·No text on this page.

·राम ना
॥ श्रीजिनायनमः॥
॥श्रीमृगावतीचरित्रं ॥
( कर्ता मलधारिश्री देवप्रनमूरिः)
उपावी प्रसिह करनार.
पंमित श्रावक हीरालाल हंसराज.
(जामनगग्वाला.)
वित्-१९६६.
सने १०ए
किं-रु.-9-१२-०

·छ जापनगर जैनन्नास्करोदय गपखानामां गप्यु. X ·चरित्रं मूगाव० प्रभ ॥ श्रीजिनाय नमः॥ । अथ श्रीमृगावतीचरित्रं प्रारभ्यते ॥ ( कर्ता श्रीमलधारिदेवमूरिः) उपावी प्रसिध्द करनार-पंडित श्रावक हीरालाल हंसराज ( जामनगरवाला जयति वईमानस्य । जितदंनोलिवैनवा. ॥ मोहांधतमसध्वंस-हेलयः सत्त्वकेलयः॥ ॥१॥ सारसारस्वतामोद-मेदस्कररसायनं || गुरूणामुपदेशस्य । मदेम महिमानुतं ॥१॥ लब्बेऽस्मिन पुण्यनैपुण्या-मानुपत्वेऽपि उर्लन्ने ॥ धर्मकर्माणि निर्मातुं । यतितव्य सचेत- सा ॥ ३ ॥ परोपकाररूपश्च । धर्मः सर्वत्र सम्मतः ॥ कृताहितोपदेशाच्च । नोपकारः परः पुनः ॥धा तेनोर्जितरजःपुंज-मार्जन सशुणार्जनं ॥ मृगावत्यादिदृष्टांत-स्तदेतदुपदिश्यते ॥ ॥ ५ ॥ नद्दामविनयस्थूल-मूतो गुणगणमः ॥ मृगावत्या श्व श्रेयः-श्रीसंबंधनिबंधनं ॥ ॥६॥ श्रीवत्स श्व वत्साख्यो। देशः ख्यातोऽस्ति नारते ॥ अच्युतश्रीपरीनोग-सुनगो ·मृगाव चरित्रं ॥२॥ नावुकस्थितिः ॥ ७॥ ग्रामाः कुर्कुटसंपात्या-पक्कशालेयशालिनः ॥ गोपीगीतकलध्वान- रध्वन्यान् यत्र रुंधतः ॥ ७॥ तत्र श्रीवेश्मकौशांबी-त्यस्ति राजन्वती पुरी॥ नाश्च य. स्यामिन्याश्च । दधते दानसौरनं ॥ ए ॥ यस्यां वास्तव्यलोकस्य । जन्मापूर्वमिदं ध्यं ॥ प- रचक्रोन्नवा नीतिः । प्रार्थना च परंप्रति ।। १० ॥ पराजितपरानीकः । शतानीकोऽवनीपतिः ॥ तां पुरी पालयामास । स्वःपुरीमिव वासवः ॥ ११ ॥ येनारिनारीनेत्राणा-मश्रु दत्वा प्र- सृत्वरं ।। अंजनं कृत्स्नमादाय । विदधे धवलं यशः ॥ १२ ॥ अन्नन्मृगावती तस्य । पत्नी प्री- तिलतावनिः ॥ यदीयरूपकाव्यस्य । समश्याः स्वर्गयोषितः ॥ १३ ॥ अवरोधवधूवीरुतू-ता- थे बहुविधेऽपि च ॥ सल्लकी सिंधुरस्येव । तस्य सैवातिवल्लन्ना ॥ १४ ॥ धुरं युगंधरेऽमात्ये । राज्यस्यारोप्य नूपतिः ॥ मृगावत्या समं कामं । काममेवाऽकृतार्थयत् ।। १५ ।। रहः स्म- ररहस्येषु । मिश्रःप्राप्तोपदेशयोः ॥ पर्यायेण तयोरासी-गुरुशिष्यविधिक्रमः॥ १६ ॥ को- क्तिनिस्तया कांतो । दूरमाराधितस्तया ॥ ददौ सर्वाधिकारित्वं । यथास्याः स्मरकेलिषु ॥ ॥

·मुगाव चरित्र १॥च विषयसर्वस्व-स्वादमानंदचेतसः ।। अजायत मृगावन्या । गर्नोऽ-यनुतनाग्यतः॥ ॥ १५ ॥ इंदुगर्नेव दिक् पूर्वा । सूतिगर्नेव केनको ॥ आपनसत्त्वा सा राझी । किंचिउच्च- सिता वनौ ॥ २० ॥ वितीर्णवर्णसौलाग्यः । पादुनावः कपोलयोः ॥ तस्या गर्नप्रवस्य । विदधे विवृति तदा ॥ १ ॥ कदाचिदुखसत्पीति-रंतःपुरमुपेयिवान् ॥ खेदसादितसवीगी- मीकाचक्रे नृपः प्रिया ॥ २२ ॥ सदिकळपमनपं त्व । प्रिये किमिति खियसे ॥ कोनासः कुपितस्तस्य । यः स्यात्खेदयिता तव ॥ २३ ॥ राझी व्यापयदेव । नान्यत्खदस्य कारणं ॥ अत्यंतचाः कितु । दोददो मेऽपराध्यति ॥ २५ ॥ सद्यो निवेद्यतां किंतु । दुःपूरः कोऽपि दोहदः ॥ इति निर्वधतापृटा । व्याचप्टेस्म मृगावती ॥ ५५ ॥ आपूर्णाया जपावण-राकर्ण रुधिरांबुनिः ॥ कुर्वे वाप्या यदि स्नानं । तदा स्यां पूर्णदोहदा ॥ २६ ॥ प्रतापं चानुरागं च । गर्नेऽस्मिन् सूचयत्यय ॥ दोहदस्तव देवीति । राजा राइयै न्यवेदयत् ॥ २७ ॥ ततश्चादिद- दादेपा-दमात्य मंत्रिपुंगवं ।। करो दोहदार्पश्च । देवी च परिताम्यति ॥ २७ ॥ चिंतयोपा- यक कचि-नेपा दुःखायते यना ॥ इति मंत्री धरित्रीश-निर्देश प्रत्यपद्यत || ए ॥ वापी

·चरित्रं
मृगाव
॥४॥
विधाय कौसुन-रसरंगतरंगितां ॥ ततोऽमात्यो मृगावत्यै । कथयामास सादरः ॥ ३० ॥ वृ.
ज्ञान्निः कृतमंगल्या । पौरीनिरनिनंदिता || कौसुन्नवसना फुल्ल-तुमनोमाख्यन्नारिणी॥
॥ ३१ ॥ उर्वायवांकुरोत्सा । मौक्तिकप्रायनूपणा ॥ नलासितसितवत्रा । प्राप वापी मृगा-
वती ॥ ३२ ॥ युग्मं ॥ कृपालपाणिरतस्याः / कौशांबीपरमेश्वरः॥ कवीकृत्य स्वयं रक्षा-
मारकपदवीं दधौ ॥ ३३ ॥ एतामावृत्य सामंतै-राशासु निखिलास्वपि ॥ नानास्त्रपाणिनि-
स्तस्ये । दिवसालैरिव रदिन्तिः ॥ ३४ ॥ नदीप्रमणिसोपानां । पुष्पप्रकरदंतुरां ॥ रोमांचित-
वपुर्वापी-मवतीर्णा मृगावती ॥ ३५ सा स्वछंदकृतोत्सादा । स्नांती सुचिरमन्वन्नूत् ॥ स.
वांगीणसुधासेकात् । सातिरेकं सुखोत्सवं ॥ ३६ ।।
अथासौ तत्र संपूर्ण-रुधिरस्नानदोहदा ॥ यावल्लोदितलिप्तेव । वाप्याः किंचित्र निर्य-
यौ ॥ ३३ ॥ अकांड श्व चैन । नारंमेण पतत्रिणा ॥ कुतोऽप्यागत्य सालोकि । नव्यामि-
षमनीपया ॥ ३० ॥ सर्वेषां पश्यतामेव । स पापः पश्यतोदरः ॥ एतां क्रमान्यामाकम्य ।
दूर मूध खमुद्ययौ ॥ ३.५ ॥ अहो गृह्णीत गृह्णीत । वेगेन विदगाधर्म ॥ मम जीवितमादाय
॥४॥

·चरित्रं मृगाव ॥ ५ ॥ । सैप गछति गछति ॥ ४० ॥ हो धावत सामंताः । समंतादपि सोद्यमाः।। कैर यास्यति पापीयान् । द्रुत युष्मदनादृतः ॥ १॥ इति नून रादेशा-तुल्यकाल प्रधाविताः ॥ सुप्रतीपे- न सेनान्या । सम सैन्यास्तमन्वगुः ॥ ४२ ॥ विदंगमाहिसदंश-व्यथातरलतारकं ॥ चक्षुः रिपती तां वीक्ष्य । प्रेम्णा पर्यश्रुलोचनः ॥ ३ ॥ रक रक्षार्यपुत्रेति । श्रुत्वा प्रणयिनीगिरं ॥ व्यापारितनिसीतासि-वेंगाक्ष्योमोत्पतनिव || ४७ ॥ हृत्वा देवीं व रे यासि । धत्त धने- ति तं रुपा ॥ आक्षिपन पक्षिणं स्थ-स्तस्यौ नूपतिरुन्मुखः ॥ ४५ ॥ त्रिनिर्विशेषकं ॥ लोचनाऽगोचरत्वं च । गति स्म विहंगमे ॥ ननिक्षऽस्तोकशोकश्च । मूठतिस्मेति नूपतिः ॥ ६ ॥ शीतोपचारैर्मूर्गया । विछेदे विहिते सति ॥ सप्रेमा प्रेयसी स्मृत्वा । विह्वलो वि. ललाप सः ॥ ७ ॥ हे प्रिये पद्मगौरागि । हा सुकेशि कशोदरि ॥ हे निम्ननाने रंगोरु । हा मृगादि मृगावति ॥ ४ ॥ हा देवि व प्रयातासि । विनीताति वरानने ॥ तदेदि देदि दीनस्य । प्रिये प्रतिवचो मम ॥ ४५ ॥ मम साम्राज्यसर्वस्वं । निस्त्रपेण पतत्रिणा ॥ तेन त्वां नयता तन्वि । कि न नीतं दुरात्मना ॥ ५० ॥ करते देवि मदीयांक-पव्यंकतलखेतनं ·मृगाव चरित्रं ॥६॥ ॥ क्व च तस्य विहंगस्य । कठोरचरणग्रहः ।। ५१ ॥ ममापराधलागि । प्रेक्षमाणापि ने- दसि ॥ त्वमिव प्रणयप्रेम्णा । कस्तथा प्रथयिष्यति ॥ ३ ॥ पल्या अपि परित्राणे। यस्य नौजस्विनो भुजाः ॥ स कथं दर्शयिष्यामि । जनस्यापि स्वमाननं ॥ ५३ ॥ विलपंतं तमि. त्यूचे । मंत्री किं परिदेवनैः ॥ स्थिरो नव भुवोऽधीश । माऽवधीरय धीरतां ॥ ॥ किं विक्रमानिरामस्य । रामस्य दयितां पुरा । सीतां जहार न स्वामिन् । उईरो दशकंधरः॥ ॥ ५५ ॥ सहायीकृत्य सुग्रीवं । दशग्रीवं निहत्य च ॥ कृतयत्नः पुनः पत्नी । किमानिन्ये न राघवः ॥ ५६ ॥ तथैव वयमप्येता-मानेष्यामो मृगावती ॥ नैवानेष्यति सेनानी। सुप्रती- पोऽधुना यदि ॥ १७ ॥ इति जल्पत एवास्य । सोऽपि वेगादुपागतः ॥ राझे विज्ञपयामास । स्वरूपं साश्रुलो- चनः॥ ७ ॥ देव सोऽस्मत्पताकिन्या । ननस्थो नूतलस्थया ॥ अन्वयायि व्रजनाशां । द- किणां वैगदक्षिणः ॥ ५॥ ॥ धनुर्वेद विदो देवीं। रदंतो लदनेदिनः ॥ कंकपत्रगणं मंक्षु । चिदिपुः पकिरांप्रति ।। ६० ॥ युक्ष्मर्मविदो योधा । नाराचनिचयैस्तदा ।। हंतुमैचनतुचैस्तं ।

·मृगाव चरित्र देवीत्राणाय पत्रिणं ॥३१॥ अन्यस्तपदिपापईि-वहिष्णुबहुलाधवाः ॥ उपचक्रमिरे बहुँ । पाशैस्तं खगपांशुनं ॥ ६२ ॥ तस्मिन्नुच्चननोलाग-रंहस्विनि विहंगमे ॥ अस्माकं विक्रमा- रंना । बनूवुनिष्फलाः परं ॥ ६३ ।। यदि नाम श्रयेदेषः । शाखां कस्यापि शाखिनः ॥ इ. त्यानुपदिकाना नः । सोऽदृश्यत्वमगात्खगः॥ ६५ ॥ च्योतती स्वामिनीसौमा-दीक्ष्य यां विदुधोरसिं ॥ अवजाम प्रतीपेन । सापि देवेन संहृता ॥६५॥ वैवेयस्य विधेनिं । विलोक्य प्रातिकूलिकी ॥ अन्नागधेयरस्मान्निावृतं स्वामिनी विना ॥ ६६ ॥ श्रुत्वेदं शोकमन्नारो । नूपालो व्यलपत्पुनः ॥ नूयः संबोधयांचक्रे । सौधमानीय मंत्रिणा ॥६॥ राजनेवं युव- त्येव । रुयते कि पुनः पुनः ॥ महात्मना हि धैर्य स्या-क्ष्यमने निकोपलः ॥ ६ ॥ न्य- कारमितरोऽप्येति । शोकावेशविसंस्थुलः ॥ कि पुनर्विस्फुर र्य-सरंजाः पृथिवीभुजः ॥६॥ वेष्टयामास कौशावीं । यदागत्य निरत्ययां ॥ चंडप्रद्योतनूपालः । किमेतदिति विस्मृतं ॥ ॥ ७० ॥ येन वीरायते वैर-स्तादृशः सैन्यवारिधिः ॥ तस्य ते निहतालोकं । शोकं कर्नु न युज्यते ॥ १ ॥ । ॥1

·मृगाव
चरित्र
॥ ७॥
इति वैरिकपारंना-दुजागृतपराक्रमः ॥ मनो व्यापारयामास । राज्यचिंतासु नूपतिः
॥3॥ किंतु तस्मिन् मृगावत्या । जैत्रशस्त्रेण वर्जितः॥लेने संन्नावनाहीनो। न सेवाऽवसरं
स्मरः ॥ ७३ ॥ अपारराज्यव्यापार-पारवश्यदशामपि ॥ जग्मतुस्तस्य वाकायौ । मनस्त्व-
सुमृगावती ॥ ४ ॥ प्रत्यारामं प्रतिग्रामं । प्रत्याशं प्रतिपर्वतं । स चरान् प्रेषयामास । मृ.
गावत्याः प्रवृत्तये ।। ७५ ॥ त्वदधीनं सुखं सुजु । विमुखी मास्म नूमयि ॥ इत्यादि तस्य
स्वप्नांतः । श्रुत्वाऽरुयत सेवकैः ॥ ६ ॥ तदेकतानध्यानत्वा-त्सनायामपि तस्थुषः ॥ मृगा.
वतीति तस्याऽनू-जने गात्रविपर्ययः ॥ ७ ॥ न कश्चित्तस्य चानिन्ये । रामस्य हनुमानिव
॥ पत्नीप्रवृत्तिमित्येत-तं नोति पदे पदे ॥ ७० ॥ तस्य मन्वंतराणीव । दुर्दशस्य चतुर्दश ।।
हायनानि व्यतीतानि । प्रिया विरहिणस्तदा ॥ एकदाचिदुपदाहस्तः। स्वर्णापणमहाजनः
॥ नरमेकं पुरस्कृत्य । महीपतिमुपाययौ ॥ ७० ॥ व्यज्ञपयञ्च राजें३ । कश्चिदेष नरो नवः
॥ विपणावत्र विक्रेतु-मानिन्ये रत्नकंकणं ॥ १ ॥ युष्मन्नामांकमेतञ्च । वीक्ष्यास्मानिः स-
विस्मयैः ॥ श्होपानीतमित्युक्त्वा । वशिजस्तदढोकयन् ॥ २ ॥ नृपोऽप्यादाय तद्देवी-क-
॥ ७ ॥

·मृगाव चरित्रं ॥॥ रसंपर्कपावनं ॥ नरसि प्रवलप्रेमा। ददौ ध्यौ.च चेतसि ।। ७३ ॥ मम प्राणेश्वरी कापि । किमु प्राणैरमुच्यत ॥ एतस्या इस्तमध्यास्त । यदिदं रत्नकंकण || 1 || अनिष्टयाऽनया य- क्ष । किममंगलचिंतया ॥ रत्नकंकणवृत्तांतं । वेनि तावन्नरादतः ॥ज्य || इति ध्यात्वा त- मप्रादी-द्रुपतिनको नवान् ॥ कन वा क्वापि वा लेने । त्वयैद कंकणानुतं ॥ ६ ॥ अथासौ कथयामास । पृथिवीश निशम्यतां ॥ व्याधोऽहं नीमनामास्मि । मलयोपां- तनूमिषु ॥ ७ ॥ नपादाय मयानेक-मत्ताऽनेकपकुंनतः ॥ मुक्तानिपितश्चक्रे । सर्वो व्या- धवधूजनः || 10 || चित्रकायनिकायो यः । प्रसन्न निहतो मया ॥ तस्यैताः कृत्तयश्चित्रा- श्चित्रं सर्वत्र कुर्वते ॥ ५ ॥ एकदाऽपश्यमुत्पश्य-न्मयूखमणिशेखर ॥ श्रीखंमतरुखडेपु । विचरंतमदोश्वर ॥ ए ॥ अथ स्फुटफटारत्न-जिघृक्षा लिप्तमानसः ॥ तं कथंचिन्मदानीम | जोगिनं धृतवानहं ।। १ ।। तस्य कुंमलिनस्तुड-छेदचेका कृपाणिकां ।। व्यापारयस्तदाऽौ- प। मामेति ध्वनिमुच्चकैः॥ ए॥ ध्वनेरध्वनि निक्षिप्त-चक्षुपा वीक्षितो मया-॥ वालकः पाणिमुद्यम्य । पतिपेधपरः पुरः ॥ ३ ॥ मया गले गृहीतस्य । तस्यादेर्वालकंप्रति ॥ पे. ॥ए ·मृगाव चरित्र ॥ १०॥ तुर्बाष्पतरत्तारा । दैन्यकपिशुना दृशः ॥ एव ॥ मयापि बालमालोक्य । त्रैलोक्याश्चर्यकारि- ए || मेने मानुष्यलोकोऽयं । स्वर्गलोकविजित्वरः ॥ ए५ ॥ पिबन रूपामृतं तस्य । नेत्रां- जलिपुटैरहं ॥ न प्राप्नुवं च विस्मेर-विस्मयस्तृप्तिसंपदः ॥ ए ॥ नपेत्य मामसौ मिनः। सरतमन्नाषत ॥ मास्म मास्म वधीाध । नागमेनमनागसं ॥ ए ॥ प्रिये पल्लविता- नंद-चंदनद्रुमकानने ॥ अयं लोगी महानाग । क्रीडानिरनिनंदतु ॥ ए॥ अथाहमवदं न । नश्मध्येष्यते त्वया ॥ न पुनमें दया ह्यस्ति । तृष्णानिष्णातचेत- सः || ए0 ॥ असावतिचिरालब्धो-धुनाऽनयो मया मणिः ॥ नविता मम कांताया। मु. क्ताहारस्य नायकः ।। १००। मणिमात्रकृते त्वं चे-नागमेनं हनिष्यति ॥मावधीस्ते मणी- न दास्य । प्रोच्यत्यारादसौ ययौ ॥ १ ॥ देहीम कंकणं मात-रिति श्रुत्वा तयाऽर्पितं ॥ ज- नन्याऽन्यर्णवर्तिन्या । तदादायाताययौ पुनः॥२॥ ममाऽवादीच सोत्साहं । गृहाणेदं च के- कणं ॥ नार्ग मुंचेत्यसौ जल्प-नेतदर्पितवान्मम ॥ ३ ॥ एष नागशिखाचुंबी । मणिः कंक- पवर्तिनः ॥ एकस्यापि मणेर्नासा-मंशं नाप्नोति षोमशं ॥ ४ ॥ अयं च वासुधासिंधु- ॥१०॥ .

·मृगाव० चरित्रं नॅशमर्थयते शिशुः ॥ जीवत्वयमिति ध्यात्वा । तं नाग मुक्तवानदं ॥ ५ ॥ युग्मं ॥ तं प- न्नगं विपनद्या । आकृष्य विकसन्मुखः ॥ अन्युदानकुलो बालः । स्वस्थानमगमत्नतः ॥६॥ असामान्यगुणग्रामं । प्रारदापरायण || अधमर्णमनोवृत्तिः । पन्नगोऽपि तमन्वगात् ॥७॥ शिशोस्तेन पवित्रेण । चरित्रेण चमत्कृतः॥ समागत्याहं गेहिन्याः [ कंकणं तदुपानयम् ॥ ॥ ॥ वानी पंचमा त् । समय॑मणिकंकणं ॥ प्रेमप्रकर्षवाहिन्या । गेदिन्या प्रदितोऽ- स्म्यहं । एनणितश्च तया कांत । कोशाचीं गव संप्रति । एतक्रिीय मद्योग्यं । तामंकछ- यमानय ॥ १०॥ ततः प्रापमिहादाय । तदेतन्मणिकंकगं ॥ या देवेन समादिष्टा । तदिय क- थिता कथा ॥११॥ कितीशः शुश्रुवानेव । चिंतयामास चेतसि ॥ दिष्टया जीवति देवीति । स्मृत्वा हृदयेऽ- नृत्यत ॥ १२ ॥ अचिरान्नयने लावि । नवतोरपि पारणं ।। नविता तत्परिरंना-चांगित वां भुजावपि ॥ १३ ॥ ययाश्रुतः सुतोऽप्येष । मदीयो यदि संभवेत् ॥ जयत्येकः शतानीक- स्तदा स्वभुवस्त्रये ॥१॥ ममेदृशी कुतो वास्ति । नालन्यस्ताक्षरावलिः ॥ नवेज्ञमस्य सी.

·-
चरित्रं
३
मृगाव
१२॥
।
तेव । मम लच्या मृगावती ॥१५॥ पंचवर्षीतरा वार्ता । यद्यप्येषा तथापि तं ॥ देशं गं.
तास्मि तत्पूत-मित्यालोच्य नृपोऽवदत् ॥ १६ ॥ तं देशं दर्शयास्माकं । महानाग नवाग्रतः
॥ इत्युक्त्वा तस्य ताडंक-प्रनृत्यानरणं ददौ ॥ १७ ॥ महाजनं विसृज्याय । न्यस्य राज्य
युगंधरे ।। सुप्रतीपेन सेनान्या। सहितश्चलितो नृपः ॥ १७ ॥ तेनाऽखंडप्रयाणेन । प्रपेदे म-
लयाचर्स ॥ नूमिविदाथ नीमेन । जगदे जगदीश्वरः ॥ १७ ॥ स एष मलयो देव । यन्मै-
त्रीमात्रगर्वितः ।। अनूधिरहिणो नूनं । सद्यः प्राणहरो मरुत् ॥ २०॥ राजस्तव तु जीवातु-
वल्लन्नालानतोऽस्त्वयं ॥ इदानीं त्वनुजानीहि । स्वस्थानं गमनाय मां ॥१॥ पावनः पुरतो
देव । मुनीनामयमाश्रमः ॥ तपस्विशापन्नीरूणां । मादृशां न हि गोचरः॥ ॥ नपका-
रोत्तमर्णस्य । तस्यालंकरणं ततः॥ प्रसादीकृत्य कृत्यझो-ऽनुमेने गमनं नृपः ॥ २३ ॥ अ-
योत्सुकः पुरो गचं-स्तुबेतरपरिछदः ॥ सुप्रतीपं समीपस्थं । सप्रसादं जगाद सः॥ श्व ॥
मृगावतीवियोगानँ । प्रवहिष्णुरसौ नृशं ॥ नन्मदश्चंदनामोदो। मां उनोति पदे पदे॥
॥ २५ ॥ धैर्य ममापि केकानिः । खंडयंति शिखंमिनः ॥ एतदन्यर्णकर्णा तु । क वा देवी
॥१२॥

·चरित्रं मृगाव नविष्यति ॥ २६ ॥ यथामी तरवो मूले । वेदीवमनोहराः ॥ तथा ध्रुवमहं मन्ये । ताप- सानामिय मदी ॥ २७ ॥ कृतमालतमालादि-पादपश्रेणिसंकुलाः ॥ नेत्रानंदकमां लक्ष्मी । दधत्याश्रमनूमयः ॥ २७ ॥ वहिस्तपोवनस्थाना-दवस्याप्य विरूपिनीं ॥ नृपोऽय सुप्रतीपे- न । सममाश्रममाविशत् ॥ २७ ॥ अदर्शयञ्च तस्यासौ । पुरः पश्य तरोरधः ॥ सिंहोत्संग- निपामगं । नकुलाश्रितपन्नग ॥ ३० ॥ तपस्विकन्यकाहस्ता-त्सदा विश्वस्तचेतसः॥ रत्नसे. नेद नीवारान् । मृगाः कालयंत्यम ॥ ३१ ॥ ममाय पश्य दंडेश । बाहुः स्फुरति दक्षिणः॥ एतच्च दक्षिणं चक्षु-रयं चाधरपल्लव ॥ ३२ ॥ सेनानीरवदछस्तु । दर्शयत्रिदमभुतं ॥ पुष्पि- तः शकुनस्तेऽसौ । फलिष्यति पुरः पुनः॥ ३३ ॥ वालोऽपि महिमानोग-सुन्नगो नावुको- दयः ॥ कश्चिन्मुनिकुमारोऽय-मित एवानिवर्तते ॥ ३४ ॥ वाल. किरणमालीव । उरालोकः स्वतेजसा । अवेऽरिवानद-निस्पंदो नेत्रयोरयं ॥ ३५॥ कपंचिद् उर्मनीनूतः । सैष वाक्यैः प्रियंकरैः॥ ज्यायसा मुनिना तेन । प्रणयादनुनीयते ॥ ३६॥ कचे नृपश्चमूनाथ । कथं वालोऽयमीदृशः ॥ निर्वृत्ताः कुर्वते वाौ । नैव व्यावर्तनं प्र- ।

·चरित्रं
मृगाव०
॥॥१४॥
.
ति ॥ ३३ ॥ अस्मिनदृष्टपूऽपि । किमु स्निह्यति मे मनः ॥ तदयं किमु नागस्य । न नवे-
दनयंकरः ॥ ३० ॥ एतैर्वा किमु संकटपै-रेतनिश्चिनुतान्मुनिः ॥ एवमालोच्य तौ प्रीत्या ।
ततस्तं जग्मतुर्यति ॥ ३५॥ अग्निवंय ततश्चाद्यं । तत्सांत्वनपरं मुनि । तौ रसालतलासी-
नौ । विश्रामार्थं वनूवतुः ॥ ४० ॥ नृपोऽपृचन्मुने बालः । कोऽयं वा कस्य वा सुतः ॥ का-
स्य वा जननी धन्या । किं चायं दुर्मनायते ॥ १ ॥ मुनिरूचे कथामेतां । कथयामि निश-
म्यतां ॥ महातपस्विनां धाम । धर्मारामोऽयमाश्रमः ॥ ४२ ॥ ब्रह्मनूतिरिह ख्यातः । पति-
रास्ते तपस्विनां ॥ विश्वनूतिः प्रियः शिष्यः । सदयस्तस्य विश्रुनः ॥ १३ ॥ सोऽन्यदा मु.
क्तिसंदेशा-दादेशात्स्वगुरोर्गतः ॥ सभित्समृद्धिमानेतुं । मलयारेधित्यकां ॥धा अकस्मा-
विस्मयोत्फुल्ल-नेत्रः कौसुनवाससां ॥ सपुष्पमालां मूर्गलां । वालामालोकयञ्च सः॥४५॥
तस्याः प्रशस्यकारुण्यः। स्वकमंझलुवारि निः॥ मूर्ग दाय सौत्सुक्य-श्वेकः सेकं चकार
सः ॥ ६ ॥ ततोऽधिगतचैतन्या । वितत्याश्रुक गोत्करं ॥ स्फीतप्रीतिरवा पूर्ण-रोदरंधं रुरोद
सा ॥ ४ ॥ आर्यपुत्र महावाहो । रक रद क्षितीश्वर || श्छ सा रुदती शैल-पादपानप्य-
॥२४॥

·चरित्रं मृगाव ॥ १५ ॥ रोदयत् ॥ ४० ॥ आकस्मिकः कथं नाय । प्रयमो मे समुचितः । नवपुत्संगखेलिन्या । दु. स्सहो विरदानलः ॥ भए ॥ त्वक्ष्यिोगे मम स्वामिन् । नवेन्मृत्युरसंशयं ॥ यदि न स्यानव न्यासो | गर्नमूर्निर्मदतिके ॥ ५० ॥ पर्वतं सर्वतो नीमं । पन्यां चंक्रमणाऽमं ॥ नैव जी. वेश जानामि । त्वत्प्रसादयशंवदा ॥ ५१ ॥ तदिदानीमनाबाई । नाय यूथपरिच्युता ॥ मृगी- व का विनो यामि । अयामि शरणं च कं ॥५२॥ विलापानिति कुर्वाणा । करुणाकीरसागरः॥ कांदिशीकदशां दोनां । स्पृशंती व्यादर- न्मुनिः ॥ ५३ ॥ अयि मा त्वं स्पृश त्रास-मेयोऽस्मि तव वांधवः ॥ सुखमेदि मया साई। त ध्वस्तश्रममाश्रमं ॥ ५५ ॥ वायवेति ध्वनि श्रुत्वा । सुधासिक्तेव सा मुदा ॥ मुनि निन्ना- लयामास । स्वचवत्सलया दशा ॥ ५५ ॥ अवादीच ममाद्यापि । नाग्यं जागर्ति किंचन ॥ लीलया शीलरदाये । बंधुर्पम्मिलितोऽसि मे ॥ ५६ ॥ श्रियं च प्रियसंगं च । देवन हरता- पि मे ॥ न किचिनन मन्ये । शीलं चेनिर्मलं मम ॥ ५७ ॥ तव निःकृत्रिमप्रीते-यो वेश्मनि निर्वृता ॥ सीतेव वजवस्य । प्राप्नुयां प्रसवोत्तवं ॥ ५॥ इति व्याहृत्य सा वा- ॥ १५ ·मृगाव ला । सहिता विश्वनूतिना ॥ गत्याश्रमे कुलपति । ब्रह्मनूतिमवंदत ॥ ५५ ॥ सार्वनौमः सु-चरित्रं तो नूया-नवत्याः प्रियदर्शने ॥ इत्याशीनिमुनीश । सत्यान्निः सान्निनंदिता ॥ ६० ॥ तेनै. वाथ तदुक्तेन । तां नाम्ना प्रियदर्शनां ॥ प्रणयाधिनयप्रता-माह्नयंत सती जनाः ॥ ६१॥ त- या सगया लक्ष्मी-रियं लावुकदेहया ॥ तमाग श्व पद्मिन्या। शुशुने नृशमात्मनः॥६शा अंबानिरिक वृक्षनि-स्तापसीनिः पदे पदे ॥ स्वयं विहितशुश्रूषा । सा गर्न पर्यपाल- यत् ॥ ६३ ॥ स्वं केत्रे च समुच्चंच-गतवस्तुग्रहेष्वथ ॥ योगं पुष्यति पुष्पेण । रजनीजी. वितेश्वरे ॥ ६५ ॥ स्वैरमुजागरज्ज्योति-प्रस्तांधतमनोदयः ॥ प्रादुर्वनूव पूर्वस्यां । नानु- स्तस्यां च नंदनः ॥६५॥ नदंचत्पुष्परोमांचा-स्तदानीं काननश्रियः ॥ शकुनिध्वनिनिश्च- क्रुः । प्रमोदोलूलुमंगलं ॥ ६६ ॥ आश्रमस्य महोत्साह-कारिणो हारि तोरणं ॥ चक्रे मुनि- निरानंदा-माकंदतरुपल्लवैः ॥ ६ ॥ नवादशोऽजनि कोणी-रत्नं कश्चित्पुमानिति ॥ दिक् ॥१६॥ पालानामिवाख्यातुं । प्रचेलुर्दिक्षु पक्षिणः ॥ ६ ॥ नचैःस्वरेण संन्नूय । बटवः पटवस्तथा ॥ पेठुः पावांश्च शास्त्रस्य । मांगल्यस्य ध्वनीनिव ॥ ६५ ॥ मरंदविंदुनित्यंद-शमिताश्रम- ·मृगाव चरित्रं ॥१७॥ रेशवः ॥ पतनिरतरवः पुष्पैः । पुष्पप्रकरमादधुः ॥ ७० ॥ न परं मुनिपत्नीनां । स्वन्नाव. स्निग्धचेतसां ॥ मुखमुज्ज्वलमत्यतं । वनूव ककुनामपि ॥ १ ॥ तपस्विकाननश्रेयः-स्रवं- तीस्नानपावनः ॥ मंदमांदोलितांनोज-काननः पवनो ववौ ।। ७२ ॥ प्रत्येकमुटजारि । व- स्कलैरमुच्छ्रितैः॥ चक्रे तज्जन्ममुदितै-श्वेलोन्देपस्तपस्विनिः ॥ ७३ ॥ प्रथमं वाधवास्त- स्या । वनवृक्षास्तपोधनाः ॥ आशीनिर्वईयतिस्म । नीवाराक्षतपाणयः ॥ 9 ॥ वैखानसा- न्वितास्तस्याः । सूतिकर्म कृपापराः ॥ तत्तनिवर्तयांचक्रु-रदंप्रथमिकया रयात् ॥ ५ ॥ न केवलं तदा प्रापुः । सुख वैखानसाः परं ॥ अमुक्तोटजपर्यंता-स्तियचोऽपि मृगादयः ॥६॥ स्वयं कुलपतिस्तस्य । शिशोर्जात्यमरोरिव ॥ तदा चकार संरकार माध्यन्नावुकतेजसः ॥ ॥ ७॥ किमस्य नाम संस्थाप्य-मितिचिंतापरैस्तदा ॥ ईदशी तापसैव्याग्नि। समाकर्य- त लारती ।। उ|| कलाकलापसंपूर्णः । कोणीरक्षणदक्षिणः ॥ असावुदयनो नामा । सार्व- नौमो तरिष्यति ॥ ७ ॥ निइन्यैवं क्रियाः सम्यक् । विधाय ब्रह्मनूतिना ॥ तदेवास्य तदा नाम ।' विधिझेन व्य- ॥१०॥ 3

·चरित्रं
मृगाव
॥१७॥
धीयत ॥॥ स तानिर्मुनिनारीनि-श्चिंत्यमानो निरंतरं ।। वने रसालबहालो । दधौ वृद्धि-
दिने दिने ॥ १ ॥ नूतपूर्वनरेंद्रेण । मुनींदेश यथोचितं ॥ ग्राहितः प्रतिलोत्तालः। स बा-
लः सकलाः कलाः ॥ २ ॥ इदानीं तु किमप्यन्य-तस्य तेजो विराजते ॥ सहते न तिर-
स्कारं । यथा कुलपतेरपि ॥ ३ ॥ मदाऽसहिष्णुः समदैः । कलन्नैः कलहायते ॥ साहंका-
रान साहंकारः । स निति हरीनपि ॥ ४ ॥ अधमाऽधमधौरेयः। पातकी स पिता तव
॥ स्मरत्यद्यापि निर्लज्जो । न यः पुत्रकलत्रयोः ॥ ५ ॥ श्रुत्वेति तातवैनायं । हास्यात्के-
नाप्युदीरितं ॥ स्फुरत्कोपफटाटोपः। स फणीवाद्य ताम्यति ॥ ६ ॥ युग्मं ॥ असूयति त-
पस्विन्यो । न मुनीई नमस्यति ॥ आश्रमेऽपि स विश्रामं । नैव रोषाचिकीर्षति ॥ ७ ॥
नवपदावलोत्कंठ-पढ़ीवोझोय स कणात् ॥ ऊटिति तत्पितुः पार्श्व-मुत्सुको गंतुमिवति ॥
॥ ७ ॥ सनिवार्यमाणोऽपि । मात्रा वित्रासितोऽपि च ॥ नोक्ष्येऽहं पितरं वीक्ष्य । प्रति-
शामिति स व्यधात् ॥ ७ ॥ असामान्यमनःस्नेहा-दन्वितो विश्वनूतिना ॥ नत्तालः सोऽधु.
ना बाल-श्वचाल व्यालवबलात् ॥ ए ॥ विश्वनूतिर्मुनिः सोऽह-मसावुदयनः स च ॥ त-
॥१८॥

·चरित्रं मृगाव ॥१५॥ दत्रानुनयाम्येन-मापदग्रहिलीकृतं ॥ १ ॥ एतन्मातापि सप्रेमा । स्वप्रेयसि महासती ।। इदानीमनुगछंती । सुतमेष्यति सत्वरं ॥ एश् ॥ एवमाकार्य तां वाच । वाचयमशिरोमणेः ॥ सवितर्कस्पृहौत्सुक्यो । बालमालोकय- न्नृपः । ए३ ॥ अवोचत च दंश । सहशोऽयं कपारसः॥ पर कनागघेयाना-मीदृशाम- दमास्पदं ॥ एव ॥ मन्ये धन्यं तमेवाहं । बालार्क व तेजसा ||-अलंकरोति यस्यायं । वा. लः कुलनन्नस्तलं ॥ ॥ व्याजदाराय तं दूर-प्रसारितभुजक्ष्यः ॥ एटेदि वत्स सर्वांगे।म- मालिंग्य सुखं कुरु ॥ ए६ ॥ अहमेकं शतानीकं । पितरं वेनि नेतरं ॥ इति वाचा निराच- के । वालस्तं न तु चेतसा ॥ ए॥ सुप्रतीपस्ततः प्राद । देव दृग् दीयतामितः ॥ देवीयं राज्यजीवातु-दिट्याऽन्येति मृगावती ॥ ए॥ नव्यवानेयपाय-पाणिनिर्मूदुवालिन्निः ।। अन्वीयमाना पर्यश्रु-मुनिसीमतिनीजनैः ॥ एए ॥ हृद्यस्वाद्यफलोपेता । पुष्पमालोपशोनि- नी॥ संवीतवल्कला साका-वनश्रीरिव सुव्रता ॥ २०॥ कणं स्निग्धे कगं रूदे । कणं धी- २ कणं चले ॥ ससंदेवतया देवी । न्यस्यती च विलोचने ॥ १ ॥ चतुर्निः कलापकं ॥ न- ·चरित्रं मृगाव ॥ २०॥ । न्मीलन्नेत्रपझेन । निश्वद्मप्रेमशालिना ॥ राझा हस्तगताऽझायि । तामालोक्य त्रिलोक्यपि ॥२॥ सुप्रतीपं नृपः प्राह । जीवंस्तधिरहेऽप्यहं ।। दर्शयिष्ये कथं देव्या-स्त्रपावनतमान- नं ।। ३ ।। त्रपाकर्तृकमेतस्या । न मालिन्यं मनागपि ॥ मदीयगन्ननिदेप-रक्षिणीय स्थि- ता यतः ॥ ४ ॥ तब न याचेया-स्तथा विस्मृतिमागसां ।। मयि धत्ते यथा देवी । प्रसाद विशदं म. नः ॥ ५ ॥ सुप्रतीपस्ततोऽन्येत्य । सादरः पादयो रुदन ॥ निपपात मृगावत्या-स्तापसीनां पुरस्तदा ॥ ६ ॥ साथ तोयविपद्वीप । सुप्रतीप श्रय श्रियं ॥ इत्याश्वास्य तमुबाप्य । 'नि- जगाद सगजदं ।। ७ ।। बहुप्रियस्य नून -रस्म्यहं यदि विस्मृता ॥ तेजोमयः किमात्मीयः । सैष न्यासोऽपि विस्मृतः ॥ ७॥ विदीर्णप्रायहृदयें । श्रुत्वेदं मेदिनीपतौ ॥ तथा चोदयने पश्य-त्यानंदोत्कुललोचने ॥ ५ ॥ यां दशामन्वनूदेव-स्तां विर्देवताः परं ॥ तदेषः खिय. ते देवः । प्रसादः क्रियतामतः ॥ १० ॥ इति विज्ञप्य सेनानी-रानीय शिरसि क्रमौ ॥ सर्वे- षां पश्यतां तस्या । निजकेशैरमार्जयत् ॥ ११ ॥ त्रिनिर्विशेषकं ।। नपसृत्य ततः साश्रु- ॥ श्॥ 1 ।

·चरित्रं मृगाव ॥२॥ स्मरप्रेमा मृगावती ॥ स्निग्धचक्षुः सरोमांचा । जीवितेशमवोचत ॥ १२ ॥ लज्जयाऽवाङ्मु- खं नाथ । कुर्वीथा मुखमुन्मुखं ॥ प्रेयसी नास्मि चेत्कस्मा-दियती भुवमन्यगाः ॥ १३ ॥ निजमेतज्जगजैत्र । पुत्रपर्यायमजसा ॥ मत्मापरणारद । कुर्वनुग्रहपात्रतां ॥ १४ ॥ कचे सुतं च यत्र त्व । सो कठः सैप ते पिता ॥ स्वयमागातदुनिष्ट । वत्स नक्त्या प्रगम्यतां ॥ ॥ १५ ।। नबायोदयनः पादौ । ववंद च पितुर्मुदा ॥ समारोप्य पिताऽप्यंक-मेनमानंदतोऽ- वदत् ॥ १६ ॥ महोत्सवोऽद्य वत्सेषु । श्रीरद्याश्रयनिर्वृता ॥ दृढालंवाद्य कौशांवी । वन्स त्व- यि विजित्वरे ॥ १७ ॥ वाचंयममयाऽवोच-न्मुने न प्रत्नविष्णवः ॥ तवोपकारव्यापार-क- थाव्यावर्णने वयं ॥ १७ ॥ देवीं दैववशात्प्राप्त-पर्वतामुपकुर्वता ॥ त्वयाद्य मम गोत्रस्य । प्राणसत्रमसूत्र्यत ॥ १५ ॥ ततस्तैः सहितो गत्वा-ऽनमत्कुलपति नृपः ॥ असावान्निरा- शीनि-रन्यनंददमुं मुहुः ॥ २० ॥ तस्याऽासाद्य ततोऽनुज्ञा-मनुशापिततापसः ॥ समं पु- त्रकलत्राच्यां । प्रतस्थे नगरी नृपः ॥ १ ॥ स्कंधावारमधिष्टाय । प्रयागोत्सुकमानसः ॥ अतिक्रम्य क्रमान्मार्ग । स निजामागमत्पुरीं ॥ १२ ॥ ॥ १ ॥ .

·चरित्रं
मृगाव
॥२॥
ततो युगंधरामात्य-प्रवर्तितमहोत्सवं ॥ सोऽध्यवास पुरीमध्यं । मध्यंदिन विद्युतिः॥
॥ ३३ ॥ तदा रराज राजें-जनदीवरबांधवः ।। शुत्रैर्धवलयन सांइ-यशवंतपैर्दिशः॥श्मा
संचरिष्णुः सदाचार-पूतात्मनि स वर्त्मनि ॥ अहल्यास्खलितं मेने । तृणाय त्रिदशाधिपं ॥
॥ २५ ॥ दैन्यवंतः कृपावत्या । मृगावत्याश्र मोचिताः ॥ विपनदोणीनुबंदि-गणास्तस्या ज.
गुर्यशः ॥ २६ ॥ तया देव्या तश्रा दाना-दीनोहरणमादधौ ।। अजायत यया नून-मदीनं मे-
दिनीतलं ॥ २७ ॥ मर्माविधमधर्मस्य । जीवितं सुखसंपदां ॥ जिनधर्म पुरस्कृत्य । सा ते-
पे उस्तपं तपः || २ || प्राणिनां मृत्युन्नीताना-मन्नयोद्रोपणादिकं ॥ नूरिनश्करं कर्म ।
निर्मम सा दिवानिशं ॥ ए ॥ तं जग्राह गुणग्रामं । कुमुदोदरसोदरं ॥ कुमारोऽपि समा-
रोपि । मानसे येन को विदैः ।। ३० ॥
आस्थानीमास्थिते राशि। कुमारस हितेऽन्यदा ॥ वीणां च वादयामास । विज्ञः क-
श्चित्तु वैशकः ॥ ३१ ॥ स वीणापाणिरारेले । कुमारोऽप्युपत्रणवं ।। प्राशुष्करोति हि गुणी ।
गुणं गुगवतां पुरः ॥ ३२ ॥ कुमारवल्लकीनाद-सुधापानैः सन्नासदा ॥ अदरन्पैनिजैकत्र ।
॥२॥

·मृगाव
चरित्र
श्रोत्रे वृत्तिः समर्पिता ॥ ३३ ॥ तेनोपवी गिते गीत-प्रबंधे मून्निश्चलैः ॥ सदःपद्मवनं वायु-
लोलैरजैरिवावनौ ।। ३३ ।। कलाकाशलमालोक्य । सुतस्याऽलौकिकं तदा ॥ विस्मयस्मेरि-
तादेश | दोगीपालेन पिप्रिये ॥ ३५ ॥ जगदे च कुतो वत्स । संक्रांतोऽयं कलाक्रमः॥ न
मानुषीषु नूमिपु । सैपा शिक्षा निरीक्ष्यते ॥ ३६ ॥ व्याजहार कुमारोऽय । विनयाहिहि-
तांजलिः ॥ कश्रावधानदानेन । कणं देव प्रसीदतु ॥ ३३ ।। कंकणेन फशी पूर्वं । मया व्या.
धाहिमोचित. ॥ अनुगम्य स मां किचि-दिव्यमूर्निरवोचत ॥ ३० ॥ राजपुत्रात्मनो मित्रं ।
जन्मांतरतिरोहितं ।। मुख्यं नागकुमारागां । विदि मां किनरान्निधं ॥ ३५ ॥ त्वत्कारुपय
परीक्षार्थ । नागरूप मया कृतं ॥ अन्यथा किंच न व्याध. । सव्यय प्रनवेन्मम ॥४०॥ का-
रुपयेन तवाऽनेन । मदीयं मुमुद मनः ॥ कोवा मित्रावदातेन । दानेन च न तुष्यति ॥१॥
शतानीकः पिता यस्य | माता यस्य मृगावती ॥ त्रैलोक्यातरूपस्य। तस्य किं वर्थ-
ते तव ॥ ४२ ॥ एतस्माधर्मजीवातोः । करुणापरिणामतः ॥ नन्मीलत्पुण्यसंन्नारः । सार्व-
नौमो नविष्यसि ।। ४३ ॥ राज्यं निष्कंटक दीर्घ-मायुर्वपुरनामयं ।। करुणाकटपवलीय ।
।
॥ १३ ॥

·मृगाव चरित्रं ॥४॥ प्रसूते तदिदं फलं ॥ ४॥ किंचास्ति बहुरत्नेति । पाताले नगरी मम ॥ क्रीमास्पदं सखे त- नां । पुनीहि पदपांशुन्निः ॥ ४५ ॥ प्रश्रमप्रार्थनां नैनां । वृया त्वं कर्तुमर्हसि ॥ इत्युदीर्य बलात्तस्यां । सोऽतिस्नेहानिनाय मां ॥ ४६॥ अमरावत्यहंकार-निराकरणकोविदा ॥ मणि- कीणतम प्रेक्षा । प्रेदांचके पुरी मया ॥ ७ ॥ सत्कारस्तत्र यस्तेन । निर्मितो मम तं पुन: ॥ नाहं सहस्रजिह्वोऽपि । ध्रुवं शक्रोमि जटिपतुं ॥ ४ ॥ इयं घोषवती तेन । दत्ता सोपनिषन्मम ॥ जन्मांतराधमणेन । झणं सर्वत्र दीयते ॥ ॥ भए ॥ कियतोऽपि मया काला-न्मातुरातुरमानिना ।। स प्रार्थितः सखे यत्र । ममांवा त- त्र मां नय ॥ ५ ॥ ततस्तेनाहमानीतः । कशामकशवैवशां ॥ मन्मार्गदत्तनयनां । अपश्यं जननी निजां ॥५१ ॥ किन्नरोऽपि नमन्मौलिः। प्रणम्य मम मातरं ॥ साश्रुर्जगाद मे दि. वि । विप्रियं कम्यतामिदं ॥ ५५ ॥ यदेनमंव निबंधा-त्रयता तनयं तव ॥ नूयः संधुदिता दूरं । मया खाशुशुणिः ॥ ५३॥ किं चातः पंचमे वर्षे । संयुज्य प्रेयसा समं ॥ भुक्त्वा साम्राज्यलमी च । कमानर्तुः सुतस्य च ।। ५५ ॥ स्वयं वीरजिनेश । दत्तमासेषी व्रतं ॥ ॥श्व॥

·वरित्र
मृगाव
॥२५॥
लप्त्यसे तामपि स्फीतां । मातनिःश्रेयसश्रियं ॥५५॥ कदाचित्किंकरत्वेन । स्मर्तव्योऽयं
जनः पुनः ॥ इत्यामंत्र्य स तौ स्नेहा-भुजंगोऽगाद्यपागतः ॥ १६ ॥ ततोऽनूत्पचमे वर्षे ।
देवेन सह संगमः ॥ विज्ञप्ता तातपादाना-मियं घोषवतीकमा ॥ ५७ ॥ इत्याकर्य महीना-
श्रः । सप्रमोदमातयत् ॥ श्लाध्योऽहं यजुगैरेव । सुतेनास्मि पराजितः ॥ ५ ॥ नानुनेवा-
मुनारेजे | मम गोत्रनन्नस्तलं ॥ राज्य त्रिजगदिष्टेन । सावष्टंनमनेन मे ॥ एए ॥ कृत्वैवं
मानसे नूमि-वासवः शुलवासरे ॥ राज्यमूलां कुमाराय । यौवराज्यश्रियं ददौ ॥ ६० ॥ म-
हेनः कलनेनेव । किशोरेणेव केसरी ।। नन्नतेन तमत्वेन । कुमारेण बन्नौ नृपः ॥ ६१।।
महावलेन नूपाल-प्रनापानिरदीप्यत ॥ तथा तेन यथाऽवादी-हरिवंशानशेषतः ६श
सूनुना राज्यधुर्येण । सूर्यं निर्जितवान्नृपः ॥ सुतस्तस्य शनिघुन । नाऽनूपितृपदकमः ।।
कीनि चिराय चतुरार्णवकूल गलि-लीलावनन्त्रमणदुर्ललितां विधाय ॥ एकातपत्रमनुपत्रम-
भुक्त लक्ष्मी । स दमापतिः पृथुगुणः प्रशशास पृथ्वीं ॥ ६॥ ॥ इति मलवारिश्रीदेवप्रनसू-
रिविरचिते मृगावतीचरित्रे मृगावतीसमागमो नामा प्रथमो विश्रामः ॥ श्रीरस्तु ।।
॥ ३५॥

·चरित्र
मृगाव
॥
॥ १६॥
॥ अथ वितीयो विश्रामः प्रारच्यते ॥
एकदानेकसामंत-संकुलं कुलकौस्तुनः॥ विस्मयस्थानमास्यान-मध्युवास नराधिपः
॥ १ ॥.विनयाऽनतो नूत्वा । नूपतेः स्वःतेरिव ॥ जयंत इव पादां ते । कुमारोऽपि न्यवि-
कत ॥ २ ॥ विद्यावृध्वयोवृक्ष-समृश्रियमात्मनः॥ सनां जितसुधर्माण-मालोक्य मुमुदे
नृपः ॥ ३ ॥ अथ प्रसृमरप्रीति-विकस्वर विलोचनः ।। स पुरस्तात्तमस्तोकं । सन्नालोकम-
नाषत ॥ ४ ॥ दंतिनस्ते तुरंगास्ते । ते रास्ते पदातयः ॥ स कोशः सा च कौशांबी। त-
तदत्रास्ति वस्तु मे ॥ ५ ॥ तथापि बहुदृश्वानो। नवंतः कयंतु तत् ॥ अन्यस्य नूपतेर-
स्ति । प्रशस्तं नास्ति यन्मम ॥ ६ ॥ इति राझोदिते दूनः । पराकूतविचक्षणः ॥ दृष्टपूर्वी
पुरीः सर्वाः । कार्यसिज्ञान्निधोऽन्यधात् ॥ ७ ॥ देव देवकिरीटाग्र-शिखाचुंविपदक्ष्यी ॥ म-
हत्यै स्पृहयत्येव । पुरुहूतोऽपि ते श्रिये ॥ ७ ॥ यत्तेऽस्ति जगतीनाय । न तदन्यस्य कस्य-
चित् ॥ तरणेः किरणैः किं नु । खद्योतादिषु विद्यते ॥ ए ॥ केवलं देव ते दम्य । हारिणा
चित्रकर्मणा ॥ विकलं तिलकेनेव । वधूवक्त्रं न राजते ॥ १० ॥ पुष्पशेखरनूनर्तुः । सौधा-
॥२६॥

·मृगाव
चरित्रं
॥२०॥
संकारकारणं ॥ चित्रशाला समालोक्य [ नव्या चित्रीयते जनः ।। ११ ।। तत्र चित्राद्भुने ह.
ष्ट्वा । विस्मितेनापि चेतसि ॥ प्रस्तावे देवपादाना-मियं विज्ञापिता का ॥ १२ ॥ निश-
म्य ता गिर राजा । जज्ञे चित्राय सस्पृहः ॥ चित्रेणाऽप्यधिकं मन्ये । न मते कमाभुजः
॥ १३ ॥ ततश्चित्रकरश्रेणिं । स समाकार्य कार्यवित ॥ सन्नाममपचित्रार्थ-मादिदेश विशा-
रदः ॥ १३ ॥ तदृश्चि यायोग्य । तत्र चित्रकरान्प्रति ॥ विनागो लिनिलागेषु । निर्ममे
चित्रकर्मणि ॥ १५ ॥ कोऽपि राझोऽवदातानि । वादं कश्चिविपश्चितां ॥ प्रचक्रमे चित्रयितुं ।
महालक्ष्मी च कश्चन ।। १६ ।। यस्तु निस्तुपविज्ञान-साध्यचित्रक्रियाक्रमः ।। अंतःपुरविन्ना-
गोऽनू-चित्रणीयः प्रयत्नतः ॥ १७ ॥ तव चित्रक्रियात्यंत-निपुणो निपुणानिधः॥ चित्रं चि-
बकरः कर्तुं । सुरेखमुपचक्रमे ॥ १७ ॥ युग्मं ॥
अन्यदा स पदागुष्टं । मृगावत्याः पटांतरे । खन्नखमणिज्योति-जटालं कणमैदत ॥
।। १ ।। स च रूपं मृगावत्या-स्तस्मिन्नालिखितु कचित् || कलासर्वस्वविन्यास-पूर्वमार-
नत दणात् ॥ २० ॥ तस्मिन्मृगावतोरूपे । तूलिकोन्मीलिते कशात् ।। करमूले मपीबिंः ।
॥ २०॥

·चरित्रं
मृगाव
॥ २०॥
पपात सहसा ततः ॥ १॥ विपादाश्रुचयं मुंचन् । प्रममार्ज स तं सकृत् ॥ नूयोऽपि नि-
पुर्ण तस्मिन् । कोपादिव पपात सः ॥ २२ ॥ नूयोऽप्यमार्जयत्खिन-मनाः स कश्रमप्यमुं
॥ पतिते पुनरप्यस्मि-श्चतुरोऽचिंतयत्ततः ॥ १३॥ लाग्नेनोरूमूलेऽस्या । नवितव्यमसंशयं
॥ किमन्यथा मषीविः । पतत्येष पुनः पुनः ॥ २४ ॥ ममादिष्टं हि तुटेन । यदेणाध्यक्ष-
मूर्तिना ।। यत्त्वं दृष्टैकदेशोऽपि । सवै रूपं लिखिष्यसि ॥ २५॥ तदस्त्वेप प्रमृष्टोऽपि । पौ-
नःौन्येन पातुकः ॥ एवं विचिंत्य तेनासौ। नापनीतो मपीलवः ॥ २६ ॥ अयोपेत्य पतिर्धा-
च्या-स्तत्र चित्रं विलोकयन् ॥ क्रमानवाययौ यत्र । लिखितास्ति मृगावती॥ २७॥तस्मि-
न्मृगावतीरूपे । निकामं मनमानसः॥ वेद वेद्यांतरं नासी । योगी लीन श्वात्मनि ॥२॥
अनिरूपं स तद्रूपं । निरूप्य स्म न तृप्यति ।। वर्णयामास च प्रीति-पुलकांकुरदंतुरः!श्णा
स्वस्त्यस्मै केशहस्ताय । नई नालाय जायतां ॥ कल्याणं कर्णपाशाच्यां । नासावंशाय मं-
गलं ॥ ३० ॥ कपोलो वतरे नेत्रे । अरे बिवाधरः कटः ॥ कंठः कटरे वोजा-वरिरे कटरे
कटौ ॥ १॥ अदो नान्निरहो मध्य-महो जघनसकतं ॥ इति वर्णयतस्तस्य । स विंड.
॥२॥

·मृगाव०
चरित्रं
॥ ॥
ईक्पथ ययौ ॥ ३२॥
तं वीक्ष्य इमापतिर्दध्यो । सर्वरामाविलकणं ।। मदेकविषयं वेत्ति । देवीलक्ष्मं का त्व.
सो ॥ ३३ ॥ बीतनमः स नीमस्या । विप्रतार्य प्रियां मम || व्यक्तं सभुक्तवानेष । काको-
लः कोकिलामिव ॥ ३४ ॥ अन्यथा कथमत्रैव । देशे लदमाऽयमालिखन् । अपित्त्यैप ते-
नानू-मुक्तपूर्वमृगावतीः ॥ ३५ ॥ तदयं यौवनोन्मादा-दधीनूतमनाः खलु ॥ ममावरोधवि-
ध्वंसा-जझे धुर्योऽपराधिनां ॥ ३६ ॥ सुजात्यमस्य वैयात्य । निःसीमं चास्य साहसं ॥ म-
माप्यंतःपुरे येन । 'यहनः कामसौप्तिकः ॥ ३७ ॥ दंगनीतिविदां दंड्यो । नूपानां पारदारिकः
अन्योऽपि किं पुनः पापः । स्वांतःपुरविलोपकृत् ॥ ३० ॥ अनेन कृपणान प्राणान् । पगी-
कृत्य दुरात्मना ॥ कृत दुःकर्म कोऽप्येति । यस्य दंडो न तुल्यतां ॥ ३५ ॥ एवमालोच्य नू-
पालः । करालत्रुकुटीधरः। तस्य शूलाधिरोपार्य-मादिशकपाशिकं ॥ ४० ॥ धृतपंचशिखः
साइ-मपीकृतविलेपनः ॥ विल विनिवप्रालंवः । स्वनस्विरदिमिमः ॥१॥ प्रसन्नं रासन्ना-
रूढः । प्रौढरारदपौरुपै. ।। शतैश्चित्रकरोऽयं त-वध्यस्थानमनीयत ॥ ४२ ॥ युग्मं ॥ सर्वे
॥२॥

·चरित्र
मृगाव
चित्रकरास्ताव-देत्य व्यझपयन्नृपं ॥ स्वामिन् किमेतत्क्रियते । त्वया राजनतांहिणा ॥३॥
तस्मिन्नागसि तस्योक्ते । राझा ते जगदुस्ततः ॥ यददत्तवरस्यास्य । नेदमागो मनागपि ।
॥ ४ ॥ तत्प्रसीदतु नः स्वामी । वरप्राप्तिकयां सकृत् ॥ आकार्य निजपादांते । देवो वि.
ज्ञापयत्वमुं ॥ ५ ॥ वरोपपत्तिमाकये । प्रत्यकेश परीक्ष्य च ॥ ततः करोतु देवोऽस्य । य-
मनोरुचितं नवेत् ॥ ६ ॥
वचोयुक्तिरियं तेषां । नृपतिप्रति मंत्रिन्निः ।। युक्तं देव नवत्वेव-मेवं स्थैर्यमनीयत ।।
॥ ७ ॥ ततः सुवेषमाधाय । तं नरेशनिदेशतः ॥ पुनरास्थानमानिन्यु-रारकपुरुषाः कणा-
त् ॥४॥ विझायेति च राझोक्तं । पुनरावृत्तिजीवितः ॥ सन्नासमकमकोनः। स जगाद क-
तांजलिः || ए | देवाहमत्रवास्तव्यः । परदारसहोदरः॥ चित्रचित्रक्रियाऽवाप्ति-निपुगो
निपुणानिधः ॥णा लक्ष्मीनिकेतसाते । वृक्षा मातुः स्वसास्ति मे । विचित्राख्यकपुत्रा सा
। पुत्रवन्मयि वत्सला ॥ ५१ ॥ तस्यामुत्कंठितोऽन्येद्यु-रुद्यानश्रेणिसंकुलं ॥ संपदा दत्तसंके.
तं । साकेतं गतवानदं ॥ ५२ ।। तत्रापि चित्रवैचित्र्य-तोषिताखिलपत्तनः ॥ गत्वा बहिरई
॥३०॥

·चरित्रं
मृगाव
॥ ३१ ॥
गेह-मन्यदा यावदागमं ॥ ५३ ॥ तावन्मातुः स्वसा सा मे । तारं केनापि हेतुना ॥ गाढो-
रस्ताममस्तोक-शोकार्ता तत्र रोदिति ॥ ५४॥ किमद्य मद्यते मात-रेवं तारस्वरं त्वरं ॥.
ति पृष्टा समाचष्टे । सास्म मह्य कयामिमां ।। ५५ ॥
अस्ति वत्स पुरेऽमुष्मि-निग्रहाऽनुग्रहकमः। यदः सुरप्रियो नाना। कानने कुसुमाकरे
॥ ५६ ॥ प्रतिवत्सरमेतस्य । चित्रकर्म विरच्यते ॥ तूर्यत्रिकपवित्रे च । चैत्रयात्रामहोत्सवे ॥
॥ ५७ ॥ प्रतिवर्षमसौ वर्ग-विचित्रैश्वेन चिच्यते ॥ साकेतस्य समस्तस्य । मारिमारनते त-
दा ॥ ५ ॥ चित्र्यते चेत्तमेवाशु । क्रूराशयतयाऽनुत । विपाशकमिव व्याघ्रो । हंति चित्र-
करं तदा ॥ एए ॥ प्रसूत्रि चित्रकैर्मृत्यु-नयभ्रांतः पलायन ॥ ययुर्जुननिदो नीत्या । नू-
लतः कि न तोयधिं ॥ ६॥ एकसंकलिकांश्चके । नश्यतस्तान्नृपस्ततः ॥ अचित्रितोऽथ य-
कोऽय । मारिकृन्मास्मन्नूदिति ॥ ६१ । साकेतपतिरेतेपां। सर्वेपां चित्रशिल्पिनां ॥ पत्रकेषु
लिखित्वाय । नामानि कलशेऽविपत् ॥ ६ ॥ घटमध्यात्समाकृष्टे । कुमार्या नामपत्रके ।
यस्य तनाम तेनायं । चित्रणीयो न संशयः ॥ ६३ ।। चित्रकर्माश्र निर्माय । चित्रकर्मा स
॥३१॥

·.
चरित्र
मृगाव
॥३२॥
यदतः ॥ कृतांतनगरातिथ्य । ललते पारितोषिकं ॥ ६ ॥ पुत्रो ममैकपुत्राया । विचित्र
स्तव बांधवः ॥ वर्षेऽस्मिन्नाम निर्दिष्टः । स यदं चित्रयिष्यति ॥ ६५ ॥ स चैतचित्रकीते ।
याता कीनासदासतां ॥ नाविपुत्रवियोगार्ता । तेनाहं वत्स रोदिमि ॥ ६६ ॥ इत्याकर्ण्य स.
हर्षेण । बनाये स्थविरा मया ॥ रोदित्वालमुदित्वाल-मवलंबस्व निर्वृति ॥ ६७ ॥ अयं धि-
नोतु मबंधुः । कटपायुः शिल्पिनां वरः ॥ मया चित्रयितव्योऽय-मप्रियोऽपि सुरप्रियः।क्षण
झातं च मे मनस्येत-देतैः सत्वरगत्वरैः ॥ एकस्यापि परित्राणं । प्रागश्चत्प्राणिनो नवेत् ॥
॥ ६ ॥ तदानीं मम पाथेयं । परलोकपथे नवेत् ॥ धर्मस्यातिरहस्यं हि। प्रागिरदां प्र-
चक्षते ॥ ७० ॥ ततो बाष्पनिरुवादी । वृक्षा वाचमुपाददौ । मम त्वमपि पुत्रोऽसि । वत्स
वात्सल्ययोगतः ॥ ॥ निर्दा किण्येन यक्षेण । त्वयि नीततकांतिकं ॥ स्युर्मे पुत्न नृशं ने-
त्र-बारिपूरमुचः शुचः ॥ ७॥
इति ब्रुवायां तो वृक्षां । निर्बधादहमन्यधां ॥ एष मे विषमेऽप्यस्मिन् । यतिष्ये चित्रक-
मणि ॥ ७३ ॥ नपवासत्रयस्यांते । ततः स्नानपुरस्सरं ।। गंधोन्मदिष्णुनिर्गात्रं। चंदनायैरच-
॥३॥

·चरित्रं मृगाव र्चयं ॥ ७ ॥ देहादितसितवस्त्र-पलवस्थगिताननः ॥ शुदैवनवैः कूर्चे-नक्या यकमचि- त्रयं ॥ ५ ॥ विरचय्य ततश्चित्रं । नम्रो व्यापयं च तं ॥ त्वादृक्षः क विनो यकः । स्वल्प- शिल्पी क्व मादृशः ॥ ७६-॥ तदत्र चित्रव्यापारे-ऽपराइ यन्मया त्वयि ॥ तत्सम्यक् कम्य. तां हंत । संतः प्रणतवत्सलाः ।। ७७ ॥ इति विज्ञापितो यदः। प्रत्यकीनूय नूयसा ॥ मां जगाद प्रसादेन । नक्तिग्राह्या दि देवताः॥ ७ ॥ अकार्षीः साहसं यच्च । यच्चेदं शौचमाच- रः ॥ तेन ते सुष्टु तुष्टोऽस्मि । वृणीष्व वरमीप्सितं ॥ ए || यदं वाचमथाऽवोचं । पुण्यैः पुण्यजनेश्वर ॥ यदि मह्यं प्रसन्नोऽसि । तन्मे देहीदमोहितं ॥ ७० ॥ तात साकेतलोकस्य । मा कृथा मृत्युवैवशं ॥ असौ निशाचराचार-स्तव नाय न युज्यते ॥ १ ॥ आचचके ततो यकः । कमर्थोऽयमर्थ्य ते ॥ तव मृत्युपरित्यागात् । सिह एव स्वतो यतः ॥ २ ॥ तेने- त्युक्ते मयाऽप्येपः । स्वजातावपि पुर्खनः॥ प्रसाद विकसनेत्रा-शस्तस्मादयाच्यत ॥७॥ स- पदस्याऽपदस्यापि । चेतनस्येतरस्य च॥ वस्तुनो यस्य कस्यापि । देशमेकं विलोकये ॥ण्या तस्याऽध्यकीकृतस्यैन-नव देव प्रसादतः ।। तादृदमेव निःशेष । लिखेयं रूपमंजसा || ·मृगावण ॥ ३४॥ एवमस्त्विति यतोऽपि । प्रतिश्रुत्य तिरोदधे ॥ देवता न हि दृश्यते । विद्युदुद्योतलील- चरित्र या ॥ ६ ॥ एकं प्रतीकमालोक्य । रूपनिर्माणकर्मणा ॥ वरस्याऽव्यन्निचारित्वं । मया स- त्यापितं बहु ॥ ७ ॥ ततः स्वामिव कौशांवी । स्मृत्वा सोत्कंठमागमं ॥ चित्रे चात्र समा- दिष्टो । विष्टपैइ हुतं त्वया ।। ७ ।। चित्ररूपेऽप्यन्नूदेव्या । मषीलदमेदमत्र यत् ॥ अपरा- ध्यति तत्रासौ । केवलं देवतावरः ॥ नए || पर्यवस्यति देवस्य । प्रत्ययश्चन चेतसि || जन- स्यास्य तदा सद्यः । प्रसादोऽस्तु परीक्षया ।। ए ॥ इत्युक्त्वा विरते तत्र । नीतिपारीणबुइ- यः ॥ युगंधरादयोऽमात्या । युगपज्जगनुस्तदा ॥ १ ॥ न्यायावतीर्णमाकर्ण्य । शिस्पिनोऽ- पीदृशं वचः ॥ अनूम नूमिपालें । वयं विस्मितचेतसः॥ ए ॥ आकर्णितागसो यछत् । यच्चाऽदृष्टागसः स्वयं ॥ परीक्ष्य निग्रहः कार्यः । कुप्यति स्मृतिरन्यथा ॥ ए३॥ परीक्षावि- धिमेतस्य । तीव्रकोपः कितेः पतिः ॥ मंत्रिसामुपरोधिन । कथंचित्प्रत्यपद्यत || ए ॥ ।। ३॥ अथ चित्रकरस्यास्य । विकस्वरतरौजसः ॥ नृपः सन्मुकुजाया । वक्त्रमात्रमदर्शयत् । एए ॥ यथा विधिरनाधिस्तां । यथासंस्थानलाउनां ॥ कुजामजसमानास्य-स्ताद्दशीमेव

·चरित्रं
मृगाव०
॥ ३५॥
सोऽलिखत् ॥ १६ ॥ दृष्ट्वास्य वरमाहात्म्यं । विस्मयस्मेरलोचनः ॥ मूनिं धूनयामास ।
निःशेरपरिपऊनः ॥ ए७ ॥ स्वयं कृतपरीकोऽपि । कोणीपालः क्रुवं दधत् ॥ दधे न मधुरां
गया-मंतर्वहिरिव डुमः ॥ ए॥ येनाऽदह्यत विश्वेऽपि । वंशा विश्वनरागृतां ॥ ज्वलितो
मे स कोपामि-निष्फलों मास्मन्नूदिति ॥ एए ॥ आदिदेश नरेशोऽस्य । चित्रकस्य गतत्रपः
॥ दक्षिणे दीपदाक्षिण्यः । पाणौ संदंशकर्त्तन ॥ १०॥ युग्मं ॥ तमादेशं निशम्या । न्या.
यनीरधयो जनाः ॥ नृपस्याऽन्यायमुहीक्ष्य । वीक्षामासुः परस्पर ॥ १॥ मचिरे च वचो
नीचै-रसौ पश्यत कीदृश ॥ निव्यूढोऽपि परीक्षाया । लन्नते पारितोषिकं ॥२॥ प्रावृषेण्य-
पयोवादा-दहिवृष्टिरियं ध्रुवं ॥ प्रसादाईस्य नूपाला-द्यदेतस्यैप निग्रहः ॥ ३ ॥ गोचरः किं
तु नास्माकं । नृपतौ कुपिते सति ॥ यदेव रोचते राजा । तदेव कुरुते यतः॥४॥
तादृशं उनयं दृष्ट्वा । लब्ध्वा प्रस्तावमात्मनः ॥ ततो युगंधरो मंत्री । वक्तुमेवं पचक्र-
मे ॥ ५ ॥ कोऽयं त्वया महीनाय । नव्यो नीतिक्रमः कृतः ।। अक्षुलेन नृपैः पूर्वैः । पया सं.
चरसे कयं ॥ ६ ॥ कोपेन पवनेनेव । दीपितो ऽनयानलः ॥ प्रनो नूमीनृतामाशु । वंश-
॥ ३५॥

·मृगाव चरित्रं ।। ३६॥ दाहाय जायते ॥ ७ ॥ प्राकृतोऽप्यवमंतव्यो । न बुधेन शुनेछुना ॥ खेदितः कृकलासोऽपि । विर्ष वर्षति रोषतः ॥ ७॥ दत्ते महांतमातंकं । सामान्योऽप्यवमानितः ॥ भुजंगो गूढमा. गत्य । दशत्येव खलीकृतः ॥ ए ॥ तदेष देवतादत्त-वरः सन्मानमर्हति ॥ यंत्रितश्च प्रसादे- न । राज्यं ते नूषयिष्यति ॥१०॥ लोकंपृगुणिनो ह्यस्य । विहिता त्वपमानता ॥ दंदशूकमि- वामः । बलाजागरयिष्यति ॥ ११ ॥ व्यंगोऽपि पुरुषोऽमर्षा-समये दुःखदो नवेत् ॥ शिरः शेषोऽपि कि राहु-चसूर्यो न बाधते ॥ १२ ॥ अपहंत्यवमंतारं । सामर्षः पुरुषो यथा ॥ क. धयामि तथा देव । दृष्टांतमवधारय ॥१३॥ अस्ति प्रत्यापणन्यस्त-रत्नं रत्नपुरं पुरं ॥ शरयूर्यस्य पर्यंक-प्रसृता परिखायते ॥१५॥ विक्रमी क्रमिकस्त्यागी । नृपोऽस्ति नरविक्रमः ॥ वनमेवाऽवनं जज्ञे । यध्ये वैरिनूनृतां ॥ ॥ १५ ॥ अस्ति तत्रैव वास्तव्यो । वास्तवस्तवनीयधीः ॥ आयुर्वेदधनुर्वेद-मल्लविद्यादिकोवि- दः ॥ १६ ॥ ख्यातः वितिप पर्यंत-मपर्यंतगुणैकनूः ॥ मृगांकाख्यः कलामूलं । मूलदेवोप- मः पुमान् ॥ १७ ॥ अथास्ति शरयूतीरे । रम्यनूमिः खलूरिका ॥ तत्रागत्य प्रतिप्रातः ।

·चरित्रं
मुगाव
॥ ३॥
करोतिस्म नृपःश्रमं ॥ १७ ॥ तत्रैकि कितिनृद्योग्यं । योग्यसुब्रह्मचारिणः ॥ वलं बाह्वोर्मू-
गांकस्य । वहुधा वसुधाभुजा ॥ १॥ पश्यन्नोजायित तस्य । विश्वस्यापि विजित्वरं ॥ तुछ-
प्रकृतिः सुप्रापान् । स विकल्पान व्यकल्पयत् ॥२०॥ यद्ययं मम साम्राज्य-माकामति
पराक्रमैः । कस्तदा प्रतिवधीया-हीरनोज्या हि नूरियं ॥ १ ॥ हिराज्यवीजनूतत्वा-वि.
पक्षस्तदयं मम ॥ एकश्व्यानिलापित्व-माद्यं वैरस्य कारणं ॥ १२॥ आमयश्च विपक्षश्च ।
नोपेकामईतः खलु ॥ नखव्द्यावपि स्यातां । उरुबेदाविमौ क्रमात् ॥ २३ ॥ तदेष मे निमे-
पार्श-प्राप्यः प्रेतपतेः पुरीं ।। विकल्प्येति नृपः पत्नीन् । रहस्तं इंतुमादिशत् ॥ श्व ॥ त-
तो गनिज गेद-मास्थाय स्थानमेकतः ॥ मृगैरिव मृगारातिः । स रुस्तैः पदातिन्निः ।।
॥ २५ ॥ नक्तवादो गृहाणास्त्रं । क्रुश्स्ते नरविक्रमः ॥ इत्यादिप्तोऽपि स कोनं । ययौ न हि
मनागपि ॥ २६ ॥ सोऽय पार्थ श्वैकोऽपि । कोपात्तः प्रतिपूरुपं ॥ वस्तेषां शरासार-मा-
दिशकांदिशीकतां ॥ २७॥ घातयत्यनघाचार-मपि मां नृपपांशनः ॥ इत्यमर्च वहन्नेप-प्र-
तस्थे दिशमुत्तरां ।। २७ ॥
॥३७॥

·मृगाव०
चरित्रं
॥ ३७॥
अरण्यानीमतिक्रम्य । वनराजिविराजितं ॥ माणिक्यमयमेकत्र । पश्यतिस्म स पर्वत
॥ श्ए ॥ तस्य चूमाग्रमारूढां । प्रौढशोकविसंस्थुलां ॥ रुदतीं कांचिदत्युच्चै-वृक्ष स स्त्रियमै-
कत ॥ ३० ॥ स समीपमुपागत्य । तामलपत्कृपेरितः ॥ तारतारं कथंकारं । रुद्यते मातरा-
तुरं ॥ ३१ ॥ साऽवादीइत्स धत्से त्वं । तनूजवतुलां मम ॥ कृपालुहृदयश्चासि । तत्ते खं
निवेद्यते ॥ ३२ ॥ अयत्ननिर्मलै रत्न-राढ्ये वैताठ्यपर्वते ॥ अस्ति सुराज्यसानंदं । नगरं म-
गिनूपुरं ॥ ३३ ॥ तत्रासीत्रासिताराति-र्नृपतिर्मणिशेखरः ॥ धृता विद्याधरैराशा । यस्य शे-
षेव मौलिषु ॥ ३३ ॥ सतीषु प्राप्तरेखास्ति । पत्रलेखेति तत्प्रिया ॥ नदित्वरयशश्चंद-चंचू-
मस्तयोः सुतः॥ ३५ ॥ नृपोऽय प्राप पंचत्व-मायुषि कयमीयुपि ॥ चंञ्चूडस्ततस्तस्य । रा-
ज्येऽस्थापि च मंत्रिन्तिः ॥ ३६ ॥ तदानीं च स वालत्वा-न विद्यासाधनमः ॥ विद्यासि-
रिनावाच्च । प्रत्नविष्णुर्न शतुषु ।। ३७ ।। विझाय लीलयाऽनल्पं । बालराज्यमरातितिः ॥
चंचूमः समाक्रम्य । गमितः प्राणसंशयं ॥ ३० ॥
मृत्योरंतिकमायातः । स मात्रा पत्रलेखया । समुत्पाव्य ऊटित्येव । समानीतोऽत्र प.
॥ ३७॥

·मृगाव
चरित्रं
॥ ३५॥
वते ॥ ३५ ॥ गिरावत्र स्फुरत्ने । रत्नप्रस्थानिधे स्थितः ॥ विद्यासाधनमारेने । स निस्तंशे
जितेश्यिः ॥ ४० ॥ तस्य साधयतो विद्या-मनवद्यकपाजुषः॥ अतिचक्राम पएमासी। दि.
नमेक
तु
शिष्यते ॥ ४१ ।। अद्य पायां प्रत्यक्षा । प्रज्ञप्तिः परमेश्वरी॥ दृढाऽवष्टंनतुष्टा-
स्मै । साम्राज्यमुपदास्यति ॥ २ ॥ इतः प्रत्यधिनो ज्ञात्वा । विद्यासिदि समत्सराः ॥ अ.
योपेत्य समीदंते । प्रत्यूदं कर्तुमंजसा ॥ ३ ॥ सवित्री पत्रलेखास्य । परमुत्तरसाधिका ॥
मुहुस्ताम्यति किचैपा । योपिदेका करोतु किं ॥ ४० ॥ तदेषा पुरुषं कंचि-प्रत्याशं प्रत्यवे-
दते ॥ स्वसूनारसहायस्य । यः साहाय्यकरो नवेत् ॥ ४५ ॥ वत्स साऽहं न पश्यामि । न-
रं पुत्रोपकारिणं ॥ अत्यहितं च पश्यामि । स्वसूनोस्तेन रोदिमि ॥ ६ ॥ इदानीं तु मुदं
नीता । दृष्टेन सदय त्वया ।। स त्वं दि मम पुत्रस्य । परित्राद्य नविष्यसि ॥ ७ ॥ उदा-
राग्रह्यपार्थाः स्यु-रर्थिनां न मनोरथाः ॥ पूर्णे चई चकोराणां । पारणे किमु संशयः ॥३॥
इत्युक्त्वा विरतैपा तां । मृगांकः प्रत्यवोचत । विद्यासिौ तदेकानः। क्व मातम स
वाधवः ॥धए ॥ अध्यासीनो लतामध्यं । तदेकध्यानमानसः ॥ चंचूमो मृगांकस्य । तया
॥ ३॥

·चरित्रं मृगाव ॥४०॥ संदर्शितस्ततः ॥ ५० ॥ हेमादिमिव निस्तः । परितस्तल्लतागृहं ॥ मृगांक श्व निःशंको । मृगांकः स्वैरमत्रत् ॥ ५१ ॥ तदा मृगांकमालोक्य । शत्रवस्तेऽपि तत्रसुः॥ हरेरालोकने हं- त । स्फुरेयुः किमु फेरवः ॥ ५५ ॥ प्राप्त्या दत्तमासाद्य । राज्यमुर्जस्वलं निशि ॥ चं- चूमः प्रगे मातु-रेत्य पादाववंदत ।। ५३ ॥ पत्रलेखा तमाशीनि-रजिनंद्याददे वचः॥ व. सांतरायहतायं । वास्तवस्तव बांधवः ॥ ५५ ॥ ततो ज्ञातप्रबंधेन । बंधुवत्प्रीतिबंधुरः ॥ आलिंग्य चंञ्चूमेन । मृगांकः समन्नाष्यत ॥ ५५ ॥ ब्रातरस्योपकारस्य । मागां प्रत्युपका- रितां ॥ ममेव हि तवापीहक् । व्यसनं जातु मास्मनूत् ॥ ५६ ॥ सहायकपणक्रीतं । रा- ज्यमेतत्तवैव मे ॥ अमी चापि मम प्राणा-स्तवैवायतवृत्तयः ॥ ५७ ॥ कृपाशं तु गृहाणेन- मस्माकं स्मृतिहेतवे ॥ ध्रुवं पाणिस्थितेऽमुष्मिन् । जिष्णुनापि न जेष्यते ॥ ५ ॥ चंचू- मप्रदत्तासे-रुपनिन्यंगुलीयकां ॥ पत्रलेखा मृगांकस्य । तबक्तिं चैवमादिशत् ॥एए॥ अस्मि- न सन्निहिते वत्स । दिव्यातिशयशालिनि ॥ स्थावरं जंगमं चापि । न जातु प्रनवेषिं ॥ ॥ ६ ॥ एषाऽवस्वापिनी विद्या । पाठसि च गृह्यतां ॥ करे वैरिजयो यस्यां । न च प्रा- ॥३॥ " Atomaas.

·चरित्रं
मृगाव
॥१॥
शिवधः क्वचित् ॥ ६ ॥ तत्तयोरुपरोधेन । मृगांकः सर्वमाददौ ॥ किं किं नाम न कुवैति
सतः प्रार्थनया सतां ॥ ६ ॥
तदा तदीय सत्कारं । न्यक्कारं च पुरातनं ॥ परामृशन्मृगांकोऽनू-दास्पदं हर्पशोकयोः
॥ ६३ ॥ पत्रलेखा समालोक्य । सकीर्णरससंकुलं ॥ आकारेंगितनिष्णाता । प्राह वाही वि-
धृत्य त ॥ ६ ॥ नन्मीलत्प्रमदालोक-कल्लोलमपि लक्ष्यते ॥ किंचित्तमिस्रव्यामिश्रं प्रत्ना-
त इव ते मुख ॥ ६५ ॥ वत्सानिधत्स्व तत्सत्यं । किं नु दुःखं करोति ते ॥ मयि मातरि ते
नून-मनावेद्यं न विद्यते ।। ६६ ॥ ततस्तयोर्मुगाकस्तां । पूर्वामकथयत्कथां ॥ दुःखकारणमू-
चे च । मन्युपर्यश्रुलोचनः ॥ ६७ ॥ न उनोति किमप्यंतः । स नूधवपरानवः ॥ कोणीप-
तिः क्षणान्मित्र-ममित्रं वा कणानवेत् ॥ ६॥ प्राणानादाय नटेन । उष्टेन पितरौ मया ॥
तत्रैव यत्पुनस्त्यक्तौ । तदेव व्यथते मम ॥ ६ए ॥ एतयोस्तान्यनिष्टानि विकटपैः स्नेहढौ-
कितैः ।। नृपोपज्ञानि संकल्पाद् । दूये मातनिरंतरं ॥ ७० ॥ किंवदंतीम पित्रो-खन्नेयं यदि
सप्रति ॥ तदा तदुचितं किंचि-दनुवर्ने प्रवर्तन ॥ ३१ ॥ चंचूमस्ततो ध्यान । धृत्वाऽवक सु-
॥१॥

·चरित्रं मृगाव ॥२॥ समाधिना ॥ प्राप्त्याऽवधिना ज्ञात्वा। सर्वमावेदितं मम ॥ २॥ परं तत्कंठनाड्यंत-रन्य- स्यति गतागतं ॥ मूकस्येव न मे जिह्वा । प्रह्वी नवति जटिपतुं ॥ ७३ । तथापि धैर्यमालं- व्य । कथ्यते शृणु बांधव ॥ तदा निहतपत्तिस्त्व-मुत्नराशामशिश्रयः ॥ ४ ॥ नृपेण त्वद- संप्राप्ति-प्रकामज्वलितक्रुधा ॥ कटमर्दः कुटुंबस्य । कारितस्तव निर्दयं ॥ ५ ॥ तदाकर्ण्य मृगांकेन । शोकाश्रुजलकुल्यया । सेचं सेचं परां वृद्धि । संनितः क्रोधपाद- पः॥ ६ ॥ नोत्पाटयामि चैदेनं । वर्षांतर्नरविक्रमं ॥ तदा वह्नौ विशामीति । स प्रतिज्ञा विनिर्ममे ॥ ७७ ॥ चंचूममधापृव्य । पत्रलेखां प्रणम्य च ॥ रत्नप्रस्थात्प्रतस्येऽसौ । प्रति- पत्तिसमुत्सुकः ॥ ७० ॥ विद्याप्रसादमाहात्म्या-जितारिमणिनूपुरे ॥ चंञ्चूडोऽपि चिकीम । स्वबंदः सपरिच्छदः ॥ ७ ॥ मृगांकः कामसंपूर्ति-सज्जामुज्जयिनीं ययौ ॥ सिप्रासमीरणो य- स्या-माचामति रतिलमं ॥ ७० ॥ तस्यां विलासिनीवक्त-ज्योत्स्नागिनतमःक्लमः ॥ दिना. न्युद्दामपंचेषुः । पंचबाणोऽत्यवादयत् ॥ १ ॥ बाल्ययौवनयोः सोऽय । मध्ये वयसि तस्थु- षी || कांचिनूरिपरीवारां । वालामालोकयत्पथि ॥॥ मृगांकस्य मनस्यासी-नां प्रेक्ष्य मृ. विशा

·मृगाव०
चरित्रं
॥४३॥
गचक्षुपां । इयं नेत्रसुधावृष्टि-नवा सृष्टिभ्रुवं विधेः ॥ ३ ॥ लीलालोकनमात्रेण । बलादा-
विद्य मे मनः || निन्येऽद्य तदियं वाल्ये-ऽप्यवश्यपश्यतोहरा ॥ ४॥
एवं चितयतस्तस्य । सा दृशोः पथमत्यगात् ॥ तदेकानमनोवृत्तिः। स यावतत्र ति.
एति ॥ ५ ॥ तावत्कणांतरे जात-दोनामैहत विस्मितः ॥ अतुचोचलदानंद-सज्जामुज-
यिनी पुरीं ॥ ६ ॥ काश्चिद्रुदत्यः पुत्कारै-ति राजकुले स्त्रियः ॥ कसा वत्सेत्ति जल्पं.
त्यः | साथ नियाँति काश्चन ॥ ७ ॥ वाष्पताम्यत्पुटे नेत्रे । दधद् घात्रीधवोऽपि च ॥ लो-
केनाऽस्तोकशोकेन । संयुक्तो निर्ययौ वहिः॥ ७॥ विरंगस्फारनीरंगी-पिहिताननपंकजाः
॥ रुदंत्योऽत्यंतशोकार्ता । यांति शुक्षांतयोपितः॥ नए ॥ एकातपत्रं तत्रेदं । शोकराज्यं वि.
लोक्य सः॥ समपृचत गचंती-मेकां पंकजलोचनां ॥ ए॥ सांई किमेतऽनि-मवंत्यां
शोकवैवश ॥ अनल्पःखं साऽजल्प-महानाग निशम्यतां ॥१॥ अत्रास्ति त्रिदिवाधीश-
बिंब विविकनूपतिः ॥ तस्याऽवदातसौंदर्या । सुता कनकसुंदरी ॥ए॥ सायाऽप्राप्तवरा बाला
। कानने कुसुमाकरे ॥ देवस्य मदनस्याय । नमस्यायै प्रगेऽगमत् ॥ ए३ ॥ सा मनोनव-
॥३॥

·चरित्र
मृगाव
॥ वधा
मन्यय॑ । नत्या व्यइंपयत्पुरः॥ त्रिजगजनितानंदं । देव त्वामिदमर्थ ये ॥ एच ॥ योऽद्य
राज्यपथे दृष्ट-स्तव मूत्यैतरं मया ॥ अवमान्य वरानन्यान् । वरं देहि तमेव मे ॥ एए॥
श्वं प्रार्य रते थं । सद्यस्तविरहातुरा ।। विहरती वनस्यांत-र्दष्टा उष्टाहिना द्रुतं ।।
॥ ए६ ॥ अद्य दृष्टः स एवास्तु । वरो जन्मांतरेऽपि मे ॥ कुर्वती सैवमाशंसां । व्यानशे वि-
षमूर्जया ॥ ए ॥ वार्तामाकर्ण्य शोकार्तः । कोणीपतिरुपेयिवान् ॥ आललाप प्रियोल्लापैः ।
सा दत्ते नोत्तरं पुनः॥ ए७ ॥ अंतःपुरपुरंध्रीनि-धिते पुत्रि किं तव ॥ इत्युच्चैाहरंतीनिः
। सा नृशं स्मपिताश्रुन्निः ॥ एए ॥ यशोलान्नार्थिनिस्तैस्तैः । प्रचंडैरा हितुंझिकैः ॥ सर्वात्म-
नापि विक्रांतं । मंत्रतंत्रप्रयोगतः ॥ १० ॥ न नश्मयी तस्या । ही कथापि न प्रत्युत ॥
अधुना ह्युग्रमूर्ग सा । मूतिस्म मुहुर्मुहुः ॥ १ ॥ निराशीनूय मुक्तायां । मांत्रिकैरथ तां-
त्रिकैः ॥ सुतायामवनीपालः । प्राप धैर्यविपर्ययं ॥ २॥ नूनमस्यां विपन्नायां । देवोऽप्येप
विपत्स्यते ॥ इति राज्यक्षयं दृष्ट्वा । दमापो व्यापि मंत्रिन्निः ॥ ३॥ विषार्तिनियहिणोऽस्या
। वसुधाधू महाकिं ॥ कन्यां चैकां पणीकृत्य । वाद्यतां देव डिंमिमः॥४॥ तत्तयेति प्रति-
॥४॥

·मृगाव
चरित्रं
॥ ४॥
श्रुत्य । दत्वा शिकां कमाभुजा ॥ एतदर्थम नइ । प्रहितारकसंनिधौ ॥ ५ ॥ एनमथै स-
माय । प्रस्थितास्मि गतागतं ॥ संविनागी महानाग । दुःखस्याप्ति मया कृतः ॥६॥
इति श्रुते मनश्चौरी । सा मे किं न नवेदियं ॥ वं मृगांकः साशंकः । काममंतरदह्यत ॥
॥ ७ ॥ कृतापकारमाशंक्य । स एवं दैवमात्मनि ॥ विपविच्छेदं सोत्साह-मंगुलीयकमैक्षत ॥
॥ ॥ तस्यैवं सविकल्पस्य । भिंडिमः सोऽप्युपाययौ ॥ तेनोचाय निषिश्च । सर्वेषामेव
पश्यतां ॥ ए ॥ ततो वाहनमारोप्य । कणेनैव विचकणः॥ स राजपुरुषैः प्रीतैः। कन्यां-
तिकमनीयत ॥ १० ॥ नव्यनागलतापर्ण-सवर्णदर्शनद्युतिं ॥ विपोर्मियस्तचैतन्या-मलामा-
न्यवपुःश्रियं ॥ ११ ॥ समालोक्य मृगांकस्तां । मृगांकवदनां तदा ॥ अनिशः प्रत्यनिझाय।
सजझे साश्रुलोचनः ॥ १२ ॥ युग्मं ॥ वैरायमाणो देवेन । दृढावस्कंददायिना || सोऽविके-
पानिचिकेप । स्वांगुलीयं तदगुलौ ॥ १३ ॥ तदैवोन्मीलयामास । सा नेत्रे चलपक्मणी ।।
मुख विकासयामास । लोकश्चाश्चर्यसंकुलः ॥१४॥ विपे प्रागेव नटेऽपि । तदंगस्पर्शलालसः
॥ विपरकापदेशेन । तां पस्पर्श स पाणिना ॥१५॥ स्मेरितादी ततो वाला । तां निरीक्ष्यो-
॥ ५॥

·चरित्र
मृगाव
४६॥
पलक्ष्य च ॥ स्तंनितांगी सरोमांचा । चित्तस्यांतरचिंतयत् ॥ १६॥ दिष्टया दृष्टिपथ यातः
। पूर्वदृष्टो मम प्रियः ॥ अनीष्टवरदानेन । तुष्टो मे नगवान स्मरः ॥ १७॥ प्रियस्यास्य क-
रस्पर्शो । यद्यप्यानंदयत्ययं ।। तथापि मम कौमार-मर्गला स्मरशर्मणां ॥१७॥
एवं विचिंत्य संवर्त्य । यत्तहासो विसंस्थुलं ॥ दृशौ व्यावर्त्तयामास । मृगांकात्कश्रम-
प्यसौ ॥१णाशनैरुचाय शय्याया-मुपविश्य विशांपति॥ शुतलोकमन्यं च । सा वीक्ष्योवाच
मालती ॥ २० ॥ कयं सखि सखेदोऽसौ । तातप्रनृतिको जनः ।। यशानां च दृश्यते । ने.
त्रयोरश्रुगः कणाः ॥ १॥ तदोत्कंपितसर्वांगा-दर्वाग्भुजगदंशतः ॥ जन्मांतरादिवायाता।
स्मरामि न हि किंचन ॥२॥ मालती तां ततोऽजल्प-इत्से विस्मरसि कथं ॥ वलाजरल-
कल्लोले-यत्कृतासि विचेतना ॥ २३ ॥ विषवैद्यैरसाध्येति । त्यक्तायां त्वयि दूरतः॥ तदा देवः
शुचं काम-मगबच्च परिबदः ॥ श्च ॥ यदा मृत्युदशान्यर्ण-मवतीर्णासि वणिनि ॥ तवा-
नुयानसंबह-स्तदा देवोऽप्यजायत ॥ ३५॥ प्रहितां पटहस्यार्थे । पृष्ट्वा मां पथि सादरं ॥
विदांचकार वृत्तांत-मेनं सैष महाशयः ॥ २६ ॥ अनेन स्वजनेनेव । श्रुत्वैतदुर्मनायितं ॥ त.
॥१६॥

·मृगाव ॥3॥ देव च समागत्य । जनोऽयं सुमनीकृतः ॥ २७ ॥ पश्यैतस्यां गुणैः पूत-मंगुलीय निजांगु- चरित्रं लौ ॥ तदनेन जनस्यास्यो-पकृतं प्रागनिया ॥ ॥ श्रुत्वेमा मालतीवाच-मंगुलीयं विलोक्य च ॥ दत्वा च हृदयोत्संगे। दध्यौ कनकसुंद- री ॥णा अंगुलीयं समालिंग्य। मां प्रियांगुलिपावनं ॥ विपविध्वंसकं चानूत् । तन्मे धा. पि वल्लनं ॥ ३० ॥ स्निग्धमालोकनं पूर्वं । सत्यकारो मयार्पितः ॥ प्राणदानपणेनैवं । क्री- ताऽनेनाधुना त्वहं ॥ ३१ ॥ नपकार्यस्ति निःशूकं। दंदशूको दशनपि ॥ असौ संयोजितो येन । कृतलोकप्रिय प्रियः ॥ ३५ ॥ प्रेयसोऽस्मानविष्यति । पाणिपीडनपूर्वकाः ॥ कदा मेऽनंगनं. गीतिः । स्वैरमाश्लेपसंपदः ॥ ३३ ॥ इति चिंतापरामेना-मवादीन्मेदिनीपतिः ॥ तव प्राण- प्रदो वत्से । कोऽप्येषः पुरुपो महान् ॥ ३४ ॥ तदनेन समं पुत्रि । विशामः सांप्रतं पुरीं ॥ इत्युक्त्वा तां स पंथान-मुत्पताकमकारयत् ॥ ३५ ॥ मृगांकं स पुरस्कृत्य । महोत्सवपुर ॥ ७॥ स्सरं । सुतामुत्संगमारोप्य । प्रसनः प्राविशत्पुरीं ॥ ३६ ॥ नपेयुपा निजं सौधं । राज्ञा स- कारपूर्वकं ॥ मृगाको हरिणांकश्री-निर्विकल्पमजल्प्यत ॥ ३७ ॥ जीवितं त्वं वितीर्यास्यै । ।

·चरित्र तु मृगाव ॥४॥ ध्रुवं साम्राज्यमर्हसि ॥ राज्यस्यार्धं ततस्तुन्यं । वितरंतस्त्रपामहे ॥ ३० ॥ इति सप्रीति सं- नाष्य । मृगांकाय कितीश्वरः॥ आत्मतुल्यामतुल्यश्री-प्रभुत्वपदवीं ददौ ॥ ३५ ॥ तां राजसुताबाह्या-मलावण्यमिव श्रियां ॥ प्राप्यापि पूर्णसर्वांगीं । न स्वैरं विलसत्यसौ ॥४॥ न चेयं तहियोगार्ता । रति सर्वत्र शालिनि ॥ वनेऽपि लन्नते किं तु । हंत संतप्यतेऽधिकं ॥१॥ मालती प्राह संतप्तां । ततो राजसुतामपि ॥ श्वं शीतोपचारेऽपि । सखि संतप्यसे क- यं ॥ ४२ ॥ यच्चंदनेकर्पूर-हारास्तामरसानि च ॥ मृणालान्यपि नालं ते । दृढांतस्तापशां- तये ॥ १३ ॥ सखि यद्यपि नाख्यासि । त्रपया तापकारणं । तथापि सर्व जानामि । मन ए. वास्मि यत्तव ॥ ४ ॥ अथ राजसुता प्राह । सखि यहत्सि तत्तथा ॥ अस्त्यद्य चिंता तातस्तु । न जाने किं करिष्यति ॥ ४५ ॥ वरांतरस्य संकल्प-स्तातचेतसि चेनवेत् ॥ तदा मे सखि मन्ये- थाः। संतापस्यापि चूलिकां ॥ ४६॥ अवदन्मालती देवि । विकटपैः किमु खिद्यसे ॥ यत्तदैतस्य देवेन । ह्यर्पितासि पणीकृता ॥ ७ ॥ ऊचेऽय कंचुकी राझ-स्तदैवोपेत्य मालतीं ॥ कल्याणि त्वामवंतीशः । समादिशति सादरं ॥ ४ ॥ वत्साऽस्मानिसृगांकाय । वितीर्णेत्यवगम्यतां ॥ ॥धना

·मृगाव
चरित्रं
॥४॥
।
केवलं दिवसाऽनावा-हिलंवोऽनूत्कियानपि ॥ ४ ॥ प्रातस्तु निस्तुपे लग्ने । विवाहस्ते न-
विष्यति । तदेपा निखिलोहाह-मंगलान्यनुन्नाव्यतां ॥ ५० ॥ इत्यादिश्य गते तस्मिन् । दे-
वीनिः कृतमंगला ॥ प्रतीक्षतेस्म सा लग्नं राजपुत्री कथंचन ॥ ५१ ॥ निष्प्रत्यूदं तयोर्वृत्ते ।
पाणिग्रहमहोत्सवे | वरेण्यवरलानेन । मुमुदे मेदिनीश्वरः ॥ ५॥ नूमृगांको मृगांकाय ।
पाणिमोचनपर्वणि || श्रियं विश्राणयामास । हेमहस्त्यश्वशालिनीं ॥ ५३ ॥ श्वानुरूपसंप-
न-नोगनिर्मग्नचेतसोः ॥ जगामानंदजंघाल-स्तयोः कालः कियानपि ॥५॥ये नमंतिस्म
सामंता । जातु नोज्जयिनीपतेः ॥ हेलया साधयामास । तानाक्रम्य स विक्रमैः ॥५५॥ मं.
मलस्थे बुधे तस्मिन् । राज्ञोऽरातिर्न कश्चन ।। परानवमलंनूष्णुः । कर्तुं राहुरिवाऽनवत् ।।
॥ ५६ ॥ आवर्जितमनोवृत्ति-नयेन विनयेन च ॥ अपुत्रः पुत्रवन्मने । मृगांकं मालवेश्वरः
॥ ५७ ॥ अरीन हीयसो हत्वा-ऽप्यहत्वा नरविक्रमं ॥ सोऽकिंचित्करमात्मानं । पशुमेव
ह्यजीगणत् ॥ ५ ॥ सविवेकमनुत्सेकं । नेकं स्वचमनोयुतं ॥ सत्यवंतमवंतीश-स्तं जगाद
कदाचन ॥ ५५ ॥ अवंतीपतयः सर्वे । पूर्वं पलितदर्शनात् ॥ अध्यवात्सुर्वनं वत्स । राज्यं
॥४॥

·मृगाव
चरित्रं
॥५०॥
संत्यज्य लीलया ॥ ६० ॥ राज्यधुर्यमनासाथ । मया वत्स विलंबितं ॥ अधुना तु त्वयि धु-
ये। कथमस्मि प्रमहरः ॥ ६ ॥
इदानीं तदिमाः संतु । राजन्वत्यस्त्वया प्रजाः ॥ प्रजापालनसंनूतै-यशोनिः सुरनी-
नव ॥६शा त्वत्पादपरिचर्या हि । राज्यादप्यधिका मम ॥ सुप्रापमेव साम्राज्यं । गुरूपास्ति-
स्तुलना ॥६३ ॥ ततो विज्ञपयामास । स राजानं कृतांजलिः ॥ राज्यमपेतरान क-
रूपान् । देव एव करोत्विदं ॥ ६ ॥ ततो राजा करे धृत्वा । दत्वा तस्मै निजं पदं ॥ नपा-
ददे तदेकायो । मुनीनां पदमात्मना ॥ ६५ ॥ तथा तां पालयामास । प्रजां नव्यः प्रजापतिः
॥ नर्वीपतीनां पूर्वेषां । यथासौ जातु नास्मरत् ॥ ६६ ॥ गुणिना तेन निन्याते । न्यायधौ
समुन्नति ॥ तान्यां तदात्मजा कीनिः । परां वृद्धिमनीयत ॥ ६७ ॥ ततः पितृवधामर्षः। स-
मयज्ञ श्व धुतं ॥ अमुमुत्साहयामास । निरंतु नरविक्रमं ॥ ६ ॥ सोऽय दूतसमादूत-सा-
मंतपरिवारितः॥ चचाल प्रबलैः सैन्यै-रवनिं कंपयन्निव ॥६ए ॥ भुवं नलिमयीं कुर्वन् ।
कुर्वन् कुंतमयीं दिवं ॥ पल्लीपतिविराधाख्य-स्तस्करोऽस्ति पथि क्वचित् ॥ ७० ॥ नरविक्र-
॥५॥

·चरित्रं मृगाव ॥५१ ॥ ममित्रेण । रुस्तेन स नूपतिः ॥ मृगारिरिव निःशंक-श्चिंतयामास चेतसि ॥ १ ॥ अन्योऽन्यं सैन्ययोः कृत्वा । कुंताकुंति शराशरि ॥ प्रथयिष्यामि यद्येनं । कृतांतनगरा- तिप्रिं ॥ ३२ ॥ तदानीं मृत्युरेतस्य । मम चानीकसंख्यः॥ विमृश्येत्यस्य सेनायां । नृपोऽ. वस्वापिनी ददौ ॥ ३ ॥ निश्या निर्वलामेव । विधाय ध्वजिनी रिपोः॥ आदाय च श्रियं तस्य । मृगांकः प्रययौ पुरः ॥ ७ ॥ मृगांकक्षितिपस्याय । श्रुत्वैतदन्निपेणनं ॥ आजगाम स्वसीमांतं । समुखो नरविक्रमः ।। ७५ ॥ ससौटवमधिष्टाय । तत्र क्षेत्रं रणदमं ॥ युयु- धाते पताकिन्या-वन्योऽन्यं नृपयोस्तयोः ॥ ७६ ॥ मृगांकमतुलानीक-मवलोक्यातिदारुणं ॥ स्व चापराधं स्मृत्वाऽनू-हिनायो नरविक्रमः ॥ ७ ॥ मृगांकक्षितिपालस्य । निरीक्ष्य न- रविक्रमं ॥ रोमांचितस्य सन्नाह-संधयः शतधा ययुः ॥ ७ ॥ ततो मृगांकः सादेप-मुवा- च नरविक्रम ॥ यन्मे निरापराधस्य । पुर्बु वधमादिशः ॥ ७ ॥ मम यच कुटुंवस्य । क- टमर्दमचीकरः॥ उपस्थितमिदं पश्य । तस्य ते कर्मणः फलं ॥ ७० ॥ गृहाण शस्त्रमस्त्रं वा । प्रहर प्रथम मयि । पूर्वप्रहारदेवाको । न हि वाह्वोर्ममाहवे ।। १ ॥

·चरित्रं मृगाव ॥५॥ इत्युक्ते दर्शयामास । विक्रमं नरविक्रमः॥ संक्षिप्तमप्यधिक्षितं । कात्रं तेजो दि दीप्य. ते ॥ २॥ तस्य पर्युल्लसद्वाण-श्रेणिन्तिः समरांगणे ॥ जयश्रीविषये शंका । मृगांकस्या- ऽप्यजायत ॥ ३ ॥ वलं तस्य बलोग्रं सं-विलोक्याकुलमानसः ॥ अथ विद्याधराक्षब्धं । क- रेणासिमशिश्रियत् ॥ ४ ॥ तं विकोशमसिं दृष्ट्वा । नष्टं प्रत्यर्थिसैनिकैः ॥ नन्मीलितन्नयः कात्या। तत्यजे नरविक्रमः॥ ५ ॥ नरविक्रममूनि-मेतेन तरवारिणा ॥ चिद कमलछे- दं । मृगांकः कितिवासवः ॥ ७६ ॥ नचितं दंझमाधाय । शीर्ष गित्वाऽपराधिनः ॥ अंगीचका- र सप्तांगी-मसौ सप्ताश्वसन्निनः ॥ ७ ॥ स्वभुजार्जितमित्यस्मिन् । पुरे रत्नपुरे स्थितः ॥ अवंतीमवतिस्मैप । किमशक्यं हि दोष्मतां ॥ ॥ स धर्ममेव सत्कुर्वन् । राज्यलान्नोपकारिणं ॥ कृतज्ञ श्व सर्वत्र । पप्रथे पृथिवीतले ॥ ए ॥ कृत्वा न्यायमुपाध्याय-मयोध्यायां पुरि स्थितः । सोऽध्येत रामचरितं । कलत्रहरणाहते ॥ ए || तदेवं देव निमैतु-महापुरुषनिग्रहे । तथ्यं निवेदयांचके। मयो- दाहरणं तव ॥ १ ॥ ततश्चित्रकरोऽप्येष । निर्मतुनिपुणस्त्वया ।। अनुग्राह्यो न निग्राह्यः। ।ए॥

·चरित्र मृगाव स्वयेमीश विमृश्यतां ॥२॥ देवा यस्मै प्रसीदति । स्यादवश्यं स सात्विकः ॥ कुरुते स. त्यवानिटं । सर्व सत्वे प्रतिष्ठितं ॥ ए३ ॥छ यौगंधरोपज्ञा-मवजज्ञे सरस्वती ॥ पथ्याम- पि शतानीकः । प्रनवो हि हितषिः ॥ ए ॥ सदशं च ततस्तस्य । चित्रकर्तुरकर्नयत् ।। सतामपि विपर्यास-मादत्ते नवितव्यता ॥ एए ॥ तस्य कृत्वेति सदशं । देशत्यागं विशांप- तिः ॥ कृतादेपः समादिक्षत् । कोपस्याहो ऽरंतता ॥ ए६ ॥ देशांतरगतः क्लृप्त-संदंशो नि- पुणस्तदा ॥ शोकाधकारवैधुर्य-मपर्यंतमयाप्तवान् ॥ ए७ ॥ एतस्य तामनपराधनवां विप- त्ति-मालोकयनियतमकुरितोरुखेदः ॥ देवस्तदा निखिल विष्टपकर्मसाकी । कदीचकार सवि- तापि पयोधिऊपां ॥ ए ॥ इति मलधारिश्रीदेवप्रनसूरिविरचिते श्रीमृगावतीचरित्रे हिती- यो विश्रामः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥ ॥ अथ तृतीयो विश्रामः प्रारज्यते ।। अग्र प्रानस्तमःस्तोमः । समस्तोऽप्यस्तमाययौ ॥ निपुणस्य परं स्वांते । समुहीनूय संस्थितः॥१॥ तदानीं च दशाप्याशाः । सप्रकाशाश्वकासीरे ।। एका तु निपुणस्याशा । ॥ ५३ ।।

·चरित्र मृगाव ॥५४॥ संदधे झंधकारतां ॥ ॥ स्वैरं नानोर्व्यजूंनंत । जगन्नईकराः कराः॥ किंत्वकिंचित्करो जा- त-स्तस्य वामेतरः करः ॥ ३ ।। यियासोस्तस्य साकेतं । देवेन द्युतिमालिना ॥ पंथा प्रका- शयां चक्रे । कृपयेव स्वयं करैः ॥ ४ ॥ साकेतं स ययौ यदं । लक्षीकृत्य सुरप्रियं ॥ स्मर्त्त- व्यः सोऽनुवर्त्तव्यो । विपत्राणकमो हि यः ॥ ५ ॥ नपोषितः स तं नक्त्या । पर्युपासांबनूव च ॥ तस्मै प्रणयिने यहो । मंक्षु साक्षाहनूव च ।। ६ ।। निजगाद च तं यदः । कथं वत्सा- सि खितः ॥ ततो वृत्तांतमेतस्य । तं सवै निपुणोऽन्यधात् ॥ ७ ॥ तं प्रसन्नोऽय निर्व्या- जं । व्याजहार सुरप्रियः ॥ चित्रयिष्यति हस्तस्ते । सव्यः सव्येतरो यथा ॥॥ मम प्रसा- दतो घत्स । कलाकिसलयनवैः ॥ सबायो नव शाखीव । दग्धः पल्लवितोऽधिकं ॥ए । इत्युक्त्वांतहिते यदे । चिंतयामास चित्रकृत् ॥ अकारणमहो राझा । क्रूरेणापकृतं म. म ।।१०॥ नपकारोऽपकारो वा। यस्य व्रजति विस्मृतिं ।। पाषाणसुहृदस्तस्य । जीवितव्या- निधा मुधा ॥ ११ ॥ नन्मूलयामि निर्मूलं । नदीरय श्व द्रुमं ॥ शतानीकं जमात्माऽपि । न- चेतन्मे वृथा जनुः ॥ १२॥ नेयो मृगावतीरूपा-देव मृत्यु मयाप्यसौ ॥ इत्यालोच्या- ॥एछ।

·चरित्रं
मृगाव
॥५५॥
।
ऽचिरात्तस्याः। स पटे रूपमालिखत् ॥१३॥ नबलत्कामकहोलः । स्त्रीलोलः सैन्यवारिधिः।।
श्रूयते शौर्यचडश्च | चंप्रद्योतनूपतिः ॥ १५ ॥ तस्य दृष्टिपथं नीते । रूपेऽस्मिन्मे समीहि-
त ॥ नविष्यतीति संचित्या-सावतीमगमत्पुरी ॥ १५ ॥ युग्मं ॥ स तस्मै दर्शयामास ।
तामालिख्य मृगावती ॥ निर्वर्य वर्णयामास । सकामः सोऽपि नूपतिः ॥ १६ ॥ अस्या मु.
खस्य पीयूप-गन्नस्तिः प्रतिहस्तकः ॥ बंधुः सुवर्ण वर्णस्य । नेत्रयोर्मित्रमुत्पलं ॥ १७ ॥ अ.
धरो विद्रुमः पाणी । पारिजातस्य पल्लवौ ॥ स्तनौ कुंनौ सुरेनस्य । जघनं सिंधुसैकतं ॥
॥ १७ ॥ असौ स्वर्लोकवास्तव्या । यक्ष पातालवासिनी ॥ न मानुषीषु योपित्सु । दृश्यते
रूपमीदृश ॥ १५ ॥ यस्याः प्रतिकृतिः केय-मित्यपृवत्ततो. नृपः ॥ तस्मै विस्मितचित्ताय ।
तथ्यमेपोऽप्यचीकथत् ।। २०॥
अस्ति देव नृदेवस्य । शतानीकस्य वल्लना || रूपेण विजितानंग-मृगनेत्रा मृगावती
॥ १ ॥ सा मालवेश लेशेन । समालेखि पटे मया ॥ नालेख्ये स्याद्यथावस्तु । विश्वक-
पि कर्मठः ॥ २२ ॥ कर्णान्यर्णचरे तस्य । वचस्युज्जयिनीपत्तिः ॥ कुसुमेपोरिषुव्राते-र्वि.
॥ ५५॥

·चरित्रं
मृगाव
॥५६॥
स्मृतात्माऽन्नवत्तदा ॥ १३ ॥ अचिंतयञ्च सत्येव । शिवांगारवतीमुखाः॥ महादेव्यो ममाप्ये-
ता। वीतोपमवपुःश्रियः ॥ २५ ॥ लदांशेनापि लक्ष्यते । समाना नानया पुनः॥ नान्याः
पर्वरजन्योऽपि । श्रयंते कौमुदीश्रियं ॥ २५ ॥ अनया विकलं नांतः-पुरमंतःपुरं मम ॥ न
चंपकलता यत्र । काननं तन्न काननं ॥ २६ ॥ कयाचिटवर्णिन्या। कामः कामं कृतार्थ्यते
॥ स्पृष्टश्वं किया चंइ-कांतः श्रवति नान्यथा ॥ १७॥ अपरानिः पुरंध्रीनि-मया कामः
कदर्थितः ।। इदानीं त्वनया तत्वात् । पुनर्जीवतु सर्वथा ॥ २७ ॥ विकल्प्यैवं स्वयं शिकां ।
दत्वा दूतशिरोमणिः ॥ लोहजंघोऽतिजंघालः । कौशांब्यां प्रैषि नूभुजा ॥ श्ए ॥ अवस्थि-
तं सन्नास्थाने । निशस्थानसहोदरे ।। दूतः स वेगादागत्य । शतानीकमन्नाषत ॥ ३० ॥ न-
/पतिरवंतीशः। कौशांबीश मुखेन मे ॥ नवंतमादिशत्येवं । सावधानोऽवधारय ॥ ३१ ॥
राजते तेजसा तावद् । ग्रहतारासितांशवः ।। सर्वतेजस्विनां राजा। यावत्संसहते रविः ॥३॥
नत्पनरुचिरादत्ते । तेभ्यस्तेजो निजं यदा ॥ समं तेन तदा तेषां । कोऽपि किं कलहा-
यते ॥ ३३ ॥ तेजांसीव सहस्रांशोः । कौशांवीपरमेश्वरः ॥ रक्षति हंत रत्नानि । रत्नगर्नोन-
॥५६॥

·मृगाव चरित्रं - ॥५॥ वानि मे ॥ ३४ ॥ अस्ति सीमंतिनीरत्नं । प्रिया तव मृगावती ॥ संसदे तव जोगार्थ-मिय- कालं मया खलु ॥ ३५ ॥ प्रस्थापयेथास्तदिमा-मिदानीं नीरजेक्षणां ॥ गृह्णाति चेनं स्वा. मी। गोपालः किमु रुष्यति ॥ ३६ ॥ इत्यादिप्टो नरेंद्रेण । राजनर्थः समर्थ्यतां ॥ नीतिरप्य- नुजानाति । दारैरप्यात्मरक्षणं ॥ ३७॥ अधावज्ञानमाझाया-मकालझतया तव ॥ तन्मा- मागतमोहया । रणाय प्रगुणो नव ॥ ३० ॥ इत्युक्त्वा विरते दूते । जीमूतध्वनिबंधुना ॥ स्वरेणाप शतानीकः । प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे ॥३५॥ कयमेतदकृत्यं ते । स्वामिना मानसे क. तं ॥ कृत चेच कथ नीत-मिचं वचनगोचरे ॥४०॥ तत्रापि निस्पेशालि । प्रहितस्त्वं ह. ताशय ॥ अहो राज्यमहो नीती-राज्यधर्मस्तव प्रनोः ॥४१ ।। प्रदेशोऽपि ग्रहादीना-मा- बिनत्ति यदृच्छया । तेज एव प्रभुत्वेन । न पुनः प्रेयसीरपि ॥ ४२ ॥ अपि दोर्दमचंडानां । प- रदारानिलापिणा ॥ अवश्यं सा दशास्यस्य । पदवी न दवीयसी ॥ ५३ ।। किं चास्ति ना- पराधोऽयं । तस्य मालवनपतेः ॥ राजानो न हि जानंति । हितं स्वबदचारिणः ॥ ४ ॥ कि तु तत्रापराध्यति । नृत्योत्तसा नवादृशाः ॥ ये नाप्रमुत्पथे पांत्र-मुपेदंतेऽनपेक्ष्या ॥ ॥ ५७॥ ८

·चरित्रं
मृगाव
॥५॥
॥ ४५ ॥ नृत्यः स नृत्यो यः पथ्यं । निजनाथाय शंसति ॥ नाथः स नास्तेनोक्तं । हि
तं कर्णे करोति यः ॥ ४६॥
श्त्यूचिवांसमुर्वीशं । दूतोऽवादीनरेश्वर ॥ जानेऽजनिष्ट विस्पष्ट-स्तव नाग्यविपर्ययः ॥
॥ ७ ॥ यतो वाजिगजप्राज्यं । राज्यमात्मानमात्मजं ॥ कलत्रार्पणमात्रेण । त्रातुमुत्सह-
से न हि ॥ ४ ॥ नत्तरंगतुरंगेऽस्मि-नगाधे वाहिनीपतौ ॥ विहि ध्रुवमवंतीशे । सैन्यं ते
सक्थुमुष्टिवत् ॥ ४ ॥ एतनिशम्य साक्रोशं । वत्साधिपतिरन्यधात् ॥ अरे दूत पुरुक्तं किं
। जल्पाक श्व जल्पसि ॥ ५० ॥ शतानीकसहस्रांशौ । युक्ष्मूईन्युदित्वरे॥ चंप्रद्योतखद्योतः
। कलयिष्यत्यदृश्यतां ।। ५१ ॥ छ कटु ब्रुवाणोऽपि । दूतोऽसीति न हन्यसे । इत्युक्त्वा तं
तिरस्कृत्य । विससर्ज प्रजेश्वरः ॥ ५५ ॥ इत्युपेत्य मृगावत्यां । स्नेहाढ्यं तत्र नूपतेः ॥ म-
न्युमुद्दीपयामास । दूतो वात श्वानलं ॥ ५३ ॥ ततो नूयांसि तेजांसि । प्राप्तुं प्रद्योतनूप-
तिः ॥ प्रतस्थे प्रतिकौशांवीं । कौबेरीमिव नास्करः ॥ ५५ ॥ यस्तदा तरलैरश्व-रूधर्ध्वमुच्छं.
खलीकृतः ।। सदानैः शांतितस्तुंगैः । सोऽपि रेणुः करेणुनिः ॥ ५५ ॥
॥५॥

·मृगाव चरित्रं ॥एए॥ चतुरगचमूचक-समाक्रांतदिगंतरः ॥ कौशांवीसविधेऽवात्सी-प्रानुच्छेदयन्नयं ॥५६॥ आगतं सैन्यसंयुक्तं । ज्ञात्वा तं जयकंपितः ॥ कमप्यलन्नत होनं। वत्सेश्वरपुरीजनः ॥५॥ पुर्या वहिस्तु वास्तव्यः । क्रातस्तस्याग्रसैनिकैः ॥ लोकस्तत्कालमस्तोकः । किं न चक्र न. याकुलः ॥ ५० ॥ कातर्याञ्चक्रिरे केचि-पलायितुमुपक्रमं ॥ तत्रैवासूत्रयामासु-र्नीमं यम- गृहं परे । एए ॥ नपर्युपरि जातानि । बालापत्यानि पश्यतः ॥ तदैकस्य दरिश्स्य । विद हृदयं हयात् ॥ ६ ॥ विक्रीतेस्म वणिज-स्तदा त्नांमं यथा तथा ॥ परचक्रन्नयाकांता । न च कीगंति नूतनं ॥ ६१ ॥ आत्ममूलमय झात्वा । विग्रहं नृपयोस्तयोः ॥ मृगावती त. दात्मानं । निनिदेवमनिंदिता ॥ ६ ॥ हा धिग्मे वपुरेतस्य । नासीदजननं कथं ॥ अस्य यु- प्रवधस्य । यद्वनूव निवधनं ॥६३।। उभंगाश्च कुरूपाश्च । मन्ये धन्याः कुल स्त्रियः ॥ नाहंपू. विकया तासां । ढोकते शीलदस्यवः ॥ ६ ॥ महतामपि कोऽप्येप । दुरुचेदो मतित्रमः॥ देदे मांसमये स्त्रीणां। प्रतिनासो यदन्यथा ॥ ६५ ॥ ध्रुवमेप मणिं मूर्ध-स्तककस्य जिघृक्ष- ति ॥ ममापि शीलनंगाय । यदुरात्मा व्यवस्यति ॥ ६६ ॥ ।। एए॥

·चरित्र मृगाव अथोल्कापातनिर्घात-काश्यपीकंपनादिकैः ॥ संजातमुत्पातशतैः । शतानीकपुरे तदा ॥णा अरिं वीक्ष्य बलोन्मत्तं । उनिमित्तानि तानि च ॥ निजानीके शतानीको । महातंक- मशंकत ॥ ६ ॥ जयप्रसृमरस्याधि-सौहार्दादिव सत्वरं ॥ तस्य व्याधिरतीसारः। प्रससार सुउस्सहः ॥ ६ए । साधिव्याधिरसौ चक्रे । चिंतामित्यविचारधीः ॥ पतितोऽहमहो मृत्यु- निकटे संकटेऽधुना ॥ ७० ॥ इतः कूप इतो व्याघ्र । इतः सिंधुरितः फणी॥ इतोऽरातिरि- तो व्याधिः । करवाणि कथमीदृशः ।। ७१ ॥ निगृहीतो हताशेन । चित्रकृयो मया पुरा ॥ तेन बाधा नून-मिलमुबापितो रिपुः ॥ ७५ ॥ अवधूय निजान वृक्षान् । क्रोधां धैर्यध्धिी- यते ॥ नवेत्तस्य परीणामो । ममेवानुशयावहः ॥ ७३ ॥ स्वकर्मणः परीपाक-मेवमाकल- यत्रयं ॥ कस्मैचिनैव कुप्यामि । नैव कोप्ये च कंचन ॥ ७ ॥ इति चिंतातपाक्रांतं । पुरंतव्याधिबाधितं ॥ नवाच विनयादात्त-सतीमार्गा मृगावती॥ ॥ ५ ॥ धात्रीश. मंत्रिनिश्चक्रे । पुरी पिहितगोपुरा ॥ वप्रश्च विविधैर्योधैः। संसः कपि- शीर्षगैः ॥ ६ ॥ शीलं मे मलिनीकत्तु । नालं मालविकाधमः ॥ स्वामिन् वजमणेर्नेदे ।

·चरित्रं
मृगाव
॥६॥
कस्य स्यात्पन्नविष्णुता ॥ ७ ॥ असावुदयनः सूनु-रधृष्यस्तव विहिषां ॥ वालोऽप्यालो-
क्यते केन | दशाप्यहिमदीधितिः ॥ ७ ॥ तस्मान्मास्म पुरी मास्म । मां मास्म शिशु-
मात्मजं ॥ एक विवेकमालंव्य । नूनाथ हृदये कृथाः ॥ ७॥ ॥ केवलं परमात्मानं । सर्वझं
ज्ञातनंदनं ॥ नपासितं वरं चित्ते । निश्चितः प्रणिधेहि तं ॥ ॥ सर्वेषु पुरुषार्थेषु । धर्म
एवागिनां निजः ॥ जन्मिनां यो नवत्येकः । परलोकपथेऽग्रगः ॥ ॥ अष्टादशापि उष्टा-
नि । पापस्थानानि संवृणु ॥ स्वामिन्नस्यामवस्थाया । स्मर पंचनमस्कृति ॥ २॥ अनुशा-
स्तिमिमा तस्या । हृदये स्वादयंस्तदा ॥ शतानीकोऽस्तसंसार-संतापः प्राप पंचतां ॥३॥
तदापि व्यापि सा देवी । नो शोकेन विकिनी ॥ विस्फुरति किमालोके । लोलास्तु तिमि-
रोर्मयः ॥ ४ ॥ ततः पत्युनिरौत्सुक्या-हिंधायायोर्ध्व देहिकं ॥ श्चं चेतति निश्चिक्ये । क.
नव्यं समयोचितं ॥ ५ ॥ विसूत्रिततनुत्राणं । विना नूपादनूदू क्ष्यं ॥ उज्ज्वलं मम शीलं
च । राज्यमेतच्च संप्रति ॥ ६ ॥
एतद् हितयमप्यद्य । यया प्रद्योतनूपतिः ॥ नैव स्वछंदमास्कदे-तथा कार्या मतिर्मया
॥६१ ॥

·चरित्रं
मृगाव
॥६॥
॥ ७॥ यद्येतस्य तिरस्कारः । पन्नगस्येव दर्यते ॥ तदाविष्कृत्य दौरात्म्यं । समग्रं असते
ह्यसौ ॥ ७ ॥ अन्यथैव पराजेष्ये । तदेनमिति चेतसि ॥ निश्चित्य चतुरानिख्यां सखीमा-
ह्वास्त सा ततः ॥ ए ॥ सा सकर्णा तया कर्णे । दत्वा शिक्षा मनीषितां ॥ प्रद्योतनूभुजोऽ-
न्यणे । प्रहिता हितमानसा ॥ ए ॥ उपेत्य सा रहः प्राह । प्रणयादिति नूपतिं ॥ नवंत-
मंतिकस्थेव। राजन देवी वदत्यदः ॥ ए१ ॥ अस्तं दिनयादाप्ते । स्वामिनि द्युतिमालिनि ॥
रजनीजानिमुन्मत्ता । स्वतः संक्रामति द्युतिः ॥ ए॥ दिवं याते शतानीके । तदेषोऽपि ज-
नोऽधुना ॥ प्रेमपाशसमाकृष्ट-स्तवातागंता स्वयंवरः ॥ ए३ ॥ ममायं सरलो बाल-स्तनुज-
स्तनुसैनिकः ॥ वलिप्टारातिसं क्लिष्टः । संप्रत्यंचति शोज्यतां ।। ए४ ॥ परान्नवमरातिन्यो। वी.
प्सया लप्स्यते ह्यसौ ।। इति मामौरसस्नेहो । विक्लवीकुरुतेतरां ॥ एप ॥ विघ्नमेनं मनोऽनी-
ष्ट-सिौ विदि धराधिप ।। वदंतीमेव तामेवं । वन्नापे रत्नसान्नृपः ॥ ए६ ॥
कुतो वैक्लव्यवैययं । नरेनश्करे मयि ॥ नपवति दारिद्र्य । मित्रे रत्नाकरेऽपि किं ॥
॥ ए७ ॥ मनुजमंडपञ्चाये । सुखासीनस्य किं भवेत् ॥ सुतस्योदयनस्येद । शत्रुभ्यस्ताप-
॥६॥

·मृगाव चरित्रं ।। ६३ ॥ विप्लवः ॥ ॥ चतुरोवाच वालोऽयं । देवीयं वतिनी त्वयि | अरिज्योऽन्यर्णचारिभ्यः । कुतः स्यादकुतोन्नयः ॥ एए ॥ एवं सति महाराज । सत्यमेत जायते ॥ योजनानां श. तैवैद्यः । कुशे मूर्ध्नि फणी पुनः ॥ १० ॥ जगादोजयिनीनाथः । कथ्यता कथमात्मजं ॥ सर्वश्रा निर्नयं मन्य । मन्यते स्वामिनी तव ॥१॥ साथ प्रोचे नृपावंती-पक्कं चेदिष्टिका- चयं ॥ जगित्यानीय कौशांव्याः । प्राकार कुरुपे नवं ॥२॥ भुवोनाय नवेदेवी । तदा पू. मनोरया ।। तवापि वांगऽविच्छेदो । नविता नात्र संशयः॥३॥ स तथेति प्रतिश्रुत्य । च- तुरां ता विसृज्य च ॥ वप्रोपक्रममारेने । कामिनां किमु पुष्करं ॥४॥ श्रेण्यामवंतीको- शाव्यो-रंतः कृत्वा स सेवकान् ॥ चतुर्दशापि नूपाला-नुपानिन्ये स इष्टिकाः ॥ ५ ॥ ता- निरवेकपाकारं । स प्राकारमचीकरत् ॥ देवाना मनसा राज्ञां । वचसा कार्यसिक्ष्यः॥६॥ नूपः स्मररसानूप-स्तन्मनास्तनिदेशतः ॥ अपूरयञ्च कौशांवीं । तृणधान्ये धनादिन्तिः ॥७॥ नृपोकुरितकंदर्पः। प्रसर्पत्पुलकस्ततः । व्यसृजहिनयोदारां । दूर्ती प्रतिमृगावतीं ॥ ७ ॥ ग- त्या मृगावती प्राद । साहस संविधाय सा ॥ त्वां देवि मालवाधीशो । विज्ञापयति संप्रति ।। ६३ ॥

·चरित्रं
मृगाव
॥६॥
॥ ए॥ कृतं देवि समादिष्टं । ममानीटं विधीयतां ॥ नवत्युनतचित्तानां । प्रतिपनं हि ना-
न्यथा ॥१०॥
मृगावती ततोऽवादी-ज्ञजा ते दूति नूतनः ॥ स हि रदत्यनाचारं । किं पुनः कुरुते
स्वयं ॥ ११ ॥ श्रुतिः कापि स्मृतिः कापि । पुराणं वास्ति किंचन ॥ यत्रान्यदारसंन्नोगः ।
शुनोदर्कः प्रकीर्त्यते ॥ १ ॥ जमानामपि कालेन । कालुष्यमपगबति ॥ वर्षासु कलुषी-
नूय । शरद्यनः प्रसीदति ॥ १३ ॥ ततः प्राकारनिर्माण-प्रकारेण कृता मया ॥ अस्याऽन्या-
यप्रसक्तस्य । व्याजतः कालयापना ॥ १४ ॥ परं पापः कुहेवाक-मेनं न श्लथयत्यसौ ॥ न
कालेऽपि हि काकोलः । कालिमानं विमुंचति ॥ १५॥ आन्वितिकीत्रयीं वातौं । दंडनीति
च जानता ॥ दूति त्वदीयभूपेन । झातं नैतदपि स्फुटं ॥ १६॥ शीलं सतीनां नागानां । म-
पीन केसरिणां सटाः ॥ एतान्यमीषामाचेत्तुं । कस्याप्यस्ति न योग्यता ॥ १७ ॥ तदिदं
ति महाचा । त्वया वाच्यः प्रभुनिजः ॥क राजा त्वं महावाहु-रिदं दुश्चरितं क च ॥१७॥
कुलीना नाम कोलीनान् । कामं कामान् प्रचकते ॥ अहल्यामकुलीनस्तु ( चकमे मेघवा-
दू
॥६॥

·चरित्रं मृगाव' हनः ॥ १ए । गुरुवर्गे वैनयिकं । विरुवस्मरनिग्रहः ॥ यूनामपि शुनंयूनां । नैसर्गिकमिदं इयं ॥ ३० ॥ तस्मादधर्ममन्यायं । मा धर्मनृपते कृथाः ॥ सतीशापानलज्वाला-रसान्निश- ॥६५॥ । श्च मास्मन्नूः ॥ २१ ॥ अन्निधायेति गन्नीरं । दूती च विमसर्ज सा ॥ वप्रं संवर्मयामास । नूतन च सतौटवा ॥ २२ ॥ ततो दूतीमुखाद् झातं । राझा तदनुशासनं ॥ व्युतफाल इव हीपी । मापः प्राप विलक्ष्यतां ॥ २३ ॥ सोऽचिंतयदहो बुद्धि-रहो तत्प्रौढिरद्भुता ॥ यदा- नशस्त्रशास्त्रोऽपि । स्त्रियाप्येवं पराजितः ॥ २४ ॥ कुर्वे सर्वक तस्या । विक्रमोपक्रमं परं ॥ मत्कनुकेश शत्रूणा-मसौ दुर्गेण दुर्जया ॥ २५ ॥ इति चिंतामपीलिप्तं । तमूचुमैत्रिण- स्तदा ॥ देव नीतिविपर्यासः। पश्यैवं पर्यवस्यति ॥ २६ ॥ अस्य पापैकमूलस्य। महारं नम- हीरुहः ॥ श्क् परानवपुष्प । फलमन्यन्नविष्यति ॥ ७ ॥ श्तो मृगावती वीक्ष्य । तदा उर्जयमात्मजं ॥ राज्ये निवेशयामास । पैत्रिके पितृस- नं ॥ २७ ॥ हितवांस्तस्य सैन्येऽसौ । मंत्री यौगंधरायणः ॥ अजायेतां सुतौ वृक्ष-ध्वजि- त्ययोः॥ ५ ॥ श्येप साथ तीर्थेशो । यद्यागछेदपश्चिमः॥ ततो गतोपसर्गा स्यां ।। ६५ ।

·चरित्र
मृगाव
। तस्याश्रित्य पदध्यं ॥ ३० ॥ स एव व्यसनादस्मा-मामुन्मोचयितुं कमः॥ कर्षत्येषः प्र-
गे नास्वान् । नलिनी नलिनोदरात् ॥ ३१ ॥ अयोर्वीमुपकुर्वाणः । सर्वगीर्वाणपूजितः ॥ क-
ल्पद्रुमसमाकारः । कारुण्यैकमहार्णवः ॥ ३२ ॥ आलोक्य केवलालोका-तन्मनोऽन्यागमत्प्र-
भुः॥ परो हि महतामाति-परित्राणामः खलु ॥ ३३ ॥ युग्मं ॥ सर्वज्ञस्य सुरोप-व्या-
ख्यासदप्तस्तदा ॥ क्रुध्यधीराणि वैराशि । शशमुऽशमान्यपि ॥ ३४ ॥ ततोऽपसृत्य प्रद्यो.
तो- प्यावासान दूरमग्रहीत् ॥ अनावृतानि कौशांब्या । गोपुराणि च जझिरे ॥ ३५ ॥ त-
दाडाजग्मुर्जिनेशस्य । व्याख्यौकसि दिवौकसः ॥ नृपोऽपि चंम्प्रद्योत-स्तत्र प्रांजलिराययो
॥ ३६ ।। मनसा रोमकूपैश्च । विव्रती हर्षमंजसा ॥ आगान्मृगावती साई । वत्सराजेन
सूनुना ॥ ३ ॥
तत्रोपदेशपीयूप-स्तनयित्नुरनूत्प्रभुः ॥ चातक इव तत्पान-सज्जश्वासीजनो यदा ॥३॥
एकेन पाणिना धन्व । इषूनन्येन पंचपान् ॥ कारणं कलयन कश्चि-दाजगाम पुमांस्तदा ।
॥ ३५ ॥ सर्वझोऽयमिति झात्वा । विनीतः स्वामिनोंतिके ॥ मनसैव समारने । स संदेह-
॥६६॥

·चरित्रं
मृगावत
॥६॥
मपोदितुं ॥ ४० ॥ लोकोपकारमालोक्य । नाविनं नगवांस्तदा । वचसा स्वब पृलेति । स-
र्ववेदी तमादिशत् ॥ १॥ ततस्तारस्वरं संस-नेत्रमालाचितस्तदा ।। स व्याजहार नगवन
। या सा सा सेति कथ्यतां ॥ ४२ ॥ प्रामेति लगवानाद । तनिशम्य च गौतमः ॥ किमे-
तदिति पाच । लोकोपकृतये जिन ॥ ३ ॥ सानुकंपमोवाच । वाचयमचमूपतिः ॥ कया-
तिमहती सेयं । सावधाननिशम्यतां ॥४॥
अस्तीह नरतहो । पुरी चंपेति नामतः॥ सुवर्णकारः स्त्रीलोल-स्तत्रासीत्कर्मकिंकरः
॥ ५ ॥ लीलयैव पणे दत्वा । सुवर्णशतपंचकं ॥ वरेण्यकन्यकादर्श-मसौ वरयति कणात्
॥ ६ ।। शतानि पच पत्नीनां । तस्याऽजायंत च क्रमात् ॥ नोर्गेधनैश्च कामाग्नि-न तृप्य-
ति कदाचन ॥ ७ ॥ तासां मध्याञ्च यस्याः स्या-द्यदा नोगाय वारकः ॥ सा तदैवांगशृंगा-
र-मंगीकुर्वति नान्यदा ॥ 1 ॥ नरेण सोदरेणापि सिंलापो न कदाचन ॥ तासामनूच्च ता-
स्तेना-दह्यत निजमानसे ॥धए ॥ नित्यं निजामपि चायां । पुरुषाकारधारिणीं ॥ तदंतश्चा-
रिणी पश्यन् । व्यानशेऽमावसूयया ॥ ५० ॥ सदा तदीय नेदीयान् । निपलः संमुखो मुखं
॥६॥

·मृगाव चरित्रं ॥६॥ ॥ सोऽनिमेषादमैकिष्ट । वृषन्नः शनिवो यथा ॥ १ ॥ अन्यदा प्रीतिपात्रेण । मित्रेणामं- व्य गौरवात् ।। नोक्तुं नीतो विनीतेन । स्ववेश्मायं कथंचन ॥ ५३॥ युगपचिंतयामासुः । समस्ता अपि तास्तदा ॥ धिम् धिग् गुप्ताविव हिप्ता । वयमीालुनाऽमुना ॥ ५३॥ दीपां- कुरैरिघांधाना-मस्माकमतिनासुरैः ॥ नपयोगविधौ वंध्यै-रेन्निरान्तरणैः किमु ॥ ५५ ॥ अ- मिताऽगुरुकर्पूर-कस्तूरीचंदनादिन्तिः ॥ किमेनिर्वस्तुनिदारैः । क्लीबानामिव निष्फलैः॥५॥ अमीषां नोगपर्यायो । जावी वारकवासरे ॥ स च क्रमादतिक्रांत-दिनानां पंचन्निः शतैः ॥ ५६ ॥ बंदीकृत्य निरुताः स्म-स्तदनेन उरात्मना ॥ अद्य नो दुःखमादाय । याव- स्क्वापि गतोऽस्त्यसौ ॥५॥ तावत्स्वैरं परीनोगान् । विलसामो यहचया ॥ एवं मनसि कुवैत्यः । सर्वाः स्नांतिस्म तास्तदा ॥ ५ ॥ ततः परिमलोजारै-ऊंटित्याहूतषट्पदं ॥ सद्यो जागरितानंग-मंगरागं वितेनिरे ॥ एए ॥ हाराहारकेयूर-प्रमुखं सुमुखीजनः ॥ पर्यवत्त निजांगेषु । चिरदृष्टमिव प्रियं ॥ ६० ॥ वरैर्वनूवुर्वासोनिः । शोज़मानांगयष्टयः ॥ लावण्यै- कतरंगिएयो-ऽनंगसंतापहाश्च ताः ॥ ६१ ॥ यावषमशेष ताः । कृत्वा स्वःस्त्रीविजीत्वरं ।। ॥णा ·वरित्रं मृगाव ॥६॥ ता वालाः खलु विवोष्ठ्य-स्तिष्टत्यादर्शपाणयः ॥ ६ ॥ प्रत्यागतः पतिस्ताव-ताशीश्च निरीक्ष्य ताः ॥ धावतिस्म क्रुधा इंतुं । रूदाक्षरमधिक्षिपन् ॥ ६३ ॥ तासामन्यतमा तेन । मर्मणि प्रहता तथा ॥ प्रवासमसवस्तस्या । नयादिव यथा व्यधुः ॥६५॥ ततचिंतितमन्या- नि-नयोनापितवेपथु ॥ एपोऽस्मानपि खल्वस्याः। पनि पांधीकरिष्यति ॥ ६५ ।। ततोऽ- सौ ध्रुवमस्माक । वध्यो वधसमुद्यतः ॥ हतानि संमुखं हेतु-रुबलंति जलान्यपि ।। ६६ ।। तान्तिरित्याप्तरोपान्निः। सममादत्य दर्पणैः॥ पराशुराशु स क्रूर-श्चक्रे वक्रमनःस्थितिः॥६॥ पति व्यापाद्य ताः सर्वाः । पश्चात्तापमिति व्यधुः ॥ नविता नः परीवादः । पतिव्या- पादिका इति ॥ ६ ॥ पापानां तत्वतो नास्ति । शरणं मरणं विना । अन्यथा नो धरित्री. शो। दमविदमयिष्यति ॥ ६ ॥ न च स्मः पातकादस्मा-न्मुखं दर्शयितुं दमाः ॥ नरीक- त्य ततो मृत्यु । यामो उःखांबुधेस्तटं ॥ ७० ॥ एवं विमृश्य निःदेपि । घनमिंघनमालये ॥ तत्राशुशुकणिस्तत्र । चात्मा तानिस्ततः क्रमात् ॥ १ ॥ अकामनिर्जरायोगा-न्मृत्वा च शुन्नन्नावतः ॥ नरेष्वजनि तत्रासा-मेकोनं शतचचकं ॥ ७॥ नरास्ते च समीपस्था। दै- ।।दए ।

·चरित्रं मृगाव र ॥०॥ वादेकत्र संगताः ॥ विषमेऽध्युषिताः शैले । दस्युतां पर्युपासते ॥ ३३ ॥ या हता प्रेयसी ते- न । प्राप्य तिर्यक्षु जन्म सा ॥ स्फीते विप्रकुले सापि । पुत्रत्वेनोदपद्यत ॥ ७ ॥ मृत्वा सुवर्णकारश्च । तिर्यक्षु बहुधात्वनूत् ॥ ततः कर्मवशात्तस्य । स्वसाऽजनि कनीयसी ॥ ७५ ।। स तदानीं विनीतात्मा। तनुजन्मा हिजन्मनः॥ पंचवत्सरदेशीयो । निर्देशाहश्च वर्तते ॥ ॥ ७६ ॥ ततः स तस्या बालाया। नृशं चपलतास्पृशः ॥ मातापितॄन्यामादिष्टो । बाल्यत्वे कीमनकृते ॥ ७ ॥ स पाणिना स्पृशन्नंग-मत्यंतमृदुचारिणा ॥क्रमात्तस्याः स्मरस्मेरं । गुह्य- देशमथाऽस्पृशत् ॥ ७० ॥ सा रोदनं विसस्मार । सस्मार स्मरकर्मणां ॥ तदा नरकरस्पर्श- कूणिताक्षी बनूव च ॥ अए । ततोऽसौ विदितोपायः । सर्वदैवाऽकरोत्तथा ॥ सांकुरितमहा- नंदा । रोदनाहिरराम च ॥ 6 ॥ तथा कुर्वतमालोक्य । कदाचित्पितरौ नृशं ॥ क्रोधावेशा- नमाक्रुश्य । निरवासयतां गृहात् ॥ १ ॥ अथ निर्वासितो दूर-मटवीषु परिभ्रमन् ॥ स तैः प्राग्जन्मसंबई-दस्युनिः समगवत ॥ २ ॥ ततः संमिलितेनाथ । विधेरादेशतस्तथा ॥ च- के पंचशती पूर्णा । दस्यूनां तेन दस्युना ॥ ३ ॥ बालिका साथ बाल्येऽपि । तीव्रवेदोदय. ॥॥

·चरित्रं
मृगाव
॥ १ ॥
त्वतः ॥ उराचारप्रवृत्ताऽनू-दहो कामस्य वामता ॥ ४ ॥ सा कन्यापि कुशीलेति । पितृ.
ज्यामपि तत्यजे ॥ तरवोऽपि त्यजत्येव । उर्वातोपहतं फलं ॥ ५॥ साऽनर्गलेश्यियामा। ग्रा-
ममेकमशिधयत् ॥ स्वैरिणीत्वेन तत्रापि । गणिकात्वे ह्यवर्तत ॥ ६ ॥शतानि पंच ते चौ-
राः। कुतोऽप्येत्य निरत्ययं ॥ लुटनैकपटीयांस-स्तं ग्राममुपद्रुवुः ॥ ७ ॥ तस्य कुप्यम-
कुप्यं च । धनं जीवधनं च ते ॥ गृहीत्वाऽकृत्यनिष्णाता | निजं स्थानं प्रतस्थिरे ।। ७ ॥
तानालोक्य प्रियालोक-सुखस्वादमवाप्य सा ॥ तेषु पूर्वनवाऽन्यासाद् ॥ रिरंसामास-
साद च ॥ ५ ॥ ततस्तान् व्रजतोऽवादी-ददो साहसिकोत्तमाः॥ मे मुखं हृदये यन । त-
न वस्तस्करव्रतं ॥ ए ॥ एपास्मि नवतां नित्य-मर्थसंपादनक्षमा ।। तन्मामह्नाय गृह्णीत ।
संगृह्णीत सुखश्रियं ॥ ए१ ॥ तनावशास्ततस्तेऽपि । सगीरंतेस्म सस्मिताः ।। एहि नई द्रुतं
शर्म | गृहिण्यामः परस्परं ॥ ए ॥ तामित्युक्त्वात्मना साकं । ते निन्युनिजपर्वते ॥ मृगा-
की तादृशीं प्राप्य । कः सकामो विमुंचति ॥ ए३ ॥ तत्राऽहोरात्रमप्येतां । ते प्रत्येकमने-
कथा ॥ विकस्वरस्मराः स्मेर-मुखांनोजामभुंजत ॥ एव । तथापि मन्मयोन्माद-स्तस्याः
॥ १ ॥

·चरित्र
मृगाव
॥॥
प्रत्युत वाईते ॥ कंडूयनादि कंडूति-वईते कामपामयोः ॥ एए ॥ तां तयाक्रम्य भुंजाना-
स्ते चक्रुरिति चेतसि ॥ एतस्याः खलु नाव्येव-मवलाया बलक्ष्यः ॥ ए६ ॥ तद् हितीया
हितायास्याः । कार्यास्मान्निरसंशयं ॥ अस्मनोग विन्नागेन । या नित्यं सुखयत्यमुं॥ ए॥
एतहिचिंत्य चक्रेऽस्या । लोगश्रम विन्नागिनी ॥ अपरा युवतिः कापि । तैरत्यंतदयालु-
निः॥ ए७ ॥ तत्र या प्राक्तनी पत्नी । सा खेदमतिमेपुरं ॥ सपत्नीसंगमालेन्ने । सर्वस्वह-
रणादिव ॥ एy ॥ अथाचेतुं प्रवृत्तायाः । कामं कामसुखश्रियं । व्यापादनं कनीयस्या-स्त-
स्याः सा स्म समीहते ॥ २० ॥ परं सा सन्निधौ तेषां । न तां तुमनूत्प्रभुः ॥ प्रौढगोप-
परीवारां । वृकी मुग्धामजामिव ॥ १ ॥ एकदा क्वाप्यवस्कंदं । दातुं तेषु गतेष्वसौ ॥ कूपो-
पकंठमानीय । मुग्धामेतामन्नापत ॥ २ ॥ अंतःकूपं किमप्येत-न्मनुष्यानं हि दृश्यते ॥ त-
तोऽसौ तत्र पश्यती । तया प्रिं निचिदिपे ॥ ३॥ अथ सा नः क पत्नीति । ते पप्रच्छुरु-
पागताः ॥ जानीय यूयमेवेति । तेभ्यः साऽप्युत्तरं ददौ ॥ ४ ॥ इत्यसूयोत्तरात्तस्या । विझै
विंझायि तैः कृणात् ॥ सा वराकी सपत्नोति । नूनं व्यापादिताऽनया ॥ ५ ॥ अथ विप्रसुत-
॥७॥

·मृगाव
चौर-श्चितयामास विस्मितः ॥ प्रपंचः पंचबाणस्य । गेयस्य च वचोऽतिगः॥६॥ यद् वि. चरित्रं
तीयामियं दत्वा । लोगश्रमविन्नागिनीं ॥ एवमेकैव सहते । कामं कामविझवनां ॥७॥
श्वमुत्कटकंदर्पा । किं न नाम नवेदियं ॥ बाल्येऽप्यनल्पचापल्या । सा हि ऽष्टा स्व.
सा मम ॥ ७ ॥ अथवा संशयोन्माथी । वीरोऽन्यर्णेऽस्त्युपागतः॥ ततस्तमलिगबामि । पृ.
छामि च यदृछया ॥ ए ॥ अन्येत्येति धिया पृछन् । प्रजनं मनसैष मां ॥ प्रभं लोकोपका-
राय । कारितो गिर्मयं मया ॥१॥ तदेष विषयग्रामो। निःसीमः परित्नाव्यतां ॥ नागरा अपि
रगेण । यत्र वास्तव्यतां दधुः ॥ ११ ॥ छुरितः कपिकच्चेव । पुरुषो विपयेवया ।। रति न
लन्नते क्वापि । जवनोपवनेष्वपि ॥ १२ ॥ यः संजोगेन निष्णातः । कामतृष्णां चिकित्सति
॥ स त्रिदोषनवं दुःखं । सर्पपा संजिहीर्षति ॥ १३ ॥ लीलयैव गुणग्राम-मुदयो मकरध्व-
ज. ॥ लम्मीकरोति सहसा । कशानुरिव काननं ॥ १४ ॥ न स मंत्रो न तंत्रं । गुर्वाझापि ॥ ३॥
न सा क्वचित् ।। पंचेषु विषदोपोचा । लहरी येन शाम्यति ॥ १५ ॥ अहो मोहमयं नव्यं ।
कामिनीनयनांजनं ॥ च विपर्ययज्ञानं । येनोदेति पदे पदे ॥१६॥

·मृगाव चरित्रं ॥॥ अंगनानाममी केशान् । बनि जानंति बर्दियां ॥ नेत्रे सरोरुहपत्रे । कपोलौ काम- दर्पणौ ॥ १७ ॥ अधरं विधुमं वक्त्रं । पार्वणं रोदिलीपति ।। पयोधरौ सुधाकुलौ । करौ क. पडपल्लवौ ॥ १७ ॥ नान्निं चेतोभुवो वापी । जघनं सिंधुसैकतं ॥ करू च कदलीस्तंन्नी। चरणौ च कुशेशयौ ॥ १५ ॥ त्रिनिर्विशेषकं ॥ एवं वामदृशामंग-मनंगाशयविह्वलाः॥ मां- सास्थिमयमप्येत-कामिनो मन्वतेऽन्यथा ॥ २० ॥ परिणाममदापुःखं । दुःखमूलमिदं ज. नाः ॥ सुखं वैषयिकं तन्मा । सुखं जानीत जातुचित् ॥१॥दीतशंकमनातंक-मात्यंति- कमयाऽव्ययं ॥ ऐकांतिकमनंतं यत्सुखं जानीत तत्सुखं ॥ १२॥ पयोमुचि जगन्नाथे। वा- क्सुधामिति वर्षति ।। आसीझ्याख्यासद क्षेत्र । सद्यः संवेगशावलं ॥३३॥ देशनामृत- मापीय । शांतमोदमहावियः ॥ सोऽपि स्वामिसुदस्तेन । स्तेनः प्रव्रजितस्तदा ॥ २५ ॥ अथ सानंदमुचाय । संमीलत्करकुमला ।। प्रभुं विझपयामास । समयझा मृगावती ॥ ॥ २५ ॥ त्वयैवं कल्पिता स्वामिन् । देशनाद्य यया त्वदं ॥ सुधासधर्मिणीचके । चकोर्या श्व चंडिका ॥ ७ ॥ तन्मालवेशमापृश्य । दूरमुछिन्नमत्सरा ॥ जिनेश प्रबजिप्यामि । तव ||४|| ·चरित्रं मृगाव । उए॥ पादातिकेऽधुना ॥ २० ॥ तीर्थनाथस्ततोऽवादी-निजाननान्मनोरयान् ॥ समर्थयेयास्त्वं मा. स्म । विलवेथाः पतिव्रते ॥ २ ॥ मृगावती ततश्चडं । चंप्रद्योतनूपति ।। नपेत्याऽनाकुलं रम्य । सप्रश्रयमन्नापत ॥ ३० ॥ यत्नवास्यानिलापस्य । जातास्मि प्रतिकूलिकी ॥ आत्मा- नुकूलमेवैत-जानीयास्त्वं जनाधिप ॥ ३१ ॥ नगवदनांनोज-किंजल्कान कस्कहारिणः ॥ नपदेशानिमान राजन् । कदाचिन्मास्म विस्मरः ॥ ३२ ॥ इदानीमनुमन्यस्व । संयमग्र. दणाय मां ॥ यः स्वर्गमपवर्ग च । मार्गोऽयमुपतिष्टते ॥ ३३ ॥ विवेकोक्तित्तिरित्युक्तः। पर्प- त्प्रत्यकया तया । अपत्रपिष्णुर्धात्रीश-स्तां तथेत्यनुमन्यत ॥ ३५॥ आयतिज्ञा ततो राझी । प्रद्योतपृथिवीभुजः ॥ अयोदयनमुत्संगे । निचिकेप तनुरुहं ॥ ३५ ॥ दत्वा दानानि दीने- न्यः । प्रवर्त्य च महोत्सवं ॥ प्रनुपादांतिके प्रीता । प्रपेदे साथ संयमं ॥ ३६ ॥ तां गृहीत. व्रतां वीक्ष्य । प्रियाः प्रद्योतनूभुजः ॥ अष्टागारवतीमुख्याः । संगत्यागं वितेनिरे ॥ ३७ ॥ प्रश्नकयो जिनान्यणे । चौरः प्रवजितः पुरा ॥ स वोधयितुमेकोनां । चौरपंचशती ययौ ॥ ॥ ३० ॥ आख्याय विषयोछेदां । देशनां प्रभुनिर्मितां ॥ जागृजाग्यः स वैराग्यं । तेषामप्यु. ॥ उए ।

·- चरित्रं मृगावण दमीलयत् ॥ ३५ ॥ ततस्तेऽपि समस्तेऽपि । यो पित्सौख्यपराङ्मुखाः॥ नन्मीलनावनास्मे- र-मुररीचक्रिरे व्रतं ॥ ४० ॥ तया स्त्रिया तथा नोगा-त्पापपायमजितं ॥ यथा नरकमा. गेंऽपि । नैव तस्यास्युटिष्यति ॥ १ ॥ अथ प्रदातुमारेने । शिक्षा दीदामिव स्वयं ॥ सुधावीचिमुचा वाचा । मृगावत्यै जि- नोचमः ॥ ४२ ॥ कल्याणि नाविकल्याणः । कश्चिदेव विपश्चितां ॥ कुर्यान्मनोरथानेतान् । सन्नते विरलः पुनः ॥ ४३ ॥ उर्लनः संयमो लेने । तत्वया झाततत्वया ॥ तनित्यमप्रमत्ता- पि । कल्पोऽयमिति शिक्ष्यते ॥ ४ ॥ प्रयतेयास्तथा नरे। यया नशेण युज्यसे ।। प्रव. ज्याक्लेशमप्येनं । मन्येथा व्यर्थमन्यया ॥ ४५ ॥ केवसेनापि शीलेन । दुर्लनं लब्धवत्यसि ॥ संयमेनामुना किंतु । त्रैलोक्यमपि जेष्यसि ॥ ६ ॥ ततो झाने क्रियायां च । प्रवर्नेथाः प्रयत्नतः॥ सदैव ध्यमेतहि । विहि सिहिनिबंधनं ॥ ७ ॥ प्रमादमादरान्मुक्या। तत्वसर्व- स्वदृश्वरि ॥ ज्ञानदर्शनचारित्रे । आयुष्मति मतिं कुरु ॥ ४ ।। तथेति प्रतिपेदाना । शिक्षा सर्व विदा तदा ॥ असौ चंदनवालायाः । प्रवर्तिन्याः समर्पिता ॥ ४ ॥ सा जिनेशोपदेशं

·चरित्रं
मृगाव
|॥33॥
तं । कुर्वती सर्वतो हदि ॥ तदन्यासे कृतान्यास । प्रसादयति सादरं ॥ ५॥ अनन्यसह-
शोऽन्यत्र । जगाम नगवानपि ॥ जिनेशस्त्वंशुमालीव । नैकत्र कुरुते स्थिति ॥ ५१ ॥ चं-
डप्रयोतनूपालः । पालयन स्वं प्रतिश्रुतं ।। पुनः सस्थापयामास । पुर्यामुदयनं नृपं ॥५॥
नवं राजानमापृश्य । समुत्सुकपरिबदः ॥ ततोऽवंतीमवंतीशः । क्रमशः प्रानिशात्पुरीं ॥५॥
अथ गमितसमस्तप्रत्यनीकांधकारो । मतिविनवगन्नस्तिद्योतितन्यायमार्गः ॥ नदयमुदयनो-
ऽयं नव्यमासाद्य सद्यो । रविरिव भुवि तेजो निःसमानस्ततान ॥ ५५ ।। इति मलधारिश्री.
देवप्रत्नसूरिविरचिते श्रीमृगावतीचरित्रे तृतीयो विश्रामः ॥
॥ अथ यतुर्थो विश्रामः प्रारभ्यते ॥
अथ वत्सेश्वरो वत्स्यान् । प्रशशासोप्रशासनः ॥ परं निरंतरं मातु-रस्मापन्मिातृवत्स-
लः॥१॥ रिक्तं प्रणामसंपृक्त-र्मातुश्चरणरेणुनिः ॥ नालस्थलं महीपालः । समालिन्यमम-
न्यत ॥ २ ॥ प्रजयोपास्यमानोऽपि । जनन्याः पर्युपासनं ।। विनासौ सततं तेन । राज्येना-
पि न पिप्रिये ॥ ३ ॥ ननानमानसं प्रेक्ष्य । प्रेदावानथ पार्थिवं ।। तं नुनोद विनोदेषु । मं-
।
॥ ७॥

·चरित्र मृगाव ॥3॥ त्री यौगंधरायणः ॥ ४ ॥ ततः कदाचिन्मनेन-मत्रमूपतिवित्रमं ॥ सोऽधिरूढः श्रियं दधे । निबिमौजा बिमौजसः ॥ ५॥ कदाचिचतुरं जात्यं । सोऽतिरेकात्तुरंगमं ॥ अशिक्षयजतीश्चि- त्राः । शालिहोत्रविचक्षणः ॥ ६॥ स्वसवित्रीचरित्राणां । स प्रबंधैः स्वयं कृतैः ॥ चके घो- षवतीपाणिः। कदाचिदुपवीणनं ॥ ७ ॥ गत्वा वनेन्यो वन्येन्नान् । मत्तानपि कदाचन ॥ व- श्यान घोषवतीनादात् । स कृत्वा पुरमानयत् ॥ ७॥ एवं वशीकृताऽनेक-मत्तानेकपसंह- तिः ॥ नूयसीमयामास । स वासवसमः समाः॥ ए॥ अवतीन रन्येद्यु-र्गिसागरमा- रुतिः ॥ लोहजंघाह्वयो दूत-स्तमागत्येत्यनाषत ॥ १० ॥ राजन प्रभुरवंतीनां । त्वामाद स्ने- हनिरः ॥ सगर्वाः सर्वदेवेन्यः । संपर्यतामवंतयः ॥ ११ ॥ कृतार्थनेत्रनिर्माणो । नूयाउ- ज्जयिनीजनः ॥ त्वदीयदर्शनेनास्तु । चिरान्नः पारणं दृशोः ॥ १२ ॥ वत्सा वासवदत्ता मे । समेत्याध्याप्यतामिह ॥ अदृष्टपूर्वगंधर्व-कलासर्वस्वमंजसा ॥१३॥ इत्युक्तिवंतं ते दूत-मवा- दीन्मेदिनीपतिः ॥ प्रनाते प्रथयिष्यामः । सकर्ण तव निर्णयं ॥ १५ ॥ इत्यादिश्य तमुर्वीशः । प्रपदें मंत्रिमंडपं ॥ मंत्रिणे कथयामास । तच्चावंतीशवाचिकं ॥१५॥ नवाच सचिवो. ।।जा ·मृगाव चरित्रं ॥७॥ स-स्ततो यौगंधरायणः॥ वयं विप्रकृतास्तेन । स चास्मान्निरनेकधा ॥ १६ ॥ तदस्माक- मय देव । देवानामिव दुर्मदः ॥ सदैवाऽकत्रिमः शत्रु-विधुतुद श्वाधिकं ॥ १७ ॥ पुरा नो दुःखद कर्म । यदनेन उरात्मना । चक्रे तदलमालप्य । किं च देवोऽपि वेति तत् ।। १७ ।। तन्नाथ विपिस्तस्य । गृहे गंतु न युज्यते ॥ किं तु राजसुतात्रैव । कलामध्येतुमेतु सारण तदाकलय्य राजापि । वचस्तस्य वचस्विनः ॥ सहेलं लोहजंघाय / प्रातः प्रत्युत्तरं ददौ ॥ ३० ॥ सा पार्थिवेन शिक्षार्थ । शिष्या नः प्रेष्यतामिह ॥ विनयो विनयादेति । गुवैतिक. मिति क्रमः ॥ २१ ॥ इति लब्धोत्तरो दूतः । प्रद्योताय महीभुजे । गत्वा निवेदयामास । यथादृष्ट यथाश्रुत ॥ १२ ॥ अथ वासवदत्तेति । मधुरामकरावलीं ॥ मुहुर्वत्साधिपो ध्याय- न । प्रसादं वरमासदत् ॥ २३ ॥ परेयुर्विपिनोद्देशा-गादेत्य वनेचरः॥ विनयावनतः क- श्चि-उत्सराज व्यजिज्ञपत् ॥ ४॥ तव सीमांतकांतार-पर्यते पर्यटन मन्नो ॥ वन्योऽस्ति निजशौंमीर्य-निर्जिताशागजो गजः ॥ २५ ॥ संवर्मितेन महता । ततः सैन्येन दुईरः॥ व- न वनेचराख्यात-वर्त्मना निर्ययौ नृपः ॥ २६ ॥ देशे दवीयसि क्वापि । व्यवस्थाप्य विरू- ||ए॥

·चरित्रं
मृगाव०
॥6॥
प्रिनीं ॥ दधद्घोषवतीमेकां । सोऽचलत्करिणोंतिकं ॥ २७ ॥
अथाग्रेनूतमालोक्य । कुंजरं राजकुंजरः ॥ करेण कीणमादाय । मंजु वीणामवीवद-
त् ॥रणा विपंचोनादपीयूष-अक्षालुमनसो मृगाः॥ अखंडमंडलीबहाः। परितस्तं सिषेवि-
रे ॥ ३१ ॥ अवेल्लनस्य वल्लक्या । यदा कर्णाध्वनि ध्वनिः॥ योगी श्व नागेंः। स्तिमि-
तांगस्तदाऽनवत् ॥३२॥ कूणिताकम विक्षिप्त-कर्णतालमनाकुलं ॥ एत्य राज्ञौतिके तस्थौ ।
भुवि न्यस्तकरः करी ॥ ३३ ॥ तश्रावस्थे ततस्तस्मिन् । नृशं रत्नसानिनरः ॥.स वीणां वा-
दयामास । सकलो निष्कलस्वनं ॥ ३५ ॥ निःशेषविषयत्यागी। नूतग्रामश्चराचरः ॥ तदे-
काग्रः समग्रोऽपि । जझे वाचंयमस्तदा ॥ ३५ ॥ सोऽपि दत्तसुधावादे । नादे निर्मग्नमानसः
॥ न वेद क्वास्मि कोऽस्मीति । योगीव ध्याननिश्चलः ॥ ३६ ॥ नियोतिस्म ततोऽकस्मा-
सिंधुरोदरकोटरात् ॥ नटाः शस्त्रस्फुटाः क्षिप्रं । बिलादिव महोरगाः ॥ ३७ ॥ अहो गृह्णीत
गृह्णीत । जीवग्राहममुं नृपं ॥ मास्म यासीदिति क्रूरा-स्ते जजम्पुः परस्परं ॥ ३० ॥ वल्ल-
कीसलकीसांइ-रसलालसमानसः ॥ सुनटैनिकटीनूय । रुरुधे राजकुंजरः॥ ३५ ॥ का-
॥०॥

·चरित्रं
मृगाव
॥१॥
कोलैरिव तैः पापै-निरुः शाठ्यकर्मः ॥राजहसः स मीमांसा-मिति चेतसि निर्ममे ॥
॥ ॥ नाय दंतावलः सत्यः । किंतु यंत्रमयः स्फुटं ॥ तदिदं विदधे कूटं । मम बंधाय
केनचित् ॥ १ ॥ एवं विपंचीव्यापार-पारवश्यमुपेयिवान् ॥ बलेन ही गृहीतोऽस्मि । धि.
ग्मामिबमनायुधं ॥ ५२ ।। आपदामापतंतीना-माकर्षणकरं परं ॥ दुर्व्यसनं समाख्यातं ।
विनिर्मदीममले ॥ ४३ ॥ महेनबंधव्यसन-चारमासाद्य मेऽद्य तत् ॥ समागता विपत्मा-
ढा । या तरीतुं न पार्यते ॥ ४ ॥ याप्यापत्तरणोपाया । सापि दूरे विरूथिनी ॥ सेयमपा-
राकूपार-पेतुपः पोतविच्युतिः ॥ ४५ ॥ इति मिमांसमानोऽसौ । वत्सानां परमेश्वरः ॥ न.
त्पाट्य सुनटैनीतः । पुरः प्रद्योतनूपतेः ॥ ६ ॥ अवदातानुसारेण । प्रद्योतः पारितोपिकं ॥
वितीर्य तेषामादेशं । गमनाय समादिशन् ॥ ७॥ कौशांवीशमवंतीशः । संन्नाव्य स्निग्ध-
या दशा | निजसिहासनस्याई । गौरवेण न्यवीविशत् ।। ७ ॥ आलपञ्च महीपालं । महा-
वादो कलावुधे ॥ अमीनिश्वलितोऽस्मीति । मास्मांतर्मनसः कृथाः ॥ ४ ॥
गजेंशश्च नरेशश्च । सुवंश्याः सत्त्ववृत्तयः॥ सत्कारायैव बद्ध्यंते । बलतोऽपि निजाधि-
॥ ॥

·चरित्र मृगाव ॥२॥ निः ॥ ५० ॥ सदानिक्षुन्निः संतो। नवादृशान् प्रचढ़ते ॥ निःपीमिता अपि मुहु-माधुर्य न त्यजति ये ॥५१॥ ते हि सर्वत्र सत्कारं। लनंते गुणसौरत्नात् ॥ विन्यस्यंते शिरस्येव । कु- सुमानि मनीषिन्निः ॥ ५५ ॥ तदेतस्यापराघस्य। कौशांबीश त्वमीशिषे ॥ चंशे नन्नश्च नूमिं च । समं विलनते न किं ।। ५३ ॥ वालगोपालयोरेषा । लक्ष्मीरायतने यथा ॥ सम- स्तापि तथा वत्स । वत्सेश्वर तवाप्यसौ ।। एच ॥ तवोपयोगिनी ह्येगा। सफलीनवति स्फु. टं ॥ मपकारैकसारं मे । तच्चो मंतुमईसि ॥ ५५ ॥ समानीय तदानीं त्वां । ममैवोत्संग- संगितां ॥ स्वयं देव्या मृगावत्या ॥ तातीयांकः सुतः कृतः ॥५६॥ जलाशयाने कंगता- त्वयि मे प्रार्थनागवी ॥ प्रत्यादेशन्नयाछत्स । वितनोति गतागतं ॥ ५७ ॥ संजावयसि चेदा- नीं । प्रतिषेधाऽनयादरैः । तदेषा चरति स्वैरं । त्वदीयश्रुतिगोचरे ॥ ५० ॥ अथ वत्सेश्वरो- ऽजब्प-त्ससौष्टवमनिष्ठुरं ॥ मम वः सांत्वनान्नष्टो । हयग्रहपरानवः ॥ एए ॥ पितृकर्तृक- वात्सल्या-चित्तं क्रीतमशंकितं ॥ कार्ये महेतुके क्वापि । ममादिश नरेश्वर ॥६० ॥ सत्यु- पादानसामर्थ्ये । तत्कार्यकरणकमः ।। धात्रीधव तवादिष्टं । को नाम कुरुतेऽन्यथा ॥३१॥ ॥॥

·चरित्रं
गाव
नवाच चंमप्रद्योतः । कुलोद्योत निशम्यतां ॥ अस्ति वासवदत्तेति। पुत्री मे गोत्रजीवि.
तं ॥ १२ ॥ आराधितेन दत्तेयं । वासवेन सुता मम ॥ ततो वासवदत्तेति । मयाऽस्या ना-
म निर्ममे ॥ ६३ ॥ श्रीनिर्विशेषाऽशेषांगा-मेतां निर्मितवानपि ॥ वेधा बनूव दुर्मेधा । व्य.
गयनेकया दशा ॥ ६॥ एकेन सौरनेणेव । नयनेन विना कृता । कर्णिकारस्य साधयं ।
विनरामास मे सुता ॥ ६५ ॥ तदेवलांचनामेनां । को नाम परिणेष्यति ॥ श्यं मामन्वहं ई-
त | चिंता जागरयत्यलं ॥ ६६ ॥ कलाशिकासु दक्षत्व-मस्याः केवलमीक्ष्यते ॥ तत्सुधीनि-
रूपाध्यायै-रेनामध्यापयाम्यहं ॥ ६॥ कला संप्रति गांधर्वी । निःशेषाऽप्यवशिष्यते ।। 5-
हितुर्मे तदेतस्या-स्त्वमाचार्यकमाचर ॥ ६ ॥ विवस्वानेव तेजस्वी । वायुरेव महावलः॥
अंनोधिरेव गन्नीर-स्त्वमेवैकोऽसि वैकः ॥ ६॥ ॥ अध्यापयेथाः किंत्वेतां । प्रतिसीरातिरो-
दितः ॥ येनगा निजदोषेण । मनागपि न लज्जते ।। ७०॥ कठे च घोषवत्यां च। ध्येऽपि त्वं
प्रगल्लसे ॥ नन्नयस्यापि चैतस्य । पात्रं पुत्रीयमस्तु मे ॥ १ ॥ तत्तथेति प्रपेदाने । शता-
नीकतनूरुहे ।। गंधर्वशालामुर्वीशः । स ततो निरमीमयत् ॥ ७ ॥ वत्सराजः सुखं तस्थौ ।
॥३॥

·चरित्र
मृगाव
॥ ७॥
तस्यां प्रद्योतनूपवत् ॥ अवाप नांगरकेन्यः । स्वदेशगमनं पुनः ॥ ३ ॥
कचे वासवदत्तापि । पृथिवीपतिनाप्यथ ॥ वत्से तव कलाचार्यः। सर्ववित्समपद्यत ॥
॥ ७ ॥ न गीते लब्धसौन्नाग्य-स्तत्परः सोऽपि तुंबरुः ॥ न चापि वल्लकीनादे । नारदोऽ-
पि विशारदः ॥ ५ ॥ प्रतिगात्रं स्फुरच्चित्र-श्चित्रपंककलंकितः॥ किंतु सोऽस्ति ततोऽधीष्व
। पटांतर्धानवर्तिनी ॥ ७६ ॥ चापल्यात्पटमुत्पाव्य । त्वं चेदालोकयिष्यसि ॥ तव पुत्रि दुर-
तोऽय-मामयः संक्रमिष्यति ॥ ७७ ॥ प्रद्योतेन ततः सर्वै । तथेति प्रतिपेषी-॥ कलां ग्राह-
यितुं तस्य । संघ्रमेण सुतार्पिता ॥ ७० ॥ यथा गानं तथा तानं । यथा रागं तथा स्वरं ।।
यथा मूर्बितमेतस्या । वत्सराजः समादिशत् ॥ उए । अचिरेणैव गंधर्व-कलायाः पारदृश्व-
रीं ॥ तां वीक्ष्य मेने वत्सेशः । स्वस्मादपि सुमेधसं ।। ७० ॥ अयं ध्वनिरियं प्रज्ञा । त्वया-
ऽस्याश्चेदसृज्यत ।। अकारि तत्किमेकादी-त्युपालब्ध स वेधसं ॥ १॥ तां कलां पश्यत-
स्तस्याः । स्मृत्वा राज्ञश्च तच्चः॥ नन्मीलंति निमीलंति । वत्सेशस्य मनोरथाः ॥ ॥
अथास्याः श्रवणधारे । प्रविश्योदयनश्वरः ॥ जहार चौरव चिनं । राजन्वत्यामपि क्षितौ ।।
॥४॥

·मृगाव
चरित्रं
11
॥ ३ ॥ हृतचित्ततयाऽत्यंत । तस्य वीक्षणकांक्षिणी ॥ सातिविस्वरमध्येष्ट । नटे स्यातिक
न चेतसि ॥ ४ ॥ स विस्वरमधीयाना-मेनां चुकोश कोपतः ॥ प्राः काणे सर्वशून्यासि ।
यत् शिक्षा कुरुपेऽन्यथा ॥५॥ सा सादेपमधिक्षिप्ता । चुकोप च जजल्प च ॥ आः कुष्टिन
निष्ठुरालापा-त्रात्मानं वेसि कुत्सित ॥ ६ ॥
वत्सराजस्ततो दध्यौ । कथं कुष्टीति नापते ॥ ज्ञातं यादृगहं कुष्टी। काणेयमपि ता-
दशी ॥ ७ ॥ कटित्येव पटी याव-दयमुदिप्य वीक्षते ॥ तावद्ददर्श तां फुल्ल-नेत्रनीलो.
त्परायीं ।। ॥ तामुहीक्ष्य विशालाकीं। स नूम्यर्को व्यतर्कयत् ॥ किं रतिः किमियं
लक्ष्मीः । किं शची किं नु रोहिणी ॥ ए ॥ अत्यर्थमर्थये नेत्रे । तमुन्तिप्य पदमणी ॥
एतस्या रूपपीयूपं । पिवतं निन्नृतं युवां ।। ए ॥ अस्याः काणत्वमाकर्ण्य । मनस्त्वमासी-
स्कूणितं ॥ नवानिलापकल्लोलैः। संप्रत्यस्यां प्रसृत्वरं ॥ ए१ ॥ प्रद्योतजापि तं वीक्ष्य । चि-
तयामास विस्मिता ॥ आदिष्टमन्यथा पित्रा । चक्षुामन्यदीयते ॥ ए॥ वेधसा रत्नसे.
नास्य | कायात्सायोपजीवनात् ॥ नूनं निर्मिमिरे चंप-महेश्मदनादयः ॥ १३ ॥ सैव
चूर
॥५॥

·चरित्र
मृगाव
मामणिः स्त्रीणां । पुष्पास्त्रः शस्त्रवांस्तया ॥ तयोदयं तपस्तप्तं । या प्रियाऽस्य नविष्यति ॥
॥ ए ॥ मम नूयादयं प्रेयान् । नेयमित्रापि मेऽईति ॥ दरिदः किमु कटप-मिचन्नप्यधि-
गवति ॥ एए॥
नाऽस्यांकपंकजे हंसी । मां तातोऽपि चिकीर्षति ॥ कुष्टीति व्यपदेशेन । कुतोऽसौ नि-
हुनेऽन्यथा ॥ ए६ ॥ अन्योऽन्यालोकनोद्भूत-तदेकध्यानयोस्तयोः ॥ आगात्कांचनमालेति ।
राजपुन्याः प्रिया सखी ॥ ए ॥ तौ विलोक्य तश्रावस्यौ । सा निश्चिक्य विचक्षणा | न-
दनून्नूनमन्योऽन्य-मनयोः प्रेम निर्नरं ॥ए॥ सलज्जौ प्रेमयुक्तौ च । तौ विदित्वा च साऽव-
दत् ॥ अहो वां किमियं लज्जा । किं वाऽाकारस्य गृहनं ॥ एए। इदं गुह्यमगुह्यं वा । परे न
पुनरात्मनि ॥ अनिद्भुतव्यं गोप्याह-मात्मैव युवयोः पुनः ॥१०॥ ममोपयाचितैरेप । जझे
वां प्रेमसंक्रमः ॥ योग्योऽयं युवयोर्जीया-द्योगो विष्णुश्रियोरिव ॥१॥ तदिचं विदितप्रे-
म्यो-स्तयोः कांचनमालया ॥ सुखोत्कर्पण कौमारो-चितानि दिवसान्ययुः ॥२॥ अथोदय-
नमाहूय । चंप्रद्योतनूपतिः ।। निवेश्यासिने प्रीत्या । सगौरवमवोचत ॥ ३॥ हास्ति ह.
॥६॥

·चरित्रं
मृगाव
॥3॥
स्तिरत्नं मे | नानाऽनिलगिरिवली ।। यार्जितजितो मन्ये । दिवमैरावणो ययौ ॥ ४ ॥ एत.
दीयमदासार--सारिणीवारिसकतः ॥ श्यं मदीयराज्यश्री-वलिः पल्लविताधिकं ॥ ५ ॥
अकस्मादेव पूर्वद्यु-रुद्दामोसमराकृतिः ॥ स स्वालानमहास्तंनं । वनंजांनोजनालवत् ॥
॥ ६॥ सिताकुशविहस्तैक-दस्ता हस्तिपकास्ततः ॥ तमानुपूर्व्या सर्वेऽपि । अगित्यारुरुहु-
र्मुहुः ॥ ७ ॥ अलख्वासनसंवधा-स्तेनाऽज्ञाय विधूनिताः ॥ यंत्रदिप्ता श्वाश्मानः । पेतुस्ते
दरतः कितौ ॥ ॥ हतोऽपि प्रसन्नं वोरै-धुतमारातिरारिकैः ॥ अवंतीमुपशव । सिंधुरः
स मदोपुरः ॥ ए ॥ सवैः सर्वप्रकारेण । प्रतिकारपुरस्सरैः ॥ न व्यावर्त्तयितुं चक्रे । लक्षसं.
ख्यैरुपक्रमैः ॥ १० ॥ मपण्यां विपणिश्रेणि-मुक्ष्नां सौधपइति ॥ काननं कमनीयं च । द-
लयामास स कणात् ॥ ११ ॥ परमौजस्विगर्जानि-महेनानपि नापयन् ॥ विध्योपांतव-
नांतानां । स स्मरन् निर्ययौ पुरात् ।। १२ ।। व्यावर्तितो यदा नैपः । कृतैरौपयिकैरपि ॥ नि-
राशमनसः काम । प्रत्यावृत्तास्ततो वयं ॥ १३ ॥ मदीयो राजवर्गस्तु । निस्तुपस्नेहमोहिनः
।। कुर्वन् पटूनि चाटूनि । तमद्याप्यनुवर्तते ॥ १५ ॥
॥७॥

·चरित्र मृगाव० ॥6॥ एतस्य हस्तिमनस्य । मलीशुनगुणस्पृशः ॥ वियोगजनितो गै-रस्मानिधैर्यमुनितं ॥ १५ ॥ विनाऽनेन निरालंबं । राज्यं मन्यामहे वयं ॥ प्रासादोऽपि पतत्येव। मूलस्तंन्नं वि- ना क्षितौ ॥ १६ ॥ प्रत्यमात्यं प्रतिप्राझं । प्रतिस्त्रि प्रतिपूरुषं ॥ तस्य व्यावर्त्तनोपायान् । पृ- चामिस्म समुत्सुकः॥ १७ ॥ सर्वेषां परमत्रार्थे । राजन् नोजस्विनां मतिः॥ किं खद्योता- दयो नेत्तुं । तमिस्र नैशमीशते ॥ १७ ॥ किं चाऽनयकुमाराख्यो । मंत्री श्रेणिकनूपतेः॥ बलबलान्यामस्मानि-रिहानीतोऽस्ति संप्रति ॥ १५ ॥ अतीवतीव्रप्रतिन्नो । निःकारेऽप्युप- कारवान् ॥ सोऽपि सेवागतोऽस्मानि-रेनमर्थमपृव्यत ॥ २०॥ ततो विमृश्य तेनोक्त-मवं- तीश निशम्यतां ॥ राजात्र वत्सराजोऽस्ति । युष्मन्मूर्त्यतरं हि यः ॥१।। सोऽस्य दंताव- लस्याग्रे । विदध्याऽपवीरानं ॥ नादानुगः स्वयमयं । येनालानाय नीयते ॥ २॥ गदेऽस्मि- नगदंकारं । तत्त्वामत्यर्थमर्थ ये ॥ वीणानादविनोदेन । वनादानय दंतिनं ॥ २३ ॥ तेनेति प्रणयात्प्रोक्तः । परोपकृतिलंपटः॥ ऊचे वत्सेश्वरो राजन् । विधातास्मि तव प्रियं ॥ २४ ॥ किंतु नश्वतीपृष्ट-मधिष्टाय मया समं ॥ विझा वासवदत्तापि । विधत्तामुप- ॥6॥ .

·मृगाव ॥५॥ वीणनं ॥ २५ ॥ तश्रेत्युजयिनीनाथ । प्रतिश्रुत्य बहुश्रुतः॥ वत्सां वासवदत्तां च । प्रजि-चरित्रं घाय सहामुना ॥ २६ ॥ अग्रेश्वरस्य कौशांब्याः । प्रस्थानसमये तदा । पुमानलगिरेः पा. ा-दुत्सुकः कोऽप्युपाययौ ॥ ७ ॥ सोऽय व्यझपयाजन् । गजोऽयं मददुःईरः ॥ वप्रके- लिं बने नद्या-स्ती रेपु तनुतेऽधुना ॥ २७ ॥ दृशापि हि महामात्य-प्रन्नृतीन मदसंन्नृतः ॥ कुस्वामीव गतापेको । नेदते राज्यसेवकान् || ए ॥ प्रद्योतन ततस्तस्मिन् । दिष्टे मार्गे गजप्रति ॥ वशारूढोऽचलघत्स-राजो राजसुतान्वितः ॥ ३० ॥ क्रमात्तं देशमासाद्य राजा राजन्यजापि च ॥ गीतस्याऽनवगीतस्य । रहस्यं तनुतस्तदा ॥ ३१ ।। अवीवदच प्रावीण्या-हीणामुदयनस्तथा ॥ यथा स तस्थावुनोऽपि । ग्रावोत्कीर्ण श्व हिपः ॥ ३२ ॥ अयस्कात श्वानदी । घोपो घोषवतीनवः ॥ अयस्पिडमिवाकर्ष-तं वारण- शिरोमणिं ॥ ३३ ॥ नवंध्य दूरमध्वानं । विपंचोध्वनिनाऽमुना ॥ पोतः सुपवनेनेव । स्वां ॥७ पुरीमाययौ गजः ॥ ३५ ॥ नविघल्लकीनाद-नव्यांकुशवशंवदः । एत्य स्तंन्नमवष्टंन । त- स्थौ स्वस्थः स कुंजरः ॥ ३५ ॥ नद्दामगुणपुण्यश्री-वसंतोऽत्र वसंतकः ॥ नश्वत्या महा- १२ ·चरित्रं मृगाव ॥०॥ मात्रो । वत्सराजं व्यजिज्ञपत् । ३६ । धात्रीधव तवालापैः। कलापैरिव के किनः॥अतिचित्रै रतिस्निग्धै-रधमर्णोऽस्मि निर्मितः॥३णा छियहोरात्रमित्रस्य । जनस्यास्य कदाचन ॥ व्या- पार्यास्तनुले कार्ये । प्राणाः स्वामिनिमे त्वया ॥ ३ए । स्वस्थानमधुना गंतु-मादेशं देहि मे प्रनी ॥ इति वत्सेशमाबय । स्वावासेऽगाइसंतकः ॥ ४० ॥ तस्यां गंधर्वशालायां । यु. क्तिगुप्तिगृहे स्थितः॥ सप्रेम वत्सराजोऽपि । राजपुत्रीमपाठयत् ॥ १ ॥ दूरे समस्तमप्य- न्य-नकेमालापतोऽपि तं ॥ तदन्यनंदत्प्रद्योत-स्तेन सोऽजनि दुर्मनाः ॥ ४ ॥ स दध्यौ ब्रमरश्यामा । प्रद्योतस्य मुखद्युतिः ॥ अनेनाप्यवदातेन । दृश्यतेऽसौ यदी- दशी ॥ ३ ॥ तन्मन्ये भन्युजननीं । वहत्येष विपक्षतां ॥ नीलोत्पलं विना न स्या-नील- ता स्फटिकोपले ॥धा न मे वासवदत्ताया । अनुरागोऽस्य संमतः॥ एतेन मम काणेति क- प्रितेयं किमन्यथा ॥ ४५ ॥ यावदेतस्य नोदेति । शत्रुनावोचिता मतिः ॥ तावत्केनाप्युपाये. न । स्वदेशप्रति गम्यते ॥ ६ ॥ तदेदं चिंतयनेष जटिपतो राजकन्यया ॥ आश्चर्यमार्यपु. वेदं । गवाकेण निरीक्ष्यतां ॥ ७ ॥ असौ कुवेपो वर्षीयान । नन्मत्तो नृत्यति हिजः॥ स्वैः- ॥एणा ·चरित्र मृगाव ॥ए॥ रं गायति गीतं च । वैपरीत्यमदो विधे. ॥ ४० ॥ ऊर्ध्वमालोकयनावां । कथमश्रूणि मुंच. ति ॥ गीतनृत्यवदेपापि । काऽप्यस्योन्मत्तता नवा ॥ ए ॥ अथ पृथ्वीपतिस्तस्या। वाक्या- दालोक्य तं विजं ॥ चिंतयामास किमसौ । न स्याद्यौगंधरायणः ॥ ५० ॥ येनाऽलवहिप- पंक-मन मामस्य पश्यतः॥ स्वछंदमुचलद्वाप्प-पिछलं नेत्रयुग्मकं ॥ ५१ । तातवत्सल- मालोक्य । चिरकालान्ममाप्यमु ॥ नत्कंगमांसलैः कंगे । बाष्पपूरैरपूर्यत ॥५२॥ इति चिं. तापेर राझि । सोऽग्रजन्माऽग्रतो ययौ । चित्रकपात्रमेकत्र । दृश्यते तादृशाः कुतः ॥५३॥ प्रविश्य तस्या शालाया-मुक्कगनरनिरः॥सोऽकस्मात्सराजस्य । तस्थौ वहांजलिः पुरः ॥ ५५ ॥ आनंदान्नयनांनोज-नृगारमुखनिर्गतैः ॥ अन्त्यषिंचदिवानोनिः । स नृशं नक्ति- वल्लरीं ॥ ५५ ॥ नरनाथस्तदालिग्य | वनाषे वाष्पनिनरः ॥ मंत्रीश कुशलं राज्ये । तस्य धूः कस्य चार्पिता ॥ ५६ ॥ कश्रमाक्रम्य पंधान-मियती भुवमागतः ॥ कयं चात्र प्रविष्टोऽ. सि । वेष्टितेऽत्र पदातितिः ॥ ७ ॥ इति पृष्टो रहस्याख्यात् । सर्वं यौगंधरायणः ॥ तदा वदोकतो देव-चिरेणाऽझायि से. ॥॥

·-- 1 चरित्रं मृगाव ॥३॥ . नया ॥ ५ ॥ साथ क्रोधादवाविष्ट । उष्टनिग्रहकाम्यया॥ परं देव न कुत्रापि । शत्रुसैन्यमुदै- कत ॥ एए ॥ ततः सेनाऽप्यसेना सा । त्वामनासेभी प्रनो ॥ लज्जानम्रमुखी रात्रौ । रा- जधानीमुपाययौ ।। ६० ॥ आवेदितेऽत्र वृत्तांते । तया वाष्पायमाया ॥ सर्वास्यामपि को- शांब्यां । शोकाऽदैतमजायत ॥ ६ ॥ अहं तं मोहं संहृत्य । सेनापतिमन्नाषिपं ॥ दंमेश युज्यते शोको । लोकवन्नावयोरथ ॥ ६२ ॥ तत्त्वं राजधुरं घेदि । येन स्वामिनमानये ॥ वि. नीतः सोऽपि सेनानी-स्तति प्रतिपन्नवान ॥६३ ॥ प्राग्दत्ताः सिहपुत्रेण । चित्रातिशय- शालिनीः ॥ आदाय गुटिकाः काश्चि-दथ प्रस्थितवानदं ॥ ६ ॥ नीमपल्लीमथागत्य । प. झी दृष्टवानहं ॥ मत्तो विदितवृत्तांतः । सोऽपि खेदं समासदत् ॥ ६५ ।। स स्मरनिखिला युष्म-जोत्रमैत्री पुरातनीं ॥ त्वत्कार्ये यत्नवाने । संकेतं ग्रादितो मया ॥६६ ॥ आगळतं पयानेन । वन्सेश्वरनरेश्वरं ॥ अलाय प्रतिगृह्णीयाः । संमुखः सपरिच्छदः ॥६७ ॥ एवं तमा- नसंकेतं । कृत्वात्र द्रुतमागमं ॥ इह दि अहिलीनूय । प्रतिचत्वरमत्रमं ॥ ६ ॥ केनाप्य न लक्ष्येयं । येन नाम्यं निरर्गलं ॥ कुत्रापि त्वां च पश्येय-मिति ध्यानपरोऽत्रमं ॥ ६ ॥ ॥एशा

·चरित्रं
मृगाव
॥३॥
त्वामुहीक्य विनो उट-पदातिपरिवेष्टितं ॥ धैर्यसेतुनिदोऽनूवन । मम नेत्रजलोर्मयः ॥७॥
ततस्तेतिकमागंतु-महशीकारकारणं ॥ तदैव गुटिकामेकां । मुखांतः क्षिप्तवानदं ॥१॥
प्रनाववैजवादस्या । देव त्वदपरो जनः ॥ विलोकते न मे रूपं । गृणोति न च मे वचः॥
॥ २ ॥ यथैवादमिहायातः । केनचित्र च वीक्षितः ॥ तथा देव त्वमाग । संतु वत्साः स-
दोत्सवाः ॥ ७३ ।। अयोदानां नृपो वाच-मुवाच सचिवोत्तम ।। विधुरात्प्रभुमुर्तुं । त्वयि धौ-
रेयता स्थिता ॥ ४॥ उल्लघयामि नो वाचं । शक्तिन्नक्तिमतस्तव ॥ किंत्वियं वत्सराजाय
। वचोयुक्तिर्न रोचते ॥ ७५ ॥ यस्य मे त्वादशो मत्री । वाचस्पतिविजित्वरः ॥ यस्य में
दुर्जयानीकः । शतानीको नृपः पिता ॥ ७६ ॥ यस्य मेऽनुपमेयश्री-माता देवी मृगावती
।। पलाय्य तस्य मे यान । मंत्रिराज त्रपाकरं ।। ७७ ॥ युग्मं ॥ राज्यसर्वस्वमाचिद्य । प्रद्यो-
तस्य सुतामिमा ॥ पश्यतोऽस्यैवनेतासि । चेन्मां तने मतिर्मतिः ॥७॥ घनस्नेहा समागत्य ।
यदियं राजपुत्यपि ॥ मम राज्यश्रियोऽजस्त्रं । सपत्नीत्वं चिकीर्षति ॥ ए ॥ सखी कांचन-
मालाख्या । तस्या मूर्तमनोरया ॥ नवत्सार्थे समागंता । स्वामिनीसहगामिनी ।। ७० ॥
॥३॥

·चरित्रं मृगाव ॥ए॥ किंचास्त्यत्र महामात्रो । नश्वत्या वसंतकः ॥ सोऽपि निस्सीममस्मासु । दाक्षिण्यमनुरु- ध्यते ॥ १ ॥ ततस्तवोपपायस्य । प्रतापस्येव मे ध्रुवं ॥ अस्त्येष विषयो योग्यः। संस्कार- स्येव सन्मणिः ॥ २॥ ततो नश्वतीस्कंध-मधिरुह्य निराधयः ॥ विविधायुधसंना । ग- बामः सपरिचदाः ॥ ३ ॥ तन्मंत्रिन पंचरात्रेण । सर्वमयं समर्थय ॥ कार्येऽस्मिन सहका- रिणः । संतु नः कुलदेवताः ॥ ८ ॥ इत्युक्तः सचिवोसः। शीघ्रं यातो गृहाबहिः ॥ पुनराहतदृश्यत्व-मुन्मत्तीनावमन्व- नूत् ॥ ५ ॥ सिंहधारमयागत्य । सुश्लोकः श्लोकमीहशं ॥ चंकप्रद्योतनूपस्य । पश्यतः प- उतिस्म सः ॥ ६ ॥ यदि तां चैव तां चैव । तां चैवायतलोचनां ॥ न हरामि नृपस्यार्थे । नाहं यौगंधरायणः॥ ७ ॥ तत्र श्रोत्रातियौ याते । कोपात्पाटलपाटले ॥ नृपश्चिकेप सा- केप-श्चक्षुषी अहिलंप्रति ॥ ७ ॥ ततः स कपटोन्मत्तो । नृत्यन्नू_दमः कितौ ॥ दमाप- तेर्वीक्ष्यमाणस्य । मूत्रयामास सन्मुखः ॥ नए । पूर्वश्लोकं पुनर्गायन । निविलंबदिगंबरः॥ तत्र मूत्राईपंकांके । कोणीपीठे लुलोठ च ॥ ए ॥ कोऽप्येष वातकी वृक्षो-ऽयवायं च पि. ॥एमा ·मृगाव चरित्रं ॥५॥ शाचकी ॥ निश्चित्येति तमैक्षिष्ट । कोणीपतिरवझया ॥१॥ मायाऽपस्मारिणा तेन । त. तो गत्वा वसंतकं ॥ निवेद्योदयनप्रोक्तं । तत्कार्याय प्रवर्तितः ॥ २॥ कार्य तन्मुदितः क. न-मारेनेऽय वसंतकः॥ प्रतिपन्नस्य निर्वादे । सावधाना हि साधवः ॥ ए३ ॥ राजवर्गः स. मनोऽपि । व्यपदेशेन केनचित् ॥ नीतस्तेन नयझेन । मद्यदानात्ममनतां ॥ एव ॥ ततो न. ज्वती नए-मिच्छन्नुदयनंप्रति ॥ नानायुधादिसामथ्या । यात्रायोग्यामसौ व्यधात् ॥ ए५॥ घटीश्चतस्रः संस्थाप्य । तन्मूत्रपरिपूरिताः ॥ करेणुं निविमां चक्रे । कदावंधवतंसकः ।।६॥ कक्षाबंधप्रवधे च । रसितं विततान सा ॥ संजायंते निमित्तानि | नावाऽनावानुसारतः ॥ ए3 ॥ तत्रांवः सनिधौ कश्चि-दनंधश्चेतसा पुनः॥ निमित्तवेत्ता तत् श्रुत्वा । पपाठ श्लोक- मीशं ॥ ए॥ कक्षायां वध्यमानायां । तथा रसति हस्तिनी ॥ योजनानां शतं गत्वा । प्राणत्यागं करिष्यति ।। एए । ततो विधाय सामग्री-मागत्याऽमात्यपुंगवः ।। दंतं कथयामास | राजानं रजनीमु. खे ॥ १०० ॥ नियाजं व्याजदाराय । राजा राजसुतांप्रति || वचो मे श्रूयतामेक-मेकता- ॥एप

·चरित्रं
मृगाव
॥६॥
नं मनः कुरु ॥ १॥ प्राप्तः संप्रत्यमात्यो मां । कौशांबीं नेतुमुत्सुकः ॥ ततास्मि विधाता-
स्मि । वत्सानामुत्सवं चिरात् ॥ २ ॥ वांग वत्साधिपे ह्यस्ति । यदि ते मदिरेकणे ॥ तदुत्ति-
ष्ट प्रतिष्टस्व । संप्रत्येव मया समं ॥ ३ ॥ तदाकर्ण्य प्रसन्नास्य-द्युतिः प्रद्योतनंदिनी ॥ अ-
नूदग्रेसरी राज्ञः । समं कांचनमालया ॥ ४ ॥ नृपोऽय सपरीवारः । कृत्वा घोषवतीं करे ॥
आरुह्य करिणीमुच्चै-रिदं राजपथेऽपठत् ॥ ५॥ एषः प्रयाति सार्थः । कांचनमाला वसंत-
कश्चैव । घोषवतीनश्वत्यौ । वासवदत्ता नदयनश्च ॥६॥ विदिते तत्र वृत्तांते । क्रुहः प्रद्यो-
तन्नूपतिः ॥ सुतौ गोपालपालाख्यौ । समाहूय समादिशत् ॥ ७ ॥ बलात्पलाय्य गछतं ।
वत्सराजमुदायुधौ ॥ युवा नलगिरिस्कंध-मधिरुह्यानुगछतं ॥ ७ ॥ सुता वासवदत्तापि । तेन
नीता पुरात्मना ॥ अस्या व्यावर्त्तने यत्नं । कुर्वीयायां यथा तथा ॥ ए ॥ संगतो मे न जा-
माता । लोकंपृणगुणोऽप्ययं ॥ अस्य पदो विपदो नः। परंपरपराकृतः॥ १० ॥
इति तातसमादिष्टौ । दृढं संवर्मितावुन्नौ ॥ गजमात्रपरीवारौ । कुमारौ तावधावतां ॥
॥ ११ ॥ नश्वत्यामतीतायां । पंचविंशतियोजनीं ॥ मदामोदमश्राघ्राय । जल्पतिस्म वसंत-
॥६॥

·मृगाव चरित्रं ॥3॥ कः ॥ १२ ॥ गजराजो महाराज । पश्चादायाति वेगतः ॥ लुप्तसप्तमदोन्मादो। मदामोदो व- दत्ययं ।। १३ ॥ करेणोहिगुण याति । जंघालोऽयं महागजः॥ तस्मिन्नेवं वदत्येव । स च- क्षुर्लक्ष्यतामगात् ॥ १४ ॥ ततो राजसुताऽवादी-दार्यपुत्र ममाग्रजौ ॥ अधिरुदैनमायाती। त्वदनुपदिकाविमौ ॥ १५ ॥ हेतुं पत्यहिते ह्यस्मिन् । धिग्मामझत्रकारिणी ॥ सद्यो सह्योन. तस्कधी । यदेतौ केन संप्रति ॥ १६ ॥ ततोऽन्यधन नूपाल-स्तामुदात्तमतिस्तदा । राजपुत्रि त्रपाकारि । कश्रमीहगुदीर्यते ॥ १७ ॥ वलकीवादने पूर्वं । विलोक्य लघुहस्ततां ॥ अधुना मम यु तु । तामेतामवलोकय ॥ १७ ॥ इति जल्पतमेवैत । कुमारौ ताववोचतां ॥ चौर स्वसारमस्माक-मपहृत्य क्व गबसि ॥१॥ ॥ ननिष्ट शस्त्रमादत्स्व । यदि शौंडीर्यमस्ति ते॥पीतं पलायमानस्य । नावयोर्विशिखै- रसृक् ॥ २७ ॥ तान्यामधिज्यचापान्यां । वाक्यैरेवमरंतुदैः ॥ कुपितो धृतधन्वासौ । प्रहर्नु- मुपचक्रमे ॥ २१ ॥ तयोर्मनोरथैः साई । धनुर्वेदधनंजयः॥ वाणश्रेणिमसौ ची-निजकां- मैरखंडयत् ॥ १२ ॥ स गोपालं च पालं च । वाराछेदविषादिनं । निर्ममे निजधन्वोचै-- ॥ए॥ 13 ·चरित्र मृगाव ॥ ए॥ गणैर्मर्ममार्गणैः ॥ २३ ॥ विलकवदनौ वीक्ष्य । तौ कुमारौ वसंतकः॥ अस्फोटयटीमेकां । करिणीं चाप्यनुनुदत् ॥ श्व ॥ लग्नो नलगिरिस्तत्र । मूत्रसंचयपंकिले ॥ प्रसह्य प्रेर्यमाणो- ऽपि । न पुरः पदमप्यगात् ।। २५ ॥ नवाच पालं गोपाल-स्ततो विज्ञाय तबलं ॥ जेतुर्मि- शेऽपि नो वत्स । श्रीवत्सेश्वरमीश्वरः ।।६। एतस्योछेत्तुमुत्संगा-तन्वंगी किल कः प्रभुः॥ सिं- ही सिंहांकपालीतः । केनापि किमु गृह्यते ॥ १७॥ किं चासौ नाग्यवानार्यो । विनयी विक्र- मी क्रमी ॥ सत्त्वी च तदसौ वत्स । स्वसुर्नः प्रवरो वरः ॥ २० ॥ अलं तदग्रतो गत्वा । व. त्स व्यावर्त्यतेऽधुना ॥ तथा च कार्य येनाय-मर्थस्ताताय रोचते ॥ श्ए । आर्यः प्रमाणमर्थेऽस्मि-नार्येण परवानहं || इति व्यझपयत्पाल-नदारः सोदरंप्रति ॥ ॥ ३० ॥ क्रमादवंतीमागत्य । ततस्तौ तातचेतसि ॥ स्थापयामासतुः सर्व-मर्थमेनं मनोग- तं ।। ३१ ॥ कियत्यपि व्यतीतेऽण । घर्टी पश्रि वसंतकः ॥ द्वितीयां स्फोटयामास । करिप्र- तिन्नयात्स्वयं ॥ ३५ ॥ श्छं तृतीयां तुर्यां च । चिकेप स घटी वितौ ॥ शतयोजनमध्वानं । सा च नश्वती ययौ ॥ ३३ ॥ अत्रांतरे करेणुः सा । मार्गखेदाध्यपद्यत ॥ निमित्तानि नि- ॥ए॥

·चरित्रं मृगाव ॥एणा मिनी-रादिष्टानि दि नान्यथा ॥३॥ तस्यां पतित्वा सुप्तायां । करेणौ तत्र कानने॥ मार्ग- चिंता जजागार । जगतीशस्य चेतसि ॥ ३५ ॥ वसंतकश्च मंत्री च । समयज्ञावुन्नावपि ॥ परिचर्याकृते राज्ञ-स्तं पल्लींमुपेयतुः ॥ ३६ ॥ नृपो वासवदत्ता च । समं कांचनमालया। दुःखार्ती स्म प्रवते । पझ्या गंतुं ततोऽग्रतः ॥ ३७ ॥ अटव्यं च महाटव्यां । विरहो वा. हनेन च ॥ इयमेकपदे तेषां । श्रमाय समजायत ॥ ३० ॥ स्वस्य बंधः स जूलर्जु-विदधे न तथा व्यथां ॥ यथा वासवदत्तायाः। पादचारस्तदातनः ॥ ३५ ॥ इतस्ते विषमा नूमि- रितस्ते कटकाः पुरः ॥ इतस्ते पत्रगास्तन्वि । पादं मुंचावधानतः ॥ ४० ॥ अयं गिरिर्दुरा- रोहः । सरोरुहसदोदरौ ॥ तव पादौ च पद्मादि । भुजौ मे हवलंव्यतां ॥४१॥ अनवद्या- नने नद्या । हृदयध्यगं पयः॥ उम्तर च ततो नीरु । मम स्कंधेऽधिरुह्यतां ॥ ४॥ वासवदत्ताया-श्चटुकारेण वर्त्मनि ॥ विदधे वत्सराजेन । परिचर्याविधिः स्वयं ॥ ४३ ॥ च. तुनिः कलापकं ॥ चलनश्रमदुःखेन । तस्या नेत्राश्रुविंदवः ॥ मैत्र्यमासूत्रयामासु-र्वाष्पयुग्नुपनेत्रयोः ॥ ॥एका

·चरित्रं
मृगाव
॥१०॥
॥ ४५ ॥ तपनातपसंतप्त-मास्यमस्या विलोकयन ॥ दधे धात्रीपतिर्दोच्यौं । उकूलातपवा-
रणं ॥ ४५ ॥ विस्तार्य पटमाधाय । धनुदैडमधः परं ॥ धर्मे तस्या निषसोऽग्रे । व्यधात्पट-
कुटी नृपः ॥ ६ ॥ वपुस्तस्याः श्रमोनदि-स्वेदांनोबिंऽदंतुरं ।। प्रमृज्य वीजयांचके । स
स्वचीनांशुकांचलैः ॥ ७ ॥ तस्याः पथपरिश्रांति । क्लेशतोऽपानयन्नृपः॥ प्रेमावलोकितैः
पत्यु-रक्लेशेनैव सा पुनः ॥ ७ ॥ स्वयमानीय पानीयं । कृत्वा पुटकिनीपुटं ॥ तृष्णां मु-
ष्णात्यसौ तस्याः । कणेनैव क्षितीश्वर ॥ भए ॥ ततो दत्वा करालंव-मंवरव्यापिन्निडुमैः॥
गयान्निरामं साहारामं । तां निनाय नरेश्वरः ॥ ५० ॥ नृपतिः स्वयमानीतः। परिणामम-
नोरमैः ॥ आश्वस्तां तां फलैस्तत्र । प्राणवृत्तिमकारयत् ॥ ५१ ॥ साऽवनीपतिविन्यस्त-प-
लवस्रस्तरस्थिता ॥ रविक्रांतनन्नोमध्यं । मध्यंदिनमलंघयत् ॥ ५५ ॥ अतिदीर्घजुमचाये ।
जाते पश्चिमवासरे ॥ कियंतमपि पंथानं । संघयामास सा पुनः॥ ५३॥ एतां तीव्रातपक्लां-
तां । विनाव्येव नन्नोमणिः ॥ एकवायं तदा विश्व-मनुक्रोशादिवादधौ ॥ एव ॥ एतां संता-
प्य मृइंगीं । किरणैरुल्मुकैरिव ॥ अपत्रपिष्णुरुष्णांशु-र्गतोऽवश्यमदृश्यतां ॥ ५५ ॥ तस्याः
॥१०॥

·मृगाव ॥१०॥ कांतारसंचार-व्यसनमभकाम्यया ॥ मन्येधकारितमुखा-स्तदानी मिलिता दिशः ॥५६॥ चरित्रं मार्गश्रमलमादूत-निशामिलितलोचना ॥ नृपो निजांकपल्यंके । राजपुत्रीमसूषुपत् ॥५॥ सरोजसुकुमालान्या । कराभ्यां तदनिझया ॥अंहिसंवाहनं चक्रे । तस्याः कांचनमालया । ॥ ५० ॥ श्यं हि सहते क्लेशान् । मत्कृतानिति चितया ॥ श्लिष्टोऽयमिति सेयेव । न नि. श नूपमन्यगात् ॥ एए ॥ तस्या मृगदृशो रदा-जागरूकस्य नूपतेः ॥ अन पैरेव संकटपै -विनातास्म विनावरी ॥६० ॥ न पांघासि तनिशं । सत्वरं मुच्यतामिति ॥ शंसंतश्व. किरे तारं । शब्दान् शके शकुंतयः ॥ ६१ ॥ तस्याः श्रमजुषः शंके । करालंबनहेतवे । क- रान् प्रसारयामास । लोकबधुर्दिनेश्वरः ॥ ६ ॥ ततः सा मंदमुबाय । चचाल पदचारतः॥ कोह्यदृष्टसमादिष्टा । वर्तनीमतिवर्तते ॥ ॥ ६३ ॥ तदा पादाः सहस्रांशो-रायतंते यथा यथा ॥ क्रमात्प्रद्योतदुहितु-मैदीयंते तथा त. ॥१०॥ था ॥ ६ ॥ तरुणे तरणौ याव-ने सर्वे विश्रमार्थिनः ॥ साकांदं चिदिपुश्चक्षुः। प्रतिवृदं प्रतिकणं ॥६५॥ पुरो जयंकरां ताव-ने हक्कामुपशुश्रुवुः ॥ साहाचक्रुश्च सन्नश-मुश्तां ·चरित्रं मृगाव ॥१०॥ शाबरी चमुं ॥ ६६ ॥ अथ प्रद्योतदुहिता । नीताऽनापत नूपति ॥ एतैः पुरस्तादस्तोकै-5- होऽध्या पश्य दस्युनिः ॥ ६ ॥ अयं नो निःसहांगानां । घिगनर्थः पुनः पुनः॥ अथवा मं. दत्नाग्याना-मापदः स्युः पदे पदे ॥ ६ ॥ अद्य वत्सेश्वरोऽजब्प-कमलाकि किमाकुला ॥ कुरंगारिः कुरंगाणा-मंतकृयसामपि ॥ ६ए ।। अस्तु मे स्मर्यमाणाय । शिवदा हि मृगावती ॥ इति मंत्रं स्मरेस्त्वं तु । येनेष्टफलमा- प्स्यसि ॥७॥ प्रियामि व्यवस्थाप्य । निल्लानाह महीपतिः ॥ शृगालानामिवायं वः । कः स्वरोजागरः पुरः ॥ ३१ ॥ यतो वराकः कंपेत । प्राकृतः पन्नगेकणे ॥ पत्युः पुनर्विदंगाना- माहारः स मनोहरः ।। ७२ ॥ प्रतिपक्षमापाल-कुकिविकोददक्षिणाः ॥ प्रहरंतः पुलिंदे- षु । त्रपंते मम पत्रिणः ॥ ३ ॥ तस्करत्वात्पराधित्वा-धर्वधादिकारिणः ॥ नवंतो तेन नायं मे । कोदंडः कुंमलीकृतः ॥ ७ ॥ इत्यादिप्तास्ततस्तेऽपि । जगदुर्जगतीपतिं ॥ गर्दै सर्वकर्ष कुर्वन् । कथं पांथ न लजसे ॥ ५ ॥ वयं निंद्याः पुलिंदाः स्म-श्चक्रवर्ती जवान पुनः ॥ इदं दास्तिकमश्वीयं । परितस्तव दृश्यते ॥ ७६ ॥ वातूल तदितो यादि । निहतेना- ॥१०॥ -- ·चरित्रं मृगाव० ॥१०॥ पि किं त्वया ॥ परतः कटपवल्लीव । बह्वाकल्पास्ति यांगना ॥ ७७ ॥ रत्नान्तरणमेतस्या। ग- त्वा गृहीमहे वयं ।। विजयेमहि माहात्म्यं । येन पुण्यजनेशितुः ॥ ॥ नदीयवमनार्या- स्ते । किंचिऽञ्चावचस्पृहाः ॥ अनुस्मरतीं तं मंत्रं । प्रधावंतिस्म ताप्रति ॥ अए ॥ महीपति- रमूचके । मार्गणैर्मृत्युगोचरान् ॥ महत्स्वापच्चिकीर्पा हि । सद्यः फलति पापिनां ॥ ७ ॥ पुलिदध्वजिनी यो धु-मारेनेऽनिमुखी ततः॥ तेने तेन शरैः सापि । विहस्ता हस्तलाघवात् ॥ ॥ १ ॥ ततो दवीयोदेशस्य-मुपस्थाय चमूपति ॥ सा सर्वं कयामास । तचौंमीर्य विजूं. नित ॥ २ ॥ सोऽप्यानरणलोनेन । नीमश्चौरचमूपतिः ॥ सन्नः सायुधो धावन् । ददर्शो- दयनं पुरः ॥ ७३ ॥ नपलक्ष्य सवैलक्ष्यः । समुनीर्य तुरंगमात् ॥ स नूमिलुग्नैरेत्य । न्यप- तन्नृपपादयोः ॥ ४ ॥ तेन मंत्रप्रनावेण । कर्मणा च महीपतेः । नन्नयेनाद्भुतेनासौ। राजपुत्री विसिस्मये ।। ॥ ५ ॥ नृपेण पाणिना पृष्टे । स्पृष्टो हृष्टश्च सोंजसा ॥ पलीशे न्यगददेव । उनयः कम्य- तामयं ।। ६ ।। कोणीवल्लन लिल्लानां । नब्लूकानां च नांतरं ॥ नन्नयावपि बीनत्तौ । ।।१०३॥

·चरित्रं
मृगाव
॥१०॥
-
कुकर्माणावुनावपि ॥ ७ ॥ किं च मे दत्तसंकेतः । कुत्र यौगंधरायणः॥ इत्युक्ते तेन स-
कोनो । नूपालः समन्नाषत ॥ ७॥ वसंतकश्च मंत्री च । धावपि प्रहितौ पुरः॥ किं त्वां
नोपस्थिताविछ । व्याहतो नेति सोऽब्रवीत् ॥ नए ॥ तयोरपायसंकल्प-शंकाशंकुसमाकु.
लः ॥ पद्धीरेण निजां पलीं । निन्ये तेनावनीपतिः ॥ ए ॥ प्रभूतैः प्रान्नृतैस्तत्र । नत्या
सत्कृत्य नूपतिः ॥ पल्लीशेनोपकौशांबीं । निर्विसंवमनीयत ॥ ए१ ॥ पुरीपरीसराराम-
सौधमध्यास्त पार्थिवः ।। नित्यं वसंतकामात्यौ । तदीयहृदये पुनः ॥ ए२ ॥ अथ प्रातः प्र-
तीहारः। प्रीतः मापं व्यजिज्ञपत् ॥ अस्ति हारि नरइंघ-युतो यौगंधरायणः ॥ ए३ ॥
शीघ्रं प्रवेशयेत्युक्तः । स तान प्रावीविशत्ततः ॥ प्रणतस्तै पो दर्षा-दूचे मंत्रिवसंतकौ ॥
॥ ए॥ अंतराले विलंबो वां । कथं को वा पुमानयं ॥ एवमाझापितो मंत्री। स च राजे
व्यजिझपत् ॥ ए५ ॥ अस्य पल्लीपतेः स्वामिन् । स्वरूपज्ञापनोत्सुकः॥ आग,स्तुबवेषोऽ-
पि । मुषितोऽहं मलिम्लुचैः ॥ १६ ॥ तथाप्यमुक्तवनिं । यात्रातो वलितस्तदा ॥ मामवं-
तीशसेनानी-दृष्टवान् सवसंतकं ॥ ७ ॥
॥१०॥

·चरित्र
मृगाव
॥१०॥
स वसंतकमात्मीयं । परकीयं च मां पुन.॥ मिलितो हावपि प्रेक्ष्य । युक्तितः प्रोक्तवा-
निद ॥ ए॥ विरुव्यसंयोगः । स्याद्यथाऽनर्थहेतवे ॥ तथा राजविरुक्षय । संगतिर्वा वि.
रोधिनोः ॥ एए ॥ स एवमावामाक्षिप्य । जयलोलविलोचनौ ।। गृहीत्वा तस्करग्रा, । च-
के काराकुटुबिनौ ॥ १० ॥ अवंतीमत्य सेनान्या । त्वत्स्वरूपं निशम्य च ॥ आस्थानस्थाय
तेनावा । प्रद्योतायोपदीकृतौ ॥ १ ॥ ततो जगाद प्रद्योतः। सेनाधीश ममाधिक ॥ आसीदु.
दयने क्रोधः । प्राणनिग्रहणावधिः ॥ ३ ॥ आन्यां किंतु कुमारान्या । वचोयुक्तिजलोमिन्तिः
।। स वहिरिव दीप्तोऽपि । दूरं विध्यापितोऽधुना ॥॥ अस्मन्मनःस्थितैताच्या तगुणैः प्रगुणी.
कृता ॥ दत्ता वासवदत्तापि । तस्याऽस्मानिर्मुदा यया ॥५॥ स एष नइ संबंधी । ततो यौ-
गधरायणः ।। न्यस्ता वत्सैतदुत्संगे । सप्रत्यायुष्मती मया ॥६॥ शतानीकमृगावत्योः । कौ.
तुकानि निरतरं ॥ असौ वत्सेश्वरामात्यो । मत्पुञ्यै पूरयिष्यति ॥ ७॥ वसंतकोऽपि वत्साया-
स्तत्रास्तु परिचारकः ॥ नुक्त्वेति राजा सेनान्य-मथ प्राह वसंतक ॥ ॥ केमेण वर्ततेऽ-
स्माकं । जनश्वती वशा ॥ अयायं कयामास । सगजदमधोमुखः ॥ ए ॥ योजनानां
॥१५॥

·-
चरित्रं
मृगाव
॥ १०६॥
शतं गत्वा । सा करेणुशिरोमणिः॥ व्यपद्यत महीनाथ । नागधेयैः समं मम ॥१॥दो-
तीन ः कुमार्याश्च । वीक्ष्य चंक्रमणक्लमं ॥ आवां पल्लीइमानेतुं । व्रजंतावमुना धृतौ ॥११॥
निशम्येदमवंतीशः । सुतामनुशुशोच तां ॥ वत्से त्वमधुना वन्ये । पधि चंक्रमसे कथं
॥ १२ ॥ सर्वदैवातपत्रेण । त्राततीव्रातपक्लमा ॥ धर्म मर्मविधं वत्से । त्वं कथं सहसेऽधुना ॥
॥ १३ ॥ सौरनोजारि तयारि । निपीयापीयसे कथं ॥ पयोऽधुनाध्वकासारि-कासारैः कलु-
षीकृतं ॥ १५ ॥ प्रातराशि प्रिये पुत्रि । निःपरित्रेऽधुना पथि ॥ तवाशनायाऽपाश्रेयं । कथं न
प्रयते व्यथां ॥ १५ ॥ हंसतूलीनिलीना या । पुष्पेणापि न शाम्यसि ॥ कथं निज्ञयसे पुत्रि
। स्थपुटाऽसुस्थलीषु सा ॥ १६॥ कूजितैः केलिहंसानां । या शय्यातलमत्यजः॥ सा स्फोरैः
फेरुफुत्कारैः । कथं निशं विमुंचसि ॥ १७ ॥ निर्धनो निःपरीवारः । शूरोऽपि सकलोऽपि ते
॥ वत्से वत्सेश्वरः कुर्या-त्प्रेमवानपि किं प्रियं ॥ १० ॥
तमेवमनुशोचंत-मात्मजां मालवेश्वरं ॥ वत्सेन्य आगतश्चैक-श्वरो विज्ञो व्यजिझप-
तू ॥ १७ ॥ वत्सराज महाराज । सममात्मजया तव ॥ वेगानिनाय कौशांबीं। पक्षीशे
॥१६॥

·चरित्रं
मृगाव
॥१०॥
निरुपश्वं ॥२०॥ सुधाकल्पमिमं जल्प-माकर्ण्य नृपतिस्ततः॥मान्यं तमेव सेनान्यं । ला.
नदमिदमादिशत् ॥१॥ जयवर्मन द्रुतं गत्वा। वत्सान वत्सां विवाहय॥ सुखं सहैव लेतव्या-
वेतो मंत्रिवसंतकौ ॥२॥ गत्वा गजशतं वाजि-सहस्रं च महाजवं॥ वराय वर विद्याय । दद्याः
कंकणमोचने ॥ १३ ॥ एवमादिश्य संवाह्य । प्रस्तुतोचितवस्तुनिः॥ विवाहव्यवहारझं । त.
मिह प्राहिणोन्नृपः ॥ २५ ॥ स एप जयवर्माख्यः । प्रद्योतस्य चमूपतिः ॥ सेनां संस्थाप्य
पुरतो । विझापयितुमागतः ॥ २५॥ ततो विज्ञपयामास । सेनानीर्देव मंत्रिणा ॥ यउक्तं त-
जथा किंतु । शुन्न निर्णीयतां दिनं ॥ २६ ॥ मौदूनिकैरवादिष्टे । सुमुहूर्ने महोत्सवात् ॥ मु-
दा वासवदत्तायाः । पाणिमादत्त पार्थिवः ॥ ७ ॥
प्रत्यापणं प्रतिगृहं । प्रतिदेवालयं ततः॥ विविधारब्धमांगल्यां। कौशांवीमविशन्नृपः
॥ २०॥ महाव्यसनविध्वंसा-हिवाहोत्सवतस्तथा ॥ मंगलानि प्रजास्तस्य । विगुणानि प्र-
तेनिरे ॥ २५ ॥ जयवर्माय निर्माय । स्वाम्यादेशमशेगतः ॥ अर्पितोपायनो राज्ञा । विसृष्टो-
ऽगाद्ययाऽागतः ॥ ३० ॥ वसंतकाय महतीं । लक्ष्मीमुदयनो ददौ ।। नपकारामः स्थाने ।
॥१०॥

·मृगाव ॥१०॥ रोपितः किमु निष्फलः ॥ ३१ ॥ धुरमारोप्य राज्यस्य । धुयें यौगंधरायणे ॥ स स्मरादिष्ट-चरित्रं मध्यैष्ट । रहस्यं प्रियया सह ।। ३२ ॥ सा प्रिया तहपुस्तञ्च । साम्राज्यं तच यौवनं ॥ अ- तो निरर्गलस्तस्य । जजंन्ने मकरध्वजः॥ ३३ ॥ नद्याने मकरंदाख्ये । कदाचिसहितस्तया ॥ स लतामंझपक्रोके । क्रीमतिस्म स्मरातुरः ॥ ३४ ॥ नदिप्तदोलतामेनां । कदाचित्कुसु- मार्थिनीं ॥ नदस्य चुंबनं चक्रे । धूर्तस्तस्याश्च वांछितं ॥ ३५॥ सूदमदौमानिरामांग्या । क- दापि स तया सह ॥ जलकेलिबलात्कामं । कामोद्यानमसिंचत ॥३६॥ इत्यंतःपुरवास्तव्य- स्तत्संगममहोत्सवैः॥ गणरात्रमहोरात्र-लीलया सोऽत्यवाहयत् ।। ३७ ॥ सर्वात्मनाऽपि सं. रुइ-मिदं वासवदत्तया ॥ इत्तीर्ण्ययेव तचेतो । मुमुचे राज्यचिंतया ॥ ३७॥ कांतरप्रसंगेन । तमप्रचत्प्रियान्यदा ॥ स्वामिनद्यापि तस्मान्मे । मंत्राच्चित्रीयते मनः ॥ ३५ ॥ ततो मे कश्यतां नाथ । केयं देवी मृगावती ॥ यस्याः स्मरणमात्रेण । तीर्यते ॥१०॥ तमापदः ॥ ४० ॥ इति पृष्टः सरोमांच-मवोचदय पार्थिवः ॥ श्यं मे तस्य मंत्रस्य । श्रूय. तां मूलमात्रिका ॥ १ ॥ विपत्प्रमाश्रजननी । जननी मे मृगावती ।। नरीकृतव्रता साक्षा- ·चरित्र मृगा। ॥rohणा नपानिया नियते ॥ ४२ ॥ महिमातिशयस्तस्या। दृष्टपूर्वः महस्रशः ।। असी मया चम- गरी । प्रस्ताने दर्शितस्ता ॥ ५३॥ इत्युपश्रुत्य सानंदं । प्रद्योतऽदिताऽपदत् ॥ मन्येऽदं पन्यमात्मानं । पम्या श्वश्रूरमीदृशी ॥ ४५ ॥ श्वश्रूपादान प्रसादाने । यदि चंदेयं नक्तितः ॥ फलं जीवितकल्पनामारोश प्राप्नुयां तदा || ५ | देवानदेव कोऽप्येत्य | व्याजदार मनाम ॥ विरादलीटलानेन । दिप्या व देव यद्यसे ॥ ४६॥ अस्ति स्वस्तिकरोऽज्यएँ । पतः राणपुरे पुरे ॥ प्रयातः सपरिवारो। जिनः सिक्षार्थनंदनः ॥ ४ ॥ समं तेन समाया- तां । देशी देव मृगापती ॥ दृष्ट्वाऽहमागमं वेगा-जय विज्ञापनाकृते ॥ ७ ॥श्चाकूलंकपं द- गा। स तस्मै पारितोषिकं ॥ पतस्ये प्रियया साई। वंदारुर्मातरं ततः ॥धए || एकादेन म पंयान । विलय लाग्यमानमः ॥ पुरं स्वर्णपुरं प्राप । यं पुनाति स्वयं प्रनुः ॥ ५० ॥ तो निःप्रदक्षिणीकृत्य । दपती प्रणिपेततुः ॥ अपश्चिमजिनाधीशं । पूर्व पश्चात्प्रवर्तिनीं ॥५१॥ नतश्र नम्रपचांग-समालिंगितनूतलो ।। पद मृगावत्याः । प्रश्रयेण प्रणेमतुः ॥५२॥ता- युलो तन्मुग्न्यस्त-निर्निमेपविलोचनौ ।। पुरस्तादुपविश्यांवां । वरिवस्यांवनूवतुः ॥ ५३॥ ॥१०णा

·चरित्रं
मृगाव
॥१०॥
अथ सा वीतरागापि । सरागेवानुकंपया ॥ विशदेनोपदेशेन । चकारानुग्रहं सुते ।ए
आयुष्मन पुरुषार्थेषु । धर्म एव धुरंधरः ॥ अर्थकामौ हि जानीहि । ध्रुवमेतत्समुन्नवौ ॥
॥ ५५ ॥ निसर्गेणापि षड्वर्ग-निग्रहाग्रहिको नव ॥ इह चामुत्र चाप्येष । प्राणिनामप्रि-
यंकरः॥ ५६ ॥नीताऽनयप्रदानेन । धर्ममावर्जयेस्तथा ॥श्मामासादयेर्वत्स । यया तीर्थक-
रश्रियं ॥ ५७ ॥ अवश्यं नश्वरीमेनां । दीनोहरणकर्मसु ॥ श्रियं व्यापार्य वत्सेश। विदध्या-
स्त्वमनश्वरी ॥ ५ ॥ कामः क्रोधस्तथा लोनो । मानो हर्षों मदस्तथा ॥ पड्वर्गमुत्सृजेदेनं।
त्यक्ते तस्मिन सुखी नृपः ॥ ५ ॥ स्नुषामथाऽवदछत्से । वत्सेश्वरवधूरसि ।। प्रद्योतस्य सु-
ता चासि । शिक्षायोग्यासि तध्रुवं ॥ ६० ॥ नित्यं जव स्नुषे वत्से । गयेवोदयनानुगा ।
एतावतैव वर्यार्था । सुकृतोपनिषत्तव ॥ ६१ ॥ स्त्रीणां हि शीलमप्येकं । तुषारकरनिस्तुपं
॥ स्वर्गापवर्गयोईतु-रेवं सर्वविदो विः ॥ ६२ ।। एवं शिवामृतं मातु-रापिवंतौ प्रमोदतः॥
एतौ कांश्चिददोरात्रां-स्तत्र वासंवनूवतुः ॥ ३ ॥ अथ जनन्यामन्यत्र । प्रयातायां मदीप-
तिः ॥ आजगाम स्मरन्मातुः । सवाष्पो निजपत्ननं ॥ ६ ॥ स मातुरुपदेशेन । स्वस्मिन्
॥११॥

·चरित्रं
मृगाव । देशे समंततः ॥ स्वःपुरीजित्वरी चक्रे । कौशांबीमवनीश्वरः ॥ ६५ ॥ इति जितपुरुहूतः
स्फीतपुण्योपदूतः । प्रतिनवनृपतिश्रीसेव्यमानाहिपद्मः ।। ससुरनिगुणमालो मालवाधीशपु.
११॥
त्री-विषयसुखनिमनः स्वीयकालं निनाय ॥ १६ ॥ इति मलधारिश्रीदेवप्रनसूरिविरचिते श्री-
मृगावतीचरित्रे चतुर्थो विश्रामः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ।।
॥ अथ पंचमो विश्रामः प्रारन्यते ॥
वशं तदानीमानीतः । स्मरेणाथ नृपस्तथा ॥ सेहे न नाम नामापि । कामं धर्मार्थ-
योर्यथा ॥१॥ प्रियोपचर्यापर्याप्त-कापवाडूमानसक्रियः॥ न स कार्यासनं जे । न च
धर्मासनं यतः॥२ ।। ततोऽसौ तत्यजेऽत्यंत-मोजसा तेजसापि च ॥ अत्यासक्तिः कलत्रेऽ-
पि । शुन्नोदर्का न कीर्त्यते ॥ ३ ॥ अपरं विषयग्रामं । स नृशं बुभुजे यतः ।। तदीयविषय-
ग्राम । परैर्बुभुजिरे ततः ॥ ५ ॥ पांचालस्तु महोपाल-स्तत्र पत्यौ पराङ्मुखे ॥ नदीर्णका.
मः कौशाव्या-मिछत्युपपतीयितुं ॥ ५ ॥ जितवाचस्पतिर्मंत्री । ततो यौगंधरायणः॥ सेना-
न्यथोरुमएवांश्च । मत्रयामासतुर्मियः ॥ ६ ॥ फलैकगम्यतारम्यः । पुण्यराशिरिवानुतः ॥ नू-
॥११॥

·चरित्रं
मृगाव
॥११॥
पालान्युदयोदर्क-स्तत्र मंत्रस्तयोरनूत् ॥ ७ ॥ अश्रोबाय समेतान्यां । तान्यामंतःपुरान्नृपः
॥ आनिन्ये नैशमास्थानं । कुतोऽपि व्यपदेशतः ॥ ७॥ विस्मयानिर्नेमेषादैः । सुमनोन्निरने-
कधा ॥ नासुरा सा सन्ना कल्यै-राजन्यैः पर्यपूर्यत ॥ ए ॥ तदानीं मेदिनीपाले । मध्यम-
ध्यासिते सति ।। सुखासीनसुनासीरां । सा सुधर्मा व्यवयत् ॥ १० ॥ नूपालाकटपरत्नेषु ।
संजातप्रसवैरिव ॥ दीपिकानिकरैस्तस्या-मासीदीपोत्सवो नवः ॥ ११ ॥ किंतु नूनघुरन्य-
-वर्तिनी करदीपिका ॥ विध्यातेति निमित्तः । सामतैर्मिनायितं ॥ १२॥ वपुः सिंहासने
दृष्टि-नम्रसामंतकोटिषु ।। व्यापार्यत तदा राज्ञा । राझ्यामेव मनः पुनः॥१३॥
चिराउदयनो देवः । स्वीयमास्थानमास्थितः ॥ इति सर्वजनो याव-दासीदानंदमेबुरः
॥ १४ ॥ नछलचारपूत्कार-कातरीकृतकंचुकी । तावदंतःपुरे स्त्रीणां । शुश्रुवे करुणध्वनिः ॥
॥ १५ ॥ कृतांतमहिपस्कंध-धूसरो धूमसंचयः ।। अयाकांममिलयावा-नूमिन्नीमो व्यजूं-
नत ॥ १६ ॥ ततः किंशुकसंकाशो । वह्विरह्नाय दुर्धरः ॥ ज्वालाजिह्वाशतैर्लोकं । लिलिहा-
न श्वोचितः ॥ १७ ॥ धूमसंनूतजीमूत-संगते गगनांगणे ॥ लोलज्वालाकलापेन । सद्यो वि.
HOM
॥११॥

·मृगाव द्युल्लतायितं ॥ १७ ॥ धर्मराजमहाराज-दीपिकाकलिका श्व ॥ अनलिदः स्फुरतिस्म । स्फुचरित्रं लिगततयस्तदा ॥ १० ॥ ननरीय परित्यज्य । ज्वलनज्वलदचलं ॥ प्रणुशुराकुलाः काश्चि-द- तःपुरपुरंध्रयः ॥ २०॥ क्रदत्यस्त्रात तातेति । कैश्चिदेत्य दयालुतिः॥ ज्वालामालान्निराश्लिष्टाः । कृष्टाः कप्टेन काश्चन ॥ १॥ अनले तत्र कल्पात-वह्निसब्रह्मचारिणि ॥ दोन्नः सन्नायां नूनतुः । कोऽप्यपूर्वोऽनवत्तदा ॥ २२ ॥ मूर्गमगछन् केऽप्यत्र । केऽप्यमर्चत निर्दयं ॥ विनू- पणसहस्राणां । मयने तु कयैव का ॥ २३ ॥ दहा दंदहति देवीं । हताशोऽयं हुताशनः ॥ इति जल्पनधाविष्ट । वेगाद्यौगंधरायणः ॥ २५ ॥ स गचन्नुत्सुकस्तेषां । सर्वेपामेव पश्यतां ॥ ननिनकीलाकबोले-रालोकः कवलोकृतः ॥ २५ ॥ ततः कोपाहिकोशासि-राक्रोशंत हु- ताशनं ॥ जवाजगाम हे देवि । हा देवीति वदन्नृपः ॥२६॥ रुपा हुताशं हंतिस्म । नृपति. स्तरवारिणा | कार्योपायं न पश्यति । कोपव्याकुलचेतसः ॥२७॥ वह्निविध्यापनायेव । प्रि ॥१३॥ याविरदकातरः ॥ वाप्पोर्मि निर्मित पूर-मुन्नतिस्म स निर्जरं ॥ २७ ॥ कालजिह्वालमालो- क्य । कशानुमकशं ततः ॥ दग्धां देवीं तिनिश्चित्य । मूठतिस्म महीपतिः ॥ श्ए । अहो १५

·चरित्रं
-
मृगाव
॥ ११॥
किमत्र नावीति । संत्रांतेन रुमएवता ॥ पुनश्चैतन्यमानिन्ये । महींऽश्चंदनादिन्तिः ॥ ३० ॥
विललाप महीपाल-स्ततो म्लानमुखांबुजः॥ हा देवि हा सरोजादि । हा प्रिये हा प्रियं.
करे ॥ ३१ ॥ इहापहाय मामेव-मेकाकिनमनागसं ॥ व प्रयातासि रनोरु । दूरं ताम्यत्ययं
जनः॥ ३२ ॥ अयि स्वजे समागछ । विरहस्याऽसहोऽस्म्यहं ॥ अनेनाऽशनिपातेन । हृदयं
मे विदीयते ॥ ३३ ॥ मनस्विनि न मानस्य । मनागप्यस्मि गोचरः॥ जन्मतोऽपि न ते येन
। किंचिदप्रियमाचरं ॥ ३० ॥ मयाद्यैव चिराञ्चके । कार्यासनपरिग्रहः ॥ अस्मिन्नेवांतरे धि-
ग्मां । मुमोषायमुषर्बुधः ॥ ३५ ॥ आतपस्तपनस्यापि । न कदापि यदस्पृशत् ॥ तदंगं तव
तन्वंगि । ददाह दहनः कथं ॥ ३६ ॥ पितरौ तौ परित्यज्य । यन्मादृक्पतिराहतः ॥ तस्येह-
शं परीणाम-फलमासादितं त्वया ॥ ३४ ॥ त्वयाऽरण्यपणे तस्मि-नहं सहचरः कृतः॥ च-
लितासि कथं बाले । मार्गेऽमुत्र मया विना ॥ ३० ॥ अथवा किमुपालनै-रदं तेनैव वर्म-
ना ॥ तन्वि त्वरितमेपोऽस्मि । त्वदंतिकमुपागतः ॥ ३५ ॥ अद्यापि येन जागर्ति । ममार्ति
बेदकोविदः ॥ ज्वालाजालजटालोऽयं । सर्वनही हुताशनः ॥ ४० ॥
॥१४॥

·-
दिशि
पर्व
.
चरित्रं
मृगाव
एवं विक्षप्य तत्रासौ । ऊपां दातुं प्रचक्रमे ॥ प्रेयसीविप्रयोगार्ताः। किं न कुर्वति रा.
गिणः ॥५१॥ वसंतकेन मित्रेण । सेनान्या च रुमवता ।। युक्तियुक्तवचोनंग-नूपश्चैवमवो.
ध्यत ॥ ३ ॥ देवाशुशुकणिः सोऽयं । देवीदहनकर्मणा ॥ प्रत्यक्षः प्रतिपदोऽतः । सर्वथोले-
दमर्हति ॥ ४ ॥ स्त्रीहत्यापातकी ह्येप । चक्षुपापि निरीक्षितुं ।। नोचितः किं पुनर्देव । स-
वांगमवगूहितु ॥ ४५ ॥ न च मृत्युवशीकर्तुं । स्वात्मानं युज्यते सतां ॥ जीवंतो हि पुन-
जर्जातु । लनेरनिप्सितं कचित् ॥ ६ ॥ प्रमीताना पुनः स्वामिन् । दुर्लनो वल्लन्नागमः ॥
मार्गः कर्मवशानिनः । संचरते हि देहिनः ॥ ७ ॥ किंच किंकार्यतामोहे । कृत्यमार्गप्रका-
शिका ।। अन्या मातुर्मगावत्या । अस्ति नो हस्तदीपिका ॥ ४ ॥ तदेहि त्यज कातर्य । ग-
स्या-मिदानी विहरन् स्वयं ।। वीरो हि लगवान विश्व-कर्मनिर्मूलनोद्यतः ॥ ५० ॥ तत्प-
रीवारसर्वस्वं । निर्मला श्रमणी गुणैः ॥ मृगावत्यपि तत्रैव । संसाव्या भुवनाधिप ।। ५१ ।।
तत्सर्वमवधायेंद । सर्वकृत्यविचक्षणः ॥ एनमेनस्विनं दूरात् । परित्यज हविर्भुजं ॥ ५५ ॥
॥११५॥

·चरित्रं
-
मृगाव
॥ ११६॥
प्रपद्येति वचो राजा । रुमवंतमन्नापत ॥ साधु सेनापते साधु । स्मारितो मातरं त्व-
या ॥ ५३ ॥ दुःखव्यपगमोपायः। साधीयानयमेव मे ॥ जननी जनयत्येव । दृष्टापि सुख-
संपदं ॥५॥ परमाहूयतामत्र । मंत्री यौगंधरायणः ॥ यथालोच्य समं तेन । वितनोमि य-
थोचितं ॥ ५५ ॥ अयोवाच चमूनाथः । सबाष्पः पृथिवीश्वरं ॥ देवी प्रद्योतजा यत्र । तत्र
यौगंधरायणः ॥ ५६ ॥ इति श्रुत्वा प्रजानाथ-स्तं शुशोच पुनः पुनः॥ समं मुक्तोऽस्मि दे-
व्या च । त्वया च सचिवोत्तम ॥ ५७ ॥ त्वामंतरेण दूरेण । गतं मे सुखसंपदा ॥ सहुई रा-
ज्यधौरेयः। को हि त्वदपरो मम ॥५॥ अपराधोपहतस्य । त्वां विना नाविनी मम ॥ वि.
दित्वा विपदं सद्यः। कोऽद्य प्रतिकरिष्यति ॥ एए || संग्रामेष्वन्यमैत्रीणे । मयि निर्व्याज-
पौरुषः ॥ त्वां विना पुरतो नूत्वा । को धुरं धारयिष्यति ॥ ६॥ किमेवं वानुशोचामि । वे.
धति प्रातिकूलिके ॥ तजत्वा मातुरन्यणे । कार्यः कार्यस्य निर्णयः॥६१ ॥ परिचर्याविनी-
तान्यां । तान्यामनुगतस्ततः ॥ स शोकविकलात्मापि । प्राचीप्रत्यचलदिशं ॥ ६ ॥ भुज्य-
मानां परैर्वीक्ष्य । जागरूकत्रपानरः ॥ अहोनिः पंचपैरेव । स नूमिममुचन्नृपः ॥ ६३ ॥
॥१६॥

·मृगाव
चरित्र
॥११॥
कुर्वन विश्राममारामे । कुत्रचित्सिइपुत्रकं ॥ एक निविष्टमैकिष्ट । सहकारतरोस्तले ॥६॥
विलोक्य पुस्तक इस्ते । नियतं ज्ञानवानयं ॥ इत्यवेत्य नमस्यंत-स्तत्पुरस्तेऽप्युपाविशन ॥
॥ ६५ || कदा व्यसनपारीणो। नविष्यत्येष नः प्रभुः ॥ इदं निवेद्यतामस्ति । यद्यस्मासु
कृपालुता ।। ६६ ॥ तं रुमएवांस्ततोऽवादी-दावविनयांजलिः॥नवादशाः प्रन्नोऽवश्यं ।
स्युः कालत्रयवेदिनः ॥ ६ ॥ इति तेन तदोक्तोऽस्मै । कथयामास सोऽयदः ॥ नविष्यत्येप
वर्षांते । खाकूपारपारगः ॥ ६॥ वंचितोऽनेन यञ्चक-चक्रवाकीपिधानतः ॥ याममेकं
पुरा तस्य । कर्मणस्तदिदं फल ॥ ६ ।। किंत्वसामान्यमासाद्य । कन्यारत्नमयत्नतः ॥ अ-
सौ साम्राज्यलक्ष्मी च । प्रेयसी च प्रपत्स्यते ॥ ७० ॥
इति श्रुत्वाय तं नत्वा । तान्यामनुगतोऽग्रतः ॥ व्रजन्नुदयनो मान्य । सेनान्यं सम-
नापत ॥ १ ॥ प्रियोक्तिनिषाद्यापि । धूरातः प्रतार्यते ॥ दग्धाप्युदीत देवी । जीवती
ति किमन्यया ॥ ७ ॥ नवति प्रियया योगः। प्रोपितप्राणयापि चेत् ॥ पूर्वजा अपि सर्वे-
ऽपि । किं मिलेयुर्न मेऽधुना ॥ ३ ॥ जीवत्यद्यापि देवीति-वदत्ती किंवदंत्यपि ॥ प्राणप्रया-
॥११॥

·चरित्रं
मृगाव
॥११॥
स । स्वरूपं पश्चिमेऽहनि ॥ ए६ ॥ तदा त्यक्तां त्वया देव । पांचालश्चतुरान्निधः॥ दत्वा दृ-
ढमवस्कंद-माचस्कंद पुरी तव ॥ ए ॥ रुमण्वानपि मत्वेदं । मादलेश्वरमन्यगात् ॥ प्रता-
पमाहतस्वाप-मिवोत्रापयितुं तव ॥ ए॥ इत्याकर्ण्य विसृज्यैन-मुवाच स वसंतकं ॥ स-
खे खेदोऽयमस्माक-मुपर्युप रिढौकते ॥ ॥ हुताशस्याहुतिर्जाता । सुता प्रद्योतनूपतेः ॥ए-
तामैवान्वगान्मंत्री । राज्यश्रीरादेरिनिः ॥ १७ ॥ वत्सन्न रहो कीर्ति-रहो नाग्यपरंपरा
॥ एकोऽद्य श्रेयसे मृत्युः । स च कत्तुं न युज्यते ॥ १ ॥ न च किंचित्तउद्यानं । न सा वा-
पी न तत्सरः ॥ नईगस्यायमावेगः । कणं यत्रातिवाह्यते ॥२॥
ततो वसंतकः प्राह । देव मिथ्यैव खिद्यसे ॥ किं प्रत्नावः प्रनोरस्य । वचो वा झानि-
नोऽन्यथा ॥ ३ ॥ तत्प्रतीकस्व वर्षांत-लप्ससे सर्वमीप्सितं ॥ इदानीं तु विनोदाय । शृणु
स्थान निवेदये ॥ ४ ॥ इहैव नातिदूरेऽस्ति । सुपुष्पं नाम काननं ॥ तस्मिन सुमनसश्वेतु-
मपरेयुरहं गतः ॥ ५ ॥ चिन्वतीं तत्र पुष्पाणि । स्त्रियमेकां व्यलोकयं ॥ आलापसस्पृहांम-
त्वा । तामपृचमतुचकं ॥ ६ ॥ नई पुष्पाणि चीयते । किमेतानि सहस्रशः॥ इति प्रीत्या
॥१०॥

·मृगाव चरित्रं ॥१३॥ च पृष्टा सा | व्यक्तमेवमचीकग्रत् ॥७॥ अस्ति माहिष्मतीनाम-नगरी श्रीगरीयसी॥ म- हीपतिर्महावाहुः । शास्ति यामास्तिकोत्तमः ॥ ७॥ प्रिया कमलमालेति । तस्यास्ति सुर- निर्गुणैः । तयोः सुदर्शनः सूनु-रनूननयविक्रमः ॥ ए॥ तथास्ति सागरस्येव । पद्मा पद्मा- वती सुता ॥ नविष्यति पतिर्योऽस्याः । स एव पुरुषोत्तमः ॥ १० ॥ रूपे निरुपमे सा तु । नवे च वयसि स्थिता ॥ पार्थिवैः प्रार्यमानाऽपि । वरं न बहुमन्यते ॥ ११ ॥ किंतु त्यक्त- गृहावासा । वनवासमुपेयुपी ॥ साऽत्र केनापि कामेन । तप्यते ऽस्तप तपः ॥ १२ ॥ तद- स्मत्स्वामिनी सेयं । त्रिसध्य शुक्ष्मानसा ।। कुसुमैरममैरेन्निः । कुरुते देवतार्चनं ॥ १३ ॥ अह चपकमालेति । सखी तस्या मनःसमा ।। इति सा कभयंत्येव । केनाप्याहूयतान्यतः ॥ ॥ १५ ॥ त्वमप्यतिथिरस्माकं । नवरार्य कथचन ॥ एवमामंत्रयंती मां। सा ययौ त्वरितैः पदैः ॥ १५ ॥ देवः को नाम नान्नेय-मनोरन्योऽत्र पूज्यते ॥ यदेतन मया ज्ञातं । तत्तु चि- ते दुनोति मां ॥ १६ ॥ तदाकाभुतं नूप-स्तद्युतस्तद्ययौ वनं ॥ तत्राऽपश्यच्च कैलास-सुं- दरं देवमदिरं ।। १७ ।। स तं प्रासादमुत्तुग-मारुरोह कुतूहलान् ॥ विशंस्तु गर्नंगेहांत-रूचे ॥११॥ १६

·चरित्रं
मृगाव
॥१२॥
चंपकमालया ॥ १७ ॥
अत्रैव स्थीयतामत्र-नवनिरिति वादिनीं ॥ धारदेशस्थितामह । तां सहासं वसंतकः
॥ १७ ॥ न त्वयेच्चमातिथ्य-मतिथीनां वितन्यते ॥ प्रवेशेऽपि यदस्माकं । निषेधोऽर्थपदे
कृतः॥ ३० ॥ ततः सप्रश्रयं प्राह । सा त्वं किमिति कुप्यसि ॥ देवागारप्रवेशेऽस्मिन् । शृ.
णु वारणकारणं ॥ २१ ॥ वनांतदिवसे तस्मिन् । पुष्पाण्युच्चेतुमागतां ॥ वार्तयंती त्वयाऽस्मा-
कं । स्वामिनी मामजूहवत् ॥ १२ ॥ गतादं च तं तत्र । देव्याः सविधिवर्तिनीं । एकामा-
लोक्य तन्वंगी-मपृचं स्मेर विस्मया ॥ २३ ॥ देवि केयं जगनेत्र-कैरवाकरकौमुदी ॥ मन्ये
निर्माल्यमेतस्याः । सापि हीरोदनंदिनी ॥ श्च ॥ अथासौ कथयामास । देवी पद्मावती म-
म ।। पुष्पार्थ त्वयि यातायां । विप्रः कश्चिदिहाययौ ॥ २५ ॥ नन्नान्यां स पुरंध्रीच्या-म-
न्वितो मधुराकृतिः ॥ साशीर्वादमवादीन्मा-मिदमादरवंधुरं ॥ २६ ॥ अनयोः कल्यरूपेयं ।
विदि कल्यागि मेस्वसा ॥ श्यमप्यपरा नित्य-मेतस्याः परिचारिका ॥७॥ अस्याश्च नवला-
वएय-पुण्यायास्तरुणत्वगः ॥ वितीर्णविविधायासं । प्रवासं च गतः पतिः॥१७॥ तन्न्या-
॥१२॥

·चरित्र
मृगाव
॥१२३॥
।
सीकनुमन्यत्र । नेमां विश्वसिमि कणं ॥ स्त्रियः श्रियश्च निकप्तुं । न युक्तं यत्रकुत्रचित् ॥
॥रणा एतस्या च नवत्या च । न विशेनं वहाम्यहं ॥ वामदक्षिणयोरक्ष्णोः। कस्याप्यस्ति
किमतरं ॥ ३० ॥ धात्रीशपुत्रि तत्ताव-दियं मम सहोदरा ॥ सतीजनशिरोरत्नं । तवाऽन्य-
ऐऽवतिटता ॥ ३१ ॥ योवजयिनीं गत्वा । सिक्ष्सर्वप्रयोजनः ॥ पुनः प्रतिनिवर्नेऽहं । तद-
स्वस्ति तेऽधुना ॥ ३२॥ नमित्युक्तो मया सोऽपि । यथानिलपितं ययौ । प्रमोदसंविन्नागा-
य । व चादूतासि सप्रति ॥ ३३ ।। तपोन्निर्दुस्तरैरद्य । सखि मंजरितं मम ॥ सेयं सहचरी ल.
ब्धा । यन्नेत्रामृतसारणिः॥ ३४ ॥ सखि चपकमाले त-मामिवैतामनारतं ।। वीकेयाः सर्वथा
येन । गुणगृह्मासि सर्वदा ॥ ३५ ॥ वसंतकस्ततो दध्यौ । विप्रो योगधरायणः ॥ध्रुवं वास-
वदना सा । समं कांचनमालया ॥ ३६ ॥ मत्रिनंकुरितस्ताव-तव मंत्रमहीरुहः॥ इदानीं
सुन्नगोनूया-त्पल्लवैः कुसुमैः फलैः ॥ ३७॥ ततश्चंपकमाला सा । पुनरेनमन्नापत ॥ सा
ब्राह्मणी प्रियं स्मृत्वा । रुदतीद पुनः पुनः ।। ३७ ॥ अत्यंतं रुदती सा मे। स्वामिनीमप्यरो-
दयत् ॥ परभुःखावतारस्य । पात्र हि महतां मनः ॥ ३ ॥ अद्यापराह्नसमये । संधोध्य वि-
॥१२३॥

·६ चरित्रं मृगाव ॥ १२॥ विधोक्तिनिः॥ आनिनाय विनोदाय । तामिह स्वामिनी मम ॥ ४०॥ इह प्रवेशः कस्यापि । न दातव्यस्त्वया सखि ॥ इत्यादिदेश मां देवी । विशंती गर्नवे- श्मनि ॥ १ ॥ तदात्मना तृतीयास्ति । देवी देवगृहोदरे ॥ अतो न निपिशेऽसि । तन्म- नागपि मा कुपः॥ ४२ ॥ अयोनिष्ट सखे यामः । प्रवेशश्चेन लभ्यते ॥ किमत्रावस्थितने- ति । नृपोऽवादीसंतकं ॥ ५३ ॥ देव कणं प्रतीकस्व । शीतलेऽस्मिन् शिलातले ॥ विश्राम वितनोमीति । सोऽपि तं प्रत्यवोचत ॥ ४ ॥ ततस्तस्मिन् शिलासीने । विशामीशोऽप्युपा- विशत् ॥ स्वैरालापान मिथः सख्यो-मध्ये शुश्रुवतुश्च तौ ॥ ५॥ विरदलांतमात्मानं । व्य- वस्थाप्य कथंचन ॥ प्रद्योतउहिता प्राह । महावाहुतनूरुहं ॥६॥ तव प्रियसखि स्नेह-श्चा- पलाय युनक्ति मां ॥ तत्पृचामि वयः क्वैत-घनवास विधिः क्व च ॥ ४ ॥ क्ष्योविरोधिनोः कोऽय-मेकत्र वसतिक्रमः ॥ इदं नातिरहस्यं चे-तदा व्याहर्जुमर्हसि ॥ ४ ॥ व्याजहार त- तः स्नेहा-माहलेश्वरनंदिनी ॥ किं तदप्यस्ति यज्ञोप्यं । तवापि श्रूयतामिदं ॥धणा जानास्यु- दयनो नामा । कौशांच्या अवनीपतिः॥ विपंचीचातुरीचंचुं। वत्सराजमुशंति यं ॥ ५० ॥ ॥

·चरित्र
मृगाव
॥२५॥
नपेत्य योगिनी जातु । शंकराख्याऽतिनिर्मलां ॥ विस्तार्य तजुणश्रेणिं । ववंध हृदयं मम ॥
॥ ५१ ॥ ततोऽनून्मेऽस्य रागेण । वागं मनस्तथा ॥ यथासीत्मार्थना व्यर्था । पार्थिवानां
मदर्थिनां ॥ ५२ ॥ तस्मै स्वयंवरां दातु-मीपतुः पितरौ च मां ॥ लाग्यैरनुगृहीतास्मी-
त्यहं च मुरमावई ॥ ५ ॥
अथाकस्मान्मनोवेधा । वा मौषमीदृशीं ।। यत्तस्य वसुधालर्जुः । शुशंते वह्रिरुचि
तः ॥ ५५ ॥ रहस्यहृदयं प्राण-सर्वस्वमिव पिंमितं ।। प्रिया वासनदत्तेति। या च तस्य निश-
म्यते ॥ ५५ ॥ तदा प्रदीपने तत्र । दग्धा सा नृपवल्लन्ना ॥ दह्याऽदह्यविनागं न । कुवैति-
स्म दविर्भुजः ॥५६॥ कयं हरसि देवीं मे । पश्यतः पश्यतोहर ॥ इत्याक्षिप्य क्षितीशेन ।
शस्त्रैर्वहिरहन्यत ॥ ५७ ॥ ततो विलप्य तामन्वग् । विविकनाशुशुकाणं ॥ संवोध्य बहुशो
वाहौ। धृत्वाऽमात्यैः स वारितः॥पणा सोऽय राज्यं परित्यज्य । देशांतरंगतः क्वचित् ॥ ब्रह्मचा-
री शुचिः कांचि-देवतां वरिवस्यति ॥ एए । इत्युदंतं निशम्यांत-ईले मूर्गमुपागमं ॥ क-
अंचित्प्राप्य चैतन्य-मुञ्चै खादरोदिषं ॥६० ॥ नवानकृत्रिमः शत्रु। रेरे दैव सदैव मे ॥
॥१२५॥

·--
चरित्रं
मृगाव
मय्यकस्मादवस्कंदं । यदेवं दत्तवानसि ॥३१॥ मम कोरकितः किंचि-न्मनोरथमहीरुहः ॥
त्वया व्यसनसंपात-दुर्वातेन निपातितः ॥ ६ ॥ तयापि तेन संगाय । परस्मिन्नपि जन्मनि
॥ स्वयमूरीकृतो मृत्यु-मया कर्तासि किं ततः ॥६३॥ एवं दैवमुपालन्य । मृत्यु निश्चित्य चे-
तसि ॥ गत्वोपवनमारब्धं । यावउबंधनं मया ॥ ६ ॥ तावचंपकमालातो। विज्ञातमदुप-
क्रमौ ॥ आतुरौ पितरावेत्य । साश्री मामेवमूचतुः ॥ ६५ ॥ वत्से वत्सेश्वरेऽवस्था-मीदृशी.
मुपजग्मुषि ॥ तवान्ये परिणेतारः । किं न संति महीभुजः ॥ ६६ ॥ असदध्यवसायस्ते ।
कोऽयं पुत्रि त्रपाकरः॥ अन्ये त्वदर्थे ताम्यति । वृथैव त्वं तु ताम्यसि ॥ ६७ ॥ पित्रोरप्येव-
मादेशै-रत्यजंती तमाग्रहं ॥ एत्यानुकंपया साथ | शंकरा मामलाषत ॥ ६ ॥ श्रुतं नई
मयाप्येतत् । किंत्वीदृग् व्यसनोदयः॥ धिा नवति देवो वा । मंत्रिमंत्रोनवोऽथवा ॥६॥ अ-
वद्य एव तत्राद्यः । पहस्तच्चिंतयाऽप्यलं ॥ शुन्नायतिहितीयस्तु । तदेवं संशये सति ॥ ७ ॥
त्वमपि प्रियवत्तस्मा-देवताराधनं कुरु ॥ देवता च कुलस्त्रीणां । पतिरेव प्रकीर्तितः॥ १ ॥
तगृहाण तदेकाया । समग्राभ्युदयप्रदां ॥ यथावल्लिखितामेतां । पतिप्रतिकृति पटे ॥ २ ॥
॥१६॥

·मृगाव
चरित्रं
॥१२॥
एतदर्चापरा कातं । प्रत्यक्षसि स्वयं ॥ कार्यसिदिरवश्यं स्या-नदेकध्यानचेतसां ।
॥७३॥ इत्युदीर्य पट दत्वा । पूजाम्नायं समर्प्य च ॥ योगानिवृश्येऽवती। गता नगवती त.
तः ॥ ४ ॥ ततो रम्यमोपांत-मुत्सगितनोंगणं ॥ इद प्रासादमाधत्त । बंधुर्मम सुदर्शनः
॥ ५ ॥ अत्र स्थापितमन्यय॑ । सुमनोनिः सुगंधिनिः॥ वत्सराजमपव्याज-महं प्रणिद-
घेऽन्वदं ।। ७६ ॥ स्वप्नेऽप्यद्य मया दृष्टो । दिष्टयासौ जीवितेश्वरः॥ तदिदानीं त्वमप्येनं । स.
खि नेत्रातिश्रीकुरु ॥ ७७ ॥ ततः प्रद्योतऽदिता । सा वहिःस्थमुदाहरत् ॥ सखि जातु न.
रं नान्य-मालोकते पतिव्रता. ॥७) स्थाने तन्वि तव प्रेम । वत्सेश्वरनरेश्वरे ॥ हसं विहा-
य किं हसी । रमते सुमते क्वचित् ॥ उए । एतहि प्रतिमामात्रं । न दोपायेतिवादिनी ॥
पट पद्मावती तस्या-स्ततः स्नेहाददर्शयत् ॥ ७० ॥ अद्यार्यपुत्र चित्रेऽपि । दिष्टया दृष्टश्चिरा-
न्मया ॥ चिंतयतीति साऽपश्य नं पटं साईया हशा ॥ १ ॥
बदिःस्थितोऽय राजान-मवोचत वसंतकः ॥ आकर्णितमिदं देव । सख्योरन्योऽन्यज-
पितं ॥ ७ ॥ अन्यर्चयसि नान्नेयं । नत्या त्वं त्वामियं पुनः॥ इदं सद्यो ददौ तुन्य-
॥१॥

·चरित्रं मृगाव ॥१॥ मन्त्रीष्टं विष्टपाधिपः ॥ ३ ॥ नृपोऽनाषिष्ट नोः संति । वत्सराजाः सहस्रशः ॥ वहुशो नामसाम्येन । प्रताय ते नवादृशाः ॥ ८॥ कयान्निरथवा स्त्रीणां । कृतं नो ब्रह्मचारिणां ॥ सांध्याय विधये याम । इति यावद् यियासति ॥॥ चित्राकारसमाकारं । नृपमालोक्य वि- स्मयात् ॥ पृष्टो वसंतकः कोऽय-मिति चंपकमालया ॥ ६ ॥ नर्ममंत्री ततोऽवादी-दसावु- दयनो नृपः ॥ यं तव स्वामिनी चित्ते । प्रणिधत्ते दिवानिशं ॥ मध्ये वेगेन गत्वाथ | सा जगाद नृपात्मजां ॥ अपूर्वावतिथी प्राप्तौ । कावप्यातिथ्यमईतः ॥ ७॥ ततः सुता महाबाहो-गर्जगहाहिनियंती ॥ आह प्रद्योतजामेदि । क्रियतेऽतिथिसकि- या ॥ नए ॥ साऽप्यूचे सखि ग त्वं । प्रथयातिथिपूजनं ॥ नित्यमेवास्मि विमुखी । पुरु- षांतरदर्शन ॥ ए ॥ पद्मावत्यर्घहस्ताय । निर्ययौ च मुदा बहिः ॥ अंतः कांचनमालां च । रहः प्रद्योतजाऽवदत् ॥ १ ॥ सखि तदा समागत्य । मंत्री योगंधरायणः॥ विनयावनतो- ऽवादीत् । गृणु मातर्वचो मम ॥ ए५ ॥ दैवात्स्मरवशे देवे । शुक्षांतमधितस्थुषि ॥ राज्य- माज्यमिवाघ्रातं । वलात्प्रत्यर्थिपार्थि वैः ॥ ए३ ॥ चंप्रद्योतनूलर्नुः । पुत्री त्वमसि तक्ष्यं ॥ ॥रश्ना ·चरित्रं मृगाव ॥रशा किं ब्रूमो वेत्सि यत्सर्व-मित्युक्ताहमयाब्रुवम् ॥ ए । एतत्त्यजामि वा राज्यं । यामि वा पितृवेश्मान ॥ ब्रूये यत्नत्करोमीति । मयाऽप्यस्मै प्रतिश्रुत ॥ ५ ॥ ततस्तेन निजारंन्न-सं- रंण सुरंगया ॥ वह्निमंतःपुरे दत्वा । समाकृष्टास्म्यदं बहिः ॥ ए६ ।। क्रीमाशुकपिकीहंस- कुरंगकचकोरकाः ॥ सुमा निजनिजस्थाने । हहा तत्यजिरे मया ॥एजा ज्वलनालिंगनोद्भूत- -निशदः परिचदः ।। अनून्मदीयोऽनेदीयो । मृत्योरत्याकुलः कथं ॥एगा तनदित्यनुशोचंती । दाक्षिण्यानस्य मत्रिणः ॥ नक्तमहिारक्ता | चलितास्मि पुरस्ततः । एए ॥ निःशूकफेरु- फूत्कार-पाउतन्नयाकुला ॥ किं न स्मरसि दत्वाद । बाहुं संघीरिता त्वया ॥ १० ॥ अ. धिशिष्य त्वयास्तीर्णे । अस्तरे पल्लवैः पथि ॥ तदा तमोनिमायां । निशि निशमुपागमं ॥१॥ शनैरित श्तो देवी-त्यमात्याख्यातपतिः ॥ तदा तृड्व्याकुलां हि त्व-मपीप्यः स- खि मा पयः ।। २ ॥ तदेचमुपचारेण । विधूताध्वपरीश्रमा ॥ रहोऽहं मंत्रिणानीय । मुक्ता पद्मावतीमनु ॥ ३ ।। क्लेशविपमिमं सर्वं । सहमानातिदुस्सहं ॥ सर्वथा मंत्रिणो वाणी । प्र- माणीकृतवत्यद ॥ ४ ॥ पद्मावर्ती सपत्नी मे । शंकरायाः प्रयोगतः ।। चिकीर्पता पुनस्तेन । । ॥१३॥ १७

·३
चरित्रं
मृगाव
॥ १३॥
किं किं नापकृतं मम ॥ ५॥ मंत्रिणः परमास्त्रं हि । शंकरा कार्यसाधकं ॥ विधीने विधा-
न किं च । सैव कत्तुं प्रगटनते ॥६॥ न्यासीकता तवोत्संगे । मंत्रिन पुत्री मयाधुना ॥
इति तातवचोऽप्येष । न सस्मार जरजवः ॥ ७ ॥
कचे कांचनमालाय । मंत्रिणे देवि मा कुपः ॥ यदेषः क्लिश्यते नित्यं । तवैव हितका-
म्यया ॥ ७॥ मनोवाकायकर्माणि । तत्वबुझिप्रयोगतः ॥ नित्यं व्यापारयत्येष । राज्योर-
गहेतवे ॥ए ॥ राज्ञः पद्मावतीयोगा-त्त्वत्संयोगो हि निश्चितं ॥ नही प्राचीमनाश्लिष्य ।
नानुर्भुक्ते दिनश्रियं ॥ १०॥ पर्यालोज्येदमेवोच्चै-मैत्रिणोऽयमुपक्रमः ॥ तदेवि मंत्रिमंत्राणां
। युज्यते दृष्टुमायतिं ॥ ११ ॥ स्वयमूरीकृतं चैत-त्सहस्रक्लेशवैवशं ॥ महानिरभ्युपेतोऽर्थः।
सो निर्वादमर्हति ॥ १२ ॥ किंच लेखोऽस्ति यस्तात-प्रदितोऽय समागतः॥ मयात्मना स-
मानीतः । स इदानीं विनाव्यतां ॥ १३ ॥ वाच्यतामिति सा वाच-मवाप्य स्वामिनीमुखा.
त् ॥ नीचकैर्वाचयामास । मुदिता विशदादरं ॥ १५ ॥ स्वस्ति श्रीमदवंतीतः। श्रीमान् प्र-
द्योतनूपतिः ।। वने वासवदत्ताख्या-मात्मजा बोधयत्यदः ॥ १५ ॥ मत्वा कुशलमस्माकं ।
॥२३॥

·मृगान चरित्रं पीयाः परमां धृतिं ॥ निजकल्याणवार्नानि-मोदनीयाः सदा वयं ॥ १६ ॥ समस्तमपि वितं । युगंधरमतेन नः ॥ व्यमने पतितास्मीति । खिन्नास्मिन खलु मास्मन्नूः ॥१७॥ कृतं पुत्रि बदूकेन । रच्यते मत्रिवेन चेत् ॥ सपन्यपि तदा वत्से । प्रपद्येयाः सखीति तां॥ ॥ १७ ॥ प्रादिश्य पालगोपालो । विपकोछेदपूर्वकं ॥ वत्सराजस्य साम्राज्य-मुघृतं झायता- मिति ॥ ॥ वचः कांचनमालाया । लेखार्थ चावगम्य तं ॥ ततः प्रद्योतजाादी-दमा- ये त्यक्तमत्मरा ।। ७० || सखि साधु त्वया प्रोक्तं । तातादेशोऽपि तेऽनुगः ॥ कि तु न झा- यते कुत्रा-प्यार्यपुत्रस्तपस्यति ॥ २१ ॥ वार्नयत्योस्तयारिच-मुपिताश्रुर्विपादिनी ॥ पद्मावती निरु-सादा । विषेशान्यतरे तदा ॥ २२॥ अय तां समदुःखेव । ता प्रद्योतजाऽन्नवत् ॥ सखि ते वदने कांतिः । किं जातेयं म- पीमखी ॥२३॥ लन्नाग्रस्तगिर मत्वा । स्वामिनी चतुरा ततः ॥ तस्यै चपकमालैव । यथावृ. नमवीकयन ॥ २५॥ तत्रैकमतिप्रिं वीक्ष्य । सखि स्वामिन्युवाच मां ।। सोऽयं चित्रपटा- कारः। किमु जगमतां गतः ॥ २५ ॥ तपस्ते फलितं सद्यो । देवि चितय मान्यथा ।। मये- ॥१३१ ।।

·चरित्रं मृगाव ॥ १३॥ त्युक्ताथ सा नाऽनू-इलंनूष्णुः पदक्रमे ॥ २६ ॥ अथायमतिथिः स्वैरं । देवी निवर्य सर्व- तः ॥ विविधं वर्णयामास । प्रमोदात्सुहृदः पुरः ॥रणा एपा सखेदा किं चात्र । शंभुन्नस्मी- कृतात्मनः।। अनंगस्यांगलान्नाय । किं रतिस्तपते तपः॥ २७॥ किं वाऽसौ क्षेत्रमाहात्म्या- हिशेषपदसस्पृहा ॥ व्यवस्यतीह तीर्थाय । नतेयं वनदेवता ॥ ॥ ॥ वने वोपवनेऽमुष्मिन् । नंदनोद्याननंदिनि ॥ किमियं मूर्तिमाढत्य । तपःश्रीराश्रयं व्यधात् ॥ ३१ ॥ किं वा वासव- दत्तव । व्यसनं मे व्यपोहितुं ॥ श्यमस्मिन् वने वास-मुपास्यैवं तपस्यति ॥ ३२ ॥ इति स्मृत्वा प्रियां तत्र । मुक्तकंठं रुरोद सः ॥ नमृगस्तमुराग्राम-तुमुलं विललाप च ॥ ३३ ॥ हा प्रद्योतसुते देवि । त्वया दयितया विना ॥ चक्रवाक वैकाकी । वराकोऽयमयो जनः ॥ ३४ ॥ मनसो मे त्वमेवासि । पदमानंदसंपदां ॥ या देवि चकोरस्य । चंश्कैिव र- सायनं ॥ ३५ ॥ मम त्वया विमुक्तस्य । वनवासः कियानसौ ॥ अस्मि निंयो यदद्यापि । जीवामि प्रियजीवितः ॥ ३६ ॥ स्निग्धासि त्वं दणादग्धा । यतस्तेन कृशानुना ॥ तानाई यदद्यापि । न दह्ये विरहाग्निना ।। ३७ ॥ नवत्या वरिवस्या वा । नमस्या वा जिनेशितुः ॥ ॥१३२॥ का

·मृगाव०
श्यं ध्योगतिमेंऽस्तु । तृतीया तु विकंवना ॥ ३० ॥ एतच्चेतोहराऽनेक-घनाऽनोकहसंकुलं । चरित्रं
नद्यानमनवद्यागि । हा विना त्वां मरुस्थली ॥ ३५॥ लतालास्यकलाचार्यः । पुष्पामोदम-
लिम्लुचः ॥ वनवायुर्वियोगाख्यं । ज्वलनं ज्वलयत्ययं ॥ ४० ॥ विलपंतं तमित्युच्चै-रन्यवत्त
सुहनतः ॥ अर्धं गृहाण पश्यैता-मनन्यगतिकां पुरः॥ १ ॥ इत्युक्तस्तेन सोऽवादीत् । कु-
वनस्याः समीहितं ॥ कथं न याति मालिन्य । देवीलालफल तपः ॥ ४२ ॥ किंचायैव व्रत-
स्यास्य । वईते सिध्विासर. ॥ विघ्नस्तत्कोऽयमेहीति । मित्रमाकृष्य सोऽवजत् ॥ ५३॥ त.
तस्तावनुपश्यती-मपश्यंती स्वमीप्सितं ।। साश्रुनेत्रामिमां बाहौ । गृहीत्वादमिदागमं |
॥ ४ ॥ स्मरवंदीकता तस्मै । ताम्यंतीयं कथ मया ॥ निर्वाह्येत्यथ चिंता मां। दहत्यदह
सप्रति ॥ ५ ॥ लब्धव्य सखि तल्लब्धं । देवताराधनाफलं ॥ इहावस्थितयां कार्य । तन्मया
किमतःपरं ॥ ४६॥ यामोऽधुनेति जल्पंती। प्रतिप्रद्योतनंदिनीं ॥ खेदात्पद्मावती मंद । च-
सतिस्म मठप्रति ॥ ४ ॥ युग्मं ॥ श्छा सेत्स्यति ते नून-मुत्सुका सखि मास्मनूः॥ एवं
वासवदत्तापि । तामाश्चास्य सदाऽचलत् ॥ ४ ॥

·चरित्रं
मृगाव
॥१३॥
तामनुपस्थिता साथ । कर्णेऽवोचत कांचनां ॥ आर्यपुत्रोऽत्र स्वबंद-महो विहरते गिरौ
॥ भए । तदत्रैव क्वचिद्देशे । जिनेशपदपावनं ॥ स किंचित्तीर्थमाश्रित्य । दुस्तपं तपते तपः
॥ ५० ॥ तङ्गनं तपसा क्लांत-मनन्यमनसं तु यत् ॥ विलापविकलं चैव-मुपेदेऽहमलक्षणा
॥ ५१ ॥ ततः प्रकीदाक्षिण्यो । निस्त्रपैकशिरोमणिः ॥ अत्यंतमकृतज्ञश्च । कोऽपि नास्त्ये-
व मत्समः ॥ ५॥ परं वाग्निरमात्यस्य । गाढं निगमिता सती ॥ पदमप्यधिकं नादं ।
ददामि च वदामि च ॥ ५३॥ इति प्राप्तप्रियोदंत-परमानंदमानसा ॥ मठमागत्य साऽनैपी-
धर्मध्यानेन तां निशां ॥ एच ॥ विहायसि विहंगानां । कुलायगमनात्मकं ॥ व्यवसाय नृपः
सायं । पश्यन्नापत्स्वमास्पदं ॥५५॥ जिनं नान्नेयमन्यय॑ । स बाह्याभ्यंतरं शुचिः॥ नृपः समा-
धिमाधत्त । निस्तरंगमनाः पुरः ॥ ५६ ॥ एकतानमनस्यस्मि-त्रकस्मादात विस्मयं ।। अद-
भ्रं गनगेहांत-रुद्योति ज्योतिरुद्ययौ ॥ ५७ ।। तेजः पुंजादतो मंक्षु । मूर्तिस्फुर्तिपरः पुमा-
न् । निर्गत्यात्यंतनिष्कंपं । साऽनुकंपस्तमन्यधात् ॥ ५॥ विष्टपाधिप तुष्टोऽस्मि । वृणी.
व वरमंजसा ॥ एतस्य त्रिजगनर्तु-रुपास्तिफलमाप्नुदि ॥ एए ॥ जिनस्योपास्तिकर्तृणा-
॥१३॥

·ग
चरित्रं
मृगाव
॥३५॥
मनुग्रहकरस्त्वहं ।। पत्तिरेतस्य संजातो । गोमुखः सन्मुखस्तव ॥ ६० ।।
अश्न क्रमेण पारीण-समाधिस्तोयधिरिव ॥ स्थितं व्यापारयामास । नृपश्चक्षुरपांगतः
॥ १ ॥ स लोलकुडलं दारि-हारमंमितमेकतः ॥ पुनस्तदेव जल्पतं । यक्षमध्यकमैहत ॥
॥६॥ प्रीतिमतं तमालोक्य । जगाद जगतीपतिः ॥ अस्ति यक जिनोपास्तेः । फलं नि:-
श्रेयसश्रियः ॥ ३३ ॥ विवेकहेवाकवतां । न पहा त्वैदिके फले ॥ इत्युक्त्वा विरते राझि ।
यशोऽनापिष्ट सादर ॥ ६ ॥ अमोघं हि महोऽमोघ-देवतादर्शनं नवेत् ॥ अतः किंचिवृणी.
प्वेति । यदोक्त्या सोऽब्रवीत्पुनः ॥ ६५ ॥ यद्येवं तत्समं देव्या । साम्राज्यं पुनरस्तु मे ॥३-
ति तस्य वचः श्रुत्वा । वक्तुं यदः प्रचक्रमे ।। ६६ ॥ एवमस्तु परं राजन् । सुतां माहिष्म-
तीपतेः ॥ विवाहय ततोऽवश्य । देवीं राज्यं च लप्ससे ॥ ६॥ परिणेतुर्यतो हेतु-जंगल-
म्याः स्वलक्षणैः ॥ पद्मावतीति व्याहृत्य । मक्षु यहस्तिरोदधे ॥ ६ ॥ तत्रैव तस्थुपस्त-
स्य । पश्यतो जिनपुंगवं ॥ आनंदनिःस्यंदमयी। सा विनाता विनावरी ॥ ६॥ ॥ व्यलीय-
त तमः सर्वं । विष्टपस्य च तेऽपि च ।। पूर्वस्यां च त्वदास्ये च । नूनमुल्लसिता युतिः ।।
॥१३५॥

·A
चरित्रं
---
मृगाव
- NAwin
॥ ७० ॥ अक्षतैः शुचिन्तिः पूर्ण । स्वर्णस्थालमिवामलं ॥ तदानीं रविमादाय । तं दिनश्री.
रुपस्थिता ॥ १ ॥ युग्मं । स्वौवस्तिक श्वानंदी। प्रातर्विविधवीरुधां ॥ आददानः सुमन-
सः। पवमानस्तमन्यगात् ॥ ७ ॥ ततो वसंतकानी तै-विनीतः कुसुमैः प्रनोः॥ पूजां नि-
वर्तयामास । मेदिनीशः प्रगतनीं ॥ ३ ॥ निशावृत्तांतमावेद्य । तेनाऽप्युक्तं वसंतकं ॥ रंग-
नंगे कृतेऽस्मानि-र्वेसि तस्या बनूव किं ॥ ७ ॥
विषमोऽध महीना। व्याजहार वसंतकः॥ तदेव देव विज्ञातं । स्वतः किंचिदिदं म.
या ।। ७५ ॥ आस्ये यथाऽस्या वैवाय । शोर्वाष्पोजमो यथा ॥ तदा मन्येऽपमानेन । मा.
नसेऽस्याः कृतं पदं ॥ ६ ॥ मनसानीप्सितात्पत्यु-रवमानतयातया ॥ न वेनि सेयं जी-
वंती । पुनदृश्येत वा न वा ॥ ७ ॥ अन्न्युपेतेन पुष्पेभ्यः । प्रातरद्य वने मया ॥ दृष्टा चंप-
कमाला वा । ब्रमंती संत्रमाकुलं ॥ ७ ॥ म्लाना चंपकमाले त्वं । मालेव किमु दृश्यसे ।
इति व्याजेन पृष्टासौ । ममाचष्टेस्म गजदं ॥ उए ॥ तदा नः स्वामिनी तेन । स्वामिना ते-
ऽपमानिता ।। गत्वा निःसदमात्मानं । पौके पर्यमुंचत ॥ ७० ॥ स्वतापेन प्रियस्यांत-द-
॥१६॥

·चरित्रं मृगाव ॥१३॥ नीरुरिवानितः ॥ हृदयं वदाना-संन्नारेण सिपेच सा ॥ १॥ तत्रापि रतिमप्राप्य । मृ- पालीमालनारिणी॥ सरोजस्रस्तरे शस्ते । निःसहांगा न शेत सा ॥ २॥ नष्मणांगपरि- प्वंग-मानेणापि कणातया ॥ त्रस्तरः स समस्तोऽपि । निर्ममे मुर्मुरोपमः ॥३॥ चंडिका च जलार्श च । नास्यास्तापमलुंपत ॥ चदनव्यजनी व्यक्तं । वीज्यमाना मया तदा ॥४॥ सा न चक्रंद नोवाच । नाकुलं विललाप च || मौनेन केवलं तस्थौ । किंचिनिश्चित्य चेतसि ॥ ५ ॥ नवीनशयनीयाय । यावत्प्रत्यग्रपल्लवान् । नयामि न पश्यामि । ताव- नां तत्र त्रस्तरे ॥ ६ ॥ध्रुवं तेनापमानेन । मलिनं हंत जीवितं । त्यक्तुं कापि प्रयाता. सौ। वीके तत्वामितस्ततः ॥ ७॥ ततोऽहमेवं संन्नाव्य । स्त्रीदत्यापातकं तव ।। आत्तपु. प्पस्त्वदन्यणे । त्वरितं समुपागम ॥ ७ ॥ ततः श्रुत्वेति वृत्तांतं । तदुदंतोपलब्धये ॥ वसं- तकेन सहितो ( घावतिस्म घराधवः ॥ ॥ तानिस्तान्तिः स वा निवर्तनीमतिवर्तय. न ॥ पद्मावतीपवित्रं नू-प्रदेशमविशदणात् ॥ ए ॥ श्तो वासवदत्नापि । प्रातर्जागरि- ता सती ॥ पद्मावती गता क्वापी-त्याकर्यान्वेषयने ॥ १ ॥ ॥१३॥ १८

·चरित्रं
मृगाव
॥१३॥
क्रमादन्वेषयंती च । साऽपश्यत्पार्थिव पथि ॥ हर्षात्कांचनमालां च । फुलचक्षुरवोचत
॥ ए॥ तिथिरद्याऽतिथिः श्रीणा-मद्य वारो वरो हले॥ पवित्रमद्य नक्षत्र-मार्यपुत्रो यदी.
कितः ॥ ए३ ।। आर्यपुत्रेण यत्नप्तं । मत्संगैकफलं तपः ॥ तन्ममाऽनूदगाधोऽय-माधमर्थ-
महार्णवः ॥ एच ॥ एतस्य वपुराख्याति । कामं मधिदव्यां ॥ यहाख्यं निर्विकल्पस्य ।
प्रेम्णः सर्वमिदं सखि ॥ ५ ॥ अद्यापि जागरूकाणि । मम नाग्यानि कानिचित् ॥ यदा-
र्यपुत्रो जीवत्या । जीवन्नेव मयेक्षितः॥ ए ॥ शृण्वंती वचनान्यस्य । पश्यंती रूपमस्य च
॥ पादपांतरिता नेष्ये । श्रोत्रनेत्रे कृतार्थतां । एG || एवमुक्त्वा तथा चक्रे । स्नेहाक्षासवद-
तया ॥ यथा तथापि हि प्रेयान् । प्रेयसीनां प्रियंकरः ॥ एए ॥ तदानीं वार्त्तयामास । नृपो-
ऽप्यश्र वसंतकं ॥ जाता कृशानुना तेन । दग्धा देवी उरात्मना ।। १० ।। मुनितिर्दैवतैश्चाद
-मावास्येव मुहुर्मुहुः ॥ सखे प्रद्योतजा देवी । क पुनर्मे मिलिष्यति ॥ १॥ किं चैतदपरं
खं । यमाहलेशनंदिनी ॥ अधुनांतर्वणं कापि । हत्यां मे दातुमुद्यता ॥ २ ॥ तदैव शुश्रुवे
ध्वानं । स्वामिनी दा विपद्यते ॥ सोऽस्ति कश्चिद्य एतस्या-स्त्राता नवेदिहाध्वनि ॥३॥ ध्व-
॥१३॥

·वरित्रं
मृगाव
नेस्तस्यानुसारेण । धावन्नेप व्यलोकत ॥ माइतस्तात महावाहो । स्मर्त्तव्येयं सुतात्मनः॥
॥४॥ अमीपा फलमुग्राणा । तपसामस्ति चेनदा ॥ वत्सेश्वरः प्रियो मेऽस्तु । प्रेत्यापीत्यु
क्तिपूर्वक ।। ५ ।। रसालतरुशाखायां । वपाशावलंबिनीं। आम्लानवदनांनोज-युतां पद्मा-
वतीं पुर. ॥६॥ त्रिनिर्विशेषकं ॥
अनेन साहसेनाल-मलं वाले ब्रुवनिति ॥ ततोऽसिधेनुमाकृष्य । नूपतिः पाशमछिदत्
॥ ७ ॥ बाप्पक्लिननिजझौम-पल्लवव्यजनानिलैः ॥ नपवीज्य स्वयं तस्या । मूर्गदं चकार
सः॥ ॥ अथ सा स्वास्थ्यमास्त्राय । पश्यंती जगतीपतिं ।। किमपि व्याकुलीचक्रे । ह-
पैत्सुिक्यत्रपामदैः ॥ ए ॥ प्रियास्पर्शरसझत्वे । चिरादात्मानमानयन् ॥ बाहुन्यामवलंव्यैना
-~-मन्यघाटसुधाधिपः ॥ १० ॥ न स्मर्त्तव्यः सरोजाकि । पूर्वेद्युर्विहितो मया ।। अपमान-
स्त्वया प्रेम । प्रेक्षते दि न विप्रियं ॥ ११ ॥ अद्यप्रनृति कल्याणि । तपोन्निस्ते वशंवदः॥ क-
तोऽस्मि तत्फलप्राप्तौ । पर्याप्तं तैरतः परं ॥ १२ ॥ अपि दास्यं त्वदास्यस्य । शीतांशुः स्पृह-
यत्यय ॥ शंके कचिदमाप्य । लजितो गगनं ययौ ॥ १३ ।। नुत्पलैस्तव नेत्राच्या-मन्युपे.
॥१३॥

·--
चरित्र
मृगाव
॥२४॥
त्य पराजयं ॥ श्यामीनूतैर्जलस्यांत-पापातो व्यतन्यत ॥ १३ ॥ स्वाधीनेऽपि सुधासिंधौ।
त्वच्चोऽपरनामनि ॥ विदधे विधिधैर्नूनं । मिथ्यापायोधिमंयनं ॥१५॥ मुनीनां देवतानां चा
-ऽमोघां वाचं समश्रये ॥ दत्ता वासवदत्ता मे । ददतात्वांच वेधसा ॥ १६॥ पद्मावती तदा-
कर्य । लेने मुदमुदित्वरं ॥ दत्तसादं विषादं च । प्रद्योतनपनंदिनी ॥ १७॥ अंशवो हि सं-
हस्रांशोः । पंकजिन्याः प्रियंकराः । तेऽप्यहो कैरविण्यास्तु । नितरामप्रियकराः॥१७॥ अ.
त्रांतरे जराग्रस्त-समस्तांगः शनैः शनैः ॥ एत्यैकः कंचुकी कंप्रः । पृथिवीपतिमत्रवीत् ॥
॥ १५ ॥ वत्सेश त्वां महावाहु-नृपः प्रार्थयतेऽधुना ॥ श्यं नो ऽदिता ताव-वामेव पति-
मीदते ॥ २० ॥ अस्यास्तदिवां वत्सेश । सफलीकर्तुमईसि ॥ प्रतिश्रुते त्वया कर्म । कुमों
वैवाहिकं वयं ॥ १॥
इत्युक्तवतमौत्सुक्या-नमुवाच वसंतकः ॥ गत्वा ब्रूदि महावाहु-मदीपालं प्रमोदतः ॥
॥ २२ ॥ यथासौ वत्सराजेन । सर्वोऽप्यर्थः प्रतिश्रुतः ॥ तेनेत्युक्तोऽपि नून ः। कंचुकी मु.
खमैकत ॥ २३ ॥ नृपोऽप्यूचे प्रमाणं नः । सर्वत्रार्थे वसंतकः ॥ कदाचनापि नास्माक-मु.
॥१०॥

·चरित्रं
मृगाव०
॥१४॥
वंध्यवचनो ह्यसौ ॥ २५ ॥ राझोऽप्येतन्मतं ज्ञात्वा। प्रीतः प्रोवाच कंचुकी ॥ गमनायानु-
जानीहि । राजन राजसुतामपि ॥ ५ ॥ येनाद्य विजयो नामा। योगो धाम सुखश्रियां
। विवाहमगलारन-मस्मिन्ननुलवत्विय ॥ २६ ॥ इतो लग्नं ग्रहैर्दिष्टं । सप्ततिः सप्तमे दिने
॥ विधिवी यत्र सयोगा-कीय संयोदयते स्वयं ॥ २७ ॥ इत्युक्ते तेन नूपालः । प्राह प.
मावतीप्रति ।। राजपुत्रि ययान्निष्टो । विधिः सर्वो विधीयतां ॥ २७ ॥ प्रतस्थे साझया रा-
झो । मंद मंद स्खलजति. ॥ तादृशामीहशप्रेम्यां । दुस्त्यजः प्रियसनिधिः ॥ ए॥ तत्र
नेत्रातिवर्जिन्यां । शून्यः स्थित्वा कणं नृपः॥ किमत्राऽयोऽस्ति नः कार्य-मिति देवालयं य-
यौ ॥ ३० ॥ प्रद्योतपुत्री श्रुत्वेदं । खेदेनोवाच कांचनां ॥ दृष्टव्यमधुना दृष्टं । श्रोतव्यं च श्रु.
तं मया ॥ ३१ ।। अनूपद्मावतीलानो । यतोऽस्य तपसां फलं ॥ ततः सांप्रतमात्यो । मृ-
त्युर्वासवदत्तया ॥ ३२ ॥
प्रद्योतजाऽय जगदे । तदा कांचनमालया ॥ मास्मगा देवि निर्वेद-मनिर्वेदः श्रियां प-
दं ।। ३३ ।। दृश्यतामवधिदेवि । देवस्य सचिवस्य च ॥ अपकारेऽपि मा मैवं । दर्शयावधि-
॥११॥

·चरित्र
मृगाव
॥१७॥
मात्मनः ॥ ३५ ॥ समं सुबाहुसुतया । गुप्ताकारेंगिता सती ॥ विवाहं पश्य देवस्य । रदंती
चक्षुरादरात् ॥ ३५ ॥ तदेहि देवि गचंत्या । गम्यते सममेतया ॥इति कांचनया निन्ये । प-
द्मावत्यंतिकेऽग्र सा ॥ ३६॥ कयं सखि चिराद् दृष्टे-त्यालप्य स्नेहनिर्जरं ॥ पद्मावती तदा-
चख्यौ । सर्व प्रद्योतजन्मनः ॥ ३७॥ सखि त्वत्कांक्षिते सिहे। सिई मे सर्वमीप्सितं ॥३-
त्यवंतीशनंदिन्या | वचसा साऽन्यनयंत ॥३णा तत्रापि सहवास्तव्यं । जनमापृछ्य वत्सला
॥ पद्मावती ययौ पुर्या । समं वासवदत्तया ।। ३५ ॥ सौधमागत्य सा नत्या । पित्रोः पा-
दाववंदत ॥ तौ नवीरपत्नीति । तथ्यां दातुराशियं ॥ ४० ॥ नयविक्रमसंपन्नः । क्व मे बं.
धुः सुदर्शनः ॥ इति पृटस्तया हृष्टो । विष्टपाधीश्वरोऽवदत् ॥ १ ॥ अस्मै पत्ये यदा पुत्रि ।
तपस्तप्तुं वनेऽन्यगाः ॥ रुमएवानस्य सेनानी-स्तदानीं मामुपागमत् ॥ ४२ ॥ नत्पाटयामि
पांचालं । नयोघ व पादपं ॥ त्वं घनः स्याः सहायश्चे-देवं मे स व्यजिज्ञपत् ॥ १३॥ त-
तः सारबलः सोऽयं । न्यायादर्शःसुदर्शनः॥ कौशांवी प्रहितोऽस्मान्तिः। समं तेन रुमवता॥
॥ ४ ॥ लघुरन्न्युदयोंकार-मद्यैवायं सुलक्षणे ॥ पंचालविजयोदंतं । कर्णोनसी करिष्यसि
॥१४॥

·चरित्रं
मृगाव
॥ १४३॥
॥५॥ ततो विहितसंचारै-वैवाहिककुतूहलैः ।। मान्यानिः कुलवृक्षतिः । सा सम्यक् सम-
योज्यत ॥ ५६ ॥ वनाइत्सेशमादूय । प्रतीहारमुखानतः ॥ प्रासादे स्थापयामास । जन्य-
यात्रोचिते नृपः॥ ३ ॥ प्रेमैकलमके लग्ने । तावन्योऽन्यमनोहरौ ॥ आवरेण महता । म-
हाबाहुर्व्यवादयत् ॥ ४ ॥ ततो माहिष्मतीनायः । कौशांबीन रादरात् ॥ अर्चामत्युचुतां
चक्रे । पाणिमोचनकर्मणि || Uए । तदा वासवदत्तापि । तमपश्यत्तिरोहिता ॥ रम्यैरुलूलक-
बोलैः । कलितोत्साहमुत्सवं ॥ ५० ॥ वधूवरस्य तस्यैवं । सत्यानंदमये महे ॥ कौशांब्याः
पथनो नामा । वेगादागानिजः पुमान् ॥५१॥ पंचालः पंचतां नीतः। कौशांबी च करे
धृता । वाईसे देव दिष्टयेति । स वत्सेशमवीवृधत् ।। ५२ ॥ एतहिस्तरतो न । श्रोतुमित्रा-
मि संप्रति । एवमाझापितो राज्ञा । मूलतः स व्यजिझपत् ॥ ५३ ॥ निदेशेन महाबाहोः ।
सह तेन रुमण्वता ॥ नपागत्योपकौशांबीं । समवासीत्सुदर्शनः ॥ ५५ ॥ अंताकृतपरीरंन्नं ।
तन्मातंगमदांवुतिः ॥ कलयामास कालिंद्याः । पुनरुक्ताऽसितां द्युतिं ॥ ५५ ॥ तिकताकोम-
ले स्वैरं । तस्याश्चीयेन वेक्षता । कालिंदीपुलिनेऽपोहां-चके चंक्रमणलमः ॥ ५६ ॥ तत्र म.
॥४३॥

·अथ पंचालनूपालः । सिंहनादेन रोदसी । पूरयनिर्ययौ पुर्या । गुहाया श्व केसरी ॥५ चरित्र जचमूचारु-लोचनास्तनचंदनैः ॥ तत्राप्याविनवऊंगा-संगेव यमुना बन्नौ ॥ ५७ । कालिं. दीसीकरासार-सारवाही समीरणः ॥ श्रमव्यपगमं चके । युःश्राइभुजो नटान् ॥ ५ ॥ मृगाव ॥१३॥ सहानीकमनीकन्या । सरंगश्चतुरंगया ॥ अरौत्सीदुत्सुको योढुं । स उईर्षः सुदर्शनं ॥ ६ ॥ स्वीकृतोचरणारंन्नः । ससंरत्नः सुदर्शनः॥ अतुबशौर्यः प्रत्यैच-बरनो रत्नसेन तं ॥१॥ शरं धनुषि संधाय । वधाय तव वैरिणः ॥ सुदर्शनः पुनर्धावन् । प्रत्यपेधि रुमण्वता ॥६॥ बन्नाषे च नटोस । यदेतजगनांगणे ॥ रजः कपोतपोतान्नं । पूर्वस्यां दिशि दृश्यते ॥६३॥ तन्मन्येऽनन्यसामान्यौ । सुतौ प्रद्योतनूपतेः ॥ बलौ गोपालपालाख्या-वन्यायातस्त- तोऽरिनिः ॥ ६ ॥ ततः करां प्रतीक्षस्व । कुमार स्फारविक्रम ॥ इति तस्मिन् वदत्येव । ध्व- जैर्यातं दृशोः पथि ॥ ६५ ।। ततो नलगिरिनाम । गजरत्नमदृश्यत ॥ बलं मालविकं सर्व- मश्र वेगाउपागमत् ॥ ६६ ॥ एकतो देव सन्नः-सर्वसैन्यः सुदर्शनः ॥ अन्यतः पालगोपालौ । रिपुमावृत्य तस्श्रतुः ॥ ६ ॥ अनीकान्यन्नितः पश्यन् । सादाहीर शिरोमणिः ॥ पंचालपृ. ||१||

·चरित्रं
मृगाव
॥१५॥
थिवीपाल-चुकोन न मनागपि ॥ ६ ॥ प्रत्युत तनुरुत्फुल्ला । विलोलत्पुलकांकुरा ॥ ब-
नव तस्य सन्नाह-संत्रुटत्सधिवंधना ॥ ६॥ ॥ गोपालाध्युषितस्याश्र । विंध्यशैलसमाकृतेः॥
कृतो नलगिरेस्तेन । स्वकीयः संमुखः करी ॥ ७० ॥ शिलासंघातनामानं । महेनमधितस्थु-
पः॥ सुदर्शनस्य सामुख्यं । पंचालेशानुजो ययौ ।। ७१ ॥ प्रभुनिः श्लाघ्यमानाना । कुंता-
कुंति शराशर ॥ तेषा वलानामन्योऽन्यं । ववृहे दारुणो रणः ॥ ७ ॥ हेपितैः पोपितोऽत्यं-
त। वृदितैरुपवृहितः ॥ तदानीं व्यानशे दूरा-देशे निःस्वाननिःस्वनः ॥ ३ ॥ रणतूर्यानु-
गामी च । रणरंगोटै टैः॥ वितेने मालाग्राणां । तांडवावरस्तदा ॥ अध ॥ नटः प्रति-
जट कश्चि-त्पुनराहंतुमुद्यतं ॥ आदायासिमनायासं ( पतितोऽपि न्यपातयत् ॥ ५ ॥ ये-
नारिणा शिरदिवनं । तत्र सूरस्य कस्यचित् ॥ तं हत्वा तत्कबधेन । वैरनिर्यातनं कृत ॥७॥
अनीकं नैकमन्येन । शौंमीर्यादत्यशय्यत ॥ तजयश्रीः समं प्राप-उन्नयत्र गतागतैः॥७॥
एक एव विशेपोऽनू-तदारातिबले महान् ॥ कुतोऽप्यागत्य यदै-रेकचायमतन्यत ॥ ७ ॥
सुदर्शनकुमारेण । सेनान्या च रुमण्वता ॥ ततः प्रापि च पंचत्वं । पंचालदितिपानुजः।।
॥१५॥

·चरित्र मृगाव ॥१४६॥ अथास्मिन्नंतरे योहुँ । कश्चिदावंतिकाबलात् ॥ गंधसिंधुरमारूढः । प्रौढश्रीः समुपागतः ॥ ७० ॥ शौंडीर्यात्तिर्यगागत्य । शरं संधाय धन्वनि ॥ पंचालमवनीपालं । तं सादेपमेवोच- त ॥ १ ॥ शून्यामालंब्य कौशांवीं । किमु पांचाल दृप्यसि ॥ किं गुदायामसिंहायां । स्फु- रंति न हि फेरवः ॥ ॥ असि त्वं हास्तिकप्राय-पृतनः पृथिवीपतिः ॥ वत्सेश्वरस्य नृ: त्येषु । संख्यायाः पूरकस्त्वहं ॥ ३ ॥ ततो वत्सेशनृत्यस्य । पंचालाधिपतेस्तथा ॥ ध्यो- रायोधनेऽमुष्मि-नंतरं झास्यतेऽधुना ॥ ४ ॥ यतोऽपराध्य कौशांव्या । जातोऽस्युपपतिस्त- तः॥ प्रायश्चित्तप्रदस्तुन्यं । तदेष विशिखोऽस्तु मे ॥ ५ ॥ इत्युक्त्वाय रिपुं कोपा-जधा- रदृढं तदा । मुदा मुमोच नाराचं । नवद्यः स कश्चन ॥ ६ ॥ शरः प्रविश्य वामेन । कु. किया दक्षिणेन च ॥ निर्ययो वैरिणः कुर्व-त्रात्मानुपदिकानसौ ॥ ७ ॥ आत्मीयानां परे- षां च । सैनिकानां मुखेंञ्षु ॥ ज्योत्स्ना च दर्शरात्रिश्च । संजाते युगपनदा ॥ ७ ॥ कृतेऽ- रिनिग्रहे तस्मिन् । विस्मितैः सैनिकैदृशः ॥ व्यापारिताः परं वर्मा-बादितोऽसौ न लक्षितः ॥७॥ ततः पंचालसप्तांगी-मंगीकृत्य रुमएवता॥सराजन्येन कौशांबी। गत्वामध्यमधिटिता ||१४६॥

·मृगाव०
चरित्रं
॥१५॥
॥ ए॥ तदेतस्य स्वरूपस्य । वेगतो नक्तिमानिना ॥ विज्ञापनाय देवस्य । प्रहितोऽस्मि रु-
मएवता ॥ १ ॥ सोत्कंगे देवपादाना-मवदातपराक्रमः ॥ अचिरेणैव सेनानीः । स्वयं लो-
ऽपि समेष्यति ।। ए ॥ इत्याख्यातवते तस्मै । वसनातरणादिकं । वत्सराजः समुवृक्ष-
प्रमोदः प्रददौ तदा ॥ ए३ ।। नृपायावेदयामासुः । काल वैतालिकास्तदा ।। सध्या माध्यंदिनी
चेयं । सुखाय तव जायतां ॥ ए ॥ दत्वा कोणीनृतां मूर्ध्नि । पादानुदाममंगलः॥ गन्नस्ती-
नां पतिस्तेज-स्तनोति त्वमिवाधुना ॥ ए ॥ गिरं कर्णातिथीकुवै-स्तामानदेन बंदिनां॥श्रा-
हूयत महावाहु-पुरुषैर्भुक्तये नृपः ॥ ए६ ॥ ततो रचितदेवार्चः । श्वसुरेण सगौरवं ॥ वत्सा-
नामीश्वरः प्राज्य- नान्नोज्यैरनोज्यत ॥ ए७ ॥ नपातविहितोनि-मंइसंगीतसंपदि। वि.
श्राम्यतिस्म पब्यके । स पक्ष्यको नृपश्रियः ॥ ए७ ॥ तदा पद्मावती पत्यु-र्जयोदाहरणं र-
दः ॥ आख्यातिस्म सखीस्नेहा-प्रद्योतमुहितुः पुरः।। एए || अवंतीशसुताऽप्येता-मश्ला-
घत या सखि । सुलक्षणेऽसि यमर्नु-रूढवाभ्युदयं व्यधाः ॥ १० ॥ तयेचं प्रस्तुतश्लाघा-
चेदिराजतनूरुहा ॥ व्याप्यत कुतोऽप्येत्या-द्भुतं चंपकमालया ॥१॥ येन न्यासीकत्ता
॥१७॥

·चरित्रं
मृगाव
.
॥१४॥
र्व-मियं प्रियसखी तव ॥ देवि स्मेरमुखांनोजः । स हिजो हारि वर्तते ॥ २॥ नमिति वच-
सा देव्याः । सा तं प्रावीविशनतः ॥ न्यवी विशच सौत्सुक्य-मानीते स्वयमासने ॥ ३ ॥
श्यमाय नमस्यामि । नवंतमिति वादिनी ॥ प्रणयान्नमयामास । तस्य पद्मावती शि-
रः॥ ४ ॥ नवेरविधवा नित्यं । मुदा नूपालनंदिनि ।। इत्याश्वास्य प्रसन्नास्य-स्तामन्नापत
स हिजः॥ ५॥ समपद्यंत पद्मादि । सर्वा मे कार्यसिध्यः॥ तदिदानी सतीसारं । स्वसा-
रं मे समर्पय ।। ६ ॥ अनूस्त्वं च ममाशीनिर्यथा पूर्णमनोरथा ॥ पत्या निजेन संयुज्य ।
तश्रेयमपि जायतां ॥ ७ ॥ तेनेत्युक्ताऽय व्यक्ताश्रु-रूचे पद्मावती सखि ॥ सुचिरं सजनोगं
। सहते न हतो विधिः ॥ ७॥ आकारयति बंधुस्त्वां । नर्तुः संगाय गम्यतां ॥ एवं वासवद-
तां सा । विससर्ज कथंचन ॥ए॥ ततोऽटपेतरसंकल्पा-मतिम्लानमुखांबुजां ॥प्रद्योतजामु-
पादाय । ययौ यौगंधरायणः ॥ १० ॥ वत्सेश्वरोऽथ संध्यायां । कृतसंध्याविधिक्रमः॥ पद्मा-
वत्यासमं रम्यं । वासागारमुपागमत् ॥ ११ ।। मुक्तपल्यकमालोक्य । प्रातरुन्मनसं नृपं ॥
समुवाच वचोयुक्ति-रत्नयुक्तो वसंतकः ॥ १२ ॥ प्रियां प्रेमवतीं प्राप्तः । पूर्वराज्यश्रियं तथा
॥१४॥

·चरित्र
मृगाव०
॥रधा
। तथाप्येवं कथं देव । नितरां धर्मनायसे ॥ १३ ॥ इति पृष्टः कितेनः । व्यार्तुमुपचक्रमे
। वयस्य दौर्मनस्यं मे । किं जाननपि पृवति ॥ १३ ॥ किं लक्ष्म्या किमु कौशांब्या। प-
द्मावत्याऽयवा किमु । मम मानस विश्राम-धाम प्रद्योतजा न चेत् ॥ १५ ॥
किं चाद्य तां पुरस्कृत्य । किंचित्स्वप्नायितं मया ॥ सुमुखी विमुखीनूता (महाबाहोः
सुताप्यतः ॥ १६ ॥ तन्नानरुनयन्त्रष्टो । जीवितुं न कणं कमः ॥ गत्वाग्रे गोमुखस्यैव । ततो.
ऽसून विसृजाम्यहं ॥ १७ ॥ इत्युक्त्वाऽचलउ/नृ-नान्नेयभुवनप्रति.॥ वहमानमनोमन्यु-र
न्वगानं वसंतकः ॥ १७ ॥ वंचयित्वाश्र नूनाथ । स किंकर्तव्यताजमः ॥ रह. संमुखमागत्य
। प्रोचे कांचनमालया ॥ १५ ॥ विनाति मे लवन्मंत्रः । पर्यंतविरसोऽधुना ॥ अगाधर्मबुधिं
तीर्थ्यो । गोष्पदे यनिमजन ॥ ॥ न कथमिवेत्युक्ता । तेन साऽकथयत्पुनः ॥ देवी स्वां-
तिकमानीता। मंत्रिणा ह्यस्तने दिने ॥ १ ॥ निपत्य पादयोस्तेन । सा व्याप्यत सादर ।।
क्लेशोऽयमाहतो देवि । सर्वो मच्चसा त्वया ॥१॥ कल्याणि फलितः सोऽय। राज्यस्य पु.
नराप्तितः ॥ तदेवस्य स्वसंगेन । राज्यलक्ष्मी कृतार्थय ॥१३॥ ततः प्रद्योतजा देवी। वझरो.
॥१४॥

·चरित्रं मृगाव ॥१५॥ । पाऽवन्नापत || पर्याप्तं प्रश्रयालाप-प्रलापैरेनिरार्य मे ॥ २२ ॥ अपकृत्येति नोति । यदियं विनय क्रिया ॥ तदिदं नासिकां सूत्वा । उकूलेन प्रमार्जनं ॥ २५॥ पद्मावतीमिमां यत्ना-स- पत्नी मम कुर्वता ॥ साधु साधु त्वयाऽमात्य । कृते प्रतिकृतं कृतं ॥ २६ ।। शंकरायाः प्रयो- गो हि । नियतं त्वनिधनः ॥ यदीदृशेषु कार्येषु । नान्यस्य क्रमते मतिः ॥ २३ ॥ ममैतत्तु दिवानक्त-मंतः प्रथयति व्यथां ।। अनूवमार्यपुत्रस्य । यददं क्लेशदतवे ॥ २७ ॥ अयं हि कं- टकाकीर्णा-मरण्यानीमशिश्रयत् ॥ मत्कृते च क्षुधोदन्य-नावमन्वन्नवलमं ॥२॥ त्वदी- यवचसा राज्यं । त्यज्यत्यां मयि सर्वथा ॥ अगाधे व्यसनांनोधी । प्रेमसन्जो ममज सः॥ ॥ ३० ॥ तदेपाहमनेकेषां । खानामस्य कारणं ॥ सांप्रतं प्रोपितेष्वेषु । सिहं मे पुनरी- प्सितं ॥ ३१॥ इदानी यदसौ जज्ञे । राज्यलक्ष्मीस्वयंवरः ॥ पद्मावत्या महाप्रेमां-नोरुहबमरायितः ।। ३२ ।। प्रपद्यते यतः पत्यु-दुःखे दुःखं सुखे सुखं ॥ सहोदयव्ययाः शश्व-द्योषितः पतिदे- वताः ॥ ३३ ।। तीथ गत्वार्यपुत्रस्य । तपोनिः पावनीकृतं ॥ साधीयं साधयाम्येपा । तदर्द रए॥

·मृगाव
चरित्रं
॥१५॥
स्वसमीहितं ॥ ३५ ॥ अनिधायेति तत्तीर्घ-मलिसंधाय सत्वरं ॥ चलिता गलितानंद-मित्यू-
चे सचिवेन सा ॥ ३५ ॥ देनि प्रसीद सीदति । मादृशाः सरुपि त्वयि ॥ चश्किायामसांश-
यां । दुनोत्येव च कोरकः ॥ ३६ ॥ हितकारी न हेयः स्याद्-दूरं दु:खाकरोऽपि चेत् ॥
निर्दोष एव दोपझो । रोगिणां लंघयनपि ॥ ३७॥ तदेषस्तव नर्तुश्च । तव चोनतिहेतवे ।
ममापराधाः सर्वेऽपि । पदुमुखि जझिरे ॥ ३० ॥ पद्मावत्याः पतिर्यः स्या-त्स लब्धा सा.
वनौमतां ॥ इति नैमिनिकस्तथ्य-मादिदेश ममैकदा ॥ ए ॥ न रभ्युदयोत्कर्ष-प्रश्रमा-
नमनोरथः ॥ ततः पद्मावतीयोग-प्रयोगमहमानयं ॥४०॥ एवमप्यपराधश्चे-त्वया मन-
सि मन्यते ।। युगंधरसुतस्यापि । मरणं शरणं ततः ॥ १ ॥
इत्युक्तापि यदा देवी । ददौ किंचन नोत्तरं ॥ मृत्यवे सचिवस्तस्या । निश्चिक्ये निश्च-
य तदा ॥ ५ ॥ शुचिमर्श शुलोपाय-मात्मीयं मंत्रनाटकं ॥ दृष्ट्वा विरसनिर्वाहं । मंत्री खे-
दमुपाददे ॥ ३ ॥ ततो देवीममात्यं च । मरणैकविनिश्चयौ ॥ विज्ञाय व्याकुला वेगा-दा-
गतास्मि तवांतिक ॥ ॥ आगत्य तत्र चेदेवो । देवीमनुनयत्यसौ ॥ संन्नाव्यते शुनोदर्का
॥१५॥

·मृगाव E ॥१५॥ - नवन्मंत्रास्तदा यदि ॥ ४५ ॥ इमामाश्यिते देवो-ऽप्यथेदानी तथा कुरु ॥ ते ह्याप्ता यान-चरित्रं पात्रालि । ये प्रनोर्व्यसनार्णवे ॥ ४६ ॥ इति व्याहृतवृत्तांता-मुवाच च वसंतकः॥ तदेव कु- वतः शांतिं । वेतालोबानसन्निन्नां ॥४७॥ देवोऽपि विरहे देव्या । राज्यं संत्यज्य दूरतः ॥ पुनर्गत्वा तपस्तीर्थे । प्राणान् परिजिहीर्षति ॥ ४ ॥ तत्रोपेतः समं देव्या। देवः संयोदय- ते स्वतः ॥ अन्ये नाऽनुनयंत्येतौ । प्रेमैवाध्यापयिष्यति ॥ धए ॥ तत्त्वं ब्रज जवानरे । मा विज्ञणमुखीस्म नूः ।। यतेश्रास्तु तथा किंचि-यथा देवी विलंवते ॥ ५० ॥ एवमाश्वासिता तेन । वेगाधनमुपेयुषी ॥ वत्सराजपटागारे । स्वामिन्या समगस्तथा ॥ ५१ ॥ तदा प्रद्योतजा तत्र । वत्सराजमपूजयत् ।। मूर्ध्नि वांजलिश्चैवं । विनयेन व्यजिज्ञ- पत् ॥ ५५ ॥ आर्यपुत्र परत्रापि । लोके शोकतमोऽपहः ॥ प्रियस्त्वमेव मे नूयाः। प्रार्थये न ह्यतः परं ॥ ५३ ॥ इत्युदीर्यावरोहंती । प्रासादान्नृपनंदिनीं ॥ विझा विझपयांचक्रे । कां- ॥२५॥ चना रचितांजलिः ।। ५४ ॥ यदितो दृश्यते देवि । शृंगमभ्रंलिहं गिरेः॥ देवस्येयं तपोनूमिः सर्वकल्याणकारणं ॥ ५५ ॥ इह दि श्रूयते शश्व-दादिनायः कृतस्थितिः ॥ व्यसनानि

·चरित्रं
मृगाव
॥१५३।।
व्यलीयते । यत्र नेत्रपधातिथौ ॥ ५६ ॥ तयैवं साधितोत्साहा । राझी वेगादुपाययौ ॥ त्रिलो.
कीस्वामिनं तत्र । विनयेन ननाम च ॥ ५७ ॥ शुक्षेदशरयूतीरे । गत्वा प्रद्योतजा ततः ॥
चिता विरच्यतामत्रे-त्यूचे यौगंधरायणं ॥ ५ ॥ मंत्री जगाद देवि त्व । यद्येवं कृतनिश्च-
या ॥ निश्चितं तत्फलिष्यति । पिशुनानां मनोरयाः ॥ ५॥ ॥ दग्धा प्रदीपने देवी । उर्वत्तेन
कशानुना || शुशान्वयोऽन्वगादेनां । नत्या यौगंधरायणः ॥६॥ इति वार्ता मया लोके ।
यन्मिय्योछापिता पुरा । इदानीं तदिमां देवि । सत्यां कर्तुं प्रवर्तसे ॥ ६ ॥ युग्मं ॥ इत्या-
ख्याय विनीताख्यं । स पदातिं समादिशत् । न नूयोऽनिधायेति । रुचिरारच्यतां चिता
॥ ६ ॥ ततस्तेन विनीतेन । यथादिष्टमनुष्ठितं ॥ अथ प्रद्योतजा तस्या-माशुशुरुणिम-
विपत् ।। ६३ ॥ आईंधनोबधूम्यानि-स्तथासौ व्यानशे दिशः ॥ यथा उर्दिनन्नावत्वा-इस्तु-
व्यक्तिर्न लक्षिता ॥ ६३ ।। राझी प्रदक्षिणीकर्तुं । चितां प्रववृत्ते ततः ॥ पृष्टवी विपादानः।
सचिवग्रामणीरपि ॥ ६५ ॥
श्तो वत्सेश्वरोऽप्येत्य । जिनं सम्यक् प्रणम्य च ॥ खेदाध्विर्णवदन-मन्यधन वसंतकं
॥ १५॥

·चरित्रं
मृगाव
॥१५॥
३
.
॥ ६६ ॥ सखे पुरः सखेदोऽपि । चितामारचयोचितां ॥ येन प्रद्योतजाक्रोमे । क्रीमामनुन
वाम्यहं ॥ ६७ ॥ वस्तकोऽवददेव । चितां कर्तुं न वेदम्य ॥ नत्सवैकसहायोऽस्मि । मा मे
कर्मेदमादिश ॥ ६ ॥ नृपतिस्तचः श्रुत्वा । मत्वा उर्लनमिप्सितं ॥ दिक्षु व्यापारयंश्चक्षुः
। पुरः पावकमैदत ॥ ६॥ ॥ तत्समीपमुपागत्य । धूमांधतमसावृतः ॥ रत्नसेन समारने ।
नूपतिस्त्रि प्रदक्षिणां || ७० ॥ प्रात्मनोऽग्रेसरं दृष्ट्वा । विष्टपेई नृपात्मजा ॥ तदा सकोपकां
वाच-मुवाच सचिवाग्रगा ॥ १ ॥ पुरुषाकृतिरार्यार्य । कोऽप्यसावग्रतःसरः॥ चितायां म-
त्पुरो वेगा-दिविकुरिव दृश्यते ॥ ७ ॥ तदसौ प्रविशंस्तस्यां । जगित्येव निवार्यतां ॥ न.
विष्यत्यस्य संपर्का-पावकोऽयमपावकः ॥ ७३ ॥ इत्युक्तः स तया मंत्री । नृपं वीक्ष्योपल-
स्य च ।। जगाद जगतीनाथ । कया मम निशम्यतां ॥ ३४ ॥ परिणेतुर्वियोगेन । दुःखितेयं
मम स्वसा ।। अह्रायास्मिन् चितावह्नौ । प्राणमोदं चिकीपति ॥ ७५ || तदन्यत्र धरित्रीश
। गत्वाऽनिप्रेतमाचर ॥ संतो जातु परार्थस्य । नदि प्रत्यूदहेतवः ॥ ७६ ॥ तेनेति व्यादतो.
साहो । वत्मप्रभुरचिंतयत् ॥ नाद्यापि नागधेयानि । विधेयानि नवंति मे ॥७॥ यत्समी-
॥१५॥

·चरित्रं
मृगाव
॥५५॥
हा ममेदापि । नापूर्यत कथंचन ॥ प्रपद्य तजिरेः शृंगा-प्राणानिर्वासयाम्यहं ॥ ७ ॥ वि.
चिंत्येत्यचलत्किंचि-शजा यावजवानतः ॥ स्मित्वा तावजगादैन । बाहौ धृत्वा वसतकः ॥
॥ ए ॥ नूमिदेवमिमं देव । स्वानुगं वेन्सि कोऽस्त्यसौ ॥ न जानामीति राझोक्ते । पुनरू-
चे वसंतकः ॥ ७० ॥ तवार्थे प्रार्थितक्लेशः। सोऽयं यौगधरायणः॥ येन चेदिनुपानीकं । स-
मानाय्य रुमएवता ।। ७१ ॥ स्वयं चावंतीतूनर्तुः । सैन्यमादाय 5६ ॥ अघिसंग्राममुचाय
। इतः पंचालनूपतिः ॥ २ ॥ युग्मं ॥ ततः प्रत्यनिजिज्ञासु- वो नी हिजोनम-॥ स-
वांगीणं तमालिंग-दनोजसदृशा दशा ॥ २ ॥ अन्तितः प्रत्यनिहाय । निजं तं सचिवो-
नमं ॥ जगाद राजा दृष्टोऽसि । दिष्टयाऽमात्यशिरोमणे ॥ ३ ॥ साध्वमात्य त्वया चक्रे ।
यत्प्राणाः परिरक्षिताः । इदं नूयोऽपि मे राज्यं । त्वयि जीवति जीवितं ॥ ॥
न्यालापोलसन्प्रीति-बाप्पायितविलोचनः ॥ पपात पादर्यावत्स-नूपतेमैत्रिपुंगवः ॥
॥ ५ ॥ तदा विज्ञातवृत्तांता । प्रियस्यानुपदं जवात् ॥ आगात्पद्मावती तत्र । यत्र प्रद्योतनं-
दिनी ॥ ६ ॥ चिताशुशुक्षणेस्तां च । वीक्ष्यारब्धप्रदक्षिणां ॥ श्यं प्रियसखी सा मे । कथं
॥१५॥

·चरित्र
मृगाव
॥ १५६॥
सेतीत्याचंतयत् ॥ ७ ॥ इति चिंतापरामेता-मूचेऽवंतीनृपात्मजा ॥ पद्मावति पतिं त्यक्त्वा
। कयमत्र त्वयाऽगतं ॥ नए ॥ पद्मावती ततोऽवादीत् । सखि सत्यं निशम्यतां ॥ प्रिया
वासवदत्तास्य । या दग्धा प्राक् प्रदीपने ॥ ए० ॥ मनस्यस्ति प्रिया सैव । वाचि तन्नाम के.
वलं ॥ तस्य चित्रेषु तद्रूप-लिखनं कायिकी क्रिया ॥ ए१ ॥ निमंत्रितः स मित्रेण । कौशां.
वीराज्यभुक्तये ॥ किंतु तस्या वियोगेन । खिन्नस्तन्नान्वमन्यत ॥ ए ॥ प्रियां प्रत्युत तामे
व । प्रेत्यापि प्राप्तुमुत्सुकः ॥ तीर्थेऽस्मिन् प्राणमोकार्य-मागतोऽस्त्यग्रतो मम ॥ ५३॥अ-
हमायधुना तस्य । पंथानमनुवनितुं ॥ आयातास्मि कुलीना हि । वनिताः पतिवम॑गाःगए।
इत्याख्याते तया दध्यौ । प्रद्योतदुदिता हृदि ॥ अद्याऽप्यनुपमप्रीति-रार्यपुत्रो मयि
ध्रुवं ॥ ५ ॥ पद्मावती च राज्यं च । महीं संत्यज्य संप्रति || मत्कृते विहितायासः। प्रा-
पानपि जिहासति ॥ ए६ ॥ यश्च प्रदक्षिणीकत्तु । प्रावर्त्तत चितामिमां॥ ममैव स प्रियः शं.
के । धूमेन तु न लक्षितः ॥ ए७ ॥ मया निराकृतोऽन्यतं । मृत्यवेऽप्युत्सुकस्तदा ॥ असौ य.
दि निवर्तेत । ततः स्यान्मम वांछितं ॥ ए ॥ इतश्चोछाय तं श्लिष्य-न्मंत्रिणं मंत्रिवल्लतः
॥१५६॥

·चरित्रं
मृगाव
॥१५॥
॥ राजा जगाद केयं ते । स्वसाऽमात्य मुमुर्पति ॥ ए॥ सचिवो व्याहरदेव । त्वत्कृताद-
पमानतः ॥ देवी वासवदत्तेयं । चितावह्वयौ विपद्यते ॥ १० ॥ अन्नापत ससरंन्नं । नूपश्चित्र-
मदो महत् ॥ कनं पूर्व विपनापि । पुनर्दैवी विपद्यते ॥ १॥ जुतमेत्य स्वयं देवीं । दृष्ट्वा कुरु
यथोचित । इत्युक्तो मंत्रिणा नूपः । प्रत्यावृत्तश्चितांतिके ॥ २॥ तत्र प्रत्यक्षमज्ञदी-नृपः
प्रद्योतजा स्वयं || चिंतयती किमप्यंतः । पद्मावत्या समन्वितां ॥ ३ ॥ श्यं वासवदत्तेति ।
नृपतिनिश्चिकाय तां ।। प्रत्यक्षाहि परं नास्ति । सदेहानामपोहकं ॥ ४ ॥ अपाललाप नूपा-
लः। प्रेयसी तां प्रियोक्तितिः ॥ दृशं प्रद्योतजे देवि । देहि देह्याकुले मयि ॥ ५॥ कश्चिद्य-
श्वापमानस्ते । मया देवि प्रदर्शितः ॥ सोऽपि त्वलाललोनेन । प्रिये न पुनरन्यथा ॥६॥
निमेषमपि वामाक्षि । मम चेतति विस्मृता ॥ एतास्तदा सदाक्षिण्ये । साक्षिण्यः कुलदेवताः
॥७॥त-प्रसीद प्रिये मह्यं । चितया कृतमेतया ।। सत्योऽस्तु गोमुखो यक-स्तपोऽप्यस्तु
फलेग्रहि ॥ ७॥
इत्युक्त्वा विरते राझि । धूमामौ च निदेलिमे ॥ प्रत्यनिझाकृते पत्यु-दैवी व्यापारय-
॥१५॥

·चरित्र मृगाव ॥१५॥ द् दर्श ॥ ए ॥ दृष्टिर्वासवदत्तायाः । प्रीत्या प्रत्यन्निजानती ॥ रमणस्यांगरंगांतः । खेलति- स्म यहछया ॥ १० ॥ निर्णीय परिणेतारं । स्मृत्वा पद्मावतीवचः॥ विससर्जाश्रुरूपेण । सा. ऽपमानं स्वमानसात् ॥ ११॥ अयं मानपुरावेग-व्यश्राव्यपगमस्तदा ॥ अवेदि स्वेदनिःस्य- दा-दंगैस्तस्या विशारदैः॥ १२ ॥ प्रियालापधनौघाच्च । सिक्तोऽस्याः प्रेमपादपः ॥ रोमांच- निचयव्याजा-दमुंचदिव कोरकान् ॥ १३ ॥ पतिलावण्यपीयूष-पानपीनवपुस्ततः ॥ सा ज- गाद गलबाष्प-विशिरोंजलिः ॥ १५ ॥ देशत्यागतपालेश-कांतारक्रमणक्लमः ॥ आर्यपु. त्र मया तुन्य-मुपनिन्ये पदे पदे ॥ १५ ॥ नत्तमर्णोऽथ नाश्त्व-मधमास्म्यहं पुनः॥ त- त्किं ब्रवीमि सर्व मे । दंतव्यं विप्रियं त्वया ॥१६॥ इति विज्ञप्य सा पत्युः । पादौ केशैरमार्जयत् ॥ विनयः कुलनारीणां । कांते नैसर्गि- को यतः ॥ १६ ॥ युगंधरसुतोऽप्यूचे । नक्त्या तौ दंपतीप्रति ॥ युवां खे मया क्षिप्तौ । पंचालोवेदमिछुना ॥ १७ ॥ तद्युवामपराधं मे । सबै मर्षितुमर्हश्रः ॥ नैव कुप्यंति विज्ञांसो । वैद्याय कटुदायिने ॥ १७ ॥ दंपती बहुमेनाते । तत्तदा मंत्रिणो वचः ॥ मंतुं नांतर्गतं ध- ॥रएनना ·चरित्रं मृगाव एए॥ ने । कृतज्ञो हितकारिणां ॥ २०॥ नचे चंपकमालाय । पद्मावत्या सविस्मयं । सखि प्रि- यसखी त्यक्ता । या पूर्व ब्राह्मणी मया ॥ १ ॥ साऽनूशासवदत्तैव । दृश्यतामंग कौतुकं ॥ वर्षायान स च विनोऽपि । जातो यौगंवरायणः॥शा तामित्युक्त्वा पुरोगत्वा। नत्वा प्रद्योतनंदि. नीं ॥ अवोचदार्ये याऽवज्ञा । चक्रे सा मयि मृष्यतां ॥ २३ ॥ ततः प्रद्योतजा प्राद । स्नेहा पद्मावती सखि ॥ सैवास्मि मास्मनः खिना । नाऽवझातास्मि च त्वया ॥ २४ ॥ जामा- तुश्च सुतायाश्च । प्रवृत्तिं झातवानथ ॥ संभ्रातमानसस्तत्र । महावाहुरुपाययौ ।। १५ ।। पि- तुः पद्मावती तत्र । वृत्तमाख्याचदा ततं ॥ अशंसत नमस्यंतीं । प्रीत्या प्रद्योतजां पुरः॥ ॥ २६ ॥ तात प्रणौति विनया-ज्ज्यायसी ते तनूरुदा ॥ दृष्टयैव जीवयामास । यासौ जा. मातर तव ॥ २७ ॥ युग्मं ॥ चिरकालमवैधव्यं । वत्से धत्तेति चेदिपः॥ तामन्यनंददाशी. नि-मालवेश्वरसन्नवां ॥ २० ॥ अत्रांतरे गिरौ तत्र । बृदितैरन हेपितैः ॥ नि.स्वाननिःस्वनै- श्चापि । शब्दाऽतमजायत ॥ २॥ अथ वन्सेश्वरस्तार । तं निशम्य सविस्मयः ॥ धीरां व्यापारयामास । दृशं शब्दानु- ॥१५णा

·.
चरित्रं
मृगाव
॥१६॥
सारिणी ॥ ३० ॥ नगस्योपत्तिकोपांते । ततोऽनेकाननेकपान् । ऐशिष्ट स परोलदां-स्तुंगां-
श्चैव तुरंगमान ।। ३१ ॥ विस्मयात्पश्यतस्तस्य । नटकोटिमयी महीं ॥ वेगादेत्य पुमानेका
। पादयोरपतत्तदा ॥ ३५ ॥ तमुबाप्य विदित्वा । रुमण्वानयमित्यमुं ॥ आलिंग्यागमने हे.
तुं । पप्रच पृथिवीपतिः ॥ ३३ ॥ रुमण्वानप्यत्नाषिष्ट । देवस्याह्वानहेतवे ॥आयातोऽस्मि नि-
षेवंतां । चिराइत्सा महोत्सवं ॥ ३४ ॥ अद्य प्रसीद तद्देव । द्रुतं पादावधार्यतां ॥ लानवि-
न्यस्तहस्ता हि । मार्गमालोकते प्रजा ॥ ३५ ॥ ततो नान्नेयमन्यर्च्य । प्रणिपत्याध गौमुखं
॥ सपत्नीको महानीकः । कौशांबीमचलन्नृपः ॥ ३६ ॥ सहायांतं महावाहुं । विसृज्य वि.
नयाचतः॥ वत्सान वत्सेश्वरः प्राप्य । पितेवानंदमासदत् ॥ ३३ ॥
कालिंदीकूतदेशेषु । पंचालोछेदसादिषु ॥ सेनां निवेशयामास । द्रुतमेत्य कितीश्वरः॥
॥३॥ रुमएवानन्यधादेवं । पंचालस्याजिनूरियं ॥ अत्र गोपालपालान्यां। पंचालंप्रति युत्कृत
॥ ३० ॥ नीमार्जुनान्यां कोपेन । कौरवान्प्रति यत्पुरा ॥ सुदर्शनकुमारोऽत्र । नया ते प-
रिपंथिनः ॥ ४ ॥ दर्शमास शौंमीर्य । यशःपांकुरितांवरं ॥ विहितोच्चरणारंनो। यथा क.
॥१६॥

·चरित्रं
मृगाव
॥६॥
करिणि केसरी ॥ १ ॥ अत्र तु प्रौढमित्रेण । सचिवाग्रेसरेण ते || अदि कदलीवेदं । पं.
चालनृपतेः शिरः ॥ ४२ ॥ श्च कथयतस्तस्य । रजःसंचयसूचिताः ॥ प्रत्याजग्मुस्तमुर्वीशं
| राजपुत्रास्त्रयोऽपि ते ॥ ५३ ॥ तानौचित्येन संन्नाव्य । नूपः शिविरमेत्य च ॥ नपवाह्यां
समारुह्य । दिव्या प्रत्यचलत्पुरीं ॥ ४ ॥ सौधमारुह्य पश्यत्य-स्तं प्रवेशं महीपतेः॥ च-
रितार्थानि चढूंपि । चक्रुः पुरपुरध्रयः ॥ ४ ॥ विन्यस्तस्वस्तिकश्रेणिं । वैजयंतीतरंगितां ॥
नत्तोरणां पुरी पश्यन् । मुमुद मेदिनीपतिः ॥ ४६॥ अनितो विपणिश्रेणि-मधिरूढास्तमा-
दरात् ॥ अवाकिरन प्रजा लाजान-राजमार्गमुपागतं ॥ ७ ॥ सोऽमोदत न वारस्त्री-चलितै-
वामरैस्तथा ॥ यथा पौरवधूधूतो-तरोयसिचयांचलैः ॥ ४ ॥ मुक्तमुक्तामयोच्चूल-चंशेद-
यकृतोदयं ॥ नन्मीलन्मंगलोजारं । सौधमध्यासदन्नृपः ॥ ४ ॥ गजैः केऽपि हयैः केऽपि ।
रत्नैः केऽपि महीभुजः ॥ तदाननूरिसंन्नारैः । प्रानृतैरुपतस्थिरे ॥ ५० ॥ गोपालपालौ नूपा-
लः। कुमारं च सुदर्शन ॥ स सत्कृत्य यौचित्यं । विससर्ज सगौरवं ॥५१॥
निरस्य व्यसन सर्व । सर्वसहतया तया ॥ स प्रजाः पालयामास । पुरा दाशरश्रिर्य-
॥१६॥

·मृगाव ॥१६॥ या ॥ ५५ ॥ निःसीमैः प्रेमसंस्कारै-स्तिरस्कारः पुरातनः ॥ तेन वासवदत्तायाः । समूलमुचरित्रं दमूल्यत ।। ५३ ॥ पद्मावत्यामपि प्रेम । तस्य पल्लवितं तथा ॥ अमन्यत तप क्लेश । सा कृतार्थ यात्मनः ॥ ५५ ॥ सर्वाधिकारिणं चक्रे । राजा यौगंधरायणं ॥ सर्वमेधाशुचिं वा- च-स्पति वास्तोष्षतियथा ॥ ५५ ॥ तस्यारितिमिरस्तोमं । तेजःप्रत्यूहकारणं ॥ तरणेररुणे- नेव । व्यलीयत रुमण्वता ॥ ५६ ॥ विविधोपासनाचारु-गुणाकृष्टहृदं तदा ॥ आत्मांतेवासिन चक्रे । वीशामीशो वसंतकं ।। ५७ ॥ धर्ममाश्यिमाणस्य । दीनानुःरतोऽपि च || नित्यं त. स्य मनो मातृ-वंदनायोदकंठत ॥ ५ ॥ तस्याकूतमयो झात्वा । झानेन झातनंदनः॥पा- वयामास कौशांबीं । निजैश्चरणरेणुनिः ॥एए । मृगावत्यपि तत्रागा-समं चंदनवालया । वांबितार्थः समस्तोऽपि । सुकृतैरुपढौक्यते ॥ ६० ॥ व्याख्यापर्षजिनेशस्य । प्राकारत्रयशा- लिनी ।। सुरैः परिसरारामे । रमणीया विनिर्ममे ॥३१॥ तहिदित्वा तदा दोगी-पालेनोद्या ॥१६॥ नपालकात् ॥ सांतःपुरपरीवारे-गागामि स्वामिनोंतिके ॥ ६ ॥ तत्र प्रदक्षिणीकृत्य । लग- वैतं भुवः प्रभुः ॥ जानुस्पृष्टमहीपृष्टः । सानंदमिति तुष्टुवे ॥६३ ॥ जय त्वं सर्वमिक्षार्थ-

·मृगाच०
चरित्रं
॥६३॥
सिक्षायनपनंदनः ॥ जगत्संकल्पकल्पशे । गुणमाणिक्यरोहण ॥ ६५ ॥ छ कृतस्तुतिनिर्य-
दानंदाश्रुफशावलिः ॥ ननाम नम्रपंजांगः । कौशांबी शो जिनेश्वरं ॥ ६५ ॥ ततः समुचितं
देश-मध्यासोने मदीपतौ ।। वईमानजिनाधीशः । शुई धर्ममुपादिशत् ॥ ६६ ।। संसारसा.
गरस्यांतः । प्राणिनिर्व्यवहारिन्तिः ॥ रत्नत्रयमुपादेयं । देयास्तु विषयोपलाः ॥ ६ ॥ सुखं
विषयसेवाया-मत्यल्पं सर्वपादपि ।। दुःखं तु देहिनः प्राज्यं । मधुविंदादिपुंगवत् ॥ ६ ॥
तयादि पुरुषः कोऽपि । देशादेशं परित्रमन् ॥ सार्थनाऽविशदटवीं । चौरयादोमहानदी
। ६५ ।। तं सार्थ लुटितुं तत्र । चौरव्याघ्रा दधाविरे ॥ मृगवञ्चापलायंत । सर्वे सार्थनिवासि-
नः ॥ ७० ॥ सा होन. स तु पुमान् । प्रविवेश महाटवीं ॥ आकंठमागतैः प्राणै-रधावत्कू-
पवारिवत् ।। ७१ ॥ नबैस्तरो गिरिरिव । प्रक्षरन्मदनिर्धारः॥ नदस्तदस्तोऽजाणीव । प्रबंशयि.
तुमंवरात् ।। ७२ ॥ कंपयन क्ष्मामहिपातै-रंतःसुपिरिणीमिव ॥ आध्मातताम्रताम्रास्यो । घ.
नश्यामोग्रदेवनृत् ॥ ३ ॥ साक्षाद्यम श्व क्रोधा-दुईरो वनकुंजरः ॥ वराकं कांदिशीकं तं
। पुरुष प्रत्यधावत ॥ ७ ॥ त्रिनिर्विशेषकं ॥ मारयिष्याम्यहं याहि-याहीति पेरयनिव ।। ज.
॥१६३॥

·-
T
--
मृगाव
॥१६॥
घान तं मुहुः पृष्टे । वारणः स्वकरेण च ॥ उए ॥ स पुमान कंदुक इव । नियतन्नुत्पतन
नयात् ॥ धावमानः क्रमेणाप ! तृणचत्रमयावटं ॥ ६ ॥ गजोऽवश्यं जीवितहत् । कूपे
जीवामि जानुचित् ॥ इति सोऽदानत्र ऊंपां । जीविताशा दि उस्त्यजा ॥ ७ ॥ वटोऽवट-
तटे चाऽनू-तत्पादश्चैक आयतः ॥ संवमानोऽनवत्कूप-मध्ये भुजगन्नोगवन् ॥ ७ ॥
स पुमानिपतन कूपे । प्राप तत्पादमंतरा ॥ आलंव्य लंबमानोऽस्था-जुवाड्यटीनि-
नः ॥ उu ॥ करं प्रदिप्य कूपांतः । करी पस्पर्श तहिरः॥ नाऽशकतु तमादातुं । मंदनाग्य
श्वौषधीः ॥ ७० ॥ दनदृष्टिरघोलागे । नागधेयविवर्जितः । कूपत्यांतरजगरं । गरीयांसं दद-
शं सः ॥ १ ॥ पतत्कवलवुद्ध्या तं । निरीक्ष्याऽजगरोऽपि सः ॥ कूपांतरपरं कूप-मिव व-
स्वं व्यकाशयन् ॥ ७ ॥ नुत्फणाः फणिनस्तत्र । तं दृष्टुं दुष्टचेतसः ॥ फूत्कारपवनन्यास-
रतुइन् यमनी निन्नैः ।। ७३ ॥ वटप्ररोहं तं उत्तुं । मूपको 1 सिताऽसितौ ॥ चटचटिति च-
काते ! दंतक्रकचगोचरं || 6 || अनाप्नुवन् पुमांतं तं । सोऽपि मत्तो मतंगजः ॥ जघान.
बदमाखां तां । वटमुपाटयनिय ॥ ५ ॥ वटस्यांदोल्यमानेन। पादेन स पुमान ददं ॥.पा-
॥१६॥

·चरित्रं
मृगाध
॥१६५॥
एबंहिवध तन्वानो । नियुमिव निर्ममे ॥ ६ ॥ गजेनादन्यमानायाः । शाखाया मधुम-
दिकाः ॥ मधुमंम्पमुत्सृज्यो-मिमिरे तोमराननाः || ७ || मक्षिकास्ता ददंशुस्तं । लोह-
संदंशसन्निन्नैः ॥ तुडैनयंकरैस्तीक्ष्णै- वाकृष्टिपरैरिव ॥ ७॥ नत्परमतिकारु-सर्वांगः
स पुमांस्तदा || कृतपक श्वाऽलकि । कूपानिर्गतुमुत्सुकः ॥ ए ॥ वटस्थमधुकोशाच । म-
धुबिंदुर्मुहुर्मुहुः ॥ ललाटे न्यपतत्तस्य । वार्दलाारिबिंवत् ॥ ए० ॥ मधुबिंदुस्तस्य नाला-
ब्लुठित्वा प्राविशन्मुखे । स तदा स्वादमासाद्य । सुखं मददमन्यत ।।' ए१ ॥
श्रूयतां नृपतेऽमुष्य । दृष्टांतस्य मन्नावना ।। यः पुमान् स हि संसारी । याऽटवी सा
तु संसृतिः ॥ ए३ ॥ यो गजः स पुनर्मृत्यु-पः कूपो मर्त्यजन्म तत् ।। योऽजगरः स नर-
को । येऽहयस्ते क्रुधादयः ॥ ए३ ॥ वटपादो यस्तदायु-मूग्कौ च सिताऽसितौ ॥ तौ शुक्ल-
कृष्णो ौ पदा-वायुवेदपरायणौ ॥ एव ॥ या मक्षिका व्याधयस्ते । मधुविंऽस्तु यो मु.
खे ॥ तहि सुखं वैषयिकं । तत्र रज्येत कः सुधीः ॥ एए ॥ चतुर्निः कलापकं ।। देवो वि.
याधरो नापि । यदि कूपातमुद्रेत् ॥ तत्किमिचेदश्रवा न । स पुमान् दैवदूषितः ।। ए६ ॥
॥१६५॥

·चरित्रं मृगाव एवं सुखमयं तुर्छ । मत्वा वैपयिकं सुखं । सुधीधर्माय जागर्या-दतिसुखदायिने ॥ ७ ॥ देवः सम्यग् जिनो यत्र । गुरुयंत्र चरित्रवान् ॥ यत्र जीवादयस्तत्वं । तत्र धर्मे मतिं कुरु॥ ॥ ए॥ तस्य चेतसि जैनेइ-वचःस्वात्यंबुसेकतः ॥ शुक्तौ मुक्ताफलेनेव । धर्मेण पदमाद. धे ।। एए ॥ श्राधर्ममुपादित्सु-र्वत्सराजो जिनेश्वरं ॥ मातुः समकमुखाय । नम्रमौलिर्व्य- जिझपत् ॥ १० ॥ प्रपद्ये प्रोपिताऽवद्यं । श्रावकन्वं त्वदंतिके ॥ नूर्भुवःस्वस्त्रयीरका-वक- क प्रसीद मे ॥१॥ इति विज्ञापितो यामे । चरमे चरमो जिनः ॥ श्रावकत्वं नराय । तस्मै दातुं प्रचक्रमे ॥२॥ मौलं विमानमारुह्य । सूर्यचंमसौ स्वयं ॥ तदा च त्रिजगन्नाथ-मुपासितुमुपेयतुः॥ ॥ ३ ॥ सूर्यकांतवपुपोः । श्रीपुपोस्तहिमानयोः ॥ ज्योतिरुजागरं दधे । जगदीशयश:श्रि- यः॥ ४ ॥ तऽद्योतस्तमःस्तोमं | निजग्राह वदिस्तनं ॥ प्रभुस्त्वंतर्गतं श्रेया-नहो लोकस्त- दातनः ॥ ५ ॥ अथ चित्ते मृगावत्याः । प्राउजूतमिदं तदा ॥ वत्सराज महाराज । मन्ये ध- न्य शिरोमणिं ॥ ६॥ तिमिरोछेदनिस्तौ। चश्मकर्ममाक्षिणी ।। साक्षिणौ च व्रतादाने । १६६॥

·चरित्र
मृगाच०
॥६॥
वत्सेशस्य वनूरतुः ॥ ७ ॥ तजातेन निमित्नेन । श्लाध्येनानेन निश्चितं ॥ नदित्वरमसौ धर्म
। नूपालः पालयिष्यति ॥ ७ ॥ अथ त्रैलोक्यनारेन । आइधर्माधिरोपणात् ॥ शिरसि न्य-
स्तदस्तेन । वत्सराजोऽनुगृह्यत ॥ त्रिदशानामधीशेन । शशिना तपनेन च ॥ साधु सा.
धर्मिकत्वेन । स तदा प्रत्यपद्यत ॥ १०॥ तदा चंदनवाला । विशाय समयं स्वयं ॥ जिन.
नायमनुज्ञाप्य | स्वीयाश्रयमशियत् ।। दृष्टालोकन लोकेन । दोषायां दिनमानिना॥यानं-
वनिःस्यदयुपा । तत्रैवाऽवस्थितं पुनः ।। १२ ।। मृगावत्यपि दर्पण । पारवश्यमुपेयुपी ॥ सं.
ध्यांत स्वय नाझासी-न चाऽझाप्यत केनचित् ॥ १३ ॥ नगर्वतमन्निष्टुत्य । तथा स्वमन्नि-
रुह्य च || विमान द्युलतापुष्प । पुष्पदंतौ स्म गवतः ॥१४॥
तयोः स्वस्थानगमना-दंधकारो निरर्गलः ।। प्रससार जलाधारः । पालिव्यपगमादिव।
॥ १५ ॥ नि मनष्टमाशानि-स्तमो राज्ये विजृतिते ॥ निम्नानामुन्नतानां च । विनागो न
व्यन्नाव्यत ॥ १६ ॥ ध्वांतकबत्रमालोक्य । होनाध्यौ मृगावती ॥ कस्मादकस्मादेवेय-
मन्नूरितमा तमी ॥ १७ ॥ संभ्रांतमानसा याव-दन्वियेय प्रवर्तिनीं। प्रदेशे यत्र तत्रासी-
1॥१६॥

·, चरित्र मृगाव r ॥१६॥ १४ ६ दीक्ष्यतेस्म न सा क्वचित् ॥१७॥ लब्धोन्मादः प्रमादो मे । यत्संध्यासमयो मया ॥ चंसू. यविमानांशु-प्रन्नावान विनावितः ॥ १५ ॥ ततोऽन्वशोचदात्मानं । नितरां सा विषादिनी॥ निजापराधे साधूनां । चेतो दंदह्यतेऽधिकं ।। २० ॥ मया नाऽज्ञायि गढ़ती। प्रवर्तिन्यपि शू- न्यया ।। कथं संप्रति गंतास्मि । ध्वांतेऽस्मिस्तत्पदांतिकं ॥ २१॥ र्यापथः कयं चाय-मिर्छ तमसि शुद्ध्यतु । एवमेकपदे प्राप्तां । धिग्ममैता प्रमादितां ॥ २२॥ इति स्वमनुशोचंती। सिंचंती मार्गमश्रुतिः ॥ पदे पदे स्खलती च । सा चचालाश्रयंप्रति ॥ २३ ॥ आगाच व- तिनीवात-स्वाध्यायध्वनिबंधुरं । गतातिचारचारित्र-पात्रसंश्रयमाश्रयं ॥ २५ ॥ आवश्यका- ते विश्रांतां । संस्तारांकतले नदा ॥ मृगावती शनैरेत्य । तत्राऽवंदत चंदनां ॥ २५॥ विन- येन नमस्यंती-मवगम्य मृगावती ।। नपालब्ध वचोनिस्तां । चंदना चंदनोपमैः ॥ २६ ॥ नक्तमेकाकिनी वत्से । जिनास्थाने स्थितासि किं॥ निशामप्यसमप्रझे।न दिशातवती कथं ॥३॥ इतरापि तमस्विन्यां । संचरंती कुलांगना । अन्यथा शक्यते लोकैः । किं पुनर्न तपो- धना ॥ ॥ चेटकस्य विशां पत्यु-रजवस्त्वं तनूरुदा ॥ शतानीकमहीलर्तु-रजूश्च सहma ॥१६॥ -- ·चरित्र मृगाव ॥६॥ चारिणी ॥ २५ ॥ प्रत्नावतीप्रनृतय-स्तव याश्च सहोदराः॥ ताला कल्याणि नानापि । ज- नोऽयं विरजीनवेत् ॥ ३० ॥ आयुष्मति प्रमादोऽयं । तने नाऽनूकुलोचितः ॥ नपानमुनि- वृत्ताना-मसौ हि परमो रिपुः ॥ ३१ ॥ पश्य प्रत्यर्थिनाऽनेन । हन्यते संयमः सता॥ ह- ते तस्मिन् हतास्तेऽपि । मुवा तेषां हि जीवितं ॥ ३५ ॥ अचक्षुर्विपयेऽमुस्मिन् । पनि सं- चरणेन ते ॥ षट्कायोवेदनात्से । हतं संयमजीवित ॥ ३३ ॥ इत्युपालनमानाया-वंदना- या मृगावर्ती ॥ निमीलनयनइंघ-निश मानसमानशे ॥ ३५ ॥ तूष्णीयुपि प्रवर्तिन्या-मं. हिसवाहन क्रियां ॥ कुर्वती सर्वतः साऽश्रु-पूरिताहीत्यचितयत् ॥ ३५ ॥ आर्यिकाजनमर्या- दा-विपर्यासविधायिनी ॥ धिंग्मां गुरुजनोग-निर्माणकलुपीकतां ॥ ३६ ॥ संयमैकलमी- चीनः । सर्वोऽपि श्रमणीजनः ॥ सोऽतिप्रशस्यो यत्रास्ति । नातिचारः क्वचिद्वते ॥ ३७॥ अतधर्मनिर्माण-कपिताखिलकल्मपाः॥ धन्याः प्राचीनमुनयो। मुक्तिमार्गमुपस्थिताः ॥३॥ एवमध्यवसायेन । कुदेंदुकुमुदत्विषा ॥ सा दत्वा घातिकर्माणि । कलयामास केवलं ॥ ॥ ३५ ॥ ततः सा दस्तविन्यस्त-व्यक्तमुक्ताकणोपम ।। जगदप्यखिलं चके । व्यपर्यायाने. ॥१६णा ૨૨ ·T चरित्रं - मृगाव ॥ १०॥ दतः ॥ ४० ॥ तिमिरं मेजुरीकुर्व-नंतःश्यामतया तया ॥ संचरिष्णुस्तदा तेन । उष्टो दृष्टो फणी ततः॥४१॥ मृगावत्या तमालोक्य । निष्कंटाटनलंपटं ॥ न्यस्तः संस्तारके बाहुः । प्रवर्त्तिन्याः रितेस्तलात् ॥३॥ तस्यास्तेन जजागार। प्रयत्नेन प्रवर्तिनी ॥ मनसा च प्रस- नेन । निजगाद मृगावती ॥४३॥ वत्सेऽद्यापि तत्रैवासि । मम संवाहनापरा ॥ धिग्मदी. योऽपराधोऽयं । यघिसृटासि नो मया ॥ ४ ॥ कयमुत्सारितो वत्से । मम बाहुर्महीतलात् तया पर्यनुयुक्तेति । शंसतिस्म मृगावती ॥ ४५ ॥ अयं च तूर्णमन्यौं । जीमोऽन्येति भुजं. गमः ॥ माऽसौ दशत्विति न्यस्तो । हस्तः संस्तारके मया ॥ ४६ ॥ कुत्रार्यामिति पृवंतीं। पुनरूचे मृगावती ॥ अहिः सन्निहितो याति । नवतीनामयं पुरः ॥ ७ ॥ इत्याख्यातेऽपि सा प्राद । नाई पश्यामि किंचन || त्वमीक्षसे किं नेत्रायां । किंवा ज्ञानेन केनचित् ।। ७ ॥ इति पृष्टा प्रवर्तिन्या । सा ज्ञानेनेत्यवोचत ॥ किमुत प्रतिपातेन । किमुताऽप्रतिपातिना ॥ भए ।। इति प्रश्नपरां पूज्यां । व्याजहार मृगावती ॥ इमं ज्ञानेन पश्यामि । सर्पमप्रतिपातिना ॥ ५० ॥ छ चंदनवालापि । श्रुत्वा विस्मितमानसा ॥ अचिं. ॥१३॥ .

·चरित्रं
मृगाव
॥११॥
तयच्चिरं चित्ते । अहो धन्या मृगावती ॥ ५१ ॥ या प्रपंचेन पंचापि । विषयान भुक्तपूर्विणी
॥ पश्चादातव्रताऽप्यासीत् । सर्वेपामग्रतः सरी ॥ ५५ ॥ धन्याहमपि यस्या मे । गुरुः सि-
शार्थनंदनः ॥ स्पृहणीयगुणग्रामा । शिष्या चेंयं मृगावती ॥ ५३ ॥ श्चमुबाष्णुसंवेगा-नं.
गुराएघखिलान्यपि ॥ कृत्वा घातीनि कर्माणि । 'प्रपेदे सापि केवलं ॥ ५५ ॥ गुरुन्यो लन्य.
तेऽवश्य । पदमुनरमुत्तर ॥ मृगावत्या त्वनीयत । गुरवोऽपि परं पदं ॥ ५५ ॥ शाखाः प्रेख-
ति मूलेन्यः । क्रमोऽयं सर्वशाखिनां । मूलोदयस्तु शाखान्यो । येषामल्पा हि तेहिपाः ।।
॥ ५६ ॥ विजहार महीहार-नूतः स्थानांतरे प्रभुः ॥ चंदनापि मृगावत्या । सम स्वामिन-
मन्वगात् ॥ ५७ ॥ दिवि दिविषदां वर्गे । जग्मुषि प्रीतमानसे ॥ वत्सराजोऽपि कौशांबीं ।
। सपत्नीकः समाययौ ॥ ५० ॥ प्रीत्याय पालयामास । प्रजामिव निजां प्रजां ॥ स विजि-
ग्येऽस्पिड्वर्ग । न्यायमार्गममार्गयत् ॥ ५ए ॥ स त्रिष्वपि पुमापु। समतां दर्शयन्नपि ।।
मानसेनाऽनुरागेण । धर्ममेव न्यपेवत ॥ ६ ॥ जीवंतस्वामिनो विव-सनाथं पृथिवीपतिः॥
प्रासादं कारयामास । स्वर्णरत्नमयं पुरि ॥ ६१ ॥ सोऽमारि घोषयामास । रथयात्रामवी.
.
॥११॥

·की चरित्रं मृगाव ॥१७॥ तत् ॥ अवीवृधच्च दानेन । दीनाऽनाथमनोरथान ॥ ६ ॥ अथ केवलिपर्याय-मनुनूय मृगावती ॥ कर्म निर्मूल्य निर्वाणं । लेनेऽनंतसुखोदयं ॥ ।। ६३ ॥ शीलं शरचश्मरीचिनिर्मलं । गुरौ च गुर्वी बहुमानसंपदा ॥ ध्यं दधानेदमशेषयो- पितां । निदर्शनीनावमगान्मृगावती ॥ ६ ॥ मृगावत्याः सत्याश्चरितमिदमुद्दाममहिम-प्र- रोहं संरोहत्पुलकमुकुले कर्णकुहरे ॥ समानीतं नीतिं जनयति कुमारी शमयति । श्रियः सूते स्फोताः परमपि पदं तत्प्रथयति ॥ ६५ ॥ बुधनमरचुंवितं सकलमागमारामतो। वि. चित्य कुसुमोज्ज्वलं सरसमर्थजातं मया ॥ इदं किल मृगावतीचरितपुष्पदामाहृतं । दिश- किमपि सौरनं सुचिरमस्तु कंठे सतां ॥ ६६ ॥ इति मलधारिश्रीदेवप्रनसूरिविरचिते श्री- मृगावतीचरित्रे धर्मसारचूमामणौ पंचमो विश्रामः समाप्तः॥ आ श्रीमृगावतीचरित्र जामन- गर निवासी पंडित श्रावक हीरालाल हंसराजे स्वपरना श्रेयमादे वापी प्रसिह कर्यु ॥ समाप्तोऽयं ग्रंथः गुरुश्रीमच्चारित्रविजयसुप्रसादात् ।। 7 ॥१२॥ T ·॥ इति श्रीमृगावतीचरित्रं समाप्त ॥