University Library,gurukul Kangri Vishwavidyalaya
वासवदत्ता
Front matter
वासवदत्ता। महाकवि-सुबन्धुविरचिता। पण्डितकुलपतिना, वि, ए, उपाधिधारिणा श्रीमज्जीवानन्द-विद्यासागर-भट्टाचार्य ख विरचितया तथा तदात्मजाभ्यां पण्डित-श्री-प्राशुदोध-विद्याभूषण- पण्डित-श्री-नित्यबोध-विद्यारत्नाभ्यां प्रतिसंस्कृतया च व्याख्यया समलता प्रकाशिता च । हितोय संस्कराम कलिकातामहानगयां वाचस्पत्ययन्त्रे मुद्रिता। हूं १८३३ । सवलं संरचितम्। मूल्यं राजसमुद्रामानम्।
प्रकाशक- पण्डित-श्रीपाशुबोधविद्याभूषण पण्डित-श्रीनित्यबोधविद्यारत्न । तथा । । प्राप्तिस्थान २न, रमानाथ मजुमदार ट्रीट, प्राम्हाष्ट: ष्ट्रीट पोष्ट-अफिम । कलिकाता। प्रिण्टर-वि, वि, मुखर्जी। २ न., रमानाथ मजुमदार ष्ट्रोट, कलिकाता।
वासवदत्ता। कारबदरसदृशमखिल भुवनतलं यत्नमादत: कवयः । खन्ति सूक्ष्ममतयः सा जयति सरस्वती देवी । बोऽसि मुच्च शैलं बिभूमो वयमिति वदत्म शिथिलभुजः। परभुम्नविततबाहुषु गोपेषु हसन् हरिजयति ॥ - সাবিঙ্কিময় লিলাভূমিষ্ঠ কন সজল মিমি লিম্বানি। बदरीति। यत्प्रमादत: मुममतयः कवयोऽखिलं ममस्तं भुवनतनं भुवनस्वरूप करे मढरं बदरीफलम । फले लगिति ल क । नत्सदृशं पश्यन्ति । मा मरम्वती देवी वागधि टेवता नयति सर्वोत्कण वर्तते । स्वरूपानाईयोसल मिति कटः। अध:म्वरूप योरम्बी पायांहतमा लोतत सप्तगणा गोपेता भवति नेह विषमे नः। ज्यं मलय वा प्रथमे नियतमायायाः। षष्ठे रितोयलाह पर के नले मुखलाम 'दनियमः। चरमधे पञ्चमके तमादिक भवति षष्ठो ल: इति लक्षणात । ति। हेक्का खितोऽसि । गोवईनधारणादिति भावः। शैलं गोवर्ड नं मुञ्च भिम इति गोपेष बदत्म शिथि रणभुमः श्लथ बाहुः । भर गिरिभरे भुना: कटिला बाध्वी येषां तादृशेषु मत्म हमन् हरि: कमो गयति। भुगो कौटिल्ये। भोदितति निष्ठानत्वम । यस्य च मावेन भावलक्षणमिति गोपेखि व मतमी । केन त्वयेदं कृतं विमस्माभिर्न धार्यत इति मगवंतवा क्यमिति बहुवचमाभिधानमुहीपन- विभावः। तथा च भरतः। विपरीताखारविताचाराभिधानव शैव । इति । भुत. कौटिल्चमनुभावः। तथा च मरतः । विकताकारकिय रङविकाश विकतवशेश । । रवि । विकासितापोलान्तमुत्फलाममोचनम्। किञ्चिलचितदन्ताग्रं हसितं तहिदी [२] वासवदता। कठिनतरदामवेष्टनले खासन्देहदायिनो यस्य । राजन्ति बलिविभङ्गाः स पातु दामोदरो भवतः ॥ स जयति हिमकरले बा चकास्ति यस्योमयोत्सकाविहिता। नयनप्रदीपकजनजक्षया रजत शक्तिरिय ॥ भवति सुभगत्वमधिकं विस्तारितपरगुणस्य सुजनस्य । वहति विकाशितकुमुदो हिगुगारुचिं हिमकरोद्योतः ॥ विषधरतोऽप्यतिविषम: ख न इति न मृषा वदन्ति विहांमः । विदुः ॥ इति भरतः । शविषय शरतिरूपमा वय हास्य रसोऽजमिति रमवदन कारोऽव ।। काठनति। कठिनतरं बद्दामवेष्टन तेन लखा रखासामा सन्देहदायिनी यस्य अति विभङ्गास्त्रि वलिपड़ाया रागन्ति । स दामादरी भूतपूर्व गत्या दामोदरता। भवर शुमान् पातु । बग्निस्त्रि बलिदै योरिति विशः। दामोदरविषधरतिरूपभाव म्य पराग वात। मे गोऽन्न कारोऽव । स इति । उमयात्म सादौत्कण्ठयात् । नयनं भाल ने वं तदेव प्रदीपो दीपसम्य कन्ज नमिचया तदीयकज नयागो या रजतशुलिरिव रौप्य किरिव । क परबट। इति भाषायाम । निहिता प्यापिता । यस्य हिमकरलेखा चन्द्ररखा चमास्ति स शिवा नयति । विशेष पहारा विशंप्य प्रतिपत्तिारविहग लभ्यते । व सुधर्मिता गु': । यव विशेषणहारा विशष्य लाभः सा मुघमिम त्यल हार वग। 'उत्सु + शब्दोऽव भावप्रधानः । यहा । मन्तति बघ्नः तोत्यन् । उत्स के स्थान मकान उत्क गठबन्धनको । यु के गट ' त्यादिकति यावत् । पति पद बन्धने । किप। किम करने का विशेषणम् । ग्रह उपादाने । सन् । प: प्रत्ययादित्यकार प्रत्ययः । स माम्प्रति कति तु जग र स्य प्रमाद एव । श्रौत्स क्य न ङ्गारसम्य व्यभिचारिभावः । उन्म ग्व निहिने ति कचित् पाठः । परोपकातये म बंधा यतनोमि त खानान् प्रयाइ । भवतीति । विस्तारिता पने. कैषां श्रुतिपथं मोता: परेषां स्वातिरिकामा गुप: सरततील बीचमादिनिता येन सय जनस्य सुभगत्व सौभाग्य प्रधिकं भवति । पनपनीयवस्थापय यध:। विकाशि- नामि क मुदानि वन तादृ: । शरत्कालिक इत्यर्थ: । हिमकराया द्रातपो हिगुण. कच वर्षाकालिकापचयाविहां कान्ति क्षति । भर्थान्तरन्या साडल कारः। उतिर. मार पास: सात् सामान्य विशेषया: । प्रकाशी द्योत पातप प्रत्यमरः। विषधरत इति । विषधर तोऽपि सांदपि खनी दुर्जनोऽतिविषमीऽतिकर इति विहां सः पण्डिता सूषा * वासवदत्ता। [३] यदयं न कुलदेषो सकुलदेषो पुन: पिशन: ॥ प्रतिमलिने कर्तव्ये भवति खलानामतीव निपुणा धीः । तमिरे हि कौशिकानां रूपं प्रतिपद्यते चक्षः ॥ अध्वस्तपरगुणानां भवति खलानामतीव मलिनत्वम् । अन्तरितशशिरुचामपि मलिलम्चा मलिनिमाम्यधिकः ॥ हस्त इव भूतिमलिनो यथा यथा लङ्घयति खल: सुजनम् । दर्पग्ममिव तं कुरुते तथा तथा निर्मलच्छायम् ॥ च्यते। - मिय्या न बदन्ति अपि तु तथ्यमेव । वद्यतोऽयं सपः न कनं डेट शीलमम्य ताटक : वापराची तमेव दशति न त तस्कल डेटे यथः । पिशुनो दर्जनपुन: सकल देषो । asम्य विषय समय मकान म्यायं दृष्टे यर्थः। पचे नकली डेपो हे टा शवयं स्य। म प्रमिका पिरानः कुल ईषो स्व कुन था। पिगुनो दर्जनः खलः । पामोविषो विषधर ति हया. रमरः। सभइ श्रेषार्थान्तरन्यास थोः सर:। सामान्य वा विशेषों वा तदन्येन सम- यव सोऽर्थान्तरन्यासः। पवित्रान्ति जुषामा म न्याङ्गित्वे तु सङ्करः । पति- माखन इति। खसानां पिगनानां धो बुडिरतिमलिने मनामनुपादेय कर्तव्ये काय- ऽतीपात्यन्तं निपुणा स्वविषधग्रहणपट्भं प्रति । हि यतस्तिमिरेऽन्ध कारे कोशिकानामून- कानां पक्ष रूपं म्वविषयं प्रतिपद्यते राति । यहा रूपं विषयगाहकत्वरूपं स्वभाव प्रतिपदा ने मानाति। रूपं म्वभाव सौन्दयं शुक्ला दिपपभेदयोः । इति विवः । अतो- वेष व्ययम मुदायोऽतिथये । महेन्द्र गगललग व्याल पाहिषु कौथिक इत्यमरः । काव्य- लिङ्गामल कारः। समर्थ मोय स्वाचस्य कायलिङ्गं समर्थनम्। विध्व तेति । विध्वस्तपर- गुणानां खानानामतोब मम्बिनत्वं भवति । पव्ययानामनेकार्थत्वादाप हेतो। पपि यतोऽन्तरितगशिरुपांछादित चन्द्रकान्तोमा मलिल मुचाम। हेतु गर्भम् । वर्षाकाधिक मेघानां मलिनिमा। इमनिमन्त: । मानिन्ध मधिकं भवति। परिकरालद्वारः। पल. द्वार: परिकर: माभिप्राये विशेषणे । दर्जनोऽन्धान बोत्कर्षाय मिन्दति तस्याभिनिवेशी व्यर्थ एवेति प्रदर्शवना। इस प्रति। खलो भूतिमलिनो इम्त व यथा यथा मुन लायत्यबस्थति। पचे। घर्षयति। तं मन दर्पमिव तथा तथा निर्मलच्छाय- मुज्वल कान्तिं कुरुते। भूतिभमनि सम्यदि। दपणे मुकरादौं। छाया मृय प्रिया कान्तिसिव विष्व मरः। पूपमा। साधन्यं म्प माझेद। वर्तमान कालिकान् नृपतीन् 1 . [४]] वासवदत्ता। सा रसवत्ता विहता नवका विलसन्ति चरति नो कं कः। सरमोव कोतिशेषं गतवति भुवि विक्रमादित्ये ॥ अविदितगुणाऽपि सत्कविभणिति: कर्णषु वमति मधुधाराम् । अनधिगतपरिमलाऽपि हि हरति दृशं मालतीमाला ॥ गुणिनामपि निजरूपप्रतिपत्तिः परत एव सम्भवति। स्वमहिमदर्शनम क्षणोर्मुकुरतले जायते यस्मात् ॥ वस्त बनायोग्यान वनयन विक्रमादित्यं सौति । मा रमेति । विक्रमादित्ये राजनिक सोव सरोवर कीर्तिशेष गतवति विरामं प्राप्त मति भुवि पृथिव्यां सा पुरुषाकरे लभ्य मामा रमवत्ता वीर्यवत्ता विहता नष्टा । नवका: कुमित इति कन् । कुमित राणा विलसन्ति विलास कुर्वन्ति । पत: क: सबल: कमिबलं नो पति न भी पत्यथै पौड़यतीति यावत । परानन्द स्वादिति भावः । यहा। मका पजात इति कन्। पज्ञातनामगोवगुणा राजानी विलसति। पत: को नमः कं व्यवहार नो परति न करोति । हेतुस्तक एव । (यहो । सा रसवत्ता शङ्गारादिरसता गुणवत्ता वा ध्वनी साभिलाषता वा वितातो नक्का पनुयायांकन। नुकम्पितनबीनपयो विममन्ति। गुगायीवभावेनासदादीनां प्रचारास्त्येि नेति भावः। पत: वसाहक पण्डितम्मन्थ; के मूर्शनं नो परति गच्छति नारोति । अपि त्वारोमत्येव । (पके। सा मामलला विडतापत एक बया कहा भाषायां बकुला सि ख्यातान विल सन्ति । कडो लोपृष्ठ: ककाड ति ख्यातो नीचरति। यहा। सारस: पति. विशेषस्तता। कमलता वा । नारादौ वर्ष बीय गुपो रागे द्रवे रसः । पप वक कहः पुष्कराहम्तु सारसः। लोहपृष्ठस्तु कहः स्यात् । कासार: सरसो सर:। शिरोऽम्ब मोः। मारमं सरसोगाम्। इति षटव मरः। पर मतिभवण्यो: । सभामा ग्लेषयोः मुष्टिः। सेष्टा संसृष्टिरेतेषां भेदन यदि शितिः। पविदितेति। पबि. जाता गुणा भोगाप्रसादमाधुर्य रूपा यातादृश्यपि सत्कांवर्णित: कणेषु मधुधार चौद्रधारा वमाछट्रिारति। यथा चौद्रधारामासनासख मेवं सल्कविमितिश्रवणात कयो: मुखमित्यर्थः। हियतोऽनधिमतपरिमलाऽपि माखतीमाला हशमनुपातखितख दृष्टिं हरति । गुपिनामिति । गषिनामपि निरूपतिपत्ति स्वरूपानं परत एवं परमादेव सम्भवति। तेन निर्मशानां वरुपज्ञान परमादन किमार्यम् । यमार य वासवदत्ता। " सरस्वतीदत्तवरप्रमाद चक्रे सुबन्धुः सुजने कबन्धः । प्रत्यक्ष रश्लेषमयप्रबन्धविन्यास वैदग्धानिधिनिबन्धम् ॥ अभूदभूतपूर्वः सर्वीिपतिचक्रचारूचड़ामणिथेगोशाण- क्षणकषणनिर्मलोकतचरणनखमणि सिंह इव दर्शितहिरण्य- समानक बन्धुः यो: स्वमहिमदर्शनं बवितारदशेनं मकरतले जायते । सर्वदर्शनक्षमयोमवधी: चमहत्त्वदर्शनं दणाधीन मेवेन्यथः। सरस्वतीदत्तेति । प्रगत: सादीऽस्येति प्रसादः। । परम्व तोटन वरेणाभीष्टेन प्रमादो विगतकाग्यः स्वोयाइतोक्तिविभावनानन्दतन्दिन- वादित्यर्थः । (बहो। सरस्वतीदत्तवरेण प्रमाद: प्रसन्नता यम्य मः । सर्वोत कटा मत- कातिरिति प्रसन्नताविशिष्टत्वम् । पमुमेवार्थमभिमन्धाय बाण माप्य भाषि। कबो नामगल- हो ननं वासवदत्तया । शल्ये व पाण्डुप वायां मतया कणं गोचरम् ॥ इति । प्रसादस्तु प्रसवते यमरः । वभौष्टा देवतादे तरी नामापिड गयोः ॥ ४ऽन्धवत् परिहती। प्रमादान गहे काय मागास्वामण्यमनिषु । इति दयविकाश: । सज्जनानामहितीयो भाता । प्रत्यक्ष राषमयी य: प्रवसन्त म्य विन्यासे रचनायां वैदग्धी मैं पुण्यं तम्य निधिः सबभापत नामकः कविनिवन्धं च के । व्यापार सन्तराविष्ट मनमो ममास्य निमाम् प्रवृत्तिन वन्य बनान: प्रणिधानपूर्वक मेवेति मुकरता वर्मावत लिट: प्रयोगः । उपजातिवतम्। मन्तरोदौरितलनमानी पादौ यदोबावुपजातयताः। ति लक्षणात् । सन्मासनाह । पदिल्यादि। चिन्तामणिमाम राजाऽभूदित्यन्वयः । पूर्व भूता भूतपूवः सुप्पमुति समासः । भूतपूयं परांडति निर्देशाङ्कत शब्दस्य पूर्वनिपातः । पशावजसमासः। पभूतपूर्व: । तादृक् पूर्व कोऽपि नाभूदित्ययः। संबंधामुक्तिीनां चक्र समूहस्त म्य चारचडामांग को यो पतित: सेवाका निकषतस्य कोकोऽय तस्मन् कषणेन निम लोक तश्वर गा मरती मणिरिवत्यु पमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोग इति ममामो व्याघ्रादेशक तिगपत्वात्। स यस्य सः। जनावने समूह च दम्मे भेदरचाइयोः । शस्त्रभेदे च में नायां चकं चापि बिके। इति रन्तिदेवः। च डामणि: शिरोरत्रम । चौथ्यालिरावलिः पतिः श्रेषौ । निकष: कष इति विश्व मरः । अपिरिति इव पाठे तु अयभागे च पड़तौ च श्रेणिकता मनीषिभिः। इति विश्वः। छकानुप्रास: । स्थान पादपदवानामावत्ति: मयतायुता । पतत्पद: म्याच्छ कानाम । इति । श्रीजी गुणः । भीमः ममास भूयस्वमिति। मैदर्भी रोति। एका भूयासमामा स्याांदात विषु [1] वासवदत्ता। कशिपु क्षेत्रदानविस्मयः कृष्ण इव कृतवसुदेवतर्पणो नारायण श्व सोकर्यसमासादितधरणिमण्डल: कंसारातिरिव जनितयशोदा- नन्दसमृद्धिरानकदुन्दुभिरिव कतकाव्यादरः सागरशायीवानन्त; वाग्भटालङ्कारः। काव्यप्रकाशरीत्या इत्यनुप्रासः । एकस्याप्यसकत पर प्रति। कायादारीत्या पक्ष्यमाया: समानोपमाः। सरूपशब्दवाच्यत्वा तत्समानोपमा मता। बाल पोद्यानमालयं सालकामनशोभिनी। इति। पलहारशेखररोला मेषोपमेयम् । पदले नबन्धनं साम्यं श्लेषोपमा। इनमेवोदाहरणं मतान्तरे। नेषोपमासरे- नाम व दशितो हिरण्यकशिपोटै त्यस्य क्षेवदानेम अरोरखगड़ नेम विभयो येन मः। दोऽवखाने। पचे हिरण्यं सवर्ण कशिपु जमाछादने क्षेत्र केदारलेषां दानेन वितरोन शेषं प्राम्बत् । पवमग्रेऽपि। कशिपुस्वनमाच्छादनं ध्यमित्यमरः । पववस्त्रदक्षिणाप्रद ति भावः । क्षेवं शरीरे केदार सिडयानकलवयोः । इति विश्वप्रकामः। वाच्यभेदेन भिवा यागपशाषण स्पृशः । शिष्यन्ति शब्दा: मेषोऽसाब- परादिभिरधा। कण बलतं वसुदेवस्य तक हप्तौ रक्षणं वा यन वरुणात् वा कमाद वा धातू नामनेकार्थत्वात् रक्षणार्थस्टपिः। तच प्रोणनावनमित्यमरः । पचे कसं बमुभिद्रव्यदेवानां स मौष येन। यहा कृतं वसूनां ध्रुवादोनां देवानां च तर्पणं येन। ध्रुवो परच सोमश्च पापश्चैवामिलोऽनलः। प्रत्यषश्च प्रभाव इत्यष्टौ बसपः स्मृताः । नाराय व सौकयेण सूकरभावेन समासादितमुक्तं धरधिमण्डलं येन। ब्राह्मणादित्वाहावे थम् । तालया पपि दन्त्या: स्युः साम्ब० सूकरपांसबः। इति भकारभेदः। पचे सौकयेणामायासेन समामादितमा- क्रान्तम् । सौक्यं स्यादनायासे क्रियायां सूकारस्य चेति विश्वप्रकाशः। कंसारातिरिव अनिता यशोदानन्दयोः समाहि हेराधिकयं येन। यशोदाया पानन्दसमडि येन। पक्षे पानन्दकारिणो समडि गावपार्थिवादिः। नमिता यशोदा कौतिप्रदानन्दसमरि- येंग। षष्टांगातिरिक्त मिलोम इति ध्वनिः। भानकदुन्दुभिरिव कत: बान्याया: पृतनाया: दरस्वामी येन। हतकायो तत्पवो तयोरादरी यस्येति गृरुचरणाः। वसुदेवोऽस्य जमकः स एवानकदुन्दुभिः। इति विभप्रकरडमरः। रस्त्रासो भौतिभौरिति । कायं गन्थे पुमान् शुक्रे कान्याख्या पूतना मता। प्रति विश्वः। पचेत: काव्ये लोकोत्तरवर्षनरूपे कर्मण्यादरो येन । कान्यानां कयौनामादरो यमात् । बबाऽसौ मर्माभिजतया कपीन् मानयति तथा नाय वासवदत्ता [७] भोगिचड़ामणिमरौचिरञ्जितपादपद्मो वरुण इवाशान्तरक्षणो- ऽगस्त्य इव दक्षिणाशाप्रसाधको जलनिधिरिव वाहिनौशतनायकः समकरप्रचारथ हर इव महासेनानुगतो निवर्तितमारव मेरु रिव विबुधालयो विश्वकर्माश्रयच रविरिव क्षणदानप्रियश्छाया. सन्तापहरश्च कुसुमकेतुरिव जनितानिरहसम्पतिसुखप्रदय इति भावः। सागर शायो । नारायण १५ । पनन्तभोगी शेषतस्य चड़ामचिमरी चिमी रचितपादपाः। शेषोऽनन्त: यमरः । पऽमन्ता भनेके भोगिनी बिस्लासिमः। न केवलं स्वत्यै: सेयोऽपि तु मम: पौरपौति भावः। वरुण । पाशा पशिम- दिक तदन्ते रक्षणं यम्य । दिशन्तु बकुमः काया पाशात्यमरः । पोऽशान्तमविरतं रक्षणं प्रनापालनं यस्य । पगस्त्य व दक्षिणाशा दधिषदिक तस्याः प्रसाधकोऽलता। पक्षे दक्षिणाया पाशा था। पाशा तृणादिशोः प्रोक्तति विभप्रकाशः। यहा दषि- बामा कुशलाना परच्छन्दानुवतिंना वाशाप्रसाधकः। दक्षिष: सरलऽवामे परच्छन्दानु- वर्तिनि। वाचवहक्षिणावाची यजदामप्रतियाः। इति विश्वप्रकाशः । जलनिधि. रिख। वाहिनौशतस्य नदोशतस्य नायकः । मकगण जलगन्तुविशेषाणां प्रचारप सहितलाक। पथ यादासि जल गन्तवः। तनेदा: शिशुमारोद्र-शवी मकरादयः । इत्यमरः। पक्षे वाहिनीशत सेनाशतस्य नायकः प्रभुः। समो हिताहितसाधारण: करस्य राजगावभागस्य प्रचारो यस्य । यहा सम: सलमौक: करस्य इसस्य प्रचारो सरडिण्यांच सेमायां वाहिनौ परिकौतिता। रति विश्वः । बलिसांश: करा इत्यमरः । हर व महासनेन कार्तिकेयेनानुगतः । निवर्तितो मारः कामी येन । कार्तिकेयो महासेनः। मदनो मन्मयो मार त्यभयवानरः। पक्षे महत्या सेनयाऽनु- गतः । निवत्तितो मारयतौति मारा विघ्नो येन । मृङ् प्राणत्यागे सिमन्तादच् । मगरिव विधानां देवानामालयः । विश्वकर्मा सूर्यो देवशिल्पी वा सदाश्रयः । विश्वकमा देव. शिल्पी विश्वकर्मा दिवाकर। इति विनः। पक्षे विबुधानां पगिड तामामालयः। विश्वेषां जनानां कर्म शिल्पादि तदाश्रयः । रविरियक्षपदा राविन प्रियेष्टा यस्य । छायाया निमाम्बया: सन्तापहरण । प्रियेत्यव कधेत्यादिवनिषेधार्थको न शब्द.। पक्षे चणेषत्म- वेषु दामं प्रियं यस्य । छायया स्वमान्त्या सन्तापहरः। एतलावण्य स्यालादनमकत्वादिति मामः। पथ पर उर्षों मा डबा उरम। छाया सूर्यमिया कागि प्रतिविम्बमना.
[] वासवदत्ता। विद्याधरोऽपि सुमना धृतराष्ट्रोऽपि गुणप्रियः क्षमानुगतोऽपि सुधर्माश्रितो बहबलानुभावोऽप्यन्तःसरलो महिषोसम्भवोऽपि सषोत्याद्यतरलोऽपि महानायको राजा चिन्तामणि म । यत्र तपः। इति योरमरः । कुसुमकेतुरिव काम व अमितानिरहस्योषापते: सम्पोन। रते: प्रियाया: सुखपदश। कन्द पं: पुषकै तनः । पस्येव प्रकरणे रतिः प्रिया सुतो- ऽनिरुद्ध ऋष्य डा उपेश इति विषु है: । पजे अमितानिहानिवारिता सम्पत्तियन । रतो सुरतेऽनेक कामतन्त्र कलाभिजतया मुखपदः। विरोधाभासेमा। विद्याधरोऽपि देवयोनिविशेषोऽपि सुममा देव पति विरोधः । विद्याधरीऽसोयक्षरक्षीगन्ध. किन्नराः। पिशाचो गुह्यक: सिडी भूतोऽमो देवयोनयः ॥ सपर्वाण: सुमन मस्त्रिटिवेशा दिवौकसः । इति योरमरः । विद्याधरोऽष्टादशविद्यानिधिः। सुमनास्त्रिविधमानस- पापरहित इति परिहारः। तानि चीतानि मनुना । परद्रव्यवांमध्यानं मनसानिष्ट- चिन्तनम्। वितथाभिनिवेश विविध मानसं स्मृतम् ॥ इति । पाभासत्वं विरोधस्व विरोधाभास दृष्यते। काव्यप्रकाश त्वयमेव विरीध इति व्यवहतः। विरोध: मोऽवि- रोऽपि विरुद्धत्वेन यहचः। इति । एवमग्रेऽपि। अपिरापाततो विरोधस्य द्योतक: पक्षात गेऽनेकार्थत्वान समुच्चयस्य । धृतराष्ट्रीऽपि पाण्डोर गोऽपि गुणधियः । भौमप्रिय इति विरोधः। गुणोऽमधाने शुक्लादौ गुण: सूटे व कोदरे। ति विश्वः । धृतराष्ट्री धृतराज्य:। गुणप्रिय: सन्धिवियज्ञादिषड्गुणप्रिय इत्याविरोधः। सचिनो वियही यानमा मनं है धमाश्रयः । षड्गुणा इत्यमरः । समानुगतोऽपि पृथिव्य नुगतोऽपि सुधर्मा- श्रितो देवसभाषित गतिविरोधः। क्षमा शान्ति: क्षमा धरति विश्वः। स्थान सुधर्मा देवसमेत्यमरः । समानुगतः मान्सियुक्त: सुधर्माश्रितः भीमनधमांचित त्यविरोधः । बहन्महान् थो नलस्त पभेदस्तस्वानुभावो यस्य । यथा यवानपेक्ष: सोऽभिवर्धते तथा. यमपौत्यर्थः । ताशोऽप्यन्तम्ध्ये मुरली ग्रन्धिरहित इति विवीधः। वहनलानुभावी- ऽर्जुनानुभावोऽन्त:सरल पति परिहार: । बनलो गुड़ाकेश मले कौशिक नन्दने । इति विश्वः । मरिष्या: सम्भवो यस्य तादृशी महिषी षोत्पादौ वषभजनक इतिमहोत्पात इति विरोध: । महिण्याः साभिषेकाया: सम्भवो यस्य वषोत्पादौ धर्मजमकति परिक्षारः। कृताभिषेका महिषौ भोगिन्धोऽन्या नृपस्त्रियः। पुण्य प्रेयसी सकतं ष इत्यु भयवामरः। अरबीपिकारमध्यमविभिनोऽपि महानायको हारमध्यमपिरिति विरोष। परषो वासवदत्ता। [2] च शासति धरणिमण्डनं छलनिग्रहप्रयोगो वादेषु नास्तिकता चार्वाकेषु कण्ट क योगो नियोगेषु परीवादो वोणासु खलसंयोगः शालिषु द्विजिह्वस होतिराहितण्डिकेषु करच्छेदः क्लप्तकरग्रहणेषु नेत्रोत्पाटनं मुनौनां दिजराजविरुहता पङ्कजानां सार्वभौमयोगी दिग्गजस्याग्नितुलाशुद्धिः सुवर्णानां सूचीभेदो मणीनां शूलभङ्गो हारमध्यग इत्यमरः । नायको नेतरि श्रेष्ठे हारमध्यमवापि। इति विशः। पतरलो धोरो महान नायकी नेता महानायक पति परिहारः । परिमाया। काव्या- शनियमश्लेषोऽयम। यव चिन्तामणौ। छली वाकछलो नियह: प्रतिज्ञाहान्यादि. तेषां प्रयोगी वादेषु । पक्षे छल कपट:। नियो बन्धनमा ताहगन्धव्यपोहाव परिसासा स्मृता । नास्तिकता परलोकाभावज्ञानवत्वं चावांकषु बौद्धविशेषेषु । भावे तल् । पस्तिनालिदिष्टं मतिरिति ठक। तावानेव हि लोकोऽयं यागनिन्द्रिय. गोपरः। इति सिद्धान्त: । मिथ्याटिनांसिकतेत्यमरः । पक्षे नास्तिकता दरिद्रता। कण्टक: पनेनेदं भुक्तमिति तत स्वामिनि कपकस्तस्य योगो नियोगेषु । मोहासिवा इति भाषायाम । पचे। कण्टक: चटशवुः । करटकतुद्रमवी च कर्मस्थानिक दूषणे । इति विश्वः। परीवादो वौषावादनवस्तु । पचे पवादोऽपवादः। परीवादोऽपाद माहौशवादनवस्तुनि । ति मेदिनी। खलं धान्धमदनभूमिः। खलं भूस्थान करकेषु क्रूरे मोऽधमे खलः। प्रति विश्वप्रकाशः। पचे खल: विशुनः । पिशुनो दुननः खल इत्यमरः । पाहिणि केषु व्याल पारिषु शिजिसडोति: सपंसाः। व्याल. ग्रायास्तुिण्डिक इत्यमरः । १किनि: खखः । सिनिस: पत्रगे सि खले स्यादलित। ति रन्तिः। तिन दौति । तेन दीव्यतीति ठक। कृप्तकर ग्रहणेषु रामपाघभागेषु करच्छे दस्तस्यै व न्यूनीकरणम । पूर्वनिवितादपि प्रार्थनादिना कानयामित्यर्थः। पक्षे करच्छेदो इस्तच्छेदः। बखिस्तांभव: करा इत्यमरः । विरोधाभासपरिसयामारेषा। मुगौनां यतीना नेवमचि। पचे मुनीनां - विशेषाण नेवोत्पाटम मूलोत्पाटनम् । तामूलाधिवस्त्रेषु नेवमर्थि गरे रथे। मुनि. यंतौडदौरत-प्रियालागस्त्यकिंशुके । ति योपिः। पडणानां कमलानां हिजरान. चन्द्रसहिकाता। हिमरान: मशधर इत्यमरः । पहिला ब्राह्मणाः पचिनो वा ते रामानय। दन्त विप्राडना रिना यमरः । सार्वभौमी बढ़ः सार्वभौमसदस्योगो दिग्गनख । सबभूमिथिवीम्यामिति व्युत्पन लेनद्राभिने नाति प्रयोग इत्ययः ।
[१०] वासवदत्ता। युवतिप्रसवे दु.शामनदर्शनं भारते करपत्रदारणं जलजानाम् । महावराहो गोत्रोहरण प्रवृत्तोऽपि गोत्रोहलनमकरोत्। गघव: परिहरनपि जनकभुवं जन कभुवा सह वनं विवेश । भरतो राम दर्शितभक्तिरपि राज्ये विराममकरोत्। नलस्य दमयन्त्या मिलितस्यापि पुनर्भूपरिग्रहो जातः । पृथुरपि गोत्रसमुत्सारण, - म मोऽस्ति प्रत्ययो लोके यः शब्दानुगमाहते। अविमिव ज्ञान सर्व शब्देन माम॥ इति वचनास पाठे इति वावचमान्स पाठे तु पोऽर्थपरत्वं गणपक्षे पूर्ववच्छब्दपरत्वम् । सार्वभौमस्तु दिङ्नागे मई पृथ्वीपतावपि । इति विश्मेदियो। पुष्परस: सार्वभौमः समतीकच दिगानाः। यमरः। पनिमा तुलया पविगौम्मानयोसमिम । सवांनाम । व्यन्यभिपये बहुवचनम् । ताशशुद्धियोग्यानामन्येषामभावादिति भावः। मूची लौ सौवन माधनं तेन भेदो मौनाम । न तु सूगै कराद्यभिनयस्तस्य भेदः। मर्वेषां मतकोतकानां परिनिष्ठितत्वादिति भावः । यहा मुची नारीणां कर. शासर गौताअहारमधेशकिया। ता भेद इति भावः। एतेनास्य राज्ये सपनोज्येष्ठा. सनिष्ठाव्यवहागाभागे ध्वनितः । करणं माधने देवे काय कायस्थ कर्मसु । गौताहार. संवेश-क्रियाभन्द्रियेषु च ॥ इति विश्वकाम:। सूची कराभिमवे नारी करणारे। मूची मोवनदत्य रति । लेनोदरपौडया मा परामर्दः । भली पामर्टने । न तु शूलेन दुष्ट पापिषधोपायेन भाः। तादृशापराधिनोऽभावादिति भावः । यहा शूल: केतनं तम्य भङ्गः। मृत्यो प्रहरणे शूल: केतने योगरोगयोः । इति विश्वप्रकाशः। दु:सामनस्य धार्तराष्ट्रय दर्शमं ज्ञानम्। नतु दुष्ट शासनम्य निरोधणम। करैः सूर्य- किरण: पदारणं दलानां विकास पजामाम। न तु बरपोण क्रकचेन दारणम् । करचोऽम्ती करपवमित्यमरः। करवत ति माषाबाम। विरोधाभासेमाह। मस- बराहो गोबोहरणाय पृधिन्यद्धरणाय प्रत्तोऽपि मोबाइल नमकरोता यटुरणाय प्रातस्तस्यै वोहबनमनुषितम्। मोवः पर्वत इत्यर्थान्तरण परिहारः। एवमग्रेऽपि। जमबभः पितृभूमिः। पर जमकभुवा मौतया। विरामो रामाभावी वैराग्यं च । दमयन्त्या मिक्षितस्थापि मलव पुनर्भूपरिग्रहः पुनरूढ़ापरिय: । पुनरवतयोमित्यादुद्यते या यथाविधि । म पुनर्भूः। पक्षे पुनहितीयवारं भूपरिबह: पृथ्वीपरिणः । गोवा खगोमगाना स्वबंशजविरोधिमा विरोधः। मीना पचतानामिति परिवार वं बासवदत्ता। [११] विस्तारितभूमण्ड नः। इत्थं नास्ति वागवसरः पूर्वतरराजेषु । स पुनरन्य एव देवो न्यकृतसर्वीिपतिचरितः। तथाहि स पर्वतः कटकसञ्चारिणो गन्धर्वान् दर्शितशृङ्गोबतिः सुखयन् न विरराम। स हि मान्न यो नावश्यायोच्छलितो नो मायाजन्मने .. हितव। स हिमानी गिरि स्थितो वृषध्वजः। असौ सदा- गतिरवधूताखिनकान्तार: पावकाग्रेसरो नभोगो सुक; सुमनो- हरश्च । स रत्नाकरोऽनहिमयः कथमगाध: समर्यादो नोद्रोको. मणिदेवी राना। पतिविरोधाभासात् पूर्वेषु महाराहादिषु वागवसरः स्तुतियोग्य त्वं नास्ति। चिता- यदव बता व्यं तत् दश कुमारभूषणे द्रष्टव्यमा वर्णितेभ्योऽन्य गण । विशिष्ट एव । अत एव यकृतसवीं पतिचरितः । ॐदकातिशयोनिरस हारः। भेद.. कातिशयोक्तिस्तु तस्य वा धत्व वनिम्। इति लक्षपात। पुन. श्लेषेपाः । पवत उत. सक्वान्। कटकं सैन्धम् । गन्धयां प्रशाः। प्राधान्यम्। पचे कट को नितम्बः। मम्म हाहाहह भितयः । सङ्ग शिखरम्। तप पवमरुद यामिति मत्व यौँ यस्तप । बानियाहार्वगन्ध इति। वटकोऽस्त्री नितम्बोऽरिति। म प्राधान्य मावीचति विष्वमरः। सव्यतिरेकं तमा। स हिमालयी लक्ष्मीग्रहम् । पवण्यायो गर्व: । माया कपटमा मान्ने हितः। हित योगे वेति चतुर्थों। पचे स हिमालयः । अवश्याया जिमः। उमाया: पार्वयाः। पवश्य यो हिम गर्व इति धरणिः । शुइ- शेषमा। स हिमानी मिसंहतिरूपी गिरिः पर्वतसर स्थितो वषध्वनः। पचे। सहि मानौ चित्तौमन्यवान्। गिरि वचने । वृषध्वजः धर्मध्वज । पुण्य पेय मी सुजतं शुष इत्यमरः । सतां साधनामा साशल्यन गतिनिधिो यस्मात् । येषां क्वापि गति- नास्ति तेषां वाराणसौ गतिः । इतिवत् । पषधता: कम्पिता दूगीता वा कान्तारा दुर्गममार्गा दुर्मिक्षा वा येन । पायकानां पवित्र करणाम यमरः । तथा च मनुः । पग्निचित् कपिला सबौ रामा भिक्षुमहोदधिः । दृष्टमावा: पुनन्ये ते तस्मात पश्येत मित्यशः । इति। पायकोऽग्नौ सदाचार प्रति विश्वप्रकामः । नभोगेषु देवेषन सकः। . न भोगेषु स्वादिमुखपतसुक: । मगयाक्षातथा पानं गतानि महोचताम् । दृष्टास्तेभ्यम्तु विपद. पाण्डु पणिषु ॥ इति । समनमः पण्डितान हरति गुपयह पवित्रा पनाम्यां वशीकरोति । पचे सदागतिर्गतः। पातापिपर -- [१२] वासवदत्ता। ऽप्यस्य विस्मयः सदा हिमकराययोऽमृतमयः सपोतस्तस्या- चलो नक्रोधो महानदौन: समुद्रः । सचन्द्र व क्षणदानन्दः करः कुमुदवनबन्धुः सकल कलाकुलरई नतारातिबलः। मित्रो बालार: कम्पिताखिसकानमः । पावकाग्रेसरी पनि सहायः। नभोगेषु मेघेषत्मक उत्पादितः। सपाकालिदासः। मत्सखस्यैव बबाहकास्यति। सुमनमः पुपाति हरति हाहः। तपाबाखिदासः । द्वन्तरति पुष्पमनीबानामिति । सममा: पुषमाखयोस्विदशे कोपिदेऽपि अति विकारः। खियः सुममस: पुष्पमित्यमरः । कानार: बामने वो दुर्भिके टुगंवत्मनि इति विश्वः । रवानामुत्तम. बसूनामाकरः । रबं समातिष्ठेऽपीत्यमरः। पहिरिबाहि: खनसन्मयो म भगतो. खमियः। कषम । माध: गभीराश्यः । यहा। विभाजित। मर्धा खित्यमरः । समद पितामतिकमशोषः। उत उत्यित: रोको दौपियंस्य सः । रुप दीप्तो। घ। पप्यस्य न विषयः । पशुब्बवादस्य दोन नाश इति भावः । चोकम् । देकौति वचनहारा देखा: पञ्च देवताः । तपादेव नश्यन्ति धौभौहो. कान्ति कौशयः। इति। किध। म पाव: पार्थिवान् सर्वान् भूमिष्ठोऽपि रचितान। एको निवारयामाम लोमः सर्वगुणमिव इति। यहा। पयोद तिनकोऽपि विश्मयः। मालाखेटशीलस्यास्योद्र महाजकत्वादिति भावः। महा हिमकरमचन्द्र राज्य पायो ग्रहं यस्य । अमृतमय: । पाहाटकरूपयवान। सपीत: सबालकः। पोस: पाकोऽभको डिम्भ: पृथक: शावक: शिशुः । इत्यमरः। तस्य क्रोधोऽचलीन प्रवि. पातायनपनेया न भवतीति भावः । महान् श्रेष्ठः। भदौमः । समुद्रः । मुद्रा राजांचङ्गं ततसहितः। पचेऽगायत स्परहितः। मयांदा सोमा पस्योद्र तिन कोऽपि विषयः। अद्री जलमारः। सदा जिनिययन मकराणां अखानामा प्रयः। यहा हिमवरचन्द्रः। प्रमतं सुधागलं वा। पय: कौलालमनतम् । पौषममतं मुथा। इत्युभयवामरः। पोतो यानपावम्। यानपावं तु पोतोऽधि-भवे विषु समुट्रियम । रबमरः । सस्याधोऽचलो मैनाकः । माक्र: कन्धौरः। नकस्तु कुम्भौर इत्यमरः । सचन्द्रः। चदि पाहाद। स्थायितविधीति रक। बदामां मुखपटामा. मानन्दवर्मा। खहिते रतान् सन्तोषयतीत्यर्थः । बाद उत्सवप्रथामा. बानन्द कारण। सदावनं मुदवन कोपचिन्या मुदवनं तेन बन्धुरिव बन्धुः। यथा सदासः । तेनार्यवासोमपराङ्मुखेन तेन घमा विघ्नभयं किया । वेगास कोक वासवदत्ता। [१३]] दयहेतुः काञ्चनशोभा विदचन्नाधिकलक्ष्मीः सुमेरुरिव । यस्य च रिपुवर्ग: सदा पार्थोऽपि न महाभारतरणयोग्यः, भौमोऽप्य- शान्तनवेहितः, सानुचरोऽपि न गोत्रभूषितः । अपि च त्रिशगु- रिव नचत्रपथ स्वलितः, शङ्करोऽपि न विषादौ, पावकोऽपि न कृष्णवमा, पाश्रयाशीऽपि न दहनः, नान्तक इवाकस्मादपहृत- मित महत्। - पिटमान् विनवा तेनैव बोकापनदेन पुची। ग्राम पागत इतिवत् कोस्त तस्य षपचार। कलाचतुःषष्टिकला:। नतमरातिबलं यस्मात् । पचे-चपदा राविः। कुमुदं कैरवम् । कला: षोडशला: । नतारा नक्षवाण्यतिबला यमात। कि कारोबार्थे, कां वा शोभा न विधत? पचला स्थिरा, पधिका लक्ष्मीर्थस्य । पचे-मिव: सूर्यः। काञ्चनं सुवर्णम। पलभ्यः पर्वतेभ्योऽधिका लक्षीयंत्र । ( "पथ मिव सखा सुद्धत् । “दामणिस्तरणिमिव:* इत्युभयवाप्य मरः) पुनर्विरोधाभासेनार -पार्थोऽर्जुमस्तस्य महाभारत-रण- योग्यतानिषेधो विरोधः। एवम ग्रेऽपि । पो. रिपुवर्गो महतो भारस्य तरणे योग्योऽपि न, पत एव सदा सर्वकाले पार्थ: पपगतोऽय: प्रयाजनं यस्य तादृशः। भौभाऽपि शन्तनुgalsपि, प्रशान्तनवे पिभिनाय हितः, पिन हित इति विरोधः। औपी रामगुण भयानक: ; तथाच कालिदासः,- "भीमकाय गणे: स बभूवोपनोविनाम् । मष्य शाधिगम्यश्च यादोगनैरिवार्ययः ।' इति। (“दा भीषणं भोमं घोरं भीमं भयानक म्" इत्यमरः ) पशान्तमन- स्तमितं नवं स्तुत्य मोहितं वेष्टितं यस्य ; [ण स्तवने इत्यस्य ऋदोरप) यहा- नवं नवोनमन्यन्या विलक्षणम। शन्तनु वाचक: शब्दो दीर्घादि: शान्तरित्य प्यस्ति ; विविक्रममः মানবন: খুনি, নৰ शान्तनीस्तनयः शान्तनुतनयः इत्ये कोऽर्थः । पचे-शान्तो नुतो नयो यस्यति। सानुषु शिखरेषु पति ताशोऽपिन गोवभुवि पर्वतभूमाषित: स्थित प्रति विरोधः। अनुचरैः सेवकः सहितः ; न गोवैर्गावजे षित इति परिहार:, स्वयमेव तेषां भूषक इत्यर्थः। [ नर्थ कनशब्देन समुपैति समाम:] विशङ्करिव नक्षत्र पथ स्वलित: । नक्षवपथे पाकाशे । पक्षव- पथात क्षबधमांना शहर: शिवो विषादी विषभचकी नेति विरोध: । शङ्कारः सुख कर:, न विषादी न टुःखौति परिहारः। पावकोऽग्निरपि नाणबत्मा नानिरिति विरोध:। पावकोऽन्येषां पवितकतां न कथावत्मां न दुराचार इति परिहारः। (“बहि: गुमा कावा केशानुः पावकोऽनला" इत्यमरः । णवत्मां हुताशे स्यादुराचारे विधुन्तुः' इति विश्वप्रकाशः) भाषयामोऽपि बहिरपि न दहनी न बहिरिति - .. 6 वा-२ [१४] पासवदत्ता। जीवनः, न राहुरिव मित्रमण्डलग्रहणविवर्डितरुचिः,न नल इव कलिविघटित:, न चक्रीव शृगालबधस्तुतिसमुल्लसितः, नन्दगोप इव यशोदयाऽऽश्रितः, जरासन्ध इव घटितसन्धिविग्रहः, भार्गव इव सदा नभोगः, दशरथ इव सुमित्रोपेतः सुमन्त्राधिष्ठितव, दिलीप इव सुदक्षिणानुरक्तो रचितगुथ, राम इव जनिता कुशल वयोरूपोच्छ्रायः। तस्य च पारिजात प्रवाश्रितनन्दनः, हिमालय इव जनित- विरोधः। पाश्रयाणामाशा तृणा यस्मिनाश्रयाशः; न दहनो नेशनां सन्तापयति परिहार: ("पाश्रयायो बाजानु: दहनो इन्यवाहम:" इत्यमरः) मान्तक व यम उवाकरमात मासा पपचतं नौवनं जीवितं यैन। पले-जीवनं नोविका [ करणे प्युट् ] न राहुरिक मिवमण्डल यह पेन सूर्य मण्डला याणेन विवाहिता कचिौप्तिर्यस्य सः। पले-मद्राज्य गडगे विवडिता रुचिरिष्का येन मः। न नल व कलिना युगविशेष विघटितो व्याप्तः। पने-कलि: कलहः । न चक्रीवण व गालख रामविशेषस्य बधेन मारणेन लत्या समुसितः । पगाल: कातरः । ( "गाली नम्बू के भौर शूरे वै पार्थिवान्तरे प्रति विश्वः । कोशे दानवान्तर इति पाठस्त्वशुद्ध पतालक एव नगरचम:) नन्दगोप व यशोदया तन्नामानि नास्त्रियाऽन्वितः। पचे -यसमा दयया च । नरासन्ध इव घटित सन्धिविग्रह शरीरं यस्य । पले-घटितो सविवियौ येन सः। भामंव व शुक्र इव, सदा सर्वदा नभीम पाकाशगामी। पक्ष-दामभागाभ्यां साहसः। दशरथ व मामाया मजनन्योपेती युतः, समन्न मञ्ज कसारथिना अधिष्ठित पापित। १क्षे--सुमिवेषोत्तम सदा, समन्वेष भीमनगुप्तवादेम। दिलीप इव सुधिणायां सन्नानां पनामनुरता पामतः, रचिता पाखिता गोवांशिष्ठी वैन वाहमय। पञ्-सुदक्षिणायां पावे दामव्यये, रचिता गौः पृथ्वी वापी वा येम सः । ( "स्वगंषुपशुवावज दिने वापभूजले। लक्ष्यदृच्या स्त्रियां पास गो:' इस्थमर: ) राम इव नमितः कुशलक्या: रूपस्य मौन्दय्यस्योच्छ्राय पोन्नत्य यधिन। पने-सामे यथा रूपोचायतथा गनित कुशलवयोः । विमचन्तनेषोऽधं भोलीपल स्पर्डिनी नेो मनुवां रितिवत्। तथा च कालिदास:-रूपं सदोखि नदेव वौयं तदेव नेमार्गक मुन्नतत्वम्। न कारणात खाबिभिद कुमार: प्रवक्तको घोष व मदीपात् ॥ इति।
वासवदत्ता। [१५] शिवः, मन्दर व भोगिभोगाङ्कितः, कैलास इव महेखरोपभुक्त- कोटि:, मधुरिव नानारामानन्द करः, क्षीरोदमथनोद्यतमन्दर इव मुखरितभुवनः, रागरज्जु रिवोलासितरति:, ईशानभूतिसञ्चय इव सन्ध्योच्छलितः, शरमेघ वावदातहृदयः विष्णुपदावलम्बी तख पुवः कन्दर्प के तुनामति सम्बन्धः। पारिजातो देवचः, ("पञ्चैते देवतरको मन्दार: पारिजातक:' इत्यमरः) पाथितं मन्द नमिन्द्र वनं येन सः, ( नन्दनं वनम पतीन्द्र प्रकरणोऽमर: ) पक्षे-भाषितान् नन्दयतोति ताहमः। हिमाख्यो हिमवान् । जमितीत्यादिता शिवा गौरी येन, (“शिवा भवानी रुद्राणी इत्यमरः) पचे- शिवं सुखं, ("श्व: श्रेयसं शिवं भद्रम यमरः) मन्दर इन्द्र कौलः। भोमी सपः। भोग: शरीरम्। पते-भोगो मुखो। भोग: स्वादिसम्भोगः । (“उरम: पन्नगो भोगो' । “भीग: सुखे स्त्रवादिताबाहेश्व फरकाययोः । इति भयवाप्य मर:) फैलास: पर्वतः। महेश्वरः शिवः। कोटिरयम्। ("कोटिरग्रे प्रकर्षे च प्रति धरणिः । "रजताद्रिस्तु लामोऽक्षपदः स्फटिकाचल: इति मः। "शिव: शूली महेश्वर: इन्थ मर: ) पक्ष-महेश्वर महाराज रुपभुक्ता: कोटयस्तत्मसाकानि धनानि यस्य सः। ("कोटि: स्बौ धनुषोऽग्रे स्यात् समयाभेदप्रकर्षयोः इति विश्व:) मधुर्वसन्तः। नामा पारामा भनेकोपवनानि तवानन्द की। ("पाराम: स्यादुप. वनं कविमं वनमेव व इत्यमरः । 'पथ पुष्परसे मधु। दैत्ये चेले वसन्ते च मधुः" अति विश्त्रः) पते रामाः स्त्रियः। (सन्दरी रमपोगमा इत्यमरः) चौरोदः चौरस मुद्रः । । "उदकस्योद: सञ्ज्ञाशाम इत्यु दशमोदादेश: ] ("रत्नाकरो नखनिधि. यांदमां पतिरपतिः। सस्य प्रभेदाः क्षीरोदी लवणोदतथाऽपरे।' इत्यमरः) मन्दरी मन्था चखः। मुखरितं शम्दायमानं भुखमंगलं येन । (“पय: कौलाख- ममतं जीवमं भुवन बमम्" इत्यमरः। “न्द्र कौलस्तु मन्दर: इतिहमचन्द्रः) पक्षे- भुवर्म जगत। (“विट भवगत त्यमरः) पस्मिन् पचे जयशब्दघोषण येति शेषः। सगरज्जुः कामः । (“कन्दी दपंक्ष: काम: शिखि मृत्युजं यावः। सर्वधर्म मनोहारी रागरज्जुः प्रकीर्तित: । इत्युत्पलिनो) रतिः कामस्त्रो । पचे- रतिरनु रामः । ईशानः शिवः । (" ईशानः भद्धरः त्यमरः) भूतिभस्म । ("भूति. भमनि सम्पाद' इत्यमरः) सन्ध्यासू छलित: । प-सम्य ग्धाायतीति सध्याः । ["पातमीपसगं तिक:सन्ध्यः सम्य विचारकों, पत एवाकखितः वैनापि [१६] वासवदत्ता। च, पार्थ इव समरसाहमोचितः, कंस इव कुवलयापोड़भूषितः, ताय॑ इव विनताऽऽनन्दकरः सुमुम्खनन्दनश्च, विष्णुरिव क्रोडी कतसुतनुः, शान्तनव इव खवश स्थापितकालधर्म:, व्यूह इव मुशर्माधिष्ठितः, सुबाहुरपि रामानन्दः, समदृष्टि कौरव, कलितुमशक्यः । [ “तदस्य सनातम्" इति छल शब्दादितच ] शरत्कालिकमेध वावदात हदयः मलसम्बन्ध प्रतिभासमानने ल्यरस्तिान्त:प्रदेशः । विया पदावलम्बी भाकाशावलम्बो। (“विधि पशुपदं वा तु पुंस्थाकाविहायसो" इत्यमरः) पचे- पवादातहदयः शान्त:करणः । ( उदयं स्वान्तं नमानसं मनः" इत्यमरः) [ दे गोधने इत्यम्मात त:, “भादेव:* इत्यालम ] विष्णु पदं हरिचरणम। पार्थोऽधुनः । समरे मड़ाम सारसं तवाचितो योग्यः । पक्षयेऽपि ममोऽथः। यहा-रसी. ऽनुरागः, पाहम: स्मितम. [ पाडौषदर्थ ] समाभ्यां सर्वजनतल्याभ्यां रसाहमाभ्या- मुचिती योग्य:. धर्मबाण व समवौत्यर्थः । ("थो इस:। हामो हास्यं .. इत्यमरः ) कंसस्तनामा देत्यः। कुवलयापोडत इसो। पचे-कोः पृथिया: बलय इवापोड ६५ कुवलयापोड़: पृथ्वौ मण्डनायमान इति यावत, ताशेन भूषितः । “यस्याशौरश्चिक रनिकरः कपूरो मयूरो भासो हास: कविकुल गुरु: कालिदासो विलासः। हाँ हाँ हृदयवसतिः पञ्चबापस्तु बाण: केषां नैषा कषय कविता- कामिनी कौत काय ॥” इतिवन। (कटको बलयोऽस्त्रियाम।" "शिखाखापोड़. शेखरो" इत्यभयवाप्य मर:) ताक्ष्यों गरुड़: । विनता तन्माता तदानन्दकरः। ("गमत्मान गरु इस्तायो वैनतेयः' इत्यमरः ) पक्षे-विनतानां नमाणामानन्द करः। सुमुखा: पण्डितास्तेषां सकता। पचे-समुखो गरुडपुत्र: म नन्दन: पुची यख सः। विशुरिव कोडौकाता करीलता शोभना तन: शरीरं येन मः। (शत: क्रोडशब्दः। "कोड: शूकरमातोः” इति विश्वप्रकाशः। “स्त्रियां मूर्तिमनु स्तनः इत्यमरः) पचे-कोडौकतोमङ्गो कता मुतनुयन सः। [भाग्रीध्रवन सारथात् ताब्दाम ] ( "उत्सङ्गशूकरों कोड:” इति पादलोकाधिकारेऽनेकार्थध्वनिमसरी) यहा-क्रीड़ौकता पालिनिता सुतनयेन सः। (“पालिङ्गानं परिष्वनः संनेष उप. गूहमम । पक्षपालि: परीरम: कोडौ कति:" इति हैम:) शान्तमवो भौमस्तइत् व कसे स्थापित: कालधर्मो मृत्युयेन सः । (स्यात् पञ्चता कालधर्मों दिष्टान्त: प्रलयोऽययः" इत्यमरः) परी-बालस्य धर्मः, तथाच व्यासः,-"कालो वा कारण राजी .
वासवदत्ता। [१७] रपि महेश्वरः, मुक्तामयोऽप्यतरलमध्यः, जलद इव विमल- तरवारिधारावासितराजहंसः, वंशप्रदीपोऽप्यक्षतदशस्तनयः कन्दपंकेतुर्नाम। येन च चन्द्रेणेव सकल कलाकुलग्रहेण, शर्वरीतिहारिणा, - राजा वा कालकारणमा पति ते संशयो मा भूद्रामा कालख कारणम्। रामा धर्मस्य कारणम्" इति स्मृतिः। कौरवव्य हे सुशर्मा नाम योडा। पक्ष- समर्मणा पतिमुखेनाधिष्ठितः। ( "मर्मशात सुखानि च" इत्यमरः) पुनर्विरोधा. भासेना-बाहुमनामको राक्षस: । रामो दाशरथि: । सबाराघसस्थ रामानन्द . कर्तृत्वं विरोधः । भवापिनाऽऽपाततो विरोधः, पक्षान्तरेण परिहारः। सुबाहुः शोभनभुनः। रामा: स्त्रिय पानन्द यतोति त कोल इति परिहारः। (“भुजबाइ प्रविष्टी दा: । "मुन्दरी रमी रामा" इत्यभयवाप्य मर:) समदृष्टि: पविषमदृष्टिः। महेश्वरः शिवः। (“शिवशूलो महेश्ररः" इत्यमरः) शिव: समहरिरिति विरोधः। पते-समदृष्टिः सर्वजनेषु समानदर्शन:, महेश्वरी महारानः। (“खामी त्यौवरः पतिरोशिता* यमरः ) मुक्कामयो मौक्ति क प्रचुरः । [ “तत्प्रकृतवचने" इति मयट् ] पतरलमध्य: तरलो हारमध्यमपित हितो मध्यो यस्य सः; हारम्यातरलमध्यता विरोध:। (“तरमा हारमध्यमः" इत्यमरः) व मध्यशब्दप्रयोगस्त "येभ्यो निवापानलयः पितृणाम्" इत्यादिव दबोध्यः। वस्तुतस्तु मध्यशब्दरहित: पाठः । पदे-मुनामयो नौरोगः । पतरलो धौर इति परिहारः; पराङ्गामास परामुख प्रत्यर्थः। (“रोगव्याधिगदामया: । “चञ्चलं तरलं चैव" इत्यु भयवाप्यमरः) नलदी भषः । विमलसरया पतिम्वच्छया वारिधारया वासिता रामहंमा येन सः । (“राज- इंसास्तु ते चच चर लोहित: सिताः" इत्यमरः। उपवणे बतीया ) पक्षे- विमलस्तरवारि: खासदीयवारया वासिता रानाम एव हंसा येन सः। ("करवाल. निस्त्रिंशापाखासरवारिकोचेयकमण्डलाया" पति हैमः। "खनादौनांच निशित मुख धारा प्रकीर्तिता" रति विश्व:) बंशप्रदीपः वंशे वैषी प्रदीप: पाकाश. दीपः। पक्षता पदग्धा दशा वतिर्थस्य तादृशः, दोपस्यादग्धतिता विरोधः । पो-वंशप्रदीपः कुलदीपः। पचता पनष्टा दशा पपया यस्य तादृशः। (“दशा पत्तिर्दशा वक्षः इति बारावली। "हो बंशी कुल मस्करौ"। "शाऽपत्रा. इनेकविधा इत्युभयवाबमरः।
[१८] वासवदत्ता। दलितकैरवेण, कुमुदवनबन्धुना, प्रसाधिताशेन विलोकिताः, जलधय इवोजसितगोवाः, सुदरविवाहितजीवनाः, प्रसवसत्वाः सन्तः परां वृद्धिमवापुः । यस्य च जनितानिसहलीलस्य,रतिप्रियस्थ, कुसुमशरासनस्य मकरकेतोरिव दर्शनेन वनिताजनस्य हृदयमुल्ल लास । यस्मै चानुगतदक्षिण सदागतये, श्रुतिसुखद कोमलकोकिल- नेषः । श्लेषेपार-चैन कन्दपंकेतुना इन्द्रेणेव सकल कलाकुल है। पुनरुतोऽसो शर्वरोतिहारिणा शवयां रावेरोतिरिवेतिर्दु:खदत्वात् तमसद्धारिका तनाशकेन : दलित कै रवेष विकासित कुमुदेन । प्रसाधिता चलता पाशा दिगो येन ताशेन । विलोकिता दृशः। मलधय इव समुद्रावोजसितगोवा मस्ति. पर्वता:, सुदूरविवर्डितजीवना दूरप्रबद्धमला:, प्रसवसत्वा: प्रसन्नजन्तवः सन्त: परामुत्कृष्ट वृद्धिमापुः। (“ सत्त्वोऽस्त्री जन्तुषु लोवे व्यवसाये पराक्रमे इति वैजयन्ती। “अथ शर्वरी मिशा निशीथिनी गवि:। “प्रसाधितोऽलसातव। "पाशाव हरितश्च ता:” । “सिते कुमुद करवे । “दिगोवगिरिग्रावा* | "नौवनं भुवनं वनम् । “कबन्ध मुदकं पायः" इति षट्स्वप्यमरः ) पक्षांतरे-शर्वस्व शिवस्व रीति: सम्प्रदाय स्तेन हारी मनोहर: तेन। दलितानि नाशितानि करवाणि शवयो येन । प्रबर्षेग माधिता पाशा पर्थिनाममिलाषो येन । [ साध संमिडी] सित. गोत्रा: प्रसिद्धवंशाः, सुदरमायतं विशेषे या वहित नौवन्त्य नेनेति नौवनं जीविका येषां ताम:, प्रसन्नसत्वा: प्रसनस्वभावा:, सन्त: कोविदाः। ("कैरको चन्द्रिका प्रोता कैरवं कुमुद हिषि” । “सत्त्वं गुणे पिशाचादौ बले द्रव्यखभावयोः ॥" इत्युभयवापि विश्वः । “सन् सुधी: कोविदो बुधः" इत्यमरः )। यस्य कन्दपंकेतोजनितीन्पादिता पनिकस्योषापतेलौला बिलामो येन तस्व, दर्शनेन वमिताजनम्य हृदय मुलबासोबासं प्राप्तम् । ("अनिरुद्ध उषापतिः" । "लीला विलासयियो: इस्वभयवाप्यमरः) पचे-जनितानिकहसीलस्योत्पादितानिवारित बिलासस्य । रतिप्रियस्य चनरागसमस्य। कुसुममा काममस्थति चिपति पतिसुन्दर. वात ताश स्य। [पसु क्षेपणे ] ( "खौण विलास विब्बोच-विममा खलिया। रेखा लोलेत्यमोवा: किषा: हजारभावना: ॥ इत्यमरः)। शेषोपमासारणार-सन्तायेव यमै तरुण्यः स्पस्याचकुरिति सजन्यः ।
वासवदत्ता। [१] रुताय, विकासितपाल वाय, कतकान्तारतराय, सुरभिसुमनो. भिरामाय,मर्वजन सुलभवनाय, विस्तारित क न क सम्पदे, पति- क्रान्तदमनकाय वसन्तायैव, वनलता इवोत्कलिकासहस्र. सङ्घलाः, भ्रमरसङ्गताः, प्रवाल हारिण्यः, विलसयमस्तरुण्यः स्मृहयाच्चकः। ताशाय। [ "स्प हेरोसित:' इति सम्प्रदान सञ्ना ] अनुगतो दक्षिासदागतिर्दचिपमारुती यंती। श्रुतनखः कोमल कोकिनरत पिक शब्द) यवतमी । कतकान्तारस कानन स्य तरङ्गः कम्पनं येन तापाय। विकासिता. पल्लवा किसलयानि येन सर्व मनानां सुलभ पन यवताहशाय । विस्तारिता कनक ख धुस्तरख चम्पकस्य वा सम्पत् येन तादृशाय, पत एवं सुरभयः मुगन्वय: सुमनस: पुष्पाधि ताभिरभिरामाय सुन्दराय । पतिकान्ती दमनक: पुष्पविशेषो यम तथाभूताय ; शिशिरकत्वात् तस्वातिकम ति भावः। वनलता पवीत्कालकासासबोहतकारक- सहसेण साला व्याप्तः। भर मधुपैः साता: । प्रवाल न नवपशवेन हारिण्यो मनोराः। विलमइयमो विल सत्यचिय: । ("कायमांसविश्वा सदागतिः । *अति: स्त्री श्रवणं श्रवः" । "कोकिल: पिक रन्य पि" | "तिरथा वासितं तम"। "पल्लवोऽस्त्री किसलयम" । "वा सि पद्मं नलिनम"। "धु स्तर; कनकाय: । सुरभित्रांपतपंप:"। "इट गन्ध : मुगन्धिः स्यात् " । "स्त्रिय: सुम नम: पुष्य" । "कलिका कोरक: पुमान् । "षट्पदभ्र नरालय" । "प्रवालमडुरोऽप्य स्त्री" । "खग छ। स्यादिनीयः" इति चतुर्दश- स्वयमरः । “कान्तार: कामने चेको" । “कम के पम्प के होमन धुमसरऽपि निगपते । सयभयवापि विश्व । “दमनी पौरपुष्पयोः" इति धरणिः ) पचे-पनुगताना दक्षिणाना- मुहाराणां सदा सर्वदा गतिरागमनं तस्मै । (तादध्ये चतुर्थी] यहा-नुगता. सेवका चिया व्यवहारकुशला: सन्त तेषानातिरा साकल्येन गांतनिवांही यस्मात, विविध म्यापि मनस्य पालन क ते यर्थः । श्रुतिसख कोमलं कोकिल यात रुतं शब्दो यस त। [रु शब्दे क्त: ] हात: कान्सामा स्त्रीयां रतरजः सरतरङ्गी वैन तम, पत एवं विकासित: पनव. पारो यम तादृशाय, पत एक सरमिस मनोनि: सुगन्धिपुष्परभि. रामाय । यदा-सुरभय: ख्याता: समनसः पण्डिताः। सजनानां मुलभा पमा लौस्य ताशाय । विस्त रिता कनकस्य सुवर्षन्य सम्पन येन तादृशाय । पतिकान्त। दमन का गौरा येन तसौ . यहा-दमयनीति दमन शत्रुः ! उस्कखिका सत्कठामा - - [२०] घासवदत्ता। an यस्य च समरभुवि भुजदण्डेन कोदण्डं, कोदण्डेन शराः, शरेररिशिरः, तेनापि भूमण्डल, तेन चाननुभूतपूर्वो नायकः, नायकन कोतिः, कोत्या च सप्त सागराः, सागरैः कृतयुगादि. राजचरितम्मरणम्, अनेन च स्थैय्यम्, अमुना च प्रतिक्षण- माचर्यमासादितम् । यस्य च प्रतापानलदग्धानां रिपुसुन्दरीणां करतलताड़ना भीतैरिव मुक्ताहारैः पयोधरपरिसरो मुताः । निशितनाराचजजरितमत्तमातङ्गकुम्भस्थल- यस्य च . - महसण साला:। भमरे: कामुकलाटाल कै सताः । प्रबाली विद्रुमः, आरो मुक्तावली, तो मो यासां ता:। यहा- बाला: के शास्तै हमारण्यो मनोहरा:। विलमायो यौवन या मांसाः। ("दक्षिणे सरलीदारो" । "मेघनं निधुवनं रतम"। *लमो: पद्मालया पद्मा" । " सवर्ण कम कम्”। “उत्क होत्कलि के समे। *पच विद्रुमः पुंसि प्रबाल: नपुंसकम् । “चिकुरः कुन्तलो बास: । “हारी मुक्तावली" इत्यटन प्य मरः । “पल्लव: स्यात् किमल ये पिनयनारयोरपि"। "सुरभिः सौरभ ख्याते बसन्ते पण्डितेऽपि च। “भमरः कामुके भङ्ग तुलाटाल कयो. पि" इति विष्वपि विश्वः । “वयो बाल्यादि पक्षीच यौवमं च कधिहयः" इति शाश्वत:)। मालादौपके ना-यस्य कन्दर्प के ती: समरभुवि रणाङ्गगो भुगदगडेन कोदण्डं धनुः समामादितम् । पत्र यथायथं लिङ्गन्यत्ययो बचन व्यत्ययश । ( "शरा मन कोद गड़ कार्मु. कम्" इत्यमरः ) पूर्व भानुभूतोऽननुभूतपूर्वस्तादृशो नायक: कन्द केतुः। कृतयुगादि- राजानां प्रियव्रत मगरादौनां चरितं खेव तेजमा लोकप्रकाशमादि तनम्मरणम, अनेन भारणेन स्थैय्यं म, अमुना व्यर्थ पाश्चये, स्मरण याविनाशित्वात। मालादीपकमाद्य चेत् यथोचरगुणावहम"। यस्य कन्दपंकेतो: प्रतापानलदग्धामा रिपुमन्दरोया करतलेन ताडनं पत्युमरको तरमुरस्ताइ तेन भौतरिव मुक्ताहारः पयोधरपरिसरो मुक्तः। उचालकारः । सम्भावना स्याटुरप्रेक्षा" इति लचणात्। (“पर्यन्तभूः परिमरः" इत्यमरः)। यस्य कन्दपकेती: समर एक सागरस्तमिन् खङ्गो राजस्व न्यथः । निशित. नारास्तीच्या मागे जरितानि गिविलापयवानि यानि मत्तमाता कुम्भववानि .
३३ वासवदत्ता। [२१] विगलित-मुक्ताफ ननिकरदन्तुरितपरिसरे, पतत्पत्ररथ, रतावारि सञ्चरदने कच्छायोत्पलपुण्डरोकवाहिनौशतसमाकुले, नृत्यत्- कबन्धे, सुरसुन्दरीसमागमोत्सुकचारुभटाहकारसम्भारभीषणे समरसागरी भिन्नपदातिकरितुरगाधिराजयलक्ष्मीपादालतक- रागरजित इव खङ्गो रराज । अथ कदाचिदवसबायां यामवत्यां दधिधवले कालक्षयणक ग्रासपिण्डे इव, निगायमुनाफे नपुग्ने इव, मेनकानखमार्जन- कार: । यता तेभ्यो विगलित: सस्ते में काफलमि करेदंन्तुरितो दन्तुरबदाचरित: परिसरो यस्य तस्मिन् । [ दन्त उन्नत उरन् । उनता दन्ता भय दन्तुरः, पस्मादाचारे विप. न: इट] यदा-दन्तुरं विषमान्तरं तइदा परितम्। ( "दन्तुरं वाच्य विद्याहन्तुरे विषमान्तरे" प्रति विश्वप्रकाश:) पतत्पवरथे पतहाणे। रक्तमेव वारि जलं तर मञ्चरदनेक काय मनेक कान्ति उद्गतं पलं मांसं यम्मात् उत्पलं मांसशून्यं तम पुगड रोकं मितवं च य तादृशं यदाहिनीशत सेनाशतं तेन ममा कुले। नृत्यक भन्थे नृ यनिमल कौर। सुरसुन्दरीणामसरमा समागमोत्म कामां चारुमटानां योधा- मामाकारोऽहममित्यय सम्भारस्तेन भोषणे। षषटकार इति निदेशात समुदायादपि पारम्य गर्वम्य मभारेण भौषगो। ("भटा योधाश गोडारः" । "क बन्धोऽस्त्री कियायुक्त मपमूई कलेवरम्" इति इयोरप्य मरः । “तरङ्गिण्यां च से नायाँ माहिनी परिकीर्तिता" इति विश्वः। “उत्पलं कुठभूरुहे। इन्दीवर मां मशून्ये. अनि हैम: । “पण्डरीक सिताम्भोजे सितच वे च भेषजे प्रति विश्वप्रकाशः । “पवरची बागपचे" इति धरण:) पले-पवरष: पक्षी। उत्पलमिन्दीवरम । पुण्डरीक सिसाम्भोजम् । क बर्ष कलम । वाहिनी नदी। ( "कबन्ध मुदकं पाथ:" इत्यमरः) सुबमुन्दरी मत्स्य भेदश्चाभटोऽपि । छ कानुप्रासायंप माश्लेषरूप कोरप्रेक्षालङ्काराणां यघामम्भः सद्धरमसृष्टी। घोगो गणः। वैदर्भी रौतिः । पथानन्तरं. स इति शेषः। कन्द केतुः कदाचिदव मनायां ममाप्तायां रजन्या. मष्टादशवर्षदेगौयाम् ["ईषद समाप्तौ कान्धवटेश्य देशीयर " इति देशीय: ] ईषद- समानावादशवर्षों कन्यां स्वप्नऽपश्यदित्यन्वयः । अवसवायामित्यनेन स्वप्नस्य शीघ्र. फलदलं ध्वनितम् । तदुक्तं गुरुपा-"अरुणोदय वेलायो दशाहेन फलं भवेत् इति।
[२३] घामवदत्ता। शिलाशकले इव, मधुच्छत्रच्छायमण्ड लोदरे, पधिमाचलोपधान. सुखनिलीनशिरमो राजतताट इव, शेषमधुभाजि चषके इव विभावरीबध्वाः, अपरजलधिपयामि शङ्खकान्तिकामुके मज्जति कुमुदिनीनायके, शिशिरकर्दमितकुमुदधूलिमध्यबहचरणेषु षट्- चरणेषु, कल प्रलापबोधितचकिताभिसारिकासु सारिकासु, प्रबुद्धाध्य यनकर्मठेषु मठेषु, विभामरागमुखरकार्पटिकजनोप- गीयमानकाव्यकथासु रथ्यास, सकलनिपौतनिशातिमिरमति- . एताहशे कुमुदिनीनायके चन्द्रेऽपरमल धिपयाँस पश्मिसमुद्रमले ममति सतीत्य- न्वयः। काल पर चलकस्तस्य दधिधवले गास पण्डे १५; चरण कस्य भवणार्थ दधिधवल: पिण्डो दीयते इति प्रमिहम। निशा राव: मग यमुना तथाफेमपुत्र इ। मैमकानखवालमा शिलाभकले मांयां पति भाषायाम्। मधुच्छवख छाया मधु बच्चायं "विभाषासेना-ति कोयत्वम ] सहमण्डलोदरं मण्डल मध्यो यम्य सम्मिन् । पश्चिमाचमोऽस्तादिः, स एवोपक्षानं शिरोऽवलम्बनं, तब सुखेन निलो थितं शिरो यम्यास्तप्या विभावरीचा राविस्त्रिया राजतताटव रौप्य. .कर्णभूषविशेषे "डो" इति भाषायाम्। तस्यापक शेष मधुभाभि पौतशेषमा. सहित पके पानपावे । गणकान्त: काम केऽभिखाषु तुल्ये इव । (चषकोऽस्त्री पानपानम" | "धानं तूपबई:"। 'कामुके कमितानुकःइत्यमर विष्वपि) उत्प्रेक्षालङ्कारः। शिशिरण तुषारण बईमित: कमबदापरितः कुमुद. धलिसमध्ये वडापरणा येषां तादृशेषु षट्करणेषु भ्रमरेषु । (“शिशिर: स्याहतोभद तुबारे गौतलेऽववत्' इति विश्वप्रकाशः । "चट्पदभमरालयः" इत्यमरः) बखप्रलापोऽध्यमामधुरध्वनिलेन बोधितापत एक चकिता अभिसारिका याभिस्तासु सारिकाम। ("शान्तार्थिनी तु या याति सरतं साऽभिमारिका सत्यमरः) सारिकाशदतालयादिदं त्या दिश, तदुल मूमभेद-"बौखिकोऽयं शारिः शकुनि. विशवे तु दन्त्य हाल न्यः" इति। प्रबुद्धा मध्यसनका मंठा पध्ययनशीला येषु तादृशेषु मठेषु छावादिनिल वेषु । [ “कति घटोऽउच्" इत्थठ व प्रत्यय: ] ("कमंशोख स्तु । “मठम्हावादिमिय:तियोरमर:) विभासगिक रामविशेष मखर. पापंटिसमपंचधाषामिभिः, कपरिया" इति भाषामसिकगीयमाना कर्मत" पासवदत्ता। [२३] तनीयस्तया वोढुमसमष्विव, कज्जलव्याजादुइमखिव, कामिमिथुननिधुवनलोलादर्शनार्थमिवोद्ग्रोविकाशतदानखिनेषु, विविधबन्धरतकोड़ासाक्षिषु, शरणागतमिवाधोलोनं तिमिर. मवत्सु, दुर्जनेष्विव दग्धस्ने हतया मन्दिमानमुपगतेषु, प्रतिबहे. विव दशाऽन्तमुपगतेषु, विपनसदीखरेष्विव पात्रमात्रावशेषषु, दानवेष्विव निशाऽन्तमध्यचारिषु, अस्तगिरिशिखरेष्विव पत. प्रति उत्तरव बायकवा यास ताहयोषु रथ्याम प्रतोलोषु। गानेऽनतिपाट चयितुं मुखरशब्द- प्रयोगः। ("रच्या प्रतोलो विशिखा" इत्यमरः ) यमकालङ्कारः। प्रदीपयविधेषु सम्वित्यन्वयः। पतितनीय सया अतिकशवेन सकल निपीतं निमातिमिरं तहाद : मसमष्विव । ‘मिधुवनलीला सरतकोड़ा। (“मैथुमं गिधुवभ रतम्" इत्यमरः) छनोविका यौवान्न मनक्रिया. तस्याः मतं, तहानं विधानम् । विविधबन्धी मयुरादिबन्धो यव ताग्रत कोड़ानां माचिषु साचादृष्टषु । शरणागतमिवाधोलोनम् पधता सौम तिमिरमन्ध कारमवत्स रचम । तथाच बराहः,-"ना न भौसा न वधानमा विमुक्त वस्त्रा विपलायमानाः । खोपायुधा वानिगतावतीणोते न बध्या न च पौड़नौया । कुलकतन्तुः शरणागतो वा ताम्रलियंवदेन तवामि।" बध्या इत्यादौ वचनविपरिणामः। ("शरणं गृहरचिवोः । *तमिसं तिमिरं तमः" इतिहयोरप्यमरः) उत्प्रेक्षाखडारः । दुर्जनेष्टिव दग्धसेहतया मटप्रेम त्वेग, मन्दिमानं सुहकमणि शिथिलताम। ("सेहोऽनुरागकण्यं लेऽपि निगद्यते इति परषि:) पो-स्नेह लम्। मन्दिमानमस्पतेजस्वम् । पतिवडेष्विव दयाऽन्तं वयमोन्समुपगतेषु। प-दशाऽन्तं वत्तिकाऽन्तम। (“दशा बत्तिदंशा वयः तिहारावखौ) विपन्नमदोश्वरीष्विव सखदानादिना प्राप्तदारिद्रय. विव; एतच सत्पदेव ध्वनितम; पावमावावशेषेषु देशमावावशेषेषु । तथा । प्रालिदासः,-"शरीरमावे या नरेन्द्र । तिष्ठनाभारि सोधप्रतिपादिताई। पारण्य : कापातक प्रमूति: स्तम्बेन नोवार वावशिष्टः ॥ इवि। ("पावं तु मानने योग्ये देहे वीरहयानरे" इति महीपः ) या-पावममात्यः। (“पावं मुबादौ पः- पागन्विणि चेष्यते' इति विचमबाशः) पो-पाव भाजनम्। दामवेष्विव निया पपिसा अनमध्ययोचरपनीलेषु । पपे-निमान्नं गई तामध्यचारिय। (“निमा [२४] वासवदत्ता। त्यतङ्गेषु प्रदीपेषु, अनवरतमकरन्दविन्दुसन्दोहलुब्धमधुकर- निकुरुम्बझङ्कारमुखरितेषु, सानिमानमुपगच्छत्सु वासागार- कुसुमोपहारेषु, विगतत्कन्दैरलकैः प्रियविरहशोकादायविन्दू- निवोत्सजतीषु, प्रियतमगमननिषेधमिव कुर्वतोषु वाचाल. तुलाकोटिभिवरणपल्लवैः, रजनिशेषसुरतभरपरिश्रमविगलित. केशपाशदरदलितमालतीमालापरिमललुब्धमधुकरनिकरपक्षा- निलनिपीतनिटाघजलशोकरास, उद्देनजवल्लिकणझणत्कार- मुखरासु, नवनखपदसंसक्त केशनिर्मोकवेदनाकत शोकारविनि- इन्तवस्त्य सदनम् इत्यमरः) पस्तगिरिरस्तापलसचिखरेष्विव । पतड: सूर्यः। पचे. पता: शलभाः। (“पता: पलभादियो' इति विश्व: । “पस्तम्तु चरम: चामत्" इत्यमरः) एतादृशेषु बासागार कुलमोपहारम्वित्यन्वयः। अनवर मरन्दविन्दु- सन्दाह: पुष्परमसमूहस्त लुब्धमधुकराणामभिलाषु कममराणां निकुरुम्बं य तस्य झारण रवविशे व प मुखारतेषु पादायमानेषु । ( “सन्दाइविसरबमा: । "लुब्धी. ऽभिलाषुक स्त्र शाक" । “निकुरुम्ब कदम्ब कम्" इति विष्वप्य मर: ) एतादृगोषु प्रियतमा. खि यन्वयः। विगत एक न्दैः पतत्कुन्द कुसुमैरल कैः। [ करणे तृतीया ] प्रियविर हे भाविनियविर हे प शोक स्तमादायविन्दनि वीस गतीषु, अनेन वष्टि ध्वनिता ; अत एवं प्रियगमननिषेधमिव कुवतीषु । तदाह नारद:.- काल जेषु नृपतिविद्यार्जित- इटिषु। उत्पात विविधेषु सप्तरावं तु न व्रजेत ॥ इति । प्रमत्यनपतिका माधिका। ( “प्रवस्यति प्रियतमे प्रवस्य त्यतिष्यते” इति रसरबहार) बोरक्षयोः वाचालास्तुला कोटयो येषु तादृशशरण पल्लवैकपलचितासु। [उपलक्षणे तृतीया ) स्तमितमनेन ध्वनितम। (*स्याज्जल्पाकस्तु वाचाल: "पाटादं तुलाकोटि मौरो नपरोऽस्त्रियाम्" इति व्योरप्यमरः) रजनिशेष: पनायिकास- काल सब मरतभर ते न परिशमोन बिगांला त: केशपाय: केशकलापरब दरदलिता- नामीसिताना मानतीनां माखातामा परिमलो जनमनोहरी गवसल्लब्ध- मधुशरनिकरपक्षानिलेग निपीता: योषिता निदाधनलशीकर। अम्ब कया यासा साम; पनि यः स्त्रियः माः। यत्-“ममाते मेघनं निद्रा सद्य: पापाराणि षट् पति, शिविण्यादिविषयम् । ("पाश: पचय स्तव कलापार्याः कशा परे"। "इंषदर्थे द्वव्ययम्"। "विमर्दो परिमको गधे जनमनोहर' | "नीमौनिहरवास:- वासवदत्ता। [२] मतदुग्धमुग्धदशनकिरणच्छटाधवलितभोगावासासु, पुनदर्शन- বিভীজনাশী মাযযিনা, অযামন- वैयात्ववचमयतस्मारकमहशकचाटव्याऋतिक्षणजमितमन्दाक्षास, भरहामरतक्ष्मीष्धिव न-खाललतपयोधरासु. पासबमरणाखिव जीवितशपराभिमुखीषु. वसन्तवनराजिष्विवोत्कलिकाबहुम्लासु, प्रियैरालिमानासु कामिनीषु : पान्दोलितकुसुमकेसरे, केशर- मुषि रपितमधुरमणीनां रमणीनां, विकचकुमुदाकरे मुदाकरे सङ्गभाजि, प्रियविरहितासु रहितास मुखेन मुमुरमिव वर्षति, इति चतुष्वं यमरः) उरेबहुमहिमपन्य कचस्कार: मिश्चितं तेग मुखराम. पनेनापि सनितं वनितम्। नवनखपट राविनातं नखपत तब संस के मतनि- मोको निर्मोपनं तेन वेदमा तथा अत: पोत्यारसम्मारिनिर्गताभिर्दुग्धमुग्धदनमदिर. छटामिलितो धोती भीगावासोवास घाभिसाम, हसनविरवटा- भिस्तहिनिता। (“मुग्धौ बरसुन्दरी" इति विश्वः। “भोगावासो वामगइम" इति हारावी) प्रियतमा: प्रेयांसः। चणं हामी ददातोति पा राविगत वैयायाचनयतं पृष्टतावमानि मारकरएक स्त्र चाटुम्यातिभिः माननि मन्दालना यास ताहमीषु। तथा माध:,- पबदा भूषणं पुंस: घमा बज्नेव योषितः । पराक्रमः परिभवे वैवात्यं सरतष्विव ।। ति। ("ट पाट पिये वाकये। "यात्यं इष्टता मता' इति हारावलो। 'बलाविशेषोमवयोः "मन्दा हौस्त्रपा बोड़ा। "व्याहार जति संक्तिम प्रति विष्वप्यमरः) शरछरहतुः । न खनावाशनाखता: पयोधरा मेवा यास; "मनं मनामाम" तिवदावाशभूषणामामासाशस्येव भूषत्व वर्षकम । यहा- खेऽसता भूषिता: समसाः, पतिमौला इति यावत, वाह: पर्याधरा मेघा या घरलाले निर्मवादनसातत्वमित्यर्थः । पले-नखेम सम्पतं सक्ष्यते, तेना: पयोधरा: स्तनापास वाहणीषु। ("स्त्रीस्तनाब्दी पयोधणे इत्यमरः) नोवितेशी यमरख पुरं संयमगी। पवे-जीवितशः पतिः, तत्परं बरोरम । (41 धर्मराजे नीरितमो पनागमे । “पुर पुरि शरीरे च गुग्गुखौ कवित: पुरः' रखममापि विश:) बमराणिनपरम्परा। उत्कषिकोहोरक। (बलिया औरषः पुमान् त्यमरः) प-हलिपीकठा। (“लाहाबाक्षिमे. पुस्तकालय [२६] वासवदत्ता। समन्तादर्पके दपंकेदान, दूरप्रसारितकोकप्रियतमाहत, मारते वहति; जघनमदनपुरतोरणेन, मदननगरमहानिधि कनकाप्राकारण, . रोमावखोलतानवालेन, जघमचन्द्रमण्डल परिवेषेष, विभुवनविजयप्रशसिरोमावलोकनकपत्रेण, सकल उदयवन्दिनिवासपरिखावसयम, নীলিমাখা शासकशलाकागुणेनेव मेखलादाना परिहनजघनस्वखीम् । इसमर) बमनाम-पताही मारने वालोखबमः। पान्दोलितकुसमवैसी कम्पितपुरके। रविलेन मधुरा मल्यो यासा तादृशोना रमीना कैमरणमुषि पदेन सत्यानि पयाति बस्यो मोडारक। विवानि विस्तिान पतानि कुमुदागिरवारि तेषामाबरे, एताहरी सरस सामाणि, पत एवं भुतावर वारक। [मदेवव भागरिमते टा] एतेन विशेषणायेन मोतमन्द. समन्वित्वं ध्वनितम्। रियविहितास, स एव सुखेन रहितास. समन्तात परितो दपक दामन कामपामाग्रपंक समर्पके. पत एव मुर्मुरमिक नुषानिमिव वर्षक्ति। ("समरस्तु तुषामले पति वैजयन्ती) कोवियतमा चक्रमाको। कैमरे कैशी प्रय सभेदधमकं, भोजराजगोदाह -"शाल बान्ती सुरतापनीयं साल सडिझासुरतापनोखमा रवीमरचीभरसचिकूटा बाबशखिमाद्रिकूट।" प्रत्यक्ष माल मासमिति खभेडयममिति बर्षितमा रदं स्थलमव्यपेतयमबम । कैशर पति तासन्यमध्वपाठे विदमेक याप्रमाबम-'क सयभित्रामा पदाना सा पुन: मुतिः । यमकम् । (केसरी बने मिटायां पमध्यने पति विश्नः । "विचरक कैसरोऽस्बियाम । “२ थी: खिया धुखि: । "मुन्नोति: प्रमदी । "न्यायोममिवाचस्फुटा: । "पुरते मिक्षामित। सिते कसकरवे । “पादों पंकीडनम:'। यो रोष रघुयोः'। “ बोक्राक: बटखप्यमरः) मेखबादामा बाबीदाका परिपतनधनमोनियन्वयः। [नामपदेति डो] तीरीन. वरिष पावार बरविना पासवालमा बालना बाबा' प्रतिभाषायाम। परिवेष परिधिना। प्रशांत: प्रमस्तिव, बरोमावली, तमा: सपने कमावि पवे. [मायणार्थिवादि: ] य-बायावत् काम- पवमा मायानन्यः प्रबहावा निवास बारा सपरिवायलयब गाई.वि. मावासमा दयानिय निवसनीति भाषा नबोभना वासवदत्ता। (२७ सतपयोधरभारान्तरितमुखचन्द्रदर्शनाप्राप्तिजनितखेदेनेव, गुरु नितम्ब विम्बपयोधरकुम्भपीड़ाननितायासेनेव, सहीतबहत कृलवानुशयेनेव, विधातुरतिपौड़यती हस्ताननिता. यासेनेव, मम मूई जयोरियप्रमाणयोः स्तनकलशयोः कथं मय्येव निपातो भविष्यतीति चिन्तयेव क्षीणतरतामुपगतेन मध्यभागे. नालताम् अनुरागरबमयकनकरचकाभ्यां, चूचुकमुद्रा: सनाथाभ्याम.प्रतिगुरुपरिणाहतया पतनभयात् कोलिताभ्यामिव चचुकच्छलेन गिरिसारण, सकलावयवनिषितशेषलावण्यपुन्ना- सर्वजनमेवारि तान्येव विहामा: पचिपसेषां माला पनिसमा बासमतावा. गुंज: fator" ति भाषायाम ; सर्वेषां बोपनाकर्षति माय:। (तोरपोऽखी बहिरम' | "प्रावास बरस मास..। बादाखवाखमाबाबम' । “परिवेषस्तु परिधिः । “प्रपतीपपही वन्द्या बारा साहबनाये। खेयं । परिखा। "खगे विद्याविषम-विहामबिहावस: । "खोरया मेखलाबासीरवरखप्यमरः) "नमः सपि वाच." इति खश् “विहायसो विराति पार्थ खरच डिहा वाचः' रति विहायसो विदिश"खियनम्बयस्य'ति समागमः । खनु पदारणे, "परेची इपि हस्यको विई। परित: खाता परिखा] स्प्रेषया-मध्यमार्गमावणगे. मामातामित्वबयः। मतपयोधरभाराभ्यामतरितो व्यवहिती यो मुखचन्द्रबहाना. प्राममा नमितपेदेनेवा गुबमान मितपविमो नितम्बमण्डलं पयोधरकुलः समवलस- माभ्यां वोड्या ननितावासमेष। रहौती छहकपस प्रायोनिमसामयी धीपी येन । विधातवः । भूशब्देनोईदेशी सत्यते, तमीपत्रयोः स्तनपायो मय्येव निपाती भविष्यतीति चिन्ता पौषताहेतुः। ("माम चावल मध्यो- इखो"। "खोधिमायधी:"। "पायो दोधीषानुतापपी:' इति विष्वयमरः) हल्कासनपदन युक्तीपत: पौमण्डे बसि पत्तमाम तातोऽपितोबत दुरु समावण्येनेति पाठसयुमत्वादुपितः। पयोधरावामुकासमानामिबन्ययः । पराग एक र समरी बनारसको मुविधामको रसमय गणित, बतीसके एव मुद्र तुम नामाचरारितेस, तासनाचाम्बा तामाम । ( "बचकी मायव्ये सीसभरपहनयोः' इति विनाकामः। “पी गुमिसाममि) पविगर. परिणावया विधारया पवनमबाडेनोपन मिषेत मिरिमार - [२८] वासवदत्ता। भ्यामिव, दयतड़ागकमलाभ्यामिव, हायपोलचातुरिका, विधमाभ्यां, रोमावलीलताफलाम्या, कन्दर्पदपवईनवशीकरण- चूर्णपूर्णममुहकाभ्याम्, अशेषजनहदयपतनमनातगौरवान्या; संसारमहातरुफलान्यां, यौवनमहापादपप्रसवाभ्यां, हारलता, मणाललोभनीयचक्रवाकाभ्यां. हारलतागेमावलीसङ्गमव्याज- प्रयागतरुफलाम्यां, त्रिभुवन विजयपरिश्रमखिवस्य मकरकेतों- विजनवासगृहाभ्यां, पयोधराभ्यामुद्राममानाम ; मुखचन्द्र सविहितसन्ध्यारागण, दन्तमणिरक्षासिन्दूरमद्राऽनुकारिणा, नि:सरता हृदयानुगगेणेव रजितेन, रागमागरविद्रुमनवपनवे. नेवाधरपझवेनोपशोभमानाम ; तरुणतरकेतकदलद्राधीयसा, बोकीलेन कीखिताभ्यामिया सकलेववयवेषु निषिताखात एमावशिष्ट लावण्यास प्रमायामिव । ("मुक्ताफलेषु चायायात सत्वमिवानरा। प्रतिमाति यदए सहावयमिहीयते।" पति मेदिनी) हदयतडाग समवायां कमलकीरकाम्या- मिवः । इच्या कामः । कपोखचातुरिका “गाबमरिका पति भाषायाम् । रीमावली सता तरफखान्याम । कन्दपं: बामस्तस्य दस्ता तहशोकाच तेन पूर्णसमुनमाया मम्पटाभ्याम; सनदर्शनाटेव लामाविर्भागे यनामिति भारः। शेषाणां सर्वेषां मनामा स्वस्थ मनमः पतनं तेन सघातगौरवान्याम ; वा कठिन्टन्यानाभिधाताहरीर अन्थिमावस तहमि यमनमा पातातपयोधर. भव:, एतेतकरीरमादेवं कुचयोः काठिन्यर्षितम्। संसारमहाससफलाया मेमारस्येदमे भावः। यो सारण्यं तदेव मापासपी सत्प्रसाद ("तार यौन समे। "पिटपी पादपसका स्यमयबाप्यमरः। "पुर्य प्रसून सुमन: प्रसमस मौसम तिमः) विभुवनविनयपरिवान्तवेत्यनेन सौनिवासी ध्वनिमोऽत एव विजनवासराचा पटमपाश्वामित्यध:, तदाकारा. कारिवादिति भावः। जमरायिवर्षमान पदरक्षितत्वं ध्वनितमा उत्प्रेषया प्रौढोल्या चार-पपरपावनाधरोष्ठकिसलयेनीपोममानामिति सम्बन्धः। ("पहली- जो बिमवयम् इत्यमरः) मुखचन्द्रमविहितसममीमती मयारागसात्वालिय. बोलिविशेषः। दन्तममा रचा कान्तिविशेष मरवर्ष, तस्य वा सिन्दरमा सदनुवारिणा नि:सरता दयानुरागस रखितने। कोनी खपदाराने रिक वासवदत्ता। [२८] पक्षालचटुलाम्मसेन, उदयवासमहावस्थितकृच्छविलासिनो गवाक्षशङ्कामुपजनयता, सरागणापि निर्वाणं कुर्वता, गतिप्रसर रोधकवकतकोपेनेवोपासलोहितेन,धवलयतेक जगदशेषम, उतफुल्ल कमलकाननसनाथमिव गगनं कुर्वता, दुग्धाम्माधि- सहस्राणीवोहमता, कुन्दनीलोत्पलमालालक्ष्मोमियोपहसता, नयनयुगलेन भूषिताम् ; दशनरत्तुलादण्डेन, नयनसमुदसेतु- बन्धेन, यौवनमन्मथमत्तवारण्योवरण्ड केनेव नासावंशन परि- - परिसम्प्रदाय: : तपा माघ:,-"छादित: कथमपि वपयाऽन्तयः प्रियं प्रति चिराब रमण्या। वारीमदविसमाविषोऽभवदसावित रागः ॥ति । राम- भामरोऽनुरागस मुटसमन्वन्धिबिष्टुमस्य प्रवालतरोबपनवेनेव । अब प्रौढ़ीनिरपि,- “प्रौढ़ीतिककर्षाहतो तडेतत्वा कल्पनम् । (“विद्रुमः पुंसि प्रवाल: पुंगपुंसकम्' इत्यमरः) नयम यग लेन भूषितामियन्वयः । सरुषतरकेतकदलद्राधीयमा तहद्दीधेप। [ईवमुनि “प्रियचिर-इस्यादिना दोघंशब्दस्य ट्राध्यादेशः। “दलं पर्ण छदः पुमान् यमर: पलं पचा थकं पटलं पचामलसं मन्दं ताशेन। उदयमेव पास वावस्थित यावलासिनः कामविलासिनी गमावशा वातायन- पडामुपममयता । (यातायनं गवाच:* यमर) सरामेण सानुरागेख, नि मो कुतिति विरोध:। ("मुक्तः कैवल्यांमागम* सत्यमरः) परिक्षारस्त- निर्गवं मित्तिः, एतदर्शनाजनानां पदार्थान्तरेभ्यश्चेतसो निवृत्तिरिति निर्वाणोऽवास ति निपात: ] गतिप्रसररोध करवात कोपेनेव पन्तख समौष. नुषाल 'प्रान्देशल लोहितेन रक्तग। [रुपान्तमिति विमति' प्रत्यादिना सामीप्येऽव्ययीभावः । "रोहितो लोहितो रत: इयमरः] दृष्टिमचारजन्यं विशेष अयनार-वलयता धवलं कुर्वता जगदशेषम । सरफुमानि ब्याकोशागि कमलानि पां. वामन सेन समाधं गगन मन्तरिक्ष कुर्वता। ("प्रफुलोरफुल मम्फल-ब्याकोश. विस्फटा: । "नमोऽसरि गगनम समयमाय मर) दुग्धाश्रोधिसामाग- बोहमतीकिरता। [टु वम उहिरो] कुम्दनौलोत्पलमाखालोमिवोपासता, सदधिकशोभनत्वादिति भावः । नासावशेग परिकता भूषितामिश्चन्वयः । ( "भूषितम परिष्वत:" यमरः) दमाखानि दरबागि तेषा तुलादण्हेन। नघनस मुद्रस मितुबन्धेन। ("सेतुराखी स्त्रिया पुमान' पबमर) यौषममम्मयावे मतवारी [३] वासवदत्ता। यताम् ; विलोचनेन्दीवरभ्रमरपतिभ्यां, मुखमदनमन्दिर: तोरणाभ्यां, रागसागरवेलाभ्यां, यौवननर्तकलामिकाभ्यां भूलताभ्यां विराजमानाम् ; घनसमयाकाशलमोमियोजस- चारुपयोधराम् ; जयशब्दघोषणापजनमूर्तिमिवोकसत्तुला- कोटिप्रतिष्ठिताम ; सुयोधमतिमिव कर्णवित्रान्तलोचनाम; वामनलीलामिव दर्शितबलिविभङ्गाम् ; वृश्चिकराशिरविस्थिति मिवातिक्रान्तकन्यातुलाम,उषामिवामिकादर्शनमुखां,शचीमिय मत्तगजी सयोधरण केन, "मिनभयपाने स्थापयित्वा मतानी। बोपन्तीति प्रसिहं भित्ति: सा तु बरहकम। "ग" इति भाषाया असिवमा ("इधरो वारकरी इत्यमरः) रूपकातिमयोत्या पाह-चलताम्यां विराजमान प्रोममामामित्यन्वयः। विखीचनेन्दीवरख मेवनीखोपखव भमरपतिभ्यान । (“इन्दोरं नौनिन्" इति कुमुद करणेऽमर: ) मुखमदनमन्दिरख तोरपाया बरिांगबाम। (तीरपोऽस्त्री शिकारम" इत्यमरः) रागसागरोऽनुरागसमुद्र सोसाभ्याम । ("पधाविकाती वेका काखमयांदयोरपि इत्यमरः) यौवनमर्नक- शामिकाभ्याम्। (“मकौलासिक समे" समर:) शेषेणा-घनसमयी वर्षा- कासव यदामाशं तस बनीः भीमा तामिवोनसशारुपयोधराम। ( "चौलमादी पयोधरी इमरः) नयनन्दस्य घोषणामापना प्राप्ता या जनमूनिमामियोकमतुला. फोटो प्रस्फुरमातुखाये प्रतिहिता खिताम; पचासमये शुशोमवन् सनय जयेथते । ( घुष्टं तु धोषमयमरः ) पवे-उल्लामतुषावोटिना गोभमान: पादादेन प्रतिष्ठितां प्राप्तप्रतिछाम । [ "सदस्य समातम् इति तारादित्यादि। *पादान तुखायोटिः इत्यमरः ) सोधमो दुर्योधनस्त स्व तिमिव विधाता जोपना ना, याबत गाणं पश्यति तावत् तस्य तिरिति भावः। पचे-बयो: श्रोतयोपिशाने खोचने यखासाम । (पदग्रही श्रीवम इत्यमरः) वामनखोला- मिव वामनावतारविषालीवामिव दर्भिती परीक्षवाबो देय मिली या वाम। पचे-दभितो बोनां विषयीनां विभको यखा ताम्। (“बखिः प्रायजे विनाम* बमर: ) शिवराशी रविखितिमिवातिकान्त बबाले तमामबरामी यण , बयोपवादियः। पर-पलिकाना बानो मासमा यश शामा उषा पापामरस्य पवा नामिवानिशस्त्र दानेन वं बयाः नाम्। वाम वासवदत्ता। [११] मन्दनेक्षणचिं, पशुपतिताण्डवस्तीलामिवोजसच्चक्षुःयवसम्, पटवौमिवोत्तुङ्गश्यामलकुचां, वानरसेनामिव सुपौवादोप- मोमिताम् ; भाखताऽसहारण, चन्द्रेण वदनमण्डलेन, मोहिते- माधरपनवेन, सौम्येन दर्शनेन, गुरुणा नितम्बविम्बेन, विकचेन मेवकमलेन, शनवरेण पादेन, समसा देशपाशन ग्रहमयी. অর্থ-লিনিয়াৰি লওঁ যান। মৰীনিৱালি লল, बमस्येवणे कपिणालाम। (“पुलीमना जीन्द्रायो । “नन्द बनम तीन्द्रप्रकारचे इयोरप्यमरः) पचे-नन्द यतीति नन्दना, { नन्दादित्वात् करि स्युः। बजादि. वाहाप] ताहीपपिचकान्ति र्यवासाम। (“ईचणं चतुरचियो यमरः) पशुपते: शिवस्य ताडपलोखामिवोसःश्रवसमुन्न सत्मपाम। (“ईय: पशुपतिः विवा। ता नटन नाध्यम । “चतु:श्रवाः काकीदरः कपो" ति विष्वप्यमरः) पक्षे-मासशक्षुःश्रास शोभमाननेवकम् । पटवौमिवारण्यमियोत्तुर: सामी बकुचो बखाताम्। (“पटव्यरण्यं विपिनम् । बकुची विकुचो ड: इति होरप्यमरः) बडार लि भाषायाम्। पने-उत्तुको श्यामलो कुभो स्तनो यसासाम्। दम: पट रतिबदवयवधर्मस्य समुदाय समारोपात कुचयोः श्यामलता- पनम्। (कालस्यामखमेचकाः" इत्यमरः ) नामरसेनामिव सुयोववादिनीप- शोभिताम। पचे-मोभमा पौवा घस्खा:सा चासावादेन केयरकोपशोभिता । ताम् । ("केयूरमा तुल्ये" पस्यमरः ) रखावली शेषाभ्यामा-ग्रामयोमिवेबन्धयः । भाखता भीममानेमालारण भूषणेन । पचे-भावान् मूर्यः । ("भाखश्विखत- समान-" इत्यमरः) चन्द्रेणावादकैन। [चदि पाहाद। "स्मायितधि-ति रक] बदममलेन । पचे-चन्द्रेप चन्द्रमसा। (“हिमांशचन्द्रमायन्द्रः" इत्यमरः) खोहितेन रोनाधरपान। (“रोहितो खोहितो रता: इत्यमरः) पचे-बोहितेन मौमेन। (“मी भीमो लोहिताको मीसुतः" प्रत्यमरः) सौम्बेन समीकरण दर्शनेन वियोग। पो-सौम्येन बुधेन। ("रोहियो बुधः सौम्यः' इत्यमरः) गुरुण महता नितम्वविम्वेग । पचे-गुरु सहस्पतिना। (हस्पति: मुराचार्यों गौषतिषिरी गुरुः इत्यमरः) विकचेन विसितम विलोचनोपलेन नेवोत्पलेन । पचे-विमत: बची छहस्पतिवी ययारिय: शुकः। (“के कैती विस पानफुले निगलते इति विश्व:) मन्दं परति गच्छति ताशेन पादैन वा [१२] वासवदत्ता। मिव ; संसारभित्तिचित्रलेखामिव, त्रैलोक्य सौन्दर्यसक्षेतभूमिः मिव, रसायनसिद्धिमिव यौवनमहायोगिनः, सङ्घल्प भित्तिमिव शृङ्गारस्थ, निधानमिव कौतुकस्य, त्रिभुवनविजयपताकामिव. मकरध्वजस्य, प्राविभूतिमिव मनसः, अभिभूतिमिव मदनस्य, स्तम्भनचर्णमिवेन्द्रियाणां, मोहनशलिमिव मन्मथस्य, विहार. स्थलीमिव सौन्दयस्य, सौन्दयस्य, एकायतनशालामिव सौभाग्यस्य, उत्पत्तिस्थानमिव लावण्यस्य, आकर्षणमिहिमिव मनसः, गजगामितयेति भावः। पचे-मेयरः सौरिः। ("समौ सौरिखमेवरी" इत्यमरः) सम इव तमसादृशेन के शपाशेन मार्दवटेध्यंग्यामतादिगुणेन, पन्यपदार्थ चतुर्गतिप्रति रोधकत्वादिति भावः । ( "कर: केश: शिरोम:" "पाश: पक्ष इतकलापार्थाः । कचात् परे” इत्यमरः) पक्षे-तमसा राहुपा। (तमस्तु गहु: खर्भानु:* यमरः । सर्वोपलक्षणे हतीया ) राह त्वरिकत्वात "शुक्र केतौ च विकचः" इति वित्रकोषात विपशब्देन वा कतीरांप संयः । "क्रमिक प्रगतार्थानां न्यासं रखावलौं विदुः । संसारभित्तिचिवलखामव, चिवलेखेवेयं मोभिकेति भावः। यौवनमहायोगिनः रसायनमिहिामव बराव्याधिणित सबषमतमतिकात खरीप्यममा वौषधि- विशेषो रसायनम्। प्रङ्गारस्य माल्पभिनिमिव। (“सखाल्पः कर्म मानसम्' इत्यमरः) कौतु कम्य कौतूहलख निधीयन्तेऽधिन निधानमाश्रयः । ("कौतूहलं कौतुक * मर:) मकरध्व जन्य कामख विभुवनविजयपताकामिय. नुमयताकादि- पदिति भावः। (“पुष्पधन्वा रविपतिमंकरध्वनः" इत्यमरः) मनम पााधर्मतिमिव । मदनमाभिभूतिमिव अभिमनकारणमिवेत्यर्थः । इन्द्रियाणं धौन्द्रिय कर्मेन्ट्रियाणा समनचामिव, एतद्दर्शनादव सन्चनरूपमाविबभावाविर्भाव प्रतिभावः । मन्मयख मोनानिमिव, मदनो यथा जगन्मोच्यति सेवेयं मृत्तिमतौति भावः । सौन्दय स्त्र विहारवलौमिव विचार: क्रोडा तदर्थं शनी पुरुषेणामस्कता भूमिस्तानिय एतेनेयमलहारादिपुरुषसंस्कारहीनाऽपि सम्मेवेति स्वाभाविक सौन्दयांतिशयी ध्वनिता। समकालिदास:.-"सरसिजमनावि शैवलेनापि रम्यं मलिनपि हिमांगोला नयों तनोति। यमधिसमनोज्ञा बल्बलेनापि तन्वौ किमिव हि मधुरापा मगढ़ में नाकतोनाम इति । सौभाग्यस्य मुभगताया एका प्रधाना पायतनशाला चैत्यशाखा नामिया (एकोऽन्याय प्रधाने च प्रथमे कैवले तया" । " चैत्यमायतनं उल्ले:
घामवदत्ता। [१] । . चक्षुबन्धमिव मन्मथेन्द्रमालिनः, त्रिभुवनविलोभनमष्टिमिव प्रजापतेः, कन्यकामष्टादशवर्षदेशीयामपश्यत् स्वप्ने । ४) प्रथ तां प्रीतिविस्फारितेन चक्षुषा पिबविव जनितर्थयेव निद्रया चिरसेवितया मुमुचे। विबुद्धस्तु विषसरमोव दुर्जन वचसीव निमग्नमात्मानं धारयितुं न शशाक। तथा हि, क्षणमाकाशतलमालिङ्गान् । प्रसारितबाहुयुगल: "एवेहि प्रियतमे ! क गच्छसि ?" इति दितु लिखितामिवोत्- कोणमिव चक्षुषि निखानामिव हृदये प्रियतमामाजुहाव । ततस्तत्रैव शय्यातले निमोनितनयनो निषिताशेषरिजनो दत्त- कपाटः परिहत ताम्बलाहारादिमकलोपमोगस्तहिनमनयत् । तथैव निशामपि स्वप्नममागमेच्छाभिरनेषीत। --. इत्यमरः) लावण्यकोपत्तियाममिव । ("मुनाफलेषु छायायानसत्वमिगतरा। प्रतिभाति यदनेषु समावण्यामहोचते * पति मेदिनी । ममम पामिद्धिमिव खवर्षपभैरवादिमिद्धिमिवेअर्थः। मन्मयेन्द्रनाबिन पन्द्र नाखविवानिपुषस्व पशु- बन्धमिव। प्रजापति ब्रह्माणमित्रभुवनविलोभनसृष्टिमिव । पथ खप्रदर्शनोत्तरं प्रोसिविस्फारितेन विकसितेन चषात पिवनिया पर एक चिरसेवितया निट्या अनियंगव; मयि विद्यमानायो मन्मधात पाताया- मत्थामतिरस्येति सेष्यांवम : “मतां माने खामे मरणमथवा दूरगमनम” इति । मुमुचे मुक्तः; सति शेषः। विडम्त नागरितस्तु विषमरमीषदनवासीर निमग्र. मात्मा धारयितुं मावधानतया व्यवहारे प्रयितुं न शास। पत:प्रोतिरित्यादिदशावणाम उन्मादावस्थां वयति- तावत्काखमावास- रेखमालिकान, पाकातलासिसनेम मोवशात परितो दृश्यमानाया: प्रियतमाबा पाखिने लक्ष्य ते. पत पवाग्रेक गसिमियतमे ! न्यायम । सास्तिवाहः एकोहोति सभमे स्त्विम प्रियतमे ! क गासिति दिच खिखिताभिः। पष्यकोमिक विधिमामिय। [क विक्षेपे] जदये निखातामिव प्रियतमा. भानुभाव। ततसय शय्यातले निमोलितनयमी निविशिषपरिजनो निवारित- सबससेवार्गी दरकपाट: परिहनताबलादिमकालीपभोगः, व्ययत्वादिति मारः। साभारवि:,-"पाप तिमता बचा यामिनीविरक्षिा विन।
[३४] वासवदत्ता। तस्य प्रियसखो मकरन्दी नाम कथमपि सब प्रवेशः कन्दर्पसायकप्रहारपरवर्श कन्दपंकेतुमुवाच,-"मखे! किमिदमसाम्प्रतमसाधुजनोचितमध्वानमाश्रितोऽसि ! तवैत- चरितमालोक्य वितर्कदोनासु निवसन्ति सन्तः,खलाः पुनस्तद- मिष्टमनुचितमेवावधारयन्ति, प्रनिष्टोडावनरमोत्तरं हि खल- हृदयं, को नामास्य तत्वनिरूपणे समर्थः । तथा हि,भीमोऽपि नवकषी, पाश्रयाशोऽपि मातरिखा, प्रतिकटरपि महारसः, सर्षपने इव करयुगललालितोऽपि शिरसा तोऽपि न कटुत्वं जहाति, तातफलरस स्वापातमधुरः परिणामविरसस्तिताब, सहिरेन किरण हिमरश्मेर्दुःखित मनसि समसाम । ति । तहिवसमनयत् । (पाटमरं तुल्ये' इत्यमरः) तथैव पूर्वोतम कारणव तस्या: खन समागमः सस्पेशाभिर्निशामप्यनयन । बताहमवयीनर तय कन्दपवती: विवखो मारन्दो नाम बामपि सपाटविघटनादिमाहाशासमवेशः बन्दसायकपरवशान्त:कर बन्दपंकेतु- सुधा। [प्रियसख इत्थन "रामासखिभ्यष्टर रति समासान्तर मखे ! तिमिदमसाम्प्रतमपितमसामनोपितमधामं व्यवहारमाधितोऽसि ? प्रज्ञासखयोरतिभूमेरेतरितमाखोक्ष विसकंदोलास संभवदीला निवसन्ति, संशयिता भवन्तौति भावः । काव्यविनार-पा: पुमसदनिर्वाचनिष्ट- मेवाधारयन्ति निचिन्वन्ति। रोहावनभिमतप्रवाशने यो रसोऽनुरागतदुतर प्रधामं यन्य ताहक। पछ खबखानोऽपि युधिष्ठिरानुनोऽपि बपोषी बरेटा नेति विरोषः। मोमो भयानकोविनयवान् स्तुबान देटि ताहर पपिसारत्याविरोधः। [शबने] यात्री बहिरपि मातरिया वायुरिति विरोषः। । "श्रमम: स्पनीमायुर्मातरिशा सहामति: यमरः) मनादि बाहर: यमात्रयति तस्यैव भवत्यर्थः । ("पायामो सवाई भवेशाबमा" वि विषयाम:) मातरि जमा, तामहरी पोषक का कुकुरः, पचितापरवात तत्महश इति भावः त्यतिरोधः। डारसः, पतिण्टीमहारसत्वं विरोधः । प्रतिकटरतिपटमतिमंचावरसमेति महारसः । सर्वपापपरयुगका चारितोsपि बिरसा धनीऽपि पादादिना। पर-पिपरपसरलेन .
पासवदत्ता [५] पादपराग स्वावधूतो मूर्शन कषाययति, विषतरप्रसव व यथा यथाऽनुभूयते तथा तथा मोहमेव दढ़यति,न वारिविरही ऽख जायी नौचदेशस्येव, निदाघदिवस इव बहुममरो वहति ता सुमनसाम, अन्धकार व दोषानुबन्धचतुरो विश्वकर्माव- सीपनोबतव, विरूपाक्षोऽपि चक्रधरः, शकाख वोःत्रया भगम् ; शिरसि तोऽपि बटुत्वं न जाति। काटयमिति पाठनसनमारम्बार दुपेक्ष्यः। सापातमधुरा भोजनमारब एक मधुर: परिचामपिरस- सिताच । पवे-पातो दोषस्तमभिव्यापापातं मधुरः पितामासापरणेन मधुरः, परिणाम दोषज्ञानोतरं विरस उदासीन:. तिन: प्रतिननं ममप्रवासमा पराम व परपरेपरिवावधूत: विप्ततिरस्कृतम, मृडान गिर: बाययति धूसरयति पौड्यति च। (“परायः बौसमे रेको सानोधादौ रणपि। 'वाद: पदनियरषोऽखियाम । “मूख मा मस्त शोऽविधाम" ति विष्वप्य मरः) पिE. प्रसव व यथा यषा पनुसूयते सेव्यते, सपा तथा मोडमेव मुच्छां वैचित्य का दति स्थिरीकरोति। दास्येव निनभूभागस्थेव बारिविरको मविरको मनायते। पी+पव्ययानामनेवार्थबाबा-मन्द एवायें ; म बा नवाब खावारि- बिरह: भावविरहानायते, सर्वनाशोषतत्वादिति भावः। ("रिपो वैरिसपनारि. रिषदरेषणदुई रस्यमरः) नियादिवस १५ ग्रोमांदिवस इस बहुमत्मरो बहमचिक: सुमनसा पुष्पा तापं वादि। ("मक्षिका मत्सरा या भमरासी सा मबा' इत्यत्तरतन्त्रम् । “मत्सरः कपणे काये मधिवास चमत्सर: प्रति परषिः । “स्त्रियः सुमनसः पुष्पम् । “बिदाध सणोपगम उप कपागमस: अतिधोरप्यमरः) पचे-बमारोबमात्मयान कोधी ना, समलमा पान:- बरपानाम। (मारोपभरेष: इत्यमरः। “कथित काधोऽपि भामरवि अबकोषः) व दोषा राविसस्या पबन्धे चतुर:,विश्वकर्मा पादिया. सोपनमसमनं समोपतः। (विश्वकमां देवभिल्यो विश्वकर्मा दिवाकर" त्यत्तर- तन्त्रम) पो-दोषणाप पारोप चतुरः, विशेषां कर्म किया तख पोप कदम तमीयतः। ASHAR श्रियः पाथरी विद्युरिति विराषः। विपारी विषमन्यवहार, चपरो दमभेदभरा त परिहारः। ("पषी ज्ञानायकड व्यवहार साम" पति मेदिनीबार। "कमायने समूह १.दरभेदरपाइयो। ममेरे [ पासवदत्ता प्रदेशजप्रशंसौ च, सरस्येव विभिवस्यापि सत: नेहं दर्थयतो. पि तक्राट व दयं विनोड़यति, यक्षबलिरिवात्मघोषमुखरो मण्डलनमणकचकन, मत्तमातङ्ग इव खवशाऽऽनोममुखोऽधरी. तदानव, वृषभ व सुरभियानविकल:, कामोव गोवस्खलन- विधुरो वामाध्वानुरव, प्रजोविकार एव कलेवर वचत मन्दिमानमावति, वचक व कटपले रक्तो विभावरीरताय, सेना कं चाविनि, रति रनिदेव:) are वेन्टास वोपया सव:मंजकः। (“य सवा तीन्दप्रकरमोऽमरः ) मदेशात समाजात शाहनवासी प्रशंसायांसवामतः । पो- सवा बधिर परकीयकार्यप्रवणे, देशमान प्रशंसित मोलमस तामी नभसि तषाविधः। मासंग ध्यभागस्येव विभिनयापि समापि सतः साधोबिंद्यमानख च मेहमनरागं चैवण्य दर्शयतोऽपि त काट व मन्यान इब हदयं विलोक्यति। (“सरो दध्ययभाग: म्यान' प्रति रखबीषः। “भित्रौ दारितमजतीवमर: । "मेोऽनुरागकण्यं तैलेऽपि निगद्यते रति धाषिः। शाखी दविचार: स्यात् काटकरघर्षको प्रति बारावी) यद्यपिरिवात्मघोषककान मुखर: काकादेन मशब्द:, मडव. भम कुकरममयं तत्कषकस्त सूचकः । (“ध्यात्म वोषपरमदवाखमुग्वायसा अपि इत्यमरः। "कौलेखक: सारमेयो महल: भा गतवः इति व्याख:) प्रचे-पात्म वर्षियात्मस्तु वा मुखरः, मणले देगादो चमई तत्कषक: । ममाता व खायां निजकरियामालोलं मुखं यख मा, परोकतदान: मदलस्यानि. बादपरोचरणमा पचे-मुष्ठ पशमवायपाभिवादालोखं मुख यस्य सः, बधरोकतं दानं वितर: येन तापः। अषभ व सरभेगीयन गममेन विकसी विदः तदनुधावनेन वा बिलः । पचे-धभिया देवमयेन न विकल (भौतिमा: साध्व भयम्" यमरः) कामोव गोरखनन नामस्खलनं तेन विधुरः, बामानां स्वामध्वा मार्गस्तवानुरतः। ("गोवं तु नानि.. "पदर्शिनी भामा बनिता महिला तथा' इत्यमयवाप्यमरः) पई-गोवस्खलनं वंशज खलन, बामाता विपरीतापरपम्। (बामौ बलप्रतोपोच. त्यमरः) बार १५ करीवर सरीरं वसिमे मन्दिमानमावति। (*षकलेवरम। गांव अपुः संजनसम्वार)-पोयामधुर वर श्रेष्ठ बसि बने मन्दिन वासवदत्ता। परत इव बधतापदर्शनः, परशरिव भद्रश्रियमपि खजयति, कुहास व दलितगोवः क्षमाभाज: प्राणिनो निवन्तति, रतकोल इव जघन्य कर्मलग्नो पयति माधून, दुष्टशूर्पअतिरिव काननरुचिरनुगतमपि यवसं तसं नानुमोदते । मानमावति, चाट ति भावः । पक्ष एमाख प. बाबाटपनी मतमासे रस:, विभावर्या राबौ रक्षाब। ( "जगालपञ्चकोट-"। 'विभावरीतम. बिन्यो रणनी' इत्यमयवाप्यमरः। "प्रतारपोरेषु बसका परिकीति: इति धानतः। पटः समवन्धेऽपि पि मृतकऽपि रति विनः। “पल: प्रतारणे काले प्रवामांसे पलं मतम्" इति धषि:) पछे-बटे समयको परः प्रतार तनि का अपमपूर्वकप्रतारक इति भावः। विभो स्वामिन्यरि: जब: रक्षा: बनतीमादिगा। [बरोरता इयत "रो रि अति लोपे "ढलोपः" इति दोध: ( "समया: अपक्षाचार काममिलान्तमविदः" रत्वमय:) पर बताया बन्धुसमूहस्थापगतं गंनं यम्य । (“ज्ञातेयं बन्धुता तेषां कमाझावसमुध्यो: इस्यमरः । “चामजनवमभ्य सम्" इति तल प्रत्यय:) पो-बन्धन तापयति साह दशेनं यम्य सः। भपियं न्दन खण्ड यति। ("भटनोसन्दमोऽविधाम" इत्यमरः) प-भद्रं कल्याणं, पियं लमोम। ('शिवं मद्रं करवाई मार्स सभम यमरः) यहा-मश्रियं साधुसम्पदम्। (“सबीके चन्दनेऽपि मामी: साधुसम्पदिति धरणिः) कुन दलिता गोवा पृथ्वो येन ताम:.बमा पृथ्वों भजन्ति ताहमान प्रापिनो चादीन निवन्तति किनक्ति। बक्षादीनां प्रापित "भरिमावस्य' इति बाकि पाकर स्पष्टम। कुहास: “कुटाकी पति भाषायाम । प-दलितगीवी नाशित वंशज:. चमामान: शान्तियुतान् प्राचिमो मनुष्यान् । ("चितिचान्यो: चमात्यमरः) meकुर व नघन्धकमलामो मार्ग एव सुरताही प्रवत्त: पति साधन। (“ कुकुरी राखिजागरः । रसनाबिट रतपरा: कोसामायिवान्दुका: रति हेमचन्द्रः। रतपरा शब्दात परा: कौलादयः, तथा रोखादयश्चत्वारः भन्दा प्रति कोषार्थः) -मधमकर्म मौषकर्म । दुध्यतिरिव दुष्टग व काममे बने हथिय ताहमा, जमतं कसं बिखतं यस वर्ष नामुमोदते । ("पायिशूर्पतिकभिसोमना' इति हारानी। "यव उपम नम्" इत्यमरः) परे-वा ईषत पानमदिनकालियंस वीवान बासवदत्ता। प्रवीजादेव जायन्ते, प्रकाकादेव प्ररोहन्ति खलव्यस- माइरा दुरुच्छेदा भवन्ति । असतां हिदि प्रविष्टो दोषलवः करालायते, सतां तु दिन विशत्येव, यदि कदाचिहिति पारद इव क्षणमात्रमपि नावतिष्ठते । माधवो मुगा इव विनोदविन्दोः अववशगा:, सुखं जनाः शरसमया इव भवादृशाः, मित्रस्य हृदयं हरन्ति । नच सचेतना विसदृशमुप: दिशान्ति, अचेतनानामपि मैत्री समुचितपचे निक्षिप्ता । विवाराहीमवानिरिति भाषः। [“ईषद" इति वादेश: अनुगतमपि यव इचं तं बोषादिवायं नानुमोदते। (अनमो दवघामयोः" । "ततं वोपादि पादोऽपि बिस्तारैऽपि ततं मतम' इत्युभयवापि विश्व:)। खलव्यसनारा पीनादेवाकारणादव जायन्ते । पकाखादेवाप्रमाबादेव प्ररोहन्ति, पत एक दुरुच्छेदा भवन्ति यो दि बौनाजायते काहान् स्कन्धात रोहति स सूच्छे दो भवति मूतत्वादिति भावः। (“हेतुर्ना कार बोनम्। “पस्त्री प्रकाणः स्कन्ध: स्यात्" इत्यु भयवाप्प मरः) मा इदि प्रविष्टो दोषलवः करावायते भयावही भवति, सतां हदि तुन विशत्येव, दोषखब विशेषः पूर्वोत्तरयोरपि । यदि कदापिरियन, पारद व अपमानमपि मावतिहते, उदये प्रति शेषः । (रस: मतय पारदः' इत्यमरः) अथ यदि बदति किमयमुपदिसि ? पसदृशं का? म तमुपदेशमुरोबरोमोति तवा--साधकः सन्तो मगाव परिणा व विनोदाबन्दार्विनोदवदितः, मगरमचपटो: पंस: अपणे. नाकर्षनेन वभगा भवन्ति । ("जाता त विदुरो विन्दुः" इत्यमरः) वौषा मृयते मदा: यते इत्यादी सानियत पुंसः श्रवणेम तनोतब वक्ष्यते। तथा च माघ:,- *समावि भूमिपतिभिः पपीतनिदैनन् पुरी हरितकं मुदमादधानः। गौवाय- बोलबालविरविवानिमादमिशं दधहशनबुचर शब्दमत्र' पति। पवे--विनोह- विन्दोगांतुः । [पाख्यातोपयोगे पति पञ्चमी ] अवणेन समुपदेशन वनमा- सधौनास्ताहमाः, भरतसमया व भवाहमा जनाः सुखं जनयन्ति: विलोमिबादी मचादिनियावेषवत् मुखमित्यनेन मननक्रियाचेप., पत प नि पद परन्ति। पवार-रममया: सुखचना: शोभना: खनना येषु ags: ("खरोट बम बमरः) सचेतमाः, भिवति शेषः, विशमयोग्य - वासवदत्ता। [२८] तथा हि, माधुर्य-शैत्य-शुचित्व-सन्तापशान्तिभिः पयः पय प्रवेति मित्रतामुपगतस्य दुग्धस्य तत्सङ्गमाहितस्य साधन ममैव पुगे युक्तः क्षय इति विचिन्त्येव वारिणाऽपि क्षीयते ; तदिदमसाम्प्रतमाचरितं सखे ! राहाण साधुजनोचितमध्वानं, साधवो हि दिनाहात् परमुत्पथप्रवृत्ता भवन्ति । इत्यादि वदति तस्मिन् कथमपि स्मरशरनिकरप्रहारपर. धश: परिमिताक्षरमुवाच कन्दर्प केतुः,-"वयस्य ! दितिरिव शतमन्यसमाकुला भवति मनोहत्तिः ; नायमुपदेशकालः । पच्यन्ते दवाङ्गानि, कथ्यन्ते प्रवेन्द्रियाणि, मिद्यन्ते इव मर्माणि, नोपदिशक्ति। पचेतनानामपि मेवी समुचितपचे योग्यपचे निषिप्ता, तर सचेतना मैनाका कथा ! ति भावः। "समानशीलव्यसनेषु सत्यम इतीममर्थ द्योतयन्नुभयसाधारलागि विशेषणवार, माधुयेंत्यादि।-माधुर्य प्रस्थ अधित्व सन्तापशान्तिभिः पयो गलं पय ९टुग्धः मिवेति मित्रतामुपगतस्य सत्मसात दुग्धसारितम्य बहुमूल्य तामापनस्य पुरः पूर्व ममेव चयी युतीत विचार्य वारिणा धीयते। [भाव प्रत्यय: ] मौलितालारोऽव । “समेतसचा बाईप बस्तुना बिगूयते । নিজনাৰণ ৰাৰি সন্মীবিবিসি सतम " सिलचात् । तत समाधिदमाचरितमसाम्प्रतम युक्तम; सखे ! साधुननोचितमध्वान व्यवहार रहा। साधो हि दिङ्मोहात परं काम- मुत्पमाता सन्मार्गता भवन्ति न त्वमहावारे प्रत्यर्थः । प्रत्यादि नाथन् मकरन्दे वदति सति, परशानिकरप्रहारपरवशः बामगार. ध्यवान्याकुलः, कपमपि महाशात परिमिताक्षरमुवाच । वयस्य ! सखे ! चित कृत्तिदितिरिक दैत्य नननीय मतमन्धनेन्द्र समाकला व्याकमा भवति । प-मस- महाका मन्बबलेः समाकला [ भाकपार्थिवादि: दितेर्गभमाशाय दितिप्रमादा. हितिम प्रविष्ट: मक एक गर्भ सप्तथा विभज्य सप्तधा मिन प्रतिव्यक्ति समया बभवति, त एवोनपश्चाशमाता बभूवाति पुराचे प्रतिमा (वय : सिन्ध: स्बया: । "प्रतमन्यूटिवस्पति: । “मन्यशोको त शखियाम* ति विष्वष्यमरः.) साये पिले बुझ्यः सम्भवतीया-नायमुपदेशनासा, कृत: ! पानि पच्चले म मिबिसायमानीव भवतीत्यर्थः [समकसरि साधुः। एसमयेऽपि] इन्द्रियापि .
[४०] वासवदत्ता. नि:सरन्तीव प्राणा:, उन्मत्यन्त इव विवेकाः, नष्टा स्मृतिः ; तदधुना यदि लं सहपांशकोड़नममदुःख सुखाऽमि.तदा मामनुः यह" इत्युका परिजनालक्षितम्तेन सह नगराविजगाम। पनन्तरं कतिपयनस्वशतमध्वानं गत्वा- अगस्त्यवचनसंहत ब्रह्माण्डगनशिखरमहसः, कन्दराऽन्तराल-लताएहसुखसुप्त- विद्याधर-मिथुनगोताकर्गनमुखितचमरोशनमारणोत्मुक्तिशबर- शतमम्बाधकः,कटककरिकगाष्टमग्न-स्यन्दमानहरिचन्दना ऽऽमोटवाहि-मन्धवाइशिशिरितशिलातम्लः, सुदूरपतनमग्नताल कृप्याथपाक्योभदान पौनयम । मर्मावि भिन्ते व विदीपनि भवनीयः। प्राण नि:मरीका विवेवा उमाल्यन्ते व उत्यायन्ते । स्मृतिना। मानधो गैतिरख। ततोऽधना यदि पांशुकौरने समदुःख सुखः । एतेन बापम खत्वं ध्वनितम राजकमारापामेताहककोडाऽमवेऽपि लोकप्रमादान- बाराम; लेन बोकोक्किरबरारोडव। "लोकपादानुकतिखोजिरिति भस्थत अति सपणात तदा मामनुगच्छेत्युका परिजनेनाषितसेन. मकरन्टेन सर नगरानिलंगाम। पासरं नगरादर्गिमगीन कतिपयखशतं वामपरिमितमध्वानं माम मत्या, ताभ्यामिति शेष: विध्यो नाम गिरिदृश्यतेति सम्बन्धः। (“किरले तितो .. “अल्व. विपतु:सतम्" भनवाप्यमरः) अगस्त्यमापनेम संहत प्रमालमतं शिखरमासं वेग मः। (“कटौऽस्वी शिखरं नम' यमरः) पनमासेना-बन्दरा दरी दतशीलता तब मुखन सुधानि विद्यापर. मिथुनानि सेषां गोतं गानं तदानेन ससित समरो ममभेदखो मत समारोमषित गरम तेग सम्बा: सट: बाटो - । (“इसे तु बन्दरी गावो । “निपादाब-वासिपाशाख पुकमा: । मेदा: किरात. अबर- पुलिन्दा बचनातयः ।" "नोकपषतेपर्थ हितावमरो ममाः'। 'wr मा सम्पाय: कमिज मान समे पति वंयमरः। "कूलं प्रताप: बह- रोषसी। स्टोर तो "तिम:) "छाति" इति भाषायाम्। बटर अदिनित बरकरः इतिष्ठाभिरावत 4 भापत एक सन्दमानानि प्रसपमापनि हरिचन्दनानि र पामोदोऽतिनिरिमखमी गवाही घासवदत्ता। NAMDAAman - फलरमाकरतलावादनोत्सकशाखामृगः, प्रलम्बमाननिरोप- विष्टजीवनीवमिथुनले निधमानविविधफलरसामोद सुरभितपरि सरः, सरभसकेसरिसहनखरनखरधाराविदारितमत्तमातङ्गकुम्भः स्थविगलितमुक्ताफल शवलितशिखरतया शिरोलग्नं तारागण. मिवोहहन्, सुग्रीव व क्षगवयशरमकेसरिकुमुदसेव्यमान- पादच्छायः, पशपतिरिव नागनिःश्वास समुत्क्षिप्तभूतिः, जनार्दन बायुसेम मिशिरित विशिरपदाचरितं शिलातलं यव सः। (“ कट कोऽस्त्री नितम्बो- । “बामोद: सोऽतिनिहरो"। "मन्यवासानिलागाः । “सषौम: शिशिरो तुषार: शोवसः शोता। “पश्ते देवसरको मन्दार: पारिजातकः। सन्तान: बाप पुसि बारिपन्दनम् । इति पक्षप्य मरः । "हस्तिनासा करः प्रखा इस: रति ईमः ) [ वन्द प्रसप) सुदूरपत नेन भनानि ताख- सानि तेषां रसेनादयोः बरतलबोराखादनेन लेहनेनोत्मका: शाखामगा वानरा यवसः। (रामायसाखः । “भाखामगवलौ मुखा: म केटो वानरः कोशः' এমঘলা:) এনালাম হব লিঙ্গ বৈলিনি আলি লীগীনিছুলালি विवारमिधुमानि लखि ह्यमानानि पुन: पुनराखाबमानानि तामानि च तानि विविधफलानि तेषां रमामोदेन सरभित: परिसर: प्रान्नदगो यस्य सः तादृश । [विद्यमानेति बङ्गु गन्तात् कमवि भानच् ] ( "नोवो वष कोरकः”। “पर्य समू; परिसरः इत्यभामर:) मरमसं सवेग के सरिसासव सिंहसहसम्म खरमखर. भारया विदारितानि मतमाता मखलागि तेसो विगलितानि मुक्ताफलानि से: अतिमिखरतवा शिरासनं तारागपाभिव नच बसमूडमियोऽन् । (": केसरी हरि: । “नखोऽस्त्रो मखरोऽस्त्रियाम"। "नवमचं मं तारा" इति विश्वप्य मर:) पुनः चार-सुयोग व काचो लाम्यवान् गवयः शरभ: केसरी कुमुद पतत्संजनः सेन्चमानपादच्छायः । ते प रामायण-मी मवावी अपयः भरभी गन्धमादनः" इति। पचे-कवी मल्लका, गवयो वनगमः, भरम: कुवरहिट, बेसरो सिंह:, कुमुदः कैरवं दिग्गनो वा, ते: सम्यमाना पादानां मत्यतपर्वतानां बाबा बससः । (चाकमलमल्ल शाः । "वादा: प्रत्यपर्वता:' इत्युभयवाप्यारः । "नवधः स्याहनगवो गोसहवाऽश्रवार। "बरमा कुराराविरुत्पादकोऽरपापि ममापि मः। "कपोन्द्रः कामः [१२] वासवदत्ता। एव विचित्रवनमानः, सहसकिरण ५ सप्तपत्रस्यन्दनोपेतः, विरूपाक्ष व सविहितगुहः शिवानुगतव, कामोव कान्तारोष. रसानुगत: समदनश, वोपर्वत इस मविहितमल्लिकार्जुनः, नरः वाहनदत्त व प्रियङ्गयामासनाथः, शिशुरिव शतधानीतिः, वासरारम्भ व गैरिकारुणप्रभापाटलितवनराजिः, काष्णपक्ष व बोऽपि कमो दिग्णन:* पति शास:) पशुपतिरिय शिव स नागनि:शासन सनिःश्वामिन समरिया भूतिम यस्य सः। पचे-नानिःशासेन गमनि.श्वासन समुरिक्षता भूतिः सम्पत्तियख सः। यहा-नागानां निधिवानस्थितमांग निःश्वासेने चादि । जनादंन व विणुरिक विचिवा गनमाला यस्य सः। (“पापाद. पचं या माजा बनमालेत सा समाति) पदे-विचिवा बनमाला वनपरम्परा अवसः। सहसकिरण व सूर्य व सप्त पालि बाइनानि भिन् नाम: सन्दनः रष: तेन उपेतः। ("वं वाहनची:* चम) पचे-सप्तपदी विषम:। मान्दन स्तनिमः। ("सपणे विशालत्वक भारदो विषमच्छदः । "तिनिशे बन्दमो नेमि:* न्युभयवाप्यमरः ) विरूपाचव नियमविहितो नम: बाकियो यस म:, शिवया पावत्या पनुगत। पचे-सविडता गुमन मार यस मः, विवाभियांवोभिः क्रोष्ट्रीमियां पनुगतया ("शिया गौरी शिया कोष्ट्रो भवेदामनको शिवा" इति भारत:। "देवखातविले गुरा गहरम' । “शिवा गोरोफेरो:' इत्यभय वाप्यमरः ) श्रौपर्वत स चिहिती मलिकार्जुनो यस म, मक्षिकार्नुमो नाम । पचे-मांगडितो मलिकाऽर्जुनो यस्य सः । ("पशूर्व भलिवायां विषु मात केतकोषले प्रति विमदिन्छौ। “नदीमा वीरतारिन्द्रदुः बकुभोऽर्जुनः" इत्यमरः) कामौर कामुक व कानानां रोषरमाभ्यामनुगतः, समदन। पवे-बान्तारमूपरपा परमिता यामनुगतः, समदनः मधुरः। ("कान्तारं वत्म दुर्गमम् । “अपवानपरी समय बलिको । “सरः कनकाइयः । भातुको मदन ति विषयमरः) नरवानदतस्तनामको रामा तात् प्रिया- यामया तत्रामखिया सनाथः । पचे-प्रियङ्गः फलिनी, श्यामा रोचनी । (“प्रियः कासगी फो। विभाडो रोपनी ध्यामा इति स्योरप्यमरः) “शतविधारा' पति स्थानमा मिशरिष वाला व बता धावा लामाकाा तिरपखानं बैनसः। पचे-धावापमाता । (“धावी छाटुपमानाsपि यमरः ) वासरण स गैरिवारममया पापिता बनराजिनपरम्परा बसविना ।
वासवदत्ता। [४] बहुम्लतागहन:, कर्ण स्वानुभूतशतकोटिदानः, भौम इस शिखण्डिमुक्ताई चन्द्रराचितः, कामसूत्रविन्यास इव मनानाग- घटित: कान्तारसामोढव, हिरण्यकशिपुरिव शम्बरकुलाश्रयः, गैरिकव्याजाविरथमार्गमार्गणार्थमिवाहणेनोपायमानः,शिखर गतसूर्याचन्द्र मस्तया विस्तारितलोचनोऽगस्थ मार्गमिवोतीच. माणः, सस्तान्त्रजाल व जरदजगरभोगैः, कुम्भकर्ण इव ("भव्यतरामस्वरू। “तरजास्तु पाटबः इति योग प्यमरः ) गरिबहरास सूर्य सूतस प्रभा तया ("सूरमृतोऽरु योऽनक:* यमर:) पच इव बखता पता नया गहनः। [ भावे सल्] (बहुधपोऽग्रो शितो . बहुला गरि पति विकासः। कोषे शितोकणे ) पचे-बहुताभिर्गान: सान्द्रः। (“मीन प्रतातिलता यमरः ) कपालभूत प्रतकीटौनां तमाकनामा दा वितर येन सः। पो-पनुभूतं शतकोटिना बजा दानवानं छेदनं येन स तादृशः। [दो पबखने ] ( "शतकोटि: स्वर: शब: यमरः ) भौम व बान्तमय व विखणिमुक्त रद्धं चन्द्र सदाव्यांगचितो व्याप्तः। पक्षे-शिखण्डो गई तदस्ति येषां ते शिखण्डिनी मयूराले म तौरई चन्द्र गईमेवार पः शचितः। पईचन्देश तदा. बारयका लक्ष्यन्ते । ( “शिखणस्तु पिबई नपंके । “ममी चन्द्र कमेचको पति स्योरप्यमरः) बामसूतविकास १५ मनांगेन मुनिविशेषेण, पक्षे-गणविशेषेप घटितो रचिती युक्त। ("मानामाऽध मानने वास्या य नमुनावपि प्रति विश्वप्रकाशः) कान्तामा रसामोदी समारों येन स तादृशः । पक्षे-यासारे दुर्गव मनि कानने वा सामोदोऽतिसुगन्धः। शिरस्य कामपार व अन्यरो देशविशष सत्कलाश्रयः। पचे- सम्परो हरिणविशेषो मलं या द्रव्यं वा। ("रशम्बरोहिषा:"। “नौरवोराम्बु- सम्बरम. त्यभयवाप्यमरः। 'शम्बरं मानले वित्त पौडव्रतविशेषयोः। जम्बरी देवरिया-मत्यधीसजिनान्तरे। रति विश्मकायः) गरिकन्यागादविरमार्गमा मार्गणार्थमन्वेपार्थमिवामनानरूपोपायमानः । [ मग पन्वेषणे] शिखरगत. सूर्याचन्द्रमस्तया ["देवताहन्द च* यामङ विस्तारित लोचनो विकसितनेवो. ऽगस्त्य मार्गोचमा सयाबदामागच्छामि ताबा त्यमुपविशयका गतो मनि. राघातिन वेति मार्गावलोकनमिति पुरासिकम् । मरद गरभागेशशरोरे: सवाव नापी विखिताब समूह । (“अन्वं पुरीतत्" । "पनगरे प्रयुवाहस [४४] वासवदत्ता। दन्तान्तरालगतवानरव्य हः, पिण्डालत करागातिपादपति- सूचित-सञ्चरित--शचीपतिवारविलासिनौमत- केतकीमण्डपः, मकुलीनोऽपि सहशभूषितः, दर्शिताभयोऽपि मृत्युफलदायो, सप्रस्थोऽप्यपरिमागः, सनदोऽपि निःशब्दः, भौमोऽपि कोचक- सुहत्. पिहिताम्बरोऽम्युनसदंशको विभ्यो नाम महागिरि- . रदृश्यत। विरोधः; इत्यभौ' इति योर प्यमरः) कुम्भकर्ण व दलान्तराले दशनातराले गती बानरव्यको यस्य स ताहशः। पने-दन्त: कटक: सानुतियंग्विनिर्गत: शिलाविशेषको वा, तदन्तरालगतवानरयूथः। (“दन्तो गिरिनितम्बे च दशने सानुनि मृतः अति विश्वः। "दन्तकास्तु वहिस्तिय पदेशानि:मृता गिरैः" इति हेम:) पिखो. भूतमलतकं पिण्डालता के तट्रागेाहितानां पादानां चरणानां पतिभिः परम्परामि: सूचिसं सञ्चरितं सचर येषु [भावे ] तादृशाः शचीपति. वारविलासिनीनामुश्यादौना सढेसकैतकौमण्डपा यस्मिन् सः । विरोधाभासे. ना-चकुलोनोऽपि निन्द्य गोवोऽपि सहशेमोत्तम कुलेन भुषितो मण्डित इति न को पृथिव्यां लोनोऽकुलोमोऽस्य मत्वात, शोभने वा ३ ॥ भिरलत इति परिहारः। दशिंतमभयं येन सः, मृत्यजनक फलं दातुं शौल मस्य ताश प्रति विरोधः ; दर्शिता अभया रोतकी येन सः,मत्यफलं महाकाल फलं कदलीफलं बा दातुं गोलमस्य सागिति परिहारः। ("पभया त्वन्यथा पथ्या' इत्यमरः । मृत्यु फलं महाकाले कदयां मृस्य फल्यपि इति विश्नः) सप्रस्थ: पारमाणविशेष. विशिष्टः, अपरिमाण: परिमापति रति विरोषः। ("कुडव: प्रस्थ स्थायाः परिमाणार्थ का: पृषक” इत्यमरः) समसः ससानुरिन्थविरोधः । ( "म: प्रस्थ: सानुरस्त्रियाम्" इत्यमरः)। नदैन शब्देन सहित: सनदी नि:शब्द इति विरोधः। [पद भव्य शब्दे नदेन गोपाख्यान देन समिती नि:शब्द प्रत्यांवराधः। भौमोऽपि युधिष्ठिरानुमोऽपि कीच महत बामविराटराज्यालक महत, विराटरावस्थितः औषक: पावास्यां साभिलाष :ति भौमेन त अति भारते प्रसिमिति भोमस्व कोषकमहत्त्वं विरोध: ; भौमी भयानकः, कोचका वंशविशेषासेषां सत। ("वेषय: कोचका खय स्खनन्त्यनिलोडताः' इत्यमरः) पिहिताम्बर स्वादित वस्त्र:, उस सत् स्पुरमापमंशकं वस्त्रं यख स इति विरोषः। (“चेलं बसममंशगम* इत्यमरः) पितिमाछादितमम्बरमाकाशी येन सः; सामन्त; स्फुरमाषा अव: पांगका:
वासवदत्ता। [४] यष प्रहहगुल्म नयेव दृश्यमानबहुधातुविकारः, साधुरिव सानुग्रह प्रचारप्रकटितमहिमा, मीमांसान्याय इव पिहित- दिगम्बरदर्शनः । यस हरिवंशैरिव पुष्करप्रादुर्भावरमणीयः, राशिभिरिव मौनमिथुनकुन्नीरसङ्गतैः, करणैरिव शकुनि-नाग-भद्र-बालब- कुलोपेतैर्देवखानेकपशोभितोपान्तः । बिरा या सः इति परिहारः। [खा] (पर व्योनि वाससि।' "किरणोसमय खांशुः इत्युभयवाप्यमरः)। श्वेषेणार-यो विध्यः सगुन्यतया प्रास्तम्ब तयेव दृश्यमानी बहुधातूनामनेक- गरिकादौन विचारो यस ताटक। ("पप्रकारे स्तम्ब गुल्यौ । “चातुमनः शिखाबः" इत्युभयवाप्यमरः) पचे-गातया प्राशोतया दृवमानो बहुधातूमा रमादौना विकागे यस्य सः । (गुलस्तु प्लो पंसि इत्यमरः । “रसा. सुनाममेदोऽखि मज्जशुकावि पातक। सप्तव दश केषां गमत्व कसायुभिः सा. इति हैमः। मता इति शेषोऽत्र ) साधुरिव सानुपर: सकप: प्रचारपरणं तेन प्रकटित उद्योतितो महिमा खोल्कर्षों येन सः। पचे-सानु मिपारेषु यहा सूर्यादीनां प्रचार चमवेन बांटतो महिमामयं येम मः। मौमांसाबाय एष वडास्वमिव पिति गिहि दिगम्बरदर्शनं दिगम्बरमतं येनम:। पचे-विहित छादिक दिगम्बरयादिशाकाशयीश येनम: । यो विथ्यो देवखारुपमाभितोपान्त रस्यन्वयः। हरिवंशैरिव पुरादुर्भाव पाण्यामविशेषलेम, पो-एकरामलामा नलाना प्रादुर्भावक रमयः। (मासप समलं पुषराम्भोगापि च । “मखिलं बमलं नलं पुष्करं सर्वतोमुखम* प्रत्युभयबाब मर:) राशिभरिख न्याति:भास्वमि.मेषादिराशिभरिख मौनो मिच कलौर: कवंट: सातैः । १-मोमिधर्म कुलीराय ते: सातः। बरसे. रिव ज्योतिषागमपितवादियररिव शनि-नाग-भद्र-बालकामा तमकामा कुल: समुदायैरुपेतः । पचे-कृभिः पो नागो गमः सीमा पट्रो मुस्ता बाल- बकुलो लघुकेसर:, पपवा-बालं हौवेरं बकुख: सरसरपतेः। (“मन्ति- पवित्र कुनि-शकुन्तश कुमारणा:"। "मुना मुसकमस्बियाम। सामुसका। "यावं डोबेरवाईटोदीयम् । “पप कैसरं वकुलः" इति चतुर 'पुस्तकालय [४] वासवदत्ता। या कुसुमविचित्राभिः, वंशपत्रपतिताभिः, सुकुमार ललिताभिः, पुष्पिताग्राभिः, शिखरिणीभिः, प्रहर्षि गोभिलताभि. दर्शितानेकवृत्तविलामः । या मटकमकलमसारमरसितोभ्रान्तभा:कूटविकटपुच्छ- च्छटायाधतविकच- कमलखण्डविलित-मकरन्दविन्दु सन्दी सुरभितमलिलया, सायन्तनमज्जन-पुन्निन्दराजसुन्दरी नाभि- मण्डलनिपौतमलिन्नया, मटमुखरराजहं मकलकोलाहलमुख रितकूल पुलिनया, तटनिकटमत्तमातङ्गगण्ड पिण्ड विनिर्गतमद- धारास्तवकितसलिलया तौरपरूढ़ केतकीकानननिपतित. यो विध्यो ताभिटशिंसाने कमविलाम इति मम्बन्धः । कममै विचिवामि- मंगवेषु पलिताभिः सुकमारा ललिताप ताभिः पाण्यतानि मन्त्रात पाण्य मावि मामा तामिः शिखरिणीभिः शिखरम सहतीभिः मायाभिरियर्थ:, प्राषिपौमिः प्रकब बारिणीभिः [अन्तभाबितण्डव दधिः । पक्षे-सदभिधान- अन्दोभिः। नौ जो गस्विदश्यति: महर्षिौयम"। रमे शिकवा यमनसभखा म: शिखरिणी। "यसहितौ यो कसमविचिवा" । "कुमारलखिता जसौ ग् । “दिवान वंशपaपतितं भानमनल में: पुनरनुमासेना-धो विथ्यो रेक्योपगूढ समन्वयः । मटेन. कलमन्यतमधुरै बालमानां कादम्बामा माग्मानां पुवाख्या यमित जम्नास्ते मोददाता भा:कूम मत्स्य विशेषाम्लेषां विकटपुछ कटामिाधविनचक मलखम्याहिमलितमकरन्दविन्दु सन्दोहन सरभितमलिलया। (कादम्बः कलहंम: स्यात् । “पुष्करावस्तु भारम:* त्यभयवाप्य मरः। “भा:कूटः कथ्यते मौन भेद शैलातरेऽपि . इति विकाशः। भेटकी" प्रति भाषायाम) सायन्तने सायङ्कालिके ["सायं जिम" इत्यादिना व्यस्त डागमच ) मजने पलिद गणमुन्दरोणं शवराजमान नाभिमगडनियतमलिलया। महमखाजहंसकल म्य कोलारस: कलकलोम मुखरित कपालिन यस्यास्तथा। ( “बानमाम्त से चचवालोहितः मिता:। लाल: कलकल" । "कूलं रोधक तीरं “तोयोस्थित सत पुलिमम' इति सुष्यमरः । कोष तदित्यनेन तटम) तटनिकटमत. मातापिविनिर्मतमधारामि: स्ववितं सनातनवकं सबिल बखालया।
वासवदता। धूलिनिकुरम्ब जातसैकत सुखोपविष्ट तरुण सुरमिथुननिधुवनलौला; परिमलसाक्षिकूलोपवनया, तटाटवोनिकटनिपतितजम्बूखण्ड. मण्डपावस्थितजलदेवताऽवगाधमानतोयया, तोरप्ररूढ़वेतस- लताभ्यन्तरलोनदात्यहव्यूहमद कलकुहकु हाऽऽरावकौतुकावष्ट- सुरमिथुनसंस्तूयमानाभोगया,उपकूल सनातनलनिकुञ्जपुचित कुलायकुक्कुटघटाघूत्कारभैरवतौरया, जलमानुषोमृदित- सुकुमारतोरया, उपवनवातान्दोलिततरलतरङ्गया, ("गड: बटो मदो दानम्" इत्यमरः ) तौरपरूढ केतको काननिपतितपतनि कुरम्य समूहतेन नातं यत सैकतं तव या मुखाविष्ट तरुण मुरांमधमानधुनलोखा तखां परिमलो विमर्टनन्मा ननमनोहरो गन्धस्तत्माधि कूलोपवनं तौरख- कमवनं यस्याया। उपवनख पारमखसाधित्ववर्णनेन सवथा जनसञ्चारराहिवं ध्वन्धते। पब से कतगब्दप्रयोगसमदृशे पौपचारिकः। (“भैथुनं निधुवनं रतम् । "विमर्दीत्थे परिमलो गन्ध जनम मोहरे । "पाराम: स्यादुपवनं विमं वनमेव यत" इति विषयमरः ) तटेटको वनं तस्या निकटे निपतितानि जम्बखण्डानि तेषां मण्डपेष्ववस्थितजलदेवताभिरवगाह्य मानतोयया । (“पटव्य र एयं विपिनं गानं काम बनम्" यमरः) तोरपदवे तसवताऽभ्यन्तरखोनदायव्यः कालकहकसमूह- सख मदकषो य: कुकुहाऽऽरायः कुकुहशब्द स्तन कौतुकं तदाट सुरमिथुन: संस्थमाम पाभोगः परिपूर्णता यथास्तथा । (“दात्य: काखक गढक: । “पारवा- रावसंराबविरावा: । “पाभीग: परिपूर्णता पति विदप्यमरः)। उपवनोप- मोग इत्यपि पाठः। उपकूलं [ सामीप्येऽव्ययीभाव: ] तब सन्नाती नलनिकुत्री लतादिच्छादितो देशस्तव चित: पुचवदारितोऽनेक इत्यर्थः, कुलायो नो यस्याः मा चासौ कुक्कुटघटा कुक्कुट समूहमस्या घत्कारच ताशशब्देन भैरवं भयानक तौर वखाराया। “खोपचस्थनिपतयनेमिधारा" इत्यादौ उपशल्यबन्द स्यान्ते वाव घटायब्दस्य समुदाये प्रयोगो भानः। (“नड़स्तु धमन: पोटगण: । “निकुमकधी या कोवे लतादिपिहितादरे । “कुलायो नौड़मस्त्रियाम् । “कुक्कुटवरणायुधः । पच भैरवम्। दारुणं भौषवं भौमं घोरं भौमं भयानकम्' इति पचखप्य. मरः) जखमानुषोमदिवसकुमारतौरया, वनमानुषवजलमानुष: प्राणिविशेष: .[मातेरस्त्री विषयात पनि डोष उपबनवातान्दोलिततरलतराया। एतनाब - [४] वासवदत्ता। निकुनपुननिविष्टावकोटक कुटम्बिनीनिरीक्ष्यमाणाईशफरया, पोताधानलुब्धकोयष्टिकस्कभनमोमवेतमवनया, तरलतरण मालासश्चरदुहण्डपानदर्शनधावदतिचपनराजिन्नराजिरनितोप- कूलमलिलया, कपाटौरमिथुनमैथनदर्शनोपजातनिधिग्रहण- कौतुक-किरातशतवन्धमानतीरया,क्येव दर्शितमुखविभनया, मत्तयेव सूखलितगत्या, दिनारम्भनामाव वईमानवेलया, भारतसमरभूम्येव नृत्यत्वावधया, प्रादृषेव विज़म्भमाणशतपत्र- बाते गुणवयं बतिम: तेम कामिनी सदा सुखकारिताड ध्वनिता । मखनिनपचे निविष्टोऽवकोटको वनसत्कटम्बिनी खी तया निरीक्ष्यमाणो. संशपरो दणपाली यस्यां तया। (“कोऽयकोट कशाप बयाका तवको स्मता । "पापोडशफरः" इति हयोरपि हारावलो) पोतापानं दागहमत्स्य सातसव हम्मकोर्याष्टकम्य टिहिमकम्य स्कमनं शब्द ते न भौमं वेतसमनं यथासया। [स्वभः सौवो धातुरनेकार्थत्वाच्छब्दार्थ: ] (“नद्रागड मस्य मात: पीताधानम" । "कोष्ट. टिभिकः' इति होरप्यमरः) तरलतरमालायां मञ्चपदहाडपालो मत्स्यविशेष. तद्दनेन पावदतिचपना या राजिल रागिर्डमममूहलेन रचितमुपकून सविसं धमालया। ( "भवेटुहगड पाखस्तु सर्पमत्स्य पभेदयोः" इति विश्वप्रकाशः। “समी शनिलड़ण्ड भो (न्य मर: ) कीर: खननम्न मथनममदानेनोपजातं मिचियाप- कौतुक येषां ताकिरातानां यतेन मानतौरया। (“कपाटोरः। खनले खस्त खान: इति हारावलो। “कौतूहलं कौतूकं च । “भेदा: किरातशबर- पुलिन्दा मेछनातयः" इति योरप्यमरः ) तवा बराहमिहिर:,- तस्मिन् मिधिभवति मैथुममेति यसिन् यथिन् पुनयमति तब तलेऽति वाच: । पहारमप्यपदिशान्ति पुरोषणेऽस्य तत्कौतुकाय नयनाम्य खनेडरिवीम. ति। बसलामोऽपि- 'सारखडं विष भूमिभागे धिन मवेत या कति विठाम । यवानो खचनको विध रतं भवेत तब महानिधानमपति कायेव दती मुखा बदनस्य विभा पोष्ठभुकुठौविकारादियंया। पचे-मुखम्भिको नि:मर. बरको यथा । ("मुखं नि:सरणाबी: इति धरणिः। “भारत कमियमर:) मत्तयैव सविता गतिर्यस्यास्तथा । पक्ष-सूदलिता सिय्यक गति: प्रवासी जाया। दिनारपबचाय बरमाना देखा कासो यां या । पये- वासवदत्ता। [४] पिहितविषधरया, धनकामयेव तभूभृत्सेवया, रेवया प्रियः तमयेव प्रसारितवोचिहस्तयोपगूढः । यश्व- - हरिखरनखरविदारितकुम्भस्थलविकलवारणध्वानः । अद्यापि कुम्भसम्भवमायतीवोच्चतालभुजः ॥ ततो मकरन्दस्तमुवाच,- “पश्योदश्चदवाञ्चदञ्चितवपुः पश्चाई पूर्वार्द्धभाक् स्तब्धोत्तानितपृष्ठनिष्ठितमनागभुग्नाग्रलालभृत् । दंष्ट्राकोटिविशङ्कटास्य कुहरः कुर्वन् सटामुत्कटा- मुत्कर्ण: कुरुते क्रम करिपती क्रराकति: केसरी। धने द्रव्ये, वेला मयांदा, ("प्रधाम्बुविकतो वेला काल मर्यादयोरपि" इत्यमरः)। भारत समरभुम्येव न यक वन्धमपमूड कलेवरं यस्यां तया; पचे-कबन्ध जलं, ( "कबन्ध सलिले रुने कन्धो राक्षसान्तरे” इति विश्वः । “कबन्धोऽस्त्री क्रियायुनामपमूई कलेवरम्" इत्यमरः)। प्रावध विजम्ममाणैः शतपमयः, पिहिताः मयुर- अक्षणभयादितसतम्झनाः, विषधराः सर्पा यस्यां तथा ; ( “मतपब: सितापा: मचलाकी - चन्द्र को" इति हारावलो) पचे-विजम्ममाण शतपः कुशेशय:. पिहिताछवाः, विषधरा: नलधरातड़ागादयो यस्यां तया, (“मतपवं कुशे गयम्" प्रत्यमरः । “विष खेड़े जलेऽपिच' इति विश्वः) । कामोऽभिलाषा यस्यातयेव, कता भूमती राक्ष:, पचे-विन्ध्य स्य, सेरा यया । प्रसारित बौचिस्तया मियतमयेवोपगूढः । रोति ।-यो विध्यः, उसस्ताल एव भुमो यस्य सः तादृशः, हरिखरनखर. विदारितकुम्भस्थतविकखवारणध्वानरद्यापि कुम्भसम्भवम अगस्त्यम, पाहयतोवा- गच्छागले त्याहानं, करोतीवेत्यर्थः, ("कुञ्जरी वारण: करौ' । अगस्त्यः कुम्भसम्भवः" इति योरप्यमरः)। सत्प्रधालङ्कारः। बायां उत्तम्। ततो गिरिदर्शनोत्तरं, मकरन्द कन्दप केतुम, उवाच । खभावोत्याऽऽ, पश्यति ।-उदयचित, पवाचदधोगच्छत्, पश्चितं वपुः पशाईपूर्वाडे भगति इति साक्, [ “अपर स्थाई पथभावो वक्तव्यः” इति प्रथादेशः ] तमोत्तानितपृष्ठे निहितं स्थितं नाटक, मनागीषत, अममयमय [10] वासवदत्ता। पषिच- उत्कर्णोऽयमकाण्ड चण्डिमपटः स्फारस्फुरत्केसरः क्रूराकारकरालवत्र विकट: स्तब्धोद्धलाङ्गलभृत् । चित्रेणापि न शक्यतेऽभिलिखितुं सर्वाङ्गसङ्कोचनात् चौकुर्वहिरिकुञ्जकुञ्जरशिरःकुम्भस्थलस्यो हरिः ॥ अनन्तरं नोचदेशनद्येव न्यग्रोधोपचितया,उत्तरगोग्रहसमर. भूम्येव विजम्भमाणहवलया, मरदेशढकायात्रयेव धनसार- सार्थवाहिन्या, विदग्धजनमधुपानगोष्ठेरव नानाविटपोतासवया, नलकूबरचित्तवृत्त्येव सततकृतरम्भया, मत्तमातङ्गगत्येव घण्टा, रवावेदितमार्गया, सदोखरसेवयेवादूरोहतबहुफलया, विराट- लक्ष्मावानन्दितको चकश तया, विन्ध्याटव्या कतिचित् पदानि गत्वा कामिन इत्र मदनशलाकाङ्कितस्य जम्बृक्षस्य शीतल- छायायां विशश्राम। साहक. खालं पुकः, तं बिभर्ति इति ताटक, एंट्रा कोडिभिर्विशङ्कटं वात, पास्य कुहरं मुख गर्भो यस्य ताटक, उत् तो, कह्ण यस्य सः तादृशः, सठा- मुत्कटां कुंदन कराकवि: केसरी सिंह, वरिपती गणवरे, क्रमं पादविच पं, कुरते पश्य; ["पश्य भगो पावति' इत्यादविवाद क्रियाया: कमवा ] (“पृच्छोऽस्त्री लमलाङ्गलम् । “विशाङ्कट पृथु बहत्" इति दयारण्य मरः । 'सटा नटाकै सरया:" इति हैम:)। खभावातिरलहारः, "स्वभावातिन्तु नौष जागादिस्थ स्व वर्णनम् इति लक्षणात् । शार्दूलविक्रीडितं इतम्। "सूचिमस नसता: सगुरवः शास्वविक्रीडितम्" इति लक्षणान् । उत्सममा मणायला कालगनं वयं यति, उल्क ति ।-कर्णः, प्रकाण्ड पण्डिमपटुः, स्फार बहु, स्फुरन्त: कैसरा यस सादृशः, कराकार करालं व मुखें, तेन विकटो भयानका, ध निशलम, कई मुरिचतं, विभात वाहका बोल्कुन, गिरिकुन कुनरशिर कुम्भस्थ बस्योऽयं पुरापती, हरि: सिका, सांग मोधनाधिपायभिलिखि व सक्यते । wa शिरःपदमधिकम् । ("तुम सिंहयोः स्कन्ध केशेषु पकुलद्रुमे। बागइच किनको केसर; स्थान कवि हैम:) :
घासवदत्ता। [५] अत्रान्तरे भगवानपि मरीचिमाल्यातपलान्तमत्तमहिष- - अनन्तरं सिंहावलोकनानन्त, विध्याटया विध्यारखेन, कतिचित पदानि गत्वा बामिन व मदनशलाकाऽडितस्य नम्बर क्षम्य शीतल हायायां विशवामेत्यन्वयः । ("मदनशलाका मारियां पाठशालिमो" इतिजारावली) पचे-मदनशलाका कामादपोध की पतिविशेष:, ("मदनगलाका कामौ सिौषधमप्यर्थ काति" इति मर्गः। “स्यादनशलाकाऽपि साऱ्या कामादयौषधौ इति विश्वप्रकाशः) नख- चमिति केचित्। नौचदेशनोक निम्नभागमोव, न्यग्रोधोऽध:प्रदेशावरोधन, तेनोपचितया हइया; पचे-न्यग्रोधे, उपषिता तया, (“बपोधो बहुपाहट:" इत्यमरः )। उत्तरगोग्रासमरभूम्ये व विजम्भमाणो बहनलोऽर्जुन: यस्था तथा ; ("उत्त. एस्तु विराटस्य तमय दिशि चौत" इति विश्वप्रकाश:) पक्ष-वृहन्नलो धममय यस्या तया । ढकाया ढकावने:, यात्रा गमनं ढायावा, मरुदंसस्य ढकायावा तयेव, घनो मेधः, तत्मार: पानीयं, तदर्थ साथ: समू,तदाहिनी तत्प्रापिका तया; या- ढकत्यनेन तइनि:, सा चासो यावा उत्सव: तयैव तदुना मुदकं कूपादित्येवरूप- तात्या ; अन्य पूर्ववत् ; ( "गमनोत्सवयीर्यावा" इति विश्व:) मरदेश नलाथिमी ढकाध्वनिश्रावणान्जलमुद्गतमन्योरिति निकषा प्रयासोति प्रसिद्धम; पचे-घनसार: कपर, पुष्य फल होन: करवीर समानाकारपव: सुपभेटो वा, (“घनसारस्तु कपरे वृक्षभेदे गलेऽपि " इति निवः ) ढकशावेति बपपाठः। [ "संज्ञात्वात यापोः संज्ञा छन्द सोः” इत्यस्या पात: ] विदग्ध अनमपानमोठाव नामाबिटेरने कषिरु गैः, पोत पासको मद्यं यस्यां तादृशया ; ("षिड्नः पालयको बिट:"। "भैरयमासवः शौ:" इति योरप्यमरः) पच-नानाविटपिषु त मातम, पास लावादिकं यस्यां तवा । मलकूब (: कुबेरपुवः, पित्य व सतसं धृता रमा वामिकाऽसरसो यया तरहश्या; (पस्ये धनवती' पुवस्तु नखबर:' इति कुबेरकरणऽमर:) पचे- सततं पता रमा कदली यया, ("कदली वारणबुमा रथा मोचाउंशुमत् फला" समरः)। मत्तमातहगत्येव घण्टाघा रब: शब्दः, सेमादितमामधा; पचे- घण्टारवा वृक्षभेदः, (“घण्टारवा तु शयपुष्पिका सत्यमरः)। सदोश्वरसेक्येवा. दूगरोहतानि बहू ने बहुविधानि भूमासि वा, फलानि यथा तया; पचे-दूर अघ्रम, सद्गानि बहान धनाद्यनिष्टनिवारवादीनि फलानि घया क्या। बिराट. ४ावानन्दितं कीचकानां तच्छालाना, मतं यया; पचे-कोपा वंशविशेषाः, ("वेषत: कोषकाल स्युयें खननानियोजना: इत्यमरः)।
[१२] वासवदत्ता। लोचनपाटलमण्डलवरमाचलशृङ्गमारगेह। ततो मकरन्दः फलमूलान्यादाय कथं-कथमपि तमभिनन्दिताहारपरिचय- मकार्षीत, स्वयं च तद्भशेषमश नमकरोत् । अथ तामेव प्रियतमां हृदयफलके सङ्कल्पा तूलिकया लिखितामिवावलोकयन् निस्पन्दकरणग्रामः कन्दपंकेतुर्मकरन्द- विरचितपल्लवशयने सुष्वाप। अथाईयाममात्रावखण्डितायां यामवत्यां तत्र जम्बतरु- शिखरे शुकसारिकयोमिथः कलहायमानयोः कलहायमानयोः कलकल श्रुत्वा कन्दर्प केतुर्मकरन्दमुवाच- वयस्य ! शृणुवस्तावदेतयो- गलापम्" इति। ततः सारिका प्रकोपतरलाक्षरमुवाच-"कितव! सारि- पवान्तरेऽभिनवसरे, पातपनान्तमत्तमहिषलोचनवत् पाटलो मण्डलो यस्य नाहक, मरौधिमालो सूर्यः, चरमाचल पङ्ग मस्तगिरिशिखरम्, पारोह। ("वेत. रक्तस्नु पाटलः । “पसस्तु चरम: मामत्' इति इयोरप्यमरः)। ततोऽस्तगमनोरं, मकरन्दः फलमूलान्यादाय सं कन्दपंकेतुम्, पभिनन्दिताहारपरिचयमकार्षांत, स्वयं तक्तशेषमशनमकरोता भय फलाद्यशनोकरं, हदयफलके हृदयपट्टे, सङ्कल्पा तूलिया कूकिया, लिखितां तामेव खादृष्टामेव, प्रियतमामवलोकयन् ध्याने पश्यन्, निस्पन्दकरण यामी निश्च उसकलेन्द्रियः, कन्दर्पतुर्मकरन्दविरचितपनवमयने सुध्धाप। (“पथ तूलिका कूधिका" इति हैम:)। नत्तत्रत कन्दमूलाममपल्लवमयनजयनेन गिरौ सपथरणं ध्वनितम् । गिरेः सदाः फखदारत्वं दर्शयति, पत्यादिना ।-पथ शयनोत्तरम, अईयाममावावखण्डितायां विभावया तब अन्य तशिखरे तस्मिन् लाख बचाये, मिथः बलहायमानयोः शुकसारिकयो: कलकलं श्रुत्वा कन्दपक तुम बरन्दमुवाच । ("मियोऽन्णेऽयं रहस्खपि" । "छौ यामप्रहरी समौ" इत्यभयवाप्यमरः) । किमिवार, वयस्येति।-पयस्यैतबोराखा तावच्छ गुव इति । ततः कबधानन्तरं, सारिका प्रकोपतरखाचरं [क्रियाविशेषणम्] उवाच-वितक, वासवदत्तात [३] कथमन्यथा काऽन्तरमन्विस्थ समागतोऽसि ? राविरियतो तव ?” इति। तच्छ्रुत्वा शकस्तामवादोत्-"भद्रे! अपूर्वाऽद्य कथा मया श्रुना प्रत्यक्षीकता च, तेनायं कालातिपातः" । अथ समुपजातकुतूहलया सारिकयाऽनुरुध्यमान: कथयितुः मारेभे। "अस्ति सुधाधवलेः, बृहत्कथारम्भेरिव शालमलिकोपेतैः, वृत्तेरिव समाणवककोडितैः, करिय धेरिव समत्तवारणैः, सुग्रोवसैन्यैरिव सगवा:, बलिभवनैरिव सुतलसनिवेशः, वेश्मभिरुपशोभितम् ; धनदेनापि प्रचेतसा, प्रजापालेनापि . धत्तं । सारिकाऽन्तरमविष्य, पन्चेष योन तया मा सम्बन्यो लक्ष्यते ; समागतोऽसि बन्यथा सारिकान्त र मन्वन्धाभावे. तदेय स्य तदाग मने लक्षणा; यती राविरिति । सन्दा शुरुमा मारिकाम, अवादी-भट्रे ! पद्यापूर्वा कथा श्रुता प्रत्यचौकसा च कथायाः शब्दप्रवन्धम्य সন্মা মম যমুনজিঘামা অৰি সামান্য सदाश्रया जना लक्ष्यन्ते ; तेनायं कालातिपात: महागमनेऽतिकाल इत्यर्थः । एकवाक्शवोत्तर, समुपजातकुतूहलघा सारिकयाऽनुरून्यमान: अपयादिना भूयो भूयोऽयं मान:, शुक: इतिष:, कथितुमारंभे । कुसुमपुरं नाम नगर मम्तो यन्वयः। कीदृग्वेश्म भिवपशोभितम् ? मुभाषपन: 'छुहो” इति प्रमिई लेपनद्रव्यं, ( "मुधा लेपोऽमृतं नही त्यमरः)। ब्रहल्का गुपाच्य कतिः, तदारम्भरिव भाल भलिकोपले: मालक्षिका माधिकाविशेषः ; पसे- शालभक्षिका पुतलिका, ("शानमन्त्री पासालिका च पुनलिका' इति हैमः) । इत्तरित छन्दोभिरिव, समावक कीडित; माणवककौडितं नाम छन्दोविशेषः, 'माणवक मातलगा:" ; पले-मापकानां शिशूनां, कौड़ितानि तैः सहितानि त: । करियूथैरिव समत्त वारणे: ममतग ; पो-सनिय॑ है:, ( "मत्तवार परिवन्ति धानतिन करे। महामासादवौधौमां बरगड़े चाप्यपाश्रये । ति विकाशः । "निर्य हो मतवारणम्" इति वैजयन्ती । “मत्तालम्बोऽपाश्रय: स्यात् प्रपौवो मनवारण: इति हैमः। "नियर: शेखर द्वारे निर्यास नागदन्त के प्रति विश्वप्रकाश:)। सुगौवसैन्युरिव सगवा: गराधी वानरविशेषस्त महितः पो-सगवा भवातायनैः। भलिभवनैरिव पुतले पासावविशेष, सनिवेमो येषां ते; पचे- %3 .
[४] वासवदत्ता। रामिण, प्रियंवदेनापि पुष्प के तुना, भरतेनापि शत्रुघ्नेन, तिथि- परेणाप्यतिथि सत्कारपरण, प्रसङ्घयनापि सङ्ख्यावता, अमर्म- भेदिनाऽपि वीरतरेगा, अपतितेनापि नानासवासक्तेन, सुदर्शने. नाप्य चकेगा, अजातमदेनापि सुप्रतीकेन, अपक्षपातिनाऽपि हंसेन, अविदितनेहक्षयेणापि कुलप्रदीपेन,अग्रन्थि नाऽपि वंश- योतेन, निदाघदिवसेनेव वृषविवाहितरुचिना, माधविराम- दिवसेनेव तपस्यारम्भिणा, अग्रहेगापि काव्यजीवज्ञेन, पौरजने- नानुगतम् ; धनागमदिवसेनेव दर्शितखण्डानेण, वेलातटेनेव %B . शोभनस्तन मनिवेशो येषां तेः। पौरजनेनानुगमित्यन्वयः । पौरजनेनानुगतमित्यन्वयः। धनदनापि कबरेणापि, अधेतमा वरुणेनेति विरोध:; धन दो धनदाता, प्रकटं चेती यस्य स इत्याविरोधः । जापाली नावाला, रामः पविशेष प्रति विरोध: ; केचित् त्वज्ञापाली समपूर्वमः, रामो दाशरथिरिति विरोध: ; ( " नावाल: स्वादमाजीव:"। समः समरो गक्य: जामः । इत्यादयो मगेन्दादा:" इत्यभय वाप्यमरः) पकारी वासुदेवः, तस्माजातोऽत्र: कामः. तमाफालयति नाटक. पत एव स्मयतोति राम: [विजन्तादच. ततोऽण] स्त्रोणा कोडाकारकसाशनेविरोधः। प्रियंवदी गन्धर्वविशेषः, पुष्य केतुः काम इति विरोध: ; प्रियं वदतीति तादृक् तेन, [ “प्रियवशे: बद: खच' इति खच । *हिंषत" इति मुम् ] पुष्प के तुः पुष्पाभरण सोने त्यविरोधः । भस्त: के केयौतनयः, शत्नुघ्नः सौमिविरिति विरोध: ; भे नक्षवे रसम्तेन ज्योतिषि के प. शवधातकैनेति परिहारः। तियो विक्षिततत्तत्तिथि कमषि, परेण रतेन, न तिथि सत्कारपरोऽतिक्षित सत्कारपर इति विरोध: ; पतिथीनामायन्तूनां मल्कारपरणेति परिकारः, ( "भागन्तु- अतिधिर्ना रहागते' इत्यमरः)। पसझेाम बहुत्वाङ्गपनारहितेन, सावता सशासक्तिनेति विरोधः; असानायुडेन, सहपावता पण्डितेनेत्यविरोधः, (मृधमास्कन्दनं सशाम् । “सडावान् पण्डितः कविः" इत्युभयवाप्यमरः) । पमर्म. भेदिमाऽपि बोरसरेण कालेन, काण्डस्य मर्मभेदित्वं प्रसिई, तडिनत्वेन वर्णन विशेषः; ("अजिह्मगो वीरतरोऽस्त्रकराटक: तिहारावलो) मर्म रहस्य, तदभेद कैन, बोगतरेशातिशूरे अखि परिहारः। अपतितेन भूमापतितेन, नानासवासनानेव- मद्या मक्ते नेति विरोध: ; ("मेरेयमासवः शोधः' इत्यमरः) पपतितेनाप्रायचित्ताई, भाना सका पनेअपनाः तेषारतेनेति परिहार, ("यन: सोऽवरी यागः" .
वासवदत्ता। [५] . प्रबालमणिमण्डितेन, देवाङ्गनाजनेनेवेन्द्राणीपरिचयक्दिन्धन, वनगजेनेव पल्लवपल्लवितरुचिना, कोकिलेनेव परपुष्टेन, भ्रमरे. सोव कुसुमेषु लालितेन, जलोकसेव रक्तावष्टिनिपुणेन, याज- केनेव सुरतार्थिना, महानटबाहुनेव वलाइजङ्गेन, गरुड़ेनेव विलासिहृदयतापकरण, अन्धासुरेणेव शूलानामुपरिगतेन, वेश्याजनेनाधिष्ठितं कुमुमपुरं नाम नगरम् । . . . . इत्यमरः)। अमातमदेना समतदानेन, सुप्रतीकेन तन्द्रामकगजेनेति बिरोधः, पमातमदनासनातावारण, मष्ट प्रतीक मङ्गं यस्य तेनेति परिहार:, ( पङ्ग प्रतीको. उपयवः" इत्यमरः)। सुदर्शने नाचक्रप, विषाच कस्य सुदर्शन प्रति संजति विरोध: ; पच के पादम्भेन, ("मनावने समूह च दाने भेदरपानयोः' इति रन्तिदेव:) शोभन दर्शनं यस्ये त्यविरोधः। न पसेगा गमता, पततोत्यपक्षपाती तेन, हंसेन परिणेति विरोधः पकार विणी, पक्षपाती साहोम, हंसेन पिशुन निलामेन वेति परिहारः, ("कारो वामदेवः यात प्रत्येकाचरः। “मो विशुद्धे नियों से च विद्यमान्तरे" इति विशः)। न विदितः सहस्य तेल, चयो येन तेनापि कुलप्रदीपेनेति विरोधः; न विदित: मेयोऽनुरागदयो येन, कुलस्य वंशस्य, प्रदीपेम प्रकाशनेति परिहारः। भन्थिना पवरहितेन, वंशपोतन माडुरेणेति विरोध: ; अन्थिना ग्रहदयन, वंशपोतेन मत्कुलाभ केणे त्यविरीधः। निदाघ. दिवसेनेव वषेप वृषभसामणेन, विवतिकधिना प्रवडतापनेत्यर्थः ; पचे-वृषे धर्म, विवाह तकचिना। माधविरामदिवसेनेव तपस्यस्य फालानस्य, पारम्भिणा ; ( "स्थान तपस्य: कालानिकः” इत्यमरः) पक्षे-तपसा तपकरणं, दारम्भिणा। भयहेगापि कान्यजीवजेन शुक्रगुरुबुधेन ; पचे-काव्यस्य नीवजेनाशय जेन । वेश्यामनेनाधि. टितमिन्यन्वयः। धनागमदिवसेनेव दामंतखण्डाभेष दर्शितखण मेघन; पचे- खण्डानं दतचतविशेषः, तथा च वामनः,-"विचित्रमौषपरिमगडलं चक्षते: समन्ताहिशटैकपेतम। खण्डायमेतद्दशनायलेखं विम्बाधरोमनाविभुषणाय ॥ इति । वेलनटेनेव प्रबाला विद्रुमाः, मण्यश्च मण्डितेन ; पखे-प्रवालकत्तमके शैविटुमैवा, मपिभिमण्डितेन; यहा-प्रवालमापदन्तक्षतविशेषः, तथा च वामनः,-गाद हन्तोष्ठ संयोगात स बालमणिभवेत्" इति देवानामनेनेवेन्द्राणी शची, तस्याः परिचयादिदग्धेन, पचे-पन्द्राणी रतौ बन्धविशेषः, "निमयसतनावमा .
वासवदत्ता। यत्र च सुरासुरमौलिमालालालित चरणारविन्दा, शुम्भ निशुम्भमहावनदाववाला, महिषमहासुरगिरिवजसार: धारा, प्रणयप्रपतगङ्गाधरजटाजटस्खलितजाबीजलधारा. धौतपादपद्मा, भगवती कात्यायनी वेतालाभिधाना स्वयं प्रतिवसति। १ भवति चाभ्यामाता न्द्रालौरचितत्वाटिन्द्रागोन्याख्यथा बन्धः ॥" इति। वनगजेनेव पालवे किसलये, पजविता विडा, चिरिच्छा येन तेन ; पक्षे-पल्लव: पनवेषु वा विटविटेषु वा, विव ितमधिना, (पल्लव: किसलये पिडगे वितार विटपेऽपि " इति वि:)। कोकिलेनेव परमात पृष्टेन ; पने-परमत्यर्थ, पुष्टेन । ममरे व कुममेषु पुष्पेषु, खालितेन ; पो-कुसुमेषु षा कामन, लालितेन। जलौक सेव एकाक्रष्टि; रुधिराष्टिः, तव निपुगोन ; ( "रक्त तशोणितम" इत्यमरः) [ “जलौक- मेन' ति पाठे--मोकाशब्दात स्वान पश्चात समामः] पो-रलाना- मनुरक्तानाम, भाष्टिसब निपुन । (शाब्दि कैस्तु लोकाभिः कथितोऽयं काली कम इति शब्दभेदप्रकाश:)। याजके ने व मृरता सुरवं, तदथिना; [ भावे तल, “तल न्य म्बियाम्" इति स्त्रोत्वम् ] पक्षे-सुरतं निश्वनं, तदर्थिना । महानटवानेर शिवभुजनेव, बल्ला इगङ्गेन, पई-वला इलासिना, ( "भजनोऽतिविलासिना:" इति विश्व:)। गरुड़ेने व विले पासितमुपवेष्टुं शीखं वैषां तेषां सयां, हृदयताप करेण पने---विलामिनां स्वाइनि मनगीनामा, हदयतापकरेगा । पवा- मुरेणेव शूमानामुपरिगतेन; { दारा यादाविवविवाभिप्रायन बहुवचनम् । चन्मामुरी भैरवगा शूलाग्रे रोपित इति कथा; पचे-शूलानामुपग्गिनेन अन्य व बितायो वेश्याम्योऽधिकेनेमि भाव:. ( "म यौ प्रहरणे शूल: केतने योगरोगयोः । खलाटेच बधार्थाय कोलके पण्य घोषिति" इति विश्वप्रकाशः)। यब कुरामपुरे, येतालाभिधाना स्वयं प्रतिवमतौति सम्बन्धः । सरासरेमि पटम। शुम्भनिशुम्भावेव महावनं तम्य दाबच्चाला पारण्यानिभिखा, ("दादावी बनारण्य बङ्गो इत्यमरः)। महिषेति पक, "विषष्यभेदताट्रप्यरक्ष में विषय म्य यत" इति क्षणात्। प्रणयन प्रीत्या, प्रणतो यो गङ्गाधरस्तम्य जटाजूटात् स्खलिता या नाङ्गीनधारा तया धौतपादपमा; एतेन न केवल भलेव प्रपनाम, सपवाऽपि पादचालनमाचरितमिति अनितं, तेनातिमामात्वं ध्वनितम् । . .
वासवदत्ता। [१७] यस्य च परिसरे सुरासुरमुकुटकुसुमरजोराजिपरिमल- वाहिनी, पितामहकमण्डलुधर्मद्रवधारा, धरातलगतसगरसुत- शतसुरनगरसमारोहण पुण्यरज्जः, ऐरावतकट कषणकम्पिततट- हरिचन्दनस्यन्द मसुरभितमलिला, सन्नीलसुरसुन्दरीनितम्ब- विम्बाहतितरलिततरङ्गा, नानावती सप्तर्षिजटाटवीपरिमल- पुण्यवेणिः, एणतिलकमुकुटजटाजूटविकटकुहरभ्रान्तिजनित. संस्कारतयेव कुटिन्नावत्ती, धरणीव सार्वभौमकरस्पर्शो- भोगक्षमा, जलदकालसरसीव गन्धाधोपरिभ्रमभ्रमरमाला. ऽनुमीयमानजलमग्नकुमुदपुण्डरीका,छन्दोविचितिरिव मालिनी- सनाथा, हतान्धतमसाऽपि तमसान्विता, वीचिकलिताऽप्य. वोचिदुर्गमा, भगवती भागीरथी वहति । यख पुरस्य, परिसर प्रान्ते, भागीरथी गङ्गा, वहौति सम्बन्धः। सुरासुरेति। पितामहस्य ब्रह्मणः, कमण्डलोघ मंद्रवरूपा धारा । घरातलगतसगरमुतशतस्य सुरनगरसमारोहणार्य पुण्यरज्जः। रावतस्य कटकषणेन गण्डस्थलघषयोन, कम्पिततटमरिचन्दनस्य स्यन्दनेन प्रसवणेन, सुरमित मलिला। सखोल [क्रिया- विशेषणं] मुरसुन्दरीनितम्ब विम्बातिभिसरलिततरना। सामावती गांसप्तर्षिजटा- टन्या: परिमल पुण्य पि: पुण्यमवास। एणतिल कश्चन्द्रः, मुकुटे यस्य तस्य नटाजूट- विकट कुहरे भान्ति मणं, तेन ननितसंस्कारतयेव कुटिल चावों मखधमहतो, (“यादावोऽम्भमां भमः' इत्यमरः)। धरणीव सार्वभौमश्चक्रवत्तौ; पक्ष- मावभौम उत्तरदिगगनः, तस्य कर स्त्रीपभोगक्षमा, उभयोरेकदिक्चत्वादिति भावः, ("स्पर्श: स्पशनदानयोः" इति वित्रः)। बलदवाससरमौष गन्धाधोपरिभ्रमन्ती चामो भ्रमरमाला तया पनुमीयमानामि मलमग्नकुमुदपुण्डरी कापि ययां सा; पचे-कुमुठपुण्डरीको दिगगनौ । छन्दोविचितिग्रन्यविशेष:,तहमालिनी छन्दोविशेष:, तेन समाथा: “मममयययुतेयं मालिनी भोगिलोकः"; पञ्चे-मालिनीनामिका भदौ । तान्धतमसाऽपि नाशिलान्धवाराऽपि, तमसा पन्धकार, पन्वितेवि विरोधः; समसानामिकया नद्या, पन्वितेति परिहारः। गौषिभिस्तरङ्गः, कलिता व्याप्तापि, म बौचिमिर्दुर्गमति विरोध: प-पौषिनरवभेदः, (तदास्तपनामौधिमा रौरवरौरवाः इत्यमरः)।
Ivet] वासवदत्ता। यच दिशि दिषि तारागणमिव कुसुमनिकरमुहहद्धिः, उत्तम्भितजलदः, अनाकरकशाभिघातपरवश-रविरथतुरगग्रास' विषमितपनवे, चन्द्र चमूरुचरण मकान्तामृतकणनिकरसेक- मचातबहल सुकुमारनवकिसलयसहस्रदर्शिताकालसन्ध्याविनमः, भरतचरितैरिव मढा रामाश्रितः. महावीरैरिव नारिकेली. धरैः, असं म्हनतरुणैरिवातिदूरप्रसारिताक्षैः, मत्तमातङ्गकुम्भ- स्थलदारणोद्यतसिंहैरिवोद्यतकेसरैः, सारिष्टैरपि चिरजीविभिः, उपवन-पादपैरुपशोभितम्, अदितिजठरमिवानेक देव कुत्ता- ध्यासितं, पातालमिव महाबलिशोभितं भुजङ्गाधिष्ठितं च, सुरालयैरपि पवित्र, भोगिभिरपि निरुपद्रवम् । यत्र च सुरतभरखिन सुप्त सीमन्ति नीरवताटङ्गमुद्रादित प्रचण्ड प्रतिपक्षलक्ष्मीकेशपाशकुसुममालाऽऽमोद- - सम्बवातिशयोक्त्या उपवमपादरुपयोभितमित्यन्वयः । दिशि दियोति बटम्। पत एकोनन्धित गलदैः । अनकरिति । ("भवादेस्ताड़नौ कशा इत्यमरः)। चासो भव पम्। शेषं स्पटम्। भरत परितरिय सदा रामाथितः; पक्षे-सन् श्रेष्ठः, य पारामसदाश्रितः। संस्कततारिवातिदूर प्रसारिते पक्षियो यस्तै, कटाचदशंगानभिज्ञवादिति भावः, [ बहुबोको सक्थ्य दो: स्वाजात पच् इति प] यहा-पतिदूरं प्रसारिता पक्षा: पाशका: 2:; (अपाच मिन्द्रिये। ना घनाओं प्रत्यमरः) पचे-पचा विभौतका:, ( "विभीनमः। माऽवस्तु : वर्षफलो भूतावासः बलिद्रुमः" इत्यमरः)। मत्तमात कुषस्थलदारपोयतसिहरिवोबतके सरेकड्तस्कम्ब वैः, गाविवर्णनमेवत; पछे-कैमरा: चा:, (चाम्पेयः कैमरो नागकै सर: पत्थ. मरः)। सारिष्टैरपि मरण सूचक योगविशेषसहितरपि, पिरजीविभिः; पछे- मारिटः फेनिलसहितः, ("परिटः फैमिल: समो” इत्यमरः)। पदिति मठामिव देवमातुकदरपत्पमेकं देगकुलं देवसमू, तेनाध्यासितम्पचे- बकुलं देवराम। सुराख्यमद्यप हैरपि, परिवमिति विरोध: ; सरायबरहै. रिवविरोषः। भोगिभिः सरपि, नियमिति बिरोधः; भोमिभिः सखिभिः रिति परिहार - वासवदत्ता। [५] सरभिलकरामलः, प्रशस्त केदार इव बहुधान्य काव्यसम्पादकः, स्मृङ्गारशेखरो नाम राजा प्रतिवसति । यो बलभित् पावको धर्मराट् निऋति: प्रचेताः सदागतिः धनदः शक्कर इत्यष्टमूर्तिरप्यनष्ट मूक्तिः, पार्थ इव सुभद्रोपेतः ससोमसेनश्व, कृष्ण इव सत्यभामोपेतः सबलश्च । सुराणां पाताऽसौ स पुनरतिपुण्य कहृदयो ग्रहस्तस्यास्थाने गुरुरुचितमार्ग स निरतः । करस्तस्यात्यर्थं वहति शतकोटिप्रणयितां स सर्वखं दाता रणमिव सुरेशं विजयते । या कुमपुरनामनगरे, पारश खरा नाम राजा प्रतिवसतौति सम्बन्धः । सरतेति स्पष्टम्। प्रवाह ति स्पटम, अनेन चयापूर्वकमारल मो: खायचो. तति ध्वनितम्। प्रशस्त केदार व विपल वेवामन, बहुधाधिकार्यसम्पादकः; ("पुनपुंसकायाः केदार: देवम्इयमर.) प-बहुधा बहुमकारण, पन्धकाय्य सम्पादक:। यः सारशेखरा, बलभि छलबलभेत्ता, पावकः पवित्रता, धर्मरागते धर्म- राट्, निर्गता ऋतिः श्रद्धा यातायः, (तर्गतो पायां च पडायां- शुभेडाप " इति रमम:) प्रकटं घेता यस्य स चेता:, सताम् मा साकल्ये न, गतिनियां यमात ताशः, धनदो धनदाता, शङ्करः कन्याशारो; पचे-बलभिदिन्द्रः, पायको बहिः, धर्मराट् यमः, निनो रापमा, प्रवता: वरुषः, सदागतिवायु:, बगदः कुबेर:, शङ्कर: भिव:, इत्यष्टमू तरष्ट गुपविशिष्टा मृतिरस्ये त्यष्टमूतिरप्य - मटमूर्ति: नाटो मूतंयोऽस्ये त्यनष्ट मूत्तिरिति विरोध: : अनटा मुत्तिरस्ये त्य नष्टमूत्तिरिति परिहारः। पाय बाजुन ११, सुभद्रयोपतः, भामेनन माइत: सभीमसेनः ; पवे-मोसनमदेव कल्याणेन युतः, भोमा सन भामयोपेतः, सबल: सबलभद्रः, १३-सत्यं .. । दोनच, माप बसाय, वाभिर्युत:, सबख: ससैन्यः। सुराणामिति ।-पसाविन्द्रः, सुराप देवानां पाता रक्षक:, मद्यप पाव श्रेषमश्मिा अर्थः, शारशेखर: पुनरनिपुण्यं ५.म. एकं हृदयं यस्येस्यत्कर्ष इद्वान, तसे न्य, भास्थाने भायां, गुरुधुंडात;, अभी यहे पहिता, तो द्वार वासवदत्ता। जीवावष्टिं स चक्रे मृधभुवि धनुष: शत्रुरामोहतासु. लक्षाप्तिांगणानामभवदरिबले तदयशस्तेन लब्धम् । मुक्ता तेन क्षमेति त्वरितमरिबलैरुत्तमाः प्रतिष्ठा पञ्चत्वं हेषिसैन्ये स्थितमवनिपतिनाप सङ्क्षयान्तरं सः ॥ यत्र च राजनि राजनौतिचतुरे चतुरुदधिमेखलाया भुको नायके शासति वसमती पिटकायें वृषोत्सर्गः, शशिनः कन्या- तुलारोहणं, योगे शूलव्याघातचिन्ता, दानच्छेदः करिकपोलेषु, पस्था ने गुरुर्महान्, ग्रहो निर्बश्व इत्ययं व, ( “नि खोपरागादियो ग्रहाः' इत्य- मरः) स रामा, सचितमार्ग निरतः सता, तखेन्द्र स्थ, करी इत:, शतकोटिमणयितां बजापयितां. बइति, ("शतकोटि: खक: शबो दम्भालिरशनियोः" इत्यमरः) शतकोटिसधाकद्रव्यप्रणयिता सामिलापतेति याचकरपोऽयं, स राना, सवखं दाता, ["न खोवा-ति निषेधात कामणि षष्ठो न ] मुरेशमिन्द्र, तमिव विजयते, ["विपराभ्यां जे: स्यात्मनेपदम् ] विरोधाभासोऽलङ्कारः। शिखरिणी छन्दः, रसस्ट्रैमिकता यमनसभला ग: शिखरिणी”। नोवेति ।-सङ्गारशेखर:, मृधभुविधनुषो मौवायाः प्रथञ्चाया:, पाष्टि माकर्षणं, चक्र, शत्रुगतासुरासोत ; धनुषा जीवावष्टिः शवोमरपमित्वमा बलकारः; सपनातिशयोक्तिव। ("मौर्षों नौवा गुणो गन्या शिक्षा बापासनं गुणे' इति हैम:) परिवले मार्गणानां चातिरमवत, तेन राज्ञा, वेषामरोणां, यशो लब्ध, तेन राज्ञा, चमा चान्तिः, मुक्ते त्यरिवलेल्वरितमुत्तमाङ्क: प्रतिष्ठा मुक्ता, हेषि सेन्गेऽरिबले, पञ्चत्वं नृत्यु:, खितं, (स्थात् पक्षता काबधमः" इत्यमरः) स राजा, समान्तरं युद्धान्तरं, न पाप माप, एकस्मिन्नेव युद्ध रिपूषां नाशादिति भावः, ("मृध. मास्वन्दनं सहधम् । “बक्ष्यं वदं शरव्यं च ति स्योरप्यमरः)। शेषोऽम्य व । सम्परा छन्दः, "मग्नेयांना बये विनियतियुता सग्धग कोर्तितेयम्।" या यखिन, चतुरुदधिमेखलाया भुवो मायके राजनीतिचतुरे रामनि समतौँ प्रवियों, शामति सति। परिमाया पारा पिकाये षस्य नौलख धन्यस्य वा, यापूर्वकस्वागः, षो धर्मच, एपसार: सवंद योज्यः। यद्यपि पदार्थान्तरेणापि परियोपपद्यते, तथाऽपि ससन्ततिकस्यैव मतिरिति ध्वयितुम - মুগ্ধ ৭িঙ্গায় অবষি মা। মমিল ৭ জুম্মা বুয গ যামি; বয়া वासवदत्ता। दक्षिणवामकरण दिनिश्चये, शरभेदो दधिषु, शृङ्गलाबन्धो वर्ण- प्रथनासु, उत्प्रेक्षाऽऽक्षेपः काव्यालङ्कारिषु.लक्षदानच्युति: सायकानां विषां सर्वविनाशः, कोश सङ्कोच: कमलाकरेषु, जातिहीनता दुष्कुलेषु न पुष्पमानासु, शृङ्गारहानिर्जरत्कारिषु न जनेषु, दुर्वर्णयोग: कटकादिषु न कामिनीकान्तिषु, गान्धारविच्छेदो रागबु न पौरवनितासु, खर्माभावो नीचसेवकेषु न परिजनेषु, . - मारोष्णं, तुसारोपयोग्यस्यानमाराधिनोऽभावादिति माय: 1 योगे विवादि. योगे एप, भूपयाघाती योगविशेषौ, तमीबिन्ता, न तु शूखेन व्याघातबाडनं, तब चिन्ता । करिकपोलेषु एव दानव मदम्ब, विच्छदा. न तु वितरसय विच्छतः हिनिये एटपिगमकरथम परमादयं दक्षिणेऽबादयं वाम रति, दचित. बामो इसी पादौ कर्ज वा, तबी: करणं हेट, [कज हिंसाधाम । वारनका. कावे ल्युट् ]। दधिष्वेष भरभेद: परस्य दध्ययभागम, भेशे नाम:, न तु गरेवाण. भेदः। वर्ण यधनाव काव्यमबभविशेषेष्वे, नायवः, लु मया पाहबन्धेन. बन्नः। काव्याबहारियेवोत्थाऽऽक्षेष: उत्प्रेणावेशवबाग, तदनः शब्दो लक्ष्यते इत्येकवचनोपपत्ति: स्प्रेक्षा पनपानं, तया पाचेपो मिटा, तोऽबन नास्ति (स्थानबधानपि कायालहरऽपि पति वियः। “पवर्षपनि परीवादापवादबत् यमरः)। साय कामामेव लचम दानं महानं, तस्य छुतिः, न तु लक्षदान वितरणस्थ, चुतिः । किपामेव सविमान: समानः, [ व्यवभिप्रायेण बहुवचनम ) न तु सर्वेषां बौना पचितां, कमलाकरेवेव कोमस्य कालस्य, सडोष:, कोशस्य महता, सोच: दुम्कुलेष्वेव मान्या सामान, औनता, न पुषमालास, तव नातीनां वत्कसमानां, सखात, ("नातिनां सामान्यम* प्रत्यमरः)। भरकरिष्येव शहारज्ञानिमगडम कामिः, न तु जनेषु जारस रसम्थ, हामिः, ("रसे माये - शार: बरि. महान कति विव:)। कटवादिष्वेवाभरणेष्वेश, दुस्ख रमतस्य, योयः, न तु बामिमौकान्तिषु कुश्मितवयोगः, ("दुरणे रगतं अप्पम यमरः)। रागष्वेव माधारण वरस्य, विपदः, न तु पोरगनिता गान्धा मिन्दूर, तस्य छेदः, तेन न कायदाज्ये विधवेति ध्वनितम् ; ("निषादभगान्धार- इत्यमरः । नावार रतन सिन्दूरं रक्तवालुकाम* ति हारावी)। नौपसेपष्क्षेित्र .
कासवटता। मलिनाम्बरत्वं निशासु न जनेषु, चलरागता गौतेषु न विदग्धेषु, हषहानिर्निभुवनलीलासु न पौरेषु, भङ्गुरवं रागविवतिषु न चित्तेषु, अनङ्गता कामदेवे न परिजने, मारागमो यौवनी, दयेषु न प्रतिषु, हिजाघातः सुरतेषु न प्रजासु, रसनाबन्धो रतिकलहेषु न दानाबुमतिषु, अधररागिता तरुणीषु न परि. जनेषु, पुरन्धीषु, निस्त्रिंशत्वमसोनां न पुरुषाणां, करवालनाशो योधानां परं व्यवस्थितः । यस्य च महिषी दिग्गजकपोलमदलेखेवानन्दितालिगणा, कर्तनमलकेषु न मारव खर्मस्य परम्परामुडेः, पभावः, न तु परिजनेषु खर्मस्य वस्त्रभेदस्य पौरुषस्य वा, घभावः, ("खम: परम्परागुडी बबभेदेऽपि पौरुषे पति धरथि:)। निशास्त्रे व मखि नाम्वरत्वं, न मनेषु, अम्बरं वस्त्रमाकाशश्च । गौतेष्वव गानेब्वेव, बलरागता, न विदग्धेषु, रागी माल वादिरनुरागच। मिधुवनलीलाखेव वषय शुक्र स्थ, हानि:, भ पौरेषु इषस्य धर्मस्थ, जानि:, ("ज्ये छाऽम्बु धर्म शुक्रेषु स्मृतोऽमौ वषो वृषः सत्य त्वलिनी)। रागपिकतिष्वेव भङ्गरत्वं, न चित्तेषु भङ्गावं कुटिल त्वम । काम. देवे एवामङ्गता मशरोरत्वं, न परिजनेऽनङ्गता सम्बन्धिता। यौवनोदयेषु एव कामख, उदयः, न प्रतिषु मारण्य मारणम्य, उदयः, [ मड प्राणत्यागे। भावे घञ्] । मुरतेष्वेव हि दन्तः, पाघातः, न तु प्रनाम शाज्याङ्गेषु प्रजासु, बिजाना ब्राह्मणानां पक्षिण बा, घात:। रतिकलईये एसनाया: बाया:, बन्धः, न दानानुमतिषु रसमाया जिह्वाया:, बन्धो जड़ता, (स्त्री कन्या मेखला काञ्ची सप्तको रसना तथा” । "रसज्ञा रसना निहा इत्यु- भयबाप्यमरः)। तरूपीध्वेवाधरस्वाधरी, रागिता, न परिखनेष्यधर गौचे, बनुरागिता। बसकै ध्येय कनं छेद, पुरन्धीषु स्त्रीषु, सूबोत्पादनं, ("दारा: स्यान तु कुटुम्बिनी । पुरन्धी इत्यमरः । “ कच योदे मारोणां सुबनिर्मिती" গুলি বি)। অস্বীকাৰৰ কালাম, বিনিমল লিমিলি লিভিয়- मारवं, (*मायास्तत्पुरुषस्य वाच्यः" इति उच्] न पुरुषाण मिस्त्रिंशत्वं करत्वं निकपत्वं बा, ( "निष्काकोऽध निस्त्रिंशः करे खङ्गेऽपि चेष्यते” इत्तर- तनम)। बोधानामेव पां केवलं, करवासन खङ्गेन, माशी व्यवस्थितः, नान्य कारण रानागस इलसपा, बालानां शिशूनां कैशानां पा, तामः । .
वासवदत्ता। [३] पावतीव सुकुमारा, सर्वान्तःपुरप्रधानभूताऽनङ्गवती नाम । तयोच मध्यमोपान्ते वयसि वर्तमानयोः कथमपि दैववशात् विभुवनविलोभनीयाकति:, पुलोमतनयेवानन्दितसहस्रनेवा, तनया वासवदत्ता नाम बभूव । अथ सा रावणभुजेवोल्लासित- गोत्रा, परिणाममुपयात्यपि यौवनभरे परिणयपरामुखी तस्थौ । एकदा तु विजम्भमाणसहकारकोरकनिकुरम्बनिपतित- मधुकरमालामदकलमकारजनितपथिकजनसंज्वरः, कोमल- मलय-मारुतोडूत-चूतप्रसवरसास्वाद-कषायकण्ठ कलकण्ठ कुहः रुतमरितसकलदिमखः, विकचकमलखण्डलीयमानमत्तकल- हंसकुलकोलाहलमुखरितसकलसरोवरः, परभूतनखकोटि- पाटितपाटलिकुद्मल-वृन्तविवरविनिर्गतमधुधारामारशीकरकण- निकरसमालब्ध-दक्षिण-समोरगबाणव्रणितपथिकजनबधूहृदयः, यस्य शृङ्गारशेखरस्य, मरिष्यनङ्गावती नामेति प्रसिद्धावियन्वयः। दिगगन- कपोलमदलखेवानन्दितोऽलौना, पले-बालीनां सखीनां, गणो यया सा, पार्वतीय प्रोभन: कुमार: कार्तिकेयो यस्याः, पो-कमारा पतिमदुला, सर्वेष्वन्त:- पुरेषु प्रधानभूता, ("प्रधान क्लौवमेकत्वे प्रधानस्तत्तमे पुमान्" इति मेदिनी)। तयारमवतीक्षारशेखरयोः। कथमपि यत्नेन। यनस्यापि स्वतोऽभुत्वादाम, देववशात्, विमुक्ने विलोभनीयाकतिरभिलषपोषाकति:, पत एवं पुलोमतनयेव अचीव, पानन्दित: सहस्रनेत्र इन्द्रो यया सा, पो-पानन्दितं ससाणां नेत्र यया सा, बासवदत्ता नाम तनया बभूव । पथ सा वासवदत्ता, रावणभुजेवीवासितो मीव: पर्वतः, पक्षे-गोवं कुलं यवा सा। (“दोर्दोषा च भुना भुजे* इति मेदिनी)। परिणाममुपयायपि यौवनभरे परिणयपरामुखी तखो। एकदा बसन्त काख पानगामेत्यन्वधः। विभमाण इति ।- भारः विशेषः। कीमलेति-कषायः सुरभिः, कडः स्वरो यस्य, ("वेडारागे सुरभी रसे वर्षे कषायः" इति मिश्रः। “सुरभिः स्थानोऽपि" इति रखकोमः। “कण्डो बन्ने भनिधाने ध्वनो मदनपादपे' प्रति विभप्रकाश:) कलकण्ठः कोविष:, ("सामाच: कोबिल पिसबलकण्ठः काबपुष्टः' इति इम:) कुहरुतं भरित परितम्। विवि। परभनेति ।-बोटिरपम् । शोवरा बिन्दवः, ("भीकरो [४] वासवदत्ता। मधुमदमुदितकामिनीगण्डषसौधुसे कपुलकितबकुलः, मदनरस- परवविलासिनोतुलाकोटिविकट-चटल चरणारविन्दमन्दप्रहार प्रष्ट कङ्कलितरशतः, प्रतिदिशमलीलप्रायगीयमानगोतश्रवणो- सक-षिङ्गजन प्रारब्धचर्चरीगोताकर्णनमुद्यमानानेकपथिकशतः, दुर्जन इव मतामरम:, दुष्कल इव जातिहोन:, रावण इवापीत- नोहितपलाशशतसेवितः, महाशृङ्गारोव सुगन्धवहः, सुराजेव समृडकुवलयः, वास्तविक इव विनिमुखाशः, सत्कविकाव्य- बन्ध इवाबडतुहिनः, सत्पुरुष व दोकानुबन्धरहितः, कैवत - नया स्मृताः यमरः) समालब्धो मिखितः। प्रणितं सपम । मधमटेति- नवाझुरोधमेन सपुला वाचरित इति भावः, तथा चो-"पादास्त: प्रमस्या विकसबगोकः प्रोकं नहाति बकुली मुखमाधुमिना:* इति। तुम्बाकोटिमोर, तेन विकटं विहिलो पटलं पञ्चां, यशरणारविन्दम । प्रतिदिमिति [ बोमायाम. व्ययीभावः। भरदादित्वा पोलमयं ग्राम्यपायम। परो "वापर इति भाषायां प्रसिद्धम। दुलन व सतां माधनाम, परमोऽभौतिजनकः; पचे- सामरसेन कमलेन माहित: मतामरस:, ("पक तामरसम् यमरः) । दुष्पाल र नाति: सामान्य, तेन मः, (जातितं च सामान्धमन्यमरः) पक्षे-जाति- भालती, ("सुमना माती जाति: यमरः)। रावण रवापोतं लोषितं मधिर सादशः. पलाशशत: रपमां गतः, सेवितः, (अधिमुग्लाहिताव-रतलाम गोपितम' यमरः। हरिहर्षे राचसा पलाश करन: अतः' इति हैम:) पो-पापोतीषपीतवर्ण:. लोहितः स्क्र:, पलाशयत: पलाशययतः, सेवितः, (रोहितो लोहितो .. इत्यमरः)। राडारीक सुगन्ध सुगन्धद्रव्यं, काति वाहनःपक्षे-योभनो श्ववती वायुबिन म:, ("पृषी मन्वयको गन्ध- बाहामिला शुगा: सत्यमरः)। सुराजेच [* पूजनात ति निषेधान टच समडः कुवलयो भुवायो यसान पके-सम्हानि कुनामानि बिन्। वासविजय साविकपटाई कविता सुखम्बामा येन ताहराः; पचे-विभादपेच्या विशेषण, बर्हितः मुखामो समसिमिक, कैपित तु वास्तविको वाटिकापास प्रत्या:, "सुखाशी रातिमिषः श्रीमनामाप्रचेतसो त पित)। सकषिकायक्ष वापरावयुकानि, हिमामयामि a नाम पई-वधि हिमाम्।
वासवदत्ता। [१५] इवाबहराजीवोत्पलशाला, समूहकासारशकुनिसार्थ व निन्दितमरुवकः, शक इवेन्द्राणीकचिः, महावीर इवाधरी छातदमनकः, पिड इवाम्बानसुभगः वसन्तकाल आजगाम । प्रतिदूरप्रवडेन मधुना जगति को वा न विक्रियते ? यद- तिमुक्ताको मुनिरपि विचकास। कुसमशरस्य नवचतप्रसवशर मूलनिलोना मधुकराम्तो यन्त्रणेव रेने। वन्तविनिर्गत . . सत्पुरुष व दोषणानुबन्धन रहित: प-दीपा राविः, तदनुपन रहित:, शमिजासारभक्त्वा तदपक्षपातितेति भावः । "मीन मे बसन्तः सात् । मौनराशिणसूर्यस्य नर्वामीत्तरं दिनमा-३.श राविमानं-२५७ पति प्रसिद्ध ज्योतिष। कैवत व दाशव, पाबद्धाः राजीवोत्पलशाला: मस्यभेदा थम सः, (“रानीगख्या मगे मत्स्य पने राजोपनौविनिति विशवासः । व दामधीवरौ।"स्तिो महर: पालो रागीयः भकुखसिमिः" इति घोरप्यमरः) पले-रानी पद्मम, उत्पलं कुपलयं, शाला वृक्षाः, ("खात्यल कुवलयम इत्यमरः । *गाल: पादपमावे खात् प्राकार प्राकडुने इति विश्वप्रकाशः)। समकासारतत्सम्बन्धी अनि सार्थः पक्षिसमूहः, ("बासार: सरसो सर: । मन्तिपधिमकुनि। “समोरपी मरुषक:" इति विषयमरः) "मरुषा. तिलोके, यहा-मरुबकः पिडीतकः, "मैनफल' इति बीके. ("पिडीतको मरुषक: सनः कराटक: इत्यमरः) पले-मरुपयो मरदेवधी बकः। शक इवेन्दाणी शो, तस्यां चिरभिलाषी वख तादृशः पो-न्द्राको निगुण्डौ, मेउडी" इति खाता लोके, ( "मिन्दु परिन्द्रसरसौ निर्गुण्डी- न्द्रापिके त्वपि इत्यमरः)। वसन्तप्रकरणे एव दमनकषवर्धनान्महावीर बेति प्रचिप्त: पाठः। विग व विट इव, अनानसभग: ; पले-मानमहामहाभिः, “कसरघाति ख्याता, सभगः, ( "पमानस्तु महासहा इत्यमरः)। पतिदूरमहडेन मधुना वसन्तेन मधेन बा, जगति को न विक्रियते ? [कवि पट्]। पतिमुक्त को मुनिरपोति स्पष्टम् ; पने-अतिमुक्तक: पुरूड़कः, मुनि- संगमः, विकास। सत्यया भार, कुसुमसरस्वति।-("राणी पदरचना बन्नषा परिकीर्तिता' तारापी। “बनणं याविबमने बबने रवि .' ति पिकामः) मे सटम्। ति तात् सपनान [4] वासवदत्ता। विचकिम्न कलिकातले मञ्ज गुञ्जन् मधुकरो मकरकेतोस्त्रिभुवन- विजयप्रयापशड्डध्वनिमिव चकार । नवयावकपपल्लविता सम्पुरतरुणीचरणप्रहारानुरागवशाववकिसलयच्छलेन तमिव रागमुदवहदशोकः । मधुरमधुपरिपूरितकामिनीमुखकमल. गण्डषसे काटिव तद्रसमात्म कुसुमेषु बिनहकुलतरू रराज । अन्तराऽन्तरा निपतितमधुकरनिकरकिर्मोरितः कङ्केलिगुच्छो ऽईनिर्वाणमनोभवचिताचक्रानुकारी पथिकजनहृदयदाह- मुवाह। विकचविचकिलराजिरलिकुलगबलेन्द्रनौलमणिमयो मुक्तावलोव मधुश्रयो रुरुचे। विरहिणां वृदयमथनाय कुसुम शरस्य चक्रमिव नागकेसरकुसुममशोभत। पथिकजनहृदय- मत्स्य ग्रहीतुं मकरकेतोः पलाव इव पाटलिपुष्पमदृश्यत । कन्दर्पकलिसम्यल्लम्पट लाटोललाटतट-धम्मिलमलनमिलितपरि- मलसमूहमधुरिमगुणः, कामकलाकलापकुशलचारुकर्णाट- . विनिर्गतानां विवकिलामां मल्लिभेदाना, कलिकास्तामा तले मनु गुमन् मधुकरी मधुव्रतः, मकरके तोत्रिभुवनविनय प्रयापशवध्वनिमय कार ( "स्मृती विकिलो मली-प्रभेद मदनेऽपिचरति विश्वकास)। बसोको नवयाक्कपडम नवाचारसेन, घालवितं रक्त, सम्पुरं समचौरं, तरुणौचरणं तस्य प्रहारस्तदनुरागवशावकि सलम- कलेन रागमिवोदवात, ( "भवेत् पजविसं साक्षा र सप्रसवे सते" छवि विश्वप्रकाश:) बकुलतबर्मधुना मदोन, परिपूरितं यत् बामिनीमुखकमलं तब गण्डषसे कात्नद्रसमात्म कुसुमेष विचदिव राज, [तर राजयब "री रिज लोपे "दखोपः" इति दोघ: ] । बस निपतितो मधुकर: किमोरितषिवः, कविगुच्छोऽयोगमुकपनियम मान्त, यानीभवचिताचक्र तदनुवारी विरहि घदाई मनसायम, उकार व प्रापणे ] ( "निर्वाचमनमनम" ধি বিস্ক:)। অলি ৰূমৰ বিৰিঙ্কিালি-মুশিয় লীলাফী । मुहावडीव बरुचे। विहिपामितिः खटम। पषिवणनहदय मल्यं पहो। असमती: पचाव पलेन मासेन, अति मस्यामा वृतिं जनयति हन्तिक । ममापी परिम, नबत पारिपुपमहसत, बदारितिष (पाटलि पाटा -- वासवदत्ता। सुन्दरीस्तनकलशघुसणधूलिपरिमलामोदवाही, करपरसिम कान्त-कुन्तलौकुन्तलोलासनसङ्कान्त परिमल-मिलितालिमाला- मधुरतरझकाररवमुखरितनभस्तलः, नवयौवनरागतरलकेरली. कपोलपालिपत्रावली परिचयचतुरः, चतुःषष्टि कलाकलाप विदग्धमुग्धमालव-निलम्बिनी नितम्बविम्ब-संवाहनकुशलः,सुरत श्रमपरवशान्धीनोरन्ध पौनपयोधर भारनिदाघ-जलकपनिकर- शिशिरितः मलयानिलो वौ। अत्रान्तरे वासवदत्तासखोजनादिदिताभिप्रायः शृङ्गार- शेखरः स्वसुताया: खयंवरार्थमशेषधरणितलभाजां राजा. मेकत्र सङ्गममकरोत्। ततो दग्धवष्णागुरुपरिमलामोद. . मोघा इत्यमरः) "पाडला" इति लोके। बायो: शारिता पुरस्कार तत्तहेवाहनाभिः सा सम्भोगमनुप्रासेना। मलयामिली स्वाविति सम्बन्धः। कन्दपंकलिसम्पत बामकौड़ासम्पतिः, तस्यां लम्पटा: मता:, लायो लाटदेशस्त्रियः, नामांबवाटतटः, धम्मिला: संघता: केशाः, तयोभलनेन मिलितः परिमली जन- मनोहरी गन्धः, तेन समइमधुरिमगुणः, ("धम्मिल: संयता: कचा:" इत्यमरः) । कामालाकलाप कुशखा: प्रवीषा:, या: कांटसुन्दय सद्देभाननाः, तामां सन. बखशेषु घुसणं बलिपरिमलस्त दामोदोऽतिनिहारी गन्धः, तबाही; स्तनस्पों ध्वनिरत ; ( “कुङ्कम पोतकावरं धुमणं कुसुमातकम्" इति हारावलो। “पामोदः सोऽतिनिरी" इत्यमरः)। कारणेषु गौताहार संविकिपादिषु, रसिका: कान्ता: कुन्तल्यः कुन्तल देशाङ्गनाः, तामा कुन्तलानां कैशानाम, उन्मासनेन मडानपरिमलतेन मिलितालिमाता भमरपायः, तामा मधुरतरकारे रवैर्मुख . रितनमस्तलः; पनेन वापरणं मणितं च ध्वनितम् ("करणं साधने क्षेवे कायकायस्थकर्ममा गौताहारसंवेश कियाभेदेन्द्रियेषु च। बाखवादी न करणः श्रुतः शूद्राविशी: सते॥ इति विश्वप्रकाशः)। नवयौवनरामतरखकर. खौमां कपोखपालिपवावलीपरिषये सम्बन्धे पर; पब परिचयेन निर्माणमपि ध्वनितम्। गितम्यवाहनं ततओंऽपि स्पष्टम् । प्रवासी वासवदत्ताया: साबीननादिदिताभिप्राय: ङ्गारशेखरः खमतामा पासपदनाषास्वयंबरा समापनौनां सामनपरोना नको भूभुग सुखोषः - [१] पासवदत्ता। मोहितमधुव्रतवातबहलगुमगुमायितमुखरितम्, प्रतिरभस- हामच्छटादीधितिधवलिमपरिमिलितम्, भनेकपरिहासकथा- कलापविदग्धशृङ्गारिजनसमाकुलं, दधमानसुगन्धिसौरभाट पुरोपवनषट्पदकुलसमाकुलम्, अर्जुनसमरमिव नन्दिघोष- मुखरितदिगन्तरं ममारोह वासवदत्ता । ध कचित् कलापुरा व विजितनगरमण्डनाः, अपरे पाडवा इव दिव्य चक्षुःकष्णागुरुपरिमिसिताः, भन्ये तत्र मोना, वासवदत्ता नसमारोहवन्वयः । दग्धः पागुरुः काखागुतः, सदा. मोदमीडितमधुबनवातानां बालगुमगुमायितेन प्रचुराव्यक्तमब्देन, मुखरितम् । पतिरभसेति। धेटौमामित्यादिरख। बनेकेषां भूपतीनां परिहास: कुखवयो- रूपगुणधीनत्वेन परिसम:, कषाकलाप: योग्यानां वंशादिव नसमुदायः, तब विदग्धपतुरसम:, य: मारिनो चोक,नाधिकानायकरसभावाभिज्ञ: सखीरुपः. तेन समाकुलं व्याप्तं, (“नो खोके मार्लोकात परलोके च पामरे" इति वि. प्रबार) पोवाचिताबासी भिनोट: स महामनाम। विदीर्णखर मध्या- नामधमान सन्दकः, सासः" इति बाग्भटालारः। तषाच कालिदासः --"ततो कृपा अताता* ति; या-नेकपरिहासाकलाप ज्योः परस्परानुरागानन्तरमनेकपरिहासापाकलापे, विदग्ध । शंषं पूर्ववत् । तथा पाखिदासः,-"तवागतायो परिहासपूर्व सख्या सखो वेवधरा वभाले। चाय ! अनामोऽबत बना बरसूयाकुटिलं ददर्श ॥ प्रति। दद्यमामेति पूर्व- विशेषयन गतामा पर्नुनसमरमिय नन्दिघोषण तदभिधामेन रन, मुखरित. दिगन्तरम; बदु-"गालौवं धनुरेतस ममाम् ध्वजभूषथम । मन्दिघोषी पवास गतिरस, भूतले. ति; पचे-न्दिरागन्दमः, घोषसर्यादिशब्द:, तेन मुखरितदिगन्त, (मदिरानन्दने प्रोत: प्रतीहारे रस्य च" इति वि. प्रवास:) यागन्दिनीमासचन इत्ययः, तेषां घोषणेति पूर्ववत, (“मन्दिरा. नन्दनामावमिवयोरपि चेष्यते" प्रत्युत्तरतन्त्रम)। तव तेषु, पिसारा मूखदेवा ब, विजितनगरमखमा विनितादभि धानोरखाः, बसार कामयाबसाऽभिज्ञतया नगरमणमा वैश्या मितेति वाता3B [स्तो मूखदेयो मूबम बजाएर विरामी) पिमितं मगरला वासवटसा [] घरहिवसा व सुदूरप्रसुखाशा:, इतरे व्याहन्तुमुद्यता व खबलार्थिनः, केचिद्याधा इव शकुन श्रावकाः, कैचिदाखेटका दव रूपानुसारप्रवृत्ताः, केचिज्जेमिनिमतानुसारिण पव तथा. गतमतध्वंसिनः, केचित् खन्चना व सांवत्सरपालदर्शिनः, केचित् सुमेरुपरिसरा व कास्वरमया:, केचित् विकच- मानं भूषणं येले. सर्वोत्कृष्टभषपधारणादिति भावः ; . पो-बिना गबन, मिस मगरं वाणापुर, तस्य महनाः, पाणसुरतुस्था:, रापमा पवेत्यपहासोऽपि। पपरे पाडवा १५ दिव्य चतु: .:. या द्रौपदी, गरवो द्रोणादयो द्रौपदी. गुरको बा, मिलिताः; तमिलता; प-दिव्यचक्षुषः सुलोचनात्र, ते पागुरूपरि• मिलिताच कालावधपधपायितमांडामेपचे-दिव्यचक्षुषोऽन्धा:. चा: श्याम- वर्ग:. गुरुपरिमिलिता परमपरजिता पहाम:. ( "दिव्यचक्षुः मुनयने कोच मिंपि.ति धरपिः। “विदुः परिमलं गन्वे रपणेऽपित पित्रः)। पन्ये भरदिवसा व भठूरं प्रवडा: मुखाशा गतिमिषा येय से, सुखाशाना बसो बढेरिति भावः; पचे-सदर वडा सखा वासवदत्तारतिमहोत्सवम्ब, पाशा येषो से; : पक्षे-सुदूरं प्रशा मुष्ठ खमिवाचायमिव, पामा वैषां ते, ईक्षितालवे रथत्वादिति भाव इत्युपहासः। अपर व्याज परान् तुम. उद्यता इव स्वशाधिन: खन्यार्थिन: ; पचे-मुह गोभमा, पबला वासवदत्ता, तदर्शिनः; खस्मे बलं पराकमम. पर्थयन्ते वैद्यादिभ्यो सत्यपहास:। वैचिदाखेटो मृगया, रूपम्यानुसरणे प्रताः। कैपिजेमिनिमतानुसारिण मीमांसाऽनु. सारिणः, ते वागतानां नासिवाना, मतवामनः; ("सज: समतो बुद्धी धर्मराजधानत: यमरः) प-चाऽऽगतामां या खगेहे चितास्तथागतामा, नतु सभोचितवस्त्र भूषपधारियां सौन्दयामिमानजुषां, मतं "किमिव हि मधुराण मण्डनं नातीनाम- प्रत्येवं, सिमस्तविन्दकाः; प-तपाऽऽगतं कुल परम्परीचितं, मतं शेवादिमतं, मसिनो नाशकाः, पाचारसीनताsवोपासवानम तथा श्रीर्ष:,-"नम: बिलायरमुचं विगायति* ति। वैचित खनना । सांवत्सरो ज्योतिषिक:, तहत पालदर्शिनः. यथा ज्योतिषिको निध्यादि निधि रूपफलं दर्शयति, एवं वापि सुरतादिना निध्यादिकाल दयनीयर्थः पचे -सांवत्सरं फल फल, दयनि जीपुवादिखामा ताहचाने, ("सवारी ज्योतिषिय वमर) 'दीपादबादपि मध्यादपि बनदिकोऽप्यन्तात। सदासता - (७.] वासवदत्ता। कुमुदाकरा व भाखदर्शननिमोलिताः, केधिद्वाराष्ट्रा इव विश्वरूपावलोकनजनितेन्द्रजालप्रत्यया:, केचिदात्मनि वारण- बुधा बलवन्तोऽपि सुवाहाः, केचित् पाणिग्रहणार्थिनोऽप्य- सुकरं मन्यमानाः, केचिदधरोभूता अपि स्थिराः, केचित बानीय झटिति घटयति विधिभिमतमभिमुखीभूतः ॥ इति निश्यरहितत्वै. माधौरत्वं व्यङ्ग्यमुपदासबोनम् । केचित समेरुपरिमरा व प्रान्तभूमय इव, काखरं सुवर्ण, तन्मयाः: पचे-सातवरमधाः सुवर्णमयाः; पचे-का ईषत, भातखरमया वा, ( “कक्म कात खरं नाम्बनदम" इत्यमरः) रुग्धतीपास. केचिकिचकुमुदाकरा व भावनेन सय्यदर्शनेन, निमौबिता: सङ्कुचिता:, कुमुदामा सोचत दापये मश्चा: क्रोशकौतिवपचारात, ("भाव- पियवसमाव-रथमरः) पक्षे-माखतोऽतितेजोयुतस्य मनव्या दर्शन निमौखिता निमौखिनयना:, वासवदत्तादर्शनादेव येषामयं प्रकारस्तेषामग्रे का अतिरिति स्पष्ट एवीपास:। केचित धाराष्ट्रा व विरूपस्य पदर्शितविश्वरूपम्स, दर्शनेन मनितेन्द्रनाल प्रत्ययाः, अनेम मायाजालमेव समिति धाराष्ट्राभिप्रायः; पक्षे-विश्वस्य मागतः, रूपं सौन्दध्ये यस्यां सा वैलोक्य समवायिसौन्दर्य परमाणु. निर्मिता वासवदत्ता, तस्या दर्शनेन जनितेन्द्रनाल प्रत्ययाः, तथा च कन्दपं केतुवर्णन. प्रस्तावे मूल कार एव स्वस्यैव पुण्यस्य सौन्दव्ये यादि स्पष्टमेव वक्ष्यति, पतो स्योर- भूतपूर्व सम्पयोः संयोजनम, पत एव खप्नदर्शनोत्तरं कन्दपके तो साभिलाषा हवे. বানিজম ও অন্যা লিবিঘনি; অন ললল ন্যক্কান। ঐতিহা स्मनि खजिन, वारण बुधा गगबुद्या, बलवन्तोऽपि सबला पपि, सवाहा: मुखेन बाड़ी का येषां तादृशाः, [ वह प्रापचे घञ्] यो प्रतिवख: पुमान सन पुरुषान्तरेण सखोहानीय पति विरोध:; पछे-शोभना वारा पा येषां ते, या-बाहा भुगा येषां ते, ( “वाहो बाहतुरख्यो.” इति माश्वत:) पचे-सगहा: धोमनानाति पुरुषाः, ते वष नासिपुरुषा व न यथावाचिदपि नातिवयमायि- कोपयुक्ता ति दिक, प्रपञ्चस्तु रतिरस्यादौ द्रष्टव्यः, पोपहायो तत एवावधेयम् । पावियालाथिनो वासवदत्तापाणिग्रहणार्थिनः, पसुकरं दुष्कर, मन्यमानाः खेच्छासपि स्वयंवराचीनत्वात तस्य; पचे-मकरमसमः प्राणाः, तत्कारकं प्रापदम्। केचिदारीभूता अप्यपृथ्वौमूता पपि, खिरा: पृथिव्य इति विरोषः (" विरा बिरा। धरा परिवो इत्यमरः) पत्र-पीभता वासवदत्ता। 11 पाण्डुपुत्रा स्वाक्षहृदयाज्ञानवतक्षमा:, केचिहत्वाथानुवन्धिनो गुग्णाख्याः, केचित् तिर्यग्यतयः सुगन्धवाहाः, केचित् कौरव भेनिका व द्रोणाशासूचका:, केचित् कुमुटाकरा वासोढ़ शूरमासः स्थिता राजपुत्राः। तानेकैकश: समवलोक्य विरक्त हृदयाऽसौ कुमारिका तस्मात् कर्ण वंशादवततार । जौनतामापादिता अपि, थिरा निश्चला इति परिहारः, स्फट मेवावोपासपोज निलंजतारूपम् । केचित् पाण्डपबा वाक्षहृदयस्य पाशक तत्त्व स्य, पजानाइतक्षमा भूमय:: पो-प्रधाणां वासवदत्तासम्बन्धिनामिन्द्रियाणां, उदयभ्य मनसो बा, पज्ञानेनान व बोधनेन, इतक्षमा गतशान्तयः, यमनीकरिष्यति न बेति व्याकुलोभूता इति भावः. तरलताऽव दोषः । वैचित वृहत्कथाऽनुबन्धिको हत्कथाव्य ग्रन्थ कत्तारः, गुणाढ्यास्त वामान: कवयः ; [बहुवचनं पूनार्थम् ] पचे-- छात्कचाउनु यन्विनी पहकथावकार:, गुणाढ्या गणे: सध्यादिभिरवायाः, पर्व- गुणवांगुरादिभि:. पायाः, सर्वदा मृगयाममा तया व्य मनिता दोषः। केचित् तिर्यग्ग तय: कुटिल मार्ग गामिनः, सुगन्धवाहा: सुगन्धधारिण:: पचे-तिर्यग्गतयो बायब:. बायोसियगमन वैशेषिकभाष्ये, सुगन्धवादा: शोभनवायवः । केचित् कौरवसैनिका इब द्रोणाचार्यादाशा नयाशा. तसच काद्रोणाचार्योऽम सेनापति. रिति मायाकं पराय इत्येव परस्परसूचका:; पत्र-ट्रीणः काकः, तसादाबा वासवदत्ताप्रामाशा, सत्य चका:, उन च स्थानस्थितप्रकरणे बसन्तराजे-टादो. उसादिकवाहनस्थववादिसंखम्त दवाप्तिवारी। बध्वागम কালনি तोरणयो हद्यार्थदी हातस्थितय ॥" इत्यादि। (“द्रोप: पोपतो कण-कावे ज्यादाढ़ऽपि ' इति विश्वप्रकाश )। केचित् कुमुदवाना वासोटशूरभासो. ऽसोढ़ मूर्यकान्तयः; पचे-पूरी वीरः, तालव्यादिः शूरशब्द: मध्य वाचकोऽपि, ("शूरखाकभठे सूर्य प्रति विश्वः। "मुभटे शूरः मूर्ये च दाम्पत्येऽपि इत्यम- विवेक:)। तानेकै कम: समवलीका विरदया, वाणितदोषदर्शनात, मसौ कुमारिका शान्महात, पवततार, [ "महाकवचनाच वौसायाम्' इत्य व पकारो मोशायामित्वस्थानन्तरं द्रष्टव्यः, साकवचनाशायां च, चात स्वापि, ब माभिधानसभावाटे कशब्दादेव, तेनैकशब्दाहीमायां शस्याभावे बचनेऽन्य नत खार्थिक अधिपचे नाते की काश इत्येतविधिः ] ( "कर्षमो भवेकान, इति बारामयो)। 0. . .
घासवदत्ता। अथ तस्यामिव रात्री स्वप्ने बालिनमिवान्दीपशोभितं, कुहकण्डमिव हारिकण्ठं, कनकमगमिव रामाकर्षणनिपुणं; जयन्तमिव वचनामृतानन्दितावसं, अणमिव कसहर्ष न कुर्वन्तं, महामघमिव विलसत्करकम, आदिकन्दं रूपपादपस्य, धारोहणगिरि शृङ्गाररनस्य, प्रभवगिरिं सुन्दरकवानदीनां, सरभिमासं वैदग्धासहकारस्य, प्रादर्शतलं सौजन्यमुखस्य, पादिवोनं विद्यालतानां, स्वयंवरपति कोतः, स्पर्धाग्यहं लक्ष्मी. सरखत्योः, पादिग्रहं शीलसम्पदा, कोशमिव महासौन्दर्यस्य, विभुवनविलोभनीयावति युवानं ददर्श। सच चिन्तामणि. । पचागतेषु राजकुमारेषु विरागोलरं, तम्यामेव तदिवस सम्बन्धि न्यामेव. रावी स्वप्ने निद्रायां, मा युवामं ददर्शयन्वयः । बालममिवाङ्गदेन तमामकवानरे% बानिमिवेत्यादिमाममापकादिय से माधुर्यं गुण: ; १ई-पदेन करे। कुहकमिव कुछ रतिकको ध्वनिरस्व तमिव कोकिलमिद, हारिकण्ठं मनोहर खरमा पचे-हारी कारयुकी मनोहरीबा, दो गही यस्य तम। লিৰ ৰাম নষ্ট, জাল; জাৰীৰ মাখ: জননী बभूवैति प्रसि रामायणे; पचे-रामा स्खौगाम । नयनमिवेन्द्रपुवमिव बचनामतेनामन्दितो हाथमा इन्द्रो येम सम; (हजा: गुनासोरः पुरुइत: पुरन्द:"। "नयन्त: पाकशासनि:तियोरप्यमरः) पचे-बपनामरानन्दिते बहानां अबसी बोवे येन सं. ( श्रुति: स्त्री अवां अब" इत्यमरः)। कमिय सन कृवंत, सदन कात्वादियः; प-5 में, न म कुर्वन्तम ! बपि तु सर्वमेव । महामेघमिय विलसत्वरक स्फुर!पसम ; ( "वर्षापमस्तु बरका इत्यमरः ) पचे-करो इस पर करक: [ समामात कप वा]। रूप. पादपस मौन्दय तरी:, सादिकन्दम । WERरनन्यारोहपगिरि प्रादुर्भावादिम । [E बोमप्रादुभांरे। सहरकथामदीमा रम्यकथामहीमां, भागिरिमृत्यनि- गिरिम। मुरभिवसन्तः, तत्सस्तिमासमा बैदवासावारण्या सौजन्यमेव सवं तपाइसंतबमा विद्यापतानामादियौनम् । कोर: खबरपतिम । खजो. सरसन्यो: अगम् ; तथा कालिदासः,-"निसर्गभिवाम्य दमेक संस्थामांकन पूयं पौष भरणातीति। भोडसम्पदामादियान । महासौन्दर्य कीमत वासवदत्ता। नाम्रो राजस्तनयः कन्दर्य केतु म । साच खो एक नामा. दिकमौषीत्। (अनन्तरमहो! प्रजापते रूपनिर्माणकौशलमिदं, मन्ये खंस्यैव नैपुण्यस्य सौन्दर्य दर्शोसकमनसा कमलभुवा जगत्त्रय समवायिरूपपरमाणू नादाय विरचितोऽयम, अन्यथा मिवास्य कान्तिविशेष ईशो भवति तथैव दमयन्ती नलस्य कत वनवासवेश समवाप । मुधैवेन्दुमती महिथप्यजानुरागिणी बभूव। प्रफलमेव दुमन्तव्य कते शकुन्तला दुर्वासम: कथ. थाय. । विभुवने विमुबमखवा विलोभनीया विलोभनक चौं, पतिरस्य नम्। गौयर)। ति स्पष्ट । पर नायाबायाम, पति बहुविध भाषमा हा सखोजनेन स ममू के ब- वन। 'चमे त्वभिलाष: साद तीये चिमनं भवेत्। तीये तु वृत: प्रोत्रा पतु गुपको नम्। सगः पश्मे प्रोको विजाप. षष्ठ उच्यते । उन्मादः सदमे प्रोगा भवेदव्याधियाऽरमे। नवमं जड़वा माझा दशमे मरणं भवेत् । इति भरतीदिता दावस्था वर्षयचतुर्थों ६ बर्षति। सो! प्रमापते . निमाकोशमिदं माये उत्प्रे । "मो पडे ध्रु प्राया मनमित्येवमादिभिः । प्रथा व्य ज्यते शरिष शब्दोऽपि वारश: "" खस्यैव पुण्य प्रमानिर्मा ने मुख्य य, सौन्दर्य दर्शनो मनमा कमल भुगा बनवा. अमनपसमवाविदयपरमाण- मादाय निर्मित:। इवे यादि। इन्दुमती भोगराजतनया, पजे तदक्षिाने रामनि पनरागिनी बुधैव बन, स्यन्दुमयपेक्या नरूपत्वादिति भावः, सवाच कालिदास,-"खन बात्या या गुणेन गुणेष सावनयप्रधानः। वात्मनस्तु न्य मोष्व एवं समाग छत वासनेन ।" Paमनस्तु न्यानपने- नापमानकल्पनेनास्या अधिकमुषवत्वप्रतिपादनात. पत एव रवं कानेन समा. मकावत साकते। पन्दत्वपेच्याऽजादौना करूपत्वमिति तासां तेष्वनु- रागी तबटमेव । मरिया: हरवा पने छागे, रामो विरोधा. भास:, एतनको परिणाम:, बायप्रवरणसमये इन्दुमत्या , महिपोखं, बाप बासवदत्तापरिकाबायां सत्येन सप्यनुपपांनः ।
[0] पासवदत्ता। मनुबभूव। निरर्थक मदनमस्नरी नरवाहनदत्तं चकमे। निष्कारणमेवोल्युगविनिर्जितरम्भा रम्भा नलकूबरमचोकमत । विफलमेव धूमोर्णा स्वयंवरार्थागतानेकदेवगणगन्धर्वसहस्रेषु धर्मराजमाचकाङ्क्षदिति बछुषिधं चिन्तयन्ती विरहमुर्मुर- मध्यमधिरूढेव, बाड़वाग्निशिखाकबलिदेव, कालाग्निरुद्रा पावकग्रस्तव, पातालगुहाविष्टेव, शून्यकरणग्राम हृदये दुष्मनस राषः, [ “न जीकाव्यय-ति निषिधम्तु बारवाषष्ठीविषयः ] ते तादध्ये, [व्ययम् ] दुर्गममशापं यस्मितामा दया समनस्वां न मरिष्यतीत्येवं रूपम, पनुबभूव, (पर्थ बेऽव्ययं तावत् तादध्ये बनते यम प्रति कोशसारः) स्पष्टं चैतदभिज्ञानशाकुन्तखे-“विचिन्तयन्ती यममन्यमानमा तपोधनं वेमि न मामुपखितम् । परिष्यति त्वां न स बोधितोऽपि सन् कषां प्रमत्तः प्रथम कतामिव বি।, লক্ষ্মী নানা ভী, শাল গাম, निरर्थकमेव चकमे। जरुयुगविनिनिंतरया रम्भा खण्या, निष्कारणमेव नलकूबर कुबेरसूनुम, पचोकमत, भवाप्यसमता च औरष:,-"पक्षस्किल यो विधाय रथा कि भामतुला नलस्य । तवानुरक्ता तमनाप्य भेजे सवामगन्धानलकूबरं सा उत्तमोपभोगिनो नीचे प्रतिनिन्दाहेतः ; तपा च मनहरिः,-"मतभेन्द्रविभिन्न कुनाकाबल यासक वड स्ट: किं गोयं सपत्ति मान. ममतामयेसर: केसरी ?" [ कमेलुङ “कमेणिंड् इति खार्थे पिजि "पित्री' पति पछि गोरनिटि" इति लोधे “को पङि" इस्युरधानखे "डि" इति हितमा “सन्त नधुनिरति सन्वहावे सन्यत: तत्वेऽभ्यासम्म “दौ? लघो:" इति दीर्घः। भट्] धूमोर्षा स्वयंवरगताने देवगपगन्धर्वसामेषु, [*षष्ठी चानादरे" इति पकारादमादरे सप्तमौ ] तामनाहय धर्मराज पिटपति, विफल- मेवाचकालात [काधि वाचि माधि कायायाम। शु] इति वविधं चिन्तयनी। विमुर्मरेत्यादिनाऽष्टमीमबस्था वर्षांत । विस्तषानामधिदेव, ("मरस्तु तुपानमः' इति वैजयन्ती)। बाडवानियांडवामनः, सचिखा ज्वाखा, बाचितव, ( "बायो बड़वानख: । “बरंयोजिकीयो" इत्युभयवाप्यमरः) । बाबापियों बदपावकः शिवाजिक नेवनन्मा, सेन यसेवा इति बिरादारमभिः यांध्यं यति। पानाभायां प्रविष्टेय। चकरपणाम शून्येन्द्रियकरा, वासवदत्ता। [013 - लिखितामव, उत्कीर्णमिक, प्रत्युप्तांमव, कोलितमिव, निगलित; मिव, वचलेपटितमिव, पस्थिपनरप्रविष्टमिक, मर्मा, सरस्थितभिव, मज्जासारशवलितमिव, प्राणपरीतमिव, अन्सरा मानमधिष्ठितमिव, रुधिराश्रयद्रवीभूतांमव, पललसंविभता- मिव कन्दर्प केतुं मन्यमाना उन्मत्तेव, बधिरेव, मूकेव, शून्येव, निरस्त करणग्रामेव, मूच्छांग्टहीतव, प्रहग्रस्तेव, यौवनसागर; तरङ्ग परम्परापरिगतेव, रागरज्जुभिरपवारितेव, कन्दर्पकुसुम बाणैः कोलितव, शृङ्गारभावनाविषपूर्णितेव, रूपपरिभावना- शस्वखिलितेव, मलयानिलापहत जीवितव, प्रियसखि ! अनङ्ग- लेखे ! वितर हृदये पाणिपञ दुःसहो विरहसन्तापः । मुग्धे ! मदनमचरि! सिन चन्दनोदकेन । सरले! वसन्तसेने! संवणु के शपाशम् । तरले ! तरङ्गवति ! विकिर केतकोधलिम् । वामे ! मदनमालिनि ! वीजय शैवलदलेग। चपले! चित्र. लेखे ! लिख चित्रे चित्तचौर जनम् । भाविनि ! विलासर्वात ! निक्षिप मुक्ताचणेनिकरम। रागिणि! रागलेखे! स्थगय यकृदयं तव लिखितमिव । अन्तरात्मानमाधिष्ठितमिवान्तरात्मनि खितम, ["अधि पौड्स्थामा कति कर्मसंज्ञा] 1 पललं मांसं, तव विभतमिद। सप्तमी. भवस्थां दर्शयति, जन्मले। पटमीमवस्था व्याधिमाल, बधिर मूकैव। नवमी- मवयां जड़तामाड, शून्वयादि। मदनन्याधिनिराकरपार्थ शिविरोपचार वर्णयन पुनरष्टमीमवस्थां सूचयति। प्रिय सखि! पनालेखे! पास्य लेखा यहां सा ईषटुस्तमन्मथे ! विरह वेदनानिभिज्ञतया शिक्षणं तदुपचारेषु, उदय पापिषम पितर देखि, दु:सही विरहसन्तापः। मुग्धे! पनभिजे! मदनमरि ! पन्दनोदकैम सिञ्चा सरले! मनायविकारामनिटे ! वसन्तसेने ! कैशपा कंगनाखापं, संवणु, ( "पाश: पप इस्तपसापायां: कपात परे" त्यमरः) । तरले ! पचचिते ! तरसावति ! केतकीर्ति केतकीपराग, विकिर। वामें ! विपरीतक्रियाकारिणि ! मदनमालिनि ! नलिनीदलेन वीजय । पले ! चिवलेखें ! पिसे पिपौर मनं विख। भाविनि! भागामिने ! भाविनि ! भाषामिछ! मुनानिवार [] वासवदत्ता। . ! नलिनीदलसमूहेन पयोधरभारम् । कान्ते ! कान्तिमति ! मन्द- मपनय वाष्पविन्दून् । एहि भगवति ! निद्रे! अनुरहाण माम् । धिगिन्द्रियैरपरः, किमिति लोचनमयान्येव ममानानि न सतानि विधिना ? भगवन् ! कुसुमायुध ! अयमनलिस्ते, अनु. चरो भव भाववति ताशे जने। मलयानिल ! सुरतसमुत्कण्ठा- दीक्षागुगे! वह यथेच्छम, अपगता मम प्राणा इति बहु- विधं भाषमाणा सखोजनेन समं मुमूर्छ । अनन्तरं परिजनप्रयत्नोसितजीविता सती क्षणमति: .. निधिप। रागिलि रागवति! नलिनीदलसमूडेन पयोधरभारं गयाछादय। जाते ! कान्तिमति ! मन्दं वायबिन्दुनयानय, चिन्टूनिति बहुवचनं पौड़ाबदिक- सूचकाम ; तथा च भरत:,-"बापो नामानुषः पूर्वमसोमायते विधा। निमित्त- यसम्वादानन्दादिमा सामन्द विष्ठन् भवतीय सतरशितायामः। पात्तांगमाविक बाबालबिन्दु सन्दर्भः" इति। सप्तमीमबखामुन्माई वर्षयति । व्यभिचारी चोन्मादः, पत्र विभाव: प्रियवियोमविभवशादयः, अनुभावो पा- पितापारीदनादयः । भवति! सध्ययुते ! प्रसनेयं तं पुनटिगोष करिष्यतीति स्तुतिः, निट्रे! मामनुग्रहाल, पूर्व सत्सम्बन्धान बचा सक्षमनुभूतमेवं पुनरपि सुखानुभवं यथा पारवेसमा रपवेत्यनुया वयः। परिन्द्रियः बिम? तदर्शनेमानुपयुक्तत्वात्प्रेचा, [जले त्यस गम्यमानत्वात् बतीया, गम्यमामाऽपि किया बारबविभको प्रयोगिना) वेधमा खोपनमयान्येव ममान तानौति तं -पिक ["उममतमोः बायां विपर्यादिषु विषु । हितीयामेड़िता ततोऽसमापि दृश्यते इति शेष समित्या हिताया भगवन् ! कुसुमायुष! पचमनिमस्कार:, भावयभिमायामि, वाशे अनेऽनुपरो मन त सेवमी : भवेत्यर्थः, या मा पौड्याल तथा तमपि पीयेति बतिवात्सल्यादयोग्यत्वास 'मानवाधि; सब विमा मुषाविकारामावेनापरूपलेगौमत्वापरत्वोतिः। नववामिल ! समुत्ववादोषारो! योई बा, यष्टयानात सोऽप्युलाडियो भविष्यतोवभिभायात, प्रार्थना, [साधनाया. बीट् । मे पास अपमतात, [माने : ("मुसि भवासमः पापा स्वनः)।
वासवदत्ता। [00 মিমিঘনালিলনালি, অমনিবনিময় रसमरित्यरिसरे, अमरविन्दकाननपरिवारितसरस्वटविटपि- छायासु, पणमनिलोशासितदलेषु कदलोकाननेषु, वर्ष कुसमशय्यासु, घर्ष नलिनीदलसंस्तरेषु, प्रलयकालोदितवादश: रविकिरणकलापतीविरहाग्निदधमानामतिकशां विप्राणामिव तन बिभती, प्रचलदमन्दमन्दरान्दोलितदुग्धसिन्धुतरलतरा छटाधवक्षहासच्छुरिताधरपसावं तन्मुखारविन्द, हिजकुलमिव श्रुतिप्रणयि सदीक्षण युगलं, सहजसुरभिमुखपरिमलमात्रातु- कामेव सुदूरविनिर्गता सा नासावंशलझौः, कलामुक्तो न्दुकला कोमला पीयूषफेनपटनपाण्डुरा मा हिजपक्तिः, तददृष्टः चरमनमतिशयानं रूपं, धन्यानि तानि स्थानानि, ते च जनपदाः, पुण्यानि मामाक्षराणि च तानि सुकतभानि यान्यमुना परिष्कृतामोति मुहुर्मुहुः परिभावयन्ती, दिक्षु विदितु लिखितमिव, नभस्युत्कीर्णमिव, विनोचने प्रतिविम्बित- मिव, चित्रफलके लिखित्वा पुरो दर्शितमिवेतस्ततो विलोकयन्ती व्यतिष्ठत ।) অলৰ এৰিলখনী শীনি वसासाहमी सस्थतिशिशिरधन- নিশিৰিমী সৰলীনী লিঃ, অলিছিল- मखजरससरिवरिसरेवतियीतादजवनदी, पमरविन्दवाननपरिवारिता बत सरसव पटविटविहायास, मनिषोत्रासितानि दानि बेषा ताहशेषु पदवीसामनेषु, समनपास, विनोदवसंतरेषु मबिनोदवासी, प्रमकानोदितवादापो बिरवकलापवत तोबो यो विरहानसेनामाना- मत एवाति विप्रा तनुमिग विमती पर्यावमिति, मार्मुहुः परिभाषयको विष सिविनियबादसतो बिजोवनी पतिष्ठतेवन्वयः । गुषकोत्ताप पतु प्रदिवाहिनापति। पबदमन्दो मदरसदान्दौषितान्यितः, दुसित बरखपटावतो हा ख, ग कुरितमपरप बस मा बगुबारविनयम मिनिस प्रामाणिक [0] वासवदत्ता। अथ तस्याः सारिका तमालिका.नाम. तमखोभिः सहा. लोच्य कन्दर्प केतो वमाकयितुं प्रस्थिताऽऽगता च मयैव साईमत्रैव तरोरवस्तात तिष्ठति" इत्युबा विरराम। अथ मकरन्दः सहर्षमुत्थाय तमालिकां विदितवृत्तान्ता- मकरोत् ; सा च शतप्रणामा मकरन्दाय पत्रिकामुपानयत् । अथ सतां स्वयमेवावाचयत् । *प्रत्यक्षदृष्टभावाऽप्यखिरहदया हिकामिनी भवति। खानुभूतभावा द्रढ़यति न प्रत्ययं युवतिः ॥" वंशमिव वा, अतिवेदः कर्षक, तसवि प्रत्यवत, सदीक्षणयुलनम। सहजति कलामति स्पष्टम । पनजामतिश्यानं तदनिर्वचनीयं, उपमहष्टचरम्। [भूतपूर्व चरट] धन्यानि तानि घामानि, ते जनपदाः, अब स क्सतौति यः । तानि লালাখামিখালাল, জলমারি জ্ঞালি, মাম্বলা দলিঙ্কালি, अविपरिमावयन्तो चिन्तयन्ती, दिस विदितु लिखितमिक, नमस्याकाशे, उस्कोमिक विकीमिक, विलोचने प्रतिविम्बितमिब, चिवफलके लिखित्वा पुरो दर्शितमिवेतस्ततो विलोक्यन्ती, अननुभूतमवि साल्नावलोक्यते । तदु-"बामकोषभयोन्मादाचौर- सर्पाद्युपद्रवाता असत्यान्यपि पश्यन्ति पुरतोऽखितानिक।" अति, व्यतिष्ठत, ["समबविभ्य: स्थ: पति ता] । पबहारियो ट्रतीयम ; "कामिन्याः कामिनशापि सन्देगाथां तु पत्रिकाम। भापयत्यचिरणेतामाहुः पवस्व रिकाम् ।" इति। पथ तथा: सारिका तमालिका नामति प्रसिद्धौ, तत्मखोमिः सालोच्य कन्दपंकेतीभ वासवदत्ताऽनुरागम, पाकवयितुं प्रथिता मयैव साई सा, भागता पाव तरोरवस्तात् तिष्ठतोयुका विरराम। पच शुकवाक्यप्रवणोत्तर, महरन्दः सामुत्याय नमालिकां विदिती वृत्तान्तो बखाताहशीमकरोत, साचतमालिकाऽपि, माताणामा सती मबरदाय पविकर मुपामयता बष समबरन्दः, तो पविका, मधि सखेतावन्नाववि प्रयासोऽस्ख मा भूहित्यभिप्रायात खयमेवापापयत्। प्रायया भाषा प्रा. टी. भाकः पुरषाभिमायोऽगया नामिवामिनी वासवदत्ता। [6] लिलिङ्ग। चक्रवाकचक्री तच्छुत्वा कन्दर्प केतुरमृतार्णवमग्न इव सर्वानन्दानामुपरि वर्तमानो मन्दमुत्थाय प्रसारितबाहुयुगलस्तमालिकामा अथ तयैव साईकिं करोति ? किं वदति ? कथा मास्ते? इत्यादि सकलं वासवदत्तावृत्तान्तं पृच्छंस्तव तां निशा दिवसमप्यतिवाद्य कन्दर्पकेतुश्वचाल। अवान्तरे भगवानपि मरीचिमाली तं वृत्तान्तमिव कथयितुं मध्यमलोकमवततार। अब वासरताम्बचूड़चूडाचक्राकारः, सङ्गामितसन्तापतयेव मन्दिमानमुहहन्, मन्दारस्तबक सुन्दरः, सिन्दूराहतसुरराजकुम्भिकुम्भविभ्रमं बिभ्राणः, ताण्डवचण्ड वेगोच्छलितर्जटिजटाज़टकूटबन्धबन्धुरविकटवासुकिभोगमणि- ताटसनाभिमण्डलः, सन्ध्यासन्धिनौसरसयावकपटचारुः, वारुणीवारविलासिन्यरुणामणिकुण्डलकान्ति:, कालकरवाल- कत्तवासरमहिषस्कन्धचक्राकारः, मधुपूर्ण कपालपानमिव कालकपालिन:, अम्नान कुसुमस्तबक व नम:श्रियः, गगना. शोकतरुस्तबक इव, कनकमयदर्पण इव प्रतीचीविलासिन्याः, भगवान् दिनमणिशरमाणवपर्यास तरलतरङ्गवेगोच्छलित- विट्ठमविटपाशतिर्ममण। हि यतः, पस्सिरहदया मध्य नुरक एवासावियनिश्वचित्ता, भवति, स्वप्रानुभूत- भावा युवतिः प्रत्ययं खपदृष्टं खानुरजात्वनिमयं, न दृढ़यति न दृढीकारोवीयवः, प्रन्यचदृष्टे यवाणिययस्तव परीचे का नाति भावः । वाव्याबांपतिरबार, *कैमुनासिक कान्यावित्तिरिष्यते इति। पार्था छन्दः, "सतत् सप्त गण गोपेता भवति मेह विषमे जः। षष्ठोऽयं न लघवा प्रथम नियतमाायाः । षष्ठे रितीयलात परके ने मुखखा सयति पदमियमः। चरम पञ्चमके अखादि भवशिषष्ठी तिषणात्। सत्वेति स्पष्टम्। पप तयवेबपि स्पष्टम्। sant भगगन मरीचि- माल्यपि सागासवदत्तात्ता, सवितुमिव मध्यमखीकं भूखोपम, असार बष परमार्षवमसि मममवि सम्पन्न । बासा मामला [.] वासवदत्ता। च रजोविलुठितोस्थितकुलायार्थिपरस्परकलर विकसकसविस्कुलकलकलवाचासशिखरेषु शिखरिषु, वसति. कालेषु ध्वाशेषु, पनवरतदधमानकालागुरुधूपपग्मिलोहारेषु वासागारेषु, दूर्वाऽशिततटिनीतटनिविष्टविदग्धजनप्रस्तुयमानः चनाकारः। सभा समूः, तर सामित: सन्तापी येन ताव:, जायेव मन्दिमानमसतेगखम, सान्। मन्दारस्तवकसन्दरः। किरेगाातो- ऽभिभूतः, शक्ति:, य: सुररामकुमकुम्भसाहिधर्म तदाकारत्वादस्त्येवत्वानास्तीति विशिष्टयम विकास, विधायः। [वान वितण्यर्थोऽव भृञ् ] ("हिपावि. सूतिकविमोमनाः' इति शराबखो)। वासचण्ड वेगेनीच्छस्थितेन धूर्जटि- जटाजूटकूटबन्धेन बन्धुर समतामत:, पत एष विषमविन्यामो यो बामविस्तख भीवधि: फयमाव:, स एष ताटर स्त्रीणां कभूषणं, तत्सनाभिस्तत्तुल्यरूपः, महतो यस्य सः; वखत्वाचे ताटरूपकं, ("बन्धुरं तूच तामतम् इत्यमरः )। मध्येव सन्धिमाखदुग्धा पाक्रान्ता वा गौः, तथा सरसयाबकपटवारः; “पीनाथा- यातिटुग्धाया गो: शशाराय मानवाः । रचयन्ति पिरोदेशमग्यच बहुधा विख कपिदावापटखेति पाठः; अमिन् पाठे-यावसपटलशब्देन यावपटलमिय भावपटलं जीवामिड-"मादीति पविशेषं रचनति विवक्षितम; (सम्धिनी तुषाकालाबालदुग्धगवी: मृता पनि विश्वप्रकाशः) सध्यापुरन्धीति पाठ: सुगमः । यापरबारविवासिनी तथा परमणिकुण्ड खबर बान्तिरस सः। वापर- बाचन चिन्छिन:, बासरमषिकन्वरचनाकार: (“बरबात: पावत् समरः)। वामपाणिनी मधुपूर्वपापपानमिया नमःशियोऽम्मानकुममतवा स, सोमायविभाग: मगनमेमामीपतमा पर। प्रवीचौपिलासिया समकमर्पयामिंगवायरमापयसि ममन्न । अमेिश भगती सध्या समहसतेयन्वयः। मोबिठिनानि पराखि शामिलामाबत एव परस्परपसाविकहानि विस्तानि नवां बसेर पापाखानि शिखरामाणि येषा ताहशेषु शिखरिणायेषु सामु ("पवित विसामो मानौलो पातारासी। रोय शिवरंबा नाति पाएम) विमानस, बाया पावा, पाषाण वासवदत्ता। জামাঘীমিলনকাল ৰূলনিবাৰঘষ্ট্র हवेषु. पालोलिकातरलरसनाभिः कथितकथाभिरतीभिरतिलघकर- तालजनितमुखे शियिषमाणे शिशुजने, विरचितकन्दर्प मुद्रासु शुद्रासु, कामुकजनानुबध्यमानदामोजनविविधालीलवचनश्रुति- विरमौकतमन्ध्यावन्दनोपविष्टेषु शिष्टेषु, रोमन्यमन्थरकुरङ्ग- कुटुम्बकाध्यायमानम्रदिष्ठगोष्ठीन पृष्ठावरण्य स्थलोषु, निद्रालु. द्रोण कुलकलितकुलायेषु कान नामकायेषु, कापयविकल कपि- कुलेष्वाश्रमतरुषु, निर्जिगमिषति जरत्तरकोटग्कुटीर- कुटुम्बिनि कौशिककुले, निमिरवर्जननिर्गतासु दहनप्रविष्टदिन- करकरशिखास्त्रिय प्रस्फुरन्तोषु दीपलेखासु, मुखरितधनुष नगरसेति स्पष्टम्। पूर्वाभिरक्षितं या तटिनीतटं तब निविष्टविदग्धजन: प्रस्यमामाना काव्यकथानां श्रममुका:, पत एवं शिशुमनकलकणनिधारणा क्रुडास्ताहशेषु षु। भोषिवायां वालानां निद्राक्रियमाणे “इरलोखति लोकप्रसिद्ध मुखध्वनिविशेषे, तरखा रसमा मिहा यामाताभिः, कषितवाभि- करतीभिरतिवरतालननितमुखे शियिषमाणे शयितुमिच्छी, बिजने, सदुलम-"बालिका मुखिका उललिखघटिका" इति। विपिता बन्द मुद्रा प्रसाधर्म यामिलाम, चद्रास वैग्यासु. ( "शुद्रा वैश्यानटीकण्टवारिका. सरधाम प्रति विश्वासः)। बामुकेति स्पटमा तिमालय पुनयन, मन्थरेक कुराकुटुम्ब के माध्यामानं यदिष्ठं मदुतरं, गौष्ठीनामां भूतपूर्णगीखानामां, पृष्ठं पृष्ठपत पृष्ठं यास वाहशीष्वरख स्थलीषु सतोड, (गोष्टं गोवामा मोटो भूतपूर्वक सत्यमरः) | Helकुठंबाबमुलं, तेन सितकुचायेषु व्यामोर, कामननिकायेषु वाननसमूह, (“निकायस्तु पुमान सो समिप्राषित' अति विपाश:)। विपिधर्म, तेन विकलानि बपिकुमानि येषु तेष्वाश्रम, [कपिज्ञालोटंक]। पिराचार्य, कोटरा निकुतः, ते एक कुटीरावि विनि कुटुम्पपति, कौशियाने मिनिमिति निर्गति ("निष्कुकोटा का ना• ति ": टी' पोरणाम)"कुटीमनीषणाम्बी बससे मिलना [१] वासवदत्ता। वर्षति शरनिकरमनवरतमशेषसंसारशमुषोमुषि मकरध्वजे, मुरतारम्माकल्पशोमिनि शम्भलीमाषितभाजि भजति भूषा भुजियानने, मैरिधीवध्यमानरचनाकलापजल्याकजधनस्थलोष जमोषु, विश्रान्तकथाऽनुबन्धतया प्रवत्तैमानानेकजनराहगमन- स्वरेषु चत्वरेषु, समावासितकुक्कुटेषु निष्कुटेषु, कतयष्टि- समारोहणेषु बहिणेषु, विहितसन्ध्यासमयव्यवस्थेषु गृहस्थेषु, सोचोदवदवासकेसरकोटि-सट-कुशेशय-कोशकोटर-कुटीर- शायिनि षट्चरपचक्रे, अथानेन वर्मना भगवता भानुमता समागन्तव्यमिति सर्वपट्टमयैर्वसनैरिव मणिकुट्टिमालिरिव विरचिता वरुणेन, कालकत्तस्य दिवसमहिषस्य रुधिरधारेव, निर्गताखिव दामप्रविदिनकरवराणां किराना, शिखा प्रस्फरतीषु दोपलेखास, "औरं तेम: सायमधि समते । “पादित्यः सायमग्निं प्रविशति" इत्यादिश्रुतिः । मुखरितधनुषि [ समासातविधेरनित्यत्वासानङ् ] घनिवार वर्षति, बनबरत. मशेषसंसारशमुषोसषि सकलसंसारम तिहारके, मकरध्वजे, ("धीप्रज्ञा शेमुषो मतिः' इत्यमरः)। सुरतारायाकल्पेन वैशेन, मोमिनि शभलीना कुमीना, भाषितं वय, भगति वाशि, भूषां भगति भुमिष्यागने प्रेष्थानने, (“पाकल्पवेशी नेपथ्यम् । "शाली कुहनी समे। *नियोज्य किङ्करप्रेष्य भुमिष्यपरिचारका: अति विषयमा "भुनिया प्रेष्यमा स्थान स्वतन्त्रायामपि भूता' इति घरषि:)। सैरिट्रीमिबंध्यमामरशनाकलापन काचौकलापेन, जपानधनवतीषु जगीषु वध', ( "सरिन्धो परमेश्मस्था स्वयमा शिल्पकारिका । "खानपावत पाचा तिच्योरप्यमरः। “जनी सौमन्तिनीयध्वोत्पत्तो ननिमंता रति विशः)। किवानुमतया पर्तमानाभिकमनेषु ग्रहगमनत्वरा येषु तेषु पत्रवाणेषु, ("पा त्वरागिरे इत्यमरः) । निम्बुटेषु ग्रहारामपु, सना- पासितकुक्कुटेषु, ("महारामास्तु निम्कुटा: इत्यमरः)। परिषु मयरेषु, लात- यष्टिसमारोहणेषु, ( ममरी बर्षियो वर्षों स्यमरः)। यास्येषु विहितसध्या समयध्यपयेषु। सोचेति स्पष्टम्। पचानतरं, मानेन बना भानुमता बबन्यामिति पानसमाधिविनामूमिरिष, रविवा, (हिमोग्लो पासवदत्ता। विद्रुममतेवाम्बरमहार्णवस्य, रताकमलिनीव गगनतड़ागस्य, कापनसेतुरिव कन्दर्पगमनस्य, मनिष्ठारागारुणपताकेव गगनहर्म्यतनस्य, लक्ष्मीरिव स्वयंवरपरिग्रहीतपीताम्बरा; भिक्षुकीव तारानुरता रताम्बरधारिणी, भगवती सध्या: चणेन च क्षणदारागरचनाचतुरासु सन्ध्याशिष्यात्रिय वेश्यासु, तुन्ताधारशून्यायां पण्यवौष्यामिव दिवि, धनघटमान:: दलपुटासु पुटकिनीषु, तिमिरप्रतिहस्तकेष्विव तत इता. परिश्रमत्म कमलसरमि मधुकरेषु, विकलकुररोरुतच्छलेन रविविरहविधुरासु विलपन्तोष्विव सरोजिनीषु, गण के इव नक्षत्रसूचके प्रदोष, हरकण्ठकाण्ड कालिमसनाभि, दैत्यबल. ८ . निवडा भूः इत्यमरः)। बाखकत्तेत्यादि अष्टम्। खौरिव स्वयंबरपरिगीत: पौवाम्बरो विषणुर्यया; पचे-पीताम्बरं पौतनमः । भिक्षु कोष तारायां देवतायाम, अनुरका, रजाम्बरधारिणो रक्तवस्त्रधरा; पचे-तारा नक्षवाण्यावरता यखामा [पाहिताग्न्यादि: ] रामम्बरमाकागो यस्याम् । बन गपके व नयन सूचके प्रदोषे तिमिरमकतेत्यन्वयः। मा रावि:, तवा रागरचना तब चतुरासु सध्या शिष्याखिव वेश्याम; प-क्षणदा पा साकस्थेन, रागा भैरवादयः, तेषां रचना यथायथं स्वरयाममुफमासहितं गानं, तब चतुराम या-चपदामा स्वसुखप्रदानाम, पासाकस्येन, रागरचना प्रीतिरचना, तब चतुराम। तुसाचारा बरिणः, तैः शून्यायां पख्ययोग्यामिव दिवि ; पवे-तुला राशिराधारो येषां ते चन्दादयः, से: शून्यायाम ; तथा माधः,-अविभाज्यतारक. मदृष्टहिमातिविम्ब मनमितभानु नमः । विगतोक्तापमतमिसमभादपदोषते विगुणख गुणः । इति. ("नुसाधारस्तुलाराशौ भवेडापिसके पिच प्रति विश्वः)। निविडं, घटमानदलपुटास पुटकिनीषु समषितीषु ; राजादेयोग्वखापदि विधिको विपरमपमारयन्ति, सोका खदारपिधानमापरतौति लोकव्यवहारो ध्वनिता, "ताब- इति भाषायां, (नाखौकिनी पुटकिनी बिसनालिष पमिनी" प्रत्युत्पतिमी)। बासससि. तिमिरतिहलकेष्विवेतनतो' भ्रमरेषु परिभ्रमात्म, ( *निजतकोऽपरातक') "एमासा' इति भाषायाम संसायोगा [४] वासवदत्ता। मिव प्रष्ट तारक, भारतसममित्र वईमानोलक कलकल, धृष्टद्युम्नवीमिव कुण्ठितद्रोणप्रभावं, नन्दनवनमिव सार- कोशिक, अणवसेवाखिलकाष्ठापहारकं, सगर्ममिव धनतर. पाषाणकर्कगसु गिरितटी, सचक्षुरिव सिंहमयनदीधिति छटाकपिलेषु सानुषु. सजीवमिव तमोमणिभिः, संवर्षित- - माचियेन साम्यात प्रतिसतोप्रेम प्रभी पराभूत : परहस्त दारादीन् समया खमगन सोनिया प्रेषयत्येवेति लोकसिको ध्वनितः। समिविरबिधुराखत एक शिकसकुररीस्तकलेन पििवशेषशदमिषे, विनरन्तौष्विव सरोजिनीषु । दब देवो इव, नक्ष व सूचके शुभाशुभ कार्योपयोग्यविधादिममा सूपके ; पचे- नववादितारा:. तत्म च के द्योतके, प्रदोषे, ("देव जगमा कायपि यमरः) । कछवाई मलस्तम्भः, तत्कालिमसनामि। देवय समिब प्राय: श्रेष्ठ, तारकी बगियो य% (काखंचावर बाये नाले स्कन्धे चाखिनाम्। सम्छे सस पति परखि:) पचे-मष्टासारका भौमादिनाणि यव, तथा माध.. *sia'स्वाति दपि न य स तमौ समीनिधिगम्य साम। यतिम ग्रहोद बडगको लचकटीभवन्ति मालनापयतः ॥" HARभिवबईमाम लक्षण कुपोषविशेषमणिपुख, कलकलो यa; पक्ष-8लका: पेचका:, ( "उखक: कुरभेदपि पेच नाभेदिनि" इति विश्व:) [ सङ्गमि प्रयोगायोडाय सत्य। guोमिव द्रुपदपुवदीयमिव. कुरिहती द्रोपाचार्य स्व. प्रभावो येन ; पचे- कांगडतो डीना काकामां. प्रभावी ब. (टीभीमा दग्धका स्वाद त्याची गावपि पति कहत) दमनमिवेन्ट वनमिव, मचरन कौशिक पन्द्रो या पई-बौमिका उलबा:, (*कोशिक: पेप के विश्वामिवेशिका अति वि:)मवारिखसबाहानामिनामाम, पहारकम ; १क्षे-या दिम:, anमयमाखाटकम : यहा-वानमिव दुराचारमिव पखिलकामा नामांखोकषांवाम.अपनाश(त्मां ताजाहराबारे विश्वस्त "काला हरिदायां कासमागमकर्षयोः। कागि स्थानमा काठमाख्यान- मिने।' इति विश्वप्रकाशः)। समिव समत्त्वभिव, पक्षिमिति यावत, afa समित्यपि पाठः, धनवरा: पाषाणा: करा. या तास गिरिनटीप, "gar ति मायाम् । परिव सिंहदीधितिहटायपिल साय वासवदत्ता। [५] मिवाग्मि होवधूमलखामिः, मांसलितमिव कामिनीकेशपाश- संस्कारागुरुधूमपटले:, उद्दीपितमिव घनतरलोनमधुकर- पटलमेचकितपेकिकपोलतलदानधाराशीकरैः, पुनीलतमिव वितततमालमालाच्छायासु, लीयमानमिव कन्जलश्यामभोगि- भोगेषु, प्रावरणमिव रजनीपांशुलायाः, पलितोषधमिव वृह- वारविलासिन्याः, अपत्यमिव रजन्या:, सुदिव कलिकालय, मित्रमिव दुर्जनहृदयस्य, बौडदर्श नमिव प्रत्यक्षद्रव्यमपहुवानं, तिमिरं व्यजुम्भत । तमालमाला सप्तसिंहति पाठस्तु भ्रामकत्वादुषितः । तमोमणिभिज्योतिरिहणः, सोमब, रतसती भमणादिति माव:, ("ध्वान्तोन्मेषखद्योतसमीमाणिज्योतिरिकप: पति व्याडिः)। पणिजोबधमले खाभिः संवड़ितभिव। यिनी के शपाशसंस्कारामगुरु- धमपटवानि मांसलो बलवान्, तादाचरितमिव, [ सिधादित्यान: ] ( "बलवान् मांसखोऽमल: यमरः) । अनार निविडतर, बौनानामुपविष्टाना, मधुकरा पटलमेचकिताना यामबहाचरिताना, पेचकिमां गजाना, पोलतबदामधारा. नौकरबहोपितमिव ( "उल के करिष: पुच्च मूसोपाते। पेचक । ध्यामबमेपलाः" इति घोरप्यमरः) प्रौढोतिः। वि या तछायास पुनीतमिव । स्वासश्यामभोगिभोगेषु सपंशरिष, सीयमानमिव । सामीपांशुलाया राची कथाभिमारिकायाः, प्रावरणमिव, ("रिण पाशुला च स्वात् यमरः)। बजाविलासिन्याः पलितस्थ बरामतवेनशी काख, पौषधं तबिमारकमिव, पबतमसे वैशानां विशेषानुपलाभादिवि भागः, पसितं वैश्यानां नौविवाभहेतुरिति ता एक पिता:, (वितं नरसा मौका शादो' इत्यमरः)। बना राव:, अपत्य भिव, तत उतत्वादिति भावः । माविमा सहदिव, सदाचारनायकत्वान्मालिन्याच साम्यात महत्त्वम्। दुर्शन- हृदयस्व नियमिव । कमिव बौद्धशामिय, प्रत्ययमपि परिन्द्रियमोपरमपि, न तु परमाखादिबदतीन्द्रियं, द्रव्यमपङ्गवानं, स ज्ञानमयं जगदिति मन्द- मानासे-"सूर्याचन्द्रसमी व्योम ताराचक्र बसुन्धरा । सरितः सागरा: सेवा- पिचर विभूतयः ॥ इति पत्यपरिकल्पितमम्बर्थमन्प्रापयन्ति। - [1] वासवदत्ता। मुदितमिवातिमत्तमातङ्गमनोहरगण्डमण्ड ले, फलित मिवातिमान्द्रबहन सदविततमालतमालकानने, स्फुरित मिवातिकान्तकान्ताजनघनतर के पाशमंहतो, मिलितमिवेन्द्र नीलमगिरश्मिभिः, अतिशयमांसलं तम इवावटतटाटकोषु, माटोपमिव स्फुटपाटवोत्कट प्रकटविशङ्कटकुटजविटपोत्कट- विनटितषट्पदालिषु. घनतरघारघारविषधरभागभासुरं, मदभरमत्तदन्तिदन्तद्युतिसर्जनजर्जरं तमः। निशाकरारम्भ समये इव सचत्कुव वलयव्याजेन विरचिता. चलिपुटे नतिमति तमोतिमिरै बोन च सध्याताण्डबाड़म्बरो. छालतमहानट-जटाजट-कूटकुटिलविवर-विवर्तित-जमुकन्या- वारिधाराविन्दव इव विकोगाः, दुईरधरणिभारभरभुग्नभीम- पतिमासाममोहरगगड मगढ़ले मुदितमव वृमिव । afमान्द्र बरख. पनवतमालतमालकानने फलितमित्र । पतिकान्त कान्ताजनघनतरकेशपाशमंहतो फरिमिद। नीलमणिरामभिर्मिलितामय जयमामल तमः बटा मासाः, तहा पटयशवोत्पबामव, ("बद: सात खले गत कूप कुइकनोमि" विरामकाभ.)। पाट पटत्वं, तेनोत्कट मुदग. प्रकटा व्यक्त:, बिघडटी महान्. य; कुटपिटपबीत्कटविटितषपदाणिषु साटापमिद सावटमित्र; ( "विकद: सुन्दर प्रीता बिलामविकरालया:" ति विश्वप्रकाशः । अययमरः)। पसल धार भयानक, घमारी मच:, यो विषधरसोग बासरम; (घोर भौम भयामकम् । “भवका घबरोऽगरः इत्यस्यवाप्यमरः ) । “ सर का च धसे:* ] | मदारमतदपिदमा युतितर्जनन अर्ज मिथिलावण सम, मदमतवश सभामा तारुण्यगरनाथ, तदन्तयोः प्रत्याय। निशानसमये चन्द्रोदवारमसमये, सापकलययाजेन विचितालिदै १५, पत एनतिमात नमे. बमोतिमिरे सति योन तारका न्यरामनयन्वयः । पूर्व समाप्रारम्सा र वायंता, दामों पन्द्रादयभार तिन किदियमासम् । WARI काम सुस्वं, साइबर: समारमा, बनी शखित महामरी:, पर नूरबार कादिपवियर पिपतिता या महान्या माया पारिपारामिट्दो वासवदत्ता। ७) दिनत्तमातङ्गमण्डलकरपरिमुलगोकरच्छटा इव, अतिदवीयो. नभस्तलनमणखि बदिन करतुरगवान्तफेमस्तबका पव, गगन. महासरःकुमुदकानन सन्द हदायिन्यः, विखं गणय तो विधातुः शशिकठिनोखण्डेन तमोमसोश्यामिऽजिने व नभसि संसार. स्थातिशून्यत्वाच्छन्यविन्दव इव,वितता जगत्रयविजयविनिर्गतस्य मकरकेतो रतिकरतलविकोलाजा इव, गुटिकास्त्रगुलिका श्व पुष्पधन्वनः, वियदम्बराशिफेनस्तव का इव, रतिविरचिता गगनाङ्गणे प्रातर्पणपश्चाङ्गलय इव, विको व्योमलक्ष्मीहार- मुक्तानिकरा इव, चन्द्रचिताचक्राहात्यावेगयस्ता: कामकोकम- खण्डा इव, तिमिरोगमधूमधूमलसम्याऽनलपरितप्तगगनमहा- व विकीर्ण विस्तता:; ("ताण्डवं मटनं नाट्यम इत्यमरः । “पाडम्वरः समारो गजगजितर्ययो: इति विश्वप्रकाशः) । धरणिभारभर नभोमदिमत. माजमन समुह, सत्कर: शुगड़ा मिः, परिमुताः मौकरवटा पम्बर या छटा:, वाव; ("पारी वर्षांपले पाणी गुण्डामत्ययराम प्रति विश्वप्रकाश:)। सिदीयो दूरं, नमसलं तब मन खिना दिनबरतुर गास निफिनम्तव का 14; (दबीयप दषिष्ठं च मुदा इमर:)। बनमहासरस: कुमुदकाननसन्देहदायिन्य:, तुल्यत्वा. दित्यर्थः । Hi गण्यतो विधातुस्तमोमसोश्याम गिने चर्म पोष, ममस्याकाश, समी चन्द्र पब, कठिनो खाटका, तथा खण्डेम शालेन, रचिता पति शेषः, संसारखातिप्यत्वात् नश्वरत्वे ने चर्थ., शूधविन्द । १५; ("कठिमी खटिकाया तु" इति विनाशायः)। चयविजयाय विनिर्गत मसरता: बामस्थ, रते: प्रियायाः, करतलविकीपलाना रव। पुषन्वनी गुटिकास्त्रं "गुरोल" इति भाषायां, तस्स गुलिशा इव, “गुरिया* 'गोबी पति वा हयं भाषायाम। विपदम्बराशि: फेनस्ताव गगनालणे तिविनिर्मिता पासर्पणम् “पालिन" प्रतिभावातस्य पञ्चाङ्गलाः “चुटको” इति भाषायां, ताक, अमवादावा- सपणेमारलौ रचयित्वा कुद्याटि रनयन्तीति सम्प्रदायः; (“पातपंच सौहित्य विधादालिम्पोऽपि प्रति विश्वकाशः)। विशीणां बिलिप्ताः, व्योमलमा हारमुलानिबरामद एक पिताच तमाहात्यावेगेन व्यस्ता तसत उत्पांतता, बामपणा कामाखिजाः, ते ("पिता चिया पिति: खियाम् ।
[] वासवदता स्खलीकटाहज्जामानलाजानुकारिण्य इव तारका व्यराजन्त । ताभिः खिवितमिव वियशोमता दौ?क्लासरचनाकुलं सुश्लेष- वघटनापट सत्कविवचनमिव चक्रवाकमिथुनमतीवाखिद्यत। कमलिनौवन-सभरणलग्न-मकरन्दविन्दुलुब्ध-मुग्ध-मधुकरमाला. शबलगात, कालपाशनेव मूर्तरामशापेनालयमाणं, चक्रवाक- मिथुनं विजघटे। रविविरहविधुराया: कमलिन्या हृदयमिव द्विधा पपाट चक्रवाकमिथुनम् । प्रागमिथतो हिमकरदयितस्य पाखें सञ्चरन्ती कुमुदिन्या भ्रमरमाला दूतोवालच्यत। तारका- - "कौम कुल्चमणि तिच्योरयमरः)। सिमिरमेव धमलेग धमल: कह. लोरित:, सन्ध्यवानली बङ्गिः, तेन परितप्तो गगनमहास्थल्येव बटास्तव भूजा. मामलामानुकारिण्यः, (मधमलो अपलोहितः' इत्यमरः)। ताभिसाराभिः, शिवित समातकटर्मिक, वियदरामत(कोठो मण्डलकं कुष्ठं शिवः स्थमरः) चिक्तिमिति पाठे-मनासचिवमलामी दीर्घपरिच्छेदः, सद्रचनयाँ पाकुल ध्याप्तमा था-दौ?सासरचनानां कुलं स्ट, शोभन: श्लेषोऽबहारो गुण. विशेषो बा, बकं छन्दीभेदः, तद्रचनापट सत्कविस्तकाव्यमिक पक्षे- दौर्बोच्चामा महीमनस, रचनया पाकुलं व्याकुलम, मुशेष वषटमा शोभन: श्रेष पालिन यव ताहशी, बघटना मुख संयोजन, तब षट पकवामियन- मतीवाखिद्यत, ("पाख्यायिका परिच्छेद भावासोतास कावपि रत्युत्तरतन्त्रम् । 'कुलं जनपद ग्रह। सजातीयगणे गोवे देहेऽपि कधितं कुलम ।" अति विश्रममाव:) “एकरूपेण बाक्वेन योभनमधयोः । तन्त्रेण यत्म शब्द: श्लेष इस्वभिमन्दित: । तिमीनपान: । "निष्टमस्पृष्ट विल्यम्इति गुणप्रकरणे दखी। * नावाब सौ खातामधेयोऽनुष्टुभि ख्यातम् इति केदारः। (“पटुस्तौहणेऽस्फटे दक्षे मिष्टर नियऽपि च इति वद्रः)। समधिनीवनमचरणेलंचमकरन्दविन्दुष सुधा महणा, मुग्धा रम्बा, मधुकरमाला या शबलं चित, मावं यख तत्। बासाशनेव मूर्तरामबापेन । सम्यक. या राबो नमिखतमथा प्यमा पकवायमिथुनं विघटे विर्घाटनमविविविधुराया: बमखिन्या. हदयामम चामिद्य निषा पपाट, [पट पट गतो]। कुमुदिन्या: पा सतरती भ्रमरमा बाममिष्यतो मिरदयित पदामिया, वोवावस्यन, सरवो. :
वासवदत्ता। [ व्याजादस्तान्तस्य दिवाकरस्य । शोकादिव स्थलाश्रुविन्दुभिः काकुमो व्यरुदन् । भाखतो मिजदयितस्य विरहादभिनव- किम्बरकराजिव्याजेन मुर्मुर इव नलिनी कोषहृदये जज्वाल । रविरश्मिभस्मितनभोवनमसौराशिरिव, श्रुतिवचनमिव परि- हतदिगम्बरदर्शनं, सद्या द्रावितराजपट्ट इव, समुद्रप्रवाह इव, शावरमन्धकारं व्यजुम्भत । क्षणेन. च क्षणदाराजकन्यकाकन्दुकः, कन्दपंकनकदर्पण:, उदयगिरिबालमन्दारपुष्पस्तबकाततिः, प्राचीललाटतटकुङ्कम- विन्दुचक्राकारः, कनककुण्डलमिव नम:श्रियः, दिव्यवधू- प्रसाधिकाहस्तमस्तानताकपटतमिव, गगनसोधकनककुम्भ इव, प्रस्थानकनककलश व विभुवनविजयविनिर्गतस्य मकरकेतो:, त्या हतीयान्तेन योगाभावान “म मस्वतीयायनात्' इति मात्मनेपदम | साख दिवाकरम्य शाक ककुभसाराव्याजेन व्यरुदन। कमलिनी कोषहदये भाम्बता मिजदयितय विचादमिन मिल्करानियाजेन मुर्मर एव तुषानम . ज्यान, ("ममा नुनले ति वैजयन्ती)। रविरश्मिभस्मितनभोवनस्य मसौगरिक। सचिनमिव बनवाकामिय, परिहतं दिगम्बरम्य वौहम्म, दर्शन शास्त्र येन तत: पक्षे-दिगम्बरयो: दिगाबाशयी:. दर्शनं येन तत्। मा गैसम्बन्धि, [शेषत्वेन विवछायामम् । भदे तु ठञ् वा एवं शार्वरस्य तमसो नित्तय इत्यादयों व्याख्याताः। समो व्यजम्मत चन रजनीपतिरदयमासमादेयन्वयः । गैन्टु सः, ("गेन्दुकः कन्टुक: यमरः) "मेन्दा* पति “गालमसरिया' पति भाषायाम। Jain कगादपंको सकुरः, ("दपणे मुकुरादाँ त्यमरः) कनवापर रतन साम्याम। समयगिरवांमन्दारपुष्पसमको मन्बमन्दारगुच्छकः, सदाकतिः, ("स्या छ वस्तु सपक: यमरः) बालपदमाकखातिशयाय। पोललाट कुडामविन्दु बकवदाकारी यसा (“पय कुममा कश्मीर- जम्मानिधि इत्यमरः)। नमावियः बनवलमिव वेटनमिय, ( "कुण्डल वेतनम" इत्यमरः)। दिनां प्रसाhि तासात ससमय कपटमिय कन्दुको , [२०] वासवदत्ता। कन्दपकार्तस्वरतूप मुख कान्तितस्करः, प्रायशैलशिखराग्रारूढ़- जपाकुसुमच्छवि:, खच्छकुडुमपिण्डपूर्णपावमिव निशा- विलासिन्याः, कुछुमारुगो कस्तनकलश इवाखण्ड लाशाङ्गनायाः, चोरसिन्धुरिव हरिणाधिष्ठित:, राम व लक्ष्मणान्वितः, सुग्रीव एव तारापतिः, सुराजेव रजामण्डल:, उदयारुणमण्डलः, रजनी- पतिरुदयमासमाद। ततः कामिनोहदयसामित इव, चकोराङ्गनानेवपुटपोत इब, राकुमुद कोषलोढ़ इव, चोपतां क्षणदाकतो जगाम रामः । अनन्तरं शर्वरोजाङ्गन्नाऽऽविष्कृतनवनीतस्वस्तिक इव, कुसुमकेतोः मुखच्छायामुद्रितमुकुर इव, खेतातपत्रमिव मकर- केतो:, दन्तपालि चक्रमिव वियन्महाऽसे:,खेतबामरमिव मदन- गगनेति स्पष्टम्। प्रखानककैति । कन्दपस्य काखरतूण मुखकान्तेः सुवई- निषा मुखशोभायाः, तस्करोऽपारक, तळ्ठत्वादिति भावः, ( “तूपोपासा- तुचौरनिवाः इत्यमरः)। प्राच्या भवः प्राय: शेखस्तशिखराग्रे प्रबढ़ जपा. कुसम तच्छमिः, [ "प्रामा' इति यत] ("कोड़पुष्पं पापुष्पम्" इत्यमरः)। खच्छकुडुमेन पिखं सान्द्र, पूर्णपावमिव निमाविलासिन्धाः, (पिएवं सान्द्र बले काले तूलऽपि परिकीर्तितम् । "पूर्ण पावं वस्तुपूर्ण-पावे वहांधकेऽपि " पनि योरपि विश्व:) कुङमारकस्तानवाला बाखवाशाजनाथा इन्ट्रदिगा- नायाः, ("पाखणख: मइसाधः” इत्यमरः)। चौरसिन्धुरिक परिचा विष्णुना, बधिष्ठित:; प-हरिखम। राम र खमानानुगत: पचे-खचाता पिन। सुगौरव वारा सवामिका खी; पचे-वारा नशा जैव र मगडलममात्यादिसमूहो यस; पचे-मण्डलं विम्बम्। उदयमावणं महलं विम्बं यख सः। तत: कामिनोहदये सामित इव । बोरानाभिनेवपुत: पौर व। समाकुमुदकोौद वाखादित इक । पौ नयाम चदालती रागवन्ट्र- मखवलंबोडियम्। मवर यापतिचन्द्रः, राजगाम। प्रर्वरी गागा गोपी, वस्या पाविषतः नवौता खतिशपथमिग, “पोस' पति भाषायt, ("नयमीतं मयोवृतम्' "खसिको मापदन्ये तुकराभेदकोः वि विमान 3 वासवदत्ता। leit महाराजस्य, बालुकापुलिनमिव निशायमुनाया:, स्फाटिक लिङ्गमिव गगनमहातापसस्य, अण्डमिव कालोरगस्य, कम्बरिव नमोमहार्णवस्य, चैत्यमिव मदनारिदग्धस्य मकरकेतोः, चिता- चक्रमिव कलङ्काङ्गारशबलं सङ्कल्पजन्मन:, गगनगामिगङ्गा- पुण्डरीकमिव, अम्बरमहार्णवफेनपुन इव, पारदपिण्ड इव कालधातुवादिनः, राजतकलश व दूर्वाप्रबालशबलः, कन्दपरथ- चक्रचारः, अम्बरप्रासादस्य पारावत एव, उदयाचलदारुचूड़ा. मणिरिव, ऐरावतलुप्तसिन्दूरकुम्भस्थलमिव, भग्नशृङ्गपुराण- गोमुण्ड खण्ड इव तारकाखेतगोधमशालिनो नभाक्षेत्रस्य, इसमतोमुखकायामुदिनी मुकर । मा: प्रेतातपमिव । विद्यबहा- ऽसेराकामखङ्गस्य, [पाखयतीति पालि:, पास रचणे, यन्त:, पच: दाख गणदन्तस्य, पालिनदन्तमय: मकरिति यान। मदनमहाराणस्य शेत चामरमित्र, (“चामरं तु प्रकीर्णकम् इत्यमरः) । निधायमुनाया वालुकालिनमिय। ममन. महातापसख स्फाटिकलिकमिव पूनार्थ स्फटिकमयशिवलिमिव । कास एवीरग: कपोरगः, तागडामव। नीमकाय वा कम्युरिव As। बरनारिण शिवेन, दग्धमा मकरकेतो त्यमिव, (“चैत्यमायतने बुद्ध ग्राहे पाहण्य पादपे" इति विश्व:) । बाजार:, यदपि “पारोलातमुलमुकम्" इत्यमरः, सानिकामगार:, “बजारचुम्बितमिव व्यवमानमास्ते' इति प्रयुक्त भवभूतिना, तथाऽपि निरन्यनि- दग्धं श्याम कामिहाजारपदेन विवक्षितं योग्यत्वात, "कोला* इति भाषायां, वेगवलं चितापक्रमिब सडपमन्मनः; एताह येऽयं शौह देशीय "साल'प्रदः प्रयुताः, “वितेनुरिजालमिवायशः परः" इति)। मनमामिगङ्गाया मन्दाकिन्या:, पुखमिव मिताभोगमिव, यदव वतव्यं तदने वत्यते । पर व्योमेब, महायंक. तत् फेनपुन ५। बाधातुवादिनः पारदपिठ । पूर्णलाल शनयो राजत. दूर्वाश्वाति कलङ्कासाम्याव । कन्दप्ररथचक्रचारः। पपरमेय प्रासादो राजगई, तख पारामत :व, (रहमारणे “प्रासादो देवभूभुजाम् । "पारावत: बपरवः कपोत:* पति स्योरप्यमरः)। हमाचल चार धूड़ामधिः । ऐशत लुप्तसिन्दूरं मृष्टसिन्दूरं, कुभलमित्र । तगोधमः, शेतत्वं तारासाम्यान, बापित्री गोई इति भाषायां, माषित; शोभमान, ममादेवख भग्नशम:, भप्र.
[२] वासवदत्ता। मलयजपिण्डपाण्डुरराजतपावमिव सिबाङ्गनाहस्ससस्तं, ग्रह- पतिरजगाम। यच पुण्डरीक लोचनमधुकराणां, शयनीय- सेकतमिव पित्तरसानां, स्फाटिकम्यननं विरहवहोना, खेत- शाणचक्र मन्मथसायकानाम् । अत्रान्तरेऽभिसारिकासार्थप्रहितानां प्रियतमान् प्रति दूतीनां बर्थाः सेाः सप्रपञ्चा विकारभङ्गराः प्रधादा बभूवुः । तथा शि, पवस्त्रोकतमात्मानं नाकलयसि तत्त्वतः ? कान्त ! . विषारत्वं वखित्वार्थ, पुरापश्चरहितः, गोमुलखण्ड इय, सौमानिर्माणार्य रखा पावे गोमुखः समारोप्यते । सिडानासात सधष्ट, मखयन पृष्टचन्टनेन, पिठं वर्षम, बत एकातिपातुर रानपावं रोप्यपामिक ; यहा-मलबपिघट- चन्दनगुटिकाभिः, पागनियादि ; समयव मंशनवर्णन्दनपविन्दवो गांट का मा तारा विकीर्ण इति ध्वनायतम्। लोभनमधुबराव पुखरीकामव; वर्नुलत्व- सासितसाम्याय विकासपर्यनमायहेतु कुमुदम, एवं पूर्ववापि। विसामा অয়নীৰহ্মৰলি মযসাবিনানয়ম बिरहवतीनां स्फाटिकाव्यमनं, तत्मन्ध चकत्यादिति भावः, पर व्यननं सुख मनिसबुक्षक पिषितं, "कितनी इति भाषायामा पवान्तर मानिनोमानपाटनपटुकुमुदिनो कालोदयावसरे, अभिसारिकामार्थ प्रहिताना ज्योत्साऽभिसारिकासमूप्रेषिताना, दूतीनामन्योऽन्य सहनविरह. निवेदनादिकमकुमणानां, प्रियतमान प्रति बल्लभान प्रात, अर्था पालन्याऽऽवजन. रूपार्थहयोपता:, सेप्या: उपालम्भे, विकारमंदविकारजन्यांपत्तहानविशेषः, भड्रा मानावस्थायामिव न केवलं परुषा एवापि तु किञ्चिरखापरायव्यया इत्यर्थः, पावर्जने पदम् ; सम्पचा वक्रीयादिता. वादा: प्रवदग्धाभिष्टा वादा:, बभूवुः, ("रतादिनी तु सतं बाति या माऽभिसारिका ति रसरबहारः। उपालम्भे प्रवचनेष मयेत्यादि खगुण प्रकटया, पवस्त्रोत कोपोनावशेषोकतम, [ पहरा पतिवादस्पताऽब मजाऽर्थः, उक्त प-तत्साहश्यमभाव तदन्यत्व तदस्पता। मानस्य विराम नत्राः षट् । कीर्तिता:।" ति] पात्मानं तत्त्वतो नावल- यसिमानामासित बचा पगलुधया कामममध्यां मसमावशेषो वसपाखितो. अपमाहितस्तथा समापिका गनिभविष्यतीति पति, सामानमित्यादि यहा- वासवदत्ता। [] खौ संपामगादिकम, समितिका कमाल:] तत्त्वतो मायस्थत पात्मानमव रच; यथा काममन्ना पात्मानमवन् रवन स महर्षिनरीकिः सेवक एव परिवामितलया त्वमपि भमिष्यसीति बीम्यात्मानमवेति स्पष्टं तदपहारवर्म- परिते; ("मृतवर्म तु कामंचम चमर: ) वैशि मवेदमभिधाय खटामती मत्वाऽभिधते-पात्मानं प्रत्यवतोयबा, [ पवेः बतयच ] सा पासो स्त्री पन्धान्त्री, तथा मतमवस्त्रोकतं नौचनारीकर्म, भृङ्गकोटगायादतिखोसेवनात त्वं स्वाग परायसे इति गदति-पवेत्यादि, पवस्वी बधयोषितम, पात्मानं तत्त्वतो माकखयसि; पावने-मितत्त्व तो बद्धत्वाडेतो:. [ पिज बचने, ना: ] त्वमेव मम प्रिया मान्धेत्य व अपच इति अपरूपपाशादिन्यर्थः, (सितवत प्रत्यय झरो भरि तिपाधिकस्त कारलोप इति गहरप्य प्रमाद एव, नाचइति तकाररित्वे रूपसाम्य बोध्यम अवतीभ्यो नौवीभ्यः, कत पत्रिम, पात्मानं नावालय मा जानोति, मत्सख्येव त्वाममितपते इति त्वं नौचनारीमतोमा भूरिति भाषः ("कतं युगेऽपि पर्याप्ते विहिते हिंसिते फले' इति विश्वप्रकाशः) सुखं, सुखकारो, लय: संशष पालिङ्गानं विलासी वा यस्य सः, न कखयोऽवलयः, न अकलयो नाकलयः, त्वत्तो ममख्या पन्धस्या:, सितंबडं, स्त्री स्त्रीभ्यः पर्याप्तम. पात्मानम, पव प्रोषय, मत्सख्या मा रसिं विधायात्मानं सन्तोषयेति भावः, ("के मूड मुखवारिषु” इति । "लयो बिलासे संश्लेष" इति च विश्वप्रकाश:) बहानाबमा दु:ख स्थ, लय: संश्लेषः, सम्बन्धो यस्य, (“पकं पापे च दुःखे" इति विश्वः) या-पन्य वासुदेवखा, वो वयोऽयः, तब वो सचोः, तया लतं पर्याप्तम. पवस्त्रोकतं बमोपूर्णम्, पात्मानं तत्त्वती नालयसि ? नानासि । वार्थ का परित्यज्यान्यवासतो मसि? (पारो वासदेवः स्यात्। “वच:. खले च यः प्रोक्तः प्रत्येकाचरस्यम्) "यम कश्लेषषि वेधु बक्योडलयोन भित्रखनु. मासमादाभावभावार्यान्तरवर्धनम; यहा-सितवतो वहत्वाडेतो: पर्थात तया प्रेममा बावादमखोजतमामानं नाकलय, सा किल त्वां धनेनाप्यविष्यतीति प्रायम: यहा-सितत्वाद्रतो बन्धविशेषबहत्वात, स्त्रोतमात्मानं नालय, अंग तत्समीपे गच्छ; या नावस्येवावास्येव, बयः संवेषो यस्थ, निरर्थवसम्बन्ध प्रत्यर्थः, ("पावाशे विदिवे नाक चमरः) या-कैम मुखेन, खयो विलासः, तैम सिती पइसमन्वोधनमत्वतोऽन्यस्य खोन, [ सर्वनामोरवाकयोस्खवतो. स सिखन्तख पक्षम्यत्तस प्रयोगी यथाय बोध्य: ] यथा पतिव्रतया मावपतिः सेव्यते, एवं पराममा विदाधेन सेमनायेत्ययः, मतं मिष्याभाषणादिना सितम, [२४] वासवदता। प्रस्तर व ऋरोऽसिन चाकर्षक चुम्ब कद्रावकेधेकोऽसिमामको- ऽसि परम्। कितव! धर्मार्थान्य प्रयुताः क्षेपणिक इव मुधा पात्मानमा योतय, सत्य सम्भाषणात तेजोऽभिर्जाियते तितदारेति व्यहम; [कृञ् हिंसायाम ] या-के गले, खयो विलासः, तेन सितावगतः मलकोड़ा. विदित:. ("मितत्व मिते बड़े सिता भरा रति ईमः। सित: समामे चवले विवधशातयोरपि" इति विश्वप्रकाशः) या-नाके खगें, खी विलासो येषां ते नाकखया देवाः, सात feasमत: बा-वस्त्रोक्तं बमोहिंसितम, चात्मानं तखती नालास? पूर्व तथैव धनदानादिना सस्पृधोयतामापादित:, प्रदानों सामवायासर्यास? सा दरिद्रावण्या ते कि विभृता ? पति व्यङ्ग्यम वस्य जलस्थ, खयो बिलामी गौचगमनरूपः, तेन सितावगत नौचगमनसिंड, स्वीकात स्त्रीहिसितम, पात्मानमन; महा-अकारो बासुदेवः, तेन तुल्यमव, वाय ब:, पण स्य, स्त्रीका सीपर्याप्तम, पात्मानं तखती नाकलयसि पवाभिः मा कौडां करोषि त कुरु, परन्तु मत्ाण्याऽपि सा कोडां कुर्विति भावः, (“व वा यचा वधे वैवं साम्य' ल्यमरः) यहा-सितवतो धवलत्वाद्धे तौरव, कावं स्त्रोत स्त्रोपच्याप्तम. पात्मा नालय, सटोयशरोरवणं ५५ वरोरे नाति, वयं तदीयमामध्यमिति भावः; यहा-येन यासा, सितवं तमात, नाके स्वर्ग, सविन्द्र व, स्त्रीकतमात्मानमव, ( "यशी यः कषित: शिः। प्रत्येकापरकोषः) [* रचे मतो कालो पोतो वप्तौ सौ तौ। . प्राप्तो शेषेऽधने वैशे भागे बडो यह ब। खाम्यबममे काम कतो. इति कवि पाल्पद्रमः ] । दूतौ संवादवाक्येक व्याख्यादिग्दर्शिता मया। अन्य बाहुल्यभौतेन का खधियाऽधिकम बान्त ! कस्य सुखश्य, पलो यमात, प्रतर करोऽfe पाषाण व गांठनोऽसि, निठुरहदयोऽसि, तापि न चाजर्षको यत्सम्बन्धात प्रत्युतमपि चोई नि:परवि, पयस्कान्तमणिशयको यमपन्यानोमुपगच्छति, सूर्यकान्तो वा सूर्य राभिमाश्यहाशासम्बवादिधमादावनिरुत्पद्यते, द्रावकी बाबासो पति, चन्दकरस्प मान खयं द्रवति स चन्द्रकान्तो पा. मामको यसम्बयालाई भमनि, स "गरिया* इति ख्यात:, "बगो दायकगाको भामबा। पवित:पच-पण्मुखाः सवन्ति ते पति माते; पामकलाकौत्रवेन यो नारोमावति स पाकर्षक:, रविकोशासन याव्यति स पुन:, पौषधिविशेषषीमेन कुपादिमईमेल वा यः कठिनवामिनों छाया .
वासवदत्ता। [2] माहिततरवारिस्त्वमसि ।' सखेदमिक मनसा चिन्तयसि दुर्लभ जनम् । सत्त्व नारचरितो यो रिपुमण्ड लागतो निवृतिमुपेत्य प्रतिपक्षस्य यः सम्प्रहारतः कुन्नरान् तिष्ठति। स खलु वीरः द्रापकः, पतेषु ने कोऽसि, पर केवलं, धाम कोशि, पन्यासको योऽन्यनारों धामयति प्रवाश्यांत, सभामकः ; यस्य शिरस:, पन्तो यमात कालः, पार्षकी धनुरा. वर्षक, चुम्बकः सैन्य प्रवेधशा, ट्रायक: परसन्धविद्रावणः, तेष्वेकः मोष्ठः, मि, धामकाऽवादौनाम. से खङ्गन्य, भामको बा'; कान्त ! मनोहर! करोऽसि, प्रार्थित मनपराधान् क्षमसे. पाकचुम्ब कद्रायका इषवी बाणा यग्य से काम:, न कोऽहितीयः, मि, भामको मारोपेतमाम. ("एकोऽहितीये । *करौ कठिनानदंयो' इत्यभयवापि विश्वः) । धर्मार्थमन्येन केनचिमिष्ठेन राजा कामरिकादिना वा. प्रयुका पातरं विना पाकचनमानान् परपार नयेति प्रेरित:, वेषधिको नाविक , मुधा था, वाहतसरं वारि नवं येन तादृय:, पव खामिन एव धर्मों न माविक स्व त्यर्थ: ; सुधा वाहितसरं वारि जलं येन वा, तदनुगमनशाया. मिति भावः, पति श्वौ संबतिबदुपहामार्थ संध्य धोतं, न तु तत्वकथनं, रसाभासा- पते: ; यहा-मधा वाहितमरवारि: खङ्गा यन; पावर्जने-किताब ! विदग्ध ! धर्मार्थ धर्मप्रशासन सुधागा व्यथावना, पाहताना यण, अन्येन वुणा, प्रयुक्ती अस्वादि. सरदेवारको नाशकः, तरवारि: खनः, तहत करः, धर्माधांडमप्रयोगनात, अन्येमाक्षण, प्रयता: यहा--विवर्गे धर्मार्थान्यामन्यः कामः, ( "क्तिको यतीत विदाधेषु निगद्यते" | "पारिमंत: खग" इति धरण्यम् । "मुथा तु निष्फलं अथा' इत्यमरः ) । तूयौँ खिते पृच्छति-मखदं सबष्ट, मनमा दसंभामब जनं नायिकान्त, पिनयास ; सखे ! मित्र! दमिव खडिमिक, मार-सब ! दमिव कलव भिव, टुलभ बनम, ( "कार उच्यते कामः । "द वे बुधः प्रोक्तं छेद दामे हातरि कामरकोष उभयव । शुढे दोऽवदात दातार छददानधी:- प्रति विश्वप्रकाशः) । सबसारचरित. म्तु व्यबहार:. या पगन्ति ता भगः, मलसागो ‘मएखामः कुलटा, रिपुभूता माखामो रिपमण्डलाम:, तासु रतो रिपुमणापतो निति सुखम, उपेय तिहावि, कि भग कुरिलायां गतो) या-निर्गवा तिरावरयं यस्यास्तां निस- पांघेश्याम ; बौमिटायां-रिमापत: प्रमुखङ्गात, निति सुख, आधुपा शोभते खयं मुखौ तिष्ठतो व्यर्थः, निहति वादेशरणं था, भयादुपेत्य ; प्रजात तेन प्रयुताः, 4 tea] पासवदत्ता। नयति। तोरकरवालसमयोऽपि परमकाण्ड एव सम्पतन् महापदं विग्रहेण लभते। राजसेन रहितो राजसे न रहितो -सत्त्वेग गुणेन, सारतरितो यो रिपुमण्डलायत: अनुमण्डलायत:, मिति नौविसाम; या-रिपुमणवायत: सपबीसमुहायत:. [सप्तम्यर्थे ताम:] निर्गता निरन्धपुरुषान्तरपरणेच्छा यस्खा:, मत्सदी तामुपेत्य तिष्ठति, [बमान. सामीप्ये रति लट् ] पूर्वमन्धा: सपनोरनाहत्य त्वं तखामेवानुरत: खित:, दानों सो कर्तव्यं त्वयति सौति, ('बौधेयको मण्डखायः करवाल: पापवत्" पत्यमरः। “महलं देशयोः' इति विशः। “निहतिस्तु सुखे नोव्ये अभवे अषयेऽपि पति परषिः)। परा पा.- खलु वीरः शूर:, य: प्रतिपक्षस्य शवाः, सम्प्रहारत: कुवरान गमान्, नयति ; यहा-वि विशेषेण, ईरयति, बोन पक्षिणी वा, ईरयतीति वीरः, सम्प्रहारतो गमनात, ("सम्प्रहारो रणे गतो" इति हैम:) [ईर गती कम्पने ]; यहा~-विमिष्टा रा मद्यं यस्य मद्यप इति यावत, ("रा भूमिसुरावारि-भारतीषु प्रयुज्यते । "कुन्नरोऽनेकपे केशे धातक्यामपि कुखरा" “बोरस्तु सभी श्रेष्ठे वीरो भवन्तरेऽपि . ति विश्वप्रकाशखिषु) प्रतिगतः पचं प्रतिपचो बलं तम्य; यहा-प्रतिपच स्य सख्य: महायस्य वा, (“पो मासाईके मेर-पा, माध्यविरोधयोः । के शादः परती वृन्दै बले सखि महाययोः॥ पतवे चुनोरन्धे च देहाड़ वाजकुचरे। इति विप्रायः) यहा-वि विशेषेच, ई. काममई बचौं वा, राबादले वीर:, (इकार: कथ्यते कामो मौरीकार उच्यते प्रत्येकाचरकोषः ) सम्यक माट:, पत्य कष्टः, हारो मुक्तादिमाला तान् सम्प्रहारतः, [हितीया मिः ] कुन्नरान् केशान, नयति, (हारो मुन्नावलौ युडे पति विश्व- प्रकाश:) यहासम्प्रहारतोऽयुकटरतियुद्धे, [सप्तम्या तमि: ] ( "खनु स्यात् प्रतिषेधेऽपि निश्येऽप्यवधारणे. रति विस्वः)। पन्या पार-धृत उरुकोण विशालालेन, बालानां शनशाना, मथयो येन ; यहा-धृत उमहान्, बरवालस्य पापस्य, सध्यो येन; यहा-अरूपयन्ती करावरुवारी, ताभ्यां तो मालाबां प्रतिपयलमीशाना, मधयो येन, पा-जानुवारियर्थः । यथा-कृत सरि भूरिराजमायेन, बालानामज्ञाना, सत्रयो येन; यहा-कृत रुकरणोरु- करानाबानामा सवयी येन; यहा-कृत बारबालामा सञ्चयः, सुरतवन्धे, विद्या बरोरेक बखहम बुद्धन पक्षियरन वा, महापदं महायानं महापनि का , परमत्या, अकानयासरे, प्रमाणे प्रत्कृष्टापसरे वा, ("विजी पासवदत्ता। fes] ध्रुवम्। विशारदा विशारदानविधा विपदात्मनोनमहिमा महिमानरपक्षमा आमातिलक ! धोरताधोरता मनसि भूतता: भूतता वर्षास । साह,सेन ! साहसेन कमला कमलापराजिता. . शुधि पिसार प्रविभामरीरयो:* पति मः)। पपरा पार-रामसे रजोगुल. विवार अति, पनरस्तिो मनुष्यानमः, त्वं न राणसे, रहितो ममख्या अनर्ग या: : हत्यारी त: ] सहा-रागसन [प्रज्ञाद्याणि ] रजोगणेन, रहितो. नरहिती मनुष्यजित: न राणसे अवम; घा-राजस: रजोगुणप्रधाम:, इमरहितोऽमुस्त, न रामसे, यतो रहित: प्रभुषा स्वमाः, नरेषु हितो रामसे ध्रुवम्। (ध्रुवं तु निषिते तक निवले जातेऽधवत् रति विश्वप्रकाम:) । यमकालकार: । चार-विगता भारदा सरस्वती व तत्सम्बोधनं. धृष्टी वा चतुरो बा, ( "विशारदी बुधे दृष्ट' इति विश्वाश:) स्वोविशेषणं वा, विविशिष्ट:, शारदोऽभी मेघ:, सहशिदा निमखान्त:करण, विशन् प्रविष्टो भवन, पात्मनोन चामस्ति:, महिमा महित्वं यस्याः, मा उत्सवो येषां ते महिना. तेषां मानरक्षो सम्मानपालने, मा, चमासिलव! पृथ्वीभूषा शान्तितिलकांड: शानिदर्शक! तब मनसि धीरता बुडिग्ता. सार्वकालिकोत्यर्थः, अधोरता कातरता. वचस्य भूतताऽसत्यता, भुवि पृषिव्या. तता विस्मता; यहा-कारो वासुदेवः, तबाहत सत्ता बन्दता; यदा-अमेष व्यवहार, मालमो:, सातिसकमन्य ; यहा पचय विभौतपस्य, मा खमी.. ततिलक! ("प: कर्षे तव चक्र सकट व्यवहारयोः । पात्मजे पायके पक्षम' इति विश्वप्रकाशः) विशेषेक सारं हिंसा, ददातोति विशारदः. [ शूज हिंसायां घञ्] मस्मिा पन्ति प्राथमि ते महिमामा मानधना:, तेषा र पदम ! ई पोर ! तासाखः, पौरतास्तव मनसि तव वचसि भूतता पत्यता, भूतता पृथ्वीपख्याता, ("भूतं चाये पिशाचादी भूतं सन्धीपमानयोः इति वित्रः) विशारदामविसदा विशिष्टशरमेघखका, निष्कपटदयेति यावत, चात्मनि खविषये, विशिष्टं शं श्रेयः, पति विदा:. [ दो पक्ष मे] रमस्य मूर्य, महिमा महत्त्वं यस्य ताहशस्वन । ("श श्रेषसि सकार: स्थाछि सौमि प्रकोतितः इत्येकाक्षरकोषः। “धर्म वास्तु शासरि ति बिचमकामः ) [“चामनविजनभोगीतरपदात वः" इति पात्मनोने। पपरा 'पा-सा मम खो, वामा:, सेन ! सभी परसन्न ! सा मनसाहरि नान्धमनससमोति प्रतिज्ञाविशिष्टाम. पासेन भादोये- पा, बस सबमा, मला वाधारपानी, [ म म पार पाय] परानिया - . , !
[2] वासवदत्ता। पराजिता। सा त्वदर्पणा दर्पणाकारविमलाशया शयामविनि, र्जितकिसलया सन्जयाङ्गुलिवित्रमेण विनमेण प्रतिगवार शलाकाविवरं विलोकयन्ती विलोकयन्तो । त्वयाविना साविना 1 . - कमला बीर्यस्याः सा कमवापरामिता, [वाहिताग्न्यादिः पत वापरागिता अपनीभौ कसरत कौशलादिमिरपराभूता; ("पराणितपराभूतौ त्यमरः) महा-पाषाहासेन, अपराजिता एतदभिषामा देवो, पराजिता पराभूता, के मखममा: चमचा विरोमालियविशिष्टा. सौमतकर्मण्य नभिजेति यावत, ताइयो कमला बमोः बा-मासेमाभिसरण, कमला बोः, सपरा बमलापरा. खुधेति यावत. मिता, बघा खुधा नाभिसरत्येवं प्रोन्या मामख्य भिमरतीत्यर्थः। ननु कुरुपा मा केनापि नादियते इति सा खतो धावति न त मनमुळे तुरित्यार- पासेन मा प्रतिज्ञा, बमना मोः, पराजिता, ममोति शेषः; सखोभारमा - बादामे ] बातोति मानवा असा खुधा, के सुखम, पपराजिता, स्वया पूर्व प्रोत्साहनाहौपिता; [ रा होतो ] महा-सासेन पाइसेन, अमेति शेष:,मा ममी, कमला परस्त्री, पाकमला बहुवचौका ; ("कमखा-तुपरखियाम: इति शासना) [मति "खममा प्रस्थप-प्रत्ययान्त: ] घा-यया , परा कमला, पराजिता मा माल्यार. पा. इसे मेषवासयुक्रेग त्वया, जितमात्मान; माईत्यर्थः, कौशी! सेना समभुः, कमला सौर्यमासा सोदामभोगादि. खुला, न त्वस्वामिकस मौवहानभोगहीनेत्यर्थः । इतरापार, बय्यमस्यास्वदपंपा,. दाकारी मुकराबारः, पायो यस्खा:, शयामेन करकमलेन, विनिर्षिकिसख्या जितनवपक्षम, विविधमेशाङ्गखिममोन, ससया मविलासा, ( "लयो विखाछे वेष साम्ये तौर्यविकसति विप्रधानः) माक्षेषु शखाका नामामागमन. प्रतिक्षिा प्रत्यता: हादिनिर्मिता:, तामां वि विवरं प्रति प्रतिगवारणलाका. गियर, विलोकयको पश्यनी, विलोकवत् पचिगनमत, चाचरती विलोकयन्तो, यथा परिण: परशलाकात पश्यन्त्येवं माविभयानागतीनवेतिगवाखाबात? पति मानारदर्शन परकीयालगोतकमः ; ( "बाळासाsपि मदन- पारिकासखयो गरे । कवे परकाष्ठे च* ति रिश्रप्रकाश ) - खामढ़ा- स्वासणा की परीक्षा निगद्यते। उत्तमायमभेदाभ्यां हिविधषा पराना। सविताहरागेवा भीयानापोतमा प्रवे। हिना त्वममा या तोदा पिता विका रोडासनाभिदान सिविध विधा मना। बिदामातदिनाषा- वासवदत्ता। [e) सायमनुभवन्ती दुःखानि। जौवनायक ! जीवनाय क रह नाश्रयन्ति सुभगम ? । अन्धास्तावदासतां दासतां पुरतोऽहमेव भजामि मैनातोऽमैवातोऽस्तु । अनसारतः सारत: उनुभमानाऽथ लचिता। गुप्ता र कुलटा ति षट्मकारीदिता बुधैः । इत्यमत्कृत असरवहार ; व अप्रकटपरपुरुषानुरागा पापीयेति तन, कुपटाया पसाहात उपासपचे समासः, वियमेव धमग, ("स्वालामाऽपि मान-सारिका. अल्ययोः भरे। परकाष्ठे अति विश्वप्रकाश:)। रापार, परिमा मेष, त्वया विना सायं साबडाले, दु:खानि वरियोगदुःखानि, पनुभवतो विति, तामनुसरति व्यम् धौरेयं, “प्रियं सोत्प्रासयकोन्या मध्या धोरा दद्रुषा ति रसाबहारः बिना रपण, त्वचा विमा दुःखान्यनुमपन्यतः सायं सादम, अनुभवानी तहति [१ रवाटी, "सधातुभ्य इनि: सोनिः । घोऽन्तक, 'बादे रस्यात्वम, पाती युक् ति युक्] । पन्या पाह.नौवनाय ! प्रापहारक! नोवाय नजा, मलाहरवामित्यर्थः, समम गोमनप खो, के नामन्ति ! (भग. मेमर्थमाहात्मा-जानराग्ययोनिषु। पपुवीर्यप्रयच्छा-बोधविमुक्तिषु ।' रति क्किाम:) पौरोतिरिथमः 'धौरा परुषोयाति रसबहार: ; wit- नौवनायक मलखीच! नौवनाय प्रावधारणा के नना:, सुभगमैमध्ययुक्त "स्वा. नापति? के प्रति विनिर्देशो यहि पुरुषाः सप्रावधारणा लामात्रयन्ति स्त्रिी का वासति द्योतयितुम् । 'पपरा पाड, पन्यया मत्स्यतिरिलया, पस: चिप्ससम्बोधनम, पत एवापद तथा क्रोधादसम्भाषक! पम परपोता. इनभिज्ञानी, पुरोऽये, दासता दासम, पामे मामि, पोऽमातीमिवभावात. मेवास्त: (दो बदाबदीना" इत्यमरः ) 1-पन्यस्वदप बाय सारिमि- स्तत्मबलिभिया, पस्ता शिक्षा, तया सापति तत्सम्बोधनम् ; या-पन्चात! त एव दाम! पुरोऽस्मेष भलामौतिता दासता पूर्वखोलतां ममख्या दासताम, पव 13 बम-पन्यासेनान्धमारोपरिणाम, बदामाची, “निमायोज्झित. पुषदामनिकर का षट्पदामा रति:'?" समतामेव दासता नामोति बा-चबममाय:, [चा पदासानामावहा रची, पारपारनेर चावत, प्रीतिप्रदा वा हतियापा; चहा-पाती मगन्द्रीsafe पनि! 'सोनपुंसवाना गोपी' वा वाच:, "पित: कासिमपु! 'ब १०.] बासवदत्ता। कन्दपकं दर्षक न तनोषि विशेषतोऽशेषतः स्थितमेव मरणम् । शठधियां शोधन ! यशोधन ! प्रेमहा-महाशियोकटा: कटाराविर्भूनटार टास्यास्तदाया: परिजनाः ।। कमलाछाति- नागगां कमलातिनारोग्णां भवता मुखं न मलिनितम् ? । सन्बुद्धिजम्बो यथा रामवातिमयपोषकसया मा प्रयोगबत्व द्योतमाय नम प्रयोग: ] पना: प्राविमा, तेभ्यी हिताचा, [ "R हितम ति यत सतामाबदा. त्ववेति शेषः, पस्ता तिरस्मता, दामो दासता मा, कोहनी: पुरो गर्या:, मेव लोग, [जन्तेविंच ] है पाकेट ! पदापि पूर्ववत. (*म: निन्दमा वेधा.'। 'काटने मत: रत्युमय वापरकोषः) पन्या स्तरा:, तावदासता विहन्तु. पामेव परोदा मनामि। पपरा पार पनमा शेधार. मारतो पसात, सा, तन्वी तक मियेति शेष:. वरत: मन:. विमपि दपंकन तनोवि, विमुस्कष्ट, दपंक टप, नतोषि, मिशेवती विशेषात. पशेषतो नि:शेषात, मसिमेव माधुवं गुरुः, "मूर्षि वन्धिमा स्पर्धा पटवर्गा को लघू। पतिसंात्तिर्ण सन्माधुर्यमिति स्मृतमः' इति काव्यश्वाशे। परमार, पियां माहोना, शोधन ! यसा पध! बुद्धिजियोडीन सत्कटममाधम चिये :. बाटाचे महार्य ! सखभारतीय! मकरबटारामनयति तम्यास्वं पश्य प्रत्यर्थः, गत वामहायज : महानोराज! प य कायं क्या ताहीपावित दास्यं यखिन सम्बोधन, परितो बनान् विनमान, बस्थति,समा कामचादिमा इससया, तत्सम्बोधनम ; भर्जने-पियो गइमोना, मोन! शिव! तो यशोधक! प्रेमहार्य ! केपणास्त्र ! पती महाविच ! नताभिपाय ! नदा ममग्या मानसमये, सत्काटा बटाभंक्रमविभिः, पसा पामया:, परिनना पसदादयः, भविभूतहासा: यमन काये तया मानः सो अवतार भरकटाच: मा हटा, ताप येवामझदयसत्यरिबमा यो वक्षा: :, एवं चिरसेवकामामम्मदाहीना माया सा समयकमनोरम सम्पादमितव्ये सम-सस्कटव्यवधरः; ा-सत्कारमाभिर्गवाटा:- भवलीय. बारी, सत्कटाचे: कबटाहिकाहि न पता होकर काचिदाक, भवसा सो म मलिनासो ofewst, बममा मुखं गमणिनिमिति ; या-सिम मा परी sat बमाचीवमानबमो, मारी- वासवदत्ता। -- विखस्स विश्वस्य व्यवस्खा..: समासाबसमासाद्यमनककाल सङ्गीतसङ्गी तनुषे तनुषेकमनकामनापुष्पेषुपुष्येषु ना तरमा जातरमा मन्दाक्षमन्दा क्षणं भ्रमन्ती मुद्धति । कामधुरा: धरण का मधुराधरेग्ण मुक्ता रजोराजिविशेषकेण विशेषकेष मुखेन्दुना। तव हृदि लग्ना नदिमाकरण करेण खेदविन्दु- समारोग, मुख ग मखिनितम् : ति पाकः, [ "मसकमनपुंसक पति नपुंस. मेष:] (कती कथन सपि यमरः) पहा-बमा बाा, तो सेन भवता परीक्षा मारीच कमलाकति मुखं न मलिनितम! काकु: पूर्ववत यहा-कमलातिन् ! पाकार! निलेपत्ते न साम्यं, साजीकुशवेतिमा सम्बोधनम: पारीणामा सावल्ये नातिबठिनतया बैदग्धेन का कोऽपि मावान् द्राववि पटुरिति मतापवानां, नासै समसाहति कमखरम्बं, मुखं न महिमितम ! इति काकुः; पाकुरुपालन्धपः। बाचिदार, विसर्वस, विश्वस विशाम कला, सातव. प्रिया, समा सलमीषा, विगता वा मर्यादा क्यो का बखा पादितोऽसमा विषमा, वं माद्यमाखादयोम्यं, तनुषे असैराब, ("बनुः साद मानुषा साइंम् ति शब्दभेटप्रशास:) कमल्पमेहामने तमुधे पासेवा विशम्ब सबसमतोमध्ये त्वया व्यवस्था समासादि सम विषम मस्खे त्यसमासा हे समा! प्रति का, पाईप्रथमम, पमनोः बामख, सेकं मुखं, ("पुष्पं विकाश कुममे खोपास रजमि पतम्" इति विश्व:) पनामनगर, पुष्येषुपुष्पेषु बामगरे, हरसा वेगेन, मालरमा भन्दाई मन्टे क्षरणं, धमन्तो मुद्धति; पावजने-इन ! साचात् काम! पनामसम्बई, प्रति पुष्पेषुपुष्पेषुरुजा कामवासना, तरमा मेन, मातरमोत्पत्रानुरागा, मन्दासमन्दा खन्नामन्यरा, पर्ण धमन्ती मुह्यति । पुराया परो धुराधरः, [भागुरिमते ठा] बाम धुराघरखनात्यलभारवाहन, पर नौवन, गोराजिभिर्विशेषकं तिसकं बस तेन त्वया, विषयाबाद शेषो बच तेन मुखेन्दुमोपलचिता मधुरा रम्या मूर्ति भयो, मुक्का... पाऽपौत्वयः, एतादृशेने वाहनो बहा उपमुताः। समावकारः, “म सारनं जब योरप्यनुरुपयो: पति बापात: बापने-सामस : कामा ["कृप: पति समासातः ] सस्या परसेन मधुर: समापिकाखा, परोसे २ सेग, मुहारमोराणिभिर्विशेष बिलक. म, एतनिर्मामध्ये ।
पयोधरेष पयोधरण बचाफकारनेम जितानाविकासनेन । कामदारुण ! महासपनेवारमयं मयन्त वामदयं मदयन्ती परममितारं परममितारं वादति। हारिणा आरिणा কাশফুল বিবিবিখাথে অঙ্গা বিষ্ণা। बसंते; मुखेन्दगे निर्मिता रम्यवाद व प्रयोगः ती विपिनेवि विशेषको बखते। मुखेन्दुनोपलfeat arasवि खो, गति, मेषो यदा ममखो जावा नति त मामाघifसंधान मेखामोति सामानामा समुतिः ("माचपन- सि.चिवालि विशेषकमायमरः)। सपा, बरि लगानापि पदिय पावरलेन, दासीत्वं मयं. बरे खेदविन्दुभिः पयोधरोबर- सेन. बाफलकेसमं गमनं यख, पतितत्वारियर्थः, तेम पयोधीपमपिता पनाविलवासनेन पिता, ग्रामवादित्यःपावभने-दिल पावरको खेदविन्दुपयोधर बचाफलकथास पूकम, रम्पत्वं चैन, बिलमनाविल खच्छ, बाच बैन, गौरवादिति भावः, तेन पयोधरणोपचिता, तब अदि समा, काऽपि त ति पृच्छति पसि चेत् तामनुमति व्ययम; "पवर्मठिमी हो पादौ पावनि कोमल पति सामुद्रिकापणं तु पुरुषविषयम। पत्र मतिपूनमयोः ("काम पम्प इमिति वितः)। पन्या पार, वामिनामि. बाष दाहा! मदापनेव! पहारमयमदयं रमयन्तं त्वां, परित्यज्येति शेषः, मदयनी मला का, परमात्मा पदुखम. सारं कावन्तं, परं भिन्नम्, पनि तारमणामुकम, ("पापेगेति विश्व:) चाळ-कामन मर्दन दाब कटिममायाममहाकमदबती सौ सेवनान, पत एबापनेव! कामदाभिलाषप्रद! सरममदयं रमय परममिता परमकामुक, परम परमसुखम. क्षारोवाछतिः ("कामुक अमितामुक यमरः) वापि समाहारः। परापार, रियाबीऽयं युद्धता, पतितत्वादिति भाष:, परिणा जमाना बतासम्पादनवार्थः, एताहीन सामानोपमपिता, गते, ऋति गरि, [मती, प. सारिता मगम, पत एवापिचिहारिया भनेवामिलाकारकर, अमितत्वादिस्य:, पएका चोपलचिवामा, एताडग होपविटा वामिताहामायः; पावर्ष-हारिवापिपिहारिण रि सबम्पिानिहारिका पवोपविता, भारित कारवता, हारिमा करिः .
वासवदता 12.10 पनन्तरं दुग्धार्णयप्रविष्टमिव स्फटिकटहप्रविष्टमित्र, खेत- औपनिवाससुखमनुभवदिव जगटामुमुटे। क्रमेण च विघट. मानदमपुट-कुमुटकाननकोष-मकरन्द विन्दु-सन्दोहमुटिन मुग्ध- मधुकर-कुलकनसतमुखरितदिगन्ते, चन्द्रिकापानभराममचकोर- कामिनीभिरभिनन्दितागमने, सुरतभरपरिश्रमखिबपुलिन्द- ৰাজীৱজহ্মশিক্ষাসহাৰিশি সয়ানি सायन्सने । समीयसि निशानिःशासनिमे नमस्खति कन्दकेतुस्तमालिका. मकरन्दमहायो वासवदत्ताजनकनगरमयामोत् । पथ कटकैकदेशविरचितालिहशिखरण, सुधाधवलेन, कलमकुम्भानुकारितादम्ये येत्यर्थः, स्तनलागोपलचिता, पमेन मत्सखो युवति: सुन्दरा पक्षमा प्रसाधिता नि. सुगन्धि नाम्ब नदम। (“ गऽपि निगद्यते" इत्येकापर कोषः)। निरीक्ष्य लोकव्यवहारमा रोति बपौनामय पोषणालमा व्याख्या मयेयं रपिता महसपादारविन्द परियायतः॥ पन्द्रिकान्यानि वर्षयन्तिा-पनन्तरं पन्द्रोदयोत्तरं, दुग्धाविष्टमिव स्फटिक महेषु प्रविष्टमिव वेतोपनिवासन मुखमनुभवदिय जगहबानमा पा पावत्येन, मुमुद। ( मुदकमेव पन्दकेतुर्गमदत्ताजनकनगरमयामोदित्यन्वयः । विघटमानं विचमा, दसपुटं पनपट यख ताहरू. कुमुदकामनं तख कोषेषु मध्यभागेषु, मकरन्दबिन्दु मन्दोर: पुष्परमविन्दु समुदायः, तेन मुदितं टं, मधुकर कुखं तब बाबरतेम मुखरितदिगन्ते, वन्दिका ज्योत्या, तसा: पानवासस- पोरवामिगोभिरभिनन्दितागमने स्तुवागमने, (चन्द्रिका कौमुदी न्यारवा. समरः) सुरतभरपरिश्रमांखवा: पुलिन्दराज नेचजातिविशेषराना, सुन्दर्य : स्ता खेदकारापहारिति मायाने सध्यावासित, ["साचिरम सत्यादिना व्यः ] मौसि खस्पे, पत एवं मिशानि:शासनिझे नमति पायो, प्रयास मति समाविकामकरन्दो महायो यस्य सः, [पा प्रापणे, यमरम' इति मगिडोj पर बासमताभमददीबन्वयः । बटरदेश राजवाबदेश, विचित. मबि बिखरं या ना "बा वि. तिखम् ("बट बाई .
एकान्तर निविष्ट कनक-मुला-मरकत-पराग-शकलेन, वासव. दत्तादर्शनार्थमवस्थितदेवतागणेनेव शालवलयेन परिगतम् ; पनिलोनामिताभिः, नमस्तरमजरोभिरिव, तजयन्तीभिरिव गगमार्णवत्रियं, पताकाभिरुपशोभमानम् ; कनकशिलापट्टाङ्गण- प्रस्ताभिः, कर्पूरकुडुम-चन्दनलालवङ्ग गन्धोटक-परिमल- वाहिनीभिर्वाहिनौभिः, अज्ञाततटस्फाटिकपट्टसुखनिषस- निद्रायमाण प्रासादपारावताभिः, प्रनश्यत्तटनिकटविटपिकुसुमः स्तवकितमलिलामिः, अनवरतमजदुमजदुम्मद युवतिनन- धनजधनस्फालनोच्छनच्छोकरनिकरमपितवेदिकाभिः, कर्पूर- पूरविरचित-पुलिनतट-निविष्ट-निनदानुमीयमान राजहंसोभिः, . सामी राजधामीनितम्बकोः इति विश्व:) । सुधा चर्णयले पविशेषः, तया चवलेन । एकातरं निषिशनि कमकं सवर्ण, मुता मरतं गारत्मतं, पराग एषां शकलानि बना पासवदत्तादर्शनार्थमवचितदेवतागनेव शालयलयन प्राकारवसधेन, परित गत्तम। ( कारी वरण: शाल: इत्यमरः)। पहिलोहामिताभिर्नभस्तरमनभि- गंगनावविश्वं सजंयनोभिरिव ताकाभिपयोभितम्। (“पताका वैजयन्ती मात् सत्यमरः)। कमथिलागेषु प्रस्ताभिः, मलयप्रशिरिति भावः, *फोहारा ति "पहर' पति वा भाषायो, “पाट" पति “परमार' अति भाषायां प्रसिडः। कपरकामचन्दलालवानां गन्धो अब तादगुदकं तपरि- भखसहाहिमोभिवाहिनौभिनंदभिः । पजातामाटस्फाटिकपट्टेषु सुखेन निक्षमा पत एक निद्रायमाणा: प्रासादपारापता यासु, निपखवज्ञाने निशखत्वं च निद्रा तब मुखोपवेशनं तुरिति कारणमादाय डारः । प्रचण्य हिस्टविटपिकुममै- तौरव पुष्पैः, सवितं मनातसमकं, सखिलं यासाम। अनवरत मजदुमजदुम्मद बुबतिजनस्य घनघनास्फालनेगीचकोकरनिक खपिता कता, वैटिका पितर्टिः, प्राचादी तमुपवेशनानं बाभिर्वासा वा ताभिः। (वाहिरिस्त विदिया हत्यमरः ) । कर्पूरपूरच विरचितं या पुखिनं तस्य तटे समोपदेशे, निविष्टा उपविष्टा, निमोसित:; मोबमामा रामखो यार ताभिः; मातोऽन पुखिमयोगः। अमावासकारण्यनुमानाबकार:, कर्पूरपुषिनवर्णनेन पम्पत्रपरि- वासवदत्ता। [१५] विकचनौलोत्पलकानन-दर्शिताकाण्ड-चक्रावाका-तिमिरशवाभि:, बुवतिभिरिव सुपयोधराभिः, सुग्रीवयुक्तकलाभिरिव कोलाल- मपितकुम्भकर्णाभिः, सागरकूनभूमिभिरिव सुन्दरीपादपराग. शबलाभिः, नवनृपतिचित्तत्तिभिरिव कुण्यापमानकारिणीभिः, अनेकतराभिरुपशोभितम् ; शिखरगतमुखाजालव्याजेन पुर. युवतिजनदर्शनकुतूहलागतं तारागणमिवोदहतिः, निलोनाभिः काचकलशातिमुहहतीभिः शिखिसंहतिभि- मडासितैः प्रासादैरुपशोभितम् ; कचिदनवरतदद्यमानकष्णा: उपान्त- . मैवलमनात घटातालारोऽप्यन, ताप दलो- पाशयस विभूतेषां यमहत्त्व- मनुत्तमम्। उदातं नाम प्राहुरखारं मनोविल: पति । विमित्यादि- रजोत्पखपाठपधे-राको विकासासभपात, गोलोत्पलपाठपचे-चाकाचामेव तिमिरजहावर्णनावपयोगापेक्ष्यम। युवतिभिरिव तरणेभिरिव। ["यनांमः" प्रतिनि: ] सुपयोधराभिः गोमनस्तनोभिः; पचे-परतौति धरा, [पवाद्य पवनी बसस, परासाभिः। (तापी युवति: सम । “स्वीसनादौ पयोधरी-पति योरप्यमरः)।सुपौवाकवाभिरिव कौलालेन रोन, सपित: कुन राचसो याभिः; प-कौलालेन पयमा, सवित: कुलस बबाल, बर्गयों याभिः ("मोरितेऽसि कोलालम्" इति पचायेऽप्यमरः)। सागर कबभूमिभिरिय तौरभूमिभिरिब, सुन्दरीपादपामा राने लामिः : पले-मुन्दगौचं पादपरागे- परपोषुभिः, भवामिः। (“सन्दरौ तभिवारी भिदोः स्त्री चिरेबवर* )। नकोऽपिरमातराज्यपदः, रूपतिस्तचित्तातिभिरि कुल्यख कुले साधी:, "तब साध:' इति बत) पषमानवारिणीभिः, पिवादरमावादयः विपत्वाचव्यवाहा गमतिमनुते प्रति तेषामपनाम:; पचे-कुल्यानां मयिमापमरिताम, पषमानवारिणेभिः। ("कुल्याऽल्पा अबिमा सरिन यमरः)। पोखतराभिवंडीभिः, उपमोभितम्। प्रिपरमतानां पचिप्रवेशवारामपरिक्डाना, मुसानाखामा मुसामयामायानां, व्याजेन पुरयुपतिमनस दर्शनाचे कुतूहलं कौतुक, तमादान ताराममियो। ( "कुतर्क सम। "नावं समूहामायो गवारचारवायपि समय. बाघमर)। सपा निहोनानिर्मितरी बीमाभिः, निवरतमा वितामित, कामाविमुकोभिः विखिसंहतिभिर्म परयः, शासित प्राकार- [] पासवरता। गुरुधमपटर्शिताकालजलदोदयम् ; चिदतिगचौरमुरज- খানদাননিলীল; আয়ামি অনিন- लोकलोचनम् ; जनस्वानमिव दारोसकरामम ; मानुष्यक मिवाभिनन्दितसरतम् ; निधानमिव कौतुक; वासमिव शृङ्गारस्य ; कुलग्रहमिव विभ्रमस्थ, सतस्थानमिव सौन्दर्यस्य; वासवदत्ताभवनं भवनन्दनप्रभावो ददर्श । दवसि द्रवसिमिती निगलिते !। चपला चपलायत उपशोभितम्। कपिदनमरतनमानाबागुरुधमपटलेदेशितमबाले जलदाना भधानाम. सध्या येन यवगा। पत पब कषितिगारमुरमरवाता: सामन्दं मन्तिता नीलमठा बहिनो यम, रामो मयूरनृत्य तियशोऽपि सवाल सुखिनः, मनद्या तापमा ! पति अनधितुम् । ("मदा मुग्ला: । "मयूरो बर्दिो बी मोलकररतियोरखमरः)। साचनमसमयमिक पतित: लोकलोचनः मों या (“विरणमासिविलोचमतपति बारावी) पी-पतितानि सौन्दर्यावलोपना बोकानां सोचनानि च। जमखानमिव दारेषु सौताबाम, उनको रामो राधणे वा; पर-हारयतीति ढार: बन्दपः. तेनीमुवा रामा: खियो सब। ("सदरी मी रामा" यमरः)। मानुष्यवामिव मनुष्यसमूह प, अभिनन्दिता भाषाविषमता, सुरता देवलं येन, पो-अभिनन्दितं सरतं मेधुन या कौतुलस्य निधानग्य भाषागारमिग । प्रसारमा वासनिय, "ग: स्त्रियां स्त्रिया: सि सोग प्रति वा सार स र ति व्यास: कोड़ाहि. रसारमा इत्यतामा विधम पिखामल, कुलरामुन्पत्तिस्थान, "लामोमक्य शताबारं पोवनसबदा। भगवस्थित चेष्टर विभम: परिवर्तितः।" प्रतिभरतः। भवनन्दमवानिवखेप, प्रमावी बनन। पवमोऽयं धन पेमला रया:, प्रमदानामावापा: प्रखन बन्दक्षतु. अंबरन्टेनस विसवमार्यमः परीत्। सिरिती नमिस्ति:, [साविमति- पाक्षि निक्ति! उसमोरक्यानिमपित: द्रसि [इमो] बहस गमग- प्रवास सामावबफरवारिणि पापिपासात; बा-या प्रेमा बताइसि सं मा परियन बासीयुपा (ो विमोपास समबीप" पति बासवदत्ता। किमेषा ? । स्तब कस्तव कर्णत: पतितोऽयं सुरेखे! । मुस्या चिता सुरयाचितश्रीस्वमसि मत्ता। कलहे! कलहेम- काबौदामणितः स्परमिवाहसि । मनये! मलयेप्सितं शै- वाधिगताऽसि। कलिके ! कनिकेतुमिमां मुखरा मुञ्च मेखना, शृणुम: कलवल कोरुतम् । मेखला मे खाता न भवति,त्वमेव मुखर तया मुखरतया च । वपतेऽव पतदियमवन्सिसेना कुसमोपहार ? . हैम:) घरा-मिगखिते! एतदभिधाने! द्रसिडितो द्रायोतिविशेषात, प्रामि। "यद्यप्रगुपसरी निगदित: मोऽजनामा सदा नी यानि द्रवता तपाऽपि झटिति व्यावासिता सामे। तत् स्थापनसम्प्रयोगविधिमा महेपतो द्रावणम् । रति रान्तदेवः। यया द्रवमोति त लत्यो मायान्या प्रत्यार, एषा पुरोतिनी, पक्षा पपलाभिधाना, किं पपले विद्यादव, पाचरति ? नानेक गतायंत्वादिति भावः; या-षा चपला चला, विचार, पसायते ; [ण गतो"पसर्गबायती"ति बत्वं परारेफ ] या-चपलेब पिप्पीव, पापरति यमीषापः सर्वधा द्रवतीति भावः। (“चमा बमहाविद्यत्य अलौपिपशोषु " इति विप्रकाश ति दिक) । मरखे! तब सपंत: स्नगर: पुष्पगुचः, पयं पतिता, त्वं न जानासि! मता. ऽसि ? त्यपहामः । बा का वास्तु सबक: सत्यमरः । एनामेवोपासति, सुरेथे:, यापिता पर्थात् ब्रष पिता योग्या, यौः सौन्दर्य कोयंस्खास्ताहमी त्व, सुरमा मदिरया, पिता व्याप्ता ताहमी सती, मताऽसि । है बब! सामवाडौदामा करितः स्मरमायसौवासारय सौव, पत्यतिरिकपुरुषाहामोत्प्रेचरमुपासाय। एमा- मुपाति. मलवे ! तनामिके ! मे शिवे, लयी माथी बम्ब मायः काम:. बादौसितं उद्य, दृशैव दृष्ट्या अधिगताऽमि, व पुरुषं बटारामन्वय सौति भागः ("पोटे- ऽभौमतं घम'त्यमरः) या-मः शिवः, यो ग यस मखयचन्द्रः, तस्यासत परिण: सं, दशैवाधिगताsसि मगलोपनासोति भावः, ("म: शिवसन्द्रमा बेधा: अपने कार्थनिमसरी)। लिके ! बजेः रतियारस, केतुं ध्वज, यषा बैतुमा मेनादि योग्यते, एबममया रतिबो बोयते प्रति माय:, मुखरा पागला, मेख बाखौं, मुख, त्यागे फसमा समस्यामा कोष तत् शमः । ("अखि सात बसह सूरे बिरयुगे ऋषि इति विकासः)। उत्तरति, मे मम, मेखला काशे, खका पिशुना, न भवति, मुखेन प्रेष्ठेन, रत यातोति मु. इतथा ; कहा- सुपेन बाजायगाव कापायल, रसं गातीनि मुखमा लोग, खत . .
पासपदता। मुग्धा। तब कैतवैरलं, नवशिके ! वेपथुरेवाशयं व्यक्ति । वरतीय हतौरनलेखे! स्मरसायकानां तव वपुरलसम्। पिहिता- ऽपि हिताय ते उत्कलिकाम कामहोमिः। वदने वद नेत्रपेयकान्ती किमुपमानमिन्दुरप्युपयाति । वसतीव सतीव्रते! तव हदि कोऽपि शतधा शतधारसारा वाचस्ववानुभूताः। कुन्तलिके! करकाकरकालमेघखण्ड तुलामयमुखसितोल्फुल मलिकामालभारी कुन्तलकलापः तव याति । केगलिके पुरगोपुरगोचराः ! . तया वाचायतया, बना। ("मुखमुपाये प्रारमोहे निसरायोः" इति हैम: । *पिशुनो दुर्जनः खस: इत्यमरः)। काचिदार, मुग्धेयमवन्तिसेना वपते बनते, पद कुसुमोपहारे पतेत् । [ सम्भावनायां निक] | वा प्रत्यार, लवनि के ! तरस केतवसाध्यं नासीत्यर्थः, वेपथुरेव बम्प एव, तमामयं न्यति माविबाविभागात त्वमेव काम्पसे मां किया बहि: इति भावः BAR: खेदोऽप रोमास: खरमकोऽष वेषः। वैवण्यं भव प्रलय इत्यष्टौ सात्त्विका मता: । अमलेखे ! तव वपुः [] स्मरमाय वानां तौईननानि. [ हिंभागयो: किन ] वरतीय बतो. बसमा भरमार, तेऽप्य कलिकामहोमिः पिहिता बघा, हिताय बित. थानाविष्कारादर्भात ते हिताय बाल्याचाय; यहा-उत्कलिवामहर्मिविहिसा. वितिबदाचरति हितायते ; यहा-उत्कलिनामहोमिः पिहिताऽपि हिनिश्येन, तायते लोकोपासात त्वां पालयतीत्यर्थ:. [ताय सन्तानपालनयो: ] सन्मानः प्रबन्धः ; यहा-पिहिताऽप्युत्कलिकामजोर्मि: [ कमंकन] जायते खयमेव विखता भवति. हि प्रसिद्धौ; [नु विस्तारे, तगीतकीति विभाषावम] सहा- उस्कलिकामोमिः पिहिताsपि तिा डा, [ तो हौ च पयते लोके गच्छति, प्रसता भवति । हि नेवैः पेशा कान्तिरस्य तखिन् बदने मुखे, शिमिन्दुकपमानमपि यातोति बढ; पूर्व त्वम्मखमुपमानमिदामोमिन्नुरुपमानमपि यातोति सम्भावन, मुख विरहातिशयात् पाण्डवाधिक्य द्योतनाय । उजरमा मतीनां व्रतमिव नतमस्यास्त सम्बोधनं, तर इदये कोऽपि वपतीष, प्रतधा मतप्रकारेष, अधारोमालिः, तत्मारा: बज परषा, तर बाचोऽनुभूताः। (“प्रत. कौटि: वरु: शन्नो दापोखिनियोः' इत्यमरः)। कुन्तलिक! शामितीत सचिवामाबमारी सायं गायकवाप; एका वर्षाखानाम, पानी।
वामपटता [20] श्रयन्ते गौतध्वनयः, किमिव कल्पयसि ? । क्षणमोक्षमोलमा- दपिः चटुलं. चटुलम्पटं . सखोजनमत्यासयसि मुरलिके ! । स्तनता स्तनताड़नेषु यत् मौख्य तलब्ध सारता स्मरतापनोदनं दयितेन दयितेम विमुताऽसि किं मुद्यसि ? महतो महतो हतमोहतमो . दयितो दयित: स्मारति स्म रतिप्रियं.. तव कौशलम् । नवनिशानखराणां नखराणां व्रणः स्मरजन्यां स्म रजन्यां कुरुते ! न कुरुते रुजं किं ते ?। .. लोदनाभ्यां यः बालमेघख गड: तब तुलां साम्य. याति प्राप्रीति. ( “बों पण स्त करका" इत्यमरः ) [ मालभारोत्यव "के पोकामालानाम* तिहख: | पुरमा गीपुर गर्ग, तगोपरा गौतध्वनय: श्रूयन्त, [ “गोपरं डारि पृरि केबमुस्तकेऽपि " उति मेदिनी) किमिव कल्पयर्याल? किंवा गायांम? बोबा कस्य ते वेति किं बस्स! . सर्वैः स्पष्टतयैव जायते इति त्वदर्थ मेवेत्यपसम। हे मुरलिके! ["बाबाध्वनीरत्यन्त संयोमे हितीधा ]. ईमौखनादृष्टिमीलनात, चटलं पचलं. बायऽनलम, बलम्पटमपि प्रियवाक्यासक्रमपि. मखीजनमायामसि । त्वमपि. विरावेद नया मुछि ताऽस्मान वेदय मौति भावः। दयितेनामीरेन. स्तनता भक्ति कुर्वता, सरतार्थ पत्यादिश कुर्वताबा, सनमगड मनु सरते चन्दकलागेधमाप्तेष. या मरतापनोद मरतापनाशकं. मौख्यं नवं तत सरताऽपि दयितन पिया विमाऽमि. “दयित: स्वामिकाग्रीः" इति धरणिः) पताश्येकाशन मुना. ऽसीति को वेट तवापरामिति ध्वनि:, पत एव बदति. किं मुद्यमि । यमेव कहं पत्ये त्यभिप्राय: ; गहा- ममायामयति, किं मुखमि । सत्वगशामतस्त्वां न त्यक्ष्यति। पूर्व वणितमपि गुपं तत्प्रन्ययाय नयति, मातो मीयमः. महतस्वदतिरूपात मोमवान. तमोरम: तो यया कयाक्ट्रिाविधानरूपो मोगे बच्चसः, तमोऽतिशये तमप, टयित: काल:, दयित: पति:, रती माते, प्रियंका पोशलं गति कम मृतवान् । [*लट स्मे" इति भने ल] । हे करने ! न मिणानं RE: तेन खग नखराका नखामां. बवत, सरस मी बध: गतिस्तथा रतो. सारं जनयतीति [ कमण्यगा। निबध्यो ति जिनिविष:. डोप) aat कामोद्दीपिकायां वा, रणन्य रावो, बज पौडॉ. किं ते न करते ! [पूर्वबाट । AM नेया-बरेच जन्मामनीपादित All ॐ चन्द्रमान बा-१ .
[११. लोचनाम्यां पौषिताखिसजनेचरदेशः चदशः किन पोबले । प्रियलमहनमालिनि विस्वाधरसास्वा सहवामेच्छमा विरामपुर मधुमदारणमालवीयोलतमसानो ससमानो रखामडललया लतया खया विशेषः का। कुरक्रिये! बस्य करणमारकेभ्यः शष्यारम्। किशोरिके ! कास्य किशोरकस प्रस्यवेक्षाम् । तालिके! तरमय जामुरुधूपपटसम् । वरिके! पाण्डुरण करिधलिभि: पयोधरभारम् । मातङ्गिक ! मानय मातङ्गशिशधाचमाम्। शशिलेखे! लिख सलारपडे । . खचमारकी नारो नाममहीनोशिस बाबतो, ["बब-इति y: ] ( या मानानायां बब: साजन पुमा। वित्यापनियो प्रति विमेदिनी। 'बीग बसा चोपता: पबम:)। वापि सानिनों प्रति सेकशि मराकिल! जोपमा विकसिमानामोपदेशी कदमो नम:, पन्द्रः, बिनौबते. विखार:, यि विधान या समाधिविनाम। बोपमयोलोचविधानं चन्द्रमनेन साफल्य- योतकाय, नाताम सयमेव जिसमनुष्योति मा; मा-कोषमाया बेबायां, मिलियनशादेव:, काद: सुखदासपोजर पतिकोमा किन त ? । रकमसलया बसमोडत पक मधुमदारमासकोणत. मालया परमया समान: अभिमानाम:, मान पतलसमापना कामबासया, वियप विम्बका परसाबाबतबाबा विशेष! नोकोतय. पत: सावायेचया विस कुका पत्र औषधीविनाविको विषवाकीवरसायौषधोजन पचन. बिरोध पतितावः। रखिके ! कोष सखियोनि, कराच. यो परिमाणमाः, असार, कोम बम, बल्की बदबा देखि, ( "मये 'पृथुक मा शिरः। 'प्पं बसलो, घाम। भितिचतुरविनोकामावाजवाया, पचामरवण ("पवित* MATTप्रकारका प्रवेश प्रतिकार दि.)। तरण विसारका wiafengerssy, रिके! गरुमिः पयोमा १९० गिलेखाम। केतविक ! मलय केतकोमा पच दोहटम्। गानिके ! देहि कौड़ामणिभ्य पाहारम्। मदनमरि ! मधारय सभामण्डप मोग्राम। नजारमहरि! सपथ शृङ्गाररचनानि। सनीविके ! वितर जौवनौषकमिघुमाय मरिचपनवम्। पविके ! पक्षप्रय कर्पून्निभिः कृत्रिम- নন্দীশালা। বাহি! নয় হালীম वजनवातन। मदनलेखे! मिस मनले मायामि। सपालिके! देशि भूषाला राजहंसशावकेभ्यः । पिनाम पति! विलासय माकिशोरम् । तमालिक! परिमाय मलयजरसेन भवनबाटम्। कानि के ! विकिर कस्तूरीदवं काञ्चनमण्डपिकायाम्। प्रवालिके! से चय असपरसेन बाल- प्रवालकाननमित्यन्योऽन्यं प्रणय पेशमा: प्रमदानामालापकथा: भगवन् कन्दपंके तुमकरन्देन सह विस्यमकरोत् । पर कुभयोः प्रायत त.भाषः। अभिनी! सबाट पशिखा मिति भावः। केक! तकौमाय मरगय नागौषि, पिता। (दीपो गर्भब भिखारी तथा गति रेम:)। शनिक ! कौडा निभ्व पाहारं शि, [ “मोरपित्ये त्वामाबोपो] । महलमहरोयादि । इसारमार! पारामाणि सत्यमोत्याच्य। सोत मौषधौषवाब मरिस्पक्ष निकर देश ("जोशीकरण:मरवक कपमति:)पाकि! विगतकोवान जिमि: । बामहिमखे। मानिस- महनी मरमाणावं. पिस। मा!ि fee विजापति! मयूरविमो विशेष सामरतं । ("fatरसति परथिः)। समाजि! समसारसग पटनरसेन, ममममा गामाणे, परिमल (मार्ग ति बिष:। बासनिक ! बामपचायो चरो पिfar fary. [वि.] । प्रयास पसरलेन परमासन, प्रशासाना मा बाम समान य, (पोतबार समानाति रा)।
वासपटता। मनस्य हो! भवनानामतिशायि सौन्दर्यम् । अहो ! शृङ्गार. कलाकेलिकोशलम्। तथा ह्ययं तत्काललोलाबालविरलविमल- मालवीटशनकान्तिकान्तिदन्तिदन्तर्वाटतो मण्डपः, असावपि कनकशलाकाविनिर्मितयन्त्रपश्वरसंयतः क्रोडाशकः इत्यादि 'परिचिन्तयन् प्रविश्व व्याकरणेनैव सरलपादेन, भारतेनेव सुपर्वणा, रामायणेनेव सुन्दरकाण्डचारुणा, जङ्घायुगलेन विराजमानां, छन्दोविचितिमिव भ्राजमानतनुमध्यां, नक्षत्र विद्यामिव गणनीयहस्तश्रवणां, न्यायस्थितिमिवोद्योतकर- खरूपा, बौइसङ्गतिमिवालङ्कारभूषिताम्, उपनिषदमिवानन्दा- त्मकमुद्योतयन्ती, हिजकुस्लस्थितिमिव चारुचरणां, विध्यगिरि- •- + १से. - प्रविश्य वासवदतां दर्शयन्वयः। व्याकरणे नेव पाणिनिप्रोकाष्टाध्यायिकफेणेव, "तेन रक्तं गगात" इत्युपलखितः पादोऽध्यायतुरीयांमः, सत्यहितेन : रक्तपादेन खोहितचरणेन स सरनापादं तैन। भारतेनेव सुपरा योभनपरिच्छेद. यतेन; पक्षे-सुपचा शोभनन्थियुसेन। (“न्धिनां परुषी' ( "अन्थिना परुषी' समरः)। रामायने व सुन्दरकाण्डेन पारा; पक्ष-सुन्दरकाशला। ("काएं चावसरे बाणे नाले कन्धे शाखिनाम । सम्बे रहसि वर्ग रति धरणिः)। महायगलेन विरानमानाम। विध्यगिरित्रियमिव मुनितवां मुन्दरबट काम ; ( "कटमोऽस्त्री नितम्बोऽद्रे: यमरः) पक्षे-मीभनकटि पारगां, ("पशावितम्ब: स्वीकन्या:" इत्यमरः)। छन्दाबिनितिमिर भानमामतनुमध्या, तनमध्याभिधं छन्दः,-"त्यौ स्तस्सनुमध्या; पचे-मानानं तनुमध्य' यखा। मविद्या ज्योति:शास्त्रमिय गणनीयसी.इन अप अवयव ; क्षे-गवनौषमस्थत्कष्ट तथा स्तष या। न्यायचितिमिवोद्योतकर पाचार्यों न्यायपातिकत, तरखका तहामिकाम; विद्यातहतोरभेदविवाऽव विमुनिव्याकरणमितियत. भेदविषायां 1-उद्योतकरेष खरूपं यथ:: उनानुनादुरुसचिनाता बापता वरुपं यथा प्रतिपादितप, मत खखित घटमियर्थः । पचे-समोसा प्रवाया, an यखा:, ("प्रवाशी योत पातप: 'त्यमरः)। बौरस तिमिवाजहारी धर्मकीहितो: गन्यविशेषः, ' तेन भवितामा १-पहारो भूषणं, तेम भूषिताम् । उपनिषदमिकमानन्द- भारतीयं बहामन्दम, अशोतकीमतदुम-"जानन्दो ब्रानी.पं.मीच .
१] विमिव सुनितम्या. तारामिव गुमानवतयोपयोभिता, शतयोटिमित्र मष्टिपाचमनुमध्या, प्रियङ्गयामासपीमिव प्रिय दर्शना, ब्रह्मदनमहिषीमिव सोमप्रभा, दिमाजकरणका मिवानुपमा, वेतामिव तमासपवासाधिताम, पशातरकन्या. मिव मदासमां वासवदत्तां ददर्श। पच तां प्रीतिविस्कारितेन पधुपा पिवतः कन्दकतो- जहार चेतनां मूहविगः । तमपि पश्यन्ती वासवदना मुमच्छ। अव मकरन्दमसोमनायबनबसंत्रौ तावकासन- मसमक्रतुः। ततो वासवदत्तायाः प्राणेन्योऽपि गरीयसी सर्व विभपात कलावती नाम कन्दर्पनेतुमुवाच- पार्थपुच! नायं विसन- अतिष्ठिसम्" इति ; पचे-समुत्कृष्टम, पानन्द मावादम। हिजलचितिमिय चार मुन्दापरमचारी प्रयाताम् पारम्बं. पाया:, ("पो. यो बावादी भूमी मोके पदऽपि.) । तारामिण परिमार्थानिय, मर. बायोपशोधिताम: पचे-वितोपामिलt. ( पीधिमानीः RE)। वोटिटिनियमिव मुष्टिवायो गधी मध्यदेशो पचा:; पो-मध्यमवर्ग न्या:, ("मम पाप मोऽखो' समरः)। प्रियङ्ग नामापतौमिव विमा वामशाम : पले-पि पापा। प्रदत्त. महिमित सोनामा तनिशानाम: प-सोमखे। पद स्वेग, कोमा म्या बा, प्रमा मार्ग (मोमी नमोहन चन्द्र ति त्रिः)। विगन: मुडः, तस्करवामिवामपना सहायाम (रिसोऽममः अपिता पिानानुपमा श्रमात बमर:) पो-अनुपमामुषमाहिसाम । शानिय समुदतीरभूमिनिस, समापवः साषितामाताम: प-amant सिप तैन बाvिat. ("माण विधिकारियनर:)। पसरवामिव मदाला साम- । बाम -मनौवोग मन्दगतिमा। पति बटम। मवान्टेन बालसोपचारक, प्रबोधनेन सत्कृतोपचार, बालाजमौली वासनाकन्दपीसू, एमभित्रम, मनपातुः। बम ति। विषय विजारवान। पायवि। बायपुति सनीय .
[११] वासवदत्ता। कथाया अवसरः, ततो लघुतरमेवाभिधीयसे। त्वत्कृते याऽनया वेदनाऽनुभूना, सा यदि नभः पत्रायते, सागरी मेलानन्दायते, ब्रह्मायते लिपिकरः, भुजगराजायते कथक, तदा किमपि कथमप्य ने कैयुगसहस्ररभिलिख्यते कथ्यते वा। त्वयाऽपि राज्य- मुजिकतं, किंबहुना ? प्रात्मा सङ्कटे समारोपित गव । एका- ऽस्मत्खामिदुहिता पित्रा प्रभातप्रायायां रजन्यां यौवनाति- क्रान्तिदोषशकिना इठेन विद्याधरचक्रवतिनो विजयकेतोः पुत्राय पुष्यकेतवे पाणिग्रहणेन दातव्येति । पनयाऽप्यालोचित- मदा, यदि अभ्यहित जनमादाय तमालिका नामच्छति, तदा ऽवश्यमेव मया हुनवहे शयितव्यमिति। तदस्या: सुकतवर्शन महाभाग ! इमां भूमिमनुप्राप्तः, तदत्र यत् साम्प्रतं, तब भवानेव प्रमाणम्” इत्युत्ता विरराम । अथ कन्दर्प केतुः सप्रश्यमानन्दसागरलहरोभिराप्लुत इब, पति: पबोजनेन वा पति भरतः । त्वत्कृते स्वदर्थम, पनया वासवदत्तया, या या वेदना पता BIBा यदि नभ पाकाश.पवदाचरति पवायते, ["उपमानादाचार" इति काङ्) अतिवपुल्यामिदमुत्रमा सागरो मेलामन्दायते मसौपाकायते,गाम्भौर्याचे, ("मेवानन्दो मसौपावमति सरापो)। लिपिको लेखकः, ["दिवाविभा-. इति ट: ] ब्रह्मायते, विरगोवितामिदम । कथकी वक्ता, भुनारामायते भुगङ्गश्रेष्ठ प्रषायते, योगशास्वप्रहमानतरभागभिज्ञत्वार्य, शब्दशास्त्रावपारामारोप त्वेन ब मुखत्वेन पाचाऽभिप्रायाविचारक रीवा, वैद्यकशास्त्राचार्य वेन विरहवेदनयाऽस्या दयमबस्था, न ज्वरादि गति वक्रतार्थ चेदम ; तथा चीन- योगेन विजय पदेन बाप मलं शरीर वैवाकेन। योऽपाकरोत संप्रम. मुनीनां पतञ्जलिं मानलि- रानोऽस्मि । ति, तदाशयमप्य मेगस कथ्यतेऽभिजियते वा। सभावना SHER:."सावन यदात्यं वादिजीवस्य सिये प्रतिपात्। त्वयेत्यादि। पाधि विधाः। पगया वासवदत्तया, पायोचित चिक्तितं, यद्यपि गमम् । कुलबाङ्गो शयितव्यं प्रवेष्टव्यम् । महान भागी भाग्य यस तत्सम्बोधन,("भानो भाग्य बदेशबा.* विविधः)। साम्प्रतं युक्तम् । प्रमामुत्तरकसंध्यतावामित्यर्थः। सखोनावानगरमानन्दमागरपारीभिरता बन्दप केतुः . .
वासवदत्ता। (१११ भुवनत्रयराज्याभिषिक्त इव, भीतभीत इव, वासवदत्तया मह सम्मत्रा मकरन्दं वार्ताऽन्वेषणाय तत्रैव नगरे नियुज्य भुजङ्गे नेव सदागत्य भिमुखेन मनोजवनात्रा तुरगेण तया मह नगरा- विर्जगाम । क्रमेण च जाङ्गलकवल नाभिलाषमिलितनिःशङ्कका अल. सङ्घलेन,अईदग्धचिताचक्रसिमसिमायमानविकटकटवणाचटन- कटपूतनोत्तानवेतालरवभोषणेन, যুমিদিনমঞ্জিন- वर्णकांनासिकच्छेद-धिरपटलपतित-भाङ्गारि-भम्भरालो-भार. भरितभूमिभागबीभत्सेन, कटाग्निदधमानापट चटचटवृकरोटो- भौतमौत इवाननुभूत पुरुषसङ्गेयं मा कदाचिटुहिमा भूत. तथा सति समेटः मादिति समय स्वेत्यर्थः। सप्रश्रयं मविश्वास, वामबदत्तया सम्मन्बा मख्या: काम चारानुजां विधाय तया मा रसिं कवेत्यर्थः, सम्पर्ने मन्त्रिः चामचारान ज्ञायंकः । बातोऽन्वेषपाय तवे नगरे नियुज्य भुगङ्गनेव सदागतिवाय:, तदभिमुखन पचे-सदा सदा, गत्यभिमुखन मनोनयनामा तुरगैस तथा बासवदत्तया मर, नगरानिजंगाम, दुर्गगमनादौ स्वौचामनधिकारात, पिन *सयुकेऽप्रधाने रस्य प्रधाने हतीया ) । कमेष श्मशानवाटेन निमेषमावादमेवयत योजनं मचा विध्याटवौं विवेशे यन्वयः । बासबसवलनाभिलाषेत मांसपामामिलाव, मिजतं निभई कामां पचि. विशेषाचां, कुखं तेन महालेग, (“जाडलं मन देशे स्याज्जालं पिशितेऽपि प्रति वित)। पदग्धपिता के सिमप्तिमाघमाम पताक पदविषि:, विकटी भयानक कटी मतगौर, तत्तणाटुनबाटपूतमानामुत्तास्वेतालाना रवेश भौषोन, (“ट: समयबपि तपेऽपि मतऽपि इति विनः)। अधिखरारोपितम्ब शस्तिपणंय चोरम्ब, कनासिबमिति [प्राण्यत्वादेवशा] तकदकपिर. पटरी वा नासिकाच्छेदनिर्गमरुधिरपटले, पतिता भारिमभराल्यो भ. द्वारोऽन्यता भन्दः, तक्ता भवराल्यो मषिका:, तामिभरितम् [त्यजन्तो ग तु कान्तः ] पूरितं, तामिमागेन बीमसेन, ("पोर: प्रतिवश समाच: प्रकीर्तित इत्युतरसन्नम्। 'मत्सरा मशिया भाराचीमा मातिाराबलो)। .
[१ri] बामवदत्ता। कारभैरवरवेगा, शूलपापिने कपालावणिमाशिवावडिभूत. भुजगावसहदेहेन.पुरुषातिशयेनेवानेकमहनवतसेवेन, श्मशान- वाटेन गत्वा निमेषमावादेवानेकशनयोजन प्रलयकालक्षामित्र समुदितार्कममूहां, नागगजस्थितिमिवानन्तमूलां, सधर्मामित्र खच्छन्दस्थितकोशिकां,सत्पुरुषसेवामिव बहुश्रीफलाव्या, भारत. समरभूमिमिव दूरपरूढार्जुना, पुलोमकुम्मास्थितिमिव महस. मेवोचितेन्द्राणिकां,शूनपासचित्तत्तिमिव फलितगणिकारियां, सज्जनसम्पदमिव विकसितायोकसरलपुत्रागां, शिशुजननीला. नागराज- बटानिमामि:, तेग मानापटपटपट रोटि मंगुष्यनिगेखि. तमाटारक भैरवरदे भवानसमदविभिटेग, (निरोऽप्यनि बरोटि: म्बी चमरः)। रुसवानिक शिवनेव. कपालावलीबाहि, प्रिया गोरो, -कोड़ी। पुविधति. भयो बस स महारा, सेनेवासमय राम -पा, तस्कृतसंवेग । मन्दश- बाबदेखामिक समुदितोऽसमूहः सूर्यममूगे वाम पचे- विशेष:, ("मुकास्त्रोत: समर:) “मदार ति भाषायाम् । सितिमिवामनः शेषः, मुखमादिकारमा, पचे-चन्तानि मूलानि पखाम् । सुधमामिव समामिव बन्दं बित: बौमिन्द्रो बन्याम; पचे-fa उसकः । सत्पुरुषसेवामिक बहुपीयुक्तः फलेबाच्याम ; पचे-पीकको विस: । ( "पिल्वे शाजिस्व शैलपो मालपोकमावपि इत्यमरः)। भारतममरभूमिमा दूरपकढ़ो. ऽर्जुन: पायवान, पचे-पर्नुमोविशेषः । (“न्द्रदुः बकुमो न पचम)। पुखीमाथितिनिय सरखनेवायेन्द्राय, सरिता योग्या, इन्द्रा को यकाम: ["नयत ति बप] पवे-सवे: सामः, afvar श्रीग्या, इन्द्रा बतावरी।बिचारा महेन्द्राकानी जयवादिनी तिसम:)। शूमापापी बिलापानी देखियो वा, सचिननामा कविता सपना, यिो धनमाभात सुरतमामारा, रिवाना वैश्वानाम, पारिस्पातिरावार बखाताम: (समती चावनिदेश गज, खिः । परापुर्ण: । "an-ar: ] परेमविवारिका परिशिष:, ("श्रीपणंमधिमन्यः सात् परिया पिकारिता चम) अब तिःि। सचमसम्पदमिन विता:, मोका: मोपहिताः, सरमा उहास, पुरपामामा व माया: पहाभारत " वासवदत्ता [११०] मिव तधातीधति, क्वचिद्राघवचित्तवृत्तिमिव वैदेहीमयों, कचित् क्षीरसमुद्रमथनवेलामिवोजनमाणामृतां, क्वचिबारा. यापशक्तिमिव खच्छन्दापराजितां, कचिहाल्मीकिमरखतौमिव टर्शितेक्ष्वाकुवंशां. लामिव बाहुपलाशसेवितां, कुरुसेना- मिवार्जुनशरनिकरपरिवारितां, नारायणमूर्तिमिव बहुरूपां, मुग्रोवसेनामिव . पनसचन्दनकुमदनन्तसेविताम्, प्रविधवामिव सिन्दूरतिलकभूषितां प्रबालाभरणां च, कुरुसेनामिवोल कद्रोह- . . बा ताम; ("स्य कतरपद व्याव पुरावधभत्रराः। . सिंहमाल नागाद्या: वि येडगोरा', इत्यमरः.) प-विकसिखा: फुला:, : पशीका: सरजा: पुवामा यस्था ता, ( *पोतः सरख: पूतिशतम् । पुत्रागः पुरुषत: केमो देवा. इति योरयमरः)। - शिशुमनलौलामिकता पापा उपमावा, धनियंका पचे-धावी पामको। 'राधको रामचन्द्रः, सवितत्तिमिव वैदेहीमयों सोता- म्यौम ; १-देही, पिप्पो, (वैदेह होगमामोता-बधिक स्वीपिपलौयदि अति विपनाश: ).. पित् चोरममुद्रमथ नवे खामियोभमायाममतं यस्यां साम् पछे-पमता गुइौ. ("गुरुपो तन्धि काइम्मा* चमरः)। कपिधारावानिमिय "खइन्टा. खागा, पिपराजिता पराजयरहिता ताम; पले-बचन्दा. निरर्ग- "प्रसमा अपमानता विणकान्ता, ( "विकान्ताऽपरामिता" इत्यमरः)। वायोकि 'सरखतीमिय दर्भित इक्ष्वाको राजा, : मतियं. ताम; पचे-(“खाक: कटतम्बी यात त्यमरः)। खामिव बहुपमा रापम:, सेविताम ; पचे- पलामो इक्षः। कुहं सेनामिवा नगरमिकरः परिवारिताम: १-चर्जुनसरी इचपविशेषो, “तयोनिको परिवारिताम . . नारायणमूक्तिमिव बहुरूपामने. , स्वरूपामपो-पापा बहुपक्षी, (* तु.मोसन्दयोः। पिशाचावारी 'सौन्दय नाप नाटबादिक ग्रन्याहत्तौबभावे पति हैम:)। सुगौवसेना. मिव पनसचन्दनकुमुदनले त पदभिधानमः, सविताम: पपनस चन्दने नाची, • कुमु'यः (पनम:' कविफले एक कपिकम्भिती: । चन्द मल्यो । पसमा विभेद था। “काम कर र पङजे कुमुदः कपो। देयतरे विजाग योगयोरपि कोतिरतिविष्वपि विश्वमा:)। विश्वामिव सिन्दूरब तिसकेन भूषिताम् । पचे-सिन्दूरतिक्षाको विषो; (सिन्दूर सारभेद भाव वासवदत्ता अनिमनाथां धागष्ट्रान्विता , पम्लामजातिभूषितामप्य- कलीन, दर्शितामयामपि विभीषणां, मतसहितयथामपि प्रहरगुत्या, पट्पदशाहानामपि रिपदानाकुलां, रिजकुल. भूषितामपकुलीमवंशां विन्ध्याटी विवेश। पनन्तरं सयो- निहामादाय जगाम रखनी। सिन्दूरं रसके पति विशः । “तिलक पुरकः श्रीमान् स्यमरः ) परमादि- पा सिन्ट्राचार प्रोषितभावाचामिनिषकि. प्रवासा: मा विमा पा. पाभरणं यास्ताम; परे-पाखाभरण पामराम। सरसेना मियोलजद्रोपामिभितत्तदमिशनरः, समाधाम ; 40-ल: वि. द्रोप: बाधा, अनि: परिक्षामा समाचा, पात्तराष्ट्रे नरामतत्वे: पविताम ; पचे बारामा पषि, ("पारष्ट्रा: सितारे: वि करणेमर)। वामजातिभूविनामुलमन्त्राविभूषितामषि, न. कृषीम कमलविनष्टः, in सन्तानो बसातामिति विरोध:(*मोवा: मनामः: सर:) पा- होमसोनमचगोनों यथा: (शीको कुले ग पहायवेवि.. इति पिसमेक्षियो) परिसरमा-मामी महापा जातिमांगती. ताबा भविता बोसोनामा देवधाम(सामनाहा। "सुमना मानो जाति सिसोरपमर:)। शितमभयं भवाभायो यथा वापि विशेष भोपयोति विमीपति गिरोषः दतिम नगदम, भारोती का सवा विभीषण मनमशाराशिवादिति परिहार:, ("म मबई सेश्चम् | . सवा त्वचा • पचास औरणमरः)। ससस हितं पध्वं बसायामषि साधना 'विनामपि गुलामसि विरोषः ; aai fTAT, पातको ज्या nt, [हिवतो, :, मवानामा: Engचा असाम (*मासे लम्बाको' Sann:)। पट्पकमरे, व्यामाऽपि पिये:, माया.. मुश्ऽपिः, समाचादिति भागः, बामगार पट्पदेषु पासमक्षावादिति भापति शिवम्, गौखापत्तरा पूart वापते पति बिरोशनुबाबात जल विमो रिपपदे तेरा-रपामोडसिना हानेर मनोन, माat. चटपरमः, वामान भूषितामप्यकुलोमा सर्गकटतथा विरोध:; परिहास्तु-ग: पविन भूषिता। पर बमोसनादबी:, निशानाहान बनो राव: मामा 3B .
वासबदना [rter क्रमेण च कालवतन तमिसाइनायं प्रक्षिप्य मननमहा मरसि सजीवशासनिकरे एकापड़ियमाणे तारामणे, रां- पटे, विषमप्रदबिससाताशरयन्धकानुगतशतपनपुस्तकसनाचे, मकरन्दविन्दुसन्दोहनिर्भरपानमतमधुकरमान्मन्द्रमनखनैस धमिव पठति विकचकमलाकरमिनो, सीबलेनेव कालेन तिमिरवोजेष्टिव मधुकरेषु कुमुदखेत्रेषु मधुरसमित- परागपषु धनघहमानदलेषु भ्रमरषु व्याजात् पाजे षष्यमानेषु, रजोमुर्मुरसनाथमधुकरबटलानुगतोहण्डपुच्छरोक- बाजाइपषटनमिव भगवते किरणमालिने प्रयच्छन्त्यां कलियां, रजनोवधूकरतसहयोच्चलित-पतप्रमात-मुसलाहतिः वातान्तरे उस्लखले इव चन्द्रे कण्डनकोणेष्विव तण्डुलेषु तारा: गणेषु मौतम, सन्ध्याताम्ममुखेनैव वासरवानरेण नमस्तरु- मारोहता शाखाम्य इव कम्पिताभ्यो दिग्मो विकचप्रसूने कामेमाविषयूने तारादिषु बन्दपबेतुर्वासवदत्तका मा बसाई मुखाप चन्वयः। कालेवादि।-पो चोवरः, पानाको जालं, “वैबते दामधीवरो"। "बामाय: पुंलिजालं जात लिइयोरप्यमरः)। रत्तात्रयः एव रमांकाः, [ खाकन एक पटा यस सिन् ; रमाश रसास्वं, पटो बस यखेति च। विषमक्सिस बरसन्न तालपोपुपमध्यसार ज्य:, तेनानुमत अलपा शेभयं, बदवपुष तेन मनाये“नि भाषाबाना। विन्दुभन्दा इनिर्भरफानमत्तम पाराषक मन्द्रमकोर, मजस्वनैः स्वधर्म परतोब विका विसशे वितिःच, कमलायाभो ("मन्द्रस्तु मम्भोरे" पति मारमारोहमारः। "प कुमात्रम* पति बामपर)। भाषीवले नेत्यादि।-षीवल: कक.. (वर्षय बोरस थार:) प्यमानेषुटप कौनसन्ताने । ক্ষতবি।-বিজানি सूर्याध। रखनीवादि।-गतिराघात:, माती पसिसमध्यभागे, गावाः, विन्चु मुमताचासोपाकास एप हसते पनि योवनाय स्वान्तस्य वर्षम, बसनेवादि। सन्ध्यबादि ।- का मानना का माहोल भारतीय मानक २९.] वासवदता। व तारागणे चन्द्रमण्डले फले च निपतति, लारागणशालि. तण्डुलशबलनमोऽङ्गणं स्फुरदरुपतरुणाचारवदने वासर, मकवाको चरितुमवतरति, मसङ्गतिप्रवाहो वारुणीसमागमात्. हिजपतिरेष पतिष्यतीति इसन्यामिवाखण्ड लक कुभि, अरुण, केसरिकराघातनिहतान्धकारकरीन्द्रमधिरधाराभिरिव. उदय.. मिरि-शिखर-निर्भर धौतधातु धाराभिरिव, तुङ्ग-तुरङ्गखर: खुरपुटपाटितपद्मरागच्छटाभिरिव, केसरिकरतलाइतमत्त- मातङ्गीतमाङ्गमङ्गलदम्रप्रसारिणीरिव, उदयाचलकूटकोटि प्ररूढ़जपाकुसुमकान्तिभिरिव, त्रिभुवनकार्यसम्पादकप्रभानु-, रागरसैरिव रक्तामण्डले, ताराकुमुदग्रहपाय प्रसारित हस्ते एव कुडुमरागारुणे प्राचौविलासिन्याः, पूर्वांचलभोगीन्द्र फणोपले, गगनेन्द्र नौलतरुकनककिमलये, नभोमगरप्राचौरकनककुम्भे,, भवनातीनि तये। स्फुरदरूण एवं सूर्य सारविरेव, तरूपचड़ा तया चारवदने, स्फुरन्यारण्या रकया, तरुप चड्या चारूपदने कपाको परिवं भवा, तारागण एव मालितलं तेन अवलं नमाज परांत, [ मेघा तौतिवा. भासवरते; कर्म मोपात्तम् । मामाते: प्रवाह एष गिरानन्द्रः, वारली पांषमः दिक, तत्मामात् पतिष्यति इति सत्यामिवाखडलककुभि पूर्वदिगि, मया का यदा सङ्गतस्तदीमयो: समवयस्कताऽऽसौत, इदानों वपराना उपभुक्ताऽपिया. सौदयमाप क्लाना नया पाससाराऽन्योन्मुक्यादापतिष्यतीति भावः, तथा च यमुख. डीभामा परित्यज्य यात सत् मुख मासातोस्थपनाम:, उ. चायन-“बा खोपभुक्ता बसमादधाति पति था. तरको करोति । प्रौढ़ा जरां निश्चितमेव सूते दहा निता बलगौतहानिमत गराको नामशेष्ठः, वारणे मांदरा, पाण्यात वायत्वमष्यति। रक्तमदले रुषमाइले, भास्कर उदयमारोतोयन्वयः। करोन्द्र- मादि। धातुमायकः। पद्मगगी मषिः। मन कधि, (कांधोऽसम्लोस्तानम" RATV "प्रसारिणी प्रणालिका पति बारावी)। कूट: शामा - आगोलीकामा मोति: ताराकुमुदेयादि। फोपले फषाकर। गगनमाकाश मनोजत aniseये स्वर्णपत्र, राजगनासो गति - वासवदत्ता (१३१० दूध, सप्तलोहकुम्भाकार, प्राचीललाटतटकुसुम्भाम्बुविन्दौ, सन्ध्या- बमलतका कुसुमे,मनिष्ठारपट्टसूत्रसदृशे, सध्यारागगुणगुम्फिते, प्राचीकाचनदौनारचक्र वासरविद्याधरसिहगुटिके व, धातुगगारुपदिग्गजपादतलानुकारिणि विभावरीतिमिर- तस्करे भास्करे उदयमारोहति, माविष्ठचामरे इव दिग्गजेषु, महाभारतसमरभूमिरुधिरोगार इव कुरुक्षेत्रेषु, सुरराजशरा- सनकान्तिलेपे व जलदच्छेदेषु, काषायपटे इव शाक्याश्रममठि- कासु, कोसुम्भरागे एव ध्वजपटपलयेषु, फलपाके इव कर्कन्धषु, कदमच्छटारसे व व्योममहासौधाङ्गणस्य, सदरदरूणजव- निकापटे व काल नर्तकस्य, बालप्रबालभारणे प्रसरति बाला- तपे, क्षणेन च चाटचटुलचक्रवाकहृदयशोकमन्तापहरणादिव, दहनसमर्पिततेज:प्रवेशादिव, दिननाथ कान्तोपलानलसङ्गादिव, उष्णिमानमुष्णरश्मे राश्रयति रश्मि सञ्चये कन्दर्पकेतुः सर्व- ৰামলাঘৰৰমাৰমুমীন নিস্বননানযীলনমন- भ्रमणखिवा वासवदत्तयाऽप्येवंविधया सह लताहे मन्द- मारुतान्दोलितकुसुमपरिमन्नलुब्धमुग्धपरिभ्रमझमरझकारमनो- हरे तत्कालागतया निद्रया टहोतोनि:स्पन्दकरणग्रामः सुष्वाप । तब रेखामवय न्यायात् तरुता। मम स्थादि।-पाचौरं नगरपान्ते करए कादिवेष्टा (* प्राचौरं प्रान्ततो ति: यमरः)। प्राचीन नाटतो कुपुम्भाम्बविन्दी महारजन- नखपिन्दी, ("स्यात् कुसुम्भं पतिशिखं महारजनमित्यपि* यमरः)। दोनारच निष्कचक्र, (" दौमारोऽपि च निकोऽस्त्रो" त्यमरः )। तस्करे मोषक, ("दस्यतस्कर- मोषका: यमरः)। एतादृशे बाखात पसरतिदिग्गनकपीले माभिष्ठं मनिहा- रतं, चामरमिब, ["तेम रकम् सत्यम् । सुरराजशरासममिन्द्रधनः। काषायं बसपायरनम् । माक्यो बौद्धभेदः। मठिया "मढ़ी सि भाषायाम्। बखुबंदरो, (*कपदरी कोलो" इत्यमरः)। नवनिका तिरस्करिणी, "प्रतिसौरा जानका स्थान तिरस्करिती च सा स्यमरः)। माखो विद्रुमः । पणेन पोण मेः सूर्यस्ख, নি ৭ খিনাল পাখী । दिमनापकान्तोपलं सूर्यामपिता लिन्दशरपणामः खखविषयापासमन्द्रियः। बा-११ [११] पासवदत्ता ततो बणिजीव प्रसारिताम्बरे, महादावानले व सकता काठोहोपिनि पतामण्डले मध्यन्दिनमारूढ़े कथमपि कन्दर्य- केतुः प्रियया बिनाकतं लतारहमवलोक्योत्थाय च तत तो दत्तदृष्टिः क्ष विटपेषु, क्षणं लताऽन्तरेषु, क्षणमन्धकूपेषु, पणं शुष्कपर्णराशिघु, धणं तरुशिखरेषु,क्षणमाकाश, क्षणं दिसू विदिक्षु च भ्रमननवरतविरहानलदह्यमानदो विस्खलाप -प्रिये ! वासवदत्ते ! देहि मे दर्शनं, कि परिहासेनान्ता रिताऽसि ! त्वत्कृते यानि मया . दुःखान्यनुभूतानि तेषां त्वमेव प्रमाणम् । हा प्रिय ! मकरन्द ! दुर्विलमितं, किं मया न कतमवदातं कर्म ? अहो! दुर्विपाका नियतिः, अहो! दुरतिकमा कालगतिः, अहो! प्रहाणा. पश्य मे देव- सत समयोनिद्रोतरम। पतामहले सूर्य मखले, नभोमध्यमाढ़े सतीत्यन्वयः । बरिणीय प्रसारिताम्बर प्रसारितवस्त्रे; प-पपरमावासमा कामिन्धन, बाधा दिक. दौपिनि प्रवास के दार च, (*पतको पचिस्यौँ । 'पन्चर स्यामा बासमौ” इत्युभयबाप्यमरः)। पच कन्दप कैतुवेनेति कपदमध्याायम । प्रिया विमानसं बताय श्वसीय शिक्षापयन्वयः, (बिनायोगे *पृथग्विनानामाभिः प्रति वतीया विरहादुन्मादं वर्णयति । · परिहासार्थमन्तरता म्यादिति । वणं विटपेषु विस्वारेषु, चणं सतारेचविष्यन्. तव तामनुपखबरले, मनु नेयं परिहासेनासरिता पूर्व, मश नेयं विप्रलमा, सम्यहमदासवानभिज्ञ क्षुषानां प्रान्ता ताहशानुरागा सेयं विरोधमाको भोषणे दंशे वयं मां परित्यजन खातोति। मानुषोताहरूपानुपसभानामक गति कमांचागेन वा मनाला साविति चमकूपेषु। वर्ष शुकपणराशिषु सामान्मत्यागार तालोमा वा aav यापमतगोविता भोरलेन भयावाने एव परित्या खात्। पलभरोसा कैरियारिषा विद्याधरादिना वा पता स्यादिति च तशिखराये बमाकाश, पदित विविध पकुवाप्यापसभामरवितानाधमानदय: पत. एकापगततर्क पार, प्रिये ! इत्यादि।-देवदुर्विलास भाबदारंपाकम् । आपदा डं, प्योधने, बांक:("पक्षातं तु विमी मनापौत्यो। तिमः)। हो। नियाँताकि, दुनियाका, (“देवं दिई भाग भारत की पासपदता । १ . मत्तिकट कटाक्षनिरीक्षणम, महो! विशफलता गुरुजना. मिषाम, अहो ! दुःस्वप्नानां दुनिमित्तानां च फलितं, सर्वथा न किञ्चिदगोचरो भवितय नानां, किं न सम्यगागमिता विद्याः, किं न यथावदाराधिना गुरवः नोपामिता वहम: ? निमधिक्षिप्ता भूदेवाः ? किं न प्रदक्षिणोकता: सुरमय: ? किं न कृतं शरणेष्व भयम् ?" इति बहुविधं विलपन् दक्षिणेन काननं निर्गच नव्यनड़नलदनलिनोनिचुतपिचुनविदुल. बकुलेन, प्रचुरचिरबिल्व विखाटजकुटजरुडोपकण्ठेन, सोत्कण्ठ नियतिरिधि:' त्यमरः) देवनिय यो: पांयतया पुमतिरियं वैचित्यन। काख. मतिः दुःखेनातिकमो यस्था: । बटु करम । गुरुमनाभिषामान परिचज्य बातो. ऽपि सुतिभोग्यान् भोगान् खभखे ये वरूपाचाम् ; स्पष्टा चेयं गैतिरर्जुनदारापा. मभिमविलापे महाभारते ; विसशकलता। दुःप्रामामिचादि । भवितव्य - वामां शुभमभं वा नागोरो नाविषयः, तपा - भवभूतिः, -"वाय: शुभ विधायभं च नमोः सर्वकषा भगवती भवितव्य ति। किं विद्या ज्योतिनोतिप्रमुखाः, न सम्यागमिता: ?- सम्यक् परिशौलिताः ! यापाबा दुर्मुह प्रथितं नौसिविण्य तिमिति मायः। यथावत यामाखम. दमग्रेऽप्य भयवान्वेति। किं भूदेश हिनाः, पविता: ! तिरस्कता ! तदुक- "तोषमतायुष ब्राह्मान् रेरि भारत' ति; तेन किंवा ममेकमबखा? तिभाम:, ("पजन्म भूदेवाडया: चमरः)। किं सुरभयो मायः, म दपियोझता ! पणेन्द्र मुपवाय तुखाता सदापि पवा सत्वरो दिसौपो मार्गमा धेनुमरित्यय यातना प्रतः, एबमामपि किं मीभिः सप्त: ! ति भावः । कि प्रारणेषु शरणागतेषु, पभयं नतम् ! येन मामपि कति प्रियादानेन विहानबाब जायते इति भावः। [दचिनेत्ये नवन्तम् ] बामममिव [ "एमपा हितोया पति fratषा]। निर्गय सोपान्लेन कतिपय गवा ननिधिमपश्यतिबन्धः । नया महामनाः, नवादावभयानि, नविना पनिष:, लिचुना:हिमा:, पिचुना भावशा:, गिदुखाः परियाषा:, बकुलाः कैमरा बनतेन। ( नास्त धमनः', 'मरकर" इति सातम"भोरमस्त्रियाम् । भयंगसादम", "यति ख्यातम् । नबिगोपनिनो. खा: “मो, पिवमाबुको", "भा नि स्थानम् । “को परिधावपिदुको (२२४] वासवदता। भाराजरमितसुन्दरसुन्दरोषनेन, विततवेवव्रततिवातावरणा- तरुपवरुपक सहरोलेन, गोलाङ्गलमानगल मधुच्छन. मधुपटलरसासारमिततस्तन्लेन, तालहितालपूगपुवागकेसर- घनेन, घनतारमल्लिकाकेतक कोविदारमन्दारवोजपूरजम्बोर- जम्बगुल्मगहनेन, अप्रत्यहदात्यहकुहरितमरितमदीनल- . "वेतइति ख्यातम । “पथ मरे वस', “मौरसरी" इति ख्यातम । “निचुलो हिमलोऽम्बन:', " व्य'ति यातम् । “मुटफज इति ख्यातम इत्यन्ये । इति सप्तमय प्यमरः)। प्रशिविखैः परजे, विखे: शैलः, उटजे: पर्णमय मुनिरह:, कुटने धमेदैः, बहोपकण्ठेन (पिविल्लो मतमाल: कारन करन" । "मुमोना तु पर्यशालोटनोऽस्बियाम ति योरप्यमरः । “कुटमी उपभेद यादगम्त्य दोषयोरपि" पति विकाशः, कोरया" इति भाषायाम)। मोत्कगठपुरागसितेन सन्दर" सन्दरौवनं यव तेन. ("सुन्दरी तरूनिवारो-भिदोः स्त्री कपिरेऽन्यवत" | "भाराजस्तु, विशेय पोषधी पविभेद" इति पाणिः)। पिततानां वेधतीनां प्रातो व्याः, शवरणं येषां साहशास्तरुणा नवीना:, बरुणास्तिनाशाका:, तेषां स्कन्धे सनडा भृजरोवा कोटा: पचिो धमरा वा यत्र तेन, ("वळी तु व्रततिलता । “बरणे वर: सेतस्तितयाक रतियोरप्यमरः। भृारोख: पथिभेद कौटभेटे षट्पदै" इति पति)। गोलागलेत्यादि।-गोलाङ्गयो बानरः, ("गोलागार बाप कौमशाखामग: कपिः' इत्यत्पखिनो)। ताल पराण:, हिलालों सोनोऽपस्तालो हिलाल:. [ पृषोदरादि: पगकम्पः, पुन्नागो देववनमः, कैपरी नागकेसर:, धनेन, (पसमाहपशाख:", "तार रति ख्यातम् । “पूग: कामुको गुवाक:', "सुपारी* पति ख्यातम्। “पुन्नागे पुरूषस: कैमरो देवनाम: गुर्जरदो "देशरा' इति स्यमतम, इति विष्वप्यमरः। “केसरो नागकेसर:- पति हेमः)। घनसारी इचभेदः कुष्माको पा मनिया सातपशून्य वा. वैतक, कोविदारो युगपवना, मन्दारोs: पारिजातको बा, पूर: फचपूरः, अम्बौरी मलया, नम्बः, गुखाः सम्बाः, महमेन ("पाय: पुष्पफलो मसार: इति सक्यो। “धनसारस्त की दक्षिणायपारद.. प्रति। "मको इंसदे माग रणशून्ये तु मल्लिका' इति रुद्रः। “ीकि. दारे समरिक बहालो युगपदक", "कनार' इति ख्यातम। "गरविकोर: मन्दरम', "मदार बालम | मदार पारिजातक', 'Isनि ख्यातना वासवदत्ता। [११] निकुञ्जन, पुनिताकुण्ठ कण्ठ कलकण्ठाध्यासितोहामसहकार- पल्लवेन, चपल कुलायकुकटकुटुम्ब संवाहितोकटविटपेन, कोरक. निकुरुम्ब रोमाञ्चितकुरबकराजिना, रताशोकपल्लवलावण्य मिप्य- मानदशदिशा, प्रविकसितके सररजोविसरधुसरिमभरेप, पराग. पिच्चरमञ्जरौमुद्यमानमधुकरमन शिक्षितजमितजनमुदा, मद. जलमेचकितमुचुकुन्दस्कघकाण्ड कथमापनिःशङ्ककरिकटविकट कण्डतिना, कतिपयदिवस प्रसूनकुटी कुटोरोकतकुटजकोटरेण, चटक सञ्चार्य माण चटुलवाचाट चाटकरक्रियमाण वाटुना, सह. चरोचारण चुञ्च चतुरच कोरचञ्चना, शैलेय सुकुमारतरशिलातल. सुखपयितशश कशिशुना, शेफालिकाशिफाविवरविनवविवत्त. मानगोधरराशिना, निरातङ्क राणा, निराकुलनकुल कुल "मन्दारः पारिजातक: । पचे ते देवतरव: ति देवतर्ग। “फबपूरी पौगपूरः", 'विमोरा' इति ख्यातम् । "मसबक: प्रथष्पः फपिज्मः। जम्बोरोऽपि", *मरा" इति ख्यातम्। "मकाण्डे स वगुन्यो" इति षट्ख बमरः)। पपस्या रथादि।-प्रत्यको विधः । पुनशतेनाकुण्ड कण्ठः बलकण्ठः कोविनः. तेनाध्यासिता उहाममकारा यवतेन। चपलेन कुवाय कुरकुटम्बेन संवाहितो मदितः, उकटविटपी या तेन। कोरवयादि।- कोरलेचादि।-निकरुम्ब. समूह, कुरखको रजामहा- सहा, "लाख कसैरेया" इति भाषायाम। विसर: समूहः। मुकुन्दो चमेदः, ("मुकुन्दो हमभेदे मुनिदेवविशेषयो.” इति विश्व:)। कटः गहखखः। पतिपयदिनप्रसूत कक्कया कुटीरोकतं कुटनकोटरं निष्कुको यव तेन । पटक: का विरः, ("चरक: बलविरः सात्" । "पुमपत्ये पाट ति शेरप्यमरः)। [घटकाया ऐरक्] वाचाटो बहुभाषी, [ "पाखमाटचौ बहुभाषित" त्याट। सापरीष सधारपेभिवित. चतुरपोरैः पथिभिः, चुचना वित्तेन, ["तेन वित्ताचप्पणपो"] । शैलेयं ("कालानुमायाश्म पुष्पोतशिवानि तु । शैलेयम्' समरः)। शेफाषिताहा, ("शेकाखिका तु सुबहा* इत्यमरः, "निवारी" अति ख्यातम् । “मिफा नटायां सरति मासिवाय मातरि प्रति विश्वाय:) मौधेर: [ "मोधाया ढक* पति ढगन्त: ] ( "क्यो गौधेरगौधार-गौधेया गोरिया- मजे" इस्मरः, "गोक विख्यातम्) | राशि: समू, ("बानिशायः पुनराशी" [१२] वासवदत्ता। केमिना, कल कोकिल कुमकवलितसहकारकनिकोडमेन, सह- कारारामरोमन्यायमानचमरोयथेन, श्रवण हारिसलीलगिरि- नितम्ब निझर-निनाद-निद्राण-मन्दायमान-करिकुल कर्णताल. दुन्दुभिना, समासवकिबरौगोतरवर न्यमानरुरुविसरेण, क्षत- हरितहरिद्राद्रवरज्यमानवराहपोतपोवपानिमा, गुब्जापुच. गुनज्जालकजालेन, दंशन कुपित कपिकपोतनख कोटिपाटित- पाटन कोटपुटसङ्गुलेन, कुलिशशिखरखरनखरपचयप्रचण्ड चपेटपाटित-मत्तमातङ्गकुम्भस्थ न-रुधिरच्छटाछरितचारुकेसर- भारभामुरकेसरिक दम्बेन, महासागरकच्छोपान्तेन कतिपय- टूरं गत्वाऽतिचपल्लवोचिप्रचयतया ताण्डवोहण्डदोर्दण्ड खगह- परशुविडम्बनापण्डितं, वारुपोविजयपताकाभिरिव. शेषकुल. निर्मोकमञ्जमनरोभिरिव, शशाङ्कपरिशेषपरमाणुसन्ततिभि. इत्यमरः ) रामग:, ("रशंकररौहिषा:* यमरः ) । रोमन्यागमाना: चर्षितम्यालय प्रमश रोमन्यः, [" बम रोमन्यतपोभ्यां कर्तिघरो:" इति का। डिवा- दात्मनेपदम चमरो मगभेदः । श्रवहारि सखोल गिरिनितम्बामा निरनिनादेन निद्राणं करिकुलं तय मन्दायमानः कालो दुन्दुभियंव लेन। सकर्म गर्भवः । पता रिता पामा, न तु शुका, या हरिद्रा तद्रवः रज्यमामा बराहपोतामा पोवपालिखायपाखियंत्र तेग, ("पोवं वकं मुखाय शूकरस्य माय" इति विश्वप्रकाशः। "पाखि: पशिदेशयोः' इति वित्रः)। गुचानां वाषिशोगा. पुछे गुनज्जालकमालं यब तेन, ("गुनाऽपि पट प्रोता कावविध सध्वनी' इति विश्वमचाशः। "नायकः कथितो घोधः काकड़ी पापि मालक" इत्युत्पलिनी । "घोडचे काकड़िकायां । जालकः परिकीर्तितः" इति बारावली )। शनेबादि।-पाटनकोटः श्रेतरत: कौटविशेषः। कुविशिखरं बचायम ; केसरमार: स्वदेशसमूहः; भासुरं दीप्तिमत्. ["भभास-वि घुरजन्त. ]; बदम्ब के समू:। पतिपतयोधिप्रयतया पतिपतपसमूतया, सावेषहणो दोर्दया भुजदयो या वाहमः, परशु: शिव:, हिडनापति सदगुरपडितसं, ("भूतेष: खापरण: यमरः)। बानी परवयं विजयपताकावामिरिक, मसापीमत्वादिति शेष वादि। भाप:
वासवदत्ता। [१२०) रिव, लमोनोलाऽऽतपंपधाराभिरिव,जलदेवताचन्दनविच्छित्ति भिरिव,फेनराजिभिरूपात्तरामणीयकम, अपरमिव गगनमान- मवतीर्णम अर्णवच्छ लादुच्छ लच्छोकरकपनिकनभवरान मुक्ताफलैरिव विलोभयन्तम्, अभयाभ्यर्थनागतानेकसपक्षक्षिति. धरभरितकुक्षिभाग, सगरसुतशताखातम, उत्खातपारिजात. कम, अभिजातमगिरवाकरं, करिमकरकुलसलं, शकुलकुल - कवलनाभिलाषसचरबक्र चक्राम, अस्तिमिततिमिलिकुलं, कूल. कान्द जी वलयाचन-विलुलितवेला-नरलितलवलो लवङ्गमातुलुङ्गा गुल्मन्, उर्मिमारुत-प्रसारिततरलतोत्ताल-तालहिन्ताल. तालोतरलित जलमानुषमिथनमृदित-सलिलपुलिन-बालशैवालं, प्रवासाङ्करकोटिपाटित मुखखिन्न गहनखशिखालिखित-तटलेख, खगेखरगापवरथपटल कन्निलसलिलम, अद्याप्यनिमहामन्दर- मथन संस्कारमिवावधान्तिभिः, सापस्मारमिव फेनै:, ससुरा- मोदमिव वेलाबकुलगन्धैः, सरोषमिव गर्जितैः, सखेदमिव निख सितः, सच कुटीभङ्गरमिव तरङ्गः, सालानस्तम्भमिव राम- . निर्माण: (समो पनि " इत्यमरः)। सन्तति: समुः। बमा बोला कौका, यदातपंचम् 'पालिपन' प्रति भाषायो, बहाराभिरिव। विजिति- यमत्कारः। रामपोय रमणीयता। पपरमित्यादि। सगरो राजा. खातं [खनु पबदारणेतः, "जगमग-"त्यात्वम]। पारिजातो देवाचः। भिजातामा शुद्धानां, मीमां रवाना चाकरः। बरोबरचरो गमः, मकरम, तयोः कुलेम, करिरूपमबरकुलेन वा, सहसम् । शकलो मस्यभेद:. नकः कुम्भीरः। पतिमि पचलं, तिमि मत्यं, गिखतौति तिमिशिल: महामस्य:, [ "मूखबिमुनादि। बात' :. "पि विभाषा" ति खलं, "गिलेऽगिल ति मुमत कुवं यब तम्। कुखमित्यादि।-खो लताभेद इति चित. फसमित्यपरे, “रफारे. बड़ी निरिई, मातुनुको सपना, ("पोमातुनुमश: प्रत्यमरः)। प्रवादो बिटुमः, पाटितं विदारितं, महमखा: द्रमा:, ("शुद्रयाः अहमखा:' दुषमः)। खगेश्वरी गाः। अपमारी रोगः। सुरा मबम्। (भाषा .१२८]] वासवदत्तात বালা, জন্মীলীবিমিষ ঘীঘিয়াল, ঘাথমি विततस्त्रीनदी अत्यबाहुलं, राजकुलमिव दृश्यमानमहापावं, हस्तिबन्धमिव वारिगताने कनाग मुथमानफूल्कारं, विश्वामित्र. पुत्रवर्गमिवाम्भोज चामरमत्योपगोमितं, मत्पुरुषमिव गोवा- श्रयं, साधुमिवायतस्थितिरमणीयं, सुनृपमिव सज्जनक्रमकर, तमन्युमिव करतोयानतमुखं, विरहिणमिव चन्दनोदक. सिलं, विलासिनमित्र नर्मदानुगतम्, उहतकालकूटमपि प्रकटितविषराशिम, प्रतिवद्धमपि सुन्दरीपरिहत कण्हं, सुरोत्पत्तिस्थानमध्यसुराधिष्ठितं जलनिधिमपश्यत् । . बन्धस्त : यमरः)। कुभोनसी राचसो, लपासमतः । व्याकरणमिव विततानि मत्रो स्वाधिकार काव्यापि, नदीसंज्ञा सत्कार्यापि, कस्य संज्ञाकार्यानि, बहुलं मधमा मामिवादि; पचे-वितताना खोनदीनां पबोभूवानां नदीना, त्येस्तराधर- पानमः, पहलम। राजकुम्वमिव महापावं महामात्यः, पक्षे-पावं तौर इमान्तरम्। [श्व बचने, धिवरखे घञ्] पसिनो ध्यन्तेऽष इस्ति- बन्धः गजबन्धमानमिक, वारिंगधनरज्जु गते:, तह, पनेका नागैर्गजै, मुच्यमान- फकार, (पानी ये वारि विण्यासं वारि बन्धमरज इति धरपि:) [“वसिबपियनि- शानिनिमदिहनियामिवादिवारिभ्य " तोञ्] पचे-वारि जलं, नागा: सपा:, (भमरम्-“बारी तु गनबन्धनौति दोषांन्सं बसमयानवाच्यमार, तन्मने व मतदुपपद्यते, कोषान्तरेष्वेवमेव। विवामिवववर्गमिव पभोगे: काले, चामरे. बांखय जनः, मस्यैः उपशोभितम ; प-योजनामरं चैवाल, ("गालं शैवावा. भोज पाम नबमोनिका रत्वत्पविनो)। सत्यमिव गोवं वंशः ; पपतः । साधुमिवाच्यता पा, प्रितिमप्यांदा, तया रमयम ; पक्षे-पचय विषो:, खिया रमीयम्। सम्पमिय, सज्जनानां कमर व्यवहारकारम; प-सज्जा नामकरा यब तम्। तमन्युमित जातको धमिब, करतोयेन पापिनीन, चालतं चालितं, . मुखम; पचे-करतोया नदी, ("परतोया सदानीरा' अन्यमरः)। विहिमिव चन्दनबोदकेन मितम् ; प-पन्दना नदीविशेषः, मन्दसम्बन्धि जलं वा। विवासिममिव नर्म क्रोडावो ददाति नाभिरगतम ..सपे-नर्मदा नदी, (मंदा होमोमा स्वमर)। उहतः बासकूटो ।
वासवदत्ता [१८] . अचिन्तयच-"महो। मे तापकारेणापि विधिनोपाति- रव कता यदयं लोचनगोचरतां नौत: समुद्रः ; तदव देह मुरसज्य प्रियाविरहाग्नि निर्वापयामि। যৰহাৰান্ত देहत्यागो न विहितः, तथाऽपि कार्यः, न खलु सर्वः कार्य मकाये वा करोति इति। अस्मिन् संसारे केन किं वा न कृतम् ? तथा हि, गुरुदारग्रहणं हिजराजोऽकरोत्। पुरूरवा ब्राह्म पधनष्णया विननाश । नहुषः परकलवदोहदी, महाभुजङ्ग पासीत्। ययातिविहितब्राह्मणोपाणिग्रहण:: हालाहलो यखात तमपि, प्रकटितो विषय इथराशियन मिति बिरोषःविर्ष नलमिति परिहारः। पतिसमतिविरमपि, सुन्दरीमि: स्त्रीभिः, परिशतक मिति विरोधः; तिमई महीयाम, सुन्दरी नवभेदः, बण्ड. समोपदेशः रति परिवार:: ("कण्ठो गले गम्मध्वाने समोपेऽपि प्रशीतित: इति विश्वः) । सुराचन्द्रादयो महावा, तदुत्पत्तिहानमपि ताभ्यामधिष्ठितमिति बिरोधः: यहा-सुरस्य ब्रह्मणः, उत्पत्ति यमात सुरोपनिर्विधाः, तब खानपि, परैरधिष्ठितमिति परिहारः । पचिन्तयदित्यादि।-यत यत:, यसविधे राषवेधारयवियता कामा विद्रा, सोऽयं लोचन गोपरता गौत: । तदव देशमुरमय शरीरचार्ग कवा, तत्कृतकमांची पा. मामांदिति भागः, प्रियांविरहाग्निं निवांपयामि तेमाच साताविरहायामों निर्वापितः, पर तुरीरमुक्तरिश्वधः । “ति जोपन्त मानन्दी गरं वर्षशतादपि अति प्राचीनगाषया पामघातनिषेधावा. पंधीत्यादि।- पातर तु मर "दुशिक्षिामहारोग: पीडितस्तु महामपि । प्रविश ज्वजन दोतं कुर्यादमशना. दिसम्" इत्यादि समतामेव । *अश्यापिनो भाषा भवन्ति मस्तामपि। नप्रत्वं नीलकण्ठं महाऽहिमयनं २ चपथे पदमपंथन्ति हिवतोऽपि रजोनिमोबिंता: त्यादिना भक्तियत्तापापल्यं मन्नान चाड, सपापोनि- उभयमपि करीतोति भावः । अधिनिति ।-किमकायन मियर्थः। हिज. रामचन्द्रः, गुबदारया इस्पतिमाायासाराया पावं, तया मापुरतं, तब बुध उत्पन्न स्थादिपरिचा; प-विनराणो ब्राहपोहः, अतिचायचयन- सम्पन्नः, गुरुदारयाएं गुमनामममा पुरका राजा, वयःशेषे ब्रह्मसमरवात शत एक मष्ट पबपि भारते। नहुषो राणा, परसबदोदोन्द्राण्या साभिवापी, महामुनाः सपः, पासीत ("वामुमो दोपदी मति रोषः। - वासवदत्ता पपात। सान्नः स्त्रीमय वाभवत्। सोमकस्य प्रख्याता जन्तुबनिणता । पुरुकुमः कुक्षित पासीत् । कुवलयाखो- खतरकन्यामपि जहार। नृग: ककनासतामगमत् । नलं कलिरभिभूतवान्। संवरणो मित्रदुहितरि विलायतामगात् । . . . दोषक्षित मधोनि नहुष इन्टपद स्थितस्तत इन्द्राण्यां साभिलाषोऽभत; "यपूर्व- बाहनामढ़ी मो समयेऽवयाससि तदा वीक्रियते मया" इत्यभिहितो महाँन थाने नियुज्य " म. इति वरमालागस्येन "सपी भव" पति प्रतः इति रिवंश कामान्यतया महर्षिपौड़ महर्षिपीड़नं बीजमनेन । बमाति: राणा, माछापोवापियर: देवयानोपापिया:, पपात, सार- अयादिःशातिभंगसुताबा देण्याबा: परिचारिकायां गर्मिहायामप्यासको देण्याचा भार्गवाय निवेदितसेन मन: बया भव" रसि; पतिवामुकत्वेन गयो. ताप्राप्तिध्वनिता। सोमकस्यैतदभिधानम्य, जन्तीस्तवाम्नः पुवा, बधन निर्धपता ; पचे-मनमः शरीरिणः; सोमकस मतस्त्रीष्वेकला जन्तु संजः पुच उत्पन:, स बदाति पिपीलिया टोक्दन, तत: सासनमातरोडक्दन. ततोऽन्तपुर महा. मान्द पासीन, तत् वा राज्ञा पुरोहित: पर: “सन्तु मे बहवः पवा: कचम ?' अति नती हुतय. तड़माघ्रामात सर्मा: सगमा: संहताहत वास्ता- भनिति भारत, ("जन्तु मन्युमोरिस यमरः) एतेन क्यो मापातक्षिणी कुपयायो राजा पसरबाम राख्यानाम कन्यामपि, महार. कुरायाची भायर्यायां महामाया मौतायामन्यन्तविक नामवाम्बामशतरपुवाभ्यां सनास किले पाखात:, पुमिवचामवानिमिता मदाबमा समाययत सः । नमसमात्त: पोऽपि विन: केनापि भूतो। पासष्टेरियेतरिय पर.: मोहितः। मनमो नामबामप्यागार मदालसाम। बामावतां बनवित.. विदमा नृपात्मनः । पनामावि सनात पात फति भ्रमम् । इति प्रदर्शव. सामनमो रामा, सलाम सरटनम, गमत, ("पररः पनाम: मायमरः ) " पुपर तो गाजिया: कता: पुरा। समाजमाहिम पिया मिखिताब अपराधादतन बर: सरहताम- नवं रामान, बखिम्तययुगः, अभिभूतवान् ; बालेन कलिना. मोऽपि. पुण्यशोवोऽतिपौषितः । इति संस्फोरयन महायानं पुरातनमः । संवर, नियमिवर पति सूर्यसका पति, प-मि- दुनिन । पता:।
बासवदत्ता दशरय इष्ट रामोन्मादेन मृत्युमवाप। कार्तवीर्यो गोवाम पोड्या पनत्वमयासीत् । युधिष्ठिरः समरशिरति सत्यमुससर्ज। शान्तनुरतियसमाहिपिने विललाप; इत्थं नास्यकलाः कोऽपि, तदहमपि देहं त्यजामि । इति विचिन्य कुररखरनखरगिखरखण्डितपथरोमबिलम्, अविरलगकुलकुल शल्क जलन कुलोचा, कोष्ट कुलोमष्टविकट- कर्कटकपरपरम्परापरिगतोपान्तम, प्रतितरलतरजवरयलुलित चटलयफरकुलकपल नकतमतिनिभूतबकशकुनि निवधवलित परिसरम, अतिचपलजल कपिकुलविहरणलुलितसलिनका. निकरजनित-पवनरयपरिभिलितशिशिरतरम्, अनुदिवस. निपततितरुणवनमहिषगवलशिखरलिखितविषमतटम, प्रन दशरथ इति ।-यायां इतस्य तपस्विनः पियो: “यथा पुरवियोगादापयोतिरेव पुरमोशान्मृतिम्तेऽस्तु इति शापाद्रामवियोगेन मति: ; मगयामसियसनेन तपखि- बधाऽपि 'ध्वनित कापौर्य सामवाहगोजमदग्रिगा:, बाहर जमदः. पोड्या मत:, पने वापराधेन रामे मिहतोऽर्जुनः । युधितिर त । मान्तमुरिति । मोवान्मृति प्रोत्सर्गी बने प परिदेवनम्। कन्दपंकेतुः ताकुपष्टम्बकमुक्तवान् । तदहमपि देहत्यमामि । इति विचित्य पुलिनमासमादेत्यन्वयः। स सत्कोमाः, तेषां खरमखर- भिखरैः स्वगिड़त पृथरोमपिलं भविखमा (उत्कोशकुररी समौ । “पधुरोमा भाषी मत्स्यः' इत्यमरः)। पविरखानि शकुखकुखख मल्यविशेषकुलखा, मलानि ताहया:, मलनकुसानामुशारा यवतत् ("शक्षक सकलपवले. वि "उच्चारावस्करौ शमख * ति चामरः)। काटुकुलोमुष्टा: गावकुखयता: विकटा कटान परपरम्परा; कपालपरम्परा:, ताभिः परिगतीपा व्याप्त. प्रान्तम। ("स्यात कपर: वपालोऽबी. त्यमरः)। पतितरखनन रये वैगे, लुखितं पठुलं यत् सफरकुलं तत्कबखने बतमतिरत व निमतो मन्दः, पेष्टाश्या, बमाकुनिनिय सेन पखितपरिसरम्। पविषपवेति ।-("शिशुमारी जबपि. पदमी पामि ति बारापी)। पनुदिवस निपतन्नोऽतित वन. महिलाषा गवा रैः मायः विचनानि विदारिताला मिसनमा वासवदता परत-चरदसितमुख चरण-विहग निव-मधुर-निनट मुखरितम, पहिमकरचरण-चिर-जन मनुज-शयन-मृदित-जनधरणितलम्, पतिवहन मदजलशबल करटतट करिवरशत-निपतितमधुकर- বিনিবনিম, प्रतिजवन-पवनविधुतजलधिजल पटल. पिनटनमिपतितमणिगणपरिगतपरिसर, जलनिधिभुजगनिर्मक्त- निर्मोकपमिय, दर्पपमिव वसुन्धरायाः, स्फटिककुद्धिममिव वरुणस्य, विपुलं पुलिनजलमाससाद । ततः सतनानादि जलमवतरितुमारेभे शरोरत्यागाय । पथ. सानुग्रहेषु ग्राहेषु, निमत्सरेषु मस्येषु, अक्षुद्रेषु बुद्रेषु, वसलेषु कच्छपेषु, प्ररेषु नकेषु, अभयारेषु मकरेषु, घमारेषु शिशुमारेष्वाकाशसरस्वती समुदचरत्- आर्य कन्दपं. केतो! पुनरपि तव प्रियया सह सङ्ग मो भविष्यत्यचिरेण, तत् विरम मरणव्यवसायात्” इति । तदुपश्रुत्य मरणाविरराम । पुनः प्रियया समागमेच्छया शरीरस्थितिहेतुमाहारं चिकीर्षुः ("गवलं माहिषं घडाम" स्यमरः) बन गबखप्रयोग याव्यं सदसवीताम् । अनवरत पन्नोऽसितमुख चरा धाराष्ट्राः, तेषां निवास्त त्य मधुरनिनादै खरि- तम्। ("राजसास्तु ते पपरोहित: विताः। मलिभमनिया गा पता: सिततः यमरः) । यमरः)। पहिमकर: मूर्य:, तख पररिक विररिया कविरं भासुर, नवमनुनामा जखमनुष्याणां, अयनेन मुदितं नवगतं नमाम्तर्गतं, परवितलं यत्र ; घहा-अधि: सपं:, मारो जसमतुभेदः, तयोशरणेन चमन, सचिरं पीसाधानादिरहितं, मलमजयनेन मदितं जलपरवितलं या पतिवरलमदमसममल करटो मण्डो येषां वारिवरशतेषु निपतितमधुसरा विकृतिभिः शब्दः, रविकरमा ("कामगही करटो यमरः ) बट इत्यपि पाठोऽयस्त भित्रः। परिजनोऽतिवेगवान, पवनन विधुतमधिजलपटखाधिपतिको मपिगली यवसामः, परिसरो यस्य तम। ("मनस्तु ममाधि- खमरः)। ननिधीवादि। ततरत्यादि। सामानमरखती भाकामवार. समुदपारदुखिता, पिवर्म पानात "पदसरा इल्यान्मनेपदन]। तरखरूपमा, पायपादि।
वासवदता। [१] महासागरकच्छोपान्तभुवं जगाम। अथ तत इत: अथ तत इत: परिभ्रमन फनमूनादिना वने वर्तमानः कियन्तं कालं निनाय कन्दर्प- केतुः। एकदा कतिपयमासापगमे काकलौगायन एव सन निबगानदा. सध्यासमय इव नर्तितनीलकण्ठः, कुमारमयर इव ममूढ़शरजन्मा, महातपस्खीव प्रशमितरज:प्रमरः, तापस व धृतजलदकरकः, प्रलयकान्त इव दर्शिताने कतरणिविश्वमा निरुपद्रुत काननोद्देश इव धनोमुक्तिसारङ्गः, रेवतीकरपाव व इलितिकरः आजगाम वर्षासमयः। निर्भिवमेघ. नीलोत्पलकानने क्रीडामरमोव, नभसि स्मरस्य रखनौकेव, जनदलक्ष्मीमातङ्गकन्यानर्तनरख्नुरिव, नमःमौधतोरणमालिकेव, एकदा वाममय पानमामेति सम्बन्धः। काकनीमायन: कलसूजगाधमतरता अनमिनं मोवं, मोर वा, गानं ददाति तारयःपचे-सबहापरिपूल. पावा:, निमगा गया, नदाच यब। ("साकली तु बले सूझे। मिस्त्रं गमोर गम्भीरम पति योरप्यमरः)। नीलकमदः शिवः; पई-मयर:। कुमारमयर व सम्यगूढ़: सरकना बहामनो येन पटे-ममुढ़ाना पुचीमतानां, भराणां मम्म था। (यमुड़: पुचिते भुने सयोनाते तेऽपि प्रति वित्रः)। रमी ति:; पधे-हितोयो गुणः । तापस म तपस्खौष, धतो अखदो बखटः, बरक: कमहल येंग; पचे-कृता बदाकरमा बर्षांपला येन। ("बरवा मेघपाषाणे बरा कामहलो दाहिमऽपि बरकं करीबरका वृतः॥" प्रति विश्वः) पांषु परकाय कविसम्प्रदायः। सपकार दांतोऽनेक. तरपोमो स्यांग, विधमी येन, पचे-सरचिौः। (वियां नौसविसरि:: इत्यमरः) विममो अमलम् । निरुपद्धतकामनोद्देश धनमत्यात, घना बोषिता: सारखा परिणः बद; प-धनेन मेधेन, समुचिता: सातायातका । "पातक हरिश मि सारण: प्रवी मि' इत्यमरः)। रेवतोरपा र सचिनो पक्षमा अतिकरी धेयांचायवः पर-पतिनां वर्षमा प्रतिकारः प्रीतिका इन्द्रपसंता राजति समय निर्मित विसिते, मेधे एक नोनीपत- बासासासीय नमसि समभरमा सनीका खमदिनमाओवादोर वा-१२ The] वासवदत्ता। प्रवसता निदान दिवः पयोधरे दत्ता सारणाय नखक्षता- बलीव, गगनलक्ष्मोरवरशनामालेष, नभोमन्दारतासुन्दर- कलिकामालेव, रतिनखमार्जनरनशलाकेव, रनशक्तिरित कुसुमकेतोरिन्द्रधनुलता रराज। अतिवेगनिपीतजन्नधिजल- शामालामिव बन्नाकाच्छलादुहमनदृश्यत जलदः । पौतहरितः लणाम केदारिकाकोष्ठिकासु समुत्पततिशबलैरिव ददा. नयतरिव चिकोड़ वर्षाकालः। रविदीपकजननिचयनिमे निकषोपले इव, मेघसमय सुवर्णकारनिकषितसुवर्णलेखेव तडिद. शोभत । विरहिणां हृदयं विदारयितुं करपत्रमिव कुसुमा- रागायतन माताम्य पहालमेदव, कन्या सेव नर्तको तस्या रजः समावर्षकारज्ज:. चण्डाल बन्या रज्जमवलम्बा नृत्यति । ("पालवमाता दिवाकोतिजनामा:" इत्यमरः )। नम इति। प्रवमता निदानोचोपगमेन, बरपाय दियो द्या:, पयोधरे सने मे दत्तानि नखानी। “पिरोपनपपासेन प्रोतिर्गच्छत पराभवम् । संसार यदि न स्वानखपतम" इति कामतन्वम्। ("निटाघ गोपगमः । "घोदिया के विधामधम ति योरबमरः)। गमनलमा रबरशनेब साधीव (खोपयां मेखबा बासी सप्तकोरपना तबा* वृत्यमरः)। नीमन्दार देवता- विशेषण, सुन्दरकलिबामालेब। रतिरियादि। यतिबेग रति मापाने हेतुः; बलावासापिसकरिडवामिषात. मगह लदेशेऽम्यत । ("बलावा विस- 'कण्ठिका इत्यमरः ) वकजातिविशेषः । कैतवापनुतिरखबारः,-"कैतवापनुतिर्यको 'न्यानानिङ्गते पदैः पति सपात। पासिताम, सावित्यर्थः, नाति । इयसलावाहिशेषणमार्थक्यम ; कति कष्टाखिति पाठः, तब इलसंस्कृतानित्यर्थः. केदारिता एक कोटिकालास.[केदारकोठाभ्यामरूपत्वे कनि रुपम] "बियारो' इति भाषायां स्वादिनिर्मित कोड़ासाधनं खबविशेषः, "कोटा इति पौतारिततरण:, नमवलेलाचार, नयी युद्धनीति:, तविकतचतुर, चतुरणासायनेषु वचन नयद्यतसाधनस्यवादिभिरिव समुत्पता:, दर्द 'वर्षावासकोड़। [ मानुरिति पाठ विवारे अपुजतमो: पु. प्रत्यय धुगांगमय । रविरिति-निषषोपणमासष:, ("पासषो निकषोपखाम") सौटी ति भाषायाम्। 'बिहिवामदा-परवं कार, (पीsat वासवदत्ता। [१३] युधस्य ककचच्छदमशोभत । जलददारुणि लोलतडिताकर * पनदारिते पवनवेगनिर्धूतासूर्णचया व जलरेणयो बभुः । विच्छिबदिग्वधूहारमुक्ता इव, खरपवनवेगनामतघनमेघधर- घट्टनमञ्चणिततारानिकरा इव, त्रिभुवनविजिगीषोमकरध्वजण असानलाजाचलय व करका व्यराजन्त। अनन्तरमखनखन्नरोटे, अकुचितकौशससार, निर्भर- भोरहाजहिजवाचाटविटपे, पटप्रभप्रभाते, भ्रान्त शुक कुन्नकतम वेदारे. प्रवेशिकावेशिकराजहंसे, कंसारातिदेहातियतले, हंसतूलतुलितजरज्जलमुचि, सान्द्रोकतेन्द्रमहकामुकमुदि, मधुर- मधुवणवीरुधि, सुरससारसरसितसारकासारे, शोभनकसेरु- बरपवम" रत्यमरः ) "पारातिमाषाया. कप तकपुष्पम। ("द्रोदलं सूपिपुष्पं जम्बालं कपकदम ताराबलो)। लोडहिनतावरपादारित मखददावधि मेघकाठे, पपनवेगनिधूता: काम्पता:, चर्पण्या : परे: मौकरा:, बभुः सांभरे। विच्छिद्रात।-घनो मेघ एम. घाट: "far.वि भाषायो, पुरुषप्ररपानिरपेची जबादिरममममाता करका वर्षांपला:। धमतरं समभारम्भे कन्दर्पनेतुः मिसामयौं पुवि पाचालका, मम प्रियावारिधीमति त परे पति सम्बन्धः । शरद पवारा- पखवा: सनातयः, (खनि गतिकस्ये: पषिते बिस्तते। निर्भर भार- बामनिर्वापाटविटपे, भारहानवाचाटत्वं विटपेष्वारोप्यते, तेन समानामा- रोड सापादभिसम्बन्धात् सम्बन्धिषु परिव:। नाम* पति पाभरणे। पटुपमं सुन्दरं, प्रभात यव। धान्न अमविविएं, भुषालं वाहन समान प्रालीमा, वेदार चव बस। मया बावजया चामन्तव, रामसा यन, ("युरावत्रिक पामतुः' इत्यमरः)। साराति- देशयुति परतल्याप्ती, दुतले। इंसान तूलं सतवं. तललिते मर अब पुरापमेघे, संयोगात नवत्वं नलाग्योमतं मरत्व बोधम् । चान्द्रोकता धनोलता, इन्द्रमाबाबानां शुमां, मुत प्रीतियन तक। ( "मगर शमी बामशवरभेदकी। पशि पित: बादिन्द्रमाकामुक युद- घा .
बासवदत्ता कन्दलुब्धपोबिपोत्रोत्खाततटबड़ागे, चकितचालके, मशरमत्स्य पुत्रिकापनिपटनमधुरध्वनिविहितमदि, कदर्थितकदम्बे. कामक विषि, प्रस्तबिमप्रसूने, विरतवारिदे, तारतरतारके, चारा चन्द्रमसि, स्वादुतरसर:मलिले, स्फुरितसफरचक्रकवलमा निभृतबकानीके,मूकमण्ड कमण्डले, माचिसकञ्चुकिनि,काशन बछेदगौरशालिगान्तिनि, कोशदकोशे, सुरभिगन्धिमौगन्धिका- गन्धहारिहरिणाखे. कुमुदामोदिनि, कौमुटोकनमुदि, निबंई. बहिणि, नि:कूजकोयष्टिके, धनधाराष्ट्र, पृष्टकलमगोपिका गीतसुखितमगयथे. कथो अतथि के. मलायमानमालतोमकुले, बन्धक बान्धवे, सनातमुजानके, विसूत्रिनमौत्रामधनुषि मेर- काश्मीररजःपुनपिचरितदशदिशि, विकखरकमले शरममया. कलिनी)। मधुरा मधुतपोस्त । ("खजपणे मधुमिमंतरमंत:: प्रखत्यतिमी)। सुरसं मारमा रवितं सारसवं या बाहर काकारः परी अब त(कासार: सरसो सर: सत्यमरः )। मोभन कसेगन्दाधान घोविल बराहा, पोद्योपामिः, उखानटानडामा य नचिन् । ( "बोल: पोको किरि: बिटि:* मर)। कितालमा संगयिता वा. पातमा यव । [सतो तोधाने. सादिति-मस्य विवा नविशेष:। पदन्यो नौपापा, कादम्ब तिवार: कचित, मः। ("बादयः बाम: सात सबमरर) "ति यातमा सतानि बिमपसूनानि समनानि । (“ विमानोक-पुकराया. प्रथमस) बानो बसमू। मूगो निर्वाषको सपः। सौगांधक बहारम्। (“ोग बहारम: समर)। रिसाको वायः। (“पदका गया: :)। मुगादि। vिi: खितपिका, बांको बम तक कलमनोपिमा मालिपिया कृषिका पानीदिति सामावशेषोता। कम्पको कोषक:, (“पर मलको बोक: बम ) "दुपहरिया* ति स्थानमा विदिते सोबास सपोनि पाउन बामोरं मम। wिatiafसमा ( farm वासवदता। कथय एकन्द पैकेतुः परिभ्रमन् शिलामयों पुत्रिकां दृष्ट्वा कौतुकेन मोहन शोकावेगेन मम प्रिधाऽनु कारिगोति करेण पस्पर्श । पत्र मा स्पृष्टमात्रा शिलास्वभावमुत्सृज्य पुनर्वासवदत्ता. खरूप गपेदे। तामालाक्य मन्दप कतरम नागावमग्न इव सुचिर. मालिन पप्रच्छ-"प्रिये वामवत्ते! किमिट त्तिान्तम ?” । उदिता सती सा दोघ मुणं च निःश्वस्थ कयितुमारिभ । *पार्यपुत्र ! अपुण्याया मम मन्दभाग्याया: कते महा. भाग! उमिनराज्य एकाको प्राक्तजन इव वाचनसयोर- गोचरं दुःखमनुबभूव । अथोपवासादिना कमतरो मूल- फलादिनाऽऽयत पाहारं करोतीति विचित्य फलान्वेषणायोप- वनतरूनवलोकयन्ती कतिपय नवगोचरमगच्छ, क्षणेन च तरगुल्मान्तरितांकयमाग कायमानकनिकेतनं, विरच्यमानेश्वर- ग्रहम अवतायमागाकण्ठार कम, प्रारभ्यमाग पट कुटौक, व्यवस्थाप्यमानवेश्यानिवेणं, श्रयमा तुरगङ्गेषाशतं, वाय. पादित पक्षाको माय:। [“एकादाकिनझामहाये ] ( "काकी खेक एकम:' अन्यमरः)। प्राममय मोचनन । ( "मातश पृथगनम:" त्यमरः)। बाचनमयोरिति ["चचतर-चपन्ययान्तो निपातः। पवादि।-पगई वातान सेनासनिवेशं सेनाशिविरं दृष्टति चिन्तयतों मा प्रति सेनापतिधांति पति सम्बन्धः। सरगुल्यान्तरितं क्रियमाणं रच्यमाने. कायमानिक: "कामार" इति प्रबिमिनासपुरुषेः. मिकेतनं पटमगड पं यवतम। (“निवेग: शिविरोहार विधासे प्रकाशित: पति विशप्रकाश:)। विरामानं विशेष रच्यमानम, रंगरख सेनापने, राई बातम। भवतार्थमाण मवादे भावलाय मायं. कगठार "कहानोति हाचिवायभाषायां प्रसिइं वस्त्रपावादिधापनार्थ वस्त्रादिनिर्मित पाबम्। सयाप्यमान: यथास्थाने खाप्यमान:. वेश्यानां निवेशी यव । थमाई वासमा (हेवा हाच निसनः' इत्यवापरणेमर)। पर [ur] वासवदत्ता मानविश्वमटकारातपुष्करम, अन्विथमाणस्वादुसलिलाशयम, उहिश्यमानविषिकेतुवंशं सेनासनिवेशमपश्यम् । किमयं ममान्वेषपाय तातस्य व्यहः समायातः ? पाहोविदार्य- पुत्रस्य । इति विचारयन्तों मां प्रति चारकथितवातः सेमा पतिर्धावितः। ततः किरातसेनापतिस्तादृशः एव सेनान्वितो मृमयागत: सोऽपि धावितः। अनन्तरं चिन्तितं मया, यद्यह- मार्यपुत्राय कथयामि तदा म एकाक्येभिरेव हन्तव्यः, अथ न कथयामि तदैभिरह घातनीयेति चिन्ताक्षणे एव इयोः सेनयोर्य इमभवदेकामिषन्नब्धयार्गध्रयारिव । तत: प्रवृत्तप्रतिशरासनशरासारदुर्दिनहृतदिनकरकिरणे, समाधिः पूर्वमुदिता। वाद्यमानं विषमसूचक ढक्काशतं पुषारं बाबविगयो धन धम. [विमिष्टो विषमयदव पड एवेति स्पष्टं भाष्यपदोफे] (“खादयश:- पटको ढका' इत्यमरः। “पुष्कर पडजे व्यानि पयकार कराययोः। पौषष. होपविग तीर्थराजोरगान्तरे। पुचरं तूर्यवके पाण्डे खङ्गफलेऽपि च" प्रति विश्वप्रकाशः)। सद्दिश्यमान उत्पादामान:, विषण्यां पण्डवीषिकाको बेतुयंव ; [दिश प्रतिमनने ) या-उद्दिश्य मानः केतोरभिन् भागेऽनदीक पावास इति ज्ञानार्थ मुद्देशविषयौक्रियमाणः, के तव । पाहोखित संशयेऽव्यव- समुदायः। पार गूढ पक्ष, कथिता मातां वृत्तान्तो यो ताशयारकषिक- उत्तान्त:, ("चारण गूढपुरुषः' इत्यमरः) । किरातसेनापतिः। ("भेदाः विराशर पुखिन्दा मेहमालयः" इत्यमरः)। मगयाया पाखेटार्थम, पामतः । ("पाखेटो मगया स्त्रियाम' इत्यमरः)। पनन्तरं योरेनदेशागमनीचरम । एका- मिषखयोः। (“पामि पखले खोभे सम्भोगोकर्षधोरपि। पाभिवं सन्दरा- कार-भूपादिविषयेऽपि प्रति विश्वप्रकाश:)। तत एवं रपये मतिरषभूमी, पाबमानस्थाने ति यावत्। योषा:सममेला- बच्छेदेन, रिष धनुषा नोवख गोवाया: प्रवञ्चायाय, पाष्टिमावर्षण, चक्ररिति বশ। এনিময়ীবি, তুলিবাগলি ল প্রশানিময়ীক্ষি, *নিমীলি এখলিল;* বিশ্বা। সব। এ অনিমালা प्रापः, भरासारो मारपारासम्पातः, तेन दिन मेघनदिन, तन दिनार वासवदत्ती। PRO रणकर्मविशारद-हिरददन्तहयोतिक्षप्त- सुभटक्षणविष्यमापविद्या- धरविधमे, समरदशनमबरदनेकनभश्चरचारण चक्रवाले, बेताल- समाकान्तस्कन्ध कबन्धचक्रक्रियमाण-चारुप्रचारे, चारुभट खाजखण्डित-हिरदपाद-समाप्त-पिशाचौकोन्लखम्लाभरणकौतुके, समुत्पतदतिनिनदनान्दोके, कान्दि गोकभोरुणि, रणखले शृगालप्रार्थनीयवामिषांपण्डेष्विव जिह्मगदष्टेष्विव शरौरेष्व. नास्यां कलयन्तः समं हिषां धनुषां च जौवाकाष्टं योधावः । त्यागिन इव दानवन्तः, मार्गणसम्पातमसहन्तः, समृडविलासिन व शृङ्गारशोभिताः सहेमकक्षाच, सदारामा इव कदली. राजिना: सहिजाब, निशा इव नक्षत्रमालोपशोभिता:, दिवसा इवोल्लसत्पष्करा महामृगा बभुः। उत्क्षिप्ता इव क्षमा मुञ्चन्तः, पयोधय इवायत्त शोभिता: सोमयश्च, उद्यानदेशा इव समलिकाक्षाः, कुनग्रहा वाभिनवभाण्ड हारिणः, रत्नाकरा विरणे मति, गौणे पासारदर्दिने ; ( "धारामम्पात पासारः।" *मेघवेन दुर्दिनम्" इति होरप्य मर:)। रकवि विधारदश्तर:, हिरदो हस्ती. तेन दन्तायोरिषप्तः सभटः शूरः, तेन च नियमाव पाश्रीषमाष:, विद्याधरविममो देवयोनिविशेषविशिष्टधमी येन तमिन मति। समरदर्शनार्थ समरदनेकनभ- सरचारवाना देवकुपौलवानां, चकपाले मण्डले सति । ("चारणा कुमौलमा:। ("चक्रवाल त मण्डलम* पति स्योरप्यमरः)। मटखण्डितरिदपादेन समारं सम्यक् प्रासं, पिशाच्याः कणे यदलखलाभरचं तत्त्वौतुकं यव । समुत्पत्तवतिनिमद एक नान्दो नाटखादी प्रयुज्यमान: काव्याथसूचकः भोको यव । [ “नतम इति कपा "न बपि ति हनिषेधः । तथा च भरत:,-"पाशीनमस्किया- ५-लोकः कान्यायसूचकः । मान्दोति कथ्यते । कान्दिमौकी भवपनावितः। ("कान्दिशीको भयद्रुतः इत्यमरः)। भोमः । ("शमाले नम्बके भोक: पूरे दागवानी" पति विश्व:)। निगः सपः । ("नीषा जोतिबाभूम्यो. मौवाचितकनिपुति विश्वासः)। स्वामिन व दातार, दामं मदन- वितरण, मार्गलानां वाणानां याचवानां च मन्यातमसहन्ती मामगा गणाः, रेनुः । ("महाम: पुचरिदीर्घमारतो' इति रामो)। सविधा पायसिरिता [४.] वासवदत्ता। व सदेवमययः, लेखा व सेन्द्रकृतयः सुरजा विरेशुः । काभ्यां शुतपरपरिवादाभ्यां, खलोदयसाधुविपत्तिसाधि- भ्यामचिभ्यां, मूही चास्थानेऽपि ममता विमुक्तोऽहमिति पादिव ननत चिरं कबन्धः । ततः कतपरिहासेनेव चतुः पिदधता, परापवादश्रवणभोरणेव श्रोति स्थगयता, सोमा- देनेव वायुवेगविक्षिप्तेन पलितकुरणेनेव सुरयोषिताम्, अन्ध- धरणेमेव योधानां, तिमिरेणेव समरप्रदोषस्य, . पतितेनेव विमुत्तागोत्रेण, मीमांसकदर्शनेनेव तिरस्कातदिगम्बरदर्शनेन, सत्परुषेणेव विष्णुपदावलम्बिना रणजेन रजसा जजम्भे । पाखिद्राम व रावणवधमकरोत् । कश्चित् कृष्ण इव नरक- छदमकार्षीत् । कषिद्धौरसिहान्त इव क्षपित श्रुतिवचन- दशनोऽभवत् । कथित् क्षपणक व कटाहतो बभूव । कश्चिदा- शक्तिोरुमा सुयोधन व पर्यास विवेश। कश्चित् शरतल्पगतो भौम रव चिराय श्वसनासीत्। कश्चित् कर्ण इव विक्लवोकृत- सन्ति पृथ्वों । तुरका पत्रा:, बिरेजुः । ("सबन्धोऽस्वी कियायुतामपमूख- बरीपरम समर) यं वांद्रन, श्रुतपरपरिणादाभ्यां परापवादाम्यान साची साचादरष्टा। ["साचादर पंजायाम ति साधु: । खाने महागबाने, ममता। ततो रजमा न प्रादुर्भूतम। [भि गावपिनामे, सातपरिहासेनेव पच: पिटता पाच्छादयता, लोकमिश्मेतत् । बाराबरो बाघ । गेषामा भटामा पलितहारकोन। ("पलित गरमा गौशाम' समरः) ("पाबमुभम* पति पर स्यन् । “परिषत-"ति मम । समरप्रदोषन सरसनोमुखा। पतितेन व महापासकिनेय, विमलागोवेर मोब, गोवा पृथ्वो। पाडित मंडी येन ; पो-महान मा: परामयः। भरतवं मरमध्याम्। चिराय बाविदशमीमारण्य माधराधा- मोपयनमिरपाडा पोपपतिस्तु तेषां तो द्रष्टया; (पिपिरामा पिरति पिराका: यमर)। विजोत विली.
वासवदत्ता।
सर्वाङ्गः शतिमोक्षमकरीत्। ततो विध्वस्तध्वजपट, पतत्यताक,
चुतचापचामरापोड़े, व नत्खडं निधनमवाप सैन्यम् ।
अनन्तरं यस्थाश्रमस्तेन मुनिना पुष्यादिकमादायागतेन
प्रतिपबहत्तान्तेन त्वत्कृते ममायमात्रमो भग्नोऽत: शिनामयो
भवेति शप्ताऽहम् । क्षणेन च वराकी बहुदुःखमनुभवन्ती मां
विलोक्यायपुवकरस्यविधि शापान्तमकरोत्" ।
ततः कन्दपंकेतुः सममागतेन वासवदत्तया च सह स्वपुरं
गत्वा यथावृदयाभिलषितानि सुखान्यनुभवन् कालं निनाय ।
पति महाकविसुबन्धुविरचिता वासवदत्ता
समाप्ता।
शखस्य.
भूतं. समां बस,
मो स्थागम;
पचे-मोबांसवदत्ताश
चमोधाया:, मोक्षं घटोत्याचे त्यागम। ("गियधभेद स्वादत्साहादी बसे
खियाम ति सपन्ट्र) निधर्म मरसम("करण निमोनियामयमरः)।
प्रतिपनवजानन जातान। शता मिनिता रणेनबराको
बहु दुःखं भवडियोग गम, पनुभवन्तों मां विलोक्य शाप मिलामय त्वरूपम,
प्रवर करस्पअधिन्तो नाममकरोत्। “गागरोत्याऽऽयपुवेति माश्योन्या
प्रयुज्यते' इति भरतः ।
मत: कन्दपवेतः समं वासवदत्तासमकालमा पागतोन मबरन्देन, मास
दाया. मखार कुसमपुर, गत्वा दयं मनोऽनतिकम्य यादयं मनोडला.
कपम, अभिलाषतं येतानि सखागि सम्भोगपकारसम्बन्धीनि, पनुमवन् वा
निमाय। (तो उदयं खातं हनमानस ममः' इबमरः)।
बामबदनामपिता पाख्यायिका वासवदता। [hिanाते पन्'
तब “लमाख्याशिवाभ्यो बहसम्" इति लप] भासदमा स्या-
विवा समाति पाठस्त मममुखमः।
वासवदत्ताव्याख्या समाप्ता।
-
No text on this page.