·Also available at:
MOTILAL BANARSIDASS
41 U.A., Bungalow Road, Jawahar Nagar, Delhi 110 007
120 Royapettah High Road, Mylapore, Madras 600 004
16 St. Mark's Road, Bangalore 560 001
Ashok Rajpath, Patna 800 004
Chowk, Varanasi 221 001
PRINTED IN INDIA
BY JAINENDRA PRAKASH JAIN AT SHRI JAINENDRA PRESS, A 45 NARAINA
INDUSTRIAL AREA, PHASE 1, NEW DELHI 110 028 AND PUBLISHED BY
NARENDRA PRAKASH JAIN FOR MOTILAL BANARSIDASS PUBLISHERS
PVT. LTD., BUNGALOW ROAD, JAWAHAR NAGAR, DELHI 110 007

·TO
EDWARD BYLES COWELL
गुवे। कल्याणमित्राय
AFFECTIONATELY DEDICATED
BY HIS PUPIL
THE EDITOR.

·No text on this page.

·CONTENTS. General title-page. Photographic plate (frontispiece). Dedication. Table of Contents. pog. Preface i*-iv* . . List of Abbreviations v*vi* I . ► . Introduction: § 1. General character and plan of the work § 2. Authorship and date. III § 3. Relations to Buddhist literature VI 4. Language (Dialect, grammar etc.). XIII $ 6. Lexicography XVII $ 6. Progody and metre 8 7. The MS. and versions (with description of the Plates) XXIV Summary XXXI Kārikās (memorial verses) in Sanskrit, Tibetan and English. XXXIX-XLVII Text 1-366 . . . . 367 Index I (works quoted) Index II (words) . 372 . Additional Notes 394 . . . Typographical errors 417 (The preliminary Introduction to Fasc. I, if preserved, should be bound at the end of the book).

·No text on this page.

·PREFACE. As the Introduction gives all that I have at present to say on the text itself, the present remarks are confined to some explanations of my own work upon it. The Introduction deals with the text from several points of view; but one important aspect is left untouched: namely, its value as an exposition of Mahāyāna-teaching. In spite of the difficulty in getting Oriental translations published I am continuing the preparation of a translation of the text, and I hope either in connection with this, or as a separate essay, to bring out the more important doctrinal features of the book, feeling as I do that it contains much matter likely to interest a wider circle of readers than a publication such as the present can comnimand. The argument of the book, however, will be at once gathered from the Summary, which follows the Introduction; and it is hoped that the notices of subject matter added in Index I will also serve to illustrate not only the Çiksbāsamuccaya but also the numerous works (mostly lost in their original text) from which it draws its inspiration. The considerable bulk of the 'Additional Notes' constitutes a rather heterogeneous feature in the work. My object in writing foot-notes was to render the study of this often difficult text as ·ii* attractive as might be to students acquainted with non-Buddhistic Sanskrit only: lokāvarjanāya as Çāntideva would say. My desire was to spare such readers the annoyance of turning to & commentary as well as to a glossary at the end of the book. A further advantage has accrued from this arrangement in the shape of various criticisms that the notes have received during the progress of the edition, so that I have been enabled to correct and to supplement. For this reason and more especially on account of the great progress made in Buddhistic studies during the seven years occupied in the work, I have after all to request my readers to refer to the Additional Notes as well as to the footnotes, particularly in the early part of the book. The Glossary (Index II) follows the same lines as the notes. I have included in it some rare words even though registered in the two dictionaries of Böhtlingk. In the hope of advancing the interpretation of Buddhistic terminology I have often preferred to the discreet silence of the mere index verborum an explanation which I felt to be only provisional and liable to correction in the light of future research. Both Index II and Introduction & 4 are of course to be regarded as contributions merely, not as exhaustive catalogues of the lexical and grammatical peculiarities. There remains now only the pleasant duty of acknowledging varied help received. My friend Serge d'Oldenburg, who some eight years ago induced me to undertake this edition, has aided me from first to last by many useful suggestions and by unobtrusive help the more appreciated because given by him often during times of great personal affliction. His place as acting editor was occasionally taken by Dr. C. Salemann, whose sympathies and knowledge extend beyond the Iranian studies by which he is best known. Professor E. B. Cowell to whom the work is dedicated, gave me much help and encouragement in the earlier stage of the work.

·iii* Help from Chinese Sources from the late Thomas Watters, acknowledged in the Introduction to Fasc. I, was continued up to my friend's lamented death in January 1901. By an extraordinary piece of good fortune my help from the Far East did not end here. For in the same year Prof. Leumann read a portion of Fasc. I with his Japanese pupil Mr. U. Wogihara, and put me into communication with this gentleman whose dexterity in handling the vast Chinese literature of translations from the Sanskrit is astonishing. The results of his identifications of many passages are registered in Index I and in Additional Notes. His skill in finding his way through literary jungles is only equalled by his courteous promptitude as a correspondent. Prof. Leumann himself has been good enough also to read the proofs of g 4 of the Iutroduction. My friend and former pupil Mrs Bode was kind enough to write out for press the Indices, which I had jotted down, very roughly; and most kindly volunteered for the dreary labour of verifying each index-reference in the proofs. Last but not least comes my γνήσιος σύζυγος, associated both as an editor of Çāntideva and in the present Bibliotheca, Louis de la Vallée Poussin. His keen interest in the Mahāyāna no less than his friendly sympathy for my work have made him my most active helper'), and every sheet of the book has in some way profited by his suggestions. The intimate relation of his commentator Prajnakaramati to the Çikshāsamuccaya is explained in the Introduction & 3; and if this worthy has sometimes deceived his readers by a parade of 'borrowed plumes' of erudition, I can only say with the poet: Utiliter nobis perfidus ille fuit. I cannot conclude these remarks without once more referring to the liberality of the Imperial Academy of Sciences in the in- 1) Other literary help is acknowledged in the notes; but I must add a word here as to aid in photography from my friends Dr. F. J. Allen and Miss E. Ridding ·iv* ception and carrying out of the present international series. The Academy worthily maintains its great traditions of patronage for Oriental learning, and sets a noble example to all nations, especially such as number amongst their-fellow subjects adherents of Oriental faiths, amongst which the 'Good Law of Buddha must ever take a prominent place. Cambridge, August 1902. Cecil Bendall.

·Abbreviations and list of chief works cited. B2 or A. = The archetype -MS when compared with other MSS.; elsewhere called simply aMS. Ang-n. Aiguttara-pikäya. app. 'apparently'. Asht-P. Asbtasähasrikā-Prajñāpāramitā, ed. Bibl. Indica. Atthasā). Attbagālini, comm. on Dhammasaiigaại, cd. PTS. B. & R. = Sanskrit-Wörterbuch von 0. Bohtlingk u. R. Roth. = Bohtlingk's abridgment of the same (Worterbuch in kürzerer W.K.F. Fassung) B. Sk. = Buddhist Sanskrit. Bodhic. = Bodbicaryāvatāra, ed. Minaev in 'Zapiski' tom. IV and reprinted in J. B. T. S. India. Bodhic, ţikā ) = Commentary on Canto IX of the last; ed. by L. de la Vallée. or Bcp. (IX) Poussin in his Bouddbisme. Études. Вср. = Bodhicaryāvatāra-pañjikā, the whole commentary edited by the same scholar in Bibl. Indica (available for latter part of text only, and for Introduction and Index). Camb. Cat. Catalogue of Buddhist Skt. MSS in the Univ. Library, Cambridge by C. Bendall. 1883. Ch. = Childers's Pali Dictionary. Dh.-p. or = Dhammapada. Dhammap. Db.-8. and Dharmasamgraba (Anecd. Oxon. Aryan Series I. 5). Db.-sņi = Dhammasamgapi. Divy. = Divyāvadāna. ed. = 'edition', or edited by'. Itivuttaka. JBTSI = Journal of the Buddhist Text Society of India (other well-known Journals similarly cited by initials). Db.-8amgr. Itis.

·vi* Kāranda-v. Kārandavyūha. Calcutta, 1873. K. F. Analyse du Kandjour... par L. Feer (Annales du Musée Guimet tom. 2). Lal.-Y. Lalitavistara, cd. Bibl. Indica. Mādhy.-vſ = Madhyamika-vptti ed. BTSI (Poussin's edition only available for Index). Majjb.-D. Majjhima-nikaya. marg. = the marginal annotatious of the archetype. Mhv. = Mabāvastu. Mil.-P. = Milunda-paňba. MS = the archetype; see above (A.). M.-Vyutp. Mahāvyutpatti ed. Minaev (Vol J. ii. of his 'Buddhism'. 1887). Nanjio Catalogue of the Chinese translation of the.. Tripitaka 1883. Nep. B. L. Nepalese Buddhist Literature by Räjendralāla Mitra 1882. Pischel or Grammat der Prakrit-Sprachen von R. Pischel (Grund- Pischel, Gr. Pk. Pugg.-p. = Puggala-pañiatti. Rāgtrap. Räßtrapalapariprcchā, ed. Bibl. Buddhica. Saddh..p. = Saddharmapundarika. Tāran. = Tāranātha's Geschichte des Buddhismus, tr Scbiefner. Trigl. or = Buddhistische Triglotte (St. Petersburg, 1869; cf. Pavolini in B. Trigl. Giorn. Soc Asiat. XIII. 87). tr. 'translation' or 'translated by'. Vajracch. = Vajracchedikā. Vis.-M. = Visuddhi-magga. riss, I. 8) ·INTRODUCTION.

·No text on this page.

·རྡེབཙུནཞིབ་ལྷ་ལན་མོ། Traditional portrait of C.intideva. 1) S 1. General character and plan of the work. The Çikshāsamuccaya is, as its name implies, a 'Compendium of doctrine'. The doctrine is that of the Māhayāna school of Buddhism; and there is thus a singular fitness in its having been în part at least the first to appear in a series designed to furnish the original texts mainly, if not exclusively, belonging to this school. The form of the book is one familiar to students of Indian literature: an author's commentary on kārikās or memorial verses written by himself. These Kārikas, twenty-seven in number, are printed?) at 1) Sec below § 7 ad fin. 2) So far as the actual words of the Kārikās exist (for they are not all quoted in full), it would have been desirable to print them far inore prominently in the text; but I only became aware of their separate existence in the course of my study of the Tibetan version, which at first (in the absence of any guide to my attempts at Tibetan study) I ventured to use only sparingly. My friend la Vallée-Poussin had previously seen from his studies of the Bodhicaryāva. tūra - commentary that some kind of mūla must exist. 1 ·II the end of the present Introduction and constitute a kind of formal framework to the book. At first sight it would seem natural to suppose that the Kūrikūs were written first and the book or quasi.commentary afterwards. I am however by no means sure that this was so. Both seem to me a practically simultaneous result of the author's general reading of Buddhist literature. One curious feature of the Kārikās, which has helped me to this conclusion, is that in several cases they themselves acknowledge their dependance on carlier literature. Thus, Kär. 9 contains an old traditional saying of the Master which is met with as early as the Samyuttanikāya"). Kārikā 12 goes a step further and actually proclaims the source of its inspiration. Kār. 14 line 1 must also be an old saying, though I have not succeeded in verifying it. Again, the phraseology of a Kārikii is sometimes suggested by a passage which appears to be quoted in support of it: for example, Kār. 27 (356.8, 9) is clearly inspired by the quoted passage at 357. 4-11 2). It will be seen from the outline-summary of the whole work, which is also subjoined to the present Introduction that the general argument or groundwork of the treatise is very simple, consisting of introductory matter on tlic cssential duty (faith and self-renunciation) of a Bodhisat, followed by threc aspects of his life each regarded from three points of view. Beyond the Karikas, which as we have seen are not wholly original, a very small proportion of the book is the work of the compiler himself. Besides a short poetical exordium and a postscript (the latter of not unquestionable authenticity, wanting in 1) And elsewhicre; sec 'Additional Notcs' to 119. 9. 2) It will be also seen that both the Bodhicaryāv.-commcutary and Dipamkara (cited below $ 3) quote tlc Karikás is from tlic Çikshasamuccaya, not as a separate work.

·III the Tibetav version; sec 87, below) he contents himself with the briefest possible explanations, generally in prose, and makes the scriptures that he quotes, or groups round his Kārikās, tell the story of the religion as viewed by him. Thus the scheme of the book is similar to that of a standard work from which many of us gained our early notions of the doctrines of Greek philosophy: Ritter & Preller's Historia Philosophice') græco-romana cx fontium locis contexta. S 2. Authorship and dato. The unique MS?) on which the present cdition is founded nowhere gives the name of the author. But the Tibetan version (Tanjur, Mdo 31) attributes both the Kārikās and the work itself to or Çüntideva. This attribution is fully confirmed by the Mahayāna doctor Dipamkara Çrījīūna (Atiça) who frequently refers to Çāntideva and quotes from our text as a composition of his. Sce below (§ 3) as to this and the further evidence from the Çikshāsamuccaya - abhisamaya. Tāranātha 9) represents Çāntideva as having been born a prince of Saurashtra in the days of Çila son of Criharsha. It is true that neither this 'Çıla' (if that be his real name) nor any other son of Crîharsha is known to either Indian or Chinese *) 1) A more recent and familiar insta:ncc of a work on this plan is the late Mr. II. C. Warren's «Buddhism in Translations». Ilere, however, the connecting matter contributed by the author is addcıl not pari passu, but in the «Introductory Discourse» at tlic head of cach Section of thc Book. 2) For notes on the MS. and other materials of the present edition sce $ 7. 3) 'Geschichte' pp. 116, 163; where Çi. appcars as a younger and ccclesiastically junior (pp. 162, 161) contemporary of Dharmapāla (early VIIth cent.: I-tsing). 1) Scc Sylvain Lévi in J. As. (Hièmo série) 1892, tom. XX. 337. My lamented friend Mr. Watters also cxamined the Chinese records, especially the T'aug Shu from which Ma-touau-lin's account is taken terbatim. All agrec in placing a usurping minister as Cribarsha's successor, but Mr. Watters could not accept M. Lévi's restitution 'Arjuna' as correct; since all the records including T'ungchicn-kang-mu ('mirror of history') have the form 'A-lo-na-shun'.

·IV records. Tāranātha also mentions two ) other works of Çāntideva, the Sūtrasamuccaya and the Bodbicaryavatāra, stating that the last was written after the other two. The Tibetan Chronicler's statement as to the common authorship of the Çikshās. and Bodhicaryāvatāra is confirmed by two pieces of internal evidence: 1) in the poetical exordia of the two works there are several stanzas in common; 2) in Bodhic. V. 105, 106 we find the repeated study of the Çikshāsamuccaya or Sütrasamuccaya, especially of the former, enjoined on the student'). 1) The attribution to fāntid of a fourth work (Çāripulra . . ashtaka) in the Tanjar-Index (Berlin copy; verified also at India office) seems to be doubtful. See Huth in Sitz.b. K. Pr. Ak. Wiss. (Phil-H.) Berlin. 1895. Bd. XV pp. 284, 272. The text of vol. 123 of the Tanjur is unfortunately missing at the India Office. It will be seen in Tāranātha p. 166 that the legend lays stress on these three works only. In Wassiljev, Buddhismus p. 310 (340) 'Cantideva' is a slip for Vina yadeva. See the Tib. equivalent and compare ibid. p. 232, note. In Tanjur, Rg. 48. 1. I find a short hymn (Sahajagiti) attributed to Çantideva. 2) Several interpretations of these stanzas have been proposed: 1) that Prajñākaramati the commentator, who asserts the existence of four books, a Çikshäsº and Sūtrasº by Çantidcva and another pair of the same name by Nāgārjuna. No trace of or allusion to a Çiksbāsº by N. has been found and I do not see how dvitīyam can be reasonably made to mean 'a second pair'. I may mention that I have collated the Tib. version and find that it fully agrees with the Sanskrit text of Prajă.'s comm. on these stanzas. 2) that of Prof. Kern (Manual', p. 127 n. 5), who makes the passage refer to two books only, both by N. This secms to me equally untenable as a rendering of the passage and is even more at variance with facts, for the reasons stated below, regarding the authorship of the present work. 3) that Çāntideva is referring to threc books, a Çiksbāsº and Sütrasº by himself and a Sūtrasº by N. This goes very well with the Sanskrit text and agrees with Tăranātha; according to it dvitīyan ca has the very natural meaning: wand the second Sūtrasº, that composed by N. The objections to it are (a) the absence (as yet) of any trace of a Sūtrasº by Çā.; & (b) the difficulty of supposing that Çā. would describe the work of a celebrated ancient author as «second» to his own of the same name. I do not regard thesc objections as fatal, but to any scholar who feels them so I would suggest as an alternative rendering: 4) to render: «let him look at the Sūtras.° which was composed by N. and wbich is his (the pupil's) second study. This would agree well with Tanjur, where we actually find that the samkshepa of the Sūtrasº (f. 80) does form a contrast to the vistara of the Çikshäsº (ff. 216).

·V This would hardly have been written, if the borrowing of verses in the exordium had formed a case of plagiarism. Prajñākaramati, the commentator on the Bodhicaryāvatāra, of whom I shall have more to say later on, agrees with Täranātha as to the common authorship of the Çikshāsamuccaya and Bodhicaryāvatāra "). I have found nothing in the text itself to contradict the statement of Tāranātha as to the age of Çāntideva. One point notably confirms it. The pandits who translated the book into Tibetan were three in number: two Indians, Jinamitra and Dānaçīla, and one Tibetan Ye-çes-sde 4) (Jñānasena). Of these the last two ®) flourished under the celebrated Tibetan king Khri-lde-sron-btsan who reigned 816-838 A. D. A century and a half seems to me an interval just such as one would expect between the composition of a book of this kind and its translation for the use of the Tibetans, whom one would naturally suppose to have been more anxious in the early days of their conversion for the old scriptures than for quite new works. In any case 800 A. D. will be admitted as the latest possible terminus ad quem. The terminus a quo is somewhat more difficult to determine. Unlike the commentator of the Abhidharmakoçavyākhyā Çāntideva quotes only Buddhist authors; and of their chronology we know but little. It must suffice to say that Çāntideva represents an advanced stage of Buddhism, in a somewhat scholastic 1) Besides the passage quoted in the last notc compare Bcp. ad I. 25 (p. 32 of Poussin's edition in the Bibl. Indica) and Bcp. ad V. 104 quoted below in Additional Notes (to 66. 18), where the Çikshāsº is cited as the work of Çāstrakyt (ºkūra), a natural description by a commentator of his author. 2) A portrait of this worthy is given at the beginning of the volume of the Tanjur (India Office copy) containing the present work. 3) See G. Huth in Sitzungsb, der K. Preuss. Akad. der W., Phil.-hist. Kl., Bd. XV (1895) pp. 274–75.

·VI aspect, but with very slight references to Tantrism ') and these too uncontaminated by the peculiar mystic hedonism ?) which dragged down some of the later literature to the level of very thinly veiled Kāma-cāstra. In spite therefore of the miraculous details 9) with which Tāranātha has overlaid his account of our author, I consider that the period indicated by him, from the age of Dharmapāla till shortly after the death of Çrīharsha, i. e. the middle of the VIIth century, as substantially correct. It will be seen from the extracts from Dipamkara below (8 3) that Çantideva was regarded by an Indian Buddhist scholar early in the XIth century as one of the greatest Mahāyāna doctors; while to Täranātha and the other Tibetan writers who form the authority of Wassiljev (Buddhismus, pp. 290, 314, 326) his name is equally familiar. S 3. Relations to extant Buddhist literature, The present work being practically an anthology, it is most important to consider the accuracy of quotation shown by the author. Especially when compared with the vague and loose way in which Bralımanical commentators often cite their authorities, it 1) It is perhaps characteristic of the Buddhism of Tibet in the 9th century (as I have found it in Nepal at the prcsent time) that precisely one of these few mystic passages in the look (139.4-140.12) which we should most gladly (for Çāntideva's credit) have passcd over lightly, is selected by the Tibetan translators for repctition at the end of the book. It is cvidently meant as a kind of devotional cxercisc in connection with the reading of the book, like thc 'dhyānas' printed in native cditions with thic Bhagavadgitā. Minaev (Zap. IV. 226) cmphasizes the non-tantric character of Çüntideva's works. 2) Poussiu Bouddhisme Ch. V, $ 2; some extracts of this kind occur in the Subhashita-s a ingrala (sce p. VIII below). 3) Geschichte pp. 165-167. Tāranāth a's naive confcssion (p. 167.18) of absence of topographical confirmatiou of one of his statements, roads as though lic had made some attempt to verify his sources.

·VII may be maintained that Çāntideva’s bibliographical standard is a remarkably high one. He not unfrequently cites chapter") as well as treatise. In the case of all extant works I have collated his quotations ?) with MSS. Even when these have been early palm-leaf copies, it will be seen, I think, from my notes that the readings preserved in the anthology are better than those of the original MSS. Different recensions from those which we possess have been in some cases used. An interesting case is the extract (57. note 2; compare Add. Notes) from the Samgharakshitāvadāna, a tale included in the collection now called Divyāvadāna. It is a case of a 'textus ornatior'. The short extracts from the Avalokaná-sūtra (89, 90) a work incorporated in the Mahāvastu under the title Avalokita-sūtra, lave likewise a bibliographical interest, as they represent a text quite independent of that preserved in the somewhat modern MSS. on which M. Senart has had to rely for his admirable edition (Mhv. II pp. 362, 369). In one case, that of the Daçabhūmi, we have fragments of a MS") at least as old as Çantideva's time. Here too our author's accuracy comes out well. It would be incorrect, however, to suppose that the whole of the extracts were specially made by Çāntideva for the book. The cvidence of the Madhyamaka - vștti and Mahavyut- 1) In some cases he has unfortunately omitted the name of the book and named only the chapter-title. An instauce occurs at 134.7, where the identification is given in «Additional notes» ad loc. Unidentified cases probably occur at: 165.17 313. 1; but sce 52, note 1. 2) Except a few of the shorter extracts from the Samadhi-rāja (Candrapradipa), and one or two passages in the Gapdavyūha, where there is no chapterdivision to guide one. 3) See 291 note 7 and the plates appended to the present work. I hope to return in the future to the criticism of this fragment.

·VIII patti") seems to show that certain passages from authoritative books were regularly quoted and requoted as stock-pieces. I have called attention to several cases of this in the Summary of Contents, and in Index I by the use of the expression 'locus classicus'. Kindred to this subject is the relation of thesc Sanskrit Mahāyāna books to the other Buddhist writings. I have elsewhere (JRAS. 1898 p. 870) pointed out in detail the position of Mahāyāna writers in regard to the older documents of the religion, taking as my chief text the extracts at pp. 210--222, which are neither translated nor adapted from the corresponding Pāli passage, but represent the Mahāyānist's handling of the acommon tradition of Buddhism» 2). Quotations from Çāntideva in Sanskrit. It will hardly be expected that many allusions should be made in extant Sanskrit literature to an author so late in Indian Buddhist history as ours. I have however found two quotations from hini in the Subhāshita-samgraha an anthology) discovered by me which I propose shortly to publish. These are some extracts from the Bodhic. IX (Subh. 28.6): and later on (96.5) another passage or passages not identified 4). Both are introduced by the phrase: Çāntideva-pādair apy uktam. The relation of Prajñākaramati, the author of the commentary on Çāntideva's Bodhicaryāvatāra, at present in course 1) Cf.67 1. 2. I generally exclude the testimony of the Bodhicaryāvatāracommentary as to which I speak below; on the other hand the works described below (pp. X—XII) sometimes quote these stock passages. Atiça (Tanj. 31. 308 a) cites others. 2) Another parallel is the quotation at 76.7--15; compare Ang-. VII. xlvii. 3) I showed to my friend la Vallée some passages, and some of these he printed in Le Muséon N. Sér. Tom. I. 4) I quote the opening stanza: yathā gārudika[h] stambham sādhayitvā vinaçyati | sa tasmimg ciranāshte'pi vishādīm upaçāmayet II ·IX of publication'), to the Çikshāsamuccaya is, I believe, unexampled even in Indian literature. Prajñākaramati frequently refers to the Çikshās. by name, quoting as from it, not only the original portions of the work, but also in some cases the passages quoted by Çāntideva, and this too without indication of their ultimate origin. The curious feature, however, of the book is that not only these (exceptional) instances of specified quotation from Çāntideva, but also the whole number of the very abundant quotations in the work from named sūtras are, with two or three exceptions, taken direct from the Çikshās. I say direct advisedly, because in several instances not only are groups of quotations ?) reproduced in the same order, but even the actual words used by Çāntideva in introducing or coordinating them ). References to Çāntideva by Indian authors preserved in Tibetan. The Mahāyāna-literature preserved in the Tanjur also supplies a number of references to Çantideva and his works. I have uoted several in three of the other works included in the volume of the Tanjur (Mdo. 31), at the head of which stand the Çikshāsamuccaya-kārikās and the Çikshāsamuccaya itself. 1) The Çikshāsamuccaya - abhisamaya, a short tract standing next to the Çikshas. in the Tanjur (221–222 a) and doubtless meant to be read as a pendant to it. The opening verse states that «Çāntideva touched the feet 1) Paricch. 9 printed in «Bouddhisme: Etudes » pp. 234 sqq. London, 1898 (from «Mémoires couronnés». Acad. royale de Belgique. Tom. LV); Par. 1-5 etc. iu Bibl. Indica. N. Ser. n° 983-; both publications by L. de la Vallée Poussin. 2) See 'Additional Notes' to 8.15, 9.8, ctc., etc. 3) Compare Çi. 120. 3, 5 with Bcp. ad. V, 54 and Çi. 144. 9 with Bcp. ad V. 87. A fall index of quotations will appear in la Vallée's forthcoming edition. English readers will recall the use made by later writers of that curious aÇikshāsamuccaya», Burton's Anatomy of Melancholy». I* ·of Mañjughosha (having] collected from all the sūtrāntas passages for teaching» ?). The author of this tract is called in the short title at the commencement simply the (man) of Suvarṇadvipa''), but in the colophon 'Suvarnadviparāja - Çrīmad-Dharmapāla's). The book was 'recited'') (?) to Kamala, the traditional ") guru of Dipamkara in Bengal and to Dipamkara himself. It would thus be not later than the beginning of the XI th century. In view of the assertion that the attribution of the Çikshās. to Çāntidera rests on an erroneous "Tibetan record', it is worth noting that the book is thus the work of a stranger to Tibet, and was translated' (into Tibetan) by Dīpamkara and the bhikshu Thsul-khrims-rgyal-ba. 2) The Çikshā kusumamañjari (ff. 222 a—246 a) by the 'great pandit Vairocanarakshita) of Vikramaçilā’, in Bengal), 1) 221.༤. 3-4: འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ཞབས་གཏུགས་ཞི་བའི་ལྷས། བསླབ་པའི་གནས་རྣམས་མདོ་སྡེ་ཀུན་ལས་བཏུས། The reference to the Çikshūs. is unmistakeable, as its Tib, title is 1975 457. The homage to Maſjughosha may well refer to the closing words of the Çiksbās. which, though wanting in our Tib. translation, arc preserved also in the Chinese. Compare also Bodhic. X. fio. 2) གསེར་གླིང་པ་ 3) TRTÀ S'gažiqaragaz vš5. Compare Sarat Ch. Das, JBTS. vol. I. i. 8 note , a passage apparently taken from some book which (as so often!) he does not specify. 4) 795V; but Sarat Ch. ibid. p. 31 and (with him) Waddell 'Lamaism' p. 36 say «deliveredo. 5) Sarat Ch. op. cit. p. 8, note t. 6) The form is certain as it appears in translatiou at the beginning, and in transcription at the end, of the book. Our copy has Vikramaçila.

·XI an author of whom I have found no other mention than the notice in the «Life of Atis'a» ') that he studied under A. at Vikramaçilā. This work, as its name suggests, is written on lines similar to the Çikshās.; and for the most part may be regarded as a direct imitation of it. It quotes from the same sūtras ), and discusses çikshā under the same nine-fold classification adopted by Çāntideva. It will be seen from the comparative table below) that the whole plan and framework of our book are most closely followed. Later in the work we find actual plagiarism; for at f. 243. a. 3 not only is Kārikā 23 b of the Çikshās, borrowed, but followed by the identical quotation (from the Vajracchedikā) with which Çāntideva illustrates (Çikshās. 275. 10-13) his memorial verse. On the same page Kārikā 24 b is also borrowed, or adapted“), and illustrated by a reference to the dialogue of Sudhana and Maitreya, with the omission (as also in Çāntideva, Çi. 276.13; cf. Bodhic. I. 14) of the name of the book (Gandavyūha) where the dialogue is given. } çi.-s. Ch. Il sq.; Ch. XIV. » >> 1) Translated by Sarat Ch. Dās in JBTS. vol. I. See p. 17. 2) e. g. Candrapradipa 238. a. 2; Akshayamatisūtra 229. a. 2; Ugraparipr. 229. a. 5. 3) Çi-kus. 225a. on ātmabhivarakshā and bhoga-rº 229a. on fruta with quotation XI (cf. ref. to Ugrap). from Ugraparips. 229, 230 ou the aranyavāsa wild beasts, visit of king » (cf. p. 197). (230 a 4). 234b-238a on smrtyupasthāna. » XIII 241 ātmabhāvaçuddhi, bhoga-° Kārikās 17, 21. 242 punya-codhana. The three vardhanas are discussed 243 ad fin. » » » VIII » XV } >> - 4) The lines are: ཐོག་མར་སྙིང་རྗེ་བསྐྱེད་ནས་སུ། དགེ་བ་འབད་པས་སྤེལ་བར་བྱ ། which may be compared with the Tib. of Kār. 24 b printed below, just before the text.

·XII That the Çiksbāsamuccaya is not referred to by name will surprise no one acquainted with Indian literature ). 3) The Bodhimārgadīpa-pañjikā (ff. 273 5—334 a) by Dipamkara called Atīça (first half of XIth century). In this book Çāntideva is repeatedly referred to, and mentioned amongst the chief Mahāyāna-doctors ). Besides the lists detailed in the note there is a list of doctors who elucidated the meaning of Sūtras', worth quoting here: Nāgārjuna, Āryadeva, Candrakīrti, Çāntideva, Bhavya, Açvaghosha and Candragomin : (324 b) 8). Numerous quotations are made from Çāntideva's works. Of these the most important occurs at 303 a where we read: «Ācārya Çantideva in the Çikshāsamuccaya (says:] 'following all Buddha's word' (etc., Kár. 19 b) 4)»; later on (317. a. 7) we find mention of «the sātrāntas and (works] made to illustrate the meaning of other sūtrāntas: Sūtrasamuccaya, Bodhisatva- 1) «The normal attitude of a Hindu towards his sources is silence», E. W. Hopkins, 'The great Epic of India', p. 63. 2) In the opening verses we find an enumcration: Lama Gser-glin, Çāntideva (associated with the Bodhisat Maījughosha cf. note 3 below, and Bodbibhadra (35 07:45); at 319 a. 7: Nāgārjuna, Āryadeva, Candrakīrti, Bhavya, Çāntideva, Bodbibbadra. 3) Just below we are told that "Çāntideva too according to the precept of Nāgārjuna, having gained the inner meaning of Mañjughosha saw the truth'. faigžiā:95153'2 (thus carelessly transcribed, not translated, here and just before) W as in previous clauses) འཕགས་པ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་གནད་བ་ (read པ, or, bettet; གནང་བ permission; with St. l'etersburg Tanjur) žaihegðaðgerahnarzrů[515cf. Tāra n. 165. 1. 2. 4) སློབ་དཔོན་ཞི་བ་ལྷས་ནི་བསླབ་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པར། རྫོགས་སངས་རྒྱས་གསུངས་ '3/ 22779999975 añ| Compare the Tib. text of the Kārikūs, below.

·XIII bhūmi, [Bodhi-]caryāvatāra, and Çikshāsamuccaya». The selection of these four works seems to me significant especially as the order appears to be mainly chronological. $ 4. Languago (Dialect, grammar, word-formation). The literature of Buddhism rests, as all scholars will admit, on a basis originally vernacular. With the rise of the varied divisions in the church the linguistic aspect of the literature becomes more complicated. In the days of Açoka only slight dialectic variations are necessary to make the official language of the edicts intelligible in the several localities where they are promulgated. In the case of the Sthaviravādius (and possibly other sects) who adopted the Pali, descended from the vernacular and underlying, or represented by, the language of the Edicts, the stages seem clearer. We get an early form in the newly-discovered Dharmapada“), an intermediate stage or stages in the older verses of the Pali Pitakas and a later stage in the ordinary Pitaka-prose. The linguistic history of the numerous other sects is not so easy to trace. The statement of Wassiliev (Buddhismus, 294 [267]), founded on Tib, authorities, that the several schools of Buddhism identified themselves with special forms of speech is very credible 2). In any case it is abundantly clear that the Buddhists who wrote Sanskrit, did so with Pali-Prakrit originals, whether spoken 1) Le manuscrit kbaroşthi par E. Senart J. As. Sept. 1898. 2) of the Buddhistic Apabbramca attributed by him to one school, I hope shortly to publish specimens discovered by myself, with verification from the Tanjur.

·XIV or written, as their sources and models, lying in the earlier periods close behind them. A curious instance of the consciousness of something else than Sanskrit as the real underlying sacred language is found in the charm occurring at 142. 15 quoted from the Vidyādharapitaka where the conclusion is practically a sentence of Pali. This is no doubt used as a liturgical and thaumaturgic language just as Sanskrit in its turn is used in the far East; or as Latin ) is used in the West. Childers in his Pali Dictionary makes much (sometimes a good deal too much) of the alleged ignorance of "Northern' Buddhists in misunderstanding of Pali (and Prakrit) forms. Some of these were no doubt wrongly ) Sanskritised in course of time. One of his instances is phāsum. This word occurs in a sūtra (of some antiquity)') quoted in the present work; see p. 129.5. In the note on this passage I refer 4) to 32.2 to show how phūsu came in Buddhist usage to have this meaning. One sees here that the word, standing side by side with sukham which is quite sufficient for the sense, is simply put in for its pleasant archaic ring to the ears of the faithful. Another good instance is the form gahanatā, occurring at 172.3 in a kind of Decalogue belonging to the very carliest material of Buddhism. Here the old vernacular form was clearly kept for its venerable associations. It could deceive no Indian Buddhist reader from the clearness of the context, in spite of its 1) Compare Shakspere, Hamlet I. i. 42. The belief in the efticacy of Latin for laying ghosts survives amongst Roman Catholics in England. 2) When I find how wonderfully well even as late as the IXth century the pandits who translated the Prākrit Dohakoshas into Tibetan understood the extremelly difficult forms of that work, I must unhesitatingly reject Childers's supposition (Dict.) p. 536 et al., that the 'Northern Buddhists' were misled by igoorance of Pali. 3) p. 55 n. 3. 4) I had not seen Dr. Hörnle's instructive parallels from Jain usage with his optional explanation (sparçanārha); since adopted by Dr. Pischel (Gr. Pr. § 208). See also Dr. Leumann's review in WZKM. III. 342 sq.

·XV formal“) resemblance to gahana 'deep'; that the Tibetan translators were not deceived is observed in my note on the word. Another case of retention of Prakrit sounds (vedh-for vyath-) is noticed at 35. n. 11 Moreover if the forms samkalikā, saņkalībhūta at 211.9, 11 be compared with the corresponding Pali sanıkhalikā at Majjh. I. p. 58, med., it will be found that the confusion of forms is sometimes on the side of the Pali tradition) and that the Sanskrit-writing Buddhism preserves the etymological one. Under the head of sandhi note puno'pi (194. 14) and yathariva (304. 10). Under noun-forms 9) note the instrumentals in -eno and genitives in -asyo at 194.7 and 195. 11 (verse passage). With the former we may compare the Pkt -enam, and note as an analogy (if there be no actual reminiscence) the Vedic verse-form -enā “). svastinā occurs at 104. 11 (and note 5) and 116.2 (prose). In noun-genders we find dhātu as a feminine (138 n. 3) as often in Pali; palāça as a masc. (242.8); and possibly (but see Pischel, Gr. Pr. $ 379) ādi no longer neuter in the phrase ādim krtvā 292.5 (note 2). Pronouns ayu for ayam (in verse) 103.6; 206.2 si 'his' 302.5 and note. ettaka 174 n. 3; tātuka, yātuka 346.16 (similar forms in Pischel & 153). 1) I was at first disposed to alter the form to gahanatā; but the subsequent discovery (sce Additional Notes) of another quotation of the same passage con. firms the text as I left it. 2) See Senart cited in my note. The curious double form of çikhalā in Prakrit with kh or k (Pischel & 213) may have helped in the confusion. 3) I have not tabulated here the forms fshibhiḥ.. Țshiņām occurring together in the Dharaại quoted at 331.8, e as these read to me like a deliberate sacrifice of grammar to metre. Cf. gen. pl. -āna in verse (17. 1, etc.). The MS. (valeat quantun) actually reads a form in -enā at 347.5, which I have preserved. 4) Similarly in the genitive Whitney allows for three passages of the Veda a form in -asyā (-asiā) (e. g. Rv. I. 162. 19). The above two forms are confirmed by MSS. of the book quoted (cf. Add. Notes ad loc.). With bhikshusya (155. 1) cf. Franke, Pali u. Sk., p. 66; and with balāto (4. 1) ibid. p. 122.

·XVI Verb-forms. The imperative 2-4 pers. plural uses, as regularly in Pkt. (Pischel & 471), the 20 pers. of the indicative; see 61 n. 1. The incorrect present-form dadanti (335. 10) occurs also frequently in the late portions of the Mbh."). More interesting is the future form kāhiti (101.6) from kr; cf. Pischel § 533 ad fin. siñcishyati (155. 1) yunjishyāmi 2) 201.4; and bhesyanti (45.12, 46.16) though phonetically nearer Skt., are also formed on Prakrit principles. The potential stiya syāt (115.2) is a curious and indeed questionable form; the more usual siya occurs at 302.3. Of the s-aorist (cf. Pischel § 516) examples are krīdishu 92. 12 and the curious form mucyishu from the passive base. Perhaps also çrnūshu (94.21). °tăpsīs 20.7. For the gerunds the distinction between-tvā and 'ya is not observed, as happens also in Pkt. (Pischel § 581) and occasionally in Sanskrit (Whitney $ 990 a). Examples: parivarjayitvā 113. 18; vinivartayitvā 130. 13; adhyāvasitvā 200 D. 3. daditvā occurs (302.7) also in Pali. Amongst forms in -ya, vijahya occurring twice in 106.11 is noteworthy. Possibly to make metre we ought to read one or both forms vijahāya, according to Prakrit usage (Pischel $ 591). The passive participle jighatsita used actively (274.7) is an example of the later Buddhist (and vernacular) usage, of which the stock-example is the name Avalokiteçvara. Amongst exceptional causals note dhamayati (178.3) Pali dhameti, and dandāpayati (63.13; 67.10) with which compare Pischel § 552 and Whitney cited at 64 note 4. The compound verb pattīya- (174.7 and note) is, as noted, thoroughly Prakritic. Under the head of word-formation we may note the Pkt. suffix -ima (Pischel & 602) in purima 177.7, 193. 9. 1) Hopkins, 'Great Epic' 265. 12. In verse plural-forms like pūjayi (4.16) occur. 2) A prose-passage, and from the same archaic sūtra as referred to above à propos of phāsu.

·XVII -kā in ghātikā 269.2 prekshikā 52. 18, 267.16 seems to be used like -tā to express a state. Another class of formations which I have not as yet found elsewhere are the abstracts in -tā, nā, -anatā formed not direct from verbal roots after gunation, but directly from the present-stem. Such are: anutsrjanatā (spjat) 183.9; vipaçyanā 108. 16; avamanyanā (manyate) 9.7 (sic lege), 92.6; akrudhyanatā 35.9; aparitasyanā 36 n. 1; anācchindanatā 126.15; and even pratihanyanā 251. 14, which must come from a Passive base). In the common compound word hrīrapatrāpya the retention of the nominative form in the first member (sometimes allowed even in Class. Skt. for nouns in r; Whitney 1250. f., cf. Pāņ. VI. iii. 26), is due, no doubt, to a reminiscence of the Pāli-Prākſt hirottappa. $ 5. Lexicography. The vocabulary (Index II.) has been arranged to include the chief words of rarity, difficulty or linguistic interest. It may, however, not be out of place here to call attention to several verbal roots occurring which appear to be new to be literature either as to form or meaning, although registered in the Dhātupātha. See the entries under the roots kutt, cagh, jhash, pams, pac. Derivatives from sphand (172 n. 1) and probably from *cip (182 n. 1) also occur. S 6. Metrics. No essay has been as yet written on the metre and prosody of Buddhist literature as a whole. Nevertheless, the subject is one of great importance to the editor of texts, as well as to the 1) Since writing the above I find that this very class of formations provoked the wrath of Kumārila. See Tantravārttikā p. 173. 19 quoted by Poussin JRAS. '02, p. 371 note, where paçyatā (not as yet found) is given as an example of barbarism. Cf. also vikirana Av.-G. 96.7 and Speyer ad loc. II ·XVIII critical student. This has been recognized by Prof. Fausboll in the valuable appendix to his first edition of the Dhammapada (p. 436 sqq.), while in the short preface (pp. VI, VII) to his new edition he expressly pushes further the results obtained by metrical criticism. One must not ask too much of the pioneer who brings out an editio princeps. But it certainly would have been well if editors of verse-texts both Sanskrit ) and Pāli had paid more attention to metre. Is it too exacting to propose as a canon for the editor of the future that no one has a right to print as verse, without note or comment, lines that will not scan? If new rules are required let him enunciate them in his preface. (The present remarks are an attempt in this direction). If after every deduction has been made, the 'legitimus sonus' does not appear, then let him note the fact in his commentary. This will be tantamount to an admission that the true text has not been preserved, or to an invitation to the critical ingenuity of the scholarly reader Prosody. In Buddhist Sanskrit poetry the general rule that any two consonants suffice to make the preceding vowel 'long by position', does not apply. It seems to me not improbable that the former existence of a very large body of Buddhist poetry ?), where less prosodial strictness prevailed, may account for some of the discrepancy in the native authorities on Prosody, as to what constitutes 'position's). A good typical passage for the study of these metrical usages is the extract from the Ganda - vyūha at pp. 101-04, 1) In Buddhist literature the most fagrant instances are the editions of the Buddhist Text Society of India. As to Epic literature compare Hopkins, Great Epic Ch. IV. 2) And possibly also popular song-literature, less strictly composed. 3) See the valuable essay of Weber, Ind. Studien VIII. 219 899.

·XIX especially as here we have been able to control the readings of our MS by an ancient Codex of the sūtra quoted. Here, then, in a single line (102.6) we find vowels short before mute + r or 1 (dharmătri ripūkleca) and at 102.8 before mute + v, (varădvīpa)'). It may be noted that all the examples from the Gandavyūha, if not vowels at the end of a word (cf. Weber, Ind. St. VIII. 226. 1) occur all at the end of members of a compound. The case of advitīya (195. 16) seems to go & step further. The licence however extends beyond the case (familiar from Latin usage) of a mute followed by a liquid. In a single line (103.2) we find two short vowels before sibilant + nasal (maitrt snehăsmrti). Soft mute+nasal: privăjn (Rāştrap. 21. 6). Nasal + semivowel sămyakº (18.11, where my note is unnecessary). Many of these licences are possibly to be explained by reference to a Prākſt original, which would of course give forms such as adutiya, sati and so on. A similar influence is probably traceable in some curious cases where double consonants seem to be quite disregarded, a phenomenon with which we may compare in ancient times the spelling of the Açoka inscriptions, or in modern times our own ordinary careless English pronunciation of double letters as compared with that of Italianº). See tănnimna 54. 1 (which should have been printed as a Trishtubh: see Add. Notes; 106.13, újjvālº (si vera lect.) 103. 3. To the same category belongs a scansion such as the remarkable āksäyškshāntī åkshobhya 328.3, where akshº is common, being pronounced indifferently as åkkh or åkh. 1) A licence exceptionally allowed in Classical Sanskrit poets. See Bollensen in ZDMG, xiv. 291. 2) So too priyădvesha 206. 4 (from Lalit.-v.), and compare Bollensen ZDMG. xiv. 292. 3) Max Muller gives an analogous case from the Rgveda. 'Vedic Hymng' (S.B.E. vol. 32) p. cix.

·XX Not less suggestive of Prākritic influence is the case where a short vowel is scanned long before a consonant +? e. g. parigrhītā 43.6, 8. Anusvāra. As early as the Pāli Canonical texts we find anusvāra regarded in two opposite lights: 1) an evanescent sound liable (e) to be dropped or (B) to be elided with the preceding vowel like final m in latin. See Dhammap. v. 74 and the exx. cited by Fausböll (ed. 1. pp. 268—9) ad loc. As to analogous Vedic usage see F. M. Müller, 'Vedic Hymns' (S. B. E. vol. 32) p. CXVII; 2) a strongly pronounced nasal, which may be scanned long irrespectively of the natural quantity of the preceding vowel. Example: Majjh.-n. 1, p. 168.7. Of 1 (a) examples are quite common. It will suffice to cite the genitive plural in -ānă”, often found in verses both in Buddh. Skt. and also in Pāli. 1 (B) is rare, but I think not unexampled in Buddh. Skt. Of 2) examples are quite common in at least one poem the Bhadracarípraạidhāna [297.3 (twice), 5 and note] and the usage occurs occasionally elsewhere). In Prākṣt it is frequent ?). Metre. It will hardly be expected from the editor of a collection like the present which is only partly in verse, and verse of widely varyiug dates, to give a minute metrical analysis of all the versepassages here quoted. Still in the absence of any work even on Sanskrit metres in general (still less on the metres of Buddhistic poetry) at once comprehensive and practical), a short classified 1) e. g. Samādbirāja (Candrapradipa): so that at 194. 18 the text, which I now find to be confirmed by the R.A.S. Hodgson MS., may stand, and need not be amended as I suggested in the note. Compare also 17. 4 (from the same work). 2) Exx. in Ilala, Weber's ed. 1, Intr. p. 47. See also Pischel, Gr. Pr. SS 348-350 on the whole question, comparing SS 178, 179. 3) i. c. to occupy the same relation to the native authorities and to usage that Whitney's Grammar dues in matters of lauguage.

·summary of the chief metrical features of the present work may be acceptable. The metres may be thus arranged: I. Çloka, and II. Trishtubh-Jagatī the two commonest metres. III. Fixed metres (aksharachandas)—to which group indeed the greater part of class II really belongs. Here we may subdivide thus: 1. A new metre 242—3. 2. Dodhaka 2, 256, 297, 327–347. 3. Toțaka 203—207. 4. Rathoddhatā 101. 5. Vasantatilaka 1, 217.12. 6. Çārdūlavikrīdita 259. 7. Mālinī 366 (last stanza; not in Tib.). 8. Pramitākshara 195, 318-320. IV. The intermediate class called Ardha-samavrtta. 1. Pushpitāgra 195.6–11, 257. 2. Aupacchandasika 1. 3. Vaitālīya 237—241. V. Mātrachandas. 1. Aryā (ordinary type) 155.4–9. 2. a new variety (?) 262. VI. Metrical prose (?) 164.9–7, 262. I. As to the cloka the passages quoted in this metre are mostly of the ordinary type. On reading the excellent chapter on Epic metres in Prof. Hopkins's 'Great Epic' I perceive that certain corrections which I had proposed on metrical grounds become unnecessary in view of the usage of the earlier clokawriters. Thus at pp. 14, 1. 8 the reading of the MS. (see note 1) may stand. It is merely a case of a hypermetre (here with the ·XXL third vipulā) really common in early çlokas, just as I had myself found it in the trishtubh-group (p. 92, note 4) later extending it (p. 160, n. 5) to the çloka. See Hopkins op. cit. p. 253. Similarly at p. 45.1, nothing need be altered, if we regard it merely as hypermeter with the second vipulā"). II. It would certainly have been clearer if I had from the first treated the Tristhubh-Jagatā class as a more or less free metre, instead of attempting, as I did more especially in Fascic. I., to make the lines conform to the classical norm of Indravajra. As a matter of fact the great majority of the lines do conform to this norm, but traces of earlier usage, analogous to those occurring in the Mahābhārata, are constantly found. To the frequent hypermetron we have already referred: and in the same note (p. 92, n. 4) I point out the easy %) transition to Jagats (Vamçastha). The resolution indicated at 217 n. 4 seems unusual, nor have I found even in the numerous Epic forms of Trishțubh collected by Hopkins an exact parallel for the development poted at 299 n. 2. III. On the not very numerous metres of this class not much need be said. We may take first the unidentified or new metre occurring at pp. 242, 243. As there observed (note 5) the arrangement of syllables occurs as the first pādas) of a longer metre (Upasthita-pracupita). In the passage before us we also find line broken by two cæsuras: and moreover the initial long syllable, as so frequently, is liable to resolution. Thus the final result is: I -uv-v-v-luu-u || •1) An example of the fourth ripula 'almost completely absent in Classical writers' (Hopkins) occurs at 127. 10. 53.9 is a rare çloka-form. See Hopkins p. 457 (N 45). 2) Accordingly the correction at 80.8 seems superfluous. 3) It also occurs as the first pāda of two stanzas in the Mahābhārata; Hopkins, Gr. Epic p. 352.

·XXIII Only nr. 2 the simple dactylic Dodhaka can be called a favorite. In the last of the passages cited (p. 327 sqq.) it is handled with some freedom, dactyls (---) being frequently resolved into 3. Totaka is closely analogous to the last with 4 anapaests in each pāda in place of the 3 dactyls and spondee. 4–7. Of Rathoddhatā, Vasantatilakā, Çārdūlavikridita and Mālini we have, as will have been seen, only a few examples. The second occurrence (217. 13. 14) of Vasantatilaka is interesting as coming after a trishtubh, thus illustrating the development of the stanza (noted by Hopkins p. 333) from the hypermetric trishtubh. 8. Pramitākshara. I take this metre last, because, as will be seen from 318 note 3 and the notes (esp. 321 note 1) and variants in the succeeding pages, the free treatment of the metre places it as a transition between this class and classes IV and V. It is of interest to note that the few pramitāksharas occurring in the Mbh, are associated with lines of the latter class (Hopkins p. 353). Summarizing the usage of this class (fixed metres) as whole, we may note that none but the Dodhaka (no. 3) is much used and that this is handled in the free manner characteristic of early poets. IV. Ardhasamavrtta, metres of unequal pādas. Of Pushpitāgra we have two examples which call for no remark '). The only example of Aupacchapdasika occurs in the few verses in the introduction, doubtless by Çantideva himself. Of Vaitāliya closely allied to the last we have a more interesting example, pp. 237–241, and as it is taken from the Lalita vistara, of which MSS are at least numerous though none are ancient, one can discuss its details with increased confidence. 1) See Add. Note to 195. 19, 18 as to what seemed a variety of Pushpitāgta. The variants illustrate the difficulty of dealing with metre on the basis of a single MS., even a good one.

·XXIV It will be seen from the notes that the metre is bandled with considerable freedom, though not more so on the whole than in the 30 instances occurring in the Dhammapada analysed by Fausböll (ed. I, p. 441). V. Mātrachandas (Āryā etc.). There are very few examples of Aryā in the book. 1. The three stauzas ou p. 155, 11. 4-9 are possibly Çāntideva's own. 2. The passage at p. 262 is more interesting, surrounded as it is by what looks like metrical prose. I have called attention in the note (3) to the peculiarities, but the passage is too short to found elaborate theories on it, though it has a somewhat primitive appearance, metrically speaking. VI. I have ventured to call p. 262 lines 9-12 and probably also ll. 1, 2 of the same page, ‘metrical prose'. I place provisionally 164. 8-7 under the same heading; though possibly the future editor of the Suvarņa-prabhāsa in the present series, I hope) may have more to say about it. $ 7. On the MS. and the versions, Tibetan and Chinese (with a description of the Plate and of the portrait [p. 1]). The unique MS. ') on which the text of the present edition mainly depends is written on stout paper, of the kind generally employed (in cases where palm-leaf was discarded) in Nepal from the XIV th to the XVIth century. It has no glaze and is of a brownish white colour, the edges being smeared with yellow). The MS. in written by two scribes, as is shown in the Plate fig. 1 which ·XXV reproduces the pages where the second scribe finished his task and the first resumed. In my description of the MS. (Catalogue p. 106) I estimated the age of these writings as 'XIV-XVth century. In the writing of the first scribe the following early features should be noted: The curve generally (though not invariably; modern form "napattiḥ Plate, fig. 1 l. 2. col. 2) used for medial i. The sbort form (without flourish) of medial ū (Fig. 1 1. 2 sūpadyate, cūro). Initial I and I (Fig. 2 1. 1. Iti; Fig. 1. 4. Icvarah). Dh 1) (Fig. 2. 1 dharmā) and < (creshthi Fig. 1. 2) These four forms all show forms distinctly earlier than the Bengali MSS. of the XVIth century a). Bengali MSS. of the XV th century are not common. The best example is that reproduced at Pl. 33 of the Pal. Soc. Or. Ser. In this document 1 (initial) presents a different form from our MS, and p is a little uearer to the Nägari (in itself a mark of antiquity); but i (medial) and dh are notably more modern than our MS., and slightly so. Rāj. Mitra's MS. (in «Notices» V. Pl. ii) belonging to Çaka 1417 also comes at the end of this century (1495) but is markedly more modern 3). Of the XIVth century we have unfortunately no MSS. in Bengali hand to compare“), and can thus only be guided by the forms of certain letters which (notably į medial, dh and c) resemble 1) In inscriptions this form (d) last occurs early in the XIth century according to Bühler, Ind. Paläographie Tafel V, cols. xvi, xvii. 2) To this century belong several of the MSS. reproduced (rather roughly) in Rāj. Mitra's «Notices» vol. 5 etc. See also Palæographical Society, Or. Ser. Pl. 82, No 1, in spite of my doubts at the time when I edited the plate. Very numerous MSS. since discovered and mostly examined by myself have left no doubt as to the meaning of the abbreviation «la. sam.»). Accordingly the date of this MS. is Lakşhmaņa Samvat 462 (A.D. 1571). 3) The date on Rāj. Mitra's Pl. i. of his vol. VI seems to me doubtful. 4) Rāj. Mitra's MS. reproduced in «Notices» V. pl. iv. looks at first sight like an exception, but any one who will read the second line of the colophon (including the chronogram), not merely the figures, will see that he has mistaken Çaka for Vikrama. II ·XXVI more closely our earliest Bengali MSS. (Pal. Soc. Or. Ser. pl. 81; end of XIIth cent.). Of the second scribe I have less to say because he writes a more conventional and less progressive hand, the 'Lantsa'. On the other hand it will be seen from the 'Table of Letters' that there is a certain amount of progressiveness in the writing even of the Lantsa type. There is, for example, no certain case of dh formed like Nagari q after A. D. 1216 '). So that the evidence of this test-letter as formed by both scribes brings us to about the same time, the end of XIIth or beginning of the XIIIth century. If, therefore, any correction be necessary, it would be in the direction of making the MS. older and describing it as 'XIII-XIV th century'. Against this conclusion it must not however be forgotten that paper is very rare in Nepal at so early a date“). Regarding the punctuation and sandhi of the MS. I made some observations in my preliminary Introduction [to Fasc. I] ). On the latter point I may here note that from Fasc. Il of the text onwards I adopted (often for the sake of clearness) what seemed to be a fairly consistent “) usage of the MS., the extension of the use of avagraha to the case where initial ă follows final ā (pot merely e or o). On the marginal notes in the MS. see the preliminary Introduction p. V. There are two colophons, which can be read in the Plate, fig. 2. 1) Cambr. Add. 1648; exact date verified by Prof. Kielhorn. 'Lantea' is Hodgson's name (As. Res. XVI, Plates). 2) See my Cambridge Catalogue p. xxviii; and on the whole question of paper in the several parts of India compare llorale in JASB for 1900; LXIX. i. 121. A. D. 1354 is there given as the date of the earliest paper MS. in thc Maithili writing. 3) On the dot in the punctuation of Buddhist Sanskrit MSS., see also Kero Ját-m., preface p. viii. 4) Consistency is not, however, a virtue of our scribes; even the spelling dushkha (Prelim. Introd. p. IV. n 2) which I cousidered quite settled, is not adopted by the second scribe ·XXVI As to the first, in the handwriting of the chief scribe of the MS, I know nothing of the Malayavist Jāgaddala-pandita-Vibhūticandra who gave the MS. as a pious gift. The second colophon, written in writing of the XIXth ceutury and blurred in the photograph for the reason already mentioned, refers to the ownership of the MS. in much later times. Niramuni living at the celebrated Yampi-vihāra (cf. Cat. 77, 173) in Lalit-Patan is identical with the pandit who made (in 1832) the copy of the Bhadrakalpāvadāna now iu the Wrightcollection at Cambridge (Add. 1411; Cat., pp. 88--91). The handwritings agree, as I find ou comparison with that Ms. Fig. 3 of the Plate has been selected as a specimen of the secondary authorities, the MSS of the now extant sūtras quoted by Çāntideva. The vegative is one of a considerable number taken by or for me from a mass of fragments, which I discovered in the library of H. E. the Mahārāja of Nepal and subsequently obtained on loan at the India Office for my use. I propose to describe the collection in some detail in the full account of my Journey, which I have still to publish. At present I may say that I consider this fragment as the finest example of calligraphy among the palmleaves of the early period (IV-VIIth cent.) yet discovered. The squareness and regularity of the letters bring it nearer to the standard of a well-cut Gupta inscription than any example of penmanship that I have seen. It will be especially instructive to compare it with a good example of the Nepalese Gupta inscriptions, such as that of Arpçuvarman with date equivalent to A. D. 635 forming Plate I in my 'Journey in Nepal'. The agreement of the two documents in several of the more im. portant atest-letters» is perfect; c. g. y (characteristically Nepalese) k, sh, s; also ū medial. As archaisms in the MS. note the forms of 1) I (initial) which disappears at beginning of VIth cent. 2) E (initial) with apex to left; cf. Bower-MS. 3) h formed like Roman J, III-Vthcent. only. On the whole therefore, allowing for the more archaic character of epigraphic writing as compared with MSS., the sixth century seems the latest possible date.

·XXVIII The Plates. It should be here noted that in the photographic plate figures 1 & 2 are photographed to exactly half the size of the original. Fig. 3 is rather under half-size, as the MS measured (on the average of its much frayed and broken leaves) about 19 inches (48 to 49 centimètres). The smaller plate at p. I. gives the traditional portrait of Çāntideva, reduced (1/3) from a drawing by a native artist (early XIXth cent.) contained in an Album belonging to the Asiatic Museum (St. Petersburg) which is to be published by d'Oldenburg in the present Bibliotheca. It is most interesting to note that the second portrait of our author mentioned below as existing in the Tanjur (London copy; not in the St. Petersburg copy) represents substantially the same physiognomy and costume, with some varieties of detail. The head forms in the opposite direction, but is covered by a similar cap, to which three horizontal stripes are added. The right hand instead of forming a mudrā (?) holds a small pātra like that figured by Gruenwedel in Myth. B. p. 114. The throne is rather more ornate in the Tanjur, and is sloped so that the feet there almost assume (in allusion to Çāntideva's princely origin?) the forbidden rājalīlā-pose (infra 385.15). The Tibetan version. The copy of the Tibetan version employed is contained in the block-print forming vol. ki (31) of the Tanjur (Mdo) in the India Office. On the first page are portraits of Çāntideva and of the Tibetan translator Ye-çes-de (see p. V.). The translation seems to be fully up to the standard of intelligent literalness, characteristic of these works. So that its value to the editor of a unique MS. would be hard to overrate.

·XXIX Besides this it has the advantage of representing an unabridged and consequently older recension of the text. Besides variants mentioned in the notes, I would call attention to the extract at p. 178. 9 sqq. from a sūtra (Upāli-pariprcchā) of which I have succeeded in discovering a fragment of the Sanskrit original. Here it is instructive to find that the Tib. agrees with the original text, reproducing all its (unnecessary) repetitions and verbiage, whereas our recension of the Çikshā-text at ll. 12–13 makes a judicious abridgement evam yāme yāme. Here the Tib. plods wearily through cach watch! So too at 196 (note 5) the T'ib. quotes at greater length. On the date of the version see p. V. above. The Chinese version. In Nanjio's Catalogue its identity is concealed in a strange manner. The title (no. 1298) is rendered 'Mahāyāna-samgītibodhisattva-vidyāśāstra'. The author is said to be 'the Bodhisattva Dharmayasas'?) (i. e. doubtless Dharmakīrti) and it was translated A. D. 1004-1058. It was no doubt the imperfection of this description that prevented my lamented friend Mr. Watters from finding the version, in spite of my repeated enquiries as to anthologies in general. As it is, I am entirely indebted for such knowledge as I have of it to my friend Prof. Leumann, through whom I first learned its existence, and to his Japanese pupil Mr. U. Wogihara who has spared no pains in sending me every detail regarding the book that I enquired of him. As the discovery was only made during the prioting of the last Fasciculus, the bulk of the information concerning it is necessary relegated to the Additional Notes'. The Chinese version, two centuries later than the Tibetan, agrees more closely with our present text than the earlier version 1) The same 'Dharmaya ças' is credited with the authorship of the Vajrasūci, elsewhere always ascribed to Açvaghosha.

·XXX does, as regards the compass of the text translated. See for instance Add. Notes to 195 n. 7, 199 n. 1, 235 n. 5, 250 11. 1 and other passages where the Chinese agrees with our Sanskrit in reproducing an abridgement of a longer version preserved in the Tibetan. On the other hand, the namaskāra to Mañjuçrī at the end of the whole work, wanting in the Tibetan, is reproduced in the Chinese '). In a few cases (less numerous than those just noticed) the two versions agree with one another in excluding passages found in our Sanskrit. A case in point is the passage 269. 10- 270.7 [compare 269 n. 4 and Add. Note]?). Still more interesting is the first line of Chapter XV (cf. Add. Notes), which reads almost like a criticism on Çāntideva inserted by a later redactor of the text. We can thus distinguish at least three stages in the text: 1) the IXth cent., the date of the Tibetan version, 2) the XIth cent., that of the Chinese version, 3) XIV th cent., approximately the date of our MS. 1) It is probably referred to in other documents prcscrved in the Tanjur scc p. X. n. 1 above. 2) Compare also 283 n. 2 and Add. Notes.

·SUMMARY. Chapter 1") (Proem and Kārikās 1-4). Introductory portion. Exordium in verse, extolling the merit of hearing the Word. The author has no new tale to tell vor is he striving to explain another's meaning, but to speak his owu mind?) (1). The auspicious moment must be chosen, though this is hard to find. Preliminaries of the religious life: self-abnegation for others' good, faith, and the quest of enlightenment (Kār. 1, 2). Poetical eulogies on faith (245). On bodhicitta (direction of the mind towards enlightenment) Illustrative quotations. Parable of the pacurathagatika bodhisat (7). Four causes for bodhicittot pāda and two subdivisions of bodhicitla (8. 8–15). Bodhicitta valuable in itself apart from conduct (carya) (9). The vow ) (samvara) of the bodhisat 1) In this abstract I have emphasized the Kārikās discussed, as these give the best key to the work as a whole, as well as to the chapter-division. The names of the chapters (not invariably forthcoming in the MS.) are here neglected as unsatisfactory, since they often reflcct only the latter portions of the chapters, not the whole of each. The large numbers in parentheses refer to the pages of the text. 2) So I understand soamano bhāvayilum ato exhibit or show forth the products, not primarily of others' invention, but of my own; namely my original Rārikās, which the quotations from other authors merely illustrate». The Tib. takes the phrase: 'meditate in (or, on) my own mind' 4. b. 3). 3) Here begins really the discussion of Kār. 3 (see below). The Kārikā is never fully quoted and only alluded to quite at the end of the present discussion (17.0, 10). From the Tib. I bave suggested an English translation and a partial restoration in the table of Kārikās, which I have printod at the end of this lotroduction, that it may immediately precede the main text itself.

·XXXII SUMMARY. [Ch. 1 can be taken even by one who has not entered on the bhūmis (stages of enlightenment). The taking of the vow, its conditions and its solemnity (11.16, 16). In taking it one must not be content with the prātimoksha merely, but must learn its vital points from the scriptures (Kār. 3; pp. 17.6–12). On self-abnegation: several extracts on the duty of abandoning for the good of others, not only material things, but also one's past and future Kuçalamūla. - Part I. Main Argu- Chapter 2 (Kār, 5, 6). ment. The duty of self preservation (Kār. 5); because (Kār. 6) On Preser- only thus can one preserve others. 1, $1. This self-preservation is to be effected (1) by never giving up the kalyānamitra (true friend) (34—41); and (2) by study of the scriptures (41-44). Chapter 3 (Kār. 7a). On the different means of self-preservation. The avoidance of evil (anartha); Kār. 7a. General topic (45—47). Special means: by avoiding frivolity (47–49). Māra's machinations (49—51). Avoid also: bad friends, forgetfulness of bodhicitta, despondency '), want of enthusiasm (51-55); also avoid evil by active service (vaiyāvrtya) of man, and of the Church. Chapter 4 (same topic). Other kinds of evil. Locus classicus on sin and confession (59–66). Five sins (mūlāpatti) of a sovereign; eight of an ādikarmika bodhisatva. Memorial verses by Çāntideva on the same subject (66 -7). The ten great transgressions (akucala karmapatha) and there 1) Thus hope by implication is also a Buddbist virtue.

·- Ch. 6.] SUMMARY. XXXIII future expiations in hell (69–73). Avoidance of carnal passion (73-78). Duties of married life (78); more as to carnal passion (78–83). Sin of not helping the Faithful. Honour to bodhisats and to the laity (87 sq.). Attempts for their salvation; how to be "fishers of men" (94–5). Sin of opposing religion (95—97). Chapter 5 (same topic; and Kār. 7b). Special' means for avoiding evil; making solemn resolve (samādāna) (97—99). Other instances of resolve (100—101). Avoidance of covetousness and of five ārāmas (102—115). 'How to secure all this avoidance? By avoiding all fruitless waste' (Kār. 7b; 116). The bodhisat must act only in the interest of others. His mind must have no 'leakage' (achidracittatā); but without the abandonment of the active duty (caryā) of a bodhisat be associated with 'vacuity' (çünyatā). Chapter 6 (Kār. 8-13). The last-named avoidance is secured by mindfulness (Kār. 8a). Twelve varieties ') of this (118). Enthusiastic observance of this rule leads to quietude of mind (Kār. 8b). Concentrated thought (samādhi) as a means to knowledge, leading both to prajñā and samprajanya (119, 120). Such samādhi joined with cila (for these are mutually helpful) leads to the preparation of the mind (citta) on which all depends, to dharma (in all senses) und hence ultimately to bodhi (121-23). One must therefore keep the mind in quietude and steadiness (Kār. 9b, 10) fearless of a 1) Referred to as if a locus classicus in Bcp. ad V. 29 (111. 14). NI ·XXXIV SUMMARY [Ch. 7 - doomed world's contempt (Kār. 11); one must succour all beings (Kār, 12), causing no scandal (125), using kindly speech (126), by gifts of medicine (cf. Kār. 18) food etc., (127-143). Medicine includes use of spells; specimens at 140-42. Part I, § 2. Chapter 7 (Kār, 14–16). Not only one's bodily faculties, but their due (exercise and] enjoyment (bhoga) must be maintained (Kār, 14). We must accumulate so as to have a store from which to give to others. How to give. (144-46). Part 1, $ 3. Preservation of merit (punyarakshā) (Kār. 15a). The true motive for meritorious action is neither hope of heaven por fear of hell. Good action, especially giving, must be ungrudging ') and unostentatious (Kār, 15b). He who desires merit must be (Kār. 16) free from covetousness and pride, contented and unquestioning as to the Faith. Absence of covetousness and of pride exemplified (149_51). The contrary deeds are works of Māra (151—2), classified in ten groups. Humility and devotion to teachers (153-7). Charity (maitri) and modest courage. Part II. On Parifi. cation. Chapter 8 (Kār. 17–19). Purification of the bodily frame and faculties (Kār. 17). Part II, § 1. 'Animals, who once were men, may eat my corpse; and ultimately after rebirth attain heaven and nirvāṇa'. Purity of person (159-60). Purification from sin (Kār, 18, 19). Four remedies against influence of accumulated bad Karma (160): 1) self-accusation and confession (160-171); 2) outweighing the past evil action by good acts, e. g. by çünyatadhimukti regarding the 1) In Pauline language: un ex dúans (cf. paccattāpa) * &véyxns. (II. Cor. ix. 7).

·Ch. 12.) SUMMARY XXXY great sins (171-2), by mystic vision in dreams and by ritualofferings (173), by the virtue of meditation on sacred Names and by fasting (174-5); 3) expiation, especially by abstention from taking life and from stealing (176-77); 4) by 'taking refuge' and purifying the heart. Chapter 9 (Kār, 20). The virtue of patience for accomplishing the four objects mentioned in Kār. 20. Indifference to worldly conditions (180); patience even under tortures and attainment of a certain form of samādhi (181-2). On the state called muditā (183—4). Three aspects of patience (184–8). Chapter 10 (Kār. 20a pāda 1). On hearing the word (fruta). Eighty forms of this (190); definition of dharmasambhārayoga (191). Certain çāstras to be avoided (192). Chapter 11 (Kār. 20a, pāda 2). Praise of the forest-seclusion (193-6); its conditions and the duties of the recluse (196—201). Visits from kings and others (197). Characteristic objects of dread to the recluse (198 -200). He must think that though he is alone, the Buddhas kuow his thoughts. Chapter 12 (Kār. 20b). Special subjects of meditation for the forest-life. On the dhyāna-pāramitā. Meditations on the impurity (açubha) of the body (Kār. 29b pāda 2) as a cure for the vice of passion (206-212). Benevolence and pure affection as a cure for the vice of hatred (dvesha) (212—219). Meditation on the theory of causation as a cure for the vice of 'confusion' (moha).

·XXXVI SUMMARY. (Ch. 18 – Chapter 13 (Appendix to Kār. 20). Apparently as an appendix to the foregoing, the four smrtyupasthānas (subjects of mindful reflection) are treated: 1) on the body as impure (228—232: cp. supra 206—212); 2) on the sensations (vedanā); 3) on thought (citta) (233-6); 4) on the conditions of existence (dharma). Chapter 14 (same topic). A further digression (suggested by the closing section of the last chapter) on çünyatā "the vacuity of things'. Locus classicus on the nature of the dharmas and karmaphalasambandha (244–256). Further extracts as to the doctrine of vacuity (257—64). Such doctrine embodies the prajñāpāramitā and conduces to 'purity of thought' (264). To the same end contribute 'self-disdain' and avoidance of [evil] communications (265, 266). Part II, Chapter 15 (Kār. 21). $82, 3. Purity in respect of enjoyment (Kār. 21a), and of religious action (punyaçodhana, caryāpariçuddhi) (21b) under the aspects of 1) liberality (270-1); 2) virtuous action (271-3) in general, all the pāramitās being implied. Part III. Increase. Chapter 16 (Kār. 22–25a). urt III, $ 1. On increase in general (Kār, 22). Increase of bodily and mental vigour (Kār, 23a) Ten ways in which a Bodhisat shows irt III, § 2. power (273—75). Increase of enjoyment (Kār. 23b; 275). rt III, $ 3. Increase of holiness which is the root of all increases' (Kår. 24). For this he must strive with firm resolve, and must do good to the unthankful and evil (276-284). How to ·Ch. 19.] SUMMARY. XXXVII strengthen the resolve; more as to the resolve itself (284—86), which should be linked together for mutual support with compassion (286-289). The value of religious observance and of worship (Kār. 25a). Confession and penitence, as already described, and other observances (289—91). Locus classicus on the ten mahā-pranidhānas (solemn aspirations) (291-295). On parināmanā (296-7). Chapter 17 (Kār. 25a, contd.). How do such observances produce merit? Advantages of various acts of veneration, especially to stūpas (297–309). On veneration of a Buddha; or 'meeting with and seeing him (samavadhāna, darçana) (309), even by pictures or book-illustrations (311). Preservation of caityas etc. (311-12). Means of increasing holiness in general, both inward and outward. Chapter 18 (Kār. 25b). One must practise faith and three other virtues (Kār. 25b, pāda 1) namely: reverence, humility and courage. These 'lead to distinction' (viçeshagāmitāyai). One may also cultivate the afive moral qualitics) or the «five moral forces» (each set beginning with faith) (316—317). Also one should be mindful (Kār. 25b, pada 2) of Universal Love (maitrī) and of Buddha (317–322); also of 'the Law and the 'Church' (322–327); likewise of the virtues of Bodhisats in general (327-347). Chapter 19 (Kār. 26, 27). Increase of holiness furthered in three ways: (1) by care for the weal of all beings under all conditions (Kār. 26a, pāda 1). The salvation of the world must be our thought when making votive offerings, and at other times (348-50). (2) by gifts in ·XXXVIN SUMMARY. sincerity (Kār. 26a, pāda 2). The spirit in which offerings, both substantial and in the form of teaching, are to be made. Auspicious formulas for the preacher. (3) by the 'mind of enlightenment’ (see Ch. 1), which really implies all the rest (356). How to attain perfection (Kár. 27). It comes (1) by watchfulness, (2) mindfulness, (3) thorough understanding. 357-364. Epilogue (365: namaskāra to Mañjuçri).

·Kārikās of the Çikshasamuccaya. Introduction. Kārikās 1-4. 1. यदा मम पोषां च भयं डष्खं च न प्रियं। 《Rན་ ཞིགེག འི (བཞི འt u1) 1-8.] འདི་ལྟར་བདག་དང་གཞན་དག་ཀྱང། འཇིགས་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ན། བདག་དང་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཀྱིས། གང་དེ་བསྲུང་ལ་གཞན་མི་བསྲུང། When both my neighbours and myself hate fear and pain, what difference then has that Self really, so that I preserve it, not my fellow man? ") 2 10, ii. ༧ ནུབ་ གཞུབ་ལེག ཁུed ཞུའིཊག་ 1 अडामूलं दुकृत्य बोधी कार्या मतिर्दा ॥ སྡུག་བསྔལ་མཐར་འབྱིན་འདོད་པ་དང། བདེ་བའི་མཐར་ཡང་འགྲོ་འདོད་པས། དད་པའི་རྩ་བ་བརྟན་བྱས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ལ་ཡང་བློ་བརྟན་བྱ། He who would make an end of pain and gain joy's furthest end, must fix full firm faith's root and set his mind firm on enlightenment of heart. 2. 18, 14 KARIKĀ8. 5. [...འཁRཞུགཞa d:| मर्मस्थामान्यतो विधायेनानापत्तिको भवेत्॥ བྱངྒེ་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་ནི། རྒྱས་པར་ཐེག་པ་ཆེ་ལས་འབྱུང། གང་གིས་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་བ། གནད་ཀྱི་གནས་རྣམས་འདིར་རིག་བྱ། The bodhisat's vow of restraint from the Great Way is manifest; hence one must know its vital points and thus be void of all offence. 17.10, ju. 1) Contrast the teaching the Mbh. (Udy.-p. 37. 18; = Manu VII. 213), quoted in Pañca-tantra. བློ ·XL 4. घात्मभावस्य भोगानां त्र्यधवृत्तेः शुभस्य च । उत्सर्गः सर्वसत्वेभ्यस्तहता डिवर्धनम् ॥') བདག་གི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང༌། དགེ་བ་དུས་གསུམ་སྐྱེས་པ་རྣམས། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་བཏང་བ་དང། དེ་བསྲུང་དག་པ་སྤེལ་བ་འོ། Give freely for all creatures' sake thy person, thy enjoyments too thy merit's store throughout all time; guard each and grow in holiness. 17. 18, 14. Main work. Part I. Section 1. (Kār. 5—13). 5 ལ བཞུགHIGHARnat घरतिते कुतो भोगः किं दत्तं यन भुज्यते ॥ སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱད་ཕྱིར། For the enjoyment of all beings ལུས་ལ་སོགས་པ་བསྲུང་བར་བྱ ། ) མ་སྤུངས་ལྡངས་སྤྱོད་གང་ལས ། གང་མི་སྤྱོད་པ་ཅི་ཞིག་སྦྱིན༎ one's frame and all beside are given); if unpreserved, how then enjoyed ? what gift is given, if unenjoyed ? KARIKĀ8. 34.11, 1. 8. तस्मात्सवोपभोगार्थमात्मभावादि पालयेत्। कल्याणमित्रानुत्सात् मूत्राणां च सदेक्षणात्॥ དེ་བས་སེམས་ཅན་ལོངས་སྤྱད་ཕྱིར། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མི་བཏང་ཞིང། མདོ་སྡེ་དག་ལ་རྟག་བལྟ་བས། ལུས་ལ་སོགས་པ་བསྲུང་བར་བྱ། Therefore that creatures may enjoy, guard thine own frame and all beside; by never leaving the Good Friend, and studying alway scripture-lore. 34. 13; 41. 9, 10. -v] 1) utsargah is nomin. to an implied sentence in answer to the 2) The Tib. appears to hare had a reading like palayet (Kār. 6); question at 17. 11. tad rakshā teshūn trayāņām rakshā. The word but the connection of diyate and dattam seems intentional. ing of the last pāda forms an anticipation of the triple division (rakshā, çuddhi, cardhana) of the main work.

·Is- 7. བཀཞེ ན (ག ག《འགའཁཀཾ | केनेतलभ्यते सर्व निष्फलस्यन्दवर्जनात् ॥ དེ་ལ་ལུས་བསྲུང་གང་ཞེ་ན། གནོད་པར་འགྱུར་བ་སྤང་བ་སྟེ། དེ་ཀུན་གང་གིས་འཐོབ་ཅེ་ན། འབྲས་བུ་མེད་པའི་བྱེད་སྤངས་པས། 'Herein how do I guard my frame'? 'It means, to shun the way of ill'. And that how must I quite secure'? 'By ever shunning fruitless waste'. 44. is; 116. ia. 8. ཁོབཨེ་ཀ་ཚབའི་བRT༢༩་ཚེའ! དེ་ཡང་རྟག་ཏུ་དྲན་པས་འགྲུབ། घादरः शममाहात्म्यं ज्ञावातापेन जायते॥ དྲན་པ་ཤིན་ཏུ་གུས་ལས་འབྱུང། གུས་ནི་ཞི་བའི་ཆེ་བ་ཉིད། ཤེས་པར་གྱུར་ནས་བརྟུན་པས་སྐྱེད། This aye complete by mindfulness; devotion keen gives mindfulness. Devotion wisely bred of zeal is the great soul of inward peace. KÄRIKĀS. 118. 3; 119.j=5. 9. समातितो यथाभूतं प्रज्ञानातीत्यवदन्मुनिः। शमाच न चलेञ्चित्तं बाह्यचेष्टानिवर्तनात् ॥ མཉམ་གཞག་ཡང་དག་ཇི་བཞིན་དུ། ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཐུབ་པས་གསུངས། ཕྱི་རོལ་གཡོ་བ་བཟློག་པ་ཡིས། སེམས་ནི་ཞི་ལས་མི་གཡོ་འགྱུར༎ “Whoso hath fixed mind knows well” "all as it is”, thus said the Sage; from inward peace move not thy heart, turning away from outward acts. 10.• and Add. Notes d los); 128. 18. XLI ·IITX 10. འཚn@གེ བཞིRཀའ། घावर्जयेजन भव्यमादेपचापि प्रापते ॥ ཀུན་ཏུ་མི་རྒོད་འཇམ་པ་དང། རན་ཅིང་མཉེན་པར་སྨྲ་བ་ཡིས། སྐལ་ཅན་སྐྱེ་བོ་འདུན་པར་འགྱུར། གཟུང་བར་འོས་པ་འང་སྐྱེ་བར་འགྱུར༎ Steadfast in all, with loving speech gently win over worthy folk. For thus the bodhisat becomes unto all men acceptable. 124. 8 (and Add. Notes). 11. འགེ ཞུ༩ : ཀེའ l भस्मच्छनो यथा वह्निः पच्येत नरकादिषु ॥ འདི་ནི་གཟུང་ཀོས་མ་ཡིན་ན། འཇིག་རྟེན་རྒྱལ་བའི་མྱུགུ་བརྙས། ཐལ་བས་གཡོགས་པའི་མེ་བཞིན་དུ། སེམས་ཅན་དམྱོལ་ལ་སོགས་པར་སྲེག། The worldling that contemns the scion of Jina, and accepts him not, shall burn alive in all the hells like fire that smoulders under ash. KÄRIKĀS. 10. ia. (འགེའི fiབའགགེའི འི་འག:| पेनाप्रसादः सबानां तम्बत्नेन विवर्जयेत् ॥ དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བས་སྡོམ་པའི་མདོར། གང་གིས་སེམས་ཅན་མ་དད་འགྱུར། དེ་ནི་བསྒྲིམས་ཏེ་རྣམ་སྤངས་ཞེས། དཀོན་མཆོག་སྤྲནི་ལས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། Therefore the essence of the Vow Jina in Ratnamegha tells: All that destroys men's seated faith, that one should strenuously eschew. 124.B. [io- ·18. ༩༩༩ཁneuཁའtRN:| घात्मतृष्णोपभोगात्तु लिष्टापत्तिः प्रजायते॥ -16] འདི་ནི་བདག་ལུས་བསྲུང་བ་སྟེ། སྨན་དང་གོས་ལ་སོགས་བཅས་པས། བདག་ལ་སྲེད་པས་ལོངས་སྤྱད་ན། ཉོན་མོངས་བཅས་པའི་ལྟུང་བར་འགྱུར། Thus duly to preserve one's frame by raiment and by medicine comes; but to indulge one's own desires leads to the fall of sinful men. 13.1, 8. Part L Section 2. 14. ཤུའགག་ #lགའོ བ བཞ[i]| इति शितापदादस्य भोगरता न दुष्करा ॥ ལེགས་སྤྱད་དག་ལ་བརྩམ་བར་བྱ། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཚོད་རིག་བྱ། དེ་ལྟས་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ལས། དེ་ཡི་ལོངས་སྤྱོད བསྲུང་མི་དཀའ། "Put still thine hand to noble deeds and know withal the golden mean”. This precept should not make it hard to guard the power well to enjoy. ja.is KĀRIKĀS. Part I. Section 1. 16. स्वार्थविषाकवैतृष्ण्याच्छु मरतितं भवेत् । पश्चात्तापं न कुर्वीत न च कृत्वा प्रकाशयेत् ॥ རང་དོན་རྣམ་སྨིན་སེསྔངས་པས། དགེ་བ་ཀུན་ཏུ་བསྲུང་བར་འགྱུར། འགྱོད་པར་ཡང་ནི་མི་བྱ་སྟེ། བྱས་པར་གྱུར་ཀྱང་བསྒྲུག་མི་བྱ། Thy merit guard by taming thirst for seeing fruit of thine own acts mature; resign it, ne'er repent nor blaze abroad thy goodly deed. 146. al; 147.18; 148.3, 3. 1) So the Tib. of the Kārikās (I. O. and St. Pet. copy); in the text (= 143. 18) the I. O. copy seems to read སྦྱང་ IIITX ·XLIV 18. བཀRཊབདཞ: used anིཊཞl बोधिसवः प्रसनः स्याहर्मे विमतिमुत्सृजेत् ॥ རྙེད་དང་བཀུར་སྟིས་འཇིགས་བྱ་ཞིང་། ཁེངས་པ་རྟག་ཏུ་སྡུང་བར་བྱ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དང་བྱ་ཞིང། ཆོས་ལ་ཡིད་གཉིས་སྤང་བར་བྱ། From honour and from gain recoil; highmindedness for ever shun. The bodhisat steadfast in faith in the good law must have no doubt. 148. 6, 1. Part II. Section 1. 17. iiidaeutenHau HOT: Let Metal सम्यसिहस्यभक्तस्य निष्कपास्येवदेहिनाम्॥ ལུས་ནི་རྣམ་པར་སྦྱང་བྱས་ན། ཕན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་འགྱུར་བ་སྟེ། འབྲས་ཆེན་ལེགས་པར་ཆོས་པ་དང། གཟེགས་མེད་ལུས་ཅན་ཕན་པ་འདྲ། When once the frame is purified, it will be wholesome to enjoy for beings, if 'tis fully good, like rice, without or speck or taint. KÁRIKAS. 18. བག་བག་ d : བ《འི བཞེ बुहाङ्करस्तथा वृद्धि नेशच्छनो न गच्छति॥ ཇི་ལྟར་ལོ་ཏོག་བཙས་ཁེབས་ན ། ནད་ཀྱིས་ཞུམ་ཞིང་རྒྱས་མི་འགྱུར། དེ་ལྟར་སངས་རྒྱུས་ཚུ་གུ་ཡང། ཉོན་མོངས་ཁེབས་ན་རྒྱས་མི་འགྱུར། Even as a crop that's choked by weeds perishes, never flourishing; so, choked by sin, to increase due a Buddha-scion reaches not. 159.10. 1) Text (Tib. of 148. 9) 35 ?). 16- ·19. ཀIIཀ ཤུ: qqཆེ་ཞག་ེuཀཾ | मंबुढोत्यर्थसारेण यत्नाभावे वपायगः ॥ -ai.j ལུས་ཀྱི་དག་པ་གང་ཞེ་ན། སྡིག་དང་ཉོན་མངས་རྣམ་སྦྱོང་ཡིན། རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་ཚུལ་རུ། འབད་པ་མེད་ན་ངན་སོང་འགྲོ། What means 'to purify our frame'? The purging it from ill and sin, following all Buddha's word implies strenuously,-- else to hell we go. j60.2 20. བལེཊ ཚུའགེའི་འ ག་ལེབ བགཾ འe:| समाधानाय पुज्येत भावयेशुभादिकम् ॥ བཟོད་བྱ་ཐོས་པ་བཙལ་བར་བྱ། དེ་ནས་ནག[ས]་སུ་གནས་པར་བྱ། མཉམ་པར་བཞག་ལ་བརྩོན་བྱ་ཞིང། མི་སྡུག་ལ་སོགས་བསྒོམ་པར་བྱ། Be patient, seek to hear the Word, then to the forest-cell repair; centre thy mind on thought intense, fix it too on the 'Impurities'. 1795-. KĀRIKÁS. Part II. Sections 2, 3. 2t. rig༣ བ བཀགས་ཁག་འགེལ་བ་ཚིག་ | शून्यताकरुणागर्भचेष्टितात्पुण्यशोधनम्॥ ཡང་དག་འཚོ་བ་སྦྱངས་པ་ཡིས། ལོངས་སྤྱད་དག་པར་ཤེས་པར་བྱ། སྟོང་པ་སྙིང་རྗེ་འི་སྙིང་པོ་ཅན། བསྐྱོད་པས་བསོད་ནམས་དག་པར་འགྱུར། How purely to enjoy discern, till ") all thy life is fully pure. Make pure thy merit through thine acts, fulfilling mercy and the 'Void'. 267.u;0... 1) The Tib. construes as if ājoa.cº = jīvanasya çodhanena, but ā seems best taken as a preposition. ATX ·Part. II. Section 1. IATX 22. ཁའག: 9ཞཆd: ཚབཁའི ཐེ《ལེབ Th | न चातितृप्तिजनक वर्घनीयमिदं ततः ।। གཟུང་བར་བྱ་བ་རབ་མང་ལ། འདི་ནི་ཉུང་ན་འདིས་ཅི་བྱ། ཤིན་ཏུ་ངོམས་པ སྐྱེད་མ་ཡིན། དེ་ཕྱིར་འན་ནི་འཕེལ་བར་བྱ། Many there are to take from thee, little thou hast; what boots it thee? It gendereth not supreme content; therefore increase it all thou may'st. 273. 18, 14. Part III. Section 2. 28. བcཁཀ ག་ གཤemའའིt शून्यताकरुणागीदानाडोगस्य वर्धनं ॥ ལུས་འཕེལ་བྱ་བ་གང་ཞེ་ན། ལེ་ལོ་མེད་དང་སྟོབས་སྐྱེད་ཡིན། སྟོང་དང་སྙིང་རྗེའི་སྙིང་པོ་ཅན། སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་འཕེལ་བར་འགྱུར། “How to increase my body's weal ?" "Increase thy vigour, scorning sloth”. Enjoyment's increase comes from gifts offspring of Mercy and the 'Void'. KARIKĀ8. 273. 16; 275. 10. Part III. Section 24. འའཁེའ བཞེང ཀའnniuའི ཧི ་ करुणां च पुरस्कृत्य पतेत शुभवृद्धये ॥ བརྩོན་དང་བསམ་པ་བརྟན་པར་ཡང། དང་པོ་ནན་ཏན་བྱས་ནས་ནི། སྙིང་རྗེ་མདུན་དུ་བཞག་ནས་སུ ། དགེ་བ་སྤེལ་ལ་ནན་ཏན་བྱ། With effort first, before all, place settled resolve and purpose firm; set Mercy too before thy face and so for merit's increase strive. are.4, 5. [2- ·25. སོཊབdeu: nཀཾ ཀ་ཊེ༔ བRI| महादीनां सदाभ्यासः [मैत्रीबुडायनुस्मृतिः॥ [46- བཟང་པོ་སྤྱོད་པའི ཆོ་ག་བཞིན། ཕྱག་འཚལ་གུས་པར་བྱ། དད་པལ་སོགས་རྟག་ཏུ་བསྒོམ། བྱམས་དང་སངས་རྒྱུས་སོགས་རཱན་བྱ། Good Conduct's ordinance of praise and all beside devoutly keep; faith and the virtues cherish aye, mindful of Love, of Buddha too. 289.ja; 316. 3 and ala. 1a; 318. 3. 28, dཁསཞུ ་ཀཾ ཡཾཞིཊ འི་ཁེfi बोधिचित्तं च पुण्यस्य वृद्धिहेतुः समासतः॥ རུས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་སེམས་ཅན་དོན། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ཟང་ཟང་མེད། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། བསད་ནམས་འཕལ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ན།། In brief: all beings' weal always, the pious and unworldly gift, the mind of true enlightenment, these increase give to holiness. KÄRIKÅ8. 350.0-2; 356.1. 27. Rའི་ཆཆུ་མཁཀགའ་ཞིག་ དེའt स्मृत्याथ संप्रजन्येन योनिशचित्तनेन च । འགྲུབ་པ་ཡང་དག་སྦྱོང་རྣམས་ཏེ། བག་ཡོད་པ་དང་མ་བྲལ་ཞིང། དྲན་པ་དང་ནི་ཤེས་བཞིན་དང། ཚུལ་བཞིན་དུ་ནི་སེམས་པས་སོ།། Perfection lies in self-denial; by never leaving watchfulness it comes by understanding full, by mindfulness and deepest thought. 356. 4, IIATX

·No text on this page.

·Additional notes and corrigenda. Page 6 line 16 Read sarvadharmāpravritti and see p. 90 note 4. 10 D 4 The phraseology of this gloss is derived from Bodhicaryāvatāra V. 50. 23 note 4 Somewhat similar appears to be the use of santāna in Sinhalese. The word is rendered 'thought, reflection' in Clough's Dictionary; but where it occurs in the titles of Ch. 2 and 3 of the Amavatura (pp. 20, 32 of Jayatilaka's edition). Vikramasimha (Cat. Sinhalese MSS. B. M. p. 29) translates it character'. » 26 line 13 The MS. reads: rūpān pratikūla”; but the sense of the passage, as well as the Tib. (22. a. 2) lta-na sdug 'fair to see', support our text. The form apratikūla recurs at 27.3. 26 note 3 Cf. Burnouf. Lotus P. 289. With pp. 26-28 generally compare the dānādhikāra-sütra in the Divyāvadāna (Tale 34). Page 33 line 12 The letters ºfīvyam are much broken away; but the restoration is certified by the Tibetan (27. a. 2) Ray39*...2:45 འཚོ་བ་ P A 45 note 5 For bhavishyantii read 'anti ► not not and dele stop after parenthesis. 58 line 7 Read khalistokam, and compare R. Morris in Transactions IXth Or. Congress. (London 1892) I. p. 482. 82 1 Scan prasronty. Compare notes to p. 83. 88 14 Onetrim MS. but for this, as for Minaev's ºnetrām («Recherchegn, p. 90) there is no authority. Read netram. D ·Abbreviations and works often cited (Citations by pages, unless the contrary is mentioned). A. The archetype MS, when this is compared (in the case of passages quoted from extant works) with other MSS.; elsewhere it is desigaated simply «M8. B.R. Sanskrit-Wörterbuch von 0. Bohtlingku. R. Rotb. Bohtl.2 or Böhtlingk's Abridgment of the same work (Sanskrit-Wörterbuch W. K.F. J in Kürzerer Fassung). Ch. Childers': Pali Dictionary. Dh.-8. Dharmasamgraba. (Anecd. Oxoniensia: Aryan Series. I. 5.). Cited by sections. Divy. Divyāvadada, ed. Cowell and Neil, Cambridge 1886. J.P. T.S. Journal of the Pali Text Society. K.F. Analyse du Kandjour par A. Csoma.. traduite .. et augmentée par L. Feer (Annales du Musée Guimet, tom. 2). Lalitavistara, printed in Bibliotheca Indica. marg. The marginal annotations or corrections of the archetype. MS. The archetype; see above (A.). Mhy. Mahāvastu, ed. Senart. Tom. I. II. Paris 1882-1890. M. Vyutp. Mahārgutpatti, ed. Minaev; forming part of Vol. I. pt. 2 of his 'Buddhism', St. Petersburg 1887. Cited by sections. Nanjio. A Catalogue of the Chinese translation of the Buddhist Tripitaka; Oxford 1883. Cited by sections. Nep. B. L. Nepalese Buddhist Literature by Rājendralala Mitra. Calcutta 1882. Ord, Sk. Clagg. Sk. = ordinary (i. e. non-Buddhistic) Sanskrit. : "translated' or 'translation. Wassiljev, Der Buddhismus, German translation. St. Petersburg 1860. The numbers in parentheses refer to pages of this translation. Lal. v.

·शितासमुच्चयः।
(2)
-1
दानपारमिता नाम प्रथमः परिच्छेदः ॥
नमः सर्वबुडबोधिसवेभ्यः॥
॥ यस्याश्रवण नरकादि - महाप्रपातदादादिष्वमनुभूतमभूइवहिः ।
तीव्र पुनः पुनरनत्तमशात्तचित्तस्तच्छ्रोतुमादरमुदारतरं भजधम्॥
युवा पापमनुद्दतात्मा पूर्वार्जितं च विपुलं नपयत्यशेषम्।
अप्राप्तूपर्वमपि सौख्यमवाप्रवत्ति हानि मुखाच्च न कदाचिदपि प्रयाति ॥
सम्बोधिसत्वसुखमुत्तममतय
ऽप्यसमसंपदमाप्नुवति
तेहर्मरत्नमतिडर्लभमप्यलब्धं लब्धतणाः शृण्वत मादरमुच्यमानम् ॥
प्रायात्तु च त्रिभुवनकरितस्य वाकां श्रोतुं प्रसनमनसः मुरनागसवाः ।
गन्धर्वयतगरुडामुरकिनरेन्द्राः प्रेतादयः श्रवणताततृषः सर्वाः ॥
मुगतान्समुतान्सधर्मकायान् प्रणिपत्यादरतोऽखिलांश्च वन्यान् ।
सुगतात्मजमम्वरावतारं कथयिष्यामि ममुच्चितार्थवाकोः ।
न च किञ्चिदपूर्वमत्र वाच्यं न च संयन्धनकौशलं ममास्ति।
अत एव न मे परार्थयत्नः स्वमनो भावयितुं ममेद मिष्टम् ॥
मम तावदनेन याति वृद्धि कुशलं भावयितुं प्रसावेगः ।
यदि मत्समधातुरेव पश्येदपरोऽप्येनमतोऽपि मार्थको ऽयम्॥
(3)
1) Metre Vasantatilaka.
2) Dushka for duḥka always in MS.
3) Metre Aupacchandasika.
4) For I.9-14 cf. Bodhicaryavatara I, 1-6.

·2 [1b- (1) - . (3) शिक्षासमुच्चयः। तणसम्पदिय सुडर्लभा प्रतिलब्धा पुरुषार्थसाधनी। पदि नात्र विचि[2]त्यते हितं पुनाप्येष समागमः कुतः॥ पथोक्तमार्यगएरव्यूलमूत्रे बार्यनयोष्मायतनविमोते। दुर्लभा ऽष्टातणनिवृत्तिईर्लभो मनुष्यप्रतिलभो दुर्लभा तणसंपत्विशुईिर्लभो 5 बुढोत्पादो दुर्लभा ऽविकलेन्द्रियता ' दुर्लभो बुद्धधर्मग्रवो । दुर्लभं सत्पुरुषसमव- धानं । दुर्लभानि भूतकल्यापामित्राणि । दुर्लभो भूतनपानुशामन्युपसंहारः । दुर्लभं स- म्यग्नीवितं ' दुर्लभः सहर्मे तद्नुकूलः प्रयत्नो मनुष्यलोक इति ॥ ॥ तदेवंविधं समागममामाग्य संवृतिपरमार्थतः मुविदितमंसारडष्खस्योपशमनसुखा- भिलाषिणो बुङगोत्रानुभावात्तु यस्य महासत्वस्यैवं प्रत्यवेतोत्पश्यते ॥ यदा मम परेषां च भयं दृष्वं च न प्रियं । तदात्मनः को विशेषो यत्तं रखामि नेताम्। इति तेनात्मनः सवधातोश्च ॥ दुष्खातं कर्तुकामेन सुखातं गत्तुमिच्छता। प्रहामूलं दुखीकृत्य बोधो कार्या मतिका । 15 उक्तं हि रत्नोल्काधारण्याम्॥ यहयमानु जिनान्जिनधर्मान् अपते चरि बुद्धमुतानाम्। बोधि अनुत्तर प्रदयमानो नापति चित्त महापुरुषाणाम् ॥ अह पुरोगतमातृजनेत्री पालिकार्डिक मर्वगुणानाम् । 10 (3) (5) 1) This passage occurs in MS. Hodgson N: 2 of the R. Asiatic Society f. 62 a, where the following variants are found: 1. 4 °pratilabho; l. 7 °jivitam manushyaloke durlabhā dharmānudharmapratipattıh. 2) For the form anuçāsanā (not in lexx.) see below f. (23 b) and note there. 3) M. Vyutp. LXV. 50; CXCVII. 53. 4) Metre: Dodhaka. 5) The MS. has the corrupt and unmetric reading पूर्वमुमात्रन'. For this Prof. Cowell suggested to me पुरङ्गम° Cf. नेमपुर below. But the Tib. has (5 a.4) सेव ·3 5 -2b] प्रथमः परिच्छेदः। कातविनोदनि श्रोधप्रतारणि । यह निदर्शनि [2 b] तेमपुरस्य । श्रड प्रनाविलचित्तप्रसादो मानविवर्जितगौरवमूला। अह निधानधनं चरणार्य पाणि यथा शुभसंयनमूलम्॥ अह प्रमोदकरी परित्यागे यह प्रकर्षकरी जिनधर्मे। अह विशेषकरी गुणज्ञाने दैशिक प्रापणि बुद्धगतो ये ॥ इन्डियतीक्ष्णप्रभास्वरताये । प्रहबलं प्रविमर्दनताये। निम्णयलेश - प्रधर्षिकताये ऐषिक अढ स्वयंभुगुणानाम्॥ अड प्रसङ्गतममुखेषु प्रक्षणवर्जित एकतणायम्। अड अतिक्रमु मारपथस्य दर्शिक उत्तममोतपथस्य ॥ वोत्रमपूतिकु हेतगुणाना पड विरोणि बोधिछमस्य। वईनि ज्ञानविशेषसुखाना । अह निदर्शिक सर्वजिनानां ॥ पे सद् अह सगौरवबुहे ते तु न शोल न शित त्यत्ति। ये तु न शील न शित त्यजत्ती ते गुणावांस्तुतये गुणवत्तः ।। ये सद श्रह सगौरवधर्मे। ते जिनधर्म वृतप्तुगणोत्ती॥ ये जिनधर्म अतृप्तगुणोत्तो। तेषधिमुक्ति प्रचित्तियधर्मे ॥ ये सद् अह सगौरवसंधे। ले अविवर्तिक संघप्रसन्नाः ॥ ये अविवर्त्तिक संधप्रसन्नास्ते अविवर्तिक अढबलातः । (3) 10 15 रयों see Jaschke Dict. p. 101. b. For tmātrija cf. the Palimātuja: though perhaps mātraja itself may stand in this sense in a gāthā-passage. 1) Scan (and pronounce ?) as if the Pali form khema cf. guna (j)ñāne ekăkshana, etc. below. See also Senart, Mhy. I p. 423 ad fin.; and compare Windisch, Mara p. 35. निमित्तं पहा. 2) In margin उपायानां न केनचित्सक संगतया शून्यतया सङ्गस्योपायसमाधिलाभ- 3) In margin (some letters being lost) हेतुभूता गुणानां वीजं अडा. 4) In margin ते गुणे स्तुतौ नेपालवः शीलवंतः ·4 [2b- - का (2) 10 शितासमुच्चयः। ये अविवर्तिक अबलातो इन्द्रिपतीक्ष्णप्रभास्वर तेषाम् ॥ इन्द्रियतीक्ष्णाप्रभास्वा येषां तेहि विवर्जित पापकमित्राः । [31] येदि विवर्जित पापकमित्राः धार्मिकमित्रपरियक तेषाम् ॥ धार्मिकमित्रपश्यिक येषा ते विपुलं कुशलोपचिन्वति ।। ये विपुलं कुशलोपचिनोत्ती हेतुबलोपगताय महात्मा । हेतुबलोपगताय महात्मा तेष उदारधिमुक्तिविशेषाः । येष उदारधिमुक्तिविशेषास्ते सद घिष्ठित सर्वजिनेभिः ॥ ये सद धिष्ठित सजिनेभिस्तेषुपपश्यति बोधयि चित्तम् । येषुपपयति बोधयि चित्तं ते अभियुक्त महर्षिगुपोषु ॥ ये अभियुक्त महर्षिगुणोषु जातयबुडकुले अनुजाताः। जातय बुडकुले अनुजातास्ते समयोग प्रयोगविमुक्ताः ।। ये समयोग प्रयोगविमुक्ताः। प्राशपु तेष प्रसाद्विशुद्धः ॥ प्राशयु पेष प्रसादविशुद्धः तेष अध्याशयु उत्तमश्रेष्ठः। येष प्रध्याशयु उत्तमश्रेष्ठस्ते सद् पारमितासु चरत्ति। ये सद् पारमितासु चात्ती ते प्रतिपन्न इको मल्याने । ये प्रतिपन्न इको मल्याने ते प्रतिपत्तितु पूजयि बुढान्॥ ये प्रतिपत्तितु पूजयि बुढान् तेषु अनुस्मृति बुड अभया । येषु अनुस्मृति बुद्ध नभेया। ते मद पश्यिप चित्तिय बुद्दान् ॥ ये सद पश्यिय चित्तिय बुढान् । तेष न जातु न तिष्ठति बुहः॥ येष न जातु न तिष्ठति बुडः तेष न जातु रहायति धर्मः । 15 ॥ 20 1) The Tibetan žavis confirms this curious adverbiał form. 2) The MS. has the regular, but here unmetrical, prodelision. 3) "श्यि प्रचि° Ms.

·5 5 प्रथमः परिच्छेदः। पेष न जातु रहायति धर्मः ते सद घिष्ठित सर्वजिनेभिः । इत्या[b]दिप्रहामूलो गुणविस्तरोऽवत्तस्तत्रोक्तः । तत्परिसमाप्य संतेपतः पुनराक। हु भसवपथाजनकाया ये इमि पद्दधि ईदशि धर्मान् । ये तु शुभोपचिताः कृतपुण्यास्ते इमि अहधि हेतुबलेन ॥ यो दशतेत्ररजोपमसवान कत्त्यमुपस्थिकि सर्वसुखेन । नोत तु तादृशु पुण्यविशेषो यादृश अहधतो इमि धर्मान् ॥ इति। ॥ तथार्यदशधर्मसूत्र पि देशितं ॥ अहा कि परमं यानं पेन नियत्ति नायकाः। तस्माढहानुशारित्वं भवेत मतिमानरः॥ अथाइस्य मनुष्यस्य शुनो धर्मो न रोकति। वीज्ञानामनिदग्धानामङ्कुरो करितो यथा ॥ इति । श्रत एवार्यललितविस्तरसूत्रे प्रतिवेदितं । बहायामानन्दयोगः करणीय इदं तथागतो वि- ज्ञपयतीति॥तथा सिंहपरिपच्छायाँ प्रहया क्षणमतणं वर्जपतीत्युक्तम् ॥ तदेवं । श्रद्धा- मूलं दुखीकृत्य बोधिचित्तं दृ८ कर्त्तव्यं सर्वपुण्यसंयवात् तम्यथार्यसिंपरिपृच्छायां सिकेन राजकुमारेण भगवान्पृष्टः॥ संयतः सर्वधर्माणां कर्मणा केन जायते प्रियच भोति सत्वाना [4a]पत्र पत्रोपपश्यते ।। भगवानाह । सर्वसवप्रमोक्षाय चित्तं बोधाय नामयेत्। एष संयक धर्माणां भवते तेन च प्रियः ॥ इति। ॥ तथार्यगएउव्यूलसूत्रे पि वर्णितं । बोधिचित्तं कि कुलपुत्र वीजभूतं सर्वबुद्धधर्मा- 20 10 .VN MURVVV (9) 16 - p. 215. 1) arm staafaq MS in margine & sec. manu. 2) Nanjio, 23 (9) tr. 386-534 A.D.; 29. tr. 502-667. K. F. 3) Nanjio, 23 (97) M. Vyatp. LXV. 70, and K. F. p. 217. 4) Vījānām, Mina ev; but the end of the word is illegible in the MS.

·6 - ON. शिक्षासमुच्चयः। [4a- पा।क्षेत्रभूतं सर्वजगच्कुलधर्मविरोहणतया । घरणिभूतं सर्वलोकप्रतिशरणातया यावत्पि. तृभूतं सर्वबोधिसत्वारक्षणातया" पेयालं ॥ वैश्रवणभूतं सर्वदारिद्यसंछेदनतया। चित्तामणि- राजभूतं सर्वार्थसंसाधनतया। भद्रघरभूतं मर्वाभिप्रायपरिपूरणतया । शक्तिभूतं लेशशत्रुवि. जयाय । धर्मभूतं योनिशो मनस्कारमछेदनतया। खङ्गभूतं क्लेशशिरःप्रपातनतपा । कुठार- 5 भूतं दुष्ववृतसंछेदनतया। प्रकरणभूतं सर्वोपद्रवपरित्राणतया । वउिसभूतं संसारजलचरा- भ्युरणतया। वातमण्डलोभूतं सर्वावरणनिवरणतृषाविकिरणतया। उद्दानभूतं सर्वबोधि- सत्वचर्याप्रणिधानसंग्रहणातया । चैत्यभूतं सदेवमानुषासुरस्य लोकस्य । इति कि कुलपुत्र बोधिचित्तमेभिधान्यैश्याप्रमाणोर्गुणविशेषैः ममन्वागतमिति ॥ कथं पुनीयते । पृथग्जनस्यापि बोधिचित्तमुत्पश्यते । न वाआ4 b]त्रमेतदिति । प्र. 10 नेकसूत्रात्तदर्शनात् ॥ यथा तावदार्यविमलकोर्तिनिर्देश निर्दिष्टं । सुमेरुसमा सत्कायद- ष्टिमुत्पाग्य बोधिचित्तमुत्पश्यते । ततश्च बुद्धधर्मा विरोहत्तीति ॥ रत्नकरण्डसूत्राच्च पृथ- रजनोऽपि बोधिसत्व इति ज्ञायते ॥ । यथोक्तं । तयथापि नाम मञ्जुनोः अण्डकोषप्रनिप्तो पि कलविङ्कपोतो' प्रसभिवाएउ अनिष्क्रातः कोषात्कलविङ्करुतमेव मुञ्चति ॥ एवमेव मञ्जुश्रीः प्रविश्याण्डकोषप्रतिप्तो पि बोधिसत्वो संभिनात्मदृष्टिनिष्क्रातस्त्रेधातुकाबु- 15 हरुतमेव मुञ्चति । यदिदं शून्यतानिमित्ताप्रणितिरुतमेव ॥ सर्वधर्मप्रवृत्तिनिर्देशे पि कथितं । जयमतेश बोधिसत्वस्य पृथिवी विदारमदात् । म कालगतो महानिरयं प्रापतदिति।म कि शून्यता नाधिमुक्तवान् शून्यतावादिनि च प्रतिघं कृतवान्॥ 1) धमचक्र° marg. 2)मय Ms. 3) More usually बडिश «fish-honky. 4) For the •dd cf Cambridge MS. Add. 1707 (as described in my Cat. p. 193). 5) Wassiljev, Buddhismus, 152 (164); 222 (243). M. Vyutp. LXV. 15. K. F.p. 258. Nanjio 146, 147, 149. cf. also 144, 145, 181. 6) A passage of considerable length, partly broken away and otherwise not very clear, is added in the margin as an amplification or explanation of these words. 7) Wassiljev, Buddhismus 154 (167). M. Vyutp. LXV. 84. K. F. p. 243, Nanjio, 168, 169. N. is wrong in refering to the Avalokitesvaraguụaratnakāran. davyāha, which is quite a different work. 8) Nanjio 163, 164; tr. ca. A.D. 400. K. F. p. 256. M. Vyutp. LXV. 37. । - ·-5 b] 7 ... प्रथमः परिच्छेदः। ॥ नियतानियतावतारमुद्रासूत्रे ऽप्याख्यातं ॥कतमः पशुरथगतिको बोधिसवः। तम्य- या । कश्चित्पुरुषः पञ्चबुद्धक्षेत्रपरमाणुरजःसमान् लोकधातूनभिक्रमितुकामः स्यात् । स पशुरथमभिरुन्य मार्ग प्रतिषश्यते स चिरेण दीर्घेणाधना योजनशतं गच्छेत्।म तत्र महत्या वातमण्डन्या पश्चात् खलु पु[5 aनरशीति योजनमकस्राणि प्रत्याकृष्य प्रत्युदावत्यै- त। तत्किं शकुयात्स पुरुषस्तान् लोकधातून पशुरथेनातिक्रमितुम् । यावदनभिलाप्या- 5 नभिलाप्यापि कल्परेकमपि लोकधातुमतिक्रमितुम् । पाक । नो कोदं भगवन्। भगवा- नाह । एवमेव मञ्जुश्रोः यः कथिबोधिचित्तमुत्पाग्य महायानं । न धारयति । न पठति। श्रावकयानीयान् सेवते 'तैश्च साई संस्तवं करोति।प्रावकयानं च पठति स्वाध्यायति मी- मासते परिबुध्यते ज्यांश्च पाठयति यावद्बोधयति । स तेन (घान्वप्रज्ञो भवति सोऽनुत्तरजा- नमार्गात्प्रत्याकृष्यते प्रत्युदावय॑ते । यदपि तस्य बोधिसबस्य बोधिभावनातः प्रज्ञेन्द्रियं 10 प्रज्ञाचतुः तदपि तस्य धन्वीक्रियते प्रतिस्न्यते । अयं पशुरथगतिको बोधिसत्व इति ॥ तदेवमेषा शून्यतानधिमुक्तिर्महापानानभितिश्यासंपूर्णाधिमुक्तिचित्तचर्यस्यापि प्रा- यो न संदृश्यते प्रागेवाधिमात्राधिमुक्तिचर्यस्य बोधिसवस्य । सहि रत्नमेघे सर्वबालचरि- तविपत्तिसमतिकातः पयते घसंख्येयममाधिधारणीविमोनाभिज्ञाविवाविक्रीदितो । ऽन- तधर्मारामरतिनिरामिषापरातकल्पकोयनाभोगानेर्विकल्पप्रीतिवेगालोकप्रतिलब्धच्या- 15 प्रमेयकल्पकोटीनियुतशतसम्रपाममहायानप्रस्थानविचित्रभावनासंपूर्ण-परार्थप्रतिपत्ति- निर्माणा-पुण्यज्ञानसंभाराभिनिहाराभिनिर्वृत्तिः पूर्वघोगशतसहस्रसमृहश पठाते। [5 b]त्र- थैतनेपार्थ । कस्मादन्ये बोधिचित्तोत्पादका प्रस्यां भूमौ नेष्यत्ते न चात्रेच्छ्या किञ्चिहिशे- षचिनं नीतार्थ कर्तुं लभ्यते । अधिमात्राधिमुक्तिचर्याधर्मता वचनाच्च गम्यते। यथा मध्यम- डप्रकाराप्यधिमुक्तिचा ऽस्त्येवेति ॥ग्रस्य पुनस्तथागतगुल्यसूत्रस्य कोऽभिप्रायो।यडक्तं। 20 1) Nanjio 131, 182; tr. A.D. 542. K. F. 260. 2) Ratnamegha-sūtra, Nanjio 161, 162; tr. A.D. 503. K. F. 264–266. M. Vyutp. LXV, 12. 3) अधिमुक्तिचर्या भूमी marg. 4) अभिसमयालङ्कारे उष्मादीनां महादिवादशोक्तेः marg:; a note will be added to the translation. 5) N av., 28(3), 1043 K.F. 214. M. Vyutp. LXV.30 Tathagatācintyaguhyanirdeça.

·8 [5b- - शितासमुच्चयः। कस्य भगवन् बोधिचित्तोत्पादः । पाल।यस्य महाराजाध्याशपो ऽविकोपितः।बाद। कस्य भगवनध्याशयो ऽविकोपितः । यार । यस्य महाराज महाकरुणोत्पादः । वान। कस्य भगवन्महाकरुणोत्पादः । बाद । यस्य महारान सर्वसत्रापरित्यागः। पाक । कथं भग- वन् मत्वा परित्यक्ता भवत्ति । बाक। यदा महारानात्मतोष्यं परित्यक्तं भवतीति।बो- 5 धिचित्तमात्रसत्तुष्टानां करुणाभिलाषसंबननार्थमिदमुक्तं । यथा न ते तथागतशासने प्रव. जिता येषां नास्ति त्याग इति । एवमिहान्यबोधिचित्तनिन्दा इष्टव्या न तु बोधिचित्त- मन्यथा नोत्पयत एव॥ पथा दशधर्मकसूत्रे देशितं । इक कुलपुत्र बोधिसत्वो गोत्रस्थः मननुत्पादितबो- धिचित्तः तथागतेन वा तथागतापावकेण वा संचोग्यमानः संवेयमानः समादाप्यमानो 10 अनुत्तरायां सम्यक्संबोधिो] [6 a]बोधिचित्तमुत्पादयतीदं प्रथमं कारणं बोधिचित्तो. त्पादाय । संबोधेवा बोधिचित्तस्य वा वर्ण भाष्यमाणां श्रुत्वानुत्तरायां सम्यक्संबोधी चित्तमुत्पादयतोदं द्वितीयं कारणम् । स सत्वा ---नशरणानहोपान् दृष्ट्वा कारुण्यचित्तम- पस्थाप्य यावदनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तमुत्पादयतीदं ततोयं कारणम् बोधिचित्तोत्पा- दापास तथागतस्य सर्वाकारपरिपूर्णतां दृष्ट्वा प्रोतिमुत्पाग्यानुत्तरायां सम्यक्संबोधी चित्तम- 15 त्पादयतीदं चतुर्थ कारणमिति। तच्च बोधिचित्तं द्विविघं बोधिप्रणिधिचित्तं च बोधिप्रस्था- नचित्तं च। यथार्यगण्डव्यूलसूत्रेभाषितं । दुर्लभाः कुलपुत्र ते सत्वाः सर्वलोके ये ऽनुत्तरस्यां सम्यक्संवोधौ चित्तं प्रणिद्धति । ततोऽपि दुर्लभतमास्ते सवा ये ऽनुत्तरां सम्यक्सम्बो- धिमभिसंप्रस्थिता इति । तत्र बोधिप्रणिधिचित्तं । मया बुडेन भवितव्यमिति चित्तं प्रणिा- धानाइत्पन्नं भवति । पूरङ्गमसूत्रे पि । शाट्योत्पादितस्यापि बोधिचित्तस्य बुद्धत्वहेतुवा- 20 भिधानात् । कः पुनर्वादः किञ्चिदेव कुशलं कृवा । यथोक्तं भद्रकल्पिकसूत्र।घोषदत्तो नाम । (2) . 1) नि:कृपापा [न] बोधिचित्तं marg. 2) Nanjio 399, Quraigana-samadhitr. before A.D. 417; Wassiljev, Buddhismus 175 (191), K. F. 249. M. Vyutp. LXV, 31. 6–8— nirdeça. Translated from the Chinese by Beal, Catena pp. 284-369. 3) Nanjio 403. Tr. 300 A.D., K.F.220-222. cf. J. J.Schmidt, Ueber die tausend Buddhas etc. Mém. Acad. St. Petersbourg.VI Sér. Sc. pol. hist. phil. II, 41-86.

·-7a] 9 प्रथमः परिच्छेदः। तथागतो यत्र नतत्रराजेन तथागतेन प्रथम बोधिचिंत्तमुत्पादितं ताम्बूलपत्र[6 b] दत्त्वा गो- पालकभूतेन । एवं विश्युत्प्रदीपो नाम तथागतो यत्र यशसा तथागतेन प्रथमं बोधिचित्तम- त्पादितं दशिकां दत्त्वा तलवायभूतेन । एवमनत्तप्रभो नाम तथागतो यत्रार्चिष्मता तथा- गतेन प्रथमं बोधिचित्तमुत्पादितं तृपाप्रदीपं दत्त्वा नगरावलम्बकभूतेन । एवं दविक्रमो नाम तथागतो यत्र दुष्प्रधLण तथागतेन प्रथमं बोधिचित्तमुत्पादितं दत्तकाष्ठं दत्त्वा का- 5 प्रकारकभूतेनेत्यादि । चाविकले अपि च बोधिचित्ते नावमन्यता कर्तव्या । तस्याप्यनत्तसंसारमुखप्रसव- नवात् । यथार्यमैत्रेयविमोते वर्णितं । तयथापि नाम कुलपुत्र चित्तमपि वप्ररत्नं सर्व प्रतिविशिष्टं सुवर्णालंकारमभिभवति । वनरत्ननाम च न विनहाति । सर्वदारिद्यं विनि- वर्तयति । एवमेव कुलपुत्राशयप्रतिपत्तिभिवमपि सर्वज्ञताचित्तोत्पादवप्ररत्नं सर्वथाव- 10 कप्रत्येकबुडगुणासुवर्णालंकारमभिभवति बोधिसत्वनाम च न विज्ञानाति सर्वसंसारदारियं विनिवर्तयतोति । इतस्य विनापि चर्यया बोधिचित्तमुपकारकमिति ज्ञातव्यं । येनापाराजा- ववादकसूत्रे कथितं । यस्माच्च वं महाराज बकुकृत्यो बकुकरणीयः[7 a]। प्रसनः सर्वेषण सर्वः सर्वथा सर्व सर्वदा दानपारमितायां शितितुं । एवं यावत्प्रज्ञापारमितायां शितितुं। तस्मात्तर्हि व महाराज एवमेव सम्यक्संबोधिछन्दं श्रद्धांत्र प्रणिधिं च गच्छनपि ति. 15 बपि निषामो ऽपि शयानो ऽपि जायदापि भुञ्जानोऽपि पिवनषि सततसमितमनुस्मर' मनसिकुरु भावय । सर्वबुद्धबोधिसवप्रत्येकबुद्धार्यश्रावकपृथग्जनानामात्मनश्शातीताना- गतप्रत्युत्पन्नानि सर्वकुशलमूलान्यभिसंतिप्य तुलयित्वा पिएउपित्वा ऽनुमोदस्त्वामयानु- मोदनपा यावदाकाशममतया निर्वाणासमतया ऽनुमोदस्वानुमोग्य च सर्वबुद्धबोधिसवप्रत्येक- ~N (8) . 1) एवं मञ्जुश्री श्रोकोर्तिनाम तथाग यत्र गुणाधन तथाग° प्र° बो° उत्पादितं । एकमामलकं दत्त्वा वैयराजभूतेन marg. 2) Nanjio 248, 249,250. K. F. 263. M. Vyutp. LXV. 105. 3) The MS. is obliterated. The first letters of pranidhim are hardly legible, but the restoration appears the more certain from the Tib. word used, 1977 4) Senart, Mhv. i., p. 422.

·10 [7a. शितासमुच्चयः। बुडार्ययावकाणां पूजाकर्मणो निर्यातप । निर्यात्य च सर्वसवसाधारणानि कुरु। ततः सर्व- सवानां यावत् सर्वज्ञताप्रतिलम्भाप सर्वबुद्धधर्मपरिपूरणाय दिने दिने त्रैकाल्यमनुत्तरा- यो सम्यक्संबोधो परिणामय एवं खलु वं महाराज प्रतिपनः मन राज्यं कारयिष्यसि रा. व्यकृत्यानि च न हापयिष्यसि बोधिसंभारांश्च परिपूरयिष्योति ॥ त्रैव चास्य विपाक 6 उक्तः स खलु पुनस्त्वं महारान तस्य सम्यक्संबोधिचित्तकुशलमूलकर्मणो [7 b]विपा- केनानेकशतकृत्वो देवेषूपपनो भूः । अनेकशतकृत्वो मनुष्येषूपपन्नोऽभूः। सर्वासु च देवमनु- प्योपपत्तिधाधिपत्यमेव कारयसि । न च तावत्तव महाराज तस्य सम्यक्संबोधिचित्तस्य कुशलकर्मण उनवं वापूर्णवं वा प्रज्ञायते । अपि च महाराज एकमपि सम्यक्संबोधि. चित्तं सर्वसवोत्तारणारम्बणवान्सर्वसत्वामोचनारम्बणावात्सर्वसत्वसमाचामनारम्बावा- 10 त्सर्वसवपरिनिर्वाणारम्बणावादप्रमेयासंख्येयकुशलोपचयम् । कः पुनर्वादो य एवं ब- कुलीकरोतीति॥ एतच्च बोधिचित्तं पकायदर्शनोत्पन्न । तत्र पूर्वावदाने पयते । एवं तावत्प्रणिधिबो- धिचित्तं वेदितव्यं । इदं तु वक्तव्यं किमभूमिप्रविष्ठस्यापि बोधिसत्वसम्वाधिकारोऽस्ति न वेति । प्रस्तीति वेदितव्यं प्राकाशंग मूत्रे लाभसत्कारार्थ मूलापत्तिपत्रणात् । 15 दशभूमिकसूत्रे तु प्रथमायां भूमो दर्शितं न च कञ्चित्सत्कार कस्यचित्सकाशात्प्रतिकांत- त्यन्यत्र मवेषां सर्वसवानां सर्वोपकरपाबाकुल्यमुपनामयितव्यमिति । तथा चार । प्रमुदिताया बोधिसत्रभूमी मुव्यवस्थितो भवत्यचलनयो[8 a)गेति। पुनश्चोक्तं । तथाग (2) . (3) 1) Cf. Pali ārammana. 2) Not Pūrņāoado as one would be tempted to conjecture, for the Tib. has ས་པ་ 'T.. nom. proprium; but see p. 13, 16. below. 3) Wassiljev, Buddhismus 171 (186); Nanjio 67, 68, 69. cf. also 70. KF. p. 270. M. Vyutp. LxV. 18. 4) वात्मोत्कर्षपरपंसने marg. The use of a noun from pams hitherto found in Dhātupātha only, tends to show these glosses are very early. 5) Wassiljev, Buddhismus 302 (332); 309 (339-340); 324 (354) 327 (368). Nadjio 105, 110. cf. also 87, 88 and K. F. 211. Here, apparently, and p. 11, 10 ipfra tbe MS. reads "bhūmakaº. 6) Cf. Rāj. Mitra, Nep. B. L. p. 82. .

·-8 b] 11 (9) । । - प्रथमः परिच्छेदः। तवंशनियतो भवति संबोधिपरायण इति । प्राकाशगर्भसूत्रे वाह । श्रावकयानमेवास्य न भवति प्रागेव महायानमिति । तथार्योगपरिपच्छायां मात्सर्यपर्यवन हस्यापि शितापदानि प्रज्ञप्तानि । प्रमुदितायां तु पयते । प्रात्मसंज्ञापगमाच्चास्यात्मनेहो न भवति । कुतः। पुनः सर्वोपकरणस्नेक इति । तथा मस्तकादिदानमप्यत्रास्योक्तं ।। एवमादिसूत्रेषु भूमिप्रविष्टस्यापि शिताप्रज्ञप्तिर्दश्यते । यत्र वासामान्येन बोधिमव- मधिकृत्योपदेशस्तत्राभ्यासायोग्यतया प्रतिषेधवाकोन वा ऽदिकर्मिकबोधिसवने न शितितव्यं भवेदेतत् । उभयासंभवे तु सर्वत्र शितितव्यं तत्राप्येकस्यां शितायां शितणा- यामशक्तस्येतरशिक्षानभ्यासादनापत्तिः ॥ घार्यालयमतिसूत्रे ऽप्येवमवोचत्। दानकाले शी- लोपसंहारस्यापेनेति विस्तरः। न चात्र शिथिलेन भवितव्यं न च शेषासुन समुदागच्छति। याबलं यथाभनमानमिति दशभूमिकसूत्रे वचनात्। अयं च संवरः स्तीपामपि मृदुल्लेशानां 10 बोध्यभिलाषचित्तानां लभ्यते । उक्तं हि बोधिमवप्रातिमोते। चतुर्भिः शारिपुत्र धर्म:[8 by समन्वागताः बोधिसवाः सत्यवादिनो भवत्तोत्यारभ्याम् । इक शारिपुत्र कुलपुत्रोवाकु- लडहिता वाऽनुत्तरायां सम्यकसंबोधी चित्तमुत्पाग्यारब्धवोर्पो विहरति कुशलधर्मपर्षेष- पायेत्यारभ्य सर्व उपदेशः॥ संवस्यां च बोधिसत्वशितापदा-यासपरमस्य सावरिकस्यातिकात्कर्तव्यं । एवं 15 (6) (9), 1) Anusvära deleted in MS. 2) सत्काराकांतो मुदितायां प्रागेव महापानिवात् श्रावकयान . . . (letters lost here) marg. 3) °tathāyogra° MS., but the Tib. makes the correction cor- འཕགས་བ་དྲག་ tain. Translated into Chinese before A.D 220: Nanjio 23 (19), 33, 34. K. F. 216. M. Vyupt. LXV. 72. 4) मस्तकादिदानं marg. 5) योग्यतानिषेधयोः marg. 6) Wassiljev, Buddhismus 171; Nanjio 74, 77 (where evidently Aksharamati stands for Akshayamati). A° urdega Was siljev, Buddhismus 327 sqq (358 sqq) K. F. 256. A° pariprocha Nanjio 23 (45). K. F. 218. 7) शीले दूरादागतस्यार्थिनो धर्मदाने समाध्युपेक्षणमत्रोक्तं margin. 8) शिता. 9) K. F 268. Cf. also Nanjio 1096, 1098.

·[8 b- (8) - 12 शितासमुच्चयः। सस्य शिक्षातिकमे तोत्रमपत्राप्यं गुरुविसंवादनभयं चोत्पश्यते । तत्र चानाभोगतः प्रेम- गोरवििडरित्येष सामान्यसंवरधर्मः । अत एव बोधिसवाः तथागतानां पुरतः शिता- पामन्यतमशितानिष्पत्तिकामाः समादानं कुर्वत्ति । तस्य च कल्याणमित्रत्याभावे दश- दिगवस्थितबुडबोधिसत्वाभिमुखीभावभावनया संवरो मायः संवरमात्मबलं च तुलपि- 6 वा । अन्यथा तु मर्वबुडबोधिसत्वाः सदेवकच लोको विसंवादितः स्यात् । महर्मस्म- त्युपस्थानसूत्रे कि किञ्चिन्मानं चित्तयित्वाप्यदतः प्रेतगतिरुक्ता प्रतिज्ञातं चाहतो नरकगतिः । किं पुनरनुत्तरमर्थमखिलस्य जगतः प्रतिज्ञायासंपादयतः । प्रत एवोक्तं धर्मसंगीतिसूत्रे ' सत्यगुरुकेण कुलपुत्र बोधिसत्वेन भवितव्यं । सत्यसंगीतिः कुलपुत्र धर्मसंगी[9]तिः तत्र कुलपुत्र कतमत्सत्यं पदोधिप्सवो ऽनुत्तरायां मम्यक्संबोधौ चित्तमु 10 त्पाग्य तच्चित्तं जीवितकेतोरपि न परित्यति न सत्वेषु विप्रतिपयते । इदं बोधिसत्वस्य सत्यं ॥ यत्पुनर्बोधिसत्वो ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधी चित्तमुत्पाग्य पश्यात्तच्चित्तं परित्यति सवेषु विप्रतिपयते ऽयं बोधिसत्वस्य प्रतिकृष्टो मृषावाद इति । श्रार्यसागरमांतसूत्रे पि देशितं । स्याम्ययापि नाम सागरमते राजा वा राजमात्रो वा सर्व नागरकं जनं वो भक्तेनोपनिमन्त्र्योपेतको भवेनानपानं समुदानयेत्सत्यं सर्वजनकायं विसंवादयेत् । तत्र 15 ते ऽनपानभोजनमलभमाना उच्चग्यतः प्रक्रामेयुः । एवमेव सागरमते यो बोधिसवः सर्व- मवानावास्यातीर्णतारणायामुक्तमोचनापानाचस्तावामनाय यावन बाळश्रुत्ये ऽभियोगं करोति नापि ततोऽन्येषु बोधिपत्यकुशलमूलेषु धर्मेषु । अयं बोधिसत्वो विसंवादयति 1) MS. °चाक 2) Nanjio 679, 804. (Capp. 3, 4 deal with naraka and the pretas); translated A.D. 639. K.F.274-275. 3) M. Vyutp. LXV.21. Translated A.D. 515, Nanjio 426. K. F. 266. Wassiljer, Buddhismus 327 (368). 4) The Tib. & Ch. lists (K. F. 253. Nanjio 976) know only Sagaramati - paripriccha. The «Sūtra» of our text is preserved in the Tib. Jž (11. a. 6). 6) Compare Ashtasāhasrikā - prajñāpāramitā, p. 232, 1. 12; 388 1. 19 and the Tibetan equivalent (11. b. 1) ago. The meaning «scoff, sneer» is just what the passage requires and is confirmed by the cognate forms such as Hindi cagh: also cachinnor and xaxácw. This passage should be added in confirmation of Jäschke's remarks 8. v. (p. 358). ........." (5) ·13 । -10] प्रथमः परिच्छेदः सदेवकं लोकं । एवं च तं पूर्वबुद्धदर्शिन्यो देवता उच्चग्पत्ति विवादयत्ति । डर्लभास्ते यज्ञस्वामिनो ये महायज्ञं प्रतिज्ञायोत्तारयत्ति । तस्मात्तर्हि सागरमले न सा बोधिसत्वेन वाग्भाषितव्या यया सदेवमानु[9 b]षासुर लोकं विसंवादयेत् ॥ पुनरपरं सागरमते बोधिसत्वः केनचिदेवाघोप्टो भवति धर्मेधर्यकरणोयेषु । तत्र बोधसवेन वाग्भाषि. ता भवति पावदात्मपरित्यागो ऽपि बोधिसत्वेन कर्तव्यो भवेत्तत्र न पुनः स सवो 5 विसंवादयितव्य इति । तस्मात्स्वबलानुवपेपोकमपि कुशलमूलं समादाय रतितव्यं । पयोक्तमातितिगर्भसूत्रे । एभिर्दशभिः कुशलैः कर्मपर्बुडवं । न पुनर्यो ऽत्तश एकमपि यावनीवं कुशलं कर्मपथं न रतति अथ च पुनरेवं वदति । अहं महापानिको ज्वं चानुत्तरा सम्यकसंबोधिं पर्येषामोति।स पुढलः परमकुरुको महामृषावादिकः सर्वेषां बुद्दानां भगवतां पुरतो विसंवादको लोकस्योच्छेदवादी समूहः कालं कुरुते विनिपातगा- 10 मो भवतीति । यावत्कालं च शक्नोति तावत्कालं कुशलं समादाय वर्तितव्यं । एतच्च भैषज्यगुरुवैडूर्यप्रभसूत्रे द्रष्टव्यं । यस्तु महासत्व एवं श्रुवापि बोधिसत्वर्या- दुष्करतामपि प्रज्ञपावगायोत्सलत एव सकलडष्खितननपरित्राणधुरमववो तेन वन्द- नपूजनपापदेशन-पुण्यानुमोदन-बुद्दाध्येषण-याचन-बोधिपरिणामनं कृवा कल्याणमित्र- मभ्येत्यता 10 a]डक्तानुवादेन स्वयं वा वक्तव्यं समन्वाकराचार्याकमेव नामेत्युक्त्वा यथा- 15 पमञ्जुश्रीबुहक्षेत्रगुणाव्यूलालङ्कारसूत्रे भगवता मञ्जुप्रिया पूर्वजन्मावदाने चर्पोपेतं बोधि- चित्तमुत्पादितं तथोत्पादयितव्यं । एवं विलेनोक्तं ॥ यावती प्रथमा कोरिः संसारस्यात्तवर्जिता। तावत्मवहितार्थाय चरिष्याम्यमिता चरिम् ॥ 1) Wassiljev, Buddhismus 170-171 (185-186); K. F. 266-267 and Nanjio 64, 65 (before A.D. 439), where the title is Daçacakrakshitigarbha. 2) Here must be supplied in senso at least, if no actual words have fallen out, some such words as: bodhisattvah prāpnuyāt; the Tib. bas 16V TV Y'RES. 3) Nanjio, 171 (tr. A.D. 650) 170, 172 ef. 167. M. Vyutp. LXV. 80. 4) These letters are quite uncertain. 5) Nanjio, 23 (15, 46), 31. Tr. by Dharmāraksha (A. A.D. 300) & twice later. K. F. 215. M. Vyutp. LXV. 56. 6) चरि (fem.) = चर्या not in lexx. in this sense or gender. VMov.

·14 [10- 5 (1) 10 शितासमुच्चयः। उत्पादयाम संबोधी चित्तं नाथस्य संमुखम् । निमन्त्रये जगत्सर्व दारिद्यान्मोचितास्मि तत् ॥ व्यापाखिलचित्तं वा यामात्मयमेव वा। प्रयाये न करिष्यामि बोधिं प्राप्स्यामि यावता। ब्रह्मचर्य चरिष्यामि कामांस्त्यदयामि पापकान् ॥ बुहानामनुशितिष्ये शोलसंवरसंगमे। नादं वरितपेणा बोधि प्राप्तुमिहोत्सके। पातकोटिं स्थास्यामि सवस्यैकस्य कारणात् । क्षेत्रं विशोधयिष्यामि सप्रमेयमचित्तियम् ॥ नामधेयं करिष्यामि दश दिक्षु च विश्रुतं । कायवाकर्मणी चाकं शोधयिष्यामि सर्वशः ।। शोधयिष्ये मनस्कर्म कर्म कास्मि नाशुभम् । इति ।। न चात्र सार्वकालिकात्संवस्यकाणाजन्मातरापत्तिशङ्का कर्तव्या ऽत्रैव सूत्रे ऽतो. भ्यप्रणिधानानुज्ञानादेवं युक्तं । यथा तेनातो-येण तथागतेन पूर्व बोधिसत्वभू[10 b]तेनैवं 15 वाग्भाषिता । विसंवादिता मे बुद्धा भगवत्तो भवेयुपदि सर्वस्यां जाती न प्रव्रजेयमिति । एका तातिः प्रयत्नेन संशोध्या विबुधात्मना । प्रन्यास्तु जातोराबोधेः सैव संशोधयिष्यती. त्युक्तेः॥ ॥ एवं शारिपुत्र बोधिसत्वेनातोभ्यस्य तथागतस्यानुशितितव्यं एवं शिक्षमाणाः शारिपुत्र बोधिसत्वो मदासत्वः सर्वस्यां जाती प्रव्रात्युत्पादादा तथागतानामनुत्पादादा ऽवश्यं गृहावासाविष्कामति । तत्कस्य देतोः। परमो क्ययं शारिपुत्र लाभो यडुत गृहा- 20 वामानिष्क्रमणामिति । यावत् । भायापुत्रस्तृितक्षा चास्य न भवतीति । यथा जन्मात- रेष्वयं दोषो न भवति तघात्रैव वक्ष्यमाणमित्यास्तां तावरेतत् ॥ 1) अपरा' MS. Both परात and अपरात occur = «death», the latter form therefore being uumetric may be rejected.

·-11] 15 प्रथमः परिच्छेदः। तदेवं समात्तसंवरस्य सामान्यमापत्तिलक्षणमुच्यते । येनापत्तिलक्षणोन युक्तं वस्तु स्वयमप्युत्प्रेक्ष्य परितोन चापत्तिप्रतिपकेष्वनापत्तिप्रतिवपकेषु च संमुस्खेत । बोधि- सवः सर्वसवानां वर्तमानानागतमर्वदुष्खोर्मनस्योपशमाय वर्तमानानागतसुखसोमन- स्योत्पादाय च निःशाव्यतः कायवाचनःपराक्रमः प्रपत्नं करोति। यदि तु तात्प्रत्ययमाम- यीं नान्वेषते तदत्तरायप्रतिकाराय न घटते अल्पडष्वदीर्मनस्यं बहुष्खदौर्मनस्यप्रति- 5 कारभूतं नोत्पादयति । मकार्यसिद्यर्थ चाल्यार्यकानिं नकोत तपामप्युपेतते । सापत्तिको भवति । संपतो नापत्तिः स्वशत्यविषयेषु कार्येषु तत्र निष्फलतया शिक्ष्याप्रज्ञाप्त्यभा- वात् । प्रकृतिसावग्यतया वन्यस्यत एव । यत्र स्वशत्यगोचरे पि त्यागसामर्थ्यादापत्तिः स्यात्तन चित्त्यं । सामान्यपापदेशनान वात्तु ततो मुक्तिः॥ एतत्समासतो बोधिसवशि- ताशरीरं । विस्तरतस्त्वप्रमाणकल्पापर्यवसाननिर्देशं । अथवा संक्षेपतो हे बोधिसत्वस्याप- 10. तो । यथा शक्तियुक्लायुक्तमसमीत्यारभते निवृत्तः समोत[11 a]ते सापात्तिको भवति । निवप्य यथार्लमांतकामत्यत्तशयपालदासेनापि चोदितः सापत्तिको भवति । कुतः ॥ एतदध्याशयसंचोदनसूत्रे वचनात्।अपि तु मैत्रेय चतुर्भिःकारणः प्रतिभानं मधुंबडभा. षि भिः। इस मैत्रेय प्रतिभानं सत्योपसहितं भवति । नासत्योपसहितं धर्मोपसं- हितं भवति नाधोपसंक्ति। लेशहायकं भवति नलेशविवईकं । निर्वाणगुणानुसंशमन्द- 15 किं भवति न संसार [गुणानुशंसमन्दर्शक। एभिश्चतुर्भिः पेपालं । यस्य कस्यचिन्मैत्रेय एभि- चतुर्भिः कारणैः प्रतिभानं प्रतिभाति प्रतिभास्यति वा । तत्र अहिः कुलपुत्रैः कुलडकि- तृभिवा बुडसंज्ञोत्पादयितव्या शास्तृसंज्ञां कृत्वा । स धर्मः श्रोतव्यः । तत्कस्य देतोः। पत्किञ्चिन्मैत्रेय सुभाषितं सर्व तदुइभाषितं । तत्र मैत्रेय य इमानि प्रतिभानानि प्रतितिपे- वैतानि बुडभाषितानीति । तेषु चागौरवमुत्पादयेत्पुढलविद्वेषेण तेन सर्वबुभाषितं 20 प्रतिभानं प्रतितिप्तं भवति । धर्म प्रतितिप्य धर्मव्यसनसंवर्तनीयेन कर्मपा उपायगामी भवति॥ 1) पगे Ms. 2) K. F. 216. ३) नत्यो Ms.

·16 [11- (8) शितासमुन्नयः। यः पुनरेतदभ्यासार्थ व्युत्पादितमिच्छति तेनात्र शिक्षासमुच्चये तावचर्यामुखमात्रशि- तणार्थमभियोगः करणोपः शितारम्भस्यैव महाफलत्वात् । पयोक्तं प्रशात्तविनिश्चयप्रतिक्षा- यसूत्रे । यश्च मञ्जुश्रोर्बोधिसबो गङ्गानदीवालिकासमेभ्यो बुद्धेभ्यः प्रत्येकं सर्वेभ्यो गंगा- नदोवालुकासमानि बुढनेत्राणि वशिराजमहामणिरत्नप्रतिपूर्णानि कृत्वा दयादेवं ददङ्ग- 5 शानदीवालिकासमान कल्यान दानं दयाद् यो वाऽन्यो मञ्जुयोर्बोधिसत्व इमानेवंतूपान्ध. मान् श्रुवा एकात्तेन ग[11 b]वा चित्तेनाभिनिवपपेदिमेष्वेवंचूपेषु धर्मेषु शिक्षिष्यामोति। सोऽशितितो पि मञ्जुश्रीबर्बोधिसवो ऽस्यां शिफ्यायां छन्दिको वततरं पुण्यं प्रसवतिान वेव तदानमयं पुण्यक्रियावस्विति । तस्मादेवमनुशंसदर्शिना बोधिसत्वेन न कर्चािनव- तितव्यं । यथात्रैवाल । तत्र मञ्जुणा त्रिसाकसमहासाहमलोकधातुपरमाणुरवःममाः 10 सवास्तेषामेकेकः सवो राजा भवेजम्बूढापाधिपतिस्ते मर्व एवं घोषयेयुः यो महायानमुद्र- हीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति प्रवर्त्तयिष्यति तस्य नखदेनमास पञ्चपलिकेन दिवसेनावतारयिष्यामः तं चैतेनापक्रमेणा जीविताद्यपरोपयिष्याम इति । सन्मञ्जुनोबोधिसत्व एवमुच्यमाने नो त्रस्यति न मंत्रासमाप्स्यते ऽत्तश एकचित्तोत्पादे- नापि न बिभेति न विषोदति न विचिकित्सने उत्तरि च महर्मपरिग्रहार्थमभियुज्यते 15 पाठस्वाध्यायाभिमुक्तो विति । अयं मझुप्रोबोधिसत्वश्चित्तधेरो दानशूरः शीलभरः तातिशूरः वीर्यपूरः ध्यानशूरः प्रज्ञाशूरः समाधिशूरः इति वक्तव्यः । सचेन्म प्रोर्बोधि- सत्वः तेषां बधकपुरुषाणां न कुप्यति न रुष्यति न खिल दोषचित्तमुत्पादयति । स मञ्ज. श्रोर्बोधिप्सवो ब्रमसम इन्द्रसमो ऽकम्प्य इति ॥ इतथाग्यकाले शिक्षादरो महाफलविपाकः । तथा कि चन्द्रप्रदीपसूत्रे । - 1) Vyutpādam MS. 2) N anjio 522, tr. A.D. 663 by Hiouen Thsang. K. F. 249. M. Vyutp. LXV. 52 (P. - nirdeçah). 3) These words are of course corrupt. If I rightly understand the corresponding Tibetan az (14. a. 6), some form like adhika. བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་སྐྱེད་དེ taram (cf. Pali) must be replaced.

·17 -12 b] प्रथमः परिच्छेदः। बुढान कोटीनपुतानुपस्थिहे। दत्तेन पानेन प्रसन्नचित्तः। छत्रैः पताकाभि च दीपमालैः। कल्पान कोट्यो यथ गङ्गा12 a]वालिकाः ॥ पश्चैव सहर्मे प्रलुज्यमाने । निरुध्यमाने सुगतस्य शासने । रात्रिं दिवं एक चरेय शिक्षाम्। इदत्ततः पुण्यविशिष्ट भोति ।। तस्मात्कर्तव्यो ऽत्रादरः॥ उक्तानि च सूत्रात्तेषु बोधिसत्वशितापदानि । यथोक्तमार्यरत्न- 5 मेघे। । कयं च कुल्लपुत्र बोधिसत्वा बोधिसत्व शिक्षासवरसंवता भवति । इक बोधिसवः एवं विचारयति । न प्रातिमोक्षसंवरमात्रकेणा मया शक्यमनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसं- बोढुं । किं तर्कि यानीमानि तथागतेन तेषु तेषु सूत्रात्तेषु बोधिसत्वसमुदाचारा। बोधिस- वशिनापदानि प्रज्ञप्तानि तेषु तेषु मया शितितव्यमिति विस्तरः। तस्मादस्मद्विधेन मन्द. बुद्धिना दुर्विज्ञेयो विस्तरोतत्वाबोधिसत्वस्य संवरः । ततः किं युक्तं ॥ मर्मस्थानान्यतो 10 विग्वाम्येनानापत्तिको भवेत् ॥ कतमानि च तानि मर्मस्थानानि यानि हि सूत्रातेषु महा- यानाभिरतानामर्यायोक्तानि ॥ यदुत। यात्मभावस्य भोगानां त्र्यधवृत्तेः शुभस्य च । उत्सर्गः सर्वसवेभ्यस्तता डिवर्द्धनम् ॥ एष बोधिसत्वसंवरसंग्रहः। यत्र बोधिसत्वानामभ्यासवियामे ऽप्यापत्तयो व्यवस्थाप्यते ॥ 15 यथोक्तं बोधिसत्वप्रातिमोजे । यो बोधिसवेन मार्गः परिगहीतः सर्वसत्वानां कृतेन दुष्खमु [प]गामी। सचेद्बोधिसत्वस्य तं मार्ग परिगृयावस्थितस्यापि कल्पकोटेरत्ययेनेकं सुखचित्तमुत्पयेतात्तशो निषच चित्तमपि । तत्र बोधिसवेनैवं चित्तमुत्पादपितव्यं सर्वस- त्वानामात्ययिकं परिगृत्यैतदपि मे वयनिषीदानीति । परिगोत्तम । [12 b]पि मञ्जुश्री. राह॥पञ्चेमानि देवपुत्रानत्तयाणि यानत्तयः समन्वागता बोधिसत्वाः तिप्रमनुत्तरासम्य- 20 क्संबोधिमभिसंबुध्यते। कतमानि पञ्च। पदा देवपुत्र बोधिसत्वोऽध्याशयत्यनुत्तरायां सम्य- । (3) 1) Metre Upajati, cf. Colebrooke Misc. Ess.2 ii. 94. For °dharme cf. Senart on Mhv.i. 43.8. 2) °dyū MS. 3) Four or five syllables wrongly restored a sec manu. The Tib. (15. b. 1) makes Maõjuçri quote from a work ou Vinaya. 2 ·18 - (1) शितासमुच्चयः। [12 b- क्संबोधो चित्तमुत्पाग्य नात्तरा अवकप्रत्येकबुद्धभूमी चित्तमुत्पादयतीदं देवपुत्र प्रथममान तर्य। सर्वस्वपरित्यागितापां चित्तमुत्पाग्य नाता मात्सर्पचित्तेन साई सन्यसतीदं देवपुत्र हितीयमानत्तर्यम् । सर्वसवा मया तातव्या इत्येवं चित्तमुत्पाग्य नात्तरा सीदतीदं देवपुत्र तृतीयमानत्तर्यम् । अनुत्पन्नानिरुडान्सर्वधर्मानवभोत्स्य इत्येवं चित्तमुत्पाश्च नात्तराष्टि- 6 गतेषु प्रपततीदं देवपुत्र चतुर्थमानत्तर्यम् । एकतपासमायुक्तया प्रज्ञया सर्वधमानवभोत्स्य इत्येवं चित्तमुत्पाग्य नात्तरा तिष्ठति न विष्ठीवर्ति प्राप्तायां सर्वज्ञतापामिदं देवपुत्र पञ्च- ममानतर्यमिति ॥ तस्मादेवमात्मभावभोगपुण्यानामविरतमुत्सर्गरताडिवृडयो यथायोगं भावनी- याः ॥ तत्र तावद्वत्सार्थ परियदोषभावनाद्वारेण वैराग्यमुत्पादयेत् त्यागानुशंसांय 10 भावयेत् । यथा तावच्चन्द्रप्रदीपसूत्रे। घध्यवसिता ये बालाः काये ऽस्मिन्पूतिके सम्यम्। जीविते चञ्चले ऽवश्ये मायास्वप्ननिभोपमे ॥ प्रतिरोहाणि कर्माणि कवा मोरवशानुगाः । ते यात्ति नाकान् घोरान् मृत्युयानगताबुधा' इति ॥ 15 तथानत्तमुखनिहारधारण्या[18] मप्युक्तं ॥ ये केचित् सत्वा न भवत्ति वियहाः परियह- स्तत्र निदानमूलम् । तस्मात्त्यनेम्वत्र भवेत् तृता । उत्सृष्टतृक्षस्य हि धारणी भवेत् ।। बोधिसत्वप्रातिमोते कथितं । पुनरपरं शारिपुत्र बोधिसवः सर्वधर्मेषु परकीयसंज्ञामुत्पाद- पति । न कञ्चिद्वावमुपादत्ते । तत्कस्य हेतोः । उपादानं हि भयमिति ॥पार्योयदत्तपरिप- । (2) INV 1) Vishthihati MS. The Tib. has མི་གཅོད་པ་ 'I' adoes not pauses, which would suggest some form like rishtabhyate. 2) The metre requires some word like sadā. 3) The Tib. title of this work is the same as that of a work in the «Kanjur», but there, as usually in the Chinese, translated Anantamukba-sādhaka-dhº (K.F. 250). In some of the Chinese versions the title corresponds with that in the text (Nanjio, 357, 358). 4) The leaf of the archetype numbered 13 is now lost.

·-13] 19 प्रथमः परिच्छेदः। च्छायामप्याह। यद्दत्तं तब भूपो रतितव्यं । पहले तहतितव्यं । यदत्तं तत्तृशातयाय। पहले तत्तृक्षावर्द्धनं । यद्दत्तं तदपरिमक यहके तत्सपरिग्रकं । पद्दत्तं तभयं यहले तत्सभयम्। पद्दत्तं तद्बोधिमार्गोपस्तम्भाय । यह तन्मारोपस्तम्भाय। यद्दत्तं तदतपम्। पहले तत्तयि । यद्दत्तं ततः सुखम् पहले तदारभ्य दुष्छ । यद्दत्तं तत्लेशोत्सर्गाय। पहले तत्लेशवईनम् । यद्दत्तं तन्महाभोगताये। पहले न तन्महाभोगताप । यद्दत्तं तत्सत्पुरुषकर्म । पहले तत्का. b पुरुषकर्म । यद्दत्तं तत्सत्पुरुषचित्तयणाय । पहले तत्कापुरुषचित्तयणाय । यद्दत्तं तत्सर्वबुद्धप्रशस्तं । पहले तद्वालजनप्रशस्तम् ॥ पावत्सचेत्पुनरस्य पुत्रे ऽतिरिक्ततरं प्रेमोत्पश्यते तथा ऽन्येषु मवेषु तेन तिसृभिः परिभाषणाभिः स्वचित्तं परिभाषितव्यं। कतमाभिस्तिसभिः। सम्यकाप्र]युक्तस्य समचित्तस्य बोधिसत्वस्य बोधित विषमचित्तस्य बोधिन मिथ्याप्रयुक्तस्य । अनानावचारिणो बोधिस- 10 वस्य बोधिन नानावचारिणः । घाभिस्तिमभिः परिभाषणाभिः स्वचित्तं परिभाष्य -- न्यो?) ऽमित्रसंज्ञोत्पादयितव्या मित्रं येतन्मम। न मैत्र। यो ऽमस्यार्थाय बुढप्रज्ञप्ता -: शिताया उडुरताहवा ऽस्मिन् पुत्रे ऽतिरिक्ततरं प्रेमोत्पाट्यामि । न तथान्येषु सवेषु । तेन तथा तथा चित्तमुत्पादयितव्यं यथा यथास्य सर्वसत्वेषु पुत्रप्रेमानुगतामैत्र्युत्पप्यते मा. त्मतेमानु - मैत्र्युत्पश्यते । एवं चानेन योनिशः प्रत्यवेतितव्यं । अन्यत एष वागत । न. 15 न्यतोऽहं । सर्वसत्वा अपि मम पुत्रा प्रभूवन् । प्र च सर्वसवानां पुत्रो ऽभूवम् । नेक संवि- म्यते कश्चित्कस्यचि -परो वा । यावदेवं हि गृल्पते । गृहिणा बोधिसत्वेन न क- स्मिंशिवस्तुनि ममत्वं परियको वा कर्तव्यः। नाध्यवमानं । न नियतिः न तृषानुशयः कर्तव्यः । सचेत्पुनर्गरूपते गृहिणं बोधिसवं याचनक उपसंक्रम्य किञ्चिदेव वस्तु याचेत सचेदस्य वस्वपरित्यक्तं भवेत् नेवं चित्तं निध्यापयितव्यं । परमेतद्वस्तु परित्यजेयं 20 यदि वा न परित्यनेयमवश्यं ममतेन वस्तुना विनाभावो भविष्यति । कामकेन मरणमुप ....... 1) पुत्रे (1) ef. infra. 2) °dhyapo in the transcript.

·20 [13- - शितासमुच्चपः। • गत्तव्यं भविष्यति । एतच्च वस्तु मा त्यत्यति ग्रहं चैनं त्यत्यामि । एतच्च वस्तु परित्य- व्यावं घात्तमारः कालं करिष्यामि एतच्च परित्यक्तं न मे मरणाकाले चित्तं पर्यादाय स्थास्यति। एतच्च मे मरणकाले प्रोतिं प्रामोग्यमविप्रतिसारितां च जनयिष्यति । सचेत्यु. नरेवमपि समन्वारन् शक्नुयात्तहस्तु परित्यक्तुम् । तेन स पाचनकश्चतसृभिः संज्ञप्तिभिः 5 संज्ञपयितव्यः । कतमाभिश्चतसृभिः । डर्बलस्तावदस्म्यपरिपक्वकुशलमूलः । श्रादिकर्मि- को महायाने। न चित्तस्य वशी परित्यागाय । सोपादानदृष्टिको ऽस्मि । ग्रहंकारममका- 14 a]स्थितः। तमस्व सत्पुरुष । मा परिताप्सीस्तथाकं करिष्यामि तथा प्रतिपत्स्ये। तथा वीर्यमारप्स्ये । यथेनं घ तवाभिप्रायं परिपूयिष्यामि सर्वसत्वानां चेति । एवं खलु गृहपते । तेन याचनकः संज्ञपयितव्यः। एतच संज्ञपनमुपरि दोषपरिहारायोक्तं।मा भूदो- 10 घिसवस्य तत्राप्रसादो बोधिसवे वा याचनकस्येति । न तु मात्सर्यमेवं अनवयं भवति कुत्सितं चेदं भगवता बोधिसताना॥ यथार बोधिसत्वप्रातिमोते । चत्वार इमे शारिपुत्र धर्मा बोधिसत्वानां न संवि- यते । कतमे चत्वारः । शायं बोधिसत्वांनां न संविध्यते । मात्सर्य बोधिसतानां न संविग्यते । ईपिशुन्यं बोधिसत्वानां न संविश्यते । नादं शतो ऽनुत्तरां सम्यक्सं- 15 बोधिमभिसंबोडुमिति । लीनं चित्तं बोधिसत्वानां न संवियते । यस्यमे शारिपुत्र चत्वारो धर्माः संवियते स पण्उितैज्ञातव्यः । कुक्को वतायं । लपको वतायं । नष्टधर्मो वतायं । संक्लेशधर्मो वतायं लोकामिषगुरुको वतायं भक्तचोरकपरमो वतायमिति । तथा चित्तशूराः खलु पुनः शारिपुत्र बोधिसत्वा भवति । यावत्स्वहस्तपरित्यागो भवति पादपरित्यागी। नामापरित्यागी । शीर्षपरित्यागो । अङ्गप्रत्यङ्गपरित्यागी । पुत्रपरि 20 त्यागी दुक्तिपरित्यागो । भार्यापरित्यागी । रतिपरित्यागी । परिवारपरित्यागी। चित्तपरित्यागी । सुखपरित्यागी • गृहपरित्यागो । वस्तुपरित्यागी देशपरित्यागो रत्न- परित्यागी। सर्वस्वपरित्यागीति ॥ ""."."... " । - - 1) °tapsis MS.

·-15a] 21 ॥ प्रथमः परिच्छेदः। एवं नारायणपरिपृच्छायामप्युक्तं न तवस्तूपादातव्यं यस्मिान्] [14 b]वस्तुनि नास्य त्यागचित्तमुत्पाद्यते न त्यागबुद्धिः क्रमेत । न स परिग्रहः परिग्रहीतव्यो यस्मिन्परियो नोत्सननचित्तमुत्पादयेन् न स परिवार उपादातव्यो यस्मिन्याचनकैयांच्यमानस्य परियक- बुद्धिरुत्पश्यते। न तहाध्यमुपादातव्यं न ले भोगा न तहत्नमुपादातव्यं यावत्र तत्किञ्चिदस्तू- पादातव्यं । यस्मिन् वस्तुनि बोधिसत्वत्यापरित्यागबुद्धिरुत्पश्यते ॥ अपि तु खलु पुनः कु. 5 लपुत्र बोधिसवेन महासवेनैवं चित्तमुत्पादयितव्यं । अयं ममात्मभावः सर्वसवेभ्यः परि- त्यतः उत्सृष्टः। प्रागेव बान्यानि वस्तूनि यस्य यस्य सवस्य येन पेन यावत्का भविष्य- ति तस्मै तस्मै तद्दास्यामि सत्संविधमान करतं हस्तार्थि केभ्यो दास्यामि पादं पादार्थि- केभ्यो नेत्रं नेत्रार्थि केभ्यो दास्यामि।मांस मांसार्थिकेभ्यः शोणितं शोणितार्थिकेभ्यो मन्जानं गजार्थिकेभ्यो ऽप्रत्यङ्गान्यङ्गप्रत्यङ्गार्थिकेभ्यः शिरः शिरोर्यि केभ्यः परित्यक्ष्यामि । 10 कः पुनर्वादो बायेषु वस्तुषु यहुत धनधान्यज्ञातवूपरजतरत्नाभरणहयगतरथवाहनमा- मनगरनिगमजनपदराष्ट्राबधानीपत्तनदासीदासकर्मकरपौरुषेयपुत्रहुन्हितपरिवारेषु । - पि तु खलु पुनर्यस्य यस्य येन पेन पग्यत्कार्य भविष्यति तस्मै तस्मै सत्वाय तत्तद्देयं सं- विद्यमानं दास्यामि । प्रशोचनविप्रतिसारी प्रविपाकप्रतिकाङ्गो परित्यत्यामि । अनपे- तो दास्यामि सत्वानुमकाय सबकारुण्येन सत्वानुकम्पया तेषामेव सबानां संग्रहाप । यथा 15 मे ऽमी सवाः सं[15 a] गृहोता बोधिप्राप्तस्य धर्मजानकाः स्युरिति । पेयालं ॥ तयथापि नाम कुलपुत्र भैषज्यवृतस्य मूलतो वा क्रियमापास्य गएइतः शाखातः बलः पत्रतो वा क्रियमाणास्य पुष्पतः फलतः मारतो वा क्रियमाणास्य नेवं भवति विकल्यो । मूलतो मे क्रियते यावत्सारतो मे क्रियत इति ॥ अपि तु खलु पुनरविकत्त्य एव होनमध्योत्कृष्टानां सवानां व्याधीनयनपति । एवमेव कुलपुत्र बो- 20 घिसवेन मकासवेनास्मिंश्चातुर्मनाभौतिके प्रात्मभावे भैषज्यसंजोत्पादयितव्या येषां येषां मनानां येन येनार्यः तत्तदेव मे करतु कस्तं कस्तार्थिनः पादं पादार्थिन इति पूर्ववत् ॥ धार्यातयमतिसूत्रेऽपिदेशितात्रयमेव मया कायःसर्वसत्वानां किंकरणीयेषु तपयितव्यः। तयथापि नामेमानि बान्यानि चत्वारि महाभूतानि पृथिवीधातुरब्धातुम्तेनोधातुर्वायुधातुश ·22 [15a- (2) 5 शिक्षासमुच्चयः। नानासुबानापर्ययि नारम्बणैनीनोपकरणोनीनापरिभोगः सवानां नानोपभोगं गच्छत्ति। एवमेवामिमं कापंचतुर्महाभूतसमुच्छ्रयं नाना मुनानापर्ययि नारम्बौनानोपकरणैर्ना- नापरिभोगेर्विस्तरेणा सर्वसत्वानामुपभोग्यं करिष्यामीति । स इममर्थवशं संपश्यन् कायडु. खतां च प्रत्यवेतते कापडष्यतया च न परिखिय्यते सत्वावेतयेति ॥ धार्यवधतसूत्रे ऽप्यार ॥ इति हि बोधिसत्व घात्मानं सर्वमवेषु निर्यातयन् म- र्वकुशलमूलोपकारिवेन सर्वसत्वानां कुशलमूलैः समन्वा] [15 b] करन् प्रदीपसममात्मानं सर्वसवेषूपनयन् सुखसममात्मानं सर्वसत्वेष्वधितिष्ठन् । धर्मकुतिसममात्मानं सर्वजगति संधारयन् बालोकसममात्मानं सर्वसवेष्वनुगच्छान्। जगत्प्रतिष्ठापनसममात्मानं संप- श्यन् । कुशलमूलप्रत्यपभूतमात्मानं सर्वजगत्यनुगच्छन्। मित्रसममात्मानं सर्वसवेषु नि- 10 योजयमानो ऽनुत्तरमुखमार्गसममात्मानं सर्वसत्वेषु संदर्शयमानः अनुत्तरसुखोपधानसममा- त्मानं सर्वसत्वेषु परिशोधमानः सूर्यसममात्मानं सर्वजगति समीकुर्वाणाः । एवंघर्मपितमा- त्मानं सर्वसवेषुप्रयच्छन् । यथाकामकरणीयवश्यमात्मानं सर्वलोके संपश्यनयन्त्या भवि. ... सर्वजगत्स्थित्यात्मानं संपश्यन् । समचित्ततां सर्वजगति निष्पादयन्।सर्वोपकर- पातीर्थमात्मानं संपश्यन् । सर्वलोकमुखदातारमात्मानं प्रत्यवेक्षमाणाः । सर्वतगतो दानप- 16 तिमात्मानमधिमुच्यमानः सर्वलोकज्ञानसममात्मानं कुर्वाणाः बोधिसत्वच प्रयुक्तमात्मानं संबनयमानः। यथावादितथाकारिवेनात्मानं नियोजयमानः । सर्वज्ञतासवासनमात्मानं प्रत्यवेक्षमाणः। पूर्वनिमलितं चित्तमनुपालपमानः । प्रतिपत्तौ चात्मानं स्थापयमानो बो- (5) 1) MS. गच्छति. 2) Tib. (19 8 1) २पास हे मुम' X prob. the same as the work in Kahgyar III. 30 (K. F. 211). 8) «Light» Tib. '(19 a. 3). སྣང་བ (13 4) The Tib. has འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་གྱི་གཞི་ lit. wabode of all mena (19 a. 3). 5) स यथा सम निपतति marginal gloss.

·-16b] 23 प्रथमः परिच्छेदः। धिसत्वत्यागचित्तता मनसि कुर्वाण उग्वानभूतमात्मानं सर्वसत्वेषु संपश्यन् । धर्मरतिभूत- मात्मानं सर्वलोकेधादर्शयमानः [16 ajसामनस्यदातारमात्मानं सर्वसवानामधितिष्ठन् । अनत्तप्रोतिसंजननमात्मानं सर्वनगतो निर्यातयमानः सर्वशुल्लधर्माय द्वारभूतमात्मानं सर्वलोके संधारयमानः । बुद्धबोधिदातारमात्मानं सर्वसत्वानां प्रणिधत् । पितसममा. त्मानं सर्वप्रजायां नियोनयमानः । सर्वोपकरणविकल्याधिकरणामात्मानं सर्वसत्वधाती 5 प्रतिष्ठापयमानः॥ इति हि बोधिसत्व प्रात्मानमुपस्थापकवाय ददानः याचनकेषु नीचमनसिकारचित्तो भूम्यास्तरणाधिष्ठानचेता पणिसमसर्वदुष्वमहामनसिकारप्रवृत्तः सर्वसत्वोपस्थाना- लातमानसप्रयुक्तो बालानहष्कृतस्थिरः स्थावराधिवासनात्यः अस्थितः कुशलमूला- भियुक्तः अप्रयुक्तसर्वलोकधातूपस्थानः कणों नाता संपरित्यान् याचनकेभ्य उपसंक्रात्तेभ्यो 10 बोधिसवचर्योपात्ततथागतकुलकुलोनसंभूतचित्तः सर्वबोधिसत्वानुस्मरणविहारप्रसृतो सारात्सर्वत्रैलोक्यात्म-त्यवेतमाणाः स्वशरीरामध्यवसितमत्तानः अनिकेतसर्वबुद्धध- मानुस्मृतिविकार्यसाराच्छरीरात्सारादानाभिप्राय इति हि बोधिसत्वो जिहां याचितः -वाता प्रेमणोयया मैत्र्योपचार विततया भहे सिंहासने राना निषाश्च तं याचनकमभिभाषते रुष्टः । अरिष्टचित्तो भूवा तितचित्तो ऽनुपरुतचित्तो महात्मन्सला [चि) [16 b]त्तो बुद्धवंशसंभूतचित्तो लुलितसतानचित्तो महास्थागबलाधानोऽनध्यवसि- तशरीरचित्तो ऽनभिनिविष्टवचनचित्तो बानुमाउलप्रष्ठितकापो भूवा स्वकान्मुखान्जि- याचनकस्य सर्वशरीरमधीनं कृत्वा वाचं प्रमुञ्चन् स्निग्धां मृहीं प्रेमणीया मैत्र्यो- पचारां ' गृहाण वं मम जिल्ला यथा कामकरणीयां कुरु ' तथा कुरु यथा वं प्रीतो भवसि समानो म 15 1) Upasthāyaka = «servant. Divy. et alibi, buddhice. The form in Otva is new. 2) The reading is doubtful. 3) My emendation is founded on the MS. reading arushta under which has been written in a much later hand akushta. 4) This determines the meaning of santāna ('fixedness of mind') in Mbv. I. 90. 4, ubi v. Senart (I. 446).

·24 [16b- (1) शितासमुच्चयः। प्रीतमानस पात्मना प्रमुदितो कष्टः प्रीतिसौम [न] स्यज्ञात इति स शिरः परित्यजन्मर्व- धर्मायशिरः परमज्ञानमवतरन् सर्वसवपरित्राणाशिरोबोधिगच्छन् सर्वनगदग्र्यशिरः अनुपमज्ञानमभिलषन् सर्वदिक्छिरः प्राप्तुं ज्ञानरानमधिमुच्यमानो ऽनुत्तरसर्वधर्मेश्वर्यशी- पतां परिपूरपितुकामो ऽनत्तयाचनकप्रीतिपरिस्फुटचेता । इति हि बोधिसत्वो हस्तपादा- 5 न्परित्यान्याचनकेभ्यःप्रहालस्तप्रयुक्तनानुग्रचारित्रेण बोधिसवसिंहविक्रमत्यागप्रत. तपाणिना व्यवसाभिरतेन हस्तपादपरित्यागेन महाप्रतिष्ठानक्रमतलव्यतिकारेण बो- घिसत्वचर्याध्यवमायेन वेदनानुपस्ततया दानप्रसादशक्त्या विमलचित्तोत्पादसंवरो निष्प- र्यवस्थानज्ञा [17] नधर्मशरीराहिनाभिन्नालुप्तकायमज्ञः अनीचचित्तः सर्वमारकर्मीक- ल्याणमित्रीपस्तब्धवृहितचेताः सर्वबोधिसत्रसंवर्णितकत्यागनिर्माण इति हि बोधिसत्रः 10 स्वशरीरमाक्षिप्य रुधिामनुप्रयच्छन्याचनकेभ्यः प्रर्षितबोधिचित्तो। बोधिसत्वचर्याभि- लषितचित्तोऽपयात्तवेदितचित्तः सर्वयाचनकाभिलषितचित्तः सर्वप्रतिग्राहकाविडिष्टचित्तः सर्वबोधिसत्वत्यागप्रतिपत्प्रतिपनो ऽनिवर्त्यया प्रोतिप्रसन्ध्या स्वशरीरानपेक्षचित्तः स्व- शरीरागुधिरमनुप्रयच्छन् ज्ञानायतनमहायानप्रसृतचेता महायानाविनष्टमना इष्टमनास्तु- टमनाः प्रीतमनाः मुदितमना मैत्र्यमनाः सुखमनाः प्रसन्नमनाः प्रमुदितप्रोतिसौमनस्यतातो 15 मञ्जामांसं स्वशरीरात्परित्यजन्याचनकेभ्यः कल्यागात्यागया याचकाभिलषितया वाचा तान् पाचकानभिलपन गलत भवत्तो मम शरीरान्मजामांसं यथा कामकरुणाया तु. त्यप्रीतिविवर्डनेन त्यागचित्तेन। बोधिसबविज्ञगणनिषेवितेन सकाकुशालगालेन लोक- (3) 1) MS. prāptam. I construe the infin. with adhimucyamūno. On the next word, jnana°, the following gloss (or part of text?) is added in the margin: 8arvato 'kshi-cirosukham jñānam ity ukteh. 2) The small upright bars added by the scribe or some (evidently not recent) reader of the MS. show that he took the compound as «cherished and saved by friends from the evil of all the actions of Māra». I confess however that this seems to me forced: that, I prefer to suppose that something has been lost alter karmā (unhurt by Māra's machinations), thus leaving the next compound quite clear and intelligible. 3) Cf. Pali abhiāpa. :

·-180] 25 प्रथमः परिच्छेदः। मलापकर्षितेन प्रवरेणाध्याशयेन । सर्वबोधिसत्वसमतोपात्तर्महादानारम्भमनसाकाशितः सर्वयाचरननुताप्यचित्तै नवस्तुभिः अप्रत्यवेतितेन कर्मविपाकप्रत्ययेन सर्वलोकधाव- विमुखया सर्वबुडतेत्रालंकारव्यूक्पूजया सर्वनगभिमुखया करुणापरित्राणतया' सर्वबुद्ध- बोध्यभिमुखया देशबल - [17b]चारणाया ऽतीतानागतप्रत्युत्पन्नमर्वबोधिसत्वाभिमुख- या एककुशलमूलपरिचर्यया सर्ववेशारयाभिमुखेनार्षभसिंहनादनदनेन त्र्यधाभिमुखेन ' स- 5 वधिसमताज्ञानेन -- लोकाभिमुखेनापरात्तकोटोगतकल्पव्यवसायेन बोधिसत्वप्रणिधाने- नापरितस्यनाभिमुखेनाखेदचित्तोत्पादेन बोधिसत्वः स्वयं परित्यजन्याचनकेभ्यो दान- वंशशितितचित्तः पारमितानिष्पादनचित्तः सर्वबोधिसत्वदानानुढतसुप्रतिष्ठितचित्तः । न. धिष्ठानसर्वयाचनकप्रतिमानचित्तः । म्रध्याशयं परिशोधयमानः । सर्वजगत्परिपाचीन- निदानं महाप्रणिधानं प्रतिपयमानो बोधिसत्वचर्यायां संवसमानः सर्वज्ञतासंभार संभर- 10 माणः प्रणिधिमरिश्चन् सोऽत्र यकृत्बुक्काफुप्फुषं पाचकेभ्यः परित्यजन् याचनकाभिप्रसन- या दृष्टया प्रमनप्रीत्याकारैर्ने त्रैर्बोधिसवनितिन प्रेम्णाव्युत्थितमनसिकारेणा त्यागेना- सारात्कायात्सुप्रत्यवेतितेन सारादानचित्तेन श्मशानपर्यत्तेन कापानुस्मृतिमनसिकारण वृकशृगालवभत्यं शरीरं प्रत्यवेक्षमाणः परभक्तिमनसिकृतया ' शरीरानित्यतया ऽपवि- इशरीरेण परभक्तचेतनेन एवं धर्ममनसिकारप्रयुक्तो बोधिसबस्तान्याचनकाननिमिषं 15 प्रेतमाण एवं चित्तमुत्पादयति । यदि चाहमेतबाचनकस्यैतच्छीरादलं यकृत्बुक्का- फुष्फुषं दयां । यदि वा न दयां । प्रायुःतयपर्यते नषो [18 a]नित्यः श्मशानपर्यवसान 1) Dh. 8.8 75. 2) Dh. 8.886. 3) MS. परितस्यना For the form (not in ord. Sk.) see Childers 8. V. paritassand; compare also note to fol. [23 b] below. 4) I have conjectured that these are the missing letters from the Tib. which 'स' 5) Both reading and sense are somewhat doubtful. Bohtlingk (W. Kürz. F) gives to avyutthāna the meaning adas Nichtnachgeben». 2* ·26 [18- - शितासमुच्चयः। इति। स एवं मनसिकारसंतोषितेन सत्तानेमेवं धर्मज्ञानेनाशयेन कल्याणमित्रसंज्ञाधिष्ठि. तेन याचनकदर्शनासारात्कायात्सारमादातुकामो धर्मकामतया स्वमासानखं परित्यना- व तत्कुशलमूलं परिणामयतीत्यात्मभावोत्सर्ग कृवा ॥ भोगपुण्योत्सर्गोऽप्यत्रैवोक्तः। इति हि बोधिसत्वो नानादक्षिणोयप्रतिमारकेन्या- 5 न्यपुढलदिगागतेषप्रमेपकृपणावनीपकेषु बोधिसत्वश्रवागतेषु बोधिसत्वशब्दं श्रुत्वा ऽगतेषु बोधिसत्वप्रत्ययावकाशगतेषु बोधिसवदानपूर्व प्रणिधानश्रुतेषु । बोधिसवप्रणिधान- चित्तनिमत्रितेषु । सर्वत्यागमनसाभिलषितेषु तृप्तयाचनकप्रतिमाननाचेतन घागतयाच- नकक्षमापणचेतनो। मयैव तंत्र दिशं गवा यूयं प्रतिमानषितव्या भविष्यत येन युष्मा- कमागगनलमो न स्यात् । एवं समृहप्रणिपातेन क्षमयति सर्वपाचनकान् तमयिवा 10 स्नापयित्वा विवामितशरीरान् कृत्वा तेभ्यो यदृच्छयोपकरण प्रतिपादयति । यदिदं मणि- रथा जम्बुद्विीपकल्याणाकन्यारत्नपरिपूर्णान् यदिदं सुवर्णरथान् जनपदविशुढकन्यार- नपरिपूर्णान् । यदिदं वैडूर्यरथान्चानुकुलगीतवाग्यसंप्रवादितपरिपूर्णान् । एवं स्फ- टिकरथान् सुमुखमुवेशधारिस्वलंकृतपानप्रतिकूलदर्शनचतुरकन्यारत्नपरिपूर्णानिति । तथात्रैव देशितं मणिरथान्वा ददानः सर्वरत्नबालसंझनानानानेयास्त्युपेतान् 15 [18 bसवाहनान् । चन्दनाथान् ददानो रत्नचक्ररथ्यप्रयुक्तान रत्नसिंहासनप्रतिष्ठितान् पावनानारत्नत्रसंझनव्यूलान् रत्नवितानविततसंझनान् धनपताकालंकृतचतुर्दि- (3) 1) °shyana Ms. 2) These syllables wholly or partly wanting in the MS., have been restored from the Tibetan (f. 22. a 1). 3) The MS. here and in the corresponding passages at 19 a(p. 28.3) below has the l'Ox nihili, āyāneya. I have succeeded in restoring the text in all three passages from the Tibetan equivalent 35.99. This ought of course to have some form like sarvajña for its original; but clearly the Tibetan translator mistook the somewhat rarc Sanskrit word (parallelled however in Pali) for a derivative of jñā. It may, bowever, be noted that Indian tradition, as represented by the Açra-tantra cited by B. and R. does connect the word with that root and not with the Vedic ājāni.

·-19 a]] 27 - प्रथमः परिच्छेदः। कॉन् नानागन्धविधूपित मागन्धानुलेपानुलिप्तान् सर्वपुष्पव्यूहावकीर्णान् कन्याश- तसहस्ररत्नसूत्रप्रकर्षितानधात्तगमनानधात्तसमवानप्रयुक्तान् । यावत्प्रतिकूलमनोज्ञप्र. वातगन्धान् मुडक्तिपुत्रवचनोपचारप्रयुक्लान् । विविधगन्धचूर्णसम्भृतकृतोपचारानिति ।। पुनावाद । प्रात्मानं च सर्वसत्वानां निर्यातयनुपस्थानं वा सर्वबुढानामु- पाददानो राज्यं वा परित्यजन् परभेदकं वा नगरराजधानी सर्वालंकारभूषितां 4-5 थार्क वा याचनकेषु सर्वपरिवारं परित्यजन् पुत्रद्वलितभा वा दानो याचनकेभ्यः स- र्वगृहं वापसृजन् । यावत्सर्वोपभोगपरिभोगान् वा ददानः । एवं पानदानं रसदानमपि बोधिसत्रो ददानो विविधान् कल्याणानुदारान् विशुद्धानविकलांस्तितालवणान् करकान् कषायान् नानारसायोपेतान् सुस्निग्धान् विविधरसविधिनोपेतान् धातुतोभणा- समतास्थापनान् चित्तशरीरबलोपस्तम्भनान् प्रोतिप्रसादप्रामोग्यकल्पताजननान् । पाव- 10 त्सर्वपरोपक्रमप्रतिषेधकान् सर्वव्याधिसमनारोग्यसंजननान् । एवं वस्त्रदानं पुष्पदानं गन्धदानं विलेपनदानं मात्यदानं । शयनदानमावासदानमपायदान प्रदीपदानं च । ग्ला- नप्रत्ययभैषज्य [19 a]परिष्कारान् बोधिसवो ऽनुप्रयच्छन् यावन् नानाभाजनानि विवि- घसंभाराण्यनेककास्यपात्रीरप्रमेयसंभारोपचिता हिरण्यसुवर्णवप्यचूर्णपरिपूर्यास्तानि बुद्धेभ्यो भगवढ्यो ददानो ऽचित्यतिणीयाधिमुक्तचेता बोधिसत्वरत्नेभ्यो वा दानः। 15 कल्यापामित्रसुदुर्लभचित्तोत्पादेन प्रार्यसंघाय वा ददानः । बुढशासनोपस्तम्भाय पुढलाय वा ददानः । श्रावकप्रत्येकबुद्धेभ्यो वार्यगुणसुप्रसन्नचित्ततया मातापितृभ्यां ददानो ' गुरु- शुश्रुषोषस्थानचित्ततया प्राचार्यगुरुदक्षिणीयेभ्यो वा ददानस्तत्र तत्र गुरुसंभाराववादशि- तणप्रयुक्तः । प्रशनवसनं वा कृपणवनोपकयाचनकेभ्यो ददानः सर्वसत्वाप्रतिस्तचतु- मैत्रीपरिभावितचित्ततपा। पेयालं ॥ इति हि बोधिसत्वो लस्त्यानानेयान् ददानः सप्ताङ्गसुप्रतिष्ठितान् । षष्टिहा- (2) 20 1) New form: Caturdiram (indecl.) in lexx. cf. Pali catuddisu. 2) ग्रसन MS. 3) See p. 26, note 3. For the order of members in the compound see B. & R. 8. . ग्रानानेय.

·28 [19 - - शितासमुच्चयः। पनान् पडलोपेतान् पमवर्णान् मुखविशुद्धान् सुवर्णालंकारान् हेमजालप्रतिच्छनश- गन् नानारत्नविचित्रालंकारजालशुण्डप्रक्षिप्तव्यूहान् सुवर्णकल्याणान् कल्याण- [चारुदर्शनान् । बलात्तयोजनसम्रगमनोपचारान् प्रश्चानानेयान्वा दानः । सुखवा- नसुखशरीरोपेताननुजवसंपन्नांश्चतुर्दिग्गमनाकारजवोपेतानारोसंपन्नान् दिव्यकल्या- 5 पाचारुमदृशसर्वविभूषणोपेतान् । स तान् ददानः परित्यजन् गौरवेण गुरुजनेभ्यः कल्याणमित्रमातापितृभ्यः कृपणवनोपकयाचनकेभ्यः सर्वजगत्प्रतियालकभ्यो मुक्तचि- ततया ददानो । नागृहीतचित्ततपावसजन्महाकरुणापरिस्फुटेन मत्तानेन महात्याग- परिमाणाबो[19 b]धिसत्वगुणेषु प्रतिपयमानो ऽभिजातबोधिसत्वाध्याशयान् परिशोधय- मानो यावदिति कि बोधिसत्व प्रासनदानं ददानः परित्यजन् राजभहासनानि वेर्यपाद- 10 कानि सिंहप्रतिष्ठितानि सुवर्णसूत्ररत्नबालवितानान्यनेकचीवरस्पशेपेतप्रज्ञप्तानि स- सारगन्धवासितोपचाराणि विचित्रमणिरानसमुच्छ्रितधान्यकरत्नकोटोनियुतशतस- कमालंकारव्यूलानि हेमजालवितानविततानि सुवर्णकिङ्किणीबालसंघटितमनोजनादनि- घोषशब्दानि महात्यासमान्यभ्युइतो[दिख] चतुर्दर्शनान्येकछत्रमहापृथिव्यनुशासननिष- दनाभिषिक्तानि । सर्वराव्यैश्चर्याधिपतेपनियतनिषग्याप्रतिस्तचक्रशासनानुशासनसर्व- 15 राजाधिपतये प्रवर्तते। एवं यावदिति हि बोधिसत्वाछत्राणि दानः परित्यजन्महा- रत्नव्यूप्रतिमपिउतानि रत्नदण्डानि किङ्कियोजालसंझनानि । रत्नसूत्रकर्णकण्ठाव- 1) MS. agniigo I have supposed a neuter gantra, a by-form of gantri (cf. Buddhacarita II, 12—a similar passage to this. Sec Cowell's preface. p. XV). 2) MS. acvāyāneyamra (last letters indistinct); see p. 26, note 3 above. 3) «With no niggardliness of mind». See R. Morris in Academy, 25 Feb. 1888. 4) These two letter-groups are quite uncertain. A marginal note has: उच्छ्रित उद्धेदृष्टिदृश्य. 5) Adhipateya, a Palicism not hitherto noted in Sanskrit; niyata (if the reading be correct) apparently = aregularly enjoined for». 6) The sentence, if the reading be right must apparently be parenthetical: a(and he, sc. the recipient of these gifts, flourishes in sovereignty)p.

·-20 a]] 29 प्रथमः परिच्छेदः। लीविनामितवडूर्यमणिहाराभिप्रलम्बितानि पन्दीघोषमनोज्ञशब्दोपचाराणि मना- लाभ्यत्तरविशुद्धबदनानि रत्नशलाकालंकारशतसहस्रविततानि रत्नकोषसन्धारितान्य- गुरुचन्दनान्येकसारवरगन्धकोटोनियुतशतसहस्रविधूपितवासितोपचाराणि जाम्बुनदप्र- भास्वरशुद्धानि ' तादृशानां छत्राणामनेककोटीनियुतशतसहस्रालंकाराणां तदतिरिक्ता- नि चासंख्येयकोटोनियुतशतसहस्रालंकारापयनपेतचित्तो ददानः परित्यतनवसृजननु- 6 प्रयच्छन्संमुखीभूतेभ्यो वा सत्वतारेभ्यो निर्वृतानां वा तथागतानां चैत्यालंकाराय। धर्मप- येष्टये बोधिसत्वकल्याणामित्र[20 a]भ्यो वाभिजातबोधिसत्वधर्मभाषाकेभ्यो वा माता- पितृभ्यां वा संघरत्ने वा सर्वबुद्धशासने वा यावत्सर्वप्रतियारकेभ्यः स एवं तत्कुशलमूलं परिणामयति ॥ यथा तावत्प्रथमायामेव परिणामनायां सर्वकुशलमूलप्रस्तावेषूपदिष्टं एवं प्रणिधा- 10 नमुत्पादपति । कथमेतानि कुशलमूलानि सर्वागडपजोव्यान्युपकारिभूतानि भवेयुर्विशु- इधर्मपर्यवसानानि येन मर्वसत्वानामेतैः कुशलमूलनरकापायप्रतिप्रसब्धिर्भवति । तैपग्यो- निकयामलौकिकाढुःखस्कन्धानिवर्तयेयुः । म तानि कुशलमूलानि परिणामयनेवं तत्कुशलमूलं परिणामयति । प्रवाहं कुशलमूलेन सर्वसवानां नयनं भवेयं सर्वदुष्खस्क- न्धविनिवर्तनाय । सर्वप्तवानां त्राणां भवेयं सर्वलेशपरिमोचनतया सर्वसत्वानां शरणां भवेयं 15 सर्वभयारतणातया । सर्वसत्वानां गतिर्भवेयम् सर्वभूम्यनुगमनतया । सर्वसत्वानां परायणं भवेयमत्यत्तयोगतेमप्रतिलम्भतया । सर्वसत्वानां ग्रालोको भवेयं वितिमिरज्ञानसंद- नितया । सर्वसत्वानां उल्का भवेषमविश्वातमोऽन्धकारविनिवर्तनतया । सर्वस- बानां प्रग्योतो भयेयमत्यत्तविशुद्धिप्रतिष्ठापनतया । सर्वसत्वानां नायको भवेयम- चित्यधर्मनयावतारणतया । सर्वसत्वानां परिणायको भवेयमनावरणाज्ञानस्कन्धोपन- 20 पनतया । पेयालं ॥ तच्चाध्याशयतः परिणामयति न वचनमात्रेणा । तच्चोदय. चित्तः परिणामयति । रुष्टचित्तः परिणामयति । प्रसन्नचित्तः परिणामपति । प्रमु- 1) = Pali nibbuta. 2) Cf. the name of a Bodhisattva quoted in B. and R. from Daçabhūmicvara: A nāvaranajūānaviçuddhagarbha.

·30 [20- - - शितासमुच्चयः। दितचित्तः स्निग्धचित्तः परिणामयति ' मैत्रचित्तः प्रेम[20 b]चित्तः अनुयचित्तो हितचित्तः सुखचित्तः परिणामयति। तच्चैवं परिणामयति । इदं मम कुशलमूलं सर्वसत्वानां गतिविशुद्धये संवर्तेत । उपपत्तिविशुद्धये संवर्तेत । पुण्यमाहात्म्यविशुद्धये संवर्तेत । अनभिभूततायां सं. वर्तेत । अपादानतायां संवर्तेत ' डरामदचित्ततायां संवर्तेत । स्मृत्यप्रमोषतायो मवर्तत 5 गतिमतिविनिययतायां संवर्तेत ' बुद्ध्यप्रमाणातायां संवर्तेत । कायकर्ममनस्कर्मसर्वगुणा- लंकारपरिपूर्ण संवर्तेत ।। अनेन मे कुशलमूलेन ते सर्वसत्वाः सर्वबुद्दानारागयेयुरारागपित्ता च मा विरागयेयुः । तेषु च बुद्धेषु भगवत्म प्रमादमभेग्यं प्रतिलभेरन् । तेषां च तथागताना. मर्हतां मम्यक्संबुढानामत्तिके धर्मदेशनां शृणुयुः । ग्रुत्वा च सर्वा विमतीर्विनिवर्तयेयुः । पथाश्रुतं च संधारयेयुः । सन्धारयत्तश्च प्रतिपत्त्या संपादयेयुः। तांश्च तथागतानाराधयेयुः 10 चित्तकर्मण्यतां च प्रतिलभरन् । नवग्यानि कर्माणि समुदानयेयुः । मरुत्सु च कुशलमूले. धात्मानं प्रतिष्ठापयेपुरत्यत्तं च दारिद्यं विनिवर्तयेयुः सप्त धनप्रतिलभांश्च परिपूर्यपुः सर्वबुद्धानां चानुशितपेयुः कल्याणेन्द्रियप्रतिलम्भं चाधिगच्छेयुः । उदाराधिमुक्तिसमतां च परिनिष्पादयेयुः । सर्वज्ञज्ञाने चावकाशं प्रतिलभरन् । अप्रतिहतचक्षुष्मत्तां च सर्वजगत्यु- त्यादयेयुः। लतणालंकृततां च कायप्रतिपूरि प्रतिलभेरन् । सर्वगुणालङ्कारं च वाक्यवि- 15 शुहिं परि[21 गृह्मोयुः । संवृतेन्द्रियता दशबलप्रयुक्तां चित्तकल्यतां समुदानयेयुः । अनि (5). (6) (7) . 1) Compare mushitacruti at F. 58 a. infra and M. Vyutp. there cited; also asampramoshacārino at 23 b. infra and Pali forms quoted by R. Morris in Academy, 25 Feb 1888. 2) The scribe here adds a figure noting that thicsc ejaculations are ten in number. 3) 4) Words peculiar to Buddhist Sanskrit from which other curious forms are quoted in Divyavad.; v. index 5) The text of the MS. has yatharutam, but a marginal note doubtless refering to this, has cruta (sic). 6) llere the scribe adds «5»; compare note (2). 7) नुनताच MS. 8) «10» added: sec note (2) above.

·-21 b] 31 - - प्रथमः परिच्छेदः। श्रितविहारतां च परिपूरयेयुः । येन च सुखोषधानेन सर्वबुद्दाः समन्वागतास्तत्सुखोपधान- प्रतिलब्धाः सर्वसत्वा भवेयुरिति ॥ यथा षष्ठी परिणामनोलेन विधिना परिणामयति । सर्वसत्वा' जानाकाराइवत्तु प्रसङ्गप्रयुक्तचेतसः । याहारप्रज्ञातापिनी ज्नध्यवसिताकाराः प्रीतिभतानिरामिषाहारा यावत् कामतृष्णाविनिवर्तकाः । सर्वसवाः धर्मरसमेघप्रव- र्षका भवत्तु । अनुत्तरधर्मरतिप्रोपितमत्तानाः । सर्वसत्वाः सर्वरसायनिल्हा भवतु । रसनिमित्ता ग्रहोतारः सर्वबुद्धधर्मचित्तनप्रयुक्ताः प्रविपनपाना अग्रयाना उत्तमयानाः शोघयाना महायानाः । सर्वमवा सतप्तदर्शना भवत्तु बुहप्रोतिप्रतिलब्धाः। सर्वसवाः सर्व- कल्याणमित्रदर्शनानुपहतमत्ताना भवन्तु । सर्वसावा नगदभैषज्यरानोपदर्शना भवत्तु ' सर्व- सवाः केशविषविनिवर्तकाः । सर्वसवा प्रादित्यमण्डलोईतदर्शना भवतु सर्वसवतम- स्तिमिरपटलविधमनत्वात् ॥ एवमात्मानमुपनिधाय स्वभावनानुयाल्येन पठितव्यं । सर्वसत्वानामभिरुचिरदर्शन- तायां परिणामयामि । सौमनस्यदर्शनतायां कल्याणादर्शनलायां परिणामयामि । अभि- लषितदर्शनतायां प्रकर्षितदर्शनतायां दौमनस्यादर्शनतायां बुदर्शनोपेतायां परिणा- - 10 - मयामि॥ भवतु - सर्वसत्वाः शीलगन्धोपेता भवत्वनाच्छेश्वशोला बोधिसत्वपारमिताशोला(21 [b]: || 15 सर्वसत्वा दानवासिता भवत्तु सर्वत्यागपरित्यागिनः । सर्वसत्वाः तात्तिवामिता तोभ्यचेतनाप्रतिलब्धाः । सर्वसत्वा वीर्यवासिता भवत्तु महावीर्यपानमनहाः । सर्वसत्वा ध्यानवामिता भवत्तु प्रत्युत्पनबुढसंमुखीभावस्थिताः समाधिप्रतिलब्धाः । सर्वसवा बो- धिसवपरिणामनावासिता भवत्तु सर्वसत्वाः सर्वगुलाधर्मवासिता भवत्तु सर्वाकुशलधर्मप्र- होणाः । सर्वसवा दिव्यशयनप्रतिलब्धा भवत्तु महाज्ञानाधिगमाय । सर्वसवा सार्यशयन- 20 । 1) MS. Orino. Ārāpi «zealous» cf. Divy. index; or read tīyino; cf., Morris, R. J.P.T.S. 1891-3, p. 54. 2) MS. apparently गयागृहा. 3) So a secunda manu; originally 'odaragatalº. 4) Bühtlingk, W.K.F. quotes Lalita vistara 36. 6.

·32 [21 b- शितासमुच्चयः। प्रतिलब्या भवत्तु। निःपृधाजनबोधिचित्तावासनत्वात्सर्वसवाः सुखशयनप्रतिलब्या भवत्तु। सर्वसंसारावबाहुःखपरिवर्जनवात्सर्वसवाः तेमशयनप्रतिलब्धा भवत्तु धर्मकामस्पर्शीपे. ता। सर्वसवाः परिशुद्धबुद्धक्षेत्रावभासा भवतु गुणवासमुप्रयुक्ता वार्यावासनिकेतोचलि ताः । अनुत्तरसर्वबुडावासाविरस्तिाः। सर्वसत्वा बुढोपनियविहारिणो भवत्तु । सर्व- 5 सवा घनत्तालोका भवत्तु मर्वबुद्धधर्मेषु सर्वसला प्रतिस्तावभासा भवत्तु सर्वधर्मघावेक- स्फरणाः । सर्वसत्वा चारोग्यशरोरा भवतु तथागतकापप्रतिलब्धाः।सर्वसत्वा भेषव्यालो- पमा भवत्तु प्रत्यत्ताकल्पनधर्माणः । सर्वसवा घप्रतिस्तभैषज्यस्तम्भोपमा भवत्तु नगच्चि- कित्साप्रतिपत्राः । सर्वसत्वा रोगशल्यनिरुता भवतु सर्वज्ञारोग्यप्रतिलब्धाः । सर्वसवाः सर्वजगडेषध्यकुशला भवत्तु यथाशयभेषत्र्यप्रयोगसंप्रयोक्ता [22 a)रः ॥ सर्वसत्वेषु सर्वरोग- 10 विनिवर्तनाय परिणामयामि । सर्वसत्वेषपर्यत्तस्थामबलशरीरतायां परिणामयामि ।सर्वस- वानां चक्रवाउपर्वतानवमर्चकायबलोपपत्तये परिणामयामि । सर्वसत्वानां सर्वबलोपस्त- म्भनातृप्ततायां परिणामयामि ॥ सर्वसवा अप्रमाणभावना भवत्वाकाशधातुविपुलाः स्मृतो- न्द्रियोपेताः सर्वलौकिकलोकोत्तरभाषसंयनणारुणस्मृत्यसंप्रमूकाः। सर्वसत्वाः कल्याणा- विशुडिभावना भवत्तु । प्रतीतानागतप्रत्युत्पनसर्वबुद्धबोध्यभेदप्रसादग्राहिणः। सर्वसवा 15 कामङ्गमा भवत्तु सर्वत्रगामिनीवुडभूमिप्रतिलब्धाः । सर्वसवाः सर्वमवेधप्रतिहतचित्ता भवत्तु।सर्वसवा घनाभोगसर्वबुद्धतेत्रपरिस्फुटगमना भवत्तु ' एकचित्ततपासर्वधर्मविक्रमाः। सर्वसवाःयात्तालात्तसर्वलोकधातुगमनाभवत्तु। अविश्राम्यमानमनोमयकायप्रतिलब्धाः। 1) Possibly sparça is here equivalent to the Pali phāsu. Cf. Childers, 8. v. 2) The equiv. of Pali upanissaya, not hitherto found in Sanskrit. 3) The Tib.(26. a. 2) has ས་ 'कस which I understand to mean apossessing the quality of excessive sang froid». In one of the polyglot lists of the thousanu names of Buddhas I find HRB7' as the equivalent of Akshobhya. 4) No such derivative as mardya is quoted; but the general scnse is clear. 5) This form hitherto in Pali only. 6) Not one of the duca bhūmayaḥ; but cf. the daca balāḥ Dh.-8. § 76.

·-22 b] 33 (1) 6 प्रथमः परिच्छेदः। सर्वसत्वाः सुखगमनमुक्ता भवतु सर्वबोधिसत्वचर्यानुप्रवेशिनः । अनेन कुशलमूलेन सर्वस- वाः कल्याणमित्रात्यागचित्तानुत्सृष्टा भवतु कृतज्ञाः कृतानुपालनतया । सर्वसत्वाः क- ल्याणमित्रैःमरेका भवत्तु सभागकुशलमूलसंयणातया।सर्वसत्वाः कल्याणाशया भवत्तु कल्याणमित्रसंवसनसंपविहारानुधन्वनतया । सर्वसत्वाः कल्यापामित्रकुशलमूलकर्मवि- पाकविशुद्धाभववेकप्रणिधानाः। सर्वसवा महापानाभिरक्ताः म[22b]प्रस्थिताभवन्तवि- कम्भितपानसर्वज्ञतापर्पवमानाः । सर्वसवाः प्रच्छादितकुशलमूला भवत्तु सर्वबुद्धावस्था- गोपनप्रतिलब्धाः । सर्वसत्वा गुणज्ञानाभिच्छादिता भवत्तु सर्वलोकोपलेशव्यापवृत्ताः । सर्वसवा प्रच्छिनाविक्षिप्तशुलधर्माणो भवत्वविपनबुढधर्मप्रवाहाः । सर्वसबापत्रभूता भवत्तु दशबलवितानान्विताः। सर्वसवा प्रत्यत्तबोध्यासनप्रतिलब्धा भवत्तु।सर्वसवा बुढ- विक्रातिसिंहासनप्रतिलब्धा भवत्तु सर्वनगदवलोकनीया इति ॥ मार्यगगनगंजमूत्रे ऽप्याह । मा भूतन्मम कुशलमूलं धर्मज्ञानकौशल्यं वा यन्त्र सर्वस- वोपनीव्यं स्यादिति ॥ प्रतीतानागत भोत्सर्गस्त्वार्यालयमतिसूत्रे ऽभिहितः । कुशलानां च चित्तचैतसिका. नानामनुस्मृतिरनुस्मृत्य च बोधिपरिणामना । इदमतोतकोशल्यं । यो ऽनागतानां कुशलमू- लानां निध्यप्तिबोधेगमुखीकर्मसमन्वाकारः । ये मे उत्पत्स्यत्ते कुशलाशित्तोत्पादा- 15 स्ताननुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिणामिष्यामीति इदमनागतकोशल्यं ॥ तदेवं चैतसिके- (2) 10 1) The last letters have partly fallen away: but my reading is conôrmed by the Tib. शेगाव या गावे 2) The leaf is here much broken. The Tib. (26 b— 27 a) has 25' 5FOTO པར་རོལ་པའི་སེངྒེ་འི་གདན་ཁྲི་ 3) Cf. G.-g.-pariprecha in K.F. 252, also M. Vyutp. LXV. 11. 4) Bohtlingk (W.K.F. VII. 352) suggests for nidhyapti (quoting M. Vyutp. 245. 1053): aetwa Nachdenken, philosophische Betrachtung». The Tib. (27 a. 8) has ངེས་པར་སེམས་ཤིང་ 5) New as a noun; vb. amukhi-kr in Lalitavistara p. 218.17 and Divy. 8 ·34 [22 b- - शितासमुच्चयः। नाभ्यासेन सर्वत्यागाधिमुक्तिं परिपूर्ये त्यागचित्तवेगापनेन कायप्रयोगेणोत्सृष्टसर्वपरिय. दः । मर्वपरिग्रक्मूलाइवडष्खाद्विमुक्तो मुक्त इत्युच्यते । अनुत्तरांश्याप्रमेयासंख्येयान् क- त्यान् नानाकारानत्तान् लौकिकलोकोत्तरान् सुखसंपत्प्रवर्षाननुभवति । तेन चात्मभावा- दना वउिषामिषेयोव स्वयमनभिगतोपभागेनाप्याकृष्य परानपि तारयति ॥ प्रत एवो- 5 [23 a]क्तं रत्नमेघे । दानं हि बोधिसत्वस्य बोधिरिति । ॥ शितासमुच्चये दानपारमिता प्रथमः परिच्छेदः । II. 10 । शोलपारमितायां सद्धर्मपरिग्रको नाम द्वितीयः परिच्छेदः ॥ एवमेषामात्मभावादीनामुत्सृष्टानामपि स्ता कार्या । कुतो । यस्मात् ॥ परिभोगाय सवा नामात्मभावादि दोयते । प्रतिते कुतो भोगः। किं दत्तं यन भुज्यते ॥ तस्मात्सबो- पभोगार्थमात्मभावादि पालयेत् ॥ उक्तं कि बोधिसवप्रातिमोते। परं शारिपुत्र रक्षिष्या- मोत्यात्मा रक्षितव्यः । एवंदूपया शारिपुत्र स्तैिषिाकीतया समन्वागतो बोधिसत्रो जी- 15 विततोरपि पापं कर्म न करोतीति ॥ वोरदत्तपरिपच्छायामप्यार । शकरमिव भारोहकनार्थ केवलं धर्मबुद्धिना वाव्य- मिति । तथा तपमतिसूत्रे ऽपि । कायडष्खतया च न परिखिम्यते सवावेततयेति ॥ तच्चात्मभावादिकं कथं पालयेत् । कल्याणमित्रानुत्सर्जनात् । यथोक्तमार्यगएउ- व्यूळे घार्यप्रोसंभवेन ॥ कल्याणमित्रसन्धारिताः कुलपुत्र बोधिसत्वा न पतत्ति दुर्गति- (१) 1) This syllable, which would give a form explicable but not found, is possibly an addition to the MS. 2) M. Vyutp. LXV. 83. Viradattagrhapatipariprcchā; cf. Nanjio 23 (28) and K.F. 216. 3) For the forın sec Divy. 253. 10. 4) With the text of the subjoined extract I have collated R. As. Lond. MS. Ilodgson N. 2. (called «H» below) f. 253. a sub fin.

·-23 b] द्वितीयः परिच्छेदः। 35 षु कल्याणमित्रसमन्वाहतानातिकामति बोधिसवशितां । कल्याणमित्रप्रतिछना - भ्युहतो भवत्ति लोकात् कल्यापामित्रपर्युपासिता बोधिसत्वा प्रसंप्रमोषचारिणो भवत्ति सर्वबोधिसत्वचर्याम् । कल्याणमित्रपारगृहीताः बोधिसत्वा दुईर्षा भवत्ति कर्मलेशैः। सम्बोधकाः कल्याणमित्रा प्रकरणोयानां सनिवारकाः प्रमादस्थानात् । निष्कासयितारः संसारपुरात् । तस्मात्तर्कि कुलपुत्रा एवं मनसिकारात् प्रतिप्रश्नब्धेन कल्याणमित्री- 5 ण्युपस23 b]क्रमितव्यानि । पृथिवीसमचित्तेन सर्वभारवहनापरिणमनतया वनसमचित्ते- नाभेश्याशयतया । चक्रवाउसमचित्तेन सर्वदुष्वासंप्रवर्धनतया। लोकदाससमचित्तेन सर्वक- मसमादानानुगुप्सनतया । खोलाणसमचित्तेन मानातिमानविनितया । यानसमचित्तेन गुरुभारनिर्वहनतया । असमचित्तेनाक्रुध्यनतया । नौसमचित्तेन गमनागमनापरित्र- - 1) Doubtless = agone forth from; cf. Childers p. 613. 2) For the form see Divyav. Ind.; for the meaning, note to translation. 3) For the form cf. p. 30. supra, note (1). 4) Sambodhanāni (neut.) H. Savicodakah our MS. 5) This occurs in H. at f. 254. b. 3 sqq. 6) So rightly H.; our MS. °ra. 7) H. inserts te. 8). (8) These syllables supplied from H. 9) H. reads clearly 'nāparinamanatayū (°F170) which gives good sense. Our MS. however shows the same form ūparitasyanatayā that has been noted on p. 25.7 above and occurs a few lines below; a derivative of tras is of course possible, though less probable, here. The Tib. (28. a. 1) has ' «not changing place» (Jäschke p. 25). 10) vajravāda. H. 11) A «Palicism» for augº: Cf. Milindapañho p. 386.2 pabbato... asampavedhi. 12) Samā. .. yugupsanatayā (three aksharas lost) A.; samādānaghanatayā H. Our reading is confirmed by the Tib. (28. b. 2). The meaning of loka- མི་སྐྱ་བ dasa (PER འཇིག་རྟེན་གྱི་བྲན་） *) is rather to be sought in the kammakara of Mil.-P. 379 than in the similar Tibetan phrase cited by Jäschke, Dict., 45. a. 3. 13) (198° 11. «Beseno (Böht1.2) but 37'77A'athe act of sweeping» Tib., 28.a.2 fin.

·36 [23 b- शितासमुञ्चयः। स्यतया । मुपुत्रसदृशेन कल्याणमित्रमुखवीतपातपा । प्रात्मनि च ते कुलपुत्रातुरसंज्ञो- त्पापितव्या । कल्याणमित्रेषु चवैग्यसंज्ञा ' अनुशासनोषु भेषव्यसंज्ञा प्रतिपत्तिषु व्या- घिनिर्यातनसंज्ञा । यात्मनि च ते कुलपुत्र भीरुसंजोत्पादयितव्या कल्याणमित्रेषु शूरसं- ज्ञा' अनुशासनीषु प्रकरणसंज्ञा प्रतिपत्तिषु शत्रुनिर्घातनसंज्ञा ॥ अत्रैव वाचनोपासिका- 5 विमोते वर्णितं ' कल्याणमित्रानुशासनीप्रतिपनस्प कुलपुत्र बोधिसत्वस्य बुढा भगवत्तो अभिराडचित्ता भवति। कल्याणमित्रवचनाविलोमस्थायिनो बोधिसत्वस्य सर्वज्ञतासनी. भवति । कल्यापामित्रवचनाविचिकित्सकस्यासनीभवति कल्यापामित्रापि।कल्याणगि- त्रमनसिकाराविरहितस्य सार्या अभिमुखा भवतीति । प्रत एवार्यसुधनः सारधनस्य भितोः पादौ शिरमाभिवन्यानेकशतसहस्रकृत्वः प्रतिणीकृत्य सारघवं भितुमवलोक्य 10 प्रणिपत्य पुनः पुनरवलोकयनियतं प्रणिपतन् [24 ujनमस्यनवनमन्मनसि कुर्वन् चित्त- यन् भावयन् परिभावयनुदानमुदानयन् हाक्कारं कुर्वन् । गुणानभिमुखीकुर्वनिगमयनत्र म- मनुस्मरन् दोकुर्वनविज्ञकन्मनसागमयन्नुपनिबनन् प्रणिधिं समवसरन् दर्शनमभिल- षन् स्वरनिमित्तमुद्द्लन्यावत्तस्यात्तिकात्प्रक्रातः। तथा कल्याणमित्रागतां सर्वज्ञता संप- श्यनथुमुखो रुदन् पावन्मेघस्य मितस्यातिकात्प्रक्रातः॥ बोधिसत्वप्रतिमोते ऽप्युक्तं । इक शारिपुत्र बोधिसत्वो धर्मकामतया नास्ति तलोके 16 1) Both MSS. here read ºnăparitasyaº; my conjecture, however, appears to be substantiated not only by 17. b. above, but also by the sense and language of the third simile of the ship in Milinda pa ñ ho 376–7(= II. p. 297 Rhys Davids), where the terrors of the sea are dwelt on. The Tib, has མི་སྐྱོ་བ A «not wcary». 2) ºkhodikshº H. 8) This fem. form (not in lexx.) is supported here and just below by H. 4) Sc. Gandavyūha-sūtre; but I have not succeeded in verifying this extract in the text of that work. Compare however Rij. Mitra, Nep. B. L. p. 91. 5) Our MS. is not clear here. The word may be read Dramidasya, a form supported by the Ganda vyūha MS. («H») at f. 41 a. 3. Rilj. Mitra op. cit. p. 91 speaks of Dravidian named Meghar; and this is probably right, though the Vyutpatti (cited by B.R.) gives Dramita or Dramita as momen proprium.

·-24b] हितीयः परिच्छेदः। 37 रत्न पन्न परित्यजति । नास्ति तत्कायोपस्थानं यन करोति । नास्ति तनाप्रेषणं यत्रो- त्सकते । नास्ति तहाकर्म यत्रोत्सलते प्राचार्योपाध्यायगौरवतया ॥ पेयालं ॥ तत्कस्य देतोः। बन्धच्छेदापैष धर्मः संवर्तते । जातितराव्याधिमरणशोकरदेवडष्वटोर्मनस्य- च्छेदायष धर्मः संवर्तत इति रत्नचित्तमुत्पाग्य भैषज्यचित्तमुत्पाग्य । सर्वसवानां ग्लान्य- व्युपशमायेष धर्मः संवर्तत इति । एष्टव्ययास्माभिः सर्वसवानां ग्लान्यव्युपशमापवंचपो धर्म इति ॥ . उपदत्तपरिपृच्छायामप्युक्तं । सचेत्पुनर्गरूपते पाठस्वाध्यापार्थिको बोधिसवः कस्य- चिदत्तिकाच्चतुष्पादिकां गाथां शृणुयाइद्दिशेदा उनलोयाद्दानशोलतात्तिवीर्यध्यानप्रज्ञा- संप्रयुक्तां बोधिसत्वसंभारोपचयं वा तेन तस्मिनाचार्ये धर्मगौरवं करणीयं यावा मप- व्यञ्जान ] [24 b]गाथोद्दिष्टा । यदि तावत एवं कल्पांस्तस्याचार्यस्योपस्थानपरिचर्या 10 कुर्यादशठतया सर्वलाभमत्कारपूजया ' प्रग्यापि गृहपते न प्रतिपूरितमाचार्यस्याचार्यगौरवं भवति । कः पुनर्वादो धागौरवं)। प्रज्ञापारमितायामष्टमनिकायामप्युक्तं । कल्याणमित्रेषु च वया कुलपुत्र तीव्र गो- स्वमुत्पादयितव्यं । प्रेम च करणीयं । प्रध खनु सदाप्ररुदितो बोधिसत्वो महासत्व एवंचू. पैर्गुणैगौरवमनसिकारैर्गच्छन्ननुपूर्वेणान्यतमनगरमनुप्राप्तम् । तत्र तस्यात्तरायणामध्यग- 15 तस्यैतदभूत् । यन्वमिममात्मभावं विक्रोयानेन मूल्येन धर्मोडतस्य बोधिसत्वस्य महा- मवस्य सत्कारं कुर्या । दोघानं हि ममात्मभावसहस्राणि भयानि तीणानि विक्रीतानि पुनरपरिमाणे संसारे ऽपरिमाणानि यानि मया कामहेतोः कामनिदानमनुभूतानि न पुनरे- वंबूपाणां धर्माणां कृतश एवंदूपाणां वा मवानां सत्काराय ॥ अथ खलु सदाप्ररुदितो बो- . (3) 1) These syllables or something like them may be supplied to fill the lacana from the Tib. (29. a. 5): Nणे པ་ ས་ཐོས་ པ་གསུངས་ 3) See Asht-Paramita, Ch. xxx, pp. 495, Bqq. 3) च निरयडःखानि Asht. P. text. 4) कृतस text.

·38 [24b- (3) (4) । शितासमुच्चयः। घिसत्रो महामवो ऽत्तरायणामध्यगतः शब्दमुदीरयामास घोषमनुप्रावयामास । कः पुरुषे. णार्थिकः कः पुरुषेणार्थिक इति पेयाँलं । अथ खलु मारः पापीयान् ब्रामणगृहपतिका- स्तथा समुपस्थापयायामास यथा तं घोषं नाश्रीषुः । यदात्मनः क्रायकं न लभते तदैकातं गवा प्रारोदोदयूणि च प्रावतयदेवं चावद् ग्रहो वतास्माकं दुर्लभा लाभा येवयमात्मभाव- 5 स्यापि क्रेतारं न लभामहे । प्रथ खलु शक्रो दे[25 a]वानामिन्द्रो माणवकद्वपेण यावत्स- दाप्ररुदितं बोधिसत्वं महासबगेतदवोचत् । किं त्वं कुलपुत्र दोनमना उत्कण्ठितमानसो यूपि प्रवर्त्तयमानः स्थितः॥ सदाप्ररुदित एवमान । ग्रहं माणवक धर्मकामतया इममा- त्मभावं विक्रोय धर्मपूतो कर्तुकामः सोमस्य क्रायकं न लभे। पेलि ॥ अथ खलु स माणवकः सदाप्ररुदितं बोधिसत्वं महासत्वमेतदवोचत्। न मम कुलपुत्र पुरुषेण कृत्यमपि 10 तु खलु पुनः पितुर्मे यज्ञो यष्टव्यः । तत्र मे पुरुषस्य हृदयेन कृत्यं लोहितेन चास्थिमजया च। तद्दास्यसि त्वं क्रये ॥ अथ खलु सदाप्ररुदितस्यैतदभूत्। लाभा मे सुलब्धाः परिनिष्पन्न चात्मानं जाने प्रज्ञापारमितोपापकौशल्येषु पन्मयात्मनः क्रायको लब्धो कट्यत्य रुधिरस्य चास्थिमजापाथ ॥ स कृष्टचित्तः कल्यचित्तः प्रमुदितचित्तस्तं मापावकमेतदवोचत् । दा. स्यामि माणवक पेन तेस्त घात्मभावार्थः । यावत्सदाप्रमदितो बोधिसत्रो महासवस्ती- 15 णां शस्त्रं गृहोवा दतियां बाळं विवा लोहित निस्रावयति स्मादक्षिणां चोरुं विद्या निमांस च कृत्वास्थि भेत्तुं कुयमूलमुपसंक्रामति । (7) 1) अनुयावयामास ... उदीरयति स्म text. 2) The omitted words are: कः पुरुषं क्रेतुमिच्छतीति and a paragraph giving the resolution of Māra. 3) प्रत्युप° some MSS. of the Ashtasahasrika. 4) A few unimportant words of the Ashtasahasrikā text are here omitted by our author. 5) Hitherto only in lexx. But krāyika occurs in the Divyāvadana. 6) 8 lines omitted of the text (p. 497). 7) So the printed text; our MS. has दास्यस्ये तत्क्रयेण. 8) Parinishp. is a new compound, doubtless intens. of निष्प; the text has प्रात्मभावं. 9) Supplied from Ashtasahasrika text.

·-25 b] 39 । (1) हितीपः परिच्छेदः। अथ खल्वन्यतरा प्रेष्ठिदारिकोपरिप्रामादतलगतादातीत् सदाप्ररुदितं बोधि- सावं यावत्सा श्रेष्ठिदारिका येन सदाप्ररुदितो बोधिसवस्तेनोपसंक्रम्येतदवोचत् । किं नु खलु वं कुलपुत्रवंपामात्मनः कारणां कारयसीति । यावत्सा दारिका पूजाप्रयोजन युवा पुनराकाका पुन[25 b]स्ते कुलपुत्र ततो गुणानातिनिष्पत्स्यते । स तामेतदवोचत् । सदारिके कुलपुत्रो मम प्रज्ञापारमितामुपायकौशल्यं चोपदेश्यति । तत्र वयं शितिष्याम- b स्तत्र वयं शिक्षमाणाः सर्वसवानां प्रतिशरणां भविष्यामः । पेयाँलं ॥ अथ खलु मा प्रेष्ठिदा. रिका सदाप्ररुदितं बोधिसवमेतदवोचत् । प्राचर्य कुलपुत्र । पावडदाराः प्रणीताधामी वया धर्माः परिकीर्तिताः । एकेकस्यापि कुलपुत्रेवंतूपस्य धर्मस्यााप गङ्गानदोवालीको- पमानपि कल्पानेवमात्मभावाः परित्यक्तव्या भवेयुः। तथोदाराः प्रणीताधामो त्वया धर्माः परिकोर्तिताः। अपि तु खलु कलपुत्र येव येन कृत्यं तत्ते दास्यामि सुवर्णा वा मणिं वा मुक्ला 10 वा वैर्य वा यावश्येन त्वं तं धर्मोइतं बोधिसवं सत्करिष्यमि । यावहिस्तरेण तया दारिकया पञ्चशतपरिवारया साई तस्य धर्मोहतस्य संक्रमणं कर्तव्यं ॥ अथ खलु धर्मोहतो बोधिसत्वो महामवः उत्थायामनात्स्वकं गृहं प्रावितत्। यावत्स- त वर्षाणयेकसमाधिसमापन एवाभूत् । सदाप्ररुदितो बोधिसत्वो मकामवः सप्त वर्षाणि न कामवितर्कमुत्यादयामास । न व्यापादद्वितर्क न विहिंसावितर्कमुत्पाट्यामास । न रसग- 15 (5) (9) (10) 1) The Ashțasūhasrikä text gives his explanation verbatim. 2) व्यामके text. 3) For the passage omitted by our author see Ashtasahasrika p. 499, 11.1-10. 4) This word is omitted in the MS. here and below, line 9. 5) तावत् added in A.-P. text. 8) प्रागेव बळूनामर्याय A.-P. text. 7) यथा मम रोचते A.-P. text. 8) The enumeration is much longer in the A.-P. text: see p. 500. 9) See Ashtasahasrika Ch. 31. p. 520, a considerable passage being passed over by our author. 10) This clause gives the substance of a passage occurring at p. 620 (fin.) of the printed text.

·40 [25 b- शिक्षासमुचपः। डिमुत्पाट्यामासान्यत्र । कदा नाम धर्मोद्रतो बोधिसत्रो महासत्रो व्युत्थास्यति । यहां धर्मोइतस्य बोधिसत्वस्य महासत्वस्य धर्मासनं प्रज्ञापयिष्यामो पत्रासो कुलपुत्रो निषय धर्म देशयिष्यति तं च पृथिवीप्रदेशं मिक्तं संमृष्टं च करिष्यामो नानापुष्पाभिकीर्ण इति चि. तयामास) ॥ तान्यपि प्रेष्ठिदारिका प्रमुखापि पञ्चदारिकाशतानि सदापरुदितस्य बोधि- 5 सत्वस्यानुशितमाणानि हाभ्यामेवयापधाभ्यां कालमतिनामयामासुः॥ अथ खलु सदाप्ररुदि- तो बोधिसवो महासबो दिव्यं निर्घोषमश्रोषोदितः सप्तमे दिवसे धर्मोडतो बोधिसतो महासत्रो ऽस्मात्समाघेद्युत्थाय मध्ये नगरस्य निषच [26 a]धर्म देशयिष्यतीति । प्रथ खलु सदाप्ररुदितो बोधिसबो महासत्वस्तं निर्घोषं श्रुत्वा धात्तमनाः प्रमुदितः प्रोतिसोम- नस्यज्ञातस्तं पृथिवीप्रदेशं शोधयामास साई प्रेष्ठिदारिकाप्रमुखैः पञ्चभिदारिकाशतर्धर्मा- 10 मनं प्रज्ञपयामाम सप्तरत्नमयं । अथ खलु सदाप्ररुदितो बोधिसबो महामवस्तं पृथिवीप्र. देशं सेक्नुकामश्च । न चोदकं समत्तात्पर्येषमाणोऽपि लभते येन तं पृथिवोप्रदेशं मिञ्चेद् । यथापि नाम मारेण पापीयसा तत्सर्वमुदकमत्तापितं प्रप्येव नामास्योदकमलभमानस्य चित्तं दुष्खितं स्याहौर्मनस्यं च भवेच्चित्तस्य वा-यथावं भवेश्येनास्य कुशलमलातर्धानं भवेन वा धाबेरन् कुशलमूलानि । अथ कनु मदाप्रदितस्य बोधिमवस्य महासवस्यैत- 15 भूत् । यन्त्रहमात्मनः कायं विट्वा इमं प्रदेशं रुधिरेण सिञ्चयं । तत्कस्य हेतोः । अयं कि पृथिवीप्रदेश उडतरजस्को । मा रजोधातुरितो धर्मोद्रतस्य बोधिसत्वस्य महासत्वस्य काये निपततु । किमलमनेनात्मभावनावश्यंभेदनधर्मिणा कुर्या । वरं खलु पुनर्ममार्य काय एवंदूपया क्रियया विनश्यतु न च निःसामर्थ्यक्रियया । कामहेतोः कामनिदानं बहूनि - . 1) So A.-P. text and MS. for grdhyam : Childers cites a passage where giddha (adj. ncut.) is used nominally. 2) A.-P. has the better reading: api tu. 3) This reading (yad auts) is confirmed by a XII cent. MS. of the Ashtasahasrika in the British Museum. The reading of the printed text p. 520 ad fin., yan nvayam (!) is possibly meant for yan nu vayam. 4) These words are supplied from the Ashța sahasrikā text. %3- ·-27a] द्वितीयः परिच्छेदः। 41 (1) - (3) मे यात्मभावसहस्राणि पुनः पुनरपरिमाणे संसार संसरतो भिनानि । यदि पुनर्भियत्ते का- ममेवंचूपेधिव धर्मस्थानेषु भिग्यतां ॥ अथ खलु मदाप्ररुदितो बोधिसवो महासत्व इति प्रतिसंख्याप तीक्ष्णां शस्त्रं गृहीवा स्वकार्य सम[26 b]त्ततो चिट्टा तं पृथिवीप्रदेशं स्वाघिरेणा सर्वमसिञ्चत् । एवं ताभिरापि दारिकाभिः कृतं । न च सदाप्ररुदितो बोधिसत्वस्य महासत्वस्य तासां वा सर्वामा दारि- 5 काणां चित्तस्यान्यथावमभूत् । यत्र मारः पापोयानवतारं लभतेति ।। प्रत एवं चतुर्धर्मकसूत्रे उप्युक्तं । कल्याणमित्रं भितवो बोधिसवेन महामवेन या- वजीवं न परित्यक्तव्यमपि जीवितस्तोरिति ।। तदेवं कल्याणमित्रानुत्सादात्मभावादोनां रतादिकं कार्य । सूत्राणां च सदेक्षणाद्बोधिसत्वशिक्षायदानि कि प्रायः मूत्रेवेव दृश्यते । तेषु तेषु 10 सूत्रात्तेषु बोधिसवसमुदाचारा बोधिसत्वशितापदानि प्रज्ञप्तानीति वचनात्। तस्मात्तद्- नीक्षणे मा भूदापत्तिमापनस्याप्यज्ञानाद्वितिरिति सदा मूत्रदर्शनायादरः कार्यः । तदनेन कल्याणमित्रानुत्सर्गेणा सूत्रात्तदर्शनेन च सर्वः महर्मपरिग्रह उक्लो भवति यथोक्तमार्यमागरमतिसूत्रे। याभिानानिक्तिभिः मो ऽनभिलाप्यो धर्मः सूच्यते ता- सामनरनिरुतीनां यदा धारण देशना यावद् अयमुच्यते सद्धर्मपरियकः। पुनरूपां कुल- 15 पुत्र येते धर्मभाषाका एषामेवंबूपाणां सूत्रात्तानां देशयितारः प्रतिपत्तिसाराय तेषामपि- धर्मभाषाकानां यत्सेवनं भानं पर्युपासनमुत्थानमुपस्थानं गौरवं चित्रोकारः शुश्रुषा ग्रारता परिग्रहश्यीवरपिण्डपातशपनासनालानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारदानं माधुकारदानं स्वाम्यारता कुशलपतरता वर्णभाषणमवर्णप्रतिच्छा) [27 a]दनता यमपि सर्म- ॥ 1) So text: itah MS. 2) The A.P. text (p. 522.) adds: kucalamülāntarāya - karaṇīya. 3) K.F. 268. 4) Thesc syllables which are lost in the MS. I suggest from the Tibetan which has, if I rightly read the print, here rather indistinct: ) प। २'! (32. b. 2). Paticchādana occurs in Pali in a similar way: sec Dhammapada p. 376 quoted by Childers, s.v. 3* ·42 - शितासमुच्चयः। [278- परिग्रहः । पेपालं ॥ पुनरपर कुलपुत्र याविवादपरमता । अधर्मे धर्मवादिनां च पुगलानां सह धर्मेण नियकः । अयमपि सद्धर्मपरियहः । पुनरपरं कुलपुत्राप्रतिस्तसत्ता- नस्य सर्वसत्वप्रमोतबुडेनिरामिषचित्तस्य परेभ्यो धर्मदानम् अयमपि सद्धर्मपरियकः। पुन- रपरं कुलपुत्र यो धर्मप्रवणहेतुको वा धर्मदेशनाख्नुको वा उत्तश एकक्रमव्यतिहारो 5 उत्तशएकउच्चामप्रश्वासो वा प्रयमपि सद्धर्मपरिमका पेयालं ॥ प्रकृतं वतदें कुलपुत्र चित्तं विषयेषु । तस्य या निवारणा परिरता एकायोभावो दमः शम उपशमो विनयो ऽयमुच्यते सहर्मपरिग्रहः । पेपालं ॥ पुतस्परं कुलपुत्र येन धर्मेपा यो धर्मः प्रवर्तते तस्य धर्मस्याप. रियको अनुपादानमयमपि सद्धर्मपरियन इत्यादि । तत्र धर्मभाषाकसेवादिना कल्याणमित्रानुत्सर्ग उक्तः। कल्याणमित्रलतां च। तदेते- 10 न सहर्मपरियहेण विना ' न रता' न शुढिनवृद्धिस्ततश्च सो अपि न बोधिसव इत्यवश्य- कार्यः सहर्मपरियकः॥ उक्तं कि श्रीमालासिंहनादसूत्रे । यान्यपोमानि भगवन् गङ्गानदीवालिकासमानि बोधिसत्वप्रणिधानानि तान्येकस्मिन्महाप्रणिधाने उपनिक्षिप्तान्यतर्गतान्यनुप्रतिष्ठानि यडत सद्धर्मपरिमले । एवं महाविषयो भगवन् सद्धर्मपरिग्रह इति ॥ पुनरत्रैवाह । स्या- 15 ग्यवापि नाम देवि महाबलवतो ऽपि पुरुषस्याल्पोऽपि मर्मणि प्रहारो वेधनीयो भव- ति वाधाकरच । एवमेव देवि मारस्य पापीयसः परीत्तोऽपि सद्धर्मपारियहो] [27 b]वे. धनीयो भवति शोकावतः परिदेवकरच भवति। नादं देवि अन्यमेकमपि धर्म कुशलं सम- नुपश्यामि मारस्य पापीयस एवं वेधनीयं शोकावलं परिदेवकरं च । यथायमल्यो ऽपि (3) 1) Sic MS. 2) This is a new compound from the rare root Thru (by-form, heri) which means ato be or make crookedv. Native Pali lexx. (not bowever Childers) have hurati in the same sensė. This agrees with the Tibetan which has (32. b. 5–6) RON . Cf. Jäschke, Dict. 350. b. 7. 3)K.F.218.

·-27 b] द्वितीयः परिच्छेदः। 43 (2) 5 [महर्म परियक इति ॥ पुनराह । स्यायथापि नाम देवि सुमेरुः पर्वतरानः सर्वान्कुलपर्व- तानभिभवनभिरोचते च समभिरोचते चोच्चत्वेन विपुलत्वेन च । एवमेव देवि महापानिकस्य कापजीवितनिरपेतस्य न च गृहोतचित्तस्य सद्धर्मपरियको नवयानसंप्रस्थितानामपि का- यतीवितसापेनाणां महायानिकानां सर्वान् कुशलान्धर्मानभिभवतीत्यादि । तथार्यतागरमतिसूत्रे ऽप्याक परिगृहोतो भवतो जिनेभि- देवेभि नागेभि च किनरेभिः। पुण्येन ज्ञानेन परिगृहीतः सहर्मधारित्व तथागतानाम् ॥ पेयालं ॥ स शून्यक्षेत्रेषु न नातु जायते सर्वत्र बातौ च जिनं स पश्यति । दृष्ट्वा च तस्मिलभते प्रसाद सहर्मधारित्व तथागतानाम्॥ जातिस्मो भवति महात्मधर्मा प्रव्रव्यलाभी भवते पुनः युनः। परिशुद्धचारो प्रतिपत्तिसारः सहर्मधारित्व तथागतानाम् ॥ पेयालं ॥ लाभी च भोती विडधारणीये न नश्यते कल्पशतेभि यच्छुभम्। 10 15 1) K'shasyā MS. 2) Metres: Upajāti and Vamçastha (cf. Jacobi in ZDMG XXXVIII. 605). 3) To be read, or at all events pronounced for the metre, bhoti, as in the gāthās of Ch. 1. 4) Vidyadharanānām gloss a sec. manu.

·44 शिक्षासमञ्चयः। [27 b- (1) 5 प्रतिभानवत्तो भवते ग्रसक्तः सडर्मघारित तथागताना॥ शको ज्य ब्रह्मा तथ लोकपालो मनुष्यराजा भुवि चक्रवती। सुखेन सौख्येन म बोधि बुध्यते सहर्मधारित्व तथागतानाम्॥ हात्रिंश काये ऽस्य भवति लतपाः [28 a]प्रनिन्दिताङ्गो भवते विचक्षणः। न तस्य तृप्ति लभि प्रेक्षमाणाः सहर्मधारित्व तथागतानाम्॥ न तस्य संमुत्यति बोधि चित्तं न चोहुरः पारमिता चरीषु। असंगृहीतः कुशलः शतेभिः सहर्मधारित तथागतानामिति ॥ ॥ शीलपारमितायां सर्मपरियको नाम द्वितीपः परिच्छेदः ।। 10 15 III. धर्मभाणकादिरता तृतीयः परिच्छेदः ॥ उक्तस्त्रयाणामपि सामान्येन रतायुपायः । स्तादयस्तु वाच्याः । तत्रात्मभावे का 20 रता यदनविर्वजनं ॥ तत्रेति सहर्मपरियके वर्तमानस्यात्मभावरता चित्त्यते यथा परान नाशयेत् । इदं चानविवर्जनमार्यगगनगञ्जसूत्रे सहर्मधारयोग्यतैर्बोधिसवर्भाषितं ॥ 1) The words bho as° are a correction in a later hand, the original reading being pratipattisāraḥ. 2) Here for labhante: the form is cited as replacing other inflections by Muir Skt. Texts, II, 122.

·-28.] 45 6 (3) तृतीयः परिच्छेदः। वयमुत्सलामो भगवन निर्वते दिपदोत्तमे। सहर्म धारयिष्यामः त्यका कार्य स्वीवितम् ॥ लाभसत्कारमुत्सृष्ट्वा सर्वे चोत्सृज्य संस्तवं। अनुत्सृष्ट्वा इमं धर्म बुद्धज्ञाननिदर्शकम् ॥ साक्रोशपरिभाषांथ डरुलवचनानि च । तात्या तान्मर्षयिष्यामः सहर्मप्रतिसंयकात् ।। उच्चापना तर्जनां च प्रवर्णमयशासि च । सर्वीस्तान्मर्षयिष्यामो घारपत्त इमं नयम् ॥ पे॥ एवंविधे महाघोरे भिनुराबानतोभयो। विलोपकाले मवानां सहर्म धारयामहे ।। गम्भोरा ये च मूत्राता विमुक्तिफलसंहिताः। प्रतोच्छका न भेस्यत्ति चित्रा मृत्यत्ति ते कथाम्॥पे॥ मैत्री तेषु करिष्यामो ये धर्मेषप्रतिष्ठिताः। कारुण्यं च करिष्यामो धारयत इमं नयम् ॥ दृष्ट्वा दुःशीलसवांश्च इच्छालोभप्रतिष्ठितान् । अग्रुपातं करिष्यामो गतिः कान्धस्य भाविता॥ 10 (5) 16 1) The metre requires, of course, a dissyllable: cf. the roc. form bhagoh. 2) Sic MS. 3) Compare p. 12, note 5, above. The noun-form appears to be new. རབ་ and this would seem to confirm-kshobhana though not of course strictly metrical. Rājānais quite clear in the MS., but as the compound-base of rājan it is difficult to justify even in a Buddhist poet. 5) Bhesyanti for bhavishyantü Pali hessanti; mrkshyanti (though the MS. is uot clear). I take to be an incorrect fut. from /mr. The Tib. appears to have no equivalent for this word.

·46 [28 b- 6 (2) शितासमुच्चयः। [28 b]सहसैव च तं दृष्ट्वा सर्मप्रतिबाधकं । दूरतो मैत्रगेष्यामो मा नो रुष्येत एव हि ॥ रतिष्यागो यथाशक्या वाचाकर्मसु संवृताः। सहसेनान वक्ष्यामः स्वपापेऽस्मिन्प्रतिष्ठितान्। दानस्तथापि सत्कारैः परिपाच्येक तानरान् । पश्चनांश्योदयिष्यामो भूतमापायगोचरान्॥ गृहिसंभवसंत्यताः प्रातारण्यसुगोचराः । मृगभूता भविष्यामो अल्पाया अल्पकृत्यकाः॥पे॥ दाताः शात्ताथ मुक्ताथ यामेऽस्मिनवतीर्य च। देशयिष्यामहे धर्म सवा ये धर्मतार्थिका ॥ मुद्रमपि यास्यामो धर्मकामानिशम्य च । धारामरतिप्राप्ता अर्थ कास्म देलिनाम्॥ संमुखं तत्र संदृश्य मवानां स्खलितं पृथु । प्रात्मप्रेता भविष्यामो धर्मसौरत्यसंस्थिताः॥ असत्कृताः सत्कृता वा मेरुकल्याः प्रभूय च । अनुपलिप्ता लोकन भेस्यानो लोकनायकाः ॥ भितूणां भिनवृत्तानां परिवादं निशम्य च । कर्मस्वका भविस्यामो मेषां कर्म विपच्यताम् ।। 10 (3)- 15 (5) 1) °haniinna MS. 2) This is the reading (quite clear) of the MS. I cannot construc it. The Tib. has (34. b. 6) US गे'., which seems to imply a reading ཡང་དག་སྡིག་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ bhūtam (adverbial = "hutalah, p. 47.6) apāpagocarāh. 3) Apparently an irregular form (metri gratia) for °smo. 4) Anopa° MS. 5) Cf. bhesyanti supr.

·47 5 -29 a] तृतीयः परिच्छेदः। बधकान् पोनयिष्यत्ति धर्मेधेषु हि वर्तता।' एते धर्मा न चास्माकं संवियत्ते कवचन ।। प्रस्माकं श्रमणानां दिन च मामगाका गुणाः । भूतां चोदन संश्रुत्य इंदं मूत्रं प्रतिक्षिपन्॥ संछिनकर्णनासानामादर्शेषां कुतः प्रियः। चोदनां भूततः युवा सहर्म ते तिपत्ति तम् ॥ ये भितवो भविष्यत्ति सहर्मप्रतियारकाः। चेष्टिष्यते तथा तेषां कश्चिद्धर्ममिमं शृणोत् ।। राजानो माहयिष्यत्ति भेस्यत्ति च महाजनः । बुढाधिष्ठानतः सवा धर्म श्रोष्यत्तिमं तदा ॥ तस्मिन्काले वयं[29 a] कष्ट त्यक्ता कार्य मनीवितं । सहर्म धारयिष्यामः सवानां हितकारणाद् । इति ॥ धार्यमहर्मपुण्डरीके ऽप्युक्तं ॥ प्राचारगोचररती प्रसंमृष्टः शुचिर्भवेत्। कीयेत्संस्तवं नित्यं रामपुत्रेभि राबभिः॥ (3) 10 (5) 15 1) A marginal note in MS., apparently referring to this word, has earttinām. 2) For the use of bhūta (Tib. yan-dag, the usual equivalent of samyak) cf. bhūtatah just below. Pratikshipan apparently for Okshipanti. 3) The MS. has the unmctrical reading: mā kaçcid dharm imam [sic] fināta. The reading above suggested is intended to be construed interrogatively. 4) I. c. °shyant' imam, with elision as in Pali. 5) The passage occurs at p. 169 of Burnouf's translation and p. 265 of Kern's. The text has been collated with ff. 109b-110a (=११०।१११) of MS. Or. 2204 (XIII cent.) in the Wright collection of the British Museum, called W. below; and with RAS. Hodg800 X 6(=aR») ff. 100 b 899.

·48 [29 a .(1) 5 (6) शितासमुच्चयः। ये चापि राज्ञां पुरुषाः कुर्यात्ते दिन संस्तवं ।' चण्ठालमुष्टिकैः शोस्तीकिश्थापि सर्वशः ॥ अधिमानी सेवेत विनयेच्चागमे स्थितान् । अर्कत्तसंमतान् भितून् दुःशीलांश्चैव वायेत् ॥ भिनुणी वनयेनित्यं कास्यसंलापगोचरां। उपासिकाच व:या प्रकरमनवस्थिताः स्त्रीपाउकाश ये सवाः संस्तव तैर्विवर्तयेत्। कुलेषु चापि वधुकाः कुमार्यश्च विवर्तयेत् ॥ न ताः संमोदयेज्ञातु कौशल्यं साधु पच्छितं । संस्तवं च विड़या मौकरौधिकैः सह ॥ स्त्रोपोषकाथ पे सवा वर्जयेत्तेहि संस्तवं । नटेलकमलेभिर्ये चान्ये तादशा बनाः ॥ 10 (10) 1) Samsanam w. 2) So W.; mushtrikails R; pauskakaila A; Bateleurse Burnouf (and so Kern); but the meaning aDoms» cited by B.R. from Rim. 2. 59.19 suits this pas• sage well. 3) For abhimānino. Adhimānīn A.; ahliimānī W.; übhimānīm R. 4) ºye cāgama A; yenāgama W. cf. Kern, p. 265 note 2 5) For this potential form, cf. infra and also kureyn in Lalitavistara (Muir, SkTII.121). R has (against metre) the regular ranjayet. 6) «Notoriously loose femalc lay devotees» Kern, which agrees with our text. Burnouf's «connus (masc.) pour ne pas être fermes»; and the corrupt (?) präkatāyci arasthiti of W. and R., are less satisfactory. 7) This form of the acc. plur. (found in Ved.) is certified by the MSS. 8) °yat. A. 9) saukara in the sense of «pork-butcher) seems new; saukarikn is quoted in Boht2 from this work: and aurabhr.° appears in the Nachtrage to the same lexicon. 10) So R.; A is quite corrupt. « Musicians», Kern; but sec Manu X. 22 and XII. 45 (and comm. ad locc.).

·-29 b] 49 5 (2) तृतीयः परिच्छेदः। वारमुख्यान सेवेत ये चान्ये भोगवृत्तिनः । प्रतिसंमोदनं तेभिः सर्वशः परिवर्जयेत् ॥ यदा च धर्म देशेया मातृयामस्य पण्डितो। न चैकः प्रविशेत्तत्र नापि कास्यस्थितो भवेदिति ॥ अयं चापोऽनों भवेश्यदिदं मारकर्मोक्तं प्रज्ञापारमितायां मारः पापीयांस्तस्य बो- धिसत्वस्याचिरं पानसंप्रस्थितस्यात्तिके बलवत्तरमुग्योगमापत्स्यते । अत्रैवाह । पुनरपर- मानन्द यस्मिन्समये बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां योगमापयते तस्मिन्समये मा. राः पापीयांसो बोधिसत्वस्य विरेठनमुपसंहात्ति भयं मंजनयत्ति । उल्कापातान्दिशि दिग्च[29 b] कानुत्सात्त संदर्शपत्ति । अप्येव नामापं बोधिसवो महासवोऽवनीयेत वा रोमहर्षो वास्य भेवदिति। येनास्यैकचित्तोत्पादोऽपि तायेतानुत्तायाः सम्यक्संबोधेरि- 10 ति । पुनरपरमन्यविज्ञानसंजिनो लिखिष्यति यावत्पर्यवाप्स्यत्ति । न वयमत्रास्वादं ल. भामरे इत्युत्थायासनात्प्रक्रमिष्यत्ति। एवं वितम्भमाणा उच्चग्घत्तो यावत्पर्पवाप्स्यत्तांति मारकर्म । एवमुत्पत्स्यते जनपद्मामादिविताः । एवमाचार्योपाध्यायमातापितृमित्रा- मात्यज्ञातिसालोहितमनसिकाराः । एवं चोरमनसिकाराः। एवं चोवरादिमनप्तिकाराः । पुनरपरं धर्मभाणकछन्दको भावष्यति इमां गम्भीरां प्रज्ञापारमिता लेखपि पावहाच- 11 यितुं धर्मप्रवणिकश्च किलासो भविष्यति । एवं विपर्पयात् । धर्मभाणकश्च देशात्तरं गत्तु- कामो भविष्यति धार्मप्रवणिकाच नौत नेयं । एवं धर्मभाणको मलेच्छो भविष्यति धार्म- अवणिको ऽल्पेच्छ इति नेपं । संक्षेपार्मभाषाकधार्माणकयोर्या काचिहिधुरता सर्वेत. मारकर्मेत्युक्तं ॥ । 1) This is not the Ashtasi hasrika recension, though the subject and language Ch. XI. (pp. 232–252 in printed text) closely correspond. 2) °hethanam MS. 3) Cf. As ht. - S. p. 232. 11-12 and supra p 12. 15. 4) Probably caila° is the right reading : see Asht. - S. p. 241. 10. 5) Cf. Asht. - S. p. 243. 10. 4 ·50 [29b- - (2) (3) शितासमुन्नयः। वार्यगगनगञ्जमूत्रे ऽप्युक्तं । इति हि पावदकुशलधर्मानुवर्तनता । कुशलधर्मोत्सर्गश सर्व तन्मारकर्मेति ॥ वार्यमागरमतिसूत्रे ऽप्यार।पुनरपरं भगवन् बोधिसव धारण्यकोभवति प्रात्तशय्या- सनाभिरतोऽल्पेच्छुः संतुष्टः प्रविविक्लो संसृष्टो गृहस्थप्रव्रजितैः । मोऽल्यार्यतया ऽल्प- 5 कृत्यतया च सुखं विकरति न च बाहयुत्यपर्येष्टावभियुक्तो भवति न सवपरिपाकाय न च धर्मप्रवषो वा धर्म(सा) [30 a]कय्ये चा अर्थविनिश्चयकथायां वा वर्तमानायां संक्रमितव्यं मन्यते । न परिपृच्छनजातीयो भवति । न किंकुशलाभियुक्तो भवति । तस्यारण्यवासेन चैकारामरतितया च लेशा न समुदाचरत्ति 'सपर्युत्थानविष्कम्भणमात्रेण तुष्टिं विन्दति' न चानुशयसमुग्याताय मार्ग भावयति। स तत्र नात्मार्थाय प्रतिपनो भवति न परार्थाय 10 भगवन् बोधिसत्वस्यारण्यवामप्रतिसंयुक्तः सप्तमो माराङ्कुश इति ॥ पे॥ पुनरपरं भगवन् बोधिसवः कल्याणमित्रप्रतिपकाणि पापभित्राणि मेवते भवते पर्युपास्तेये क्येनं संग्रह- वस्तुभ्यो विच्छन्य पुण्यसंभारात्सर्मपरिग्रहाद्विच्छन्ग्य प्रविवेक नियोजयत्ति प्रल्पा- घायाल्पकृत्यतायां नियोजयत्ति । प्रावकप्रत्येकबुद्धप्रतिसंयुक्ताश्यास्मै कथा अभीक्ष्णां देश- यत्ति ॥ यस्मिंश्च समये बोधिसत्वो विवेकवासेन महायाने ऽभ्युइच्छेत्तस्मिन्समयेतंबोधि- 15 सत्वं वैयावृत्यपलिबाध नियोनयत्ति वैयावृत्य बोधिसवेनावश्यं करणीयं ॥ यस्मिंश्च समये बोधिसवो वैपावृत्ये संनियोजयितव्यस्तस्मिन्समये विवेके नियोजयत्ति । एवं चैनं वदत्ति। प्रारब्धवीर्यस्य बोधिसत्वस्य बोधिन कुमोदस्य । सचेत्वमष्टाभिवभिा कल्पैरनुत्तरां म- । 1) The syllable ca wrongly added in the transcript, arose from an early, but erroneous correction (as if to read daçakucala instead of akucala). 2) Cf. Karanda-vyāha, p. 56.8 (cited in Bihtlingk). 3) If the text is correct here, it must be understood in the sense which I gather from the Tib . ing after [lhis own] profit.' 4) Vekye MS.; for the form, peculiar to Buddh. Skt ser Lal-v. p. 217.1, and compare the whole passage with the present. 5) Vaiyupritya MS., here and below (55.0 ct al.). 6) Paligodha MS; but cf. the Pali palihodha and pralugna, 56.8 below.

·- 31 a]] 51 तृतीयः परिच्छेदः। म्यकसंबोधिं नाभिसंभोत्स्यसे । न भूयः शक्यस्यनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोडुम् । तत्र भगवन् । बोधिसत्वोऽत्यारब्धेन वीर्येण स्थानं खलु पुनरेतवियते पनिर्वाणाफलं [30 b]प्रा- पुयाद् । अयं भगवन् । बोधिसवस्य कन्यापामित्रप्रतिद्वपकेण दशमो माराङ्कुशः॥पे ऽपि ततोऽन्ये बोधिसत्वयानीयाः पुरला माराङ्कुशाविद्याः प्रत्यवेतेषु धर्मेषु चरत्तितेः माई रति विन्दति। तथा कि तदनुवर्तका भवति स कोनसेवी विशेषमनधिगतो कीनगतिं गच्छति । यडत धन्वगतिं जडेउमूकगतिं यावदेकादशो माराङ्कुश इति ॥ येन चैवं संतत्यारब्धवीर्यस्य निर्वेदात्सर्वथा बोधिसत्वभाव एव भवत्यत एव रत्नमेधे अभिहितं । इक बोधिसत्रः सर्वेयापथेषु वीर्यमारभते। तथा चारभते पथा न कापखेदं मंजन- यति न चित्तखेदं । इदमुच्यते बोधिसत्वस्य सातत्यवीर्यमिति। कीदृशं तदीर्यम् । पेन खेदो भवति । यदिदमल्यबलस्य गुरुकमारम्भो ऽतिवेला[यां) वापरिपक्वाधिमुक्लेवा दुष्करक- 10 मारम्भस्तग्यथा स्वमांसदानादिः। दत्तश्चानेनात्मभावः। कित्वकालपरिभोगाद्वारयति। अन्य- था हि तेषामेव सत्वानां बोधिसवखेदेन बोधिचित्तवीजनाशामरुतः फलराशेनाशः On । स्यात्॥ प्रतश्च गगनगञ्जसूत्रे ऽभिहितं । अकालप्रतिकाङ्गणता मारकर्मेति।नाप्यकाल इत्या- त्मभावत्यागचित्तमेव नोत्पाद्याभ्यासानारम्भाडि न कदाचिद्दग्यात् । तस्मादेवं स्मृतिमु. 15 पास्थाप्य बोधिचित्तपरिपाचनविरोधिभ्यो मोहात्स्वार्थयातिभ्यः पिशिताशनेभ्यः कर्मका- रिभ्यश्चात्मभावो रतितव्यः॥ भेषव्यवृतस्य सुदर्शनस्य मूलादिभोग्यस्य पथैव वीज । दत्वापि संरक्ष्यमकालभोगात्संबुद्दभेषव्यतरोस्तथैव ॥ [31 a] अयं समासतो मारकर्मानर्थः ।। अस्य विसर्जनं रत्नमेघसूत्रे कथितं । कथं च कुलपुत्रात्र बोधिसवो मारकर्मप- रिहारोपायकुशलो भवति । इक बोधिसत्रो कल्याणमित्रं सर्वेण सर्व परिव- 20 1) Cf. Divy. Index 9. v. īryā. 2) °dyam abhayāsaº MS, ·52 [31 a । । शितासमुच्चयः। जायति] । [५]प्रतिवपदेशवासं लोकायतमत्रसेवनभावनां लाभसत्कारपूजोपस्थान- बळमानं सर्वेण सर्व परिवर्तयति । ये चान्ये उपल्लेशा बोधिपत्यमार्गातगायिका- स्तान्सर्वेण सर्व परिवर्तयति। तेषां च प्रतिपतं भजते ॥ अत्रैव चाकल्यापामित्रलतणमुक्तं । शोलविपन्नपुङलविवर्तनतया पापमित्रपरिवर्त- 5 ना वेदितव्या। एवं दृष्टिविपनाचारविपनाबीवविपनपुगलविवर्जनतया। सङ्गणिकाराम- पुढलविवर्तनतया । कुशोदपुढलविवनितया । संसाराभिरतपुरलविवर्जनतया । बोधिप- रामुखपुदलपरिवर्तनलया। गृहिसंसर्गविवर्तनतया पापमित्रपरिवर्तना वेदितव्या। तेन च कुलपुत्रैतानि स्थानानि परिवर्तयता न तेषां पुदलानामत्तिके दुष्टचित्तमुत्पादयितव्यं न प्रतिघचित्तं नावमन्यनाचित्तमुत्पादयितव्यम् । एवं चानेन चित्तमुपस्थापयितव्यम् । उक्त 10 कि भगवता धातुशः सवाः कामादिधातुं प्रास्त्रवत्ति बायत्ते संस्यन्दत्ते संसर्गाच्च विनश्य- ति। तस्माददं संसर्ग वर्जयिष्यामोति ॥ बोधिचित्तसंप्रमोषो ऽप्यनर्थः तस्य च स्तुरतो रत्नकूटे। चतुर्भिकाश्यप धर्मः सम- न्वागतस्य बोधिमवस्य बोधिचित्तं मुत्यति'कतमैश्चतुर्भिः। प्राचार्यगुरुदक्षिणीयविसंवादन- तया परेषामकोकृत्ये कोकृत्योपसंहरणतया। महायानसप्रस्थितानां [31b] च सत्वानामव. 15 गायशो ऽकीर्त्यलोकनियारणतया मायाशाव्येन च परमुपचरति नाध्यापाशपेनेति प्रस्य विवर्जनमत्रोक्तं । चतुर्भिः काश्यप धर्मः समन्वागतस्य बोधिसत्वस्य सर्वामु जातिषु जातमा- त्रस्य बोधिचित्तमामुखीभवतिान चातरा मुत्सति यावदोधिमण्उनिषदनात्। कतमश्चतुर्भिः। पडत जीवितहतोरपि संप्रनानन्मृषावादं न प्रभाषते । प्रतशो हास्यप्रेतिकयापि। (1) - 1) See M. Vyutp. LXV. 39; K. F.213. My friend Mr. T.Watters informs me that this passage occurs at the beginning of a work of which there are two translations in Chinese. See Nanjio 23 (43) and 805, who like Wassiljev gives the Sk. title of the work as Kāçyapa-parivarta. We must accordingly take Ratnakūta as a vague reference to the collection so called (Wassiljev, 154 (167), 305 (335).) But see Nanjio's literal Sanskrit version of the title of 805, as well as of 57 and 58. 2) The general sense is clear. The Tib. bas: 'on account of laughter'. Should we read prekshitayā, as a form prekshitva is quoted ? བཞད་གད་ཀྱི་ཕྱིར ·-- 32 a] 53 - तृतीयः परिच्छेदः। अध्याशयेन च मर्वसत्वानामत्तिके तिष्ठत्यपगतमायाशाव्यतया सर्वबोधिसत्वेषु च शास्तृम. ज्ञामुत्पादयति । चतुर्दिशं च तेषां वर्ण निथारयति। पांच सवान्परिपाचपति तान्सर्वाननु. तरायां सम्यकसंबोधो समादापयति । प्रादेशिकयानास्परुपातया ' एभिः काश्यप चतु- भिरिति॥ सिंहपरिपच्छायामप्याह। न जातु धर्मदानस्य प्रत्तरायं करोति यः । तेनासी लभते तिप्रं लोकनाथेहि सङ्गमम् ॥ तथा जातिस्मादाधर्मदानाजानीयेवं कुमारकेति ॥ तथात्रेव । बोधिचित्तं न रिञ्चति तेन सर्वामु जातिषु । स्वप्नात्तरेऽपि तच्चित्तं किं पुनर्यदि जायतः ।। 5 (2) 10 नाका येषु विरतिस्थानेषु ग्रामेषु नगोषु वा। समादायति बोधाय तेन चित्तं न रिश्चति ॥ प्रार्यमञ्जुश्रीबुद्धक्षेत्रगुणाव्यूहालंकारमूत्रे ऽप्याह । चुतभिर्धर्मः समन्वागतो बो. धिसत्वः प्रणिधानान चलति ॥ ॥ निहतमान भवतीर्घ्यमात्सर्यपरिवर्तकश्च भवति- 15 परसंपदं च दृष्ट्वा वात्तमना भवतीति। इदमेव पात्रबोधिचित्तस्य स्फटतरमसंप्रमो[32 a]षकारणं यत्तत्रैव रत्नकूटे ऽभिहि- तम्। सेवापथेषु बोधिचत्तपरिकर्मणतया । बोधिचित्तपूर्वङ्गमतया चेति ॥ तथा हि चन्द्रप्रदीपमूत्रे पाठः । ग्रारोचयामि प्रतिवेदयामि वो यथा यथा बकुलु . 1) See p. 5, note 3. 2) °shvevan MS. 3) tat stha-satorin samridipayati margin. We should probably read °dāpeti. Compare Divy. Index p. 693. 4) See p. 13. note 5. 5) °vedanayāmi MS. 6) So MS. for bahulam (Tib. मा).

·54 शिक्षासमुनयः। [32a . ते . वितर्कयेनाः तथा तथा भवति तनिम्नचित्तः तेही वितर्केहि तनिभितेकीति॥ अवसादोऽप्यनर्थ एतदर्जनं च रत्नमेघे दृष्टं। इन बोधिसत्वो नेवं चित्तमुत्पादपति दुष्प्रापा बोधिर्मुनष्यभूतेन सता । इदं च मे वीर्य पीतं च कुसीदो ऽहं बोधिश्चा- दीप्तशिरश्चैलोपमेन बहून्कल्पान् । बरुनि कल्पशतानि बहूनि कल्पसकस्राणि समु- 5 दानेतव्या । तबादमुत्सह ईदृशं भारमुद्दो ॥ किं तर्हि बोधिसवेनैवं चित्तमुत्पाद- यितव्यं ये ऽपि तेभिसंबुडास्तथागता महतः सम्यकसंबुढा पे चाभिसंबुद्ध्यत्ते पे वाभि- संभोत्स्यते योदशेनेव नयेन ईदृश्या प्रतिपदा । इदशेनैव वीर्येणाभिसंबुढा अभिसंबुध्यते ऽभिसंभोत्स्यते च। पावन तथागतभूता एवाभिसंबहाः । अकमपि तथा तथा घरिष्ये तथा तथा व्यायंस्ये सर्वसवसाधारणेन वीर्येण सर्वमवारम्बयोन वोर्येण यथारमनुत्तरां 10 सम्यक्संबोधिमभिसंभोत्स्य इति ॥ पुनरपरोऽनर्थो रत्नकूट दृष्टः । अपरिपाचितेषु सवेषु विश्वासो बोधिसत्वस्य स्ख लितं प्रभातनीभूतेषु सवेषदारबुद्धधर्मसंप्रकाशनात् बोधिमवस्य स्खलितं ॥ उदारा धिमुक्तिकेषु सत्वेषु कोनयान प्रकाशनाद्। बोधिसत्वस्य स्खलितमिति।सम्यकस्म[32b] त्युपस्थितेषु शोलवत्सु कल्याणाधर्मेषु प्रतिविमानना दुःशोलपापधर्मसंग्रहा बोधिसत्वस्य 15 सालतमिति॥ घनधिमुक्तिरप्यनथः । यथोक्त राष्ट्रपालमूत्रे । यस्य अधिमुक्ति न वियति बुद्धधर्मगणो च न तस्य धिमुक्तिः। शितव्रतेषु न तस्य धिमुक्तिः पापमतेस्तिरपायमुखस्य । (2) (3) 1) After nimna (? corr. nishtha) the transcript reads bodhi-cittah from margioal additiou in the archetype. 2) Cf. 52.12 supra. 3) Metre as on p. 2 above. 4) which inust mean 'turned towards the three hells'; though Childers mentions four apāyas. T'irapāya therefore = apāya-traya.

·-33a] 55 . (3) तृतीयः परच्छेिदः। स इतन्श्युतो मनुजेषु कर्मवशाबुधो कि विमूढः । नरकेषथ तिर्यगतोषु प्रेतगतीषु च विन्दति दुष्यम् ॥ इति ग्रस्य विसर्जनं रत्नकूटे अभिक्तिं दृष्टं । येषु चास्य गम्भारेषु बुद्धिनावगाहते। तत्र तथागत एव मातीति कृत्वा न प्रतितिति । तथागत एव जनीते ' नादं जाने अनत्ता बुडबोधिनीनाधिमुक्तिकतया तवागतानां सवेषु धर्मदेशना प्रवर्तत इति ॥ वैयावृत्यवर्तमानेनानविनकुशलेन भवितव्यं : बोधिसबप्राप्तिमोक्षे हि मक- धार्मिके धर्मश्रवणो । तथागतपूनायां च वैयावृत्यमुपदिष्टं तत्र या वृत्तिः सा रत्नराशिसूत्रा- दागता। तत्र वैयावृत्यकरेणा भिनुणा सर्वभिक्षुसंघस्य चित्तमभिराधयितव्यं। तत्र ये भि- तव पारण्यकाः प्रात्तशय्यासनिकास्तेषां । वैयावृत्यको भितुणा सर्वेण सर्व न कर्मस- मुत्थानं दातव्यं । यदि पुनरारण्यकस्य भिताः संघपर्यापनं शैतकं कर्म प्राप्नुयात् । एतेन 10 वैयावृत्यकरण भितुणात्मनैव तत्कर्तव्यं । अन्यतरो वा भितुरध्येष्यो न पुनः स प्रा. रण्यको भितुरुत्पोउयितव्यस्तत्र यो भितुः पिएउचारिको भवति तस्य तेन वैयावृत्यक- रेगा भितुणा प्रणीतभोजनेषु संविभागः कर्तव्यः। तत्र काश्यप यो भितुर्योगा[33 a]चारी भवति । तस्य तेन वैयावत्यकोणा भितुणा ऽनुलोमिकान्युपकरणान्युपसंहर्तव्यानि गान- प्रत्ययभेषज्यपरिष्काराश्च । यस्मिंश्च प्रदेशे स योगाचारो भिनुः प्रतिवति तस्मिन्प्रदेशे 1! नोच्चशब्दः कर्तव्यः । रतितव्यो वेयावृत्यको भितुणा योगाचारो भितुः । शय्यासनोप- स्तम्भनास्य कर्तव्या। प्रणीतानि च संप्रियाणि योगाचारभूम्यनुकूलानि खादनीयभोजनी. यान्युपनामयितव्यानि ॥॥ये भितवो बागृत्ये ऽभियुक्ता गवत्ति तेषामुत्साको दात- (5) । । ॥ 1) See p. 50 note 5. 2) See p. 11 note 9. 3) Nanjio 23 (44): tr. before A. D. 439. 4) Similar forms in Divy. Index. 5) The adjectival form appears to be new, for caiksha, see Avadana. çatak a (Index to Feer's tr. p. 479). 6)°preya MS.

·56 - (1). (2)- शितासमुच्चयः। [33 a व्यः। यावत्ते ऽपि रतितव्याः। ये धार्मकधिका भितवो भविष्यत्ति । तेषां प्रतोहारध- मता कर्तव्या। यावद्धार्मप्रवणिकाश्योप्योजयितव्याः पर्षन्मएडलं परिसंस्थापयितव्यं । मांकण्यमण्डलं विशोधयितव्यं यावत्साधुकारबकुलेन चास्य भवितव्यं ॥पे॥ न क्वचि- वस्तुनि ऐश्वर्यसंजोत्पायितव्या । कियत्परीत्तमपि कार्य संघमतेन कर्तव्यं । न स्वमतेन 5 यावन साधिकश्चातुर्दिशसांघिकेन "संसृष्टः कर्तव्यः । एवं विपर्ययादेवं स्तौपिकेन सहा- न्योन्यसंसर्गप्रतिषेधः । यदि चार्तुदशे संघे चैकल्यं भवेत्साधिकश्य लाभ उत्सदो भवत्तेन वैयावृत्यकरण भितुणा भितसंघमेकमानसं कवा । सांधिकलाभाच्चातुर्दिशसाधिक- कार्य कर्तव्यं । एवं स्तूपेऽपि प्रलुग्ने ज्यमेव विधिदीपकान्दानपतोन् वा समादाप्य प्र. तिसंस्कर्तव्य इत्याज्ञा । यदि पुनः काश्यप कियद्वरांप स्तोपिको लाभो भवेत् । सवैया. वृत्यकरण न संघेन चातुर्दिशसंघे उपनामयितव्यः । तत्कस्माद्धेतोः। या स्तीपिका ग्र- तश एकदशापि प्रद्धिः प्रसादबकुलैनियातिता भवति । सा [33b)देवकस्य लोकस्य चै. त्यं । कः पुनवर्वादो रत्नं वा रत्नसंमतं वा यच्च स्तूपे चोवरं नियातितं भवति । तत्तत्रैव तथागतचेत्ये वातातपवृष्टिभिः परितयं गच्छतु। न पुनः स्तीपिकं चावां हिरण्यमृत्येन परिवर्तयितव्यं। न हि स्तीपिकस्य काश्यों नापिस्तूपस्य केनांचंबकल्य योहि कश्चि- 15 त्काश्यप वैयावत्यकरो भितू रुष्टचित्तः शीलवना दतिगीयानामश्वर्यादाज्ञप्तिं ददाति स तेनाकुशलेन कर्मणा नरकगामो भवतीति । यदि मनुष्यलावामागच्छति दासो भवति परक- मकरो लाभी च भवति वरचपेटप्रचएउप्रहाराणाम् । पे । दाएकामभपातं भितुं 10 - 1) Cf. Feer, Avad.-c. pp. 479, 339. 2) Apparently in the sense of 'desire' occasionally found in the Pali ussado (Suttanip. v. 515, tr. p. 89). Cf. Senart, M h v. I. p. 372. 3) A remarkable 'Palicism' Cf. palibodha at p. 50.15 above 4) Cf. Whitney Gr.? $ 486 c; Speijer, Syntax p. 222, where this indecl. usage is noted as an archaism. 5) These two letters are uncertain in the MS Tib. (10. b. 5) has 75 '' ...

·-34 a] तृतीयः परिच्छेदः। 57 - - करोत्यकालप्रेषणगकालज्ञप्तिं ददाति । म तेनाकुशलेन कर्मणा बलशङ्काम प्रत्येक नरकस्तत्रास्योपपत्तिर्भवति । यावत्सकलविद्यः कायो भवति । यादीप्तः प्रदीप्तः संप्रत्य- लितः।पे। योजनशतविस्तारप्रमाणा निता भवति । तस्य तत्र निवेन्द्रिये बनि शङ्कुशतसहस्राणि यादोप्तानि अयस्मयानि निखातानि भवत्ति । यो कि कश्चित्काश्यप वैयवृत्यको भितुरागतागतं सांघिक लाभं सन्निधिं करोति न कालानुकालं ददाति । , उदृश्यापयित्वा विदेठयित्वा ददाति । केषाचिन ददाति । स तेनाकुशनमूलेन नका नाम गूधमृत्तिकाप्रेतयोनिस्तत्रास्योपपत्तिर्भवति । तत्रास्यान्ये प्रेता भोगनं गृहोलापदर्ग- यत्ति । स उदृश्यमानस्तदोवनमनिमिषाभ्यां नेत्राभ्या पश्यमानः नुत्पिपासापरिगतो दुष्वां । वेदना वत्ति न च वर्षसहस्रेणापि तस्य भोजनस्य लाभो भवति । यदपि कदाचि. कचिदोन लब्धं [34 a] भवति तदुच्चारं भवति पूयशोणितं वेति ॥ संघनितावदाने ऽप्यनर्थ उक्तः । यास्त्र संघरक्षित मत्वानहातोः कुड्याकारां. स्ते भितव ग्रामन् । तैः साधिकं कुटयं प्लेष्मणा नाशितं । तस्य कर्ममो विपाकेन कुद्याकाराः संवृत्ताः । यास्त्वं संघरतित सत्वानहातोः स्तम्भाकारांस्ते भितव ग्रास- तैः सांघिकस्तंभः सिंहाणकेन नाशितः । तेन स्तम्भाकाराः संवृत्ताः । यांस्त्वं सत्वान- द्रातीर्वताकारान् पत्राकारान् फलाकारान् ते ऽपि भिनव मागन्। तैरपि सांघिकानि च तपत्रपुष्पफलानि पोहलिकपरिभोगेन परिभुक्तानि तेन ते वृत्तपत्रपुष्पफलाकाराः संवृत्ताः । यास्वं सत्वानहाती रज्वकारान् संगानन्याकारास्ते भितव ग्रासन् । तैः सां. धिका रञ्जसम्मान्यः पोहलिकपरिभोगेन परिभुल्लास्तेन रज्वाकाराः सम्गानन्याका- 10 न्। 15 1) A corrupt and doubtful form: Tib. (40.b.7 fin) has 5'437 \'I jeering' 2) Divyavadana, Tale 23; see printed text p. 312 1. 13 : also the translation in Burnouf's Introduction pp. 328-9; but the present extract is from a textus ornatior. 3) buddhasya crāvakā Divy.-text, 4) This example is not narrated at length in our Divy.-cext ·58 शिक्षासमुच्चयः। [348 (2) (3) (4), राश्य संवृत्ताः । यं त्वं सबमद्रातीस्तट्राकारं स प्रामणेरक श्रासीत् । स तटुकं निर्माट्य- ति ' प्रागन्तुकाच भितवो ऽभ्यागताः । तरमी दृष्टः पृष्टश्च प्रामणोरक किमयं संघस्य पा- नक भविष्यति । स मात्सर्योपहतचित्तः कथयति । किं न पश्यथ तटुकं निर्मादितं पीतं पानकमिति । ते वृत्ता वेलेति नैराश्यमापना कोनदीनवदनाः प्रक्रात्ताः । स तस्य क- 6 र्मणो विषाकेन तटुकाकारः संवृत्तः ॥ यं त्वं सत्वमद्रातीरुदखलाकारं मोऽपि भिनुरामोत् । तस्य पात्रकर्म प्रत्युपस्थितं । तत्र चैकः श्रामणेरको द्धन् मुद्रावारे नियुक्तः। स तेनोक्तः श्रामणेरक ददस्व मे खलिस्ताकं कुदृयित्वेति । स कथयति । स्थविर तिष्ठ तावन्मुहूर्त व्यग्रो ऽस्मि पश्चात्कुटयित्वा दास्यामीति । स संजातामर्षः कथयति। [34 b] श्रामणे- रक यदि मम कल्पेत उटूखलं स्प्रष्टुं वामेवाहमुखले प्रतिप्य कुट्येयं । प्रागेव खलि- 10 स्तोकमिति । स प्रामणोरः संलनयति । तीवपर्यवस्थानपर्यवस्थितो ऽयं । यग्यहमस्मै प्रतिवचनं दास्यामि भूयस्या मात्रया प्रकोपमापत्स्यतीति तूष्णीमवस्थितः। यदास्य पर्य- वस्थानं विगतं तदोपसंक्रम्य कथयति। स्थविर जानीषेलं कोऽहमिति। स कथयति।नाने वा काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य प्रव्रनितं श्रामणेरकं । ग्रामपि भितुः स्थविरः। श्राम- पारकः कथयति । यग्यप्येवं तथापि तु यन्मया प्रव्रजितेन करणीयं तत्कृतं । किं कृतं ले. 15 शप्रहाणं छिनसकलबन्धनोऽहं सर्वबन्धनविनिर्मुक्तः। खरं ते वाकर्म निश्चारितं । प्रत्य- यमत्ययतो देशय । श्रप्येव नाम एतत्कर्मपरिक्षयं तनुबं पर्यादानं गच्छेदिति। तेनात्ययम - 1) Tib. गर्दा 'a wooden basin, trough' - Jaschke. The forms tatta and tattuka are alike unknown to Sk. dictionaries, but the Dravidian languages, Tamil and Malayalam, show forms of similar meaning to that given in the Tib. 2) Not in ed. (41.b.2). 3) Sc. pinda-patra. Thh. "दुरावे 4) The Tib. has (41. b. 2) रस ग म । गाठेगा गाठेग रिस सालमा पनि . ལས་རེས་བབ་ ·- 35a] तृतीयः परिच्छेदः। 59 त्ययतो न देशितं तेन कर्मयोदखलाकारः संवृत्तः॥ यस्त्विं सत्वानहातोः स्थाल्याकारान्। ते कत्यिकारका प्रासन् भितूणामुपस्थायकाः । ते भैषज्यानि काथयत्तो भितुभिरप्रियमु- का तैश्चित्तं प्रदूष्य स्थाल्यो भिनाः तेन स्थाल्याकाराः संवत्ताः। यं वं सवमहातीमध्ये छिनं तत्तुना धार्यमापां सोऽपि भितुरामीलाभी मालिकः तेन मात्सर्याभिभूतेन लाभः सं- परिवर्तितः। यो वार्षिकः स हेमत्तिकः परिणामितः । यस्तु हेमत्तिकः स वार्षिकः प. 5 रिणामितः। तस्य कर्मयो विपाकेन मध्ये छिनस्तत्तुना धार्यमाणो गच्छति ॥ ॥ शितासमुच्चये धर्मभाषाकादिरतापरिच्छेदस्ततीयः॥ IV. अपरेऽपि महत्तो ऽनयाः मूत्रातेषताः। यथा तावदाकाशगर्भसूत्रे । पञ्चैमाः कुलपुत्र 10 तत्रियस्य मूढाभिषिक्तस्य मूलापत्तयः। याभि[35 a)र्मूलापत्तिभिः क्षत्रियो मूहाभिषिक्तः सर्वाणि पूर्वावरोपितानि कुशलमूलानि काषयति वस्तुपतितः पारानिकः सर्वदेवमनु- प्यमुखेभ्यो ऽपायगामी भवति । कतमाः पञ्च । यः कुलपुत्र मूर्दाभिषिक्तं स्तोपिकं वस्त्व- परति सोषिकं वा चातुर्दिशमांघिकं वा निर्यातितं वा । स्वयं वापरति हास्य- तिवा। इयं प्रथमा मूलापत्तिः॥ यः पुनर्धर्म प्रतिलिपति प्रावकनिर्माणभाषितं वा प्रत्येक- 15 बुढनिर्याणभाषितं वा महायाननिर्यापभाषितं वा प्रतिक्षिपति प्रतिषेधयतीयं हिताया मूलापत्तिः ॥ यः पुनर्मामुद्दिश्य शिरस्तुएउमुएउकाषायवस्त्रप्रावृतः शिक्षाधारी वा शि- 1) Bhaisajyº MS. 2) v. supr. p. 10, 14. The present is the passage referred to in the Bodhicaryavatära, V. 104 (ed. Minaev.-Zap. Tom. 4) - a reference to which M. de la Vallée Poussin called my atteution. See also Wassiljev, p. 171. 3) See f. 35. b. init. The Tib. (42a5) the form in the text, hitherto only certified himsārthe' in the Dhātupāthas both Sk. and Pali (s. v. jhas). Jāsayati in Çat.-Br. II. 2.2. 19 is similarly used.

·60 शितासमुच्चयः। [350 वे॥ ताधारी वा तस्य दुःशोलस्य वा शीलवतो वा काषायाणि वस्त्राण्यपरति अपकारय- ति। गृहस्थं वा करोति काये दण्डः प्रति चारके वा प्रतिपति जीवितेन वा वियोन- यतीयं तृतीया मूलापत्तिः ॥ यः पुनः क्षत्रियः संचित्य मातरं जीविताद्यपरोपपति पि. तरमत्तं भगवच्छ्रावकं वा जोविताद्यपरोपयति समयं वा संघ भिनत्ति तथागतस्याहतः सम्यक्संम्बुढस्य सचित्त्य दृष्टचित्तो रुधिरमुत्पादयति ॥ एभिः पञ्चभिरानत्यः कर्मभिरन्य- तरान्यतरं कर्मोत्पादयतीयं चतुर्थो मूलापत्तिः ॥ यः पुनः क्षत्रियो ऽतुवादी गवांत पर- लोकोपेतकः । दशाकुशलान्कसपथान्समादाय वर्तते ऽन्यांश्च बहसवान्दशस्वकुशलेषु कर्मपयेषु समादापयति विनयति निवेशयति प्रतिष्ठापयतोयं पञ्चमो मूलापत्तिः ॥ यः पुनामभेदं जनपदभेदें नगरभेदं राष्ट्रभेदं करोतीयं मूलापत्तिः॥ ६॥ प्रादिकर्मिणां म. 10 कायानसंस्थितानां [35 h] कुलपुत्राणां कुलदुहितृणां वाष्टौ मूलापत्तयो । वाभिर्मूलाप- त्तिभिः स्खलिता ग्रादिकार्गका महायानसंप्रस्थिताः सर्वाणि पूर्वावरोपितानि कुशलमू- लानि काषयत्ति । वस्तुपतिताः पराजिता देवमनुष्यमहायानसुखादपायगामिनो भवत्ति चिरं च संसारे सीदत्ति कल्याणमित्रविरहिताः । कतमा अष्टौ। ये सत्वाः पूर्वदुरितके- तुनास्मिन् लिष्टे पञ्चकपाये लोके उपपन्नास्त इत्वरकुंशलगूलाः कल्याणमित्रं संनिः- 15 श्रित्येदं परमं गम्भीरं महायानं वत्ति । ते च परीत्तबुद्धयोऽपि कुलपुत्रा अनुत्तरायां सम्यक्संबोधी चित्तमुत्पादयत्ति। तेषागादिकर्गिका ये च बोधिसत्वा इदं परमगम्भीरं शन्य- ताप्रतिसंयुक्तं सूत्रात्तं शृण्वत्ति उद्दिशत्ति पठात ते यथाश्रुतं यथापर्यवाप्तं परेषां पूर्वबुद्धि- सदृशानां स्वर्थ सुव्यञ्जनं विस्तरेणामतः स्मारयत्ति प्रकाशपत्ति । ते हाकतशमा बालाः पृथग्नानाः शृण्वत्त उत्त्रस्यत्ति संत्रस्यत्ति संत्रासगापम्यते। ते संत्रासेन विवर्त्तयत्यनत्तुरायाः (2) । । 11. 1) See Wassiljev 240 (261) note 2. The usage at 17.20.-18.7 above is different. 2) v. supra b9, 3) kalpuyuhsatrasam kleçadrantayah marg.; cf. Dh..! $ 91. 4) A marginal gloss arracina on this word, for which see Divy. Ind. 5) samvarüt purva, margin.

·- 36 a] चतुर्थः परिच्छेदः। 61 6 सम्यक्संबोधेश्चित्तं श्रावकयाने चित्तं प्रणिार्धात। एषा ग्रादिकर्मिकबोधिसत्वस्य मूलाप- त्तिः प्रथमा॥ यया मूलापत्त्या स कुलपुत्रः सर्वं पूर्वावशोपतं कुशलमूलं काषर्यात । वस्तु- पतितः पराजितः स्वर्गापवर्गसुखात् । विसंवादितं चास्य बोधिचित्तमपायगामी भवति । तस्माद्बोधिसत्वेन महासवेन परपुदलानामाशयानुशयं प्रथमं ज्ञात्वा यथाशयानां सवानाम- नुपूर्वण धर्मदेशना कर्तव्या । तम्यथा महासमुद्रेऽनुपूर्वेणावतारयति ॥पे॥ पुनरपरमादिकर्गिको बोधिसत्वः कस्यचिदेव [36 a] वत्यति ॥ न वं शक्यसि पर- पारमितासु चया चर्तुं । न वं शक्यस्यनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोढुं । शीघ्रं त्वं श्रावक- याने प्रत्येकबुद्धयाने वा चित्तमुत्पाट्य । तेन त्वं संसारानियास्यसि । यावश्यथापूर्वोक्तमिय- मादिकर्मिकस्य बोधिसत्वस्य द्वितीया मूलापत्तिः ॥ पुनरपरमादिकर्मिको बोधिसत्वः कस्यचिदेवं वत्यति । किं भोः प्रातिगतिविनयेन । 10 शीलेन सुरक्षितेन शीघ्रं वमनुत्तरायां सम्यक्संबोधी चित्तमुत्पादयस्व महायानं पठ। पत्ते किञ्चित्कायवाङनोभिः लोशप्रत्ययादकुशलं कर्म समुदानीतं तेन पाठेन शुद्धिर्भवत्य- विपाकं । यावश्यथापूर्वोक्तमयमादिकर्मिकस्य बोधिसत्वस्य तृतीया मूलापत्तिः॥ पुनरपरं कुलपुत्र केषाञ्चिादिकर्मिको बोधिसत्व एवं वक्ष्यति । वयत यूयं कुलपु. त्राः श्रावकयानकथां । मा शृणुत मा पठत मा परेषामुपदिशत । गोपयत प्रावकयानकथां। 15 न यूपं तस्मात् महत्फलं प्राप्स्यय । न यूयं ततो निदानाच्छताः लेशात्तं कर्तु । श्रद्दधत महायानकथां । शृणात महापानं पठत महायानं परेषां चोपदिशत । ततो यूयं सर्वडत्य पायपयान् शमयिष्यथ । तिप्रं चानुत्तरां सम्यकसंबोधिमभिसंभोत्स्यथ ।। यदि ते तस्य वचनकारिणो भवत्तीदृश दृष्टिगतगुपग़लीयुः । उभपोरपि मूलापतिर्भ- वतीयमादिकर्मिकस्य बोधिसत्वस्य चतुर्थी मूलापत्तिः ॥ पुनरपरमादिकर्मिका बोधिसवा दिजिलिका भवत्ति ग्रन्यया निदर्शयत्ति । इदं च महायानं कोर्तिशब्दम्मोकार्य लाभसत्कारलेतोः पठत्ति स्वाध्यायत्ति धारयत्ति चाचपत्ति (1) 20 1) The MS. has the indic. (tha) for this verb only.

·62 शितासमुच्चयः। [36a - देशपत्ति परेषां च श्रुतमा[36 b]त्रमुपदिति । एवं च वक्ष्यत्ति । वयं महापानिका नान्ये । ते परेषामोर्ष्यापत्ति लाभसत्कारतोर्यतस्ते लभत्ते उपभोगपरिभोगान्परेभ्यस्तत्प्रत्य- पाते प्रकुप्यत्ति तेषी चावर्ण निश्शारयत्ति कुत्सत्ति पंसयत्ति विजुगुप्सत्ति ' यात्मानं चोत्कर्षयत्ति न तान् । अतस्ते इख्तुिना चोत्तरिमनुष्यधर्मेरात्मानं विज्ञपत्ति । त- 5 तस्ते तेन वस्तुना पतिताः पराजिता महायानमुखादेतां महागुरुकामापत्तिमापग्यत्ते यया- पापगामिनो भवत्ति । यथा कश्चित्पुरुषो रत्नदीपं गच्छेहत्तुं नावा समुद्रगवतरते स गहा- समुद्रे स्वयमेव तां नावं भिन्यात्तत्रैव मरणं निगच्छेद । एवमेव ये प्रादिकामका बोधि- सवा महागुणासागरमवतर्तुकामा ईयादतोस्तदन्ति । तत्प्रत्ययात्ते अदानावं भित्त्वा प्र- ज्ञानीवितेन वियोगं प्रामुवात्त । एवं ते बाला प्रादिमिका बोधिसत्वा ईस्तिोरनत- 10 प्रत्यया महागुरुकामापत्तिमापयते । इयं पञ्चमो मूलापत्तिरादिकर्मिकस्य बोधि- - सवस्य॥ - पुनरपरं कुलपुत्र भविष्यत्यनागते अर्धान गृहस्थप्रजिता ग्रादिमिका बोधि- सवा ये ते गम्भीराः शून्यताप्रातसंयुक्ताः सूत्रात्ताधारणातात्तिसमाधिभूमिस्वलंकृतमहा- विद्वत्पुरुषाणां कृतप्रमाणां बोधिसत्वानां गोचरास्तान्महायानसूत्रात्तान् धारर्यात्त पठ- 16 ति स्वाध्यापत्ति परेषां च विस्तरेणा वाचयित्वा प्रकाशात्त । ग्रहं चेमान् धर्मान् स्वबुद्ध्या बुदेवं च पुनरकं कारुण्यकेतोस्तवोपदिशामि । त्वया वा पुनस्तथा भावयितव्यं यथा व- मत्र गम्भोरेषु धर्मेषु(37 u] प्रत्यतो भविष्यति । एवं ते ज्ञानदर्शनं भविष्यति यथा मम । एतदिन पुनरेव ददाति पठितमात्रेणामिमानेवंतूपान्धर्मान् गम्भीरगम्भीरानुदिशामि न सातात्क्रियया ॥ लाभसत्कारतोरात्मानं विक्रोणाति । तत्प्रत्ययात्सर्वत्र्यधगता- 20 नामर्हता सम्यक्संबुढानां बोधिसत्वानामार्पपुगलानां च पुरतः सापराधिको भवति। महा- गुरुकामापत्तिमापश्यते । विसंवादयति देवमनुष्यान्मकायानेन । श्रावकयानमेवास्य न भव- - 1) Hitherto in Dhatup atha only: but cf. pamsana p. 10 note 4. 2) mamait° without punctuation MS.

·-37 b] 63 (2) चतुर्थः परिच्छेदः। ति' प्रागेव महापानस्यावतारविशेषाधिगमः । प्रागेवानुत्तरा सम्यक्संबोधिः ॥ तप्यथा कश्चित्युरुषो महाटवी प्रस्थितः तुत्तर्षप्रपीडितः स तत्र महाफलवृते प्रतिष्ठितः। धाकारार्थ स उदारफलवृतमपहाय गन्धसंपन्न रममपनमनास्वाप्य विषवृतमभिरुत्य वि. षफलानि भुञ्जीत भुक्त्वा च कालं कुर्यात् । तदुपमांस्तान्पुहलान्वदामि । ये दुर्लभं मनु. ष्यलाभं लब्धा कल्याणमित्रं मनिनित्य महायानमवततुकामा लाभसत्कारयशोदेतो. । रात्मानमुपदर्शयत्ति पराम्पसयत्ति एवंचूपां महागुरुकामापत्तिमापयत्ते यया गुरुकयापत्त्या सर्वविज्ञानां परमजुगुप्सिता भवति । अपापगामिनस्तथापाश्च पुढला न सेवनीयाः सर्व- तत्रियबामणविरशूद्राणां । यश्च तान् सेवते म मातिसारो भवति सर्वविज्ञानां । इयं कु- लपुत्र बोधिसत्वस्य षष्ठी मूलापत्तिः॥ पुनरपां कुलपुत्र भविष्यत्यनागते ऽधनि क्षत्रियाणां पुरोक्तिचाडाला प्रमा- 10 त्यचएठाला भटचाउाला मूर्वाः पण्डितमानिनो महाधना महाभागाः । बकुवि- धेषु दानमयपुण्यक्रियावस्तु 37 b]षु संदश्यते ते त्यागमदमत्ता मानमर्पण तत्रियं विभेदयत्ति । श्रमणान् तत्रियः । ते तत्रियानिमित्य अमणान् दण्डापयत्ति थै दण्डेन मुषत्ति । तेनोपद्रवेणा ते भितवः पोहलिकं वा सांघिकं वा चातु- दिशाधिकं वा स्तोषिकं वा श्रमणैरपव्हत्य तेषां प्राकृतं प्रदाप्यते । ते पुनश्च- 15 एटालाः तत्रियस्योपनामयिष्यत्ति । ते उभयतोऽपि मूनापत्तिमाषग्यते । ये तत्रियचएडा- ला: श्रमणः माई प्रडष्यत्ति तथापं च ते धर्म प्रज्ञपयिष्यत्ति । अधर्म वा धर्ममपकाय' मू- त्रविनयशिता घनपेत्य कालोपदेशमहाप्रदेशानपनाय । महाकरुणानेत्रीप्रज्ञापारमित शिक्षोपायकौशल्यशिताः याश्चापरेषु सूत्रेषु शिना उपदिष्टास्ता म्रपकाय । तथापां धर्म- युक्ति भितूणां विरेठनार्थपूर्वक क्रियाकारं प्रज्ञपपत्ति । ये क्रियाकार भितूणां विदेठना 20 (3) . 1) param MS.: for pams cf. supra 62, 3. 2) See Divy. Ind. 3) This form (not in lexx.) recurs in a metrical passage below, 39 b. 4) artha MS. 5) purohita-candālādyā, bhedanāt sanghikādi-dravyāpaharanac ca. marg.

·64 शिक्षासमुच्चयः। [37 b- 12) भवति । रिञ्चति शमविपश्यनानुयोगमनस्कारं । ते ऽवध्यायत्तो व्यापादबछला भव- ति । तेन च हेतुना भितणामप्युपशात्ताः नेणा नोपशम्यत्ति न तनूभवत्ति। तत्काले पुनस्ते भिनव प्राशविपना भवति शोलविपन्नाश्च भवति । प्राचारविपना भवत्ति दृष्टिविपना भवति तडेतोः शैथिलिका भवति । बालिका भवत्ति । प्रश्रमणाः प्रमणप्रतिज्ञाः ।. 5 ब्रह्मचारिणो ब्रह्मचारिप्रतिज्ञा : शङस्वरसमाचारा : प्रष्टव्यधर्मदेशकाः। तेभूयस्या मा. त्रया सपरिचारस्य तत्रियस्य सत्कृता भवति मानिताः पूनिता भवति। ते च प्रहाणाभि- युक्तानां भितूणां गृहस्थधवर्ण निश्चारयत्ति । स च तत्रियः सपरिवारः प्रहाणाभियुक्तानां भितणाम[3S a]त्तिके प्रष्यति प्रबध्यायति । यस्तत्र प्रापिकानां भिनूणामुपभोगप- रिभोगस्तं स्वाध्यायाभिरताना भितूणां निर्यातयत्ति । ते उभयतो मूलापत्तिमापश्यते। त- .0 त्कस्यदेतोः॥ध्यायो भिनुः मुनेत्रं । नाध्यपनयेयावृत्यापिता नाध्ययनाभियुक्ताः ॥स- माधिधारणीनात्तिभूमिषु भाजनोभता दतिणीयाः पात्रभूताः। ग्रालोककरालोकस्य मार्गो पदेशकाः। कर्मनेत्रनेशनेत्रान्सवानुत्तारयत्ति। निर्वाणगमने च मार्गे प्रतिष्ठापयत्ति। इमाः कुलपुत्राष्टी मूलापत्तय इति ॥ प्रासां निःसरणमिदैव सूत्रे ऽभिस्ति । यदि ते बोधिसत्वा म्राकाशगर्भस्य बोधिस- 6 बस्य नाम गुवा दर्शनमस्याका रन् । अपायप्रपतनभयात् मूलापत्तीर्दशयितुकामा । यदि ते श्राकाशगर्भ बोधिसत्र नमस्कुर्युः नाम चास्य परिकीर्तपेयुस्तेषां म कुलपुत्रो यथा भा. ग्यतया स्वपेपायतस्तिष्ठति ब्राह्मणवपेण यावद्दारिकापेण पुरतः स्थास्यति । त- स्यादिकर्मिकस्य बोधिसत्वस्य यथा समुत्थितास्ता प्रापत्तीः प्रतिदेशयति । गम्भीरं चा. (3) । (4) 1) purohitādyā marg. 2) In the margin (cf. gloss on similar passage supra63, 16.) we find the explanation: abrahmacāribhiksharo 'vārnavādāt paribhogncyāvanāc ca. 3) Oprtyn MS., as before. 4) The transcript following a later hand in the margin has a double causal form odesāpayati: cf. dandapugati [37 b, 39 b]. Compare Whitney's 'bastard cau- Rela' ('Roots' p. 238, med.).

·65 (1) -38 b] चतुर्थः परिच्छेदः। स्योपायकौशल्यं महायाने चर्यामुपदर्शपति । पाववैवर्तिकभूमी च प्रतिष्ठापयति ॥॥ यदि तेषां संमुखं दर्शनं न ददाति । यस्तमभियाचति । तेनादिकर्मिकण बोधिस- वेन सापराधेन पथिमे पामे उत्थायामनात्प्रामुखेन स्थित्वा धूपं धूपपितव्यं । अरुणो देवपुत्र धापाचितव्यः एवं च वक्तव्यावरुण अरुणा महाकुप महाभाग महोदितस्त्वं जम्बु- हीपे मां करुणायाछादयस्व । शोप्रमाकशगर्भ महाकारुणिकं मम वचनेन बोधप । [38 b] मम स्वप्नातरे तमुपायमुपदर्शय येनामुपापेनापत्तिं प्रतिदेशयामि । साथै महायाने उ- पायप्रज्ञा प्रतिलप्स्यामीति ॥ तेन तत्कालं शय्यायां निद्रापयितव्यं मकोड़ते रुणे इक जम्बुहोपे घाकाशगर्भस्य बोधिसत्वस्येक समागमो भवति स्वरूपेण च । तस्यादिक- र्मिकस्य बोधिसवस्य स्वप्नात्तरे पुरतः स्थित्वा ता मूलापत्तिं देशयति महायानोपा- पेन । तथापं च तस्योपायज्ञानं संदर्शयति । येनोपायकौशल्येन स घादिकर्मिको बोधि. 10 मावस्तत्रैव बोधिचित्तासंप्रमोषं नाम समाधि प्रतिलभते सुदृब्व्यवस्थितय भवति म. कायान इत्यादि। प्रय वा योन्त्र सूत्रे ऽध्येषणमन्त्रः पूर्वमुक्तः । तेनायं विधिः कार्यः। एवं स्यात् । अरण्ये उपवने अभ्यवकाशे वागरुं वा तगरं वा कालानुसारि वा धूपयितव्यं । प्राञ्जलिना च भूवा समत्ततो दिग्विदितु च पञ्चमण्डलकेन वन्दिवा इमे मनपदाः प्रवर्तयितव्याः ' त- 15 ग्वथा। सुमश कारुणिक । चातुर । विचर ' मञ्चर' कारुणिक । मुरर मुरर वेगधारि नमुँचमे भुतयत कारुणिक चित्तामणि पूय कारुणिक सर्वाशा मे स्थापय । अाज्ञाधारो (3) - 1) Saha apparently with loc.; but possibly a compound; compare Panini's sahapiirvahnam. 2) tagarum. MS. (apparently) Tib.: but the reading has been corrected and is indistinct. 4) na added in marg:; not. in Tib. ༠) བྷུ་ཝུ་ཛ་ག་ཏ་ Tib. 6) Cf. Wassiljev, supra cit., p. 59 note 2. 5 ·66 [38b- - - शितासमुच्चयः। स्फुगु ३ ' रतिविवेक गु । दृष्टिविवेक गु । पूरय कारुणिक पूायत्तु ममाशा' सर्व था चांशोकगति स्वाहा ॥ विधिः पूर्ववत् । सर्वव्याधिदुःखसर्वभपसर्वोपकरणविघातप्र- तिघाते सर्वाभीष्टसिद्धये च कार्यः॥ यदि क्षत्रियादयोऽपि बोधिसत्वाः कथमेषामापत्तिनियमो ऽन्येषा चाधिक्यं । अथ तेन साम्वरिकाः। कथमेषामापत्तिव्यवस्था ' कधं वा तदोषा- 5 साम्बरिका अपि गृयते । नैष दोषः। ये[39a) षां पत्र बकुलं संभवः ते तत्राकोटिताः स्व. नामयणदर्शनाइयोत्पादनार्थ । पास्परतस्तु मः सर्वा घापत्तयः परिवर्तव्याः ॥ येन वा प्रकृतिमहामावग्यतया समादानोऽप्यभव्यो भवत्युच्छिनकुशमूलथ सुतरां तेन साम्व. रिका इत्यलमनपा चित्तया ॥ उपापकोशल्यसूत्रेऽपि मूलापत्तिरुक्ता। किं वापि कुलपुत्र बोधिसवः प्रातिमोत- 10 शितायां शिक्षमाणाः कल्पशतसहस्रमपि मूलफलभतः स्यात् । सर्वसवानां च सूक्लडरु- लानि तमेत् । श्रावकप्रत्येकबुद्धभूमिप्रतिसंयुक्तैश्च मनासकारविरोदियं बोधिसत्वस्य गुरुका मूलापत्तिः । तस्यथा कुलपुत्र प्रावकयानीयो मूलापत्तिमापनः सो ऽभव्यस्तरेव स्कन्धेः परिनिर्वातुम् । एवमेव कुलपुत्रो ऽप्रतिदेश्यैतामापत्तिमनिःसृत्य तान् श्रावकप्र- त्येकबुडमनमिकारानभव्यो बुद्धभूमी परिनिर्वामिति ॥ प्रासां च मूलापत्तीनां सुखग्रहणधारणा मेकीयमतानां च संग्रहकारिका उच्यते ॥ रत्नत्रयस्वहरणादापत्पाराजिका मता। सहर्मस्य प्रतितेपाठूितीया मुनिनोदिता ॥ दुःशीलस्यापि वा भितोः काषायस्तेन्यताउनात् । चारके वा विनितेपादपप्रवासनेन च ॥ 15 1) The MS. (with which the Tib. agrces) reads here and below (twice) gu clearly. This however is probably a misunderstanding of the old form of the figure 7 (seveu repetitions of the charm). 2) NET'S Tib. The Sk. is indistinct, it apparently reads sapathañcā.

·-39 b]
67
5
10
चतुर्थः परिच्छेदः।
पञ्चानतर्पकरणान्मिथ्यादृष्टिपणा वा।
यामादिभेदनादापि मूलापत्तिर्जिनोदिता ॥
शून्यतापाथ कथनात्सवेषु कृतबुद्धिषु ।
बुढवप्रस्थिताना वा संबोर्विनिवर्तनात् ॥
प्रातिमोतं परित्याज्य महायाने नियोजनात् ।
शिष्ययानं न रागादिप्राणायेति वा महात् ॥
पोषां ग्रहणादापि पुनः स्वगुणकाशनात् ।
पापंसनतो ला[39 b]भसत्कारमोककेतुना ।।
गम्भीरतात्तिकोऽस्मीति मिथ्येव कथनात्पुनः ।
दण्डापयेहायमणान् दयाहा शरणत्रयात् ॥
गृह्णीयाद्दीयमानं वा शमये त्याजनात्पुनः ।
प्रतिसंलीनभोगं च स्वाध्यायिषुनिवेदनात् ॥
मूला प्रापत्तयो सेता महानरकोतवः।
नार्यस्याकाशगर्भस्य स्वप्ने देश्याः पुरःस्थितैः॥
बोधिचित्तपरित्यागावाचकायाप्रदानतः।
तीव्रमात्सर्यलाभाभ्यां क्रोधादा सत्वताउनात् ॥
प्रसाम्यमानो यत्नेन सत्वेषु न तितितते।
लेशात्परानुवृत्त्या वा सद्धर्मागासवर्णनाद । इति ।
प्रार्यतितिगर्भमूत्रे ऽप्युक्तं । यो महात्मन् ममोद्दिश्य प्रव्रजितो दुःशीलपापसमाचा-
रो भितुरनभूतः कशम्बकजातो अग्रमणाः प्रमणाप्रतिज्ञः ब्रह्मचारी ब्रह्मचारिप्रतिज्ञः। 20
धस्तः पतितः पराजितो विविधैः क्लेशैः घथ च पुनः स दुःशीलपापसमाचारो भितु.
15
1) See p. 60, note 1.
2) Pali. kasambu 'rubbish', with the whole passage compare M. Vyutp.
cclxxvii. 16, 18-19.

·68 [39 b- शितासमुच्चयः । रग्यापि मर्वदेवानां पावत्सर्वमनुष्याणां यावत्पुण्यनिधीनां दर्शयिता भवति कल्याणा- मित्रं। किं चापि स पात्रीभूतः तेन च पुनः शिरस्तुण्ठमण्डेन काषायवस्त्रप्रावरपोर्या- पथेन दर्शनहेतुनापि बळूनां सवानां विविधकुशलमूलोपस्तम्भनकरः सुगतिमार्गदर्शको भवति । तस्मायो ममोद्दिश्य प्रवजितः शोलवान् दुःशीलो वा तस्य नानुजानामि चक्रव- 6 तिरानामपि यन्ममोदिश्यप्रवजितस्य सधर्मेणापि काये दण्उप्रहारं वा दातुं चारके वा प्रतेप्तुं । अङ्गमङ्गं विकतनं वा कर्तु नीविताहा व्यपरोपणां कर्तुं [40 a] । किं पुन- - रधर्मेण ॥ किं चापि मृतः कथ्यते ऽस्मिन् धर्मविनये । अथ च पुनः स पुढलो गोरोचनकस्तू. रिकासदृश इति । अत्रेवाल। ये ममोद्दिश्य प्रव्रजितान् पानभूतान् पात्रभूतान्या विरेठ- 10 यिष्यत्ति ते सर्वेषां त्र्यधगतानां बुद्धानामतीव सापराधा भत्ति । समुच्छिनकुशलमूला दग्धसत्ताना अवीचिपरायणा भवत्तीति। अत्रेवाल । सर्वबुडेरधिष्ठितोऽयं मोतधनो यदुत रक्तकाषायवस्त्रमिति । अस्मि- नेव चोक्तं । तेन खलु पुनः समयेन बहूनि श्रावकनियुतशतसहस्राणि बहूनि च बोधि- सत्वनियुतशतसहस्राणि भगवतोऽत्तिके एवं पूर्वकृतं कर्मावरणं प्रतिदेशयत्ति। वयम- 15 पि भदत्त भगवन् बहूना पूर्वकागा तथागतानां प्रवचने पात्रभूतान् पात्रभूतांश्च बुडानां भग- वतां प्रावकयानीयान् पुदला गप्सितवत्तः पंसितवत्तो राषितवत्तो ऽवर्णायशःक- थाथ निश्चारित्वत्तः। तेन वयं कर्मावरणेन त्रिधपायेषु विविधां तीव्रां प्रचण्ड दुःखां वेदना प्रत्यनुभूतवत्तः॥ पेयालं ॥ वयं तत्कावरणशेषमेत िभगवतो ऽत्तिके प्रतिदे- शयिष्यामः केचिदत्ति । वयं भगवतः पावकान्वचनस्तर्जितवतः परिभाषितवत्तः। के- 20 चित्ति । वयं भगवतः पावकारपात्रभूतान्पत्राभूतांश प्रकरितवत्तः। केचिद्वदति । वर्ष चोवरान् हतवत्तः। केचिदत्ति। वयं भगवतः पावकाणामुपभोगपरिभोगानाच्छिन्नवत्तः । केचिदित्ति । वर्ष भगवत्तमुद्दिश्य प्रवनितान् गृहस्थान्कारितवत्तः [40 b] तत प्रस्थान मादिताः। केचिदत्ति। अस्माभिर्भगवन् बुढानां भगवता यावका घपात्रभूताः पात्रभूताश्य मापराधिकाधारके प्रतिप्तास्तेन वपं कर्मावरणेन बहून् कल्पास्तषपापेषु विविधा ती- ·-41] 69 (8) चतुर्थः परिच्छेदः। वा प्रचण्ड दुष्खा वेदना प्रत्यनुभूतवत्तः ॥ ॥ तदयमेतर्हि कर्मावरणशेषं भगवतो त्तिके प्रतिदेशयामः । वायत्या संवरमापयेम । प्रतिगहातु भगवानस्माकमनुकम्पामुपा. दाय । उडातु भगवानस्माननत्तपापेभ्य इति विस्तरः॥ प्रव्रव्यात्तरायमत्रे ऽप्यनर्थ उक्तः । चतुर्भिर महानामन् धर्मेः समन्वागतो गृही प्रतणप्राप्तो भवति । जात्यन्धश्च नउद्यानिलकश्श चण्डाला जातु मुखितो भवत्यभ्या- 5 ख्यानबकुलश्च पाउकय पाउकश नित्यदासथ। स्त्री च भवति था च शूकरथ गर्दभ- थोष्ट्रयाशीविषश्च भवति तत्र तत्र जातौ ॥ कतमश्चतुर्भिः । इक महानामन् गृही पूर्वजिनकृताधिकाराणां सवाना नैष्क्रचित्तस्य प्रत्याचित्तस्यार्यमार्गचित्तस्यात्तराय करोति । अनेन प्रथमेन ॥ पुनरपां गृही धनलौल्येन पुत्रलौल्येन कर्मविपाकमाय- द्दधत् पुत्रस्य वा दुहितुवा भाषाया वा ज्ञातिसंघस्यैश्चर्यस्थाने वर्तमाने प्रव्रव्या- 10 तरायं करोति । अनेन द्वितीयेनेति ॥ ग्रन्ययं । सहर्मप्रतिक्षेपः प्रमणाबामणोषु च प्र. तिघः॥ दश चाकुशलाः कर्मपथाः अनाः । मडर्मस्मृत्युपस्थानादिपाककटुका द्रष्टव्याः। ततः किञ्चिन्मानं सूत्रं सूच्यते । प्राणातिपातविपाकलवस्तावद् । यथाक । तययाग्निशिखाचरा नाम पतिणो ये ऽग्निशितामध्यगता [41 a] न दस्यते संकष्टतराय नारकेयाणां कपालं 15 भित्त्वा रुधिरं पिबत्ति । कपालातरचा नाम पतिणो ये मस्तकं भित्त्वा ज्वलितमस्तक- लुङ्गाम्पिबत्ति । जिल्लामिषभुनो नाम पक्षिणो ये जिला विदार्याभितो ऽभितः प्रभातयत्ति । सापि जिल्ला भुक्ता पुनरपि संतापते पादलकोमलतरा । एवमर्थानुरूपसंज्ञा दत्तोत्पाटका - (3) 1) Not in Feer's or Nanjio's lists. 2) Mhvs. I. 101. 111 and Senart ad loc. 3) Cf. Dh.-s. 856. 4) On Buddhist hells in general see Feer in J. As. 1892 (VIII. 20) pp. 185 sqq. 5) Quoted by B.R. from the M. Vyutpatti, for the more usual mastulunga 'brains'.

·70 [41a शिक्षाप्समुच्चयः। नाम कण्ठनाट्यपकर्षका नाम । कोमकाशिनः। घामाशयादाः । प्लीलसंवर्तका वनवि- वाखादिनः । पृष्ठवंशचरा नाम । मर्मगुन्यका नाग पक्षिणो ये सर्वाणि मर्मविवराणि भि- त्वा मर्माणि कृतयित्वा विवराणि प्रविश्य मात्रामण्डं पिबत्ति कन्दमानानां । सूचीछि द्रा नाम पतिणो ये सूचीसदृशातुएउा रक्तं पिबत्ति । एवस्थिविवराशिनः षष्ट्रभतिणः। 6 नवनिकृत्तका मेदोदाः स्नायुविशेषकाः । केशोण्डका नाम पतिपो ये केशमूलान्युत्पाटय- त्ति ॥ स एवमवोचीप्रदेशस्त्रीणि योजनशतसहस्राणि पतिभैरवपतो नाम 'तत्र तैरन्यैर्नार- केयः सकानेकानि वर्षशतसहस्राणि भव्यते संभवति च । म कथञ्चिपि तस्मान्मुक्तः सर्व- स्मादृष्खजालपरिवतः वधप्रपातो नाम द्वितीयः प्रदेशस्तत्र गच्छति' त्राणान्वेषो शरणा- न्वेषी परित्राणान्वेषो समत्तत एकादशभिर्चिस्कन्धेरावृतो निःसहायः कर्मपाशबन्धन- 10 बडः समत्ततः शत्रुभिरावृतः कात्तारमनुप्रपन्नः सर्वस्मानरकपुञ्जाधिकतरं व्यसनमभिप्र. पनस्तं वधप्रपातं नाम प्रदेशमनुधावति । पतिते ऽतीव पादः प्रविलोयते । उत्तिप्तः पु[41 b]नरपि संभवति । मुकुमारतरः शल्पातरः खराभिस्तोत्राभिर्वेदनाभिरभिभूतः। त- स्यैवं भपविकववदनस्य करचरपासर्वाङ्गप्रत्यङ्गप्रविलीयमानस्य । प्रदेशः श्वधप्रपातो नाम प्रादुर्भवति । स तस्मिन्देशे निपतति पतितः यः प्रपतति त्रोषि योजनसमाणि। 15 पुनरपि कर्मकृतेन वायुनोत्तिप्यते । स प्रपतमानः कंकवायसगृधोलूकै त्यते । यावत्त- स्यैवमुत्तिप्यमानस्य च प्रपततश्शानेकानि 'वर्षशतसहस्राणि गच्छति । कथञ्चिपि त- स्मान्मुक्तः परिवामित थकाई विवां नाम प्रदेशमनुधावति। तस्मिंश्च प्रदेशे सकनारा- णि चक्राणि प्रादुर्भवत्ति वजनाभीनि तीक्ष्णाजालानि शीप्रधमाणि तस्य सरगमनादेव ता. 1) MS. pliha ramvarttº; (samjvaº a sec. manu. 2) The MS. appears rather to read krittayº. The form in the text is quoted by Whitney from Latyāyana. 3) Six skins according to Caraka and others, apud Jolly, Trans. Int. Congr. Or. Lond. (1892) vol. I. p. 457. 4) ºkāni ca MS.

·-42a] चतुर्थः परिच्छेदः। 71 (1) । 6 (3) निचक्राणि शरीरं प्राप्य श्रमत्ति ॥ ॥ प्रत्येक सर्वाङ्गानि प्रमानतो दकत्ति पादतले चास्य शङ्कुभिर्भियते । एवं मक्कोटकपर्वते । माकोटकैः प्राणिजातिभिः सात्तर्वकिपरमाणुशः प्रभत्यते । भुक्तो भुक्तः पुनरपि संत्रायते सुकुमारतरः । मुकुमारतया भूयोऽप्याधिकतरावे- दनामनुभवति। भुक्तभुक्तस्य प्रभूततरमेवास्य वाम प्रादुर्भवति । तस्य प्राणातिपातक- तोपचितस्य तत्फलं भवति ॥ प्रदत्तादानविपाकमान । स एष दुष्कतकर्मातचारी बालातचक्रनिर्माणगन्धर्वनगर- मृगतृष्णिाकासदृशं महदनातं पश्यति रत्नवस्त्रधनधान्यनिकरभूतं । तस्येवं लोभाभि- भूतस्य कर्मणा मोहितस्यैवं भवति । ममेदमिति। स एवं मोहितः पापकारो प्रज्वलिताङ्गा- रकर्लयित्वा तद्रविणमनुधावति । स कर्मकृतैर्यमपुरुषेयते [42 a] शस्त्रजालमध्य- गतः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गशः पाठाते विशस्यते दस्यते ऽस्थ्यवशेषः क्रियते। न चास्यानादिकाल- 10 प्रवृत्तः स लोभस्तामप्यवस्थां गतस्य परिहीयत इति ॥ काममिथ्याचारमधिकृत्याह । एष स पापकर्ता तस्माच्छत्रसङ्कयान्मुक्तः कथमप्य- झारकर्षलवयिवा कर्मणा धामितः प्रदेशमन्यं प्रपश्यते। वितवदर्शनं नाम तत्र कर्मकृ- तो स्त्रियं पश्यति या तेन पूर्व नष्टस्मृतिना दृष्टा । दृष्ट्वा चानादिकालाभ्यस्तो रागानिरु- त्परते। स तेन धावति येन ता स्त्रियः। ताचायोमय्यो नार्यः कर्मकृताः । ताभिरसो ग- 15 न्यते । गृहोवा चौष्ठात्प्रभृति तथा भुज्यते यथास्य सर्षपफलमाप्रमाणमपि नावशिष्टं तस्मि शरीरे भवति। पुनरपि संभवति । पुनरपि भुज्यते । स कटुका खरा वेदनामनुभवं. स्तस्माहागायर्न निवर्तते। येन तास्त्रियस्तेन भूयः सः संधावति । न चास्य तत्पीडा त- ((5) . 1) The marg. adds as a note here: punar jaya[n]te punar bhramanti. 2) Compare Divyāv. 301 31 sqq. 3) In the sense of fire hitherto in lexx. only. 4) So MS. 5) Feer l. c. p. 202. Paica - gati (in J.P.T.S. 1884) p. 155, v. 31.

·72 शितासुमच्चयः। [42 a वत्॥ (2) 5 ॥ घावायते यथा रागानिः। यता स्त्रियो भूयो वबमयायोमयप्रचलितगात्रास्तं मनुष्यमादाय स्वालामालाकुलमर्वशीरास्तं नारकेय मिक्तामुष्टिवद्विन्दति । पुनरपि संभवतीति पूर्व पे॥ स्त्रियो मूलमपायस्य धननाशस्य सर्वथा। स्त्रोविधेया नरा ये तु कुतस्तेषां भवेत्सुखम् ॥ पे। यावत् । स्त्री विनाशो विनाशानामिक लोके पात्र च । तस्मास्त्रियो विवाः स्युर्यदोच्छेत्सखमात्मन इति ॥ मृषावादमधिकत्याल । स तर्यमपुरुषर्णस्यते गोवा च तन्मुखं विदारयत्ति तस्मानि- लामपकर्षयत्ति । सा च जिल्हा कर्मशात्पञ्चयोनानशतप्रमाणा भवति। तस्य मषावाद- 10 स्याबालेन[42 b]तस्याश्य मनिर्गमनकाले ते यमपुरुषाभूमावानापत्ति प्रदोतायोमय्यां। कर्मकृतं च कलसहस्र प्रादुर्भवति प्रदीप्तायसंयुक्तं बलवद्भिर्बलोवर्देस्तदस्यान्तर्गत जिल्लायां वति । तत्र पूरुधिरकृमिनाविण्यो नम्वः प्रवत्ति ॥ पे॥मा च जिल्ला तथा सुकुमा- रा पया देवानामति । यावत्स वेदनातस्तनति क्रन्दति विक्रोशति न चास्य तदुःखं क- चिट्पनयतीति विस्तरातस्यैवं प्राचण्ठाम्वेदनामनुभवतोऽनेकानि वर्षशतसहस्राणि सा 15 च जिल्ला कृष्यते। मा कचित्तस्य नारकस्य मुखे प्रविशति। स भयविहलवदनो येन वा तेन वा निःपलायते ऽङ्गारकर्तेषुदन्यमानो निमझान् । तस्यैवं दुःखार्तस्याशरणस्यापरा- (6) । 1) So MS. ? correct to kiyam. 2) Ramādi-strīdoshā vācyāḥ marg. 3) °nchay. MS. 4) akshih MS. 5) tan is a rare Vedic root, elsewhere of the 4th (-ya) conj.; cf. however stanati. 6) The partially lost word is represented by the Tib. 5ग से (50.a,3). Cf. p. 89.1. 7) °shusu MS.

·-48 a]] 73 . चतुर्थः परिच्छेदः। यणस्य पुनरपि यमपुरुषाः प्रादुर्भवत्ति मुहरासिपाणायः । ते तं पुरुषं मस्तकात्प्रभृति या- वत्पादौ चूर्णयत्तीत्यादि ॥ पेशुन्यविपाकस्तु यथैव मृषावादस्य त्रीणि योजनशतानि बिहेति विशेषस्तु 'तां य- मपुरुषा निस्त्रिंशानादाय प्रदीप्तधारान् जिल्हा निकृत्तत्ति । जम्बुकैश्चान्यस्मिन् प्रदेशे भ- त्यते । परमकटुको वेदना प्रतिवेदयते स क्रन्दति विक्रोशत्यव्यक्तातरं जिल्ह्याविरहित । इत्यादि ॥ पारुष्यविपाकमान। ते ती जिल्लामास्यं विदार्य गृह ति। गृहीत्वा निर्शितधारः शस्त्रे- पिछत्त्वा तस्य भूय एव वादनोयार्थेन मुखे प्रतिपत्ति।सच जिघन्सार्दितः तुत्तामवदनः स्वरुधिरलालापरित्रुतां तामेव स्वजिहां भतयति । मा च जिल्ला छिना पुनरपि संजायते कर्मवशात् । अथ स भूमौ वेदनातः परिरा43 ]वर्तते विचेष्टते क्रन्दते । तस्यैवं वेदना- 10 तस्य परिवृत्तनयनतारकस्य दुष्वातस्य दीनस्यासकायस्यैकाकिनः स्वकृतमुपभुञ्जा- नस्य यमपुरुषा अनुशासनीगाथां भाषत्ते॥ जिल्हाधनोर्विनिर्मुक्तस्तीणो वाग्विशिवस्त्वया । पारुष्यमिति यदृष्टं तस्यैतत्फलमागतम् ॥ इति विस्तरः॥ मंभिनप्रलापविपाकमाक॥ तस्य तत्प्रज्वलितं तामहवलोहितं जिन्हा दति। जिहां 15 दग्धा कण्ठं दकति । कण्ठं दग्धा हृदयं दकति हदयं दग्धात्राणि दहति । तान्यपि दग्धा पक्वाशयं दति । पक्वाशयमपि दग्धाधोभागेन निर्गच्छति ॥ यमपुरुपा गाथा- । माहुः। 1) Cf. Feer, l. c. p. 205. 2) niçitairddh㺠MS. 3) Tib. बैंग'राणामय (51.b.s) Pali samphappalapa cf. Dh. - sangr. $ 56 and R. Morris in Academy 26 Feb. 1888. 6* ·74 शितासमुच्चयः। [43 a 5 पूर्वोत्तराबडपदं निरर्थकमसंगतम्। घबई यत्वया प्रोक्तं तस्यैतत्फलमागतं॥ पानसत्यवती नित्यं न चाध्ययनतत्परा । न सा जिल्ला बुधैर्दष्टा केवलं मांसखपिडका । इति विस्तरः॥ अभिध्याविपाकमाह । अथ पश्यति रिक्तं तुच्छमसारकं कर्मकृतं बद्रविणं परपरिगृहीतं तस्य कर्मचोदितव्यामोहितस्यैवं भवति । ममेदं स्यादिति । ततः म नारकस्तेनैव धावति येन तद्रव्यं । तस्याभिध्याष्यमानसस्याकुशलस्यासेवितभावितब- कुलीकृतस्य तत्फलं यमौ नरके विपरीतं पश्यति । तस्यैवं पश्यतो ऽभिध्याबकुलस्य हस्ते शस्त्र प्रादुर्भवति स तेन धावति। तेषामप्यन्येषां नारकाणां कस्ते शस्त्राणि प्राहु- 10 भवत्ति। स तैः सन शस्त्रेण युध्यते यावत्तथा कर्त्यते यथा सर्षपफैलमात्रमपि न भवति मां- समस्य शरीरे तथास्थिकङ्कालावशेषः क्रियते ॥ पे ॥ परेषा सम्प दिति चित्तितं । तस्याभिध्यासमुत्थस्य विषस्य फलमागतमिति ॥ व्यापाट्फलमान । कर्ममयाः सिंव्याप्रसाः क्रोधाभिभूताः पुरतस्तिष्ठत्ते । एतेभ्यो भयभीतो पेन वा तेन वा निःपलायते । स कथं शक्रोति पलायितुमशुभस्य कर्मणाः । म 11, तैयिते । गृहीत्वा च पूर्व तावन्मस्तकाडुज्यते यावत्पार्श्वतः सर्विषदंष्ट्रः संदश्य संदृश्य भन्यते ।व्याघरैपि पृष्ठतो भक्ष्यते । पादावपि वनिनादीहोते)स यमपुरुषै? रादिषुभिर्वि- ध्यत इति विस्तरः॥ - (3) [43 b]मम स्या- 1) Hitherto in lexx. only: but abhidhyalu 'covetous' occurs in Divy. 302. 24 (supra cit.), for which see the form below, abhidhyakhya. 2) Çarshapa" MS. 3) Three aksharas lost. From the Tib. सेरम (52.a.a) supply sampad or the like. 4) Oliterated in MS., but supplied from Tih. (52.a.4) असावे या गोषणा ·-44a] चतुर्थः परिच्छेदः। 75 ॥ (9) (3) मिथ्यादृष्टिफलं पनुरपरिमितं । पाठस्तु मंतिप्यते । शस्त्रवर्षतोमरववर्षाशनि- पाषाणवर्षे कन्यते । एकादशभिरर्चिस्कन्धः कुत्पिपासानिना च सुखनिर्गतेन निरत्तरं दस्यत इति॥काममूलाच सर्वाना इति तेभ्य एवोदेजितव्यं । ययात्रेवाह । प्रस्त्यनिकु. पडो नाम नरकः । तत्र कतरण कर्मणा सवा उपपश्यते । येनाश्रमणोन श्रमणप्रतिजेन मातृयामस्य नृत्तगीतस्याभरणानां वा शब्दं श्रुवायोनिशेन मनस्कारेणातिप्तबुडिना । तच्छ्रुबा सितलडितकोरितान्याचि मुक्तं ॥ पे ॥ तत्र ते नारका प्रयोवर्षेण स- वाङ्गप्रत्यङ्गशशूपर्यते ऽङ्गारवर्षेण च पच्यते दस्यत्त इत्यादि । एवं पौराणाकामास्वादनस्मर- णात्पडमा नाम नरकः पयते स्वप्नात्तभूतस्मरणाच्च। तत्र ते नारकाः कुम्भिषु पच्यते। ते होषिषयोमपर्मुषलैलन्यत इति विस्तरः॥ एवमप्सरसः प्रार्थनया ब्रह्मचर्पपरिणामनान्महापडमो नाम नरक उक्तः। तत्र तारन- 10 दोतरङ्गिणी नाम प्रवति । तस्यां नयां यान्यस्थीनि ते पाषाणाः । यच्छ(4a]वालं ते केशाः। यः पङ्कस्तन्मांसं। या धापः तत्कथितं ताम्र। ये मत्स्यास्ते नारका इत्यादि ॥ एवं पुरुषस्य पुरुषेण सर मैथुनविप्रतिपत्तेः अप्रमेया प्रकारणा विशेषाः पद्यते । एवं शि- शुभिः सह विप्रतिपत्तेः तारनयामुन्यमानान्दारकान्पश्यति'ते तं विलपत्तिस तां नदी- मवगारते । तेषु बालकेषु तीव्रस्नेहप्रतिबन्धशोकडष्खवेगात् । एवं गोवउवाजेउका- 15 दिषु प्रकृतिसावयः काममिथ्याचारः खातरविपाकः पयते । तासामेव गोवउवादीनां तप्तायोमयीनां प्रकशलनिर्मितानां योनिमार्गेण म तिर्यककामसेवी प्रविशति । स तासा- - 1) Çukran marg. 2) A quasi-Pali form; cf. Suttanipāta p. 124.8. Other authorities (Feer, J. As. 8. XX. p. 216) make Paduma a cold hell. 3) So MS. Correct kumbheshu or īshu? The Brahmans have a Kumbhi. pāka-hell. 4) Cf. Dh.-8.8 122. 5) Name of a sāgara in Dh.-8. § 126.

·76 शितासमुच्चयः। [44 a 6 मुदरे प्रदीप्ताङ्गारनिकरपरिपूर्णे स्विम्यते पच्यते बहूनि वर्षशतसहस्राणीति विस्तरेण इष्टव्यम्॥ एवमन्यनाशितास्वपि भितुणीषु विप्रतिपनानां महानरकपातनाः पद्यते । एवं स्वस्त्रीधप्ययोनिमार्गेणा गच्छतः । एवं प्रसन्मानीतास्वपि परस्त्रीषु लब्धासु च कन्या । एवमुपवासस्थासु एवं गुवणां पत्नीषु ज्ञातिशब्दमानितासु च विप्रतिपत्तेः तीव्राधापरिमा- पाच महानरकपातनाः पद्यते ॥ सप्तमैथुनसंयुक्तसूत्रे च्यात् । इक ब्राह्मण एकत्यो ब्रह्मचारिणामात्मानं प्रतिनाणीते। स नेव मातृयामेण साई इयं ममापयते अपि तु मातृयाम चतुषा रूपं निध्यायन् पश्य- ति। स तदा स्वाट्यति नध्यवस्यति अध्यवसाय तिष्ठति । अयमुच्यते ब्रामणा ब्रह्मचारी 10 संयुक्तो मैथुनेन धर्मेण न विसंयुक्तः । अपरिशुद्धं ब्रह्मचर्य चरति ॥ एवं मातृयामेणा साई संक्रीउतः संकिलिकिलायमानस्य [44 b] प्रास्वादयतः अपरिशुदं ब्रह्मचर्यमुक्तम् । एवं मातृयामापस्थानमास्वादयतः। एवं तिरकुड्यगतस्य तिरोडष्यगतस्य वा मातृयामस्य नृत्तगीतादिशब्दमास्वाट्यतो मैथुनसंयोगमित्युक्तम् । एवं पञ्चकामगुणासमर्पितं परमवलो- कास्वाट्यतः ॥ एवं देवादिस्थानेषु ब्रह्मचर्यपरिणामनात्मयुक्तो मेथुनेन धर्मेण न विसं- 16 युक्त इति ॥ । पतयेते कामा एवं स्मरणाप्रार्थनाविषयमपि गता एवमनर्थकरास्तेनैव कामापवादक- सूत्रे ऽभिनितम्। निवारय भितो चित्तं कामेभ्यः । सभयग्येष मार्गः सप्रतिभयः सकण्टकः सगनः उन्मार्गः कुमार्गो वेदनापथः । प्रसत्पुरुषसंसेवितः । नैष मार्गः सत्पुरुषसंसे- वितः न त्वमेवं चित्तपसि । कस्मात् अल्पास्वादाः कामा उक्ता भगवता।बडष्यबळूप- 1) Not in Nanjio or K. F. 2) For the form cf. Vyutp. ap. B.R.: for the meaning the tale of Pyramus. 3) For dushya (here = ?) cf. Divy. p. 614, note 14. 4) Not in Nanjio or KF.

·-45a] चतुर्थः परिच्छेदः। 77 ॥ (1), (2) (9) दवा बहूपायासा । वादोनवोऽत्र भयान् । रोगो भितवः कामा गण्डः शल्यमय्यमग्यमूलमा- मिषवउिस मृत्युरनित्याः कामास्तुच्छाः मृषामोषधर्मिणः स्वप्रोपमाः कामाः। किमप्यते- बालोलापनाः ॥ पे ॥ यथा मृगाणां बन्धनाय करं द्विजानां बन्धनाय जालं । मत्स्यानां बन्धनाय कुपिन। मर्कटानां बन्धनाय लेयः पतङ्गानां बन्धनापानिस्कन्धः । एवं कामाः ॥ पे ॥ कामपर्युषणां चरतो दीर्घरात्रं सिंहानां मुखे परिवर्तितस्यात्तो न प्रज्ञायते। याव- 5 होघातकानां गवासनाना मुखे परिवर्तितस्यात्तो न प्रज्ञायते। यावन्मण्डूकानां सतां सपा- गां मुखे परिवर्तितस्यातो न प्रज्ञायते । दीर्घात्र कामान् प्रतिसेवमानानां चोरा इति कृत्वा गृहीतानां शिरपिछनानामत्तो न प्रज्ञायते । पा[45 a]रदारिकाः पारिपन्थिका मामघातका जनपदयातका यावदन्थिमोचका इति कृत्वा गृहीतानां शिपिछवानामतो न प्रज्ञायते । दुष्वं तो खां कटकमनुभूतं रुधिरं प्रस्यन्दितं प्रधरितं पचतुर्पु महासमुद्रेषदकात्प्रभूत- 10 तरं ॥ ॥ कायो न्ययं बल्लादीनवः । अस्थिसंघातः स्वायुप्तबहो मासेनानुलिप्तः चर्म- णा पर्यवनद्धः छव्या प्रतिच्छनः छिह विच्छिदः कृमिसंघनिषेवितः सत्वानामनर्थकः क्लेश- कर्मणां वस्तु ॥ अस्मिन्काये विविधा बाबाधा उत्पश्यते । तप्यथा चतूरगः प्रोत्ररोगो पावदांसि पिटको भगन्दरः॥पे ॥ कायिकाः सत्तापाः कायिकं दुखं । कायस्य जीर्ण- ता भगता कुब्नता। खालित्यं पालित्यं बलिप्रचुरता । इन्द्रियाणां परिपाकः परिभेदः 15 ॥ 1) The form is new: the meaning 'net' assigned to the by-form kupini in Çabdak. is confirmed by the context, and by the Tib. དོལ 2) Tib. 5 'snare'. Of the form in the text (which may also be read neyah) I find no trace in lexx. 3) Tib. (53 b. c) असायपरमविवि से 'smolke of fire . . for moths', but patanga (as B.R. show) specially connotes the mcaning of a moth that burns itself (rupavarms) so that some sort of naked flame must be meant: cf. Divy. 444.5 (inf.) and note at p. 709. 4) Not in lexx: but cf. Pali vicchiddaka.

·78 [45a- - शितासमुच्चपः। संस्काराणां पुराणीभावो जर्जरीभावः। यावनालस्येवमुहरतं प्रघात जुगुप्सनीयं कार्य प्रतिषेवितुं ॥पे॥का तव भितो कामाशात्तिः । कश्य वा प्रलोभयति । कथं च वं प्रा. हितो मूर्छितोऽध्यवसितो ऽध्यवसालमापनः । यदादं परिनिर्वतो भवामि । सहर्मश्चात्त. हितो भवति । वं च कामा प्रतिसेव्य विनिपातगतोभविष्यति। कदा जरामरणादात्मानं 5 परिमोचयिष्यसि ॥ प्रलं भितो निवारय चित्तं कामेभ्यः । अकालः कामपपेषणायाः। का- लोज्यं धर्मपर्येषणाया इति ॥ उयदत्तपरिपृच्छापामप्याक । तेन काममिथ्याचारात्प्रतिविरतेन भवितव्यं स्वदारम- तुष्टेन परदारानभिलाषिणारतनेत्रप्रेलिणा निर्विममनमा । एकातडष्वाः कामा। इत्यभीक्ष्ण मनसिकारप्रयुक्तेन । यदाप्यस्य स्वदारेषु का[45 b]मवितर्क उत्पश्येत 'त- 10 दापि तेन स्वदारेषशुभानुदर्शिना उत्रस्तमनसा । लेशवशतया कामाः प्रतिसेवितव्याः। न वध्यवसानविनिबढेन नित्यमनित्यानात्माशुचिसज्ञिना । एवं चानेन स्मृतिरुपस्था- प्या। तथाकं करिष्यामि यथा संकल्पैरपि कामान परिभोदये कः पुनर्वादो होन्टियसमा- पत्त्या वानविज्ञत्या वेति ॥ पुनरत्रवान । बोधिसत्वेन स्वभार्याया प्रतिके तिम्रः संज्ञा उत्पादयितव्याः। कतमा- 15 स्तिनः। रतिकोडासनापिकैषा नैषा परलोकसहायिका। अनपानसहायिकैषा नैषा क- मविपाकानुभवनसहापिका । सुखसहायिकैषा नैषा दुष्वसहायिका ॥ यावदपा- स्तिनः। शीलातरायसंज्ञा ध्यानात्तरायंसज्ञा प्रज्ञात्तरायसंज्ञा । अपरास्तिनः। चोरसंज्ञा बधकसंज्ञा नरकपालसजा इति ॥ चन्द्रोत्तरादारिकापरिपृच्छापामयुक्तं । प्रथ चन्द्रोत्तरादारिका समनतर प्रघावत्तं तं 1) Cf. f. 24a, supra and Ugrapariprº at 8a. 2)ACandrottarādārika-vyakarana is given in Nanjio, 441 (tr. A.D. 691) R.F. p. 268. 3) °tara° MS.

·-46 a]] चतुर्थः परिच्छेदः। 79 5 (3) महातं जनकार्य दृष्ट्वा तस्यां वेलायां विहायसात्तरीले तालमात्रमभ्युद्वम्य स्थित्वा च ते महातं जनकार्य गाथाभिरध्यभाषत ॥ कायं ममेतधमिमं मनोज्ञं सुवर्णवर्ण ज्वलनप्रकाशम् । न रक्तचित्तस्य मानुषस्य प्रज्ञायते शोभनकं शरीरम् ॥ ये वनिकषूपमसंप्रदीप्तान् त्यत्ति कामान्विषयेषगृडाः । परिन्द्रियैः संवरसंवृताश्च ये ब्रह्मचर्य च चरत्ति शुद्धम्। दृष्ट्वा च दारान् कि परस्य ये वै कुर्वत्ति माताभगिनीति संज्ञां। प्रासादिकास्ते हि सुदर्शनीया भवत्ति नित्यं परमं मनोज्ञाः ॥ स्फुटामिमां वेत्थ पुरी समत्ताट् यो रोगकूपान्मम चातिगन्धः न रगचित्तेन मयार्जितोऽयम्[46 a]फलं तु दानस्य दमस्य चेदम् ॥ न मे समुत्पश्यति रागचित्तं मा वीतरागासु बनीध रागं। सातो ममायं पुरतो मुनीन्द्रः सत्यं पथा वेग्मिन जातु मिथ्या ।। यूयं च पूर्व पितरो ममाम ग्रहं च युष्माकमभूजनित्री। भ्राता स्वसा चापि पिता बभूव को रागचित्तं जनयजनन्यां॥ प्रघातिताः प्राक् च ममाथ सर्वे ' ग्रहं विशस्ता च पुरा भवद्भिः। सर्वे अमित्रा वधकाः परस्य । कथं तु वा नापति रागचित्तम् ।। न पवत्तो हि भवत्ति रागात् । न रक्तचित्ताः सुतिं व्रत्ति। न निर्वातं याति च रक्तचित्ता रागो हि तस्मात्परिवर्तनीयः॥ 10 (3) - 16 1) Metre: ākhyānakı 2) MS. apparently rethe 3) There is a fracture in the MS.; but apparently the reading is the form in the text. In the previous line the MS. reads visastā. 4) °rasparam or °yaran MS.

·80 [46 a- 5 शिक्षासमुच्चयः। कामस्य देतोर्नियं पतत्ति । प्रेतास्तिरयोज्य भवत्ति रागात् । कुम्भाएउयता असुराः पिशाचा भवति ये रागपरीत्तचित्ताः॥ कापाथ खनाथ विजिल्लकाय । विपकाश्चैव भवत्ति रागात्। भवत्ति नानाविधदोषभानायत्ति ये कामचीं जघन्याम् ॥ पच्चक्रवर्तिवमवाप्नुवत्ति । भवत्ति शक्रास्त्रिदशेश्वराथ। ब्रमाण ईशावशवर्तिनश तद्वत्मचर्यं विपुलं चरिवा ॥ जात्यन्धभावा वधिरा विसंज्ञा । शुभकरोष्ट्राः खावानराथ। रूस्त्यथगोव्याघ्रपतङ्गमताः भवत्ति नित्यं खलु कामलोलाः । तितोश्चराश्चैव भवत्युदयाः सुषेष्ठिना वे गृहपत्यमात्याः । सुखसोमनस्येन च यात्ति वृष्टिं ये ब्रह्मचर्य विपुलं चत्ति ॥ कवितापानथ धूमगारान् बन्धास्तथा ताउनतर्जनांश्च । छेदं शिरः कर्णकरातिनामाः। पादस्य चाईत्ति कि कामदासा । इति ॥ ॥ उदयनवत्सराजपरिपच्छायां च विवर्णिताः कामाः॥ ॥ दृष्ट्वा व्रणं धावति मतिका यथा। दृष्ट्वाशुचिं धावति गर्दभो यथा। श्वानश्च शूना [46 b] इव मांसकारणात्। तथैव धावत्यबुधाः स्त्रिये रताः ॥ 10 (3) (5) V.N (6) (7) 15 1) So the MS. for tiryailco (not metrically possible); should we read the fem. tiraccyo? 2) ºkshikāḥ (contra metrum) MS. 3) Dhūparāgān corrected in a much later band to dhūmagārān MS. J'AVAG7 Tib. Perhaps some torture by suffocation is intended. On kabhalli (7) see Addenda. 4)°sa, Ms. 5) Translated into Chinese before A.D. 316; Nanjio, 38. K.F. 217. 6) Metre: Upajiti. Vanam MS. 7) °makshikeva MS.

·-46 b] चतयः 81 (3). घविचाविधिता बालास्तमःस्कन्धने प्रावृताः। स्त्रीषु मलास्तथा मूळा अमेध्य इव वापसाः॥ मारस्य गोचरो पेष प्रस्थिता येन दुर्गतिः। प्रास्वादसंजिनो गृढा मोटस्थाने यथा क्रिमिः॥ कीटकम्भो यथा चित्रो यत्र यत्रैव दृश्यते। पूर्णो मूत्रपुरीषेण तिर्वा वातपूरिता॥ सिवाणककफालालाः मेष्मणि लिनमस्तकाः। दौर्गन्ध्यं सवते कायादालानां तथा मधु ॥ अस्थिपूर्णा मुखद्वारं मांसचर्मादिभिश्चितं । गएउभूतो क्ययं कायः कुत्सितो क्यामन्धिकः ।। नानाप्राणिभिः संपूर्णो मुखगण्डो यथा भवेत् । एवमेव स्वयं कायो विष्ठाग्यशुचिभाजनम् ॥ प्रत्यात्रीकुलं सुदरं सपकृत्फुप्फुषाकुल । वक्की विलोहितं पित्तं मस्तलुङ्गास्थिमस्तकम् ॥ प्रशोतिं क्रिमिकुलसहस्राणि यानि तिष्ठति प्रत्तरे। प्रथ बाला न पश्यत्ति मोहजालेन ब्रावृताः॥ 10 (5) 15 1) tamask:° MS. 2) slemani MS. 3) bālā is given in lexx. as thc name of the jasmine and several other Aowers. 4) Thus I have cmended the MS. rcading: antrūny antragunan nyº. The Tih. (56.a.a) has simply; लेगा लगाया 'Thc belly is full of the twisted gut'. In the next line, vrikkü MS. Vrlohita for lohita (5-7). 5) This word spoils the metre, but I preserve it as the Tib. has བརྒྱུད་ཁྲི 48 lakhsn. 6 ·82 शितासमुच्चयः। {46 b- 5 10 नवव्रणमुखेः प्रसवत्यशुचिं पूतिगन्धिकम्। बाला निमित्तं गृह्मत्ति वचने दर्शनेऽपि च ॥ उक्ताः पचान जानत्ति यो देशः सर्वकुत्सितः। उच्चारगोचरा बालाः सिसापभोजिनः ।। जुगुप्मनाये रव्यत्ते वणं दृष्ट्व मतिकाः कतास्वापरते स्वेदो गन्धो वापति कुत्सितः ॥ कुर्वत्ति दुष्कृतं कर्म येन गच्छत्ति दुर्गतिम्। कीनाकामानिषेवत्तो हीनान्धर्मानिषेव्य च ॥ गत्वा प्रवीचिं दुष्प्रज्ञाः दुष्खां विन्दति वेदना। उच्चार इव दुर्गन्धाः स्त्रियो बुहैः प्रकीर्तिताः ॥ तस्मादीनस्य होनाभिः स्त्रोभिर्भवति सङ्गतिः । उच्चारभस्त्रां यो गृयबालावास निगच्छति ॥ यादृशं कुरुते कर्म तादृशं लभते फलम् ॥ तयात्री47 a]वाक। तदेवंचपैईष्वपषिोंगेः स्वीविकार्थमुपसंहतैन प्रभवत्ति श्रमाणब्राह्मणेभ्यो दानं दातुं कृपणावनीपकयाचकेभ्यो ऽवशीकृताः स्त्रीभिः स्त्रीनिर्जिताः स्त्रीनिगृहीताः स्त्रीदासाः। तेनैव स्त्रीप्रेम्णा तस्या एव पोषणाय न शक्नुवति दानं दातुं शीलं च समादातुं' म तत्र रक्तः समानः स्त्रीपरिभाषितानि सस्ते तनावलोकननिर्भर्त्सनामपि सकते। मातृयामेगा तर्जितः पुरुषः संसोति विषीदति मुखं चास्या घवलोकयति कामहेतोः 20 कामनिदानं च वशगता भवति । अयं महाराज कापलोलुपस्य पुरुषस्योच्चारसुखपरमस्या- शुची रतस्यासंप्रबन्याचारिणो दोषः॥पे । 15 1) A new conjugational form. Tib. RÉT 2)°bhatsao MS.

·-47 b]] चतुर्थः परिच्छेदः। 83 5 10 वेदशं तु संवेगं न तेषां भवति निर्वृतिः। भूयः कुर्वत्ति संसर्ग स्त्रीभिः साई प्रमोदिताः॥ दुष्खकामानिषेवते भाषते च जुगुप्सिताः॥ धर्म श्रुवार्थसंगूठाः भाषते च सुभाषितं । स्त्रीगतं चास्य तच्चित्तं विडालस्येव मूषिके ॥ मुहूर्त भवति संवेगः श्रुत्वाथ जिनभाषितं । पुनः कुप्यति रांगोऽस्य विषकालारुलं यथा ॥ सूकरस्येव उनासो मुहूर्तमनुवर्तते। दृष्ट्वा वै अथ उच्चारं गृढ़ता जनयत्यसौ ॥ एवं सुखार्थिनो बालाः प्रकाप जिनशासनं । होनाकामानिषेवते पेन गच्छत्ति दुर्गतिम् ॥ रक्ताः प्रमत्ताः कामेषु कृत्वा कर्म सुपापकम् । शोलवत्ता विसंवाग्य पश्चाइच्छत्ति दुर्गतिम् ।। यस्येदशं धर्मनयं विदित्वा। स्त्रीषु प्रसादः पुरुषस्य नो भवेत्। विशोधितः स्वर्गपयोगस्य नित्यम्। न दुर्लभा तस्य वरामबोधिः॥ लब्धा क्षणां हि स प्रज्ञो धर्म भुत्वा च ईदृशम् । सर्वान्कामान्विवर्येक प्रव्रव्यां निष्क्रमेबुध ' इति ॥ प्रशास्तवि[47 b]निश्चयप्रातिकार्यसूत्रेऽप्यपरो नर्थ उक्तः॥ यः कश्चिन्मञ्जुश्रीः कु- 20 (2) 15 . 1) Scan as a dissyllable or correct to bhoti. 2) A monosyllable; compare the similar contractions above, 82. 1, 83. 1. 6. 3) See p. 16.2 above.

·84 शिक्षासमन्चयः। [170- - लपत्रो वा कुलदुहिता वा जाम्बूद्दीपकान्सर्वसत्वाञ्जीविताद्यपरोप्य सर्वस्वं करेत् । यो वा अन्यो मञ्जुनोः कुल्लपुत्रो वा कुलडलिता बोधिसत्वस्यैककुशलचित्तस्यात्तरापं कु- यादत्तशस्तियग्योनिगतस्याप्येकालोपदानसगतस्य कुशलमूलस्यात्तरापं कुर्याद्वयं ततो संख्येयतां पापं प्रसवति । तत्कस्य देतोः। बुद्धोत्पादसंजनकानां सकुशलमूलानामत्त. 5 रायः स्थितो भवति । यः कश्चिन्मञ्जुश्रीः परकुलेषु बोधिसवस्यामात्सर्यं कुर्यात्तस्य त- स्मिन्समये ततोनिदानं त्रीणि भयानि प्रतिकाशितव्यानि । कतमानि त्रीणि । नाको. पपत्तिभयं नात्यन्धभयं प्रत्यत्तजन्मोपपत्तिभयं चेति । पुनराक॥ पस्तस्य कुर्यात्पुरुषोऽप्रिय वा भूतं त्यभूतं च वदवर्ण । परुषं वदेत्क्रुडमनापि यस्तं क्षोभं च कुर्यात्पुनरस्य योऽपि ॥ प्रात्मभावेन महता नरकेषु म डुमतिः। उत्पय्यते विपन्नात्मा दुष्खां स वेत्ति वेदनाम् । योजनानां शतं पञ्च नायते ऽस्य समुच्छ्रयः । कोटीपरिवृतः अश्वद् भक्ष्यते च गुना भृशम् ॥ पञ्चमूईसहस्राणि भवत्यस्याफ्वादिनः । जिल्लानां च शताः पञ्च भवत्येकैकमूढनि ॥ एकैकस्यां च जिल्हायां शताः पञ्च ज्वलन्मुखाः । लाङ्गलानां वक्रत्त्यस्य वाचं भाषिव पापिकाम् । 10 (१) 15 1) Cf. Db.-s. $ 134 and M. Vyutp. 120: janmoº must accordingly be correccted, probably to jano° or janapado°. Tib. पुस मशाR 2) °so MS. 3) catu, masc: pl. ('selten und immer metrisch-Bohti.2) I find no instances quoted with thic nouu in gen. pl.

·48a] चतुर्थः परिच्छेदः। 85 5 (2) प्रतापने च पच्यत्ते तोवडवानलाकुल्ले । उत्पीडा बोधिसत्वानां ये कुर्वत्ति प्रसङ्गताः ॥ विर्यग्योतिः सनरका न तेषां भोति दुर्लभा । कल्पकोरिमस्राणि शतानि नियुतानि च ॥ ततः च्युता घोविषा भोत्ति माः सुदारुणाः । नुत्पिपा 18 a]माभिभूताश कुर्वते कर्म दारुणम् ।। लब्धापि भोतनपानं तप्तिं नवाधिगच्छति। ततश्युतो मनुष्येषु सययुपपात ॥ नात्यन्धो भोति दुर्मेधा दुष्टचेता प्रसंवृतः। नार्यानाराधिका वाचमुक्त्वा दुर्भाषितं नरः॥ मनुष्येभ्यच्युतश्चापि पुनर्गच्छति दुर्गतिम् । कल्पकोटिसहस्रेषु जातबुद्धं न पश्यति ॥ पुनरत्रैवाक । यावत्ति मञ्जुश्रीर्बोधिसत्वो बोधिसत्वस्यात्तिके प्रतिघचित्तान्युत्पादय- त्यवमन्यनाचित्तानि वा तात्रतः कल्पान् सन्नानःसनहव्यो वस्तव्यं मया महानरकेधिति' न मञ्जुश्रीर्बोधिसत्वो ऽन्येन कर्मणा शक्यो विनिपातयितुमन्यत्र बोधिसत्वापवादादेव। 15 नयघा मञ्जुश्रीर्वब्रमणिरत्नं ना-येन काष्ठेन लोप्ठेन वा शकां भेत्तुमन्यत्र वबाद् । एवमेव मञ्जुशोर्बोधिसत्वो ऽन्येन कर्मणा न शकाो विनिपातयितुमन्यत्र बोधिसत्वापवादादे- (3) 10 वेति ॥ ॥ 1) Name of u hell: cf. Feer, J. As 1892 p 195. 2) A syllable is wanting ; qu. supply a word meaning ‘sickness' (Tib. 55)? 3) The exact form is not certaiu owing to a fracture in the MS., but the general sense, failing in honour to whom honour is due, is clear; cf. the Tib. २या अन्य मोकामा समय (57 m. and ·86 [488- शितासमुच्चयः। ॥ वार्पग्रहाबलाधानावतारमुद्रासूत्रे प्यार ॥ ॥ यः कश्चिन्गजुम्रोः कुलपुत्रो वा कुलडलिता वा दशसु दिनु सर्वलोकधातुषु सर्वसवान्धकारेषु बन्धने क्रुद्धः प्रवेशपेत् । पश्चान्यः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा बोधिसत्वे क्रुद्धः परामुखं तिष्ठेत् । ने डरात्मानं पश्यामीत्ययं ततो संख्येयतरं पापं प्रसवति । अत्रैवोक्तं । यः कश्चिन्मञ्जुश्रीः सर्वनाम्बू 5 हीपकानां सवानां सर्वस्वं करेग्यश्चान्यो यादृशं तादृशं बोधिसत्वं गट्यं ततोऽसंख्येयतरं पापं प्रमवति ॥ नवोतं । यः कश्चिन्मञ्जुश्रीः कुलपुत्रो वा कुलडकिता वा गङ्गानदो. वालिकासमास्तूपान्विनिपातयेद्दकेत वा । पश्चान्यः कुलपुत्रो वा कुलहिता वा म- हा[18 b]यानाधिमुक्तस्य बोधिसत्वस्य व्यापाखिलकोधचित्तमुत्पाग्य क्रोशयेत्परिभाष. येदयं ततोऽसंख्येयतरं पापं प्रसवति । तत्कस्माहेतोः। बोधिसत्वनिर्याता कि बुढा भग- 10 वत्तो बुद्धनिर्याताश्च स्तूपाः सर्वसुखोपधानानि च सर्वदेवनिकायाश्च । बोधिसवमसत्कृत्य सर्वबुद्धा असत्कृता भवति। बोधिसत्वं सत्कृत्य सर्वबुद्धाः सत्कृता भवति । सर्वबुद्धान- नुत्तरया पूजया पूजयितुकामेन बोधिसत्वाः पूजयितव्याः॥ । 15 एतत्पूनाविपाकश्य प्रशात्तविनिश्चयप्रातिकार्यसूत्रे भिक्तिः। पस्त्वेषां कुरुते रतां धार्मिकी धर्मवादिनां । हिवा सुदुर्गतीः सर्वाः शक्रो भवति देवराट् ॥ ब्रह्मापि बामस्तुषितो वशवती पुनः पुनः। मनुष्येषपपनश्च चक्रवती म जायते ॥ 1) Nanjio, 90: KF. 260. M. Vyutp. LXV. 73. 2) V. p. 16.2 supra. 3) sudurgati seems not to occur, but the Tib. (58.b.3) gives it the same meaning us durgati, viz. 'disaster' with the special sense of 'damnation (tohell)'. llitva of course from hā. 4) Lalita-vis tara 465 ad fin.

·--49 a] चतुर्थः परिच्छेदः। 87 श्रेष्ठी गृरुपतिश्चापि भवत्याप्यो महाधनः। प्रज्ञास्मृतिभ्यां संयुक्तः सुखितो निरुपद्रव । इति ॥ अथ कतमं बोधिसत्वमधिकृत्येयं कारापकारचित्ता । पृथग्जनमेव ॥ - यथोक्तं प्रद्याबलाधानावतारमुद्रासूत्रे । यः कश्चिन्मञ्जुश्रीः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा सर्वलोकधातुरोपमानां सवानां दिवसे दिवसे दिव्यं शतरसमाहारं दयादिव्यानि 5 च वस्त्राण्येवं ददङ्गङ्गानदोवालिकासमाकल्पसमुद्रान्दानं दृश्यात् । यश्चान्यः कुलपुत्रो वा कुलद्वान्ता वा एकस्योपामकस्यानन्यशास्तुर्दशकुशलकर्मपथसमन्वागतस्यैकदिवसमेक- माकारं दयाळुढस्यायं भगवतः शितायां शिक्षित इति समारोपं कृत्वा । अयं ततोऽसंख्येय. तरं पुण्यं प्रसर्वात ॥ यः क[49 ajचिन्म प्रोः कुलपुत्रो वा कुलदुरिता वा सर्वलोकधा- तुरजोपमानां दशकुशलकर्मपथसमन्वागतानां उपासकानां दिवसे दिवसे दिव्यं शतरसमा- 10 कार दम्यादिव्यानि च वस्त्राण्येवं ददङ्गङ्गानदीवालिकासमाकल्यान्दग्यात् । ययान्यः क- लपुत्रो वा कुलदुहिता वा एकस्य भितोरेकदिवसमाहारं दबाट् । अयं ततोऽसंख्यय- तरं पुण्यं प्रसवतीति॥ नियतानियतावतारमुद्रासूत्र प्याक । सचेन्मञ्जुश्रीर्दशसु दिक्षु सर्वलोकधातुषु सर्वसवा उत्पाटिताता भवेयुः परिकल्पमुपादाय ' प्रथ कश्चिदेव कुलपुत्रो वा कुललिता वा तेषां 15 सर्वसत्वानां मैत्रचित्तस्तान्यतीणि जनपेत् परिकल्पमुपादाय। यो वान्यो मञ्जुश्रीः कुल- पुत्रो वा कुलदुहिता वा महायानाधिमुक्तं बोधिसत्वं प्रसनचित्तः पश्येद् । घयं ततोऽसं- ध्येयतरं पुण्यं प्रसवति ॥ यः कश्चिन्मञ्जुश्रीः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा दशसु दितु स- र्वसत्वान्बन्धनागारप्रविविष्टान् बन्धनागारान्मोचयिवा चक्रवर्तिमुखे स्थापयेद्वत्मत्वसुखे वा। यो वान्यो मञ्जुश्रोः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा महायानाधिमुक्तस्य प्रसन्नचित्तो द- 20 शनाभिलाषी भवेदों चास्योदालोद् । अयं ततोऽसंख्येपतरं पुण्यं प्रसवतीति ॥ 1) See p. 7.1, above.

·88 शिनाममुच्चयः । [49. (2) तथा क्षितिगर्भसूत्रेऽप्याक । यः पुनर्भदत्त भगवन् क्षत्रियकल्याणो वामात्यकल्याणो वा भटकल्याणो वा श्रमणकल्याणो वा ब्रामणाकल्यापो वा परं रतत्यात्मानं रक्षति प- रलोकं रक्षति । भगवच्छासने पात्रभूतमपात्रतं वा यावन्मुण्डे काषायावण्ठ[49b]प्रावृतं परिरतति प्रोष्यति पूजयिष्यति पावककथा एवं प्रत्येकबुद्धकयां प्रोष्यति पूजयिष्यति। 5 महायानकथां च महायानसंस्थितान् पुढलान् शोलवतो गुणाप्यान् युक्तमुकप्रतिभानान् तैः साई रमति क्रीडति परिपच्छति परिप्रश्नपति तेषां प्रोतव्यं कर्तव्यं गन्यते ॥ पे॥ कियत्तं भगवन् पापं तपयिष्यति ॥ भगवानारु । तथापि नाम कुलपुत्र कश्चित्पुरुष उ. त्पश्यते । यः मर्व जम्बूद्दीपं सप्तरत्नपरिपूर्ण कृत्वा तिष्ठता बुढानां भगवतां दानं दग्यात्तथैव मध्यानसमये तवैव सायानसमये दानं दम्बादनेन पायेगा वर्षगतसहस्रमेवंचूपं दानं दग्यात् । 10 तत्किं मन्यसे कुलपुत्रापि नु म पुरुषो बङ पुण्यं प्रमवेत् ॥ प्रारू। बऊ भदत्त भगवन्स पु. रुषः पुण्यस्वान्धं प्रमवेदप्रमेयमसंध्ययं च तस्य पुण्यस्कन्धस्य केनचिच्छवां प्रमाणमुद्र- कोतुं अन्यत्र तथागतेन ॥ भगवानान । यस्तु कुलपुत्र तत्रियकल्याणो वा पावाचया पू. वोतं ।। स बकुतरं पुण्यं प्रसतियादिषुलतरमप्रमाणातरमसंख्येयतरं पुण्यस्कन्धं प्रसवति। यो मम पश्चिमायां पञ्चशयों वर्तमानायां सर्मनेत्री रतति सरनत्यात्मानं । 16 रतति परांश्च रक्षति परलोकं स्नति गम शासनं पावकान् पात्रभूतानपात्रभूतान्या याव. (5) 1) See p. 13.7. 2) muktremuktapro MS; but sec Divy. 329.3 et al. 3) l'ali paripañhatı: 'consider' (Ch.). No compoundy of the Sk, denom. prac. nayati have hitherto been registered. 4) Here the NTS. (not the Transcript) inserts a form snketukan not, apparently, reproduced in the Tib. (69.b.5) 5) The instrum. as in Pali, instead of the abl. of class. Sk. 6) piticisatyam MS; cf. Vajracc hedikā VI., and Prof. Max Miller's note to his translation (S.B.E. vol. 49. pt. 2 p. 115) The correction of 'fifty' to 'five hundred' is supported by the Tib. here and below [50.a.].

·-50a]] चतुर्थः परिच्छेदः। 89 - न्मुण्डा काषायवस्त्रप्रावृतानपि रतति। न विहेठयति । यावत्स्वकं राष्ट्र परराष्ट्र च व- र्धयति ' पायान् तपयति । सुरालयं च प्रापयति चिरं चायुः पालयति ' स्वलेशांश्च पाले- शांश्च काषपति संबोधिमार्गे षट्पारमिता[50 a]योपस्तम्भपति । सर्वापायाजहाति। न चिरं संसार संसरति । नित्यं कल्याणागिर्बुद्वैश्य भगवर्बोिधिसत्वैश्य महासवेश्च साई समवधानगतो भवति । सततं कल्याणमित्राविस्तिो न चिरेण यथाभिप्रायेषु बुद्धतेत्रे- 5 धनुत्तरां सम्यकसंबोधिमभिसंभोत्स्यते ॥ अथ तावदेव सर्वदेवेन्द्राः सपरिवारा ' यात्पि- शाचेन्टाः सपरिवारा उत्यापासनाद् येन भगवान् तेनाजालं प्रणम्यैवमाऊः। ये ते भदत्त भगवन् एतानागते ऽधान यावत्पश्चिमायां पञ्चशत्यां क्षत्रियकल्याणा भवत्ति याबहरू- पतिकल्याणाः । पे। एवं सद्धरतका एवं त्रिरत्नवंशवालापतारः।पे। वयमपि सर्वे स- परिवारास्तं तत्रियकल्याणं यावहातवाल्यापां दाभिराकार रांतष्यामः परिपालयि- 10 प्यागो वर्धयिष्यामः॥ कतमैर्दशभिः । प्रायश्चास्य वर्धविष्यामः ग्रापुरत्तरायं च धर्मेण नि- वायिष्यामः । प्रारोग्यं च परिवारं च धनस्कन्धं च उपभोगारोगं चैश्चर्य च यशः क- ल्याणमित्राणि प्रज्ञासम्पदं च वर्धापयिन्यामः । भिर्दशाभारात विस्तरः ।। एवमभूमिप्रविष्टेधेवायं विपाविस्तरो द्रष्टव्यः ।। अवलोकनासूत्रेप। संबोधौ चित्तमुत्पाप्य हितार्थ सर्वप्रागिाना । यः स्तूपं लोकनाथस्य करोती प्रदक्षिणां ।। - (3) 15 1) V. p. p. 59. 12 supra. 2) paincis° MS. See uote 6 above. 3) These stanzas occur (with considerable variants) in the seconil of the sūtras called Avalokita in the Mah.vastu. See Senart's text II. 362. 17-18 and 369. 2-3. To this reference I was led by Prof. S. d'Oldenburg, who referred me to his art. in JRAS for 1893 p. 340, where another quotation from this sitra in the present work (Ch. 17) is noted. Compare also the work of the same Tib. name in K.F.259.

·90 [50a शिक्षासमुच्चयः। इत्याप्यनुशंसविस्तरमुत्वाक। यस्त्वेषां बुद्धपुत्राणां नरः कुर्वीत प्रियं । देवान्मनुष्यान्वर्जित्वा नरकं तस्य गोचरं ॥ इति विस्तरः पूर्ववत् ॥ न चात्र विशेषतः कश्चिदुपदर्शयितुं शक्यत इत्यलं विक- 5 स्पेन॥ कर्मावरणाविद्धिमूत्रेऽप्यावरगाशब्देनान[500) उक्तः। ग्रावरण मजुनीरुच्यते राग घावरणां देष प्रावरण मोद घावरगां दानमावरां शोलनातिवीर्यध्यानप्रज्ञा प्रावरणां। पे। तत्कस्य हेतोः बालपृथग्जाना मञ्जुश्रीदीनं ददाना गत्सरिणामत्तिके ऽप्रसादं कुर्व- त्ति । ते तेनाप्रसादेन प्रांतचित्तमुत्पादपत्ति । प्रतिबिनदोषेण महानरकेयूषपश्यते। 10 शीलं रतत्तो दुःशीलान् कुत्सत्ति परिभाषात्त । ते तेषामवर्णा च भापत्ति । ते तेषां दोषं युवा बननस्याप्रसादं कुर्वन्ति । ते तेनाप्रसादेन दुर्गतिगामिनो भवति । ते तात्तिं भाव- पत्तः नातिमदेनात्मानमुत्कर्षयति प्रगायत्ति । वर्ष तात्तिवादिनः । इमे पुनरन्ये व्यापन- चित्ताः । तेषां तात्तिमदनगत्तानां प्रमादमूलकानि दुःश्वान्युत्पत्ते । ते बोर्यमारभगाणा घात्मानमुत्कर्षयत्ति परान् पंसात्त । कुमोदा मे भितवो विकात्यनभियुक्ताः अहोदय 15 परिभुजाना: । नेतेहत्ति पानोयस्थालकमपि । ते तेन वीर्यारम्भेणात्मानमुत्कर्षयत्ति पर च पंसपत्ति । तान बालानिति वदागि। ते ध्यानं सगापचमानास्तत्र ध्यानसमापत्ती स्प कामुत्पादयत्ति । तेषामेवं भवति। वयं ममाधिविहारिण ' इमे ऽन्ये भितयो विक्षिप्तचित्ता विरत्ति । कुतस्ते बुढा भविष्यतीति विस्तरः॥ सर्वधर्माप्रवृत्तिनिर्देशेऽप्याह । बोधिमत्व प्रापत्त्या चोदयात। दूरीभवति बोधिः । क- । (3) (3) - - - 1) Nanjio 1094 tr. before A.D. 431. K.F. 262. 2) Five āvaranas are mentioned in the Tevijja-8 utta (Digha-n. I. XII. 30). Cf. Rhys Davids in S.B.E vol. XI, p. 182. 3) These words in margin a sec manu. 4) N anjio 163. 164 (tr. before A.D. 417) 1015; K.F. 256; M. Vyutp. LXV. 37, where as in our text the title is dharmapra° (not °apr. as Nanjio & Feer). Cp. f. 4.b (p. 6.18) above, where the a is to be restored.

·-51 a] चतुर्थः परिच्छेदः। 91 मावरणं च परिगृह्णाति । ईर्पयो चोट्यति दूरीभवति बोधिः। ईर्यापथेन चोटपति दूरोभ- वति बोधिः। सचेद्बोधिसवस्यात्तिके कीनसंज्ञामुत्यादयति म्रात्मनि चोदारसंज्ञा तिणोत्या- त्मानं [51a] कर्मावरणं च गृह्णाति । इक बोधिसत्वेन बोधिसत्वमववदतानुशासता वा शास्तृसंज्ञामुपस्थाप्याववदितव्यो ऽनुशासितव्यः । बोधिसवेन बोधिसत्वस्यात्तिके न प- रिभवचित्तमुत्पादयितव्यं। सचेदस्यापरित्यक्ता बोधिः। न देवपुत्र बोधिसवः क्वचिदेव कु- शलमूलानि समुच्छिनत्ति । यथाहितीयबोधिसत्वमागम्येति । अनुत्पादितबोधिचित्ते ऽपि तावदोधिर्भव्ये सवे ज्वमन्यना प्रतिषिद्धा। किं पुनरुदितबोधिचित्ते ॥ यथोक्तं शूरङ्गमसमाधिसूत्र तत्र दृष्मते कतमनुत्पादितबोधिचित्तव्याकरणं । इस दृष्मते स पुढलः पाञ्चगति संसारे उपपत्रो भवति । यदि वा निरयेषु पदि वा तिर्यग्यो- नौ यदि वा यमलोके यदि वा देवेषु यदि वा मनुष्येषु । स च पुढलस्तोपोन्द्रियो भवति। 10 उदाराधिमुक्तिकः । तमेनं तथागतः प्रज्ञानाति । अयं पुरुषपुढलो पावदिपहिःकाल्यको. टोनियुतशतसहस्त्रैरनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तमुत्पादयिष्यति ॥ ॥ इयद्विश्चासंख्ये. पकल्पशतसहस्त्रैर्बोधिमभिसंभोत्स्यते ॥ पे ॥ इदं दख्मते उच्यते । बोधिसत्वस्यानुत्पा. दितबोधिचित्तव्याकरणं । अथ खत्त्वायुष्मान्महाकाश्यपो भगवत्तमेतदवोचत् । प्रयाये- पास्माभिर्भगवन्सर्वसवानात्तिके शास्तृसंज्ञोत्पादयितव्या। तत्कस्य हेतोः । न यस्मा- 15 कमेतज्ज्ञानं प्रवर्तते । कतमस्य बोधिसवस्य बोधिपरिपाचकानीन्द्रियाणि संविश्यते। कतमस्य न संवियत्ते । ततो वयं भगवनज्ञानाना नास्तथावपेषु कीनसंज्ञामुत्पादयेम । तेन ॥ 1) Bencath this word is added a sec. manu caryä. This word appears to find its counterpart in the Tib. སྤྱོད་ལམ་ which however occurs in the next clause, . where öryüpathena occurs in our text. 2) Supr. p. 8.10. 3) B & R. cite 'Vjutp. 90. (?)

·92 शिक्षासमुच्चयः। [51a - (1) । वयं तण्येम ॥ भगवानारू । साधु साधु काश्यप सुभाषिता ते इयं वाक् । इदं च मया का- श्यपार्थवशं म[51 b]म्पश्यमानेन युष्माकमेवं धर्मो देशितो' मा भितवः पुढलेन पुढलं प्र- विचेतव्यं । पच्छ्रोग्रंक्षायति हि भितवः पुढलः पुद्रलं प्रविचिन्वन् । ग्रहं वा पुद्धलं प्र- मिणुयो यो वा स्यान्मादशः। एतेन काश्यप निर्देशन बोधिसत्वेन वा श्रावकेण वा सर्वस- 5 बानामत्तिके शास्तृसंजोत्पादयितव्या। मात्र कशिद्बोधिसत्वयानिकः पुढलो भवेत्तेन त- त्रात्मा रतितव्य इति । यस्य तु नियतमेव बोधिप्राप्तिचिकमस्ति तत्र सुतरामवमन्यना रतितव्या॥ (3) 10 यथोकमार्यसद्धर्मपुण्डरीकसूत्रे इष्टमियान्मृत्तिकसंचितान्वा प्रोताच कुर्वत्ति निनस्य स्तपान् । उद्दिश्य वा पाणुकराशयो पि नवीषु दुर्गेषु च कारयत्ति ॥ सिक्तामया वा पुन कूट कवा ये केचिडद्दिश्य जिनान स्तूपान् । कुमारकाः क्रोउिषु तत्र तत्र। ते सर्वि बोधाय प्रभषि लामिनः॥ (7)- 1) Passive with active inflection (Whitney $ 774) here possibly due to Pali or Prakrit influence. . 2) The reading of the MS. (broken here) appears to be jat sidhvan or yat sāgham. The latter I have supposed to stand for yat cīghram, 3) MS. W (see p. 47, note 5 above) f. 22. a. 2. Kern, tr. p. 50. 4) The metre is generally Akhyānaki: but with two irregularities common in Buddhistic poetry (1) the addition of a syllable at the end (making the metro in fact into Vamcastha). (2) the resolution the initial long into two short syllables. Compare the frequent adapаestic beginuing in English 'blank verse'. 5) pritah prak° A 6) So W., jinān corrupted from jināna (ef. infra) A. 7) cāpi A; but sec below.

·51 b]] चतुर्थः परिच्छेदः। 93 पावत् ॥ (2) 5 (3) ये चित्रभित्तीषु करोत्ति विग्रहं। परिपूर्णगात्रांप्रछतपुण्यलतणान् । लिवेत्स्वयं चापि लिखापयेहा । ते सर्वि बोधाय प्रभूषि लामिनः ।। ये चापि केचित्तर्वि शिक्षमाणाः । क्रीडारतिं चापि विनोदयतः॥ नखेन काष्ठेन कृतामि विग्रहान्। भित्तीषु पुरुषाय कुमारका वा॥ सर्वे च ते बोधि प्रभूषि लाभिनः ॥ पे । बादापिता कलरियोऽपि येकी। जलमण्डको वाप्यथ मण्टका वा । मुगतानमुद्दिश्यथ पूानार्थ गीतं च गीतं मधुरं मनोज्ञ । सर्वे च ते बुद्ध प्रभूषि लोक ॥ कृत्वा च या बकुविधधानुपूतां। किमल्पकम्पी मुगतान धातुयु। एकं पि वादायिय वायभाएउम् । पुष्पेषा चैकेन कि पयित्वा। ॥ 10 (6) 15 1) = peyyālam, three stanzas being omitteil. 2) °han, w. 3) °yanti A. 4) °tici, W. 5) See Kern, p. 51 note 2 6) ca buddhā abhūshi A. 7) bahuvidharatna-A; bahu-scanned as a monosyllable.

·94 [51b- - (3) (3) शितासमुच्चयः। अनुपूर्व इत्यत्ति कि बुद्धकोव्यः। पेया[52 a]ञ्जलिस्तत्र कृतापि स्तूपे। परिपूर्ण एकातलशक्तिका वा। सोनामितं शीर्ष भवेन्मुत। प्रोनामितं काय तथैकवारं। नमोऽस्तु बुढाय कृतकवा। ये हो तदा धातुधरेषु तेषु। वितिप्तचित्तैरपि यैकवारं। ते सर्वि प्राप्ता इममयबोधिम्। सुगतान तेषां तद तस्मि काले। परिनिर्वतानामध तिष्ठतां वा। ये धर्मनामापि घृणा षु सवाम्। ते सर्वि बोधाय प्रभूषि लाभिन । इति । महाकरुणासूत्रेऽप्युक्तं॥ तम्यथा वाउिशिकेन मलत्युट्कसरति मत्स्याकर्षणार्थ सामिषं वठिशं प्रतिप्तं भवे- त्समनत्तरप्रतिप्तं च मत्स्येन निगोर्णा भवेत् । किं चापि स मत्स्य उदकसरसि धमत्यथ च पुनर्वड एव स वक्तव्यो दृन्न मूत्रेणा स्थलगतदाउमुनिबडेन। यत्स वाउिशिक घाग- त्य तेन सूत्रलाघवेन जानाति गृहीतो मत्स्य इति । तमेनं मूत्राहीवा स्थलगतं क- 10 - 15 1) te W. 2) Here both MSS. read aranº: in W. anamº is corrected (a sec. manu) to avanº. 3) vaca A. 4) grunotsu (?) W. The form krīdishu above (92. 12) is somewhat similar.. 5) No doubt the Mahakaruna pundarika - sātra. Compare N anjio 117, (where the Chinese title is similarly abbreviated) 180 (tr. before AD. 431); K.F. 239; M. Vyutp. LXV. 23.

·-52 b] चतुर्थः परिच्छेदः। 95 - - - रोति यथाकामकरणाय परिभोगाय । एवमेव ये सवा बुढेषु भगवत्सु चित्तं प्रसाश्य कुश- लमूलमवरोपपत्ति । प्रत्तश एकचित्तप्रसादमपि । किं चापि ते सवा दुष्कृतेन कर्मावरपो- नातणोषूपपना भवत्यथ च बुढा भगवत्तस्तान्सवान् बौडेन ज्ञानेन संयवस्तुसूत्रेण गृ- कोवा संसारोदकसरस उद्धृत्य निर्वाणस्थले स्थापयत्तीति ॥ तस्मादेषु शास्तृसंज्ञा कार्या 'वन्दमानाश्च मनसा वन्दितव्याः। भवति हि नवकोऽपि 5 बोधिचित्तबलाइन्थ्यो । यथा मेघेनं इमिडेन महाबोधिसत्वेनापि सता नवक पार्यसुधनः स. शरीरेणा प्रणिाप्रत्य वन्दितः। निगतार्थ चेदं । यथाध्याशयसंचोदनादिषु सर्वबोधिसत्वया- निकपुरलनमस्कारोऽनुज्ञातव्यः सर्वशब्देनात्मनोऽपि ग्रहणात्। कथमेकत्र वन्य[52 b]व- कवं न विरुध्यते । परस्परं वग्यवेनेवालम्बनात् । प्रत एवानास्वादनादपुण्यभावः। किं च बुडानामप्येवमिष्यते। मा भूदनवस्था। एकस्य चान्यूनतेति ॥ प्रार्पसर्वधर्म वैपुल्यसंयनसूत्रेऽप्यनर्थ उक्तः। सूक्ष्मं हि मञ्जुश्रीः सद्धर्मप्रतितेपकर्मा- वारणां । यो हि कश्चिन्मञ्जुश्रीस्तथागतभाषितधर्मे कस्मिंशिच्छोभनसंज्ञां करोति । क्वचि- दशोभनसंज्ञां स सहर्म प्रतितिपति। तेन सहर्म प्रतितिपता तथागतोऽभ्याख्यातो भव- ति। धर्मः प्रतिक्षिप्तो भवति । संघो ऽपवदितो भवति । य एवं वदतीदं युक्तमिदमयुक्तमि- ति म सहर्म प्रतिक्षिपति। न मया पथक्कश्चिद्धर्मः पावकयानसंप्रयुक्तः प्रत्येकबुद्दयान- 15 संप्रयुक्तो महायानसंप्रयुक्तो देशितः । तत्ते मोक्पुरुषा इमं मम धर्म नानाकरिष्यत्ति । इदं श्रावकाणां देशितमिदं प्रत्येकबुद्धानामिदं बोधिसत्वानामिति । स नानावसंज्ञया सहर्म प्रतिक्षिपति । इयं बोधिसत्वस्य शिता। इयं बोधिसत्वस्याशिति सहर्म प्रतितिपति। धर्मभाणाकस्यास्ति प्रतिभानं नास्ति प्रतिभानमिति सर्मप्रतितिपति । धर्म धर्मतया क- 10 - । 1) Cf. Dh.-s. S 19 and p. 39. 2) This refers to the passage of the Ganda vyūha already cited at 36. 14. above. See note there. 3) This clause is added a sec. manu.

·96 शितासमुनयः। [52 0 - थपति महर्म प्रतितिपति । अपगते बुढोत्पादे नास्ति धारणीप्रतिलम्भ इति धर्म प्रतिति- पति । नास्ति धर्मभाषाकस्य धारणोप्रलम्भ इति धर्म प्रतिलिपति । धर्मभाणकस्य च दूषयति धर्म प्रतिक्षिपति । धर्मभाषाको न प्रतिपत्तिसंपन्न इति धर्म प्रतितिपति। प्रमा- देनेनं चोट्यति सहमं प्रतितिति । योपवेन चोदयति महर्म प्रतितिपति । अतरचर्यपाँ 5 शोलविपत्त्या चोदयति धर्म प्रतितिति । प्रति[i u]भानेनं संपादयताति धर्म प्रतितिप- ति। बालोकोऽस्य धर्माणां न मुविदित इति धर्म प्रांततिति । मत्रेणा मलमबध्यमानः प्रतिवदतोति धर्म प्रतिक्षिपति । अतरसंज्ञया तथागतशासन नायगास्त इति धर्म प्रति. तिपति । मूत्रेण सूत्रं विरोधयतोति धर्म प्रतिक्षिपति। गाया गाथा विरोधयतोति धर्म प्रतितिपति । अतरसंज्ञया कञ्चिदधिमुक्तं करोति कञ्चिन करोतांति धर्म प्रतितिपति। 10 धर्मभाणकस्यार्यान्यकथामभिनामयताति धर्म प्रतिक्षिपति । विचतुः कर्मास्य करोति धर्म प्रतितिपति । संलापयन् वदतीति धर्म प्रतितिपति । इहास्यास्ति चर्चा इहास्य नास्ति चर्येति धर्म प्रतिक्षिपति । इदं सूक्तमिदमसूक्तमिति धर्म प्रतितिपात । घनेन नास्ति चर्ये- ति धर्म प्रतितिपति । अनेन बुद्धवचनसमय उक्तो नानेन बुद्धवचनसमय उक्त इति धर्म प्रतितिपति इति कि मञ्जुयोर्यावत्किञ्चिहिलोपति तावद्धर्म प्रतिक्षिपति । धर्मभाणक- 15 स्येदं वपमिति चित्तयति वन्त भितुर्वा भितुणों वा उपासको वा उपासिका वा। सर्वः स सहर्म प्रतिक्षिपतोत्यादि । अत्रैव चोतं । यस्य कस्यचित्कुलपुत्र तथागतस्य परिनिर्वतस्य धर्मः प्रतिभाति य- थाधिमुक्तानां सवानां देशयितुं । तस्यां च पर्षदि योकसत्वस्यापि एकरोगकर्षो भवेदेका- ग्रुपातो वा सर्वः स तथागतानुभावेन । तत्र मोहपुरुषा प्रबोधिसवा बोधिसत्वप्रतिज्ञा बो- 20 घिसबषका धर्मस्तेन्यकुलका एवं वदयत्ति धर्मोपदेशकेभ्यः । किमेते। न बुध्यत्त इति । । 1) A marginal gloss, apparently on this word, adds: tucchram sarvapruon. canam sarvadharma-çünyatrāt. 2) aksharapathako 'yam nārthapidlaka iti: marg. 3) riparitärthalaträt saiva: marg. :

·-54 a] 97 चतुर्थः परिच्छेदः। पे॥ये बोधिसत्वेषवमन्यनां कुर्वत्ति । नादं तेषां पर्यत्तकृतं नित्यं [58 b] संवदामि। त- त्कस्य हेतोः। यो बोधिसत्वो धर्मभाणाकमपवदति बुई म विगर्हति धर्म म प्रतितिपति संघ स जुगुप्सति । बुढे सोऽगोरवो यो धर्मभाणके गौरवः। बुई स न इष्टु कामो यो धर्म- भाषाकमद्रष्टुकामः । बुढस्य सो ऽवर्ण भाषते यो धर्मभाणकस्यावर्ण भाषते । बुढस्तेन प- रित्यको भवति यः प्रथमचित्तोत्पादिकेपि बोधिसवे प्रतिघचित्तं करोतीति ।। पे॥ । योऽप्ययं मैत्रेय षट्वारमिताममुदागमो बोधिसत्वानां संबोधाय तं ते मोक्षुरुषा एवं वक्ष्य- त्ति । प्रज्ञापारमितायामेव बोधिसत्वेन शिक्षितव्यं । किं शेषाभिः पारमिताभिः । ते ऽन्यो पारमिता दूषयितव्या मन्यते । तत् किं मन्यसे ऽजित दुष्प्रज्ञः म का- शिराजाभू येन कपोतार्थ श्येनाय स्वमामानि दत्तानि । मैत्रेय प्राक् । नो हीदं भगवन् । भगवानार । यानि मया मैत्रेय बोधिमत्वचर्या चरता षट्पारमिताप्रतिसंयुक्तानि कुशलमू. 10 लान्युपचितानि अपकृतं नु तेः कुशलमूतैः॥ मैत्रेय वाह । नो हीदं भगवन् । भगवानाह। वं तावदनित षष्टिं कल्यान्दानपारमितापां पष्टि कल्पान् शोलपारमितायां षष्टिं क- ल्यान् तात्तिपारमितायां पष्टिं कल्यान्वीर्यपारमितायां षष्टिं कल्पान्ध्यानपारमिताया षष्टिं कल्पान्प्रज्ञापारमितायां समुदागतः। तत्ते मोक्षुरुषा एवं वक्ष्यत्ति। एकनयेनेव बोधिर्यडत शून्यतानयेति । ते चासु परिशुद्धा भविष्यत्तोत्यादि ॥ इति शिक्षासमुच्चये चतुर्थः परिच्छेदः ।। 16 V. शीलपारमितायाममर्थवर्तनं पञ्चमः परिच्छेदः ॥ उक्तः मतेपतो ऽनर्थः । तस्य विवर्तनं पयाध्यशयसंचोदनसूत्रे एवंविधानर्थप्रवणाभ- यभोरुकैः] [54 a] बादिकर्मिकबोधिसवैः समादानानि यथा गृहीतानि तथा कार्य। एवं 20 1) rayarā (?) MS. 2) A tale of the Cibi-king. Feer, Avad..c. p. 127; Takakusu, I-tsing, p. 226; Kshemendra, Avad. k. I. II. 109. 3) neti rūcyam margin (early hand). 4) See p. 16 note 2, and add ref. to Nanjio 23 (25). 7 ·98 शितासमुच्चयः। [54 a - कितैरुक्तं । एते वयं भगवनग्यायेण तथागतस्य पुरतः । एवं समादानं कुर्मः । सचेयं भग- वनवायेषा बोधिसत्वयानिक पुडलं गृहिणं वा प्रवजितं वापत्या चोयिष्यामो भूतेन वा- भूतेन वा विसंवादितो ऽस्माभिस्तथागतो कन्सम्यक्संबुद्दो भवेत् । सचेदयं भगवनग्या- ग्रेण बोधिसत्वपानिकं पुढलमवमन्यमावर्ण चास्यभाषमे विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवे- दर्हन्सम्यकसंबुद्धः। सचेढयं भगवनम्यायेण बोधिसत्वपानिकं पुडलं गृहिणणं वा प्रव्रजितं वा पञ्चभिः कामगुणोः क्रीउत्तं परिचारयतं दृष्ट्वाप्रसाद कुर्याम विलेखं वा चित्तस्योत्पाट्यमा- गौरवं वोत्पाट्येम न च तत्र शास्तृसंज्ञामुत्पादयेम । विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत्। मचेदयं भगवनप्यायेण मित्रकुलभिताकुलनिदानं बोधिसवयानिकानां पुढलाना कायपो- डॉ चित्तपडि वा कुर्याम विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत्। सचेढयं भगवनव्यायेण बो. 10 घिसवपानिक पुढलं दृष्ट्वा एकेनाप्यमनोज्ञवचनेनाभाषेम विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत् । सचेदयं भगवनप्यायेण त्रिस्कृवो रात्रेः त्रिस्कृवो दिवसस्य बोधिसत्वयानिक पु. दलं न नमस्येम विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत् । सचेद्वयं भगवनश्यामेणास्य व्रतस- मादानस्य कृतशो राज्यप्रतिलम्भ वा धनप्रतिलम्भं वा कायनोवितं वा न परित्य- जेम [54 b] विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत् । सचेदयं भगवनव्यानेणा श्रावकयानिक 15 वा प्रत्येकबुड्यानिकं वा पुढलमवमन्येम । वयं विशिष्टतरा नैते इति विसंवादितोऽस्मा. भिस्तथागतो भवेत् । सचेदयं भगवत्रीचचित्ताचण्डालसदृशचिता न विकोम विसंवादितो. स्माभिस्तथागतो भवेत् । सचेढयं भगवनव्यायेणात्मानमुत्कर्षयेम परं वा पंसयेम विसं- वादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत् । सचेद्वयं भगवनन्यायेण व्यापादियभयाम्योजनं वा योजनशतं वा न फ्लापेम ईरिताः ममाना विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत् । सचेदयं 20 भगवनग्यायेण शीलवत्तमात्मानं प्रतिनानीम बकुश्रुतं वा धुतगुणिनं वान्यतरान्यतरेण वा गुणोनात्मानमुद्रावयेम विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेत् । सचेदयं भगवानग्यायेणा प्रतिच्छनकल्याणा विवृतपाया न विकरम विसंवादितोऽस्माभिस्तथागतो भवेन्सम्य- कसतुंबडः॥पे॥तत्र भगवान् मैत्रेयं बोधिसवं महासत्वमामलयते स्म। कर्मावरण मैत्रेय ।

·-55 a] पञ्चमः परिच्छेदः। 99 (1) (2) 5 (3) तपपितुकामेन कुलपुत्रेण वा कुलडरित्रा वा एवं समादानं कर्तव्यं यथा एभिः कुलपुत्रैः कृतमिति॥ सर्वधर्माप्रवृत्तिनिर्देशेऽप्याक ॥ तृष्कृव रात्रि दिवस तथैव। में बोधिसत्वान्प्रणमेत मी। तेषां न किञ्चित्स्खलितं गवेषेत्। चोत चर्या कि सदा यथेष्टम् ।। पश्येय्यदा कामगुणो रमत्त। न तस्य किञ्चित्स्खलितं गवेषेत्। गुणवत्ता वा बोधिचर्यो। एषोऽपि कालेन रिता स्पृशेत ।। युक्त्यानुपूर्ध्या क्रियपानुपूा। भवेजिनो नैव कि एकवाचा। बहुकल्पकोठ्यो नियुतानि चैष। मनारसंप्रस्थितना[55 a]न्यभावी॥ अत्रैवार । ये कुलपुत्रैवंचूपेण कर्मावरमोनानार्थिकाः । तैर्न द्वितीयस्य बोधिसत्वस्य सर्वचर्यासु विप्रतिपत्तव्यं । मर्वाः क्रियास्तम्य विमोक्तव्याः । एवं चित्तमुत्पादयितव्यं । नावं परचित्तं जाने दुर्विज्ञेया मवचर्या । इदं च खलु कुलपुत्रार्थवशं संपश्यंस्तथागत एवं 10 (5) 16 1) Pp. 6. 18, 90. 19 supra. 2) MS. sambodhi°; but the long syllable is not required by the metre. 3) bodhisatvam marg. 4) sprcishyate MS. 6) vācayā MS. with caryayā in margin. 6) bahu as a monosyllable; cf. supra. 7) The Tib. (66. b. 5 where read 1'7" for 240") confirms this rather strange phrase, 'setting forth (clad in spiritual) armour'. Cf. Dh-s. 108. 93 15.

·100 शितासमुच्चयः। [55 6 - - धर्म देशयति । न पुरलेन पुढलः प्रमातव्यः । अहं वा पुदलं प्रमिणुयां यो वा स्यान्माद- शः॥ यः कुलपुत्रात्मानं रतितुकामस्तेन न कस्यचिचर्या विवेचयितव्या। न परेषां वि- कुटनो कर्तव्या । अयमोदृशोऽयमोदृश इति । बुद्दधर्माभियुक्तेन भवितव्यं रात्रिं दिवं धर्म- पलिगुड़मानसेनेति ॥ तथा तितिगभसूत्रेण कषितं । अथ तावदेव बळूनि शतसहस्राणि विद्वांसः सवा उत्थायासनाम्येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्येवमाः। वयं भदत्त भगवतः पुरत एवं प्राणा- धानं कुर्मः यावच्चिरं वयं भदत्त भगवन्ससारे संसरेम तावन्मात्र प्रतिलब्धतात्तिकामा राना- स्थानं प्रतिलभेम । मामात्यस्थानं । मा नगरव्येष्ठस्थानं । मा ग्रामव्येष्ठस्थानं । मा निगम- ज्येष्ठस्थानं । मा पुरोहितव्येष्ठस्थानं मा भट्टत्येष्ठस्थानं । यावन्मा सार्थवाज्येष्ठस्थानं 10 मोपाध्यायव्येष्ठस्थान ' मा श्रमणाव्येष्ठस्थानं । मा गरूपतिव्येष्ठस्थानं । मा कुटुम्बिव्येष्ठ- स्थानं यावत्सर्वशो वर्ष मा सवानामधिपतिस्थानं प्रतिलभेग पावन तातिप्रतिलब्धाः स्याम । यतो निदान वयमेवंचूपमतिगाळं कर्म बुढानां शासनमाक्षिपेम । इति विस्तरः॥ चन्द्रप्रदीपमूत्रेऽप्यनर्थविवर्तनमुक्तम्। नास्ति पापमकर्तव्यं कुमारी तेषु भेष्यति। मा तेहि मंस्त[55 b]वं माई कुर्याः व कालि पश्चिमे ॥ घालपे संलपेय्यासि कुर्यासी तेषगौरवं । ग्रानालीन सत्करेय्यास्यप्रबोधयि कारणात् ॥ - (5) (6). 15 1) Not in lexx. The Tib. equiv. RUN (67a. 1) confirms the ineaning 'censure' hitherto attested for Vkutt by the Dhatup. only. 2) A curious Prakritic form (cf. infra p. 105). Compare parigredha in M. Vyutp. cx. 3) Supra p. 13.7. 4) °mas MS. 5)mo MS. 6) Cf. tato nidānam Vajracch. 88. 7) rajakumārānām, marg. . By anolinah Ms. Anainah = «not desponding.. 'Tib. (G7.10 1) बुममा लगेर Cf. samlina. āsi agraº MS.

·-55 b] पञ्चमः परिच्छेदः। 101 । (1) वर्षायं परिपृच्छिवा यस्ते वृहतरो भवेत्। कुर्यामि गौरवं तत्र शिरसा पावन्दनः। न तेषां स्वलितं पश्येद् बोधिमा विपश्यतां । प्रतिघातं न जनयेत् मैत्रचित्तः सदा भवेत् ॥ यव्येषां स्खलितं पश्येद्दोषांस्तेषां न कीर्तयेत् । यादृशं काहिति कर्म तादर्श लप्स्यते फलं ।। स्मितेन मुखचन्द्रेण वृद्धेषु नवकेषु च। पूर्वाभाषी भनित्यं हतमानश्च सर्वतः ॥ चोवीः पिण्डपतिश कुर्यात्तेषामनुग्रहं । एवं चित्तं प्रध्यास्वं सर्वे भेष्यत्ति नायका । इति ।। यस्य च बोधिचित्तोत्यादिके गौरवं प्रमादश नात्पद्यते । तेन स्वदुर्गतिप्रपातभयर- नार्य दृष्टादृष्टप्रामोग्यानुभवना स्वचित्तकलुषप्रसादनार्थ चित्तकत्त्यताचित्तकर्मण्यता प्रतिलाभार्थं च यवागण्उव्यूदे बोधिचित्तोत्पादिकगुणा भगवदा मैत्रेयेणाचार्यसुधनम- धिकृत्योदावितास्तथा भावयितव्याः॥ एष दृष्ट्व बरव्याधिपीडितान् प्राणिनो दुष्वशतरुपद्रुतान् । जन्ममृत्युभयशोकतापिलान् तेष प्रार्थ चरते कृपाशयः ।। दुष्ावपत्रपरिपोठितं जगत् दृष्टु पञ्चगतिचक्रमण्डले । ज्ञानवअमयमेष ते द डण्वयन गतिचक्रभेदनं ॥ 10 - (3) 15 (4) (5) 1) MS. °hiti. The marg. adds kurmus tc, which looks like an emendation by some reader who did not understand the form in the text. Cf. Childers 8. V. karoti. 2) The slightly involved syntax is summarized by a note in the margin: tena prasādād [i-]gunā bhāryā iti yogah. 3) Metre: Rathoddhata. 4) tāpinam H (v. p. 34, p. 4) fol. 252. b. 5. 5) teshu H. 6) drshta H ·102 शितासमुनयः। [55 b- (3) 5 (3) (7) रगदोषतृणाखाणुकण्टकं दृष्टिसंगबकुकलसंकुलम्। सवतेत्रपरिशोधनार्थिकः प्रजलाङ्गलद गवेषते ॥ मोकवियगक्नाशयं जगत् प्रज्ञचतुस्तलष्टदेशिकं । तस्य क्षेम दिश[56 ajदेशिकः प्रभुः सार्थवाह जगतो भविष्यति ॥ तात्तिधर्मत्रिविमोतर्वाचनो ज्ञानखगरिपुल्लेशधर्षकः। शूरसूत अभयस्य दायको देशको हि जगतो भविष्यति॥ धर्मनाव समुदानयत्ययं ज्ञानसागरपथे सुशितितः। शातिरत्नवाहीपनायकः कर्णधार त्रिभवार्णवे प्रयम् ॥ ज्ञानरश्मिप्रणिधानमण्डलः सर्वसत्वभुवनावभासकः । धर्मधातुगगने समुद्रतो बुङसूर्य समुदेश्यते अपम् ॥ मैत्रिचन्दनसमाधिशोतलः सर्वसवसमचित्तसुप्रभः। शुलधर्मपरिपूर्णमण्डलो बुद्धचन्द्र समुदेश्यते प्रयम् ॥ प्राशये दन्तले प्रतिष्ठितो बोधिचर्य अनुपूर्व उद्तः। सर्वधर्मरतनाकरो व्ययं ज्ञानसावरी भविष्यति ॥ बोधिचित्तभुजगेन्द्रसंभवो धर्मधातुगगने समुद्रतः। (9) (10)- 10 (11) (12) 15 1) B?, who cites M. Vyutp. only for this form connects it with sthānu. Cf. Pali. 2) kam esa H. 3) A curious form, metrigratia, for havidyal; cf. D h.-8. p. 498 67. 4) °darcanapr° H. 5) Dh.-8.878. 6) putta H. 7) Oru A. 8) Cf. Childers s. v. bhavo. 9)°sanah H. 10) ºdhātugagamahāprabho H. 11) paksha marg. a glogs suggested by the metaphor of the moon 12) nāgarājaprabhavā meghā varshanti, marg.

·-56 b] 103 (8) 5 पञ्चमः परिच्छेदः। धर्ममेघयुगपत्प्रवर्षी सर्वणुलफलशस्यवर्धनः ॥ गुडि वर्ति त्रिमलत्तमोऽप्यकं मैत्रिस्नेहस्मृतिभाजनं दृम् । बोधिचित्तविमलाग्रिसुप्रभम् धर्मदीप ममुज्वालयिष्यति। बोधिचित्तकललः कृपाबुदो मैत्रपेशिरचलाशयो घनः । बोधि प्रङ्गमनुपूर्वसंभवो बुद्धगर्भ प्रयु संप्रवर्धते॥ पुण्यगर्भमभिवईयिष्यति प्रगिर्भमभिशोधयिष्यति। ज्ञानगर्भ समुदेश्यले अयं यादृशः प्रणिधिगर्भसंभवः ॥ ईदृशाः करुणमैत्रधर्मिताः सवमोचन मतो हिताशयां । दुर्लभा बगि सदेवमानुषे पाटशो प्रयु विशुद्धमानमः ॥ ईदृशाशयसुमूलसंस्थितो ईदृशो दुष्प्रयोगवर्धितः। ईदशस्त्रिभवछादनप्रभो ज्ञानवृतफलदः सुडुर्लभः ॥ एष सर्वगुणासंभवार्धिकः सर्वधर्मपरिप[56 b]च्छनार्थिकः । सर्वसंशयविदारणार्थिकः सर्वमित्र भरते प्रतन्द्रितः॥ 10 (10) 1) °ne H. 2) °ddha H. 3) The t is doubled metri gratia apparently. Mala = Tib. ' (68. a. 2). Cf. Jaschke p. 262. 4) °ttamoham H. 5) ujju as a sbort syllable is strange even in a Gāthā-passage: but the reading is confirmed by the Tib. मार'को RAI"35" In H. the text has been. altered; it appears now to read: dharmadvipa-maitra ya janayishyati. 6) ayam says the marginal glossator, more reasonably than Rāj. Mitra, pref. to Lalitav. p. 31 (ayu for eshah'). 7) jñānagº H. 8) icchāpūrvam bhāshakaḥ satvamocanasya marg. 9) kalyānamitrāmi bhajate marg. (recent hand). 10) trishnd H. .

·104 शिक्षासमुच्चयः। [56 b. 5 (2) (3) एष मारकलिनेशमूदनो एष दृष्टिमललेशंशोधनः । एष सर्वनगमोलगोग्यतो एष त सद विशेष पण्डितः॥ एष दुर्गति विशोधयिष्यात स्वर्गमार्गमुपदर्शयिष्यति । मोतमार्गमुपनेष्यते नगद यादृशे गुणापये प्रतिष्ठितः ॥ एष सर्वतडष्वमोचको। एष सर्वगतिसौख्यदायकः। एप सर्वभयपापछेदको भन्यते भवगतीनिसूदन । इति ॥ एवगनया भावनयानविर्वानं सुकरं भवति । तथाध्याशयसञ्चोदनमूत्रेण्प्यनवि. 10 वनिगुतं । चनुभित्रेप धनः समन्वागतो बोधिसवानिकः युद्दलः पश्चिमायां पञ्चश- त्या महाविप्रलोपे वर्तमाने तितोऽनुपरुतः स्वस्तिना परिमोत्यते ॥ कतमेश्चतुर्भिः । ग्रात्मस्वान्नाप्रत्यवतणनया । परेषां बोधिसत्वयानिकानां पुदलानामापत्त्यचोदनत- या। मित्रकुनमिताकुलानवलोकनतया । यमनस्कवचनप्रतिविरमणतया । एभर्मेत्रेय चतुनिरिति पूर्ववत् ॥ अपरेचाभः । कतमः। अल्पश्रुतमत्वरिवर्तनतया । पर्षदनुपादा- 15 नाया। प्रात्तशय्यासननिपेवणातया च । घागदगशमययोगमनुयुक्ततया च । एभिश्चतुर्भि- रिति विस्तरः॥ पुनरत्रंबार । ग्रादिकामकाण मैत्रेय बोधिसत्वेन प्रज्ञाबलाधानप्राप्तेन लाभसत्कारप- रिवयितन लाभलत्कारदोपदर्शिना भवितव्यं ॥ पे ॥ संगणकारामपरिवर्तितेन संग- 1) bhaynA. 2) Pruno II. B) bhitvntenm I. 4) See p. 38, note 6. 5) This form found hitherto in Sk. lcx. only (cf. Zachariae, Die iud. Wörterb., p. 24, n. 9). For Pali cf. Childers 8. v. sotthi sub tin. 6) Correct to °yogānuy°?

·-57 b] पञ्चमः परिच्छेदः । 105 णिकारामदोषदर्शिना भवितव्यं। भाष्यारामपरिवर्जितेन भाष्यारामदोषदर्शि[57 ]ना भ- वितव्यं । निहारामवर्जितेन निहारामदोषदर्शिना भवितव्यं । कर्मारामवर्जितेन कारा- मदोषदर्शिना भवितव्यं। प्रपञ्चारामवर्जितेन प्रपञ्चारामदोषदर्शिना भवितव्यं ॥पे॥ इक मैत्रेय बोधिसवेन महासवेन रागसंजननो लाभसत्कारः प्रत्यवेतितव्यः । स्मृतिविद्युसन- करो लाभसत्कारः प्रत्यवेक्षितव्यः । लाभालाभतया उनामावनामकरो लाभप्सत्कारः प्र- 5 त्यवेतितव्यः । मोहोत्पादनो लाभमत्कारः प्रत्यवेतितव्यः । कुलमात्सर्याध्यवसानो लाभसत्कारः प्रत्यवेतितव्यः । प्रात्मार्थनिष्पादनतया शायोत्पादनो लाभसत्कारः प्रत्य- वेक्षितव्यः । चतुरार्पवंशपरिवर्जनतपा माक्रोक्यानपत्राप्यसबननो लाभसत्कारः प्रत्यवे- तितव्यः। एवं सर्वबुद्धाननुज्ञानो लाभसत्कारः प्रत्यवेतितव्यः। मानमदोत्पादनो लाभप्स- त्कारः प्रत्यवेनितव्यः । गुवपामवमाननो लाभसत्कारः। मारपतो लाभसत्कारः। एका- 10 लप्रमादमूलः कुशलमूलापकरणो लाभसत्कारः । वियुच्चक्राशनिसदृशो लाभमत्कारः । बऊपलिगोधपलिगुडो "मित्रकुलभिताकुलावलोकनो दौर्मनस्यसंजननः । बुद्धिविधाम- पो लाभमत्कारः प्रियवस्तुपरिणामनतया शोकभातनो लाभमत्कारः । चतुःस्मृत्युपस्थान- संमोषणः शुल्लधर्मदुर्बलीकरणः चतुःसम्यकप्रहापरिकापाकरणो लाभमत्कारः। ऋय- भिज्ञापरिक्षाणाकरणः । पूर्व सत्कारपश्चाट्सत्कारकरणा: । अमित्रमत्करणमित्रप्रहाणो 15 लाभसत्कारः। पराभिसंधानतया गपिकासदशः । ध्याना[57 b]प्रमाणापरिवर्तनः । नरक- तिर्पग्योनियमलोकप्रपातनो लाभसत्कारः । देवदत्तोडकसमाचारो लाभसत्कारः प्रत्यवे- तितव्यः॥ - 1) The Tib. (69 b. 1) renders this word here and below (57 b.) by 2 971'the ordinary word for caste or family. 2) 'These two forms have hitherto been attested by the M. Vyutp. civ. 50, 51) only. 3) Supra p. 100, note 2. 4) Dh..s. 44. 5) Ibid. 45. 7* ·106 शिक्षासमुच्चयः। (57b- । इमे एवंपा मैत्रेय लाभसत्कारेबादीनवा ये बोधिसवेन प्रत्यवेक्षितव्याः। प्रत्यवे. क्ष्य चाल्पच्छतापां रत्तव्यं न परितप्तव्यं। तत्कस्य देतोः। प्रत्येच्छस्य हि मैत्रेय इम एवं- तूपा दोषा न भवत्ति न चास्यात्तराया भवत्ति बुद्धधर्माणां । अनिर्विमश्च भवति गृहि- प्रव्रजितेभ्यः। अनुरतपीयश्च भवति देवमनुष्याणां परिशुद्धाशयस्थितः। संत्रस्तश्च भव- 5 ति सर्वडतिनिपातेभ्यः । अनभिभूतस्य भवति तनाविगतः। संकार्यश्च भवति मारवि- षयविमुक्तः। अघर्षणीयच भवति सर्वव्यसनः। अभिलषणीयश्च भवति देवमनुष्याणां ध्या- नाभ्यासायस्थितः। स्पष्टश्च भवति मायाशाव्यप्रकोणो प्रमत्तश्च भवति पञ्चकामगुपादोष- दर्शी यथावादी तथाकारी भवत्यार्यवंशे स्थितः। भिलषितच भवति विहादिः सब्रम- चारिभिः । इमां मैत्रेय एवंपामनुशंसां विदित्वा पपिउतेन बोधिसवेनाध्याशयेनाल्पेच्छ- 10 तायां रत्तव्यं । अल्पेच्छता प्रावितव्या सर्वलाभसत्करप्रकाणायेति ॥ संगणिकामधिकृत्याक । विजय रागं विजय दोषं न तिष्ठते संगणिकासु पोगी। भवत्यसो तत्प्रवणस्तविमः। एतेन दोषेण रतिं न कुर्यात् ।' घोडत्य हास्यं च तथा वितकी। भवत्यमी संगणिकामु सर्वे ॥ संकीर्णचारी निभवत्यसंवतः। करोति यः संगपिकामसाराम् ॥ लोकस्य मन्त्रेषु रमत्ति बाला। हीयत्ति चेकायकथासु बालाः। (1) 15 20 1) This form is not quoted: but cf. Sk. & Pali jahita and Pali jahitvā. 2) The scansion tānnimnah is curious. For a similar juxtaposition of nimna and pravana (cf. Pali tappono) ace M. Vyutp. XXX. 3, 4. As to the metre compare p. 43, note 2.

·-58a1 पञ्चमः परिच्छेदः। 107 (1) 6 प्रदोष वर्षेत्ति वितर्क उत्सदा। एतेन दोषेण न तत्र राजते। न वर्धते चापि ग्रुतेन भितुः। प्रयुक्तमन्त्रेषु रतिं जनिवा। तस्मात् [58 a] परित्यव्य प्रयुक्तमत्तान्। धर्मे रतिं विन्दध नित्यकालम्॥ महस्रशोऽष्ठानि मया स्वकानि। त्यक्तानि बोधिं प्रतिकातर्कि। न चास्मि तृप्तः शृणुमान धर्म। ते वेदमेष्यत्ति शृणोत्त धर्मम्॥ सर्वेण सर्व परिवर्तनीया। अयुक्तमत्राथ अशिष्टमलाः। धर्मे वो तत्र रति बने। यो दुर्लभः कल्पशतैरनेकैः॥ वने वसत्तेन गुणार्थिकेन। परस्य दोषा न हि वीतितव्याः। ग्रहं विशिष्ट प्रकमेव श्रेष्ठो। चित्तं समुपादनीयम्॥ 10 15 न एव to read na tatra rajāte. But as the Tib, has 67V 1) The MS. appears it seems best to read either as above suggested (with extra syllable as in the previous hemistich and often in this poetry); or else na tatra jāte, a form which might stand in a gāthā for jāyate. 2) Compare p. 61, note 1. 3) So I propose for the unmetrical çıņumāna repeated here in the MS. 4) For Outpädº tbrough an intermediate form (cf. Pali) ºuppidº; or from Or-da?

·108 शिक्षासमुच्चयः। [58 a 5 (8) मदो अयं सर्वप्रमादमूलो। न होनभितू अवमन्यितव्याः। अनुपूर्व एषो इन शासनस्य। नैकेन जन्मेन लभेत बोधिम् ॥ अत्रेव भाष्याराममधिकृत्याक। प्रगौरवो भोति मुतेन मत्तो। विवादमत्रेषु निविष्ट भोति। मुषितयुतिश्चापि यसप्रजन्यो भाष्ये रमत्तस्य इमे हि दोषाः ॥ अध्यात्मचित्तात्त मुदूर भोती। चित्तं न कायश्च प्रसन्न भोति । उन्नामनामानि बनि गच्छतो भाष्ये रमतस्य इमे कि दोषाः॥ महर्मचित्तात्तु प्रणाष्टु बाला मुकर्कशो भोति अस्निग्धचित्तः। विपश्यनायाः शमयाच्च दरे। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः॥ प्रगौरवो भोति सदा गुणां। 10 (3) 16 1) bhavati MS. (70 b. 6). mushita-gruti must be taken (if indeed the reading is correct) as formed on the analogy of inushitasmộti a form occurring both in classical and Buddh, Sanskrit. With asamprajanya, also a new form, cp. Pali sampajaina. 3) Margio: a .. ulkarshāpakarshavitarkabahulah. The Tib, however appears to understand the passage as referring to pride ((NC) and its reverse. .

·-58 b] पञ्चमः परिच्छेदः। 109 10 पलिगोधमत्रेषु रति अनिवा। असारस्थायी परिकीणप्रज्ञो। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः॥ प्रमानितो देवगुणः स भोति। नाप्यस्य तस्मिन् स्पृक संजनत्ति। प्रतिसंविदाँतो भवती विकीनो। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः॥ परिभाष्यते चापि स पण्उितेभिः । ये कचिदस्ती पथकायसाती। निरर्थकं जीवितु तस्य भोती। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः॥ स शोचते कालु करोतुं बालः। प्रतिपत्ति कीनोऽस्मि किमय कुर्या। सुडवितो भोति प्रलब्धगायो भाष्ये रमत्तस्य [58 b] इमे हि दोषाः॥ चलाचलो भोति तृणां यथेरितं। विचिकित्सते एवमसी न संशयः। न तस्य नातू द बुद्धि भोतो। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः ॥ 10 (5) 15 1) Cf. supra p. 100, note 2. The glossator adds grāmajala (does he mean indrajala?). 2) Bahubhāshitri marg. 3) Hitherto found in the form °samvid only: but cf. Pali patisambhida. 4) kūlam kurinn marg. 5) eram me bhavishyatīti pratishthiſ marg. This usage of gādha is best explained, perhaps, by the meaning 'Verlaugen' (lipsūyam) quoted in B. R. from Lexx. only. The Tib. (71 a. 3) renders the word simply To 'bottom, depth'.

·110 शितासुमञ्चयः। [58b- 10 नटा यथा तिष्ठति रङ्गमध्ये। अन्यान राणा गुणान्प्रभाषते। स्वयं च भोती प्रतिपत्तिहीनो। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः॥ शठथ सो भोति लघुनिराशः। पुनः पुनश्शारभते विवादम्। मो दूरतो प्रार्पधर्मस्य भोती। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः ।। संकृष्यते सत्कृत प्रल्यस्थामः। प्रकम्पते विप्रकृतो जानो। कपिर्यथा चञ्चलचित्त भोती। भाष्ये रमत्तस्य इमे कि दोषाः॥पे॥ रमिव भाष्यस्मि चिरं पि कालं। न विन्दते प्रोतिमिहात्मसौष्य। वां कि एकस्य पदस्य चित्तना। प्रीतिं पदे यत्र लभेदनत्ताम्॥ नेतुत्वचे मारमिनास्ति किञ्चिन्-' मध्येऽस्ति तत्सार सुप्रेमणीयः। भुक्त्वा वर्ष नेक पुनः सशक्यं । लब्धू नोणेारसं प्रधानम् ।। 15 (3) 20 1) anyeshām Bhimādiçūrāņcīm marg. 2) The metre would require a correction to •dlirama. (aller being allowed in this verse) or -dhama-, both of which occur in the Agoka inscriptions. 3) sa-is merely intensive; cf. sacet. Tbe Pali sasnkkam, acc. to Ch., is adverbial only.

·59 a] पञ्चमः परिच्छेदः। 111 5 (2)- 10 यथा वचं तहवैदि भाष्य। यथा रसस्तहदिनाथर्चित्ता। तस्मादिभाष्ये तु रतिं विहाय । चित्तेष अर्थ सद अप्रमत्ताः॥ निहाराममधिकृत्यान। मच्च सो वर्षति मोहजालं। विचिकित्सको भोति स दृष्टिप्राप्तः ॥ दृष्टीकृतान्यस्य बहूनि भोती। पस्मान मिहे ऽभिरतिं प्रयाति ॥ प्रज्ञा च तेषां भवती मुडुर्बला। परिहीयते बुद्धि न तस्य भोति। ज्ञानाच्च सो नीति नित्यकालं। यस्मान मिद्धेऽभिरतिं प्रयाति॥ कुमोद अज्ञो प्रलमोम्रप्रज्ञोऽमनुष्य अवतार लभेत्ति तस्य। विठयत्ते च वने वसत्तं यस्मान मिहे ऽभिरतिं प्रयाति ।। कुशलेन चित्तेन सदा मनार्थको। धर्मे च छन्दो न हि भोति तस्य। घधर्मकायश्च स भोति भूयो यस्मान मिहे ऽभिरतिं प्रपाति ॥ सडर्मछन्देन विहीनमूळः परिकोपते सर्वगुणोहि बा[59 a]लः। शुलं च पातेति तमोऽधिगच्छती। 15 20 1) prajñāmāndyāt marg. 2) vighālini marg. 3) prajinātah marg. 4) Scan otāra; cf. Pali.

·112
शितासमुच्चयः।
[598-
5
10
यस्मान मिडेऽभिरति प्रयाति ॥
घविशारदो भोति प्रलीनचित्तः।
प्रामोय तस्यो भवती न नित्यं ।
निद्रयापयस्तः शिथिलाज भोती।
यस्मान मिडेभिरतिं प्रयाति ॥
अात्मा तु ज्ञावा च कुसीदप्राप्तः यायते वीर्यबलैरुपेतान् ।
वीर्यान्वितानां च प्रवर्ण भाषते यस्मान मिहेऽभिरतिं प्रयाति ॥पे॥
यत्सर्वदुष्वस्य तमस्य नाशनं ।
अपायपरिवर्तनताय मूलं।
सर्वेहि बुढेहि सदा प्रशस्तं।
तं वीर्यमार्य सततं भनस्व ॥
काराममधिकृत्याक॥
सुडर्वचो भोति गुभि चोदितः।
प्रतिणं गृह्मति नानुशासनं।
विपन्नशीलश सभोति तिप्रं।
दोषा नमी कर्मरते भवत्ति॥
उत्कण्ठितो भोति स नित्यकालं।
गृहस्थकर्माणि सदा विचित्तयन्।
ध्यानप्रकाणेच न तस्य कृत्य।
दोषा ग्रमी कमरते भवति॥
तीवथ संजापति तस्य रागो।
रसारमेषु यसितः स मूर्छितः।
15
20
1) çeshakarmakarane marg

·-59 b] पञ्चमः परिच्छेदः। 113 5 न तुष्यतेसावितरेतरेण। दोषा ग्रमी कमरते भवति॥ महत्या च भोती परिषाय तुष्ठो। स इण्वितो भोति तया विकीनः । संकीर्ण भोती संययेद गर्दभो। दोषा ग्रमो कर्मरते भवति ॥पे॥ दिवा च रात्री च ननन्यचित्तो। भक्त च चोडे च भवत्यभीक्ष्णां । स्वार्थको भोति गुणोः स सर्वदा। दोषा ग्रमी कमरते भवति॥ कृत्यान्यसौ पृच्छति लौकिकानि । प्रयुक्तमत्तैश्य रतिं प्रयाति। पुक्तैश्च मन्त्रैः स न विन्दते रति। दोषा प्रमी कमरते भवति ॥॥ अथ खलु मैत्रेयो बोधिसबो महामवो भगवत्तमेतदवोचत् । सुपरोत्तप्रज्ञास्ते भगवन् 15 बोधिसत्वा भविष्यत्ति विहीनप्रज्ञा ये ज्यधर्मान् वळपित्वा कीनानि कर्माण्यारप्स्यत्ते॥ एवमुक्ते भगवान्मैत्रेयं बोधिसवं महासत्वमेतदवोचत् । एवमेतत्मैत्रेय । एवमेतयथा वद- मि [59 b] सुपरीत्तप्रज्ञास्ते बोधिसत्वा भविष्यत्ति पे ऽयधर्मान्परिवर्जयिवा कीनानि क- माण्यारप्स्यते । अपि वारोचयामि ते मैत्रेय प्रतिवेदयामि ते । न ते बोधिसवास्तथागत- 10 1) Apparently to be scanned as dissyllable, if the reading be correct. 2) Sayathā is the form (cf. saced) postulated by Trenckner (apud Childers 473) as the original of Pali scyyathā; though of course sa may be bere simply the pronoun. 3) Evidently a proverbial phrase for 'food and raiment'. Cf Saddh. - P. cited by B. R. 8. v. coda. 8 ·114 [59 b. - शिक्षासमुनयः। । । शासने प्रव्रजिता येषां नास्ति योगो नास्ति ध्यानं नास्ति प्रहाणं नास्त्यध्ययनं नास्ति बाकुश्रुत्यपर्येष्टिः। अपि तु मैत्रेय ध्यानप्रहागाप्रभावितं तथागतशासनं ज्ञानसंस्कृतं ज्ञा. नसमाहितं अभियोगप्रभावितं । न गलिकर्मात्तवेयापत्यप्रभावित । अयुक्तयोगानामेतत्कर्म संसाराभिरतानां यत वैपापृत्यं लौकिककृत्यपलिगोधः। न तत्र बोधिसबेन स्पृहो- 5 त्पादयितव्या। सचेन्गत्रेय वैयापत्याभिरतो बोधिसत्वः सप्तरत्नमयः स्तूपरिमं त्रिसाहस्र- महामारूनं लोकधात पूरपेत् । नादं तेनाराधितो भवेयं न मानितो नापि सत्कृतः॥ पे॥ तत्र जम्बूहापः पूरितः स्यादेयापत्यकर्बोधिसत्वैः । सर्वेस्तरेकात्यो देशस्वाध्याया- भियुक्तस्य बोधिसत्वस्योपस्थानपरिचया करगोया। जम्बूद्वीपप्रमाणैश्योद्देशस्वाध्यायाभि- युक्तैोधिसत्वैरेकस्य प्रतिसंलयनाभियुक्तस्य बोधिसत्वस्योपस्थानपरिचर्या कर्तव्या ॥ 10 पे ॥ तत्कस्य देतोः। दुष्करमेतत्कर्म बहुत प्रज्ञाकर्म । उत्तरं निरुत्तरं सर्वत्रैलोक्यप्र. तिविशिष्टमभ्युहतं तस्माता मैत्रेय बोधिसत्वेन योगार्थिकेन वोर्यमारब्धकामेन प्रज्ञा- यामभियोक्तव्यमिति ॥ प्रपञ्चाराममधिकृत्याह। ग्रष्टालाणी तस्य न भोत्ति हो। तासंपदा तस्य न भोति श्रेष्ठा। एते मना स्य भवत्ति नित्यं। दोषा नगी तस्य प्रपञ्चचारिणः ॥ पे॥ दोषानिनान्सम्यगवत्य पण्डितः मर्वान्प्रपञ्चायरिवर्तयीत। मुलभा घेना कि प्रप(60 a]ञ्चचारिणः । तस्मात्प्रपञ्चन न संवसेत॥ 16 20 1) I retain here (cf. contra 50). 15, 55. 6) tbc MS, reading, finding some authority (Maikha ap. Zachariar, Beitr ind. lex. p. 82) for the form. 2) Supra p. 2. 1, 4; cf. M. Vyutp. cxx. 1. 3) Dh. - 8. 8 134.

·-60 a] पञ्चमः परिच्छेदः। 115 (1) 5 पायाच्छतं योजनकं पांवरं। यत्र प्रपञ्चो स्तिय विमको वा। न तत्र वास न निकेतु कुर्या मुहूर्तमात्रं स्तियं यत्र लेशः ॥ नार्थिकाः प्रव्रजिता गुणार्थिका। मा विग्रहं कुर्वच दुस्तचित्ताः। न वोऽस्ति क्षेत्रं न कृषिर्वणिच्या। स्युर्यस्य पर्याय प्रपञ्च एते॥ न पुत्र घोता न च वोस्ति भाया न चास्य मित्रं न च बन्धुवर्गः। दास्यो न दासा न च ईश्वरवं। मा वियदं कुर्वय प्रव्रनित्वा ॥ काषायवस्त्राणि गृकोत्व अद्यया। शासप्रशार्दि निवितानि। 10 शात्तप्रशान्ता उपशात भोथ। 15 प्रपञ्च वर्जित्व जनेथ तात्तिम्॥ नाशीविषानतथ रोहचित्तान्। नरकाश्च तिर्यग्विषयो पमस्य। प्रपञ्चचारस्य न भोत्ति दरे। तस्माडि तातो बनयेत वीर्यम् ॥ ये॥ इमेन योगेन लभेत शुडिं। तापायित्व कर्मावरणं अशेष। धर्षेति मारं सचलं सवारनं यो धोक तस्यैव जनेति तात्तिम् । इति ॥ 20 1) Apparently for syāt (Pali siya; Açoka siyā). 2) ya added in margin; but the whole line seems corrupt as regards metre.

·116 शितासमुच्चयः। [60 संपतस्तत्रानर्थविनिमुक्तं । तस्मात्तर्हि मैत्रेय बोधिसत्वयानिकेन कुलपुत्रेण वा कुलडुचित्रा वा पश्चिमायां पञ्चशया सर्मप्रलोपे वर्तमाने ततनानुपकतेन स्वस्तिना परिमोतुकामेन सर्वकर्मावाणानि तपयितुकामेनासंसर्गाभिरतेन भवितव्यमरण्यवनप्रा- तवासिनानभियुक्तसवपरिवर्जितेनात्मस्खलितगवेषिणा पास्खलितागवेषिणा तुष्णी. 5 भावाभिरतेन प्रज्ञापारमिताविहाराभिरतेनेति ॥ मार्यरत्नमेघेण्प्यनर्थवर्जनमुक्तं । तावत्पिाडाप चरति यावदस्य कार्यस्य प्राप्तिर्भव. ति। अन्यत्र येषु स्थानेषु चण्डा वा कुक्करास्तरुणवत्सा वा गावः प्रकृतिडःशीला वा तिर्यग्योनिगता । विहेठनाभिप्राया वा स्त्रीपुरुषदारकदारिका जुगुप्मि[60 bतानि वा स्थानानि । तानि सर्वेण सर्व वरीयतीति ॥ अनेनेतद्दर्शितं भवति पदृष्टे ऽपि बाधाकर एवंविधे तवयित धापत्तिर्भव- 10 तीति॥ ..... प्रथ यदेवमायनर्थवर्जनमुक्तं केतलभ्यते सर्वनिष्फलस्यन्दवनात् । फलमत्र पार्थ । तदर्थ यः स्यन्दो न संवर्तते । म निष्फलबाहर्जयितव्यः ।। यथा चन्द्रप्रदीपसूत्रे कायसंवरमध्ये पद्यते। न हस्तलोलुपा भवति न पादलोलुपः 15 हस्तपादसंयत इति ॥ तथा दशधर्मकसूत्रेशप देशितं हस्तविक्षेपः पादवितेपो ऽधावनं परिधावनं लङ्घनं प्रवनमिदमुच्यते कापीष्ठल्यमिति (5) Con- 1) pancas° MS. I have again followed the Tib.; see p. 88, n. 6. 2) °karam evamridham, MS. 3) firms our reading. 4) syanda (syandana p. 119. 1) apparently = 'waste, streaming away'. The Tib. bas ད་བ་ 5) Hitherto in lex. only; M. Vyutp. cix. 20. cited and corrected in Bohtl." Nachtr. Cf. Pali dutthulla.

·-,61a] पञ्चमः परिच्छेदः। 117 ॥ प्रार्यधर्मसंगीतिसूत्रे तु यथा बोधिसत्वानां पार्यादन्यत्कर्म न कल्पते । तथा स्पष्ट- मेव परिदीपितं यत्किञ्चिदगवन् बोधिसत्वना कायकर्म यत्किञ्चिदाकर्म यत्किञ्चिन्मन- स्कर्म तत्सर्व सत्वावेतितं प्रवर्तते महाकरुणाधिपतये सवहिताधिष्ठाननिमित्तं सर्वसत्व- हितमुखाध्याशयप्रवृत्त । स एवं हिताशयः एवं संज्ञोभवति । सा मया प्रतिपत्तिः प्रतिप- तव्याया सर्वसवाना हितावहा मुखावका च ॥पे॥ प्रायतनेषु शून्ययामवत्प्रत्यवेतणा 5 प्रतिपत्तिः। न चायतनपरित्यागं स्पृश्यतीति ॥ प्रार्यगगनगञ्जमूत्रेण्प्युक्तं । तथापि नाम छिद्रान्मारुतः प्रविशति । एवमेव यतो यत एव चित्तस्य छिई भवति ततस्तत एव मारोऽवतारं लभते । तस्मात्सदाहिचित्तेन बोधिसत्वेन भवितव्यं । तत्रेयमछिह चित्तता यदिदं सर्वाकारजतायाः शून्यतायाः परिपू- रिरिति॥ । (8) 10 का पुनरियं सर्वाकारवरोपेता शून्यता' येयं बोधिसत्वचर्षापा परित्यागेनाभ्यस्यमा- ना ' अभ्यस्ता वा ' सर्वभावशून्यता । एषा च रत्नचूउसूत्रे विस्तरेणाख्याता ।। तथातयतिमूत्रे ऽपि दर्शितं । पापका[61 a)नामकुशलानां धर्माणां प्रहाणाय छन्द जनयतोत्यंत्र प्रस्तावे यानि चान्यानि पुनः कानिचिदन्यान्यपि चित्तवितेपकराणि पानि समाधिस्कन्धस्य विपताय संवर्तते । अयमुच्यते समाधिविपतः। यावदिमे उच्यते पा- 15 पाका] अकुशला धर्मा इति ॥ शिताममुच्चये शोलपारमितायामनर्थविवर्जनं पञ्चमः परिच्छेदः॥ ॥ 1) A form new to Skt.; but see Ch. x. V. ādhipateyya. 2) Hitherto in lez. only, a Erfallung» Mabävyutp. 244. 71. Richtig Pali pāripūrio, Bohtl.2 Nachtr. 3) M. Vyutp. uix.2.

·118 शितासमुच्चयः । [61 - - VI. अात्मभावरक्षा पाटः परिच्छेदः । उक्तं निष्फलस्यन्दनं । कथमेतत्मिध्येदित्याह। एतत्सियेत्सदा स्मृत्येति ॥ द्वादशेमाः स्मृतयो निष्पालस्यन्दवानाग संवर्तते । यडत । तथागताज्ञानतिक्रमानुपा- 5 लनविपाकगौरवस्मृतिः । सर्वकायस्य निश्चलस्वभावताप्रतिष्ठिततानुस्मृतिः । सति स- वार्थे यदङ्गमनुपयोगि तद् दृष्तरस्मृत्यपेतानिश्चलमाध्यछ्दपायत्तीकृतं सर्वधोरचेष्टा- स्मृतिः। न चास्य भयोत्सवादिसंबन्धसंधमे ऽङ्गमुक्तस्मृतिः। र्यापधचतुष्काक्षानपणा- स्मृतिः । अत्तरात्तरा चेर्यापर्यावकोपारतणार्थमोर्यापघसंपदवलोकनस्मृतिः। भाषणाकाले चातिप्रसादौहत्यसंरम्भपक्षपातादिवशातिमात्राप्रासादिकस्तपादशिरोमुखविकारनिय- 10 मनस्मतिः । यः श्रोता वक्तव्यः स पावन्मात्रेण धनिवार्य जानाति । तदनतिरेकेण स्व- रेण भाषणस्मृतिमन्यत्रं परामादोषसंभवात् । प्रशितितजनसमागगमको स्वचित्तत- चित्तप्रसादनादितात्पर्यस्मृतिः । चित्तमत्तहिपस्य शगयस्तम्भे नित्यबढस्मृतिः । मुकुर्मु- ऊथ चित्तावस्थाप्रत्यवेक्षणास्मृतिः। महाननसंपातं प्रायोऽन्यकार्यत्यागेनापि यथोक्तस्म- तिरतातात्पर्यस्मृतिरिति ॥ 1) For our authors views on the importance of smrti, compare Bodhica. ryavatara Ch. V. 2) tyāgadāne marg. 3) See Bod hic. V. 42 for the same compound. 4) Tib. (74. b. c) za «having moved the limbs, agitated the body» (?). འཁྲུགས་པ་ 5) The compound is new. Tib VTI' 'disorder'. 6) atyuccanicatva marg. 7) Cf. Bodhic. V 2, 3 for the metaphor.

·- 61 b] षष्टः परिच्छेदः। 119 (1) - (3) (5) एवमेताभिः स्मृतिभिर्निष्फलस्यन्दनवर्वानं सिध्यति । सा च स्मृतिस्तीवादराद्भवेत् । तत्रादरः कार्येषु स[61 b]र्वभावेनाभिमुख्यम्। यवज्ञाप्रतिपतः । अयं चादरः शमधमाहात्म्य ज्ञात्वा तात्पर्येण जायते । कस्तावट्यं शमो नाम । य वार्यालयमतिसूत्रे शमय उक्तः ॥ तत्र कतमा शमथातयता। या चित्तस्य शातिरुपशातिरविक्षेपकेन्द्रियसंपमः । अनु- द्वतता ' ग्रनुबनता वचपलता अचञ्चलता सौम्यता गुप्तता कर्मण्यता मानानेयता एका- 5 ग्रता एकारामा संगपिकावर्तनता विवेकरतिः कायविवेकश्चित्ताविधमो गण्यमुखम- नांसकारताल्पेच्छता । यावदीर्यापथगुप्तिः कालज्ञता समयज्ञता मात्रज्ञता मुक्तिज्ञता। सुभरतां सुपोषतेत्यादि ॥ किं पुनरस्य शमस्य माहात्म्यं यथाभूतज्ञानाननशक्तिः । यस्मात्समाहितो यथाभूतं प्रज्ञानातीत्यवदन्मनिः॥ यथोक्तं धर्मसंगोती। समाहितमनमो यथाभूतदर्शनं भवति। यथाभूतदर्शिनो बोधिसत्व- स्य सवेषु महाकरुणां प्रवर्तते। एवं चास्य भवति । इदं मया समाधिमुखं सर्वधर्मयथाभू- तदर्शनं च सर्वसत्वानां निष्पादयितव्यं । स तया महाकरुणया संचोग्यमानोऽधिशीलमधि- चित्तमधिप्रज्ञं च शिक्षा परिपूर्या चतुरां सम्यक्संबोधिमभिसंबध्यते। तस्मान्मया शोलसु- स्थितनाप्रकम्पनाशिथिलेन भवितव्यमिति। इदं शमघमाहात्म्यमात्मनः परेषां चानत्तापा. 15 पादुिःखममतिक्रमानतलौकिकलोकोत्तरमुखसंपत्प्रकर्षपारप्राप्त्यात्मकमवगम्य तद्भि- लाषणातापो भावयितव्यः । प्रादीप्तगृहात्तगतेनेव शीतलनलाभिलाषिणा । तेन तोत्र प्रादरो भवति शिताम् । तेनाप स्मृतिरुपतिष्ठति। उपस्थितस्मृतिर्निष्फलं वर्जयति। 10 (6) 1) See p. 26 note 3 and add ref. to Burnouf, Lotus p. 289 and Vaijayanti p. 111, 187. The present abstract form is new. 2) B. and R. refer to Cat. Br. 11. 5.7.1 (= Weber p. 867) only. 3) For this group cf. M. Vyutp. (126. 41- 1-43). 4) Hitherto in M. Vyutp. (126. 28) only. 5) This paragraph is cited in the comm, to the Rodhicaryāvatära, Ch. IX, (ed. de la Vallée-Poussin, p. 237), with variants: asya çamathasya ... tasyātmāhito (for tasmāt samāhito?) and 'uktavān munir iti. Compare ibid. p. 235. 15: samāhita cittasya .. yathābhūtaparijñānam utpadyata iti. 6) Cf. 117.10 supr.

·120 शितासमुच्चयः। [61 b- पथ निष्फलं वर्तयति तस्यान न संभव[62 a]ति । तस्मादात्मभावं तितुकामेन स्मृ. तिमूलमन्विष्य नित्यमुपस्थितस्मृतिना भवितव्यं ॥ घत एवोयपरिपृच्छायां गृहिणं बोधिसवमधिकृत्योक्तं । तेन मुरामैरेयमय्यप्रमाद- स्थानात्प्रतिविरतेन भवितव्यममत्तेनानुन्मत्तेनाचपलेनाचञ्चलेनामंधानामुखोणानुबडे- 5 नानुडतेनोपस्थितिस्मृतिसंप्रजन्येनेति ॥ त्रैव च प्रव्रजितबोधिसत्वमधिकृत्योक्तं स्मृ- तिसंप्रजन्यस्यावितेप इति ॥ तत्र स्मृतिः प्रार्यरत्नचूउसूत्रे ऽभिरिता । यया स्मृत्या सर्वनेशानां प्राडीवो न भ- वति । यया स्मृत्या सर्वमारकर्मणामवतारं न दाति । यया स्मृत्या उत्पथे वा कुमार्गे वा न पतति। यया स्मृत्या दौवारिकभूतण सर्वेषामकुशलानां चित्तचैतमिकानां धर्माणामवका- 10 शं न ददातीयमुच्यते सम्यक्स्मृतिरिति ॥ संप्रजन्यं तु प्रज्ञापारमितायामुक्तं । चरंथरामीति प्रजानाति · स्थितः स्थितोऽस्मी- ति प्रजानाति । शयानः शयित इति प्रज्ञानाति । निषमो निषमो स्मीति प्रजानाति। यथा यथा चास्यः कायः स्थितो भवति तथा तथैव प्रजानाति ॥ ॥ मोतिक्रामन्वा प्र- तिक्रामन्वा संप्रजाचारीभवति। ग्रालोकिते विलोकिते संििजते प्रसारित संघाटीपट 16 पात्रचीवरधारणे । शिते पोते खादिते निहालमप्रतिविनोदने वागते गते स्थिते नि- षो मुप्ते जागरित भाषिते तुष्णीभावे प्रतिमलपने संप्रजानंचारी भवतीति ॥ - .(5)- - 1) ātmarakshāmülakāraṇam smộtir iti marg. 2) Unnada is new to Skt.; though Ch. quotes a Pali unnala which the comm. explains by mānanalan ukkhipituā. Thus anunnada would differ little in mea. ning from anuddhata immediately following. The Tib. equivalent appears to be 8. 2) 'not furious' (?). में मेरमा (16 3) Cf. Bodhic. V. 33. 4) The MS. has janacāri here and °nancā just below. 5) Cf. Senart, Mhr. I. 4183; and Divyav. 473.6. G) 'Dispelling'. Noun-form new in Skt.; though Ch. gives pativinodana.

·-62b]] 121 (1) षष्ठः परिच्छेदः। शोलं कि समाधिसंवर्तनीय यथोक्तं चन्द्रप्रदीपसूत्रे । तिप्रं समाधि लभते निरङ्गणं । विशुद्धशीलेस्मिनानुशंस इति ॥ यतोऽवगम्यते ये केचित्समाधिस्तवः प्रयोगास्ते शीलातर्गता इति। तस्मात्समा- ध्यर्थि[62 b ]ना स्मृतिसंप्रजन्यशीलेन भवितव्यं । तथा शीलार्थिनापि समाधी पत्नः (2) (8) कार्यः तत्रैव सूत्रे वचनात् । 5 - (5) ध्यानानुशंसेषु हि पयते। नासी भोति मनाचारोत्राचारे सुप्रतिष्ठितः। गोचरे चरते योगी विवजे ति गोचरं ॥ निष्परिदालविकारो गुप्त इन्द्रियसंवृत । इति ।। एताभ्यां च शीलसमाधिभ्यामन्योन्यसंवर्धनकराभ्यां चित्तकर्नपरिनिष्पत्तिः एतावती 10 चेयं बोधिसवशिता पडत चित्तपरिकर्म । एतन्मूलवात् सर्वसवार्थानां ॥ उक्तं स्यार्यरत्नमेघे । चित्तपूर्वमाश्च सर्वधर्माः । चित्ते परिज्ञाते सर्वधर्माः परिचाता भवति । अपि तु चित्तेन नीयते लोकः चित्तं चित्तं न पश्यति । चित्तेन चीयते कर्म शुभं वा यदि वाशुभम् ॥ चित्तं धमते लातवत् । चित्तं धमते तुरङ्गवत् । चित्तं दस्ते देवानिवत् । । 15 1) samādhaye samvartate marg. 2) Tib. कमेकाोय (76 b 2). See Rh. Pavids in J. R. A. S. for 1898, and Lal.-v. apud Burnouf. Lot. 865. 3) °स्मिन 9179° MS. I have preserved the ā of the MS. (cf. Pali), though elsewhere it is written with ă. 4) paridāha is new as a noan in Skt.: but cf. Divyāv. 420. 8 and Pali usage. 6) Vajracch. p. 40.8 899. 80 ·122 [62b - (2) शितासमुच्चयः। चित्तं करते महाम्बुवत्॥स एवं व्युपपरीतमाणचित्ते सूपस्थितस्मृतिर्विकरति न चित्त- स्य वशं गच्छति । अपि तु चित्तमेवास्य वशं गच्छति । चित्तेनास्य वशीभूतेन सर्वधर्मा व. शीभवतीति॥ तथार्यधर्मसङ्गीतिसूत्रेऽप्युक्तं । मतिविक्रमो बोधिसत्व बाह। योऽयं धर्मो धर्म इत्यु- 5 च्यते नायं धर्मो देशस्थो न प्रदेशस्योऽन्यत्र स्वचित्ताधीनो धर्मः तस्मान्मया स्वचित्तं स्वा- राधितं स्वधिष्ठितं सुसमारब्धं सुनिगृहीतं कर्तव्यं । तत्कस्य हेतोः । यत्र चित्तं तत्र गुणा- दोषाः । नास्ति निश्चित्ततायो गुणदोषः । तत्र बोधिसत्वो दोषेभ्यश्चित्तं निवार्य गुणेषु प्र- वर्तपति ॥ तदुच्यते । चित्ताधीनो धर्मो धर्माधीना बोधिरिति ॥प्रयं भगवन् धर्म समा- दानः सुखाभिसंबोधाय संवर्तत इति ॥ सार्यगण्डव्यूकसूत्रे ऽपि वर्णितं । स्वचित्ताधिष्ठानं सर्वबोधिसत्वर्या [63 a] स्वचि. ताधिष्ठानं सर्वसत्वपरिपाकविनयः॥पे ॥ तस्य मम कुलपुत्रैवं भवति । स्वचित्तमेवोप- स्तम्भयितव्यं सर्वकुशलमूलैः । स्वचित्तमेवामिष्यन्दपितव्यं धर्ममेघैः। स्वचित्तमेव परि- शोधयितव्यमावरणाय धर्मेभ्यः । स्वचित्तमेव दानकर्तव्यं वीर्येषोत्यादि । तथात्रैव मायादेव्यदर्शनाकुलीभूते घार्यसुधने रत्ननेत्राया नगरदेवतापास्तदर्शनार्थ- 16 मिपमनुशासनी चित्तनगरपरिपालनयुशलेन ते कुलपुत्र भवितव्यं सर्वसंसारविषयरत्य- (3). 10 1) This compound is new; the Tib. 1575N agrees with the meaning “ezamine', assigned to upapariksh in Divy- Index. 2) The abstract form is new; but cf. the niccittasamādhi of M. Vyutp. XXI. 34. 3) dharma MS. 4) Tib. सहवा 5) The passage that follows is considerably abridged from the text as preserved in MS. H (see p. 34 note 4) ff. 226. 3.5-227. b. 7. 6) prayuktena. H.

·-63 b] षष्ठः परिच्छेदः। 123 संवसनतया। चित्तनगरालंकारप्रयुक्तेन ते कुलपुत्र भवितव्यं दर्शतथागतवलाध्यालम्बन- तया। चित्तनगरपरिशोधनप्रयुक्तेन ते कुलपुत्र भवितव्यमोामात्सर्यशायापनपनतया । चित्तनगरविवर्धनाभियुक्तेन ते कुलपुत्र भवितव्यं सर्वज्ञतासंभारमहावीर्यवेगविवर्धनत- या। चित्तनगाडोधनडरासदताभिनिहारप्रयुक्तेन ते कुलपुत्र भवितव्यं सर्वलेशमार- कायिकंपापमित्रमारचक्रानवमर्दनतया। चित्तनगरप्रविस्तरणप्रयुक्तेन ते कुलपुत्र भवि- 5 तव्यं महामैत्रीसर्वगत्स्फुरणातया । चित्तनगरप्रतिच्छादनप्रयुक्तेन ते कुलपुत्र भवित- व्यं विपुलधर्मच्छत्रसर्वाकुशलधर्मप्रतिपताभिनिकरणतया । चित्तनगरविवरणांप्रयुक्तेन ते कुलपुत्र भवितव्यं प्राध्यात्मिकबाखवस्तु सर्वजगत्संप्रापणतया। चित्तनगररस्था. माभिनिहारप्रयुक्तेन ते कुलपुत्र भवितव्यं सर्वाकुशलधर्मस्वसत्तत्यवमनतया । यावदेवं चित्तनगरविशुद्यभियुक्तेन कुलपुत्र बोधिसत्वेन शक्यं सर्वकुशलमूलसमार्जनमनुप्राप्तुं । 10 तत्कस्य देतोः। तथा हि तस्य बोधिसत्वस्येवं चित्तनगर[63 b]परिशुद्धस्य सर्वावरणानि पुरतो न संतिष्ठते । बुढदर्शनावरणं वा धर्मप्रवणावरणां वेत्यादि । । तस्माद्यवस्थितमेवं । चित्तपरिकमेव बोधिसत्वशिक्षति । तच्चाचपलचेतसः ॥ शमाच्च न चलेच्चित्तं बानचेष्टानिवर्तनात् ॥ प्रसंप्रबन्यपरतत्रस्य मुषितस्मृतेश्य चित्तं चलति समीहितादालम्बनादन्यत्र नोयमानत्वात् । यदा तु स्मृतिसंप्रजन्येन बायाश्चेष्टा निर्ति- 15 1) Dh.-8.876. 2) adhyālambana (noun-form new) app. = 'reaching'; for the verb, cf. Saddh.- P. ap. B. & R., who however propose to correct the text. 3) Cf. brahmakāyika in Sk. & Pali. 4) -mrdyat° H. Compare p. 32. 11 supra. 5) °sarva° om. A. 6) °deāravivi H; and the marg. of A. further explains. castubodhitan jagat syāc citte vivrte. 7) °asambharanataya H. 8) pariçuddhyº H. 9) na tishthanti. A.

·124 शितासमुच्चयः। [63b- - कथं ॥ (3) (3) 10 ता भवत्ति तदा तदशवादेकस्मिनालम्बने निबडं यावदिष्यते तावत्तिष्ठति। ततश्च पूर्वव. हुनुशंसविस्तरः। प्रयवेपि च सवार्थतमो भवत्येव प्रसादकरवात् । सर्वत्राचपलमन्दमितस्निग्धाभिभाषणात् । श्रावर्जयेजनं भव्यमादेपथापि सायते ॥ एतदेव च बोधिसत्वस्य कृत्यं पडत मवावर्जनं । यथार्यधर्मसंगीतिसूत्रे । पार्यप्रियद्- शनेन बोधिसवेन परिदीपित तथा तथा भगवन् बोधिसत्वेन प्रतिपत्तव्यं यत्सकदर्शनेनेव सवाः प्रसीदेयुः। तत्कस्माहेतोः । न भगवन् बोधिसत्वस्यान्यत्करणीयमस्त्यन्यत्र सत्वा- वर्जनात् । मवपरिपाक एवेयं भगवन् बोधिसत्वस्य धर्मसंगीतिरिति ॥ एवं पुनरक्रियमाणे को दोष इत्याह । घनादेयं तु तं लोकः परिभूप जिनाङ्कुरं भस्मनो यथा वकिपच्येत नरकादिषु ॥ पथा प्रागुपदर्शितं ॥ येन चास्य पारेभव एवमनों रत्नमेघे जिनेनोक्तस्तेन संतेपसंवरः।येनाप्रसादःसवानां तस्यनेन विवर्जयेदिति ॥ यथाह । कतमे च ते बोधिसत्वसमुदाचाराः। यावदिह बोधिसतो नास्थाने विति नाकाले। नाकालभाषी भवति नाकालज्ञो भवति नादेशज्ञो भवति। यतो निदानमस्या- तिके सवा अप्रमादं प्रतिवेदपेपुः । स सर्वसवानुरतया [64 a] ' ग्रात्मनश्च बोधिसंभारप- रिपूरणार्थे संपन्नेर्यापथो भवति मृडभाणी मन्दभाणी ' असंसर्गबकुलः प्रविवेकाभिमुखः। सुप्रसनमुख इति॥ । 15 . 1) vinā smſtisamprajanyatām (older band) partly obliterated; idānim (newer hand) marg. 2) °lo manda° MS. 3) •make clear, illustrate' like Pali paridīpeti a usage new to Skt. 4) channā . . vahnim MS.

·-64a] षष्ठः परिच्छेदः। 125 (1) .(2) अत एव धर्मसंगीतिसूत्रे देशितं । यः सत्वान् रतति म शोल रततीति । प्रनया कनी. येन मातृयामेण सह रकोवस्थादिषु लोकरता च कृता स्यात् । एवं भोग्येषु जलस्थलेषु मूत्रपुरीषामेष्मपूपादीनां कुत्सिताना रहस्यामि चोत्सर्ग न कुर्याद्देवमनुष्यचित्तरतार्थे । मर्मस्मृत्युपस्थाने च रह उत्सिष्टं कृत्वा अनुत्सिष्टाकारेषदतः प्रेतगतिः पठ्यते ॥ तथा बोधिसवप्रातिमोतेऽप्यप्रमादपरिकार उक्तः । न पुरतो दत्तकाष्ठं खादितव्यं न । पुरतः खेटे नितिप्तव्य इति। एष च गौरवलज्ञाविधिः सर्वदृष्टव्यो न ब्रह्मचारिधेव। पत्र तु मूत्रे ब्रह्मचार्यधिकारः तेषु गुरुतरापत्तिभयसंदर्शनार्थ ॥ यथात्रैवाह । नोभीषिणा भवितव्यमिति ॥ न चायं विधिः प्रादेशिकः । तथा ब्रह्मपरिपृच्छायामप्युक्तं न च वध- मदृशेन बोधिसत्वेन भवितव्यमिति । तथा प्रातिमोतादपि लोकाप्रसादकरमन्वेष्य वर्क- ..... 10 (5) नीयं । तन तावद् ॥ मुखपूरं न भुञ्जीत सशब्दं प्रसृताननः । प्रलम्बपादं नासीत न बाळु मर्दपेत्समम् ॥ एवं त्वपमप्युत्प्रेत्य दृष्ट्वा युवा च लोकाप्रसाद रतेत । अप्रमादकरवचनवर्जनं तु न मुकरमिति स्मरणबोधनार्थमुपदर्श्यते। 1) dicā marg. With this paragraph compare Bodhic. V. 93 a. 2) So clearly the MS. for the usual ucchishta. 3) These precepts do not occur in the Bhikkhu-pātimokkha of the Pali; but compare precepts 78, 79 of the similar work preserved in Chinese (Beal, Catena p. 236). Cf. Bodhic. V.91. 4) K.F. 263. 5) Cf. Pali kucchipūram 'bellyfull’. This stanza occurs at Bodhic. V. 92. 6) This precept which has no parallel in the Pratimokshas as known from Pali, or as yet translated from Chinese interestingly illustrates a familiar posture for kings and other laymen found in Buddhist art, e. g. in the Amaravati-sculptures (Fergusson, Tree and Serpent Worship p. 193 fin.).

·126 शितासमुच्चयः। [64 - . 6 प्रार्यसागरमतिसूत्रे देशितं । नावलीनवचनो भवति । व व्यवकीर्णवचनः । नावस्य- न्दनवचनः । नोज्वालनवचनः । न रागानुनीतवचनः । न प्राकृतवचनः । नारितितव- चनः । न व्यापासंधुतणवचनः । न चञ्चलवचनः । न चपलवचनः । न नटरङ्ग[64 b]वच- नः । न मुखसादयवरोपणवचनो भवतीति ॥ सार्यतथागतगुन्मसूत्रे प्याह । न खलु पुनः कुलपुत्र बोधिसवस्य वायता वा इष्टा वा मूठा वा क्लिष्टा वा ' तुमव्याकरणा वा स्वपतोत्कर्षणवचना वा । परपक्षनियन्व- चना वा । यात्मवर्णानुनयवचना वा । परवर्गाप्रतिघवचना वा प्रतिज्ञोत्तारणवचना वा। वाभिमानिकव्याकरणवचना वेति ॥ प्रार्यदशभूमकमूत्रेऽप्युक्तं । येपं वागमनोज्ञा स्वसत्तामपरसत्तानविनाशनो तथापा 10 वाचं प्रहाय । येय वाक् स्निग्धा मृद्दी मनोज्ञा मधुरा प्रियकरणो मनम्रापकरणो हितक- रणी कर्णसुखा कट्पंगमा प्रेमणी वर्णविष्पष्टा विजेया श्रवणोया प्रनिनिता बकुजन- कात्ता बजनप्रिया बननमनत्रापा विज्ञप्रशस्ता सर्वसवस्तिमुखावका मन उत्प्लावकरो मनःप्रलादनकरी स्वपासत्तानप्रमोदनकरो रागद्वेषमोक्सवलेशाप्रशमनी तथापां वाचं निधारयति । यावदितिहासपूर्वकमपि वचनं परिकार्य परिकरतीति ।। प्रार्यगगनगञ्जसूत्रे तूक्तं । गुरुवचनानवमर्दनतया । परवचनानाच्छिन्दनल्या चादेय- मात्यवचनो भवतीति ॥ 16 1) Cf. p. 7 note b. 2) The reading of MS. is apparently kshana : Tib. शेगा'' 'bruised, impeded'. 3) nivāçani MS. but the Tib. Hl55821ÈGE" makes the correction certain (79. b.7). 4) So MS.; qu. correct to premaniya (Lal. v. 59 10)? 5) Apparently, like Pali anissita (acc. to Childers p. 217) 'independent'. 6) The Tib. equiv. is 75-79 from a root for which Jüschke gives the meaning 'break', both literally and metaphorically ('break a command').

·65 a] षष्ठः परिच्छेदः। 127 Vvv - 6 धर्मसंगीतिसूत्रेऽप्युक्तं । गगनगजो बोधिसत्व माह। न बोधिसवेनेषा वाग्भाषितव्या पपापरो व्यापय्येत 'न सा वाग्भाषितव्या ययापरं तापयेत् । न बोधिसवेन सा वाग्भा. षितव्या यत्परो बानीयात् । न सा वाग्भाषितव्या पाया निरान बोधिसवेन सा वाग्भाषितव्या यया न विग्यामुत्पादयेत् । न मा वाग्भाषितव्या या सवानां न कट्यंगमा न पोरी न कर्णसुखा [65 a] न सा वाग्भाषितव्येति ॥ संपतस्तु पराप्रसादरता वार्यसागरमतिसूत्रे देशिता । पर एक धर्मो महायानसंग्र- काय संवर्तते स्वस्खलितप्रत्यवेक्षपातया सर्वसत्वानुरतेति ॥ एषा रक्षात्मभावस्य । यथापरैर्न नाश्येत । यथा न परान नाशयेत् । ग्रस्य तु ग्रन्थवि- स्तरस्यायं पिण्उार्यो बोधिसत्वेन मनसा नित्य धारपितव्यः॥ मुनिश्शलं सुप्रसनं धीरं सादरगौरवं । सलज सभयं शान्तं पराराधनतत्परम्॥ प्रात्मसत्ववशं नित्यमनवम्चेषु वस्तुषु । निर्माणमिव निर्मानं धारयाम्येष मानसम् । इति ॥ किमेतावतो म्रात्मभावरता। न हि । किं तर्दि भैषज्यवसनादिभिः सह । तत्र हि. विघं भैषज्यं । सततभैषज्यं गानप्रत्ययभैषज्यं च । तत्र सततभैषज्यमधिकृत्यायरत्नमेघे ऽभिक्तिं । तस्मात्पिएउपात्रादेकं प्रत्यंशं स- ब्रह्मचारिणां स्थापयति । द्वितीयं दृष्खितानां ततोयं विनिपतितानां चतुर्थमात्मना परि- भुने। परिभुजानो न रक्तः परिभुङ्क्ते ऽसतो ऽगृहो ऽनध्यवसितः। अन्यत्र यावदेव काय- स्य स्थितये ' यापनाये । तथा परिभुङ्क्ते यया नातिसंलिखितो भवति । नातिगुरुकापः। 10 - 15 । - - 1) The play on words is obvious. For nirmāna (Tib. Zl) compare nir. māņakāya in Wassiljev 127 (137). These stanzas occur at Bodhic. V. 65, 57. with the reading sunięcitam in line 1 2) krca marg.: compare the gloss in Childers 8. V. sallekhiyam. Neu. mann (tr. Majjhiman. pref. p. XVI) objects to the connexion of salekha etc., with Vlikh, but his own derivation (ibid. I p. 22) is not convincing.

·128 शितासमुच्चयः। [65a (1) - तत्कस्य हेतोः। प्रतिलिखितो हि कुशलपतपरामुखो भवति । प्रतिगुरुकायो मिडा- वष्टब्धो भवति। तेन तं पिएउपातं परिभुव्य कुशलपताभिमुखेन भवितव्यमित्यादि । प्रार्यरत्नराशावप्युक्तं । तेन यामं वा नगरं वा निगमं वा पिपठाप चरता धर्मसंनावं मनस्य पिण्डाय चर्तव्यं । तत्र कतमो धर्मसंनाकः । श्रमनधापानि पाणि दृष्ट्वा न प्रति- 6 हत्तव्यं । मनवापानि दृष्ट्वा नानुनेतव्यं । एवं मनापामनघापेषु शब्दगन्धरसस्प्रष्टव्येषु विज्ञप्तेषु नानु[65 b]नेतव्यं न प्रतिहत्तव्यं । इन्द्रियमुसंवृतेनानुत्तिप्तचतुषा 'युगमात्रप्रे. तिणा । दातानानेपचित्तेन पूर्वधर्ममनसिकारमनुत्सृजता नामिषप्रतिप्तया मत्तत्या पि- पठाय चर्तव्यं मावदानचारिणा च भवितव्यं । यतथ पिपरपातो लभ्यते तत्रानुनयो न क- तव्यः यताय न लभ्यते तत्र प्रतिघातो नोत्पादयितव्यः । दशकुलप्रवेशे न चैकादशा- 10 त्कुलाद् भिता न लभ्यते। तथापि न परितप्तव्यं एवं च चित्तमुत्पादयितव्यम् । एवं बकु- कृत्या होते अमपाब्रामणगृहपतयो न तावश्यं मम दातव्यं । इदं तावदाचर्प पन्मामेते समन्वालाति कः पुर्नवादो यहितां दास्यत्तितेनेवमपरितपता पिण्डाप चर्तव्यं ॥ चास्य सत्वाचतुष ग्राभासमागच्छत्ति स्त्रीपुरुषदारकटारिका: । प्रत्तशस्तिपायोनिगता- स्तत्र मैत्रोकरुणाचित्तमुत्पादयितव्यं । तथालं करिष्यामि यथा ये मे सवाश्चतुषा प्राभा- 16 समागच्छत्ति पिण्उपातं वा दास्यत्ति तान्मुगतिगामिनः करिष्यामि । तादृशं योगमाप- त्स्ये। तेन लूकंवा प्रणोतं वा पिएउपात संग्रस्य ममत्ताच्चतुर्दिशं व्यवलोकपितव्यं । क 1) For both phrases cf. Lalit-v. p. 230 ad fin. 2) Hitherto only found in M. Vyutp. (127.25); but cf. Pali bahukicca. 3) gravana MS., a common confusion in MSS.: cf. B. & R. 8. v. 4) Cf. Divy. 425.18 and Morris in J.P.T.S. for 1891, pp. 1, 2 and Traus. Or. Congr. (1892) I. 487. The context as well as the Tib. equiv. s" below, where the word occurs twice, shows that the meaning is 'scanty'; and neither 'bad' (Cowell, Bohtlingk) nor 'rough' (Morris). Morris's contention that tiha really = ruksha seems indeed to be disposed of by the passage at p. 131. 4., where the two occur together.

·-66] 129 .(1) षष्टः परिच्छेदः। इह ग्रामनगरनिगमे दरिहः सत्वः । यस्यास्मात्पिण्डपातात्संविभागं करिष्यामि । यदि दरिहं सवं पश्यति तेन तत्पिाउपातात्संविभागः कर्तव्यः। प्रथ न कश्चित्सवं दरिहं प. श्यति । तेनैवं चित्तमुत्पादयितव्यं । सत्यनाभासगताः सना ये मम चतुष नाभासं नाग- च्छत्ति । तेषामितः पिएउपातायं प्रत्यशं निर्यातयामि । दत्तादानाः परिभुञ्जता । तेन त- त्पिएउपातं गृहीवा तदरण्यायतनमभिरुन्य धौतपाणिना शोभनसमाचारेण श्रमणाचारि । त्रकल्प[66 a]समवागतेनाधिष्ठानाधिष्ठितेन पर्यवं बड़ा सपिएउपातः परिभोक्तव्यः ॥ पे ॥ परिभञ्जुता चैवं मनसिकार उत्पादयितव्यः सत्यस्मिन्काये ऽशीतिः क्रिमिकलु- सहस्राणि तान्यने नवौजसा सुखं फासु"विहरतु। इदानी चैषामामिषेणा संयहं करिष्या- मि। बोधिप्राप्तश्च पुनर्धर्मेण संग्रहं करिष्यामि । यदि पुनरस्य लूकं पिण्डपातं भवति ते- नैवं चित्तमुत्पापितव्यं लूकाकारतया मे लघः कापो भविष्यति प्रहाणतम उच्चारप्र. 10 मावनिष्यन्दश्च मे पोतो भविष्यति । अहादेयं च परीत्तं भविष्यति। कायलघुता चित्तल- घुता च मे भविष्यति । प्रल्पानानमिडथ मे भविष्यति। यदा पनुरस्य प्रभतूः पिएउपातो भवति तत्रापि मात्राभोजिना भवितव्यं उत्सर्जनधर्मिणा च । ततः पिएउपातादन्यतरायां शिलायामवतीर्येवं चित्तमुत्पायितव्यं । ये केचिन्मृगपतिसंगा घामिषभोजनेनार्थिकास्ते दत्तादानाः परिभुजतामिति॥ पुनराक । तेन सर्वेण रससंज्ञा नोत्पादयितव्या ॥ ॥ चण्डालकुमारसदृशेन मया (3) 16 1) The present passage tends to modify Childers's strictures (s. v. phāsu) on the obtuseness of the 'Northern' (Sanskrit-writing) Buddhists. Jacobi(Z.D.M.G. Bd. 34 p. 311) would derive the form from pra + asu, not from spārha, a8 Ch. Cf. also p. 32, note l. 2) (= peyyālam), as though an omission had been made from the text of the original sūtra. 8) Cf. mattabhojana, comm. on Dhammap. 204 (p. 355). 4) utarjanadharma MS. 6) Perhaps here in the sense of 'door-post' quoted by B.R. from Lexx. 9 ·130 शितासमुच्चयः। [66 a- - । ॥ ॥ भवितव्यं । चित्तकायचौक्षण । न भोजनचातेपा। तत्कस्माद्धेतोः। कियत्प्रणीतमपि भो- जनं भुक्तं ' सर्व तत्पूतिनिष्यन्दपर्यवसानं दुर्गन्धपर्यवसानं प्रतिकूलपर्यवसानं । तस्मा- मया न प्रणीतभोजनाकाक्षिणा भवितव्यं । तेन नेवं चित्तमुत्पादयितव्यं । पुरुषो मे पि- एउपातं ददाति न स्त्रोः। स्त्री मे पिण्उपातं ददाति न पुरुषः । दारको मे पिएउपातं ददा- 6 ति न दारिका। दारिका मे पिएउपातं ददाति न दाएकः। प्रणीतं लभेद न लूळं । सत्क- त्य लभेऽहं नासत्कृत्य। चपलं लभेऽहं न कृच्छ्रेण प्रविष्टमात्रं च मां समन्वारेयुः। न मे कश्चिद्वितेपो भवेत् । मुनिहितांनभेक[66 b)प्राणी]तानानारमालभेकम् । न को- नदरिहभोजनं लभेण्हें प्रत्युइच्छेयुमी स्त्रीपुरुषदारकटारिकाः। इमे ते सर्वे कुशला मन- सिकारा नोत्पापितव्यः ॥पे ॥ प्रापेण हि सवा रसगढ़ा भोजनकेतोः पापानि कर्माणि 10 कृत्वा नरकेषुषपश्यत्ते। ये ये पुनः मंतुष्टा प्रगृढा अलोलुपा रसप्रतिप्रस्रब्धा मिलेन्द्रियसं- तुष्टाः कियलेनापि भोजनेन ज्ञापयत्ति । तेषां च्यतानां कालगतानां स्वर्गोपपत्तिर्भव- ति ' सुगतिगमनं भवति देवमनुष्येषु । ते देवोपपन्नाः सुधां परिभुञ्जते । एवं काश्यप पि- एउचारिकण भिक्षुणा रसतृष्णां विनिवर्तयित्वा निध्यप्तचित्तेन सुपरिपक्वान् कुल्माषान् परिभुञ्जता न परितप्तव्यम् । तत्कस्मादेतोः। कायसंधारणार्थ मार्गसंधारणार्थ मया भोजन 16 परिभोक्तव्यं ॥ ॥ यदि पुनः काश्यप पिण्डचारिको भितुर्मेघाकुलवृष्टिकालसमपे वर्त- माने न शक्नुयात् पिण्ठायावत । तेन मैन्याहारसंनद्धेन धचित्तामसिकारप्रतिष्ठितेन हिरात्रं त्रिरात्रं वा भक्तच्छदच्छिवेन एवं संज्ञोत्पादयितव्या। सत्ति यामलौकिकाः प्रेता दुष्करकर्मकारिणो ये वर्षशतेन खेपिएउमप्याहारं न प्रतिलभत्ते । तन्मया धर्मयोनिश- चित्ताप्रतिष्ठितेन कायदौर्बल्यं वा चित्तदोबल्यं वा नोत्पादयितव्यं । अधिवासयिष्यामि 20 क्षुत्पिपासा । न पुनरार्यमार्गभावनायां वीर्य स्वंसयिष्यामि ॥॥ पत्र कुले पिएउपातं त्रु- - - । 1) This I supply on conjecture, the Tib. 182. a. 5) having simply 4357 'good'. 2) punas te MS.

·-67 a] षष्टः परिच्छेदः। 131 चिं कारयेत्तत्र कुले सामने निषग्य धार्मी कथा कर्तव्या।यावन स पिएउपातः शुचीकृतो भवेत्तेन पिण्डपातं गृहीवा उत्थायासनात्प्रक्रमितव्यं । पिएउचारिकेण काश्यप भितु- पा [67 a] नावभासकोण भवितव्यं न लपना न कुदना कर्तव्या॥ तत्र कतमो ऽवासः। यत्परेषामेवं वाचं भाषते । लूको मे पिण्डपातो हतो मे पिण्ड- पात घासीन च मे यावर्थं भुक्तं । बननसाधारणश मे पिएउपातः कृतः। प्रल्पं मे भुक्तं । विघत्सितो ऽस्मोति। यत्किञ्चिदेवंचूपमवभासनिमित्तं । इयमुच्यते चित्तकुहना। सर्वमेत. त्पिाउचारिकेण भितुणा न कर्तव्यं । उपेतकभूतेन । यत्पात्रे पतितं लूकं वा प्रणीतं वा शुभं वाणुभं वा तत्परिभोक्तव्यमपरितप्यमानेनाशयशुद्धेन धर्मनिध्यप्तिबकुलेन । कायना- पनाथार्यमार्गस्योपस्तम्भार्थ स पिण्डपातः परिभोक्तव्य इति ॥ तवार्योयपरिपच्छापामप्युक्तं । पस्याश्यात्तिके पिएउपातं परिभुव्य न शक्नोत्यात्मनः 10 परस्य चार्थ परिपूरयितुमनुजानाम्यहं तस्य पिण्डचारिकस्य बोधिसत्वस्य निमन्त्रण- । मिति॥ - एवं तावत्सततभेषव्येनात्मभावरता कार्या । तत्रापि न मत्स्यमांसेन लङ्कावता- रसूत्रे प्रतिषिडवात् ॥ 1) 'Deceit'. B2 quotes Jataka m. 28 31 for this word, 2) This usage of arabhāsa ‘a broad hint', apparently new to Skt., corresponds exactly with that of the Pali obhāsa explained by Ch. (together with that of nimitta) 8. V. (p. 298). 3) Cf. note 4 on p. 128 supra. 4) A Prakritic form of yāpana, not hitherto found in the meaning 'maintenance', for which the Pali yāpana is commonly used. 5) Very briefly described by Raj. Mitra Nep. B. L. For chapter-titles see my Cat. Buddh. Sk. MSS. p. 21. Tr. into Chinese A. D. 443 (N anjio p. 54) K. F. 237. The present passage occurs in Ch. 8 (dealing with māmsa-bhaksana) at f. 127. b. of MS. Or. 1079 of the Brit. Museum (Wright Coll.) called «W» below; R.A.S. Hodg800 5 (= «H»).

·132 शितासमुच्चयः। [67 a. ॥ 5 (2) तथा युक्तं । मांसं सर्वमभत्यं कृपात्मानो बोधिसत्वस्येति वदामि ॥पे॥ स्वानन्याद्यभिचाराच्च शुक्रशोपिातसंभवात् । उद्देननीयं भूतानां योगो मांसं विवर्जयेत् ॥ मांसानि च पलाण्डूंश्च मयानि विविधानि च । गृजनं लशुनं चैव योगी नित्यं विवर्षपेत् ॥ प्रतणां वर्जयेत्तैलं शल्यविद्वेषु न स्वपेत्। छिहाड्रेिषु सत्रानां यच्च स्थानं महाभयम् ॥ ॥ लाभार्थ हन्यते प्राणो मांसाथै दीयते धनं । उभी तो पापकर्माणो पच्यते रोरवादिषु ॥ यावत् ॥ योऽतिक्रम्य मुनेर्वाकां मांस भतेत डुमतिः। लोकद्वयविनाशार्थ दीक्षितः शाकाशासने। ते पात्ति परमं घोरं नरकं पापकारिणः । रौरवादिषु रोडेषु पच्यते मांसवादकाः ॥ त्रिकोटितुई मप्ति वे अकल्पितमयाचितं। प्रचोदितं च नैवास्ति तस्मान्मांसं न भत्ययेत्। मांस न भत्ययेयोगी मया बुद्धेश गर्हितं। अन्योन्यभतणाः सवाःक्रव्याट्कुलसंभवाः॥पावत्॥ उर्गन्धः कुत्सनोपश्च उत्मत्तथापि जायते। 10 (6) 15 1) f. 131a3 in W. 2) paiica sthanam (°ni W.) mahadbhayam H. 3) satvo W. 4) not in W; nor is there any omission at this point. 5) bhakshyati durgatih W. 6) jāyante A. 7) vai nāsti A.

·133 (2) (8) " 5 -67 b]] षष्टः परिच्छेदः। चण्ठालपुक्कसकुले डोम्बेषु च पुनः पुनः॥ डाकिनीजातियोनी च मांसादे जायते कुले। ऋत[67 b]मारियोनी च जायतेऽसौ नराधमः ॥ हस्तिकत्ये मकामेघे "निर्वाणाङ्गुलिमालिके। लङ्कावतारसूत्रे च मया मांसं विगम्तिं ॥ बुढेश्य बोधिसवैश्च श्रावकैश्च विगलितं । खादते यदि निर्लज उन्मत्तो जायते सदा ॥ बामणेषु च बापत्ते अथवा योगिनां कुले। प्रज्ञावान्धनवांश्चैव मांसाय्यानां विवर्तनात् ।। दृष्टयुतविशङ्काभिः सर्व मांसं विवर्तयेत्। तार्किका नावबुध्यत्ते क्रव्याकुलसंभवाः ।। यथेष रागो मोतस्य प्रत्तरायकरो भवेत् । तथैव मांसमम्यादि अत्तरापकरं भवेत्॥ वतत्त्यनागते काले मांसादा मोहवादिनः । कल्पिकं निरवग्यं च मांस बुद्दानुवर्णितं ॥ 10 (8)- 15 1) trācashu W. 2) Pado w. 3) kakshe MSS. llastikakshyā-sūtra M. Vyatp. LXV. 75; Nanjio 193-4; K.F. 261. 4) K.F. 265.(2) 5) nirmāṇāngº W. H.; what work is intended is not clear to me: cf. Wassiljev 149 (161). 6) lake A. The Angulimāliya-sūtra (Nanjio 434; KF. 201; Wassiljev 154 (166)) is doubtless meant. 7) So H.: A. and W. are corrupt and uometricui. 8) °adir ... °karo A °mansadyadya ... °karo w.

·134 [67 b- (2) 5 शितासमुचपा। भेषव्यमिव चाहार पुत्रमासोपमं पुनः। मात्रया प्रतिकूलं च योगो पिएंउं समाचरेत् ॥ मैत्रोविकारिणा नित्यं सर्वथा गतिं मया। सिंहव्याप्रमृगायेच सक एकत्र संभवेत् ॥ तस्मान भतयेन्मांसमुद्देनजनक नृणां । मोतधर्मनिरुहत्वादापाणामेष वे घनः॥ यत्तु ज्ञानवतीपरिवर्ते मांसभतषां पयते तन्मकार्यसाधकवानिर्दोषम् ॥ एवं हि तथोक्तं। एषोऽकरिष्यप्यादि] भितु कालं। समाधिशब्दोपि हि जम्बुढोपे। निरुडु सवान सदाभविष्यत् । चिकित्सिते अस्मि समाधि लब्धः। स च महाकरुणाभियुक्तम् । तेन अस्मिन मैत्री शङ्कापि नास्तीत्यदोषः ।। (3) 10 (5) (6) (7) 1) ivāhāranı without hiatus A; H. W. (likewise unmetrically) ºjyavad āhāram. 2) māmsām udvajanakornna (1) W. 3) Possibly a chapter of some work; cf. also M. Vyutp. XXV. 2. 4) I have endeavoured to restore the metre (ākhyānaki) and sense of this passage, originally in «le sanscrit mixtes and further corrupted by our MS., from the Tib. (84. a. 1) which gives connected sense. 5) The reading is not clear: *niruddhi for nirodha does not occur; but the Tib. has रोगापासप' मारणार 'sentient beings would for ever go to decay.' 6) *Oshyan vicikitsate smin is the unmetrical reading of the MS. asmi I have conjectured (metri gr.) for asmin, hiatus and clision of final n being common in gāthās. The Tib. adds ili, showing that the quotation ends here. 7) ཅེས་གསུངས་སོ་ .

·-68 a] 136 षष्टः परिच्छेदः। ययप्यार्यरत्नमेघे ऽभिहितं माशानिकेन निरामिषेण भवितव्यमिति ॥ तदन्यत्रैवं जातीयसवार्थसंदर्शनार्थे । विनये ऽपि यदनुज्ञातं तत्तु त्रिकोरिपरिशुद्धभ- तणे न प्रहाणात्तराप इति । तत् परित्यागेन शुडदृष्टीनामभिमाननिरासार्थ । तदृढतया च भव्यानां शासनानवतारपरिकारार्थ ॥ तथा युक्तं लङ्कावतारसूत्रे । तत्र तत्र देशना पाठे शितापदानामानुपूर्वी बन्धनि । पोपविन्यासयोगेन । त्रिकोटिं बड़ा । तत्र उद्दिश्य कृतानि प्रतिषितानि ततोऽत्तशः प्रकृतिमतान्यपि प्रतिषिडानोति॥ उक्तं सततभेषज्यं । ग्लानप्रत्ययभैषज्यं तत्सेव्यमेव ।। श्रावकविनयेऽपि तावदात्मार्थ ब्रह्मचर्यवासार्थ पात्रचीवरमपि विक्रीय । कायसंधा- रणमुक्तं । किं पुनरपरिमितजनपरित्राणादेतोर्बोधिसत्वशरीरस्य दुर्लभा चेदृशी नपाप्र. 10 तिलाभोत्सवसंपद् । इति तत्प्रदर्शनार्थ च भगवता तत्र स्वयं भैषज्योपयोगः प्रदर्शितः ॥ उक्तं चापरत्नमेघसूत्रे । तैर्यदा प्रचारितं भवति तदा सत्यां वेलायाममत्यां वा तेषा- मिमान्येवंद्रपाणि कायोपस्तम्भनान्युपकरणानि न लभ्यते ऽभ्यवर्तु। पडत मर्पिा तैलं वा मूलरसो वा गण्डरसो वा फलरसो वा। न चान्यानभ्यवकरतो दृष्ट्वा प्रतिघचि- तमुत्पादयति । यदि पुनः खलु पश्चाइक्तिको बोधिसत्वो वा [68 a]ग्लानो भवति । य- 16 थावपेणास्य ग्लान्येन जीवितातरायो भवति कुशलपतातरायो वा तेन निष्कीकृत्येन भूवा निर्विचिकित्सकेन भेषव्यचित्तमुपस्थाप्य प्रतिनिसेव्यानीति ॥ 1) Pāli, sosānika v. Parivära XV, 6. 5. Cf. Burnouf, Intr. p. 309. 2) A gloss cxplains this: tad uddiçya hatam, svahatam, hanyamānam drishtam. 'The Tib. here and just below renders trikoti simply महापापुम" athe three classess. 3) Tib. 'स' 'renunciation (of pleasures)'. 4) çuddhi MS. 'excessive spiritual pride in one's pure (puritanic) views'. 5) anupuron MS. 6) A reference to the seventh dhūtānga precept; cf. Parivāra XV. 6. 12, and Childers, p. 310.

·136 शितासमुच्चयः। [68a (1) वसनोपभागप्रयोजनमुम्रपरिपृच्छासूत्रे ऽभिहितं । कीरपत्राप्यकापोनः प्रच्छादनार्ध तु अमणलिङ्गसंदर्शनार्थमिमानि च कषायाणि देवमानुषासुरस्य लोकस्य चैत्यमिति। चैत्यार्य सम्यग्धारितव्यानि । निर्वितिविरागरक्तानि एतानि । न रागरक्तानि। उपश- मानुकलान्येतानि । न संश्लेशसंधुतणानुकूलानि । एभिष्य काषापर्विवृतपापा भविष्या- 5 मः। सुकृतकर्मकारिणो न चोवरमाउनानुयोगमनुयुक्ताः। एतानि च काषायाण्यार्यमार्ग- संभारानुकलानोति कृत्वा तथा करिष्यामो पधा नेकतणमपि सकषायाः काये काषायाणि धारयिष्याम इति॥ अत्र च कारणां रत्नराशिसूत्रे ऽभिहितं । ये पुनस्ते काश्यप वैा संयता इतः प्रमणगुणधर्माडदुराः काये काषायाणि वस्त्रा. 10 णि धारयत्ति । न चैतेषु गौरवमुत्पादयत्ति । तत्र काश्यप प्रमाणवर्षाप्रतिवपकं नाम प्रत्ये. कनरकं । तत्र काश्यप प्रत्येकनरके श्रमणापप्रतिवपेण ताः कारणाः कार्यत्ते श्रादीप्त- चेला प्रादीप्तशोर्षा घादीप्तपात्रा प्रादोप्तामना घादीप्तशयनाः । यः कश्चित्तत्र तेषामुपभो- गपरिभोगः स सर्व ग्रादीप्तः संप्रज्वलित एकव्वालोमूतः। तत्रतैःश्रमपावर्णवपणा दुष्खां वेद- नामनभवत्तीति॥ ....." - 1) Several words have been lost here, as we learn both from the Tibetan and Chiucse versions (the original of Nanjio 23 (19) kindly communicated by Mr. Watters). The objects against which the clothes protect are mosquitoes, gnats, and wind, to which the l'ibetan adds sun-heat and serpents. In the opening words of the quotation, also, something may have been lost. In the Tibetan the first words IZIN स are: 2) Cf. 56. 11 supra. 3) The MS. reads nirovit rirāgaº. This I have ventured to alter from one of the Chinese versions, which may be rendered «emancipation-dyed are the robes.. 4) The MS. is corrupt here: the margin adds a syllable which looks like rpyāt. The Tib. equivalent (84 b fin.) appears to be By 'Black'. Prof. Cowell suggests vaidhuryād.

·-68 b] 137 6 - । षष्ठः परिच्छेदः। वार्यरत्नमेघेऽप्युक्तं । यदि भवेदभ्यवकाशिको 'बोधिसवो ग्लानकायो ऽप्रतिबलका- यस्तेन विहारतितेनेवं चित्तमुत्पादयितव्यं । नेशप्रतिपदार्थ तथागतेन धुतगुणाः प्रज्ञ- ताः। [68 b] तथादं करिष्यामि यथा विकारस्थ एव लेशानां प्रहाणाय घटिष्यामि। तत्र च विकारे न गृद्धिमुत्पादयामि नाध्यवसानं। एवं चास्य भवति । कर्तव्यो दानपतीनाम- नुयही नास्माभिरात्मम्भरिभिर्भवितव्यमिति ॥ पुनरत्रैवाल । ते शय्यां कल्पयत्तो दक्षिणेन पार्थेन शय्यां कल्पयत्ति । पादस्योपरि पामाधाय चोवरैः संवृतकायाः स्मृताः। संप्रजानाना उत्थानसंजिन मालोकसंजिनः श- व्यां कल्पपत्ति। न च निहासुखमास्वादयत्ति । न पार्श्वसुखमन्यत्र यावदेवेषां महाभूतानां स्थितये बापनाये । इत्यनया दिशा सर्वपरिभोगाः सवार्थमधिष्ठातव्याः । प्रात्मतृष्णोपभो- गात्तु लिष्टापत्तिः प्रजायते॥ यथोक्तं चन्द्रप्रदीपसूत्रे। ते भोजनं स्वाइरस प्रणीतं लब्धा च भुञ्जति प्रयुक्तयोगाः। तेषां समाहारु बधाय भोतो। यव हस्तिपोतान विषा प्रधौता इति॥ अार्यरत्नराशिसूत्रेऽपि भगवता श्रद्धादेयपरिभोगे परिकीर्तिते । अथ तस्यामेव पर्षदि योगाचाराणां भितूणां वे शते इमं धर्मपर्यायं श्रुवा प्ररुदिते । एवं च वाचमभाषत्त। कालं वयं भगवन् करिष्यामो । न पुनरप्राप्तफला एकपिण्डपातमपि बहादेवस्य परिभोदयामः॥ 10 (2) 16 1) Another of the hūtāngas or dhutaguņas. Cf. Parivāra sup. cit. 2) °adhautalā MS. The Tib. (85 b 2) appears to take the line to mean that medicinal herbs 3 when not properly cleansed (peeled?) मायागुष' may injure young animals. 9.

·138 शिक्षासमुच्चयः। [68b- भगवानाक । साधु साधु कुलपुत्रा एवंद्वपैर्लज्ञाभिः कोकृत्यसंपनेः परलोकावग्यभयदर्शि- भिरिदं प्रवचनं शोभते ॥ अपि तु । योरेक काश्यप अहादेयमनुजानामि । कतमयोर्दयोः । युक्तस्य मुक्तस्य च। यदि भितवो भितुर्युक्तो योगाचारो मम शितायां प्रतिपत्रः सर्वसंस्का. रेषनित्यदर्शी । सर्वसंस्कारडःखविदितः सर्वधर्मेधनात्माधिमुक्तिः शातनिर्वाणाभिका- की सुमेरुमात्ररालोपैः पडादेयं भुञ्जीत । प्रत्यत्तपरिशुद्धैव तस्य मा दक्षिणा भवति । येषां च दापकानां दानपतोना सकाशाच्छ्रडादेयं परिभुक्तं ततस्तेषां दायकदानपतीनां महा ई- क; [69 a] पुण्यविपाको भवति । महायुतिकः । तत्कस्मादेतोः। अयमिदमोपधिकांनी पुण्यक्रियावस्तूनां येयं मैत्रचित्तसमापत्तिः। तत्र काश्यप यो भितुर्दायकस्य दानपतेरत्ति- काच्चीवरपिएउपातं परिभुत्याप्रमाणं चेतःसमाधि समापश्यते ऽप्रमाणस्तस्य दायकस्य दा- 10 नपतः पुण्यक्रियाविपाकः प्रतिकाभितव्यः । स्यात्काश्यप त्रिसालसमहासातमाया लोकघाती महासमुद्राणां तयो न वेव तस्य पुण्यनिष्यन्दस्य कश्चित्तय इति । तदेवं पिएउपातगमनारम्भे भोजनारम्भे वा त्रिषु स्थानेषु स्मृतिरुपस्थाप्या दायकानु. यो । कायक्रिमिसंयके । सर्वसत्वार्थसाधके च सर्मपरियो॥ तथागताज्ञासंपादने तु सर्वकार्येषु स्मृतिः कार्या । ग्रादिशब्दान्मन्त्रैरपि रक्षा कार्या। तत्रापि तावदिमां त्रिसमयराजोलावियां मण्डलसमयार्थमुच्चारयेत्। नमः सर्वबुद्ध- - 16 1) Onāmaharddhiº MS. 2) satvā upadhi marg. Cf. M. Vyutp. XCIII, where aupadhika is added as a fourth punyakriyāvaslu besides the three (dānaº pilaº bhavana") familiar from Pali (Ch. p. 393). The Tib. has (85 b– 86 a 1) ETURN'सुपर गोर कसा བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ and this appears to agree with the phraseology of the Buddh. Triglotte (ed. Schiefoer 1859; f. 20 b) where the reading of the fourth punyakrº must be aupadhikam, not ཛེབདྷིགཾ nor dzai-watrikam (1) as Jäschke (p.468) would suggest. 3) dhātu acc. to Ch. is sometimes fem, in Pali. 4) Probably the same as the Trisamaya-vyūha of KF. 309.

·-69b]] 139 - (6) । षष्ठः परिच्छेदः। बोधिसत्वानां यों विराजि २ महाचक्रविरजि । मत मारत २ पि ३ विधमनि । सभ- जनि। संभवनि । तरमति । सिद्ध त्रये त्वं स्वाहा ।। अनेन सर्वमण्डलप्रविष्टो भवति ॥ अथवा तथागतरूपमष्टमननं जपेत्-सलौकिक- लोकोत्तरमाउलप्रविष्टो भवति । कतमञ्च तत् ॥ ॥ नमस्त्रयब्धिकानां तथागताना स- वाप्रतिकतावाप्तिधर्मताबलिनां । याँ म्रसमसम समत्ततोऽनत्तनावाप्तिशासनि। कर २ । स्मर स्मरण विगतरागबुढधर्मते । सर २ समबला। कस २ । त्रप २ । गगन महाचलर- तण। वल ज्वलन मागरे स्वाहा ॥ अयं सर्वतथागतानामात्मभावः । बत्रानुत्तरं गौरवं भावपितव्यं। अनेनादिकर्मिका प्र. पि सवेधनत्तं बुद्धकृत्यं कुर्वत्ति । त्रयमेव परमां रक्षा मारादिभ्यः सर्वदुष्टेभ्यः करोति। लस्तताउन भस्मना सर्षपेरुदकेन दृष्ट्या मनसा वा सीमाबन्धं करोति ॥ व्याधि[69 b]षु भैषज्यमुकं चाभिमत्त्र्योपयोज्यं ॥ वनकुसुमानि वा चैत्ये प्रतिमायां सर्मपुस्तके वा समाहितो निवेदयेत् ॥ पतप्रयोगात्मकाव्याधिभिरभिमुच्यते । बुडबोधि- सवालम्बनेन सर्वसत्वार्थाभिलाषिणा च चित्तेन भहचारविधिपूर्वकं च जप्तव्यः । अयं विधिरस्य कल्पस्यावसाने द्रष्टव्यः । त्रिसमयनापिनश्यामापतो न दोषः । उत्सिष्टस्या. प्यणुचेर्न दोषः । मुद्दाकारा न भतणीया न लानोपा। न मञ्चारोहः कर्तव्यः । न मयं पा- 15 तव्यं। अधिमुक्तिचर्या शिक्षापदेवचलस्य निर्विचिकित्सस्य डःशोलपूर्वस्यापि सिध्यति । पण्डितस्यापएिउतस्य वा नियतं सिध्यति ॥ 10 (7) 1) °raji sata. Tib. The Sanskrit text is mostly transcribed, not translated in the Tib. version of these and other charms. 2) tāyi Tib. 3) ºmahāti Tib. 4) So Tib.; MS. trami. b) ? Cf. K.F. 319 (n° 26). 6)°titācāsani Ms. 7) Compare the Bhadracaripranidhānaraja, a Buddhistic charm of which se. veral MSS. are extant; compare my Cambridge Cat. pp. 14, 103, 167.

·140 शितासमुच्चयः। [69b- तथा चात्रैवोक्तं। बोधिचित्तं दृठं यस्य निःसंगा च मतिर्भवेत् । विचिकित्सा नैव कर्तव्या तस्येदं सिध्यति ध्रुवम् । इति ॥ बोधिचित्तदक्षता चात्र पथाजनचलचित्तताया नियमार्थमुक्ता न तु भूमिप्रविष्टम- 5 धिकृत्य॥ यस्मादत्रोक्तं । प्रत्युद्वारतामवभासतां च प्रतिलब्धुकामेन । महान्धकारादालोक प्रवेष्टुकामेन । पडूयसा विनिपतितेन माध्यं । तथा कुतो ममाल्पपुण्यस्य सिद्धिरिति नोचचित्तप्रतिषेधः। न चातिकातडतेरुत्साहोर्मिबकुलस्योपचिताप्रमेयपुण्यस्कन्धस्य भूमिप्रविष्टस्यायं पूर्वोक्तो दोषः संभवति । अत्र च मलाणामज्ञानानाधिकातरपाठे दोषो 10 अस्ति । नापि न्यूनतादोषः । नापि विधिधंसदोषः। किंतु प्रहावगं बोधिचित्तवेगं सर्वो- त्सर्गवेगं च प्रमाणीकृत्याविचारतः प्रवर्तितव्यमवश्यं बुडबोधिसत्वमिदेव यथेष्टसिडिश्च भवति॥ अथवानेन सर्ववधामलेगा रतां कुर्यात् । नमस्त्रैयब्धिकानां तथागतानां सर्ववन- घरापां चण्डाल २ । चल २ । वन २ । शातन २ । पालन २ । चरं २। मारण २ । 15 वज्रदालफट । ललितशिखर समत्तवनिपि । ज्वल २ । नमोऽस्तु ते प्रयोयशासानानां रण २ कं फुल स्फाट वनोत्तमे स्वाहा ॥ अनेन पठितमात्रेणा सर्वविघ्नविनायका नोपसंक्रामत्ति । देवनागादयो न प्रसकते। भोजनपानशयनासनवसनपूजोपकरणानि चाभिमन्त्रितेना70 a]नलेन दृष्ट्या मनसा वा र- तेत । चलहदयेन वा सर्वमेतत्कुर्यात् ॥ इदं च तत् ॥ । (1) (2) (3) (4) (5) 1) Tib. not clear. 2) °na Tib. 3) So the Tib.hyana (2) MS. text; phala marg. 4) tara Tib. 6) sphotaya (bis) Tib.

·-70a]] षष्ठः परिच्छेदः। 141 (1) . (3) (5) नमः समत्तवब्राणां त्राट । अमोघ चाउमहारोषण स्फाटय हूँ। धामय २ हूं। त्राट हूं। मानों बलं ददे तेजोमालिनि स्वाहा । अनेन प्रथमं पिएउमष्टाभिमन्त्रितं भुञ्जोत भेषव्यरानतां बुडबोधिसत्वानामनुस्मृत्य ॥ विषप्रतीकारस्तु॥ तम्यथा। इलिमित्ते । तिलिमित्ते। इलितिलिमित्ते। दुम्बे। इसे। इसालीये। दुम्बालीये। तो । तर्करण । मर्मे। ममरणे । कश्मोरे। कश्मीरमुक्ते। । अघने । अघनघने । इलिमिलीये । प्रखाप्ये" अपाप्ये श्वेते । श्वेततुण्डे । घनानु- रते स्वाहा। य इमां विश्वां सकच्कृणोति स सप्त वर्षाण्यहिना न दश्यते । न चास्य काये विषं कामति । यश्चैतमदिति सप्तधास्य स्फुरेन्मूडा कस्येव मञ्जरी। य इमां वियां धारयति स यावनीवमहिना न दश्यते। न चास्य कार्य विषं का- 10 मति । इमानि च मनपदानि सर्पस्य पुरतो न वक्तव्यानि यत्कारण सो प्रियते॥ तम्यया । इला । चिल्ला । चक्को । बक्को । कोठा कोउति। निकुरुडा निकुरुडे- ति। पोठा पोटेति । मोउ।। मोडेति । पुरुठा पुरुडेति। फट रहे ' फुटटएउ रहे । नाग रहे। नागटटरिरहे । सर्प रहे । सर्पटटण्डरके । अच्छे । छल विषशाते शीतवत्ताले क- लले । कलले तएिड २ । तर २ । ताडि २ । मल २ । स्फर २ । फुटु २ । स्वाहा ॥ - । (10) । 15 1) See K.F. 298, and my Camb. Cat. pp. 45, 127. 2) sphotaya lih. 3) Charns against serpent-bites are prescribed in the Vinaya (K.F. 172); cf. Bower-MS. pts. VI. VII. 4) Tib. not clear for these two forms. 5)°ragate Tib. 6) I have recorded only the more interesting variants of the Tib. in this paragraph. 7) om. Tib. 8) So Tib.; vishe cite Ms. 9) çitabad tele Tib. 10) Tib. adds a few more syllables.

·142 [70 - । 6 (2) । शितासमुच्चयः। इति हि भितवो जाल्यां विग्यायो उदाहतापां सर्वभूतसमागते सर्व तथावितथान- न्यथाभूतं सत्यमविपरीतमविपर्पस्तं । इदं विषमविषं भवतु । दातारं गच्छतु । दंष्ट्रारं गच्छतु । घमिं गच्छतु । जलं गच्छतु । स्थलं गच्छतु । स्तम्भं गच्छतु । कुछ गच्छतु । भूमि संक्रामतु । शात्तिं गच्छतु स्वाहा ॥ चोरादिप्रतीकारे मारीची अपेत् ॥ तम्यथा। पराक्रममि। उदयमसि। वैमसि प्रर्कम- सि। मर्कमसि। वनमसि।प्रत्तानमसि। प[70b]ये मेरता उत्पधे मे रत' जनतो मे रत। चौरतो मे रत । राजतो मे रत। सिंहतो मे रत। व्यावतो मे रत । नागतो मे रत। सर्प- तो मे रत। सर्वतो मे रत।रत २ मा सर्वसत्वांश्च सर्वभयेभ्यः सर्वोपाये सोपसर्गेभ्यः स्वा- का ॥ उवउिलि २ सर्वदुष्टानां यन्थिं वदामि स्वाहा ॥ ॥ नमो रत्नत्रयाय। नमो मारी. 10 च्यै देवताये। मारीच्या देवताया हृदयमावर्तयिष्यामि ॥ तप्यथा। बतालि। बदालि।ब- दालि । बरालि । वराहमुखि । सर्वदुष्टानां निवारय । बन्ध मुखं स्वाहा ॥ इमामपि विश्यामनत्तनातिस्मरन्तुं महाप्रभावां सप्तपञ्चाशदतरां वियाधरपिटकोप- निबहां सर्वभयरतार्थ प्रयुञ्जीत ॥ तम्यथा । अटे। बढ़े। नट्रे। कुनटे । टके। ठके। ठरके। उरुमति । रुरुमति । तुरु। 16 हिलि मिलि । सर्वजोडपदग्गो नमो सब्बसम्मसंबुदाणी "सिकत्तु मे मत्तपदाः स्वाहा ।। । । 1) This Dhāraṇī is extant both in Sanskrit (Riaj. Mitra, Sk. Buddh. Lit. 174) and in Tib. (KF. 318). The first three words, not in the MS., have been replaced from the Tib. (88. a. 2), with wbich the Sanskrit as given by Rāj, Mitra substantially agrees. 2) bandham .. gul(a)mam .. civaram .. mahācīvaram asi Tib. 3) See L. de la Vallée Poussin in J.R.A.S. 1895, p. 433. 4) Tib. 5) °buizhānam Ms. buddhānām Tib. The rest of the Prakritic forms occur in both. 6) siddhandu me mantraº Tib. སརྦ་ན་ཙ་བི་པ་དགག་ ·-71a] षष्ठः परिच्छेदः। 143 ॥ एषा रतात्मभावस्य भेषव्यवसनादिभिः । सवार्यस्मृतिपूर्वकमेव वक्तव्या॥ अात्मतृष्णोपभोगातु क्लिष्टापत्तिः प्रजायते सर्व हि बोधिसवेनोत्सृष्टं सर्वसवेभ्यः॥ तत्र यदि विस्मृत्य पाहव्यमात्मभरणत- व्याया परिभुते क्लिष्टापत्तिमाषय्यते । प्रथ वितृष्णो ऽन्यासको वा सावकार्यमनुस्मृत्य । भुते न क्लिष्टामापत्तिमापश्यते । परहव्यसंज्ञो स्वार्थेन भुते स्तेपापत्तिमापयते । पूरार्पण प्रातिमोते पारातिको भवति । सत्वस्वामिकैस्तु भोगेः सवस्वामिक एवात्मभावः संरतत इत्यदोषः। न कि दासस्य नित्यं स्वामिकर्मव्यापतस्य स्वद्रव्यमस्ति येन वर्तेत ॥ उक्तं च धर्मसङ्गीतिसूत्रे। दासोपमेन बोधिसत्वेन भवितव्यं सर्वसत्वकिकरणीयप्राप- पातयेति ॥ न चकात्तस्वाम्यर्थपरस्य दासस्य व्याध्यादिविलवमतेः स्वामिनमननुज्ञाप्यापि भु- जानस्य कश्चि[71 a]दोषः। नाप्येवं कुर्वाणस्य बोधिसत्वस्यात्तिके कस्यचिदिदितवृत्ता- तस्याप्यप्रसादो युज्यते मात्सर्यत्यागचित्तापरिज्ञानात् ॥ न चात्र न्याये कश्चित्सदेवो यु- क्तः। सर्वोत्सा कि पूर्वमेव भगवत्कण्ठोत्या प्रतिपादितः। तथा चात्मभावरता सवार्थ- मेवोक्ला । तस्य स्पष्टावबोधार्थमयं न्यायोऽभियुक्तो न तु स्वार्थापेतपेति ॥ इति शितासमुच्चये प्रात्मभावरता षष्ठः परिच्छेदः ॥६॥ 10 । 15 VII. भोगपुण्यरक्षा सप्तमः परिच्छेदः एवं तावदात्मभावरता वेदितव्या। भोगरता तु वक्तव्या। तत्र सुकृतारम्भिपा भाव्यं मात्रशेन च सर्वत इति शितापदादस्य भोगरता न दुष्कग॥ 20 1) Cf. p. 114, note 1.

·144 शितासमुन्नयः। [71a - 5 उयपरिपृच्छापां हि शिनापदमुक्तं । सुसमीतितकर्मकारिता सुकृतकर्मकारिता च । तेन भोगानां दुासा प्रेत्यवेता। प्रवज्ञाप्रतिषेधः सिद्धो भवति । शमधप्रस्तावेन च मात्र- ज्ञता युक्तिज्ञता चोक्ता॥तेनेदं सिहं भवति । यदिदं अल्पाधमभोगेनापि कार्यसिद्धी सत्यां स्वयमन्या बढ़त्मभोगनाशनोपेता न कार्येति ॥ अत एवोग्रपरिपृच्छायामुक्तं । पुत्रभाादासीदासकर्मकरपौरुषेयाणां सम्यकपरिभोगे- नेति । तथा स्वपरबोधिपक्षश्रुताम्यत्तरायकरी त्यागात्यागी न कार्यो। अधिकसवार्थ- शक्तेस्तुल्यशक्लेवा बोधिसवस्याधिकतुल्यकुशलात्तरायकरी त्यागात्यागो न कार्याविति सिहं भवतीति॥ इदं च संधाय बोधिसत्वप्रातिमोनेऽभिस्ति । यस्तु खलु पुनः शारिपुत्राभिनिष्क्रात्त- 10 गृहावासो बोधिमवो बोध्यङ्गरभियुक्तस्तेन कथं दानं दातव्यं । कतरं दानं दातव्यं । कि- यद्रूपं दानं दातव्यं ॥ ॥ धर्मदायकेन भवितव्यं धर्मदानपतिना। यश्च शारिपुत्र गृही बोधिसबो गङ्गानदीवालिकासमानि बुद्धक्षेत्राणि सप्तरत्नप्रतिपूर्णानि कवा तथागतेभ्यो यः सम्यक्संबुद्धेभ्यो दानं दग्या । या शारिपुत्र प्रत्यापर्यापन्नो बोधिसत्व एका चतुष्पदिकां [71b] गायां प्रकाशयेयमेव ततो बढ़तरं पुण्यं प्रसवति । न गारिपुत्र तथा. 15 गतेन प्रव्रत्रितस्यामिषदानमनुज्ञातं ॥ पे ॥ यस्य बलु पुनः शारिपुत्र पात्रागतः पात्रप- पिनो लाभो भवेडार्मिको धर्मलब्धः। तेन माधारणभोनिना भवितव्यं साई सब्रमचारि- भिः। सचेत्पुनः कश्चिदेवागत्य पात्रं वा चोवां वा याचेत । तस्यातिरिक्तं गवेढुवानुज्ञाता- त्रिचीवराद् । यथा परित्यतं दातव्यं । सचेत्पुनस्तस्योनं चीवरं भवेयनिश्रित्य ब्रहाच. ॥ i) 'requiring painstaking application'; durnyasta ill-applied' Divy. 2725. 2) = 'scilicct' as in Pali. 3) Here the margin adds: jirin.parishkārasyāpi tyāyo na kūryah I kāryanyagratāyā atyāyo 'pi na kiiryaḥ. But this passage is not reproduced in the Tib. (82. a. G-b. 1). 4) anuttaroktau marg. 5) svārthena marg.

·72 a]] 145 - । सप्तमः परिच्छेदः। र्यवासः । तत्र परित्यक्तव्यं । तत्कस्य हेतोः। अविसर्जनीयं त्रिचीवरमुक्तं तथागतेन । सचेत्पुनः शारिपुत्र बोधिसत्वः त्रिचीवां परित्यज्य याचनकगुरुको भवेन तेनाल्पेच्छता प्रासेविता भवेत् । यस्तु खलु पुनः शारिपुत्राभिनिष्क्रात्तगृहावासो बोधिसत्वस्तेन धर्म प्रासेवितव्यः । तब तेनाभियुक्तन भवितव्यमिति ॥ अन्यथा येकसंग्रहार्थ मन्तः सवराशेस्तस्य च सवस्य बोधिसत्वाशयपरिकर्मात्तरा- 6 पान्महतोय॑स्य हानिः कृता स्याद् । प्रत एवोदारकुशलपतविवर्जनताऽपताल इत्यु. च्यते । एवं तावत्यागप्रतिषेधः । प्रत्यागप्रतिषेधोऽपि ॥ यथार्यसागरमतिसूत्रे महायानात्तरायेषु बकुलाभता पद्यते । यो ऽयं विधिरात्मन्यु. तः सोऽन्यस्मिनपि बोधिसत्वे प्रतिपाय इति कुतो गम्यते । पार्योयपरिपच्छायां देशितत्वात् । परकृत्यकारितः स्वकार्यपरित्याग इति ॥ तथार्यविमलकीर्तिनिर्देश उप्युक्तं । संसारभयभीतेन किं प्रतिसतव्यम् । माह । समा- रभयभीतेन मञ्जुश्रीर्बोधिसत्वेन बुढमाहात्म्यं प्रतिसर्तव्यं । घार । बुढमाकात्म्यस्थातु. कामेन कुत्र स्थातव्यं । घार । बुद्दमाहात्म्ये स्थातुकामेन सर्वसत्वसमतायां स्थातव्यं । प्राक । सर्व[72 a]सत्वसमतायां स्थातुकामेन कुत्र स्थातव्यं । बाक् । सर्वसवसमतापां स्था. तुकामेन सर्वसवप्रमोताय स्थातव्यमिति ॥ तथा च धर्मसङ्गीती सार्थवाहो बोधिसत्व बार। पो भगवन् बोधिसत्वः सर्वसत्वाना प्रथमतरं बोधिमिच्छति नात्मनः । पावदियं भगवन् धर्मसङ्गीतिरिति ॥ उत्सर्गादेव चास्य स्वार्थाभावः सिहः। किं तु मत्वार्थकानिभयायोग्ये सवे सुभरं ना- रोपयति । यत्र तु सवार्थकानिं न पश्यति तत्र स्वयं कृतमन्येन वा जगडितमाचरितमिति 10 (3) 15 1) Not in lexx. Tib. मागास (90. a. 3) 'not having kept (?)'. 2) °ta MS. . 3) See p. 6, n. s and add. citation in Madhyanaka-vritti (Camb. Cat. p. 116). 10 ·146 शितासमुच्चयः। [728- - Mr.MMA को विशेषो । यदयमपरबोधिसवकुशलसिहये न स्वकुशलमुत्सृजति । यथ स्वदुर्गतिड. व्खाद्विभेति । द्वितीयस्यापि तदेव दुष्खं । प्रथ तदुष्वेन मे बाधा नास्तीत्युपेतते। पथो. तः सूत्रः सापत्तिको भवति ॥ यथा च रत्नकूटसूत्रे। चत्वार इमे काश्यप बोधिमवप्रतिवपका इत्यारभ्योक्तं । म्रात्म- 5 सुखार्थिको भवति न सर्वसबहुप्खापनयनार्थिक इति ॥ तस्माद्यपरिपृच्छाविधिना पूर्व- वदात्मा गर्लणीयः एषा तु बोधिमवशिता यथार्यनिरारम्भेषा धर्मसङ्गीतिसूत्रे निर्दिष्टा। कथं कुलपुत्राः प्रतिपत्तिस्थिता वेदितव्याः । प्राक् । यदा सत्वेषु न विप्रतिपयत्ते। बाक। कथं सवेषु न त्रिप्रतिपश्यते। माह । यन्मैत्रों च महाकरुणां च न त्यत्ति। सुभूतिराह । कतमा बोधिसवानां महामैत्री । घार । यत्कायनोवितं च सर्वकुशलमूलं च सर्वसत्वाना 10 निर्यातयत्ति न च प्रतिकार कामति । ग्राद। कातमा बोधिसत्वानां महाकरुणा। यत्पूर्वतरं सवानां बोधिमिच्छत्ति नात्मन इति । अत्रैव चाक । महाकल्मामूलाः सर्वबोधिसत्वशिता इति । अवश्यं च भगवतेदं न निवारणोयं । अन्यतरबोधिसत्वार्थे ना [72 [b] र्थिवावश्यं तूपदिशतीति निश्चीयते येन दातुर्महादतिणीये महादानान्महापुण्यसागरविस्तरो दृश्यते । प्रन्यया तु 15 केवलमेव विघातिनो मरणां स्यात् ॥ यत् तु प्रशात्तविनिश्चयप्रातिकार्यसूत्रे देशितम्। य एष ते महारान वर्षशतसकनेण परिव्ययोऽत्र प्रविष्टः स सर्वः पिण्डोकृत्यैकस्य भितोपर्यात्रा भवेदेवं प्रत्येकं सर्वभितूणां पश्चोद्देशस्वाध्यायाभियुक्तो बोधिसत्वः सगौरवो धर्मकामः श्रद्धादेयमालारं परिगौवं चि- तमुत्पादयेत् । घनेनावं धर्मपर्येष्टिमापत्स्य इति । अस्य कुशलस्यैष देयधर्मपरित्यागः शत- 20 तमीमषि कलां नोपेतोति। तहसुखपलिशुद्धमधिकृत्योक्तं' न तुपूर्वोक्त विधिना कश्चिद्दो- षः॥ उको समासता भोगरता । पुण्यरता वाच्या। तत्र स्वार्थविपाकवतृष्ण्याच्छुभं संर- (1) । *** तितं भवेत् ॥ **** 1) I have marked a lacuna here as the Tib. (91. a. 4), (not very legible in this paysayo) contains some matter not quite corresponding to the Sanskrit text.

·-73a] .UON (2) - सप्तमः परिच्छेदः। 147 यथोक्तं नारायणापरिपच्छायां । म नामहेतोः शोलं रतति । न स्वर्गकेतोः । न शक- वहेतोः न भोगतोः नेचर्यकेतोः । न वपतोर्न वर्णदेतो यशोदेतोः। पे॥न निर- यभयभीतः शीलं रतति । पे॥एवं न तिर्यग्यांनिभयभीतः शीलं रतति । अन्यत्र बुद्धनेत्री- प्रतिष्ठापनाय शीलं रतति । यावत्सर्वसवस्तिसुखयोगतेमार्थिकः शीलं रतति ॥ स एवंवपेण शीलस्कन्धेन समन्वागतो बोधिसवो दशभिर्धमर्न हीयते। कतमैदशभिः। यत । न चक्रवर्तिराज्यात्परिकीयते । तत्र च भवत्यप्रमत्तो बोधिप्रतिकाङ्गी बुढदर्शनमभिका- इते । एवं ब्रह्मवाहुइदर्शनाभेश्यप्रतिलम्भार्मिश्रवणान परिकोयते । पावग्यथाश्रुतप्रति- पत्तिसंपादनाय बोधिसत्वसंवरसमादानान परिझोयते । घनाछेश्यप्रति[73 a]भानात्सर्वकु- शलधर्मप्रार्थनध्यानान परिहीयते ॥ एवं शोलस्कन्धप्रतिष्ठितो बोधिसत्वो महामवः सदा नमस्कृतो भवति देवैः । सदा प्रशंसितो भवति नागैः । सदा नमस्कृतो भवति यतैः। 10 सदा पूजितो भवति गन्धर्वेः सदापचायितश्च भवति नागेन्द्रासुरेन्द्रः। सदा सुमानितश्च भव- ति ब्रामणात्रियष्ठिगृहपतिभिः। सदाभिगमनीयश्च भवति पएिउतैः। सदा समन्वाह- तश्च भवति बुद्धैः । शास्तृसंमतश्च भवति सदेवकस्य लोकस्यानुकम्पकश्च भवात सर्वम- वानां ॥पे॥ चतस्रो गतोर्न गच्छति। कतमाश्चतस्रो। यडतातणतिं न गच्छत्यन्यत्र सवपरिपाकात् । बुहशून्यबुढतेत्रं न गच्छति। मिथ्याष्टिकुलोपपत्तिं न गच्छति । स- 15 वडगतिगतिं न गच्छति ॥ एवं पूर्वोत्सृष्टस्यापि पुण्यस्य लेशवशात्पुनरुपादीयमानस्य रक्षा कार्या। पुण्यदाना- दपि यत्पुण्यं ततोऽपि न विपाकः प्रार्थनोयो अन्यत्र परार्थात्। किं च पुण्यं रतितुकामः। प- चात्तापं न कुर्वीत ॥ यथोक्तमुमपरिपृच्छापा । दवा च न विप्रतिमारचित्तमुत्पादयितव्यमिति ॥ । 20 1) rājyaº marg. 2) na brahmatvahetoh marg. 3) °yamaloka° marg. 4) na çakratvāt parihiyate | tatra ca bhavaty apramatto bodhipratikankshi marg.

·148 शिक्षासुमञ्चयः। [73 a 6 ॥ (1) पृष्ठदौर्बल्यादौर्बल्यं । विप्रतिमारात् पापवत्पुण्यस्यापि तपः स्यादित्यभिप्रायः। न च कृत्वा प्रकाशयेट् । नेकपायेगा कि भगवता प्रछनकल्यापाता । विवृतपापता वर्णि- ता। तत्र विवृतस्य तपो गम्यते । पापस्य दौर्मनस्येनेव पुण्यस्य सौमनस्येनापत्तिःसत्वार्थ निरामिषचित्तस्य प्रकाशयतः॥ यथा रत्नमेघे वैश्वदृष्टात्तेनात्मोत्कर्षो निर्दोष उक्तः। पुनः पुण्यरता कामो लाभसत्कारभीतः स्यादुन्नतिं वर्जयेत्सदा । बोधिसत्वो प्रसनः स्याडर्मे विमतिमुत्सृजेत् इदं च रत्नकूरे ऽभिहितं । चतुर्भिः काश्यप धर्मः समन्वागतस्य बोधिसत्वस्योत्पनो. त्पनाः [73 b] कुशला धर्माः परिलीयते । ये चतुर्भिर्मुक्तान वर्धत्ते कुशलैर्धमः। कतमै- 10 पतुर्भिः । यडुताभिमानिकस्य लोकायतमनपर्येष्या । लाभमत्काराध्यमितस्य कुल- प्रत्यवलोकनेन बोधिसत्वविद्वेषाभ्याख्यानेन । प्रयुतानामनिर्दिष्टानां च मूत्रात्तानां प्र. तितेपेपोति ॥ प्रार्यसर्वास्तिवादानां च पठ्यते । पश्यघं भिनव एतं भितुं केशनखस्तूपे सर्वाङ्गेन प्र- पिावत्य चित्तमभिप्रसाट्यत्तम् । एवं भदत्त । अनेन भितवो भितुणा यावती भूमिराकाता- 16 घाशीतियोजनसम्राणि यावत् काञ्चनचक्र । अत्रातरे यावत्या वालिकास्तावत्यनेन भितुणा चक्रवर्तिराज्यसहस्राणि परिभोक्तव्यानि । यावदधायुष्मानुपालिपेन भगवान् ते. नाञ्जलिं प्रणाम्य भगवत्तमिदमवोचत् । यदुक्तं भगवतास्य भितोरेवं महात्ति कुशलमूला- नि । कुत्रेमानि भगवन् कुशलमूलानि तनुवं परितयं पर्यादानं गच्छत्ति । नामुपाले एवं - 1) These two words are added in margin, and are not represented in the Tib. (92. b. 2-3). The words yaih.. kupalair dharmaih though represented in the Tib., do not appear to give good sense. 2) A new compound, «paying attention to» Tib. A' Cf. Pali mukham oloketi. 8) Sic MS. Tih. Reणा या जगात पसराय मागे गानुयषणु Read ovādinām (?).

·-74a) सप्तमः परिच्छेदः। 149 . तति चोपतिं च समनुपश्यामि यथा सब्रह्मचारी सब्रह्मचारिणोऽत्तिके दुष्टचित्तुमत्या- दयति । यत्रोपाले इमानि महात्ति कुशलमूलानि तनुवं परितयं पर्यादानं गच्छत्ति ।त- स्मात्तीपाले एवं शिक्षितव्यं यद्दग्धस्थूणायामपि चित्तं न प्रदूषयिष्यामः । प्रागेव सवि. ज्ञानके काय इति॥ प्रार्यमञ्जुनोविक्रीडितसूत्रेऽप्याक् । प्रतियः प्रतिघ इति कल्पशतोपचितं कुशलमूलं 5 प्रतित्ति तेनोच्यते प्रतिष इति ॥ घार्यगएरव्यूलमूत्रे च समत्तसवपरित्राण्योजसः स्त्रिया रात्रिदेवतयाँ पूर्वावदानं क- थयत्याभिहितं । ते तेनान्योन्यावमन्यनाममुदितेनाकुशलमूलेनापुःप्रमाणादपि परिकोयत्ते स्म। वर्गादपि बलादपि परितोयत्ते स्मेति । यत्र च न कदाचिडनतिः कार्येति प्रदर्शनार्थ सदेत्यु[74 a]च्यते॥ लाभसत्कारस्तु कदाचिदभ्युपगम्यतेऽपि । यधोक्तं प्रार्यरत्नमेघे । इक कुलपुत्र बो- धिसत्वः सुमेरुमात्रमपि रत्नराशिं लभमानः प्रतिगृह्णाति । प्रत्यवरमपि वस्तु प्रतिलभमा- नः। तत्कस्य हेतोः । तस्यैवं भवति । एते सवा मत्सरिणो लुब्धा लोभाभिभूताः ... तडेतोः तत्प्रत्ययं तनिदान महावारिस्कन्धावष्टब्दा इव संसारसागरे उन्मज्ञनिमन्जनं कु- 10 - - 1) 'even when [one is distraught on the heated pillar, much less when the body has all its powers of perception'. sthūnā = sūrmi has hitherto been vouched for by lexx. only; but see now Mhv. II. 314. 1. On the sūrmi see (e. g.) Manu Xl. 104. 2) K. F. 230; Nanjio 184 (tr. A. D. 313); Wassiljev 175 (162). 3) Cf. Rāj. Mitra, Nep. B. L. p. 91 fin. I have not verified the present extract in MS. H (r. p. 2 n. 1 supra), but a conversation between Sudhana and the rātridevatā there more correctly named Samantasatvatrāņaujahçri occurs at 1. 160. 4) The MS. reads here kuttakuñcakāḥ preceded by an equally mysterious form khattankā) in the margin. The sentence in the Tibetan (93. a. 5) ends: Prākrit form of kshudral-ka) (to which the lexx. give the secondary sense of 'mean', 'miserly') similar to those (khuddāka etc.) mentioned by Seuart on Mhv. I. 302. 18. .. REकामादFrom this we may conjecture some ·150 [74 - 5 शितासमुच्चयः। वत्ति । तदेषां भविष्यति दीर्घात्रमाय हिताय सुखाय । सर्व प्रतिगृह न स्वोकरोति । न लोभचित्तमुत्पाट्यति। अन्यत्र सर्वसवसाधारणां बुद्धधर्मसंघेषु कारा करोति । यथा दृष्खितानां च सर्वसवानामुपनोव्यं करोति । तं च दानपतिं समुत्तेतति संप्रर्षय. तीति॥ तयात्रैवोक्तं । तेन च दानेन नोनतो भवतीति ॥ पुनरत्रैवान् । यदि पुनरस्य तदेतो. स्तत्प्रत्ययं तनिदान कीर्तिशब्दसोको भवति तत्र नोनामनातो भवति न माननातो न मदजातः । एवं चास्य भवंति। न चिरेण कालेन यस्य चाय कीर्तिम्मोकशब्दः समुत्थितो पैश्च समुत्थापितो यश्च कोर्तिशब्दम्सोकस्त्रयमप्येतत्सर्वेण सर्व न भविष्यति । तत्र कः प- ण्डितजातोयो ऽनित्येषु न च स्थितेषु धर्मेधध्रुवेधनाचासिकेधनुनपचित्तमुत्पाट्येडन- 10 तो भवेन्मानदर्पितो वा। एवं हि बोधिसत्वो लाभसत्कारकीर्तिशब्दम्लोकेषु सूपस्थित- स्मृतिर्विकरतीति॥ पुनराक । चण्डालकुमारोपमाश्च लोके विकात्ति नीचनीचेन मनसा। मानगपी- धिगताश्च भवत्ति पैशुन्यमंज्ञायाः सततसमितं प्रत्युपस्थितत्वादिति ॥ पुनरप्युक्तं । इक कुलपुत्राभिनिष्क्रातगृहवासः प्रतितो बोधिसवो मृतकसदृशोऽदं 15 मित्रामात्या74 b]ज्ञातिसालोकितानामिति निरुतमानो भवति । वैचूप्यं मे ऽभ्युद्धतं वि. वर्णानि च मे वासांसि प्रावृतान्यन्यश्च मे साकल्यः संवृत्त इति निहतमानो भवति । मुण्ठः पात्रपाणिः कुलात्कुलमुपसंक्रमामि भितातोर्भितानिदानमिति निहतमानो भवति । नीचनीचेन चित्तेन चण्डालकुमारसदृशेन पिण्ठाय चरामोति निहतमानो भवति । पण्डि. लिकोऽस्मि संवतः । परप्रतिबडा च मे जीविकेति निकतमानो भवति । अवधूतमवज्ञातं 20 प्रतिगृहामीति निरुतमानो भवति । बाराधनीया मे प्राचार्यगुरुदक्षिणोया इति निरुतमा- नो भवति । संतोषषीया मे सबसचारिणो । यडत तेन तेनाचारगोचरसमुदाचारेणोति नि. । 1) kārā (fem.) 'praise; cf. Divy. index. 2) ānāsvasikeshu MS.: for the meaning ef. Divyav. 207. 38. 8) darpyavigata MS.

·-76] सप्तमः परिच्छेदः। 151 ति। एवमेव भगवन् स्तमानो भवति। अप्रतिलब्धानबुद्धधर्मान् प्रतिपत्स्य इति निरुतमानो भवति। कुडाना व्यापनचित्तानां सवानां मध्ये तात्तिबकुलो विकरिष्यामोति निस्तमानो भवतीति ॥ प्रार्यसागरमतिसूत्रेप्प्युक्तं । मत्कायपरिशुद्धश्च भवति ' लक्षणासमलंकृतगात्रमृडत- रुपाकस्तपादः स्वविभक्तपुण्यनिष्यन्दगात्रो ज्हीन्द्रियः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गपरिपूर्णः। न च वपमदमत्तो भवति । न कायमण्उनयोगानुयुक्तः। स कियडोनानामपि सवानां पविकला. 6 नामप्यवनमति प्रणामति धर्मयासतामुपादायेति ।। पुनरत्रैवोतं । स्याग्यचापि नाम भगवन् यदा महासागरः प्रतिसंतिष्ठते तदा निने पृथिवोप्रदेशे मंतिष्ठते । तस्य निनवादल्यकृच्छ्रेण सर्वनग्यश्च सर्वप्रप्रवणानि च प्रपत- निर्मानस्य गुरुदक्षिणायगौरवस्य बोधिसवस्याल्पकृच्छ्रेण तानि गम्भीराणि धर्मसुखानि श्रो[75 a]तेन्द्रियस्याभासमागच्छति । स्मृतौ चावतिष्ठते। त- 10 स्मातर्हि भगवन् यो बोधिसत्रो मानोबतो भवति मानस्तब्धः न च गुरुदक्षिणीयेभ्यो ज्वनमति न प्रणामति वेदितव्यं भगवन्माराङ्कुशाविडो वतायं बोधिसत्व इति ॥ प्रार्यलोकोत्तरपरिवर्त चोक्तं । दशेमानि भो जिनपुत्र बोधिसत्वानां मारकर्माणि । क- तमानि दश । यदिदं गुरुदक्षिणीयाचाधर्मातापितृश्रमणावात्मणसम्यग्गतसम्यक्प्रतिपनेध- गौरवता मारकर्म। धर्मभाषाकानां विशिष्टधर्माधिगतानामुदारधर्मदेशकानां महायानस- 15 मावळानो निर्वाणपथविधिज्ञानां धारणीमूत्रात्तराजप्रतिलब्धानां नावनमति । गर्वित- स्तब्धश्च भवति। धर्मभाषाके न गौरवमुत्पादयति । न शुश्रूषां न चित्रीकारं करोति। मारकर्म धर्मप्रवणामांकय्ये च निषम उदारधर्मवेगे समुत्पने धर्मभाणाकस्य माधुकारं न (2) (9) 1) ef. Karandavyuha (ref. in B) 96. 21 bhikshanām dilavatām dakshiniyānām. 2) M. Vyutp. lxv. 9. 3) regard', a form peculiar to Buddh.Skt., wh. Bohtlingk (W.K.F. Nachtr. VI) with one MS. of M. Vyutp. (XCVII. 6) would correct to cittīkāra. But see Senart, Mhv. I. 444; and regarding his illustration from Pāṇini (III. 111. 160) compare the usages of Savnageev for the transition from étonnement' to 'respect'.

·152 शिक्षासमच्चयः। [75a ॥ - प्रयच्छति मा कश्चिदस्मिन्प्रशंसतीति मारकर्म ॥ अभिमानं चोत्पाग्यात्मानं प्रतिगृह्णाति । परांच न गृह्णाति । म्रात्मज्ञतां च नावतरति । चित्तनिध्यप्तिं नोत्पादयति । मारकर्म ॥ अधिमानं चोत्पाग्याजाननबुध्यमानो वाहाणां पुगलानां वर्षा प्रतिछादयति । सवर्ण भा- षते। न च परस्य गुणावर्णेनात्तमना भवति । मारकर्म ॥ जानाति च । अयं धर्मो ऽयं विनयो 5 भूतमिदं बुइवचमिति । पुलविद्वषेण धर्मविद्वेषं करोति । सहर्म प्रतिनिपति । - न्यांश वियायति । मारकर्म ॥ उच्चमानसं प्रार्थयते परिहारधर्म न मार्गयति । परोप- स्थानं सोऽभियाति। अभिनन्दति । वृद्धस्थविराणां चिरचरितब्रह्मचर्याणां न प्रत्युपतिष्ठते न च प्रत्युगच्छति' मारकर्म ॥ भुकुटोमुखः खलु पुनर्भवति। न स्मितमुखः । न खिल मधु. स्वचनः । सदा कठिनचितमिदान्वेषी । अवतारप्रेती । मा[75 b]रकर्म ॥ अभिमानं च 10 पतिवा पण्डितानोपसंक्रामति । न सेवते । न भनते । न पर्युपास्ते । न परिप्रनयति । न परिपृच्छति । किं कुशलं किमकुशलं किं करणीयं किं कृतं दोघात्रमर्याय हिताय मु. खाय भवति किं वाकृतं दीर्घात्रमर्यायाहितायासुखाय भवतीति।मत्रउः संनउतरो भव- ति । मोहव्यूहो मानयाही । निःसरणदर्शी । मारकर्म ॥ स मानाभिभूतो बुद्धोत्पादं वि- रगपति । पूर्वकुशलमूलं तपोत । नवं नोत्थापयति । निर्देशं निर्दिति ' विग्रहमा- 15 रभते विवादबकुलश्च भवति । स एवं धर्मविकारी स्थानमेतहिय्यते यस्मिन्मिथ्या महा- प्रपातं पतेत् । अथ च पुनर्बोधिचित्तबलाधीनदैर्य प्रतिलभते । म कल्पशतसहस्रेषु बुद्धोत्पादं नासादयति । कुतः पुनईमग्रवणम् इदं दशमं मारकर्म॥ इमानि भो जिनपुत्र दश मारकर्माणि । यानि परिव बोधिसवा दश ज्ञानकर्माणि प्रतिलभते । यत्रैव च ज्ञानक- मसु पच्यते। निर्मानता सर्वसत्वेधिति ॥ (3) (3) - 1) 'lest anyone should praise him for it'; cf. Speijer, Syntax p. 319. n. 1. 2) The MS. reads sābhāyati. The Tib. (95. a. 1) has 97999 łHriJ'A5 སྡོད་ཅིང་ 3) Possibly a case of sa-intensive; cf. Childers p. 406, and supra pp. 110 0.3, 113, 1.2.

·-76a] सप्तमः परिच्छेदः। 163 ".. 5 । 10 घार्यराष्ट्रपालसूत्रेऽप्युक्त। अपायभूमिं गतिमतणेषु। दरिहतां । नोचकुलोपपत्तिम्। जात्यन्ध्यदौर्बल्यमघाल्पस्थामा। गृह्णत्ति ते मानवशेन मूढाः॥ इति॥ धर्मसंगीतिसूत्रेऽप्यक्तं । सत्वतेत्रं बोधिसत्वस्य बुढनेत्रं यतश्च बुद्धक्षेत्राबुद्दधर्मापा लाभागमो भवति । नानामि तस्मिन्विप्रतिपत्तुम् । एवं चास्य भवति । सर्वे सुचरितं दृश्य- रितं च सवानिमित्य प्रवर्तते । दुश्चरिताश्रमाच्चापायाः प्रवर्तते । सुचरिताश्रयाद्देवमनु- ष्या इति॥ अत एव रत्नोल्काधारण्यामप्युक्तं । इक भो जिनपुत्राः प्रथमचित्तोत्पादिको बोधिस- वः श्रादित एव सर्वसवानामत्तिके दशप्रकारं चित्तमुत्पादयति । कतमद्दशप्रकारं । तय- था। क्तिचित्ततां सुखचित्ततां दायाचित्ततां स्निग्धचित्ततां [76 a] प्रियचित्तता अनुयक- चित्तता घारताचित्तता समचित्ततां प्राचार्यचित्ततां शास्तचित्तता । इदं दशप्रकारं चित्तमु- त्पादयतीति॥ प्रहाबलाधानावतारगुद्रासूत्रे उप्युक्तं । सवर्सवानां शिष्यत्वाभ्युपगमे स्थितोजस्म। पांश्च सर्वसवशिष्यवाभ्युपगी प्रतिहारयिष्यामात्यावासं प्रतिलभते ॥ पेयालं ॥ सव- सवेषवनमप्रणमनतायां प्रतिष्ठितो स्पीति पूर्ववत् ।। तत्रावनमनप्रणमनतायां सर्वसवेषु निमानता ॥ तथार्यविमलकोर्तिनिर्देशे। परिशुद्धबुद्धतेत्रोपपत्तये सर्वसवेषु शास्तृप्रेमोक्तं । लोक- 20 प्रसादानुरतार्थ वामनपादप्रख्यालनकर्म कुर्वतापि चेतमा स्त्रीषु वालणाप्राप्तेषु वा वि. निपतितेषु बोधिसवेन प्रेमगीरवाभ्यासः कार्यः॥ 15 NN.. 1) 54. 18 supra. 2) So MS. for prakshālana: cf. Pali pakkhāleti. 10* ·154 शितासमुच्चपः। [76a- उक्तं कि गण्डव्यूके तस्य समनतरनिषणस्य तस्मिन्महासिंहासने सर्वः स जनका. यो ऽभिमुखः प्राञ्जलिस्थितो ऽभूत् । तमेव राजानं नमस्यमानः॥पे॥ स खलु सर्वधर्मनि- नादच्छत्रमण्डलनिर्घोषो राना तेषां याचनकानां सर दर्शनेनात्तमनस्कतरो राज्ञानेन च त्रिसाहस्रचक्रवर्तिराज्यप्रतिलाभेनामीमाप्राप्तकल्पपर्यवसानेन । यावत् शुद्धावामदेवशा. 5 त्तिविमोनमुखविहारेणापर्यत्तकल्पावसानेन । तप्यथा कुलपुत्र पुरुषस्यकात्ततृष्याचरि- तस्य मातापितृधातृभगिनीमित्रामात्यज्ञातिसालोहितपुत्रदुहितभार्याचिरकालवियुक्त- स्याटवोकात्तारविप्रणाष्टस्य तदर्शनकामस्य । तेषां समवधानेन मस्ती प्रीतिरध्यवसान- मुत्पतेत् तद्दर्शनावितृप्ततया। एवमेव कुलपुत्र राज्ञः सर्वधर्मनिनादच्छत्रमाउलनिर्घोषस्य तेषां याचनकानां सर दर्शनेन महाप्रोतिवेगाः संबाताः। चित्ततुष्टिसुखमवक्रातं मन्हां- 10 चित्तोदग्रतावेगः प्रादुर्भू[76 b]तो यावत्तेषु सर्वयाचनकेषु एकपुत्रकसंज्ञा मातापितृसंज्ञा दक्षिणीयसंज्ञा कल्याणमित्रसंज्ञा वर्णसंज्ञा दुर्लभसंज्ञा दुष्करकारकसंज्ञा बढ़करसंज्ञा परमोपकारिसंज्ञा बोधिमार्गोपस्तम्भसंज्ञा प्राचार्यशास्तृसंज्ञोत्पयेतेति ॥ एवमन्यगतभावे सवानामग्रतोगमनोपस्थानादिप्रसङ्गे सर्वोत्सर्ग स्मरेत्। एषामेवाग. मात्मीयः कायः । यथेष्टमत्र वर्तत्ताम् । पृथिवोशोधनोपलेपनादिष्विव स्वमुखार्थमिति । 16 अथवा स्वाम्यप्रसादभीतेनेव तत्प्रसादार्थिनेव तदानासंपादना मनसि कर्तव्या। भगवतो ऽप्युपस्थानं कुर्वतोऽन्यगत्यभावात् । भिक्षुणा ग्लानेनाङ्गीकृतं ॥ यथोक्तं भितुप्रकीर्णके भगवानाक। मा भार्य भिनु मा भाय भिक्षु । ग्रहं ते भितूप- स्थास्यं । पाकर भितु चीवराणि पावते धोपामि। एवमुक्ते श्रापुष्मानानन्दो भगवत्तमेतद्- वोचत् । मा भगवानेतस्य ग्लानन्याशुचिमतितानि चोवराणि धोवतु । यहं भगवन् धो- 20 विष्यं । भगवानाक । तेन यानन्द बमेतस्य भितुस्य चीवराणि धोव । तथागतो उट्कमा- (2) (3) - 1) upakārarāçaye marg. 2) Not in Nanjio or K. F.; Tib. योगेस मुगा'' (9G. b. 3). 3) Prakrit and Pali forms.

·-77a] सप्तमः परिच्छेदः। 155 (2) सिञ्चिष्यति । अथ खल्वायुष्मानानन्दो तस्य ग्लानस्य भितुस्य चीवराणि धोवति । भग- वानुदकमासिञ्चति ॥ ॥ अथ खत्त्वायुष्मानानन्दस्तं ग्लानं भितुं साधु च सुष्ठु चानुप- रिगृल्य बदिधा करित्वा नापयेत् । भगवानुदकमासिञ्चतीति । बाक च । पानाराध्य महत्वं विराध्य कष्ट विपत्तिमाप्नोति। प्राणपरित्यागरपि तेषां ननु तोषपां न्याय्यं ।। एते ते वै सवाः प्रसाग्य यान्सिदिमागता बहवः । सिद्धिक्षेत्रं नान्यत् सवेभ्यो विश्वते जगति ॥ एते चित्तामणयो भद्रघटा घेनवश्व कामडुघाः । गुरुवच्च देवतेत्र च तस्मादाराधनीयास्ते ॥ किं च निश्छमबन्धूगमप्रमेयोपकारिणाम्। सवाराधनमुत्सृत्य निष्कृतिः का परा भवेत् ॥ शिरसा धारयामास पुरा नाथो यथेप्सितम्। जटामध्युषितान्सत्वान्भूबा यत्नेन निश्चलः ।। भिन्दत्ति देवं प्रविशत्यवीचीम् येषां कृते तत्र कृते कृतं स्यात् । महापकारिधपि तेन सर्व कल्यापा[7]वाचरणीयमेषु ॥ स्वयं मम स्वामिन एव तावश्यर्थमात्मन्यपि निळपेताः। अहं कथं स्वामिषु तेषु तेषु करोमि मानं न तु दासभावम् ॥ 10 15 1) ºdhā nī haritvā MS. With haritrā for hștvā compare the Pali. 2) Metre of first three stanzas: Āryā. 3) Cf. Bodhic. III. 19. Prof. d'Oldenburg compares the quotation from the Jambhalastotra of Candragomin in the Nāmasamgiti-ţikā: thadraghatakalpapādapacintānanayo 'py acelanāvantah ! te 'pi sukhayanti satrān kimu na Bhagavān svīkſtakịpayā ll. 4) = Bodhic. VI. 119. 6) pratyupakāro buddhānam marg. 6) The following verses down to the end of the citation p. 157.8 occur at Bo. dhic. VI. 120-134, 115. A few variants are noted below.

·156 शिक्षासमुच्चयः। [772 - - (1) 5 । - 10 येषां सुखे यात्ति मुदं मुनीन्द्राः येषां व्यथायां प्रविशत्ति मन्युम् । तत्तोषणात्सर्वमुनीन्द्रतुष्टिस्तत्रापकारे ऽपकृतं मुनीनां ॥ यादीप्तकायस्य पथा ममत्तान् । न सर्वकामेरपि सौमनस्यम् । सवव्ययायामपि तहदेव न प्रीत्युपायोऽस्ति महाकृपाणाम् ।। तस्मान्गया यजनदुष्यनेने दुष्वं कृतं सर्वमहायानां । तदम्य पापं प्रतिदेशयामि यत्वेदितास्ते मुनयः तमत्ताम् ॥ याराधनायाग्च तथागतानां सर्वात्मना दास्यमुपैमि लोके। कुर्वत्तु मे मूर्धि पदं जनौघाः विप्नत्तु वा तुष्यतु लोकनायः ।। यात्मीकृतं सर्वमिदं जगत्तैः कृपात्मभिर्नेव हि संशयोऽत्र। दश्यत्त एते न सवपास् । त एव नाथाः किमनादरोऽत्र ।। तथागताराधनमतदेव स्वार्थस्य संसाधनमेतदेव। लोकस्य दुष्खापरमेतदेव तस्मान्ममास्तु व्रतमेतदेव । परीको राजपुरुषः प्रमवाति महाजनं। विकरोति न शक्नोति दीर्घदर्शी मकाननः ।। यस्माविव स एकाको तस्य राजबलं बलं । तथा न डर्बलं कंचिदपाई विमानयेत् ॥ यस्मानरकपालाश्च कृपावत्तथ तबलं । तस्मादाराधयेत्सवान् भृत्यश्थाउनुपं यथा कुपितः किं नृपः कुर्याय्येन स्यानाकव्यथा। यत्सवदीर्मनस्येन कृतेन क्सनुभूयते ॥ 15 20 1).. 1) dāyamayānām ... sarva-mahākrpānāni Bodhicāryäv. text. 2) sic MS.; dukhadena Bodhic.; cf. गर' Tib. (07. a. 6). 3) tanmun° Bodhic. 4) driçyantu etena tu Bodhic. 5) melius Bodh. cikartum naiva°.

·- 77b] सप्तमः परिच्छेदः 157 10 तुष्टः किं नृपतिर्दम्याग्यदुहवसमं भवेत् । यत्सवप्तौमनस्येन कृतेन क्सनुभूयते॥ प्रास्ता भविष्यदुइवं सवाराधनसंभवं । इदैव सौभाग्यपशः सोस्थित्यं किं न पश्यसि ।। प्रासादिकवमारोग्यम् प्रामोग्य चिरजीवितं । चक्रवर्तिसुखं स्फीतं तमो प्राप्नोति संसरन् । मैत्राशयश्च यत्पूयः सवमाहात्म्यमेव तत् । बुद्धप्रसादाप्यत्पुण्यं बुहमाहात्म्यमेव तत् ॥ ॥ ग्रत एव हि चन्द्रप्रदीपसूत्रे मैत्रीभावफलमुद्भावितम् । यावत्ति पूजा बळविध प्रमेयाः। क्षेत्रं शतेषू नियुत च बिम्बोषू। तां पूत कृत्वा प्रतुलियनाय[77b]कानां । संख्याकलापी न भवति मैत्रचित्ते ॥ तस्मादेवंविधेषु महादतिणीयेषूनतिं वर्जयेत्सदा । एषा चावतिरयोनिशोमनस्का. सत्संभवतोति॥ तस्यानवतारे यत्नः कार्यः । यथोक्तं रत्नमेघे । कथं च कुलपुत्र बोधिसत्वोऽयोनिशो. मनस्कारापगतो भवति बोधिसव एका कीरहो गतः प्रविवेकस्थितो नैवं चित्तमुत्या. दति । ग्रहं संकीर्णविहारी । न प्रविवेकस्थितः । ग्रहं प्रतिपनस्ताथागते धर्मवि. नये। ये वन्ये अमणा वा ब्रासपा वा सर्वे ते संकीर्णविहारिणः । संसर्गबला उडुरा- स्ताथागताधर्मविनयात्॥ 15 ।इक - (3) 20 1) Name of a high number peculiar to Buddh. Skt., not determinable from the Tib. (nor elsewhere, probably!), which has aabout a thousand bil. གཏམས་སྙེད་ liony. kshetrah . . . nayuta MS. I have not identified the metre of these lines. 2) uddhrtah marg.

·158 [770 - 5 शितासमुच्चयः। एवं हि बोधिसत्वो ऽयोनिशोमनस्कारापगतो भवति ॥ पुनरत्रैवोक्तम् । इक बोधिसत्वो वीर्यमारभमाणो न तन्मवीर्यमास्वादयति । न च तेन वीर्येणात्मानमुत्कर्षपति । न परान्सयति। तस्यैवं भवति । को हि नाम सप्रज्ञना. तीयः स्वकर्माभियुक्तः परांचोदयेत् ।। एवं हि बोधिसत्वोऽनुनतवीर्यो भवति ॥ एष तु पुण्यस्तायाः संतेपो यदोधिपरिणामना । तथा युक्तमायर्यातयमतिसूत्रे । न हि बोधिपरिणामितस्य कुशलमूलस्यात्तरा कश्चि. त्परितयो यावबोधिमण्उनिषदनात्। तस्यापि नाम भट्त शारहतीपुत्र महासमुद्रपति- तस्योदकबिन्दोनोत्तरास्ति तयो यावन कल्पपर्यवसान । इति ॥ ॥ इति शितासमुच्चये भोगपुण्यरता सप्तमः परिच्छेदः ॥ - 10 VIII. पापशोधनं अटमः परिच्छेदः (3) (4) (5) 15 उक्ता त्रयाणामप्यात्मभावादीनां रता। शुद्धिरधुना वक्तव्या। किमर्थम् । शोधितस्यात्मभावस्य भोगः पथ्यो भविष्यति। सम्यक्सिदस्य भक्तस्य निष्कणस्येव देहिनाम् ॥ यथोक्तमार्पतवागतगुल्यसूत्रे । पानि च तानि महानगरेषु महाश्मशानानि भवत्यने- कप्राणिशतसहस्राकीर्णानि तत्रापि स बोधिसत्रो महासत्वो महातमात्मभावं मृतं का. - 1) cf. 63.8 supra. 2) samkhyepo MS. 3) godhanaphalan tāvad aha marg. 4) sateānām marg. 5) A new form, but attested by the 'Tils. गावेगाषामेर (98. L. 1) 'without an atom of dirt'.

·-78 a] अष्टमः परिच्छेदः। 159 - । लगतमुपदर्शयति । तत्र ते तिर्यग्योनिगताः सवा यावर्थ मांसं परिभुज्यायुःपर्यत्ते मृताः कालगताः सुगती स्वर्गलोके देवेषूपपश्यत्ते। स चैव तेषां केतुर्भवति यावत्परि[78 a]नि- वाणाय।यदिदं तस्यैव बोधिसवस्य पूर्वप्रणिधा-परिशुद्ध्या । येन दीर्घरानमेवं प्रणिधानं कृतं । ये मे मृतस्य कालगतस्य मांसं परिभुजीरन् । स एव तेषां हेतुर्भवेत् स्वर्गोत्पत्तये यावत्परिनिर्वाणाय तस्य शीलवतः । ऋध्यति चेतना । ऋव्यति प्रार्थना । ऋध्यति प्रणि । धानमिति॥ पुनरत्रैवोक्तं । स धर्मकायप्रभावितो दर्शनेनापि सबानामर्थ करोति । अवपोनापि स्प- शनेनापि मवानामयं करोति । तावधापि नाम शात्तमते जीवकेन वैग्याजेन सर्वभैषज्यानि समुदानीय भैषज्यत रुसंहातमयं दारिकापाकृतं प्रासादिकं दर्शनीयं सुकृतं मुनिष्ठितं सु- परिकर्मकृतं । सागच्छति गच्छति तिष्ठति निषीदति शय्या च कल्पयति । तत्र ये बाग- 10 च्छत्यातुरा महात्मानो राजानो वा राजमात्रा वा प्रेष्ठिगृहपत्यमात्यकोदराबानो वा । तान्स जीवको वैचराजस्तया भैषज्यदारिकया साई संयोजयति तेषां समनत्तरसंयोगमाप- बानां सर्वव्याधयः प्रत्रभ्यते भोगाश्च भवत्ति सुखिनो निर्विकाराः । पश्य शातमते जीव. कस्य वैद्यराजस्य लौकिकव्याधिचिकित्साज्ञानं यश्यन्येषां वैग्यानां संवियते । एवमेव शातमते तस्य धर्मकायप्रभावितस्य बोधिसत्वत्स्य पावतः सत्वाः स्त्रीपुरुषदारकटारिका 15 रागदोषमोलसंतप्ताः कार्य स्पृशत्ति । तेषां संस्पृष्टमात्राणां सर्वलेशाः प्रसभ्यते विगतसं- तापं च कापं संज्ञानत्ति ॥ यदिदं तस्यैव बोधिसत्वस्य पूर्वप्रणिधानसुपरिशुद्धत्वात् । एतद- र्थमात्मभावः शोध्यः॥ किं च प्रशोधने दोषमार। तृणछनं यथा शस्यं रोगः सीदति नैधते । बुहाङ्करस्तथा वृद्धि लेशन्नो न गच्छति ॥ 20 1) This word in margin (later hand). 2) 'ctwa Burggraf' B?, quoting Lal-v. 136. 15 (an enumeration similar to the present). Tib. मुममा 'feudatory prince' (Jaschke).

·160 [784 'शितासमुनयः। प्रतिपक्षनिरामेन वृद्ध्यर्थ चैत्यभिप्रायः॥ यात्मभावस्य का शुद्भिः । पापलेशविशोधनं । संबुढोत्यर्थसारेण । यत्नाभावे वपायगः॥ तत्र पापशोधनं चतुर्धर्मकसूत्रे देशितम्। चतुर्भिर मैत्रेय धर्मेः ममन्वागतो बोधिसवो 5 महासवः कृतोपचितं पापमभिभवति । कतमेश्चतुर्भिः। यत । विदूषणासमुदाचारेण प्र- तिपतसमुदाचारेण । प्रत्यापत्तिबलेन । प्रायवलेन च ॥ तत्र वि[78b]दूषणांसमुदाचारो कुशलं काव्यचारति तत्र तत्रैव च विप्रतिसारबकुलो भवति ॥ तत्र प्रतिपतसमुदा- चारः कृत्वाप्यकुशलं कर्म कुशले कर्मण्यत्याभियोगं गतः। प्रत्यापत्तिवलं संवरसमा. दानाकरणासंबरलाभः ॥ तत्राश्रयवलं बुद्धधर्मसंघशरणागगनगनुत्सृष्टबोधिचित्तता च । 10 मुबलवत्संनियेणा न शक्यते पापेनाभिभवितुं एभिर मेत्रैय चतुर्भिमः समन्वागतो बो- धिसत्वो महासवः कृतोपचितं पापमभिभवतीति । तत्र कथं विषाणाममुदाचारो भावपितव्यः। यथा सुवर्णप्रभामोत्तममूत्रे भिहितं ॥ समन्वावरत्तु मां बुढाः कृपाकारुण्यचेतसः । ये च दशदिशि लोके तिष्ठत्ति द्विपदोत्तमाः ।। (5) 1) klecapāyan marginal gloss (partly deleted). 2) ātmabhārah çodhyah marg. 3) Apparently self-reproach'. Tib. has simply गा८ गुनासीर (90. a. 6). 4) atya[r?]hälhiyogatas Ms.; 1732gqzrá Trib. (99. a. 7). 5) The following passage has been collated with three MSS. of the sutra: Cambridge, Univ. Library Add. 1342, f. 8. b. 6 (called B); ibill. Add. 875. f. 10. b.(C); London, R. As. Soc lodgson .1: 8.1.9 (I), and with the printed text (pp. 12-16) of the Buddhist Text Society (P), from advance-shects kindly forwarded by Rai Carat-Candra Däs Bahıdur. H. has many errors due to the extremely inferior copyist, which are not all noted. Samănvūhº forms possibly a case of the anapestic beginning noted at p. 92, n. 4. 6) shthuti A.; atyayam pratigrlınantu llacudikshu vyavasthitā) P.

·-78b]] अष्टमः परिच्छेदः। 161 6 (7) (8) यच मे पापक कर्म कृतं पूर्व सुदारुणं। तत्सर्व देशयिष्यामि स्थितो दशबलायतः ।। मातापितृनजानता बुढानामप्रजानता। कुशलं चाप्रज्ञानता यत्तु पापं कृतं मया॥ ऐश्वर्यमदमत्तेन कुलभोगमदेन च। तारुण्यमदमत्तेन यत्तु पापं कृतं मया ॥ डचित्तितं डरुक्तं च दुष्कृतेनापि कर्मणा। मनादीनवदर्शिनां यत्तु पापं कृतं मया ।। बालबुद्धिप्रचारेण प्रज्ञानावृतचेतमा। पापमित्रवशाच्चैव लेशव्याकुलचेतसा ॥ क्रीडारतिवशाच्चैव शोकरोगवशेन वा। अतृप्तघनदोषेण यत्तु पापं कृतं मया ॥ प्रनार्यजनसंसर्गेरीामात्सर्यकेतुना। शायदारिद्यदोषेण यत्तु पापं कृतं मया ॥ व्यसनागमकाले ऽस्मिन् कामाना भयहेतुना। अनैश्चर्यगतेनापि यत्तु पापं कृतं मया ॥ चलचित्तवशेनेव कामक्रोधवशेन वा। तुत्पिपासार्दितेनापि यत्तु पापं कृतं मया ॥ 10 16 (10) 1) sthito'ham A. P. 2) balācritah H. 3) pitsnajānanto A.; ºpit navajñatah H; pritrnavajñānād P. 4) °nanto A. 5) yatra B. C. P., hic et infra. 6) kularupa° B.C. H.P. 7) darginā ca yat° A.; °vadrishtena B.C.; °vanashtena P. 8) °calena P. 9) rosha A.; rāga P. 10) ca A. 11 ·162 शितासमुच्चयः। [78b- - .(3) .(3) 5 पानार्थ भोजनार्थ च वस्त्रार्थ स्त्रीषु केतुना। विचित्रः क्लेशसंतापर्यत्तु पापं कृतं मया ॥ कायवाअनसां पापं त्रिधा इश्वरितं चित पत्कृतमीदृशै –पैस्तत्सर्व देशयाम्यहम्॥ यत्तु बुद्धेषु धर्मेषु श्रावकेषु तथैव च । प्रगौरवं कृतं स्याडि तत्सर्व देशयाम्यहम् ॥ यत्तु प्रत्येकबुहेषु बोधिसेवषु वा पुनः। गौरवं कृतं स्यादि तत्सर्व देशपाम्यहम् ॥ सहम[79 a]भाषकेषेव अन्येषु गुणवत्सु वा । गौरवं कृतं स्यादि तत्सर्व देशपाम्यकम् ॥ सहर्मः प्रतितिप्तः स्यादनानं तेन मे सदा । मातापितृवगौरव तत्सर्व देशयाम्यहम्॥ मूर्खवेन बालवेन मानपावृतेन च। रागद्वेषेण मोहेन तत्सर्व देशयाम्यहम् ॥ व्यवलोकयत्तु मां बुद्धीः समन्वाहतचेतसः । प्रत्ययं प्रतिगृहत्तु कारुण्यार्पितचेतसः ॥ 10 (8). 15 (13) 1) vividha kleça B. C. H. 2) varmānasam B.C.;; rācamānasam (unmetrically) P. 3) tridhātu caritam ca tat B. C. E. P. 4) idricam rupam B. C. 5) This stanza does not occur in B. C. P. 6) syāt sujñaº H.; P.'s reading I can neither scan nor construe. 7) agauraram yacca A. tịc ca gauravam B. C. 8) mūrkhatvenāpi bālatre B. cf. P. 9) Here our author passes over some half-dozen stanzas (pp. 13.13-14.10 in P.). 10) Scansion as above 160 13; cf. also Pali olokentu. °kaya mām buddha mocaya mām bhayā[t] tataḥ H., cf. P.; mocayantu ca mam bhayāt B. C. Compare seven lines below. 11) °tasa B. P. 12) So B. P.; mama gr° A. 13) This and the next three lines do not occur in B. C.

·-79 a] अष्टमः परिच्छेदः। 163 (3) 5 यत्तु पापं कृतं पूर्व मया कल्पशतेषु च। तस्याथै शोकचित्तोऽहं कृपणोयो भयार्दितः ॥ भवामि पापकर्माणां सततं दोनमानप्तः । पत्र पत्र चरिष्यामि न चास्ति मे बलं क्वचित् ॥ सर्वे कारुणिका बुढाः मर्वे भयका जगे। प्रत्ययं प्रतिगृह्णत्तु मोचयत्तु च मां भयात्॥ लेशकर्मफल मयं प्रवायत्तु तथागताः। नापपत्तु च मां बुडाः कारुण्यसरितोदकैः ।। सर्व पापं देशयामि यत्तु पूर्व कृतं मया। यच्च एतर्कि मे पापं तत्सर्व देशयाम्यनम् ॥ प्रायत्यां संवरमापचे सर्वदुष्कृतकर्मणाम्। न छायामि तत्पापं यद्भवेन्मम दुष्कृतम् ॥ त्रिविधं कायिकं कर्म वचसा च चतुर्विधम् । मनमा त्रिप्रकारेणा तत्सर्व देशयाम्यनम् ।। कायकृतं वाचकृतं मनसा च विचित्तितं । कृतं दशविधं कर्म तत्सर्वं देशयाम्यकम् ।। 10 (9) (10) 15 1) krpane třshņayārdº P. 2) So P.; bhāyāmi pā A. 3) So P.; rati me A: cāsti me balā kacit II. 4) jināh H.; cf. P. 5) malam A. 6) So, with hypermetron, A. P. H.; (to be scanned as if °rahentu); B has pra. vāhantu representing more closely the scilnsion of the line. 7) vimalodakaih B. H.; cf. P. 8) The above reading of A. is unmetrical (sumraram as dissyllable?). apattyā sarvam āpadyam B.; āyatyā sarvam āpadyann C.; āpadbhyah sarrapāpebhyaḥ P. 9) H. is hopelessly corrupt and unmetrical here. The reading of its archetype may have been: caturvidham tu mūnasam. Vācikam tu caturvº mūnasam tripra. kārum tu B. C. P. leaves a lacuna. 10) H. is corrupt and unintelligible in this stanza tum cu rakkrtan B. C.

·164 शितासमुचपः। [79a- (1) (3) पञ्च मे पापकं कर्म अनिष्टफलदायक। तत्सर्व देशयिष्यामि बुढानां पुरतः स्थितः॥ भवंगतिसंकरे बालबुढिना पाप यन्मे कृतं सुदारुणाम् । दशबलमयतः स्थितः तत्म- र्वपापं प्रतिदेशयामि । देशयामि च तत्पापं यन्मया संचितं जन्मसंकरे विविधैः कापप्रचा- 5 रसंकर्भिवसंकटलोकसंकटे चापलचलचित्तसंकटे मूर्वबालकृतल्लेशसंकटे । पापमित्रागम- संकरेन च । भपसंकटरागसंकटे दोषमोक्तमसंकटरपि तणसंकरे कालसंकटे पुण्योपार्जन. संकटेरपि। जिनसंकटममुखस्थितः। तत्सर्वपापं प्रतिदेशयामि ॥ विशेषतस्तु बोधिसवापत्तीनां गुर्वीणां लघीनां देशनार्यापालिपरिपृच्छायाँमुक्ता [79 b] । का पुनर्गुर्वी मूलापत्तिः ॥ सामान्यतस्तु तत्रोक्तं । सचेडपाले महायान- 10 संप्रस्थितो बोधिसत्रो महासत्वो गङ्गानदीवालिकोपमा रागप्रतिसंयुक्ता वापत्तीराप- येत । पां चैकतो वेषसंप्रयुक्तामापत्तिमापयेत बोधिसत्वयानं प्रमाणीकृत्य ॥ इयं ताभ्यो गुरुतरा घापत्तिर्येयं द्वेषसंयुक्ता। तत्कस्यकेतोः। योऽयं देष उपाले सवप- रित्यागाय संवर्तते । रागः सत्वसंयनाय संवर्तते । तत्रोपाले यः लेशः सवसंयनाय सं. वर्तते । न तत्र बोधिसत्वस्य छलं न भयं ॥ पे॥ तस्मार्कि वामपाले याः काथन रागप्र. 15 तिसंयुक्ता बापत्तयः सर्वास्ता अनापत्तय इति वदामि। कोत्राभिप्रायः। सवसंगतस्यैव पू. वमेव विशेषितवाद अध्याशयकृपावतो कायमुपदेशः॥यस्मादनतरमाकातत्रोपाले येऽनुपा- पकुशला बोधिसत्वास्ते रागप्रतिसंयुक्ताभ्य अापत्तिभ्यो बिभ्यति । ये पुनरुपायकुशला पे 1) vahakam B. H. 2) The following paragraph corresponds generally with H. 11. a. 1-4; but the variants are too numerous too record, nor can I restore the metre (?), though P. prints it as verse. Our text, however, agrees substantially with the oldest known text of the Suv.-pr. (Cambr. Add. 2831 f. 9 b, kindly collated by Miss Rid. ding). Chief variants: kāma- for kāya- (1. 4) and kştan mayā dānasº for punyopārjanas 3) Citations, in verse however, from a work of this name occur in Madhy. Vf., pp. 35, 62-3, 82—3. See also the book mentioned by Nanjio 23 (24) and stated by him to bear the longer title Vinayaviniçcaya-upāli-pariprccbā, with which compare K. F.216. 4) Cf. Saddh. P. Ch. II (tr. Kern, p. 30 n. 1).

·-80 a]] अष्टमः परिच्छेदः। 165 बोधिसवास्ते देषसंप्रयुक्ताभ्य घापत्तिभ्यो बिभ्यति न रागप्रतिसंयुक्ताभ्य इति ॥ के पुनरुपायकुशलाः। ये प्रज्ञाकृपाभ्या संवत्यागानिवार्पते। उभयथा हि सवत्यागो भवति केवलप्रपा दुष्खणून्यतावबोधात् । केवलया च कृपया लेशबलादचिरेण क- पाहानिः॥ पडतमुपायकौशल्यसूत्रे। तम्यथा कुलपुत्र मंत्रविग्याधरः पुरुषो राज्ञा पञ्चपाशकेन । बन्धनेन बढः स्यात् । स यदा काङ्केत प्रक्रमणाय तदैकमलविचाबलेन सर्वबन्धनानि कि. वा प्रक्रमेत् । एवमेव कुलपुत्रोपायकुशलो बोधिसत्वः पञ्चभिः कामगुणै रतिं विन्दति तेश्याकोर्णो विरुति । यदा च पुनराकासते तदा प्रज्ञाबलाधोनेन एकेन च सर्वज्ञताचित्तेन सर्वकामगुणान् प्रभुत्य च्युतो ब्रह्मलोक उपपग्यत इति ॥ हेषेपि किं नैवमिष्यते । प्रकृतिमहामावग्यत्वात् । कृपावैकल्ये चोपायस्यैवासंभ- 10 । वात् ॥ पार्थसिडिं वा स्वार्थीहुरुतरामधिमुच्यमानः कोपपरवत्तयापि परमनुशास्यानुताप- पूर्वकमावत्या संवरमुत्पश्यते । यक्तिनिवारके क्रोधे को दोषः। अवकाश[80a]दानेन तहासनादोषात्कृपाहानिदोषः । तच्छेदेन मूलच्छेददोष इति पश्चाद्दर्शयिष्यामः । यद्यपि तस्य सत्वस्य तडितं तथापि बोधिसत्वकृपालान्या महतः सवाधीनुबन्धस्य हानिः 15 स्यात्॥ घार्यसत्यके परिवर्तेगप पुत्रदृष्टात्तः करुणाधिष्ठित एव वेदितव्यः । यच तत्रापि कृपाप्रतिषेधः स लोकार्यपापिउत्येन लोकावर्जनार्य । निवार्यमाणश्य यदि हितकामे बो- -16). 1) Reading and punctuation from thc Tib. (101. b. 6). ºkucalā na yeº MS. 2) vāranena svayam evātyāgāt marg. 3) vină prajnam kshamana ... kteh marg. Apparently this gloss (not rendered in Tib.) is meant to explain kịpāhānih. The form kshamana is new to Sk., but occurs in Pali (khamana). 4) See 66.8 and cp. M. Vyutp. Ixv. 20 and K. F. 270. 5) ne marg., as if noting a variant Pvarane 6) Apparently: «for the sake of winning the world», ·166 शितासमुच्चयः। [80a भूतः धिसत्वे प्रतिघं लेभत स बोधिसत्वः स्याडभयोरनर्थः । रागेऽपि तर्हि दोषः पठ्यते । कामानुषेवणि भोति यन्ध मनुनो' मातापितृघातपो। कामान् सेवतु शोलवत्तु वधयो । तस्मादिव:त्मदा इति ॥ स्वसौख्यसंगेन च परडण्वोपेता दृष्टा ॥ सत्यं दृष्टा । येन पाडवं स्वदुष्खतया ना. 5 भ्यस्तं । येन वभ्यस्त । तस्योभयदोषासंभवः ।। ययोक्तं चन्द्रप्रदीपसूत्रे। तयथापि नामानन्द कश्चिदेव पुरुषो ऽधस्तात्पादतलमादाय यावन्मूईन्यादीप्तो भवेत् । संप्रज्वलित एकवालीभूतस्तं कश्चिदेव पुरुष उपसंक्रम्य एवं वदेद् । एहि वं भोः पुरुष निर्वापितनात्मभावेन पञ्चभिः कामगुपीः समर्पितः समन्वङ्गो- क्रीउस्व रमस्व परिचारयस्वेति । तत्किं मन्यसे ग्रानन्द । अपि तु म पुरुषोऽनिर्वा. 10 पितेनात्मभावेन पञ्चभिः कामगुणः क्रोरेत रमेत्परिचरेत् ॥ यानन्द प्राक् । नो कोदं भ- गवन् । भगवानारू । क्रोउतानन्द स पुरुषो रमेत्परिचरेत्परिकल्पमुपादायापरिनिर्वा- पितेनात्मभावेन पञ्चभिः कामगुणैः समर्पितः समन्वङ्गोभूतो न वेवं तथागतस्य पूर्व बो- धिसत्वचर्या चरमाणस्य सवा त्रिभिरपापै?ष्खितान् दृष्ट्वा दरिहानभूत् सौमनस्यं वा चि- त्तप्रसादो वेति विस्तरः ॥ लोकेऽपि पुत्र शूलमारोप्यमाणे। पश्यतोर्मातापित्रोर्न स्वसौ- 15 ख्यसंगो दृष्टः स्वानुवपकृपावशात् । *** प्रच्छन्नम्तर्हि सस्वामिकामु निस्वामिकासु बा- कुलधर्मघबरतितामु काममिथ्याचारोन स्यात्।मति सँवार्थे मवानुपघाते चानुबन्धं निव- प्यादोषः [80b] | सम्यग्ब्रह्मचारिणीयु कृतार्थवादूरात्परिकारः। पूज्या च मातृभगिन्या. दिवत् । एवं तर्हि भिनोरप्येवमापनं । न तस्यापरेण ब्रह्मचर्यप्रकारेण सत्वार्थप्ताधनात् ॥ (9) (5) 1) svasukhasamgah paradushkhopekshā ca marg. 2)..2)a stock-phrase; cf. infra and Divy. 219.22, 220.2. The form summenvaigibhūta is regarded by Bobtlingk (W.K.F.) as suspicious. 3) Something seems to be wanting ཁྱོད་ཡོད་པ་འམ་ here. Tib. (102. b. 7) दोपदेगा पुष 4) satedkee MS.; but Tib. (103 a 1) सेपाको बीउ 5) samyak[sic] brahmucāri cen(,ina kānamithyācāraḥ syāt marg.

·-81a] अष्टमः परिच्छेदः। 167 - 10 तथा युक्तमा तयमतिमूत्रे। कालाकाले पुनरनेनोपेता करपोयेति ॥ अथ ततोऽप्यधिक सवार्थ पश्येत् । शितां नितिपेत्॥ उपापकोशल्यसूत्रे ज्योतिर्माणवकं वाचत्वारिंशद्वर्षसहस्रब्रमचारिणामधिकृत्य सप्तमे पदे स्थितस्य कारुण्यमुत्पश्येत । किं चाप्यमिदं व्रतं खाउयित्वा निरयपरायणः स्या। तथाप्युत्सलेलं नैरपिकं दुष्खं प्रतिवेदयितुमथ चेयं स्त्री मुखिता भवतु। मा कालं क- 5 रोतु । इति हि कुलपुत्र ज्योतिर्माणावकः पश्चान्मुखो निवर्त्य तां स्त्रियं दतियोन पाणिना गृहीत्वैवमान । उत्तिष्ठ भगिनि यथाकामकरणीयस्ते भवामीति ॥पे॥ सोज्नं कुलपुत्र महाकारुण्यचित्तोत्पादेनेवरेण कामोपसंहितेन दशकल्पसहस्राणि पश्चान्मुखमकार्षम् । पश्य कुलपुत्र यदन्येषां निरयसंवर्तनीयं कर्म । तडपायकुशलस्य बोधिसत्वस्य ब्रह्मलोको- पपत्तिसंवर्तनीयमिति ॥ पुनरत्रैवाह । यदि बोधिसत्व एकस्य सवस्य कुशलमूलं संजनवेत्तथापी चापत्तिमाप- येत यथावृपयापत्त्यापनया कल्पशतसहनं निरये पच्येत । उत्सोव्व्यमेव भगवन् बोधिस- बेनापत्तिमापत्तुं तच्च नैरपिकं दुख । न वेव तस्यैकस्य सत्वस्य कुशलं परित्यक्तुमिति ॥ पुनरत्रैवाक । इक कुलपुत्रोपायकुशलो बोधिसत्वो यदा कदाचित्कस्मिंश्चित्यापमित्र- वशेनापत्तिमापयेत । स इतः प्रतिसंशितते । न मयेभिः स्कन्धः परिनिर्वापयितव्यं । मया 15 पुनरेवं संनाहः संनदव्यः । अपरातकोरिः संसरितव्या मवानां परिपाचनतोरिति । न मपा चित्तदासः करणीयो । यथा पथा संसरिष्यामि तथा तथा सवारिपाचयिष्यामि। अपि वेतां चापत्तिं यथाधर्म प्रतिकरिष्यामि । म्रायत्यां संवरमापत्स्ये । सचेत्कुलपुत्र प्रव्रजितो बोधिसत्वः परिकल्पमादा[81a]प सर्वायतम्रो मूलापत्तीरतिक्रगेदनेन चोपाय- कौशल्येन विनोदयेद् । घनापत्तिं बोधिसत्वस्य वदामीति ॥ 1) Seven steps proverbial for the complete and irrevocable; usually however (B.R. &. v. saptapada; cf. 91 a infra) of marriage or friendship; here of the completely chaste sage, striyam pratyākhyāya gatasya marg. 2) Five were mentioned above pp. 59-60.

·168 शितासमुच्चयः। [81a- -Vvvv 6 (8) स्फुटं चार्यरत्नमेघे धानतर्यचिकीर्षुपुरुषमारणानुज्ञानात् ॥ पावकविनयेऽपि मूलापत्तिस्थान एव कारुण्यान्मृगादिमोतो नापत्तिरुक्लेव ॥ अयं च रागे गुणो यहोधिसत्वे रागमुत्पाद्य सुगतिलभ्यते। न तु क्रोधेन ॥ यथोक्तमुपायकौशल्यसूत्रे। प्रियंकरे बोधिसबे रक्ता..[घाव्योत्तरां दारिकामधिकृत्य। प्रियंकरस्य प्रणिधेः पुनः पुनया इस्त्रि प्रेक्षेत सरागचित्ता। सा इस्त्रिभाव परिवयित्वा पुरुषो भवेत् पाहगुदारसवः॥ पश्यस्व घानन्द गुणास्य ईदृशाः । येनान्यसत्वा निरयं व्रत्ति। तेनेव भरेषु अनिव रागं गच्छत्ति स्वर्ग पुरुषवमेव च ॥पे॥ भेषव्यराजेषु महायशेषु ' को बोधिसवेषु जनयेत वैषम्। येसां किलेशोऽपि सुखस्य दायकः । किं वा पुनः तान् सत्करेया । इति । एवमन्यस्मिन्सवार्थोपाये सति रागनापत्तिरनापत्तिरुता ।। उपायकोशल्यसूत्रे च गणिकावत्कृतार्थो बोधिसतो निरपेतस्तं संवं त्यजतीति वि. स्तरेणोक्तम्॥ घलब्धभूमेश्च षट्पारमितासु चरितवत इयं चित्ता । नेतरस्येत्यास्तां प्रासङ्गिकम् ॥ तस्माद्वेषस्यावकाशो न देय । उक्तं युपालिपरिपृच्छायां । बोधिसत्वानां शारिपुत्र दे महासावचे ग्रापत्ती। कतमे हे। देषसमता मोक्सहगता चौत। तत्र शारिपुत्र प्रथमा (5) 10 16 - 1) This letter is added in the margin. In the Tib. (104 a 1) the name of the girl is दामादक (= pri-dānavati or the like). 2) istri MS. and strī in text line. The ordinary "Gātha'-form (cf. Lal-v. pref. 28.) restores the metre (cf. p. 92 n. 4) in both cases. 3) ºdȚsūdº MS. 4) qu. read for metre some form like janeya ? 5) So MS., with for 6) yenāyam satkytaḥ I tam marg. 7) suvinitam matvā marg. - ·-81b] अष्टमः परिच्छेदः। 169 घापत्तिदर्शवगै लुकेनं देशयितव्या । हस्तापत्तिः पञ्च वर्गे गुर्वी देशपितव्या। स्त्रिया क- स्तयां चतुर्दर्शनं । इष्टचित्तापत्तिरेकपुडलस्य योर्वा शारिपुत्र ता गुवों दशपेत् । प. चानतर्पसमन्वागतापतिर्बोधिसत्वेन घ्यापत्तिारिकापत्तिस्तापत्तिः स्तूपापत्तिः संघा- पत्तिस्तथान्याश्यापत्तयो बोधिसबेन पञ्चत्रिंशता बुढानां भगवतामत्तिके रात्रिंदिवं एका- किना गु? देशयितव्याः॥ तत्रेयं देशना । अमेवनामा बुहं शरणं गच्छामि । धर्मं शरणां गच्छामि । संघं शरणं गच्छामि ॥ नमः शाक्यमुनये तथागतायाते सम्यक्सबुढाय । नमो वनप्रमर्दिने । नमोर- नार्चिषे। नमो नागेधाराबाय । नमो वोरसेनाय । नमो वोरनन्दिने । नमो रत्नथिये। नमो रत्नचन्द्रप्रभाय । नमो ऽमोघदर्शिने। नमो रत्नचन्द्राय । नमो निर्मलाय । नमो विम- लाय । नमः भादत्ताय । नमो ब्रह्मणे। नमो ब्रह्मदत्ताय । नमो वरुणाय । नमो वरुपादे- 10 वाय । नमो भद्रप्रिये । नमश्चन्दनप्रिये । नमो नतीजसे । नमः प्रभासपिये [81b] । नमो शोकश्रिये । नमो नारायणाय । नमः कुसुमश्रिये। नमो ब्रह्मव्योतिर्विक्रीडिताभिज्ञाय त- घागताय। नमो धनप्रिये । नमः स्मृतिप्रिये। नमः सुपरिकीर्तितनामधेयथिये। नम इन्द्र- केतुधनरानाय । नमः सुविक्रातथिये। नमो विचित्रसंक्रमाप । नमो विक्रात्तगामिने। न- मः समत्तावभासव्यूकश्रिये । नमो रत्नपन्मविक्रामिणे। नमो रत्नपासुप्रतिष्ठितशैलेन्द- 15 रानाय तथागतापाहते सम्यकसंबुंडाय ॥ एवंप्रमुखा यावत्तः सर्वलोकधातुषु तथागतार्क- । । ।। । 1) Cf. Ch. 8. v. vaggo. 2) 'Straightway (?)'; cf. Pali ujjukam. The Tib. (104 a. 6—7) has 35309 Hangangažay which would imply ādikarmika-bodhisatrena or the like. 3) Dr. Waddell, Lamaism p. 353 speaks of the 'Thirty-five Buddhas of Confession' citing Schlagin tweit, Buddhism p. 123 sqq., where an address to b1 Buddhas, closely analogous to the present formulary is giveu at length. A ritual connected with the same Thirty-five Buddhas is extant in Tibetan under the title: समावि सुरु "The Ganges-current, the treatise of praise to the 36 Confession-Sugatas'. 11* བདེ་བར་གཤེགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩལྔ་ལ་བསྟོད་དབ་ཏུ་བྱེད་པ་ག༎ ·170 शितासमुन्नयः। [81 b- - - तः सम्यक्संबुढास्तिष्ठत्ति धियत्ते यापयत्ति । ते मां समन्वाकरतु बुद्दा भगवत्तो यन्मया- स्यां बातो ग्रन्यासु वा जातिधनवराये जातिसंसारे सतरता पापकं कर्म कृतं स्यात्कारितं वा क्रियमाण वानुमोदितं भवेत् । स्तोषिकं वा साविकं वा द्रव्यमपस्तं स्यात् कारितं वा क्रियमाणां वानुमोदितं भवेत् । पञ्चानत्तयाणि कृतानि स्युः कारितानि वा क्रियमाणा- 5 नि वानुमोदितानि भवेयुः। शाकुशलान्कर्मपधान्मनादाय वर्तितं स्यात्परे वा समादापताः स्युर्वर्तमाना वानुमोदिता भवेयुपेन कर्माचरणोनावृतोऽहं निरयं वा गच्छेयं तिर्यग्योनि वा यमविषयं वा गच्छेयं प्रत्यत्तानपदेषु प्लेच्छेषु वा प्रत्यानायेयं दीर्घायुष्केषु देवेषूपपश्ये- यमिन्द्रियविकलतां वाधिगच्छेयं मिथ्याष्टिं वोपगृह्णीयां बुढोत्पादं वा विरागयेयं । तत्सर्व कर्मावरणं तेषां बुढानां भगवतां ज्ञानभूतानां चतुर्भूतानां सातिभूतानां प्रमाणाभू- 10 तानां जानतां पश्यतामयतः प्रतिदेशयामि याविष्करोमि न प्रतिच्छादयाम्यायत्यां संवर- मापथ्ये । समन्वारूरतु मां ते बुद्दा भगवत्तो यन्मयास्यां वातावन्यासु वा जातिधनवराये वा नातिसंसारे संसरता दानं दत्तं भवेदनशस्तिर्यग्योनिगता[82 a]याप्यालोपः शोलं वार- तितं भवेच्च मे ब्रह्मचर्यवासकुशलमूलं यच्च मे सवपरिपाककुशलमूलं यच्च मे बोधिचि- तकुशलमूलं यच्च मे ऽनुत्तरज्ञानकुशलमूलं तत्सर्वमैकध्यं पिएउयित्वा तुलयित्वाऽभिसंति- 15 प्यानुत्तरायां सम्यक्तंबोधौ उत्तरोत्तरया परिणामनया यया परिणामितमतोतेर्बुद्धैर्भग- वहिर्यया परिणामयिष्यत्यनागता बुद्दा भगवत्तो यथा परिणामपत्येतर्हि दशमु दितु प्रत्युत्पन्ना बुढा भगवत्तः । तथास्मपि परिणामयामि । सर्वे पुण्यगनुमोदयामि । सर्वान्बु- हानध्येषपामि। भवतु मे जानमनुत्तरम् । ये चाभ्यतीतास्तथापि च ये अनागता ये चापि तिष्ठत्ति नरोत्तमा बिनाः । घनत्तवान् गुणसागरोपमानुमि सर्वान् शरणं कृताञ्जलिः। 20 ये बोधिसत्वाः करुणाबलैरुपेता विचरति लोके सवहिताय शूराः त्रायत्तु ते मां मदपाप- कारिणं । शरण यामि तान् बकुबोधिसवान् ॥ - 1) yaç ca MS. In the foregoing passage probably something has been lost (Tib. 105. a. 4 sqq.).

·-82b] अष्टमः परिच्छेदः। 171 इति हि शारिपुत्र बोधिसवेनेमान् पञ्चत्रिंशतो बुढान् प्रमुखान् कृत्वा सर्वताथागता- नुगतैर्मनसिकारैः पापशुद्धिः कार्या। तस्यैवं सर्वपापविशुद्धस्य तत्र च बुढा भगवत्तो मुखा- न्युपदर्शपत्ति सवविमोतार्थमेव । नानाव्यञ्जनाकारमुपदर्शयत्ति विधात्तबालपृथाजनानां परिपाचनादेतोः॥५॥ न शकां सर्वप्रावकप्रत्येकबुढनिकारापत्तिकोकृत्यस्थानं वि- शोधयितुं यहोधिसत्वस्तेषा बुढानां भगवतां नामधेयधारणपरिकीर्तनेन रात्रिंदिवं त्रिस्क- B न्धधर्मपर्यायप्रवर्तनेनापत्तिकीकृत्यानिःसरति समाधिं च प्रतिलभते ।। उक्लो विदूषणासमुदाचारः। प्रतिपतसमुदाचार उच्यते । तत्र गम्भीरमूत्रात्तपरिच- यात्यापतयो भवति॥ यथा वबच्छेदिकायामुक्तं । ये ते सुभूते कुलपुत्रा वा कुलडक्तिरो वा इमानेवंद्वपान् सूत्रात्तानुद्वकोष्यत्ति यावत्पर्यवाात्त । ते परिभूता भविष्यत्ति सुपरिभूताः । तत्कस्य 10 हेतोः। यानि तेषां सवानां पौर्वजन्मिकानि कर्माणि कृतान्यपायसंवर्तनीयानि । तानि तया परिभूततया दृष्ट एव धर्मे तपयिष्यत्ति बुडबोधिं च प्राप्स्यत्तीति शून्यता[82b]धिमुक्यापि पापशुद्धिर्भवति तथागतकोषसूत्रे वचनात्। यः काश्यप पिता च स्यात्प्रत्येकबुद्धश्च तं जोविताद्यपरोपवेदिदमयं प्राणातिपातानां । इदमयमद- तादानानां यदुत त्रिरत्नद्रव्यापरपाता। इदमयं काममिथ्याचाराणां यहुत माता स्याद. 15 ईती च । इदमयं मृषावादानां यडत तथागतस्याभ्याख्यानं । इदमयं पेशुन्यानां पडतार्य- (5) । (6) ॥ . 1) yah MS. 2) Hitherto in lex. (the Buddhistic Trikandagesha) only; Pali kakuccam. Cf. supra p. 142; see also now Mby. III. 175.9. 3) Cp. Buddha's title Triskandhakapathaduiçika (M. Vyutp. I. 75) and the Triskandhaka, a treatise which explains 'les trois agrégats, moralité, méditation et habileté ou sagesse' [kaucalya?] K.F. 274. 4) Supr. p. 160. 5-7. 5) The beginning of Vajracch. $ 16, judiciously abridged 6) Max Müller's text omits tayā and varies somewhat in the order of words. 7) cānupr° printed text.

·172 शिक्षासमुच्चयः। [82 b - (8) (9) संघस्यावर्णः । इदमयं पारुष्याणां पडतााणामवस्फाउन । इदमयं संभितप्रलापानां पडत धर्मकामानां वितेपः । इदमयं व्यापादानां यडतानत्तपरिकर्षणम् । इदमयमभिध्यानां य- डत सम्यागताना लाभकरणचित्तता । इदमयं मिथ्यादृष्टीनां पडत गरनतादृष्टिः । इमे काश्यप दशाकुशलाः कर्मपथा महासावयाः । सचेत्काश्यप एकसत्व एभिरेवं महासावये- 5 दशभिरकुशलैः कर्मपथैः समन्वागतो भवेत् । स च तथागतस्य हेतुप्रत्ययसंयुक्तां धर्मदेशना- मवतोन् । नात्र कशिदात्मा वा सत्रो वा जीवो वा पुढलो वा यः करोति प्रतिसंवेदयते इति यकृतामनभिसंस्कार मायाधर्मतामसंक्लेशधर्मतां प्रकृतिप्रभास्वरतां सर्वधर्माणामव- तरत्यादिशुद्धान्सर्वधमानभिप्रद्दधात्यधिमुच्यते । नाहं तस्य सवस्यापायगमनं वदा- . मीति॥ 10 कर्मावरपाविशुद्धिसूत्रेण्प्युक्तं । पुनरपर मञ्जुनीर्यो बोधिसव यापत्तिमनापत्तिं प. श्यति । प्रविनयं विनयं पश्यति । मलेशं व्यवदीनं पश्यति । संसारधातुं निर्वाणधातुं पश्यति । स कर्मावरणविशुद्धि प्रतिलभत इति ।। त्रिसमपराजे ऽपि पापप्रतिपतसमुदाचार उक्तः ॥ अतिणी निमील्य बुडबोधिसवा- 1) A new form: probably the meaning is 'reviling'. The Dhatupatha, where alone V sphand has hitherto been found, gives parihāsa as its meaning, whereas the Tib. (106. b. 4) translates it 755 injuring'. 2) Apparently 'turning over in one's mind' = according to the meaning assigped to parikarsh by B. R. in Mbh. XVII. 11. 33. Tib. ऐसार मेंग' 'preparing to commit' (?). 3) See 74. 5 supr., and compare now Mhv. III. 52.7. 4) I leave the reading of the MS.; but the Tib. taken in connection with a passage like the comm. (p. 399) on Dhammapada 318 where gahanasamkhātāya micchäditthiyā samādinnatā occurs, leaves no doubt that gahanatā (not elsewhere found) is really referable to v grah, not V gah. In Mhv. I. 91. 14-18 gahana and grahana occur together. 6) CI. Divy. 616.23.

·- 83b]] 173 (2) अष्टमः परिच्छेदः। लम्बनचित्तः शतातरमष्टसहस्र जपेत् । निमोलितात एव बुडबोधिसवान्पश्यति विग- तपापो [88a] भवति । अथवा चैत्यं प्रतिणीकुर्वनष्टसकनं जपेच्चैत्यप्रतिमापाः सद्धर्मपु. स्तकानां चैकतम पुरस्कृत्यायमेव विधिरिति ॥ चुन्दाधारणी वा तावजपेयावत्यापतपनिमित्तानि पश्यति स्वप्ने । तम्घथा क्रन्दना- दिनदधितीरादिभोजनात्तु विगतपापो भवति।वमनाहा चन्द्रमूर्यदर्शनादाकाशगमनाज्व. । लितानलमनिषकृष्णापुरुषपराजपाट भितुभिनुणीसंघदर्शनात्तीरवतगनवृषगिरिसिंहा- सनप्रासादनावारोहणार्मणवणाच्च पापतयः संलतपितव्यः ।। तथागतबिम्बपरिवर्तेऽपि प्रतिपक्षप्तमुदाचार उक्तः । तप्यथा पुरुषो मीठावलिप्तः सुधोतस्नानं कृत्वा गन्धेर्विलिप्येत तस्य तद्दौर्गन्ध्यं वात विगतं स्यादेवं पञ्चानतर्यका- रिणस्तत्पापं विगच्छति । योऽपि दशाकुशलकर्मपथसमन्वागतस्तथागते प्रहां प्रतिलभ्य 10 तथागतबिम्ब कारयेत्तस्यापि तत्पापं न प्रज्ञायते विशेषतो बोधिचित्तसमन्वागतस्य। विशेषतोऽभिनिष्क्रात्तगृहावासस्य शीलवत इति ॥ पुष्पकूटधारण्यामप्युक्तं । यच खलु पुनः सिंहविक्रीडिततथागतं संमुखं वर्ष वा व. र्षसकने वा वर्षशतसहस्र वा सर्वसुखोपानरुपतिष्ठेद् । पथ परिनिर्वतस्य तथागतस्य चेत्ये बोधिचित्तसंगृहीत एकपुष्पमारोपपेत्तवागतपूनाये जनाजलिं चोपनामयेजलेन वा 15 सिञ्चदिषिकापदं वा दम्यानिमीत्यं चापनयेडपलेपनप्रदानं वा पुष्पप्रदानं वा दीपप्रदान वा कुर्यादात्तमनाः एकक्रमव्यतिकारं वातिक्रम्य वाचं भाषते । नमस्तस्मै बुडाय भगवत इतिमात्रे ऽत्र सिंहविक्रीडितकाला वा विमतिा विचिकित्सा वा पदसो कल्पं वा क- ल्पशतं वा कल्पसननं वा डर्गतिविनिपातं गच्छेनेदं [83b] स्थानं वियत इति ॥ 1) Prob. the same as the work described Nanjio 344 sq. and K.F. 318. 2) chardanam MS. 3) Figuratively used like chardana above. For both roots cf. Diry. 276. 8. 4) Nanjio 337-339; 767%; translated before 280 A.D. K.F. 325.

·174 शितासमुच्चयः। [83b - भेषव्यगुरुवैदूर्यप्रभराजसूत्रेऽप्युक्तं।ये पञ्च शिनापदानि धारयत्ति ये दश शितापदानि धारयत्ति । ये च बोधिसत्वसंवरं चतुर्थ शतं शितापदानां धारयत्ति। ये पुनरभिनिष्क्रात्तग- हावासा भितवः पञ्चाशाधिके हे शिक्षापदशते धारयत्ति । याश्च भितुण्यः पञ्चशिनापदश- तानि धारयत्ति । ये च पथापरिगृहीताच्छितामंवरादन्यतराच्छितापदाद्रष्टा भवत्ति ' स- । चेत्ते दुर्गतिभयभीतास्तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैडूर्यप्रभराजस्य तथागतस्य नामधेयं धारये- पुर्यथाविभवतश्च पूजां कुर्युः । न भूयस्तेषामपायगतिः प्रतिकाभितव्या ॥ प्रथ भगवानायुप्मत्तमानन्दगामन्त्रयते स्म । प्रद्दधाप्ति बमानन्द पत्तोयसि । यददं तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैडूर्यप्रभराजस्य तथागतस्य गुणान्वयामि । अथ ते कामा वा विमतिवा विचिकित्सा वात्र गम्भारे बुडगोचरे ॥ प्रथायुष्मानानन्दो भगवत्तमेतदवो- 10 चत् । न मे भदत्त भगवन् कासा वा विर्माता विचिकित्सा वा तथागतभाषितेषु मूत्रा- तेषु । तत्कस्यहेतोः । नास्ति तथागतानामपरिशुद्धकायवाअनःसमुदाचारता। इगो भग- वन् चन्द्रमूर्यावेवं महा ईकावेवं महानुभावी पथिव्यां पतेतां । सुमेरुः पर्वतराना स्थाना- चलेत् । न तु बुढानां वचनमन्यथा भवेत् ॥ किंतु भदत्त भगवन् सत्ति सवाः प्रन्द्रियवि- कला ये बुद्धगोचरं श्रुत्वा न श्रद्दधति । तेषामेवं भवति । कथमिदं नामधेयं स्मरणमात्रेण 15 तस्य तथागतस्य एतका गुणानुशंसा भवति । ते न अधति । न पत्तीयत्ति । प्रतिक्षिप- ति । तेषां दीर्घात्रमनीयाहितापासुखाय विनिपाताय भविष्यति ॥ भ[84a]गवा नाह । प्रस्थानमानन्दानवकाशो येषां तस्य नागधेयं निपतेत् कर्पो तेषां दुर्गत्यपायगमनं भवेदिति । दुःपढानीयश्चानन्द बुढानां बुढगोचरः । यच्च वमानन्द श्रद्दधामि पत्तोयमि। (3) 1) The Tib. has simply four hundred'. The margin adds the syllable skam; so that Minaev's transcript had the reading catuskandham [sic]. 2) A thoroughly Prakritic form. Compare the Maharashtri form pattiyar (Jacobi, Ausgew. Erzablungen p. 125) Below, opposite to the two first syllables pattiyanti a later marginal corrector has witten prati. Prof. Max Müller makes a similar restoration (S. B. E. vol. xlix. pt. II. p. 101 note). 3) A Pali form used in Buddh. Skt. (cf. Scuart, Mhv. I. 384).

·-84b]] अष्टमः परिच्छेदः। 175 (1) । । - - । तथागतस्यैषोऽनभावो द्रष्टव्यः । अभूमिधात्र पावकप्रत्येकबुढानां स्थापपिवा एकजा. तिप्रतिबद्वान् बोधिसवान् महासत्वानिति ॥ अत्रैव चोक्तं । ये चान्ये पाहाः कुलपुत्रा वा कुलडक्तिरो वाष्टाङ्गसमन्वागतमु. पवासमुपवसत्ति । एकवार्षिकं वा त्रैवार्षिकं वा शिक्षापदं धारयत्ति । येषामेवमभिप्रायः एवं प्रणिधानं । अनेन वयं कुशलमूलेन पथिमायां दिशायां सुखावत्या लोकधातौ उपप. 5 येम पत्रामिताभस्तथागतः। पैः श्रुतं भविष्यति तस्य भगवतो भैषव्यगुरुवैडूर्यप्रभवानस्य तथागतस्य नामधेयं तेषां मरणकालसमयेऽष्टो बोधिसत्वा ऋयागत्यमार्गमुपदर्शयत्ति। ते तत्र नानारलेषु पोषूपपाडकाः प्रादुर्भवति केचित्पुर्देवलोक उपपग्यते तेषां त- त्रोपपनानां तत्पूर्वकं कुशलमूल नक्षीयते। दुर्गतिविनिपातभपं च न भविष्यति । ते त- तथ्युवा इक मनुष्यलोके राजानो भवति । चतुर्द पेिश्वराश्यक्रवर्तिनः । अनेकानि सव- 10 कोटोनियुतशतसहस्राणि दश कुशलेषु कर्मपथेषु प्रतिष्ठापयत्ति । प्रपरे पुनः क्षत्रियमका- शालकुलेषूपपश्यते । बामणमहाशालकलेषूपपश्यते गृहपतिमहाशालकुलेषु प्रभूतध. नधान्यकोषकोष्ठागारकुलेषूपपश्यत्ते ते तूपसंपन्ना भवत्ति । परिवारसम्पन्ना भवत्ति ।। तत्रैवोक्तं । येन च पुनात्यामेणा तस्य भगवतो भैषज्यगुरुवैदूर्यप्रभराजस्य तथागत- स्य नामधेयं श्रुतं भविष्यति । उहहोतं वा। स तस्य पशिमो मात्यामभा[84b]वः प्रति- 15 काशितव्य इति ॥ मञ्जुयोबुद्धतेत्रगुणाव्यूहालंकारसूत्रे ऽप्युक्तं। ज्ञानोत्ताप्रभाकेतुं प्रणिधानमतिं तथा। शात्तेन्द्रिय मञ्जुघोष भक्तितः प्रणमाम्यहम् ॥ . 1) Cf. Ch. 8. V, uposatha. 2) See Senart, Mhy. I. 490. 3) Lal-v. 257.83; Dh.-8. $ 120. 4) Cf. Ch. e. v. kusulakammapo. 5) A stock-phrase; cf. Vyutp. § 187. 8~8. and B.R. 8. V. mahācāla.

·176 शिक्षासमुच्चयः। [84b- - य एषां बोधिसत्वानां नामधेयं तु धारयेत्। [ए]तस्य मातृयामस्य स्त्रीभावो न भविष्यति॥ उक्तः संक्षेपात्प्रतिपतसमुदाचारः॥ प्रत्यापत्तिबलमधुनोच्यते ॥ यथोक्तमार्यतितिगर्भसूत्रे । प्राणातिपातात्प्रतिविरतो भवति बोधिसत्वो मकासवः 5 सर्वसवानामभयंददः । अनुत्त्रासो अनुपायासो ग्लोमहर्षः म तेन कुशलमूलेन कर्मविपा- केन । यत्पूर्वात्तकोटिपञ्चगतिचक्रावन्न संसारनयुपातेन प्राणातिपातहेतुना काप- वाचनसाकर्मावर लेशावरणां धर्मावरणं कृतं वा स्यात्कारितं वानुमोदितं स्यात् । तत् सर्व "तेन प्राणातिपातवैरमणचक्रेण सर्वानर्थ मर्दयति । यावदशेषमविपाकं कुरुते। मनिकापसभागे देवमनुष्याणां प्रियो भवति निरातङ्को दोर्घायुष्क इति ॥ पावत्पुनरपर कुलपुत्र यो बोधिसत्वो पावजीवमदत्तादानात्प्रतिविरतो भवति स सर्वसवानामभयं ददाति । अन्यत्रामयत्नेनीमतोभेषा स्वलाभेन संतुष्टो विति। प्रधा- 10 1) anutrāso MS.; cf. Pali forms ap. J.P.T.S. 1887, p. 116. Tib. spot causing fear'; with a similar causal sense a form uttrās ina is quoted from Dhatup. 2) (गापार गे गेट (cf. p. 32, n. 8) not causing agitation'. This accords well with the meaning of āyāsayati. Childers's translation 'despair' for upāyāso seems not to fit the passages he quotes, so well as 'agitation, mental anguisb'. 3) Reading uncertain, Tib, simply 3711 S baving entered (109. b. 3). 4..4) The construction is involved and the reading doubtful. The MS. has yah (clearly).. syāt sa (rovam added in margin): «by the maturing of karma, through abstinence from taking life he annuls everything ruinous wbich...»). Otberwise wc must take anartham as a noun and correct krtam etc. to krto. 5) The phrase occurs at Lal.-v. 556.6 (cited and corrected in B'); cf. Pali veramanī. 6) Apparently osed in the sense of sabhāgatā 'community' brahmalokasabhº Divy. 122. 16 manushyānām s° ib 194. 80. sanikāya seems not to occur. 7) anyatrāsapatnena .. salābhena MS. My reading is founded on the Tib. which reads (109. b. 5) TO प is clear in our MS., but प and were confused in the archetype.

·-85 a] अष्टमः परिच्छेदः। 177 5 र्मिकभोगानभिलाषी स तेन कुशलमूलेन यावदत्तादानव्हेतुकं कर्मावरणं मर्दयति प्रमर्द- पति यावशेषमविपाक कुरुत इति ॥॥ एवं दशापि कुशलाः कर्मपथाः स्वविपताकुशलपातकास्तत्र पठ्यते ॥ तथा चन्द्रप्रदीपसूत्रेऽपि व्यापावित्या सर्वपापतपः श्रूयते । यथार । सहिष्याम्यत्र बालानामभूती परिभाषणां । साकोशेनं तर्जनां च अधिवासिष्यि नायकः ॥ तपपिथ्ये पापकं कर्म पन्मया पुरिमे कृतम् । अन्येषु बोधिसत्वेषु व्यापादो जनितो मयेति ॥ उक्त प्रत्यापत्तिबलम् ॥त्रायबले तु वक्तव्यम् ॥ अत्र सूकरिकावदानमुद्दाहार्यम्। ये बुहं शरणं याति न ते गच्छत्ति दुर्गतिं। प्रहाय मानुषाकायान्दिव्यान्कायालभत्ति ते॥ इत्येवं धर्म संघ चाधिकृत्य पापतपः॥ घार्यत्रैपविमोते तु बोधिचित्तेन पापविशुद्विरुक्ता । कल्पो[85a]दाहानिभूतं सर्व- दुष्कृतनिर्दकनतया । पातालभूतं सर्वाकुशलधर्मपर्यादानकरणातया॥पे ॥ तप्यथा कुल- 15 पुत्र काटकप्रभास नाम रमनातं । तस्येकं पलं लोल्पलसहनं सुवर्णकिरोति । न च तत्र तत् पलं शक्यते तेन लोहपलसकनेण पर्यादातुं न लोहोकतुं। एवमेवैकः सर्वज्ञता- चित्तोत्पादरसधातुः कुशलमूलपरिणामनाज्ञानसंगृहीतः सर्वकर्मक्लेशावरपालोहानि प. 10 (5). (8) 1) MS. (unmetrically) ākrogāni. 2) 'bear with', as in Pali. 3) Scan kshapaishye. 4) Tale 16 of the Divyavadana - collection. The stanza occurs at p. 196.5 of the printed edition. 6) kāyān wpāsate edition. 6) sa Ms. 12 ·. 17.8 [85 शिक्षासमुच्चयः। यादाप सर्वधर्मान्सर्वज्ञतावर्णान्करोति। न च सर्वज्ञताचित्तोत्पादरसधातुः शक्यः सर्वकर्म- नेशलो संक्लेशयितुं पर्यादातुं वा तप्यथा कुलपुत्रेकः प्रदीपो यादृशे गले वा लपने वा प्रवेश्यते स सह प्रवेशितो वर्षसहस्रसंचितमपि तमोन्धकारं विधर्मयति । नवभासं च क- रोति । एवमेवैकः सर्वज्ञताचित्तोत्यादप्रदीपो यादृशे सवाशये गहने विश्वातमोन्धकारानु- 6 गते प्रवेश्यते स सह प्रवेशितो ऽनभिलाप्यकल्पशतसहस्रसंचितमपि कर्मलेशावरणात- मोन्धकार विधमति । ज्ञानालोकं च करोति ॥ तयथा कुलपुत्र चित्तामणिराजमुकुटानां महानागराज्ञां नास्ति परोपक्रमभयं । एवमेव बोधिचित्तमहाकरुणाचित्तामणिराजमुकु- टावबहानां बोधिसत्वानां नास्ति दुर्गत्यपायपरोपक्रमभयमिति ॥ पार्योपालिपरिपृच्छापागप्युक्तं । इकोपाले महायानं संप्रस्थितो बोधिसवः सचेत्पू. 10 वाहकालसमये अापत्तिमापयेत । मध्याह्नकालसमये सर्वज्ञताचित्तेनाविरहितो विकरे- दपर्यत एव बोधिसत्वस्य शीलस्कन्धः । सचेन्मध्याह्नकालसमपे धापत्तिमापयते साया- नकालसमये सर्वज्ञताचित्तेनाविरक्तिो भवेदपर्यत एव बोधिप्तवस्य शोलस्कन्धः। एवं पामे पामे विधिरुतः । एवं न्युपाले सपरिकारा शिक्षा महायानसंप्रस्थितानां बोधिस- वानां । तत्र बोधिसवेन नातिकीकृत्यपर्युत्थानमुत्पाग्यं नातिविप्रतिसारिणा भवितव्यं । 15 सचेत्पुनः पावकथानीयः पुटलः पुनः पुनरापत्तिमापयेत नष्टः पावकस्य पुढलस्य [85b] शोलस्कन्धो वेदितव्यः । इति ॥ इति शिताममुच्चये पापशोधनमष्टमः परिच्छेदः॥ . 1) Tib. सामाण5 (110. a. 7) = dua treevbusvoc. 2) If genuine, compare Pali dhameti: but dhamati below. 3) New in literature; cf. B2 (Nachtr.) 8. V., who quotes M. Vyutp. § 109.55. aparyutthānatā infra, 191.7.

·-85b] नवमः परिच्छेदः 179 IX. (1) तान्तिपारमिता नवमः परिच्छेदः ॥ ॥ तदेवमविरतप्रवृत्तां बङसुखां दौःशोल्योत्पत्तिं रतनेवं च कर्मावरणविबन्धमपन- पन् लेशविशोधने प्रयतेत ॥ तत्रादौ तावत् समेत । अतमस्य कि श्रुतादो वोर्य प्रतिकन्यते ऽखेट्सहवात् । घ. 5 श्रुतवांश्च न समाध्युपायं जानाति । नापि लेशशोधनोपायम्। तस्मादखिनः श्रुतमेषेत। ज्ञानतोपि संकीर्णचारिणः समाधानं दुष्करमिति । संश्रयेत वनं ततः। तत्रापि वितेपप्र- शमनानभियुक्तस्य चित्तं न समाधोयत इति ' समाधानाय पुज्येत । समाहितस्य च न कि- ञ्चित्फलमन्यत्र लेशशोधनादिति । भावयेशुभादिकम् ॥ इत्येतानि तावत्लेशशुहेरुद्दे- शपदानि॥ इदानीं निर्देश उच्यते । तत्र तात्तिस्त्रिविधा धर्मसंगीतिसूत्रे ऽभिहिता । दुष्खाधि- वासनतात्तिः । धर्मनिध्यानतात्तिः। परापकारमर्षणतातिथेति । तत्र दुष्वाधिवासनता- त्तिविपतो ऽनिष्टागमप्राप्तडष्खभीरता। इष्टविघातप्राप्तथ सुखाभिषङ्गस्ताभ्यां दौर्मन- स्यं ततो देषो लीनता च॥ प्रत एवार चन्द्रप्रदीपसूत्रे । सुखे ऽनभिधङ्गः । दुःखे ऽवमुष्यमिति ॥ रत्नमेघसूत्रेप्प्युक्तं । य इमे प्राध्यात्मिकाः शोकपरिदेवडष्खदौर्मनस्योपायासास्तान् तमते अधिवासयतीति॥ 10 16 1) So MS.; but Tib. སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་ as if bahuduḥkhām. 2) The same triad in the Dharma-samgrahas 107 (v. 1. paropaki). 8) nishthi° MS.; but मोम नुकस' Tib. 4) दुमय 'despondency' ef. samlina and Pali salina.

·180 शितासमुच्चयः। [85b- - - प्रार्पोयदत्तपरिपच्छायामप्युक्तं । पुनरपां गृहफ्ते गृहिणा बोधिसत्वेनानुनयप्रतिघा- पगतेन भवितव्यमष्टलोकधर्माननुलिप्तने । तेन भोगलाभेन वा भार्यापुत्रलाभेन वा धनघा. न्यवित्तलाभेन वा नोनमितव्यं न प्रकर्षितव्यं । सर्वविपत्तिषु चानन नावनमितव्यं । न डर्मनमा भवितव्यं एवं चानेन प्रत्यवेतितव्यं । मायाकृतं सर्वसंस्कृतं विठपनप्रत्युपस्था- 5 नलताsa]यां । कर्मविपाकनिवत्ता येते। यदिदं मातापितृपुत्रभाादासीदासकर्मकरपोरु- यमित्रामात्यज्ञातिसालोकिता'नेते मम स्वकाः। नामेतेषामिति ॥ अपि च । ययस्त्येव प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् । प्रतीकारेऽपि मुस्खेत डर्मनाः क्रोधमूर्छितः॥ लीनवाहा कतोत्साको गन्यते परयापदा । तच्चित्तया मुधा यात्ति स्वमायुर्मुकुर्मुः ॥ तेनाभ्यासात्त्यजेदेतं निरर्थकमनर्थवत् ॥ कथं च दौर्मनस्यत्यागोऽभ्यस्यते। लघुसुकुमारचित्तोत्सात् ।। यथोक्तमुयदत्तपरिपच्छायां । अपगततूलपिचूपमताचित्तस्येति ॥ वार्यगण्डव्यूके ज्प्युक्तं । दुर्योधनं चित्तं ते दारिके उत्पादयितव्यं सर्वलेशनिर्याताय। अपराजितचित्तं सर्वाभिनिवेशविनिर्भेदाय । प्रलोभ्यचित्तं विषमाशयत्वसागरावर्तप्रयाते. 10 16 धिति॥ न चाभ्यासस्य दुष्कर नाम किञ्चिदस्ति । तथा हि मूतराणामपि तावहारलारक- 1) Dh.-8.861; M. Vyutp. $ 125. 2) The whole compound occurs at M. Vyutp. 246. 827. 3) This line occurs at Bodhic. VI. 10 a. In the margin of our MS. has been written the line next following (VI. 10 b): atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim ? 4) 'Cotton-wool', used as here as simile for softness in the only two passages (Divyav. 210.1435 388.14) where the form occurs.

·-86 b] नवमः परिच्छेदः 181 केवर्तकर्षकादीनां दुष्खाभ्यासात्तुद्रतरफलेऽपि वस्तुनि संवरुकिणाङ्कितं चित्तमवसादेन न परिभूयते । किं पुनः सर्वसंसारमुखसर्वबोधिसत्वमुखानुत्तरपदसमधिगमफले कर्मणि। तथा प्राकृता अपि किञ्चिद्पकारिषात्मडष्कृतेनैव रुतेषु स्वयं मृत्युषु प्रस्तु गाठ- प्रहारवेदना अपि संयामयत्येव। किं पुनहाधिष्ठकालापकारिषु दुष्खोपात्तकुशलधनल- वस्तेन्येषु नरकेषु नावध्यघातकेषु भवचारकपालकेषु निःसरपादारदिनाशकेधानुकल्ये 5 ऽपि दृष्तरवाधाकरेधनपकृतरिधनवधिकल्पाबदख्वरेषु लेशशत्रुषु प्रस्तुमुत्साहो इष्वसनं वा न भवेत् । विशेषतस्त्रिभुवनवित्रयाय बद्धपरिकरस्य मारशवरप्रतिगृही. तजगदन्दिमोताप संयामयतः। तत्रात्मडष्वाभ्यासपर्वकं कष्टं कष्टतराभ्यासः सिध्यति। यथा चाभ्यासवशात्सवानां दुष्खमुखसंज्ञा। तथा सर्वदुष्योत्पादेषु सुखसंज्ञा प्रत्युपस्था- नाभ्यासात् सुखसंज्ञेव प्रत्युपतिष्ठते । एतनिष्यन्द्फलं च सर्वधर्मसुखाक्रांतं नाम समा- 10 धिं प्रतिल[86b]भते॥ उक्तं कि पितापुत्रसमागमे । अस्ति भगवन्सर्वधर्मसुखकात्तो नाम समाधिः। यस्य समाधेः प्रतिलम्भारोधिसत्वः सर्वारम्बणवस्तुषु मुखामेव वेदनां वेदयते ' नादृष्खासुखां । तस्य नायिकामपि कारणां कार्यमाणस्य मुखमजैव प्रत्युपस्थिता भवति । मानुषोमपि कारण कार्यमाणास्य रस्तधपि झियमानेषु पादेवपि कर्णोधपि नासास्वपि सुखसंज्ञेव 15 प्रत्युपस्थिता भवति । वेत्रापि तायमानस्याईवेत्रैरपि कशाभिरपि तायमानस्य सुखसं- - .. 1) can MS. 2) This denom. hitherto in gramm. only. 3) Cf. M. Vyutp. XXI. 83 sarvadharmātikramano nāna samādhih. 4) Nanjio 23 (16); K.F. 215; M. Vyutp. LXV. 8. Cited also in Bod hica. ryävatāraţikā, 326. 5) IIcrc follows one of the evidently traditional lists of tortures for which Buddhist writers have so morbid an affection. Compare Rh. Davids, tr. Mil. Pali h. I. 277_n.s and Aig. nikaya II. 1.1 (with Buddhaghosa's comm. printed at pp. 113–14 of Morris's cd. of 1883) cited by him.

·182 शितासमुच्चपः। [86 b- (3) 5 - जैव प्रवर्तते बन्धनागारेधपि प्रतिप्तस्य ॥ पे तेलपाचिकं वा क्रियमाणस्य । इतुकुटित- वहा कुव्यमानस्य । नउचिप्पितिकं वा चिप्यमानस्य तैलप्रग्योतिकं वादीप्यमानस्य स. पि:प्रयोतिकं वा दधिप्रग्योतिकं वादीप्यमानस्य सुखसंज्ञेव प्रत्युपस्थिता भवति । उ. ल्कामुखं वा क्रियमाणस्य सिंकमुखं वा क्रिपमागास्य शुष्कवर्तिकां वा वय॑मानस्य ॥ पे॥ ॥ कार्षापणच्छेदिकं वा छियमानस्य पिष्टपाचनिकं वा पाच्यमानस्य हस्तिभिवा मार्च- मानस्य सुखसंजैव प्रवर्तते । अक्षिण्युत्पाद्यमाने जीवणूलिकमपि क्रियमापास्य सर्वशो वापातं निणीय शिरसि वा प्रपात्यमाने सुखसंजैव प्रवर्तते । न दुःखसंज्ञा । नाडष्खासुख- संज्ञा ॥तत्कस्य देतोः। तथा हि बोधिसत्वस्य महासवस्य दीर्घरात्रं चर्या चरत एतत्प्र- णिधानमभूत् । ये मां भोतयेरन् । ते उपशमशमसुखस्य लामिनो भवेयुः । ये मां पालयेयुः स- 10 त्कुयुर्गुरुकुर्युमानयेपुः पूजयेयुः सर्वे ते उपशमसुखस्य लाभिनो भवेयुः । येऽपि मामाकोशेयु- विस्पर्शेयुस्ताउयेयुः शस्त्रेणाछिन्युर्यावत्सर्वशो जीविताद्यपरोपयेयुः सर्वे ते संबोधिसुखस्य लाभिनो [87a] भवेयुः । अनुत्तरां सम्यकसंबोधिभिसंबुध्योनिति ॥ स एभिर्मनस्कारः स. मन्वागत एतेन कर्मणा । एभिः प्रणिधिभिः समन्वागतः सर्वसत्वानुगता सुखसंज्ञामावते निसेवते भावयति बकुलीकरोति । स तस्य कर्मणो विपाकेन सर्वधर्मसुखाक्रात्तं नाम स- 15 माधिं प्रतिलभते । पस्मिन्समये बोधिसत्वेन सर्वधर्मसुखाक्रात्तो नाम समाधिः प्रतिल. ब्धो भवति तस्मिन्समये क्षोभ्यो भवत्यसकार्यः सर्वमारकर्मभिरिति विस्तरः॥ अयं हि प्रयोगः सर्वपरित्यागपूरणः। सर्वचर्यादुष्करचर्यासाधनः सर्वतात्तिदछोक- रणः सर्ववीर्यासंसार्दनः । सर्वध्यानप्रज्ञाशसंभारः। तस्मानित्यमुदितः स्यात् ॥ 1) This passage is not in the Pali lists. The Chinese version of the sutha (supra cit., kindly communicated by Mr. Watters) renders: «making mincemeat of one - pounding like sugar-cane, crushing like rushes». tailapācika may accordingly be the name of some dish, fried in oil. The MS. reads kuttitakadya. cippatika and Vcip arc new to Sanskrit. The genuiness of the root is proved by the Marathi forms cipnen, cepnen 'squeeze'. Derivatives with a formative •ta (as in Pali cumbata) occur in Sansk. Pali and Ilindi. 2) cf. Buddhaghosa, p. 114 med., and Rh. Davids, p. 277.7, supr. cit. 3) The MS. reading is perhaps °sidana.

·-87b]] नवमः परिच्छेदः 183 (4) यथार चन्द्रप्रदीपसूत्रे। सगौरवः प्रीतमनाः सादी] भवेत्। सौम्याय दृष्टीय सदा स्थितो भवेद् । इति ॥ उक्तं चातयगतिमूत्रे। तत्र कतमा मुदिता । यावदानुस्मरणात्प्रीतिः प्रमादः प्रा. मोग्चं चित्तस्यानवलीनता ऽनवमृग्यता ऽपरितर्षणा • सर्वकामरतोनामपकर्षणा सर्वधर्मर- 6 तीनां प्रतिष्ठानं । चित्तस्य प्रामोग्यं कायस्यौहिल्यं बुद्धेः संप्रकर्षणं मनस उत्सवः । त- थागतकायाभिनन्दनरतिर्लक्षणानुव्यञ्जनविभूषणापर्येष्टिकोशल्यं । कुशलधर्मप्रवणापरि- खेदता तत्वधर्मप्रतिशरणाप्रतिपत्तिप्रीतिप्रसादप्रमोच्चं मुदितस्य धर्मोत्प्लवः। सततं सवेध. प्रतिरुतबुद्धिता तोत्रच्छन्दता।बुद्धधर्मपर्येष्टिषु तस्य च धर्मच्छन्दस्यानुत्सजनती । उदा- रेषु बुद्धधर्मेधधिमुक्तिः। विमुक्तिः प्रादेशिकयानापकृष्टचित्तोत्पादः । मात्सर्यासंकुचितश्चि- 10 तोत्पादः। याचितस्य दातुकामता । तो दत्वा च त्रिमण्डलपरिशोधितं दानप्रामोग्यम् । शीलवत्सु सदा प्रसादः । दुःशीलेधनुग्रहप्रीतिः। स्वशोलपरिशुद्ध्या सर्वदुर्गन्धमतिक्र- माश्वासनं ' तथागतशीलपरिणामनता । दृलाभग्यता पाडरुलडरागतेषु वचनपथेषप्रति- हतचित्तता। नातिसौरत्यं । [87b] निर्माता । गुरुषु गौरवावनामश्चित्रोकारः । सदा स्मितमुखता भृकुटिविगतता पूर्वाभिलापिता कुहनता ज्नेष्येषिकता शुद्धाशयता चित्ता- 15 कर्कशता कुटिलता सर्वत्रानुशंसदर्शिता प्रात्मस्खलितप्रत्यवेतिता' प्रापत्तिधचोदनता संरञ्जनीयधर्मेधनुवर्तनता । शास्तृप्रेम बोधिमवेषु । म्रात्मप्रेम धर्मेषु । जीवितप्रेम तथाग- । (7) . 1) This syllable uncertain. 2) Cf. linata supra 179.14. 3) Cf. Lal-v. 37.11. 4) Cf. Lal-v. 114.10. 5) Sic MS.; anācchindanatā (126.15 supra) is somewhat analogous. 6) The fifth of the six yānes detailed in M. Vyutp. $ 59. 7) Cf. Böht1.2 8. v., the present passage confirming bis correction of Divy. 39.12, 40.s where the compound is the same. 8) The reading has been corrected in the MS., and remains doubtful. Possibly the Vedic an . cip. eshaishya 'worth striving for' (Rv. X. 102.11) is to be compared.

·184 शितासमुच्चयः। - [87 b- । 5 तेषु । मातापितृप्रेम गुरुषु । पुत्रप्रेम सवेषु । बुद्धप्रेम प्राचार्योपाध्यायेषु। उत्तमाङ्गशिरः- प्रेम प्रतिपत्तिषु । कस्तपादप्रेम पारमितासु । सर्वरत्नप्रेम धर्मभाषाकेषु । सर्वरतिक्रीडाप्रे. मानुशासनीषु । ग्रारोग्यप्रेम संतुष्टो। भैषज्यप्रेम धर्मपर्येष्टिषु । वैश्यप्रेम चोदकस्मारकेषु। इति हि या सर्वेन्द्रियेषनवलीनेन्द्रियता इयमुच्यते मुदितेत्यादि । पत्र च शितितान् बोधिसत्वानिदं वचनमलंकरोति पडक्तमार्यमहामेघे। निरयग- तिचित्तनित्यसमाधानशीलाश्च निरयगतिप्रियाश्च निरयगतिपत्तनवाणिजय भवति । निर. यलोलाश्च भवत्ति निरयलोभमत्सरिणाश्च निरयाग्निचित्तप्रगुणाः भवत्तीति ॥ उक्ता दुष्वाधिवासना तात्तिः॥ प्रार्यसागरमतिसूत्रे तु त्रिविधापि तात्तिरुक्ला । इक सागरमते बोधिसत्वो महासत्वः 10 सर्वज्ञताचित्तोत्पादरत्ने । अनाईःशीलैः सवरिमारकायिकाभिवा देवताभिाराधिष्ठि- तैर्वा मारहूर्वा विदयमानःसमीर्यमाणः क्षोभ्यमानस्तय॑मानम्तायमानो न भियते ततो। ध्याशयचित्तोत्पादो न भिग्यते सर्वसवप्रमोक्षमझाकरुपावीर्यारम्भात्। न भियते त्रिरत्न- वंशानुपच्छेदपराक्रमात् । न भियते सर्वधर्मसमुदानयनकुशलप्रयोगात् । न भियते लत- णानुव्यञ्चनपरिनिष्पत्तिगतात्पुण्यसंभारोपचयात् । न भियते बुद्धक्षेत्रपरिशुद्ध्यभिनिहारा- 15 कृतादौत्सुक्यात् । न मिप्यते सर्वधर्मापरियकाभियुक्तात्कायत्री वितोत्सगात्। न भियते सर्वसवपरिपाचनाभियुक्तादात्मसीव्यानध्यवसानात् । स एवमध्याशयसंपन्न एव समानः 1) The reading is not clear. The Tib. has KJA मोर कोमामुषार But The adj. pragunya, of which the word in the text might be a Prakritic form, is lexical only ('more, exceeding' like the Tib. equiv.), but the noun prāgunya (Pali: pāguñña) occurs. The adj. prāgguna would make sense; but docs not agree so well with the Tib. A marginal note or correction is prahlāda. 2) The recension of the work there quoted corresponds, as Mr. Watters in. forms me, with Nanjio 976. 3) The syllables which I have marked as doubtful are added in the margin in a late and indistinct hand. The Tib. does not agree as regards this part of the compound. As in the corresponding Pali, abhinirhāra (if correct) means 'aspiration' and autsukya 'zeal'.

·- 384] नवमः परिच्छेदः 185 सर्वसवानामत्तिकाडच्चघनां सरते। उन्मननां कुत्सनां सहते [88a] सर्वसत्वानामाक्रोशप- रिभाषां डरुक्कडरागतान्वचनपथासक्ते । सर्वसत्वपीडा सहते । सर्वसवभारांश्च सरते उत्तारयति वा न च खिश्यते। न च लोयते । न संलीयते। न विषोदति । बलमुपदर्शयति। स्थाम संजनयति। वीर्यमारभते। पराक्रम पराक्रमते। उत्सादं जनयति । उन्मूलचित्तं नि- BỊ IN LH MIRRÌ Houthìa fa sat gia Igua that a gig. 6 पति । क्रुद्दाय न प्रतिक्रुध्यति । एवं चित्तगणानासनाकं मनन्यति i) (2) 1) Both MS. and xylograph are indistinct. The former perhaps reads unmūdhyaº; the latter (115b 1) seems to read རྨོངས་པའི་སེམས་ a mind of infatuation meaning which does well enough for unmūąha, a permissible form, as grammatical writers preserve the compound un-muh, though with partic, unmugdha. 2) No lacuna is indicated in the MS.; but it is clear from the Tibetan version (of thc present work) and the Chinese version (of the sutra quoted), that several lines have fallen out. They commenced with tadyathā or the like, and gave the substance of the cittagananā. The Tibetan has: པ་ དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་རྒྱུན་གྱིརྗེསུ [aie] འགྲོ་བ་དག་གི ། བདག་ནི་རྒྱུན་བས་ ལྡོག་པར་རྩོལ་པར་འདོད་པ་འོ ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་པན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དག་གི ། བདག་ ནི་སེམསཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་མཐུན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་གོ་ཆ་བགོས་པའི། སེམས་ཅན་དེ་དག་ ནི་གནོད་སམསེ་ལ་དགའ་བ་དག་གོ ། བདག་པཟོད་པ་དང་ངེས་པ་ཡང[ས་]སུ་ཚོལ་བ་འ II སེནཾ《སེམས་ཅན་)་གཅིག་ལ་གཅིག་འདྲིད་ཅིང་ཡངསུ་འདྲིད་པ་གནས་པ་དག་གོ ། བདག་ནི་ 7 ITvTay VIVU ss3 || (115 b. 1–4). I venture to render this: བThus [thinks he]: “This scripture of the Mahayana is not in harmony with the World as a whole. Why? Yonder beings (i. e. the worldly) are such as go with the current. I love to try for the contrary to the current. They are not in barmony with one another; I have put on armour in order to abaudon the nonharmony of all those men. They are such as feel joy in the spirit of harm; I altogether seek for patience and certainty. They cheat one another and persevere in it; I altogether seek for taking my fill of wisdom'.» As to the Chinese versions of the original work in which the passage occurs, Mr. Watters writes: "The title of the sūtra quoted from was evidently Sāgaraia ·186 शितासमञ्चयः। [882- सचेत्पुनरेते सवा यावत्तो दशमु दिनु प्रभाव्यमानाः प्रभाव्यते ते सर्वे ऽसिशक्तितोम- स्पालियोगेन मां पृष्ठतः पृष्ठतो ऽनुबधीयुः। यत्रेष पृथिवीप्रदेशे स्थितोवा निषलो वा च- कम्यमाणो वा शयानो वा बोधिचित्तमुत्पादयिष्यति दानचित्तं वा यावत्प्रज्ञाचित्तं वा ग्रु- तकुशलमूलचित्तं वोत्पादयिष्यति तत्रास्य पृथिवीप्रदेशे शतधाबदरीपत्नप्रमाणां कार्य 5 छेत्स्यामो विकरिष्यामो विधमयिष्यामम् । ते चेत्सर्वसत्वा मामाक्रोशयेयुः परिभाषेरन् कुत्सयेयुः पतयेपुरसत्याभिर्वाग्भिः परुषाभिर्वाग्भिः समुच्चरेयुरधिष्ठिता अनर्थकाणाः श- तधाबदरीपत्नप्रमाणं मम कायं छिन्ध्युर्भिन्युर्विकरेयुर्विधंसयेयुः । एवं मया न कस्यचि. त्सवस्यात्तिके सोभचित्तमुत्पादयितव्यं । तत्कस्य केतोः। पूर्वा कोटिः संसारस्याप्रमाणो. कृता यत्र मे ऽयमात्मभावो नरकगतस्यापि तिर्यग्योनिगतस्यापि यमलोकगतस्यापि म- 10 नुष्यगतस्यापि कामाकारपलिगुडस्य धर्मानश्रुतवतो विषमानीवगोचरस्य निरर्थकतीवि- नः प्रङ्गप्रत्यङ्गस्य शतधा छिन्नो भिनो निकृत्तो विविधाभिश्च कारणाभिः कारितोन च मया ततो निदानमात्मार्थः कृतो न परार्थः । मचेत्पुनर्ममैते सर्वसत्वा अपरातकोटिं छिन्य. भिव्युर्विकिरयुर्विघप्तयेयुस्तथापि मयापरित्यक्तैव सर्वज्ञता । अपरित्यक्ता एव सर्वस- वाः परित्यक्तः कुशलो धर्मछन्दः । तत्कस्य देतोः। सर्वा त्स्येषा कायपीठा कापवि. mati sūtra. This is shown by the Chinese translation of the title given in thc early translation No 61 in B. Nanjio's Cat. But the text before the Sanscrit author [Çāntideva) was apparently that of N:976 (called by Nanjio sº-pariprcchā] which difers from the other in some details. The Chinese rendering of the passage in N: 976 is to this effect: «... He thinks with bimself: 'I must now put on the armour of Mahāyāna-patience and for this reason. Mahayanism is at the opposite pole from worldliness; the people of the world follow the current of life and death, my Mahāyanism goes against the current; the people of the world are always at loggerheads, Mahāyanism tells mortals to cut off the cause of quarrel; the people of the world are given to angry passions, in Mahiyanism patient endurance increases and prevails; the people of the world cheat and defraud one another, my Mabāyanism tells all to be filled with kindness'.») 1) pala (?ça) yo MS. My correction is founded on the Tib. 'a pair of pointed weapons'. 2) For the more usual xamudācar 'address'; cf. Senart, Mhv. I. p. 441. 3) ef. 105.12 supra. མཚོན་རྩེ་གཉིས་པ་ ·-88b]] नवमः परिच्छेदः 187 ॥ व[88b]र्तना। नरपिकस्य दुष्खस्य शततमीमपि कला नोपैति यावदुपनिषदमपि न त- मते । नाकावासमप्यमुत्सके न पुनर्मया बुद्दधर्माः परित्यक्तव्या न सर्वसत्वारम्बणा महाकरुणा ॥पे॥यनिदानं पुनव्यापाद उत्पश्चेत ' तं वयं धर्म प्रहास्यामः । कतमश्च स धर्मोपडत कायप्रेम कायनिकेतः कायाध्यवसानं । उत्सृष्टश्च काय उत्सृष्टा व्यापादः एवं धर्मगणानाविष्टः सागरमते बोधिसवः सर्वसवपोडां सहते ॥पे॥ यः कायस्योत्सर्गः । कायपरित्यागः कापानवेता । इयमस्य दानपारमिता ॥ यत्का छियमाने सर्वसत्वान् मै- त्र्या स्फरति । वेदनाभिश्च न संक्रियते । इयमस्य शीलपारमिता ॥ यत्काये छिश्यमाने य एवास्य कार्य छिन्दति तेषामेव प्रमोतार्थ तमते । न च चित्तेन तण्यते तात्तिबलं चोपदर्श- यतीयमस्य तात्तिपारमिता ॥ येन वीर्येण तं सर्वज्ञताइन्दं नोत्सवति चित्तबलाधोनं च प्र. तिगृह्णाति । संसारमेव चानुबनाति । कुशलमूलारम्भमेव चारभते । इयमस्य वीर्यपारमि. 10 ता॥ यत्काये विकीर्यमाणो तत्सर्वज्ञताचित्तोत्पादरत्नं कर्तुं न संमुल्यति बोधिमेवापेक्षते शातप्रशानमेव प्रत्यवेतते । इयमस्य ध्यानपारमिता॥यत्काये छिश्यमाने कायस्य तृषाकाष्ठ- कुयवत्प्रतिभासोपमतां प्रत्यवेतते मायाधर्मतां च कायस्यावतरति । भूतानित्यतां च भू- तडष्खतां च भूतानात्मतां च भूतशाततां च कायस्योपनिध्यापति । इयमस्य प्रज्ञापारमि- तेति विस्तरः॥पे॥ पुनरपरमस्यैवं भवति । एष सत्वः कुमोदः शुक्लधर्मरहितः । स मामाकोशपति प. रिभाषते । हत्त वयमारब्धवीर्या भविष्यामः । प्रतृप्ताः कुशलमूलपर्येषणाभिपुक्ला एष एव तावन्गया सबः पूर्वतरं बोधिमण्डे निषादयितव्यः। पश्चान्मयानुत्ता सम्यकसंबोधिरभिसं- - 15 1) Rendered by the Tib. (116. a. 5) , 'cause'; but the phrase is clearly a proverbial one: cf. Vajracch.s24 fin, 2) This is the transitive usage of Vsphar characteristic of Buddh. Sk.; cf. Bd htlingk W.K.F. VII. 384, where M.Vyuty.s68 is cited and the reading corrected. 3) Compound new in Skt.; Pali upanijjhīyuti (J.P.T.S. 1887, p. 127). 4) Dham map. 87, p. 16.

·188 शितासमुच्चयः। [88b- - 5 । बोदव्येति ॥ ॥ इदशानामस्माभिः सवात्समदातानामगुप्तानामनुपशात्तानामर्याय मंना. हाः संनद्रव्याः॥पे॥ हत्त वयं धर्मतां प्रतिमरिष्यामः कोऽत्राक्रोति वा माक्रुश्यते वा। स परिगव[89a]षमाणो न तं धर्ममुपलभते । य माक्रोशति वा नाक्रुश्यते वा। सनात्मप- रानुपलब्धोपलम्भदृष्टिविगतः तमत इति । भगवत्यामप्युक्तं । एवं चित्तमुत्पाट्यति । येन मया सर्वसत्वानां विवाद उत्सारयित- व्यः सोऽहं स्वयमेव विवदामि । लाभा मे दुर्लब्धा योऽवं बल्पिते प्रतिबल्यामि । येन मया सर्वसत्वानां संक्रमभूतेन भवितव्यं सोऽहं परस्य वमित्यपि वाचं भाषे। परुषं वा प्रतिवचो ददामि । इदं मया नैव वक्तव्यं बउसमेन । एडकमूकसमेन मया कलविवादेषु भवितव्यं । परतो डरुक्लान् डरागतान् दुर्भाषितान् भाष्यमाणान्यचनपथान् शृण्वता चित्तं 10 नाघातयितव्यं । पोषामत्तिके न ममैतत्साधु न प्रतिवर्ष यो ऽहं परस्य दोषातरं संजनये. पम् । एतन मम प्रतिद्वपं पदकं परेषां दोषातरमपि संश्रोतव्यं मन्ये । तत्कस्य देतोः। न मयाशयो विकोपयितव्यो येन मया सर्वसत्वाः सर्वसुखोषधानेन सुयितव्याः परिनिर्वाप- पितव्याशानुत्तरांसम्यक्संबोधिमभिसंबुध्य तत्र नामादं व्यापचे । न च मया परेषां स्वप- राहानामपि व्यापत्तव्यं। स नामाकं मा क्षोभं गच्छामि । इदं तु मया करणीयं । दृष्प- 16 राक्रमतया पराक्रात्तव्यं । न मपा जोवितात्तराये ऽपि क्रियमाणे तोभः करणीयः। न मया भृकुटीमुखे उत्पादयितव्यति॥ बोधिसत्वप्रातिमोते ऽप्युक्तम् । ये क्रुडाः सत्वास्तानाश्चासयति तमापपति। पति धर्मेण तोषयतोति ॥ इति शितासमुच्चये तात्तिपारमिता परिच्छेदो नवमः॥३॥ 1) 'The Tib. gives no help to the identiication of this work. Apparently a recension of the Prajñüpüramitā is intended; compare the quotations in Ch. XII below. See also the successive extracts in Madhy.-vr., 160. 10-18 ('ulitan Bhagavatyām') and 162. 16-30 ('uktam bhagavatyām Prujñāpāramitāyām). 2) Added in margin. The Tib. 1176 2 bas 357815975295367" as the reading were kim ahain tamo gacchāmi?

·-89 b]] दशमः परिच्छेदः॥ 189 X. वीर्यपारमिता दशमः परिच्छेदः ॥ एवं तात्तिप्रतिस्थितः श्रुते वीर्यमारभेत । अन्यथा श्रुतमेवास्य विनाशाय संपप्यते ॥ यथोक्तं चन्द्रप्रदीपसूत्रे। 5 (8) (5) किपदहू धर्मपर्यापुणेया शीलं न रतेत गुते नमत्त । न बाकश्रुत्येन स शक्यु त्रायितुं डःशोलपेन ब्रजमान दुर्गतिम् ॥ घुतानुशंमास्तु नारायणापरिपच्छापामुक्ताः । तथा हि कुलपुत्राः श्रुतवतः प्रज्ञागमो भवति । प्रज्ञावतः लेशप्रशमो भवति । निलेशस्य मारो ऽवतारं न लभते ॥ अत्र च महर्षे[89 b]त्तरस्य जातकं विस्तरेण कृत्वान । धर्मकामानां हि । विमल- तेवः । बोधिसत्वानां महामवानां सगौरवाणां सप्रतीशानां अन्यलोकधातुस्थिता अपि 10 बुद्धा भगवत्तो मुखनुपदर्शयत्ति धर्म चानुप्रावयत्ति। धर्मकामानां । विमलतेतः । बोधिस- त्वानां महासत्वानां पर्वतकन्दरवृतमध्येषु धर्मनिधानानि निक्षिप्तानि । धर्ममुखान्यनत्तानि पुस्तकगतानि करतलगतानि भवति । धर्मकामानां विमलतेजः बोधिसत्वाना पूर्वबुद्ध- दर्शिन्यो देवता बुढप्रतिभानमुपसंहरति ॥॥ परितोणायुष्काणां बुढा भगवत्तो देवता. शायुर्बलं चोपसंकत्ति । बुढाधिष्ठानेन देवताधिष्ठानेन च काझामाणा वर्षसहस्रमवति- 15 ठते॥पे॥ यावत्कल्पं वा कल्पावशेषं वा यावहा याकात्ति धर्मगौरवज्ञातानां बोधि- सवानां बुद्दा भगवत्तो नरामप्यपनयत्ति ' व्याधीनपनपत्ति ' स्मृतिमुपसंकाति । गतिं म- ॥ 1) The readings of Sansk. and Tib. are alike doubtful in these gathas. 2) After bahin later hand hus inserted the syllable na. 3) cakshu MS. 4) Cf. Minaev, Recherches, p. 35, n. 1. 5).. 5) This sentence is erroneously repcated in the MS. 6) Cf. 15. 11 supra. .

·190 शितासमुच्चयः। [89b - तिं प्रतिभानं चोपसंहात्ति॥पे॥ दृष्टिकृतानि विनोदपत्ति । सम्यग्दृष्टिं चोपसंहात्ति। धर्मगौरवण विमलतेतः । बोधिसत्वानां महामवानां सर्वोपक्रमभयानि न भवति । त. स्मात्तर्कि विमलतेजः श्रुतसंभारकौशल्याभियुक्तेन बोधिसवेन भवितव्यमिति ।। किमाकारं श्रुतं बोधिसत्वविनये प्रशस्त । यथा वार्यातपमतिसूत्रे ऽभिहितं । अशो- 5 त्याकारप्रवेशं श्रुतं । तयथा । छन्दाकारमाशयाकारमध्याशयाकारं प्रयोगाकार निर्माणा- कारमप्रमाणाकार कल्याणमित्राकारं गौरवाकारं प्रदक्षिणाकारं मुवचनाकारं पर्युपासना. कारमस्तिोत्राकारं मनस्काराकारमविक्षेपाकारगवस्थानाकारं रत्नसंज्ञाकारं भैषज्य- संज्ञाकारं सर्वव्याधिशमनाकारं स्मृतिमानाकारं गतिबोधनाकारं मतिरोचनाकारं बुद्धि- प्रवेशाकारमतृप्तबुद्धधर्मश्रवणाकारं त्यागवलणाकारं दाताबानेयाकारं बहुश्रुतसेवना- 10 कारं सत्कृत्यप्रोत्यनुभवनाकारं कायौद्वित्याकारं चित्तप्रल्हादनाकारमपरिखेदप्रवणाकार धर्मप्रवणाकारं प्रतिपत्तिश्रवणाकारं पर्देशनाश्रवणाकारं अश्रुतप्रवणाकारं अभिज्ञा- अवाणाकारमन्ययानास्पृहणावणाकारं प्रज्ञापारमिताश्रवणाकारं बोधिसत्वपिटकनव- पाकारं संग्रहवस्तुप्रवाणाकारमुपायकौशल्यप्रवणाकारं ब्रह्मवि[30a]कारश्रवणाकारं स्मतिसंप्रवन्यप्रवणाकारं गारवाकारं उत्पादकोशल्यप्रवणाकारमनुत्पादकौशल्यव- 15 पाकारमशुभाकारं मैत्र्याः अवाणाकारं प्रतीत्यसमुत्पादाकारं अनित्याकारं दुष्खाकारम- नात्माकारं शात्ताकारं शून्यतानिमित्ताप्राणहिताकारं अनभिसंस्काराकारं कुशलाभिम- स्काराकारं सत्वाधिष्ठानाकारं विप्रणाशाकारं स्वाधीनाकारं स्वचित्तारतणाकारं वो. पस्यायंसनाकारं धर्मनिध्यात्याकार लेशविपताकारं स्वपनपरिकर्षणाकारं पापनलेश- निग्रहाकार सप्तधनसमवशरणाकारं सर्वदारिद्योपवेदाकारं सर्वविद्वत्प्रशस्ताकार पपिउ. 20 ताभिनन्दनाकारं नार्यसंगताकारं अनार्यप्रसादनाकारं सत्यदर्शनाकारं स्कन्धदोषविवर्म- 1) Added in margiu. 2) Probably thc book so called (K.F. 215; Nanjio 23 (12), 1005) translated by Iliouen Tusang, not a division of literature. The same pitalu is mentioned in the opening words of the Laink tivatara (IRiaj. Mitra, Nep. B. L. 114.22 and my own Cambridge Cat., 21. 3).

·-90 b] दशमः परिच्छेदः॥ 191 . नाकारं संस्कृतदोषपरितुलनाकारमर्थप्रतिशरणाकारं धर्मप्रतिशरणाकारं सर्वपापाकर- पााकारं यात्मपरहिताकारं सुकृतकर्माननुतप्यनाकारं विशेषगमनाकारं सर्वबुद्धधर्मप्रति- लाभाकारमिति॥ पुनरत्रैवाह । पाय धर्मसंभारयोगः स एवास्य ज्ञानसंभारो भवति । तत्र कतमो धर्म- संभारयोगो येयमत्यार्यता ऽल्पकृत्यता अल्पभाषता अल्पपरिष्कारता पूर्वरात्रापररात्रं 5 नागरिकायोगगनुयुक्तस्य श्रुतापरितुलनता ' भूयो भूयः पर्येषपाता । चित्तस्यानाविलता' नोवरणानां विष्कम्भरता । ग्रापत्तिषु निःशरणाज्ञानं । कोकृत्यता ' अपर्युत्थानता। प्र. तिपत्तिसारता । धर्मनिम्रती धर्मप्रवणता धर्मप्रारभारती। पराक्रमसंपन्नता यादीप्तशिर- चैलोपगता ज्ञानपर्येष्ट्या । तन्मर्यावहारिता। प्रशिथिलशीलता ऽनितिप्तधुरता विशेष- गागिता संगणिकाविवनिमेकारामता एण्याभिमुखमनस्कारता वार्यवंशमत्तुष्टिाः]धुत- 10 गुणोधचलनता धारामरतिस्तता लौकिकमात्रास्मरपाता लोकोत्तरधर्मपर्येष्टिता स्म. त्यप्रमोपता । अर्थगत्यनुग[90byगता । मत्या मार्गानुलोमता । धृत्या संवरप्रत्यर्पीना- - - and 'in sutras of true purpore carrerazgaražo 1) A new form: Tib. (119 a 5) -REN'T Gf. infra 1. 6. 2) Jere the Tib. has two mere cūkūras referring to preserving (what is heard) in one's consciousness (गेष) श). 3) See Senart, Mhv. I. 587. 4) Pali form; f. Ch. s.v., and likewise s. rrkkhambann. Tib. शैयामाहा' the obscurations (depravities) of the niind' fivc in number, as in the Pali authorities. 5)..6) A stock-phrase in Buddh. literature for intense carnestness; cited by Ch. from Jat. [I] 11[15], and to be replaced (on MS. authority) in Lal..V. 216 ad fin., where Rij Mitra's text reads wrongly prucarano. 6) gatyārthugatyanugamatā MS.; Tib. मागणारे हे (sic) "२ ' following up the perception of the meaning'.

·192 [90 b - - . शितासमुन्नयः। नुगमः । कीरपत्राप्यालंकारता । ज्ञानानुगमनमारता । प्रज्ञानविधमनता। प्रविश्यामोक- तमस्तिमिरपटलपर्यवनहस्य प्रज्ञाचतुर्विद्धिः ' सुविशुद्धबुद्धिता' बुद्धिविस्तीर्णता ' प्र. संकुचितबुडिता प्रभिनबुद्धिता ' प्रत्यक्षबुद्धिता। अपराधीनगुणता । स्वगुणैरमन्यनता। परगुणापरिकीर्तनता । सुकतकर्मकारिता । कर्मविपाकानुदुरता । कर्मपरिशुद्धिज्ञान- 5 मिति ॥ किं प्रोतव्यं । उक्तं भगवता ज्ञानवैपुल्यसूत्रे । सार्थकानि शास्त्राणि शितितव्या- नि। पार्थकाति परिवर्तयितव्यानि । तव्यया । लोकायतशास्त्राणि दण्डनीतिशास्त्राणि काखो र्दशास्त्राणि वादविग्याशास्त्राणि कुमारकोउाशास्त्राणि बम्भकविग्याशास्त्राणि ॥ पे॥ यान्यपि तदन्यानि कानिचिन्मोतप्रतिकूलानि शास्त्राणि संमोहाय संवर्तते तानि म- 10 वाणि बोधिसत्वयानमंप्रस्थितेन परिवर्तवितव्यानीति ।। एवं श्रुतवता चित्तं शोधयितुमरण्यमाश्रयणीयं । कथं पुनराशयसंपनत्याप्युप्रदत्तपरि- पृच्छायां गृहमनुज्ञातं ' यत्नवतोऽप्यमामयात् । परदारादिष्वपि तर्हि नापत्तिः स्यात् । न तेषामतामये ऽपि प्रकृतिदृष्टवाइलावासस्य च प्रज्ञप्तिमावस्यवादिति ॥ - ॥ इति शिक्षासमुच्चपे वीर्यपारमिता परिच्छेदो दशमः ॥ १० ॥ 1) °gamahrir° MS. I follow the Tib. in dividing the clauses. . 2) The Tib. adds as the end of this quotation: nöqsaiaS' (bhadanta Çāriputra) F'iga allargatzak VÀ (bodhisatvānām) Why apa" (jñānasambhāraḥ ut supral izgatavotas vil (na parihiyate (?) iti). . 3) On the meaning 'a magical performance for procuring . . death', and for other spellings of this word see Hornle, Bower, MS. Pt. VI (really an extract from Paica-rakshi) P 227, n. 8 Til. ST imprecation'. For the whole passage cf. Minaev. Journ. Publ. Instr. 1871. N: U p. 97 and S. d'Oldenburg 3aauCKHD VIII, 60-61. 4) This syllable a sec. manu.

·-01] एकादशः परिच्छेदः॥ 193 XI. 6 अरण्यसवानि नामकादशः परिच्छेदः ॥ तदेवमुयदत्तपरिपृच्छाविधिना गृहदोषान्भावपित्वा श्रुतवता चितं शोधयितुमरण्य- माश्रयणीयमिति स्थितं ॥ तथा चोक्तं चन्द्रप्रदीपमूत्रे। न जातु कामा प्रतिषेवमाणाः पुत्रेषु दारेषु बनिव तृष्णा। गलं च मेविव जुगुप्मनीयमनुत्तरां प्राप्स्यति सो ज्यबोधिम् ॥ ये काम व:त्ति यथा निकडू पुत्रेषु दारेषु अनिव तृष्णां। उत्तस्त गेहाभिनिष्क्रमत्ति न डर्लभा तेषियमयबोधिः॥ न कधि बुद्धः पुरिमेण घासीदनागतो भेष्यति यो ऽवतिष्ठते। पेहि स्थितेरेव प्रगारमध्ये प्राप्ता उत्तम प्रयबोधिः॥ प्रहाय रा[91a]यं पथ खेरपिाउं वसेदरण्येषु विवेककामः। लेशान् प्रहाय विनिहत्य मानं बध्यत्ति बोधिं विरजामसंस्कृताम् ॥पे॥ अनेकि पानेकि च चीवरेकि पुष्पेनि गन्धेकि विलेपनेकि । नोपस्थिता भोत्ति नरोत्तमा बिना यथ प्रवजिला चरमाणाधर्मान् ॥ यथैव बोर्घि प्रतिकाङमाणः मत्वार्थ निर्विा कुसंस्कृतातः। धरण्याभिमुख सप्त पदानि गच्छेद घयं ततः पुण्यविशिष्ट भोति ॥ पदि पुनर्विसभागमवानुनपात्परिषत्कामतपा वा लाभादिकामतया वा विवेकप्रवे. शे विलम्बेत ' तदर्थमञवोर्क। 10 (2) 16 1) S0 MS. against metre: read prahāya klocān. 2) Cf. kusamgatam 'schlechte Verbindung' quoted from Mbh. by B. & R. 3) Though metrically irregalar, these words preserve the sense; Tib. 57751 परयुगाते (120 b 5). With sapta pandini ck. 167.8. 18 ·194 शिक्षासमुच्चयः। [91a- 5 न विज्ञ बालेकि करोत्ति वियर्चा सत्कृत्य बालापरिवर्तयत्ति। ममात्तिके चे"ति प्रदुष्टचित्ता न बालधर्मे कि करोत्ति संस्तवम्॥ न विज्ञ वालान करोति मेवना विदिव बालान स्वभावसंततिम् । कियच्चिरं बालसुसेविता पि पुनोऽपि ते भोति घमित्रमविभाः ॥ न विज्ञ बालधिक विश्वसत्ति विज्ञाय बालान स्वभावसंततिम्। स्वभावभिना प्रकृतीय बालाः कुतोऽस्ति मित्रं हि पृथग्जनानां ॥ सधार्मिकैनो वचनेन उक्ताः क्रोधं च दोषं च अप्रत्ययं च । प्राविष्करोत्तो इमि बालधर्मा इममर्थ विज्ञाय न विश्वसत्ति॥ बाला हि वालेकि समं समेति यथा अमेध्येन अमेध्य साईम्। विज्ञः पुनर्विज्ञानेन साई समत्ति मर्पिथ सर्पिमण्डे ॥ तथा च पुनरत्रैवमाह। मूसुखिताः सद ते नालोके येषु प्रियाप्रिय नास्ति ककिंचित् । ये च न कन्दरके ऽभिरमन्ते प्रामणकं सुसुखं अनुभोत्ति ॥ येषु गमापि तु नास्ति कहिंचित् । येषु परियक सर्वशु नास्ति। खड़मना विचरत्तिमु लोकं गगने पवन ययेव वाति॥ 10 । 15 1) The Tib. renders as if the reading were. 'mamāntike te [sc. balah] pra. dushtacitta' ati [matra vijno na karoti'. 2) Cf. Pali suhndhammika (e. g. Mahüvagga, VI. 31. 4). -cno (if geouinc, compare samestasyo below) must be coordinated with the Prakrit instr. -enam. 3) This confirms the reading, questioned by Bihtlingk (W.K.F., VII. 362), of Divy. 201 (not 210).23. 4) Unmetrical; but certified by the Tib. a 3). Qu. correct to ºrkūm suklām?. 5) This illustrates the usage of khadga = pratyekabuddha recorded in lexx.; cf. B. R. 8. V. Compare also Suttanip 6-12; Mhv. I. 357-8. 6) i. c vicarant' ime. 7) Thc metre is quite irregular; but the substantial corrcctacss of the text (12114).

·91b] एकादशः परिच्छेदः। 195 ॥ (2) - मल्यकृत्ययोगी स्युः मुखिता वत ते नरलोके येष न सजति मानस लोके वायुसमं सद तेधिक चित्तं नो च प्रियाप्रिय विश्चति संगो॥ अप्रिय ये दुखितेहि निवासो येऽपि प्रिया दुखितेकि वियोगो। घत उभे अपि तेहि जहित्वा ते मुखिता नरये रत धर्मे । पुनरत्रैवोक्तम्। भवति सततमल पृथु गुणा दोषत मर्वि वळयित्वा न विवति [91b] कदाचि युक्तयोगी इगि गुण तस्य भक्त्यरण्यवासे ।। सद भवति निविण संस्कृतेऽसौ न भवति तस्य पहा ककिंचि लोके। न च भवति विवृद्धिरात्रवाणां वनवततोऽस्य भवत्ति प्रानुशंसाः ॥ अधिकरण न तस्य जातु भोती सद् उपशातरतो विवेकचारी। वचचि मनसि काय संवृतात्यो बङगुण तस्य भवत्यरण्यवासे । भवति घनुकूल तस्य मोतो लघु प्रतिविध्यति सोऽधिमुक्ति शात्ताम्। वनिचार धिमुक्ति सेवतोऽस्य इमि गुणा भोत्यरण्यवासि सर्वे ॥ पुनराक। वनषण्ड सेवध विविक्त सदा वितालिव ग्रामनगरषु रतिम्। अद्वितीयखड़सम भोथ सदा न चिरेण लप्स्यथ समाधिवाम् । इति ।। धार्यराष्ट्रपालमूत्रे प्यार। 1:31 10 (4) 15 1) dukhutehi MS. 2) Metre: Pushpitāgrā. 3) Tib. Ég [question for} dispute'; cf. Pali usage. 4) Metre not identified, but ditfering from the preceding by one short syllable only. 5) marg. vasato. 6) Metre: Pramitakshara. 7) Cl. 54.18%; MS. Rāstra°. Tib.: =R.pari- Precha-sutra. ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གསེ་ཞུས་པའི་མདོ་ - ·196 शितासमुख्यः। [01b- 6 - त्यक्ती गेल्मनत्तदोषगरनं चित्तानपेक्षाः सदा । ते गण्य रतिमा वत्ति गुणिनः शात्तेन्द्रियाः मूरताः॥ न स्त्रीसंभव नेव चापि पुरुषस्तेषां क्वचिडिग्यते। एकाको विकरत्ति खड़मदशाः शुद्धाशया निर्मलाः ॥ लाभेनापि च तेषु वर्ष स्वमनो लीयत्त्यलाभेन च । घल्पेच्छा स्तोतरेरभिरता मापाकुकावर्जिताः ति ॥ उयदत्तपरिपच्छायामप्यार । सवसंसर्गो मे न कर्तव्यो न कि मयेकमवस्य कुशलमू- लानि संजनयितव्यानीत्यादि । पदि पुनः श्रुतवानिमा तणसंपदमासाम्य लाभादी सक्तः चित्तं न शोधयेत्स एवेकः स- 10 देवके लोके वञ्चितः स्याद् ॥ उक्तं सार्यरत्नकूटे । तप्यथा काश्यप कश्चिदेव पुरुषो मलता उदकार्णवेनोलमान उ- दकतृष्णया कालं कुर्याद् । एवमेव काश्यप इलेके श्रमणाबासणा बलन्धर्मानुइन्य पर्य- वाप्य न रागतृष्णां विनोदयत्ति । न देषतृष्णा न मोक्तृष्णां विनोदयत्ति । ते मस्ता ध- मार्णवेनोसमाना: क्लेशतृष्णाया कालगता ' डर्गतिविनिपातगामिनो भवत्तीति ॥ तस्मावश्यमरण्यमापयेत्॥ तादृशानि च स्थानानि सापयेत् । येषु च स्थानेषु नातिहरे पिएउपातगोचरो भवति . 16 (6) . 1) Metre: Çārdulavikridita. 2) MS. çüº; Tib. GRI agreeing with the meaning krpālu of Sk. less. B? quotes Saddh.-P.; cf. Ch. p. 490. 3) In the MS. this syllable has been deleted and ni (?) substitued. If this is really an emendation on metrical grounds, it is unnecessary; cf. isn- etc. at 103.3 supra. 4) d'abat hypocrisy', like kuhanā supra 131. 8,6. 5) In the Tibetan the quotation extends to six lines more (121 b 4-6). 6) From the Tib. (122 a 3) we learn that this paragraph is taken 'from the cf. p. 7 0.(2) ।

·-92 a] एकादशा परिच्छेदः। 197 नातिसंनिकृष्टे । येषु पानीयानि भवत्यच्छानि ग्रुचीनि निर्मलान्यल्पायामानि मुषपरिभो. गानि या[92a]नि च स्थानानि वृतसंपनानि भवत्ति पुष्पसंपनानि फलसंपनानि पत्रसंपना. व्यपगतडष्टश्चापदानि गुलासंपन्नानि प्राग्भारसंपन्नानि सुखपरिसकाणि शातान्यहिती- पानि तादशानि स्थानान्यायपेत् । म तेषु स्थानेधाप्रितो यदनेन पूर्वपठितं भवति तनि- भो रात्रैस्त्रिविमस्य स्वाध्यायति नात्युच्चेन स्वरेण नातिनोचेन नोडतैरिन्द्रियेंन ब. 5 निर्गतेन चित्तेन प्रसादमुपनोवन् ग्रन्थमुपधारयनिमित्तान्युहलन्मिहमपक्रामन् । सचेदा- रण्यकस्य भितो राजा वोपसंक्रामति राजमात्रोवा अन्य वा ब्रासपातत्रिपनगमनानपदाः । तेन तेषामादरेण स्वागतक्रिया कर्तव्या। एवं चानेन वक्तव्यं । निषोद महाराज यथा प्र. ज्ञप्त वासने। सचेडपविशति द्वाभ्यामप्युपवेष्टव्यं । सचेनोपविशति उभाभ्यामपि नोपवेष्ट. व्यं । सचेच्चञ्चलेन्द्रियो भवति उत्कर्षयितव्यं । तस्य ते महाराज लाभाः मुलब्धा यस्य ते 10 भूप्रदेशे शोलवत्तो गुणवत्तो बकुश्रुताः प्रमणाबामणाः प्रतिवसत्ति । अनुपटुतायोरभटादि- भिः ॥ सचेत् स्थिरो भवति विनीतः प्रशातेन्द्रियो भव्यथ भवति धर्मदेशनायाः ततोऽस्य विचित्रा धर्मदेशना उपसंहर्तव्या । सचेदिचित्रां न प्रियायते । संवेगानुकला धर्मदेशना उपसंहर्तव्या ' सचेत्संवेगानुकला) न प्रियापते उदारोदाराणि तथागतमाहात्म्यानि उ. पदेष्टव्यानि । ब्रामपातत्रिपनगमतानपदानामप्युपसकामतां यथानुपाः क्रिया उपस- 15 हर्तव्या। स एवं बलश्रुतः सन्प्रतिबलो भवति धार्मवणिकानां चित्तमाराधयितुं ते च सवास्तस्यात्तिके प्रीतिं च प्रसादं च प्रामोग्य च प्रतिलमत्त इति ॥ 1) tribhir divasasya MS.; but Tib. र (read ) ६ गापुमा' (122 3 6). 2) Tib. བསྟན་པར་བྱ་འོ་ 'should exhort' (?). 3) Supplied from the Tib. which has aq5999'*', as in the previous clause. For the first word Jaschke gives 'weariness; but the meaning is probably rather 'in accord with the impression made on him'; cf. Ch. 8. v. samuego. 4) A new form; cf. Ch. 8. v. dhamma-savanan.

·198 [92 a - - । - शिक्षासमुच्चयः। उयदत्तपरिपृच्छायामप्यार । पुनरपर गल्पते प्रव्रजितेन बोधिसत्वेनारण्ये प्रतिवस- ता एवमुपपरीतितव्यं। किमर्थमनमरण्ये प्रतिवसामि । न केवलमरण्यवासेन श्रमणो भ- वति । बहवो ऽप्यत्रादात्ता प्रविनीता अयुक्ता अनभियुक्ताः प्रतिवसत्ति । तम्यथा । म. ग[92b]वानरपतिसंघचौरचण्डालाः प्रतिवसत्ति । न च ते अमपागुणासमन्वागता भवति । 5 अपि तु खलु पुनरलं यस्याापारण्ये प्रतिवमामि स मया अर्थः परिपूपितव्यो यडत मा मण्यार्थः॥पे॥ पुनरपरं गरूपते प्रव्रजितेन बोधिसत्वेनारण्ये विकरता एवमुपपरीक्षित. व्यं । किमर्थमहमरण्यमागतः । तेनैवं मीमांसयितव्यं । भयभीतोऽस्म्यहमरण्यमागतः। कुतो भयभीतः । संगपिकाभयभीतः ' संसर्गभपभोतो रागदपमोभयभीतो मानमनतपरि- दाभयभीतो लोभेयामात्सर्यभयभीतः पशब्दगन्धरसस्पष्टव्यभयभीतः । सोऽहंकार- 10 ममकारभयभीतः । बौद्धत्यविचिकित्माभपभोतः । स्कन्धमारभयभीतः। लेशमारभयभी. तो ' मृत्युमारभयभीतो देवपुत्रमारभयभीतः । प्रनित्ये नित्य इति विपर्यासभयभीतोऽना- त्मन्यात्मेति विपर्याप्तभयभीतो ऽशुचौ शुचिरिति विपर्यासभपभोतो । दुष्व सुखमिति विपपीसभयभीतः। चित्तमनोविज्ञानमयशोतो । निवरणावरणापर्युत्थानभयभोतः सत्कापट- ष्टिभपभीतः पापमित्रभयभीतो। लाभसत्कारभयभीतो ऽकालमत्रभयभीतो ऽदष्ट दृष्टमिति 15 भपभोतो ऽश्रुते श्रुतमिति भयभीतो ऽमते मतमिति भयभीतो ऽविज्ञाते विज्ञातमिति भय- भीतो ऽयमो श्रमणामद्भपभोतो न्योन्यविदेषणाभयभीतः कामधातुपधालबप्य. धातुभयभीतः सर्वभवगत्युपपत्तिभयभीतो निरगतिपायोनिपितृविषयभयभीतः संने- पेण सर्वेभ्यो ऽकुशलेभ्यो मनसिकारेभ्यो भयभीत एभ्यो त्यहमेवंचूपेभ्यो भयभीवेभ्यो भोतोरण्यावासमुपगतः॥॥ पुनरपरं गृरूपते प्रव्रजितेन बोधिसवेनारण्यवासस्थितेन 20 भीतेन वा त्रस्तेन वा एवं शिक्षितव्यं । यानि कानिचिद्रयान्युत्पश्यत्ते सर्वाणि तान्यात्म- यास्त उत्पश्यते ॥पे॥ सत्पुनाकमरपये प्रतिवसनात्मयाळं परित्यजेयं नात्माभिनि- वेशं नात्मपरियलं नात्मनिदानं नात्मतृप्पा नात्मसंज्ञा नात्मवादोपादानं नात्म[93a]द- 1) See M. Vyutp. $ 155 aud Ch. 8. v dhūtu.

·.93 a] एकादशः परिच्छेदः। 199 ष्टिं नात्माधिष्ठानं नात्मपरिकल्पना नात्मरतां परित्यजेयं निरर्थको मेमण्यवासः स्याद् । अपि तु खलु पुनर्गरूपते नास्त्यात्मसंजिनो एण्यवासो ' नास्ति परसंजिनः॥पे॥पर- एयवासो नाम गृहपते उच्यते सर्वधर्मेघसंभववासः सर्वधर्मेधसंगवासः ॥ ॥ तप्यथा गृह- पते "रण्ये तृणगुल्मौषधिवनस्पतयः प्रतिवसत्तो न बिभ्यति नोत्रस्यत्ति न संत्रस्यत्ति न संत्रासमापश्यते । एवमेव गृल्पते प्रव्रजितेन बोधिसत्वेनारण्ये विसरता तृणगुल्मीषधि. 5 वनस्पतिकाष्ठकुयवदात्मप्रतिभासवत्संज्ञा काये उत्पादयितव्या । मायासमता चित्तस्यो- त्पापितव्या । कोऽत्र बिभेति । कोस्मिनुत्तस्यति । तेन भयभीतेन वा त्रस्तेन वा एवं योनिशः काप उपपरीक्षितव्यः। नास्त्यत्र काये बात्मा वा सो वा जोवो वा पोषो वा पु- इलो वा मनुको वा मानवो वा' अभूतपरिकल्प एष यदुत भयं नाम । स मया ऽभूतपरि- कल्पो न परिकत्यपितव्यः । तेन यथारण्ये तृपगुल्मौषधिवनस्पतयः प्रतिवसत्ति घममा 10 अपरियकाः । एवमेवाममेनापरियहणारण्यमेव सर्वधर्मा इति ज्ञात्वा उपसम्पय विस्त- व्यं। तत्कस्य देतोः। रणछेदोरण्यवाप्तो ऽममो ऽपरिग्रहः॥पे॥ पुनरपरं गरूपते प्र. वनितेन बोधिसत्वेन बुढानुज्ञातोरण्यवास इति ज्ञावारण्ये वस्तव्यं । पत्र हि शुक्लध- र्मपरिपूरिभवति । उपस्तब्धकुशलमूलः पश्चादामनगरनिगगराष्ट्रावधानीपवतीर्य धर्म देशयिष्यामि ॥ ॥ सचेत्युनर्गरूपते प्रव्रजितो बोधिसत्र उद्देशस्वाध्यायार्य गणमवतर- 15 ति । तेन तत्र सगौरवेण भवितव्यं सप्रतीसेनाचार्योपाध्यायेषु स्थविरमध्यनवकेषु भितुषु प्रतिणभवितव्यमनलसेन स्वयंकारिणा ऽपरोपतापिना न च तेनोपस्थानगुरुकेण भ. वितव्यं एवं चानेनोपपरीक्षितव्यं । तथागतोऽप्यन्सम्यकसंबुद्धः सदेवस्य लोकस्य स- - 1) Probably there is another lacuna bere, not however greatly affecting the sense. (Tib. 124 a. 1--6). 2) A prakritic form not hitherto found in literature; see however M. Vyutp. 8 207 & section founded in part on this passage or on another closely resembling it. 3) Apparently a stock-phrasc in Buddhist books: sec Saddb.- p. cited by B. & R. s. v. nigama; also Lal.-v. 671. 19. 4) pra added in margin (cf. pradakshiniya Vajracch. 34. 11); but the addition is not required, cf. dakshiniya infra.

·200 शितासमुच्चयः। [938- (1) - मारकस्य सन्मकस्य सायमणाबात्सपिकायाः प्रजापाः पूजितो दक्षिणीयः सर्वसवाना। मोऽपि तावन कस्यचित्मकाशाडपस्थानं स्वीकरोति । किं [93b] पुनरस्माभिरशितितः शितितुकामः। अपि तु वयमेव सर्वमवानामुपस्थापका भविष्यामः। वयमेव परेषामुपस्था- नपरिचा करिष्यामो न च पुनः कस्यचित्सकाशाडपस्थानपरिचर्चा स्वीकरिष्यामः । त. 5 त्कस्य देतोः । उपस्थानगुरुकत्य कि गृल्पते भितोर्गुणधर्मानुयको नश्यति । येषां च संयनं करोति तेषामेवं भवति । उपस्थानकेतोरेषोऽस्माकं संयकं करोति ॥ पुनरत्रवाद । सचेत्पुनर्गरूपते पारण्यको बोधिसवो धर्मप्रवणार्थिक प्राचार्यो- पाध्यायदर्शनार्धिको वा गानपरिपृच्छको वा सामात्तिकं शयनासनमागच्छेतेन सापमागम- नाय प्रक्रमणाय च चित्तमुत्पादयितव्यं । सचेत्पुनरस्य परप्रतिबह उद्देशः स्वाध्यायो वा 10 तेन विकारे प्रतिवमता रण्यप्रवणचित्तेन भवितव्यं । एष एव तस्यारण्यवासो यत्सर्व. वस्तुपरण्यसंज्ञा धर्मपर्येष्या चातृप्ततेति ।। सार्यरत्नराशिसत्रे ऽप्युक्तं। यदि पुनरस्य तत्रारण्यायतने विकरतोऽप्राप्तफलपृथान- नस्य व्याउमगा ग्रागच्छेयुः तेन तत्र न भयं न त्रास उत्पायितव्यः । एवं च चित्तमु. त्पादपितव्यं । पूर्वमेवानमुत्सृष्टकायतीवितो "रण्यवासमुपगतो ' न मयात्र भेतव्यं। नो- चमितव्यं । अपि तु मैत्रोमुत्पादापाबा] दोषं विवर्तयिष्यामि भयमपनयिष्यामि । यद्येव- मपि कृत्वा ते व्याउमगा मां जीविताद्यपरोप्य भुञ्जीरन् । तेन मयैवं चित्तमुत्पायितव्यं । लाभा मे मुलब्धा यस्य मे ऽसारात्कायात्सारमादत्तं भविष्यति। न पुनरिमे व्याउमृगाः श. क्या मयामिषेण तोषयितुं मम मांस भतयिवा सुखस्पर्श विकरिष्यत्ति ॥॥ यदि पुन- स्तत्रारण्यायतने विकातोऽमनुष्या उपसंक्रमिष्यत्ति सुवर्णा वा दुर्वी वा । तेन न त. 20 त्रानुनेतव्यं न प्रतिहत्तव्यं । यदि पूर्वबुढदर्शिन्यो देवता मारण्यक भितुमुपसंक्रम्य 1) cicchakācād MS. 2) notra° MS; ef. Pali forms, J.P.T.S. 1887, p. 116. 8) Last syllable obliterated; for the form sce 113.13, 130.18 above, and compare Whitney8990 ad fin. 4) CI. Senart, Mhv. I. 623 and Lal.-v. 367.12.

·-94a] एकादशः परिच्छेदः 201 - प्रश्नं परिपृच्छेयुः । तत्र तेनारण्यकेन भिनुणा यथाशक्ति यथाबलं यथाधर्माधिगमाय तासां देवतानां [94 a] धर्मो देशयितव्यः। यदि पुनस्तावङ्गम्भीरान प्रश्नान् परिपच्छेयुयान् म प्रारण्यको भितुर्न शकुयाडिसनायितुं तेन निर्मानेन भूवा वाग्भाषितव्या शितितो न परिभवितव्यः। युजिष्यामि घटिष्ये बुद्धशासने भविष्यति स कालः स समयो यदा ऽधि- गतान्धर्मान् युवा सर्वकयां विसर्जयिष्यामि । अपि तु प्रतिभातु ते। वयं धार्मअवणिका 5 इति ॥ पे ॥ तेन तत्रारण्यापतने प्रतिवसता तृणगुल्मौर्षाधवनस्पतीनां निमित्तं मही. तव्यं । कथमेते भवत्तिा यथेषां भावनामस्वामिकानामममानामपरियहाणामेवं निश्चेष्टानां निर्व्यापाराणां भवत्युत्पादो भय । न चैषां कश्चित्पादयिता ' न निरोधयिता । एवमे- वायं कायस्तृणाकाष्टकुव्यप्रतिभासोपमो ऽस्वामिको ऽममो ऽपरियहो निश्चेष्टो निा- पारो हेतुप्रत्यययुतया उत्पश्यते । केतुप्रत्यपवैकल्याविरुध्यते । न पुनरत्र कश्चिद्धर्मः 10 परमार्थत उत्पश्यते वा निरुध्यते चेति ॥ पुनश्चोक्तं । तेन तत्रारण्यायतने विकरता एवं चित्तमुत्पादयितव्यं । यग्यप्यकमाण्य- मागत एको ऽद्वितीयो । न मे कश्चित्सहायो यो मां सुकतं दुष्कृतं वा चोदयेत् । अपि तु खलु पुनः सत्तोमे देवनागयता वुढाश्च भगवत्तो ये मम चित्ताशयं नानत्ति । ते मम साति- पाः। सोऽहमिहारण्यायतने प्रतिवसनकुशलचित्तस्य वशं गच्छामि। यदि पुनरमियटू- 15 रमागत एको हितोयो संस्तब्धो ऽममो ऽपरियनः कावितर्क वा वितर्कयेयं व्या- पाद विहिन्सावितर्क वा वितर्कयेयमन्यं वा कुशलवितर्क वितर्कयेयं । निर्विशेषो भवयं संसर्गसंगणिकाभिरेतैः सबैः ' ते च मे देवनागयता विसंवादिताः बुद्दाश्च भगवत्तोऽनभि- राहा भविष्यतीति॥॥ इति शितासमुच्चये प्ररण्यसंवर्णनो नामकादशः परिच्छेदः ॥ - . 20 1) Cf. 1) h.- pada 281.5. Both form and usage savour rather of Pali than of Sanskrit origin. 2) This word is addled in the margin with the previous three epithets; compare Bod hicary.- tika p. 310 ad fin. 3) In the margin apparently referring to this place the following words occur. buildhāç ca bhagavanto 'nūttamunasah syuh | tat tathāham krrishyāmi yathā me deratā närudhūyishyanti. According to tbe Tib., this sentence or one like it should form the last words of the chapter. 4) The negative syllable has been wrougly deleted in the MS. NUTib. མི་མཉེས་པ་ 18* ·202 शितासमुन्नपः। [94 - XII. चित्तपरिकर्म द्वादशः परिच्छेदः ॥ तदेवमरण्ये वसन् समाधानाय युज्यते ॥ उक्तं कि भगवत्यां। स तेषामेव सवानामय ध्यानपारमितायां चरन विक्षिप्तचित्तो 5 भवति। तत्कस्य देतोः। [94b] तथा त्यस्येवं भवति । लौकिकी ध्यानोपपत्तिरपि तावदि- तिप्तचित्तस्य दुर्लभा । कः पुनर्वादो ऽनुत्तरा सम्यक्संबोधिः। तस्मान्गया विक्षिप्तचित्तेन भवितव्यम् । यावत्रानुत्तरां सम्यकसंबोधिमभिसंबुद्धेयमिति ॥ पुनरस्यामुक्तं । पुनरपरं मुभूते बोधिसत्वो महासवः प्रथमचित्तोत्पादमुपादाप ध्यान- पारमितायो चान् सर्वाकारज्ञताप्रतिमयुक्तैर्मनमिकारानं समापश्यते । स चतुषा रूपाणि 10 दृष्ट्वा न निमित्तग्राही भवति नानुव्यञ्जनमाही । यतोऽधिकरणामस्य चतुरिन्द्रियेणासंव- रसंवृतस्य विकरतोऽभिध्यादौर्मनस्ये अन्ये वा पापका अकुशला धर्माश्चित्तमनुप्राप्नुयुः। ते- षां संवाय प्रतिपय्यते । रतति चतुरिन्द्रियम् । एवं प्रोत्रेणा शब्दान् युवा प्रापोन ग- धान् घावा । जिल्लया रसानास्वाय ' कापेन स्प्रष्टव्यानि स्पृष्ट्वा ' मनसा धर्मान्विज्ञाय न निमित्तमाहीभवति नानुव्यञ्जनमाही। यतोऽधिकरणामस्य मन इन्द्रियेपासवरसंवृतस्य 15 पापकाशित्तमनुप्राप्नुयुः । तेषां संवराय प्रतिपश्यते । रतति मन इन्द्रियं । स गच्छनपि ति- सवपि निषोऽपि शयानोपि भाषमाणोऽपि समाहितावस्थामसमाहितावस्था [न] वि. जहाति । स भवत्यस्तलोलः । सपादलोलो ऽमुखलोलो प्रकीर्यावाक् । प्रवितितेन्द्रि- योऽनुढतोऽनुनतो ऽचपलो ऽनलमो ऽसंधातकापो ऽसंधात्तचित्तः । शात्तकायः शात्तवाक् शातचित्तः । रहस्यरसि वा कल्पितेर्यापथः संतुष्टः ॥पे॥ सुभरः सुपोषः। सूपास्यः 20 कल्याणाचारगोचरः। संगणिकया ऽपि विवेकगोचरः। लाभेऽलाभे च समो निर्विकारः। - (1) - - . । 1) Tib. सौर (126. b. s.)

·- 95 a] हादशः परिच्छेदः। 203 ३) अनुनतोऽनवनतः । एवं सुखे दुष्खे । स्तुती निन्दापा । पशस्ययशसि । जीविते मरणो च समो निर्विकारोऽनुनतो ऽनवनतः । एवं शत्री मित्रे च ' मनापवर्तिनि मार्पधना- र्येषु । शब्देषु संकीर्णोधसंकीर्णोषु । प्रियाप्रियेषु च रूपेषु समो निर्विकारः अनुनतोऽनव- नतः । अनुरोधविरोधापगतः। तत्कस्य हेतोः। तथा [35a] हि स स्वलतणाशून्यानसंभूता- ननिष्पनाननभिनिर्वृत्तान् सर्वधर्मान्पश्यतीति विस्तरः॥ तत्र लीने मनसि मुदिता भावनयोत्तेजनं कुर्यात् । उद्दते बनित्यतामनसिकारः 5 - प्रशमः॥ 10 उभयप्रतिपतार्थ चापराष्ट्रपालोक्लां गायां स्मरेत् । बऊ कल्पकोटोभि कदाचि बुढो उत्पावते लोकहितो मर्षि । लब्धोऽधुना स प्रवरः तणोऽग्य त्याति प्रमादं यदि मोक्तुकाम । इति ॥ तथा । मयोपमं वितथमेतत्स्वप्नोपगं च संस्कृतमवेत्य न चिरादविष्यति विपोगः स- र्वप्रियः । न नित्यमिह कश्चित् । उज्य पथा घटत नित्यं पारमितासु भूमिषु बलेषु । मा जातु संसप वीर्य यावन बुध्यथा प्रवरबोधिम्। इति ॥ सार्पललितविस्तरेण्प्युक्तं। वलितं त्रिभुवं बरव्याधिवमरणानिप्रदीप्तमनाथमिदम्। भवनिःशरो सद मूळ जगहमति भ्रमरो यथा कुम्भगतः ॥ 15 1) The second and contrary word (amana-āpa°?) has been lost. Tib. üz3 गरण मेयर (127. aa 2) Tib. महारगुर cf. p. 120, n. 9. 3) The subjoined extract has been collated with the MS. Hodgson No 7 (H.) of the R. As. Soc. (London), f. 130. a, with which Camb. Add. 2195 (C.) f. 85. L practically agrees; and with thc printed edition of Rājendralūla Mitra (R.) p. 204.8. Obvious corruptions are not recorded, especially where Raj. Mitra bas printed in detiance of the metre here the simple anapaestic Totaka. 4) Our MS. (A) quite unmetrically: jvalitam tribhuvanam . . dushkhair. 5) na ca niḥsº R; but bhavaº is supported by the Tib. Lal.-v. (Foucaux, i. 155, ii. 160).

·204 शितासमुच्चपः। [95a 5 अध्रुवं त्रिभुवं शरदद्धनिभं नटरङ्गसमा बगि जन्मच्युतिः । गिरिनयसमं लघुशीजवं व्रजतायु बगे यथ वियु नभे॥ भुवि देवपुरे त्रिपायपये भवतृष्णाम्रविश्यवशा जनता। परिवर्तिषु पञ्चगतिधबुधा यथ कुम्भकरस्य हि चक्र थमी। प्रियवपवीः सद स्निग्धातैः शुभगन्धासैवरस्पर्शसुखैः। परिषिक्तमिदं कलिपाश जगत् मृगलुब्धकपाशि यथैव कपि । सभयाः सरणाः सद वैकराः बकुशोकउपद्रव कामगुणाः । घसिधारममा विषपत्त्रनिभाः जहितार्यजनय मीन्घटः ॥ स्मृतिमोषकरास्तमसीकरणा भपहेतुकरा दुखमूल सदा। भवतृष्णलताप विवृद्धिकराः सभयाः सरणा सद कामगुणाः ।। यथ अनिवदाः ज्वलिताः सभयाः तथ काम इमे विदितापनः । मपङ्कसमा शिशूलसमा मधुदिग्ध इव तुरधारसमा । पथ सर्पशिरो यथ मीन्घटः तथ काम इमे विदिता विदुषाम्। तय शूलसमा निषेशिसमा यव स्थानका किशवर तथों- दकचन्द्रनिभा इमि कामगुणाः प्रतिबिम्ब इवा गिरिघोष पथा। प्रतिभाससमा नटरङ्गनिभा तथ स्वप्नसमा विदितार्यजनः ।। 10 15 1) Cf. 54, note 4. 2) yathaira hi baddha kapi II, with an extra anapaest; ºkupmi A R.'s reading is neither metre nor sense. 3) Our text (A.) alone agrees with the Tib.; all the Skt. texts of the Lal.-v. (cf. Foucauxii. 170, n. 1.) being corrupt here. 4) caranāh (!) R.; above he reads the same form marana. 5) “Höllenofen”, Bohti. WKF. (quoting Kāraṇda-vy.); but Tib. 9737 'fire-pits' (Jaschke; cf. Foucaux), as if from Vihan. Compare Prakrt khadda, khaya from the same root. The agıkhr(m)dha of Açoka's fourth edict is probably distinct. 6) tathā daka A; udakac° R. udac° H. 7) So H and A a sec. m., originally 'vikshya.

·-95b]] द्वादशः परिच्छेदः। 205 (1) 5 तपिकाव[95 b]प्सिका इमि कामगणाः तथ मायमरीचिसमा घलिको. दकबुढुट्पेनसमा वितथाः परिकल्पसमुत्थित बुद्ध बुधैः ॥ प्रथमे वयसे वरवपधरः प्रिय इष्टमतो इय बालचरो। बाव्याधिदुईततेनवपुं वितत्ति मृगा इव शुष्कनदीम् ॥ धनधान्यवरो बकुडव्यबलो प्रिय इष्टमतो इय बालचरी। परिकोणधनं पुन कृच्छ्रगतं वित्ति नरा इव शून्यटवीम् ॥ पच पुष्पद्रुमो सफलो व हुमो नरुदानरतः तथ प्रीतिकरः। धनकीनु बर्दितु याचनको भवते तद् अप्रियगृध्रसमः ॥ प्रभुद्रव्यबलो वापधरः प्रियसङ्गमनेन्द्रियप्रीतिकरः। जराव्याधिदुखादितु तोषाधनो भवते तद् अप्रिपमृत्युसमः ॥ बरया बरितः समतोतवयों हुम वियुलतो व यथा भवति। बरजोर्णा अगार यथा सभयो बानिःशरणां लघु ब्रूहि मुने । जर शोषपते नरनारिंगणां पथ मार्नुलता घन शालवनम्। बार वीर्यपराकमवेगको जर पङ्कनिमम यथा पुरुषो। बर बप मुपवित्रूपकरी जर तेजरी बलस्थामकरी। सद सोप्यररी परिभावकरी जर मृत्युकरी बर घोतकरी॥ बकरोगशतैर्घनव्याधिदुखैः उपसृष्टु जगजुलनेव मृगाः। जर व्याधिगतं प्रसमात्य जगत् दुखनिःशरण लघु देशय की। 10 15 1) alika as in Pali and elsewhere (Mhv. II. 71.2) in gāthās. 2) Cf. Dham m a pada, 162. 3) balam, H. 4) Our Tib. version has ār'ù5 5571' showing the same corruption (mi for me) poted by Foucaux in his 'Tibetan text of the Lal.-v. (ii. 171, note 3). 5) A. is corrupt here reading vyadhi-sukha gasamikshya; °dhigatam H. The text before the Tib. translator apparently read ºjitam.

·206 शितासमुच्चयः। [95 b - शिशिरेकि यथा हिमधातु मलं तृपागुल्मवनीषधि घोनकरो। तय योजलको प्रयु व्याधि बगे परिलोयति इन्द्रियत्पबलम्॥ धनधान्यमहार्यतयातकरः परिभावकरः सद व्याधि जगे। प्रतिघातकरः प्रियद्वेषकरः परिदारको यथ सूर्यु नभे ।। मरणां च्यवनं च्युति कालक्रिया प्रियद्रव्यानेन वियोगु मदा। पुनागगनं च असंगमनं द्रुमपत्रफला नदिनोतु यथा ॥ मरणां वशितानवशीकुरुते मरण करते नदि दारु पथा। असहायनो व्रते द्वितियः स्वककर्मपलानुगतो विवशः ।। मरण यसते बल प्रापिशतान् मकरो व जलाकरि भूतगणान् । गरुडो उरगं मृगराज गा ज्वलनो व तृणोधिभूतगणाम् । इति ॥ राजाववादकसूत्रेऽप्यार । तप्यथा महाराज चतसृभ्यो दिग्भ्यश्यवारः पर्वता घाग- च्छेयुर्दकाः । [96a] सारवत्तोऽखएडा प्रच्छिना प्रमुषिराः मुसंवृता एकघना नभाः] स्पृशतः पृथिवी चोलिखत्तः सर्वतृणकाष्ठशाखापर्णापलाशादि सर्वसवप्राणिभूतानि निर्मश्यत्त- स्तेभ्यो न सुकरं जयेन वा पलायितुं बलेन वा द्रव्यमत्रौषधिभिवा निवर्तयितुम् एवमेव 15 महाराज चवारोमानि महाभयान्यागच्छत्ति येषां न सुकरं बवेन वा पलायितुं बलेन 10 से; 1) ayu for ayam. Tib. bahu . . jara R., aleu . . jaro II. 2) So also Tib. paritāpa R.C. 3) jarā R. 4)°tāmav' A. C. °ta na v° R. 5) °tiyah MSS. and text. Cf. Mhy. II. 134.7 where several MSS. give the unmetrical Sanskrit form. 6) °ahari H. R. 7) A dialogue (cf. 9. 19) between Buddha and Prasenajit, king of Koçala; Nanjio 988, KF. 263. Cf. M. Vyutp. 65. 105; Minacv quotes part of this extract (Recherches, p. 88) in illustration of the phrase anagatabhayāni of the Bhabra edict of Acoka. A portion of the present extract is also cited in the Bodhi. cary.- tika pp. 385 sqq. (ed. Poussin), cited below as 'B'.

·-96b] हादशः परिच्छेदः। 207 । द्रव्यमत्रौषधैर्वा निवर्तनं कर्तुम् । कतमानि चत्वारि । बरा व्याधिर्मरणां विपत्तिश्च ।। जरा महारान पागच्छति यौवनं प्रमधमाना । व्याधिर्मकारान ग्रागच्छत्यारोग्यं प्रमथमानः। मरणामागच्छति जीवितं प्रमथमानं । विपत्तिर्मकाराबागच्छति सर्वाः संपत्तीः प्रमथमाना। तत्कस्य हेतोः । तद्यथा महाराज सिंहो मगरानो पसंपनो जवसंपन्नः सुजातनखदंष्ट्राक- रालो मृगगपामनुप्रविश्य मृगं गृहीवा यथाकामकरणीयं करोति । स च मृगोऽतिबलं । व्याउमुखमासाग्य विवशो भवति । एवमेव महाराज विद्वस्य मृत्युशन्येनापगतमदस्यापरा. वगास्य मर्मसु छियमानेषु मुच्यमानेषु सन्धिषु मांसशोणिते परिशुष्यमाणे परितप्ततृषितवि- खलबदनस्य करचरणवितेपाभियुक्तस्याकर्मण्यस्यासमर्थस्य लालासिसाणाकपयमूत्रपुरी. षोपलिप्तस्य ईपलीवितावशेषस्य कर्मभवात्पुनर्भवमालम्बानस्य यमपुरुषभयभीतस्य का. लरात्रिवशगतस्य चरमाशासप्रश्वासेषूपाध्यमानेषु एकाकिनो ऽद्वितीयस्यामहायस्येमें 10 लोकं बस्तः परलोकमाक्रामतो महापथं व्रतो महाकातारं प्रविशतो महागलं सम- वगाहमानस्य महान्धकारं प्रतिपयमानस्य महाविनोय॑मानस्य कमवायुनाक्रियमाण- स्यानिमित्तीकृतां दिशं गच्छतो नान्यत्राणां नान्यच्छरणं नान्यत्परायणामृते धर्मात् । धर्मो हि महाराज तस्मिन्समये त्राणं लयनं शरणां परायण भवति । तयथा शीतार्तस्यानिप्र- तापः । अग्रिमपगतस्यानिर्वाषणां । उठणार्तस्य शैत्यं । प्रधान प्रतिपत्रस्य शी[96b]तलं 15 छायोपवनं । पिपासितस्य शोतलबलं । बुभुतितस्य वा प्रणीतम । व्याधितस्य वैश्योष- धिपरिचारकाः । भयभीतस्य बलवत्तः सकायाः । साधवः प्रतिशरणा भवति । एवमेव म- कारान विवस्य मृत्युशल्येनापगतपस्यात्रापास्याशरणस्यापरायणास्य नान्यत्राणं नान्यः त्परायणामन्यत्र धर्मात् । तस्मात्तर्हि ते महाराजानित्यतानुदर्शना भवितव्यं तयव्यपानु- दर्शिना भवितव्यं मागाभयभीतेन । धर्मेपौव ते महारान राज्यं कारयितव्यं नाधर्मेणा। 20 - - 1) CI. Aiiguttaran. II. 121 (8 119). 2) Pohya° B. 3) Cf. supra 70. 15. Ona niynº B. 4) ca MS.

·208 [96b- - शिनाममुच्चपः। तत्कस्यहेतोः। ग्रस्यापि ते महारानात्मभावस्येवं मुचिरमपि परिरतितस्य सुचिरमपि शुचिना प्रणीतेन खानीपभोवनीयास्वादनीपेन संतर्पितस्य संप्रचारितस्य नुत्पिपा. सापरिगतस्य कालक्रिया भविष्यति । एवं काशिकोशेपटूकूलपत्त्रोतोगादिभिर्वस्त्रवि- शेषेराच्छादितस्य चरमशयनावस्थितस्य विविधस्वेदाम्बुन्निनलिनवसनावृतस्य काल- 5 क्रिया भविष्यति । एवमपि ते महाराज स्वानानुलेपनवासधूपपुष्पसुरभिगन्धस्यात्मभाव- स्य न चिरेण दुर्गन्धता भविष्यति । एवं स्ट्यागारमध्यगतस्यापि ते स्त्रीगणपरिकृतस्य नानावावगीततूर्यनाये रुपगीयमानस्य सुमनमः क्रोउतो रममाणास्य परिचारयतोमरगाभ- यभीतस्यातीव दुःखदौमनस्या-यां कालक्रिया भविष्यति । एवापि ते महारान गुन्हेयूप- लेपनोपालप्तेषु मुस्थापितागलेषु सुपिस्तिवातायनेषु बङगन्धधूपपुष्यतेलवर्तिप्रत्यालि- 10 तेषासक्लपट्टदामकलापेषु मुक्तकुमुमावर्णेिषु गन्धघरिकानिधूपितेषु अन्यस्तपादपोठप- टिकास्तरणगोपिाकास्तरणकाचलिन्दिकप्रावरणमातरोछट्पटिकोभयकृतोपधानेषु पर्य- केषु शयिवा । पुनश्च प्रशालकाकगृध्रगतकडेवरमामास्थिकेशरुधिरवशाकुले परमबीभ- से श्मशाने गतचेष्टस्यात्मभावः पृषिव्यागवशः शेष्यते । एवमपि ते महारान गनस्कन्धा- थपृष्ठरयाभित्रस्य शङ्कपटलेवानन्यमानेषु छत्रेगा धार्यमाणोन बालव्यानेन वोजाय]- 15 (974]मानस्यानेकलस्त्यवस्थपदातिभिरनुपातस्याञ्जलिशतसहस्रनमस्क्रियमाणास्य ' नि- गमनमनुभूप न चिरानिश्चेष्टस्य मृतशयनाभिवलस्य चतुर्भिः पुरुषेत्तिप्तस्य दक्षिणोन न. गरहारेण नितिस्य मातापितधातभगिनीभार्यापुत्रहितवयस्यदामोदासकर्मकरपौरु- यैः शोकगतरूपैर्वितिप्तकेशरुत्तिप्तभुतः सोरस्ताउं परगकरना । का पुत्र का नाथ का तात का स्वामिनित्याक्रन्दमानः पौरजानपदैः सपरिभावदृश्यमानस्य शशानं नीतस्य 20 पुनः काकगृध्रश्वगालादिभिर्भतितस्य तान्यस्थीन्यनिना वा दग्धानि पृथिव्यां वा निखा- (2) 1) Cr. Senart, Mhy. I. 303. 4 and note. 2) Name of a kind of down. Cr hal.-v. cited by B. & Rs. v. kakacincika. 3) = cndaver. Divy. 39.11.

·-97a] हादशः परिच्छेदः॥ 209 । नितानि घदिवा लिनानि वातातपरेवा चूर्णीकृतानि दिग्विदितु प्रतिप्तानि तत्रैव पूतभवमायास्यत्ति । एवमनित्याः सर्वसंस्कारा एवमधुवा इति विस्तरः ।। तत्र लेशः प्राधान्येन रागद्वेषमोका यस्यैषामेकतरस्य तावत्प्रतिपक्षमादी भावयेत्त- निदानं च वर्जयेत् ॥ तत्रापरत्नमेघे तावदाक। स रागस्य प्रतिपतं भवते । रागोत्पत्तिप्रत्ययांच वर्तय- 5 ति। कतमय स रागस्य प्रतिपतः । कतमे च ते रागोत्पत्तिप्रत्ययाः। प्रशुभाभावनागस्य प्रतिपतः । जनपदकल्यापोरागोत्पत्तिप्रत्ययः । कतमा च मा शुभाभावना। यडत सत्य- स्मिन्काये केशा रोमाणि नखा दत्ता रजो मलं वक् मांसास्थि स्नायुः शिरा वृक्का कट्प प्लोस्कः लोमकः । प्रत्राण्यत्रगुणा यामागयः पक्वाशयः । प्रौर्यकं यकृत्पुरीषमश्रु स्वेदः वरः सिङ्गापाकं वसा लसीका मजा मेदः पित्तं ग्लेष्मा पूयं शोणितं मस्तकं मस्तकलुङ्गं 10 प्रनावः । एषु च वस्तुषु बोधिसत्व उपपरीक्षणनातीयो भवति । तस्यैवमुपपरीक्षमाणा- स्यैवं भवति । योऽपि तावत्स्याहाला मूतः प्रभव्यो कुशलः मोऽपि तावदेतानि वस्तूनि 14. - - 1).. 1) This passage is quoted in the Bodhicaryzīvatara-ţikā (p. 295) as if from the main work (uhtam (ikshāsamuccaye). It is, however, a stock-list; cf. M. Vyutp. § 189 and Buddh. Triglotte f. 32. 2) Compare the list of 32 inkuras in Khuddaka Pritha s3 (J.R.A.S. 1869, p. 311, 326); ppłkā MS. (cf. 114 v i supra); Tib. VAIH!" Bullā Bodbic..ţikii a rcading due apparently to the corruption of Bengali MSS. In the correspond. ing Pali text vakkam immediately precedes hadayam 3) audari yakan (?), M. Vyutp.; avdäri Trigl. The meaning is doubtless 'bladder' (« Wasserbauch»); cf. B E R. 8. V. udura. Our Tib. version (132 a 3) low- (-linga). (vor las ལེང་ག་ 4) sakrit MS 5) vaga MS., a form elsewhere found; B2 s. x. vacia (3). 6) So Bodbic.-ţik:i; ºkshamānajī° MS. 7) Tib. ant an incurable foal (?)'. Compare the l'rench usage of 'impossible' of persons. 14 ·210 शिक्षासमन्चयः। [97- । (2) ज्ञावा रागचित्तं नोत्पादयेत् । प्रागेव सप्रज्ञनातीयः । एवं हि बोधिसवोऽशुभाभावनाब- कुलो भवतीति॥ भगवत्यामप्युक्तं । पुनरपां मुभूते बोधिसत्वो महासवः प्रज्ञापार(7b]मितापां चर- विममेवं कायं पथाभूतं प्रजानाति । तयथापि नाम मुभूते गोघातको वा गोघातकातेवासी 5 वा गां कवा तोदोन शस्त्रेण चत्वारि फलकानि कृत्वा प्रत्यवेतते स्थितोऽथवा निषमः। एवमेव सुभूते बोधिसवः प्रज्ञापारमितायां चविममेव कायं धातुशो यथाभूतं प्रजाताति। प्रस्त्यस्मिन्काये पृथिवीधातुरब्धातुरपि तेजोधातुरपि वायुधातुरपीति।पे॥ पुनरप्याह । तयथापि नाम सुभूते कर्षकस्य मूतोडी पूर्णा नानाधान्यानां शालीनां बीकोणां तिलानां तण्डलानां मुहानां माषाणां यवानां गोधूमानां मशूराणां सर्षपाणां । 10 तानेतान् चतुष्मान्पुरुषः प्रत्यवेक्षमाणाः । एवंबातीपादयं शालिरयं बोलिरमी तिला म्र- मी तण्डला श्रमी मुद्रा प्रमी माषा यवा ग्रमी गोधूमा प्रमो मशूरा अमी सर्षपा इति ॥ ए. वमेव बोधिसवो महामवः प्रज्ञापारमितायां चनिममेव कायमूई पाट्तलाधः केशम- स्तकनखरोमवक् रोमपर्यतं पूर्ण नानाप्रकारस्यात्रुचेर्यथाभूतं प्रत्यवेतते। सत्यस्मिन् काये केशा रोमाणि नखा यावन्मस्तकं मस्तकलुङ्गमतिगूयं कर्णगूथमिति ॥पे॥ पुनरपर मु. 15 भूते बोधिसत्वः श्मशानगतः पश्यति नानाबपाणि मृतशरीराणि श्मशाने ऽपविडानि शव- शपने उस्कितानि एकालमृतानि वा धरमतानि वा यस्मृतानि वा चतुरहमतानि वा प. 1) See my note in J.R.A.S. 1898, p. 870, where it is shown that the present extract is closely related to a passage of the (Maha-) Satipatthāna-sutta contained in two nikayas. See Majjh.-n. I. p. 57 - Digha-n., sutta 22 (ed. Colombo, 1883, with Sinb. sanna, and translated in Warren's Buddhism, p. 360). 2) Cf. Mahasatip. 8. p. 25 med. (= Warren 359 in). 3) Tib. E5 'store-room'. Warren (l. c.) translates the corresponding Pali matoli vessel'. The meaning is probably a (two-mouthed) bag (malla) as the Sinhalese sanna on the passage explains it. Possibly the Vedic mūta 'basket' is cognate. The word occurs again at 104. b where the Tib. rendering is the same. 4) See Mahisatip. sutta, p. 30.8 (= Warren Buddhism, 360).

·-98a] 211 हादशः परिच्छेदः॥ चाहणतानि वा व्याध्मातकानि विनोलकानि विषयकानि विषमक्रानि स इममेव कार्य तत्रोपसंहरति । अयमपि काय एवंधर्मा एवं स्वभावः। एतां धर्मतामव्यतिवृत्त इति ॥ एवं हि सुभूते बोधिसवो महासवः प्रज्ञापारमितायां चरन् बलिर्धा काये कायानुदर्शी विकर- ति ॥ पे॥ पुनरपरं यदा मृतशरीराणि श्मशाने उत्सृष्टानि पश्यति । षड्यात्रमृतानि का- कैर्वा खाग्यमानानि कुरा गधैर्वा श्चभिर्वा गालैर्वा ततोऽन्यैर्वा नानाविधैः प्रापाकजतिः । खाग्यमानानि [98 a] स इममेव कायं तत्रोपसंकरति। घयमपि काय एवंधर्मा एवंस्वभावः। एतां धर्मतां न व्यतिवृत्त इति ॥ पुनरपरं यदा मृतशरीराणि पश्यति श्मशाने उत्सृष्टानि विवादितान्याचीनि दुर्गन्धानि । म इममेव कार्य तत्रोपसंहरतोति पूर्ववत् ॥पे॥ पुनर- पां यहां पश्यति मृतशरीराणि शिवपधिकायामस्थिसंकलिका मांसशोणितम्रतितां स्वायु- विनिबहां । स तत्रेममेव कापमिति पूर्ववत् ॥ पुनरयां पदा मृतशरीराणि पश्यति शिव- 10 पधिकायामस्थिसंकलोभूतानि अपगतमांप्सशोणितनायुबन्धनानि । म इममेव कापमि. ति पूर्ववत् । पुनरपां यदा पश्यति शिवपधिकापामस्थीनि दिग्विदितु तिप्तानि । पड. तान्येन पादास्थीनि । अन्येन बढाथोनि । अन्येन चोर्वस्थोनि । अन्येन प्रोणिकारक (2) (3) (4) 1) These four adjectives clearly form part of a stock-description of a corpse in Buddhist works; see M. Vyutp. $ 52. 1-4; vinilaka-samjna i vipūyaka-s. I vipadumaka (v. 1. °padu°)-s. | vyadhmātaka-s. With this the Tib. (132. b.s) partly agrees: हमारा' (for Pा'' 'roten'?) | ६८ (सर) गणेश (exactly = vi. nilaka 'quite livid') | इसारा गर।' 'putrid'?) | कपासपुषस'. The last exactly equals vyādhmātaka, and I therefore emend our M$. which reads 'dhmātakāni. The Pali has uddhumātakam. As to the form or meaning of vipatmaka there seems to be little certainty; 'von Wurmern angefressen' B2 (Nachtr.). The Pali has no equivalent. Ten classes of corpses in the Visuddhi-magga (Warren, Buddhism p. 292; pictures (!) in the Colombo ed. pp. 695 sqq. 2) The Pali is sīvathikā, occurring at Päraj. I. 10.13, a passage which otherwise illustrates the present. See also J.R.A.S. sup. cit., p. 873, n. 3. 3) Sec Senart Mhv. I. 387. The form samkalibhūta below, not hitherto found, confirms Senart's derivation and his observation as to the want of genuineness in the equivalent Pali form samkhalikā). 4) Tib. (195. a. 6) Rīgā, a form not in lexx., but prob. equir. to Pali kata (cunnus). The Sinh. version of the corresponding Pali bowever (ed. cit. p. 36.11) renders by (Sinh.) kati, which means 'hip' like Sk. kata.

·212 शितासमुच्चयः। [981 - अन्येन पृष्ठवंशमन्येन पार्श्वकास्थीनि । अन्येन ग्रीवास्थीनि । अन्येन बालस्थोनि स इममेव कायमुपसंकरतीति पूर्ववत् ॥ पे ॥ पुनरपरं पदा पश्यति शिवपधिकापामस्थोन्य- नेकवार्षिकाणि वातानुपरिशोषितानि शङ्कसबिभानि । इममेव कार्य तत्रोपसंहरतीति पूर्ववत् । अयमपि काय एवंधर्मा एवं स्वभाव एतां धर्मता न व्यतिवृत्त इति ॥ पुनरपरं सु. 5 भूते बोधिसत्वो महासवः प्रज्ञापारमितायां चान् पदा पश्यति शिवपथिकायामस्थीन्यने- कवार्षिकाणि तिरोभूतानि नोलानि कपोतवर्णानि पूतीनि चूर्णकजातानि पृथिव्यां पांमु- नासमसमीभूतानि स इममेव कार्य तत्रोपसंहाति प्रयमपि काय एवंधा एवंस्वभावः । एता धर्मतां न व्यतिवृत्त इति ॥ एष तावत्समासतो रागस्य समुदाचारप्रतिपतः। देषस्य मैत्री प्रतिपतः। प्रियप्त- 10 बादर्शनं च । तेन वा सह भोजनायेकार्थतयाप्रोत्युत्पादनं तत्र परमुखस्यामा प्रार्थना त- प्याभिनन्दनं मैत्री। कामरागप्रत्युपकारलेतुभ्यामलिष्टः स्नेक इत्यर्थः ॥ . । मा त्रिविधा ातपातसूत्रे ऽभिहिता। मवारम्बणा मे[981]त्रो प्रथमचित्तोत्पादि- कानां बोधिसत्वानां । धर्मारम्बणा चर्याप्रतिपनानां बोधिसत्वानां । अनारम्बणा मैत्री अ. नुत्पत्तिकधर्मतातिप्रतिलब्धानां बोधिसत्वानामिति ॥ पुनर्बुडारम्बणा बोधिसबारम्बणा पावकप्रत्येकबुढारम्बणा सवारम्बणा च । तत्र सवारम्बणापाः पूर्वं प्रिये सवे स्तिसुखोपसंहारान ध्यानमभ्यस्य ' तत्समे मैत्रीमुपसं- कोत्। ततः परिचितेषु । तत उदासोनेषु । ततः समोपवामिषु ' ततः स्वग्रामवासिषु । 15 1) The MS. adds another anyena, but no word appears to be missing. 2) = Mahasatip. sutta, p. 38, Warren p. 362. 3) Tib. (133. b.8) मे परे भाग माग 'partaking in patient adherence to the principle of non-rebirth'; compare Jaschke p. 498. b. and Wassi. liev, 140 (151). Other passages where the phrase occurs, with varying translations by European scholars are given at Dh.-8. p. 63 (CVII).

·- 98 b] द्वादशः परिच्छेदः ॥ 213 15) - एवं परयामे च । एवं यावदेकां दिशमधिमुच्य स्फरिवोपसंपय विति एवं दशमु दिनु । बुढापारम्बनायास्वयं प्रयासो नास्ति ॥ सा च वनधनपरिणामनापामुक्ता । म बोधिसत्वचीयां चरन् यावत्ति कानिचिद्दश्यत्ते पाणि मनोज्ञानि वा प्रतिकूलानि वा एवं शब्दा गन्धा रसा स्प्रष्टव्या धर्मा मनोज्ञा वा प्रतिकूला वा । ग्रनवग्या विशुद्धाः कल्याणोदारप्रभास्वा वा येन सौमनस्य जायते। । मुखमवक्रामति । प्रसादो जायते । प्रीतिः संभवति प्रामोग्यं संतिष्ठते ' हर्षः प्रादुर्भवति। दोर्मनस्यं निवर्तते । चित्तकल्यता प्रादुर्भवति । चित्तं कर्मण्यं भवति । प्राशयो मृडभवति। इन्द्रियाणि प्रल्हादं गच्छत्ति । सततमुखं संवेदयमान एवं परिणामयति । सर्वबुडानामेत- या परिणामनया भूयस्या मात्रया ते बुढा भगवत्तो ऽचित्येन बुद्दविहारसुखेन समन्वाग- ता भवत्वतुल्येन बुद्धसमाधिसुखेन सुसंगहोता भवत्वनत्तमुखेन भूयस्या मात्रपोपस्तब्धाम- 10 वत्तु ' अप्रमाणोन बुद्धविमोतमुखेन समनागता भवत्तु ' अप्रमेयेण बुद्धप्रातिकार्यसुखेन मु- संगकोता भवतु । प्रचित्येन बुढासंगविहारमुखेन सुपरिगृहोता भवत्तु । दुरामदेन बु. 1) The whole clause foris part of a Buddhistic locus communis on maltri; See M. Vyutp. lxix. 5 (where read with Bohtlingk W.K.F., Nachtr. 7, spharitra 'sich verbreiten über'). 2) °alanb° (here only) MS. 3) སྤྱོད་བ་ ' 'procedure' (prayāma?) 4) K F. 211 (30), a Tibetan title only, with which however our Tib. version substantially agrees Regarding the conjectured identity of the work cited above p. 22.5, it should be noted that here the Tib. title ends with usay pagba', the proper equivalent of pariņāmanā (cf. iufru 1), not as there with 515 = sutru. 5) The MS. here reads: vīī eram i pel cam, I have deleted the first crum (iu margin only) and the peyālam, which break the sense and have no equivalent in the Tib. (134. a. 3). ७) Dh.-8.8 133. 7) Cf. Senart, Mhy. I. 399.

·214 शितासमुच्चयः। [98b- । हवृषभितमुखेनामिछाना भवतु । अप्रमेयेण बुद्धबलमुखेनात्यत्तमुषिता भवत्तु । सर्ववेदि- तशात्तेनानुत्पत्तिसुखेनाधिकारसुखा भवतु । संगविहारसततसमाहितेन तथागतमुखेना- यसमुदा[994)चारेणाविकोपितमुखा भवत्तु ॥ एवं बोधिसत्वस्तत्कुशलमूलं तथागतेषु प- रिणमय्य बोधिसत्वेषु परिणामपति। यदिदमपरिपूर्णानामभिप्रायाणां परिपूरणाय परिण- 5 मयति । घपरिशुढानां सर्वज्ञताध्याशपानां परिशुद्धये । अपरिनिष्पनानां सर्वपारमितानां परिनिष्पत्तये। वनोपमस्य बोधिचित्तोत्पादस्याधिष्ठानाय । निवर्त्यस्य सर्वज्ञतासनाल- स्याप्रतिप्रनब्धये। बोधिसवानां कुशलमूलानां मार्गपाता। सर्वागत्समतास्थितस्य म. हाप्रणिधानस्य परिपूरये । सर्वबोधिसत्वविकाराणामधिगमाय । सर्वबोधिसत्वेन्द्रियाणां तोदणाभिज्ञताये। सर्वबोधिमत्वकुशलमूलानां सर्वज्ञतास्पर्शनताये । स एवं तत्कुशलमूलं 10 बोधिसवानामाय परिणमय्य बुद्धशासनावचरेषु सर्वप्रावकप्रत्येकबुद्धेषु तत्कुशलमूल. मेवं परिणागयति। ये केचित्सवा एकाच्छटीमहातमात्रमपि बुढशब्दं शावति । धर्मशब्दं वा ऽपसंघपर्युपासनं वा कुर्वत्ति तेषां तत्कुशलमूलमनुत्तराये सम्यक्संबोधये परिणामयति बुद्दानुस्मृतिपरिपूर्ये परिणामयति । धानुस्मृतिप्रयोगताये परिणामयति। वार्यसंघगौ- स्वाय परिणामयति । अचिरहितबुद्धदर्शनतापे परिणामयति । चित्तपरिशुढये परिणाम- 16 यति । बुद्धधर्मप्रतिवेधीय परिणामयति । अप्रमेषगुणप्रतिपत्तये परिणामयति। सर्वाभिज्ञा- कुशलपरिशुद्धये परिणामपति । धर्मविमतिविनिवर्तनाय परिणामयति । यथा बुद्धशास- नावचरेषु परिणामपतिः पावकप्रत्येकबुद्धेषु च तथा स बोधिमवः सर्वसत्वेषु तत्कुशल- (5) 1) vrishabhita (ºtā MS.) occurs only in Mhv. II. 277.8, in the sense of a «decd of bull-like prowessn. Tib. सुगमगार समस' «the joy of becoming the leader of the herd». 2) sukhānām. MS.; but the Tib, has the unvarying cquivalent of bodhisattva. 3) 'Abiding in the commands..' a somewhat extended usage of avacara; cf. Sc. nart, Mhv. I. 397. 4) Divy. 142.11. 5) 'penetration' Senart, Mhy. I. 443.

·- 99 b] हादशः परिच्छेदः॥ 215 मूलं परिणामयति ॥ यदिदं नायिकमार्गविनिवर्तनाय परिणामयति । तिर्यग्योनिव्यवच्छे- दाय परिणामपति । यमलोकोपच्छेदसुखाय परिणामयति। निरवशेषतर्वापापगत्युपपत्ति- व्यवच्छेदाय परिणामपति ॥ तेषां च सर्वसवानामनुत्तरबोधिछन्दविवर्धनताय परि- णा[99b]मपति । अध्याशयसर्वज्ञताचित्तलाभाय परिणामयति । सर्वबुद्धधर्माप्रतितेपाय प- रिणामयति । प्रत्यत्तसुखसर्वज्ञताभूमिसंवर्तनाप परिणामयति । प्रत्यत्तसर्वसविशुद्धये । परिणामयति । सर्वसवानामनत्तज्ञानाधिगनाय परिणामयति । पे॥ तस्य पत्किञ्चिच्ची वपिएउपातशयनासनगानप्रत्ययभेषव्यगमनागमनशरीरोपस्थाननिषचादिनिषेवणायत- नानां प्रवर्तनकर्म यापयाधिष्ठानमीर्यापयस्याविकोपनं कायकर्म वाकर्म मनस्कर्म सुच- रितं षमामिन्द्रियाणां संवाः स्वशरोराछादनमर्दनम्नानकर्म । शितपोतखादितं संमि- जितप्रसारितावलोकितविलोकितसुप्तनागरितस्वशरोरगतोपस्थानं सर्वमेतदोधिसत्वस्य 10 सर्वज्ञतालम्बनप्रयुक्तस्य न किञ्चिदपरिणामितं सर्वज्ञतायां सर्वसवस्तिसुखचित्तस्य ॥ पे॥सर्वजगत्परित्राणामनमो नित्योप्युक्तकुशलमूलस्य मदप्रमाव्यतिवृत्तस्य॥पे॥ सर्व लोशपराअखस्य सर्वबोधिसत्वानुशिक्षणाचेतसः सर्वज्ञतामार्गाप्रतिस्तस्य ज्ञानभूमिनिषे- वणस्य पण्डितसंवासाभिरतस्य । पे॥ मधुकर व कुशलमूलसंभरणास्य सर्वजगडच्चलि- तमत्तानस्यानभिनिविष्टसर्वसंस्कारस्य । पे॥ प्रत्तशः स्वस्वपि तदन्येपि तिर्यग्योनिगते- 15 धेकौदनोन्मिजितमेकालोपं वा परित्याति । सुगतावुपपत्तिषु तत्सर्व तेषामेव हिताय तेषामेव परिमोचनाय परिणामपति । तस्यास्तिर्पग्योनेस्तस्माद्दुःखार्णवात्तस्मादृष्खो- पादानात्तस्मादृष्खस्कन्धात्तस्माटुषत्रावेदनापाः । तस्मादृष्खोपचयात्तस्माद्दष्खाभिसंस्का. 1) From this point onwards the Ms. reads parinamayati. 2) The noun-form is new in this sense: for samrartate ('conduce to') in connexion with the bhümis cf. Mbv. I. 77. 3-5. 3) Cf. Trenckner, Majjh-n. I. p. 533 2 and Divy. 473.8-8; °miijata MS. 4) odana MS. 5) M. Vyutp. $ 39.94. 6) | °shkarja ° marg.

·216 शितासमुच्चयः। [99 b- - - ...... (3) रात्तस्माद्दुष्वनिदानात्ततो दुष्खमूलात्तस्माहुःखापतनात्तेषां सवाना विनिवर्तनाय परि- णामयति तदारम्बपोन च सर्वसवारम्बणीकरोति मनसिकरोति । तत्र कुशलमूले पूर्वङ्ग- मोकरोति । यदिदं सर्वज्ञतापां परिणामयति । [100a] बोधिचित्तोत्पादन प्रतिगृह्णाति । तत्र कुशलमूलमुपनयति । संसारकात्तारादिनिवर्तयति । अनावरणोन बुडसुखेनाभिमुखी. 5 करोति । संसारमागराइन्मञ्जपति । बुढधर्मप्रयुक्तया मैत्र्या स्फरतीत्यादि । इमाथ सुवर्णभासोक्ता मैत्रोकरुणागर्भा गाथाः सर्वा प्रादरतः समन्वाहत्य भावयित. व्या प्रत्तशो वचसापि॥ सुवर्णभासोत्तमडन्डभेन शाम्यत्तु दुष्वास्त्रिसकनलोके । अपायडष्खा यमलोकदृष्खा दारिद्यढण्वाश्य इह त्रिलोके। अनेन चो इन्दुभिघोषनादिना शाम्यत्तु सर्वव्यसनानि लोके। भवतु सवा न्यभयास्ता तथा यथाभयाः शात्तभयाः मुनीन्द्राः ।। यथैव सर्वार्यगुणोपपन्नाः संसारसर्वतमहासमुहाः। तथैव भोत्तू गुणसागराः प्रताः समाधिबोध्यङ्गगुणोपेताः॥ अनेन चो दुन्दुभिघोषनादिना भवत्तु ब्रह्मस्वर सर्वसवाः । स्पशत्तु बुद्धववारबोधि प्रवर्तयत्तू शुभधर्मचक्रम्।। 10 1) 15 1) Transitive here (intrans. 98. b. supra). Tib. (3437507: Pali pharati has a similar double usage, 2) The following extract is selected from the beginning (pp. 9-11) and enil (pp. 18-21) of the same chapter (4) from which a quotation was maile above p. 160. Cf. ibid. note 5. 3) See p. 9 fin. of the printed edition (P.). 4) °sal°A. 5)..5) These five aksharas are deleted in A.; I have restored them from B. and P, which reads: samusta satvā hrdayūkarā yathā tathā tnya çāntabhayā munindra. 6) bhāntu P. 7) so A.B.; Omeprara P. 8) cakradhurmum A. For å voal clongated, cf. Vhontii above, and ducirsu belon ·- 100 b] हादशः परिच्छेदः॥ 217 5 (2) (3) तिष्ठत्तु कल्यानि प्रचित्तियानि देशेतु धर्म जगतो हिताय । नत्तु लेशान् विधमत्तु दुष्खान् समेत्तु राग तथ दोष मोहम्।। ये सब तिष्ठत्ति पायभूमौ ग्रादीप्तसंप्रज्वलितास्थगात्राः। शृणवत्तु ते डन्डभिसंप्रवादितं नमोऽस्तु बुद्दाय भवात्तु वाचम् ।। नातिस्मराः मत्वा भवत्तु सर्वे जातोशतं जातिसहस्रकोट्यः । अनुस्मरतू मततं मुनीन्हान् शण्वत्तु तेषां वचनं दारं ॥ अनेन चो डन्डभिघोषनादिना लभत्तु बुद्धेहि समागमं सदा । विवपित्तू खलु पापकर्म चरतु कुशलानि शुभक्रियाणि ॥ सर्वत्र क्षेत्रेषु च सर्वप्राणिनां सर्वे च दुष्खाः प्रशमत्तु लोके। ये सत्व विकलेन्द्रिय घगहीनाः ते मार्च सकलेन्द्रिय भोत्तु सांप्रतम् ।। ये व्याधिता दुर्बलतोणागात्रा निस्त्राणाभूताः शयिता दिशाम । ते मार्च मुच्यत्तु च व्याधितो लघु लभत्तु चारोग्य बलेन्द्रियाणि ॥ ये राबचौरभट तर्जित वध्यप्राप्ता नानाविधर्भयशतर्व्यसनोपपनाः । ते म[1000]वि सब व्यसनागतडष्खिता कि मुच्यत्तु तैर्भपशतः परमैः सुघोरैः॥ 10 (7) % 3D 1) See p. 18.17 of the edition f. 11. b. 5 of B (see p. 160, n. b) = 10 b of the MS., a fragmentary palm-leaf copy, cited at p. 162 n. 2 and hereinafter called D. 2) B. and P. have first persons (anusmareyam, Crnviya, etc.) throughout this passage. 3) anena cāham kucalena karmaṇā labheya buddhehiº B. 4) - resolved to -, here and below, 218, 1. 2. 5) So A. D.; pāpāḥ B.; rogah P. 6) kucalendrº B. 7) So A. sec. man.; the original reading was cayita daca (?) dikşu; nigrāna daca dicāsu P.; nistrānabhuktās ca daca dicāsu D. 8) Metre for this stanza Vasantatilaka. 9) °samatarj° P.; satha D. 10) °padhānā D.

·218 [100b- (2) (3) शिक्षाममुन्नयः। ये ताउिता बन्धनबहपीडिता विविधेषु व्यसनेषु च मंस्थिताहि। अनेक प्रायाससहस्र प्राकुला विचित्रभयदारुणशोकप्राप्ताः ॥ ते सर्वि मुच्यश्चिक बन्धनेभ्यः संताउिता मुच्यिषु ताटनेभ्यः । वध्याश्च संयुज्यिषु जीवितेन व्यसनागता निर्भय भोत्तु सर्वे ॥ ये सत्व तुत्तपिपासपीडिता लभतु ते भोजनपानचित्रम्। अन्धाश्च पण्यत्तु विचित्रपां बधिराश्य श्रवत्तु मनोजघोषान्॥ नग्राश्च वस्त्राणि लभत्तु चित्रां दरिडमवाय निधि लभत्तु। प्रभूतधनधान्यविचित्ररत्नैः सर्वे च सवाः मुखिनो भवत्तु ॥ मा कस्यचिदावतु दुष्ववेदनाः सौख्यान्विताः सव भवत्तु सर्वे। अभिवषप्रासादिकसौम्यपा अनेक सुख संचित नित्य भोत्तु ॥ मनसावपानाः सुसमृडपुण्याः सह चित्तमात्रेण भवत्तु तेषा। वीणा मृदङ्गाः पणवाः सुघोषकाः उत्सा सराः पुष्करिणो तडागाः॥ सुवर्णपद्मोत्पलपमिनीश्च सह चित्तमात्रेण भवत्तु तेषाम्। गन्धं च माल्यं च विलेपनं च वासश्च चर्ण कसुमं विचित्रम् ।। त्रिकालवृतेभि प्रवर्षयत्तु गृहत्तु ते सव भवतु रुष्टाः । कुर्वत्तु पूरा दशसू दिशामु चित्तियां सर्वतथागतानाम् ।। (51 10 (6) (8) 15 (10) 1) daca sthitāni P. 2) vyākulā P.; āyāsabhayasamākulā D. 3) For the termination cf. 92.12; mucyantu ca tadanante D. 4) Opān dhīrā D. 5) sudarçanāh P. 6) manaçanta pārāh P. 7) The text shows considerable variation and abridgement compared with that of P., 20.11 and 21.1. 8) So D.P.; °ksāhi A. 9) tushtah P. 10) °su libri omnes; but cf. p. 216, note 12, and 217.8 above.

·100 b]] हादशः परिच्छेदः॥ 219 (3) (A) स बोधिसत्वानथ प्रावकाणां धर्मस्य बोधि प्रतिसृष्टि तस्य । नाचां गतिं सब विवपित्तु भवतु अष्टातणवोतिवृत्ताः । प्रासादयतू विनराजमुत्तमं लभत्तु बुद्देहि समागमं सदा । सर्वा स्त्रियो नित्य नरी भवत्तु शूराथ वीरा विटुपपिउताथ ॥ ते सर्वि बोधाय चात्तु नित्यं चातु ते पारमितामु षट् । पश्यत्तु बुडान्दशसू दिशामु रत्नहुमेन्द्रेषु सुखोपविष्टान् । परत्नासनसनिषष्मान् धर्माश्च शृणवत्तु प्रकाश्यमानान् । इति ॥ एषा संपतो मैत्री ॥ देषसमुदाचारप्रतिपतः ।। मोहानुशयस्य प्रतीत्यसमुत्पादर्शनं प्रतिपतः॥ तत्र प्रतीत्यसमुत्पादः शालिस्तम्बसूत्र भिहितः । तत्राध्यात्मिकस्य प्रतीत्यसमु. 10 1) This is the reading of P., with which B. (v. 1. pratisamshti) agrees; bodhi raju nirmala susthitasya A.: nirma su ll sthitº D. 2) ashtangikarithivi B. P.; Paigikavita° D.; ashtakshana-tyativ. A. The genuineness of akshana is vouched for by the Tilu. मेरंग(137 3. 2). 3) Tib. 'मामा' kyanarajami A.; Jotarajamarham P. B. 4) °lyaratā P. 5) ratnottama[-]zrkshasukhº B. P.; dānāditoyaiḥ suçolhayitra D. 6) So P. (p. 21, fin); te dharma prakāçayantu D. 7) °stambhasritre MS. I adopt the form which agrees with the Tib. (137. b. 5) Ygf2571215 Compare KF. 261 riz verdoyant'. In M. Vyutp. Ixv. 77, two of Minaev's authorities read °stambaku. The Bodhicar.-tika pp. 257, 309 (cf. 239. 15 369. 11.) cites portions of this passage calling the work at p. 309 (alistamba-puitja. Nanjio mentions a pali-'sambhava'-s.° 280 (tr. before A.D. 420) etc. But '-sambhava' is apparently an error in the Chinese 'authorized list; for so-tān-mo (Nanjio 867) represents stanbu. In the Madhyamiki-vritti Ch. XVI, p. 209 (ed. B.T.S.I.) the present passage is cited at length. The more important variants of that text (M.) are cited below.

·220 शितासमुच्चयः। [1012 । त्पादस्य [1014] केतूपनिबन्धः कतमः। यदिदमविग्याप्रत्ययाः संस्कारा यावज्ञातिप्रत्ययं जरामरगामिति । अचिया चेवाभविष्यनेव संस्काराः प्राज्ञास्यत्त । एवं यावयदि जातिनी- भविष्यन जरामरणां प्राज्ञास्यत । अथ सत्यामविश्वायां संस्काराणामभिनिवत्तिर्भवति। एवं पावनात्यां सत्यां जरामरणस्याभिनिवृत्तिर्भवति। तत्राविम्याया नैवं भवति । ग्रहं 5 संस्कारानभिनिवर्तयामोति । संस्काराणामप्येवं न भवति । वयमविश्चयाभिनिर्वत्ता इति । एवं यावनात्या नैवं भवति । ग्रहं बरामरगामभिनिवर्तयामीति । बरामरगास्यापि नेवं भवति । न जात्या निवृत्त इति । अथ च सत्यामविग्यायां संस्काराणामभिनिर्वृत्तिर्म- वति प्राडुभावः। एवं यावतात्यां सत्यां बरामरणास्याभिनिवृत्तिभवति प्रादुर्भावः ॥ एव- माध्यात्मिकस्य प्रतीत्यसमुत्पादस्य रुतूपनिबन्धो द्रष्टव्यः ॥ कथमाध्यात्मिकास्य प्रती. 10 त्यसमुत्पादस्य प्रत्ययोपनिबन्धो द्रष्टव्य इति । [षणां धातूना सगवायात् । कतगेषां षणां धातृनां समवायात् । यदिदं पृथिव्यप्तेनोवाव्याकाविज्ञानधातूनां समवायादाध्यात्मिक- स्य प्रतीत्यसमुत्पादस्य प्रत्ययोपनिबन्धो द्रष्टव्यः । तत्राध्यात्मिकस्य प्रतीत्यसमुत्पा- दस्य पृथिवीधातुः कतम इति । योऽयं कायस्य संश्लेषतः कठिनभावनभिनिवर्तयत्ययमु- च्यते पृथिवोधातुः । यः कायस्यानुपरियकं कृत्यं करोति अपमुच्यते ऽब्धातुः । यः 16 कायस्याशितपोतर्भाततं परिपाचपति प्रयमुच्यते तेनोधातुः । यः कायस्यावासप्रश्वास- 1) The attachment of cause to cause (in the chain); Tib. Ramiz. 2) Cantideva, as shown by the readings of both A. and Tib., cites the opening clause with undue brevity. The exordium in M. rung more clearly thus: evam ādhyātmiko (ºke edition) 'pi pratītyasamutpūdo diubhyan cra kāraṇābhyām utpadyate | katamübhyam duibhyum 1 hetüpanibandhutuh pratyayopanibundhutac cu talrādhyatmikasya pralityasamulpidasyn letupanebaudhah katamah I ynd idam aridyäpratyuyah sawskarih samskurapro vinunum, - and so on, going through the chain. 3) This clause onnitted in A., is supplied from M. and Tib. (138. d. 2). 4) Dh. 8. $58; ci. Pitaputrasa m again aap. Bodhic.-tik. 327.3 and infra 1. 108-). 5) So also Tib syzazazi'; samçleshātmake 'pi na bhāvam M. 6) A new form. Tib. (138. a. 5) पुरुष कार' 'body-aggregation'.

·- 101 b]] 221 द्वादशः परिच्छेदः॥ कृत्यं करोत्ययमुच्यते वायुधातुः । यः कायस्यात्तःसौषिर्यभावमभिनिवर्तयत्ययमुच्यते ग्रा- काशधातुः । यो नामतपमभिनिवर्तयति नउकलापयोगेन पञ्चविज्ञानकायसंप्रयुक्तं मात्र च मनोविज्ञानम् अयमुच्यते विज्ञानधातुः ॥ प्रसत्सु प्रत्ययेषु कायस्योत्पत्तिर्न भवति । यदाध्यात्मिकः पृथिवीधातुरविकलो भवत्येवमप्तेनोवाय्वाकाशविज्ञानधातवथाविकला भवत्ति। ततः सर्वेषां समवायात्कायस्योत्पत्तिर्भवति ॥ तत्र पृथियोधातोर्नेवं भवति । अहं 5 कायस्य कठिनभावमभिनिवर्तयामीति । ग्रब्धातार्नेवं भवति । नवं कायस्यानुपरिमस्कृ- त्यं करोगोति । तेत्रोधातो[1010]नेवं भवति । नकं कायस्याशितपोतखादितं परिपाच- यामीति । वायुधातोनेवं भवति । ग्रहं कायस्यावासप्रश्वासकृत्यं करोमोति । अाकाशधा- तोर्ने गवति । अहं कायस्यात्तः सौर्षिर्य करोमोति । विज्ञानधातोर्नेवं भवति । ग्रह- मेभिः प्रत्ययुजनित इति । अथ च सत्स्येषु प्रत्ययेषु कायस्योत्पत्तिर्भवति।तत्र पथिवीधा- 10 तुर्मात्मा न सत्वो न जीवोन उत्तुन मनुजो न मानवो न स्त्रो न पुमान नपुंसकंानचाएं न मम न चाप्यन्यस्य कस्यचित् । एवमब्धातुस्तेनोधातुर्वायुधातुराकाशधातुर्विज्ञानधातुन सत्रो न बीवो न बत्तुन गनुजो न मानवो न स्त्रो न पुमान नपुंसकं न चाहं न मम न चाप्यन्यस्य कस्यचित् ॥ तत्राविया कतमा पा एघेव षटमु धातुधेकसंज्ञा पिण्डसंज्ञा नित्यसंज्ञा ध्रुवसंज्ञा शायतमंज्ञा सुखसंज्ञा ग्रात्मसंज्ञा सवत्रीवमनुजगानवसंज्ञा । प्रहंकारममकार- 15 । 1) Trib. (136. a. 7) B freed'. Doubtless the arteries are meant; cf. nadi. In M. this whole sentence is chaotic. 2) New to literature: but soe Mahendra on lle mac. Anekarthas. II. 253: āstavuk larmabandhaltuh kriyāhinnsvidel llena saha rurtule yah skandhah çarirabharapanno rieparısādisamuhah sa sūsraraskandhill. 3) Falsa lectio repcated in M. 4) The following passage is cited in Bodhic.-tiki p. 258 (cited as 'B'). 5) karma M. 6) eshām wa shannām dhātūnām B. M. 7) aikyas° B. 8) So too the Tib.: रेय. susamina M. (which I do not understand); om. B.

·222 [1010 - (6) शितासमुच्चयः। संज्ञा । एवमादिविविधामाज्ञानम् इयमुच्यते विम्येति।एवावग्यापां सत्यां विषयेषु रागद्वे- षमोकाः प्रवर्तते । तत्र ये रागदेषमोहा विषयेषमो उच्यते संस्कारा इति । वस्तुप्रति- विज्ञप्तिर्विज्ञान । विज्ञानसहनश्चित्वारोऽवपिण उपादानस्कन्धास्तवाम [-पं]। चत्वारि च महाभूतानि चोपादाय उपादाय रूपमैकध्यमभिसंक्षिप्य तनावपं । नामपसनिधि 5 तानोन्द्रियाणि षायतनं । त्रयाणा धर्माणा संनिपातः स्पर्शः । स्पर्शानुभवना वेदना वेदनाध्यवसानं तृष्णा । तृष्णा चेपुल्यमुपादानं । उपादाननिनातं पुनर्भवानकं कर्ग । भवः । तडेतकस्कन्धप्रादुर्भावो जातिः। स्कन्धपरिपाको बरा विनाशो गरणं । नियमा. णस्य मूव्स्य स्वाभिधङ्गस्यातदानः शोकः । लालप्यनं परिदेवः । पञ्चविज्ञानकायसंप्रयु. तमशातानुभवनं दुष्वं । गनप्तिकारसंप्रयुक्त मानस दुब्वं दौर्मनस्यम् । ये चान्य एवमादय 10 उपल्लेशास्त उपायासाः ॥ पे। पुनरपरं तवे प्रतिपत्तिः मिथ्या प्रतिपत्तिः अज्ञानमविया । एवमविश्वायां सत्यां । 111) 115) 1) dhujiro MS; but (m) ajñu must be restored from B. and the Tib. मे काम। (139. a. 2) 2) sahetatas M. 3) supplied from B. and M and Tib. 4)... 4) This clause is omitted in B. and Tib. After copridnya M. reads: rũang tac ca quãna | elaniadhgam [sic] absº. 5) Tbe same word is used and also illustrated in Mil.-P. 60.10--24. 6) op. cit. 60.25. 7) tat punarbhane janakaltarmabhare hetukah ska° M. 8) jatyabhinirnattānām shandhānam prerip. B. 9) zirņasya skinndhasya vinº M. 10) Noun-form new. I do not uodertand M.'s reading: çokocchamiloyamam parıderah. The Tib. (139. a 6) seems to have had some forin like lulupyana. I understand the rendering to mean: «the uttering of lamentation is the telliug to oneself oo 0, '7' one's state arising from sorrow». çokarthalapanam B. 11) Cf. Sen art, Mhv. I. 373, and B. R. v. 3. शात. 12) dushkamanasi:° MS. The Tib. separates the sentences (139. a. 7). 13) 'eiu klciuer lileça' B2; but the Tib). J15.VIL' and the explanation of upinyrisa by Buddhaghosa in Vis.- M. xvii (ap. Warren, Buddhism 191) suggest nearness and intensity as thic force of upa-. 14) or the omission see B. 259 1-10 (= M. P. 210). 15) The following passage is also quoted in B. at pp. 309 sqq. ཆགི་ཏུ་སྣ་ག་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ ·- 102a]] हादशः परिच्छेदः॥ 223 (3) षर, त्रिविधाः संस्काराः अभिनिर्वर्तते । पुण्योपगा प्रपुण्यापेगा यानिज्यो[102a]पगाथेम उच्यते ऽविश्वाप्रत्ययाः संस्कारा इति। पुण्योषगानां संस्काराणां पुण्योपगमेव विज्ञानं भवति । पुण्योपगानां संस्काराणामपुण्योपगमेव विज्ञानं भवति । घानियोपगाना संस्काराणामानिज्योपगमेव विज्ञानं भवति । इदमुच्यते संस्कारप्रत्ययं विज्ञानमिति। एवं नामपं । नामपविद्ध्या षडिभरायतनहारः कृत्यक्रियाः प्रवर्तते । तबामपप्रत्ययं । षडायतमित्युच्यते। षड्य श्रायतनेभ्यः स्पर्शकायाः प्रवर्तते ऽयं षायतनप्रत्ययः स्पर्श इत्युच्यते। पन्जातीयः स्पर्शी भवति तजातीया वेदना प्रवर्तते । इयं स्पर्शप्रत्यपा वेदनेत्युच्यते । यस्ता वेदयति विशेषेणास्वादयति । अभिनन्दत्यध्यवस्यत्यधितिष्ठति। मा वेदनाप्रत्यया तृष्णुत्युच्यते । बास्वादनाभिनन्दनाध्यक्तानं । मा मे प्रियव पशातपै. वियोगो भवविति । परित्यागो भूयो भूयश्च प्रार्थना । इदं तृष्णाप्रत्ययमुपादानमित्यु- 10 च्यते । एवं प्रार्थयमानः पुनर्भवानकं कर्म ममुत्थापयति कायेन वाचा मनसा ' अयमुपादा- नप्रत्ययो भव इत्युच्यते। या कर्मनिातानास्कन्धानामभिनिवृत्तिः मा भवप्रत्यया जा. तिरित्युच्यते । यो जात्यभिनिर्वृत्तानां स्कन्धानामुपचपपरिपाकादिनाशो भवति । तदिदं (8), 2). 1) For this form (= Pali inejja) cf. Senart Mhv. I. 399; Lal.-v. cited in B?. anamhyop° M.; (inandopa° B. With this triple division compare the classes of karma cited from Buddhaghosa (Vis.-M. xvii.) by Warren, Buddhism, 179–80. 2) Ilere MS. anio. 3) tad eva vijñānapratyayam nūmarº B. and so M. Here M. (p. 211.1) adds the following clause which doubtless occurs in the original (Çālistamba-) sūtra, but, as the Tib. (139. b. 6) shows, was not quoted by our author from it: redana. dayo 'rūpinaç caitārah (sic) c. samskārās tatra tatra bhave nāmayantiti nāma' i saha rūpaskandhena ca 'nāmarūpamı' ceti nāmarūpan ucyate. 4) adhyavasāye tishthali M. 5) Cvasāyasthāna 'ütmapriyaº mā bhavatu B. 6) nityam aparityago bhaved M. 7) The clause: yatra vastuni . . . prūrthayate sa here added in M. (212. 8, o.) is not reproduced in the Tib. 8) karyam utthā° B. 9) So B. 10) समय (140. a. 4) increase, development'; upanayana M.; upaparipakad [sic] B.

·224 शितासमुख्यः। [102.- (1) (5) बातिप्रत्ययं जारामरणमुच्यते ॥ पे ॥ (एवमयं द्वादशाङ्गः प्रतीत्यसमुत्पादो अन्योन्य- हेतुको अन्योन्यप्रत्ययतो नैवानित्यो न नित्यो । न संस्कृतो नासंस्कृतो न वेदयिता न तयधर्मो न निरोधधर्मो न विरांगधर्मो अनादिकारप्रवृत्तोऽनुदिनोऽनुप्रवर्तते नदी- स्रोतवत् ॥ अथ चेमान्यस्य द्वादशाङ्गस्य प्रतीत्यसमुत्पादस्य चत्वारि अङ्गानि संघातक्रि- 5 पाये हेतुवेन प्रवर्तते। कतमानि चवारि । यत । प्रविश्या तृष्णा कर्म विज्ञानं च। तत्र विज्ञानं बीजस्वभावत्वेन हेतुः कर्म क्षेत्रस्वभाववेन हेतुः । प्रविश्या तृष्णा च क्लेशस्वभा- ववेन केतुः। कर्मक्लेशा विज्ञानबीजं संतनयत्ति।तत्र कर्म विज्ञानबीनस्य क्षेत्रका करो- ति । तृष्णा विज्ञानबीनं नेल्यति । प्रविश्या विज्ञानबोनमवकिरति [ असतां येषां प्रत्ययानां बीजस्याभिनिवत्तिन भवति ॥ तत्र कर्मणो नैवं भवति । ग्रहं विज्ञानबीजस्य 10 क्षेत्रकार्य करोमोति । तृष्णाया अपि नैवं भवति । अहं विज्ञानबीनं नेल्यामीति । प्रवि. खाया अपि नैवं भवति । अहं विज्ञानबीजमवकिरामीति । विज्ञानबीनस्यापि नेवं भव- त्यकमेभिः प्रत्ययनित इति । पि तु विज्ञानबीने कर्मतेवप्रतिष्ठिते तृष्णानेलाभिष्य- न्दिते ऽविश्वावकीर्णे [102b] तत्र तत्रोत्पत्यायतनमन्धी मातुः कुतौ विरोहति । नाम- (6) । 1) Here both A. and B. bave peyālam, omitting the passage in brackets. The omission, however cannot be due to Çāntideva, as the Tib. (140. a. 4-6) in this case reproduces the text preserved in M. (211. 12), which I accordingly print, taking of course the former as my chief guide bere. 2) nāsamskº not in M.; but the Tib. has 259\'Haragv*81'342" द/ adding अमेयमापद के गेम मापद, i. c. ais not without heke nor pratyayan. 8) འགོག་པའི་ཆོས 4) kshayaso M. 6)...5) Om. B. avidyā vāyu jala trahnā A. 6) 6) Supplied from Tib. and M. 7) The first part of this clause is somewhat shortened from the text as given in M.(211.28-28). °thijam ... °kirnam dirohati. B. 8) prati (sandhau) marg. Cf. M.

·-102b] हादशः परिच्छेदः। 225 . पाकुरस्याभिनिर्वृत्तिर्भवति । स च नामवपाङ्कुरो न स्वपंकृतो न परकृतो नोभयकृतो नेयादिनिर्मितो न कालपरिणामितो न चैककारणाधीनो नाप्यकेतुसमुत्पनः । अथ च मातापितृमयोगाटतुममवायादन्येषां च प्रत्ययानां समवायादास्वादानुप्रविडं "विज्ञानबी मातुःकुतौ नामपाकुरबोजमभिनिर्वतपति । प्रस्वामिकेषु धर्मेधममेधपरियोधप्रत्य- र्थिकेयाकाशसमेषु मायालनणस्वभावेषु हेतुप्रत्ययानामवेकल्यात् ॥ तप्यथा पञ्चभिः । कारणेचतुर्विज्ञानमुत्पश्यते । कतमैः पञ्चभिः ।। चतुश्च प्रतीत्य पं चालोकं चाकाशं तन च मनसिकारं च प्रतीत्योत्पश्यते चतुर्विज्ञानं ॥ तत्र चतुर्विज्ञानात्य चतुराप्रपकृत्य करोति । वूपमारम्बणकृत्यं करोति । पालोको ज्वभासकृत्यं करोति । अाकाशमनावर- पाकृत्यं करोति । तन्त्रमनसिकारः समन्वाकारकृत्यं करोति । असत्स्वेषु प्रत्ययेषु चतु- विज्ञानं नोत्पश्यते ॥ यदा चतुराध्यात्मिकमायतनमविकलं भवति । एवं पालोकाका- 10 शतज्जमनमिकाराचाविकला भवति । ततः मर्वसमवायाच्चतुर्विज्ञानस्योत्पत्तिर्भव. ति ॥ तत्र चतुषो नैवं भवति । ग्रहं चतुर्विज्ञानस्याप्रयकृत्यं करोमीति । वपस्यापि ने भवति । ग्रहं चतुर्विज्ञानस्यारम्बणकृत्यं करोमीति । मालोकस्यापि नैवं भवति । प्रह- मवभासकृत्यं करोमीति । प्राकाशस्यापि नैवं भवति । एवं चतुर्विज्ञानस्यानावरणकृत्यं करोमीति । तजमनसिकारस्यापि नैवं भवति । अहं चतुर्विज्ञानस्य समन्वाकारकृत्ये 15 करोमीति । चतुर्विज्ञानात्यापि नेवं भवति । अमेभिः प्रत्यपेनित इति । अथ च पुनः सत्स्वेषु प्रत्ययेषु चतुर्विज्ञानस्योत्पत्तिर्भवति प्राडर्भावः। एवं शेषाणामिन्द्रियाणां पधा- पोगं कर्तव्यं ॥ तत्र न कशिडाँ स्मालोकात्परं लोकं संक्रामति । अस्ति च कर्मफल- - - 1) °baddham B. 2) This word, attested by the Tib. Alpargatalogal' has been mutilated by of B. the copyist of the text of B.; cf. Pousain p. 311, n. 1. 3) The text from here down to kartavyam, I. 1s below omitted by the peyalam p. 311.1. 4) Kvaranahetutvam marg.; V. infra. B) asamantāhāra occurs in Divgāvad.; the present noud-form is new, though the verb is common in Buddh. Sk. 16 ·226 शितासमुच्चयः। [102 b- प्रतिविज्ञप्तिः । सेतुप्रत्यपानामवैकल्यात् । पथा[103 a]निरुपादानवेकल्यान ज्व- लति । एवमेव कर्मलेशारितं विज्ञानबीनं तत्र तत्रोत्पत्त्यायतनप्रतिमन्धी मातुः कुती नामव्रपाङ्कुरमभिनिर्वर्तपति ' स्वामिकेषु धर्मेधममेधपरिग्रहेष्वप्रत्यर्थिकेधाकाशसमेषु मापालतणस्वभावेषु हेतुप्रत्ययानामवैकल्यात् ।। तनाध्यात्मिकः प्रतीत्यसमुत्पादः पञ्च- 6 भिः कारपोष्टव्यः । कतमः पञ्चभिः। न शाश्वततो नोच्छेदप्तो न संकात्तितः। परीत्तरेतु- तो विपुलफलाभिनिवृत्तितस्तत्सदृशानुप्रबन्धतथेति ॥ कथं न शाश्चततः । यस्मादन्ये मारणात्तिकाः स्कन्धा अन्य घोपपत्त्यंशिकाः। न तु य एव मारपालिकाः स्कन्धास्त एवी- पपत्त्येशिकाः स्कन्धा पि तु मारणातिकाश्च स्कन्धा निरुध्यमाना प्रौपपत्त्यंशिकाः स्कन्ाश्च प्रादुर्भवत्ति। अतो न शाश्वततः ॥ कथं नोच्छेदतः। न च नि:द्वेषु स्कन्धेषु 10 प्रोपपत्त्यंशिकाः स्कन्धाः प्राडर्भवत्ति नाप्यनिरुडेषु । अपि तु मारणात्तिकाश्च स्कन्धा निरुध्यत्ते घोपपत्यंशिकाय प्राडर्भवति । तुलादण्डोनामावनामवत् । प्रतो नोच्छेदतः ॥ [कथं न संत्रातितः]। विसदृशात्सवनिकायाडि सभागाः स्कन्धा नात्यत्तरे ऽभिनि. वर्तते । म्रतो न संक्रातितः॥ (कथं परीत्तहेतुतो विपुलफलाभिनिर्वृत्तितः] परीत्तं कर्म (6) (7) (8) की (141. b. 7). 1) asti ca karmaphalam asti ca rüñaptir hetu° B. 2) So B., supported by Tib. (141. b. 5); eram ekakarma° A. 3) Here B. adds: evam adhyatmikasya pratityasamutpadasya pratyayopani. bandho drastavyal, for which the Tib. has no equivalent. In the next sentence I bave added adhyātmikaḥ from B. confirmed by Tib. 4) 4) This passage is omitted by B., but rendered in the Tib. (142. a. 2). 5) pūrvaniº B. 6) Inserted from B. and Tib. (स). Samkranti trausition' [of the pudgala from one world to another) gave its name to a Buddhistic school, according to Wassiljev 232 (256). 7) shabha° A. My correction is founded on the Tib. (142 a.4) अयायाममा and on the reading of B.: °yad visabhigah, which must be corrected similarly. ddhi and dvi are very easily confused in Nepalese MSS. The clause in M. runs: visadşçāḥ satttanikāyāḥ sabhägatāyān satyän jūtin abhinirvartayati ("anti?). 8)... 8) Sic Tib. B. .

·- 103 b] हादशः परिच्छेदः। 227 (2) क्रियते । विपुलः फलविपाकोग्नुभूपते । अतः परीत्तरेलुतो विपुलफलाभिनिवृत्तिः ॥ [कथं तत्मादशानुप्रबन्धतः । यथा वेदनीयं कर्म क्रियते तथा वेदनोयो विपाकोऽनुभूयते । अतस्तत्सदृशानुप्रबन्धतश्चेति ॥ यः कश्चिद्त्त शारिपुत्रेम प्रतीत्यसमुत्पादं भगवता सम्यकप्रणीतमेवं पथाभूतं मम्यकप्रज्ञया सततसमितमजीवं निर्जीव यथाविपरीतमना- तमभूतमकृतमसंस्कृतमप्रतिघमनावरणं शिवमभयमकार्यमव्ययमव्युपशममस्वभावं पश्य- 6 ति। असत्यतस्तुच्छत शक्ततो सारतो ऽघतो ऽनित्यतो दुष्खतः शून्यतो ऽनात्मनस्य समनुपश्यति सन पूर्वातं प्रतिसरति । किमस्मभूवमतोते ऽधन्याहो स्विनाभूवमतो. तेग्धनि । को न्वनमभूवमतीतेग्धनि ॥ अपरात्तं वा पुनर्न प्रतिमरति । किं नु भविष्या- म्यनागते धन्याहो स्विन भविष्याम्यनागतेग्धनि । को नु भविष्यामीति । प्रत्युत्पन्न वा पुनर्न प्रतिसरति । किं स्विदिदं कथं स्विदिदं । के सत्तः के भविष्या[103b]म इति ॥ 10 प्रार्यदशभूमके प्युक्तं। तत्राविम्यातृष्णोपादानं च नेशवफ्नो ऽव्यवच्छेदः। संस्कारा भवश्य कर्मवमनोऽव्यवच्छेदः। परिशेषं दुष्ववर्त्मनो ऽव्यवच्छेदः । अपि तु खलु पुन- 1) Sic M. B. 2) Here the quotation ends in B. In M., though the opening phrase of the next chapter (Ch. 17, p. 213.5) contains a reminiscence of the following sentence, the quotation is only resumed at the end of the whole work (p. 222.2). The follow. ing passage has been collated with a MS. of the Madhy.- writti (Cambr. Add. 1483) called M2. 3) ajivam nirjivam A. with marginal gloss niratnakam; but the Tib. has merely ऐगो सरगम (142. a. 7) 'without life and bereft of life'; and our reading is confirmed by M. (222.8). 4) makes the reading certain. 5) ºtā 'sārato M?. G) gvid A. hic et infra. 7) In the Tib. the question is somewhat extended, corresponding to the text of the Cālistamba as quoted in M. and M? (= Cambridge MS. of Madhy-vr.) kva santahkva bhavishyāmah ayam salvah kuta āgataḥ sa itaḥ cyutah (ityacyu° M.]. .

·228 [103 b- - . शितासमुच्चयः। पडच्यते ऽविग्याप्रत्ययाः संस्कारा इति । एषा पूर्वात्तिक्यपेक्षा ॥ विज्ञानं यावढेदनेति। एषा प्रत्युत्पनापेता। तृष्णा यावदव इति । एषा ज्यरात्तिक्यपेता त उर्द्धमस्य प्रवृत्ति रिति । पे॥ तस्यैवं भवति । संयोगात्संस्कृतं प्रवर्तते । विसंयोगान प्रवर्तते । सामग्र्याः संस्कृतं प्रवर्तते। विसामय्या न प्रवर्तते । स्त्त वयमेवं बऊदोषडष्टं संस्कृतं विदिवास्य 5 संयोगस्यास्याश्च सामग्या व्यवच्छेदं करिष्यामो न चात्यत्तोपशमं सर्वसंस्काराणामधि. गमिष्यामः सवपरिपाचनताप । इति ॥ इदं संतेषान्मोरशोधनं ॥ ॥ इति शिक्षासमुच्चये चित्तपरिकर्मपरिच्छेदो हादशमः ॥ १२ ॥ - XIII. स्मृत्युपस्थानपरिच्छेदः त्रयोदशः। 10 (3) (4) एवं कर्मण्यचित्तः स्मृत्युषस्थानान्यवतरेत् ॥ तत्राणुभप्रस्तावेन कापस्मृत्युपस्थानमुक्तम् ।। तदेव च भेदलेशेन धर्मसंगीतिसूत्रे ऽभिस्ति । पुनरपां कुलपुत्र बोधिसत्व एवं काये स्मृतिमुपस्थापयति । अयं कायः पादपादाङ्गुलिनकोरुत्रिकोदरनाभिपृष्ठवंशरुदयपार्श्वपा- काहस्तकलाचीबाहंशयीवानुललाटशिरःकपालमात्रसमूकः कर्मभवकारकोपचितो ~~~~ (6) 1) A new form, but attested by the Tib. का पालाम(142. b. 5). 2) The present chapter follows the regular four-fold division of the subject; cf. Dh.-8. § 44 and to the authorities there quoted (p. 44) add the Pali sutta on the subject (Mahasatipatthana-s., Dighan. N 22; tr. Warren, 353 sq. = Majjh-n. E 10 (i. p. 55 ed. P.TS). 3) °bhāpra° MS; Tib. % 3D 4) The two following extracts occur also in Bodhic. ţikā IX. pp. 324-5, 5) kāyasmr B-+- (but see p. 401 note). 6) So MS.; pärşukā (?) B-t.; cf. Poussin's uote 7. The Tib, translates pärçoa- སག་པ་ p ·104 a] त्रयोदशः परिच्छेदः। 229 - नानालेशमंकल्पविकल्पशतसहस्राणामावासभूतो । बहूनि चात्र व्याणि समवस्तिा. नि । पडत । केशरोमनखदत्तास्थिचर्मपिशितवपास्नायुमेदोवशालमोकायकृन्मूत्रपुरोषा- माशयरुधिरखेटपित्तपूपसिङ्गापाकमस्तकलुङ्गानि । एवम्बद्रव्यसमूलः । तत्कोत्र का- यः। तस्य प्रत्यवेतमाणस्यैवं गवति । याकाशसमो ऽयं कायः । स ग्राकाशवत् काये स्म- तिमुपस्थापयति । सर्वमेतदाकाशमिति पश्यति । तस्य कायपरिज्ञानकेतोर्न भूयः क्वचि- 5 स्मृतिः प्रसरति । न विसरति । न प्रतिसरतीति ॥ पुनरुक्तं । अयं कायो न पूर्वोत्तादागतो न पराते संक्रात्तो न पूर्वात्तापरात्तावस्थितो अन्यत्रासहि[101 a]पर्याससंभूतः कारकवेदकरस्तिो नाम्यत्तमध्ये प्रतिष्ठितमूलः । प्रस्वा- मिकः ममः । अपरियनः "यागत्तुकैर्व्यवहारळयक्रियते काय इति देव इति भोग इति प्राप्रप इति शरीरमिति कुपाप इति यायतनमिति । प्रसारको ऽयं कायो मातापि- 10 तृशोपिातशुक्रसंभूतो ऽशुचिपूतिदुर्गन्धस्वभावो रागदेषमोक्भपविषादतस्कराकुलो नित्यं शतनपतनभेदविकिरणविधन्सनधर्मा । नानाव्याधिशतसलमनीत इति ॥ वार्यरत्नचूड़े ऽप्यार । घनित्यो बतायं कायो ऽचिरस्थितिको मरणपर्यवसान इति ज्ञावान कायरतोर्विषमया जीवति । सारं चैवादत्ते । स त्रीणि सागण्यादत्ते । कतमानि (8) - (1) Trigl. f. 33 b pārçıikaḥ (iz) is rendered BO'JU 'rib'. pārçrakā as a fem, though irreg. in form is supported by the Pali phāsukā. But taking into account the similarity of çva and cu in MSS., pārçukā secms to me a probable reading, though Senart (Mlv. II. 520) appears to object to the byform părçukū which is better attested. 1) ariaso B-t. 2) This list differs somewhat from the similar series at 209.8 supra. It begins and ends like the Pali list there cited, and like it consists of 32 numbers. 3)...3) cf. 225. 4. supra. 4) vikarana MS.; but ef. Tibi. समार शेरस (143. b. b), and Divyav. 180. 25 and 281. 30 where the compound is closely similar. 5) So MS. Read tishamataya (ef. Divy.384.10)? Tib. 'does not lead a life of inharmoniousness'. མི་མཐུན་བའི་འཚོ་མི་སྤྱོད་ ·230 शितासमुनयः। [104 । (2) त्रोणि । कायसारं भोगतारं नोवितसारं च । सो ऽनित्यः काय इति सर्वप्तवानां दासव- शिष्यवमभ्युपगम्य किङ्करणीयताये उत्सुको भवति । प्रनित्यः काय इति सर्वकाय दोष- वशाठाकुलना न करोति । नित्यः काय इति जोवितेनाथासप्राप्तो नीवितहतोरपि पापं कर्म न करोति । अनित्यः काय इति भोगेषु तृष्पाध्यवमानं न करोति। सर्वस्वप- 5 रित्यागीव भवतोति ॥ पुनरपरं कुलपुत्र बोधिसत्रः काये कायानुदर्शनस्मृत्युपस्थानं भा- वयन् सर्वसवकापस्तित्र स्वकाय उपनिबध्नाति । एवं चास्य भवति । सर्वसत्वकापा मया बुढ़कापप्रतिष्ठानप्रतिष्ठिताः कर्तव्याः। यथा च तथागतकाय नायवम् तथा स्वकायधर्म- तां प्रत्यवेतते । सो नाप्रवधर्मताकुशलः सर्वसत्वकायानपि तलतणानेव प्रज्ञानाती- त्यादि ॥ वीरदत्तपरिपच्छामिप्युक्तम् । यतायं कायो ऽनुपूर्वसमुदागतोऽनुपूर्वविनाशो पर- माणुसंचयः शुषिर उनामावनामो नवव्रामुखरोमकूपस्रावी वल्मीकवदामोविषनिवासः अजातशत्रुः । मर्कटवन्मित्रहोली । कुमित्रवहिसंवादनात्मकः । फेपिएउवत्प्रकृतिडर्ब- लः। उदकबुदवद्वत्पनभगविलीनः । मरीचिवहिप्रलम्भात्मकः । कदलीवनिभुज्यमाना- मारकः । मायावञ्चनात्मकः राजक्दाज्ञाबकुलः । शत्रुवद्वतारप्रेती । चोरवद्विश्वस. 15 नीयः । वध्यघातकवदननुवीतः। मित्रवदितेषो। वधकवत् [104b] प्रज्ञाजीवितात- 10 (5) . - 18) (9) 1) Senart, Mhv.i. 450. anudarçana (with falsa lect. ºnā) is added in 3) kāyo MS. 4) Cf. 34. 16 supra. 5) Cf. the navadvāro mahāvano of the verse cited in Mil. 74.10; navadvāra of the body is pre-Buddhistic. 6) The Tib. appears to have read catror markata°. 7)... 7) These two similes occur together at Dhammap. st. 170; cf. Bud. dhaghosaad loc. (Fausb. p. 336). 8) mānushye kadalistambhanihsāre .. jalabudbudasannibhe Yājn. III. 8. void of love' (144b7).

·- 104b] त्रयोदशः परिच्छेदः। 231 रापकरः शून्यग्रामवदात्मविरहितः ' कुलालभागउवढेदनपर्यतः । मूतोडीवबानाग्रुचिप- रिपूर्णः । मेदकस्थालीवदश्रुचित्रावी ॥ ॥ व्रवसनासहिष्णुः । शल्यवादनात्मकः वीर्षागृस्वत्प्रतिसंस्कारधार्यः । बोर्णयानपात्रवत्प्रतिसंस्कारवान्यः । ग्रामकुम्भवश्यत्ना- नुपाल्यः॥पे॥ नदीतटवृतवञ्चलाचलः। महानदीस्रोतोवन्मापासमुद्रपर्यवमानः । नागत्तु- कागारवत्सर्वडष्खनिवासः । अनावशालावदपरिगृहीतः । चारकपालवडुत्कोचमाध्यः॥ । पे॥ बालदारकववत्सततपरिपाल्यः ।। पुनराळ। एवंविधं कायमचौतराशिं ' तूपाभिमानो बकु मन्यते यः। प्रज्ञापमानः स हि बालबुद्धिः विष्ठाघरं पाति वहन्विचेताः। पूपप्रकारं वक्रतेस्य नासा ' वक्त्रं कुगन्धं वहते सदा च । चिक्कांस्तथाक्ष्णोः क्रिमिवच्च नत्तोः । कस्तत्र रागो बळमानता वा ॥ अङ्गारमादाय यथा कि बालो । घृष्येदयं यास्यति शुल्लभावम्। याति तयं नैव तु शुक्लभावं बालस्य बुद्धिर्वितथाभिमाना॥ एवं हि यः चौतमतिर्मनुष्यः चौकं करिष्ये कमिदं शरीरम्। महर्तितं तीर्थशताभिषिक्तं याति तपं मृत्युवशादचीतम्। 10 (6) 16 1) Sce p 210, note 3. 2) Cf S. Pauls oxilovri capxidivs . . xolapin 2 Cor. xii. 7. 3) The Kapika on Pan. II. 4. 24 cites without explanation the forms anāthasabhi and anāthakutī, which would seem to be analogous. 4) jati MS.; but Tib. (144. b. 5) RM 6) Cf. B2 and Apte 8. v. cikkana. fegeil occurs in Marathi in the sense of the 'gum of the eyes; and the Chinese versiou of the sūtra (as Mr. Watters tells me) speaks of 'blcared eyes' in this passage. 6) The original sūtra, as Mr. Watters informs me from an examination of the Chinese version, passes at this point into prose, and gives a list of 44 ways of regarding the body.

·232 शितासमुच्चयः। [1040- - ॥ - - (8) (4) तथा प्रभङ्गुरः। प्रस्रवन्बोधिसत्वेन कायः प्रत्यवेतितव्यो नव व्रामुखैपावत् । घा- वासो बोधिसवेन कायः प्रत्यवेतितव्यः । प्रशोतिक्रिगिकुलमलम्राणाम् ॥॥ परमोतनो वोधिसत्वेन कायः प्रत्यवेतितव्यः । वकगाालथपिशिताशिनां । यत्रोपमो बोधिसत्वेन कायः प्रत्यवेतितव्यः । घस्थिस्नायुपत्त्रसंघातविनिबद्धः । अस्वाधीनो बोधिसत्वेन काय: 5 प्रत्यवेतितव्यः ग्रनपानसंभूत इति विस्तरः॥ तत्रैव ज्ञयं । वेदना स्मृत्युपस्थानं तु यथा तावदार्यरत्नचूडसूत्रे। इस कुलपुत्र बोधि- सबो वेदनासु वेदनानुपश्यनास्मृत्युषस्थानं भावयन् वेदितमुखाश्रितेषु सत्वेषु महाकरुणां प्रतिलभते । एवं च प्रतिशितते । तत्सुखं पत्र वेदितं नास्ति स सर्वसववेदितप्रहापाप वेदनासु वेदनास्मृत्युपस्यानं भावयति । वेदितनिधाय च सवानां संनाहं संनत्यति। 10 यात्मना च वेदि[105 a]तनिरोधं नार्पयति । स यां कांचिदिनां वेदयते तां सवीं महाकरु- पापरिगृहीतां वेदयते । स पदा सुखां वेदनां वेदयते तदा रागचरितेष सत्वेषु महाकरुणां प्रतिलभते नात्मनश्च रागानुशयं प्रतिजहाति।यदा दुष्खा वेदनां वेदयते तदा देवचरितेषु सवेषु महाकरुणां प्रतिलभते यात्मनश्च दोषानुशयं प्रजहाति । यदा दुष्खामुखां वेदना मोल्चरितेषु सत्येषु महाकरुणां प्रतिलभते' यात्मनश्च मोहानुशयं प्राहाति। स सुखाया 15 वेदनायां नानुनीयते । अनुनयममुहातं चार्जपति । दुप्खायां वेदनायां न प्रतिहन्यते प्रति- 1) This form is cited by B. & R. from [M.-] Vyutp. In Mhv. III. 338. 1 Senart prefers (cf. contra varr. lectt, p. 337 ad fin.) the form prabhanguna' comparing Pali pabhaiguna (also digu). 2) This indicates the passing over of fourteen similitudes (nos. 16-28) in the original list. 3) This similitude, which recalls the famous aman ist was man issto is no. 32 only in the full list. 4) With this extract compare and contrast (in respect of Mahayana-teaching) M. Satipp. 8. $ 17 = Majjh. i. 59. 5) For the parasmaip. v. Mhv. II. 314. 10. cf. Wassiljev p. 241 (265) n. 2 'propensity', as in Pali. 7) 'Removal as in Pali, M. Vyutp. 82.0. 8) °urpyayati MS., a sec. m.

·- 105a] त्रयोदशः परिच्छेदः। 233 . 5 घसमुहातं चार्जयति । अडष्खासुखायां वेदनायां नाविवागतो भवति । प्रविग्यासमुहातं चार्जपति। स यां काञ्चिहेदनां वेत्ति सवीं तामनित्यवेदितां वेत्ति । सवीं तां दृष्खवेदिता वेत्ति । अनात्मवेदितां वेत्ति । स सुखायां वेदनायानित्यवेदितो भवति । दुष्खापा वेदनायां शल्यवेदितो भवति । अडष्खासुखायां वेदनायां शातिवेदितो भवति । इति हि पत्सुखं तदनित्यं पटुष्वं सुखमेव तत्। यद्डष्खासुखं तदनात्मकमित्याद ॥ प्रार्यातयतिसूत्रेऽप्युक्तं । दुष्वया वेदनया स्पृष्टः सर्वपापातणोपपनेषु सवेषु महा- करुणामुत्पादयति ॥ पे॥ पि तु खलु पुनाभिनिवेशो वेदना परियहो वेदनोपादानं वेदनोपलम्भो वेदना विपर्यासो वेदना विकल्यो वेदनेत्यादि । धर्मसंगीतिसूत्रेष्प्युक्तं ॥ "वेदनानुभवः प्रोक्तः केनासावनुभूयते। वेदको वेदनादन्यः पृथाभूतो न विश्यते ॥ एवं स्मृतिरुपस्थेया वेदनायां विचक्षणोः । यथा बोधिस्तथा कोषा शात्ता शुढा प्रभास्वरा ॥ एतत्समासतो वेदनास्मृत्युपस्थानम् ॥ चित्तस्मृत्युपस्थानं तु पथार्यरत्नकूटे । स एवं चित्तं परिगवेषते । कतरत्तु चित्तं। 15 रब्यति वा दुष्यति वा मुस्थति वा । किमतीतमनागत प्रत्युत्पनं वेति । तत्र यदतीतं . 10 1) aryayati MS.; see below. 2) This clause is also quoted in Bodhic.. tikā (IX.) 336. 3. 3) Cf. Bodbic. - t., ibid. 4) vedanā vedyā Bt.; but our reading is supported by the Tib. (145 b. — 146). For vedanād (masc. or neutr.) comp. Mhv. III. 448. 18 (var. lect.) and the Pali vedanam. 5) svabhāvataḥ B t.; 6) This extract is quoted in Bodhic. tika 338. 8 sqq. with the introductory phrase Āryaratnakūtādisho abhihitam, as if to mark a quotation from a altra of the Ratnakūta -class, possibly the Ratnacūda.. See p. 235 note i below. 7) gavesh° Bt. 8) cittam sarāgam sadosam ... samohau. M. Satipp.s.s18; Majjh.i, 69nd in. 150 ·234 शितासमन्चयः। (1058 - - (2) तत्तोपां। यदनागतं तसंप्राप्तं ' प्रत्युत्पन्नस्य स्थिति स्ति । चित्तं कि काश्यप नाध्या- त्म न बरिर्धा नोभयमत्तरेणोपलभ्यते। चित्तं हि काश्यपावपमनिदर्शनमप्रतिधमविज्ञप्ति- कमप्रतिष्ठम[105b]निकेतं । चित्तं हि काश्यप सर्वबुद्धेर्न दृष्टं । न पश्यत्ति न इत्यत्ति पत्सर्वबुद्धेर्न दृष्टं । न पश्यत्ति न इत्यत्ति । कोदशस्तस्य प्रचारो द्रष्टव्यः । अन्यत्र वित- 5 धपतितया संज्ञया धर्माः प्रवर्तते । चित्तं हि काश्यप मायामदशगभूतपरिकल्पना वि. विधामुपपत्तिं परिगृह्णाति ॥ ॥ चित्तं कि काश्यप नदीस्रोतःसदृशमनस्थितमुत्पनभ- ग्रविलीनं । चित्तं कि काश्यप दोषार्चिःसदृशं हेतुप्रत्ययतया प्रवर्तते । चित्तं हि काश्यप विम्युत्सदृशं नभङ्गानस्थितम् । चित्तं कि काश्यपाकाशसदृशमागत्तुंकः क्लेशरुपाल- श्यते। पे॥ चित्तं कि काश्यप पापमित्रसदृशं सर्वदुष्वसंजननतया । प । चित्तं कि काश्यप 10 मत्स्यबडिशसदृशं दुप्ले मुखसंज्ञया । तथा नीलमतिकामदृशमशुची शुचिसंजया। चित्तं कि काश्यप प्रत्यार्थकसदृशं विविधकारणाकरणतया । चित्तं हि योजोहारयतसदृशं सदा विवरगवेषणतया । एवं चोरसदृशं सर्वकुशलमलमुषणातया । चित्तं हि काश्यप पारामं पतङ्गनेत्रसदृशम् । चित्तं हि काश्यप शब्दाराम संयागोमदशं । चित्तं दि काश्यप गन्धारामं वरान स्वाचिमध्ये । चित्तं कि काश्यप रसारामं रथावशेषभोक्त 16 चेटीसदशं । चित्तं हि काश्यप स्पशारामं मतिकेव तेलपात्रे । चित्तं हि काश्यप परिगवे. ष्यमाणं न लभ्यते । यन लभ्यते तनापलभ्यते । यनोपलभ्यते तनवातीतं नानागतं न प्रत्युत्पन्न । यनेवातोतं नानागतं न प्रत्युत्पन्न तत् व्यधप्तमतिकात्तं । पत्त्यधसमतिकात्तं तवास्ति न नास्तीत्यादि । 1) 1) M. Vyutp.$ 101. 51-53. 78. 2) °panatayo Bt. 3) '' 4) cf. Jiianagri ap. Sarvadarc. p. 15 (tr. Cowell p. 20). b) klecopaklegair upalipyate Bt. 6) कसम (146. b. 4) Pali pacculthika enemy'. 7) cl. Mhv. I. 253 1-3. 8) See also the somewhat abbreviated quotation in Madhy-vr. 11. 17.

·- 106 a] 235 (2) त्रयोदशः परिच्छेदः। प्रार्यरत्नचूठमूत्रेण्प्यात । म चित्तं परिगवेषमाणो नाध्यात्म चित्तं समनुपश्यति।नब- हिा चित्तं समनुपश्यति । न स्कन्धेषु चित्तं समनुपश्यति । न धातुषु चित्तं समनुपश्य- ति । नायतनेषु चित्तं समनुपश्यति । म चित्तमममनुपश्यंश्चित्तधारा पर्येषते। कुतः चित्त- स्योत्पत्तिरिति । तस्यैवं भवति मालम्बने सति चित्तमुत्पश्यते । तत्किमन्यदालम्बनम्। अथ यदेवालम्बनं तदेव चित्तं । यदि तावदन्यदालम्बनमन्यच्चित्तं । तद्दिचित्तता भविष्य- 5 ति । अय पदेवालम्बनं तदेव चित्तं । तत्कथं चित्तं चित्तं समनुपश्यति । न कि चा चित्तं समनुपश्यति । तम्यथा न तयैवासिधारया [106 a] सैवामिधारा शक्यते छत्तुम् । न तेनैवा- मुल्यमेणा तदेवाङ्गुल्ययं स्प्रष्टुं शक्यते । नैव चित्तेन तदेव चित्तं शक्यते इष्टुम् ॥ ॥ पुन- रपरं कुलपुत्र यडुपद्रुतप्रतानवस्थितप्रचारस्य वानरमारुतसदशस्य । पे। दूरंगमचा- रियो ऽशरीरस्य लघुपरिवर्तिनो विषयलोलस्य षडायतनगोचरस्यापरापरमंप्रयुक्तस्य 10 चित्तस्यावस्थानामेकायता ऽशरणमविशरणां शमर्थकामता वितेप इयमुच्यते चित्तस्य स्म- तिरिति ।। । 1) This passage is quoted in Bodhic. tiki p. 261, where the Pratnabhitak of La v.-Poussin's transcript (v. note 3) should probably be corrected to °cidai. Though similar in style, as we see from the foregoing extract, the Ratnakūta and Ratnacūda are distinct works, and the latter is doubtless the same as the Ratnacuda pariprcchū (cf. Abhidh -koca ap. Prugsin l. c.), though here called not only the name of one or more suitras, but also of the division or class of sutras to which the Ratnacuda belongs (K. F. 212--14, 218; Nanjio 23, 231471). 2) seac° Bt. 3) As to tbe spelling of this difficult word I have decided, since our text is composed of elements varying in their origin, to follow the MS. in each passage. The Tib. cquivalent is unvarying, viz. लगेगा 'The MSS. of the Mhv. give little help; see rsp. I. 120. 10 and II 260. 15 with the notes theicon. For the reading compare Tathigataguhya-sitraap Madhy - vr. pp. 128-9. At p 129.92 of that text read apparently: eram evālam banatu cittam jealati'anālambanataḥ cāmyati. 4) tader° MS.; but cf. Bt. and Tib (147. a. 6). 5) The Tib. (147. b. 1) preserves two further similes : of a river-current and of an oil-lamp. as if from सरणा. Cf. infra निःसर 236.7. 6) So MS.; but Tih. मेरमा རྣམ་པར་མ་འཕྲོ་བ་ ·236 शितासमुच्चयः। (1063- 5 (2) (8) - अार्यातपमतिसूत्रेप्प्युक्तं । विठपनायां मया योगः करणीयः। इयं च चित्तधर्मता न विकातव्या। तत्र कतमा चित्तधर्मता । कतमा विठपना । मायोपमं चित्तमियमुच्यते चि- तधर्मता । यत्पुनः सर्वस्वं परित्यज्य सर्वबुढनेत्रपरिशुद्धपे परिणामयात]ोतीयमुच्यते वि. ठपनेत्यादि। धर्मस्मृत्युपस्थानं तु॥ यथा तावबार । धर्मे धर्मानुदशी विकन्बोधिसत्वो न कञ्चिद्धर्म समुनपश्यति । पतो न बुद्धधर्मा यतो न बोधिः । यतो न मार्गो। यतो न निःमरण । म सर्वधर्मानिःमर- पामिति विदित्वा ऽनावरण नाम महाकरुणासमाधि समापश्यते । स सर्वधर्मेषु सर्वलेशेषु च कृत्रिमसंज्ञा प्रतिलभते । निःनेशा एते धर्मा। नेते सल्लेशाः। तत्कस्य देतोः। तथा 10 लेते नीनार्थे समवसरत्ति । नास्ति लेशानां संचयो। न राशीभावः । न रागभावो न देष- भावो न मोलभाव । एषामेव क्लेशानामवबोधादोधिः। यत्स्वभावाच लेशास्तत्स्वभावा बोधिरित्येवं स्मृतिमुपस्थापयतीति । धार्यरत्नचूड़े ऽप्युक्तम् । इह कुलपुत्र बोधिसवस्य धर्मे धर्मानुपश्यना स्मृत्युपस्थानेन विकरत एवं भवति । धर्मा एवोत्पम्यमाना उत्पश्यते । धर्मा एव निरुध्यमाना निरु- 16 ध्यत्ते॥न पुनरत्र कश्चिदात्मभावे सवो वा जीवो वा नत्तुर्वा पोषो वा पुरुषो वा पुढलो वा मनुतो वा यो जायते वा जीर्यते वा च्यवते वोत्पश्यते वा । एषा धर्माणां धर्मता । यदि समुदानीयत्ते । समुदागच्छत्ति । अथ न समुदानीयते न समुदागच्छत्ति । यादृशाः समुदानी- । । (6) 1) niyam Ms. 2) For atraiva; i. e in the same sūtra དེ་ཉིད་ལས་ 'The same passage is quo. ted in Bodhic. ţikā (IX.) 339. 3-11. 3) anupacyi Bt. 4) om. Bt. 5) pratlabhate Bt. 6) This form occurs in the similar coumeration at M. Vyutp. 207.

·-106b] त्रयोदशः परिच्छेदः। 237 । 6 यत्ते तादृशाः समुदागाछत्ति कुशला वा कुशला वा [1061] 'निळ्या वा। नास्ति धर्मा- णां समुदानेता। न चाकेतुकानां धर्माणां काचिडत्पत्तिरित्यादि । तत्रैवाक । म कियगम्भीरानपि धर्मान्प्रत्यवेतमाणस्ता सर्वज्ञताबोधिचित्तानुस्मृति नविनकाति॥ चार्यललितविस्तरसूत्रे प्युक्तम्। संस्कार अनित्य धुवा ग्रामकुम्भोषमभेदनात्मकाः। परकेलिकयाचितोपमाः पाशुनगरोपमता च कालिका ॥ संस्कार प्रलोप धर्मि में वर्षकालि चलितं विलेपन । नदिकूल इवा सवालुकं प्रत्ययाधीन स्वभावडर्बलाः ॥ संस्कार प्रदीप अर्चिवत् तिप्रउत्पत्ति निरोधधर्मकाः। अनवस्थितमारुतोपमाः फेनपिण्ठावदसााहर्बलाः ॥ (3) (8) 10 1) I preserve the ă of the MS. (cf. aningya) though in Mhv. āniſja and āniñjya occur as adj. 2) This extract bas been collated with two Cambridge MSS., Add. 2195 (the oldest MS. known, called C) fol. 86. b. and Add. 2194 (D.) f. 83. c. It has also been compared with Foucaux's text (p. 158) and translation (p. 172), with the printed text (P.) p. 209. 8 and with the extracts in the Bodbic.- tikā (Bt) 341. 3) Metre: Vaitaliya with the first syllable of the second pada regarded as common (āmākümbh°, sārcăsāmstº). 4) So C. P. keraka A. Tib. (148. b. 7) with which Foucaux's text agrees) 2. Possibly the meaning is 'trick' or 'cbarm; 'la fortune empruntée à un autre' Foucaax. 5)i.e.dharm' ime; cf. p. 47, n. 4. 6) lepane A. After the caesura for the more usual kali tāfica lepanām c. 7) So all the MSS. 8) Compare Bodhic. tika 341. 16 sqq. (cf. p. 402). 9) Scan phona. The reading phalapinda in Mdhy.-vr. 205.3, 10 cited by Poussin p. 402 is erroneous; cf. M.-Vyutp. p. 43, n. 2. A similar corruption (phanaº) is found also in C.

·238 शितासमुच्चयः। [10s b- (2) संस्कार निरीक शून्यकाः कदलीस्कन्धममा निरोततः। मायोपम चित्तमोलना बालोलापनरिक्तमुष्टिवत् ॥ तूभि च प्रत्ययेभि वा सर्व संस्कारगतं प्रवर्तते। अन्योन्यप्रतीत्यकेतुतः तदिदं बालननो न बुध्यते ॥ यथ मुञ्ज प्रतीत्य बल्बतं रज्जु व्यायामबलेन वर्तिता। घटियत्न सचक्र वर्तते तेधेकैकशु नास्ति वर्तना तथ सर्वभवाङ्गवर्तनी अन्यान्योपचयेन निःमिता। एकैकशु तेष वर्तनी पूर्वापात्ततो नोपलभ्यते ॥ बोतस्य मतो यथाङ्कुरो न च यो बीन स चैव ग्रङ्कुरो। न च अन्य ततो न चैव तत् । एवमनुच्छेद प्रशाश्वत धर्मता ॥ ॥ (11) (1:3) 10 1) So A. a sec. manu, a reading greatly preferable to that of Raj. Mitra with wh. c. agrees) or of Poussin, as it corresponds with the Tib. सहायक «quand on l'examine). 2) See Poussin p. 341, n. 12. C.'s reading -uktā (for riktā or ?ktā) explains the origin of wkā in P. 3) So rightly (for metre) C.; for lengthened u (in finals, however) compare p. 216, n. 8 above. 4) So A; for var. Irctt. cf. Bt. C. with P. 5) All the MSS. have ºnī (Pini C Bt.), here and below, as contrasted with onā above; cf. contra Poussin, p. 342, 11. 2. 6) anyamanyopa. C. P. Pous sin's correction te 'ppacaya is not supported by the Tib., wh. has ग'!. 7) So A C.; cf. Poussin p. 342, n. 1. teshu P D). 8) for (normally ---; see above); scan tato or read tata with C.; Orāntanta D. "räntam P. 9) The two following stanzas and also the three (239. 8-10) caksuc ca° are marked for omission (but not obliterated) in the MS.(A ), and are accordingly omitted in the transcript. Possibly their exclusion was due to some reader of the Bidh.. tikil, where (with many others) they are omitted Their omission is however not sanctioned by our Tib. version (148. 11. 5), which agrees throughout with Foucaux's Tib. text of the Lal.-V. As to an omission in the Tib., see below, p. 240. 10) sati syāt marg. 11) so orjasya A. 12) sankramas tu na cintyah marg. 13) ali the texts of the Lal-v. omit anya, and are otherwise corrupt. The ·- 106 b] त्रयोदशः परिच्छेदः। 239 (1) (4) 15) 5 संस्कार प्रविश्यप्रत्ययाः ते च संस्कार न सत्ति तवतः। संस्कार प्रविश्य चैवहि शून्य एते प्रकृती निरोहकाः॥ मुद्रात्प्रतिमुह दृश्यते मुद्रसंतात्ति न चोपलभ्यते। न च तत्र न चैव सान्यतो एवं संस्कारनुच्छेदशाश्वताः ॥ चतुच प्रतीत्य पतः चतु विज्ञानगिलोपनायते । न च चतुषि पनिप्रितं पसंक्राति न चैव चनुषि ॥ नैरात्म्यशुभाय धर्मिमे ते पुनरात्मेति शुभाश्च कल्पिताः। विपरीतमसद्दिकल्पितं चतुविज्ञान ततोपनायते ॥ विज्ञान निरोधसंभवं विज्ञ उत्पाद्व्ययं विपश्यति । प्रककिञ्चि गतमनागतं शून्य मायोपम योगि पश्यति ॥ (9) 10 have: देशालय मेवरे पाप above reading of 1. is fully confirmed by the sense, and by the Tib texts, which In the second pāda scau ēvam (wwwfor ~~ .). 1) te; te samsk. C. D. P. 2) So C; cett. (contra metrun) °tu. 3) So A., Bț. (342. 4) and Tib ; all the Lal.- v. texts are corrupt. 4) The reading of BỊ era(m) samskura u(c)cheda cäcratāh is metrical justitiable, but is unsupported by the Til), which implies anucchº and a-caçuº. If the above reading be accepted, we must read and scan: evă(in) samskār' ünü(c)ched' ăcāçvo. The reading of C D.Osanshūrānuº becomes thus the unmetrical correction of a scribe who did not understand the Pali-Prakritic elision. 5) pratirūpataḥ sadā A. 6) cakshur MSS. 7) i. c. nairātmya-açubhāç ca (cf. Tib.) dharnī ime. dharmi ye C. D. P. 8) Scan te (-~~- for -~-). For this reading (confirmed by Tib.), C. D. P. have na punari. 9) na vijñāna virodhº A. 10) vijrianotpada°C.A. 11) akahangatam A. 12) So A., with Tib.; C. D. P. have the corruption yo vip°.

·240 शितासमुच्चयः। [106 b- (1) (1) (3) 5 प्रणि यथ [107 a] चोत्तरारणिं तस्तव्यायामत्रयेभि संगति इति प्रत्ययतोऽग्नि जापते जातु कृतुकार्यु लघू निरुध्यते ॥ अथ पण्डितु कधि मार्गते कुत घमागतु कुत्र पाति वा। विदिशो दिशि सर्व मार्गतो नै गतिनाप्यगतिश्च लभ्यते ॥ स्कन्धापतनानि धातवः तृष्णा प्रविया इति कर्मप्रत्ययाः। सामयि तु सत्वसूचना सा च परमार्थतु नोपलभ्यते ।। कण्ठोष्ठ प्रतीत्य तालुकं जिन्ह परिवर्तिरवर्तितरा। न च कण्ठगता न तालुकैः प्रतीकैक तु नोपलभ्यते ॥ सामयिप्रतीत्यतथ मा वाचमनबुद्धिवशेन निथरी। मनवाच अदृश्यवपिणी बायतोभ्यत्तरि नोपलभ्यते॥ उत्पाव्ययं विपश्यतो वाचरुतघोषस्वास्य पण्डिताः। तषिको वशिको तदीदशी संवाचः प्रतिग्रुतकोपमाः॥ 10 ३०- 1)...1) Accusatives governed by pasyati in last stanza; unless pratyayato is to be understood as equivalent to pratitya in the similar passage below (l. 7). 2) laghu c. P.; °ghur Bt, corrected by Poussin to °ghum. Cf. 216, n. 8. 3) yam for ayam; Tib. (both versions) fg g Poussin's yo = sãyu seems far-fetched. 4) So A.; nāgati nāsya gatic ca C.P BE The Tib. must have had some reading nāgatir (translated as if na āgatir) näpi gatiº. 5) avidya ti Poussin, for metre; but trishna an° (-~~-) is not more irregular for than noted above. With vidyo compare ădoº at 195. 16. 6) Poussin, omits this word for metre; but see last note. 7) At this point ends chapter XIII in our Tib. version; and also the citation from Lal.-v. in Bt. 8) avartti (omitted in degance of metre by C. P.) apparently stands for ādartate. Foucaus: फु' 'nait'. 9) kas tu MSS. P. 10) B quotes the meaning 'empty' for this. Foucanx's Tib. translator appears to have read kshanikā-rasikām. 11) sarvārthāg ca A.

·106a] त्रयोदशः परिच्छेदः। 241 6 (8) यथ तनि प्रतीत्य दारु च हस्तव्यायामत्रयेभि संगतिम् । तुणवीणासुघोषकादिभिः शब्दो निथरते तडदवः॥ अथ पण्ठितु कश्चि मार्गते कुतोऽयमागतु कुत्र याति वा। विदिशो दिश सर्वमार्गतः शब्दमनागमनं न लभ्यते ॥ तथ केतुभि प्रत्ययेभि च सर्वसंस्कारगतं प्रवर्तते योगी पुन भूतदर्शनात् शून्य संस्कार निरीह पश्यति ॥ स्कन्धायतनानि धातवः शून्यप्रध्यात्मिक शून्यबायकाः । सवात्मविविक्तनालयाः धर्माकाशस्वभावलतणाः ।। लोकनाघव्याकरणोऽप्युक्तम् ।। शून्या मनामका धर्माः नाम किं परिपृच्छति । शून्यता न वचिद्देवा न नागा नापि रातमाः ॥ मनुष्या वाऽमनुष्या वा सर्वे तु एष विग्यते। नामा हि नामता शून्या नाम्नि नाम न वियते ॥ मनामकाः सर्वे धर्माः नाना तु पारदीपिताः ॥ यो दि स्वभावो नानोवै न स दृष्टो न च ग्रुतः। न चोत्पन्नो निरुहो वा कस्य नामेह पच्छसि ।। व्यवहारकृतं नाम प्रज्ञप्ति मदर्शिता। रत्नचित्रो स्वयं नामा रत्नोत्तमपर इति । ॥ इति शितासमुच्चये स्मृत्युपस्थानपरिच्छेदस्त्रयोदशः ॥ 10 15 1) °ntra C. P. Ontri A. 2) cf. note 21 supra. 3) satvā viviktam anālayāḥ C. D. P; the Tib. (Foucaux, text 160. 13) implics a reading like ours, which must be understood: saro' ūtmavivikt' anālayāḥ. 4) This quotation is not reproduced in the Tib. version, in which the Chapter ends at the point above noted. The work now cited is apparently not known, unless it be identical with the original of K. F. p. 256, no. 3. 16 ·242 शितासमुच्चयः । 1107 b- XIV. प्रात्मभावपरिशुद्धिः परिच्छेदनातुर्दशः ॥ उक्तानि स्मृत्युपस्थानानि । एवं योग्यचित्तो देशानु दिन शेष[107b]स्य जगतो दुःख- सागरोहरणाभिसंबोध्युपायो व्योमपर्यत्तत्रैकाल्यसर्वधर्मवशवर्तिवायैव तु पुनः सर्वधर्म- 5 शून्यतामवतरेत् । एवं कि पुदलणून्यता सिहा गवति । ततथ छिन्नमूलवात् लेशा न समुदाचरति॥ यथोक्तमार्यतथागतगुन्यसूत्रे । तयथापि नाम शात्तमते वतस्य मूलछिनस्य सर्वशा- खा पत्रपलाशाः पुष्यत्ति । एवमेव शात्तमते सत्कायदृष्ट्युषणमात्सर्वनेशा उपशाम्य- (4) तोति ॥ 10 घून्यताभावनानुशंसास्त्वपर्यत्ताः॥ यथा तावच्चन्द्रप्रदीपसूत्रे सो ऽसौ शित न जातु त्रशती सुगतानां । मोसो शूरुन जातु इस्त्रियां वशमेती। 1...1) The Tib. (149. a. 6) seems to imply a reading like yogyacittatayā çünyatām, omitting the intervening and rather complicated phrase. 2) Oma. 3) This passage is also quoted in the Bodhic. - tika (IX.) 317 21 and Madhy.- vrtti 129.7. 4) So A. The word is both neuter (as in Skt.: cf. Bod hic. -t., i. c., note 8) and masc. in Pali. 5) Metre v--uu ll not identified, but corresponding with the first pada of Upasthitapracupita. As to the sitra. see Tarinatha, tr. Schiefner, . p. 156. 6) sileshisu (?) marg. (gloss.). 7) Tib. 25 I troject'. qu. correct trasyale ?

·-107 b] चतुर्दशः परिच्छेदः 243 5 मोऽसौ सासनि प्रीति विन्दते सुगतानां । योऽसौ धर्मस्वभाव जानती सुप्रशात्तं ॥ मोऽसौ नेह चिरेण भेष्याते] द्विपदेन्द्रः। मोऽसौ वैयभिषक् भेष्यते सुखदाता। सोऽसौ उहरि शल्य सर्वशो दुखितानां । योऽसौ धर्मस्वभाव जानती सुप्रशात्तं ॥ सोऽसौ तात्तिबलेन उडतो नाचन्द्रः । सोऽसी लोष्टकदएउ ताडितो न च कुप्यो। सोऽसी छियति ग्रङ्गमङ्गशो न च तुभ्यो। योऽसौ धर्मस्वभाव जानती सुप्रशान्तं ॥ नाती दुर्गतिषू पतिष्यती अनुव्यञ्जन । नित्यं लतणधारि भेष्यती घभिवपः । पच्यो तस्य अभिज्ञ भाविता इमि नित्यं । पुरतः सो सुगतान स्थास्यती स च शूर ' इत्यादि। भगवत्यामप्युक्तं। पुनरपरं शारिपुत्र बोधिसवेन महामवन बुद्धकार्य निष्पादि- 15 10 1) So the MS. (which has been corrected here) against metre and sandhi. A short syllable such as ca has dropped out. 2) MS., as usual, dushkhº. 3) kshubhi or kshusi MS. The Tib., both here in and at the end of the previd 4) i. e.nityam anusyanjana lakshaadhari The Tib. has (140.5.4केनिकमा सागर सुपर मादि । गा5 (= mtyarryi. 5) 2159 conspicuous” (149.b.5.). A derivative from v pac vyaktikarane' (Dh p.), a root not hitherto found uncompounded. 6) Compare the closely similar language of the extract from the Mabati Prajwapäramita, f. 120 a infra.

·244 शितासमुच्चयः। [107 b- 10 तुकामेन द्वात्रिंशन्महापुरुषलतणान्यशीतिं चानुव्यञ्जनानि प्रतिलब्धुकामेन सर्वत्र जा- तो जातिस्माता बोधिचित्ताविप्रणाशतां बोधिसत्वचाऽसंप्रमोषतां प्रतिलब्धुकामेन सर्वपापमित्रपापमहायान् विवर्तयितुकामेन सर्वबुढबोधिसवकल्याणमित्राण्यारागयितु- कामेन सर्वमारमारकायिकदेवतानिर्हेतुकामेन सर्वावरणीयानि शोधयितुकामेन सर्वध- 5 मानावरणतां प्रतिलब्धुकामेन प्रज्ञापारमितायां शिक्षितव्यं । पुनरपरं शारिपुत्र बोधिस- बेन महासत्वेन ये दशसु दिन बुढा भगवत्तस्तिष्ठत्ति ते मे वर्ण भाषेर[108 a]निति प्रज्ञा- पारमितायां शितितव्यं । पुनरपरं शारिपुत्र बोधिसत्वेन महासवेनेकचित्तोत्पादेन पूर्व- स्यां दिशि गङ्गानदीवालुकोपमान लोकधातूम्समतिक्रमितुकामेन । पे । एवं सर्वदितु प्रज्ञापारमितायां शितितव्यमित्यायति विस्तरः॥ तत्र यथा निरात्मानय सर्वधर्माः । कर्मफलसंबधाविरोधश्च निःस्वभावता च यथा- दृष्टसर्वधर्माविरोधश्चः । तथा पितृपुत्रसमागमे दार्शतम् । षड्धातुरयं महाराज पुरुषः षट्म्पर्शायतनः । ष्टादशमनउपविचारः। षधातुरयं महाराज पुरुष इति । न खलु पुन- रेतयुक्तं । किं वैतत्प्रतीत्योक्तं पाउमे महाराज धातवः। कतमे षट् । तस्यथा पृथिवीधा- तुरब्धातुस्तेनोधातुर्वायुधातुराकाशधातुर्विज्ञानधातुश्च । इमे महाराज षड् धातवः ॥ यावत् 16 षउिमानि महाराज स्पर्शापतनानि । कतमानि षट्। चतुः स्पर्शायतनं वपाणां दर्शनाप । श्रोत्रं स्पर्शायतनं शब्दानां प्रवणाय । प्राणां स्पर्शायतनं गन्धारामाप्राणाय । जिल्ला स्पर्शा- यतनं रसानामास्वादनाय । कायस्पर्शायतनं स्प्रष्टव्यानां स्पर्शनाय । मनास्पायतनं धर्मा- पां विज्ञानाय । इमानि च महाराज षट् स्पायतनानि ॥॥ अष्टादशेमे महारान मनउप- विचाराः । कतमे ऽष्टादश । इक पुरुषश्चतुषा रूपाणि दृष्ट्वा' सौमनस्यदौर्मनस्योपेतास्थानी. 20 यान्युपविचरति । एवं प्रोत्रादिषु वाच्यं । तेन प्रत्येकमिन्द्रियषट्रेन सौमनस्यादित्रयाणां (3) । । མཉེས་པར་ 1) cf. 30. n. 3 supra, also Senart, Mhy. III. 472. The Tib. has एम' to give pleasure to'. 2) This passage is cited in Bodhic.-ţikā ('B') 326 fin 828. 3)... 3) The readings of B. are defective throughout these clauses.

·- 108 b]] चतुर्दशः परिच्छेदः 245 - - भेदादीष्टादश मनउपविचारा भवत्ति।पे। कतमश्च महाराजाध्यात्मिकः पृथिवीधातुः । पत्किञ्चिदस्मिन्काये ऽध्यात्म कक्खरवं खागतमुपात्तं। तत्पुनः कतमत् । तप्यथा । केशा रोमाणि नखा दत्ता इत्यादि । अयमुच्यते अध्यात्मिकः पृथिवीधातुः ॥ कतमश्च महारान बायः पृथिवीधातुः। पत्किञ्चिद् बान्यं कवावरत्वं खरगतमनुपात्तमपमुच्यते बाल्यः पृथिवी. धातुः । तत्र महाराजाध्यात्मिकः पृथिवीधातुरुत्पग्यमानो न कुतचिदागच्छति निरुध्य- 5 मानो न क्वचित्संनिचयं गच्छति । भवति महारान स समयो [108b] यत्स्त्री अध्यात्ममदं स्त्रीति कल्पयति । साध्यात्मगलं स्त्रीति कल्पयित्वा बल्धिी पुरुषं पुरुष इति कल्प. पति। मा बनिधी पुरुषं पुरुष इति कल्पयित्वा मरता सती बनिधी पुरुषेण मार्च संयोगमाकाङ्कते। पुरुषो ऽप्यध्यात्म पुरुषो ऽस्मीति कल्पयतीति पूर्ववत्। तयोः संयोगा- काया संयोगो भवति । संयोगप्रत्ययात्कललं जायते । तत्र महाराज पश्च संकल्पो यश्च 10 संकल्पयिता । उभयमेतत्र संविग्यते । स्त्रियां स्त्री न संवियते । पुरुषे पुरुषो न संवि. ग्यते । इति स्वसनसदूतः संकल्पो बातः। मोऽपि संकल्पास्वभावेन न संविधते। यथा संकल्पस्तया संयोगोऽपि कललमपि स्वभावेन न संवियते । पथ स्वभावतो न संविच्यते तत्कथं कक्खरवं जनयिष्यति । इति हि महाराज संकल्पं ज्ञावा कक्वटवं वेदितव्यं [यथा] कक्खटवमुत्पग्यमानं न कुतश्चिदागच्छति । निरुध्यमानं न क्वचित्संनिचयं गच्छ. 15 तीति । भवति महाराज समयो ययं कापः श्मशानपर्यवसानो भवति। तस्य तत्कक्खरवं संक्लिग्यमानं निरुध्यमानं न पूर्वी दिशं गच्छति । न दक्षिणां न पश्चिमां नोत्तरां ' नोधैं । नाघो नतु विदिशं गच्छति । एवं महारानाध्यात्मिकः पृथिवीधातुईष्टव्यः । भवति महा- (3) । । । 1) supplied from B. 2) khakkhº Poussin, who compares the kharatvam of Pancakrama I. 61 and M. Vyutp. ci. 6. Cf. et. Mhv. I. 339. 18 (where both kakkhałatra and kharatra occur), Divy. 518.2 (khakkhº) and Pali kakkhala (Dh.-9ņi $ 648). In non- Buddhistic Sanskrit the word appears to occur only in II arsha-c. (Thomas, JRAS. '99. p. 494). 3) ya ca sankalpate B. 4) omitted in A. 5). . 5) This clause is omitted in B. and Tib.

·246 शितासमुच्चयः। [108b- (8) । राज स समयो पदाकाशीभूते लोकसंनिवेशे ब्रामं विमानं संतिष्ठते महारत्नमपं । तन्महा- राज काक्वटवमुत्पश्यमानं न कुतश्चिदागच्छति। चक्रवाउमहाचक्रवाठाः संतिष्ठत्ते दृक्षाः सारा एकघना वनमयास्तेषामपि ककखरवमुत्पम्यमानं न कुतश्चिदागच्छति। सुमेश्वः पर्वतराबानो युगंधरा निमिंधरा ईशाघारी पावत्कालपर्वताः सतिष्ठत्ते। सर्वश्च त्रिसार- 5 स्रमहामाहस्रो लोकधातः सतिष्ठते । चतुरशीतिर्योतनसरुवाणयुद्धेधेन । मध्ये चाष्टषष्टिं योजनशतसहस्रं महापृथिवो संतिष्ठते । तदपि महारान कक्खटवं समुदागच्छन् कुर्ताश्य- दागच्छति । भवति महाराज स सगयो यदा ऽयं लोकः संवर्तते । तदेयं महापथिवी [109 a] अग्निना वा दस्यते ऽद्विा क्लिग्यते वायुना वा विकोर्यते। तस्या अग्रिना दन्यमानाया मषिपि न प्रजायते तयथा ऽपि नाम सर्पिषो वा तैलस्य वा निना दम्यमानस्य न म. 10 पिन छापिका प्रज्ञायते एवमेवास्यास्त्रिसाम्रगळासाहलाया लोकधातोरग्मिना दन्यमा. नापा नैव मापन छापिकावशिष्टा प्रज्ञायते । एवमदिलवणविलयवदायुना वैम्भवाता- भिरुतशकुत्तवत्पृथिव्यां न किञ्चिवशिष्टं प्रज्ञायत इति पयते । तत्र महाराज पृथिवी. धातोरुत्पादोऽपि शून्यः व्ययो अपि शून्य उत्पनो ऽपि पृथिवीधातुः स्वभावशून्य । इति कि महाराज पृथिवीधातुः पृथिवीधातुवेन नोपलभ्यते ऽन्यत्र व्यवहारात्। सोऽपि व्य- 15 वहारो न स्त्रो न पुरुषः । एवमेवेतन्महाराज यथाभूतं सम्यकप्रज्ञया द्रष्टव्यं । तत्र कत- मो ऽब्धातुः । यदिदमस्मिन् काये ऽध्यात्म प्रत्यात्ममापः। ग्रन्गतं । ग्रत्वं नेकः । स्नेह- गतं स्नेहवं दवावमुपगतमुपात्तं ॥ तत्पुनः कतमत्। तम्घथा। अश्रु स्वेदः खेटः सिसाणाकं 1) The exact form seems doubtful. See M.-Vyutp.8 194.5 and Minaev's crit. note ad loc. with the whole passage. Compare also Mh v. II. 300. 17-19 and Jat. VI. 125. 13. 2) Mhv. I. 196. 2.; Pali ubbedha. 3) °an MS. 4) The form charika (from kshara) occurs in Pali and at Mhy. II. 325. 9 (mashim chārikām vā) ubi varr. lectt. cchäyi vü, cchā ikā vii. 5) Divy. 105. 26. The Pali form is Verambha (Jat. III. 255.8 or (si vera lect.) °ba (ibid. III. 484. 10,30) CI. J. P. T. S. 1884. p. 101. 6) Cf 209. 9-11 supra.

·- 109 b] चतुर्दशः परिच्छेदः 247 (2) वशा लसीका मजा मेदः पित्तं श्लेष्मा पूयः शोणितं तीरं प्रस्राव इत्यादिश्यमुच्यते प्राध्या- त्मिको ऽब्धातुः। पे॥ भवति महाराज स समयो यत्प्रियं दृष्ट्वा ऽश्रु प्रवर्तते । दुःखेन चा- भ्याहतस्य धर्मसंवेगेन वा ऽश्रु प्रवर्तते । वातेन वाऽति प्रस्यन्दते । यावत्स महाराजा- ब्धातुर्न कुतश्चिदागच्छति । भवति महाराज स समयो यदाध्यात्मिको ऽब्धातुः परिशु- ष्यति । स परिशुष्यनिरुध्यमानो न क्वचिढच्छति । पे। विवर्तमाने खलु पुनर्लो के सम- 6 साहात्रिंशत्पटला प्रधधनाः सतिष्ठते संस्थाय सर्वावतः । त्रिप्साहनमहामाहस्र लोक- धातुं छादयत्ति । यतः पञ्चात्तरकल्पानीषाधारी देवो वर्षति । एवं पञ्च गनप्रमेको देवो वर्षति । पञ्चाच्छिनधारः । पञ्च स्थूलबिन्डकः। तत इयं महापृथिवी यावद्वत्सलोकाडद- केन स्फुटा भवति । स महाराज तावान्महानब्धातुरुत्पश्यमानो न कुतश्चिदागच्छति । भवति महारान म समयो यदयं लोकः संवर्तते । संवर्तमाने खलु पुनर्लोके द्वितीयस्य सूर्य- 10 स्य प्राडीवो भवति । द्वितीयस्य मू[109b]र्यस्य लोके प्राडीवात्साः मरांति कुनग्यश्च शुष्यत्ति । एवं तृतीयस्य महोत्सा महानग्यः। चतुर्थस्यानवतप्तं महामरः सर्वेण सर्वमुच्छु- प्यति। चतुर्थस्य सूर्यस्य प्रादुर्भावान्महासमुद्रस्य योननिकमप्युट्कं परिक्षयं पर्यादानं ग- च्छति । डियोलनिकमपि त्रिचतुःपञ्चदशविंशति-त्रिंशच्चत्वारिंशत्पञ्चाशय्योननिकमपि यावञ्चत्वारिंशयोजनसहस्रमकमवशिष्टं भवति । पावड़ितालमात्रं । यावत्कण्ठमात्र। 15 पावहोष्पदमात्रमुदकमवशिष्टं भवति । भवति महारान स समयो यन्मकाममुद्दे पृथितथि- तान्यवशिष्टानि भवति । पे॥ भवति महारान स समयो यन्महासमुद्रे ऽङ्गुलिस्नेहमात्रम- प्युट्कं नावशिष्टं भवति । स महाराज तावानब्धातुर्निरुध्यमानो न क्वचिद्रच्छति।पे। तस्य खलु पुनर्महाराजाब्धातोरुत्पादोऽपि शून्यः। व्ययोऽपि शून्यः तिष्ठपि सोऽब्धातुः । 1) Name of a Nāga in M. Vyutp. § 168.24. The other names seem not to OCcur. 2) This passage is closely related to Aig.-1. VII. Ixii. ss 3-6 (PtIV. p. 100). Plurality of suns was a commou notion from Vedic times onwards: cf. Rv. X. 88. 18 et al. ap. B. R. s. v. surya. Other parallels from Pali sources may be found in Minaev's article in Zap. IX. 213. 99. 3) The fluid in a finger-joint is probably meant. The Pali has angulipabbamatlam ... ulakam.

·248 शितासमुच्चयः। [109b स्वभावशून्य इति हि गहाराबाब्धातुरब्धातुबेनोपलभ्यते ऽन्यत्र व्यवहारमात्रात्। सो- अपि व्यवहारो न स्त्री न पुरुषः पूर्ववत् ॥ ॥ ग्राध्यात्मिकस्तनोधातुः कतमः॥ यत्कि- चिस्मिन्काये ततस्तेनोगतमूष्मगतमुपगतमुपातं । तत्पुनः कतमत् । येनापं काय यात- प्यते संतप्यते । येन वास्यासितपीतवादितानि सम्यकमुखेन परिपाकं गच्छति । यस्य , चोत्सवाचरितो ब्वरित इति संख्यां गच्छति ॥ पे॥ बान्यस्तेनोधातुः कतमः। यदावं तेतस्ततोगतमूप्मगतमुपगतमुपात्तं तत्पुनः कतमत् । यन्मनुष्या परणीसगतेभ्यो गर्भ- लसहगतेभ्यो वा गोमयचूर्णोन वा कामपिचुनावासमन्वेषत्ते यदुत्पनं ग्राममपि दहति ग्रामप्रदेशमपि दहति याबद्दीपं वा कतं तृणानां वा दावं वा काष्ठं वा गावद्दरपरैती. त्यादि । तत्र महाराजाध्यात्मिकस्तेबाधातुरुत्पश्यते न कुतश्चिदागच्छति निरुध्यमानो 10 न क्वचित्संनिचयं गच्छति । इति त्यभूवा भवति भूत्वा च प्रतिविगच्छति स्वभावरहित- वात् ॥०॥ एवं यत्किञ्चिदस्मिन्काये वायुर्वागतं लघुवं समुदोरणावं ' तत्पुनः कतमत् । तय्यथा उर्धगमा वायवो ऽधोगमाः पाप्ययाः पृष्ठाश्रयाः कुतिगमाः शस्त्रकाः [110 a] तुरकाः सूचकाः पिप्पलका वाताष्ठोली वातगुल्मा म्राश्वासप्रश्वासा ग्रङ्गानुमारिणो वा- यव इत्याद । सात बाधा पूर्व वायवा दातपाः पाश्चमा उत्तरा वायवः सरजसः ग्राजसः 16 परीत्ता महता वायव इति । भवति महाराज स समयो यन्महावापुस्कन्धः समदागतः। .. 1) shmāga° MS., hic et infra. 2) 'Excess' Tib. (153. b. 3) माळे': cf. M hv. II. 319. 21. 3) The original reading is indistinct. The middle syllable has been corrected in the margin to rdu. The Tibetan has s 'grass'. garmnt and garmud occur as plant-names, the former meaning also a kind of grass. garalam trnapale occurs in Hemac. 4) Cf. sūcibhir iva nistodaḥ Suçr. Nid. I. 10 (on diseases from vāta). 5) °tāstho MS. See Supr. Nid. I. 22. ashthilarad ghanam . . . unnatam tashthilum vijānīyād. 6) vāpaya MS.; but རླུང་དག་ Tib. 7) Divy. 227.4; cf. Ch. 8. v. mahanto all fin. 8) (154.a.3). ra- ·110a] चतुर्दशः परिच्छेदः - 249 वृतायानपि पातयति। कुयानपि पर्वतावानपि पातयति। पातयित्वा निरुपादानो विग- च्छति । यं मवाचीवरकर्णिकन वा विधमनकेन वातानुवृत्तने वा पर्येष्यत्ते। यावदयमुच्यते बायो वायुधातुः। तस्याप्युत्पत्तिः पूर्ववत् ॥०॥ प्राध्यात्मिक अाकाशधातुः कतमः। य. त्किञ्चिमिकाये अध्यात्म प्रत्यात्ममुपगतमुपात्तमाकाशगतमिहाभ्यन्तरसंख्याभूतं । प्रस्फुटमस्करणीय वडान्सशोणितेन । तत्पुनः कतमत् । यस्मिन् कापे चतुः सुषिरमि- 6 ति वा यावन्मुखं वा मुखद्वारं वा कण्ठं वा कण्ठनाया वा येन चाभ्यवकरति यत्र चाव- तिष्ठते । येन चास्याशितपीतखादितास्वादितमधस्तात्प्रघाति । अयमुच्यत प्राध्यात्मिक अाकाशधातुः । एवं बायेपि यदस्फुटमस्फरणीयं ब्रूपगतेनापलिगुडं सुषिरभावपिछहं अयमुच्यते बायः अाकाशधातुः ॥ भवति महाराज स समयो यत्कर्मप्रत्यपादापतनानि प्रादुर्भवति तान्याकाशधातुं परिचारयत्ति।तत्र संख्या भवत्याध्यात्मिक त्राकाशधातुरि- 10 ति। स न कुतश्चिदागच्छति । भवति समयो यहूपं बिभर्ति सर्वमाकाशोभवति । तत्कस्य देतोः । प्रतयो क्याकाशधातुः स्थिरो ऽचलः । तम्यथा महाराजासंस्कृतो निर्वाणाधातुः । एवमेवाकाशधातुः सर्वत्रानुगतो द्रष्टव्यः । तस्यथापि नाम महाराज पुरुष उत्थले देशे उपानं वा कुरकं वा कूपं वा पुष्करिणीं वा खानयेत् । तत्किं मन्यसे महारान यत्तत्रा- काशः कुतस्तदागतमिति । ग्राह। न कुतश्चिद्भगवन् । भगवानात । तययापि नाम महा- 15 राज स पुरुषः पुनरेव तडपानं वा यावत्पुष्करिणों वा पूरयेत्। तत्किं मन्यसे महाराज पत्तदाकाशं क्वचिहतमिति । ग्राह । न क्वचिढ़तं भगवन् । तत्कस्य देतोः । न त्याका- - (6) 1) Tib. Tü'P''the lower part of the robe' probably the lower hem corner cf. Ch. 8. v. kanno and Mahāvagga viii. 11. 1. 2) bhastrādi marg. Tib. སྦུད 'bellows'. 3) tānaurº MS. 4) The form gushira predominates in the MS. 5) cf. Divyāv., Index. 6) Tib. 5 pond', a word used again for pushkarinim. 16.

·250 शितासमुञ्चयः। [110 b- - (2) श[110b]धातुर्गमने वा घागमने वा प्रत्युपस्थितः। न स्त्रोभावेन न पुरुषभावेन प्रत्युप- स्थितः। भगवानाह । इति हि महाराज बास्याकाशधातुरचलः । अविकारः। तत्कस्य हेतोः । शून्यो क्याकाशधातुराकाशधातुत्वेन । विस्ति श्राकाशधातुराकाशधातुवेन । न पुरुषभावेन न स्त्रोभावेन प्रत्युपस्थितः । एवमेव यथाभूतं सम्यकप्रज्ञया द्रष्टव्यं ॥ ॥ 5 तत्र कतमो विज्ञानधातुर्या चतुरिन्द्रियाधिपतेया। पारम्बणप्रतिविज्ञप्तिः। पावदिति कि महाराज या काचिदर्णसंस्थानप्रतिविज्ञप्तिरयमुच्यते चनुर्विज्ञानधातुः।पे। इति हि या पउिन्डियाधिपतेया पद्विषयारम्बषा विषयविज्ञप्तिरयमुच्यते विज्ञानधातुः। स खल पुनरयं महाराज विज्ञानधातुर्नेन्द्रियनिमितो न विषयेभ्य घागतो न मध्ये ऽत्तरस्थापा स नाध्यात्म बरिर्धा नोभयमत्तरेण । स खल पुनरयं महाराज विज्ञानधातुर्वस्तु प्रतिवि- 10 ज्ञप्य निरुहः । स उत्पाग्यमानो न कुतथिदागच्छति निरुध्यमानो न क्वचिढच्छति । तस्य खलु पुनर्विज्ञानधातोरुत्पादोऽपि प्रून्यः । व्ययोऽपि शून्यः । उत्पनोऽपि विज्ञान- धातुः स्वभावशून्यः। इति महाराज विज्ञानधातुर्विज्ञानधातुवेन शून्यो नोपलभ्यत अन्यत्र व्यवहारात् । मोप व्यवकारो न स्त्रो न पुरुषः । एवमेतप्यथाभूतं सम्यकप्रज्ञया द्रष्ट- व्यं ॥ तत्र महाराज कतमञ्चतुरापतनं । यच्चतुर्णा महाभूतानां प्रसादः । तवया पृथिवी. 15 घातोरब्धातोस्तेनोधातोर्वायुधातापावत् । तत्र पृथिवोधातुप्रसाद चतुरायतनं नाब्धातुप्र- सादो न तेनोधातुप्रमादो न वायुधातुप्रसाद श्शनरायतनं । तत्कस्य देतोः । न कि पृथिवी- धातुप्रसादः कस्यचिहायतनं वा अायतनप्रतिलम्भेन वा प्रत्युपस्थितः। एवं पावन वा- युधातुप्रसादः कस्यचिदमस्यायतनं वा पायतनप्रतिलम्भेन वा प्रत्युपस्थितः। तत्कस्य । - 1) This expression denotes an abridgement of the text of the Būtra quoted as reproduced in the Tib., examples of colour (yellow, red, piebald) and condition (tall, short, thick, thin) being there given. 2) The passage omitted is an analogous one respecting perception by the car (Tib. 155. a. 4-6). 3) Tib 550 sphere', a usage not in lexx. SK. or Pali. But compare the parallel passage in D b.-Sại. $ 597: kataman tam rūpam cakkhāyatanam? yam cakkhum catunnam mahābhūlānan upādāya pasūdo.

·-111a] 251 (2) (3) चतुर्दशः परिच्छेदः देतोः निचेष्टा कोते धर्मा निष्ठापारा निर्वाणासमा । इति कि महाराज एकेकतो धर्मान्म- ग्यमाणान् चतुरायतनं नोपलभते अन्यत्र व्यवहारात्। तत्कस्य देतोः शून्यो कि पृथिवी- धातुप्रसादः पृथिवीधातुप्रसादेन । यावच्छून्यो वायुधातुप्रसादो वायुधातुप्रसादेन । ये च धर्माः स्वभावेन शून्याः [1111] कस्तेषां प्रसादो वा सोभो वा । येषां न प्रसादो न तोभ उपलभ्यते । कथं ते पं इत्यत्ति । इति व्यत्यत्ततया चतुरायतनं शून्यं चतुरायतनस्वभा- 6 वेन तत्पूर्वात्ततो नोपलभ्यते ॥अपरात्ततोऽपि नोपलभ्यते।नागमनतां गमनतां चोपादा- य स्थानमप्यस्य नोपलभ्यते स्वभावविरहितत्वात् । यच्च स्वभावेन न संविश्यते । न तत् स्त्री न पुरुषः तेन का मन्यना । मन्यना च नाम महाराज मारगोचरः। अमन्यना बुड- गोचरः। तत्कस्य देतोः । मन्यनापगता हि सर्वधर्माः। पे। तत्र महाराज कतमच्छ्रो- त्रायतनं । यच्चतुगी महाभूतानां प्रसादो ' यावदिति कि महाराज सर्वधर्मा विमोताभिमु- 10 खा धर्मधातुनियता नाकाशधातुपर्यवसाना अप्राप्तिका प्रव्यवहारा अनभिलाप्या अनभि- लपनीयाः । पत्र महाराज इन्द्रियाणि प्रतिहल्यते ते विषया इत्युच्यते। चतुर्कि पे प्र- तिकन्यते तस्माद्दूपाणि चतुर्विषया इत्युच्यते । एवं प्रोत्रं शब्देष्वित्यादि । तत्र चतू छपे प्रतिबन्यत इति निपातः। प्रतिवन्यना तेषां निर्दिष्टा । तथा लि चतू पेषु त्रिविधं निपततीति। अनुकूलेषु शुभसंज्ञया । प्रतिकूलेषु प्रतिघसंज्ञया । नेवानुकूलेषु न प्रतिकू- 15 लेषूपतया । एवं मनो धर्मेधित्यादि । त इमे विषया मनोगोचरा इत्युच्यते । अत्र हि मन- शरति । उपविचरति । तस्मान्मनोगोचरा इत्युच्यते । यदेतन्महाराज मनोऽप्रतिकूलेषु रूपेष्वनुनीतं चरति । तेनास्य राग उत्पश्यते । प्रतिकूलेषु पेषु प्रतिहतं चाति तेनास्य . - - । 1) bhyate Ms. 2) Not in lezx., rendered žarnya!” pride', or self-consciousness. The equivalent Pali maññanā is cxplained in Dh.-Sņi § 1116. 3) Compare passages like 221. 5-10 supra. 4) This has somewhat the appearance of a word coined for the occasion; perhaps like manyanā above. For the meaning cf, the use of patihan in Dh.-Spi 8 598 sqq. 6) Compound new to Skt., but cf. Pali upavicāra, Dh.-Sși & 8.

·252 शितासमुच्चयः। [111a- - 6 द्वेष उत्पश्यते । नैवानुकूलेषु न प्रतिकूलेषु संमूळ चरति। तेनास्य मोह उत्पग्यते। एवं शब्दादिधपि त्रिविधमारम्बामनुभवति पूर्ववत् ॥ तत्र महाराज मायोपमानीन्द्रिया- णि । स्वप्नोपमा विषयाः। तयथापि नाम महाराज पुरुषः सुप्तः स्वप्नात्तरे जनपदकन्या- प्या स्त्रिया सार्धं परिचरेत्। स शयितविबुढो जनपदकल्या[111b]यो स्त्रियमनुस्मरेत् । तत्किं मन्यसे महाराज संविग्यते स्वप्नात्तरे जनपदकल्याणी स्त्री।वाल । नो हीदं भग- वन् । भगवानान । तत्किं मन्यसे महाराजापि न स पुरुषः परािउतनातीयो भवेत् । यः स्वप्नात्तरे जनपदकल्याणां स्त्रियमनुस्मरेत् । तया वा सार्धं क्रोठितमभिनिवेशेत् । ग्राह। नो हीदं भगवन् । तत्कस्य हेतोः। प्रत्यत्ततया हि भगवन् स्वप्नात्तरे जनपदकल्याणी न संवियते नोपलभ्यते । कुतः पुनरनया साधू परिचरणा । अन्यत्र यावदेव म पुरुषो वि. 10 घातस्य लमथस्य भागी स्यात् । यस्तामभिनिविशेत् ।। भगवानाह । एवमेव महाराज बालो श्रुतवान् पृथाजनाथनुषा पाणि दृष्ट्या सौमनस्यस्थानीयान्यभिनिविशेत् । मो- भिनिविष्टः मननुनीयते ऽनुनीतः संरब्यते। संरतो रागलं कर्माभिसंस्करोति त्रिविधं कायेन चतुर्विधं वाचा त्रिविधं मनसा । तच्च कर्माभिसंस्कृतमादित एव तीणं निरुद्ध विगतं विपरिणतं न पूर्वी दिशं निमित्य तिष्ठति । न दक्षिणा न पश्चिमा नोत्तरां नोध 16 नाघो नानुविदिशं । नेह न तिर्यक् । नोभयमत्तरा। तत्पुनः कालातरेण मरपाकालसमये प्रत्युपस्थिते । जीवितेन्द्रियनिरोघे घायुषः परिक्षयात्तत्सभागस्य कर्मणाः तोणावाच्चरम- (3) (3) (4) (4) (5) 1) This expression, which recurs below (112 a), is rendered 17997397975 (156. b. 7). It seems to mean: «cast of all, in another case, would he ..». Somnewhat similar uses of yavat are given Mhy. Iudex, 8. v. 2) For this whole simile cf. Mhv. III. 37-38, and the Bhadrakalpävadāna (which has taken the text from the Mahāvastu. Cf. S. J'Oldenburg Buddhist Legends (Russian) pp. 19-20 and pp. 139-140 where a parallel from the Vikramodaya is adduced). 3) This passage is also quoted in Bodhic-t. (IX) pp. 308-9. Cf. Poussin's note 6, where Madhy-vr. p. 41 (Ch. vi. init.) is compared, doubtless an abridgement of the opening sentences of this extract. 4).. 4) Poussin compares M. Vyutp. 8 91. 6) upatishthate Bt.

·- 112a] 253 । - चतुर्दशः परिच्छेदः विज्ञानस्य निरुध्यमानस्य मनस बारम्बणोभवति । तप्यथायि नाम शयितविबुढस्य जन- पदकल्याणोति [मनस बारम्बणं भवति । इति] हि महाराज चरमविज्ञानेनाधिपतिना तेन च कर्मणा बारम्बणेनोपपत्त्यंशिकद्दयप्रत्ययं प्रथमविज्ञानमुत्पश्यते । यदि वा नरकेषु यदि वा तिर्यग्योनौ यदि वा यमलोके यदि वा त्रासुरे कापे यदि वा मनुष्येषु यदि वादवेषु। तस्य च प्रथमविज्ञानस्य प्रोपपत्त्यंशिकस्य समनत्तरनिरुदस्यानत्तासभागा चित्तसंततिः । प्रवर्तते । यत्र विपाकस्य प्रतिसंवेदना प्रज्ञायते । तत्र पथरमविज्ञानस्य निरोधस्तत्र च्यु. तिरिति संख्या गच्छति । यः [1121] प्रथमविज्ञानस्य प्राडीवस्तत्रोपपत्तिः । इति कि महाराज न कश्चिद्धर्मो ऽस्मालोकात्परं लोकं गच्छति । च्युत्युपपत्ती च प्रजायते तत्र महाराज चामविज्ञानमुत्पग्यमानं न कुतशिदागच्छति ॥ निरुध्यमानं न क्वचिद्रच्छति। कर्माप्युत्पश्यमानं न कुतश्चिदागच्छति। निरुध्यमानं न क्वचिहच्छति । प्रथमविज्ञानम- 10 प्युत्पश्यमानं न कुतथिदागच्छति निरुध्यमानं च न क्वचिढच्छति । तत्कस्य देतोः। स्व- भावविरक्तिवात् । चरमविज्ञानं चरमविज्ञानेन शून्यं । कर्म कर्मणा शून्यं । प्रथमविज्ञानं प्रथमविज्ञानेन शून्यं । च्युतिश्युत्या शून्या। उपपत्तिरुपपत्त्या शून्या। कर्मणां चाबन्ध्यता प्रजायते विषाकस्य च प्रतिसंवेदना न चात्र कश्चित्कती न भोक्ता अन्यत्र नामसंकेतात् । (6) 1) I supply these words from the Tib. (157. a. 5) which reads: བསད་པའི་ (vibuddhasya) UndNa35št" (janapadakalyäni) 75+23'AI ("likeness to') परो (manasab?) 5 लोग पारगुर गगास is the regular equivalent of dirambana, as usually. I have left ili instead of any word more directly suggesting likeness, as I conjecture that the lacuna (common to A. and B.) arose through the recurrence of the syllables īti (ºkulyāniti and bhavatīti hı). 2) M. Vyutp. cxv. 4, cxvi. 2. 3) cf. 226, 7–8 supra. °kam dvayaº MS. 4) °khya bhavati Bt. 5) prajiniiyate A; cf. B. p. 309, Pous sin's n. 6. 6) abādhyatā B; but Tib. འབྲས་བུ་མེད་བར་མི་འགྱུར་ 7) prajñāyº A.

·254 शितासमुच्चयः। [112a- । - तयथापि नाम महाराज पुरुषः मुप्तः स्वप्नात्तरे शत्रुणा साधु संग्रामयेत् । स शपितवि- बुद्धः । तमेवानुस्मरेत्। तत्किं मन्यमे महाराज संविश्यते स्वप्नात्तरे शत्रुः । शत्रुणा वा साधू सयाम इति । ग्राह। नो कोदं भगवन् । भगवानाह । तत्किं मन्यसे महाराजापि नु म पुरुषः पण्डितजातीयो भवेत् । योऽसौ स्वप्नात्तरे शत्रुमभिनिर्विशेत् । शत्रुणा वा सार्ध 5 संग्राम । शाह। नो हीदं भगवन् । तत्कस्य देतोः। प्रत्यत्ततया कि भगवन् स्वप्ने शत्रुर्न संवियते कुतः पुनस्तेन साधु संग्रामः । अन्यत्र यावदेव स पुरुषो विघातस्य लमथस्य च भागी स्यात् यस्तमभिनिविशेत् । भगवानाम् । एवमेव महाराज बालो ऽश्रुतवान् पृथान- नयतुषा व्रपाणि दृष्ट्वा दौर्मनस्यास्थानीयान्यभिनिविशते ऽभिनिविष्टः सन्प्रतिकन्यते। प्रतिक्तः संतुष्यति। इष्टो दोषनं कर्माभिसंस्करोतीति पूर्ववत्। तप्यथापि नाम महाराज 10 पुरुषः [112b] मुप्तः मप्रात्तरे पिशाचेन परिपात्यमानो भीतः संमोहमाषम्यते । स शयि- तविबुद्धस्तं पिशाचं तं च संमोक्मनुस्मरेत्। तत्किं मन्यसे महाराज संविश्यत्ते स्वप्रे पि- शाचः संमोहो वा । यावदेवमेव महाराज बालो ऽश्रुतवान् पृथग्जनचतुषा रूपाणि दृष्ट्वा उ. पेतास्थानीयान्यभिनिविशते ऽभिनिविष्टः सन् मुखति मूठो मोव्हतं कर्माभिसंस्करोतीति पूर्ववत् । तप्यथापि नाम महाराज पुरुषः सुप्तः स्वप्नात्तरे जनपदकत्याण्या गायत्त्या 16 मधुरं गीतस्वरं मधुरं च तत्रीस्वरं च शृणुयात् । सा तेन गीतवादितेन परिचारयेत्। शपितविबुद्धस्तदेव गीतवादितमनुस्मरेत् । तत्किं मन्यसे महारानापि नु स पुरुषः पण्उितनातीयः स्वप्नात्तरे जनपदकल्याण्या गीतवादितमभिनिविशेत् । साह । नो कोदं भगवन् । भगवानाक । तत्कस्य देतोः। प्रत्यत्ततया हि भगवन् स्वप्नात्तरे जनपदकल्या- णी स्त्री न संवियते नोपलभ्यते । कुतः पुनरम्या गीतवादितं । अन्यत्र यावदेव म पुरुषो - 1) dõgakagat 'greatly desire'; cf. 252. 10, wherc the Tib. is the same, and infra 1. 17. 2) Correct to samgrāmayet ut supra; or supply a word like kuryāt. Tib. (157. b.6) यसरम' ·113a] 255 । . चतुर्दशः परिच्छेदः। विघातस्य लमयस्य च भागी स्यात् । यस्तदभिनिविशेत् । भगवानाक । एवमेव महा- राज बालो ऽश्रुतवान् पृथग्जनः प्रोत्रेण शब्दान् मुवा सौमनस्यस्थानोपान्यभिनिवि- शते । इति पूर्ववत् । एवं गन्धादेषु त्रिधा त्रिधा वेदितव्यम्। पे॥पत्र महाराज मानस निवेशायेतव्यं । किामत्यवं सदेवकस्य लोकस्य चतुर्भवेयं । उत्का प्रदीप बालोकमतः कूलं नौस्तार्थे । नायकः पारेणायकः देशिकः मार्थवाः। पुरो अवेयं । मुक्तो मोचयेवमा- 5 श्वस्त पाथासयेयं परिनिर्वतः पारनिर्वाणयेयमिति। पूर्वा कि कोटिमहाराज न प्रज्ञायते ऐवपाधेिपत्यानामनुभूप मानानां । इति कि महारान मायोपमानीन्द्रिपाण्य[113a]तृप्ता- न्यतर्षणोयानि । स्वप्रोपमा विषया प्रतर्षका प्रताप्तकराः ॥ पत्रानत्तपशचक्रवर्तिनः कथा स्वर्गाच पतितेतस्मिन्सराजकैः पौरः परिवत एवं पद्यते।तम्यवा जप नाम महाराज सार्पर्मण्यो वा नवनीतमपठो वा तप्तायां वालुकापामुपनितिप्तोऽवसोदति। न तिष्ठते ' 10 एवमेव महाराजानत्तयशा अवसादति न संतिष्ठते । अथ राजा प्रियंकरोराजानमनत्तयशसं तघावमोदत्तं । उपसंक्रम्यैतदवोचत् । किं वयं महाराज लोकस्य व्याकर्यामः । किं राज्ञोऽनतयशमः सुभाषितमिति । स प्रारूवक्तव्यं । महाराजानतपशाचतहीपेषु रा- व्येश्व कायित्वा बन्ध्यमनोरथतामनुभूय सर्वमाकालफलतां सर्वोपद्रवप्रसब्धिसर्व- सवाबन्ध्यमनोरथतां गन्धोदकवर्ष किरण्यवर्षे सुवर्णवर्ष सर्वोपकरणवर्षे चानुभय चतुरो महाहीपानध्यावसिवा शक्रस्याासनमाक्रम्यातीच्छ्या न मुक्लो तृप्त एव कामः कालगत इति । एवं वं महाराज व्याकुर्या इत्येवमुक्त्वा च राजा ऽनत्तयशाः कालमकार्षात्।।त - - (5) 1) tai MS. 2) मशर' limit', cf. Senart, Mhv. i. 19. 8) sic MS. (2) 'not 4) See note to f. 117 b. below. Tib. मुदाक (159 a) 'interrupted flow'. 5) muwakto or yuyukto MS. Tib. (159 b 2) एमोसमयका free from great desire'. The Tib. is also uncertain, as the last word may be བཏད་ ·256 शितासमुच्चयः। [1130- स्मातर्हि ते महाराज मरीचिकायामुट्कस्वभावो नाभून भविष्यति न चैतर्हि विग्यते। एवमेव महाराज पवेदनासंज्ञा संस्कारविज्ञनां स्वभावो नाभून भविष्यति न चैतर्हि वि. ग्यत इत्यादि ॥ पुनरप्युक्तं । एतावञ्चैतत् ज्ञेयम्। पडत संवृतिः परमार्थश्च । तच्च भगवता शून्यतः 5 सुदृष्टं मुविदितं मुसातात्कृतं । तेन स सर्वज्ञ इत्युच्यते । तत्र संवृतिर्लोकप्रचारतस्तथाग- तेन दृष्टा । यः पुनः परमार्थः सोऽनभिलाप्यः। [113b] अनाज्ञयो विज्ञेयो ज्देशितोऽप्र- काशितो यावक्रियो पावन लाभो नालाभो न सुखं न दुष्वं न यशो नायशः। न चूपं ना- पमित्यादि । तत्र जिनेन जगस्य कृतेन संवृति देशित लोकरिताप। येन जगत्सुगतस्य सकाशे संजनयीक प्रसादसुखार्थे । संवृत्ति प्रज्ञमयी नरसिंहः षड़तयो भणि सत्वगणानां। नरकतिरश्च तथैव [च) प्रेतान् सुरकाय नरांथ मथ ॥ नीचकुलांस्तथ उच्चकुलाथ साबकुलांश्च दरिद्रकुलांचेत्यादि । 10 15 1) Onăbhūnº MS. 2) This passage is twice cited in Bod hic. - tika (IX.) pp. 246 and 380. 31 75 ŽA. Cf. W asa. 321 (293): «die Halle, durch welche hindurch man die cigentlichen Kennzeichen des Gegenstandes wiederfindety. See Nagarjuna ap. Nămas.-ţik.i ap. Minaev, Rech. p. 226 n. 1, und Bodbic. IX. 2 with ţikā (Poussin p. 244. 10). 4). for -.) narakagatic ca B (p. 380.14). 6) omitted in A.

·- 114a]] 257 (1) . चतुर्दशः परिच्छेदः। पुनश्चोक्लं । कतम एष धर्मो यो भगवता व्याकृतोऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ। कि वपमुत वेदना ग्राहो चित्संज्ञा उताहो संस्कारा अब विज्ञानं भगवता व्याकृतमनुत्तरायां सम्यकसंबोधाविति। तेषामेतदभूत् । न पं यावन विज्ञानं भगवता व्याकृतमनुत्तरायां सम्यकसंबोधौ । तत्कस्य देतोः । अनुत्पादो हि वपमनुत्पादो बोधिः । तत्कथमनुत्पादो अनुत्पादमभिसंबुध्यते । एवं यावद्विज्ञानम् ॥ पे ॥ तदेवमनुषल-यमानेषु सर्वधर्मेषु कतमो 5 त्र बुद्धः । कतमा बोधिः । कतमो बोधिसत्वः । कतमद्याकरणम् । शून्यं कि पं चूपेण यावद्विज्ञानं ॥ पे ॥ यावदेव व्यवहारमात्रमेतत् । नामधेयमात्रं संकेतमात्र संवृतिमात्रं प्रज्ञप्तिमात्रं । नालमत्र पणिउतरभिनिवेश उत्पादयितव्य इति ॥ तथात्रैवाकः । निर्माणरतयो देवा पथा वयं भगवन् । भगवतो भाषितस्यार्थमाबा- नीमः । सर्वधर्मा भूतकोटिरनतकोटिरतावरणकोटिरप्रतिष्ठितकोरिरित्यादि ॥ सर्वधर्मा 10 भगवन् बोधिः । स्वभावविरहिता बोहव्याः। प्रत्तश धानतयाण्यपि बोधिः। तत्कस्य हेतोः। प्रकृतिका कि भगवन् बोधिाप्रकृतिकानि च पञ्चानतर्याणि । तेनोच्यते नान- तयाणि बोधिरिति । तथा विलस्यते भगवन ये केचित् परिनिर्वातकामाः । तत्कस्य लेतोः। यदि कश्चित्संसारप्रतिप[114a]वो भवेत् । म निर्वाषां पर्येषत इति । पुनरुक्तं । भूतकोटिरिति भगवन यदुक्तं निर्माणरतिभिर्देवैस्तत्र वयं भूतमपि नोप- 15 लभामहे । किं पुनरस्य कोटिम् । तत्कस्य केतोः। यो कि कश्चिद्भगवन् भूतमुपलभते । कोटिमपि स तस्योपलभते हो चासो चरतीति ।। तयात्रैव सहीपतिब्रमणा शास्ता स्तुतः॥ सुपिति पथ नरः तुघाभिभूतः शतरसभोजन जिनो च तृप्तः न पि च दुध न भोजनं न मनः सुपिन यथैव निदृष्ट सर्वधर्माः ॥ - VV (3), (4) 20 1) yāvat denoting omission. 2) Cf. 17 20-18.7 supra. 3) Metre: Pushpitagra. 4) The MS. has the regular but unmetrical nūpi ... kshudhā. 17 ·258 शितासमुनयः। [114a (1) 5 (2) ॥ भणि नरु पठने मनोजवाचं प्रियु भवती न च संक्रमोऽस्ति वाचं । न च वचन न चास्य रक्त वाचामुपलभसे न च तत्र संशयोऽस्ति । श्रुणति यथ मनोज्ञ वीणशब्दं मधुर न चास्ति स्वभावतः स शब्दः । तथ इमि विड स्कन्ध प्रेतमापो न लभति भावु स्वभावतः सुमेधाः॥पे ॥ यथ नरु इक शङ्कशब्द युवा विमृशति विद कुतो य प्राभूतः। न च लभति स्वभाव शून्यभावं तय वय दृष्ट नरेन्द्र सर्वधाः पय नरु इक भोजनं प्रणीतं विमृति प्रङ्ग सिहमस्वभावम् । यच रसु तथ ते ऽङ्ग तत्स्वभावास्तथ वय दृष्ट महर्षि सर्वधर्माः ।। यथ नरु इक इन्द्रयष्टि दृष्ट्वा विमृशति घशु निःस्वभाव शून्यम् । विमृशतु पथ यष्टि ते ऽङ्ग न्यास्तथ त्वय दृष्ट महर्षि सर्वधर्माः ॥ पुरवर यथ ग्रङ्गशो विभव्य नगरु स्वभावतु नामता न लब्धम्। यथ नगर तथाङ्ग सर्वशून्यास्तथ वय दृष्ट नरेन्ड सर्वधाः । मुदित पथ नराग मुक्त भेरी कृर्ष जनेति स्वभावशून्यशब्दा। स्वरुपाध] तय ते तत्स्वभावं तय वय दृष्ट महर्षि सर्वधर्माः 10 (5) (7) ॥ 1) durbhº MS., contra inetrum. 2) shti MS.; but see below. 3) angaço bhāgaças marg. 4) RER = indrāyudha 'raiobow'. 5) gandharva (-pura) marg. “mirage"; but Tüb, renders simply 75' 5BVEST" large town'. 6) The Tib. (161. a. b) has 19772:25 for the joy of men' which suggests a reading narūnă (for narāṇām, ņ mistaken for g); or can narāga stand for nararāga? 7) MS. svarupalatha here and svarupathata here and svarupatha tatha below but Tib. रामदेवरे ...

·-114 b] चतुर्दशः परिच्छेदः। 259 (1) ****************************** ******* •********** (3) 5 कनतु पथ नरस्य ता कि मेरी प्रतिघु न विग्यति नापि स्नेहधातुः। विमृशतु मेरोव तेज तत्स्वभावास्तथ वप दृष्ट नरेन्ड सर्वधर्माः ॥ हनतु यथ नरस्य ता कि मेरी स्वरु न म मन्यति रामयामि लोकम्। स्वरु पथ तथ तेङ्ग तत्स्वभावाः [111b] तथ वय दृष्ट नरेन्ड सर्वधर्माः ॥ हनतु यथ नरस्य तस्य भेषी न पि स्वरुप नापि स स्वतनः। स्वरु यथ तथ ते तत्स्वभावास्तथ वय दृष्ट महर्षि सर्वधर्माः ॥ पुनथोतं। मवारम्बानायकेन कथिता मैत्री शुभाभावना। सत्वचास्य विभावितः सुविदितं निःसत्व सर्व जगत् तत्रैवं द्विपदोत्तमो अकलुषो निःसंशया मानसः । तेन वा सुगतं विभावितमतिं पूजेम पूजारिकम् ॥ दुष्वं चामुंगता दशदिशिगतं नैवं परीदृश्यते । 10 ten regions [Tib. मुंगा, 1) Both our Tib. version (161. a. 6) and the Chinese translation of the Pitr. putrasa mäga ma herc add another verse, which Mr. Watters renders, from the latter source: «wheu a man strikes a drum, the sound does not come from the and vanishing does not go to those regions ...» 2) These words are unmetrical; possibly the reading was vimſcatu na ça 'nor could it reflect'. Mr. Watters renders the Chinese: 'The drum has no feeling of hatred or affection, it does not analyse the nature of the causal circumstances'. The Tib. does not reproduce this stanza. 3) angatu MS. 4) Metre: Çürdülavikridita. 5) So the MS. With daçaddiça compare 155 a. infra and the verse-passage in Daçabhūmicvara, Ch. VIII sub fin. (Camb. Add. 867 f. 97. b. 7.) The Tib. must have read something like: duhkhan .. Sugato daca dica gato . . . na pagyati (?).

·260 [114b- 5 शितासमुच्चयः। सवेष करुणा च नाम भणिता देवीतिदेव वया। एवं भो बिनपुङ्गवा जिनमतं घनात यायावतः । तेन वां द्विपदोत्तमा नरवराः पूजेम पूजारिकम्॥ सवानव न दुष्वं शाक्यमुनिना यस्यापनीतं दुखं । जातास्ते मुदिताच कष्टमनसो मतीय तैौदिताः ।। एवं बुडनयं चित्तियनयं याथावतो जानतो। [तस्मात् पूनिय वा नराण प्रवरं प्रायेम प्राप्तं फलं ॥ कापः कापविवर्जितेन मुनिना नामादितो मार्गतां। नैवं ते स्मृतिनायका न पाता नैव प्रमुष्टा स्मृतिः। उक्तं चो मुगतेन भावपथिमाः कायं गता भावनाः । एवं बुदनयं विदित्व सुगता पूजा कृता तापिनः॥ भावेथः शमथं विपश्यनमय मार्ग इखा शातये (5) 10 1) Cf. Kern, Saddh.-P. p. xxv. 2) yaahirytarak Ms. But the Tib. version of this line ends सदैव गुफा R&B. Comparing this with the ending of the version of 1. 6 below ê'nggirnatori - I have restored ayuthāratale (exactly', Morris in J.P.T.S. 1889, p. 208; not hitherto found in Skt.). This must be preceded (acc. to the Tib.) by some tenseform of Vina. If ajnata is genuine, it may be taken as an aorist (?) and the preceding nasalized vowel scanned long. Cf. buddhanayam below, and several in. stances in the Bhadracaripranidbana (f. 131. b infra). 3) i. e. satvānā(m)eva. So I understand the Tib.: 'no pain is given by Çakyamuni to beings, who indeed takes pain away from them'. MS.: satvo naiva, with the following three aksharas obliterated and doubtful. 4) I bave supplied this, for the metre, from the Tib. Žvg "therefore. b) °mām . . gatām MS. The Tib. renders the phrase: The Sugata has said : 'meditation directed towards the body leads to [further] meditation' (161. b_5). Cf. Ch. S. v. satipatthāna. -pathima is not quoted. 6) Cf. Mhy. I. 120. 10. dukhā apparently for duhkhānām.

·-115a] 261 चतुर्दशः परिच्छेदः। शात्तास्ते भगवन् सवासनमला येही जगत् क्लिश्यते। शमथथाथ विपश्यना न च मला सर्वेति शून्या मुने। अस्मिन्देवगणा न कान वाचना पूजेत्तु वां नापकं । इत्यादि । (2) . 10 पुनरुक्तं । शून्यं हि चतुश्चतुःस्वभावेन । यस्य च धर्मस्य स्वभावो न विग्यते सोज्व. स्तुकः। योग्वस्तुकः सोऽपरिनिष्पन्नः यो ऽपरिनिष्पन्नः स नोत्पम्यते न निरुध्यते ।पे॥ । पत्तिधप्यधसु नोपलभ्यते न तच्चतुर्नेन्द्रियं कथं तस्य व्यवहारो ज्ञेयः। तयथापि नाम रिक्तमुष्टिरलोकः। यावदेव नाममात्रं नो तु खलु परमा[ll5ajतो रिक्तमुपलभ्यते न मुष्टिः। एवं चतुश्चेन्द्रियं च रिक्त मुष्टिसदृशमलीकमसदूतं तुच्छ मृषामोषधर्मे बालोप- लापनं मूर्खसंमोहनम् यावदेव नाममात्रम् ॥ पुनरत्रैवाह। स्वप्नात्तरे महावृष्टिास्रवाणां प्रर्वतना। दर्शिता ते महावीर प्रास्रवोत्पत्तिपण्डिताः ॥ स्वप्ने यथा शिरश्छेदो दृष्टस्ते घालवतयः । दर्शितः सर्वविज्ञानां सर्वदर्शिनमोऽस्तु ते॥ अत्रैव च द्रुमेण किनरराजेन भगवान्पृष्टः प्रत्याह । यहमि शून्यतां च व्याकरणं 15 चाप्यकं न जानामि । स्याम्यदि किंचिदशून्यं न भवेजिनेनास्य व्याकरणम् ॥ किंकारणं तथा हि स्थितं भवेत्तत्स्वके भावे । कूटस्थनिर्विकारं । न तस्य वृद्धिर्न परिहाणिः। न क्रिया न च कारणाम् । यत्स्वभावशून्यमादर्शमण्डले सुपरिशुढे संदृश्यते प्रतिबि- N - 1) Apparently: 'impurities connected with desire'. 2) Cf. Pugg. Paii. p. G18 26. 3) Cf. Bhadrakalpūv., Ch. XXIX (d'Oldenburg pp. 43-17 and 80, with reff.to Avadanakalpal. (ii. p. 319, cd. B. Ind.) Divy., Mhv., and to Schicfner- Ralston, Tibetan Tales pp. 44-74). Cf. also Bkah-hgyur, Mdo XII. G. .

·262 शितासमुच्चयः । [115a- (1) म्वम्। तथैव द्रुम जानीहोमान् धान् । अविकारं धर्मधातुमिमां च पूजां हुमाङ्गशो]वि- चारयसि । अङ्गशो निरीक्ष्य पूजा । कतमे विकारिणो ऽङ्गाः ॥ यदपि च निरीकवं क्रियां च न जानसे मया प्रोक्तं। शकटाङ्ग संनिपातं निरीत शकरस्य चैव क्रियां। कर्म च मे ग्राख्यातं कर्ता न विग्यते दशसु दिन। वातेरितादिव तरोर्यथा कि निवर्तते वक्तिः॥ न च मारुतो न च तरुश्चेतयति हुताशनं च पाने। न निवर्तते वक्तिस्तथैव कर्मस्य कर्तारः ।। पदाप वसे न च संचय पुण्यस्य हि विग्यते । सुचरितस्य समुदागमय । बोधिस्त- 10 स्यापि शृणु क्रमत्त वं । यथा भणसि मनुष्याणामायुःपरिमापी वर्षशत बोविन्' न चास्ति वर्षपुञ्जी। अयमपि समुदागमस्तहदिति ॥ भगवत्यामप्युक्तं। किं पुनरायुष्मन् सुभूते उत्पन्नो धर्म उत्पश्यते उतानुत्पनः । सुभू- तिराह। मारमायुष्मन् शारिपुत्र उत्पनस्य धर्मस्योत्पत्तिमिच्छा(115]मि न चानुत्पन- स्येति ॥ 1) °jānlmā° MS.; but Tib. मेरो 2) I have endeavoured to correct this corrupt passage (originally inetrical?) n accordance with the Tib. āgantu nirīksu was the reading in the second clause. Tib. पायासह) (162 b. 1). 8) The metre of these stanzas would seem to be a variety of Āryā. If the text be correct, the final extra syllable at end of the line is in the alternate lincs omitted and there are further licenses as to the sandhi and scansion of the vowel e. 4) ma MS. The line is unmetrical, and doubtful; the words betwccu cetayati and tathaiva are not represcated in the Tib. 5) The Tib. renders the remainder of the quotation also as if metrical. 6) The reading of this clause is very doubtful; the Tib. bas simply Liparus' गावर launc in modum fac ut rite audias. kramanta for kramatah?

·-116a चतुर्दशः परिच्छेदः। 263 (1) (2) धर्मसंगीत्यामप्युक्तं । तयता तयतेति कुलपुत्र शून्यताया एतदधिवचनं । सा च शू- न्यता नोत्पश्यते न निरुध्यते। ग्राह। यय्येवं धर्माः शून्या उक्ता भगवता तस्मात्सर्वधर्मा नोत्पत्स्यते न निरोत्स्यते। निरारम्भो बोधिसत्रः। याह । एवमेव कुलपुत्र तथा यथा- भिसंबुध्यसे सर्वधा नोत्पश्यते न निरुध्यत्ते। याह । यदेतडक्तं भगवता । संस्कृता धर्मा उत्पग्यते निरुध्यते चेत्यस्य तथागतभाषितस्य को ऽभिप्रायः । यार । उत्पानिरोधाभि- 5 निविष्टः कुलपत्र लोकसंनिवेशः । तत्र तथागतो महाकारुणिको लोकस्योत्रासपदपरि- हारा व्यवहारवशाहु क्लवानुत्पश्यत्ते निरुध्यते चेति । न चात्र कस्यचिदमस्योत्पादो न निरोध इति ॥ पुनरत्रवोतं। तत्र भगवंश्चतूपेषु न रणति प्रोत्र। शब्देषु यावन्मनोधर्मेषु न रणति। म धर्मः। तत्र कथं चतूरूपेषु न रणति । संसर्गाभावात् । न हि चतूरूपेण संध्यते । यावन 10 मनोधर्मेणा संसृत्यते । यन्न संसृज्यते तन रणति । ग्रहितोयस्य भगवन् धर्मस्य रणां नास्ति। घहितीयाश्च भगवन्सर्वधर्माः परस्परं न जानत्ति न विज्ञानत्ति । न कल्पयत्ति न विकल्प- यत्ति। न संभवत्ति न विसंभवत्ति। न हीयते न वईते। न व्यत्ति। न विव्यत्ति।न संसात्ति न परिनिर्वाति नेते कस्यचित् । नैषां कश्चित् । नेते भगवन् धर्मा उदिनत्ते न संलिप्यते न व्यवदापत्ते । एवमहं भगवन् जानाम्येवमवबुध्ये । यदप्यहं भगवनेवं 15 वदामि । एवमहं जानाम्येवमहं बुध्यामीति । प्रायतनानामेष विकारः। न च भगवनायत- नातामेवं भवति । यस्माकमेष विकार इति । यो क्येवं नानाति स न केनचित्साई विव. दति । पन विवदति तच्छ्रमणधर्मगनुसरतीति । तथा धर्मदर्शनं [116a] बुढदर्शनं सर्वस- । । 1) This passage is cited also in Bodhic.-tika (IX.) 377.18. 2) Dh.-9ņi § 1085. samblitā Bț. here, and below utpädanişedhābhinivº, both unsupported by Tib. The same applies to niralambo just before (377.19). 3)°syatrāsa° Bt. 4) Punctuation suggested by the Tib. (163 a. 3), which is more expanded here (cf. 93. n. 1), and probably implies a somewhat different text. 5) Only allowed as a neuter (in Skt. and Pali) in the derived sense of battle'. The marginal corrector would bave us read the (probably inadmissible) form rananam.

·264 शिनासमुच्चयः। [116 - त्वदर्शनं सर्वसवदतुप्रत्ययदर्शनं प्रून्यतादर्शनं ग्रून्यतादर्शनमदर्शनं । प्रदर्शनं भगवन्सर्वध- माणां दर्शनं सम्यग्दर्शनमिति॥ कथमनधिष्ठाना संवृतिर्युक्ला । कथं पुनरयुक्ता । यथाऽमति स्थाणी पुरुषधात्तिः। कस्य पुनः शून्यतावादिनः परमार्थतः स्थाणुः सिद्धो यदाश्रयात्पुरुषधात्तिः स्याद् । अमू- 5 ला एव च सर्वधीस्तवतो मूलानुपपत्तेः ॥ तथा चोक्तमार्यविमलकीर्तिनिर्देशे। अभूतपरिकल्पस्य किं मूलं । याह । विपर्य- स्ता संज्ञा मूलं । घारू । विपर्यस्तायाः संज्ञायाः किं मूलं । प्रतिष्ठानं मूलं । घाद । प्र- तिष्ठायाः किं मूलं । घार । यमञ्जुश्रीरप्रतिष्ठानं न तस्य किञ्चिन्मूलमिति क्यप्रतिष्ठा- नमूलप्रतिष्ठिताः सर्वधर्मा इति ॥ इयं समासतः प्रज्ञापारमिता चित्तशुद्यार्थना भावयितव्या । भावयित्वा च क्लेशरिपर- पाकुशलेन भवितव्यं न स्वगृहणूरेण ॥ यथोक्तमार्यधर्मसंगीतिसूत्रे । न ग्रून्यतावादी लोकधर्मः संक्रियते ऽनिश्रितत्वात् । न स लाभेन संकृष्याति । प्रलोभन न विमना भवति । यशसा न विस्मयते ऽयशसा न संकुच- ति। निन्दया नावलो यते । प्रशंसया नानुनीयते । सुखेन न व्यते दुष्वेन न विध्यते। 15 यो लोवं लोकधमन संक्रियते स शून्यतां ज्ञानोत इति ॥ तथा शून्यतावादिनो न क्वचिद- नुरागो न विरागः। यस्मिरज्येत तच्छ्न्यमेव जानीते । शून्यमेव पश्यति । नासौ शून्यता जानीते यः क्वचिढउँ रयते वा विरज्यते वा तथा नासौ शून्यतां नानीते घः केनचित्साई विग्रहं विवाद वा कुर्याच्छून्यमेव बानीते तच्छून्यमेव पश्यतीत्यादि ।। एतत्संतेपाञ्चित्तशोधनम्॥ 10 - (3), 1) See reff. at p. 6, n. 5, and add I-tsing (Chavannes Mémoire' pp. 170-1), where we find the work along with the Saddharmapundarika, psalmodić.. jusqu'à mille fois'. 2) 'shrink' from fear (Jāt.-m. p. 21.4) or shame (B R. 8. v. sankoca). 3) cf. 100. 1.8 supra, where the Tib. has the same equivalent.

·-116b] 265 चतुर्दशः परिच्छेदः प्रथैवमपि परमविणुडिर्घमदर्शने सति । इह पञ्चकाषायसंक्लिष्टस्य कल्याणमित्रा- वसादितस्य वा संतेपेण तावत्युत्र [116b] यत्नं कृत्वा शीघ्रं चित्तशुद्धिर्भवति । यात्मब- कुमान-परावज्ञात्यागे ऽनयोर्मूलमात्मसत्वदृष्टिः । सा चैतदभ्यासात्सुकरं प्रहीयत इति परगौरवमात्मावज्ञा चैत्र भावनीया॥ 5 10 यदि सवो यदि स्कन्धाः क्षमता सर्वया स्थिता। एकस्य हि परात्मवं विरुडं संभवेत् कथं ॥ विनालम्बनमप्येतदाचात्येव देहिनः । प्रनादिकल्पनाभ्यासात्किमभ्यासत्य दुष्काम्॥ एवमभ्यासवश्यवे तुल्ये कस्मात्सुखोदयम् । परगौरवमुत्सृत्य स्वसुवापान्यदिव्यते ॥ चित्तामणिर्ययोक्ताथ सति गौरवकेतवः । न तु मे गौरवात्सोध्यमिहापि जनडर्भगात् ।। तस्मात्सवातो यहढूनमत्सरमानिनः । प्रात्मस्त्रेवतो वृत्तिभावयेत्तद्विपर्ययम् ॥ मात्मनो बहुमानोऽयं स्तुतिनिन्दादिसकतः । वर्धते नारकवीत्सेकावरकवनिवत् ॥ 16 1) Dh.-8.891. 2) cf. Bodhic. VI. 14. 3) içyati MS.; Tib. राये (164. b. 4). 4) na tvā 'me MS. 5) new in this metaphorical sense, i. c. excitation, as of fire by oil. 6) °ca se° MS. Tib. या गावगोष 17.

·266 शिताप्समुच्चयः। [116 b- (2) 5 शब्दस्तावचित्तवान्मा स्तोतीति न संभवः । परः किल मयि प्रीत इत्ययं मे मतिधमः ॥ तत्तुष्टयैव मम प्रीतिः सामान्ये न सदास्तु मा । तत्सुखेन न चेत्कार्य तेन तुष्टेन किं मम ॥ अन्यत्र मयि वा प्रीत्या किं कि मे परकीयपा। न मे परेण तुष्टेन काये सौख्यमिकापवपि ॥ एवं ज्ञावा प्रहातव्या कल्पना निर्विबन्धना। प्रकीर्तिनिन्दा सत्कारा एवं क्षेपाच निष्फलाः॥ न धर्मो नायुरारोग्यं न बलं वदनादिभिः । यहडुत्प्रास्यमानस्य विकारैरन्यकायिकैः॥ कृष्टस्याथ विषमस्य लाभालाभी समोदयो। विवर्य निष्फलं तस्मारवेयं शैलमानसः ॥ संस्तवत्यागाच्च शीघ्रं चित्तविशुद्धिर्भवति । इति ॥ तत्रापि चित्त्यते निमित्तोकसंभूता प्रत्यभिज्ञा पुनः पुनः। उत्पादपत्यनुनयं ज्ञायते प्रतियोऽप्यतः ॥ प्रतिघानुनयो यस्य तस्य पापमवारितम्। प्रभ्याख्यानानि चित्राणि मात्सर्य चया सर॥ (3) 10 - 15 1) This st. occurs at Bodbic. VI. 94. with varr. lectt. sa mām slautīty a. sambhº and ity etat prītikāranam. But the Tib. rendering of the last passage ARER" presupposes the reading of our text. 2) = Bodhic. VI. 95 a. 3) This word, of which I find no equiv. in the Tib., confirms the conj. of Cowell & Neil at Divy. 17.11 ('mock").

·- 117] चतुर्दशः परिच्छेदः 267 लाभादिकामता मान इत्याग्यावर्तते बछ। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संस्तवं प्र[117] कोन्मुनिः ॥ सादृश्यादन्यदप्येतहीरिमोतोवदीच्यते तदेवेदमिति धात्या तवे तिष्ठाम्यतो बलात् ।। घवस्तु चैतत्सादृश्यं दुष्खं च जनयिष्यति। अहं चैतच्च सर्व च न चिरान भविष्यति । इति ॥ . प्रात्मभावपरिशुद्विशतुर्दशः परिच्छेदः॥ ॥ XV. भोगपुण्यप्युद्धिः पञ्चदशः परिच्छेदः ॥ (2) - 10 शितासमुच्चपस्यात्मशुधनत्तरं भोगणुद्धिः संचयाभावात् । पृथगिक लेखिती। भोगणुद्धिं च ज्ञानोपात्सम्यगानीवशोधनात् ॥ पथोक्तमार्पोयपरिपृच्छापाम् । इक गृहपते गली बोधिसवो धर्मेण भोगान्पषते नाधर्मेण । समेन न विषमेण । सम्यगाजीवो भवति न विषमानीव इति ॥ वापरलमेघेण्प्युक्तं । न बोधिसत्वो दापकं दानपतिं दृष्ट्रपथमारचयति । कथं ने- पथमारचपति। न शनर्मन्द मन्दं क्रमानुत्तिपति न नितिपति युगमात्रप्रेतिकया सविश्व- 15 1) varā MS. 2)... 2) These introductory clauses are wanting in Tib. 3) See Lal.-v. 230.17 for yugamātrapreksin and compare the passage generally. For prekșikā see 62.18.

·268 शितासमुच्चयः। [1172 - स्तप्रेतिकपा नाभोगप्रेतिकया । एवं कापकुलना न करोति । कथं वाकुलना न करो. ति। न बोधिसबो लाभतोर्लाभनिदानं मन्दभाणी मडुभाणी न प्रियभाणी भवति । नानु. वर्तनवचनानि निारयति । पे॥ कथं न चित्तकुना कुरोति। बोधिसवो लपकेन दान- पतिना वा लाभेन प्रवार्षगाणो वा चाल्येच्छतां दर्शपति । चित्तं न स्पृहामुत्पादयति । 5 प्रतीक एष कुलपुत्र यहाचाल्वेच्छता चित्तेन लाभकामता । एवं नि कुलपुत्र बोधिसवः कुस्नलपनलाभापगतो भवति ।। न बोधिसबो दानपतिं वा दृष्ट्वा निमित्तं करोति। विघातो मे चीवरेणा विघातो मे पात्रेण · विघातो मे ग्लानभेषव्येन । न च तं दायक दानपतिं वा किंचित्प्रार्थयते । न वाचं निधारपति। एवं हि बोधिसत्वो निमित्तलाभा- पग़तो भवति । पावन बोधिसत्वो दायकं दानपतिं दृष्ट्वा एवं वाचं निथारयति । प्रमुके. 10 नामु(1170)केन वा मे दानपतिना अमुकं वस्तु प्रतिपादितं तस्य च मया ऽमुक उपकारः कृतः। तेन मे शीलवानयमिति कृत्वा इदं चेदं च दत्तं बकुयुत इति । अल्पेच्छ इति कृत्वा । मया च तस्य कारुण्यचित्तमुपस्थाप्य परिगृहीतं । पे॥ तत्र कापततिपडत ला. भदेतोलाभनिदानमाधावनपरिधावनं दोःशील्यसमुदाचरणां च । चित्तततिपडत प्रार्थना । । 1) cf. 130.3,0, bere rendered og ro v 'hypocrisy" (165. b. 4) Dr. Zacharia calls my attention also to Anarghar° IV. st. 11. 2) 'utters', like Pali niccăreti. - a sense which also suits Divy. 3) यस tempted' 'pressed to accept' 116. 17. 4) Cf. M. Vyutp. § 127. 57 where the form lapanā follows kuhanā. The Tib. पिया (not in Jaschke, but ef Saratch. Das s.v ) doubtless has the meaning of 'babbling' which B? (Nachtr.) assigns to lapanā. With the whole compound cf. Rastrapala parip. [6.a] cited in Cam b. Cat p. 206.27 (= 17.s, ed. Bibl. Buddhica, where read lapº for 'lepº). 5) 'gives a hint' as in Pali, ·- 117 b] 269 पञ्चदशः परिच्छेदः। लाभिनां च ब्रह्मचारिणामत्तिके व्यापादबकुलता एवं कि बोधिसत्रो विषमपर्येष्टिला- भापगतो भवति। पे॥ इह बोधिसबो न तुलाकूटेन न मानकूटन न विनभघातिकया न धूर्ततया लाभमुपार्नयति । एवं हि बोधिसत्रो ऽधर्मलाभापगतो भवति ।पे। ये ते लाभा स्तौपिकसैसृष्टा वा धार्मिकसंसृष्टा वा सांघिकसंसृष्टा वा दत्ता वा ऽननुज्ञाता वा 'तान् न प्रतीच्छति न स्वीकरोति। एवं हि बोधिप्सवो ऽपरिशुद्धलाभापगतो भवति । याव. 5 बब्धा लाभं न ममायते । न धनायते । न मंनिधिं करोति । कालानुकालं च श्रमणबात्स- पोभ्यो ददाति । मातापितमित्रामात्यज्ञातिसालोकितेभ्यः कालानुकालमात्मना परिभुते परिभुञ्जानधारक्तः परिभुङ्क्ते स्वनध्यवसितो न चालभ्यमाने लाभे खेदचित्तमुत्पादयति। न परितप्यति न च दायकदानपतीनामत्तिके प्रसाचित्तमुत्पादयतीत्यादि ॥ तत्रषाप्यस्य बोधिसत्वस्य भोगाडिरात्मभावशुद्धिवत्परहिताय भवेत् ॥ यथोक्तमार्यविमलकीर्तिनिर्देशे। पुनरपरं भदत्त शारिपुत्र ये प्रविशत्तीदं गृहं तेषां समनत्तरप्रविष्टानां सर्वलेशा न बाधते ऽयं द्वितीय बाडितो धर्मः ॥ पुनरत्रैवोक्तं । अथ ततो भोजनात्सर्वावती मा पर्षतृप्ता भूता' न च तत् भोजनं ती- यते। पैच बोधिसत्वैः श्रावकैश्च शक्रबसलोकपालस्तदन्यैश्च सबैस्तहोजनं भुक्तं तेषां ता- (3)- 10 - 1) मगर IN' (166. a. 4) •desire to injure', elsewhere in Buddh. Skt, as in Pali. 2) 'trust'. Kern, Jātak.-m. xxxiii. 5, printsº atº; ° B3. For ghātikā cf. prekshika b2 18, 267.15. 3) anadhyavasita 'upattached', Mhv. III. 201.5 in a similar context. 4) This sentence and the three extracts from the Vimalakirtinirdeça are omitted in the Tib. 5) Cf. use of saha 178.3. A marginal note adds: dhimatā tathaioa pariņāmādinä сodhitrāt grhasya. The house of Vimalak. in Vaicālī was long celebrated for its sanctity (Takakusu, I- tsing, p. xxxiii, n. 2; S. Beal, Life of Hiuen- Ts., p. 100). 6) The first of the eight miracles was (as Mr. Watters informs me from the Chinese version of the sūtra quoted) the miraculous Glling of the house with 'bril. liant golden light'. " ·270 शितासमुच्चयः। [117b- । दृशं मुखं कापे ज्वक्रात्तं पादृशं सर्व[1184]मुखमपिउतापां लोकघाती बोधिसत्वानां सुखं । सर्वरोमकूपेभ्यच तेषां तादृशो गन्धः प्रवाति । तथापि नाम तस्यामेव सर्वगन्धसुगन्धा- यो लोकघाती वृताणां गन्धः ।। पुनयोक्तं । येश्च भदत्तानन्द भितुभिरनवक्रात्तनियामै रेतदोजनं भुक्तं तेषामेवावक्रा- 5 तनियामानां परिणस्यति । पे। पैरनुत्पादितबोधिचित्तैः सबैः परिभुक्तं तेषामुत्पादितबो- धिचित्तानां परिणांस्यति । येरुत्पादितबोधिचित्तैर्भुक्तं तेषां नाप्रतिलब्धतात्तिकानां प- रिपस्यतीति विस्तरः॥ घून्यताकरुणा गर्भचेष्टितात्पुण्यशोधनम् ॥ उक्त कार्यगगनगञ्जसूत्रे । यडताकारविशुद्धं तदानं ददाति । ममकारविाह 10 तहानं ददाति । हेतुविशुदं तदानं ददाति । दृष्टिविशुद्धं तदानं ददाति। निमित्तविशुद्धं तहानं ददाति । नानावविशुदं तदानं ददाति । विषाकप्रतिकाङ्क्षणाविषुई तहानं ददा- ति । यथा गगर्न समविशुदं तदानं ददाति ॥पे। पथा गगनमपर्यत्तमेवमपर्यत्तीकृतेन चि. तेन तद्दानं ददाति । यथा गगनं विस्तीर्णमनावरणमेवं बोधिपरिणामितं तद्दानं ददाति। यथा गगनमपि एवं सर्वपानिश्रितं तदानं ददाति । यथा गगनमवेदयित एवं सर्ववे. 16 दितप्रतिप्रनब्धं दानं ददाति । एवमसंज्ञि प्रसंस्कृतमविज्ञप्तिलतणमेवमप्रतिज्ञानं तदानं ददाति । यथा गगनं सर्वबुद्धतेत्रस्फरणमेवं सर्वसवमैत्रीस्फर तदानं ददाति । पे। यथा गगनं मदाप्रकाशमेवं चित्तप्रकृतिविशुद्धं तद्दानं ददाति । यथा गगनं सर्वसत्वावकाशं एवं सर्वसवोपजीव्यं तद्दानं ददाति । यावश्यथा निर्मितो निर्मिताय ददाति निर्विकल्पो नाभोगः। चित्तमनोविज्ञानविगतः सर्वधर्मनिःप्रतिकाकी। एवं पविगमतया मायालत- - 1) This (as Mr. Watters informs me) is taken from a later chapter of the nirdeça and forms part of Vimalakirti's answer to Ananda's question as to how long was required for the fragrant food to digest. 2) At this point the Tib. version is resumed (166. b.3). çüny. has apparently the meaning suggested p. 272, n. 4 below. 8) The Tib. seems to have read vijānavigamatayā (167 a. 9).

·-118 b] पञ्चदशः परिच्छेदः। 271 v..vNU पास्वभावविशुडं बोधिसबस्तदानं ददाति। यस्यदृशो दानपरित्यागः प्रज्ञाज्ञानेन च सर्व- [118b]नेशपरित्यागः । उपापज्ञानेन च मवापरित्यागः । एवं त्यागचित्तः कुलपुत्र बोधिसतो गगनसमदानो भवति ।। प्रार्यालयमतिसूत्रेम्प्युक्तं । नास्ति सवोत्पीउनादानम्। यावनास्ति यथोक्ते उनदान । पावनास्ति सर्वसत्वेषु दक्षिणीयावमन्यनादानं । पे। नास्ति निक्रन्ददानं यावनास्ति या. चनकेषूपतप्तदानं नास्त्युच्च धनोलापनदानं नास्ति पराअखदानं नास्त्यपविडदानं ना- स्त्यस्वतस्तदान । पे। नास्त्यकल्पिकदानं । नास्त्यकालदानं नास्ति विषशस्त्रदान ना. स्ति सवविरेठनादानमिति ॥ पत्तर्णीयपरिपृच्छापामुक्तं । दानपारमिताकालोऽयं यस्य येनार्थस्तस्य तत्प्रदानका- लः। अपि तु तथाकं करिष्यामि । मयपेभ्य एव मम्यपानं दास्यामि । तांस्तान् स्मृतिसंप्र- 10 जन्ये समादापयिष्यामीति ॥ मग्यपानादपि नैराश्यकृते बोधिसत्वे प्रतिधो गरीपान् । सवयकहानिश्चातो ऽन्यप्रप्तादनोपायासंभवे मयं देयमित्यभिप्रापः । शस्त्रादिष्वपि यग्यनुबधगुरुलाग्यवविचा- रादानमापयेत नवापत्तिरित्यत एव गम्यते । सूत्रेषु तु सामान्येन प्रतिषेध । इत्युक्ता दानविशुद्दिदिक्॥ शोलविशुद्धिरार्यगगनगन्जसूत्रे एवाभिहिता । प्रविरहितबोधिचित्तता चित्तविशुद्ध्ये अपगतनावकप्रत्येकबुद्दचित्तता प्रामाणिकविशुद्ध्यै इत्यादि । . (3) - - 15 1) The Tib. here renders this 995'9' 'scolding' (but see pp. 45 . 3, 185. 1); ullăpana â 'wheedling, coaxing”. The transition of meaning from 'raising the voice' (cf. samullap in Skt, and for Pali, Morris in JPTS 87, pp. 141-2) to the above sense is binted at by Dhammapāla on Theri-g. st. 357: ullapanā ti aho sukham aho sukhum ti uddham uddham lapāpaneti (ed. PTS p. 243) The whole compound is illustrated by Samghād. III. i. 1. (=Vinayap. III. p. 128. 1) itthiyo.. dhuttikā . . ulapanti pi ujjhagganti pi (Pali jaggh, jhagg = 2121). 2)°aya Ms.

·272 शिनासमुच्चयः। (118b- - - पुनरपरा शीलविशुद्धिः। शुई गगनं श्रुडं तच्छीलं। विमलं गगनं विमलं तच्छोलम्। शात गगनं शातं तच्छोलं । अनुनतं गगनमनुवतं तच्छीलं । अनुनीतं गगनमनुनोतं त- च्छोलम्। यावदछेयाभेग्यं गगनमछेयाभग्यं तच्छोलमित्यादि ॥प्रतिकतं गगनं सर्वसवा- प्रतिघचित्तस्य तात्तिपरिशुद्धिः । ममप्रयोग गगनं सर्वमवसमचित्तस्य तात्तिपरिशुहिरि- 6 त्यादि ॥ तयथापि स्यान्मकाशालवनं । तस्मि[119a) कश्चिदेवागत्य शालं हिग्यात् । तत्र तेषामवशिष्टानां नैवं भवति । एष छिनो वयमच्छिना इति। न तेषामनुनयो न प्रति- घः। न कल्पोन विकल्पो न परिकल्पः॥यैवं तात्तिरियं बोधिसवस्य परमा गगनत- मा तात्तिर ' [इति ॥ पार्यरत्नचूडसूत्रे विस्तरमुक्त्वा माह । इदमुच्यते वीर्य । तस्य कायपरिणद्धिः। यत्का- 10 यस्य प्रतिभासप्रतिबिम्बज्ञानं वाचोनभिलाप्यज्ञानं । चित्तस्यात्यत्तोपशमज्ञानं । तथा मैत्रीसंनाहसनहो महाकरुणाधिष्ठानप्रतिष्ठितः। सर्वाकारवरोपेतं शून्यताकाराभिनि- हतं ध्यानं ध्यायति । तत्र कतमा सर्वाकारवरोपेता शून्यता । या न दानविकला ' याव- बोपापविकला । न महामेत्रीमुदितोपेताविकला । न सत्यज्ञानावतारविकला । न बो- धिचित्तसत्वापेक्षाविकला। नाशपाध्याशयप्रयोगविकला । न दानप्रियवग्यतार्थक्रिया समा- 15 नार्थताविकला। न स्मृतिसंप्रजन्यविकला। न स्मृत्युपस्थानसम्यकप्रहाणाईपादन्द्रिय- बलबोध्यङ्गाष्टाङमांगविकला न शमविपश्यनीविकला।ये। उपशात्ता च स्वभावेन । 1) supplied from the Tib. (168. a. 3) in which the end of the quotation is duly marked. The Skt. MS. runs on 'kshāntir āryaº without break of sundhi. 2) The Tib, apparently read this clause: kā pariçuddhir iti. 3) Cf. 204. 15,18. pratibh. fillusion' B. & R. on authority of M. Vyutp.; Tib. मेगापेर 'mirage'. 4) For cinyata in connexion with dhyāna cf. Dh.-sni 8344 (and C. F. Da. vids ad loc.), also ibid. 121; together with nirvana explained by Buddhaghosa (Atthasl.8472) as freedom from rāga-dosa-moha. 5)... 5) Dh-sgr.8844-50%; M. Vyutp. 88 38-44. 6) Db.-sgr.8 117 note (p. 64) and Pugg.-p. p. 61826.

·-119b] पञ्चदशः परिच्छेदः 273 अनुपशाता च कर्मक्लेशेषु । उपेतिका च सर्वधर्माणां । प्रवेतिका च बुद्धधर्माणां । जहा च स्वलतणन । विक्राता चाधिष्ठीनकार्यतया । व्यापता च स्वासन । सदा व्यापृता च बुद्धकार्येषु । शीतीभूता चोपशमेन। सदोज्वलिता च सवपरिपाके । इयमुच्यते सर्वाकारव- रोपेता शून्यता ॥ यावदिपं कुलपुत्र ध्यानपारमिता चापरिशुद्धिरिति । एतेन प्रज्ञापरिशुद्धिर्वेदितव्या। एवं सर्वपुण्यधिति ॥ तधार्यविमलकोर्तिनिर्देशेऽप्युक्तं । सद्धर्मचक्रप्रवर्तनमहापरिनिर्वाणासंदर्शनगोचरश बोधिसत्वचर्याप्त्यानगोचरथायमपि बोधिसत्वस्य गोचर । इति ॥ 6 भोगपुण्यशुद्धिः पञ्चदशः परिच्छेदः ॥ १५ ॥ XVI. भद्रचर्याविधिः पोडशः परिच्छेदः ॥ 10 इदानों त्रयाणामपि वृद्धिा[119b]च्या ।। किमर्थ। यहीतारः सुबहवः स्वल्यं चेदमनेन किं । न चातितृप्तिजनकं वर्धनीयमिदं ततः॥ प्राति तृप्ति बुद्धत्वं । तन पावकसाधारणेन शुद्धिमात्रेण सत्वानां जन्यत इत्यर्थः । यात्मभावस्य का वहिर्बलानालस्य वर्धनं । . 15 1) Only found in M.-Vyutp. $ 20.31 and there at end of cpd. 2) 'blessing' Tib.; cf. Divy. Ind. 8. v. adhitishthati. 3) I have added these letters because the Tib. bas alike in both clauses ཤིན་ मुगाम (168. b. 6). 18 ·274 शितासमच्चयः। [119b- - . तत्रार्यरत्नमेघे बलमुक्तं । न स सत्वः सवनिकाये संवियते यो बोधिसत्वस्य बलेन बलं मर्दोदित्यादि ॥ तस्य कथं वर्धनम् । यहुक्तमार्यतथागतगुल्यसूत्रे पार्यवनपायो!]बलदर्शनविस्मिता- जातशत्रुपृष्टेन भगवता । दशभिर्महाराज धर्मेः समन्वागतो बोधिसत्व एवंदूपां बलवत्तां 5 प्रतिलभते । कतमैर्दशभिः । इक महाराज बोधिसत्वः कायं जीवितं च परित्यजति । न च पुनः सद्धर्म परित्याति । सर्वसत्वानां चावनमति न च पुनानं बंस्यति । दुर्बलानां च सवानां नमते । न प्रतिघं करोति । बिघत्सितानां च सवानामग्रं वरभोजनं ददाति । भीतानां च सत्वानामभयं ददाति । ग्लानानां च सवानां भूतचिकित्साय उत्सुको भवति । दरिहांश्च मवान् भोगैः संतर्पयति । तथागतचैत्ये च सुधीपिण्डलेपनं करोति । ग्रान- 10 न्दवचनं सवानां प्रावयति । दरिहहुष्खितानां च सवानां भोगसंविभागं करोति । प्रा. तलातानां च सवानां भारं वहति । एभिर्महारान दशाभिरिति ॥ । (3) 1) On this work Mr Watters kindly gives the following information supplementary to p. 7 n. 5 above: «The Chinese book. Nanj. 23 (3) and 1013, is evidently the Tatlūgatagulyagütra of the Ciksläsa muccaya and the Tathāgatā. cintyaguhy anirdega of your note [p. 7, n. 5]. The latter is the title of the work in 1 10-13, except that, instead of °nirdega, there is °mahāytinusitra. The Chinese treatise is totally different in matter and character from the Nepalese (Sanskrit) work described by Räj. Mitra [Skt. Buddh. Lit. Nepal, p. 261). It is not, in either forn, in 18 chapters.». The very barsh construction of the opening phrase seems from the Tib. (169. a. 1) to be genuine. The following account by Mr. Watters from Ch. 6, 7 of the Chinese version makes the situation clear. «Ajätaçatru is with Buddha on the Gșdhrakūta mountain at Rājagpba. Vajrapāņi Bodhisatva is there also. The King expresses curiosity as to the weight of Vajrapani's mace. The mace is put on the ground, and the King, Indra, and Maudga. lyāyaua in succession try in vain to lift it. Ajātaçatru expresses surprise to Buddha at Vajrapāni's lifting the mace with case, and asks how such infinite strength or power as that of Vajrapāại could be obtained. Buddha replies that there are 10 great means (dharma).» 2) Buddb.-Sk. (cf. Pali) for jighatsatām. 3) शाय' 'plaster'. 4) The quotation ends at this point in the Tib. (169 a. 6).

·120 a] षोडशः परिच्छेदः 275 । मनालस्यवर्धनं कतमत् । यदीर्यवर्धनं । यथोक्तं सागरमतिमूत्रे । प्रारब्धवीर्येण सा. गरमते बोधिसत्वेन भवितव्यं सदा दृष्पाक्रमेणा । तीव्रच्छन्देन बोधिसवेन भवितव्यम- निक्षिप्तधुरेण । प्रारब्धवीर्याणां कि सागरमते बोधिसवानां न दुर्लभा भवत्यनुत्तरा स- म्यकसंबोधिः। तत्कस्य देतोः। यत्र सागरमते वीर्य तत्र बोधिः। कुप्तीदाना पुनः सुदूर- विद्वारे बोधिः । नास्ति कुसीदस्य दानं पावनास्ति प्रज्ञा [120a] नास्ति कुसीदस्य । परार्थ इति ॥ चन्द्रप्रदीपसूत्रे प्यार। 10 - उत्पलं वारिमध्ये वा सोऽनुपूर्वेण वर्धत । इत्यादि । इयं संतेषादात्मभाववृद्धिः॥ शून्यता करुणागीदानाडोगस्य वर्धनं ॥ यथोक्तं वनच्छेदिकाय। यो बोधिसत्वो प्रतिष्ठितो दानं ददाति । तस्य पुण्यस्कन्धस्य न सुकरं प्रमाणामुद्र- कोतुमिति॥ महत्यामपि प्रज्ञापारमितायामुक्तं । पुनरपा शारिपुत्र बोधिसवेन महासवेनाल्प- मपि दानं ददता सर्वसवेषु सर्वाकारज्ञतायामुपायकौशल्यपरिणामनतायामप्रमेयमसंख्येपं 15 कर्तुकामेन प्रज्ञापारमितायां शिक्षितव्यम् । तथा सर्वसत्वानां मनोरयापरिपूरयितुकामेव । यावज्ञातवपरजतउचानराज्यादिभिरुपकरौः प्रज्ञापारमितायां शितितव्यमिति ॥ - 1) Tib. (169. a. 6) °दुपारपार गरें pariprechi-satra, cf. KF 253 (XIL.). 2) Cf. dhuradhira Mhv. I. 90. 13. 3)8 4, p. 21. 11 of the edition. 4) As to this extract compare 243 n. 6.

·276 शिक्षासमुच्चयः। [120a विना च करुपाया व बोधिसत्वानां किंचिच्चेष्टितमिति वक्ष्यामः । इति संतेपाडोग- वृद्धिः॥ पुण्यवृद्धिः सर्ववडोनां मूलमिति तदर्थ परिकरबन्ध उच्यते ॥ कृत्वादावेव यत्नेन व्यवसायाशायो दी। करुणां च पुरस्कृत्य यतेत शुभवृद्धये ॥ चित्तशुहिकालभावितानां व्यवसापादीनां प्रयोगारम्भे पुनरामुखीकरणेन हप्ताप्पा- दनार्थः ग्लोकः । कृवेत्यादिपूर्वक एव ॥ वासनयुद्धकालानां अस्त्रकोशलादरवत्प्रयोगसम- कालं ठोकरिष्यामीति शैघिल्यनिवारणार्थमादिग्रहणम् । तत्र कथं व्यवसायं दृठोक. 5 - ॥ रोति ॥ 10 . यथार्यमुधन [प्रार्यमैत्रेयमुपसंप्रक्रातः सम्यक्चर्यानिःसमर्थः । पूर्वात्तकोटोगतका- यप्रणामः कायसमन्वाकारेण कायबलं दीकुर्वाणाः । पूर्वात्तकोटीगतकाय चित्तपरिशुद्धि- निष्कारणामांसारिकचित्तप्रचारसमन्वाकारेणा चित्तमनसिकारं निगृह्णन् । पूर्वात्तकोट्यस- 1) At this point the Trib. adds (169 b. G): मापसे साग ३ || «llere ends section the twelfth». This must refer to a division of the book into scctions (bam-po) independent of that into chapters (le-u). 2) The text before the Tib.translator must have been different here,as his version reads:"Y कयासमोर राव (Sadhana) एक सय रोऽमवर यानि (bodhisatexasya) पाई राहतसरे गाई गुहार लगा/ It is not easy to decide whether the words Arya-Maitri up° are really in their place here. It will be noticed that there is no trace of them in the lib. here, though they are reproduced at the end of the extract (=278.3). A gives them in margin before aparāntakº (277.13). Possibly they were added here to make the construction and sense clearer. The long string of participles etc. all qualifying Sudhanaḥ is in any case sufficiently harsh. What is most curious of all is, that no hint is given of the origin of the whole succeeding passage, which however I found with considerable difficulty in the Ganda vyūha, R.A.S. MS. Hodgs. 2 ('IT'), ff. 245 b 5-246 a. fin. It is thus introduced: atha khalu Sudhanah creshthidārakah... yenu samudrasthah janapadah tenopasamkrāntah tām cua bodhisatvacaryānuçāsanīı (cf. 36. 2. 3) anuricintayan samyak-curyūni”. samarthapnirrāntal.

·120 b]] षोडशः परिच्छेदः 277 वाणः . त्कर्मलौकिककार्यप्रयुक्तनिष्प्रयोजनपरिस्यन्दसमन्वाकारेणा प्रत्युत्पन्न प्रयोजनमहामाम- > विचित्तयन् । पूर्वात्ताभूतपरिकल्पसमुत्थितवितथसंकल्पसंदर्शितमा120 b] नसिकार- समन्वाकारेण सर्वबोधिसत्वचर्यासम्यकसंकल्पाभिसंस्कारबलं समुत्थापयन् प्रतीतात्मभा- वार्थप्रयोगारम्भविषमतासमन्वाकारेण सर्वसत्वारम्भवैशेषिकतया अध्याशयबलं दीकु. अतीतकार्यसमुदाचारनिरास्वादतासमन्वाकारेण सर्वबुद्धधर्मप्रतिलाभप्रयो- । गमहाश्वासप्रतिलाभन्द्रियवेगान्विवर्धयमानो तीताधविपासप्रयुक्तमियाशयप्रयोगसम- न्वाकारेण । प्रत्युत्पन्नाधसम्यग्दर्शनाविपर्यासप्तंप्रयुक्तेन बोधिसत्वप्रणिधानसमादानेन संततिं परिशोधयन् । पूर्वात्तगतोयोगवीपारम्भकार्यापरिनिष्पनर्यसमादानसमन्वान्हारेण प्रत्युत्पनबुडधर्मसमुदागमप्रत्युपस्थानेन महावीर्यारम्भविक्रमेण कायचित्तसंप्रेयहं संजन- यमानः। पूर्वात्तकोटोपञ्चगत्यपायनितिप्तात्मपरनिरुपकरणाख्यनिरुपज्ञोव्यसमुच्छ्रयपरि- 10 ग्रहसमन्वाकारेण । सर्वबुद्धधर्मोत्थापकसर्वनगडपजीव्यासर्वकल्याणमित्रारागणासमर्था- त्मभावपरिग्रहणातया विपुलप्रोतिप्रामोग्यवेगान्विवर्धपमानः प्रत्युत्पन्नजन्माभिनिर्वृत्तं. बराव्याधिमरणशोकाकरभूतं संयोगवियोगनिधानभूतं समुच्छ्रयं । अपरात्तकल्पकोटोगत- बोधिसत्वचाचरणाप्रयुक्तस्य सवपरिपाचनबुद्धधर्मपरियप्रयुक्तस्य तथागतसंदर्शनसर्व- (5) 1) kāyaparyeshtisamuddº H. 2).. 2) pratilambha ... pratilambhenendriº H. 3) ºthyāmayeyogaprayoga II. 4) °dhānena samtatim H. 5) °gatavirya° H. 6) °pannasamanvāhāreņa H. 7) *cxaltation', new to Skt.; Tib. às av'wi'a', with which Buddhaghosa's explanation of the Pali sampaggala agrees: ukkhipanatthena cittan sampagganhātiti sampaggāho (Atthasāl. p. 372). 8) Pham janayam [sic] H. 9) nirupanakhyanirupaji H. 10) °grahaprayuktasya samanva° H. 11) °mitrārāgana om. H.

·278 शिक्षासमुच्चयः। [120b - बुहतेत्रानुचरगासर्वधर्मभागाकोपस्थानसर्वतथागतशासनसमन्वाकरणाप्रयुक्तस्य सर्वधर्मपर्य- ष्टिमहापभूतस्य सर्वकल्यापामित्रदर्शनसर्वबद्धधर्मसमुदानयनप्रयुक्तस्य बोधिसवप्रणिधि- ज्ञानशरीरस्य देतुप्रत्ययभूतमवलोकााचित्यकुशलमूलेन्द्रियवेगान्विवर्धयमान इति ॥ प्रार्यानयातनिर्देशे महायानसूत्रे ऽप्युक्तं । एको बोधिसत्वोऽद्वितीगो ऽसहायो ऽनु- 6 तरायां सम्यकमबोधौ [1218] संनाह संनयति । म चोपवलपरिगृहीतेनाध्याशपेनापराव- काशास्वयंकारो । स्वबलबलोहतः। स एवं दृक्षसंनाहः मनद्यो । यत्किञ्चित्सर्वसत्वानां परिणापयितव्यं भविष्यति तदर परिप्रापयिष्यामि । यत्सवापाः सर्वनवयानसंप्रस्थिता बोधिसत्वा न परिमापयिष्यति तदहं परिप्रापयिष्यागि। न मम दानं सहायकं । ग्रहं पु. नदीनस्य सहायः। न मम शोलतात्तिवीर्घध्यानप्रज्ञाः सहायिकाः। ग्रहं पुनः शीलतात्ति- 10 वीर्यध्यानप्रज्ञानां सहायो । नादं पारमिताभिरुपस्थातव्यो मया पुनः पारमिता उपस्वात. व्याः । एवं संग्रवस्तुषु सर्वकुशलगूलघु चलेगा। पावदेकाकिना गया ऽद्वितीयेनासहायेन वनगये नकोमाउले स्थितेन सबलं सवारनं मारं धयित्वा एका-चित्त तणासमायुक्तया प्रज्ञया ऽनुत्तरा सम्यक्संबोधिभिसंबोहव्येति ।। ग्रार्यवबंधनसूत्रे ऽप्यार । तथापि नाम सूर्यो देवपुत्र उदयमानो न तिष्ठति । जा- - 1) vārya° MS.; but Tib. 1391978. The MS, has been corrected here. 2) ºkūçibhynyan: MS., which again shows marks of alteration. Tib.: ILIRI གྱིས་སྐབས་མི་འབྱེད་པར་བདག་ཉིད་བྱེད་དོ། 'he acts of bimself so as not to give an opportunity by (?to) another'. asvayamkyt does occur, but possibly some aksharas are missing. 3) Suplied from Tib. (171 a. G) को मालेगा'गठेगार ३० Sec the parallel passages at M hv. I. 229. 10 (with Senart ad loc.) and Lal.-V. 447. 18. 4) vajradhara° MS. but Tib. as above 22 n. 2. Compare also Pantideva's own words in Bodhic. VII. 46.: Vajradhvajasya vidhinū ... mūnam ... bhāvayet; on wh the Comm. obscrvcs: Vajradhvajasutra-pratipadita-vidhinā°.

·- 121] षोडशः परिच्छेदः 279 - - त्यन्धदोषेण । न तिष्ठति गन्धर्वनगरदोषेण ' न तिष्ठति चतुर्दीपलोकधातुभूमिरजोदो- षेणा ' न तिष्ठति राय सुरेन्द्रदोषेण । न तिष्ठति धूममण्डलदोषेण' न तिष्ठति जम्बूद्दी- पक्लेशदोषेण । न तिष्ठति नानाछायादोषेण । न तिष्ठति विषमपर्वतदोषेण । एवमेव बो- घिसवो महासवः स्मृतिसंप्रवान्यविपुलगम्भीरचेता प्रदीनसत्वो गुणाचर्याज्ञानचर्यावसान पावन विवर्तते सत्वहौहिल्यदोषैः । न विप्रवसति कुशलमूलपरिणामः । सवदृष्टिकालु- 5 व्यदोषेर्न विवर्तते । सवतोभचेलोभिन दूरीभवति।सबविनष्टसंतत्या बोधिसनादं न वि- ष्कम्भयति । सर्वतगत्परित्राणप्रणिधानस्य सत्वकलिकलुषैर्न संसना करोति यावदालन- (4) (5) 1) ºlusurº MS.; but Tib. correctly parūg (171 b. 1). 2) ºnām MS. 3) Tib. QETA'55'4'3gpossessing the disposition to injure!. I leave what appears to be the reading of the MS., though one might read hirer and correct to ataug. At this point we find again the same word added in the margin that was noted above p. 149, n. 4. This is to be read in both places as khaturka- (not khattaika-) and here, in the abstract form, shatuikata. This would seem to be a gloss on druuhilya; but the Tib. here adds a whole parallel clause: Ryw'397 དམུ་རྒོད་ཀྱི་ཉེས་པས་མིལྡོག་གི which would imply an additional clause na vivartate satvakhaturkata(?)-doshaih. The meaning violent, wild' is not easy, however, to reconcile with the passage above cited, unless it be through a transition of meaning as in the Eng. 'grasping', 1) rapacious, 2) avaricious; cf. Morris JPTS. 1887, p. 161. In the text of 149. 18, I should now read kutukuincakah, comparing Divy. 8. 3, 302. 3, and regarding khatunka as a Prākritic form possibly allied to kaļu. As to initial kh for l: in Skt , cf. Jacobi, Ausgew. Erz. p. xxviiis 21.2, Pischel Gr. Pr. $ 206. If this be correct, the present abstract is the equiv. of Pali katu. kañcukatā: Pugg. p. 19 DI-sni § 1124 (cf. Buddhagh. ad loc. and cf. C. F. Davids, tr. p. 300), where it follows kadariyam 'grasping character'. In the Gan - davyuha (MS. R.A.S. Hodgs. 2 f. 259 a. 4) bodhicittam is said to be ajaneyaqva. bhūtam (cf. supra 26. n. 3, 119. n. 1) sarva-khatumkatāyā vigatatayā. Here khatunkatā 'wildness, (equine) vice'. The Jain-Pkt. is khalunka (cf. Pischel, op. cit. 8 226). The exact meaning of this, a combination of violence and grudgingness, is well shown by the parable of the restive bullocks in Uttarādhy. § 27 (tr. S. B. E. xlv. 149, 150 n. 4). 4) 'to be parted from as in Pali. 5) 'relaxation', fem. form new. prº MS ·280 - (3) शिक्षासमुच्चयः। [121a- नसमवधानेन । न निर्वियते पासवदोषेच। तत्कस्य देतोः। घनावरण[121b]मण्डलमे- तडयति । यहुत सर्वजगदिशुद्धिविनयाय ।पे॥पञ्च तेषां सर्वसत्वानां दुष्वस्कन्धो वि- विधं चावरपोयं कर्म समुत्थितं येन ते घावरणीयेन कर्मणा बुढान पश्यत्ति । धर्म न - एवत्ति । संघ न जानत्ति । तददं तेषां त्रिविधमावरणीय कर्मोपचितं दुष्वस्कन्धेन स्व. 5 केन शरीरेणोपाददामि तासु तासु नरकोपपत्तिधपायभूमिषु संवासेषु च। ते च सर्वसवा- स्ततश्यवत्तां । ग्रहं च दुष्खोपादानमुपादामि व्यवस्यायुत्सले । न निवर्तेन पला- पामि नोत्रस्यामि न संत्रस्यामि न बिमि न प्रत्युदावर्ते न विषोदामि। तत्कस्य देतोः। अवश्य निर्वामितव्यो मया सर्वसवानां भारो। नैष मम कामकारः । सर्वसवोत्तारणाप्र- पिधानं मम । मया सर्वसवाः परिमोचयितव्या । मया सर्वजगत्समुत्तारयितव्यं जातिका- 10 ताराजराकात्ताराद्याधिकाताराच्युत्युपपत्तिकालारात्सर्वापत्तिकातारात्सर्वापायकाता- रात्सर्वसंसारकातारात्सर्वदृष्टिगमनकातारात्कुशलधर्मप्रणाशकात्तारादज्ञानसमुत्थितका- तारात्तदेते मपा सर्वसत्वाः सर्वकातारेभ्यः परिमोचयितव्याः। तृष्णाजालसला प्रविण्या- निवरणावृता भवतृष्पासंप्रयुक्ताः प्रणाशपर्यवसाना दुष्वपञ्जरप्रक्षिप्ताश्चारकसंनिश्रिता। अबुधाः प्रतिज्ञाविरुद्धाः संशयभूताः सदा विमतयो ऽतेमदर्शिनः । अनिःशरणाकुशला भवा- 15 पवेि यावर्तमाउलेकचरणाः। पे॥ सर्वसत्वानामनुत्तरज्ञानराज्यप्रतिष्ठापनार्थमळं चरामि। नाहं केवलमात्मपरिमोचनाभिपुक्तः । सर्वसवा स्खेते मया सर्वज्ञताचित्तप्लवेन संसारदुर्गा- दुहर्तव्या। महाप्रपातादभ्युत्तेप्तव्याः। सर्वोपद्रवेभ्यः परिमोचयितव्याः । संसारस्रोतसः प्रतारयितव्या म्रात्मना मया सर्वसवड[122 a]बस्कन्धो ऽध्यवसितः । यावदुत्सक सर्वापायेषु सर्वलोकधातुपर्यापनेषु सर्वदुष्ववासमनुभवितुम् । न च मया सर्वसवाः कुशल- - འགྲོགས་ 'association with.; cf. 154. 7. 2) mutsa° MS. 3) compound new. 4) jala MS.; but Tib. 54(172a.b).

·-122 b]] षोडशः परिच्छेदः 281 मूलैर्वञ्चितव्याः । व्यवस्याम्यरमेककस्मिनपाये ऽपरातकोटोगतान्कल्पान्संवतयितुं यथा चैकापाये तथा सर्वापापनिरवशेषसर्वलोकधातुपर्यापनेषु सर्वसवपरिमोचननिदान । तत्कस्य हेतोः। वां खलु पुनालमेको डष्वितः स्या न चेमे सर्वसत्वाः अपायभूमिप्रपति. ताः। मया तत्रात्मा बन्धको दातव्यः । सर्वत्रगच्च निकेतव्यं नरकतिर्यग्योनियमलोक- कात्ताराद च सर्वसत्वानामर्याय सर्वदुष्ववेदनास्कन्धमनेन स्वकेन शरीरेणानुभवेपम्। । सर्वसवनिदानमदं च सर्वसत्वानां प्रातिभाव्यमुत्सके सत्यवादी प्रत्ययितो ऽविसंवादकः। न च मया सर्वसत्वाः परित्यक्ताः। तत्कस्य हेतोः। सर्वसवारम्बणो मम सर्वज्ञताचित्तो. त्पाद उत्पनो यदुत सर्वजगत्परिमोचनाय। न चाहं तिकामतयाग्नुत्तरायां सम्यक्संबोधी संप्रस्थितो नापि पञ्चकामगुणरत्यनुभवनाय नापि कामविषयनिषेवणाय । न चाकमन्यो- न्यकामधातुपर्यापनरतिव्यूकममुदानयनाय चमि बोधिसवाँ । तत्कस्य हेतोः । पर- 10 तयो त्येषा सर्वलोकरतयः। मारविषय एष पडत कामविषयनिषेवण । बुद्धिमेवितो रोष मार्गः । सर्वबुडविवर्णितो व्ययमुपदेशः पडत कामनिषेवणं । प्रतश्चेष सर्वदुष्खस्क- न्धस्योत्पाद एव निषावण] अत एव च नरकतिर्षग्योनियमलोकानामु(122b]त्पादः। कलनभाउन विवादतोभाश्च सवानामत एव प्रादुर्भवत्ति । एते च सत्ताः कामानिषेवमा. पााः बुडानां भगवतः सकाशाद्रीभवति । स्वर्गापपत्तेरप्येते कामा प्रत्तरायाय संवर्तते। 16 किं पुनरनुत्तरस्य ज्ञानराजस्य सर्वसत्वयोगतेमस्य । सोमेवमप्रमाणदोषान्कामानां प. श्यन् पीत्तानादोप्तांस्तस्मादकमेतनिदानमचरणतायां प्रतिपत्स्ये॥पे॥तथा तथैव मया कुशलमूलं परिणामयितव्यं यथा यथैव सर्वसत्वा प्रत्यत्तसुखमवेदितसुखं यावत्सर्वज्ञतासुखं प्रतिलभन्। मया सारथिना मया परिणायकेन मपोल्काधारिणा मया तेमगतिदर्शकेन 1) Doubtless & condemnatory allusion to the tantrik forms of Buddhism; cf. Poussin Bouddhisme p. 134. 2) niveshanam (here only) MS. 3) Not known to classical Skt., but occurring as a synonym of kalaha in Divy. 164. 96 (bhāndº) and in lexx., e. g. Deçinämamílā 101 (bhandana). For Prakrit usage see Jacobi, Ausg. Erz. 13. 28. 4) The Tib. probably had a reading paridiptān ādiptān. 18.

·282 शितासमुनयः। [122 b- (1) . । मया तणागतिप्रतिलब्धेन मयोपायजेन मया अर्थविडषा मया संसारसागरे मर्वज्ञज्ञानयान- पात्रमहादेशस्थितेन मया परिणामनकुशलेन मया पारदर्शकेन ॥पे॥ न खलु पुनरस्मि. चातुर्महादीपके लोकधातो यावतः सवास्तावत्त एव सूर्या उदागच्छत्ति चातुर्दीपकलो- कधाववभासनाय । अथ च पुनरक एवेषां सूर्य उदागच्छति चतुर्दीपावभासनाय । न च 5 तेषां सवानां चतु[128a)ई पोपपनानां स्वकस्वकैः शरोरैरवभासः प्रादुर्भवति । येन ते दिवससंख्यां जानीपुः । स्वकार्य वा परिप्रापयुषः । सस्यानि वा परिपाचयेयुः । ग्रहावा उम्याननगरेषु रतिक्रीडापरिभोगमनुभवेयुः । दिशो वा पश्येयुः । गमनागमनं वा ग्रामनगर- निगमराष्ट्रराजधानोषु कुर्युः । व्यवहारकार्येषु प्रयुज्येरन् । पे। अथ च पुनः सूर्यस्य देवपुत्रस्योदयत एकस्य सूर्यमण्डलस्याद्वितीयस्य चातुर्दीपके लोकधाती सर्वसवानामव- 10 भासः प्रादुर्भवति । एवमेव बोधिसत्वस्य महामवस्य कुशलमूलान्युपार्पयमानस्य कुशल- मूलं परिणामयमानस्यैवं चित्तमुत्पश्यते । नेतेषां सवानां तत्कुशलमूलं विश्यते येन ते घा- त्मानं परित्रायेरन् । कः पुनर्वादः परम् । अहं पुनः सर्वसवानां कृतशः कुशलमूलानि समु- दानयामि कुशलमूलं परिणामयामि । पहुत सर्वसवमोचनाय । सर्वसत्वानामवभासनाय सर्वसवानां ज्ञापनाय सर्वसत्वानामवतारणाय सर्वसवानां परिग्रहणाय सर्वसत्वानां परि- 16 निष्पादनाय सर्वसत्वानां प्रसादनाय सर्वसत्वा128b]नां प्रल्हादनाय सर्वसवानां संशयच्छे- दनाय श्रादित्यमण्डलकल्पास्माभिर्भवितव्यं । न परः प्रतिकाकितव्यः। न परस्यावका- शमुत्पांच मवेषु मनाह उत्स्रष्टव्यः । न च सर्वसत्वानामत्तिकात्सर्वसवत्राणाव्यवशायो . 1) The MS. seems to read aharahor. 2) Sic MS. The Pali ento implies a partic. ayant. 3) The final letters are not clear, nor does this form occúr; but the Tib. (174 a. 2) and the usage of parinishpad in Buddh. Skt. leave no doubt of its genuineness. 4) The text has been corrected here. The MS. is also fractured. The actual reading is na parasyā tpādyaº. Two aksharas have been deleted and two more broken away. In the margin is written sakāçāt. The above text is founded on this and on the Tib. གཞན་ལ་སྐབས་ཕྱི་ཞིང་ ·124a] षोडशः परिच्छेदः । 283 । । - निवर्तयितव्यः । न परिणामनायाः सर्वदुःखहत्या विनिवर्तितव्यं । न परोत्तानि कुशलमू- लानि परियहीतव्यानि । न परीत्तया परिणामनया तुष्टिर्मत्तव्या इत्यादि । बायर्यातयमतिसूत्रे प्यार । स न कल्पगणान]या बोधिं पर्येषते । इयतः कल्पान् मनत्स्यामि। इयतः कल्यान् संनत्स्यामीति । अपि तु खल्वचित्त्यमेव संना मनस्यति । पावती पूर्वाकोटिः संसारस्य (पाचेतावदेकं रात्रिंदिवं भवेत् । एवं रात्रिंदिवः पञ्चद्- 5 शंदेवसिकेन पतेण त्रिप्रदेवसिकेन मासेन हादशमाप्तिकेन संवत्सरेण नया वर्षगाण]नया याववर्षशतसहस्रेणैक बोधिचित्तमुत्पाद्येयमेकं च तथागतमरीत्तं सम्यकसंबुद्द पश्येपं । अनेन प्रवेशेनानया गानया गङ्गानदीवालुकासमेचित्तोत्पादैस्तथागतदर्शनैश्च एकेक- स्या[1248]पि सवस्य चित्तचरितं जानीयां । अनेनैव प्रवेशेनानया गणनया सर्वसवाना तावद्रिस्चित्तोत्पदैिस्तथागतदर्शनःस्वचित्तचरितानि प्रजनीयामित्यनवलीनः । संना- 10 कोऽयं बोधिसत्वस्यातयः संनाहः । एवं दानादिषु बोधिपातिकमहापुरुषलतणेषु च नयः॥ - - प्रापरत्नमेघेऽप्युक्तं ॥ न बोधिसत्वः सवपङ्कता सबडीत्ततां ज्ञात्वा । अलमेभिः सवैरेवं खरके रेवं इत्तिरिति । ततो निदानं परिखिनः परापृष्ठीभूतः । परिशुद्धायां लोकघाती प्रणिधानं करोति । पत्रेदशानां सत्वाना नामापि न शृणुयात्। न च सवार्थवै. 15 मुष्यस्य बोधिसत्वपरिशुद्धायां लोकघातावुपपत्तिर्भवति । तत्र प्राज्ञो बोधिसत्व एवं चि. 1) The MS., which has been corrected, reads apparently harttyā. The Tib. सय suggests possibly hrti rather than hati. 2) 2) The Tib. does not reproduce the repetition. In the second clause it would be easy to read kalpān na. 3) likā MS. 4) nayam MS. Tib. [174 5) See p. 279, n. 3. 6) मुणेषयुगाप्यारपुर ‘turning one's back', as Divy.-Index interprets the form. 7) vimukhya° MS.

·284 (3) (5) शिनासमुच्चयः। [124a - तमुत्पादयति । तस्मात्सवधातोपे सवाः स्युः प्रत्यवरा घ"उएउमूकनातीयाः अपरिनि- वाणाधर्मकाः कृत्स्ना सवधाती न चिकित्सिताः सर्वबुढेः सर्वबोधिसवेच प्रत्याख्याताः। तेषां मदीये बुडतेत्रे मनिपातः स्यात् । तानलं सर्वान्बोधिमण्डे निषोग्यानुत्तरां सम्यक्स- बोधिमभिसंबोधयेयं ॥ एवं हि बोधिसत्वस्य चित्तय[124b]तश्चित्तोत्पादे चित्तोत्पादे सर्व- 6 मारभवनानि प्रकम्पत्ते । सर्वबुडायास्य वर्णवादिनो भवतीति ।। एवं तावत्पुण्यवृद्धिकामेन [घा]शयो दुखीकर्तव्यः। प्राशयदृढीकरपार्थमधुनोच्यते । किं पुनरनेन दकीकृतेनेति विमर्षनिरासाय धर्मसंगीतिसूत्रे गदितं । प्राशये सम्यम् भगवन् बुद्धधर्माणां मूलं । यस्य पुनराशयो नास्ति सर्वे बुद्धधर्मास्तस्य हरे॥घाशयसंप- वस्य पुनर्भगवन्यदि बुढा न भवत्ति गगनतलाइर्मशब्दो निश्चरति कुअवतेभ्यर्थ । घाश- 10 [य]शुद्धस्य बोधिसत्वस्य स्वमनोजल्पादेव सर्वाववादानुशासन्यो नियति । तस्मात्तर्कि भगवन् बोधिसवेनाशयसंपने भवितव्यं । तयथा भगवन् यस्य पादौ तस्य गमनं एवं भगवन्यस्याशयस्तस्य बुद्धधर्माः । तम्यया भगवन् यस्योत्तमाङ्गं तस्य जोवितं एवमेव भगवन् यस्याशयस्तस्य बुडबोधिः । तप्यथा भगवन् यस्य जीवितं तस्य लाभः । एवमेव भगवन् यस्याशयस्तस्य बुडवलाभः । तप्यथा भगवन् सतीबेनाग्निवलति। असतीवेन न 1) There is an erasure here. The equivalent Tib. appears to be (though the print is not clear) पदारगुप'मु5 'small in valour'. 2) Cf. Thomas (in J.R.A.S. '99. 491) on Harsa-c. 14. 10. 3) MS. originally ni cakitāḥ, corrected to na cikicchitā). Tib. (174 b. b). འདིལས་བསྙིགས་པ་ 4) CI. Mhr. II. 163. 18. 6) Tib. VIII also used as rendering of sankalpa which like āçaya is used for determination, resolve'. 6) I follow here, as in several passages above, the punctuation of the Tib. (176 a. 2). The MS. reads and punctuates: niccarati | kuďmº ca āçaçuddhasya. 7) Both MS. and Tib. are obscure. The former reads satītvanenägnir°, the latter omits āgni and fralati in both clauses.

·• 125b] षोडशः परिच्छेदः। 285 वलति । एवमेव भगवनाशपे मति बोधिसत्वस्य सर्वबुद्धधर्मा ज्वलति । अमत्याशये न ध्व[125 a]लत्ति । तयथा भगवन्मत्स्वधमेघेषु वर्ष वर्षत्यसत्सु न वर्षति । एवमेव भगवनाशये सति बुद्धधर्माः प्रवर्तते । तप्यथा भगवन् यस्य वृतस्य मूलं विपनं तस्य पुष्प- पलानि न भूयः प्ररोत्ति। एवमेव भगवन्यस्याशयो विपन्नस्तस्य सर्वे कुशला धर्मा न भूयः संभवति । तस्मातर्हि भगवन्बोधिसवेन बुद्धबोध्यर्थिकेन स्वाशयः सूदहोतः स्वारतितः । मुशोधितः स्वधिष्ठितः कर्तव्य इति ॥ कोऽयमाशयो नाम । पायर्यातपमतिसूत्रे ऽभिक्तिः। स खलु पुनराशयो ऽकृत्रिमः प्रकृ. तकवात् । प्रकृतको निःमाध्यवात् । निःसाध्यः सुविदितत्वात् । मुविदितो निर्मायवात् । शुहत्वात् । शुद्धः ऋतुकत्वात् । ऋतुकः अकुटिलत्वात् । अकुटिलः स्पष्टवात् । स्पष्टो घविषमवात् । घविषमः सारवात् । सारो घमेयत्वात् । प्रभेश्यो दृष्वात् । दृलो 10 चलितवात् ' प्रचलित अनिश्रितवादित्यादि । अयमेव चाधिकाधिकगुणाधिगमप्रवृत्तो अध्याशय इत्युच्यते॥ पथात्रैवोक्तं । उत्तरणाध्याशयो विशेषगमनतया इत्यादि ।। अपि चाध्याशय उच्यते। सौम्यता भूतेषु । मैत्रता सवेषु । हितचित्तता पा(125b)पेषु। कारुण्यमनार्येषु । गौरवं गुरुषु । त्रापाता त्रापोषु । शरणाता प्रशरणेषु । दोपता ऽही. 15 पेषु । परायणता अपरायणेषु । सहायता प्रमकायेषु । ऋजुता कुटिलषु। स्पष्टता खरोषु। (2) . -- ..... - 1) मेव मुरार 'well affected, quite captivated'. སྒྱུ་མེད་པ་ 2) 'guileless'. 3) This combination is not clearly legible. The equiv. Tib. appears to be ངེས་པ་ 4) Cf. Karanda-vyuha 45. 18, a similar context. b) Cf. 279, n. 3. Tib. (176 a. 1) इगु सपा meaning perhapa clearness, purity of character amongst the vicious.

·286 [125b- - (5) शिताममुच्चय । प्रशठता शठेषु । श्रमाया श्रागनचरितेषु । कृतज्ञता प्रकृतज्ञेषु ' कृतवेदिती होलिषु । उपकारिता अनुपकारिषु । सत्यता प्रभूतगतेषु । निर्मानता अब्धेषु । प्रनिन्दिता सु- घिनिन्दना कृतेषु । अनारोचनता परस्खलितेषु। पारतणता विप्रतिपनेषु । प्रदोषदर्शन- ता सर्वोपायकौशल्यचर्यासु । शुश्रूषपाता मदतिणीयेषु । प्रतिणयाहिताऽनुशासनी- 6 वित्यदि ॥ तदेवं व्यवसायाशयो वीकृत्य कारुण्यं पुरस्कृत्य यते शुभवृद्धये ॥ यथोक्तमार्यधर्मसंगीतिसूत्रे। अथ खल्ववलोकितेश्वो बोधिसत्वो महासवो भगवत्त- मेतदवोचत्। न भगवन्बोधिसवेनातिबकुषु धर्मेषु शिक्षितव्यं । एको धर्मो भगवन् बोधि- सवेन स्वाराधितः सुप्रतिविडः कर्तव्यः । तस्य सर्वबुढधीः करतलगता भवति । कतम 10 एकधर्मो । यडत महाकरुणा । महाकरुणया भग(126a]वन्बोधिसवानां सर्वबुढधर्माः करतलगता भवति । तयथा भगवन् येन राजश्चक्रवर्तिनश्यकरत्नं गच्छति । तेन सर्वो बलकायो गच्छति । एवमेव भगवन् येन बोधिसत्वस्य महाकरुणा गच्छति । तेन सर्वे बुद्धधर्मा गच्छत्ति । तम्यथा भगवनादित्ये उदिते सत्वाः कर्मक्रियासु प्रचुरा भवत्ति । एव- मेव भगवन् महाकरुणा यत्रोदिता भवति तत्रान्यबोधिकरा धर्माः क्रियासु प्रचुरा भव- 1) The Tib. renders simply: 'guileless amongst the wily' སྒྱུ་ཅན་རྣམས་ལ་ But the MS. reads vigatāgahacº with a mark of deletion over the syllable ga only. As to gahana see 172 n. 4. An over-reaching character seems to be meant. 2) The Tib. equiv. Bob I connects this with vedanā, thus reminding one of the Shaksperian umore in sorrow than in anger». 'such as have walked in error'. 8) ལོག་པར་ཞུགས་པ་ 4) योगाठ Tib. (167. a. 2). The reading is not clear. Ba observes of y/crabh: 'aimplex nicht belegt'. stabdhi transcr., perhaps rightly. 5) MS. corrected and the form ºdanā added in the margin at this point. 6) Ag935RĀğH apparently 'disposition to tako in good part, to receive with respect': cf. M. Vyutp. $ 126. 16.

·- 126 b] षोडशः परिच्छेदः। 287 ति । तप्यथा भगवन् सर्वेषामिन्द्रियाणां मनमाधिष्ठितानां स्वस्वविषये ग्रहणप्राचुर्य भवति । एवमेव भगवन् महाकरुणाधिष्ठितानामन्येषां बोधिकराणां धर्माणां स्वस्मिन् स्वस्मिन् करणीये प्राचुर्य भवति। तयथा भगवन जीवितेन्द्रिये सत्यन्येषामिन्द्रियाणां प्रवृत्तिर्भवति । एवमेव भगवन्महाकरुणायां सत्यामन्येषां बोधिकराणां धमाणां प्रवृत्ति- भवतीति ॥ 5 10 प्रापीतयमतिसूत्रे प्यार ॥ तयथापि नाम भदत्त सारहतीपुत्र पुरुषस्य जोवितेन्द्रि- यस्यावासाः प्रश्वासाः पूर्वर्गमाः । एवमेव भदत्त साहितोपुत्र बोधिसत्वस्य महायानसमु- दागतस्य महाकरुणा पूर्वगमाः ॥ पे ॥ स्याम्यथापि नाम श्रेष्ठि[126b]नो वा गृहप- तेर्वा एकपुत्रके गुणवति मजागतं प्रेम । एवमेव महाकरुणाप्रतिलब्धस्य बोधिसवस्य सर्वसवेषु मजागतं प्रेमेति ॥ कथमेषा भावयितव्या। स्वकमनेकविधं पूर्वानुभूतमनुभूयमानं वा दुष्वं भयं च स्वा- त्मन्यत्यत्तनिष्टं भावयित्वा प्रियादिषुमैत्री मैत्रीवता भावयितव्या प्रत्यत्पनडष्वव्या. धिषु महाडष्खसागरानवधिदीर्घसंसारव्यसनानुनीतेषु वा ॥ यथोक्तमार्यदभूमकसूत्र। तस्यैवं भवत्याश्चर्यं यावदज्ञानसंमूला वनेमे बालपृथाजनाः पेषामसंख्येया घात्मभावा निरुता निरुध्यते निरोत्स्यत्ते च । एवं च तोयमाणा काये न 15 निर्वेदमुत्पाट्यत्ति । भूपस्या मात्रया दुष्खपत्रं विवर्षपत्ति । संसारस्रोतमश्च महाभयान - 13) (3) - 1) Cf. usage of Latin medulla. 2) vat (maitrirat bhāvayitavyā) karunā marg. 3) °vyah MS. 4) priyādishu anunayam gateshu mohāt marg. 5) The text corresponds with Ch. V. f. 56 b of the Daçabhūmicvara, MS. cited from a transcript lent to me by Prof. de la Vallée-Poussin. Principal variants cited as 'P'. I have also collated it with my photograph (I. b. 4. 1. 2) of the ancient MS. 'K' described at f. 128 b note, below. 6) om. P. 7) skandhan P.; but Tib. AER ·288 [126 b - । शितासमुच्चयः । निवर्तते । स्कन्धालयं च नोत्सृजत्ति । धातूरगेभ्यश्च न निर्वियत्ते । नन्दो रागान्धाथ नावबुध्यत्ते। षायतनशून्ययामं च न व्यवलोकयत्ति । अहंकारममकाराभिनिवेशानुशयं च न प्रजरुत्तिा मानदृष्टिशल्यं च नोडरत्ति। रागद्वेषमोहजालं च न प्रशमयत्ति । अवि- व्यामोहान्धकारं च न विधमपत्ति। तृष्णार्या[127ajवं च नोच्छोषयत्ति । दशबलमार्थवावं 5 च न पर्येषत्ते। माराशयगहनानुगताच संसारसागरे विविधाकुशलवितर्कग्राहाकुले परि- प्नवत्ते। प्रप्रतिशरणाः तथा संवेगमापश्यत्ते बनि दुष्खानि प्रत्यनुभवतः। यदिदं बातिन- राव्याधिमरणाशोकपरिदेवडष्खदौर्मनस्योपापासान् । लत्तालमेषां मवानां दुष्खाताना- मनाथानामत्राणानामशरणानामलपनानामपरायणानामधानामवियाण्डकोषपटलपर्यवन- द्वानां तमोऽभिभूतानामर्धायको द्वितीयो भूवा तथाचूपपुण्यज्ञानसभारोपचयं बिभर्मि। यथा- 10 पेणा पुण्यज्ञानसंभारोपचयेन संभृतेन इमे सर्वसवा अभ्यत्तविशुद्धिमनुप्राप्नुयुरिति ॥ तयात्रवाह । संसाराटवीकात्तारमार्गप्रपना वतेमे सवा नियतिपायोनियमलोकप्र- - (8) (9) (177. a. 3) bas: phantoms (शुभ) 1) The MS. (A.) read originally valūragebhyac ca and this has been corrected to the reading of the text, which is confirmed by K., and by P. not only in the parallel passage of prose, but also in the verses at the end of the chapter. Here (f. 62b) the line skandhalayā ura[gajdhatu kudrahticalyam occurs. The Tib. of elements'. Uraga is not quoted in this sense; but snakes bave sometimes (e. g. Jāt. No 154) the power of metamorphosis. 2) Cf. Divy. 37.95; M. Vyutp. 244. 191 and Ch. s v. nandi. rāgantaçcāratām na cāvabº. K; rāgataçcārakaç ca P.; but Tib. with our text. 3) hanti P. 4) For the metaphor compare 231. 2. 5) jalam A; jvalanam P.; Tib. २६ 6) The Tib. construes this compound with the previous clause, and takes gahana in the sense of 'gloom gav 7). . 7) omitted in Tib. °carana na ca sam° P. Below P. omits atrān° and andhº and inserts advīpūnām before aparüyº. 8) Cf. 6. 12. 9) The readings in this extract correspond generally not with the text of the Daçabhūmicvara (Ch. 2) as given in MS. C, which is much abbreviated (fol. 29 b. 7); but with those of the old fragment (K.). See note to 128. b. 10) Here K. inserts ayogakheminenāsvāmiprāptā (°mitvenº?) mahaprapātapra. patita.

·-127 b]] 289 - - (9) षोउशः परिच्छेदः। पाताभिमुखाः कुदृष्टिविषमजालानुप्राप्ताः मोहानसंना मिथ्यामार्गवितधप्रपाता । न- न्धीभूताः परिणायकविकलाः ॥ पे॥ संसारमोतानुवादिनः तृष्णानदीप्रपनाः । महा- वेगमस्ता । घवलोकनाऽसमर्धाः कामव्यापाविचिकित्साविहिंसावि[127b]तर्वप्रपा- तानुचरिताः । स्वकापदृष्युट्करातसगृहीताः । कामंगलनावानुप्रविष्टाः नन्दीरागम- ध्यससक्ताः । अस्मिमानस्थलोच्छनाः । परायणाः । नीयतनयामानुच्छलिताः । कुशल- 5 संभारकविहिताः। तेऽस्माभिर्महाकुशलमूलबलेनोहत्य निरुपद्रवे प्रजसि शिवसर्वज्ञ- तारनहीपे प्रतिष्ठापयितव्या । रुहा वर्तमे सवा बडष्खदोर्मनस्योपायासबकुल. अनुनयप्रतिप्रियाप्रियविनिबन्धने सशोकपरिदेवानुचरिते तृष्पानिगठबन्धने मायाशा. व्याविम्यागकनसंछने त्रैधातुकचारके ' ते अस्माभिः सर्वधातुकविवेके अभयपुरे चर्वहु- खोपशमे अनावरणानिर्वाणे प्रतिष्ठापयितव्या इत्यादि । एवमेभिः पास्परहनोकृत्यैर्व्यवसापाशयकारुण्यैः पुण्यवृद्धिमारभेत् । तत्र तावद् भद्राचार्याविधिः कार्या वन्दनादिः सदादरात्॥ 10 འཇིག་ཚོགས་ 1) °nuparyavanaddha K. 2) avilokanasamo K. C. 3) al is added in margin; perhaps for nāni Tib. (177 b. 4) 215.27. prabhānānuc° K., °bhānuc° C. 4) sathe° K. C. Cf. Ch. s. v. sakkāya°; M.- Vyutp.8 208. Tib. ལ(2)ལྟ་བ 5) So K. C.; kayagahaganānupr A. २२ गया 'युगमा Tib.; correct Jå. p. 9 col., 1 accordingly. 6) 'asmi'-mānenamoksha-sthalam tucchannam yesham A (marg.) asminma A (text). Oasminmānasthalotsannāḥ K. Tib. 35'RI'R'Ul. 'disappearing, wandering in the desert . . of egoism'. 7) paribhūtāh K. 8) shadāyatanagrāmabhayatiroccalº K. 9) Corrected to sandhāra a sec. man. शमसामय' 'one skilled in fostering. 10) The margin gives the reading "ādibhiḥ. If this be correct we cannot of course take this clause as a versus memorialis. 19 ·290 शितासमुच्चपः। [127b- - ~ 2 (2) पार्योग्रदत्तपरिपृच्छायां हि त्रिशाने त्रिविसस्य च शुचेः शुचिवस्त्रप्रावतस्य च त्रि. स्कन्धकप्रवर्तनमुक्त।तत्रत्रयः स्कन्धाः पापदेशनापुण्यानुमोदनाबुढाध्येषणा[128a]ल्याः पुण्याशिवात् । तत्र वन्दना पापदेशनापामत्तर्भवति । बुद्दानमस्कृत्योपालिपरिपच्छायां देशनेति कृत्वा ' याचनमध्येषणापा एकार्यवात् । पूना तु विभवाभावादनित्यति नोक्ता। 5 मानसी वाचसी च मूत्रातरप्रसिद्धत्वानोक्ताः । त्रयाणां तु वचनात्प्राधान्यं गम्यते। तत्र वन्दना • सर्वबुद्दाबमस्यामीति ॥ प्रार्यालयमतिसूत्रे वात्मपरपापदेशना पुण्यसंभारे पठ्यते । गावाचतुष्टयेन च पथागीतेश स्तोत्रैः । यार्यभचयादिगाथाभिर्वा पूाना च ॥ प्रार्यरत्नमेघे यथोक्तं । इरु बोधिसबो यानीमानि भवत्ति पुष्पनातानि वा फलजातानि 10 वा प्रममान्यपरिग्रहाणि ' तानि त्रिष्कवा रात्री त्रिष्कवा दिवसे बुडबोधिसवेभ्यो नि. पातयति ॥पे॥ सयथोमे धूपवृता वा गन्धवृता वा रत्नवृता वा कल्पवृता वा श्रममा घपरिमकास्तानपि त्रिष्कृत्वा रात्री त्रिष्कृत्वा दिवसे बुद्धबोधिसत्वेभ्यो नियातयतीति ।। सार्यत्रिसमयराजेऽपि स्थलना रत्नपर्वताः । जलना रत्नपर्वता स्थलनलजानि रवा. नि दशदिगवस्थितानि। श्रममान्यपरियहायिा देवानीत्युक्तं ॥ अनया च दिशा सर्व भेषव्या- 1) The Tib. (178 a. 2) understands this expression as the reading (1975) of the Triskandhaka. See M. Vyutp. $ 65. 59, K. F. 274, it ad V. 98, 90. 2) This adjectival form appears not to occur elsewhere and the sūtra referred to is accordingly not extant. 3). . 3) This clause is not rendered in the Tib. See below 29 . 8. 4) See below 297. 2. 5) This is added a sec. manu. The omission in fact is not cantide va's, but the scribe's, as we find in the 'Tih. गे (kucalemalani) रेप མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་ཁྱད་ཆུབ་ཏུ་ཡོང་སུ་བསྔོ་འོ་ . 6) Quoted also in Bod hic-t. ad II. 25 (ed. Bibl. Indica, pp. 57.12-58.5). The quotation includes the extract from the Ratnamegha, showing that Prajñākaramati stole Çāntideva's extracts, instead of reading the sūtras for himself.

·- 128 b]] षोडशः परिच्छेदः। 291 - नि सर्वरसायनानि सर्वसलिलानि घ[128b]नवग्यानि मण्डलानि । सर्वकाञ्चनमाड- लानि । विवृत्तेषु वा लोकधातुषु ये परमरसस्पर्शसंपन्ना भूपर्पटका: । अमृतलता ' प्रकृष्टो- प्ता वा शालयः । सर्वोत्तरकुरुद्वीपेषु। परिशुढेषु च लोकधातुषु ये रमणीयतराः परि- - (3) । भोगाः॥ (5)- यथा चार्यरत्नमेघ एवाह । म पानीमानि सूत्रात्तेषूदारोदारापि तथागतपूजोपस्थानानि । शृणोति । तान्याशयतस्तोत्रेणाध्याशयेन बुडबोधिसत्वेभ्यः परिणामयतीति। तथा • म विविधानि पूजोपस्थानानि अनुविचित्तयतीति ॥ देशना पूर्वोक्लेव । वार्यातयमतिमूत्रे वात्मपरपापदेशना पुण्यसंभारे पयते । अनुमो- दना भद्रचर्यागाथया । चन्द्रप्रदीपानुमोदनापरिवर्तेन वा। बध्येषणा भद्रचर्ययैव । परिणा- मना तु सकलसमाप्तार्यभद्रचर्ययैव । वनधनपरिणामना वा पश्येत् ॥ अथवा दशभूमकोक्तानि मकाप्रणिधानानि । यथार ' यडुताशेषनिःशेषानवशेषसर्वबु. हपूजोपस्थापनाय । सर्वाकारवोपेतमुदाराधिमुक्तिविशुद्धं धर्मधातुविपुलमाकाशधातुप- र्यवसानमपरात्तकोटीनिष्ठं सर्वकल्पसंख्याबुद्दोत्पादसंख्याप्रति]प्रमब्धं । महापूजोपस्था- VN । 10 17) 1) I preserve the form given in the MS. Bt has the falsa lect. āmandalāni: but Tib. कुविरोध 2) Cf. Mhv. I 340.12 899., and Senart ad loc. Our MSS. seem to read paryatakah. Tib. अवमा earth-fat' (178 b. 4). The 'bada-lata' (sic) of Sp. Hards (p.67.20) who is cited by Senart, is possibly a corruption of amatalatā. 3) Om. Bt. 4) ca, before paric° in Bt. 5) Cf. Bodhic. III. 1-5. deçanā po refers to 169.6; cf. et. Bodbic. Ch. II. 6) Supra 218.3-216.5. See also 'Additional Notes'. 7) The readings in the following extract bave been collated with the corresponding passage in the text of the sūtra, a considerable portion of which was discovered by me in the Maharaja's library at Kathmandu. The fragment ('K') dates from about the Vith cent. A plate showing part of this passage from that MS. has been prepared for the present work. The passage also occurs in the Da - Gabhūmiçvara, Ch I. For the points of difficulty in the extract I have collated a Cambridge MS. ('C') of that sutra (Add. 867, fi. 18 b. sqq.) neglecting modern barbarisms, the MS. being copied by an ignorant scribe from a good original.

·292 शितासमुन्नयः। [129 a- नाय [129a]| प्रथमं महाप्रणिधानमभिनिरति । यहुत सर्वतथागतभाषितधर्मनेत्रीसंधार- णाय सर्वबुद्धबोधिसवपरियकाय । सर्वसम्यक्संबुद्धशासनपरिरक्षणाय । धर्मधातुविपुल- माकाशधातुपर्यवसानमपरात्तकोटीनिष्ठं । सर्वसंकल्पसंख्याबुद्दोत्पादसंख्याप्रतिप्रनब्धं । सर्मपरियकाय। द्वितीयं महाप्रणिधानमभिनिरति॥ यदुत सर्वबुद्धोत्पादनिरवशेषसर्व. 5 लोकधातुप्रमोषु।तुषितभवनवासमादिं कृत्वाच्यवनांचङ्कमयागर्भस्थितिजन्मकुमारकोठा- तःपुरवासाभिनिष्क्रमणडकरचर्याबोधिमण्टोपसंक्रमणामारधर्षणाभिसंबोध्यध्येषणामहा- धर्मचक्रप्रवर्तनमहापरिनिर्वाणोपसंक्रमणाय । पूनाधर्मसंग्रहप्रयोगपूर्वगमं कृत्वा सर्वत्रैक- कालविवर्तनाय । धर्मधातुविपुलमाकाशधातुपर्यवसानमपरातकोटोनिष्ठं सर्वकल्पसंख्या- बुढोत्पादसंख्यापतिप्रस्रब्धं पावन्महापरिनिर्वाणोपसंक्रमणाय । तृतीयं महाप्रपिाधान- 10 मभिनिरति ॥ पडत सर्वबोधिसबर्याविपुलमहताप्रमाणासभित्रसर्वपारमितासुसंग्र- हीतः। सर्वभूमिपरिशोधनं माङ्गोपाङ्गनिहारं यावत्सल[129b]क्षणविलतणसंवर्तविवर्त- सर्वबोधिसवचर्चाभूतयथावडूमिपयोपदेशपारमितापरिकर्माववादानुशासन्यनुप्रदानोपस्त- 1) sarvasamyaksambuddhaparigrº sarrabaddhaçūsº K. The Tib. secms to have read sarvabuddhabo.lhi samyakpurigro and the rest as A. As to ilharmanctri see L. Hardy, Nettipp., Introd. p. vii., n. 1. 2) Cf. Senart, Mhv. i. 489 ūdikamkr° C. Tib. 1792.6. The reference is to the varied movements of the embryo. 4). . 4) bodhim na om. K. C. 5) °nasama° A. 6)kramānāk 7) om. krtvā K. 8) A. here inserts the words citlotpudābhinirherāya, not in K. C. or Tib. 9) pranidhim A. 10) Otāsam K. C. (and Tib.). 11) Onasa A. 12) "hārasalakshº K. 13 sarvathāpi bodhiº A. nihārakshanavidarttasamvarttasarvvabodhisº C.

·- 130a] षोडशः परिच्छेदः। 293 । - म्भचित्तोत्पादाभिनिाराय। धर्मधातुविपुलमाकाशधातुपर्यवमानमपरात्तकोटीनिष्ठ सर्वक- ल्पसंख्याचर्यासंख्याप्रतिप्रस्रब्धं चित्तोत्पादाभिनिताराय। चतुर्थ महाप्रणिधानमभिनिहर- ति॥ यदुत निरवशेषसर्वसत्वधातुप्यपिसंतामज्ञि नैव संज्ञि नामज्यपउनजरापुजसं- स्वेदनौपपाडुकत्रैधातुकपर्यापनषतिसमवसृतसर्वोपपत्तिपापननामपसंगृहीताशेषत- सत्वधातुपरिपाचनाय । सर्वबुद्धधर्मावतारणाय । सर्वगतिसंख्याव्यवच्छेदनाय । सर्व. । ज्ञज्ञानप्रतिष्ठापनाय । र्धमधातुविपुलमाकाशधातुपर्यवसानमपरातकोटोनिष्ठं सर्वकल्प- संख्यासत्वधातुसंख्याप्रतिप्रस्रब्धं। सर्वसत्वधातुपरिषाचनाय । पञ्चमं महाप्रणिधानमभिनि- करति ॥ यदुत निरवशेषसर्वलोकधातुविपुलमंक्षिप्तमहताप्रमाणसूत्मौदारिकव्यत्य- स्तावमूईसमतलप्रवेशसमवसरणानुगतेन्द्रजालविभागदशदिगशेषवैमांत्र्यप्रवेशविभागज्ञा- नानुगमप्रत्यतताय । धर्मधातु[130a]विपुलमाकाशधातुपर्यवसानमपरातकोटीनिष्ठं सर्वक- 10 ल्पसंख्यालोकधातुसंख्याप्रतिम्रब्धं लोकधातुवैमात्र्यावतारणाय । षष्ठं महाप्रणिधानम- भिनिहरति ॥ यहुत सर्वतत्रैकतेत्र एकतेत्र सर्वक्षेत्रसमवशरणपरिशोधनं । प्रमाणबुड- क्षेत्र प्रभाव्यूकालंकारप्रतिमपिउतं । सर्वलेशापनयनपरिशुद्धिपथोपेतं ' प्रमाणाज्ञानाक- रसवपरिपर्णमुदाँरबुद्धविषयसमवसरणां । यथाशयसर्वसनसंदर्शनसंतोषणाय। धर्मधातुवि- (3) 1) So KC; and Tib. पापोर; caranaya A. - 2) bdham satraparip° K. sarrasatrap° C. Tib. supports our reading. 3) 'confused'; hyastaº A. C. dārikanı bhāvatūrthasamaº (1). 4) °tamindra° A. 5) With this form, not quoted from other texts, compare vaimātrata in Mhv. ('diversité') and Pali vemattatā. vimātratāvibhº C at first; vaimatrya below. 6) om. K. C., contra. Tib. In the margin of A. occurs the following gloss: eko bhāva ityñdivat sarvakshetrānām ekakshetrasvabhāvānatikramenāvacaranāt prativedhāt codhanam | evam anyathā. 7) In the margin of A. the form sphānita (for sphārita?) is added between kshetra° and pro. 8) °ddha A. C. 9) udārasarva A. 10) Tib.

·294 शितासमुच्चयः। [130a. (3) पुलमाकाशधातुपर्यवसानमपरातकोटोनिष्ठं । सर्वकल्पसंख्याबुढतेत्रसंख्याप्रतिप्रनब्धं । सर्वबुढतेत्रपरिशोधनाय । सप्तम महाप्रणिधानमभिनिहाति ॥ यहुत सर्वबोधिसवैका. शयप्रयोगताय । निमपत्नकुशलमूलोपचयाय ' एकारम्बणासर्वबोधिसत्वसमताये । अविर- हितसततसमितबुढबोधिसबसमवधानाय । यथेष्टबुद्धोत्पादसंदर्शनाय । स्वचित्तोत्पाद- 5 तथागतप्रभावज्ञानानुगमाय ' अच्युतानुगामिन्यभिज्ञाप्रतिलम्भाय । सर्वलोकधावनुविच- रणाप सर्वपर्षन्मण्डलप्रतिभाप्तप्राप्तये। सर्वोपपत्तिस्वशरीगनुगमाय । ग्रचित्त्यमझायांनो. पेतताये। [130b] बोधिसत्वचर्याचरणाव्यवच्छेदाय । धर्मधातुविपुलमाकाशधातुपर्यवसान- मपत्तिकोटोनिष्ठ । सर्वकल्पसंख्याचासष्याप्रतिप्रनब्धं । महायानावतारणाप अष्टमं महाप्रणिधानमभिनिहरति ॥ यदुताविवर्त्यचक्रसमावबोधिसत्वचर्याचरणाय 10 अमोघकायवाङनस्कर्मणे। सरुदर्शननिपतसर्वबुइधर्मप्रतिलभाय । सघोषोदाहारज्ञाना- - ij sarva om. K. 2) sarvabuddhabodhis° C, and A in marg. a sec. m. 3) ºgāya ' nihsapannakº K.; nishpannakº A.; nissipanna C. The Tib. 275 बागेर। (180 b. 2) gives the key to the reading. 4)°rganasambhashanāya K (°samtosh. C); sahaci A. 5) Pricāran° K. The noun-form is new to Skt. For the meaning, cf. Dh.- sni § 8 where anuvicāra occurs and is explained by Buddhaghosa (Atthas. § 345) anugantvā vicāranakavasena; so that something like 'research is meant. At Digha-n. xiii $ 3 perhaps some kind of peripatetic meditation is connoted by the verb anuvicar. 6) ºva-buddha-p.° C. K.; but not so Tib. 7) so K. C. with Tib.; °hajnan° A. 8) caraņāya (om. vyavacchº) K. 9) satvānām A. marg. 10) °ddhatvāya | K. buddhadharmateriya c. 11) So K. C. throughout. A. hesitates between labh° and lumbho. 12) satvānām added in marg. as above.

·- 131 a]] 295 षोडशः परिच्छेदः। नुगमाय । सहप्रसादलेशविर्वर्तनाय । महाभेषध्यराजोषमाप्रयप्रतिलम्भाय । चित्तामणिव- त्कायप्रतिलम्भाय । सर्वबोधिसत्वचर्याचरणाय । धर्मधातुविपुलमाकाशधातुपर्पवमानम- परात्तकोटोनिष्ठं । सर्वकल्पसंख्याच संख्याप्रतिप्रनब्धं । अमोघघोषताये । नवमं महा. प्रणिधानमभिनि:रति ॥ यडत सर्वलोकधातुष्वनुत्तरसम्यक्संबोध्यभिसंबोधनाय । एक- वालपथाव्यतिवृत्तमर्वबालपुथाजनजन्मोपपत्त्यभिनिष्क्रमणविकर्वाबोधिमाउधर्मचक्रप्र. । वर्तनमहापरिनिर्वापोपदर्शनाया महाबुद्दविषयप्रभावज्ञानानुगमाप।सर्वसत्वधातुयथाशय- बुढोत्पादतणतणावबोधप्रशमप्रापणासंदर्शनाय । [1314]काभिसंबोधिसर्वधर्मधातुनिर्माणा- स्फरणाय । एकघोषोदाव्हारसर्वसत्वचित्ताशयसंतोषणाय । महापरिनिर्वाणोपदर्शना- बलाव्युपच्छेदाय । महाज्ञानभूमिसर्वधर्मव्युत्थापनसंदर्शनाय । धर्मज्ञानाईमायाभिज्ञासर्व- लोकधातुस्फरणाय । धर्मधातुविपुलमाकाशधातुपर्यवसानमपरात्तकोटोनिष्ठं । सर्वकल्प- 10 संख्याघ्रभिसंबोधिसंख्याप्रतिप्रस्रब्धं । महायानाभिनिहाराय । दशमं महाप्रणिधानमभि- निरतोति ॥ . བལྡོག་པར་ 1) sahadarçanasatvakleçarinivart A., where darçana appears to be due to erroneous repetition and satva to a gloss; sahaprasādavivart° K. I. accordingly restored the text from the rib which has (1800-181) 55.गुरु (cf. 250, n. 3) '5 (saha) देवीका (klega) (used in the equiv. of avivartya supra) g'a, and subsequently found substantial confirmation in C, which reads: sahapraçādakleçavinirvarttanāya. 2) Buddha is in Pali anutturo bhisakko Mil.. P. p. 215 med. and other passages in note to Davids' tr.; and Rastrapalap. 52.2 cit. infra. 3) amoghasarraceshtatīyai K. Oghareshutāyai C (corrupted from a similar reading). 4) ekavālamūtram api svamūrgād abhrashtaḥ san bālavaj-janmādi margin, apparently to explain the curious juxtaposition of vāla and bāla. 5) nadarç K (bic et infra). 6) °navibodhanapra° K. naribhagavibodhapr. C. 7) So K. °satvadhatu° A.; °dharmanirm° C. The Tib. implies a reading °dharmadhātunirrrina°. 8) Ilere aılds in mary. the glogs: vikurvanasamdarcanopasamkramana. 9) °muvyu° A. mavyavasth h. C. 10) °na-rddhi° A.

·296 [131a- - शितासमुच्चयः। एतच्च भावयन् सर्वत्र परिणामयामीति योज्यं ॥ माविलोकितेपरविमोक्षे च घडतं तदप्येवं योज्यं । एतत्कुशलमूलं सर्वसत्वप्रपातभ- यविगमाय परिणामयामि। सर्वसवान् सात्तीनिकभयप्रशमनाय । सर्वसवसंमोभयविनिव- तनाय परिणामयामि। सर्वसवबन्धनभयसमुच्छेदाय । सर्वसत्वजोवितोपरोधोपक्रमभपव्या- 5 वर्तनाय । सर्वसत्वोपकरणविकल्यभपापनयनाय । सर्वसवानोविकाभयव्युपशमनाय । सर्व- सवालोकभपसमतिक्रमणाय परिणामयामि । सर्वसवसांसारिकभयोपशमनाय । सर्वसवप- पच्छारय्यभयविगमाय । सर्वसवमरणा[1310]भयव्यतिक्रमाय । सर्वसवडुर्गतिभावनिवर्त- नाय । सर्वसवतमोग्न्धकारविषमगत्यप्रत्युदावर्तनावभासकरणाय परिणामयामि । सर्वस- वानां विसभागसमवधानभयाभ्यत्तविगमाय । सर्वसवप्रियविप्रयोगभपनिरोधाय । सर्वस- 10 वाप्रियसवासभयापनयनाय । सर्वसवकायपरिपीडाभयविसंयोगाय । सर्वसत्वचित्तपरिपीड- नभयनिौतणाय। सर्वसवडष्वदौर्मनस्योपायाससमतिक्रमणाय परिणामयामीति ॥ - - 1) Meaning uncertain. Cf. santāna 23. n. 4 (and 'Additional Notes') also 126. 9. श 2) The fear of being without a cloka. to use as a pranidhi or as a charm (?). The Tib. translates literally. 3) 019*6'7 timidity. Noun-form new in this sense; çārada “timid' in lexx. only. Pāli sārajjam. M. Poussin informs me that the present phrase really occurs in Madhy. vr., Ch. I. (misprinted in Calcutta text, p. 11. 25). 4) The meaning of the text as it stands would be: 'I aspire to causing illumination [tending to] not turning back from the rugged path [caused by] the blindness of all creatures'. The Tib. had apparently as somewhat different text, as it 'सर 55etc. A gloss has: avidyākſta-kugatim prati vyūvartanam mārgāt. Cf. paccudāvattati and Ch. s. v. 5) 'Fear as to association with (supr. 154. 7) different persons'; visabhāga 'Meinen Antheil habend' Ba, Nacher; Tib. 2 सालीबानुबया (181. b. kin) and Ch. s.v. On forms of bhaya, cf. supra 198.7-11 and Aigutt. Bhaya-vagga (II. SS 119 -122) ·- 131 b] षोडशः परिच्छेदः। 297 संक्षेपतः पुनरियमनुत्तरा परिणामना पेयमार्यभद्रचर्यागाथायो।' मझुशिरी यथ जानति शरः सो च समत्तत भह तथैव। तेषु प्रलं अनुशिक्षयमाणो नामयमी कुशलं इमु सर्वे । [५५] सर्वत्रियध्य गतेभि जिनेभिर्या परिणामन वर्णित प्रया। ताय प्रकं कुशलं इमु सर्व नामयमी वरभद्रचरोये । इति ॥ 5 ॥ इति शितासमुच्चये भद्रचर्याविधिः षोडशमः परिच्छेदः समाप्तः॥ XVII. वन्दनानुशंसाः सप्तदशः परिच्छेदः ॥ उक्तो वन्दनादिविधिः । तेन पुण्यवृद्धिर्भवतीति कुतो गम्यते ॥ नार्यावलोकनसूत्रात् । एवं हि तत्रोक्तं। (6) । 10 vv 1) The present extract forms stanzas 55-56 of the Bhadracari-pra. nidhana- raja, as the work is usually styled in MSS. The text has been collated with two Cambridge MSS. (C.) Add. 1680. 1 fol. 5. b. 5 (C) (sæc. xi] and Add. 1471, f. 9. a. 4 (C2). Metre: Dodhaka. Anusvāra gives length by position in these gātbās, in contrast to the elision of Vedic and of Latin prosody. 2) tesha A. 3) tripatha contra metrum A. The phrase sarvatriyadhva° occurs several times in the Bhadrac. 4) nina Ch; °nitu agrāle Co. 5) rve Cz. 6) See 89. n. 3 (avalokanā°). The present extract corresponds with the passage II. 363, sqq. of Senart's text. lis hypothesis (II. xxvi. n. 3) that the sutra is an interpolation in the Mabā vastu is rendered probable by Çāntideva's citations from it as a separate work, and by the independance of the Tib. version. The present extract is made from a different and more Sanskritic recension of tho sūtra. It is of course not easy to say whether the omissious, which occur also in the Tib., are due to Çāntideva, or to the recension. Only the variants most important for our text are noted below, the corresponding passages in the Mhv. being denoted by 'M'. 19* ·298 शिक्षासमुच्चयः। [131b - 5 (4) वर्तयत्यतणान्यष्टी य इमे देशिता मया। तणां चारागयत्येकं बुद्धोत्पादं सुशोभनं ।। [132a) वर्णवान तूपसंपन्नो लतपोः समलंकृतः। स्थामा बलेन चोपेतो नामो कोसीप्यमच्छति ॥ प्राप्यो महाधनश्यामा प्रष्यः पुण्यवानपि । घाराग्य लोकप्रचोतं सत्करोति पुनः पुनः ।। श्रेष्ठोकुलेषु स्फीतेषु स प्राव्येषूपपग्यते । भवेदानपतिः शूरो मुक्तत्यागो समत्सरो । राजा भवहार्गिको ऽसौ चतुर्डीपेश्वरः प्रभुः। प्रशासयेन्मही कृत्स्नां समुद्रगिरिकुण्डलाम् ।। माईकश्चक्रवर्ती सप्तरत्नसमन्वितः । राज्ये प्रतिष्ठितो बुद्दान् सत्करोति पुनः पुनः॥ ध्युतश्चास्मादतः स्वर्ग प्रसनो जिनशासने। शक्रो भवति देवेन्द्रः ईश्वरो मेरुमूनि ॥ न शका भाषता वर्ण पयितुं कल्पकोरिभिः । य स्तूपं लोकनाथस्य नरः कर्वात्प्रदक्षिणम्॥ 10 18) (9) 15 1) varjeti akshanam M. 2) ārāgeti kshanam M. 3) Formerly referred to Vās; but sec Pischel Gr. Pr. $ 480, and compare Manu II. 93 dosham rcchāti. 4) buddhān marg. 5) At this point an extra stanza in M. 6) Here three stanzas in M. 7) praçvāsº A; but Tib. 237, agrecing with M. 8) So the MS. 9) Two stanzas omitted. 10) 'He cannot bring to an end, exhaust, the praise of Buddha by telling it'. Scan as if kshapetum, 'The scansion of Mhv, II. 364. 8 is more difficult.

·- 132 b] सप्तदशः परिच्छेदः॥ 299 5 (3) न जातु सोऽन्धः खञ्जो वा कल्पानामपि कोरिभिः। उत्पाग्य बोधिचित्तं यः शास्तु स्तूपं हि वन्दते ।। दृवीर्यो दस्थामो वीरश दक्षविक्रमः । कौशल्यं गच्छति क्षिप्रं कृत्वा स्तूपप्रतिषाम् ॥ यो बुद्धकोटिनियुतशतसहस्रान कल्पान कोटा च तुलिय सत्करया। पश्येक कल्पे चरमक घोरकाले वन्देय स्तूपं बढ़तर तस्य पुण्यम्॥ [132b] यो कि बुढो बृतलिय दक्षिणीयो ग्रयां चरित्वा चरियविशेष प्राप्तः । तस्येक पूनां करित्र नारिषभस्य विपाक श्रेष्ठो भवति अतुल्यपः ॥ इतथ्युवा मनुष्येभ्यस्त्रायस्त्रिंशेषु गच्छति। विमानं लभते तत्र विचित्रं रतनामयम् ॥ कूटागारं स्वयं दत्वा म्रप्सरोगपासेवितः । माला स्तूपे संप्रदाय त्रायस्त्रिंशेषु जायते ।। ग्रष्टाङ्गालसंपूर्णी सुवर्णसिकतास्त्रिताम् । वैर्यस्फटिकैश्चैव दिव्यां पुष्करिणों लभेत् ॥ भुक्त्वा च तां रतिं दिव्यां प्रायः संपूर्य पण्डितः । च्युवा च देवलोकात्स गनुष्यो भवति भोगवान ॥ (6) 10 15 1) Two stanzas omitted. 2) I have fouud no exact parallel for this line in the Mhv. Its metre could be brought to the Trishţubh-pattern by correcting to kalpana and satlareyu The metrical scheme of the next three lines is as follows: J-v- uuuu Ju- See below. The recension of this sutra preserved in Mhv. Il in the passage (326. 14 sqa ) noted by Senart ad loc. as metrically irregular presents many isolated pidas of this pattern; cf. esp. I. c. 329 ad tuu. and 330; at the same time it shows that the metro is a development of Trishtubh. 3)? cf. Mhv. II. 379. 18-19. 4) tul° . . . 'gram MS. 5) Mhv. II. 365. 3 sqq. 6) Cf. the readings of Senart's MSS. B and C, p. 365. 7 note. The avagraha probably represents the upasarga ä.. 7) Scan, or read with M., bhoti.

·300 शितासमुच्चयः। [132 b- 5 जातिकोटिसहस्त्रणि शतानि नियुतानि च । सत्कृतः स्याञ्च सर्वत्र चैत्ये मालां प्रदाय च ॥ चक्रवती च राजासौ शक्रश्च भवतीधरः । बल्ला च ब्रह्मलोकस्मिन् चैत्ये माला प्रदाय च ॥ पट्टप्रदान दत्वा तु लोकनाथस्य तायिनः। सर्वेऽस्यााः समृध्यत्ति ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ [त्योहीनानकुशलान् न स तत्रोपपश्यते । मालाविहारं कृत्वा च लोकनाथस्य धातुषु अभेग्यपरिवारेण राजा भूयान्माईकः ।। प्रियः सदयितयासौ सत्कृतश्च प्रशंसितः। वानामथ नागानां ये लोकस्मिथ पण्डिताः॥ यत्रा[133 a]सो जायते वीरः पुण्यतेनःसुदीपितः । कुलाः सत्कृता भोति राष्ट्राणि नगराणि च ॥ (5) 10 ते 1) M hv. II. 365. 178q. 2) So M. A, with Senart's MS. C, ke smin; cf. Senart, pref, I. xvii. 3) Cf. 31. n. 1 and Senart, Mhv. II. 543. 4) pāpakule marg. This balf-stanza (Mhv. II. 366. 2) is not reproduced in the Tib. (183. a. 4). 5) ES:Dâ5 apparently some kind of booth of garlands ; Mb v. II. 367. 3. 6) Cf. ibid. 367.4 bhayad. is a (so-called) precative, in its orig. function of aor. opt. 7) °sanc° A, like Senart's MS. B. འཇིག་རྟེན་དག་ན་ 8) Read probably (cf. M) kasmimcca, as above. The Tib. implies a loc. plural, real or supposed; anyhow it precludes the reading ore 'smin. Cf. supra, n. 2. 9) Ibid. 367.11 (. . . rishtrena); but the plural rashtrāni is attested by the Tib.

·- 133 a] सप्तदशः परिच्छेदः॥ 301 (1) (3) 6 यः सर्षपात् मूक्ष्मतरं गृहीवा धूपेय धूपं भगवति चैत्यकेषु । तस्यानुशंसान श्रृणुत प्रभाषतो मे प्रसनचित्ता जस्यि खिलां मलांथ ॥ म पुण्यवांश्यरति दिशः सगत्तादारोग्यप्राप्तो दृष्मतिरप्रमत्तः। विनति शाकं विचरति चारिकायां प्रियो मनापो भवति मकाननस्य । राज्यं च लब्धा जिन वरु सत्करोतो महानुभावो विड चक्रवती। सुवर्णवर्णी विचित्रलतणः स मनोज्ञगन्धान लैभि सर्वलोके ॥ +जातमात्रो लभते श्रेष्ठवस्त्रान् दिव्यविशिष्टमुरुचिरकौशिकांश । भोती सुखमुकायः संवेष्ट्यास्तूपं नाथस्य चीवीः । पश्चीवरेण चैत्येषु कुर्यात्पूजामतुला नायकानां ।। तस्येक भोती सप्तदशु वात्मभावो द्वात्रिंशतीभिः कवचित लक्षणेभिः। 10 1) Ibid. 373. 16 sqq. metre ut supra, 299.8-9. The first half line is metrically deficient. sarshapena (M.) is hardly better. Possibly the line may be completed by supposing a form in -eņo Cf. 194, note 2. bhagaratõ (with M.) 18 perh. preferable, 2) °ranto M., which is metrically preferable. 3) Onetu .. Oratu A; cf. Tib. & Mhv., MSS. B. C. 4) sphoto lakshanehi M. For akshi cf. 3. 1, 8 et al. 5) The reading of A. (which has been corrected) appears to be pratilebhi. M. bas ºdhān labhate sarvakālam, which is metrically difficult. 6).. 6) The reading and metre of these lines, for which I have found no parallel in the lhv., is doubtful. 7) “silken clothes', usually neuter. Tib. 75*7*". Cf. Mhv. II. 298. 17. Ms. kāçikāmcca. 8) The Tib. equivalent of this half-line is (188. b. 3) सहमपणमुरे शुष ཤིན་ཏུ་བདེ, 9) Tib. हिवासमाउँपाठोपाय as if जातमात्र were repeated. so that atulānı must be corrected to agreement with nayakānām. 10) Cf. M hv. II. 295. 5 (a prose passage).

·302 शितासमुच्चयः। [133 - 5 पाणोतले) सुरुचिरु मुक्तकाराः प्रादुर्भवत्ती विविध प्रनतकल्पाः। सिंहलताः सुरुचिरवर्णसूत्रा वेठिव स्तूपं भगवत चावरेभिः॥ दवा पताका भगवत चेतिकेषू छन्द बनित्वा तय सिय बुढलोके । म पूजनीयो भवति महाजनस्य चिरत्तु श्रेष्ठो जिनचारिकाये ॥] सवर्णवर्णोभवति सिंघात्मभावो लाभी स भोतो सुरुचिरचीव[1330]राणां । कासिकानां मुसहित कम्बलानां हुकूलकानां तथ वाकोशकानां ॥ धनं ददित्वा स्तजि सत्वसारे धनं प्रभूतं प्रतिलभि न चिरेगा। प्रभूतकोषो भवति अनत्तप्रज्ञो परिचाह तस्य भवत्यदोनचित्तः। न चित्तलं जनयति मो परस्य प्रसादचित्तः सद अप्रमत्तः। न तस्य प्रायः क्रमति विषनशस्त्रं उदाताणीयो भवति महाजनस्य॥ (131 10 བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་མཆོག་ 1) Some of the expressions in this stanza occur at Mh v. II 317.3-8 2) Cf. Senart on Mhv. II. 311. 13. Ibil. 317. s the same metrical difficulty occurs as here, and S. corrects to simhilo «un pis-aller, qui ne me satisfait guère». 3) vett° MS. A similar corruption of Vveth, the Pali cquivalent of Vvesht (Pkt. eedla) occurs in MSS. of the Muv. 4) See Mhv. II. 375. 9-13. 5) syam; cf. 115, n. 1. 6) Our text really has a lacuna here, though not indicated in the MS. This is shown by the corresponding pada of the Tib., which reads (183. b5). This of course is not the precise equivalent of the Mhv.-text, which I have inserted to complete the general sense. It presupposcs bodhicarya, not jinaci. 7) M hv. 375. 17-20. The Tib. does not render the stanza. 8) Cf. Pischel, Gr. Pk. 8423. 9) So MS., altered to kaugaiko. Cf. M., loc. cit. (varr. lectt.) 10) Mhv. II. 377.6-9. 11) °lebhi Ms. a sec. m. 12) rāra M. T'ib. metrum).janeyet prerasya . . Sadit'pri.

·- 134 a] सप्तदशः परिच्छेदः॥ 303 5 अघो उपादाय च विभवायु यावत् वाम्बूनदं तेन भवति बुडतेत्रं । शको तयेतुं प्रायश्रिय एवजूपा न बुद्धस्तूपे धरयत एक दोपम्॥ न तस्य कायो भवति प्रवर्णिताको नाम भोती परिधभुनो अम्भी। ग्रालोकप्राप्रो विचरति सर्वलोके ददिव दोपं भगवत चेतिकेषु । यदि बुढनेत्रा नियुतशत[] सलमा भवेयु पूर्णा शिवगतसर्षपेभिः । शक्यं गोतुं तुलयितु भाषितुं वा न तथागतेषू धरयितु एकदीपम् ॥ अलङ्करिता सुरुचिरदर्शनीयं यो देति छत्रं भगवत चेतिकेषु । तस्येक भोत्यसदृश प्रात्मभावो द्वात्रिंशतीभिः कवचित लतणेभिः ।। यभिर्जिनस्य प्रतपत प्रात्मभावो पं विशिष्ट पथरिव काञ्चनस्य । जाम्बनदो वा सुरुचिरदर्श[134a)नीया अभिकोर्ण "कुसुमित लतणेभिः ।। अभिज्ञप्राप्तो भवति महायशाख्यः चीति श्रेष्ठावाचारिकायां । न भोगहानिर्भवति कदाचिदस्य देवान भोति गुरुकृत पूजितथ ॥ (5) 10 1) M. 378. 21 8qq. jambunadena bhavati viguddhakshetram A; janbunadasya imam buddhaleshetram (metre?) M. I have tried to restore sense and metre from the Tib which has: (183 b. 7). འདི་ནས… སངས་རྒྱས་ཞིང་ནི་འཛམ་གླིང་གསེར་གྱིས་གང། 2) i. e. na çakyam kshayayituni; cf. 298. 15 (kshapa") and infra 1. 6. āyu is not represented in Tib. or in M. If āyu is genuine, we must scan u-uuu for --www. 3) Perhaps «of firm healtb», though the Tib. which here has 73721W bayi སྲ་ཞིང་ seems to represent a different reading. parighalhº (confirmed by the Tib.) is of course the origin of the 'phalikam bhuja' which puzzled M. Senart. For achambhi (not rendered in Tib.) cf. Mhv. II. 269. 20. To Childers s. v., chambhitattam, add a ref. to Db.-sni8965. 4) ºkhāgº MS. 5) Cf. Mhr. II. 381. 98sqq. 6) See Ch. 8. v. and Mhv. Index. 7) This pāda is metrically confused and deficient. A word like cama (Tib. देव 184. a. 4) has been lost.

·304 शितासमुख्यः। [134a 12) 6 (3) न कामभोगे रमति कदाचि धीरो विशुद्धशोलः मकुशलब्रह्मचर्यः । समापिवा वनुपवने उषित्वा ऽभियुक्तिध्यानो भवति विशेषप्राप्तः ।। न ज्ञानहानिर्भवति कदाचिदस्य न बोधिचित्तं विवति सो कञ्चित्। मैत्रोविकारो भवति प्रदीनचित्तो वेल छत्रं भगवतचेतिकेषु ।। वायेन पूजां नरवषभस्य कृत्वा न शोक शत्यवश जातु भोति। मनोज्ञघोषो भवति मनुष्यलोके स्वराङ्गु तस्याविकल विशुद्ध भोति ॥ विशुद्धचतुर्भवति म संप्रजन्या विशुद्धश्रोत्रो भवति उदयचित्तः। प्रणेन्द्रियं परम उत्तप्त भोति वादित्व वाग्यं भगवत चेतिकेषु ॥ जिल्लास्य भोति सुरुचिर दर्शनीया सुसूक्ष्म मृही रुचिर मनोज्ञ घोषा। रक्ता प्रवाला यथरिव देवतानां स्वराङ्ग कोटीवर सजते ऽप्रमेयां ॥ न जातु भोती उरगु प्रजिलको वा न खजकुब्नो नाप च नामिताङ्गः। विशिष्ट भोती सुरुचिर प्रात्मभावो [134b] वादिव वाग्यं भगवत चेतिकेषु ॥ ज्ञातु कवितनये प्रसाद देवो च नागो मनुज मोरगो वा। प्राचाप्तप्राप्तो विचरति सर्वलोके वादिव वाग्वं भगवत चेतिकेषु ॥ कल्यान कोटोनियुताशती सहस्रं विशिष्टकायो भवति प्रनिन्दिताङ्गः । प्रासादिको सो कवचित लतपोभिः संशोध्य स्तूपं भगवत निर्वतस्य ॥ 10 1) ariktadhyº M. The reading implied by the Tib. is abhijñäprāpto ut supra. 2) The pada is again defective. Beyond the two tirst words the reading implied by the Tib. is different na çokavalyā prasahanti M. 3) Supplied from M. (382. 24). 4) susam° M. and perhaps Tib. 5) d (sic for t) added a sec. m. 6) M. 386. 8. 7) Added for metre from Tib. 25 15. Bharaty anindº ms.

·-1850] सप्तदशः परिच्छेदः ।। 305 विमानश्रेष्ठ लभति मनोज्ञगन्धं दिव्यं विशिष्ट सुरुचिरचन्दनस्य । न जातु तृष्णां जनयति सो कदाचित् संशोध्य स्तूपं भगवत निवृतस्य । प्रलोपकाले जिनवरशासनस्मिन् न जातु भोती उपगत जम्बुढोपे। स्वर्गे स भोति प्रतिष्ठित तस्मि काले गन्धानुलेपं दिय जिनस्य स्तूपे॥ डर्गन्धिकामानशुचिजुगुप्सनोपान क्रेति नित्यं प्रतिष्ठित शीलस्कन्धे। चरी म नित्यमिमु वर ब्रह्मचर्य गन्धानुलेपं करिय जिनस्य स्तूपे । इतश्युतो ऽसौ मरुपति स्वर्गलोके अर्थ मनमा तुलयति नो चिरेण । करोति चार्थ सुविपुलदेवतानां गन्धानुलेपं करिय जिनस्य स्तूपे । विशिष्टवाक्यो भवति मनोजघोषः प्रियो मनापो बकुजनसत्कृतश्च । [135a] मुखं च तस्य भवति सदा प्रसनं गन्धानुलेपं करिय जिनस्य स्तूपे । अपायभूमि विज्ञकात्यशेषां सासनको भवति तथागतानां । प्रसादलब्धः सद् सुखि प्रेमणीयो गन्धानुलेपं करिय जिनस्य स्तूपे॥ (5)- (7) 10 (8) 1) M. 388. 1. çāsanesmin MS.; cf. p. 300 n. 2. 2) The line is understood by the Tib. to mean that he is not re-born in J. then. 3).. 3) pratisht, as in Rastrap. 53. 4. 4) To correct the faulty metre is not casy. If we read nityam caranto (cf. M. 388. 7), we lose sa, which in the Tib. is expressly contrasted with (क ใน (से) 5) arthah MS. The Tib. seems to understand the phrase: ahe counts his wealth by (as) thousandos (སྟོང་རྣམས་ལ་ PR 184 b.6). 6) M. 388.1. 7) Sic MS., contra metrum. 8) CI. M. 388. 17-20. 20 ·306 [135a- 13) (5) 6 शिक्षासमुच्चयः। सोतां वे विज्ञहाति सर्व प्रष्ट तणाशास्य विशिष्ट भोत्ति। बुद्धान पूजामतुलिय मो करोति छोरित्व जालं भगवत चेतिकेषु ॥ पूरच भोति दख्मतिरप्रमत्तो न कामभोगे ऽभिरति जनेति। कम्यप्राप्तौ च प्रदीनचित्तः छोरिव जालं भगवत चेतिकेषु ॥ न बोधिचित्तं प्रमुष्यति तस्य जातु प्रखएउशोलोऽस्ति सुसंवतश्च । धर्म विरागं लभते विशुद्ध उपनीय नाल भगवत चेतिकेषु ॥ डर्वाचता विनति मर्वकालं प्रज्ञानभावं च बलात्यशेषम्। विशालप्रज्ञो विकरति चारिकायां उपनीय जालं भगवत चेतिकेषु ॥ लाभी च भोती त्रुचिभोजनानां वस्त्रान् विशिष्टान् लभते सुवर्णान् । स्पाभ्युपेतान् रुचिदर्शनीयानुपनोय बालं जिनचेतिकेभ्यः ।। अभ्युत्तिपिता निनचेतिकेभ्यः निर्माल्यणुष्क प्रमुदितवेगवातः। व्रजेत कामान् दुःखयोगन् बारागषेद्दशबलसार्थवाहान् ॥ 10 1) so ksh° . . . bhoti MS. With the stanza cf. M. 392. 3-8; as to choritra cf. Senart ad 391. 22, and Hindi छोडना. 2) 'ānu apparently MS. 3) M. 392. 1-4. For metre cf. 305. 10 supra; yet bhoti in similar metrical position 1. 9. below. 4) Cf. Separt Mhv. I. 143. In spite of Davids & Oldenberg (Vin. Texts I. 104. n. 1), who seem to misunderstand Itivutt. 8 72, nekkhamma seems to be connected with V'kram uot vkām. 5) M. 392.9 sqq. 6) MS. apaniya, here and below, perhaps by confusion with apaneti below. I read upanº (cf. Mby.. 391. 3 where Senart's MS. C actually reads apanaye) in order to alter as little as possible, though the refrain in the Tib. ODWING is unchanged, suggcating choritva ut supra. 7) °hareta cārikām MS. contra metrum; but Tib. 8) MS. apaniya as before. 9) Tib. (185.a.5) reads: '२ठमा The form abhyutkslº occurs in the Mhv.-redaction of the present (Avalokanā-) sūtra, at II. 329. 2. Otkshapiº MS. སྤྱོད་ལ་གནས་ ·- 135b] सप्तदशः परिच्छेदः॥ 307 प्रासादिको भोति विशुडकायः उद्दीतणी[135b]यो बकुजनपूजनीयः। न तस्य राजापि प्रडष्टचित्तः यो जीर्णपुष्पानपनेय चैत्ये॥ कुमार्ग सर्व पिथित अपायभूमिः स शोलस्कन्धे स्थित बोधिसत्वः। अवतारयित्वा जिनचेतिकेभ्यः पुष्पं च प्रागन्यनीः प्रदत्तं ॥ शोकांस्य दोषान्विाहात्यमत्तो रोगानशेषान्विनहात्यनेकान्। अाश्वासप्राप्तश्च घनत्तकल्पान् यो जीर्णपुष्पानपनेति चैत्ये॥ बुदृश्य भोत्यसदृशतिणीयो अतुल्यप्राप्तो नरमरुपूजनीयः। अलंकृतो भवति विशुडकापः यो जीर्णपुष्पानपनेति चैत्ये॥ दय्याच्च यः सुरुचिरदिव्य पुष्पं मान्दारवानप्यथ पाटलं वा। निर्माल्यक यो ऽपनयेत चैत्ये विपाक श्रेष्ठोऽस्य भवेदतुल्यः॥ यः प्राञ्जलिः प्रणमति नाथस्तूपं छन्दै अनिवा च सबुढलोके। सो भोति लोके गुरुकतु सत्कृतथ प्रासादिको भवति सुदर्शनीयः ॥ तस्येक राज्यं निपतति सर्वलोको देवासुरा नागमनुष्यकाथ। सर्वाः सहस्राः कुसुमित लोकधातुः प्रशास्ति राज्ञो वश ईश्वरांश्च ।। ये तस्य राज्ये स्थित भोत्ति सवाः स्थापेप सर्वानकलुषबुद्धज्ञाने। अपायभूम्यस्त्यक्ता भवत्ति करोति चैषां परमसुश्रेष्ठमर्थम् ।। 10 (3) (4) 15 1) If genuine, for prathita (cf. Mhv. III. 122.5), and thus: 'made clear (with a view to avoidancel'; Tib. गाई, avoid'. The parallel passage in M. (393. 6) has pihitā, which does not yield very good sense. 2) This pāda would seem to indicate the origin of the unmetrical nirmālyām at M. 393. 19. 3) Cf. M. 394. 11 sqq. 4) °lar nam° MS.; but cf. 308.6 below. 5) There seems to be no counterpart to this verse in the Mhv. In the third pāda replaced by is of course quite exceptional.

·308 शितासमुच्चयः। [136 6 'परिचारो[136a] ऽस्य भवति मनोजघोषः पुण्यरुपेतः स्मृतिमतिपूजनीयः। घावासप्राप्तो विचरति बीवलोके सदाभिप्रायं जनयति श्रेष्ठप्रोति। परिचार भोत्यस्य स्वाङ्ग शुद्धः ज्ञायेत सवैर्मधुरप्रशात्तवाक्यो। न तस्य कथिजनयति चेयरवं विलोकनीयो भवति मकाननस्य। दानप्रमोद प्रियतार्थची समानार्थतां जनपति महाननस्य । प्राक्रुष्टः सनातनपेत रोषं यः प्राञ्जलिः प्रणामति बुडस्तूपं ॥ देवेन्द्र भोत्युपगतस्वर्गलोके मनुष्यको भवति नरस्य राजा। न पारिवाषिर्भवति कदाचिदस्य पो अंजलीभिर्नमतीक स्तूपं ॥ नासावपापे प्रपतेत जातु कीनांश्च वर्तेत स काम लोके। नायो धनी भोति प्रभूतकोषो यो ऽञ्जीभिर्नमति बुढस्तूपम्॥ मूत्रात्तचर्या न कदाचिदस्य नास्थानकोपं कुरुते नृलोके। सवाश्च तृप्ता मुदितास्य भोत्ति यः संप्रमुच्ची गुणवति एकवाच ।। (6) 10 (8) 1) Cf. M. 394.31 sqq. In the fourth pada the Tib. implies the reading yathābhi. prāyan found in M. 2) I leave the unmetrical reading of the MS. M. has: samānārthatā ca bahujanasya (395. 9; cf. 119. 4) which is equally difficult for metre. Vahujanasya is probably correct, as the Tib. (185. b. 7) has 3) M. (395. 17) has the clearer reading manushyabhūto pi ca bhoti rājā. 4) părihº MS. The form, which I adopt from the Mhv. text, seems sufficiently authenticated (see the Index to that work). 5).. 5) As both these refrains are unmetrical, one might repeat from the preceding refrain pranamati, since the Tib. has the same equivalent for all three. vandati in the refrain of M. 395. 15, 19 of course gives correct metre. 6) i. e. hinān kāmān. The Tib. implies a reading such as nityam (adv.) kāma (186. a. 2). 7) If I rightly understand the Tib. which is indistinct here, the reference is to the use of dhārani-sūtras or charms, though Çāntideva himself as we have scen above does not discountenance thesc. Cf. also Bodbic. V. 90 (de la V.-P.). 8) At this point the citation from the Avalokanā cads in the Tib.

·-197a] 309 (2) सप्तदशः परिच्छेदः॥ यः पुष्पमुष्ठिं गृहोवोदयचितः प्रमादतोऽवकिरति लोकनाथे। स पुण्यवान्भवति मनुष्यलोके राते च स्थिवा जिन सत्करोति ॥ शोका न दोषाः खिलमल नास्य भोत्ति अतुल्यताप्तच सुसंस्थिताः। ग्रालोकनीयश्च महाजनस्य व्रत कामान भयकस्वैरपोरान् । इति ॥ प्रार्पमहाकरुणापुण्डरीक]मूत्रेम्प्युक्त । तिष्ठतु तावदानन्द यो मां संमुखं मत्कुर्यात्। । तिष्ठतु मे शरीरस्य पूना सर्षपफलमात्रे[1986]षु धातुषु । तिष्ठतु मामुद्दिश्य कृतेषु स्तूपेषु सत्कारः। ये केचिदानन्द बुङमालम्ब्यात्तश एकपुष्पमप्याकाशे तेप्स्यत्ति । तस्य पुण्य- स्वान्धस्य यो विषाकः सचेश्यावाननादिः संसारो यस्य पूर्वा कोटिर्न प्रज्ञायते तावतः कल्पासंसरतां तेषां प्रक्रत्वं ब्रह्मवं चक्रवर्तिवं । न शक्यस्तत्पर्यत्तोऽधिगत्तुम्। तिष्ठतु बुडालम्बतान्तश म्राकाशेऽप्येकपुष्पनिक्षेपः। सचेदत्तशः स्वप्रात्तरगता अपि सवा बुद्द- 10 मालम्ब्याकाशे एकपुष्पमपि तेप्स्यत्ति तदप्यकं कुशलमूलं निर्वाणपर्यवसानं वदा- मीति॥ उक्तं चार्यबृहत्मागरनागराजपरिपच्छायां । अष्टाभिर्भुजगाधिपते धर्मेः समन्वागता बोधिसत्वाः सततसमितं बुद्धसमवधानं प्रतिलभत्ते। कतमैरष्टाभिः । बुडबिम्बदर्शनसव- समादापनतया । तथागतस्योपस्थानकरणातया। तथागतस्याभीक्ष्यां वर्षाभाषपातया। तथा- 15 गतप्रतिमाकरणतया ' तथागतदर्शनसर्वसवसमादापनतपा। यत्र च बुडतेत्रे तथागतमवं शृण्वत्ति तत्र प्रणिधानमुत्पादयत्ति । न चावलीनसंततयो भवति । उदारसंततिकाश बुद्दज्ञानमभिलषत्त इति ॥ [1378]किं पुनः पुण्यवृद्ध्यर्थिनो बुद्धसमवधानेन प्रयोजनभूतं यस्य गुणपर्यत्तमसर्वज्ञो नाधिगच्छेत् ॥ - 20 1) For the metre we must probably replace the 'gatha'-form grāhiya (udāgra). 2) The Tib. here (186. a. 3) alds the equivalent of this word (K. F. 239) which was wanting in the title above (94 14 Tib. 63 a). 3) This is doubtless the work described at K.F. 25342; Nos 3 and 4, being, as I find from the Kapjur itself, much smaller works. - ·310 शिक्षासमुच्चयः। [1378 6 10 यथार्यगएउव्यूके संवर्णितं। सुदुर्लभो बुढशब्दः कल्यकोटिशतैरपि। किं पुनदर्शनं सर्वकामाच्छेदनमुत्तमम्॥ सुदृष्टो लोकप्रग्योतः सर्वधर्मगतिं गतः। पुण्यतीर्थ त्रैलोकस्य सर्वतवविशोधनम् ॥ महत्पुण्यमयं क्षेत्रं मुदितं ज्ञानमण्डलं । भासयत्यभितं लोकं पुण्यस्कन्धविवईनम् ॥ छेदनो दुष्यतालस्य ज्ञानस्कन्धविशोधनः। न दुर्गतिभयं तेषां परिकारागितो जिनः॥ विपुलं जायते चित्तं पश्यतां द्विपदोत्तमं । प्रज्ञाबलमसंख्येयं जायते च प्रभास्वरं ॥ पुनरत्रैवाह। वाय सर्वसवानामुत्पश्यत्ते तथागताः । महाकारुणिका वीरा धर्मचक्रप्रवर्तकाः॥ प्रतिक कथं शकां बुडानां सर्वदेशिभिः । सवार्थेषभियुक्तानां कल्यकोटिशतैरपि ॥ कल्यकोटि वरं पक्तुं त्र्यपाये भृशदारुणणे। न वेवादर्शनं शास्तुः सर्वसर्गनिवर्तिनः ॥ यावतः सर्वलोकस्मिनपापगतयः पृथक् । वरं तत्र चिर वासो बुहानामगुर्तिन च ॥ किं कारणामपायेषु निवासस्थिरमिष्यते। पत्कारपां जिनेन्द्रस्य दर्शनं जानवर्धनम् ॥ 15 20 1) Probably an error for "oatyaḥ; as there scems to be no analogy for gati asmasc.

·-138a] सप्तदशः परिच्छेदः॥ 311 (8) छियत्ते सर्वडष्खाणि दृष्ट्वा लोकेश्वरं जिनं। संभवत्यवतारथ ज्ञाने संबुद्धगोचरे॥ तपयत्यावृतीः सर्वा दृष्ट्वा बुद्ध नरोत्तमम्। वर्धयत्यमितं पुण्यं येन बोधिरवाप्यत इति ॥ [137b]तदेवमस्ति पुण्यवृद्धी बुद्धसमवधानेन प्रयोजन। अपि च प्रतिमामात्रदर्शनमपि । तावदपरिमितफलं तथागताना ' किं पुनः स्ववपेण ॥ उक्तं त्यार्यश्रडाबलाधानावतारमुद्रासूत्रे । यः कश्चिन्मञ्जुनोः कुलपुत्रः कुलदुहिता वा सर्वलोकधातुरजोपमानां प्रत्येकबुढानां दिने दिने शतरसमाकारं दय्यात् दिव्यानि च वस्त्राणि । एवं दहङ्गानदीवालुकोपमान् कल्पान्दम्यात् । यश्चान्यो मञ्जुश्रीः कुलपुत्रः कुलडहिता वा चित्रकर्मलिखितं वा पुस्तककर्मकृतं वा बुढं पश्येत् । अयं ततो ऽसंख्ये- 10 पतरं पुण्यं प्रसवति । कः पुनर्वादो यो अलिप्रयकं वा कुर्यात् पुष्पं वा स्यात् धूपं वा गन्धं वा दीपं वा दयाद् । घयमेव ततोऽसंख्येयतरं पुण्यं प्रसवतीति॥ प्रार्यबोधिसवपिटके ऽपि पुण्यवृद्ध्युपाय उक्तः। यस्तथागतचेत्य शोधयति स चतम्रो याः प्रणिधानविशुढीरनुप्राप्नोति । कतमाश्चतस्रः । अग्रां पप्रणिधानविपडिं। ग्रयां दृष्समादानप्रणिधानविशुद्धि । प्रयां तथागतदर्शनप्रणिधानविशुद्धि । ग्रयां लक्षणसंप- 15 त्प्रणिधानविशुद्धिमिति ॥ पुनरत्रैवाख्यातं । तथागतचैत्येषु पुष्पाव[198a]पणं गन्धानुलेपनं कृत्वा ऽष्टावलि कलता अनुप्राम्रोति । कतमा प्रष्टी। न पविकलो भवति । न भोगविकलः । न परिवा- (4) . . 1) = dvarana (90. n. 2), 8 new usage. Tib. गाय 2) On seeing Buddha compare the authorities quoted by Minaev Recherches p. 218, n. 2. 3) The quotations from this sutra supra 86, 87 are closely parallel. 4) Not rendered in the Tib. Illuminated MSS. are doubtless referred to. 5) Cf. 190 n 2 and add ref. to 'Life of Iligen Tsiang', tr. Beal, p. 101.8. 6) The phrase occurs at Lal.-V. 362.0 and 669.8.

·312 शिक्षासमुच्चयः। [138a - रविकलः । न शीलविकलः । न समाधिविकलः । न श्रुतविकलो न प्रज्ञाविकलो न प्रणिधानविकल इति॥ उक्त चापरत्नराशिसूत्रे। ये त्रिभवपर्यापनाः सवास्ते सर्वे प्रत्येकं तथागतस्तूपान् कारयेयुरेवंचूपानुच्चैस्वैन । तप्यथा मुमेरुः पर्वतराजः । तांश्च गङ्गानदीवालिकासमान् 6 कल्पान् प्रत्येकं मर्वसत्कारः मत्कुर्युः । यच बोधिसत्वोऽविरहितसर्वज्ञताचित्तेनैकपुष्प- मप्यारोपयेत् । अयं तस्मात्पूर्वकात्पुण्यस्कन्धादकुतरं पुण्यं प्रसवेत्॥ पोवोक्तं । ये खलु पुनस्त्रिसालममहासालमे लोकधाती सवास्ते सर्वे महायानसं- प्रस्थिता भवेयुः सर्वे च चक्रवर्तिराज्यसमन्वागता भवेयुरेकैकश्च राबा चक्रवर्ती महा- समुद्रप्रमाणदोपस्थाली कृत्वा । सुमेरुमात्रा वर्ती मादीप्य प्रत्येकमेवंतूपां दोपपूजा तया- 10 गतचेत्येषु प्रवर्तयेत् । यशाभिनिष्क्रात्तगृहावासो बोधिसबस्तेलप्रतिप्तां वर्ती कवा दीप्य तथागतचैत्ये धारयेत् । अस्यास्तैलप्रतिप्ताया वर्ते रेतत्पूर्वकं प्रदोपदानं शततमी. मपि कलां नोपैति । यावदुपनिषदमपि न तमत इति । पेपालं ॥ ये च खलु पुनस्ते राजा- नश्चक्रवर्तिनो बुडप्रमुखं भितुसं[1380]धं सर्वसुखोषधानः सत्कुर्यः यश्चाभिनिष्क्रातगृहा- वासो बोधिसत्वः पिएउपात्रं चरित्वा पात्र पर्यापन परेषां संविभव्य परिभुञ्जीत । इदं ततो 15 बकुतरं च महातरं च । यच्च ते रानावश्चक्रवर्तिनः सुमेरुमात्रं चीवरराशि बुढप्रमुखाय भिनुसंशय दयुः । पञ्चाभिनिष्क्रात्तगृहावासो बोधिसत्वस्त्रिचोवर बादी महायानसंप्र- स्थिताय बुद्धप्रमुख्याय भितुसंघाय वा तथागतचैत्ये वा दम्याद् । इदं भितोयीवरदानमेत- त्पूर्वकचीवरराशिमभिभवति । पच्च ते राजानः प्रत्येक सर्व जम्बूढीपं पुष्पसंस्तृतं कृत्वा तथागतचैत्ये निर्यातयेत् । यचाभिनिष्क्रात्तगृहावाप्तो बोधिसत्वः प्रत्तश एकपुष्पमपि 20 तथागतचैत्ये प्रारोपयेत् । प्रस्य दानस्यैतत् पूर्वकं दानं शततमीमपि कलां नोपैति । याव- हुपनिषदमपि नोपेतीति ॥ 1) Cl. 102.8 supra. 2) °षवेन Ms. 3) yaç ca MS. 4) cīvarabahirddhā (or Ordoā) MS. Prof. Poussin refers me to Bodbic. V. 85., which (si vera lect.) suggests a reading Orabahir vā.

·-189b] सप्तदशः परिच्छेदः॥ 313 बायर्यानुपूर्वसमुद्रतपरिवर्ते ऽपि देशितं । चतुर इमान् भानुशंसान् पश्यन् बोधिसत्व- स्तथागतपूनापामुत्सुको भवति । कतमांथतुरः। अयश्च मे दक्षिणीयः पूजितो भविष्यति [189a] मां च दृष्ट्वा अन्ये ऽपि तथा शितिष्यति। तथागतं च पूजयित्वा बोधिचित्त दर भवि- प्यति। हात्रिंशतां च महापुरुषलतणानां संमुखदर्शनेन कुशलमूलमुपचितं भविष्यति । इमाथवारः इति । दं च निरुत्तरं तथागतपूतोपस्थानं । यथोदालतमार्यसागरमतिपरिपृच्छासूत्रे । त्री. पीमानि सागरमते तथागतस्य निरुत्तराणि पूजोपस्थानानि । कतमानि त्रीणि । यच्च बो- घिचित्तमुत्पादयति । यच्च सडर्म परिगृहाति । यच्च सवेषु महाकरुणाचित्तमुत्पादयती- 6 aur ति॥ . निर्दिष्टमप्यार्यरत्नमेघे । दशभिः कुलपुत्र धर्मः समन्वागता बोधिसत्वा अननुलिप्ता 10 गर्भमलेन जायते । कतमैर्दशभिः। यडत । तथागतप्रतिमाकरणतया जीर्णचैत्यसंस्कर- पातया तथागतचैत्येषु गन्धविलेपनानुप्रदानेन । तथागतप्रतिमासु गन्धोदकस्नानानुप्रदा- नेन तथागतचेत्येषु संमार्जनोपलेपनानुप्रदानेन ' मातापितॄणां कायपरिचर्याचरणेन प्रा. चार्योपाध्यायाना कायपरिचर्याचरणेन ।सबसचारिणां कायपरिचर्याचरणेनातच निरामि- षेण चित्तेन न सामिषेण । तच्च कुशलमेवं परिणामयत्ति । [139b] अनेन कुशलमूलेन सर्व- 15 सत्वा निरुपलिप्ता गर्भमलेन जायतामिति। तच्च तीव्रणाशयेन चित्तयत्ति। एभिः कुलपुत्र दशभिर्घमेरिति॥ अनुमोदनानुशंसास्वार्थप्रज्ञापारमितापामुक्ताः। यः प्रथमयानसंप्रस्थितानां बोधिसवा- नां महासवानां तांश्चित्तोत्पादाननुमोदते। चरतामपि बोधिसत्वचर्या तांचित्तोत्पादाननु- मोदते । प्रविनिवर्तनीयामपि प्रविनिवर्तनीयधर्मतामनुमोदते बोधिसत्वानां महासवानां । 20 1) The Tib. (189 a. 1) renders this phrase: 'the best of receptacle(s) for gifts', presumably a Buddha. 2) Added from Tib. 3) Not the Asfasahasrikā recension, though chapters V and VI of that work may be compared for style and for subject matter, respectively. 20.

·314 शितासमुच्चयः। [139b- - कियत्तं स भगवन् कुलपुत्रो वा कुलहिता वा बकुतरं पुण्यस्कन्धं प्रसवति ॥ एवमुक्ते भगवान् शकं देवानामिन्द्रमेतदवोचत् । । स्यात्खलु पुनः कौशिक त्रिसालसमकासार- मस्य लोकधातोः पलायेण तुल्यमानस्य प्रमाणामुद्रहीतुं । न वेव कौशिक बोधिसत्वस्य महासत्वस्य तेषामनुमोदनासलगतानां चित्तोत्पादानां पुण्यप्रमाणां ग्रहीतुं ॥ एवमुक्ते शको 6 देवानामिन्द्रो भगवत्तमेतदवोचत्। माराधिष्ठितास्ते भगवन् सत्वा वेदितव्या ये बोधिस- वानां महासवानां प्रथमचित्तोत्पादमुपादाय पावनुत्तरां सम्यक्म[140a]बोधिमभिसंबुद्धा. नामेवमप्रमेयमनुमोदनासहगतं पुण्यमिति न वत्ति न जानत्ति तामनुमोदना न समन्वा- कात्ति। मारपतिकास्ते भगवन् मावा भविष्यति ॥ भगवानार । पे। यः कौशिक कुल- पुत्रः कुलडुस्तृिभिश्चमे चित्तोत्पादा अनुमोदिता बोधिसत्वयानिकैर्वा प्रत्येकबुद्दयानिकै- 10 वी श्रावकयानिकैर्वा । ते तिप्रं तथागतानतः सम्यक्सबुढानारागयिष्यत्ति ॥भगवा. नाह। एवं तैरनुमोदनासहगतैश्चित्तोत्पादकुशलमूलैर्यत्र यत्रोपपत्स्यते तत्र तत्र सत्कृता- श्श भविष्यत्ति गुरुकृतास्थ मानिताथ पूजिताय अर्चिताश्च अपचापिताश्च भविष्यत्ति। न च ते ऽमनमापानि पाणि इत्यत्ति । न च तेऽमनापान शब्दान् श्रोष्यत्ति । एवं न गन्धान रसान स्प्रष्टव्यान् स्प्रत्यत्ति न च तेषामपायेषूपपत्तिः प्रतिकाशितव्या स्वर्गोपपत्तिस्तेषां 16 प्रतिकाङ्कितव्या । तत्कस्य हेतोः। तथा कि तेः सत्वेः सर्वसवसुखावकानानि असंख्ये. यानां सवानां कुशलमूलान्यनुमोदितानि यावदनुत्तरां सम्यकसंबोधिमभिसंबुद्ध्याप्रमेयास- व्येयान्सवान्परिनिर्वापयिष्यत्तीति। पुनरत्रैवाह । ये सुभूते गङ्गान[140b]दीवालिकोपमेषु त्रिसालममकामाकनेषु लोक- धातुषु सर्वसवास्ते सर्वेऽनुत्तरां मम्यक्संबोधिं प्रतितिष्ठेयुरनुत्तरां सम्यक्संबोधिं प्रति- (4) 10 1) om. Tib. (189. b. 4). 2) As a name of Indra cf. Rr. I. 10.11; and for Buddh. lit.; Av.- gat., Tale 16. 3) om. Tib. 4) These words also are omitted in the Tib. (190. a. 2). 6) Compare Ashtas. pp. 160-1.

·315 - 1410] सप्तदशः परिच्छेदः। छाप गङ्गानदीवालिकासमान्कल्पानुपलम्भसंज्ञिनश्यवारि ध्यानानि समापोरन् । पंथ बोधिसवो महासवो ऽनया प्रज्ञापारमितया उपायकौशल्येन च परिगृहीता ऽतीतानाग- तप्रत्युत्पन्नानां बुद्दाना भगवतां शीलसमाधिप्रज्ञाविमुक्तिविमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धं । था- वकाणां प्रत्येकबुढानामपि शीलसमाधिप्रज्ञाविमुक्तिविमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धं सर्वमेकतो अभिमंतिप्य पिएउपिता तुलपित्वा निरवशेषमनुमोदेताग्रयाऽनुमोदनया ज्येष्ठया श्रेष्ठया । वरया प्रवरया प्रणीतया उत्तरया निरुत्तरया उत्तरोत्तरया समया समसमया प्रतिस- मया ऽनुमोदनयानुमोग्यानमोदनासहगतं पुण्यक्रियावस्त्वनुत्तरापै सम्यक्संबोधये परिणाम- यति । अस्य सुभूते ऽनुमोदनासलगतस्य पुण्यक्रियावस्तुनो सो पूर्वक प्रौपलम्भिकानां बोधिसत्वानां चतुर्धानमयः पुण्याभिसंस्कारः शततमीमपि कलां नोपैति पावडुपनिष- दा141ajमपि न तमत इति॥ यमेव नयः परिणामनायामुक्तः। प्रथवाज्यपरिणामनपा परिणामितवात्सर्वपुण्या- नामस्य बुढवाय सत्कृतप्रणिधिबुद्धत्वमेव स्यात् । यतः का परा पुण्यवृद्धिः। तयशेषस- बमोतकृतपुण्यज्ञानोपेतं निर्विकल्पं च॥ अध्येषणायास्वनुशंसा पार्योयपरिपृच्छापामुक्ता धर्मग्रास्यतामुपादायाप्रमेयासंख्येयेषु बुडतेत्रेधायुः परिरतणायेति ॥ प्रार्यशितासमुच्चये वन्दनाग्चनुशंसा सप्तदशपरिच्छेदः समाप्तः ॥ 10 (5) 15 but cf. Ashtas. 160. 11. 10 etc. 2) The remainder of the extract agrees fairly closely with the text of Ashtas. 160.17-161.8. 3) 'savaupali Ms. with purraka in margin. so 'pi paurvaka aup° Asht. aupalambhika is not in lexx. Tib. 4) Cf. 187 n. 1. For the full phrase (here abridged by yarad) see Asht. 161.8. 5). . 5) omitted in the Tib. དམིགས་པ་ཅན་ ·316 शिताममुच्चयः। [1418- - XVIII. रत्नत्रयानुस्मृतिनीमाष्टादशः परिच्छेदः ॥ उक्ता भहचर्याविधिना पुण्यवृद्धिः। स्याथायमपरो केतुः। योऽयं महादीनां सदा भ्यासः॥ 6 यथोक्तमार्यतथागतगुन्यसूत्रे। चत्वार इमे महाराज धर्मा महायानसंपस्थितानां विशेष- गामिताये संवर्तते ऽपरिहाणाप च । कतमे चत्वारः। यहा महाराज विशेषगामिताये - वर्तते परिहाणाप । तत्र कतमा प्रहा। यया अहया धार्यानुपसंक्रामति । प्रकरणोयं च न करोति ॥ गौरवं महाराज विशेषगामिताय संवर्तते । येन गौरवेणा सुभाषितं शृणोति शुश्रूषते ऽविरहितोत्रय धर्म पृणोति ॥ निर्मानता महाराज विशेषगामिताय संवर्तते। 10 यया निर्मानतया वार्याणामभिनमति प्रणामति समस्यति ॥ वीर्य महाराज विशेषगामिताये संवर्तते ऽपरिहाणाय । येन वीर्पणा कायलघुतां [141b] चित्तलघुतां च प्रतिलभते सर्व- कार्याणि चोत्तारयति ॥ इमे महाराज चत्वार इति । एषां अहादीनां सदाभ्यासः कार्यः । अथवान्येषां ग्रहादीनां ॥ यथार वार्यातयमति- सूत्रे पञ्चेमानोन्द्रियाणि । कतमानि पञ्च । मेहेन्द्रियं वीर्येन्द्रियं स्मृतीन्द्रियं समाधोन्द्रियं 15 प्रक्षेन्द्रियमिति ॥ तत्र कतमा पहा । यथा महापाशतुरो धर्मानभिप्रद्दधाति। कतमांथ- तुरः। संसारावची लोकिकी सम्यग्दृष्टि प्रद्दधाति । स कर्मविपाकप्रतिशरणो भवति। यस्यत्कर्म करिष्यामि तस्य तस्य कर्मपाः फलविपाक प्रत्यनुभविष्यामीति । स जीवि- ततोरपि पापं कर्म न करोति। बोधिसवचारिकामभिप्रद्दधाति। तचर्याप्रतिपन्नधान्यत्र 1) Cl. 1992.7 and Ch. XVI (title). 2) CI. DA-Baigr.847. In the Pali authorities, e.g. Dh..aniss 12-16, Mil-P. pp. 88.५१, the exposition differs from the present one.

·142]] अष्टादशः परिच्छेदः। 317 - पाने स्पृहां नोत्पादयति । परमार्थनीतार्थ गम्भीरप्रतीत्यसमुत्पादनरात्म्यनिःसवनिती- वनिःपुगलव्यवहारशून्यतानिमित्ताप्रणिहितलतणान् सर्वधर्मान् श्रुवा श्रद्दधाति । सर्व- दृष्टिकृतानि च नानुशेते सर्वबुद्धधर्मान् बलवेशारयप्रभृतीश्च मद्दधाति । अडाय च वि- गतककथस्तान् बुढधर्मान्समुदानयति । इदमुच्यते प्रडेन्द्रियम् ॥ तत्र कतमद् वीर्ये- न्द्रियं । यान् धमान् अडेन्द्रियेणा श्रद्दधाति तान्धर्मान् वीर्येन्द्रियेण समुदानयतीदमुच्यते । वीर्येन्द्रियं ॥ तत्र कतमत् स्मृतीन्द्रियं । पान्धावीर्यन्द्रियेणा समुदानयति तान्धमान् [142a] स्मृतीन्द्रियेण न विप्रणाशयति । इदमुच्यते स्मृतीन्द्रियम् । तत्र कतमत्समाधी. न्द्रियं । पान्धमान् स्मृतीन्द्रियेण न विप्रणाशयति तान् समाधीन्द्रियेोकाग्रीकरोतीदमु- च्यते समाधीन्द्रियं ॥ तत्र कतमत्प्रक्षेन्द्रियम् । यान्धर्मान्समाधीन्द्रियेणेकायीकरोति तान प्रक्षेन्द्रियेण प्रत्यवेतते प्रतिविध्यति । पदेतेषु धर्मेषु प्रत्यात्मज्ञानमपरप्रत्ययज्ञान- 10 मिदमुच्यते प्रक्षेन्द्रियं ॥ एवमिमानि पञ्चेन्द्रियाणि सहितान्यनुप्रबहानि मर्वबुद्धधर्मान्प- रिपूरयत्ति व्याकरणभूमि चाप्यपत्ति [इति ॥ प्रहादीनां बलानां सदाभ्यासः कार्यः । यथोक्तमार्यरत्नचूडमूत्रे। तत्र कतमत्कुलपुत्र बोधिसत्वस्य बलचर्यापरिशुद्धिः। पदेभिवेन्द्रियैरुपस्तब्धो ऽनवमर्यो भवति सर्वमारः। असहार्यो भवति श्रावकप्रत्येकबुद्धयानाभ्यो । घविनिवर्यो भवति महायानात् । दुर्घर्षों 15 भवति सर्वनेशः। सो भवति पूर्वप्रतिज्ञामु । तृप्तो भवति चित्तेन । बलवान् भवति का- पेन । गुप्तो भवतीन्द्रियैः। दुःपराजयो भवति तोर्थिकरेः । इत्यादि । एवं तावच्छ्रहादीनां सदा अभ्यासः पुण्यवृद्धये ।। का मैत्री ॥ यथान चन्द्रप्रदीपसूत्रे। 1) वेगापुर कामगावेच. The quotation accordingly ends here. Cf. Mhr. II. 367.18 not to be captivated by . .', Tib. मरगया गुर 3) yenagupto MS.; but Trib. (132 b. 1) एक मामले पर 2) ·318 [142b- (3) शितासमुच्चयः। यावति पूना बहुविध घप्रमेया या क्षेत्रकोटी [142 b] नयुतबिम्बोषु । तो पूजकृत्वा पुरुषवरेषु नित्य संख्याकलापो न भवति मैत्रचित्त । इति ॥ का बुढायनुस्मृतिः॥ तत्र राष्ट्रपालसूत्रे संवर्षािता। वन्दामि ते कनकवर्णनिभा वालतमा विमलचन्द्रमुखा। वन्दामि ते) म्रसमज्ञानपरी सदृशो न ते ऽस्ति त्रिभवे विरता ।। मूड चारु स्निग्ध शुभ केश नखा गिरिराजतुल्य तव चोष्यिारिक। नोष्णोषमोतितु तवास्ति समो विधानते धुवितवोर्ण मुने । कुन्देन्डशङ्ककिमशुधनिभा नीलोत्पलाभशुभनेत्रवरा। कृपयेतसे जगदिदं हि यया वदामि ते विमलनेत्र जिन ॥ जिल्ला प्रभूत तनु तामनिभा वदनं च छादयसि येन स्वकं । धर्म वदन्विनयसे च जगत् वन्दामि ते मधुरस्निग्धगिरा ॥ दशनाः शुभाः सुदृढ वननिभाः त्रिंशद्दशाप्यविरलाः सहिताः । कुर्वस्मितं विनयसे च जगत् वन्दामि ते मधुरसत्यकथा । रूपेण चाप्रतिसमो ऽसि जिनः प्रभया च भासयसि क्षेत्रशतान्। ब्रसेन्डपालजगतो भगवन् जिन्सीभवत्ति तव ते प्रभया ॥ 10 15 1) Cf. Kera, Saddh. tr. p. 8n. 6. 2) मा सरकार और 'is not commensurate with any number' (?). 3) See the edition (R.) of the text by M. Finot in the Bibliotheca Buddhica where it is called Ro. pariprcchā; see pp. 50.9 8qq. The principal variants are noted below. Metre: Pramitāksharä with - for vu usually at the beginning. 4) om. A. 5) dharā R. 6) căruaçubhakeca A; keça jinā R. 7) °vi vare 'pi tave° contra metrum R. 8) so Tib.: hitakaram asama A. 9) snigdha madhura A, unmetrically as abovc; giram R.

·143 a]] 319 (2) 5 अष्टादशः परिच्छेदः। एणय ब भगवनसमा गनरावबर्तिमगराजगतो। इतन्वतस्यपि युगं भगवन् संकम्पयन्धरणिशैलतटान् ॥ [143a] कायश्च लतणाचितो भगवन् सूक्ष्म छवी कनकवर्णनिभा नेतञ्जगद् व्रबति तृप्तिमिदं रूपं तवाप्रतिमपधर ।। त्वं पूर्वकल्यशतचीर्णतपाः वं सर्वत्यागदमदानरतः। वं सर्वसत्वकृपमैत्रमनाः वन्दामि ते परमकारुणिकम् ॥ त्वं दानशीलनिरतः सततं वं तात्तिवीर्यनिरतः सुदृढः । वं ध्यानप्रज्ञप्रभतेजधरो वन्दामि ते समज्ञानघर। त्वं वादिमूर कुगणाप्रमथी वं सिंहवनसि पर्षदि च । वं वैयराज त्रिमलातकरो वदामि ते परमप्रीतिकर। वाक्कायमानमविशुद्ध मुने त्रिभवेष्वलिप्तनलपममिव । त्वं ब्रह्मघोषकलविङ्कस्तो बन्दामि ते त्रैभवपारगतम् ।। मायोपमं जगदिदं भवता नटरजस्वप्नसदृशं विदितं । नात्मा न सब न च जीवगती धर्मा मरीचिदकचन्द्रसमाः ॥ शून्याश्च शात्त अनुत्पादनयं प्रविज्ञानदेवं जगहमति। तेषामुपायनपयुक्तिशतैः अवतारयस्यतिकृपालुतया ॥ 10 (8) 11 (10)- 1) °teh R. 2) clakshna A., sec. m. and R. Tib. REM 'soft' 3) A (against metre) na prekshya yāti tava jagat trptim. iilan rupam is supported by the Tib. 4) ram A. 5) so R. parshadimam A. G) Prah A. 7) jaya A. Tib. with R. 8) 80 R and Tib. namna A. 9) 30 R. with Tib. A unmetrically: anutpridagrintagunyanayam arijilānam erra. 10) °syan R.

·320 शितासमुच्चयः। [143a- (1) (2) (3) 5 रागादिभिश्च बकरागशतः संधामितं सततं वीक्ष्य जगत्। वैश्योपमो विचरसे प्रतिमो परिमोचयन सुगत सवशतान्॥ जातीजरामरणशोका143b] स्तं प्रियविप्रयोगपरिदेवशतैः। मततातुरं जगवेक्ष्य मुने परिमोचयन्विचरसे कृपया॥ रथचक्रवद्रमति सर्वजगत् तिर्यतु प्रेतनिरये सुगतो। मून प्रदेशिक नायगताः तस्य प्रदर्शयसि मार्गवर । ये ते बभूवु पुरिमाथ जिनाः धर्मेश्वरा नगति चार्थकराः। अयमेव तैः प्रकथितार्यपयो यद्देशयत्यपि विनोऽप्रतिमः ॥ स्निग्धं सकर्कश मनोज वरं ब्रह्माधिकं परमप्रीतिकरं। गन्धर्वकिनरवराप्मरमाम् अभिभूय तां गिरमुदारसे ॥ सत्यार्जवातयमुपायनयैः परिशोधितां गिरमनत्तगुणा । युवा हि यां नियुतसत्वशताः यानत्रयेण जनयत्ति शमम् ।। तव पूजया मुखमनेकविधम् दिव्यं लभत्ति मनुज्ञेषु तथा। बायो महाधन महाविभवो भवते जगद्वितकरो नृपतिः॥ बलचक्रवर्त्यपि च हीपतिः जगदावृणोति दशभिः कुशलैः। रत्नानि सप्त लभते सुशुभा वयि संप्रसादननको प्रतिमः॥ 10 (7) (8) 15 1) samtapitam .. °tam ikshya (sic) R. 2) caya R. 3) om. A. 4) R. margam. 'in a soft place' Tib.; hy akarshaya R. 6) ཞིང་མཉེན་ལ་ 6) This reading is founded on the Tiu. (193. b b) गोवा मोरया लुगणे. R has satyarjavakshayam upāya°. satyaryavakyam anapaya° A. 7) 80 also Tib.; jina yānti R. 8) dipayati A.

·- 144 a] अष्टादशः परिच्छेदः 321 (2) 5 (3) (5) ब्रमापि शक्र अपि लोकपतिः भवते च संतुषित देवपतिः। परनिर्मितोऽपि च स यामपतिः त्वत्पूजया भवति चापि जिनः॥ एवं समोघ तव पूजा कृता संदर्शनं [144a] श्रवणामप्यतमं । भवते जगहिविधडःखहरं स्पृशते पदं च परमं विरजं ॥ मार्गज्ञ मार्गकुशला भगवन् कुपधात्रिवारयसि लोकमिमं । क्षेमे शिवे विरबि वार्यपये प्रतिष्ठापयसि जगढगवन् । पुण्यार्थिकस्य तव पुण्यनिधे मततातया भवति पुण्यक्रिया। बकल्पकोटिषु न याति तयं यावहि न स्पृशति बोधि वरा ॥ परिशुहक्षेत्र लभते रुचिरं परनिर्मिताभ सद प्रीतिकरं। शुढाथ कापवचसा मनसा सत्वा भवत्यपि च क्षेत्रवरे॥ इत्येवमादिगुण नेकविधान् लभते निवार्चनकृतान्मनुजः । स्वर्गापवर्ग मनुज्ञेषु मुखं लभते च पुण्यनिधि सर्वजगे॥ कीर्तिपप्रय प्रसृतं विपुलं तव सर्वदितु बहुतेत्रशतान्। संकीर्तयत्ति सुगताः सततं तव वर्णमाल परिषत्सु जिनाः ॥ विगतज्वरा जगति मोतकराः प्रियदर्शना ग्रसमकारुणिकाः । शात्तेन्द्रिया शमाता भगवन् वदामि ते नरवरप्रवर ॥ 10 16 1) parinº .. suyāma R. With our reading compare Mhv. I. 33. 3; and line 9 infra. 2) param padararan hy ajaram R. 3) v--u for ---- R. reads "yasy api, which implies a scansion pratishthaº. 4) 80 A with Tib.; punyādhiº .. "nidheḥ R. 5) °carām R.; but Tib. समय 6) Tib.ji prabhrtim A. 7) parshatsu (contra metrum) A. R. 21 ·322 [144a- - 5 शिक्षासमुन्नयः। लब्धा अभिज्ञ जिन पञ्च मया गगने स्थितेन ते निशम्य गिरम् । भवितास्मि वीर सुगतप्रतिमो विभजिष्य धर्मममलं जगतः ॥ स्तवाग्य सर्वगुणपारगतं नरदेवनागमलितं सुगतं। पुण्यं यदर्जितमिदं [144b] विपुलं जगदाप्नुयादपि च बुढपदम् । इति ॥ अथवा यथार्यधर्मसंगीतिसूत्रे कथितं । पुनरपरं बुढा भगवत्तो महापुण्यज्ञानसंभारा महामैत्रीमहाकरुणागोचरा महासत्वराशेः त्राणभूता मभिषज्यशल्यहतारः सर्वसवसम- चित्तानित्यसमाधिगोचराः संसारनिर्वाणविमुक्ता यावत्सवानां मातापितृकल्पाः समानमै- त्रचित्ताः । पे॥ सर्वलोकानभिभूताः सर्वलोकस्यालोकभूता महायोगयोगिनो महात्मानो महाजनपरिवारा विशिष्टानपरिवारा प्रनिवारितदर्शनश्रवणापर्युपासनाः स्वसुखनिरपे. 10 ताः परडष्वप्रशमनप्रिया धर्मप्रिया धर्मधरा धर्माहारा धर्मभिषनो धर्मेचरा धर्मस्वामिनो धर्मदानपतयो नित्यत्यागाभिरता नित्याप्रमत्ता नित्यविवेकाभिरताः सर्वत्र तीर्थमेतृभूता महाराजमार्गप्रख्या याबदोचनकदर्शना बुढा भगवत्त एवं ताननुस्मरति । एवं च तान- नुस्मृत्य तगुणापरिनिष्पत्त्यर्थ स्मृतिमुपस्थापयति ॥ तडच्यते बुद्दानुस्मृतिरिति । अत्रैव धर्मानुस्मृतिमाह । इन बोधिसत्वस्यैवं भवति । य एते बुढा भगवतो ऽनत्ताप- 15 र्यत्तगुणा एते धर्मना धर्मपदा धर्मनिर्मिता धर्माधिपतेया धर्मप्रभा धर्मगोचरा धर्मप्रतिश- रणा धर्मनिष्पन्नाः । पेयालं ॥ यान्यपि लौकिकानि लोकोत्तराणि च सुखानि सत्ति ' ता. 1) Dh-saingr.s20. 2) योरेगा मेगा मास (194. b 1) °tapro A, °tau pr° R. གང་སྒྲུབས་གྱུར་པ but R. yudārcitam. 4) The several similes (the sun, Brahma etc.) whose omission is denoted by this word arc detailed in the 'Tid. (1956 1-2). 5) See Tib. 195 a. 5-7 for the passage omittedl. For dharmapada see Glossary. 6) 'La loi est la dispensatrice de tous biens terrestres ct supérieurs' Minacv, Recherches p. 219 (reproducing this passage).

·- 145b] अष्टादशः परिच्छेदः ॥ 323 - । न्यपि धर्म[145 a]नानि धर्मनिष्पनानि । तस्मान्मया बोध्यर्थिकेन धर्मगुरुकेण भवित- व्यं । धर्मगौरवेण धर्मप्रतिशरणोन धर्मपरायणेन धर्मसारेण धर्मान्व...धर्मप्रतिपन्नेन । इती. यमुच्यते बोधिसत्वस्य धर्मानुस्मृतिः॥ पुनरपरं बोधिसत्वस्येवं भवति।समो हि धर्मः समः सत्वेषु प्रवर्तते । धर्मो कीनमध्यविशिष्टानपेक्ष्यः प्रवर्तते । तथा मया धर्मसदृशचित्तेन भवितव्यं । न धर्मो सुखप्रेतिकया प्रवर्तते । अपनपतितो हि धर्मः । तथा मया धर्मसदृश- 5 चित्तेन भवितव्यम् । न धर्मः कालमपेयः प्रवर्तते । नाकालिको किधर्मः ऐपिश्यिकः प्रत्यात्मवेदनीयः । तथा मया धर्मसदृशचित्तेन भवितव्यं । न धर्म उदारे प्रवर्तते होनेषु न प्रवर्तते । अनुनामावनामो हि धर्मः । तथा मया धर्मसदृशचित्तेन भवितत्यं । न धर्मः श्रद्धेषु प्रवर्तते ततेषु न प्रवर्तते । उत्कर्षापकर्षापगतो हि धर्मस्तथा मया धर्मसदृशचित्तेन भवि- तव्यं । न धर्म मार्येषु प्रवर्तते पृथाजनेषु न प्रवर्तते । क्षेत्रदृष्टिविगतो हि धर्मः। तथा मया 10 धर्मसदशचित्तेन भवितव्य । न धर्मो दिवा प्रवर्तते रात्री र प्रवर्तते । रात्र्यां वा प्रवर्तते दिवा न प्रवर्तते सदाधि[145bष्ठितो कि धर्मः । तथा मया धर्मसदृशचित्तेन भवितव्यम्। न धर्मो विनयवेलामतिकामति । न धर्मस्य क्वविदिलम्बः। तया मया धर्मसदृशचित्तेन भवितव्यम्। न धर्मस्योनत्वं न पूर्णत्वमप्रमेयासंध्येयो कि धर्म प्राकाशवन तीयते न वर्धते। तया मया धर्मसदशचित्तेन भवितव्यं । न धर्मः सवै रयते धर्मः सत्वान रतति । तथा मया 15 धर्मसदृशचित्तेन भवितव्यं । न धर्मः शरणां पर्येषते । धर्मः सर्वलोकस्य शरणां ' तथा मया धर्मसदशचित्तेन भवितव्यं । न धर्मस्य क्वचित्प्रतिघातो । प्रतिस्तलतणो कि धर्मः 1) The MS. appears to read: dharmānvadharmāpraº Tib. 5075È Vy མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པ. Possibly therefore the reading was dharmānulomadharmapri. 2) Sic MS. One would expect lāpekshyah or 'lam apekshya. 3). . 3) This is a traditional description of dhurma. See Aig.n. vol. I p. 222; II. 57. The words also form part of M. Vyutp. 8 63 where the dharma is described. The context here shows that Bohtlingk's 'rechtzeitig' cannot be correct; rather (with the Tib.) 'without stated time'. (Worterb. K. F., Nachtr. s v. äkälika).

·324 शितासमुच्चयः। [145 b - - 5 10 तथा मपा धर्मसदृचित्तेन भवितव्यं । न धर्मो ऽनुशयं वहति । निरनुशयो कि धर्मः । तथा मया धर्मसदृशचित्तेन भवितव्यम्। न धर्मः संसारभयभीतो न निर्वाणानुनीतः। सदा निर्विक- ल्पो हि धर्मः' तथा मया धर्मसदृशचित्तेन भवितव्यम्। एवं बोधिसत्वो धर्मवहर्मे स्मृति- मुपस्थापयति । तदुच्यत धर्मानुस्मृतिरिति । अत्रैवाह। संघो हि धर्मवादी धर्मचरणो धर्मचित्तको धर्मक्षेत्रं धर्मधरो धर्मप्रतिशर- पो धर्मपूजको धर्मकृत्यकारी धर्मगोचरो धर्मचारित्रसंपनः । स्वभावानुकः स्वभाव. शु[1464]इः सानुक्रोशो धर्मानुकारुणिकः सदा विवेकगोचरः । सदा धर्मपरायणः सदा शुल्लकारीत्यादि ॥ तत्र बोधिसत्वस्य संघमनुस्मरतः एवं भवति । य एते संघस्य भूता गुणा एते मया ऽत्मनः सर्वसवानां च निष्पायितव्या इति ॥ पयार्यविमलकीर्तिनिर्देशे बोधिसत्वगुणा उक्तास्तथा संघानुस्मृतिभाव्या । सर्वप्तवान ये तूपा रुतघोषाच ईरिताः । एकतपोन दशैंति बोधिसत्वा विशारदाः ॥ ते जीर्णव्याधिता भोत्ति मतमात्मान दर्शयो। मत्वाना परिपाकाय मायाधर्म विक्रीडिताः ॥ कल्पोदादं च दर्शत्ति उद्दहित्वा वसुंधराम्। नित्यजिन सवानामनित्यमिति दर्शयो॥ सवैः शतसहस्त्रेभिरकराष्ट्र निमन्त्रिताः। सर्वेषां गृह भुञ्जत्ति सर्वानामत्ति बोधये ॥ ये केचिन्मन्नविचा वा शिल्पस्थाना बडूविधाः । सर्वत्र पारमिप्राप्ताः सर्वसत्वसुखावकाः॥ 15 20 1) Since writing p. 269, 1.6 sqq. I have been able to consult the English translation of the whole sūtra published with the Chinese version in the magazine 'Hansci Zasshet vol. xiii. (Tokyo, 1898). The present extract occurs at the end of Ch. VIII.; stanzas 18-41 (tr. pp. 378, sqq.). 2) For nāmayanti (°enti), like paripucati below.

·- 146b]
अष्टादशः परिच्छेदः ॥
325
10
पावतो लोक पाषण्डाः सर्वत्र प्रव्रत्तिते।
नानादृष्टिगतं प्राप्तांस्ते सवान्परिपाचति ॥
चन्द्रा वा भोत्ति मूर्या वा प्रक्रबत्सप्रश्वराः।
भवत्ति प्रापस्तेनश्श पथिवी मारुतस्तथा ॥
रोग प्रत्तरकल्पेषु भैषज्यं भोत्ति उत्तमाः।
येन ते सब मुच्यते मुखो भोति घ[116b] नामयाः ॥
दुर्भितात्तरकल्पेषु भवत्ती पानभोजनम्।
तुधापिपासामपनीय धर्म देशत्ति प्राणिनाम्॥
शस्त्र प्रत्तरकत्येषु मैत्रोध्यायो भवत्ति ते।
प्रव्यापादे नियोनेत्ति सबकोटिशताबळून् ।
महासंग्राममध्य च समपक्षा भवत्तिते।
मन्धिसामांय रोचेति बोधिसत्वा महाबलाः ॥
ये चापि निरयाः केचिदुडतेत्रेवत्तिषु ।
संचित्य तत्र गच्छत्ति सवानां हितकारणात् ॥
यावत्या गतयः काश्थित्तिर्यग्योनौ प्रकाशिताः।
सर्वत्र धर्म देशेत्ति तेन उच्यत्ति नायकाः ॥
कामभोगा[] दर्शत्ति ध्यानं च ध्यायिनां तथा ।
विधस्त मारं कुर्वत्ति अवतारं न देति ते॥
अग्रिमध्ये पथा पप्रमभूतं तं विनिर्दिशेत् ।
एवं कामांथ ध्यानं च अभूतं ते विदर्शयी॥
15
20
1) Sic MS. contra metrum. Should we read l.shutpipas°? Cf. Bodhic. III. 8.
2) གནོད་སེམས་མེད་ལ་
Tib. adhyāyādau corrected to ryāpā MS.
3) Supplied metrigratia. Tib. 5.

·326 शिक्षासमुच्चयः। [146 b - (2) संचित्त्य गपिकां भोत्ति पुंसामाकर्षणाय ते। रागाङ्कु संलोभ्य बुढज्ञाने स्थापपत्ति ते॥ ग्रामिकाथ सदा भोत्ति सार्थवाहाः पुरोहिताः । प्रयामात्याथ चामात्यः सबानां स्तिकारणात् ।। दरिहाणां च मवाना निधाना भोत्ति प्रतयाः । तेषां दानानि दत्वा च बोधिचित्तं जनेति ते॥ मावस्तब्धेषु मत्वेषु महानगा भवति ते। सर्वमानसमुहातं बोधि प्रार्थेत्ति उत्त[1174)माम् ॥ भार्दितानां मवानां संतिष्ठत्ते ऽग्रतः सदा । अभयं तेषु दत्वा च परिपाचेति बोधये ॥ पञ्चाभिज्ञाय ते भूवा ऋषयो ब्रह्मचारिणाः । शोले सवानियोनेत्ति तात्तिसारत्यसंयमे ॥ उपस्थानगुवन् मवान पश्यत्तीक विशारदाः । चेटा भत्ति दाता वा शिष्यत्वमुपयाति च ॥ पेन येनेव चाङ्गेन मत्रो धर्मरतो भवेत् । दर्शति हि क्रियाः सर्वा महोपायसुशिक्षिताः॥ 10 (15)- 15 1) Metre could be restored by reading ankucena . . . thāpenti°. 'Sometimes the Bodbisattva appears as a Cyprian amongst libertines, attracts them to himself, and then slowly but surely leads them to sce the pure wisdom of the Lord'. Tokyo-translation. 2) The meaning of this word in Buddh. Skt. is athlete' as Bohti. shows. Tho Tib. appears to understand the expression as meaning 'possessed of the [32] lakshanas' (and thus fit to strip for athletics?) Invisible athlete'. Tokyo-tr. 3) Cf supra, p. 322, n. 1. 4) Cf. Lal.-v. 29.9 and Divy. 39. 12. 40.8, corrected by B3 8. v. sauratya. 5) Grd..ta MS.

·- 147 b] अष्टादशः परिच्छेदः ॥ 327 5 (1) 10 पेषामनत्ता शिक्षा हि घनत्तश्चापि गोचरः। अनत्तज्ञानसंपन्ना प्रनतप्राणिमोचकाः ॥ न तेषां कल्पकोटोभिः कल्पकोटिशतरपि । बुढेरपि वद्भिस्तु गुणात्तः सुवचो भवद् । इति ॥ यथार्यरत्नोल्काधारण्यां बोधिसत्वगुणा उक्तास्तथा भावयितव्याः। रश्मि प्रमुञ्चिय माल्यवियूका माल्यवतसक माल्य वितानाः। माल्यविचिनविकीसमत्ताः ते जिनपूत करोति महात्मा ।। रश्मि प्रमुञ्चिय चूर्णवियूका चूर्णवतंसक चूर्णवितानाः । चूर्णविचित्रविकीर्ण समत्तान् ते बिनपूज करोत्ति महात्मा ॥ रश्मि प्रमुच्चिय पवियूका पनवतसक पविताना। पअविचित्रविकीर्णसमत्तान् ते जिनपन करोति महात्मा ॥ रश्मि प्रमुञ्चिय कारवियूका हास्वतंसक कारविताना। [147b] हारविचित्रविकीर्णासमत्तान् ते जिनपूत करोति महात्मा ॥ रश्मि प्रमुचि धजायवियूका ते धज पाण्डुरलोहितपीताः। नीलमनेक पताक विचित्रा। धन समलंकरिते जिनतेत्राः ते मणिबालविचित्रवियूला। पट पताक प्रालम्बित दामा किङ्किणिजाल निनस्वरघोषान् । छत्र घोत्ति तथागतमू ते यथ एकजिनस्य करोत्ति। पापितलात्तु अचित्तियपूना एवमशेषतमर्वजिनानां ॥ एष समाधि विकुर्व ऋषीणां ते जगसंग्रवज्ञानविकुर्वा । अयसमाध्यभिनिरमाणाः सर्वक्रिया उपचार मुखेभिः । 15 20 2) 15 1) Metre: Dodhaka with occasional resolution of the first dactyl. N 'hanging'. 3) Cf. 148. b. and Lal..v. ap. Senart, Mhy. I. 426. 1.

·328 शितासमुच्चयः। [147b- 6 10 सव वित्ति उपायमकौः केचि तथागतपूनमुखेन। दान प्रचित्ति प्रत्यागमुखेन सर्वधुतंगुणशीलमखेन । प्रतयतात्ति प्रदोभ्यमुखेन केचि व्रतं तपवीर्यमुखेन । ध्यान प्रशात्ति विकारमुखेन स्वर्थविनिश्चयप्रज्ञमुखेन ॥ सर्व उपाय सहस्त्रमुखेन ब्रह्मविकार अभिज्ञमुखेन । संग्रवस्तु हितैषिमुखेन पुण्यसमुच्चय ज्ञानमुखेन ॥ सत्यप्रतीत्य विमोतमुखेन केचि बलेन्द्रियमार्गमुखेन । श्रावकयानविमुक्तिमुखेन प्रत्यययानविशुद्धिमुखेन ॥ उत्तमयानविकुर्वमु(148aJखेन केचिदनित्यतडष्वमुखेन । केचि निरात्मनित्रीवमुखेन अणुभत संज्ञिविरागमुखेन । शातनिरोधसमाधिमुखेन यातुक चर्यमुखा जगतोये। यातुक धर्ममुखाः प्रतियतः ते तु समत्तविमोतमुखेन ॥ सव विनेत्ति यथाशय लोके ये तु ममत्तविमोतमुखेन । सब विनेत्ति यथाशय लोके तेष निमित्त न शक्य यहीतुं । केनचिदेष समाधिविकुर्वाः तेनतिब्यूक्त अयसमाधीः। सर्वजगत्परिपाचनुलोमा सर्वरतो मुखप्रीतिप्रहर्षाः ।। चित्तिय दर्शयि सर्व वित्ति पत्र डर्भित मुडुर्लभ सर्व। ये परिष्कार सुखावक लोके तत्र च सर्वभिप्रायक्रियाभिः । दातु ति करोति नगार्थम् ते वरभोजनपानरमायैः। वस्त्रनिबन्धनरत्नविचित्रः राज्यधनात्मप्रियः परित्यागेः ।। 16 20 1) Pali yattaka. 2) °ntiḥ MS. Tib. 147275 entering the order" (?).

·- 148b] अष्टादशः परिच्छेदः ॥ 329 5 दानधिमुक्ति जगदिनपत्ति ते वरलतणचित्रितगात्रा। उत्तम म्राभरणा वरधीराः माल्यविभूषितगन्धनुलिप्ता॥ रूप विदर्शिय सव वित्ति दर्शन प्रीतिप्रकर्षरताना। ते वापसुवापसुमेधाः उत्तमरूप निदर्शयमानाः ॥ पधिमुक्ति जगदिनपत्ति ते मधुरः कलविङ्करुतेभी। कोकिलहंसकुणालरवेण दुन्दुभिकिनाबमरतेन देशयि सर्वधिमुक्तिषु धर्मम् ॥ ये चतुरेव प्रशीति सकस्रा येभि बिना जगतोऽर्थ करोत्ति। तेभित धर्मप्रभेदमुखभिः सत्व वित्ति यथाशय लोके ॥ ते सुखदुष्वसहाय करोत्ति अर्थवनर्थसहायक भो[148b]त्ती। सर्वक्रियामु सहाय भविवा सब विनेत्ति सहायमुखेन ॥ दुष्खउपद्रवसत्कृतदोषान् ते तु सत्ति सहायनिदानाम् । तेभि सहाय सहत्तिय पीडां सर्वजगस्य हिताय सुखाय ॥ यत्र न निष्क्रमणां] न च धर्मो ज्ञायति रण्यगतो न च मोतः। तत्र तु राज्यप्तमृद्धिसहाय निष्क्रमथातमना अनिकेताः॥ 10 1) Transliterated not translated in the Tib. According to Foucaux on the similar passage in the Lal.-v. (Ch. 5.; tr., ed. 1. p. 53 n. 5) a Himalayan bird. 2) MS. te dri(2)tan altered to tebhita; perhaps for te 'bhitah. Tib.: ཆོ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ སྒོ་མོ་དེ་དག་གིས. 3) So the MS. a sec. man. The original reading was °nān. Tib. 80 that one would construe: 'having aid as their object'. གྲོགས་ཀྱི་དོན་དུ་ 4) Tib. here has 3795 'history, which must apparently be based on a different reading; just below nishkrama is rendered ' 'renouncing'. དགོན, 5) For aranya Tib. 21.

·330 शिक्षासमुच्चयः। [148b- 6 ते गलबन्धनतृष्णनिकेतात्सर्वजगत्परिमोचनकेतोः। सर्वत कामरती अनिकेता निष्क्रममोत प्रभावपमानाः ॥ ते दश चर्य प्रभावयमाना वाचरिधर्म महापुरुषाणां । सर्वमशेषत चर्य ऋषीणां भावयमान करोत्ति बगार्थम् ।। पत्रमितायुष सब भवत्ती सौख्यसमर्पितमन्दकिलेशाः। तत्र बरादित व्याधिनपृष्टी दर्शपि मृत्युवशं अवशात्मा ॥ रागप्रदीपितु दोषप्रदीप्तं मोहमहामिप्रदीपितु लोकम् । प्रज्वलितं जरव्याधितमृत्यु लोक निदर्शयि सब विति ॥ दशबलैश्चतुर्वेशारखैरष्टदशैरपि धर्मविशेषैः। बुढमहात्मतु सूचयमानाः बुद्धगुणेभि करोत्ति नगार्थम् ॥ ते च घदेश धनुशास्ती पधिष्ठानबलेन समत्तात् । दर्शयमान तथागत काही ऋडिविकुर्वित सत्व विनेत्ति ॥ ते विविधेहि उपायनयेकि लोक[149a]विचारि करोति बगार्थ । लोकि अलिप्त जले यय पवं प्रीतिप्रसादकरा विचरति ॥ काव्यकराः कविराज भवत्ती ते नटनर्तक कलकमलाः। उत्कुटशोभिकहारकनृत्या मायकराः पृथु दूपनिदर्शी ॥ 10 (1) 15 (6) 1) yatr' amiti དཔ་ག་མེད་ 2) Sic MS. Tib. simply 55'9*89 'having a discase'. 3) The reading is substantially confirmed by the Tib. (199 b. 7); but the metre is not casily explained. 4) The metre again halts. The Tib. has 357.990Ěg they all declaring?... 6) Cf. 48. 19 supra and note. The Tib. here Intāžang confirms Kern's rendering 'musicians'. 6) The first three aksharas are not clear. Tib. ABYN.

·- 149 a]] अष्टादशः परिच्छेदः ॥ 331 6 यामिक नायक सारथि भोत्ती मार्थिक प्रेष्ठिक गृरूपति भोत्ति। रान अमात्य पुरोक्तिदता वैयविशारदशास्त्रविधिज्ञाः ।। ते अंटवीषु मकाहुम भोत्ती प्रौषध म्रतपरत्ननिधानाः । चित्तमणि द्रुम कामदाश्च देशिक उत्पथमार्गगतानां ।। प्राय मत्तु तु लोक विदित्वा कर्मविधीषु प्रजानक सवाः । ते कृषिकर्मप्रयोगवणिच्या शिल्पिविचित्र प्रभावयि लोके ॥ ये अविरेठ प्रसिप्रयोगः सर्वमुखावरूविज्ञप्रशस्ताः। विम्बबलौषधि शास्त्रविचित्राः सर्व प्रभावित तेभि षोभिः॥ पे ऋषिणां चरणाः परमाया यत्रधिमुक्त सदेवकु लोकः। व्रतडष्कर ये तपश्रेष्ठाः सर्वि प्रभावित तेभि विदूभिः॥ ते चरकाः परिव्राजक तीर्थ्याः तापसगोतममोनचाणाम् । नम अचेलगुरुश्रमणानां तीर्थक साचाहि भवत्ति ॥ 10 다 2... 1) Royal chaplains are mentioned with jhallamallāh in Manu XII. 45 - 46. With raja ...dutah cf. 48. 1 2) te 'ta . . cintamani contra metrum MS. 3) ucirena marg , and so Tib. गोरे. 4) Mhv. II. 46. 5. 5) This important passage is partly traditional. It should be compared generally with Digha-n., sutta vii. and Rh. Davids's remarks thereon (tr. ['Dialogues'] p. 2:20 sq.) in which he cites the list of beretics iu Ang.-n. (III. p. 276; cf. JRAS '98 p. 197]. The juxtaposition of heretics with low caste-men occurs also in Saddh.-P, Ch. xiii. init (= Kern, tr. p. 263), where the list begins as here and Lal.-v. 2.20 with Carakas and Parivr. The verse-passage appended occurs above pp. 47-49. The Buddhists themselves were put into similar company by the Ajivakas (Sum.- vil. I. p. 162, tr. Ilörole, Uvāsaga-dasão, App. II. p. 21). For further references to Jain literature see Additional Notes. The following five stanzas were published with a tentative translation in J R.A.S. 1901 pp. 122-27. 6) Cf. Aug-11. I. c. The school of Cautama are also referred to in a list of heretics at M h v. III 412.7; where they occur as in the Aiguttara-list, soon after the Traidanlikas. He is distinguished there from Bhagavan Gautama (Buddha) by the epithet anandika-guru-putraka. 7) Goçāliputra Maskarin, the Ājivaka-leader. 8) These aksharas are not fully legible; but sce ācaryā hi below (to be scanned of course äcariyā). The reading here appears to bave been ācaryāni, but the Tib. here renders भु INTIT" - ·332 [149a - (3) शितासमुच्चयः। ते तु प्रतीविक धर्मचराणां उत्तरिका अनुत्तरिकाणां । दीर्घनटान कुमारव्रतानां तेषापि] याची हि भवति । सूर्यनुवर्तकपञ्चतपानां कुक्कुरगोत्रतिका मृगची । चारिक तीर्थ्य दश त्रितयानां तेष्वपि प्राचर्या हि भवति ॥ देवतजानप्रवेशरतानां तीथुपदर्शनदेशचराणां । [149b] मूलफलाम्बुचरा धर्म चित्तिय ते परमानाः॥ उत्कुटस्थापिन एकचराणां कण्टकभस्मतृणश्शयनानां । ये मुषलेशय युक्तिविकारी तेधपि याची हि भवति ॥ यावत बाहिरकाः पृथुतीा प्राशय तेषधिमुक्ति समीत्य । तीपाडरामदउग्रतपेभी तोर्थिक दृष्वप्रहाणाविनेत्ति ॥ 6 अपि भूवा (11) 10 1) Davids op. cit. p. 71 0.1 collects the chief passages referring to this sect. Ajīvº for ājīvº is possibly a term of contempt. See Additional Notes. 2) उत्तरिका न अनुत्तारिकापाf MS.; but the Tib. takes the line as if consisting of two genitives, not uttarikū na. Lay and monastic adherents may be intended. 3) Perhaps equivalent to the Jatilaka in the A lig-n. Jatilas in Tib. (Feer, 'Fragments' AMG. V. 128-31) and in Pali. On this line see Add. Notes. 4) Manu VI. 233; Vishnu 895.2 Characteristic of the Ajivakas, Jataka I. p. 493. 5) These oratas are explained in Majjb-n., sutta 57. The latter is also thus defined in Mbb. V. xcix. 14: yatra tatrāçayo nityan yena kenacid āçitah | yena kenacid ācchannah sa govrata ihocyate 11 6) Cf. Mbh. V. cxxi sub fin. The use of ajina by ascetics is also well known. 7) Tib. A' 3 not in Lexx. 8) As to dharma ac° see Additional Notes. 9..9) Both these words represent Ajivaka practices; Jat. l. c. With the first Dr. Leum ann compares Aupap.8 30, V. 2 (ukkuduy' āsanie). 10) Cf. Bhagavati-sūtra, tr. Hörnle, Uvās., App. p. 8. 18 (darbha). 11) Or possibly mukti; a margiual gloss apparently on this word gives 'nimittam' 'contrivance' (?). Tib.: 'dwelling possessed of a bed (65) of pestle-wood'. 12) 'outsiders' i. e. non-Buddhists; cf. Senart Mhv. I. 587. , ·- 150 a] अष्टादशः परिच्छेदः ॥ 333 (2) 5 दृष्टिसमाकुल लाके विदिवा सवर्कुदृष्टिसमाप्रित तीथ्याः । सूदमपदेभिरुषायन येभी सत्यप्रकाशन तेषु करोत्ति॥ केषुचि द्रामिउमनपदभी देशयि सत्य सुगुप्तपदेभिः । केषु उन व्यक्तपदेभिः केषुचिदेव रहस्यपदेभिः॥ केषुचि प्रतरभेदपदेभिः प्रविनिश्चयवज्रपभिः । वादिप्रमर्दनज्ञानपदेभिः शास्त्रधर्मवमोतपदेभिः ॥ केषुचि मानुषमापदेभिः सर्वप्रवेनिक्लिपदेषु । केषुचि देवनिरुक्तिपदेभिः नागनिरुक्तित यक्षपदेभिः । रातसाधगन्धर्वपदेभिः भूतकुंम्भाउमहोरेगकेभिः । किंनरम्रप्सरगरुउपदेभिः सत्यप्रकाशनमोलुपति ॥ ते यथसत्य निरुक्तिविधिज्ञा एवमशेषत ये जिनधर्मा। धर्ममचित्तिय वाक्यपथज्ञा देश[150a}यि एष समाधिविकुर्वा । ते नगसौख्यत प्रयतमाधी सर्वनगे अभिनिरमाना। रश्मिमचित्तिपमुत्सनमाना रश्मि प्रमुञ्चिय सत्व विनति ॥ रश्मि प्रमुञ्चिप दर्शयमाना यावत सत्व विवानित रश्मि । तेषु सुदर्शन भोति प्रमोघम् केतु अनुत्तरि ज्ञानवरस्य । दर्शयि बुद्ध विदर्शयि धर्म संघ निदर्शपि मार्ग नराणाम्। दर्शयि चेतिक ते जिनबिम्बा तेन सुदर्शनरश्मि निवृत्ता ॥ 10 15 16) 1) ca MS.; bu: see below. On charms from the Dravidian country, cf. Taran. tr. p. 222, where the Tib. cquir. (see note 3) is the same as here, Drūmitla being a by-form of Drivil a. 2) ʻrajra-secrets' Tib. Onc may perhaps compare the Vajrajāpa krama (Paūcal, g 11) and V.-Poussin Bouldhisme p. 152 sqq. 3) This is uimetrical The Tib seems to suggest a reading rākshasıı -- pição capadi. 4) So MS.; but qu. kushnanda? 5) acityam (?) MS. 6) Not reudered in Tib. and not quite clear in the MS. 7) So MS.; but Tib. गुहागुरु beconues complete'.

·334 शितासमुच्चयः। [150a (2) (3) रश्मि प्रमुच्चि प्रभंकर नामा या प्रभ निन्म करोति मवणां । सर्वरजं च तमं च कनित्वा सो प्रभ भासति लोकहितानां ॥ ताय प्रभातय चोदित सवास्ते जिनपूजप्रदीप धोती। ते बिनपूनप्रदीप धरिवा लोकप्रदीपकरा बिन भोति ॥ तैलप्रदीप घृतस्य प्रदीपा दारु तृणा नउवेणु प्रदीपान्। गन्धरसायनरत्नप्रदीपान् दत्व जिनेषु प्रभंकर लब्धाः॥ रश्मि प्रमुच्चि प्रतारणि नामा ताय प्रभासय चोदित सवाः। नावप्रतारणियपथेषु। दूषित संस्कृत वर्णित शात्ती तेर प्रतारणि रश्मि निवृत्ता॥ रश्मि पिपासविनोदनि नामा ताय प्रभासय चोदित सवाः । कामगुपोषु तृषां प्रतक्विा धर्मविमुक्तिरसार्थिक भोति ॥ कामगुणेषु तृषां प्रालिवा] धर्मविमुक्तिरसार्थिक भूवा। बुड भवत्यमृतंजलवी तृष्णपिपासविनोदन लोके ॥ पुष्करिणी नदिकूपतडागा उत्सय कारित बोधिनिदानाः। काम विवर्णित वर्णित[150b]ध्याना तृष्णविनोदनि तेन निवृत्ता॥ प्रोतिकरी यद रश्मि प्रमुञ्चो ताय प्रभासय चोदित सवाः । प्रीतिफुटा वरबोधिनिदानं चित्त बनेत्ति भविष्य स्वयंभू ॥ 10 (4) 15 (51 16) 1) pramuñciya MS., but see below. 2) There is a lacuna bere. The MS. originally continued with the linc kūma. guneshu°. The passage nārapr° . . . satval has been supplied in the margin in a later band. But it is clear from the Tib. (201. b. 1, 2) that some 7 pādas are still wanting. The original omission was of course due to the eye of the copyist passing from one refrain (ºcodita satvāḥ) to another. 3) 'Things having the samskāras are disprized, the repose of nirvina] is extolled'. 4) Added from the Tib. to complete the line. 5) satvān MS., here only. 6) मारमा कुष'मे' 'expanding [like a snake's hood]'?

·- 150 b] अष्टादशः परिच्छेदः ॥ 335 (1) 6 लतणमण्डित पनिषमा यत्कृतवियह कारुणिकानां । भाषित बुडगुणाः सद कालं प्रोतिकरी प्रभ तेन निवृत्ता॥ रश्मि प्रमुच्चि रतिकर नामा ताप प्रभासय बोधित मत्व।। बुद्धरतीरत धर्मरतोरत संघातीरत ते सद भोति ॥ त्रितपरतीरत ते सद् भूबा बुढसमागमधर्मगणार्ये । लब्धनपत्तिकतात्ति लभत्ति चोदित स्मारित ये बङ सवा ॥ बुडमनुस्मृतिधर्मगणार्ये बोधि य चित्तगुणान्विवरिवा। तेन रतिंकर रश्मि निवृत्ता॥ पुण्यसमुच्चयरश्मि प्रमुञ्ची ताय प्रभासय चोदित सवा। दानु ददत्ति विचित्रमनेकं प्रार्थयमानु अनुतरु बोधि । प्राशय पूरितु याचनकानां यज्ञ निरगड तैर्यजमानः सर्वभिप्रायत दानु ददिवा पुण्यसमुच्चप रश्मि निवृत्ता ॥ ज्ञानवती यद रश्मि प्रमुञ्ची ताय प्रभासय चोदित सवाः । मुखातु प्रका धर्ममुखानवबुद्धि तणेन ॥ 14) (5) 10 (6) । (7) एक तु धर्म 1) भुगा 'bodily shape'. 2) nānā MS. 3) So MS, the Tib. read codita as before. 4) This stanza or the previous oue is metrically defective; but by the analogy of the previous verscs, the present pāda must end a stanza. 5) pekcas° MS.; but see below. Tib. (202. a. 2). 6) Unhindered' cf. sārgada. 7) Onlu anekān MS. (kan a sec.) The Tib. appears to understand the passage "Dharma [being] one is manifold by its approaches (špšiq0; avabuddhi app. for avabudhyate ‘understands' p5305 ·336 शितासमुच्चयः। [150b - 5 (4) धर्मप्रभेद यास्ति मवान यर्थविनिश्चय ज्ञान विभक्ती। [151a] धर्मपदार्थविभाषण कृवा ज्ञानवती प्रभ तेन निवृत्ता॥ प्रज्ञप्रदीपय योमरि रश्मि ताप प्रभासय चोदित सवाः । शून्य निसब प्रजातविपनान् मोतरि धर्म प्रभावस्वभावान् । मायमरीचिममा दकचन्द्रस्वप्रसमान प्रतिबिम्बसमान वा । धर्म ग्रस्वामिक शून्य निरीहान् भाषति प्रज्ञप्रदीप निवृत्ता ।। धर्मविकुणि रश्मि प्रमुच्ची ताय प्रभासय चोदित मवा। धारणि प्रतयकोषु लभिवा सर्वतथागतकोषु लभेत्ति ॥ धर्मधराणु परियक कृत्वा धार्मिकरत करिव ऋषीणां । धर्म अनुयह कृत्व जगस्य धर्मविकुर्वणि रश्मि निवृत्ता॥ त्यागवती यद रश्मि विमुच्चो ताय य मत्सर चोदित सवा। ज्ञात्वा प्रनित्य प्रशाश्वतभोगान् त्यागरतीरत ते सद भोति ॥ भत्सरडम सब प्रदाता ज्ञाव धनं मुपिनाधस्वभावं । बंहित त्याग प्रसनमनेन त्यागवतीप्रभ तेन निवृत्ता॥ निष्परिदार य योमरि रश्मिः ताय ड(शीलय चोदित मवा। शोलविशुद्धि प्रतिष्ठित भूवा चित्त जनेति भवेष स्वयंभूः॥ 10 (6) 15 1) MS. broken; a compound of -grāhita used actively with the meaning 'captivate, seduce'. Tib. दगडु (202. a. 5). བདག་མེད་ 2) For *nih-satva 'without self or substance'. The next words must be read ajal avipanna (nnā?). 3) i. e. udakaco che 4) MS., here only, bhāya samco°. 5) Apparently for kosheshu. Tib. HETÊN as if for koshebhyas. The next occurrence is, however, construcd as an accusative. 8) ka MS.; but Tib. पाण= ye.

·-151b]] अष्टादशः परिच्छेदः। 337 5 कर्मपचे कुछले परिनुढे शोल ममापि यदङमवान्। बोधयि चित्त समापनेन रशि निकृत म नियरिदाकः। [1515] तात्तिवियूक य प्रोसरि राशि ताय घ शतम चोदित सवाः। कोपिल अधिमान बस्त्रिातातिरतोरत ते मद मोति। उकृत तात्ति अपायपतीनां चित्त तोपित बोधिनिदान । वर्णित तात्तिगुणाः मटकालं तेन निकृत म नातिक्यूिला ॥ रशि उत्तप्तवती षट् मुची ताय कुशीट्य चोदित मन्त्राः। युक्त प्रयुक्त त्रियू रतनेषु फूल करोत्ति प्रस्तिनप्रयोगाः॥ [युक्त प्रयुक्त त्रिरतनेषुषा करिब पवित्र प्रयोगाः। ते चत मारपचा प्रतिकात्ताः तिप्र स्पृशत्ति अनुत्तर बोधि । वीर्य ममापि यदङमवान् फूल करिब त्रियू रतनेषु । धर्म परिव तयंगत काले न उतावनी प्रम लब्धा॥ शात्तिकरी पद रशि प्रमुची ताय विधात्तय चोदित मनाः। तेषु न रागु न देष न मोहाःबोधित भोत्ति ममादित किताः॥ पाप कुमित्र किलिष्ट चीये मंगणिकाविनियन कृवा। वर्णित ध्यान प्रशात पाण्ये शात्तिकरी प्रमत्तेन निवृत्ता। प्रवियूक य योमरि रश्मी ताप प्रज्ञ मंचोहित सवाः। सत्यप्रतीत्य विमोचनयस्मिनिद्रिय नानगात गत भोत्ति। 10 15 1) Hi.e.akhala.. For the scansian260.0.2 2) Sapplied from the Tib (202 b. 7) 3) पुष contrasted with गरमयुर, the equivalent of teroudi in the last line 4) ºtur MS. contra metna 5) The annusvāra is writte in the MS., but must be, like the rinurga jual before, disregarded in the scansion 22 ·338 शिक्षासमुच्चयः। [151b- (2) 5 इन्द्रियज्ञानगतिं गत भूवा सूर्यप्रदीपसमाधि लभिवा प्रज्ञप्रभास[152a)करा जिन भोति ॥ राज्यधनात्मप्रियैः परित्यागः धर्म य मार्गित बोधिनिदानं । तं च सत्कृत्य प्रकाशिय धर्म रश्मि निवृत्त स प्रज्ञवियूकाः ।। बुद्दवती यद रश्मि प्रमुच्ची ताय प्रभाय संचोदित सवाः । बुद्ध सकस्र अनेक चित्त्या पश्यिषु पनवनेषु निषमान्॥ बुहमहात्मत बुढविमोता भासित बुद्दविकुर्व प्रनता। बुढबलाविप्रभावन कृत्वा बुडवतो प्रभ तेन निवृत्ता॥॥ ते ऽभयंदद रश्मि प्रमुचो ताय ऽभयार्दित सब सस्पृष्टाः । भूतयहावधताउनबन्धे मुच्यिषु सर्वपसर्गभयेभ्यः॥ ये प्रभयेन निमलित सवाः प्राणिबधात्तु निवारित भोति । त्रायित यच्छरणागत भोतास्तेन भपंदद रश्मि निवृत्ता ।। सर्वमुखावर घोसरि रश्मो ताय गिलानय मातुर स्पृष्टाः सर्वत व्याधिदुषात्प्रतिमुक्ता ध्यानसमाधिमुखानि लभत्ति ॥ रोगविनोदनि मूल फलोषध रत्न रसायन गन्धनुलेपान्। फापित तीर मधू घृत तेलान् भोजन पान ददिवय लब्धा । 116) 10 । 15 1) This pāda is not represcuted in the Tib; and neither authority gives a hint as to the missing pada. 2) M. Vyut p. 8 21. 47. 3) sātk?:° seems an extraordinary short syllable; but in view of the Tib. ZVIJVTV correction is unjustifiable. 4) Sec note above and sa[mijsp?ishtūh below. 6) If we retain the reading of the MS., we must take āvi as = aviskrte; but makes a correction to balarıldhi (dh and v are often confused in this MS.) all but certain. G) Sic MS.; ten' [tena samayena abhayande°? 7) |N Tib. 'hiding'; as from art-dhti.

·- 1520] अष्टादशः परिच्छेदः॥ 339 5 बुद्धनिदर्शनि रश्मि प्रमुञ्चो ताप मैचोदित प्रायु तयाते। बुड अनुस्मरि पश्यिषु बुहम् ते च्युत गच्छि सबुढक्तेत्रं ॥ काल करोत्ति च स्मारित बुद्दा दर्शितप्रीतकरा [1520] बिनबिम्बान् । बुद्धगताः शरणं मरणात्ते भौसिय बुद्दनिदर्शनि लब्धा । धर्मप्रभावनि रश्मि प्रमुञ्ची ताय प्रभाय संचोदित मत्वा । धर्म पठत्ति श्रावत्ति लिखती धर्मरती रत ते सद भोत्ति ।। धर्मडर्भितय प्योतितु धर्मो धर्मगवेषिणा पूरित माशा। छन्द बनिव प्रयुज्यय धर्मे भाषत धर्मप्रभावनि लब्धा । घोषवती यद रश्मि प्रमुच्ची बुडसुता परिचोदनतायां। यातुक शब्दप्रचारु त्रिलोके सर्व तथागतघोष एवत्ति ॥ उच्च स्वरेणा स्तवत्ति महर्षीन तूर्यमहत्तरघण्टप्रदानः । निगे जिनघोषहतार्थ निश्चरि घोषवती प्रभलब्धा॥ तेऽमृतंद रश्मि प्रमुच्ची ताय प्रभासय चोदित सवाः । सर्व प्रमाद चिरं प्रवाहिता सर्वगुणोः प्रतिपयति योगं॥ दुष्व अनेक उपद्रवपूर्ण भाषित संस्कृत नित्यमतेमं । शात्तिनिरोधमुखं सद तेमं भाषयता प्रमृतंद लब्धा । रश्मि विशेषवती यद मुञ्ची ताय प्रभासय चोदित सवाः । शीलविशेष समाधिविशेष प्रज्ञविशेष शृणोत्ति निनानां ॥ 10 (6) (7) 15 1) Here the MS. reads sanco°. Above (338.9) where a short syllable is equally required the reading is sa-sprshtah. 2) This letter is uncertain. 3) ayam arthas tair darcitaḥ pūrvam marg. 4) i. c. bhashatah AEFIN བརྗོད་པས b) The Tib. समुष G) Cf. 338 D. 8 supra. 7) sada 'kshemam samskyta marg.: i. e. 'things compounded are described as ever unstable'.

·340 शितासमुच्चयः। [152b- 10 शोलत अय समाधित यो प्रजत या महामुनिराला। [18] य स्तुत वर्णित बोधिनितानं तेल विशेषक्तो प्रभ लब्धा । स्ववियूल य योमरि राशि ताय प्रभासय चोदित सवाः। यता रत्ननिधान लमिला पूजाप रत्नबोभि मीन् । रत्रविसर्ग जिन बिनस्तूपे संग्रति कृतमबन रतनेमिः। रत्नप्रदान करिब बिनानां रश्मि निवृत्त परत्नवियूहाः ॥ गन्धप्रभास य योमरिरश्मी ताय प्रभासय चोदित सवाः। प्राला यमानुय गन्ध मनोज्ञान् बुटगुख नियुतानि भवति ॥ मन्यनुलेपनुमानुपायर्यत्कृत फूल नराधिपतीनां । गन्यमयान् बिनवियहस्तूपान कुल निवृत्त मुगन्धप्रभासः।। मुञ्चति रश्मि विचित्रक्यूिमन इन्टपताकघबाप विचित्रान् । तूनिनादितगन्यप्रधूपित शोभिसुरोतमपुष्पविकोण ॥ सूर्यप्रत्युद्धमि फूलबिनानां पुष्पक्लेिपनघूफ्नचूर्णः । छनधनायनाक्रवितानस्तेन विचिचियून निवृत्ताः । रश्मि प्रसादकाी या मुशो पाणितलोपम स्विकि भूमिः । शोधयतो सपि यायमस्तूपान्तेन प्रसाट्करी प्रम लब्धा । मुखति मेघवती यह राशि संस्थिति गन्य प्रवर्षति मेघ । स्तूप वाजणगन्धवलेनसिञ्चिय [1580 नेपवती प्रभ लब्धा ।। भूषणव्यूह प्रमुञ्चतु रमोना यल मभूषण भोत्तो। वस्त्रनिवन्धनका विचित्रं दत्व विभूषण रशिनिवृत्ता॥ 15 20 1) agna HS. 2)ar Taswira? NS 3) gandhajalna smapayitra says the mangiol glossator, referriag to a practice still in wingwe among Buddhist. pilgrims (Cumningham, Mahabodhi, p. 30).

·151a] अष्टादशः परिच्छेदः॥ 341 5 10 रश्मि रसायवती यद मुच्ची भुलित भोज्य रसाय लभती। भोजन पान विचित्र रसायान् दत्व रसाग्रवती प्रभ लब्धा॥ अर्थनिदर्शनि मुञ्चति रश्मीन् रत्ननिधान लभत्ति दट्रिहाः। प्रतयाननिधिं त्रिभि रत्नैर्दानत अर्थनिदर्शनि लब्धा । चतुविशोधनि मुञ्चति रश्मीन् ग्रन्ध तदा दशि वूप विचित्रम् । दीपप्रदान लिने जिनस्तूपे चतुविशोधनि रश्मि निवृत्ता ।। श्रोत्रविशोधनि मुञ्चति रश्मीन् प्रोत्रविकीन ग्रुपी पृथुशब्दान्। वाग्यप्रदानबिने जिनस्तूपे श्रोत्रविशोधनि रश्मि निवृत्ता॥ प्राणविशोधनि मुञ्चति रश्मीन् प्रापि प्रणापितपूर्व मुगन्धान् । गन्धप्रदान जिने जिनस्तूपे प्राणविशोधनि रश्मि निवृत्ता॥ जिल्लविशोधनि मुञ्चति रश्मीन् स्निग्धमनोजस्तै स्तुति बुढान् । वाच हुरुक्त विवर्जित रुता मदणा उदीरित रश्मि निवृत्ता। कापविशोधनि मुञ्चति रश्मीन् इन्द्रियकीन मुइन्द्रिय भोत्ति। कायप्रणाम लिने जिनस्तूपे कुर्वत कायविशोधनि लब्धा ।। चित्त[154a)विशोधनि मुञ्चति रश्मीन् उन्मतु सर्व सचित्त भवत्ति। चित्त समाधिवशानुग कृत्वा चित्तविशोधनि रश्मि निवृत्ता। पविशोधनि मुञ्चति रश्मीन् पश्यिय चित्तिय वपनरेन्डान् । पकशोधनि चित्रसमत्तात् स्तूप घलंकरता प्रतिलब्धा॥ शब्दविशोधनि मुञ्चति रश्मीन शब्द प्रशब्दत शून्य विज्ञानी। प्रत्यय बात प्रतिश्रुततुल्यं शब्दप्रकाशन रश्मि निवृत्ता॥ गन्धविशोधनि मुञ्चति रश्मीन् सर्व इंगन्ध सुगन्ध भवत्ती। गन्धवराय जर्जिनस्तूपान् स्नापनबोधिछम प्रभ एषा । (2) 15 20 1) stauti contra metr. MS. 2) unmatta or unmatu MS. 3) durgr° MS.? read dugr., metathesis metri gratia.

·342 शितासमुन्नयः। [151a (4) 10 तेरसशोधनि मुञ्चति रश्मीन सहिष निर्विष भोत्ति रसायाः। बुढ समावकमातृपितृणां सर्वरसायप्रदान प्रभेषां ॥ स्पर्शविशोधनि मुञ्चति रश्मीन कक्खर स्पर्श मृदू सुख भोत्तो। शक्तित्रिशूलमितोमरवर्षी माल्य मृदू पडुमोत्पल भोत्ती॥ दृष्य अनेक मृह सुखस्पर्शा संस्तरि मार्गि वत्ति जिनानां । [154b] पुष्पविलेपनचीवरसूदमा माल्यवितान प्रदान प्रभेयम् ॥ धर्मविशोधानि मुञ्चति रश्मीन् सर्वत रोमत चित्तिय धर्मान् । निरतः श्रुपि लोकहितानां तोषपि सर्वधिमुक्तिजिनानाम् ॥ प्रत्यय जात प्रजात स्वभावा धर्मशरीर प्रजातशरीराः। धर्मत नित्यस्थिता गगनस्था सूचत धर्मविशोधनि लब्धा॥ रश्मि सुखाप्रमुखा इति कवा एकतु रोममुखात्तु ऋषीणां । निश्चरि गारनोपम रश्मी सर्वपग्विधर्मप्रयोगाः ।। ते यथ एकत रोममुखातो योसरि गङ्गरोपम रएगी। एवमशेषत सर्वतु रोमा देश समाधिविकुर्व ऋषीणां ॥ येन गुणोन य रश्मि निवृत्ता तस्मि गुपोषु सहायक पूर्वे । तेषु तमेव प्रमुञ्चति रश्मि ज्ञानविकुर्वणा एप ऋषीणां ॥ तेष य पुण्य सहायक पूर्वे येरनुमोदित याचित येभिः । येभि च दृष्ट गुभोपचितं वा ते इम रश्मि प्रजाति तेषां ॥ ये च शुभोपचिताः कृतपुण्याः पूजित पेभि पुनः पुन बुढाः । प्रर्थिक छन्दिक बुद्धगुणोभिः चोदन तेष करोतिप रश्मिः॥ 15 20 1) MS. here khakkh°; see 246, n. 2. 2) °cal-asi. A half-danda in the MS. intended as a hyphen has been altered into ā. 3) The equiv. of this appears to be 35'9 'originating”. 4) sūcayanti dharmatām marg. 5) nihsaranti marg. 6) For Oty aya(n). Tib. as if ºnt' ime raçmayaḥ.

·- 155a] अष्टादशः परिच्छेदः ।। 343 5 मूर्य यथा जात्यन्ध न पश्यो नो च स नास्ति उदेति स लोके। चतुसमेत उदागमु ज्ञावा सर्व प्रयुष्य [155a] स्वक स्वक धर्मे । एवत रश्मि महापुरुषाणां अस्ति च ते इतरे च न पश्यो। मिध्यस्ता प्रधिमुक्तिविहीनाः दुर्लभ ते च उदारमतीनां ।। घाभरणानि निपान विमानाः रत्न रसायन गन्धनुलेपाः। ते पि तु अस्ति महात्मजनस्य ते च सुडुर्लभ कृच्छ्रगतानां ॥ एवत रश्मि महापुरुषाणां प्रस्ति च ते इतरे च न पश्यो। मिथ्यकता अधिमुक्तिविकीनाः दुर्लभ ते च उदारमतीनां ॥ यस्यिमु रश्मिप्रभेद श्रुणित्वा भेष्यति अधिमुक्ति प्रसादः । तेन न कास न संशय कार्यो नाङ्ग न भेष्यि महागुणकेतुः ।। ते परिवारवियूकविकुर्वा अग्रसमाध्यभिनिहरमाणाः । सर्वदशाद्दशि अप्रतिमानाः दर्शयि बुढमुताः परिवारं ॥ ते त्रिसहस्रप्रमाणुविचित्रं पद्ममधिष्ठिकि रश्मिवियूहाः । कायापर्यङ्क परिस्फुटपमं दर्शयि एष समाधिविकुर्वा । ते दशनेत्ररोपम ग्रन्ये पदाधिष्ठिति संपरिवार । सर्व परीक्त बुद्धसुतेभी पे च समाध्यसमाधिविकारी ॥ ये परिपाचित तेन ऋषीणां सब निष्पादित बुङगुणोषु । ते परिवारि प्रतं मरूपन्न सर्व उदितिषु प्राञ्जलिभूताः । 10 15 1) Correction in MS. perhaps meant for ºyunjë. 2) MS. eshata here and erata in the similar passage below. Tib. དེ་བཞིན་ in both places, whence I have supposed the form to be connected with evam, though Ap. Pkt evadu represents iyat (Hem VIII. iv. 409). 3) cf. 259 n. 5. 4) trisahasrapramānapadme paryankam darçayanti buddhā rddhyā marg. 5) mahapedmen MS. adi° = addiksku celestial regions' '(206. a. 6). - No break after this verse occurs in the MS, but the Tib. here adds a long pas. sage, resuming the text as we havo it at 207. b. 3.

·344 शिनासमुच्चयः। (155a - 10 ते च ममास्ति बालशरीरे गुत्थि155b]हि यौवनवेगस्थितेभ्यः॥ पौवनवेगस्थितेषु समाहित युत्थिरि जीर्णक वृद्ध शरीराः। जीर्णकवृद्धशरीरि समास्ति व्युत्यिहि अह उपासिककायात् ॥ प्रद उपामिककायसमास्ति व्युत्थिहि भितुणिकायशरीरा। भितुणिकाय शरीरि समाहित व्युत्यिहि भितुबप्रतुकायाः ॥ भिनुबकुश्रुतकाय समाहित व्युत्थिरि शैत प्रशतशरीराः। शैत शेतशरीरि समाहित व्युत्थिरि प्रत्ययचुदशरोरा ॥ प्रत्यप बुद्द शरीरि समाहित व्युत्थिहि बुद्धवरायशरीरा। बुटवरायशरीरि समाहित व्युत्थिति देवतकाय शरीरा ।। देवतकापशरीरि समाहित व्युत्थिति नागमहर्हिककायाः। नागमाईककायप्तमाहित व्युत्यिहि यतमाईककापाः ।। यतमा ईककायसमाहित व्युत्थिहि सर्वतभूतशरीराः। सर्वतभूतशरीरि समास्ति व्युत्थिरि एकतुरोममुखातः ।। एकतु रोमगुप्तस्मि समाहित व्युत्यिक मर्वत रोममुखेषु । सर्विषु रोममुखेषु ममास्ति व्युत्थिरि एकतु वालपयातः॥ एकतु वालपथस्मि समाहित व्युत्थिान सर्वत वालपयेभ्यः। सर्विषु वालपथेषु समाहित व्युत्थिरि ते परमाणुरजातः॥ एकरबस्मि समाहित भूवा गुत्थिहि सर्वश्तेभ्य प्रशेषम्। सर्वज्ञेषु समाहित भूवा व्युत्थिरि सागरवब्रतलातः॥ 15 1) Marginal note (partly broken off): Buddhah te balye samadhim samapannah yauvane. 2) samadheh sakacad uttishthanti marg. 3) pratyeka marg. 4) ekaromni linah santah spharanti tu, marg. 5) cki tu (here only) MS. 6) Cf. 295. 5 supra 7) °shuh MS.

·- 1560] अष्टादशः परिच्छेदः॥ 345 5 मागावतलस्मि समास्ति [1564) व्युत्यिहि ते मणिवृतफलेभ्यः। वृतफलेषु समास्ति भूवा व्युत्विति रश्मिमुभि बिनानां । रश्मिमुखेषु बिनान ममास्ति व्युत्विहि सागरतोयनदोभ्यः। मागरतोयनदीषु समास्ति व्युत्विहि तेवपवातु महात्मा ।। तेवपवस्मि प्रमास्ति भूवा व्युत्विहि वायुपयानुस्मृतीमान्। वायुपवे तु ममास्ति भूना व्युत्थिरि भूमितलानु महात्मा ॥ भूमितले तु ममास्ति भूवा व्युत्विनि सर्व देवविमानात्। मर्वि तु देवबलान समास्ति युत्विहि ते गगनानुस्मृतीमान् ॥ एति समाघि विमोत प्रचित्त्यास्तेष प्रचित्यगुणोपवितानाम् । कल्प ग्रचित्त्य प्रभाषियमाणाः सर्वजिनेभिन शक्य तपातुम् ।। मबिनभि च भाषित एते कर्मविपाकु बगस्य प्रचित्यो। नागविकुर्चित बुढविकुर्वा ध्यापिन ध्यान चित्य विकुर्वा ॥ तेच वशे स्थित घष्ट विमोताः पावक एक भवीबङ भोत्ती। भूव बढ़ः पुन एक भविता ध्यायति प्रललते गगनस्मिन् । ते हि महाकरुणाय विहीना बोधि धर्धिकु लोक उपेती। दीय कार्यावकुर्व धचित्या कस्य न दर्शयि लोक स्तिषो । चन्द्र स मूर्य नमे विचात्ती दर्शयि मदिशि प्रतिभासं । उत्तमोक्रटकूपत[156b]गे भावनात्नसमुदनदीषु ॥ 10 15 1) Compare the rays from the face and bead of Amitabba in Buddhist art. 2) Tib implies arrale rimana u tsapra. 3) de (te) marg 4)DL-saigr.859. 5) ºnesnin MS. 6) kura kutrety äha marg- 22.

·346 शितासमुचयः। [156 b (1) 6 (2)] एवमचित्तिय दर्शिपि चूपं सर्वदशदिशि ते नरवीराः। सर्वसमाधिविमोतविधिज्ञा यत्र तथागत साति स्वयंभूः ।। सागरदेव रुतावतिनामा यावत्सव समुयुत्पना। तेषु स्वाङ्गरुलेषु विधिज्ञा तोषयि सर्वस्तान स्वरुतेन ॥ सा हि सराग सदोष रुतावति सर्वते प्रतिघोष विधिज्ञा। धारणिधर्मबल वशिप्राता कः स न तोषि देवकलोकम् । मायकरो घघ विश्वविधिज्ञो दर्शयि तूप विचित्र प्रवत्तान् । रात्रिदिवैकमुहूर्तुकु मामान् वर्षशतं पुन स्पीतप्रदीप्तान् । मायकरो हि मरागु सदोषो तोषयि मायविकुर्चित लोकं । ध्यान अभिज्ञ विमोतसुशिक्षित कस्य न तोषयि चर्यविधिज्ञः ॥ राक यषि) य निर्मणि काय कुर्वति वन पदे तलबन्छ । दर्शन सागर नाभिप्रमाणं भोति सुमेरुतले सम शीर्षः॥ सोऽपि सरागु सदोष समोहो गक निदर्शयि ईदृश ऋही मारप्रमर्दन लोकप्रदीप कस्य न दर्शयि ऋद्धि अनत्ता ।। पश्य॑ चित्तिय [शक्रविकुर्वा देवमुरेन्द्ररणास्मि प्रवृत्ते। पातुक बिम्बानेकसुराणां तातुक निर्मणि शक्रु [157a] स्वकायान्॥ 10 13) 15 1) From this point to the end of the chapter, a considerable number of verses not found in the Sanskrit are reproduced or added in the Tib. 2) i, e. muhurtam ekam. 3) Syllable obliterated. Tib. glos. sed in marg. as nirminoti. 4) yasya MS.: but Tib. ལྟས་ བརྒྱ་བྱནི་རྣམ་འཕྲུལ 6) Letters mostly destroyed. Tib. G) °raasu° MS., I being added in the margin to indicate that we must un. derstand an elision (dev' asur°). 7) The reading of the MS. looks more like tim dhar'; but I have replaced the present Namilliards of Asuras.. form (cf. 157 n. 1) from the Tib. which has (200. b. G): अपरेस

·-
- 157a]
347
अष्टादशः परिच्छेदः॥
सर्वमुरेन्द्रमुराश्य किसानो शक्रम - पुरतो गत स्वायुम्।
एष गृत्येत वधराणां संधमु गच्छिम् सर्वसुरेन्द्राः ।।
नेत्र सकन भयङ्कर दशी ज्वाल प्रमुञ्चन वन गृहीतं ।
वर्मित काप डरामद तेत शक्रमुदीक्ष्य पावसुरेन्द्राः ॥
सो हित इवरपुण्यबलेना शक विकुर्वति देवायाधी।
सर्वतगस्य घशेषत त्राणां प्रतयपुण्य कुतो न विकुवी।
(8)
5
(4)
************
***
******
वायुत संभुत मेघप्रवर्षी वायुत मेघ पुनः प्रसमेत्ती।
वायुत सस्य विरोति लोके वायु सुखावन मर्वज्ञगस्य ॥
सो कि अशिक्षित पारमितामु बुङगुणोषु प्रशितित वायुः ।
दर्शयि लोकविपाक घचित्त्या कस्य न दर्शयि ते वरलब्धा ।
10
इति शितासमुच्चये रत्नत्रयानुस्मृतिनामाष्टादशः परिच्छेदः समाप्तः ॥
1... 1) Syllables obliterated. ya krama + purº MS. Tib.: 15:39" (Gakre)
२९.२८मा २ गयर (as if for seayatana?) शेष| विरहे काम
A355 gav (supply 'ri after gyhyeta ?} |
2) palātu = palū(yi)tāḥ.
3) Travel 'ordinary, moderate' a meaning which fits with the coutext in the
two other passages (Divy., Mhv.) where itvara occurs
4) The Tib. here reproduces a considerable passage (210. a. 2 – 211. a. 3),
continuing chiefly the same topic (Cakra and the Asuras).

·348 शितासमञ्चयः। [157a XIX. नवदशः परिच्छेदः अन्योऽपि पुण्यवद्धये स्तुः कार्यः। यो ऽयं सर्वावस्थामु मलाः। यघा कषितं चापरवमोमतवागतक्त्येवा तथागतविपके वापुष्पंवाघूपंवा गन्धं 5 वा ददलवसलानां दो-शोल्यदौर्गन्ध्यमलापनयनाय तथागतशीलप्रतिलम्भाय च परिणाम- यतिम मन्मार्जनोपलेपनं कु[1570)वन मवसनालामप्रासादिकापवविगमाय प्रामादिके- पापथसंपदे च परिणामयति।सपुष्पच्छनमारोषयन् मर्वमवानां सर्वनेशारदाहविगमाय परिणामयति।म विकारं प्रविशळेवं चित्तमुत्यादयति सर्वसवानिर्वाणपुर प्रवेशयाम निष्क्रमने चितगुत्पाद्यात ' मर्वमनासंसारचारकानिष्क्रामणेयं । म लभनहारमुदाय्य- 10 ने वित्तमुत्पादयति । मर्वमनानां लोकोत्तरेण ज्ञानेन निर्वाणमुगतिहारमुद्दष्टयेयं । म पिघदेवं चित्तमुत्पादपति समवानां सर्वापायहाराणि पियो । म निषोदनेचं चित्तमु- त्पादयति । सर्वसवान्बोधिमण्डे निषादयेयाम दतिणेन पार्थेन शय्यां कल्पप चित्तम्- त्यादयति • सबसवानेव परिनिर्वायपेयं । स ततो व्युत्तिष्ठवं चित्तमुपाट्यति । सर्व सवान् व्युत्थापपेयं सर्वनेशपत्यानेभ्यः। स शोरगत्या गच्छनेवं चित्तमुत्यादयति 'म- 15 सवा महापुरुषात्या गच्छतु । म तत्रोपविष्ट एवं चितमुत्पादयति । सर्वसवा निःश- ल्यक्रिया यदुत रागदेषमोहेभ्यः।म शौचं कुर्वनेवं चित्तमु[158त्यादयति । सर्वसवानां नशमलात्प्रतालयेये । म कस्तो प्रतालय चित्तमुत्यादयति । सर्वसवानां पर्वलेश- 1) Cr. Minaer, Recherches p. 108. With the foregoing line cf. 350. n. I. 2) CI. 3.1 supra 3) Por pidadhat; cf. pidhitrā ( Mb v.) and prithita (ibid. & Lal.-V.) 4) Sic MS ºtvānān 'kriya bhavatu?

·159a] 349 5 ..." नवदशः परिच्छेदः। वासनामपनयेयं । स पादौ प्रतालयने चित्तमुत्पादपति सर्वसवानामनेकप्रकाराणि नेशरानांस्यपनयेयं । मुखं प्रतालपने चित्तमुत्पादयति । सर्वसत्वानां सर्वधर्ममुखानि परिशोधयेयं । स दत्तकाष्ठं भतपनेवं चित्तमुत्पाट्यति ' सर्वसवानां नानाविधान लेशम- लानपनपेयं । सवीं कापावस्थां सर्वसवस्तिसुखाय परिणामपति । तथागतचैत्यं वन्दमान एवं चित्तमुत्पादयति ' सर्वसवा वन्दनीया भवत्तु मदेवकस्य जोकस्येति ॥ अथवा यथार्यप्रज्ञापारमितायां । पुनरपां शारिपुत्र व्याउकात्तारमध्यगतेन बोधिस- वेन महासवेन नोत्रसितव्यं न संत्रसितव्यम् न संत्रासमापत्तव्यम् । तत्कस्मादेतोः। तथा कि तेन सर्व परित्यक्तं सर्वसवानागाय । तेनैवं चित्तमुत्पादयितव्यम् । मचेन्मा व्याा भतयेयुस्तेभ्य एव तद्दानं दत्तं भवतु । मम च दानपारमितापरिपूरिभविष्यति । अभ्यामना च भविष्यति । तथा च करिष्यामि यया मेऽनुत्तरां सम्यक्संबो [158b] घिमभि- 10 सम्ब्रुहस्य सतस्तत्र बुडतेत्रे तिर्यग्योनिगताः सवाः सर्वेष सर्व न भविष्यत्ति न प्रज्ञा- स्यत्ते॥ चोएकात्तारमध्यगतेन शारिपुत्र बोधिसबेन महासवेन नोत्रमितव्यं न मंत्रसि- तव्यं न संत्रासमापत्तव्यं । तत्कस्मादेतोः। सर्वस्वपरित्यागकुशला कि ते बोधिसवा गलासवा उत्सृष्टकापेनापि च बोधिसवेन भवितव्यं परित्यक्तपरिष्कारोपकरणेन च। तेनैवं चित्तमुत्पादयितव्यं ते चेन्मे सवाः परिष्कारोपकरणानि रत्ति तेभ्य एवैतदानं 15 दत्तं भवतु । मचेन्मां केचिजीविताद्यपरोपयेयुः तत्र मया न देषो न क्रोध उत्पापितव्यः। तेषामपि गया न कायेन न वचता न मनसा उपराडव्यं । एवं च मे तस्मिन्समये दानपार- मिता च शीलपारमिता च तात्तिपारमिता च परिपूर्ति गमिष्यति । अनुत्तरा च मे सम्य- क्संबोधिाभ्यामना भविष्यति। तथा च करिष्यामि तथा प्रतिपत्स्ये यथा मे ऽनुत्तरांस- म्यक्संबोधिभिसबुढस्य सतस्तत्र बुढनेत्रे एते चान्ये च दोषाः सर्वेण सर्व सर्वथा सर्वन 20 भविष्यत्ति न प्रज्ञास्यते ॥ पानीयकातामध्यगतेन शारिपुत्र बोधिसवे[1594]न महाम- । 1) prakhyat° here MS.; below prakhals. 2)‘wholly'; v. Indices to Divy. and Mhv.

·350 शितासमुच्चयः। [1593 . वेन नोनसितव्यं न संत्रसितव्यं न संत्रासमापत्तव्यं । तत्कस्मादेतोः। यत्रत्तधर्माणो हि वोधिसवा महामत्वा भवति। एवं चानेन चित्तमुत्पापितव्यं । पर्वतवाना मया सर्वत. पाच्छेदाप शितितव्यं । न बोधिसत्वेन महासवेन संत्राप्तमापत्तव्यं । सचेदर तृष्णाया कालं करिष्यामि । अपि तु खलु पुनः सवानामत्तिके महाकरुणाचित्तमुत्पायिष्यामि। 5 ग्रहो वताल्पपुण्या ग्रमी सवा पदेतेषां लोके एवंपाणि पानीयकात्ताराणि प्रज्ञापत्ते । तथा पुनाई करिष्यामि तवा प्रतिपत्स्ये यथा मे ऽनुत्तरा सम्यक्संबोधिमभिसंबुढस्य सत- स्तत्र बुडतेने सर्वेणा सर्व सर्वया सर्व पानीयकात्ताराणि न प्रज्ञास्यत्ते । तथा च सर्वस- वान् पुण्यैः संयोजयिष्यामि ययाष्टाङ्गोपेतपानीयलागिनो भविष्यति । तया दळं वीर्यमार- प्क्ये सर्वसवानां कृतशो पया वीर्यपारमिता तस्मिन्समये परिपूरिं गांगष्यत्ति ॥ पुनरपा 10 शारिपुत्र बुभुनाकात्तारमध्यगतेन वोधिप्सवेन महासवेन नोत्रसितव्यं न संत्रसितव्यं न संत्रासमापत्तव्यं । एवं चानेन संनाहः संबहव्यः । तथा दॐ वीर्यमारप्स्ये तथा च स्वं बु[1590]डनेत्रं परिशोधयिष्यामि यया मे ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिमनिसंबुद्धस्य सतस्तत्र बुढतेत्रे सर्वेण सर्व सर्वथा सर्व एवंचूपाणि बुभुताकात्ताराणि न भविष्यत्ति न प्रज्ञा- स्यत्ते ' मुखिता एव ते सवा भविष्यत्ति मुखसमङ्गिनः। सर्वसुखसमर्पितास्तथा च करि- 15 ष्यामि यथा तेषां सवानां यो य एवाभिप्रापो भविष्यात यग्यदेवाकाङ्गिष्यत्ति मनसा तत्त- दोव प्राइभविष्यति । तथापि नाम देवानां त्रापस्त्रिंशानां मनसा सर्व प्रादुर्भवति मन- सा सर्वमुत्पश्यते । तया टू वीर्यनारप्स्ये पया तेषां सवानां धार्मिका अभिप्रायाः परि- पूरिं गमिष्यत्ति । अवैकल्यं च बोक्तिपरिष्कारः सर्वसवानां भविष्यति सर्वेषां सर्वतः सर्वदेति ॥ एवमयं सर्वावस्थासु सत्वार्थः पुण्यवृद्धिरेतुः । विस्तरतस्वार्यगोचरपरिशुरिसूत्रे इष्टव्यः॥ किं च। धर्मदानं निरामिष [1] पुण्यवृद्धिनिमित्तं भवति ॥ 20 (1) 1... 1) The underlined words form together the first line of Karika 26 (see the Introduction). For the second line see below [f. 162 a).

·- 160b] नवादशः परिच्छेदः। 351 - - यघोक्तमार्याध्याशयसंचोदनमूत्रे। विंशतिरिम मैत्रेयानुशंसा निरामिषदाने । यो लाभ- सत्कारमप्रतिकासन् धर्मदानं ददामि । कतगे विंशतिः । यदुत । स्मृतिमांश गति गतिमांश्च भवति बुद्धिमांश्च भवति गतिमांश्च भवति धृतिमांश गवति प्रज्ञावांश्च भवति। [160a] लोकोत्तरां च प्रज्ञामनुविध्यति । पल्परागो भवति । अल्पद्वेषो ऽल्पमोकः । गा- रश्यास्यावतारं न लगते । बुद्धभगवद्रिः समनीक्रियते । अमनुष्याश्येनं रतत्ति । देवाघ्या- , स्योतः काये प्रतिपत्ति । मित्राश्चास्यावतारं न लाते। मित्राणि चास्याग्यानि भय- ति। ग्रादेववचनश भवति । वैशारग्यांश प्रतिलभते । मौमनस्यबकुलश गर्वात विद्वत्प्र शस्तश। अनुस्मरणीयं चास्य तदर्मदानं भवति । इमे मैत्रेय विंशतिरनुशंसा इति ॥ ग्रार्यप्रज्ञापारमितायां वाह । सचेत्वमानन्द प्रावकयानिकानां पुदलानां प्राकानी धर्म देशयः । तस्यां च धर्मदेशनायां ये त्रिसाहस्रमकामाक्ने लोकधाती सवास्ते सत्र हवं सातात्कुर्युस्तदम्बापि त्वया मे प्रावकेणा प्रावककृत्यं न कृतं स्यात्। सचेतनः बगानन्द बोधिसत्वस्य महासबस्यैकमपि प्रज्ञापारमिताप्रतिसंयुक्तं पदं देशयः प्रकाशयरेवगहें बया पावणाराधितः स्यां । तया च पूर्विकया धर्मदेशनया ये त्रितामहासाने लोकधातौ सवास्ते सर्वे ऽवं प्राप्नुयस्तेषां चाहूतां यद्दाममयं पुण्यक्रियावस्तु शील म[160b]यं पुण्यक्रियावस्तु भावनामयं पुण्यक्रियावस्तु । तत्किं मन्यसे सावन्दापि तु स बल पुण्यस्कन्धाः] । प्रारू। बहु भगवन् बङ सुगत । भगवानाक । यतः सयानन्द प्रा. वकयानिकपुरलो बढ़तरं पुण्यस्कन्धं प्रसवति यो बोधिसबानां महासवानां प्रज्ञापार- मिताप्रतिसंयुक्त धर्म देशयति । प्रतोऽप्यानन्द बढ़तरं पुण्यस्कन्धं प्रसवति यो बोधिस- बो महासबो ऽपरस्य बोधिसत्वस्य प्रज्ञापारमिताप्रतितंयुक्तं धर्ग देशयति । यत्तश एक- 1) पायरी (21:38. b.a) i. c. fully penetrates'. ) Sic MS. Tib. (213. b. b); लेनगनुमा विश, which may imply reign. 2) 'is regarded, remembered'; cf. Mhy. Ind. 3) rada ca or dyic ca. 4) तुिम (?) MS.

·362 शितासमुच्चपः। [160 b- - - दिवसमपि । तिष्ठवानन्द एकदिवसः । यत्तशः प्रारंभक्तमपि। तिष्ठवानन्द प्रारभक्त। प्रत्तश एकनालिकामपि । यावदत्तश एकतणसंनिपातमपि । पेयालं ॥ इदमानन्द तस्य बो- धिसत्वस्य महासत्वस्य धर्मदानं सर्वश्रावकयानिकानामपि सर्वप्रत्येकबुद्धयानिकानां च पुढलानां कुशलमूलमगिभवति । एवं कुशलमूलसमन्वागतो बोधिसबो महामावः । एवं 5 कुशलमूलं समन्वाकानस्थानमानन्दानवकाशो यत्स बोधिसत्रो महासबो विवर्तेतानुत्त- रायाः सम्यक्संबोधेः । तत्स्थानं वियत इति ॥ कथं धर्मदानं दातव्यं। यवार्यसद्धर्मपुण्डरीके ऽभिहित। कालेन चो चित्तयमा[161a]नु पण्डितः प्रविश्य लया तब घटयित्वा । विपश्य धर्म इमि सर्व योनिशो उत्थाय देशेत प्रलीनचित्तः ।। मुखस्थितो भोति सदा विचरणो मुखं निषशास्तथ धर्म भासते। उदारप्रज्ञाप्त करिव घासनं चौते मनोजे पृथिवीप्रदेशे । चौत च सो चीवर प्रावरिया सुरक्तरङ्गं च प्रसनरः। यासर्वकं कृष्णा तथा ददित्वा महाप्रमाणां च निवामयिवा ॥ (3) 10 (G) . 1) 4 (214. a. 6) "forenoon' i. e. the time before the meal (pirvaliyabhojana), a usage new to Sanskrit. For the use of anlaçak (= jusqu'à); cf. Divy. Ind. 2) From Ch. XIII. Kern tr. pp. 267-270. stanzas 24, 26--29. 32-35. The following MSS. have also been collated: at Cambridge Add. 1681 fol. 91 a 2 sqq. (C); 1683, f. 88. a. 2 (D); 2197 1. 79. a. 1 (E). All these MSS. are dated equiv. to XIth cent. A. D. In London l used the MS. called above (47. n. 5)W. 3) Scan lenant I do not understand the metre of Kern's correction pravilayanwn. The MSS. and the Tib. (5358791('entering his house', support our text. The Tib. rendering of ghatto seems to me also preferable: 'closing the door' (cf. Divy. 29 7, 12). 4) vipaçyi Kern. I follow the MSS. & take it with the Tib. as a verbal form. 5) So AD (with Tib. for Whāsayate; EW bave the easier bhāshate. एक) { A. here inserts the pada mahāpramānam ca° repeating it below. 7) New to Skt., tbough secaku 'sack' occurs in Lexx.; rendered in Tib. (214.6.6) कुमा) a dust-cloak'. 8) मळ: a fall cassock'.

·- 161 b] नवदशः परिच्छेदः॥ 353 5 मपादपोठास्मि निषम्य ग्रासने विचित्रदृष्येहि मुमंस्तृतस्मिन् । सुधौतपादय उपारुहित्वा स्निग्धेन शोर्षेण मुखेन चापि ॥ धर्मासने तत्र निषोदियानः एकाय सत्वेषु समं विपश्यन् । उपसंकोच्चित्रकथा बहूश्च भितूनयो भिपिकास्तथैव ॥ किलीसिताश्चापि विवनयीत न चापि उत्पादयि खेदसंज्ञां । अतिं च सर्वां वितहोत पण्डितः मेत्रोबलं पर्षदि भावयेच्च ॥ भाषेच्च रात्रिंदिवमयधर्मान् दृष्टात्तकोटोनियुतैः स पण्डितः। सहर्ष येत्तां च तथैव तोषयेत् न चापि किञ्चित्तत्र जातु प्रार्थ येत् ॥ खाग्यं च भोज्यं च तथा ऽनपानं वस्त्राणि शय्यासनचीवरीणा। गिलानभैषज्य न चित्तपत्सः न विज्ञपे(16 [161b]त्पर्षदि किञ्चिदन्यत् ॥ (11) 112) 10 1) pithastha C. 2) āsanopari rastram marg. Cf. 76. 12. 3)SO DE with Tib.; °strte'smin A; °skrte'smin cw. 4) So A. The equiv. passage in the 'Tib. is unfortunately illegible. I preserve the reading, however as it may be at least an ancient variant, seeing that D had samāsameshu which bas been altered to sanāgateshu, the reading of the other MSS. 5) tham bao¢ca A, thăm D. 6 . . 6) Kern renders as these as if accusatives after a verb of addressing. D has ºkshūna co (= ºkshūnām ca u) bhikshunikanı caiia (C. Oni yana cº; E. oniyāni) a reading which suggests that tales of recluses are meaut. 7) The Tib. here adds the stanza numbered 30 in Kern. 8) Kern's 'is indefatigable' is founded on C's reading: kılānita na ca vivo. The reading of the test is that of A; °tum pi vi° D, tam cāpi EV; compare Kamma- v. p. 4. The Tıb. version may rest on a reading vilāsinaç cāpi rivarjayatra. 9) So CDEW with Tib., visaheta A. 10) CDE are corrupt and unmetrical. 11) bhaveya D, Dhave ca W.; and Tib. .. སྒོལ 12) So W with Tib., ci ta jātu pro C; °cit tu sa anta D; cin na tu jānu E; °cit tanujam sa A. 13) °varam va C. D. 14) °yeta C. D. 15) jñāpayāye parishāya kincit C. D. 23 ·354 शिक्षासमुनयः। [1610- 5 अन्यत्र चित्तेप सदा विचक्षणः भवेय बुद्दो कमिमे च मव।। एतच्च मे सर्वसुखोपधानं यं धर्म प्रावमि हिताप लोके ॥ ग्रवाह ॥ न च कस्यचिदत्तशो धर्मप्रेम्णाऽप्यधिकतरमनुग्रहं करोति ॥ मार्यचन्द्रप्रदीपमूत्रे ऽप्यार। मध्येषपेपुर्यदि वां ते धर्मदानस्य कारणात् । प्रथमं वाच भाषेया नावं वैतुल्यशिक्षितः ॥ एवं वं वाच भाषेया युष्मे वा विज्ञपण्डिताः । कवं महात्मनां शक्यं पुरतो भाषितुं मया ।। ससैयां न बाल्येत तुलयिवा तु भाननं। यदि भागनं किसानीयाः घनघोप्टो ऽपि देशयः ॥ पदि दुःशीलान् पश्यति परिवायां वढून स्थितान् । संलेख मा प्रभाषे त्वं वर्गा दानस्य कीर्तयः॥ भवेयुर्यदि चाल्पेच्छाः गुहाः शीले प्रतिष्ठिताः । मैत्रं चित्तं नित्वा वं कुर्याः सालेखिकों कथाम् ।। (5) 10 (7) (81 1) evam maya E (°mama CW); etan mama D. 2) yam sarvadhi srāmi (sic) C; saddlo sraveni DW. and Kern. 3) Kern tr. 272 1.2%3; W 113 a 3; kasyad antaº 1. 4) Cf. the Vetulyaka sect (Index to Kathav..atth. JPTS. 89 p. 222). The Tib. समुनINAARI (215. a. 5) taught by those greatly increased (?)' (215. a. 5) seems to suggest the reading vaipulya. 5) Scanned as a monosyllable (cf. Apabbr. Pkt. je) in this line, and above 6) Ilitherto quoted from Pin. only. 7) parshāyām MS. 8) 'strenge Enthalisamkeit' B2 from M. Vyutp. without exact ref.; and so Tib. reduction of necessarics of life'. Render: Prcach not thou ab. ཡོ་བྱད་བསྙུང་ stinence'.

·- 162 a]] नवदशः परिच्छेदः। 355 । । 15) परोत्ता पदि पापेच्छाः शीलवत्तोऽत्र विस्तराः। लब्धपतस्तदा भूवा वर्ण शोलस्य कीर्तयः । इति । उक्तं चार्यसागरमतिसूत्रे । तप्यथा । समेसमवति । शमितशत्रु । अङ्कुरे । मङ्कुरे। मारजिते । कराडे। केयूरे। योपवति । सोहोकयति । विशठनिर्मले । मलापनये । यो. खरे। बरोयसे । [162 a] यसने । केमुखी । परामुखी । घामुखी। शमितानि सर्वग्रहबन्ध- । नानि। निगृहीताः सर्वपरप्रवादिनः। विमुक्ता मारपाशाः । स्थापिता बुडमुद्राः समुहाति- ताः सर्वमाराः । प्रचलितपदपरिशुद्ध्या विगच्छत्ति सर्वमारकर्माणि ॥ इमानि सागरमते मलपदानि धर्मभाषाकेन सुप्रवृत्तानि कृवा धर्मासनकेन सुप्रवृत्तानि कृत्वा धर्मासननिषप्लेन सर्वा पर्षदं बोध्याकाराभिनिर्हतया मैच्या स्फरिवा यात्मनि वैवसंज्ञामुत्पाय धर्मे भैष- व्यसंज्ञां धर्मप्रवणिकेधातुरसंक्षा तथागते सत्पुरुषसंज्ञां धर्मनेत्र्यां चिरस्थितिकसंज्ञामुत्पा- 10 ग्यमानि मनपदान्यामुखोकृत्य धर्मसंकथा करणीया। तस्य समत्ताम्यो जनशते न मारो न मारकायिका वा देवता उपसंक्रमयिष्यत्ति विचंतःकरणे । ये प्येनमुपसंक्रमिष्यत्ति ते ऽप्यस्य न शक्यत्यत्तरायं कर्तुमिति अत्रैवाक । धर्मभाषाकेन चौतेगा शुचिममुदाचारेणा सुनातेन शुचिनिवासितेन भवित- व्यमिति॥ एवं धर्मदान॥ 15 1) came camav° Tib. I quote the chief variants from the Tib., which as usual in mantras transliterates, instead of translating. 2) karoti Tib. 3) omvati ukohāyº Tib. 4) samitāni MS. 5) bahu MS. 6) A new form; 'occupant of pulpit. 7) Cf. Mhv. III. 416. 1, where Senart gives no rendering. 'Das Abgencigtmachen' Ba; but Tib. AMRITI 'vexation, insult'. Morris JPTS. '39. 208 renders vicakkhu in samy. vol. I. pp. 112-3 'perplexed'.

·356 शिक्षाप्समुच्चयः। [162a 2) : 10 'बोधिचित्तं च पुण्यस्य वृद्धिहेतुः समासतः ॥ यघोक्तमार्परत्नकरण्उकसूत्रे। तम्ययापि नाम मञ्जुनोनीनागन्धवृताश्च चतुर्धातुसंगृहीता विवर्धत्ते । एवमेव मजु- पीनानासंभारोपचितं बोधिसत्वस्य कुशलमूलं । बोधिचित्तसंगृहीतं सर्वज्ञतापरिणामितं 5 विवर्धत । इति ॥ एषादिका बादिक[162b]र्मिकाणां समा बोधिसवशिता स्मरणार्थमुपदर्शिता । विस्तरतस्तु बुढविषय एव॥त्र चास्या यथोक्तायाः शितायाः । सिद्धिः सम्यकप्रहाणानामप्रमादावियोवनात्। स्मृत्याय संप्रजन्येन योनिस्चित्तनेन च ॥ तत्रानुत्पनाना पापकानामकुशलानां धर्माणामनुत्पादायैव छन्दं जनयति व्यापच्छति वीर्यमारभते चितं प्रगृह्णाति सम्यकप्रणिधातीत्यनेन रता ।। उत्पन्नानां च प्रहापाय छन्दं जनयतोत्यनेन शुद्धिः। अनुत्पन्नानां कुशलानां धर्माणा- मुत्पादाय छन्दं जनयति। पावडत्पन्नानां च स्थितये भूयोभावाय छन्दं जनपतीत्यादि । अनेन वृद्धिः। एतानि च नित्यमप्रमादाधिष्ठितानि कार्याणि सर्वकुशलमूलानां तन्मूलवात् ॥ यथोक्तमार्यचन्द्रप्रदीपसूत्रे। पावत धर्माः कुशलाः प्रकीर्तिताः शोलश्रुतं त्यागु तथैव तातिः। सर्वेषु मूलं सपमप्रमादो निधानलम्भः सुगतेन देशित ' इति ॥ को ज्यमप्रमादो नाम। इष्टविघातानिष्टागमशङ्कापूर्वक प्रतिकारतात्पर्य। तयथा तो. वकोपप्रसादस्य राज्ञो भेषव्यतैलपरिपूर्णभाननं गृहीत्वा पिच्छिल[163a)संक्रमेण मृत्यस्य 20 गच्छतः॥ 15 । (3) 1) Karika 26 b. For 26 a see above 350. 21. 2) This is the 27 and list of the Karikās forming the framework of the book. See the Introductiou. 3) The similc is clumsily cxpresscd, but the illustration is apparently drawn from the king's fcclings on dripking a whole bowl of castor oil through servant's pramāda in stepping on something slippery, or, as the Tib. says, by a slip of the སགས་ "T/RN compares Bcp. ad VII. 70 (tailupātradhāral).

·- 163 b]] नवदशः परिच्छेदः। 357 । ~~" उक्तं न्यार्यतथागतगुन्यमूत्रे । तत्र कतमोऽप्रमादो । यदिन्द्रियसंवरः। स चतुषा रूपा- णि दृष्ट्वा न निमित्तमाही भवति । नानुव्यञ्जनयाको । एवं यावन्मनसा धर्मान्विज्ञाय न निमित्तयाको भवति नानुव्यञ्जनग्राही । सर्वधर्मेधास्वाद चादीनवं च निःशरणं च यथा- भूतं प्रजानाति । अयमुच्यते ऽप्रमादः ॥ पुनरपरमप्रमादो यत्स्वचित्तस्य दमनं परचित्त- स्यारता क्लेशरतेरपरिकर्मणा धर्मरतेनुवर्तनं यावदयमुच्यते ऽप्रमादः । यस्य गुल्यकाधि- 5 पते पहा चाप्रमादश्य तस्यानुलोमिकेन वोपेण कार्य । येन तानप्रमादकारणान् प्रहाकार- णांश्च धर्मान्समुदानयति । यस्य गुल्यकाधिपते श्रद्धा चाप्रमादश्च वीर्यं च तेन स्मृतिसंप्र. बन्ये योगः करणीयः । येन स्मृतिसंप्रान्येन सर्वान्बोधिपतान् धान विप्रणाशयति । यस्य गुस्यकाधिपते अडा चाप्रमादश्च वीर्य च स्मतिमंप्रनन्यं च तेन योनिशः प्रयोगे योगः करणीयः । योनिशः प्रयुक्तो कि गुलाकाधिपते बोधिसत्वो यदस्ति तदस्तीति प्रजाना- 10 ति । यत्नास्ति तनास्तीति प्रजानाति । यावदस्ति संवृत्या चरित्यादि । तयात्रैवाक। सदा ऽप्रमादो स्यमृतस्य मूलं सत्वार्थयु(163b)तस्य च बोधिचित्तं । ययोनिशशेव विवेकचित्तमपरियकः सर्वसुखस्य मूलमिति ॥ म्राट च। परात्मतमताभ्यासाबोधिचित्तं दृठीभवेत्। सापेतिकं पात्मवं पारावार पयामषा ॥ (31 (4) 15 1) i. c. °cittasya ārakshā VANÈTET. 2) 'not ministering to the love of . . Tib. parapurases merely by रोलर 'avoidance'. 3) Cf. 257. 7 and Bodbic. X. 3 with comm. ad loc. 4) CI. M iv. I. 297. 18 et al. 5) Tib. (217. a. 2) इरोल (technical sense not registered ioy J a schke). A preliminary of the first dhyāna, common to all Buddhist teaching Sec Mhv. I. 228. 4 (and Senart ad loc.) and Digba-n. I. p. 73 tin, whicre Rb. Davids renders 'detachment' or 'separation' (tr. p. 84 and note 2).

·358 शितासमुच्चयः। [163 b- (1) 5 । । 10 तत्कूलं न स्वतः पारं किमपेक्ष्यास्त्वपारता। यात्मवं न स्वतः सिहं किमपेत्य परो भवेत् ।। तदुःखेन न मे बाघेत्यतो यदि न रतसि । नागामिकायदुष्वात्ते बाधा तत्केन रक्षसि ।। अहमेव तदाऽपीति मिथ्येयं परिकल्पना। अन्य एव मृतो यस्मादन्यस्तत्र प्रजायते ॥ ग्रन्पोचायते तत्र किं पुण्येन प्रयोननं । पूनः किं वृहकायस्य सुखाय धनसंचयः ।। मृते गर्भगते तावदन्यो बालः प्रजायते । गृते बाल्ये कुमारवं तनाशायागतो युवा ॥ तनाशाच्चागतो वृद्धः । एकः कापः कयं मतः। एवं प्रतिक्षणं चान्यः कायः केशनखादिवत् ॥ प्रय बाल्यापरित्यागादालो याति कुमारतां कायस्वभावो वक्तव्यो यो ऽवस्थारहितः स्थितः। कापश्येत्प्रतिमाकारः पेसीभस्मसु नास्ति मः॥ सूत्मभावेन चेत्तत्र स्थौल्यं त्यक्त्वा व्यवस्थितः । अनिर्देश्यः स्वतः प्राप्तः । काय इत्युच्यते न सः॥ तत्र चित्तव मे नास्ति दृश्यकापस्तु नाशवान्। यवस्थाभिश्च संबन्धः संवत्या चैव दश्यते । - (3) 15 151 1) °kugalam MS.; but Tib. ངགས་དེ་ 2) These stanzas occur with variants at Bod hic. VIII. 97-8 (V.-P.). 3) lūna punar jāta marg. 4) usually peci; a stage of embryonic development. The marg. has : ādau kalalūt pesī (cf. Wassiljev, Buddb. 260 (236)] ante dahad bhasma. Cf. Bcp. ad IX. 85. 5) kalpitabhedenārara samortyū marg.

·- 164 a] नवदशः परिच्छेदः। 359 (7) 18). (9) घाग[164 a]माच्च तदस्तिवं युक्त्यागमनिवारितम् । न गुणाव्यतिरेकेण प्रधान वियते यतः॥ न च त्रीणि प्रधानानि तथा सत्ता गुणा अपि । प्रत्येकं त्र्यात्मकास्ते ऽपि शेषं नै कविधं जगत् ॥ घचेतनं च वस्त्रादि तत्सुखाग्यात्मकं कथम् । सुखार्न पट्टोत्पत्तिः पटादेस्तु सुखादयः । पटादीनामकेतुत्वादभावस्तत्सुखं कुतः॥ तस्मादागमयुक्तिभ्यामनित्यं सर्वसंस्कृतं । तहेतुफलसंबन्धः प्रत्यतवान्न साध्यते ॥ स्वसंताने च दृष्टोऽसौ नित्येषु च कथं यथा परमणुस्तु नकोऽस्ति दिग्भेदानुपपत्तितः ।। दोपतलं तयं याति तोयमानं न लत्यते। एवं भावा न लत्यते तीयमानाः प्रतितां ॥ संतानः समुदायश्च पङ्किमेनादिवन्मषा। तत्राभ्यासादरकारः परस्मिन्किं न जायते ॥ 13 10 (11) 15 1) Cf. Bodhic. (IX) 217. 18. 2) buddha marg. 3) sntrādı ibid. 4) ātmā ibid. 5) ekatrāt ibid. 6) sāmānyavastratiriktā / satrūdayah ib. 7) trigunimayam jagad ib. 8) pradhānam ib. 9) satvarajastamasām sukhadnhkhopekshālakshanatvāt marg. 10) Cf. Bodhic. IX. 130. 11) tadutpattir iti cet marg. 12) Cf. Bodhic. IX. 10 and comm.: yadi na paramārthatah satvo 'sti, katham a samsārum satvasamtanah pravartatc? 13) Ibid. IX 87. 14) samtānabhāva marg. The gloss preceding this refers to the next line (parasmin kimº): pare 'stili nāyuktam kintu tvasmin na yuktan cet.

·360 शिक्षाप्तमुच्चयः। [164a (1). 3) 6 10 तस्मादेवं जगत् ज्ञेयं पयायतनसंचयः । प्रप्राप्तमेव तहुष्वं प्रतिकार्य परात्मनोः ॥ अयुक्तमपि चेदेतत्स्वात्मन्यस्तोतरत्र न । पदयुक्तं निवत्यं तत् स्वमन्यहा यथाबलं ।। कृपया बक दुष्वं चेत्कस्माइत्पाप्यते बलात्। जगहुएवं निवप्येदं कृपादृष्वं कथं बढ़ ॥ एवं भावितसतानाः पाडष्वममप्रियाः। प्रवीचीमवगालते कंसाः पावनं यथा ।। सवेषु मुच्यमानेषु ये ते प्रामोग्यतागराः। तेरेव ननु पर्याप्त मोक्षणाप्यरमेन किम् ।। एवं पार्थ कृत्वापि न मदो न च विस्मयः । न विपाकफलाकामा परार्थकाततृष्णाया ॥ दशदिकसवसंपत्तिरात्मी[161b]या[]स्य न संशयः । नास्त्यावकाशोऽपि परसीध्ये स्वसंजया॥ 1) fa collection of spheres of sense'. 9.75.78. prałyckum anulmā comm. 2) Bodh. VIII. 104 Marginal note, apparently referring to this line: ced ante paran. 3) 3g ‘character?. Here used in similar sense (fized bent of mind') to the meaning noted at 23. n. 4 (cf. Add. notes). These stanzas recur (with variants) at Bod h. VIII. 107-9, where the comm. has : evam parātmasamataya | bhav° anabhogaprarțltacittasan tatayah. 4) āçayenaira duḥkhapriyāḥ marg. The comm. (communicated by Prof. Poussin) continues: paraduḥkhena sumam tulyam priyam sukhahetur yeshūm te tathā. Thus to the Bodl..sat even a descent to Avici (cf. Karandav. Ch. II.) i ) is indifferent. ) देवळगा जीवनमा (218. a. 3). "Is there not satisfaction from this alone?' So that tair eva is taken as equiv. to tesham mokshad era. paryāptam is confirmed by Bcp. 6) daçadıkshu yā satrānām samrddhiḥ sã 'sya. Both text and gloss are somewbat obscure, but the meaning, as tbc Tib, shows, is: 'the happiness of all the world [must be considered as one's own. of this there is no doubt'. 7) So the MS. against metrc and sandbi. Should we read with hiatus, ºsti irshyo? %D ·-164b]] नवदशः परिच्छेदः। 361 5 परेषामात्मनो वापि सामान्या पापदेशना। पुण्यानुमोदना चैत्र बुढाध्येषषयावन । परिणामनमप्येवं निर्विशेष प्रवर्तते । पुण्यं प्रवर्तते तस्माट्नत्तं सावधातुवत् ॥ अयं स मार्गप्रवरःतेमानतसुखोत्सवः । बोधिसत्वमकासार्थ कलिलप्रीतिवर्धनः ।। पाल्यमानश्च सततं वनपाण्यातियान्त्रिकैः । मारगुल्मिकसंत्रासजननेबुडकिंकोः ॥ संबुडरानतनपा बोधिचित्तरथस्थिताः। वहते तेन मार्गेणा स्तूपमानाः सुरादिभिः॥ तस्मादात्मवमारोप्य सवेषभ्यासयोगतः। परात्मडष्खशात्त्यर्थमात्मादीन्सयोत्सनेत् ॥ तृष्णा परियको यस्य तस्य दुष्खं न शाम्यति । परिणामविनाशिवात्स दृष्खननको यतः ।। लोके दुप्खाग्रितते च का रतिः सुमुखे भवेत् । समत्ताद्दयमानस्य नखादाले पि किं सुखम् ॥ प्रात्मतृष्णा च सर्वेषां दुष्खाणां मूलमुत्तमं । तस्मानिन्मि तामेव सवेभ्यः स्वार्थमुत्सजन् ।। 10 15 (9) 1) These are apurimāna, Vajracch. $3. 2) aty° not in Lexx. यावर हे कोमामाळेगारमा 'choice charms [ofJ Vajrapāņi. 3) The Tib. renders this 25775455'5 baving abandoned (my) own possessions'; but the meaning may be: 'even as I abandon it (viz, the thirst for 'soul') for myself, on my own account'. 23* ·362 [164b- . शितासमुच्चपः। तमन्ती ज्ञातेच्छा जेतव्या सर्वपत्नतः। घात्मतत्वस्मृतिं कृत्वा प्रतीत्योत्पादचित्तया ॥ पढ़यानोत्सृजाम्येतत्तदेवाददतो भयं । प्रतितां कि पात्येव कायश्चित्तं च मे यतः ॥ यदि नि(165a]त्याप्यनित्येन निर्मला मलवाहिना। बोधिः कायेन लभ्येत ननु लब्धा मयेव सा॥ एवमात्मानमुत्सृत्य सर्वसवार्थमाचरेत्। भैषज्यप्रतिमाकल्पो लोकधर्मेधचित्तकः ।। सर्वसत्वार्थमलिवे स्वप्रज्ञां विनियोजयेत्। युक्त्या संरक्ष्य तु द्रव्यं सवेषु वोपयोजयेत् ॥ स्वकापे परकाये वा यदुष्वं नेक दुष्वकृत्। सवानां भोगविनत्वात् क्लेशाः शोध्याः प्रयत्नतः। लोकोपनीव्यात्सत्तीर्धाद्भुजङ्गकुणया इव ।। पुण्यतेत्रमिदं शुद्ध संपत्सस्यमहाफलं । मुखडर्भितमंतप्तं जगत्सतर्पयिष्यति ॥ लाभमत्कारकायादि त्यक्तं ननुाने मया। कोपः कस्यार्थमय्यापि मृषा वा तन्मयोदितम् ।। स्वार्थप्नेषु पदि द्वेषः कृपा कुत्र भविष्यति । नियस्यापि कः कोपः पार्थो पदि नश्यति ॥ 10 16 1) jñātā ' icchā iröhņā. 2) The Tib. appears to bave read sarvasatrataḥ. 3) yadi nātnā mayā bodhir lābhaḥ katham marg. 4) svusantānāt marg. 'from one's own character' which is thus compared to a holy place. 6) kim artham suasantānacodhanan ity āha.

·363 (2) (3) 5 • 165 b] नवदशः परिच्छेदः। प्राक्रोशादितमाः सत्यमित्कस्तूरिकादयः । स्वाम्यसनेन दुर्व्यस्ता नोपभोग्या भवति ते॥ चित्तपति प्रतीकारं न च स्वामिरितेच्छया । नापि संचोट्यत्येनं भोगार्थ नोपयाति च ॥ अनुस्मृत्योपस्मृत्यैतानकृष्टोप्ता जिनात्मनाः। नानाविषयधातूनां सार्वेन्द्रियमझागदान । विज्ञप्य स्मारयित्वैतान क्रुहामप्युपकारिणः [165b] । स्वभावात्यक्तमाधुर्याः सुखयत्येव डण्वितान् ॥ धातवः पञ्च भूवारितेबोनलखसंजिताः। यावत्सवाः स्वितास्तावत्सर्वेषामर्थकारिणः ।। सर्वडथरितेषां सत्वााहिरिवर्तन एवमेतान् करोम्येष धातून षउपि निळयान् । यावदाकाशनिष्टस्य निष्ठा लोकस्य संभवेत् । तावत्स्यास्यामि लोकार्थ कुर्वन् ज्ञानपुरःसरः ।। यात्माचार्योऽनुशियष्याडि सदात्मानं मुशिष्यवत्। अपृष्ट्वा चात्मनात्मानं बलेनापतितक्रियः॥ 10 15 1) kastūrıkādidānena parārtham akrofādi kshamante urdayāh marg. 2) MS. apparently: svānyāsº durnnyaste; but Tib. 377378ra hogy 'unintelligently offered by their owner'. 3) °yanti MS.; but the Tib. appears to take the verb as parallel to samcodi. The marg. pretixes to this clause the word yena (because'). 4) Like akęshtāpacya and akºrohin sown on virgin soil hence, 'exuberant, enthusiastic'. The Tib. म like IVF954 would seem to be required.

·364 शितासमुच्चयः। [165b- (3) 5 क एव मम दुखेन उष्खी स्याम्मे भपादयी। तदोषानुशयज्ञो वा पथात्मगुरुरात्मनः॥ अविराग्यपलायी च करुणाविषयोऽपि वा। नित्यसनिस्तिथापि शिष्य म्रात्मसमः कुतः॥ लेशोन्मत्तोग्य मोलान्धः प्रपातबकुले पथि। स्खलन पदे पदे शोच्या पात्रात्मा च सर्वदा ।। स्खलितान्वेषां तस्मात्ममानव्यसनाजनात्। न युक्तं युयते वत्र गुणान् दृष्ट्वा "दुतं मक्त् ।। केन शकामादातुं मया दोषमहोदधिः । कृत्यमन्यैर्ममैवात्र कोऽन्यदोषेषु मेनपाः ।। परचोदनदतापामनधीष्टोपकारिणां । वाक्यं मी प्रतीच्छामि सर्वशिष्यो भवाम्यहं ॥ संयामो हि ममैकस्य बकुभिः क्लेशशत्रुभिः । तत्रैकेन रणासक्तमन्ये निघ्न[166 a]त्ति मां सुखम् ॥ तत्र यः पृष्ठतो भौतिं भावयेदन्यतोऽपि वा। प्रहिष्टो वा प्रसनो वा समे प्रापाप्रदः सुकृत् ॥ (3) 10 150 15 1) atma guruy.. (two aksharas lost) premaniyatvā[t] marg. 2) avirāgi ýa-t5 'indefatigable. 3) 15 hunt out', 'convict' (?). 4) ikshana (adj. inasc.) does not occur elsewhere uncompounded; but doshekshana is quoted from Sāhityad. mā for na cao hardly be correct. The Tib. ap. parently read: ko inyo dosheshu moksanah; an easy correction but uot yielding very appropriate sepse. The next stanza occurs with variants at Bodh. V. 74. 5) The Tib. गरमाग गरे TETN (219. b. 4) seems to imply a reading matsukham: 'destroy my bappiness'. With samgrāma Poussin compares Bodb. VI. 19.

·- 166 a] नवदशः परिच्छेदः। 365 6 लिसंहातनीलेन चोरभारणभारिणा। विचित्रमुरभिस्फीतपुष्पाशाखाकारिणा ॥ युगपत्सर्वदिग्बुडतेत्रमागरचारिणा। बलिना प्रतिकार्येषा सर्वमारापकारिणा ॥ नरकप्रेतसंतापप्रशमोन्मुक्तवारिणा। सप्तारगस्नात्तस्थभव्यसवार्थसारिणा ॥ जगनेत्रोच्छ्वोत्पादिबलालङ्कारधारिणा। विदुषा बालवपुषा लोकविस्मयकारिणा । मञ्जुश्रो संज्ञकं पत्तत्पिण्डीभूतं जगहितं । सर्वेपौवात्मभावेन नमस्तस्मै पुनः पुनः॥ अनेकडष्वसंतप्तप्रल्हादनमकाक्रद। त्रैलोक्यतृष्णापातालप्रपूरणमलाम्बुदम् ॥ जगदिष्ट फलस्फीतदशदिक्काल्पपादपं । प्रार्थितप्राप्तिसंकष्टनगन्नेत्रोत्पलार्चितं ॥ विस्मपोहतरोमाञ्चर्बोधिसत्वशतः] स्तुतम्। मञ्जुप्रियं नमस्यामि प्रणामस्तरोत्तरः॥ निःशेषडष्ववैचाप सुखमनप्रदायिने । सर्वाकारोपजीव्याप मञ्जुघोषाप ते नमः॥ 10 15 1) Tbis and the following seven stanzas of namaskāra are omitted in the Tib. Dark blue is one of the recognized colours of Manjusri. 2) For netrotsara; cf. B & RA v. utsara. 3) वारस feast', like the Brahmanical sattra. Poussin compares Bodh. . I.32. 23** ·366 शितासमुच्चयः। [166a-b.] (1) इति जिनतनयानां सर्वथा त्यगुतानां चरितमुपनिबध्योपार्जितं यच्छुभ मे। भवतु सुखमनतं देहिनां तेन पावत् सुगतपदमन166b]त्तव्योमसीमाधिपत्यं ॥ पुण्यवृद्धिः समाप्ता ॥१६॥ (2) समाप्तश्यायं बोधिसत्वविनयो ऽनेकसूत्रात्तोहतः शितासमुम्रय इति । 1) Metre: Malini. 2) The "Tib. adds (before the tinal word equir. In samăpta) zjarpzigĝigh ལྷས་མཛད་ 'made by the Teacher (ācārya) Çāntideva'.

·Index I. Titles of works quoted (Indications of subject are added for the longer and more important quotations). Akshaya mati-sūtra 11.8; 21. 23; 33. 13; 34. 17; 117. 18; 119.8 (on quietude of mind); 158. 7; 167. 1; 183. 4 (on the state called muditā); 190.4 (80 forms of çruta); 212. 12; 233. 6; 236. 1, 8 (on citta- and dharma-smrlyupasthina); 271 4; 278. 4 (Aº nirdeçe mahāyāna-sūtra: - on vigorous self-reliance in resolve); 285. 7 (similar topic); 287. 8; 291,8; 316. 13 (on graddhendriya and four other indriyas). Angulimālika (sūtra] 133. n. 8. Adhyāçayasaņcodana-sūtra 15. 13; 97. 19 (on samādūna); 101 %, 17-116.5 (avoidance of five ürümas); 351.1 (on the nirrimisha dāna). Anantamukhanirhāra-dhārani 18.15. Anupirvasamudgata-parivarta 313. 1. Apararäjāvavādaka-sūtra 9. 12 (value of bodhicitta by itself). A valokaná - gūtra 19. 15; 297.10-309.11 (on the merit of adorning stūpas etc.). A valokiteçvaravimoksha 296.2 (declaration of parināmanā). Ākāçagarbh a-sūtra 10.14; 11. 1; 59. 10-66.8 (Incus classicus on sin and confession). Āryasatyaka-parivarta (cf. KF. 210, No 13) 165. 17. Ugraparipşcchā or ügradatta pº 11.2. 18.18 (on self-abnegation); 37.7; 78, 7, 14 (duty to a wife); 120. 3 (on smrti); 136 1 (on clothing); 144. 1, 5; 146. 10; 146.5; 147.20; (Ugradº) 180.1, 14 (the preparation of the citta; indifference to lokadharmās); 192.12; 193.8; 196.7; 198. 1 (life in the forest); 200 7; 267 19 (Tib. here implies Ugragshapati-parº) 271.0 (on dīna-cuddhi); 315. 14 Udayana-vatsarāja-pariprcchä 80. 18 (description of fleshly passion). 24 ·368 INDEX I. Upīyaka u çalya-sūtra 1) 66 9; 165. 5; 167.3–20 (on sins through evil influence); 168.4. Upāli.pariprcchā 164. 8 (on confession); 168. 15 (formulas for confession); 178. (superiority of Mahāyāna-system as to release from sin); 290. 3. Karmävaranaviçuddhi-sūtra 90.8 (on hindrances to holiness); 172. 10. Kāmā pavadaka-gūtra 76. 16. Kāçyapa-parivarta 52. n. 1. Kshitigarbha-sutra 13. 7; 67.19 (on sin and penance); 88. 1; 100.5; 176. 4 (on abstention from prinātipāta and adattadūna). Gaganaga ija -sūtra 33. 11; 44. 21 (on anartha-rivarjana); 50.1 and 51. 14 (on Māra); 117. 7 (on mental çünyatii); 126. 15; 270. 9 (on purity in giving); 271. 18 (on purity in conduct). Gandavyuba 2. 3 (on kshana-sampad) 5. 20 (on bodhicitta); 8. 16 (on bodhipranidhicitta) 34. 18 (on the true friend); 36. 4 and note; 95. n. 2; 101. 13; 122. 10 (on citta); 149. 7; 154. 1; 180. 15; 276. n. 2 (locus classicus on increase in holiness); 310.1, 12 (on Buddha-darçana). Giocarapariçuddhi-sūtra 350. 21. Caturdharmaka-sitra (Feer, Fragments du Kandjour p. 196; Nanjio 266 –67) 41. 7; 160. 4 (ibid. p. 19); where the title of the work here quoted is Caturdharmaka-nirdera; cf. Nanjio). landrapradipa-81tra (called in Sanskrit Mes. Samädbirija; both names in Tib : Taran. p. 156, K.F.249) 16.10; 18.11; 53. 19; 100. 13; 116.14; 121.2, 8-9; 134. 1. 9; 137. 11; 157.8–13; 166. 6; 177.4; 179. 15; 183. 1; 189.4; 193.4–195.16; 242. il (ou çiinyatā); 1°dīpinumodana-parivarta); 291. 9; 354. 4 (on dharma. dina); 356. 15. Candrottarā dāriki-pariprochá 78 19 (on passion). Cundit-dbāraļi 173. 4. [Jambhala stotra 155. n. 3). Jūänavati-parivarta (of 'andra-pradipa, 4. v.] 134. 7. Jiana vaipulya-sutra 192.8 (what çüstras are to be avoided). Tathagatakosha-sūtra (-°garbha-8) 171.13 (on the great sins) (cf. Subhasbita-Sº fol. 99; 8ce Additional Notes). Tathigataguhya - sūtra 7.20 (on bodhiciltotpūda); 126. 5 (on kindly specch); 158.18 (on purity of person); 212. 7; 274.3 (ten ways of showing vigour); 316.5 (the four great virtues). 357. 1 (cxpositious of the subject of Kär. 27) Tathāgatabimba-parivarta 173. 8 (merit of offering an inage). 1) According to Mr. Wogihara this work is the original of Nanjio N 52 Itr. A1). 265-316) and 926, and differs cotirely from Nanjio 1257 (a çīstra not a sülrn), though therwise similar in name.

·INDEX I. 369 Trisa may arāja 188. 15 (charms: cf. 189. 11); 172. 18; 290. 13. Triskandhaka 290. 1; cf. 171 n. 3. Daçadharmaputra 5. 7; (dharmaka-8°) 8. 8 (on bodhicittotpäda, its 4 occasions; its 2 kinds); 116. 16. Daçabhūmika(ºmaka)-sūtra 10. 15; 11. 10; 126. 0; 227. 11; 287. 14 (on compassion towards all); 291.11 (on the mahā-pranidhānas). Sce also: 'Pramuditāyām' 11. s. Divyävadāna (tales from): sec Saigbaraksbita, Sūkārikā. Dharmasam giti-sitra 12.8; 117.1 (action only for others); 119.11 (on smſli and samādhi); 122. 4 (on citta); 124.5; 125. 1; 127.1 (on care jo spcech); 143. 3; 145. 16; 146. 6 (on disinterested giving); 163. 7; 179. 11; 228. 12 aud 229. 7 (on kāyasıệtyupasthāna); 233. 9; 263.1, o (on çünyatā); 264. 12; 284. 7 (on good resolution); 286. 7; 322 6, 14 and 324.5 (on mindfulness of the 'three gems”). Nārāyaṇa pariprccbā 21, 1 (on self-dedial); 147. 1 (motive for virtue); 189. 7. Niyatāniyatāvatāra mudrā - sūtra 7.1 (parable as to bodhicilta); 87. 14. Nirvāņa [? - sutra?] 133, note 5. Pitakas: see Bodhisatva-pº; Vidyadhara-pº. Pitf-(Pitā-)putrasamāgama 181. n. 4; 214. 11–256. 3. Pushpakūtadbāraṇi 173. 18 and 256. 4—257.8 (on the dharmas alud on kurmuphala); 257. 8—261. 11 (several extracts, as to çünyatā). Prajñāpāramita (1) 'mabati' 276. 15. (2) Ashta sahasrikā 37. 13, 314. 18. (3) Other recensions: 49.5 (on Māra); 129. 11 (on prajñā and sam prajanya) 313. 18 (on anumodaninucamsā)); 349. 6 (care for universal salvation); 351. o (on showing forth the dharma). Scc also Bbagavati. Pramuditā 11.3 (cf. supra Dasabhūmak a). Pravrajyāntarāya-sutra 69. 6. Praçantaviniscayaprātihārya-sūtra 16.2 (on icstruction); 83.20 and 84.8 (on help to the faithful); 86. 13 (on honour to bodhisats); 146. 16. Prātimoksha 125. 9. Bșhat-sāgarauāgarāja-pariprcchā 309. 13 (eight means to gain Buddhasamavadhāna). Bodhicaryāvatāra 1. n. 4; 125. 11-12 (ʻshun scandal'); 127. 10–13; 155. 10; 155. 14—157. 8 [cf. 59, notc 2; 118, votes 1, 3, 7; 125, notes 1, 3; 155, note 3). Bodhisatvapitaka 190. 12; 311, 13, 17 (honour to caityas). Bodhisatva-prātimoksha 11. 11; 17. 16; 18. 17; 20. 12 (ou self-denial); 34. 13; 36. 15; 55. 6; 125. 5; 144. 9 (on liberality); 188. 17. Brahmapariprccbā 125. 8.

·370 INDEX I. Bhagavati 188.5 (n. 1) (on resolutions for patience); 202. 4, 8; 210.3 (on meditation on the 'impuritics'); 243. 15; 262. 12. Bhadrakalpika-sutra 8. 20 (on bodhicittotpūda). Bhadracaripraạidhänarāja, here called 290.8; 291. 0; 297.1. Bhadracaryagātha Bhikshuprakirņaka 154. 17. Bhaishajya guruvaiduryaprabha-sūtra 13. 12; 174. 1-175. 8 (on the virtuc of sacred names and of fasting). } Maõjuçri-buddhakshetragunavyūhālamkāra-sūtra 13. 16 (on bodhicittotpāda); 14. 18 (on taking vows); 53. 14; 175. 17. Manjuçrivikridita-gitra 149, 5. Mabākaroņā-[pundarika)-gūtra 94. 14 (parable of fishermap); 309.5. Mahāmegha 184 5; (cf. 133. 4). Mahāvastu: see Avaloka uā- gūtra. Märici (a charm) 142.5 (cf. Feer AMG. V. 430-432). Malāsiņ ha nāda a see Crimālā. Maitreyavimoksha 9 8 (on value of bodhicitta, vinūpi caryayā); 177.11 (purification from sin through bodhicitta). Ratnakarandaka-sūtra 6. 11; 356. 2. Ratnakūta 52. 12, 53. 17; 54. 11; 55. 3; 146. 4; 148. 8. 196. 11; 235. 1 (on citta-smộti). Ratnaciida-s titra 117. 12 (siitri described as fully discussing cūnyata); 120.7; 229. 13 (on kāya-smrtyupasthima); 232. 6 (on redanii-smrty); 235. 1 (on cittasmộty°); 236. 13 and 237. 3 (on dharma-smrtyº); 272.0 (on caryā-pariçuddhi); 317. 13. Ratnamegba 7.13 (on adhimatrādhimukti); 17.6; 36.5; 51.8, 21; 52. 4 (on avoidance of bad friends); 54.2 (avoidance of despair); 116. 6; 121, 12 (on citta); 124. 13 (Kärikā 12); 127. 16; 135. 1, 12 (on food and medicine); 137. 1, 6; 148.5; 149. 11–151.2 (against greed and pride); 157. 16; 168.1; 179. 16; 196. 18 and note 6 (duties of forest-recluse); 209.5 (on açubhas); 267. 14 (on bhogari. çuddhi); 274. 1; 283. 13 (bencvolence even to the thankless); 290. 9; 291. 5; 313. 10; 348. + (votive offerings to be made for the salvation of all). Ratnaraçi-sītra 55. 7; 128. 3 aud 129. 14 (on almsgiving); 137. 17; 200. 12 (on forcst-seclusion); 312 3,7 (honour to caityas). Ratnolkadhārani 2. 15 (on faith); 153. 11 (cittotpūda in 10 ways) 327.5–347. 11 (on the virtues of bodhisats). (According to Mr. Wogihara this work is the original of Nanjio 785). Rājä vädaka-8ūtra (sec also Apara-rājävdaka -8°) 206. 11 (ou objects of fear to the recluse). Rüsh trapäla-sūtra (-ºpariprccha) / 54. 16; 153. 1; 195.17–166.8; 203.8 (Rº Rāsbţrapālokta gātbā gātbū); 318. 4 (on Buddhiinusmrti). cchi)} Laikāvatāra-sūtra 131. 13 and notc 5; 132. 1-134.0 (on food); 135.5. Lalita vistar,a 5. 12; 203. 14-206.10; 237.5 (on dharma-smrti and çünyatā). Lokanāthavyakarana 241. 10 (on çünyatā). Lokottaraparivarta 151. 1a (on Mürakarmāņi; on pride).

·INDEX I. 371 Vajracchediká 171.9, 275. 11 22.5 and 27.-33.10 (on self-denial); Vajradh vaja-pariņāmana also called 213 8 (on benevolence) 278. 14 (ou Vajradh vaja sūtra earnest effort); 291. 10. Vīcanopāsikāvimoksha (in Gandavyūh a) 36. 5. Vidyādharapiţaka 142. 12 (charm). Vinayaviniscaya: see Upālipariprcchū. Vimalakirtinirdeça 6. 10; 145. 11; 153. 20; 264.8 (and note 1); 263. 11, 13 and 270. 4 (on bhoga-viçuddhi); 273. 6; 324. 10 (and note 1). Viradattapariprcchā 34. 16; 230. 10 Çālistam basūtra 219.10-227. 10 (on causation). (atra) Çikshisamuccage 16.1. Çūraigamasūtra 8. 19; 91. 8 (on anulpīdita citla-vyākarana). Çraddhābalādhädāvatārilmudrā-sütra 86. 1; 87. 4; 153. 18; 311. 6 (merit of seeing Buddha even in pictures). Çrävakavinaya 135. 9; 168. 12. Crimālāsim banādasūtra 42. 12 (cf. Add. Not. ad loc.). Sangbarakshitāvadāna (Divyāvadāda; but see 57. n. 2 and Addit. Not. ad loc.] 57. 11. ) Saddharmapundarika 47. 13 (on avoidance of frivolity); 92.8; 352. 7 (how to make a dharmadāna). Saddharmasmstyupasthāna 12.5; 69.13- 76.5 (on the future punishment of tho ten sins); 125. 4. Saptamaithunasamyukta-sūtra 76.7 (sivoidance of kāma); (cf. Ang..n. VII. xlvii). Samādbirāja: see Candrapradipa. Sarvadharmavaipulyasamgraba - Sūtra 95.11 (sio of opposing religion); 96. 17. Sarvadharmapravsttinirdeça 6. 16; 90-19 (on hindrances to spiritual growth); 99. , 18 (on solenın resolve). Sarvavajradharamantra 140. 13. 'Sarvīstivadinim' 148. 13 cf. Add. N. (conversation on kucalamiūlīni). Sagaran ägarāja-pº: sce Brhat-szic. Sigaramatiſpariprccbā)-sūtra 12. 12 (on the solemnity of the samvara); 41. 14 and 43. 5 (on study, through preachers); 50. 3 (on Māra); 126. 1; 127.6; 145. 8; 151.3, 7; 184.0 (patience, three-fold); 275. 1 (on energy); 313 6; 355.9. Simha pariyrochā 5. 13, 14; 53. 5. Suvarņaprabhāsottama - Būtra 160. 19 (confession of sin); 216.6 (on maitri and karunci). Sūkarikávadäna [in Divyāvadana) 177. 10. Hastikakshya (sūtra) 133. 4 (see Additional Notes ad loc.).

·Iudex II.
Sanskrit Words.
(Nomina propria arc distinguished by capital letters).
akalpana (?) 'imperturbable 32. 7.
akucalāḥ karmapathāḥ (ten) 69. 13; 172. 4.
akssbţopta 'exuberant' 363. 5.
akshana (eight) 2, 4; 114. 14; 147. 14 (cf. Suhfllekha (1. JPTS. '86, p. 19).
aksharacaryā 'study by letter (not apirit)' 96. 4.
Akshobhya 14. 14 sq. (a tathāgata).
ignik hada 204. 11.
ilgniçik hācara n. of hell-birds 69. 14.
agniskandha 'naked flame 77. 4.
(buddha-) a n kura (met.) 159. 21.
(bir)aigara 121. a (note 2).
Acela-guru 331. 12.
accha 'clear' 197. 1.
acchatās am hita 214. 11 (note 4).
acchati (= fccbati) with acc. 298. 4 (note 3).
acchambhi 303 (note 3).
acchidracittatā 117. 9.
Ajīvika-guru 332. 1.
ajivikā-bhaya 'fear of not sustaining life' (80 Tib.) 296. 5.
aņdakosha 6. 12; 288. 8.
atitfpti 273. 14, 16.
izticcbā 'excessive desire' 255. 16.
atyaya 'transgression 162. 18; cf. Add. Notes ad loc.
atyarthābhiyoga 'déployer de l'énergie' (Fecr AMG. V. 198) 160.8 (cf. Add.
Notes)
adhikaraņa 'topic for debate' (cf. Asht. Prajů. 52. 5) 195. 10.
adbipateya (? ādbipº) 28. 14.

·INDEX II. 373 adhi-vas 'bear with' 177. 6 (note 2). adhishthāna 'blessing' 273.9. (an-)adhishţa '(not) requested as a teacher' 354.10 (cf. Additional Notes on 13. 15) adhyavasita (niyama): vide svananadhya". adhy-ā-paţ'violate, ravish' Add. Note on 171. 16. adhyālambana 'reaching' 123. 1. adhyāçaya definition of 285. 14. (try-)adh van 25.6; 68.10 et al. Anantaprabha n. of a Tathāgata 9.3. Anantayaças, a king 255. 8. an a patrāpya 105.8 (cf. apatrā°). anartha-(vi) varjana Ch. V (title) and esp. 116, 1–5. anavamardy a 32.11. anavamadyatä 183.5. anavarāgre witthout past or future, endless. anātha çālä-vat (simile) 'like a poor-house 231. 5. anālina 'not desponding' 100. 17 (note 8). anāvaraṇajñāna 29. 30. anāvaranatā 244. 5. anicrita 'independent' 126. 11. anugraha 'support' (?) 336. 10. (an-)a nutapyanā 191. 3. anutpattikadharma kshänti 212. 14. anu paricoabita 'repeatedly dried' 212. 8. anumodanānuç am säh 313. 18 foll. anuvicăran a 'research' 294.5. anuvidhyati 'penetrates' 351. 4. anuvy aŭjana 183. 7 (note 4); 184. 11; 202. 10 sq. anuçamsa (cf. bhadrānuç) 124. 2; 951. 1—8 (vimçatir anucº nirāmishadāne). anta çah 'jusqu'à' (cf. Divy. index) 17. 18; 352. 1. anyatra with instr. 88. 19. apakshāla 146. 6 (note 1). apatrāpya 'modesty' 12. ; 136. 1; 192. 1; (cf. trapā explained in Bcp. ad V. 32). a parigraha 357.14. apariņamanatä 'inflexibility' 95.6. a paritarshaņā 'non-covetousness' 183. 5 (see Additional Notes). a paritrasyanā see paritrasya nā. aparibāņa 'the state of lacking nothing' 316.6. (tir-)a pāya 54. 18; 204. 8. aptva 'wateriness' 246. 16. a pratihatabuddhitā 183. 9. a pramāda 356. 16; 367. 1 (definition). (smsty.)a pramoshatā 80. 4; 191. 12. abhavya 'incurable fool' 209. 19 (note 7). a bhidhyā 'covetousness' 74. 3; 172. 2. abhinirvetta 'developed 203. 5.

·374 INDEX II. .. abbinirbaramāņa and ºbrta (used of attainment of dhyāna or samadhi) 333. 13; 343. 11; 272. 11. abhinirbāra 184. 14. abhi-ni-vic (par.) 'be attached lo' (?) 252. 10; 254. note 1; (ātm.) 'enter on' 254. 8, 19. abhimukhi-kp 'to manifest' 216. 4. abhi-lap 24. 18. abhiçraddadhāti 'believes in 316. 18 (cf. Vajracch. & 21). abhūtagata 'fallen in to error' 286.a. abhyavakāçika (bodhisatva: sec Childers 9. v. dhiūtanga) 137. 1. abhyudgata 'gone forth from 35.1. Amitābha, Tathāgata, and bis heaven 175.6. amſta (= nirvāṇa) 357. 18 (note). ayonigomanaskāra 'want of reflection 167. 14. arushţacitta (sic lege: V. Add. Notes) 'with unangered mind' 23. 15. (nir-)argada 'unhindered' 335. 11. arcciya (2) glossed 'acireņa' 331.5 (note 3). Arcishmat, a Tathāgata 9.3. alāta-vat (simile) 121. 18. avakrānta 'engaged in', 'entered on 270. 4. a vacara 214. 10 (note 3). avadha 'concealment' (?) 338. 10 (notc 7). avabhāsa ('a broad hint) defined 131. 3 (note 2). avamanyanā (aic legendum) 'contempt' 9.7, 92.6. a vamardanatā 'disposition to break a command' 126. 15. avaliyate 'desponds' (cf. alina; and anavaliyanatā, Samādhirāja 5. 20) 264. 14. araskandanā 'assault' Add. Note to 172. 1. a vastuka 261.8. & vasphandana 'reviling' 172. 1. avasya ndanavacana 126. 1 (see Adu. Notc ad loc.). avikalatāḥ (ashta-) '(eight) states of freedom from distraction' 311. 17. avirāgi 'indefatigable' 364.3. (an-)a vekshā (= P. upekkhā) 'non-regarding' 187.6. avaimukhya 'not being put out of countenance (sce vaimukhya) 179. 15. a vyutthita (*) 25. 19. a vyu paccheda 'uninterruptedness' 295. o. açloka: see çloka. a samprajan ya 'not conscious' 108. 8. a sampramos ha 85. 2. asampravedhanatā 35. 7 (note 11). asecanakadarçana 'lovely so that no beholder cloys' (cf. Divy. Index) 322. 12. ākāra (80 kinds) 190.5–191. 3. Ākāçagarbha 67. 14. āgahana-çarita 'of overreaching' (*) ways 286. 1. āgshita-cittatā 'niggardliness' 28.7. āgharate 82.6. ācārya-gāstrisamjñā 154. 12. (an-)ācchindanatā 'non-disregard' 126. 15.

·INDEX II. 375 ājāneya 26. 14 (note 3); 28. 8; 128.7; 190. 9. ºyatã 119. 5 (note 1). ājivika (žjº metri gr.?) 332. 1. ātā pa 'zeal' (Tib. brtun-ba; cf. Kārikā 8) 119. 17. ātāpin 'zealous' 31.3 (Divy.). ātiyantrika 'charm, spell' (?) 361 7. ātyayika 'harmful, prejudicial' (80 Tib.) 17. 19. ādātum 'to convict' (a fault) 364. 9. āde ya 'acceptable' (of persons) Kārikā 10, 11. ūdiņ kstvä 292. 5. ādikarmika 'novice' ('fidèle en route pour la Bodhi', Poussin Bouddhisme 231, see also II. Oldenberg Z.D.M. G. 52. 650, n. 1) 11. 6; 20.5; 104. 17; 139. 8; 356.0 (cf. Pali üdikammika Saddhammas. IX 12, apud JPTS. '90. 62). ädiptaciraçсaila (used of supernatural illumination ? cf. Jáschke 8. v. ye-ses) 54. 4; 191.8. The expression also occurs twice in an unpublished fragment of Upālipariprccha. ādhipateya 117.8 (note 1). ūdhyatmika (shadadh dhatavah) 'personal' 249.8 foll. ānantarya (five kinds) (1) regarding bodhi 17.20—18. 7; 257. 11. (2) regarding āpatti 'sin' 60.6; 67. 1; 168. 1 (cf. Pāli ūnantarika, Pugg. P. 13 and Dh.- Si S 1290). il niñjya 'immobility' 223.1 note 1. änugam sa 'advantage' 121 n. 3; 195. 9. Cf. Samādhir. 15. 16 and Saddh-P. Chapter XVIII, title; where Kern (tr. 336. n. 1) against his MSS reads the more classical form ünſcamsa. See also: ănuramsa. i patti (two kinds) 168. 18. ūbhisa (anilº) 129.8 (cf. Bodbic. V. 36 and de La V.-l'oussin on Bcp. ad loc.). āmishaprakshipta 128.7. āmukhikarma 33. 15. āy at an a-samcaya 'congeries of sense-spheres' 360. 1. arĩm 104 fin - 105. 4; 106-11; 234. 13 seq. (cf. Arg.-n. VI & cxvii. = III. 449). rāmatā 191. 10. ar ambap 4 22. 1; 253, 2; 259. 10; 281. 7 (Puli ammama). i rägaļa 277. 11. ärāgayati 30.6; 244. and note 1. āryavam ça (catur.) 105. 8. ālambana (cf. irambana) 235. 8 (and note 3). āloka 'light' 22. 8; 178. 6. ivaraḥa 'hindrance' 90.8 and n. 2. (loka-). varjana 'winning, overcoming the world' 165. 18 (cf. Ev. Joh. XVI. 33). ävști 311.8 and note 1. āçaya 'determination', teaching as to, 284. 6. āçayādhyāçaya 272. 14. āsevaka dust-cloak' 352 (aote 7). ährikya 105.8. 7 itibās a pūrvaka 126. 18. itvara 'ordinary, moderate' 347.5 and note 3. 24* ·376 INDEX II. } (cf. Senart Mhv. I. 372) Indra 914. 5. indriya (five, çraddhendro etc. explained in detail) 316. 14-318. ivā for ivă (cf. vā Separt Mhv. I. 371) 204. 15. iryapathāḥ 51.8; 59. 18. accaghana 'scoffing' 46.7; 185.1; 271.6 (cf. Pāli ujjhagg[h]ika, ujjagglı --J.P.T.S. '86. p. 91). accaistva (only once elsewhere) 'height' 312. 4. ucchava = utsava 365.7. ut-karsh 'exhort' (?) 197. 10. utkuțasthāyinah (ascetics) 332. 7. attarikā (anuttº) 332. 1. uttarimanushyadharmāh (uttaramº M. Vyutp. 257. 4) 62.4 (cf. Päțim. § 4). (a n-)uttrāsa 176. 5 (cf. 200. 14 and note 2). utthala () 'plain' 249. 18. otpada (anutp') kaucalya 190. 14. utpidanā (fem. form new) 'harm' 271. 4. utprāsyamana 'mocked' 266. 10. utplara 'exaltation of mind (B2 in literal sense only) 183. 6, 8. utsada 'desire' 56. 8. utsadatva 'excess' 248. 5. utsishta (falsa lect. for utsſº) 125. 4 and D. 2 also 139. 14 but utsrshta at 187. 4; 211. 4, 7. (an-)uterjyanatã 183. 9. udgrhita 'captivated' «taken with a thing» 285.5. addāna 6. 6. uddāha 'burning up' 177. 14 (Pāli uddhayhana J.P.T.S. '87. 116). uddhura 157. 19. (a n.)uddhuratā '(not) striving agaiost' 192. 4. uddboratva (sic lege) 19. 13. Tib. hgal-ba. Udraka (and Devadatta) 105. 17 (cf. Add. Not.). udvacyā payitvā – Ogyamāna 'jeer' (?) 57. 6. 8 (cf. Addit. Not. ad loc.). udvedha 'height 246. 5. (a n-) unnada "(not) proud' 120. 4 and note 2 (cf. Pāli unnala J.P.T.S. '87. 121. Unnam: see vnam. (a n-)unnahanatä 119.5. unnāma 105. 5; 108. 12 (cf. Pāli forms J.P.T.S. '87. 120). unmiñjita 'offered' (?) 215. 16. u paklega 'great pain' 222. 10. upanidhyāyati 187. 14. upanibandba 220. 1 °badbräti 230. 8 (cf. Pāli J.P.T. S. '87. 128). upaniçraya (= P. Upanissaya) 32. 4 and note 2. upanishad (proverbial use) 187. 1; 315.9. apapatti (re-)birth 234.6. opaparikah 'consider' (Divy. and Pali) 198. a. apa pāduka 175. 8 note 2. apalambhasamjain 316. 1, ·INDEX II. 377 (ashtā igasamanvāgata) u paväsa 175. 3. upavicarati 251. 17. upasthāyaka 200. 8 (cf. B. & R.). u pasthāyakatva 'servitude' 23. 7. upāyakucala 164. 17 sq. (csp. 165. 2). {apayapa vas. er en . of mind 176.5 and note 2. upāyāga 179. 16; 222. 10; 296. 11. u pārpaya māna (cpd. causal new) 'effcct' 282. 10. uraga 'pbantom' (?) 288. 1. ullāpana 271. 6. rjukena 169. 1 and note 2. rddhi 176.7. ekacitta-ksban aº 278. 13. ekāgratā 119.5. ekāgrikaroti 317.8. eklyamata 66. 16. odamūka 'deaf and dumb' 284, 1. (cf. 'Thomas. J.R.A.S. '99 p. 491). ettaka (= iya t) 174. 15. evat & 343. 8 and note 2. eshya ishikatā 183. 15 and note 8. aikadhyam 170.14; 222. 4. auteuk ya 'zeal' 184. 15. a udar[i?]y a kam 'bladder' 209.o and note 3. audd batya 106. 15; 118. 9; 198. 10 (cf. Bcp. ad V. 187). audbilya ‘pcace of body' ("bcing out of a hole') 183.0; 190. 10 (B.Sk.); cf. Senart, Mhv. I. 8. 577; also Pali ubbilla e. g. Majjb. III. 159 (M.H.B). aupadhikam (kriyāvastu) 138.7 and note 2 cf. Minaev Rech. p. 171 sq. a upa pattya çika 269. 3. a upalambhika 'conscientious, po88casing consciousness of a religious act' 315.8; compare A sbţa 8.-P. 161. 3. aurabbrika 48. 10. kakkhata 'hardness' 246. 4, notc 2; 342. 8; cf. Db.-sại 145. 4 and IIarkakkhatatva shaс. 231. 1 for a derived meaning 'old'. katuka (sic lege) pond' 249. 14. kade vara = cadaver 208. 12. kanţhanādyapakarshaka n. of a class of hell-birds 70. 1. (vigata-)kathamkatha 'with doubt cleared' 317.8 (kathamkutha Saddh.-P., Divy, ap. B2). kapālāntacāra n. of a class of hell-birds 69. 16. kapi (simile) 110. 11; 204.6. kabhalli 'skull' xepalń 80. 11 and Add. Not. ad loc. karnadhāra (simile of steersman) 102.8. (civara-) karrika 'bottom-earl of a robe 249.9.

·378 INDEX II. karmapathāḥ akuçalāḥ 69. 18; 172. 4; kuçalāḥ 175. 11. karmavāyu 207.18 (cf. 170.15). karmārāma 112. 12 sq. karshū 'fire, flame' 71. 9; 193. 7. kalavinka (simile) 6. 18; cf. 329. 5. (samkhyā-)kalāpa 318.2 (and note 2). kaçambaka 'rubbish 67. 20. (pañca-)kashāya 'depravities' 265. 1. kākhorda çāstra 192.8 and note 3. kācalindika, 'a kind of down', 208. 11 note 2. kāmamgama 32. 18. (māra) kāyika 123. 4. kārā 'praise' 160. and note 1. kārshāpaņacchedika n. of a torture 182.5 note 2. Kāçyapa 136. 10; 138. sqq. kāhiti = karishyati 101.6. kimkuçalābhiyukta (?) 50.7. kiçavaira 'corpse' 204. 14. Kukkuravratāḥ 332.9 and note 6. Vkuţt 'censure' 100. 3, note 1. kuttakuīcaka (read kuţukº, 279. n. 3) 149. 13 and note 4. kuņāla 'Himalayan pheasant' 329.6. kupina 'net 77.4. Kumāravratāḥ 332. 2. kumbhi 75.8. kusamakſtātah 193. 15. kubanā 'deceit' 131.3, 6; 230.8 (cf. Itiv. 112. 18 and Vis.-M. ap. JPTS. '93. 80). kuhā id 196. 6. kubaka (adj.) 13. 9. krtavedita 'sorrow at (their) deeds 286. 1. kſtagab (cf. Asht. Pr.) 37. 19; (= kştena, with gen.) 360.. krshạ&purusha parājaya 173.8. kelika ‘charm' (?) 237.7. keçoņduka n. of a class of hell-birds 70.5. (tri-)koţi 132. 14; 135.2 (n. 2), 8. kottarajan 159.11 and note 2. kaukrtya 135. 16; (nisbkº) 138. 1; 171,4 (n. 2), 6; (atikº) 178. 14. ka upina “loin-cloth' (?) 136. 1. Kauçika (Indra) 314.2 pote 2. krāyaka 'buyer' 38. 8 (cf. Asht. Pr.). (ekacitta-)kshana see ekacitta. kshaṇabha iga 234. 8 (cf. Poussin, Madby. vf. p. 4 2. 4). kshanasampad 114. 15. kshata 323.9. kshamaņa 168 note 3. kshānti (trividha) 179. 11. Kshara - Dadl n. of a sea 76. 10.

·INDEX II. 379 kshuņņa-vyākaraḥā 126.6 cf. Bcp. ad V. 54 and note there, also Subhāghita-gamgraha. khak khata v. kakkhº khatunka 149. note 4. khatunkatā 279 note 3; 283. 13. khattan ka see khatunka. khadga 'rhinosceros' simile of, 194. 15; 195. 16. (a gni.) khadā) 204. 11. khalistoka 58.7 (cf. Additional Notes). khalupaçcādbhaktika 135 note 6, cf. Buddh. Trigl. fol. 22 b. khāņu 102, 1 and note 1. Gaganaga õja, Bodbisat 127. 1. gaạikā (simile) 105.18, 168. 12, 326. 1. gati 'evil ways' (four) 147. 14, 15. gantra (?) 'cart' 28. 1. garmut 248 note 3, cf. Harsha.-c. 52. 11. gahanatā 'clinging to the world' 172. 3. gātbā 37. 8, 10 (cf. 8. v. catushp') 144. 14. gādba 'desire (?)' 109. 14 and note 5. gu (numeral 7?) 66 note 1. Gunadh vaja, (n.) 9 note 1. Guhyakādhipati a 'dramatis persona' 357. 10. gğñjana 132.5. grddhi 40. 1, 137. 4. (tāpasa-) Gotama 331. 11. govratikā 332. 3. . ghatta yitva 'closing the door)' 352.8 and note 3. gharate 82.6. ghātikā (disposition to hurt' 269.a. Ghoghadatta, a Tathāgata (? gaine as hero of Samādhi-r. Ch. V.) 8. 20. cakshumattā (?) 30. 13. (u C-) Vcagh 'encer' 12. 15. 13. i cf. uccagghanā. Candamahāroghaņa 141. 1. candālakumära (simile) 129. 10; 150. 12, 18. caturdikka 26. 16. Caturdvipeçvara 175. 10. catusbpādikā gāthā 37. 8; 144. 14. (Buddha-)candra 102. 18. Candragomin 155, note 3. carakāḥ 331. 11 (adj. cārika?) 332. 4. cari = caryà 13. 18. cātordica-gānghika 56.8; 59. 14. cāraka pāla 'jailer' (apparently the real meaning of cārapāla in Divy. 565. 10) 231.5.

·380 INDEX II. cikitsita 'thinking' (?) 284. 3. cikka 'gum' (of eyes) 231. 11. cittakalyatā 'pleasure to the mind' (cf. also Pāli kallacitto) 213. 7. cittanagara (met.) 122. 15—123. 11. citrikāra 'respect' 151. 17 and notc 3. Veip 182, note 1. cippatika caitya (metaphorical use, like S. Paul's 'temple of the Holy Ghost) 56. 11; 136.8. coda 'raiment' 113. 8 and note 3. { coda kaina. 20.12. chambitatta (cf. Vin.-P; III. p. 69. 14) 303, note 8. chardana 'ejaculation' (usage in B. Sk. as in Pāli; cf. Divy. where however root tyaj) 173. 5. cf. note 3. chāyikā (cbārikā?) 'ash' 246. 10, 11 (chāilla = 'lamp' in Pkt: but medial r is never changed to y]. janapadakalyāņi 'belle of the district' (cf. Digha-N. xiii & 19) 262. 3. jambhakavidyā-çāstra 'demonology (?)' (to be avoided) 192. 8. jalamaņdakāh 93. 12. Jay amati (a Buddhistic Korab) 6. 10. jaha (adj.) 273. 1 and note 1 (cf. Itiv. 108. 6). jāgarikāyoga 191. 6. jātu (Mhv.) 69.6. jāpana 'maintenance cf. yāpana 187. 8. jighatsita 'hungry' 274. 7. jih vāmishabhujah 69. 17. Jivaka, a vaidyarāja 159. 8 sqq. jivaçulika (torture) 182.6. jhallaka 48. 12. Vjhash 'destroy' 59. 12; 60. 12; 89. 8. dākini 'she-devil' 133. 2. domba a low caste (Poms) 133. 1. tattu (taţta?) 'basin' (cf. Pāli tattaka, Morris in JPTS '84. p. 80) 58. 1. tannimna (ºpravana) 106. 18. Vtas 25. n. 3; 36. n. 1 and Add. Notcs. tātuka (correl. of yātuka) 346. 16. tāthāgata (adj.) (cf. Bodhic. V. 16) 157. 18, 20. tāyin 81. 8; 260. 11; 300.8 and note. tirahkud ya 76. 18. tishthatu ''let alone' (something comparatively unimportant) 309.6. 352. 1; cf. Ch. 8. v. titthat; and Majjh, I. 490, 491 (M.H.B.). tūlapicupa cotton wool' (simile) 180. 14 and note. tebhita (=tebhyae) 329. 8. tailapācika (n. of a dish ?) 182. 1 and note.

·INDEX II. 381 trāyastrim çāḥ (devāh) (for 'ă cf. Mhv, and Pāli] 350.16. trikoţi see koţi. tribhava 102.8; 312. 9; 319. 11. triskandhaka 171.5 (note): and comparc Index I. traiyadhvika (sic lege) 139. 4 (compare Add. Notes). tvacaḥ (shat) 70. 4. dakshiṇīya (B. Sk.) 'venerable' 56. 15; 151. 9; 271.5; 286. 4. dandaniti-cāstra 192.7. daņdāpayati 63. 13; 67. 10. dantakāshtha 'toothsticks' (not to be chewed in public) 125. 8. dantotpațaka n. of hell-birds 69 fin. daçaddici 346.1. daçavarga 169. 1 (note 1). dāntājāneya 'well-bred bull' 190.9. dāsa (simile; cf. lokadāsa 35.7) 143. 8. Dirgh aja täh (a sect) 392.2. durnyāsa 144.2 and note. durvācatā 'abusiveness' 306.7. duḥçraddhāniya 'hard to believe' 174. 18; dushkhapa (duhkhada, v. 7.) 'harm-doing (Tib. gnod-byas)' 156. n. 2. Dushpradharsha a Tathāgata 9.8. dushya 'curtains', 'seat-drapery' 76. 12; 363. 1. Devadatta and Udraka 105. 17. devāgnivat (simile) 121. 18. Drdhavikrama, a Tathāgata 9. 4. dauvarikabhūtā (smrti) 120.9. daushthulya 116. 17 (note 5). Dramida (ºita ?) 36. 14; 95. 6. (in atta-) dvipa (simile) 118. 12. dvipatā 'state of being a refuge 285. 15. Dhanyottarii (?) Add. Note io 168. 4. dhanva 'dull' 7.9; dhanviks 7.11. Perhaps to be read dhandhº; see Add. Notes. dharmată 236. 16. dharmadāna 352.7; 354. 5. dharmapadal (adj.) 322. 15, interpr. by 'Tib. (195. a), if the reading was the game: chos-kyi-bgo-skal-la spyod-pa 'enjoying their share of the dharma'. dharmabhanaka (cf. Saddb.-P. ch. XVIII) Ch. III passim; 97.8, 4; 151, 15; 284.9; 335. 14. dharmamukhāh (masc.?) 'approaches to dharma' (?) 335. 14. dharmamegha (figuratively) 103. 1. dharmasannāha; see sannā ha. dharmasambhära-yoga, defined, 191. 4 899. dharmāsa naka 'occupant of pulpit' 355. 8. Dharmodgata 39.11; 40. 1. dhātu (fem.) 138. 11 note 3.

·382 INDEX II. dhātu (six) 220. 10 899.; 244. 11 sq. dhārani 18 16; 336.8. dhārmacravaạika 'relating to hearing the law' 197. 18; 201. 5. dhārmi katha 131. 1. dhătaguņāḥ (cf. Samādhi-r. 5. 14) 137, note 1; 191. 10. dhotanguņa 328.2. dhūtangā h 136, note 6; 137, note 1. dhamagara (?) 80. 11. dhvaja (metaph. use) 134. 6. Nakshatra-rāja, a Tathagata 9.1. (citta-)nagara (simile) 122. 15–123.9. nagarāvalambaka 9.4. nagna-acela 331. 12; 340. 19. nafarangavacana 126.3. nada ‘artery' 221. 2. nadacippitika (?ta) 182.2. Bandirāga 288. 1. v nam with ut- 'exalt' and ava- 'cast down' 180.3 Dayuta 318. 1 and note 1. navavraņa (of the body) 230. 11, note-5. nidānam (adv. use) 100. 12. -nidānāḥ 'having as their object' 329.11. nidrārāma 111.5. nidhyapti 33. 15; 131. 8; 152. 2. (cf Samādhi-r. cb. IV. l. 8). nimittam karoti 'give a bint 268. 6. (tan-)nimna 54.1; 106. 13; 191.8 (note 5). niraigana 121.2. nirāmishaсitta‘non-fleshly-minded' (cf. Kärikā 26) 148.4 cf. Samādhir. 17.0-9. nirāsvādatā 'insipidity' 277.5. Diruddhu (?) 134. 11 and note 5. pirgamana 'decease' (?) 208. 15. nirmāna 127. 18 (paronomasia with Om īna); 201.3; 316. 9. pirmāya 'guilelegs' 285. 8. nirvikalpa 'free from hesitation' (Tib. mi-rtog) 324. 2. nirviçesha with instr. 'indistinguishable from 201. 17. nirvşta 29. 6; 45. 1. niccari 339. 13. niçcārayati 'utters' 268.3, 9. niccittatā 122. 7 (note 2). nicchadma 'without cloak (of guile)' 165. 10 Bodhic. VI 119. nihçaraņa (“sortie, fuite' Senart, Mhv. I. 433) 203. 16; 205. 12 (cf. (a-) niçritatva 285. 11 and Itiv. § 43). nishadyā 'sitting' (cf. Mhv. Index) n°citta 'a mind for (desire of) sitting' 17. 18 (and Add. Notes). nisbkaņa 168. 16 (note 5). nish paridiha 121. 9.

·INDEX II. 383 nisyanda (cf. syanda) 129. 11; 130.3; 151. 4; 181, 10. ni(h)satva 336. 4. niḥgapatna “unrivalled' 294. 8. nivarana 'besetting sin' 191. 7. (dharma-)netri 88. 14; 292. 1. naigama-janapadāḥ "town and country folk' (Buddhistic usage) 297. 15. naish kramya 'renunciation' 306. ^ (note 4). V paņ8 62. 8; 63.8: 98. .7; 158. 3. paņsana (noun) 'hurting' 10 note 4 (for ºpamsana (adj.) in the met. sense of 'dishonouring' sce B & R. 8. v.; Pkt. ºphamsaņa, Hem. Deçin. II. 42.) V pac 'make clear' 243. 13 and note. pacya 'conspicuous' pancatrimcat Buddhäh 169 note 3. pañcapāçaka (handhana) 165. 5. V pat: see adhyā-pat. pattiyasi, (pratiyase), pattiyanti, 'believe' 174.7, 15. -pathima 'leading to' 260. 10 and note. parātma-samatā, ºtva 357. 16, 17; cf. Bodhic VIII. 90. parāprsh thibhūta 'turning one's back' 283. 14. parikarabandha 'girding up the Joins of the mind' 276. 8. (a-)parikarman 367. 5. parikarshaņa 'planning' 172 note 2; 190. 18. parikalpam upādāya 166. 11. pariņāmanā 213 note 4. pariņāyak & 281. 19. pari-tap lespond' 228. 10. pari-tas. see below (a) paritra 8°, and Add. Notes. paritulana, 'nată 191.1, 6. (a-)paritragyanā (cf. Digha-N. I. p. 40 ad finem and Rb. Davids tr. p. 59) 25. 7; 36. 1 note 1 and Add. Noteg. parid āha 121 note 4; 198.9; 206. 4. paridipita 124.6. parinigh patti 'perfection' 184. 14. parinisl. panna 277.8. parinish pīdana 'completion' 282. 15. paripīri 'fulness' (cf. Senart Mhv. I. 373 ad finem). 117 note 2; 119 note 6, 350. 18 et al. paripraçnayaii 'consider' 88.6; 152 10. parivrajaka 331. 11. parisha = Pāli parish (? parshada Suvarnap. 4 fin) 113.9. (suk ba-)parisarpyakam (sthāna)'a place casy to walk about in' 197. 9. paribāra: see saparib°. paritta limited, circumscribed' (suº-) 113. 18; 281. 17; 'few' 355. 1. paryädāna 'making an end' (esp. of karma; see Divy. Index) 177. 15. paryuttbāna 178 note 3 (occurs several times in Upāliparip.). (2-)paryutthānatā 191.7. 26 ·384 INDEX II. paryu pāgita 35. 3. palīça (masc.) 242. 8. paliguddha paligodha 50. 15 (palibodha ?); 100. 4; 105. 13; 119.1; 186. 10; 249.8. paçurathagatiko Bodhisatvaḥ 7.1 sq. paçcimāyän paicāçatyain 88. 14 (oote); 101. 10; 116. a et al. pāñcagatike samsire 91. 9; 176.6. pärajika 66.16. pärāvāra 357. 17. päribāņi (cf. aparibāna) 308.8 and note. pārçva pārsvaka 228. 33 and note. pindartha 'concentrated meaning' 127.9, cf. pinliyitva M. Vyutp. $ 245 271 pithat = pidadhat 348. 11 and note. pippalakā (vayavah) 248. 19. pukkaga a low caste 133. 1. punyakriyavastu 138.8 and note. purime = purva in 177.7; purimona 193.9. pārväb hilāpitā 'disposition to speak first, chatt:89' 183 15. piirvivadā uc 10.12 (cf. 13. 16). prshthavam sacara (hell-birds, 70.2. pesi (°çi) 'rmbryo' 358. 15 and note, paindilika 150.18 (cf. paindapātika, Bodhic. X. 1, R. Trigl. 22 8 and 9 45. 4 of the anonymous vocabulary published by Miniro's in his Bachism. I ii p. 128) pogba 199.8. praguņņa (pragunya?) 181, note 1 pragharati 'ooze' 249, 7. pranidhānas, jist of 291.11 sqq. Pratapana, a hell 85. 1. pratigha 'inger 149.5, 8 (quasi-etymological explanation), 271 1* 272 ; praticchādaratā 11. 19 (note) pratipaksha 160.5—0; 172. 133; 173 8. pratibhuna 15. 133, pratibhil sa 272. 10. piativigacchati 248, 10. prativijiapti 'recognition' 250 5, 6 pratividhyati 317. 10. prativedha 214, gote . prativinodana 120.15 and nte; pratisamlayana (Divy) ‘privacy' 11' 9, 1241 pratisamlina 67. 12. pratisam viili (cf, Sam.idhi-r. ch. XVI).* pratisamvedaná experiencing' 253, 14 praticaranih (n.19c.) 'refuse 207. 1. (cf. 1'11.1) pratihan yani 271. 14 and note. pratyaya-yāna 328. 8.

·INDEX II. 385 pratyarthika 'enemy' 234. 11. pratyavalokana 'paying attention tu' 148. 11 and note. praty.ipatti 'restitution' (after repentance) 160,6; 177.9. (a-)pratyudāvartanam (uou-) retreat 296.8. pratyudāvarte 'turn back' 280.7. pratyekanaraka 57. 1; 136. 10. prathamacittotpädika Bodhis. 212. 13. pradakshiņa 112. 14. pradakshina-grābitä disposition to take well' 286. 4. prapancärāma 105. 3; 114. 13 sqq. prabha i gura 232. note 1. prainuditā 11. of a bodhisatva-bhiemi aud of a division of a treatise on the thumis 10. 17; 11. 3. pramosha cf. supra: aprumoshata, asampra. pralamba pädam 'with one foot bangiog down' 125. 12 (maharajalilu-posture. Foucher Iconographic p. 67 note 5). pralugna 56 s. pravaṇatā 191. 8. praväry māla 'pressed to accept' 268. 4. prasüda 'scat, locus' (cf. Atthas al pp. 72, 306 sq ) 250. 14. prasrabdhi'cessation' 255 14. prabara 135. 3. prahruta 'crooked' 42. 5. prag cva 'much more' 11. 2. prägbhakta 'forcnoon' 352. 1. prilgbharată 191.8 and notc. pritiharya 'marvel, magic 213. 11; Digha. xi, passin. prädeçika (vidbi) 125.8 ( yana) 183, 10. prāntacayyiisanika 55. 9 (cf. 101. 15) prävish-kr 194. 8. präsaugik. 168. 14. prasadikalva 'kiudlincss' 157. 5. Priyamkara (Budbisatva) 168. 4. (a king) 255 11. Priyadarsana a Bodhisat 121.5. prokshika ) } 62. 18, 267. 15 and the prcm & luyu 1.26. 11 mi note. ph:29 1 129) (and lutroduction $ 4). Opoluţ? '"'\andmg like a sucke's hood' 334. 17. (da ça-)balit 25. 4, 161.2; 161 3. bahuktya 128 10. Bahuçarika 1. of a naraka 57.1. bàlä n. of a flower 81. 3. liahirakál outsiders' 332 9. babugruty 4 12. 10; 114 2 ·386 INDEX II. : bimbara 1. of a high number 157. 11. bilang a-thālikā (Pāli) Additional Note to 80. 11. bisa (sic legendum) 'lotus-root' 137. 15 (and 'Additional Notes' ad loc.). bukkā 'heart' 25. 11, 17. buddbamāhātmya 145. 12. buddhāh: scc pañcatrimcat 169 note 3. bodhikarā dbarmāḥ 286. 14; 287. 4. bodhimandanishadana 158.8. bodhisatvayānika 104. 10; 116.1. bodhisatvapitaka 190. 12. bodhisatva-vinaya 190. 4. bodbyanga 144.10. bhadraghata 155.8 and note 3. bhadracarividhi ("caryāvº) 139. 13 (noto 7); 291. 10; 316. 3 (= Karikā 25). Compare title of Ch. XVI. bhadrānuça msā(four kinds) 313. 1. bhaya various kinds of, 198.7–18; 296. 3 sqq. bbayin 'timorous' 364. 1. (tri-)bhava 102.8; 312. 3. bhājana 354.9, 10. bhikshadā 98. 8. bhūtam (adv.) 46. 6. bhūtakoti 257. 15. bhesyanti = bhavishyanti 45. 12 (cf. 46. 16); sce also Introduction 4. bhaishajya (yatata -blº; glāna-pratyaya-bhº) 135. 8. Makkoçaka, n. of mountain 71. 2. mañcāroba 139. 15. mativikrama 122. 4. mana-utplāva kari (like Wordsworth's 'My heart) leaps up when I bebold... 126. 12; cf Bcp. ad I. 7 (p. 13. 11). mantrāḥ 'spells' (ayukta-mº) 113. 12 (paligodba-mº) 109.1; (vivada-mº) 108. 7. manyanā 'self-consciousness' 251 D. 2. maru 307.7; 334. 1. maru-pati 'lord of the Maruts' (and devas generally) (cf. Pāli) 305. 7. marmaguhyaka (hell-birds) 70.2. marmasthāna 'vital points (of doctrine) 17. 10, 11 (= Kärikā 3). masta kalunga (= mastulº) braids' 69. 18 note 5. mahadgata 'great' 248. 15. Mahāpaduma, n. of a hell 75. 10. mahāpranidhānāni (list of) 291. 11. mahāpramāḥa 'full cassock' 352. 13. mabāyānika 'follower of the Mabāyana' 13.8. Mahävyutpatti passages used from, 67 notc ?; 117 note 3; 119 note 3. mabāçāla 175 note 5. mätrajña 'moderato' (Pali mattannu) 143. 20 Kārikä 1!.

·INDEX II. 387 mātrābhojin 'eating in moderation' 129. 18 and note. Māyā-devi 122. 14. Mára 189, 8. Mārakarmāņi (daca) 49. 5–51. 20; 151. 18 899.; 182. 16. Märakāyika 123. 6; 184 10. Märadüta 184. 11. Mārabhavanāni 284.8. Mārän kuça-viddha 161. 12. mārganatā 214.7. mālävibāra 'votive flowerbooth 300. 8. middha 'sloth' 111.9, 13, 128. 1; 197. 8 et al. (cf. Additional Notes). mukha püram 'mouthful' 125. 11. muditā (defined by extract) 183. 4--184. 4. mudrakärāh (not to be eaten) 139. 15. modravāre niyuktah 58. 6. mushitacruti 108. 8 and note. mushţika a low caste 48.2. mūtodi (!i) 210. 8 vote 3; 231. 1. mülāpatti (five kinds of sin) 59. .1-60; 66. 12, 15 89.; 167. 19. in rgacaryā 332. 3. msahāmoshadharma 261. 8; cf. Madhy-vs. 10. 20. medakasthali 'vessel of grog' (malt, acc. to Tıb.) simile, 231. 2. mraksha 198.8 ('persistence in wrong-doing' Ba from B. Sk.; 'hypocrisy' Ch.). mrakshaņa (nagsage'?) 132. 8. yatha-riva 304. 10 et al. Yaças, a Tathāgata 9.2. yatuka = Pali yat tak8 828. 11; 339. 10. yäthävatah 260. n. 2. (pratyaya) yana 328. 8. yāpanā 127. 10 (cf. jāpanā). yäma-laukika 130. 17. yāvat (1) peyyālam 33. 1; 171. 10. et al. (often denoting an omission made by a redactor). (2) 'least of all’ 252. 9 (note) sqq. yuktyāgama 359. 1. yuga mätraprekshin 'looking only a yoke's length before him' 128. 6 (note); 267. 15. yuijishyāmi, ghatishye 201. 4 (note). yogakshema 147. 4. rajoharaṇa 'broom' 35. 8 (cf. Jacobi, Jain-sūtras I. [SBE. vol. XXII p. 57]). ranya - = aranya 329. 13 (cf. duka for udaka) p. 57, note 2). ratha (metaphor) 361. 8. rasmi mystic rays, list of 333. 14–342. 18. rāksba(m) = raksbā 309. a. -rāgayāti (ā-, vi) 30. 8, 7.

·388 INDEX II. -rājan at cad of cpd. 178. 7; 246. 4. rājāna- (as cpd. base; cf. Mhy Index) 45. (note). Rahu 346. 11. ruksha 'rough' 131. 4. Rutāvati, a sāgara-dovi, invcntress (?) of music 346.3. lapana 'babbling' 268. 8 (cf. Bcp. ad V. 75, and Vid.-m. ap. JPTS. '91-3, p. 80). layana Add. N. to 29. 14; 178. 2 (contrasted with grha). laguna 132. 5. lābhasatkāra 104. 17; 105 passin und 148. 16 (Kärikä 16). lālapyava lamentation' 222.8 (noto). linatā 'despondency' (new meaning, cf. līyate 185.3); 179. 14; 183 5. lūha 128. 18 (note); 129.0; 130.5; 131. 4. leya 'sparc' 77.4. lokadāsa 35. 7 (cf. dāsa 143. 8). lokadharma (asbţa) 180. 2 (note). lokaprad yota 'Light of the World' 298.0; 310.4. lokāyata-mantra 148. 10; -çāstrāṇi 192. 7. vam ça (caturārya°) 105.8 (notc). vanka (aforie präcrite du saoscrit vakra dans le sens moral» (Senart, Mhv. I. 450) 230.3. vanipaka ("iyaka) (Divy.) 26.5 ct al. varga (daça-, pañca-) 169. 1. vā=iva (cf. Mhv. Index) 275.8. vadavidyācāstra 192. 8. vânta 'removed' 173. 9 (note). välapatha 'hair's loreadth 295.5; 344. 18. vālikā = vālukā "sand' 312. 4; 311. 18. vikalpa, sec nirvikº. vikuttanã 'censure' 100. 3 (uote). vikurva (ºvana and Ovita) 'miraculous power' 327.20 (note); 330. 12; 342. 16. vighäta 'loss of', 'separation from' (with disjunctive instrumental?) 268.7. vicakahul-karaḥa 'vexation' 355. 12. (a) vicikitsaka 'not doubtiug' 36.7. vicchidra (Pāli, vicchidaka) 77. 18. vijahya (from Vhā) 106. 11. (a-)vijú aptika 234. 3. vitbapan i 180. 4 (note); 236.1-4 (definition). vidūghaņā 'self-reproach' (cf. Fcer, cited in Add. Notcs) 160.5–14. vidyuccakrāçani (simile) 105. 11. Vidyutpradipa, a Tilthāgata 9. 2. vidhamanaka 'bellows' 249. 8. vidhamanatva, "tä 31. 10 and note; 192. 1. vinilaka 211. 1 (notc). vipatmaka 211.1. viparyasa (four) 198. 11, 12; cf. Poussin, Muséon. N. Sér. I. 236.

·INDEX II. 389 vipaçyanā (cf. Lal.-v. 146. 7) 'kcensightedness' 108. 18. vipūyaka 211. 1. vipratisāra 'repentance' 160.7. (atiº) vi pratisārin 'remorseful' (Lal-y, and Divy.) 178. 14. Vimalatejas 189.9 899. vi-rägaya 30. 7. vilohita lobita 'blood' 81. 14. vivarṇita 'blamed, condemned' (also Lal.-v. apud B2) 281. 12. viveka "detachment' 367. 14 and note. (8-)visarana 235. 11. (pranidhana-) viçuddhi (four kinds) 311. 14. viçeshagämitā being in the way to distinction' 316. 5, 8. vish kambhanatä 'disposition to check or binder' 191.7. vish kambhayati 'ungirds' 279. 6—7. vishthibate (vitishthate; cf. vyutthihi 344) 18.6 (note); cf. M. Vyutp. page 87, note 9. visam vādaka 13. 10. visab häga 'different 296.9 (note). visrambhaghātika destructiveness of trust' 269. 9. vibāra 213. 12 (note). vihethanā (= vihetha Lal.-v.) 'harm' 271.8 et al, also Asht.-P. 417.8. virya (simtatya-), defirilion, 51. 9. vệshabhita 214.1 and note. vaitulya (v. I. vipulya; see Additional Notcs) 354.6. vaid hurya (?) 136. 9 (note). (a-) vaimu khyam (cf. Samādhi-r. 5.21) "(not) being put out of countenance' 179. 15. vaiyiprtya (or, Ovrtya. Senart, Mhv. I. n. 594 maintains the form vștya, comparing the Päli ilyyātacca) 'service' 50. 15; 55. 6; 114.3, 5, 7 (note 1). vairamaṇacakra (cf. Mhv. I. 128. 7; Suvarna-p. 3 tin) 176. 8. Vairambha (n. of a proverbially strong wind) 246. 11 (note). vaiçcshikata (abstr. form new) 'faculty of distinction' 277. 4. vyavadina 172. 11 (n. 5). vyadhmitaka 211.1. vyāpada desire to injure' (B. Skt.) 269. 1. vy:iprta (partic.) 143 8 (cf. vyūpriatu, Aaroha-c 179. 8). vyu papariksh (new cpd.) 122. 1. V vraj (Atm.) = varj 309. 4. Samatha-vipaçyanā 272. 18 (note). (2-) carana (?) 235. u. çalya (meta;...) = oxólof 231. 2; 288. 2; 322.6. çastrakāh (vayavail) 248. 12. Çāntamati 159. 13, 15. Suradya 'timidity' 296. 7 (note). fästrasa injña 98.7; 154. 19 ·390 INDEX II. çikshāpada 11. 15; 143. 20. çikshāpadāni (several groups) 174. 1 sqq. Cibirājā (tale of) 97 note 2. çivapathika 211. 9 and note. çukladharma 187. 10 (aote); 199. 18. çuddhadrohţi 135. 8. çünyatā: see garvākāravara; pudgalaç㺠242. B. çünyatadhimukti (salvation from sin by its means) 171. 13 sqq. çün yatāvādin 264. 18. çaikshaka 55. 10 (note). çaila - (mānasa) 'virtunus' (mountain-like' Tib. cf. Samadhi-r. 5.8; 29. 29); 266. 12. masīna paryavasāna 25. 17. çmāsānika 135. 1 (note) (cf. Buddh. Trigl. fol. 22. b). (a-)çramsana (leg. Ograº?] 'falling away' 190. 18. eulogy of 2–4. craddhā definitions of 5. 13 899.; 316. 6 899. çraddhādeya 138. 2 899.; 146. 18. çraddhāniya v. duhçrº 174. 18. Vçrabh (written srº in Buddh. M89.) 269.2. Gramanavarņapratirūpaka n. of a hell 136. 10. Çrikirti, name, 9, note 1. (a-)çloka-bhaya 296. 6 (note) samlik hita 127. 19 (uote); 128. 1. samlekha 354. 12. samvara 11. 15 999; 14. 18; 15. 1. sam vartana 215. 3 (note). 8 am vsti 'conventional external reality' (opp. to paramārtha) 256. note 3; 257.7; 264. 3; 357. 11 (note). samvega 197. 14, 18 (note 3). sam särapurā 35. 5. saņskrta-dharmāḥ 263. 4. samhāta = samghata, bulk (cf. acchatis 214. 11) 159. o. (a-)s amhārya '(not) to be captivated' 317. 15. sa mkalibhūta 211. 11 and note 3. sam kilikiläyate 'romp with, shrick for joy' 76.11 (cf. Ang.-D. IV. p. 55.7, samkilati, samkelayali). sam kucati 'shrinks' in fear) 264. 18 (note). samkrānti 'transition' 226. 12 (note). sa mgaạikā (sic lege) 106. 11; 191 10; 201. 18; 202. 20; 337. 15. famgraha-kārikāḥ 66. 15. samgrahavastu 95.8; 278. 11; 928. 6. sa mgrāmayati 181. 4, 8. sajada 152. 12. sa mjñā (cf. Mrs. Davids on Dh.-sii § 4) 264. 7. satkāyadšshţi 289 note 4 and Add. Notes.

·INDEX II. 391 sadayita (si vera lectio) intens. of dayita 'beloved' 300. 10. sanikāya 176. o. samtati 'disposition' 194. 5; 253. 5. samtäna (1) 'series of moments of consciousness' (?) 359. 14. (2) 'character' (arising from (1)] 23. 16; 126. 9; 360. 7 (cf. sāntānika 296.3 and Additional Notes). samdhukshaņa 126. 3; 136. 4 sampāha 'spiritual armour' 99. note 7; 128.4 8919. def. of dharmasamnāha 185.6 and note; 188. 1; 232. 9; 278.5 (cf. 130. 18. maitryūhārasamnaddha and 272. 11 maitri-samnähasamnaddha). samniçraya 'accumulation' (?) 160. 10. saparihāra 'watchful' 179. 13 (occurs with sūnuraksū in Upālipariprcchā). saptapadūni 167 note 1. sapratisa 'respectful' (Divy.) 199. 18. sabhāga 176. 9 (note). samanantara, use of 269. 12 (oote 5). Samantasatva-(pari-)trāņaujahçri n. of a devatā 149, note 3. samanvaigibhūta 166. 8. saman vähf (passive) ‘regarded' JVTIPI (cf. Senart, Mhv. I. 564) 35. 1; 351.5. samanvāhāra 225. o (note). gamavadhāna 'association with' 164. 7; 296.9 (note); (eight means to get Buddhasam?) 309. 14. samādāna 98. 1 899. gamādāpanatā (abstr. form new) 309. 15, 16. samādãyi (cf. samādăyana 337.2) 'making a vow' 337. 11 (cf. Cowell, Divy. - Index 8. v. samiidāya or solemn resolve). samadhiskandha 117. 15. samuccarati 'address' 186. 6 (note). samucchraya 'body' (B.Skt.) 277. 10, 19. samudācaraṇa 'practice' esp. of evil (= °cūra committal) 268. 13. samudānayan a 'collecting' 278.2. samudānetā 237. 2. samudiraṇatva 248. 11. samudgbāta 'removal' 232. 15. sampragraha 277.. (note). sam prajanyam (a-)samprajanya! 121. 4; 271. 10; 279. 4; 108.8 (note); 123. 14 (definition). sampravārita 208.2 and note. sam miñjita 'stretch out' 120. 14 (note). samyakprabāņa (catuḥ) 105. 14 (note). gayathā 113.5 (aote). sarvatragămini (bhūmi) 32. 15. Sarvadharmanirnādacchatramandalanirghosha, rāja 154. a. sarva vajradhara mantra 140. 13. Barväkaravaropetā çünyatā (definition) 272. 11. saçakyan (adv.) 110.19 (note). sah a usage of, 65 note 1; with partic. like äua (cf. samanantara 178.8 (note). 25.

·392 INDEX II. sahadharmika 'consonant with religion' 194. 7 (notc). sabāyaka (ºikā) as separate adj. uncompounded 278. , 0. sāmleklika 354. 14. sām varika 11. 15. sām kathya 'discourse' 50. 6 (note); 151. 18. Sāgaramati, Nāgarāja 12.15 899. sāņtatyavirya (detined) 51.o. samtänika 296. . sārvakālika 14. 13. si 'his' 302.5 and note. Simha, rājakumāra 5. 15. Simbavikridita n. of a Tathāgata 173, 13, 15. simābandha 139. 10. su - udgrhita v. udgrº sukhasparçam viharati 200.18 note. Sukhāv iti (hcaven) 175. 5. sudurgali 86. 15 and note. sudhana 122. 14. sudhā 'plaster' 274. o. suparijita 'well tamed' Add. Note to 122. 8. gücichidra (hell-birds) 70.3. sūtrāntacaryä 'practice in magical?) treatises' 308.11. sūpāsya 202. 10. sūrata 196. 2. Buddha-)sürya (simile) 102. 10. seka 'cxcitation is of fire with dropped oil) 205. 15. saukara 'pork-butcher' 48.10. sauraty a (? cf. surata) 183. 14 (note). (ätma-) (paril-) skhalita 116. 4. sthāpayitva 'except' (cf. Divy. and Puili] 175, 1. sthāma (B.Skt.) 'stamina' (?) 23. 18; (dagdh a-)stliņā 149. 3. gachatva 'viscousness' 246. 17. sparça ( phūsu?) 32 2. spashţatā (moral) purity (?) 285. 16. V sphaņd 172. 1 (note). Vephar (1) intraus. 'sich verbreitend uber (B2) 213. 1. (2) trans. Gill full' 187.7 (uote), (rispharanīya) 249.5, 8; sphuţa 'filled with 247.9; 249.5, 8. smrtyupasthāna (catuh) 203. 13 (note), cf. Ch. XIII. syanda (dana) 116. 12, 13 (note 2); 119. 1; (cf. nishyanda 129. 11; 130.2 and Se. aart Mhv. I. 169, 3; II. 230.7; 1. 546). sram sana (frº) 'relaxation 279.7 (note). Verabh for Vçrº 269. (note). svanadhyavasita 'quite unattached to 269.8. svastinā 104. 11 (note); 116. 2. hastipotāh (simile) 137. 15.

·Tarnne
IIāțakaprabhāsa, n. of a form of mercury (rasajūtum, risudhatu) 177.16.
hākkāra 'exclamation of wonder) 36. 11.
hetupratyaya-samyakta 172. 5.
hrirapatrāpya 136. 1; 192. 1 (cf. the falsa lectio in Samadhi-r. 5. 13; and I
hirotappa Ch. 8. v., Majjh... 1 pp. 271–74, Aug. - D. IV. p. 99, 11
p. 366, also Suhộllckla 8 32 (J.P.T.S. '86 p. 12).
V hru 42. 5 (note).

·Additional Notes and Corrections. (Typographical errors in separate list.) 1.3. Tib. 75'inigaus...tā5; and similarly the Chinese translation, as I learn from Prof. Leumann and Mr. U. Wogihara, so that the reading may have been something like: gara di FUSTIÄ°. 2.8-7 and note 1. Quoted also in Bcp. ad I. 4, cd. de la Vallée Poussin in Bibl. Indica, p. 10.3 with sone variants. As to the topic (kshanasampad) Poussin compares Suhrllekha 64. J.P.T.S. '86. 19 and Ang. - 9. VIII $ xxix. 2.9. With samāgamam de la Vallée-Poussin compares Bodbic. I. 4, 2. 10, 11. Kārikā 1. See the Introduction. The stanza is repeated by Çüntideva at Bodhic. VIII. 96. The whole passage 2. 10-16 is quoted in Bcp. ad III. 21 (= 87.1-8 of the edition). 2. 13, 14. Kārika 2. Prof. de la Vallée Poussin compares Sumang.-V. 231. 15 saddhāmālikā sammāditthi. 2. 15 and note 3. Mr. Wogihara informs me that this dhārani (from which a very long.extract is given at pp. 327 sqq.) is identical with the work described by Nanjio 785. The latter authority makes it a chapter of a large work of the Avatamsaka-group. 2. 18 and note 5. My friend Leumann points out to me what I should have no. ticed myself, had I been able to use the Tib. version better at the time that we must divide: mālſ-janetri (janayitri). HE+235 +ì "giving birth to (i. e. reproducing) what is past, like a ཆགས་པའི་སྒོ་ལ implying a reading •aigarakho mother'. 3. 8. The Tib. has ·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 395 too the Tib. (5 b 2): 39 Bandag ཉན་ངོམས་པ་མེད, I dnd in Jain Prakrit 3. 14. Read of course En Tº Dr. Leumann suggests that we should correct the gunonti of the MS. to gunenti: “studying without satiety'; and so gunāviya similarly used (Jacobi, Ausgew. Erz. 7. 17). 4. 18, 19 and note. Read in note Osyi aciº. According to the Tib. (6 a 2), however, we must understand both lines paçyiy' acintiya (AVT'ULTV); so too the Chinese, as Dr. Leumann informs me. 5.9. Read Athlespetº. 5. 13. The Chinese, acc. to Dr. Leumann, had a reading Oyā ’kş° as it renders equivalent to 'every aksana' (aksanam aksanam). 5. 20—6.4. bodhicittam ... vijayāya quoted in Bcp. ad I. 14 (p. 23. 2) with the introductory words: Bodhisatva . . uktavān Sudhanāya .. 7. 9, 11. Read perhaps dhandha (ºdhiº). Y and me are hardly distinguishable iu old Nep. MSS. Cf. Sk. dhāndhya and Pāli dandha. dadhvaº MS of Pañ. cakr. (ed. Poussin, p. 53). 7. 19 and note 4. This is illustrated by Yogasūtra I. 22; mrdu-madhyātinātratvāt tato 'pi viçesha). The glossator refers to a twelve-fold classification occurring in the Abhisamayālamkāra, probably one of the several commentaries on the Prajñāp., 80-called. 8. 8-15. My friend de la Vallée has recognized this quotation in the Tib. of a missing passage of the B cp. ad III. 23). 8. 12. Regarding the lacuna in l. 12 the above-cited Tib. version renders, the missing word avšīgag anāthān; but the Tib. version of our text has སྐྱོབ་པ་མེད་ which looks more like atrānān. 8. 18 sqq. A paragraph ought to have followed the end of the quotation. With the following pbrase compare Bodhic. I. 15. Accordingly in the Bcp. on this passage (cd. p. 24). Prajñā karamati reproduces not merely one, but both the two following quotations. 8. 17. Read probably Fantata with Bep. and Tib. (8b 4) RWW'3gpê paaug. 9.8–12, 14--10.7. This pair of quotations also is laid under contribution by the author of the Bcp. ad I. 17 (pp. 25, 26), with the following chief variants: 9.8 bhinnam api; 13 sarvena sarvam saroathā dāna"; 10.5, 8 kuçalamūlavipākena. 10. 18 (note 4). The stem pānisana found at the end of adj.-compounds in the sense of 'dctiling, destroying' may very well, it seems to me, belong to this root, though B. & R. refer it to a denom. pāmsaya- from pāmsu.

·396 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 10.15, 16. The quotation is the passige immediately following that at 11.3, 4 verified below. It forms an explanation of açloka-bhaya, in the light of which 296 n. 2 must be corrected. 10. 17. Sce Daçabhūmicvara Ch. I, fol. 10. a. 3 of Camb. Add. 1618. Read yogeneti. 11.3-4. atma. sneha ibid. 10. b. 7, 8. 11.7–9. tatrūpyº variant न चातः. bhavitavyam quoted iu Bcp. ad V.52 (p. 118. 3) with 11.9. Read स्योपेते. 11. 15. De la Vallée reports that this passage is quoted in Bcp. ad III. 23, cxtant in Tib. only. 12. 12 sqq. This quotation also way reproduced in the same missing portion. Scc the Tib. version of the comm. on Bodhic. IV. 4. to be printed in the Appendix to Prof. Poussin’s forthcoming edition. The expression 215 (sūtra) occors in this version also (cf. note 4). 12. 13. Both Tib. versions seem to suggest a reading such as FISTTENTICU but it seems to me possible that the translators may have missed such a nice point of Sanskrit as the force of - mätra here. 12. 14. Both Tib. versions imply a reading sa lan for satyam. 12. 16. yāvat here, as often, indicates an omission made by a relatively recent redactor of the text, i. e. subsequent to the Tib. version, and probably to Prajñākara's comm. on Bodhic. The former has a string of five, not merely three, datives. 13. 12–15. Quoted in Bcp. ad III. 23 (Tib. only extant). 13. 15. The Tib. of our text has (12. a. 4) ajáīraingga as the equivalent of the word following Kalyānanitram, gdabs (also in St. Pet. Tanjur) is appareutly a form of hdebs, as we find from the Tib. of the Bcp. which las, as Prof. Poussin informs me TA'ALAR!. This suggested to me adhishya (cf. anadhīshto, infra 354. 10), and on re-examining the MS. I find traces of the conjunct 27. 13 (note 5). Mr. Wogihara informs me that the quotatiou is not verifiable in Nanjio 23 (46). 14.8 (note 1). nihil inutandum. Sce Introduction p. XXI and Hopkins, Great Ep. p. 263 ibi cit.

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 397 15. o. 15. 11. 15. 1-12. The whole of this passage has been appropriated by the Bcp. ad IV. 48 (p. 93—4) without any clearer indication of its origin than may be guessed from the fact that the passage at 16. 1, 2 (where the name Çikshāsamuccaya occurs) is introduced immediately after. 15. 4. Before करोति our MS. has a mark of omission. The missing word is 7, wbich occurs in the Bcp. text (93. 13) aod is confirmed by our Tib.: ནན་ཏན་མི་བྱེ་ད་པ (13. ༤. 4). 15.7. çikshāprº Bcp. The lacuna is filled by the Bcp. thus: Taara-lar. Bep.: भते । न निवर्तते । उपेक्षते वासापत्तिको. This reading may accordingly be adopted, as ou rc-examining the MS., which has been rewritten as well as much broken here, I find the syllables nivartta-with part of te and na added below perhaps in the orig. hand. 15. 13–31. Quoted in Bcp. ad IX. 43: sec Poussin 'Bouddhisme' p. 283 med. wbere the variants are noted. From this we learn that thc lacuna in 1. 14 is to be thus filled °षितं । वेदितव्यं कतमैचतुर्भिः. The reading glaimo .. araigo of the Bcp. is supported by the Tib. (13. b. 4) Žg..5150 The striking dictum yat kimcit ... subhāshitam sarvan tad Buddhabhāshitam, cited by Minacv (“Recherches', p. 85) from this passage is parallelled from Aug.-D. IV p. 164.5-12 (reference given by Prof. de la Vallée Poussin). 16. 1, 2. See note to 15. 1-12 above. Vyutpādam is supported by the Bcp. 16. 19. Mr. Wogihara called my attention to the fact that the Candrapradīpa-8űtrü (often quoted in this work) is identical with the Samādhirãja. Both names are used in the Tibetan authorities (Tāran. p. 156; KF. 249). The present extract is from Ch. 35 1) and occurs at f. 163. b. 1 of the R A.S. MS. (II odg80u 4). 17.5-18. The whole of this passage (uktāni ... °şīdāmīti), text and quotations, has beeu appropriated in the Bcp (ad IV. 18 = ed. Poussin pp. 91–93). 15. 14. 15. 10. 17. in-11. marmnaº ... bharet. Thiy verse forms Kārikā 3 b. As to Kārikā 3 a see the lutroduction. It is implied in the cxpression esa bodhisalvasamvarasamyrahah below, 1. 14. 17. 11, 12. yāni hi . . °oktūni. Clause wanting in Tib, and iu Bcp 1) In the recension of 40 Chapters (London and Cambridge MSS.).

·398 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 17. 13, 14. The couplet forms Kār. 4 and the Bcp. adds ity uktam accordingly. 17. 17. Read Zoe [9]371° with Bcp. and Tib. 17. 18. I was wrong in changing the reading of the MS., nisadyā being amply attested from Gr. and Lexx. and also by Mhv. II. 398. 20, 403. 1. In these last passages as well as in M. Vyutp. 261. 31 the meaning is clearly esitting, seat» which the Tib. 23") assigns to it here; but the meaning 'small bed', assigned by the Trikāņdecesha (a lexicon specially rich in Buddbistic words) apud B. R., is possible here. 17.10 and note 3. The Tib. title of the work quoted is agraW5' 357zată a name which I have not succeeded in identifying in Kanjur or Tanjur. According to Mr. Wogibara the quotation comes from the original of the work described by Nanjio as No 1084. This, says Nanjio, was «translated .. A. D. 289» and «agrecs with Tibetan»; but I cannot verify the Tibetan in question. It will be observed that Nanjio's own Sanskrit literal translation of the Chinesc name agrecs fairly well with the Tib., whereas the Chinese traditional Sanskrit name is of quite different import. 18. 17. Quoted in Bcp. ad III. 21 (p. 85. 12). 19, 13. Read uddhuratvād gatva. Though indistinct in the MS, this is guaranteed དང་འ ར་འག འགལ་ À 3571 (120. a. 1) = anuddhuratra (192. a). 20. 4. Read haranna, the copyist of the transcript or its original (MS. A wanting here; see 18. D. 4) having misread . ab 7. 20. 17. bhaktacodakapº. See 113.8 and note. 20.18-22. Compare Bcp. ad III. 21 (p. 85); apparently a similar passage from the same sūtra, containing a repetition of the pbraseology bere quoted. 21. 1, 2, 8–12. Quoted in Bcp. ad I. 33 and III, 21 (pp. 37, 86). Beside minor variants note the insertion of rūjya before rāshtra in 1. 12. 거 22.1, 2 A and Haro often undistinguishable in our MS., but the Tib. (18. b. 5, 6) shows that mukha must be replaced. 22. 5–27. 8. The excessive length of these extracts (forming together the longest 27. 1–33. 10. S proge quotation in the book) has induced me, contrary to my usual practice, to subdivide them into paragraphs, for convenience in reading. Mr. Wogihara has verified this passage in the Chinese version of the Vajradhv. and reports that the present extract really falls into three selections: 1) 22. 8—29. 9 from Pariņāmanā VI; 2) 29. 10–31. 2 from Pariņ. I; 3) 31, 3-39.10 from Pariņ. VI (join shashthi-pº in 32.2).

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 399 23. 18. After the equivalent of asārāt sarvatrailokyāt the Tib. (20 a 1) has: so that apparently the missing aksaras are (sāram pra] tyaveksº. སྙིང་པོར་རྟོག་པ; 23, 1, 14. jiཆོnd q1. Tib. (20. ༤. ༧) ལྕེ་བླངས་མ་ཐག་ཏུ་ཚིག་འཇམ་ཞིང་དགའ་བར་ REAT With Fl975 compare 178 note 1; so that the Tib. must have read some form of samāna- (or possibly samanuntaram, cf. 269. 12) and have understood it in the sense of saha there noted: was soon as he is asked he sits down..and addresses the suppliant with amiable speech and with benevolence..) On reexamining the MS. (broken here) I and that the true reading is unquestionably ala. 23. 15 and note 3. "arishta’. Tib. ONA unangered'. It will be therefore safest to read arushta with the gloss akrushta. སེམས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་རིགས་ཀྱིས་མཐོ་བ་ For mahātma° the equiv. is 'with mind exalted in the lineage of the high-souled'. Replace haha). न्स (वंश). 23. 16. On samtāna, the Tib. equiv, of which is merely 53 “disposition', sce some further reff. in the Add. Notes prefixed to Part I. and Index I. 8. v. 25.7. See below on 36. 1. 29. 18—18. Quoted in Bcp. ad III. 9 (p. 79); where the extract is introduced with the phrase: idam ca pariņāmanam ürya-Vajradhvajasūtra (supra 22.5) vistarena pratipāditam | tatredam uktam sa tānio. 29. 14. For 240 read waai with Bcp. and with the Tib. "7977N. and at are practically undistinguishable in our MS. 29. 31–30. 4. Quoted in the Bcp. ibidem. 33. 13–34. 8. Quoted in Bcp ad III. 10 (p. 81). 38. 15. The readings of Bcp. ºdhyaptir... āmukhikarana are preferable to those of our MS. wbich is not clear here. 34. 1. aria Bcp. which is supported by our Tib. IT'g'R92and Tib. tr. of Bcp. 26 ·400 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. Chapter II. 34. 11-18. paribhogāya...pālayet. These lines, which should have been printed as verse, form Kārikās 5, 6a. For 6b see below line 17 and 41. 8, 10. See also the Introduction, and Bcp. ad V. 1. From 158. 13 and the intervening text, it results that by 'ādi is meant the two other kinds of rakshā: viz. bhogarakshā and punyarakshā. 34. 19–36. 4. Quoted in Bcp. ad V. 103 (p. 167; with some omissions). 35.2. paryupāsita 'honoured' Tib. respect. 35.5 and note 6. The Tib. of our book and of Bcp. seem to have read Orāpro (ºra+aprº). 36.8. Pāparitasanatayā Bcp. 35.o. oqis Tº Bcp.; but though açua- might give rather better senge, both Tibetan versions support the reading Tº. 36. 1. Bcp. "tasanaº ut supra. For the form tas soe M.-Vyutp. 245.408--9, a context which suggests that oar MS., and also the Tib. version, may be right. 36. 2. P1 = 'good advicc'. anuçāsani here prob.as Tib. È yayg'a 37.8. Cf. Vajracch. SS 11, 12, 32. 37. 18 sqq. This quotation is referred to in Bcp. ad V. 102 (p. 157. 1). 41. 7, 8. The present cxtract is translated by L. Feer in his 'Fragments . . du Kandjour' A.M.G. tom. V p. 196 (compare p. 160. 4 infra). It is also quoted in Bcp. ad V. 102; compare last note. 41.9–10. The rest of Kārikā 6 (see Introduction) is embedded in these lines. 42. 12 and note 3. Mr. Wogihara calls my attrntion to Nanjio 23 (48), 59 (tr. A.D. 420-479). Chapter III. 44. 19. tatrātmabhº..varjanam = Kārikā 7 a; for 7b see 116. 12. 45, note 1. The scansion here suggested would make an almost unexampled çloka. It is merely a hypermetron of the kind discussed below, Add. Note to 160. n. 5. See also p. XXII. 46, note 3. Epic parallels in Hopkins, 'Great Epic' p. 249. 50. 15. palibodhe. Probably the MS.-reading must stand. Compare now 100. 4 (and note) and 105. 13. The word seems not to be rendered in the Tib. (36. b. 7).

·ADDITIONAL NOTES AND CORREOTIONS. 401 61. 18, 19. Quoted in Bcp. ad V. 87 (p. 145), merely introduced with the words: yad uktam. 52, note 1. Compare also Tāran. p. 130, n. 1. 53. 19-54. 1. This quotation is taken from Samādbirāja Ch. IV, 10tb stanza from end; fol. 18b. 4. in Hodgson MS. (See Add. note to 16.19 above). From the context one finds that the passage is a metrical one of the trishtubhjagati plan, through from its considerable irregularity it might easily pass for prose when standing alone. Line 1 (to dì) is jagati; the remainder are trishtubh with the choriambus (---) resolved to The syllables tann have to be scanned short as at 106. 13 ?). It is to be hoped that the Calcutta editors can themselves construe their reproduction of these lincs (edition p. 16. 2. 8). Our readings are supported by the Hodgson MS. 54. 2–10. Quoted in Bcp. ad VII. 17, 19. 54. 11-13. D V. 90 with y. I. (line 13) yūnaprakāçanā. 54. 16–65. For the Rashtrapālapariprcchā, always called 'sūtra in our text, see now the edition ('R') in the Bibliotheca Buddhica. by M. L. Finot. The present quotation occurs at p. 20. 5—8. 54. 17. Read buddhe dhº with R. and Tib. 54. 18. Otrir-apº R. 55. 2. Ogatishuº R, against the metre, which however is very irregular throughout the passage. 57. 8, 8. udraçya.. & and being very similar in the MS. and 97 and being constantly confused, these forms may belong to V has with ud., in a sensc not hitherto met with. 67. 11 sqq. Mr. Wogihara informs me that a Chinese version of this editio ornatior is extant in a version made by I-tsing but not mentioned by either Naujio or Takakusu) of the Vinaya-pravrajyāvastu of the Müla. sarvāstivādins, The Chinese work forming Nanjio's nº 781 agrees in little more than the name. I regret that I have been unable to consolt the Tibetan version of the Sangharakshita, as the India Office copy of Kanjur Dulva vol. I cannot now be found. 58.7. Read aferral and compare R. Morris in Trans. IXth Congress Or. (London, 1892) I. 482. 1) Where tannimna again occurs; sce note there, wbich shows that the correction nishtha is unnecessary.

·402 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. The Tib. ཕམ་པར་གྱུར་ཅིད Read° °ध्यमुखेभ्यो Chapter IV. 59,899 A portion of this passage is quoted in Bcp. ad. V. 104 (text-passage cited in note 2). The mūlāpattis are also discussed in the Satrasa muccaya of Nägārjuna (Tanj. Mdo 30. f. 196). 59. 12. For the rare jhashayati Bop, has çamayati. rather suggests the reading apuista: (cf. infra 60. 12). 59. 13. with Bcp. and Tib. (DZ). 60. 18. akytaçamā is the reading of the MS., but the Tib, ནན་ཏན་དུ་མ་སྦྱངས་ (43. a. 4) shows that we must correct it to akſtaçramā, as at 62.14 below. 61. 6-64. 13. The remaining seven mūlāpº (nos 2-8) are given in the Bcp., loc. cit. in a much shortened form; but cf. id ad V. 90 (p. 147. 14). In the corresponding passage of the Bcp. these two yānas are collectively described as hinayāna (cf. M.-V gutp. X. 32). 61. 10–14. Quoted in Bcp. ad V. 90 (p. 157. 14) with v. I. (l. 18) çuddhir bhadishyati. 66. 9. For the bibliography of this sūtra see p. 165 n. 4 and note in Index I. 61. 6,7. P. 368. 66.15 sqq. These verses are to be understood as original, the previous quotation ending Citi'. Bcp. ad y. 104 (p. 162) introduces them with the epithet çõstrakāropadarcitāḥ. 69. 13–76. 6. A single quotation acc. to the Chinese tr. (U. W.). 76. 7-15. Sūtra not verifiable in Tanjur; but cf. Ang.-n. vol. IV. p. 65. 80.11. kabhalli-, apparently not rendered in the Tib., stands for kapāla like the other Prakrit forms detailed by Pischel, Gr. P. § 208. In Mil.-P. 197 the first torture mentioned after the ear- and nose-cutting (which we have here) is the bilargathalika explained by Buddhaghosa (Morris's Aig.-n. ed. 1. p. 113) as a hot iron ball put into the bead after removing the skull (sisakapāla). 83. note 2. But the line may be a jagati mixed, as often with the trishtubh. 85. 13, 14. Quoted in Bcp. ad I. 34 (p. 39). 86.6--11. This extract has been borrowed by the Bcp. iu the same passage (p. 40). The chief variant is Onirjātā for niryº at 1. 9. 87.14-18. Quotel in B cp. al I. 35 (p. 41). 88. 14. Read netrim (with the MS) and cancel the note in the Corrigenda to Pt I. See now Dr. Hardy Netti-p., Introd. note 1. 95. 11-14. Quoted in Bcp. ad V. 90 (p. 147).

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 403 Chapter V. 105. 1-3. Compare Ang.-d. III, p. 449 (VI. cxvii). 105. 17. This Udraka is perhaps identical with Udraka Rāmaputra mentioned as a heresiarch in M.-Vyutp. & 178. 4. 106. 11. If we read vijahāya (°jahāya occurs in Pkt.) in the second or both occurrences the clause would fall into the metre. 116.2. Delete second clause of the note, as the anusvāra-syllable may be scanned long (sec Introduction, p. XX). 116. 12. See Kār. 7b. Read sarvam with Bcp. ad V. 54. The words kenaiº.. tarjanät should have been printed as a line of verse. For they form Kūrikā 7b. 116. 14. From the beginning of Ch. 38 of the Samūdbi-rāja; Camb. Add. 916, f. 191. b. 5. Chapter VI. 118.3, 119. 1–3. See the Introduction for Kärikā 8, of which the component parts are contained in these lines. 119.2. Read probably samanīhº for metre, also tãpena (ātāpena) in next line. 119.9, 10. Samāhitoº = Kārikā 9a. The saying occurs at Samy.-n. III. p. 13 and is quoted in Mil.-P. 39. 3 as bhūsitam Bhagavatā. The Bcp. ad IX. 1. (= Poussin, Bouddhisme, 237. 15) reads jāncitiº but in face of the Pāli pajānātī° and prajiināti below (120.11--18). I prefer to leave an 'interior hypermoter' such as Hopkins (Gt. Ep. 258), after Jacobi, allows in extreme cases. Here a prose-saying is forced into verse, as there proper names. 119. 14--15. tasmān...iti quoted (without indication of source in Bcp. ad V. 54. 120. 3-8. Both quotations with the same introductory phrase (grhinamº) 'bodily conveyed' to the same passage of the Bcp. 120. 3 and n. (2). Poussin compares M. Vyutp. $ 127. 8–11 khatu[m]ka i uddhata | unnața. 120.8. Bcp. reads °स्मृतिना । ससंप्र. 121.8-3. This quotation forms the last words of Samādhi-räja Ch. 27 (in the recension of 40 chapters) and in Ilodgson- MS. (H.; see above Add. notc to 16.10) occurs at f. 113 a. From the more correct reading of II. the trishtubh-jagati metre may be recognised: kshipram samadhim labhate niranganam viguddhaçilasy' imi ānucamsā ·404 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. With kshipram samº labhate one may compare the expression occurring in the same book (near the beginning of chapter 8 = p. 26. 10 of the edition) kshipram imam sanādhim pratilabhate. 121.7–9. From the following chapter (28) of the same book. The lines occur in I. at 114b. 6 with the variants varjeti ca (1.8) and guptau (l. 9). 121. 10–11. etū°. .karma. Quoted without indication of source Bcp. ad V. 58. 121. 19–122. 3. Quoted in Bcp. ad V. 8 (p. 99). 121. 15. cittena cīyate karma recurs (as M. de la Vallée notes) Laukāv. 52. 10. 121. 16. Read tarasgavat (like a wave"), though both MSS. (A. and Bcp.) bave turº; but both Tib. versions have 9N, and together with the context of the passage just cited from Laikāvatāra (evidently related closely to the present extract) seem to make the emendation certain. See especially La ák. 53.2, 3 ālayam hy udadher yathā ( tarangavrttisādharmyamº. ibid. Read davāgnivat. Both MSS. have this reading: my reading devº was due to an error in the Minaev-transcript. 122. 4-8. Quoted in Bcp. ad V. 18. 122.8. Add from Bcp., after svadhishthitam, suparijilam, this word being represented by our Tib. (77 a 3) Àng 5*g*'A 'well tamed. 122. 10–18. Qucted in Bcp. ad V. 17 with variants Of FU T° [but 67° by Pão. 8.8 72) and adaraniyadhº. The latter is not supported by our Tib. 123. 13, 14. camāc.... 'vartanāt = Kārikā 9b. 124.3, 4 (and note 2). Kärikā 10. The correction proposed is of course not necessary, indeed it is improbable from the metrical point of view (Hopkins, Gt. Epic p. 456); but the Tib. seemed to take acapala and mandam as syntactically parallel. 124. 10, 11. Kārikā 11; quoted in Bcp. ad V. 80 with variant channam..vahnim. 125. 13, 14. Ratnamegheº = Kārikā 12, first identified by my friend la Vallée Poussin with comparison of Bcp. ad V. 93 (p. 149). 126. 5—8. Quoted in Bcp. ad V. 54. 127.9. ayam pindārtho cited, as if a well-known saying, in Bcp. ad 7. 55. 127, 14. Comparc Kārikā 13. 182—134. In this extract from the Lankavatāra, the following passages are omitted in the Chinese version of Çikshā (collated by Mr. Wogibara): 132. 10–17; 133.4-134 6. Of these 133, 10-18 are wanting in all three Chinese versions of the original sūtra. 133. 4. The Hastikakshya is also quoted in the Subhashita - 8. f. 96.

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 405 . 134.7 899. and note 3. I owe to Mr Wogihara the identification of this extract. The parivarta in question is the 34 th of the Samādhirāja. The stanza occurs in H. at 168. 6, 2. My conjecture yadi is there confirmed. 134. 11, 12. bhavishyan tikimite smin sasamādhi H., a reading which though badly corrupted suggests a more satisfactory line: cikitsite' smin sa samādhi lab. dah. After making the above suggestion, I found it practically confirmed by a Cambridge MS. of the Sam.-r. (Add. 916) which has (151. b. 7): fa. किसते (sic) स समाधिल. 195.9. Probably no one book is referred to, but the Vinaya of the Hinayāna generally 136 note 1. The Chinese Version, however, follows our Sanskrit text (O. W.). 137.9, 10. ātma...prajāyate=Kār. 136 b. For the whole Kārīkā see Introduction and infra 143. 1, 3. 137. 11–16. Quoted also in Bcp. ad. V. 86 (p. 141). The stanza occurs in the Candrapradipa (Samādhirāja) Ch. IX, and forms the 8th from the end of the chapter. In line 15 read fahi 'lotus-roots’, with Bcp. and H (see Add. note to 121.2). The variants of the Calcutta text (p. 32) are not worth citing. 138 note 4. Add a ref. to Nanjio 1063 (Wogibara). 139. 4. Read traiyadhvikānān with the Tib. (cf. note 1). The conjuncts bdh and dho are not distinguishable in the MS. 142. 5 and note (1). The whole dhārani is translated by L. Fcer in his 'Fragments' (A. M. G. tom. V pp. 430—2). 143. 1, 3. The two lines form Kārikā 13. Chapter VII. 143. 19. Insert a balf-danda after Na, as the remainder of the clause forms Kārikā 14. 144.6–8, 9–17. tathā .. bhavati, yas tu...cāribiủ. These two quotations are successively appropriated in Bcp. ad V. 87. The remainder of the paragraph is also divided between Bcp. ad. V. 85 and 87 (pp. 142—4). 146. 4, 5. Read MF (typographical error) and below paiHETHO°. 145. 11-18. The extract is taken from Ch. VII. of the sūtra. See pp. 337–8 of the translation cited at 324 note (1). The Chinese shows, however, no very close agreement, it would seem. 146. 91, 92. svārtha°...bhavet = Kārikā 15 a. For 15 b see lutroduction and the note on 147. 18. 146 note 6. The Chinese translation, however, shows (as Mr. Wogihara reports) no lacuna.

·406 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 147. 18. 142.267. Kārikā 16 b paccāt tāpam na kurvita na ca kýtvā prakāçayet i 148. 6,7. Kārikā 16. 148.8, 9. caturbhir...dharmaih. Mr. Wogibāra reports that Chinese tr. of Çi. and of the orig. book gives the following sense: 'the not yet produced good is destroyed and the already produced does not grow'. 148. 13 899. Quoted in Bcp. ad. VI. 1 (p. 168), where the source is described thus: ārya-Sarvāstirādinā tu pathyate. Note the variant (14, 15) Plā 1 adhaç caturaçãº, with which both Tib. versions agree. 149. 5, 8. Also quoted in B cp., ibid. 149. 13 and note 4. On re-examination I find that the MS. bas kutukuncakāh. The aksharas and are very much alike in our MS. See p. 279 2. 3. 151. 15, 18. A double daņda should follow them in both places; these being the first two of the ten mārakarmäni. 153.2–6. Rāshtrap. 36. 19 sq., where M. Finot reads mānava cenamº; but our text corresponds with the Tib. 155 note 3. Dr. S. d'Oldenburg points out that a Jambhalastotra of Candragomin is quoted in Nāma 8.-ţikā. ton 157. 10–13. Samadhir. Ch. XXXII sub fin. - H. fol. 147. a 3. 157. 10. pūjā...ºmeya H. and the two Cambridge MSS(Cc.). 157.11. kshetra hoţi yuta ca bimbareshuh H., Cc. 157. 18. ºjān dhatrā purushavareshu nityam 11. ºji kytvā purushavareshu niº Cc. 157. 13. cittaiḥ Cc. 157 note 1. It is perhaps simplest to regard the lines as a resolution of the kind of hypermetric trishtubh noted by Prof. Hopkins 'Great Epic' p. 299. 10–15; 80 that here . is resolved into Chapter VIII. 158. 13. trayānām, i. e. the preservation of atmabhāva, bhoga and punya. See Add. Note to 34. 11, the Introduction p. II, and the Summary with its marginal divisions. 158. 14, 18. Kārikā 17. 159, 90, 91. » 18. 160.3, 3. 19.

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 407 160.4–11. Apart from the conventional description of 'dramatis personae' (so to say) always found at the beginning of Mahāyāna-sūtras (cam mayā grutam ... Bhagavān ... viharati sma ..., and the conclusion bhagavato bhāshitam abhyanandan), this extract contains the whole sūtra. See Fecr's translation from the Tibetan in his 'Fragments' (A. M. G. V. pp. 197—8), where the work is called C ºnirdeça pot ºsūtra. The Bcp. (ad V. 98; cf. ad II. 53) has appropriated the extract, including even Çāntideva's introductory words tatra.. decitam. 160.7. Read adhyācarati | tatraita. 160.8. o abhiyogah | tatra prº Bcp. 160 note 5. The reference to p. 92 n. 4 is not strictly à propos, as there trishțubhs are discussed. But a similar license occurs in Epic clokas, as is abundantly proved by Prof. Hopkins, 'Great Epic p. 253. See also Introduction p. XXII. 161. 1 sqq. Prof. de la Vallée calls my attention to the resemblance of Bodhic. II, 31 899. to the present passage, which Çantideva must clearly have had in mind when he wrote Bodhic. II. 31 b. 162. 16. For atyayam pratigrah the same friend refers me to Bodbic. II. 66 and Dighan. I. p. 85, $ 100. 164.8 and note (3). I have now identified the Tib. work cited as the translation of the present book; see Add, Notes to 178. 9. 164.9 sqq. Quoted in Bcp. ad V. 98. 165. 17. The Āryasatyaka-pariv. is apparently the As Kanjur, Phalchen 13 (KF. 210), which is a “parivarta’ (13) of the Avatamsaka (Phalchen). 166.6-4. = Samādbi.r. MS. 'H'. f. 160 b 2 sqq. (important variants only noted). 166 13. ºdhisatvacārikām.... daridrānnābhū sauº H. 167.3. Compare Bcp. ad V. 84, with the addition of the reference “Jyotishka. mänarakādhikāre". 168. 4 and note 1. The name is perhaps Dhanyottarā. Gry is given by Saratch. Dis as a Skt. equiv. of garūg. 168. 19. For the simile compare 105. 16; 326. 1. 169–171. Portions (169. 4–7; 170. 19–171. 6) quoted in Bcp. ad V. 98 (pp. 153–4). 171. 13. Mr. Wogihara, who has identified the present extract in the Chinese Tripitaka (new Jap. ed. vol. II f. 7 b) informs me that the book is identical with the Tathāgata garbh a-sūtra of the Tibetan (KF. 269) and Chinese collections (Nanjio 384, tr. before A. D. 420). The present passage is also found in another anthology discovered by me in Nepal in 1899, the Subhashita-saingraha, (shortly to be published) where it occurs at ff. 99–100 of my MS. In that work the original sūtra is entitled Tathāgataguhyakosh &- sūtra. The main variants and corrections from this source are subjoined. 26* same ·408 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 171. 16. After arlanti ca add. (from S.-8) tum cãdhycipatyet which is guaranteed by the Tib. Tanama?" (so rightly St. Pet. Tanjur 113a 4; 1. 0. Raamat 211)979. ZV. The compound is now, but the sense 'violate' which the Tib. assigns is easily deducible from Vpat. 172. 1 and note (1). aryūnām avaskandanā. S.-S. This word was no doubt the reading before the Tib, translator: see note 1. 172.3. ānantaryopakramanam S-9.: cf. Tib. in note 2. 172. 3. ºlabhūpahº .. atyantagahanadſshtitu id. 172.8 adhimuñcate id. 177.4–9. = Samīdhiraja Ch. XVIII. fol. 86b 3 in H. In Calc. ed ('C') Ch. XV p. 69. 14. 177.6. ºkroçāt.. niiyaka. C.; çiin.. ka H. O 177.7. ksapryam Cycyam II. 177.8. ºto 'pi rã C. II. 177.11, 12. Quoted in 1 dikarmapr. (p. 187 of Poussin's 'Bouddhisme') this stanza and the next two lines are also quoted in Bcp. ad V. 98 (1. 155). The readings of the stanza in both these books agree with our text, not with the Divy. 178. 9–16. This quotation occurs in the second chapter of the Upāli-pº. This chapter occupies in the Tib. (Kan). Kion-ts. V.) 13 leaves (ff. 231b-244a). A portion of it (= ff. 231 - 237 b) forms Part II of a short Sanskrit work entitled Bodhisatva prātimoksha (ilifferent however from the work of that name quoted in the present text) of which a unique MS. on palmleaf (circa sacc. XII) was prograted to inc in 1899 by II. E Del Shamsher Jang Bahadur, then Mabarāja of Nepal. The present extract occurs at ff 7a-b of that MS. 178. 12, 13. eram.. - ultah This phrase constitutes an abridgment (judicious, in the cyes of the modern reador) made by a redactor of our text subsequent to (īntideva. For the full text (which goes through all the yamas) appears in the Tib. (110b - 111a 1). Seo Introduction y XXIX. Chapter IX. 179.5-9. For Kārikā 20 (kshamelu.. acubhūdikam) as embedded in these lines, sec the Introduction and compare Bcp. ad VI. 1 (p. 167). 179. 11-17. This scries of quotations is incorporated in the Bep. (ad VI. 9). 180, notc 3. The Tib. shows that this line must be added to our text.

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 409 181. 8 sqq. tatra sqq. The remainder of this quotation and also the extract following (froin Pitrputrasa māgama) are reproduced in the Bcp., ad VI. 14 (pp. 166–7). 181.8. Read, from Bcp., tatrālpadu?...kashtakº. The syllable wbich I printed as 79 is written in the margin of the MS. and the form of it is hardly distinguishable from that of 74. The reading "paº is confirmed by the Tib. 05 (112. 6. 3). 181.9. Join °संज्ञाप्रत्यु 181. 13. Insert, after apua, 7 3 oei, with Bcp. and Tib. 182. i and note 1. Bcp. has 'kuttitikam vā; and this I find on re-examination is probably the real reading of our MS. 183. 4-7. tatra...ratir quoted by Bcp. ad VI. 9 with variant (1. 5) 'purimitatar- But in 1. 4 shaņā, not confirmed by Tib. which has (113. b. 6) igaga. (cf. Poussin, 1. c.) the correct reading, implied by both Tib. versions, is prob. yii buddhailharmūnuº. 185, note 2. The Chinese tr. of our book, however agrees with the Skt., not with the Tib. (U. W.). Compare p. XXX. Chapter X. 189.5, 6. Mr. Wogihara bas found these lincs iu the Chinesc version of the Samadhir. ('h. IX, and sends me the following English translation from the Chinese. Although be reads extremely many sūtras, (if) he, relying on his extensive learning, transgresses his vows...) I have accordingls veri. tied the passage in P Calcutta print] (p. 30. 23), II. (tol. 35. b) and C (Cambridge, Add. 1.181). 189.5. bahun C. Oryuyuneryū II. Orycyaneyyā .. crutina inattah C. P. 189.8. frutcm na çakku II. C. P. °çilu yena C. Chapter XI. 193. 5–16. = Samüdhirāja Ch. V. p. 17. 9 sqq. of the Calcutta print («l'»), with which I have collated a Cambridge MS. (C.) of the work. The variants of P (as before) are not noted when unsupported by il MS. 193. 12 and note 1. My proposci correction is unsupported by the MSS., and indeed is (I now find) unuecessary, as this form is occasionally found even down to the l'urāņas. Hopkins ("Great Epic', 496) gives full details. 193. 14. nāprısthiº CP.; pari yāna Al) dh° C.

·410 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONB. - 193. 15. yathaiva C. 193. 16. Omukhah C. 194.1-10. Ch. 1X (tin.) p. 31. 17–28 of the same work, corresponding to f. 36 a-b in Hodgson MS. at R. A. S.). 194. 2. ke eti H. P. 194.8. obhāvadharmatām H.; P. with us. 194. 6. na cāsti H. 194.7 and note 2. Oeno confirmed by P.; and by II. (dharmi teno). The Vedic iastrumental (occurring in verse) in enā may be also compared. 194. 9. samehi H. 194. 12-15. = ibid. Ch. XIX.; f. 90. a. 5 in H. 194, note 4. My doubts were unuecessary. Anusvāra often 'makes position'. Sce now the Introduction, p. XX. 194. 15. te gagane parane va (=iva) C. le gagune parvane ce prajānti H. 195. A. eti for tehi H. 195. 6-13. ibid. Ch. XXVIII. f. 119. a. 3 in II. 195. 11. On the genitive in -asyo (confirmed by H) see the Introduction p. XV. 195. 12, 13. bhurati ca anº ... vana rasa ridhi ... II. Io view of these variants, possibly no new metrical variety uced be supposcd. 195. 15, 16. ibid. Ch. XXIX; ff. 124. b, 125 in II. 195, note 7 and 196. 1–8. See now the cdition ('R') p. 13.4–9. The whole versepassage (13. 4-15) is reproduced (sec note 5) iu the Til., but not in the Chinese. 196.3. strīsamstavrı R. khadgavimalāḥ R. harshitamanº R. 199, note 1. The Chinesc tr. follows our text (U. W.). 4. 5. Chapter XII. 203.º, 10. 202. 8. Cf. 179. 7, 8 and Kārikā 20 (p. XLV). = Räshțrapālaparipº 18. 15, 16; with variant tyajı pro. 204. 14, 16. A.'s reading may stand, as daka for udaka occurs elsewhere. 213.8—216.5 and 213, n. 4. The names V°. pariņāmauä and Vº-gūtra repro sent one and the same work. The present extract has been verified by myself from the Kanjur (Phalchen 30. f. 215) and by Mr. Wogibara from the Chinese. It occurs at the beginning of section III (on the third pariniimana).

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 411 219. 10. From an examination of the Tib. version of the Cālistamba insti. tuted by M. de la Vallée and myself it results that the whole sūtra with the exception of an unimportant sentence or two can be pieced together from extant quotations. M. de la Valléc accordiogly proposes to print the whole sūtra. It may be of interest mention here that from the present passage arose the first literary identification of the Stein-fragments, communicated by me to Mr. Barnett and by him to Dr. Stein. I first noticed that the passage in Stein's Prelim. Report (1901) pl. XVI. fig. 2 belonged to the Cālistamba. The extract (torn on left side) corresponds, as I now see, to f. 139. a. 1-5 of our Tib. version (= 221. 14-222.7 of the text). The words s]x'J quoted in 222, note 1 will be seen (with variant ) in the middle of 1. 2 of the plate. It is also interesting to note that the fragment agrees with onr text in 222. 3 (ami ucyante samskº) in cxcluding the equiv. of avidyāpratyayāḥ found in B. and even in our Tib. version. 222, note 10. My fricnd Poussin communicates to me his reading of the passage of M. viz., cokotthamālāpana. ibid. n. 13. lo Daçabbūmi VI (a reference which I owe to the same friend) we find upāyāsāh described as duhkhadaurmanasyabāhulalvasambhiitā). 223, n. 3. The Tib. (to be printed: see above) corresponding to the Sanskrit passage quoted from M. would give a Sanskrit text somewbat as follows: rijñāna-sahajāç catrāro rūpinah skandha | rūpam ca yad bhavati tad vinnapratyayatvān nāmarüpam iti. ibid, 1. 7. It is neither reproduced in the Tib. of the Çikshā nor in that of the Çülista mba. 224. 1-5, note 1. Mr. U. Wogibara reports that this passage is omitted in the Chinese version of the Çikshā, briefly paraphrased in one version of the sūtra (Nanjio 281), but fully reproduced in two others (N. 280, 867). The passage discussed in n. 6 is wanting in all four Ch. versions. 225. 6. Poussin compares Majjh.-n. I. 259, fin. 227. 11 899. The extract occurs in the Daçabhūmiçvara Ch. VI (fol.59 a in the Paris MS, as la Vallée Poussin informs me). I have also verified the passage in my photographs of the ancient MS. (XII. b. 3) mentioned at p. 291, note 7. The leaf containing the passage is unfortunately badly mutilated. There is no variant of importance. About a line of text has been passed over by our author before the words api tu in line 12. 235, note 5. The Chinese version however of Çi. follows our text; it does not agree with the Tib. (U. W.). 238-241. Tbe Ch. version abridges the extract, omitting 238.8-4; 238.0-239.2; 239. 5-10; 240.7-211. 18. 299. 10. Read probably FA, anusvāra being scanned (as often; sce Introduction, p. XX) long.

·412 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. Chapter XIV. 12. 19. 7. 242. 8-5 and note 1. The Chinese version omits the whole sentence, evan... ava. taret (U. W.). 242. 11 899. = Samadhi-r. Ch. XXXI. Fol. 130.b. 2 in Hodgson MS. at R.A.S.); fol. 126. a in Cambridge Add. 916). jātu uçari H.? for usari (utsar). josarī C. indriyāna vasam šti (sic) C. 243. 4. bhisham H. C. kureshyati II. Omaticandrah C. Okshubhye C. kshuyo H. gamishyati puna jatu H. gamishyatā pu° C. Orйрат с. paco H. C. 244. 11 sqq. This locus classicus is referred to at the beginning of Ch. V. of the Madhy. vrtti. 245. 18 and n. 5. The clause must be a late interpolation, as it is wanting (80 Mr. Wogihara reports) not only in the three Chinese versions of the sūtra, but even in the Ch. version of the Çikshā itself. 250, note 1. Similar abridgement in Chincse tr. of Çi. and in the later tr. of orig. sūtra; but the earlier tr. agrees with Tib. >> 11. 12. D 13. 250, note 2. Similar omission in Chinese (i (U. W.). 259, note 1. The Chinese tr. of our book, however, follows our text (U. W.). The whole of this cxtract is omitted in the Chiucsc tr. (U. W.). 259. 10 899. 262. 10 and 11. 6. Bogat probably represent (as V. P. suggests) che 262. 9-11 and n. 5. In verse also in Chinese tr. (U. W.). Chapter XV. 267, note 2. 269, 4. Also wanting in the Chinese (U. W.). 263. 13 899. From Ch. X. of the sūtra (p. 156 of the Tokyo translatioc cited at 324, note 1). 70), note 1. The next chapter (Ch. XI) (ibid. p. 491 fin.). 170.8 and note 2. Join "karunā-garbhaº and compare Poussin, Bouddhisme p. 116.4 and passages there quoted.

·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 413 Chapter XVI. 18. 10. 273. 13, 14. = Kārikā 22. » 23a (for 23b see 275. 10). 275. 10. Join çīnyatā-kaº. Compare 270.8 and Add. Note ad loc. 276.4, 5. Kār. 24. Compare the reference to the Gandav, cited Add. N. to 5.20. The Chinese version of the Çi. (not of the orig. sūtra) confirms our text (U. W.). 278.6 and note 2. Poussin compares Bodhic. VII. 49–51. «The Bodhisat must not give to others an opportunity of wrong-doing». 273. 14 sq. From Pariņāmanā I. 283, note 2. Chinese with Tib. 284. 9. Read kudya in text and note. Poussin compares Bcp. ad IX. 86 = p. 276. 7 of his «Bouddhisme») and he also quotes the Glokavārttika in JRAS. 1902, p. 374. 289. 12. = Kärikā 25a. Read bhadrăcăryii. note 4. Dele (?), the Tib. reading being confirmed by Poussin ia Muséon N. Sér. I. 234, note 1. 290. 7 and note 3. The clause does, however, appear in the Chinese tr. (U. W.). 291.9. Candrapradipānum°, 1. e. Samādbirāja, Chapter XXV. 291. 10. As another example of the sanctity of the Vajradh vaja pº compare my (amb. Cat. p. 152 where a devotional extract from the work has been written at the end of so sacred a work as the Ashțas. Prajñāp. 296.5-7 and note 2. In Daçabhūmicvara Ch. I (just before the passage quoted at 11. 3 supra) ījivikabhaya, açlokabhº and maraṇabhº are mentioned, together (Camb. Add. MS. 1618 10. b. 6). Hence it follows that açloka must be the antithesis of cloka in the sense of 'renown'. Compare prinurāda. bhiiyn in Ang.-n. II. p. 122 and Add. N. to 10. 13 above. Chapter XVII. 300. 7. Also wanting in the Chinese Çi. (U. W.). 302. 4, pada 2. 302.5. The Chinese agrees with our text, not with the Tib. (U. W.). 305, note 4. Read nityam, with anugvāra and scan the apusvāra long, ut saepe. 309. 1-4 (see 308, n. A). The Chinese agrees with our text.

·414 ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. Chapter XVIII. 316. 3, 4. Sce Kārikā 25 in the Introduction. 317. 13. Compare Dh.-saigr. § 48 (S 47 was quoted at 316. n. 2). 317. 18, 19. Compare Kār. 25 b. 318, note 3. Compare the usage of the Lal-v.; Jacobi, ZDMG. 38. 610. 326, 1. For the simile compare 168. 12. 331. 11 999. and note 5. As a result of the tentative publication here mentioned my attention was called by Prof. Leumann to several parallels from the Jain canon esp.: (1) Anuyogadvara, text and comm. ap. Weber, Ind. Studien XVII. 26 (English tr. in Ind. Ant. XXI. 304). (2) Aupapatika $$ 30, 73. 331, note 6. "Goyama' (Gotama) occurs also in the Jain list, and the scholiast identifies him with the founder of the Ilindu darçana: cf. Weber's note 3 (98) ad loc. cit. 332, 1. 1 and note 1. On Ajīrika, which at tirst looks like a mere metrical liccace, Mr. Wogibāra favours me with a note to prove that it is a contemptuous modification coined by the Buddhists: «A pupil of Hiouco-Thsang who composed a commentary on the Vijūiinamātra-çāstra of Dharmiipala, writes on that work that the founder of the sect ought really to be called "rightly-living' (ūjiruha) but that the Buddhisty call him the unrightly living' ajiraka), because he lives unrightly». The chief objection to the credibility of this anccdote is that no form of ī-jiv bas as yet been found in the alleged scnse. 332, 1. 1 and note 2. As to uttarikā° and anuttarº. I learn through Dr. Leumann and Mr. Wogihara that one of the Chinesc versions of the Katnolkādbäraņi (called by the Chinese translatory Mahiivaipulya - dbarani-ratnolkā) refers these words to the acceptance or not of the çiinyatū-doctrine: 'those who suppose a real cxistcnce or (on the contrary) an absolute non-existence'. 332, 1. 2, note 3. As to dirghajatā, compare also Beal, Life of Hiouen Thsang, p. 161 fin. On the Kumüracratas, Mr. Wogihara refrry to a work of Nitgärjuna, «in which many 'impure practices' are mentioned, amongst them the service of Kumāra. Nägirjuna elsewhere describes the attributes of Kumāra (Skanda). 332, 1. 6, note 8. The reading dharma a-cintiya here is confirmed by the Tib 041516171 and by the Chinese tradylation of the sitra quotcd, from wbich Dr. Leumann and Mr. Wogihara render the pada: 'und der solche Lebensweisen für hochschmeckcnile unausicakbare Obliegenheiten (dharma) haltende'. On the other hand the list cited from the Mahiivastu hay dharınū. cintika and that from the Jain Anuyogadvāra dhanmacintaga. The latter ·ADDITIONAL NOTES AND CORRECTIONS. 415 expression is thus explained in the commentary: Yājnavalkya prabhrli-shipranīta-dharmasamhetā cintayanti dharmacintakāh. The reading before the Chinese translator cf the Çikshā. was probably similar. Moreover below at 333. 12 where a similar phrase recurs, the Tib. (201. a. 2) renders it: ཆོས་ཉིད་བ •བསམ་ (not ཡས, as above). Chapter XIX. 354.5 899. 348. 3. See Karikā 26 a. Compare p. 350, n. 1. 348. 12. With dakshinena pā°, compare Bcp. ad V. 96 (V P.). This passage comes from Ch. XXIV of the Samādbirīja; fol. 109b in Il(odgson MS. of R.AS) 6 and note 4. repulyasº II., confirming my suggestion a note 1. bhajana vijānīyādhiº H. sāmlº H. D >> 10. 14. 355.1. 'vanto bahu bhavet I1. 356. 16, 17. The stanza forms the last couplet but one of the Aoumodana - parivarta (specially recommended above 291. 8); i e. Ch. XXV fol. 1116 of the London MS. of the Samüdhiraja. 357.1. Compare Dīgha-n I. p. 70 § 64 and other Pāli passages cited by Davids in his translation, ad loc.; also Vis.-m. in JPTS. 1891-3, p. 79. 358.5 Our MS reads "kampanā; but 'kalpanā 18 supported both by the Bodhic, and our Tib. 360. 5. pădyate Bodhic. Index I. 369. gv Pitfputragº, Add. ref. to 256.4-262.11. 27

·No text on this page.

·Typographical Errors. 1. 1. 1. 4. 1. 7. " 3. 5. " 3.10. 3.14, 16. 3.16. D 3.17. 5. 8. "" 5 12. 6, note 7. 7.11. Dele danda after नरकादि. Read: प्रप्राप्तपूर्व शृणुत. बुहगतीये (one word). Divide: केतु गु. Read: अतृप्त गु. प्रविव.. संघ तस्माच्छ्रडा. Divide: °yam, Ananda, yogab. Read. referring. घ्रयं (same error in 4, note 3 supra). क्रीडितो. नावमन्यना. बोधिसत्वेन. बोधिसवशितासंव. (anusrāra misplaced). सम्य.. बुध्यत्ते. वाचा. Join: षष्ठीपरि. Read: सवानाम° (without break). Divide: °कृता नातिक Read: तरापणा. 27. 7.14. 9. 7. " 11. 6. 17. 6. 17.20. " 17.21. " 23.14. 31. 2. 34.12. 36. 1. 37. 15; 88.1.

·418 TYPOGRAPHICAL ERRORS. M M A " 64.17. D " D D D 86, note 12. Read: (26.82). 89.8. वालिको 44.90. विवर्तन. 45, note b. bhavishyanti instead of tii. not clear) I » uot clear). I 46.19. भविष्यामो. पस्य घि० yasy' a°).....बुडे घ. 61.18. तमियम. 68.16. जुगुप्मि. 95.12. वरपां. 100.17. মুনানীন:. सत्कार 126. . गुस्स. 129.. परिभुञता. 145... तत्र तेना and below एकसवसं. 146.91. उक्ता समासतो, and add half danda after तत्र (which intro. duces Kārika). 148.. Join: रताकामो. 148. . Sic transcript; but correct sandhi to °वः प्रस. 148.15. Read: यावत्यो. 161.15, 18. A double daņda should follow #1776 in both passages See Add. Notes. 160.. ध्याचरति। तत्रैव च. 169.. देशयेत्. 181.12. मुखाक (as in line 10). 182,n. 1,1. 6. genuineness. " " " " 184, note 2. here for there. - 187, note 2. 869. 191, note 2. two more. 206, note 7. D anāgata°.

·TYPOGRAPHICAL ERRORS. 419 213. 2. Read: oprautº. understand. 222, note 10. >> 224. 12. कर्मक्षेत्र D 226. 12. P Hentian: 239, note 4. > metrically. 249. 14. कटुक. 268, » 1. cf. 131. 3. 6. 273. 16. Join: Tasya-vardhº 276. 10. tā-karunā. 284. D. 276. 4. So the transcript: read ºācāyau. 277. 8. Read: OqaaTang10 kudya is of course the reading, thougb probably the conjunct in the text stands for an. Correct also note 6. 287. 4. Read: धर्माणां. 288, n. 1, 1.5. Dele point in Tibetan: (monosyll). 289, 2. Read: ugaár 289. 9. सर्वहु- 314. 15. aara (without [7]). 351, notc 3. སྤྲུལ་ > > probably 517 (*word”) and, of course, 43 357, Bodhic. IX 2. 369. Add to entry Pitzputras reference to 256.4-262. 11. 383. Ju entry pari-tap correct reference to 128. 10. 386. Add to cntry bhaya reference to 206. 15 sqq. 387. >) гаруа » 204. 15 (for daka). Introduction p. XXIX. 27. Read: necessarily.

·No text on this page.

·INTRODUCTION (preliminary). The text of the Çiksha-samuccaya, of which the present fasciculus represents the first third is preserved in a single ancient MS. now forming part of the Wright collection of the University Library, Cambridge.?) Amongst the papers of the late Professor Minaev was found a transcript of the India Office MS. (a copy made for Mr. Hodgson of the unique codex just referred to), which he had had made apparently for quotation in his great work on Buddhismº), rather than for publication. It is in fact, especially in the portion now published, a very indifferent performance; but I have been glad to utilize it as a basis, as the labour of copying would (in view of my very limited leisure) have greatly retarded the present publication. The only other authority for the text as a whole is the Tibetan version, for which I bave used the very roughly printed 1) Described at p. 106 of the present writer's Catalogue of the Collection (Cambridge, 1883) and there assigned to the XIV-XVth cent. In the description for Jayadeva read Çāntideva pupil of Jayadeva. 2) For references to the portion now published, see pp. 85, 90 (= 88.14 infra), 179 (= 68.19, 67.10, 69.10) of the translation by M. de Pompignan (Paris, 1894).

·copy in the Hodgson collections of the India office. In several passages indistinct and faulty readings in this xylograph have been kindly set right by Professors d'Oldenburg and Ivanovski from a clearer copy at St. Petersburg. In cases of doubt I have often quoted the actual words of this version, not from any desire to parade Tibetan scholarshiip which I do not possess, but rather to afford to those whose equipment from this most valuable armoury for Buddhist research is stronger than my own, an opportunity for checking my results. At the same time I have at times ventured to add English equivalents, derived from Jäschke's Dictionary for the possible guidance of readers unacquainted with Tibetan. Occasional help from Chinese sources ?) inost readily given by my friend Mr. T. Watters is acknowledged in the notes. I have also received valuable suggestions from Professors Cowell and S. d’Oldenburg. The MS. is on the whole carefully written, though it has not been possible, owing to minor inconsistencies rather than to downright error to deduce from it a complete system of orthography?). Regarding sandhi I have endeavoured to take a middle course, correcting what appeared to be clerical errors, but also leaving uncorrected several combinations, where a considerable alteration of form would have resulted from the application of strict rules. 1) i. e. From the Chinese versions of books cited by Cantideva. 2) A few prevalent spellings such as dushkha, satva have been regularly adopted. Senart's observations on these points in the Introduction to his Mahd- V&&tu vol. I. are very valuable ·Even in MSS. of the classical Sanskrit, as Whitney') observes some euphonic laws are commonly disregarded: can we then suppose that Buddhist authors, who in verse allow themselves such license in matters like hiatus and elision should in prose have strictly conformed to grammatical euphony? As to punctuation, a somewhat interesting feature in the MS. is the use of single point level with the middle of the letters as a minor stop, the equivalent of our comma or semicolon, often without causing a break in the sandhi. Thinking however that this might be confused with visarga, I have replaced it by the half-danda, to the use of which in early MSS. I have elsewhere") called attention. The marginal annotations of the archetype are reproduced in the foot-notes. These are partly omissions supplied ) by careful readers, partly explanations *) extracted, it may be, from commentaries 5) by previous readers, and fractures due to accidental causes such as worms I have been in many cases able to supply from the Tibetan. I reserve further remarks for future occasions connected with the publication of the present text, as well as for the annotated translation which I have already commenced. 1) Grammar 8 206 a. 2) Palaeographical Society. Oriental Series. Plate LXXXI. I have of course freely added dandas of all kinds, wherever such punctuation seemed required by the sense. 3) Accurately from other copies, as the Tibetan shows. 4) Cf. Taränātba, tr. Schiefner p. 233. 5) Cp. p. 10.18 with the foot-note (1) and further explanation in Additiona Notes.

·It remains only for me to express my sense of the honour conferred on me by the distinguished Academy to which Oriental learning is already so deeply indebted, in having accepted me as the editor of this the first volume of the Bibliotheca Buddhica. University College: London, August 1897. Cecil Bendall.

·SANSKRIT – WÖRTERBUCH
bearbeitet von
Otto Böhtlingk
und
Rudolph Roth
St. Petersburg 1855-75
SEVEN VOLUMES
Reprinted together with
NACHTRÄGE von Richard Schmidt, Leipzig 1928
Also published in three volumes:
SANSKRIT—WÖRTERBUCH
in Kürzerer Fassung
von
OTTO BÖHTLINGK
St. Petersburg 1879-89
Hailed as "the greatest achievement of Indological scholarship in
19th-century Europe" (Basham), the Sanskrit-Wörterbuch by Otto
Böhtlingk and Rudolph von Roth remains unsurpassed even more
than a hundred years after its first publication, from 1852 to 1875,
under the auspices of the Russian Imperial Academy of Sciences.
Indeed, all the Sanskrit dictionaries published subsequently draw
heavily from this "splendid monument of German diligence"
Winternitz).
Published by
MOTILAL BANARSIDASS
PUBLISHERS PVT. LTD.
Delhi

·BUDDHIST TRADITION SERIES Edited by Alex Waymen (ISBN: 81-208-0287-x) Vol. 1 Indian Buddhism: A Survey with 13 Buddhist Parables-by Eugene Bibliographical Notes-by Hajime Watson Burlingame Nakamura (ISBN: 81-208-0738-3) (ISBN: 81-208-0272-1) 14 The Debate of King Milinda-by 2 Nagarjuniana: Studies in the Writ- Bhikkhu Pesala ings and Philosophy of Nagarjuna - (ISBN: 81-208-0893-2) by Chr. Lindtner 15 The Chinese Madhyama Agama (ISBN: 81-208-0288-8) (C) and the Pali Majjhima Nikaya-by (ISBN: 81-208-0395-7) (P) Bhiksu Thich Minh Châu 3 Chinese Monks in India-by Latika (ISBN: 81-208-0794-4) Lahiri 16 Sudden and Gradual-by Peter (ISBN: 81-208-0062-1) Gregory 4 Buddhism in Central Asia-by B.N. (ISBN: 81-208-0819-3) (Shortly) Puri 17 Yoga of the Guhya (ISBN: 81-208-0372-8) Samajatantra: The Arcane Lore of 5 Dharmakirti's Theory of Hetu-Can the Forty Verses—by Alex Wayman tricity of Anu-mana-by Mangala R. (ISBN: 81-208-0872-x) Chinchore (ISBN: 81-208-0623-9) VOLUMES IN PROGRESS 6 The Legend of King Asoka: A Study and Translation of the Asokavadanaby John S. Strong The Anagata Vamsa Desana–Ed. John C. Holt Tr. by Udaya Meddegama (ISBN: 81-208-0616-6) The Buddhist Art of Nagarjunakonda- 7 Buddhist Insight-by George R. Elder Elisabeth Rosen Stone (ISBN: 81-208-0675-1) Chinnamasta : The Awetul Buddhist and 8 Buddhism Transformed: Religious Hindu Tantric Goddess-Elisabeth Anne Change in Sri Lanka--by Richard Benard Gombrich and Gananath Obeyesekere The Enlightenment of Vairocana-Alex (ISBN: 81-208-0702-2) Wayman 9 The Buddhist Tantras: Light on Indo A History of Indian Buddhism -Akira Tibetan Esotericism-by Alex Way. Hirakawa, Tr. by Paul Grover man Introduction to the Buddhist Tantric (ISBN: 81-208-0699-9) Systems (MKHAS GRUB RJE)Ferdi- 10 The Lion'a Roar of Queen Srinand D. Lessing and Alex Wayman, mala—by Alex Wayman and Hideko Trs. Wayman Nagarjuna's Retutation of Logic: Vadalya (ISBN: 81-208-0731-6) prakarana : Edition of the Tibetan Text 11 The Buddha Nature: A Study of the Fernando Tola & Carmen Dragonetti Tathagatagarbha and Alayavijnana On Voidness-Fernando Tola & by Brian E. Brown Carmen Dragonetti (ISBN:81-208-0631-x) The Salistamba Sutra-N. Ross Aeat 12 Evolution of Stupas in Burma-by The Skill in Means Sutra-Mark Tatz Sujata Soni Untying the knots in Buddhism (Selected (ISBN: 81-208-0626-3) Essays)-Alex Wayman