायः
थीशुक उवाच
लिरेवं गृहपतिः कुलाचार्येण भाषितः । तूष्णीं भूत्वा क्षणं राजन्नुवाचावहितो गुरुम् ॥ १ ॥
बलिरुवाव
त्यं भगवता प्रोक्तं धर्मोऽयं गृहमेधिनाम् । अर्थ कामं यशोवृत्ति यो न बाधेत कर्हिचित् ॥२॥
। चाहं वित्तलोभेन प्रत्याच कथं द्विजम् । प्रतिश्रुत्य ददामीति प्राहादिः कितको यथा ॥ ३ ॥
। यसत्यात परोऽधर्म इति होवाच भूरियम् । सर्वे सोदुमलं मन्ये भूवेलीकपरं नरम् ॥४॥
गई विभेमि निरयानाधन्यादमुखार्णवात् । नस्सानन्यवनान्मृत्योर्यथा विप्रप्रलम्भनात् ॥ ५॥
पद् यदास्यति लोकेऽस्मिन् सम्परेतं धनादिकम् । तस्य त्यागे निमित्तं किं विप्रस्तुष्येन तेन चेत्॥६॥
प्रेयः कुर्वन्ति भूतानां साधको दुस्त्यजासुभिः। दध्यशिविप्रभृतयः को विकल्पो धरादिषु॥७॥
परियं बुभुजे ब्रह्मान् दैत्येन्द्ररमिवर्तिभिः । तेषां कालोऽप्रसीलोकान् न यशोऽधिगतं भुवि ॥८॥
मुलभा युधि विधर्षे अनिवृत्तास्तनुत्यजः । न तथा तीर्थ आयाते श्रद्धया से धनत्यजः ॥ ९ ॥
मनस्विनः कारुणिकस्य शोभनं यदर्यिकामोपनयेन दुर्गतिः ।
कुतः पुनबंझविदा भवादृशा ततो पटोरस्य ददामि वाछितम् ॥ १०॥
यजन्ति यशक्रतुभिर्यमाहता मवन्त आम्नायविधानकोविदाः।
स एव विष्णुर्वरदोऽस्तु वा परो दास्याम्यमुष्मै चितिमीप्सिता मुने ॥ ११ ॥
यदप्यसावधर्मेण मां सभीयादनागसम् । व्याप्येनं न हिंसिप्ये भीतं प्रमतनुं रिपुम् ॥१२॥
एष वा उत्तम श्लोकोन जिहाति यद् यशः । हत्वा मैनां हरेद् युद्धेश्यीव निहतो मया ॥१३॥
श्रीशुक उवाच
स्वमदिवं शिष्यमनादेशकर गुरुः । शशाप देवरहितः सत्यसन्धं मनस्विनम् ॥१४॥

·४२४
भीमद्भागवते अटमस्कन्धे अभ्यायः २०
हृदं पण्डितमान्यज्ञः स्तन्धोऽस्यसदुपेश्चया । मन्छासनाविगो यस्त्वमचिराद् भ्रस्यले श्रियः ।
एवं शप्तः स्वगुरुणा सत्यान चलितो महान् । वामनाय ददावेनामचित्वोदकपूर्वकन् ॥१.
विन्ध्यावलिस्तदाऽऽगत्य पत्रीजालकमालिनी । आनिन्ये कलशं हैममवनेजन्यपां भृवम् ॥१
यजमानः स्वयं तस्य श्रीमत् पादयुगं मुदा । अवनिच्यावहन्मूर्ति तदपो विश्वपावनीः ॥१
तदासुरेन्द्रं दिवि देवतागणा गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणाः ।
तत्कर्म सर्वेऽपि गृणन्त आर्जवं प्रसूनवर्ववृधुर्मुदान्विताः ॥१९॥
नेदुर्मुहुर्दुन्दुभयः सहस्रशो गन्धर्वकिम्पूरुपकिन्नरा जगुः ।
मनस्विनानेन कृतं सुदुष्करं विद्वानदाद् यद् रिपवे जगत्त्रयम् ॥२०॥
तद् वामनं रूपमवर्धतागुतं हरेरनन्तस्य गुणत्रयात्मकम् ।
भूःखं दिशो द्यौविवराः पयोधर्यास्तर्यदेवा ऋषयो यदासत ।। २१॥
काये बलिखस्य महाविभूतेः सहत्विंगाचार्यसदस्य एतत् ।
ददर्श विश्वं त्रिगुणं गुणात्मके भूतेन्द्रियाशियजीवयुक्तम् ॥ २२ ॥
रसामचष्टाछितलेऽथ पादयोर्मही महीधान् पुरुषस्य जइयोः ।
पतत्रिणो जानुनि
विश्वमूर्तेस्वोर्गणं मारुतमिन्द्रसेनः ॥२३॥
सन्भ्यां विभोर्वाससि गुह्य ऐक्षत् प्रजापतीअपने आत्ममुख्यान् ।
नाभ्यां नमः कुधिषु वससिन्धूनुरुक्रमस्योरसि चर्शमालाम् ।। २४ ॥
हृद्यत धर्म स्तनयोर्मुरारेतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् ।
श्रियं च वचस्परविन्दहखां कण्ठे च सामानि समस्तरेनन् ।॥ २५ ॥
इन्द्रप्रधानानमरान् भुजेषु वत्कर्णयोः ककुभो द्योश्च मूर्मि ।
केशेषु मेघाच्छ्वसनं नासिकायामश्णोध सूर्य यदने च हिम् ॥ २६ ॥
वाण्यां च छन्दांसि रसे जले भुवोनिषेधं च विधि च पश्मनु ।
अहध रात्रि च परस्य पुंसो मन्यु ललाटेऽधर एव लोमम् ॥ २७॥
स्पर्शे च कामं नूप रेतमोऽम्भः पृष्ठे त्वधर्म क्रमणेषु ययम् ।
छायासु मृत्यु हसिते च मायां तनूकहेष्वोपथिजातयम् ॥ २८॥
नदीच नाही शिष्ठा नस्तेषु बुद्धायजं देवगणामि ।
प्राणे गात्रे सिरजङ्गमानि साणि भूतानि ददर्श वीरा ॥ २९॥
वांग्मनीदं भुवनं निरीश्य समुराः कश्मसमापुरत।
मुदर्शन चक्रमसमवेजो धनुध या खनपिनुपोषम् ॥1॥

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २१
पर्जन्यघोपो जलजः पाञ्चजन्यः कौमोदकी विष्णुगदा तस्विनी ।
विद्याधरोऽसिः ग्रतचन्द्रयुक्तस्तुणोत्तमावश्यायको
सुनन्दमुख्या उपतस्थुरी पार्षदमुख्याः सहलोकपालाः ।
स्फुरकिरीटाङ्गदमीनकुण्डलश्रीवत्सरनोत्तभमेलाम्बरः
मधुव्रतलग्वनमालया वृतो रराज राजन् भगवानुक्रमः ।
क्षिति पदकेन बलेविचक्रमे नमः शरीरेण दिशश्च बाहुभिः ॥ ३३ ॥
पदं द्वितीय क्रमतस्त्रिविष्ट न वे तृतीयाय तदीयमण्वपि ।
उसक्रमस्यामिरुपर्युपर्ययो महर्जनाभ्यां तपसः परं गतः ॥ ३४ ॥
इति श्रीमद्भागवद महापुराणे पारमास्यां संहितायामष्टमस्यन्ये विश्वरूपदर्शनं नाम विशोऽध्यायः ॥२०॥
अथकविंशोऽध्यायः
थीमुक उवाच
छत्यं समीश्याजभवो नखेन्दुभिहतस्वधामधुतिराकृतोऽभ्यगात्
मरीचिमिथा पयो बृहद्रताः सनन्दनाया नरदेव योगिनः॥१॥
वेदोपवेदा नियमान्विता यमास्ततिहासान्नपुराणसंहिताः।
ये चापरे योगसमीरदीपितानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषाः।
ववन्दिरे यत्स्मरणानुमावतः स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् ॥ २॥
अथाऽभये प्रोन्नमिताय विष्णोरुपाहरत पद्मभवोऽहणोदकम् ।
समयं भक्त्याभ्यगृणान्छुचित्रा यनाभिपकेहसम्भवः स्वयम् ॥ ३ ॥
धातुः कमण्डलुजलं तदुरुक्रमस्य पादावनेजनपवित्रतया नरेन्द्र ।
ख(न्यभूनमति सापतती निमाटि लोकत्रयं भगवतो विशदेव कीर्तिः।। ४ ।।
ब्रह्मादयो लोकनापाः खनायाय समाहताः । सानुगा बलिमाजहुः संशिप्तात्मविभूतये ॥५॥
तोयैः समर्पणः सम्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनः । धूपैदापैः सुरभिभिलाजाचतफलाहुरैः ॥ ६ ॥
स्तवनर्जयशन्दैश्च तीर्यमहिमाङ्कितः । नृत्यवादित्रगीतेश्च राजदुन्दुभिनिःखनैः॥७॥
जाम्बवानृक्षराज भेरीचन्दमनोजवः । विजयं दिक्षु सर्वासु महोत्सवमघोषयत् ॥ ८॥
मही सर्वो हृतां दृष्ट्वा विपदव्याजयजया । ऊचुः स्वमर्तुरमुरा दीक्षितस्यात्यमर्पिताः ॥९॥
न वा अयं ब्रह्मबन्धुर्विष्णुमायाविनां वरः । द्विजरूपप्रतिच्छन्नो देवकार्य विकीति ॥१०॥
अनेन याचमानेन शत्रुणा बटुरूपिणा । सर्वस्वं नो हृतं भर्तुन्यखदण्डस्य बहिपि ॥१९॥
सत्यवतस्य सततं दीक्षितस्य विशेषतः । नानृतं भापितुं शक्यं ब्रह्मण्यस्य दयावतः ।।१२५
तस्मादस्य वधो धर्मो भर्तुः शुश्रूषणं च नः । इत्यायुधानि जगहुपलेरनुपरापुरा ॥१॥

·भीममन्याने भरमसन्चे अन्सका २२
से गो वामनं गुलरियाः मानन्दोरेगबन पाया जाता
ताममिती व दिविजानीमान् नरामास्वानुचरा विष्णोः प्रत्यावन्नुदापुमा
नन्दः मुनन्दोऽम जोजिमशेरलः । कुनुमदाबविमानः पतत्रिपद ।
अपन्तः तदेवा पुमान्तोऽम सात्यवः । म नागापा- वे अनुपदरीन् ।।
हलमानान स्वान् या भानुचरेलिः । यारसामा संरधान मनशाननुलन ।
हे विप्रचिते है तो नेमे भूपता वचः । मासुमत निनननः कालोजन्यंन ।
यः प्रभुः सर्वभूताना मुखदुःलोसच्चे । तं नातिवति देलाः पौगोश्वर पुमान ॥
यो नो भवाय प्रागामोदभवाय दिवौकसान । स एव भगवान पर्व वादन ।
बलेन सचिव दसरा दुर्गमन्त्रीरधादिभिः । सामादिभिक कालं नात्पति वेला
भवदिनिर्जिता होते बहुमोऽनुचरा हरेः । देवनस्व एवाय युधि जित्वा नदन्ति ।
एतान् वयं विजेपामो पदि देवं प्रसोदति । तलात कालं प्रवीश यो नोऽयत्वाप करने
श्रीगुरु उपाव
पत्युनिगदितं श्रुत्वा दैलदानवयूपा । रसा निविवियू राजन् विष्णुपादताडिaru
अथवासमुतोसत्वा विराट्मभुधिषितम् । पन्ध वास्तैः पारलिं सौत्सेनि ऋचौ ॥
हाशमये महानासीद् रोदस्योःसर्वतोदिशन् । गृहमाणेऽनुरसतो विशुना प्रभाविना
तं पदं वारुणः पाये गवानाद वामनः । नभि सिरमशानदारयशवं मन
पदानि श्रीणि दत्तानि भूमेमचं त्वयामुर। दाभ्यां कान्ता मही सका ततीपरकार
यावत् तरत्यसौ गोभियावदिन्दुः सहोदुभिः । यावद् पति पर्जन्पन्नावती भूरियं संब
पदैकेन मा कान्तो भूलोकसं दिशस्तनोः । स्खलौस्तु रितीयेन परतस्ते स्वपल्ला ६
प्रतिश्रुतमदातुस्ते निरये वास इम्पते । विय त्वनिरवंतसाद गुरुणा शनुमोदितः ।
नृया मनोरयस्तस्स दूरे स्वर्ग: पतत्पधः । पविश्रुतस्वादानेन योऽर्थिनं विवसम्म ।
विप्रलम्धो ददामोति त्वयाई चाममानिना । तदयालोकफलं भुल निरविचित्रमा
इवि भीमद्भागवढे मारने पारमा संहितायामष्टमस्को वामनमदुर्भाव कलिनिःो
नामवंशष्याय॥२१॥
अथ द्वाविंशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
एवं विप्रको राजन् बलिभगवतातुरः 1 मिद्यमानोऽप्यभिचामापल्याहाविस्पंचा।
यलिश्वाच
ययुत्तमरलोक भवान् ममेरितं वचो पलीक मुरव मन्यते ।
कोम्मृतं वा भवेत् पलम्भनं पदं तृतीयं कुरीमि मे निजम् ॥ २॥

·श्रीमद्भागवते अमरकन्धे अध्यायः २२
विभमि नाई निरयात् पदच्युतो न पाशबन्धाद् व्यसनाद् दुरत्ययात् ।
नेवार्थकछाद् भवतो विनिमहादसाधुवादाद् भूशनदिने यथा ॥ ३ ॥
पुंधा माध्यतमं मन्ये दहमचिमातिन् । यन माता पिता भ्राता मुहृदयादिशन्ति हि॥ ४॥
स्वं नूनमसुराणा नः पारोश्यः परमो गुरुः । यो नोऽनेकमदान्धानां विभ्रंशं चक्षुरादिशत्॥ ५॥
यस्मिन् वैरानुबन्धेन रूटेन विबुधेतराः । बहवो लेमिरे सिद्धि यामु हैकान्तयोगिनः ॥६॥
तेनाई निराहीतोऽस्मि मवता भूरिकर्मणा । बद्धश्च वारुणेः पारीनातिनीडे न च व्यथे ।।७।।
पितामहो मे भवदीयसम्मतः महाद आविष्कृतमाधुवादः ।
भवधिपण विनिवेश सम्प्रापितस्त्वत्परमः स्वपित्रा ॥८॥
किमात्मनानेन जहाति योऽन्ततःकि रिक्थदारैः स्वजनाख्यदस्युभिः ।
कि जायया संसतिहेतुभूतया मर्त्यस्य गैहैः किमिहायुषो व्ययः ॥९॥
इत्यं स निश्चित्य पितामहो महानगाधबोधो भवतः पादपद्मम् ।
ध्रुवं प्रदे ह्यकुतोभयं जनाद् भीतः स्वपक्षक्षपणस्य सत्तमः ॥१०॥
अयाहमयात्मरिपोस्तवान्तिक देवेन नीतः प्रसभं त्याजितश्रीः।
इदं कृतान्तान्तिावर्ति जीवितं ययाधुर्व सन्धमतिर्न बुध्यते ॥११॥
श्रीशुक उवाच
त्य भाषमाणा प्रहादो भगवरिप्रयः । आजगाम कुरुश्रेष्ठ रामापतिरिवोत्थितः ॥१२॥
तमिन्द्रसेनः स्वपितामई त्रिया विराजमानं नलिनायतेश्वणम् ।
प्राशुं पिशवाम्बरमञ्जनत्वि प्रलम्पयाहु मुभगं समेत ॥१३॥
तस्मै पलिवारुणपाययन्त्रितः समईणं नोपजहार पूर्ववत् ।
ननाम मूर्भाश्रुविलोललोचनः सवीडनीचीनमुखो बभूव ह ॥१४॥
स तत्र हासोनमुदीक्ष्य सत्पति मुनन्दनन्दानुगैरपासितम् ।
उपेत्य भूमी शिरसा महामना ननाम मूर्मा पुलकाश्रुविलयः ॥१५॥
ग्रहाद उवाच
त्वयैव दत्तं पदमैन्द्रमूर्जितं हृतं तदेवाय तथैव शोभनम् ।
मन्ये महानस्य कृतो ह्यनुग्रहो विभ्रंशितो यच्छ्यि आत्ममोहनात् ॥१६॥
यया हि विद्वानपि मुह्यते यतस्तत् को विचष्टे गतिमात्मनो यया।
तस्मै नमस्ते जगदीश्वराय वे नारायणायाखिललोकसाक्षिणे ॥१५॥
श्रीशुक उवाच
स्यानुभूपयतो राजन् प्रहादस्य कृताञ्जलेः । हिरण्यगर्भा भगवानुवाच मधुसूदनम् ॥१८॥

·४२८ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २३ बद्धं वीश्य पतिं साध्यो तत्पनी भविदुला । प्राञ्जलिः प्रणवोपेन्द्र बमाषेऽवायुतीनर । चिन्भ्यायलिरुवाच क्रीडार्थमात्मन इदं त्रिजगत् कृतं ते स्वाम्यं तु वत्र दुधियोमर ईश कुर्युः । कर्तुः प्रभोस्तव किमसत आवन्ति त्यताहियस्त्वदररोक्विकर्तृवादाः ॥२- ब्रह्मावाच भूतभावन भूतेश देवदेव जगन्मय । मुचैनं इतसर्वस्वं नायमहति निहम् ॥ कृत्ला तेऽनेन दत्ता भूलोकाः कमार्जिताश्रये । निवेदितं च सर्वखमात्माविश्वया पित ॥ यत्पादयोरस्ठधीः सलिलं प्रदाय वांडररि विधाय सती साम् । अप्युचमा गतिमसो भजते त्रिलोकी दाभानविक्लवमनाः कयमार्विमन्छन् ॥२३॥ श्रीभगवानुवाच बझन् यमनुग्रहामि वदियो विधुनोम्यहम् । यन्मदः पुरुषःसन्धो लोकं मां चावमन्यवे पर यदा कदाचिजीशत्मा संसरन् निजकर्मभिः । नानायोनिध्वनीयोऽयं पोकी गतिभावार जन्मकर्मवयोरूपविद्यैश्चर्यधनादिभिः । यदस्य न भवेत् सम्भसवायं मनुप्रा र मानस्तम्भनिमित्तानां जन्मादीनां समन्ततः । सर्वप्रेयःमतीगनां हन्त मुहाच मपरः ॥२३ एप दानवदेत्यानामप्रयोः कीर्तिवर्धनः। अजैपौदजयां मायां सौदबरिन मुवि । डीगरिस्थरच्युतः साना धितो भत्रुभिः । शानिभित्र परित्यको पावनामनुपारितः ॥२६ गुरुमा मन्तितः यतो जहौ सत्यं न मुखतः । छलेकोमयाधनों नापंत्यति सपना । र मे प्रावितः सानं दुधारममरेगी । सावरन्तरस्यायं मतिवेन्द्रो मदा ११ वत् मुखमपाता विश्वकर्मविनिर्मितम् । पन्नाधयो माधयम मखन्दा पराभः । नोरमां निवस्तां मम्भवन्ति ममेशया ।। ३२॥ न्द्रसेन महाराज याहि भो भद्रमस्तु ते । मुखभिःग्राममातिभिः परिकार: 61 । त्वामनिभविष्यन्ति बोम्याः किनुतापरे । वासनाविगान् देत्यांकमे मूपिया शिप्पे सातो-दं त्वां सानुगं सारिन्छदम् । सदा समिति वीर तपमा प्रस्मन् । त्र दानादलानां सत्रात ते मात्र आनुरः वामदास कुण्टो नि ति बगो माराने भरमास्य महिमामयसो दामनाभी secsi दरम्यादा १२५ अथ प्रयोरिंगाऽभ्यायः श्रीगुरु उवाच व्युमन्वं पुन महानुभागनियमासम्मः। गरिमालाळेशमा मायुध्यं मद्रास NिER

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २३
४२९
वलिरुवाच
अहो प्रणामाय कृतः समुद्यमः प्रपन्नभक्तार्थविधी समाहितः ।
यल्लोकपालैस्त्वदनुग्रहोऽमरेरलब्धपूयोऽपसदेऽसुरेऽर्पितः ॥ २ ॥
श्रीशुक उवाच
त्युक्त्वा हरिमानम्य ब्रह्माणं सभव ततः । विवेश सुतलं प्रीतो बलिर्मुक्तः सहासुरैः ॥ ३ ॥
वमिन्द्राय भगवान प्रत्यानीय त्रिविश्पम् । पूरयित्वादितेः काममशासत् सकलं जगत् ॥ ४॥
ब्धप्रसाद निर्मुक्त पौत्र वंशधर लिम् । निशाम्य भक्तिप्रवणः प्रहाद इदमरवीत् ॥ ५॥
प्रहाद उवाच
नेम विरिक्षो लभते प्रसादं न श्री शर्वः किमुतापरे ते ।
यनोऽमुराणामसि दुर्गपालो विश्वाभिवन्द्यैरपि चन्दितामिः ॥ ६ ॥
यत्पादपप्रमकरन्दनिषेवणेन ब्रह्मादयः शरणदारनुक्ते विभूतीः ।
फसाद्वयं कुरुतयःखलयोनयस्ते दाक्षिण्यदृष्टिपदीं भवतःप्रणीताः ॥ ७ ॥
चित्रं तवेहितमहोऽमिवयोगमायालीलाविवरभुवनस्य विशारदस्य ।
सर्वात्मनः समदृशो विषमः स्वभावो भक्तप्रियो यदसि कल्पतरुस्वभावः ॥ ८ ॥
श्रीभगवानुवाच
वरस महाद भद्रं ते प्रयाहि मुतलालयम् । मोदमानः स्वपौनेण शातीनां सुखमावह ॥ ६॥
नित्यं द्रष्टासि मां तत्र गदापाणिमवस्थितम् । मदनमहाहादस्वस्तकर्मनिबन्धनः
थीशुक उवाच
आशं भगवती राजन् महादो लिना सह । बादमित्यमलपये मूांधाय कृताञ्जलिः ॥११॥
परिकम्पादिपुरुष सर्वासुरचम्पतिः। प्रणतस्तदनुसातः प्रविवेश महाबिलम् ॥१२॥
अपादोशनसं राजन् हरिनारायणोऽन्तिके । आसीनमुत्विां मध्ये सदसिरमवादिनाम् ॥१३॥
ब्रह्मन् संतनु शिष्यस्य कर्म छिद्रं वितन्वतः । यत् सत् कर्मसु वैषम्य बाट समं भवेत् ॥१४॥
शुक उवाच
कुततत्कर्मवैषम्य यस कर्मेश्वरी भवान् । योयो यज्ञपुरुषः सर्वभावेन पूजितः ॥१५॥
देशमाछाईवस्तुतः । एवं करोति निश्छिद्रं नामसद्धीर्तनं तव ॥१६॥
तथापि बदतो भूमन् करिष्याम्यनुशासनम् । एतन्ध्यः परं पुंसां यत् तवाशानुरालनम् ॥१७॥
थीमुक उवाच
भभिनन्य राज्ञामुचना भगवानिति । यच्छ समाप घलेविपिभिः सहारा
एवं बलमही राजन् मिविया पामनो हरिददौ प्रात्रे महेन्द्राय त्रिदिवं यत् परेईतम् ॥१९॥

·भीनमामो भारम्भमायः २४ Hariyar देवि दाभत्रिनुलन गुमारेच नंतन 13 कारिते: मी भूतभार नमनासानानम्णेद्यान्नन्न । दाना गाना मंस रामः पिलाना मदाना सावन उन्हें कनसायले पनि मरिभूत । तदा नबानि भूनानि भयं नरेनर तस्त्यिन्तः पुरस्कृत्य दकसानेन वान्नन् । लोग निन्ने नाममा चानुम्मेदितः ॥ माप त्रिभुवनं चन्द्र उपेन्द्रभुजरितः । भिसा परमा डओ ननुदे गाव बमा सः कुमार मवादा मुनयो गर । ति मभिदान विदा नियम सुममा यर्म तद् विस्पोर्गानन्तः परमानुतन् । विम्यानि स्वान ते जग्नुरदिति च यस्तार समितन्नाऽऽसावं मत्तः कुलनन्दन । उस्कनस चरितं भोतमामान्चनन् पर पारं महिम्न उस विक्रमतो गमानो यः पार्थिवानि विमने सरजसि मर्त्यः । कि जापमान उत जात उति मर्त्य इत्याह न्त्राषिः पुस्पल पल ॥२६ देवदेवस्य हरेरसुतकर्मणः । अतारानुचरि ऋग्वन् माति परागविन ॥३ किपमागे कर्मणोदं देवे गियेऽय मानुषे । यत्र यत्रानुल्यत तत् वयं सुकृतं विदुः ॥३- इति श्रीमद्भागवडे मापुराने पारमास्सावापानमसामनावघरपरि प्रयोग अथ चतुर्विशोऽध्यायः राजोवाच भगवोतुमिच्छानि हरेरद्भुतकर्मणः । अबतारकयामाया मायामत्स्यविडम्बनम् ।। यदर्थमदधाद् रूपं मात्स्यं लोकजुगुप्सितन् । तमामकृवि दुर्य करत होरर एतनो भगवन् सर्वे ययावद् वकुमईसि । उत्तमश्लोकचरितं सर्वतोमुखावहन ॥ । सूत उवाच इत्युको विष्णुरातेन भगवान् सदरावणिः । आच चरित विष्णोर्मस्वरूपेय यत् कृतम् । धीशुक उवाव गोचिप्रमुरसाधूनां छन्दसामपि देवरः । रक्षामिच्छवन्धते धनस्यसहि ॥ : उचावचेषु भूतेषु चरन् वायुरिवेश्वरः । नोचावचत्वं भवते निर्गुपत्वादिको गुभैः ॥ ६ आसीदतीतकल्पान्ते ब्राझो नैमितिकोलयः । समुद्रोरप्लुतास्तत्र लोग भूरादो वर ॥ कालेनागतनिद्रस्य धातुः शिवपिशोषली । मुखतो निःसवान् वेदान् इसमोरोविजन त्या व दानवेन्द्रस हयग्रीवस्य चेरिवन् । दधार शरीरूपं भगवान् हरिरीधर वत्रराजऋषिःकश्चिन्नाम्ना सत्यवतो महान् । नारायणरोतपत तपास समि-

·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २४
योऽसावस्मिन् महाकल्पे तनयः स विवस्वतः । श्राद्धदेव इति ख्यातो मनुत्वे हरिणार्पितः ॥१२॥
एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणम् । तस्याञ्जल्युदके काचिच्छफकाभ्यपद्यत ।।१२।।
सत्यवनोऽञ्जलिगतां सह तोयेन भारत। उत्सर्ज नदीतोये शकरी द्रविडेश्वरः ॥१३॥
तमाह सातिकरुणं महाकारुणिक रूपम् । यादोभ्यो ज्ञातियातिभ्यो दीनामा दीनवत्सल ।
कथं विसृजसे राजन् भीतामस्मिन् सरिजले ॥ १४ ॥
तमात्मनोऽनुग्रहार्थे प्रीत्या मत्स्यवपुर्धरम् । अजानन् रक्षणार्थीय शफर्याः स मनो दधे ॥१५॥
तस्या दीनतरं वाक्यमाश्रुत्य स महीपतिः । कलशाप्सु निधायैनां दयालुनिन्य आश्रमम्॥१६॥
सा तु तत्रैकरात्रेण वर्धमाना कमण्डलौ । अलम्बाऽऽत्मावकाशं वा इदमाह महीपतिम् ॥१७॥
नाई कमण्डलायस्मिन् कृच्छ्रे वस्तुमिहोत्सहे । कल्पीकः सुविपुलं यत्राहं निवसे सुखम् ॥१८॥
स एना तत आदाय न्यबादौदञ्चनोदके । तत्र क्षिप्ता मुहूर्तेन हस्तत्रयमवर्धत ॥१९॥
न म एतदलं राजन् सुखं वस्तुमुदश्शनम् । पृथु देहि पदं मां यत् त्वाहं शरणं गता ॥२०॥
तत आदाय सा राशा चिता राजन् सरोवरे । तदावृत्यात्मना सोऽयं महामीनोऽन्ववर्धत ||२१||
नेतन्मे स्वस्तये राजन्नुदकं सलिलौकसः । निधेहि रक्षायोगेन दे मामविदासिनि ॥२२॥
इत्युक्तः सोऽनयन्मत्स्यं तत्र तत्राविदासिनि । जलाशये सम्मितं तं समुद्रे प्राक्षिपज्झपम् ॥२३॥
क्षिप्यमाणस्तमाहेदमिद मा मकरादयः । अदन्त्यतिबला वीर मां नेहोलप्नुमईसि ॥२४॥
एवं विमोहितस्तेन वदता वल्गुभारतीम् । तमाह को भवानस्मान् मत्स्यरूपेण मोहयन्।।२५॥
नैवीर्यो जलचरो दृष्टोऽस्माभिः श्रुतोऽपि च । यो भवान् योजनशतमहाभिव्यानो सरः ॥२६॥
नूनं त्वं भगवान् साक्षाद्धरि रायणोऽव्ययः । अनुग्रहाय भूतानां धत्से रूपं जलौकसाम् ॥२७॥
नमस्ते पुरुषश्रेष्ठ स्थित्युत्पत्यप्ययेश्वर । भक्तानां नः प्रपन्नानां मुख्यो ह्यारमगतिर्विभो।।२८||
सर्वे लीलावतारास्ते भूतानां भूतिहेतवः । ज्ञातुमिच्छाम्यदो रूपं यदर्थे भवता धृतम् ॥२९॥
न तेऽरबिन्दाक्ष पदोसर्पणं मृपा भवेत् सर्वसुप्रियात्मनः ।
यथेतरेषां पृथगात्मना सतामदीदृशो यदपुरद्भुतं हि नः ॥३०॥
श्रीशुक उवाच
इति त्रुवाणं नृपति जगत्पतिः सत्यवतं मत्स्यवपुर्युगक्षये ।
विहर्तुकामः प्रलयाणवेऽत्रवीच्चिको रेकान्तजनप्रियः प्रियम् ॥३२॥
श्रीभगवानुवाच
सप्तमेऽधननादूर्वमहत्येतदरिन्दम निमयत्यप्थयाम्भोधौ त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम् ॥३२॥
त्रिलोक्यांलीयमानायां संवम्भिसि वै तदा । उपस्थास्यति नौः काचिद् विशाला लांमयेरितः॥३३॥
वं वावदोषीः सर्वा बीजान्युचावचानिच । सप्तर्षिभिः परिवृतः सर्वसत्त्वोपहितः ॥३४॥

·४३२ श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अन्यायः २४ आरुह्य बृहती नावं विचारप्यस्वविक्तवः । एकावे निगलोरे ऋषीमामेव वा दोधूयमानां तां नावं समीरेण बलीसा । उपसितस्य ने शृङ्गे निवाहि महाहना अहं त्वामृपिभिः साकं सहनावमुदन्वति । विकर्षन विचरिम्पामि याबद् ब्राह्मी निशा मदीयं महिमानं च परं ब्रह्मेति शन्दितम् । वेत्स्सस्सनुग्रहीत ने सम्प्रश्नहित दि इत्यमादिश्य राजानं हरिरन्तरधीयत सोऽन्ववत तं कालं यद्दपीकेश आदिन आस्तीर्य दर्भान्प्राक्लान् राजर्षिः प्रागुदमुखः। निषसादहरेः पादौ चिन्तयन् मत्सर ततः समुद्र उद्देलः सर्ववः प्यावयन् महीन् । वर्षमानो महामेधैवदिः समापः । ध्यायन् भगवदादेशं दो नाबमागवाम् । तामाक्षरोह विन्द्रयदायोधिभिः तमूचुर्मुनयः प्रीता राजन् ध्यायत्व केशवम् । सवैनः संकादरसादविता संविधास्यति । सोऽनुष्यावस्ततो राश प्रादुरासीन्महागये । एकशनधरो मत्स्यो हैनो नियुक्पोजनः।- नियध्य नावं तच्छृड्ने ययोक्तो हरिणा पुरा । वरत्रेणाहिना नुष्टस्सुयाय मनुस्दनन् । राजोवाच अनाद्यविद्योरहवात्मसंविदस्तन्मूलसंसारपरिश्रमानुराः यहच्छयेहोरसता यमाप्नुयुर्विमुक्तिदो नः परमो गुम्भवान् ॥१॥ जनोऽत्रुधोऽयं निजकर्मबन्धनः मुग्वेच्छया फर्म समीइतेऽनुसम् । यत्सेवया वां विधुनोत्यसन्मति प्रन्थि स भिन्दाद्धृदयं स नो गुरुः ।। यत्तेवयाग्नेरिव रुद्ररोदनं पुमान् विब्रह्मान्मलमारमनतमः। भजेत वर्ण निजमेर सोऽव्ययो न्यान् सशः परमो गुरोः ॥४॥ न ययमादायुतभागलेशमन्ये न देवा गुरखो जनाः सपर। कर्नु सन्ताः प्रभवन्ति ससमीश्वरं त्वां घर मा ॥४॥ अचारधरस पयासपीः कृतस्तथा अनस्याविरोधी मुः। लमहकमयां समीक्षणो वृतो गुम्नः स्वगत बुभुमदार ॥ ५॥ जनो जनस्वादिष्ट मी मति यता प्रायेव दुरत्य ठनः । त्वं सर्वलोम्स मुहत् मस्ये का गुरुगनमनिकिता देवरं वरेभ्यं * वं स्वच्ययं सनममोरपडसा प्रायद येन मो निन् ॥५ तयारि यो नम्वन्टमन्धपीनावि सन्त रामना ।२ ॥ सिभिगवन् कोमिन्धीन हदम्मान नियम ·श्रीमद्भागवते अटमस्कन्धे अध्यायः २४ श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं नृपति भगवानादिपूपः । मत्स्यरूपी मदाम्भोधो विवरखत्तमप्रवीत् ॥५४॥ पुराणहितां दिव्यां सांख्ययोगक्रियावतीम् । सत्यत्रतस्य राजगत्मगुखमशेषतः ॥५५॥ अश्रौषीपिभिः साकमात्मतत्यमसंशयम् । नान्यासीनो भगवता प्रोक्तं ब्रह्म सनातनम् ॥५६॥ अतीतमलयापाय उत्थिताय स वेधसे । हत्वामुरं हयग्रीवं वेदान् प्रत्याइरद्धरिः ॥५७ सतु सत्यवतो राजा ज्ञानविज्ञानसंयुतः । विष्णोः प्रसादात् कल्येऽस्मिन्नासीत् वैवस्वतो मनु:५८ सत्यवतस्स राजर्मायामत्स्यस्य वाणिः । संवादं महदाख्यानं श्रुत्वा मुच्येत किल्बिषात् १५९ अवतारो हरेयोऽयं कीर्तयेदवई नरः । सङ्कल्पास्तस्य सिध्यन्ति स याति परमां गतिम् ६० प्रलयस्यसि धातुः सुतसक्के सेभ्यः श्रुतिगणमपनीतं प्रत्युपादत्त हत्वा । दितिजमकथयद् यो ब्रह्म सत्यवतानां तमहमखिलहेतुं जिह्ममीनं नतोऽस्मि ॥१॥ रवि भीमसागवते महापुराणे वैयासिक्यामरामास्या पारमहंस्या सहितायामटमवन्धे मामा- वतारचरितानुवर्णन नाम चतुर्विोऽध्यायः ॥२४n इत्यष्टमस्कन्धः समाप्त: हरिः तत्सत् मा.मू.२८- ·- श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अभ्यायः आरुह्य वृहती नावं विचरिप्यस्यविक्लयः । एकार्थवे निरालोदे। दोधूयमानां तां नावं समीरेण बलीयसा । उपस्थितस्य मेश' अहं त्वामृषिभिः साकं सहनावमुदन्वति । विकर्षन् विचरिफ मदीयं महिमानं च परं ब्रह्मेति शन्दितम् । वेत्स्यस्यनुग्रहीत इत्यमादिश्य राजानं हरिरन्तरधीयत सोऽन्ववैश्वततंय आस्तीर्यदर्भान् प्राक्कूलान् राजर्षिः प्रागुदङ्मुखः। निषसादहरेः' ततः समुद्र उद्देलः सर्वतः प्रावयन् महीम् । वर्धमानो महा ध्यायन् भगवदादेशं दो नावमागवाम् । तामारोह तमूचुर्मुनयः प्रीता राजन् घ्यायत्व केशवम् । सवैनः संकटा : सोऽनुभ्यातस्ततो राज्ञा प्रादुरासीन्महाणवे । एकशृङ्गधरो निरभ्य नावं तच्छृङ्गे यथोक्तो हरिणा पुरा । वरत्रेणाहिना' :: राजोवाच अनाद्यविद्योगहतात्मसंविदस्तन्मूलसंसारपरिश्रम यदृच्छयेहोरसता यमाप्नुयुर्विमुक्तिदो नः जनोऽत्रुधोऽयं निजमर्मबन्धनः सुखेच्छया यत्सेयया तां विधुनोत्यसन्मति अन्यि स भि । यत्सेवयाग्नेरिव रुद्ररोदनं भजेत वर्ण निजमेप मोऽव्ययो भूयात् सा न स्रसादायुतभागलेपमन्ये न देवा वर्नु समेताः प्रमवन्ति पुंसस्तमीश्वरं अचारधर यथाम्मी. वलया जा त्वमा महशां मनीशगो वृतो गुरुन उनो जनस्परियडमठी मवि या : त्वं त्वमशनममोरममा प्राप्त मोस मुहन मिदेवरी सन्मा. न भवन्तन्न्यवोजनादि देवरं वरेण्यं पुमान् । " में दमियीन् र ·श्रीमद्भागवते अष्टमस्कन्धे अध्यायः २४ श्रीशुक उवाच ऊवन्तं नृपति भगवानादिपूरुषः । मत्स्यरूपी महाम्भोधौ विहरस्वत्वमब्रवीत् ॥५४।। गसंहितां दिव्यां सांख्ययोगकियावतीम् । सत्यवतस्य राजर्षेरात्मगुह्यमशेषतः ॥५५॥ पीषिभिः साकमारमतत्वमसंशयम् । नाध्यासीनो भगवता प्रोक्तं ब्रह्म सनातनम् ॥५६॥ तप्रलयापाय उत्थिताय स वेधसे । हलासुरं हयमोवं वेदान् प्रत्याइरधरिः ॥५॥ उ सायनतो राजा शनविज्ञानसंयुत्तः । विष्णोः प्रसादात् कोऽसियासीद् वैवस्वत्तो मनुः५८ वतस्य राजर्मायामत्स्यस्य शाणिः । संवादं महदाख्यानं श्रुत्वा मुच्येत किल्बिषात् ॥५२॥ तारो हरेोऽयं कीर्तयेदवई नरः। सङ्कल्पास्तस्य सिध्यन्ति स याति परमां गतिम् ६. प्रलयस्यसि धातुः मुप्त शर्मुखेभ्यः श्रुतिगणमपनीतं प्रत्युपादत्त हत्वा । दितिजमकथयद् यो ब्रम सत्यप्रतानां तमहमखिलहेतुं जिझमीनं नतोऽस्मि ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे वैमासिस्यामथदशसाहस्या पारमईस्या सदितायामष्टमस्कन्धे मत्स्या- बदारचरितानुवर्णनं नाम चतुर्दिशोऽध्यायः ॥२४॥ इत्यष्टमस्कन्धः समाप्त: हरिः ॐ तत्सत् भा.मू.२८-

·No text on this page.

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः श्रीमद्भागवतम् अथ प्रथमोऽध्यायः -- - राजोवाच भन्वन्तराणि सर्वाणि त्वयोकानि भूतानि मे । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य रेस्तत्र कृतानि च ॥१॥ योऽसो सत्यवतो नाम राजर्पिद्रविडेश्वरः । गनं योऽतीतकल्लान्ते लेभे पुरुपसेवया ॥२॥ सवै विवस्वतः पुत्रो मनुराखीदिति श्रुतम् । वचस्तस्य सुतामोता दवाइपमुखा नृपाः॥ ३ ॥ तेषां वंशं पृथग् ब्रह्मन् वंश्यानुचरितानि च । कीर्तयस्व महाभाग नित्यं शुश्रूषवा हि नः ॥४॥ ये भूला ये भविष्याभ भवन्त्ययतनाथ ये । तेशांना पुण्यकार्तीनां सर्वेषां वद विक्रमान् ॥५॥ सूत उवाच एवं परीक्षिता यश विवादिनाम् । पृष्टः प्रोवाच भगवाञ्चुक परमधर्मवित् ॥ ६ ॥ श्रीशुक उवाच भूपतो मानको वंशः मानुयेण परंतप । न शक्यते विक्षरतो व वर्षश्वर ॥७॥ परावरेा भूतानामात्मा यः पुरुषः परः । स एवामीदिदं विश्वं स्यन्तेऽध्यन रिमन॥ ८॥ वस्य नामः भमभवत् परकोशो हिरण्मयासिनशे महाराज स्वयम्भूभवराननः॥१॥ मरीचिमनसस्तस्य जो तस्यापि कस्परः दाशायण्या क्वोदित्यां विवस्वानमवत् मुवः ॥१०॥ तो मनुः भारदेवः संशयामास भारत | भाजनयामासदा गुणान्स आत्मवान् ॥११॥ रस्वाकुनृगांविदिष्यष्टकरूपचन् निरिप्यन्त पुषधे च नमर्ग च कविं विभुः ॥१२॥ भवजस्य मनोः पूर्व बसि भगवान् रिल । मित्रावरमोरिय प्रजामोत् ॥ वा भया मनोः शीवार उमसाच दुधिगम प्रविश्य पोरठा ॥१४it प्रेषितोपर्युषारोलामारंवत् मुसम्पदा निषिम्पचरन टेन वारंपkि पेस्तरपभिचारपन्देहानामसाभवत् । दो रिक्य मनुस्मार नाटिएमागुरुन् ॥१६॥ - ·भीमसागर नामर भायायः १ भगमन मिमि बात कर्म यो ममारिनान समस्या समावीरा ॥१२१ पूर मानिस मुममा दतिः सम्पमत विशेदन ॥१८॥ गरिसम्म मनास मगरान प्रमोपरि हत्या समोरकिनन्दनम् ॥१॥ एक गंपरा शेत मानिनारतः । दयारसारित मुनशस्त वजा -1 एरं म्पसमिती रामन् मगरान समाचार | भावाशिमामिलायाः पुंवाया । ७ एकदा महाराज विचरन् मृगमां बने। वः अतिश्यामात्रधनारस सेन्धान ॥२३॥ प्रया सचिरं चापं ग्राम परमानवान् । दयितोऽनुमग यीरो जगन दिशनुत्तयन् ॥२४॥ समारो या मरोरभसा प्रविसहायतास्ते भगानों समागः सहना ॥२५॥ वलिन् प्रविष्ट एवासो मुपुनः परवीरहा । मारपद निरमात्माननवं च वडवांतर ॥२६॥ राजोवाच कपमेवंगुणो देवः केन वा भगवन् फतः । प्रभमेनं समाचश्व परं कौदालं हि ॥२८॥ श्रीशुक उवाच एकदा गिरियां द्रष्टुमृषयता मुमताः । दियो वितिमिराभाताः कुर्वन्तः सनरागमन् ।२९ तान् विलोपाम्बिका देवी विवासा ब्रीडिताभयम् । भरक्षात् समुत्यायनीवीमाभय पधारा मुपयोऽपि वयोवीश्य प्रसवं रममाणयोः । निवृत्ताः प्रययुलसानरनारापणाभमन् ॥३१॥ एवं स्त्रीत्वमनुप्राप्तः सुयुमो मानवो नृपः । सस्मार स्वकुलाचार्य वसिमिति ध्रुम ॥३६॥ म तस्य तां दयां दृष्ट्वा कृपया भृयपीडितः । सुचुम्नत्याशयन् पुंस्त्वमुराधावत शङ्करम् ॥ - संदिवायां नवमस्कन्धे इत्येपाल्याने प्रथमोऽधायः॥१॥ 1 मोमागको पस्ने कामय गुशे भगवान् हरिरीका दाक्सिामन्त देन मुधुनः पुमनारस तथा तदनुगाः सर्वे आत्मलितविपर्वयन् । ट्वा विमनसोऽभूवन वीक्षमाणाः परसरम 152 तदिदं भगवानाह प्रियायाः प्रियकाम्यशा । स्थानं यः प्रविशेदेवत्स वेपोषिदमवेदिवि २ तव ऊचे वनं तद वै पुरुषा वर्जयन्ति हिसा चानुवरसंयुका विचचारवनाद्वनन् । अय तामाश्रमाभ्याचे चरन्ती प्रमदोत्तमाम् । स्त्रीभिःपरिसतां वीश्यचक्रमेभगवान बुधः ॥३४ ॥ सापि चकमे सुभ्रः सोमराजमुद्रं पतिम् । स तस्यां जनशामास पुरूरवसमात्मजन् ॥३५ ॥ तुष्टस्तस्मै स भगवानृपये प्रियमावहन् । स्वां च वाचमा कुर्वनिदमा विशामते ॥३८ ॥ मासं पुमान्वमवितामात्रीतव गोत्रजः । इत्यव्यवस्थया कामं सुद्युमोऽवतु मेदिनीन् ॥१ ९ ॥ आचार्यानुग्रहात् कामलस्वा पुंस्त्वं व्यवस्थयाापालयामास जगतीनाम्यनन्दन मतप्रजाः trol तस्योत्कलो गयो राजन् विमलव सुतास्त्रयः । दक्षिणापथराजानो बभूवुधर्मवत्सलाः || परिणते काले प्रतिष्ठानपतिः प्रभुः पुरूरवस उत्सुज्य गां पुत्रापगतो वनम् ॥२ ॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २ अथ द्वितीयोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं गलेऽय सुद्युम्ने मनुवैवस्वतः सुते । पुत्रकामस्तरस्तेपे यमुनायां शतं सम्पः ॥ १ ॥ ततोऽयजन्मनुर्देवमपत्यार्थ हरिं प्रभुम् । इवाकुपूर्वजान पुत्रालेभेस्वसहशान दश ॥२॥ पृषभस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पाल यामास गा यत्तो गन्यां धीरासनवतः ॥ ३॥ एकदा प्राविशद् गोष्ठं शार्दूलो निधिवर्षति । बयाना गाव उत्थाय भीतास्ता बभ्रमुबजे ॥४॥ एका जग्राह बलवान सा चुकोश भयातुरा । तस्यास्तत् कन्दितं श्रुत्वा पृषधोऽमिससारह ।। ५ ।। खद्गमादाय तरसा पलीनोडुगणे निशि । अजानबहन बभ्रोः शिरः सार्दूल बकाया ॥६॥ व्याघोऽपि वृषणश्रवणो निस्त्रिंशायाहतस्ततः । निश्चक्राम भृशं भीतोरकं पयि समुत्सूजन् ॥ ७॥ मन्यमानो हतं व्या पृषधः परवीरहा । अद्राशीत स्वहता व व्युष्या निधि दुःखितः ८ तं शयाप कुलाचार्यः कृतागसमकामतः । न क्षत्रबन्धुः शूद्रस्व कर्मणा भवितामुना ॥ ९॥ एवं शप्तस्तु गुरुणा प्रत्यरात् कृतासलिः । अधारयद् व्रतं वीर कर्वरेदा मुनिप्रियम् ॥१०॥ वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परेऽमले । एकान्तिवंगतोभक्त्या सर्वभूतमुहत समः ॥११॥ विमुक्तसङ्गः शान्तात्मा संयवाक्षोउपरिग्रहः । यहच्छयोपपनेन कलयन् दृचिमात्मनः ॥१२॥ आत्मन्यात्मानमाधाय शानतृप्तः समाहितः । विचचार महीमेता जडान्धवधिपतिः ॥१३॥ एपंचो वनं गत्वा दृष्ट्वा दावाप्रिमुत्थितम् । तेनोपयुक्तकरणो ब्रम भाप पर मुनिः ॥१४॥ कविः कनीयान् विषयेषु निःस्पृहो विसुन्य राज्य सह बन्धुभिर्वनम् । निवेश्य चिये पुरुपं स्वरोचिरं विवेश केशोरवयाः परं गतः ॥१५॥ करूपान्मानवादासन् कारूपाः वजातयः । उत्तरापथगोसारो बनण्या धर्मकल्सलाः ॥१६॥ घाट पामभूत् ब्रमभूयं गत विवो । मृगस वंश: मुमतितन्योतिसतो वमुः ॥१७॥ यसोः प्रतीम्स्तरपुत्र ओववानोपपत्सिता । कन्या चौपदवी नाम मुदर्शन उवाह ताम् ॥१८॥ चित्रसेनो नरिष्यन्तायनस सुवोऽभवत् । तस्मीदवास्वतःचंन्द्रसेनत तत्पुनः॥१९॥ वीतिहोत्रस्स्विन्दसेनात् तस्य सत्यभवाअभूत् । उपवाः मुतस्तस्य देवदत्तस्ततोऽभवत् ॥२०॥ दतोरियो भगवानमिः स्वरमभूत् मुतः । कानीन रति विस्तातो जान्कायो महानि.२९६ ततो अपलं जातमा निवेश्यापन परियन्टायमोनोदिष्टवंशम: ॥२२॥ नाभागोदिष्टपुत्रोजन्यः कर्मणावस्थतांगा। भलन्दनः मुतस्वस चसीटिभलन्दना ॥२३॥ वत्सपी: मुरः प्राणतत्तं प्रमति विदुः । सनिय प्रम ॥२॥ विविंशतिमुतो रम्भः सनिनेत्रोत्सवामित सम्पम्मे ॥२५॥ वस्वावधि मुतो पस्य ममतपत। ॥२॥ 7 ·४२८ । मामलागवत नरमधे अध्यायः ३. मरुतस्य यया यज्ञो न तयान्यस्य कथन । सर्वहिरण्मयत्वासोद्न्न किञ्चिचाल ग्रेन अमायदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्दिजावयः। मन्तः परियारो विश्वेदेवाः सनामदः। मरुत्तस्य दमः पुत्रस्तस्यासीद् राज्यवर्धनः । मुतिस्तत्सुनो जने सौधृतयो ना दुतः ।। तत्सुतः केवलस्तस्माद् बन्धुमान् वेगयांसतः । क्युत्तस्याभवद् यस्य तृणविन्दुर्नहोरतिः ।। तं भेजेऽलम्बुपा देवी भजनीगुणालयम् । वराप्सरा यतः पुत्राः कन्या चेडविद्याभवत् । तस्यामुत्पादयामास विश्रया धनदं भुतम् । प्रादार विद्यां परमामृषियोंगेधरान विदुः ।। विशालः शून्यबन्धुश्च धूम्रकेतुभ तत्सुताः । विद्यालो वंशकद राजा वैशाली निर्मने पुरीन हेमचन्द्रः मुतस्तस्य धूम्राशस्तस्य चात्मजः । तत्पुत्रात् संयमादासीत् कृयाधः सइदेवः ।। कृशाश्वात्सोमदत्तोऽभूयोऽधमेधैरिडस्पतिम् । इष्ट्वा पुरुषमापामां गति योगेश्वराश्रितः । सौमदत्तिस्तु सुमतिस्तत्लुतो जनमेजयः । एते वैशालभूपालास्तृपरिन्दोर्पयोधराः ॥ पति श्रीमद्भागवडे महापुराणे पारमहंसां संहितायां नमस्कन्वे दितीयोऽध्यायः ॥२॥ अथ तृतीयोऽध्यायः धीशुक उवाच सर्यातिनियो राजा अशिष्ठः स बभूव ह। यो वा अङ्गिरसा सदितीयमह उचिवान् ।। । सुकन्या नाम तस्यासीत् कन्या कमललोचना । तया सार्ध वनमत्ये ह्यगंमन्यवनाभनन् । सासखीभिः परिहता विचिन्वत्यद्धिमान् वने । वल्मोकरन्धेदहशे खद्योते हव गोतिये ।। ते दैवचोदिता बाला ज्योतिषी कण्टकेन वै । अविध्यन्मुग्धमावेन मुसावासक वो बहु ।। शकुन्मूत्रनिरोधोऽभूत् सैनिकानां च तत्क्षणात् । राजर्षित मुगलक्ष्य पुरुषान् विलितोऽ अप्यभद्रं न युप्माभिर्भार्गवस्य विचेष्टितम् । व्यक्त केनापि नखस्य कृतमाश्रमदूषणन् । मुकन्या प्राइ पितरं भीता किश्चित् कृतं मया । द्वे ज्योतिषी अजानन्त्या निर्मिने कण्टोन वैध दुहितुस्तद्वचः श्रुत्वा शतिर्जातसाध्वसः । मुनि प्रसादयामास वल्मीमान्तहित शनैः ॥८ वदभिप्रायमाशाय प्रादाद् दुहिवरं मुनेः । कृच्छ्रान्मुक्तस्तमाभन्मपुरं माया सम्मतिः। सुकन्या च्यानं प्राप्य पति परमकोग्नम् । प्राणयामास चिचश अप्रमतानुत्तिभिः । कस्यचित् त्वय कालस्य नासत्यागाश्रमागती । ती पूजविल्ला प्रोवाच वयो मे दत्तमीश्वरी ॥१॥ प्रहं महीष्ये सोमत्य यशे वामप्यसामयोः । क्रितों मे वयो रूम प्रमदाना पदासिन । यादमित्यूचतुर्विधमाभिनन्द इत्युक्त्वा जरया प्रतदेहो धमनिमंतवः । इदं प्रशितोलियां वोजित यायः १४.. । . भिपनमी । निमत्रतां भवानम्मिन् दे मिदविनिर्मिने । पुरुषारत्रय उचरपुरपीच्या वनिवाप्रियाः । पद्मनः कुण्डलिनास्यरूपामुवा तान् निरीश्य पपरोहासरूपान् नर्सयसः अमानती पति साची अधिनी शरम

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ४
४३९
दयित्वा पति तस्यै पातिव्रत्येन तोषितौ । ऋषिमामन्य ययतुर्विमानेन त्रिविष्टपम् ||१७||
यश्यमाणोऽथ शर्यातिश्च्यवनस्याश्रमं गतः। ददर्श दुहितुः पावे पुरुपं सूर्यवर्चसम् ॥१८॥
राजा दुहितरं प्राह कृतरादाभिवन्दनाम् । आशिषश्चाप्रयुञ्जानो नातिप्रीतमना इव ॥१९॥
चिकोषितं ते किमिदं पतिस्त्वया प्रलम्भितो लोकनमस्कृतो मुनिः।
यत् त्वं जराग्रस्तमसत्यसम्मतं विहाय जारं भजसेऽमुमध्धगम् ॥२०॥
कथं मतिस्तेऽवगतान्यया सतां कुलप्रमूते कुलदूषणं त्विदम् ।
बिर्षि जारं यदपत्रपा कुलं पितुश्च भतुश्च नयस्यधस्तमः ॥ २१ ॥
एवं त्रुवाणं पितरं मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तप गुनन्दनः ॥२२॥
शशंस पित्रे वत् सर्व वयोरूपामिलाभनम् । विस्मितः परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे ॥२॥
सोमेन याजयन् वीरं सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोरप्यश्विनोश्च्यवनः स्वेन तेजसा ॥२४॥
हन्तुं तमाददे व सद्योमन्युरमर्पितः । सवनं स्तम्भयामास भुजमिन्द्रस्य भार्गवः ॥२५॥
अन्वजानस्ततः सर्वे ग्रह सोमस्य चाश्विनोः । भिपजाविति यत् पूर्व सोमाहुत्या बहिष्कृती॥२६॥
उत्तानबर्हिरानतों भूरिपेण इति त्रयः । शर्यातेरभवन् पुत्राआनद्रेवतोऽभवत् ॥२७॥
सोऽन्तःसमुद्रे नगरी विनिर्माय कुशवलीम् । आस्थितोऽभुक्त विषयानानादीनरिन्दम ||२८||
तस्य पुत्रशतं जज्ञे ककुझिज्येष्ठमुत्तमम् । ककुभी रखती कन्यां खामादाय विभुं गतः ॥२९॥
कन्यावरं परिप्रष्टुं ब्रह्मलोकमपावृतम् । आवर्तमाने गान्धर्वे स्थितोऽलन्धक्षणःक्षणम्॥३०॥
तदन्त आद्यमानम्य स्वाभिप्राय न्यवेदयत् । तच्छुत्वा भगवान् ब्रझा प्रहस्य तमुवाच ह ॥३१॥
अहोराजन् निरुदास्ते कालेन हृदि ये कृताः । तत्पुत्रपौत्रनप्तणां गोत्राणि च न शृण्महे ॥३२॥
कालोऽभियातस्त्रिणवचतुर्युगविकलितः । तद् गच्छ देवदेवायो बलदेवो महाबलः ॥३३॥
कन्यारतमिदं राजन् नररत्नाय देहि भोः। भुवो माराववाराय भगवान् भूतभावनः ॥३४॥
अवतीणों निजांशेन पुण्यश्रवणकीर्तनः । इत्यादिछोऽभिवन्धाजं नृपः स्वपुरमागतः ।
व्यक्तं पुण्यजनत्रासाद् भ्रातृभिर्दिश्ववस्थितैः ॥३५॥
सुतां दयानवद्याझी बलाय बलशालिने । बदागतो राजा तप्तुं नारायणाश्रमम् ॥३६॥
प्रति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्था संहितायो नमस्कन्धे तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥
अथ चतुर्थोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
नामागो नभगारत्यं यं ततं भ्रातरः कविम् । वरिष्ठंबमजन् दायं ब्रह्मचारिणमागतम् ॥१॥
भ्रातरोऽभारत किं मह्यं भजाम पितरं तत्र । त्या ममायांततामाक्षुर्मा पुत्रकतदायाः॥ २ ॥
इमे अङ्किरसः सत्रमातवेऽद्य सुमेधसः । पई पटमुपेत्याहः को मुह्यन्ति कर्मणि ॥३॥

·४४० श्रीमद्भागवते नवमस्कध अध्यापिः। तांस्त्वं शंसय सूक्त २ वैश्वदेवे महात्मनः । वे स्वन्तो धनं सत्रारिपिदनामनः ॥४॥ दास्यन्ति तेऽय वान् गरछ तथास कृतवान् यया । वस्ने दत्तास्युःस्वर्ग ते सगरेटोषियन् ॥ ५॥ तं कश्चित स्वीकरिष्यन्वं पुरुषः कृष्णदर्शनः । उवाचोचरतोऽभ्येत्व मन्दं वालुकंवतु ॥ ६ ॥ ममेदमृतिभिर्दचमिति तर्हि ल मानवः । सानोतिरि प्रमः पृवान पितरं क्या 130 यज्ञवास्तुगवं सर्वमुच्छिष्टमृषयः कचित् । चतुर्विमागं रुद्राय स देवः सर्वमहति ॥ ८॥ नाभागस्तं प्रणम्पाइ क्वेश किल वास्तुकन् । इलाहने रिता बञ्चिरना तो प्रवादये ॥ यत् ते विटावदद् धर्म त्वं च सत्यं प्रमापसे । ददामि ते मन्त्रो छनं ब्रह्म सनावनन् । गहाण द्रविणं दचं मत्सत्रे परिसरोपितम् । इत्युक्त्वान्ताईतोदोभगवान् सत्यवसऊ॥२५ य एतत् संस्मरेत्मावः सायं च सुसमाहितः । कविर्भवति मन्त्रको गतिं चैव तयाऽन्नः ॥१२१ नाभागादम्बरीपोभून्महाभागवतः कृती । नास्पृशद् ब्रह्मशानोऽनियंन मटिहवः रचना राजोवान भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि राजर्षेवस्य धीमतः । न प्राभू यत्र निर्नुको ब्रमदाडो दुरत्ययः ॥१४॥ श्रीशुक उवाच अम्बरीषों महाभागः सप्तदीपवती महीम् । अव्ययां च श्रियं लब्ध्वा विभवं चातुलं भुवि ॥१५॥ मेनेऽतिदुर्लभं पुंसां सर्वे तत् स्वमसंलतम् । विद्वान् विभवनिर्वाणं वमोविशति यत् पुमान्॥११॥ वासुदेवे भगवति तदकेषु च साधुयु । प्रातो भावं परं विस्वंयेनेदं लोवत् स्लवन् ॥१७॥ स चे मनः कृष्णपदारविन्दयोर्वचांसि वैकुन्ठगुणानुवर्णने । करो हरेमन्दिरमार्जनादिषु श्रुतिं चकाराच्युतमत्कयोदये ॥१८॥ मुकुन्दलिनालयदर्शने दृशौ तद्भत्यगात्रसङ्गिसङ्गमम् । प्राणं च तत्पादसरोजसौरभे श्रीमत्तुलस्या रसनां वदर्षिते ॥१९॥ पादौ हरेः क्षेत्रपदानुसर्पणे घिरो हृषीकेशन्दाभिवन्दने। कामं च दास्येन तु कामसम्पाययोचनलोकजनाचारतिः॥२०॥ एवं सदा कर्मकलापमात्मनः परेऽधियझे भगवत्यवोशने । सवात्मभावं विदधन्महीमिमां तविष्ठविप्राभिहितः शशात ॥२१॥ इंजेऽश्वमेधैरविवसनीश्वरं महाविभूलो चिताङ्गदशिमः। तमिशासितगोतमादिभिर्धन्दन्यभिसोतमसो सरस्वतीम् ॥२२॥ यस्थ ऋगीवागः सदस्या वत्ति जनाः । तुल्यमानानिमियाध्यादयन्त मुबाननगर न प्रार्थितो यस्य मनुबेरमवियः वद्भिरगापद्भिरचमचेखिन् ॥1 स्वाराग्यपरिमाक्टिा : दुर्लमानारिमिझानां मुकुन्दंदिपवः ॥३

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः ४
स इत्थं भक्तियोगेन तरोयुक्तेन पार्थिवः । स्वधर्मेण हरि प्रीणन् सङ्गान् सर्वाञ्छनही ।।२६।।
गृहेषु दारेषु सुतेषु बन्धुषु दिपोत्तमस्यन्दनवाजिपत्तिषु ।
अक्षय्यरत्नाभरणायुधादिष्वनन्तकोशेष्वारोदसन्मतिम्
॥ २७॥
तस्मा अदाधरिश्वकं प्रत्यनीकभयावहम् । एकान्तभक्तिभावेन प्रीतो भूत्याभिरक्षणम् ॥२८॥
आरिराधयिपुः कृष्ण महिण्या सुल्यशीलया। युक्तः सांवत्सरं वीरो दधार द्वादशीव्रतम् ॥२९॥
व्रतान्ते कार्तिक मामि त्रिरात्रं समुपोषितः । स्नातः कदाचित् कालिन्याहरि मधुवनेयत्।३०१
महाभिषेकविधिना सर्वोपस्करसम्पदा । अभिषिच्याम्बराकल्पैर्गन्धमाल्यार्पणादिभिः ॥३१॥
तद्गतान्तरभावेन भूजयामाठ केशवम् । माहाणांश्व महाभागान् सिद्धार्यानपि भक्तितः ॥३२॥
गवां रुक्मविषाणीनां रूप्यामीणां सुवासमाम् । पयासीलवयोरूपवत्सोरस्करसम्पदाम् ॥३३॥
माहिणोत साधुविप्रेभ्यो गृहेषु न्यर्बुदानिपट । भोजयित्वा दिलानो स्वादनं गुणवत्तमम् ॥३४॥
लन्धकामेरनुज्ञातः पारणायोपचक्रमे । तस्य तांतिथिः साक्षाद् दुर्वासा भगवानभूत् ॥३५॥
तमानातियि भूपः प्रत्युत्थानासनाईणैः । ययाचेऽभ्यवहाराय पादमूलमुपागतः ॥३६॥
प्रतिनन्द्य स तद्यानो कर्तुमावश्यकं गतः । निममज बृहद्ध्यायन् कालिन्दीसलिले शुभे ॥३७॥
मुहूर्ता(वशिष्टाया द्वादश्यां पारणं प्रति । चिन्तयामास धर्मशो दिजैस्तद्धर्मसङ्कटे ॥३८॥
वाक्षणातिकमे दोषो द्वादश्यां यदपारणे । यत् कृत्या साधु मे भूयादधों वानमा स्पृशेत्॥३९॥
अम्भसा केवलेनाय करिष्ये व्रतपारणम् । प्राहुरन्मक्षणं विधा शितं नाशितं च तत् ॥४०॥
इत्यपः प्राश्य राजर्षिभिन्तयन् मनाच्युतम् । प्रत्यचष्ट कुरुश्रेष्ठ विजागमनमेव सः ॥४१॥
दुर्वासा यमुनाकूलात् कृतावश्यक आगतः । राजाभिनन्दितस्तस्य बुबुधे चेष्टितं धिया ॥४२॥
मन्युना प्रचलगानो सुकुटी टिलाननः । बुभुक्षितच सुतरां कृताञ्जलिमभाषत ||४||
अहो अस्य नृशंसस्य धियोन्मत्तस्य पश्यत । धन्यतिकम विष्णोरभक्तस्येशमानिनः ॥ll
यो मामतिथिमायातमातिम्येन निमन्य च । अदत्त्वा भुक्तांस्तस्य सद्यस्तै दर्शये फलम् १४५॥
एवं अवाण उत्कृत्य जयं रोषविदीक्तिः । तया सनिर्ममे तस्मै कृत्या कालानलोषमाम् ||४६॥
तामापतन्ती ज्वलतीमसिहस्तां पदा भुवम् । वेश्यन्ती समुद्रीश्य न चचाल पदान्नृपः (१४७॥
माग्दि भृत्यरक्षायां पुरुषेण महात्मना । ददाह कृत्या ता चक्र कुद्धाहिमिव पावकः ॥४८॥
तदभिद्रवदुद्वीश्य स्वप्रयास च निष्फलम् । दुर्वामा दुदुवे भीतो दिक्षु प्राणपरीप्सया ॥४९॥
तमन्वधावद् भगवद्रयानं दावामिरुतशितो यथाहिम् ।
तथानुपकं मुनिरीक्षमाणो गुहां विविशुः प्रससार मेरोः॥५०॥
दिशो नभामा विवरान समुदाँधेकान् सगलाखिदिवंगतः।
यतो यतो धावति तत्र वत्र मुदर्शनं दुष्पसह ददर्श ॥ ५ ॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः४ अलन्धनाथः स यदा कुतमित संत्रतचिचोरपनेपनामः। देवं चिरिञ्च समगादिधातवाहात्मनोनेजितवेत्रमो मान् ॥ ५२ ॥ ब्रह्मोवाच सानं मदीयं सहविश्वमेतत् क्रीडावसाने दिपराधसंज्ञे । भ्रमन्नमात्रेण हि सन्दिपक्षोः काला.मनो यस विरोभविष्यति ॥ ५३॥ अई भवो दरगुप्रधानाः प्रजेवभूतेशमुरेशमुख्ताः। सर्वे वयं यनियम प्रपन्ना मूर्षित लोकहितं वहामः ॥ ५४॥ प्रत्याख्यानो विरिञ्चेन विष्णुनकोपवारितः । दुर्वासाः शरणं यातःसव केलामकासिनन् ॥१५॥ धीरुद्र उवाच वयं न तात प्रभवाम भूम्नि पलिन परेऽन्येऽप्पजजीवकोशाः । भवन्ति काले न भवन्ति हीदृशाः सहस्त्रयो यत्र वयं भ्रमामः ॥५६॥ अहं सनलुमारष नारदो भगवानजः । कपिलोमान्तरतमो देवलो धर्न आसुरिः ॥२३॥ मरीचिप्रमुखाश्चान्ये विदेशाः पारदर्शनाः 1 विदाम न वयं सर्वे पन्मायां मारयाजनाः ॥१८॥ तस्य विश्वेश्वरस्येदं शस्त्रं दुविरह हि नः । तमेव शरणं याहि हरिस्ते विषास्यते ॥५९।। ततो निराशो दुर्वासाः पदं भगवतो ययौ । वैकुण्ठाख्यं यदमास्ते श्रीनिवासः बिरामद ॥६॥ सन्दह्यमानोऽजिवशस्त्रवाहिना दत्पादमूले पतितः सपथः । आहाच्युतानन्त सदीप्सिन प्रभो कृतागसं माव हि विश्वभावन ॥ ११ ॥ अजानता ते परमानुभावं कृतं मया भवतः प्रियाणाम् ।. विधेहि तस्यापचितिं विधातर्मुच्येत यनाम्न्युदिते नारकोऽपि ॥ २॥ श्रीभगवानुवाच अई भकपराधीनो स्वतन्त्र इव द्विज । साधुभिर्मतहदयो भर्भवजननिमः ॥३॥ उआय कथयिष्यामि तव विन शृणुष्व तत् । अयं यात्माभिचारस्ते सततं यातु वे भवन् । साधुन प्रहितं तेजः प्रहर्तुः कुरुतेऽशिवम् ॥ ६९॥ नाहमात्मानमायासे मद्भकैः साधुभिर्विना । धियं चात्यन्तिको प्रझन् पेश गविर प yixit येदारागारपुत्राप्तान् प्राणान् वित्तमिनं परन् । हित्वा मांशरगंयावाः कथं तात्पकतो मयि निर्वहृदयाः साधयः समदर्शनाः । वशीकुर्वन्तिमांमत्या सखिया सत्पति पाए भसेक्या प्रतीतं च सालोक्यादि चतुश्यन् । नेन्ठन्ति सेवया पूर्ण कुतोऽन्या मल्लविद्यमान साधयो हृदयं मह्यं साधूनां हृदयं त्यहम् । मदन्यत् तेन जानन्ति नाहं तेम्पो मनाग hि • विधा च विप्राणां निः J यसम्रे उभे ते एवं दुविनीवस्य करने परलया Harit

·श्रीमदागवते नवमत्कन्धे अध्यायः५
ब्रह्मस्वद् गच्छ भदंते नाभागतनयं नृपम् । क्षमापय महाभागं ततः शान्तिर्भविष्यति ॥७॥
इति श्रीमहागवत महापुराणे पारमईयां संहिताय नवमस्कन्धेऽम्बरीषचरिते चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥
अथ पञ्चमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
एवं भगवतादिष्टो दुर्वासाश्चक्रतापितः । अम्बरीषमुपावृत्य तत्यादौ दुःखितोऽग्रहीत् ॥ १ ॥
तस्य सोद्यमनं वीश्य पादस्पर्शविलजितः । अस्तावीत् तद्धरेरनं कृपया पीडितो भृशम् ॥ २ ॥
अम्बरीष उवाच
त्वमग्निभगवान् सूर्यस्त्वं सोमो ज्योतिषापतिः । त्वमापस्त्वं क्षितिव्योम वायुर्मात्रेन्द्रियाणि च ॥३॥
मुदर्शन नमस्तुभ्यं सहस्त्राराच्युतप्रिय । सर्वास्त्रघातिन् विप्राय स्वस्ति भूया इडस्पते ॥ ४॥
वं धर्मस्त्वमृतं सत्यं त्वं यज्ञोऽखिलयशभुक् । लं लोकपालः सर्वात्मा त्वं तेजः पौरूपं परम्॥ ५ ॥
नमः सुनाभाखिलधर्मसतवे धर्मशीलासुरधूमकेत्तये ।
त्रैलोक्यगोपाय विशुद्धवर्चसे मनोजवायागुतकर्मणे गृणे ॥६॥
त्वत्तेजसा धर्ममयेन संहृतं तमः प्रसाराच धृतो महात्मनाम् ।
दुरत्ययस्ते महिमा गिरा पते त्वद्रूपमेतत् सदसत् परावरम् ॥ ७॥
यदा विसष्टरत्वमनअनेन वै बलं प्रविष्टोऽजित दैत्यदानवम् ।
बाहूदरोर्वद्भिशिरोधराणि वृक्षगनजसं प्रधने विराजसे ।। ८ ।।
सत्वं जगत्त्राण खळाहाणये निरूपितः सर्वसहो गदामृता ।
विपस्य चास्म कुलदैवहेतवे विधेहि भद्रं तदनुमदो हि नः ॥९॥
यद्यस्ति दत्तमिष्ट वा स्वधर्मों वा स्वनुष्ठितः । कुलं नो विप्रदेव चेद् द्विजो भवतु विज्वरः ॥१०॥
यदि नो भगवान् प्रीत एका सर्वगुणालयः । सर्वभूतात्मभावेन द्विजो भवतु विज्वरः ॥११॥
श्रीशुक उवाच
इति संस्तुवदो राज्ञो विष्णुचक्र सुदर्शनम् । अशाम्पत् सर्वतो विपं प्रदहदाजयाब्जया॥१२॥
स मुक्तोऽस्त्राश्रितापेन दुर्वासाः स्वस्तिमास्ततः । प्रशंस तमुर्वी युञ्जानः परमाधिपः ॥१३॥
दुर्वासा उवाच
अशे अनन्तदासानां महत्व दृष्टमय मे । कृतागसोऽपि यद्राजन् मजलानि समीहा१४॥
दुष्करः को नु साधूनां दुरत्मजोवा महात्मनाम् । वैः संगृहीतो भगवान् सात्त्यतामपभो हरिः॥१५॥
यन्नामश्रुतिमात्रेण पुमान् भवति निर्मलः । तस्य तीर्यपदः किं वा दासानामवशिष्यते ॥१६॥
राजचनुगृहीतोऽहं ख्यातिकरणात्मना । मदतः कृत्वा प्राणायन्मेऽभिरविताः ॥१७॥
राजा रामकृताधार
प्रत्यागमनमाड्या | चरणावुपसंगा प्रसाद्य समभोजपत्॥१८॥

·श्रीमद्भागयते नरमसन्धे अध्यायः६ सोऽशित्वाहतमानीतमातिध्वंसावकामिनन् । नुतात्मा नपति प्राह भुनावानिति सादरम्॥१९॥ प्रीतोऽस्म्यनुग्रहीतोऽसि वय भागयतस वै । दर्शनसनालारातिथ्येनारमधमा ॥२॥ कमावदानमेतत् ते गायन्ति स्वःस्त्रियो मुहुः । कीर्ति परमपुण्यांच कीर्वदिम्पति भूरियन ॥२१॥ धीशुक उवाच एवं संकीर्त्य राजानं दुर्वासाः परितोषितः । ययौ विज्ञासामन्य ब्रह्मलोकमहेनुकन् ॥२२॥ संवत्सरोऽत्यगात् तापद्यावता नागतो गवः । मुनिसद्दर्शनामहो राजान्नक्षो बभूव ह ॥२३॥ गते च दुर्वाससि सोऽम्परीरो दिजोपयोगाविरवित्रमाइरत् । ऋविमोक्षं व्यसनं च युवा मेने त्वदीयं च परानुभावम् ॥ २४॥ एवंविधानेकगुणः स राजा परात्मनि ब्रह्मणि वासुदेवे । क्रियाकलापैःसमुवाह भक्ति ययाऽऽविरिञ्न्यान् निरवांश्चकार ।। २५॥ अथाम्बरीपस्तनयेषु राज्यं समानशीलेषु विसज्य धीरः। वनं विवेशात्मनि वासुदेवे मनो दधद् ध्वनगुणप्रवाहः ।। २६ ॥ इत्येवत् पुण्यमाख्यानमम्बरीपस्य भूपतेः । संकीर्तयन्ननुम्यायन भत्तो भगवतो भवेत् ॥२३॥ पति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां नवमस्कन्धेऽम्बरीषचरितं नान पबमोऽध्यायः ॥५॥ अथ पष्ठोऽध्यायः श्रीशुक उवाच विरूपः केतुमाञ्छम्भुरम्बरीपसुतात्रयः । विरूपात् पृपदश्वोऽभूत् वत्पुत्रस्तुरचीतरः ॥ १॥ रयीतरस्याप्रजस्य भार्यायां तन्तवेऽर्थितः । अगिरा जनयामास ब्रह्मवर्चस्विनः सुतान् ॥ २॥ एवं क्षेत्रे प्रसूता वै पुनस्वाङ्गिरसाः स्मृताः । रथीतराणां प्रवराः क्षत्रोता दिजातरः ॥३॥ शुवतस्तु मनोज्ञे इश्याकुर्घाणतः मुतः । तस्य पुत्ररतज्येष्ठा विकुक्षिनिमिदण्डमः ॥४॥ वेषां पुरस्वादभवनार्यावर्वे नृपा नृप । पञ्चविंशतिः पश्चाच त्रयो मध्ये परेऽन्यतः ॥५॥ स एकदाष्टकाश्राद्धे इत्याः सुतमादिधत् । मांसमानीयतां मेध्यं विमुझे गन्छ माचिरम् ॥ ६ ॥ वधेतिसवनं गत्वा मृगान् हत्या क्रियाणान् । श्रान्तो बुभुक्षितो वोरायचाददास्मतिः ॥ ७॥ ज्ञात्वा पुत्रस्य तत् कर्म गुरुणाभिहितं नृपः। देशानिःसारयामास मुतं त्यक्तविधि ॥" स तु विप्रेण संवादं जापन समाचरन् । त्यस्या कलेवर योगी सतेनावार यदपरम् ॥ पितर्युपरतेऽभ्येत्य विधिः पृथिवीमिमाम् । शासदीजे हरिं यः शाद इति विश्रुवः ॥११॥ पुरजयस्तस्य मुत् इन्द्रवाद इतीरितः । ककुत्स्य इति चाप्युक्तःगुनामानि मंनिः ॥१ शेष निरेदयामास पित्रे तेन च तद्गुरुः । चोदितः प्रोक्षगायाह दुएमेवदकर्मकम् ॥८ ॥ आसीत् समरो देवानां सह दानवः । पार्णिमादो वृतो वीरो देवदैत्यराजित ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्याय ६ ४.४५ वचनाद् देवदेवस्य विष्णोर्विश्वात्मनः प्रभोः । वाहनत्वे वृतस्तस्य बभूवेन्द्रो महानुषः ॥१४॥ स संनद्धोधनुर्दिव्यमादाय विशिखान्छितान् । स्तूयमानः समारुह्य युयुत्सुः ककुदि स्थितः ॥१५॥ तेजसाऽऽप्यायितो विष्णोः पुरुषत्य परात्मनः । प्रतीच्यां दिशि दैत्यानां न्यरुण त्रिददौःपुरम्॥१६॥ स्वस्य चाभूत् प्रधनं तुमुलं लोमहर्षणम् । यमायभल्लैरनयद् दैत्यान् येऽभिययुमुधे ॥१७॥ तस्येषुपालाभिमुख मुगान्तानिमिवोल्याणम् । विसृज्य दुद्रुबुदैत्या इन्यमानाः स्वमालयम् ॥१८॥ जित्वा पुरं धनं सर्व सभी वज्रपाणये । प्रत्ययच्छत् स राजर्षिरिति नामभिराहृतः ॥१९॥ पुरञ्जयस्य पुत्रोऽभूदनेनास्तरसुतः पृथुः । विश्वरन्धिस्ततश्चन्द्रो युवनाश्वश्च तत्सुतः ॥२०॥ शावतस्तत्सुतो येन याबस्ती निर्ममे पुरी । बृहदश्वस्तु शाबस्तिस्ततः कुबलयाश्वकः ॥२१॥ या प्रियार्थ मुतस्य धुन्धुनामासुरं बली । मुतानामेकर्विशत्या सहजैरहनद् नृतः ॥२२॥ धुन्धुमार इति ख्यातस्तत्सुतास्ते च जज्वलुः । धुन्धोर्मुखामिना सर्वे प्रय एवावशेषिताः ॥२३॥ दृढावः कपिलाश्वश्च भद्राश्व इति भारत । दृढाश्चपुत्रोहर्यश्वोनिकुम्भस्तत्तः स्मृतः ॥२४॥ बर्हणावो निकुम्भस्य कृशाश्वोऽथास्य सेनजिन् । युवनाश्वोऽभवत् तस्य सोऽनपत्यो वनं गतः ॥२५॥ भार्याधतेन निर्विण्ण ऋषयोऽस्य कृपालवः । इष्टिं स वर्तयाञ्चकुरैन्द्री ते मुसमाहिताः ॥२६॥ राजा तद् यज्ञसदनं प्रविष्टो निशि तर्षितः । दृष्ट्वा शयानान् विप्रास्तान् पपो मन्त्र जलं स्वयमा२७॥ उस्थितास्ते निशाम्याथ व्युदकं कलशं प्रभो । पप्रच्छुः कस्य कर्मेदं पीतं पुंधवनं जलम् ॥२८॥ राजा पीतं विदित्वाय ईश्वरप्रहितेन ते । ईश्वराय नमश्चकुरहो देवरले बलम् ॥२९॥ ततः काल उपाचे कुकिं निर्मिय दक्षिणम् । युवनाश्वस्य तनयश्चक्रवर्ती जजान ॥३०॥ कंधास्यति कुमारोऽयं वन्य रोरूयते भृशम् । मांधातावत्समारोदीरितीन्द्रोदेशिनीमदाता ३१॥ न ममार पिता तस्य विधदेवमहादतः । युवनाश्चोऽथ तत्रैव तपसा सिद्धिमन्वगात् ||३२|| असद्दश्युरितीन्द्रोऽङ्ग विदधे नाम तस्य वै । यस्मात् सन्ति दिमादस्यको रावणादयः।।३३।। यौवनाशोऽयमान्धाता चक्रवर्त्यवनी प्रभुः । सतदीरवतीमेक: शशासाच्युततेजसा ॥३४॥ ईजे च यशं क्रतुभिरात्मविद् भूरिदक्षिणेः । सर्वदेवमयं देवं सर्वात्मकमतीन्द्रियम् ॥३५॥ द्रव्यं मन्त्रो विधिर्यशो यजमानतर्विजः । धर्मो देशश्च कारच सर्वमेतद् यदात्मकम् ॥३६॥ यावत् सूर्य उदेति स यावच्च प्रतितिष्ठति । सर्वे तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते ॥३७॥ शशचिन्दोहितरि बिन्दुमत्यामधान्नृपः । पुरुकुत्समम्बरीषं मुचुकुन्दं च योगिनम् । तेषां वसारः पञ्चायत् सौभरि वत्रिरे पतिम् ॥ ३८ ॥ यमुनान्तर्जले ममस्तप्यमानः परन्तरः । निति मीनराजस्य वीश्य मैथुनर्मिणः ॥३९॥ जावस्पृहो नृपं विमः कन्यामेकामयाचत । सोऽप्याह गृहह्मवां ब्रह्मन् कामं कन्या स्वयंवरे ।।४।। सविचिन्त्याप्रियं स्त्रीणाजरठोऽयमरम्मतः । वलीरलित एजक इत्यई प्रत्युवाहवः ॥ril ·स श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अभ्यायः ७ साधयिष्ये वयात्मानं सुरखीणामपीप्सितम् । किं पुनर्मनुजेन्द्रापामिति म्यवसितः प्रभुः ॥४॥ मुनिः प्रवेधितः क्षत्रा कन्यान्तःपुरमृद्धिमत् । वृतच राजकन्यामिरेकः पचासता वरुण तासां कलिरभद् भूयाखदर्येऽपोह्य सौहृदम् । ममानुरूपो नायं व इति तद्वतचेतसाम् ॥vl बहुचस्ताभिरपारणीयतपःभियानमेपरिन्छदेषु । ग्रहेणु नानोपवनामलाम्भ:सरस्म सौगन्धिककाननेषु ॥४॥ महाईशप्यासनवस्त्रभूषणम्मानानुलेपाम्यवहारमाल्यक स्खलङ्कृतस्त्रीपुरुषेषु नित्यदा रेमेऽनुगायद्विजभजवन्दिय ॥४॥ यहाईस्म्यं तु संवीश्य सप्तदोवतीतिः । विस्मितःस्तम्भमजहात् सार्वभौमश्रियान्वितम् ।। एवं गोप्वभिरतो विश्यान विविधैः मुखेः । सेवमानो न चातुम्पदाज्यस्तो रिखानः ॥८ स कदाचिदुपासीन आत्मापहवमात्मनः ! ददर्श चाचार्यो मौनसजसमुत्थितन् ॥१६॥ अहो इमं पश्यत मे बिनाशं खिनः सचरितवतस्य। अन्तले वारिचरमसङ्गात् प्रच्याक्तिं हा चिरं धृतं या॥५॥ सहं त्यजेत मिथुनातिना मुमुक्षुः सामना न विसजे पहिरिन्द्रियाणि । एकभर रहसि चित्तमनन्त इंधे युद्धीत तद्रति साधुपु चेत् मानः ॥५॥ एकतरस्यहमयाम्मासि मसात् पहायसनुव पवगतमर्गः । नान्तं यजाम्युभयकत्यमनोरयानां मायागुणेईतमतिविपर्यभारः ॥५२॥ एवं वनन् गई कालं पिरको न्यासमासितः । वनं जगामानुययुस्तासन्यः पतिदेताः ॥१. वत्र दत्त्वा ताम्तीमात्मानमात्मवान् । सहवामिभिरा मार्न युयोज परमा मनि ॥५४० तासन्युमहाराज नियाभ्यानि गतिम् । अन्यीयुम्नयभाग अनि सान्दमितानिमः३९५३ के मोमदायको महापुराये बारममा संहिता नामर सौभाने अथ मतमोऽध्यायः श्रीमुक उपाय मान्धातुः पुत्राबरो योमर्दिवः । तिमन पाने योजनाका दुई। सततस पृषीभूत्वान्दय ! समा माती विनःTETTE नवनिरचा पुग्ममा पोरगे : ।दा रानी भुस पन्यांनी पन्ने विष्णुहिनाममा नारा जनस्युःकामोतरपस itive मुमासदेव

·श्रीमद्भागववे नवमस्कन्धे अध्यायः
घरीरो गतः स्वर्गमद्यापि दिवि श्यते । पातितोऽवगशिरा देवैरतेनैव स्तम्भितोबलात् ।।
धवो हरिश्चन्द्रो विश्वामित्रवसिष्ठयोः । यनिमित्तमभूद् युद्धं पक्षिणो हुवार्षिकम् ॥७॥
ऽनपत्यो विषण्णारमा नारदस्योपदेशतः । वरुणं शरणं यातः पुत्रो मे जायतां प्रभो ॥८॥
दे दीये महाराज तेनैव वां यजे इति । तथेति वरुमेनास्य पुत्रो जातरमुरोहितः ॥९॥
: मुतो ह्यनेनाङ्ग मां यजस्वैति सोऽब्रवीत् । यदा पशुनिर्दशः स्यादय मेभ्यो भवेदिति ॥१०॥
दिशे च स आगल्य यजस्वेत्याह सोऽववीत् । दन्ताः पशोर्यजायेरनय मेध्यो भवेदिति ॥१९॥
बता दन्ता यजस्वेति स प्रत्याहाय सोऽब्रवीत् । यदा पतन्यस्य दन्ता अथ मेध्यो भवेदिति ॥१२॥
योनिपविता दन्ता यजस्ल्याह सोऽब्रवीत् । यदापोः पुनर्दन्ता जायन्तेऽयपशः शुचिः॥१३॥
नजोता यजस्वेति स प्रत्याहाय सोऽत्रवीत् । सानाहिको यदाराजन राजन्योऽय पशुः शुचिः १४
ति पुत्रानुरागेण स्नेहयन्त्रितचेतसा । कालं वश्चयता तं तमुक्तो देवस्तमैक्षत ॥१५॥
हितस्तदभिशय पिमुः कर्म चिकीर्षितम् । प्राणप्रेप्सुर्धनुष्पाणिररण्यं प्रत्यपयत ॥१६॥
तरं वरुणमस्तं श्रुत्वा जातमहोदरम् । रोहितो प्राममेयाय तमिन्द्रः प्रत्यषेधत ॥१७॥
मेः पर्यटनं पुण्यं तीर्थक्षेत्रनिपेवणेः । रोहितायादिशच्छकः सोऽप्यरण्येऽवसत् समाम्१८
एवं द्वितीये तृतीये चतुर्थे पञ्चमे तथा । अभ्येत्याभ्येत्य स्थविरो विप्रो भूत्वाऽऽद वृत्रहा १९
रवं संवत्सरं तत्र चरित्या रोहितः पुरीम् । उपनजनजीयादवीणान्मध्यमं सुतम् ॥२०॥
धनोपं पशु पित्रे प्रदाय समवन्दत । ततः पुरुषोधन हरिश्चन्द्रो महायशाः ॥२१॥
पुतोदरोऽयजन्दैवान् वरुणादीन महत्तयः । विश्वामित्रोऽभवत् तस्मिन् होता चाध्वर्युरात्मवान्।
जमदमिरभूत् ब्रह्मा वसिष्ठोऽयास्यसामगः । तस्मै तुष्टो ददाविन्द्रः शतकौम्भमयं रथम् ॥२३॥
शुनाशेपस्य माहात्म्यमुपरिष्टा प्रचक्ष्यते । सत्यसारां धृति दृष्ट्वा सभार्यस्य च भूपतेः ॥२४॥
विश्वामित्रो भृशं प्रीतो ददावविहता गतिम् । मनः पृथिव्यां तामद्भिस्तेजसापोऽनिलेन तत् ॥२५॥
खे वायुं धारयंतच भूतादौ तं महात्मनि । तस्मिज्ञानकला ध्यात्वा तयाज्ञानं विनिर्दहन् ।२६।
हित्वा ता स्वेन भावेन निर्वाणमुखसंविदा । अनिदेश्याप्रतक्येण तस्यौ विध्वस्तबन्धनः ॥२७॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमइया संहितायो नवमस्कन्धे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नाम सप्तमोऽध्यायः ।।
अथाष्टमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
हरितो रोहितसुतम्बम्पस्तस्माद्विनिर्मिदा । चम्पापुरीसुदेवोऽतो विजयो यस्य चात्मजः ॥१॥
भक्कस्तत्सुतलस्माद् दृकस्तस्यापि बाहुकः । सोऽरिभिहतभू राजा सभायों वनमाविद्यत् ॥ २॥
वृद्ध तं पञ्चतां प्राप्तं महिष्यनु मरिध्यती। और्वेण जानतात्मानं प्रजावन्तं निवारिता ॥ ३ ॥
आशायास्यै सपनीभिर्गरी दत्तोऽन्धमा सह । सह तेनैव संजातः सगराख्यो महायशाः ॥ ४ ॥

·nu. ४४८ श्रीमद्भागवते नमस्कन्धे अन्याया सगरश्चकवासीत् सागरो यमुतेः कृतः । यतालजवान् यवनाश्मन हैहयवरान् ॥५॥ नावधीद् गुरुवाक्येन चक्रे विकृतवेषिणः ! मुग्हाम धरान् कांश्चिन्नुसयार्धनन्दितान् । अनन्तवाससः कांश्चिदबहिवासमोगरान् । सोऽश्वमेवैरवजत सववेदमुरात्मान् ॥७॥ और्वोपदिष्टयोगेन हरिमात्मानमीश्वरम् । तस्योत्सएं प{ यो जहारास्वं पुरंदर 14 सुमत्यातनया दृताः पितुरादेशकारिणः । हयमन्वेरमाणाते समन्ठान्न्यखनन्महीम् ॥ १॥ मागुदीच्यां दिशि हयं ददृगुः कग्लिान्तिके । एष वाजिहरचौर आस्ते मोलितलोचनः ॥१०॥ हन्यतां इन्यतां पार इति परिसहविगः । उदायुधा अभियरन्मिनेर तदा मुनिः ॥१५॥ स्वशरीराग्निना तावन्महेन्द्रहतचेतसः । महव्यतिक्रमहता मलवादभवन् क्षणात् ॥१२॥ न साधुवादो मुनिकोभिर्जिता नृपेन्द्रपुत्रा इति सत्त्वधामनि । कथं तमो रोषमयं विभाव्यते जगत्पवित्रात्मनि से रजो भुवः ॥१३॥ यस्येरिता सांख्यमयी हदेद नौर्यया मुमुक्षुस्तरते दुरत्ययम् । भवार्णवं मृत्युपथं विपश्चितः परात्मभूतस्त्र कथं पृथतिः ॥१४॥ योऽसमञ्जस इत्युक्तः स केशिन्या नृपात्मजः । तस्य पुत्रोंऽशुमान् नाम पितामइहिते रतः ॥१५॥ । वयममकायाः॥२२॥ अंशुमानुवाच न पश्यति त्वां परमात्मनोऽजनो न युध्यतेऽद्यापि समाधियुक्तिभिः । कुवोऽपरे तस्य मनःशरीरधीविसर्गसृष्टा ये देहभाजस्त्रिगुणप्रधाना गुणान् विपश्यन्त्युत या वमत्र । यन्मायया मोहितचेतसस्ते विदुः खसंस्यं न बहिःप्रमशः ॥२३॥ तं त्वामह झानधनं स्वभारमध्वस्तमापागुणभेदमोहे: प्रशान्तमायागुणमलिङ्गमनामरूपं सदसदिनुकम् । असमञ्जस आत्मानं दर्शयन्नसमञ्जसम् । जाविस्मरःपुरासनाद् योगी योगाद विचालित आचरन् गति लोके ज्ञातीनां कर्म विप्रियम् । सरय्यां क्रीडतोबालान् प्रास्यदुदेजरजनन् १७ ॥ एवंवृतः परित्यकः पित्रा स्नेहमयोझ वै । योगैश्चर्येण बालांतान दयित्वा ततो ययो १८ अयोध्यावासिनः सर्वे यालकान् पुनरागवान् । दृष्ट्वा विसिरिसरेराजन राजाचाप्यन्ववत १ ९ ॥ अंशुमांश्रोदितो राज्ञा मुरङ्गान्वेषणे ययौ । पितृव्यखातानुपर्य भसान्ति दहशे हसन २० ॥ तबासीनं मुनि वीश्य कपिलायमधोशजम् । अस्तीत् समाहिवमनाःमाञ्जलि : प्रणतो महानारा नमामहे व पुरुष पुराणन ॥२ ॥ ' लन्मादारचिते डोके वलुबुदधा ग्रहादिए । भ्रमन्ति मामलों मेम्यांमोहविभान्वित २५ सनन्दनाये निभिर्विभाव्यं कथं हि मूदः परिमावयामि ॥२४ ॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः अद्य नः सर्वभूतात्मन् कामकर्मेन्द्रियाशयः । मोहपाशो दृदश्छिन्नो भगवस्तव दर्शनात् ॥२७॥ धीशुक उवाच इत्थंगीतानुभावस्तं भगवान् कपिलो मुनिः। अंशुमन्तमुवाचेदमनुगृह्य धिया नृप ॥२८॥ थीभगवानुवाच अश्वोऽयं नीयतां वत्स पितामहपशुस्तष । इमेच पितरोदग्धागङ्गाम्भोऽईन्ति नेतरत् ॥२९॥ तं परिक्रम्य शिरसा प्रसाद्य हयमानयत् । सगरस्तेन पाना ऋतुशेष समापयत् ॥३०॥ राज्यमंशुमति न्यस्य निःस्पृहो मुकबन्धनः । औवोपदिष्टमार्गेण लेभे गतिमनुत्तमाम् ॥३॥ इति श्रीमभागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां नवमस्कन्धे सपरोपाख्यानेऽष्टमोऽध्यायः ॥८॥ अथ नवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अंशुमांश्च तास्तेपे गङ्गानयन काम्यया | काले महान्तं नाशकोत् ततः कालेन संस्थितः ॥ १ ॥ दिलीपस्तत्सुतस्तदशक्तः कालमेयिवान् । भगीरयस्तस्य पुत्रस्तेपे स सुमहत् तपः ॥२॥ दर्शयामास तं देवी प्रसन्ना वरदामि ते । इत्युक्तः स्वमभिप्राय शशंसावनवो नृपः ॥३॥ कोऽपि धारयिता वेगं पवन्त्या मे महीतले । अन्यथा भूतलं भित्वा नृप यारथे रसातलम् ॥४॥ किंचाई न भुवं यास्ये नरामय्यामजन्त्ययम् । मुजामितदषं कुत्र रास्तत्र विचिन्त्यताम् ॥ ५॥ भगीरथ उवाच साधवोन्यासिनः शान्ता अनिष्ठा लोकपावनाहरन्त्य तेऽङ्गसङ्गात् तेष्वास्ते झपभिद्धरिः॥६॥ धारयिष्यतिते वेगं रुद्रस्त्वात्मा शरीरिणाम् | यस्मिन्नोतमिदं प्रोतं विश्वं शारीव वन्तुर ॥७॥ इत्युक्त्वा स नृपो देवं तपसातोपयच्छिवम् । कालेनापीयसा राजस्तस्येशः समतुभ्यत ॥८॥ तयेति राशभिहितं सर्वलोकहितः शिवः । दधारावहितो गळां पादपूतजलो हरेः॥९॥ भगीरथः स राजर्षिनिन्ये भुवनपावनीम् । यत्र स्वपितृणां देहा भस्मीभूताः स्म शेरवे ॥१०॥ रथेन वायुवेगेन प्रयान्तमनुधावती । देशान् पुनन्ती निर्दग्धानासिवन् सगरामजान ११ पत्रसस्पर्शमात्रेण ब्रह्मदण्डता अधि। मगरात्मजा दिवं जानुः केवलं देहभसिमिः॥१२॥ भस्मीभूताङ्गसङ्गन स्वयाताः सगरात्मजाः । किं पुनः श्रद्धया देवी ये सेवन्ते धृतरताः ॥१३॥ न होतत् परमावस्व न्या यदिहोदितम् । अनन्तचरणाम्भोजप्रसूता भवन्दिा ॥१४॥ सविवेश्यमनो यस्मिझादया मुनयोऽमलाः । गुण्ये दुस्त्यजं हिला सद्यो यातासदात्मनान १५ श्रुतो भगीरमानज्ञे तस्स नाभोऽपरोऽभवत् । सिन्धुदीपस्ततस्तसादयुवायुसतोऽभवत् ॥१६॥ मुपों नालसखो योऽश्वविद्यामपानलात् । दवा हदवं चारमै सर्वकामस्तु तत्मुः ॥१७॥ मा० मू०२९- ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १ सुदासस्तरपुत्रो मदयन्तीरतिप । आहुमित्रसई व वे कल्यवाधिनत मंच वसिष्ठभागद् रोऽभूदनात्यः स्वकर्मणा ॥१८॥ राजोवाच किनिमिचो गुरोः गापः सौदासस्य महात्मनः । एतवैदिमुनिन्छामः कप्यता नरहो कद ॥१९ श्रीशुक उवाच सौदासो मृगयां किञ्चिचरन् रक्षो जघान ह । मुमोच भ्रातरं सोऽय गन प्रतिचिया ॥३० स चिन्तयन्नघं राशः सूदरूपधरो गृहे । गुरवेमोकुकामाय पक्त्वा निन्ये नरामिपन् परिवेश्यमाणं मगवान् विलोक्यामश्वमञ्जसा । राजानमयात् क्रुद्धो रसो हो भविष्यति । रक्षाकृतं तदिदित्या चक्रे द्वादशवार्षिकम् । सोऽप्यपोऽसलिनादाय गुरुं गनुं मनुः । वारितो मदयन्त्यापो रुपतीः पादयो हौ । दिशः समवनी सर्व पश्यञ्जावमयं TERY रासं भावमापन्नः पादे कल्माषतां गतः । व्ययायाले दो वनौकोदम्मती दिौ ॥२५॥ क्षुधाओं जगृहे विसं तत्पल्याहास्वार्थवत् । न मवान् राक्षसः साक्षादिश्वाकूणां महारयः॥२६॥ मदयन्याः पतिर्वीर नाधर्म कर्तुमर्हसि । देहि मेऽसत्यकामायाअवार्य पति दिवन ॥२० देहोऽयं मानुषो राजन् पुरुषस्याखिलार्यदः । तस्मादस्य वधो वीर स्वार्यक्ध उन्मते ।।२८१ एष हि ब्राह्मणो विद्वांस्तपःशीलगुणान्वितः । आरिराधयियुझ सर्वभूतात्मभावेन भूतेष्वन्तर्हितं गुणैः ॥ २९ ॥ सोऽयं ब्रह्माविर्यस्ते राजर्षिप्रवराद् विभो । कपमईति धर्मज्ञ वधं सिरिवाल्मनः ॥३॥ तस्य साधोरपापस्य भ्रूणस्य ब्रह्मवादिनः । कथं वधं यथा बभोर्मन्यते सन्मतो भवान् ॥११॥ महापुरुषसंजिवन। बामणी वीक्ष्य दिधिषु पुरुपादेन भक्षितम् । शोचन्त्यात्मानमुवागमध्यत् कुपिता सती ॥३॥ . यद्ययं क्रियते भवस्ताहि मां खाद पूर्वतः । न जीविध्ये विना येनक्षणं च मृतय RU एवं करुणभापिण्या विलान्त्या अनायवत् । व्याप्रः पशुमिवाखादत् सौदासाधारमोहित यस्मान्मेभश्चितः पारकामाायाःपतिस्त्वया । तथापि मृत्युराधानादस्वपड दति एवं मित्रसह शप्त्वा पतिलोकपरायणा । तदस्थीनि समिदेऽयो प्रास्य मर्मुमति पटा । विद्यापदादमान्दान्त मैथुनाय समुद्यतः । विशय नाझपोशा महिण्या सनिवार तव उर्व सतत्याज स्त्रीमुखं कर्मगापजाः । वमिसदनुशाने मदयन्त्यां प्रजामधात् ॥८ ॥ साये सप्त समा गर्ममविनर व्यजायत । जनेजमनोदरं तस्याःभमान दम्पते 11 अरममन्मूलोजज्ञेयास्त्रीमिः परिशितः । नारीश्वदरत्युत्तो निःश मूलधेश्मन 101 ठटो दशरयसलात् पुष ऐडविडस्वतः राजा विश्वसो यस्य सहायकवाल १५ यो देवरपितो दैत्यानरपाद युधि दुर्जयः । मुहूर्वमायुत्वैित्य स्वपुरं संदखे ru

·श्रीमद्भागवत्ते नवमत्कन्धे अध्यायः १०
न मे ब्रह्मकुलात् प्राः कुलदैवान्न चात्मजा नयिोनमहीराज्यं न दाराश्चातिवल्लभाः ॥४३॥
न बास्येऽपि भतिर्मह्यमधमें रमते कचित् । नापश्यमुत्तमश्लोकादन्यत् किंचन यस्त्वहम्||reli
देवैः कामवरो दत्तो मा त्रिभुवनेश्वरैः।। वृणे तमहं कामं भूतभावनभावनः ||४५||
ये विक्षिप्तेन्द्रियधियोदेवास्ते स्वहृदि स्थितम् । न विन्दन्ति प्रियं शश्वदात्मानं किमुतापरे ॥४६॥
अधेशमायारचितेषु सङ्गं गुणेषु गन्धर्वपुरोपमेषु ।
रूदं प्रकृयाऽऽन्मनि विश्वकर्नुविन दिल्या तमई प्रपद्ये ॥ ४७ ॥
इति व्यवसितो बुद्धधा नारायणहीतया । हित्वान्यभावमज्ञानं ततः स्वं भावमाश्रितः ॥४८॥
यत् तद्ब्रह्म परं सूरममशून्यं शून्यकल्पितम् । भगवान् वासुदेवेति यं गणन्ति हि सात्वताः॥४९॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमइंस्था संहितायां नवमस्कन्वे सूर्यवंशानुवर्णने नवमोऽध्यायः ॥ ९॥
अथ दशमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
खट्वाङ्गाद् दीर्घबाहुब रघुस्तस्मात् पृथुश्रवाः । अजस्ततो महाराजस्तस्माद् दशरयोऽभवता॥१॥
तस्यापि भगवानेष साक्षाद् ब्रह्ममयो हरिः । अंशांदोन चतुर्धागात् पुत्रत्वं प्रार्थितः सुरैः।
रामलक्ष्मणभरतमनुमा इति संशका ॥२॥
तस्यानुचरित
राजन्नृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । श्रुतं हि वर्णित भूरि त्वया सीवापतेर्मुहुः ।। ३ ।।
गुर्वयें त्यक्तराग्यो व्यचरदनुवनं पद्मपदम्या प्रियायाः
पाणिस्पधिमाभ्यां मृजितपथरुजो यो हरीन्द्रानुजाभ्याम्
वैरूप्यार्पणख्याः प्रियविरहरुपाऽऽरोपितभूविजृम्भ-
प्रस्ताधिदसेतुः खलबदहनः कोसलेन्द्रोऽवतानः ।।४।।
विश्वामित्राध्वरे येन मारीचा निशाचराः । पश्यतो सक्ष्मणत्यैव हवा नेताभावाः ॥५॥
यो लोकवीरसमिती धनुरैश्चमुग्रं सीतास्वयंवरगृहे त्रिशतोरनीतम् ।
आदाय बालगजलील इवेक्षुराष्टिं सजीकृत नए विकृप्य बमक्ष मध्ये ॥६॥
जित्वानुरूपगुणलवयोङ्गरूपांसीताभिधांभियमुरत्यभिलम्बमानान् ।
मार्गे प्रजन भगुपळनयत् मरूदै द मदीमकव यस्त्रिरराजबी माम् ॥ ७॥
यः सत्यशपरिवीतपितुर्निदेव वंणस चारि शिरमा जरहे सभार्यः ।
राज्यं धियं प्रथपिनःमुददो निवासं त्यक्त्वा ययौवनममनिवमुक्तमan८)
रजस्वमुन्यकृत रूपममुरबुदेखस्याः खरविशिरदूषणमुख्यभून् ।
जग्ने चतुर्दशसहसमशरणीयकोदण्डपाणिरटमान उपाय कन्धुम् ॥९॥

·४५२ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १० सीताकथाश्रवणदीपितहृच्छयेन सम्मं विलोक्य नृतं दशकन्धरेप।- जनेऽद्भुतणवपुषाऽऽभमतोऽकृष्टो मारीचमाशुविशिलेन यया कनुमः ॥१०॥ रक्षोऽधमेन वृश्वद् विपिनेऽसमध वैदेहराजदुहिकरपयारिवायाम् । भ्रात्राक्ने कृपणवत् प्रियया वियुक्तःस्त्रीतङ्गिनांगविमिति प्रथपंचचार ॥११॥ दरवाऊत्मकृत्यहरकत्यमइन् कान्छसल्यं विधाय करिभिर्दयिवागविः। बुद्ध्वाय वालिनिहतेप्लवगेन्द्रसैन्यैर्वेलामगात्स मनुज्ञोऽजमवार्चिताभिः।।१२।। यद्रोषविभ्रमविवृत्तकटाक्षपातसम्भ्रान्तनक्रम करो भयगी घोषः। सिन्धुः शिरस्यहणं परिगृह्य रूपी पादारविन्दमुपगम्य बभार एतत् ॥१३॥ नत्वां वयं जडधियो नु विदाम भूमन् कूटसमादिपुरुष जगवामधीगन् । यत्सत्त्वतः सुरगणारजसः प्रजेशा मन्योश्च भूतावयः स भवान् गुणेशः ॥१४॥ कामं प्रयाहि जहि विश्रवसोऽवमेहं त्रैलोक्यरारणमवाप्नुहि वीर पनीम् । बधीहि सेतुमिह ते यशसो वितत्यै गायन्ति दिग्विजश्निो यमुपेत्य भूपाः ॥१५॥ बद्ध्वोदधौ रघुपतिविविधाद्रिकूटः सेतुं कपीन्द्रकरकमिवभूमहाः। सुग्रीवनीलहनुमत्प्रमुखैरनीझैलवां विभीषणद्याविशदप्रदधाम् ॥१५॥ सा वानरेन्द्रबलरुद्धविहारकोष्ठश्रीदारगोपुरसदोवलभीविटा । निर्भज्यमानधिषण वजदेमकुम्भशृङ्गारका गजलहदिनीव धूर्णा ॥१७॥ रक्षःपतिस्तदवलोक्य निकुम्भकुम्भमाधदुखसुरान्तनरान्तकादीन् । पुत्रं प्रहस्तमतिकायविकम्मनादीन् सर्वानुगान् समहिनोदय कुम्भकर्णन् ॥१८॥ ता यातुधानपृतनामसिलचारमासशिक्षियरतोमरसादुर्गान । मुग्रीवलश्मगमरुत्सुतगन्धमादनीलाङ्गदर्शपनसादिभिरन्वितोऽगार ॥१९॥ वेऽनीपा रघुपतेरभिपत्य मर्ने द्वन्द वल्यमिभाचिरथावोः । रश:पतिः सवलनटिमवेश स्ए आरा यानरमयाभिसार रामन। खःस्यन्दने घुनवि मावलिनोक्नोवे विभ्राजमानमाननिशिवः भुरमः ॥२१॥ रामतमाह पुरुषादपुरीर परः कान्तासमधममताREठा भवन ते! त्यतरपल पलमय जुगुप्सितस्य यच्छामि भलहर करणारीः ॥२ एवं शिगन् धनुपि सन्धिनिरस्त वार्ण सबमित वादयं रिमा। जघ्नुद्रुम निरिगदेपुभिरङ्गदायाः सीवाभिमर्शवमबलराणेशान् ॥२०० सोम्सग समन् दशनगरपद रिमानाबादेति बस्पति जनेमुस्त RIL निमम्पसापा पातुधान्यामारा : बिन्दोरसा समतलिन् मरद हसन

·.
श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १०
स्वान्स्वान् बन्धून् परिष्वज्य लक्ष्मणेषुभिरर्दितान् । रुदुः सुस्वरं दीनानन्त्य आत्मानमात्मन
हाइताः स वयं नाय लोकरावण रावण । कं यायाच्छरणं लड्का त्वविहीना परार्दिता ।।
नैवं वेद महाभाग भवान् कामवशं गतः । तेजोऽनुभावं सीताया येन नीतो दशामिमाम् ॥
कृतैषा विधवा लड्वा वयं च कुलनन्दन । देहः कृतोऽन्नं गृध्राणामात्मा नरकहेतवे ।।
श्रीशुक उवाच
स्वानां विभीषणश्चके कोसलेन्द्रानुमोदितः । पितृमेधविधानेन यदुक्तं साम्परायिकम् ॥
ततो ददर्श भगवानशोकवनिकाश्रमे । शामास्वविरहव्याधि विंशपामूलमास्थिताम् ॥३
रामः प्रियतमाभायों दीना वीश्यान्वकम्पत । आत्मसंदर्शनाहादविकसन्मुखपङ्कजाम् ॥३
आरोप्यारुरुहे यानं भ्रातृभ्यां हनुमद्युतः । विभीषणाय भगवान् दत्त्वा रक्षोगणेशताम् ॥३
लङ्कामायुश्च कल्पान्तं ययौ चीर्णवतः पुरीम् । अवकीर्यमाणः कुमुमैलोकपालाप्तिःपयि ॥३
उपगीयमानचरितः शतधृत्यादिभिर्मुदा । गोमूत्रयावकं श्रुत्वा भ्रातरं वल्कलाम्परम् ॥३
महाकारुणिकोऽतप्यजटिलं स्थण्डिलेशयम् । भरतः प्राप्तमाकर्ण्य पौरामात्यपुरोहितैः ॥३-
पादुके शिरसि न्यस्य रामं प्रत्युद्यतोऽप्रजम् । नन्दिग्रामात् स्वशिबिराद् गीतवादिवनिःस्वनः
ब्रह्मघोपेण च मुहुः पठनिब्रह्मवादिभिः । स्वर्णकक्षपताकाभिहमचित्रध्वजै रथैः ॥३-
सवये रुक्मसनादर्भः पुरटवर्मभिः । श्रेणीभिरमुख्याभिर्भूत्यैश्चैव पदानुगः ॥३.
पारमेष्ठयान्युपादाय पण्यान्युच्चावचानि च । पादयोन्य॑स्तत् प्रेम्णा प्रक्लिनदयेक्षणः ॥३-
पादुके न्यस्य पुरतः प्रालि_ष्पलोचनः । तमाश्लिप्य चिरं दोभ्यो नापयन् नेत्रजैर्जले।।
रामो लक्ष्मणसीताभ्यां विप्रेभ्यो येऽईसत्तमाः । तेभ्यः स्वयं नमश्चके प्रजाभिश्व नमस्कृतः॥VE
धुन्वन्तउत्तरासमान् पति वीक्ष्य चिरागतम् । उत्तराः कोलामाल्यैः किरन्तो नन्तुर्मुदा ॥४-
पादुके
भरतोऽग्रहाचामरन्यजनोचमे । विभीषणः समुग्रीवः श्वेतच्छत्रं मरुत्सुतः ॥४
धनुनिंगनाञ्छत्रुघ्नः सीता तीर्यमण्डलम् । अविभ्रदगदः खङ्गं हैमं चर्मर्शगणनप ॥
पुष्पकस्योऽन्वितः स्त्रीभिः स्तूयमानश्ववन्दिभिः।विरेजे भगवान् राजन् प्रचन्द्र इवोदितः॥४-
भ्रातृभिनन्दितः सोऽपि सोत्सवांप्राविशत् पुरीन् । प्रविश्य राजभवनं गुरुपनीः स्वमातरम् ॥४६
गुरून वयस्यावरजान् पूजितः प्रत्यपूजयत् । वैदेही लक्ष्मणश्चैव ययावत् समुपेयतुः ।।
पुत्रान् स्वमातरस्तास्तु प्राणांस्तन्व इवोत्थिताः भारोप्याभिषिचन्त्यो राष्पोर्विजःपचार
जटा निर्मुन्य विधिवत् कुलादेःसमं गुरुः । अम्बंधिययरेन्द्र चतु:सिन्धुजलादिमि:४९
एवं कृतशिरमानः मुवासाः सुग्व्यष्कृतः । स्वलकृतेः मुकायोभितभिार्यया बभौ ॥५.
अप्रहीदासन भाषा प्रणिपत्य प्रसादितः । प्रशः स्वधर्मनिरता वर्णाभमगुणान्विताः ।
जुगोर पितृवद् रामो मेनिरे पितरं च तम् ॥५॥

·। श्रीमद्भागवते नवमस्कन्ध.अन्यायः ११ दायां वर्तमानायां कालः कृतसमोऽभवत् । रामे राजनि धर्म सर्वभूतनुम्बाको १२ वनानि नद्यो गिरयो वर्गगि दौसिन्धवः । सर्वे कानदुच आमन् प्रजाना भरतभ ॥२१॥ नाधिन्याधिजराग्लानिदुःखयोकभयलमाः । मृत्युधानिस्तां नासीय राजत्यो।४। एकरवीनतधरो राजर्षिचरितः शुचिः । स्वधर्म गइमेधी शिवपन सामवर||१ प्रेम्णानुसत्या गोलेन प्रश्रयावनता सती । धियाहिया च भावशाम सीतारमन इति श्रीमद्भागवते महापुरागे पारमहयो सहिताय नवमरकरामचरिशमोध्या अथैकादशोऽध्यायः थीक उपाच भगवानात्मनामानं राम उत्तमम्यसर्वदेवमयं देवमीज आचार्गानमः ॥१॥ दोऽददाद् दिस प्राची जमणे दक्षिणाप्रभुः । अथवा प्रतीचीच उदीची सामगार ॥२॥ आचापांच ददो शेषां यायती मदन्त । मन्यमान करने वाममोहतनि:32 बल्लयं वदल धारवासोन्यामवशेषतः । तथा रासार यही सोमवार देवमयदेवर यात्मश्यं पीस संस्तुतन् । प्रीता: हिनपिपस्तरमै प्रत्यय बना ॥५॥ अपच नल्वया किन भगवन् भुवनेश्वर । यत्रोन्तहंदयं विषय तमोगरतti नये समयदेवार रामाष्टमेयने । उपमा पुर्याय यसमिरे || कदाचिस्प्रेजियमुदी ममतः । चरन याचारगोर रानी भाषामिय. माई मां या दुधानगी सामगान् । सोलोमा विभकामना सनो नाईमा विधेम्दनुवार दुरापादरिदः । पत्या मीनेन मायका मालामाल अन्दर्षन्मन को पलो मा मयुर मुनी । सांसदनि स्यानो indian महारयि लयमसमजो स्मृदो । तश: पुष त्याला HENRNit मुराः देश अपना सबका मन रिसोरनsaitter वा बननीय मददन् । प्रश्न मी पूनान । रामस्ने च मयुरा नान ये ॥१॥ रोनिशियोifRो बननारको dist! परमत ना Rapirtick महाnिita anti tel सन्मान् पर -पवासासमा पुराना arciti

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १२
नेदं यशो रघुपतेः सुरयाच्ययाऽऽत्तलीलातनोरधिकसाम्यविमुक्तधाम्नः।
रक्षावधी जलधिबन्धनमस्त्रपूगैः किं तस्य शत्रुहनने कपयः सहायाः ॥२०॥
यस्यामलं नृपसदस्सु यशोऽधुनापि गायन्त्यषघ्नमृपयो दिगिभेन्द्रपट्टम् ।
तं नाकपालवसुपालकिरीटजुष्टपादाम्बुजं रघुपति शरणं प्रपद्ये ॥२१॥
यः स्पृष्टोऽभिदृष्टो वा संविटोऽनुगतोऽपि वा । कोसलास्ते ययुःस्वानं यत्र गच्छन्ति योगिनः॥२२॥
पुरुषो रामचरितं अवगैरुपधारयन् । आनृशंस्यपरो राजन् कर्मबन्धैर्विमुच्यते ॥२३॥
राजोवाच
कथं स भगवान् रामो भ्रातनधास्वयमात्मनः । तस्मिन् वा तेऽन्ववर्तन्त प्रजाः पौराक्ष ईश्वरे ॥२४॥
श्रीशुक उवाच
अथादिशद् दिग्विजये आत त्रिभुवनेश्वरः । आत्मानं दर्शयन् स्वाना पुरीमेश्ठत सानुगः ॥२५॥
आसिक्तमागो गन्धोदः करिणा मदशीकरः । स्वामिनं प्राप्तमालोक्य मत्तां वा सुतरामिव ॥२६॥
प्रासादगोपुरसभाचैत्यदेवरहादिषु । विन्यस्त हेमकलीः पताकाभिधमण्डिताम्॥२७॥
पूर्गः सवृन्ते रम्भाभिः पष्टिकाभिः सुवासमाम् । आदरशुकः सम्भिः कृतकौतुक्तोरणाम् ॥२८॥
तमुपेयुस्तत्र तत्र पौरा अहणपाणयः । आधिपो युयुजुर्देव पाहीयं प्राक्त्वयोद्धृताम् २९
ततः प्रजा वीक्ष्य पतिं चिरागतं दिक्षयोत्सष्टगृहाः स्त्रियो नराः।
आरुल हाण्यरबिन्दलोत्रनमतृप्तनेत्राः कुसुमैरवाकिरन् ।।३०।।
अथ प्रविष्टः स्वगृहं जुष्टं स्वैः पूर्वराजभिः । अनन्ताखिलकोशाध्यमनयोंपरिच्छदम् ॥३॥
विद्रुमौदुम्बरद्वारे वैदूर्यस्तम्भपतिभिः । स्थलमारकतैःस्वच्छभातस्फटिकमिचिभिः॥३२॥
चित्रसम्मिः पष्टिकाभि सोमणिमणासुरः । मुक्ताफलैचिदुलासैः कान्तकामोपपत्तिभिः॥३३॥
धूपदीपेः मुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनः । स्त्रीपुस्भिः सुरसकारी ष्टं भूपणभूषणः ॥३४॥
तस्मिन्स मगवान् रामः निग्धयाप्रियरेष्टया । रेमे स्वारामधीराणामृपभः सीतया किल ॥३५॥
शुभुजे च यथाकालं काम्पन धर्ममपीडयन् । वर्षपूगान् बहून्नृणामभिध्यावाभिपलवः॥३६॥
इति श्रीमद्भागको महापुपये पारमस्या संदिताय नमस्कन्धे पीरामोपाख्याने एकादशोऽध्यायः ॥११॥
अध द्वादशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
पुशय चातिथिस्त स्माभिरस्तासुतो नभः । पुण्डरीकोऽय वपुषः छेमपन्वाभवतः ॥१॥
देवानीकत्वतोऽनीरः पारियात्रोम तत्मनः । ततो पलसलस्वसामनाभोऽर्कसम्भवः ॥२॥
खगपस्वमुतस्तसाद् विविधाभवत् सुतःस्तो हिरम्यनामोज्न्दयोगाचार्य जैमिनेः॥३॥
पिप्पः कोल्प अध्यात्म पानमयोऽध्यगाद्या योगे महोरसमापिहदयपरिषदकम् ॥४॥

·भीमद्भागवते नमस्कन्ध अन्याः१३ पुण्यो हिरण्यनामस्स मुवसन्धिस्नतोऽभवत् । मुदनोज्यामिणः शीतलमा मुदः ।। ५ योऽसावारत योगसिर कटारग्राममाभितः । मलेरन्ते रवंशं नएं भावरिय पुनः॥६ तस्मात् प्रमुअनतर सन्धितस्साचनमः । मावास्सनुनतला विश्वमाहोल वतः प्रसेनजित् तस्मात् वयमपिता पुनः । ततो वृहदलो बलु पिया ते समरे इकः ॥ ८ एते हीश्याकुभूपाला अतीताः वनागतान् । वृलस मविद्य पुत्रो नाम बृहद्रमः॥ उपनियस्ततस्तस वासवृद्धो भविम्मति । प्रतियोमतोमानुदिवा वाहिनीपतिः ॥१. सहदेवस्वतो वीरो वृहदश्वोऽय भानुमान् | प्रतीमधोमानुमतः मुक्तीनेऽय तल्गुन ॥१ भविता मरुदेवोऽय मुनक्षत्रोऽय पुष्करः । तस्यान्तरिशस्त पुत्रः मुतपास्तदमित्रजिन पर वृहदाजस्तु तस्यापि यहिखलात्कृतञ्जयः । रगञ्जपतस मुतः सञ्जयो मविता ततः ॥१५ वसाच्छाक्योऽय शुद्धोदोलानालस्तत्तुतःस्मृतः। ततःप्रसेनजित्तलानमुद्रको भविता हार रणको भविता वलात् मुरथस्तनपस्ततः । मुमित्रो नाम निधान्त एते चाईलान्वा ॥११ इक्ष्वाकूणामयं वंशः सुमित्रान्तो भविष्यति । यतस्वं प्राप्य राजानं संसां प्राप्स्पति वै को११६ पति श्रीमदागदो महापुराणे पारमहंस्यां संदिवाया भवनको रक्षाकुवंशवनं नान वादोऽध्यायः अध त्रयोदशोऽध्यायः धीशुक उवाच निमिरिक्ष्वाकुतनयो तं निवागमिष्यामि तावन्मा प्रतिपालय । तूष्णीमासीद् गृहपतिः सोऽपीन्द्रस्यारोन्मतन निमिः प्रतिददौ शापं गुरवेऽधर्मवर्तिने । तवापि पतताद् देहो लोभाद्धर्ममजानतः ॥ इत्युत्ससर्ज स्वं देई निमिरध्यात्मकोविदः । मित्रावरुणयोले उर्वस्यां प्रस्तिानः ॥६॥ । देवा ऊचुः M वसिष्ठमवृतत्विजम् । आरभ्यसत्र सोऽप्या शक्रण प्रावृतालि भोः ।। निमिश्चलमिदं विद्वान् सत्रमारभतात्मवान् । ऋत्विग्भिररस्तावनागमद् यावता गुरु शिष्यव्यतिक्रमं वीश्य निर्वर्त्य गुरुरामतः । अशात् पतताद् देहो निमः पण्डितमानिनः ॥४ ॥ गन्धवसुषु तद्दे निधाय मुनिसत्तमाः । समाप्ते सत्रयागेऽय देवानः समागतान ॥2 यस्य योगन वाञ्छन्ति वियोगभयगावराः । भजन्ति चरणाम्भोज मुनयो हरिमेषमः ॥९ ॥ राशो जीवतु देहोऽयं प्रसन्नाः प्रभवो यदि तयेत्युक्त निमिः प्राहमा भून्ने देहबन्धनर देहं नावहरुत्सेऽहं दुःखशोकभयावहम् । सर्वत्रास्य यतो मृत्युर्मस्थानानुदके पया 101 विदेह उप्यतां काम खोचनेधु शरीरिणाम् | उन्मेषणानमेवाभ्यांलशिवोपालसंसितः ॥११ ॥ अराजकभयं नणां मन्यमाना महर्षयः । ममन्युः सनिः कुम्पर समजात अनभूद वेदेहरु विदेहः । मिथिलो मथनाजावो मिथिव्य येन निर्मित

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १४
सादुदावसुस्तस्य पुत्रोऽभूनन्दिवर्धनः । ततः सुकेतुस्तस्यापि देवरावो महीपते ॥१४॥
स्मिाद् बृहद्रथस्त्रस्य महावीर्यः सुपिता । सुधृतेधृष्टकेतु। हर्यश्वोऽय मरुस्ततः ।।१५||
ऐः प्रतीस्तस्माजातः कृतिरको यतः । देवमीढतस्य सुतो विश्रुतोऽथ महाधृतिः ॥१६॥
तिरातस्ततस्तस्मान्महारोमाय तस्सुतः । वणरोमा सुतस्तस्य हखरोमा व्यजायत ॥१७॥.
तः सीरध्वजो जज्ञे यज्ञाय कर्यतो महीम् । सीता सीरामतो जाता तस्मात् सीरध्वजः स्मृतः१८
हुशध्वजस्तस्य पुत्रस्ततो धर्मध्वजो नृपः । धर्मध्वजस्य दो पुत्रौ कृतध्वजमितध्वजौ ॥१९॥
तिध्वजात् कैशिध्वजःखाण्डिक्यस्तु मितध्वजात् । कृतध्वजसुतोराजनात्मविद्याविशारदः ॥२०॥
जाण्डिक्यःकर्मतत्वशे भीतःकेशिध्वजा द्रुतः । भानुमस्तिस्य पुत्रोऽभूच्छतघुम्नस्तु तत्सुतः।।२१।।
चिस्तत्तनयस्तस्मात् सनद्वाजस्ततोऽभवत् । अर्ध्वकेतुःसनद्वाजादजोऽय पुरुजित्सुतः ॥२२॥
परिष्टनेमिस्तस्पापि श्रुतायुस्तमुपादकः । ततचित्ररथो यस क्षेमधिमिथिलाधिपः ॥२३॥
समरथस्तस्य सुतः सत्यरयस्ततः । आसीदुपगुरुस्तस्मादुपगुप्तोऽमिसम्भवः ॥२४॥
स्विनन्तोऽथ तत्पुत्रो युयुधो यत्सुभाषणः । श्रुतस्ततो जयस्तस्माद् विजयोऽस्माहतासुतः।।२५।।
शुनकस्तत्मुतो जशे वीतहल्यो धृतिस्ततः । बहुलाश्वो धृतेस्तस्य कृतिरस्य महावशी ॥२६॥
एते 2 मैथिला राजन्नात्मविद्याविशारदाः । योगेश्वरप्रसादेन इन्द्रमुक्ता गृहेष्वपि ॥२७॥.
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारसदस्यां सहितायां नवमस्कन्धे निमिवंशानुवर्णन नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥१३॥
अथ चतुर्दशोऽध्यायः
धीशुक उवाच
अथातः श्रूयतां राजन् वंशः सोमस्य पावनः । यस्मिन्नेलादयो भूपाः कीर्त्यन्ते पुण्यकीर्तयः ॥ १॥
सहस्रशिरसः पुंसो नाभिहृदसरोरुहात् । जातस्यासीत् सुतोधातुरत्रिः पितृसमो गुणः ।।२।।
वस्य हरभ्योऽभवत् पुत्रः सोमोऽमृतमयः किल । विप्रौपध्युडुगणानां ब्रह्मणा कल्पितः पतिः ॥३॥
सोऽयजद् राजसूयेन विजित्य भुवनत्रयम् । पत्नी बृहस्पटेर्दपात् तारां नामाहरलात् ।। ४ ।।
यदास देवगुरुणा याचितोऽभीषणशो मदात् । नात्यजत् तत्कृते जज्ञे सुरदानवविग्रहः ॥५॥
शुको बृहस्पतेद्वेषादग्रहीत् सासुरोडपम् । हरो गुरुमुतं स्नेहात् सर्वभूतगणावृतः ॥ ६॥
सर्वदेवगणोपेतो महेन्द्रो गुरुमन्वयात् । मुरासुरविनाशोऽभूत् समरस्तारकामयः ॥७॥
निवेदिवोऽयाङ्गिरता सोमं निर्भस्य विश्वकृत् । तारां स्वभ प्रायच्छदन्तर्वनीमवेत् पतिः ॥ ८॥
त्यज त्यजाशु दुष्प्रज्ञे मक्षेत्रादाहित परैः। नाहं त्वां भस्मसात् कुर्या स्त्रियं सान्तानिका सति।
तत्याज श्रीदिता तारा कुमार कनकपमम् । स्पृहामानिमश्चक्रे कुमारे छोम एव च ||१..
ममायं न तवेत्युच्चेस्तसिन् विवदमानयोः । पन्धुपयो देवा नैवोधे ब्रीदितामा ॥११॥

·४५८ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १४ कुमारो मातरं प्राह कुपितोऽलीकलत्रया । किं न वोचस्यसद्वृत्ते आत्मावयंवदान मे ॥१३ ब्रहा तां रद आहूय समप्राशीच सान्त्वयन् । सोमस्येत्याह शनकैः सोमखं तापदग्रहीत् ||१L तस्यात्मयोनिरकृत बुध इत्यभिधां नृप । वुद्धया गम्भीरया येन पुत्रेणापोडुराणमुदम् । ततः पुरूरवा जज्ञे इलायां य उदाहृतः । तत्स रूपगुणौदार्यशील द्रविगविकमान् ॥१५ श्रुत्वोर्वशीन्द्रभवने गीयमानान् मुरर्पिणा । तदन्तिकमुपेयाय देवो स्वरमरादिता ॥१६ मित्रावरुणयोः ग्रापादापना नरलोकताम् । निशम्य पुरुषोठं कन्दर्पमिय रूरिणम् । धृति विष्टभ्य ललना उपतस्थे तदन्तिके ॥१७॥ स तां विलोक्य नृपतिहणोकुललोचनः । उवाच श्लश्णया वाचा देवी हस्तमः राजोवाच स्वागतं ते वरारोहे आस्यतां करवाम किम् । संरमख मया साकं रतिनी यावतीः समाः ||१९:- उर्वश्युवाच कस्यास्त्वयि न सज्जेत मनो दृष्टिश्च मुन्दर । यदलान्तरमासाद्य व्यवते हरिरंमरा ॥२०॥ एताबुरणको राजन् न्यासो र स्व मानद । सरस्सेभवतासाकै लाप्यास्त्रीणां यरः स्मृतः।।२।। शृतं मे बोर भश्यं स्यान्ने त्वान्यत्र मैथुनात् । विधामसं तत् तथेति प्रतिपेदे महामनाः||१२५ अहो रूपमहो भावो नरलोकविमोहनम् । कोन सेवेत मनुजोदेवी त्यां स्वयमागतान॥१॥ तया म पुरुषश्रेष्ठो रमयन्या ययातः । रेमे मुरविहारेए काम चैत्ररथारिए रममाणतया देव्या पाकिचलगन्धया । तन्मुखामोदनुपितो मुमुदेऽवर्गणान् हुन् ॥११॥ अपश्यन्नुवयोमिन्द्रो गन्धर्वान् समगेदयत् । उर्वशीरहिवं मधमास्थानं नादियोभवे ॥२१॥ वे उपेव महापत्रे तमसि प्रत्युपस्थिते । उदया उरणो जहुयस्तो रानि जापा २३ निशम्यानन्दितं देवो पुत्रयोनीयमानयोः । हतारम्पई कुनाथन नघुमा धीरमानिना ॥२८॥ यदिधम्माददं नय हतार या च दस्युमिः । यो नियि संघसोयया नादिया पुन २५ इति वाम्मायकेविदः प्रतोत्प्रेरित कुचरः । निशि निनियमादाय विजनोग्यार! ते विसन्धोरणो वन मोवन्त ल विद्युतः । आराय मेशपायान्द प्रमेश्न मा पनि मुदेरोऽयं पञ्या देखि पूरं स्वया । सदन म मामासमा उपयुपाय - "मापुस मसानलाशने मनरेगा मा. टोरियने आपामरस्य चिमना हव । तबिना निसाचन सम्रामोन्म d भदांगीश्व कुष्ग्रेसरस्वत्याचतमपी : प्रध्यदनाः सूईपुर अरोपे विविध पोरे न सहमतिमा समयावनिय वनावि पो ind

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १५
नयो करुणाः य दुर्भाः प्रियसाहसाः । त्यत्सार्थेऽपि विश्रब्धं पतिं भ्रातरमप्युत ॥३७॥
वधायालीकविश्रम्भमशेषु त्यसौहदक्षः नवं नवमभीप्सुन्त्यः पुंधल्या स्वरवृतयः ॥३८॥
संवत्सरान्ते हि भवानेकरात्रं मयेश्वर वत्स्यत्यपत्यानिच ते भविष्यन्त्यपराणि भोः॥३९॥
अन्तर्वनीमुपालश्य देवी स प्रययौ पुरम् । पुनस्तत्र गतोऽम्दान्ते उर्वशी वीरमातरम् ॥४०॥
उपलभ्य मुदा युक्तः समुवाच तया निशम् । अथैनमुर्वशी प्राह कृपणं विरहातुरम् ॥४१॥
गन्धर्वानुपधावेमारतुभ्यं दास्यन्ति मामिति । तस्य संस्तुवतस्तुष्धा अग्निस्थाली ददुप।
उर्वशीं मन्यमानखा सोऽबुध्यत चरन वने ।। ४२ ।।
स्थाली न्यस्य वने गत्वा गृहानाध्यायतो निशि प्रेतायां सम्प्रवृत्तायां मनसि तथ्यवर्तत ॥४३॥
स्थालीस्थानं गतोऽश्वाशमीगर्भ विलश्य सः । तेन द्वेअरणी कृत्या उर्वशीलोककाम्यया ॥४४||
उर्वशीं मन्त्रतो ध्यायनधरारणिमुत्तराम् । आत्मानमुभयोर्मध्ये यत् तत्प्रजननं प्रभुः ॥४५॥
तस्य निर्मन्यनाजातो जातवेदा विभावसुः । त्रय्यास विद्यया राशा पुत्रत्वे कल्पिलस्त्रिहत्॥४६॥
तेनाय जत यशेशं भगवन्तमधोक्षजम् । उर्वशीलोसमन्विच्छन् सर्वदेवमय हरिम् ||४७॥
एक एव पुरा वेदः प्रणवः सर्वयाङ्मयः । देवो नारायणो नान्य एकोऽग्निवर्ण एव च ।।४८॥
पुरूरपस एवासीत् त्रयी त्रेतामुख नृप । अमिना प्रजया राजा लोक गान्धर्वमेयिवान् ४९
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां संहितायां नवमरकन्धे ऐलोपाख्याने चतुर्दशोऽध्यायः ॥१४॥
अथ पञ्चदशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
ऐलस्स चोर्वशीगर्भात पडावनात्मजा नृप । आयुः श्रुतायुः सत्यायू रयोऽथ विजयो जयः ॥१॥
श्रुतायोर्वसमान् पुत्रः सत्यायोश्च श्रुतञ्जयः । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमितः ॥२॥
भीमस्तु विजयस्याय काञ्चनो होत्रकस्ततः । तस्य जगुः सुतो गङ्गा गण्डूपीकृत्य योऽश्चित् ।
जहोस्तु पुरुस्तत्पुत्रो बलाकश्चात्मजोजकः ॥३॥
ततः कुशः कुशस्यापि कुशाम्बुस्तनयो वसुः । कुशनाभश्व चत्वारो गाधिरासीत् कुशाम्बुजः ॥४॥
वस्य सत्यवती कन्यामचीकोऽयाचत द्विजः । वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥५॥
एकतः श्यामकर्णाना हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहसं दीयताशुल्कं कन्यायाः कुशिका क्यम् ॥६॥
इत्युक्तस्तन्मतं ज्ञात्वा गतः स वरुणान्तिकम् | आनीय दत्वा तानश्चानुपयेमे वराननाम् ॥७॥
स ऋषिः प्रार्थितः श्वश्रवा चापत्यकाम्यया । श्रपयित्वोभयमन्त्रैश्वर स्नातुं गतो मुनिः ॥८॥
तावत् सत्यवती मात्रा खच याचिता सती । श्रेष्ई मल्या व्यायच्छन्मा मासुरदत् स्वपम् ॥९॥
बद् विशम मुनिः माह पत्नी कष्टमकारपीः । घोरो दण्द्रधरः पुत्रो भ्राता ते ब्रह्मवित्तमः ॥१०॥

·४१२ भीमागवते नमस्तो अन्यायः १७ वदुःसरोगमनांतरगरिमोहितः नावात साधोधमिल्यस्वालान् स्वर्गवेगा- विलप्येव रिसदेत निधार भाव सपम् । राप्रपा रामः अत्रान्तार मनो दक्षे । गत्या माहिम्मती रामो नमःशिवभियम् । तेसोभारामन् मोचके महानिदरन र तदकेन नदी घोरामनमभ्ययावहान् । हेतुं कृत्या पितृवर्ष धमलकारने ॥ विसप्त कलः पृथिवीं ककानि:त्रियांप्रभुः समन्ता चके छोमिटोशनदान र ।। पितुः कायेन सभाप शिर आदाय रहिलि । सर्वदेवमयं देवमात्मानमः R. ददौमा दिसं होवे ब्रह्मणे दक्षिण दिशन् । अवयव प्रतीची वैउदाउत्तयं दिशन् । अन्येभ्योऽवान्तरदिशः कश्याय च मन्यतः। आर्यावर्तनुपने सदस्पेम्पस्ततः परन पर ततभावभृथस्नानविधतापकिस्विरः । सरस्वत्वां ब्रह्मनया रेजे पन वासुमान् ॥ खदेहं जमदमिस्तु लभ्वा संपनलशपन् । सुधीगांमण्डले सोऽभूत् सप्तमो रानपूजितः ।। जामदग्न्योऽपिभगवान् रामः कमललोचनः। आगामिन्यन्तरेराजन् कषिप्पति वैवाव ३२९ आस्तेऽदापिमहेन्द्राद्रौन्यखदण्ड:प्रशान्तीः उगीचमानचरित: सिदगन्धर्वचारपैः ॥२९ एवं भूगुपु विश्वात्मा भगवान् हरिरीवरः । अवती परं भारं भुवोइन बहुयो समान ॥ गाधेरभन्महातेजाः समिद्ध इव पावकः । तसा क्षात्रमुत्सज्य यो लेभे ब्रहसन २८ विश्वामित्रस्य चैवासन् पुत्रा एक्शतं नृप । मन्पमस्तु मधुच्छन्दा मधुच्छन्दस एष पुत्रं कृत्वा सुनःोपं देवरातं च भार्गवम् । आजीगर्ने सुतानाइ ज्येष्ठ एष प्रकल्पवान् ॥२॥ ये मधुच्छन्दसो ज्येष्ठाः कुशल मेनिरे न तत् । अत्तान् मुनिः दोम्लेच्छाभक्त दुई। स होवाच मधुच्छन्दाःसाथै पञ्चाशता ततः । यसो भवान् संजानी तसिखितामहे वान् ॥३४॥ ज्येष्ठमन्त्रहसनमुस्वामन्यच्चो वयं स हि । विश्वामित्रः सुतानाद वीरवन्तो भावमय । ये मान मेऽनुग्रहन्तो वीरवन्तमर्त मान् ॥३५|| एप या युशिका वोये देवरातस्तमन्वित । अन्ये चारहारीवजरामदारलti इति भीमागवो महापुराने पारमहवां संदितापां नक्सपो रोक" अथ सप्तदशोऽध्यायः धीशुक उवाच यो वै हरिश्चन्द्रमखे विक्रीतः पुरुषः पमुः । स्तुत्वादेवान् प्रजेशादीन ननुचे पासरन्धारा यो रातो देवयजने देवाधियु तापसः । देवरात इति ख्यावःसुनसभा पुरूरवसःपुत्र आयुस्तस्यामवन् मुताः । नहुषः पादय रजी रम्भा वीर्यवान 182 धोऽवम् धरमवस्तासन् मुहोरात्पन्न एवं कोशिकगोत्रं तु विश्वामित्रैःपृथग्विधम् । प्रवरान्तरमारनं तरि चैवं प्रचलित

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १८
काश्यः कुद्यो गृत्समद इति गृत्समदादभूत् । शुनकः शौनको यस्य बलचप्रवरो मुनिः ।। ३ ।।
काश्यस्य काशिस्तत्पुत्रो राष्ट्रो दीर्घतमः पिता । धन्वन्तरिदैर्घतम आयुर्वेदप्रवर्तकः ॥४॥
यज्ञभुग्वासुदेवाशः स्मृतमात्रार्तिनाशनः । तत्पुत्रः केतुमानस्य जज्ञे भीमरथस्ततः ।।५।।
दिवोदासो घुमांतस्मात् प्रतर्दन इति स्मृतः । स एव शत्रुजिद् वत्स वनज इतीरितः ।
तथा कुवलयाश्वेति प्रोतोऽलादयस्ततः ॥६॥
पष्टिवर्षसहस्राणि पष्टिवर्षशतानि च । बालकांदपरोराजन् मेदिनी बुभुजे युवा ॥७॥
अलर्कात् सन्ततिस्तस्मात् मुनीपोऽप सुकेतनः । धर्मकेतुः सुतस्तस्मान् मत्यकेतुरजायत ॥८॥
धृष्टकेतुः सुतस्तस्मात् मुकुमारः शित्तीश्वरः । वीतिहोत्रस्य भोऽतो भार्गभूमिरभून्नृपः ॥९॥
इतीमे काशयो भूपाः क्षत्रयान्वयायिनः । रम्भस्य रमसः पुत्रो गम्भीरशाक्रियस्ततः ॥१०॥
तस्य क्षेत्रे ब्रा जज्ञे शृणु वंशमनेनसः । शुद्धस्ततः शुचिस्तस्मात् त्रिककुद्धर्मसारथिः ११
ततः शान्तरयो जशे कृतकृत्यः स आत्मवान् । रजेः पशतान्यासन् पुत्राणाममितौजसाम् ॥१२॥
देवरम्यर्थितो दैत्यान् हत्येन्द्रायाददा दिवम्। इन्द्रस्तरमै पुनर्दत्त्वा गृहीत्वा चरणौरजेः ॥१३॥
आत्मानमर्पयामास प्रहादाधरिशङ्कितः। पितर्युपरते पुत्रा याचमानाय नो ददुः॥१४॥
त्रिविष्टपं महेन्द्राय यशभागान् समाददुः । गुरुणा हूयमानेऽसौ चलभित् तनयान रजेः ॥१५॥
अवधीद् अंशिवान् मायांन कश्चिदवोषितः । कुयात् प्रतिः क्षात्रवृद्धात् सञ्जयस्तरसुतो जयः १६
ततः कृतः कृतस्यापि जज्ञे हर्यवनो नृपः । सहदेवस्ततो होनो जयसेनस्तु तत्सुतः ॥१७॥
सङ्घतिस्तस्य चौंजयः क्षत्रधर्मा महारथः । क्षत्रद्धान्वया भूपाः शृणु वैशे च नाहुपात् ॥१८॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराण पारमईस्यां सहितायां नवमस्कन्ये चन्द्रवंशानुवर्णने सादशोऽध्यायः ॥१७॥
अथाष्टादशोऽध्यायः
थीशुक उवाच
तिर्ययातिः संयातिरायतिर्वियतिः कृतिः । पडिमे नहुपस्थासन्निन्द्रियाणीय देहिनः ॥ १॥
राज्यं नैच्छद् यतिः पित्रा दचं तत्परिणामवित् । यत्र प्रविष्टः पुरुष आत्मानं नावबुध्यते ॥ २ ॥
पेतरिभ्रंशिते स्थानादिन्द्राण्यावर्षणाद् दिजैः । प्रापितेऽजगरत्वं वै ययातिरभवन्नृपः ॥ ३ ॥
चतसृप्यादिश दिक्षु भ्रातन् भ्राता यवीयशः । कृतदारो जुगोपोवों काव्यस्य चूपपर्वणः ॥ ४ ॥
राजोवाच
महर्षिभंगवान् काव्यः क्षत्रबन्धुभ नाहुषः । राजन्यविप्रयोःकस्माद् विवादः प्रतिलोमः ॥५॥
श्रीशुक उवाच
एकदा दानवेन्द्रस्य शर्मिष्ठा नाम कन्यका । सखीसहससंयुक्ता गुरुपुश्या च भामिनी ॥ ६॥

·४१४ । । श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १८ देवपान्ना पुरोधाने मुस्मितामामुले । पवन कलगीवालिनटिनीलिनेला ॥ ता जलाशयमासाय कन्याः रमललोचनाः । तोरेन्यस दुब्लानिविजदुःनिवतीमियः ॥ ८ पीश्य मजन्तं गिरिसंसह देन्या वसितम् । महोत्तोपं वासाभि परयुगोंडिताः स्त्रियः ॥ ९- धर्मियाजानती यामो गुरुपुयाः समव्ययत् । स्वीयं मला प्रकुरिता देवयानीदमावीत् ॥१०॥ अहोनिरीश्यतामस्या दास्याः कर्म साम्प्रवन् । अलमार्य धृतवती सुनीव हविरध्वरे ॥१९॥ यरिदं वरसा मृष्टं मुखं पुंसः परस्य ये । धार्यते चैरिह ज्योतिः शिवःपन्याचदर्शितःश यान् वन्दन्त्युपतिइन्ते लोकनायाः मुरेश्वराः । भगवानपि विश्वामा पाक्नः श्रीनिकेतनः ॥१२॥ ययंतत्रापिभगवः शिप्पोऽस्मानःरितामुरः । अन्मादाय धृतवती दो वेदनिवासती ॥१४॥ एवं शान्ती धर्मिया गुरुपुत्रीमभाषत । सपा वसन्त्युरङ्गीव धर्षिता दष्टद-उदा ॥११ आत्मवृत्तमविज्ञाय कायसे बहु भिक्षुकि । किं न प्रतीशसेऽस्माकं गान् बलिभुजो यया।।१६।- एवविधैः सुपरुपः शिप्त्वाऽऽचार्यमुतां सतीम् । शर्मिता प्राशिस्त् को वास आदाय मन्युना ॥१३॥ तस्या गतायां स्वराई ययातिमंगयां चरन् । प्राप्तो यहच्छा कूपे जलार्थी तां ददर्श ह ॥१८८ दत्त्वा स्वमुत्तरं वासस्तस्यै राजा विवाससे । गृहीत्या पाणिना पाणिनुबहार दयारः ॥१९॥ तं वीरमाहौधनसी प्रेमनिर्भरया गिरा । राजंस्त्वया गृहीतो मे पाणिः परपुरजय ॥२०॥ इस्तग्राहोऽअरोमाभूगृहीतापास्त्वया हि मे । एप ईशकृतो वीर सम्बन्धो नौ न पौरुषः । यदिदं कपलमाया भवतो दर्शनं मम ॥२१॥ ययातिरनभिप्रेतं चणार्धमन्युभगवान् शिष्यं व्याचष्ट भार्गवः । कामोऽस्याः क्रियतां राजन् नैना त्यस्तुमिहोत्सहेर नाहुषाय सुतां दत्त्वा सद शर्मियोशना । तमाइराजामहामायास्तसे नहिचिन् । न ब्राह्मणो मे भविता हखग्राहो महाभुज । कचस्प बाईसत्यस्य शापाद्यमशरं पुरा ॥२२ ॥ देवोपहतमात्मनः । मनस्तु तद्गतं बुद्ध्या प्रतिजमा तदकः ॥२ गते राजनि सा वीरे तत्र सरुदती पितुः । न्यवेदयत् ततः सर्वनक्तंशमिश्या कवन् ॥२४ ॥ दुर्मनाभगवान् कान्यःपौरोहित्यं विगईयन् । स्तुवन् वृत्तिच कारोती दुहित्रा स ययो पुराद २४ वृषपर्वा तमाशय प्रत्यनीवियशिवम् । गुरुप्रसादयन् मुर्भा पादयोः पतितः पथि ॥२६ ॥ तथेत्यवस्थिते प्राह देवयानी मनोगतम् । पित्रादचायनेयास्ये सानुगा यातु मामनु ॥२८ ॥ विलोक्यौपनी राजन्छमियास्पबांकचित् । तमेव पो रहसि सख्याः पविमृतौ सती ॥३५ राजपुश्यार्थितोऽपत्ये धर्म चावश्य धर्मवित् । सरछुक्रवचः काले दिष्टमेवाम्या ARRA तुर्यमुं चैव देवयानी व्यजायत । दुह्म चानुंच पूर चशमिशा यासपी ॥३ ॥ भर्विशय मानिनी । देवयानी पिनुगेंहं यो धमिस्मिता स्वानां तत्सङ्कट यीश्य तदर्थस्य च गौरवम् । देवयानी पर्यचरत् स्नीसहसेण दासा ॥२५ ॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः १९ प्रियामनुगतः कामी वचोभिरुपमन्त्रयन् । न प्रसादयितुं के पादसंवाहनादिभिः ॥३५॥ शुक्रस्तमाह कुपितः स्त्रीकामान्तपूरुष । त्वां जरा विधतां मन्द विरूपकरणी नृणाम् ॥३६॥ ययातिरुवाच अनुमोऽस्म्यद्य कामानां ब्रह्मान् दुहितरि मते । व्यत्ययतां यथाकामं वयसा योऽभिधास्यति ॥३७॥ इति ब्धव्यवस्थानः पुत्र ज्येष्ठमवोचत । यदो तात प्रतीच्छेमांजरां देहि निजं वयः ॥३८॥ मातामहकृतां वत्स न तृप्तो विषये वहम् । यसमा भवदीयेन रंध्ये कतिपयाः समाः ॥३९॥ यदुरुवाच नारसहे जरसर स्थानुमन्तरा प्राप्तया तव । अविदित्या सुसं प्राम्यं पैतृष्ण्यं नैति पूरुपः {४०।। तुर्वसुश्चोदितः पित्रा द्रुह्यश्चानुश्च भारत । प्रत्याचख्युरधर्मशा ह्यनिन्ये नित्यबुद्धयः ॥४१॥ अपृच्छन् तनयं पूर्व ययसोनं गुणाधिकम् । न स्यमप्रजयद् वत्स मां प्रत्याख्यामुमईसि ॥४२॥ पूरुप्याच को नु लोके भनुष्येन्द्र पिनुरात्मकृतः पुमान् । प्रतिकडे धमोपत्र प्रसादाद् विन्दते परम्॥४३॥ उत्तमश्चिन्तितं कुर्यान् प्रोक्तकारी मध्यमः । अधमोऽश्रद्धया कुर्यादकतोचरितं पितुः ||४|| इति अनुदितः पूर: प्रत्यगृहाजरां पिनुः । सोऽपि तदयमा कामान् यथावजुजुपेनृप।४५।। सप्तदीपरतिः सम्यम् पितृवत्' पालयन् प्रजाः । यथोपजोषं विषयाञ्जुजुषेऽव्याहतेन्द्रियः।।४६॥ देववान्यानुदिनं मनोचान्देहयातुभिः । प्रेयसः परमा प्रीतिमुवाह प्रेयसी रहः ॥४७॥ अयजन यज्ञपुरुषे अभिभूरिदक्षिणः । सर्वदेवमयं देवं सर्ववेदमयं हरिम् ॥४८॥ यस्मिनिदं विरचितं व्योम्नीय जलदावलिः । नानेवभाति नाभाति स्वममायामनोरयः ॥४९॥ तमेव ६दि विन्यस्य यामुदेवं गुहाययम् । नारायणमणीयांसं निराशारयजत् प्रभुम् ॥५०॥ एवं वर्षसहस्राणि मनापटेनःमुखम् । विदधानोऽपि नातृप्पत् सार्वभौमः कदिन्द्रियैः१५२।। रनि भीमद्भागवडे महापुराणे पारमहंस्यो संदितायो नवमकन्येऽष्टादमेध्यायः ॥१८॥ अर्थकोनविंशोऽध्यायः श्रीमुक उवाच सत्यमाचरन् कामान् रणोऽपहरमात्मनः । बुदध्या प्रियाय निर्वियोगापामेतामगारत॥१॥ भणु भार्गरम गायां मदिधावरितां भुवि । धीरा यस्ानुशोचन्तिवने प्रामनिवासिनः ॥२॥ बस्न एरोक्ने कश्चिद् विचिदन् निरमात्मनः। ददर्श को पतितां स्वकर्मदागामयम् ॥ ३ ॥ तस्ता उपरणोपरा रस्ता कामी विचिन्तयन् । मयत तीर्घमुदत्त विभागाण ऐपसी ॥४॥ गेली कान् मुबोगी तमेव चम्ने किल । वरावृतं सनुदौसायोज्जा कान्वकामिनी॥५॥ गनं मधुमेठं मोट्यास याभकोरिम् । स एकोजस्तासां सीनां रतिवर्धनः। भा.मू. ३०- ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २० . रेमे कामप्रहप्रस्त आत्मानं नावबुध्यत ॥६॥ वमेव पेष्टतमया रममाणमजान्यया । विलोक्य करसविना नामुम्पयस्वानं तत् ॥ = तं. दुईदं सुहृद्रूपं कामिनं क्षणसौढदन । इन्द्रियारामनुत्तज्य स्वामिनं दुःखिता यौ ॥ सोऽपि चानुगतः स्त्रेणः कृपणस्वां प्रसादितुम् । कुन्निडविडाकारं नाशनोत् पयि संधि तस्यास्तत्र द्विजः कश्चिदजास्वाम्यन्छिनद्रूपा । लम्बन्तं वृषणं भूयः सन्दधेऽपि योगविन।। सम्बवृषणः सोऽपि ह्यजया उपलब्धया । कालं बहुतियं भद्रे कानाचारि मुम्यति । वयाई कृपणः मुभ्र भवत्याः प्रेमयन्त्रितः । आत्मानं नाभिजानामिमोहिततवमापा ११ यत् पृथिव्यां बीदिययं हिरण्यं पशवः स्त्रियः । न दुह्यन्ति मनःप्रीति पुंस: यामहतस्य ते १ न जानु कामः कामानानुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णयमें भूय एवाभिवर्धते ॥१ यदा न कुरुते मावं सर्वभूतेप्वमङ्गलम् । समहम्टेलदापुंसः सर्वाः मुसमय दिया या दुस्त्या दुर्मतिभिर्यतो या न बीर्यते । तां तृप्यांदुःखनिवहां धर्मकामो दुवं त्यजे । मात्रास्ववादुहित्रावा नाविविकासनो भवेत् । बलानिन्द्रियग्रामो विदांसमा कति । पूर्ण वर्षसहसं मे विषयान मेवतोऽमहत् । तथारि चानुसपनं तृष्णा यूपयो । वस्मादेवामहं त्यक्त्वा ब्रह्मग्याधाय मानसन् । निन्दो नियंकारचरिप्यामि मृगैः सर पर रटं श्रुतमन्द् बुद्ध्या नानुभ्यायेन संविशेत् । संसति चात्मनाचा विश सभामा इत्युक्त्वा नाहुषो जायां तदीयं पूरये वयः । दवा खां उरसं तलादाद गिवत AR - विशम् । अभिरिभ्यामजस्तस्य वो साप्ययन पोर भूमण्डलस्य सर्वस पूरुमईचर्म स का निर्नुकसनतम आत्मानुभूत्या वित्रिलियः। परेमले प्रणि वासुदेव लेने गर्वि मागवली प्रती ॥२५॥ फुया माया देवयानी मेने प्रलोभमात्मनः । श्रीपुंमोः स्लेशमात् परिमारा मस्दिन अथ विंशोऽध्यायः श्रीगुरु ग्यार दिधि दक्षिणपूर्वस्यां दुख दक्षिणतो यदुम् । प्रतीच्या तुर्वमुं नक उदीमामनुमो- आमेवितं वर्षपूमान् पड़वगै विषये अगेन मुमुचे नोरं जावा altin हा निवास मुहद प्रनयामिव गच्छवाम् । विशवेश्वरदयमा मानिए हर मनुन्सन्य स्वोरम्पेन भार्गवोमनःममाघमनोदशामा- नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धमे मताधिशामार सान्दा लेकर समाग पुराने रमसटिव नवर .. इवयंप्रकाशन पर पटोस भारत । पर यशवंत drintLAR ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २० जनमेजयो भूत् पूरोः प्रचिन्वस्तिमुतस्ततः । प्रवीरोऽयनमस्युः तस्माचारपदोऽभवत् ॥२॥ स्य मुधुरभूत् पुत्रस्तस्माद् बहुगवस्ततः। संयातिस्तस्याहयाती रौद्राश्वस्तत्सुतः स्मृतः॥ ३॥ मृतेयुस्तस्य कुशेयुः स्थाण्डिलेयुः कृतेयुकः । जलेयुः सन्ततेयुश्च धर्मसत्यनतेययः ॥४॥ शैतेऽप्सरसः पुमा बनेयुश्चावमः स्मृतः । घृताच्यामिन्द्रियाणीव मुख्यस्य जगदात्मनः॥ ५॥ मृतेयो रन्तिमारोऽभूत् त्रयस्तस्यात्मजा नृप । मुमतिभ्रुवोऽप्रतिरथः कण्वोऽप्रतिरयात्मजः ॥ ६ ॥ स्य मेधातिथिस्तस्मात् प्रस्कण्वाद्या दिजातयः। पुत्रोऽभूत् सुमते रेभ्यो दुष्यन्तस्तत्सुतो मतः दुष्यन्तो मृगयां यातः कण्वाश्रमपदं गतः । तत्रासीनां स्वप्रभया मण्डयन्ती रमाभिव ॥८॥ विलोक्य सद्यो मुमुहे देवमायामिव स्त्रियम् । बभाषे तो बरारोहा भटैः कतिपयैर्वृतः ॥९॥ तदर्शनप्रमुदितः संनिवृत्तपरिश्रमः । पमन्छ कामसंतप्तः प्रहसञ्लक्ष्णया गिरा ||१०|| का त्वं कमलपत्राक्षि कस्यासि हृदयङ्गमे । किं वा चिकीर्पितं त्वत्र भवत्या निर्जने वने ॥११॥ व्यक्तं राजन्यतनयां वेम्यहं त्वां सुमन्यमे । न हि चेतः पौरवाणामधर्मे रमते कचित् ।।१२॥ शकुन्तलोचाच विश्वामित्रात्मजैवाई त्यता मेनकपा बने । वेदैतद्भगवान कण्वो वीर किं करवामते ॥१३॥ आस्यतां बरविन्दाच गृह्यतामहणं च नः । भुज्यतां सन्ति नीवारा उध्यता यदि रोचते ॥१४॥ दुष्यन्त उवाच उपपलमिदं सुभ्र जातायाः कुशिकान्वये । खयं हि वृणते राज्ञा कन्यकाः सदृशं वरम् ॥१५॥ ओमित्युके यथाधर्ममुपयेमे शकुन्तलाम् । गान्धर्वविधिना राजा देशकालविधानवित् ॥१६॥ अमोघवीयों राजर्षिर्महिन्यां वीर्यमादधे । श्वोभूते स्वपुरं यातः कालेनासूत सा सुतम् ॥१७॥ कण्वःकुमारस्य वने चक्रे समुचिताः क्रियाः । बद्ध्या मृगेन्द्रस्वरसा क्रीडति स्मस बालकः ॥१८॥ तं दुरत्ययविक्रान्तमादाय प्रमदोचमा । हरेरंथांघसम्भूतं भरन्तिकमागमत् ॥१९॥ यदा न जगृहे राजा भार्यापुभावनिन्दितौ । शृण्वतां सर्वभूतानां खे वागाहाशरीरिणी ॥२०॥ माताभना पितुःपुत्रो मेन जातःस एव सः । भरख पुत्रं दुभ्यन्त मावसंस्थाः पन्तलाम् ॥२२॥ रेवोधाः पुत्रो नयति नरदेव यमवयात् । त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाहाकुन्तला ॥२२॥ पित{परते सोऽरि चक्रवर्ती महायणः । महिमा गीयवे वस्य होरंशभुवो भुवि ॥२३॥ चके दक्षिणइस्तेऽस्य पदकोशोऽस्यपादयोः। जे महाभियरण सोऽभिषिकोऽपिया विभुः २४ पञ्चपञ्चायता मेव्यैर्गनायामनु बाजिभिः । मामवेयं पुरोधाय यमुनायामनु प्रभुः ॥२५॥ भरततिमेच्याचान् सन्ध प्रददद् वसु । भरतस्य हि दोप्यन्तेमिः साचीगुणे चितः । सहसं शेयलिन वासणा मा विभेदिरे ॥२६॥ यबिराउ प्रश्वान् पदमा क्लिारपन्ना। दोपतिरपगाभारा देवानां गुरम्परयोm२॥

·४६८ भीमद्रामक समस्कन्ध अनायः २१ मगारदतः कणान् हिरम्पेन पगवान् । प्रदान मांग मानारे निमुनान चतुर्दश ॥२८ भरतम्य मान मं न ये नारे नगः । नयापुर्नय प्रासान्तिमायापिदिवंयसा ॥२- fােন নানানয়মনুমোলামালোদিম্বিন निन्या पुरागरा देवान ये मोजाति भनिरे । देवनियोरमां नीता: माणिनिःपुनसहरत । मयंकामान् हुनुहः प्रजाना तमा रोदमी । समात्रि गरबासीदिशु चान्ववत् ।।३ ससम्राट् लोपामाएरमेश्वरमपिराम्ब्रियन । चक्रं मास्वलि प्रापान मृत्युपरणन ह ॥ तस्य वितये वो तदर्थ याः मुतन् । मकस्तोमेन मरुतो भरदानुमददुः ।। अन्तर्यत्न्यां भ्रानुल्या मेधुनार वृहसतिः । प्रत्तो बारितो गर्भ सप्त्या वीर्यमवासुजन् ॥३८ तत्यकामा ममवां भत्यागविवदिताम् । नामनिर्वचनं वस्य लोम्नेनं नुरा जः ॥३- मूढे भर दामिमं भर दाजं वृहसते । यातो यदुवा पिवरी भरद्वाजततस्त्वयम् ॥१८ । इति श्रीमहागबो महापुरागे पारमझम्यां संहितायां नामस्मन्ये विशोऽध्यायः ॥ २० ॥ अधकाविंशोऽध्यायः धीशुक उवाच यितथस्य मुतो मन्युहत्मनो जास्ततः । महायीयों नरो गर्गः सवितु नरामजः ॥ , पं . स तस्यासन्नरपेदभ्यःपस्तिसामुमम्मवाजानुस्वागभयात् पुत्रान नानुसाइतीरिवार चोद्यमाना मुरेश्वं मत्वा वितयमात्मजम् । व्यजन् मरतोबिभ्रन् दोन वितरज्यो । गुरुध रन्तिदेयश्च सते : पाण्डुनन्दन । रन्तिदेवस्य हि या इहामुत्र च गीते वियमित्तस्य ददतो लन्चं लब्धं त्रुभुशतः । निधिकञ्चनस्य धीरस्य कुटुम्बल सीदतः ।। व्यतीयुरटचत्वारिंशदहान्यपिवतः किल । तपायससंघावं तोयं मातरखितम् ॥ न्यातकुटुम्बस्य भुत्तुडभ्यां जातस्योः । अविपित्रांझणःकालेभाजुकामस्य चागमत् ।। तस्मै संध्यभजत्योऽन्नमाहत्यश्रदयान्वितः । हरि सर्वत्र संपश्यन् स भुक्ता प्रपो दिवः ॥ अथान्यो भोश्यमाणस्य विभक्तस्य मदीर । विभक्तं व्यभजन तस्मै नृपलाय हरि सरन् । याते तमन्योऽगादतिथिः श्वभिराकृतः । राजन् मे दीयतामन्नं सगणाय त्रुभुक्षते 10 शिष्टं यद् बहुमानपुरस्कृतम् । तय दवा नमश्वकेश्वभ्यः वाक्ये विभुः ॥. तम्चैकपरितर्पणम् । पास्यतः पुस्कमोऽभ्यागादपो देशुभस्य मेर निशम्य विपुलश्रमाम् । कृपया भूधान्तन दमामृतं वनः । न कामयेऽहं गतिमीश्वरात् परामटर्दियुत्तामपुनर्भवं वा । भाति प्रपद्यनखिलदेमाजामन्तास्थितो येन भवन्त्यदुःखाः ॥१२ ॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २१
उत्तझमो गात्रपरिश्रमच दैन्यं क्लमः शोकविषादमोहाः ।
सचे निवृताः कृपणस्य जन्तोर्जिजीविषो वजलार्पणान्मे ।।१।।
ति प्रभाध्य पानीयं म्रियमाणः पिरासया । पुल्कसायाददादीये निसर्गकरुणो नृपः ॥१॥
स्य त्रिभुवनाधीशाः फलदाः फलमिच्छताम् । आत्मानं दर्शयाञ्चहुर्माया विष्णुविनिर्मिताः ११५
तेभ्यो नमस्कृत्य निःसङ्गो विगतस्पृहः । वासुदेये भगवति भक्त्या चके मनः परम् ॥१६
रालम्बनं चित्तं कुर्वतोऽनन्यराधसः । माया गुणमयी राजन् स्वभवत् प्रत्यलीयत ॥१७
सहानुभावेन रन्तिदेवानुवर्तिनः। अभवन् योगिनः सर्वे नारायणपरायणाः ॥१८॥
छिनिखतो मायःववाद् ब्रह्म ह्यवर्तत । दुरितक्षयो महावीर्यात् तस्य त्रय्यामणिः कविः। १९
ग्यरुणिरित्यत्र ये ब्राह्मणगतिं गताः । बृहत्यत्रस्य पुत्रोऽभूदस्ती यद्धस्तिनापुरम् ॥२०॥
मीदो दिमीदश्च पुरमीदश्च इस्तिनः । अजमीढम्यवंश्याः स्युः प्रियमेधादयो विजाः॥२१॥
उमीदाद् बृदिपुस्तस्य पुत्रो वृहदनुः । वृहत्कायस्ततस्तस्य पुन आसीजयद्रथः (१२२॥
पुतो विशदस्तस्य सेनजित् समजायत । सचिराश्वो दृढनुः काश्यो वत्सश्च तत्सुताः ॥२३॥
चरणवतः पारः पृथुसेनस्तदात्मजः । पारस्य तनयो नीरत्तस्य पुत्रशतं त्वभूत् ॥२४॥
कल्ल्यां शुककन्याया बादत्तमजीजनत् । म योगीगविभार्यायां विम्वक्सेनमधात् सुतम् ॥२५॥
पव्योपदेशेन योगतन्वं चकार ह । उदक्वनस्ततस्तसाद भल्लादोबाईदीपवाः ॥२६॥
रोनरो हिमीदस्य कृतिमांस्तत्सुतः स्मृतः । नाम्ना सत्यधृतिर्यस्य इदनेमिः सुपारर्थकृत् ॥२७॥
रावत मुमतिस्तस्य पुत्रः सन्नतिमांस्ततः । कृतिहिरण्पनाभाद् यो योग प्राय जगौ म षट् ।२८
हिता पाच्यसाम्नां वे नीपो ह्युग्रायुधस्ततः । तस्य म्यः मुवीरोऽय सुवीरस्य रिपुञ्जयः ॥२९॥
जो बहुरथो नाम पुरमीदोऽप्रजोऽभवत् । नलिन्यामजमीदस्य नीलः शान्तिः सुतस्ततः ॥३०॥
न्तेिः सुशान्तिसत्पुत्रापुरजोऽस्ततोऽभवत् । भन्योश्चस्तनयस्तस्य पञ्चासन्मुद्गलादयः ॥३१॥
चीनरो वृदिषुः काम्पिल्यः संजयः मुताः । भश्विः प्राह पुत्रा मे पञ्चानां रक्षणाय हि ॥३२॥
पियाणामल मिमें इति पञ्चालसंशिताः । मुद्गलाद् ब्रह्म नि गोत्र मौहल्यसंशितम् ॥३३॥
मथुनं मुद्गलाद्भायाद् दिवोदासः पुमानभूत् । अहल्या कन्यका यस्यां शतानन्दस्तुगौतमात्!३४।
स्य सत्यधृतिः पुत्रो धनुर्वेदविशारदः । घरद्वातत्सुतो यस्मादुर्वशीदर्शनात किल ॥३५॥
रस्लम्बेऽपतद् रेतो मिथुनं तदभूच्युभम् । तद् दृष्ट्वा कृपयारताच्छन्तनु गया परन् ।
कृषः कुमारः केन्या च द्रोणपल्यभवत् कृषी ॥३६॥
इति श्रीमहागवत महापुराणे पारमहस्यां संदिताया नवमस्वन्ध एकविंशोऽध्यायः ॥२१॥

·४७० वृहद्रयमुखास्ततः॥ श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २२ अथ द्वाविंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच मित्रेयुश्च दिवोदासान्च्यवनस्तत्सुतो नर । सुदासः सहदेवोऽय सोमको जन्नुजन्मकृत् ॥ तस्य पुत्रशतं तेषां यवीयान् पृषवः सुतः । द्रुपदो द्रौपदी तस्य धृष्टद्युम्नादयः सुदाः । धृष्टद्युम्नाद् धृष्टकेतुर्भााः पञ्चालका इमे । योऽजमोढ मुतो ह्यन्य भृक्षः संवरमलतः। तपत्यां सूर्यकन्यायां कुरुक्षेत्रपतिः कुरुः । परीक्षित् सुधनु हुर्निषधाश्वः कुरोः मुताः ।। सुहोत्रोऽभूत् मुघनुपश्च्यवनोऽय ततः कवी । वसुखस्योपरिचरो कुशाम्बमत्स्यप्रत्यग्रचेदिपाद्याश्च चेदिपाः । वृहद्रयात् कुद्यायोऽभूदृषभस्तस्य वत्मनः जो सत्यहितोऽपत्यं पुष्पवांसत्सुतो जहुः । अन्यस्यां चापि भायांयांसकले दे बृहदयात् ।। ते मात्रा पहिरुत्सृप्टे जरया चाभिसन्धिते । जीव जीवेति मीइन्त्या जरासन्धोऽभवत् मुतः ततश्च सहदेवोऽभूत् सोमापिर्यन्छुतश्रवाः । परीक्षिदनपत्योऽभूत मुरयो नाम जाहला. वतो विदूरयस्तलात् सार्वभौमस्ततोऽभवत् । जयसेनस्ततनयो राधिकोऽतोऽयुतो मा lit ततम क्रोधनस्तस्माद् देवातिथिरमुष्य च । प्यस्तस्य दिलीपोऽभूत् प्रतीरखस चात्मनः देवापिः गन्तनुस्तस्य बाहीक इति चात्मजाः। पितराज्यं परित्यज्य देवारिख वनं गः ॥L अभयच्छन्तन राजा प्रान्महाभिषसंशितः । यं यं यम्यां स्पृशति जीर्ण यौवनमेति सः ।। शान्तिमामोतियाम्यां कर्मणा वेन शन्तनुः । समा बादश तद्राज्ये न यार्प यश पिनुः ॥ शन्तनुप्रांझणेरुतः एवमुझोदिजन्येष्ठं छन्दयामास मोऽप्रवीत् । तमन्त्रिप्रतिनिदाद रिभ्रंथितो गिरा 4. येदवादाविवादान् वै तदा देयो य ह । देवापियोगमास्थाय । पलारमामा राठश्च यन्तनारासीद् गजायां भीम आत्मगन्। सर्वधर्मीपदा भेटो महाभाग ! पारपूपाप्रणायन रामोधी युषि तोपितः । धन्तनोदशिन्यायो जसे विमु .. परिवेतायमप्रभुक । राज्यं देवप्रजायाशु पुररातिर सोमवंशे कलोनटेकवादी स्थायिभ्यति । याहीकार सोमदत्तोऽभू भूरिभूरियन विचित्रवीर्यधावरजोनाम्ना चित्रादोदतः । यस्यां परावरान् शाश्वती मोरे हार पेदगुप्तोमुनिः कृष्णो यतोऽदमिदमध्यगा । हितास्वविधान् पैलादीन मगमान सहमत स्वयंवरानुपानीठे अम्बिाम्बारिक उभे । वोगमतदयो ग्रहदो याममा ? मनं पुधाप शान्दार परंगुष्प्रमिई जगौ । विचित्रगोज्योवाहाणियनमुकार ग्यबस ये मामांत्रोको बादरामः पृतराष्ट्र रानतिर धानमा गान्धान भूतपूस जो पुत्र मात्र पापनाशी कुनयां महारथाः जाता धानको भि yrrytti

·तात:
तनयास्तात
श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २३
कुलः सहदेवश्च भाद्रयां नासत्यदस्योः । द्रौपद्या पञ्च पञ्चभ्यः पुत्रास्ते पितरोऽभवन् ॥२८॥
धिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्यः श्रुतसेनो वृकोदरात् । अर्जुनाच्छुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नालिः ॥२९॥
हेदेवसुतो राजन्छुतकर्मा तथापरे । युधिष्ठिरात सुपौरव्यां देवकोऽथ घटोत्कचः ॥३०॥
मोनाद्धिडिम्यायां काल्या सर्वगतस्ततः । सहदेवात् सुझोत्रं तु विजयासूत पार्वती ॥३॥
रेणुमत्या नकुलो निरमिनं तयार्जुनः । इरावन्तमुलूप्यां वै सुतायां बभ्रुवाहनम् ।
मणिपूरपतेः सोऽपि तत्पुत्रः पुत्रिकामुतः ॥३२॥
सुभद्रायामभिमन्युरजायत । सर्वातिरपजिद् वीर उत्तरायां ततो भवान् ॥३३॥
रिक्षीणेषु कुरुषु द्रोणेब्रह्मास्त्रतेजसा । त्वं च कृष्णानुभावेन सजीवो मोचितोऽन्तकात् ३४
विमे
जनमेजरपूर्वकाः । श्रुतसेनो भीमसेन उग्रसेनश्च वीर्यवान् ॥३५॥
जनमेजयस्त्वां विदित्वा तक्षकानिधनं गतम् । सर्पान् वै सर्पयागासौ स होम्यति मान्वितः ॥३६॥
कावपेयं पुरोधाय तुरं तुरगमेधयाट । समन्तात् पृथिवीं सर्वो जित्वा यश्यति चावरे:३७
तस्य पुत्रः शतानीको याज्ञवल्क्यात् त्रयीं पठन् । अत्रज्ञानं क्रियाशानं शौनकात् परमेष्यति ॥३८॥
सहसानीकस्तत्पुत्रस्ततश्चैवाश्वमेधज; | असीमकृष्णस्तस्यापि नेमिच कस्तु तत्सुतः ॥३९॥
गजाहये हृते नद्या कौशाम्म्यां साधु वत्स्यति । उक्तस्ततश्चित्ररथस्तस्मात् कविरथः सुतः ॥४०॥
तस्साच वृष्टिमांस्तस्य सुपेणोऽय महीपतिः । सुनीयस्तस्य भविता नृचक्षुर्यत्सुखीनलः ॥४॥
परिशवः मुतस्तस्मान्मेधावी सुनयात्मजः । नृपञ्जयस्ततो दूर्वस्तिमिस्तस्माजनिष्यति ॥४२॥
तिमेवृहद्रथस्तस्मातानीक सुदासजः । शतानीमाद् दुर्दमनस्तस्यापत्यं वहीनरः ॥४३||
दण्डपाणिनिमिस्तस्य हेमको भविता नृपः । ब्रह्मशत्रस्य चे प्रोक्तो वंशो देवसित्कृतः ll
क्षेमकं प्राप्यराजानं संस्था प्राप्स्यति वे कलौ। अथ मागवराजानो भविनारो वदामि ते ॥४५॥
भविता सहदेवस्य मा रिर्यच्छुतश्रवाः । ततो युतायुस्तस्यादि निरमित्रोऽथ वरमुदः ॥४६॥
सुनक्षत्रः मुनक्षत्राद् बृहत्सेनोऽय कर्मजित् । ततः सूतज्जयाद् विप्रः शुचिस्वस्थ भविष्यति ४७
क्षेमोऽथ सुवतस्तस्माद् धर्मसूत्रः शमस्ततः । धुमत्सेनोऽय सुमतिः मुबलो जनिता ततः ॥४८॥
मुनीयः सत्यजिदय विश्वजिद् यद् रिपुञ्जयः । वाईद्रयाश्च भूपाला भाव्याः साहसवत्सरम् ।।४।।
रवि भामदागो महापुराने पारमस्या संहिता नामाकरे कारिंशोऽश्यायः ॥२२॥
अध प्रयोविंशोऽध्यायः
धीमुक उयाव
अनोः समानरमाः परोठम यः मु। सभानरात् कालना सुखपचन्नुसः
जनमेजयस्तस्य पुत्रो महासीलो महामनाः । उशीनरस्तितितुम महामना आम हो ॥२॥

·भीनमागवे नपमस्सन्धेअनायः २३ सिरियनः समिधप्रत्यारोशनियामन्यः । पाद: मुवीरथ मद्रः केर आत्मनः ॥ ३ शिवभत्यार एलामंतिविशेष म्यादयः । को मोऽथ मुता बलिः मुताशेऽनन ॥४ अमवलिनायाः मुमपुट्रान्प्रसंहिताः । इमिरे दीदनो बलेः शेषे महीटिदः ॥ ५ चःखनानाविश्यान् पतिमान् मान्यथते । समानोऽद्भवो बजेटलादिक्रिपतनः ॥६ मुतो धर्मरयो यस जो चिरपोजनाः । रोमार इति लावतले दशरयः सया ॥" धान्तां स्खकन्यां मायउदम्पशन उपाहताम् । देवेति यं रामा आनिन्युहरिणीनुवन् ॥ ८- नाट्यसङ्गीतवादिविभ्रमालिङ्गनाईणः । मनु राशोऽनरत्यत्व निरूप्येमित्वतः ॥ १३ प्रजामदाद् दशरयो येन ले प्रजाः प्रजाः । चतुरतो ऐसादात् पृथुलाचलु तमुवः । वृहद्रयो बहकमा वृहभानुच तनुताः । आदा बृहन्मनातलाजयद्रय उदाइनः ॥२१ योऽसौ गमावटे मीइन् मञ्जूपान्तर्गत शिशुन् । कुन्तापविद्ध कानीनमनग्योऽस्रोत मुन्न ।१३- आरम्धस्तस्य गान्धारस्तस्य धर्मखदो धृतः । धृतस्य दुर्मनासलात् प्रचेताः प्राचेवनं ददन् । विमानुस्नत्सुतोऽस्यापि करन्धम उदारधीः । मस्तस्तरसुतोऽपुत्रः पुत्र पौरवमन्यन्त ॥१७. दुप्यन्तः स पुनभेजे स्वं वंशं राज्यकामुकः । ययातेपुत्रस्य यो नरभ ।।१८. चत्वारः पलवस्तव जित् प्रथमात्मनः । महाहयो येणुहयो देश्यश्चेवि तनुदाः ॥११॥ धर्मस्तु हैहयस्तो नेत्रः कुन्तेः पिता ततः । सोइञ्जिरभवत् कुन्महिष्मान् मद्रसेनकः ॥२२॥ दुर्मदो भद्रसेनस्य धनकः कृतवीर्यः । कवामिः कृतवर्मा च कृतौजा धनका नन्धः ॥२३॥ ननून कार्तवीर्यस्य गति यास्यन्ति पार्थिवाः । यजदानतोयोगश्रुतवीजवादिभिः विजयस्तस्स सम्भूत्यां वो धृतिरजायत । वदो घृताततस समाधिरपततः १ वृषसेनः मुतस्तस्य कर्णस्व जगवीरः । द्धोध तनयो बभ्रः नुस्खलामजन्ततः ॥१४ . म्लेच्छाधिपतयोऽभूवन्नुदीची दिशमाश्रिताः । शुसोश्च मुतो पहिर्वहे गोऽय मानुमान ॥१६ वर्णयामि महापुण्यं सर्वपापहरं नृणाम् । यदोशं नरः श्रुत्वा सर्वच प्रभवे ॥ यत्रावतीणों भगवान् परमात्मा नराकृतिः । यदोः सहस्रजित् कोशनलोरिपुरिविता : AEL पञ्चाशीतिसइटाणि खन्याहवरलः समाः । अनविचमरणो बुभुजेऽशय्यरड्नु वस्य पुत्रसहसा पञ्चेवोरिता मृधे । जपध्वः शूरसेनो वृषभो नमुरुजिता जयध्वजात् तालबदस्तस्य पुत्र स्वन्त । अत्रं यत् वालजहालमोवतजोरमंहवन l तेषांज्येटीवीविहोत्रो वृष्णिः पुत्रोमयोः स्मृतः । तस्य पुत्रशतवासी कृष्णिज्येष्ठं पता कुलम् । माधवा वृष्णयो राजन् यादवाश्चेति संचिताः यदुपुत्रस्तच प्रोयोः पुत्रो जिनवांततः ॥३ ॥ अर्जुनः कृतवीर्यस्स सप्तदीधरोऽभवत् । दत्तात्रेयाद्धरेरंशात् प्रातयोगमहागुणः ॥२४ ॥ श्वाहिस्तो होकु तस्य चित्ररथमतः । विन्दुमहायोगी मानोज्ये महानन्त ॥१

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २४
चतुददामहारत्नश्चमवयंपराजितः 1 तस्य पत्नीसहवाणा देशानां सुमहायशाः ॥३२।।
दशलक्षसहस्राणि पुत्राणां नावजीजनत् । तेपातु घट्नधानानां पृथुधवस आत्मजः १९३३।।
धर्मो नामोशना तस्य हयमेधशतस्य याट् । तत्सुदो रुचकस्तस्य पञ्चासन्नाःमजाः शृणु ॥३४||
पुरजिद्रुक्मरुक्मे पृथुज्यामरमंशिताः । ज्यामयस्त्वमजोऽप्यन्या भार्या सैन्यापतिर्भयातू३५
नाविन्दच्छत्रुभवनाभोज्या कन्यामहारपीत् । रथस्यांता निरीश्याह दशैया पतिममर्पिता ॥३६॥
केयं कुहक मत्स्थानं रथमारोपितेति वे । स्तुपा तवेत्यभिहिते स्मयन्ती पतिमरवीत् ||३||
अहं वन्ध्यासपनी च स्नुषा मे युज्यते कथम् । जनयिष्यसि यं राशि तस्येयमुपयुज्यते ।।३८।।
अन्वमोदन्त तद्विश्वेदेवाः पितर एव च । शैम्या गर्भमघात् काले कुमारं मुषुचे शुभम् ।
स विदर्भ इति प्रोक्त उप्रयेमे स्तुपा छतीम् ॥३९॥
प्रति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यो संहिताया नवमरकन्ये यदुवंशानुवर्गने त्रयोविंशोऽध्यायः ॥२३॥
अथ चतुर्विंशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
स्यां विदोऽजनयत् पुत्रौ नाम्ना कुशक्रयो। तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥ १॥
ऐमपादमुतो प्रभुयंभ्रोः कृतिरजायत । उशिकस्तरमुतस्तस्मान्चेदिश्वद्यादयो नृप ।।२॥
कथस्य कन्तिः पुत्रोऽभूष्टिस्तस्याथ निविः। ततो दशाहीनाम्नाभूतस्य व्योमः सुनस्ततः।। ३ ।।
जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथः मुतः । तो नवरयः पुत्रो जातो दशरथस्तत्तः ॥ ४ ॥
करम्भिः शकुनेः पुत्रो देवरातस्तदात्मजः । देववत्रततस्वस्य मधुः कुरुवादनुः ॥ ५॥
पुरुहोत्रस्त्वनोः पुरस्तस्यायुः सात्वतस्ततः । भजमानो मजिदिव्यो वृष्णिदेवावृधोधकः॥६॥
सात्वतस्य मुताः सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस निम्लोचिः किङ्किणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥
एकरामात्मजाः पन्यामन्यस्यारत्रयः मुनाः । शताजिच सहसाजिदयुनाजिदिति प्रभो ॥८॥
बर्देवावृधसुतस्तयोः श्लोको पठन्त्यम् । यथैव गुमो दूरात सम्पश्यामस्तयान्तिकात् ॥९॥
मनुः श्रेष्ठो मनुवाणो देवैर्देवावृधः समः । पुरुषाः पञ्चषष्ठिश्च पट सहलागि चाप्ट च ॥१०॥
येऽमृतत्वमनुषाप्ता सभोर्देवास्यादरि महाभोजोऽरिधर्मामा भो आसंस्तदन्बये।।११।।
नृष्णेः मुमित्रः पुत्रोऽभद् युधाजिव परंतर । शिनिस्तानमिवध निम्नोऽन्दनविनतः ॥१२॥
सत्राजितः प्रसेन निम्नस्तापामतुः नुतौ । अनभित्रमुबोयोन्याशिनिस्तस्याप सत्या१३॥
युशुभानः सात्यकिय जपतस बुणिततः । युगन्धपेनमित्रम्य वृष्णिः पुत्रोसरस्वतः ||१४||
श्वरकविधरपथ गान्दिन्यां च वाल्मनः। अरमानुसा आमन् पुना झादा विभूताः ॥१५॥
आसनः सारमेव मृदुरो मृदुविद् गिरिः । धर्मशः नुसमा न क्षेत्रोदेशभरिमर्दनः ॥६॥

·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अध्यायः २४ शत्रुप्तो गन्धमादश्च प्रतिबाहुभ्र द्वादश । वेषां स्वमा मुचीगल्या दावकरमुतावरि ॥१८ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजाः । पृथुर्विदूरयाद्याध बहवो वृष्णिनन्दनाः ॥१८ कुकुरो भजमानश्च शुचिः कम्बलयर्हिषः । कुकुरस्य मुतो बहिविलोमा नपस्ततः ॥१ कपोतरोमा तस्यानुः सखा यस्य च तुम्बुरुः । अन्धको दुन्दुभिस्तसादरिद्योतः पुनर्वसुः ॥२- तत्याहुकश्वाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकलोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मः ॥ देववानुपदेवक्ष सुदेवो देववर्धनः। तेषां स्वसारः सप्तासन् धृतदेवादयो र ॥२ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरचिता । सहदेवा देवकी च यमुदेव उवाइ वा पर सः मुनामान्यग्रोधः कः शङ्कः सुहस्तया । राष्ट्रपालोऽय सृश्चि मुष्टिमानौमोनमः ॥२- कंसा कंसक्ती कहा शूरम् राष्ट्रालिका । उग्रसेनदुहितरो वमुदेवानुबनियः॥ शूरो विदूरथादायीद् भजमानः मुतस्ततः । शिनिस्तस्मात् स्वयम्भोजोहदीसामुनो मतः। देवबाहुः शतधनुः कृतवति तत्मुताः । देवमौदस्य शूरस मारिया नाम पल्पभूत् । तस्या स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वमुदेवं देवभागं देवश्यसमानान् ॥२ सृञ्जयं श्यामकं कई शमी वत्स के तृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ।। यमुदेवं हरे स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः भुवयः ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्यः पञ्च कन्यकाः । कुन्तेः सख्युःरितापूरो यपुत्रस्य पानदान। माऽऽप दुर्वासठो विद्या देवहूती प्रतोपितात् । तसा वीर्यपरीक्षार्थमाजुहार रवि धचिन ॥ तदैयोपागवं देवं वी विस्मितमानमा । प्रत्ययाय प्रयुक्ता में पाहि देव धमत्व में । इति तस्यां स आवाय गर्भ सूशे दिवं गतः । सद्यः युमारःसंजरे रिती र मारकर को नुध भुनीतिमचिन्दत । मन्ननादरसय पचासन कैम्मा म रायधिदेव्यामायन्यो जयसेनोन हा मदिराज पिराय: मुदत्तमाः कपिठनन्य सम्भवः । देवमास माया पिर भुम सारे गमता च पदुमकादिवान् । हरिमरम्माओ सूरा REL अमोघं दर्शनं देविआधित्त्वविचात्मजम् । योनिबंधा न दुप्पेव काईवे मुममा वंसात्यजनदीतीये कृष्ट्रालीक्स विभ्यती प्रस्तिानातानुबाह पामविस्तर अटदेवांनु काम्यो वृद्धशमां राममहौर । यस्थामद्दन्तरतभूसितोरिन । मियाममनि वृमदीन् बलाया । दशपुरसयासीन् दुसरे नमान्दमात मुशामिनी । म त ती मदादिप रोचता था देवानाम नभन संगमस्या देवश्रयम : मुवीर एमाना । यहारामान ग्रामभिपु nि ke ·श्रीमद्भागवते नवमस्कन्धे अन्यायः २४ लं गदै मारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवसु रोहिण्या कृतादीनुदपादयत् ॥४६॥ मुभद्रो भठ्याहश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरल्यास्तनया ह्येते भूताचा द्वादशभवन् १४७}} नन्दोरनन्दकृतकशूराया मदिरात्मजाः । कौसल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ||४|| रोचनायामतो जाता हस्त हेमाङ्गदादयः । इलायागुरुवाकादीन् यदुमुख्यानजीजनत् ॥४९॥ विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनरुदुन्दुभैः । शान्तिदेवात्मजा राजञ्छूमपतिश्रुतादयः ॥५०॥ राजानः कल्पवर्षाद्या उपदेवासुदा दा | वसुहंससुवंशाद्याः श्रीदेवायास्तु षट् मुताः ॥५॥ देवरशितया लन्धा नव चात्र गदादयः । वमुदेवः मुतानशवादधे सहदेवया ॥५२॥ पुरुविध्रुवमुख्यास्तु साक्षाद् धर्मों वसूनिय । वसुदेवलु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥५३॥ कीर्तिमन्वं भुपेगं च भद्रसेन दारधीः । ऋणु सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥५४॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरिः किल । सुभद्रा च महाभागा तब राजन् पितामही ॥५५।। यदा यदेह धर्मस्य श्यो वृदिश्व पाप्मनः । वदामु भगवानीश आत्मानं सूजते हरिः ॥५६॥ न ह्यस्य जन्मनो हेतुः कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रधुरात्मनः ॥५७॥ यन्मायाचेरित पुंसः स्थित्युत्पत्यप्पयाय हि । अनुग्रहस्तनिवृत्तेरात्मलरमाय चेप्यते ॥५८६१ अद्यौहिणीना पतिभिरसुरैर्नृपलान्चनैः । भुव आक्रम्यमाणाया अमाराय कृतोद्यमः ॥५९।। कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि मुरेश्वरैः । सहसकर्पणश्चक्रे भगवान् मधुसूदनः ॥६॥ कली जनिष्यमाणानां दुःखधोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद् यद्यः ॥६॥ यस्मिन् सत्कर्णपीयूपे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम् ॥६२१ भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशाई कैः । श्लाघनीयेहितः शश्वत् कुरुसञ्जयाण्डुभिः ॥६॥ खिग्धस्मितेक्षितोदार वाक्यविक्रमलीलया । नृलोक रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥६४ यस्याननं मकरकुण्डलचारकर्णभ्राजकपोलमुभगं सविलासहासम् । नित्योत्सर्वन तत्पुर्द शिभिः पित्रन्त्यो नार्यो नराश्च मुदिताः कुपिता निमेश्च ।। ६५ ।। जातो गतः पितृयहाद् व्रजमेधिताथों हत्वा रिपून सुतशतानि कृतोरदारः । उत्पाद्य तेषु पुरुषः ऋतुभिः समीजे आत्मानमात्मनिगम प्रथयञ्जनेषु ॥ ६६ ॥ पृष्ध्याः स चै गुरुभरं पश्यन् कुरूणामन्तःसमुत्यकलिना युधि भूपचम्बः । दृधमा विधूय विजये जयभुदिघोप्य प्रोच्योद्भवाय च परं समगात् स्वधाम ।। ६७॥ इति श्रीमद्भागवडे महापुराणे वैयासिस्यामष्टादश साहत्या पारमहत्यां संहितायां नवमस्कन्द्र श्रीसूसंसोमवंशा- नुकीर्तने यदुवंशानुकीर्तनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः ॥२४॥ इति नवमः स्कन्धः समाप्त तत्सत् हरिः ॐ '- ·. г

·श्रीपरमात्मने नम.
श्रीमद्भागवतम्
दशमः स्कन्धः
(पूर्वार्धः)
अथ प्रथमोऽध्यायः
राजावाच
कथिती वसविस्तारी भवता मोमसूर्ययोः । राश चोमयवंश्याना चरितं परमाद्भुतम् ॥१॥
यदोश्च धर्मशीलस्य नितरा मुनिसचम । तत्राशनावतीर्णस्य विष्णोर्याणि शंस नः ॥ २॥
अवतीर्थ दोवो भगवान् भूतभावनः । कृतवान् यानि विश्वात्मा दानि नोवद विस्तरात् ।।
निवृत्ततरूपगीयमानाद् भवोग्याछोत्रमनोऽभिरामात् ।
क उत्तमाला गुणानुवादात पुमान् विरज्येत विना पशुमात् ॥४॥
रितामा मे समोऽमरजयदेवमताचाविरथैस्तिमिङ्गिलेः ।
दुरत्ययं कौरवसे न्यसागरं कृत्वावरन् वःसरद स यलकाः ।।५।।
ढोण्यरविप्रमिदं
संतानबीजे गुरुवाण्डवानाम् ।
उगोर कुक्षि गत आवको मातुश्च में यः शरणं गतायाः ॥ ६॥
बीयांणि तस्थापिलदेहभाजामन्तवहिः पुरुषकालरूपैः।
अयस्तो मत्युमुतामव - मायामनुम्पस बदल विन् ॥७॥
रोमिसन मोनो रामः सणस्त्वया । देवास गर्भसम्मन्यः बुटो देहान्तर किना।।८
मसान्दो भगवान पितुर्गेहात्मजं गतः । पाठ शातिभिः गाः कृतवान् भाववा९ि॥
मंजे वन्न् मिकरोन्मधुपुर्या च केशः। भ्रातरं चावी कम मातुरसावणम् ॥१०॥
देह मनुस्माभित्र कति कापि दृष्मिः । यदुपुर्यासासमोर पल्पः कत्यभवन् प्रभो ॥१॥
प्लायर भी मे मुने पविचेष्टितम् । मकुमति महानाय विसतन ॥१२॥

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १
तं जुगुप्सितकर्माण नृशंसं निरपत्रपम् । यसुदेवो महाभाग उवाच परिसान्त्वयन् ॥३६॥
वसुदेव उवाच
लाघनीयगुणः शूरैर्भवान् भोजयशस्करः । स कथं भगिर्नी हन्यात् स्त्रियमुदाहपर्वणि ॥३७॥
इत्युर्जन्मवतां वीर देहेन सह जायते । अद्य वान्दशतान्तवा मृत्युर्वे प्राणिनां ध्रुवः।।३८॥
(हे पञ्चत्वमापन्ने देही कर्मानुगोऽवशः । देहान्तरमनुमाप्य प्राक्तनं त्यजते वपुः ॥३९॥
जिस्तिष्ठन् पदैकेन यथैवेकेन गच्छति । यथा तृणजलूकैवं देही कर्मगतिं गतः ॥४०॥
खप्ने यथा पश्यति देहमीदर्श मनोरथेनाभिनिविष्ट चेतनः ।
दृष्टभ्रताभ्यां मनसानुचिन्तयन् प्रपद्यते तत् किमपि ह्यपस्मृतिः ॥४१||
यतो यतो धावति देवचोदितं मनो विकारात्मकमाप पञ्चसु ।
गुणेषु मायारचितेषु देह्यसौ प्रपद्यमानः सह तेन जायते ॥४२॥
ज्योतिर्यथैवोदकपार्थिवेष्वदः समीरवेगानुगतं विभाव्यते ।
एवं स्वमायारचितेवसौ पुमान् गुणेषु रागानुगतो विमुह्यति ||४३॥
तस्मान्न कस्यचिद् द्रोहमाचरेत् स तथाविधः । आत्मनःक्षेममन्विच्छन् द्रोग्धुधं परतो भयम् ।४४॥
एषा तवानुजा बाला कृपणा पुत्रिकोपमा । इन्तुं नाहसि कल्याणीमिमा त्वं दीनवत्सलः ॥४५॥
श्रीशुक उवाच
एवं स सामभिर्भदैयोध्यमानोऽपि दारुणः । न न्यवर्तत कौरव्य पुरुषादाननुव्रतः ॥४६||
निर्बन्धं तस्य तंशात्वा विचिन्त्यानकदुन्दुभिः । प्राप्तं कालं प्रतिव्योदुमिदं तत्रान्वपद्यत ॥४७॥
मूत्युर्बुद्धिमतापोह्यो यावद्बुद्धियलोदयम् । यद्यसौ न निवतेंत नापराधोऽस्ति देहिनः ॥४८॥
प्रदाय मृत्यवे पुत्रान् मोचो कागामिमाम् | सुता मे यदि जायेरन् मृत्युर्वा न म्रियेत चेत्॥४९।।
विपर्ययो वा किं न स्याद् गतिर्धातुर्दुरत्यया । उपस्थितो निवर्तेत निवृत्तः पुनराग्तेत् ॥५०॥
अग्नेर्यथा दारुवियोगयोगयोरहटतोऽन्यन निमित्तमस्ति ।
एवं हि जन्तोरपि दुर्विभाव्यः शरीरसंयोगवियोगहेतुः ॥५१॥
एवं विमृश्य तं पापं यावदात्मनिदर्शनम् । पूजयामास वै शौरिर्बहुमानपुरःसरम् ॥५२॥
प्रसन्नवदनाम्भोजो नृशंसं निरपत्रसम् । मनसा दूयमानेन विहसजिदमब्रवीत् ॥५३॥
यसुदेव उवाच
न हस्यास्ते भय सौम्य यद् वागाहाशरीरिणी। पुत्रान् समर्पयिध्येऽस्या यतस्ते भयमुत्थितम्॥५४॥
ध्रीशुक उवाच
स्वसुर्वधान्निवहते कसतदाक्यसारवित् । वमुदेवोऽपि तं प्रीतः प्रशस्य प्राविशद् गृहम् ॥५५॥
अथ काल उपाचे देयको सर्वदेवता । पुत्रान् प्रभुषुवे चाष्टो कन्यां चैवानुवत्सरम् ॥५६॥

·rial in Twitut it माना। traittariutiftariminigrilt मानtra DEHERE ARE pirit gritings * THE T-Ainakalaman * * * * +:hti Imprama 3 4 titli 14 41 Mere RREE FRHITTA .सना र रोमन vidateRE THjaran 20 K REnपन पुरमा stint र मानवाने भासमान मा भामा बाम गुमनाम निमःम मात Rig TIRTEL ने सूरमेनान् महावरः ।। ENTERTAINART BRER ARREARने बार- अय द्वितीयोऽध्यायः धीशुक उपाय माणसाचारागारमानः करियादितनागिन अन्यधामुरमाडेपांगनीमादिभिर्युतः । नां कदनं चके करी मामा भगवानपि विभामा विदित्वा स भयम् । यदूनां निजनायानां योगमा समादियन् । गच्च देवि नर्क भने गोरगोभिरलतम् । रोहिणी यमुदेवसभास्ते नन्दगोछ । अन्याय कंससंनिशा विरेपु वसन्ति दि 1101 सम्ममरपदाम् ॥ अचिभ्यन्ति मनुध्यास्त्वां सामवरेश्वरीम् । धूपोरहारबलिभिः तपहिता निकिरियः कुसाहायतार।शायानपिन् निायान देिशान् सलमान एक तमनुसन्धाना शातरः पयुमोहिते पनुनागरेसमा औषनिना । देवस्या जठरे गर्भ शेषार धाम मामकम् । तर संनियरोहिण्या उदरे सनियर अयाहमंशभागेन देवस्याः पुत्रता शुभे । प्राप्स्यानित्वं यशोदायांनन्दपल्या भविष्परिमार चण्डिका कृष्णामाधवी कन्यकेतिच ! मायानारायणीशानी भारदेत्यानिति च ॥१० नि कुर्वन्धि स्थानानि च नरा भुरि । दुर्गेति भद्रकालीति विजा वैष्णीति च मतमो वैष्णवं धाम यमगत प्रश्ते गर्भो बभूव देसमा योनि

·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अब्बायः २
४८१
भरतपणात तं वै पाहुः सङ्कर्षण भुवि । रामेति लोकरमणाद् बलं पलवदुच्छयात् ॥१३॥
न्दिष्टे भगवता तयेत्योमिति तचः । प्रतिगृह्य परिक्रम्प गांगता तत् तपाकरोत् ॥१४॥
में प्रणीते देवक्या रोहिणी योगनिद्रया । अहो विक्षमितो गर्भ इति पौरा विचुः ।।१५||
गवानपि विश्वात्मा भकानामभयङ्करः । आश्वेिशांशमागेन मन आनकदुन्दुभेः ॥१६॥
। बिभ्रत पौरुपं घाम भ्राजमानो यथा रविः । दुरासदोऽतिदुर्धर्से भूतानां सम्बभूव ह ॥१७॥
ततो जगन्मनलमच्युतांशं समाहित शूरसुतेन देवी।
दधार सर्वात्मकमात्मभूतं काटा यथाऽनन्दकरं मनस्तः ॥ १८॥
सा देवकी सर्वजगनिवासनिवासभूता नितरां न रेजे ।
भोजेन्द्रगेहेऽमिशिखेव रूद्धा सरस्वती शानखले यया सती ॥ १९॥
तांवीक्ष्य कसः प्रभाजितान्तरांविरोनयन्तीमवनं शुचिस्मिताम् ।
आईप मे प्राणहरो हरि हां ध्रुवं श्रितो यन्न पुरेयमीहवी ॥२०॥
किमद्य तस्मिन् करणीयमानु ये थदर्पतन्त्रोन विहन्ति विक्रमम् ।
स्त्रियाः स्वमुर्गुरुमत्या वयोऽयं यशः श्रियं हन्त्यनुकालमायुः ॥२१॥
स एष जीवन् खलु सम्परेतो वर्तेत योऽत्यन्वशाषितेन ।
दो भूते तं मनुजाः शान्ति गन्ता तमोजन्य तनुमानिनो भुवम् ॥ २२॥
इति घोरतमाद् भावात् सन्निवृत्तः स्वयं प्रभुः । आस्ते प्रतीवजन्म हरेवरानुबन्धकत् ॥२॥
आसीनः संविसस्तिष्ठन् भुवानःपर्यटन महीम् । चिन्तयानोहणीसमरसत्तन्मयं जगत॥२४॥
रमा भव तत्य मुनिभिनारदादिभिः । देवः सानुचरैः साकं गीभिपणमब्यन् ।।२५||
सत्यातं सत्यार सित्यं सत्यस्य योनि निहितं च सत्ये।
सल्पस्य सत्यमृतसत्यने सत्यात्मकं त्वां शरणं परवर॥२६॥
एकापनोऽसो दिपलखिमूलमतूरसः पवविधः पहात्मा ।
ससत्वगएक्टिरो नवाशे दशपदी दिखगो धादि:11२७॥
विमेक एलास्य सतः पातिवं सनिधानं वमनुमदम
वनमाया ठनेदसवां परन्दि नाना न विधिठो ये ॥२८॥
रिमरि रूपामध आमा धेमाय लोम्स चराचरस्य ।
सम्बोरामानि मुसाहानि मतासमात्रि मुहः गगनाम् ॥ २९॥
वणबुडपशामिलमुत्पनि समाधिनाशिक चेता।
परमादरेठेन माउन पुगत गरमाई भगम्धिन ॥३॥

·उनः ४८२ श्रीमद्भागवते दशमस्कधे अन्यायः ३ वयं समुत्ती मुदुस्खरं घुमन् भवार्णवं भीममदनमोहदाः । भवत्पदाम्भोरुहनापमत्र ते निधाय यावाः सदनु हो भान् ॥ ३१॥ येऽन्येऽरविन्दा विमुक्तमानिनस्त्वय्यसभावादविशुदकः । आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं वचः पवन्त्यमोनादपुम्मदामयः ॥३२॥ वथा न ते माधव वावकाः कचिद् भ्रस्यन्ति मार्गात्वयि बदसौददाः । त्वयामिगुता विचरन्ति निर्भया विनायकानीरुपभूधंस प्रभो ॥३५॥ सत्वं विशुद्ध भयवे भवान खितौ शरीरिणां भेयमापनं वपुः । बेदक्रियायोगवपःसमाधिभिसवाणं येन समीहते ॥ ४॥ सत्त्वं न चेद् धातरिदं निनं भवेद् विज्ञानमज्ञानमिदारमानन् । गुणप्रकारनुमीयते मान् प्रायते यस्य च येन का गुणः ॥ ३५ ॥ न नामरूपे गुणजन्मकर्मभिर्निरूपितव्ये तव तस्य साधिपः । मनोवचोम्यामनुमेयवमनो देव क्रियायां प्रतियन्त्यपार हि || मृण्वन् रणन् संस्मरथ चिन्तयन् नामानि रूपापि च मलानि । क्रियामु यस्वचरणारविन्दयोगविरचेता न मार कर ॥१०॥ दिष्ट्या रेऽस्या भवतः पदो भुको भायेरनीवरवर जन्मनेशितः। दिष्टयाहिता त्वत्पदन: मुशोमनैश्याम गां गंच वयानुअमिताम् ॥१८॥ न तेऽभवस्येश मवस्य कारणं निा विनोद ख तर्कसानो। मो निरोधः स्थिविरप्पविद्यया का यतस्त्वम्पमयाभयामनि ॥ १९॥ मत्स्यावाससिंहवयहहंसराजरविधिबुधेषु वं पाति नास्त्रिभुवनं चययाधुनेर भारं भुयोर पाचन वन्दनं ते ॥ दिएपाम्ब ठे युधिगतः परः पुमान न साशाद भगवान भकायकः। मा मद् भयं भोजपमुंशोगोता याला मरिख । रमिष्ट्रय पुर यमानदं या प्रदेशानी पुरेशात देवाःपुर धीशुक उवाच तिमाको मारने पर TRENisticture प्रिया अथ तृतीयोऽध्यायः रसन्नः। पर्देशन ARE भौगुरु याच हवारवार।

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्ध अध्यायः ३
दिशः प्रसेदुर्गगर्न निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरमामबजाकरा
नद्यः प्रसन्नसटिला हृदा जलरुहश्रियः। द्विजालिकुलसंनादस्तरका वनराजयः ।
ववौ वायुः सुखस्पर्शः पुण्यगन्धवहः शुचिः । अप्रयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्रसमिन्धत ॥
मनास्यासन प्रसन्नानि साधूनाममुरगुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभयो दिवि।।
जगुः किन्नरगन्धर्वास्तुष्टुवुः सिद्धचारणाः । विद्याधर्यश्च ननूतुरप्सरोभिः समं तदा ॥
मुमुचुर्मुनयो देवाः सुमनांसि मुदान्विताः । मन्दं मन्दं जलधरा जगर्जुरनुसागरम् ॥
निशीथे तमउद्भते जायमाने जनाईने । देवक्या देवरूपिण्यांविष्णुः सर्वगुहाशयः ।
आविरासीद् यथा प्राच्या दिशीन्दुखि पुष्कलः ॥ ८॥
तमद्भुतं
बालकमम्बुजेवणं चतुर्भुज शङ्खगदायुदायुधम् ।
श्रीवत्सलक्ष्मं गलशोभिकौस्तुभं पीताम्बरं सान्द्रपयोदसौभगम् ॥ ९ ॥
महाईवैदूर्यकिरीटकुण्डलविषा परिष्वक्तसहस्त्रकुन्तलम् ।
उद्दामकाव्यङ्गदककृणादिभिर्विरोचमानं वसुदेव ऐक्षत ॥१०॥
स विस्मयोकुल्लविलोचनो हरिं सुतं विलोक्यानकदुन्दुभिस्तदा।
कृष्णावतायेत्सवसम्भ्रमोऽस्पृशन्मुदा दिजेभ्योऽयुतमाप्लुतो गवाम् ॥ ११ ॥
अथैनमस्तौदवधार्य पूरुपं परं नताङ्गः कृवधीः कृताञ्जलिः ।
वरोचिषा भारत सूतिकागृहं विरोचयन्तं गतभी: प्रभाववित् ॥ १२ ॥
घसुदेव उवाच
विदितोऽसि भवान् साक्षात् पुरुषः प्रकृतेः परः । केवलानुभयानन्दस्वरूपः सर्वबुदिहक् ॥१
स एव स्वप्रकृत्येदं सष्ट्वाने त्रिगुणात्मकम् । तदनु त्वं खाविष्टः प्रविष्ट इव भाव्यसे |
ययेमेऽविकता भावास्तथा ते विकृतेः सह । नानावीर्याः पृथग्भूता विराजं जनयन्ति दिए
सन्निपत्य समुत्पाद्य दृश्यन्तेऽनुगता इव । प्रागेव विद्यमानत्वान तेषामिह सम्भवः ॥१६
एवं भवान् बुद्धधनुमेयलक्षणेमोहोर्गुणैः सन्नपि तद्गुणामहः ।
अनावृवत्वाद् बहिरन्तरं ते सर्वस्य सर्वात्मन आत्मवस्तुनः॥१७॥
य आत्मनो दृश्यगुणेषु समिति व्यवस्यते स्वव्यतिरेकतोऽबुधः ।
दिनानुवादं न च तन्मनीषितं सम्यग् यतस्त्यक्तमुपाददत् पुमान् ॥ १८॥
त्वत्तोऽस्य जन्मसितिसंयमान विभो वदन्त्यनीहादगुणादविक्रियात् ।
स्वयीश्वरे ब्रह्मणि नो विरुभ्यते त्वदाश्रयत्वादुपचर्यते गुणेः ॥१९॥
सखं पिलोकस्थितये स्वमायया रिमर्पि शुकं खलु वर्णमात्मनः।
सय एक रजसोपइंहित कृष्ण व वर्ण तमसा जनात्यये ॥२०॥

·४८४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्यायः ३ त्वमस्य लोकस्य विमो रिरशिपुराहेवदीपोऽसि ममाखिलेश्वर । राजन्यसंशामुरकोटियूयपेनिज्यूँझमाना निहनिप्यने अयं त्वसम्यनव जन्म नौ गहे श्रुत्वाग्रजांस्ते न्यवधीत् सुरेश्वर । स तेऽवतारं पुरुपेः समर्पितं श्रुत्वानुनवाभिसरत्युदायुधः ॥ २२ धीशुक उवाच अथैनमात्मजं वीक्ष्य महापुरुषलक्षणम् । देवकी तमुराधावत् कंसाद् भीता शुचिस्मिता । देवक्युवाच रूपं यचत् पाहुरव्यकमाचं ब्रह्म ज्योविनिर्गुणं निर्विकारन् । सत्तामात्र निर्विशेषं निरीहं स त्वं साचाद् विष्णुरख्यात्मदीपः ।। २४।- नटे दिपरार्धावसाने महाभूतेष्वादिभूतं गवेषु । व्यक्तेऽव्यक्तं कालवेगेन याते भवानेकः शिप्यते शेरसंशः ॥ २५ ॥ योऽयं कालस्तस्य तेऽव्यक्तबन्धो चेष्टामाहुश्चेष्टते येन विश्वम् । निमेषादिवत्सरान्तो महीयांसं त्वेशानं क्षेमधाम अपये॥६॥ मयों मृत्युव्यालभीतः पलायन् लोकान् सर्वान् निर्भये नाध्यगच्छत् । वसादानं प्राप्य यहच्च्याद्य वस्यः शेते मृत्युरस्मादपैति ॥ २० ॥ स त्वं घोरादुग्रसेनात्मजान्ननाहि त्रस्वान् मृत्यवित्रासहासि । विश्वं यदेतत् म्वतनौ निशान्ते यथावका पुरुषः परो भवान् । विभति सोऽयं मम गर्मगोऽभूदहो नृलोकस्य विडम्बनं हि तत् ॥ ३१॥ श्रीभगवानुवाच । सहमानौ श्वासरोधतिनिधूतमनोमडी ॥ वर्षवातावपहिमधर्मकालगुणाननु शीर्णपर्णानिलाहाराबुपशान्तेन रूपं चेदं पौरुषं ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्षं मांसह कृषीठाः ॥२८ ॥ जन्म ते मय्यसौ पापो मा विद्यान्मधुसूदन । समुदिजे भवदेतोः कंसादहमधारी १२ त्वमेव पूर्वसर्गेऽभूः पृश्निः स्वायम्भुवे सति । तदायं मुतरा नाम प्रजाविरकमाः || चेतसा । मत्तः कामानभीप्सन्तो मदाण्यनमौला- एवं वां तप्पदोस्तीवं वरः परमदुष्करम् । दिवसायाणि दादो मनोमा तदा यां परितुष्टोऽममुना वपुषानरे । दासादया नित्यं भक्या च हरिमावि वरदराड्युस्योः कामदित्सरा वियवांघरत्युमायो को 16 उपसंहर विश्वात्मन्नदो रूपमलौकिकम् । शङ्खचक्रगदापयश्रिया जुष्टं चतुर्भुजन । युवां वे ब्रह्मणाऽऽदिष्टौ प्रजासतें यदा ततः । संनियम्येन्द्रियग्राम तेराथे परमं | ·श्रीमद्भागवते दसमस्कन्धे अध्याय:४ अजुटग्राम्यविषयावनपल्यौ दम्पती । न बनायेऽपवर्ग मे मोहितो मम मायया ॥३९॥ गते मयि युवा लब्ध्वा वरं मत्सदृशं मुतम् । म्यान् भोगानभुजायां युवांप्राप्तमनोरयो॥४॥ अदृष्ट्वान्यतमं लोके शीलौदार्यगुणः समम् । अहं सुतो वामभवं पृश्निगर्भ इति श्रुतः ॥४१॥ तयो- पुनरेवाहदित्यामास कश्यपात् । उपेन्द्रति विख्यातो वामनत्वाच वामनः||४२|| तृतीयेऽस्मिन् मोऽई वे तेनेव वपुराथ वाम् । जातो भ्यस्तयोरेव सत्यं मे व्याहृतं सति ॥४३॥ एवद् वो दर्शितं रूपं माग्जन्ममरणाय मे । नान्यथा मद्भवं शान मर्त्यलिडेन जायते ॥४॥ युयां मा पुप्रभावन झभायेन चासकृत् । चिन्तयन्तो कृतस्नेदी यास्येथे मद्राति पराम॥४५॥ धीशुक उवाच इत्युक्त्वाऽऽसीद्धारिस्तूष्णीभगवानात्ममायया । पित्रोः सम्पश्यतोः सद्यो बभूव पाकृतःशिशुः॥४६॥ ततम चौरिभगवत्प्रचोदितः मुवं समादाय स सूविकागदात् । यदा वहिर्गमियेष तवंजा या योगमायाजनि नन्दजायया ॥४॥ तया हतप्रत्यपर्वतियु दास्येषु पोरवपि शयितध्वय । भारत सर्वाः पिहिता दुरत्यया हत्कराटायसीलले ॥४॥ ता:कृष्णवाहे यमुदेव भागवे स्वयं व्यपर्यन्त यथा वमो रखे। परंपर्जन्य उपांगठिः गोयगाद कार नियत् फrtu मयोनि वर्षपद यमानु गम्भीरतोपोरजोमिनिला। भयानभावतंयताकुला नदी मागे ददो सिन्धुरिव त्रियः पठेः ॥५॥ जन्दप मोरिस्पेत्य तर तान् गौगन् प्रमुप्तानुपासम्म निदया। मुख पचोदायपने निधार तमुतामुपादार पुनहानगात् ।।५।। देवराः सपने न्यस्य यमुदेवोग्य दारिकान् । प्रतिनुम्य पोलोहमारे पूर्ववदा ॥५२॥ पोश नन्दवनी च जात परमव । न तिनं परिभान्य नियागतस्मृतिः ॥५२॥ पति की मारा RETRoltah RT -मनिसीदास AM अध चतुर्थोप्यायः भीक उपार Arrayा : पूड दो बा पनि भुत्ला मत वर्षमुशार देसमा गर्भन । भाररपुभौगबार रहा ॥२॥ व तस्यपूर्व कार निति कि । स्पारदर्भ प्रसन्न मुब ५॥

·श्रीमद्भागववे दशमस्कन्धे अध्यायः ४ कमाइ भ्रावरं देवी कृपणा करुणं सती । लपेयं तव कल्याण विसं माइन्सुमईसि ॥४॥ बहलो हिसिता भ्रातः शिशवः पावकोपमाः । त्वया दैयनिसष्टेन पुतिमा प्रदौरान ॥५॥ नन्वहं ते वरजा दीना हतसुता प्रभो। दातुमर्हसि मन्दायामामांचरमां प्रज्यन ॥५॥ धीशुक उवाच उपगुह्मात्मजामेवं रुदत्या दीनदीनवत् । याचितस्तां विनिर्भमै इसादाचित्रिदेसला तां गहीत्या चरणयोर्जातमात्रां स्वमुः मुताम् । अपोषयन्छिला स्वार्थोन्मूलिससौदरः ॥ ८॥ सातदतात् समुत्पत्य सद्यो देव्यम्परं गता। आरपतानुजा विष्णोः सायुधारमदानुजा ॥३॥ दिलसगम्बराजेपरमाभरणभूषिता । धनु-यूलेगुचमासिशखचक्रगदारी सिदचारणगन्धरप्सर किनरोरगैः । उपाहतोकरलिभिः समानेदमापीत् ॥११॥ कि ममा हतया मन्द जातः राउतवान्तात् । यत्र यापूर्वशत्रुमा हिंसीः करणान् पा ॥१२॥ रवि प्रभाप्य व देवी माया भगवती भुवि । बहुनामनिरा बहुनामा बनून ! वयाभिहितमाकर्ण्य कसः परमविस्मितः । देवकी वमुदेवं च रिमुभ प्रभितोऽप्रवीत् ॥ भोमगिन्यहो भाम मया या पत पाप्मना । पुरुराद इवापर्य पहलो रिसिताः मुवार ॥१५ सत्वहं त्यकारण्यस्पकमाविगुहारसमः । कांसोकान् वे गनिम्यामि वासन देवमप्पा यकिन मत्यां एवं केवलम् । यदिभम्भादपार समुदायिन AR1 बोच महाभागावामान खातामुक । बन्दयो नवदेन देवापीनामदामा १८t भुविभौम निभूतानिया यान्यायान्ति च । नायमात्मा द सिति । ॥ पप्पनेविगे भेदो यव आशियः देहयोगविरोगी च संसदिन निrauth वसादे सम्मानमा मायदेतानार । मानुणेन यता ससा किन्द-RHI यादोलितासोपारम्भन मन्यमानावत् वदनिमान्यो भाभा एम मन दोरम्य अधयो दीना मला त्यालामा मयार! सानिया विभयाध्यागिया देवध यमुन दा मनो संपवयनमा यांचन्तन पनि.iitari धीमुस्वय महामनुश्तव धन्वागचदेवाभावमुरमच नुसर utt एन्टन्सार पद्य बईत नान् । अनावरी : RaU ..वा निगुरनावानुमान witter Rit पएलमान भाव ARH मंस सनी xati ·४८७ श्रीमद्भागवते दशमरकन्धे अभ्यारः ५ एवं चेचाई भोजेन्द्र पुररामप्रजादिषु ।अनिर्देशन निर्दशांचाइनिण्यामोऽशवैशिन।३१॥ किमुदमैः करिष्यन्ति देवाः समरभीरवः । नित्यमुदिामनमा ज्याघोषधंनुपस्तव ॥३२॥ এবার মাশমানঃ समन्ततः जिजीचिपक अपज्य पलायनपरा ययुः ॥३३|| केचित् प्राञ्जलयो दीनान्यस्तवस्त्रादिवोसः । मुक्तकन्छशिला: केनिभीताः स्म इति वादिनः३४ न त्वं विस्मृतशस्त्रास्त्रान् विरथान् भयमतान् । हयन्यायकविमुखान भाचामानयुध्यतः॥३५॥ किं शेमपूरे विबुधैरसंयुगविक्रत्यने । रहोजुरा कि हरिणा शम्भुना वा वनीकसा । किमिन्द्रणाल्पवीज प्रापणा वा तस्यता ॥३६|| तथापि देवाः सापल्यानरपेक्ष्या इति मन्महे । ततस्तन्मूलखनने नियुझ्यास्माननुमतान् ॥३७॥ यपाऽऽमयोऽने समुपेक्षितो वृभिन शक्यते रूदपदचिकित्सितुम् । ययेन्द्रियमाम उपेक्षितखथा रिपुर्महान् परलो न चाल्यते ॥ ३८॥ हि विष्णुदेवाना यत्र धर्म सनातनः । तस्य च नागोविप्रातपयशाः सदक्षिणाः ॥३९॥ तसर्वात्मना राजन ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः । तपखिनो यरशीलान् गाश्च हन्मोइचिर्दुघाः॥५०॥ 1 गावश्च वेदाश्च तपः सत्यं दमः शमः । श्रदा दया तितिश च कतवश्व हरेस्तनः ॥४॥ हि सर्वमुराध्यक्षो मुरदिइ गुहाशयः । तन्मूला देवताः सर्वाः सेश्वराः सचतुर्मुखाः । अयं वै तधोरायो यहषीणां विहिंसनम् ॥४२॥ थीशुक उवाच । दुर्मन्त्रिभिः कंसः सह सम्मन्न्य दुर्मतिः । ब्रह्माहिंसां हितं मेने कालपाशावृतोऽमुरः ॥४३|| दस्य साधुलोकस्य कदने कदनप्रियान् । कामरूपधरान दिधु दानवान् राइमाविशत्॥४॥ घे रजःप्रकवयस्तमा मूढचेतवः । सता विदेषमाचेरापदागतमूस्यकः ॥४५|| युः श्रियं यो धर्म लोकानाशिष एव च । हन्ति श्रेयांसि सर्वाणि पुणे महादतिक्रमः ॥४६॥ इति श्रीमद्भागवते मापुराणे पारमहस्सा सबिताया दशमस्कन्धे पूर्व चतुर्भोऽध्यायः ॥ ४॥ अथ पञ्चमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच न्दत्वात्मज उत्पन्ने जाताहादो महामनाः । आहूय विमान् वेदशान् सातः शुचिरलङ्कृतः॥१॥ वियित्वा स्वस्त्ययनं जातकर्मात्मजस्य वै । कारयामास विधिवत् पितृदेवार्चनं वथा ॥२॥ नूनां नियुते प्रादाद् विप्रेभ्यः समलङ्कृते । तिलाद्रीन सप्त रक्षौघशातकौम्माम्बराहतान्॥ ३॥ लेन खानयोचाभ्या संस्कारैस्तपसेज्यया । शुष्यन्ति दानः संतुस्था द्रव्याण्यात्माऽऽत्मविद्ययार मङ्गल्यगिरो विप्राः सूतमामधवन्दिका गायकाच जगुर्नेदुर्भयों दुन्दुभयो मुहुः ॥५॥ सम्मृष्टसंसिकद्वाराजिररहान्तरः । चित्रध्वजपताकास्त्रक्चेलपल्लवतोरणः ज ·४८८ सघलया श्रीमद्भागवत दशमस्कन्धे अभ्यायः ५ गायो कृपा वात्सतरा हरिद्रातैलरूषिताः । विचित्रधातुबईसम्वत्र भावनमालिनः ॥' महाईवजाभरणफकोष्णीषभूषिताः । गोपाः समायसू राजन् नानोपायनराणः॥ गोप्यश्वाकर्ण्य मुदिता यशोदायाः मुतोद्भवम् ।आत्मानं भूपपायर्वस्वारस्याअनादिभिः॥ १ नयामकिशालामुखपद्धजभूतयः बलिमिस्त्वरितं जग्मुः पृथुभोपवलचा गोप्यः मुमृष्टमणिकुण्डलनिष्फकण्यचित्राम्बराः पथि शिक्षा युतमाल्योः । नन्दालयं मजतीविरेजुयालोलकुण्डलपयोपरहारयोभाः ॥ ११॥ ता आशिषा प्रयुआनाधिरं पाहीति बालके । हरिद्वाचूर्णतेलादिमिचन्यो जनमुअगुः ॥ ११० भवादन्त विनित्राणि यादित्राणि महोत्सर । कृष्णे विश्वेश्चरेऽनन्ते नन्दस्स मनमागते । गोपाः परस्परं दधा दधिधीरताम्मुभिः । आखियन्तो विलिम्पती नवनीतेशाविधिपुः नन्दो मदामनारोभ्यो यारोऽसहारगोधनम् । रातमागधपन्दिम्यो येऽन्ये वियोपजीविनः ॥१५॥ त: फामेरदीनामा यथोचितमपूजयत् । विष्णोराराधनार्याय स्वपुत्रस्योदयाप ५ ॥१५॥ रोक्षिणी चमहाभागा नन्दगोगाभिनन्दिता । भ्यचरद् दिम्पपासण्ठाभरणभूषिता ।।१५० रात भारभ्प नन्दस्य प्रजा सर्पसमाधिमान् । इरेनिंगासात्मगुणे गोरान गोकुलरवायां निरूप्य मधुरां गतः । नन्दा सस्य पाभियंकर दास ॥१९॥ यमुदेव उपभुत्य भावरं नन्दमागवम् । गाल्या दपकर राजे ययो वामोपनर । या सहयोत्यार दे माणमियागतम् । प्रीतः प्रियतम दोल्यों मतले प्रेम रमाकीमभूर दिया संग्रारमोसिन वर्तमानः पुनर्भवः । उपन्या भगनय दुर्लभ दिन नन्दचाच याय पाड पूविधा मुरामागीनः पानामयमाहतः । प्रसक्तपीः मामअयोरिदमा nि u दिवा प्रात : मयदानीमजयते मनायाया नियत्तस प्रास ने प्रियामा मुसा चित्रमणाम् । ओपन भूप्रमानाना प्रसना Vint भावनगमुतः धिमाया महायताले मतं मन्यानो भर sily भोदेवनारसमा एमभिशारा Chinicati वं निवारको नाममा भार 41 : 11 पिन् पयमानानभूर्यपुतणीयम्सनं दरभुना या सनिदो सिदिका मुदी अनुभारिखः । न सिमाने मियां

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६
४८९
श्रीशुक उपाय
इति नन्दादयो गोपाः प्रोक्तास्ते शौरिणा ययुः । अनोभिरनडुद्युक्तस्तमनुशप्य गोकुलम् ॥३२॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहिताया दशमस्कन्धे पूर्वानन्दवसुदेवसङ्गमो नाम पञ्चमोऽध्यायः।।५।।
अथ पष्ठोऽध्यायः
धीशुक उवाच
नन्दः पथि वयः शौरे मृति विचिन्तयन् । हरिं जगाम शरणमुत्पातागमशङ्कितः ॥ १ ॥
कंसेन प्रहिता पोरा पूतना बालबातिनी ! शिशूक्षचार निघ्नन्ती पुरमामबजादिषु ॥ २ ॥
न यत्र श्रवमादीनि रक्षोध्नानि स्वकर्मसु । कुर्वन्ति सात्वता मर्याधान्यश्च तत्र हि ॥ ३ ॥
सा खेचर्येकदोपेत्य पूतना नन्दगोकुलम् ।योपित्या माययाऽऽत्मानं माविशत् कामचारिणी।
क्षा केशबन्धन्यतिपतमल्लिका बृहनितम्बस्तन मध्यमाम् ।
मुवामसं कम्पितकर्णभूषणत्विषोलसत्कुन्तलमण्डिताननाम् ॥ ५॥
बल्गुलिवापाङ्गविसर्गवीक्षितर्मनो हरन्ती वनितां नजौकसाम् ।
अभंसताम्भोजकरेण रूपिणों गोप्याश्रियं द्रष्टुमिवागता पतिम् ॥६॥
बालग्रहस्तत्र विचिन्वती शिशून् यदृच्छया नन्दगृहेऽसदन्तकम् ।
पाल प्रतिच्छन्ननिजोरूतेजसं ददर्श तस्पेऽमिमिवाहित मसि ॥ ७॥
विबुध्य ता बालकमारिकामहं चराचरात्मा निमीलितेक्षणः।
अनन्तमारोपयदवमन्तकं ययोरगं मुप्तमबुद्धिरज्जुधीः॥८॥
तीक्ष्णचित्तामतिवामचेष्टितां वीश्यान्तरा कोशपरिच्छदासिवत् ।
वरस्त्रियं तत्प्रभया च धर्षिते निरीक्षमाणे जननी हतिष्ठताम् ॥ ९
तस्मिन् स्खन दुर्जरवीर्यमुल्यणं घोराकमादाय शिश्चोर्ददावय ।
गाद कराभ्या भगवान् प्रवीय तपाणैः समं रोपसमन्वितोऽपिरत् ॥१०॥
सामुच मुसालमितिप्रभाषिणी निष्पीऽयमानाखिलजीवमर्मणि ।
विकृत्य ने चरणो भुजो मुहुः प्रविनगात्रा क्षिपदी रुरोदह ।।११।।
वस्याः खनेनातिगभीररंहसा सादिमही योश्च चचाल सग्रहा।
रसा दिन प्रतिनेदिरे जनाः पेतुः डिती वनिपातशयया ॥१२॥
निशाचरीत्य व्ययिवस्तनाव्यानुादाय केशावरणौ भुजावपि ।
प्रसार्य गोठे निजरूपमास्थिता पाहतो त्र इवापतन्नृप ॥१३॥
पतमानोऽपि तरेहरिगव्यूल्यन्तरदुमान् । चूर्णयामास राजेन्द्र महदासीन्दगुदम् ॥१४॥

·भीमनागयो दशमरकन्धेचारः
गिरिकन्दरनायिम् । गशेजस्तन प्राण
अब नगर पुगेनारोदनी ने मिलायो
* पत्रमा सरकार गो गोमा परम्। मनिEि HAR 125
1 RTR EARभान । गोप सम-ft At )
मोरयाला म मरि गायोSAntiH !!!!
का मा पुनाराम RAME !
. : मामा Hina | समय Hindi
मदिभार AryamantasteHI
Lirinagiri Hit
- मन sey are liefrigent wiki
In mirtini Tottilatoril
Twitter: ALL HARIYमना !
kiran Rai ARTituREE 4418114
Manisha.anteth kuttam 41414101
rndi:Metrian smith itml
** - RAH NRI 108Rasitants
...
utatic

·श्रीमद्भागवते दद्यमस्कन्धे अध्यायः ७
कटधूमस्य
सौरभ्यमवधाय बजौकसः । किमिदं कुत एवेति वदन्तो नजमाययुः ॥४१॥
ते तत्र वर्णितं गोपैः पूतनागमनादिकम् । श्रुत्वा तनिधनखस्तिशिशोश्वासन मुविस्मिताः१४२।
नन्दः सपुत्रमादाय प्रेत्यागतमुदारधीः । मूर्युपाधाय परमा मुदं लेभे कुरूदह ॥४॥
य एतत् पूतनामोक्षं कृष्णस्यार्भकमद्भुतम् । शृणुयाच्या मयो गोविन्दे लभते रतिम्॥४॥
इति श्रीमद्भागववे महापुराणे पारमहस्यों सहितायां दशमस्कन्वे पूर्वार्धे पटोऽध्यायः ॥ ६ ॥
अथ सप्तमोऽध्यायः
राजोवाच
येन येनारतारेण भगवान् हरिरीश्वरः । करोति कर्णरम्याणि मनोजानि च नः प्रभो ॥१॥
यस्तृप्यतोऽपैत्यरतिवितृष्णा सत्वं च शुद्धयत्यचिरेण पुंसः ।
मकिरी तत्पुरपे च सख्यं तदेव हारं वद मन्यसे चेत् ॥ २ ॥
अथान्यदपि कृष्णस्य वोकाचरितमद्भुतम् । मानुषं लोकमासाद्य तजातिमनुरुन्यतः ॥३॥
धीशुक उवाच
कदाचिदौत्यानिककौतुकावे जन्मर्शयोगे समवेतपोषिताम् ।
वादित्रगीरिजमन्त्रवाचकैश्चकार मनोरमिषेचनं सती ॥४॥
नन्दस पनी कृतमजनादिकं विगैः कृतवस्त्ययनं मुपूजितः
अमाधवातःसगभीष्टधेनुभिः संजातनिद्राधमाशययनः ॥५॥
औत्यानिकीत्सुम्पमनामनसिनीसमागतान् पूजपची यजौकसः।
नयामणोद्वे रुदितं मुतस्य सारुदन स्वमार्यो चरणाऽधिपत् ॥ ६ ॥
अधः धयानस्य शिशोरनोऽसम्मवालमनिहतं प्यरर्वव ।
विश्वस्तनानारसकुप्यभाजनं व्यत्यस्वचाविभिन्नकूलरम् ॥७॥
वायगोदाममुखा मजत्रियोत्पानिके कर्मपि या समागताः ।
मन्दादयबागुतदर्शनाकुलायंसर के विरर्यगात् ॥ ८॥
अनुरमसितमतान् गोशन ग्ोनीम राबमः । रुदतानेन देन सिमेन संशयः ॥ ९॥
नवे भरधिरे गोग बालभारितमित्युव । अमनेयं पले वस पालकस्सनविः ॥१०॥
मदत मुतमादाय पणे पाहता । सवस्वस्त्यानं विमसूट स्नमरापयत् ॥११॥
पूर्वका स्थापिड गोलिमिः परिसरम् । विमास्तायामुपाणबुभिः ॥१२॥
येऽस्मान्तदम्मेवादिसामानवियता
निवसत्वग्रीटयनामापरिसख्या पता१३॥
पालकमदार सामगुस्सा जरैः पवियोपविभिन्मबिचमः ॥१॥
पारिता सस्य मदमोतियानिदितियाबदामहागुपन्॥१५॥

·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अपायः८ इत्यात्मानं समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते । नन्दःप्रमुदितो मेने आत्मानं पूर्णम्ववियम् ॥२०॥ कालेन बजतात्पेन गोकुले रामकेशयो । जानुभ्यां सहपाणिभ्यां रिङ्गनायो विबहनुमा२१॥ तावप्रियुग्ममनुकृष्य सरीसृपन्तौ घोषप्रयोपरुचिरं ब्रजकदमः । वनादहष्टमनसावनुसत्य लोकं मुग्धप्रभाववदुपेयनुरन्ति ममत्रोः ॥२२॥ तन्मावरौ निजसुदौ घृणयास्नुवन्त्यौपाङ्गरागरुचिरानुपगुह्य दोम्बान । दत्त्वा स्वनं परिवतोः स मुखं निरीक्ष्य मुग्धस्लितापदशनं ययनु प्रमोदन॥२५ यीङ्गनादर्शनीयकुमारलीलावन्तर्बजे वदवलाः प्राहीत्पुन्छ। वत्सरितस्तत उभावनुकृप्यमाणो प्रेशन्त्य उन्सियहा जहाईसन्त्यः ॥२४॥ शृङ्गयग्निदंष्ट्रयसिजलदिजकण्टकेभ्यःक्रीडापरावविचलोखमुवौ निषेधुन् । गृह्याणि कर्तुमपि यत्र न तजनन्यौ शेकात आपसरलं मनसोऽनवत्साम् ॥ २५ ॥ कालेनाल्पेन राजा रामः कृष्णध गोकुले । अष्टमानुभिः पनिर्विचामपुरभव 0 ततस्तु भगवान् कृष्णो वयस्यैर्व जबालक । सहरामो ब्रजस्तीणां चिनीडे जनमन मुदन ॥२३॥ । - हस्ताग्राह्ये रचयति विधि पीठकोल्खलायछिद्र पन्तर्निहितवयुनः शिक्यभाडेपु सदैव । - श्रीकृष्ण उवाच महवप्रवचनासम्मपविमेपर। कृष्णस्य गोप्यो रुचिरं वीश्य कौमारचापलम् । शृण्वत्याः रिलतन्मापुरिवि होचुः समापन वत्सान् मुखन कचिदसमये कोशसंजातहास : स्तेयं स्वादत्यय दधि पयः कलिखो । ध्वान्तामारे प्रवमणिगणं स्वाङ्गमर्यपदी काले गोप्पो यहि यकृत्ये मुलारिट एवं धाट्यान्युरावि कुरुते मेहनादीनि वास्तौस्योगविरचिवकृतिः मुपदीको पसे । इत्यंस्त्रीभिः सभयनपनीनुसारोकिनीमिन्यांख्यावा महसितमुसीन मानन्धुममा एकदा कीडमानास्ते रामादा गोरदारयः । कृष्णो मृरंमशितवानिवि मासोरसन । साहीत्या हरे कृष्णनुशलम्प हितरिणी । यशोदा भपसम्भ्रान्तोशणाचनमा कमान्मूदमदान्तात्मन् मवान् भधिववान यावदन्ति दरकुमायरसमोसा नाई मधितनम सर्वे निष्पाभिराखिनः । पदिसत्यगिरस्तरिम में मुख L सारदारोविजगत् स्वास्नु पखं दिसामाशिसम्धिनगो ससम्मादरमाका पपेवं तबादेशीयुचः स भवन रिकाम्पादचामारदेश्वश्रामनुज ज्योतिष जउंदेश नमतान् विषयामरिमयीन्द्रिनिमनोमारा ala मन मोश्यन् विभजति सचेनात्ति भाण्डं मिनचि द्रव्यालाभेस गहास्तिो मायुधेसवेकर मदनी दोश्व विखरिदारसे व मामानमरा ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १ कि स्वम एतदुत देवमाया किं वा मदीयो बत बुद्धिमोहः। अथो अमुध्यैव ममा कस्य यः कश्चनोत्पत्तिक आत्मयोगः ।।४।। अयो यथावन्न वितर्कगोचरं चेतोमनःकर्मवचोमिरञ्जमा यदाभयं येन यतः प्रतीयते मुदुर्विभाव्यं प्रणतासि तत्पदम् ॥ १ ॥ अहं ममासौ पतिरेष मे सुतो ब्रजेश्वरस्याखिलवित्तपा सती। गोप्यश्च गोपाः सहगोधनाश्च मे यन्माययेथं कुमतिः स मे गतिः ।। ४२ ॥ इत्थं विदिततत्वायां गोपिकायां स ईश्वरः । वैष्णवीं व्यतनोन्मायां पुत्रस्नेहमयीं विभुः ॥४३॥ सद्योनष्टस्मृतिगोपी साऽऽरोप्यारोहमात्मजम् । प्रवृद्धस्नेहकलिलहृदयाऽऽसीद् यथा पुरा Ireti अभ्या चौपनिषद्भिश्चांख्ययोगैश्च सात्वतैः । उपगीयमानमाहात्म्यं हरिं सामन्यतात्मजम्॥४५॥ राजोवाच नन्दः किमकरोद् अझन् श्रेय एवं महोदयम् । यशोदा चमहाभागापपो यस्याः स्तनं हरिः॥४६॥ पितरी नान्वविन्देतां कृष्णोदारा केहितम् । गायन्त्यद्यापि कवयो यल्लोकशमलापहम् ॥४७|| धीशुक उवाच द्रोणो वसूनां प्रवरो धरया सह भार्यया | करिष्यमाण आदेशान् ब्रह्मणस्तमुवाच ह ।।४८|| जातयोनों महादेवे भुवि विश्वेश्वरे हरौ । भक्तिः स्यात् परमा लोके ययाञ्जो दुर्गति तरेत/१४९॥ अस्त्वित्युक्तः स भगवान् बजे द्रोणो महायशाः । जशे नन्द इति ख्यातो यचोदासा धराभवत्॥५०॥ ततो भक्तिर्भगवति पुत्रीभूते जनार्दने । दम्पत्योर्नितरामासीद् गोएगोपीषु भारत ॥५१॥ कृष्णो ब्रह्मण आदेशं सत्यं कर्नु बजे विभुः । सहरामो वसंश्चक्रे तेषां प्रीतिं स्वलीलया ॥५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहया संहितायां दशमस्कन्वे पूर्षि विश्वरूपदर्शनेटमोऽध्यायः ॥८॥ अथ नवमोऽध्यायः धीशुक उवाच एकदा राहदासीषु यशोदा नन्दगेदिनी । कर्मान्तरनियुक्तासु निर्ममन्य स्वयं दपि ।।१।। यानि यानी गीतानि तद्वालचरितानि च । दधिनिर्मन्यने काले स्मरन्ती तान्यगायत ॥२॥ क्षौम पृथुकटितटे विनंती सूत्रनदं पुत्रस्नेहस्नुक्कुचयुम जातकम् रज्ज्वाकर्पनमभुजचलकरणो खिन्न वक्त्रं कवरविगलन्मारती ता स्तन्यकाम आसाय मनन्ती जननी हरिः । गृहीत्वा दधिमन्यानंन्यपेधत्पीतिमावहन् ॥ ४ ॥ वासः

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १० अथ दशमोऽध्यायः राजोवाच कभ्यता भगवन्नेतत्तयोः शापस्य कारणम् । यत्तद् विदितं कर्म येन वा देवर्षेस्तमः ॥१॥ श्रीशुक उवाच रुद्रस्यानुनरौ भूखा सुदृसौ धनदात्मजौ । कैलासोपवने रम्ये मन्दाकिन्यां मदोत्कटो ॥२॥ वारणी मदिरा पीत्वा मदापूर्णितलोचनौ । स्त्रीजनैरनुगायद्भिश्चरतुः पुष्पिते वने ॥ ३ ॥ अन्तः प्रविश्य गापामम्भोजवनराजिनि । चिक्रीडतुर्युवतिभिर्गजाविव करेणुभिः ॥ ४ ॥ यदृच्छया च देवर्षिभंगवास्तत्र कौरव । अपश्यन्नारदो देवो भीवाणो समबुध्यत ॥५॥ तं दृष्ट्वा वीडिता देव्यो विषस्त्राः शापशङ्किताः । वासासि पर्यधुः शीघ्र विवस्त्रौ नैव गुह्यकौ ॥ ६ ॥ मदिरामती श्रीमदान्धौ सुरात्मजौ । तयोरनुग्रहार्थाय मापं दास्यमिदं जगौ ॥ ७॥ नारद उवाच न बन्यो अपतो जोप्यान् बुद्धिभ्रंशो रजोगुणः । श्रीमदादाभिजात्यादिर्यत्र स्त्री द्यूतमासः ॥ ८ ॥ इन्यन्ते पशवो यत्र निर्दयैरजितात्मभिः । मन्यमानरिमं देहमजरामृत्यु नश्वरम् ॥९॥ देवसंज्ञितमप्यन्ते कृमिविड्भस्म संशितम् । भूतध्रुक् तत्कृते स्वाय किं वेद निरयो यतः ॥१०॥ देहः किमत्रदाता स्व निपेतुर्मातुरेव च । मातुः पितुवा बलिनः केतुरग्नेः शुनोऽपि वा।।११।। एवं साधारणं देहमव्यक्तप्रभवाप्ययम् । को विज्ञानात्मसात् कृत्वा हन्ति जन्तूनृतेऽसतः१२ असतः श्रीमदान्धस्य दारिषु परमजनम् । आत्मौपम्येन भूतानि दरिद्रः परमीक्षते ॥१३॥ यथा कण्टकविद्धानो जन्तोनेंच्छति ता व्ययाम्। जीवसाम्यं गतो लिङ्गैन तथाविकण्टकः ॥१४॥ दरिद्रो निरस्तम्मो मुक्तः सर्वमदरिह । कृच्छ्यहच्छयाऽऽमोति तद्धि तस्य परंतपः ॥१५॥ नित्यं क्षुत्क्षामदेहस्य दरिद्रस्यान्न काङ्किणः । इन्द्रियाण्यनुशुष्यन्ति हिंसावि विनिवर्तते ॥१६॥ दरिद्रस्यैव युज्यन्ते साधवः समदर्शिनः । समिक्षिणोति तं तर्षतत आरा विशुद्धधति ।१४ साधूना समचिताना मुकुन्दचरणैरिगाम् । उपेक्ष्यः किं धनस्तम्भैरमनिरसदाश्रयैः ॥१८॥ तदई मत्तयोर्माच्या वारुण्या श्रीमदान्धयोः । तमोमदं हरिष्यामि स्त्रैणयोरजितात्मनोः ॥१९॥ यदिमौ लोकपालस्य पुत्रौ भूत्वा तमःप्लुतौ । न विवासममात्मानं विजानीतः सुदुर्मदो ॥२०॥ अतोऽईतः स्थावरतास्यातां नैवे यया पुनः। स्मृतिः स्यान्मत्प्रसादेन तत्रापि मदनुप्रदात् ॥२२॥ वासुदेवस्य सानिध्य सन्ध्या दिव्यशरच्छते। वृत्ते खोकतां भूयो सन्धभक्ती भविष्यतः ॥२२॥ श्रीशुक उवाच एवमुक्त्वा स देवर्षिर्गतो नारायणाश्रमम् । नलबरमणिग्रीवावाससुर्यमलाईनो ॥२३॥ मा.मू. ३२-- ।

·४९८ श्रीमद्भागवते दशमस्कधे अध्यायः १. ऋर्भागवतमुख्यस्य सत्यं करें वचो हरिः । जगाम शनवा यत्रास्ता यमाईनो ! देवर्षि में प्रियतमो यदिमो धनदात्मजी । उत्तया साधयिष्यामि यद् गीतं तन्महा इत्यन्तरेणार्जुनयोः कृष्णस्तु यमयोर्चयो । आत्मनिर्देशनाप तिग्मतनुत्पन् । बालेन निष्कर्षयतान्यगुलूखलं तद् दामोदरेण तरसोत्कलिताधिजन्यौ । निष्पेततुः परमविक्रमितातिवेपस्कन्धपवालविटपौ तत्र श्रिया परमया ककुभः स्फुरन्तौ सिद्धाबुपेत्य कुजयोरिख जातवेदाः । कृष्णं प्रणम्य शिरसाखिललोकनायं बद्धाञ्जली विरजसाविदमूचनुःला कृष्ण कृष्ण महायोगिस्त्वमायः पुरुषः परः । व्यकाचकमिदं विश्वरूप ते ब्राह्मणाविद्ध त्वमेकः सर्वभूतानां देहाखात्मेन्द्रियेश्वरः । त्वमेव कालो भगवान् विष्णुरव्यय इंकार कृत्वान्दो यस्यावतारा ज्ञायन्ते शरीरेम्वशरीरिणः । तैस्तैरतुल्यातिशयपदहिवसङ्गतः श्रीशुक उवाच श्रीभगवानुवाच शातं मम पुरैवैतदृषिणा करुणात्मना । यच्छीमदान्धयोर्वाग्भिविभ्रंशोऽनुमा - श्रीशुक उवाच - त्वं महान् प्रकृतिः सूश्मा रजःसत्ववमोमयी । त्वमेव पुरुयोऽध्यक्षः सर्वक्षेत्रविकारविड गृह्यमाणैस्त्वममायो विकारैः प्राकृतेर्गणैः । कोन्विहाईति विशतुं मासिद्धगुणव सभवान् सर्वलोकस्य भवाय विभवाय च । अवतीणोऽशभागेन साम्प्रतं पतिरासिमान नमः परमकल्याण नमः परममङ्गल । वासुदेवाय शान्ताय यदुनां पतये नम अनुजानीहि नौ भूमंस्तवानुचरकिङ्करौ । दर्शनं नौ भगवत भृधेरासीदनुमान वाणी गुणानुकथने श्रवणौ कथायां हस्तौ च कर्मसु मनस्तव पादयोः । साधूनां समचिचानां सुतरां मत्कृतात्मनाम् ! दर्शनानो भवेद् बन्धः पुंसोऽश्योः सवित्र तद्गच्छतं मत्परमो नलकूबर सादनम् । सञ्जातो मयिभावो वामीसितः परमोन्स इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमहस्सा संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वाष नारदशनाममा इत्युचोवो परिक्रम्य प्रणम्य च पुनः पुनः िवदोखलमाममय जामनुर्दिशन तस्मै तुम्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे । आत्मद्योतगुणैश्छन्नमहिम्ने ब्रह्मणे नम स्मृत्यां शिरस्तव निवासजगत्प्रणामे दरिः सतां दर्शनेऽस्तु भवत्तनूनान ।। इत्थं संकीर्तितस्ताभ्यां भगवान् गोकुलेश्वरः । दाम्ना चोलूखले बद्धः प्रहसन्नाह गुमर

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः ११
अर्थकादशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
योपा नन्दादयः श्रुत्वा दुमयोः पततो रवम् । ताजग्मुः कुरुश्रेष्ठ निर्मातभयशक्षिताः ॥१॥
भूम्या निपतितौ तत्र दहशुर्यमलार्जुनौ । बभ्रमुस्तदविज्ञाय लश्यं पतनकारणम् ॥ २॥
उलूखलं विकर्षन्तं दामा बदं च बालकम् । कस्येदं कुत आश्चर्यमुत्यात इति कातराः ॥ ३ ॥
बरला ऊधुरनेनेति तिर्यगतमुलूखलम् । विकर्षता मध्यगेन पुरुषावप्यचश्महि ॥ ४ ॥
न ते तदुकं जगृहुर्न घटेतेति तस्य तत् । बालस्योत्पाटनं तोंः केचित् सन्दिग्धचेतसः ॥५॥
उलूखलं विकर्षन्तं दाना बदं स्वमात्मजम् । विलोक्य नन्दः प्रहसददनो विमुमोच ह ।। ६ ॥
गोपीभिः स्तोमितोऽनृत्यद्भगवान् बालवत् कचित् । उद्गारति कचिन्मुग्धस्तदशो दाययन्त्रवत्त
विभति कचिदाशतः पीठकोन्मानपादुकम् । राहुक्षेपं च कुरुते स्वाना च प्रीतिमावहन् ॥ ८॥
दर्शयंस्तद्विदो लोक आत्मनो भृत्यवश्यताम् । व्रजस्योवाह वै हषै भगवान् बालचेष्टितः ॥९॥
कोणीहि भोः फलानीति श्रुत्वा सत्वरभच्युतः । फलार्थी धान्यमादाय ययौ सर्वफलप्रदः ॥१०॥
फलविक्रयिणी तस्य न्युतधान्यं करदयम् । फलैरपूरयद् रत्नैः फलभाण्डमपूरि च ॥११॥
सरित्तोरगतं कृष्ण भमार्जुनमथाह्वयत् । रामंच रोहिणो देवी कीडन्त बालकै शम् ॥१२॥
नोपेयातां यदाऽऽहूती क्रीडासन पुत्रको । यशोदा प्रेषयामास रोहिणी पुत्रवत्मलाम् ॥१२॥
कीदन्तं सा मुक्तं कालरतिवेलं सहाप्रजम् । यशोदा जोइवीत् कृष्ण पुत्रस्नेहस्नुतस्तनी ॥१४॥
कृष्ण कृष्णारविन्दाय ताव एहि स्तनं पित्र । अलं बिहारैः शुत्क्षान्तः क्रीडाप्रान्तोऽसि पुत्रक १५
हे रामागच्छ ताताशु सानुजः कुलनन्दन । प्रातरेव कृताहारम्तद् भवान् भोक्नुमईति ॥१६॥
प्रतीक्षते त्या दाशाई मोक्ष्यमाणो व्रजाधिपः । एह्यावयोः प्रियं धेहि स्वग्रहान् यात बालकाः ॥१७॥
धूलिधूसरिताङ्गरचं पुत्र मजनमावह । जन्मङ्घमा भवतो विप्रेभ्यो देहि गाः शुचिः ॥१८॥
पश्यपश्य वयस्यास्ते मातृमृष्टान् स्वलकृतान् । स्वंच स्नातः कृताहारो विहरस्व स्खलंकृतः ॥१९॥
इत्थं यशोदा तमशेषशेखरं मत्वा मुर्त स्नेहनिबद्धधाप ।
हस्ते गृहीत्वा सहराममच्युतं नीत्वा स्ववादं कृतवत्यपोदयम् ।।२०।।
गोपवृद्धा महोत्पाताननुभूय बृहदने । नन्दादयः समागम्य बजकार्यममन्त्रयन् ॥२१॥
तत्रोपनन्दनामाऽऽद गोपणे शानवयोऽधिकः । देशकालार्यतत्त्वशः प्रियदरामकृष्णयोः ॥२२॥
उत्पातव्यमितोऽस्माभिगोकुलस्य हितैपिभिः । आयान्यत्र महोत्यात बालानां नाशहेतवः ॥२३॥
मुक्तः कथञ्चिद्रावस्या बालन्या यालको ह्यसौ। हरेरनुग्रहान्नूनमनश्वोपरि नापतत् ॥२४॥
चक्रवातेन नीतोऽयं दैत्येन विपदं वियत् । शिलाया पतितस्तत्र परित्रातः सुरेश्वरैः ॥२५॥

·५०० श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः ११ यन्न नियेन द्रुमयोरन्तरं प्राप्य बालकः । आमावन्यवनो शापि तदम्पन्नुतरणम् ॥२५॥ यावदोत्पातिकोऽरिटो वनं नाभिभवेदितः । तावद् बालानुरादाय यात्रामोन्य सानुगा १० वनं वृन्दावनं नाम पशयं नवकाननन् । गोपगोपीगवां मेन्यं पुण्यादितमपीमन ॥२८॥ तत्चत्रायैव यास्यामः शकटान् युक्त माचिरम् । गोधनान्पयतो यान्नु भवतां यदि रोचते ॥१९॥ तच्छुत्ववधियो गोराः साधु साविति वादिनः । प्रजान स्वान्स्वान् समायुन्य समूदारि सान् चालान् स्त्रियो राजन् मयारमरणानि नामनःस्वारोप्य गोगलायत्ता आचण्यमना ३१ गोधनानि पुरस्कार मृतासातः । तयोरेग महता ययुः सहपुरोहिताः ॥३२॥ गोप्यो दरया नूनमान्नयः । कृष्णलीला जगुः प्रीता निकायः मुश: ।। तया यशोदारोहियावे शमदमास्थिते । रेजाः कृष्णरामाम्या तापारयो मुझे इन्दावन मम्प्रविश्य सर्वकाल मुगाइन् । ना मुनामा पसन्दात् ।।१५।। इन्दायनं गोवर्धनं यदनानुदिनानि न । वीसामीचमा पीती राममायेदंग ।।३।। एवं जीतमा मीनिं यच्छन्ती पालनेष्टितः । करवा समान बसालो बना अविरे नजभुवः मा गोगलदार । बारमामामनु-मान् नानाकारियो ॥३८॥ करमानी नानी युयुधाने परम् | अनुकल्य नपरतुः काचिद् यमुनातीरे यामाधारयोःम्मका यस रोगिल भाग व बलगिनं वोस याममगत हरिः । दर्धन् रबार बने कारयाग मरमगरमच्युतः । ग्रामपिया भी पाये मागिता म भियनाममा पासमान: पग-inaul पाहतो या 01 टो स्माल का मारो ममावपयोग fara सपना staन्ति पार RELATERATramirtunts ठे पर सा मामलमासवान नificati सालति et areI लपिititi र ERActivirturt ant anmaldesi कचिवाश्यता येणु धेरमेशितः कनिन् । कतिपाणिनिः कवितरिम int तंकोचमिनारयामानाधिताय परिमनुशासन महान भाग वमोम rities ·หwhat are ในง Sg7 1 3 เช *#reg ". Enter : 1 wาง ๆ นัitus Ast จ รงรอ 13 2 ไร # $ 444 " dsgt; }s::cturะ นารา + sa 1 et qt แ) เจ 1 we ตรง รัฐซาร 5g.it HP - Je 3 set: 1 ได้แชรงาน รจ1 L. +4 13 สร้าง โรงเtะเข้าใจ งง ๆ 4 เ 4*18 13 เp เปรียบเgt4r444 ห นุช,"cม้ * แct: : t attitus: 662-451-2 yui เจ”๕๕๕๕๕๕uri (wit et & sawweใจน11นใจurves (น * เซาะ utegrat 6. ให้ 40 ew(star : : จังซน เystis Red ใน 4 ชุ:el ce: 1 ( 58 #5 TH [E: juigi ๆ กังๆ: + x4164ซ.ม ระวังจะจะไyy 4่งไrt * ) vg4x4 สงขุนฯ (95-94441 vkxd, gy sw t 11 11 2451845444.44: 1 ส.ปชนร่. 44 l : 12 (เซาะ ใน จะมีsts/41 ฐบจีน สยามฐระ! 15 ๕๕ น : *ที ซึ่งเป็น 14 I us ไร้ใจ' ripty 48 44 4 44 แw"44-45 : R5fg41 นงพระ 25 -1: tw11 its gril 3 จะ 5-st g4g : 4: {re ( sg44 w: : 1450 เริม ะดู:9:aq3w we 3 far-14 : 41t4w we firy tel 5. ในฐ-3; 141 1425ะ) fat 6: ระวังระอา 5w3f37-4nt! แ84TH น4s 8 สร 41 42 4gjtเซ | 1344: MyrqT; } 28 11 สุพระปฐมรู้ “ร์ 115558.14T รุจน ยูง ias: 348 fes: * ยาง /2551 โg tl เจ แ 1 ·. भीमद्भागवते दशमसन्धे अन्यायः १२ अयायनामाभ्यस्तन्महानुरतंगां नुसडनवांशपाचनः। नित्यं यदन्तर्निजीवितेप्नुनिः पीदानवेरप्परैः प्रतीश्वते ॥ १३॥ दृष्ट्वा कान् कृष्ननुखानयासुर कंसानुशिष्टः स दीवानुजः। अयं तु मे सोदरनाशकृत्योर्दयोममेनं म्बलं हनिष्ये ॥ १४ ॥ एतं यदा मन्मुहृदोन्तिलापः कृतास्तदा नटसमा बौरसः । प्राणे गते वर्मनु का नु चिन्ता प्रजासवः प्रापभूटो हि ये ते ॥ १५ ॥ इति व्यवस्थाजगरं वृहद् वपुः स योजनायाममहाद्विपीवरन् । धृत्वाद्भुतं व्यात्तगुहाननं तदा पथि व्योत प्रसनाश्या खटः ॥१६॥ घराघरोटो जलदोत्तरोगे दर्शननान्तो गिरिशृङ्गदंष्ट्रः। ध्वान्तान्तरास्यो विवताध्वजिहः परसानिलवासदवेचप्पोष्यः ॥१७॥ दृष्ट्वा तं तादृशं सर्वे मत्वा वृन्दावनश्रियन् । न्याचारगरतुण्डेन झुटोशन्ते ल लीलपा ॥१८ अहो मित्राणि गदत सत्त्वष्टं पुरःस्थितन् | अलसंग्रवनव्याचव्यालतुण्डायते न वा ॥११ सत्यमर्ककरारक्तमुत्चराइनुवद्धनम् रोषस्तव्यविच्छावयास्मन् ॥२. 1 अधराहनुवद् प्रतिस्पर्धेते सकिम्यां सव्यासव्ये नगोदरे । नुशरानालयोऽप्येतावइंट्राभिश्च परत ॥२॥ आस्तृवायाममार्गोऽयं रसनां प्रतिगति । एषामन्तर्गत ध्वान्तमेतदम्पन्दननन ॥२२ दावोप्णखरवातोऽयं श्वासवद् भावि पश्यत । वदग्धसत्त्वदुर्गन्धोऽप्यन्तरामिपगन्धवत् ॥ अस्मान किमत्र प्रमिता निविष्टानयं वया चेद् यानद् विनश्यति । क्षणादनेनेति बकायुशन्नुसं वीश्योदसन्तः करताउनैर्ययुः ॥ २४ ॥ इत्थं मियोऽतय्यमतज्ज्ञभापितं श्रुत्वा विचिन्त्येव मृपा पापते । रखो विदित्वाखिलभूतद्वत्सितः स्वानां निरोढुं भगवान् मनो दधे ॥ २५ ॥ तावत् प्रविष्टास्त्वमुरोदरान्तरं परं न गीः शिवः स्वत्साः। प्रतीक्षमाणेन परिवेशनं तान् वीश्व कृष्णः सरलाभयपदो घनत्वनाथान् सम्पदवच्युतान् । दीनांश्च मृत्योजठरामियासान् पृणादितो दिक्षतेन विलिः ॥२७॥ कृत्यं किमत्रास्य खलस्य जीवनं नया अमीषां च सतां विहिंसनम् । दसं कथं स्यादितिसंविचिन्त्य वन्शात्याविशनुग्डनोरम्परिः ॥ २८ । रक्षमा ॥२६॥ हवस्वान्तलरणेन वन्छुल्लानगवान् कृष्णरत्वव्ययानावसम्म। चूाचियोंरात्मानं वरमा वारे गले ॥३॥ तदा धनच्या देया भयादाइति चुनशुः वहाच माया कोणास्वपाप

·--
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १२
ततोऽविकायस्य निरुद्धमार्मिणो झुद्रोर्णहष्टेभ्रंमतल्वितस्ततः ।
पूर्णोऽन्तरने पवनो निरुद्धो मुर्धन् विनिप्याव्य विनिर्गतो रहि ॥३१॥
तेनैव सर्वेषु बहिर्गतेषु माणेषु वत्सान् सुहृदः परेतान् ।
दृष्टया स्वयोत्थाप्य तदन्वितः पुनर्वस्त्रान्मुकुन्दो भगवान् विनिर्ययो ।। ३२ ॥
पीनाहिभोगोत्थितमद्भुतं महज्ज्योतिः स्खयाम्ना ज्वलयद् दियो दश ।
प्रतीक्ष्य खेऽस्थितमोथनिर्गमं विवेश तस्मिन् मिपता दिवौकसाम् ॥ ३३ ॥
ततोऽतिदृष्टाः संकृतोऽकृताईणं पुष्पैः सुरा अप्सरसच नर्तनः।
गीतः मुगा वाघधराच वाद्यः स्तवैश्व विना जयनिःस्वने र्गणाः ॥३४॥
तदद्भुतस्तोत्रमुवाद्यगीतिकाजयादिनेकोत्सवमङ्गलखनान्
श्रुत्ला स्वधाम्नोऽन्त्यज आगतोऽचिराद् दृष्ट्वा महीयस्य जगाम विस्मयम्॥ ३५ ॥
राजनाजगरं चर्म शुप्फ वृन्दावनेऽहुतम् । नजीकसा बहुतिथं बभूवाक्रीडगहरम् ॥३६॥
एतत् कौमारजं कर्म हरेरारमाहिमोक्षणम् । मृत्योः पोगण्डके बाला दृष्ट्वोचुर्विसिता बजे॥३७॥
नेतद् विनित्रं मनुजा मायिनः परावराणां परमस्य वेधसः ।
अपोऽपि यत्पर्शनधौतपातका मापात्मसाम्यं वसतां मुदुर्लभम् ।। ३८॥
सकृद् यदनप्रतिमान्तरादिता मनोमयी भागवती ददौ गतिम् ।
स एव नित्यात्मसुखानुभूत्यभिव्युदतमायोऽन्तर्गतो हि किं पुनः ॥ ३९॥
सूत उवाच
इत्यं हिजा यादवदेवदत्तः श्रुत्वा खरानुचरितं विचित्रम् ।
पप्रन्च भूयोऽपि तदेव पुण्यं वैयासकि यनिम्हीवचेवाः॥४०॥
राजोवाच
बसन कालान्तरकृतं तत्कालीनं कथं भवेत् । यत् कौमारे हरिकृत जगुः पौगपटकभकाः ॥४१॥
तद् हि मे महायोगिन् परं कौतूलं गुरो। नूनमेतदरेरेव मारा भवति नान्यथा ॥४:
ययं धन्यतमा लोके गुरोऽरि पत्रबन्धवः । यत् पिबामो मुस्त्वचः पुण्यं कृष्णकथामृतम् ।।
सूत उवाच
त्यं स्म पृटः तु सदरामणिसासारिटानन्तहदाखिलेन्द्रियः ।
मान पुनमयः पनेः मत्पाद तं भागरतोचमोत्तन ||४||
पति भीमसागको मापने परमया दशमस्कने पुरानेदाः ॥११॥

·No text on this page.

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १३ तन्मातरो वेणुरवत्सरोस्थिता उत्याप्य दोभिः परिरम्य निर्भरम् । स्नेश्नुतस्तन्यपयःसुधासवं मत्वा परं ब्रम सुतानपाययन् ।। २२॥ ततो तृपोन्मदनमजलेपनालङ्काररशातिलकाशनादिभिः । संलालितः वाचरितः प्रहर्षयन् सायं गतो यामयमेन माधयः ॥ १३ ॥ गावस्ततो गोष्ठमुपेत्य सत्वरं हुङ्कारघोपैः परिहूतसङ्गतान् । स्वकान् खकान् वासतरानापयन् मुहुर्लिहन्त्यः सक्दौघसं पयः ।। २४ ।। गोगोरीना मातृतास्मिन् सर्वा स्नेहर्दिका विना । पुरोक्दास्वपि हरेस्तोकता मायया विना १२५।। बोकसां स्वतोकेशु स्नेहवलपान्दमन्वहम् । शनैनिःसीम ववृधे यथा कृष्णरेत्वपूर्ववत् ॥२६॥ इत्थमात्माऽऽत्मनाऽऽत्मानं वत्सपालभिषेण सः। पालयन् वत्समो वर्षे चिकीडे वनगोष्ठयोः ॥२७॥ एकदा चारयन् वत्मान् सरामो वनमाविशत् । पञ्चषामु वियामामु हायनापूरणीध्वजः {१२८॥ ततो विदूराचरतो गावो वत्सानुपवजम् । गोवर्धनादिशिरसि चरन्त्यो दहशुस्तृणम् ॥२९॥ दृष्ट्वाथ तत्स्नेहवशोऽस्मृतात्मा स गोवजोऽत्यात्मरदुर्गमार्गः । द्विपात् ककुद्धीव उदास्यपुच्छोऽगाछुट्टतैरानुपया जयेन ।। ३०॥ समेत्य गावोऽधो वत्सान् वत्सवत्योऽप्यपाययन् । गिलन्त्य इव चानानि लिहन्त्यः खौपस पयः॥३॥ गोपास्तद्रोधनायासमोयलजोरमन्युना । दुर्गावकछुतोऽभ्येत्य गोवत्सददृशुः सुतान्। १२॥ লীৗঃসমলাইযা সারানুয়া মীমান্ত। रम्य मूर्धनि प्राणैरवापुः परमा मुदं ते ॥ ३३ ॥ उतः प्रवयसो गोपास्तोकाइलेपसुनिताः । कृच्छाच्छनैरपगतास्तदनुस्मृत्युदश्रवः ॥३४॥ बजस्य रामः प्रेम-श्योत्कण्ठ्यमनुक्षरम् । मुक्कस्तनेष्यपत्येप्यायहेतुविदचिन्तयत् ॥३५|| किमेतदद्भुतमिव वासुदेवेऽखिलात्मनि । वजस्य सात्मनस्ताकप्वपूर्व प्रेम वर्धते ॥३६॥ केयं वा कुत आयाता दैवी वा नार्युतासुरो । प्रायो मायास्लुमे भर्नुनान्या मेऽपि विमोहिनी ३७. इति सञ्चिन्त्य दाशाहों वत्सान् सवयसानपि । सर्वानाचष्ट वैकुण्ठं चक्षुषा वयुनेन सः ॥३८॥ नेते सुरेशा ऋषयो न चैते त्वमेव भासीश भिदाश्रयेऽपि । सर्व पृयक्त्वं निगमात् कथं वदेत्युक्तेन वृत्तं प्रभुणा बलोऽवत् ॥ ३९॥ सावदेत्यात्मभूरात्ममानेन अध्यनेहा । पुरोक्दन्दं भीडन्तं ददृशे मकलं हरिम् ॥४॥ यावन्तो गोकुले दालाः सवत्साः सर्व एव हि । मायाशये शयाना मे नाचापि पुनरियता xam हत एतेऽत्र कुत्रत्या मन्मायामोहितेतरे । वावन्त एव तत्रान्दं क्रीदन्तो विष्णुना समम्॥४२॥ एवमैते भेदेषु चिरं ध्यात्वा स आन्मभूः । सत्या के कतरे नेति ज्ञातुं नेष्टे कपञ्चन १४३|| एवं सम्मोहयन् विष्णु विमोई विश्वमोहनम् । स्वयैव माययाजोऽपि खयमेव विमोदितः ॥४४॥ उष दोभिः ·श्रीमद्भागवते दशमस्कभन्मायः १४ तम्या तमोक्नेहार सयोताििरवाइनि । मातीतरमा निहन्तारमान युजतः rea वावत् सर्वे वत्मागलाः परयोजस्य वचनात् । महायन्द घनश्यामा पीवको l ननु वा गानागदाराबोसाणरागिटिनः कुण्डलिनो हारिगो वनमालिनः 164) श्रीव-मात्रददारत्रकारायः नपुरः कर भांताः परिपाली ॥४ आनिमसम्मापूलाखसमीनादामभिः । मदः सांगा विमान Hts नन्द्रियाविशदरमः मारणारा प्रोशितः । समयांनामिय रजमावाका समयमा ii आमादिलमान्वेर्तिमविश्वरानरः । नलगाया? पृथः पृथगुमामः ॥५१॥ भगिनामरिमभिर मायामिविभूतिभिः । चतुर्तिगतिभिसा: पता म १॥ पम्प भावसार अमानगुगादिभिः । महिलादिमिममितिमा मरगनानन्नानन्दमारमनूतयः । अस्पृटरिमाहात्म्या नादायन ॥१४॥ एगाइदांजपत्रमा मनोपियन् । सम्म मामा मम मानिसमा ५९] मेदास्तिमिनेसादयः | तसामानरमा तथ्य Balk/ लायेदार निमारमन नमिता परमा मनोस्तानासनम | अनौihajiमिनि पाविमति नहारमोडायामामीsidere its कोबांदा: Enginामोringt +10+८ ! मापनदिनचरा AA अनाजीनामा मशिन ॥११॥ स या महामन् मगादयः । मिatafarn मा ukri माटर irai समनतमगावर मन मा परि ॥ rदा नारा 4 Hartificial wittenceTR Aatainer नगर अब मनुदमा:यायः Rate Fire intere ·श्रीमद्भागवते दधमस्कन्धे अभ्यायः १४ अस्यापि देव वपुषो मदनुमाइस्य स्वेच्छामयस्य न तु भूतमरस्य कोऽपि नेदो महि त्ववसितुं मनमान्तरेण साक्षातवैव किमुतारमसुखानुभूते: गने प्रयासमुदपास्य नमन्त एवं जीवन्ति उन्मुखरितां भवदीयवाताम् स्थाने सिताः श्रुतिगांतनुयायनोभिये प्राययोऽजित जितोऽप्यसि तैत्रिलोक्या अयातुति भक्तिमुदस्य ते विभो लिष्यन्ति ये केवलबोधलब्धये तेरामसो केशल एच शिष्यते नान्यद् यथा स्थूलनुषावातिनाम् । बहवोऽपि योगिनस्त्वदर्पितेहा निजकमलन्धया। विबुध्य भक्त्येव कयोपनीया प्रपेदिरेऽञोऽव्युत ते गतिं पराम् ।। तपापि भूमन् महिमागुणस्य ते चित्रोद्धमहत्यमलान्तरात्मभिः । अविनियात् स्वानुभवादरूपतो अनन्यबोध्यात्मतया न गुणात्मनस्तेऽपि गुणान् विमातुं हितावतीर्णस्य के इशिरेऽस्य । कालेन यैर्वा विमिताः मुकल्पै पासवः खे मिहिका शुभासः ।। ततेऽनुकम्पा सुसमीक्षमाणो एवात्मकृतं विपाकम्। हृदाग्यपुर्भिविदधन्नमस्ते जीवेत यो मुक्तिपदे दायभा॥ पश्येश मेऽनार्यमनन्द आये परात्मनि स्वय्यपि मायिमायिनि । मायां विवत्येशितमात्मवेभवं कियानेच्छमियाचिरमौ ॥ क्षमस्वाच्युत मे रजोभुवो बजानतस्त्वत्पृथगीशमानिनः। अजावलेपान्धतमोऽन्धचक्षुप एपोऽनुकम्प्यो नायवानिति ॥१ तमोमहदरखचरानियाभूसंवेष्टिताण्डपटसप्तवितस्तिकायः । केदग्विधाविरणिताण्डपराणुचर्यायाताध्वरोमविवरस्य च ते महित्वम् ।।१ उत्क्षेपणं गर्भगतस्य पादयोः किं कल्पते मातुरधोक्षजायसे । किमस्तिनास्तिव्यपदेशभूषित तवास्ति कुक्षेः कियदयनन्तः ॥१ जगत्त्रयान्तोदधिसम्लयोदे नारायणस्योदरनाभिनालात् । विनिर्गतोऽजस्त्विति वाइन वे मृषा कि त्वीश्वर वन्न विनिर्गतोऽस्मि ॥१६ नारायणस्त्वं न सर्वदेहिनामात्मास्यधीशाखिललोकसाक्षी। नारायणोऽहं नरभूजलायनात्तथापि सत्य तवैव माया ॥१४ तन्वेजलस्यं तव सज्जगदपुः किं मे न दृष्टं भगवतदेव । किंवा मुदृष्ट हृदि मे तदेव किं नो सपयेव पुनर्व्यदर्शि ॥१५ स अतः न ·सदनुग्रहाय ॥२०॥ ५०८ भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १४ अप्रैव मायाधमनावतारे प्ररयस कत्लस्य नान्तर्जठरे जनन्या मायात्यमेव प्रकटीकत ते ॥१६॥ यस्य कुक्षाविदं सर्षे सात्म भाति यथा तथा । तत्वय्यपीह तत् सर्व किमिदं मायया विना ||१७il अपेव त्वरतेऽस्य किं मम न ते मायात्यमादर्शितमेकोऽसि प्रथमं ततो मजसुदरत्साः समस्ता अपि । तावन्तोऽसि चतुर्भुजास्तदखिलैः साकं मयोपासितास्तावन्त्येव जगन्त्यभूस्तदमितं ब्रसादयंशिम्पजे१८ अजानतां त्वत्पदवीमनात्मन्यात्माऽऽत्मना भासि वितत्य मायाम् । सावियाई जगतो विधान इव त्वमेषोऽन्त इव त्रिनेत्रः ॥१९॥ सुरेशषिष्धीश तथैव नृप्वपि तिर्षभु यादरस्वपि तेऽजनस्य । जन्मासता दुर्मदनिमहाय प्रभो विधातः फो वेत्ति भूमन् भगवन् परात्मन् योगेश्वरीतीर्भवतस्त्रिोमान् । क या कथं या कति वा कदेति विस्तारयन् क्रीडसि योगमायाम् ॥२२॥ तस्मादिदं जगदशेरमसत्स्वरूपं स्वमाभमस्तविषणं पुरुःखदुःखम् । त्वय्येव नित्यसुखयोधतनावनन्ते मायात उद्यदपि यत् पदिवाभाति ॥२२॥ एकस्वमात्मा पुरुषः पुराणः सत्य: स्वयंज्योतिरनन्त आय। नित्योऽक्षरोऽजससुखो निरअनः पूर्णोऽदयो मुक्त उपाधितोऽमृतः ॥२३॥ एवंविधं स्वां सकलात्मनामपि खात्मानमात्मात्मतया विचश्ते । गुलन्धोपनिषत्सु चापा ये ते तरन्तीव भवान्ताम्बुधिम् ॥२४॥ आत्मानमेवात्मतयाविजानतां तेनैव जातं निखिलं प्रपधितम् । शानेन भूयोऽपि च तत्पलीयते रज्यामद गमवाभवो यथा ॥२९॥ अज्ञानसंशी भवबन्धमोक्षौ दो नाम नान्यो स्त तराभावात् । अजसचित्यात्मनि केवले परे विचारमाणे त्वामात्मानं पर मत्या परमात्मानमेव च । आत्मा पुनर्मिग्य मोशमनवाता || अन्तमयेऽनन्त भवन्तमेव झतत्पजनको मृगपन्ति असन्तमप्यन्त्यहिमन्तरेण सन्तं गुणं तं किमु यन्ति अधारि ते देव पदाम्बुजश्ययमादलेशानुराहील तरणारिवानी॥ सन्तः। सन्तः ॥२८॥ ! नाय स भूरिभागो भवेष यान्यत्र तु रा तिरभार । जर भवजनानां भूत्वा नि वर -- तवं भगवन्महिम्नो न चान्य एमभी निरं शिचिन्नन ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १४ अहोऽतिधन्या ब्रजगोरमण्यः स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा। यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना यत्तप्तयेऽद्यापि न चालमध्वराः ||३१|| भाग्यमहो भाग्यं नन्दगोपनजौकसाम् । यन्मित्रं परमानन्दं पूर्ण अझ सनातनम् ॥३२॥ एषा तु भाग्यमहिमाच्युत्त तावदास्तामेकादशैव हि वयं बत भूरिभागाः । एतद्धृषीकचषकैरसकृत् पियामः शर्वादयोऽड्मयुद्जमध्यमृतासवं ते ॥३३॥ तद् भूरिभाग्यमिह जन्म किमप्याव्या यद् गोकुलेऽपि कतमाजिरजोऽभिषेकम् । थजीवितं तु निखिलं भगवान् मुकुन्दस्वद्यापि यत्पदरजः श्रुतिमृग्यमेव ।।३४॥ घोपनिवासिनामुत भवान् किं देव रावेतिनश्वेतो विश्वफलात् फलं त्वदपरं कुत्राप्ययन मुह्यति आदिव पूतनापिसकुलात्वामेव देवापिता यद्धामार्यमुहस्प्रियात्मतनयमागासयास्त्वत्कृते १३५॥ इरागादयः स्तेनास्तावत् कारागृहे गृहम् । तावन्मोहोऽधिनिगडो यावत् कृष्णन तेजनाः३ निष्पपश्चोऽपि विडम्बयसि भूतले । प्रानजनतानन्दसन्दोहं मयितुं प्रभो ।।३७ न्त एव जानन्तु किं बहूत्या न मे प्रभो । मनसो वपुषो वाचो वैभवं तब गोचरः ||३८. जानीहि मा कृष्ण सर्व त्वं वेरिस सर्वदृक् । त्वमेव जगतां नाथो जगदेतत्तवार्पितम् ॥३९ श्रीकृष्ण वृष्णिकुलपुष्करजोषदायिन मानिर्जरद्विजपशूदधिवृद्धिकारिन् । उद्धर्मशावरदर क्षितिराक्षसभुगाकल्पमार्कमहन् नमस्ते ॥ ४०॥ श्रीशुक उवाच भिष्य भूमाने त्रिः परिक्रम्य पादयोः । नत्वाभीष्टं जगदाता स्वधाम प्रत्यपद्यत ।।४१॥ अनुज्ञाप्य भगवान् स्वभुर्व प्रागस्मितान् । वत्सान पुलिनमानिन्ये यापूर्वसख स्वकम् ।।४२ स्मिन्नपि यातेऽम्देप्राणेशचान्तराऽऽत्मनः । कृष्णमायाहता राजन्क्षणाधै मेनिरेऽभकाः॥४३॥ किं न विस्मरन्तीह मायामोहितचेतसः । यन्मोहितं जगत् सर्चमभीक्ष्णं विभूतात्मकम्||४: व सुहृदः कृष्णं स्वागतं तेऽतिरंहसा । नकोऽप्यभोजिकवल एहीतः साधु भुज्यताम्।।४५- । हसन द्वापीकेशोऽभ्यवहत्य सहाभः । दधर्माजगरं न्यवर्तत पनाद् ब्रजम् ।।४६ बईप्रसूननवधातुविचित्रिताः प्रोद्दामवेणुदलशरवोत्सवादयः । वत्सान् गृणन्ननुगगीतपवित्रकीर्तिगोपीगुस्सवशिः प्रविवेश गोष्ठम् ॥४७॥ गनेन महाव्यालो यशोदानन्दसूनुना । इतोऽविता वयं चास्मादिति बाला जे जगुः ॥४८ राजोवाच न परोवे कृष्णे हसान् प्रेमा कयं भवेत् । योऽभूतपूर्वस्तोकेषु स्वोमवेनि कम्यतान् ॥४९॥ - ·श्रीमद्भागवते दशमलन्धे अध्यायः १५ धीशुक उवाच सर्वेषामपि भूताना नृप स्वात्मैव वालभः । इतरेजल्यविचादास्तालमतयैव हि ॥oil तद् राजेन्द्र यया स्नेहः स्वतकात्मनि देहिनाम् । न तथा ममदालम्बिपुत्रविचग्रहादिषु ॥५१॥ देहात्मवादिना पुंसामपि राजन्यसत्तम । ययादेहः प्रियवमलयान धनु वेचतन् ॥५२॥ देहोऽपि ममताभाक् चेत्तीसोनात्मवत् प्रियः। यत्रोत्यरि देहेऽसिन् जीवितागावशेषयौ।५३॥ तस्मात् प्रियतमः स्वात्मा सर्वेगरि देहिनाम् । तदर्थमेव सकलं जगदेवचराचरम् ॥५४॥ कृष्णमेनमवेदि स्वमात्मानमखिलात्मनाम् । जगदिताय सोऽप्यत्र देहीवाभाति मापा ॥५॥ वस्तुतो जानतामत्र कृष्णं स्वास्नु चरिष्णु च । भगवद्पमखिलं नान्यद्वस्विह किचन ॥६६॥ सर्वेषामपि वस्तूनां भावार्थो भवति स्थितः । तस्यापि भगवान् कृष्णः किमवद् वस्तुरूप्पकार समाश्रिता ये पदपल्लवप्लवं महत्पदं पुण्पयशोनुरारेः । भवाम्बुधिर्वत्सरदं परं पदं पदं पदं यद् विपदां न तेषान् ॥२८॥ एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । यत् कौनारे हरिकृतं पौगण्डे परिकीर्तिठन् ।।५९॥ एतत् सुद्रिश्चरितं मुरारेरघार्दनं शादलजेमनं च। व्यक्ततरद् रूपमजोवभिष्टवं शृण्वन् गणन्नेति नरोऽखिलार्यान् ॥६॥ एवं विहारैः कौमारैः कौमारं जहतुजे । निलायनैः सेतुबन्धेर्मकटोझवनादिभिः ॥३१॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वा प्रस्तुद्धिर्नाम चतुर्दशोऽध्यायः॥१॥ अध पञ्चदशोऽध्यायः धीशुक उवाच ततच पौगण्डवयः श्रितौ बजे बभूवतुस्खौ पशुगलसम्मतौ । गाचारयन्तौ सखिभिः समं पदैर्वृन्दावनं पुण्यमतीव चक्रतुः ॥१॥ तन्माधवो वेणुमुदीरयन् वृतो गोपैणनि स्वयको बलान्वितः । पयन् पुरस्कृत्य पशव्यमाविशद् विहतुकामः कुसुमाकर वनम् ॥२॥ तन्मञ्जुघोषालिमृगरिजाकुलं महन्मनःयावश्यःसरस्वता। वातेन जुष्टं शतपत्रगन्धिना निरीश्य रन्तुं भगवान् मनो दधे ॥३॥ तारुणरलवत्रिया फलप्रसूनोरभरेण पादयोः । स्मृच्चिसान्वीश्य वनस्पतीन मुदा स्मयभिवाहाप्रजमादिपूरुषः ॥ ४॥ श्रीभगवानुवाच अहो अमी देयवरामचिंतं पादाम्बुजं ते सुमनःफलाईणम् । नमन्युपादाय शिखाभिरात्मनस्लमोहत्यै ताजन्म यवतम् ॥ ५॥ स तत्र

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १५
एतेऽलिनतर यशोऽखिललोकतीर्थ गायन्त आदिपुरुषानुपदं भजन्ते ।
प्रायो अमी मुनिगणा भवदीयमुरख्या गूढं बनेऽपि न जहल्यानधात्मदैवम्।।६।।
नृत्यन्त्यमी शिखिन ईड्य मुदा हरिण्या कुर्वन्ति गोप्य इव ते प्रियमीक्षणेन ।
सूक्तैश्च कोकिलगणा गहमागताय धन्या धनौकस हयान् हि सता निसर्गः ॥७॥
धन्येयमद्य धरणी तृगवीरुधस्त्वत्पादस्पृशो द्रुमलताः करजाभिमुष्टाः ।
नद्योऽद्रयः खगमगा:सदयावलोकोप्योऽन्तरेण भुजयोरपि यरहा श्रीः ८॥
श्रीशुक उवाच
एवं वृन्दावनं श्रीमत् कृष्णः प्रीतमनाः पशून् । रेमे सञ्चारयन्नद्रः परिद्रोधस्सु गनुगः ॥९॥
क्वचिद् गायति गापरसु मदान्धालिध्वनुवतैः । उपगीयमानचरितः सम्वी सङ्कर्षणान्यितः॥१०॥
कचिच कलहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिण हासयन् कचित्।११॥
मेषगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशुन् । कचिदाइयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ।।१२।।
चकोरक्रौञ्चचक्राइभारदाजांच बहिणः । अनुरौति म सत्याना भीतवद्व्याघ्रसिंहयोः।१५
कचित् क्रीडापरिश्रान्तं गोपोत्सङ्गोपबहणम् । स्वयं विश्रमयत्यार्थ पादसंवाहनादिभिः ॥१४॥
वृस्यतो गायतः क्वापि वलातो युध्यतो मियः । गृहीतहसौ गोपालान हसन्तौ प्रशशंसतुः॥१५॥
चित् पल्लवतस्पेषु नियुझमकर्शितः । वृक्षमूलाश्रयः शेते गोपोसकोपबदणः ॥१६॥
पादसंवाहन चक्रुः केचित्तस्य महात्मनः । अपरे हतपाप्मानो व्यजनैः समवीजयन् ॥१७॥
अन्ये तदनुरूपाणि मनोशानि महात्मनः । गायन्ति स महाराज स्नेहक्लिन्नधियः शनैः॥१८॥
एवं निगूढात्मगतिः स्वमायया गोपात्मजत्वं चरितैपिंडम्पयन् ।
रेमे रमालालितपादपल्लवो माम्यैः समं ग्राम्यवदीशचेरितः ॥१९॥
श्रीदामा नाम गोपालो रामकेशवयोः सखा । सुबलस्तोककृष्णाद्या गोपाः प्रेम्णेदमत्रुवन् ॥२०॥
राम राम महावाशे कृष्ण दुष्टनिबईण । इतोऽविदूरे सुमहद् वनं तालालिसकुलम् ॥२१॥
फलानि तत्र भूरीणि पतन्ति पतितानि च। सन्ति किंवद्धानि धेनुकेन दुरात्मना ॥२॥
सोऽतिवीर्योऽसुरो राम हे कृष्ण खररूपधृक् । आत्ममुल्यबलैरन्यातिभिर्चहुभितः ॥२३॥
तस्मात् कृतनराहाराद् भीतै भिरमित्रहन् । न सेव्यते पशुगणैः पक्षिसर्विवर्जितम् ॥२४॥
विद्यन्तेऽभुतपूर्वाणि फलानि सुरभीणि च । एष वै मुरभिर्गन्धो विषचीनोऽवगृह्यते ॥२५॥
प्रयच्छ तानिनः कृष्ण गन्धलोमितचेतसाम् । वाञ्छास्ति महत्ती राम गम्पत्ता यदि रोचते ॥२६॥
एवं मुहरचः श्रुत्वा मुस्मियचिकीर्षया । प्रहस्य जग्मतुगोपे वृतौ वालवनं मम् ॥२७॥
बल: पविश्य बाहुभ्यां तालान् समरिकम्पयन् । फलानि पातयामास मतगज वौजसा ॥२८॥
फलानांतता शन्दं निशम्यासुरयसभा अभ्यधावत् खिवितलं सनगं परिकम्पयन् ॥२७॥

·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः १६ समेत्य तरमा प्रत्यग दाम्मा पदमा बलं बजी। निहत्योरविकासन्मुचन पर्यवर खलः३० पुनरासाद्य संरभ उसकीय पराम स्थितः । चरणावर राजन् बलाय प्राचिद् रूपा ॥३१॥ स तं गृहीत्वा प्रपदोभ्रांमयित्येकपाणिना । चिक्षेर तृणराजाने श्रामणलकजीवितम् ॥१२॥ तेनाइतो महाताली बंपमानो वृहपिउराः । पावश्यं कम्पयन् मनः सचान्यं सोऽविचारन लीलयोत्सएस्सरदेवगहताः । तालाभकम्पिरे सत्रे महावारिता इव ॥३४॥ नैतचित्रं भगवति घनन्ते जगदीश्वरे । ओतप्रोतमिदं यसिखन्नुष्वन यथा परः ॥३५॥ ततः कृष्णं च रामं च ज्ञातयो धेनुकस्य ये । कोटारोऽभ्यद्रवन् सर्वे सरन्या हवबान्धवाः॥३६६ तांस्तानापततः कृष्णो रामश्च र लीलया । गृहीताश्वायरमान् प्राहिणोनुमराजलु ॥३० फलप्रकरसङ्कीर्ण दैत्यदेहैर्गतामुभिः । रराज भः सतालाधनेरिव नभसलम् ॥३८ तयोस्तत् सुमहत् कर्म निशाम विबुधादयः । मुमुनुः पुष्पवर्षाणि चांद्यानि तुष्टुवुः ॥३९ अथ तालफलान्यादन् मनुष्या गतसाध्वसाः । तृणं पशवश्चरईतधेनुकसानने ॥४. कृष्णः कमलपत्राशः पुण्यश्रवण कीर्तनः । स्तूयमानोऽनुगैपैः साग्रजो बजमात्र छत् ॥४१॥ तं गोरजश्छुरितकुन्तलपदबईवन्यप्रसूनरुचिरेक्षणचारहासम् । वेणु कणन्तमनुगैरनुगीतकोति गोप्यो दिक्षितद्योऽभ्यगमन् समेताः ॥४२॥ पीत्वा मुकुन्दमुखसारवमधिभृङ्गस्तापं जहुविरहजं ब्रजयोपितोऽह्नि । तत्सत्कृति समधिगम्य विवेश गोठ सबीडहासविनयं यदपाश्रमोशम् ॥४३॥ देवोपहतचेतसः । निपेतुळसवः सर्वे सलिलान्ते कुरूदा विषाम्भस्तदुपस्पृश्य अथ पोडशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच तयोर्यशोदारोहिण्यौ पुत्रयोः पुत्रवत्सले । यथाकामं यथाकालं व्यवत्तां परमाथि : ll गताध्वानश्रमो तत्र मजनोन्मर्दनादिमिः । नीवीं वसित्वा रुचिरां दिव्यनग्गधामण्डिौ ।४५ / जनन्युपहृत प्राश्य स्वादनमुपलालितौ । संविश्य घरगम्यायां सुखं मुषुपतुजे ॥vill एवं स भगवान् कृष्णो वृन्दावनचरः कचित् । ययौ राममूते राजन कालिन्दी सखिभि val वीप तान् वै तथा भूतान कृष्णो योगेश्वरेश्वरः । ईशयामृतवर्षिया स्वनाथान सम जीवात् ॥५ ॥ ते सम्प्रतीतस्मृतयः समुत्थाय जलान्तिकात् । आसन् मुविमिताः सर्वे वीक्षमाणाः परसरन ११ अन्वमंसत तद्राजन् गोविन्दानुग्रहेक्षितम् । पीत्वा विष परेवस्य पुनरुत्थानमात्मनः ॥५२ ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमास्या सहिताय दशमस्कन्धे पूर्वाध धेनुकवयो नाम पाया..42 अय गावच गोगश्च निदाघातरपीडिताः । दुष्टं जलं पास्तस्यास्तृषार्ता विपरितम् ॥८ ॥ ..दूषितांकृष्णां कृष्णा कृष्णाहिना विभुः । तस्या विशुदिमन्विच्छन् सतरवास !

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १६ राजोवाच कथमन्तजलेऽगाधे न्यगृहाद् भगवान हिम् । स वै बहुयुगापास यथाऽऽसीद् विप्र कप्यताम् ॥२॥ मान् भगवतस्तस्य भूमः स्वच्छन्दवर्तिनः । गोपालोदारचरित कस्तृप्यतामृतं जुषन् ॥३॥ श्रीशुक उवाच कालिन्द्यां कालियस्यासोद्धदः कश्चिद् विषामिना । श्रप्यमाणपया यस्मिन् पतन्त्युपरिणाः खगाः४ विग्रुप्मता विपोदोमिमारुतेनामिशिताः । नियन्ते तीरगायस्य प्राणिनःस्थिरजनमा||५|| तं चण्डवेगविषवीर्यमवेक्ष्य तेन दुष्टां नदी च खलसंयमनावतारः। कृष्णः कदम्पमधिरुह्य ततोऽतितुङ्गमास्कोट्य गाढरशनो न्यपतद् विषोदे॥ ६ ॥ सर्पदः पुरुषसारनिपातवेगसंशोभितोरगविशेच्छ्वसिताम्बुरराशिः । पर्यफ्लुतो विषकषायविभीषणोर्मिर्धावन् धनुःशतमनन्तबलस्पकिं तत्।।७।। तस्य हृदे विहरतो भुजदण्डपूर्णवार्थोषमङ्ग वरवारणविक्रमस्य । आश्रुत्य तत्वसदनामिभवं निरीश्य चक्षुःश्रवाः समसरत्तदमृष्यमाणः ॥८॥ तं प्रेक्षणीयसुकुमारपनायदातं श्रीवत्सपीतवसनं स्मितसुन्दरास्त्रम् । क्रीडन्तमप्रतिभयं कमलोदराग्निं संदश्य भर्मसु फा भुजवा चलाद 18॥ ते नागभोगपरिवीतमदृष्टचेएमालोक्य तप्रियसखाः पशुश भृशाताः। कृष्णेऽपितात्मसुद्ददर्षकलकामा दुःखानुशोकमयमूढधियो निपेतुः ॥१०॥ गावो वृषा यत्सतर्थः कन्दमानाः सुदुःखिताः । कृष्णे न्यस्तेक्षणा भोता रदत्य व तस्विरे॥१२॥ अथ मजे मझोत्पातास्त्रिविधा हातिदारुणाः । उत्पेतु वि दिव्यात्मन्यासन्नभयांसिनः ।।१२॥ तानालक्ष्य भयोदिमा गोपा नन्दपुरोगमा: । विना रामेण गाः कृष्ण शात्वा चारयितुं गतम् ॥ तेनिमित्तैनिधनं मत्वा प्राप्तमतद्विदः । तव्याणास्तन्मनस्कास्ते दुःखशोकभयातुराः॥१४॥ आबाल धूद्धवनिताः सर्वेऽङ्ग पत्तयः ।निर्जग्मु गोकुला दीनाः कृष्णदर्शनलालसाः।।१५}} तांस्तथा कातरान् वीक्ष्य भगवान् माधवो बलः । प्रहस किञ्चिनोवाच प्रभावोऽनुजस्य सः॥१६॥ तेऽन्वेषमाणा दयितं कृष्णं सूचितया पदः । भगवलशणैर्जग्मुः पदव्या यमुनावटम् ॥१७॥ वे तत्र तकन्जयवाडशशनिबजोरनानि पदानि विश्पतेः । मागे गवामन्यपदान्तरान्तरे निरीक्षमाणा ययुरन सत्वराः ॥१८॥ अन्तद्वंदे भुजगभोगपरीतमाराद, कृष्णं निरीहमुपलभ्य जलाशयान्ते । गोगाम मूदधिपणान् परितः पाश्च संक्रन्दवः परमहरमलमापुराताः ॥१९॥ गोप्योऽनुरक्तमनमो भगवत्यनन्ते तत्सोवदलितविलोकगिर स्मरन्त्या। मस्तेऽदिना नियामेभृशदुःखतता शुन्य विषम्पतिहतंदस्त्रिलोकमार॥ भा० मू०३३- ·तदा . साः कृष्णमावरमपत्यमनुप्रविष्ट तुल्यव्यथाः समनुग्रह शुकः सवन्तः । वाला व्रज्ञप्रियकयाः कथयन्त्य मापन कप्पाननेतियो मूवम्तीमः॥ प्यमाणान् निर्विशवो नन्दादीन् वीक्ष्य हृदम् । प्रत्यरेषद स भगवान् रामः म्यानुः इत्यं खगोकुलमनन्यगति निरीस सनीकुमारविदुखितमामोतो! भाशय मलपदवीमनुवर्तमानः स्थित्वा मुहूर्तमुदविदुरन्धात् ।। वाध्यमानवपुषा व्ययितात्मभोगस्पस्वोनमय दुरितः स्वामान मुः। पस्यो सवसनसभविषाम्परीखिन्धेजोल्मुकमुसो हरिमीमाः || ते जिहया दिसिखया परिलेलिहान दे सकिरी विरामविप्राधिन । नीडनपरिससार यथा खगेन्द्रो भ्राम सोऽस्परसर अपनीधम्मः ॥ एवं परिभ्रमातौजसमुबासमानम्म वधुशिरःसविस्ट भायः। वर्धरबनिकरस्पारिताम्रशदाम्बुजोऽसिलकलादिगुम्नन तं नईनुद्यवमदेश्य तदीपगन्धर्वसिरमुरचारणदेवस्त्रा। प्रीत्या मृदापणवानस्वावगीतपुप्पोरदारतातिभिः सइखोरसेदुः ॥ यद्यपिउरो न नमऽ शर्तस्वीमसचन्ममर्द सरदस्वरोध शीवायुपो भ्रमव उत्पममासतोध्यनरतो वमन परमारमउमार नागः ॥२६ वाशिमिर्गरसमुद्रमतः शिरस्नु यद् यत् सनुमति निश्चयो । कल्पन पदानुनमयन् दमसम्मभूव पुष्पैः पपूजित र पुमान पुराणः ।।११ मित्रताविरम्पपणावात्रो रकं मुझेर यमन र मना) स्मृत्वा चराचरगुरुं पुरुष पुगं नारा तमरणं मना जगाम ।। गर्भजगोविमरसन्न पानिमाररियाणा) इन्दमानमुपसंदुरमुप्प ल्य आताः अयमनमा ३॥ मल मुविमानस्य पुरसवाः अनिय भुषि भवावि मे। स्मः दलिगः रामलल भनुमोशेवाः शरण sapt. नागपाम्य ऊयु मासिकाए सार। मरे में दम अन्य भन्दा नौम sheir पर दरवन्ध दर देना airl ·, भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १६ तर मुततं किमनेन पूर्व निरस्त्रमानेन च मानदेन । भोज्य वा सर्वजनानुकम्पया यतो मांशुष्यति सर्वजीवः ॥ ३५॥ कस्यानुभायोऽस्य न देव विपदे तबाघिरेणुस्साधिकारः । यदाच्या भीलंसनावरत्तपो विहाय सामान मुचिरं धृतरता॥३६॥ 'न नाकपृष्ठन र सार्वभौमं न पारमेयं न रसाधिपत्यम् । न योगसिद्धीरपुनर्भवे वा वाञ्छन्ति यत्सादरजः प्रपन्नाः ।। ३७ ॥ तदेप नापार दुरापमन्येस्तमोजनिः क्रोधवशोऽप्यदीशः । संसारचक्रे भ्रमता शरीरिणो यदिच्छतः स्याद् विभः समशः ।। ३८॥ नमरमुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने । भूतावासाय भूताय पराय परमात्मने ॥३९॥ नविशाननिधये प्रमणेऽनन्तशक्तये । अगुणायाविकाराय नमस्तेऽमाकृताय च ॥४॥ कालाय कालनाभाय कालावयवसाक्षिणे । विश्वाप तदुपद्रष्ट्रे तत्को विश्वहेतवे ॥४१॥ भूतमात्रेन्द्रियप्राणमनोबुदयाशयात्मने । निगुणेनाभिमानेन गूढस्वात्मानुभूतये ॥४२॥ नमोऽनन्ताय सूक्ष्माय कूटस्थाप विपश्चिते । नानावादानुरोधाय वाव्यवाचकशक्तये ॥४३॥ रमः प्रमाणभूटाय कवये शास्त्रयोनये । प्रवृत्ताय निवृचाय निगमाय नमो नमः ॥४॥ नमः कृष्णाय रामाय वसुदेवसुताय च । प्रद्युम्नायानिषदाय सात्वतां पतये नमः ॥४५॥ नमो गुणप्रदीपाय गुणात्मच्छादनाय च । गुणात्युपलक्ष्याय गुणद्रष्ट्रे स्वसंविदे ॥४६॥ अव्याकृतविहाराय सर्वच्याकृतसिद्धये । हृषीकेश नमस्तेऽलु मुनये मौनशीलिने ||४|| परावरगतिशय सर्वाध्यक्षाय ते नमः । अविश्वाय च विश्वाय तदष्टेऽस्य च देतवे ॥४८॥ व हास्य जन्मस्थितिसंयमान् प्रभो गुणेरनीदोऽकृत कालशक्तिधृक् । वत्स्वभावान् प्रतिबोधयन् सतः समीक्षयामोषविहार इंदसे ||४|| दस्यैय तेऽमूस्तनपत्रिलोक्यां शान्ता अधान्ता उत मूदयोनयः । शान्ताः प्रियास्ते ह्यधुनावितुं सतां स्थानुश्च ते धर्मपरीप्सयेहतः ॥५॥ अपराधः सकृद् भत्रों मोढव्यःस्वप्रजाकृतः । क्षन्तुमईसि शान्तारमन् मूदस्य त्वामजानतः ॥५१॥ अनुगदीष्व भगवन् प्राणांत्यजति पन्नगः | स्त्रीणां नः साधुगोव्यानां पतिः प्राणः प्रदीयताम् ।। विधेहि ते किरीणामनुष्ठेयं तवाया । यच्छूद्यानुतिष्ठन् वै मुच्यते सर्वतोभयात् ।।५३१५ धीशुक उवाच इत्यं स नागपनीभिर्भगवान् समभिष्टुतः । मूर्धितं भग्नशिरसं विसर्जामिकुटनैः ॥५४॥ प्रविलन्धेन्द्रियमाणः कालियः शनकैहरिम् । कन्धात् समुच्छ्वसन् दीनः कृष्णं माह कृताञ्जलिः॥

·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १७ कालिय उवाच वयं खलाः सहोत्सत्या ताममा दीसंमन्यवः । स्वमाशे दुस्पो नायडोमनां यदसा ॥२६॥ त्वया सष्टमिदं विश्वं धावर्गुणविसर्जनम् । नानाखमावत्रीयो जोवोनिवीयशयाकृति ॥१७॥ वयं च तत्र मगग्न सो जात्युस्मन्यवः । कथं त्यजामस्त्वन्मायां दुल्यज्ज मोहिताः स्वपन्॥ भवान् हि कारणं तत्र सर्वशे जगदीश्वरः । अनुग्रहं निमहं वा मन्यसे वद् विधेहि नः ॥५९॥ आंशुक उवाच इत्याकर्ण्य वचः प्राह भगवान् कार्यमानुपः । नावस्थेवं त्वया सर्व समुद्रं याहि नाचिरन् । खज्ञात्यरत्यदारान्यो गोभिर्भुज्यतां नदी ॥६॥ य एतत् संस्मरेन्मयरतुभ्यं मदनुशासनम् । कीर्तयन्नुभयोः सन्स्योर्न युग्मद्भवनाप्नुयात् ॥६१॥ योऽस्मिन् स्नात्वा मदाक्रीडे देवादीस्तर्पयजलैः। उपोष्य मां सरनचेत् सर्वगः अनुच्यते ॥६२१ दीपं रमणकं हित्वा हृदमेवमुपाश्रितः । यद्यात् ससुरर्णस्त्वां नाद्यान्मत्यादलाविन ३३ श्रीशुक उवाच एवमुक्तो भगवता कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । तं पूजयामास मुदा नागाल्यश्च सादरन ॥६४० - पूजयित्वा जगन्नायं प्रसाद्य गरुडध्वजन् । ततःप्रीतोऽम्यनुशातः परिक्रम्याभिवन्य वन ॥६॥ सकलत्रमुहत्पुत्रो दीपमधे गाम ह । तदैव सामृतजा यनुना निर्विवाभवन् । अनुग्रहाद् भगवतः क्रीडामानुपरूपिणः ॥१७॥ इति श्रीमद्भागववे महापुराणे पारमईस्सा सहितायां दशमस्कन्धे पूर्व कालियोवनं नाम पोरोऽध्यायः॥१६॥ अथ सप्तदशोऽध्यायः राजोवाव नागालयं रमग कसातत्याज कालियः । कृतं किंवा मुरर्णस तेनैकेनासममम् ॥ १॥ श्रीशुक उवाच उपहार्यः सर्पजनमामि मासीइ यो यलिः । वानसत्यो महाबाहोनागानां माइनिस्वरिवः।। २.म. स्वस्खं मागं प्रयच्छन्ति नागाःपर्वणि पनि । गोरीपापात्मनः सर्वे मुरार महामने ॥ ३॥ विश्वीर्यमदाविष्टः कावेरख कालियः । कदहित्य गरुहं स्वयं तं उभुजे बलिन् । वन्छुत्वापुस्तिो राजन् भगवान् भगवत्यियः । विजियांनुर्महागः कालियं सनरादरम् ॥ ५॥ उमापतन्तं तरमा विरायुधः प्रत्यम्पयाविनम्मका ददिः मुरमें व्यस्यद् ददायुधः राजिलोदस्तिोमोचनः ॥६॥ दिव्याम्बरसमणिभिः परारपि भूषणैः । दिव्यगन्धानुलेपेच महत्योत्पलमान॥९ ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १८ तं ताह्मपुत्रः स निरस्य मन्युमान् प्रचण्डवेगो मधुसूदनासनः। पशेण सव्येन हिरण्यरोचिषा जवान कसुत्तमुग्रविक्रमः ॥ ७ ॥ सुपर्णपक्षाभिहतः कालियोऽतीव विहलः । हृदं विवेश कालिन्द्यास्तदगम्यं दुरासदम् ॥८॥ तत्रैकदा जलचरं गरुहो भक्ष्यमीप्सितम् । निवारितः सौभरिणा प्रसह्य क्षुधितोऽहरत् ॥९॥ मीनान् सुदुःखितान् दृष्ट्वा दीनान् मीनपती हते । कृपया सौभरिः प्राह तत्रत्यक्षेममाचरन् ॥१०॥ अत्र प्रविश्य गरुडो यदि मत्स्यान् स खादति | सद्यः प्राषियुज्येत सत्यमेतद् अवीम्यहम् ॥१२॥ तं कालियः परं वेद नान्यः कश्चन लेलिहः । अवासीद् गरुडाभीतः कृष्णेन च विवासितः १२ कृष्णं हृदाद् विनिष्क्रान्तं दिव्यनग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकोण जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥१३॥ उपलभ्योस्थिताः सर्वे लब्धप्राणा इवासवः । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपाः प्रीत्याभिरेभिरे ||१४|| पशोदा रोहिणी नन्दो गोप्यो गोपाश्च कौरव । कृष्णं समेत्य लब्धेहा आसॅलन्धमनोरयाः ॥१५॥ प्रमश्वाच्युतमालिङ्गय जहासास्यानुभाववित् । नगा गावो वृपा बत्सा लेभिरे परमां मुदम् ॥१६॥ नन्दं विप्राः समागल्य गुरवः सकलत्रकाः । ऊचुस्ते कालियग्रस्तो दिएयर मुक्तस्तवात्मजः॥१७॥ देहि दानं द्विजातीनां कृष्णनिर्मुक्तिहेतवे । नन्दाप्रीतमनाराजन गाः सुवर्ण सदादिछत्॥१८॥ पशोदापि महाभागा नलब्धप्रजा सती प्ररिप्वन्याङ्कमारोप्य मुमोचाक्षुकलां मुहुः ॥१९॥ al रात्रि तत्र राजेन्द्र क्षुत्तुड्भ्यां श्रमकर्शिताः । अपुर्वजौकसो गावः कालिन्द्या उपकूलतः ॥२०॥ तदा शुचिवनोद्भूतो दावाग्निः सर्वतो व्रजम् । सुतं निधीय आवृत्य प्रदग्धु ॥२१॥ तत उत्याय सम्भ्रान्ता दह्यमाना बजौकसः । कृष्णं ययुस्ते शरणं मायामनुजमीश्वरम् ॥२॥ कृष्ण कृष्ण महामाग हे रामामितविक्रम । एष घोरतमो वहिस्तावकान् प्रसते हि नः ॥२३॥ सुदुस्तरान्नः स्वान् पाहि कालामे मुहदःप्रभो। न शक्नुमस्त्वञ्चरणं संत्यक्तुमकुतोभयम् ॥२४॥ इत्यं स्वजनवैकव्यं निरीश्य जगदीश्वरः । तमग्निमपिबत्तीवमनन्तोऽनन्तशक्तिधृक् ॥२५॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्यों सहिताया दशमवन्ये पूर्वा दाचाग्निमोचनं नाम सप्तदशेऽध्यायः ॥१७॥ अथाटादशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अप कृष्णः परिवृतो शातिभिमुदितात्मभिः अनुगीयमानो न्यविश्वद् मर्ज गोकुलमण्डितम्॥१॥ बजे विकीडतोरेवं गोगलन्मायया । प्रीमो नामतुरमवनातिप्रेयान्डरीरिणाम् ॥२॥ सच वृन्दावनगुणैर्वसन्त व लधितः । यत्रास्ते भगवान् साश्चाद् रामेण सह केशवः ॥१॥ स्त्र निरनिदिनिश्चस्वनझिल्लिकम् । अवचोकरीपद्रुममण्डलमण्डितम् ·भीनमागी मरम्भमाः १८ दरसानामुना महारान्तरेगुसरेगा। नयामागे नियमापनीविमाने ॥५॥ भगायोनि-मधुरीमा बुनिः समन्दनः । न पर मायलिना भुरोरसंगारिन गहते ॥६॥ मां भीमरवितांदवन् । मारलरप्रनर कुजत्यग्लिसरमन् ॥ रिपमानामगवान् मिसान् गोरेगाधनैः संशोकान् ॥ ८ अपानवासपाताबापाः 1 महम्मादो मोग न्यूनुपुर्वगुः ।। कृष्णस लतः परिगुः निस्वादयन् । गुपितला भी प्रयनुरथारे ॥१॥ गोरगाविसविस्कमो देवा गोगलग्निः । हरे कृष्मरानो न नय इव नटं नर ॥१ श्रामनेलसनः रंगस्टननिमः । किडनियुझेन ग्रामसरी कचित् ।।१२ फचिन्नत्यत्नु चान्ये गायकोवाद सपन । मतुनहाराज सापु साविति कादिनौ ॥१३ शनि निस्वः कचित् कुम्भः चामल मामिः अस्थापनेपन्यादैःकचिन्मगखगेइया ॥१४॥ फचिय ददंगावैविविधरमदास । कदाचित् स्न्दोलिकया कहिचिन्नाटा एवं नो टोकपिदामिः कीदाभिरचेरणवने । नदिद्रोणिकुन्जेषु कानन्तु सरलु च ॥१६॥ परंभारयतो!पैचरने रामकृप्पयोः । गोरूमी प्रलम्भोऽगादमुरसविहीर ॥ वं विचनारि दाशाहों भगवान् सर्वदर्शनः । अन्वमोदव तत्सत्यं वधं वप विचिन्तयन्।।१८।। तत्रोपराहय गोपालान् कृष्णः प्राह विहारवित् । हे गोग रिहरिप्पामो दन्दीभ्य ययापयन्॥१९॥ वत्र चतुः परिवृदो गोपा रामजनार्दनौ । कृष्णसहिनः केविदामन यमस्य चारे ॥२०॥ आचेषर्विविधाः मोटा वाहवाहकलक्षणाः । यत्रारोहन्ति जेठारो वदन्ति च पराजिताः ॥२२॥ महन्दो याह्यमानाथ चारयन्तध गोधनम् । माण्डीरनाम वर जग्मुःकृष्णपुरोगमाः॥२२॥ उपाइ कृष्णो भगवान् श्रीदामानं पराजितः । वृषभं भद्रसेनस्तु मलम्बो रोहिणोमुतन् ॥२४॥ वमुदहन धरणिघरेन्द्रगौरवं महामुरो विगतरयो निजं वपुः। सास्थितः पुरटपरिच्छदो वभौ तहिद्दयमानुडुपविवाढिवाम्बुदा २६ ।। निरीक्ष्य तदपुरलममरे चरत् प्रदीप्तहम् भ्रुकुटिक्टोप्रदंष्ट्रकम् । ज्वलच्छिखं करककिरीटकुण्डलत्विषाद्भुतं हलधर इंपदासत् ॥ २७॥ अथागवस्मृतिरभयो रिपुंबलो विधायसाथमिव हरन्तमात्मनः। रूपाइनच्छिरसि दृदेन मुष्टिना मुराधिपो गिरिमिव वरंहसा ॥ २८ ॥ राममहिनो .यहि श्रीदामषभादयः । क्रीडायांजयिनस्टांतान हुकम्मादयोगार ॥ अविषमं मन्यमान : कृष्णं दानवपुङ्गवः । वहन् द्रुततरं मागादवरोहणतः परम् ॥२ ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १९ स आइतःसपदि विशीर्णमस्तको मुखाद् घमन् रुविरमपस्मृतोऽसुरः। महावं व्यसुरपतत् समीरयन् गिरिर्यथा मघवत आयुधाहतः ॥२९॥ दृष्ट्वा प्रलम्ब निहतं बलेन बलशालिना । गोपाः सुविस्मिता आसन् साधु साविति वादिनः ३० भाषिोऽभिराणन्तस्तं प्रशमुस्तदईणम् । प्रेत्यागतमिवालिनय प्रेमविहलचेतसः ॥३॥ का प्रलम्बे निहते देवाः परमनिवृताः । अभ्यवर्षन् अलं माल्यः दारांसुःसाधु साध्विति ।३२१ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितार्या दशमस्कत्ये पूर्वाधै प्रलम्बवधो नामाष्टादशोऽध्यायः॥१८॥ अथैकोनविंशोऽध्यायः धीमुक उयाच भीडासक्तेषु गोपेषु तद्रावो दूधारिणीः । स्वचरन्त्यो विविशस्तुणलोभेन गहरम् ॥ १ ॥ अजर गावो महिष्यश्च निर्विधन्त्यो वनावनम् । इपीकाटवीं निर्विविशुः कन्दन्त्योदात्रतर्षिताः॥२॥ लेऽपश्यन्ता परन् गोपाः पुष्परामादयतदार जातानुताराननिर्विचिन्वन्तो गवां गतिम् ॥ ३॥ तृणस्तरखरदाउन्नेोप्पदैरहितवाम् । मार्गमन्वगमन् सर्वे नाजीव्या विचेतसः ||४|| मुजाटव्यां भ्रष्टमार्ग क्रन्दमानं स्वगोधनम् । सम्प्राप्य तृषिताः श्रान्तास्ततस्ते संन्यवर्तयन्।।५।। ता आहूता भगवता मेघगम्भीरया गिरा । खनाम्नां निनदं श्रुत्वा प्रतिनेदुः प्रर्पिताः ॥६॥ ततः समन्ताद् धनधूमकेतुर्यहन्याभूत् धयक वनौशाम् । समीरितः सारथिनोल्पणोल्मुलिलिदानासिरजमान् महान् ॥ ७॥ समापतन्तं परिवो दवामि गोराम गाव: प्रसमीश्य भौताः। उजुभ कृष्णं सवलं प्रामा यथा र मृत्युभयार्दिा Item कृष्ण कृष्ण महावीर हे रामामिविक्रम । दावामिना दलमानान् प्रपनाखाउमापः ॥९॥ नूनं वान्धवाः कृष्णन चाहेन्त्यवभीदितुम् । वयं हि सर्वधर्मश त्वनाथास्लत्परायणाः ॥१॥ धीमुक उपाय पचो निशम्प करणं बन्धूना भगवान् हरिः। निमीलयत मा भेष्ट स्पेचनानौलमापठ ॥११॥ तयेवि मौलिताणु भगवानप्रिमुल्यपन् । पोचा मुम्पेन वान अयोग्योपमोचतार सब वेशीमोल्य पुनभाण्डौरमापिठाः । निगम मिसिदामासमात्मानं गाय मोरिवार कृप्यस्य योगदार व योगमायानुभाक्विन् । हरायणमा वीस वे मेनिटसम् १ML याः सरिष सापाई सपनो मार्दनः । येनुं विरपरन् गोगा मेरेभिः ५१५५ ·. M ५२० भीमद्भागवते परामरक अभ्यास २० ग्रीनां परमानन्द आसीद् गोविन्दर्शने । उसे सुगवान को न रिनाभार १ पति भीमसागरे मारावे पारमास सोपसनको पूर्वी पापभिनाभनरियर॥ अप विशोऽध्यायः श्रीशुक उपाव पोलतं कर्म दामोशमामनः । गोतासोका सन्नर लमर॥१३ गोनाम गोप्पय वाम विलिजाः । मेनिरे देवरौ कामरानो . गोरम ततः सात भाार सससाना । विसोवन रिलिबिझिनमसला ॥३॥ घान्द्रनाममोम सविमुलानविनुनिःमोरि मनु । मोमबार निरीवर भामरमु । सोभिकारे पारडे ॥१ अहिलन्तो मामेसमा प्रापन और CA FIE TARER TREET देसीश आर परिका म पैर RARAN TRANEE. निया सोबास्मसा भान्जिनमा सापान पासा पुरे भुलापर्जन्यनिन मभमन गिरः । यो सानामा RETATER आसन्नुलपहल शुमनोनुको मुखे APNR देखिERm परिजन मेरेय स्मेहिया । TREATMEN मान ससमकमा पमिनातार २REARN Twww: रे भारनिमा । भरिभर रिर काम GREHEनिरनमेमोजिन् । भारसमिस काम पिरचे नान पिम । भनिनमाना NARAN मन्दिाANTARATHI REAT THEATRE भAjI गुपिन- Rs. areब भारनियम तु नाश ENEvenuk ·एवं पनं श्रीमद्भागरते दशमस्कोभमायः २. मनुमन् वायुभिनुपाटेम्पोम्पामपनाः! पयाशियोनिरसयपाले पाहिजेरिताः। सत् परि पराजमुम्न् । गोगोगले तो मुं मायः प्राशिसरिः॥ धनरी मन्दगामिन्य उपोभारेण भूपमा । यमुभंगवाहता दुवं प्रीत्या स्नुवसनीः ।। मनोरमः समुदिता पनराजीमधुभ्युतः । बलपारा गिरनादानाममा दारे गुराः ॥ पानि पनसविक गुहाग चाभिवति । निश्यि भगवान् मे न्दमूलालायनः ॥3 दथ्योरनं मनानीd शिवा सलिसान्ति । सम्भोजनीचे भुने गोरः मर्पणान्यितः ।। सामारि संविसनांतो मीलिदेरणान् । नृप्तान गन् यत्सुरान् गाभस्वोधोमरममाः। मापिभिरं च वापीस मांभूननुशारदाम् । भगवान् पूजपास आत्मशक्युपहिताम् || एवं निवमतसम्मिन् रामोशायो । परसमभवद्यभ्रास्वगम्यपरपानिला ॥३ शरदा नीरजोत्सया नीणि प्राति ययुः । भ्रष्टानामिव चेतासि पुनर्योगनिश्वया ॥३ व्योम्नोदभूतधारभुवः पशुममलम्) परमहाराभामगा कृष्णे भक्तिर्यपाशुभम् ॥३ सवं जलदा हित्या पिरेजुः अभवन: । यपात्यतपणाः शान्ता मुनयो मुक्ककिस्थिताः।।३ गिरया मुमुनुसोयं पाचिन मुमुनुः शिवम् । यया शानामृतं काले शानिनो ददते न वा ॥३ मेवाविदन् श्रीयमाणं जलं गाजलेचराः । यथाज्युरन्यहं वयं नरा मूढाः मुटुम्पिनः॥३- गाधयारिचरातारमविन्दम्उरदजम् । यथा दखिः कृपणः कुटुम्म्पविजितेन्द्रियः ॥३- शनैः शनैः परसलान्यामं च वीरुधः । यथाईममतां धीराः शरीरादिप्पनात्ममु ॥३. निश्वष्टाम्पुरतूष्णी समुद्रः शरदागमे । आत्मन्युपरते सम्यहमनिर्युपरतागमः ॥४८ केदारेभ्यस्त्यपोऽयन् कर्षका हदभिः। यथा प्रायः सबन्शानं तनिरोधेन योगिनः ॥४ शरसगजासापान भूतानामुमोदरत् । देवाभिमानजं बोधो मुकुन्दो प्रजयोषिताम् ||४ समशोभत निम मिलतारकम् । सत्त्वयुक्तं यया चित्रं धन्दबझार्थदर्शनम् ||४३ अखण्डमाटो व्याम्निरराजोदुगणैःचमी । यया यदुपतिः कृष्णो वृष्णिचक्रातो भुवि ar आश्लिप्य समशीतोष्णं प्रमूनवनमास्तम् । जनासारं जहुगोप्यो न कृष्णहतचेतसः ।।४५ गावो मृगाः समानार्यः पुष्मिण्यः वरदाभवन् । अन्वीपमानाः खः फलैरीशक्रिया इव ॥४॥ उदयन् पारिजानि सूर्योत्थाने कुमुद् विना ।राशा तु निर्भयालोका यथा दस्यून् विना नृप ।। पुरणामप्याग्रयणेरेन्द्रियश्च महोत्सवः । बभीभः परसस्वादया कलाभ्यां नितरां हरेः ॥४८ वणिमुनिनृपस्नाता निर्गम्यार्यान् प्रपेदिरे । वर्षपदा यथा सिद्धाः स्वपिण्डान् काल आगते।४९ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां सहितायां दशमरकन्धे पूर्वार्ष प्राशरवर्णन नाम बिंद्योऽध्यायः ।।२।। - ·। ५२२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः २१ अर्थकविंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच इत्थं शरत्स्वच्छजलं पद्माकरसुगन्धिना । न्यविशद् वायुना वातं सगोगोपालकोऽन्युतः कुसुमितवनराजिशुष्मभृङ्गद्विजकुलघुष्टसर सरिन्महीप्रम् मधुपतिरवगाह्य चारयन् गाः सहपशुपालयलधुकूज येणुन ॥२॥ तद् व्रजस्त्रिय आश्रुत्य वेणुगीतं सरोदयम् । काश्चित् परोक्षं कृष्णस्य स्वसखीभ्योऽन्वरण तद् वर्णयितुमारब्धाः स्मरन्त्यः कृष्णचेष्टितम् । नाशकन् सरवेगेन विक्षिप्तमनसो नर वहांपीडं नटवरवपुः कर्णयोः कर्णिकारं विभ्रद् वासः कनकमपिशं वैजयन्तीच मालान रधान् वेणोरधरसुधया पूरयन् गोपवृन्देन्दारण्यं स्वादरमणं प्राविशद् गीतशीतिः इति येणुरवं राजन् सर्वभूतमनोहरम् । श्रुत्वा नजस्त्रियःसर्वा वर्णपन्त्योऽभिमरे . गोप्य ऊचुः अशण्वतां फलमिदं न परं विदामः सख्यः पधूननुविवेशयतो यः। वक्त्रं प्रजेशसुतयोरनुवेणु पुष्टं यैर्वा निपीतमनुरक्तकरारमोशन ।।. चूत्यवालाईलरकोत्पलान्जमालानुपृक्तपरिधानविचित्रवेणी मध्ये विरेजनरलं पशुपालगोप्ठ्या रटे यया नटवरी कच गायमानी ॥ गोप्यः किमाचरदयं कुशलं स वेणुदामोदराघरमुधामगि गोपिकानान। मुक्त स्वयं यदवशिष्टरसं हदिन्यो हुमत्त्वचोऽभु मुन नुस्खरखो यथास्यां ॥१ वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीति यद् देवकीमतपदाम्बुजकन्यमि। गोविन्दवेणुमनु मचमयूरनृत्य प्रेक्ष्यादिसान्यारवान्वसमस्तमसर १० धन्याः स मूढमतयोधी हरिभ्य एता या नन्दनन्दनमुराचविचित्रगर । आकश्यं वेणुगत साकष्णसाराः पूजा विनितां प्रणरावयः ॥११ कृष्णं निरीय वनितोत्सवरूपशीलं भुत्वा च तत्रपितरिभित्रमाउन । देव्यो तिमानगातयः मरनुममारा प्रयासूनम मुनिमः ३१२- कृष्णमुसानिर्गत रेणुगीतपूरनचन्तिपुटे। नि! शो दश दिन मुनयो यनेमिन् कम्नुदित करेगा। भारण दुमनुबान् पनियाल्मन् समलमलिदायम हरय मान्दगीमान ! मानसपिचनर्मिनससन्दि कदम meani समानुवस्तारवयासवरधुगोविन्दमारामनियामप . JHA ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २२ दृष्ट्वाऽऽतपे नजपशून् सहरामगोपैः सञ्चारयन्तमनु वेणुमुदीरयन्तम् । प्रेमप्रवृक्ष उदितः कुसुमावलीमिः सख्युर्व्यधात् स्ववपुपाम्बुद आतपत्रम् ||१६|| पूर्णाः पुलिन्य उगायपदान्जरागश्रीकुङ्कुमेन दयिवास्तनमण्डितेन । तद्दनस्मररुजस्तृणरूषितेन लिम्पन्त्य आननकुचेषु जहुस्तदाधिम् ॥१७॥ हन्तायमद्विरबला हरिदासवों पद् रामकृष्णवरणस्पर्शप्रमोदः । मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत् पानीयस्यवसकन्दरकन्दमूले ॥१८॥ गा गोपकैरनुवनं नयतोकदारवेणुस्वनैः कलपदैस्तनुभृत्सु सख्यः । अस्पन्दनं गतिमतां पुलकस्तरूणा निर्योगपासकृतलक्षणयोर्विचित्रम् ॥१९॥ एवंविधा भगवतो या वृन्दावनचारिणः । वर्णयन्त्योमियो गोप्यः क्रीडास्तन्मयतां ययुः ॥२०॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यों सहितायां दशमस्कन्धे पूर्वाधे वेणुगोतं नामैकनिशोऽध्यायः ॥२१॥ अथ द्वाविंशोऽध्यायः श्रीगुरु उवाच मन्ते प्रयमे मामि नन्दबजकुमारिकाः । चेहविष्यं भुञ्जानाः कात्यायन्यर्चनव्रतम् ॥ १॥ भाप्लुत्याम्भसि कालिन्या जलान्ते चोदितेऽरुणे। कृत्वा प्रतिकृति देवीमानचुर सकतीम् ॥ २॥ न्धेिर्माल्यैः सुरभिभिलिभिधूपदीपकः । उच्चावचेश्वोपहारः प्रवालफलतण्डुलैः ।। ३ ।। कात्यायनि महामाये महायोगिन्यधीश्वरि । नन्दगोपसुतं देवि पति मे कुरु ते नमः । इति मन्त्र जपन्त्यस्ताः पूजा चक्षुः कुमारिकाः ॥ ४॥ एवं मासं प्रतं चेक कुमार्यः कृष्णचेतसः । भद्रकाली समान यानन्दसुतः पतिः ॥५॥ उषस्युत्थाय गोत्रः स्वेरन्योन्यारद्धबाइवः ।कृष्णमुर्जगुर्यान्त्यः कालिन्द्यामातुमन्वदम्रा॥ नद्यां कदाचिदागत्य तीरे निक्षिप्य पूर्ववत् ! वासासि कृष्णं गायन्त्यो विबहुः सलिले मुदा ॥७ भगवास्तदभिप्रेत्य कृष्णो योगेश्वरेश्वरः। वयस्यैरातस्तत्र गवस्तत्कर्मसिद्धये ॥८॥ वासा वामास्युपादाय नोपमारुल सत्वरः । इसन्द्रिः प्रहसन् बालेः परिहासमुवाच ॥९॥ अत्रागत्यात्रमा कामस्वस्वं वासःप्रगताम् । सत्यं ब्रवामिनो नर्म यद्यूयं प्रतकर्शिताः ॥१०॥ न मयोदितपूर्व वा अनृतं तदिमे विल । एकैशः प्रतीच्छवं सहेवोत मुमन्यमाः ॥१११४ तस्यवत् स्वेलितं दृष्ट्वा गोप्यः प्रेमारिप्द्धवाः । मीदिवा प्रेश्य चान्योन्य जातहासान निर्ययुः१२ एवं सुवति गोविन्दे नर्मपाशक्षितचेतसः । आकण्ठम्याः शीतोदे समानासमबुवन।।१३॥ मानयं भोः स्यारत्वा तु नन्दगोरसुवं प्रियम् जानीमोऽव बजत्ययं देहि वासासि वेपिताना श्यामसुन्दर ते दास्यः करवाम तोदिदन् । देहि बासासि धर्मडनो चे राजे पुरानो ॥१५॥ ।

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अनायः २२ श्रीमगवानुवाच मवत्यो यदि मे दास्सो मोकं वा करिष्यष | मागत्यस्खामि प्रतीचन्नुसुचिलट वो जलाशयात सर्वा दारिकाः शीववेचिताः। पानिम्यां योनिनादायप्रदेशवाधिक भगवानाइदा पोश्च शुद्धमाकामादितः। कन्धे निवायवासासि प्रातःप्रोवाच सलिन यूयं विवन्ना यदपो धृवना बगाहदैतन्दु देवहेलनन् । यद्व्यालिं नून्यानुचर्येऽहसः कृता नमोऽयो क्सनं नरवान् ॥ १४॥ इत्यच्युतेनामिहिता जायला मत्वा मित्रावनं बठच्युछिन् । वत्पूर्तिकामातदशेषकर्मणां साक्षात्कृत नेनुरखामृग यतः ॥ २ ॥ वास्नयावनता दृष्ट्वा मगवान् देवकीमुवः । वामांसि ताभ्यः पारच्छन् करपतेन तारितः ॥ दृढं प्रलब्धात्रयाच हारिताः प्रस्तोभिताः क्रीडनवच कारिताः । वत्राणि चैवानहतान्ययाप्यनु वा नान्यस्सन् नियमावनिताः ॥ २२॥ परिधाय खवासांसि प्रेठसलमसत्रिवाः । महोवचिचा नो तस्निनाविवेशनाः ॥ वामां विशाय मगवान् स्वादसर्यकाम्यया । धृतत्रतानां सङ्कल्पमाह दान्बेदरोऽवडा र ल्यो विदितः मान्यो भवतीनांमदर्चनम् । मयानुमोदितः सोऽसौ सत्यो भविदुईति ॥२ य्यावेशितधियां कामः कामाय कल्पते । भर्जिता कथिता धाना प्रायो बीजाय नेप्यते । बिला ब्रज सिद्धा मयेमा रंस्त्रय धपाः। यदुद्दिश्य ब्रमिदं चेरुपाचनं सर्व-पर- श्रीशुक उवाच दिष्ट्य मगवता टन्धकामाः कुमारिकाः । घ्यायन्यस्खलाम्मो कन्ट्रानिर्विवियन कण हे अंगो श्रीदामन् मुवटार्जुन । विशालभ वेबखिन् देवास कर तेदान् महामागान् परायकान्त जीवितान् । वातवरांदरहिमान सहन्तो वारयन्ति नः ११ एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनन् । मुनस्येव येषां वैविमुखा यान्ति नायिनः ॥११- प्परळच्छापामूलबस्कलदारभिः गन्यनियांसमलास्थितोमैःममा विन्द ग्जन्ममारल्यं देहिनामिह देहिए । प्रारधिया वाचा श्रेय एवाचरेत् सदा , प्रवासयाटपुप्पदयोत्करः । तरूणां नमातानां मायेन यमुना मतः ॥ मारणे पारमासा सोडा दश कर गापा र विछोभ्यायः ॥ १२॥ ' गोः परिवृतो भगवान् देवकीमुतः । वृन्दावनागतो दूरंचारमन गा- HEARL विकांतरे विग्मे छायामिःखाभिरान्मनः । आवपत्रायिवान् वीस दुमानाह बोडमा शीतला : शिवाः । तटोरखगोगा : कास्य पालन 10 शानं चारयन्तः पान् । कृष्णरामानुजगन्ध सुधावादमा ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २३ अथ त्रयोविंशोऽध्यायः गोपा ऊचुः राम राम महावीर्य कृष्ण दुष्टनिवईण । एषा वैधाधते खुन्नसच्छान्ति कर्मुमईयः ॥ १॥ श्रीशुक उवाच इति विज्ञापितो गोपैगवान् देवकीसुतः । भक्ताया विप्रभार्यायाः प्रसीदन्निदमब्रवीत् ॥२॥ प्रयात देवयजनं ब्राझणा ब्रह्मवादिनः । सत्रमाङ्गिरसं नाम ह्यासते स्वर्गकाम्यया ॥३॥ तत्र गत्वौदनं गोपा याचतास्मद्विसर्जिताः । कीर्तयन्तो भगवत आर्यस्य मम चाभिधाम् ॥ ४॥ रत्यादिश भगवता गत्वायाचन्त ते तथा । कृताञ्जलिपुटा विमान् दण्डवत् पतिता भुवि ।। ५॥ हे भूमिदेवाः शृणुत कृष्णस्यादेशकारिणः । प्राप्साजानीत भद्रं वो गोपान नो रामचोदितान् ।६। गाश्चारयन्तावविदूर ओदनं रामाच्युतौ को लपतो बुभुक्षितौ । तयोदिजा ओदनमथिनोर्यदि श्रद्धा च वो यच्छत धर्मवित्तमाः ॥ ७॥ दीक्षायाः पशुसंस्थायाः सौत्रामण्याश्च सत्तमाः। अन्यत्र दीक्षितस्यापिनानमनन् हि दुष्यति ॥८॥ इति ते भगवद्यानां शृण्वन्तोऽपिन शुश्रुत्रुः । क्षुद्राशा त्रिकर्माणो वालिया वृद्धमानिनः॥ ९॥ देशः कालः पृथग्द्रव्यं मन्त्रतन्त्रविजोऽमयः । देवता यजमानध तुर्धर्मश्च यन्मयः ॥१०॥ तं वक्ष परमं साक्षाद् भगवन्तमघोसजम् । मनुष्यहरया दुष्प्रज्ञा मात्मानो नमेनिरे।।११।। न ते यदोमिति प्रोचुर्न नेति च परंतप। गोपा निराशाः प्रत्येत्यवयोचुः कृष्णरामयोः॥१२॥ तदुपाकर्ण्य भगवान् रहस्य जगदीश्वरः । व्याजहार पुनोपानदर्शयलोकिकी गतिम् ॥१३॥ मां शापयत पन्नाभ्यः ससंकर्षणमायतन् । दास्यन्ति काममन्त्र वः स्निग्धामय्युपिता पिया १४ गस्वाथ पत्नीचालायां दृष्ट्वाऽऽसीनाः स्वलकृताः । नत्वा द्विजसवीगोपाः प्रभिता इदमत्रुवन्॥१५॥ नमो वो विषपतीभ्यो निबोधत वचांसि नः । इतोऽविदूरे चरता कृष्णेनेहेपिठा वयम् ॥१६॥ गाधारयन् स गोपालैः सरामो दूरमागतः । बुभुक्षितस्य तस्यान्नं सानुगस्य प्रदीयताम् ॥१७॥ श्रुत्वाच्युतमुपायातं नित्यं तद्दर्शनोत्सुकाः । तत्कयाधिसमनसो बभूवुर्जातसम्भ्रमाः ॥१८॥ चनुर्विध बहुगुणमन्नमादाय भाजनैः । अभिसमुः प्रियं सर्गः समुद्रमिव निमगाः ॥१९॥ निषिध्यमानाः पतिभिभ्रातृभिवन्धुभिः सुतेः। भगवत्युत्तमश्लोके दीर्घश्रुतधृवाशयाः ॥२०॥ यमुनोरखनेऽशोकनावमण्डिते । विचरन्तं वं गोः साग्रज दाशुः नियः ॥२१॥ हिरण्यपरिषि वनमात्यचर्दधानुपालनटवेपमनुनतासे । विन्यस्तहसमितरेण धुनानमन्जं कर्पोपटालरकोरमुखाजदासम् ॥२२॥ प्रायः भूतप्रियतमोदयकर्णपूरैयलिन् निमममनसतमपाशिरः । अन्तः प्रवेस मुचिरं परिरभ्य वार प्राशं ययामिमवयो विवहुनरेन्द्र ॥२३॥ FR ·५२६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २३ दाखथा त्यसर्वाशाः प्राप्ता आत्मदिक्षया । विशायाखिलाग्दा माइ प्रसिधाननः स्वागतं वो महाभागा आस्यतां करवाम किम् । यनो दिहशया प्रासा उपसन्नमिदं दियः नन्यदा मयि कुर्वन्ति कुशलाः स्वार्यदर्शनाः । आतुक्यम्पवहितां भक्तिमात्मप्रिये यथा प्राणत्रुदिमनःस्वात्मदारापत्यधनादयः । यत्सम्पकांत प्रिया आसंस्खतः कोन्या मित्र तद् यात देवयजनं पतयो वो दिजातयः । स्वसत्रं पारयिष्यन्ति युम्माभिरमेधिनः मेवं विभोऽति भवान् गदितुं नृशंसं गत्यं कुरुप निगम व पादमूलम् । प्राप्ता वयं पुलसिदाम पदारस केोनियोनुमतिलपप समातरम्भून ॥२॥ गृहन्ति नो न पतयः पितरी मुता वा न भ्रातृयन्धुमुहदः कुत एक पान्ये । तस्माद् भवत्प्रादयोः पतितात्मनो नो नान्या भवेद् गतिररिन्दम तर चिति ॥- धीभगयानुयाच पुतयो नापसेरन् निभ्रातृमुनादयः । लोकाध वो मयोगा देवा अप्यनुमन्यो । VA नप्रीतयेऽनुयगाय प्रसनो गृणामिद । तन्मनो मपि युनाना अचिरान्माम आस ॥ श्रीशुक उयाय इत्युका दिवान्या यया पुनर्गताः । ते चानगरमा स्वाभित्रीमिः समान वाभियां भगवन्त याश्रुतम् । हृदोगुन विनी देह कानुबन्धनम् ॥ भगवान गोविन्दरनेवान्नेन मोकान् । चाविधनायपिस्या व मनमा छौटानरयपुशोकमनुशीलयन् । रेमें गोगोरगांगना रमयन REE भयानुस्मृत्यविधाले भन्नु यन् कागमः। यदरियोयाम्मामहन्म पिस धानका भगवति महिमोरिन् । आत्मानं यता बानमनुनमा मगर विम इम्म ननियमितविम्बहरहामा विकु विक्रिया पार र भाटो मार सोगिनानी मोदिन । यद् या गरको नया माये मुझtrat भो त मारनामी को जगदाणे। दुरन्नमा यो परमात्मा नयमापनतिर गुग नवनात्ममीमालान सोनpasir मी पुनको नाममाRisit: बनु सान्दा नाचनमाराम Iris REAK TiwanNEERINEKHARIE . " दानमा बदामना मनस्atant ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः २४ देशः कालः पृयाद्रव्यं मन्वतन्त्रलिजोऽनयः । देवता यजमानश्च तुर्धर्मश्च सन्मयः ।। ७ एष भगवान् साठाद् विष्णुयोगेश्वरेश्वरः । जातो यदुम्वित्यष्म पि मूढान विद्महे ।। अहो वये धन्यतमा येषां नस्ताहशीः स्त्रिया भक्त्याथासां मतिर्जाताअस्माकं निश्चला हरी नमस्तुभ्यं भगवते कृष्णायाकुण्टमेधसे । यन्मायामोहितधियो भ्रमामः कर्मवम॑म् ॥ सवेन आद्यः पुरुषः स्वमायामोहितात्मनाम् । अविशातानुभावाना अन्तुमर्हत्यतिक्रमम् ।। इति स्वायमनुस्मृत्य कृष्णे ते कृतहेलनाः । दिदृश्योऽप्यच्युतयोःकसाभीता नचाचल इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितार्या दशमस्कन्ने पूर्वाय यशपल्युद्धरणं नाम अयोविंशोऽध्यायः ॥ २३॥ अथ चतुर्विंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच भगवानपि तत्रैव बलदेवेन संयुतः । अपश्यन्निवसन् गोपानिन्द्रयागकृतोद्यमान ।। वदभिशोऽपि भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शनः । प्रश्रयावनतोऽपृच्छ वृद्धान नन्दपुरोगमान।। कथ्यतां मे पितः कोऽयं सम्भ्रमो व आगतः । किं फलं कस्य चोदेवः केन या साध्यते मखः । एतद् मूहि महान् कामो मह्यं शुभूपये पितः । न हि गोप्यं हि साधूनां कृत्यं सर्वात्मनामिद (५ । भस्त्यस्वपरदृष्टीनाममित्रोदास्तविद्धिपाम् । उदासीनोऽरिषद् वयं आत्मवत् मुहदुच्यते धात्याशात्वा च कर्माणि जनोऽयमनुतिष्ठति । विदुषः कर्मसिद्धिः स्यात्तथा नाविदुषो भवेत्॥ ६ तत्र तावत् क्रियायोगोभवतां किं विचारितः । अथवा लौकिकतन्मे पृच्छतः साधु भण्यताम् ।। नन्द उवाच पर्जन्यो भगवानिन्द्रो मेघालस्यात्ममूर्तयः । तेऽभिवर्षन्ति भूतानां प्रीणनं जीवनं पयः ।।८ तं तात वयमन्ये च बार्नुचा पतिमीश्वरम् । द्रव्यैतदेवमा सिद्धर्यजन्ते क्राभिर्नराः ॥ तच्छेषेणोपजीवन्त्रि त्रिवर्गफलहेतवे । पुंसां पुरुषकाराणां पर्जन्यः फलभावनः ॥१० य एवं विसजेद् धर्म पारम्पयोगतं नरः । कामालोभाद् भयाद् देषात् स वै नामोतियोभनम धीशुक उवाच बचो निशम्य नन्दस्य तमान्येषां व्रजौकसाम् । न्द्राय मन्यु जनयन् रिवर पाह केवः ॥१२ धीभगवानुवाच फर्मणा आयते बन्नुः कर्मजैव विलीपते। मुखं दुःसं भयं क्षेमं कर्मणवाभिपद्यते ॥१३ असि चेदीवरः कश्चित् फलरूपन्यकर्मणाम् । कारं भजते सोऽपिन पकःमभुईि सः ॥१४॥ क्रिमिन्देह भूतानां खस्तकांनुवर्विनाम् । अनी नान्या का स्वभावत्रिहित माम् ॥१५॥ दर ·५२८ भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अव्यायः २५ स्वमावतन्त्रो हि जनः स्वभावमनुवर्तते । स्वभावसमिदं सर्व सदेवानुरमानुपए देहानुचावचाअन्तुः प्राप्योत्सूजति कर्मणा । शुत्रुमित्रमुदासीनः कमैव गुरुरीश्वर:- तस्मात् सम्पूजयेत् कर्म स्वभावस्वःस्वमझत् । अञ्जमा येन वर्तेत तदेवात्य हि देवचम् आजीव्यैकतरं मावं यस्त्वन्यमुपजीवति । नवलाद् विन्दतेश्चमं जारं नार्यसती यया वर्तेत ब्रह्मणा विप्रो राजन्यो रक्षया भुवः । वैश्यस्तु वार्तया जीवेच्छूद्वस्तु द्विजसेवया कृषिवाणिज्यगोरक्षा कुसीदं तुर्यमुच्यते । वार्ताचमुविधा वत्र वरंगोवृत्तयोऽनियन सत्त्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतवः । रजसोत्पद्यते विश्वमन्योन्यं विविधं जगत् रजमा चोदिवा मेघा वर्षन्त्यम्बूनि सर्वतः । प्रजास्तैरेवसिद्धयन्ति महेन्द्राकिं करिष्यति ननः पुरो जनपदा न मामा न रहा वयम् । नित्यं वनौकसस्तात वनशे लनिवासिनः । तस्माद् गवां ब्राह्मणानामदेवारम्यवां मखः । य इन्द्रयागसम्भारास्वैरयं साध्यता मतः । पच्यन्तां विविधाः पाकाः सूरान्ताः पायसादयः । संयावापूपराकुल्यः सर्वदोहच गावाम् । हूयन्ताममयः सम्यग् ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभिः । अनंबहुविध वेभ्यो देयं वो धेनुदक्षिणाः । अन्येभ्यश्चाश्वचाण्डालपतितेभ्यो ययातः । यवसंचगवां दत्त्वा गिरये दीरता बलिः । खलङ्कृताभुक्तवन्तः स्वनुलिप्ताः सुवाससः । प्रदचिणं च कुरुत गोविनानलपर्वतान् ।। एवन्मम मतं ताद क्रियतां यदि रोचते । अयंगोत्राझणाद्रीणां मां चदपितो मतः।। श्रीशुक उवाच कालात्मना भगवता शक्रदर्प जियांसता । प्रोकं निशम्य नन्दादा साम्बगृहन्त वदनः।। तया च व्यदधुः सर्व ययाऽऽह मधुसूदनः । वाचयित्वा स्वरल्ययनं तद्व्येण गिरिदिन। उपहत्य वलीन् सर्वानावा यवसं गवाम् । गोधनानि पुरस्कृत्य गिरिं चक्रुः प्रदधिन ।। तस्मै नमो मजजनैः सह चऽऽत्मनात्मने | अहोपश्यत शैलोऽमोरूनी नोऽनुमई मधात्र अथ पञ्चविंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच -Uttar .. पूजा रिशय विहां नर । गौम्या कृष्णनायेभ्यो नन्दादिम्यापुर अनांस्यनयुकानि ते चारुह्य स्वलकृताः । गोप्यश्च कृष्णवीयर्याणि गायन्त्यः मदिजानिमः । कृष्णस्त्वन्यवमं रूपं गोपविभ्रम्भणं गतः । लोऽस्मीवि ब्रुवन् भूरिलिमादारपुः ॥ एपोऽयजानतो मान कामरूपीयनौकमः । इन्ति ह्यस्मै नमस्यामार्मणे आत्मनोगामा इत्यदिगोदिजमखं यामुदेवपणोदिताः । यथा विधायवे गोगः सम्या मजः ।। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमइंसां संहितार्या दशनामपूर चरिश्मा ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय: २५ गणं सावर्तकं नाम मेशना चान्तकारिणाम् । इन्द्रः प्राचोदयत् कुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युत अहो श्रीमदमाहात्म्य गोपानां काननौकसाम् । कृष्णं मय॑मुपाश्रित्य ये चकुर्देवहेलनम् । यथादैः कर्ममयः क्रतुभिर्नामनौनिभैः । विद्यामान्वीक्षिकी हित्वा तितीन्तिभवार्णर वाचालं बालि सन्धमशं पण्डितमानिनम् । कृष्णं मयमुपाश्रित्य गोपा मे चरप्रियम् एषां श्रियावलिप्ताना कृष्णेनाध्मावितात्मनाम् । धुनुत श्रीमदस्तम्भ परन् नयत संक्षयम् । अहं चैराक्तं नागमारुयानुप्रजे वजम् । मरुद्गणैर्महावीन्दगोष्ठजिघांसया धीशुक उवाच इत्यं मघवताऽऽशता मेघा निर्मुक्तवन्धनाः । नन्दगोकुलमासारैः पीडयामासुरोजसा । विद्योतमाना विद्युद्भिः स्तनन्तः स्तनयित्लुभिः । तीवैमरुद्गणैर्नुन्ना वपुर्जलशर्कराः। स्थूणास्थूला वर्षधारा मुवस्वभ्रेप्वभौक्ष्णशः। जलौघैः प्लान्यमाना भूर्नादृश्यत नतोनतम् । अत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपनाः । गोश गोयश्च शीतार्ता गोविन्दं शरणं ययुः॥ शिरः सुतांश्च कायेन प्रच्छाद्यासारपीडिताः । वेषमाना भगवतः पादमूलमुपाययुः ॥ कृष्ण कृष्ण महाभाग त्वनाथ गोकुलं प्रभो। त्रातुमईसि देवानः कुपिता भक्तवत्सल ॥ शिलावनिपातेन हत्यमानमचेतनम् । निरीक्ष्य भगवान् मेने कुपितेन्द्रकृतं हरिः॥ अपव॑त्युल्यणं वर्षमतिबात शिलामयम् । स्वयागे विहतेऽसाभिरिन्द्रोनाथाय वर्षति।। तब प्रतिविधि सम्यगात्मयोगेन साधये । लोकेशमानिनां मौढ्यादरिये श्रीमदं तमा न हि सद्भावयुक्तानां सुराणामीशविस्मयः। मतोऽसतां मानभनः प्रसमायोपकल्पते ।। तस्मान्मच्छरणं मेष्ठं मनायं मत्परिग्रहम् । गोपाय स्वात्मयोगेन सोऽयं मे व्रतआहितः।। इत्युक्त्वैकेन हस्तेन कृत्वा गोवर्धनानलम् । दधार लीलया कृपाछत्राकमिव बालकः।।। अयाइ भगवान् गोपान हेऽभ्य तात प्रजौकसः । ययोपजो विद्यत गिरिगर्त सगोधनार न त्रास हा कार्यो मदतादिनिपातने । वातवर्षभयेनालं तत्राणं विदितं हि वः ॥२ तया निर्विविशुगते कृष्णाश्वासितमानसः । यथावका सपना सजाः सोपजीविनार भुत्तव्ययो सुखापेशां हित्वा तेजवाखिभिः । वीरमाणो दवावदि धतानाचत पदाता कृष्णयोगानुभावं निशम्येन्द्रोऽतिविस्मितः । निःस्तम्भोभ्रष्टसहसास्वान् मेधान सैन्यवारयत संम्पप्रमुदितादित्यं वातवर्ष च दारुणम् । निशाम्पोररत गोगन गोवर्धनपग्रेजवीत्र नियांत त्यजत श्राम गोराः सखीधनार्भकाः । उपारतं वातवर्षे म्युदमायाम निम्नगाः॥२ सवस्ते नियंपुर्णाः स्वमादार गोधनम् । शम्येढोरकरणं श्रीवास्थविराः शनैः॥२. भगवानपि ते गेलं वसाने पूर्ववत् प्रभुः । पश्यतां मन्दानां स्थापयामास लीलया ॥२॥ भा.मू. ३४- ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २६ तं प्रेमवेगानिभूता ब्रजौरमो यस मनीः परिरम्भगादिभिः । गोप्य सस्नेहमपूजयन् मुदा दयावादियुयुनुः सदाशियः ॥२९ यद्योदा रोहिनी नन्दो रामच बलिनां वरः । कृम्ममालिङ्गार युयुबुराधिपः स्नेहपातयः दिवि देवगणाः माध्याः सिद्धगन्धर्वचारणाः । नुवर्मनचुस्नुष्याः पुमाणि पार्थिव गबन्दुभयो नेदुर्दिवि देवप्रणोदिताः । जगुर्गन्धर्वपतपरशुरुमनुवा ततोऽनुरक्तः पशुपैः परिभिता राजन् स गोठं सरलोनजरिः । वयाविधान्यस्य सतानि गोरिला गापत्य ईयुनंदिता ददिरः ।। इति श्रीमहागवते महापुरावे गरमासा सशिश दशमले पूर्वी पर.मोरयाः ॥ १५ अथ पर्दिशोऽध्यायः श्रीगुक उवाच एपविधानि कमाणि गम्मस्य वीश्य मितीयविदाप्रोचः समभ्येय मार्गमा बालकस्य देवानि माश्यत्यगुदानि वै । कपमहत्यसो जन्म प्रापेवात्मनुमान पः मसराफ्नो बाछः करेणकेन लीलया । इयं विप्र गिरिवर पुमर गया टोकेमामटिताशेण पूठनाया मोनमः । पीता नामाणे काय काम हिन्पदा मानस्य मायस चरवारम् । मनोरन्द सिर बदनामा एमावन भान्जेनो सिमाना निहारमा । न पस्तुपावरमान २ ॥ निदेयावतन्ये मापा र उम्म। मननयोमध्ये वादुम्मा वादा मने महरदन रमान् मरामा पासवानुभदोम्यो मुसदोमा रमेषु बमकान मरिसन्न बिधामा । ल्या लगान पनि वा रामनदेयं समन्धू सान्वितः । नासान मं stri-train मम्म परमं पत्रे मारना । अमानदार अविष्टकोन्द्र मिया मिदं समाज rastri रूपदरमोन्लमोनोवाद मानु waitiatest मनसायचे अEEETTENTRE INTERNET । रामा CLIANTA प्रहसनपुन : MilalitAREIL

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २७
एष वः श्रेय आधास्यद् गोपगोकुलनन्दनः । अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमञ्जस्तरिम्यय ॥१९॥
पुरानेन ब्रजपते साधको दस्युपीडिताः । अराजके रक्ष्यमाणा जिम्युर्दस्यून समेधिताः ॥२०॥
यएतस्मिन् महाभागाः प्रीतिं कुर्वन्ति मानवाः । नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपक्षानिवासुराः॥२१॥
तस्मानन्द कुमारोऽयं नारायणसमो गुणेः । श्रिया कीरानुभावेन तस्कर्मसुन विस्मयः।।२२।।
इत्यदा मां समादिश्य गमें च स्वगृई गते । मन्ये नारायणस्यांश कृष्णमक्लिष्टकारिणम्॥२३॥
इति नन्दवचः श्रुत्वा गगंगीतं ब्रजौकसः । दृष्टश्रुतानुभावात्ते कृष्णस्यामिततेजसः ।
मुदिता नन्दमान ः कृष्णं च गतविस्मयाः॥२४॥
वर्षति यज्ञविप्लवरुषा वनाश्मपर्षानिलैः
सौदसालपशुस्त्रि
आत्मसरणं
दृष्ट्वानुकम्प्युत्स्मयन् ।
उत्पाटधेककरण शैलमबलो लीलोरिलीधं
बिध्द् गोष्टमपान्महेन्द्रमदभित् प्रीयान्न इन्द्रो गवाम् ॥ २५ ॥
रति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस संबिताया दशमस्कन्धे पूर्वा पतिशोऽध्यायः ॥ २६॥
अथ सतविंशोऽध्यायः
धीशुक उवाच
गोवर्धने धृते शैल आसाराद् रक्षिते बजे । गोलोकादावजत् कृष्णं मुरभिः शक्र एव च ॥१॥
विविक उपसतम्य वीडितः कृतहेलनः । पस्पों पादयोरेनं किरीटेनार्कवर्चसा ॥२॥
दृष्टभुतानुभावोऽस्य कृष्णस्यामिततेजसः । नष्टत्रिलोकेशमद इन्द्र आह कृताअलिः ॥ ३॥
यथा
विशुद्धसत्वं तव धाम शान्तं तपोमयं ध्वस्तरजस्तमस्कम् ।
मायामयोऽयं गुणसम्प्रवाहो न विद्यते तेऽप्रहणानुबन्धः ॥४॥
कुतो नु तद्धतव इंश तत्कता लोभादयो येऽबुधलिङ्गभावाः ।
तथापि दण्डं भगवान् विभर्ति धर्मस्य गुपये स्वलनिग्रहाय ॥५॥
पिता गुरुत्वं जगतामधीयो दुरत्ययः काल आत्तदण्यः ।
हिताय स्वेच्छातनुभिः समोहसे माने विधुन्वअगदीचमानिनाम् ॥ ६ ॥
ये मदिधाशा जगदीशमादिनस्त्वां वीक्ष्य कालेऽभयमासु तन्मदम् ।
हिवाश्यमार्ग प्रमजन्यपरमया ईशा ससानामपि तेऽनुशासनम् ॥७॥
8 त्वं ममैश्वर्यमदप्लुतस्य कृतागसस्तेऽविदुषः प्रभावम् ।
धन्वं प्रभोऽयाईसि मूदचेतसो मेवं पुनमविण्य मेऽसती ॥ ८॥
तावतारोऽयमधोक्षजेह
स्वयम्भराप्मामुम्भार जन्मनाम् ।
चमूरतीनामभचाप देव
युमघरणानुवर्तिनाम् ॥१॥

·५३२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्यायः २८ नमस्तुभ्यं भगवत पुरुषाय महात्मने । वानुदेवाय कृप्याय मात्वतां पतये नमः स्वच्छन्दोगात्तदेहाय विशुदशनमूतये । सर्वस्मै सर्वबीजाय सर्वभूतात्मने नमः मवेदं भगवन् गोठनाशयासारवायुभिः । चेष्टिनं विहते यज्ञे मानिना तीवन्मुना त्वयेशानुगृहीतोऽलिम्वतस्तम्मो योगमः । ईश्वरं गुरुमात्मानं त्वामहं शरणं गतः श्रीशुक उवाच एवं सङ्कीर्तितः कृष्णो मघोना मगवानमुम् 1 मेवगम्मौरया वाचा प्रहसन्निदनावाद थीभगवानुवाच मया तेऽकारि मघवन् मखमङ्गोऽनुगृहता । मदनुस्मृतये नित्यं मत्तस्येन्द्रभिया भवन मामैश्वर्यश्रीमदान्धो दण्डपाणिं न पश्यति । तं भ्रंशयानि समद्भयो यस्य चेच्छाम्यनुग्रह गम्यतां शक्र भद्रं वः क्रियता मेऽनुशासनम् । स्थीयता स्वाधिकारेषु युक्तः सम्भवतिः अयाह सुरभिः कृष्णमभिवन्ध मनस्विनी । वसन्तानरूपामन्य गोपरूपिणनीश्वरन सुरभिरुवाच कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वसम्भव । मवता लोकनाथेन सनाया वयमभ्युद्ध । त्वं नः परमकं देवं त्वं न इन्द्रो जगत्पते । मवाय भव गोविनदेवानां ये च साधवः । इन्द्र नस्त्वामियश्यामो ब्रह्मणा नोदिता वयम् । अवतीयोऽसि विश्वात्मन् भूमे रानुचो। धीशुक उवाच एवं कृष्णमुपामन्य सुरभिः पयसाऽऽत्मनः । जलेराकारागलाया ऐरावतकरोतः ।। इन्द्रः सुरर्पिमिः साकं नोदितो देवमातृभिः । अभ्यपिञ्चत दाशाई गोविन्द इतिचापमद तत्रागवारगम्बुरुनारदादयो সমৰবিন্ধামাধম্বােলাে। जगुर्यो लोकमलापहं हरेः मुराङ्गनाः संननूनुर्मुदान्विताः ॥ २४ ॥ तं तुष्टुवुर्देवनिकायकेतको व्यवाकिरंचागुतपुष्पष्टिभिः । लोकाःपरांनितिमाप्नुवनयो गावस्तदा गामनयन् पयोद्ान् ॥ २५ ॥ नानारसोयाः सरितो वृश आमन् मधुलवाः । अष्टपोषधयो गिरयोऽविभन्मवान् । कम्णेऽमिपित एतानि सत्वानि कुरुनन्दन । निगपभखात राष्परि निसर्गतः । इति गोगोकुलपति गोविन्दमभिषिन्य सः । अनुशातोययो को तो देवादिनिर्दिनम् म --- .----- मोऽध्यायः ॥ २७॥ अथाष्टाविंशोऽध्यायः एकादस्या निराहारः समन्य जनार्दन मा नन्दलु चिन्ता वा का धीशुक उवाच पति श्रीमद्भागवत्रे महापुराणे पारमहंस्यां सहितायां नमस्को वस्तुतिय

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २९
तं गृहीत्वानय भृत्यो वरुणस्यासुरोऽन्तिकम् । अविज्ञायासुरी बेला प्रविष्ट मुदकं निशि ॥ २॥
चुस्तमपश्यन्तः कृष्ण रामेति गोपकाः । भगवास्तदुपश्रुत्य पितरं वरुणाहतम् ।
तदन्तिकं गतो राजन् स्वानामभयदो विभुः ॥३॥
मातं वीक्ष्य हृषीकेशं लोकपालः सुपर्यया । महत्या पूजयित्वाऽऽह तदर्शनमहोत्सवः ॥४॥
वरुण उवाच
अध मे निभृतो देहोऽवार्थोऽधिगतः प्रभो । त्वत्पादभाजो भगवनवापुः पारमचनः ॥ ५॥
नमस्तुभ्यं भगवते ब्रह्मणे परमात्मने । न यत्र श्रूयते माया लोकसष्टिविकल्पना ॥ ६ ॥
अजानता मामकेन मूदेनाकार्यवेदिना । आनीतोऽयं तव पिता तद् भवान् धन्तुमर्हति॥७॥
ममाप्यनुग्रहं कृष्ण कर्तुमहस्यशेषटक् । गोविन्द नीयतामेष पिता ते पितृवत्सल ॥ ८॥
श्रीशुक उवाच
एवं प्रसादितः कृष्णो भगवानीश्वरेश्वरः । आदायागात् स्वपितरं बन्धूना चावहन्मुदम्॥९॥
नन्दस्त्वतीन्द्रिय दृष्ट्वा लोकपालमहोदयम् । कृष्णे च सन्नति तेषाशातिभ्यो विलितोऽनवीत् ॥
ते त्वौत्सुस्यषियोराजन् मत्वा गोपाखमीश्वरम् । अपि नः स्वगति सूक्ष्मामुपाधास्यदधीश्वरः॥१२॥
इति स्वानांस भगवान् विशायाखिलक स्वयम्। संकल्पसिद्धये तेषां कृपयेतदचिन्तयत् ॥१२॥
जनो वे लोक एतस्मिन्नविद्याकामकर्मभिः । उच्चावचासु गतिधुन वेद स्वागतिं भ्रमन् ॥१३॥
इति सश्चिन्य भगवान महाकारुणिको हरिः । दर्शयामास लोकं स्वं गोपानां तमसः परम् ॥१४॥
सत्यं शानमनन्तं यद् ब्रह्मज्योतिः सनातनम् । यदि पश्यन्त्रि मुनयो गुणामये समाहिताः॥१५॥
सेतुबमहदं नीता ममाः कृष्णेन चोद्धृताः। दहशुब्रह्मणो लोकं यत्रानोभ्यगात् पुरा ॥१६॥
नन्दादयस्य तं दृष्ट्वा परमानन्दनिवाः । कृष्णं च तत्रच्छन्दोभिः स्तूयमानं सुविस्मिताः।।१७।।
इति भीमद्भागवत महापुराणे पारमा संहितया दशमस्कन्धे पूर्वाऽथनिशोऽध्यायः ॥२८॥
अर्थकोनत्रिंशोऽध्यायः
धीशुक उवाच
भगवानपि ता रात्रीः शरदोत्कुलमलिकाः । वीक्ष्य रन्सुं मनचके योगमायामुपाश्रितः ॥१॥
तदोड्डुराजः ककुभः करमुखं प्राच्या चिलिम्पत्राणेन ग्रन्दनः ।
स वर्षणीनामुदगा छुचो मृजन् प्रियः प्रियाया इस दीर्घदर्शनः ॥२॥
कुमुदन्दमखण्डमण्डल रमानना नवमङमारुणम् ।
वनं च तत्कोमलगोभिरजितं जगी कलं वामां मनोहरम् ॥ ३ ॥
निशम्य गीत तदनवर्धन अस्त्रियः कृष्णग्रहीतमानसाः ।
आजग्मुरन्योन्यमलपितोदमाः म यत्र कान्तो बबलोलकुण्डस्टाः ॥ ४॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः २९. दुहन्त्योऽभिययुः काश्चि दोहं हित्वा समुत्सुकाः। पयोऽधिश्रित्य संयावमनुदास्यापरा य= परिवषयन्त्यस्तद्धित्वा पाययन्त्यः शिशुन् पयः । शुश्रूषन्त्यः पतीन् काचिदाभन्योऽशस्य लिम्पन्त्यः प्रमृजन्त्योऽन्या अञ्जन्त्यः काश्चलोचने । व्यत्यस्तवनाभरणाः काश्चित् कृष्णा ता वार्यमाणाः पतिभिः पितृभितबन्धुमिः । गोविन्दापहवात्मानो नन्यवन्त मोहिता अन्तर्गहगताः काश्चिद् गोप्योऽलब्धविनिर्गमाः । कृष्णं तद्भावनायुक्तादायुर्मीलितलोचन दुःसहप्रेष्ठविरहतीव्रतापधुताशुभाः । ध्यानप्रातान्युतारलेपनि त्या क्षीणमा तमेव परमात्मानं जाखुद्धपापि सङ्गताः । जहुर्गुणमयं देहं सद्यः प्रशीपरन्पना राजोवाच कृष्णं विदुः परं कान्तं न नु ब्रह्मतया मुने । गुणप्रवाहोपरमस्तासां गुणधियां कथन श्रीशुक उवाच उक्तं पुरस्तादेवने चेद्यः सिदि यथा गतः। विपन्नपि हपीकेचं किमुताधोशजप्रियाः नृणां निःश्रेयसार्याय व्यक्तिगतो नृप । अव्ययस्याममेयस्य निर्गुणस्य गुणात्मनः । काम क्रोधं भयं स्नेहमैक्यं सोहदमेव च । नित्यं हरी विदधतो यान्ति तन्मयतां हि । न चे विस्मयः कायों भवता भगवत्यजे । योगेश्वरेश्वरे कृष्णे यत एतद् विमुम्पते । वा दृष्ट्वान्तिकमायावा भगवान् ब्रजयोषितः । अपदद् वदतां श्रेष्ठो वाचा पोर्विमोदयन् । श्रीभगवानुवाच स्वागतं वो महामागाः प्रियं किं करवाणि वः । मजस्यानामयं चिद् भूतागमनकारयम् ।। रजन्येश घोररूपा पोरसत्वनिविता । प्रतियात बज नेहस्येयं स्त्रीभिः मुनमय मातरः रिवरः पुत्रा भ्रातरः पतयम वः । विचिन्यन्ति सन्तोमा काम दृष्टं वन मुमितं रामावरञ्जितम् । यमुनानिचटीटे बचायोभिवन अपका मभिरनेशाद् भवत्यो यन्त्रिताशयाः । भागता भुसनं यात्रीयन्ते माप इन्तः भः प्रभूषणं मीणां परो धो प्रमायया । तन्ना सन्यायःप्रजानां पानुन दुःपीठो दुर्भगो मोजोरोग्यधनोरिया पनि प्रोभिन वमो लोभिAL अम्वामान फागुइन्छ भनसान । म मात्र भोग निक झरणादनाद मानमरमानुसार नियामत धांशु उपाय तिविम्याम मंगो पविन्द INHEATREबिन्दुहपुरंतन ५१८ क्यात माचिरं गोशुभूस्थ्यं पतीन् मती : कन्दन्ति वासारालाश्तान पाय पुस ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २९ कृत्वा मुखान्यव सुचः श्वसनेन शुध्यविम्बाधराणि चरणेन भुवं लिखन्त्यः । अरुपाचमषिभिः कुचकुङ्कुमानि तस्धुजन्त्य उकदुःखमराः स तूष्णीम् ॥२९॥ प्रेष्ट प्रियेतरमिव प्रतिभापमाणं कृष्णं तदर्थविनिवर्तितसर्वकामाः। नेत्रे विमृज्य रुदितोपहते स किञ्चित्संरम्भगद्गदगिरोऽत्रुवतानुरक्ताः ॥३०॥ गोप्य ऊचुः मैवं विभोऽईति भवान् गदितुं नृशंसं सत्यज्य सर्व विषयांस्तव पादमूलम् भक्ता भजस्व दुरवग्रह मा त्यजास्मान् देवो यथाऽऽदिपुरुषो मजते मुमुक्षून ॥३१॥ यत्पत्यपत्यसुहृदामनुवृत्तिरङ्ग स्त्रीणां स्वधर्म इति धर्मविदा त्वयोक्तम् । अस्त्वेवमेतदुपदेशपदे स्वयीदो प्रेष्ठो भवास्तनुभृतां किल बन्धुरात्मा ॥३२॥ कुर्वन्ति हि त्वयि रति कुशलाःख आत्मन् नित्यप्रिये पतिसुतादिभिरातिदैः किम् । तन्नः प्रसीद परमेश्वर मा म छिन्या आशां भृतां त्वयि चिरादरविन्दनेत्र ॥३३॥ चित्तं सुखेन भवतापहृतं गृहेषु यनिर्विशत्युत करावपि गृहकृत्ये । पादौ पदं न चलतस्तव पादमूलाद् यामः कथं ब्रजमयो करवाम किं वा ॥३४॥ सिञ्चाङ्ग नस्त्वदधराभूतपूरकेण हासावलोककलगीतजहृच्छयामिम् । नो चेद् वयं विरहजाग्न्युपयुक्त देहा ध्यानेन याम पदयोः पदवीं सखे ते ॥३५॥ यमुम्बुजाक्ष तव पादतलं रमाया दत्तक्षणं कचिदरण्यजनप्रियस्य । अस्माक्ष्म तत्प्रभृति नान्यसमक्षमङ्ग स्थातुं त्वयाभिरमिता बत पारयामः ॥३६॥ श्रीर्यस्पदाम्बुजरजश्चकमे तुला सवापि वक्षसि पदं किल भृत्यजुष्टम् । यस्याः स्ववीक्षणकृतेऽन्यसुरप्रयासखद् वयं च तव पादरजा प्रपन्नाः ॥३७॥ तन्नः प्रसीद वृजिनार्दन तेऽग्निमूलं प्राप्ता विसज्य वसतीस्वदुपाक्षनाशाः । वत्सुन्दरस्मितनिरीक्षणतीवकामतप्तात्मना पुरुषभूषण देहि दास्यम् ॥३८॥ वीश्यालकावृतमुखं तव अण्डलश्रीगण्डस्थलाधरसुधं हसितावलोकम् । दत्ताभयं च भुजदण्डयुगं विलोक्य वक्षः श्रियैकरमणं च भवाम दास्यः ॥३९ कास्यङ्गते कलपदायतमूटितेन सम्मोहिताऽऽर्यचरितान्न चलेत्रिलोक्याम् । त्रैलोक्यसौभगमिदं च निरीक्ष्य रूपं यद् गोद्विजद्रुममगाः पुलझान्यविभ्रन् ।॥४०॥ व्यक्तं भवान् बजभयातिहरोऽभिजातो देवो यथाऽऽदिपुरुषः मुरलोकगोता। तन्नो निधेहि करपङ्कजमाठबन्धो उसस्तनेषु च चिरस्मु च किङ्करीणाम् ॥४१॥ धीशुक उवाच इति विलवितं तासा श्रुत्वा योगेश्वरेश्वरः । प्रहस्य सदयं गोरीयत्मारामोऽप्यरीरमत् ॥

·। श्रीमद्भागवते दसमस्कन्ध अन्चार ताभिः समेनाभिदारचेष्टिवः मिश्रणोरकुलानुनीमिरच्युनः । उदारहासदिनकुन्ददीधितिन्यरोननगार इयोडुभितः ॥४६ उपगीयमान उद्गायन वनिताशवयूथपः । मालांविभ्रवैयन्ती व्यचरन्मग्डयन वन- नयाः पुलिनमाविश्य गोभिहिमवालुम्म् । रे उचरलानन्दबुनुदामोदवायुना बाहुप्रसारपरिरम्मराउकोक्नोवीस्वनालभननर्मनवाग्रातः श्वेल्यावलोकहासिवनजमुन्दरीणानुत्तम्भयन् रविपति रमयाबकार ||४|| एवं भगवतः कृष्णालन्धमाना महात्मनः । आत्मानं मेनिरे स्त्रीमा मानिन्योऽम्पविक- तामां तत् सौभगमदं वोश्य मानं च केशः । शमाय प्रमादाय तत्रैवान्तरधीनत इति श्रीमद्भागवते महापुरामे पारमहंसां सहितायां दशमस्कन्धे पूर्वा भगवतो रासक्रीय नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥ २९॥ अथ त्रिंशोऽध्यायः धीशुक उवाच अन्तहिते भगवति सहसैव बजाजनाः । अतप्यंस्तमचक्षामाः करिण्य हव यूपरन् । गत्यानुरागस्मितविभ्रमेशिवर्मनोरमालापविहारविभनेः आक्षिप्तचिचाः प्रमदा रमापतेस्तास्ता विचेष्टा जगहुस्तदारिमकाः ॥ २॥ गतिस्मितप्रेक्षणभाषणादिषु प्रियाः प्रियस्य प्रविरूदमूर्तयः। अठावदं वित्यबलातदात्मिका न्यवेदिषुः कृष्णविहारविभ्रममः ॥ ३ ॥ गायन्त्य उच्चैरमुमेव संहता विचिस्युरुन्मचकवद् वनाद् वनम् । पप्रच्छुराकायवदन्तरं बहिर्भूतेषु सन्तं पुरुष वनस्पतीन् ॥ ४॥ दृष्टो वः कचिदश्वत्य प्लक्ष न्यग्रोध नो मनः । नन्दसूनुर्गतो हत्वा प्रेमहासावलोग्नैः ॥५ कचित् कुरवकाशोकनागपुन्नागचम्पकाः । रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहरलितः ॥ कचित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये । सह त्वालिकुलैर्बिभ्रद् दृष्टस्तेऽतिमियोऽन्युतः। मालत्यदर्शि कः कचिन्मलिके जाति यूपिके : प्रीति को उनयन्यात: करस्यशेन माधवः ॥ ८ चूतप्रियालपनसासनकोविदारजम्म्पर्कबिल्वयकुलाम्रकदम्बनीपाः येऽन्ये पराभवका यमुनोपक्लाः सन्तु कृष्णपदवी रहितात्मनां नः ॥९॥ किंते कृतं शिति तपोबत केशवाड्मिस्पर्शोत्सवोत्पुलकितानविभासि । अप्पद्मिसम्भव उस्क्रमविक्रमाद् वा आदो वराहवपुषः परिरम्भणेन ॥१०॥ अप्येणाल्युपगतः प्रिययेहगात्रैतन्यन्यां ससि मुनितिमन्युतोवः। कान्तागसमकुचकुङ्कुमरञ्जितायाः कुन्दसजःकुलरिह याति गन्धः ॥११॥ .*- f ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३० ५७ बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतरमो रामानुजलुलसिफालिकुलैर्मदायैः। अन्वीयमान इह वस्तरवःप्रणामं किंवाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकः॥ १२ ॥ उतेमा लता याहूनप्यालिया वनस्पतेः । नूनं तत्करजस्पृष्टा बिनत्युत्पुलकान्यहो ॥१३॥ युन्मत्तषचो गोप्यः कृष्णान्वेषणकातराः । लीलाभगवतस्ताता रानुचनुस्तदात्मिकाः ॥१४॥ साश्चित् पूतनायन्त्याः कृष्णायन्यपियत् स्तनम् । लोकायित्वारुदत्यन्या पदाहन्छकटायतीम् १५ त्यायित्वा जहारान्यामेका कृष्णार्भभावनाम्। रिङ्गयामात काप्यामी कर्पन्ती घोषनिःस्वनः॥१६॥ ष्णरामायिते देहु गोपायन्स्यश्च काश्चन । वत्सायती इन्ति चान्यातका बकायतीम् ॥१७॥ माहूय दूरगा यत् कृष्णस्वमनुकुर्वतीम् । वेणु कणन्ती क्रीडन्तीमन्याः शंसन्ति साध्वितिरको स्यांचित स्वभुजंन्यस्य चलन्त्याहापरा ननु । कृष्णोऽहं पश्यत गति ललितामिति तन्मनाः॥१९॥ भेट वातवर्माभ्यां तत्राणं विहितं मया ! इत्युक्त्वैकेन इस्तेन यतन्मुभिदधेऽम्बरम् ॥२०॥ भारयका पदाक्रम्म चिरस्थाहापरा नृप । दुष्टहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डधृक् ।।२९॥ कोवाच हे गोपा दावामिं पश्यतोल्यणम् । चक्षुष्याश्वपिदध्वं वो विधाये क्षेममक्षता ॥२२॥ बद्धान्यया सजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले। भीता मुक् पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्वनम्॥२३॥ एवं कृष्णं पृच्छमाना वृन्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मनः ॥२४॥ पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोमहात्मनः । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोजवज्राशयवादिभिः ॥२५॥ तेस्तै पदेस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽयतोऽवला वा पदैःसुपुक्तानि विलोक्यातोः समब्रुवन्।२६॥ कस्याः पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । असन्यस्तप्रकोष्ठायाः करेणोः करिणा यफा ॥२७॥ अनयाऽऽराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वरः । यो विहाय गोविन्दः प्रीतो यामनयद् रहः ॥२८॥ धन्याअहो अभीआल्यो गोविन्दायरेणवः। मान् अभेधोरमा देवी दधुर्मूय॑धनुत्तये ॥२९॥ तस्या अमूनि नः क्षोभं कुर्वन्त्युच्चैः पदानि यत् । येकापहत्य गोपीनां रहोभुक्तेऽच्युताधरम्।३०।। न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाकुरैः । खिद्यत्सुजाताप्रितलामुनिन्ये प्रेयसी प्रियः ॥३९॥ इमान्यधिवामनानि पदानि बहतो वधूम् । गोप्यः पश्यत कृष्णस्यभाराकान्तस्य कामिनः५३२॥ अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना । अत्र प्रस्तावचयः प्रियायें प्रेयसा कृतः । प्रपदाक्रमणे एते पश्यतासकले पदे ॥ ३३ ॥ केयरसाधनं स्वत्र कामिन्याः कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविटमिह ध्रुवम् ॥३४॥ रेमे तयाधात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डितः । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥३५॥ इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेषगोप्यो विचेतसः । यांगोपीमनयत् कृष्णो विहायान्या स्त्रियोक्ने ३६॥ साच मेने तदाऽऽमानं वरिष्ठ सर्वपोषिताम् । हित्वा गोपीः कामयाना मामौ भजते प्रियः॥३७॥ ततो गत्या वनोद्देश हप्ता केशवमरवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मनः ॥३८ ·५१८ श्रीमद्भागवते दसनस्कन्धे पास ३१ रखनुकः प्रियामाह स्कन्ध भारतानिति । वान्दधे हमः सा भूलकर हा नाय स्नग प्रेठ शनि काति महानुज । दास्पले कालापानेलते दर- अन्विछन्यो भगको मार्ग गोप्योऽविदूरतः । ददृशुः पिपरिमोटा वडामा •तका पितमार्य न्नाति च नावाद । अक्मानं च दोरम्बाद मिलरनं रु उदोऽरियन वनं चन्द्रज्योत्स्ना यान्तिमान्यते । उमानासोनि: न्मनकसदालागस्तदिधलदानिमः । ददगुमानेवनारसोना लावावल पुनःपुलिममागय कारिन्दा कृष्णभावनाः । मनोवा गुः कृपं वामनबीन मते श्रीनागने मारा गरमाय सोडका दमकने पर नरम विपर.३.0 अथैत्रिंशोऽध्यायः गोप्य ऊचुः जाति तऽधिकं जमना अव इन्दिरा RI दति रपटा दिशु तावमस्त्वनि प्रदानास्तां निन्दले 11 परदायरे पशुधक्समरसिदर का मुरतनाय देवदामिय वरद निप्पो नदी कि विराजलाप्पाद काव्यधमाद पांवराद् बदना। मानव विषयमराम ते बरं वय " न दनु रिमनन्दन भवनवरदिन्न्यामार! विचिदन्तं मधुरं तु चरम संस्क। मनरेग मन्न अमदं जिसनः ER) उमादिन् दर अन्तिा मानना का स्ने मानरो नमार " नपान्त सम्रनं तुम र जान्। . - विनन्द्रपिंड विधातरे मन उकिन् मला परदेसनमा

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३२
प्रहसितं प्रिय प्रेमवीक्षणं विहरणं च ते ध्यानमङ्गलम् ।
रहसि संविदो या इदिस्पृशः कुहक नो मनः क्षोभयन्ति हि ॥१०॥
चलसि यद् ब्रजाचारयन् पशून् नलिनसुन्दरं नाय ते पदम् ।
शिलतॄणारेः सीदतीति नः कलिलतां मनः कान्त गच्छति ॥११॥
दिनपरिक्षये नीलकुन्तलैर्वनरूहाननं बिभ्रदावृतम्
पनरजस्वलं दर्शयन् मुहुर्मनसि नः स्मरं वीर यच्छसि ॥१२॥
प्रणतकामदं पद्मजार्चितं धरणिमण्डनं ध्येयमापदि ।
चरणपङ्कजं शन्तम च ते रमण नः स्तनेष्वर्पयाधिहन् ।।१३।।
तुरतवर्धनं शोकनाशनं स्वरितवेणुना मुछ चुम्बितम् ।
इतररागविस्मारणं नृणां वितर वीर नस्तेऽधरामृतम् ॥१४॥
अटति यद् भवानहि काननं त्रुटियुगायते त्यामपश्यताम् ।
कुटिलकुन्तलं श्रीमुखं च ते जड उदीक्षतां पश्मकृद् दृशाम् ॥१५॥
पतिसुतान्वयभ्रातृवान्धवानतिविलय तेऽन्त्यच्युतागताः ।
गतिविदस्तवोद्गीतमोहिताः कितव योपितः कल्यजेन्निशि ॥१६॥
रहसि संविदं इच्छयोदयं प्रहसिताननं प्रेमवीश्चणम् ।
वृददुरः श्रियो वीक्ष्य धाम ते मुहुरतिस्पृहा मुह्यते मनः ॥१७॥
अजवनोकसां व्यक्तिरा ते दृजिनहन्यलं विश्वमङ्गलम् ।
स्थज मनाक्च नस्वस्टहात्मना स्वजनहृदुजा यनिषूदनम् ॥१८॥
यत्ते सुजातचरणाम्बुरहे सनेषु भीताः शनैः प्रिय दधीमहि कर्कशेषु ।
तेनाटवीमसि तद् व्यपतेनकिंस्वित् कर्मादिभिर्धमति धीभवदायुपानः॥१९॥
पति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यां सहितायां दशमस्कन्धे पूर्वाधे रामकीडा या गोपीगीत
नामकत्रिंशोऽध्यायः ॥३१॥
अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः
श्रीमुक उवाच
इति गोप्यः प्रगायत्या प्रलपन्यत्र चित्रधा । रुदुः सुस्वरं राजन् कृष्णदर्शनलालसाः ॥ १ ॥
वासामाविरभूच्छौरिः स्मयमानमुखाम्बुजः । पीताम्बरधरः सम्वीमाक्षान्मन्मथमन्मथः ॥२॥
ते विलोक्यागतं प्रेष्ठं प्रीत्युकुलदृशोऽबलाः उत्तस्थुर्युगपत्सवास्तन्य प्राणमिवागतम् ।। ३ ।।
काचित् कराम्बुज शोरेगृहेञ्जलिना मुदा । काचिद् दधार तदाहुमंसे चन्दनरूषितम् ॥ ४ ॥
काचिदलिलाराहातन्वी चाम्बूलचर्वितम् । एमा तदधिकमलं संतप्ता स्तनपोरधात् ॥ ५॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्यायः ३३ एका भृकुटिमानध्य प्रेमसंरम्मविला । मतीवैधत् कटाक्षेपः मंदष्टदएनन्छ- अपरानिमिषद्भ्यां जुगणातन्मुखाम्बुजम् । आतमपि नातृप्यत् सन्ततचरम य- तं काचिन्नेत्ररन्ध्रेण हदिकृत्य निमील्य च । पुलकावयुपगुमास्ते योगीवानन्दसम्म्ड सांस्ताः केशवालोकपरमोत्सवानिवृताः । बहुबिरहज वापं प्राचं प्राप्य यया जन ताभिर्विधूतशोकाभिर्भगवानच्युतो दृतः । व्ययेचताधिकं तात पुरुषः शक्तिमिर्य ताः समादाय कालिन्द्या निर्विश्य पुलिनं विभुः। विकसकुन्दमन्दारसुरम्पनिलपट्पदन् शरच्चन्द्रांशुसंदोहध्वस्तदोपातमः शिवम् । कृष्णाया हखतरलाचित्रकोमलवायुम्न तद्दर्शनाहादविधूतगुजो मनोरयान्वं श्रुतयो यथा ययुः । स्वैरुत्तरीयैः कुचकुङ्कुमाङ्कितरचीलपन्नासनमात्मबन्धवे ॥१३॥ तत्रोपविष्टो भगवान् स ईश्वरो योगेश्वरान्वदि कल्पिवासनः। चकास गोपीपरिषद्गतोऽर्चितस्त्रैलोक्यलश्म्येकपदं वपुर्दधत् ॥१४॥ समाजयित्वा तमनङ्गदीपनं सहासलीलेक्षणविभ्रमभ्रुवा । संस्पर्शनेनाङ्ककतामिहस्तयोः संस्तुत्य ईषत्कुपिता बभाषिरे ॥१५॥ भजतोऽनुभजन्त्येक एक एतदिपर्ययम् । नोमयां भजन्त्येक एतन्नो ब्रूहि साधु भो धीभगवानुवाच मियो भजन्ति ये सख्यःस्वार्यकान्तोद्यमाहिते। न तत्र सौददं धर्मःस्वार्याय तदि नान्यथा भजन्त्यभजतो ये वै करुणाः पितरो यया । धर्मों निरपवादोऽत्र सौहदं च सुमभनाः भजतोऽपि न वै केचिद् भजन्त्यभजतः कुतः । आत्मारामा ह्याप्तकामा अवज्ञा गुरु नाहं तु सख्यो भजतोऽपि जन्तून् भजाम्यमीषामनुवृत्तिये । ययाधनो लन्धधने विनष्टे तश्चिन्तयान्यन्निभूतो न वेद ॥२०॥ एवं मदर्योज्झितलोकवेदस्वानां हि वो मय्यनुवृत्तयेऽवलाः | मया परोक्षं भजता तिरोहितं मासूयितुं माईय तत् मियं प्रियाः ॥२१॥ न पारयेऽहं निरयद्यसंयुजा स्वसाधुकृत्यं विषुधायुपारि । या मामजन् दुर्जरमेहशालाः संवृश्य तद्वः प्रतियानु साधुना ॥ २२॥ नाम शात्रियोऽध्यायः ॥११॥ अथ त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच गोप्य ऊचुः इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंसा सहितायां दशमस्कन्धे पूर्वान रामोनोपोस भगवतो गोप्यः श्रुत्वा याचःमुपेशलाः बहुविरहज ठार तदोविनाशि E ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः ३३ सवारमत गोविन्दो रामगोदामनवतेः । वीरवरन्वितः पीतेरन्योन्यारदपाहुभिः । रासोत्सवः सम्पातो गोपीमण्डलममितः । योगेश्वरेण कृष्णेन तासा मागेदपोईयोः । प्रविन होताना कण्ठे म्बनिकटं वियः ॥ ३ ॥ यं मन्येरन् नभवावद् विमानयवमुकुलम् । दिवौकमा सदाराणामौत्सुक्यापहनाम्नान ॥ सतो दुन्नुभयो दुनिपेतुः पुष्पाटयः । जगुर्गन्धर्वश्तयः सम्दीकासपोजमस्टन् ।। बालपानां न पुराणा विहिणीना च योषिताम् । मप्रियाणामभूउपमुष्टो रासमण्डले ।। तपातिगामे ताभिर्भगवान् देवकोमुतः । मध्ये मणीना माना महामरकनो गया। पादम्यासे विधविभिः सस्मिते विलामन्यामध्ये मलकुचारः गण्टरटो दैः । वियन्मुस्था करारनामन्ययः कृष्णवचो गायन्यस्तं वस्ति व ता मधनके विरेजुः ।। उच्च गुन्यमाना रुकण्ठी तिधियाः । भ्याभिनाभूदिता यातिनेदमागम मानित समं मुकुन्देन म्बरबानीरमिश्रिताः । उमिन्ये पूजिता तेन भी रता माधु माचिति । तदेव धुरमुनिन्ये तस्ये मान वर १.॥ निद्रामारिधान्ता पाचस्सस्य गदाभाः । जमा पाहुना का लालalaint तसगतं राहु कृपस्योत्सकसोरभन् । चन्दनारिसमाधारमा सुनु भिवानिधिसंकुत्पितिम् । गण्डं मोसा भदाचाबनर्षितम् ॥१॥ रवन्ती गापती सावित् जनपुरमराम सन्यायुतामाजभानापात् स्तनपी: विन गोप्पोमामयुतं पन्त भिएतानाहीवमध्यसामगार वि.१५ पोत्यसविरमांसपमाभिरो पसनपुर रोवाद। गोप्यः स भगवानरासससससोनागापरास प्रेसवान ॥१५॥ परमनिमशिकोहामविसमतः। मे मया अमुन्दोभिपात पार्थिवमनिमः॥७॥ समानामुन्दिा शान् दस्त उनी का। ना तिमोरलं बमिरे सिमानापरफर कुम्स.१८६ wiri का सार्दिक सामनिरन् १: 10 वासानं सबडी मसिनामामारावा. सदिप भन्दाना बनानामगरसमा रापा ॥२१५ मेगा रामबाबरमतान ARTHA पुराएर २२॥

·५४२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३३ ताभिर्युतः श्रममपोहितुमङ्गसङ्गपृष्टवजः कुचकुङ्कुमरञ्जिवायाः । गन्धर्वपालिभिरनुद्रुत आविशद् वाः श्रान्तो गजीभिरिभराडिव भिन्नसेतुः ।। सोऽम्भस्यलं युवतिभिः परिषिच्यमानः प्रेम्णेक्षितः प्रहसतीभिरितस्ततोऽङ्ग । वैमानिकैः कुसुमवर्षिभिरीज्यमानो रेमे स्वयं स्वरतिस्त्र गजेन्द्रलीजः ॥ कृम्णोपवने जलस्थलप्रसूनगन्धानिलजुष्टदिकटे। चचार भृङ्गममदागणावृतो यया मदव्युद् द्विरदः करेणुभिः ॥ एवं शशाङ्कांशुविराजिता निशाः स सत्यकामोऽनुरतावलागमः। सिषेव आत्मन्यवरुद्धसौरतः सर्वाः शरत्काव्यकथारसाश्रयाः॥ ततश्च राजोवाच संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीर्णो हि भगवानंछन जगदीश्वरः स कयं धर्मसेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपमाचरद् अमन् परदाराभिमनन् आप्तकामो यदुपतिः कृतवान् वै जुगुप्सितम् । किमभिप्राय एतं नः संशयं छिन्धि मुक्त धीशुक उवाच धर्मव्यतिक्रमो दृष्ट ईश्वराणा च साहसम् । तेजीयसां न दोशय वः सर्वभुजो यथा नेतत् समाचरेजातु मनसापि ह्यनीश्वरः । विनश्यत्याचरन् मोठ्याद् ययान्द्रोऽन्धिता ईश्वराणां वचः सत्यं तयैवाचरितं कचित् । तेषां यत् स्ववचोयुक्त बुद्धिमस्तित् समाचरेत कुशलाचरितेनेपामिह स्वार्थो न विद्यते । विपर्ययण यानयों निरहंकारिणां प्रभो किमुताखिलसत्वानां तिर्यस्मर्त्यदिवौकसाम् । इशितुश्चेशितम्यानां कुचलाशलावर यत्पादरजपरागनिषेवतृप्ता योगप्रभावविधुतामिलकर्मबन्धाः । स्वैरं चरन्ति मुनयोऽपिन नझमानास्तस्येच्छयाउत्तवपुषः कृत एव बन्नः ॥ गोपीनां वत्पतीना च सर्वेषामेव देहिनाम् । योन्तचरति मोऽभ्यः क्रीडनेने दामाद अनुग्रहाय भूतानां मानुषं देहमास्थितः । भजते तादृशाः कीदायाः श्रुत्वा तत्सम नासूरन् गलु कृष्णाय मोहिताम्तस्य मायया। मन्यमानाः स्वपावसान स्वान स्वान दारान- विकीदिवं बजबभिरिदं च विमोः प्रमान्वितोन्नुपशुपादप पायेद् या. नाम अवधिः ॥१५॥ ब्रह्मरात्र उपगते दामुदेवानुमोदिताः । अनियन्त्यो ययुगोप्यावयानमगार भक्ति परा भगवति प्रतिलभ्य काम द्रोगमाचदिनोस्पचिव और मागहरे मरागे पारमसा सरितार्थ दशमलव ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३४ अथ चतुर्विंशोऽध्यायः श्रीशुक उवात्र दा देवयात्रायां गोपाला जातकोतुकाः । अनोभिरनडुयुक्तः प्रययुस्तेऽम्बिकावनम् ।।१।। । माया सरस्वत्पां देवं पशुपति विभुम् । आननुरईगैर्भक्त्या देवी च नृपतेऽम्पिकाम् ॥२॥ को हिरण्यं वासासि मधु मध्वनमारताः । बामणेभ्यो ददुः सर्वे देवो नः प्रीयतामिति ॥३॥ T: सरस्वतीतीरे जलं प्राश्य धृवत्रताः । रजनी तो महाभागा नन्दसुनन्दकादयः ॥४॥ भन्महान हिस्वस्मिन् विपिनेऽतित्रुमुक्षितः । यहच्च्याऽऽगतो नन्दंशयानमुरगोऽयसीत् ॥ ५॥ चुकशाहिनामस्तः कृष्ण कृष्ण महानयम् । सो मा प्रसते वात प्रपनं परिमोचप ॥5॥ त्य चाकन्दितं श्रुत्वा गोपालाः सहसोरियताः । प्रस्तं च दृष्ट्वा विभ्रान्ताः स विव्यधुरुस्मुकै।। ७ ।। लातर्दधमानोऽपि नामुञ्चचमुरक्षामः । तमस्पृशत् पदाभ्येत्य भगवान सात्वतां पतिः ॥ ८॥ वे भगवतः श्रीमत्यादपाहताशुभः । भेजे सर्ववपुर्दित्वा रूपं विद्याधरार्चितम् ॥९॥ मन्छशपीकेयः प्रणतं समुपस्थितम् । दीप्यमानेन वपुपा पुरुष हेममालिनम् ॥१.) । भवान् परया लम्या रोचतेऽद्भुतदर्शनः । कथं जुगुप्सितामता गति वा प्रापितोऽक्यः ।।११॥ सर्प उवाच ६ विद्याधरः कश्चित् मुदर्शन इति श्रुतः । श्रिया म्वरूपममत्या किमानेनाचर दिशः ॥१२॥ पीन विरूपानतिरसः प्राहसे रूपदर्पितः । तेरिमा प्रापिठो योनि पठन्धेः स्वेन पाप्मना ॥१३॥ यो मेऽनुमहायेव कृतस्तैः करुणात्मभिः । यदहं लोकगुरुणा पदा स्पृधे बताभः ॥१४॥ वाई भवभीदाना प्रपनाना भयापहम् । आपने शापनिका पादस्पदमीवरन् ।।१५।। सोऽस्मि महायोगिन् महापुरुष समते । अनुजानीहि मा देव लोकेश्वरेश्वर ॥१९॥ पदण्या विभुत्तोऽहं मस्तेऽभ्युतदर्शनात् । यनाम गहमशिलान् श्रोतनात्मानमेव च । सपः पुनावि कि भूपसस्य पः पक्ष हि ॥ १७ ॥ त्यनुशाप्प दासाई परिक्रम्पाभिवन्य च । मुर्रानो दिवं पावः इन्धानन्दयोचितः ॥१८॥ निशार कृष्णस्य तदानम बोसो वितिटसनः । समाप तलिन निर पुन नगपयुवकपरन्त आTera ॥१९॥ दाचिदप गोविन्दो रामभातविक्रमः । विजापने यमो मध्यगो प्रबरोभिवाम् ॥२०॥ पगीयमानो लवं श्रीजने मोहदेवानुस्मिाशी सदियो विरव्येन्मा२९६ नेशमुखं स्पनरन्तादिवोरदारकन् । मालमत्ताजिट अनुदायुना १२२!! राष्ट्रः सर्वभूताना मनापमम् । यो सान्तो पुन्हाममूर्षिनर॥

·- श्रीमद्भागवते दशमस्कृधे अध्यायः ३५. गोप्यस्तद्रीतमाकये मूच्छिता नाविदन् नृप । संसहुक्लमात्मानं बतफेशनज ततः ॥ एवं विक्रीटतोः स्वैरं गायतोः सम्प्रमत्तवत् । शङ्खचूद इति ख्यातो घनदानुचरोऽम्यगन् । तयोनिरीक्षतो राजखन्नायं प्रमदाजनम् । क्रोयन्त कालयामास दिव्युदीन्यामशक्तिः । कोशन्तं कृष्ण रामेति विलोक्य स्वपरिग्रहम् । यया गादस्युना प्रस्ता भ्रातरावन्वधावतान् । मा भैम्टेत्यभयारावौ शालहस्तौ तरस्विनौ । आसेतुस्तं वरसा त्वरितं गुह्यकाधमन् । स वीक्ष्य तावनुप्राप्तौ कालमृत्यूदवोदिजन् । विद्यज्य स्त्रीजनं मूढः प्राद्रवजीवितेच्छया ।। तमन्वधावद् गोविन्दो यत्र यत्र स धावति । जिहीर्घसच्छिरोरत्नं तस्थौ रक्षन् स्त्रियो बलः। अविदूर इवाभ्येत्य शिरस्तस्य दुरात्मनः । जहार मुष्टिनैवान सहचूडामणि विभुः ।। शबचूडं निहत्यैवं मणिमादाय भास्वरम् । अग्रजायाददात् प्रीत्यापश्यन्तीनां च योषिताम् रति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां सहितायो दशमस्कन्थे पूर्वाः शक चूडबधो नाम चतुत्रिंशोऽध्यायः ॥३४॥ अथ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच गोप्यः कृष्णे वनं याते तमनुद्रुतचेतसः । कृष्णलीलाः प्रगायन्त्योनिन्युर्दुःखेन वासरान वामबाहुकृतवामकपोलो वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् । कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्गे गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्दः ॥ २॥ व्योमयानवनिताः सह सिद्धेविस्मितास्तदुपधार्य काममार्गणसमर्पितचित्ताः करमलं ययुरपस्मृतनीव्यः ॥ ३॥ हन्त चित्रमबलाः शृणुतेदं हारहास उरसि स्थिरविद्युत् । नन्दसूनुरयमार्तजनानां नर्मदो यहि वृन्दयो प्रजवृषा भूगगावो वेणुवाहतचेतस आरात् । दन्तदष्टकवला धृतवर्णा निद्रिता लिखितचित्रमिवासन् ॥ ५ ॥ पहिणस्तरकधातुपलासैद्धमलपरिवईविनम्नः कर्हिचित् सबल आलि स गोरंगाः समायति यत्र मुकुन्दः ॥ ६॥ तईि भागतयः सरितो वे तत्पदाम्बुजरजोऽनिमीतम् । स्पृह्यतीर्वयमिवाबहुपुण्याः प्रेमवेषितभुजाः स्तिमितारः ॥ ७॥ अनुचरैः समनुवर्णितवीर्य आदिपुरुष वाचलमूतिः ! -- गोप्य ऊचुः - कृजितवेणुः ॥४॥ . । . सिरितटेष चरन्तणनाशयति गाः स पदाहि ॥८ ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३५ चनलतातरच आत्मनि विष्णुं व्यञ्जयन्य इव पुष्पफलान्याः । प्रणतभारचिटपा मधुधाराः प्रेमहष्टतनवः ससूजुः सय ९ ॥ दर्शनीयतिलको वनमालादिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तैः। अलिकुलरलधुगीतमभीष्टमाद्रियन् यहि सन्धितवेणुः ॥१०॥ सरसि सारसहसविहङ्गाश्चारुगीतहतचेतप्त एत्य। हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मौलितहशो धृतमौनाः ॥११॥ सहबलः खगवतंसविलासः सानुषु क्षितिभूतो ब्रजदेव्यः । हर्षयन् यहि वेणुरवेण जातहर्ष उपरम्मति विश्वम् ॥ १२ ॥ महदतिक्रमणशङ्कितचेता मन्दमन्दमनुगर्जति मेघः । सुहृदमभ्यवर्पत सुमनोभिन्छायया च विदधत् प्रतपत्रम् ॥ १३ ॥ विविधगोपचरणेषु विदग्धो वेणुवाद्य उरथा निजशिक्षाः । तव सुतः सति यदाधरविम्चे दत्तवेणुरनयत् स्वरजातीः ॥ १४॥ सवनशस्तदुपधार्य सुरेशः राक्रशर्वपरमेष्ठिपुरोगाः । कवय आनतकन्धरचित्ताः करमलं ययुरनिश्चिततत्वाः ॥ १५ ॥ निजपदाम्जदलैर्ध्वजवननीरजाकुशविचित्रललामैः प्रजभुवः शमयन् खुरतोदं वर्मधुर्यगतिरीडितवेणुः ॥ १६ ॥ ब्रजति तेन वयं सविलासवीक्षणार्पितमनोभववेगा। कुजगति गमिता न विदामः करमलेन कबरं वसनं वा ॥१७॥ मणिधरः कचिदागणयन् गा मालया दयितगन्धतुलस्याः। मणयिनोऽनुचरस्य कासे प्रचिपन् भुजमगावत यत्र ॥ १८॥ कणितवेणुरववञ्चितचित्ताः कृष्णमन्वसत कृष्णगृहिण्यः । गुणगणार्णमनुगत्य हरिण्यो गोपिका इव विमुक्तगृहासाः ॥ १९॥ बुन्ददामकृतकौतुकवेपो गोपगोधनवृतो यमुनायाम् । नन्दमूनुरनये तव वत्सो नर्मदः प्रणयितां विजदार ॥ २॥ मन्दवायुरुपवात्यनुकूल मानयन् मलयजस्पनि। थन्दिनस्तमुपदेवगणा ये वाद्यगीतबलिभिः परिवनुः ॥ २१॥ वत्सलो ब्रजगवं यदगो वन्द्यमानचरणः पथि वृद्धः। कृत्स्नगोधनमुपोध दिनान्ते गोतवेगुरनगेटिवकीर्तिः ॥ २२ ॥ मा० मू०३५-

·भीमभाग दयमस्कन्ध भन्मार:३६
उत्सवं भमाचारि सीनानुनयन् सुररजाछुरिवठा ।
दिगपति मुहदाशिष
एर देवी जठरभूकडुराजः ॥ २३ ॥
मदरियनिकटोपन सन्मानदः स्खनुहदा वनमाली।
पदरपादुपदनों मृदुग मस्यन् कनकुण्डललया ॥२४॥
पनुपतिम्रिदराजविहाये पामिनीतिरिवेष दिनान्त।
मुदितपत्र उपयाति दुरन्तं मोचयन् नत्रयां दिनतारन् ॥ २५ ॥
थीमुक उवाच
एवं प्रजस्त्रियों राजन् कृष्णलीला नु गायतीः । रेमिरेसमुचितानन्मनस्य महोदयाः ॥२६॥
इति श्रीमद्भागवडे मापुरागे पारमा सहितायां दशनस्कन्थे पूर्वाः वृन्दावनकोपयां
गोपिकायुगगीतं नाम पचत्रिशोऽध्यायः ॥ ३५॥
अथ पत्रिंशोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
अप तांगतो गोठमरिष्ये वृपभामुरा । महीं महाककुत्यायः कम्पयन् खुरविधतान् ॥ १॥
रम्भमाणः खरतरं पदाच विलिखन् महीन् । उद्यम्य पुन्छ वप्राणिविराणाप्रेण चोद्धरम् ॥२॥
किञ्चित् किञ्चिकन्मुश्चन् मूत्रयन खन्धलोचनः यस्य निहादिनाङ्ग निपुरेण गवां नृणाम्॥ ३॥
पतन्त्यकालतो गर्भाः सवन्ति स मयेन वै । निविशन्ति घना यस्य ककुचवाया ॥४॥
तं तीक्ष्णाजमुद्रीश्य गोप्यो गोपाश्च तत्रसुः । पशवो दुद्रुवुभीता राजन् संत्यज्य गोकुलन् ॥ ५॥
कृष्ण कृष्णेवि ते सर्वे गोविन्दं शरणं ययुः । भगवानपि तद् वीक्ष्य गोकुलं मविद्रुतम् ॥ ६॥
मा भैप्टेति गिराऽऽश्वास्य वृषासुरमुपाइयत् । गोपालैः पशभिमन्द प्रासितैः किमसतम ॥७॥
पलदर्पहाई दुष्टानां त्वदिपानां दुरात्मनाम् । इत्यास्फोट्यान्युतोऽरिष्टं वलसन्देन कोषयन् ।।।
सख्युरंसे भुजाभोग पसार्यावस्थितो हरिः । सोऽप्येवं कोपितोऽरियः खुरेणावनिमुलिखन् ।
उद्यत्पुच्छभ्रमन्मेषः क्रुद्धः कृष्णमुपाद्रवत् ॥ ९॥
अनन्यस्तविषाणापः स्तन्धासुग्लोचनोऽन्युतम् । कटाश्चिप्याद्रवर्णमिन्द्रमुक्तोऽयनिर्यया ॥१०॥
ग्रहीत्वाङ्गयोस्तं वा अष्टादश पदानि सः। प्रत्यपोवाद भगवान गजः प्रतिगज यया ॥११॥
सोऽपविद्धो भगवता पुनरुत्याय सत्वरः । आरत खिनसर्वानोनिःश्वसन क्रोधमूर्छितः ॥१२॥
तमापतन्तं व निगृह्य शृङ्गयोः पदा समाक्रम्य निपात भूतले ।
निप्पीडयामास यशाऽऽदम बरं कृत्वा विषाणेन जघान सोऽरतत् ॥ १३ ॥
असूग वमन् मूधधकत् समुन्सजन् विपंच पादाननवस्थितेषणः ।
जगाम कृच्छ निऋतिरय क्षयं पुप्पैः किरन्तो हरिमीदिरे मुराः ॥ १४ ॥
वं कृमिनं हत्या स्तूपमानः स्वजातिभिः । विषेध गोष्ठं सबलो गोपीनां नयनोत्सवः ॥१५॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३६
हे निहते दैत्ये कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । कंसायायाह भगवान् नारदो देवदर्शनः ॥१६॥
दायाः सुता कन्या देवक्याः कृष्णमेव । रामं च रोहिणीपुत्रं वसुदेवेन बिभ्यता ॥१७॥
जो स्वमित्रे नन्दे वै यान्यो ते पुरुषा हताः । निशम्य तद्भोजपतिः कोपात् प्रचलितेन्द्रियः।१८)
विमसिमादत्त वसुदेवजिघासया । निवारितो भारदेन तत्सुतो मृत्युमात्मनः ॥१९॥
का लोहमयैः पाशैर्वबन्ध सह भार्यया । प्रतियाते तु देवों कंस आभाष्य केशिनम् ॥२०॥
यामास हन्येतां भवता रामकेशवो । ततो मुष्टिकचाणूरशलतोशलकादिकान् ॥२१॥
अत्यान् हस्तिपांश्चैव समाहूयाइ भोजराट् । भो भो निशम्यतामेतद् वीरचापूरमुष्टिको १२२॥
दबजे किलासाते सुतावानकदुन्दुमैः । रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्युः किल निदर्शितः॥२३॥
भ्यामिह सम्प्राप्ती हत्येता मल्ल लीलया । मञ्चाः कियन्तां विविधामालरजपरिश्रिताः ।
पौरा जानपदाः सर्वे पश्यन्तु स्वैरसंयुगम् ॥२४॥
मात्र त्वया भद्र रङ्गदायुपनीयताम् । द्विपः कुवलयापीडो जहि तेन ममाहिती ॥२५॥
रभ्यतां धनुर्यागश्चतुर्दश्यां यथाविधि । विशसन्तु पशून मेध्यान भूतराजाय मीढुषे ।।२६।।
पाशायार्थतन्त्र आहूय यदुपुङ्गवम् । गृहीत्या पाणिना पाणिं ततोऽकरमुवाच ह ॥२७॥
भो दानपते मा क्रियतां मैत्रमाहतः । नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिषु ॥२८॥
तस्त्वामाश्रितः सौम्य कार्यगौरवसाधनम् । ययेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद् विभुः।२९)
छ नन्दनज तत्र सुतावानकदुन्दुभेः । आसाते ताविहानेन रथेनानय मा चिरम् ॥३०॥
बाटः किल में मृत्युर्देवैवैकुण्ठसंश्रयः । तावानय समं गोपनन्दाद्यः साभ्युपायनः ॥३१॥
तयिष्य इहानीतो कालकल्पेन हस्तिना । यदि मुक्तौ ततो मल्लैर्घातये वैद्युतोपमैः ॥३२॥
पोनिहतयोस्तमान वसुदेवपुरोगमान् । तद्वन्धून निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशाईकान् ३३
मसेनं च पितरं स्थविरं राज्यकामुकम् । तद्धातरं देवकं च ये चान्ये विदिपो मम ||३४||
तश्रेषा मही मित्र भवित्री नष्टकण्टका । जरासन्धो भम गुरुर्दिविदो दयितः सखा ॥३५॥
म्बरो नरको बाणो भय्येव कृतसौइदाः । तेरहं सुरपशीयान् हत्वा भोक्ष्ये महीं नृपान् ॥३६॥
तज्ज्ञात्वाऽऽनय क्षिप्र रामकृष्णाविदाको । धनुर्मखनिरीक्षार्थ द्रष्टुं यदुपुरश्रियम् ॥३७॥
अमूर उवाच
जिन् मनीपितं मध्यक तव स्वापद्यमार्जनम् । सिद्ध सिद्धयोः समं कुर्यादैहि फलसाधनम् ३८
नोरथान् करोत्युचेर्जनो दैवहतानपि । युज्यते हर्षशोकाम्यां तथाप्या करोमि ते ॥३९॥
धीशुक उवाच
एवमादिश्य चार मन्त्रिणम विसृज्य सः । प्रविवेश गई कंसस्तथानूरः स्वमालयम् ।।४।।
रति श्रीमहागको महापराने धारमईसा सहितायां दशमस्वन्ने पूर्वाकरसम्प्रेषण
नाम पत्रिंशोश्यायः ॥ ३६॥

·५४८ श्रीमद्भागवते दद्यमस्कन्धे अध्यायः ३७. अथ सप्तत्रिंशोऽध्यायः धीशुक उपाय केशी कंसप्रहितः खुरैर्मही महाहयो निर्जरयन् मनोजवः । सावधूताभ्रविमानसलं कुर्वन् नमो हेपितभीषितासिलः ॥ १ ॥ विशालनेत्रो विकटयस्यकोटरो वृहद्गलो नीलमहाम्बुदोपमः । दुसरायः कसहितं विकीपुत्रंजं स नन्दस्य जगाम कम्पयन् ।।२।। तंत्रासयन्तं भगवान् खगोकुलं तषितवालविर्णिताजुदम् । आत्मानमाजौ मृगपन्तमग्रणीरुपाहयत् स व्यनदन्मृगेन्द्रवत् ॥ ३॥ स तं निशम्याभिमुखो मुखेन खं रिनिरापद्रवदत्यमर्षणः । जघान पद्भ्यामरविन्दलोचनं दुरासदभण्डजवो दुरत्यः ॥४॥ तद्वचायित्वातमधोक्षजोरायल दोया परिविष्य पादयोः। सावज्ञमुत्यज्य धनुःशतान्तरे यथोरगं तायसुतो व्यवस्थितः ॥५॥ स लन्धसंशः पुनरुत्यितो रुपामादाय केशो तरसाऽऽतरिम् । खोऽप्यस्य वस्त्रे भुजमुत्तरं सपन प्रवेश रामास यथोरगे विजे ॥६॥ दन्ता निपेतुर्भगवद्भुजस्पृशस्ते केशिनस्तप्तमयः स्पृयो यथा । बाहुभ तदेहगो महात्मनो ययाऽमयः संवाधे उपेक्षितः ॥७॥ समेधमानेन स कृष्णराहुना निरुदवायुभिरणांध विधिन् । प्रविनगात्रः परिवृत्तलोचनःपगत लेण्इं विसजन धितोम्ममुः॥८॥ तदेहता कर्कटिकापलोमा व्योरपाकृष्य भुजं महाभुजः । अविस्मितोऽयवहतारिकत्सः प्रमूनवदिविहिरीदितः ॥७॥ देवर्षिरुपसतम्य भागवतपयरो नृप। कृष्णमनियम कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगदीपर । यासुदेवातिव्यवास सात्वता र मनोर विमात्मा सर्वभूतानामेको मोतिरिवधताम् । गूढो गुझायसः मासीमा: आमनामाश्यः पूर्व मायया मराजे गुशार । चरिदं यमला जलस्सवमा ३ स्वं भूपरवाना देयमयरमान । अरतीनों बिना सेना रधबार ५५११ देशमा ते हिटो दैत्यो लीलसारं सारतः । सविस निािसिनut वापूर मुरिक रक्षाननाम हस्तिनम् । संच नितं प्रश्शे परमीशनि लिमो । उखानु राजपवनमुराणा नरम र पारिजागरणमिन्नस TATER करम्यानां वारिस्थतन् । नास मोशन पाम बारसा नमको १८ रहस्पेवरभात

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३८
५४९
समन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्पया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राझणस्य स्वधामतः ॥१९॥
गोण्डूकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्त्रस्य निधनं चैद्यस्य च महामती ॥२०॥
आनि चान्यानि वीर्याणि दारकामावसन भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानिगेयानि कविभिभुवि ॥२१॥
अय ते कालरूपस्य क्षपषिप्णोरमुष्प वै । अक्षौहिणीना निधनं द्रक्ष्याम्यर्जुनसारथः ॥२२॥
विशुद्धविज्ञानघनं स्वसंस्थया समाप्तसर्वार्थममोघवामिछवम् ।
स्वतेजसा नित्यनिवृत्तमायागुणप्रवाई भगवन्तमीमहि ।।२३।।
त्वामीश्वरं स्वाश्रयमात्मभायया विनिर्मितापविशेषकल्पनम् ।
क्रीडार्थमधात्तमनुप्यविप्रद नतोऽस्मि धुय यदुवृष्णिसात्यताम्।। २४ ।।
श्रीशुक उवाच
एवं यदुपति कृष्णं भागवतप्रवरो मुनिः 1 प्रणिपत्याभ्यनुशातो ययी तद्दर्शनोत्सवः ॥२५॥
भगवानपि गोविन्दो हत्वा केधिनमाइवे । पशूनपालयत् पालैः प्रीतर्वजसुखावहः ॥२६॥
एकदा ते पथन् पालाबारयन्तोऽदिसानुषु । चर्निलायनकीदाबीरपालापदेशतः ॥२७॥
तासन् कतिचिचोराः पालाम कतिचिन्नृप । मेरापिताश्च तके विजदुखतोभयाः ।।२८९५
मयपुत्रो महामायो स्पोमो गोपालवेधृक् । मेषायिवानपोशाह प्रायोरायिती बहून ॥२९॥
गिरिदयों विनिश्यि नीतं नीतं महासुरः । शिलया पिदधे वार चनुपधावोषिताः ॥३०॥
तस्य तत् कर्म विशाय कृष्णः परपदः सताम् । गोपान् नयन्तं जमाह तक हरिरिवीजसा ॥३१॥
स निजं रूपम्पस्थाय गिरीन्द्रसदमा बली । छन् विमोतुमात्मानं नाशको महणातरः ३२
सं निगमायुतो दोभ्या पातयित्वा महीतले । पश्यतां दिवि देवानां पशुमारममारयत् ॥३३॥
गुरुनिधानं निर्भिय गोगन् निःसार्य का स्यमानः मुरैगोपाप्रविवेश खगोकुल ३४॥
इति श्रीमद्भागवडे मापुराणे पारमहस्य सहिदायर्या दरामसचे पूर्ण योमारको
नाम सतवियोऽध्यायः ॥१०॥
अधाटाविंशोऽध्यायः
धीशुक उपाय
अपूरोऽपि च वां रात्रि मधुपुरी महामतिः । उरिता रपमासारमयो नन्दगोकुखम् ॥९॥
गच्छन् पपि महाभागो भगवस्यम्मुक्षपे । मति मुगा एकमेतदचिन्तयत् ॥ २॥
कि माचरितं भई किंवतं परनं किंवाधा-विदयद्रस्याम्पर पवन! ३॥
ममेतद् दुर्लभ मन्त्र उचम लोकदर्शनन् । पिया.मनो या प्रमोर्तन शुद्र जन्मनः ॥ ४॥
मेवे ममायमस्सरि स्यादेराम्यवदनन् । हिक्माणः पाटनमा चिचव कथन ॥५॥
ममायानसं न साधेव में भः। पवनलेमगधोपोनिक पारिन् ॥६॥

·पद भीमद्भागवेदामधे अन्धार:३८ यो व मगनुपई भि हिटोजमुना हरेः । मायतारस दुरपयं तमः पूवरन् यसमटललित ॥३॥ पनि समादिभिः मुरः श्रिा न देन्या मुनिभिः सतावतेः। गोचारणासानुनरेभरद् यने गौरिकानां कुत्रमाङ्कितम् ॥ ८॥ द्रतानि नूनं मुम्नासिक सितारन्यनमरञ्जलोचनन् । मुस मुकुन्दस्य गुहालका प्रदक्षिण में प्रचरन्ति वे मृगाः ॥९॥ अप्पय विष्णोर्मनुजत्वमोयुको भायत्रताराप मुको निजेच्छया । लारपधाम्नो भवितोरलम्भनं मनं न न स्यात् फलमनसा दृशः ॥१०॥ य इशिताहरहितोऽप्यसत्सतोः स्वतेजनागस्तवमोमिदानमः । स्वमाययात्मन् रचितेतदीशया प्राणावधीभिः सदनवमीयते ॥११॥ यस्याखिलामीवहभिः सुमनलेवांची विमिश्रा गुणकर्ममभिः । माणन्ति शुम्भन्ति पुनन्ति वै जगद् यातद्विरकाः शक्योभना मवाः ॥१॥ स चावतीर्णः किल सात्वतान्वये स्वसेनुपालामरवर्यगर्नकत । यत्रो विवन्यन् ग्रज आस्त ईश्वरो गायन्ति देवा यदशेषमानलम् ॥१३॥ तं त्वद्य नून महतां गतिं गुरुं त्रैलोस्यकान्तं दधिमन्महोत्सवम् । रूपं दधानं श्रिय ईप्सितास्पदं द्रश्ये ममासन्नुपसः सुदर्शनाः ॥१४॥ अयावरूढः सपदीशयो रथात् मधानपुंसोश्वरणं खलन्धवे। धिया धृतं योगिभिरप्यई ध्रुवं नमस्य आभ्यां च सखीन वनौकसः ॥१५॥ अप्यधिमूले पवितस्स मे विभुः चिरस्यधास्यन्निवहस्तपङ्कजम् । दत्ताभयं कालभुजङ्गरंदसा प्रोजितानां शरणैषिणां नृणाम् ॥१६॥ समईणं यत्र निधाय कौशिकखया पलिश्चार जगत्त्रयेन्द्रताम् । यद् वा विहारे ब्रजयोषितां श्रमं स्पन सौगन्धिकगन्ध्यपानुदत् ॥१७॥ न मम्युऐप्यत्यरिखुद्धिमन्युतः कंसस्य दूतः प्रहितोऽपि विधा । योऽन्तर्बहिरचेतस एतदीहित क्षेत्रज्ञ ईक्षत्यमलेन चक्षुषा ॥१८॥ अप्यधिमूलेऽवहित कृताञ्जलिं मामीक्षिता सस्मितमाया हया। सपद्यपध्वस्त्रसमस्तमिल्लिपो वोटा मुदं वीवविशा ऊर्जिताम् ||१९|| सुहत्तम शाविमनन्यदेववं दोभ्यो वृहद्भयां परिरप्स्यतेऽय माम् । आत्मा हि तीर्थीक्रियते तदैव मे बन्धन कर्मात्मा उन्वसित्यतः ॥२॥ .

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३८ लन्धानस प्रगतं कृताञ्जलिं मां वक्ष्यतेकर ततेत्युरुश्रवाः । तदा वयं जन्मभृतो महीयसा नैवाहतो यो धिगमुष्य जन्म तत् ॥२२॥ न तस्य कश्चिद् दयितः सुहृत्तमो न चापियो द्वेष्य उपेश्य एव वा । तथापि भक्तान भजते यया तथा मुरदुमो यदुपाश्रितोऽर्यदः ॥२२॥ किञ्चाग्रजो मायनतं यदूत्तमा लयन् परिप्वज्य गृहीतमञ्जली । गई प्रवेश्याप्तसमस्तसत्कृतं सम्प्रश्यते कंसकृतं ववन्धुषु ।।२।। धीशुक उवाच इति सचिन्तयन् कृष्णं श्रमकतनयोऽध्वनि । रथेन गोकुलं प्राप्तः सूर्यश्वास्तगिरिं नृप ॥२४॥ पदानि तस्याखिललोकपालकिरीटजुटामलपादरेणोः । दर्श गोठे वितिकौतुकानि विलक्षितान्यन्जयवाशयः ॥ २५ ॥ तदर्शनावादविवृद्धसम्भ्रमः प्रेगोरोमाथुकलाकुलेशणः । रथादयस्कन्ध स तेष्वचेष्टत प्रभोरमून्यहमिरजांस्यहो इति ॥२६॥ देहभवामियानयों हिला दम्भ भियं शुचम् । संदेशाद् यो हरेलिनदर्शनश्रवणादिभिः ॥२७॥ ददर्श कृष्ण रामं च मजे गोदोहन गती। पीतनीलाम्बरधरी शरदम्बुरुहेशणी ॥२८॥ किशोरी प्यामलस्वेतो श्रीनिकेतो गुजो । सुमुखो सुन्दरवरी सादरविक्रमौ ॥२९॥ चजवायाम्भोजेभितितरमिभिजम् । शोभयन्ती महात्मानावनुकोशस्मितेशमो ॥३॥ उदाररुचिरकोटी सग्विणो धनमालिनी । पुण्यगन्धानुलिसाकोलाको विरजवासी ॥३॥ प्रभानपुरुषावायी जगदेव जगत्पती । अवतीणी जगत्यये खांशेन बळकेशवो ॥३॥ दियो वितिमिरा राजन् कुवांणो प्रभया स्वया । यया मारता गेलो रोप्यम कनकाचिती ॥३३॥ रथात्तर्णमवप्ठत्य सोऽभूरः स्नेहविकलः । पपाठ चरणोगन्ते दण्डवद् रामप्ययोः ॥३४॥ भगवदनाहादापपर्याकुलेक्षणः ।पुलमाचिटा भोलण्यात्स्यास्याने नायकन्न भगवांसमभिप्रेग्य रयानादिवराणिना । परिरेभेन्युराकम्प प्रोत: प्रपतवत्सलः ॥१६॥ संकर्षणम प्रणतमुपग्रह महामनाः । मदीत्वा पाणिना पाणी अनपत्स्यनुज्ये गरम् १७ दृष्ट्वाय स्वागत तस्मै निवेव च परासनम् । प्रशल्य विधिवत् पादौ मधुरमणमाइरत्||१८|| निवेव गां चाविषय संवास भान्दमाहतः । अनंबहुगुपं मेन अस्पोगहरद विमुः ॥१९॥ तसे भुच्यते प्रोत्या रामः परमरमंचित् । मुसवासेर्गन्धाः पराप्रति व्यथात् पुनः।। पमय सत्कृत नन्दाः कथं स निरनुपरे । बसे गैवविदाई सोना पाय vl योऽवधीत स्वस्वानोमन् क्रोशनया अनुइप्सः।म्नुिखियसनां का विमुमार ·- । । ५५२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३९ इत्थं सूनृतया वाचा नन्देन सुसभाजितः । अरः परिपृष्ठेन जहावभ्वारिश्रमन् । इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशनसत्वे पूर्वाधवरागमनं नामपटविनोऽध्यायः अथैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः थीगुक उवाच सुखोपविष्टः पर्यके रामकृष्णोरमानितः । लेभे मनोरयान् सर्वान् पयि यान् स चकारह॥ किमलभ्यं भगवति प्रसन्ने श्रीनिकेतने । तथापि तत्परा राजन् न हिवाञ्छन्ति किचन ।। सायंतनाशनं कृत्वा भगवान् देवकीमुतः । सुहृत्सु वृत्तं कंसस्य पान्छान्पचितीविन् ।। थीभगवानुवाच सात सौम्यागतः कचित् स्वागत भद्रमलु वः । अपि स्वशातिबन्धूनामनमीवमनामयम् ।। किं नु नः कुशलं पृच्छे एधमाने कुलामये । कंसेमातुलनाम्न्य साना नसत्यबासु च ॥ अहो असदभूद् भूरि पित्रोजिनमार्ययोः । यदेतोः पुत्रमरणं यदेतोन्धन तयोः ।। दिष्टयाध दर्शनं खानां महदं वः सौम्य कातिवम् । संजातं वर्ण्यतां ताव तवागमनकारपन ।' श्रीशुक उवाच पृटो भगवता सर्वे वर्णयामास माधवः । वैरानुबन्धं या पमुदेववशेदमन् ॥ ८ पसंदेद्यो यदर्थ वा दूतः सम्प्रेषितः स्वयम् । यदुक्कं नारदेनास स्वजन्मान दुन्दुभैः ।। श्रुत्वाकूरवचः कृष्णो पलध परवीरहा । महस नन्दं तिरं यदि रिजगनुः ।। गोपान् समादिशत् सोऽपि गातां सर्वगोरसः । उपायनानि रही युज्यन्तां धकटानिर। यास्सामः श्वो मधुपुर्ण दास्यामो नृपते रमान् । द्रश्यामः मुमहत्पर्य यान्ति जाना। एवमाधोपयत् धत्वा नन्दगोरः खगोकुले ॥ १२ ॥ गोपखास्तदुपभुत्व बभूवमपिता भृशम् । रामकृष्णौ पुरी नेतुमर प्रभावन । काभितत्वहत्यापश्चासम्यानमुखभियः । संसद्कूलयलय शाम्पम समन " अन्याध ग्दनुभ्याननिहत्वाशेपवृत्तयः । नाम्पाननिमारमामलोगवा मरन्यभारा: चोरेरनुरामलिटेरिताः । हदिभित्र मुममि: गठि मुलिया चेष्टां निबहामावलोकनन् । गोमानिननि मोसमरितानि च चिन्तपन्यो मुकुन्दस मीटा विकास महामायाप्रचुरमा मोरया गोप्य ऊचुः अछे निपटन चिद दश संयोन मास निः। वांमागवान् रिनपा finirdi Arts

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ३९
यस्त्वं प्रदर्मासितकुन्तलावृतं मुकुन्दवस्त्रं सुकपोलमुन्नसम् ।
चोकापनोदस्मितलेशसुन्दरं करोपि पारोक्ष्यमसाधु ते कृतम् ॥२०॥
कूरस्त्वम-रसमाख्यया
स नश्चक्षुर्हि दत्तं हरसे बताशवत् ।
येनैकदेशेऽखिलसर्गसौष्ठवं त्वदीयमद्राम वयं मधुद्विषः ॥२१॥
न नन्दसूनुः क्षणभङ्गसौहृदः समीक्षते नः खकृतातुरा बत ।
विहाय गेहान् खजनान् सुतान् पतीसहास्यमद्धोगता नवप्रियः ॥२२॥
मुखं प्रभावा रजनीयमाशिषः सत्या बभूवुः पुरयोपितां ध्रुवम् ।
याः सम्प्रविष्टस्य मुखं व्रजस्पतेः पास्यन्त्यपाजोललितस्मितासवम् ॥२३॥
तासां मुकुन्दो मधुमञ्जुभाषितेहोतचित्तः परवान् मनस्यपि ।
कथं पुनः प्रतियास्यवेऽवला ग्राम्याः सलजस्मितविभ्रमैर्भमन् ॥२४॥
अद्य ध्रुवं तत्र दृशो भविष्यते दाशाहभोजान्धकवृष्णिसात्वताम् ।
महोत्सवः धीरमणं गुणास्पदं द्रक्ष्यन्ति ये चास्वनि देवकीसुतम् ॥२५॥
मैतद्विषस्याकरुणस्य
नाम भूदकर इत्येतदतीव दारणः।
योऽसावनाश्वास्य सुदुःखितं जनं प्रियाप्रिय नेष्यति पारमध्वनः ॥२६॥
अनाधीरेप समास्थितो रथ तमन्यमी च त्वरयन्ति दुर्मदाः।
गोपा अनोभिः स्थविररूपेशितं देवं च नोऽद्य प्रतिकूलमीहते ॥२७॥
निवारयामः समुपेत्य माधव कि नोऽकरिष्यन् कुलवृद्धवान्धवाः ।
मुकुन्दसणानिमिषार्धदुस्त्यजाद् देवेन विध्वंसितदीनचेतसाम् ॥२८॥
यस्यानुरागललितस्मितबल्गुमन्त्रलोलावलोकपरिरम्भणरासगोष्ठयाम् ।
नीतासनः क्षणमिरचणदा विनातंगोप्यः कयं न्वतितरेम तमो दुरन्तम् ॥२९॥
योऽद्धःक्षये वजमनन्तसखापरीतो गोपैर्विशन् खुररजरछुरितालकला ।
वेणु कण मितका निरीक्षणेन चितक्षिणोत्यमुमुते नु कयं भवेम ॥३०॥
श्रीशुक उवाच
एवं अवाणा विरहातुरा भृय, व्रजत्रियः कृष्णविपतमानसाः ।
विराज्य लजा करुदुः स मुखर गोविन्द दामोदर माधति ॥३१॥
स्त्रीणामेवं रुदन्तीनामुदिते सविवर्यथ । अतरचोदयामास कृवमेवादिने रयम् ॥३२॥
गोपास्तमन्वसज्जन्त नन्दाद्याः शुकटस्वतः भादायोसपनं भूरि कुम्मान गोरससम्भवान् ॥३३॥
गोप्यक्ष दयितं कृष्णमनुत्रज्यानुरञ्जिताः । प्रत्यादे भगवतः कान्सचावखिरे ||३४||
सासया तप्यतीरिय स्वासाने यत्तमः । सान्त्वयामास स्पेमैरापास्य इति दोपः ॥३५॥

·भीमागतोयमत अम्पाय: ४. दास के गुयांवर रेणू रपस अनुमसातिमानो छेस्थानी गेलिविताः ॥ निगमा निगगोपिन्दविनिम्तने विमाभानी निन्युगांपन्यःनिरचेटिवना गवानार सम्प्रातो रामार युनो करारन वायुगेन कालिन्दोमन्नागिनीन् । पोरस पानी पीरा मुई मनिमम । डनुसन्य सरानो रयाविशन् । परमामय निकर न रपोरि । मालिन्याहदमागत्य मानं विविपदावरद ।। नमय तस्मिन् मलिले जान बम सनातनम् । तार दानी रामानो समन्विती ॥ हो रपयो म्यनिह मुतारानकन्दर्भः । दाईविन स्पन्दनेनस इत्युन्नम्म बनष्ट प्रापि न यथार्यमासीनो पुनरेव सः । न्यमत्रदर्शनं यन्ने मृपासिलिले तो यसत्रापिसोऽनाशीत सूयमानमतीवरन् । सिदनारपगन्धरमुरैनतम्घरैः हसशिरसं देयं सहसरूपमोलिनन् । नोलाम्बरं रिसश्वेतं तमिव सिन्। स्योत्सने घनश्यामं पीतकोयरासनम् । पुरुष चतुमुंबं शान्तं पद्मपधारणेचपन ॥४- यसन्नवदनं चारुहासनिरीक्षणम् । मुनसं चाकर्ण मुकारुणावरन् । लम्बपीवरभुजं नुन्नांसोरसस्सलश्रियम् । कमुकण्ठं निम्ननाभि वलिमयाबोदरन् । हत्कटितटभोणिकरभोरुदयान्वितम् चारुज्यनुयुग गुलकारुणनखनातदीधितिभितम् । नागुलदलैलिससादाजन महाईमणियातकिरीटकटकाङ्गदैः । कटिसूत्रब्रह्मास्त्रहारनपुरकुण्डले जिमान पाकर शङ्खचक्रगदाधरम् । धीवत्सवासं भ्राजत्कौस्तुभ वनमालिनन ॥१२॥ नन्दनन्दपमुखेः पार्पदैः सनकादिमिः । सुरेशेमरूद्राद्यैवभिश्व द्वादनारदवसुप्रमुखमांगवतोचमः । स्तूयमानं पृथग्भावैर्वचोभिरमलात्मभिः ॥५४॥ या पुण्या गिरा कान्त्या कीर्त्यांतुष्टयेलयोर्जया। विद्ययाविद्यया शम्या मायया च निषेविटना५५ चारुजवायुगलसंयुतम् ।।४ ॥ द्विजोचनैः ॥३॥ रागद्गदयास्तौषीत् सत्त्वमालम्य सात्वतः । प्रणम्य मविहितः कृताञ्जजिपुटः शनैः ॥५३॥ पति भीमद्भागवत्रे महापुरामे पारमहंस्या संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वाधऽकरप्रतिभने एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः॥ ३ ॥ अथ चत्वारिंशोऽध्यायः अक्रूर उवाच नतोऽस्म्यहं त्वातिलहेतुहेर्नु नारायणं पूरुसमाचमध्ययम्। इन्द्रियाणि । खमादिमहानजादिर्मन भूम्तोयमग्निः पवनः लोक्य सुभृशं प्रीतो भक्त्या परमया युतः । हन्यत्तनुरुहो . भावारिक्तिमात्मलोचनः ॥५ ॥ यनामिजातादरविन्दकोशाद् ब्रझा विरासीद् यत एप लोकः ॥१ ॥ सर्वेन्द्रियार्थी विबुधाम सवें ये हेतवस्ते जगतोनभूताः ॥२ ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४० नेवे खरूपं विदुरात्मनस्ते हजादयोऽनात्मतया गृहीताः । अजोऽनुषद्धः स गुणेरजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम् ॥ ३ ॥ त्वां योगिनो यजन्त्यदा महापुरुषमीश्वरम् । साध्यात्म साधिभूतं च साधिदेवं च साधकः ॥ ४ ॥ प्रय्याच विद्यया केचित्त्वां वै वैवानिका दिजाः । यजन्ते विवतेयंजनानारूपामराख्यया ॥५॥ एके स्वाखिलकर्माणि संन्यस्योरशमं गताः । शानिनो ज्ञानरसेन यजन्ति शानविग्रहम् ॥ ६॥ अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते । यजन्तिवन्मयास्त्वां वे बहुमूर्षेकमूर्तिकम् ॥ ७॥ त्यामेवान्ये शिवोकेन मार्गेण शिवरूपिणम् । पाचार्यविभेदेन भगवन् समुपासते ॥ ८॥ सर्व एव यजन्ति त्यो सर्वदेवमयेश्वरम् । येऽप्यन्यदेवताभका यद्यप्यन्याधियः प्रभो ॥९॥ ययाद्रिप्रभवा नया पर्जन्यापूरिताः प्रभो । विशन्ति सर्वतः सिन्धुं या मतपोऽन्ततः ॥१०॥ सत्वं रजस्लम इति भवतः प्रकृवर्गुणाः । वे हि पाहताः मोता आरसारादयः ॥११॥ हुभ्यं नमस्तेऽस्त्वविचटये सामने सर्वधिया च साधित गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृतः प्रवर्तते देवतियंगात्ममु ॥१२॥ अभिभुखं तेऽवनिरनिरीक्षणं सूयो नमो नाभिरयो दिशः श्रुतिः। योः कं मुरेन्द्रासव पाइयोऽणवाः कुशिन प्राणलं प्रकल्पितम् ॥१५॥ रोमाणि चौपभयः शिरोहा मेघाः परस्यास्सिनखानि तेऽद्रयः। निमेषणं राग्यानी प्रजापविमेंदूख पटिसव पीमिभ्यते ॥१४॥ त्यस्यम्ययात्मन् पुरुष प्रकलिता टोकाः साला बहुजीरसकुलाः । यथा जले सचिरते जलोकसोडप्युदुम्बरे वा मशा मनोमये ॥१५॥ पानि पानी रूपाणि कीटना विर्षि हि । रामाचो लोभमुदा गायन्ति ते पळ: 1१11 नमः कारणमस्थाय प्रलयाधिराय च I नमस्तुभ्यं मरेटभमूलवे ॥१७॥ अक्षाराप ते नमः मन्दावारिणे । शितयुमारविज्ञापय नमः सूकरमूच ॥१८॥ নমরায় साधुषोडमसार । बामनार नमसुर्म मान्दत्रिभुवनार ९९ नम्मे भगूणां पतये सधनदेि । नमस्ते एर्णय राणावतार ॥२॥ नमस् पासुदेवाननमा सरमाय च । पुनासनिमार पालटां पतये नमः ॥२१॥ नमो बुसर मार दोपशमहिने साधे नमते मिग २२॥ भगवीवोमेन मोहितना मारत । अनमेलमा भारो कर्मवर्मम् ॥२॥ ओ सामानज्यमारधरापंसम्मारिए । मानिसमा सपिरामिण भनित्लानामा पिरमविक्षन स्वागसरिते न जाने वाला ARR५ पोज दिवनिम्न कुनयः। अन्त मृगतृभ्यां रेटामा मुगा र ·५५८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४२. एवं विकत्यमानस्य कुपितो देवकीसुतः । रजकस्य कराग्रेण शिरः कायादपादयत् ॥३७॥ तस्यानुजीविनः सर्वेवासकोद्यान् विसज्यवै। दुद्रुवुः सर्वतो मार्ग वाठांसि जगृहेऽच्युतः ॥३८॥ वसित्वाऽऽत्मप्रिये वने कृष्णः सङ्कर्षणस्तया। शेषाण्यादच गोपेभ्यो विसज्य भुवि कानिचित् ३८ ततस्तु वायकः प्रीतस्तयोर्वेपमकल्पयत् । विचित्रवर्णश्चैलेयैराकल्लेरनुरूपतः नानालक्षणवेपाभ्या कृष्णरामौ विरेजतुः । स्खलङ्कृती बालगजौ पर्वगीय सिनेतरी ॥४॥ तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात् सारूप्यमात्मनः। श्रियं च परमां लोके बलैश्वर्यस्मृतीन्द्रियम् ॥४२सा ततः सुदाम्नो भवनं मालाकारस्य जग्मतुः । तौ दृष्ट्वा स समुत्थाय ननाम शिरमा भुवि ॥४३॥ तयोरासनमानीय पाद्यं चाहिणादिभिः । पूजां सानुगयोश्चक्रे सक्ताम्बूलानुलेपनैः ॥ril प्राह नःसार्थकं जन्म पावितं च कुलं प्रभो । पितृदेवर्षयो मह्यं नुटा ह्यागमनेन वाम ॥४५॥ भवन्तौ किल विश्वस्य जगतः कारणं परम् । अवतीर्णाविहांगेन क्षेमाय च भवाय च ॥४॥ विपमा दृष्टिः सुहृदोर्जगदात्मनोः । समयोः सर्वभूतेषु भजन्तं भजतोरपि ॥४७॥ उपयतं भृत्यं किमहं करवाणि वाम् | पुंसोऽत्यनुग्रहो होष भवनियंनियुज्यते ॥४८॥ प्रेत्य राजेन्द्र मुदामा प्रीतमानसः । शस्तैः भुगन्धैः कुमुमेर्माला विरचिता ददो ॥४१॥ खलङ्कृतीप्रीती कृष्णरामो सहानुगौ । प्रणताय अपनाय ददतुर्वरदी यरान् ॥५०॥ वयेऽचलाभक्तिस्मिन्नेवाखिलात्मनि । तद्भवेषु च सौहार्दै भूतेषु च दयां पराम् ॥५१॥ । रति श्रीमद्भागवत महापुराण पारमहंस्यो सहितायां दशमस्कन्धे पूर्वा पुरप्रोशे नाम एकचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४॥ अथ द्विचत्वारिंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अय प्रजन् राजायेन माधव: त्रियं गृहीताङ्गविलेपभाजनाम् । विष्टोक्स कुजां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्ती प्रहसन रसदा ॥१॥ का त्वं वरोर्वेतदु दानुलेपनं कस्याने या कथयस्व साधु नः। देखाययोर क्लिपमुचमं श्रेयस्वतस्ते नचिराद् भारम्पति ॥ २॥ सरुभ्युयाच दास्परम्पर मुन्दर कंममम्मदा त्रिनामा अनुगममा मन्दारितं भोजावरतिषियं बिना युवा कोन्यतमrika ": । धर्षितामा ददो सान्दनुभयोमर स्वकातरमोमिना । समाहरभागेन रामानुजय ५५ स्मेवरं दवा धियं चान्वयवर्धिनीम् । बलमायुयशा कान्ति निजंगाम महाप्रबः ॥५२ ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४२
प्रसन्नो भगवान् कुब्जांत्रिवनां चिराननाम् । वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम् ॥६॥
पद्रमामाक्रम्य प्रपदे दयङ्गुल्युत्तानपाणिना । प्रगृह्य चुयुकेऽध्यात्ममुदनीनमदच्युतः ॥ ७ ॥
सा तदर्जुसमानाङ्गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा । मुकुन्दस्पर्शनात् सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा ।। ८॥
तको रूपगुणौदार्य सम्पन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तमाकृष्य स्मयन्ती जातइच्छया ।। ९ ।।
एहि वीर गृहं यामो न व्या व्यक्तुमिहोत्सहे । त्वयोन्मथितचित्तायाः प्रसीद पुरुषर्षभ ॥१०॥
एवं स्त्रिया याच्यमानः कृष्णो रामस्य पश्यतः । मुखं वीक्ष्यानुगाना च प्रहसंस्तामुवाच ॥११॥
एप्यामि ते गृई सुभ्रः पुंसामाधिविकर्शनम् । साधितार्थोऽरहाणानः पान्थानात्वं परायणम् ॥१२॥
विसृज्य माध्च्या वाण्याता जन्मार्ग वणिक्यथैः । नानोपायनताम्बूलस्रग्गन्धःसाग्रजोऽर्चितः॥१३॥
तदर्शनस्सरक्षोभादात्मानं नाचिदन स्त्रियः । विसस्तवास:कबरवलयालेख्यमूर्तयः
ततः पौरान पृच्छमानो धनुपः स्थानमच्युतः। तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुरेन्द्रमिवाद्भुतम् ॥१५॥
पुरुषेवहुभिर्गुतमचित परममित् । वार्यमाणो नृभिः कृष्णः प्रसह्य धनुराददे ।।१६।।
करेण वामेन सलीलमुद्धृतं सज्यं च कृत्वा निमिपेण पश्यताम् ।
नृणां विकृप्य प्रभञ्ज मध्यतो यक्षुदण्डं मदकर्युरुक्रमः ११७॥
धनुपो भन्यमानस्य शन्दःखं रोदसी दिशः । पूरयामास यं श्रुत्वा कंसस्त्रासमुपागमत् ||१८||
तदक्षिणः सानुचराः कृषिता आततायिनः । ग्रहीतुकामा आवत्रुह्यतां वध्यतामिति ॥१९॥
अथ तान् दुरभिमायान् विलोक्य बलकेशवो । कुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश्च जाननुः ॥२०॥
बलं च कंसहितं हत्वा शालामुखात्तवः । निष्कम्य चेहधी निरीक्ष्य पुरसम्पदः ॥२९॥
तयोस्तदद्भुतं वीर्य निशाग्य पुरवासिनः । तेजः प्रागल्भ्यं रूपं च मेनिरे विबुधोचमी ॥२२॥
तयोर्विचरतोः स्वैरमादित्योऽस्तमुपेयिवान् । कृष्णरामो वृतौ गोपैः पुराच्छकटमीयतुः ॥२३॥
गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा या आघासताशिप भृता मधुपुर्यभूवन् ।
सम्पश्यता पुरुषभूषणगात्रलक्ष्मी हित्वैतरान् नु भजवश्वकमेऽयनं श्रीः ॥२४॥
अवनिकाइमियुगलौभुक्त्या क्षीरोपसेचनम् । उपमुस्तामुखं रात्रिज्ञात्वा कंसचिकोर्षितम् ॥२५॥
कंसस्तु धनुषो भङ्ग रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥२६॥
दीर्धप्रजागरो भीतो दुनिमित्तानि दुर्मतिः । बहून्यचोभयमा मृत्योर्दीत्यराणि च ॥२७॥
अदर्शनं स्वशिरमः प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यति दितीयेच रूप्यं ज्योतिषां तथा ॥२८||
छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोगनुपश्रुतिः । वर्णमतीविशेषु खपदानामदर्थनम् ॥२९॥
स्वप्ने प्रेतपरिप्वङ्गः खरयानं विषादनन् । यायानलदमाल्येकरतलाम्यको दिगम्बरः ॥३०॥
अन्यानि चेत्यंभूतानि स्वमजागरितानि च । पश्यन् मरणसंत्रस्तो निद्रालेभेनचिन्तया ॥३१॥
व्युष्टायां निधि कौरव्य सूयें चाद्भपा समुस्यिते । कारयामास वै सो मन्त्रीदामहोत्सवम् ॥३२॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४३ आनचुः पुरषा रङ्गं तूर्यभेर्यश्च जनिरे । मचाचालताः सम्भिः पताकाचेस्तोरणेः ।। तेषु पौरा जानपदा ब्रह्मक्षत्रपुरोगमाः । यथोरजोपं विवियू राजानध कटासनाः ।। कंसः परिवृतोऽमात्यै राजमश्च उगविशत् । मण्डलेश्वरमन्यस्सो हृदयेन विदूपता ।। वाद्यमानेषु तूर्येषु मतालोत्तरेषु च । मलाः स्खलता हप्ताः सोपाध्यायाः समानियन चाणूरो मुष्टिका कूटःशलस्तोशल एव च । त आसेदुरुपस्थानं वल्गुवायमहर्षिताः ।। नन्दगोपादयो गोपा भोजराजसमाहुताः । निवेदितोपायनास्ते एकस्मिन् मन भाविशन् । इति श्रीमद्भागको महापुराणे पारमहंस्या संहितायां दशमरसत्ये पूर्वाः मतरजोवर्णनं नमन दिचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४२ ॥ अथ त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः श्रीशुक उयाच अप कृष्णध रामश्च कृतयोचौ परंतर । मदुन्दुभिनियों श्रुत्वा द्रदमुपेयाः ॥ १ रनमारं समासाद्य तस्मिन् नागमपस्थितम् । अपश्यत् कुवलयाशेड कृष्णोऽम्बउपत्येदिनम्। रचा परिकरं शौरिः समुह्य कुटिलालकान । उवाच हस्तिपं याचा मेपनादगारमा । अम्बाम्बर मार्गे नौ देारकाम माचिरम् । नो चेत् सञ्जर स्वाय नमामि यमवादनम् ॥ एवं निर्भसितोऽम्मा कुरितः कोपितं गजम् । चोदयामास कृष्णाय कालान्तकामोतमन ॥ करीन्द्रस्तमभिद्रुत्य करेण वरसाग्रहीत् । कराद् विगलितः सोऽन निहत्या भिमत संक्रुदतमचक्षाणो प्राणष्टिः स केययम् । परामात् पुष्करेण स प्रमहा मिनिir us भिमुखमम्पेत्य पाणिनात्य वारणम् । प्रायन पातामाम समानः परे :- वन कोटा भूमो पतिया मोत्थितः । तं मया पति दो दाम्पEARSE शिनुममा राषिः ममापियत् । मनमाविमनrthi किम्वदनादनापुरा को ।। १५ ।। मटानमा नरा बीना म बना सका चिटिन्स himirst पुच्छे प्रगधाविव धनुएः पञ्चविंशतिम् । विचको यया मार्ग सुपर्णसीया16- पयांपर्तमानेन सश्रदक्षिणतोऽन्युतः । सम्राम भ्राम्ममाणेन गोबरीने सात ने प्रवित कुमरेन्द्रोस्यतिः । चोदमानो महामाः कृष्णममा UR वन्नम्यसाय मगान मनरनःनिरम पानिनावसम्म उसमाजभ्य मृगेन्द्र र सोलमा दन्तमुखाय नेने तान- म तिवनारनौ । विपिन यन गरी A1- ·श्रीमागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४३ मृत्यु जपतेविरादविदुषां तत्वं परं योगिनां वृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्गं गतः साग्रजः ॥१७॥ लयापीडं दृष्ट्वा तावपि दुर्जयो । कसो मनख्यपि तदा भृशमुनिविजे नृप ॥१८॥ तौ रेजतू रङ्गगती महाभुजौ विचित्रचेपाभरणसगम्बरौ। यथा नटावृत्तमवेषधारिणौ मनः क्षिान्ती प्रभया निरीक्षताम् ॥ १९॥ निरीक्ष्य ताबुत्तमपूरुपौ जना मञ्चस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेक्षणाननाः पपुर्न तृप्ता नयनेस्खदाननम् ॥२०॥ इव चक्षुभ्यो लिहन्त इव जिहया । जिवन्त इव नासाभ्यां निसध्यन्त इववाहुमिः॥२१॥ रस्परं ते वै यपादृष्टं यथाश्रुतम् । तद्पगुणमाधुर्यपागल्यसारिता इव ॥२॥ गवतः साक्षाद्धरेनारायणस्य हि । अवतीर्णाविहांशेन वसुदेवस्य वेदमनि ॥२॥ केल देवक्या जातो नीतम्ब गोकुटम् । कालमे वसन् गूढो वाधे नन्दवेरमनि ॥२४॥ न नीतान्तं चक्रवातच दानवः । अर्जुनो गुलम: केशी धेनु कोऽन्ये च तविभाग२५॥ पाला रतेन दायानेः परिमोचिताः । कालियो दमितः सर्पहन्द्रश्राविमाः कृतः ॥२६॥ धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वाताधनि प्रश्न परित्रातं च गोकुलम् ॥२७॥ स्य नित्यमुदितहस्तिप्रेशणं मुखम् । पपन्यो विविधांचागस्तरन्ति लाभ मुशार रेन शोऽयं यदोः मुबहुविभुतः । श्रियं यशो महत्तं च लप्स्यते परिररिठः ॥२९॥ स्यामजः श्रीमान् रामः कमललोचनः । प्रलम्रो निहतो येन वत्सो मे रमादयः ॥३०॥ वाणे तूर्येतु निनदरस । कृष्णरामो समाभाषचाणूरी यारपमरवीत् ॥३१॥ सूनी है राम भवन्तो वीरसम्मतो। नियुसमालो भुत्वा राहतो दिल्धुपा ६६२६ शाप्रकुर्वन्त्या भेयोनिन्दन्ति वैप्रजाः) मनमा र्मणा याचा विपरीतमतोऽन्यया ॥३॥ मुदिता गोगावस्थामा यथारफुटम् । बनेा मादेन कीन्भारयन्वि 12vil राम प्रिय सूर्य वयं च करवाम है । भूतानि नः प्रसोदन्ति सर्वभूतमी नरः ॥३५॥ म्यावीत् कृष्णो देशकालोचिर्त वचः।नियुदमा मनोऽभीमन्यमानोऽभिनन्य च ॥१॥ मोजातेरस वयं चारि बनेचरा करवाम प्रियं नित्यं वचः परभनुमा ॥३७॥ यं गुरुर कीदिरामो पवितम् । भवियु माधःोमा ममास | चार उपाय नमिचोरवंदला सलिमा परः । छोरो हो न सानिमामा भवांबलनिरिमननरोप पनि किरपावन मा एक ॥४॥ इति मागवले मर-पुराणे पार की सरकारे पूर्वर कुमार मानिसको ज्ययःta मा.मू. ३६- ·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अप्यायः ४४ अथ चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एवं चर्चितकल्पो भगवान् मधुसूदनः आसमादाय चाणूर मुष्टिकं रोहिणीसुतः ।। हस्ताभ्या हस्तयोद्ध्वा पद्भ्यामेव च पादयोः। विचकर्षतुरन्योन्यं प्रसह्य विजिगीषया । अरनी दे अरनिभ्यां जानुभ्यां चैव जानुनी । शिरः शीपोरसोरतान्योन्यमभिजमतुः ।। परिभ्रामणविक्षेपपरिरम्भावपातनः 1 उत्सर्पणापसणेशान्योन्यं प्रत्याधतान् ।। ওখানকলষনখান स्थापनैरपि । परस्परं जिगीषन्तावरचातुरात्मनः।।५ उद् बलाबलवद्युद्धं समेताः सर्वयोषितः । अचुः परतरं राजन् सानुकम्पायरुयशः ॥६ महानयं यताधर्म एपां राजसभासदाम् । येशलायलवयुदं योऽन्विच्छन्ति पश्यतः।।" ह वनसारसर्वानो मलो शैलेन्द्रसलिभो । क चातिसुकुमाराशौकिशोरी नासपोवनौ ॥ ८ गर्मव्यतिकमो हास्य समाजस्य ध्रुवं भवेत् । यशाधर्मः समुन्तिरेन स्थेयं वत्र कहिचित् ॥ ९॥ । सभा प्रविशेत् प्राशः सभ्यदोपाननुस्मरन् । अनुवन विनुवन्नशो नरः किल्बिषमानुते ॥१॥ लगतः शत्रुमभितः कृष्णस्य पदनाम्बुजम् । वीश्यतां श्रमवायुप्तं पद्मकोशमिवाम्बुभिः ॥११॥ 5 न पश्यत रामस्य मुखमाताम्रलोचनम् । मुष्टि के प्रति सामर्ष शससंरम्भशोभितम् ॥१२॥ पुण्या बत प्रजभुवो यदयं नृलिङ्गगूढः पुराणपुरुषो वनचित्रमाल्या! गाः पालयन् सहकलाकणयंध वेणुं विक्रीडयाञ्चति गिरिधरमाचिंताधिः ॥१३॥ गोप्यतरः किमचरन् यदमुप रूपं लावण्यसारमसमोमनन्दसिदन । दृम्भिः पिरन्त्यनुसवाभिनयं दुरापमेकान्तधाम यद्यसः श्रिय ऐश्वरस ॥१४॥ दोहनेऽवहनने मथनोपजेरोसना गदितोषणमार्जनादौ । गायन्ति चैनमनुरकृधियोऽशुकण्योफ्या मजत्रिय उपक्रमाचलयाना॥१९॥ सार्वजानवावियतममा म्येभिः समंकणवोऽस्त निशम्प वेणुन । निर्गम्य तूर्णमवला: पपि भरिपुण्या पश्यन्ति समितमसंसदसवयकम् ॥१६॥ माणाम् स्त्रीए योगेश्वरो हरिः । शत्रु इन्नु मनभने भगवान भरतर्षभ 1800 रःश्रुत्वा पुत्रस्नेशुचाऽऽनुरौ । पितरावन्वतम्यैतां पुप्रयोबुधौ उन ॥१८॥ वधिभिविविधरव्युत्तेतरी । युयुधाते ययान्योन्य वर लटक १९४ सर्वअनिष्पेषनिष्टुरैः । चाणूरो भज्यमानाको महुम्लनिमबार. उत्सत्य मुल्य करावुमो । भगवन्त वासुदेयं कुशे गत १२१ Rष मायादव इस दिशः । बाहोनि यो भ्रामान इतिहास पोयरामाय वा श्रीपजीवितम् । विसम्हासागसगिन्द्रमा तन ॥२॥ .

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४
मेव मुष्टिकः पूर्व स्वमुष्टयाभिहतेन वै। बलभद्रेण बलिना तलेनाभिहतो भृशम् ॥२४॥
प्रवेपितः स रुधिरमुखमन् मुखतोऽर्दितः । व्यसुः पपातोयुपत्थे वाताहत इवाइमिमः ॥२५॥
ततः कूटमनुप्राप्तं रामः प्रहरतां वरः । अवधील्लीलया राजन् सावज्ञ याममुष्टिना ॥२६॥
तोव हि शल: कृष्णापदापहतवीर्षक: । द्विधा विदीर्णसोशलक उभावपि निपेततः ॥२७॥
वाणूरे मुष्टिके कटे शले तोशलके हते । शेषाः प्रदुद्रुवुमल्लाः सर्वे प्राणपरीप्सवः ॥२८॥
गोपान वयस्यानाकृष्य तैः सूज्य विजहतुः । वाद्यमानेषु तूर्येषु वल्गन्तौ स्तनपुरौ ॥२९
जनाः प्रजवपुः सर्वे कर्मणा रामकृष्णयोः। ते कसं विप्रमुख्याः साधवः साधु साध्विति॥३०॥
हतेषु मल्लषयेषु विद्रुतेषु च भोजराट । न्यवारयत् स्वतूर्याणि वाक्यं चेदमुवाच ह ॥३१॥
निःसारयत दुर्वृत्तौ वसुदेवात्मजो पुरात । धनं हरत गोपाना नन्द बन्नीत दुर्मतिम् ॥३२॥
वसुदेवस्तु दुर्मेधा हुन्मतामाश्वसत्तमः । उग्रसेनः पिता चापि सानुगः परपक्षगः ॥१३॥
एवं विकत्यमाने कसे प्रकुपितोऽन्यथः । लघिनोत्पत्य तरसा मञ्चमुत्तुङ्गमारुहत् ॥३४॥
तमाविशन्तमालोक्य मृत्युमात्मन आसनात् । मनस्वी सहसोत्याय जगृहे सोऽसिचर्मणी ॥३५॥
ते खड्गपाणिं विचरन्तमाशु श्येनं यथा दक्षिणसव्यमम्बरे ।
समग्रहीन दुर्विषहोमोजा यथोरगं वाद्यसुतः प्रसह्य ॥३६॥
प्रगध केशेषु चलरिकरीट निपात्य रङ्गोपरि तुङ्गमञ्चात् ।
तस्योपरिष्टात् स्वयमजनामः पात विश्वाश्रय पारमतन्त्रः ॥३७॥
तं सम्परेतं विचर्प भूमौ हरियभं जगतो विपश्यतः ।
हाइति शन्दः सुमहावदाभदुदीरितः सर्वजनेनरेन्द्र ॥३८॥
सनित्यदोरिमधिया तमीश्वर पिवन वदन वा विचरन् स्वपञ्छ्वछन् ।
ददर्श चक्रायुधमग्रतो यस्तदेव रूप
दुरवापमाप ॥३९॥
तस्यानुजा भ्रातरोटी कङ्कन्यग्रोधकादयः । अभ्यधावन्नभिदा भ्रादुर्निवंशकारिणः ४011
तथातिरममास्तास्तु संयत्तान् रोहिणीसुतः । अहन परिपमुद्यम्य पनिव मृगाधिपः ॥४१॥
नेदुर्दुन्दुभयो ओग्नि अझेशाद्या विभूतयः । पुष्पैः किरन्तस्तं पीताः समुन्नतुः स्त्रियः॥४२९४
तेषां स्त्रियो महाराज सुहन्मरणदु:खिताः । तत्रामीयुर्विनिमन्त्यः शीर्वाग्यश्रुविलोचनाः॥४३॥
शयानान् वीरराग्यापां पतीनालिङ्गयोचती। पिलेपुः मुस्वरं नार्यों विमृजन्त्यो मुःशुचः॥mil
हा नाय प्रिय धर्मज्ञ करुणानायवत्सल । त्वया इतेन निहता वयं ते पक्षप्रजाः ॥४॥
स्वया विरहिता पल्या पुरीयं पुरुपर्षभ । न शोभते वसमिक निहतोत्सवमला ॥४६॥
अनागात्वं भूतानां कृतवान् द्रोहमुल्यणम् । तेनेमांभोदशानीतो भूतभुक्को लभेतयन् ।।४७॥
सर्वेषाभिह भूतानामेप हि प्रभवाप्ययः । गोप्ता च तवध्यायीन चित् सुखमेघवे ॥४८॥

·. श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४५ श्रीशुक उवाच राजयोषित आश्वास्य भगवाँलोकभावनः । यामाहुलौकिकी संस्थाहतानां समकारयत् ॥४ मातरं पितरं चैव मोचयित्वाय बन्धनात् । कृष्णरामौ ववन्दाते शिरसाऽऽस्पृश्य पादयोः॥५ देवकी वसुदेवश्च विज्ञाय जगदीश्वरी । कृतसंवन्दनौ पुत्रौ सखजाते न शङ्कितो ॥५ इति श्रीमद्भागवत महापुराले पारमहंसो संहितायां दशमस्कन्ये पूरे कसरो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः॥४॥ अथ पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः श्रीशुक उवाच पितरावुपलब्धार्थी विदित्वा पुरुषोत्तमः । मा भूदिति निजां मायांततान जनमोहिनीन ।। उवाच पितरावेत्य मामजः सात्वतर्षभः । प्रश्रयावनः प्राणनम्र तावेवि सादरम् ॥ नासत्तो युवयोखात नित्योत्कण्ठितयोरपि । माल्यपोगण्डकेशोराः पुत्राभ्यामभवन् कविता न लब्धो देवहतयोमो नो भवदन्तिके । यो बालाः पितृहस्थापिन्दन्ते लालिसा मुदम् । सार्थसम्भवो देहो जनितः पोषितो यतः । न तयोर्याति नि पित्रोमयः शतायुषा ।" यस्त्रयोरात्मजः कल्प आल च धनेन च । वृत्ति न दद्यान मेत्य स्खमांस खादयन्ति दिए मातरं तिरं वृदंमार्यो साध्वीं सुतं शिशुम् । गुरु विप्र प्रानं च करसोऽस्मिन्छ्वान मुवः ।। 'बावकल्पयोः फंसान्नित्यमुदिमचेतसः। मोधमेवे रतिक्रान्ता दिवमा वामनर्चत तु धन्दमयस्वात मातनों परतन्त्रयोः । श्र्वतो भूप लियोरा भान ।। श्रीशुक उयाव ति मायामनुप्पस्य हरेविश्वात्मनो गिय । मौदिदायमारोप परिपन्यापदम् ।। चिन्तावश्रुधाराभिः स्नेदारोन चारतो । नमिविच राजन् पापण्ठोकिमोहितो ॥१ यमाश्वास पिठणे मगयान् देवीमतः । मातामहं प्रमेनं यानामाग्रेनपान १ र चाम्मान महाराजजामायनुमामि 1 ययाविशारायमिनामितम्ब उसने रे मत्य उगसीने मयदा विधादयः । पछि स्यानवाः किमताने ना ! निस्वास्थतिसम्बन्धन दिग्म्यासमपालान्। यदाम्पन्धमा गरिन्या 1 समाचास्यविनामतान्न्यासयत् स्वgaar विनी [मा अन्यमनोरयाः । प्रदेश न मिशः कृष्णरामग प्रीता मुकुन्दरादनानुजम् । निर्व परितं श्रीमन fathere it पुरानोतिरीरमा कुन्दम मानुनु म * मामा मामान देवमुमा गंमत परिभासन ·श्रीमद्भागवते दशमत्कन्धे अध्यायः ४५ पितर्युवाभ्या स्निग्धाम्यां पोपितो लालितीभृशम् ।त्रिोरभ्यधिकामीतिरामधामनोऽपिहिा२१) स पिता मा च जननी यो पुस्मीता स्वपुत्रवत् । शिशून् बन्धुभिरुत्वष्टान कल्पः पोररक्षणे ॥२२॥ यात यूयं बजे तात वयं च लेहदुःखितान् । अतोन् वो द्रधुमेण्याभो विधाय मुहृदांमुखम्॥२३॥ एवं सान्त्वम्य भगवान् नन्दं समजमध्युतः । वासोऽल कारकुप्पाघेरईयामास सादरम् ॥२४॥ इत्युकम्तो परिष्वज्य नन्दः प्रणयविलिः । पूरयत्नश्रुभिनेत्रे सह गोपेजें ययौ ॥२५॥ अथ शूरमुतो राजन् पुत्रयोः समकारयत् । पुरोधमा बामणेश्वयमावद्विजसंस्कृतिम् ॥२६॥ तेभ्योऽदा दछिणा गावो रुममालाः स्वरकृताः स्वलकृत मःमपूज्यसबासाः धौममालिनीः२७ याः कृष्णरामजन्मों मनोदत्ता महामतिः । तावाददादनुस्मृत्य कंक्षेनाधर्मतो हृताः ॥२८॥ ततमलसंस्कारौ दिजवं माप्य मुवती । गर्गाद् यदुकुलाचार्याद गायवतमाखितौ ॥२९॥ प्रभवो सर्वविद्यानां सर्वौ जगदीश्वरौ । नान्यसिद्धामलज्ञानं गृहमानौ नरेहितः ॥३०॥ अथो गुरुकुले बाथमिच्छन्तापजग्मतुः । काश्य सान्दीरनि नाम सवन्तीपुरवासिनम् ॥३१॥ पयोपळायती दान्ती गुरीचिमनिन्दिताम् । प्राइसन्तापुती म भक्त्या देवमिवारती ॥३२॥ वयोजिवरसुधः शरभावानुचिमिः । मोराच वेदानखिलान् सानोरनिषदो गुरु ॥३३॥ मरहस्यं धनुर्वेद धर्मान् न्यायायालया। वथा चान्वीक्षिकी विद्या राजनीति चषविधाम् ३४ सर्व नरवरभेष्ठौ सर्वविद्यापवर्तको । सनिगदमात्रेण संजरसुप ॥३५॥ अहोरात्रभाषष्टया संपत्तो वावती: कल्पः। गुरुदक्षिणाचार्य इन्दयामासमुप ॥३॥ द्विजस्खयोस्त महिमानमत संश्य राजनविमानुपों मतिम् । उम्मन्य पल्पा स महाये मृतं पालं प्रभाछे घरपाम्बभूव ॥ १७ ॥ तत्यपाल महारपो र प्रभासमासार दुरन्तविकमो। वेलासुस्नग्य नितीमा ४ सिन्धुर्विदिवाणमाइरनयोः ॥१८॥ समार पगवानारा गुरुपुत्रः प्रदीरतार योमाविलासोरालको मार्मिमा ६१९॥ समुद्र उवाच बाम देव देसः परमो मान् । अलवर कृभ्य रूपमः ॥४॥ भास्ते नातो ननं तात्या .वर प्रभुः । जसमानिस हत्या नारदरम्यान ॥४॥ सवाम तमादार रथमागनन् । ततः संगमनों नाम पर दाि पुन ॥४२॥ गता जनार्दनः रा मोसमा हनिदादा पसंपनी ॥४॥ को सरी माती परिवार । आचारन सटसमापन । आमनु सिम्यो यस्तो समलि ·५६६ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्याय:४६ श्रीभगवानुवाच गुरुपुत्रमिहानीतं निजकर्मनिवन्धनन् । आनयस्व महाराज मच्छामनपुरकृतः । तयेति तेनोपानीतं गुरुपुत्रं यहूत्तमो । दवा स्वगुरवे भूयो वृणीवि उनूचतुः ।। गुरुख्याच सम्यक्सम्पादितो वत्स भवयां गुरुनि फयः। को नुयुष्मद्विधगुरोः समानामाशिम्पते ।। गच्छतं स्वगृहं वीरो कीर्तिमिल पायनी । छन्दांत्ययावसामानि भवन्विर परत्र च ॥ गुरुणेवमनुशाती रथनानिलरहमा । आयातो स्वपुरं तात पर्जन्यनिनदेन वै ॥४- समनन्दन् प्रजाः सर्वा दृष्ट्वा रामजनार्दनौ । अस्यन्त्यो बहहानि नष्टलब्धधना इव ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमहस्सा सहिवायो दशरकत्ये पूर्वाः गुम्पुकानयनं नाम पद्धचत्वारिंशोऽध्यायः ॥४५॥ अथ पट्चत्वारिंशोऽध्यायः धीशुक उवाच वृष्णीनां प्रवये मन्त्री कृष्णस्य दयितः सखा । शिष्योवृहस्पतेः साचादुद्धको बुद्धिसचमः ।। वमाह भगवान् प्रेप्टं भक्कमेकान्तिनं कचित् । गृहीत्या पाणिना पाणिं प्रपनातिहरो हरिः ॥२॥ गच्छोद्धव व सौम्य पित्रोनों प्रीतिमावद । गोपीनां मदियोगाधि मसन्देशसर्विमोचर ।।।। वा मन्मनस्का मत्प्राणा मदर्थे त्यक्तदैदिकाः । मामेव दयितं प्रेठमात्मानं मनमा गताः । ये त्यक्तलोकधर्माश्च मदयें तान् विमर्म्यहम् ॥ ४ ॥ मयि ताः प्रेयसां प्रेष्ठे दूरस्थे गोकुलस्त्रियः । लरन्त्योऽङ्ग विझन्ति विरहीत्कष्ठसविताः ॥९॥ धारयन्त्यतिकन्छेण प्रायः प्राणान् कपचन । प्रत्यागमनसन्देशलन्यो में मदात्मिा ॥६॥ इत्युक्त उदवो राजन् सन्देशं मना आदाय रयमामा प्रययौ नन्दगोकुलन् ॥३॥ धीशुक उवाच प्राप्तो नन्दबजश्रीमान् निम्लोचति विभावो । छनयानः प्रविशतां पशूनां खुररेणुभिः ॥ ८॥ । इवस्ततो विलहद्भिगोवत्सर्मण्डितं मितेः । गोदोहराब्दाभिरवं देणूनां निश्शनेन च । गायन्तीमिम कमामि गुमानि बलकृष्ण सेः । खलवाभिगोंगीमिगोपेश मुविराजिनन् ॥११॥ अग्न्यातिथिगोविपरितृदेवार्चनान्वितः । धूपदीय मान्यैश्च गोगार्मनारमन् ॥१२॥ सर्वतः पुष्मितानं दिवालिकुलनादिवम् । सगरमवायः पयतम मतिन् ! वमागतं समागम्य कृष्णस्वानुचरं पिम् | नन्दः प्रीत परिणाम यानुदेवरिया ॥१ril महाभाग सता नः शूरनन्दनः । आस्ते सत्यायुधे मुसामुदाय वासिवायेऽमियुध्यदिनादित शुम्मिभिवृपः । धावन्वीभिम वासाभिरूषोभाटखवासमन्द ।। भोजित परमानेन संविट शिरी मुन्नम् । गतश्रमं पर्यपृका पादमबाहनादिनः

·4
--
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४६
दिष्टया कंसो हतः पापः सानुगः स्वेन पाप्मना । साधूनांधर्मशीलानायनां देटियः सदा ॥१
अपि स्मरति नः कृष्णो मातरं सुहृदः सखीन् । गोगन्वज चात्मनाथं गावोवृन्दावनं गिरिम्
अन्यायास्यति गोविन्दः स्वजनान्सकृदीक्षितुम् । तर्हिद्रक्ष्याम तद्वक्त्रं सुनसं सुस्मितेक्षणम्॥१
दावाग्नेतिवर्याच वृषसाच रक्षिताः । दुरत्ययेभ्यो मृत्युभ्यः कृष्णेन सुमहात्मना ॥२.
सरतां कृष्णवीर्याणि लीलापाङ्गनिरीक्षितम् । हसितंभाषितं चाङ्ग सर्वानःशिथिलाः क्रियाकार
। सरिन्छैलबनोदेशान् मुकुन्दपदभूषितान् । आक्रोडानीक्षमाणानां मनो याति तदात्मताम् ।।
मन्ये कृष्णं च रामं च प्राप्ताविह सुरोत्तमो । सुराणां महदाय गर्गस्य वचनं यथा ॥२३
कंसं नागायुतपाणं मल्लौ गजरति तथा । अवधिष्टां लीलयैव पनिव मृगाधिपः ॥२॥
तालत्रयं महासारं धतुष्टिमिवेभराट् । यभन्केन हस्तेन समाहमदधाद् गिरिम् ।।२५
प्रसम्बो धेनुकोरिएतृणावर्ती बकादयः । दैत्याः सुरासुरजितो हता येनेह लोलया २६
श्रीशुक उवाच
इति संस्मृत्य संस्मृत्य नन्दः कृष्णानुरक्तधीः । अत्युत्कण्ठोऽभवत्तूष्णों प्रेमप्रसरविदलः ॥२७
यशोदा वर्ण्यमानानि पुत्रस्य चरितानि च । शृण्वन्त्यश्रूण्यवानाक्षीत् स्नेहस्तुतपयोधरा ॥२८
तयोरित्यं भगवति कृष्णे नन्दयशोदयोः । वीश्यानुरागं परमं नन्दमाहोद्धवो मुरा ॥२९
उद्धव उवाच
युवां श्लाघ्यतमो नूनं देहिनामिह मानद । नारायणेऽखिलगुरौ यत्कृता मतिरीहशी ॥३०॥
एतौ हि विश्वस्य च बीजयोनी रामो मुकुन्दः पुरुषः प्रधानम् ।
अन्वीय भूतेषु विलक्षणस्य ज्ञानस्य शत इमौ पुराणी ॥ ३१ ॥
यस्मिञ्जनः प्राणवियोगकाले क्षण समावेश्य मनो विशुद्धम् ।
निहत्य कर्माशयमाशु याति परा गतिं ब्रह्ममयोऽर्कवर्णः ॥ ३२॥
तस्मिन्
भवन्तावखिलात्महतो नारायणे कारणमर्त्यमूर्ती ।
भावं विधत्तां नितरां महात्मन् किं वावशिष्टं युवयोः सुकृत्यम् ॥ ३३ ॥
आगमिप्यत्यदोषेण कालेन ब्रजमच्युतः । प्रियं विधास्यते पित्रोभगवान् सात्वतां पतिः॥३४॥
हत्वा कंस रङ्गमध्ये प्रतीपं सर्वमात्वताम् । यदाहवः समागत्य कृष्णः सत्यं करोति तत्॥३५॥
मा खिद्यतमहाभागो द्रश्ययः कृप्यमन्तिके । अन्तहदिस भूतानामारते ज्योतिरिवैधसि ॥३६॥
नह्यस्यास्ति प्रियः कश्चिन्नाप्रियो वास्त्यमानिनःनोत्तमो नाधमोनापि समानस्यासमोऽपिया॥३७॥
नमाता न पिता तस्य न भायों न सुतादयः । नात्मीयोनपरश्चापिन देहो जन्म एव च ॥३८॥
नचास्य कर्म वा लोके सदसन्मियोनिषु । कंडार्यः सोऽपि साधूनां परित्राणाय कल्पते ॥३९॥
सत्त्वं रजस्तम इति भजते निर्गुणो गुणान् । क्रीडनवीतोऽप्रगुणैः सजत्यवति हन्त्यजः ॥४०॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्यायः४० यया भ्रमरिकादृष्टया भ्राम्यतीव महीयते । चित्ते कतरितत्रामा कचाहंधिया स्मृतः ॥४१॥ युवयोरेव नैवायमात्मजो भगवान् हरिःसर्वेषामात्मजो ह्यात्मा पिता मावासईश्वर ॥४२॥ दृष्टं श्रुतं भूतभवनविष्यत् स्वास्तुश्चरिष्णुमहदसकं च । विनाच्युमद् वस्तु तसं न वाच स एव सर्व परमार्यभूतः ॥४३॥ एवं निशा सा अवतोऱ्यातीता नन्दस्य कृष्णानुचरस्य राजन् । गोप्यः समुत्थाय निरूप्य दौरान वाल्न समभ्यय॑ दधीन्यमन्थन् ॥४॥ ता दीपदीसमणिभिविरजू रज्जूविकर्षगुजाङ्कणस्नबः। चलन्नितम्बस्सनहारकुण्डलस्विपकपोलारुणकुङ्कुमाननाः उद्गायतीनामरविन्दलोचनं प्रजाजनानां दिवमस्पृशद् ध्वनिः । दमश्च निर्मन्यनशब्दमिश्रितो निरस्यते येन दिशाममङ्गलम् ||४|| भगवत्युदिते सूर्ये नन्दद्वारि व्रजौकसः । दृष्ट्वारयं शातकौम्भ कस्यायमिति चाब्रुवन् । अनूर आगतः किं वा यः कंसस्यार्थसाधकः । येन नीतो मधुपुरी कृष्णः कमललोचनः ॥८॥ किं साधयिष्यत्यस्माभिर्भर्तुः प्रेतस्य निष्कृतिम् । इति स्त्रीणां वदन्तीनामुद्धयोगात्कृताहिक इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वा नन्दशोकापनयनं न्या षट्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४६॥ अथ सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः धीशुक उवाच वं वीक्ष्य कृष्णानुचरं प्रजस्त्रियः प्रलम्बबाहुं नवकालोचनम् । पीताम्बरं पुष्करमालिनं लसन्मुखारविन्दं मणिमुकुण्डलम् ॥१॥ शुचिसिताः कोऽयमपीच्यदर्शनः कुतश्च कस्याम्युतवेषभूषणः । इति म सर्वाः परिवगुरुत्सुकास्तमुत्तमलोकपदाम्बुजाश्रयम् ॥२॥ प्रश्रयेणाक्नताः मुसस्कृतं सत्रीडासेक्षणसूतादिभिः। रहस्यपृश्छन्नुर विष्टमारने विज्ञाय संदेशहरं रमापः॥॥ जानीमस्त्वां यदुपतेः पार्षदं समुपागतम् । भह प्रेषितः स्निो गन् प्रियचिकीर्षया ॥ ४ ॥ अन्यया गोरजे तस्य स्मरणीयं न चामहे । स्नेहानुबन्धो बन्धूनां मुनेररि मुनुरूपतः ।। ५... अन्येष्वयंकता मैत्री यावदर्यविडम्बना । पुग्भिःस्त्रीषु कता यहत मुमनस्विषट्पदैः।।१।। निरस्वं त्यजन्ति गमिका असं नृपति मजाः। अधीतविदाआचार्य विजो दादक्षिणम् ।। स्वगा वावरलं वृक्षु भुक्त्या चातिथयो गृहम् । दग्ध मृगासपारण्य जारी भुमारटानिन । इति गोप्यो हि गोविन्दे गत्वाकायमानसाः। कृष्णवे नजं याते उददे त्वरियः ॥९॥ त ·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४७ स्यन्त्यः प्रियकर्माणि दत्यश्च गहियः । तस्य सस्मृत्य संस्मृत्य यानि कैशोरवाल्ययोः ॥१०॥ पचिन्मधुकरं ध्यायन्ती कृष्णसङ्गमम् । प्रियप्रस्थापितं दूतं कस्पयित्वेदमब्रवीत् ॥११॥ गोप्युवाच मधुप फितवबन्धो मा हपृशर्ध्नि सपन्याः कुचविलुलितमालाकुङ्कुमदमश्रुमिनः । वहन मधुपतिस्तन्मानिनीना प्रसादं यदुसदसि विडम्यं यस्य दूतस्त्वमीदृक् ।।१२॥ सकृदधरसुधा स्वो मोहिनों पाययित्वा सुमनस इव सद्यस्तत्यजेऽस्मान् भवादृक् । परिचरति कथं तत्पादपद्मं तु पना ह्यपि बत हतचेता उत्तम लोकजल्पैः ॥१३॥ किमिद बहु षडचे गायपि त्वं यहूनामधिपतिमरहाणामप्रतो नः पुराणम् । विजयसखसखीनां गीयता तपसङ्गः पितबुचरजस्ते कल्पयन्तीष्टमिष्टाः ॥१४॥ दिवि भुवि च रसायां काः स्त्रियस्तदुरापाः कपटरुचिरहासभूविजृम्भस्य याः स्युः । चरणरज उपास्ते यस्य भूतिर्वयं का अपि च कृपणपक्षे इत्तमश्लोकशब्दः ॥१५॥ विखन शिरसि पार्द वेम्यहं चाटुकारैरनुनयविदुषस्तेऽभ्येत्य दौत्यैर्मुकुन्दात् । स्वकृत इह विस्टापत्यपत्यन्यलोका व्यस्जदकृतचेताः किं नु सन्धेयमलिन् ॥१६॥ भूगयुरिव कपीन्द्र विन्यधे लुब्धधर्मा स्त्रियमकत विरूपां स्त्रीजितः कामयानाम् । बलिमपि बलिमत्त्वावेष्टयद वावद् यस्वदलमसितसख्येवुस्त्यजस्तकयार्थः ॥९७५ पदनुचरितलीलाकर्णपीयूषविपुट्सकूददनविधूतदन्दधर्मा विनाः। सपदि गृहकुटुम्पं दीनमुत्सृज्य दीना पहन इह विना भिक्षुचर्या चरन्ति ॥१८॥ वयमूतमिव जिह्मव्याहतं श्रद्दधानाः अलिकप्तमिवाः कृष्णवध्वो हरिण्यः । दशरसकूदेवतन्नखस्पर्शतीवस्मररुज उपमन्त्रिन् भण्यवामन्यवावा ॥१९॥ प्रियसख पुनरागाः प्रेयसा प्रेषितः किं वरय किमनुरुन्धे माननीयोऽसि मेऽङ्ग । नपसि कमिहासान् दुस्त्यजद्वन्दपार्च सततमुरसि सौम्य भीर्वधूः साकमारते ॥२०॥ अपि बत मधुपुर्यामार्यपुत्रोऽधुनाऽऽस्ते स्मरति स पितृगेहान् सौम्य बन्धूंश्च गोपान् । कचिदपि स कया नः किङ्करीणां गृणीते भूतमगुरुसुगन्धे मूळधास्यत् कदा न ॥२१॥ श्रीशुक उवाच अयोदवो निशम्येयं कृष्णदर्शनलालसाः। छान्वयन् प्रिपसंदेशेर्गोपीरिदमभाषत ॥२२॥ उद्धव उवाच अदो यूर्व स पूर्णार्या भवत्यो लौरपूजिताः । वासुदेवे भगवति यासामित्यपि मनः ॥२॥ दानस्ततपोहोमजास्वाध्यायसंयनैः श्रेयोभिर्विविधैश्वान् कृष्ण भक्तिईि साम्यते॥२४॥ भगवत्युत्तमलोके भवतीभिरनुत्तमा । भक्तिः प्रतिता दिष्टया मुनीनामरि दुर्लभा ।।२५।।

·५७. भीमद्भागरते दमनस्तये असाय:४३ दिमापुत्रान् पान देहान् म मान मानानि चाहियानीत संपत कप्पालंपुरमा मुसंगमावोरिको मरतीनामा चिरनमहाभागामहान् मैनुनावमा भूपता विरमदेणे भरतीनां मुशायः समासापागो मद्राईम रहतरः ॥२८: श्रीभगवानुवाच भवतीना दिलोगो मे नदि ममिना पवित्र । यया दाने भूतेषु सं वावनि नहो । वयाई च मनामापभूदेन्द्रियगुणाभः ॥२९॥ आत्मन्मेवात्मनामानं सूबे हन्मनुरालये । आमनापानुमान भूदेन्द्रियगुमात्मा ॥३॥ आत्मा सनमःगुतीम्यतिरिनोगुणान्वयः । नुप्तिस्वमवानिवृत्तिनिरोपवे ॥२१॥ येनेन्द्रियार्यान् स्यापेत मृा स्वादुस्थितः । वत्रिक यादिन्द्रिमाणि विनिद्रामलाता॥३२ एवदन्तः समाम्नायो योगः सामनीधिमान् । त्यागखोदनः सत्यं समुद्रान्ता साया:॥३३॥ यत्व भरतीनां ये दूरे वर्ते मियो दृशान् । मनमः सन्निकार्य मदनुपानकाम्या ॥४ यथा दूरचरे प्रेठे मन आविश्य वर्तते । स्रोमांचनतया चेवः सविस्टेशनोचरे॥३५॥ मप्यावश्य मनः कृत् विमुचारोवृत्ति यत् । अनुलरन्त्योमांनित्यमचिरान्नानुसैप्पर ॥३६॥ यामया क्रीडतागम्यायनेऽलिन् बज आसिताः अनन्धरामाः कल्याप्पोमापुदीचिन्ता! श्रीशुक उवाच एवं प्रियतमादिष्टमाकर्ण्य व्रजयोषितः । ता ऊचुद्धवंप्रीवास्तसन्देशगवस्मृतीः ॥३८॥ दिष्टपाहिवो हतः कसो यदूनां सानुग्ऽधकृत् । दिष्टयार्डन्धसवाय कुशस्यास्तेऽन्युनोचना। गोप्य ऊचुः ताः किं निशाः स्मरवि यासु वदा प्रियाभिइन्दावने कुमुदकुन्दशयारम् । रेमे कणचरणन पुरसगोरामाभिरीडिवमनोज्ञकयः कदाचित् ॥३॥ अप्येप्यतीह दागाईसप्ताः स्वकृतया सुवा । संजीवयन् नु नो गात्रयेन्द्रो वनमम्बुदः ।।। कसात् कृष्ण इहायाति प्राप्त राज्यो हताहितः । नरेन्द्रकन्याउलाह्य प्रीतः सर्वनुदानः ॥rtu क उत्सहेत संत्सकुमुत्तमलोकसंविदम् । अनिच्छतोऽपि यस्य श्रीरक्षाब म्यवते पचिव ४४ विद्गदाग्रजासौम्य करोति पुरयोषिताम् । प्रीति नः स्निग्धवीडहायोदारेशपावः 1101 कथं रविविशेषशः प्रियश्च वरयोषिताम् । नानुबध्येत तदास्यविभ्रमभानुभाजितः ॥४ ॥ किमस्माभिर्वनोकोभिरन्याभिर्वा महात्मनः । श्रीरवेरासकामस्य क्रियेवार्यः कृवात्मनः ॥४ परसौख्यं हि नैराश्यं स्वैरिण्ययाइ पिङ्गला । जानतीनांनःकृष्ये वयाप्याथा दुरत्या ural अरिसरविनःसाधोगोविन्दःप्रलुतेक्वचित् ।गोठीमध्ये पुरस्नोपोग्राम्या : स्वैरल्यान्तरे ॥४ ॥ सरिच्छेलवनोत्या गावो शुरवा इमे । संकणसहायेन कृष्णेनाचरिता : अमो ॥४ ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्ध अध्यायः ४७ नः पुनः सारयन्ति नन्दगोपमुत घत । श्रीनिकेत तत्पदकैर्विमा नैव शमः ॥५०॥ ललितयोदारहासलीलावलोकनः । माध्ख्या गिरा हतधियः कथं तं विस्मरामहे ॥५१॥ ३ नाय हे रमानाय व्रजनाथातिनाशन । मनमुद्धर गोविन्द गोकुलं वृजिनार्णवात् ॥५२॥ श्रीशुक उवाच कृष्णासंदेदोळपेशविरहावराः । उद्धवं पूजयाञ्चकुशवाऽऽत्मानमधोक्षजम् ।।५३।। उवास कतिचिन्मासान् गोपीनांविनुदन्छुचः । कृष्णलीलाकयां गायन् मयामास गोकुलम्॥५४॥ यावन्त्यहानि नन्दस्य बजेऽनात्सीत् स उद्धवः । ब्रजौकसा क्षणप्रायाण्यासन कृष्णस्य वार्तया॥५५॥ सरिदगिरिद्रोणीवीसन कुभुमितान् दुमान् । कृष्णं संस्मारयन् रेमे हरिदासो बजौकसाम् ॥५६|| दृष्ट्वेवमादि गोपीनां कृष्णावेशात्मविक्लवम् । उद्धकः परमप्रीतस्ता नमस्सन्निदं जगौ ॥५७॥ एताः परं तनुभृतो भुवि गोपवध्वो गोविन्द एव निखिलात्मनि रूढमावाः । वाञ्छन्ति यद् भवभियो मुनयो वयं च कि बहजन्मभिरनन्तकपारसस्य ॥५८॥ केमाः स्त्रियो वनचरीव्यभिचारदुष्टाः कृष्णे के चेष परमात्मनि रूढभावः । नन्धीभरोज्नुभजतोऽविदुषोऽपि साधान् यस्तनोत्यगदराज वोपयुक्तः १५९॥ नायं श्रियो उ नितान्तरतेः प्रसादः स्वोषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्माः। रासोत्सवेऽस्य भुजदण्डरहीतकण्ठलन्याविषयं य उद्गाद् ब्रजवलवीनाम् ॥६॥ आमामो चरणरेणुजुपामई स्यां वृन्दावने किमपि गुल्मलतौषधीनाम् । या दुस्त्यजं स्वजनमार्यपयं च हित्वा भेजुर्मुकुन्दपदवी अविभिर्विमृग्याम् ॥३१॥ या वे श्रियार्चितमजादिभिराप्त कामोंगेधरैरपि यदात्मनि रामगोयाम् । कृष्णस्य वद् भगवतधरणारविन्दं न्यस्तं वनेनु विजः परिरभ्य तापम् ॥२॥ वन्दे नन्दमजस्त्रीणां पादरेणुमभीक्ष्णयः । यासां हरिकयोदीतं पुनाति भुवनत्रयम् ॥१३॥ थीशुक उवाच अय गोपीरनुस्मप्य यशोदा नन्दमेव च । गोगनामन्य दाशाहों यासबारदे रयम् ॥१४॥ तं निर्गत समासाय नानासयनराणयः । नन्दादयोऽनुरागेण प्रायोचाधुलोचनाः ॥६५॥ मनसो वृत्तयोनास्युः कृष्णपादाम्बुजाभयाः । वानोऽभिधायिनीनाम्नां यसलाहमादिषु ॥६६॥ कर्मभिर्भाग्यमाणानां या कापीश्वरेया । मङ्गटाचरित दोन रविनः कृष्णवरे ॥६॥ एवं समाजिद्रो गोः कृष्णभस्त्या नराधिर | उदयः पुनरागमपुरा कृष्णरालिदान ६६८t कृष्णाप प्रणिपत्याइ भक्त्युदेकं मोक्सान । यमुदेवाय रामाय राशे चौरायनान्यदात् ॥१९॥ पति मोमबाग मापुराले घरमांह सहिताय इसमस्को पूर्ण बनियाने सारलारोडम्या॥

·५७४ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४९ अर्थकोनपञ्चाशचमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्रयशोऽतिवम् । ददर्स वत्राम्बियं सभीष्मं विदुरं पृथान् ॥ १ सहपुत्रं च बाहीकं भारदाचं सगौतमम् । कर्ण मुयोधनं द्रौणि पाण्डवान् सुहृदोऽनयन्।। २ ययावदुपसङ्गम्य वन्धुभिर्गान्दिनीसुतः । सम्पृष्टस्तैः सुहृदाता स्वयं चापृच्छदव्ययन् ॥३॥ उवास कतिचिन्मासान् राजो वृत्तविवित्सा । दुष्प्रजस्यालसारस खलन्छन्दानुवर्विनः ॥४ तेज ओजो बलं वीर्य प्रश्यार्दीश्च सद्गुणान् । प्रजानुरागं पार्येषु न सहदिमिकीर्षितम् ॥ ५॥ कृतं च धार्तराष्ट्रर्यद् गरदानाप्रपेशलम् । आचख्यौ सर्वमेवारमै पृया विदुर एव च ॥६॥ पृथा तु भ्रातरं प्राप्तमरमुपसत्य तन् । उवाच जन्मनिलयं लरन्त्यश्रुकलेक्षमा । अपि स्मरन्ति नः सौम्य पितरौ भ्रातरम मे । भगिन्योभ्रातृपुत्राम जामयः सख्य एव च ॥८० भ्रात्रेयो भगवान् कृष्णः शरण्योभक्तवत्सलः । पैतृप्वसेयान् सरति रामभाम्बुरुहेशपः ॥९॥ सापनमध्ये शोचन्ती तृकाणां हरिणीमिव । सान्त्वयिष्यति मां वाक्यैः पिहीनांध कालमान १० कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वमावन । प्रपन्नां पाहि गोविन्द शिशुभिधावसीदतीम्॥११॥ । नमः कृष्णाय शुद्धाय ब्रह्मणे परमात्मने । योगेश्वराय योगाय त्वामहं शरणं गा ॥२३॥ श्रीशुक उवाच इत्यनुस्मृत्य स्वजनं कृष्णं च जगदीश्वरम् । प्रारदद्दुःखिताराजन् भवतां प्ररिटानी ARYA समदुःखसुखोक्रो विदुरश्च महायशाः । सान्त्वकामामतुः कुन्ती तत्पुत्रोत्पतिभिः ॥१५.. यास्यन् राजानमभ्येत्य विषमं पुत्रलालसम् । अवदत् मुहृदांमध्ये बन्धुभिः सौदोदितम् ॥१६॥ अक्रूर उवाच अन्यथा त्याचप्लोमे गहितो यासे दमः । वलात् समत्वेवस्व पाण्डम्बालगुन ॥१९॥ नेह नात्यन्त संवासः कहिंचित् केनचित् मह । राजन रखेनारि देनाग्नुि अपात्मगदिनिक एकः प्रसूयते जन्नुरेक एवं प्रलीयते । एकोऽनुमुळे मुस्तक एव चान् ॥२१॥ अधोचित वित्तं परस्पन्देऽल्पमेधसः । सम्भोबनीपारदेशतानीय अम्मः ॥२॥ मेरा अभिमायों विश समरिसनमः ॥ नान्यत्तवपदाम्भोजात् पश्यामि शरणं नृणाम् । बिभ्यतां मृत्युसंसारादीश्वरस्यापर्गिका मोमो वैचित्रवीर्य त्वं कुरूणां कीर्तिवर्धन | भ्रातयुपरते पाण्डावधुनाऽऽसनमालितः ॥ धर्मेण पालयन्नवी प्रजाः शीलेन रञ्जयन् । वर्तमानः समः स्वेषु यः पीमियम ) पप्याविवानपण स्वयुदया तमपण्डितम् । तातार्य प्रतिम्वन्ति प्रापा रामः मुकरा ·4 श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ४९ तस्मालोकमिभं राजन् वनमायामनोरथम् । वीक्ष्याय यात्मनाऽऽस्मानं समः शन्तोभव प्रभ धृतराष्ट्र उवाच यया वदति कल्याणी वाचं दानपते भवान् । तथानया नतृप्यामि मयः प्राप्य यथामृतम् ॥२ तथापि सूनता सौम्य हृदि न स्थीयते चले । पुत्रानुरागविषमे विद्युत् सौदामनी यथा ॥२ ईश्वरस्य विधि को न विधुनोत्यन्यया पुमान् । भूमे रावताराय योऽवतीणों यदोः बुले ॥२ यो दुर्विमर्शपथया निजमाययेदं दृष्ट्वा गुणान् विभजते तदनुपविष्टः । तस्मै नमो दुरवबोधविहारतन्त्रसंसारचक्रगतये परमेश्वराय ॥२९॥ श्रीशुक उवाच इत्यभिप्रेत्य नृपतेरभिप्रायं स यादवः । सुहृद्भिः समनुज्ञातः पुनर्यदुपुरीमगात् ॥३० शशंस रामकृष्णाभ्यां धृतराष्ट्रविचेष्टितम् | पाण्डवान प्रति कौरव्य यदर्य प्रेपितः स्वयम्।।३१ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे वैयासिक्यामष्टादशसाहस्यों पारमहस्यों सहितायां दशमस्कन्ये पूर्वाय एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥१९॥ समाप्तमिदं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्द्धम् तत्सत्

·No text on this page.

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः श्रीमद्भागवतम् दशमः स्कन्धः (उत्तरार्ध) अथ पञ्चाशतमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अस्तिः प्राप्तिम्ब कंसस्य महिप्यो भरतर्षभ । मृते भतरि दुःखाते इंसतुः स्म पिनुरांहान् ॥१॥ पित्रे मगधराजाय जरासन्धाय दु:खिते । वेदयाश्चक्रतुः सर्वमात्मवैधन्यकारणम् ॥२॥ 8 तदप्रियमार्ण्य कामयुतो नृप । अयादवी महीं कर्तुं चक्रे परममुद्यमम् ॥३॥ अक्षौहिणीभिर्विशत्या तिसभिश्चापि संवृतः । यदुराजधानी मथुरां न्यरुणत् सर्वतोदिशम्॥४॥ निरीश्य तलं कृष्ण उद्देलमिव सागरम् । स्वपुरं तेन संरुदं स्वजनं च भयाकुलम् ॥५॥ चिन्तयामास भगवान् हरिः कारणमानुपः । उद्देयकालानुगुणं स्वावतारप्रयोजनम् ॥६॥ इनिभ्याभि बलं होतद् भुवि भारं समाहिदम् । मागधेन समानीतं वश्याना सर्वभूमजाम् ॥ ७ ॥ अक्षौहिणीभिः संहतं भटावरपरैः । मागधालन हन्तयो भ्यः कर्वा ग्लोबमम् ॥ ८॥ एतदषोऽवतारोऽय भूभारहरणाय मे । संरक्षणाय साधूनां कृतोऽन्येरा बधाय च ॥९॥ अन्योऽपि धर्मरक्षारे देश सम्ब्रियने मया । विरामायाप्यधर्मस्य काले प्रभवता कचित् ॥१०॥ एवं भ्याति गोविन्द आकाशात सूर्यवर्चसौ । रारस्थिती पयः ससूती सपरिन्दो ॥१९॥ आयुधानि च दिव्यानि पुराणानि यहछया । दृष्ट्वा तानि हलीकेशः सर्गणमयानचीत् ॥१२॥ पत्यार्य व्यसनं प्राप्त गर्ना लाववा प्रभो । एष ते रप आयादो दवितान्यायुधानि च ॥१३॥ यानमास्याय जोतरसनात् स्वान् समुदर । एतद दिनो बन्न माधुनामोशश कन् ॥१४॥ प्रयोविंशत्यनीयस्य भूमेभारमरा । एवं सम्मन्मदाग दमिनी रदिनी पुण्॥१५॥ निर्जन्मनु स्वायुभायो बलेनालीसातो ग्रमो विनिर्गव दरिदमाप: 13 तमोऽभूत् परसैन्यानां हरि विकासन्युः । वाराह मागचे बीलो रुप पुराभन l नवायोमियानि पालेभेन गुनहिलमन्दनयोत्स्से याहिन्धान।।१८॥ वर राम पदि भदा पुनस्व राहिल्यासमोसने देहिमपnि भा• मू. ३0- ·५७८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्याय: ५० श्रीभगवानुवाच, न वै शूरा विकत्यन्ते दर्शयन्तेव पौरुषम् । न रहोमो वचो राजन्नातुरस्र मुसूर्णतः ॥२ धीशुक उवाच जरासुतस्तावभिसत्य माधवौ महायलोवेन पलीयमाणो।। ससैन्ययानध्वजवाजिसारथी सूर्यानलौ वायुरिया-रेणुभिः ॥ २१ ॥ सुपर्णतालध्वजचिद्धितौ रथावलभयन्यो हरिरामयोग। स्त्रियः पुराट्टाल कहयंगोपुरं समाश्रिताः सम्मुमुहुः शुचार्दिताः ॥ २२॥ हरिः परानीकपयोमुचा मुहुः शिलीमुखात्युस्यणयर्पपीडितर स्वसैन्यमालोक्य सुरामुचित व्यपूर्जयमायरामनोचमम् ॥ २१॥ ग्रहन निपनादय सन्दधच्छरान विरुष्प मुशमिटताणगान । निधन् रयान् कुअरवाजिातीन निरन्तरं यदलातरम् ॥ २४ ॥ निर्मिनकुम्भाः करिणो निपेतुरने मोऽश्वा: रमण धराः । हताश्वध्वजमूतनायक पदातयदिछन्नमुजफरन्धराः ॥२५॥ संउिवमानदिपदेभवाजिनाममयूताः एतयोऽयगारमा भुजाइयः पुरुषीपंकया हतविपदीपस्यमालाः ॥२५॥ फरोख्मीना नरव्योवला धनुस्तरमायुधगुस्ममताः। अमरिकावतमयाना মামলিসাময়। प्रपतिदा भीमभयावहा मधे मनसिना सकरी: परस्त | रिनिमदारीन् मुमुलन दुर्मदार संगणनारिंभगत जमा २८ 11 पलं तरवार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तवार मगन्द्रमदितना सयं प्रणीतं यमुदेवायोरिवं वादीयोः परम् ॥ २ वियुद्भवान् उपनयास या मनोगतगुणः ।। नवस थिं परनिरसन मांस riti.it कारियं यो बसमा मान | इदानी Rafitiatan सर्व इद्वारा परिश्रमानवः । पान nirwait मनासम्म पनि फोरममsiriti ircti नयनः मामindianimalists दो सानो । क Rahasy : TekrtRE ·. CATE राजदुन्दुभयो श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय:५१ ५५ माधुरैरुपसङ्गम्य विमरैर्मुदितात्ममिः । उपगीयमानविजयः सूतमागधवन्दिभिः ॥३७ नेदु रीर्याण्पनेकराः । वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभो ॥३८ सिक्तमामा इष्ट चनां पताकामिरलकृताम् । निर्युष्टां बमोपेण कौतुकारद्धतोरणाम् ॥३९ निचीयमानो मारोभिर्मास्यदध्यक्षतादुरैः । निरीश्यमाणः सस्नेहं प्रीत्युत्कलितलोचनैः ॥४० ' आपोधनगतं वित्तमनन्तं वीरभूषणम् । यदुराजाय तत् सर्वमाहृतं मादिशत् प्रभुः ॥४१॥ नई एवं सप्तदशकवस्तावत्यक्षौहिणीबलः । युयुधे मागधो राजा यदुभिः कृष्णपालितः ॥४२॥ - अक्षिण्वस्तदूर्ल मा वृष्णयः कृष्णतेजा । हतेषु स्वेष्वनीकेषु स्यक्तोऽयादरिभिनुपः ॥४३॥ अयादशमसंग्रामे आगामिनि तदन्तरा । नारदप्रेपितो वीरो यवनः प्रत्यदृश्यत || फरोध मथुरामेव्य तिभिम्लेंच्छकोटिभिः । नृलोके चातिद्वन्द्रावृष्णीत्वाऽऽत्मसम्मितान४५ तं दृष्ट्वाचिन्तयत् कृष्णः सङ्कर्षणसहायवान् । अहो यदूनां वृजिनं प्राप्तं युभयतो महत् ।।४६५ यवनोऽयं निरन्धेऽस्मानद तावन्महाबलः । मागधोऽप्यद्य वा श्वो वापरश्वो वाऽऽगमिप्यति ४७ आश्योपुरतोरस्य यद्यागन्ता जरामुतः । बन्धून वधिष्यत्ययवा नेभ्यते स्वपुरं बली ॥४८॥ तस्मादध विधास्यामो दुर्ग द्विपददुर्गमम् । तत्र शातीन समाधाय यवने घातयामहे ॥४९॥ इति सम्मन्य भगवान् दुर्ग द्वादशयोजनम् । अन्तःममुद्रे नगरं कृत्वामृतमचीकरत् ॥५०॥ दृश्यते यत्र हि त्वा विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीयीभिर्ययावास्तु विनिर्मितम् ॥५१॥ मुगुमलतोद्यानविचित्रोपकनान्वितम् । हेमशृङ्गदिविग्भिः स्फाटिकाटालगोपुरैः ॥५२॥ সেরা: कोठेहेमकुम्भैरलकृतः । रनकूटै है मर्महामरकतस्थलैः वास्तोष्पतीनां च रहैबलभीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्ण यदुदेवहोलसत् ॥५४ सुधर्मों पारिजातं च महेन्द्रः प्राहिणोद्धरः । यत्र चावस्थितो भयो मर्यधर्मेन युज्यते ॥५५॥ । श्यामककर्णान् वरुणोहयाल्लान् मनोजान् । अटौ निधिपतिः कोशान लोकपालो निजोदयान्५६ यद् यद् भगवता दसमाधिपत्यं स्वसिद्धये । सर्व प्रत्यर्पयामासुईरो भूमिगते नृप ॥५॥ वर योगप्रभावेण नीत्वा सर्वजनं हरिः । प्रजापालेन रामेण कृष्णः समनुमन्त्रितः । निर्जगाम पुरद्वारात् पद्ममाली निरायुधः ॥ ५८॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्यों सहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे दुर्गनिवेशनं नाम पञ्चाशतमोऽध्यायः ॥१०॥ अथैकपञ्चाशचमोऽध्यायः धीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्कान्तमुनिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकोशेयवाससम् ।। १ श्रीवत्सवक्षसं भाजत्कौस्तुभामुचकन्धरम् । पृधुदीर्घचतुर्गहुँ नवकारणेशमम् ॥२॥ म .

·श्रीमद्भागवते दशमस्थे अमापः ५१ नित्यप्रमुदितं भीमसुकसोलं चिलितम् । मुतारविन्दं विधानं करन्नकुण्डलम् ॥१ वासुदेवो समिति पुमाछीवत्सराचनः । चतुर्भुज्येऽरबिन्दाशो बनमालविन्दरः ॥ लक्षणेर्नारदप्रोकैनान्यो भवितुमईति । निरायुधमलन् पद्यां योस्पेऽनेन नियपुरः ।।५। इति निमित्य यवनः पाद्रवन्तं पराङ्मुखम् । अवघावविभुतं दुरासननि योगिनान् ॥ १॥ हस्तप्राप्तमिवात्मानं हरिपा स पदे पदे । नीतो दर्शयता दूरं पवनेशोदिकन्दरन् । पलापनं यदुकुले जावस व नोचितम् । इति सिरबनुगो नैनं माराइवानः ॥ ८॥ एवं क्षिप्तोऽपिभगवान् प्राविपद् गिरिकन्दरन् । सोऽपि प्रविस्तवान् श्यानं दोनरन् ॥ १॥ नन्वसौ दूरमानीय शेते मामिह साधुवत् । इति मत्वाच्युत मृदस्त पदा सन्ताडपत् ॥१०॥ स उत्याय चिरं सुप्तः शनैरुन्मोल्लल्येचने । दियो विलोकयन् पावें वमताचीदवसिवन् ॥११॥ स तावत्स्य रुष्टस्य दृष्टिपातेन भारत । देहनामिना दग्यो मलसादमकद वपत् ॥१२॥ राजावाच को नाम स पुमान् ब्रझन् कस्य किवीर्य एव च । कलाद्गुहां गतः गिये कि वेजो पस्नादनः॥१५॥ श्रीशुक उवाच स इक्ष्वाकुकुले बातो मान्धातृतनयो महान् । मुचुकुन्द इति ख्यातो ब्रायः सत्यसबर ४ याचितः सुरगणैरिन्द्रारात्मरक्षणे । असुरेभ्यः परित्रस्वैस्तद्रमा सोऽरोचिरन् ॥१५॥ लब्ध्वा गुहं वे स्वःपालं मुचुकुन्दमयात्रुवन् । राजन् विरमतां कन्या मवान् नः परिमाण नरलोके परित्यज्य राज्यं निहतकपटकम् । अलान् पालयतो वोर कापलेसउनिहाIRI मुता महिप्यो भवतो शातयोऽमात्यमन्त्रिपः । प्रजाम गुल्पनलीवानाधुना सन्ति मति l कालोपलोगन् बलिनांभगवानीश्वरोऽव्ययः । प्रजाः कालपते कीडन पागल सा परन् । वरं वृणीव भद्रं वे ऋते कैवल्पमय नः । एक एवेश्वरस्वर भगवान् विपुरम्पः ॥२०॥ एवनुक्तः स वै देयानभिवन्य महापयाः । अशयिट गुहाविध निद्रा देशाचर ॥२१॥ स्वाप पातं यस्लु माये दोपरेकामचेतनः । स त्वा मात्र मलीनबावत् ॥२२॥ पवने मलसानी भगवान् सात्ववर्षभः । आत्मानं दगामात मनुान्दार भानवे ॥२२॥ सम्मोस नश्यामं पीतकौशेयवासनन् । श्रीवासा भातसमेन रिसजिवन ॥२ चतुजं रोचमानं वैजान्त्या च मालगा। चास्मसनवदनं प्रेमीय नृलोकस सानुरागलिवेवम् । भोयापम । मत्तमगेन्द्रोदारनामम् ॥ स सन्मारकपनम् ॥ मुघुकुन्द ज्यान पउन्महाबुदिस्तेजसा वस दिखा सके राय दुमे पर .1 मानित हम्मातो निम्नेि गिरिगहरे । पदम् सपनामांविरसा 1

·श्रीमद्भागवते दामस्कन्धे अध्याय: ५१
किंस्वितेजस्विनां तेजो भगवान् वा विभावसुः । सूर्यः सोमो महेन्द्रोवा लोकपालोऽपरोऽपिवार
मन्ये त्वा देवदेवानां त्रयाणां पुरुषर्षभम् । यद् यापसे गुहाव्यान्तं प्रदीपः मभया यमा ॥३॥
शुश्रूषतामव्यलीकमस्साकं नरपुङ्गव । स्वजन्म कर्म गोत्र वा कथ्यता यदि रोचते ॥३॥
वयं पुष्पव्याभ ऐश्वाकाः धयन्धवः । मुचुन्द इति प्रोक्तो यौवनाश्वात्मजः प्रभो १३६
चिरमजागरश्रान्तो निद्रयोपहतेन्द्रियः । शयेऽस्मिन् चिजने कामे फेनाप्युत्थापितोऽधुना ३
सोऽपि भस्मोस्तो नूनमात्मीयेनेव पाप्मना । अनन्तरं भरान्छीमान् लक्षितोऽमियातनः ३
तेजसा तेऽविषीण भूरि द्रष्टुं न शक्नुमः । हवौजसो महाभाग माननीयोऽसि देहिनाम् ।३५
एवं सम्भाषितो राशा भगवान् भूतभावनः । प्रत्याह पहसन् वाण्या मेघनादगीरया ॥३६
श्रीभगवानुवाच
जन्मकर्माभिधानानि सन्ति मेऽन सहस्रशः । न शायन्तेऽनुसंख्यातुमनन्तत्वान्मयापि हि ।।३७
क्वचिद् रजाति विममे पार्थिवान्युरुजन्मभिः । गुणकर्माभिधानानि न मे जन्मानि हिचित्॥३८
कालत्रयोपपन्नानि जन्मकर्माणि मे नृप । अनुक्रमन्तो नैवान्तं गच्छन्ति परमर्षयः ॥३९॥
तयाप्यद्यतनान्यङ्ग शृणुष्व गदतो मम । विज्ञापितो विरिझेन पुराई धर्मगुसये ।
भूमे रायमाणानाममुराणां क्षयाय च ॥ ४०॥
अवतीणों यदुकुले गृह आनकदुन्दुभेः । वदन्ति वासुदेवेति वसुदेवसुतं हि माम् ।।४१५
कालनेमिईवः कसः प्रलम्पाद्याश्च द्विषः । अयं च यवनो दग्धो राजस्ते तिग्मचक्षुषा ॥४२॥
सोऽहं तवानुग्रहाय गुहामेतामुपागतः । प्रार्थितः प्रचुर पूर्व त्वयाई भक्तवत्सलः ॥४३॥
बरान् वृणीष्व राजरं सर्वान् कामान् ददामि ते । मां प्रपन्नो जनः कश्विन भूयोऽइति शोचितुम्
।।
श्रीशुक उवाच
इत्युक्तरतं प्रणम्पाइ मुधुकुन्दो मुदान्वितः । शत्वा नारायणं देवं गर्गवाक्यमनुस्मरन् ॥४५॥
मुचुकुन्द उवाच
विमोहितोऽयं जन दंश मायया त्वदीयया त्वां न भजत्यनर्थदृक् ।
मुखाय दुःखमभवेषु सुजते गृहेषु योषित् पुरुषश्च वञ्चितः ।। ४६ ॥
लम्बा जनो दुर्लभमत्र मानुषं कश्चिदव्यङ्गमयत्नतोऽनप ।
पादारविन्दं न भजत्यसन्मतिर्गहान्धो पतितो यथा पशुः ॥ ४ ॥
समर कालोजित निष्फलो गतो राज्यधियोनभदस्य भूपते ।
मात्मयुद्धेः सुतदारकोगभ्वासजमानस्य दुरन्तचिन्तया ॥४८॥
कलेवरेऽस्मिन् घटकुड्मसन्निभे निरूदमानो नरदेव इत्यहम् ।
वृतो रभाश्वपदायनीकर्गा पर्यटेस्वागणपन् सुदुर्भदः ॥ ४॥

·५८२ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय: ५२ प्रमचमुच्चरितिहत्यचिन्तया प्रादलोमं विषयेषु लालसम् । स्वमप्रमत्तः सहमाभिपद्यसे क्षुल्लेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तरः ॥ ५० पुरा रपेहेमपरिष्कृतेश्वरन् मतङ्गर्श नरदेवसंशितः। स एव कालेन दुरत्ययेन ते कलेवरी विटकृमिमससंहितः ।। ५१ ॥ निर्जित्य दिक्चक्रमभूतविग्रहो परासनस्थः समराजवन्दितः। गृहेषु मैथुन्यसुखेषु योषितां मोडामृगः पूरुप इंश नीयते ।। ५२ । करोति कर्माणि तपस्नुनिष्ठितो निवृत्तभोगस्तदपेक्षया ददत् । पुनश्च भूयेयमहं स्वपडिति प्रदतां न सुखाय कल्पते ।। ५३ ॥ भवापों भ्रमतो यदा भवेजनस्व तहच्युत सत्समागमः । सत्सङ्कमो यहि तदैव सद्तौ परावरे त्वयि जायते मतिः ॥ ५४॥ मन्ये ममानुग्रह ईश ते कृतो राज्यानुबन्धापगमो यहच्छया । यः प्रार्थ्यते साधुभिरेकचर्यया वनं विविक्षद्भिरखण्डभूमिपैः ॥ ५५ ॥ न कामयेऽन्यं तव पादसेवनादकिञ्चनप्रायेवमाद् वरं विभो । आराध्य कस्त्वां खपवर्गदं हरे वृणीत आर्यों परमात्मबन्धनम् ॥ ५६ ॥ तस्माद् विराज्याशिष ईश सर्वतो रजस्तमःसत्त्वगुणानुबन्धनाः । निरञ्जनं निर्गुणमद्यं परं त्वां शप्तिमात्र पुरुष प्रजाम्यहम् ।। ५७ ।। चिरमिह वृजिनातस्तप्यमानोऽनुतारैरविषपडमित्रोऽलब्धशान्तिः कश्चित् । शरणद समुपेतस्त्वत्पदानं परात्मन्नभयमृतमशे पाहि माननीय ॥५८ थीभगवानुवाच सार्वभौम महाराज मतिस्ते विमलोजिता । वरः प्रलोभितस्यारिन कामविहता यतः ॥५९। प्रलोभितो वरैयत्वमप्रमादाय विद्धि दत् । न धीमध्येम्मकानामाशीभिभिदते शचित्।।५।। युञ्जानानामभकानां प्राणायामादिभिर्मनः । अक्षीणवासनं राजन् दस्यते पुनरुत्यिकम् ॥११॥ विचरस्त मही कामं मय्यावेशितमानसः । अस्त्वा नित्यदा मुक्किमपनपायिनी ॥६२॥ क्षात्रधर्मस्थितो जन्तून न्यवधीमंगयादिभिः । समाहिवस्तत्तामा जमणं मदुपाश्रितः ॥१३॥ जन्मन्यनन्तरे राजन् सर्वभूतमुहत्तमः । भूत्वा द्विजारस, ये मामुपैयसि केशवम् ॥४il रति श्रीमद्भागवढे महापुरणे पारमास्यां संहितार्या दशकये उसरा मुदतति नर्भिपातमोऽध्यायः ॥ ५१ अथ दिपश्चाशत्तमोऽध्यायः धीशुक उवाच सोनुराहीवोऊन कृष्णेनेलाकुनन्दनः परिक्रम्प सम्म निभकाम गुहासा ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५२ ५८३ यक्षुलकान् मयान् पशून वीरवनस्पतीन् । मत्वा कलियुगप्रासं जगाम दिशमुत्तराम् ॥२॥ :श्रद्धायुतो धीरो निःसङ्गो मुकसंशयः । समाधाय मनः कृष्णे प्राविश्वद् गन्धमादनम् ॥ ३ ॥ श्रिममासाद्य नरनारायणालयम् । सर्वदन्दूसहः शान्तस्तपसाऽऽराधयद्धरिम् ||४|| विान् पुनरावज्य यवनवेष्टिताम् । हत्वा म्लेच्छवलं निन्ये तदीयं द्वारकां धनम् ॥ ५ ॥ यमाने धने गोमिनुभिश्चाच्युतचोदितैः । आजगाम जरासन्धत्रयोविंशत्यनीरुपः ।। ६ ।। लोक्य वैगरमसं रिपुसैन्यस्य माधवौ । मनुष्यचेष्टामापन्नौ राजन् दुदुवशु तम् ॥ ७॥ हाय वित्तं प्रचुरमभीती भीरुभीतवत् । पद्यां पापलाशाभ्यां चेहर्बहुयोजनम् ॥ ८ ॥ प्रयमानौ तौ दृष्ट्वा भागधः प्रहसन् बली । अन्वधावद् स्थानीकैरीशयोरप्रमाणवित् ॥ ९॥ हुल्य दूरं संश्रान्तौ तुङ्गमारुहता गिरिम् । प्रवर्षणाख्यं भगवान् नित्यदा यत्र वर्षति ॥१०॥ रौ निलीनावाज्ञाय नाधिगम्य पदं नृप । ददाह गिरिमेधोभिः समन्तादग्निमुत्सूजन् ॥१२॥ त उत्पत्य तरसा दह्यमानतटादुभो । दशैकयोजनोत्तुङ्गानिपेततुरधो भुवि ॥१२॥ लक्ष्यमाणो रिपुणा सानुगेन यदूतमौ । स्वपुरं पुनरायातो समुद्रपरिखा नृप ॥१३॥ ।ऽपि दग्धाविति मृषा मन्वानो बलकेशवौ । बलमाकृष्य सुमहन्मगधान् मागधो ययौ ॥१४|| न धिपतिः श्रीमान् रेवतोरेवती सुताम् । अझणा चोदितः प्रादाद् बलायेति पुरोदितम् ॥१५॥ गवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूदह । वैदर्भी भीष्मकसुता धियो मात्रां स्वयंवरे ॥१६॥ मध्य तरसा राज्ञः शाल्बादींश्चैद्यपक्षगान् । पश्यतां सर्वलोकाना तायपुत्रः सुधामिव ॥१७॥ राजोवाच इगवान् भीमसुत्ता क्मिणी रचिराननाम् । राक्षसेन विधानेन उपयेम इति श्रुतम् ॥१८॥ गियोतुमिच्छामि कृष्णस्यामिततेजसः । यथा मागधशास्वादीन् जित्वा कन्यामुपाहरन् ।१९। महान् कृष्णकथाः पुण्यामाध्वीलों कमलापहः। को नु तृप्येत शृण्वानः श्रुवी नित्यनूतनाः ॥२०॥ श्रीगुक उवाच राजाऽऽसीझीष्मको नाम विदर्भाधिपतिर्महान् । तस्य पञ्चाभवन पुत्राः कन्यै का चवरानना।२१॥ सम्यग्रजो रुक्मरथो रुपमपाहुरनन्दरः । रुक्मकेगे रुक्ममाली रुक्मिण्येपोस्खसा सती ॥२२॥ पश्रुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रियः । गृहागतेगीयमानास्तं मेने सध्यं पतिम् ॥२३॥ तां बुद्धिलक्षणोदाररूपशीलगुणाश्रयाम् । कृष्णश्च सहवीं भायों समुदोढुं मनो दधे ॥२४॥ पन्धूनामिच्छता दातुं कृष्णाय भगिनीं नृप । ततो निवार्य कृष्णदिड् रुपमा चेदममन्यत ॥२५॥ उदलेत्यासितापानी वैदर्भी दुर्मना भृशम् । विचिन्त्याप्तं द्विजंकञ्चित् कृष्णाय मादिगोदुवम् ॥ द्वारका स समभ्येत्य प्रतीहारः प्रवेशितः । अपश्यदायं पुरुषमानीनं काबनासने ॥२७॥ या प्रमण्यदेवतमवरुध निजासनात् । उपशाईयाञ्चके यथाऽत्मानं दिवौकस ॥२at ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५३ तं भुक्तवन्तं विश्रान्तनुपगम्य सतां गतिः । पाणिनाभिमृशन् पादावन्यप्रस्तुमच्छत ३० कञ्चिद् द्विजवरश्रेष्ठ धर्मस्वे वृद्धसम्मतः । वर्तते नातिकलेगा संतुष्टमनसः सदा ॥३- संतुष्टो यहि वर्तेत ब्राझणो येन केनचित् । अहीयमानःस्वाधमांत् स ह्यस्याखिलकानपुर। असंतुष्टोऽसोमानाप्नोत्यपि सुरेश्वरः । अकिवनोऽपि संतुष्टः शेते सनिविबरः ॥ विप्रान् स्वलाममंतुष्टान् साधून भूपसुहृत्तमान् । निरहकारिणः शान्तान् नमस्ये शिरसामान्॥३३॥ कञ्चिद् वः कुशलं नझन् राजतो यस्य हि प्रजाः। सुखं वसन्ति विषये पाल्यमानाः स मे प्रिया यतस्त्वमागतो दुर्ग निस्तीह यदिच्छया । सर्व नो ब्रह्मगुह्यं चेत् किं कार्य करवान वे ॥३१॥ एवं सम्पृष्टसम्प्रनो ब्राह्मणः परमेष्ठिना । लीलारहीतदेहेन तस्मै सर्वमवर्षयत् ॥३५॥ रुक्मिण्युवाच श्रुत्वा गुणान् भुवनसुन्दर शृण्वतां ते निर्विश्य कर्णविवरहरतोऽजतापन् । रूपं दृशां दृशिमतामखिलार्यलाभं त्वय्यच्युताविशति नित्तमपत्र मे ॥३॥ का त्या मुकुन्द महती कुलशीलरूपविद्याश्योद्रविणधामभिरात्मनुल्यन् । धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या काले नृसिंह नरलोकमनोऽभिरामम् ॥ ३८॥ . तन्मे भवान् खलु वृतः पतिरङ्ग जायामात्मार्पितश्च भवतोत्र विभो विधेदि । मा वीरभागमभिमर्शतु चैद्य आराद् गोमायुवन्मृगपवेलिमम्बुजाः ॥ ३९॥ पूर्तेष्टदत्तनियमबतदेवविधगुर्वर्चनादिभिरलं भगवान् परेशः। आराधितो यदि गदाग्रज एत्य पाणिं गृह्णातु मे न दमयोमुतादयोऽन्ये ॥ ४० ॥ श्वोभाविनि त्वमजितोदरने विदर्भान् गुप्तः समेत्य पृतनापतिभिः परीतः। निर्मप्य चैद्यमगधेन्द्रबलं प्रसह्य मां राक्षसेन विधिनोदह वीर्यमुल्कान् ॥४१॥ अन्तःपुरान्तरचरीमनिहत्य बन्धूंस्त्वामुद्रहे स्थमिति प्रबदाग्युपायम् । पूर्वे[रति महती कुलदेवियात्रा यस्यां यहिन वधूगिरिजामुपेयात् ॥ ४॥ यस्याघिपङ्कजरजःस्नपनं महान्तो वाञ्चन्त्युमापतिरिवारमतमोऽमहत्ये। यम्बुिजाक्ष न लभेय भवत्प्रसादं जह्यामसून व्रतायातजन्मभिः स्यात् ॥ ४॥ ब्राह्मण उवाच इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमरस्यां संहितायां दशम उत्तरा सरिमारताने विषप्राशत्तमोऽभ्यायः । ५२ ॥ अथ निपश्चाशत्तमोऽध्यायः धीशुक उयाच . इत्येते गृहसंदेशा यदुदेव मयाऽऽहताः । विमृश्य गर्नु ययात्र क्रियतां तदनन्तरम् ॥rch यदस्य संदेशं निशम्य यदुनन्दनः । प्रगल पामिना पाणि महानिदमी ॥१ ॥

·श्रीमद्भागवते दामसत् अध्यायः ५३
धीमगयानुपाव
मार पिची नितांकनसमें निशियाई रुक्मिगा देशान्ममोशहो निगरिता
अयिभ्य उन्मय राजन्यारमदान्मृगे। मत्यरामनवमातीमधमोऽमिशिखामिव ॥३॥
धीमुक उयाच
विशय रिमण्या मागदनः रिष: संयुगमतामागु दारुल्याइ मारपिम् ॥ ४॥
चाः शेगारमेरपुपरवाह । युक्त रथमपानीय तस्यो पालिरप्रतः ॥५॥
स्पन्दन गौरिहिंजमारोप तूर्णगेः । भानचांदकराण
विदर्भानगमद्धयैः ।। ६ ॥
में दिनतिः पुत्राय गतः । शिगल्यायवां कन्यां दास्यन् कांग्यकारता
सम्पूरमंसिनमार्गरम्पानुप्पथम् । नियमावाकाभिस्तोरणेः समल कृतम् ॥ ८॥
समास्याभरगर्विरजोर पिट । उनीपुरुषः श्रीमद्गदरगुरुभूषितः । ९॥
(देशान् ममभ्यर्य विधि विधिपनर । भोजयित्वा क्यान्यायं वाचयामाम मङ्गलम् ॥१०॥
'तां मुदती कन्यां कृतमौकमालाम् । मातांशुम्युग्मेन भूषितां भूरणोत्तमः ॥११॥
सामाजमन्यारवां दिजीचमाः । पुरोहितोपषिद् वै जुहाव प्रशान्तये ॥१२॥
यरूप्यवासासि तिलांस गुडनिधितान् । मादानिश विपेम्यो राजा विधिविदां वरः ॥१३॥
चेदिरवी राजा दमोरः मुताय वै । कारयामास मन्त्रः सर्वमभ्युदयोनितम् ॥१४॥
युनिजानीक: स्यन्दने ममालिभिः । पत्यश्वलैः सेन्यः परीतः कुण्डिनं ययौ ॥१५॥
। विदर्भाधिपतिः समभ्येत्याभिपून्य च । निवेशयामास मुदा करितान्यनिवेशने ॥१६॥
शाल्यो जरासन्धोदन्तवस्त्रो विदूरयः । भाजग्मुभरतीयाः पोण्डकायाः सहतशः ॥१७॥
रामदियो यथाः कन्यां नचाय सावितुम। सागत्य हरेत् कृष्णो रामावर्षदुर्भाितः ॥१८॥
एममः संहवास्टेनति निश्चितमानसाः | आजम्मु भुजः सवें समनचलवाहनाः ॥१९॥
विद्भगवान् रामो विषधीयनृपोधमम् । कृष्णं वैकं गतं तु कन्या कलशातितः ॥२०॥
न महता हा भ्रातृस्नेहपरिष्टुतः । लरितः कुण्डिनं मागाद् गजाश्वरथचिभिः ॥२१॥
मकन्या घरारोहा काचन्यागमन हरेः । प्रत्यापत्तिमपश्यन्ती द्विजस्याचिन्तयत्तदा ॥२२॥
त्रियामान्तरित उदाहो मेऽपराधसः । नागच्छत्यरविन्दास माह वेदम्पत्र कारणम् ।
सोशिनावर्ततेऽद्यापि मत्संदेशगे दिजः ॥२३॥
मय्यनवद्यात्मा दृष्ट्वा किचिजुगुप्सितम् । मत्याणिप्रहणे नूनं नायाति हि कृतोद्यमः ॥२४॥
गाया न मे धाता नानुकूलो महेश्वरः । देवीघा विमुखा गोरी रुद्राणी गिरिजा सती ॥२५॥
। चिन्वयी..याला गोविन्दहतमानसा । न्यभीलयत कालज्ञा नेत्रे चाश्रुम्लाकुले ॥२६॥
'वन्या प्रतीशमा गोविन्दागमनं नृप । वाम ऊरु जो नेत्रमस्फुरन् प्रियभाषिणः ॥२७॥

·भीमलामा दममा मनाम
wittritr: म TAARE | मनपुरलरी Titra
नम: RDHINATHERI-Jarjisthe
AMRIT मा पा यदुनन्दनम् । उ* .. akti
HERE ARTIME.
YRIभयोमनुषो nithili
Missa Kaha
Biternatant
समान ATTERE 4 मा Trick twinment
Karti | 14. HERITA Arith Hit
समान Iriter प्राग TETRA 31
wintifier ATM I AURAHAmarAmit It
Inty Magar Astittarika
Kathakant-intri alak jattitik
Paidattrai ani 1111
kartant
in Hindi arthrit
HERE.in
-*-* Now itni Attitin:
nirdharisatirvini) atitis anti .
--
है
..must refont

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्ये अध्याय: ५४ याँ वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहासबीडावलोकहतचेतस उज्झिताम्बाः । पेतुःक्षितीगजरथाश्वगता विमूदायात्राच्छलेन हरयेऽर्पयती खशोभाम् ।। ५३ ।। सैवं धनेश्वलयती चलानकोशौ प्राप्ति तदा भगवतः प्रसमीक्षमाणा। उत्साय वामकरजैरलकानपा प्राप्तान वियैवत नरान् ददोऽच्युन सा।। ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षती जदार कृष्णो द्विषता समीरताम् । रथं समारोप्य सुपर्णलभुणं राजन्यचक्रं परिभूय मावचः ।। ५५ ॥ ततो ययौ रामपुरोगमैः शनैः सुगालमध्यादिव भागदरिः ॥ ५६ ।। तं मानिनः म्बाभिभवं ययाक्षयं परे जरासन्धक्या न सेहिरे । अहो धिगस्मान् यश आत्तधन्वना गोपहत केसरिणा मृगैरिव ॥ ५७ ॥ पति मोमदागवढे महापुराणे पारमहस्यां सहितायां दशमस्कन्धे उत्तरा रुविमणीहरणं नाम त्रिपवायत्तमोऽध्यायः ॥५३॥ अथ चतुःपञ्चाशत्तमाऽध्यायः धीशुक उवाच ति सवें मुसंन्धा वाहानारुह्य दंशिताः । वःस्पर्षलैः परिकान्ता अन्वीयुर्धवकार्मुकाः॥१॥ नापतत आलोक्स यादवानीफ्यूयराः । तस्थुस्तसम्मुखा राजन् विस्फून्य स्वधपित।२॥ अश्वपृष्ठे गजस्कन्धे रथोपस्थे च कोविदाः । मुमुचुः शरवर्षाणि मेघा अद्विवो यया ॥३॥ त्युले घरासारेछन वीस मुमध्यमा । सनीइमैक्षत्तर भरविडललोचना l बहस भगवानाद मा स भैमिलोचने । विनपत्यधुनेवेतत्तारक यात्रवं बलम् ।।५।। रेय दिकम चीय गदङ्कर्षणादयः । अमृष्यमाणा नाराचैर्जग्नुईयगवान् रथान् ॥६॥ तुः शिवधि रधिनामधिना गजिनां भुवि । मकुण्डलकिरीटानि सोप्णीयाणि च कोटिशः ॥७॥ साः सामिगदेवामाः करमा ऊरवोऽमः । अश्वाचनरमागोट्रपरमाधिरासि च॥८॥ न्यमानालानोका दृष्णिभिर्जयकाभिः । राजानो विमुखा जग्मुराउन्धपुरःसराः ॥९॥ शिशुगलं समभ्येत्य तदारमियासुरम् । नविर्ष मदोत्साई शुष्पदनम्नुवन् ॥१०॥ भो भोः पुररसाल दौर्मनस्पमिदं यज । न पियामिश्यो राजन् मिटा देहि सरपठे ॥११॥ स्या दारुम योपिन्त्यो कुहकया । एवमीश्वरतन्त्रोऽयमोहवे मुखदुःसयोः ॥१२॥ गोरे मतदा वे संयुगानि पराजितः । योनिविभिः सैन्यजिंग्य एकनई परन् ॥१३॥ तयापन मोनामिन प्रहयामिकावित् । कारन देवयुकेन बानन् विदावि जगत् ॥१४॥ भानारि परं सर्वे बोरयायाः । पराजिताः फगुवांदुभिः फजगाउदैः ॥१५॥ रियो गियरपना काल आत्मानुशारिभि । वदावर विजयामो पदा या प्रदक्षिः ॥१६ सेमरितोमियोऽगात्मानुगः पुरम तिरे पुनस्तेरि पः स्वस्वं पुर :

·तदपश्चिम ५८८ श्रीमद्भागववे दशमसन्धे अध्याय: ५४ रुक्मी तु राक्षसोदाहं कृष्णविडसहन् स्वतुः । पृष्ठतोऽन्वगम्त् कृष्णमौहिन्या तोरीta रुपम्यमर्षी मुसंरब्धः शृण्वतां सर्वभूभुजाम् । प्रतिबजे महाराहुदशितः सशस्नः lity अहत्वा समरे कृष्णमप्रत्यूध चमिणीन् । कुग्डिनं न प्रवेश्यामि सलमेत निकास इत्युक्त्वा रथमारुह्य सारयिं प्राइ सत्यरः।चोदयाभान् यतः कृष्मतस्य मे संपुर्ग मना॥ अद्याई निशितैबांगोगलस नुदुर्मतेः । नेम्ये वीर्यमदं येन वसा मे असम हवा ॥२१॥ विकत्यमानः कुमतिरीश्वरस्याप्रमाणवित् । रथेनैकेन गोविन्दं विष्ठ वियपार ॥२१॥ धनुर्विकष्य मुदृढ़ जप्ने कृष्ण त्रिभिः शरैः। आह चात्र धनं वियना कुसम 1 कुत्र यानि स्वसारं मे मुपित्वा भावदविः । हरिम्पेऽद्य मदं मन्द मापिनः कूटयोनिः ॥२५॥ सावन मे हतो माणः गयीया मुच दारिकाम् । लपन कृप्योधनुस्तित्वापलिया र अभिनवरोबाहान् दाभ्यासूत ध्यत्रं त्रिभिः । स चान्यद्धनुरादार कम्यस्मिा पनि । तेस्खादिवः शरोधेनु चिच्छेद धनुरग्युतः । पुनरत्यारादत्त परिघ पहिश पूलं चांसी शक्तितोमरी । या यदायुधमादत्तक मसोऽमिदनाति ॥२१॥ ततो रयादयप्टर सद्गनिपिकया । कृष्णमभ्यद्रवत् झुला पतन पान २.५ तर चारवतः सदं विलयधर्म चेभिः । छित्वास्मिाददै तिनं सम्मिलनुपए हवा मारपोद्योग समिणी भरिहला । पवित्या पादयोमरुयाच कार्ग मे २० योगेश्वरापमेयात्मन् देयदेव जगत्पते । हन्मुं नामि कस्मात भातर में माय धानुक उवाच परित्रामविमभिताया प्रचावाभ्याम्पमाटरा। भतरविससितममास्या महोतपदा अस्पो चैटन बना उनमा भरिम सम्म प्रान् माया टाममा परन्याहुतं यदुवीरा नमिनी पथा गम कम्पन्तिानत्रय दात्र मान । तथान्त का वा मागो । पिनुन बरामी भगवान् कामयाबी ॥५॥ विदं लापतानन्दुमदम् । कर्म jan काम समान माध्यममा भानुदिाचदा मुसामानRESEN मन्जुशांती न माननristigat धार : Hist पर बना नियम initiatican और निमंन्तान Kura intenti Rahastit ·4 श्रीमद्भागवते दरामस्कन्धे अध्याय: ५५ ५८९ आत्ममोहो नृणामेष कल्यते देवमायया । सुहृद दुईदुदासीन इतिदेहात्ममानिनाम् ॥४॥ एक एव परोहात्मा सर्वेषामपि देहिनाम् । नानेव गृह्यने मूर्यथा ज्योतिर्यथा नभः || देह आद्यन्तवानेष द्रव्यमाणगुणात्मकः । आत्मन्यविद्यया क्लासः संधारयति देहिनम्॥४५॥ नात्मनोऽन्येन संयोगो वियोगशासतः सति । वदतुत्वाचसिदेईमपाभ्यां यथा रखेः ॥४६॥ न्मादयस्वदेोस्य विकिया नात्मनः कचित् । कलानामिव नैवेन्दोमुविस करिव ॥४७॥ यया शयान आत्मानं विषयान् फलमेव च । अनुभुकेऽप्यसत्य वधाजनोत्यबुधो भवम्४८ तस्मादशान योकमात्मशोपविमोहनम् । तत्त्वशानेन निहत्य स्वस्थाभव शचिसिते॥४९॥ धीशुक उवाच एवं भगवता तन्वी रामेण प्रतियोषिता । वैमनस्सं परित्यज्य मनो बुदया समादरे ॥५०॥ मागावशेष उत्सो दिदिईतरल प्रभः । स्मरन् विरूपकरणं वितयात्ममनोरया ॥५॥ चक्र भोजकटं नाम निवासाय महत् पुरम् । अहत्या दुर्मतिं कृष्णमयत्यूल यवीयक्षीम् । कुण्डिनं न प्रवेश्यामीत्युक्त्या वनावसद् रूप ॥ ५२ ।। भगवान् भीमम्मुतामेवं निर्जिव भूमिरान् । पुरमानीय विधिवदुपयेमे कुरूदह ।।५।। तदा महोत्सबो नृणा यदुपुर्या गरे रहे । अभूदनन्यभावाना कृष्णे यदुपती रूप ॥५४॥ नरा नार्यश्च मुदिताः प्रमुटमणिकुण्डलाः । पारिवईनुपाजरयोभित्रयासमोर वृष्णिपुर्युतमितेन्द्रकेभिर्विनिधमाल्याम्पररकवोरणः । सभी मविवायुपसतमालयपूर्णकुम्भागुरुधूपदीरः ॥५६॥ सिंकमार्गा मदम्युद्धिराहतभूभुज्यन् । गरिमु परामटरम्भापूगोम्योभिता ॥५॥ বন্ধৰিবষণঃ । मियो मुमुश्तिस्मिन् मम्ममात्र परिधारताम॥५८1 रुक्मिण्या हरणं भुला मीरमानं वसतः । राज्यनी राजकन्या उभयविनिता ॥५॥ दारकापामभूद्राजन् महामोदः पुरोपाम् । पस्मिा रमपोरेता कृष्णभियापतिम्॥५॥ पति मोरगर महापुराने पारमा चमको मायूसरे पतु- पकोण्यायःr. अथ पश्चपश्चामचमाऽध्यायः धीशुक उपाच पमस्तु बामुषायामा म्युनो । दशगत भूपतमेव प्रत्तर॥१॥ स एर ब्यत्वे पैदा भ्परीवनमा प्रदुपरिवान्नम: 1ि२॥ संपमा प्रसारी ला बोम्मानिन्नमरिदिलाना स्वदन्यत्मायन संनियंगार सलमान मीना खेप्पस रोजनामसnि d पमयर का उत्यम्सनन् । सामान्स िविनय आ ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे यध्यायः ५५ दृष्ट्वा तदुदरे बालं मायावत्ये न्यवेदयन् । नारदोऽक्ययत् सर्वे तस्याः शहितचेतनः। बालत्य तत्त्वनुत्पचि मत्स्योदरनिवेशनम् ॥६॥ सा च कामस्य वै पनी रविनाम यशस्विनी । पत्युर्निर्दग्धदेहस देहोत्स िप्रतीस्ती ॥३॥ निरूपिता शम्बरेण सा सूपौदनसाधने । कामदेवं शिशुवुद्ध्वा के लेहं तदा ॥८॥ नातिदीण कालेन स काणी रूढचौवनः । जनयामास नारीणां वीचन्तीनां च विभ्रमन् । सा तं पतिं पद्मदलायतेशगं प्रलम्बबाहुं नरलोकतुन्दरम् । सत्रीडहासोचभितभ्रुवेक्षती प्रीत्योरतस्थे रविरत सौरवैः ॥१०॥ तामाह भगवान् काणिर्मातस्ते मविरन्यया । मातृमावविक्रम्य वर्दसे कामिनी क्या ॥११॥ - रतिरुवाच भवान् नारायणसुतः शम्बरेणाढतो गृहात् । अहं तेऽधिकृता पनीरतिः कामो भवान् प्रभो ॥१२॥ एप त्यानिर्दर्श सिन्धावक्षिपच्छम्बरोऽसुरः । नस्योऽप्रसीचदुदरादिहमाप्तो भवान् प्रभो ॥११॥ तमिमं जहि दुर्धर्षे दुर्जयं शत्रुमात्मनः । मापाशतविदं त्वं च मापाभिमोइनादिभिः ॥१४॥ परिशोचति ते माता कुररीव गवयजा । पुत्रस्नेहाकुला दीना विवत्सा गौरिवारा ॥१५॥ प्रभाध्यैवं ददौ विद्यां प्रद्युम्नाय महात्मने । मायावती महानायां सर्वमायाविनाशिनी ॥१५॥ स च शम्बरमभ्येत्य संयुगाय समाहवत् । अविरहातमाक्षेपःक्षिपन् सजनयन् करिन॥१७॥ गदामाविध्य तरसा प्रद्युम्नाय महात्मने । प्रशिप्प व्यनदनादं वनिमेपनिरन् । तामापतन्वी भगवान् प्रद्युम्नोगदया गदाम् । आस शत्रवे क्रुदा प्राहियोत् स्वगदानर ॥२५॥ सच मायां समाश्रित्य देतेपी मयदर्शितान् । मुमचेऽनमयं वर काप्नों हायसोऽमुरः ॥२१॥ वाध्यमानोऽब्रवण युक्मिणेयो महारधः । सायात्मिगंमहाविदा समायोन्मदिनीम् ॥२२॥ ततो निशाठमसिमुदम्य सकिरीटं सकुष्टयम् । सम्बस शिरः कासाचाममोजसारमा नरवः स या कमलेश: 1 तः कयायामठरेर सन्तनम ११॥ सोऽधिक्षिप्तो दुर्वचोभिः पादाहत इवोरगः । निश्चम गदारापिरमर्याचानटोचनः ॥१८ ॥ गौरम्गान्धर्व पैशाचौरगरासी । मायुत प्रवद्यादेत्या कानिधनात् सदा आर्वमाणो दिविः स्नुवद्रिकुमुमंत्तरः।मायाम्बरचारिकापुर नीलो विहार URD अन्तःपुरवरं राजन् टलनायवलम् । विवश पन्या गगनाद विद्युतवरगा : RA पीतीशेक्वासमम् । प्रष्टम्बाई वामा मुलित रिपननस नीलमालकाटिभिः कृष्ण मत्यात्रियोहीद्यनिजित्युसरा योपितः । उपजम्मुःसमुदिता मनीरत्न मुक्षिलवार श्री देवी वस्तुमारिणी । असत् स्वमुत नष्टं स्नेहलता ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्यायः ५६ मम चाप्यात्मजो नष्टो नीतो यः सूतिकारहात् । एतत्तुल्यवयोरूपो यदि जीवति कुत्रचित् ॥३२॥ कथं त्वनेन सम्प्राप्तं सारूप्यं शार्ङ्गधन्चनः । आकृत्यावयवैर्गत्या स्वरहासाबलोकनैः ॥३३॥ स एव वा भवेन्न्तं यो में गर्भ धृतोऽर्भक अमुगिन् प्रीतिरपिका धामः स्फुरति मे भुजः॥३४॥ एवं मौमांसमानायां पैदा देवकीसुतः । देवक्यानकदुन्दुभ्यामुत्तमश्लोक आगमत् ॥३५॥ विज्ञातार्थोऽपि भगवांस्तूष्णीमास जनार्दनः । नारदोऽकथयत् सर्व शम्बराहरणादिकम् ॥३६॥ तच्छुत्वा महदाश्चय कृष्णान्तःपुरयोषितः । अभ्यनन्दन बहूनम्दान् नष्टं मृतमिवागतम्॥३७॥ देवकी वसुदेवश्च कृष्णरामौ तथा स्त्रियः । दम्पती तौ परिष्वज्य विमणीच ययुर्मदम् ॥३८॥ नटं प्रद्युम्नमायातमाकर्ण्य द्वारकौकसः । अहोमृत हवायातो बालो दिष्टधेति हाब्रुवन्॥३९॥ यं वै मुहुः पितृहरूपनिजेशभावास्तन्मातरो यदभजन रहरूढभावः । चिन तत् सल्लु रमास्पदविम्वविम्बे कामे सरेऽक्षिविषये किमुतान्यनार्यः॥४०॥ इति श्रीमद्भागव? महापुराणे पारमईस्या सवित्तायां दशमस्कन्धं उत्तराधे प्रद्युम्नोपसिनिरूपणं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५५ ॥ अथ पटपञ्चाशत्तमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच सत्राजितः सतनयां कृप्याय कृतकिल्बिषः । स्यमन्तकेन मणिना स्वयमुद्दम्य दत्तवान् ।।१।। राजोवाच सत्राजितः किमकरोद् ब्रह्मन् कृष्णस्य किल्बिषम् । स्यमन्तका कुतस्तस्य कस्माद् दत्ता सुता हरेः।।२।। श्रीशुक उवाच आसीत् सत्राजितः सूर्यो भकस्य परमः सखा । प्रौतस्तस्मै मणि धादात सूर्यस्तुष्टः स्यमन्तकम्॥३॥ सतं विनन् मणि कण्ठे भ्राजमानो मया रविः । प्रविणे द्वारकां राजस्ले जसा नोपलक्षितः॥४॥ तं विलोक्य जना राजवा मुटदृष्टयः । दीप्यतेऽभगवते शशंसुः सूर्यचकिताः ॥५॥ नारायण नमस्तेऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर । दामोदरारविन्दाक्ष गोविन्द यदुनन्दन (१६॥ एष आयाति सविता त्वां दिक्षुर्जगत्पते । मुणन् गभस्तिचक्रेण नृणां च पि तिग्मगुः॥ ७ ॥ नन्वन्विच्छन्ति ते मागै विलोक्या विबुधर्षभाः। शात्वाय गूढं यदुपुद्रष्टुंत्यो यात्यजः प्रभो ॥८॥ श्रीशुक उवाच निग्रम्प पाचचन प्रहस्याम्बुजलोचनः । माइ नागौरविर्देवः सत्राजिन्मणिना बलन ॥९॥ सत्राजित् स्वगृह श्रीमत् कृतकौतुकमङ्गलम् । प्रविश्य देवसदने मणि विप्रेन्यवेशयत् ॥१०॥ दिने दिने स्वर्णभारानटो स सूजति प्रभो । दुर्भिक्षमायरियानि साधिव्याधयोऽशुभाः । न सन्ति मायिनखत्र यत्रास्वेऽभ्यचितो मणिः || ११ ॥

·। ॥२४॥ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५६. स याचितो मणि क्वापि यदुराजाय शौरिणा । नैवार्थकामुकः पादाद यालामञ्चमतर्कयन्॥१२॥ तमेकदा मणिं कण्ठे प्रतिमुच्य महाप्रभम् । प्रसेनो हयमारा: मृगयां व्यचरद् वने ॥१३॥ प्रसेनं सहयं हत्वा मणिमाच्छिय केसरी । गिरि विशाखाम्बवता निहतो मणिमिन्छता ॥१४॥ सोऽपि चक्के कुमारस्य मणि कीडनकं विले । अपश्यन् भ्रातरं भ्राता सत्राजित् पर्यदप्यत ॥१५॥ प्रायः कृष्णेन निहतो मणिग्रीवो वनं गतः । भ्राता ममेति तकृत्वा कर्णे कर्णेऽजरञ्जनाः ॥१६॥ भगवास्तदुपश्रुत्य दुर्यशो लिप्तमात्मनि । माटुं प्रसेनपदवीमन्वपयत नागरः ॥१७॥ हतं प्रसेनमश्वं च वीश्य केसरिणा वने । तं चाद्रिपृष्ठे निहतमशेण ददृशुर्जनाः ॥१८॥ भृक्षराजविलं भीममन्धेन तमसावृतम् । एको विदेश भगवानवस्थाप्य बहिम्प्रजाः ॥१५॥ तत्र दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं बालकीडनकं कृतम् । हर्नु कृतमतिस्तस्मिन्नवतस्येऽभकान्तिके ॥२०॥ तमपूर्व नरं दृष्ट्वा धात्री चुक्रोश भीतवत् । तच्छुत्वाम्यदवत् क्रुद्धो जाम्बवान् बलिनांवर.२१ स चै भगवता तेन युयुधे स्वामिनाऽऽत्मनः । पुरुपं प्राकृतं मत्वा कुपितो नानुमाववित् ॥२२॥ द्वन्द्वयुद्ध मुतुमुलनुभयोविजिगीपतोः । आयुधारमद्रुमैोभिः क्रच्याथै श्येनपोरिव ॥२३॥ आसीत्तदष्टाविंशाहमितरेतरमुष्टिभिः । वनिप्पेपपरुपैरविश्रममहर्निशम् कृष्णमुष्टिविनिष्यातनिप्पिष्टानोबन्धनः । क्षीणसत्त्वः स्विन्नगावतमाहातीर विस्मितः॥२५॥ जाने त्या सर्वभूतानां प्राण ओजः सहो बलम् । विष्णु पुराणपुरुपं प्रभविष्णुमधीवरम् ॥२६॥ त्वं हि विश्वसृजा स्रष्टा सृज्यानामपि यच सत् । कालाकलयामीशः पर आत्मा तथाऽऽत्मनान २० यस्येपदुत्कलितरोपकटाक्षमोथैर्वमादिशत् क्षुभितनऋतिमिडिलोऽन्धिः । सेतुः कृतः स्वयश उज्ज्वलिता च लका रक्षःधिरांसि भुवि पेनुरिक्षतानि ॥२८॥ इति विजातविज्ञान मृक्षराजानमच्युतः ।व्याजहार महाराज भगवान देवडीमुतः ॥२९॥ अभिमृश्यारविन्दायः पाणिना शङ्करेण तम् । कृपया परया भक्तं प्रेमगम्भीरया गिरा ॥ मणिहेतोरिह प्रासा वयमवरते बिलन् । मिम्याभिशार्प प्रमृजनात्मनो मणिनामुना ॥३१॥ इत्युक्तः स्वां दुहितर कन्यां जाम्पवर्ती मुदा । अहंणार्थे स मणिना कृष्णायोबार ||२|| अष्ट्या निर्गमे शौरेः प्रविष्टस्य विलं जनाः । प्रतीश्य द्वादशाहानि दुःखिताः स्वपुर ययुः।।३।। निशम्य देवकी देवी रुक्मिण्यानकदुन्दुभिः । मुहृदो शतयोऽमोचन पिलात कृष्णमनिर्गतम् ।। समाजित शान्तस्ते दुःखिता पारौकसः । उरतस्थुमहामायां दुर्गा कृष्णोरसन्धये ॥३५... तेषां तु देव्युस्थानात् प्रत्यादिष्टाधिया सच । मादुर्दभ्व मिद्धार्थः सदारो दर्पयन् हरिः॥३५ उपलभ्य हषीरसं मृतं पुनरियागतम् । मह पन्या मणिनीवं 6 बातमोल, सत्राजितं समाहय सभायां राजमनियो । प्राप्ति चाण्याय भगवान् मर्षि वरीयता चावियोरिटो रख महात्वावार मुलसातः । भनुतप्यमानो भयनमगमत् न पाप्मना 110 ·श्रीमद्भामक्चे दशमस्कन्धे अध्यायः ५७ उनुध्यायंस्तदेवा, बलदिमहाकुलः । कथं मृजाम्पात्मजः प्रतीदेवाव्युतः कयम् ४० के कृत्या साधु मह्यं स्वान्न शरद् वा जनो यथा । अदीर्घदर्शनं भुद्रं मूदं द्रविणलोलुपम् ||४|| हास्ये दुहितरं तस्मै स्त्रीरनं रत्नमेव च । उपायोऽयं समीचीनस्तस्य शान्तिर्न चान्यथा||४|| एवं व्यवस्तिो बुद्धधा सत्राजित् स्वसुतां शुभाम्। मणि च स्वयमुद्यम्य कृष्णायोपजहार ||३|| नां सत्यभामा भगवानुपयेमे ययाविधि । बहुभिर्वाचिता शीलरूपौदार्यगुणान्विताम् ||४|| गवानाहन मणि प्रतीच्छामो वयं नृप वास्तां देवभकश्य वयं च फलभागिनः ||५|| इति श्रीमद्भागवो महापुराणे पारमईया संहितायां दशमस्को उत्तरा स्यमन्तकोपाख्याने षट्पञ्चाश्चमोऽध्यायः ॥५६॥ अथ सप्तपश्चाशत्तमोऽध्यायः थीशुक उवाच वेशातार्थोऽपिगोविन्दो दग्धानाकर्ण्य पाण्डवान् । कुन्ती च कुल्यकरणे सहरामो थयो कुरु॥१॥ भीमं कर्ष सविदुरं गान्धारी द्रोणमेव च । गुल्लदुःखौच सनम हा कष्टमिति होचः ॥२॥ सल्यैतदन्तरं राजन् शतपन्धानमूचतुः । अरकृतवर्माणो मणिः कलान गृह्यते ॥ ३ ॥ योऽस्मभ्यं सम्प्रतिश्रुत्य कन्यारवं विगर्ष नः । कृष्णायादान सत्राजित् स्मिाद् भ्रातरमन्धिपात ४ एवं मिनमतिस्ताभ्यां सत्राजितमत्तमः । इयानमवधीहोभात् स पापीमजीवितः ।।५।। बीण विकोशमानानां कन्दन्तीनामनायवत् । हत्वा पशून् सौनिमयन्मणिमादाय जम्मिवान् ।।६।। सत्यभामा च पितरं दबीश्य शुचारिता । व्यलपचात तातेविदा हतालति मुखी॥७ तेलद्रोग्या मृतं प्रास्य जगाम गजमाइयम् । कृष्णाय विदितार्याय तसाचल्यो रितुर्वधन ८ तदाकण्येश्वरी राजननुभृत्य मृलोकताम् । अहो नः परमं कष्टमिल्यसाशो बिरतुः ॥९॥ आगत्य भगवास्तस्मात् समायः साग्रजःपुरम् । उपन्यानमारेभे हवं हर्नु मणि वत: ॥१॥ सोऽपि कृष्णोधमंशावा भोप्राणारीप्सया । मादाय कृतवर्माणमयाचत स चालवीत् ॥११॥ नाहमाश्चरयोः कुर्यो हेलनं रामकृष्णयोः। कोनु छमार फस्त तोजिनमाचरन् ॥१२॥ सं.स. सहानुगोशोतो पदपात त्याजितः निगा अग्रवन्धः सप्तदश संयुगान् विरयो गतः||१३॥ अत्याल्पातः स चाकून पाणिपाहमपात | सोऽप्यार को विकन्येत किमानीश्वरयोलमा १४॥ यदलीलया विश्व सुजल्यवति इन्टिनाचे विषम जो पसनविमोदिताजपा ॥१५॥ २. सप्तस्यनः गेलमुत्बाटयन पापिन्य ! दसरलोकरा बराउ उहिलोप्रमि॥१६॥ नमसरमे भगवे कृष्णारावरमये । अनन्बादिनूतार रसात्मने नमः ॥ प्रपाकात: स तेनानि शवधन्वा मामणिम् । वस्लिन्यासमा जनम सो l समजनार्दनौ । अन्ना मागेर राजन गुग्द्यान ॥१॥ भा.मू.३८- ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय: ५८ मिथिलायामुपवने विसृज्य पतितं हयम् । पद्यामधावत् संत्रस्तः कृष्णोऽप्यन्वद्रयगा। पदातेर्भगवास्तस्य पदातिस्तिरमनेमिना । चक्रेण शिर उत्कृत्य वासनो व्यचिनोन्मगिम् ॥१६ भलन्धमणिरागत्य कृष्ण आहार्मजान्तिकम् । वृथा हतः शवधनुर्मणिमात्र न विद्यते ॥२५ तत आइ बलो नूनं स मणिः शतधन्वना । कसिंश्चित् पुरुष न्यतस्तमन्देश पुरं मज ॥२॥ अहं विदेहमिन्छामि द्र प्रियतमं मम । इत्युक्त्वा मिथिला राजन् विवेश यदुनन्दनः।।२।। तं दृष्ट्वा सहमोत्याय मैथिलः प्रीतमानसः । अईयामारा विधिवदाणी समईगैः ।।६५५ उवास तस्यां कतिचिन्मिथिलायां समा विभुः । मानितः प्रीतियुक्तेन जनकेन महामना । ततोऽशिश गदां काले धार्तराष्ट्रः मुयोधनः ॥ २६ ।। केधो द्वारकामेत्य निधनं शतधन्वनः । अप्रासिं चमणेः माह मियापाः शिर निः॥ ततः स कारयामास क्रिया बन्धोतिस्य वै । माकं मुइभिभगवान् या याः सुः सामा अकूरः कृतवर्मा च श्रुत्या पतधनोधम् । न्यूनुर्भयभित्रस्तो दारकायाः प्रोजो ॥१९॥ अरे प्रोपितेऽरष्टान्यासन् थे दारकौकसाम् । शारीरा मानसासाग मुक्किमोनिका Hd इत्यादिशन्ये पिस्मृत्य मागुदादतम् । मुनियामनिवासे कि पटेनारिनन ॥३१॥ देवेऽयति काशतः श्वल्कायागताय थे। म्यमुता गान्दिनी मादा तो! तागुतस्तत्प्रमानोसासरी यत्र यत्र ह । देवोऽभिवत सत्र नोra म म.RT: It ! रवि सरवचः श्रवा नंतापदि कारणम् । इति मत्या समानाय माझा नादनः ॥३॥ पूजरियामिनाप्यनं कर्यायवादिका कयाः । विशतालिसचिन मामान ३५ ननु दानात न्यनस्यपाले नयन्वना । समन्त मांगीमान् (NATA पत्रामिोजायला गोयुटुहिनुः मुताः । दागिनी for fishita तयारि दुर्धरस्त्यापरवयाला मुबले मणिः । किन्तु मामय सारमा प्रतिमा । दर्शन्य महाभाग भूना शान्तिमाय । अपुलाममाasnafinik एवं मानिसमा मानगिन् । आदार काममा भोगrt समन्दकं सदिचा निजामन मनमाना ETA: 12 रोटर मातरम विनर मापतिको गनुमा वा Intifirmirat-1 || PARANT ATHAARATHtsdtaara krisha... प्रयापनामनमा माय: मय TERR .

·श्रीमनायवेदारकापाय:५८
मान्दतिरन् । उनरमायौरा: पायामितम् ॥ २ ॥
रममावा भगवनमः । मानुरागम्मि यस यो समुदं ययुः ॥ १॥
शिविरमामय हातापायमिन्दनम् । पाल्गुनं परिणाम मामा नानिन्दितः ॥४॥
नागन पायीने पत्रा गनिन्दिा निहारिवाशिनरयावन्दत ॥५॥
पेव भाभिः पूजितमानिन्दितः । निसादामन्ये च पनि पर्युगमा ६॥
प्रया समागाव ताभिगदनानिहारभिरभिः ।
भारकाम न सानु रिमारं परिपृश्यापकः ॥ ७॥
BANK प्रमोसारकपटाधुलोचना सन्न जान् रहून् शान अंधारावामदनम्
देय कुसल मान्नु मनापाने फवा वरम् । हानी न मरता कृष्ण भ्राता मे पिनरत्यया (९१
देसि मराविसि मुहदात्मनः । नारि सरता सन् शान हसिहदिस्थितः१.
युधिष्ठिर उवाच
न भारि भयो न दाहमपीचर ) योगेश्वराणा दुर्दों यत्रो : युमेधसाम् ॥११॥
वि पारिन् मागान राजा सोभ्यर्षितः गुणम् । अपन नम्नानन्दमिन्द्रप्रसोकर विभुः१२
एकदा रथमारत (जो यानरपजम् । गायी। धतुरादाय तूणी भाशयायी ११३॥
कृष्णेन सनदी विहिरिनं वनम् । रहम्पालमृगारी प्राचियत् परवीरहा ॥१४॥
বিলাসযুক্ত মানুষ হবেঃংবিয়য় জানা
वान् निशिरारा मेधानपण्युरागते । नदी : परिश्रान्तो चीभत्सुर्यमुनामगात् ॥१६॥
ओम विदीय पारि महारयो । फणो दारानुः कन्या चरी चाफदर्शनाम्||१७॥
तामाराय परारोहा मुदिजा रनिराननाम । परन्तु प्रेषितः ससपालगुना प्रमदोत्तमाम्॥१८॥
पास्य कस्याधि मुभोणि तो सिकिनिकीमा मन्येत्यांपतिमिदन्तो सर्वे कथय शोभने ॥१९॥
फालिन्युवाच
भई देवस्य पवितुहिता पतिमिळती । विष्णु यरेण्यं यरद त परममास्थिता ॥२०॥
नान्यं पति ने चीर तमते श्रीनिकेतनम् । तुप्यतां मेरा भगवान् मुकुन्दोनाघसंश्रया२१॥
कालिन्दीनि समान्याता बमामि यमुनाजले । निर्मिते मवने विश यायदच्युनदर्शनम् ॥२२॥
तथावद गुहारेयोचामुदेवाय मोरिताम् । रथमारोप्य तद् विशन् धर्मराजमुपागमत् ॥२३॥
यदेव कृष्णा सन्दिष्ट पार्याना परमाद्भुतम् । कारयामास नगरं विचित्र विश्वकर्मणा ॥२४॥
भगवास्तव निवसन याना प्रियचिकीर्षका । अमये खाण्डवं दातुमनस्यास भारथिः ॥२५॥
मोमिनुशे धनुरदायावतान रथं नृप । अर्जुनरामाश्या तूणी वर्म चाभेद्यमस्त्रिभिः ॥२६॥
मयश्च मोनितो बहः सना सख्य उपआइरत् । यस्मिन् दुर्योधनस्यासीजल स्थलहशिनमः ॥२७॥

·- সলাম स तेन समनुशतः मुद्रिभानुमोदितः। आयो द्वारा भूवः सात्यकिमनुवृतिः ॥२८॥ अघोपयेमे कोन्दी मुपुण्यायुध जिते । चितवन परमानन्द स्वानां परममङ्गलम् || विन्दानुविन्दावावन्यो दुर्योधनवशानुगो । स्वयंवरे स्वभगिनी कृष्णेसा न्योधतान ३० राजाधिदेव्यातनयां मित्रविन्द मिनुष्वनुः प्रसह्य हुतवान् कृष्णोराजन राज्ञां प्रास्यतामा नमानिनाम कोससआखोद राजाविधार्मिकः । वस सल्यामात् कन्या देवी नामवितीया ॥३ नता कुपा योनुमजिया सात गोहान् । तीणशृङ्गान् सुदुर्धनि वीरगन्धामान्खलान्३१ तांशुत्वावपजिसम्पां भगान् सात्वतां पतिः । जगाम कौसल्यपुरं सैन्येन महता वृदः ॥३४॥ सकोसलपति प्रातः प्रत्युत्यानासनादिभिः । अणेनापि गुरुणा पूजयन् प्रतिनन्दितः ॥१५॥ वरं विजोस्वाभिमतं समागतं नरेन्द्रकन्या चकमे रमापतिम् । भूयारवं मे पतिराचिोडमलाः करोतु सत्या यदि मे धृतो ब्रतः ॥ ३६॥ यत्सासरजः शिरसा विमति औरञ्जनः सगिरिशः सह लोकपालैः। खोलात वकवसेतुपरीप्सयेशकाले दधत् स भगवान् मम केन तुम्येत् ॥ ३॥ भर्चितं पुनरियाद नारायण जगत्पते । आत्मानन्देन पूर्णस्य करवाणि किमा: ॥३८॥ श्रीशुक उवाच "माह भगवान् हृष्टः कृतासनपरिमहः । मेघगम्भीरया वाचा समितं कुरुनन्दन ॥३९॥ थीभगवानुवाच नरेन्द्र याना कविभिर्विगर्हिता राजन्यबन्धोर्निजधर्मवर्तिनः । तथापि याचे तप सौहदेच्छा कन्यां त्वदीयंन हि शुल्कदा वरम् ॥४॥ राजोवाच সংরমিকৗলাখ মানুষ নিঃ। যুগৰাশী যত্যা নবিনী। वसाभिः कृतः पूर्व समरः सात्वतर्षभ । घुमा वीर्यपरीक्षार्थ कन्यापरीस l ते गोपा वीर दुर्दान्ता दुरवमहाः । एतेर्भमाः मुरहयो भिनगात्रा नृपात्मजाः ॥४२७ मे निग्रहीताः स्युस्त्वयैव यदुनन्दन | वसे भवानभिमतो दुहिनुमें श्रियः पते ॥ रममदान हतौना बालोलया बयान बालो दादयान पण मिसितः । तां यत्यरसाद भगरान विधिवत् माशी प्रभु त m समामाकर्थ पदावा परिकर प्रभुः । आत्मानं सतधान्यान्यगवाडीलयव दान लेमिरे परमानन्दं जात परमोस ct , दिवाविष : नरामायःप्रमुदिता : मुवास नगलत : luru brain विभुः । युवतीनां विभाइस निरीयमुपासमा ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५९ ५९७ नागसहस्राणि नागाच्छतगुणान् रयान् । रपात गुणानभानश्वातगुणान् नरान् ॥५१॥ स्तो रथमारोप्य महत्या सेनया वृतौ । स्नेहपक्लिबहादयो यापयामास कोसलः ॥५२॥ देवद् रुरुधुपा नयन्तं पथि कन्यकाम् । भनवीर्याः सुदुर्मर्षा यदुमिर्गोवृपैः पुरा ॥५३॥ नस्यतः घरजावान् बन्धुप्रियदर्जुनः । गाण्डीवी काल रामास सिंहः क्षुदमृगानिव ॥५४॥ रेवईभुपाराह्य द्वारवामेत्य सत्यया । रेमे यहूनामृपभो भगवान् देवकीसुतः ॥५५॥ कीतः सुनां भद्रामुपयेमे पितृप्वसुः । कैकेयीं भ्रातृभिर्दत्ता कृष्णः सन्तर्दनादिभिः ॥५६॥ च मद्राधिपतेर्लक्ष्मणां लशगैर्युताम् । स्वयंवरे जहाकः स मुपर्णः सुधामिच ॥५३॥ न्याश्चैवविधा भार्याः कृष्णल्यासन् सहस्त्रयः। भोमं हत्वा तनिरोधादाहताश्चारुदर्शनाः ॥५८|| इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां सहिताय दशमस्कन्धे उत्तरायडर- महिम्युनाहो नामाटपञ्चाशत्तमोऽध्याय. ॥ ५८॥ अथैकोनपष्टितमोऽध्यायः राजोवाच था हतो भगवता मोमो येन च ताः स्त्रियः । निरुद्धाएतदाचश्वविक्रम शाईधन्वनः ॥१॥ श्रीशुक उवाच न्द्रेण हतच्छत्रेण हतकुण्डलबन्धुना । हतामराद्रिस्थानेन शापितो भौमचेष्टितम् । सभायों गरुडारूढः प्राग्ज्योतिषपुरं ययौ ॥ २॥ रिदुर्गः शास्त्रदुर्ग लाग्न्यनिलदुर्गमम् । मुरषाशायुतैोरैईदैः सर्वत आवृतम् ॥३॥ 'दया निर्विभदादीन शस्त्रदुर्गाणि सायकैः । चक्रेणामिं जलं वायु मुरपाशास्तथासिना ।। ४ ।। खनादेन यन्त्राणि हृदयानि मनस्विनाम् । प्राकारं गदया गुा निर्षिभेद गदाधरः ॥ ५ ॥ श्चिजन्यध्वनि श्रुत्वा युगान्तानिभावणम् । मुरसायान उत्तस्थौ दैत्यः पञ्चशिराजलात्।।६।। त्रिशूल मुद्यम्य सुदुनिरीक्षणो युगान्तसूर्यानलरोचिरल्वणः । प्रसंत्रिलोकीमिच पञ्चभिर्मुखैरम्पद्रवत्तार्यसुतं यथोरगः ॥ ७॥ आविष्य शूलं तरसा गरुत्मते निरस्य वक्त्रेयनदत् स पञ्चभिः । स रोदसी सर्वदिशोऽन्तरं महानापूरयरण्डकटाहमावृणोत् ।। ८॥ तदारतद् वै त्रिशिखं गरुत्मने हरिः शराभ्यामभिनत्रिवौजसा । मुसेषु तं चापि शरैरताइयत्तस्मै गर्दा सोऽपि रुषा व्यमुञ्चत ।। ९ ।। तामातन्ती गदया गदां मृधे गदाग्रजो निर्विभिदे सहछपा। उद्यम्य वाहूनभिधावतोऽजितः शिरसि चक्रेण जद्दार लीलया ||१|| ·. हवाचकुञ्जरम् ॥१९॥ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ५९ व्यसुः पाताम्मासि कृत्वशीर्चा निकृतनोऽतिरिवेन्द्रवेजसा । तस्थात्मजाः सप्त पितुर्वधातुरा: प्रतिक्रियानजुषः समुद्रताः ॥११॥ ताम्रोऽन्तरिक्षः श्रवणो विभावसुर्वमुर्नभस्वानरणश्च सप्तमः । पीठं पुरस्कृत्य चमूपति मृधे भौमप्रयुक्ता निरगन् धृवायुधाः ॥१२॥ प्रायुञ्जतासाद्य शरानसीन् गदाः शक्त्यष्टिर्लान्यजिते रुपोल्वगाः । तच्छस्नकूट भगवान् स्वमार्गगैरमोपवीतिलशचकतं ह॥१३॥ तान् पीठमुख्याननयद् यमक्षयं निकृत्वशीर्णोस्भुजाइनिर्मपः । स्वानीकपानच्युतचऋसायकस्तया निरस्तान् नरयो धरासुतः ॥१४il निरीक्ष दुर्मर्पण आस्तवन्मदगंजैः पयोधिप्रभवेनियनमन । दृष्ट्वा सभार्य गोपरि स्थितं सूर्योपरिष्टात् सदियनं यथा । कृष्णं व तस्मै व्यस्जच्छतनी योधाश्च सर्वे युगपत् स्म विव्यधुः ॥१५॥ तद् भौमसैन्यं भगवान् गदाग्रजो विचित्रवानिधित: शिलीमुखेः। निकृत्याहूरुशिरोधविग्रहं चार तोर यानि योधैः प्रयुक्तानि शस्त्रास्त्राणि कुरूदह । हरिस्तान्यच्छिनतीण गरेकैमासिभिः ॥१७॥ उह्यमानः सुपर्णेन पशाम्यां निप्नता गजान् । गरुत्मता हन्यमानास्तुण्डाशनगंगः ॥१८॥ पुरमेवाविशनाता नरको युध्ययुध्यत ! दृष्ट्वा विद्राषित सैन्यं गरुडेनादित खान ॥१९॥ तं भोमः प्राहरसत्या पत्रः प्रतिइतो यतः । नाम तग विद्रो मालाहत सEिE Rel शुलं मोमोऽभ्युतं हन्नुमाददै वितथोद्यमः । वदिमगांत पूर्वमेव नरकस्य शिव हरिः । अपारद् गजलस्य चक्रेग शुरनेमिना ॥२१॥ सकुण्डलं चाफिरीदभूषण यमो पृथिव्या पतिनं मनुला। हादेवि गावित्दृषमः मुरेश्वरा माल्य मुकुन्द विन्ति रे ||२२॥ ततश्च ः कृष्णमुपैन्य कुण्डले प्रतप्तब्यानरबमाम्बरे । मवेजमन्या वनमालयापत् पातम छायो महायर ॥२॥ असाथ यिं देवी देवाराभिवम् । प्रामिणता राजन मnिfriend भूमिक्ष्याच देवदेश जयगदावर | भगरा मन नमाग नमः नाभा नमः मरिने । नमः पवार नामा नमो भगाने सानुदेवार निसीहार पोरनमा १२.३० अनि मनताको । यसमा म र वन ना १८ नमर ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६० वं ,सिसूक्षु रज उत्कटं प्रभो तमो निरोधाय विमर्यसंवृतः। स्थानाय सर्व जगतो जगत्पते कालः प्रधानं पुरुषो भवान् परः ॥२९॥ अहं पयो ज्योतिरथानिलो नभो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । कर्ता महानिखिलं चराचरं त्वय्यद्वितीये भगवनयं भ्रमः ||३०|| तस्यात्मजोऽयं तत्र पादपङ्कजं भीत: प्रपन्नार्तिहरोरसादितः । तत् पालये कुरु हस्तषङ्कजं शिरस्यमुष्याखिलकल्मषापहम् ॥३१॥ श्रीशुक उवाच ति भूम्यार्थितो वारिधभगवान् भक्तिनम्नया । दत्वाभयं भौमगहं प्राविधत्सकलर्दिमर ॥३२॥ त्रि राजन्यकन्याना पटमहस्राधिकायुतम् । भौमाहताना विक्रम्य राजभ्यो ददृशे हरिः ॥३३॥ प्रविष्टं स्त्रियो वीस नरवीर विमोहिताः । मनसा पविरेऽभीष्टं पतिं देवोरखादितम् ॥३४॥ स्यात् पतिरयं महा धाता तदनुमोदताम् । इति सर्वाः पृथक् कृष्णे भावेन हृदयं दधुः ॥३५॥ Tः प्राहिणोद दारवती सुमृष्टविरजोऽम्पराः । नरयानैमहाकोशान् रयाश्चान् द्रविणं महत्॥३६॥ रेरावतकुलेयाश्च चतुर्दन्तास्तरस्विनः । पाण्डुराश्च चतुस्पष्टिं प्रेषयामास केवः ॥३७॥ पत्वा मुरेन्द्रभवनं दत्वादित्ये च कुण्डले । पूजितखिदशेन्द्रेण सहेन्द्राण्या च सपियः ११३८५ छोदितो भार्पयोपाम्य पारिजातं गहमति । आरोप्य सेन्दान् विवशन् निर्जित्योपनियत पुरम्।। स्थापितः सत्यभामाया गृहोद्यानोपयोभनः । अन्वगु_मयः स्वगात्तद्गन्धासवलम्पटाः ॥४०॥ ययाच आनभ्य किरीटमोटिभिः पादौ स्पृशन्नच्युतमर्थशाधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महानहो मुराणां च तमो धिगाव्यताम् ॥४१॥ अयो मुहूर्त एकस्मिन् नानागारेषु ताः स्त्रियः । यधोरयेमे भगवांस्तावद्रूपपरोऽपयः ॥४२॥ गृहेषु तासामनपाम्यतर्यनिरस्तसाम्यातिशयेप्यस्थितः । रमाभिनिजकामसम्प्लुतो यथेतरो गाईकमेधिकाश्वरन् ||४३|| इत्यरमापतिमवाप्प पति स्त्रियस्तारक्षादयोऽपि न विदुःपदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाचिरतमेधितयानुरागहाणवलोकनकवलमजल्ललजाः 1४il प्रत्युद्मासनवराईणरादशौचताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यैः केशप्रसारशननानोपहावदासीयता अपि विभोर्विदधुः स दास्यम् ॥४५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुरस्मे पारमइयां सहितायां दसमस्या उत्तरा पारिजातरमनायो नानैपोनर विमोऽध्यायः॥ ५९॥ अथ पष्टिवमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच कहिचित एखमासीनं स्वतत्पस्थं जगद्गुरुम् । पति पर्यचर भैप्पी व्यनेन सखोल

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६०
यस्त्वतल्लीलया विश्वं सृजत्यत्त्ववतीश्वरः । स हि जातः स्वसेत्ना गोपीयाय यदुवः ॥२॥
तस्मिन्नन्तहे भ्राजन्मुक्तादामविलम्बिना । विराजिवे वितानेन दौमागमपैयरे ॥३॥
मल्लिकादामभिः पुष्पैदिरेफकुलनादितः । जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमः ॥४॥
पारिजातवनामोदवायुनोद्यानशालिना । धूपैरगुरुनै राजन् जालन्धविनिर्गतः ॥५॥
पयःपेननिभे शुभ्रे पर्यके कधिपूत्तमे । अतस्थे मुखासीनं जगतामीश्वरं पविन ॥ ६ ॥
वालव्यजनमादाय रत्नदण्डं सखीकरात् । तेन वीजयती देवी उपासाधक ईश्वरम् ॥ ७ ॥
सोपाच्युतं कणयती मणिनू पुराभ्यां रेजेऽगुलीयवलपव्यजनामहस्सा।
वस्त्रान्तमूद कुचकुङ्कुमशोगहारभासा नितम्बवया च परायकामा ॥ ८॥
तां रूपिणीं श्रियमनवगति निरीस या लीलया धृववनोरनुरूपरूप।
प्रीतः स्मयनलककुण्डलनिष्ककण्ठवस्त्रोलसत्सितसुधां हरिरावमारे ॥९॥
थीभगवानुवाच
राजपुत्रीप्सिता भूपैलोकपालविभूतिभिः । महानुभावैः श्रीमद्भी रूपौदार्यवलोजितः ॥१०)
तान् प्राप्तानपिनो हित्वा चैचादीन सरदुर्मदान्।दत्ता भ्रात्रा स्वपिवाचकसानोवारोऽसमान् ।।
राजम्यो यिभ्यतः सुभ्रः समुद्रं शरणं गतान् । बलवलिःकवदेवान् प्रायस्त्यक्तनपासनान् ॥१२॥
अस्पष्टवर्मनां पुंसामलोकायमीयुगम् । आसिताः पदवीं सुभ्रःप्रायः सीदन्ति योषितः।१३॥
निष्किन्चना वयं शश्वनिम्किञ्चनजनमियाः । तस्मात् प्रायेण नसाव्या मांभजन्ति मुमारा।
पयोगत्मसमं वितं जन्मेश्वयांकृतिर्भवः । तयोपियाहो मैत्रीच नोत्तमाघमयोः पवित्र ॥१५॥
वैदम्यवदविशय त्ययादीर्घसमीक्षया । वृता वयं गुणहीनामिभुमिः सारिका मुभा ॥
अथात्मनोनुरूपं ये मजस्य क्षत्रिसभम् । येन त्वमाधिः सत्या इरानु च सप्यो ।
चैपाल्वजरासन्यदन्तवत्रादयो नृपाः । मन दिपन्ति वामोर समी चारि दवायत्रः ॥१८॥
वेषां वीर्यमदान्याना सानां सपनुचये । आनीवालि मरा मरे ते नोगादासवान ॥१९॥
उदासीना वयं नूनं न पयार्यकामुकाः । आमउभ्यासह पूर्णा मेयोन्योतिकिया.
श्रीशुक उयाच
पदावदुकवा मगवाना मानं कामानिर । मन्यमानामविश्यात् वर्मन उरम् ॥२१॥
रवि त्रिलोमादेसामना दियस्य देण्यभुवमनिरन् ।
भाग्य मौदा हरि जमिन् दुरन्तां दी जगार ॥२॥
पदा मुददेन नहारमधिश म किन्तभिरना |
भामिनी नस्वी सनो सामानमामि ॥२९॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६. ६०३ तस्याः सुदुःखभयशोकविनष्टबुद्धेईस्तालयलयतो व्यजनं पपात । देहश्च विक्लवधियः सइव मुह्यन् रम्भेव वायुविना प्रविको केशान् ॥२४॥ वाभगवान् कृष्णः प्रिया प्रेमबन्धनम् । हास्यपादिमजानन्याः कसर: सोऽन्यसम्पती॥२५॥ यादवरुवाशु तामुत्थाप्य चतुर्भुजः । केशान् समुह तवं मापूजत् पमपाणिना ॥२६॥ मृज्याश्रुकले नेत्रे स्तनी चोपहती गुचा । आश्लिध्य बाहुना राजननन्यविषयां सतीम् ।।२७११ गन्त्वयामास सान्त्वनः कृपया कृष्णां प्रभुः । हास्यपादिभ्रमविचामतदही सता गतिः ॥२८॥ श्रीभगवानुवाच मामा वैदर्यसूयेथा जाने त्या मत्परायणाम् । त्वचः श्रोतुकामन वेल्याचरितमन्नने ॥२९॥ मुखं च प्रेमसंरम्भस्फुरिताधरमीक्षितम् । कटाक्षेपारुणापाझं मुन्दरभृकुटीतटम् ॥३०॥ अयं हि परमो लाभो गृहेषु गृहमेधिनाम् । यत्र मैंनीयते यामः पियया भीरू भामिनि ॥३१॥ थीशुक उवाच सेवं भगवता राजन् वैदर्भी परिमान्विता । हात्वा तहपरिहासोक्ति प्रियायामभयं जहाँ ॥३२॥ यभाष ऋषभ पुंसां वीशन्ती भगवन्मुखम् । सोरहासचिरस्निग्धापाङ्गेन भारत ॥३३॥ रुक्मिण्युवाच नन्वेवमेतदरविन्दविलोचनाइ यद् भवान् भगवतोऽसशी विभूमः । क स्वे भहिम्न्यभिरतो भगवांस्यीय काई गुणप्रतिरशदीतपादा ॥३४॥ सत्यं भवादिष गुणेभ्य उपक्रमान्तः शेते समुद्र उपलम्भनमात्र आत्मा । नित्यं कदिन्द्रियगणेः कृतविमास्त्वं स्वत्सेवक परदं विधुतं तमोज्यम् ||३५|| स्वत्पादपरम करन्दनुषो मुनीनों वत्मारकुर नपशुभिर्ननु दुर्विभाव्यम् । यस्मादलौकिमिवेदितमीश्वरस्य भूमंतर्वेदितमयो अनु ये भवन्तम् ।।३६} निस्किनो ननुभवानन यतोऽखि मिचियरमे पनि लिभुजोजी हरन्पजापाः । नवा विदन्त्यमुनोऽन्वम्मामलाया मेडो भवान् बलिभुजामति तेऽपि भ्यम् ॥३७॥ स्यं वे समस्तपुरार्थमयः पलामा पक्षमा मुमतको वियजन्ति कृतम् । तेरा विभो सनुनितो मरतः समाजः पुंसः त्रिपाल रवयोः मुखदुःसिनो ॥३८॥ स्व न्यस्वदण्डमुनिभिगदितानुभाव आत्माऽमद अगामिति में तो दिला भक्क उरितमालगणमारियोजभरनाकाती होय ॥३१॥ जा रक्सर गदाग्रज पर भूमान् विद्राय शानिन नार्थ स्वम् । सिंहो या सलिमीच पशुन् समान टेम्पो भपा पदुदधि र प्रायः ॥r.ll ·तव श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६० नृपशिखामणयोऽशवेन्यजायन्तनाहुपगयादप ऐसात्यम् । विसज्य विविगुवनमम्बुजाक्ष सीदन्ति तेऽनु पदवी व दहास्सिवाः नि ||११॥ का येत पादसरोजगन्धमामाय सन्मुसरितं जनवारवर्गम् । लश्म्यालयं त्यविगणय्य गुणालयस मत्यां सदोस्भयमविविकाटिः ॥४॥ तं त्यानुरूपमभज जगतामचीवमात्मानमत्र च परत्र च कामपूरन । स्यान्मे तबाहिरण तिमिर्धमल्या यो वे भजन्तस्यात्सताररर्गः ॥४॥ तस्याः स्युरन्युत ग भोप देशाः म्बीगा गुहेगु सरगोश्वविद्यालभायाः । यत्कर्णमूलमरिकर्षण नोपयायाद् युप्मकथा मृविरिवसभामु गौता incril वमरोमनसकेपिनदमन्तमासास्थिरतामिविदका रिचवावम् मीरच्छवं भजति कान्वमतिर्विदा या ते पदा-जमकरन्दनियती श्री 186/ अस्त्यम्बुजाक्ष मम ते नरणानुराग आत्मन् रतस्य मरि चानतिरिका। पयस्य तस्य उत्तरजोऽतिमानो मामीगे त ह नः परमानुगा ॥ नेयास्त्रीमई मन्ये वनस्तं मयुग्दन । अम्पाया इस हिमायः कन्यायाः स्यादति ।। म्यूदादाभारि पुंभल्या मनोऽभ्यनि नवनवम्। युधोऽमीन विमपास विभ्रतुभयप्पुतः this श्रीभगयानुवाच साप्येवोतुकामेवं राजपुरि प्रमिता । मोदितं यदन्यायमांवत् सत्यमेव ॥1 कान पान सामने धमान् मयकामाय भामिनिामन्ति पंचनाममायासाय म्यामिनि पार उरलब्धं पतिओन पानित्रयं च नना याविधालयमानानीindi वेमा भन्नि दाम कामा नयंग। सामा मानो मोहिनामममा iii मा प्राय मनिमार्गमम्मद वान्त ये समानिन । में मन्दमाया निरोगी मात्रामविर मुमतमः ।।५।। दिशामामार का बादानियमानी । मुमानो मुनय निगा : fat नकासी प्रमविनों ही मनमानिनि यfirrist "तान ननकानो मे ritikaitriti नाममा यि चान समानामा परी मीन futu. TETRAILI नाव पHिARAM Amar ·1 भीमदागर दामाचे भगायः ६१ भीगुक उपार सौरतसंचार गयाअगदीपसरतो रमन में नरो हिमपन् ।।५८॥ व्यापार बिनु शानि।। आसिलीगमधो गन् पारित ॥५९॥ raमारा शरमाया मा TRET उसरा विममोसंगको नाम पटिनमय." अधकपष्टितमोऽध्यायः धीमुक उपाच वाः कृष्णस्य पुत्रान् दश दशावलाः । अजीजनमनम्मान रितुः त्मिसम्पदा ||१|| नरगं यौहर राजपुरोऽच्युत स्थितम् । प्रेन्यमसन स्वखन तत्तयविदानियः ॥२॥ चार्वजकोयवदनायतबाहुनेप्रसप्रेमहासरसवीशितवस्गुनस्पैः मम्मोहिता भगवतोम मनोविजेतुं स्वैविभ्रमःममा यनिताविभूमः॥१॥ ভাষৰীয়াৰমৱলেঞ্জীবৗ पत्न्यस्तु पोरसहसमनहास्येन्द्रिय विमपितुं करने शेकुः ।।४।। इत्थरमापतिमवाप्य पति विपस्ताबमादयोनिविदुः पदव यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमंधितषानुरामहासावलोकनयमनमलालवायम् प्रत्युदमाखनवराईपादशीचताम्यूलविधमणीजनगन्धमास्यैः सारपनहानोरदादासीनता अपि विभोविंदधुः स्म दास्यम् ॥६॥ या दशपुत्राणां कृष्णोणा पुणेदिताः अशे महिन्यस्त पुत्रान् प्रद्युम्नादीन गृणामि ते10॥ देण: मुदेष्णव चारदेहव वीर्यवान् । मुनापश्चारगुतम भद्रचारुमधारयः॥८॥ कचन्द्रो विधायक्ष चारुश्च दामो रेः । प्रद्युम्नमुखा जाता सस्मियांनावमाः पितुः॥९॥ 'नुः सुभानुः स्वभानुः प्रभानुभानुमास्तया । चन्द्रभानुदानुरतिभानुस्तयारमः (भानुः प्रतिभानुश्च सत्यभामात्मजा दश । साम्बः मुमिनः पुजिन्छतनिय सदजित् ॥११॥ नियश्चित्रकेतुश वसुमान् द्रविकः । जाम्बवत्याः मुना होते साम्कायाः पितृसभ्मता:१२ रिश्चन्द्रोऽश्वनच चित्रगुर्वेगवान् वृपः । आमः शकुमुः श्रीमान् कुन्ति जितेः मुताः १३ तः कवियो वीरः नुयाहुभंद एकलः । शान्तिः पूर्णमामा कालिन्याः सोमवोयरः १४ कोपो गात्रवान् सिंहो बलः प्रबल ऊम्वंगः । माद्रयाः पुत्रा महाशक्तिः सह ओ नोऽपराजितः १५ कोषोऽनिलो गध्ये वर्धनोऽनाद एवच । महाशः पावनो बहिमित्रविन्दात्मजा क्षुधिः ॥१६॥ सहग्रामजिद् बृहसेनः शूराः प्रदरणोऽरिजित् । जयः सुभद्रो भद्रायायाम आयुश्च सत्यकः ॥१७॥ दौप्तिमारताम्रतताना रोहिग्यास्तनया हरेः । प्रद्युम्नाचा निकशोऽभू कमवत्या महाबलः॥१८॥ पुज्यांतु कक्मिणो राजन् नाना भोटे पुरे । एतेषां पुत्रौत्राश्च बभूवुः कोटिशो भूप ।

·। . श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६३ चित्रलेखा तमाशाय पौत्र कृष्णस्य योगिनी । ययो विडायमा राजन् द्वारकां कृष्णालिदाना॥ तघ मुप्तं सुपर्य के प्राद्युग्निं योगमास्थिता । गृहीत्या शोणितपुर सल्यै प्रियमदर्शयन् ॥२२॥ सा च तं मुन्दरवरं विलोक्य मुदिनानना । दुष्प्रेश्ये स्वगृहे पुम्भी रेमे प्रायुमिना समम् ॥२ परायवारा सग्गन्धधूपदीयामनादिभिः । पानभोजनभश्यैध वाक्यः शुध्यानितः ॥२५॥ गृढः कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्नेहया तग । नाहर्गणान् स युबुधे जायापहनेन्दिशः ॥२९॥ ता तथा यदुधीरेण भुज्यमानां बतानाम् । हेतुभिर्लक्ष याचारापीतां तुरसपा ॥२०॥ भटा आवेदयाच रास्ते दुहितुर्वयम् । विचरितं लभसामः कन्यायाः कुल पूरणम् ॥२८॥ अनायिमिरम्माभिमायाश्च गई प्रभो । कन्याया दूषणं पुरिभदुशाया न विमरे ॥१९॥ ततः व्यथितो पाणो दुहितुः श्रुनदूषणः । त्वरितः कन्यागारं मासोऽदाशीद यादरम्॥०॥ कामात्मजं तं भुवनेमुन्दरं सामं विरानाम्बरमभुजेशणम् । बहुजं कुण्डल कुन्तलस्वा स्मितावलोकेन र मटिताननम् ॥३९॥ दीन्यन्तमः प्रिययाभिनुम्णया तदनगनतनामसजन् । याबोधानं मधुमालमाश्रिता तस्यान भासीगमोश्य रिमितः ॥१२॥ म तं प्रविष्ट गृतमातनायिभिर्भटरनीकरवस्ती र मायः । उयम्य मौर्य परिध व्यरितो यथान्तको दण्डरी जिगमया ॥१३॥ विषया तान् परितः प्रसवः शुनो यथा सूरपूधरोहना। ते दन्यमाना भवनात विनिर्गता निर्मिनमधारभुः प्रदुषः ॥३४॥ नागरामनन्दनी सी पन्त बन्यक्तिी । II भय प्रविधि पद निभ्याधुलामसि || पिनमा पारममा सदिता BARBARit नाम तिवायः॥११॥ अथ विपष्टितमोऽध्यायः भीक उयाय भाय नाना व भाग्न मानो . प्रकुलो युगमा मामानः। ननोनन्दमाया मान I amifiniti सर नाताम्य पुःनपुर : 15 नागनगर म rt - 74 • मनमा गुमाए ..

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्थे अध्यायः ६३ कुम्माण्डमकर्णाम्यां रटेन सह संयुगः । साम्पस याणपुत्रेण बाणेन सह सारयः ॥ ८॥ मझादयः मुगधीधा मुनयः विचारणाः । गन्धर्याप्सरसो यक्षा विमानैदष्टुमागमन् ॥ ९॥ হয়বাষ্ঠীবিনমখান । डाकिनीयांनुधानाच येतालान् सविनायकान्।।१०॥ प्रेतमातृपिश्चाचांचकूष्माण्डान् राराधमान् । द्रावयामास तीक्ष्णाः शरैः शाशूधनुरच्युतः।।११। पृथग्विधानि मायुक्त मिनाक्यप्राणिशा।ि प्रत्यस्तः शमयामाम शाङ्गपाणिरविस्मितः ॥१२॥ ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यय र पार्वतम् । आग्नेयस्य च पार्जन्यं नै पाशुपतस्य च ॥१३॥ मोहमित्या नु गिरिशं जम्भणास्त्रेण जम्मितम् । पाणस्य पृतना शौरिजधानासिगदेपुभिः ॥१४॥ स्कन्दः प्रद्युमबाणोघेरद्यमानः समन्ततः । असग विमुञ्चन् गात्रेभ्यः शिखिनापाक्रमद् रणात्। कुम्भाण्डः उपकर्णध पेत्तदुर्मुसलार्दितौ । दुद्रुवुस्तदनीकानि हतनाथानि सर्वतः ॥१६॥ विद्यार्यमाणे स्वरलं दृष्ट्वा थाणोऽत्यमर्पणः । कृष्णमभ्यदवत् संख्ये रथी हित्वैव सायाकम् ।१७ धनप्याकृष्य युगपद् बाणः पञ्चरातानि वै । एकैकस्मिन्छरौ दो दो सन्दधे रणदुर्मदः ॥१८५ तानि चिच्छेद भगवान् धनपि युगपद्धरिः । सारथिं रथमश्वाश्च हत्या शङ्खमपूरयत् ॥१९॥ तन्माता कोटय नाम नमा मुक्तशिरोमहा । पुरोऽवतस्थे कृष्णस्य पुत्रमाणरिरक्षया ॥२॥ तस्तिर्यमुखो नमानिरीक्षन् गदाग्रजः । बाणश्च तावविरश्छिन्नधन्वाविशत् पुरम्॥२१॥ विद्राविते भूतगणे ज्वरख त्रिशिरास्त्रिपात् । अभ्यधावत दाशाई दहन्निव दिशे दश ॥२२॥ अप नारायणो देवस्तं दृष्ट्वा व्यसजज्ज्वरम् । माहेश्वरी चैप्पश्च युयुधाते ज्वरावुभौ ॥२३॥ माहेश्वरः समाक्रन्दन् वैष्णवेन बलादिदः । अलम्ध्याभयमन्यत्र भीतो माहेश्वरो ज्वरः । शरणार्थी ही तुटाव प्रयतालिः ॥ २४ ॥ ज्वर उवाच नमामि त्वानन्तशक्तिपरेशं सर्वामान केवलं शतिमात्रम् । विश्वोत्पत्तिस्थानसंरोधहेतुं यत्तद् ब्रम ब्रह्मलिनं प्रशान्तम् ॥ २५ ॥ कालो देवं कर्म जीवः सभायो द्रव्यं क्षेत्र प्राण आत्मा विकारः । तत्सद्धातो बीजरोहपवादस्त्वन्मायैपा तनिषेधं प्रपद्ये ॥ २६ ॥ नानाभावेलीलयैवोपपन्नैर्देवान् साधू टोकसेतून् बिर्षि । हस्युन्मार्गान् हिंसया वर्तमानान् जन्मतत्ते भारद्वाराय भूमेः ॥ २७ ॥ ततोऽहं ते तेजमा दुःसहेन शान्तोग्रेणात्युल्यणेन ज्वरेण । तावत्तापो देहिनां तेऽनिमूलं नो सेवेरन् यावदायानुबद्धाः ।। २८ ।। श्रीभगवानुवाच त्रिशिरस्ते प्रसन्नोऽसिव्ये तु तेमज्वराभयम् । यो नौ स्मरति संवादं तस्य त्वम भवेद्भयम्॥२९ ·चायुधमभारत ६०८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अयायः ६१ इत्युक्तोऽच्युतमानम्य गतो माहेश्वरोज्वरः । पाणरतु रथमारूढःप्रागाद् योस्पञ्जनार्दनम् ॥३०॥ ततो बाहुसहस्रेण नानायुधधरोऽसुरः । मुमोच परमकुदो बाणांधनायुधे नर ॥३॥ सस्यास्यतोऽस्त्राण्यसकृयण सुरनेमिना चिच्छेदभगवान् गाहून शालाइव मनसः ॥३२॥ बाहुषुच्छिद्यमानेषु पाणस्य भगवान् भवः । भकानुकम्प्युपवय श्रीरुद्र उवाच त्वं हि ब्रा परं ज्योतिगूदं ब्रहाणि वाङ्मये । यं पश्यन्त्यमलामान आकाशमिर केवलम् ॥३४॥ नाभिर्नभोऽमिर्मुखमधु रेतो यौः शीर्षमाशा भुतिरमिला। चन्द्रो मनो यस्य गर्क आत्मा अई समुद्रो जठरं भुजेन्द्रः ॥१५॥ रोमाणि यस्यौषधयोऽम्बुवाहाः केशा विरियो धिपणा विसर्गः। प्रजापलिईदय यस्य धर्मः स वै भवान् पुरषो लोकाला ॥३॥ तवावतारोऽयमकुष्ठधामन धर्मस्स गुपये जगतो मराय। वयं न स भवतानुभाषिता विभावयामो भुवनानि सत ॥३७॥ त्वमेक आव: पुरुषोऽदितीयसुर्यः स्वरपुर एरीया। प्रतीयसेऽपारि यथापिकारं स्वमाया सर्वगुणप्रसि ॥१८॥ यथैव सूर्यः पिहितापया स्वरा छायां च रूपाणि च का। एवं गुणेनारिहितो गुणांस्त्वमात्यप्रदीपो गुणिनः भूमन् ॥१९॥ यन्मापामोहितधियः पुत्रदारशहादिषु । उन्मत्रन्ति निमावि मतमा ४.it देवदत्तमिम सल्या लोरमजितेन्द्रियः । यो नादियेत वावोसोको मारमा यस्त्यां विस मते म आत्मानं भिषमीभरम् । विर्यपेन्द्रियार्या मियत लन् ॥ri अहं माय विबुधा मुनपश्चामलासपाः मनामाचारलामात्मानं Atu तं त्या जगत्सित्युदयान्तहेरां समं प्रधान मुहासात्मवर । अनन्यमे जगदात्म मवारगार भजाम देसन ॥४॥ असं मोशे दरितोऽनुक्ता माम दसमनुप दे। श्रीमगयानुवाय मुनि भविपEATRE THERE भान पर सम्मादारभक्त मासे ययाति देता ' न : करराम पितामा पदयासित वनेसारीमती पेननिमुनमुः । महासागरोदन 2. याम्या साहयो ममदिनपरिमा yि rarel ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६४ ६०९ इति लब्ध्वाभयं कृष्णं प्रणम्य शिरसासुरः। प्राथुम्नि रथमारोप्य सबध्या समुपानयत् ॥५०॥ अक्षौहिण्या परिवृतं सुवास:समलङ्कृतम् । सपनीकं पुरस्कृत्य ययौ रुद्रानुमोदितः ॥५१॥ स्वराजधानी समलता ध्वजैः सतोरण रुक्षितमार्गचत्वराम् । विवेश शङ्खानकदुन्दुभिखनैरभ्युद्यतः पौरसुहृद्विजातिभिः ।। ५२ ।। य एवं कृष्णविजयं शङ्करेण च संयुगम् । संस्मरेत् प्रातरुत्थाय न तस्य स्यात् पराजयः ॥५शा इति सामागवडे महापुराणे पारमहस्यां सहितायां दशमस्कन्धे उत्तराऽनिरुदानयन नाम विषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६३ ॥ अथ चतुःषष्टितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच एकदोपवन राजन् जग्मुर्यदुकुमारकाः । विहर्तु साम्बप्रद्युम्नचारभानुगदादयः ।। १५ मीडित्या सुचिरं तत्र विचिन्वन्तः पिपासित्ताः । जलं निरुदफे कूपे ददृशुः सत्त्वमहुतम् ॥२॥ कलासं गिरिनिभं वीक्ष्य विस्मितमानसाः । तस्य चोद्धरणे यत्नं चनुस्ते कृपयान्विताः ॥३॥ चर्मजैस्तान्तवः पादोद्ध्वा पतितमर्भकाः । नाश कुवन् समुझकृष्णायाचख्युरुत्मकाः॥ ४ ॥ तभागल्यारविन्दाको भगवान् विश्वभावनः । वीश्योजहार वामेन तं करेण स लीलया ॥५॥ उत्तमश्लोककराभिमृटो विहाय कृकलासरूपम् । सन्तप्तचामीकरचास्वर्णः स्वर्ग्यगुतालतरणाम्बरक्षक् ॥ ६॥ विद्वानपि तनिदानं जनेषु विख्यापयितुं मुकुन्दः । करत्वं महाभाग वरेण्यरूपो देवोत्तमं त्वां गणयामि ननम् ॥७॥ दशामिमां या कलमेन कर्मणा सम्पापितोऽस्यत्तदई: मुभद्र । आत्मानमाख्याहि विवित्सता नो यन्मन्यसे नः उममत्र वक्नुम् ॥८॥ धीशुक उवाच इति स राजा सम्पृशः कृष्णेनानन्तमूर्तिना । माधवं प्रणिपत्याह किरीटेनापर्चसा ॥९॥ नृग उवाच नृणे नाम नरेन्द्रोदमिश्याकुतनयः प्रभो । दानिप्वाख्याधमानेषु यदि वे कर्णमस्पृशम् ॥१०॥ किं नु तेऽविदित नाय सर्वभूतात्मसाक्षिणः । वालेनान्याहताशो वश्वेऽयापि तवाण्या ॥१॥ यावत्यः सिकता भूमेर्यावत्यो दिवि वारकाः । यावत्यो वर्षधारा ताबवीरददां स गाः ॥१२॥ पयस्विनीसरणीः गोलरूपगुणोरग्नाः करिला हेमनीः । न्यायाचिंता रूप्यखुराः सवत्सा दुकूलमालामरणा ददावान् ॥१३॥ भा• मू.३९- स सद्यः पप्रच्छ ·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्यायः६४ स्वलकृतेभ्यो गुणधीलवयः सीदत्कुटुम्वेय ऋवनवेभ्यः । तराश्रुतनामवदान्यसम्मः पादां युवम्यो द्विजपुङ्गवेभ्यः ।। १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाचहस्तिनः कन्याः सदासीतिलाप्पशय्याः । यासांसि रत्नानि परिच्छदान् रयानिटं च यत्रैश्चरितं च पूर्वन् ॥ १५ ॥ कस्यचिद् द्विजमुख्यस्य भ्रा गौर्मम गोधने । ममृताविदुपा सा च मया दत्ता दिजातये ॥१६॥ तां नीयमानां तत्स्वामी दृष्ट्वोवाच मनेति तन् । ममति प्रतिप्रासाद नृगो मे दचवानिति ११ विप्रो विवदमानी मानूचनुः स्वार्थसाधको। भवान् दातारहतेति तत्वामेऽभवद्भः॥१८॥ अनुनीताधुभौ विप्रो धर्मकृच्छ्गतेन वै। गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येमा प्रदीयताम् ॥१९॥ भवन्तावनुग्रहीतां किकरस्याविजानतः । समुद्धरत मां कृयात् पतन्तं निरपेगुनगे ॥२०॥ नाहं प्रतीच्छे वै राजनित्युक्त्वा स्वाम्यपाक्रमत्। नान्यद्गवामप्ययुतमिन्छामीत्यररो ययौ ॥२१॥ एतस्मिन्नन्तरे याम्यै नीतो यमक्षयम् । यमेन पृटस्तत्राहं देवदेव जगत्पते ॥२२।। पूर्व देवाशुभं भुञ्ज इति प्राह पवेति सः । तावद्राशमात्मानं कृकलासं पवन प्रभो ॥२४॥ ब्रह्मण्यस्य वदान्यस्य तव दासस्य केशव । स्मृतिनांद्यापि विध्यता भवत्सन्दर्शनार्थिनः।।२।। स त्वं कथं मम विभोऽशिपयः परात्मा योगेश्वरैः श्रुविशामलहदिभाव्यः । अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगति प्रभो । यत्र क्वापिसतश्चेतोभूयान्मे त्यसदास्पदम्॥२८॥ नमस्ते सर्वभावाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । कृष्णाय वासुदेवाय योगानां पतये नमः ॥२९॥ कृष्णः परिजनं प्राइ भगवान् देवकीमुतः । ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा राजन्याननुशिधयन् ॥३१॥ दुर्जरं बत ब्रह्मस्वं भुक्तमग्नेर्मनागपि । तेजीयसोऽपि किमुत राशमीश्वरमानिनाम् ॥३२॥ नाई हालाहलं मन्ये विपं यस्य प्रतिक्रिया । ब्रह्मस्वं हि विपं प्रोकं नास प्रतिविधि वि ॥३३॥ बरड्याः । कुम्भीगकेयु पच्यन्ते प्रदायापहारिणः ॥३८० 361 पूर्व त्वमशुभं भुजे उताहो नृपते शुमम् । नान्तदानस्य धर्मसपश्ये लोकसमावतभाशा साशादधोक्षज उव्यसनान्धबुद्धः स्यात्मेऽनुहश्व इद यस मवारवर्गः ॥२६ ॥ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्य लोकाच्युताव्यय ॥२७ ॥ हिनस्ति विषमत्तारं बहिरदिः प्रशाम्यति । कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिगवः || ३४ ब्रझरवं दुरनुशातं भुत इन्ति त्रिपूरुषम् । प्रसह्य दुबलाभुकंदश पूर्वान् दशारान् । गजानोराजलक्ष्म्यान्धानात्मपातं विचक्षते । निरयं येऽभिमन्यन्ते ब्रह्मस्वंसाधुवालिशाः ॥३ ॥ वियावतःपासून ऋन्दतामश्रुपिन्दवः । विषाणांहतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् || ३७ इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य पादो स्पृष्ट्वास्वमोलिना । अनुज्ञातो विमानाध्यमारुहत् पश्यतां नृणाम् ॥३० ॥ परदत्तो यात्रवृत्ति हरेच यः । पटियर्यसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः ॥३ ॥

·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६५ मधनं भूयाद् यद्गद्ध्यालायुप्पो नराः । पराजिताइच्युता राज्याभवन्त्युजिनोऽहयः ४० कृतागसमपि नैव द्रुत मामकाः । सन्त बहु शान्तं वा नमस्कुरुत नित्यशः ॥४१॥ : प्रणमे विप्राननुकालं समाहितः । तया नमत यूयं च योऽन्यथा मेस दण्डभाका४२ गाथों हरहतो हारं पातयत्यधः । अजानन्तमपि ह्येनं नूगं बाहाणगौरिव ॥४३॥ विश्राव्य भगवान् मुकुन्दो द्वार कोकमः । पावनः सर्वलोकानां विवेश निजमन्दिरम् ॥१४॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहस्या संहितायां दशमस्कन्ने उत्तराचे नूगोपाख्यानं नाम चतुःषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६४॥ अथ पञ्चपष्टितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच रद्रः कुरुश्रेष्ठ भगवान् रथमास्थितः । मुहृहिदक्षुषत्कण्ठः प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ १॥ वक्तचिरोलकण्ठैर्गोवैर्गोपीमिरेव च । रामोऽभिवाद्य पितरावाशीभिरभिनन्दितः ॥२॥ नः पाहि दाशाई सानुजो जगदीश्वरः । इत्यारोप्याङ्कमालिङ्गय नेत्रैः सिषिचतुर्जलैः।। ३ । इद्धांश्च विधिवद् यविष्ठेरभिवन्दितः । यथावयो यथासख्यं यथासभ्यन्वमात्मनः ॥ ४ ॥ त्याय गोपालान् हास्यहस्त महादिभिः । विश्रान्तं सुखमासीनं पप्रच्छुः पर्युपागताः ।। ५ । शानामपं स्वेषु प्रेमगद्गदया गिरा। कृष्णे कमलपत्राशे संन्यस्ताखिलराधसः ॥६ बन्नो बान्धवा राम सर्वे कुशलमासते । यचित् स्मरथ नोराम यूयं दारसुतान्विताः ॥1 घा कसो हत्तः पापो दिया मुक्ताः सुहाना निहत्य निर्जित्य रिपून दिष्टया दुर्गसमाश्रिताः। यो इसन्त्यः पप्रच्छू रामसन्दर्शनादृताः । कच्चिदास्ते मुग्वं कृष्णः पुरम्बीजनबदमः ।।९। स्तु सरति वा बन्धून पितर मातरं च सः । अध्ययौ मातरं द्रष्टुंसकटप्यागमिष्यति । अपि वा स्मरतेऽस्माकमनुसया महाभुजः ॥१०॥ रं पितरं भ्रातन पतीन पुत्रान् स्वसूरपि । यदर्थे जहिम दागाई दुस्त्यजान स्वजनान् प्रभो। नः सः परित्यय गवः संनिसौहदः । कथं नु तादृशं लीभिर्न श्रदीयेतभाषितम् ॥१२- कथं नु सहन्त्यनवखितात्मनो वनः कृतघ्नस बुधाः पुरस्त्रियः । गृहन्ति वै नित्रकथत सुन्दरसितावलोकोच्छ्वमिटलरायः ॥ १३ ॥ नस्तत्स्यथा गोप्यः कयाः कपपनाराः। यात्यस्माभिर्विना .1 प्रदक्षितं चौरेजस्पिनं चार चीक्षितम् । मनि पणता कम्प विद मासो तत्र नावा चन्द्रकलाटे १ .

·भीमद्भागववेदसमस्कन्धे अमायः ६६ वरणप्रेषिता देवी वारुपी पोटगत् । पतन्ती तद वनं सर्वत्वगन्नाव्यवान् ॥१९॥ तं गन्धं मधुभाराणा यापुनोग्हतं बलः । आमानोगतनत्र ललनानिः सनं पौ ॥२०॥ उग्गीपमानचरितो वनिताभिहलापुरः । वनेतुन्यरत् शोवो मदविरलोचनः ॥२१॥ सग्य्पेककुण्डली मचो वैवचन्त्या च माला 1 रिभ्र लिनुसानोखेदपालेपपिन्नास स आनुदार यमुना अटकीटार्यमीश्वरः। नियामननादत्य मच इत्यागांपला अनागता दलामेण कुरितो विवर्ष इ॥ २३ ॥ पापे त्वं मानवसार यनावासि मराऽऽहुता । नेम्ये त्यालाङ्कलापशवा कानकारियोना२ एवं निमंसिता भीता यमुना यदुनन्दनम् । उवाच चरिदा वाचं पविता पादपोर्टर ॥२२॥ राम राम महाराहो न जाने तव विक्रमन् । यस्सैकांशेन विधृता जगती जगतः पते ॥२६॥ परं भावं भगवतो भगवन् मान जानतीम् । मोहति विश्वामन् मन्त्रां मजबल्ल ॥२७il ततो व्यनुञ्चद् यमुना याचिोभगवान् बलः । विगाह जउं खीभिः करेगुभिरिभराट् ॥२८॥ कामं विहृत्य सलिलादुचीमायासिताम्बरे । भूपणानि महादणिददो कान्तिः पुमाखजन २९ । वसित्वा यासमी नीले मालामामुन्च कञ्चनीन् । रेने त्वलकृवो लितो माहेन्द्र इवकरणः ॥३०॥ अद्यापि दृश्यते राजन् यमुनाऽऽर्मना । वलयानन्तास वीर्य सूचयतीव हि ॥३१॥ एवं सर्ग निशा यावा एकेव रमतो बजे । रामस्वाधिसचिवस्य माधुवैजयोस्टियन् ॥३२॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराने पारमहस्व सहितायां दशनको उच्चराः रलदेवविरे यमुनाकर्षण नाम पपष्टितमोऽध्यायः ॥६५॥ अथ पटपटितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच नन्दरजं गते रामे कल्पाधिपतिन् । वासुदेवोऽहमित्यञ्चे दूत कृष्णाय माहिमोत् ॥ १ ॥ त्वं वासुदेवो भगवानवतीणों जगत्पतिः । इति प्रलोमिवो बाल मैन आमानमन्युतम् ॥ २॥ दूतंच पाहिणोन्मन्दः कृष्णायाध्यक्तवर्मने । दारकायां यया नागे नृपो बालकृतोऽजुधः ॥३॥ दूतस्तु दारकामेत्य सभायामास्सितं प्रभुम् । कृष्णं कमलपत्राशं पसन्देशम्बत् ॥ ४॥ वासुदेयोऽवतीर्णोऽहमेक एष न चारः । भूठानामनुकमार्य त्वं तु मिथ्याभियांत्वन ॥५॥ यानि त्वमस्मनिहानि मौन्याद् विभरि सात्वत । त्यक्त्वहि मा त्वं शरणं नो चेद् देो मनाना। धीशुक उवाच कत्यनं दुपारी पौण्डरस्यासमेधसः । उग्रसेनादयः सम्पा उचहसुसदा ।। : भगवान् परिहासस्थामनु । उत्साये मद चिहानि पैस्त्वमेव नित्य कडएयरीवृतः । अविश्यमे हवतत्र भक्विा शरणं गुपन् ॥3 ॥ : स्वामिने सर्वमाइरत् । कृष्णोरियमाथाय माशीमुरजगाम ·भीमनागवते दशमस्कन्धे आयायः ६६ पोदोजी दोगमुपलभ्य महारथः । असोहिणीभ्यां संयुक्तो निश्चक्राम पुरा द्रुतम् ११ तत्स कामिपनिर्मि कालिप्रालियाप । असोहिणीमिलिभिरपश्यत् पौण्डक हरिः॥१२॥ मायसिगदाशाभीव सायुस्लशितम् । विभ्राणं कौस्तुभमणि वनमालाविभूषितम् ॥१३॥ कोपचासनी पीते वसानं गहननम् । अमूल्यमौल्याभरण स्फुरन्मकरकुण्डलम् ।।१४। दृष्ट्वा तमात्मनलुल्यो पत्रिममास्थितम् । यथा नर रङ्गगतं विजहास भृशं हरिः ॥१५॥ ठगदाभिः परिषैः धिवासतोपरेः । असिभिः परिणः प्राहरन्नरयो हरिम् ॥१६- कृष्णस्तु तपौडक काशिराजयोरो गजस्यन्दनवाजिचिमत् । मदामिचकेभिरर्दयद् भृशं यथा युगान्त दुतभुक्पृथक् प्रजाः ॥१७॥ आयोधनं तद्रयजिजदिपवरोष्ट्रैररिणावसण्डितः । कमी चितं मोदवई मनस्विनामाकीडनं भूतपतेरिवोल्वाम् ॥१८॥ अयाह पौण्डकं द्योरिभो भोः पौण्ड्रक यद्भवान् । दूतवाक्येन मामाह तान्यत्राण्युत्सू जामि ते ।११ त्यायिध्येऽभिधान में यत् वयाश मामधृतम् विजामिण तेऽदा यदि नेल्छामि संयुगम् ॥२० इति शिप्त्या शितोगविस्वीकृत्य पोण्डम् । शिरोऽश्वद्ररथाङ्गेन वज्रणेन्द्रो यथा गिरेः॥२१ तया काशिरते: कायाटिर उत्कृय पत्रिभिः । न्यपातयत् काशिपुर्या पनकोशमिवानिलः ॥२२ एवं मत्सरिणं हत्वा पोण्ड मससं हरिः। द्वारकामाविद्यत् सिद्धगीयमानकथामृतः ।।२३ सनित्यं भगवधानमवस्ताखिलबन्धनः । बिभ्राणश्च हरेराजन् स्वरूपं तन्मयोऽभवत् ।।२४ शिरः पतितमालोक्य राजद्वारे सकुण्डलम् । किमिदंकस्य वात्रमिति संशिरियरे जनाः॥२५ यशः काशिपवेस्बिा महिन्यः पुत्रान्धयः । पौयश्च हाहता राजन् नायनावि प्रायदन्॥२६ भुदक्षिणस्तस्य मुतः कृत्वा संस्थाविधि पितुः । निहत्य पितृहन्तारं यास्याभ्यपचितिं पितुः ॥२७ इत्यात्मनाभिसन्धाय सोगध्यायो महेश्वरम् । सुदक्षिणोऽर्चामास परमेण समाधिना ॥२८ प्रीतोऽविमुक्त भगवस्तिस्मै वामदाद् भवः । पितृहन्तृषधोपायं स बने वरमोसितम् ॥२॥ दक्षिणामि परिचर प्राक्षणः सममूविजम् । अभिचारविधानेन स चामिः प्रमथैर्नृतः ॥३० साधयिष्यति सङ्कल्पमब्रह्मण्ये प्रयोजितः । इत्यादिष्टस्तथा चक्रे कृष्णाषाभिचरन प्रती ॥३१ ततोऽमित्यतः कुण्डान्मूर्तिमानतिभीषणः । तप्त ताम्रशिखाश्मश्रुरझारोगारिलोचनः ॥३- दंट्रोप्रभृकुटीदण्डकठोरास्यः स्वजिहया । आलिइन् सकिणी नमो विधुन्यस्त्रिाशिवं ज्वलन् । पम्यां तालप्रमाणाभ्यां कम्पयन्नवनीतलम् । सोऽभ्यधाव वृतो भूतेदारकां प्रदहन दिशः||३४ तमाभिचारदहनमायान्तं द्वारकौकसः । विलोक्य तत्रसुः सः वनदाहे मृगा यथा १३५ अवैः सभायां क्रीडन्तं भगवन्तं भयातुराः। त्राहि त्राहि निलोफेशबहेः प्रदहतः पुरम् ॥३६ श्रुत्वावजनवैलव्यं दृष्ट्वाखाना च साध्वसम् । शरण्यः सम्पइस्याहमा भेटेत्यवितास्म्यहम् ॥३७ ·अमे गा श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६७ च्यान्तहि:साझी कन्यां माहेश्वरी विभुः । विशय तद्विशतार्थ पाचायं मादिगण ॥३८॥ त् सूर्यकोटिप्रतिम नुदर्शन जावस्यमानं प्रयानलपमम् । स्वतेजसा खं ककुभोऽथ रोदसी न मुकुन्दास्त्रमयामिमादयत् ॥ ३॥ कृत्यानल प्रतिहतः स स्याद्रपागेरखौनसा रानाभमनुसो निवृतः। वाराणसी परिसमेत्य मुदचिणं तं सर्विंग्जन बमदइत्वकतोऽभिचार ।।.! चकं च विष्णोसदनुप्रविष्टं वाराणसी साहसभाळपारणाम् । संगोपुराहालको सकुला सकोसहत्यश्वरपानाम् ॥४॥ वापणसी मया विष्णोध मुदर्शनम् । भूयः पार्श्वनावित इम्मारिका ॥४॥ एतन्हावयेन्मयं उत्तमलोकविक्रमम् । समादितो या शृणुयात् भयंकाःमः ॥ay इति श्रीमद्भाग महाराणे मस मंदिता दश पोलिस नाम परपष्टितमोऽध्यायः ॥६॥ अथ सप्तपष्टितमोऽध्यायः राजायाच - आमिश्यामि रामस्याहुत मणः । अनन्तस्याप्रमेयस्य सदस्य का गन् प्रा ॥१॥ धीशुक उवाच यसम्या विदनिविदा नाम वानरः । मुमोचियः लोप भ्राता मन्दसपीमान् ॥ २॥ = सोनितिं कुर्वन् यानरो राष्ट्रविधामा पुरमामाकरान पोरान पहन बहना बन्न ॥३॥ सोलानुशायदेशान् मनगंगा। मानान गु रामेरामा uks ধাৰাবৰৰম। রানামগান {! बाम गन्य त्या नमनीन् । भर उन्मघरमीन नाबि माना। नयोरिमामयोगीमुहानमः । निधिषनाथधाम #Anant सान् रिमन व कुलन्दिर अवा मुनिक माया एनं मायनम् । मुद्रांनी सायनरम ! वारमा तमलोचनम् । नामानं या मामा मामल मान्न ritiiranti MET: fungiseasette मन मनमः । दलाई लामntatasttis साथ प्रदरः। HEARinadi r ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६८ कदयोंकृत्य बलवान् विप्रवके मदोद्धतः । तं तस्याविनयं दृष्ट्वा देशांश्च तदुपद्रुतान् ॥१६॥ जुद्धो मुसलमादत्त इलं चारिजिराख्या । दिविदोऽपि महावीर्यः शालमुद्यम्य पाणिन१७॥ अभ्येत्य तरसा तेन बले मूर्धन्यवाइयत् । तं तु सङ्कर्षणो मूभि पतन्तमचलो यथा ॥१८॥ प्रतिजग्राह बलवान् सुनन्देनादनच तम् । मुसलाद्दतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया ॥१९॥ गिरियथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् । पुनरन्यं समुक्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजा ॥२०॥ तेनाइनत् सुसंकुदस्त बलः शतधाछिनत् । ततोऽन्येनरा जनेतं चापि शतधान्छिनत् ॥२९॥ एवं युध्यन् भगवता भन्ने भने पुनः पुनः । आकृष्य सर्वतो वृक्षान् निर्वृक्षमको वनम् ॥२२॥ ततोऽमुवच्छिलावर्षे बलस्योपर्यमर्पितः । तत् सर्व चूर्णयामास लीलया मुसलायुधः ॥२३॥ स बाहू तालसङ्काशौ मुष्टीकृत्य कपीश्वरः । आमगध रोहिणीपुत्रं ताभ्या वक्षस्यरूयजत् ॥२४॥ यादवेन्द्रोऽपितं दोभ्यो त्यक्त्वा मुसललाङ्गले । जत्रावभ्यर्दयत् क्रुद्धः सोऽपतद् रुधिरं वमन्॥२५॥ चकम्मे तेन पतता सटङ्कः सवनस्पतिः । पर्वतः कुरुवार्दूल वायुना नौरिधाम्भसि ॥२६॥ जयशब्दो नमःशन्दः साधु साध्विति चाम्ररे । मुरसिद्धमुनीन्द्राणामाखीत कुसुमवर्षिणाम् ॥२७॥ एवं निहत्य द्विविदं जगद्व्यतिकरावहम् । संस्तूयमानो भगवान् जनैःस्वपुरमाविद्यत् ।।२८१ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायां दशमस्कन्धे उत्तराचे निविदवभो नाम सतपरितमोऽध्यायः ।।६७ अथाएपष्टितमोऽध्यायः थीशुक उवाच दुर्योधनसुता राजन् लक्ष्मणां समितिञ्जयः । स्वयंवरस्थामइरत् साम्बो जाम्बवतीसुतः ।। कौरवाः कुपिता ऊचुर्दुविनीतोऽयमकः । कदकृित्य नः कन्यामकामामहरद् बलात् ॥ २॥ चमीतम दुर्विनीतं किं करिष्यन्ति वृष्णयः । येऽस्मात्यसादोपचितां दत्तांनो भुञ्जतेमहीम् ।। ३ । निग्रहीवं सुतं श्रुत्वा यद्येष्यन्तीह वृष्णयः । भमदाः शमं यान्ति प्राणा इव सुसंयताः ॥ ४॥ इति कर्णः शलो भूरियशकेतुः सुयोधनः । साम्बमारेभिरे रद्धं कुरुत्वानुमोदिताः ॥ ५ ॥ दृष्ट्वानुधावतः साम्यो धार्तराष्ट्रान महारयः । प्रगृह्य रुचिरं चापं तस्थौ सिंह बैकलः ।।६। तं ते जिघृक्षवः कुदास्तिष्ठ विवि भाषिणः आसायधन्विनो वाणैः कर्णानग्यः समाकिरन्।॥ ७॥ सोऽपविद्धः कुरुश्रेष्ठ कुरुभिर्यदुनन्दनः । नाभ्यचदचिन्त्याभः सिंहाः क्षुद्रमृगैरिव ।।८। । विस्फूर्य कविरं चापं सर्वान् विव्याधापकाकर्णादीन् पट्यान् पीरस्तावद्भिर्युगपत् प्रया चभिवरो वाहानेकेकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेवासांखस्य तत् तेऽभ्यपूजयन् ।।१० तं तु ते विरयं चश्चत्वारश्चतुरो हयान् । एकस्लु सारथिं जप्ने चिल्डेदान्या उसनम् ।।११ पया विरथीकत्य कृच्छ्ण कुरवो युधि । कुमारं वसन्मां चखपुर जपिनोऽविद्यन् ॥१२ . i

·No text on this page.

·म
श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ६९
अहो ऐश्वर्यमत्ताना मत्तानामिव मानिनाम् । असम्बद्धागिये रुक्षाः कः सहेतानुशासिता ॥३९॥
अद्य निकौरवी पृथ्वी करिष्यामीत्यमर्पितः । गृहीत्वा हलमुत्तस्थौ दहन्निव जगत्त्रयम् ।।४।।
लागलाण नगरमुदिदार्य गजाह्वयम् । विचर्प स गङ्गायां प्रहरिष्यन्नमर्षितः ॥४॥
जलयानभिवापूर्ण गङ्गायां नारं पतत् । आकृष्यमाणमालोक्य कौरवा जातसम्भ्रमाः॥४२॥
तमेव शरण जग्मुः सकुटुम्बा जिजीविषयः । ॐक्ष्मणं पुरस्कृत्य साम्यं प्राञ्जलयः प्रभुम् ।।४।।
राम रामाखिलाधार प्रभावं न विदाम ते । मूढाना नःकुबुद्धीना शन्तुमर्हस्थतिक्रमम् ॥४४॥
स्थित्युत्पत्यप्यपाना स्वमेको हेमुनिराश्रयः । लोकान् क्रीडनकानीश कोडतरते वदन्ति दि॥४५॥
त्वमेव मूर्तीदमनन्त लोलया भूमण्डलं विभर्षि सहस्रमूर्धन् ।
अन्ते च यः स्वात्मनि रुद्धविश्वः शेषेऽद्वितीयः परिशिष्यमाणः ॥ ४६॥
कोपस्तेऽखिलशिक्षार्थ न पान च मत्सरात् । विभ्रतो भगवन् सत्वं स्थितिपालनतत्परः ॥४७॥
नमस्ते सर्वभूतात्मन् सर्वशक्तिधराव्यय । विश्वकर्मन् नमस्तेऽस्तुत्वा वयं शरणं गताः ॥४८॥
श्रीशुक उवाच
प्रपन्न संविवेपमानायनलः । प्रसादितः सुप्रसन्नो मा भैष्टत्यभयं ददौ ४४९
पाँधनः पारिवह कुअरान् पटिहायनान् । ददौ च द्वादयशतान्ययुतानि तुरङ्गमान् ॥५०॥
गाना पटसहलाणि रोक्माणा सूर्यवर्चसाम् । दासीनां निष्ककण्टीनां सहस्रं दुहितवत्सलः।।५।।
तिगृह सु तत् सर्वे भगवान् सात्वतर्षभः । समुतः सस्तुपः प्रमात् सुहृद्भिरभिनन्दितः॥५२॥
ततः प्रविष्टः स्वपुरं हलायुधः समेत्य बन्धूननुरक्तचेतसः ।
शशंस सर्व यदुपुङ्गयानां मध्ये सभाया कुरुपु स्ववेष्टितम् ॥ ५३॥
अद्यापि च पुरं खेतत् सूचयद् रामविक्रमम् । समुन्नत दक्षिणतो गङ्गायामनुदृश्यते ॥५४॥
तिमीमद्भागवत महापुराणे पारमहरयो सहितायां दशमरकन्चे उत्तरा हास्तिनपुरकर्षणरूपसङ्कर्षणविजयो
नामावष्टितमोऽध्यायः ॥ ६८n
अर्थकोनसप्ततितमोऽध्यायः
श्रीगुरु उवाच
नरकं निहतं श्रुत्वा तयोदाई च योपिताम् । कृष्णेनकेन बहीनां तद् दिदृशुः सनारदः।।१।।
चित्रं बतैतदेकेन वपुष युगपत् पृथक् । गृहेषु परसाहस्रं त्रिप एक उदावत् ॥२॥
इत्युत्सुओ द्वारवती
देवपिंद्रष्टुमागमत् । पुलितोक्नारामदिजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥
उत्पद्धन्दीराम्भोजकहारदमुदोपले. । घुरिवेषु सरसन्चैः जितां हंसमारसैः ॥ ४ ॥
मासादशेनवमि त स्फाटिकराजते। महामरक्तरल्यैः वर्णरत्रपिछदः॥५॥

·६१८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अपायः ६१ विभकरण्यापश्चत्वराणैः शालासभाभी रुचिरा मुरावयः । संसिकमागांनाणवीथिदेहली पतस्पताकाध्वजवारितातरम् ॥ तस्थामन्तःपुरं श्रीमदर्चितं सर्वधिष्ण्यः । हरेः स्वकोयलं यत्रत्वाकारमनदर्शितम्। तब दशभिः सस से: यमलकृतम् । विवेशकतम औरः पनौना भवन मत् । विन्धं विद्रुमस्तम्भय दूर्यफलकोचभैः । इन्द्रनीलमयैः कुश्य बंगल्या चाहतविया ॥ विताननिर्मितस्त्वमा मुक्कादामविलम्विभिः । दान्तरासनामग्युत्तमरिकवेः दासमिनिकाण्ठीभिः मुगसोभिरलवृतम् । पुग्भिः साधुकोणार मुस्लमणि कुण्डः ॥११॥ रबप्रदीपनिारयुतिभिर्निरसाधान्त विचित्रबलभी शिखण्डिनोज । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुभूमोनियन्तिभोस पनयुदय उन्नयन्तः ॥१९॥ तस्मिन् समानगुणरूपययरमुक्षेपदासीसइसयुतयानुवर्ष गरिया। वियो ददर्श चमरमानेन कामदण्डेन सात्वतरति परिवीजपस्या ॥१॥ तंयनिरीश्य भगवान महसोभिताभीरता साधर्मभृता वरि। आनम्म पादयुगलं शिरमा शिरीरशुटेन सारिरिवाने से॥१४॥ वस्यानिम चरणो तदा सम्भारिप्रस्तरोधी मा पनि । पदेव रवि यातनाम यु तय य-चरणो मनीयम् ॥ १५ ॥ मम देवरिवरि पुरानो नारायणो नरमffair वापानिमाम्य मिनाम मिलात मार मनोभगले कलाम नारद उपाय मार गिरनाथ मेयी ने दम Holit! निःमार स्वामा सहतार TIMesu॥ मग नामfida THI दरकाव झामना ! १८.. acing MEEमारदःMARWAR दिन in 414 HRNA IIT iiiiiiiiiita b११॥ -titamirti irritatist indiAAMRAaitik '

·श्रीमद्भागवते दामस्कन्धे अध्यायः ७०
जै रथैः कापि विचरन्तं गदाग्रजम् । कचिच्छयानं पर्यङ्के स्तूयमानंच वन्दिभिः॥२६॥
न्तं च कनिश्चिन्ममित्रभिश्वोदवादिभिः । जलक्रीडारतं कापि वारमुख्याबलावृतम् ॥२७॥
ग्द् दिजमुख्येभ्यो ददतं याः स्खलङ्कृताः । इतिहासपुराणानि शृण्वन्त मङ्गलानि च ॥२८॥
हास्यकथया कदाचिदू प्रियया रहे । वयपि धर्म सेवमानमर्थकामौ च कुत्रचित् ।।२९॥
तमेकमासीनं पुरुष प्रकृतेः परम् । शुश्रूषन्तं गुरुन् कापि काम गैः सपर्यया ॥३०॥
विग्रहं कश्चित् सन्धि चान्यत्र केशवम् | कुत्रापि सह रामेण चिन्तयन्तं सतां शिवम् ॥३१॥
। दुहितृणा च काले विध्युपयापनम् । दारैर्वरेस्तत्सहसः कल्पयन्तं विभूतिभिः ।।३२॥
ग्नोपानयनरपत्याना महोत्सवान । वीक्ष्य योगेश्वरेशस्य येषा लोका विसिस्मिरे ॥३३॥
सकलान् देवान् कापि ऋतुभिरूर्जितैः । पूर्तयन्तं क्वचिद् धर्म कृपाराममटादिभिः ॥३४॥
। मृगया कापि हयमारुह्य सैन्धवम् । मन्तं ततः पशून् मेध्यान परीतं यदुपुङ्गवैः॥३५॥
कलिङ्गं प्रतिवन्तःपुरग्रहादिषु । कचिचरन्तं योगेशं तवदावबुभुत्सया ॥३६॥
पाच हृषीकेश नारदः प्रहसनिय । योगमायोदयं वीश्य मानुषीमीयुको गतिम् ॥३७॥
म योगमायास्ते दुर्दशा अपि मापिनाम् । योगेश्वरात्मन् निर्माता भवत्पादनिषेवया ॥३८||
नानाहिमा देवलोकांस्ते यशसाऽऽप्लुतान् । पर्यटामितवोद्रायन् लीला भुवनपावनीम् ॥३९॥
थीभगवानुवाच
र धर्मस्य वक्ताई कर्ता तदनुमोदिता । तच्छिक्षयलोकमिममास्थितः पुत्र माखिदः॥४०॥
थीशुक उवाच
चरन्तं सद्धर्मान् पावनान् गृहमैधिनाम् । तमेव सर्वगेहेषु सन्तमेकं ददर्श इ॥४॥
स्यानन्तवीर्यस्य योगमायामहोदयम् । मुहुर्दृष्ट्वा पिरभूद् विस्मित्तो जातकोनुकः ।।४२||
यंकामधर्मेधु कृष्णेन अद्धितात्मना । सम्यक् सभाजितः प्रीतस्तमेवानुसरन् ययौ ॥४३॥
एवं मनुष्यपदवीमनुवर्तमानो नारायणोऽखिलभवाय गृहीतशतिः ।
रमेश पोडशसहसवराशनाना मोडछोदनिरीक्षणहाराजुष्टः ॥४॥
यानी विश्वविलयोद्भवत्तिहेतुः कर्माण्यनन्यविपयाणि हरिबकार ।
यस्त्वा गायति शृणोल्यनुमोदते या भक्तिभवेद् भगवति ह्यावर्गमागें ।।५।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या सहितायां दशमस्कत्वे उत्तरा कृष्णगारस्यदर्शनं
नामैकोनसावितमोऽध्यायः ॥ ६॥
अथ सप्तवितमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
योपस्युपश्चायां बुझुटान कुजतोमपन् । रहौवकण्उयः पतिमिमांधाय विरहावरा ॥१॥
कास्यरूपचन् कृष्ण बोधयन्ती वन्दिनः । गायरस लिप्पनिद्राणि मन्दारवनवायुभिः॥२॥

·। । ६२. श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७. मुहूतं तं तु वैदी नामृप्यदतिशोभनम् । परिरम्भणविश्लेषात् मियान्तरं गा || माझ मुहूर्त उत्थाय यायुपस्पृश्य माधयः । दम्यो प्ररामकरण मामानं तममः परम् ॥६॥ एक स्वयंज्योनिरनन्यमव्ययं स्पसंख्या नित्यनिरसारमसम् । ब्रह्माख्यमस्लेद्भवनागहेगुभिः स्वशक्तिमिशितभावनितम् ॥५॥ अथाष्टुनोऽम्भस्यमले यथाविधि क्रियारला परिधार वामली। चार सयोगमादि सत्तमो हुतानलो ना जबार याग्रतः ॥ १॥ उपस्थाया मुद्दान्तं तयित्वाऽमनः कलाः । देवासी-खिन सामान पिकान-मयं चाममा धन्नारामगीगा मानौना मौक्तिकतजाम् । पयम्बिनीनागीनाराम माना गुयामा | 24 ददी रूप्यपुरामाणां धोनाजिनति मा । अलहान्यो रियो यई यो निरने ॥१॥ गोविप्रदेववागुन भूतानि मशः । नमस्कृत्या मातीलानि समान : आत्मानं भूपयामाग नरलोकी गभूपणम् । यामाभिः सीमियमगनुपः ॥११- वा तथा गोश । कानामरंगांना पोरान्तापुर रिमान । प्रदाप्प मनीः कामः प्रतीप सायन-दन ॥१२॥ माम रिमान सामना मार्नु मानः । मुसा पतीरामक ततः मम १० दार भूत उसनीय स्पन्दनं परमाटुनम् । मुप्रोगावर पाय itf- हीरा मिना पानी मारधसामयारत् । मायम: पू.ilafatNTRA शिदोनापुरखोगा मोम | FAIविनिम हर . ११ मुधमाका Ariff जीवारितः । प्रारिया mantra- दयारा मामो समुदगो सभामा कमी-412101 iii नियमिनो गोरानी fansird tes दोमाया परन् नानादातरपि । हाना initsexistmpus" दादासः Irrigeratore it' ga and ASTER: TITHER ६५ ६ ७.५ में dir Twi Turgiciantart tait' Rice In { अमादा interritten finikmera AREA EMAIL Earu" : Asmint dan jniti Aathav " 7 ·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७. लोके भयाअगदिनः कलयावतीर्णः सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय चान्यः । कश्चित् त्वदीयमतियाति निदेशमीश किंवा जनःस्वकृतमच्छति वन विद्मः ।। २७ ।। खामायितं नृपसुखं परतन्त्रमीश शश्वद्भयेन मृतकेन धुरं वहामः । हित्वा तदात्मनि सुखं त्वदनीहलभ्यं क्लिश्यामद्देऽतिकृपणास्तव माययेह ॥ २८॥ तन्नो भवान् प्रणतशोकहरामियुग्मो यद्धान् वियुड्क्ष्य मगधाइयकर्मपाशात् । यो भूभुजोऽयुतमतङ्गजवीर्यमेको विनद् रुरोध भवने मृगराडिवावीः ॥२९॥ यो वै स्यया विनवकृत्व उदात्तचरु भयो मृधे खलु भवन्तमनन्तवीर्यम् । जित्वा नृलोकनिरतं सकृदूढ दरों युप्मात्मजा रुजति नोऽजित तद् विधेहि ॥ ३०॥ दूत उवाच ति मागधरुद्धा भवद्दर्शनकाङ्गिणः । प्रपन्नाः पादमूलं ते दीनाना शं विधीयताम् ॥३१॥ श्रीशुक उवाच जिदूते मुवत्येवं देवर्षिः परमति । विभ्रत् पिङ्गजटाभारं प्रादुरासीद् यथा रविः॥३२॥ | दृष्ट्वा भगवान् कृष्णाः सर्वलोकेश्वरेश्वरः । ववन्द उचितः शीरण ससभ्यः सानुगो मुदा३३॥ भाजयित्वा विधिवत् कृतासनपरिग्रहम् । बभापे प्रकृतेर्वाक्यः श्रद्धया तर्पयन् मुनिम् ॥३४॥ पि विदद्य लोकानो त्रयाणामकुतोभयन् । ननु भूयान भगवतो लोकान् पर्यटतो गुणः ॥३५॥ रहि तेऽविदितं किश्विलोकेप्वीश्वरकपु । अथ पृष्छामहे युष्मान् पाण्डवानां निकीर्पितम्३६ श्रीनारद उवाच दृष्टा मया ते बहुमो दुरत्यया माया विभो विश्वस्जश्व मायिनः । भूतेषु भूमंश्चरतः स्वशतिमिवहेरिवच्छन्नरुवो न मेऽद्भुतम् ॥ ३७॥ तवहितं कोऽईति साधु येदितुं स्वमाययेदं सुजतो नियच्छतः । यद् विग्रमानात्मतशवमारते तस्मै नमस्ते स्वविलक्षणात्मने ॥ ३८॥ जीवस्य यः संसरतो विमोक्षणं न जानतोऽनवहाच्छरीरतः । लीलावतारैः स्वयशम्प्रदीपक प्राज्यालयत् त्वा तमहं प्रपये ॥३९॥ अधाप्याश्रावये ब्रह्म नरलोकविडम्बनम् । राज्ञः पैतृम्बसेयस्य भकस्य नविकीर्षितम् ॥४॥ यक्ष्यति त्वां मखेन्द्रेण राजसूयेन पाण्डवः । पारमेश्यकामो नृपतिस्तद्भवाननुमोदताम्॥४९॥ तस्मिन् देव मनुवरे भवन्तं रे मुरादयः । दिवसवः समप्यन्ति राजानश्च यशस्विनः॥४२॥ श्रवणान् कीर्तनाद् ध्यानात् पूयन्तेऽन्तेवसायिनः 1 व बसमयन्ये किमुतवाभिमगिनः॥४३॥ यस्यामलं दिवि यसः प्रथितं रसायो भूमौ च ते भुवनमल दिग्वितानन् । मन्दाकिनीति दिविभोगवतीतिचाधोगद्गति चेह चरणाम्बु पुनावि विश्वन ॥४॥ ।

·૬૨૨ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः १ धीशुक उवाच तत्र तेध्यात्मपशेवग्रहत्तु विजिगीषया । वानीःलयन् भृत्यमुवंप्राह केशवः॥४॥ श्रीभगवानुवाच त्वं हि नः परमं चक्षुः मुहन्मन्त्रार्यवत्वविन् । वयात्र ब्रह्मानुष्ठेयं श्रद्दध्मः करवाम तत्॥४६॥ इत्युआमन्त्रितो भत्रां सर्वज्ञेनानि मुग्यवत् । निदेश शिरसाज्याय उद्धवः प्रत्यभाषतlkrit इति श्रीमद्भागवते महापुराने पारमहंस्या संहितार्या दशमस्कन्ये उदरा भगवशनविचारे सहलिवनोभ्यायः ॥ ७॥ अथैकसप्ततितमोऽध्यायः थीशुक उवाच इत्युदीरितमाकर्ण्य देवर्षेरुद्धवोऽब्रवीत् । सभ्यानां मतमाशाय कृष्णस्य च महामतिः ॥१॥ उद्दव उवाच यदुक्तमूपिणा देव साचिव्यं यक्ष्यतस्त्वया । कार्य पैतृप्वसेयत्व रक्षाच शरणपियान् ॥ २॥ यष्टव्यं राजसूयेन दिक्चक्रजयिना विभो । अतो जरासुतजय उभयार्यो मतो मम ।।३।। अस्माकं च महानयों घेतेनैव भविष्यति । यशश्च तव गोविन्द रावधान् विमुलतः॥४॥ स वे दुर्विपदो राजा नागायुतसमो बले । बलिनामपि चान्ये भीम समवलं विना॥ ५ ॥ दैरये स तु जेतव्यो मा शताक्षौहिणीयतः । ब्रह्मण्योऽभ्यर्पितो विप्रैर्न प्रत्याख्याति कर्हिनि ब्रह्मवेपधरो गत्वा तं भिक्षेत वृकोदरः । इनिम्पति न सन्देहो देर तव सन्निधौ ॥३॥ निमिचं परमीशस्त्र विश्वसर्गनिरोधयोः । हिरण्यगर्भः शर्वश्व कालस्वारूपिणः ॥ ८॥ गायन्ति ते विशदकर्म गृहेषु देव्यो राज्ञां स्वशत्रुघमात्मविमोश च । गोप्यश्व कुञ्जरपतेर्जनकात्मजायाः पित्रोच लम्पसरणा मुनयो वयं न ॥ ९॥ श्रीशुक उवाच निर्गमपावरोधान् स्वान् समुतान् सारिन्छदान् । सङ्कर्षणमनुशाप्य यदुरावं च शत्रुहन् । सूतोपनीत स्वरयमारहद् ततो रयदिएमटसादिनायकैः करालया परिभूत आत्मनिया। मृदनभेनिराशगोमुखैः प्रयोपयोषित भो निराम्मन् ॥१४॥ ग्यानिकामनायविकाभिरच्युतं सदात्मनाः पतिमनु मुकना ययुः । वराम्बराभरणविलेपनसजः मुमवृता गमिरमिचर्मणिभिः ॥१५॥ , जरासन्धवः कृष्ण भूर्यायोपकल्पते । प्रायः पाकविपाकेन तव चाभिमतः ऋतुः ॥१० ॥ इत्युदयवचो राजन् सर्वतोमद्रमन्युतम् । देवर्षियदुवृद्धार्थ कृष्णम प्रत्यपूजयन् ॥११ ॥ अधादिशत् प्राणाय भगवान् देवकीसुतः । भृत्यान् दारुकत्रादीननुज्ञाप्य गुरुन् पिरा

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७१
६२३
नरोष्ट्रगोमहिषखराश्वतधनःकरेणुभिः परिजनवारयोषितः।
खलङ्कृताः कटकुटिकम्बलाम्बरायुपस्करा ययुरघियुज्य सर्वतः ॥ १६ ॥
बलं वृद्ध्वजस्टछत्रचामरैर्वरायुधामरणकिरीटवर्मभिः ।
दिवांशुभिस्तुमुलरवं यमौ रवेयार्णवः क्षुभिततिमिलिलोमिभिः ।।१७।।
अयो मुनिर्यदुपतिना सभाजितः प्रणम्य तं हदि विदधद् विहायसा ।
निशम्य तव्यवरितमाताईणो मुकुन्दसन्दर्शननितेन्द्रियः ॥ १८ ॥
जिदूतमुवाचेदं भगवान् प्राणयन् गिरा । मा भेट दूत भद्रं यो पातयिष्यामि मागधम् ॥१९॥
युक्तः प्रस्थितो दूतो यथावदवदलूपान् । तेऽपि सन्दर्शनं शौरः प्रत्येशन यन्मुमुक्षवः ॥२०१५
मानतसौवीरमरूस्त्रीला विनानं इरिः । गिरीन् नदीरतीयाय पुरमामबजाकरान् ॥२२॥
तो उपद्धती तीया मुकुन्दोऽथ सरस्वतीम् । पदालानय मत्स्यांश्च भागमस्थमथागमत् ॥२२॥
मुपागतमाकर्ण्य पोतो दुर्दर्शन नृणाम् । अजातशत्रुनिरगात् सोगध्यायः सुहृद्वृतः ॥२३॥
विवादित्रघोषेण रक्षपोषेण भूयसा । अभ्ययात् सहपीकेशं प्राणाः प्राणमिवाहतः॥२४॥
ट्वा विलिन्नहृदयः कृष्ण स्लेहेन पाण्डवः। चिराद् दृष्टं मियतमं सस्पजेऽय पुनः पुनः॥२५॥
दोम्यो परिष्वज्य स्मामलालयं मुकुन्दगात्रं भूपविस्वाभः ।
लेभे परा निवृतिमथुलोचनो दृष्यत्तनुविस्मृतलोकविभ्रमः ॥ २९॥
तं मातुलेय परिरभ्य निर्वतो भीमः स्मयन् प्रेमजवावुलेन्द्रियः।
यमो विरीटी व मुहम मुदा वृद्धवाप्पाः परिरेभिरेऽसुतम् ।। २७ ।।
अर्जुनेन परिवतो यमाभ्यामभिवादितः । ब्राह्मणेम्मो नमस्कृत्य देभ्यश्च पयाईतः ॥२८॥
मानितो मानयामास दुरसञ्जयकै मायान् । सूतमागधगन्धर्वा यन्दिन भोमन्त्रिणः ॥२९॥
दरापरवीणापणगोमुखेः । बामगाधारबिन्दाशं मुटुव चतुर्जगुः ॥३०॥
एवं मुद्दझिा पर्यस्तः पुण्यश्लोकशिम्बार्माणः । सस्तनमानो भगवान् विशाल कृतं पुरम् ॥३१॥
संसिकदम बरिणां मदगन्धतोयचित्रवः कनम्तोरणपूर्ण।
मसामभिनवगुलविभूषणसगन्धेभियुवतिभित्र विराजमानम् ॥३२॥
उद्दीतदीबालमिः प्रतिसप्रजानियांतधचिरं विलमत्ताकन् ।
मूर्षम्यदेमलरी रजतो ददर्श भनः गुमाउधाम ||३||
मातं निगम नरोकनगनरावनौमुस्परिलयित रेशलन्याः ।
सो विसन्य पाकर्म पतींधले द्रई ययुक्तरस नरेन्द्रमा ।।१४॥
चलिन मुनरमारयनिकृष्ण सभार्यमुलभ्य महाविदाः।
नाओं विकार मुझेनगुन मुम्बागतं पिदभुस्सवाधिदेन ॥३५॥

·.. । श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७२ ऊचुः स्त्रियः पथि निरीय मुकुन्दानीलारा ययोडुपसहाःम्मिकायमूमिः। यचक्षुषां पुरुषमौलिकदारहासलीलावलोककलयोत्सवमावनोति ॥३६॥ तत्र तत्रोपसतम्य पौरा मङ्गलपाणयः । चक्रुः सायर्या कृष्णाय श्रेणीमुल्या इतनमः ॥३७॥ अन्तःपुरजनैः प्रोत्या मुकुन्दः फुलोचनैः। ससम्भ्रमेरभ्युपेतः प्रावियद् राममन्दिरम् ॥२८॥ पृथा विलोक्य भ्रात्रेयं कृष्णं त्रिभुवनेश्वरम् 1 प्रीतारमोत्थाय पर्यद्वात् सस्नुपा परिएखो ॥३९॥ गोविन्दं गृहमानीय देवदेवेशमादृतः । पूजायां नाविदत् कृत्यं प्रमोदोरहतो 7 my• पितृप्यमुर्गुरस्त्रीणा कृष्णश्चक्रेऽभिवादनम् । स्वयं च कृष्णया राजन् भगिन्या चाभिवन्दितः ॥ श्वभ्यासञ्चोदिता कृष्णा कृष्णानीच सर्वशः । आन क्मिणी सत्यां भद्रा जाम्बवती तथा ।। कालिन्दी मित्रनिन्दांच दौम्या नामजिती सतीम् । अन्यानाम्यागता यास्नुपासासमडनारिनिः ।। मुखं निवासयामास धर्मराजो जनादनम् । सन्यं मानुगामात्य सभा च नर्थ नाम्॥४॥ उपयित्वा पाण्डयेन यहिं फाल्गुनसंयुतः । मोचयित्या मयं येन शेदिमा सभा ४५॥ उवास कतिचिन्मासान् रागः पिपचिकीर्दया । विहरन् रयमारुन पाल्गुनेन भरैः ॥४॥ पति आमद्भागवई महापुरागे पारमासा सहितायां दरामाय-पे व मार नामेकमप्ततितमोऽध्यायः ॥७२॥ अथ द्विसप्ततितमोऽध्यायः धीमुक उवाच एकदा तु सभामग्ये आस्थितो मुनिमितः । वादाणेः निरभ्रांतनिध युनिटि ॥१॥ आनाः मुलादेश अनिमम्बन्विायर ग्यतार तेरामाभायेससार युधिष्ठिर उवाच फतुराजेन गोविन्द राजन पायनी । यो विभूनी विस्तात् सध्यार का प्रभो ॥३॥ त्यपादुई अग्रिनं पर ये चरति मायामानाने rial पिन्दन्ति वे मनाम भगमा यति आसिना दद देवदेवमरतसरकारदिवानुमामिद पण पसर यो ए. येत मर्मत न मत यौनस निकम्मा ५६ मकर: पारनेदार सानु ममना मा समानता। ममेरा मुजोरा प्रदानुमानतीन initiati धीभगवानुपाय नगम मम एन् मवानाinity । T मनाम :

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः २ ६२५ विजित्य नृपतीन् सर्वान् कृत्वाव जगतीं वो । सम्भृत्य सर्वसम्भारानाहरस्व महामन्तुम् ॥ ९॥ एते ते भ्रातरो राजन् लोकगलांशसम्भवाः । जितोऽस्म्यात्मवतातेऽहं दुर्जयो योऽकृतात्मभिः१. न कश्चिन्मत्परं लोके तेजसा यशसा दिया विभूतिभिवामिभवेद् देवोऽपि किमुपार्थिवः॥११॥ श्रीगुक उवाच निशम्य भगवद्गीत प्रीतः फुलमुखाम्बुजः । भ्रातृदिग्विजयेऽयुक्त विष्णुतेजोपहितान् १२ सहदेवं दक्षिणस्यामादिशत् वह सृञ्जयैः । दिशि प्रतीच्यां नकुलमुदीच्यांसव्यसाचिनम्। प्राच्यां वृकोदरं मत्स्यैः केकयैः सह मद्रकैः ॥ १३॥ तेविजिल्ल नृपान् वीरा आजहुर्दिग्भ्य ओजसा । अजातशत्रने भूरि विर्ण रूप यश्यते ॥१४॥ श्रुत्वाजितं जरासन्धं नृपतेयायतो हरिः । आहोशयं तमेवाद्य उदयो यमुवाच ह ॥१५॥ भीमसेनोर्जुनः कृष्णो ब्रह्मलिङ्गधरास्त्रयः । जग्मुगिरिजं तात बृद्यसुतो यतः ॥१६॥ ते गत्वाऽऽतिभ्योलायो र गहमेधिनम् । बझये समयाचेरन राजन्या ब्रालिङ्गिनः॥१७॥ राजन विद्धयतिथीन् प्रातानपिनो दूरमागतान् । तन्नः प्रयच्छ भद्रं ते यद् वयं कामयामहे ॥१८॥ कि दुम तितिक्षणा किमकार्यमसाधुभिः । किन देयं वदान्याना कः परः समदर्शिनाम॥१९॥ योऽनित्येन शरीरेण सता गेयं ययो भुवम् । नाचिनोति स्वयं कलःसवाभ्यः योन्य एव सः२. हरिमन्द्रो रन्तिदेव उच्छवृत्तिः विविलिः । आधा कपोतो वहको प्रभुतण भुवं गताः ॥२१॥ श्रीशुक उवाच বিনিকা প্রগ্নাৱধ। যত্রশ গিয়াস বুবৰিগৰ ২২}} राजन्यबन्धवो होते ब्रह्मलिशानि विभ्रति । ददामि भिशितं तेच आत्मानमरि दुरत्वनम्र३ चलेर्नु भूपते कोतिर्वितता विश्वकल्मा ऐश्वर्या भ्रंशितस्यारिप्रिन्याजेन विष्णुना ॥२४॥ श्रियं जिदीरतेन्द्रस्य विष्णवे हिजपणे । जाननिमदो पारादायमाणापि देस्यराट् ॥२५॥ जीवता बामणार्याय को न्वः धनरन्धुना । देन पतमानेन नेहता विपुलं पयः ॥२६॥ इन्युटारमतिः प्राह कृष्णार्जुनकोदरान् । हेविका विषका मोददापामधिरोपियः॥२७॥ श्रीभगवानुयाव युद्ध नो देहि राजेन्द्र इन्दा यदि मन्यो । युदाथिनोवयं प्रामारायानाराम: Rem असोतसोदरः पर्यस्तस्य भ्रातार्जुनो परन् । जनयामातुरेप रक बनो.हे ते रिपुम् ॥२९॥ एवनावेदितो राजा उदामोन्समागमः । आचारितोमन्दा युरे ताई ददामि का ॥३॥ नत्यया भीरुपा पोरसे युधिविरदेवमा । मथुरा मपुत्र साता मनुदंर गया ||११|| अयं तु वसा दुस्सो नाविषयोन मे मनः । अर्जुनोन मवेद योसमीमनुस्मन ये मम ॥३२॥ रत्युक्त्वा भीमसेनापमादार महत्तों गान् । जिम्मामा निगम पुण्m -- ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७३ ततः समे खले वीरौ संयुकाविवरेतरी । जन्नतुर्वद्रकल्पाभ्यां गदाम्यां रणदुर्भदौ ॥३॥ मण्डलानि विचित्राणि सव्य दक्षिणमेव च । चरतोः शुशुभे युद्धं नटयोरिख रशिपोः ॥३९॥ ततचटचटाशन्दो वज्रनिम्मेषसंनिमः । गदयोः शितयोराजन् दन्त्योरिव दन्तिनोः ॥५॥ ते वै गदे मुजजवेन निपात्यमाने अन्योन्यतोऽसटिपादकरोरुजवून् । चूणींबभूवतुरुपेत्य यथार्कशख संयुध्यवोदिरदयोरिव दीतमन्वोः ॥३७॥ इत्यं तयोः प्रहतयोर्गदयोवीरौ कुखौ स्वमुष्टिभिरयात्पर्शेरपिष्टयम् । शब्दखयोः प्रहरतोरिभयोरिवासीनिर्घातवारुषखलताडनोत्यः ॥३८॥ तयोरेवं प्रहरतोः समशिक्षाबलोजसोः । निर्विशेषमभूद् युदमीणजवयोर्नुप ॥३९॥ एवं तयोर्महाराज युध्यवोः सप्तविंशतिः । दिनानि निरगस्तत्र सुनिशि विठतोः ॥४॥ एकदा मातुलेयं वै प्राह राजन् धृकोदरः । न शक्तोऽहं जरासन्धं निर्जेतुं युधि माधव ||४|| शत्रोर्जन्ममृती विद्वान् जीवितं च जराकृतम् । पार्यमाप्याययन् स्वेन तेजसाचिन्तयदरिः ॥४२॥ सश्चिन्त्यारिवधोपायं भीमस्यामोपदर्शनः । दर्शयामास विटपं पाटयन्निव संशया ॥४॥ तद् विशाय महासत्वो भीमः प्रहरतां वरः । गृहीत्वा पादयोः शत्रु पातयामास भूतले ॥४॥ एकंपादं पदाऽऽक्रम्य दोामन्यं प्रगृह्य सः । गुदतः पाटयामास शाखामिव महागजः ॥४५॥ एकपादोषदृषणकटिपृष्ठसनांधके । एकबादशिकणे शक दहमः प्रजाः ॥४॥ हाहाकारो महानासीनिहते मगधेश्वरे । पूजयामासतु म परिरम्य जयाच्युतौ ॥४॥ सहदेवं तत्तनयं भगवान् भूतभावनः । अभ्यपिञ्चदमेयात्मा मगधानां पति प्रभुः । मोचयामास राजन्यान् संरुद्धा मागधेन ये ॥४८॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्को उत्तरा बराममा नाम दिसततितमोऽध्यायः ॥७२॥ अथ त्रिसप्ततितमोऽध्यायः धीशुक उवाच अयुते दे शतान्यष्टौ लीलया युधि निर्जिताः । तेनिर्गता गिरिद्रोण्यो महिनामल वाससः ॥ ११ शुक्षामाः शुष्कवदनाः संरोधपरिकर्शिताः । दहशुस्से घनश्याम पीतकोशेवाससम् ॥ २॥ श्रीवत्साहं चतुर्बाहुं पद्मगारुणेशणम् । चारप्रसन्नवदनं गदागकर थानेरुपलक्षितम् | फिरोधारमटककटिसूत्रानदाचितम् ॥ निवीतं वनमालया बिन्त इव चगुम्यो लिन्त च मिया ॥१॥ नासाभ्यां रम्भन्त प्रेव पाहुभिः। प्रणेमुवनमानो भूमिः पादयोहरः ॥६ । यमुहमीसंगीन मालपोत एफरन्मारबलम् ॥३॥ व ·श्रीमद्भागवते ददामस्कन्धे अध्यायः ७३ ३२० राजान ऊचुः मरते देवदेवेश प्रपन्नातिहराव्यय । परमान पाहिनाकृष्ण निर्वेिण्णा धोरसंयते नं नाथावस्यामो माग, मधुसूदन । अनुप्रो यद्भवतोराशा रापन्युतिर्विभो ॥९॥ ज्यचर्यमदोनदोन यो विन्दते नृपः। त्यन्मायामोहितोऽनित्या मन्यवेधमदहोचला. गतृष्णां पपा बाला मन्यन्त उदकाशपम् । एवं कारिो मायामयुका पट चइते ॥१९॥ वयं पुरा श्रीमदनररयो जिगीरयास्या इतरेतरस्था। मन्तः प्रजावा अतिनिगाः प्रभो मृत्यु पुरस्त्वायिगणप्य दुर्मदाः ।। १२ ।। त एव कृष्णाय गमाररहवा दुरन्तवीर्येण विचालिताः भियः । कालेन तथा भवतोऽनुकम्पया विनश्चरणो स्मरान ॥१३॥ अयो न राय मृगपति दोन शश्वत् पना रुजां भुवा । उपासितव्यं स्पृश्यामहे विभो किसलं प्रेस व रोचनम् ॥ १४ ॥ सं समादियोरायं येन ते चरणाम्बयो । रमविषया न विरमदरि संसरतामिर ॥१५॥ कृष्णाय वासुदेवाय र परमात्मने। तवंशनाशाय गोविन्दाय नमोनमः ॥१॥ भीक उयाव सरसमानो भगवान् भितधनः । तानसावरण्यः श्यया गिरा ॥१॥ भीभगवानुपाच भयाभूति को भूरा मयामपतिलेश्वरे । मुरादाबाचे भक्तिरांदमाग या teu दिपकसित भूत मन्त ऋतभारितः। विमोबाईपउन्मानृपाम् ॥१९॥ २सो नानी नो पणो नाफोरे भीमाशा स्थानादेपदेपरेषया२ মা এবং বিষয়কের। যমঃধষঃ২৫১১ सत्तायातःगन मुखं दुस्मामलो मासं पातं रसेन्दो मावदारिया १२५ उदासीनाथ देहादाका मारा Yaनाममा मनः सम्पन्न रूपा॥ भी उपाय इत्यादि मनप्पोमान् भनेर । देवासुन पुमान बिमाTRa४॥ समसारका सहदेन भारत निरखपवः सन्मिनेर मोरया पर मुस्तान बनन् । मोनिशानदेश: पिदा पुन पसनो मपरिवान्टेसsixy पि नाप पानवान् ममपसन्दRE समानर UR ·६२८ श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः७४ जगदुः प्रकृविम्यस्ते महापुरुषचेरितम् । ययान्वद्यासद्मगलिया चरतन्द्रिताः ॥३०॥ जरासन्धं धातयित्वा भीमसेनेन केशः । पायांम्यां संयुनः प्रापात् सहदेवेन पूजितः ॥३१॥ गत्वा देवाण्टक्प्रत्यंगवान् दमुनितारयः। हन्तः स्वतुइदो दुहृदां चामुखावहाः ॥३२॥ तच्छ्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिनः। मेनिरे माग, शान्तं राजा चातमनोरयः ॥३३॥ अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दनाः । सर्वमाश्रावयाञ्चक्रुरात्मना यदक्षितम् ॥३४॥ निशम्य धर्मराजस्तत् केशवेनानुभितम् । आनन्दात्रुला मुञ्चन् प्रेम्ना नोगच किंचन ३५ इति श्रीमद्भागवते महापुरागे पारमहंसां संहितायां दशमवले उचरा कृपावागमने त्रिसारितमोऽध्यायः७३ अथ चतुःसप्ततितमोऽध्यायः थीशुक उवाच एवं युधिष्ठिरो राजा बरासन्धवधं विमोः । कृष्णस्य चानुभावतं श्रुत्वा प्रतिस्तमप्रवीत् । । युधिष्ठिर उवाच ये स्युनलोयगुरवः सर्वे लोकमहेश्वराः । वहन्ति दुर्लभं लम्वा शिरसेवानुशासनम् ॥ २॥ स भवानरविन्दाशे दीनानामोद्यमानिनाम् । धत्तेऽनुशासन भूमंस्तदत्यन्तविडम्बनम् ॥ ३॥ न झेकस्यादितीयस्य वझणः परमात्मनः । कर्मभिर्वधवे तेजो हसते च यथा रवः ।।४।। न वै तेऽजित भक्कानां ममाहमिति माधव । वंतवेविन नानाभीः पशूनामित्र वैकठा ॥ ५ ॥ थीशुक उवाच इत्युक्त्वा यशिये काले वने युकान् स ऋत्विजः । कृष्णानुमोदितःपायों बाबा गान् ब्रमवादिनः।। देपायनो भरद्वाजः सुमन्तुर्गीतमोऽमितः । वविश्वनः कन्दो मैत्रेस कापरितः ॥ ७॥ अयर्या कदयो धोम्यो रामो भार्गव आमुरिः । यतिहोत्रो मधुन्धन्दा वीरसेनोऽकवरमः ॥ 15 उपहृतास्तथा चान्ये द्रोणभीमकादयः । धृतराष्ट्रः सहसुटो विदुरम महामतिः ॥१॥ ततस्ते देवयजनं ब्राह्मणाः स्वर्णलाजलैः । कृपा वर ययाम्नाय दो पाकिरे वरन् । दैमाः किलोपकरणा यरुपस्स यया पुरा । इन्द्रादयो लोकगला विरिश्वभवसंपुनाः ॥१॥ सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहारगाः । मुनयो यशराम खगडिनरचारमा: HAVE चे सासनविलिताः । अराजन् महारानं साजमा देवपर्यभः । राजन विधित् प्रातसमियामराः ॥१६॥ विश्वामित्रो घामदेवः सुमविमिनिः मतुः । पेलः परायरोगों वैशम्पायन एवं ॥८ ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूदा यदिहशवः । तवेयुः सर्वराजानो राशी मातरोन समाहूता राजरल्यथ सबंधः । रात्रमुरांसमीयुःस्मराजःपाहुनवस्य ·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः ७४ ६२९ सोत्पान्यवनीरालो यारान् सदसस्तीन् । अपूजन्महाभागान् यथावत् मुसमाहितः ॥१७! सदायारंगा वे विमृशन्तः समासः (नाभ्यगासने वान्त्यात् सहदेवनदामवीना१८॥ अतिसयु भगवान् साबठा पतिः । एष वे देवताः सवर्ण देशालधनादयः ॥१९॥ यामकमिदं विवं प्रवास दामाः । अमिरातपो मन्त्राः सांख्यं योगच यत्परः ॥२०॥ এক এৰাত্ৰিীৱলমি বার। সামনাসহঃধশ্যালবনি হন্যতঃ }} विविधानीद काणि जनयन् यदधया । इहते यदयं मर्वः यो धादिलक्षणम् ॥२२॥ तस्मात् कृष्णाय महते दीपा परमाईणम् । एवं चेत् सर्वभूतानामात्मनाईणं भवेत् ॥२३॥ শবনমুনা कृष्णायानन्यदर्शिने । देयं शान्ताय पूर्णाय दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥२४॥ त्युक्त्वा सहदेवोऽभूत्तणों कृष्णानुभारविन् । तच्छुत्या तुटुयुः सर्वे साधु सावितिसत्तमाः॥२५॥ दुत्वा दिजेरित राजा शात्या हार्द सभासदाम् । समयद्धृषीकेश प्रीतः प्रणयविला ॥२॥ त्पादावनिम्यारः शिरसा लोकरावनीः । सभार्यः सानुजामात्यः सकुटुम्पोऽवहन्मुदा॥२७॥ सोभिः पीतकोशेयभूपणे महाधने । भयित्वाश्रुपूर्णाशो नायकत् समवेधितुम् ॥२८॥ इन सभाजितं वीक्ष्य सर्वे प्राञ्जलयो जनाः । नमो जयेति नेमुस्तं निपेतुः पुष्पवृष्टयः ॥२९॥ इत्पं निशम्य दमयोपभुतः स्वपीठादुस्थाप कृष्णगुणवर्णनजातमन्युः । उक्षिय पाहुमिदमाह सदस्यमी संभावयन भगवते पाषाण्यभीतः ॥३०॥ सो दूरत्ययः काल इति सत्यवती श्रुतिः । तदानामपि यद् बुद्धिालवाक्यैर्विमियते ॥३१॥ यूयं पात्रविदां श्रेष्ठा मा मध्य बालभाषितम् । सदसस्पतयः सर्वे कृष्णो यत् सम्मनोऽईणे ॥३२॥ तपोविद्यामधरान् गाविध्यस्तकरमान् । परमपीन ब्रानिष्ठान् लोकपालेश्च पूजितान्॥३३॥ सदस्पतीनतिक्रम्य गोपालः कुलपासनः । यथा काका पुरोडाशं सपर्यो कथमईति ॥३४॥ वर्णाश्रमकुलापेतः सर्वधर्मवहिस्कृतः । स्वरवर्ती गुणेहीनः सपर्या कथमहति ॥३५॥ ययातिनेषां हि कुलं शतं सदिबहिष्कृतम् । वृथापानरत शश्वत् सपर्यो कथमति ॥२६॥ ब्रह्मर्विसेवितान् देशान् दित्वतेऽब्रह्मवर्चसम् । समुद्रं दुर्गमाभित्य सचन्ते दस्यवः मजाः ॥३७॥ एवमादीन्यभद्राणि बभाये नएमङ्गलः । नोवाच किशिद्भगवान् यथा सिंहः शिवारुतम् ।। भगवनिन्दनं श्रुत्वा दुसई तत्समासदः । कणों पिधार निर्जग्मुः शपन्तश्चेदिप रूपा ॥३९॥ निन्दां भगवतः शृण्वस्तत्परस्य जनस्य वा । ततो नापैति यः सोऽपि यात्यधः मुक्ताच्युतः ४० ततः पाण्डुसुताः मुद्धा मत्स्यकैकयघाया: 1 उदायुधाः समुत्स्थुः शिशुपालजिघांसवः ॥४२॥ ततश्चैधरत्वसम्भ्रान्तो जगहे खड्गचर्मणी । भर्सयन् कृष्णपक्षीयान् रामः सदसि भारत ॥४॥ तावदुत्याय भगवान् स्वान निवार्य स्वयं रूपा । शिः क्षुरान्तचक्रेण जहारापततो रिपोः ॥van धन्दा कोलाहलोऽप्यासीत् शिशुपाले हते महान् । तस्यानुयायिनो भूपा दुद्रुवुर्जीवितैषिणः || ·१२८ भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्यायः७४ जगा प्रतिम्पस्ते महापुरुषचेष्टितम् । ययान्वयनमगांस्त्रया चकुरवन्द्रित गत्वा ते खाण्डवमस्यं शवान् दर्जितारयः। संयन्तः स्वमुइदो दुर्ददां चामुखावा . अथ चतुःसप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच - । " युधिष्ठिर उवाच " स भवानरविन्दाशो दीनानामोशमानिनान् । धत्वेऽनुशासन न कस्यादितीयस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । कर्मभिर्वधते वेडो हस्ते र -dema. 114 , श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा यशियेकाले वने युक्कान् सखिबः। .. पारनो भरद्वाजः सुमन्तुगोदमोऽधिवः । विश्वामित्रो वामदेवः सुमतिमिनिः क्रतुः । पैता पराशय गणे, अपर्श करपरोधोम्पोरामो भार्गव आसुरिः। अहवास्तथा चान्ये द्रोपभोपारादयः । वयाः सानुको विर मामपाः पत्रिका पैसाः सदा पसदिसक पुः सर्वगजनो रास सवस्वे देवरजने मामपाः सपत्योः । भवत्र स्यम्बा हैमा रिमेकरमा पल यथा पुरा । इन्दारसे रुपमा सिमा विपरमझेरया। राजानम समाहवा राजालमा सण। मेनिरेः कृषभचल रासुन -- जरासन्धं पातयित्वा भीमसेनेन केशयः । पार्याभ्यां संयुवा मापद सहदेवन पूजितः । तस्वा प्रीवमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिनः । मेनिरे मागचं शान्त राजा चासनमार L अभिवन्याप राजानं भीमार्जुनजनार्दनाः । सर्वमानावयाचकुरात्मना । यदनाम । निराम्य धर्मराजस्तत् केशवनानुकम्पितम् । आनन्दाश्रु मुधन प्रेमा नोद्यचकित इति श्रीमद्भागवडे महापुराणे पारमहंस्या संहितायां दशमस्यन्मे उत्तरा कृष्णापायमने विवाक्तिपर एवं युधिष्ठिरो राजा जरासन्धवधं विभोः । कृश्यत्वचानुमा भुवा पीतवाद ये स्युनलोस्पगुरवः सर्वे लोकमहेश्वराः । वहन्ति दुर्लभलना सिरसवानुमानन् । नकै तेजित भक्कानो ममाहमिति माधवबेविन नानांची परनाना

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ७५
लकृता नरा नार्यो गन्धसम्भूषणाबः । विलिम्पन्योऽभिषिञ्चन्त्यो विजविविध रसैः १४
गोरसगन्धोदहरिद्रासान्द्रकुङ्कुमः । पुम्मिलिताः प्रलिम्पन्त्यो विजदुरयोषितः ॥१५॥
गुप्ता भिर्निरगमन्नुपलन्धुमेतद् देव्यो यथा दिवि विमानवरदेव्यः ।
ता मातुलेयसखिभिः परिचिच्यमानाः सबीहासविकसददना विरेजुः ॥१६॥
ता देवरानुत सखीन् सिपिचुईतीभिः क्लिनाम्बरा विवृतगात्रकुचोरुमध्याः ।
औत्सुक्यमुक्तकबराच्यवमानमाल्याः क्षोभं दधुर्मलधियां रुचिरैविहारः ॥१७॥
सनाइ रथमारूढः सदश्वं रुक्ममालिनम् । परोचत स्वपत्नीभिःक्रियाभिः क्रतुराडिव ||१८॥
वीसंयाजावभूप्यैश्चरित्वा ते तमृत्यिजः । आचान्तं सापयाञ्चकुर्गङ्गायां सह कृष्णया ॥१९॥
वदुन्दुभयो दुरदुन्दुभिभिः समम् । मुमुचुः पुष्पवर्षाणि देवर्षिपितृमानवाः ॥२०॥
स्नुिस्तत्र ततः सचे वर्णाश्रमभुता नराः | महापातक्यपि यतः सद्यो मुच्येत किल्बिपात्॥२१॥
ग्य राजाहते हौमे परिधाय स्वलकृतः । ऋत्विरसदस्यविनादीनान भरणाम्परैः ॥२२॥
न्धुिज्ञातिपान मित्रसुवदोऽन्यांश्च सर्वशः। अभीक्ष्णं पूजयामास नारायणपरो नृपः ॥२३॥
सर्वे जनाः सुररुचो मणिकुण्डलस्रगुष्णीषकनुकदुकूलमहाहाराः ।
नार्यभ कुण्डलयुगालकवृन्दजुष्टवक्त्रश्रियः कनकमेखलया विरेजः ॥२४॥
अपविजो महाशीलाः सदस्या बमयादिनः । ब्रह्मक्षत्रियविट्दा राजानो ये समागताः ॥२५॥
देवर्षिपितृभूतानि लोकपालाः सहानुगाः । पूजितास्तमनुशाप्य खधामानि ययुर्नुप ॥२६॥
हरिदासस्य राजर्षे राजसूयमहोदयम् । नैवातृप्यन् प्रशंसन्तः पिबन मोऽमृतं यथा २७
उतो युधिष्ठिरो राजा सुहृत्सम्बन्धिवान्धवान् । प्रेम्गा निवासयामास कृष्णं च त्यागकातरः ॥२८॥
भगवानपि तत्रान न्यवात्सीत्तप्रियङ्करः । प्रत्याप्य यदुवीरांश्च साम्बादीव कुशवलीम् ॥२९॥
इत्थं राजा धर्मसुतो मनोरथमहार्णवम् । मुटुतरं समुचीर्य कृष्णेनासीद् गतज्वर ॥३०॥
एकदान्तःपुरे तस्य वीक्ष्य दुर्योधनः त्रियम् । अतप्यद् राजसूयस्य महित्वं चाच्युतारमनः ॥३२॥
यस्मिन् नरेन्द्रदितिजेन्द्रसुरेन्द्रलक्ष्मी ना विभान्ति किल विश्वसजोफ्क्लप्साः।
व्यभिः पतीन् द्रुपदराजसुतोपतस्थे यस्यां विषक्तहदयः कुरुराइतपत ॥३२॥
यसिसदा मधुपतेर्महिषीसहस्रं श्रोणीभरेण शनकः कणदनिशोभम् ।
मध्ये सुचारु कुचकुङ्कुमद्योगहार श्रीमन्मुखं प्रचलकुण्डलकुन्तलाध्यम ॥३३॥
सभायां मयक्लप्सायो कापि धर्मसुतोऽधिराट । नृतोऽनुजेबन्धुभिश्च कृष्णेनापि खचक्षुषा ।।३४॥
आसीनः कावने साक्षादासने मावानिव। पारमेठयश्रिया जुटः स्तूयमानभवन्दिभिः॥३५॥
तत्र दुर्योधनो मानी परीतो भ्रातृभिनुप । किरीटम्गली न्यविशदसिहसः शिरन् रूपा ॥३६॥
स्थलेऽभ्यरहावस्त्रान्तं जलं मत्वासमेतत् । बळेच सलवद्भ्रान्यामयमायाविमोहितः॥३७॥

·मामी IN Eritrimite natiलमानों ने निगमान्न् । ht I मन माना जाना 4 HRText strix prat HetantraRTHERE गरेमा haixnrt Trimurtirewani anta अथ पदसततिननाऽध्यायः मांगु उपाय अपारी मन गुमganनररस या भोजन । fanास्योसोमाभागाः । समितिको जरासन्धासनभ्य र याविषमस्यामबार । असारमा प्ररमे और नाम ३ रवि महाविद्या देवं गुरति अनुन । आरपामास र पानुसार अन् । भंवत्सरान्वे भगवानामुप उमापतिः । वरेणचन्दयामाम दाव परपनागवन् ।' देवामुरमनुपामा गन्धवारगरक्षमाम् । भने समग बोस यानं मिमोपन " तपेवि दरियादिशे मः परपुरसः । पुरंनिमार याचारवादाद मोमम्पलान्॥ मछम्या कामगे पानं वमोधान दुरामदन । ययौ दारवती पाल्यो वै मा लरन् ॥ ८ निम्दप नया शाली माल्या भरतर्षभ । पुरी बननोक्नायुद्धनानि च सर्वगा। चिला दुयाभाशनपः खां आसाराराः । प्रचण्डबाटोऽभूद रजसाच्यादिना दिशा इत्यर्दमाना सौभेन कृष्णस्य नगरी भृधम् । नाम्पायत राजत्रिपुरेण यथा नहीं ॥१२॥ सात्यकिभारदेणा साम्योऽपूरा सहानुजः । हादिस्योभानुविन्द गदच शुक्रसारणो ॥१४॥ अपरे के । महेवामा रथययस्यूयमाः । निर्ययुदेशिता गुप्ता रथभाश्चादातिभिः । ततः प्रवावे युद्ध झाल्यानां यदुभिः सह । यथानुरामा विसुधैलुनुलं लोमहर्षयन् ॥१६॥ ताब मेम्पतेर्माया दिव्यास्त्र रुक्मिणीसुतः । क्षगन नारामास नैशं तम इदोष्णगुः ॥१७॥ य सैनिकान् । दाभिर्दशभिनेतन् वाइनानि त्रिभिनिभिः ॥१९॥ मगोपुराणि दारामि प्रासादाहालवालिका विद्यारान्सकिमानामानिनुःखामा प्रद्युनोभयवान् यीश्वगन्यमानामिजाःप्रजाःयाभेटेपम्पधादेवीरोरयारूदोमहापा -3 विव्याध विश्वविद्यत्या वर्णपुबैरयोमुखः । शाल्यस्व स्वग्निोपालं शरैः सन्नवाभि : 107 ) तमहत कर्म प्रधुमस्य महात्मनः । दृष्ट्वा तं पूजयामामुः सवें खपरसैनिकाः ॥२० ॥

·भीमद्भागवडे समस्कोमध्यायः ७७
बहुरूपकरूपं तदसते २ च य । मायामयं मयात दुर्विमान्यं परैरभूत ॥२१॥
प्रनिद्भूमो पाचम्मोनिगिरिमभिजले फरिन् । अछातचनामाइसौतद्गुरवस्थितम्।।
पर गोषलत्येव सोमः महसैनिकः । शायसवसतीमुधन यान् सात्वतयूपपा२३॥
घरेग्न्यसंपराविषदुरासदः | पोडपमानपुरानीमः शाख्योऽनुमत्परेरितः॥२४॥
शाल्मनीमायोणिवीय भूगर्दिताः । न तत्य रणं व लोहयजिगीरकः ॥२५॥
दुमान् नाम प्रद्युम्नं पारमादित: असादगदया मोव्यां व्याहत्य व्यसदद् बली१२६
मधुम्नं गदा वीर्ण रसास्थलमरिन्दमन् । अमेवाह रणात् गनो धर्मविद् दारकारमजः ॥२७॥
लन्धको महठेन कामिः सारयिमत्ररीत् । अमओ अशाचिदं सूत यद् णान्मेऽयमर्पणम्॥२८॥
नयाना कुले जातः भूपते रणन्तिः । रितामत् चित्तेन सूतेन प्राप्तफिलिपात् ॥२९॥
किनु वयेभिसाम्प पितरो रामकेश्यो । युद्धात् सम्बयपकान्तः पृथस्तवात्मनः मम् ॥३०॥
व्य मे कपयिष्यन्ति सन्त्यो भ्रातृजामयः । लैन्यं कथं कथं वीर तवान्यैः कम्पतो मृधे ।।३।।
सारपिस्याच
धर्म विजानतायुप्मन् कृतमेतन्मपा विमो । रानः कृत्गतं रक्षेद् रपिनं सारपि रपी ॥३२॥
एतद् विदित्वा तु भवान् मयारोहितोरणात् । उपसष्टः परेणेति मूर्धितो गदया इवः ॥३३॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यो संहितायो दशमस्को उत्तरा
शास्वयुद्ध पटसमितमोऽध्यायः ॥ ४६॥
अथ सप्तमप्ततितमोऽध्यायः
धीशुक उवाच
म तूपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृतका का नय मां घुमतःपाव वीरस्येत्याइ सारथिम्॥१
विधमन्तं स्वसैन्यानि गुमन्तं रुक्मिणीसुतः । प्रतिहत्य प्रत्यविभ्यनाराष्टमिः स्मयन् ॥ २॥
चतुर्मिश्चक्षुरो बाहान् सूतमेकेन चाहनत् । दाभ्या धनुश्च केतुंच शरेणान्येन वैशिरः ॥ ३ ॥
गदम्रात्यकिसाम्पाद्या जनुः सौभपतेर्बलम् । पेतुः समुदे सौभेयाः सर्वे संछिन कन्धराः ॥४॥
एवं यदूना झाल्यानां निमतापितरेतरम् । युद्धं त्रिणवरात्रं तदभूतुमुलभुल्यणम् ॥ ५ ).
रुद्रप्रस्थं गतः कृष्ण आहूतो धर्मस्नुना । राजयोऽय निवृत्त शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥
गुरुद्धाननुशाप्य मुनीश्च समुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवर्ती ययौ ॥७॥
आद चाइमिहायात आर्पमिश्राभिसङ्गतः । राजन्याश्चैवपक्षीया नून हन्युः पुरी मम ॥८॥
बीश्य तर कदनं खाना निलम्य पुररक्षणम् । सौभं च शाल्वराजं च दारूकं प्राह केशवः ॥९॥
रथं प्रापय मे सूत गावस्यान्तिममासु वै । सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यो मायावी सोभराडयम् ॥१०॥
इत्युक्तभोदयामा रथमाथाय दारुकः । विशन्तं दहशः भवें स्से परे चारणानुजम् ॥११॥

·मामाचारको अभा, . IRL TRAINRITAIT भोमरोम १२) HTTERो मन मा मरिरमानदा११० गिपरे:गोयको प्रारमन्दोदाम गोगमायाEिART Tईमावदामुवन ॥१॥ on माना नि मोमवारदमार जनार्दनन् ॥१६॥ TRATE: गjvijanान माम मामलयादितः मता* •i inmarathiमानिनन् । नगमानसशति पर विमानतः ॥१८॥ भीभगानुपाय यायो मदनपसलिलाम पोदनि म पूरा न बहुमारिमः ॥१९॥ इत्युस्स्था मगराया गया भीमोगरा । तगार जो मरन्धः सचम्पे बननवम् ॥२० गराया सनिासायां वाल्यस्वन्तरधीपत । ततो नुहूतं आगत्य पुरः चिरतान्युजन् । देवम्सा प्रदितोऽसीति नाया प्राइ वनो रुदन ॥२१॥ कृष्ण कृष्ण महापादो पिता से मिनुषत्सल | बयाग्नीतः शाल्वेन सौनिम्न रयापदः ॥२२॥ नियम विनियं कृष्णो मानुषों प्रकृतिं गतः । विमनस्ो घृणो नेशद्रभारे पाकृतो वय।।२२० ययं राममसम्भ्रान्तं त्विाजेयं मुरासुरैः। सानास्पीपसानीतः रिता मे पलान् विधिः २४ रवि पुवाणे गोविन्दे सोभराट् प्रत्युपस्थितः । वमुदेवमिवानीय कृष्णं चेदनुवाच सः ॥२५॥ एवं निर्भत्स्यमायावी सड्गेनानकदुन्दुभः । उत्कृत्यशिर आदाय ससं सोम समावियत् ॥२३॥ ततो मुहूर्त प्रकृतारप्टुतः स्वरोध आस्वे स्वजनानुपगतः। महानुभावस्तदबुदधदासुरी मायांस शाल्वासवां मयोदिताम् ॥ २८॥ न तत्र दूतं न पितुः कलेवरं प्रबुद आजौ समरश्यदच्युतः । स्वामं यथा चाम्बरचारिणं रिएं सौमसमालोक्य निहन्तुमुदतः ॥ २९॥ 'एवं वदन्ति राजर्षे ऋषयः के च नान्विताः । यत् स्ववाचो विरुध्येत न्न वेनस्मरन्त्युत॥३०॥ कशोकमोहौ स्नेहोवाभयं वा येऽजसम्भवाः । चाखण्डितविज्ञानशानेश्चर्यस्त्वखण्डिः ॥३१॥ यत्पादसेवोर्जितयाऽऽत्मवियया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययप्रहम् । लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोहः परमस्य सदतेः ॥ ३२ ॥ तं शस्त्रपूगैः प्रहरन्तमोजसा शाल्वं शरैः शौरिरमोपविक्रमः । विवाच्छिन्नद् वर्म धनुःशिरोमणि सौभं च शत्रोदया भरोजह ॥ ३३ ॥ " एप के जनिता तातो यदर्यमिह जीवति । वषिष्येवीश्वस्तेऽमुमोयश्चेत् पाहि वालिया ·भीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७८ ६३५ तत् कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पात तोये गदया सहसथा। विसज्य तद्भूतलमास्थितो गदामुद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद्रुतम् ॥ ३४ ।। आधावतः समदं तस्य बाहुं भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्गमद्भुतम् । वधाप शाल्वस्य लयासनिभं बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचलः ॥ ३५ ॥ जहार तेनैव शिरः सकुण्डलं किरीटयुक्त पुरुमापिनो हरिः । वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दये बभूव हाइति वचस्तदा नृणाम् ॥ ३६ ॥ मन् निपतिते पापे सौभे च गदया इते । नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिताः । सखीनामपचितिं कुर्वन् दन्तवक्त्रो पाभ्यगात् ॥३७॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्सा संहितायां दशमस्कन्वे उत्तरा सोमवको नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ॥७॥ अथासप्ततितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच पशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मतिः । परलोकगताना च कुर्वन् पारोक्ष्यसौहृदम्॥१॥ का पदातिः संकुदो गदापाणिः प्रकम्पयन् । पयामिमां महाराज महासल्वो व्यदृश्यत ॥ २॥ तपायान्तमालोक्य गदामादाय सत्वरः । अवप्लुत्यरथात् कृष्णः सिन्धुं वेलेव प्रत्यधात् ॥३॥ दामुद्यम्य कारूषो मुकुन्दं प्राह दुर्मदः । दिष्टया दिष्टया भवानय मम पियं गतः ॥ ४॥ मातुलेयो ना कृष्ण मित्रध्रुङमा जिघांससि । अतस्त्वां गदया मन्द इनिध्ये वज्रकल्पया ॥ ५ ॥ तानृण्यमुपैभ्यश मित्राणां मित्रवत्सलः । बन्धुरूपमरि हत्वा व्याधि देहवरं यथा ॥३॥ खरूस्तुदन् वाक्यैः कृष्ण तोरिव दिपम् । गदयातायामूर्षि सिंहवद् व्यनदप सः ॥ ७ ॥ पदयाभिहतोऽप्याजो न चचाल यदूदहः । कृष्णोऽपि तमहन गुष्यों कौमोदक्या स्तनान्तरे ८ पदानिर्भिनदय उदमन रुधिरं मुखात् । प्रसार्थ केशबाहधीन धरण्यांन्यपतद्भ्यः ॥९॥ ततः सूक्ष्मतरं ज्योतिः कृष्णमाविषदद्भुतम् । पश्यतां सर्वभूतानां यया वैद्यवधे नृप ॥१०॥ विदूरथस्तु वद्धाता भ्रातृशोकपरिप्लुतः । आगच्छदसिचर्मभ्यामुच्छ्वसंस्तजिघांसया ॥१॥ तस्थ चापततः कृष्णश्चकेण पुरनेमिना । शिरो जहार राजेन्द्र सकिरीट सकुण्डलम् ।।१२॥ एवं सौभंचधात्वं च दन्तवक्त्रं सहानुजम् । हत्वा दुर्विषहानन्यैरोटितः सुरमानवेः ॥१३॥ मुनिभिः सिद्धगन्धर्वविद्याधरमहोरगैः । अप्सरोभिः पितृगौ: किनरचारणैः ॥१४॥ उपगीयमानविजयः कुमुमेरभिवतिः । वृतश्च वृष्णिप्रवरविवशालकृवां पुरीम् ॥१५॥ एवं योगेश्वर कृष्णो भगवाञ्जगदीधरः। ईयते • पशुदृष्टीनां निर्मितो जयतीति स:१६ असायटोnimari mmatrix meet ram......

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ७८ म्हात्वा प्रभासे संतप्यं देवर्षिपितृमानवान् । सरस्वती प्रविस्रोत ययो प्राझनमंतः ॥१८- पृथूदकं चिन्दुसरवितकूप सुदर्शनम् । विद्यालं ब्रह्मतीर्थच चक्रं प्राची सरस्वतीमा यमुनामनु यान्येव गङ्गामनु च भारत । जगाम नैमिषं यत्र ऋषयः सत्रमासवे ॥२॥ तमागतमभिप्रेत्य मुनयो दीर्घसत्रिणः । अभिनन्द्यययान्यायं प्रणम्योत्यायचा नारा सोऽचिंतः सरीवारः कृतासनपरिग्रहः । रोमहर्षणमासोनं महर्षेः शिपमेन र अप्रत्युत्यायिनं सूतमकृतप्रहणाञ्जलिन् । अध्यासीनं च तान् विनांश्चुगदीस माता कस्मादसाविमान् विमानध्यास्ते प्रतिलोमनः । धर्मगलांस्खयेवालान् धमईति दुर्मतिः ॥३४ अपभगवतो भूत्वा शिभ्योऽधीत्य बहूनि च । सेतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ॥२१॥ अदान्तस्याविनीतस्य वृया पण्डितमानिनः । न गुणाय भवन्ति स नटस्येवाजितात्मनः ॥२५ एतदर्थो हि लोकेऽसिमचतारो मया कृतः । वमा मेधर्मध्वनिनस्तेहि पाकिनोऽपिमा एतावदुक्त्वा भगवान् निवृत्तोऽसदधादपि । मारित्वात्वं कुशाण करस्येनाइन अनुन ॥२८ हाहेति वादिनः सर्वे मुनयः सिनमानसाः । ऊनुः सङ्कर्षणं देवमधर्मस्ते कृतः प्रमो ॥२९॥ अस्प ब्रह्मासनं दचममाभिर्यदुनन्दन । आयुश्चात्मालमं तावद् यावत् पत्रं मनायवे ॥३॥ अजानतेवावरिवस्वा ब्रह्मवधी यया । योगेश्वरस्य भवतो नाग्मायोजन नियामः ॥१॥ योतद् ब्रह्महत्यायाः पावनं लोकायन | चरिपति भवॉलोकसमहोजन्यचोदितः ॥२२॥ धीभगवानुवाच करिष्ये वयनिर्वे लोगानुप्रहकाम्यया । नियमः प्रथमे कस्से यावान्नु विधीयान् । शुषय ऊचुः अप्रत्य तव वीर्यस्य मृत्योरलारमेव न । यया भवेत्वनःमत्वमा रान रिधीयान् ॥१५३ श्रीभगवानुयांच आमा पुत्र उत्पन्न इति वेदानुसामनन् । तस्मादस भवेद् बन्नभायुरिन्द्रिमन्यमान कि कानो मुनि वाई करवाश्यय । अमानवस्यानिति यथा मे निम्यां in वषय ऊचुः पारसी दामयाभूगलं परम् । सामिरिश्मुरामाममिलन am मा घरमsistart Rai श्रीमदरस... V दीर्घमायुर्वतेतस्स सत्त्वमिन्द्रियमेव च भाशासितं पचत साधये योगमार इवटा मुयायेवस्वम् नामहानरः । विन : सपनेत्य परिषद लय भारत वर्ष मममदारित्वा शल्य मानसीमा pि ril ·भीमद्भागयते दशमस्कन्धे अभ्यायः १ अर्थस्नाशीतितमोऽध्याय: धीशुक उयाच वतः परंण्युपारचे प्रचण्ः पानुवर्षणः । भीमो वायुरभू राजन् प्यगन्धरनु सर्वशः ॥ १ ॥ वतोऽमध्यम वर्षे बल्वलेन विनिर्मितम् । अभवद्यमालायासोऽन्याश्यत लक्॥ २ ॥ त विलोक्य रहवायं भिनाअनचयोपमम् । तसताम्रशिग्यात्म, दंलोअर्धकुटीनुपम् ॥ ३ ॥ समार मुसलं रामः परसैन्यविदारणम् । हलं च देत्यदमन से तूर्णमुरतस्थतुः ॥४॥ वाफभ्य इहाण यल्वलं गानेचाम् । मुचलेनाहनत् कुदो मूभिं ब्रह्मदुई बलः ॥ ५ ॥ सोपतझवि निर्भिवललायेऽसक्समुल्स जन् । मुसमातम्यर शैलो यया वनतोऽरुणः ।।६।। संस्तुत्य मुनयो रामं प्रयुज्याक्तियाशिः। अभ्यपिश्चन महाभागा वन विजुधा यथा) ७ ॥ वैजयन्दी दुमाला श्रीधामम्लामा जाम् । रामायवाससी दिव्य दिव्यान्याभरणानि च।। ८ ॥ अपरभ्यनुशतः कोशिकीमेत्य माणः । माला सरोवरमगाद् यतः सरयुरासवत् ॥ ९॥ अनुसोतेन सरयूं प्रयागमुपगम्य सः । सात्या संतर्य देवादीन जगाम पुलदाश्रममा॥१०॥ गोमती गण्डकी स्नात्वा विराशा दोण आशुतः । गया गत्वा रितनिष्ठा गङ्गासागरसङ्गमे ।।११ उपस्पृश्य महेन्द्रादी रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरी वेणा पम्पा भीमरथी ततः ॥१२॥ वन्दं दृष्ट्वा ययौ रामः श्रीलं गिरिपालयम् । द्रविद्वेषु महापुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेकटं प्रभुः ॥१३॥ कामकोणी पुरी काजी कावेरीच सरिदाम् । श्रीरङ्गाख्ये महापुण्यं यत्र सन्निहितो हरिः ॥१४॥ ऋषमादि हरेः धेनं दक्षिणां मथुरा तथा । सामुदं सेतुमगमन्महापातकनाशनम् ॥१५॥ तत्रायुतमदाद् धेन्वाक्षणेभ्यो हलायुधः । कृतमाला ताम्रपर्णी मलयं च कुलाचलम् ॥१६॥ तत्रागस्यं समाधीनं नमस्कृत्याभिवाद्य । योजितस्तेन चाशीमिरनुज्ञातो गतोऽर्णकम् । दक्षिणं सत्र कन्याख्या दुर्गा देवी ददर्श सः ॥१७॥ फाल्गुनमासाद्य पञ्चाप्सरसमुत्तमम् । विष्णुः सन्निहितो यत्रस्नात्वास्पर्श गवायुतम्१८ ततोऽभित्रज्य भगवान् केरलांतु त्रिगर्तकान् । गोकर्णाख्यं शिवक्षेत्रं सान्निध्यं यत्र धूर्जटेः।।१९।। आर्यो दैपायनी दृष्ट्वा शूर्णरकमगाद् बलः । तापी पयोष्णो निर्विघ्यामुपस्पृश्याथ दण्ड कम्२० प्रविश्य रेवामगमद् २१ माहिष्मती पुरी। मनुत्तीर्यमुपस्पृश्य प्रभासं पुनरागमत् ॥२१॥ श्रुत्वा द्विजैः कथ्यमानं कुरुपाण्डवसंयुगे । सर्वराजन्यनिधनं मार मेने हृतं भुवः ॥२२॥ स भीमदुर्योधनयोगदाभ्यां मुध्यतोमधे । वारयिष्यन् विनशनं जगाम यदुनन्दनः ॥२२॥ युधिष्ठिरस्तु तं दृष्ट्वा यमौ कृष्णार्जुनावपि । अभिवाद्याभवस्तूष्णी किं विवक्षुरिदागतः ॥२४॥ गदापाणी उभी दृष्ट्या संरब्धी विजयपिणो । मण्डलानि विवित्राणि चरन्ताविदमत्रवीत्।।२५।। युवा तुल्यबलौ वीरौ हे राजन् हे वृकोदर । एक माणाधिक मन्ये उत्ते के शिक्षयाधिकम् ॥२६॥ ततः ·६३८ श्रीमद्भागवते दशमधे अभ्यायः ८. तसादेकवरस्येह युवयोः सम्वीययोःनक्यते जपोज्यो वाविरमवायेरमा न तदारयं जगहनुर्वक्वेरी नृरार्यवत् । अनुलरन्दाकन्योन्यं दुरुकं दुम्सटानि च । दिष्टं तदनुमन्यानो रामो द्वारपती ययौ । उग्रसेनादिनिः प्रतिशांतिमिः सनुपागतः ॥२- तं पुनमिदं प्राप्तमुपयोऽयाजयन् मुदा । मत्वनं ऋतुभिः सर्वनिचालिलविप्रहम् ॥३॥ तेभ्यो विशुदविज्ञानं भगवान् व्यतरद् विभुः । येनैवात्मन्यदोविश्वनात्मानं विश्वगं विदुः ॥३- स्वपल्यावभूषस्नादो शातिबन्धुनुहद्वृतः । रेजे खन्योल्नदेवेन्दुः मुवासाः मुटवलमृतः॥ ११ इंग्विधान्यसंख्यानि चलस्य बलशाटिनः । अनन्तस्ताममेयस्य मायामयल सन्ति हि ॥३॥ योऽनुस्मरेत रामस्य काम्यद्भुतकर्मणः 1 सायं प्रातरनन्तस्य विष्णोः सदविवो मदा।। पनि श्रीमद्भागवत महापुराने पारमास्यां संहिवायां दशमस्कन्धे बलदेवतीयाकनिस्सनं नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः ॥७९॥ अथाशीतितमोऽध्यायः राजोवाच भगवन् यानि चान्यानि मुकुन्दस्य महात्मनः । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्ल श्रोतुमिच्छामहे प्रभो ॥१॥ को नु श्रुत्वासकृद् ब्रह्मन्नुत्तम-श्लोकसत्कयाः । विरमेत विशेष विषण्णः काममार्गणः ॥ २ ॥ सा वाग् यया तस्य गुणान् गणीते करौ च तत्कर्मकरी मनध । स्मरेद् वसन्तं स्थिरजनमेषु शृणोति तत्पुण्यकपाः स कर्षः ॥ ३॥ शिरस्तु तस्योभयलिङ्गमानमेत् तदेव यत् पश्यति तद्धि चक्षुः। अङ्गानि विष्णोरय वजनानां पादोदकं यानि भजन्ति नित्यन् ॥४॥ सूत उवाच श्रीशुक उवाच यहच्छ्योपपन्नेन वर्तमानो पतिव्रता पतिं प्राह म्लााता वदनेन सा । दरिदा सीदमानासा वेपमानाभिगम्य च ॥ ८॥ आस्तेऽधुना दारवत्यां भोजवृष्ण्यन्धकेश्वरः । सरतः पादनमात्मानमा यति । किं न्वर्थकामान् भजो नात्यभीष्टानगगुरूः ॥ ११॥ विष्णुरातेन सम्पृष्टो भगवान् बादरायणिः | वासुदेवे भगयति निम्मदयोचवीत् ॥५ ॥ कृष्णस्यासीत् सखा कधिद्ब्राझणोव्रझवित्तमः । विरक इन्द्रियार्थयु प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः ।। गृहाश्रमी । तस्य भार्या कुचैठस्यभुक्षामा च तयाविष ननुब्रमन् भगवतः सखा साचाच्छ्यिः पतिः । ब्रह्मण्यश्वशरण्यध भगवान् सासवर्षभः॥९ ॥ तमुपेहि महाभाग साधूनां च परायणम् । दास्यवि द्रविणं भूरिसीदते ते कम्बिने || 103 : भार्यया वियो बहुशःप्रार्थितो मृद । अयं हि परमो लाम उचम लोकदर्शनम् ।

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः८० इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायन किञ्चिद् गृहे कल्याणि दी याचित्वा चतुये मुटीन विमान पृथुकतण्डुलान् । चलखण्डेन तान् बद्ध्वा भत्रे पादादुप स तानादाय विप्रायः प्रययौ द्वारकां किल । कृष्णसंदर्शनं मह्यं कर्यस्यादितिचिन्तय श्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्रः कक्षाश्च स द्विजः। विमोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युत गृह पष्टसहसाणां महिषीणां हरेविजः । विवेचैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा तं विलोक्याच्युतो दूरात प्रियापर्यकमास्थितः । सहसोत्याय चाभ्येल्प दोभ्यो पर्यग्रहीन्मुद सरन्युः प्रियस्य विप्ररङ्गसनातिनिर्वृतः । प्रीतो व्यमुञ्चदबिन्दून नेत्राभ्यां पुष्करेक्षण अयोपवेश्य पर्य के सयं सख्युः समहणम् । उपहत्याचनिग्यास्य पादौ पादायनेजनीः अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँलोपावनः । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमैः धूपैः सुरभिमिमित्र प्रदीपावलिमिच्दा । अर्चित्वाऽऽवैध ताम्बूलं गांच स्वागतम कुचलं मलिनं शाम द्विजं धमनिसंततम् । देवी पर्यचरत् साक्षायामरन्यजनेन चै अन्तःपुरजनो दृष्ट्वा कृष्णेनामलकीर्तिना । विस्मितोऽभूदतिप्रीत्याअबधूतं सभाजितम् किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन मिशुणा । लिया होनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च। योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्मृतः । पर्यवसां श्रियं हित्वा परिष्वतोऽग्रजोयथा कथयाञ्चक्रतुर्गाथाः पूर्वा गुरुकुले सतोः । आत्मनो ललिता राजन् करी गृह्य परस्परम्। थीभगवानुवाच अपि ब्रमन् गुरुकुलाद्भवता लन्धदाक्षिणात् । समावृत्तेन धर्मज्ञ भार्योदा सहशी न वा ।। पायो गद्देषु ते चित्तमकामविहतं तया । नैवातिपीयसे विद्वान् धनेषु विदितं हि मे ॥ केचित् कुर्वन्ति कर्माणि कामरहतचेतसः । त्यजन्तः प्रकृतीदेवीर्य याई लोकसंग्रहम् ।। कचिद् गुरुकुले बास ब्रह्मन् स्मरसि नो यतः । दिजो विज्ञाय विज्ञेयं तमसः पारमश्नुते ॥ सवै सतकर्मणां साधाद् दिजातेरिह सम्भवः । आयोजयत्राथमिणां यथाई शानदोगुरुः नन्वर्थ कोविदा झन् वर्णाश्रमवतामिद । ये मया गुरुणावाचातरन्त्यक्षो भवार्णवम्।। नाहमिज्यापजातिम्यां तपसोपशमेन वा। तुभ्येयं सर्वभूतात्मा गुरुशुश्रृपया यया ॥३ अपि नः सर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसता गुरौ । गुरुदारचोदितानामिन्धनानपने कचित् ॥३ प्रविष्टाना महारण्यमपतों सुमहद् दिज | वातवर्षमभूत् ती निष्ठुराः स्खनविनवः ॥३ सूर्यश्चास्तं गतस्तावत् तमसा चाहता दियः । निम्नं क्लं जलमयं न माज्ञायत किचन ॥३॥ वयं भृशं तत्र महानिलाम्बुमिनिहन्यमाना मुहुरम्बुसम्प्लये । दियोऽचिदन्तोऽय परस्परं बने गृहीवहस्ताः परिवभ्रिमातुराः ।। ३८॥ एतद् विदित्वा उदिते रवौ सान्दोएनिमुः। अन्वेषमाणो नःशिप्यानाचार्योऽपश्यदानुरान् ।

·भीमद्भागवे दरामधे अनायः ८२ एतद् समापदेयस अवा मान्यतां नरः । लम्भमायो नगवति मंन्याग्नुिपरे । पति मोमजागो मारने पर मोदी समरले उसल्यानं नानासोसितमोयायः ॥१॥ अथ दयशीतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच अयेकदा दारवयां वसतो रामहम्णयोः । सोरामः मुन्हानासीत् लव यया ।। रंगत्या मनुजा राजन् पुरनादेव सर्वतः । समन्ताव क्षेत्रं ययुः योविपित्ता॥२ निःक्षत्रियां महीं कुर्वन् रामः शस्त्रमतां वरः । नृणां रुधिरोरेण यत्र चक्रे महादान् ॥ १. ईजेच भगवान रामो यत्रास्पृष्टोऽपि कर्मणा । लोग्स पाइपनीको ययान्योऽवापनुत्त्वे ॥४॥ महत्यां तीर्थयात्रायां तपागन् भारतीः प्रजाः । वृष्णयक्ष ययुमारत तत् क्षेत्रं स्वमयं उपयिष्णवः । गदप्रद्युम्नसाम्बाद्याः सुचन्द्रशुक्रवारमैः ॥ ६. आस्तेऽनिरुदो रखायां कृत्वनां च यूयाः । ते रपैदेवषिष्याभैध तरलसवैः ॥ ३॥ गजेनददिरभ्रामभिर्विद्याधरयुभिः । व्यरोचन्त महावेजाः पथि काचनमालिनः ॥ ८॥ दिव्यसग्यसलाहाः कलत्रैः खेचरा इव । तत्र स्नात्वा महाभागा उपोम्य मुसम्मदिवाः ॥ ९॥ व्यावसुदेवाहुकादयः ॥५ । काम्बोजकैश्यान् मद्रान कुन्तीनान करताना मत्स्योगौनरकौसल्यविदर्भकुरुसत्यान् अन्योन्यसन्दर्शनहर्षरहा मोत्फुल्लहदात्रसरोकहश्रियः। आश्लिष्य गादं नयनेः सवजला दुप्यत्वचो रुदगिरो ययुमुंदम् ॥१५॥ खियक्ष संवीश्य मियोऽतिमीहदलितामलापाकशोऽभिरेमिरे । सनैः स्वनान् कुङ्कुमपङ्करूषितान् निहत्य दोभिः प्रणयाभुलोचनाः ॥१६॥ पृथाभ्रातून स्वसःश्य तत्पुत्रान् पितरावपि । भ्रातृपत्नीर्मुकुन्दं च जहौ संध्यया शुचः ॥१८॥ कुम्त्युवाच । यसुदेव उवाच ब्रामणेभ्यो दुनर्वाससमक्ममालिनीः । रामहोयु विधिवत् पुनराप्तुल्य वृपः दुःस्वन्नं दिजाम्येभ्यःकृष्ण नोभकिरस्त्विति । स्वयं चवदनुजाता वृष्णयः कृष्णदेवताः ॥१ भुक्त्वोपविविशुःकाम सिग्धच्छायामिपाइ धिषु । तत्रागतास्ले दहशुःसुहृत्सम्बन्धिनोनृपान् ।। अन्यांश्चैवात्मपशीयान् परांच शतशो नृप । नन्दादीन मुहदो गोगन गोपीचोकण्ठिताभित्र भ्रातरहं मन्ये आत्मानमकृताविषम् । यद्वा आरत्युमदानों नानुस्मरय सत्तमाः ॥११ ॥ शतयः पुत्रा भ्रावरः पितरावति । नानुस्मरन्ति स्वजनं यस्य देवमदशिणम् ॥२० ॥ ततोऽभिवाद्य ते वृद्धान् यविरभिवादिताः । स्वागतं कुचलं पृष्ट्वा चक्रुः कृष्णकथा मियः ॥1 .मामानसूया देवाडनान् नरान् । ईसस्य हि वोलोकः कुरुवे कायतेऽयया ॥२ ॥

·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८२ प्रतापिताः सर्वे वयं याता दिशं दिशम् । एतयेव पुनः स्थान देवेनासादिताः स्वसः ॥२२॥ श्रीशुक उवाच सुदेवोगसेनार्यदुभिरतेऽचिंता नृपाः । आसन्नच्युतसंदर्शपरमानन्दनिर्वताः मो द्रोणोऽम्बिकापुत्रो गान्धारी सस्ता तया । सदाराः पाण्डवाः कुन्तीधञ्जयो विदुरः कृपः २४ न्तिभोजो विराटश्च भीम्मको नमजिन्महान् । पुरुजि द्रुपदः शल्यो धृष्टकेतुः सकाशिराट् ॥२५॥ मघोषो विशालाको मैथिलो भद्रकेकयो । युधामन्युः सुशर्मा च ससुता बाहिकादयः ॥२६॥ जानो ये च राजेन्द्र युधिष्ठिरमनुवताः । श्रीनिकेतं वपुः शौरःसस्त्रीकंवीक्ष्य विस्मिताः॥२५॥ यि ते रामकृष्णाभ्यां सम्परप्राप्तसमहणाः । प्रशसुर्मुदायुक्ता वृष्णोन् कृष्णपरिअहान् ॥२८॥ हो भोजपले पूर्व जन्मभाजो तृणामिह । यत् पश्ययासकृत् कृष्ण दुर्दर्शमपि योगिनाम्।।२९॥ यदिश्रुतिः श्रुतिनुतेदमलं पुनाति पादाक्नेजनपयश्च यचश्व शास्त्रम् । भूः कालभर्जितभगापि यदभिपद्मस्पर्शात्यशक्तिरभिवर्षति नोऽखिलार्यान् ॥३०॥ तदर्शनस्पर्शनानुपथप्रजल्पशय्यासनाशनसयौनसपिण्डबन्धः येषां रहे निरयवर्मनि वर्ततां यः स्वर्गापवर्गविरमः स्वयमास विष्णुः ॥३१॥ श्रीशुक उवाच न्दिस्तत्र यदून प्राप्तान ज्ञात्वा कृष्णपुरोगमान् । तत्रागमद् वृतो गोपेरनःस्वार्थदिदक्षया ॥३२॥ तं दृष्ट्वा वृष्णयो हासन्यः प्राणमिवोत्थिताः । परिषस्वजिरे गाद चिरदर्शनकातराः ॥३३॥ वसुदेवः परिम्वज्य सम्प्रीतः प्रेमविहलः । स्मरन् कंसकृतान् वेशान् पुत्रन्यासं च गोकुले ३४ कृष्णरामो परिप्वज्य पितरावभिवाद्य च 1 न किञ्चनोचतुःप्रेम्णा साधुकण्ठौ कुरूदह ॥३५॥ वावात्मासनमारोप्य पाहुम्या परिरभ्य च । यशोदाच महाभागा सुतौ विजहतुः शुचः ।।३।। रोहिणी देवकी चाय परिष्वज्य ब्रजेश्वरीम् । सरत्यौ तत्कृता मैत्री बायकण्ठ्यौसमूचतुः ३७ का विस्मरेत वां मैत्रीमनिवृत्तां ब्रजेश्वरि । अवाप्याप्यन्द्रमैश्वर्य यस्या नेह प्रतिक्रिया ॥३८॥ एतावदृष्टपितरौ युक्पोः स पित्रोः मुनीनाभ्युदयपोपणपालनानि । प्राप्योषतुर्भवति पश्म ह यददश्योन्यस्तावकुत्र च भयो न सतां परः स्वः ॥३९॥ श्रीशुक उवाच गोप्यक्ष कृष्णभुपलभ्य चिरादभीष्टं यत्येक्षणे शिषु पश्मकृतं पन्ति । इम्भिवदीवमलं परिरम्प सुनिनावमापुरपि नित्ययुजां दुरापम् ||४.If भगवाखालथाभूता विविक उपसक्तः । आश्लिम्यानामयं दृष्ट्वा प्रहसनिदभववीत् ॥४॥ अरि सरय नः सख्या वानरामयंचिकीर्दया । गाविसविताभ्नुपरणचेतसः 11४11 अप्यवस्पायथास्मान् स्विदवशाविशया । न्न भूतानि भगवान युनक्ति वियुनति च ॥४॥ . m- ·। श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८३ वायुर्यथा घनानी तृणं तूलं रजांसि च । संयोज्याधिपते भूयस्तया भूतानि भूतान !!! मयि भक्तिहिं भूतानाममृतत्वाय कल्पते । दिष्टया यदासीन्मस्नेहो भवतीनां मदानः ॥४ अहं हि मर्वभूतानामादिरन्तोऽन्तरं बहिः ! भौतिकानां यया संवा वायुनौतिरजनाः ॥ एवं ह्येतानि भूतानि भूतेप्वात्माऽऽस्मना ततः । उभयं मय्यय परे परयतामातम || श्रीगुक उवाच अध्यात्मशिक्षया गोप्य एवं कृष्णेन शिक्षिताः । तदनुसरणवतजीवकोशातमध्यगन् ॥४८ आहुश्च ते नलिननाभ पदारविन्दं योगेश्वरैहंदि विचिन्त्यमगावबोधः। संसारकूमपतितोत्तरणावलम्ब गेइञ्जुषामपि मनस्युदियात् सदा ॥४९॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराने पारमहंस्या संहितायां दशमस्को उत्तराभिमाये नाम दयशीतितमोऽध्यायः 41८२॥ अथ त्र्यशीतितमोऽध्यायः थीशुक उवाच तयानुगृह्य भगवान् गोरीनां स गुरुर्गतिः । युधिष्ठिरमयान्चत् साश्च मुददोऽयम् ॥ १।- व एवं लोमनाथेन परिपृष्टाः मुसत्कृताः । प्रत्यूचुदृधमनमनत्रादेशाइवांसः कुतोऽधियं लचरणाम्बुजासयं महन्मनतो मुसनिःसतं धचिन् । पिबन्ति ये कर्णपुटेरलं प्रभो देहम्भूतां देहादस्मृतिचिदम् ॥ १॥ हिलामधामविधुवात्मस्तमसमानन्दमम्मरमखण्डमाण्डकोषम्। कालोपसृष्टनिगमावन आचयोगमायाति रमहंसगति मताः स ॥४॥ पिख्याच इत्युत्तमलोकशिवामांग जनेष्यमिव बन्धक और नमः। समेल गोविन्दकया नियोजगणखिलोरगीता: यर्मयामि ॥५॥ दीपशुपार है वंदनयुदो भदेहं जामति कौम । सत्यभाने कालिदास : हे कृष्णाय एनबीन वोममा मान । उसमें गया संम्मतुरुन समाप !! .. गरिमण्युपार चैयार माशु रायभारिताiress नियमून्द्रभान स्मिात मीनिम्बरणोतु ममावना 101 उत्पनामायाच यो में मुसिट माEिTARAKा। विमलेन भोralanानी RASI

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८३
जाम्बवत्युवाच
प्राशाय देहकदमुनिजनायदेवं सीतापति त्रिणवहान्यमुनाभ्ययुध्यत् ।
शाल्या परीक्षित उपाइरदहणं मां पादौ प्रगृह्य मामिनाइममुध्य दासी ॥१०॥
कालिन्युवाच
तपश्चरन्तीमाशाय स्वपादस्पर्शनाराया। सख्योपेत्याग्रहीत् पाणिं योऽहं तद्ग्रहमार्जनी ॥२१॥
मित्रविन्दोवाच
यो मां स्वयंघर उपत्य विजित्य भूपान् निन्ये श्वथूधगमिवात्मबलिं द्विपारिः ।
भ्रातृश्च मेऽपकुरुतः स्वपुरं नियोकस्तस्यास्तु मेऽनुभवमध्यवनेअनत्यम् ॥१२!!
सत्योवाच
सतोक्षणोऽतिबलवीर्यसुतीक्ष्णशृङ्गान् पित्रा कृतान् शितिश्वीपरीक्षणार ।
तान् वीरदुर्मदहनस्तरमा निगृह्य क्रीडन यबन्ध ह यया विधवाऽजतोकान् ।।१३॥
य इत्थं वीर्यका मां दासीमितुरङ्गिणोम् । पथिनिर्जित्य राजन्यान् निन्ये तदायमस्तु मे१४
भद्रोचाच
पिता मे मातुलेयाय वयमाहूय दत्तवान् । कृष्परे कृष्णाय तश्चित्तामक्षौहिण्या सखोजने। १५॥
अस्य मे पादसंस्पों भौजन्मनि जन्मनि । कर्मभिभ्राम्यमाणाया येन तच्छ्य आत्मनः ॥१६॥
लक्ष्मणोवाच
ममापि राज्यच्युतजन्मकर्म श्रुत्वा मुहुनारदगीतमास हा
चितं मुकुन्दे किल पद्माइस्तया वृतः सुसम्मृश्य विहाय लोकमान् ॥१७॥
मात्वा मम मतं सावि पिता दुहितवत्सलः । वृहत्सेन इति ख्यातस्तत्रोपमचीकरत ॥१८॥
यया स्वयंवरे राशि मास्यः पार्थेप्सया कृतः । अयं तु बहिराच्छन्नो दृश्यते स जले परम् ॥१॥
श्रुत्वैतत् सर्वतो भूपा अध्ययुमयितुः पुरम् । सर्वानयत्रतत्त्वशाः सोपाध्यायाः सदवशः॥२०॥
पित्रा सम्पूजिताः सर्वे ययावीय ययावयः । आददुः सारं चापं वेधु पर्पदि मादयः ॥२१॥
आदाय व्यसुजन् केचित् सम्यं कर्तुमनीवराः। आकोदिज्यांसमुत्कृषपेतुरेकेऽमुना हवाः॥२॥
सन्यं कृत्वापरे वीरा भागधाम्यष्ठचेदिपाः । भोमो दुर्योधनः कणों नाविन्दसदस्थितिमा२३॥
मत्स्याभासं जले वीश शालाच उदयसितिन् । पार्थो यतोऽसूज याणं नाटिनन् पस्पृशे परन् ।।
राजन्येषु नितेषु भग्नमानेषु मानिषु । भगवान् धनुरादाय सत्यं कृत्वाय लीलरा ।।२५॥
तस्मिन् सन्धाय विशिख मत्सवीश्य समजले । हिन्वेषुणागतान सू चाभिजिति स्थित ॥२६॥
दिवि दुन्दुभयो नेदुर्जयशन्दयुता भुवि । देवाय कुसुमासारान् मुमुचुईविलाः ॥२७॥

·६४ वार मनि भीमसागरते दशमन्ये अन्याय बद्रनमाविद्यमई कलपुराम्यां पद्भ्यां प्रगझ कनोवा नूले निवीय परिषाय च कौशिकाम्ये सत्रीबहावदना आ HA राये निरीश परितः शनो गरेरमेऽनुरम्हदया निदरे, शवभेनिनदयः । निनेदुनंटनःक्यो, नन्दलान वावन्मृदऋपटहाः दारुकचोदयामास कावनोपस्करं रथम् ।। I IV दासीभिः randikinar महिप्य ऊचुः अथ चतुरशीतिवमोऽध्यायः थीशुक उवाच इति सम्भापमाणामु श्रीभिः श्री नभिए । आययुनिया रेश्यो नारदम प्यानो उन्नीय वक्त्रमुरुकुन्दरकुण्डलविहगण्डसलं शिमिरासदार एवं दृते भगवति मयेथे नृपयूथपान सेहिरे याउनि सन्वेि , मां तावद् रयमारोप्य इयरवचतुध्यम् ।शामुद्यम्य सचदखसार तेऽन्वसजन्त राजन्या निषेधुं पथि केचन | संपचा उधृत्वाध्य मासिक ते शाईच्युतवाणौषैः कृतवाहनिकन्धरःनिपेतुःप्रबने रेचिदेके सन्तान ततः पुरी यदुपतिरत्यलङ्कवां रविच्छदवजचित्र पर । कुशस्थली दिवि भुवि चाभिसंस्तुतां समावियचरपिरिव खन्न । पिता मे पूजयामास सुहत्सम्बन्धिवान्धवान् । महाईवासोऽबहारः समाना सर्वसम्मद्भिर्भटेभरयवाजिभिः आयुधानिमाइजिदौ पूर्णता भौमं निहत्य सगणं युधि तेन रुदा शत्वाय नः शिविजये जिस निर्मुच्य संसविविमोक्षमनुस्मरन्तीः पादाम्बुजं परिणिनावमा न वयं साचि साम्राज्यं स्वाराज्यं भौज्यमप्युव वैराज्यं पारमेयं कामयामह एतस्य भीमत्पादरजः भियः कुचकुमगन्धाय बनियो यद् वाग्छन्ति पुलिन्धस्तृणवीरुधः । गावचारयो गोग : पति मोमगवते मापुराणे पारमहस्य संदिताया दशमस्कन्थे भुसा था मुरलपुण्यप यामेनीमाधम्यय शिविन्यास कमेखिव्यात्मनि हरी प्रणयानुसन्धं सो शिसिम्युरलनाम आत्मारामस्य तस्येमा वयं वै गृहदासिकाः । सर्वसननिहत्यारा पब

·भीमद्भागवते दशमस्यन्ध अध्यायः ८४
मः सचिप्यो भगवान् बसियो गालवो भृगुः । पुलस्त्यः कस्यपोऽविश्व मार्कण्डेयो बृहस्पतिः।।।
स्वस्निपचेकतम ब्रह्मपुत्रास्तपानिराः। अगस्त्यो याश्वल्क्यक्ष वामदेवादयोऽपरे॥५॥
न वा सहोत्याय प्रागासीना नृपादयः । पाण्डवाः कृष्णरामौ च प्रणेमुर्विश्ववन्दितान्॥६॥
नानचुपया सवें सहरामोऽन्युनोऽर्चयत् । स्वागतासनाचार्यमाल्यधूमनुलेपनैः ॥७॥
वाच मुसमायोनान भगवान् धर्मगुप्तनुः । सदसस्तस्य महतो यतवाचोऽनुशृण्वतः ।। ८॥
श्रीभगवानुवाच
हो वयं जन्मभूतो लब्धं कारन्येन तसालम् । देवानामपि दुष्मापं यद् योगेश्वरदर्शनम् ॥ ९॥
के स्वल्लवपसां नृणामईयां देवचक्षुषाम् । दर्शनस्पर्शनप्रश्रप्रपादाचनादिकम् ॥१०॥
पम्मयानि तीर्थानि न देवा मृस्ठिलामयाः । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधवः ॥११॥
नामिनं सूर्यो न च चन्द्रद्वारका न भूर्जलं खं श्वसनोऽय वाङ्मनः ।
उपासिता भेदकृतो हरन्त्यर्ष विरचितो भन्ति मुहूर्तसेवया ॥ १२ ॥
यस्यात्मबुद्धिः कुणपे विधातुके स्वधीः कलत्रादिषु भौम इन्यधीः ।
यचीर्यबुद्धिः सलिले न कहिचिजनेप्वभिशेषु स एव गोखरः ॥ १३ ॥
श्रीशुक उवाच
नेसम्येत्यं भगवतः कृष्णस्याकुण्ठमेधः । वचो दुरत्वयं विप्रास्तूष्णीमासन् भ्रमद्धियः||१४||
चरं विमृश्य मुनय ईश्वरस्येशितन्यताम् । जनसंग्रह इत्यूचुः सयन्तस्तं जगद्गुरुम् ॥१५॥
मुनय ऊचुः
यन्मायया तत्वविदुत्तमा वयं विमोहिता विश्ववजामधीश्वराः।
यदीशिवव्यायति गूढ़ ईहया अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितम् ॥ १६ ॥
अनीह एतद् बहुधेक आत्मना सृजत्यक्त्यत्ति न बध्यते मया ।
भौमेहि भूमिर्च हुनामरूपिणी अहो विभूमश्चरितं विडम्बनम् ॥ २७॥
अयापि काले खजनाभिगुप्तये बिभर्षि सत्वं खलनिग्रहाय च ।
स्वलीलया घेदपर्थ सनातन वर्णाश्रमात्मा पुरुषः परो भवान् ॥ १८॥
ब्रह्म ते हृदयं शुक्कं तपःस्वाभ्यायसंयमैः । यत्रोपलन्धं सद् व्यक्तमव्यक्तं च ततः परम् ॥१९॥
तस्माद्ब्रह्मकुलंब्रान् शास्त्रयोनेस्त्वमात्मनः । समाजयसि सदाम तद्ब्रह्मण्याग्रणीभवान्॥२०॥
अब नो जन्मसाफल्यं विद्यायास्तपसो दृशः । त्वया संगम्य सद्गत्या यदन्तःश्रेयसां पर पार॥
नमस्तस्मै भगवते कृष्णापाण्ठमेधसे । स्वयोगमाययान्छन्नमहिम्ने परमात्मने ॥२२॥
न यं विदन्त्यमी भूषा एकारामाश्व वृष्णयः । मायाजवनिकाच्छन्नमात्मानं कालमीश्वरमधा२३||
यथा ग्यानः पुरुष आत्मानं गुणवत्यहा । नाममात्रेन्द्रियामातं न वेद रदितं परम् ॥२४॥

·६४८ भौमनागा दशमरमधे अचारः एवं सा नाममा सिसि । मासा रिमवितो न वेद स्मगुरुवार रासायमानमीमांसा देवं मुनिकोः । TRESमायुरहवागमनोरमेया भाभदतिमनुएमाण मन्यन्।। २६ ॥ श्रीगुक उपाय मनुमप दामा रा; युधिरिम् । राजा सामान गन्तुं मुनरो दधिरे मनः बरगीत वानुनम यमुदको महारथाः मम्म चोरममा पभादं मुपन्त्रितः ॥२८ पसुदेय उवाच नमो यः एवंदेम्स ऋषसः भोतमाय । फर्मणा कर्मनिहायपासातदुकान ॥२९ नारद उवाच नातिविमिदं विधा यमुदेवो बुभुत्वया । कृष्ण मत्वामकं पन्नःपुन्छवि श्रेय आमनIRL सनिकों हि मानाननादरकारणन् । गारहित्वा यथान्याम्मत्तत्रयो पाति शमा ३१- यस्यानुभूतिः कालेन लगोलपादिनास वे । स्वतोऽन्यसाय गुणतो न कुतचनारि पवित्र वं स्लेशर्मररिपारगुणसवादरमाहतानुभवमीवरमदितीन् । प्राणादिभिः स्वविभवेषपगूढमन्यो मन्येत सूर्यमित मेहिनोपरानैः ॥ ३३ ॥ अयोनुर्मुनयो राजन्नाभाष्यानन्दुन्दुभिम् । सर्वेषां गवतां राशं वयवान्युतरामो ॥३४ फर्मणा कर्मनिहार एप साधु निरूपितः । यदपा पजेद् विष्णुं ववशेश्वरं मखैः ॥१५॥ चिचस्योपशमोऽयं वे कविभिः शानचक्षुषा । दर्शितः मुगमो योगो धर्मशात्मनुदावहः ॥१॥ अयं स्वस्त्ययनः पन्या दिजातेइमेधिनः । यदयाऽऽनविन शुलनेज्येव पूरुषः ॥३७ विपणां यशदानगं हैरिसुवैषणाम् । आत्मलोकपणां देव कालेन विसजेद्बुधः । प्रामे त्यकैषणाः सर्वे ययु(रासरोवनम् ॥३८॥ ऋणनिभिदिजो जातो देवर्षिपितृणां प्रभो । यशाध्ययनपुत्रैखान्यनिखार्य त्यजन् पठेत् ॥३१ त्वं त्वय मुक्को दाभ्यां वै ऋषिवियोर्म हामते । योदेवर्णमुन्मुच निपोऽयरपो भव ॥४॥ श्रीशुक उवाच । वसुदेवो महामनाः । तापीऋत्विजोवत्रे नाऽऽनम्म मसाय च ॥ . वसुदेव भवान् नूनं भक्त्या परमया हरिम् । जगतामीधरं प्राचःस यद् वांपुरतां गतः न वा धर्मेण धार्मिकम् । तस्मिनयाजयन क्षेत्र मक्त्तमाला वृष्णयः पुष्करराजः । साता : सुवासको राजनराजानः मुझ artam मुदिता निष्ककण्ठयः सुवाससः । दीवाशालामुपाजग्मुरालिप्ता वखरापर

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८४
६४९
दुर्मंदापटहशङ्खभेर्यानकादयः निनूतुर्नटनर्तक्यस्तुष्टुवुः सूतभागधाः।
जगुः सुकण्ख्यो सन्धयः सङ्गीत सहभर्तृकाः ॥ ४६॥
सभ्यविश्चन् विधिवदतमभ्यक्तमृत्विजः । पन्नीभिरष्टादशभिः सोमयजमिवोडुभिः ।।४७||
अभिकूलवलयरिनपुरकुण्डलेः । स्वलंकृताभिर्विवभौ दीक्षियोऽजिनसंवृतः ॥४८॥
स्थत्विको
महाराज रत्नकौशेयवासमः । ससदस्या विरेजुस्ते यथा वृत्रहणोऽध्वरे !४९॥
दा रामश्च कृष्णश्च स्वैः स्वैर्वन्धुभिरन्वितौ । रेजतुः स्वसुतेदारविधौ स्वविभूतिभिः ॥५०॥
जेनुयशं विधिना अग्निहोत्रादिलक्षणैः। प्राकृत कृतैर्यशैव्यशामक्रियेश्वरम्
पलिंग्भ्योऽददात् कालेधयानात स दक्षिणाः स्वलंकृतेभ्योऽलंकृत्य गोभूकन्या महाधनाः१५२॥
नीसंयाजावमृष्य चरित्वा ते महर्षयः । सस्तू रामहृदे विप्रा यजमानपुरःसराः (१५३॥
बातोऽलङ्कारवासासिन्दिभ्योऽदात्तया स्त्रियः। ततः स्खलतो वर्णानाश्वभ्योऽनेन पूजयत् ५४
न्धून सदारान् ससुतान् पारिवण भूयसा । विदर्भकोमलकुरून् काशिकेकयसञ्जयान् ॥५५॥
दिस्यविक्सुरगणान् नूभूतपितृचारणान् । श्रीनिकेतमनुशाप्य शंसन्तः प्रययुः ऋतुम् ॥५६।।
तराष्ट्रोऽनुजः पार्था भीष्मो द्रोणः पृथा यमौ । नारदोभगवान् व्यासः मुहृत्सम्बन्धिनान्धवाः ५७
धून परिप्यज्य यदून् सौहदात् लिनचेतसः । ययुविरहकन्छेण खदेशांशापरे जनाः ॥५८॥
पन्दस्तु सह गोपालहत्या पूजयानितः । कृष्णरामोग्रसेनाीयवासी बन्धुवत्सलः ११५९।।
वसुदेवोऽअसोत्तीर्य मनोरथमहार्णवम् । सुहृवृतः प्रीतमना नन्दमाह करे स्पृशन ॥६॥
वसुदेव उवाच
भातरीसकृतः पायो नृणां यः स्नेहसंशितः। तंदुस्त्यजमहं मन्येशूराणामपि योगिनाम् ॥६॥
असावपतिकल्पेयं यत् कृताशेषु सत्तमः । मैश्यपितारला वापिन निवतेत कहिचित् ।।२।।
प्रागकल्पाच कुशले धाता नाचराम हि। अधुना श्रीमदान्धाक्षा न पश्यामः पुरस सतः॥६॥
भा राज्यश्रीरभूत पुंसः श्रेयस्कामस्य मानद । स्वजनानुतबन्धून वान पश्यति ययान्याका ६४॥
धीशुक उवाच
एवं सौहदसैथिल्यचित्त आनकदुन्दुभिः । सरोद तत्कृता मैत्री स्मरनश्रुविलोचनः ॥६५॥
नन्दस्त सल्युः प्रियकृत प्रेम्णा गोविन्दरामयोः। अद्य श्व इवि मामांत्रीन् यदभिर्मानिनोऽवसत् ।।
ra: कामः पूर्वमाणः समजः सहबान्धवः । पराध्यांभरणौमनानानयंपरिच्छदैः ॥६॥
बमुदेवीमसेनाम्या कृप्णोदवरलादिमिः । दत्तमादाय पारित्र, यारिलो यदुनियौ ॥६॥
मन्दो गोपाय गोषध गोविन्दचरणाम्बुजे । मनः शित पुनईद्मनीया मधुरां ययुः ॥१९॥
बन्ध प्रतिपातेषु वृष्णया कृष्णदेवताः । वौश्य प्रापमानां ययुरिक्वीं पुनः ॥७॥

·24 में श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८५ कथयाश्चर्यदुदेवमहोत्सवम् । यदामीचोर्ययात्रायां मुहत्संदनादिन uati इति श्रीमद्भागवडे महापुराणे पारसहस्सो महशयां दशम उन तमाला नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः ॥ ४॥ अथ पञ्चाशीतितमोऽध्यायः धीवादरायणिरुवाच मयकदात्मजौ प्राप्ती कृतादाभिवन्दनौ । वसुदेवोऽभिनन्दाह प्रोत्सा सम्पादौ ॥१॥ उनीनां स वचः श्रुत्वा पुत्रपोनिश्चकम् । तदीतिविभम्भः परिभामामभाव ॥२॥ ण कृष्ण महायोगिन् सार्पण सनावन ] जाने वामस्य यत्साशाप्रधानपुरूषोपरी॥२॥ - येन यतो यस्य परमै यद् यद् यथा यदा । स्मादिदंभगान साधात प्रभानपुरः॥४ तनानाविधं विश्वमात्मवमपोज । आमनानुअविस्मात्मन् माणो ज्वोमिका पादीनां विश्वजा सकयो याः परस्य ताः पारतमा साइरसाद सोधेर डर।। न्तिस्वेज: प्रभासत्ताचन्द्राग्यवियुताम् । यत्र स्थैर्य भूभन मानिनन्योऽयं मारा मं प्रापनमां देवत्वं ताथ तसः । ओजः सहोरलं पेश गnिet मांत्वमवमानोऽसिदिश:संस्पोट आभ्यः। नाशे वनस्त्वमोबार आरटन या दर तिवन्द्रियाणां त्वं देवाय तदनुस । अबरोधोमवान पुरवस्थानुस्मृतिः स . नानामत भूतादिरिन्द्रियाणां च बस । कारोलिना माननुमानिनाम् । बिर भावेषु वदसि समनश्वरम् । ससा द्रवविकारेर मात्र निरूनि ॥ में रजतन रवि गुपाखदाचामा लागि परे सिवा योगा ! नसबनीमा परिवपि विnिa: चामी गिरामनामाntent उस रवां माप मुम्यामि दुलभान् । साथै प्रयास को गर्व लामा বই তমার বয়বহুমকি। एटापअन मांसावर रे या, स्टोन ननु असार मानने को नुपुर्ण निमन। नन्ददगंगना dिi iran" धांशुक उपाय यदि मगन REATREE पतलिपकुमास्वातिगत्मनः गति मामामधेन सरन्धर मदेवे दे चास्वान्वपादिशु स्कार्निवाति मान मिस नन : मुनो चार थानपुरमा भूभार दीपा THI ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८५ थीभगवानुवाच वो वः समवेतार्थे तातेतदुपमन्महे । मनः पुत्रान् समुद्दिश्य तत्वग्राम उदाहृतः ॥२२॥ है यूयमसावार्य इमे च दारकौकसः । सर्वेऽप्येवं यदुश्रेष्ठ विमृश्याः सचराचरम् ॥२३॥ आत्मा होकः वयंज्योतिर्नित्योऽन्यो निर्गुणो गुणैः। आत्मसृष्टैसत्कृतेषु भूतेषु बहुधेयते ॥२४॥ वायुज्योतिरापो भूस्तत्कृतेषु यथाशयम् । आविस्तिरोऽल्पभूपेंको नानात्वं यात्यसायपि॥२५॥ थीशुक उवाच चं भगवता राजन् वसुदेव उदाहृतम् । श्रुत्वा विनष्टनानाधीस्तूष्णी प्रीतमना अभूत्।।२६॥ य तत्र कुरुश्रेष्ठ देवकी सर्वदेवता । श्रुत्वाऽऽनीतं गुरोः पुत्रमात्मजाभ्यां सुविस्मिता २७ पपरामौ समाश्राव्य पुत्रान् कंगविहिंसितान्। सरन्ती कृपणं प्राह वैक्लव्यादथुलोचना ॥२८॥ देवक्युवाच म रामाप्रमेयात्मन् कृष्ण योगेश्वरेश्वर । वेदाई वां विश्वसृजामीश्वरावादिपूरुषौ ॥२९॥ जलविध्यस्त सत्यानां राशामुच्छात्रवर्तिनाम् । भूमे रायमाणानामवतीर्णा किलाद्य मे ॥३०॥ स्यांद्यांशांशभागेन विश्वोत्पत्तिलयोदयाः । भवन्ति किल विश्वात्मस्तं त्वाद्याहे गतिंगता॥३१॥ वरान्मृतमुतादाने गुरुणा कालचोदितौ । आनिन्यथुः पितृस्थानाद् गुरने गुरुदक्षिणाम्।।३२॥ या मे कुरुतं काम युवां योगेश्वरेश्वरौ । भोजराजहतान् पुत्रान् कामयेद्रष्टुमाद्दवान्॥३३॥ ऋषिरुवाच एवं सञ्चोदितो मात्रा रामः कृष्णश्च भारत । सुतलं संविविधतुर्योगमायामुपाश्रिती ॥३४॥ तस्मिन् प्रविष्टावुपलभ्य दैत्यराइ विश्वाल्मदेवं मुतरां तपाऽऽत्मनः । तदर्शनाहादपरिप्लुतारायः सद्यः समुत्थाय नमाम सन्वियः ॥ ३५॥ तयोः समानीय वरासनं मुदा निविष्टयोस्तत्र महात्मनोस्तयोः । धार पादावचनिध्य वबलं वृन्द माझ पुनद् यदम्बु ६॥ ३६ ॥ समईयामास स विभूतिभिर्महाईवस्त्राभरणानुलेपनेः। ताम्बूलदीगमृतभवणादिभिः स्वगोत्रविदात्मसमर्पणेन च॥ ३७॥ स इन्द्रसेनो भगवत्पदाम्बुजं विभ्रन्मुहुः प्रेमविभिनया दिया। उवाच हानन्दजलाकुलेक्षणः प्रहरमा नृप गद्गदातरम् ॥ ३८॥ बलिरुवाच नमोजन्ताय बृते नमः कृष्णाय वेधसे । सांख्ययोगवितानाय नक्षले परमात्मने ॥३१॥ दर्शनं वो हि भूतानां दुष्पा चाप्यदुर्लभम् । रजनमः स्वभावानां यत्रामाती यहच्या ॥४॥ दैत्यदानवगन्धर्वाः सिदविद्याधचारणाः । यसरशापिधाचाम भूतप्रमयनायकाः ||४१॥

·E -- ITRA श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अन्यायः८६ विशुद्धसत्त्वधाम्न्यद्धा त्वयि शाखारिणि नित्यं निववैरास्ते वयं चान्येच ताय : केसनोवैरेण भक्त्या केचन कामतः । न तथा सत्यसरपाः सन्निकूटः मुरादसा 118 इदमित्यमिति प्रायवव योगेश्वरेश्वर । न विदन्त्यपि योगेश योगमायां कुतो करना प्रसीद निरपेक्षविमृग्ययुप्मत्पादारविन्दधिरणान्यरदान्धपात् । निष्कम्य विश्वशरणादम्युरलन्धवृत्तिः शान्तो यर्थक उत सर्वसभरामि ॥४॥ याव्यस्मानीवितव्येश निष्पापान कुरुनः प्रभो । पुमान् यद्धयाऽतिमोदना रिमुभो । श्रीभगवानुवाच आसन् मरीचे षट् पुत्रा ऊणांयां प्रथमेऽन्तरे । देवाः कं जदसुन मुतां यभितुमुराउन ॥ तेनामुरीमान् योनिमधुनावद्यकर्मणा । हिरण्यकविमोजातानीकार योगमारा 144 " देवस्या उदरे जाता राजन् कमविहिसिताः । मा तानला मजा सांधाओsas इत एतान् प्रणम्यामो मायोकापनुचये । रातःशारा यिनिहालो या afrani सरोद्रीयः परिप्याः पतन क्षुद्रभद् पृणी । परिमे मत्यमादेन पुनमानित सामि १९१० लि. इत्युक्त्या तान् आमादाय इन्द्रसेनेन पूजितो । पुनरवतोय मातुः पुपानाम्यान १ वान् दृष्ट्वा चालान् देवी पुत्रलेदरनुतननो । परिपकानोपज्यजिवनीश्वयः ॥५॥ अरायदत् सनं प्रीता मुतस्यसंपरिप्डता । मोदिया मासारिणोपा धरिः पर पीलामृतं पयस्तस्याः पीतयेरं गदाभृतः । नानासंतिलपात्मनः ॥१५॥ ते नमस्कृत्य गोविन्द देवकी किसरं मनन् । मिरतां सर्वभूताना याम किसान ६९११ तं दृष्ट्वा देवी देवी मृतागमननिर्गमम् । मेने मिमिता मायांकन रनित antar एवंविधायगुनानि हम्मस परमात्मनः । वीरनलीस न्यनतानि झरा ॥५८) सूत उवाच य इदमनुशणाति भारवेद या मुराररितमपि ashl जगदपनि तदनमकपूर भाति निधी पानि वाम ॥९ पति को 70 फारम AURITautari बाम Insfe4: 44.. अथ परमीनितमोऽध्याय: सन्सार रामायो । पायो fination श्रीगुहार रवी ENTREMEMitati Manay ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८६ योधनाय रामस्तां दास्यतीति न चापरे । तलिप्सुः स पतिर्भूत्वा त्रिदण्डीद्वारकामगात् ।३। वैवार्षिकान् मासानवात्सीत् स्वार्यसाधकः । पौरैः सभाजितोऽभीषणं रामेणाजानता च सः।। कदा गृहमानीय आतिथ्येन निमन्यतम् । श्रद्धयोपहृतं भैश्यं बन बुभुजे किल ॥५॥ अश्यचत्र महती कन्यां वीरमनोहराम् । प्रीत्युत्फुल्लेशणस्तस्यांभावक्षुब्ध मनोदधे ॥ ६ ॥ पितं चकमे वोय नारी गां हृदयङ्गमम् । इसन्ती बीडिताराङ्गी तन्न्यस्तहृदयेशणा ॥ ७ ॥ परं समनुध्यायन्नन्तरं प्रेप्सुरर्जुनः । न लेभे शं भ्रमच्चित्तः कामेनावियलीयसा ॥ ८॥ त्यां देवयात्रायां रथयां दुर्गनिर्गताम् । जहारानुमतः पित्रोः कृष्णस्य च महारयः ।। ९॥ स्थो धनुरादाय शूरांश्चारुन्धतो भटान् । विद्राव्य कोशतास्वानां स्वभाग मृगराडिव ॥१०॥ छूला भुमितो रामः पर्वणीव महार्णवः । गृहीतगदः कृष्णेन मुद्भिश्चान्वग्राम्यत ॥११॥ देणोत् पारिवाणि वरवध्वोच्दा बलः । महाधनोपस्करभरयाश्वनरयोपितः ॥१२॥ श्रीशुक उवाच पस्यासीद् द्विजश्रेठः श्रुतदेव इति श्रुतः । कृष्णकमस्या पूर्णार्थः शान्तः कविरलम्पटः ॥१३॥ उस विदेदेषु मिथिलायां गृहाश्रमी । अनीयाऽऽगताहार्यनिर्वतितनिक्रियः पारामात्र स्वहरहवादुपनमत्युत । नाधिकं तावता नुष्टः क्रियायके यथोचिताः ॥१५॥ तया तदाष्ट्रपालोम बहुलाश्व इति श्रुतः । मैथिलो निरहम्मान उभाव पन्युतप्रियो ॥१६॥ आरुह्य साकं मुनिभिर्विदेहान् प्रययो प्रभुः ॥१७॥ नारदो वामदेवोऽत्रिः कृष्णो रामोऽसितोऽरणिः । अहं वृहस्पतिः कण्वो मैत्रेयश्च्यवनादयः ॥१८॥ तष तन तमायान्तं पौरा जानादा नृप । अतस्थुः साग्रहला ग्रहः सूर्यमिवादितम् ॥१९॥ आनधन्वारुजालामत्स्यपाञ्चालकुन्तिमधुकेकय होसलाणाः । जन्ये च तन्मुख सरोजनुदारहासस्निग्धेशणं नृप पपुशिभिन्नार्यः ॥२०॥ भ्यास्ववीणविनष्टतमिसहरमा त्रिलोकगुरुरव यच्छन् । भण्वन् दिगन्तधरलं वपसोऽशुभमंगीत मुरेनमिरगान विदेहान् ॥२६॥ युत प्रातमाकर्ण पोरा जानपदा नए | अभीयुदितासम्ले सीआईणगणरः ॥२२॥ र व उदमलोके पौत्युत्कुलाननाय । तालिभिमः भुवस्त्रया मुनीन् ।॥२३॥ सानुदाय समाप्त मन्वानौ तं जगद्गुरुन् । मैथिलः भ्रुतदेवध पादयोः पेनगुः प्रमोः ॥२४॥ यमन्यसेता दामाईमातिप्पेन सह जि । मथितः भुवदेश युगात् संहताअली ॥२५॥ भासदभित्य दोः नियरिया । उभयोगविगद् मेनुभाभ्यां वदशितः ॥२५॥ उसमय दूरान् जन स्वागनन् । आनीप्यासनाने मुखासीनान माना गमा उससंहस्सा विटेशकः । नचावदसान मशाल दो स्पेसम्मः ॥२८॥ सयोः प्रसनोभगवान् दारुणाहत रयम् ।

·६५४ महाग५० रामसपजपा. ८१ सकुटुम्बो वहन् मनां पूजयाञ्चक ईश्वरान् । गन्धमायाम्बराकमध्यदीरागोपः ॥२१॥ वाचा मधुरसा मीणनिदमाहान्नतरितान् । पादावङ्कगतो विष्णोः संस्थमञ्चनकैदा ॥३॥ राजोवाच भवान् हि सर्वभूतानामात्मा साक्षीवहग विभो । अपनस्त्वत्पदाम्भोजलरदां दर्शनं गतः ॥३१॥ खवचनहतं कर्तुमसदृग्गोचरो मान् । यदात्यैकान्वभवान्मे नानन्तः श्रीरजः निस को नु त्वचरणाम्भोजनेवंविद् विसजेत् पुमान् । निष्किञ्चनानांवान्तानां मुनीनां यस्त्वनामदार योऽवतीर्य यदोवो नृणां संसरतामिह । यो विवेनेतच्चान्त्यै त्रैलोक्यजिनाइन् ॥३४॥' नमस्तुभ्यं भगवते कृष्णायाकुण्ठमेघसे । नारायणाय ऋषये सुशान्त वा इंयुगे ॥३५॥ दिनानि कतिचिद्भमन् गृहान् नो निवस द्विजैः । समेतः पादरजमा पुनीहीदं निमः कुलम् ।।३५॥ इत्युपामन्त्रितो राजा भगवाल्लोकभावनः । उवास कुर्वन् कल्याण मिथिलानरयोषितान् ॥३३॥ श्रुतदेवोऽभ्युतं प्राप्तं खगृहाजनको यया । नत्वा मुनीन् सुसंहष्टोधुन्वन् वासो नन ॥२८॥ तृणपीठसीध्वेवानानीतेपूपवेश्य सः । स्वागनामिनन्दामोन् समार्योऽवनिजे मुदा ॥३९॥ वदम्भवा महाभाग आत्मानं सगृहान्वयम् । नारयाचक उद्धर्षों लन्धर्वमनोरया ॥४.in फलाईणोसीरशिवामृताम्बुभिमुंदा सुरभ्या तुलसीकुवाम्बुजैः । आराधयामास ययोरपनया सार्यया सत्त्वविवर्धनान्धमा ||४|| स तर्कयामास कुतो ममान्वभूद् रहन्धको पवितस्स सामः । यः सर्वतीर्यास्पदपादरेणुभिः कृष्णेन चास्यात्मनिकेतनूनुः ॥४२॥ सूपविष्टान् कृवातिप्पान् भृतदेव उपस्थितः । सभार्यखजनात्य उवाचाम्पभिमर्शनः ॥४॥ धुतदेव उवाच - नमोऽस्तु तेऽध्यात्मविदां परात्मने अनात्मने स्वात्मविभकमत्यो । सकारणाकारणलिङ्गमीयुषे स्वमापयसिंहासे,८॥ धीमुक उवाच नाच नो दर्शनं प्राप्तः परं परमरूपः । यहाशक्तिभिःसवाप्रविशेखालचा 111 यथा ध्यानः पुरुषो मनसैवात्ममायया । सवा लोकं परं स्वाममन विश्यारभावे ॥४ ॥ भूयतांगदवां शश्वदतां त्वाभिवन्दताम् । नृणां वदवामन्तहदि भास्पमतात्मनान ! ' इदियोऽप्यविदरस्थः कर्मविशितचेतसाम् आत्मचतिमिरमाह्योऽप्यन्युसेवगुणात्मना ust सत्वंशाधि स्वभूत्पान् नःकि देव करवामहे । एतमन्दो नृणां लेगोयानशिगोम ry मगवान् प्रगाति । गृहोला पागिना पानि प्रहसनगर

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८७
थीभगवानुवाच
मस्तेऽनुग्रहार्थाय सम्प्रासान् विदयमन् मुनीन् । संचरन्ति मया लोकान् पुनन्तः पादरेणुभिः ५१
देवाः क्षेत्राणि तीर्यानि दर्शनस्पर्शनार्चनैः । शनैः पुनन्ति कालेन तदप्यई त्तमेवया ॥५२॥
बाक्षणो जन्मना श्रेयान् सर्वेषां प्राणिनामिह । तपमा विद्यया तुष्टया किमु मकलया युतः ॥५३।।
न ब्राह्मणान्मे दयितं रूपमेतचतुर्भुजम् । सर्ववेदभयो विषः सर्वदेवमयो ह्यहम् ॥५४॥
अविदित्वैवमवजानन्त्यसूयवः । गुरुं मां विप्रमात्मानमर्चादाविज्यदृष्टयः ॥५५॥
चराचरमिदं विश्व भावा ये चास्य हेतवः । मद्राणीति चेतस्याधत्ते विप्रो मदीक्षया ॥५६॥
तस्माद् नाशपीनेतान् बझन् मद्धयाय एवं चेदर्चितोऽभ्यद्धा नान्यपाभूरिभूतिभिः॥५७॥
श्रीशुक उवाच
सत्यं प्रभुणाऽऽदिष्टः सहकृष्णान् द्विजोत्तमान् । आराध्यैकात्मभावेन मैथिलश्चाप सद्गतिम्५८
एवं स्वभक्कयो राजन भगवान् भक्तभक्तिमान् । उधित्वाऽऽदिश्य सन्मार्ग पुनरवतीमगात् ५९
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या सहितायां दशमस्कन्धे उत्तराधे भुतदेवानुग्रहो
नाम पदशीतितमोऽध्यायः ॥८॥
अथ सप्ताशीतितमोऽध्यायः
परीक्षिदुवाच
बझन् ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणे गुणवृत्तयः । कथं चरन्ति श्रुतयः साक्षात् सदस्तः परे ।। १ ।।
श्रीशुक उवाच
बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् जनानामयजत् प्रभुः । मावार्थच भवार्थ च आमनेऽकल्पनाय च ॥२॥
सेषा घुपनिषद् नाझी पूर्वेषा पूर्वजघृता । श्रद्धया धारयेद् यस्ता क्षेमं गच्छेदकिंचनः ॥३॥
अत्र ते वर्णयिभ्यामि गाथा नारायणान्विताम् । नारदस्य च संवादमूनारायणस्य च ||४||
एकदा नारदो लोकान् पर्यटन भगवत्प्रियः । सनावनमूर्षि द्रष्टुं ययौ नारायणाश्रमम् ॥ ५॥
यो वे भारतवर्षेऽस्मिनक्षेमाय स्वस्तये नृणाम् । धर्मशानशमोपेतमाक्रसादास्थितस्तरः
उत्रोपविष्टषिभिः कलापमाभवासिभिः । परीतं प्रणतोऽपृच्छदिदमेव कुरूदह ।। ७)
तस्मै शवोचद्भगवानुषीणां शृण्वतामिदम् । यो ब्रह्मवादः पूर्वेपी जनलोकनिवासिनाम् ॥ ८॥
थीभगवानुवाच
स्वायम्भुव ब्रह्मसत्रं जनलोकेऽभवत् पुरा । तत्रस्थानां मानसानां मुनीनामूर्ध्वरेतवाम् ॥९॥
खेतदीपं गतवति त्वमि द्रष्टुं तदीश्वरम् । ब्रह्मवादः सुखंवृतः भुतको यत्र शेर ।
तत्र हायमभूत् प्रभवं मां यमनुपसि ॥१०॥
दल्य ततपशीलास्तुल्यखोयारिमभ्यमाः । अपि चकुः प्रवचनमेकं शुश्रूषवोऽपरे ॥१९॥

·श्रीमद्भागवद दशमस्कन्ध अन्नाद.८० सनन्दन उवाच खसृष्टमिदमागीय शयानं सह तिमिः । तदन्ते बोषणांचकुखहितः श्रुतमः परम् ॥१२॥ यथा सयानं सन्ना वन्दिनतसराक्रमः प्रत्यूपेऽभ्येल मुश्लोवोधयन्त्यनुजीविनः ॥११॥ श्रुतय ऊचुः - -- जर जा ब्रह्मजामजित दोषयमावगुणां त्वमसि यदात्मना समवस्दसमसभः। अगजगदोकमामखिलाक्यायोधक वे कचिदवराजमना चचरतोऽनुचनिगमः ॥१४॥ बृहदुपलन्धमेतदवयन्त्यकोषता पत उदयास्त्रमनौ विकृते दि वाविश्वात् । अत ऋषयो दधुस्त्वयि मनोवचनाचरितं कयमपया मान्ति भुविदचादानि नृपान् ॥१५॥ इति वव सूरयस्यधिपतेऽखिललोकमलपणायामूवान्धिमवगाह तांसि बहुः । किमुत पुनः वधामविधुताशाकालगुणाः परम भजन्ति ये पदमजनसुखानुभवन् ॥१६॥ हत्य इव श्वसन्त्यसुभृतो यदि तेऽनुविधा महदहमादयोऽण्डमयजन् यदनुप्रातः । पुरुषविधोऽन्वयोऽत्र चरमोऽनमयादिषु यः सदसतः परं वमय यदेप्वारोपभुवन् ॥१७॥ उदरमुपासते व ऋषिवर्मतु टयः परिसरपदविं हृदयमारुपयो दहरन् । तत उदगादनन्त वव धाम धिरः परमं पुनरिह यत् समेत्य न पतन्ति कृतान्तनु से ॥२८ स्वकृतविचित्रयोनि विशनिव हेतुतपा वरतमतवकारस्यनलवत् स्वकतानुकृतिः । अप विन्यास्वभूषविवयं तव धाम समं विरजधियोऽन्वान्त्यभिविषयव एकरसन् ॥१९॥ स्वकृतपुरेष्वमीवरहिरन्तरसंवरणं तब पुरुष वदन्त्यसिलकिपूतोऽयम् । इति नृगति विविच्य कवयो निगमावानं भात उगसतेऽभिमभवंभुवि विश्वमिताः ॥२०॥ दुरसंगमात्मतावनिगमाय तवात्ततनोश्चरितमहामृताधिरिवर्तपरिमनपाः। न परिलपान्ति केनिसर्गमपीश्वर ते चरणसरोजहंसगुलसविसरहाः ॥२१॥ त्यदनुरथं कुलायमिदमात्ममुहत्प्रियवघरवि वयोन्मुसे त्वयि हिते प्रिय आत्मनि च । निभूवनरन्मनोभादयोगयुजो हदि यन्नुनय आमते तदरसोधन ययुः लरबार । पहनु वेद बतावरजन्मोतरं यत उदगादपियमनु देवपणा उभये । नबन रमन्यहो अमदुरामनयाऽऽस्मइनो पदनुसया भ्रमन्युरुभरे कुरागरम खिर उरगेन्द्रमोगभुबदण्डवितधियो वयमपि ते समाः समायोऽभिमरोजमुभा ! दहिन मन चामभयं न च कालजःम्मिपितष शास्त्रमवापसी जनिममता मदो मृविमुवात्मनियेच मिदांविष्णमृतसरन्युरदिशान्ति आरितः । त्रिगुणमयः पुम्दनिति मिदा पदबोधकता सपिन क्वः पत्र समोरवयोपर ARME ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अभ्याय: ८७ ६५७ सदिव मनस्वियि विभाल्यसदामनुजान् मदभिभूशन्त्यपमिदमारमतयाऽऽत्मविदः। नहिचिकृति पन्ति कलास तदात्मता स्वतमनुपविटामिदमात्मतयावसितम्॥२६॥ तत्र परिये चरन्त्यखिलमत्त्वनिकेततया त उत पराक्रमन्त्यविगणय्य शिरोनिहतेः । परिवयले पनिवगिरा विबुधानरितांस्त्वयि कृतसौहदाः खलु पुनन्ति न ये विमुखाः ॥२७॥ त्वमकरणः स्वरादपिटकारस्थविधास्तव बलिमुद्दन्ति समदन्त्यजयानिमिषाः । वर्षभुजोऽसिलशितिपरिव विश्वसजो विदधति यत्र ये त्वधिकृता भवतश्चकिताः ॥२८॥ सिरवरजातयः स्युरजयोत्यानिमिच्युडो विहर उदीश्या यदि परस्य विमुक्त ततः। न हि परमस्य कश्चिदपरोन परश्च भवेद् वियत वापदस्य तव शून्यतुला दधतः ॥२९॥ भारिमिता भुषासनुभूतो यदि सर्वगतास्तहि न शास्यतेति नियमो ध्रुव नेतरया । अजनि च यन्मयं तदविमुच्य नियन्तु भवेत् सममनुजानतां यदमतं मतदुष्टतया ॥३०॥ न घटत उद्भवः प्रकृतिपूरुषयोरजयोरुभययुजा भवन्त्यमुभूतो जलबुबुदवत् । त्ययि त हमे ततो विविधनामगुणः परमे सरित वाणवे मधुनि लिल्युरशेपरसाः ॥३॥ भूषु तव मायया भ्रमममीष्यगत्य भृशं त्वयि मुधियोऽभवे दधति भावमनुप्रभवम् । कथमनुवर्वतां भवभयं तव यद्भुकुटिः सजति मुहुत्रिणमिरभवच्छरणेषु भयम् ॥३२॥ विजितहरीकवायुभिरदान्तमनस्तुरगं यह यतन्ति यन्तुमतिलोलमुपायखिदः। व्यसनशतान्विताः समयदाय गुरोचरणं वणिज याज सन्त्यकृतकर्णधरा जलधौ ॥३३॥ स्वजनमुतात्मदारधनधामधरासुरयेस्त्वयि सति किं नृणा श्रयत आत्मनि सबरसे । इति सदजानतां मिथुनतो रतये चरता मुखयति को विह स्वविहते स्वनिरस्तमगे ॥३४॥ मुवि पुरुपुण्यतीर्थसदनान्युषयो विमदास्त उत भवत्पदाम्बुजवदोऽभिदद्धिजलाः । दसति सन्मनस्त्वयि य आत्मनि नित्यमुखेन पुनरुपासते पुरुषसारहरावसपान् ॥३५॥ सतरदमुत्थितं सदिति चेन्ननुतहत व्यभिचरति कच कच मृषा न तपोभययुक् । व्यवहतये विकल्प इपितोऽन्धपरम्परया भ्रमयति भारती त उम्वृत्तिभिरुक्थजडान् ॥३६॥ न यदिदमम आत न भविष्यदतो निधनादनुमितमन्तरा खपि विभाति मृपैकरसे । अत उपमीयते द्रविणजातिविकल्पपवितथमनोविलासमूतमित्यवयन्त्यबुधाः ॥३७॥ स यदजया त्वजामनुशयीत गुणांश्च जुपन् भजति सरूपता तदनु मूत्युमपेतभगः । त्वमुत जहासि तामहिरिव त्वचमात्तभगो महसि महीयसेऽगुणितेऽपरिमेयभगः ॥३८॥ यदिनसमुद्धरन्ति यतयोहदि कामजटा दुरधिगमोऽसतां दिगतोऽभूतकण्ठमणिः । अतृपयोगिनामुभयतोऽप्यसुखं भगवन्ननगतान्तकादनघिस्दपदाद् भवतः ॥३९॥ भा० मू०४२- ·श्रीमद्भागवत धमन्य अध्याय.८८ त्वदवगमी न वेत्ति भवदुत्यशुभाशुभयोगविगुणान्यांसहि देहभृतां च निरः । अनुयुगमन्वहं सगुण गीतारमरवा श्रवणभृतो यतस्त्वमपवर्गगतिर्मनुजैः liral घुपतय एव ते न ययुरन्तमनन्तता समपि यदन्वराण्डनिचपा ननु सावरणाः । ख इव रजांसिवान्ति क्यमा सहयच्छ्तयत्यपि हि पालन्यतन्निरसनेन भवनिधनाः || श्रीभगवानुवाच इत्येतद् ब्रह्मणः पुत्रा आश्रुत्यात्मानुशासनम् । सनन्दनमयानचुः सिद्धानात्वात्मनो गतिम् ।। इत्यशेषसमानायपुराणोपनिषद्रमः । समुद्धृतः पूर्वजातेयॊम्यानमहात्मभिः ॥४३॥ स्वंचैव ब्रह्मदायाद श्रद्धयाजमानुशासनम् | धारयश्वर गांकानं कामानां मर्जनं नृणाम् ॥४४/- थीशुक उवाच एवं समृषिणाऽऽदिष्टं गृहीत्वा श्रद्धयाऽऽमवान् । पूर्णःश्रुतधरो राजन्नाह वीरवतो मुनिः ॥४५- नारद उवाच नमस्तस्मै भगवते कृष्णायामलफीचये । यो धत्ते सर्वभूतानामभवायोगतीः इत्याद्यमपिमानम्य वच्छिष्यांश्च महात्मनः । ततोऽगादाश्रमं साक्षात् पितुपायनस मे }YAL सभाजितो भगवता कृतासनपरिग्रहः । तस्मै वर्णयामास नारायणमुसावन।।८।। वद् इत्येव वर्णितंराजन् यत्नः प्राकृतत्त्वया । यथा ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणेऽपि मनश्चरेत् ॥४॥ योऽस्योत्प्रेक्षक आदिमध्यनिधने योऽव्यकजीवेश्वरो यः सूष्वेदमनुपविश्य ऋषिणा चळे पुरः शास्ति ताः । य सम्पद्य जहात्यजामनुशयी सुतः कुलायं यया कैवल्यनिरस्तयोनिमभवं ध्यायेदजसं कला:॥४ill हरिम् ॥५॥ वेदस्तुति म सप्ताधातिवमोऽध्यायः ॥ ७॥ अथाष्टाशीतितमोऽध्यायः राजोवाच श्रीशुक उवाच • 1 इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां संहितार्या दशनस्कन्धे उत्तरा नारदनारायणबारे एतद् वेदियुमिन्छामःसंदेहोऽधमहान् हिनः।विरुदशीलयोःप्रभ्वोर्विवदा मनवां गतिः ॥ " देवामुरमनुष्येषु ये भजन्त्यशिवं विषम् । प्रायस्ते धनिनोमोजानतुलपम्याः पहिरिन । शिवः सतियुतः शश्वत् त्रिलिनो गुणसंवृतः । वैवारिसस्तै जसब वाममधेल्या प्रिया ततो विकाप अमवन् पोल्यामी कञ्चन । उपधावन् विभूतीनांससामानुढे गदिन 1 निर्गणः साचाद पुरुषः प्रकृतः परः । स सवंगुन्द्रमा भजन निगुणो मेरे ।।

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः८८
सेप्वश्वमेधेषु राजा युप्मपितामहः । शृण्वन् भगवतो धर्मानपृच्छदिदमच्युतम् ॥ ६॥
नाद भगवासस्मै प्रीतः शृण्वे प्रभुः । नूगा निःश्रेयवायियोऽवतीर्णो यदोः कुले॥ ७॥
श्रीभगवानुवाच
हमनुगृहामि हरिष्ये तद्धनं शनैः । ततोऽधनं त्यजन्त्यस्य खजना दुःखदुःखितम् ॥ ८॥
पदावितथोद्योगो निर्विष्णः स्याद्धनेहया । मत्परैः कृतमैत्रस्य करिष्ये मदनुग्रहम् ॥ ९॥
ब्रा परमे सूक्ष्म चिन्मात्र सदनन्तकम् । अतो मां सुदुराराध्य हित्वान्यान् मनते जनः ॥१०॥
आशुतोपेभ्यो लब्धराज्यधियोद्धताः । मत्ताः प्रमत्ता वरदान विस्मरन्यक्जानते ॥१९॥
श्रीशुक उवाच
रमसादयोरीशा ब्रहाविष्णुशिवादयः । सद्याशापप्रसादोऽङ्ग शिवो ब्रह्मानचाच्युतः ॥१२॥
म चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कामुराय गिरियो वरं दत्त्वाऽम सङ्कटम् ||१३||
के नामासुरः पुत्रः शकुनेः पथि नारदम् | Cष्ट्राऽऽगुतीपं पप्रच्छ देवेषु त्रिपु दुर्मतिः ॥१४॥
आह देवं गिरिशमुषाधावाशु सिद्धसि । योऽपाभ्यां गुणदोषाभ्यामाशु तुष्यति कुप्यति ॥१५॥
वास्यवाणयोस्तुष्टः स्तुबतोर्वन्दिनोरिख । ऐश्वर्यमतुलं दत्वा तत आप मुसकटम् ॥१६॥
यादिष्टस्तममुर उपाधावत् स्वगात्रतः । केदार आत्मक्रव्येण जुहानोऽग्निमुसं हरम् ॥१७॥
पलब्धिमप्राप्य निदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् स्वधितिना तत्तीग्लिनमूर्धजम् ।।१८६
तदा महाकाणिकः स धूर्जटियथा वयं चामिरिवोत्थितोऽनलात् ।
निगृह्य दोयो भुजयोन्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपरकृताकृतिः ॥ १९ ॥
तमाह चाजालमलं वृणीप्य मे यथाभिकामं वितरामि ते वरम् ।
पीयेय तोयेन नृणां प्रपद्यतामहो वयाऽऽत्मा भृशमयते वृथा ॥२०॥
वंस व पापीयान बरं भूतभयावहम् । यस्य यस्य करं शोणिधास्येस म्रियतामिति ॥२१॥
च्छुत्वा भगवान् रुद्रो दुर्मना हर भारत । ओमिति प्रसस्तस्मै ददेऽदेरमृतं यथा ॥२२॥
युक्तः सोऽसुरो नूनं गौरीदरणलालसः । स तदरपरीशाथै यम्भोलि किलासुरः ।
स्वहस्तं धातुमारेभे सोऽविभ्यत् वकवाच्छिकः ॥२३॥
नोपराष्टः संत्रस्तः पराधावन् स्वेपथुः । यावदन्तं दिवो भूमेः काठानामुदगादुदक् ॥२४॥
रजानन्तः प्रतिविधितूष्णीमासन मुरेश्वराः । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं उमसः परम् ॥२५॥
त्रि नारायणः साक्षान्न्यासिनां परमा गतिः शान्वानोन्यनदण्डानां यदो नावर्तते गतः ॥२६॥
तथाव्यसनं दृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दनः । दुरान् मत्युदिया भूत्वा बटुको योगमारया ॥२७॥
खजिनदण्डात्तेजनामिरिव चटन् । अभिवादयामास चवं बुशराणिविनीतवत् ॥२८॥

·श्रीमद्भागवते दशमत्कन्धे अन्यायः ८५ थीभगवानुवाच खाकृनेय भवान् व्यक्तं श्रान्तः किं दूरमागतः । क्षणं विश्रन्यता पुंस आत्मायं मकामाक् ॥२९॥ यदि नः श्रवणायालं युष्मद्व्यवसितं विमो । मन्यता प्रायः पुन्मिभृतःखायान् समीहते ॥३०॥ धीशुक उवाच एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा । गतल्लमोऽब्रवीत् तत्ने ययापूर्वममुष्टिवन ॥३१॥ श्रीभगवानुवाच एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि । यो दशद्यापात् पैशाच्यं प्रातःप्रेतशिवरायः३२ यदि वस्त्र विश्रम्मो दानवेन्द्र जगद्गुरौ । तीगाशुस्वशिरसि हवं न्यल प्रतीपटान् ॥३३॥ यद्यसत्यं वचः शम्भोः कथंचिद् दानवर्षम । तदैनं जासदाचं न यदन्तं पुनः ॥३४ इत्यं भगवतश्वित्रैर्वचौभिः स मुपेशलैः । भिन्नधीविस्मृतः शोणिस्वहस्तं कुमतिन्यवाद । अथापतद् भिन्नशिरा याहत इव क्षणात् । जयशन्दोनमः गन्दा साधुशन्दोऽभवदिवि ॥२६॥ मुमुचुः पुष्पवर्षाणि हते पापे वृकासुरे । देवपिपितृगन्धवा मोचितः सङ्कटायः ॥३७॥ मुकं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तमः । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥३८॥ हतः को नु महत्खीश जन्तुर्वे कृतकिल्विषः । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृठागरको जगद्गुये।३।। य एवमव्याकृवशक्त्युदन्वतः गिरित्रमोक्षं कथयेच्छृणोति वा विनुयते संमतिभिस्तथारिभिः ||४.in इति श्रीमद्भागवत महापुरागे पारमहंस्यां सहिताया दशमन्ये उतरा द्रमोशन नामाशाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८८॥ अथैकोननवतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच सरस्वत्यास्तटे राजन्नृपयः सत्रमासत । वितः समन्चेपां त्रिभ्वधीयेषु को महान् ॥ १ न तस्मै प्रवणं सोनं चक्रे सत्त्वपरीश्या । तस्मै नुकोध भगवान् प्रज्वलन् स्वेन तेजना ॥ ३ सात्मन्युत्थितं मन्युमात्मजायात्मनाप्रभुः । अयोगमन्यया यह स्वयोन्या वारिमा । साक्षात् परमात्मनो हो। पादयोदेवी मान्लयामास तं गिरा | अपोजगाम कुठं यत्र देयो जनार्दनः । वस्य बिसया ते वे भूपं प्रझमुतं वृष । तन्शप्त्यै प्रेषयामानुः सोऽभ्यगादब्रमणः समान केलासमगमत् स तं देवो महेश्वरः । परिरब्धं सुमारे उत्थाय भ्रातरं मुदा ।।। ..इति देवचुमेर हामूलनुदम्य तं हन्तुमारेभे विगमलोचनः अयानं धिय उत्सतपदा परस्पताध्यत् । तव उत्याय भगवान् महसयामांगतिः।- ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८९ दिवह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आइते स्वागतं नान निषीदात्रामने धणम् । अजानतामागतान् वा शन्तुमईथ नः प्रभो ॥ ९॥ व कोमलौ। ताव चरणी ते महामुने । इत्युक्त्वा विप्रचरणौ मर्दयन् स्वेन पाणिना॥१०॥ दि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्यानां तीर्घकारिणा ॥११॥ हं भगवरमा आसमेकान्तभाजनम् । वस्पत्युरसि मे भूतिर्भवसादहताहसः ॥१२॥ धीशुक उवाच अवाणे थे कुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा । निवृतस्तर्षितस्तूप्णी भात्युत्कण्टोऽश्रुलोचनः। १३१ ध सत्रमावज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् । स्वानुभूतमशेषेण राजन् भृगुरवर्णयत् ॥१४॥ शम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशयाः । भूयासं श्रद्दधुर्विष्णुं यतः शान्तियतोऽभयम् ॥१५॥ माक्षाद् यतो जान वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्य चाटधायमाद् यशश्चात्ममलापदम् ।।१६।। 'नान्यस्तदण्डानां शान्तानां समवेतमाम् । अकिंचनानां साधूना यमाहुःपरमा गतिम् ॥१७॥ | यस्य प्रिया मूर्ति क्षणास्त्विष्टदेवताः । भजन्त्यनाशिषःशान्ता यं वा निपुणबुद्धयः॥१८॥ वैधाकृतयस्तस्य राधसा असुराः सुराः । गुणिन्या मायया स्टाः सवंततीर्थसाधनम् ॥१९॥ श्रीशुक उवाच सारस्वता विप्रा नृणां संचयनुचये । पुरुषस्य पदाम्भोजसेवया तद्वतिं गताः ॥२०॥ सूत उवाच इत्येतन्मुनितनपास्यपद्मगन्धपीयूषं भवभयभित् परस्य पुसः । मुश्लोक श्रयणपुरैः पित्यभारणं पान्योऽभवनमणपरिश्रमं जशवि ॥२१॥ श्रीशुक उवाच दादारवत्यां तु विपल्याः कुमारकः । जातमात्रो भुवं स्पृष्ट्वा ममार किल भारत ॥२२॥ से गृहीत्वा मृतक राजदार्युग्धाय सः । इदं मोवाच विलपन्नानुरो दीनमानमः ॥२३॥ द्विषः शउधियो लुन्धस्य विषयात्मनः । क्षत्रबन्धोः कमशेषात् पञ्चत्वं मे गटोभकः।२४ विधरं नृपति दुम्योलमजिनेन्द्रियम् । प्रजाभजन्त्यः सीदन्ति दरिद्रा नित्यदुर्गमता:२५ द्वितीयं विप्रर्षिस्तृतीय स्वैवमेव च । विसभ्य स नृपदारि वां गापा समगापत ॥२६॥ मर्जुन उअश्रुत्य कर्टिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे पाले मानणे समभारत ॥२७॥ विद् ब्रह्मस्त्वनिवासे र नाति धनुर्धरः । राजन्यबन्धुरेते वै बामणाः सत्र आसवे ॥२८॥ उदारात्मनाका यर सोचन्ति ब्राह्मणाः । देवैराउन्पो नया जीवन्पमुम्भः ॥२९॥ है मजा का भगवन् रचिये दोनयोरिह । अनितीर्गप्रविशेऽमिं प्रवेश्येतस्मरः ॥३॥ १ ।

·वा गिरित्रमोक्षं कययेच्छृणोति विमुच्यते संततिमिस्खयारामः ना इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पाग्महस्यां सहितायां दशमस्कन् उत्तरा दमोचन नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८८॥ अर्थकोननवतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच सरस्वत्यानटे राजन्नृपयः सत्रमासत । वितर्कः समभूत्तेषां त्रिवधीगेषु को महान् ॥ १॥ तस्य निहास्था ते वै भृगु ब्रह्ममुतं नृप । तज्ज्ञप्त्यै प्रेश्यामामुः सोऽभ्यगाद ब्रह्मणः सभान ( P पादयोदयी सान्त्वयामास तं गिरा । अयो जगाम चैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दनः ॥ श्रिय उत्सङ्गे पदा यक्षस्यताइयत् । तत उत्याय भगवान् सहलग्या सतां गतिः ॥ ८॥ न तस्मै प्रहणं स्तोत्रं चके सत्वपरीक्षया । तस्मै चुक्रोध भगवान् प्रज्वलन् स्वेन तेजसा ॥३ ततः कैलासमगमत् स तं देवो महेश्वरः । परिरब्धं समारेभे उत्थाय भ्रातरं मुदा ।। इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हनुमारिभे जिम्मलोचनः ·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्याय ८९ रादयसमाश ननाम सिरसा मुनिम् । आहे ते स्वागतमा निदात्रामने एणम् । अजानतामागवान् वः शन्दुमईय नः प्रभो ॥९॥ तीर योमलो सात रणो ते महामुने । इत्युस्वा विनमरणो मदंपन्न पागिना1१॥ नाहि सहस्रोमा लोकगलाच मतान् । पादोदकेन भवतस्तीांना तीर्घकारिणा ॥११॥ बाद भगवरमा आसमरान्तभाजनम् । यास्सत्पुरम में भूनिभवादातास १२॥ धीमुक उवाच सुवरले वैकुण्ठे भगुम्नन्मन्द्रमा गिरा मितिसविस्तपणी मत्युको ध्रुवोरनः।११ म मामान्य मुनीना मयादिनाम् । सानुभूतमशेषेण राजन् भगुरवणं यत् ॥१४॥ सम्पाप मुनयो किलिता भुक्तसंचयः । भूमाम भाjियतः शान्वितमान ॥१५॥ साधादयतो शान वेराग्यं च तदन्वितम्। ऐश्वर्य नावायला साना समान ॥१५॥ नाम्पतदानां न्वाना समनेत्यान् । अकिंचनाना साधूना पमाः परमागविना i पर शिया मूर्तिबामणास्विटदेवताः । ममत्यनाभिस्थान्दा या निपुणगुस्यः॥१८॥ सस्य राशमा अमुराः मुराः । मुभिन्या माश्या यशामवंतवीपमानम् || भीक उपाय भारवध विवाणा मणमनुसये। पुरस पदाम्भोजवान म: ॥२०॥ रामनिवन पासासी भागमा पर मः । मुबयपुरे: रिवलीप पेपरमिं fat२.॥ धीगुरु पाच निमारकमायो भूमरममार तिवार! feer stirt मसर मान । www सनिःपीलाaara te.ant F TERREarti से र रिसर दाभाड .. र सब को नाम मे TET E-5.. KANERA TIMES RERधोरदारनयन बदन- ·गिरित्रमोक्षं फययेशृणोति वा विमुच्यते संमृतिभिस्तयारिभिः ।। इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमस्या सहितायां दशमस्कन्धे उत्तराः प्रमोश्चर्ग नामाटाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८८ ॥ अथैकोननवतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच सरस्वत्यास्तटे राजन्नृपयः सत्रमात । वितः समभूतेषां त्रिवधीरोषु को महान् ॥ १॥ तस्य जिज्ञासया ते वै भृगु ब्रह्ममुतं नृप । तज्ज्ञप्त्यै प्रेषयामासुः सोऽभ्यगाद् ब्रह्मणः समान न तस्मै प्रदणं सोत्रं चहें सत्त्वपरीक्षया । तस्मै चुक्रोध भगवान् प्रज्वलन् स्वेन तेजसा ॥३॥ सआत्मन्युत्थितं मन्युमात्मजायात्मनाप्रभुः । अशोशमन यया या वयोन्या वारिणाऽऽत्मभूः ततः केलासमगमत् स तं देवो महेश्वरः । परिरन्धुं समारेभे उत्याय भ्रातरं मुदा ॥५॥ नैच्छत्स्वमस्युत्पथग इति देवरकोप ह । शूलमुद्यम्य ते हन्सुमारेभे तिम्मलोचनः ॥३॥ पतित्वा पादयोदेवी सान्त्वयामास तं गिरा । अयो जगाम पैकुण्ठ यत्र देवी जनार्दनः ॥४॥ शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वश्वस्यताडयत् । तत सत्याय भगवान् गहलमा सतां गतिः ॥1 । -.

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ८९ वतल्यादवह्याय ननाम शिरसा मुनिम् । आहते स्वागतं ब्रह्मान् निधीदात्रामने क्षणन् । अजानतामागतान् वः धन्तुमईय नः प्रभो॥९॥ अतीय कोमलौ। तात चरणी ते महामुने । इत्युक्त्वा विप्रचरणो मर्दयन् स्वेन पाणिना॥१०॥ पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांध मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीयांना तीर्थयारिणा ॥१॥ अद्याई भगवदम्या आसमेकान्तभाजनम् । यत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहताहसः ॥१२॥ धीशुक उयाच एवं भुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा । नितस्तर्षितस्त्प्णी भक्त्युत्कण्टोऽभुलोचनः।१३॥ पुनश्च सपमानज्य मुनीना मवादिनाम् । स्वानुभूतमोरेण राजन् भगुरवर्णदत् ॥१४|| नियम्याय मुनयो विस्मिता मुक्तसंद्ययाः । भूयानं श्रदथुर्विष्णुं यतः शान्तियतोऽभयम् ॥१५॥ वर्मः साक्षाद् यतो शान वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्य नाष्टवायला यशानात्ममलापहम् ॥१५॥ नीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समवेतमाम् । अकिंचनानां साधूना यमाहुः परमागविन ॥१४॥ त्वं यस्य प्रिया मूर्ति क्षणास्त्विष्टदेवताः । भवन्त्यनाशिरःशान्ता यं वा निपुणबुद्धयः॥१८॥ विधातयतस्य राशसा अमुराः मुराः । गुपिन्या माययासः मत्वं वसीसाधनम् ॥१५॥ धीशुक उवाच तं सारस्वता विद्या नृणां संध्यनुचये । पुरुषस पदाम्भोजसेवा तदति गवाः ॥२०॥ सूत उवाच इत्येवमुनितन गान्धीपूर्ण भवभयभित् परस पुंसः । मुले श्रवणपुटः पित्यभोरण पान्योलमपरिभम जाति ॥ २१ ॥ धीमुफ उवाच सदा दारवयां तु विन्या: कुमारकः । अवमाधो भुवा ममार हिल भारत ॥२२|| वो सोया मृतकं राजारभाय साद गोवाच सिमानुपे दोननानमः ॥२!! पः धियो दुमस सियात्मनः । षल्योःोगत् पगार सविरार नन्त दु:ोरमजितेन्द्रिपन् । मसभालसीदन्ति दक्षिानि तुषा५ दिदी विस्ति वमेव सचिमन्यमनस्तारि वां गाय ममगारत ! बनाईन अभुत्व परिचित करवान्तिक । परेले नबी ने कार BEATRE HEN मदमसवधिका हमानि पनुः । राससन्धुपमा भानवे ॥२८॥ नरावलगायोनि मापादेयनयासम्म ·विप्रापत्यमचधाणतत ऐन्द्रीममात् पुरीम् | आग्नेयी नेती सौम्यांवाच्या कारणामया रसातलं नाकपृष्ठ धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुधः॥४॥ तत्राश्वाः दर्शये दिजसूनुंस्ते मावशात्मानमात्मना । ये ते नः कीर्ति विमलां मनुम्याः सापयिष्यन्ति४६ इति सम्भाष्य भगवानर्जुनेन सहेश्वरः । दिन्यं स्वरथमाथाय प्रतीची दिशमाविशत् ।। सप्त दीपान सप्त सिन्धून् सप्तसप्तगिरीनय । लोकालोकं तयातीय विवेश सुमहत्चमः ॥४८॥ चैन्यसुग्रीवमेघपुष्पवलाहकाः । तमसि भ्रष्टगतयो पभूर्भरतर्षभ ।।४९॥ तान् दृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वरः । सहलादित्यसंकाशं स्खचक्र प्राहिणोत् पुरः ॥५॥ तमः सुघोरं गहनं कृतं महद् विदारयद् भूरितरेण रोचिषा । मनोजवं निर्विविशे सुदर्शनं गुणच्युतो रामशरो यथा चमूः ॥५१॥ द्वारेण चक्रानुपयेन तत्तमःपरं परं ज्योतिरनन्तपारम् । समश्नुवान प्रसमीश्यफाल्गुनःप्रतादिताशोऽपिदधऽधिणी उभे।।५२।। ततः प्रविष्टः सलिलं नमस्वता बलीयसैजभिभूपणम् । तपाद्भुतं वै भवनं गुमचम भ्राजन्मणिसम्भसहसयोभितम् ॥५३॥ ततोलन्धदिजसुतो निस्तीर्णप्रतिश्रुतः । अनि विविशुः कृष्णेन प्रत्युका प्रतिशेषता ॥४५ ॥

·श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ९० तस्मिन् महाभीममनन्तमद्भुतं सहस्रमूर्धन्यफणामणिधुभिः । विभ्राजमानं दिगुणोल्यणेक्षण सिताचला शितिकण्ठजिहम् ॥५४॥ ददर्श तद्भोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥५५॥ महामणिबातकिरीटकुण्डलमभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् प्रलम्बचावष्टभुज सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥५६॥ सुनन्दनन्दप्रमुखैः स्वपादेश्वक्रादिभिर्तिघरैर्निजायुधैः । पुष्ट्याश्रिया कीर्त्यजयाखिलाभिनिषेव्यमाणं परमेष्टिना पतिम्॥५॥ ववन्द आत्मानमनन्तमच्युतो जिष्णुश्च तद्दर्शनजातसाध्वसः । वावाह भूभा परमेष्ठिना प्रभुत्रद्धाञ्जली सस्मितमूर्जया गिरा ॥५८॥ द्विजात्मजा मे युक्योदिक्षुणा मयोपनीता भुवि धर्मगुसये । कलायतीर्णाववनेरासुरान् हत्वेह भूपरत्वरपेतमन्ति मे ॥५९|| गंकामावपि युवां नरनारायणादृषी । धर्ममाचरतां स्थित्यै कृपभो लोकसंप्रदम् ॥६॥ यादिटो भगवता तौ कृष्णौ परमेडिना । ओमित्यानम्मभूमानमादाय द्विजदारकान् ॥११॥ तवां स्वकं धाम सम्पवये यथागतम् । विप्राय ददतुः पुत्रान् ययारूपं यथावयः ॥२॥ शाम्य वैष्णवं धाम पार्यः परमविस्मितः । यत् किंचित् पौषं पुंसा मेने कृष्णानुकम्मितम्६३ बहान्पनेकानि योर्याणीह प्रदर्शयन् । बुभुने विषयान् प्राम्यानीजे चार्जिवमले।। ववर्षाखिलान् कामान् प्रजासु ब्राह्मणादिषु । यथाकालं ययेवेन्द्रो भगवाञ्ठयमास्थितः१६५॥ या पानामधान पावयित्वार्जुनादिभिः । अञ्जमा बतंयामास धर्म धर्ममुतादिभिः ॥६॥ इति श्रीमद्भागवते मापुराणे परमहंस्या सहिदाया दशमस्को उसरा रिजकुमारानपर्न नाम एकोननवतितमोऽध्यायः ॥८॥ अथ नवतितमोऽध्यायः श्रीशुक उवाच मुखं स्वपुर्यो निवसन् दारकायां श्रियः पतिः । सर्वसमासमृदायां जुधयां इणिपुनः॥१॥ स्त्रीभिभोचनषाभिनवयौवनमन्तिम । कादिनिहम्पु गौडन्तीभितदिद्युमिः ।। नित्यं संकुलमा मयुभिर्मतः । खलभेटेर स्यैध कनोली ॥३॥ उद्यानीरनाम्या पुध्धिनगुमाजिए । निर्विगभगविहानांदितां समन्ततः ॥४॥ रेमे पोरसमाहलमानानेम्वनः । तानिचित्ररूमा वाव महरि ॥ ५॥ मोटरसरकारकनदाम्भोजरेगमिः ·भोः भो उदन्वरलन्याना निरनर्स सदा त्वं यक्ष्मणा बलवतासि गृहीत इन्दो क्षीणस्तमो न निबदीधितिभिः शिणोधि । कचिन्मुकुन्दगदितानि यथा वयं त्वं विस्मृत्य भोः स्थगितगीरुपलक्ष्यसे नः ॥१८) किं त्वाचरितमस्माभिर्मलयानिल तेऽप्रियम् । गोविन्दाराङ्गनिर्भिन्ने हृदीरयसि नासरन् ॥१९॥ मेघ श्रीमंस्त्वमसि दयितो यादवेन्द्रस्य नूनं श्रीवत्साई वयमिव भवान् ध्यायति प्रेमबद्धः । अत्युत्कण्ठःशबलहृदयोऽस्मद्विधोबाप्पधाराःस्मृत्वास्मृत्वा विसृजसि मुहुर्दुःखदस्तव्यसः।२०) प्रियरावपदानि भाषसे मृतसंजीविकयानया गिरा। करवाणि किमद्य ते प्रियं वद मे बलिातफण्ठ कोकिल ॥२१॥ न चलसि न वदस्युदारबुद्धे विविधर चिन्तयसे महान्तमर्थम् । अपि बत वसुदेवनन्दनानिं वयमिव कामयसे सनैर्विधर्तुम् ॥२२॥ शुष्यद्धदाः कर्शिता यत सिन्धुपल्यः सम्प्रत्यपालकमलश्रिय इष्टभर्तुः । यदद्वयं मधुपतेः प्रणयावलोकमप्राप्य मुष्टहृदयाः पुरुकर्शिताः स|२३|| "कयांदूतं त्वां न विदाम कचिदजितःस्वस्याख उर्फ पुर। कि वा मुकुन्दापहृतात्मलाञ्छनः प्राप्तां दया त्वं च गतो दुरत्यवान् ॥१७ ॥

·धीमद्भागवते दशमस्कन्धे अध्यायः ९० वानश्चलसौहृदः स्मरतिवं कस्माद्भजामो वयं क्षौद्रालापय कामदं श्रियमते सेवैकनिष्ठा स्त्रियाम्।। तीदृशेन भावेन कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । क्रियमाणेन मापन्यो लेभिरे परमा गतिम् ॥२५॥ तमात्रोऽपि यः स्त्रीणा प्रसह्याकर्पते मनः । उरुगायोरुगीतोवा पश्यन्तीनां कुतः पुनः ॥२६॥ 1: सम्पयंचरन् प्रेम्णा पादसंवाहनादिभिः । जगद्गुरुं भर्तृबुद्धया तासा किंवयेते तपः ॥२७॥ वं वेदोदित धर्ममनुतिष्ठन् सता गतिः । गृहं धर्मार्थकामानां मुहुश्चादर्शयत पदम् ॥२८॥ पस्थितस्य परं धर्म कृष्णस्य गृहमेधिनाम् । आसन् षोडशसाहस्रं महिष्यश्च शताधिकम् ॥२९॥ सां नीरजभूतानामष्टौ याः प्रागुदाहृताः । रुक्मिणीप्रमुखा राजंस्तत्पुत्राश्चानुपूर्वशः ॥३०॥ कैकस्यां दश दश कृष्णोऽजीजनदात्मजान् । यावत्य आत्मनो भार्या अमोवगतिरीश्वरः ॥३॥ पामुद्दामवीर्यागामष्टादश महारथाः । आसन्नुदारयशसस्तेषा नामानि मे शृणु ॥३२॥ धुमश्वानिदश्च दीप्तिमान् भानुरेव च । साम्बो मधुर्वृहदानुश्चित्रभानुईकोऽयणः ॥३३॥ करो वेदबाहुश्च श्रुतदेवः सुनन्दनः । चित्रबाहुर्विरूपश्च कविन्यग्रोध एव च ॥३४॥ एतेषामपि राजेन्द्र तनुजानां मधुद्धिपः । प्रद्युम्न आसीत् प्रपमः पितृवद् रुक्मिणीभुतः ॥३५॥ 1 रुक्मिणो दुहितरमुपयेमे महारथः। तस्मात् सुतोऽनिरुद्धोऽभूनागायुतबलान्वितः॥३६॥ 1 चापि रुक्मिणः पौत्री दौहित्रो जगृहे ततः । वस्तस्याभवद् यस्तु भौसलादवशेषितः ॥३७॥ मतिबाहुरभूतस्मात् भुबाहुस्तस्य चात्मजः । सुबाहोः शान्तसेनोभूच्छतसेनस्तु तत्सुतः ॥३८॥ न घेतस्मिन् कुले जाता अधना अबहुप्रजाः । अल्पायुषोऽल्पवीयांश्च अनाण्याच जज्ञिरे॥३९॥ पदुवंशपरताना पुंसां विख्यातकर्मणाम् । संख्या न शक्यते कर्तुमपि वर्षायुतैप ॥४०॥ तितः कोट्यः सहस्राणामष्टाशीतियतानि च । आसन् यदुकुलाचार्याः कुमाराणामिति श्रुतम् ४१ संख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम् । यत्रायुतानामयुतलशेणास्ते स आहुक:॥४२॥ देवासुराहवद्दता दैतेया ये सुदारुणाः । ते वोसन्ना मनुष्येषु प्रजा दृप्ता अबाधिरे ।।४३|| तन्निग्रहाय हरिणा प्रोक्ता देवा यदोः कुले । अवतीणाः कुलथतं तेषामेकाधिकं नूप ॥४॥ तेषां प्रमाणं भगवान् प्रभुत्वेनामपद्धरिः । ये चानुवर्तिनस्तस्य वधुः सर्वयादवाः ॥४५॥ शय्यासनाटनालापक्रीडास्नानादिकर्मसु नचिदुःसन्तम्मरमानं वृष्णयः कृष्णचेतसः 11४६|| तीयें चक्रे नृपोनं यदजनि यदुपु खःसरित्पादोचं विद्विप्निग्धाः खरूपं ययुरजिवपरा श्रीर्यदयेऽन्ययनः । यन्नामामङ्गलन यत्कृतो गोत्रधर्मः कृष्णस्यैवन्न चित्रं चितिमरदरणं कालचक्रायुधस्य || जपवि जननिवासो देवकीजन्मवादो यदुवरपर्पसदोभिरस्त्रधर्मम् । स्थिरचरतजिनमः तस्मितधीमखेन ब्रजपरवाि-- ·श्रीमद्भागात दशमयअगा. इत्यं परमा निजामरिक्षयासलीलातनामादनुरूविडम्बनानि । कर्माणि कर्मकाणानि यसमा धूवास्नुष्य पश्योरनुतमिछन् । मत्यनयानुसमिथितारा मुन्दश्रीमतस्याश्रयातचिन्तयेति । तदाम दुसारकतान्तमयास्वर्ग प्रामाद वनं चितिभुओऽपि ययुयंदयाः ॥५. हतियोमदागको मापुराणे वासिक्यामष्टादशसारख्या पारमइंस्था संहितायां दशमस्को मीकृष्णचरितानुवर्णनं नाम मवतितमोऽस्यायः ॥ ९ ॥ इति दशमस्कन्धोत्तरार्धः सम्पूर्णः श्रीकृष्णार्पणमस्तु -

·ॐ श्रीपरमात्मने नमः
श्रीमद्भागवतम्
अथ प्रथमोऽध्यायः
श्रीवादरायणिरुवाच
या दैत्यवधं कृष्णः सरामो यदुभिर्वृतः । भुवोऽवतारयभारंजविष्ठेजनयन् कलिम् ॥ १॥
ये कोपिताः सुबहु पाण्डुसुताः सपत्नैर्दु तहेलनकचग्रहणादिभिस्तान् ।
कृत्वा निमित्तमितरेतरतः समेतान् हत्या नृपान निरहरत् क्षितिभारमोशः ॥२॥
भूमारराजतना यदुभिर्निरस्य गुप्तैः वराहुमिरचिन्तयदप्रमेयः।
मन्येऽवनेननु गतोऽप्यगत हि भारं यद् यादवं कुलमहो अविपद्यमास्ते ॥ ३ ॥
नैवान्यता परिभवोऽस्य भवेत् कथंचिन्मत्संश्रयस्य विभवोनहनस्य नित्यम् ।
अन्तःकलि यदुकुलस्य विधाय वेणुतम्बस्य वहिमिव शान्तिमुपैमि धाम ॥४॥
वं व्यवसितो राजन् सत्यसङ्कल्स ईश्वरः । शापयाजेन विप्राणांसंजहे खकुलं विभुः ॥५॥
बमूल् लोकलावण्यनिर्मुक्या लोचनं नृणाम् । गीर्भिताःसरताचिचंपदेलानीशतां किया।
चाग्छिकीर्ति मुस्लोकां वितत्य यासानु कौ। तमोऽनयातरिभ्यन्तीत्यगात स्वं पदमीश्वरः ॥७॥
राजोवाव
झण्यानां वदान्यानां नित्यं वृद्धोपसेविनाम् । विप्रयापः कयमभूदु वृष्णीनां कृष्णचेतसाम्।।८॥
ननिमित्तः स वै शापो याहशो द्विजसत्तम । कयमेकात्मना भेद एतत् सवै वदख मे ॥९॥
थीमुक उवाच
विभ्रद् वपुः सकलमुन्दरसन्निवेशं कर्माचरन् भुवि मुमजलमाप्तकामः ।
आस्थाय धाम रममाण उदारकीर्तिः सेहतुंमच्छत कुलं स्थितकृत्योपः ॥१०॥
कर्माणि पुष्यनिवहानि सुमजलानि गारजगत्कलिमलापहराणि वा।
कालात्मना निवसता यदुदेवगेहे विण्डारकं समगमन् मुनयो निवः ॥११॥

·---- 3 #2mint "ATREETriana ES vartin ATTRATEast ti gaumat-Trainee Efter TREATRE REng: Ruriti HTETrant or a treat alTATEST र नम्न - THEम पानार aft-tarreraisit Tamri Atitra ixitkam Murari मनोहर Emaitti Matai and भीमा Tarat Taiwatta अपदिनीगोडम्या: धीगुरू ग्यार जगुमायो नारा FERI भालीमार मांगमनलाइमः ।।१।। राजमान मानाराम्भुबम् । न म समित्युसम्मनः ॥ २ ॥ HIT मुकी गागनन् । भनि मुमममोनमनिसप्रेमप्रकर ॥ ३॥ यमुदय उपाय गवन् भपको यात्रा समये सरिनाम् । करणाना ययात्रिोफत्तमलोम्पर्मनान् ॥४॥ दानां देवचरित दुःसाय च मुपाय न । मुशाहिसाधनात्यायाम युनानाम् ॥ ५॥ जन्ति ये यथादेयान देया रितक्तान । छायेर कर्मसथिताः सायपो दौनकसलाः ॥६॥ समापि पृच्छामो धर्मान भागवतास्तव । पाञ्चुत्वा भदया मत्यों मुच्यते सर्वतोभयात् ॥ ७॥ किस पुरानन्तं प्रजायों मुवि मुकिदम् । अपूजयं न मोशाय मोहितो देवमायया ॥ ८॥ या विचित्रव्यसनाद् भवमिविश्वतोभयात् । मुन्थेन ह्यङ्गवादा तया नः साधि मुवत॥ ॥ धीशुक उवाच जन्नेवं कृतप्रभो वसुदेवेन धीमता । प्रतिस्बमाह देवर्षिहरः संसारितो गुणैः ]]kel !

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २
नारद उवाच
म्यगेतर व्यवसितं भवता सात्वतर्षभ । यत् पृच्छसे भागवतान् धर्मास्त्वं विश्वभावनान ११
तोऽनुपठितो ध्यात आहतो यानुमोदितः । सद्यः पुनाति सदों देव विश्वशुहोऽपि हि ॥१२॥
न्यया परमकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः । स्मारितो भगवानघ देवो नारायणो मम ॥१३॥
जवायुदाहरन्तीममितिहास पुरातनम् । आपभाषा न संवाद विदेहस्य महात्मनः ॥१४}}
प्रपत्तो नाम सुतो मनोः स्वायम्भुवस्य यः । तस्यानीयस्तता नामिपभखत्सुतः स्मृतः॥१५॥
तमाहुर्वासुदेवांचं मोक्षधर्मविवक्षया । अवतीर्ण सुतशतं तस्यासी नापारगम् ॥१६॥
तेषां वै भरतो ज्येष्टो नारायणपरायणः । विख्यातं वर्षमेतद् यनाम्ना भारतमद्भुतम् ॥१७॥
व भुक्तभोगां त्यक्त्वेमां निर्गतस्तपसा हरिम् । उपासीनतत्पदवी लेभे के जन्ममित्रिभिः ॥१८॥
तेषां नव नवदीपपतयोऽस्य समन्ततः । कर्मतन्त्रप्रणेतार एकाशीतिर्दिजातयः ॥१९॥
नयाभवन् महाभागा मुनयो सिनः । धमणा वावरशना आत्मविद्या विद्यारदाः ॥२०॥
कविहरिरन्तरिक्षः प्रबुद्धः पिप्पलायनः । आविहोंगोज्य दुमिलश्चमसः करभाजनः ॥२६॥
च एते भगवद्पं विस्वं सदसदात्मकम् । आत्मनोऽव्यतिरेकेण पश्यन्तोन्मचरन् महीम् ॥२२॥
अव्याहतेष्टगतयः सुरसिमसाध्यगन्धर्वक्षनरकिनरनागलोकान् ।
मुक्ताक्षरन्ति मुनिचारणभूतनाथविद्याधरदिजगवा भुवनानि कामम् ॥२३॥
त एकदा निमः अवमुपजम्मुर्यदृच्छया । वितापमानमूपिभिरजनाभे महात्मनः ॥२४॥
वान् दृष्ट्वा सूर्यसकायान् महाभागवतान् नृपः। यजमानोऽप्रयो विधाः स एवोगवस्सिरे ॥२५॥
विदेरखानभिप्रेत्य नारायणपग्रयणान् । प्रातः संपूजयादके आसनवान् ययातः ॥२६॥
तान् रोवमानान् स्वरुचा मधुवोरमान् नव! पप्रच्छ परमजीत: प्रथयावनतो नरः ॥२७॥
विदेह उवाच
मन्ये भगवतः साक्षात् पार्षदान वो मधुदियः । विष्णो दानि लोकानां पावनार चरन्ति दि २८
दुर्लभो मानुप देहो देहिनां क्षणभरा पारि दुर्लभं मन्ये वैकुटप्रियदर्शनम् ॥२९॥
अतआत्यन्तिकंक्षेमं पृयामोभवतोऽनराः । संसारेटलिन धणार्धारिखमा शेवधिणान.
धर्मान् भागवतान् तपदिनः ध्रुवषेशमन । मनाशनाय दास्यत्वात्मानमप्यः ॥३१॥
धीनारद उवाच
एवं ते निमिना श वनुदेव ममाः । मदिमायुक्न मौला सदसविनम् ॥१२॥
कविश्वाव
मन्जुपिदपमन्युठला पदाम्मोसनमा निन् ।
उदिम रसदालमावर विशालनास निवे मी ॥३॥

·भीमद्भागयते एकादशस्कन्थे अध्यायः ये ये भगवता प्रोना आता गात्मजन्यये । अनःपुंगामविदुषां विदिमागवताहि तान्१४ यानास्वाय नरो राजन् न प्रमायेत काहनित् । धारन् निमीयवा नेनस्सलेन पतेदिह ॥३५॥ कायेन याचा मनसेन्द्रियेया बुदयात्मना वानुमतस्वभावात् । करोति यद् यत् सलं परस्मे नारायणायेति समर्पयेत्तत् ॥३६॥ मयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यादीशादपेतस्य विषयोऽस्मृतिः। तन्माययातो बुध आमजेतं भक्त्यम्ये आमजेतं भक्त्यमयेशं गुरुदेवतात्मा ॥३७॥ अविद्यमानोऽप्यवभाति हि यो ध्यानुर्षिया स्वममनोरयो यथा । वत् कर्मसङ्कल्पविकल्प मनो बुधो निरन्ध्यादभयं ततः स्वात् ॥३८|| शृण्वन् मुभद्राणि रयानपाणेर्जन्मानि कर्माणि च यानि लोके । गीतानि नामानि वदर्थकानि गायन् विलजो विचरेदमनः ॥३९॥ एवंनतः स्वप्रियनामकीा जातानुरागो द्रुतचित्त उच्चैः। हसत्ययो रोदेति रौति गायत्युन्मादवन्नृत्यति लोकवाद्यः ॥४०॥ खं वायुममिं सलिलं महीं च ज्योतीपि सत्त्वानि दियो द्रुमादीन् । सरित्समुद्रधि हरेः शरीरं यत्किञ्च भूर्त प्रणमेदनन्यः ॥४१॥ मक्तिः परेशानुभवो विरक्तिरन्यत्र चैप त्रिक एककालः । प्रपद्यमानस्य ययानतः स्युलुष्टिः पुटिः क्षुदपायोऽनुधासम् ||४२॥ इत्यच्युतानि भजतोऽनुवृत्या भक्तिविरकिर्भगवत्ययोषः। भवन्ति वै मागवतस्य राजस्ततः परां शान्तिमुपैति साक्षात् ॥४३॥ राजोवाच अथ भागवतं ब्रूत यद्धर्मो यादृशो नृणाम् । यया चरति यद् ब्रूते यैर्लिङ्गभगवप्रियः ॥४॥ हरिरुवाच सर्वभूतेषु यः पश्येद् भगवद्भावमात्मनः । भूतानि भगवत्यात्मन्येष भागवतोचमः ॥४५॥ ईश्वरे तदधीनेषु चालिशेषु द्विपत्सु च ! प्रेममैत्रीकृपोपेशा यः करोति स मध्यमः ॥४६॥ अर्चायामेव हरये पूजां यः श्रद्धयेहते ! नतदक्तेषु चान्येषु सभक्तः प्राकृतः स्मृतः ॥४७॥ गृहीत्वापीन्द्रियरान् यो न देष्टि न हृष्यति । विष्णोर्मायामिदं पश्यन् स वै भागवठोत्तमः॥४८॥ देहेन्द्रियमाणमनोधियां यो जन्माप्ययक्षुभयतर्षकन्छ । संसारधर्मरविमुह्यमानः स्मृत्या हरेर्भागवतप्रधानः ॥४९॥ न कामकर्मवीजानां यस्य चेतसि सम्भवः । वामदेवैकनिलयः स वै भागवतोत्तमः ॥५०॥ यस्य जन्मकर्मभ्यां न वर्णाश्रमजातिभिः । सजतेऽस्मिन्नहंभावो देहे वै स हरेः प्रियः ।।५।।

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ३
न्यस्य स्वः पर इति वित्तप्वात्मनि वा मिदा । सर्वभूतसमः शान्तः स वै भागपवोत्तमः ॥५२॥
त्रिभुवनविभवहेतवेऽप्यकुण्ठस्मृतिरजितात्ममुरादिभिर्विभृग्यात्
न चलति भगवत्पदारविन्दालनिमिषार्धमपि यः स वैष्णवाग्यः ॥५३॥
भगवत उरुविक्रमाद्भिशाखानखमणिचन्द्रिकया निरस्ततापे ।
हदि कपमुपसीदतां पुनः स प्रभवति चन्द्र इवोदितेऽर्कतापः ॥५४॥
विसजति हृदयं न यस्य साक्षारिरवशाभिहितोऽप्यघौधनाशः ।
प्रणयरधनया धृताद्भिपयः स भवति भागवतप्रधान उक्तः ॥५५।।
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहस्यों सहितायामकादशस्कन्धे दितीयोऽध्यायः ॥ २॥
अथ तृतीयोऽध्यायः
राजोवाच
रस्य विष्णोरीयस्य मायिनामपि मोहिनीम् । मायां वैदितुमिच्छामो भगवन्तो ध्रुवन्तु नः॥१॥
नुतृप्ये जुषन् युष्मदची हरिकथामृतम् । संसारतापनिस्तसो मर्यस्तत्तापभेषजम् ॥ २ ॥
अन्तरिक्ष उवाच
भिभूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज । सखोंच्चावचान्यायः स्वमात्रात्मप्रसिद्धये ॥ ३ ॥
एवं धष्टानि भूतानि प्रविष्टः पञ्चधातुभिः । एकधा दशधाऽऽत्मानं विभजपते गुणान्॥४॥
णैर्गुणान् स भुञ्जान आत्मप्रयोतितः प्रभुः । मन्यमान इदं सश्मात्मानमिद सजते ।।५।।
मर्माणि कर्मभिः कुर्वन् सनिमित्तानि देहभूत् । तत्तत्कर्मफलं गृहन् भ्रमतीह मुखेतरम् ॥ ६॥
त्यं कर्मगतीर्गच्छन् यहभद्रबहाः पुमान् । आभूतसम्लवात् सर्गप्रलयावरनुतेऽवयः ॥७॥
कातूपालय आसन्ने व्यकं द्रव्यगुणात्मकम् । अनादिनिधनः कालो मन्यकायापकर्षवि ॥८॥
प्रतवर्षा अनादृष्टिभविष्यत्युल्बणा भुवि । तत्कालोपचितोष्णार्को लोकांस्त्रीन् प्रतरिष्यति।।
पातालतलमारभ्य सङ्कर्षणमुखानलः । दइन्चशिखो विष्वम् वर्धते वायुनेरितः ॥१०il
छावर्तको भेषगणो वर्षति स शतं समाः । धाराभिहनिहस्ताभिर्लीयते सलिले विराट् ॥१२॥
कतो विराजमुत्सन्य बैराजः पुरुषो नृप । अन्य विद्यते सूक्ष्मं निरिधन इवानकः ॥१२॥
वायुना हतगन्धा भूः सलिलवाय कल्पते । सलिलं उद्धृतरसं ज्योतिष्टवायोरकल्पवे ॥१॥
हवरूपं तु तमसा वायौ ज्योतिः प्रलीपते। हतार्थोऽवाशेन वायुर्नमसि स्टीवठे ||
कालात्मना हतगुणं नम आत्मनि बीयते । इन्द्रियाणि मनो बुदिः सह बैकारिकन !
प्रविशन्ति प्रकार स्वगुणैरहमात्मनि ॥ १५॥
एषा माया भगवतः सर्गस्थित्यन्तकारिणी। त्रिवर्गा वर्णिदासाभिः किं भूया प्रोमिच्छसि ॥१६॥

·२
श्रीमद्भागवत एकादशस्कन्धे अध्यायः ३
।
राजायाच
-येतामेश्वरी माया दुखरामहन्तामभिः । तत्त्वज्ञास्थूलथियो मदर्य इदमुल्यवान् ।
प्रबुद्र उवाच
मण्यारभयाणानां दुःखहले मुखाय च । पश्येत् पाकविपर्यास मियुनीचारिणां नृणा
त्यातिदन वितेन दुर्लमेनारममृत्युना । गृहापत्या पशुभिःका प्रीतिः साधितेश्रलेः ।।
वं लोक परं विधानवरं निर्मितम् । सतुल्यातिशयध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनान् ।।
स्माद् गुरुं प्रपधेत जिशामुः श्रेय उत्तमम् । शान्देपरे च निष्णातं ब्रह्मण्युपशमानयन् ।।
भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्वात्मदेवतः । अमाययानुवृत्या येसुम्वेदात्माऽत्मदो हरि
येतो मनसोऽसनमादी मनं च साधुगु । दया मैत्री प्रश्रयं च भूतेश्वद्धा यथोचितम् ।।
चिंतास्तितिघांच मीनं स्वाध्यायमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसां च समत्वं इन्दसंजयोः ।
त्रामेश्वरान्वीशा कैवल्यमनिकेतताम् । विविक्तचीरवसनं संतोप येन केनचित् ।।
दां भागवते शास्त्रेऽमिन्दामन्यत्र चापि हि । मनोवाकर्मदण्डं च सत्यं शमदमावरि ॥
वर्ण कीर्तनं ध्यानं हरेरद्भुतकर्मणः । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽसिलचेदितम् ॥
में दत्तं तपो जसं वृत्तं यचात्मनः प्रियम् । दारान् सुतान् ग्रहान् प्राणान् यत्परस्मै निवेदन
में कृष्णात्मनायेषु मनुष्येषु च सोहदम् । परिचयो चोभयत्र महत्सु नूपु साधुः ॥२
स्परानुकथनं पावनं भगवद्यशः । मिथो रतिर्मियस्तुष्टिनितिर्मिय आत्मनः॥३
रन्तः स्मारयन्तश्च मियोऽधोघरं हरिम् । भक्त्या संजातया भक्त्या विभ्रत्युत्पुलका तनुन्य
कचिद् रुदन्यच्युतचिन्तया क्वचिद्धसन्ति नन्दन्ति बदन्त्यलौकिकाः)
नृत्यन्ति गायन्त्यनुशीलयन्त्यजं भवन्ति तूष्णी परमेत्य निवृताः ॥३२॥
= भागवतान् धर्मान् शिधन भत्या तदुत्यया । नारायणपये मायामञ्जसरति दुस्तराम ॥
राजोवाच
रायणाभिधानस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । निगमईय नो वक्कु यूयं हि ब्रह्मवित्तमाः ॥३॥
पिप्पलायन उवाच
स्थियुद्भवप्रलयहेतुरहेतुरस्य यत् स्वप्नजागरसुषुप्तिधु सद् बहिश्च ।
देहेन्द्रियासुद्ददयानि चरन्ति येन सञ्जीवितानि तदवेहि परं नरेन्द्र ॥३५॥
नेतन्मनो विशति वागुत चक्षुरामा प्राणेन्द्रियाणि च ययानलमचिका स्वाः ।
शन्दोऽपि योधकनिषेधतयाऽऽत्ममूलमर्योकमाह यहवे न निषेधमिद्धिः ॥३६॥
सत्वं रजस्तम इति त्रिवृदेकमादौ सूत्रं महानमिति वदन्ति जीवम् ।
शानक्रियार्थलरूपतयोस्थति अझैव भाति सदसच तयोः परं या ॥३७॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ४ नात्मा जजान न मरिष्यति नैधतेऽसौ न धीयते सवनविद् व्यभिचारिणा हि । सर्वत्र शश्वदनपाय्युपलब्धिमात्र प्राणो यथेन्द्रियवलेन विकसित सत् ॥३८॥ अण्डेषु पेशिषु तरुप्यविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवमुपधापति तत्र तत्र । सन्ने यदिन्द्रियगणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस आशयमृते तदनुस्मृतिनः ॥३९॥ योजनामचरणेषणयोरुभक्त्या चेतोमलानि विधमेद् गुणकर्म जानि, तस्मिन् विशुद्ध उपलभ्यत आत्मतत्वं साधाद् यथामलस्योः सवितृप्रकाशः ॥४॥ राजोवाच कर्मयोग वदत नः पुरुषो येन संस्कृतः । विध्येहाशु कर्माणि ने कार्य विन्दते परम् ॥४१॥ एवं प्रश्नपीन् पूर्वमपृच्छं पितरन्तिके । नानुवन् ब्रमणः पुत्रास्तत्र कारणमुच्यताम् ॥४२॥ आविहाँत्र उवाच कर्माकर्मविकमेति वेदवादो न लौकिकः । वेदस्य चेश्वरात्मत्वात्तत्र मुह्यन्ति सूरयः ॥४३॥ परोक्षवादो वेदोऽयं बालानामनुशासनम् । कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते ह्यगदं यथा ॥४॥ नावरेद् यस्तु वेदोक्तं स्वयमशोऽजितेन्द्रियः । विकर्मणा ह्यधर्मेण मृत्योमत्युमुपैति सः ॥४५॥ वेदोक्तमेव कुर्वाणो निसनोऽर्पितमोश्वरे । नैफी लभते सिद्धि रोचनार्या फलश्रुतिः ॥४६॥ य आशु हृदयग्रन्थि निर्जिहीः परात्मनः । विधिनोरचरेद् देवं तन्त्रोक्तेन च केशवम् ॥४॥ लन्धानुग्रह आचार्यात् तेन संदर्शितागमः । महापुरुषमभ्यर्चेन्मूाभिमतयाऽत्मनः ॥४८॥ शुचिः सम्मुखमासोनः प्रामसंयमनादिभिः । पिण्डं विशोध्य संन्यासकृतरछोऽयदारिम् ॥४९॥ अदिौ हृदये चापि ययालन्धोपचारकै व्यश्चित्यात्मलिङ्गानि निष्पाय प्रोख्य चासनम् ।। पायादीनुपकल्याण सविधाप्प समाहितः । हृदादिभिः कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चायेत् ॥५१|| साङ्गोपाङ्गासादां वां तो मूर्ति स्वमन्त्रतः । पाायांचमनीयाद्यैः स्नानवासोविभूषणेः ॥५२॥ गन्धमाल्पाश्चतप्तम्भिधूपदीरोरदारक । साङ्गसम्पूज्य विधिवत् स्वपैः स्तुत्वा नमेरिम् ५३ आत्मानं तन्मांध्यापन मूर्ति सम्पूजयेदरेः। शेशामाकाय शिरति सधाम्न्युदाय सत्कृतम् १५४॥ एवमग्न्यवतीयादावतियौ हृदये च यः । यजलीश्वरमात्मानमचिगन्मुच्यते ६ ॥५५in इति श्रीनागवते महापुराणे पारमास्यां सहिताया मेकादशस्काये. नदीयोऽध्यायः ॥३॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः राजोवाच यानि पानीसमर्माणि यखन्छन्दजन्मभिः । चक्रे करोति का वा हरितानि भुक्तुनः ॥१॥ 1.

·भीमहामनी र असार ail मा मागमा-माया मानपान ॥१॥ मांगारममाणाना गाई- मुगा नrriiमें मिनी बारिया नपान १८० निलानिंदन तिन दुर्वनाममा गाभिमानमा १५० एनं रोक पर FAIR निर्मिनन् । मानिशमं या मामति । रास्मा गुरु पर निशानुः उनमम् । शादेपरेन नि RAN सयभागउतान् धर्मान् गिर गुवामदेवतः । मनापाद्वारा सम्पदामाजमो १२ समंनो मनमोऽमनमादो म । दया मैत्रीप्रथयं न भूतेधसायोचिदन् २०२२ गोनं तितिशय मोन म्याधामाजीम् । मदिमा नरामय इन्दनको ११ सयंत्राभरपरायीमा कंपन्यमनितनाम् । विविकचीरवन मंतोष देन केचित् ॥२११ अवर्ण कीर्तने ज्यान हरेरगुतर्मणः । जन्मकर्मगुगाना च तदर्थेऽसिउटिनन् । इष्टं दत्तं वो जसं तं यया मनः प्रियन् । दारान् मुतान् गहान प्राणान् यत् परस्मै निदर एवं ऋणात्मनायेषु मनुष्येषु न सोहर परिवा चोभया मत्सु errs kes परस्परानुकथन भगवादशः । मियो रतिर्मियस्तुरिनिनिर्मिय आनः ! सरन्तः स्मारयन्तश्च मियोऽयोपहरं हरिम् । मया मंजातया भज्या विप्रत्युत्सुडो टन कचिद् रुदन्त्यन्युतचिन्तया कचिदमन्ति नन्दन्ति यदन्त्यलोकिकाः । नृत्यन्ति गायन्त्यनुशीलवन्त्यजं भवन्ति तूणी परमेत्य निरः ॥३२॥ पावन राजोवाच पिप्पलायन उवाच अदाभागवते शानिन्दामन्वय चारिहि मनोवामदच सत्यं नदी इतिभागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्यातदुत्यया । नारायणररोमारामसावि दुसरान भारायणाभिधानस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । निद्यामईयनो वक यूयं हिब्रह्मविचम् स्थित्युद्भवप्रलयहेतुरहेनुरस्य यत् खमजागरनुपुतिषु सद पदिध । देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन सञ्जीवितानि वदवेहि परं नरेन्द्र ॥1 नैतन्मनो विधति वागुत चक्षुरामा प्राणेन्द्रियाणि च यथानलमचिवाः । शब्दोऽपि बोधकनिषेधतयाऽऽत्ममूलमर्योत्तमाह यहते न निषेधमिदिवस सत्त्वं रजस्तम इति त्रिदेवमादौ सूत्रं महानदमिति प्रवदन्ति जीवन । - ~ -~ोमान्ति वव भाति सदसच क्योः परं THE ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ४ नात्मा जजान न मरिष्यति नैधतेऽसौ न क्षीयते सवनविद् व्यभिचारिणा हि । सर्वत्र शश्वदनपाय्युपलब्धिमात्रं प्राणो यथेन्द्रियबलेन विकल्पितं सत् ॥३८॥ अण्डेषु पेशिषु तरुध्वविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवमुपधावति तत्र तत्र सन्ने यदिन्द्रियगणेऽहमि च प्रमुत्ते कूटस आशयमृते तदनुस्मृतिनः ॥३९॥ यजनाभनरञ्षणयोरभक्त्या चेतोमलानि विधमेद् .गुणकर्मजानि, 1. तस्मिन् विशुद्ध अलभ्यत आत्मतत्वं साक्षाद् ययामलहरः सवितप्रकाधः १४०॥ राजोवाच कर्मयोग वदत नः पुरुषो येन संस्कृतः । विधूयेहाशु कर्माणि नैष्कर्म्य विन्दते परम् ।।४१॥ एवं प्रभभूषीन् पूर्वमपृच्छं पितुरन्तिके । नात्रुवन् ब्रह्मणः पुत्रास्तत्र कारणमुच्यताम् ||४२|| आविहात्र उवाच कर्माकर्मविस्मेति वेदवादोन लौकिकः । वेदस्य चेश्वरात्मत्वासन मुह्यन्ति सूरयः ॥४३॥ परोक्षवादो वेदोऽयं बालानामनुशासनम् । कर्ममोशाय कर्माणि विधत्ते ह्यगदं यया well लाचरेद् यस्तु वेदोक्तं स्वयमशोऽजितेन्द्रियः । विकर्मणा वधर्मेण मृत्योमृत्युमुपैति सः ||४५|| वेदोक्तमेव कुर्वाणो निःसङ्गोऽर्पितमीश्वरे । नैको लभते सिदि रोचनार्या फलश्रुतिः ॥४६॥ त्य आशु हृदयग्रन्थि निर्जिहीपुः परात्मनः । विधिनोरचरेद् देवं तन्त्रोक्तेन च केशवम् ॥४७॥ लन्धानुग्रह आचार्यात् तेन संदर्शितागमः । महापुरुषमभ्यर्चेन्मूभिमतयाऽऽत्मन: rah अचिः सम्मुखमासोनः प्राणसंयमनादिमिः । पिण्डं वियोध्य सन्यासकृतरक्षोऽचयरिम् ॥४९॥ अर्चादी हृदये चापि ययालब्धोपचारकैः । द्रव्यशिल्यात्मलिग्नानि निपाव प्रोक्ष्य चासनम् ।। गद्यादीनुपकल्प्याय सन्निधाप्प समाहितः । हृदादिभिः कृतान्यासो मूलमन्त्रेणचार्चयेत् ॥५१॥ गोपाका सराईदा तर तो मूर्ति स्वमन्त्रतः । पाााचमनीयायैः स्नानवासीविभूषणेः ५५२६॥ न्धमात्याशतभिधूपदीपहारकै । साङ्गंधम्पूज्य विधिवत् सवैः स्तुत्वा नमेरिम् ५३ मात्मानं तन्मयं ध्यायन मूर्ति सम्पूजयेद्धरेः। शेत्रामाधाय शिरसि स्वधाम्न्युदास्य सत्कृतम् ।५४ 'स्वमग्न्यातीयादावतियौ हृदये च यः । यजतीश्वरमात्मानमचिरान्मुच्यते हि सः ॥५५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्या संहितायामेबसस्को. नछोयोऽध्यायः ॥ ३॥ अध चतुर्थोऽध्यायः 'राजोवाच पानि यानी कमामि यय: स्वन्छन्दजन्मभिः।बके करोति का वा हरितानि चुक्नु नः ॥ १ ॥ । Arts में ·भीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ४ दुमिल उवाच यो वा अनन्तस्य गुणाननन्ताननुकमिभ्यन् । तु बालबुद्धिः। रजासि भूमेर्गणयेत् कथंचित् कालेन नेवाखिलशक्तिधाम्नः ॥२॥ भूतैर्यदा पञ्चमिरात्मसष्टेः पुरं विराज विरचय तस्मिन् । स्वांशेन विष्टः पुरुषाभिधानमवार नारायण आदिदेवः ॥ ३॥ यत्काय एष भुवनत्रयनिवेद्यो यस्येन्द्रियेस्तनुभृतामुभयेन्द्रियाणि । शानं स्वतः श्वसनतो बलमोन ईहा सत्वादिभिःस्थितिलयोदव आदिकर्ता ॥४॥ आदावभूच्छतभूती रजसास्य सर्ग विष्णुः स्थितौ ऋतुपतिर्दिजधर्मसेतुः । । रुद्रोऽप्ययाय तमसा पुरुषः स आद्य इत्युद्भवस्थितिलयाः सततं प्रजासु ।। ५ ।। धर्मस्य दक्षदुहितयंजनिष्ट मूयो नारायणो नर ऋषिप्रवरः प्रशान्तः । मेकर्यलक्षणमुवाच चचार कर्म योऽद्यापि चास्त ऋषिवर्यनिविवास्पिः ॥ ६॥ इन्द्रो विशङ्कय मम धाम जिरतीति कामं न्ययुक्त सगणंस पदर्युपास्यम् । गत्वाप्सरोगणवसन्तसुमन्दवाते स्त्रीप्रेक्षणेयुभिरविभ्यदतन्मदिशः ॥७॥ विज्ञाय शमवमक्रममादिदेवः प्राइ प्रश्स्य गविलय एजमानान् । मा भेट भो मदन मारुत देववभ्वो गृहीत नो बलिमशून्यमिम कुरुवम् ॥८॥ इत्थं ध्रुवत्यभयदे नरदेव देवाः सत्रोहनम्रधिरसः सणं तमनुः । नेतद् विभो त्वयि परेऽविकृते विचित्रं स्वारामधीरनिकरानतपादपमे ॥१॥ त्वां सेवा सुरकूता यहवोऽन्तरायाः स्त्रीको पिलाय परमं बजता पद। नान्यस्य पर्हिषि वलीन ददतः स्वभागान् पते पदं त्वमविता यदि विघमि ॥all सुत्तत्रिकालगुणमारुतजैहयवैश्न्यानमानपारजलधीनतितीर्य केचित् । कोषस्य यान्ति विफलस्य यशं पदे गोमअन्ति दुभरतपभोत्सजन्ति ॥१५॥ इति प्रणयां तेषां नियोऽस्यनुतदर्शनाः । दर्थयामास शुरूषां स्वर्षिताः कुर्वताभिः ॥१२॥ से देपानुचया स्त्रियः श्रीरिव रूपिणीः । गन्धेन मुमुदुस्सासा रूपौवाहतमिम ॥१३॥ नारा देवदेवधः प्रणतान् प्रहसमिव । आसामेक्तमा बदन वो स्वर्गभूषणाम् ॥१४॥ मोमिल्यादेशमादाय नवा मुरपन्दिनः । उर्वशीमप्य पुरस्कार दिया न्द्रापानम्म सदावि गवता प्रिदियो साम् । जनुनारायणय शामिas Inter सतरुप्पपददम्युा आरमयोर्ग द कुमार शुषभो भगवान पिता ना। विशुः शिवाय जगवां सवारवीण नाहता मभिदा भुतपो हमारे tuil --

·भीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अभ्यायः ५
गुप्तोऽप्यये मनुरिलौषधयश्च मात्स्ये क्रौडे हत्तो दिविज उद्धरताम्भसः क्षमाम् ।
कोमें धृतोऽदिरमृतोन्मयने स्वपृष्ठे पाहात् प्रपन्नमिभराजममुञ्चदाम् ॥ १८ ॥
संस्तुन्वतोऽधिपतिलाञ्छूमणानुपीच शकं च वृत्रवधतस्तमसि प्रविरम् ।
देवस्त्रियोऽसुरगृहे पिहिता अनाथा जमेऽसुरेन्द्रमभयाय सता नृसिंहे ॥१९॥
देवासुरे युधि च दैत्यपतीन् सुरायें हत्वान्तरेषु भुवनान्यदधात् कलाभिः ।
भूलाथ वामन इमामहरद् बले. क्षमा याच्याश्छलेन समदाददितेः सुतेभ्यः ॥ २०॥
निःक्षत्रियामकृत गां च त्रिसप्तकृत्वो रामस्नु हैहयकुलाप्ययभार्गवामिः ।
सोऽधि रचन्ध दशवक्त्रमहन् सलवं सीतापति जयति लोकमलप्रकीतिः ॥२१॥
भूमे शवतरणाय यदुम्पजन्मा जातः करिष्यति मुरैरपि दुष्कराणि ।
यादैविमोहयति यकृतोऽतदर्हान् शूद्रान् कलौ क्षितिभुजो न्यहनिम्यदन्ते ।। २२ ।।
एवंविधानि कर्माणि जन्मानि च जगत्पतेः । भूरीणि भूरियशो वर्णितानि महाभुज ॥ २३ ॥
इति श्रीमद्भानववे महापुराणे पारमहस्सा सहितायामेकादशस्कन्ये चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥
अथ पञ्चमोऽध्यायः
राजोवाच
भगवन्तं हरि प्रायोन भजन्त्यात्मवित्तमाः (वेषामशास्तकामानां का निष्ठाविजितात्मनाम् ॥२॥
चमस उवाच
भुखयाहरूपादेभ्यः पुरुषस्याश्रमः सह । चत्वाये जहिरे वर्णा गुणैर्विप्रादयः पृथक् ॥ २ ॥
य पर पुरुषं साक्षादात्मप्रभवमीश्वरम् । नभजन्यवजानन्ति स्थानाद् भ्रष्टाः पतन्यपः १३॥
दूरेहरिकयाः केचिद् दूरेचाच्युतकीर्तनाः 1 स्त्रियः शूदादयश्चैव वेऽनुकम्प्याभवाहशाम् ॥४॥
विनोराजन्यवेश्योच हरेः प्राप्ताः पशान्तिकम् ।ौदेन जन्मनायाधि मुखमन्याम्नायवादिनः ॥ ५॥
कर्मण्यकोविदाः स्तधामूर्ताः पण्डितमानिनः वदन्ति चाटुकान मूदायया माध्यागिरोत्सुकाः६
रजसा घोरसल्याः कामुका अहिमन्यवः । दाम्भिव मानिनः पापा विहसन्त्यच्युतमियान्७
वदन्ति तेऽन्योन्यमुपासितत्रियो गृहेषु मैथुन्यपरेषु चाशिषः ।
यजन्त्यस्यन्नविधानदचिणं वृायै परं प्रन्ति पशूनवदिदः॥८॥
श्रिया विभूत्याभिजनेन विद्यया त्यागेन रूपेण बलेन कर्मणा ।
जावस्मयेनान्धधियः सद्देश्वरान् सतोऽवमन्यन्ति इरिप्रियान् स्वयः ॥९॥
सर्वेषु शश्वचनुभूत्ववसितं यथा 'समात्मानमभीष्टमीश्वरम् ।
वेदोपगीतं च न शृण्ववेऽबुधा मनोरथानां प्रवदन्ति वार्तया ॥१०॥

·भीमद्भागवते एकादग्रस्कन्धे अन्याय: ५ लोके ज्यवायामिपमद्यसेवा नियातु जन्तोन दिदा चोदना । यवस्थितिस्ते विषादयशमुराग्रहराम निवृत्तिरिया ॥१९॥ धनं न धर्मका यतो वेशानं मविशनमनुपशान्ति । गृहे सुन्ति कलेवरस्य मुल्यं न पश्यन्ति दुल्तवीर्यम् ॥१२॥ यद् प्राणभयो विहितः मुरापास्नया पोरालभनं न हिंसा । एवं गायः प्रजया न रस्या इमं विमुदं न विदुः मधर्मम् ||१३|| ये वनेवविदोऽसन्तः स्तब्धाः सदभिमानिनः । पमून ह्यन्ति विसधाः प्रेय खादन्ति ते च तान)। दियन्तः परकायेषु स्वारमानं हरिमीश्वरम् । मृतके सानुबन्धेऽस्मिन् यदस्नेहा: पतन्त्यपा।१५॥ ये कैवल्यमसम्पासा ये चातीताश्च मूदताम् । त्रैवर्गिकणिका आत्मानं घातयन्ति ते ॥१६॥ एत आत्महनोऽशान्ता अशाने शानमानिनः । मोदन्त्यकृतकृत्या वे कालवस्तमनोरयाः ॥१७॥ हत्वात्यायामरनिता गृहास्यमुद्दष्ट्रियः । तमो विद्यन्त्यनिन्छन्तो वासुदेवपराङ्मुखाः||१८|| राजोवाच कस्मिन् काले सभगवान् किं चः कीदृशो नृभिः। नाना का केन विधिना पूज्यते तदिहोयताम् १९ करभाजन उवाच कृतं घेता दापरं च कलिरित्येषु केशवः। नानावर्णाभिधामारो नानैव विधिनेज्यते ॥२०॥ कते शुमश्चतुर्शहुर्जटिलो वल्कलारः । कृष्णाजिनोपवीवाश्चान् विभ्रद् दण्डकमण्डन ।२।। अनुष्यास्तु तदाशान्ताःनिराः मुहृदः समाः । यजन्ति वपसा देवं शमेन च दमेन च ॥२२॥ सामुपर्णो वैकुण्ठो धर्मो योगेश्वरोऽमलः । ईश्वरः पुरुषोऽव्यकः परमात्मेति गीयते ॥२३॥ तायां रकवणोंऽसौ चतुर्बाहुत्रिमेखलः । हिरण्यकेशवयात्मा सुम्सुवायुपलक्षणः ॥२४॥ तदा मनुजा देवं सर्वदेवमयं हरिम् । यजन्ति विद्यशत्रप्या धर्माब्रह्मवादिनः ॥२५॥ ष्णुर्यशः पूभिगर्भ: सर्वदेव उरुक्रमः । वृषाकपिजपन्तश्च उगाय इवीर्यते ॥२६॥ परे भगवान्यामः पीतवासा निनायुधः । श्रीवत्सादिमिरवैश्च लक्षणेपलक्षितः ॥२७॥ तदा पुरुषं मां महाराजोपलक्षणम् । यजन्ति वेदतन्त्राभ्यां परं जिशासो नप ॥२८॥ अस्ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायानिस्वाय तुभ्यं भगक्वे नमः ॥२९॥ रायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने । विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नमः ॥३०॥ ते द्वापर उशि स्तुवन्ति जगदीश्वरम् | नानातन्त्रविधानेन कलावपि यथा भूण ॥३२॥ सानोपाजामगार्षदम् । यः सङ्कीर्तनपायर्यजन्ति हि मुमेधसः | सदा परिमकामभीष्टदोई वीर्यास्पद शिवविरिधिनुतं शरण्यम् । " प्रणतपाल भवाधिोतं वन्दे महापुरुष ते. चरणारविन्धम् ॥३३॥ y ·६ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय: ५ त्यक्त्वा सुदुस्त्यजसुरेप्सितराज्यलक्ष्मी धर्मित आर्यवचसा यदगादरण्यम् । मायामृगं दमितपेप्सितमन्वधावद् वन्दे महापुरुप ते चरणारविन्दम् ।।३४}} एवं युगानुरूपाभ्यां भगवान् युगवर्तिभिः । मनुजैरिज्यते राजन् श्रेयसामीश्वरो हरिः ॥३॥ कलिं समाजयन्यार्या गुणशः सारभागिनः । यत्र सङ्कीतनेनैव सर्वः स्वार्थोऽभिलभ्यते ।।३६ न ह्यतः परमो लाभो देहिनां भ्राम्यतामिह । यतोविन्देत परमां शान्ति नश्यति संसृतिः॥३॥ कृतादिषु प्रजा राजन् कलाविच्छन्ति सम्भवम् । कलौ खलुभविष्यन्ति नारायणपरायणाः ।।३८ कचित् कचिन्महाराज द्रविडेषु च भूरिशः । ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी ॥३९ कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी । ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर । प्रायो भका भगवति वासुदेवेऽमलाशयाः ||४-१६ देवर्षिभूतासनृणां पितृणां न किये नायमणी च राजन् । सर्वात्मना यः शरणं शरण्यं गतो मुकुन्द परिहत्य कर्तम् ॥ ४॥ खपादमूलं भजतः प्रियस्य त्यक्तान्यमावस्य हरिः परेशः । विकर्म यचोपतितं कञ्चिद् धुनोति सर्व इदि सन्निवियः ॥ ४२ ॥ नारद उवाच धर्मान् भागवतानित्यं श्रुत्वाथ मिथिलेश्वरः । जायन्तेयान् मुनीन् प्रीतःसोपाध्यायो। खपूजयन४३ ततोऽन्तर्दधिरे सिद्धाः सर्वलोकस्य पश्यतः । राजा धर्मानुपातिष्ठन्नवाप परमा गतिम् irril स्वमप्येतान् महाभाग धर्मान् भागवताञ्छुत्वान् । आस्थितः श्रद्धया युक्तो निःसङ्गो यारपसे परम् ।। युवयोः खलु दम्पत्योर्ययसा पूरितं जगत् । पुत्रतामगमद् यद्वा भगवानीश्वरो हरिः॥४६॥ दर्शनालिङ्गनालापैः शयनासनभोजनः । आत्मा वा पावितः कृष्णे पुत्रस्नेहं प्रकुर्वतोः।१४७।। वैरण यं नृपतयः शिशुपालपौण्ड्रशाल्वादयो गतिविलाविलोकनाद्यैः। ध्यायन्त आकृतधियः शयनासनादौ त साम्यमापुरतुरधियां पुनः किम्॥४८॥ मापत्यबुद्धिमकृथाः कृष्णे सर्वात्मनीश्वरै । मायामनुप्यभावेन गूदैश्चर्ये परेऽव्यये ॥४९॥ भूभारासुरराजन्यहन्तवे गुप्तये सताम् । अवतीर्णश्य नित्यै यो लोके वितन्यते ॥५०॥ थीगुक उवाच एतच्छुत्या महाभागो वसुदेवोऽतिविसिवः । देवकी च महाभाग्य जहतुर्मोहम्ात्मनः ॥५१॥ इतिशमिमं पुण्यं धारयेद् या समाहितः । स विधूये शमलं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥५२॥ इति श्रीमदारातते महा.--- ..

·गाय: भीक माग MRAPatir aiगा I मनमायाको भूmattent यो मनसि नो । माविमो RASTRATE यो नागा भारगुम । मामा गरिमा बार via गन गगन नराममनोरमः । पोनेने मांग मानामयाम॥6॥ नोभानमानसमा माभिः मनsaiTATUTE नानम् ।।५।। मोशनोग्गेमानो पर गोnिiमिया रंगाचरम् ॥ या अमुः नाम पाद उनीन्द्रियाणमनोग्वामिः। गायत भारगुभुभिः कम्पोजायात् || नं मापाविषपानमनिमार्म पर सबसविनम्तएणसः। मैतमाननित मंभिरम्पले रेया से मुमेयरहित मिरतोनायः ॥८॥ না না নল ওয়ানা বিশ্বমানবন:#মালিঃ। गत्यात्मनामपम ले पनि प्रारममया अयणसम्भवमा पपा स्यात् ।।९।। स्यामसवानिरशुभारम्भूमकेनुः शेमार यो मुनिमियदोधमानः । या सात्यतः समविभूतय आत्ममिचिंतः सवनमः स्वरविक्रमाय ||१०|| यभिन्त्यते प्रयवाणिभिरध्वरामो प्रया नितविधिनेश विर्गहीत्वा । अभ्यात्मयोग उत योगिभिरारममायां जिशामुनिः परमभागवतेः परीष्टः ॥११॥ पर्युष्टया तव विभो वनमालयेयं संसर्धिनी भगवती प्रतिपत्रिवन्धीः । यः मुप्रणीतममुयाईजमाददनो भूयात् सदादिरशुभाशयधूमकेतुः ॥१२॥ केतुविविक्रमयुतस्त्रिपतत्पनाचे यस्ते भयाभयकरोऽमुरदेवचम्बोः। स्वर्गाय साधुपु खलेष्वितराय भूमन् पादः पुनातु भगवन् भजताम नः ॥१शा नस्गेतगाव इव यस्य वशे भवन्ति ब्रह्मादयस्तनुभृगे मिथुरद्यमानाः । कालस्य ते प्रकृतिपूरुषयोः परस्य शं नस्तनोतु चरणः पुरुषोतमस्य ||१४|| अस्यासि हेतुरुदयस्थितिसंयमानामन्यकजीवमहतामपि सोऽयं त्रिणाभिरखिलापचये प्रवृचः कालो गभीररय उत्तमपुरुषस्त्वम् ।।१५।। कालमाहुः। ।

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ६ ६७९ त्वत्तः पुमान् समधिगम्य यया स्ववीय धत्ते महान्तमिव गर्भममोपवीर्यः । मोऽयं तयानुगत आत्मन आण्डकोश हैमं सतर्ज बहिरावरणरुपेतम् ॥ १६॥ तत्तस्थुपच जगतश्च भवानधीयो यन्माययोत्यगुणविक्रिययोपनीतान् । अर्याञ्जुषन्नपि हृषीकपते न लिमो येऽन्ये स्वतः परिहतादपि बिभ्यति स्म ॥१७॥ स्मायावलोलवदर्शितभावहारिभ्रमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रयोण्डः पल्यस्तु पोदशसहसमनङ्गबाणैर्यस्येन्द्रियं विमयितुं करणे विम्न्यः ॥१८॥ विव्यस्तवामृतकयोदवहास्त्रिलोक्याः पादावनेजसरितः शमलानि हन्तुम् । आनुश्रवे श्रुतिभिरद्धिजमङ्गसङ्गस्तीद्वयं शुचिषदस्त उपस्पृशन्ति ॥१९॥ बादरायणिचाच इत्यभिष्ट्रय विबुधैः सेशः शतधृतिहरिम् । अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्याम्बरमाभितः ॥२०॥ ब्रह्मोवाच भूमे रावताराय पुरा विशापितः प्रभो । त्वमस्माभिरशेषात्मस्तत्तयेवोपपादितम् ॥२१॥ धर्मश्च स्थापितः सत्सु सत्यसन्धेषु वै त्वया । कीर्तिश्च दिक्षु विक्षिप्ता सर्वलोकमलापहा ॥२२॥ अवतीर्य यदोवेशे विभ्रद् रूपमनुत्तमम् । कर्माण्युद्दामवृत्तानि हिताय जगतोऽकृथाः ॥२३॥ यानि ते चरितानीय मनुष्याः साधवः कली। शृण्वन्तः कीर्तयन्तम तरिष्यन्त्यअसा तमः ॥२४॥ यदुवंशेऽवतीर्णस्य भवतः पुरुषोचम । शरश्छतं व्यतीयाय पञ्चविंशाधिकं प्रभो ॥२५॥ नाधुना तेऽखिलाधार देवकार्यावशेपितम् । कुलं व विस्थापन नष्टप्रायमभूदिदम् ॥२६॥ ततः स्वधाम परमं विशम्व यदि मन्यसे । सलोकालोकपालान् नः पाहि वैकुण्ठकिङ्करान्॥२७॥ श्रीभगवानुवाच अवधारितमेतन्मे विब्रुधेश्वर । कृतं वः कार्यमखिलं भूमे रोऽवतारितः ॥२८॥ तदिदं यादवकुलं वीर्यशौर्यत्रियोक्तम् । लोकं जिवृक्षद् रुद्धं मे वेलयेव महार्णवः ॥२९॥ यनसंहस्य साना यहूना विपुलं कुलम् । गन्तास्म्यनेन लोकोऽयमुद्देलेन विनश्यति ॥३०॥ इदानी नाश आरब्धः कुलस्य द्विजशापतः । यास्यामि भवन ब्रह्मन्नेतदन्ते तवानघ ||३२|| थीशुक उवाच इत्युक्तो लोकनाथेन स्वयम्भूः प्रणिपत्य तम् । सर देवगणैर्देवः खघाम समपद्यत ॥३२॥ अथ तस्या मदोत्पालान द्वारवत्यां समुत्थितान् । विलोक्य भगवानाह यदुवृद्धान् समागतान्॥३३॥ धीभगवानुवाच एते वै सुमहोत्पाता न्युत्तिष्ठन्तीह सर्वतः शापश्च नः कुलत्यासी ब्राझणेम्यो दुरत्ययः॥३४॥ न वस्तन्यमिदासाभिर्जिजीविषुभिरायंकाः । प्रभासं सुमहापुण्यं यास्यामोऽदेव माचिरम् ||३५||

·।
६८.
भीमद्भागवत एकादशसन्धे अध्यायः ७
यप नाला दक्षशागद् गहीतो यक्ष्मणोराट् । विमुक्तः फिस्थियात् सद्यो भैजे भूयः कलोदयन्
वयं न तस्मिन्नाप्रत्य तायित्या पितन सुरान् । भोजयित्वोशिजो विप्रान् नानागुणवतान्धमा।
तेषु दानानि पात्र श्रद्धयोप्या महान्ति वै । वृजिनानि तरिण्यामो दानीभिरिवार्णवम् ॥३
श्रीगुरु उवाच
एवं भावताऽऽदिष्टा यादवा: कुलनन्दन । गन्तुं कृतधियस्तीय स्यन्दनान समयूखुजन् ।।३
सनिरीक्ष्योसबो राजन् श्रुत्या भगवतोदितम् । दृष्ट्वारिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णमनुमतः ॥४
विविक्त उपसमय जगतामविरेश्वरम् । प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिसमभाषत ।।४
उदय उचाच
देवदेवेश योगेश पुण्यश्रवणकीर्तन । संहत्येतत् कुलं नूनं लोकं सत्यश्यते भवान् ।
विप्रयापं समर्थोऽपि प्रत्यहन्न यदीश्वरः ॥४२॥
नाहं तवादिकमलं क्षणार्धमपि केशव । स्यक्तुं समुत्सहे नाथ स्वधाम नप मामपि १४३
तव विक्रीडितं कृष्ण नृणां परममङ्गलम् । कर्णपीयूपमास्वाध त्यजत्यन्यस्पृहां जनः ।।
अय्यासनाटनस्थानलानकोडायनादिषु । कयं त्वां मियमात्मानं वयं भास्त्यजेमहि ॥४९
त्वयोपभुक्तलग्गन्धवासोऽलवारचचिंताः । उच्छिष्टभौजिनो दासाखव मायां जयेमहि ।
वातरशना यऋषयः श्रमणा ऊर्ध्वमन्पिनामझाख्यं धाम ते यान्ति शान्ताः संन्यासिनोऽमलगा
वयं विह महायोगिन् भ्रमन्तः कर्मधर्मसु । वार्तया तरिष्यामस्तावकै?खरं तमः ॥८॥
सरन्तः कीर्तयन्तस्ते कृतानि गदितानि च । गत्युरिस्मतेक्षणश्वेलि यन्नृलोकविडम्बनम् ।।४९/
श्रीशुक उवाच
एवं विशापितो राजन् भगवान देवकीसुतः । एकान्तिनं प्रियं भृत्यमुद्धवं समभाषत ।।५०॥
इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमइंस्था संहितायामेकादशस्कन्धे पोण्यायः ॥ ६॥
अथ सप्तमोऽध्यायः
थीभगवानुवाच
यदात्य मां महाभाग तचिकीर्पितमेव मे । ब्रह्मा भयो लोपालाः स्ववास मेऽभिकालिमः ॥१॥
मया निष्पादितं झत्र देवकार्यमशेपतः । यदर्थमवतीर्णोऽहमंशेन
कुलं वे शापनिर्दग्धं नवयत्यन्योन्यविग्रहात् । समुदा सप्तमेश्येतां पुरीच सावयिष्यति ॥ ३॥
यघेवायं मया त्यक्तो लोकोऽयं नष्टमङ्गलः । भविष्यत्यचिरात् साथी कलिनारि निराकृतः ।।४।।
नवनय त्यौह मया त्यके महीतले । जनोऽधर्मनिर्भद्र भविष्यति कसो युगे ॥५॥
वं तु सर्वे परित्यज्य स्नेह वजनरन्धर । मय्याश्य मनः सम्यक् समहाविनरस्व गाम् ।।५।।
ब्रह्मणार्थितः ॥२॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ७
दिदं मनसा वाचा चक्षुभ्यो नरणादिभिः । नश्वरं गृह्यमाणं च विद्धि मायामनोमयम् ॥ ७ ॥
सोऽयुक्तस्य नानार्थो भ्रमास गुणदोषभाक् । कर्माकर्मविकर्मेति गुणदोषधियो भिदा If Ch
साद् युक्त न्द्रियमामो युक्तचित्त इदं जगत् । आत्मनीक्षस्व विततमात्मानं मय्यधीश्वरे ॥ ९ ॥
जनविशानलंयुक्त आत्मभूतः शरीरिणाम् । आत्मानुभवतुष्टात्मा नान्तरायैहिन्यसे ॥१०॥
राषबुद्धयोभयातीतो निषेधान्न निवर्तते । गुणबुद्धथा च विहित न करोति ययार्भकः ॥११॥
विभूतमुद्दान्तो शानविज्ञाननिश्चयः । पश्यन् मदात्मकं विश्व न विपद्येत वै पुनः ॥१२११५
श्रीशुक उवाच
इत्यादिष्टो भगवता महाभागवतो नृप । उद्धवः प्रणिपत्याइ तत्वजिज्ञासुरच्युतम् ॥१३॥
उद्धव उवाच
योगेश योगविन्यास योगात्मन् योगसम्भव । निःश्रेयसाय मेमोक्तस्त्यागः संन्यासलक्षणः॥१४॥
यागोऽयं दुष्करी भूमन् कामानां विषयात्मभिः सुतरा त्वयि सर्वात्मन भक्तरिति मे मतिः ॥१५॥
सोऽहे ममाहमिति मूढमतिर्विगाढस्वन्मायया विरचितात्मनि सानुबन्धे ।
तत्त्वञ्जमा निगदितं भवता यथाई संसाधयामि भगवन्ननुशाधि भूत्यम् ॥१६॥
सत्यस्य ते स्वदृश आत्मन आत्मनोऽन्यं वत्कारमीय विबुधेप्वपि नानुचक्षे ।
सर्वे विमोहितधियस्तव माययेमे ब्रह्मादयस्तनुभृतो रहिरर्थभावाः ॥ १७ ॥
तसाद् भवन्तमनवद्यमनन्तपारं सर्वज्ञमीश्वरमकुण्ठविकुण्ठधिष्ण्यम् ।
निर्विण्णधीरहमुह वृजिनाभितप्तो नारायणे नरसखं शरणं प्रपद्ये ॥१८॥
श्रीभगवानुवाव
पाषेण मनुजा लोके लोकतत्त्वविचक्षमाः । समुदरन्ति सामानमात्मनेवाशुभाशयात् ॥१९॥
आत्मनो गुरुरात्मैव पुरुषस्य विशेषतः । यत्प्रत्यक्षानुमानाभ्या श्रेयोऽसावनुविन्दते ॥२०॥
पुरुषत्वे च मां धीराः साख्ययोगविशारदाः । आविस्तरा प्रपश्यन्ति सर्वशक्त्युपहितम् ॥२१॥
एकद्वित्रिचतुष्पादो बहुपादस्त थापदः । बहुयः सन्ति पुरस्सटातामांमे पौरुषी प्रिया॥२२॥
अत्र मां मार्गपन्त्यद्धा युक्ता हेतुभिरीश्वरम् । गृझमाणैर्गुणैर्लिङ्गैरपाझमनुमानतः ॥२२॥
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहास पुरातनम् । अवधूतस्य संपादं यदोरमिततेजमा
अवधूत . दिजें कश्चिचरन्तमकुतोभयम् । कवि निरीक्ष्य तरुणं यदुः पप्रच्छ धर्मवित्।।२५॥
कुलो बुद्धिरियं प्रदानकर्तुः भुविशारदा । यामासाद्य भवाँलोकं विद्वांश्चरति बालबत् ॥२६॥
प्रायो धर्मार्थकामेषु विवित्सायां च मानवाः । हेतुनैव समीइन्वे आयुषो यसः श्रियः ॥२७॥
वं तु कल्पः कविर्दधः सुभगोऽमूतभाषणः । नकदा नेहसे किंचिजहोन्मचपिशाववत् ॥२८॥

·६८२
श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्याय ७
जनेषु दह्यमानेषु कामलोभदवामिना । नवप्यसेऽमिना मुक्को गङ्गाम्भःस्स हदिपा
त्वं हि नः पृच्छता बानात्मन्यानन्दकारणम् । हि स्पर्शविहीनस्य भवतः केवलात्मनः ।
श्रीभगयानुवाच
यदुनैवं महाभागो ब्रह्मण्येन मुमेधा । पृष्टः सभाजितः प्राह प्रश्रयावनतं द्विजः |
ब्राह्मण उवाच
सन्ति मे गुरवो राजन् बहवो बुद्धयुपाश्रिताः । यतोबुद्धिमुपादाय मुक्तोऽटामीइ तान्छृणु ॥
पृथिवी वायुराकाशमापोऽमिश्चन्द्रमा रविः । कपोतोऽजगरःसिन्धुः पतनो मधुकद्गजः।।
मधुहा हरिणो मीनः पिङ्गला कुररोऽर्भकः । कुमारी शरकृत् सर्पकर्णनाभिः सुपेशकृत् ।।
एते मे गुरवो राजंश्चनुर्विशतिराश्रिताः । शिशा वृचिभिरेतेषामन्वशिश्वमिहात्मनः ॥
यतो यदनुशिक्षामि यथा वा नाहुपात्मज । तत्तथा पुरुषव्याघ्र निबोध कथयामि ते ॥
भूतैराक्रम्यमाणोऽपि धीरो दैववशानुगः । तद् विद्वान् न चलेन्मार्गादन्यशिक्षं हितेनंत=
शश्वत्परार्थसर्वेहः पराकान्तसम्भवः । साधुः शिक्षेत भूभृत्चो नगशिष्यः परात्मतान् ।
प्राणवृत्यैव संतुष्येन्मुनिनवेन्द्रियप्रियः । शानं ययान नश्येत नावकीर्यंत वाड्मनः ॥३
विपयेवाविशन् योगी नानाधर्मेषु सर्वतः । गुणदोपव्यपेवात्मा न विषत्रेत वायुवत् ।।
पार्थिवेष्विह देहेषु प्रविष्टस्तद्गुणाश्रयः । गुणैर्न युज्यते योगी गन्धैर्वायुरिवात्मरक् ॥४
अन्तर्हितच स्थिरजङ्गमेषु ब्रह्मात्ममावेन समन्वयेन ।
व्याप्त्याव्यवच्छेदमसङ्गमात्मनो मुनिभस्त्वं विततस्य भावयेत् ॥४२॥
तेजोऽबन्नमयैर्भावैघायवायुनेरितः
। नस्पृश्यते नभस्तदत् कालसष्टेर्गुणैः पुमान्।।।।
स्वच्छः प्रकृतितः स्निग्धो माधुर्यस्तीर्थभूणाम् | मुनिः पुनात्यपा मित्रमीयोपस्पर्शकीर्तनः ॥
तेजस्वी तपसा दीप्तो दुर्धर्षोदरभाजनः । सर्वभक्षोऽपि युक्तात्मा नादत्ते मलमणिवत् ॥
कचिच्छन्नः कचित् स्पष्ट उपास्या श्रेय इच्छताम् । भुळे सर्वत्रदाता दहन मागुतराशुभमा
स्वमायया सष्टमिदं सदसलक्षणं विभुः । प्रविष्ट ईयते तत्तस्वरूपोऽमिरिवैधसि ॥४
विसर्गाद्याः श्मशानान्तामावा देहस्स नात्मनः । फलानामि चन्द्रस्य कालेनापतवर्मना॥४८॥
कालेन ह्योपवेगेन भूतानां प्रभवाप्ययो । नित्यायपि नारयेते आत्मनोऽग्नेयार्चिामा
गुणैर्गुणानुपादचे यथाकाले विमुञ्चति । न तेषु युज्यते योगी गोभिगार गोपतिः ॥१०॥
बुध्यते स्पे न भेदेन व्यक्तिरस इव तद्गतः । लश्यते स्थूलमतिमिरात्मा चावलितोऽव।५।।
नातिस्नेदाप्रसन्नो वा कर्वन्यः कापि केनचित् । कुर्वन् विन्देत संताप कपोत इस दौनधीः ॥५॥
करोत: कचनारप्ये कृतनीडो वनस्पती । कमोत्या भार्यया साधमुबास कतिचिद समाtitF
कपोतो स्नेहगुणितहदयो यहधर्मिणो । यि दृश्यातमनेन अनि पुरषा बरः ॥४॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ८
६८३
प्यासनाटनस्थानवार्ताक्रीडासनादिकम् । मिथुनीभ्य विसन्धी चेरनुर्धनराजिषु ॥५५॥
काका ये यं वाञ्छनि सा राजस्तर्पयन्त्यनुकम्पिता । तं तं समनयत् कामं कृच्छ्रेणाप्यजितेन्द्रियः ॥५६॥
पोती प्रथमं गर्भ गृहती काल आगते । अण्डानि सुषुवे नोडेस्वपत्युः सनिधी सती ॥५७॥
काले व्यजायन्त रचितावयवा हरेः । शक्तिभिर्दुविभाव्याभिः कोमलागतनूरुहाः।।५८॥
जाः पुपुषतः प्रीती दम्पती पुत्रवत्सलौ । शृण्वन्तो जित तासांनिर्वृतौ कलभापितः||५९॥
मां पतत्त्रः मुस्पर्शः कृजितेर्मुग्धचेष्टितः । प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरो मुदमापनुः ॥६॥
नेहानुबदहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया । विमोहितौ दीनधियौ शिशून् पुपुपनुः प्रजाः॥६॥
एकदा जग्मतुस्खासामन्नार्थ दो कुटुम्बिनौ । परितः कानने तस्मिन्नथिनी चेरतुश्विरम् ॥६२॥
रिष्वा तॉल्लन्धकः कश्चिद् यहच्छातो वनेचरः। जगहे जालमातत्य चरतः स्वालपान्तिके ॥३३॥
पोतम कपोती च प्रजापो सदोसुको । गती पोषणमादाय स्वनीडमुपजग्मतुः ॥१४॥
पोती स्वात्मजान वीक्ष्य बालकाचालसंवृवान् । तानभ्यधावत् कोशन्ती कोयतोभयदुःखिता।६५॥
| सकत स्नेहगुणिना दीनचित्ताजमायया । स्वयं चारभ्यत शिचा बद्धान् पश्यन्त्यपस्मृतिः॥६६॥
कपोतमात्मजान बद्धानात्मनोऽप्यधिकान् प्रियान्भायर्या चात्मसमा दोनोविललापानिदुःखितः६७
अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मतेः । अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस्वर्गिको हतः ॥६८||
अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता । चून्ये गृहे मां संत्यज्य पुत्रैः स्वाति साधुभिः॥६॥
साजन्ये रहे दीनो मृतदारो मृतप्रजः । जिजीविषे किमर्थ वा विधुरो दुःखजीवितः1७०॥
वास्तथैवान्ताग्निम्भिर्मृत्युग्रस्तान् विचेष्टतः । स्वयं च कृपणः शिशु पश्यन्त्रप्यत्रुधोऽभवत्॥७॥
व समय लुब्धकः क्रूरः कपोतं गृहमेधिनम् । कपोतमन् कपोतीच सिद्धार्थः प्रययौ ग्रहम्||७२||
एवं युद्धम्म्यमन्तात्मा दन्दारामः पतस्त्रिवत् । पुप्णन् कुटुम्मं करणः सानुबन्धोऽवसीदति ॥३॥
यामाप्प मानुपं लोकं मुक्तिदारमगहतम् । गृहेषु खगवत् सकसमारूढन्युत विदुः ।।७४॥
पति भीमद्भागवते महापुराये परमहंस्यां सहितायामेरास सवमोऽध्यायः ।।
अथाष्टमोऽध्यायः
ब्राह्मण उवाच
मुलमेन्द्रिय राजन् स्वर्ग नरक एव च । देहिनां यद् यया दुःखं तस्मान्नेछेत उद्भः॥ १ ॥
मासं मुहं विरसं महान्तं स्तोम्मेव वा । यहच्यवादित प्रमेदागरोपियः॥२॥
सीतानि भूपि निराहारोऽनुमः । यदि नोपनमेद् प्रामो मारिरिव दिनुस् ॥१॥
ओजसोजयुवं विद् देशमम्मन् । पानी पीतनिद्रय भेन्द्रियगन ॥४॥

·६८६ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः वासे यहूनां कलहो भवेद् यातां न्योरपि । एक एव चरेत् तस्मात् कुमायां इन कण- मन एकत्र संयुझ्याजितश्वासो जितासनः । वैपायाभ्यामयोगेन प्रियमाणमतन्द्रित यस्मिन् मनो लब्धपदं यदेतच्छनैः शनैर्मुञ्चति कर्मरेणून । सत्त्वेन वृद्धन रजस्तमश्च विधूय निर्वाणमुपैत्यनिन्धनम् ||१२ तदेवमात्मन्यवरुद्धचित्तो न वेद किंचिद् बहिरन्तरं वा। यथेषुकारो नृपतिं प्रजन्तमियो गतात्मा न ददर्श पावें ॥१३ एकचार्यनिकेतः स्यादप्रमत्तो गुहाशयः । अलक्ष्यमाण आचारै मुनिरेकोऽल्पभाषण: गृहारम्मोऽतिदुःखाय विफलश्चाभुवात्मनः । सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य मुखमेधते एको नारायणो देवः पूर्वसष्टं स्वमायया । संहृत्य कालकलया कल्पान्त इदमीश्वरः एक एवाद्वितीयोऽभूदात्माघारोऽखिलाश्रयः । कालेनात्मानुभावन साम्यं नीतासु शक्ति सत्यादिप्वादिपुरुषः प्रधानपुरुषेश्वरः ॥ १७ ॥ परावराणां परम आस्ते कैवल्यसंशितः । केवलानुभवानन्दसंदोहो निरुपाधिकः . केवगत्मानुभावेन खमायां त्रिगुणात्मिकाम् | संशोभयन् सजत्यादौ तरा सूत्रमरिन्दम । तामाहुस्त्रिगुणव्यक्तिं सृजन्तीं विश्वतोमुखम् । यस्मिन् प्रोतमिदं विश्व येन संसरते पुमान् । वयोर्णनाभिहंदयादूर्णी सन्तत्य वक्त्रतः । तया विहृत्य भूयस्ता प्रसत्येवं महेश्वरः । यत्र यत्र मनो देही धारयेत् सकलं धिया । स्नेहा देषाद् भयाद्वापि यातितत्तत्सरूपत- कीटः पेशस्कृतध्यायन् कुड्यां तेन प्रवेशितः । याति तत्सात्मतां राजन् पूर्वरूपमसंस्पजन् ।। एवं गुरुभ्य एतेभ्य एषा मे शिक्षिता मतिः । स्वामोरशिक्षितां बुदिशगु मे वदतः प्रभो। देहो गुरुर्मम विरक्तिविवेकहेतुर्बिभ्रत् म सत्वनिधनं सततायुदम् । तत्वान्यनेन विमृशामि यथा तयापि पारक्यमित्यासितो विचराभ्यः॥२५॥ जायात्मजार्थपशुभृत्यग्रहासवर्गान् पुष्णाति वस्प्रियचिकीर्पयाक्तिन्वन् । खान्ते सकृच्छ्रमवरुद्धधनः स देहः सृष्ट्वास्य बीजमवसीदति वृक्षधर्मा ॥२६॥ जिकतोऽमुमपकर्षति कहि तो शिश्नोऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतभित्। प्राणोऽन्यतश्पलहक्कच कर्मशक्तिप्रायःसल्याइव गेहपतिसनन्तिा॥२७॥ सष्ट्वा पुराणि विविधान्यजयाऽत्मशक्त्या वृक्षान्सरीमापन सगदंशमत्स्यान् । तेरतेखाएहदयः पुरुषं विधाय ब्रह्मावलोकषिषणं मुदमाप देवः ॥२८॥ लम्या मुदुलममिदं पहुमम्भवान्ते मानुष्यमर्थदमनित्यमपी भी। तुणे यतेत न पतेदनुमृत्यु यावनिःश्रेयसाय विषयः खलु सर्वतः सात् ॥२९॥ एवं सञ्जातवेराम्यो विशनालोक आत्मनि । विचरामि महामेता मुक्तस मोनाति | AAD .

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १.
होकरसाद गुरोर्टानं सुखिरं स्मात् सुपुष्कलम् । ब्रौतददितीयं वे गीयते बहुधर्षिभिः ॥३१॥
श्रीभगवानुवाच
इत्युक्त्वा स यदु विपस्तमामन्य गभीरधीः । वन्दितोऽभ्यर्थितोराजा ययौ प्रीवायथागतम्।।३।।
-वधूतवचः श्रुत्वा पूर्वेषां नाव पूर्वजः । सर्वसङ्गविनिर्मुकः समचित्तो बभूव ह ॥३३॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमईयां संहितायामेकादशस्कन्धे नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥
अथ दशमोऽध्यायः
श्रीभगवानुवाच
योदितेववहितः स्वधर्मेषु मदाश्रयः । वर्णाश्रमलाचारमकामात्मा समाचरेत् ॥ १॥
अन्वीक्षेत विशुद्धात्मा देहिनां विषयात्मनाम् । गुणेषु तत्वध्यानेन सर्वारम्भविपर्ययम् ॥ २॥
गुप्तस्य विषयालोको ध्यायतो वा मनोरयः । नानात्मकत्वाद् विफलस्तथा भेदात्मधीगुणैः ।।३।।
निचं कर्म सेवेत प्रवृत्तं मपरस्त्यजेत् । जिज्ञासामा उम्भवृत्तो नाद्रियेत् कर्मचोदनाम् ॥४॥
न्यमानभीक्ष्ण सेवेत नियमान् मत्परः कचित् । मदभिशं गुरुं द्यान्तमुपासीत मदात्मकम् ॥ ५॥
अमान्यमत्सरो दक्षो निर्ममो दसौहदः । असत्वरोऽयजिज्ञासुरनम्युरमोधवाक्
जायापत्यराहक्षेत्रस्वजनद्रविणादिषु । उदाधीनः समं पश्यन् सर्वेप्वमिवात्मनः ॥७॥
विलक्षणः स्यूलसूक्ष्मा देहादामेक्षिता वा यथामिर्दारुणो दाह्याद् दाइकोन्या प्रकाशकः १८१
निरोधोत्पत्यणुबृहन्नानात्वं तकृतान् गुणान् । अन्तःप्रविष्ट आधच एवं देहगुणान् परः ॥ ९ ॥
योऽसो गुणविरचितो देहोऽयं पुरुषस्य हि । संसारस्तनियन्धोऽयं पुंसो विद्याच्चिदात्मनः॥१०॥
तस्माजिशासयाऽऽस्मानमात्मस्थं केवलं परम् । सङ्गम्य निरसेदेतवस्तुबुद्धि यथाक्रमम् ।।११।।
आचार्योऽरणिरायः स्यादन्तेवास्युत्तरारणिः । तत्सन्धानं प्रवचन विद्यासन्धिः सुखावहः ॥१२॥
वैशारदी सातिविशुद्धबुदिधुनोति
माया
गुणसम्प्रस्ताम्।
गुणांश्च सन्दह्य यदात्ममेतत् स्वयं च याम्यत्यसमिद् ययामिः ॥ १३ ॥
अषा कर्मकतणां मोक्तयां सुखदुःखयोः । नानात्वमय नित्यत्वं लोककालागमात्मनाम् ।।१४।।
मन्यसे सर्वभावानां संस्था प्रोत्पत्तिकी यथा । तचदाकविभेदेन जायते भिद्यते च धीः ॥१५॥
एवमप्यत सर्वेषां देहिनां देहयोगतः । कालावयवतःसन्विभावा जन्मादयोऽसकृत् ॥१६॥
अत्रापि कर्मणो क रस्वातन्यं च लश्यते । भोक्तुभ दुःखसुखयोः को न्वर्थो विवशं मोत् १७
न देहिनां सुखं किंचिद् विद्यते विदुषामपि । तथा च दुर्ख मदानां वृथाहरणं परम् ॥१८॥
यदि प्राप्ति विवंचजानन्ति मुखदुःखयोः । तेऽप्यान विदुर्योग मृत्युनं प्रभवेद् यथा ॥१९॥
को न्वः सुखयत्येनं कामोवामुत्सुरन्तिके | आश नीयमानस वन्यस्येव न राष्टिदः ॥२०॥

·६८८ श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ११ श्रुतं च दृष्टवद् दुष्टं स्पर्धास्यात्ययव्ययैः । वसन्तरायकामत्वात् कृषियचापि निम्फल अन्तरायरविहतो यदि धर्मः स्वनुष्ठितः। तेनापि निर्जितं स्थानं यया गच्छति व इष्टदेह देवता यज्ञैः स्वर्लोकं याति याठिकः । भुञ्जीत देववचत्र भोगान् दिव्यान निजा स्वपुण्योपचिते शुभ्रे विमान उपगीयते । गन्धविहरन् मध्ये देवीनां हृषक स्त्रीभिः कामगयानेन किङ्किणीजालमालिना । क्रीडन् न वेदात्मपात सुराकीडेगु नित तावत् प्रमोदते स्वर्ग यावत् पुण्यं समाप्यते । क्षीणपुण्यः पतत्यागनिन्छन् कालचालित यद्यधर्मरतः सजादसतां वाजितेन्द्रियः। कामात्मा कृपणो लुन्धः णो भूतविहिंसक पशूनविधिनाऽऽलभ्य प्रेतभूतगणान् यजन् । नरकानवशो जन्तुर्गत्वा यात्युल्पगं तमः कर्माणि दुःखोदोणि कुर्वन् देहेन तैः पुनः। देहमाभजते तत्र किं मुख मधर्मिनः लोकानां लोकपालानांमद्भयं कल्पजीविनाम् । ब्रह्मणोऽपि भर्य मतो द्विपरार्धररायुषः गुणाःसृजन्ति कर्माणि गुणोऽनुसजते गुणान्। जीवस्तु गुणसंयुक्तो भुक्के कर्मफलान्यौ । यावत् स्याद् गुणवैषम्यं तावनानात्वमात्मनः । नानात्वमात्मनो यावत् पारवन्यं तदेव हि । यावदस्यास्वतन्त्रत्वं तावदीश्वरतो भयम् । य एतत् समुपासीरंस्ते मुह्यन्ति शुचारिताः । काल आत्माऽऽगमो लोकःस्वभावोधर्म एव च। इति मां बहुधा प्रादुर्गुणव्यतिकरे सति । उद्धव उवाच गुणेषु वर्तमानोऽपि देहजेवनपावृतः । गुणेनं बद्धयते देही बदयते या पयं विभो । कथं वर्तेत विहरेत् कैर्वा शयेत लक्षणेः । किं भुीतीत विसनेच्छयीतासीत माति वा ।। एतदन्युत मे ग्रूहि प्रश्न प्रश्नविदा यर । नित्यमुक्तो नित्यपद एक एवेति मे भ्रमः ।। इति श्रीमद्भागवे महापुराणे पारमहला संहितायामेराका भगवदुरबारे परामोऽभाया । अथैकादशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच दो मुफ इतिम्माया गुणतो मे न यरसुतः । गुणस्य मायामूला वाम मेमोशी नकभनन । यो कमोडो मुख दुर्य देवापनि मायया | स्वप्नो यथाऽमनागपाति: संधविनंत पारस पियारिये मम तन् विदश्व शरीरिणाम् । मोशन्धकरी आने माप में विनिर्मित । एकरपेव ममांस जीवस्येय महामते । सोमयाविषपानादिविया । • बदस मुक्तमा लाश्यं वदामि ते । विस्वमिंगोमात रिकर्मि । मुराणवितो सही मसायो सहमती कृतनीगे च । एकसयोः पात पिणानन्यो निरमोशी लेन भूयान # AI" , ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ११ ६८९ आत्मानमन्यं च स वेद विद्वानपिण्यलादो न तु पिप्पलादः । योऽविद्यया युक् स तु नित्यबद्धो विद्यामयो यः स तु नित्यमुक्तः ॥७॥ स्योऽपिन देहस्थो विद्वान् स्वप्नाद् यथोस्थितः । अदेहस्थोऽपि देहस्यः कुमतिःस्वप्नदृग यथा॥८॥ न्द्रयैरिन्द्रियार्थेषु गुणैरपि गुणेषु च । गृह्यमाणेप्वहं कुर्यान विद्वान् यस्त्वविक्रियः ।। साधीने शरीरेऽस्मिन् गुणभाव्येन कर्मणा । वर्तमानोऽबुधस्तत्र कर्तास्मीति निबद्धयते ॥१०॥ i विरक्तः शयने आसनाटनमजने । दर्शनस्पर्शनप्राणभोजनश्रवणादिषु तथा बघते विद्वांस्तत्र तत्रादयन् गुणान् । प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिलः।१२। रद्येवयासङ्गशितया छिन्नसंशयः । प्रतिबुद्ध इव स्वप्नानानात्वाद् विनिवर्तते ॥१३॥ र स्युतिसङ्कल्याः प्राणेन्द्रियमनोधियाम् । वृत्तयःस विनिर्मुक्तो देहस्थोऽपि हि तद्गुणैः।१४। गत्मा हिंस्यते हिलैर्येन किंचिद् यदृच्छया । अय॑ते वाकचित्तत्र नव्यतिक्रियते बुधः ||१५|| तुवीत न निन्देत कुर्वतः साध्वसाधु वा । वदतो गुणदोषाभ्यां वर्जितः समहङ् मुनिः॥१६॥ हर्यान वदेत् किंचिन्न ध्यायेत् साध्वसाधुवा । आत्मारामोऽनया वृत्या विचरेजडवन्मुनिः।१७। दवाणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । श्रमस्तस्य श्रमफलो गधेनुमिव रक्षतः ॥१८॥ गां दुग्धदोशमसती च भायों देई पराधीनमसत्प्रजा च । वित्तं त्वतीर्थीकृतमङ्ग वाच हीनां मया रक्षति दुःख दुःखी ॥१९॥ यस्यां न मे पावनमङ्ग कर्म स्थित्युद्भवप्राणनिरोधमस्य । लीलावतारेप्सितजन्म या स्याद्वन्ध्यां गिरंतां विभृयान धीरः ॥२०॥ जिज्ञासयापोह्य नानावभ्रममात्मनि । उपारमेत विरजं मनो मय्यर्य सर्वगे ॥२१॥ यो धारयितुं मनो ब्रझणि निश्चलम् । मयि सर्वाणि कर्माणि निरपेक्षः समाचर ॥२२॥ जुमे कयाः शृण्वन् सुभद्रा लोकपावनीः । गायननुसरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहुः ॥२३॥ । धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रयः । लमते निश्चलां भक्ति मय्युव सनातने ॥२४॥ लब्धता भक्त्या मयि मां स उपासिता । स वै मेदर्शितं सद्भिरञ्जसा विन्दते पदम् ॥२५॥ उद्धव उवाच तवोत्तमश्लोक मतः कीदृग्विधः प्रभो । भकिस्त्वय्युपयुज्येत कीदृशी सद्भिराहता ॥२६॥ ने पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्यभो । प्रणवायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कप्पताम् ॥२७॥ झ परमं व्योम पुरुषः प्रकृतेः परः । अवतीर्णोऽसि भगवन् स्वेच्छोपाच्यम्वपुः।२८॥ श्रीभगवानुवाच रकृतमोहस्तिवितुः सर्वदेहिनाम् । सत्यतारोऽनवद्यात्मा समा ·- श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अन्यायः १२ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाश्चितपगुणः । अमानी मानदः कल्यो मैत्रः कामणिका आशायैवं गुणान् दोषान् मयाऽऽदिष्टानपिस्वकान् । धर्मान् सत्यज्य यः सर्वान् मां भजेत र शात्याज्ञात्वाय वेवैमायावान् यश्चारिल याः। भजन्त्यनन्यभावेन ते मे भक्तवमा मला मलिङ्गमद्भकजनदर्शनस्पर्शनार्चनम् । परिचर्या स्तुतिः प्रागुणानुकीर्तन मत्कथावणे मदनुभ्यानमुद्धव । सर्वलाभोपहरणं दास्येनात्मनिवेदना मजन्मकर्मकयनं पर्वानुमोदनम् । गीतताण्डववादित्रगोठीमिर्मद्ग्रहोसः यात्रा बलिविधानं च सर्ववार्षिकपर्वसु । वैदिकी तान्त्रिकी दीशामदीपरतभारपन ममा स्थापने भक्षा स्वतः संहत्य चोयमः । उद्यानोपनाकीपुरमन्दिरकर्मणि सम्मार्जनोपरेगभ्यां सेकमण्डलवर्तनः । गहाभूषणं मनं दासवद् पदमागमा अमानित्वमदम्भित्वं कृतस्यापरिकीर्तनम् । अपि दीयवलोक मे नोयुपानिवरित यद् यदिश्तमं लोके यपातिप्रियमात्मानः । तत्राभिषेदयेन्मधं तदाननसाय को योऽमि मणो गावो वैष्णयः सं मजलम् । भूरात्मा भूतानि मा पूजापदानि मे एवं तु विद्यया प्रख्या इविषामो यजेत माम् । आतिम्येन युविधाये गोमा यसदिना वेष्णये कभुसत्कृत्या हदि से पाननिउमा । पायो मुस्पधिया तो प्रमखोपपुरस्कृत स्थाण्डिले मन्नवसागरात्मानमात्मनि । क्षेत्र सर्वभूतेषु समान योत माम्। विमिति मरूपं पानगा । गुरू माजशानां मान समा सतन मामेर यो यो समादितः । लभते मविशतिमारपुर माण भनियोगेन सोन निोरख । नोकियोसपमापरि AIEEE- भयान परमं गुप भगतो यदुनमन । गुगोपियामि में भी सदस्य तिजामा म.पुराने पाम सरिता शमे 481114 अथवादशोऽध्यायः भीभगवानुपाय मन मा योगोन मामा ५ANTTAR TREET ने ना! पनि AriaRICTARATHI | Manaharitali नाना | Rail MAIL / = • Anuja ETAHARIHITERAR TIRitefinit grals को anti HTHEATो NIA Free , Pratal nuो | माथा fatty Hairtant । .

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १२
नाधीतश्रुतिगणा नोपासितमहत्तमाः । अवतातप्ततपसः
सत्सद्वान्मामुपागताः ॥७॥
लेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगाः । येऽन्ये मूदाधियो नागाः सिद्धामामीयुरजसा ।। ८॥
न योगेन सांख्येन दानवततपोऽध्वरः । व्याख्यास्वाध्यायलंन्यासैः प्राप्नुयाद् यत्नशनपि
रामेण सार्ध मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्यनुरक्तचिचाः।
विगाढभावेन न मे वियोगतीनाधयोऽन्यं दहशुः सुखाय ॥१०॥
वास्ताः धपाः प्रेष्टतमेन नीता मयैव वृन्दावनगोचरेण ।
क्षणार्धवत्ताः पुनरङ्ग तासां हीना भया कल्पसमा बभूवुः ॥११॥
ता नाविदन् मम्यनुपनबद्धधियः स्वमात्मानमदतथेदम् ।
यथा समाधौ मुनयोऽधितोये नद्यः प्रविध इव नामरूपे ॥१२॥
नमा रमगं जारमस्वरूपविदोऽबलाः। ब्रह्म मां परमं प्रापुः सनाच्छवसहस्रशः ॥१३॥
रत्वमुददोसज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तं च निवृत्तं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च ॥१४॥
कमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मयास्या ह्यातोभयः ॥१५॥
उद्धव उवाच
: शृण्वतो वाचं तक योगेश्वरेश्वर । न निवर्तत आत्मस्लो येनभ्राम्यति मे मनः॥१६॥
श्रीभगवानुवाच
स एष जीवो विवर प्रतिः प्राणेन घोपेण गुहा प्रविष्टः ।
मनोमयं सूक्ष्मनुपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठः ॥१७॥
ययानला रोऽनिलबन्धुरूप्मा चलेन दारुण्यधिमध्यमानः ।
अणुः प्रजातो हविरा समिध्यवे त्येव मे व्यतिरिवं हि वाणी ॥१८॥
एवं गदिः फर्म गतिर्विसों भाणो रसो हा सर्गः श्रुतिश्र ।
सङ्कल्पविद्धानमयाभिमानः
मूत्रं रजःसत्त्वतमोविकारः ॥१९॥
अब हि जीवस्बिदन्जयोनिरम्यक्त एको वयसा म आएः।
विलिष्यचिदुधेव माति पोनि योनि प्रविश्य यत् ॥२.ll
यस्मिनिदं मोतमोरमोतं पो यथा ठन्तुविवानसंसः।
र एर संसारतरः पुराणः कर्मात्मकः पुष्परले प्रस्ते ॥२१॥
अस पीजे शतमूलखिनालः पस्कन्धः प्रसनमतिः।
दोम्पासो दिनुरणनीदविल्लो दिपालो प्रतिः ॥२२॥
अदन्ति कं पटमर मा प्रामेचरा एकमरयामः।
सा २ एवं मुहुरूपमिन्मांशमयं वेद स दे देदन ॥२३॥

·श्रीमद्भागवते एमादयस्कन्धे अन्यायः १३ एवं गुम्मामनये भक्त्या विद्याठारेण शितेन धीरः । विश्य जी सशामप्रमत्तः सम्पय चात्मानमय त्यजान्नम् ||२४|| पनि श्रीमनगवने महापुराणे पारमईया संहितायामे कादयस्क वादग्रोऽध्यायः ॥१२॥ अथ प्रयोदशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच सत्त्वं रजस्तम इति गुणा बुदेर्न चात्मनः । मत्येनान्यतमौ हन्यात सत्यं सत्त्वेन चैव हि ! सत्त्वाद्धर्मो भवेदात् पुंसोमद्गक्तिलक्षणः। सात्त्विकोरामया सत्वं ततो धर्मः प्रवर्तते । धमा रजस्तमो हन्यात् सत्यवृदिरनुत्तमः । आशु नश्यति तन्मूलो ह्यधर्म उभये हवे ॥ आगमोऽपः प्रजा देशः कालः कर्म च जन्म च । धान मन्त्रोऽय संस्कारो दौते गुणहेतवः ।। तत्तत्सात्विकमेवेषां यद् यद् वृद्धाः प्रचक्षते । निन्दन्ति वामसं तत्तदराजसं तदुपेचितम् ।। सात्विकान्येव सेवेत पुमान् सत्वविवृद्धये । ततो धर्मस्ततो शानं यावत्स्मृतिरपोहनम् ॥ वेणुसचर्षजो बहिर्दग्ध्या शाम्यति तद् वनम् । एवं गुणव्यत्ययजो देहः शाम्यति तरिक्रयः ॥ उद्धव उवाच विदन्ति मांःप्रायेण विषयान् पदमापदाम् । तथापि भुञ्जते कृष्ण तत्कयं श्वखराजवत् ।। - श्रीभगवानुवाच अहमित्यन्ययात्रुद्धिः प्रमत्तस्य यथा हृदि । उत्सर्पति रजो घोरं ततो वैकारिक मनः॥ रजोयुक्तस्य मनसः सङ्कल्पः सविकल्पकः । ततः कामो गुणध्यानाद् दुःसहः स्यादि दुर्मते करोति कामवशगः कर्माण्यविजितेन्द्रियः । दुःखोदकाणि सम्पश्यन् रजोवेगविमोहितः।।१ रजस्तमोभ्यां यदपि विद्वान् विक्षिप्तघीः पुनः । अतन्द्रितो मनो मुञ्चन् दोषदृष्टिर्न सजते ॥१ अप्रमत्तोऽनुयुञ्जीत मनो मय्यर्पयञ्छनः। अनिर्विग्णो ययाकालं जितश्वासो जितासन एतावान् योग आदिष्टो मच्छिप्यैःसनकादिभिः सर्वतोमन आतम्य मय्यदाऽवेश्यते यथार उद्धव उपाय यदा त्वं सनकादिभ्यो येन रूपेण केयर । योगमादिष्टवानेतद् रूपमिच्छामि वेदितुम् ।। श्रीभगवानुवाच पुत्रा हिरण्यगर्भस्य मानसाः सनकादयः । पप्रच्छुः पितरं सूक्ष्मां योगस्यैकान्तिकी गतिम् । सनकादय ऊचुः गुणेष्वाविद्यते चेतो गुणाश्चेतसि च प्रभो । कथमन्याम्पसत्यागो मुमुक्षोरतितिताः ॥१- श्रीभगवानुयाच मादेवः स्वयम्भूर्भूतभावनः । मायमानः प्रभवीज नापपया कर्मीः ॥१८ . 4 - -- - ।

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १३ मामचिन्तयद् देवः प्रश्नपारतितीर्पया । तस्याहं हंसरूपेण सकाशमगमं तदा ॥१९॥ मा त उपत्रज्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ब्रह्माणभग्रतः कृत्वा पप्रच्छुः को भवानिति ॥२०॥ दं मुनिमिः पृष्टस्त त्वजिशासुभिस्तदा । यदवोचमहं तेभ्यस्तदुद्धव निबोध मे ॥२१॥ जो यद्यनानात्वमात्मनः मन इंदृशः । कथं घटेत यो विप्रावतुर्वा मे क आश्रयः ॥२२॥ उत्मकेषु भूतेषु समानेषु च वस्तुतः 1 को भवानिति का प्रभावाचारम्भो नर्थक:॥२३॥ का वचसा दृष्टया गृह्यतेऽन्यैरपीन्द्रियैः । अहमेव न मत्तोऽन्यदिति बुध्यध्वमञ्जसा ॥२४॥ ग्वाविशते चेतो गुणाईचेतसि च प्रजाः । जीवस्य देह उभयं गुणाश्चेतो मदात्मनः ॥२५॥ पु चाविशञ्चित्तमभीक्ष्णं गुणसेवया । गुणाश्च चित्तप्रभवा मद्रूप उभयं त्यजेत् ॥२६॥ नत् स्वमः सुषुप्तं च गुणतो बुद्धिवृचयः । तासां विलक्षणो जीवः सावित्वेन विनिश्चितः।२७१ संसतिबन्धोऽयमात्मनो गुणवृत्तिदः । मयि तुयें स्थितो जह्यात् त्यागस्तद्गुणचेतसाम् ॥२८॥ बन्धमात्मनोऽर्थविपर्ययम् । विद्वान् निर्विद्य संसारचिन्तां तु स्थितस्त्यजेत् ॥ मानार्थीः पुंसो न निवतेत युक्तिभिः । जागयपि वपन्नशः स्वप्ने जागरणं यथा ॥३॥ वादात्मनोऽन्येषां भावानांतस्कृता भिदा । गतयो हेतवश्वास्य मृषा स्वमदृशो यथा ॥३१॥ यो जागरे बहिरनुक्षणधर्मिणोऽर्थान् भुक्ते समस्तकरणहृदि तत्सदक्षान् । स्वप्ने सुधुप्त उपमंदरते स एकः स्मृत्यन्वयात्रिगुणचिगिन्द्रिये ॥३२॥ एवं विमृश्य गुणतो मनसस्यवस्था मन्मायया मयि कृता इति निश्चिताः । संछिद्य हादमनुमानसदुक्तिीक्ष्णशानामिना भजत माखिलसंशयाधिम् ॥३३॥ ईश्चत 'विभ्रममिदं मनसो विलास दृष्टं विनष्टमतिलोलमलातचक्रम् । विशानमेकमुरधेच विभाति माया स्वमस्त्रिघा गुणविसर्गकृतो विकल्पः ॥३४॥ दृष्टिं ततः प्रविनिवर्य निवृत्ततृष्णस्तूष्णों भवेग्निजमुखानुभवो निरीक्षः । संदृश्यते क च यदीदमवस्तुबुदया त्यक्तं भ्रमाय न भवेत् स्मृतिरानिपातात् ॥३५॥ देहं च नश्वरमवस्थितमुस्थितं वा सिद्धो न पश्यति यतोऽभ्यगमत् स्वरूपम् । देवादपेतमुव दैववशादुपेतं वासो यया परिकृत मदिरामदान्धः ॥३६॥ देहोऽपि देववशगः खलु कर्म यावत् स्वारम्भक प्रतिसमीक्षत एव सामुः। तं समपञ्चमधिरूदसमाधियोग: स्वानं पुनर्न भजते प्रतिद्धवस्मुः ॥३७॥ तदुक्तं यो विमा गुह्यं यत् सांख्ययोगयोः । जानीत माऽऽगत पर्श युष्मदर्मविवञ्चया ॥३८॥ र योगस्य सांख्पस सत्यस्यर्तस्य तेजसः परायणं दिशा श्रियः कतिदमस्य च ॥३९॥ भजन्ति गुणाः सर्वे निर्गुणं निरपेशकम् । मुहृदं नियमात्मानं साभ्यामनादयोऽगुमाः 100 ते मे छिन्नसन्देदा मुनयः सनादयः । सभाजयित्वा परया भक्पारणव संस्तथैः ॥४॥ 1 ·श्रीमद्भागवते एकादयस्कन्ध अध्यायः १४ तेरहं पूजितः सम्यक संस्तुतः परमविभिः । प्रत्येयाय र धाम पश्यतः परमेटिनः । होते श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमईस्या संहितायामेकादशसत्ये प्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ अथ चतुर्दशोऽध्यायः उद्धव उवाच वदन्ति कृष्ण श्रेयांसि यहनि ब्रह्मवादिनः । तेषां विकल्पप्राधान्यमुताहो एकमुख्यता ।। भवतोदाहृतः स्वामिन् भक्तियोगोऽनपेशितः । निरस्य सर्वतः सङ्गं येन त्वमावियेन्मनः ।। धीभगवानुवाच कालेन नष्टा प्रलये वाणीयं वेदसंशिता । मयाऽदौत्राणे प्रोक्ताधर्मो यस्यां मदात्मक तेन प्रोक्ता च पुप्राय मनवे पूर्वजाय सा । ततो भृग्वादयोऽगृहन् सत ब्रह्ममहर्षयः ॥ तेभ्यः पितृभ्यस्तरपुत्रा देवदानवगुह्यकाः । मनुष्याः सिद्धगन्धर्वाः सविद्याधरचारणाः ।। किंदेवाः किन्नरा नागा रक्षःकिम्पुरुपादयः । बयस्तेषां प्रकृतयो रजःसत्त्वतमोभुवः ।। यामिभूतानि भिद्यन्ते भूतानां मतयस्तया । ययाप्रकृति सर्वेषां चित्रा वाचः सवन्ति हि ॥ एवंप्रकृतिवैचित्र्या मिद्यन्ते मतयो नृणाम् । पारम्पर्येण केपाश्चित् पाखण्डमवयोमरे मन्मायामोहितधियः पुरुषाः पुरुषर्षभ । श्रेयो वदन्त्यनेकान्तं ययाकर्म ययाचि ॥ धर्ममेके यशश्चान्ये कामं सत्यं दमं शमम् । अन्ये वदन्ति स्वार्थ वा ऐश्वर्यै त्यागभोजनम् ॥१ केचिद् यशवपोदानं प्रतानि नियमान् यमान् | आद्यन्ववन्त एवैषां लोकाः कर्मविनिर्मिताः । दुःखोदास्तमोनिष्ठाः क्षुद्रानन्दाः शुचार्पिताः ।। ११ ॥ मय्यर्पितात्मनः सम्य निरपेक्षस्य सर्वतः । मयाऽऽत्मना सुखं यत्तत् कुतः स्याद् विषयात्मनाक अकिञ्चनस्य दान्तस्य शान्तस्य समचेतसः । मया संतुष्टमनसः सर्वाः सुखमया दिशः ॥१ न पारमेष्ठथं न महेन्द्रधिष्ण्यं न सार्वभौमं न रसाधिपत्यम् | न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा मरितात्मेच्छति मदिनान्यत् ॥१४॥ न तया मे मियतम आत्मयोनिन शङ्करः । न च सकर्षणोन श्रीवात्मा च यया भवान् ॥१५ निरपेक्षं मुनि शान्तं निर्वरं समदर्शनम् | अनुव जाम्यहं नित्यं । पूर्वयेत्यभिरेणुभिः ॥११ निटिकवना मय्यनुरक्तचेतसः शान्ता महान्तोऽखिल जीवत्सलाः। कामैरनालन्धधियो जुपन्ति यत् तनरपेक्ष्यं न विदुः मुख मम ॥१७॥ पाध्यमानोऽपि मदतो विषयेरजितेन्द्रियः । प्रायः प्रगल्भया भक्पा विषयनाभिभूयते ॥१८ यथामिः सुसमृदाचिः करोत्येषांसि भस्मसात् । तया महिषया भक्तिरुवनानि फस्तयः ।। साधयति मां योगो न सख्यं धर्म उदय । स्वाध्यारखापरत्यागो यथा भकिममोजित

·यथा
श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १४
(क्त्याइमेकया ग्राह्यः श्रद्धयाऽऽत्मा प्रियःसताम् । भक्तिः पुनाति मनिष्ठाश्वपाकानपि सम्भवात् २१
मिः सत्यदयोपेतो विद्या वा तपसान्विता । मद्भक्त्यापेतमात्मानंनसम्यक् प्रपुनाति हि ॥२२॥
यं विना रोमहर्षे द्रवता चेतसा विना । विनाऽऽनन्दाश्रुकलया शुध्येद्भक्त्या विनाऽऽशयः
वाग् गद्दा द्रवते यस्य चित्तं रुदत्यभीक्ष्णं हसति कचिच ।
विलज उद्गायति नृत्यते च मद्भक्तियुक्तो भुवनं पुनाति ॥२४॥
यथामिना हेम मलं जहाति मातं पुनः स्वं भजते च रूपम् ।
आत्मा च कर्मानुशयं विधूय मद्भक्तियोगेन भजत्यथो माम् ॥२५॥
यथाऽऽत्मा परिमृज्यतेऽसौ मत्पुण्यगाथाश्रवणाभिधानैः।
तथा तथा पश्यति 'वस्तु सूक्ष्मं चक्षुर्यथैवाञ्जनसम्प्रयुक्तम् ॥२६॥
षयान् ध्यायतश्चित्तं विषयेषु विपजते । मामनुस्मरतश्चित्तं मय्येव प्रविलीयते ॥२७||
स्मादसदमिध्यानं यया स्वममनोरथम् । हित्वा मयि समाधत्स्व मनोमद्भावभावितम्॥२८॥
पिणांस्त्रीसङ्गिनां सङ्गत्यक्त्वा दूरत आत्मवान् । क्षेमे विविक्त आसीनश्चिन्तयेन्मामतन्द्रितः।।२९।।
तथास्य भवेत् क्लेशो बन्धश्चान्यप्रसङ्गतः । योपित्सङ्गाद्यया पुंसोयथा तत्सङ्गिसङ्गतः॥३०॥
उद्धव उवाच
पा त्यामरविन्दाक्ष यादृशं वा यदात्मकम् । ध्यायेन्मुमुक्षुरेतन्मे ध्यानं त्वं वक्तुमर्हसि ॥३१॥
श्रीभगवानुवाच
म आसन आसीनः समकायो यथामुखम् । हस्ताबुत्सङ्ग आधाय स्वनासाग्रकृतेक्षणः ॥३२॥
णस्य शेधयेन्मार्गे पूरकुम्भकरेचकैः । विपर्ययेणापि शनैरभ्यसेनिर्जितेन्द्रियः ॥३३॥
पविच्छिन्नमोकार घण्टानादं बिसोर्णवत् । प्राणेनोदीर्य तत्राय पुनः संवेशयेत् स्वरम् ॥३४॥
वे प्रणवसंयुकं प्राणमेव समभ्यसेत् । दशकृत्वनिषवणं मासादांग जितानिलः ॥३५॥
पुण्डरीकमन्तःस्थमनालमधोमुखम् । ध्यात्वो मुखमुनिद्रमष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥३६॥
र्णिकायां न्यसेत् सूर्यसोमामीनुत्तरोत्तरम् । वहिमध्ये मरेद् रूपं ममैतद् ध्यानमङ्गलम् ॥३७॥
-में प्रद्यान्तं मुमुखं दीर्घचारुचतुर्भुजम् । मुचारसुन्दरग्रीवं सुकपोलं शुचिस्मितम् ॥३८॥
समानकर्णविन्यस्तस्फुरन्मारकुण्डलन् । हेमाम्बरं घनश्याम श्रीवत्सश्रीनिकेतनम् ॥३९॥
खचक्रगदापमवनमालाविभूषितम्
। नपुरेविलमत्पादं कौस्तुभप्रभया युवम् ॥४०॥
घुमकिरीटकटककटिसूत्राङ्गदायुतम्
। साङ्गसुन्दरं दृचं प्रसादमुमुखेचणन् ।
मुकुमारमभिध्यायेत् सारेषु मनो दधत् ॥ ४ ॥
इन्द्रियाणीन्द्रियायेभ्यो मनसाकृष्य उन्मनः । बुट्यासारथिना कौरः प्रणवेन्मपिसर्वतः ॥४२॥
तत् सर्वव्यापकं निचमाकृष्यैकत्र धारयेत् । नान्यानिचिन्तक भूयः मुस्सित भावयेन्नुखम्॥४३॥

·Poe----
7
--
TA
सानिमा मानना
स मritis मानलमाRituttiger
मने Tritiगमन ! RTETrh
HART ATTrati mami print
अब पदमाउचाम:
भीभगवानुमान
FriRam Tariगिनः । म पारा मीनि
.
।
भाभारणारा कामिन मिगिरिभ्युन । करिमादि योगिना निदिदी ममान् ॥ २ः-
भीमगयानुसार
forist भारणागारगे। मामरी मनभाना दर्शच गुगदेवयः ॥ ३॥
भागमा महिमा भूमि मासिरिदिनः । प्राय तर शरिरमीथिका ४
गुणेभानो पधिया यामस्तस्मावि । एसा मे मियामोम्य भाजीचिका मटाः ॥५॥
भनर्मिमा दोम्मिन् दूरभपगदर्शनम् । मनोज कामरू परकायसवेशनन् ।॥ ६ ॥
सम्मन्दगादेवाना कीगनुवर्णनम् । ययासमिदिरागाविहतागतिः
विशालयमा
परनिधाभिरता । अग्न्यकांम्बुनियादीनां प्रतिटम्भोऽपराज्यः ॥ ८॥
एताभोवतः प्रोका योगधारणयियः । यया धारणया या स्वाद् यथा वा स्यानिपोध मे।।"
भूतयुश्मात्मनि मयि तन्मात्रं धारयेन्मनः । अणिमानमवामोति तन्मात्रीगमको मम ॥१०॥
महत्यात्मन्मयि परे ययासस्पं मनो दचत् । महिमानमयाम्पेवि भूतानां च पृथक् पृथक् ॥११॥
परमाणुमये चि भूतानां मयि रञ्जयन् । कालसूरमार्थता योगी थपिमानमवाप्नुयात् ॥१२॥
धारयन् मम्यावरचे मनो वैकारिणसिलन् । सन्द्रियाणामात्मलं प्राति प्रामोति मन्मना।।१३॥
महत्यात्मनि यः सूत्रे धारयेन्मपि मानसम् । प्रानाम्य पारमेयं मे विन्दतेऽव्यकजन्मनः ॥१४॥
विष्णो व्यधीश्वरे चित्तं धारयेत् कालविग्रहे । स ईशित्वमवाप्नोति क्षेत्रोत्रशचोदनान् ॥१५॥
नारायणे तुरीयाख्ये भगवच्छन्दद्यन्दिते । मनोमय्यादधद्योगीमद्धमा शितामियात् ॥१६॥
निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विथदं मनः । परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते ॥१ull
श्वेतदीपपती चित्तं शुद्ध धर्ममये मयि । धारयश्वेतवां याति धमिरहितो नरः ॥१८॥
मय्याकाद्यात्मनि प्राणे मनसा घोषमुदइन् । तत्रोपलब्धा भूतानां हंसो वाचः शृणोत्यसौ ॥१९॥
चक्षुस्त्वष्टरि संयोज्य त्वष्टारमपि चक्षुपि | मांवत्रमनसाध्यायन विश्वपश्यति सूक्ष्मदृक् ॥२०॥
मयि सुसंयोज्य देहं तदनु वायुना । मद्धारणानुभावेन तात्मा यत्र वै मनः ॥२१॥

·जन्मोपवितयोमन्त्रैर्यावतीरिद श्रीमद्भागवते एकादयस्कन्धे अध्यायः १६ यदा मन उरादाय यद् पद् रूपं युभूपति । तत्तद् भन्मनोरूपं मघोगवलमाश्रयः ॥२२॥ परकायं विवन् सिद्ध आत्मानं तत्र भावयेत् । पिण्डहित्याविरोतप्राणो वायुभूतः पद्मिवत्र२३ पाण्याजीडय गुदं प्रासं तुरःकण्ठमूर्धम् । आरोप्य नमरन्ध्रेण ब्रम नीत्वोत्सृजेचनुम् ।।२४।। विहरिप्पन मुराकोडे मास्यं सत्वं विभावयेत् । विमानेनोरतिन्ति सत्त्ववृत्तीः मुरस्त्रियः ॥२५॥ यथा समस्येवुझ्या यदा या मरः पुमान् । मयि सत्ये मनोयुझंस्तथा तत् समुपास्नुते ||२६|| यो वै मनावमाश्य रशिशितः पुमान् । कुतश्विन विहन्येत तस्य चाज्ञा यया मम ||२७|| मद्भक्त्या शुद्धसत्वस्य योगिनो धारणाविदः । तस्य त्रैकालिको बुद्धिर्जन्ममृत्यूपहिता ॥२८॥ भग्न्यादिभिन इत्येत मुनेयोगमयं वपुः । मद्योगान्तचित्तस्य यादसामुदकं यया ॥२९॥ मदिभूतीरभिध्यायन् श्रीवत्सास्तविभूषिताः । ध्वजावपत्रव्यजनैः स भवेदपराजितः ॥३०॥ उआसकस्य मामेवं योगधारणया मुनेः । सिद्धयः पूर्वकथिता उपतिष्ठन्त्यशेषतः ॥३१॥ जितेन्द्रियस्य दान्तस्य जितवासात्मनो मुनेः । मदारणां धारयतः का सा सिद्धिः सुदुर्लभा ॥३२॥ अन्तयमान वदन्येता युअतो योगमुत्तमम् । मया समयमानस्य कालचपण हेतवः ॥३३॥ सिद्धयः । योगेनाप्नोति ताः सर्वा नान्येयोगगति व्रजेत् ||३४|| सांसारि सिद्धीनां हेतुः पतिरहं प्रभुः । अहं योगस्य सांस्यस्य धर्मस्य ब्रह्मवादिनाम् ॥३५॥ अहमारमाऽऽन्तरो बायोऽनावृतः सर्वदेहिनाम् । यथा भूतानि भूतेषु बहिरन्तः स्वयं तथा ॥३६।। पति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्या सहितायामेकादशरकन्ये पश्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥ अथ पोडशोऽध्यायः उद्धव उवाच व अम परमं साशदनायन्तमपावृतम् । सर्वेषामपि भावानां प्राणस्थित्यप्ययोद्भवः ॥ १॥ उयावचेषु भूतेषु दुर्शयमकृतात्मभिः । उपासते त्वां भगवन् यायातय्येन ब्राह्मणाः॥ २ ॥ ये येषु च भावेषु मनत्या त्वां परमर्षयः । उपासीनाः प्रपद्यन्ते संसिद्धिं तद् बदस्त मे ॥ ३ ॥ गूढश्वरसि भूतात्मा भूतानां भूतभावन । नत्वां पश्यन्ति भूतानि पश्यन्तं मोहितानि ते ॥ ४ ॥ याः काश्च भूमौ दिवि वै रसायां विभूतयो दिक्षु महाविभूते । ता मह्यमाख्यामनुभावितास्ते नमामि ते तीर्थपदाद्मिपद्मम् ॥ ५॥ श्रीभगवानुवाच एवमेतदई पृष्टः प्रश्नं प्रश्नविदा पर । युयुत्सुना विनशने सपनरर्जुनेन वै ॥ ६ ॥ गन्दा शातिवधं गमिधर्म राज्यहेतुकम् । ततोनिवृत्तोहन्ताई हतोऽयमितिलौकिकः॥ ७॥ तदा पुरुषव्यामो युक्त्या मे प्रतियोषितः । अन्यभाषत मामेवं यथा त्वं रणमूर्धनि ॥ ८॥ - - ·aalanaya " -- aura----------- J * ti: TIER wity.st ref .. Hit PEAL Et.itrint Trt Film भ-tart fromt ! Titantrate is EPTET TETrtist Metail it in nt THE Pirint प्राrmafमाम। Ht atta221 HITrilitextTEE MARATHI tatto RETIRTE | भा] at tagram#TER Preranait samitiatin-arti HRIRANA at farist. THMANIFistri-MAIL गन २२.३ -wist *-MARITHILIriginामा AIAPE Frientatitmenदिन HTI TA नारामा मचान ॥१९॥ TATE RC Rairingना मोगुनानाम् कान ॥२१ ABIRTUTE #yाये | Atमसोमनाथमिकिनार गुगामा मनोमानानासनमानसन् । स Emaatimraiगभान । जनदमना गमयसंविधान ।। गानाwla AEEE नि तिमिले सरकवामान ॥१॥ सही पहाता मागिदिमासान् । भारतता नग्नूनीनामादितिर रा॥ रगुः पूर्वनितिनभांसरसामान भरागाई ये गम्यमई भुः ॥३३॥ पलिरई पौराणामहमनः । भूवाना सिविरसचिर प्रतिसंकमः ॥३५॥ -- । भास्वाइपरमाणमा वर्षेन्द्रियेन्द्रियम् ॥३६॥ महान विकारः पुगोऽमकं रजःसावंतमः परम् ॥३७॥ योग मागोमामा नुमन् विना मुक्नः ॥२ ९ ॥ TAN परमजिहाना रिमापनुः पना मन्तारानां शब्दोजनमस : पर :

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १७ इमेतत्प्रसंरब्यानं जानं तत्वविनिश्चयः । मयेश्वरेण जीवेन गुणेन गुणिना विना । सर्वात्मनापि सर्वेण न भावो विद्यते क्वचित् ॥ ३८॥ ख्यानं परमाणूना कालेन क्रियते मया 1 नतथा मे विभूतीनां सृजतोऽण्डानि कोटिशः।३९। जःश्रीः कीर्तिरेश्वर्य हील्यागः सौभगंभगः । वीर्य तितिक्षा विज्ञानं यत्र यत्रस मेंऽशकः ॥४०॥ तास्ते कीर्तिताः सर्वा सङ्केपेण विभूतयः । मनोविकारा एवैते यथा वाचाभिधीयते ॥४॥ चं यच्छ मनोयच्छ पाणान् यच्छेन्द्रियाणि च । आत्मानमात्मना यच्छ न भूयः कल्पसेऽध्वने ४२ वे वाड्मनसी सम्यगसंयच्छन् पिया यतिः । तस्य प्रतं तपो दानं खत्यामघटाम्बुवत् ।।४३|| मान्मनोवाघाणान् नियच्छेन्मत्परायणः । मद्भक्तियुक्तया बुद्धया ततः परिसमाप्यते ॥४४|| इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायामेवदशरकन्धे पोम्योऽध्यायः ॥ १६ ॥ अथ सप्तदशोऽध्यायः उद्धच उवाच ययाभिदिवः पूर्व धर्मस्त्वद्भक्तिलक्षणः । वर्णाश्रमाचारवतां सर्वेषां द्विपदामपि ॥१॥ नुष्टीयमानेन त्वयि भक्तिर्नृणां भवेत् । स्वधर्मेणारविन्दाश तत् समाख्यातुमर्हसि ॥ २ ॥ किल महाराहो धर्म परमकं प्रभो। यत्तेन हंसरूपेण ब्रह्मणेऽभ्यात्य माधव ॥३॥ इदानी मुमहता कालेनामित्रकर्शन । न प्रायोभविता मर्त्यलोके प्रागनुशासितः ॥ ४॥ । कतापिता नान्यो धर्मस्याच्युत ते भुवि । सभायामपि वैरिज्म्यां यत्र मूर्तिधा: कलाः।। ५।। वित्रा प्रपत्रा च भवता मधुसूदन । त्यके महीवले देव विनष्ट का प्रवक्ष्यति ॥ ६ ॥ नः सर्वधर्मश धर्मस्त्वद्भक्तिलक्षणः । यया यस्य विधीयेत क्या वर्णप मे प्रभो ॥ ७॥ थीशुक उवाच अमत्यमुरुषेन पृष्टः स भगवान् हरिः प्रोतः शेमाय मत्यांनां धर्मानाह सनातनान् ।। ८॥ • थीभगवानुवाच धर्म एष तव प्रभो नःश्रेयसकरो नृणाम् । वर्णाश्रमाचारवटा तनुदव निबोध मे ॥ ९ ॥ आदी कृतयुगे वर्णो नृणां इस इति स्म या जात्या टलात् कृतयुगं विदुः ।। নিয়ম্বিগুড়া मुखबाहरूमादजाः । वैराबात् पुरुषात्राता आत्माचरलमाः ॥१॥ धामो बनतो ब्रह्मचरे हो मन । सानाद् वने वासोन्यासः धीनि संसित १४ प्रपव एवाग्रे धर्मोऽहं वृषरूपधृक् । उसने तोनिजसं मां मुलतः ॥११ ॥ घेतानने महाभाग प्राणान्ने हृदयात्रयी । विद्या प्रादुरभूचस्य हमाम विन्मखः ॥१२ ॥ संन्यामापांच जन्मभूम्पनुभारिणीः । आसन् प्रकृतरोगां नौचनीचौरमोनमः ॥१५ ॥

·७.
संयतः ॥२८॥
भीमगोगा .
समोसनो+in-
marat-FRIL
नेको योinitaltriter मोi HTETTETAvi
आमदानिशानामागन नाम
yri itoगा देनाना नमानसमेत
मनमः १९
भगोन it fertisी । मनोrix सागर-
मत्यमस्त महामोभना । भूपिदिनेहा नपान मार ॥२
दिसा मानानुमांज-मोना रिजः । गगन गुरो दालोमानीत चाहुः ॥२२
समानापमान । रिसाउनीवरगोरा उमान दर २६
मानी मनोज जोपारे में नामनः नजिन्यानमामि शोषणमतान्यति ॥२८
सो नागरिजा प्रसार साम् । आजगायागु सामुद्रिास अंत ॥२५॥
भन्मका नागीनिमगुरुममुराभिः । गमाहित आमीत मरले नयाग जान् ॥२६॥
भामा मारिनानी भानमत परिनित् । न मयंदुस्थायदेन गदेवमयी गुरुः ॥२॥
गार प्रातकानीय भैय करमे निवेदये । यथागदप्पनुशात मुरयुजीत
प्रभूषमाग मानाय गोगमीत नीनात् । पानशम्पायनसानेनातिरे तालिः ॥२९॥
एवंाचो गुरुले यो भोगविवभिः । विना समायवे यावद् रिभ्रद् अवमग्विन ३०
यो छन्दयां खोसमारोश्यन् समापिटरम् । गुरसे विन्यसे देर म्याभ्यापार्यं वृहद्वतः ॥३१॥
अमो गुपयात्मनि च सर्वभूतेषु मा परम् | अपग्धीकमीत
ब्रह्मवर्चस्मामः ||३२||
स्त्रीणां निरीक्षणससलाखेलनादिकम् । प्राणिनो मियुनीभूतानगइसोऽअतस्त्यजेत् ॥३३॥
घोचमाचमनं मान सम्योपासनमाजवम् । तीयसेवा जोस्स्याभयासम्भाध्यवर्जनन ॥३४॥
सर्वाभमप्रयुक्तोऽयं नियमः कुलनन्दन । मदावः सर्वभूतेषु मनोवाकायलंयमः ॥३५॥
एवं वृहद्रतधरो ब्राह्मणोऽमिरिच ज्वलन् । मद्रकस्तोत्रतामा
अथानन्तरमावेश्यन् यया जिशासितागमः । गुरवे दक्षिणां दत्वा मायाद् गुर्वानुमोदितः ॥३७॥
गृहं वनं वोपविशेत् मबजेद् वा द्विजोत्तमः । आश्रमादाश्रमं गच्छेन्नान्यया मत्परश्चरेत् ॥ ३८॥
गृहार्थी सदृशीं मार्यामुदहेदजुगुप्सिताम् । यवीयसी नु वपसा तां सवर्णामनुक्रमात् ॥३९॥
इज्याध्ययनदानानि सर्वेषां च दिजन्मनाम् । प्रविग्रहोऽध्यापनं च ब्राह्मणस्यैव याजनम् ।।४०॥
प्रतिग्रहं मन्यमानतपस्तेजोयशोनुदम् । अन्याभ्यामेव जीत शिलैवा दोषदृक् तयोः ।।४।।
ब्राह्मणस्य हि देहोऽयं क्षुद्रकामाय नेम्यते । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानन्तसुखाय च ॥४२।।
शिलोम्वृत्या परितुष्टचित्तो धर्म महान्तं विरजं जुषाणः ।
मय्यर्पितात्मा ग्रह एव.तिष्ठन् नातिप्रसका समुपैति शान्तिम् ।।४३||
दग्धकांशयोऽमलः ॥२६॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १८ मुद्धरन्ति ये विघं सीदन्तं मत्परायणम् | तानुरिध्ये नचिरादापद्भयो नौरिवार्णवात्।।४।। उर्वाः समुद्धरेद् राजा पितेव व्यसनात् प्रजाः । आत्मानमात्मना धीरोयया गजपतिर्गजान् ॥४५॥ एवंविधो नरपतिविमानेनार्कवर्चसा । विधूयेहाशुभं कृत्स्नमिन्द्रेण सह मोदते ॥४६॥ पदन् वियो वणिग्वृत्या पण्यैरेवापदं तरेत् । खड्नेन याऽऽपदाक्रान्तो नश्ववृत्या कथंचन ॥४७॥ श्यवृत्या तुराजन्यो जीवेन्मृगययाऽऽपदि । चरेद् वा विप्ररूपेण न श्ववृत्या कथंचन ॥४८॥ द्रवृत्तिं भजे वैदयः शूद्रः कारुकटक्रियाम् । कन्ट्रान्मुक्तो न गण वृत्ति लिप्सेत कर्मणा ॥४९॥ दाध्यायस्वधास्वाहावल्यन्नाद्यैर्य योदयम् । देवर्षिपितृभूतानि मद्रूपाण्यन्वहं यजेत् ।।५।। इच्छयोग्पन्नेन शुक्लेनोपार्जितेन या । धनेनापीडयन् भृत्यान् न्यायेनैवाहरेत् ऋतूम्॥५१॥ दुम्पेषु न मज्जेत न प्रमायेत् कुटुम्न्यपि । विपश्चिन्नश्वरं पश्येददृष्टमपि दारातबन्धूनां सङ्गमः पान्थसङ्गमः । अनुदेहं वियन्त्येते स्वनो निद्रानुगो यया ॥५॥ दृश्यत् ॥५२॥ स्वासत्तमतिर्गहे पुत्रवित्तषणातुरः । बैणः कृपणधी दो ममाहमिति बध्यते ॥५६॥ । गहाशयाक्षिप्तहृदयो मूढधीरयम् । अतृप्तताननुध्यायन् मृतोऽन्य विशते तमः॥५८॥ व भीमद्भागवत महापुराणे पारमईस्यां संहितायामेकादशस्कन्धे सदशोऽध्यायः ॥ १७॥ अथाष्टादशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच विविशुः पुत्रेषु भार्या न्यस्य सदेव वा । वन एव वसेच्छान्तस्तृतीय भागमायुषः ॥ १॥ प्रोप्ने तप्येव पञ्चानीन् यीस्वातारपाजले ! आकण्टमनः शिशिरे एवं वृत्तपमरेत् ॥ ४॥ पालिसाजरसता. थं परिमृान् मुक्तो गृहेम्वतिथिवद् वसन् । न गृहैरनुबध्येत निर्ममो निरस्कृतः ॥५४ ॥ मिहमेधीयरिष्ट्या मामेव भक्तिभान् । तिष्ठे वनं वोपविशेत् प्रजावान् वा परिव्रजेत्।।५५ ॥ कन्दमूलपलेवन्ध्य वृत्ति प्रकल्पयेत् । दसीत वल्कलं वासस्तृणपणाजिनानि च ॥२ ॥ रोमनावरमभ्रमलानि विभृयाद् दतः 1 न धावेदप्मुमत्रेत त्रिकाले स्पण्डिलेशयः ॥३ ॥ अमिरक समभोपात कालरकमयारि वा । उबलाश्मकुटो वा दन्तोसल एव वा ।। ५ ॥ दरोडानिवत् कालचोदिवान् । न तु भौतेन पशुना मां यजेत वनाममी 10 ॥ अमच दर्शय पूर्णमासम पूर्वरत् । चातुर्मास्यानि च मुनेरान्नादानिच नेगमः ॥८ ॥ मन दरमा मुनिर्धमनिमन्ततः । मां तमपमाराय पिलोमोति मन्॥९॥ होमेरितरीनोभार्यावालात्मजाऽऽत्मजाः । अनाथामामृते दीनाः कयं जीवन्ति दुःखिताः ॥ स्वर सचिनुत् सर्वमात्मनो वृत्तिकारणम् । देशलबलामिछे माददीजन्यवाहवम् ॥६ ॥ रस्मतभी तो निःश्रेय महत् । कायापालीले ·। श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः १९ श्रीमगवानुवाच इत्यमेतत् पुरा राजा भीष्मं धर्मभृतां वरम् । अजातशत्रुः पप्रच्छ सर्वेषां नोऽनुशृण्वताम्।।११॥ निवृत्ते भारते युद्धे मुहृनिधनविहलः । श्रुत्या धर्मान् बहून् पश्चान्मोचधर्मानपृच्छत।।१२।। तानहं तेऽभिधास्यामि देवव्रतमुखाच्छ्रतान् । ज्ञानवैराग्यविज्ञानश्रद्धामक्त्युपहितान् ॥१३॥ नवैकादा पञ्च त्रीन् भावान् भूतेषु येन वै । ईशेताथैकमप्येषु तज्ज्ञानं मम निश्चितम् ॥१४॥ एतदेव हि विज्ञानं न तयेकेन येन यत् । स्थित्युत्पत्यप्ययान् पश्येद् भावानां त्रिगुणात्मनान आदायन्ते च मध्ये च सृज्यात् सज्यं यदन्वियात् । पुनस्त प्रतिसंक्रामे यच्छिध्येत तदेव सत्॥१६॥ श्रुतिः प्रत्यक्षमै तिह्यमनुमानं चतुष्टयम् । प्रमाणेप्वनवस्याना विकल्यात् सविरज्यते ॥१७॥ कर्मणां परिणामित्वादाविरिश्चादमङ्गलम् । विपश्चिन्नश्वरं पश्येददृष्टमपि दृष्टयत् ॥१८॥ भक्तियोगः पुरैवोक्तः प्रीयमाणाय तेऽनय । पुनश्च कथयिष्यामि मद्भक्तेः कारणं परम् ॥१९॥ श्रद्धामृतकथायां मे शश्वन्मदनुकीर्तनम् । परिनिष्ठा च पूजायां स्तुतिभिः स्तवनं मम ॥२०॥ आदरः परिचर्यायां सर्वाङ्गैरभिवन्दनम् । मद्भक्तपूजाभ्यधिका सर्वभूतेषु मन्मतिः ॥२१॥ मदर्थेम्वनचेष्टा च वचसा मद्गुणेरणम् । मय्यर्पणं च मनसः सर्वकामविवर्जनम् ॥२२॥ मृदयेऽर्थपरित्यागो भोगस्य च मुखस्य च । इष्टं दत्तं हुतं जतं मदर्थे यद् व्रतं तपः ॥२३॥ एवं धर्मनुष्याणामुवात्मनिवेदिनाम् । मयि सञ्जायते भक्तिः कोऽन्योऽयोऽसावशिष्यते ॥ यदात्मन्यर्पितं चित्तं शान्तं सत्योपहितम् । धर्म ज्ञानं सवैराग्यमैश्वर्यं चाभिपद्यते ॥२५॥ यदर्पितं तद्रिकल्पे इन्द्रियैः परिधावति । रजस्वलं चासन्नि चित्तं विद्धि विपर्ययम् ॥२६॥ धर्मो मद्भक्तिकृत् प्रोक्तो शानं चैकात्म्यदर्शनम् । गुणेश्वसनो वैराग्यमैश्वर्यं चाणिमादयः ॥२७॥ उद्धव उवाच यमः कतिविधः प्रोको नियमो वारिकर्शन । कः शमः कोदमः कृष्ण का तितिक्षाधृतिः प्रभो॥ किं दानं किं तपः शौर्य किं सत्यमृतमुच्यते । करत्यागः किं धनं चेट को यशः का च दक्षिणा२ पुंसः किंस्विद् पलं श्रीमन् भगो लाभश्च केशव । का विद्या ही परा काश्रीः किं मुखं दुःखमेव च ३० का पण्डितः कश्च मूर्खः कः पन्था उत्पयश्चकः । कः स्वगो नरकः कः खित् कोयन्धुरत किं गृहम् ।। क आन्यः को दरिद्रो या कृपणः कः क ईश्वरः । एतान् प्रभान् मम हि विपरीतभिसत्पते ॥३२॥ श्रीभगवानुवाच सत्यमस्नेयमसनो हीरसंचयः । आस्तिक्यं ब्रह्मचर्य च मौन स्थैर्य धमाभयम् ॥३॥ . होमः प्रदाऽऽतिथ्य मदर्चनम् । तीर्थाटनं पराया दुधिराचायसेवनम् || ३४ || मनिरमा उभयोदिश स्मृताः पुंसामुपासिताखात याकाम दुहन्ति हि ॥३५ ॥ । मनिष्ठता बुदेदम इन्द्रियर्स यमः । तितिशा दुःखसम्म निहोरखनो भूतिमा ।

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २० ७.५ उन्यासः परं दानं कामत्यागस्तपःस्मृतम् । स्वभावविजयः शौर्य सत्यं च समदर्शनम् ॥३७॥ च सूतृता वाणी कविभिः परिकीर्तिता । कर्मस्वसनमः शौचं त्यागःसंन्यास उच्यते ॥३८॥ में इष्टं धने नमां यशोऽहं भगवतमः । दक्षिणा मानसन्देश प्राणायामः परं बलम् ॥३९॥ मेम ऐश्वरोभावो लाभो मद्भतिरुत्तमः । विद्याऽऽत्मनि मिदाबाधो जुगुप्सा हीरकर्मसु॥४०॥ गुणा नैरपेक्ष्याद्याः सुखं दुःखसुखात्ययः । दुःखं कामसुखापेक्षा पण्डितोबन्धमोक्षवित||४|| हो देहायबुद्धिः पन्या मनिगमः स्मृतः । उत्पपश्चिचविक्षेपः स्वर्गः सत्वगुणोदयः ॥४२सा कसमउन्नाहो बन्धुर्मुरई सखे । यह शरीरं मानुष्यं गुणान्यो धान्य उच्यते ॥४॥ रेद्रो यस्त्वसंतुधः कृपणो योऽजितेन्द्रियः । गुणेप्ववतधीरीशो गुणसको विपर्ययः ॥४॥ न उद्धव ते प्रभाः सर्वे साधु निरूपिताः । किं वर्णितेन बहुना लक्षणं गुणदोषयोः। गुणदोषदृथिर्दोषो गुणस्तूभयवर्जितः ॥४५॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमस्यां संदितायामेकादशस्कन्धे एकोनविंशोऽध्यायः ॥१९॥ अथ विंशोऽध्यायः उद्धव उवाच विश्व प्रतिपक्ष निगमो हीश्वरस्य ते । अवेशवेरविन्दाक्ष गुणं दोषं च कर्मणाम् ॥१॥ पाश्रमविकल्पं च प्रतिलोमानुलोमजम् । द्रव्यदेववयःकालान् स्वर्ग नरकमेव च ॥२॥ णदोषभिदाइष्टिमन्तरेण वचस्तव । निःश्रेयसं कयं नृणां निषेपविधिलक्षणम् ।। ३ ॥ तृदेवमनुष्याणां वेदश्चक्षुस्खवेश्वर । श्रेपस्त्वनुपलब्धेऽर्षे साध्यसाधनयोरपि ॥४॥ _णदोषभिदादृष्टिनिंगमाचे न हि खतः। निगमेनापवादम भिदाया इति ह भ्रमः ॥५॥ श्रीभगवानुवाच गास्त्रयो भया प्रोक्का नृणां योविधित्सया । डानं कर्म च भक्तिबनोगयोऽन्योऽस्ति कुत्रचित् । विष्णानां शानयोगो न्यासिनामिह कर्मसु । तेम्वनिर्विष्णचिचानां कर्मयोगख कामिनाम् ॥७॥ हृच्छयामत्कयादी जातभस्लु यः पुमान् । न निर्विष्णो मानिसको भक्तियोगोऽस्य सिद्धिदार वित् कर्माणि कुर्वीत न निर्विद्येत यावता । मकथाश्रवणादौ वा प्रदा यावन जायते ॥९॥ वधर्मस्थो यजन् यज्ञैरनाशी:काम उद्धव । न याति वर्गनरको यचन्यन्न समाचरेत् ॥१०॥ परिमोके वर्तमानःस्वधर्मसोऽनघःशुचिःशानं विवादमामोति मदकिंवा यहच्छया ॥११॥ वनियोऽप्येतमिच्छन्ति लोकं निरयिणस्तथा धाप शानभक्तिभ्यामुभयं तदसाधकम् ॥१२॥ न नरः स्वर्गति का नारकों का विचक्षणः । नेमं लोकंच काइव देशवेशात् प्रमादति ।।१३॥ एतद् विद्वान् पुरा मृत्योरभवाय पटेत सः । अप्रमत इदं शाला मरमभ्यर्थ सिदिदन् ||१४॥ मा. मू. ४५- - ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २१ छिद्यमानं यमरेतेः कृतनीडं वनस्पनिम् । एउग:म्वकेतमुत्सृज्य क्षेमं याति झलमरः ॥१५॥ अहोरात्रेदिछद्यमानं युवाऽयुभववेपथुः । मुक्तसन्नः परं बुद्ध्या निरीह उपशाम्यति ॥१६॥ नृदेहमाचं मुलमं मुदुर्लभं वं मुकल्यं गुरुकर्णधारम् । मयानुकूलेन नभवतेरितं पुमान् भवाब्धि न तरेत् स आत्मदा ॥१७॥ यदाऽऽरम्भेषु निर्विग्णो विरक्तः संयतेन्द्रियः । अभ्यासेनात्मनो योगी धारयेदचलं मनः ॥१८॥ धार्यमाणं मनो यहि भ्राम्यदाश्वनवस्थितम् । अतन्द्रितोऽनुरोधेन मार्गेणात्मक्यं नयेत् ॥१९॥ मनोगतिं न विधजेजितप्राणो जितेन्द्रियः । सत्त्वसम्पन्नया बुदधा मन आत्मवयं नयेत् ॥२०॥ एप वे परमो योगो मनसः संग्रहः स्मृतः । हृदयशत्वमन्विच्छन्दम्यस्येवार्वतो मुहुः ॥२१॥ सांख्येन सर्वभाषानां प्रतिलोमानुलोमतः । भवाप्ययावनुव्यायेन्मनो यावत् प्रसीदति ॥२२॥ निर्विण्णस्य विरक्तस्य पुरुपस्योकवेदिनः । मनस्त्यजति दौरात्म्यं चिन्तितस्यानुचिन्तया॥२३॥ यमादिभियोगपथैरान्वीक्षिक्या च विद्यया । ममार्योपासनाभिर्वा नान्येयोग्यं स्मरेन्मनः ॥२४॥ यदि कुर्यात् प्रमादेन योगी कर्म विहितम् । योगेनैव दहेदंहो नान्यत्तत्र कदाचन ॥२५॥ स्वेस्वेऽधिकारे या निष्ठा सगुणः परिकीर्तितः। कर्मणां जात्यशुद्धानामनेन नियमः कृतः । गुणदोषविधानेन समानां त्याजनेच्छया ॥२६॥ जातश्रद्धो मत्कयासु निर्विण्णः सर्वकर्मसु । वेद दुःखात्मकान कामान् परित्यागेऽप्यनीधरः२७ ततो भजेत मां प्रीतः श्रद्धालुदृढनिश्चयः । जुपमाणश्च तान् कामान् दुःखोदोध गईयन्।२८॥ प्रोकेन भक्तियोगेन भजतो मासकृन्मुनेः । कामा हृदय्यानश्यन्ति सर्वे मयि हदि स्थिते ॥२९॥ भिद्यते हृदयग्रन्थिरिछद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणिमयिहरेऽखिसात्मनि॥३०॥ तस्मान्मद्भक्तियुक्तस्य योगिनो वैमदात्मनः । न शानं न च वैराग्य प्रायः श्रेयो भवेदिइ ॥३१॥ दानधर्मेण भेयोभिरितरैरपि ॥३२॥ कर्मभिर्यत्तपसा शनवैराग्यतश्च यत् । योगेन दानधर्मण यत् सर्वे मझकियोगेन मद्भको लभतेऽअसा । स्वर्गापवर्ग मदाम कथंचिद् यदि घाइति ॥ ३३॥ नकिंचित् साधबोधीराभक्ताखेकान्तिनोमम। पाछन्त्यपि मया दत्तं कैवल्यमपुनर्भवम् ॥३४॥ नरपेश्यं परं पाहुनिःश्रेयसमनपकम् । तस्मानिराशियो भकिनिरपेशल मे भवेत् ॥३५॥ न मय्येकान्तभकानां गुणदोषोद्भवा गुणाः । साधूना सचिचानां बुद्ध परमुपेयुपाम् ॥१५॥ एवमेतान् मयाऽदिष्टाननुतिष्ठन्ति मे पयः । क्षेमं विन्दन्ति मत्स्थानं यद् म परमं विदुः ॥१७॥ पति भीमद्भागवते महापुराणे पारमहंसां संदितायामकारक विरोऽध्यायः ॥२॥ अथैकाविंशोऽध्यायः श्रीभगयानुयाच एतान् मत्ययो हित्वाभक्तियनक्रियात्मकान् । शुद्रान् कामांबले प्राण गन्तः सन्ति ॥१॥ ।

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २१
स्ये स्वेऽधिकारे या निठा स गुणः परिकीर्तितः । विमर्षयतु दोशः स्यादुभयोरेप निश्चयः ॥ २ ॥
शुदपशुद्धी विधीयते समानेम्वपि वस्तुपु । दन्यस्य विचिकित्सा) गुणदोषौशुभाशुभौ ॥ ३ ॥
धर्मार्थ व्यवहारार्थ यात्रार्थमिति चानघ । दर्शितोऽयमयाऽऽचारो धर्ममुद्रातांधुरम्।। ४
भूम्यम्बग्न्यनिलाकासा भूतानां पञ्च धातवः । ब्रह्मस्थावरादीना शारीराआत्मसंयुताः ॥ ५ ॥
वैदेन नामरूपाणि विषमाणि समेवपि । धानुपूव कल्प्यन्ते एतेपा स्वार्थसिद्धये ॥ ६ ॥
देशकालादिभावाना वस्तूनां मम प्रत्तम । गुणदोषौ विधीपेते नियमा हि कर्मणाम् ॥ ७ ॥
अकृष्णसारो देशनामब्रह्मण्योऽशुचिर्भवेत् । कृष्णसारोऽप्यसौवीरकीकटासस्कृतेरिणम् ॥ ८॥
कर्मण्यो
गुणवान् कालो द्रव्यता स्वत एव वा। यतो निवर्तते कर्मस दोषोऽकर्मकः स्मृतः॥1॥
द्रव्यस्य शुद्धयशुद्धी च द्रव्येण वचनेन च । संस्कारेणाय कालेन महत्वाल्यतयाथवा ॥१०॥
शत्यात्यायवा बुद्धया समृद्धया च यदात्मने । अचं कुर्वन्ति हि यथा देशावस्यानुसारतः॥११॥
धान्यदास्थितन्तूना रसतेजसचर्मणाम् । कालवाय्वग्निमृत्तोयैः पर्थिवानां युतायुतैः ॥१२॥
अमेध्यलिप्तं यद् येन गन्धं लेपं व्यपोहति । भजते प्रकृति तस्य तन्छौचं ताबदिभ्यते ||१३||
सानदानतपोऽरस्थावीर्यसंस्कारकर्मभिः । मत्स्मृत्या चात्मनःशौचं शुद्धः कर्माचरेद्विजः ॥१४॥
मन्त्रस्य च परिशानं कर्मशुद्धिर्मदर्पणम् । धर्मः सम्पद्यते पड्भिरधर्मस्तु विपर्ययः ॥१५॥
वचिद्गुणोऽपि दोषः स्याद् दोषोऽपि विधिना गुणः । गुणदोषार्थनियमस्तलिदामेव बाधते ॥१६॥
समानकर्माचरणं पतितानां न पातकम् । औत्पत्तिको गुणः सङ्गीन शयानः पतत्यधः ॥१७॥
यतो यतो निवत्त विमुच्येत सतततः । एष धमों नृणा क्षेमा यो कमोहभयापहः ॥१८॥
विषयेषु गुणाध्यामात् पुंसः सङ्गततो भवेत् । सङ्गात्तत्र भवेत् कामः कामादेव कलिणाम्॥१९॥
कले विपहः कोषस्तमस्तमनुवर्तते । तमसा अस्पते पुंसदचेतना च्यापिनी द्रुतम् ॥२०॥
तया विहितः साधो जन्नुः शून्याय कल्पते । ततोऽस्य स्वार्थविभ्रंशो मूञ्छितस्य भृतस्य च।।२१।।
विषयाभिनिवेशेन नात्मानं चेद नापरम् । दृशजीविकया जीवन व्यर्थ भस्व यः श्वसन्॥२२॥
फलश्रुतिरियं नृणां न श्रेयो रोचनं परम् । श्रेयोविवक्षया प्रोक्तं यया भेपज्यरोचनम् ॥२३॥
उत्पत्त्यैव हि कामे प्राणेषु स्वजनेषु च । आसक्तमनसो मा आत्मनोऽनपहेतुपु ||२४||
न तानविदुपः स्वार्थ भ्राम्यतो वृजिनाध्वनि । कथंथुज्यान पुनस्तेषुतांस्तमो विशतोबुधः॥२५॥
एवं व्यवसितं केचिदविज्ञाय कुबुद्धयः । फलश्रुति कुसुमितां न वेदशा वदन्ति हि ॥२६॥
कामिनः कृपणा लुग्धाः पुष्पेषु फालत्रुदयः । अमिमुग्धाधूमतान्ताःस्व लोकं न विदन्ति ते २७॥
न ते मामा जानन्ति हृदिस्थं य इदं यतः । उक्चशस्त्रा ह्यमुतपो यथा नीहारचक्षुषः ॥२८॥
ते मे मतमविशय परोक्षं विषयामकाः । हिंसा यदि रागःस्याद् यज्ञ एवनचोदना ॥२९॥
हिंसाविहाराबालन्धेः पशुभिः खमुखेच्छया । यजन्वे देवता यजः पितृभूतपतीन खलाः ॥३०॥

·-- -- ७.८ भीमद्रागाने मारपेममा २३ ममम मोम HAT | आदिमान या निः।। रज.मनमोनिया सामोरः । उनलनुमान देशान्न तनमान: देसमा गडे-ना शाम हिनि । तस्मान्त भूगाम्म महागाला महालाः ॥३१॥ एवं पुलिसमा नानाम्माशितमनया नणाम् । मानिनां नानिमचाना मानपिनको ॥३४॥ पेश गामनियास्त्रिावासा मे । परोभादा पसः परो मम च प्रियम् ॥३५॥ गम्बनम गुप प्रार्गन्द्रिामनोमाम् । अनन्तारं गम्भीर तुम्गिार्म मद्रका ॥३॥ मोरहितं भुप्रा ननणानन्तलिना । भूतेशु घोरेग विवपूर्णर लपते ॥३॥ पथोणनाभिदयाहूणांमुमते मुरात । आमण पोपमान प्राणो मनमा राणा ३८ उन्दोमोऽमृतमपः सहसपी प्रभुः । भोरदाधिवरायवरोप्मान्तःसभूषिदान् ३१ विचित्रभाविततां छन्दोभियनुरुत्तरः। अनन्तवारी बहती सुजत्याशिगते स्वपन 1०॥ गायम्युणिगनुर व नाती पहिरेव च । त्रिभुजगत्यतिन्छन्दोवत्यष्टपतिजगमिराट् ॥ १॥ विषसे किमानटेकिमन्य विम्लत् । इत्या हृदयं लोके नान्यो मद्वंद रश्चन ||२|| मां विधतेऽभिधरो मां विमलप्पारोगते त्यहम्। एतावान् सर्ववेदार्थः शन्दआरसायमांभिदान । मायामात्रमनूदान्ते प्रतिसिश्य प्रसीदति ||४|| इति मोमदागवढे महापुराणे पारमहंस्या सरितायामकादरास्को एकविंशोभ्यायः ॥२१॥ अथ द्वाविंशोऽध्यायः उद्धव उवाच कति तत्त्वानि विश्वेश संख्यातान्यपिभिःप्रभो । नवैकादश पञ्च प्रोग्यात्थ त्वमिह शुभम ॥ १॥ केचित् षड्विंशति प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सत्तेके नव पट् केचिचत्वायेंादशापरे ॥ २॥ केचित् सप्तदश प्राहुः पोडके त्रयोदश । एतावत्वं हि संख्यानामुषयो यदिवशया ! गायन्ति पृथगायुप्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि ॥ ३ ॥ श्रीभगवानुवाच युक्तं च सन्ति सर्वत्र भाषन्ते ब्राह्मणा यया । मायां मदीनामुद्गुह्य वदतां किनु दुघटम् ॥४॥ नेवदेवं ययाऽऽत्य त्वं यदहं वच्मि तत्तथा । एवं विवदतां हेतुं शकयो मे दुरत्ययाः ॥ ५॥ यासां व्यतिकरादासोद् विकल्पोवदतां पदम् । प्राप्ते शमदमेऽप्येति वादस्तमनुशाम्यति ॥ ६॥ परस्परानुप्रवेशात् पुरुषर्षभ । पौर्वापर्यप्रसंख्यानं यथा वस्तुर्विवक्षितम् ॥ ७॥ तत्वाना एकस्मिन्नपि दृश्यन्ते प्रविष्टानीतयणि च । पूर्वमिन् वा परमिन् वा तत्वे तत्वानि सर्वशः।।८।। प्रसंख्यानमभीप्सताम् । यथा विविकं यदपत्रं गृहीमो युक्तिसम्भवात्॥ ९॥ ।

·न
।
श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २२
भनायविद्यायुक्तस्य पुरुषस्यात्मवेदनम् । स्वोन सम्भवादन्यस्तत्त्वो ज्ञानदो भवेत्॥१०॥
रुपेश्वरयोरत्र वैलक्षण्यमण्वपि । तदन्यकल्पनारायां शानं च प्रकृतेर्गुणः ||११||
कृति[णसाम्यं वै प्रस्तात्मनो गुणाः । सत्त्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्यन्तहेतवः ॥१२॥
त्वं शानं रजः कर्म तमोऽज्ञानमिहोच्यते । गुणव्यतिकरः कालःखमाः सूत्रमेव च ॥१३॥
पुरुषः प्रकृतिय॑क्तमहकाये नमोऽनिलः । ज्योतिराप क्षितिरिति तत्त्वान्युक्तानि मे न।।१४।।
प्रोत्रं वग दर्शनं प्राणो जिहेति ज्ञानशकयः । वाक्याण्युपस्थपावद्धिकर्माण्यङ्गोमयं मनः॥१५॥
चन्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चेत्यर्थजातयः । गत्युस्त्युत्सर्गशिल्पानि कर्मायतनसिद्धयः ॥१६॥
गादौ प्रकृवित्रस्य कार्यकारणरूपिणी । सत्यादिमिर्गुणैर्धते पुरुषोऽव्यक्त ईक्षते ॥१७॥
व्यक्तादयो विकुर्वाणा धातवः पुरुपेशया । लघवीयाः सृजन्त्यण्डं संहताः प्रकृतेईलात् ।।१८६
सप्तव धातव इति वार्याः पञ्च खादयः । शानमात्मोभयाधारस्ततो देहेन्द्रियासवः ॥१९॥
पदित्यत्रापि भूतानि पञ्च पठः परः पुमान् । तैर्युक्त आत्मसम्भवैः सष्टेदं समुपाविशत् ॥२०॥
चत्वार्येवेति तत्रापि तेज आपोन्नमात्मनः। जावानि रिदं जातं जन्मावयविनः खड॥२१॥
संख्याने सप्तदशके भूतमात्रेन्द्रियाणि च । पञ्च पञ्चकमनसा आत्मा सप्तदशः स्मृतः॥२२॥
वदत् पोदशसंख्याने आत्मैव मन उच्यते । भूतेन्द्रियाणि पञ्चैव मन आत्मा त्रयोदय ॥२॥
एकादयत्व आत्मासो महाभूतेन्द्रियाणि च । अष्टौ प्रकृतयश्चैव पुरुषश्व नवेत्यय ॥२४॥
रति नानाप्रसंख्यानं तत्वानामृपिभिः कृतम् । सर्वन्याय्यं युक्तिमावाद विदुर्गा किमयोभनम् २५
उद्धच उवाच
प्रकृति: पुरुषभोभो यद्यप्यात्मविलक्षणो । थन्योन्यापाश्रयाकृष्ण दस्यते न भितयोः २६
प्रकृतो लक्ष्यते खात्मा प्रकृतिश्च तयाऽऽमनि । एवं मे पुण्डरीकाक्ष महान्तं संशयं दि।
छेतुमईसि सर्वश घचौभिनयने पुणेः ॥ २७ ॥
स्वत्तो शान दिजीवानां प्रमोरस्तेऽत्र शक्तिः। त्वमेव हारममायाया गर्वि वोपन चारः॥२८॥
धीमगवानुवाच
प्रकृतिः पुरुषाचेति विकलः पुरुर्षभ । एप वैकारिकः सों गुणन्यविश्यमकः (१२९॥
ममाङ्ग माया गुणमध्यनेपा विकल्खुदीप गुणैर्विधचे।
वैकारिकत्रिवियोध्यात्मनेकमयाधिदेवमधिभूतमन्यत्
रूपमा पुरत्र सधे परसरं निदति यः स्वतः खे ।
आत्मा यदेषामारो य आया वयानुभूत्याखिमिदनिदिः ।
एवं बगादि अयादि द्विादि नामादिच चित्तयुतम् ॥३१॥

·गोगो TAMAR सामना-मरना। अब {[*}131037 SCF111*** LI आमा मानशेतनामी दिन ने पोर मुंगा मनः गाnt ३३॥ व परामिात मिः भी। उसामान का दान-नारस सिन ममाम्बा गोदिमाममनामभिः । न देवा पास योगः- মায়ানুগান্ত मनः कमां नमामिश्रियः पचभितम् । सो पराला आमा तदनुपती ॥३॥ ध्यापनमनोनिग्या सान् वानुभुतानय । उपासोदा मनन्यस्मृतिसभापति ॥३॥ farnामिनिन नात्मानं या मल पुनः। जो कस्यनिदेतोगपुरत्यन्तविस्मृतिः ॥३८॥ जन्म यात्मता गः सर्वभारेन भूरिद । विपस्वीति प्रादुपया म्यनमनोरयः ॥३९॥ मानं मनोरयं भर्ग प्रासनं न मरत्यमो । तत्र पूर्वमिात्मानमपूर्व वादास्यति । सन्द्रियायनगद प्रविष्य भावि यानि । पहिरन्तभिदादेवर्जनोऽमननाद यया ॥४१॥ नित्यदा ह्या भूतानि भान्ति न भवन्ति न । कालेनालश्यवेगेन यूमित्यात्तन सते ॥४२ . नियेकगर्भजन्मानि पाल्यकौमारयौवनम् । वयोमयं जरामृत्युरित्यवस्थास्तनोनय ॥४६॥ एता आत्मनः पितृपुत्राभ्यामनुमेयो भवाप्ययो । न भवाप्यपवस्तूनामभिधे दयलशणः ॥xeil : तरोऊजविपाकाम्यां यो विदाञ्जन्मसंयमौ । तरोविलक्षणो द्रष्टा एवं द्रष्टा तनोः पृथक् ॥४९॥ प्रकृतेरेवमात्मानमविविल्याबुधः पुमान् । तत्पेन सर्वसम्मूदः संसारं प्रतिपद्यते ॥५०॥ सत्यसनापीन् देवान् रजसासुरमानुपान् । तममा भूततिर्यस्त्वंभ्रामिदो याति कर्मभिः॥५१॥ नृत्यतो गायतः पश्यन् यथैवानुकरोति तान् । एवं बुद्धिगुणान् पश्यन्ननीहोऽप्यनुकायते ॥५२॥ यया मनोरयधियो विषयानुभयो मृपा । स्वप्नदृष्याश्च दाशाई तया संसार आत्मनः॥५४॥ अर्धे विद्यमानेऽपि संमृतिनावित या विषयान सप्नानागमो यथा ॥५५॥ मा भुइश्व विषयानसदिन्द्रियैः । आत्माग्रहणनिभांतं पश्य वैकलि भ्रमम्।।५।। । ययाचियां सोतयां न फसानां वा वनस्पतेः । तय सर्वभूतानां वयोऽयखादयः 11 , स्प्रेयंदीरोचिषां यदत सोतांतदिदं जलम् । मोऽयं पुमानितिनृणांमुपा गी : मृपायुसन / w , मा स्वस्थ कर्मवीजेन जायते सोऽप्ययं पुमान् । म्रियते यामरो भ्रान्त्या यथामिदारसंप मनोरथमयालन्यस्योचावचास्तन् । गुणसनादुपादत्तेकचित् कश्चिजहाति च || यथाम्भसा प्रचलता तरयोऽपि चला इव । चक्षुषा भ्राम्यमाणेन हसते भ्रमतीव भूः ॥५३ ॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २३ शिसोऽवमानितोऽसमिःमलन्धोऽसयितोऽयशातादितः सनिबद्धोका वृत्त्याचा परिहापितः १५७) निधितो मूत्रितो याबहुधैवं प्रकम्पितः । श्रेयस्कामः कृच्छ्रगत आत्मनाऽऽत्मानमुद्धरेत्५८ उद्धव उवाच यमेवमनुबुध्येयं वद नो वदतां वर । मुदुःसहमिमं मन्ये आत्मन्यसदतिक्रमम् ॥५९॥ चिदुपामपि विश्वात्मन् प्रकृतिर्हि बलीयसी । ऋवे त्वधर्मनिरतान् शान्तास्ते चरणालयान॥६०॥ इति श्रीमद्भागवढे महापुराणे पारमइंस्था संहितायामेकादशस्कन्धे दार्दिशोऽध्यायः ॥ २२ ॥ अथ त्रयोविंशोऽध्यायः यादरायणिरुचाच स एवमाशंसित उद्धवेन भागवत्तमुख्येन दाशाई मुख्यः । सभाजयन् भृत्यवचो मुकुन्दस्तमायभाषे श्रवणीयवीर्यः ॥१॥ धीभगवानुवाच बाईस्पत्य वै नात्र साधु दुर्जनेरितैः । दुरुत्तर्भिन्नमात्मानं यः समाधातुमीश्वरः ।। २ ।। न तथा तप्यते विद्धः पुमान बाणैः मुमर्मगैः । यथा तुदन्ति मर्मस्या ह्यसतां परुषेषवः ॥ ३ ॥ कथयन्ति महत्पुण्यमितिहासमिहोदय । तमई वर्णयिष्यामि निबोध मुसमाहितः ॥ ४ ॥ केनचिद् भिक्षुणा गीतं परिभूतेन दुर्जनैः । स्मरता धृतियुक्तन विपाकं निजकर्मणाम् ॥५॥ अवन्ति द्विजः कश्चिदासीदास्यतमः श्रिया 1 वातावृत्तिः कदक्ष कामी लुब्धोऽतिकोपनः॥ ६ ॥ शतयोऽतिथयस्तस्य वाड्मात्रेणापि नार्चिताः। शून्यावसय आत्मापि काले कामैरनर्चितः ॥७॥ दुःशीलस्य कदर्यस्य द्रुह्यन्ते पुत्रवान्धवाः । दारा दुहितरो मृत्या विषण्णा नाचरन् प्रियम्|| तस्यैवं यक्षवित्तस्य च्युतस्योभयलोकतः । धर्मकामविहीनस्य चुकुधुः पञ्चभागिनः॥९॥ तदवध्यानविखखपुण्यस्कन्धस्य भूरिद । अर्थोऽप्यगच्छनिधनं बहायासपरिश्रमः ॥१०॥ शातयो जगहुः किंचित् किंचिद् दस्यब उदय दैवतः कालतः किंचिद् ब्रह्मानन्धोपार्थिवात्।। स एवं द्रविणे नटे धर्मकामविवर्जितः । उपेक्षितश्व खजनेचिन्तामा दुरत्ययाम् ॥१२॥ तस्यैवं ध्यायतो दी नटरायस्तपस्विनः । खिद्यतो बापकण्ठस्य निर्वेदः सुमहानभूत्||१३|| स चाहेदमहो कष्टं वृथाऽऽत्मा मेनुतापितः । न धर्माय न कामाय यस्यार्थायास ईदृशः॥१४॥ प्रायेणाः कदर्याणी न मुखाय कदाचन । इह चात्मोपतापाय मृतस्य नरकाय च ॥१५॥ यशो यशस्विनांशुद्ध श्लाघ्या ये गुणिनां गुणाः । लोमःखल्योऽपि तान् हन्ति श्वित्रो रूपमिवेप्सितम् अर्थ साधने सिदे उत्कर्षे रक्षणे व्यये । नाशोपभोगआयासस्वासश्चिन्ताभ्रमो नृणाम् ॥१७॥ स्तेयं हिंसानृतंदम्भः कामः क्रोधासयो मदः । भेदो वैरमविश्वासः संसर्या व्यसनानि च ॥१८॥ ।

·एलेन अपंग मनानमाम् । नमानमोरयन ॥१३॥
जिनो धारणे दारावर गुरदायमानिमा गिनाममा
भाभासा ते मरमा दीसमन्य समयासुरमनिरालालमोहरला३
मला जम्मामा भानुदिनानाम् । सदनात्य ये माय मन्ति पापमा गदिन ११
सामगंगोह प्राय लोमिम पुमान् । गिनुरोमोनस पानि ।।२।।
देषाविभूतानि ज्ञातीन वम मागिनः | अविभाग नात्मानं पारिया नया Art
भगाया कि प्रपतमा भयो उम् । गुण्डा नमियान्स जानि साधये ॥२५॥
समान संनिश्पते विशम्मयायामात । सानिमारग नूनं लोकोयं मुविमोदितः॥२६॥
पिनेनदेना पामेवा कामदेस्त । मृत्युना प्रस्यमानस कमिनीव जन्मदैः ॥२३॥
नन मे मगोखरसरदेवमयो हरिः । येन नौती दयामेतां निरमात्मनः ॥२८॥
जो कालापरेण धोयिम्मेऽनमात्मनः । मप्रमत्तो सिलवायें यदि स्यात् सिदआत्मनि२९ ।
पर मामनुमोदरन् देयात्रिभुवनेश्वराः । मुहर्तन रमलोकं खट्वान्नः समसाधयत् ॥३०॥
भीमगवानुवाच
इस्यभिप्रेस मन भायन्यो दिजसत्तमः | उन्मुच्य हृदयप्रन्योन् शान्तो भिक्षुरभून्मुनिः॥३॥
स चचार महीमेतां संयतास्मेन्द्रियानिलः । निशाय नगरप्रामानसनोलविवोवियत् ॥३२॥
सं ये प्रवयर्स मिथमवधूतमतजनाः । रवा पर्यमवन् भद्र बहीभिः परिभूतिभिः ॥३३॥
केचित्रिवेणु जगृहुरेके पात्रं कमण्डलुम् । पीठ सर्वच कन्यां चीणि केचन ॥३४॥
प्रदाय च पुनलानि दर्शितान्याददुर्मुनेः । अग्नं च भैतसम्मन मुञानस्य सरिनटे ॥३५॥
मूषयन्ति च पापिष्ठाः विन्त्यस्य च मूर्धनि । यतवाचं वाचयन्ति वाडयन्ति न वकि चेत् ॥३६॥
तर्जयन्त्यपरे वाग्भिः स्नोऽयमिति वादिनः । यध्नन्वि रज्ज्वावं केचिद् अभ्यताबन्यतामिति ॥३०॥
क्षिपन्त्येकेऽवजानन्द एप धर्मध्वजः शठः । क्षीणविच इमां वृचिमाहीत नबनोज्झितः ॥३८॥
अहो एष महासारो धृतिमान् गिरिराडिव । मौनेन साधयत्यर्थ बकवद् दृढनिश्चयः ॥३९॥
इत्येके विहसन्त्येनमेके दुर्वातयन्ति च । वं बबन्धुनिकरुधुर्यथा क्रीडनकं दिजम् ॥४०2
एवं स भौतिक दुःखं देविकं दैहिकं च यत् । भोकप्यमात्मनो दिष्टं प्रातं प्रातमबुध्यत ॥४१॥
परिभूत इमां गायामगायत नराधमैः । पातयद्भिः स्वधर्मस्योधतिमात्साय माविकीम्।४२॥
1
।
द्विज उवाच
नायं जनो मे सुखदुःखहेतुर्न देवतात्मा ग्रहकर्मकालाः ।
मनः परं कारणमामनन्ति संसारचक्रं परिवर्तयेद् यत् ॥४३॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २३
मनो गुणान् चै सृजते बलीयस्ततश्च कर्माणि विलक्षणानि ।
शुलानि कृष्णान्यय लोहितानि तेभ्यः सवर्णाःसूतयो भवन्ति ||४||
अनीह आत्मा मनसा समीहता.हिरण्मयो मत्सख उदिचष्टे ।
मना सलिनं परिग्रह कामान् जुषन् निबदो गुणसङ्गतोऽसौ ॥ ४५ ॥
दानं स्वधमों नियमो समश्च श्रुतं च कर्माणि च सद्ब्रतानि ।
सर्वे मनोनिग्रहलक्षणान्ताः परो हि योगो मनसः समाधिः ॥ ४६॥
समाहितं यस्य मनः प्रशान्तं दानादिभिः किं वद तस्य कृत्यम् ।
असंयतं यस्य मनो विनश्यद् दानादिभिधेदपरं किमेभिः ॥ ४ ॥
मनोवशेऽन्ये अभवन् स देवा मनश्च नान्यस्य व समेति ।
भीष्मोहिदेवः सहसः सहीयान् युज्याद्वशे तंस हि देवदेवः ॥ ४८ ॥
तं दुर्जयं शत्रुमसह्यवेगमरंतुदं तन विजिल्य केचित् ।
कुर्वन्त्यसद्विग्रहमत्र मत्येमित्राण्युदासीनरिपून् विभूदाः ॥४९॥
देई मनोमात्रमिमं गृहीत्वा ममाहमित्यन्धधियो मनुष्याः।
एषोऽहमन्योऽयमिति भ्रमेण दुरन्तगरे तमसि भ्रमन्ति ॥ ५० ॥
जनस्तु हेतुः सुखदुःखयोश्रेत् किमात्मनश्वात्र ह भौमयोस्तत् ।
जिहां कचित् संदधति सदस्तिदनायो कतमाय कुप्येत् ॥५१॥
दुःखस्य हेनुर्यदि देववाल किमात्मनस्तत्र विकारयोसत् ।
यदङ्गमञ्जेन निहन्यवे कचित् कुष्येव कस्मे पुरुषः खदेहे ॥ ५२ ॥
आत्मा यदि स्यात् सुखदुःखहेतुः किमन्यवत्र निजस्वभावः।
नात्मनोऽन्यद यदि तन्मूपा स्यात् झुल्येत कस्लान मुखं न दुःखम् ॥ ५३॥
प्रा निमिचं सुखदुःखयोश्चेत् किमात्मनोऽजस्य जनस्य वै वे।
प्रदहस्यैव वदन्ति पीडां कुष्पेन करने पुष्पलतोऽन्यः ॥ ५४ )
कर्माल हेतुः सुखदुःखयो भेद रिमात्मनस्तादि बदाजावे।
देहस्वचित् पुरुषोऽयं मुरमः अभ्येत कस्मै नहि कर्ममूलम् ॥ ५५ ॥
कालस्नु हेतुः मुखदुःखयोश्चेत् स्मिात्मनखत्र वात्मकोऽयो।
नाहि दायेन हिमसलन मुन्चेत करमैन परस्य इन्दम् ॥ ५६५
न केनचित् कारि कथंचनास दन्दोरायः परतः परस्य ।
यथाइमः संशतिरिमः स्यादेवं मझोन रिमति भूतैः ॥५॥

·"" A MEET TMT at Aff रनगर मो ममा!! भाभगगनुमान Ritamit मा Smriti FROसिमरन मुनिराइ गागा ॥५॥ गुरो नामः मम मिनार गारमामगा . समार मां मना RIPTET शिकतामा पोगमंत्रः ॥१॥ mantra मोमेनिया हितः । पारमन नानिमा ॥३२॥ १ को मारमा सबारे मनोमायः ॥ ३३॥ अब नर्षिशोऽध्यायः भीमगयानुराग भामा निमित । समसामान् मी जसा भ्रनन् । भागीशानमयो वर्ष पनि । यसनिपुना आरोगयुगे युगे ॥३॥ रामायण के fare वासनोडगोनरंगपरिभासमभव सहत् ॥ ३॥ पोरेस्तरी : सोभरिमा शान वन्यतमभारः पुरुषासोनिपीते ॥४॥ तमो रजः सम्पमिति प्रारमनन् गुणाः । ममा प्रशाम्पनाणायाः पुरुषानुमवेन च ॥५॥ पा रामभया गयं महान् सूर्येण संगुकः। ततो मिकुर्वती चावोजा यो विमोहनः ॥ ६ ॥ येकारिकसोजसम तामसभेयर गित् । तन्मात्रेन्द्रियमन कारणं विदचिन्मयः ॥७॥ अर्थवन्माधिमत्रो वामसादिन्द्रियानि च । वेजमाद् देवता आमनेकादश च वैकृतात् ॥ ८॥. मया सवोदिता मावाः सर्वे संहत्यकारिणः । अनुत्पादयामामुममायतननुत्तमम् ॥९॥ तस्मिन्नई समभवमण्डे सलिल संसिती । मम नाम्यामभूतपनं विश्वायंवत्रचात्मनः ।। सोऽसजत्तपसा युक्तो रजसा मदनुग्रहात् । छोकान् सालान् विश्चात्मा भूर्भुवः स्वरिति त्रिधा ।। देवानामोक आसीत्वभूतानांच भुवः पदम् । मत्यादीनां च भूलोक सिद्धानां त्रिवयात् परम्१२ अधोऽसुराणां नागानां भूमेरोकोऽसजत् प्रभुः। विलोक्यांगतयःःकर्मणा त्रिगुणात्मनाम् १३१ योगस्य उपसथैव न्यासस्य गतयोऽमलाः । महर्जनस्तरः सत्यं भकियोगस मदतिः ॥१४॥ कालात्मना धात्रा कर्मयुक्तमिदं जगत् । गुणप्रवाह एतलिन्नुन्मनति निमजति ॥१५॥ ... स्थूलो योयोभावःप्रसिध्यति । सोऽप्युभयसंयुक्ता प्रकृत्या पुरुषेण च ॥१६ ॥ सचे मध्यं च तस्य सन् । विकारो व्यवहारायों यया तेजार्थिवाः ॥१७ ॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २५ पदुपादाय पूर्वस्तु भावो विकुरुतेऽपरम् । आदिरन्तो यदा यस्य तत् सत्यमभिधीयते ॥१८॥ प्रकृतिघस्योपादानमाधारः पुरुषः परः । सतोऽभिव्यञ्जकः कालो ब्रा तत्त्रितयं वहम् ॥१९॥ सर्गः प्रवर्तते वावत् पौर्वापर्येण नित्यशः । महान् गुणविसर्गायः स्थित्यन्तो यावदीक्षणभू२० विराण्मयाऽऽसाधमानो लोककल्पविकल्पकः । पञ्चत्वाय विशेषाय कल्पते भुचनैः सह ॥२१॥ अन्ने प्रलीयते मर्त्यमन्नं धानातु लीयते । थाना भूमौ प्रलीयन्ते भूमिर्गन्धे प्रलीयते ॥२२॥ अप्सु प्रलीयते गन्ध आपश्च स्वगुणे रसे । लीयते ज्योतिषि रसो ज्योती रूपे प्रलीयते ॥२३॥ रूपं वायो स च परे लीयते सोऽपि नाम्बरे । अम्बरं चन्दतन्मात्र इन्द्रियाणि स्वयोनिषु ॥२४॥ योनिःकारिके सौम्य लीयते मनसीश्वरे । शब्दो भूतादिमप्येति भूतादिमहति प्रभुः ॥२५॥ सलीयते महान् स्वेषु गुणेषु गुणवत्तमः तेऽव्यक्त सम्प्रलीयन्ते तत् काले लीयतेऽव्यये ।।२६।। कालो मायामये जीवे जीव आत्मनि मय्यजे । आत्मा केवल आस्मस्थो विकल्यापायलक्षणः॥२७॥ एवमन्वीचमाणस्य कथं वैकल्पिको भ्रमः । मनसो हदि तित व्योम्नीवाकों दये तमः ॥२८॥ एप सांख्यविधिः प्रोक्तः संशयग्रन्धिभेदनः । प्रतिलोमानुलोमाभ्यां परावरदृशा मया ॥२९॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराणे पारमहंस्यां सहितायामेकादशस्यन्ये चतुर्विशोऽध्यायः ॥ २४ ॥ अथ पञ्चविंशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच गुणानामसमिश्राणा पुमान् येन यथा भवेत् । तन्मे पुरुषवर्येदमुपधारय शंसतः॥१॥ शमोदमस्तितिवेधाता सत्यं दया स्मृतिः । सुटिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा हीर्दयादिःखनितिधार।। काम ईदा मदस्तृष्णा सम्भआशीभिदा मुखम् । मदोत्साशे यशःप्रीतिहाँस्यं वीर्य बलोद्यमः ॥३॥ क्रोधोलोमोऽनृतं दिमायान्मादम्भः क्लमः कलिः शोकमोही विषादाती निद्राशाभीरनुद्यमः। रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वशः । वृत्तयो वर्णितमायाः सन्निपातमयो शृणु ॥ ५॥ सनिपातस्त्वमिति ममेत्युद्धव या मतिः । व्यवहारः सत्रिपातो मनोमात्रेन्द्रियासुभिः॥६॥ धर्म चाय च कामे च यदासौ परिनिष्ठितः । गुणाना सनिकर्षोऽयं श्रद्धारतिधनावहः ॥ ७॥ प्रवृत्तिलक्षणे निठा पुमान् यदि गृहाश्रमे । स्वधर्मे चानुतिष्ठेव गुणानां समिविहि सा ॥८॥ 'पुरुष सत्वसंयुक्तमनुमीयाच्छमादिभिः । कामादिभी रजोयुके क्रोधाद्यैस्तमसा युतम् ॥ ९ ॥ यदा भजति मां भक्त्या निरपेक्षः स्वकर्मभिः । तं सवप्रकृति विद्यात् पुरुषं स्त्रियमेव वा ॥१०॥ । यदानाशिष आधास्यमा मजेत स्वकर्मभिः। तरजःप्रकृतिं विद्यादिसामाशास्स तामसम् ॥११॥ बै रजस्तम इति गुणा जीवस्य नैव मे । चिचजा येस्तु भूतानां सजमानो निरभ्यते ॥१२॥ तरी जयेत् सत्त्वे भाव विशदं शिवम् । तदा सुखेन युज्येव धर्मशानादिभिःपुमान् ॥१३॥ . सत्वस्य ·७१८ धीमनागवते एकादास्कन्धे अन्याः २७ सन्तोऽनपेक्षा मचित्ताः प्रशान्ताः समदर्शिनः । निर्ममा निरहद्वारा निन्दा निष्परिग्रहाः ॥२७॥ तेषु नित्यं महाभाग महामागेतु मकथाः । सम्भवन्ति हिता नृणां जुपता प्रपुनन्त्ययम् ॥२८॥ ता ये शृण्वन्ति गायन्ति हनुमोदन्ति चाहताः । मत्सरा:श्रद्दधानाचमकि विन्दन्ति ते मयि।।२९॥ भक्ति लम्भवतः साधीः किमन्यदयशिप्यते । मय्यनन्तगुणे ब्रह्मण्यानन्दानुभवात्मनि ॥३०॥ यथोपध्यमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमोऽप्येति साधून संसंवतस्तथा ॥३॥ निमग्ज्योन्मजतां घोरे भवाब्धो परमायनम् । सन्तोब्रह्मविदःशान्ता नौदेवाप्नुमजताम् ॥३२ अन्नं हि प्राणिनां प्राण आतांनां शरणं त्वहम् । धो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तोऽर्वाग् बिभ्यतोऽरणम् ॥ सन्तो दिवन्ति चभूपि बहिरकः समुस्थितः । देवता बान्धवाःसन्तः सन्त आत्माहमेव च ॥३४॥ घेतसेनस्ततोऽप्येवमुदया लोकनिःस्पृहः । मुक्तसङ्गो महीमेतामात्मारामश्वचार ह ॥३५॥ पति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायामेकादशस्कन्थे वहविंशोऽध्यायः ॥ २६ ॥ अथ सप्तविंशोऽध्यायः उद्धव उवाच क्रियायोगं समाचक्ष्व भवदाराधनं प्रभो । यत्सावां ये यथार्चन्ति सात्वताः सात्वतर्पभ ॥१॥ वदन्ति मुनयो मुहुनिःश्रेयसं नृणाम् । नारदो भगवान् व्यास आचार्योऽनिरसः मुतः।। निःसृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानजः । पुत्रेभ्योभृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भवः ॥२॥ एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्त्रीयूद्राणां च मानद ॥४॥ एतत् कमलपत्राक्ष कर्मबन्धविमोचनम् । भक्काय चानुरक्ताय धूहि विश्वेश्वरेश्वर ॥५॥ थीभगवानुवाच न बन्तोऽनन्तपारस्य कर्मकाण्डस्य चोदव । संक्षिप्तं वर्णयिष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥६॥ वैदिषस्तान्त्रिको मिश्र इति मे त्रिविधो मखः । प्रयाणामीप्सितेनैव विधिना मां समर्चयेत् ॥७॥ यदा खनिगमेनोकं द्विजत्वं प्राप्य पूरुषः । यथा यजेत मां भक्त्या श्रद्धया तनियोध मे ॥८॥ अर्चायां स्थण्डिलेऽमो वा सूर्ये वाप्सु हदिदिजे । द्रव्येण भक्तियुक्तोऽचेत् स्वगुरुं माममायया ॥ ३॥ पूर्व स्नानं प्रकुर्वीत धौतदन्तोऽग्लशुद्धये । उभयरपि च सानं मन्त्रमुग्रहणादिना ॥१०॥ सन्ध्योपास्त्यादि कर्माणि वेदेनाचोदितानि मे । पूजां तैः कल्पयेत् सम्यसामः कर्मपायनी लेख्या च सैकती। मनोमयी मणिमयी प्रतिमायविधा रमता ॥१२॥ 10. ... स्यात् स्पण्डिले तु भवेयम्। सपने त्वपिलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम्॥१४॥ प्रसिद्धर्मद्यागः प्रतिमादिवमायिनः । भक्तस्य च ययाल ददि भावेन यदि ॥१५॥ दिविधा प्रतिक्षा जीवमन्दिरम् । उदासावाहने नसा खिरायामुश्वार्चनेत ·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २७ रानालद्धरणं प्रेष्ठम यामेव तूद्धव । क्षण्डिले तत्वविन्यासोवहावास्यप्लुतंहविमा१६॥ से चाभ्यईणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभिः । अयोपाहतं प्रेठं भक्तन मम वार्यपि ॥१७॥ संप्यभक्तोपहृतं न मे तोपाय कल्पते । गन्धोधूपः सुमनसो दीपोऽन्नायं च किं धुनः॥१८॥ चिः सम्भृतसम्भारः माग्दभैः कल्पितासनः । आसीनः प्रागुदर वार्चेदर्चायामय सम्मुखः॥१९॥ तन्यासः कृतन्या मदों पाणिना मृजेत् । कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् ॥२०॥ दद्भिदेवयजनं द्रव्याण्यात्मानमेव च । प्रोक्ष्य पात्राणि त्रीप्यद्भिस्तैस्तद्रव्यश्च साधयेत् २१ रदाभ्यांचमनीयाथै त्रीणि पाचारिण दैशिकः । हृदाशीय खिया गायन्या चामिभन्वयेत् ।। पण्डे वाम्वमिसंगुदे हृत्पद्मस्यां परा मम । अण्वी जीवकलां ध्यायेन्नादान्ते सिद्धभाविताम् ।। याऽऽत्मभूतयापिण्डे पाते सम्पूज्य तन्मयः । आवाह्या दिषु स्थाप्य न्यस्ताङ्गं मां प्रपूजयेत् २४ योपस्पर्शाहणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्व नवभिः कल्पयित्वाऽऽसनं मम।।२५।। झमाटदलं तत्र कर्णिकाकेसरोजवलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ॥२६॥ उदर्शनं पाचजन्यं गदासीपुधनुईलान् । मुसलं कौस्तुभं मालां श्रीवत्सं चानुपूजयेत् ॥२७॥ न्दिं सुनन्दं गरुड प्रचण्डं चण्डमेव च । महाबलं बलं चैव कुमुदं कुमुदेक्षणम् ॥२८॥ हो विनायकेच्या विश्वक्सेने गुरून् भुरान् । स्वस्वे स्थाने त्वभिमुखान् पूजयेत् प्रोक्षणादिभिः॥ वन्दनोचीरकर्पूरकुश्मागुरुवातितः । सलिले स्थापयेन्मन्ननित्यदा विभवे सति ॥३०॥ वर्णधर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरपेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभिः ॥३१॥ वस्त्रोपवीताभरणपत्रस्नग्गन्धलेपनैः । अलङ्कुर्वीत सप्रेम मद्तो मा यथोचितम् ॥३२॥ पद्यमाचमनीयं च गन्धं सुमनमोऽक्षतान् । धूपदीपोपहार्याणि दद्यान्मे अथार्चकः ॥३३॥ गुढपायससपीषि शकुल्यापूपमोदकान् । संयावदधिरुपांच नैवेद्यं सति कल्पयेत् ॥३४।। अभ्यझोन्मर्दनादर्शदन्तधावाभिषेचनम् ।अन्नाद्यगीतनृत्यादि पर्वणि स्युरुवान्वहम् ॥३५॥ वैधिना विहिते कुण्डे मेखलागतवेदिभिः । अमिमाधाय परितः समूहेत् पाणिनोदितम् ॥३६॥ रिस्तीर्याय पर्युवेदन्वाधा ययथाविधि । प्रोखण्याऽऽसाद्य द्रव्याणि प्रोश्यानोभावयेत माम् ३७ उसजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजैः । लाचतुर्भुजं शान्तं पद्मकिचल्कवाससम् ॥३८॥ फुरकिरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् | श्रीवत्सवक्षसं भ्राजकौस्तुभं वनमालिनम् ॥३९॥ यायनभ्ययं दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाधारी दत्त्वा चाज्यप्लुतं हविः ४. मुहुयान्मूलमन्त्रण पोडश वदानतः । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रैः विष्टकृतं बुधः॥४१॥ पभ्याथ नमस्कृय पार्षदेभ्यो बलिं हरेत् । मूलमन्त्रंजरेत ब्रश सरन नारायणात्मरम्॥४२॥ रत्त्वाऽऽचमनमुच्छेषं विष्वक्सेनाय कल्पयेत् । मुखवासं सुरभिमत् वाम्बूलाइमपाईयेत् ।।४३|| उपमापन गणन् नृत्य कर्माण्यभिनयन मम । मत्कया: श्रावयञ्ण्वन मुहूर्त क्षणिको भवेत्॥

·। भीमबागमता २८ anारामातीनी भगnिlod गिरो मानापमानासम्म मागीय मी गाता hiniमामानिरा यादरम। उसमोरासमतिrishtanTHEHol भमा समाव नानामभरोमा पनि काममासिक Ites triगापुमान् शिनानि । मनमामिमोनियमीमिवान् । मानामा साटम् । भोपानानि रमागि बायोसामिान् ।। पूजादीनाप्रमाणे मनपामार मारमानान् दया मगरितामियात् ॥११॥ मा सामो गम्ना भानाम् । पूलादिना म विनिमस्वाभ्यतामिया ॥९२४ मान मतेम नियोगेन तिदिनांग म समते पतं यः पूर्वमेत मान ॥५३॥ यः मादा परेसा रेत मुरकियो । विस जाते निम्भुम् वर्गयामगुनायुनन् ॥५४॥ कम गारहतारनुमोदिधरेन नपा भागिनः प्रेत भूलो भूपसि तत्कलन् ॥५५॥ इति श्रीमानको मापुराने पारमा सरितायाकारको सचिमण्यायः ॥ २७॥ अथाष्टाविंशोऽध्यायः धीमगयानुयाच परस्यभावमाणि न मयशेष गायन विषमेकात्मकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेन च ॥१॥ परस्वभावम्माणि यः प्रसव निन्दति । स भाव प्रश्यते स्वायांदसत्यभिनिवेशतः ॥ २॥ सेजसे निद्रयामन्ने पिण्डस्यो नाचेवनः । मायामाप्नोति मृत्यु वा तदनानापुमान् ॥२॥ किं मद्रं किमभद्रं या देवस्थावस्तुनः क्रियत् । वाचोदितं तदन्तं मनसा ध्यातमेव च ॥४॥ छायाप्रत्यायामासा प्रसन्तोऽप्पयंकारिणः । एवं देशदयोमावा यच्छन्त्यामृत्युठोमपन्॥५॥ मात्मैव तदिदं विश्वं सुज्यते सजति प्रभुः । प्रायते प्राति विश्वात्मा हियवे हरतीश्वरः ॥ ६ ॥ तस्मान यात्मनोऽन्यसादन्यो भावोनिरूपितः । निरूपितेयं त्रिविधा निर्मूला भाविपत्मनि । इदं गुणमयं विदि त्रिविध मायया कृतम् ॥७॥ एतद् विद्वान् मदुदितं ज्ञानविज्ञाननैपुणम् । न निन्दविनचनौति लोके चरति सूर्यवत् ॥ ८॥ प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तबदसम्यत्वा निःसङ्गो विचरेदिह ॥ ९॥ उद्धव उवाच , शुदःस्वयंन्योतिरनावृतः । अनिवदाम्वदचिद् देहः कस्येह संसतिः ॥११॥ । . श्रीभगवानुवाच नैवात्मनो न देहस्य संसतिदेश्ययोः । अनात्मस्वहशोरीश कस स्यादुपलभ्यते ॥१० ॥ यावद् देहेन्द्रियप्राणेरात्मनः सनिकर्षणम् । संसाः फलवांखावदपार्योऽप्यविषेकिनः ॥१२ ॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २८ ७२१ अयें विद्यमानेऽपि संमृतिन निवर्तते । ध्यायतो विपयानस्य स्वप्नेऽनर्यागमो यथा ॥१३॥ यया घप्रतिबुद्धस्स प्रस्वारो बदनर्यभूत् । स एव प्रतिबुद्धस्स न वै मोहाय कल्पते ॥१४॥ कहर्षभयकोषलोभमोइस्पृहादयः | अहङ्कारस्य दृश्यन्ते जन्म मृत्युध नात्मनः ॥१५॥ देहेन्द्रियमाणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरामा गुणकर्ममूर्तिः । पूर्व महानित्युरुधेव गीतः संसार आधावति कालतन्त्रः॥१६॥ अमूलमेतद् बहुरूपरूपित मनोवचःमाणशरीरकर्म। शानासिनोपासनया चितेनच्छित्वा मुनिगा विचरत्यतृष्णः ॥१७॥ शानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमतिरामथानुमानम् । आदान्तयोरस्य यदेव केवलं कालच हेतुश्च तदेव मध्ये ॥१८॥ पथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाध सर्वस्य हिरण्मयस्त्र । तदेव मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैरहमस्स तद्वत् ॥१९॥ विज्ञानमेवत्त्रियवस्थमङ्ग गुणत्रयं कारण कार्यकर्ता। समन्वयेन व्यतिरेकतश्च येव सुर्येण तदेव सत्यम् ॥२०॥ न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चान्मध्ये च तन व्यपदेशमात्रम्। भूतं प्रसिद्धं च परेण यद् यत्तदेव तत् स्यादिति मे मनीपा ॥२१॥ अविद्यमानोऽप्यवभासते चैकारिको राजससर्ग एपः। स्वयंज्योतिरतो विभाति ब्रोन्द्रियार्यात्मविकारचित्रम् ॥२२॥ एवं नाविवेक हेतभिः परापवादेन विशारदेन। छिच्चाऽऽत्मसन्देवमुपारमेत स्वानन्दतुष्टोऽखिलकामुकेभ्यः ॥२३॥ नात्मा वपुः पार्थिवभिन्द्रियाणि देवा सुर्वायुजलं हुताशः। मनोऽनमात्र धिषणा च सत्वमहङ्कतिः खं शितिरर्थसाम्थम् ॥२४॥ समाहितः कः करणैर्गुणात्मभिर्गुणो भवेन्मत्सुविविक्तधाम्नः । विक्षिप्यमाणेन किं तु दूपणं घनरुपेतैर्विगत्तै रवेः किम् ॥२५॥ नभो वाय्वनलावुभूगुणैर्गवागतर्वर्तुगुणेर्न तयाक्षरं सम्परजस्तमोमरैरहमतेः संसतिहेतुभिः परम् ॥२६॥ तथापि सङ्गा परिवर्जनीयो । गुणेषु' । भारचितेषु तावत् । मद्भक्तियोगेन हदेन यावद् रजो निरस्त मनःपायः ॥२७॥ यथाऽऽमयोऽसाधुचिकित्सितो नृणां पुनः पुनः संतुदति प्ररोहन् । एवं मनोऽपसकपायकर्म कुयोगिनं विभ्यति सर्वपक्षम् ॥२८॥ भा. भू. ४६- यथा सञते।

·कमोगिनी मिदिमागोमंधभतनियोगः। प्रासनामामान भूयो गुनि ने ना कमन्सम ॥२९॥ गति कर्मका नायसो गोदित मानिसवान। नरनिरान् प्रोसितोजी नासणः समुभानुभून्या ॥३॥ मीनामासीनत ad रापानमुन्दिमदन्तमनन् । रिमीयमानमा-मानमात्मल मतिन यदि म परिन्त्रिमार्य मानानुमानेन सिम्ममन्यत् । न मन्त्री परशुतरा मनी स्वायपोथार तिरोश्यानम् ॥३२॥ पहीत गुणामभित्रमसानमात्मन्पपिपिकमा । निरसन पुनरीधोव न गमते नारि सिम आत्मा ॥३३॥ पपा भानोपदयो ननधुरा तमो नित्याना सद् विधचे । एवं समीक्षा निगुणा सती में न्यातमिर्स पुषस्य बुद्धः ॥३४॥ पप सम्मोतिरजोन्यमेयो महानुभूतिः सकल्पनुभूतिः । एकोऽदिती यां विरामे येनेरिता वागसवमरन्ति ॥३५॥ एतावानात्मसम्मोरो यद् विकास केनले । आत्मन्नतेस्वमात्मानमवलम्बो न यस्य हि ॥३६॥ पनामारुतिभिमां पञ्चवर्णमचापितम् । पनाप्यर्थवादोऽयं यं पण्डितमानिनाम्॥२७॥ योगिनोमयोगस्य युअतः काय उत्थितः । उपसहिन्येत तत्रायं विहितो विधिः ॥३८॥ योगधारणया कांभिदायनर्धारणान्वितैः । तोमन्त्रौषधैः कामिदुपसर्गान् विनिर्दहित् ।।३९॥ कांभिन्ममानुष्यानेन नामसंकीर्तनादिमिः । योगेश्वरानुकृत्या या हन्यादशुभदानः ॥४०॥ फेचिद् देहमिमं धीराः मुकल्प चयति स्थिरम् । विधाय विविधोपायैरय युञ्जन्ति सिद्धये ॥४॥ न हि तत् कुशलाहत्यं तदायामो खार्यकः । अन्ववत्वाच्छरीरस्य फलस्येव वनस्पतेः ॥४२॥ योग निषेवतो नित्यं कायश्चेत् कसतामियात् । तच्छ्रद्दध्यान मतिमान योगमुत्सृज्य मत्परः।।४३॥ योगचर्यामिमां योगी विचरन् मदपाश्रयः । नान्तरायविहन्येत निःस्पृहः स्वमुखानुभः ॥wil. इति भीमद्भागवत्रे महापुराणे पारमहस्सा संहितायामेादशकावेऽष्टाविंशोऽध्यायः ॥ २८ ॥ अर्थकोनत्रिंशोऽध्यायः उद्धव उवाच । मन्ये योगचर्यामनात्मनः । ययाञ्जसा पुमान् सिद्धयेत् तन्में ब्रह्मजान्युत॥१॥ पुण्डरीकाक्ष युञ्जन्तो योगिनो मनः । विषीदन्त्यसमाधानान्मनोनिमाकर्थिताः ॥२॥ A

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः २९
अयात भानन्ददुर्घ पदाम्बुर्ज हंसाः श्रयेरनरविन्दलोचन ।
सुखं नु विश्वेश्वर योगकर्मभिरुवन्माययामी विहता न मानिनः ॥ ३॥
किं चित्रमच्युत तवैतदशेषबन्धो दासेम्वनन्यशरणेषु यदात्मसात्वम् ।
मोऽरोचयत् सह मृगैः स्वयमीश्वराणां श्रीमकिरीटतटपीडितपादपीठः ॥ ४॥
त्वत्वाखिलात्मदयितेश्वरमाभितानां सर्वार्थदं वकृतविद् विसृजेत को नु।
कोवा मजेत् किमपि विस्मृतयेऽनुभूत्यै किंवा भवेन वव पादरजोजुषांन॥५॥
नैवोपयन्त्यपचितिं कवयस्तवेश ब्रह्मायुपापि कृतमृद्धभुदा सरन्तः ।
योऽन्तर्बहिसनुभृतामा विधुन्वधाचार्यत्यवपुषा स्वगतिव्यनक्ति॥ ६ ॥
श्रीशुक उवाच
इत्युद्धनात्यनुरकचेतसा पृष्टो जमतक्रीहनकः स्वशक्तिभिः ।
गृहीतमूर्तिय ईश्वरेश्वरो
सप्रेममनोहरस्मितः॥७॥
धीभगवानुवाच
त ते कथयिष्यामि मम धर्मान् सुमङ्गलान् । यादयाऽऽचरन् मयों मृत्युंजयति दुर्जयम्॥८॥
र्यात सर्वाणि कर्माणि मदर्थशनकैः स्मरन् । मय्यर्षितमनश्चिचो मद्धर्मात्ममनोरतिः ॥९॥
गन् पुण्यानाश्रयेत मद्भक्तैः साधुभिःश्रितान् । देवासुरमनुष्येषु मद्भकाचरितानि च ॥१०॥
रक्सत्रेण वा मा पर्वयात्रामहोत्सवान् । कारयेद् गीतनृत्यायैर्महाराजविभूतिभिः ॥११॥
मिव सर्वभूतेषु बहिरन्तरपावृतम् । ईश्चतात्मनि चात्मानं यया खममलाशयः ॥१२॥
ते सर्वाणि भूतानि मनायेन महायुते । सभाजयन् मन्यमानो शानं केवलमाश्रितः ॥१३॥
रमणे पुल्कसे स्तेने ब्रह्मण्येऽर्के स्फुलिङ्गके । अरे करके चैव समहक पण्डितो मतः ॥१४||
रिप्वभीक्ष्ण मदा पुंधो भावयतोऽचिरात् । स्पर्धास्यातिरस्काराः साइकारा पियन्ति हि॥१५॥
सज्य सयमानान् स्वान् दृशं ब्रीडां च दैहिकीम् । प्रणमेद् दण्डवद् भूमावाश्चचाण्डालगोखरम्।।
हावत् सर्वेषु भूतेषु मद्रावो नोपजायते । तावदेवमुपासीत वायनाकायवृत्तिभिः ॥१७॥
उर्व ब्रह्मात्मकं तस्य विद्ययाऽऽत्ममनीषया । परिपश्यन्नुपरभेत् सर्वतो मुक्तसंशयः ॥१८॥
अयं हि सर्वकल्पाना सधीचीनो मतो मम | मद्रायः सर्वभूतेषु मनोवाकायचिभिः ॥१९॥
। नोपक्रमे ध्वंसो मद्धर्मस्योदवावपि । मया व्यवसितः सम्यनिर्गुणत्वादनाशिषः॥२०॥
यो यो मयिपरे धर्मः कल्प्यते निष्फलाय चेत् । तदायासो निरर्थः स्याद् मयादेरिव सत्तम ॥२१॥
रश बुद्धिमतां बुदिमनीपाचमनीषिणाम् । यत् सत्यमतेनेद मत्येनाप्नोति मामृतम् ॥२२॥
एष तेऽभिहितः फस्नो अमवादस्य संग्रहः । समासन्यासविधिना देवानामपि दुर्गमः ॥२३॥
अभीशसस्ते गदितं शानं विस्पष्टयुक्तिमत् । एतद् विज्ञाय मुच्येव पुस्पो नष्टसंशयः ॥२४॥

·श्रीमभागाणा अगा:२: गति र भ म पारा मनानन मय पर मागिनी ॥ २ एममम भने गम्मा गाभा । तपासण सामानमा मना ॥३॥ 4 पता गमधीमी गति में प्रनि । नारदमा सानदीन दयन् ॥२०॥ 4 नया नियमय गुमनराम मापन गनिन म रमने ॥२८॥ अगुदन सपा प्रोगबारितन् । अति विगतो मोहरा शाम्बासी मनीभवः ॥२१॥ नेतना दाम्भिार नाशिमा सगरना अशुभूगरमाया दुर्मिनीकार दीपवान ॥३॥ पदोगदिना मार गिा = | माघ शुनो नामनि मायोमितान् । मेरा विज्ञाप गायोगानग्यमशिष्यते । पीला पराममृतं पातमं नामयः ।।३२॥ शाने कि योगे न यात दग्धारणे । यागनयों नणातात तानिर्विधः॥३॥ मयों सदा स्मरामनाम निदिवात्मा शिनिकरितो में। तदाता विमानों मघामभूयाय न कल्लते वे ॥ ३ ॥ धीमुक उयाच एमादतियोगमार्गनदीचमलोकवनो निशाना साझलि: प्रीत्युपद्रकण्टो न झिविचे अपरिप्लुताशः ॥ ३५ ॥ विटय चितं प्रमयायपूर्ण धैर्यण राजन् बहु मन्यमानः । कृतालिः प्रार यदुवीरं शीणां स्पृशंखधरणारविन्दम् ।। ३६ ।। उद्धव उवाच विद्रावितो मोहमहान्यारो य आश्रितो मे तव सन्निधानात् । विभावसोः किं नु समीपगस्य शीवं दमो भीः प्रभवन्त्यजाद्य ॥ ३ ॥ प्रत्यर्पितो मे भवतानुकमिना भृत्याय विज्ञानमयः प्रदीः । हिल्या कृतस्तत्र पादमूलं कोऽन्यत् समीयाचरणं त्वदीयम् ॥ ३८॥ वृक्णश्च मे सुदृढः स्नेहपागो दायावृष्ण्यन्वकसात्वतेषु । प्रसारितः सृष्टिविकृद्धये त्वया स्वमायया झात्मसुबोधदेतिना ॥ ३९॥ नमोऽस्तु ते महायोगिन् प्रपन्नमनुशाधिमाम् । यथा त्वचरणाम्भोजे रतिः स्यादनायिनी ॥४॥ श्रीभगवानुवाच गुच्छोद्धव मयाऽऽदिष्टो बदर्याख्यं ममाश्रमम् । तत्र मत्पादतीर्थोदे नानोरसनः शुचिः ॥११॥ ईशयालकनन्दाया विधूतारोपकल्मपः । वसानो वल्कलान्यङ्ग वन्यभुक् सुसनिःस्पृहः ॥४२॥ तितिक्षुईन्द्वमात्राणां सुशीलः संयतेन्द्रियः । शान्तः समाहितधिया शानविज्ञान संयुतः ॥४३!!

·श्रीमद्भागवते एकादशस्तन्धे अध्यायः ३० शिक्षितं यत्ते विविक्त मनुभावरन् । मय्यावेशितवाञ्चित्तो मद्धर्मनिरतो भव । अतिबज्य गतीस्तिस्रो मामेभ्यसि ततः परम् ||४|| श्रीशुक उवाच स एवमुत्तो हरिमेधसोवः प्रदक्षिणं तं परिसृत्य पादयोः । शिरो निधायाश्रुकलाभिरायोन्यपिञ्चदद्वन्दपरोऽप्याक्रमे ।। ४५॥ सुदुत्यजस्नेहवियोगकातरो ने शक्नुवंस्तं परिदातुमातुरः । कृच्छं ययौ मूर्धनि भर्तृपादुके विभ्रन्नमस्कृत्य ययौ पुनः पुनः ॥ ४६ ।। ततस्तमन्तहृदि संनिवेश्य गतो महाभागयतो विशालाम् । यथोपदिष्टां जगदेवन्धुना तपः समास्थाम हरेरगाद् गतिम् ।। ४७ ।। य एतदानन्दसमुद्रसम्भृतं ज्ञानामृतं भागवताय भाषितम् । कृष्णेन योगेश्वरसेविताविणा मच्छूद्धयाऽऽसेव्य जगद् विमुच्यते ॥ ४८ ॥ भवभयमपहन्तुं ज्ञानविज्ञानसारं निगमकदुरजहे भगवद् वेदसारम् । अमृतमुदधितश्वापाययद्भुल्यवर्गान् पुरुषमपभमाद्यं कृष्णसंशं नतोऽस्मि ।४९/ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमइंस्था संहिताया कादशरकन्ये एकोनत्रिंशोऽण्यायः ॥ २९॥ अथ त्रिंशोऽध्यायः राजोपाव णे महाभागवत उद्धवे निर्गते यनम् । दारवत्यां किमरोद्मगवान् भूतभावनः ।। १ ।। म्यागोरससष्टे खकुले यादवर्षभः । प्रेयसी सर्वनेत्राणां तनुं स कथमत्यजत् ॥२॥ पाकटु नयनमत्रला यत्र लग्नं न शेकुः कर्णाविष्टं न सप्त वदो यत् तामात्मलमम् । छीर्याची जनपति रति किं नु मानं कवीनां दृष्ट्वा जिम्माधि रपगतं यच तत्साम्पमीयुः ॥३॥ ऋषिक्ष्वाव विभुध्यन्तरिक्षेचमहोत्पावान् मनस्थितान् वासीनान् मुधमांयां कृष्णासाहपनिदन।।। । छोरा महोत्पादा दादरयां चमतवः । मुहूर्तमान न स्पमत्र नो यदुपुत्राः ॥५॥ यो बालाभ प्रदान सोसारं प्रजान्वितः । वयं प्रमानं पास्यमो यत्र प्रत्यस्सरस्वती ॥६॥ निषिष शुचय उपोष मुममाहिदाः । देवताः पूरियामः सम्नानानः ॥७॥ सपालु महाभागान् तत्त्वरूपपना वमन | गो-हिरण्यवासानियश्वरमभिः ॥८॥ घिरेप गरिएको मनस्ययनमुचनन् । देवगिा पूज्य भूदे परनो भवः ॥९॥ वे मर्वे समान पदासा मधुदियः । वयति नौमिरी प्रभामं पर त्यः १.॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अन्यायः ३०
बस्मिन् भगवताऽदिष्टं यदुदेवेन यादवाः । चः परमया भक्त्या सर्वश्रेयोपदिवम् ।।११
तस्तस्मिन् महापानं पामैरेयक मधु । दिष्टविभ्रंशितधियो यद्वैभ्रंश्यते मतिः ॥१२
महापानाभिमत्तानां धीराणां दृप्तचेतसाम् । कृष्णमायाविमूदानां सद्धर्षः सुमहानभूत् ॥१३
युयुधः क्रोधसंरब्धा वेलायामाततायिनः । धनुभिरसिभिल्लैर्गदाभिस्तोमरर्टिभिः ॥१४
पतत्यताकै रथकुञ्जरादिभिः खरोष्ट्रगोभिर्महिपर्नरैरपि ।
मिया समेत्याश्वतरः सुदुर्मदा न्यहन्धरैर्दगिरिव द्विपा वने ॥ १५ ॥
प्रद्युम्नसाम्बो युधि रूढमत्सरावकरभोजावनिरुद्धसात्यकी।
सुभद्रसंग्रामजिती सुदारुणी गदी सुमित्रासुरयो समीयतुः ।। १६ ।।
अन्ये च ये वै निघठोरमुकादयः सहसजिच्छतजिद्भानुमुख्याः ।
अन्योन्यमासाद्य मदान्धकारिता जन्नुर्मुकुन्देन विमोहिताभृशम्॥ १७॥
दागाईवृष्ण्यन्धकमोजसात्वता मर्बुदा माथुरशूरसेनाः ।
विसर्जनाः कुक्कराः कुन्तयश्च मिथस्ववस्वेऽथ विक्षस्य मोहदम् ॥१८॥
पुषाअयुध्यन् पितृभिभिश्च स्वलीयदौहित्रपितॄन्यमातुलैः
मित्राणि मित्रः सुहृदः सुहृदिर्शातीस्त्वज्ञातय एव मूढाः ॥१९॥
रेषु क्षीयमाणेषु भज्यमानेषु धन्वसु । शस्त्रेषु दीयमाणेषु मुष्टिभिरेरकाः ॥२०॥
बद्रकस्पा ह्यभवन् परिया मुष्टिना भृताः। जम्नुदिपस्ते कृष्णेनवार्यमाणातच ते ॥२१॥
त्पनीकं मन्यमाना बलभद्रं च मोहिताः । हन्तुं कृतधियो राजन्नापमा आवतासिनः ॥२२॥
प तावपि संकुद्धाद्यम्य कुरुनन्दन । एरकामुष्टिपरियो चरन्ती जप्नधि १२३॥
चापोपसष्टानां कृष्णमायावृतात्मनाम् । स्पर्धाकोधःयं निन्ये वेणवोऽप्रिया वनम्॥२४॥
वं नयेषु सर्वेषु कुलेशु स्वेणु केशवः । अवतारितो भुवो भार इति मेनेऽवशेषितः ॥२५॥
मः समुद्रवेलायां योगमास्थाय पोषम् । तत्याजलोकमानुभ्यं संयोज्यात्मानमात्मनि ॥२॥
मनियांणमालोक्य भगवान् देवकीसुतः । निषसाद धरोपस्थे तूप्णीमागद्य पिप्पलम् ॥२७॥
धतुर्भुजं रूमं प्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिराः कुर्वन् विधूमपावा ॥२८॥
वित्साई घनस्याम ततहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमजलम् ॥२१॥
दरस्मितपक्वान्नं नीलकुन्दलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामा स्फुरत्महरासन
सूत्रामसूत्रकिरीटकरकानदः
हारनपुरमद्राभिः कौतुभेन रिजितम् ॥
बमालापरीतानं मूर्विमद्धिनिजायुधः । फलोरी दक्षिणे पादमासीले पाण: IIRI
लावपायावहतेपुर्जुधको जरा। मृगास्यामतपणं विन्याय गमा||||
तं पुरुष वास कृतमिल्सिपा 1 भीतः परसा पादयोरारदिपः ॥१४॥

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ३१
७२७
जानता कृतमिदं पापेन मधुसूदन । धन्तुमईसि पापस्य उत्तमलोक मेऽनघ ॥३५॥
पानुस्मरणं नृणामशानध्वान्तनाशनम् । वदन्ति तस्य ते विष्णो मयासाधु कृतं प्रभो ॥३६।।
माऽऽशुजहि वैकुण्ठ पाप्मानं मृगलुब्धकम् । यथा पुनरहं त्वेवं न कुर्या सदतिक्रमम् ॥३७॥
यस्यात्मयोगरचितं न विदुर्विरिञ्चो रुद्रादयोऽस्य तनयाः पतयो गिरा ये ।
बन्मायया पिहितदृष्टय एतदजः किं तस्य ते वयमसद्रव्यो गृणीमः ।। ३८॥
श्रीमगवानुवाच
भेरे स्वमुसिष्ठ काम एप कृतो हि मे । याहि त्वं मनुज्ञातः स्वर्ग सुकृतिनां पदम् ॥३९॥
वादिष्टो भगवता कृष्णे नेच्छाशरीरिणा । त्रिः परिक्रम्य ते नवा विमानेन दिवं ययौ ॥४०॥
एक: कृष्णपदचीमन्विच्छनधिगम्य ताम् । वायुं तुलसिकामोदमामायाभिमुखं ययौ ॥४॥
तं तत्र तिग्माभिरायुधैर्वृतं शश्वत्यमूले कवकेतनं पतिम् ।
स्नेहप्लुतात्मा निपपात पादयो रथादवप्लुत्य सबाप्पलोचनः ॥ ४२ ।।
अपश्यतस्त्वचरणाम्बुज प्रमो दृष्टिः प्रणय तमसि प्रविश ।
दिशे न जाने न लभे च शान्ति यया निशायामुडुपे प्रणटे ॥४३॥
रति कुपति सूते वे रथो गादलाञ्छनः । खमुत्पमात राजेन्द्र शाश्वध्वज उदीचतः ॥४॥
तमन्यगच्छन् दिव्यानि विष्णुप्रहरणानि च । तेनातिविस्मितात्मानं सूतमाह जनार्दनः ॥४५॥
गच्छ दारवती सूत ज्ञातीनां निधनं मियः । सङ्कर्षणस्य निर्याणं बन्धुभ्यो महिमाम् ॥४६॥
शरवायां च न स्थेयं भवद्भिव स्वबन्धुभिः । मया त्यक्तां यदुपुरी समुद्रालावयिष्यति ॥४७॥
स्वं खं परिमई सर्वे आदाय पितरौ च नः । अर्जुननाविताः सर्व इन्द्रप्रस्थ गमिप्यम Imall
त्वं तु मदभमाथाय शाननिय उरेशकः । मन्मापारचनामेतां विशयोपशम ॥९॥
इत्युक्तस्तं परिकम्य नमस्कृत्य पुनः पुनः । तत्पादौ शोण्युशवाय दुर्भनाः प्रययो पुरीन् ॥५०॥
इति श्रीमद्भागवडे महापुराणे पारमास्यां सदिताया मेस्सरेयोऽध्यायः ॥ ३०॥
अथकत्रिंशोऽध्यायः
धीमुक उवाच
अपनागमद्ब्रहा भवान्या च सनं भवः । महेन्द्रप्रमुखा देव मुनरः स्पधराः ॥१॥
पिवर सिगन्धवा विद्याधरमोरगाः नारणा शरशासि किएप्सरोहियः॥२॥
इयुकान्य भगवतो निरां परमोत्सुकाः। गारन्तरशतमोरे कमर्मापि जनन ॥३॥

·७२८ धोगमापाले ३१ पण मग मिना निंभ: 1 तारा मारमा गु: ॥ ४ ॥ भगवान् पितामनीसामनोविमान चा मान पमनेने यमीलायन्।।५।। कोकाभिरामापत धारणापानमन | गोगवारणमा पारगवा धामावियत् स्यामा विभिगोने मुमनगमात् । स धर्मा पति-मः कीर्तिः भीयानु तं ययुः ॥ ३॥ देवादी मानमिवामान विभागनि दहशुधातिविम्लिताः ॥८॥ सोशमाया गगाजारो यात्यारामाला गनिन लात माया कम्णय दबनेः॥ ९ ॥ मामायाले तु वा योगगति हरेः । विस्मितासा प्रयन्तः स्यं स्वं लोकं ययुस्तदा ॥१०॥ राजन् परस्परानुभूवननाम्यहा मायारिडम्बनमोदि यथा नटस्य । यहाऽऽत्मनेदमनुविस विहत्य नान्ते मंहत्य चाममहिमोग्रतः स आस्ते ॥ ११ ॥ मन यो गुरुनुतं यमलोकनीत त्वां चानयचरणदः परमानदग्धन् । जिग्येन्तकान्त कमीशममायनीयः किं स्वावने स्वरनान्मृगयुं मंदहम् ॥ १२॥ तथाप्योरस्थितिसम्मवाप्पयेधनन्यहेतुर्थदशेपालि नेच्छत् प्रणेतुं वपुरत शेषितं मयेन किं स्वसगति प्रदर्शयन् ॥ १३ ॥ य एता मातस्त्याय कृष्णस्य पदवी पराम् । प्रयतः कीर्तयेदभत्या तामेवामात्यनुत्तमाम् ।१४१ दारुको दारकामेत्य यसुदेवोग्रसेनयोः । पतित्वाचरणावसैन्यपिञ्चत् कृष्णविच्युतः ।।१५।। कथयामास निधनं तृप्णीनां कृत्स्नयो र । तन्छुत्योदिमवदया जनाः शोकविमूछिताः॥१६॥ तत्र स त्वरिता जग्मुः कृष्णविश्लेपविहलाः । व्यसयः शेरते यत्र चातयो नन्त आननम् ॥१७॥ देवकी रोहिणी चैत्र वसुदेवस्तथा सुनौ । कृष्णरामावस्यन्तः शोकाता विजदुःस्मृतिन् १८ प्राणांश्च विजहुस्वत्र भगवदिरहातुराः । उपगुह्य पतीस्तात चितामारुरुहुः त्रियः ॥१९॥ तदेवमुपगुहाग्निमावियन । वसुदेवपल्यस्तगात्रं प्रद्युम्नादीन् हरेः स्नुपाः। कृष्णपल्पोऽविशननि रुक्मिण्याद्यास्तदात्मिकाः ॥२०॥ अर्जुनः प्रेयसः सख्युः कृष्णस्य विरहातुरः । आत्मानं सान्त्वयामास कृष्णगीतः सदुक्तिभिः२१ बन्धूनां नष्टगोत्राणामर्जुनः साम्परायिकम् । हतानां कारयामास यथावदनुपूर्वशः ।।२२।। दारका हरिणा त्यक्तांसमुद्रोऽलावयत् क्षणात्। वर्जयित्वा महाराज श्रीमद्भगवदालयन ॥२३॥ नित्यं सन्निहितनत्र भगवान् मधुसूदनः । स्मृत्याशेपाशुभहरं समालमङ्गलम् ॥२४॥ वीबालवृद्धानादाय हतोषान् धनञ्जयः । इन्द्रप्रस्थं समावेश्य वनं तत्राम्यषेचयत् ॥२५॥ श्रुत्वा सुहृदधं राजन्नर्जुनाचे पितामहाः । त्वां तु वंशधरं कृत्वा जग्मुः सर्वे महापयम् ॥२६॥ देवदेवस्य विष्णोः कमांणि जन्म च । कीर्तयेच्या मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥२७॥ रामपत्न्यध .

·श्रीमद्भागवते एकादशस्कन्धे अध्यायः ३१ इत्थं हरेभंगवतो रुचिरावतारवीर्याणि बालचरितानि च शन्तमानि । अन्यत्र चेह च श्रुनानि गृणन् मनुष्यो भक्ति परा परमहंमगती लभेन ॥ २८ ॥ इति श्रीमद्भागवत महापुराने वैयासिक्यामधदशमाइयां पारमस्या संहितायामेकादशस्कन्वे एत्रिशोऽध्यायः ॥ ३१ ।। - इत्येकादशस्कन्धः समाप्तः । हरिः ॐ तत्सत्

·No text on this page.

·ॐश्रीपरमात्मने नमः . श्रीमद्भागवतम् --asoftwo- . अथ प्रथमोऽध्यायः राजोवाच खधामानुगते कृष्णे यदुवंशविभूषणे । कस्य वंशोऽभवत् पृथ्व्यामेवदाचश्व मे मुने ॥ १ ॥ धीशुक उवाब योऽन्त्यः पुरजयोनाम भाथ्यो बार्हद्रयो नृप । वस्यामात्यलगुनको हत्वा स्वामिनमात्मजम् ।।२।। प्रद्योतसंशं राजानं कर्ता यत् पालकः सुतः । विशाखयूपस्तत्पुको भविता राजकस्ततः ॥ ३ ॥ नन्दिवर्धनस्तापुत्रः पञ्च प्रद्योतना हमे | अष्टविंशोत्तरशतं भोश्यन्ति पृथिवीं नृपाः ॥४॥ शिशुनागसतोभाव्यः काकवर्णस्तु तत्सुतः । शेमधर्मा तस्य मुतः क्षेत्रमा क्षेमधर्मजः ॥ ५॥ शिघिसारः सुतस्तस्याजावश्त्रुभविष्यति । दर्भकतत्सुनो भावी दर्भकल्याजयः स्मृतः ॥ ६॥ दवर्धन आजेयो महानन्दिा मुतखतः । शिशुनागा दशेवेते परधुत्तरतत्रयम् ॥ ७ ॥ भोश्यन्ति पृथिवीं कुरुश्रेष्ठ कलौ नृपाः । महानन्दिसुतो राजन् दीगोद्भवो चली ॥८॥ पतिः कचिनन्दः शविनाशकृत् । ततो नृपा भविष्यन्ति रदमायास्त्वधामिका एफच्छत्रां पृथिवीमनुचितवासनः । शासिम्यति महारयो द्वितीय व भार्गः ॥१०॥ यचा भविष्पन्ति सुमात्यप्रमुखाः मुखाः । यसमा मोरयन्ति महीं राजानः स्लरसमा ११॥ नन्दान दिजः कश्चित् प्रान्नानुदरिष्यति । वेपामभावेजगती मौयांभोयन्ति ये कलो ॥१॥ एवं चन्द्रगुप्त वे रिओ राज्येऽभिषेश्यति । तत्सुनो पारिमारत वाकवर्धनः ॥१३॥ Rथा भर्पिता तस्य संगदः मुपामुतः ।लिएकस्वविय सोमशर्मा भविपति वधन्वा ततास भविता वद् वृहद्रथः । मौयां दर नृपाः सतत्रिंशतोचरन् । समा भोक्षन्ति पृथिवी स्लो कुकुलोदर ॥ १५॥ ला सदयं मोर्य वय केनापतिः कली। पुभित्र म स्वयं राज्यं करिष्यति । अमिमित्रसदसलात् मुन्टोऽय भविष्यति ॥ १६॥ मुमित्रो भद्ररथ पुलिन्दो भविद्या वतः । रतो घोरः मुनसलाद :मिनो भविपति:११ को भागरवसलाद् देवभूतिरिविभूतः । शशा दर्शने भोलन्ति भूनि वर्षयवाधिन Rel

·भीमद्रामा बदिशामन्यारा
काममा मान्नर। सपा देवमति उपयोमायामिनन ।११
या ! गा गुतो मान गुमा भूमिनिय नागमः मुनः ।
नागमतिा गुगर्मा नाम विभूतः ॥२०॥
गप्पाना में भूमि न वारिग शान योनिमोनानि या नकली गुगे २१
कन्या का मुशमा नभ मोरनी। गामीप्रमानोगः कधि कालमसचमः॥२२॥
गणनामाय माता माता पिपीतिः । भीमालागसतुतः पोर्णमामातु तरसुतः ॥२३॥
एम्बोदराजगुरम्मम्माधिचिलको नमः । मेरम्बानिभितिसादटमानस्तु तस न॥२४॥
नियममा हालेपलानल नात्मजः । पुरीभीमापुरततो राजा मुनन्दनः ॥२५॥
भकारी बयां यत्र शिययातिररिन्दमः । तस्मारि गोमतीपुत्रः पुरीमान् भविना ततः ॥२६॥
मंदा चिरा:शिरकन्दो यसमीनमुनस्ततः । विजामुनो भाम्पचन्द्रविनः सलोनविः ॥२७॥
एतं शिमपतयश्चत्वान्दिशतानि च । पटपवायच पृथिवीं भोश्यन्ति कुरुनन्दन ॥२८॥
माप्ताभीरा आयत्या दश गर्दमिनी नृतः । कडा पोडश भूपाला भविष्यन्यतिलोलुपाः॥२९॥
ततोटो यचना भाम्याश्चतुर्दश तुरुफकाः । भूयो दश गुरुग्दाच मोना एकादशैव तु ॥३०॥
एते भोश्यन्ति पृथिवी दशवपंचतानि च । नवाधियांचनवति मौना एकादशशितिम् ॥३१॥
भोश्यन्त्यन्दशतान्यत पोगितेः संस्थिते ततः। फिलिकिलाया नृस्तयो भूतनन्दोऽय वनिरिः॥३२॥
शिशुनन्दिश्च तदाता योनन्दिः प्रवीरकः । इत्येते वे वश भविष्यन्त्यधिमानि पट् ॥३३॥
तेषां त्रयोदश सुता मवितारश्च वाहिकाः । पुष्पमित्रोऽय राजन्यो दुमित्रोऽस्य तथैव च ॥१४॥
एककाला इमे भूपाः सप्तान्धाःसत कोसलाः । विदूरपतयो भाव्या निषधास्तत एव हि ॥३५॥
मागधानां तु भविता विश्वस्फूर्जिः पुरचयः । करिष्यत्यारो वर्णान् पुलिन्दयदुमद्रकान् ॥३६।।
प्रजाभाब्रह्मभूयिष्ठाः स्थापयिष्यति दुर्मतिः । वीर्यवान् पत्रमुत्साद्य पद्मवत्यां स वै पुरि ।
अनुगङ्गामाप्रयागं गुप्तां भोक्ष्यति मेदिनीम् ॥ ३७ ।।
सौराष्ट्रावस्याभीराश्च शूरा अर्बुदमालवाः । नात्या द्विजा भविष्यन्तिशुद्रमाया जनाधिपाः ।३८८
सिन्धोस्तटं चन्द्रभागां कौन्ती काश्मीरमण्डलम् । भोशान्ति शूद्रा नात्याद्या म्लेच्छाश्नावझवर्चसः।।
मुल्यकाला इमे राजन् म्लेच्छमायाच भूभृतः । एतेऽधर्मान्तपराः फल्गुदास्तीत्रमन्यवः ||४०it
स्त्रीबालगोद्विजनाच
परदारधनादृताः । उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वालकायुषः ॥४१॥
असंस्कृताः क्रियाहीना रजसा तमसावृताः । प्रजास्ते भक्षयिष्यन्तिम्लेच्छा राजन्यरूपिणः ।।२।
तमाथास्ते जनपदास्तच्छीलाचारवादिनः । अन्योन्यतोराजनिश्चक्षयं यास्यन्तिपीडिताः ।४३॥
MATA सापपणे पारमईस्सा सहिताया दादयस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः॥१॥

·श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः २
अथःद्वितीयोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
ततश्चानुदिनं धर्मः सत्यं शौचं क्षमा दया । कालेन बलिना राजन् नयत्यायुर्वलं स्मृतिः ॥ १॥
विसमेव कलो नृणा जन्माचारगुणोदयः । धर्मन्यायव्यवस्थाया कारण बलमेव हि ॥ २॥
दाम्पत्येऽभिरुचितुर्मायैव व्यावहारिके । बीवेपुरत्वे च हि रतिपित्वे सूत्रमेव हि ॥ ३ ॥
लिड्मेवाश्रमख्यावावन्योन्याविकारणम् । अवृत्त्या न्यायदौर्यल्यं पाण्डित्ये चापलं वचः।। ४ ।।
अनायतवासाधुखे साधुत्वे दम्भ एव तु । स्वीकार एव चोराहे सानमेव प्रसाधनम् ॥ ५ ॥
दूरे वार्ययनं तीर्थ लावण्य के यधारणम् । उदरम्मरता खार्यः सत्यत्वे धाष्टं यमेव हि ॥६॥
दाश्यं कुटुम्बभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् । एवं प्रजाभिर्दुराभिराकी क्षितिमण्डले ॥७॥
ब्रह्मविदक्षत्रशूद्राणां यो बली भविता नृपः । प्रना दि लुब्धैराजन्यनिपुणेर्दस्युधर्ममिः ॥ ८॥
आच्छिन्नदारद्रविणा यास्यन्ति गिरिकाननम् । शाकमूलामिपक्षौद्रफलपुमाटिभोजनाः ॥९॥
अनावश्या विनञ्जयन्ति दुर्भिश्वकरपीडिताः । शीतवाताताप्राहिमरन्योन्यतः प्रजाः ॥१०॥
शुत्तृभ्याव्याधिभिश्चैव संतप्स्यन्ते चचिन्तया । त्रिंशदिशतिवर्षाणि परमायुः कलो नृणाम्॥११॥
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोपतः । वर्णाश्रमवता धर्म नटे वेदपथे नृणाम् ॥१२॥
पाखण्डप्रचुरे धर्मे दस्युबारेषु राजमु । चौर्यान्तस्याहिंसामानावृचिषु ये नृषु ॥१३॥
पदप्रायेषु वर्गापुच्छागमायासु भेनुपु । इमायेवाभने यौनप्रायेषु पन्धुपु | tvil
अणुमायास्वोषधी अमीमायेषु स्वास्नुषु । विद्युधायेषु भेधेषु शून्यमायेषु सामु ॥१५॥
इत्यं कली गतमाये जने तु खरधर्मिणि । धर्मत्राणाय सरसेन भगवानवतरिष्यति ॥१६॥
चराचरगुरोविष्णोरीश्वरस्याखिलात्मनः । धर्मवाणाय साधूनां जन्म कमांनुचये ॥१७॥
शम्भलग्राममुख्रस ब्राह्मण महात्मनः । भवने विष्णुस्थसः कल्किः प्रादुर्भविष्यति ॥१८॥
अश्वमाशुगमावर देवदत् जगत्पतिः । असिनासाधुदमनमहेश्वगुणान्वितः
विचरत्नाशुना धाग्या हयेनापदिमयुतिः । नरलिङ्गच्छदो दस्यून कोटिमो निहनिष्यति।।२०१६
अय ते भविष्यन्ति मनासि विशदानि वै । वामुनरागान्तिपुण्यगन्धानिलान् ।
पौरजानानां वे हनखिलदस्यु ॥२१॥
देव प्रजाविसर्गश्च स्वविधः सम्भविभाति । वानुदेवे भगवति मलमूर्ती हदि स्थिते ॥२॥
यदावनीणों भगवान् कल्किधर्मपतिईरिः। कृवं भविष्यति तदापजातिभसाविकी रक्षा
यदा चन्द्र सूर्यम तथा विप्यबहसती ! एकरासै समप्यन्ति तदा मति वत् कृतम् ।।२४।।
येऽतीता यतमाना भविष्यन्ति च पार्थिवाः । वेव उदंशतः प्रोकायंशीयाः सोमसूर्पयोः ॥२५॥

·ADEMY - मोरगान Mai-RE 11 गायो TRI IRRiajTRawatriotist नाम Date AERTEL Farulina att को याद को RH भArmouTEATREATMATLAnt काम पानिशातRE . REntrit A Tinnarie मन पनि गम्मिन नोमिनेसमा zirit मुसि पुरा| सिमानानासाने पान । मरिमायानगा मन भारAARE UNI रना मानो या ना मानो मी नागरिकाला ताना जे युगे युगे॥३५॥ पm नामबानो TOTA माना । मामाना कि मिताभुवि Ultvin मानाFina म आशो मदागरलान्वितो 1339 सादिको मारमानुशिपिनो । यमांप्रमा पर्ने पूर्वका प्रcिh पतं तार मिति भाएंगर । भनेर कमसांगेन र प्रणि वर्तते ॥३॥ रानो मा हा नरदयामापारे । भूमो ममत्वात दिल्यमा निधनं गताः ॥al मिरिभस्मशानो रामनानाजी पसना भूलभुमराहते सायकि वेद निरयो पतः ॥२॥ रूप सेपमा भूपूर्वमें पुस्ता मत्पुषा र पोत्रस्य मत्पूर्वा बंम वा ॥४२॥ गोज्यनमय कार्य पहोवा मतपायुधाः। महाममवा चोभी हित्यान्तेऽदर्शनं गताः ॥४२॥ ये भूपतयो राजन् भान्ति भुकमोजमा । कान ते कताः सर्वे कयामानाः कथा च ॥४॥ निमीमदागर महारागे पारमा सरिनायो पे दिलीयोऽध्यायः ॥ २ ॥ अथ तृतीयोऽध्यायः भीशुक उवाच दृष्ट्वाऽधमनि जसेव्यमान् नृपान इसति भूरियम् । अहो माविजिनीयन्ति मृत्योः क्रोदनका नृपास काम एष नरेन्द्राणां मोषः स्याद् विदुषामपि । येन फेनोग्मे पिण्डे येऽतिविग्निता नृतः॥२॥ पूर्व निर्जित्य पवर्ग जेथ्यामो राजमन्त्रिणः । ततः मचिपौरात करीन्द्रानस्य कष्टकान् ॥ ३॥ एवं क्रमेण जेष्यामः पृथ्वी सागरमेखलाम् । इत्याशारदहदया नपपन्त्यन्तिकेऽन्तकम्।।४॥ समुद्रावरण जित्वा मां विद्यन्त्यधिमोजव्य कियदात्मजयस्यैतन्मुक्तिरात्मजये फलम् ॥ ५॥ यां विसृज्यैव मनवसत्सुताच कुरुदहा गया ययागतं युद्धेवामा जेभ्यन्त्यबुद्धयः ॥६॥ के पत ·भीमलागवते वासरमधे अध्यायः ३ मक निपुत्राणां भावणां चारि विमहः | जायते खमतां राज्ये ममतापदचेतसाम् ॥ ७॥ ममदेयं मी करमा न ते मूदेखि शादिनः । स्पर्धमाना मियो मन्ति म्रियन्ते मत्कृते नृपाः tell पृथः पुरुरवा गाभिनंदुषो भरतोऽर्जुनः । मान्धातासगरोरामा सटवाजो धुन्धुहारः॥९॥ द्वमविन्दुगाविप पोतिः घन्तनुर्गयः । भगीरयः कुवलयाश्वः ककुत्स्यो नेप्रयोगः हिरण्यपुगे रावो लोगवणः । नमुशिम्बरो भोमो हिरण्याक्षोऽय तारकः।११। अन्वेच यायो देत्या राजानो ये मोश्चराः । सवें सर्वविधाराः सचेसजितोऽजिताः ॥१२॥ ममता मध्यवर्तन्व त्योन्चर्यधर्मिणः । कपावणेपाः कालेन हतार्थाः कृता विभो॥१३॥ कपा इमास्ते कपिठा महीयसा विवाय छोकेषु यशः परेसुपाम् । विज्ञानवेराग्यविश्वया विभो वचोविभूतीनं तु पारमाध्यम् ॥१४॥ यल्तमश्लोकगुणानुवादः संगीयतेऽभीश्णममनलः । तमेव नित्यं शृणुयादभीक्ष्णं कृष्णेऽमलां भक्तिममीप्समानः ॥१५॥ राजोवाच केनोरापेन भगवन् को पान कली जनाः । विधमियन्त्युपचितास्तन्मे हि यथा मुने ।।१६।। युगानि युगधीश माने प्रलयालयोः । कालस्येश्वररूपस्य गवि विष्णोर्महात्मनः ।।१७।। श्रीशुक उवाच इते प्रवर्तते धर्मचतुष्पाचजनतः सत्यं दया तपो दानमिति पादा विभोप ॥१८॥ संतुष्ट करणामैत्राः शान्तादान्तास्तितिक्षामात्मारामाः समदृशप्रायद्याश्रमणा जनाः॥१९॥ प्रेतायां धर्मपादानां योशो हीयते शनैः। अधर्मपादेतृतहिंसासतोपविग्रहै: ॥२०॥ तदा कियात निष्ठा नातिदिखान लम्पटाः । वर्गिकात्रयीहदा वर्णा बोत्तरा नृप ॥२१॥ तपःसत्यदयादानेष्व इसति द्वारे । हिंसातुष्टयनृतदेषेधर्मस्याधर्मलक्षण: ॥२२॥ यस्विनो महाशाला स्वाभ्यापाध्ययने रताः आन्याः कुटुम्बिनोदृष्टावर्णाःक्षत्रद्विजोत्तराः॥२३॥ कलो तु धर्महेतूनां सुर्योधोऽधर्मभिः । एधमानःशीपमाणो हन्ते सोऽपि विनश्यति।२४। तस्मिल्लुन्धा दुराचारा निर्दयाः शुक्रवैरिणः । दुर्भगा भूरितक्ष शुददायोचराः प्रजाः ।।२५।। सत्वं रजस्लम इति हरयन्ते पुरुष गुणाः ! कालसंचोदितास्ते वै परिवर्तन्त आमनि ॥२६॥ प्रभवन्ति यदा सत्वे मनोबुद्धीन्द्रियाणि च । तदा कृतयुगं विद्याशाने तपसि यद् रुचिः ॥२७॥ यदा धर्मार्थकामेषु मकिर्भवति देहिनाम् । तदा त्रेता रजोवृत्तिरिति जानी हे बुद्धिमन् ॥२८॥ यदालोभरवसंतो मानो दम्भोऽय मत्सरः । कर्मणा चापि काम्यानां द्वापरं तरजस्तमः ॥२९॥ यदा मायानृतं तन्द्रा निद्रा हिंसा विपादनम् । शोको मोहोमयं दैन्यं स कलिस्तामा स्मृतः॥३०॥ यस्मात् क्षुदयोमा क्षुद्रभाग्या महाशनाः कामिनोवितहानाच स्वैरिण्यश्चखियोऽसती॥३३॥ .

·HI.Thari Prem Ratant पोANTHAffairman TET EEEE Ft Afghaniमारगारमा TorrenmaratEREOTARETTETTENT Hinमम्भEtfiaगमारमिनी ॥३६१ AMITrai मोमोमनाvinाना नानी नरा: Artistina aff SPEHAT भावनगर Thursfie निरस्में माने जनाEिATIVE ARU मानमान । नागानगरमा भितिसीमा मोमो मान मन नमिनार R RAT Kareinformanगन गाय उसलान Afrient गमा पर गुरु सानागान- ननम् । मामेन मी मागुतं मपन्ति सनिनावः ||४|| पामा भापकान मालन या पियो रणन एमार। मांग उनमा गनि मानोनितिन तं कली जनाः ॥mit मासिकृतान्दोगन दमदेशासगाभान्सानहरतिनिधसोममत्रान पुचमा ४५॥ सो पात: निवासी था। नूगा धुनोति भान हत्या जन्मापुताराम ययाग्निसतो यहि हन्ति शानुनम् । एवमात्मगतो विष्णुओंगिनामगुनासयन || Com विशाम्पायनियमीतीयांभिकतदानमः नात्यन्त लभतेऽन्तरामा रया ददिसे भगवत्सनन्ते ॥८॥ समान मना राजन दिन्नं कुरु केशविरमाणोडावहितस्ततो याति परांगतिन|४|| नियमाणाभिम्यो भगवान् परमेश्वरः। भात्यमा नसत्वा सर्गमा वर्वसंधयः ॥५०] कलेदोपनिधे राजन्नस्ति को महान् गुणः । कीतनादेव कृष्णस्य नुक्कराजः परं व्रजेत् ॥५१॥ कृते यध्यापतो विष्णु प्रेताया यजसे मसः । दारो परिक्यांश कली तारिकीर्तनात् ॥५२॥ इति श्रीमद्भागने मापुराणे पारमास्या सविनाशक तृतीयोऽध्यायः ॥ ३॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः श्रीशुक उवाच परमाण्यादिदिपराविधिप । कथितो युगमानं च शृणु कल्पलयावपि ।।१।। - ·श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्यायः४ चतुर्युगसहवं च ब्रह्मणो दिनमुच्यते । स कल्यो यत्र मनवश्चतुर्दश विशांपते ॥२॥ तदन्ते प्रलयस्तावान् ब्राझी रात्रिरुदाहृता । यो लोकर इमे तत्र कल्पन्ते प्रलयाय हि ॥ ३॥ एषनैमित्तिकः प्रोक्तः प्रलयो यत्र विश्वसन । शेतेऽनन्ताशनोविश्वमात्मसात्कृत्य चात्मभूः ॥४॥ दिपरार्धे त्वतिक्रान्ते ब्राणः परमेष्ठिनः । तदा प्रकृतयः सप्त कल्यन्ते प्रलयाय वै ॥ ५॥ एप प्राकृतिको राजन् प्रलयो यत्र लीयते । आण्डकोग्रस्तु सद्धातो विघात उपसादिते ॥ ६॥ पर्जन्यः शतवर्षाणि भूमौ राजन् न वर्षति । तदा निरन्ने बन्योन्यं भक्षमाणाःहुधार्दिताः॥ ७ ॥ क्षयं यास्यन्ति शनकैः कालेनोपद्रुताः प्रजाः । सामुद्रं दैहिकं भौम रसं सांवतको रविः ॥ ८॥ रश्मिभिः पिपते घोरैः सर्वे नैव विमुञ्चति । ततः संवर्तको वह्निः सङ्कर्षणमुखोस्थितः ॥९॥ दहत्यनिलवेगोत्यः शून्यान् भूविवरानथ । उपर्यधः समन्ताच्च शिखाभिद्विसूर्ययोः ॥१०॥ दह्यमानं विभात्यण्ड दग्धगोमयपिण्डवत् । ततः प्रचण्डपवनो वर्षाणामधिकं शतम् ॥११॥ परः सांवर्तको वाति धूम्र खं रजसाऽऽतम् । ततो मेघकुलान्यन चित्रवर्यान्यनेकशः ॥१२॥ धर्व वर्षाणि वर्षन्ति नदन्ति रभसस्वनः । तत एकोदकं विश्वं ब्रह्माण्डविवरान्तरम् ॥१३॥ तदा भूमेर्गन्धगुणं प्रसन्त्याप उदप्तवे । प्रस्तगन्धा तु पृथिवी प्रलयत्वाय कल्पते ॥१४|| अपां रसमभो तेजस्ता लीयन्तेऽय नौरसाः । असते तेजसो रूपं वायुस्नद्रहितं तदा ॥१५॥ लीयते चानिले तेजो वायोःखं प्रसते गुणम् । स वे विशतिखं राजस्ततश्च नभसो गुणम् ॥१६॥ शन्दं भवति भूतादिनमस्तमनुलीयते । तेजसथेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणैः॥१७॥ महान् असत्यहङ्कार गुणाः सत्त्वादयश्च तम् । असतेऽव्यातंराजन गुणान् कालेन चोदितम् १८ न तस्य कालावयवैः परिणामादयो गुणाः । अनाधनन्तमव्यकं नित्य कारणमव्ययम् ॥१९॥ न यत्र वाचो न भनो न सत्त्वं तमो रजो वा महदादयोऽमी। न प्राणबुद्दीन्द्रियदेवता वा न सन्निवेशः खलु लोस्करः ॥२०॥ न स्वप्रजापन च तत् मुगुप्तं न खं जनं भूरनिलोऽभिरकः । संमुतबन्यवदप्रवक्य तन्मूलभूतं पदमामनन्ति ॥ २९॥ लयः प्राकृतिको ह्येष पुरुषाध्यक्तयोर्यदा। शक्तयः सम्प्रलीयन् विवाः कालविद्रुताः॥२२॥ बुद्धीन्द्रियार्थरूपेण ज्ञानं भाति तदाश्रयम् । दृश्यत्याव्यतिरेकाम्यामादन्तबदवस्तु यत् ॥२३॥ दोधाधरूपंचज्योनियोन पृथग भवेत् । एवं धीः खानि मात्रामन स्युरन्यठमाइतात् २४ बुद्धजागरणं स्वामः मुसिरिति चोच्यते । मायामात्रमिदं राजन् नानात्वं प्रत्यगात्मनि ॥२५॥ यथा जलधराव्यानि भवन्ति न भवन्ति च । ब्रह्मणोदं दथा विश्वमवयव्युदयाययात् ॥२६॥ सत्य खवयवः प्रोक्तः सवांचयविनामिह । विनायन प्रतीपरन् परस्येवान उदकः ॥२७॥ यत् सामान्यविरोपाभ्यानुपलभ्येत स भ्रमः । अन्योन्याश्रियात् धमापन्तवदवस्तु यन् ॥२८॥ मा० मू.४७

·श्रीममामा मनाम
FREE मानागारमानमन्तरा । ननिमोजमातीमाषि-मन लामाल
नमित्त नानारतमशिनमदिमाते । नाना iiiiiiiरित ॥
गया रिगं बीस निशिगामिनहार।
पर बमोभिभगवानभोजमानामोनिः ॥ ३१ ॥
पमा मनोभवोदर्शिता मंचभूगल न नास्तमः ।
एवं समादीभितो नाममा मन आत्मान्धनः ।। ३२]
सनी सामोरी मरः यस्य रविनीसते तदा ।
यदा प्राचार आधियत्मनो जिनामा नतितर्मनुस्मरेत् ।। ३३ ॥
परेनोन वितिना मायामयावरणात्मसन्धनन् ।
forभानुभोजतिस्तेवमाशान्तिमा मन्त्रान् ।। ३४ ।।
निला सर्वभूताना समादीनां परन्तर । उत्तचित्रलगाके सूरमणाः सम्प्रचक्षते ॥३५
काललोतो जवनाश हियमागत निल्पा । परिणामिनामायामा जन्मनलयतयः ॥१६
अनापन्दरतानेन पालेश्वरमूर्तिना । अवस्था नैव पन्त विति ज्योतिषामिव ॥३०॥
नित्यो नेमिनिमाव तया प्राकतिकोलगः । आत्यन्ति कथितः कालस्य गतिरोदसी ॥३८॥
पताः कुर जरिधानुनारायणस्यासिलमत्तान।
लीलास्यास्ते कपिटा:समामतः कालन्यन नाजोप्यभिधामीयः ॥३९॥
संसारसिन्धुमतिदुखरमुचितीयोंनान्यःपको भगवतः पुरुषोत्तमस्य ।
लीलाम्यारसनिषेवणमन्तरेण पुंसो भवेद् विविधदुःखदकार्दितस्य ॥४०॥
पुराणसंहितामेतामूपिनारायणोऽव्ययः । नारदाय पुरा प्राद कृष्णदेरायनाय ||४||
स वे मझं महाराज भगवान् भादरायणः । इमां भागवतों प्रीतः संहिता वेदसम्मितान् ॥४२॥
एतां वश्यत्यसो सूत ऋषिभ्यो नैमिषालये। दीर्घसत्रे कुरुप सम्पृरः शौनकादिभिः ॥४॥
इति श्रीमद्भागवठे महापुराणे पारमस्या हिताय मादकन्ने चतुर्योऽध्यायः ॥४॥
अथ पञ्चमोऽध्यायः
श्रीशुक उवाच
अत्रानुवर्यतेऽभीक्ष्ण विश्वात्माभगवान् हरिः । यस्य प्रसादजो ब्रमा रुद्रः क्रोधसनुनयः ॥१॥
त्वं तु राजन् मरिष्येति पशुबुद्धिमिमां जहि । नबातः प्रागभूतोऽवदेहवत्त्वं न नायसि ॥ २॥
न भविष्यहि भूत्वा त्वं पुत्रपौत्रादिरूपवान् । बीजाकरवद् देहादेव्यतिरिको ययानलः ॥ ३ ॥
समे यया शिरदछेदं पञ्चत्वाद्यात्मनः स्वयम् । यसाद परपति देहस्यवत्र आत्माह्मजोऽमरः ॥४॥

·श्रीमद्भागवते द्वादशस्कन्धे अध्याय: ६
घटे भिन्ने यथाऽऽकाश आकाशः स्याद् यथा पुरा ! एवं देहे मते जीवो ब्रह्म सम्पद्यते पुनः ।। ५ ।।
मनः सृजति वे देहान् गुणान् कर्माणि चात्मनः । तन्मनः सृजते माया ततो जीवस्य संशतिः॥ ६ ॥
स्नेहाधिष्ठानवनिसंयोगो यावदीयते । ततो दीरस्य दीरत्वमेव देहकृतो भवः ।
रजासत्त्वतमोवृत्या जायतेऽय विनश्यति ॥७॥
नत्तत्रात्मा स्वयंज्योतियों व्यकाव्यक्तयोः परः । आकाश इव चाधारो ध्रुवोऽनन्तोपमस्ततः ॥ ८॥
एवमात्मानमात्मस्थमात्मनैवामृश प्रभो । बुद्धधानुमानगर्भिण्या वासुदेवानुचिन्तया ॥ ९॥
चोदितो विप्रवाक्येन न त्वां धक्ष्यति तक्षकः । मृत्यवो नोरधश्यन्ति मृत्यूनां मृत्युमीश्वरम् ॥१०॥
अहं ब्रह्म परं धाम ब्रझाई परमं पदम् । एवं समीशन्नात्मानमात्मन्याधाय निष्कले ॥११॥
दयन्ते तक्षकं पादे लेलिहानं विषाननैः। न द्रसि शरीरं च विश्वं च पृथगात्मनः ॥१२॥
एतत्ते कथितं तात ययाऽऽत्मा पृष्ट्वान् । हरेविश्वात्मनधेष्टां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ||१३||
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दादरास्को मझोपदेशे नाम पनमोऽस्यायः॥५॥
अथ पटाऽध्यायः
स
एतनियम्य मुनिनाभिहितं परीविद् व्यासात्मनेन निखिलात्मदा समेन ।
तत्पादमूलमुपसत्य नतेन मूर्मा बद्धाञ्जलिस्तमिदमाह विष्णुरातः ॥१॥
राजोवाच
सिदोऽस्म्यनुग्रहीतोऽस्मि भवता करुणात्मना । आवितो यच मे साधादनादिनिधनो हरिः॥२॥
नात्यद्रुतमहं मन्ये महतामन्युतात्मनाम् । अशेषु तापतप्तेषु भूतेषु यदनुग्रहः ॥३॥
पुरणसंहितामेतामश्रीष्म भवतो क्यम् । यस्य वदत्तम लोको भगवाननुवय॑वे ॥४॥
भगवंस्तक्षकादिभ्यो मृत्युभ्यो न विभेम्यहम् । प्रविध ब्रम निर्वाणमभयं दर्शितं त्वया ॥५॥
अनुजानीहि मां ब्रह्मन् वाचं यच्छाम्यधोक्षजे । मुक्कामाशयं चेतः प्रदेश्य विसजाम्यसूत् ।।६।।
अश्शनं च निरस्त मे ज्ञानविज्ञाननिध्या भवता दर्शिवं क्षेमं परं भगवतः पदम् ॥ ७॥
सूत उवाच
इत्युक्तमनुशाप्प भगवान् बादरायणिः । जगाम भिक्षुभिः साकं नरदेवेन पूजितः ॥८॥
परीक्षिदपि राजर्षिरात्मन्यात्मानमात्मना । समाधाय परं व्यावस्पन्दामुर्यथा तरः॥९॥
माकले बहिन्यासीनो गडाकूल उदगुलः । वनभूतो महायोगी निःसदाश्छिन्नवंशयः ॥१०॥
दशक प्रहियो विप्राः क्रुदेन दिनम् नुना । हनुकामो नृपंगच्छन् ददय कायान् ॥११॥
तं तर्पयित्वा द्रविणर्निववं विपहारिणम् । दिजरूरपतिबा मरूपोन्दानुपम् ॥१२॥

·७४.
मामाया ममार
रागिरगमन मम्ममा miमदिनार ॥१३
कारो महानातील giffar मान् म देवापुरना Hd
देगानुमतो मेनुगमनांगरगो मा पनि सावादिनः ||
मम Earat भुता मशिनम् I या पाच समुद्री नागान् म गइति ॥१॥
rind गमिनाको इग्रमानान् मोरगान् भयगंशिमरन ययो ॥१॥
आखतराम पापिनो रिजान् । उमर तमा मात्र दोनोरगानः ||१८-
d गोरायति राजेन्द्र एक गरमागतम् । रोन संमम्भितः गांसामानामो पतल्यसो ॥१९॥
पाfun ति भुत्या प्राइवित्र उदारधीः । गदनमासको विना नामो सिमिति पात्यने ॥२०॥
अनुबानमा परेन्द्र वा कम । ना पतयेइ गश्रेण मरुत्यता ॥२१॥
हतियोदिताय सानादिन्माननालिनः । यमन सम्भ्रान्तमतिः सरिमानः सः ॥२२॥
सं पतन्तं विमानेन सह मम्मत् । यसोयापिरसः प्राह राजानं तं वृहसति ॥२३॥
मेष लया मनुभ्येन्द्र यथाति रात् । अनेन पीतममृतमय या अजरामरः ॥२४॥
जीवितं मरणं जन्तोगतिः खेनैव कर्मणा । राजमातोज्यो नान्यता प्रदाता मुख दुःसयोः॥२९॥
सनीयमिविशुद्भ्यः पुत्तमायादिभिप। पचत्यमुच्छते जन्नुभुक आरधन तत् ॥२६॥
यस्मात् राममिदं राजन् संस्त्रीयेताभिचारिकम् । स अनागमो दग्धाजनैदिदि भुज्यते ॥२७॥
सूत उवाच
इत्युक्तः स तयेत्याह महानयन् वचः । सर्पसत्रादुपरतः पूजयामास वापतिम् ॥२८॥
सपा विष्णोर्महामायायाध्ययालाणा यया । मुह्यन्त्यस्यैवात्मभूता भूतेषु गुणपत्तिभिः ॥२७॥
न यत्र दम्भीत्यभया विराजिता मायाऽऽमवादेसादात्मवादिभिः ।
न यद् विवादो विविधस्तदाश्रयो मनध सङ्कल्पविकल्पवृत्ति यत् ॥३०॥
न यत्र राज्य सजतोभयोः परं यश्च जीवनिभिरन्वितस्त्वहम् ।
तदेतदुत्लादितबाध्यबाधकं निषिध्य चोर्मान् विरमेत् स्वयं मुनिः ॥३१॥
परं पदं वैष्णवमामनन्ति तद् यन्नेति नेतीत्यतदुत्सिमधयः ।
विराज्य दौराममनन्यसोहदा हृदोपगुह्यावसित समाहितः ॥३२॥
त एतदधिगच्छन्ति विष्णोर्यत् परमं पदम् । अहं ममेति दौर्जन्यं न ये देहगेहनम् ॥३३॥
अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कंचन | न चेम देइमाश्रित्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥३४॥
नमो भगवते तस्मै कृष्णायाकुण्ठमेधसे । यत्पादाम्बुरुहपानात् संहितामध्यगामिमाम्।।३५॥
शौनक उवाव
पैलादिभिव्यासशिष्यैर्वेदाचार्य महात्मभिः । वेदाभ कतिधा म्यता एतत् सौम्याभिषेहि नः॥३६॥

·श्रीमद्भागवते दाद्यस्कन्धे अध्यायः ६
सूत उवाच
समाहितात्मनो ब्रझन् ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । हृयामाशादभून्नादो वृत्तिरोधाद् विभाव्यते ॥३७॥
यदुपासनया ब्रह्मन् योगिनो मलमात्मनः । द्रव्यक्रियाकारकाख्यं धूत्वा यान्त्यपुनर्भवम् ||३८॥
ततोऽभूत्रिदोङ्कारो योऽव्यक्तप्रभवः स्वराट् । यतलिङ्गं भगवतो ब्रह्मणः परमात्मनः ॥३९॥
शृणोति य इम स्पोटं सुप्तश्रोत्रे च शून्यदृक् । येन वाग् व्यज्यते यस्य व्यक्तिराकाश आत्मनः ४०
स्वधानो ब्रह्मणः साशा वाचकः परमात्मनः। स सर्वमन्त्रोपनिषदेदवीनं
सनातनम् ॥४॥
तस्य ह्यासंखो वर्णा अकाराद्या भृगूदह । धार्यन्ते चैत्रयो मावा गुणनामार्यवृत्तयः ॥४२॥
ततोवरसमाम्नायमसृजन
भगवानजः । अन्तःस्थोमस्वरस्पर्शहस्वदीर्घादिलक्षणम् ॥४३॥
तेनासो चतुरो वेदोश्चतुर्विदनविभुः । सन्याहृतिकान् सोदाराश्चातुहोत्रविवश्वया ॥४४॥
पुत्रानध्यापयत्तांस्तु ब्रह्मपीन् ब्रह्मकोविदान् । ते तु धर्मोपदेष्टारः स्वपुत्रेभ्यः समादिशन् ॥४५॥
वे परम्परया प्राप्तास्तत्तच्छिष्य तपतेः । चतुर्युगेष्वथ व्यस्ता दापरादौ महर्षिभिः ॥४६॥
क्षीणायुषः क्षीणसत्वान् दुर्भधान वीक्ष्य कालतः । वेदान् ब्रह्मर्षयो व्यस्यन इदिस्याच्युतचोदिताः४७
असिनप्यन्तरे ब्रह्मन् भगवॉल्लोकभावनः । ब्रझेशाद्यलोकपालचितो धर्मगुसये ॥४८॥
पराशरात् सत्यवत्यामंशांशकलया विभुः । अवतीणों महाभाग वेदं चक्रे चसुर्विधम् ॥४॥
ऋगपर्वपःसाम्नां राशीनुमृत्य वर्गशः । ततः संहिताश्चक्रे मन्त्रमणिगणा इव ॥५०1]
वासां स चतुरः शिष्यानुपाहूय महामतिः । एकका संहितां ब्रह्मकैकस्मै ददौ विभुः ॥५१॥
पेलाय संहितामाद्यां बचाख्यामुवाच ह । वैशम्पायनसंज्ञाय निगदाख्यं यजुर्गणम् ॥५२॥
साम्नां जैमिनये प्राह तथा छन्दोगसंहिताम् । अथर्गनिरसी नाम वशिष्याय सुमन्तवे ॥५३॥
पेलः स्वसहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनिः । वाकलायच सोऽम्याइ शिष्येभ्यः संहिता स्वकाम्।।
चनुधों व्यस्य बोध्याय याशवल्क्याय भार्गव | परायरायानिमित्रे इन्द्रप्रमितिरात्मवान् ।।५५||
अध्यापयत् सहित खां माण्डूकेयमूपिकविम् | तस्य शिभ्यो देवमित्रः सौभयोंदिभ्य उचिवान५६
शाकल्पस्तत्मतः स्वातुपया व्यस्य संहिताम् । वात्स्यमुलगालीयगोखल्यशिशिरेम्वधात् ॥५॥
जातूकीच तच्छिप्यः सनिस्तास्वसंहिताम् ।रलारुपेजवतालविरजेम्पो ददौ मुनिः ॥५८॥
पाकलिः प्रतिचाखाम्यो चालखिल्याख्यसंहिताम् ।चके बालायनिर्भयः कासारवादधुः५५
पचाः संहिता होता एभिर्बार्षिभि(वाः । श्रुत्वैतन्छन्दसां न्यासं सांगापैः प्रमुच्यते ॥६॥
वैशम्पायनशिया वे चरकाचर्यवोऽभवन् । पर्वमहत्यांशाणं स्वगुरोत्रंतन ॥६॥
यावयवतच्छिष्य आशाहो भगवकिपत् । चरिवेनासपारागां चरिम्पेझ मुद्धरम् ॥६॥
इत्युको गुरुरप्पा युरिटो याह्यलं खरा ! विधारमन्त्रा शिष्येण मदधीत त्याधिविरा३
देवराउसुवः सोऽपिछदिला यजुर्ण गणन। वो गतोऽय नुनपोदाशुस्वान् यजुर्गणान॥४॥