·VIDYA
RATIYA
THE
SADDHARMA-NTAKARANNA.N274.5.
A Treatise
LIBRARY
ON
THE LIFE AND TEACHINGS
OF
CÂKYA MUNÎNDRA,
BY
THE VERY REV: C. A. SEELAKKHANDHA
MAHA THERA
Bauddha Siddhantacharya Chandrakirti
Author of Sanskrit Commentaries on "Bhakti Sátnka Tika",
" Anuddha Sataha Tika", "Sárúrtha Chandrikd of
Thrikandasesà Tika" dc.
Principal of * Saraswatimandapa" Sailabimbáráma,
Dodanduwa, Ceylon.
And Member of committee on Oricntal Studies Colombo.
PRINTED AND PUBLISHED
BY
S. T. GUNAWARDHANA,
Mudaliyar, Pastun Korele Kalutara, Ceylon.
PRINTED AT
SERI SABARTHI & SHRI SIDDHESHVARA, PRESS
KOLHAPUR.
INDIA.
1911,

·॥ श्रीः॥
सद्धर्ममकरन्दः ।
अवश्यमिदं पठनीयम् ।
यः श्रीवाभरणं करोति न मुने सद्धर्यवाणोमणि
यस्याऽसोत् सफलं न लोवनयुगं सौदर्यतदर्शनेः ।
नोयश्लोफयते यदीयरसना चिटा यात्रामृत
न श्रीन न च लोरनं न रसना तस्यागिनः साधर ॥ .

·SN.27.63 विज्ञप्तिः। TRI इह सो जगति साधनायेषु धर्मार्थकाममोक्षाख्येषु चतुर्य पुरुषार्थेषु नितान्तपरमसुखसाधनं सर्वोत्तमं निर्वाणमेव प्रधानम् | तत्तु निर्वाणं सर्वकाल एवाचिनश्वरमुखतया नित्य खवरूपतया च समग्रविभवेभ्यः परमोत्कृष्यविभवत्येनैव समाद्रियत नितरां धर्माभिपक्तैः प्रशस्तशमुपोप- भावशालिभिः समस्तसुधीवर्यः । तदिदं मोक्षः निरोध इत्यादिभिः पर्या- यनामभिः समभिलक्षितम् । निर्वाण हि सर्वथा धर्मप्रतिपाद्यमिति धर्म एव तस्य मूलस्तम्भतया परमं स्वं नाम निर्वाणपर्यषणधुरन्धराणां सर्वेषां सहृदयानाम् । अस्मिस्तु जगति तस्य धर्मस्यातीव दुर्लभतया संसारजलधौ निमन्ना वाग्विषयातिकान्तान्यनेकानिदुःखान्यनुमवन्ती प्रमाणपर्यन्तरहितां जन- तासमुद्रीक्ष्य कम्पितहदयो जगदानन्दकरो जनहितकारी ज्ञानपायोनिधि- विशदगुणरत्नमन्दिरायमाणः परमकारुणिको भगवान शाक्यमुनिः कल्प- शतसहस्राविकं चतुरसङ्ख्येयपरिमितं कालं दानशीलादीनि समत्रिंशत्पा- रमीधर्माणि सम्परिपूरयन् सन्नम्यतीतानाममितगुणसमुदायानां चतुर्विंशति- सम्यक्सम्बुद्धानां सकारातो लब्धव्याकरणः समविगतविविधगुणसमुदयः संवर्द्धितविशदतरपरमोत्कृष्टवीर्य्यातिशयः इतच स्त्रिंशदधिकपञ्चशतात्तर- द्विसहलार्द्ध संवत्सरे वैशाखमासस्य शुक्लपक्ष पर्णिमास्यानुतापादनक्षत्रे वर्तमाने नद्या नोरञ्जरायातोरे अश्वत्थबोधिभमूले अपराजितपर्यङ्कवरे संनिएष्णः सकलां मेदिनीमेकमहारेणैव निनादिनी कुर्वन् परमाभिस- म्बोविं साक्षात्कृतवान् । स तु भगवान् गौतमः सर्वज्ञताज्ञानाधिगमात् सर्लान्धमान्याथार्थ्यतः साकारेण सम्प्रतियुध्य सदेवकानां लोकानां हिताय सुखाय च तत्र तत्र परमया करुगया देशयामास 1 पवित्रित- जगत्रयेण शेन भगवता मानताहता सम्यक्सम्बद्धन पराव देशिताः ARTrnamaATARAImameramremRATATAS ·KARELR-RANARANA SALALAM AN सव्य धर्मा अतीव मूक्ष्मा गम्भीरा निपुणा पाण्डनरेटनाया परममधुरा वर्णरसायनाश्च भवन्ति । ते च सर्वे धर्मा मूत्राभिधम्मविनयवशानिया विभत्ता आसन् । तेपा खलु धर्माणा दुरूहार्थतामधार्य प्राप्तप्रात सविद्भिविदितशास्तृशासनराधिगतपरमार्थवर्मेशीरन्द्रियर्भगवत शा क्यमुने शिष्यभूतैस्तनत्ये कुशाग्रधीभि क्षीणाश्रवैभिक्षुगणश्च शेपाणा मर्वाग्दृष्टीना याथायनावगमनार्थमर्थपरिदीपनवशादेव तदर्थमवर्णना टीकादीना करणेनापि ते भूयिष्ठ विशदारता । साम्प्रत यत्किञ्चिलोरहित धर्मसादेव कर्तुमेन मया भगवत शाक्यमुने प्रचनभूतेषु सूनाभिधर्मविनयमलयातेषु त्रिपु पियेषु तद र्थसवर्णनादिपु चान्त तानि वहनि पुस्तकानि समवलोक्य तेपातु प्रायशो महावर्ग-दानिराय-बुद्धवश-अर्थशालिनी-ममन्तात्यासादिका-सुम- गविलासिनी-मधुराविलासिना-विशुद्धिमार्ग-जातरार्यक्था महायश सम्बुद्धधर्मविलासिनात्यादीनि पुस्तकानि च पुन पुन, समवलीच्य तेभ्य पुस्तकेभ्यन्ताम्तान् धर्मभागान् समुद्धृत्य यथाविधि सम्मय गेण नाति सक्षेपतो नातिविम्तरतो भगवत शाक्यमुने शेपाणामताताना चतु विंशतिमम्बुद्धानाच विचित्रचरितप्रतिमण्डितम् अन्यश्चावगमनायविशि धर्मभागे समान सस्कृतभापामयमा पुम्तर निर्मातु समुद्योगो विधायते । अम्य च पुस्ताम्य मया सद्धर्ममारन्द इति सना मना । तम्या या हि तावत् सत्य पृजित प्रशस्तो वा धर्म मद्धम इति निर्चच- नादस्मादम्य धर्मम्य सत्यता श्रेष्ठता च मम्यक प्रतायन । मन्द इति पुप्परसस्तस्य मध्विति म्फुटोर्थ । अनयार्थानगतमाया एप सर्द्धममर रन्द सकलाना महन्यानामाहादमावहतात्ययमयोऽपि स्पष्ट । यस्मिंस्तु ·MukablastyJkhabbabitawwanmls पुस्तके तानि सद्धर्ममधनि ईपदप्यन्तर्गतानि परिदीपितानि वा तदपि पुस्तकं तदुपचारेणैव सद्धर्ममकरन्द इति नाम्ना प्रतिभाति । यथा जगति रसान्वेषणतत्परा रसगृद्धा रसास्वादेषु निरता जना मधुररसं मधु यत्र कुत्र- चिल्लबचा तन्मध्वेव परमया प्रीत्याऽस्वादयन्त एव । एवमेव भगवतः शाक्यमुनेः परमामृतधर्मरसो भवसागरं समुत्तर्तुकामैः साधुननैर्यत्रकुत्रचि- दृष्टा श्रुत्वा वा सादरं सगौरवं भूयिष्ठं परिशीलनीयः सम्भावनीयश्च भवति । यथा लोके सकलषु रसेपु मधु परमं श्रेष्ठमग्रियमित्युच्यते । एवमपि जगद्विख्यातेषु सर्वेषु सञ्चारित्रेषु भगवतः शाक्यमुनेराश्चर्यवि- शंषावहः श्रोतव्यः प्रियतरो मधुरः श्रुतिपुखावहोऽन्यः कश्चिञ्चर्यावि- शेपः कुत्रचिन्नास्त्येव । तथाचोक्तं श्रीमता पूज्यपादेन आचार्यबुद्धदत्तेन महास्वामिना यतिवरण। * सोतरूपं पन बुद्धवंस कथाय अनं इध नत्यि यस्मा । पास दिकं बुद्धगुणे रतानं पवाहन पापमलस्सि मस्स ॥ - " अस्य संक्षिमभावोऽत्र संस्कृतभापया लिख्यते--" यस्मादिह जगति- बुद्धगुणेष्वभिरताना साधुजनाना बुद्धवंशस्थासदृशी श्रोतव्या प्रसादमावहन्ती चित्तसम्भूतपापमलापगमकारिणी अपरा कथा नाम न विद्यते । नस्मान्मनसो विक्षेपाकुलता चञ्चलताश्चापहत्य एकाग्रमनसा अनन्यविहितेन चित्तेन च मया भापितयं मधुरा परिशुद्धा बुद्भवंशकथा युष्माभि. सम्यक् श्रोतव्या तद्वत् प्रमा- दस्य हेतुभूतं सर्व कार्यञ्च परिवज्यं साधुमिनितान्तश्रवणकथनाद्यही इयमिति दुर्लभा बुद्धवंशकथा साधुजनैः सततं सादरं परिशीलनायेति ॥ अथवा तदेवं सर्वथा स्वभावपरभावभावाभावेष्वनुपपद्यमानेष्वविद्यातिमिरोग- हतमतिनयनतया विपरीतम्भवति । तथाह आचार्यचन्द्रकीर्तिपाद,- " स्वभावं परभावश्च भावच्चाभावमेव च । ये पश्यन्ति न पश्यन्ते तत्वं हि बुद्धशासन " ॥ इनि च । FRAPanRamnnamrparnamaAImamrpan ·ANSARLAHRAM [१] तस्मा हि सर्वच समाधियुत्ता विहाय विरतपमनञपित्ता। सपणन वप्णयतो सुचित्त निधाय कम्म मपुर मुणाथ ॥ सम्पि हित्व न पमादीच्च सचमचनिय निकाल सोतु क्थेतुम्मि चुन सुत्ता क्था पनाऽप अगिदुल्लभा' ति ॥ (शुद्धमागधी) मयाऽस्य पुस्तरस्य सोष्ठयातिशयविपये प्रायोजनकथने न भूयो भूयोऽत्र परिश्रमो न तोऽपि एतनपाप्तोपदेशेन नम्यावगमन निकाम भवत्येव भगवत शाक्यमुनधिविनाश्चर्याद्भुतच्याविशेष ज्ञानाम सायुभिर्यथास्मात् पुस्तात् अनायासन ल्पसमयेन सम्यर परिज्ञायते तथान्यपुस्तकेभ्यो ज्ञातु न शक्यत इति वेदव्यम् । तम्मात्तादद पुस्तर याथार्थ्यत सुगम पारणच विधाय सम्यर सलाहतम् । अम्मिन्तु पुस्तके पञ्चविंशतिर याया भवति । तेप्यत्र पृथगेव निर्दिष्टा । तेषु मारविनयब्रह्माराधनादिपरिदापरषु अ यायेषु तद्धेटापरवादना विरद्ध- मतसण्टनवशेन वक्त यानि रिलिजायनानि चादरमान प्रदशितानि । तथा चात्र अहन्मरासपादानशिग पृताम्यो धर्मममीति क्याच तेषा समानाना बर्माण कम्पनषु ममारासरण पाया च अर्थमवर्णनाटीशरमादरण तत्त एस्तादरा तानामानार्यप्रव राणा नामरेशनिरूपण ग्रथनाम्ना निदर्शनच पृच पृथर दाशतम् । एतत् खलु पुस्तक भायष्ठ भारतदेशयाना मनपदिना साट्या नाचार्याय हिताय व भविष्यनि । तान्दामाश्य यस्य कारण- 23rd ·เปนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนน मपि संविद्यते । तदप्यत्र संक्षेपण प्रख्याप्यते । तद्यथा -लोकशिवकरण जगतावनेन भगवता शाक्यमुनिना तच्छावक्रभूतैः क्षीणाश्रवैतिवर- गौश्व तत्र तत्र सनिमित्तकं सहेतुकं यानि यानि धर्मजातानि परि- दीपितानि विभूतानि प्रकाशितानि । तानि सर्वाणि च ततः पश्चात् तदर्थपरिदीपनाय विहितानि अर्थवर्णनाटीकादीनि च पालीत्यपरनामि- कया शुद्धमागधीभापयैव कथितानि । सेयं शुद्धमागधीभापा तु काव्यादर्शादिप्वलङ्कारशास्त्रग्रन्थेषु आचार्यश्रीदाण्डप्रवृतिभिः कवि- वनिर्दिष्टा मागधीभाषेव देशीयभापा न स्यात् । अपि तु देवीभापेव संस्कृता मनोहरा भाषा । सा तु सम्यक्सम्बुद्धादिभिर्विगतरागादिपाप- मलैः मुविमलबुद्धिशालिभिः आर्यवय्ययथार्ह संस्कृप्यादावेव तन्त्रनयं समानीता नितान्तपरिशुद्धा मधुरा कोमला भाषा । सा किल भापा लोके सर्वासु भाषासु श्रेष्ठतया प्रधानतया च मूलभापति प्राचीनः प्रशस्तबुद्धिशालभिर्विपश्चिद्वरैः सुनिश्चिता । सा न निवृता अपि तु प्रकटैव तस्या मूलभाषात्वकथने यद्वक्तव्यं तदत्र ग्रन्थविस्तरभिया न लिख्यतेऽस्माभिः । एपा तु शुद्धमागधीभाषा सम्प्रति लङ्का-स्याम-म्रमविपयेषु (ब्रह्मदेशे च) प्रायशो व्यवहृता । एइग्लण्ड-रपिया-प्रंप जेर्माण-अमरिका- दिपु परावपयेप्वपि विद्वद्भिरत्यल्पशो व्यवहृता च श्रूयते ज्ञायते च । नात्र समये भारतवर्षान्तर्गतषु के वपि नगरेषु यत्र कुत्राचेत्स्थाने येन केन- चित्तत्रत्येन विदुपा एपा शुद्धमागधीभाषा व्यवहृता श्रुता ज्ञाता च । यदि व्यवहृता भवेत् सा गुप्ता । पुरा किल एषा शुद्धमागधी भाषा भारतवर्ष ग्रामनिगमनगरादिषु सर्वत्र भूयो व्यासा विस्तृता विशदीकृतोते आख्यायिकादिषु दृश्यते । कालातिक्रमेण तत्रत्यानां ዋጥቀቀቀቀቀ ዋጥ ጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥ ጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥ ·AKALAYARSARKARKAR [६] म प्याणा केनचित्तापर्मणा एपा शुद्धमागर्धाभाषा तस्निन् तपाया जाता । इदानान्त तत्रत्या विद्यारसिका धर्मपरायणा केचि द्व द्वद्वरास्तस्या भापाया अ ययनेऽ यापने च पुन समुद्योगमापना इति मया प्रत्यक्षतोऽवगतम् तन्नितान्त साविति तान् ग इतर प्रशराम । परन्त्वेतस्मिन् काले भारतदेशाया सम्कृतादिषु तद्देशीयभापासु विशारदा कंचित् केचित पण्डितप्रवरा परिशुद्धौद्धधर्माभ्ययनेऽपि समुद्यता प्रयता हृद्यमनसो वसन्ताात मया भूयिष्ठ ज्ञातम् । अथापि तेपा विपश्चिता शुद्धमागधीभापाया आवदितत्वातावदात्मनोऽभिरपित साधयितु न शक्तिरिति श्रूयते । तथा तनत्या केचि-पि सम्वृतदिनो धार्मिक मानवा परिशुद्धबौद्धधर्माध्ययने सतत समुद्योगवन्तो जिज्ञासव इति च श्रूयते । तेषाश परेषा वेद्धधर्माभिरतानाच हिताय भगवत शाक्यमुने परिपूनच-विशेष यथाराममभिज्ञातु प्रागैवतन् सद्धर्भमक- रन्दनामक पुस्तक सम्पादितम् । किन्तु शुद्धमागधीभाषया देशिताना परमगम्भाराणा निपुणार्थाना धर्माणा मम्मृतभाषया परिवर्तने नितरा दुरवबोधानि सूक्ष्मतमाने स्थानानि प्रायशो निरन्तरमुपरम्यान भरन्ति । अपि तु तानि स्थानानि तदर्थम्य तदभिप्रायम्य वारसयसम्पाटनेन पुन पुन परिचित्य सम्यक्प्रयुक्तानि । ईदृशु टात निरन्तर मम्भाव नायायाम्तादृश्या दुप्परताया म्वभाव तादृ शु कृति परिपितयुद्धय पण्डितप्रवरा कृतिन एव साधुगनन्ति नान्य इति पिदग्धमम्मनमेतत् । तस्य च सद्धर्भमकरन्दम्य सम्पादने भाषासौगम्यारणे च मया भूयिष्ठ समुत्सोटम् । भाषासौगम्याण-तु तदर्थमुगमतयातदभिप्राये चामोलया सरर्तते । इदानान्तना केचित्तथाारण न स्वारर्वन्ति ।

·Nidaladiwanekhtartmetrit.sadubabitraturditadiuttostalikhite [७] ARTR अपरे तु तत्यज्ञा वहया विद्वत्प्रमाण्डाः साध्विति प्रीतिपुरःसरं प्रत्यत्मो- दन्त इति मन्येहम् । अस्य च पुस्तकस्य यावता प्ररत्नेन सुगमता भवेत् तथा मया भूयसा प्रयत्नः कृतः । तथापीहशीनां कृतानां सहदेव संस्करणात्सर्वस्खलितान्यपाकर्तुं सर्वथा परिशोधयितुं च के वा जगति समर्था भवन्ति । तादृक् समथों भुवि दुर्लभ एव । क्रिन्त्वपरे विद्व सो विदाकुर्वन्तु । भवन्तः! आर्यजातीयाः सैहला मनुष्याः पूर्वस्मिन्काले भारतदेशादेच लङ्काद्वीपमागता. । ततस्ते भारतदेशीयानां पर्वज्ञातयो नन्विति । अत एव यदा ते चिराद्वप्र. वासिता ज्ञाति दूरादागच्छन्ती दृष्टा ज्ञातिमित्रसुखदादयो दर्शनमात्रेणे- वाभिनन्दन्ति आगतां च तां सादरं प्रतिगृह्णन्ति। तथैवैतां मत्कृति दृष्टास्माकं पूर्वज्ञातिपरम्पराव्यातेनैव विहितयमिति मत्वा भारतदेशीयाः सन्तुष्टिपुरःसरमेतत् परिशीलयन्तु सम्भावयन्तु च । महता प्रयत्नेनेदं पुस्तकं सम्पादितं तथापि यद्यत्र मम भ्रमात्प्रमादाद्वा किञ्चित्स्खलितं सुधी- मिलक्ष्येत तत्तु कृपया परिशोधनीयम् । एतस्य पुस्तकस्य दर्शने पारे- शीलेन च मुधियः सुकुमारमतयः सततं प्रवर्त्तन्तामित्येवं मम विनयतः प्रार्थना । तेनैव हास्याः कृतेर्मम श्रमसाफल्यं सर्वथा भवेदिति । अलं पल्लवितेन । शिवमस्तु । एतस्य ग्रन्थस्य मुद्रणे लिखितपत्रसमालोकनेन मुद्रितपत्रसंशोधनेन च मत्साहाय्यं कृतवतः पण्डितवरेण्यस्य संस्कृतचन्द्रिकासम्पादकस्य मत्सुहद्धरस्य राशिवडेकरोपाह्वस्य विद्यावाचस्पतिविद्यालङ्कारावेरूडसम- महोदयस्य सत्कार्य धन्यवादपुरस्सर बहुशोऽनुस्मरामः । किं चैतद्रन्थमुद्रणकार्ये धनविवरणेन यैः कैश्चित्साहाय्यं कृतं तेभ्यः सर्वेभ्यः सुजनेभ्योऽपि कृतज्ञताविनिवेदनेनात्मानं धन्यं कर्तुमुत्सहे। २४५४ सौगते फाल्गुणे मासि श्रीशीलस्कन्धयतिवरः। लङ्कायां दे डन्दुव प्रामे शैलीवम्बारामात् । लड्कृतस्य अप्पाशास्त्रिशर्म SammanAmaamarapannamamimarAAAERA ·محمد محه مه رجيم رعد مع معهم مع ia PREFACE The “Saddharma Makaranda' contains the life of Cahya Muni and the holy doctrines which the Blessed One preached to enlighten the world and bring happiness to the sorrowing man It is called Saddharma because it is the highest and the holio-t of all the doctrines taught by the various sages of the world The escessive satısfaction and delight which it affords the reader, makes us call it " Maha randa,” which implies Nectar These few words are alone sufficient to create in the reader of this preface an insuppre-sible desire to peruse its pages, and taste the cup of sireetness which Tathgata has reserved for those who follow his doctrine An eminent pandit of old has sung "Sotabba rĄpani pana Buddha Vamsa * Kathaya aññam idha patthi yasmi, Pasidiham Buddhgune ratinam Pavahanam pap2 malassi massa “Tusmî h sukhacca cam idhiyutta Vihaya vikhhepa'manawacittà, Sanvannanam vannayato sucittam hammum madhuram sunatha There is notl ng upon earth more worthy to be read then the life of Lord Buddh lhs slall othe you happy and therefore atted and ediancirate you from sin and sorros be you delighted while I sing this to you -True translator Nidhuya vvvwvvvv Vyvrry ·be bbbbbb nihintahan bantuan it unfardad a t { ?) “Sabbampi hitwāna paināda kiccam Sakkacca maccé'nıdda wiccakālam, Sotum kathetumpi badhena yutta Katlā pana'yam atidallabhấti." It is to enable the Indian mind to appreciate tlie beauties, and make it taste the incomparable sweetness of the Holy Doctrine of Tathāgata that we undertook this work. As all the various books in which the doctrines of the Blessed One and particulars regarding his life are contained in books written in the Pāli language, which is the pure Māgadhi tongue, and as we are aware that this noble and the most ancient language of the world is known only to a very few in India we have written this in the simplest possible Sanskrit language, so that one with a little knowledge even inay be able to find out the happiest state of existence. It was India which gave birth to the great Cakya Muni, and it was there that He laboured to free man from misery. His life and doctrine will therefore, we hope be received with delight in the scene of his labours, and by his own contrymen. Tue books consulted in the preparation of this book are the Three Pitakas, Vinaya, Abhidharma, and Sûtra of which Nahîvagga. Samantzprasadtka, Dirgha nikaya, Sumangala vilåsini, Vishuddhi Magga, Jåtskårthakatha, Mahārapisa and Sambud. dhadharina vilásini have been much used. There- ቀጥ የ ጥጥ ጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥ ቦኮትኮጥጥጥጥጥጥ ጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥ ·VRARIMMMAMAMARAAREMARANMAR [3] con fore the amount of information which is condensed and published in this book should enhance its value in the eyes of the inquiring reader. Besides the life and doctrine of Cūkya Nuni, ne have spolen of the tirenty four Buddhas who prereeded hita Further the have clearly, and we pro-ume", -ati-fictorily dealt with the various objec tions raised a gunst the validity of the truth of our Lord Buddlia's struggle with Mira, and lus invitation by Bramha A g'unce into the table o tents will enable the reader to form just a estimate of the usefulness and inoportal.ce of this work, The task has been an onerous one, and for one whose mother tongue is not Sinekrit, it is no doubt very difficult to put things into foreign and intri. cite language like the Sanskrit, thurefore we hope tho errors which may be found in tliis huinble effort to propagate the doctrino of the Lord Buddha, in the land of His birth, trill be orerluched In conclusion I must tender my sincerest thanks to iny esteemed friend Mfr. Aprésistri Rásluvadehar, Vidyåràchaspati, Vidyalanhir, who kindly undertook to see the book through the press Sailabimbarim t'thara' Dodarenica, Ceylon 20th Jurel 1911. } C, A SELALKDAYDII 1.

·เปปปปปปปปปปะยะปะปะปะปนอน CONTENTS Chapter I.-The contemplation of the ascetic Sumeda ( ag Our Lord was then called ) of his fatore Buddhahood on seeing Dipankara Buddha at Rammagati ages ago. Chapter II.--His ten courses of moral and intellectual excellence which he had to follow in order to attain Buddhahood, and his meditations on the same. Chaptor III.-Sumedha receiving the permission of Dipankara Buddha to attain Baddhahood. Chapter IV.-Receiving the permission from Koundinya Buddha to attain Buddhahood. Chapter V.-Granting of perpissing by the following Baddhari-Syman1a, Revats, Shobhit, ADIyamadarshi Padma, Narada, Padmottara, Samedha, Sujata. Priyadusif Arthadarshi. Siddhartha, Trsya, Pushya, Vidarshi, Shikhê Vishvablů, Kakutsyanda Katakagawa and Kashyapa, Chapter VI.-Conception of Bodhisatra in the mothor's womb having come into this world from Tusit, Herren, Chapter VII,-Duth of Bedhisatsa ( Prince Siddhârtha ) and the inquiry made by his father King Suddl.oding from the Astrologers as to the auspicious signs on the baby, programa na nangangampane ·ARAZANARA! [2] Chapter VIII -The prince s great renonciation and ridin: his horse hanthaha accompanied by bis attendant Chama Chapter IX _The putting on the yellow robe of an ascetc on the banks of the river inom tlie fasting anl gerere penances of Prince Siddhartha at the village of Uruvela Chapter X-Ofering of mill. rice to luin by Sujata a weal thy noblema's daughter of the village Sugar and the rejoicings among the gods that iny Chapter XI -Hug struggle with Vara and the victory Chapter XII --Attainment of perfect wisdom (Buddha hoou ) at the Bodh tree Chapter XIII–The forty fire dage spent at the lodhi trec Chapter XIV-Brabamo's vanitation to preach the docrtine Chapter IV -The fist sermon of Dhamnacakkautta at the part of Icipataca in Denartes Chapter XVI -Entering arto the order of priesthood OL A rich poblemin together witulis 300 followers Chapter XVII - The performance of miracles at the Mango trce Ganda Chapter XVIII -His departare 10 Strada in the orchid Upavarttaps belonging to the va Princes at Kuslunara NUN Chapter XIX --Cremation of 118 bods and the festivities a honour of bis relics wwwvwwvvwvvwvvv ·wwwwwwwwwwwwwwwwwwwaren ibilbide between [3] Chapter XX-Pacification of the kinge who fought for the eacred relies and the distribution by Drona, and the ceremony of intering them at Rajigrida Chapter XXI.---Meeting of the 1st council of 500 Arhats under the presidency of Malî Kâshynpa Sthavira to settle points of dispute regarding doctrine. Chapter XXII-.Meeting of 2nd council of 700 Arhats ender Yasa Kákandaputra Sthavira at Vesalı Chapter XXIII.-Meeting of the 3rd council of 1000 Arhats under Moudgaliputra Tishya Sthavira at Pâtali Putra ( Pâtna ]. Chapter XXIV - Introduction of Buddhism into eight countries such as Kâslamira, and the visit of King Ashoka or Dharmashoka's son Arhat Mahendra to Ceylon and the establishment of Buddhism there. Chapter XXV.-Meeting of the 4th council, the writing of the Lord's doctrines and the writing of commentories on those books by eminent scholars, such as Buddhaghosha ملا لا لا لا لا CampemenanmaanAnarrrarenrannanamannamannararamme ·VE25-5Hovesest 55-25 अनुक्रमणिका। " wwwraxxAAAAAAAAAAAAA " " " अयायाङ्क अयायाङ्क १ भगवतो दोपङ्करस्य सनिधो ५ भगवतस्तिप्याव्याकरणलाभ । सम्बोधिप्रार्थना । भगवत पुप्याद्याकरणाभ । २ पारमाधर्मसम्मर्शनम् । भगवतो विदर्शिनो व्यावरण ३ भगवता दोपङ्कराद्याकरणलाभ लाभ । ४ भगवत कौण्डिण्याद्याकरण ,, भगत शिखेळकरणलाभ। लाभ । भगवतो विश्वभोळकरणलभ भगवता मङ्गलाधारणलाभ भगत ककु स्यन्दाद्य करण- ५ भगवत सुमनायाकरणलाभ। लाभ । भगवतो रेवतायाकरणाम । भगत वनागमायाकरण भगवत शोभितायाकरण लाभ । लाभ। भगत काश्यपाब्याकरणलाभ भगतोऽनवमदाशनो व्यार | ६ बोधिसत्त्वस्य प्रतिमन्धिग्रहणम् रणाम । ७ बोधिसत्त्वस्य प्रमूति । भगवत पद्माब्याकरणलाभ बोधिमत्त्वस्य नामरणम् । भगवता नारदाद्याकरणलाभ द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणानि । ,, भगवत पद्मत्तराद्यारणलाभ , अशात्यनुव्यञ्जनलक्षणाान । भगवत सुमेधसोव्याश्रणाम। बोधिसत्त्वस्य लक्षणप्रतिग्रहणम् भगवत सुजाताद्याकरणगभ, बोधिसत्त्वेन शिल्पदर्शनम् । भगवत प्रियदर्शिनो व्याक महाभिनिष्क्रमणम् । रणलम। ८ बोधिसत्त्वस्य प्रव्रज्या । भगवत अर्थदर्शिनो व्याकरण- बोधिसत्तम्य दुप्राक्यिा । लाम। बोधिसत्त्वस्य स्वप्नदर्शनम् । भगवतो धर्मदर्शिनो व्याक " सुनातया दत्तपायसप्रतिग्रहणम् रणलाम । "नारायणकलम् । भगवत सिद्धार्याद्यावरणाम सम्बोधिपूजा । serveresssevereveowww.m, " " था ·rantervatiradiatokirawaeatured [२] णम् । यम् । अध्यायाङ्कः अध्यायाङ्कः ११ मारावमयः । १८ आयुष्मतो मौद्गल्यायनस्य प- १२ सम्बसाधः । रिनिर्वाणम् । १३ सप्तसप्ताहवातिक्रमणम् । भगवत आयुसंस्कारस्य हर- १४ धर्मदेशनायै ब्रह्माराधनम् । १५ धर्मचक्रप्रवर्तनम् । " चुन्दस्य सूकरमार्दवपरिभी- १६ कापलवस्तुप्रहाणम् । जनम् । ,, राज्ञः शुद्धोदनस्य परिनिर्वान , सम्बुद्धपरिनिर्वाणम् । १९ सम्बुद्धपरिनिर्वाणपूना । महाप्रजापत्याः प्रमज्या। २० सम्बद्धधातुर्विमननम् । यशोधरायाः प्रवज्या । २१ प्रथमधर्मसङ्गीतिः। अशातिमहाश्रावकाणां ना २२ द्वितीयधर्मसमातिः। मानि । २३ तृतीयधर्ममझातः। यमकमातिहार्यदर्शनम् । २४ तेषु तेषु नगरेषु बुद्धशासन- , पञ्चशतशाक्यरामप्ररज्या । प्रतिष्ठापनम् । १७ त्रयस्त्रिंशद्देवलोकेऽभिधर्मप्र- ,, आयुष्मतो महामहेन्द्रस्य लङ्का काशनम् । द्वापागमनम् । १६ सम्बोध्याः परं भगवतो गौत १. शास्तृशासनप्रतिष्ठापनम् । मस्य वासस्थाननिदर्शनम् । २५ सद्धर्मपुस्तक देखनम् । " आयुष्मतः शारिपुत्रस्य परि. सिंहलार्थकथापरिवर्तनम् । निर्वाणम् । टीकाकरणम् । " " saninibanawwaliwakrain " prmatiPARRARETIRIRRIER.

·LALLARDANANAK-RAMAY
मङ्गलाचरणम् ।
AMARKazzizenukaitr
विकाशयत्यां गरि यस्य दीप्ता
रेजे क्षमा चित्रितपट्टकल्पा ।
निरस्तपड़ो जगदन्तयती
मुनिः सदा मद्धृदि चासमेतु ॥1॥
मुनेर्मुखाम्भोजसमाश्रिता या
निरोधसौरभ्यविभाषिताङ्गी।
समस्तकालुप्यविदूरगात्री
सरस्वती भूपयतान्मदास्यम् ॥ २ ॥
संलब्धमार्गफलमुक्तिरसः प्रशान्त
गगाधनन्तदहनोनिमदक्षिणाहः
सोशोल्यमण्डितयपुः सुरवृन्दवन्द्यः
सोऽप्यार्यसंघनियहो मम हृद्धिनोतु ॥३॥
इति विलोमणतं विरलं
ममज़े काम परिशुभफ्रया।
मुनीन्द्रयंशस्य विभावना
प्रवन्धमेनं चितनोमि यत्नात् ॥ ४॥
फ सूर्यवन्धोः परिपूतचा
क चारपोर्मन्दविदो ममेयम् ।
तद्भक्तिभाजस्तु ममोद्यमोऽयं
भूयाचरं घुद्धिस्वृिद्धिकारी ॥५॥
सन्याय चेतसि गुग गुरुयर्ययगै
शिक्षाविधानदुशलं पुशलं गयीशम्
प्रन्यो जिनभ्य म मया समयाययोध.
श्लाघ्यो महानग्धुना क्रियते यथावत् ॥६॥

·WWWWWWWWWWA सद्धर्ममकरन्दः। MARNANERARI नमस्तस्मै भगवतेऽहते सम्यक्सम्बुद्धाय । अथाविष्करणम् । MANANANANANA प्रथमोऽध्यायः॥ आसीत् पुरा समस्तनगराजलक्ष्मीभारधारिणी मण्डनमिव महामण्ड- लभ्य हसन्तीव सुधाधवलैविचित्रचित्रकर्मसमुज्ज्वलैर्विविधसौधनिकरे- देवानाममरावतीम् अमरावती नाम नगरी । तत्र च नगर्यो प्रति- वसति स्म अतः कल्पशतसहस्राधिकानां चतुर्णामसङ्ख्ययानामुपरि महामेधाः मुमेधो नाम द्विजोत्तमः । स हि द्विजवरो मातृतश्च पितृतश्चेति उभतः सुजातः परिशुद्धग्रहणी यावत् सप्तमात् कुलपार- म्प-दक्षिप्तः अनपकृष्टो जातिवादाच । अभवञ्चाऽसौ मुरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः । परमेण च शरीर- लावण्येन अनुपमेन च सौभाग्येन समुपलक्षितः । स खलु द्विजन्मा कार्य्यमन्यदकृत्त्वा ब्राह्मणकुलाऽऽयातं स्वं शिल्पं तद्धर्मचाऽशिक्षिष्ट । तत्रापि निरन्तरमेव च्यापृतः । स च अचिरादेव महत्या धिषणया अध्यापकः मन्तधरनिपु वेदेषु पारगतः लक्षणेतिहासपञ्चमकेपु साक्षर- विशेषेषु सनिघण्टुकल्पादिषु च परमां कोटिं प्राप्तः । केनापि विदुषा वेदविदाऽनभिभवनीयो निखिलबुधजनसम्मानितश्च बभूव । WITRAININNRAININARI FANARIWANNoomarwarsawwantraorawwwwwwsMARANAS ·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः MMA अथाऽम्य महामते जगन्नयनानन्दजननम्य शैशव एव माता पितरौ कालालय गतौ । स महात्मा बुद्धिप्रभावात् तच्छोम्जाल क्षणमपि विसस्मार । ततश्चाऽमात्य धनाध्यक्ष कोशागाराधिप समग्राणा स्वर्णरजतमाणिक्यमुक्तादिपूर्णाना गर्भाणा द्वाराणि व्यवृणुत । स चाऽमात्य आयपुस्तकानि समादाय तान्युपदी च व्यजिज्ञपत् । कुमार! तवैपा मातृकी सम्पत्ति । एपा पैतृकी सम्पत्ति । एषा पैतामहिकी सम्पत्ति । एपा प्रपैतामहिकी सम्पतिरिति यावत् सप्तमा द्वशपारम्प-दक्षयमच्छिन सर्वखमुपदर्य भवान् साम्प्रतमेतत् सर्व प्रतिगृह्णात्विति । अथैक्दा स महामति सुमेधो नाम सुधी प्रासादस्य उपरितले रहसि गतो भूत्वा पर्यङ्कवरमासेव्य निषण्ण सन्नेवमचिन्तयत् । पण्डित! असारे सलु ससारे पुन पुन प्रतिसन्धिग्रहण नाम दु खम् । तथा उत्पन्नोत्पन्नामु जातिषु शरीरस्य च भेदनम् । अहमपि ताव जातिधर्म व्याधिधम्म मरणधर्म च नातिकान्त । तादृशापि मया अजातिं निर्जर निर्व्याधि शीतलम् अमृतमहानिर्वाण नून पर्येषितुम- हम् । अवश्य हि समुद्योगवता सर्वेषा प्राणिना भवत परिमुक्तथै निर्वाणगामिनैकेन सन्मार्गेण भवितव्यमिति । यतोऽह प्रयाम्यामि चातुर्महाभौतिकेऽस्मिन् काये निरपेक्षोऽनार्थिकश्च । अह हि इद नानादुर्गन्धपूर्ण शरीर त्यक्त्या निरोध प्रयास्यामि । तादृक् अपि सन्मार्ग अस्त्येव । न फिल नास्ति । न च न भवितु शनोति । यन्नूनमह भवमुक्तयै तन्मार्ग पर्येपिप्यामीति । ततश्योऽप यपि स महासुधीविविधाभिरपमाभिर्भवस्य क्षणभङ्गुरत्व निर्वाणस्य च परमशान्तित्व चिन्तयामास । यथा हि लोके दु सस्य प्रतिपक्ष ·wwww wwwwwwwwwwwwwwwww SARAKAR प्रथमः] सद्धर्ममकरन्दः । सुखं नाम विद्यते । तथा च सति भवे तद्विरोधिना विभवेनापि भवितव्यम् । सत्यपि महाधर्मे तदुपशमहेतुभूतं शीतलमपि अस्ति । तथा रागाधनीनामुपशमकारणेन निर्वाणेन भवितव्यम् । यथा हि पापस्याकुशलस्यः प्रतिपक्षभूतं, निरवयं कुशलमपि अस्त्येव 1 तथा सत्यां जात्यां जातितो विगतेन अजातिसङ्ख्यातेन निर्वाणेनापि भवितव्यमेवेति । स महामतिः आरमपि अचिन्तयत् । यथा हि पुरुपः अशुचिप- रिकीर्णगात्रः परिशुद्धिकामी दूरतोपि पञ्चवर्णैः पद्मः संछन्नं निर्म- लाम्बुपरिपूर्ण स्वच्छं महातटाकं पश्यति तदृष्ट्वा कतमेनात्र मार्गेण गन्तव्यमिति क्षिप्रं तेन पुरुषेण तत्तटाकं पर्यापितुं युक्तम् । यदपि तस्य तटाकस्य अपयेपणं तत्तु न तटाकस्य दोपाय । पुरुपस्यैव तस्य स दोपः । तथा रागादिक्लेशमलसंशोधनार्थम् अमृतमहानिर्वाण- तटाके विद्यमाने यदस्य अगवेपणं तदपि न निर्वाणतटाकस्य दोपाय स हि तस्यैव पुरुपस्य दोपः । यथा हि पुरुपश्चारैः सम्परिवृतो विद्य- माने पलायनपथे यदि न पलायते न स तन्मार्गस्य दोपः । पुरुषस्यैव तु तस्य दोपः । तथैव पुरुषस्य क्लेशपरिरुद्धस्य विद्यमान एवनिर्वा- णगामिनि क्षेमे पथि तस्यैव पथो यदपय्येपणं तदपि न पथो दोपाय । पुरुषस्यैव तु तस्य दोपाय । यथा हि पुरुषो व्याधिपरिपीडितो विद्य- माने चिकित्साविदि कुशले महाभिपनि यदि तं भिपजमन्विप्य तं च्याधि न चिकित्सयति। न स तस्य भिपजो दोपः। तस्यैव तु रोगिणो दोपः । तथा क्लेशव्याधिपरिपीडितो योपि पुरुषः क्लेशोपशममार्गविदं सन्तमेव कृतहस्तं परमाचार्य न पर्येपयति । स तस्यैव पुरुषस्य दोपः न पुनः केशपरिगोधनकुशलस्य आचार्य्यस्य ।

·२ सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः nine ~~ अथाऽस्य महामते जगन्नयनानन्दजननस्य दौशव एव माता पितरौ कालालय गतौ । स महात्मा बुद्धिप्रभावात् तच्छोकजाल क्षणमपि विसस्मार । ततश्चाऽमात्य धनाध्यक्ष कोशागाराधिप समग्राणा स्वर्णरजतमाणिक्यमुक्तादिपूर्णाना गर्भाणा द्वाराणि व्यवृणुत । स चाऽमात्य आयपुस्तकानि समादाय तान्युपदी च व्यजिज्ञपत् । कुमार तवैपा मातृकी सम्पत्ति । एपा पैतृकी सम्पत्ति । एपा पैतामहिकी सम्पत्ति । एपा प्रपैतामहिकी सम्पतिरिति यावत् सप्तमा द्वशफारम्प-दक्षयमच्छिन सर्वस्वमुपदर्य भवान् साम्प्रतमेतत् सर्च प्रतिगृह्णात्विति । अथैकदा स महामति सुमेधो नाम सुधी प्रासादस्य उपरितले रहसि गतो भूत्वा पर्य्यङ्कवरमासेव्य निषण्ण सन्नेवमचिन्तयत् । पण्डित! असारे खलु ससारे पुन पुन प्रतिसन्धिग्रहण नाम दु खम् । तथा उत्पन्नोत्पन्नामु जातिषु शरीरस्य च भेदनम् । अहमपि ताव जातिधर्म व्याधिधर्म मरणधर्म च नातिकान्त । तादृशापि मया अजाति निर्जर निर्व्याधि शीतलम् अमृतमहानिर्वाण नून पर्येपितुम हम् । अवश्य हि समुद्योगवता सङ्घपा प्राणिना भवत परिमुक्तयै निर्वाणगामिनैकेन सन्मार्गेण भवितव्यमिति । यतोऽह प्रयास्यामि चातुर्महाभौतिकेऽस्मिन् काये निरपेक्षोऽनार्थिकश्च । अह हि इद नानार्गन्धपूर्ण शरीर त्यक्त्वा निरोध प्रयास्यामि । तादृक् अपि सन्मार्ग अस्त्येव । न रिल नास्ति । न च न भवितु शनोति । यतनमह भवमुक्तयै तन्मार्ग पर्येषिप्यामीति । ततश्चोऽप यपि स महामुधीविविधाभिरपमाभिर्भवस्य क्षणभङ्गुरत्व निर्वाणम्य च परमशान्तित्व चिन्तयामास । यथा हि लोरे दु सस्य प्रतिपक्ष ·towwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwww प्रथमः] सद्धर्ममकरन्दः । सुखं नाम विद्यते । तथा च सति भवे तद्विरोधिना विभवेनापि भवितव्यम् । सत्यपि महाधर्मे तदुपशमहेतुभूतं शीतलमपि अस्ति । तथा रागाद्यग्मीनामुपशमकारणेन निर्वाणेन भवितव्यम् । यथा हि पापस्याकुशलस्यः प्रतिपक्षभूतं निरवयं कुशलमपि अस्त्येव । तथा सत्यां जात्यां जातितो विगतेन अजातिसङ्ख्यातेन निर्वाणेनापि भवितव्यमेवेति । स महामतिः अपरमपि अचिन्तयत् । यथा हि पुरुषः अशुचिप- रिकीर्णगात्रः परिशुद्धिकामी दूरतोपि पञ्चवर्णैः पौः संछन्नं निर्म- लाम्बुपरिपूर्ण स्वच्छं महातटाकं पश्यति तद्दृष्ट्वा कतमेनात्र मार्गेण गन्तव्यमिति क्षिप्रं तेन पुरुषेण तचटाकं पय्येपितुं युक्तम् । यदपि तस्य तटाकस्य अपयेपणं तत्तु न तटाकस्य दोषाय । पुरुपस्यैव तस्य स दोपः । तथा रागादिक्लेशमलसंशोधनार्थम् अमृतमहानिर्वाण- तटाके विद्यमाने यदस्य अगवेपणं तदपि न निर्वाणतटाकस्य दोषाय स हि तस्यैव पुरुषस्य दोपः । यथा हि पुरुपश्चौरैः सम्परिवृतो विद्य- माने पलायनपथे यदि न पलायते न स तन्मार्गस्य दोपः । पुरुषस्यैव तु तस्य दोपः । तथैव पुरुषस्य लेशपरिरुद्धस्य विद्यमान एवनिर्वा- णगामिनि क्षेमे पथि तस्यैव पथो यदपयेपणं तदपि न पथो दोपाय । पुरुषस्यैव तु तस्य दोपाय । यथा हि पुरुषो व्याधिपरिपीडितो विद्य- माने चिकित्साविदि कुशले महाभिपनि यदि तं भिपजमन्विप्य तं व्याधि न चिकित्सयति । न स तस्य भिपजो दोपः। तस्यैव तु रोगिणो दोपः। तथा क्लेशव्याधिपरिपीडितो योपि पुरुपः क्लेशोपशममार्गविदं सन्तमेव कृतहस्तं परमाचार्य न पर्येपयति । स तस्यैव पुरुषस्य दोपः न पुनः क्लेशपरिशोधनकुशलस्य आचार्य्यस्य ।

·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः ये केचित् प्रवजितुकामा भवन्ति ते इमान् परिप्कारान् गृहीत्वा अवनन्त्विति अक्षराण्यपि निलिख्य स्वलोकमेव जगाम । अथ गते च विश्वकर्मणि देवपुत्रे स्वाकम् प्रवजितुकामो महा मति सुमेधो नाम पण्डित एकक एव अमरावत्या नगा निष्कम्य हिमालयप्रदेशे पर्वतकन्दरनिर्झरानुसारेण निवासानुरूप सुख स्थान समवलोकयश्वचार । स खलु पण्डितवरो गङ्गानिर्वर्तने विश्वकर्मणा दिव्यपुत्रेण निर्मित शतक्रतुना दत्त रमणीयमाश्रम दृष्ट्वा चकमणाम्र गत्या पादवलनमपश्यन् ध्रुव प्रनजिता विदूरे ग्रामे भिक्षा पर्येप्य कान्तकाया समागत्य पर्णशाला प्रविश्य निषण्णा भविप्यन्तीति मत्वा स्तोफमागमयित्वा अतीव चिरायन्त इति पुनस्तज्ज्ञास्यामीति पर्णशालाकुटीद्वार विवृत्य तत्रान्त प्रविश्य इतश्चेतश्चावालोकयत् । तद्भित्तावक्षराणि चावाचयदेवमचिन्तयच्च । एते परिप्फारा ममायत्ता । इमान् गृहीत्या प्रव्रजामीति । ततश्च स पण्डित स्वय निवसित मात्र तञ्च शाटकयुग्म प्राजहात् । स महासत्त्व शाटके नवदोपान् दृष्ट्वा चीवररज्जौ लग्न बृहद्बला कुसुमदामसदृश रक्त वाकचीर प्रतिगृह्य एकमाच्छादयत् । तस्योपरि अन्यत् स्वर्णवर्ण वारचीरञ्च परिदधे । ततस्तु पुन्नागपुप्पसस्तरसदृश सक्षुर चमरुचर्म एकाशीकृत्य जटामण्डल वबन्ध । निश्चलभावकर णार्थ सार्द्ध चूडया सारसूचिं प्रवेश्य मुक्ताजालसदृश्या शिक्याया प्रवा लवर्गसदृशा कुण्डिकामयधृत्य त्रिपु वका विभागका समादाय एकम्या विभझिकाकोटया कुण्डिकाच अपरम्या सफूटपेटा विदण्डादींश्चावाल बयत् । निरमामञ्च खारिभारमसकूटेन चापाढ दक्षिणेन च हम्तेन गृहीत्वा पर्णशालाया । स महामति पप्टिहस्ते महाचक्रमणे अपरापर ·WWWWWWWWWWWWW मथमः] सद्धर्ममकरन्दः । ७ SIRMIRAARAM चक्रम्यमाणः स्वीयमाकल्पमवलोक्य मन्मनोरथो मस्तकप्राप्तोऽभव- दिति तुतोप। ममैषा प्रव्रज्या अतीव शोभते । एकान्तेन इयं प्रव्रज्या बुद्धप्र- त्येकबुद्धादिभिः सर्वैः श्रेष्ठपुरुषैर्वर्णिता प्रशंसिता च । प्रहीनं मे गिहीबन्धनम् । निष्क्रान्तोस्मि नैष्कर्म्यम् । लब्धा मया उत्तमप्रवज्या । करिप्यामि श्रमणधर्मम् । लप्स्ये मार्गफलमुखमिति जातोत्साहः खारि- विभडिकां भूमावतारयत् । चक्रमणस्य च मध्ये मुद्वर्णशिलातले स्वर्णप्रतिबिम्बवन्निपण्णे दिवाभागमक्षिपत् । स तु सायं पर्णशालां पविश्य विदलमश्चकपाधै काठास्तरिकायाञ्च शिश्ये । जग्राह च स तु शरीरस्यर्तुम् । अतीव प्रत्यूषे प्रबुध्य स्वागमनञ्चावर्जयामास । अहं हि गृहवासे वहून आदीनवान् दृष्ट्वैव अपरिमितञ्च भोगस्कन्धं अनन्तञ्च यशस्त्यक्त्वा महारण्यं प्रविश्य नैष्कर्म्यगवेषको भूत्वा पत्र- जेयम् । तत्रेदानी प्रमादविहारेण कालं क्षेप्तुं नार्हामि । भक्षयन्ति हत- विवेकं नरं प्रमादचारिणं मिथ्यासङ्कल्पमक्षिकाः । ततश्चेदानी मया विवेकसुखमेव वर्धयितुमर्हमिति । अहं हि गृह्वासं दोषवशात् सम्प्रतक्ष्य निष्क्रान्तः । इयञ्च मनोहरा पर्णशाला । पक्कमालूरवर्णवत् परिभाण्डीकृता भूमिः । रजत- वर्णाः धवलभित्तयः । कपोतानां पादप्रभासदृशःपर्णशालाच्छदिः । विचित्रवर्णास्तरणो विदलमञ्चः । निवाससुखं वासस्थानम् । मद्गृह- सम्पदायाः अतिरिक्तैव एषा सम्पदृश्यत इति । स च पर्णशालायां दोषांश्च विचिन्वन् अष्टावादीनवान् ददर्श ।। जहार च स महासत्व उटजमष्टदोपसमाकीर्णम् । स खलु छनां कुटी सन्त्यज्य दशभिर्गुणैः समुपेतं वृक्षमूलमुपसमकामत् । अथ स MARKTAKARARASITARSAARIKKARKASAMAAN ·RUARRERNADAR सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः MAA महासत्त्वो द्वितीयेऽहनि ग्राममेक भिक्षार्थ प्रविवेश । तस्मै भिक्षार्थ मटते ग्रामिकास्ते मा महता चाध्यवसायेन सौमनस्येन च चेतसा भिक्षा प्रददु । तत्र स महासत्त्वो भोजन कृत्वा स्वमाश्रममागम्य निपद्य एवमचिन्तयत् । अह तु आहारलोल्यान्न प्रव्रजेयम् । एतद्धि स्निग्ध भोजन मानमद पुरुषमदश्च वर्द्धयति । अस्याहारमूलकस्य दु खस्य नास्त्यन्त । स महासत्त्वो यन्नूनमह यै कैश्चिद्वापित रोपितैर्वा धान्यै सम्पादितमाहारविशेष मुक्त्वा स्वयपतिताना फलाना भोजको भवेयमिति निश्चयमकात् ि। स महासत्व सुमेध तत प्रभृति फलभोजन सन् दिवानिश नितरा महोद्योग व्यायाम कुर्वन् सप्ताहाभ्यन्तर एव अष्ट समापत्ती पश्चाभिज्ञाश्च समुत्पादयामास । एव हि महासत्त्वे सुमेधनाम्नि तपस्विनि समापत्तिसुखेन प्रीति मुखेन च मुखीभूय काल व्यतिक्रामयति भगवान् लोकशिवकरो दीपङ्करो नाम महामुनिलॊके उदपद्यत । तस्य भगवत प्रतिसन्धि ग्रहणसमये प्रसवसमये सम्बोधिसमये धर्मचक्रप्रवर्तनसमये च इय सकलापि दशसाहस्री च रोकधातु प्राफम्पत । समझम्पत । सम्प्रा फम्पत । सम्प्राविजिष्ट महान्त रावमकरोत् । द्वात्रिंशच पूर्वनिमित्चानि प्रादुर्वभूवु । तस्मिस्तु समये स सुमेधपण्डितो ध्यानरती समर्पित समापत्तिसुखेनैव काल क्षेपयामास । तत स नैतन्महाशब्दम शृणोत । तानि च पूळनिमित्तानि न ददर्श । तस्मिंश्च काले भगवान् दीपङ्करो नाम महामुनिश्चतुर्भि क्षीणा श्रवशतसहसै परिवृत सन् आनुपूयेण चारिकाया चरन् रम्यक नाम महानगर सम्प्राप्त । तत्र मुदर्शननाम्नि महाविहारे प्रतिवसति स्म । तदा रम्यनगरवासिनोपि मनुप्या एव शुश्रुषु । दीपङ्कर रिल ·SVVVVVVYWWVvYWN प्रथमः] सद्धर्ममकरन्दः । ९ AMINERINARM जिनवरः परमाभिसम्बोधि प्रतिपद्य प्रवर्तितवरधर्मचक्रः अनुक्रमेण चारिकायां चरन् रम्यपुरं सम्प्रापत् । प्राप्य चेदानी सुदर्शननानि महाविहारे प्रतिवसतीति । तेऽपि महाजनास्तच्छ्रुत्वा सपिर्नवनीतादीनि पञ्च भैपज्यानि च परिधानप्रावरणादीनि वस्त्राणि च ग्राहयित्वा गृहीतगन्धमालादिहस्ता यत्र बुद्धो यत्र धौ यत्र सङ्घस्तन्निम्नास्त- सवणास्तत्प्राग्भारा भूत्वा शास्तारं सत्वरमुसंचक्रमुः । तेऽप्युपसङ्क्रम्य सक्षीणाश्रयं भगवन्तं दीपङ्करमभिवन्ध गन्धमाला- दिभिः सम्पूज्य एकमन्ते निषण्णास्तस्य भगवतो धर्मदेशनां शुश्रुवुः । श्रुत्वा च ते धर्मदेशनां परेयुः भोजनार्थ तं भगवन्तं निमन्त्र्य स्वं स्वं गृहं जग्मुः । परेयुः तेपि सर्वे महादानं विसर्जयामासुः । नगरञ्च अलकृत्य तस्य भगवतः सम्यक् सम्बुद्धस्य आगमनार्थ तन्मार्गमपि सज्जीचक्रुः । अत्र पथि वारिभिर्भिन्नेषु तेषु तेषु स्थानेषु पांशून् प्रक्षिप्य भूमितलं समं कृत्वा रजतवर्णानि च पुलिनानि आचक्रुः । तत्र तत्र लाजांश्च पुष्पाणि च विकारयामामुः । नानावि- रागैर्वस्वैर्ध्वजपताकांश्च समन्तादुच्याययामामुः । कदलीपूर्णकुम्भांश्च प्रतिष्ठापयामासुः । तदानी महामेधाः सुमेधो नाम तपस्वी स्वाश्रमपदं विहाय विहा- यसा समाजगाम । स तु तेषां मनुष्याणामुपरि आकाशमार्गेण गच्छ- स्तान् प्रहृष्टमनसो मनुष्यान् ददर्श । तदृष्ट्वा किमत्र कारणमिति विचिन्तयन्नेव आकाशादवरुरोह । एकमन्ते च स्थितः सन् तान् मनुष्यान् पप्रच्छ । भवन्तः! यूयमिदानी कस्येमं मार्ग संमृशथ । अथ ते मनुष्यास्तम्मै विज्ञापयामामुः भो! मुमेधपण्डित! त्वं न जानासि! भगवान् दीपकरः परमाभिसम्बोधि समभिगम्य प्रवर्तितanwarRAINMENTrmananminaruwarARNIMARRINAAS ·सद्धर्ममकरन्द । [अभ्यायः ~~ M वरधर्माचा सन् चारिमाया चरन् अम्माफ नगर प्राप्य मुदर्शन नानि महाविहारे प्रतिवसतीति । वय त भगवन्त श्वो भोजनार्थ निमन्त्रयामहे । तस्य भगवत आगमनार्थ मार्गमिममलपुर्म इति । तत सुमेधस्तपस्वी अचिन्तयत् । लोकेऽत्र बुद्ध इति घोपमालमपि दुर्लभम् । पर बुद्धोत्पादकार । तम्मान्मयापि एभिर्मनुष्ये साई भगवतो दीपङ्करस्य मार्गमलङ्कर्तुमर्हमिति । आह स्म चेव स महा मति सुमेधस्तेभ्यो मनुष्येभ्य भवन्त ! यदि यूयमेतन्मार्ग बुद्धम्य दीपङ्करम्यालरथ मधमपि एक भाग दत्त । अहमपि युप्माभि स्सह मार्गमलङ्कारप्यामीति । ते साध्विति सम्प्रतीप्य सुमेधस्तपम्बी वशी प्राप्तर्द्धिरिति जानन्तो चारिभिन्नमेक स्थान समवरोस्य स्वमिद म्थानमरर्वृषिति तस्मै तत् स्थान ददु । स च सुमेधो महातपम्धी तद्गृहीत्वा बुद्धालम्बनप्रीत्या एवमचिन्तयत् । अह विद स्थानम् ऋद्धिरलादरवर्तु शनोमि । एवं रतोपि मा न परितोपयिष्यति । मयाद्य शरीरवैय्यावृतिक कर्तुमनुरूपमिति । तदानीं स पानाहृत्य तम्मिन् प्रदेश अक्षिपत् । तेन तत्प्रदेशे ऽनलड्कृत एव भगवान् दीपट्दरो महानुभावाना पडभिनारामिना क्षीणाश्रवाणा चतुर्भि शतमहरी परिवृत आगच्छनि म । तदा देवा दिव्यमालगन्धादिभिर्दिव्यसङ्गीतिभिश्च पूजा चनु । मनुष्याश्च मानुष्य गन्धेर्मारादिभिश्च नितरा पूना प्रवर्तयामामु अपश्यन्महामति मुमे धरतापग अपरिमाणेन बुद्धपिगमेन मन मिगतरे पितृम्भमाण मृगेन्द्रमिव प्रतियत्ते वरमार्ग आगचन्त मुनिश्रेष्ठ दीपङ्करम् । अध पण्टितामणी मुमेधो नाम तपस्वी द्वे चाक्षिणी समुन्माल्य अरनमार्गलगच्छत दीपदर दगलधारिणमपश्यत् । स च ·WWWWWWVYUVASAVVYWWE प्रथमः] सद्धर्ममकरन्दः । तस्य भगवतः शरीरे द्वात्रिंशद्वरमहापुरुपलक्षणानि च अशीत्यनुव्य- अनानि च व्योमप्रभा केतुमालादींश्च समवालोकयत् । स हि सुमेध- स्तपस्वी माणिक्यप्रभासमुज्वले गगनतले विविधा विद्युल्लता इव आवेलावेलीभूतांश्च युग्मयुग्मीभूतांश्च पट् वर्णधनयुद्धरश्मीन् विसृजन्तमग्रप्राप्तरूपमवालोकयत् । मयाद्य दशबलधारिणे दीपकराय जीवितपरित्यागः कर्तुमर्हः । मा भगवान् दीपङ्करः कईममाक्रम्यतु । भगवान् दीपङ्करो माणिक्यमयफलकसेतुमानामन्निव साध चतुर्भिः क्षीणाश्रवशतसहस्रैः मत्पृष्ठ मईयन् गच्छतु । तन्मे भविष्यति दीर्घरात्रं हिताय सुखायेति । अथ स सुमेधस्तपश्चरः केशान् परिमुच्य अजि- नजटामण्डलवाकचीराणि कृष्णकद्दमे प्रस्ता> माणिक्यमयफलफ- सेतुरिव कईमपृष्ठे अधोमुखोन्यपद्यत । स कर्दमपृष्ठे निपन्नः सन् द्वे चाक्षिणी समुन्मील्य भगवतो दीप- ङ्करस्य श्रीसमुदयं सम्पश्यन्नेवमचिन्तयत् । यद्यमिच्छेयमिदानी सचक्लेशान् प्रदह्य सङ्घनवो भूत्वा रम्यपुरमेव गच्छयम् । किं मे विदितवेशेन क्लेशान् प्रदह्य निर्वाणप्राप्त्या । नास्ति मे तेन प्रयो- जनम् । यन्नूनमहं भगवान् दीपङ्कर इव परमाभिसम्बोधि प्राप्य महाजनान् धर्मनौकायामारोप्य संसारमहार्णवादुचार्य पश्चापरिनि- ह्यस्यामि । इदं मदनुरूपमिति व्यचिन्तयत् । तदनन्तरं स सुमेघ- तापसः अष्टधर्माणि समवधृत्य बुद्धभावाय अभिनीहारं कृत्वा निपेदे ।।* * कतमानि तान्यष्टधर्माणि ? | मनुष्यत्वम् । लिगसम्पत्तिः । हेतुः । शास्त्र. संदर्शनम् । प्राज्या। गुणसम्पत्तिः अधिकारः। छन्दता चेति । तानामान्यष्टयम्मणि भवन्ति । कथम्। मनुष्यान्मभावे स्थित्वा युद्धभाव प्रार्थयतः प्रार्थना समृद्धपति । नेतरस्य नागस्य या गुपर्णस्य या देवस्य या । मनुष्याणामपि पुरुषलिड्ने -- ·PRILAULARUARCIRRIAssVERSEENERARASWALE RRORSHURARAN सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः na अथ भगवान् दीपङ्करोऽप्युपागम्य महाधिपणस्य सुमेधस्य ताप- सस्य शीर्पोपरि स्थित्वा माणिक्यसिंहपञ्जरमुद्घाटयन्निव पञ्चवर्ण- प्रसादविस्फुरिते द्वे चाक्षिणी समुन्माल्य कर्दमोपरि निपन्न सुमेध- तापस समक्षत । दृष्ट्वा च भगवान् दीपङ्कर एवमाह स्म । अय खलु महामनस्वी तपस्वी बुद्धभावार्थमभिनीहार कृत्वा निपन्न । समर्द्धि प्यति न्वस्य प्रार्थना नो इति भविष्यज्ज्ञान प्रेषयित्योपधारयन् अत [ पूर्वपृष्टादनुनम् ] स्थितस्यैव समृध्यति । न स्त्रिया पण्डक्नपुसकोभलोव्यञ्जनकानां वा । पुरुपाणा मपि तस्मिनात्मभाव एव अर्हत्वप्राप्य हेतुमम्पनस्यैव समृध्यति । नेतरस्या हेतुसम्मनस्य । हनुगम्पनानामाप सजावयुद्धस्व सनिधी प्रार्थयन समृध्यति न परिनिरते भगवति तचैत्यसमापे वा बोधिवृक्षमूले वा प्रार्थयत । बुद्धाना सन्तिक प्रार्थयतामपि प्रव्रज्यालिने स्थितस्य समृध्यति न गृहस्थलिटो स्थितस्य प्रजितानामपि पञ्चाभिज्ञाऽटसमापत्तिलाभवत एव समृध्यति नान्यस्य गुणसम्पत्या विरहितस्य । गुणसम्पमानामपि येन ख जावित बुद्धाना परित्यक्तम् । तस्य अनेनाधिकारेण समन्वितस्यैव सिध्यति । नेतरस्याधिकारा सम्पन्नस्य । यस्य बुद्धकारक्वाथ महाइछन्दश्चाध्ययसायश्च व्यायामश्च पर्ये टिश्च भवति तस्यैव सिध्यति । नेतरस्य । तत्रेद छन्दमहन्ततायामियमुपमा। यथा हि य कश्चिादमम् एकादकीभूत सकलचस्वालगर्भ स्पबाहुभक्तया प्रतीर्य्य पार गतु समर्थ । स बुद्धत्वमानोति । यश्चापि वशगुल्मसञ्न सक्ल चस्वारगर्भ व्यूवा सम्मी पादाभ्यामेव गच्छन् पार गन्तु कुशल । गोपे चुद्धत्वमाप्नोति । य कश्चित् तत्र तत तीक्ष्णशप्राधारानाकोध नैरन्ताय शती स्थलसमाकीण सक्ल चकवाल्गर्भ पादाभ्यामाक्रम्यमाण पार यानु समयं । सोपि बुद्धवमानाति । यो हि ज्वारनागारकै परिपूर्ण सक्ल चत्वालगर्भ पादाभ्या परिमर्दयन् पार गतु बलवान् । सापि बुद्धत्वमामोति । यो हि एते पामपि कारनाममपि दुष्क्रमिति न मयते । अदमप्येत प्रताय्य वा पार गमिप्यामीति । एव महता छन्दैन बाध्यवसायेन व्यायामेन पर्येपणया च समन्वागत । तस्यैव प्राधना समृध्यति । नेतरस्यति ।

·ywwwwwwwwww ४४४४ प्रथमः] सद्धर्ममकरन्दः । कल्पशतसहस्राधिकानि चत्वारि असङ्खयेयानि अतिक्रम्य गौतमनाम्ना सम्बुद्धो भविप्यतीति समभिजज्ञौ । ज्ञात्वा च स्थितः सन् पर्पन्मध्य एवमभिनिवेदयामास । पश्यत यूयं कईमोपरि निपन्नमुग्रतपसमिम तापसमिति । ते एवं भवन् ! इति ऊचुः । अयं महासत्त्वो बुद्धभावार्थ- मभिनीहारं कृत्वा निपन्नः । समर्धिप्यत्येकान्तेनास्य प्रार्थना । एपः अतः कल्पशतसहस्राधिकानि चत्वारि असङ्खयेयानि क्षिप्त्वा गौतम- नाम्ना सम्बुद्धो भविप्यतीति । तस्मिन् काले अस्य कपिलवस्तुनाम महानगरं निवासस्थानं भविष्यति । माता माया नाम देवी । पिता शुद्धोदनो नाम नृपाग्रणीनरवरः । अग्रश्रावक उपतिप्यो नाम स्थविरः । द्वितीयश्रावक्र: कोलितो नाम स्थविरः । उपस्थायक आनन्दो नाम स्थविरः । अग्रश्राविका क्षेमा नाम स्थविरा । द्वितीय- श्राविका उत्पलवर्णा नाम स्थविरा च भविष्यति । एए महासत्त्वः परिपक्के ज्ञाने महाभिनिष्क्रमणं कृत्वा महान्तं वीर्य करिप्यति । अथ सुजातया नाम श्रेष्ठिदुहित्रा दचमनुदकं मधुक्षीरपायसं प्रतिगृह्य नैरजनाया नाम नद्यास्तीरे परिभुज्य । तदहृयेव वोधिमण्डलमुपसङ्क्रम्य अश्वत्थवृक्षमूले अभिनिषद्य सम्बोधिं समधिगमिप्यतीति । अथ सुमेधतापसो मम प्रार्थना किल समर्धिप्यतीति सौमनस्य सम्प्राप्तः । महाजना दशवलधारिणो दीपङ्करस्य तद्वचः श्रुत्वा अयं सुमेधो नाम तापसो बुद्धवीजाकुर इति प्रसन्नमनसः तुनुपुः । अचिन्तयंश्चैवं ते महाजनाः । नदीमुत्र-पुरुषः ऋगुना मागंणोचतु- मशक्नुवन् अधस्तीनैवोत्तरति । तथा वयं भगवतो दीपङ्करस्य शासने मार्गफलमधिगन्तुमशक्नुवन्तः अनागतेऽध्यान यदा त्वं सम्बुद्धभावं प्राप्स्यसि तदा भवतः सम्मुखान्मार्गफलाधिगमं फर्नु समा भविष्याम इति ते प्रार्थनां प्रस्थापयामामुः । ततो भगवान् दीपकरोपि ·RAJUSERVERTI सद्धर्ममकरन्द । [अभ्यायः -- बोधिसत्त्व प्रशस्य अष्टभिश्च कुमुममुष्टिभि समभ्यर्च्य प्रदक्षिणी कृत्य प्राक्रमत । तेऽपि चतु शतसहस्रसनया क्षीणाश्रवाश्च बोधि- सत्त्व गन्धैश्च कुमुमैश्च सम्पूज्य प्रदक्षिणञ्च कृत्वा प्राक्रमन्त । देवाश्च मनुजाश्च तथैव समभ्यर्च्य प्रणम्य प्रदक्षिणश्च कृत्वा प्राक्रमन्त। अथ बोधिसत्त्व सर्वस्मिंश्च प्रयाते शयनादुत्तस्थौ । ततस्तु पारमीधर्माणि विचेप्यामीति पुप्पराशेरुपरि पर्याङ्कमाभुज्य निषण्ण । एव निषण्णे बोधिसत्त्वे सफलेषु दशसहस्रीचक्रवालेषु देवता समागत्य साधुनाद प्रवर्तयामासु आर्यमुमेधतापस। पूर्वाणा बोधिसत्त्वाना पर्य्यङ्गमाभुज्य पारमार्विचेप्याम इति निषण्णे कालेयानि* पूर्वनिमि- * क्तमानि तानि पूर्वनिमित्तानि । तद्यथा । १ शीतञ्चापगतम्भवति । २ उप्णञ्चोपशाम्यति । ३ दशसहस्रो लोकधातुनि शब्दा भवति निराकुला च । ४ न वान्ति महामारता.। ५न च स्रवन्ति सवन्त्य । ६ पुष्यन्ति स्थलजानि वैव जलजानि च सर्वाणि कुसुमानि । ७ भवन्ति फ्लभरिता सर्वे वृक्षलता दय । ८ विद्योतन्ते सर्वाणि रत्नानि आकाशगतानि चैव भूमिगतानि च । ९ वाद्यते तूर्याणि मानुष्यकाणि चैव दिव्यानि च । २० अभिवर्षन्ति नभ स्तलाद्विचित्राणि च पुष्पाणि । ११ आभुजति महासमुद्र । १२ प्रकम्पते दशसहस्रीलोकधातु । १३ निता वह्निज्वाला सर्वेषु नरकेषु । १४ सविता निर्मो भवति । १५ दृश्य ते सर्वाश्च तारका । १६ उद्भिद्यते अनववृत्तेनोदान मही । १७ भ्रान्ते अन्तरिक्ष तारागणा । १८ निष्णामन्ति स्वस्वाशयेभ्यो बिलाशया गुहाशयाश्च सर्वे प्राणिन । १९ न भवति सत्वानामरति । २० भवन्ति सव्व हृष्टा । २१ उपशाम्यन्ति व्याधय । २२ विनश्यति जुगुप्सा । २३ ने स्थात् सन्वेषु राग । २४ विनश्यति दोषो मोहश्च । २५ न भवति भांति । २६ उध्वसन्ते रजासि । २७ अपक्राम्यति दुर्गन्ध । २८ प्रवहति सुरभिगन्ध । २९ दृश्यन्ते परस्पर सर्वे देवा हित्वा अरूपिणो देवान् । ३० दृश्यन्ते सवें नरका । ३१ अनावृता भवन्तिक्डुडा क्वाला शैलाश्च । ३२ न भवति e-INCRECere3B ·wwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwww प्रथमः] सद्धर्ममकरन्दः । १५ तानि दृश्यन्ते सर्वाण्यपि तानि अद्य प्रादुर्भूतानि । निराशङ्कं भवानपि बुद्धो भविष्यतीति क्यमेतज्जानीमः यस्यैतानि निमित्तानि दृश्यन्ते । स वै बुद्धो भविष्यतीति । तस्मात् त्वं दृढं वीर्य प्रगृहाणेति । बोधिसत्त्वं विविधैराकारैरभितुष्टुवुः । अथ स महामतिर्बोधिसत्त्वो भगवतो दीपङ्करस्य च दशसहस्र- चकवाले देवतानाञ्च वचनं श्रुत्वा प्रीतिप्रमुदितहृदयो व्यचिन्तयत् । नास्ति हि बुद्धानां मोघवचनम् । न भवन्ति बुद्धानां भापितेप्वन्य- थाभावाः । यथा हि नभसि क्षिप्तस्य च लेठोः पतनम् । जातस्य च मरणम् उद्गते चारुणे सवितुरुत्थानम् आशयान्निष्क्रान्तस्य च मृगे- न्द्रस्य नादः गुरुगर्भायाश्च स्त्रिया भारविमोचनं ध्रुवम् । अवश्यम्भावी । एवमस्य भगवतो दीपङ्करस्य भाषितं सुभाषितम् । ध्रुवमव्यर्थम् । वतश्चाहमेकान्तेन बुद्धो भविष्यामीति । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृती सद्धर्ममकरन्दे भगवतो दीपकरस्य सन्निधौ सम्बोधिप्रार्थनापरिदीपनो नाम प्रथमोऽध्यायः॥ [ पूर्वपृष्टादनुत्तम् ] तत्क्षणे च्युतिर्वा उत्पत्तिवेति । इमानि सर्वाणि पूर्वनिमित्तानि तदानीमपि प्रादुर्भूतानि तदृष्ट्वा महाजनो निःसंशयमय महामत्वः सम्बोधि प्राप्स्यतीति ज्ञात्वा बोधिसत्व निवेदयामास ।

·अथ द्वितीयोऽध्यायः॥ अथ स महामतिरोधिसत्त्वो ध्रुवमह बुद्धो भविप्यामीति कृत निश्चयो बुद्धकारकाणि धर्माणि समुपाधारयत् । कभवन्ति हि तानि बुद्धभावकराणि धर्माणि । ऊर्ध्वम् उताहो अधश्च अष्टमु वा दिक्षु विदिक्षु वेति क्रमेण सफला धर्मधातु विचिन्वन् पूर्वकालिक बोधिसत्त्वैरासेवित निषेवित प्रथम दानपारमी ददर्श । स दानपारमी दृष्ट्वा एवमात्मानमवदत् । पण्डित सुमेध ! त्वमत प्रभृति दानपा रमीं पूरय । यथा हि अधोमुख उदकुम्भो नि शेपमुदक यमति । नैव प्रत्याहरति च । एव स्वमपि धन वा यशो या पुत्रदारान् वा अङ्गप्रत्यङ्ग वा अनवलोक्य समागताना याचकानामीप्सितेप्सित सर्व नि शेष ददानो बोधिद्रुममूले निषद्य सम्बोधिसमधिगम करिप्यसीति । प्रथममेव स दानपारमी मुस्थिरमधिष्ठापयामास ॥ ततश्च स च महासत्त्वोऽचिन्तयत् । न घेतावद्भिरेव बुद्धभावक द्विर्धम्मभवितव्यमिति उपर्युपधारयन् द्वितीय शीलपारमी समैक्षत । दृष्ट्वास्य एतदभूत् । पण्डित सुमेध ! त्वमिदानी शीलपारमीमापि पूरय । यथा हि चमरो नाम मृगो जीवितमपि अनपेक्ष्य स्व वालधि रक्षति । एव त्व जीवितमपि अनवलोक्य शील परिरक्षन् सम्बोधि प्राप्स्यसीति स शीलपारमी दृढतरमध्यष्ठापयत् । पुनरपि सोचिन्त यत् । न घेतावद्भिरेच बुद्धभावकरैर्धम्मैर्भवितव्यमिति उपर्युप धारयस्तृतीय नैष्कर्म्यपारमी ददर्श । स ता दृष्ट्वा एवमचिन्तयत् । पण्डित! सुमेध ! त्यमत प्रभृति नैष्कर्म्यपारमीमपि पूर्य । यथा हि पुस्प कारागृहे चिर निवसन् तत्र सेह न कुर्य्यात् । उत्कण्ठा मेव करोति । अवसितुकामता च भवति । एवं त्वमपि कारागृह सदृशे सम्मिन् भवे उत्कण्ठितो भव विमोक्तुकामो नैष्काभिमुस सन् बुद्धो भविष्यामीति । स नैष्कर्म्यपारमी दृढमध्यष्ठापयत् ।।

·MAMWV/WWW अ० द्वितीयः] सद्धर्ममकरन्दः । SvvEVM पुनश्च स बोधिसत्त्वः समभ्यचिन्तयत् । न ह्येतावद्भिरेव बुद्ध- कारकैर्धम्मभवितव्यमिति । तत उपर्यन्वेषयंश्चतुर्थ प्रज्ञापारमी व्यलो- कयत् । स तदृष्ट्वा एवमचिन्तयत् । पण्डित! सुमेधः! त्वमतःप्रभृति प्रज्ञापारमी पूरय । हीनेषु मध्यमेषु चोत्कृष्टेषु च पण्डितेषु किञ्चिन्न विवर्य तेषामन्तिके प्रश्नं पृच्छ यथा हि भिक्षां प्रतिगतः कश्चि- द्भिहीनोत्कृष्टेषु कुलेषु किञ्चिन्नापहृत्य परिपाट्याभिक्ष्य क्षिप्रमाहारं लभते । एवं त्वमपि सान् पण्डितानुपसङ्क्रम्य प्रश्न परिपृच्छय बुद्धो भविष्यसीति । स प्रज्ञापारमितायां स्थिरं समदधौ । पुनरपि अस्य महासत्त्वस्य एतदभूत् । न ह्येतावद्भिरेव बुद्धभावसाधकैर्धर्म- भवितव्यमिति । ततश्चेोपरि समुपधारयन् पञ्चमं वीर्यपारमी समभ्यै- क्षत । स तत् समीक्ष्य च एवमात्मानमवदत् । पण्डित सुमेधः! त्वमतःप्रभृति वीर्य्यपारमी पूरय । यथाहि सिंहो मृगाधिपः सर्वेषु चे-पथेषु अनभिभूतवीर्यो भवति । एवं त्वमपि सर्वेप्वी-पथेषु महावीर्यो नावलीनवीर्यः सम्बोधि प्राप्स्यसीति । स सुस्थिरं सम. मिधारयामास ॥ RRRRIANRAINRITY पुनश्च स बोधिसत्त्वोऽचिन्तयत् । न घेतावद्भिरेव बुद्धमावसाध- कैर्धमॅर्भवितव्यमिति । स उपर्य्यपि गवेषयन् षष्ठं क्षान्तिपारमी निरैक्षत । स तां दृष्ट्वा एवमपि चिन्तयामास । पण्डित! सुमेधः! त्वमेतस्मात् प्रभृति क्षान्तिपारमी पूर्य । सन्मानेऽपि अवदानेऽपि क्षमो भव । यथा हि भूमौ शुचिञ्च अशुचिञ्च प्रक्षिपति । ततोऽसौ पृथिवी स्नेहं वा प्रतिघां वा नैव करोति । सर्वमेव क्षाम्यति च सहति च अधिवष्टि च । तथा त्वमपि सम्मानावमानयोः क्षमी बुद्धो भविष्यसीति स क्षान्तिपारमी दृढतरमध्यष्ठापयत् ॥ । AARARAAAAAARAARRRRARAK ·SURA सद्धर्ममकरन्द । [अध्यायो पुनरपि स वोधिसत्वोऽचिन्तयत् न घेतावद्भिरेव सम्बोधिसमधि- गमकारणैर्धमर्भवितव्यमिति । स तु उपर्यपि समुपधारयन् सप्तम सत्यपारमी व्यरोफयत् । त दृष्ट्वास्य एतदभूत् । पण्डित! सुमेध । त्वमेतदवीकृत्य सत्यपारमी पूरय । तव मूर्ध्नि अशनौ प्रपतत्यपि धनाद्यर्थाय छन्दादिवशग सम्प्रजानन्मृपा मा भाषिप्यसे । यथा हि औषधी नाम तारका सर्वेषु मतुपु आत्मना गन्तव्य मार्ग परित्यज्यान्य वीथ्या नैव गच्छति । स्वीयया वीथ्या एव गच्छति च । तथा त्वमपि सत्य विहाय मृपावादमभापमाणो बुद्धभाव समुपयास्यसीति । स सत्यपारमी स्थिरतर समादधत् ॥ । ततश्च स महासत्त्व एव चिन्तयामास । न खेतावद्भिरेव बुद्ध भावसाधकैर्धम्र्मवितव्यमिति । स उपर्युपरि अन्वेषयन् अष्टममधि प्ठानपारमी समभिप्रेक्षत । तदृष्ट्वास्य एतदभूत् । पण्डित ! सुमेध ! स्वमिम कालमवधिं कृत्वा अधिष्ठानपारमी पूरय । यत्तवाधिष्ठान तत्र निश्चलोभव । यथा हि शैल सामु दिशामु वायो प्रहरति न कम्पते च न चलति च । स्वस्थान एव तिष्ठति च । तथा त्वमपि निश्चल स्वाधिष्ठाने तिष्ठन्नेव बुद्धभाव समधिगमिप्यसीति । स च अष्टममधिष्ठानपारमी सुस्थिरमधिष्ठानञ्चकार ॥ पुनरपि स महासत्त्व समभ्यचिन्तयत् । न घेतावद्भिरेव बुद्ध- कारकैधरितव्यममिति । स तदृष्ट्वा उपर्यापि समुपधारयन् । नवम मैत्रीपारमी समुदैक्षत । तदृष्ट्वा च एवमचिन्तयत् । पण्डित! सुमेध ! त्वमत प्रभृति मैत्रीपारमी पूर्य । हिताहितयो समचित्त एव भव यथा हि सलिल नाम पापजनेषु च कल्याणजनेषु च सम शीतलमाव ·YuwWAAMYAMAMMYAMIRMALAYAN द्वितीयः] सद्धर्ममकरन्दः । १९ करोति । तथैव त्वमपि सर्वेषु सेत्त्वपु मैत्रीचित्तो मृदुचित्तो भूत्वा सम्बोधिसमधिगम करिप्यसीति । स मैत्रीपारमी दृढतरमधिष्ठापया- मास ॥ अनन्तरं च स महासत्त्वो बोधिसत्त्व एवमचिन्तयत् । न घेता वद्भिरेव बुद्धभावसाधकैर्धम्मभवितव्यमिति । स उपर्युपरि उपधारयन् दशमं उपेक्षापारमी समैक्षत तदृष्ट्वास्य एतदभूत् । यथा हि उर्वी नाम शुच्यशुच्योः प्रक्षिप्यमाणयोः मध्यस्था चोदासीना च भवति । तथैव त्वमपि मुखेपि दुःखेपि समचित्तो मध्यस्थचित्तः सम्बोधिसम- धिगमं करिप्यसीति स च उपेक्षापारमी दृढतरं समधिष्ठापयामास । ततश्च स महासत्त्वो बोधिसत्व एवमचिन्तयत् । लोकेऽस्मिन् सम्बोधिसमधिगमासक्तैबोधिसत्त्वैः पूर्याणि बोधिपरिपाचनीयानि बुद्ध- भावकराणि धर्माणि एतावन्त्येव न सन्त्यन्ये दशपारमिता विहाय । इमा दशपारमिताः न स्युरूप्रमाकाशे । नचाधो भूमौ । नापि दशमु दिक्षु । ममैव हृदयाभ्यन्तरे प्रतिष्ठितभावं जानामि । तदृष्ट्वैव पुनः पुनरनुलोमप्रतिलोमाभ्यां समर्पयत् । स महासत्त्वः पारमीः समर्प- यन् पर्य्यन्ताद्गृहीत्वा आदी च प्रास्थापयत् । आयोर्गृहीत्वा पर्य- वसाने च मध्याद्गृहीत्वा उभयोः कोट्याश्च उभाभ्यां कोटिभ्यां गृहीत्या मध्ये च पर्यवशापयत् ।। अथ तस्य बोधिसत्त्वस्य दश पारमयो * दश उपपारमयो दश- परमार्थपारमयश्चेति त्रिधाकृत्य समत्रिंशत्पारमीधर्माणि सम्मर्पतः * अत्र हि शरीरस्य अंगप्रत्यंगपरित्यागः पारमी नाम । अपरवस्तुपरित्याग उपपारी नाम । जीवितपरित्यागः परमार्थपारमीनामेति केचिद्वदन्ति । शेषेषु नवसु पारमाषु अनेनैव क्रमेण ज्ञातव्यम् । एतदथै ग्रन्थान्तरेपि विशेषो दृश्यते । प्रन्थबाहुल्यभिया नात विणोमि ।

·२०
सद्धर्ममकरन्द
[ अध्यायो २ यः
सम्मर्पतो धर्मतेजसा चत्वारिंशत् सहस्राधिकद्विशतसहस्रयोजनघना
इयं महोर्वी हस्तिनाक्रान्त इव नलकलाप । पीड्यमानमिवेक्षुयन्त्र
महाराव रावयन्नकम्पत । समफम्पत । सम्प्राकम्पत । कुलालचक्रमिव
तैलयन्त्रचक्रमिव च पर्यभ्रमच्च ॥
इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे
पारमीधर्मसम्मर्षणपरिदीपनोनाम
द्वितीयोऽध्यायः॥
camera

·अथ तृतीयोऽध्यायः॥ अथ पृथिव्यां कम्पमानायां रम्य नगरवासिनः संस्थातुमशक्नुवन्तो युगान्तमहावातादुन्मूलका इव महाद्रुमा मृच्छ्रितमृच्छ्रितास्तत्र तत्र भूमौ प्रपतिता आसन् । कलसादीनि च कुम्भकारभाजनानि प्रवर्त- मानानि परस्परं धर्पितानि चूर्णविचूर्णानि भवेयुः । स महाजनो भय- त्रस्तो भगवन्तं दीपङ्करमुपसङ्क्रम्य एवं पप्रच्छ । भगवन् अयं नागा- वृत्तो नु । उताहो देवयक्षादीनामन्यतरावृत्त इति वयं नैव जानीमः । अथापि सर्वोयं महाजन उपद्रुतः । किं नु लोकस्यास्य पापं भविष्यति वा कल्याणमिति एतत्कारणमस्माकं कथयतेति विज्ञापयामास तच्छ्रुत्वा भगवान् दीपङ्कर एवमाह स्म । यूयं मा बिभीत । न स्यादतो निदानाद्भीतिरिति । मयाऽद्य यश्वासौ पण्डितः सुमेधाः अनागते गौतमो नाम सम्बुद्धो भविष्यतीति व्याकृतः । स चेदानी पारमीः सम्मर्पति । तस्य पारमीः सम्मर्पतो धर्मतेजसा सकलेयं दशसहस्री- लोकधातुरेकप्रहारेणैव कम्पते च रौति चेति । महाजनो भगवतो दीपङ्करस्य वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टहृदयो मालागन्धविलेपनानि चादाय तस्मान्नगरान्निष्क्रम्य बोधिसत्त्वं समुपागमत् । ते मालागन्धादिभि- भगवन्तं बोधिसत्वं समभ्यया॑भिवन्ध प्रदक्षिणीकृत्यारम्य पुरमेव प्रवेशयामामुः । बोधिसत्त्वापि दशपारमीः सम्मृप्य वीर्यं दृढतरमधि- छाय निषण्णासनादुत्तस्थौ। अथ बोधिसत्त्वो निषण्णासनादुत्तिष्ठन् सकलैर्दशसहस्रचक्रवालदेवैः सन्निपत्य दिव्यैर्माल्यगन्धैः समभ्याय॑त । तेऽपि एवं समाज्ञापयामासुः आर्य ! सुमेधः! तापस ! भवताऽद्य सर्वज्ञस्य दीपङ्करस्य मादमूले महती प्रार्थना कृता । सा तवानन्तरायेण समृद्ध्यतु । मा तब CENS .

·RAINTERVASALASASUSHASUR २२ सद्धर्ममकरन्द । [अध्यायः भीतिरस्तु । शरीरे तवाल्पमात्रोपि रोगो नोत्पद्यताम् । भवान् क्षिप्र पारमी परिय्य सम्यक् सम्बोधि प्रतिबुध्यताम् । यथा पुप्पूपगा फल्पगा समग्रा हुमा समये पुप्प्यन्ति च फलन्ति च । तथैव त्वमपि कालमनतिक्रम्य ध्रुवमुत्तम सम्बोधि समधिगमयेत्यादीनि स्तुतिमगलरानि समुदाहृत्य स्व स्व भवन समाययु । स योधिसत्त्वोपि मुरगणैरभिष्टुतो दश पारमी पूरयित्वाऽह कल्पशतसहस्राधिकाना चतुर्णामसङ्खयेयानामुपरि सम्बुद्धो भावप्यामीति वीर्य्य दृढमधिष्ठाय नभोभ्युद्गम्य हिमालयमेव जगाम । अथाऽमरवतीनगरवासिनोपि स्वपुर प्रविश्य बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षु गणेभ्यो महादान प्रवर्तयामासु । भगवान् दीपङ्करस्तपा धर्मदेशना कृत्वा महाजनान् त्रिषु शरणेषु च पञ्चमु शीलेषु च श्रोतापत्यादिमार्ग फलेषु च प्रत्यष्ठापयत् । ततश्चानन्तर स भगवान् दीपकर अमरा वत्या नगया निरनामत् । यावदायुश्च तिष्ठन् सर्वबुद्धकृत्यानि समापय्य निरुपधिशेषाया निर्वाणधातो परिनिरवात् । तस्यापि भगवतस्त्रयोऽभिसमया बभूवु । प्रथमेऽभिसमये कोटिशतसमयम बोधयत् । द्वितीयेऽभिसमये कोटिशतसहस्रञ्च । यदा मुरालये भग वान् धर्ममदिशत् । तदापि नवतिकोटिसहस्राणामभिसमयो बभूव । तस्यापि भगवतो दीपङ्करस्य योपि सन्निपाता आसन् । प्रथम सन्निपाते कोटिशतसहस्राणा समागम आसीत् । नारदगिरि विवेकोपगते जिनवरे शतकोट्यश्च । यदा मुदर्शने पर्वते जिनोन्य वसत् । तदा नवतिरोटिसहसै परिवृत्त । एकस्य वा द्वयोर्वा दशाना वा विंशत्या वा सहस्राणामभिसमया गणनेनने व ससचेया । स भग चान् दीपङ्करो महद्धिमि पडभिज्ञालाभिभिश्चतुर्मि क्षीणाश्रवशतसहस्र wwwww इeswwreserve ·RRAATENARIANARARIAAAAAAAAAAAAAWARANANDAM9405 ''.. निरन्तरं परिवारयामासे । तस्य भगवतो दीपङ्करस्य रम्यवती नाम नगरी । पिता सुमेधा नाम क्षत्रियः । माता सुमेधा नाम देवी बभूव । सुमङ्गलश्च तिप्यश्चेति द्वाक्मश्रावको बभूवतुः । सागतो नामोपस्थाय- कश्वासीत् । नन्दा च सुनन्दा चेति द्वावग्रश्राविके बभूवतुः । आसीञ्च तस्य भगवतः कपोतनो नाम बोधिद्रुमः स भगवात् दीपङ्कर उच्चैरशीतिहस्तः । तस्य भगवतः शतसहस्राणि संवत्सराणि आयु- रासीच । इति श्रीशीलस्कन्धस्यविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे भगवतो दीपङ्करस्य पादमूले व्याकरणलाभपरिदीपनो नाम तृतीयोऽध्यायः॥ AARAKARINARANARARITRA Hysswayawywww ·अथ चतुर्थोऽध्यायः॥ अथ भगवतो दीपकरादपरमागे एकमसहयेयमतिक्रम्य फौण्डिण्यो नाम शास्ता लोके उदपद्यत । तदा बोधिसत्वो विजितावी नाम सार्व भौमो भूत्वा कोटिसतसहस्रसवयेभ्यो बुद्धप्रमुखेभ्य क्षीणावभ्यो महादान दत्त्वा बुद्धभाव प्रार्थयामास । स भगवान् कौण्डिण्यस्त्व मनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । धर्म दिदेश । स बोधिसत्वो धर्म श्रुत्वा प्रसन्न स्व राज्य परित्यज्य प्राबाजीत् स न चिरादेव स्त्रीणि पिटकानि समभ्यबुध्यत निर्वर्तितवाश्चाष्ट समापती पञ्चाभिज्ञाश्च स बोधिसत्व पर मरणादपरिहीनध्यानो ब्रह्मरोफमगमञ्च । स भगवान् कौण्डिण्य सर्वाणि बुद्धरत्यानि परिसमापय्य निरुपधि शेषाया निर्वाणघातो परिनिरवात् । तस्यापि भगवत कौण्डिण्यस्य त्रय सन्निपाता बभूवु । प्रथमे सन्निपाते श्रावकाणा फोटिशतसहस्रम् द्वितीये सन्निपाते फोटिशतसहस्रम् । तृतीये सन्निपाते नवति कोटयश्च बभूवु । तम्य भगवत कौण्डिण्यस्य रम्यवती नाम पुरी । मुनन्दो नाम राजा । माता मुजाता नाम देवी । भद्रश्च मुमद्रश्चेति द्वावग्रश्रावको। अनुरुद्धो नाम उपस्थायक । तिप्या च पुप्या च द्वावप्रश्राविके । शालकल्याणद्रुमो बोधि । उचैरष्टाशीतिहम्त शरीरम् । आयुरस्य वर्षशतसहस्रञ्चाभूत् । इति भगवतः कौण्डिण्याव्याकरणराभः ।।

·RNWR wwwwwwwwwwwwws तस्माद्भगवतः कौण्डिण्यादपरस्मिन् काले एकमसङ्ख्येयमतिक्रम्य एकस्मिन्नेव कल्पे मङ्गलः • मुमनो रेवतः शोभितश्चेति चत्वारः सम्बुद्धाः बभूवुः । अथ भगवान् मङ्गलः प्रवर्तितवरधर्मचक्रो यहून् देवमनुप्यान् भवबन्धनात् परिमोचयन् विहरति स्म । तदा बोधिसत्त्वो महामतिः सुरुचिर्नाम विप्रवरोऽभवत् । स एकदा भगवन्तं मगल- मुपसङ्क्रम्य समभिवन्द्य एकमन्तं निषसाद । भगवान् मङ्गलस्तस्मै ब्राह्मणाय धर्म दिदेश । स द्विजवरस्तस्य भगवतो मधुरं धर्मदेशनं श्रुत्वा संप्रसीदतिम्म । स प्रसन्नः परेछुः मम मिक्षां गृीतेति भग- वन्तं मगलं निमन्त्रयामास । भगवान् मगल एवं भाषते स्म । भूदेव! तव कतिमिभिक्षुभिरर्थ इति । भगवन् ! कति तव भिक्षवः सन्तीति । कोटिशतसहस्रभिक्षव इति । अथ ब्राह्मण आहस्म सर्वैः परिवारैः सह भगवान् मम भिक्षां प्रतिगृह्णात्विति । अध्यवासयच्च भगवांस्तूष्णीम्भावेन । ततश्चानन्तरं स गृहं गच्छंश्चिन्तयामास । अहं मैभ्यः सर्वेभ्यो भिक्षुभ्यो यागुभत्तवस्त्रादीनि वा दातुं शक्नोमि । कथं ह्येषां निषदनस्थानं लप्स्य इति । अथ सहस्राक्षो देवेन्द्रस्तस्य तमभिप्राय दिव्येन चक्षुपा समवालो- कयत् दृष्ट्वैवात्र एतस्यैव महासत्त्वस्य वितरणे साहाय्यकारीभवितु- महमिति विचिन्त्य तेपां सापां निपदनाथै सप्तरत्नमयं मण्डपं निर- मासीत् । तस्मिन् मण्डपे वर्णमयेषु स्तम्भेषु कलधौतमयाः कलसाश्च रजतमयेपु स्तम्भेषु स्वर्णमयाः कलसाश्च माणिक्यमयेपु स्तम्भेषु प्रवा- लमयाः कलसाश्च बभूवुः ! तस्मिन् मण्डपेऽपि अन्तरान्तरा किङ्किणीकज्वालान् अवालम्ब- यत् । यस्य मन्दवातेरितस्य पञ्चाशिकस्य तूर्य्यस्य इव मधुरः शब्दो RANAMAAAAAwarmARARIANTARAKANIMAAAAAAAAAAARATI ·२६ सद्धर्ममकरन्द । [अयायः निर्गच्छतिस्म । दिव्यसङ्गीतिप्रवर्तनकाल इवाऽभूत् तम्यान्तरेन्तरे सुगन्धदामानि च मालादामानि चावलम्बयामास । तसिंश्च मण्डपे कोटिशतसहस्राणा महा;णि आसनानि चाधारकाणि चाभूवन् । अग्रेऽग्रेऽपि एकैका उदक्पातिश्चासीत् । ततश्चानन्तर महारोधि सत्त्वस्य तस्य मण्डपमवलोकयत पञ्चवर्णप्रीत्या शरीर नैरन्तयं स्फुटमभवत् । तथा तन्मण्डप समीक्ष्यास्य एतदभूत् । नाय मण्डप केनचिन्मनुष्यभूतेन कृत । ममैतच्चित्ताचार दृष्ट्वा मद्गुण समागम्य शक्रेण देवेद्रेण अय मण्डप कारितो भवति । न खलु मे युक्त एतादृशि मण्डपे एकदिवसमेव दान दातुमिति । सप्तदिवस निरन्तर मेव दास्यामीति स चिन्तयामास । स बोधिसत्त्वस्तस्मिन्नेव मण्डपे निपाद्य तान् शतसहस्रस हयान् भिभून् सप्ताह * मधुशर्करासप्पिभिरभिसंस्कृत भोजनमभोज यच्च । न शक्नुवन्ति स्म मनुप्यास्तेपा परिवेष्टम् । देवा एव अलक्षित परिवेपयामामु नैव प्राभवच्च तेषा भिषणा द्वादशयोजन प्रमाण स्थानम् । ते भिक्षवस्तदानुभावान्निपेदु । स बोधिसत्त्व पर्यवसानेऽहनि तेषा सर्वेषा पात्राणि शोधायित्वा भैषज्याथै सर्पि नवनीतमध्वादीना च पूरयित्वा सार्द्ध त्रिचीवरै प्रददो । पश्चिमा सने निषण्णेन नवेन भिक्षुणा लब्धचावरशाटक शतसहस्रमूल्यमर्हति। तत्र पर्पदि भगवान् मङ्गलश्चानुमोदन कुर्वीत । स तथा कुन् एव रूप महादान ददान अय महापुरुष कश्चिन्नु भविष्यतीति समुप धारयन् अनागते कल्पशतसहस्राधिकानि द्वे असङ्खयेये क्षिप्त्वा गौत मनाना सम्बुद्धो भविष्यतीति समभ्यक्षिष्ट । स तदृष्ट्वा एव महापुर * महाकोलम्बान क्षारै पारपूर्य्य अधिप्रयण्यामारोप्य घनपक्के क्षीरे अल्पा स्तण्डुरान् प्रक्षिप्य पाचयित्वा कृत मधुशकरासपिरिति उच्यत । seumeraniawwwers ·VYSWWWWWWWWWWWWWWE चतुर्थः] सद्धर्ममकरन्दः । पमामन्त्र्य त्वमेतत्कालावधिमतिक्रम्य गौतमो नाम बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । स महापुरुषस्तद्व्याकरणं श्रुत्वा अहमपि बुद्धो भविप्यामीति तुतोष । पुनश्च नार्थो मद्गृहवासेनेति प्रव्रज्यायै चित्तमभ्यनयत् । तथाऽसौ अतिमहती सम्पत्ति खेलपिण्डमिव अनपेक्ष्य तत्याज । तस्य शासितुः सकाशे प्रात्राजीच । स सकलं बुद्धवचनमुद्राह्य न चिरादभिज्ञाः समापत्तीश्च निवर्तयामास । स तु आयुःक्षयेऽपि कम- लासनालयमध्यगमत् । भगवतो मङ्गलस्यापि त्रयः श्रावकसन्निपाताः बभूवुः । प्रथमे सन्निपाते कोटिशतसहस्रम् । द्वितीये सन्निपाते कोटिसहस्रञ्चाभवत् । तस्य भगवतो मङ्गलस्य वैमातृकमाता आनन्दो नाम कुमारो नवति- कोटिसङ्ख्यः परिच्छदैः साकं धर्मश्रवणार्थ शास्तृसकाशं जगाम । आहस्म भगवांस्तस्मै अनुपूर्वकथाम् । सपरिचारो नन्दकुमारः सह- प्रतिसंविदामिरहत्त्वं सम्प्रापत् । तस्मिन् तृतीये सन्निपाते नवति- कोटिश्चासीत् । तस्य भगवत उत्तरं नाम नगरम् । पिता उत्तरो नाम राजा । माता उत्तरा नाम देवी चाभूत् । सुदेवो धर्मसेनश्चति द्वावग्रश्रावको बभूवतुः । आसीच्च पालितो नामोपस्थायकः । अम- वतां शीवली च अशोका चेति द्वे अग्रश्राविक । नागवृक्षो बोधिः । तस्य शरीरप्रभा निरन्तरां दशसाहस्री लोकधातुं प्रस्ता-तिष्ठत् । शरीरमुत्सेधादशीतिहस्तम् । आयुरस्य नवतिवर्षशतसहसमिति । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृती सद्धर्ममकरन्दे भगवतो मङ्गलस्य सकाशे व्याकरणलाभपरिदीपनो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ Wave EARAMARINNARIAAAAAIANINAARARIANITATIOORANAANIWARm ·अथ पञ्चमोऽध्यायः अथ भगवति मगले परिनिर्वाणम्प्रयाते ततोऽपरभागे सुमनो नाम सम्बुद्ध उदपादि । स भगवान् मुमनो वहून् जनान् ससार दु खान्मोचयितुकाम प्रवत्तितवरधर्मचरन्तर तत्र ग्रामनिगमजनपदा नुसारेण विससार । धर्ममदेशयच्च । बहवो देवमनुप्यास्तस्मिन् प्रसन्ना शरणेषु च शीलेषु च प्रतिष्ठाय त भगवन्त सुमन सत्कृत्य गुरुकृत्य मानिता पूजिता भवेयु । केचित्तु देवा मनुष्याश्च श्रोतापत्तिफ्ल सकृदागामिफलम् अनागामिफलम् अर्हत्परञ्च यथा क्रम सम्प्रययु । एव तस्य भगवत शासन बाहुजन्य विश्रुतश्चाभूत् । देवाश्च मनुष्याश्च महता प्रीतिसौमनम्येन काल निन्युाभायतन मुलब्धावतन अम्मिन् दुर्लभे बुद्धोत्पादकाले सजातानामिति । तदा बोधिसत्त्वो मौद्धिको महानुभान अतुरो नाम नागराजा अभूत् । स बोधिसत्त्वो बुद्धस्योत्पनभाव श्रुत्वा प्रहृष्टहृदय ज्ञातिगण परिवृत स्वान्नागभवनानिरत्रामत् । कोटिशतसही परिवृताय तस्मे भगवते मुमनाय दिव्येस्तूर्ये स्पहार हत्वा महादान प्रददौ । स तम्मै दान दत्वा प्रत्येक वस्त्रयुग्मच समभ्यार्पयत् । प्रत्यष्ठापयत् त्रिपु शरणेषु च । सोऽपि शास्ता मुमन त्वमनागते सम्बुद्धो भविष्यसीति च व्याहरत् । पुन स प्रसन्न सपरिवारो नागभवनमेव जगाम । स भगवान् मुमनो यावदायु सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समापय्यावसाने परिनिरवात् । तम्यापि भगवतस्त्रय श्रावस्सनिपाता वा । प्रथमे सन्निपाते कोटिशतसहस्रम्। द्वितीये सन्निपाते काञ्चनगिरौ नवतिकोटि- शतमहस्रम् । तृतीये सन्निपाते अशीतिकोटिगतसहतञ्च भिशृणा बभूव । तस्य भगवत क्षेमा नाम नगरी । पिता मुदचो नाम राजा।

·WWWWWWW अपंचमः] सद्धर्ममकरन्दः माता श्रीमती नाम देवी चासीत् । शरणश्च भावितत्तश्चेति द्वावग्र- श्रावको अभवताम् । उदयनो नाम उपस्थायकः । शोणा च उप- शोणा च द्वे अग्रश्राविके बभूवतुः । नागवृक्षो बोधिः । तस्य भगवतः शरीरमुच्चैनवतिहस्तम् । आयुरस्य नवतिवर्षसहस्रमिति । इति भगवतः सुमनायाकरणलाभः ।। ततश्चापरमागे रेवतो नाम सम्बुद्ध उदपादि । तदा बोधिसत्वोऽपि अतिदेवो नाम द्विजश्रेष्ठो भूत्वा सम्बुद्धस्य दर्शनार्थं गतः । स शास्ता तस्मै धर्म विदेश । स द्विजवरः त्रिषु शरणेषु सम्प्रतिष्ठाय शिरसि अञ्जलिं प्रण्यधात् । तस्य भगवतः क्लेशविध्वंसने चाभिष्टुत्य उत्तरशाटके न च भगवन्तं समभ्यर्चयामास । सोपि भगवांस्त्व- मनागते सम्बुद्धभावमाप्स्यसीति व्याहरञ्च । स भगवान् रेवतस्तत्र तत्र ग्रामनिगमजनपदादिषु विचरन् बहून देवमनुप्यान् भवबन्धना- न्मोचयित्वा यावदायुः सर्वाणि बुद्धकृत्यानि कृत्वा परिनिरवात् । तस्यापि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः बभूवुः । प्रथमे सन्निपाते किलास्य गणना नास्ति । द्वितीये सन्निपाते कोटिशतसहस्रं भिक्षू- णाम् । तद्वत् तृतीयेऽपि सन्निपाते । तस्य भगवतो धान्यवती नाम नगरी पिता विपुलो नाम क्षत्रियः। माता विपुला नाम देवी । वरुणश्च ब्रह्मदेवश्चेति द्वावग्रश्रावको अभ- यताम् । सम्भवो नाम उपस्थायकः । भद्रा च मुभद्रा चेति द्वे अग्रश्रा- विके अभवताम् । नागतरुर्बोधिः । शरीरमस्य उच्चतोऽशीतिहस्तम् । आयुरस्य वर्षपष्टिसहस्रमासीत् । इति भगवतो रेवताट्याकरणलामः ॥ ARRIANARRIANRRRRRRRRRRATRAININNARAAAAAIAIRNARRARIARRAR ·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः ततश्चाऽपरभागे शोभितो नाम सम्बुद्ध उदपादि । स तु भगवान् । बहुजनहितार्थ ग्रामनिगमजनपदानुक्रमेण जनसङ्ग्रह कुर्वन्तत्र तत्र विससार । बहून् देवान् मनुप्यान् भवदु सात्पर्यमोचयच्च । तदा बोधिसत्त्व अजितो नाम भूदेवोऽभवत् । स एक्दा भगवन्त शोभित दर्शनार्थमुपसमक्रामत् । स भगवान्तम्मै धर्म दिदेश । अजितो द्विजवरस्तस्य धर्मदेशन श्रुत्वा विपु च शरणेषु सम्प्राद- धात् । बुद्धप्रमुखाय भिक्षुगणाय महादानश्च ददौ । स भगवास्त्वम नागते सम्बुद्धो भविष्यसीति च व्याहरत् । स तस्य भगवतो व्याक रण श्रुत्वा प्रहृष्टमना यावज्जीव महत् कुशल सञ्चित्य स्वलोकय- रायणस्तुतोष । भगवान् शोभितश्च सर्वाणि बुद्धकृत्यानि च सक्षिप्य निरुपधिशेपाया निर्वाणधातो परिनिग्यात् । तम्यापि भगवतस्त्रय श्रावकसनिपाता बभूवु । प्रथमे सन्निपाते शतकोटि । द्वितीये सन्निपाते नवतिकोटि । तृतीये सन्निपाते अशीतिकोटिश्वासीद्रिभू णाम् । तस्य भगवत सुधा नाम पुरी । पिता सुधर्मों नाम राजा ! माता सुधर्मा नाम देवी चाभूत् । असमश्च सुनेत्रश्चेति द्वाव प्रश्रावको बभूवतु । अनोमो नामोपस्थायक । नकुरा च सुजाता चेति वे अग्रश्राविसे । नागवृक्षो बोधि । शरीरमस्य पञ्चाशद्द्दस्त चासीत् । आयुरस्य नवतिवर्षसहसमभूच । इति भगवतः शोभिताद्वयाकरणलाभः ततश्थाऽपरमागे एक्मसङ्खयेयमतिक्रम्य एकस्मिन्नेव कल्पे अन यमदर्शी पद्मो नारदश्चेति वय सम्यक् सम्बुद्धा बभूवु । तेषा भग वाश्च अनवमदर्शी सर्वसत्त्वेषु अनुकम्पक श्रावकगणपरिवृतस्तत्र तत्र ग्रामनिगमादिषु विससार । स भगवान् बहून् देवान् मनुप्यान् Sesisease ·पंचमः] WALILAININ सद्धर्ममकरन्दः। तस्यापि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः । प्रथमे सन्निपाते कोटि- शतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते त्रीणि शतसहस्राणि । तृतीये सन्नि- पाते द्विशतसहस्राणि भिक्षवः अभूवन् । तस्य भगवतः पद्मस्य चम्पका नाम नगरी । पिता पद्मो नाम राजा । माता असमा नाम देवी चासीत् । शालश्च उपशालश्चेति द्वायग्रश्रावको बभूवतुः । वरुणो नाम उपस्थायकः । रामा च सुरामा चेति द्वे अग्रश्राविके श्रोणो नाम तोधिः । शरीरमस्य उच्चैरप्टपञ्चाशद्हस्तं चासीत् । आयुर्वर्पशतसहस्रञ्च बभूव । इति भगवतः पद्माव्याकरणलामः ॥ ततश्चापरभागे नारदो नाम सम्बुद्ध उदपादि । स भगवान् नारदः प्रवर्तितवरधर्मचक्रः क्रमेण ग्रामनिगमजनपदेषु बहून् जनान् प्रसादयन् विससार । तस्मिन् भगवति प्रसन्ना बहवो देवमनुष्याः शरणेषु च शीलेषु च प्रतिष्ठाय बहु कुशलं सञ्चिन्वन्तः प्रतिवस- न्तिस्म । केचिच्छ्रोतापन्नाः । केचित् सकृदागामिनः । केचिदनागा- मिनः । केचिदर्हन्तश्च बभूवुः । शासनमस्य बाहुजन्यं सुविस्तीर्णश्चा- सीत् । तदा बोधिसत्त्वः ऋषिः प्रवज्यया प्रत्रजितोऽभूत् । स च तापसो व्यायामन्नचिरादेव पञ्चाभिज्ञाश्चाष्टसमापत्तीनिर्वतयामास । स तु बुद्धो लोके उत्पन्न इति श्रुत्वा तं भगवन्तं दर्शनार्थमुपसमक्रामत् । स भगवान् तस्मै अनित्यं दुःखमनात्मेति त्रिलक्षणोपेतं स्वाभ्युत्कर्षिक धर्मदेशनचावादीत् । तापसस्तस्मिन् प्रसन्नः खातनाय भोजनाय सभिक्षुसङ्घ भगवन्तं निमन्त्रयामास । अध्यवासयञ्च भगवास्तूष्णीं- भावेन । स परेयुः बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुसवेभ्यो महादानं प्रददौ । MMMMWWMARMMRAMMAR ·३२ सद्धर्ममफरन्द [ अध्यायः ततश्चाऽपरभागे पद्मो नाम शास्ता लोके उदपादि अनन्ततेजा अपरिमितयशा । भगवान् पद्मो धर्मचक्र प्रवर्त्य सफल्सत्त्वानुकम्पी तेषु तेषु ग्रामनिगमादिषु विचरन् बहून् जनान् ससारान्मोचयितु चतु सत्यप्रतिसयुक्त धर्ममदिक्षत् । ते धर्मदेशना श्रुत्वा प्रहृष्टाश्चो दग्रचित्ता केचिच्छरणेषु च केचिच्छीलेषु च केचिन्मार्गफ्लादिषु च प्रतस्थिरे । ते जना मालगन्धादिभिर्भगवन्त पद्म समभ्यर्चयामासु । दिवानिश सत्कृता गुरूकृता मानिता निवसन्तिस्म । तस्य भगक्त शासन विस्तीर्णमासीत् । सर्वे जनास्तस्मिन् भगवति सश्रद्धा प्रसन्नाश्चाभवन् । तदा बोधिसत्त्वो महारण्ये मृगेन्द्र सिंहराजो बभूव । एकदा स भगवान् पद्मस्तद्वनमुपसङ्क्रम्य एकस्मिन् विविक्ते प्रदेशे निरोधसमापत्ति समापद्य निषण्ण । तदा मृगराज त भगयन्त निरोध- समापन्नमद्राक्षीत् । तदृष्ट्वा प्रहृष्टमना प्रसन्नस्त भगवन्तमभिवन्ध प्रदक्षिणीकृत्य सञ्जातप्रीतिसौमनस्यस्त्रिवार सिंहनाद ननाद । स तु सिंह सप्तदिवसमेव बुद्धालम्बनप्रीतिमविहाय गोचरमपक्रम्य कृत जीवितपरित्याग सन् प्रीतिमुखेन तस्थौ च । स भगवान् पद्म सप्ताहा- तिक्रमेण निरोधादुत्थाय मृगराज तथास्थितमदर्शत् । स च दृष्ट्वा भिक्षुसघोपि चित्त प्रसाद्य बन्दिप्यत इति ज्ञात्वा भिक्षुसघस्यागमनमध्य तिष्ठत् । तत् क्षणमेव भिक्षुसघोपि तत्र समायात । सिंहो मिशून् दृष्ट्वा तस्मिंश्च चित प्रसादयामास । स शास्ता तस्य मृगाधिपम्य मनो ज्ञात्वा त्वमनागते सम्बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । तस्य व्याकरण श्रुत्वा सिंहो मृगराज अत्यर्थ प्रासीदत् । स तु भगवान् पद्म सर्वाणि बुद्धकृत्यानि परिनिष्ठाप्य निरपधिशेपाया निर्वाण धातो परिनिरवात् ।

·WAWWWWWWWWWWWWWWL पंचमः]] सद्धर्ममकरन्दः । तस्यापि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः । प्रथमे सन्निपाते कोटि- शतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते त्रीणि शतसहस्राणि । तृतीये सन्नि- पाते द्विशतसहस्राणि भिक्षवः अभूवन् । तस्य भगवतः पद्मस्य चम्पका नाम नगरी। पिता पद्मो नाम राजा । माता असमा नाम देवी चासीत् । शालश्च उपशालश्चेति द्वावग्रश्रावको बभूवतुः । वरुणो नाम उपस्थायकः । रामा च सुरामा चेति द्वे अग्रश्राविके। श्रोणो नाम तोधिः । शरीरमस्य उच्चैरष्टपञ्चाशद्हस्तं चासीत् । आयुर्वर्षशतसहस्रञ्च बभूव । इति भगवतः पद्माद्वयाकरणलाभः ॥ ततश्चापरभागे नारदो नाम सम्बुद्ध उदपादि । स भगवान् नारदः प्रवर्तितवरधर्मचक्रः क्रमेण ग्रामनिगमजनपदेषु यहून् जनान् प्रसादयन् विससार । तस्मिन् भगवति प्रसन्ना बह्वो देवमनुप्याः शरणेषु च शीलेषु च प्रतिष्ठाय बहु कुशलं सञ्चिन्वन्तः प्रतिवस- न्तिस्म । केचिच्छ्रोतापन्नाः । केचित् सकृदागामिनः । केचिदनागा- मिनः । केचिदर्हन्तश्च बभूवुः । शासनमस्य बाहुजन्यं मुविस्तीर्णश्चा- सीत् । तदा बोधिसत्त्वः ऋषिः प्रव्रज्यया प्रवजितोऽभूत् । स च तापसो व्यायामन्नचिरादेव पञ्चाभिज्ञाश्याप्टसमापत्तीनिर्वतयामास । स तु बुद्धो लोके उत्पन्न इति श्रुत्वा तं भगवन्तं दर्शनार्थमुपसमक्रामत् । स भगवान् तस्मै अनित्यं दुःखमनात्मेति त्रिलक्षणोपेतं खाम्युत्कर्षि धर्मदेशनश्चावादीत् । तापसस्तस्मिन् प्रसन्नः स्वातनाय भोजनाय समिक्षुसङ्घ भगवन्तं निमन्त्रयामास । अध्यवासयच्च भगवांस्तूष्णी- भावेन ! स परेयु: बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुसङ्केभ्यो महादानं प्रददौ । RAINERRANARAARANANT ·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः रक्तचन्दनेन पूजाञ्चाकार्षीत् । सोऽपि भगवास्त्वमनागते बुद्धो भवि प्यसीति व्याहरत् । स तु तापसस्तस्य व्याकरण श्रुत्वा अतीव तुतोष। सम्बोधिमभिप्रार्थयन् बहूनि कुशलान्यपि समचिनोत् । स भगवान् नारद सर्वबुद्धकृत्यानि सक्षिप्य परिनिरवात् । तस्यापि मगवतस्त्रय श्रावकसनिपाता यभूवु । प्रथमे सन्निपाते कोटिशतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते नवतिकोटिशतसहस्राणि । तृतीये सन्निपाते अशी तिकोटिशतसहस्राणि भिक्षव अभूवन् । तस्यापि भगवतो धान्यवती नाम नगरी। पिता सुमेधा नाम क्षत्रिय । माता अनोमा नाम देवी । भद्रशालश्च जितमित्रश्चेति द्वावप्रश्रावको बभूवतु । वाश्रेष्ठो नाम उपस्थायफ । उत्तरा च फाल्गुनी चेति द्वे अग्रश्राविके । महा शोगो नाम वृक्षो बोधि । अस्य भगवतोऽपि शरीरमुढेधादशीत्यर लिकञ्चासीत् । आयुस्तस्य भगवतो नवतिवर्षसहस्रश्चाभूत् । इति भगवतो नारदाव्याकरणलाभः॥ ततश्चानन्तरमत कल्पशतसहस्रस्योपरि एकस्मिन्नेव कल्प एक एव पद्मोत्तराख्य सम्बुद्ध उदपादि । स तु सम्बुद्ध पोचर सर्च सत्त्वेषु अनुकम्पातस्तत्र तत्र ग्रामनिगमादिषु जनताया धम्मै देशय श्वचार । तस्य धर्मदेशना बहवो देवमनुप्या हृष्टमनस शृण्व न्तिस्म । केचिच्छरणागमनादिषु च केचिन्मार्गफरादिषु च प्रतिष्ठा मापु । शासनमस्य सर्वत्र विद्योततेस्म । तदा बोधिसत्त्वो महारा ष्ट्रिकोनामजटिलोऽभूत् । सम्बुद्ध उत्पन्न इति श्रुत्वा प्रसनचित्त सहसा भगवन्तमुपसमक्रामत् । भगवास्तस्मै खाम्युत्कर्षक धर्मदेश नाश्चादिशत् । स च धर्मदेशना श्रुत्वा हृष्टमना भगवत सभिक्षु Gove ·गणं चीवरैर्निमन्त्रयामास । स भगवास्तूष्णीम्भावेनाध्यवासयच्च । स परेयुः बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुगणेभ्यो महाणि चीवराणि प्रददौ । सोऽपि शास्त्र त्वमनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । तस्य भग- वतः पद्मोतरस्य काले तीर्थका न भवेयुः । सर्वे देवमनुष्याः बुद्ध- मेवशरणं जग्मुः । स तु भगवान् सर्वाणि बुद्धकृत्यानि निष्ठाप्य परि- निरवात् । तस्यापि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाता अभूवन् । प्रथमे सन्निपाते कोटिशतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते वेभारनाम्नि गिरी नवतिकोटिशतसहस्राणि । तृतीये सन्निपाते अशीतिकोटिशतसहस्राणि भिक्षूणां बभूवुः । तस्य हंसवली नाम नगरी । पिता आनन्दो नाम क्षत्रियः । माता सुजाता नाम देवी । देवलश्च सुजातश्चेति द्वावग्रश्रा- वको । सुमनो नाम उपस्थायकः । अमिता च असमा चेति द्वे अ- प्रश्राविके । सरलवृक्षो बोधिः । शरीरमस्य उच्चैः अष्टाशीतिहस्तम् तस्य शरीरप्रभा समन्ततो -द्वादशयोजनानि स्फुरतिस्म । आयुर्वर्ष- शतसहस्रमासीच। इति भगवतः पद्मोत्तराद्वयाकरणलामः ॥ ततश्चाऽपरभागे त्रिंशत् कल्पशतसहस्राणि अतिक्रम्य एकस्मिन्नेव कल्पे मुमेधाश्च मुजातश्चेति द्वौ सम्बुद्धौ निवर्तयामासतुः । अथ स भगवान् सुमेधाः प्रवर्तितवरधर्मचक्रो लोकस्यानुकम्पां कुर्वस्तत्र तत्र ग्रामनिगमादिषु सह भिक्षुगणैर्विससार । तदा बोधिसत्त्व उत्तरो नाम मानवोऽभूत् । स च भगवतः सुमेधसस्तत्रागमनं श्रुत्वा हृष्टमनास्त- दर्शनाथ ययौ । स तु भगवांस्तस्मै धर्ममदिशत् । स तच्छ्त्वा प्रसन्नो भगवन्तं भोजनाय निमन्त्रयामास । सोपि भगवास्तन्निमन्त्रणम- IANRAINRIARRANAWIKRRAWwwwwwwwRrINIONS ·३६ सद्धर्ममकरन्द। [ अध्यायः ध्यवासयच । स च परेछुः निधाय स्थापितमेव अशीतिकोटिधनं विसृज्य बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुगणेभ्यो महादानमदात् । धर्मच श्रुत्वा प्रसन्नमनाः शरणेषु प्रतस्थे । पुनर्गृहान्निष्कम्य प्रावाजीम् । सोपि भगवांस्त्वमनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । स च तद्व्याकरणं श्रुत्वा अभिप्रसन्नो निरन्तरं प्रगृहीतवीर्य्यः कुशलकर्मणि अभिसक्तो बभूव । स तु भगवान् सुमेधाः सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समाप्य परिनि- रवात् । तस्यापि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाता आसन् । प्रथमे सन्निपाते सुदर्शननगरे कोटिशतम् । द्वितीये सन्निपाते नवतिकोटयः । तृतीये सन्निपाते अशीतिकोटयश्वाऽभवन् क्षीणाश्रवाणां भिक्षूणाम् । तस्य भगवतो सुदर्शनं नाम नगरम् । पिता मुदत्तो नाम राजा माताऽपि मुदत्ता नाम देवी । शरणश्च सर्वकामश्चेति द्वावग्रश्रावको। सागरो नाम उपस्थायकः । रामा च सुरामा चेति द्वे अग्रश्राविके बभूवतुः । बोधिश्चास्य मद्दानीपवृक्षः । उरष्टाशीतिहस्तं शरीरया- सीत् । नवतिवर्षशतसहसमस्यायुर्वभूव । इति भगवतः सुमेधसो व्याकरणलामः ॥ ततश्चाऽपरभागे सुजातो नाम शास्ता समुदपद्यत । स हि भग- वान् सुजातः प्रवर्तितवरधर्मचक्रो वैनेयजनानुग्रहाय प्रामनिगमा- दिषु चचार । धर्मश्च दिशतिस्म । समग्रेषु नगरादिषु एककलकलो वर्ततेस्म बुद्ध आविरासीच इति । बहवो देवाश्च मनुष्याश्च तस्मिन् प्रसन्नाः मार्गफलानि प्रतिलेभिरे । सर्वेषामेव अर्थाय हिताय तच्छा- सनं विश्रुतमभूत् । तदा बोधिसत्वोऽपि महाबलः शत्रुविजयः सार्च- भौमश्वासीत् । स च राजा चक्रवर्ती बुद्धस्योत्पन्नभावं श्रुत्वा होमना- ·... स्तदर्शनार्थमुपसमक्रामत् । भगवान् सुजातस्तस्मै धर्म दिदेश च । स तु धर्मदेशनां श्रुत्वा प्रसन्नः सार्द्ध सप्तमी रनैश्चतुर्मिीपवरैश्च राज्य बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुगणेभ्यः समभ्यर्चयामास । समनं राज्यं दत्वा पुनर्भगवतः सकाशे प्राबाजीत् । सकला अपि नगरवासिनस्तत्र नगरे समुत्पन्नानि महा_णि द्रव्यजातानि गृहीत्वा आरामिककृत्यानि साधयन्तः बुद्धप्रमुखेभ्यः भिक्षुसङ्ग्रेभ्यो महाधैं दानं प्रददुः । सोऽपि भगवांस्त्वमनागते सम्बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । स खलु राजां चक्रवर्ती तच्छ्रुत्वा भृशं प्रसन्नः कुशलेऽपि आसक्तोऽभूत् । स तु भगवान् सुजातः साणि बुद्धकृत्यानि समाप्य परिनिरवात् । तस्यापि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः बभूवुः । प्रथमे सन्निपाते पष्टिसहसाणि । द्वितीये सन्निपाते पञ्चाशत्सहस्राणि । तृतीये सन्नि- पाते चत्वारिंशत्सहस्राणि मिक्षवो भवन्ति स्म । तस्य सुमगलं नाम नगरमासीत् । पिता उग्रो नाम राजा । माता प्रभावती नाम देवी । सुदर्शनश्च देवश्चेति द्वावमश्रावको । नारदो नाम उपस्थायकः । नागा च नागसमाला चेति द्वे अग्रश्राविके । महायेणुवृक्षो बोधिः । शरीर- मस्स उच्चैः पञ्चाशदहस्तम् । आयुस्तस्य भगवतो नवतिवर्षसहस्र- श्वासीत् । इति भगवतः मुजाताद्वयाकरणलाभः ।। ततश्चान्तरमतः अष्टादशानां कल्पानामुपरि एकस्मिन्नेव कल्पे प्रियदर्शी अर्थदर्शी धर्मदर्शी चेति त्रयः सम्बुद्धा बभूवुः । अथ भगवान् प्रियदर्शी सहस्ररश्मिः सकलानि वैनेयजनशतपत्राणि धर्म- प्रमाभिः प्रबोधयन् ग्रामनिगमादिषु विससार । तस्य भगवतः शास- ·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः नमपि चाहुनन्य विश्रुतश्चासांत् । तदा बोधिसत्त्वस्त्रिवेदपारङ्गत काश्यपो नाम मानवोऽभूत् । स तु मानवो भगवत प्रियदर्शिन उत्पन्नभार श्रुत्वा सातप्रीति सहसा भगवन्तमुपसमतामत् । स च भगवास्तस्मै धर्मदेशनचाकापीत् । स तु तस्य धर्मदेशना श्रुत्वा शरणेपु च शालेषु च प्रतिष्ठित । स हि तस्मिन् प्रसन्न फोटिशत सहसधनपरिव्ययान्महासद्धारामश्च कारयामास । स सद्दाराम स भिभु सद्धाय भगवते परिददो । प्रत्यगहाच भगवाम्तमाराम तदनुकम्पायै व्यारच भगवान्त्वमनागते बुद्धो भविष्यसाते । तद्वयाकरण श्रुत्वा प्रहृष्टमना सतत तद्नुरत्तो बभूव । सोऽपि शाम्ता सर्वाणि बुद्ध अत्यानि समाप्य परिनिरयात् । तस्यापि भगवतस्त्रय थावरसन्नि पाता बभूवु । प्रथमे सन्निपाते कोटिशतसहस्राणि द्विताये सनिपाते नवतिकोटय तृताये सन्निपाते अशातिकोटयो भिक्षयो बभूव । तस्य भगवत अनामा नाम नगरी । पिता मुदिन्नो नाम राजा । माता चन्दा नाम देवा । पारितश्च सदशी चेति द्वावमश्रावको बभूवतु । शामितो नाम उपम्धायक । मुनाता च धर्मदिन्ना चेति द्वे अपश्रा विक । तम्य भगवत प्रियगुदुमो घोधेि । शरारमस्य उधेरशाति हस्तम् । तस्यायुर्नवातवर्षशतसहस्रमिति । इति भगवतः प्रियदर्शिनो व्याकरणलाभः ॥ ततश्चाऽपरमागे अर्थदा नाम शाम्ता उदपादि । स च भग वान् अर्थदगो सम्बोधात्पर ताम्तान् देयमनुष्यान् मपरधनान्मोच यिनुकामम्तर तत्र सपरिवारो विचचार । तेऽपि जना मगवन्तमर्थ दार्शन समात्य ताम्मन् मसना समभिवन्दिरे । भगवान् अर्थदर्शी ·KARRARIAARA तेभ्यश्चतुःसत्यानि प्राकाशयत् । केचिन्मार्गफलादिषु च केचिच्छर- गेषु च शीलेषु च प्रदधुः । तस्य भगवतः अर्थदर्शिनः शासन सुवि- स्तीर्णमासीत् । तदा बोधिसत्त्वो महर्द्धिको महानुभावः सुसीमो नाम तापसोभूत् । स तु भगवतः अर्थदर्शिनः उत्पन्नमावं समाकर्ण्य प्रहृष्टो देवलोकान्मदारकुसुममयं छत्रमाहृत्य भगवन्तं दर्शनार्थमुपसमक्रामत् । स तेन कुसुमछत्रेण भगवन्तमर्थदर्शिनं समभ्यर्चयामास । सोऽपि भगवांस्त्वमनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरच्च स च समुदीरितमेत- द्वयाकरणं समाकर्ण्य तुतोष । सोऽपि भगवान् सर्वाणि बुद्धकृत्यानि निष्ठाप्य परिनिरवात् । तस्याऽपि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः बभूवुः । प्रथमे सन्निपाते अष्टनवतिशतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते अष्टाशीतिशतसहस्राणि तृतीये सन्निपाते अष्टाशीतिशतसहस्राणि च भिक्षयो बभूवुः । तस्याऽपि भगवतः शोभित नाम नगरम् । पिता सागरो नाम राजा । माता सुदर्शना नाम देवी । शन्तश्च उपशन्त- श्चति द्वावग्रश्रावको । अभयो नाम उपस्थायकः । धर्मा च मुधा चेति द्वे अग्रश्राविके । चम्पकद्रुमो बोधिः । शरीरमस्य उच्चैरशीतिह- स्तम् । शरीरप्रभा समन्ततो योजनप्रमाणं स्थानं सर्वदा स्फोरयि- त्वाऽतिष्ठत् । तस्यायुर्वर्पशतसहस्रमिति । , इति भगवतः अर्थदर्शिनो व्याकरणलाभः ।। ततश्चानत्तरं धर्मदर्शी नाम सम्बुद्धः समुत्पेदे । स शास्ता धर्म- दर्शी धर्मचक्र प्रवर्त्य सकलजनानामनुग्रहं कुर्वन् अामनिगमादिपु विचचार । दिदेश धर्म स समग्रत्त्वानुकम्पी । अन्ये शरणेषु च शीलेषु च प्रतितस्थुः अपरे मार्गफलादींश्चावबुत्रुधिरे । शासनमस्य ·सद्धर्ममकरन्दः [अध्यायः वाहुजन्यं मुविस्तीर्णश्चासीत् । तदा बोधिसत्त्व शको देवानामि- न्द्रोऽभूत् । स शतक्रतुर्भगवते सुगन्धै पुप्पैस्तूर्येश्च समभ्यर्चयामास । सोऽपि भगवास्त्वमनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरतिस्मास शतक्रतु समुदीरितमेतद्व्याकरण समाकर्ण्य प्रसन्नमना कुशलफर्मणि प्रोत्साहित पर मरणात्सुरलोक एवोत्पन्न स भगवान् सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समाप्य परिनिरवात् । तस्याऽपि भगवतस्त्रय श्रावकसन्निपाता बभूवु । प्रथमे सन्निपाते शतकोटि । द्वितीये सन्निपाते सप्ततिकोटि । तृतीये सन्निपाते अशीतिकोटिभिक्षयो बभूवु । तस्याऽपि भगवत शरण नाम नगरम् । पिता शरणो नाम राजा । माता सुनन्दा नाम देवी । पद्मश्च पुष्यदेवश्चेति द्वावग्रश्रावको । सुनेत्रो नाम उपस्थायक । क्षेमा च सर्वनामा चेति द्वे अग्रश्राविके । तस्य बोधिम्बिजालद्रुम शरीरमस्य उच्चैरशीतिहस्तम् । तस्यायुर्वर्षशतसहस्रमिति । इति भगवतो धर्मदर्शिनो व्याकरणलाभः ॥ ततश्चाऽपरभागे अत चतुर्नवतिकल्पानामुपरि एकस्मिन्नेव कल्पे एक एव सिद्धार्थो नाम सम्बुद्ध उदपादि । स भगवान् सिद्धार्थ प्रवर्तितवरधर्मचक्रो मोहान्धकार ध्वसयित्वा समग्रान् जनान् धर्म दिष्ट्वा भवबन्धनान्मोचयन् ग्रामनिगमादिषु विससार । तस्मिन् काले बह्यो देवमनुप्या ससारदु खाद्यपगता । तस्य शासन विस्तारिक बाहुजन्यश्चासीत् । तदा बोधिसत्त्व उग्रतेजा अभिज्ञाबलसयुक्तो मङ्गलो नाम तापसोऽभूत् । स तापसो भगवानुत्पन्न इति श्रुत्वा प्रहृष्टहृदयस्तस्य भगवतो दर्शनाय समुपागमत् । स हि महाजम्बू- फलैर्भगवन्त सिद्धार्थ समभ्यर्चयामास । स शास्ता तत्फल परिभुज्य recipes ·त्वमनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरच्च । स खलु एतद्ध्याकरणं समा- कर्ण्य अभिप्रसन्नः कुशलेषु कर्मसु निरन्तरं व्यावृतोऽभूत् । सोऽपि- भगवान् सर्वाणि बुद्धकृत्यानि निष्ठाप्य परिनिरवात् । तस्याऽपि भग- वतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः बभूवुः । प्रथमे सन्निपाते कोटिशतसहस्राणि द्वितीये सन्निपाते नवतिकोटयः । तृतीये सन्निपाते अशीतिकाटेयश्च भिक्षव आसन् । सम्बुद्धस्य वेभारं नाम नगरम् । पिता जयसेनो नाम राजा । माता सुस्पर्शा नाम देवी । सम्बलश्च सुमित्रश्चेति द्वाव- श्रावको । रेवतो नाम उपस्थायकः शीपली च सुरामा चेति द्वे अ. प्रश्राविके । तस्य बोधिः कर्णिकारद्रुमः । शरीरमस्य उच्चैः पष्टिहस्तं चासीत् । तस्यायुर्वर्षशतसहस्रं बभूव । इति भगवतः सिद्धार्थाद्वयाकरणलाभः ।। ततश्चानन्तरमतः द्विनवति कल्पानामुपरि एकस्मिन्नेव कल्पे तिप्यः पुष्यश्चेति द्वौ सम्बुद्धौं बभूवतुः । तयोर्भगवांस्तिष्यः परमाभिसम्बुद्धो लोकानुकम्पाथै तत्र आमनिगमादिपु संचरन् धर्मदेशनाञ्चकार । केचित् तद्धर्मदेशनां श्रुत्वा मार्गफलादिषु च केचिंच्छरणेषु च शीलेषु च प्रतिष्ठामापुः । तस्य भगवतः सुविशुद्धशासनं समन्ता- प्रस्तृतं बाहुजन्यच्चासीत् । तदा बोधिसत्त्वो महाभोगो महायशाः सुजातो नाम क्षत्रियो भूत्वा ऋषिः प्रवज्यया प्राबाजीत् । पुनर्महर्द्धिञ्चामोत् । स च ऋषि- बुद्ध उत्पन्न इति श्रुत्वा प्रमुदितो दिव्यानि मन्दारपद्मपारिजातानि कुसुमानि चादायाऽगमत् । तैः पुप्पैश्चतुःपर्यन्मध्ये गच्छन्तं सम्बुद्धं समम्यर्चयामास । तानि कुसुमानि अन्तरिक्ष वितानमिवासन् । सोऽपि ·४२ सद्धर्ममकरन्द । [ अध्याय: शास्ता त्वमनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । स तु मपि समु. दीरितमेतद्वयाकरण समाक्र्ण्य भृश तुतोष । स भगवान् सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समाप्य परिनिरवात् । तस्याऽपि भगवतस्त्रय श्रावक सनिपाता बभूवु । प्रथमे सन्निपाते शतकोटि । द्वितीये सन्निपाते नवतिकोटि । तृतीये सन्निपाते अशीतिकोटिभिक्षयो बभूवु । तम्य भगवत क्षेमा नाम नगरी । पिता जयसन्धो नाम क्षत्रिय । माता पद्मा नाम देवी । ब्रह्मदेवश्च उदयश्चेति द्वावग्रश्रावको । सम्भवो नाम उपस्थायक । पुप्या च सुदत्ता चेति द्वे अग्रश्राविके । बोधिस्तस्याऽ शनतरु शरीरमस्य पष्टिहस्तम् । तस्यायुर्वर्षशतसहस्रमासीत् । इति भगवतः तिप्याद्वयाकरणलाभः ।। ततश्चाऽपरभागे पुप्यो नाम शास्ता उंदपादिष्ट । सोऽपि शास्ता प्रवर्तितवरधर्मचक्र क्रमेण ग्रामनिगमादिषु विचरन् सर्वसत्त्वाना हिताय सुखाय धर्ममदिशत् । केचिन्मार्गफलादिषु च केचिच्छर णेषु च शीलेषु च प्रतिष्ठामापु । सर्वे जनास्तन्निम्नास्तत्प्रवणास्त माग्भारा विहरन्तिस्म । शासन तस्य विश्रुत प्रकाशित चाभूत् । तदा बोधिसत्त्वो जितश्रेणीको विजितावी नाम राजा अभूत् । स च शास्तुरुत्पन्नभाव श्रुत्वा प्रसन्नमनास्त भगवन्त दर्शनाय उपसमका मत् । स भगवास्तस्मै धर्ममदिशच्च । स तु भगवत पुप्यस्य धर्मदेशना श्रुत्वा प्रसन्न राज्य त्यक्त्वा शास्तु सकारो प्रावाजीत्। त्रीणि च पिटकानि समुदग्रहीत् । स हि महाननेभ्यो धर्मश्च दिश तिस्म । शीलपारमीश्चापूरि । स भगवान् पुष्यस्त्वमनागते बुद्धो भवि प्यसीति व्यादरत् । स तु समुदीरितमेतद्वयाकरण समाकर्ण्य प्रहृष्ट ·wwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwws सर्ममकरन्दः । पंचमः] हृदयः कुशलकर्मणि प्रोत्सेहे । भगवान् पुप्यः सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समाप्य परिनिरवात् । तस्यापि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः बभूवुः प्रथमे सन्निपाते पष्टिशतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते पञ्चाशच्छत- सहस्राणि । तृतीये सन्निपाते द्वात्रिंशत् शतसहस्राणि भिक्षवः अभूवन् । तस्याऽपि भगवतः काशी नाम नगरी । पिता जयसेनो नाम राजा । माता श्रीमती नाम देवी । सुरक्षितश्च धर्मसेनश्चेति द्वावग्रश्रावको । सभियो नाम उपस्थायकः । चाला उपचाला चेति द्वे अग्रश्राविके। आमलकद्रुमस्तस्य बोधिः । शरीरमस्य उच्चैरष्टपञ्चाशदहस्तम् । तस्या- युर्वर्षशतसहस्रमिति । इति भगवतः पुप्याव्याकरणलाभः ।। ततश्चाऽपरभागे अतो नवतिकल्पे विदर्शी नाम सम्बुद्धः प्रादुरा- सीत् । स मगवाँसोफे मोहर्तमः विध्माय वैनेयजनांश्चतुःसत्यान्यव- योधयतिस्म । तस्य भगवतः शासनं प्रकाशितं बाहुजन्यञ्चासीत् । तदा बोधिसत्त्वो महर्द्धिमहानुभावः अतुलो नाम नागराजोऽभूत् । स हि भगवतः प्रादुर्भावं श्रुत्वा समधिकं तुतोप । अध्यगमच्च भगवन्तं दर्शनार्थम् । स भगवांस्तस्मै धम्मै कथयतिस्म । तच्छ्रुत्वा प्रसन्नमनाः सप्तरत्नाबद्धं स्वर्णमयं पीठं तस्मै भगवते समभ्यर्चयामास । स भग- वांस्त्वम नागते बुद्धोभविष्यसीति व्याहरत् । स च तद्व्याकरण समा- कर्ण्य अभिप्रसन्नः यावज्जीव कुशलकर्मण्येव अभिरतः । स भगवान् विदर्शी यावदायुः सर्वाणि बुद्धकृत्यानि विधाय परिसमाप्य परिनि- रवात् । तस्याऽपि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाता बभूवुः । प्रथमे सन्निपाते अष्टपष्टिशतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते एकरातसहस्रम् ।

·secrescrURNARRA सद्धर्ममकरन्द । [अध्यायः तृतीये सन्निपाते अशीतिसहस्राणि भिक्षवो बभूवु । तस्याऽपि भगवतो बन्धुमती नाम नगरी । पिता वन्धुमान्नाम राजा । माता बन्धुमती नाम देवी । खण्डश्च तिप्यश्चेति द्वावग्रश्रावको । अशोको नाम उपस्थायक । चन्द्रा च चन्द्रामित्रा चेति द्वे अग्रश्राविके। पाटरी द्रुमस्तस्य बोधि । उच्चरशातिहस्तम् अस्य शरीरम् । शरीरममा चास्य सर्वदा सप्तयोजनानि स्फुरन्तो तस्थौ । तम्यागुवाण्यशीति- सहस्रमिति । इति भगवतो विदर्शिनो व्याकरणलाभः भः। ततश्चानन्तरमत एकत्रिशत्कल्पे शिखी विश्वभूश्चेति द्वौ सम्बुद्धो प्रादुरासतु । अथ भगवान् शिखी सम्बोधिसमधिगतस्तत्र तत्र प्राम- निगमादिपु विचरन् बहून् देवमनुष्यान् सर्वबन्धनाट्यमोचयत् । तस्मिन् शासने बहवो देवमनुप्या प्रसन्ना दानादानि वहूनि कुशलफाणि नितरा सञ्चिन्वन्तो बभूवु । तदा बोधिसत्त्व अरिन्दमो नाम राजा ऽभूत् । स च बुद्धस्योत्पन्नभाव श्रुत्वा प्रसन्नचित्तस्त भगवन्त दर्शनार्थ समुपाययो । तदर्शनेनैव प्रमुदितश्चासीत् । भगवानपि तस्मै धर्म मदिशञ्च । तच्छ्रुत्वा प्रसन्नो भगवन्त भोजनाय निमन्त्रयामास । अध्य- वासयत् भगवान्तान्निमन्त्रण तूष्णोम्भावेन । स च परेयु स भिक्षुसाच भगवन्त महाप॑श्चीवर समं प्रणातेन भोजनेन च समभ्यर्चयामाम । समाप्यच्च सप्तरतैविभूषित हास्तरनम् । पश्चात्त्यमाणीकृत्य अनुरूपाणि भाण्डानि च ददौ । सोऽपि भगवास्त्वमनागते बुद्धो भविष्यसीति व्याहरञ्च । स तु समुदीरितमेतद्व्याकरण साये सम्प्रहृष्ट अत्यर्थ कुशलेषु कर्ममु अभिरतवान् । सोऽपि भगवान् ·wwwwwww AWWALYVYYYYYYY पंचमः] सद्धर्ममकरन्दः 'साणि बुद्धकृत्यानि निष्ठाप्य परिनिरवात् । तस्याऽपि भगवतस्त्रयः श्रावकसन्निपाताः अभूवन् । प्रथमे सन्निपाते शतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते अशीतिसहस्राणि । तृतीये सन्निपाते सप्ततिसहस्राणि भिक्षवो बभूवुः । तस्याऽपि अरुणवती नाम नगरी । पिता अरुणो नाम भूपतिः । माता प्रभावती नाम देवी । अभिभूश्च सम्भवश्चेति द्वाव- ग्रश्रावको । क्षेमकरो नाम उपस्थायकः । मखिला च पद्माचेति द्वे- अग्रश्राविके । तस्य बोधिः पुण्डरीकद्रुमः । उचैः सप्ततिहस्तमस्य शरीरम् । तस्य शरीरप्रभा योजनत्रयं स्फुरन्ती तस्थौ । तस्यायुर्वर्षा- णां सप्तत्रिंशत्सहस्रमिति । इति भगवतः शिखाकरणलाभः ॥ . MASKINMABARA ततश्चाऽपरभागे विश्वमूर्नाम शास्ता लोके प्रादुरासीत् । स च भगवान् विश्वभूः प्रवर्तितवधर्मचक्रः सर्व्वसत्त्वेप्चनुकम्पी समन्ततो ग्रामनिगमादिषु बहून् जनान् देवब्रह्मादींश्च भवबन्धनान्मोचयन् धर्मञ्च दिशन् विससार । तस्य भगवतः शासनं सर्वत्र प्रकाशितं विस्तीर्ण मूलग्रहणञ्चाभूत् । बहवो देवाश्च मनुष्याश्च तस्मिन् प्रसाद जनयामामुः । तदा बोधिसत्त्वः प्रियदर्शनः सुदर्शनो नाम नरपति- रासीत् । स नृपतिवरो भगवतो विश्वभुवः उत्पन्नमांवे समाकर्ण्य तद्दर्शनार्थ महत्या प्रोत्या समुपाययौ । स भगवांस्तस्मै नृपाय धर्म- ञ्चादिशत् । स तु तच्छ्रुत्वा अतीव प्रासीदत् । न्यमंन्त्रयच्च सभिक्षु- सङ्घ भगवन्तं भोजनार्थम् अध्यवासयच्च भगवांस्तूप्णीम्भावेन तस्या- राधनम् । स परेयुः प्रसन्नेन मनसा बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुगणेभ्यो महाघ सचीवरं महादानं समभ्यर्चयामास । प्रावाजीच्च तस्य भगवतः ARRARAAARRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRAAARRRRRRRAIOA ·UNAVAJALRAN ४६ सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः सकाशे । सोऽपि आचारसम्पन्नो गुणवान् भगवति चित्तीकारवहुल प्रीतिमान् प्रवजितोऽभूत् । स हि भगवास्त्वमनागते सम्बुद्धो भवि प्यसीति व्याहरत् । स च समुदीरितमेतद्याकरण समाफर्ण्य तुतोष । स भगवान् सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समाप्य परिनिरवात् । तस्याऽपि भगवतस्त्रय श्रावकसन्निपाता बभूवु । प्रथमे सन्निपाते अशीति शतसहस्राणि । द्वितीये सन्निपाते सप्ततिशतसहस्राणि । तृतीये सन्निपाते पटिशतसहस्राणि भिक्षवो बभूवु । तस्यापि भगवतो अनोपम नाम नगरम् । पिता सुप्रतीतो नाम राजा । माता यशस्वती नाम देवी । शोनश्च उत्तरश्चेति द्वावग्रश्रावको । उपशन्तो नाम उपस्था यक । दामा च समाला चेति द्वे अग्रश्राविके । तस्य बोधि शालद्रुम । उच्चै पष्टिहम्त तस्य शरीरम् । पष्टिवर्षसहस्रञ्चास्य आयुरिति । इति भगवतो विश्वभुवो व्याकग्णलाभः ॥ ततश्चानन्तरमस्मिन्नेव भद्रकल्पे *ककुत्स्यन्द कनकागम काश्यपो गौतमश्चेति चत्वार सम्बुद्धा समुत्पेदिरे । अथ भगवान् ककुत्स्यन्द समधिगतसम्बोधि सकलेपु देवमनुष्येपु अनुकम्पी तेपामर्थाय हिताय तत्र तत्र विचरन् धर्ममदिशत् । तस्य धर्मदेशना श्रुत्वा बहव प्राणिनो भवपन्धनानि छित्वा विमुक्तिमुख प्रतिलेभिरे । तम्य भगवत मुविशुद्ध शासन सर्वत्र विस्तीर्णमासीत् । तदा योधिसत्त्व क्षेमो नाम राना भूत्वा बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुगणेभ्य सपानचीवर महादानश्च अञ्जनानि च भैषज्यानि च प्रददौ । स वास्तस्मै धर्ममदिशत् । स तु प्रन्नसस्तत्समापे प्रावाजीच । सोऽपि भगवास्त्व ककुच्छ द' इति कुत्रचित् ।

·wwwwwwwxsywwwwwwwwwwwwwwsussesses पंचमः] सद्धर्ममकरन्दः । मनागते सम्बुद्धभावं प्राप्स्यसीति व्याहरत् । प्रासीदच्च तद्व्या- करणं समाकर्ण्य । स हि भगवान् ककुत्स्यन्दः सर्वाणिबुद्धकृत्यानि समाप्य परिनिर्वाणमगमत् । तस्याऽपि भगवतः एक एव श्रावक- सन्निपात आसीत् । तस्मिन् सन्निपाते चत्वारिंशत् शतसहस्राणि मिक्षवः बभूवुः । तस्य भगवतः क्षेमं नाम नगरम् । पिता अग्निदत्तो नाम ब्राह्मणः । माता विशाखा नाम ब्राह्मणी । विधुरश्च सञ्जीवश्चेति द्वावग्रश्रावकौ । बुद्धिजो नाम उपस्थायकः । श्यामा च चम्पका चेति द्वे अग्रश्राविके । तस्य बोधिः शिरीषद्रुमः । शरीरमस्य उचै- श्चत्वारिंशद्हस्तंम् । आयुस्तस्य चत्वारिंशद्वर्षसहस्रामिति । इति भगवतः ककुत्स्यन्दाद्वयाकरणलाभः । । ततश्चाऽपरभागे कनकासमो * नाम शास्ता लोके उदपादिष्ट । स भगवान् कनकागमः प्रर्तितवरधर्मचक्रः क्रमेण सत्त्वानुग्रहार्थ 'ग्रामनिगमादिषु सञ्चरन धर्माम्बुधरविसरैः क्लेशरग्निसन्तप्तान महा- जनान् शीतलीकुर्वन् अमृतभेरिमुन्नादयंश्च विससार । तस्य भग- वतः शासने बहवो देवमनुष्याः प्रसन्नाः बभूवुः । केचिन्मार्गफलाधि- गमेन च केचिच्छरणशीलप्रदानेन च सार्थीकलाः । तच्छासन सर्वत्र विस्तीर्ण बाहुजन्यञ्चासीत् । तदा बोधिसत्त्वः पर्वतो नाम राजाऽभूत् । स नृपतिवरो भगवतः कनकागमस्य प्रादुर्भावं श्रुत्वा प्रमुदितमना अमात्यवृन्दपरिवृतो भगवन्तं कनकागमं दर्शनार्थ समुपाययौ । तस्मै नृपतये भगवान् धर्ममदिशत् । स तच्छ्रुत्वा प्रसन्नो भगवन्त सभिक्षुसङ्घ भोजनाय निमन्तयामास । अध्यवासयच्च * 'कनकमुनि' रिति कुलचित् ·सद्धर्ममकरन्द [अध्यायः ~~ भगवास्तूम्भावेन तन्निमन्त्रणम् । स परेशुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुग णेभ्यो महा दानच पत्रोर्ण चीनपट्ट कौशेय कम्बल क्षौमाणि च स्वर्णपट्टञ्च समर्पयामास । प्राताजीच्च पश्चाच्छास्तु सफाशे । सोऽपि भगवास्त्वमनागते सम्बुद्धो भविष्यसीति व्याहरत् । स च तेनसम्बुद्धेनोदीरितमेतद्व्याकरण समाकर्ण्य भृश तुष्टिं प्रापत् । भगवान् कनकागम सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समाप्य परिनिरवात् तस्याऽपि भगवत एक एव श्रावकसन्निपातो बभूव । तस्मिन् सन्निपाते त्रिंशत् सहस्राणि भिक्षय अभवन् । तम्य 'भगवत शोमा वती नाम नगरी । पिता यज्ञदत्तो नाम ब्राह्मण । माता उत्तरा नाम ब्राह्मणी । भीर्यशश्च उत्तरश्चेति द्वावग्रश्रावको । स्वस्तिजो नाम उप स्थायक । समुद्रा च उत्तरा चेति द्वेअग्रश्राविके । बोधिस्तस्य उदु म्बरद्रुम । उच्चैस्तस्य शरीर त्रिंशद्हस्तम् । आयुस्त्रिंशद्वर्षसहस्रमिति। इति भवगतः कनकागमादर करणलाभः ।। ततश्चाऽपरभागे काश्यपो नाम सम्बुद्धो रोके प्रादुरासीत् । स भगवान् समधिगतसम्बोधिरानुपूर्येण सक्रान् देवमनुष्यान् भवत्र न्धनात् परिमोचयन् सत्त्वेप्वऽनुदय प्रतीत्य 'चतु सत्यप्रतिमण्डित परमसूक्ष्म धर्मश्चाभ्ययादीत् । ता धर्मदेशना समाये वहयो देवमनुष्या शरणेषु च शीलेषु च प्रतिष्ठामापु । केचिन्मार्गफ्राधि गमश्च विदधु । तस्य शासन विश्रुत बाहुजन्यच्चासीत् । तदा बोधि सत्त्वस्त्रिवेदपारगतो भूमौ चान्तरीक्षे च सम विश्रुतो घटीफारस्य नाम कुम्भकारस्यापि प्रियमुहृज्ज्योतिपालो नाम मानवोऽभूत् । स तु मानयो भगवत काश्यपस्यउत्पनभाव श्रुत्वा त भगवन्त दर्शनार्थ तेन सहायेन घटीकारेण समम् उपसमक्रामत् । स भगवान्तस्मै ·WWWWWWWWWWWWWWWW पंचमः] सद्धर्ममकरन्दः । ४९ समित्राय धर्ममदिशच्च । स मानवः प्रसन्नस्तस्य सकाशे प्रावाजीत्। स च वीर्यवांस्त्रीणि पिटकानि चोहाह्य आचारसम्पदया बुद्धाशा- सनं शोभयामास । सोऽपि भगवांस्त्वमनागते सम्बुद्धभावमाप्स्यसीति व्याहरत् । स तु तद्वयाकरणं समाकर्ण्य भृशं प्रामोदिष्ट । स भग- वान् सर्वाणि बुद्धकृत्यानि समाप्यं परिनिरवात् । तस्याऽपि भग- वतः एक एव श्रावकसन्निपातः । तस्मिन्नेव सन्निपाते विंशत्सहस्राणि भिक्षवो बभूवुः । तस्याऽपि भगवतो वारणसी नाम नगरी । पिता ब्रह्मदत्तो नाम द्विजवरः । माता धनवती नाम ब्राह्मणी । तिप्यश्च भारद्वाजश्चेति द्वावग्रश्रावको । सर्वमित्रो नाम उपस्थायकः अनुला च उरुवेला चेति द्वे अग्रश्राविके । तस्य बोधियग्रोधवृक्षः । शरीरमस्य उच्चैर्विशद्हस्तम् । आयुर्विशतिवर्षसहस्रमिति । इति भगवतः काश्यपाद्व्याकरणलामः ॥ एवमस्माकं बोधिसत्त्वो दीपकरादीनां चतुर्विशत्याः संबुद्धान सकाशे प्रतिलब्धव्याकरणो मनुष्यत्वम् लिङ्गसम्पत्तिः हेतुः शास्तुः संदर्शनम् , प्रवज्या, गुणसम्पदा, अधिकारः, छन्दता चेति एभिरष्ट- भिर्धम्मैः समन्वागतो भूत्वा कल्पशतसहस्राधिकानि चत्वारि अस- सोयानि दशपारमयो दश उपपारमयो दशपरमार्थपारमयश्चेति समलिंशत् पारमीः परिपूरयन् पारीणां मस्तकं प्रापञ्च । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृती सद्धर्ममकरन्दे चतुर्विशत्या बुद्धानां सकाशे व्याकरणलाभपरिदीपनो नाम पञ्चमोऽध्यायः । ARRRRRS RAANIAAAAARIWAN ·अथ पष्ठोऽध्यायः। तत स सलु बेोधिसत्त्व पूरितपारमीको लब्धयाकरणो निष्ठित- सर्वबुद्धकारकधर्मम्तस्माच्च्योतित्वा तुपितदेवलोके महानुभाव : सन्तुपितो नाम देवपुत्रो भूत्वा समुदपद्यत । यदा बोधिसत्त्व तुषित भवने निप्पन्न तदा बुद्धकोलाहलो नाम एक कोलाहलचोदपा + 'श्वेतकतु ' रिति कुत्रचित् । जगति ह्यास्मिन् कपकोलाहलो युद्धकोलाहलचस्वत्तिकोलाहलश्चेति तय ६ कोलाहला गमुत्पद्यन्ते । तत्र अतो वपशतसहस्रस्यातिक्रमेण कल्पविनाशो भविष्यति अय लोकोपि नरक्ष्यतीति लोकव्यूहा नाम कामावचरभूमी नित्ता देवा मुक्तशिरमो विकीर्णकेशा कन्दनपरवशा हस्तरथून परिमृजन्त लोहितव स्वाणि वसाना विरूपवेशधारिणो मानुष्यपथे विचरन्त एवमारोचयन्ते । मारिपा । अतो वर्षशतसहस्रस्यातिकमेण कल्यविनाशो भविष्यति अयञ्च लोको नक्ष्यति महासमुद्रोपि विशोश्यति । इयञ्च महती पृथिवी उच्छेस्यते । मुमेरुथ पर्चत राज उद्ध्वसिष्यति नक्ष्यति । आब्रह्मलोकालोकविनाशोपि भविष्यतीति । मनी मारिपा ! भावयत । करुणा मारिया ! भावयत । मृदुता मारिषा ! भावयत । उपेक्षा मारिषा ! भावयत मातर मारिया । उपस्थापयत । पितर मारिपा । उपस्थापयत । कुलेषु ज्येष्टापचायिनो मारिषा ! भवतेति अय कल्प कोलाहले नाम ।। अथ रोकपाला नाम देवा अतो मारिपा । वर्षसहस्रस्यातिकमेण सर्वदर्शी सर्ववित् सम्बुद्धो लोक उत्पत्स्यत इति तस तन उद्घोषयमाणा मानुष्यपथे आचरन्ति । अय बुद्धकोलाहलो नाम । तथापि सकपाला नाम देवा अतो मारिपा 1 वर्षशतस्यानिम्मेण सार्वभौमश्वप्रवर्ती राजा भविष्यतीति उद्घोष यन्तो मानुष्यपथ आचरन्ति । अय चवत्तिोराहलो नाम । इमे तय एव कोलाहला महान्त भवन्ति । तर इम बुद्धकोलाहलशब्द श्रुत्वा सक्ला दश- सहस्रचक्रवारेणु देवा एका सनिपतन्ति । ते सनिपत्य असौ नाम सत्वो बुद्वो भविष्यतीति ज्ञात्वा तमुपसङ्गम्य आयाचन्ते । आयाचमानास्त पूर्वनिमित्तेषु उत्सनेषु एव आयाचन्ते ।। क्वचित् मगल्यकोलहन साढ़े चत्वारोपि कोलाहला दृश्यन्ते ॥ wwwwwwwwwwssexsee ·N wwwwwwwwww अ० ६४ः] सद्धर्ममकरन्दः । दिष्ट । तदापि सर्वे ते एकैकचक्रवाले चातुर्महाराजशकसुयामसन्तु- पितपरनिम्मितवशवर्तिमहाब्रह्मभिः सार्द्धमेकस्मिश्चक्रवाले सन्निपत्य तुपितभवने बोधिसत्त्वस्य सकारामुपगम्य एवं व्यजिज्ञपन् । भवद्- मिर्मारिपाः! दशपारमीः न शक्रसम्पत्तिं न मारसम्पत्तिं न ब्रह्मस- म्पत्तिं च प्रार्थयद्भिः पूरिताः । सर्वजगतामेव भवार्णवोत्तरणार्थ सर्वज्ञता प्रार्थयद्भिः पूरिताः । कालो वो मारिषाः! इदानीं बुद्धमा- वस्य । समयो वो मारिषाः! बुद्धभावस्येतिकृताञ्जलयो याच्यांसम- भिचक्रुः। अथ महासत्त्वो देवानां प्रतिज्ञामदत्त्वैव कालो द्वीपो देशः कुलं मातुरायुःपरिच्छेदश्चेति पञ्च महाविलोकनानि व्यलोकयत् । तानि विलोकयंश्च प्रथममेव कालं व्यलोकयत् । तत्र वर्षशतसहस्रादूर्ध्व वर्द्धि- तायुः कालः कालो नाम न भवति । कथम् ? । तदा हि सत्त्वानां जातिजरामरणानि न प्रकटीभवन्ति । बुद्धानां हि धर्मदेशना त्रिलक्ष- णमुक्ता नाम नाभवत् । तेषान्तु अनित्यं दुःखमनात्मेति कथयतां किन्नामैतत् कथयतीति ते नैव श्रोतव्यं न श्रद्धातव्यं मन्यन्ते । तत- श्वामिसमयो न भविष्यति । तस्मिन्नसति अनिर्याणिकञ्च शासन भवति । तस्मादेप ह्यकालः । वर्षशतादूनायुरपि कालो न भवति । कथम् । तदा सत्त्वाः क्लेशोत्सन्नाः भवन्ति । उत्सन्नक्लेशानां दत्तो- प्यववादस्तत्र स्थान न तिष्ठति । जले राजिल इव क्षिप्रं व्यपगच्छति । तस्मात् सोऽप्यकालः । वर्षशतसहस्रादधो वर्षशतादुपरि आयुः कालो नाम । तदा वर्षशतायुः कालो भवति । अथ महासत्त्वो निर्वतितव्यो ऽयं काल इति कालमद्राक्षीत् । तदनन्तरं द्वीपमवलोकयन् सपरिवारांश्चतुरो द्वीपानवालोकंयत् । समवलोक्य च पूर्व विदेहापरगोयानोत्तरकुर्वादिपु त्रिपु द्वीपेषु स- ANTAI KARTAKARIARRATRAKTASTATAVARATRARAARAAVAT ·HALE सद्धर्ममकरन्द [ अध्यायः । बुद्धा न जायन्ते । एकस्मिन्नेव जम्बूद्वीपे जायन्ते इति द्वीप विलोक्यामास । तथापि जम्बुद्वीपोनाम दशसहस्रयोजनपरिमाण कतरस्मिन् प्रदेशे जायन्त इति प्रदेशमपि व्यलोकयत् । स च *मध्यदेश व्यलोकयत् । अत्र प्रदेशे सम्बुद्धा प्रत्येकबुद्धा अग्रश्रावका अशीतिमहाश्रावकाश्चक्रवर्तिनरश्रेष्ठाश्चान्ये महाशया महोदया महा भाम्या ब्राह्मणक्षत्रियगृहपतिमहासाराश्चोत्पद्यन्ते । ततश्चात्र कपि वस्तु नाम महानगरम् । तत्र मया निर्वतितव्यामिति निश्चिकाय । तदनन्तर कुल व्यलोकयत् । सम्बुद्धा नाम वैश्यकुले वा शूद्र कुले वा न जायन्ते । लोफसम्मते ब्राह्मणकुले वा क्षत्रियकुले वेति द्वयो कुलयोरन्यतरम्मिन्कुले जायन्ते । इदानी क्षत्रियकुल लोकस म्मतम् । तत्राऽह निर्वामि । शुद्धोदनो नाम महाराजो मलिता भविष्यतीति कुलमद्राक्षीत् । ततश्चानन्तर मातरमवालोकयत् । बुद्ध माता नाम रोला धूर्ता मुरामदमत्ता च न भवितव्या । कल्पशतस हस्रश्य पूरितपारमी आनन्मन परिशुद्धा अखण्डपञ्चशीला एव भवि तव्या । इय महामाया नाम देवी एतादृशी । इय मम माता भवि प्यति । अस्या कति आयुरिति । दशाना मासानामुपरि सप्त दिव सा इति समद्राक्षीत् । इत्थमिम पञ्चमहाविलोकन विलोक्य कालो मारिषा | बुद्धभावस्येति तेषा देवाना सङ्ग्रह कुन् प्रतिज्ञा दत्वा यूय गच्छतेति ताश्च देवानुद्योतयामास । अथ स सन्तुषितो नाम देवपुत्रस्तुपितपुरवासिभिर्देवताभि परिवृतस्तुपितपुरवरे * नन्दनो * हिमवद्विध्ययोमध्य यत् प्राग्विनशनादपि । प्रत्यगव प्रयागान मध्यदेश प्रमानित ।। * सर्वेष्वपि देवलोकेषु न दनवन नाम एकमुद्यानमस्त्येव । accerseware ·द्यानं प्रविवेश। तदापि तत्रोद्याने देवा भगवन्! त्यमतश्योतित्वा सुगति गच्छ { भगवन् ! त्वमतश्चतित्वा सुगतिं गच्छेति पूर्वजन्मनि कृत- कुशलकर्मावकाशं संसरन्तः विचरन्तिस्म । एवं स कुशलं संसर- द्भिर्देवैः परिवृतस्तन नन्दनोद्यानं विचरित्वैव ततश्चोतित्वा महामा- यायाः देव्याः गर्ने उत्तराषाढनक्षत्रयोगेन प्रतिसन्धिमणश्चकार । इति बोधिसत्वस्य प्रतिसन्धिग्रहणम् ॥ तस्य प्रतिसन्धिग्रहणस्याविर्भावार्थमिहैव इयमनुपूर्वकथापि व्या- ख्यायते । कथम् ! । तदा किल कपिलवस्तुनाम्नि नगरे आपाढान- क्षत्रक्रीडाया उद्घोषणं वर्ततेस्म । महाजनो महत्या प्रीत्या नक्षत्रक्रीडां करोति । महामायादेव्यपि पूर्णमास्याः पूर्वएव आसप्तदिवसेभ्यो- मालामुगन्धविभूतिसमन्वागता आसीत् । सा तु देवी नक्षत्रक्रीडाम- नुभवन्ती सप्तमेऽहनि प्रत्यूष एव उत्थाय सुपरिशुद्धेन नानामुगन्धप- रिभावितेन उदकेन मानं विदधौ । चत्वारि शतसहस्राणि च कार्पा- पणानि विसृज्य महाघ दानञ्च प्रददौ । सा च देवी मुक्तसर्वाल- कारा परिशुद्धाहतधवलवसना वरं भोजनं परिभुज्य अष्टाङ्गसमन्वाग- तमुपोषितशीलमधितष्ठौ । श्रीविभूतिसमुदयैर्विम्राजितं दिव्यविमानस- दृशं स्वं मन्दिरं प्रविश्य श्रीशयने निपन्ना निद्रामुखमगमत् । सा शयाना ईदृशं खप्नमद्राक्षीत् । लोकपालाञ्चत्वारो देवराजान्तां देवीं शयनेनैव साकमुक्षिप्य हिमालयं नीत्वा पष्टियोजने मनःशिलातले सप्तयोजनस्य महाशालट्ठमस्याऽधः संस्थाप्य एकमन्तमभितष्ठः । अथ तेषां देव्यो दिव्याप्सरसः समागत्य देवी तामनवतप्तसरो नीत्वा मानुप्यगन्धहरणार्थ स्नापयामासुः । दिव्यानि च वस्त्राणि निवासया- मासुः । सुगन्धैर्विलेपनैश्च विलेपयामासुः । दिव्यानि च कुसुमानि NARNATURANT ·सद्धर्ममकरन्द [ अध्यायः पिधु । ततश्चाविदूरे कलधौतमय पर्वतश्चास्ति । तस्या न्तेपि स्वर्णविमानश्चाम्ति । तत्रापि प्राचीनशीर्षक शयनं विधाय देवी शाययामासु । ततश्चाविदूरे अम्त्येक म्वर्णपर्वत । अथ बोधिसत्त्व श्वेतवरवारणो भूत्वा तत्राद्रावचारीत् । पुनस्ततोऽवरह्य रजतपर्वतमधिरुरोह । उत्तरस्या दिश समागत्य रजतदामसदृशेन हस्तिकरेण धवलशतपत्र गृहीत्वा कुञ्चनादञ्चानदत् । स पश्चाद्धेम- विमान प्रविश्य मातु शयनमपि त्रिचार प्रदक्षिणीकृत्य वामेतर पाच प्रदलय्य गर्भकोश प्रविष्ट एवाभूत् । परेझु प्रबुद्धा महिषी तत् स्वप्न राज्ञे न्यवेदयत् । राजा शुद्धो- दनोपि दिशा प्रतीताश्चतु पष्टिब्राह्मणान् निमन्त्रयामास । स राजा लाजपञ्चमै मुविशुद्धमङ्गलसत्कारै सजिताया भूमौ महार्याणि चास नानि रचयामास । ततस्तेभ्य समागत्य तत्र निषण्णेभ्यो द्विजातिभ्य सर्पिमधुशर्कराभिसस्कृतेन वरपायसेन स्वर्णरजतपाती परिपूर्य्य तादृ- भिरेव स्वर्णरजतपातीमि प्रतिच्छाद्य समभ्यार्चयत् । तथा चान्यै- राहतवस्त्रै कपिलगोदानादिभिस्तान् सन्तर्पयामास । अथ राजा तेभ्यो द्विजातिभ्य सर्वे कामै सन्तर्पितेभ्यस्तत् स्वममावेदयतेम्म । पप्रच्छ च तान् द्विजवरान् किं नो भविष्यतीति । ते एव स्वामफल- मनुवन् । मा चिन्तयो महानृपवर । देव्याम्ते महाराज कुक्षौ गर्भ प्रतिष्ठित । स च पुरुषगर्भ एव । न स्त्रीगर्भ ! पुत्रस्ते महाराज | भविष्यति । स यदि गृहमधिवत्स्यति । राजा भविप्यति सार्वभौम- श्चक्रवर्ती । स चेद्गृहान्निष्क्रम्य प्रव्रजिष्यति । सम्बुद्धो भविष्यति रोके विवर्चच्छद इति । तच्छुत्वा राजा भृग तुष्टिं प्राप । बोधि सत्त्वस्यापि मातृगर्ने प्रतिसन्धिग्रहणक्षण एव सकलापि दशसाहस्री- ·मद्धर्ममकरन्दः । लोकभानुः एकप्रहारेज माफपत । संग्राफम्पत । पूर्वोक्तानि च साविगत पूनिमिधानि मायभाः। दामु चकवालमहसपु बाल- आनाको यभव। इति श्रीमालम्फन्धापयिरम्य एनी मरम्भमफरन्द पोधिसत्यस्य मनिमन्धिप्रदपरिदीपना नाम । पष्टाध्यायः॥

·RECENTRASAVARive सद्धर्ममकरन्द । [अध्यायः काययोराति जहतु । तेषा स्वर्णजालेन सहिताना ब्रह्मणा हस्ताच- त्वारो देवराजा सुखम्पर्शेन अजिनप्रवेण्या च तेपा हस्तेभ्यो मनुप्या दुकूलचुम्बटकेन च प्रतिजगृहु । स बोधिसत्त्वो मनुष्याणा हस्ततो मुक्त्वा पृथिव्या सुप्रतिष्ठाय प्राची दिश विलोफयामास । नैकसहस्रचक्रवाला एकाङ्गणश्चाभवत् । तत्रस्था सर्वे देवमनुष्या गन्धमालादिभि समभ्यर्चयमाना एवमूचुश्च । पुरषोत्तमा । इह युप्माभि सदृश अपर सत्त्वो नाम नैवास्ति । कोऽत्र श्रेष्ठतरो वा उत्कृष्टतरो वा युप्मत् । एवमपि स तु चतस्रो दिशश्च चतस्रोऽनुदि शश्च अधश्चोऽपरीति दश दिशो विलोक्य आत्मना तु सदृश कमपि न विलोकयामास । ततश्चानन्तर स महासत्त्व इयमुत्तरा नाम दिशेति मत्वा तत्रापि सप्तपदव्यतिहारेण जगाम । तदा महा- ब्रह्मा श्वेतच्छन दधौ सुयामो नाम देवश्चामरश्च अन्ये देवा शेष- राजभाण्डानि च गृहीत्वा महासत्त्वमनुजग्मु । तत्र सप्तमे पदे स्थित अग्रोस्म्यह रोकानाम् । श्रेष्ठोस्म्यह लोकानाम् । ज्येष्ठोस्म्यह लोकानाम् इयमन्तिमा जाति । नास्ति ममेदानी पुनर्भव इति अभीतनाद ननाद । बोधिसत्त्वो हि महौषधपण्डितकाले विश्व न्तरराजकाले अस्मिंश्चात्मभावे इति त्रिप्वेवात्मभावेषु मातृगर्भा निष्क्रामन्नेव वाच समभ्युदैरयञ्च । यदा बोधिसत्त्वो मातृगर्भान्नि रक्रामत् तदेव यशोधरा च देवी छन्नश्च अमात्य कालुदायी च सचिव कन्यकश्च वाजिराज अश्वत्थश्च दुमपति चत्वारश्च निधय इति इमेऽपि सहजाता बभूवु । अथ उभयनगरयासिनो बोधिसत्त्वमादाय कपिलवस्तुपुरमेवा- जम्मु । तदिन एव राज्ञ शुद्धोदनस्य पुत्र सञ्जात । अय कुमार सम्बुद्धभावमाप्यतीति त्रयस्त्रिंशद्देवरोफे मुरनिकरा प्रहृष्टमनसो ·ससमः] सद्धर्ममकरन्दः । दिव्यशाटकानि शीर्षोपरि भ्रमयन्तः चिक्रीडः । तस्मिन्नेवाऽहनि राज्ञः शुद्धोदनस्य कुलोपगः अष्टसमापत्तिलाभी * कालदेवलो नाम तपखी कृतभोजनकृत्यो दिवा विहाराध त्रयस्त्रिंशद्देवलोकं गत्वा व्यहरत् । ददर्श च स तत्र क्रीडस्ता देवताः । पप्रच्छ च स ता देवताः यूयं कस्मादेवं हृष्टमनसः क्रीडतेति । मबमप्येतत् कथयतेति । ता देवता एवमूचुः । मारिष! राज्ञः शुद्धोदनस्य पुत्रो जातः । स बोधिद्रुममूले निपद्य सम्बुद्धो भूत्वा धर्मचक्र प्रवर्तयिष्यते । वयम- स्यानन्तां बुद्धश्रियं द्रष्टुं धर्मश्च श्रोतुं लप्स्यामह इति । वयमिदा- नीमनेनैव कारणेन तुष्यामः क्रीडामः । स च ताफ्सस्तेषां वचः श्रुत्वा सत्वरमेव देवलोकादवरुह्य राज्ञः शुद्धोदनस्य सुरभवनसंकाशं मन्दिरं प्रविवेश । न्यपीदच्चाहते महार्यासने । पप्रच्छ चैवं राजानं शुद्धोदनम् । जातः किल महाराज! तव पुत्रवर इति । एवं तप- स्विन् ! इति । महानृप! अहमिच्छामि द्रष्टुं तं पुत्रवरमित्याहस्म । अथ राजा पुत्रवरं सालङ्कारविभूषितमकारयत् । अभ्याहरञ्च तापसं वन्दयितुम् । ततश्च तस्यबोधिसत्त्वस्य द्वायत्री परिवर्त्य तापसस्य जटासु मतिष्ठापयामासतुः । कथमेवंभूतम् तस्मिन् ह्यात्मभावे बोधिसत्त्वेन वन्दितव्यः कोऽन्योऽस्ति । नास्त्यव । यदि हि स राजा अजानन्नेव वोधितत्त्वस्य शीर्प तापसस्य पादान्तिके प्रास्थापयियत् । सप्तधाऽप्यस्य वराङ्गं चाफलिप्यत् । अथ तापसो न ममात्मा नघुमर्हतीति सहसा आसनादुत्थाय बोधिसत्वस्य पुरः कृता- अलिस्तस्थौ । राजाऽपि शुद्धोदनम्तञ्चाश्चयं दृष्ट्वा स्वं पुत्रवरमभ्य- चन्दत । तापसो दीर्घदर्शी योधिसत्त्वस्य लक्षणसम्पचिं समभीक्ष्य * एप हि उत्तरदेशीयानां बौद्धानां पुस्तकेषु अमिन इति नामा प्रतोयते । NAINAIAAAAAAAAwarwAAG wwwowwwARImsainmanKIRANAINARRAINING ·१२ सद्धर्ममकरन्द । [अयायः स्तपाद । ७ उत्तुपाद । ८ ऐणेयनछ । ९ स्थितकोनरनतो जानुनी परिमार्नक परिमर्शक ।१० कोशावहितमस्तिगुह्य ! ११ स्वर्ण वर्ण काञ्चनसनिभत्वच । १२ मूक्ष्मच्छवि । १३ विरलरोमा । १४ उर्ध्वायरोमा । १५ ब्रह्म गात्र । १६ सप्तोत्सद । १७ सिं हपूर्वकाय । १८ चितान्तरास १८ न्यग्रोधपरिमण्डल । २० समवृत्तम्कन्ध । २१ रसग्रासाग्र । २२ सिंहनु । २३ चत्वारिं शद्दन्त । २४ समदन्त । २५ अविरलदन्त । २६ सुशुल्क दप्टू । २७ प्रभूतनिह । २८ ब्रह्मस्वर कोकिलरव । २९ अभि नीलनेन । ३० गोपक्ष्मा । ३१ ऊर्णारोमा । ३२ उप्णीपशीर्प । इति द्वात्रिंशन्महापुरुपलक्षणानि ॥ १ चित्राङ्गुलिता । २ अनुपूळगुलिता । ३ वृत्ताद्गुलिता । ४ ताम्रनखता । ५ तुइनखता । ६ स्निग्धनखता । ७ निगूढगुल्फ्ता। ८ समपादता । ९ इम्तिसमानाक्रमता । १० सिंहसमानामता। ११ हससमानाक्रमता । १२ वृषभसमानाक्रमता । १३ दक्षिणावृत्त गतिता । १४ समन्ताचारजानुमण्डलता। १५ परिपूर्णपुरपव्यञ्जनता । १६ अच्छिद्रनाभिता । १७ गम्भीरनाभिता । १८ दक्षिणावृत्त नाभिता । १९ द्विरदकरसदृशोरुभुजता । २० सुविभक्तगात्रता । २१ अनुपूर्वगात्रता । २२ मर्प ( मृष्ट ) गानता । २३ अनुत्सना ननुत्सन्नसगात्रता । २४ अलीनगात्रता । २५ तिल्कादिरहित गात्रता । २६ अनुपूर्वरुचिरगात्रता । २७ विशुद्धगात्रता ! २८ कोटिशतहस्तिबलधारक्ता । २९ तुगनासता । ३० सुरक्तद्विज मासता । ३१ शुद्धदन्तता । ३२ स्निग्धदन्तता । ३३ विशुद्धेन्द्रि यता । ३४ वृत्तदप्टूता । ३५ रक्तौष्ठता । ३६ आयतमुखता । ev sereveresaweserve ·Aawwwse सप्तमः] सद्धर्ममकरन्दः । ३७ गम्भीरपाणिरेखता । ३८ आयतरेखता । ३९ ऋजुरेखता । मुचिरसंस्थानरेखता । ४१ परिमण्डलकायप्रभावता । ४२ परिपूर्णकपोलता { ४३ आयतविशालनेत्रता । ४४ पञ्चप्रसादवन्नेत्रता । ४५ आकुञ्चिताप्रपक्षमता । ४६ मृदुतनुरक्तजिह्वता । ४७ आयत- रुचिरकर्णता । ४८ निम्रन्थशीर्पता । ४९ निगूढशीर्पता । ५० छत्र- निमचारुशीर्पता । ५१ आयतपृथुललाटशोभता । ५२ मुसंस्थान- भूकता । ५३ सह्यभूकता । ५४ अनुलोमभ्रूकता ५५ महद्भूकता ५६ आयतभ्रूकता । ५७ सूक्ष्मगात्रता । ५८ अतीव सौम्यगात्रता । ५९ अतीवोज्ज्वलितगात्रता । ६० विमलगात्रता । ६१ कोमल, गात्रता । ६२ स्निग्धगात्रता । ६३ सुगन्धतनुता । ६४ समलोमता। ६५ कोमललोमता । ६६ दक्षिणवृत्तलोमता । ६७ भिन्नाञ्जनसदृश- नीलरोमता । ६८ निग्धरोमता । ६९ अतिसूक्ष्मश्वासप्रश्वास- धारणता ! ७० मुगन्धमुखता । ७१ सुगन्धमूर्घता । ७२ मुनील- केशता । ७३ दक्षिणावृत्केशता । ७४ मुसंस्थानकेशता । ७५ स्निग्धकेशता । ७६ साकेशता । ७७ अलुलितकेशता । ७८ सम- केशता । ७९ कोमलकेशता । ८० केतुमालारतिरञ्जितता । wwwwwAATRIww इत्यशीत्यनुव्यञ्जनलक्षणानि ॥ स च कौण्डिण्यो द्विजवरः एतानि द्वात्रिंशद्वरमहापुरुषलक्षणानि अशीत्यनुव्यसनानि च विलोक्य एतादृशस्य महोदयस्यमहासत्वस्य गृहमध्ये यासो नाम कथमपि नास्ति । निःशंसयमेष सम्वुद्धो भवि- प्यतीति एकामेव गतिवादाचीत् । ततश्चैप कौण्डिप्यो द्विजवरः एक- मगुलिमुक्षिप्य एकांगव्याहरणमुददिशत् । सोऽयं कौण्डिण्यो मानवः कृताधिकारो बुद्धिशाली महाप्राजध । तम्मादितरान् सप्तजwwwmIE ·REER १४ सद्धर्ममकरन्द । [अ०७ मा - नानभिभूय एकाशन सम्बुद्धभावमास्यतीति व्याहरच । अथ राजा पप्रच्छ कि दृष्ट्वा मत्युत प्रवजिप्यतीति । जराजीर्णो रोगावतीर्णा मरणावर्तार्ण प्राजितश्चेति चत्वारि पूर्वनिमित्तानि दृट्वेति आस्म । अत प्रभृति तादृशा जराजीर्णादीना मत्पुत्रम्य सकाशमागन्तुमवसर न दत्तेति चतसृपु दिक्षु चतु क्रोशमाने स्थाने आरक्षा व्यधापयत् । तस्मिस्तु मगल्यत्ये सन्निपतितानामशीतिकुलसहस्राणा ज्ञातीना मेकैकश्च एकैक पुत्र दास्यतीति प्रतिजज्ञे । अय कुमारो बुद्धो वा भवतु राजा सार्वभौमो वा । वयमेकैक पुल दाम्याम । स यदि बुद्धो भविष्यति क्षत्रियश्रमणरेव पुरस्कृत परिवृतश्च विचरिष्यति । यदि राजा भविष्यति चक्रवर्ती । क्षत्रियकुमारैरेव पुरस्कृत परिवृतश्च विचरिप्यतीति । अथ राजा शुद्धोदनो बोधिसत्त्वम्य उत्तमरूपसम- न्वागता विगतसर्वक्षीरदोया धात्री प्रत्युपाम्थापयच्च । इति श्रीशीलस्कन्धविरस्य तो सद्धर्ममकरन्द बोधिसत्वस्य महापुरुषलक्षणप्रतिग्रहणपरिदीपनो नाम । सप्तमोध्यायः॥ Gorbaaz नयर·wwwavevisweaver अथाष्टमोऽध्यायः। .. अथ बोधिसत्त्वो महता परिवारेण श्रीसौभाग्येन च वर्द्धतेस्म । एकदा तस्य राज्ञः शुद्धोदनस्य वापमङ्गलमभूत् । तदहनि सकल- नगरं देवनगरमिव अलंचक्रे । तदा सर्वे दासकर्मकारकादयोऽपि श्वेतवस्त्रनिवसना गन्धमालादिप्रतिमण्डिता राजाङ्गणे सन्निपतन्तिस्म । राज्ञा वापमङ्गले लालसहस्रमेव युज्यते । तदहनि एकोनानि अष्ट- शतलागलानि सार्द्ध बलिवर्दरश्मियोः रजतपरिष्कृतानि बभूवुः राज्ञः शुद्धोदनस्य अवलम्बलागलं रक्तस्वर्णपरिष्कृतञ्चाभूत् । बलि- वर्दानां शृङ्गरश्मिप्रतोदा अपि स्वर्णपरिष्कृता एव । अथ राजा शुद्धोदनो महता परिवारेण निकामन् स्वं पुत्रवरं गृहीत्वैव अगमत् । तस्मिन् स्थाने बहुलपलाशः सान्द्रच्छाय एको जम्बुद्रुमोऽभूत् । तस्याऽधः कुमारस्य वरशयनमकारयत् । उपरि कनकतारकासमलकृतमुल्लोचकमपि अबन्धयत् । समन्ताज्जवनि. फाभिः पर्यक्षेपयत् । राजा शुद्धोदनः सर्वालङ्कारविभूपितः सन् अ- मात्यगणपरिवृतो हलकर्षणस्थानमगमत् । तत्र राजा शुद्धोदनः स्व- लाजलमग्रहीत् । अमात्या एकोनानि अप्टशतसीराणि जगृहुः कर्षकाः शेपलाङ्गलानि च। ते तानि गृहीत्वा इतश्चेतः कर्षन्तिस्म । राजा एकवारमवारात् पारं गच्छति पाराचावारं गच्छति । एतस्मिन् स्थाने महतीच सम्पत्तिरभूत् । बोधिसत्त्वं परिवृत्य निषण्णाः संविधानगोपनरक्ष- णकारिण्यः उपमातरश्च द्रक्ष्यामो वयं राज्ञः सम्पत्तिमिति अन्तर्जवनि- काया बहिर्निश्चक्रमुः । अथ स तु बोधिसत्त्व इतश्चेतश्यावलोकयन् किञ्चित दृष्ट्वा जयेनोत्थाय पर्यङ्कमाभुज्य आणापाणौ परिगृह्य प्रथम ध्यानं निवर्तयामास। ताअपि धात्र्यस्तत्र तत्र विचरन्त्यस्तो प्रमादं स aanrakiri ARATAKANKAMTAKATAA ·सद्धर्भमफरन्द । [अध्यायः क्षेपयामास । राजा शुद्धोदन सपदि सार्द्ध शेषज्ञातिभिस्तुतोष । अथैकदा महासत्त्व उद्यानभूमिदर्शनार्थ गन्तुकाम एव सारथिमामन्त्र्य रथ योजयेति व्यजिज्ञपत् । स च सारथिर्देव! साधु इति तद्वचन माकर्ण्य महाप रथवर सर्वैरलङ्कारविशेपैरलञ्चकार । अय्युजञ्चतुर कुमुदपलसदृशात् मङ्गल्यसैन्धवाथ । स सूत पुनवोधिसत्त्वाय न्य वेदयत् । सज्जीकृतो देव ! रथ इति । अथ बोधिसत्त्वो देवभवन सकार्श रथवरमभिरुह्य उद्यानाभिमुख एव सम्प्रययौ । देवा किल अस्य सिद्धार्थकुमारस्य अभिसम्बोधनकाल आसन्न दर्शयिप्याम स्तस्य इदानी पूर्वनिमित्तमिति चिन्तयामासु । ततश्चके देवा एक देवपुत्रं जराजीण खण्डदन्त पलितकेश अवभमशरीर दण्डहस्त प्रकम्पमान कृत्वा दर्शयामासु । तन्निमित्त बोधिसत्वश्चैव सारथिश्च ददर्श । ततश्चानन्तर बोधिसत्त्वोऽपि सारथिमपृच्छत् मुहृद् एप को नाम पुरपो भवतीति । एष देव जराजीर्ण पुरुष इति प्रत्यभाषत । स महासत्त्वस्तद्वचन समाफर्ण्य धिग्धिम् जातिम् । यत्र हि जातस्यैय जरा दृश्यते इति उद्विममनास्तत एघप्रतिनिवृत्य प्रासादमेवारुरोह । अथ राजा कस्मान्मत्पुत्र क्षिप्र मतिनिटच इति अपृच्छत् । देव जराजीर्ण पुस्प दृष्ट्वेति सारथि प्रत्यभापत । राजा मम पुत्रो जरामीण पुरुष समीक्ष्यैव प्रजिष्यतीति लक्षणप्रकाशकाना वचन स्मृत्वा सहसा नृत्यगीतादीनि सर्जयत एए सम्पत्तिमनुभवन् प्रवज्याया रति मा कार्षीदिति आहस्म | सर्वासु दिक्षु अर्द्धयोजनेऽर्धयोजने च स्थाने आरक्षा कारयामास । ततश्चकदा महासत्त्वस्तधव उद्यानं गच्छन् देवताभिनिर्मितम् अन्पैल्याप्यमानम् अन्य ससेव्यमानमन्यै शाय्यमान स्वेच्छया गन्तुं peorys ·अष्टमः] सद्धर्ममकरन्दः । ENARIORINK वा स्थातुं वा भाषितुं वा अशक्नुवन्तं दृढतराबाधं रोगिणं पुरुष समक्षत । स च तदृष्ट्वा एप को नाम पुरुष इति सारथिं पप्रच्छ । देव! एप रोगी पुरुष इति सारथिश्चाब्रवीत् । धिधिर जातम् । सत्यामेव जाती व्याधिरपि जायत इति समुद्विममनाः निवृत्य मनोरम प्रासादतलमेवारुरोह। तदपि विज्ञाय राजा पुत्रस्य अनभिरतिनिवारणार्थ नटस्त्रीभिः सीतादीनि प्रयोजयन् समन्ताद्व्यतित्रयप्रमाणे स्थाने आरक्षां संव्य- धापयञ्च । पुनरपि एकदा महासत्त्वस्तथैव उद्यानं गच्छन् देवताभि- निर्मितं मृतकलेवरमद्राक्षीत् । समीक्ष्य च एप को नाम इति ! सारथिं पप्रच्छ एप देव! मृतसत्त्व इति सारथिरब्रवीत् । महासत्त्वो धिग्धिग् जातिम् । सत्यामेव जातौ मरणं भविष्यतीति समुद्विम- हृदयो निवृत्य प्रासादतलमेव आससाद । पुनरपि राजा तत् ज्ञात्वा नटस्त्रीभिः सङ्गीतिदर्शनादिभिर्व्यापारविशेपैर्महासत्त्वस्य अनभिरति व्यपहर्तुं सत्वरमायतत । समन्तायोजने योजने स्थाने आरक्षा च संविदधी। अथैकदा महासत्त्वस्तथैव उद्यानदर्शनार्थ गन्तुकामः सारथिमा- मन्त्र्य एवमाहस्म । सूत! अहमद्य उद्यानं गन्तुकामोऽस्मि । त्वं सत्वरं रथं योजय । स च सारथिस्तच्छुत्वा देव साध्विति प्रत्यमा- पत । स सारथिः सहसा रथवर संयोज्य योजितो देव! मया रयः शिमं देवोऽभिरुहोतु इति अभापत । अथ महासत्त्वो रथवरमारूप गच्छन् पूर्ववद्देवताभिनिम्मित सुवसनं स्वपावृतशान्तेन्द्रियमेक मन- जितमद्राक्षीत् । महासत्त्वस्तदवलोक्य सुहृद् ! एष को नाम इति सारथिं पप्रच्छ । किन्तु बुद्धोत्पादस्य अभावात् सारथिरपि प्रवजितं . MOV000000000000 ·EKARSERDNEERINJURRAIRRORADHAARSA amona ७२ सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः । दभून्मनसि । रागामौ निर्वृते निवृत नाम भवति । द्वेषामौ निर्वृते निर्वत नाम भवति मोहामौ निर्वते निवृत नाम भवति । मानदृष्टयादिषु सर्वनेशेषु निर्वृतेषु निर्वृत नाम भवति । इय हि मह्य सुश्रवणमश्राव यत् । अह खलु निर्वाण गवेषयश्चरामि । अद्यैव मया गृहवास त्यक्त्वा महाभिनिष्क्रमण कृत्वा प्रव्रज्य निर्वाण गवेषयितुमर्हम् । अय मस्या आचार्यभागो भवत्विति कण्ठान्मुक्त्वा शतसहस्रार्घ मुक्ताहार कृशागौतम्यै प्रेषयामास । सा शागौतमी एवमचिन्तयत् । सिद्धा र्थकुमारो मयि प्रतिबद्धचित्तो भूत्वा पूर्णपात्र प्रेषयदिति हृष्टचित्ता भूत् । महासत्त्वोपि महता श्रीसौमाग्येन स्व प्रासादतलमभिरुन श्रीशयने न्यपद्यत । तत्क्षण एव सर्वालङ्कारप्रतिमण्डिता नृत्यगीत्या दिषु कृतहरता दिव्याप्सरस इव सौन्दर्यातिशयशालिन्यस्ता स्त्रियो नानाविधानि तोणि गृहीत्वा सम्परिवृत्य अभिरमयन्त्यो नृत्यगीत वाद्यादीनि प्रयोजयामामु तासा नाम स्त्रीणा पदे पदे वलयादीना शब्देनावलमे मेखलाशब्देन जड्वातले निवेशितवीणाशब्देन च सकलप्रासाद एकनिनादोऽभूत् । तासा विंशतिसहस्राणा राजकन्यानामेका स्नात्वा नर्तितु गातु चात्मानमलड्कुर्वन्ति । एका अन्नपान सम्पादयन्ते । एका मोजन परिभोजयन्ति । एका शयनासनानि स्थापयन्ति ! एका वालव्यजन हस्तास्तिष्ठन्ति । एका माणिक्यतालवृन्तहस्ता वाहिरङ्गे परिवृत्य तिष्ठन्ति । एका माणिक्यमयानादर्शान् गृहीत्वा चूर्णकर्दमसम्पूर्ण पातिपुष्पकलापादीन् गृहीत्वा तिष्ठन्ति मध्ये रमण्डलमभून् । तास्तु परिपाट्या तिष्ठन्त्यस्तासा नर्तनकाले या महता तामुक्षिप्य पालयन्ति । तासा स्वर्णलतासदृशानामाभरणाना चलनकाले सकलपासादतल विद्युल्लतासहस्राणा निर्गमकाल इव तासा तासा ·ARRIAN VIRAurwwvvvvwwwwwwwwwws सद्धर्ममकरन्दः । अष्टमः] स्वर्णबुबुदसमानपयोधराणां स्पन्दनकाले स्वर्णहंसशतसहस्राणामुत्पतन- काल इव तासां पादानां स्वर्णभूमौ घर्षणकाले स्वर्णहंसशतसहस्राणां क्रीडनकाल इव चाभूत् । इत्थं ताः स्त्रियः स्वेषु स्वेषु फुल्लपद्मसदृशेषु मुखेषु प्रमझमरश्रेणि- संकाशैरनगरङ्गसङ्गैनैरवलोक्य स्वासु स्वामु हृदयमञ्जूषासु बोधिसत्त्ववररत्नं स्थापयन्ति । तदा महासत्त्वः केशेभ्यो विरक्तचित्ततया. नृत्यगीतादिपु नाभिरतो महुर्निद्रामुपागमत् । ताश्चापि स्त्रियो यस्यार्थ वयं नृत्यगीतादीनि प्रयुज्महे । स इदानी निद्रामुपगतः । किमर्थ वयं काम्याम इति उक्त्वा गृहीतगृहीतानि र्याणि चापहाय सत्त्वरं- निपेदिरे । तदा . तस्मिन् स्थाने स्वर्णरजतादिकृता नानाविधाः प्रदीपाः सुगन्धतैलेन ज्वलिता वर्तन्तेस्म । तत्र देवताः स्वानुभावा- दनेकानि विप्रकृतानि दर्शयामासुः । अथ बोधिसत्त्वो निद्रायाः प्रबुध्य शयनपृष्ठे पर्यके निपण्णः अद्राक्षीत् ताः स्त्रियस्तूर्यभाण्डानि अपहाय निद्रामनुभवन्तीः । तद्यथा । काश्चित् स्त्रियः खेलाः प्रगूरयन्ते । काश्चित् स्त्रियः लाला- क्लिन्नगात्रा भवन्ति । काश्चित् स्त्रियः कृच्छ्यन्ति । काश्चित् स्त्रियो विप्रलपन्ति । काश्चित् स्त्रियः अपगतवस्त्राः, : शेरते । काश्चित् स्त्रियोs श्लील शब्दायमानाः शेरते । स महासत्त्वस्तासां तं विप्रकारं दृष्ट्वा उद्विमतामापन्नः । संसारादीनवबहुलश्च उपद्रुतो बताहमभूयम् । औपसर्गो वताहमभूवम् । वितथो बतायं संसारवासः । अहो वञ्चिता इमाः प्रजाः । विफलाशो वतायं लोकः । यतो हि एवंरूपे खलु संसारे प्रजा न निर्विद्यन्ते । न विरज्यन्ते । इमाः प्रजाः लयकरी तृष्णां न विजहतीति इत्यमुद्देशवचनं प्रावर्तयत् । भूयसा कामेगु विरक्तचित्तोऽभूच । A ANAN ·RARAYARRARSHASURES ७४ सद्धर्ममकरन्दः। [अध्याय: अथ तस्य महासत्त्वस्य मन्दवातेरितसुगन्धमालादाममुक्ताल- म्यकादिभि समलड्कृतं मणिरजतादितारागणविचित्रवितानबन्धं कन- करजतादिनानाविधरागवत्रजवनिकापरिष्कृतं तेषु स्थानेषु संस्था- पितचतुर्जातिकगन्धप्रदीपधूपपरिमाण्डविप्रकीर्णम् लाजपञ्चममहाप- कुसुमालड्कृतभूमिभागम् उभयतोविहितध्वजपुप्पदीर्घपुप्पादिमहाघ- विचित्रास्तरणादिदिव्यशयनप्रतिममहार्धशयनमलड्कृतप्रतियत्वं पुरु- हूतभवनसन्निभं सुविशुद्धमपि प्रासादतलं विप्रकीर्ण नानाकलेवरमरि- तमामकश्मशानमिव त्रीन् भवान् आदीप्तगृहसदृशांश्च उपास्थापयत् । तस्मात् तस्य चित्तमतीव प्रवज्यायै उदनमत् । अथ महासत्त्वः अद्यैव महाभिनिष्क्रमणं कर्तुमर्हमिति विचिन्त्य शयनादुत्याय द्वारसमीपं गत्वा तत्र स्थित एव कोऽत्र इति पप्रच्छ । ततो द्वारि शीर्ष विधाय निपन्नो छन्नो नाम अमात्यः अहमार्यो ! छन्नो नाम इति आहस्म । अथ महासत्त्वः छन्न! अह्मद्य महाभि- निष्क्रमणं निष्क्रमितुकामोऽस्मि । एकमेव वाजियानं सज्जयेति अब्रवीत् । स छन्नोऽमात्यो देव साध्विति अश्वमाण्डानि गृहीत्वा अश्व- शालामगमत् । स गत्वा सुगन्यतैलप्रदीपेषु ज्वलत्सु सुरभिपुप्पविता- नस्याधः रमणीये भूमिप्रदेशे स्थितं ग्रीयायाः प्रभृति आयामे अष्टादशहस्तं तदनुरूपोत्सेधसमन्यागत राज्ञः सार्वभौमस्य परिभोग- सदृशं सुधौतशड्सप्रतिरूपकं काकशीर्ष मुञ्जकेशिन स्थमजवसम्पन्न कन्थकं नाम तुरङ्गवरमद्राक्षीत् । तमवलोक्य अद्य मया अयमेव सज्जयितुमर्ह इति मत्वा तमेव कन्थक अश्वराज सज्जयामास । स कन्थकोऽपि सज्ज्यमान एवमज्ञासीत् । इयं सज्जना अतीद । दिनान्तर उद्यानक्रीडादिगमनकाल इव नाऽभूत् । किन्तु ममार्य. अद्य महाभिनिष्कमणं निष्क्रमितुकामो भविष्यतीति । दृढा reso ·अष्टमः] सद्धर्ममकरन्दः । ७५ स तेनैव कारणेन हृष्टमनाः अट्टहासञ्चकार । स शब्दोपि सकले नगरे स्फुटीभविष्यतीति देवतास्तं शब्दं रुरुधुः । अथ महासत्त्वो महामन्त्रिणं छन्नं प्रेप्यैव तावत्पुतं द्रष्टुकामो अ- धिष्ठितपयङ्कादुत्थाय राहुलमातुर्वासस्थानं गत्वा गर्मद्वारं व्यपावारीत् । तदा अन्तर्गर्भे सुगन्धतैलप्रदीपोपि ज्वलितो राहुलमाताऽपि मुरमि- मल्लिकादिपुष्पनिफरैः समााणे श्रीशयन पुत्रस्य शीर्पोपरि हस्तं स्थापयित्वा निद्रातिस्म । महासत्त्वो द्वारि स्थित एव एवमचिन्तयत् । यद्यहं देव्याः हस्तमपनीय पुतं ग्रहीप्यामि देवी प्रभुत्स्यति । एवं सति मम गमनान्तरायोप भविष्यतीति । सम्बोधि प्राप्यैव पुत्र द्रक्ष्यामीति विचिन्त्य द्वारि स्थित एव पुत्रमवलोक्य पुत्रस्नेहस्य दृढ- भावं ज्ञात्वा अनेकधा कामभवेषु आदीनवं नैकर्ये आनृशंस्यञ्च संल- क्षयन् प्रतीहारभूमिमुपस्थितः पादमुद्धृत्य सहसा प्रासादतलादवरुरोह । अथ महासत्त्वस्तुरङ्गवरसमीपं गत्वा दक्षिणहस्तेन कन्थकं वाजिनं परामृश्य एतदब्रवीत् । तात ! कन्थक ! त्वमद्य एकरात्रं मां तारय । अहं सम्बोधि प्राप्य सदेवान् लोकांस्तारयिष्यामीति । एव- श्वोक्ते कन्थको हयपतिइष्टचिचोपि सौमनस्यं प्राप्तः सपदि महाहे- पामपि चकार । समन्ताद्योजने तस्याः शब्दःप्रसरतिस्म । देवास्तं शब्द निवारयामासुः । माभून्महासत्त्वस्य गृहान्निष्क्रमणेऽपि प्रव्रज्यायामपि- कश्चिदन्तराय इति हयवरस्य पादनिक्षेपप्रदेशेषु चतुर्भिाकपालैः देवैः प्रहसितमुखकमलैविकसितकरपल्लवेषु सम्प्रतिष्ठापितेषु यवरचरणनि- पः केयामपि न श्रुतिमाप । तदामहासत्त्वः स्वर्णकिङ्किणिकोपशोभित- कण्ठं कण्ठादधः अष्टादशहस्तं श्वेतशतसदृशप्रभासमुज्वलं जवसम्पन्न फन्थकमश्वराजमभिरुर छन्नेन वालधि ग्राहयित्वा यत्र महाद्वारं तत्रोप- समक्रमीत् । wwwma namaAROORTAINSPIRATDATIONSORUMANNATURARE ·VARKARANASI सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः ~~ me राजा शुद्धादनस्तन्महाद्वारं बलवद्भिः पुरुपसहर्चिना विवरीतुं 'यथा न शक्येत तथैवाकारयत् । कस्माच । राजा शुद्धोदनः पूर्वेषां लक्षणपाठकानां ब्राह्मणानां वचनं श्रुत्वा भीतो वोधिसत्त्वस्य अभि- निष्क्रमणनिषेधार्थमिति । तस्मादकैकं द्वारकवाट पुरुषसहजैविना विवरीतुं न शक्यते । राजा द्वारपरिरक्षणार्थ यहून् पुरुषांस्तनास्थाप- यत् । महासत्त्वः अर्द्धरात्रकाल एव महाद्वारसमीपं प्राप्तः । तदा महासत्त्वोपि एवमचिन्तयत् । यदि द्वारं न वित्रियते । अहं कन्य- कस्य पृष्ठे निपण्ण कन्थकमूरुभ्या निप्पीड्य गृहीतवालधिना छन्नेन सहोत्क्षिप्य अष्टादशहस्तोतिं प्राकारमुल्लङ्घच गमिप्यामीति -। क- थम् । महासत्त्वो हि स्थमबलसम्पन्नः । हस्तिनां गणनया * च कोद्विशतानां हस्तिना पलं दधाति । पुरुषाणां गणनया कोटिसह- साणाच, छन्नोप्यऽचिन्तयत् । यदि द्वारं स्वयं न विवियते । अह- मार्यपुत्रं स्कन्धेकृत्वा कन्थकं दक्षिणहस्तेन परिक्षिपन्नुपकच्छान्तरे कृत्वा उत्पत्य प्राकारमतिक्रमिप्यामीति । कन्थकोप्यऽचिन्तयत् । अहं द्वारिन विनियमाणे उत्पत्य यथानिषण्णमेव आर्या गृहीतवालधिना उन्नेन, सम प्राकारस्य पुरत, प्रतिष्ठापयिप्यामीति । इत्थं विचिन्त्य महासत्त्वप्रमुखास्त्रयो जना प्रतीहारमुपगता. । तदा द्वारारक्षका देवा- स्तेषामभिप्रायं विज्ञाय एवं चिन्तयामामु.। यदि द्वारं न विवृणुमः । सर्वे देवा अम्मामु प्रकुप्य निग्रहमपि कुर्वन्ति । तस्माद्वयमेव द्वार विवृणुम, इति तेषु द्वारि स्थितप्वेव तत्राधिष्ठिता देवा द्वार विवछ । महासत्त्वो नगरान्निरक्रामत् सार्द्ध छन्नकन्थकाभ्याम् । तदा आत्मनो हस्तप्राप्तञ्चक्रवर्तिराज्यमपि खेलपिण्डवदनपेक्ष्याजहात् । पर- माभिसम्बोधिगमनमेव मुस्थिर प्रार्थयामास । अथ महासत्त्वो यम्यां चोटिशतसहस्राणां इस्तिनामिति” पुस्तकान्तरे दृश्यते । sersecure- ·Marwwwwwwwwwwwwwww अष्टमः] सद्धर्ममकरन्दः । ७७ वेलायां पुरान्निर्गतः तत्क्षण एव मारः मापीयान् बोधिसत्त्वं नि- प्कामन्तं दृष्ट्वा अहो सिद्धार्थकुमारो मद्विपयान्मोक्तुकामो भविष्यति । तस्मादस्य गमनान्तरायं कुर्यामिति विचिन्त्य हितैपी सुहृदिव अन्त- रिक्षे स्थित एवमाहस्म । महावीर! मा निष्क्रमीः अतः सप्तमेऽहनि एकान्तं तव दिव्यं चक्ररत्नं प्रादुर्भविष्यति । भो! मारिष! मानिष्क्रमी : । अतः सप्तमे दिवसे चक्ररत्नं प्रादुर्भ भविष्यति। द्विसहस्र- क्षुद्रद्वीपपरिवृतानां चतुर्णा महाद्वीपानां राज्यं करिष्यसि । मारिष निवर्तस्व इति अभापत च। अथ महासत्त्वस्त्वं कोसीति पप्रच्छ । सः अहं वशवर्ती नाम मारोऽस्मीति प्रत्यभापत । ततो महासत्त्वः अब्रवीत् मार! जानामि मम चक्ररत्नस्य प्रादुर्भावम् । गच्छं त्वम् । मा इह तिष्ठ । नास्मि राज्येनार्थी इति । अहमपि सर्व दशसहस्र लोकधातुमुन्नाद्य अन- न्तरं सम्यक् सम्बोधि समधिगमिप्यामि । मार! त्वञ्च कामवशे वर्तस्व । अहं हि चित्तवशे प्रवृत्तः सकललोकमुद्धृत्य धर्मचकं प्रवर्तयन् सप्तार्य्यरत्नसंविभागं करिप्यामि मम चक्ररनेन कोर्थ इति मारं प्रतिनिवर्त्य हयवरमवाजयत् । स पापीयान् मारः प्रहृष्टचित्त एतदब्रवीत् । यद्यतःप्रभृति तव कामवितः वा व्यापादवितकें.या विहिंसावित वा समुत्पद्यमाने कार्य्यमत्र ज्ञास्यामीति । ततःप्रभृति रन्ध्र गवेपयंश्छयेव निरन्तरमन्वयध्नात् । अथ महासत्त्वोपि आपाढपूर्णमास्यामुत्तरापादनक्षले वर्चमाने गगनमध्यगतगीतरश्मिरिव कुकुमक्षीरधाराभरिते चक्रवालंगर्ने मुर- गणप्रणिहितेपु मणिदण्डदीपसहस्रेषु सामन्तलोकपाती सत्कारमरितो महता श्रीसौभाग्येन नगरान्निरकामत् । पुनर्गगरं विलोकिनुकामोपि जातः । तदापि घरणीवधूमहासत्त्वस्य तमभिप्रायं ज्ञात्वा एवं मापwwwmorrmwarriorest ·LARSASURESSENSURAJAS सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः माणा इव अभूत् । महापुरुष! यदि त्व नगर विलोकिनुकाम परिवर्त्य मा विलोकथा अहन्तु त्वयि अश्व परिवर्त्य प्रेषया मीति । सा कुलालचक्रमिव प्रान्त्वा पर्यवर्तिष्ट । स महा सत्त्वो यथास्थित एव नगराभिमुखो भूत्वा एवमाहस्म । भो। भो। कपिलवस्तुवासिन । देवा ! मत्प्रतिज्ञा शृणुत । यावदह सर्वज्ञता ज्ञानमनधिगत तावत् सराग सद्वेष समोह सक्लेश इद कपिर वस्तुपुर न प्रवेक्ष्यामि । सम्बोधि प्राप्य विंशतिसहस्रक्षीणाश्रवपरिवृत सकलकपिलवस्तुपुरमभिनवपुरमिव कुर्खन्नागमिप्यामीति उक्त्वा नगर व्यलोफयत् । तत पश्चात् तस्मिन् प्रदेशे कन्थकनिवर्तन नाम चैत्य चापश्यत् । गन्तव्यमार्गाभिमुखश्च कन्यकमवाजयत् । इत्थ महा सत्त्वो महता सत्कारेण श्रीसौभाग्येन च गत । तदा देवा पुरस्तात् पष्टयुल्कासहस्राणि चाधु । पश्चात् पष्टिसहस्राणि । दक्षिणत षष्टि सहस्राणि च । अपरे देवाश्चक्रवालमूर्ध्नि अनेकानि उल्कासहस्राणि धारयामासु । अपरे देवाश्च नागमुपर्णादयश्च दिव्यैस्सुगन्धमालचूर्ण धूपैरभ्यर्चयमाणा गच्छन्तिस्म । घनवर्षासु जलधारेव पारिच्छत्र मन्दारकुसुमैर्निरन्तरत्वमसूत् । सङ्घ सङ्गीतयश्च प्रवर्तन्तेस्म । समन्ता दष्टपष्टितूर्य्यशतसहस्राणि निनन्दु । सागरकुक्षौ मेघगर्जितशब्द इव युगन्धरकुक्षौ समुद्रनिर्घोषकाल इव प्रावर्चत । इत्य बोधिसत्त्वो महद्भिराश्चर्ये समम् एकरात्रेणैव कपिलवस्तु श्रावस्तिर्वैशालिश्चेति लीणि महाराज्यानि अतिक्रम्य त्रिंशद्योजनान्ते अनोमाया नाम गङ्गायास्तार प्रापत् । तस्मिन् क्षणे सस्य कालसाधितसम्भारनिमित्तोपगतभूतो हर्षिताकारेण भूतसम्प्रवर्तितशी ततरकिरणो निशापति राज्यनिकरैकापहानप्रवज्यावेशातिशयमनो हर कनकगर्भकान्तारातिक्रान्त महापुरुषरूप द्रष्टुकाम इव पश्चिम ·wwwwwwwwwwwwwwwAVALKY अष्टमः] सद्धर्ममकरन्दः । दिशायां स्थितः । सूर्योपि अहोलाभश्चन्द्रमसोऽस्य । यो वै इदं नक्त- मभिनिष्क्रमणं द्रष्टुमलब्ध । अहमपि प्रवज्यालीलां द्रक्ष्यामीति कृतसन्निष्ठान इव युगन्धराद्रिमूर्ध्नि समुपस्थितः । अनेन दत्तनयेन पराजिताः सङ्कुचितकिरणाः बीडया प्रत्यूषे प्रावरणप्रावृता इव तारागणाः स्थिताः । गगनेशस्य वियोगाद्विपादं दर्शयन्त इव सुरा- मुरगरुडाः पलायिताः । बोधिसत्त्वो नदीतीरे स्थित्वा छन्नं पप्रच्छ । सुहृत् ! का नामेयं गङ्गा इति । श्रुतमेतद्विषयपर्यन्ते अनोमा नाम गङ्गा इति । सुहृत् ! सुन्दरं निमित्तम् । अयं प्रदेशः अनोमः । मम प्रव्रज्याप्यऽत्र अनोमा भविष्यतीति चाब्रवीत् । किं स चाश्वः अतः परं गन्तुं न शक्नोतीति । नो न शक्नोति । च तुरङ्गम एकच- क्रवालगर्भे नाभ्यां स्थितस्य चक्रस्य नेमिवृत्तं मईयन्निव सहसा धावित्वा पूर्वभक्ते प्रातःसमय एव आगत्य आत्मनः सम्पादितं भोजनं परिभोक्तुं समर्थः । तदा देवनागसुपर्णादिभिरन्तरिक्षे स्थित्वा अश्चितैस्सुगन्धमालादिभिर्यावदूपदेशं सञ्छन्नस्तं मईयतः अति- पपातकालः । तस्मात्रिंशयोजनमानमय अगमत् । अथ बोधिसत्वः पाणिभ्यां धर्षयन् अश्वस्य संज्ञामदात् । अश्व उत्पत्य तन्निःसजसंसा- रार्णवतरणनिमित्तं दर्शयन्निव अष्टौषमविस्तृतायाः अनोमायाः नाम गायाः पारतीरं समभ्यगात् । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृता सद्धर्ममफरन्दे महाभिनिष्क्रमणपरिदीपनो माम अटमोऽध्यायः ॥ KARIMARRARE EKARAMARRARAMMARIRAMRIRIKATARIRRRRRRRREATREATRE ·SUARMACe अथ नवमोऽध्यायः अथ बोधिसत्त्वम्तुरङ्गमवरस्य पृष्ठादवरुष रजतवर्णप्रतिकाशे पुलिनतले स्थित्वा छन्नमेवमाहस्म । मुहृत्! छन! त्व मम आभर णानि च फन्यफ वानिश्चादाय गच्छ । अह प्रनजिप्यामीति उक्त्वा आमरणानि अमुच्चत् । तानि च वस्त्रकोट्या भण्डीकृत्य तस्मै अदात्। स योधिसत्त्व प्रनजितुकामो भूत्वा मम इमे केशा न श्रमणस दृशा । अन्यो बोधिसत्त्वस्य केशारछेत्तु योग्यतरोपि नास्ति । तस्मात् स्वयमेव खड्गेन छेत्स्यामीति दक्षिणहस्तेन खड्ग गृहीत्या वामहस्तेन सह मालिना चूडाघ गृहीत्या चिच्छेद । केशा द्वघड्गु लमात्रा भूत्वा दक्षिणत आवर्तमाना शीर्षे रिल्यिो । इमणि च तदनुग्पाणि अभवन् । फेशा यावनीय तत्यमाणः एव । पुन येश श्मश्र्वोच्छेदनकाय नाभूत् । अथमोधिमत्त्व सहमोलिना मूडा गृहीत्वा आत्मन सम्बोध्यधिगमनमीमासनार्थमन्तरिक्षेऽक्षिपत् । यद्यह बुस्रो भविष्यामि आराशे तिष्ठतु नोचभूमी पतनु इति । मडामणिवेष्टनं योजनप्रगण गत्या आसगे तम्या । पुन सहस्राक्ष पुरुतस्तानुत्तमाश्च भ्रमरवर्णरेशान् योजनप्रमाणेन रलमयकरण्डयन सगौरव शिरसा प्रत्याहीत् । त्रयसिंशंदपराये मूडामणिनागा चैत्य कृत्वा तत्र प्रत्यष्ठापयञ्च । बोधिमत्त्वापि पुनश्चिन्तयामास । ममैतानि फाशेयवाणि न अमणमगानि । येन नु मनिप्यामानि । तदा भगवत हाश्यपम्प काले नमहायो घटीकारो नाम महा ब्रमा बाके वमनि । स तु महानसा तेन मिनधर्मग चोदित अद्य मत्महायो महाभिनिष्क्रमण निजामेन् । तम्य श्रमणपरिष्करणानि गृहन्दिा गमिप्यामानि विचिन्त्य विचीवराणि पानं दामी मची पाय ·wwwwwwwwwwwwxvvvvxwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwws अ०९मः] सद्धर्ममकरन्दः । SIRRORRRRRRRRRRRRRRAM बन्धनं परिश्रावणमिति एतानि अष्टपरिष्करणानि चादाय आगम्य 'तस्मै अदात् । बोधिसत्त्वः पूर्वाभियोगानुशिक्षितः अर्हध्वजं वसित्वा उत्तमप्रव्रज्यावेशं गृहीत्वा स्वयं निवसितं कौशेयवस्त्रयुग्मं घटीकाराय महाब्रह्मणे प्रददौ । स गृहीत्वा ब्रह्मलोके द्वादशयोजनं शाटकमणि- नाना चैत्यञ्चकार । ततःप्रभृति ते द्वे चैत्ये देवाः ब्रह्माणश्च अर्चयन्ति मानयन्ति नमस्कुर्वन्ति च । पुनर्बोधिसत्त्वः प्रव्रजितः सन् छन्नमामन्त्र्य एवमाहस्म । छन्न! त्वं मद्वचनेन मातापित्रोः ममारोग्यं मत्प्रवजितभावश्च निवेदय । पुन- 'श्चैवं मम पित्रे महाराजाय वद देव तव पुत्रो नैवाकृतज्ञतया न क्रोधेन न दरिद्रतया वा प्रानाजीत् । अथ च जातिजरामरणेपु भयमवलोक्य सकलभुवनत्रयमनाथं दुःखादुद्धर्तुकामः अधिरादेव सर्वज्ञताज्ञानं प्राप्य सद्धर्मप्रावरणप्रावृतः सन्नागत्य युप्माकमश्रुधाराः परिप्रोञ्छ- यिप्यतीति । छन्नस्तच्छ्रुत्वा महता पळतेन मर्दित इव बलवता शोकेन समभिहतस्तस्य पादयोर्निपत्य परिदेवित्वा एतदवोचत् । देव अहं भवन्तमेकमेव कानने अपहाय कथं कपिलवस्तुपुरं गच्छेयम् । अहमपि त्वया सार्द्ध प्रत्रजिष्यामि । युप्माकञ्चोपस्थानं करिष्यामि । ततो बोधिसत्त्वश्छन्नं पप्रच्छ । छन्न ! त्वं कस्मान्मया सार्द्ध प्रत्रजितुका- मोसि । देव! त्वयि मेहेनैव । सहृत् ! यदि तव मयि नेहोऽस्ति प्रतिनिवर्तस्व । स्नेहस्निग्धस्य मत्पितुश्च महाप्रजाया गौतम्याश्च यशोधरायाः जनपदफल्याण्याश्च हृदयमनामन्त्र्यागत्वाद्भिद्येत । तासु मृतासु जातिभिरिहितो राहुलश्च कथं न मरिष्यति तव निवर्तनेन परिरक्षितानि तेपां हृदयानि धर्मभाजनानि भविष्यन्ति । सहृद् ! तस्मात्त्वं गच्छ । स चेत्त्वं न गच्छसि । तेषामन्तरा- योपि भविष्यति । तस्मादुत्थाय गच्छ इति । अथ छन्न आर्यस्य PrernrammarriorramaniawrnNIRRiwwwmarwAIRS wwww ·अथ नवमोऽध्यायः अथ बोधिसत्त्वस्तुरङ्गमयरस्य पृष्ठादयरुह्य रजतवर्णप्रतिकाशे पुलिनतले स्थित्वा छन्नमेवमाहस्म । सुहृत्! छन्न! त्व मम आभर णानि च कन्थक वानिश्चादाय गच्छ । अह प्रबजिप्यामीति उक्त्वा आमरणानि अमुञ्चत् । तानि च वस्त्रकोट्या भण्डीकृत्य तस्मै अदात्। स बोधिसत्त्व प्रवजिनुकामो भूत्वा मम इमे केशा न श्रमणस दृशा । अन्यो बोधिसत्त्वस्य केशाश्छेत्तु योग्यतरोपि नास्ति तस्मात् स्वयमेव खड्गेन छेत्स्यामीति दक्षिणहस्तेन खद्ग . वामहस्तेन सह मौलिना चूडाञ्च गृहीत्वा चिच्छेद । केशा द्वयर लमात्रा भूत्वा दक्षिणत आवर्चमाना शीर्ष लिल्यिरे । तदनुरूपाणि अभवन् । केशा यावज्जीव तत्प्रमाण एव । पुन श्मयोश्छेदनकायं नाभूत् । अथबोधिसत्त्व सहमौलिना/ गृहीत्वा आत्मन सम्बोध्यधिगमनमीमासनार्थम तरिक्ष यद्यह बुद्धो भविष्यामि आगरी तिष्ठतु नोचेद्भूमौ पता चूडामणिवेष्टन योजनप्रमाण गत्वा आकाशे तस्थौ । पुन पुरुहूतस्तानुत्तमाश्व भ्रमरवर्णकेशान् योजनप्रमाणेन स्नम् सगौरव शिरसा प्रत्यग्रहीत् । त्रयस्त्रिंशद्देवलोके चूडामणि कृत्वा तत्र प्रत्यष्ठापयञ्च । बोधिसत्त्वोपि पुनश्चितयामा कौशेयवस्त्राणि न श्रमणसहशानि । केन नु प्रवनिप्या तदा भगवत काश्यपस्य काले तत्सहायो घटीई ब्रह्मा ब्रह्मोके वसति । स तु महाब्रह्मा तेन मि अद्य मत्सहायो महाभिनिष्क्रमण निजामेत् । तम्य गृहीत्वा गमिप्यामीति विचिन्त्य त्रिचीवराणि ·नवमः] सद्धर्ममकरन्दः । ८६ गमिष्यति । यदि नागराजो भविष्यति पृथिव्या निमड्क्ष्यति । यदि मनुप्यो भविष्यति यथालब्धं मिक्षा भोक्ष्यत इति । ते राजपुरुया देव! साध्विति बोधिसत्त्वमनुययुः । अथ महापुरुपोपि शान्तेन्द्रियः शान्तमानसो रूपप्रभाभिर्महाजन- माकर्पयन्निव युगमात्रां प्रेक्षमाणो मिश्रकभक्तं यापनप्रमाणमेव प्रत्य- ग्रहीत् । मुमेरुमथनेनैव मर्दितमिव समुद्रं महाजनं व्याकुलीकृत्य समभिगम्य पाण्डवपतच्छायायां पूर्वदिशाभिमुखो निपसाद । अपश्यच्च पात्रगतमाहारम् । पूर्व सुधाभोजनसमाहारं परिभुक्तवत- स्तस्य मिश्राहारं दृष्ट्वा महत् प्रातिकूल्यमभूत् । तत्र नवविधां प्राति- कूल्यसंज्ञां मनसि कृत्या प्रत्यवेक्ष्य निर्विकारं परिभुक्तवान् । पश्चान्मुखं विशोध्य पात्रमपि शोधयामास । अयं खलु आहारः प्रबजितदिवसा- दष्टमेऽहनि बोधिसत्त्वेन परिभुक्तः । राजपुरुषास्तमवलोक्य आगत्य राज्ञे बिम्बिसाराय निवेदयामामुः । राजा बिम्बिसारः तद्भूतवचनं समाकर्ण्य प्रसन्नः । पुनः स मगधाधिपतिः राजा बिम्बिसारो बोधि- सत्त्वस्य दर्शनगुणानुश्रवणेनैव सञ्जातकौतूहलहृदयो वेगेन नगरान्नि- रक्रामत् । अगमञ्च पाण्डवपर्वताभिमुखो यानेन । स यानादवरुह्य बोधिसत्त्वस्य सकाशं प्राप्य शीतले शिलातले निषसाद । अतीव प्रसन्नश्चाभूत् बोधिसत्त्वस्य ईर्ष्यापथेषु । ततश्च राजा बिम्बिसारो बोधिसत्त्वमेवमपृच्छन् । भवान् कुतोऽ त्रागत इति । महाराज! शाक्यजनपदादिति आहम्म । कस्मान्नगराच्च कपिलवस्तुपुरात् । कस्मिन् वंशे भवतो जन्म इति । शाक्यवंशे कस्य भवान् पुत्र इति । राज्ञः शुद्धोदनस्य पुत्रः । किं नामेति । सिद्धार्थ- नामेति एवमनवीच । इत्थं चोधिसत्त्वस्य जनपदनगरकुलपितृनाम्नां व्याकरणे राजा बिम्बिसारस्तुतोष । बोधिसत्त्वस्तु राज्ञो बिम्बिसा- KRIARRANTARNavarIONWISTIANRAINRAAAAAAIN ·MULIL सद्धर्ममकरन्द । [अध्यायः -- तम्य रूपदर्शनेन सजातप्रीतिसौमनस्या नगरवासिनो महान्त विम्मय मुपागता । तद्दर्शन एवं व्यापृता अभवन् । तेषा मनुष्याणामितर इतरमवोचत् । भो । किन्नु राहो त्या निगूढकिरणजार पूर्णचन्द्रो वा मनुष्यरोफमागत इति । तमन्य आम्म । मुहृत् ! त्व क्थि यसि क्दा पूर्णचन्द्रो मनुप्यरोक्मागतो दृष्टपूर्वम्त्वया । नूनमेप पट्मु कामस्वर्गपु देवो मनुष्यवेग गृहीत्वा अम्माफ रानश्च पुरवा सिनाञ्च परमसम्रद्धिसम्पन विभूतिनिार समीक्ष्य श्रीटितुरामतया दहागत इति । अपर अवोचत् । जय काम इति । तमन्यो हाम्य कृत्या जाहम्म । भो । त्व कितु उन्मनोसि । कामो भवानीपते कोपकृशानुना भम्मीकृतगरीरो ननु । तमन्योपि ईपद् विम्य एवमवो चत् । भो । त्व किं वक्षि । पुरहूत सहस्रनयन मुरलोकसजया इहागत इति । तमप्यपरो हसन् एवमभापत । भो । त्व किं पूर्वा परविरुद्ध वदसि । यदि शो भवेत् छ च सहस्राण्यक्षीणि । च पन्नाकुश । घ च ऐरावण इति । अद्धा एप महानमा । ब्राह्मणाना प्रमाद ज्ञात्वा वेद वदन् वेदान्तादिषु प्रसङ्गार्थमागत इति । तान् सानपात्य अपर एवमवदत् । नैवाय पूर्णचन्द्र । न च काम । नापि सहताक्षो न च महानह्मा । एप सर्वरोफ्नायर शाम्ता इति । एप आश्चर्यो मनुष्य इति च । इत्थ क्थयत्सु एव नाग रिकेषु राजपुरषा गत्वा ता प्रवृत्तिं राज्ञे विम्बिसाराय दिदिशु देव । अस्मिन् नगरे एको महासत्त्वो भिक्षार्थ चरति स देवो वा गधयो या नागराजो वा यक्षो वा को वा न जानीम इति । अथ राना निम्बि सारस्तत्समार्ण्य प्रासादतले स्थित्वैव महापुरप दृष्ट्वा आश्चर्यम्ति मितचिचो जात । पुना राजपुरुषान् समानापयामास । सेवका । गच्छत यूय मीमासयथ । स यदि अमानुपो भविष्यति अन्तरिक्षण Preenwwwsreserverewaseeraveermarweal ·wwwWWWWWWWWWW सद्धर्ममकरन्दः । नवमः] गमिप्यति । यदि नागराजो भविष्यति पृथिव्या निमड्क्ष्यति । यदि मनुप्यो भविष्यति यथालव्धं भिक्षा भोक्ष्यत इति । ते राजपुरुषा देव! साध्विति बोधिसत्त्वमनुययुः । अथ महापुरुषोपि शान्तेन्द्रियः शान्तमानसो रूपप्रभाभिर्महाजन- माकर्पयन्निव युगमाला प्रेक्षमाणो मिश्रकभक्तं यापनप्रमाणमेव प्रत्य- ग्रहीत् । सुमेरुमथनेनैव मर्दितमिव समुद्रं महाजनं व्याकुलीकृत्य समभिगम्य पाण्डवपर्वतच्छायायां पूर्व दिशाभिमुखो निषसाद । अपश्यच्च पात्रगतमाहारम् । पूर्व सुधाभोजनसमाहारं परिभुक्तवत- स्तस्य मिश्राहारं दृष्ट्या महत् प्रातिकूल्यमभूत् । तत्र नवविधां प्राति- कूल्यसंज्ञां मनसि कृत्वा प्रत्यवेक्ष्य निर्विकारं परिभुक्तवान् । पश्चान्मुखं विशोध्य पात्रमपि शोधयामास । अयं खलु आहारः प्रव्रजितदिवसा- दष्टमेऽहनि योधिसत्त्वेन परिभुक्तः । राजपुरुषास्तमवलोक्य आगत्य राज्ञे बिम्बिसाराय निवेदयामासुः । राजा विम्बिसारः ततवचनं समाकर्ण्य प्रसन्नः । पुनः स मगधाधिपतिः राजा बिम्बिसारो वोधि- सत्त्यस्य दर्शनगुणानुश्रवणेनैव सजातकौतूहलहृदयो बेगेन नगरान्नि- रकामत् । अगमञ्च पाण्डवपर्वताभिमुखो यानेन । स यानादवरुद्ध पोधिसत्त्वस्य सकाशं प्राप्य शीतले शिलातले निपसाद । अतीव प्रसन्नश्चाभूत् बोधिसत्त्वस्य ई-पथेषु । ततश्च राजा बिम्बिसारो बोधिसत्त्वमेवमपृच्छत् । भवान् कुतोऽ त्रागत इति । महाराज! शाक्यजनपदादिति आहस्म । कस्मान्नगराच्च कपिलवस्तुपुरात् । कस्मिन् वंशे भवतो जन्म इति । शाक्यवंशे कस्य भवान् पुत्र इति । राज्ञः शुद्धोदनस्य पुत्रः । किं नामेति । सिद्धार्थ- नामेति एवमब्रवीच । इत्थं बोधिसत्त्वस्य जनपदनगरकुलपितृनाम्नां व्याकरणे राजा बिम्बिसारस्तुतोप । बोधिसत्त्वस्तु राज्ञो बिम्बिसा- ·WALAURA सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः wr ज्ञातिकुल्सहस्राणि च पश्येयम् । दिव्यभोजनसमं भोजनञ्च परिभुज्य वरशयने शय्या करिप्याभीति । एक्दा स बोधिसत्त्व शरीरकृत्यार्य निपद्य मुगीनलसकलगरीरो मलमूत्रसकुपितो बलवत्या वेदनया पीडितो मलपृत्य कर्तुमशक्नुवम्तत्स्थाने मूञ्छित पपात । अथैक्दा देवता मृत इति सजया राज शुद्धोदनम्यान्तिक गत्वा एवमवोचत् । राजन् ! तव पुनो मृत इति सनया राज शुद्धोदनम्यान्तिक गत्वा एवमवोचत् । राजन् । तव पुत्रो मृत इति । तदा राजा एवमब्रवीत् । देवते ! मम पुत्रो बुद्धो भूत्वा एव मरिष्यति । नो अबुद्ध एव । अपगच्छ । मत्सुता बुद्धभावमप्राप्य न मरिप्यतीति तर्जयामास । देवता तत्रैव अन्तर्हिता । अथ बोधिसत्त्व सज्ञा लब्ध्वापि उत्थाय- गत । पुन स बोधिसत्त्व एवमचिन्तयत् । यतश्चाहमाम्फानकं ध्यान ध्यायेयम् । अथ स आश्वास प्रश्वास च सन्यरणत् । स च वातो नासारन्ध्राभ्या निर्गन्तुमशक्नुवन् उभाभ्या कर्णछिद्राभ्यां निर्गत । अथ महासत्त्वस्तस्यापि निर्गमन न्यवारयत् । वातोपि ततश्चोध्य गत्वा मस्तकमग्रहीत् । तेन शीर्षे बलवती वेदना सजाता । शीर्पवे- धन्या विद्धकाल इवाभूत् । चातोपि मस्तक भित्या गन्तुमशक्नुव- न्नपि उदर प्रविवेश । सोन्तर्भागगतो विकन्तनेन छिन्नकाल इवाऽभूत्। इत्थ महासत्त्व आस्फानक ध्यान ध्यायन् महद्द खमन्वभवत् । तदापि स प्रगृहीतवीर्य समाहितचित्त उपस्थितगतिरपमूढबुद्धिर नातुरकायश्चाऽभूत् । अथान्ये आहु स्म । न तावत् कालतवाञ्- श्रमण इति । एवं गच्छति च काले मार पापीयानचिन्तयत् । * निर्विक्रपसमाधिरित्यर्थ । अप्राणक ध्यान वा। Forevenouseeeeeeeeeeeweverewwwयरल

·सद्धर्मनन्दः।
सिद्धार्थकुमारस्य व्यायामोपि महान् । महती दुकान
एकान्तेन बुद्धो भविष्यति । अतोऽहं तमुपगम्य दुर -
नयेयमिति । स गत्वा तमर्थ तस्मै आरोचयितुमा ।
विवर्णोसि । तव मरणं समीपम् । तव भरणम्य सात !
तस्य एकोशः । तस्य ब्रह्मचर्य चरतो होम गुलो बहरणे उरा
त्वं प्रधानेन किं करिष्यसि । अथ महासत्वो मा ।
हस्म । मार! पाप्मन्! वं किमर्थमिदागनोमि । मे।
नार्थः । येनार्थो मम तदर्थ व्यायच्यामि । अनि मम करा)
वीर्य्यमपि विद्यते । एवं प्रहितात्मानं मान किन्न ।
तुर्थी । थीनमिद्धंपञ्चमी । स्त्रीरूप षष्ठी । निरन्तर
तव प्रथमा सेना । अरतिद्वितीया । उपायामसूदीया सण
स्तम्मः लोभः कीर्तिः सलात लसरल)
टमी । एताः तव सनाः । एताः जिल्ला मुवं समेह A)
पुण्यः । धिग्धिग् जीवितमाभिः पराजितालान् ।
विपसदृशेन विषयेण मारं तज्जयित्वा पठाएपछ ।
इत्थं स्वयं सर्वज्ञताज्ञानं समुपेत्य मिसर्मवीवर्मा को
स्मिन् जगति दुप्करां क्रियां कुर्वन्ति तमामयी
समाः । अतो दुप्फरतम फतु समया मान सी र
महासत्त्वः अयन्तु बोधेः मागे स्वाहा मारह
निषणश्चिन्तयामास । सोऽज्ञासीन् नाद कर के
तस्मात् मुखाद्विभेमि अन्यदेव फोन के
सच समाधिर्वा न शक्यते दुबलशरीरयर
नवमः ]
मस्कः
माहारसेवनेन कार्य तर्पयित्या
विचिन्त्य सेनानीनिगमे भिक्षा

·९० सद्धर्ममकरन्द । [अ०९मः कियता कालेन बरमग्रहीत् । अथ तस्य महासत्त्वस्य द्वात्रिंशद्वर महापुरपरक्षणानि प्राकृतिकान्येव । कायोऽपि वर्णवर्णश्चाऽभूत् । एवं दुष्करक्रियया षड्बोणि महाप्रधानमवर्धयत् । अय बोधे मार्ग इति विचिन्त्य औदारिकमाहार भोक्तुकामो ग्रामनिगमादिपु भिक्षार्थमचरत् । अभुक्त च औदारिकमाहारम् । अथ पञ्चवर्गीया भिक्षव अय श्रमणो गौतम' षड्वर्षाणि दुष्करक्रिया कुर्वन् सम्बोधि समधिगन्तु न शशाक । इदानी प्रामादिषु मिक्षार्थ विचर्य औदरिकमाहार परिभुत्ते किं शक्ष्यति एष रन्धु सम्बोधिज्ञानम् । एप बाहुलिक । प्रधानविभ्रान्त इति । किमस्माकमनेनेति । महापुरुष परित्यज्य स्वानि स्वानि पालीवराणि समादाय अष्टादशयोजन मार्ग गत्वा मषिपतन प्रविविशु । इति श्रीशीलस्यन्धस्थविरस्य कृती सद्धम्ममकरन्दे दुष्करक्रियापरिदीपनो नाम नवमोऽध्यायः ॥ KARAAAAAAAAAAAAAAEEN य ·WAYS अथ दशमोऽध्यायः अथ उरुवेलायां सेनानीनिगमे एकः कौटुम्बिकोऽभूत् । तस्य गृहे जाता मुजाता नाम एका दुहिता च अभूत् । सा वृद्धि प्राप्ता एक- स्मिन् न्यग्रोधवृक्षे प्रार्थनाञ्चाकार्षीत् । यद्यहं समानजाति विपुल- विभवं भारमपि लब्ध्वा प्रथमे गर्म एव पुलं लप्स्ये । अनुसंवत्सरं तुभ्यं शतसहस्रार्थे पूजाविधिच्च प्रस्थापयिप्यामीति । अस्याः सा प्रार्थना समृद्धिमागता । सा हृष्टा वैशाखपौर्णमास्याः पूर्वत एवं धेनुसहस्रं मधुलष्ठीवने चारचयत् । सा परेयुः तेषां धेनुसहस्राणां क्षीर गृहीत्वा पञ्चशतधेनूरपाययत् । एवं क्रमेण तासां क्षीराणि सार्द्धद्वि- शतधेनूश्च अपाययत् । पुनश्चार्धा?ऽनं कृत्वा यावत् षोडशानां धेनूनां क्षीराणि अष्टधेनूः पाययित्वा क्षीरस्य मधुरत्वं घनौजस्वित्वं चाकारयत्। सा च तत्क्षीरपरिवर्तनं कारयित्वा वैशाखपौर्णमास्यां प्रातरेव वलिकर्म विधास्यामीति चिन्तयामास । सा प्रत्यूपे समुत्थाय धेनुं गृहीत्वा वत्सान् मुमोच । सपदि वत्साः धेनूनां स्तनमूलमगमन् । पुनरूधोभारान् शोधयित्वा तत्र भाजनेषु उपनीतेषु क्षीरधाराः स्वयमे- वास्रवन् । सुजाता तदपि आश्चर्य समीक्ष्य प्रसन्ना स्वहस्ताभ्यामेव क्षीरमादाय नूतनभाजने प्रक्षिप्य पाचयितुमारेभे । तस्मिन् पयसि पाच्यमाने महान्ति महान्ति बुबुदानि समुत्थाय दक्षिणावृत्तानि प्रमन्तिस्म । ईपदपि वहिर्न पेतुः । उद्धनामः स्तोकमपि न निर्गतः । तत्क्षणे चत्वारो लोकपालाः समागत्य तत्रारक्षां विदधुः । महाब्रमा छत्रमधारयत् । पुरुहूतः अमिमज्वालयत् । सर्वे देवास्तत्र दिव्यौजांसि चिक्षिपुः । सुजाता तस्मिन् दिवसे प्रादुर्भूतानि नाना- ·SAMROSRANSLAMILASLR ९२ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः । विधानि आश्चर्याणि समभीक्ष्य पूर्णा नाम दासीमामन्तयत् । अम्भो! पूर्णे! देवता मयि अतीव प्रसन्ना एतावदधि मया न दृष्टपूर्वमीदृशमाश्चर्यम् । अम्भो! तस्मात्त्वं वेगेन गत्वा देवस्थानं प्रतिशोधय । सा दासी तद्वचनं समाकर्ण्य आर्ये! साध्विति त्वरितं तरुमूलमुपागात् । अथ बोधिसत्त्वस्तस्मिन् रात्रिभागे पञ्चमहास्वमानि अद्राक्षीत् । कीदृशानि तानि स्वमानीति ? । इयं महोर्वी महाशयनमभूत् । हिमवान् पर्वत उपधानमासीत् । पूर्वसमुद्रे वामहस्तो व्यवहितः । पश्चिमसमुद्रे दक्षिणहस्तो व्यवहितः । दक्षिणसमुद्दे उभौ पादौ व्यवहितौ । उत्तरसमुद्रे शीर्प व्यवहितमिति इदं प्रथम महाखममप- श्यत् । पुनरपरमद्राक्षीत् । कुशा. नामेरुद्गत्य पश्यत्येव वितस्तिमात्र हस्तमात्रं यष्टिमात्रं गन्यूतिमात्रं अर्धयोजनमिति एवमनेकसहस्र- योजनं नम आहत्य तस्थुः । इदं द्वितीयं महास्वप्नम् । पुनश्चापरम् । श्वेतशीर्षाः क्रिमिश्रेण्यः पादयोरुद्गम्य यावज्जानुमण्डलं प्रतिच्छा- दयामामुः । इदं तृतीयं महास्वमम् । पुनश्चापरम् । नानावर्णाश्चत्वारः पक्षिणः चतसृभ्यो दिशाभ्य आगम्य पादमूले निपत्य सर्वे श्वेतवर्णा एवाभवन् । इदं चतुर्थ महास्वप्नम् । पुनश्चापरमद्राक्षीत् । अचङ्क- म्यत च बोधिसत्त्वो महतो गूथपर्वतस्योपरि तद्गुथैरलिप्तगातः । इदं 'पञ्चमं महास्वमम् । तत्र हि यत्प्रथमं स्वप्नम् । तदपि सम्यक् सम्बोध्य पूर्वनिमि- तम् । यच्च द्वितीयम् । तदपि आर्याप्टानिकस्य मार्गस्य प्रकाशने पूर्वनिमित्तम् । तद्यथा । सम्यग्दृष्टिः सम्यक् संकल्पना ग्वाक् सम्यकान्तः सम्यग्जीवः 'सम्यक्- सम्य. सम्यग्व्यायामः अwwsxwweeeeeeeesearches ·HAMAANWA PAAMSANNY दशमः] सद्धर्ममकरन्दः । ९३ स्मृतिः सम्यक्समाधिश्चेति इमानि अष्टाङ्गानि । यच्च तृतीयं तदपि बहूनां श्वेतवस्त्रधारिणां समागत्य तच्छरणगमनभावे पूर्वनि- मित्तम् । यच्च चतुर्थम् । तदपि क्षत्रियादीनां चतुणी वर्णानां तथाग- तेन प्रतिवेदिते धर्मविनये अभिविनीय गृहान्यपहाय प्रवज्य अनुचर- विमुक्तिमुखस्य साक्षात्करणे पूर्वनिमित्तम् । यच्च पञ्चमं तदपि चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययसङ्ख्यातानां चतुणी प्रत्ययानां मुलभत्यातेपु अंलग्नभावे पूर्वनिमित्तम् । अपिच । यच चक्रवालम- होर्वी शयनमभूत् । तदपि सम्बुद्धभावे पूर्वनिमित्तम् । यच्च हिमाल- 'यपतमुपधानमभूत् । तदपि 'सर्वज्ञताज्ञानप्रतिलाभे 'पूर्वनिमित्तम् । यांश्च चतुरो हस्तपादान् समुद्रस्योपरिगतांश्चक्रवालमूर्तीि स्थितानद्राक्षीत् । "तदपि धर्मचक्रप्रवर्तने पूर्वनिमित्तम् । यच्चापरम् । स्वमुत्तानं निपन्न- 'मद्राक्षीत् । तदपि त्रिपु भवेषु अवकुब्जनिपन्नसत्त्वानामुत्तानमुखकरणे पूर्वनिमित्तम् । यच्चापरंम् अक्षीणि उन्मील्य पश्यन्निवात्मानमद्राक्षीत् । तदपि दिव्यचक्षुः प्रतिलाभे पूर्वनिमित्तम् । यच्चापरम् । यावद्भवा.' 'मं सर्वेया लोकानामेकाग्रतामद्रांक्षीत् । तदपि अनावरणज्ञानमति- 'लाभे पूर्वनिमितम् । इत्थं बोधिसत्त्वस्तानि तानि विशेषाधिगमनि- मिचभूतानि पञ्चमहास्वंमानि विलोकयामास । अथ बोधिसत्त्वस्तानि स्वमानि परिगृहन्नेव अहं निःसंशयमेव सम्बुद्धो भविष्यामीति अज्ञासीत् । तस्मिन् कृतनिश्चयस्तस्या रातया अतिक्रमेण सकलशरीरपरिफर्म कृत्वा मिक्षापर्यटनकालमागमयः मानः प्रातरेवं गत्वा तस्मिन् न्यग्रोधमूले निषसाद । तदानीं स्वप्रभाभिः सकलतरुमूलं समन्तात्समुदज्वलत् । अथ सा पूर्णा नाम दासी तत्रा गत्य प्राचीनलोकधातुमवलोकमानं तरुमले निपणं बोधिसत्त्वं विलो- फयामास । आसीच तच्छरीरान्निर्गताभिः प्रभाभिः स पटतरुः - मुवwwwmummeanmmmmmmmmmwww ·सद्धर्ममकरन्द । [अध्यायः AM - PM र्णवर्ण । तदवलोक्य दासी एवमचिन्तयत् । अस्माक देवता अद्य स्वहस्ताभ्या बलिं प्रतिग्रहीतु वाञ्छन्त्यो वृक्षादवरुह्य निषण्णा इति उद्वेगमापन्ना सा पुनव्वेगेन गत्वा तमर्थ मुजातायै न्यवेदयत् । तच्छुत्वा सुजाता हृष्टमना अद्यप्रभृति त्वा मम ज्येष्ठदुहितम्थाने स्थापयामीति अस्यै दुहितुरनुरूप समग्रमलड्वार प्रददौ । यत सर्वेषा पश्चिमभविकाना बोधिसत्त्वाना सम्बुद्धभावस्य प्रतिबोधकरणदिवसे शतसहस्रार्धा मुवर्णपातिलब्धुमर्हा । तस्मात् सा सुजाता सुवर्णपात्या पायस प्रक्षेप्स्यामीति चित्ते चकार । तदनन्तर सा शतसहस्रापी सुवर्णपातिं आदाय तत्रापि पायस प्रक्षिपामीति पाकभाजनमावर्त्तयत् । सच पायस कमलदलाटुदकमिव भाजनान्नि- र्गत्य सुवर्णपात्या प्रणिदधौ । तच्च पायस एकपातिपूरणमात्रमेवाभूत् । सा ता पातिमपरया मुवर्णपात्या प्रच्छाद्य अतिधवलेन वस्त्रेष्ण वेष्ट- यामास । सा सुजाता सालङ्कारविशेष स्वमलकृत्य ता पाति शीर्पोपरि प्रणिधाय महता आनुभावेन न्यग्रोधमूलमुपगता । सा बोधि- सत्त्व समवलोक्य प्रीतिसौमनस्य प्राप्ता चाऽभूत् । वृक्षदेवतेति सजया अवलोकितस्थानात्प्रभृति अवनतशिरा आगत्य शीर्षासुवर्ण पातिमवातीतरत् । व्यवारीच्च ता सुवर्णपातिम् । सा गन्धपुप्पवासि- तमुदकमपि गृहीत्वा बोधिसत्त्वस्य उपानैपीत् । घटीकारनामा महा ब्रह्मणा उपनीत मृत्तिकापात्रमपि एतावदवधि बोधिसत्त्व न हित्वा सपदि अन्तर्हितम् । तदा बोधिसत्त्वस्तदपश्यन् दक्षिणहस्त प्रसार्य्य उदक सम्प्रत्यैच्छत् । सा तद्धस्ते उदकमपातयत् । अथ सुजाता स्वहस्ताभ्यामेव सपायसा पाति बोधिसत्त्वस्य हस्ते प्रतिष्ठापयामास । ततो महासत्त्व मुजाता व्यलोकयत् । सा बोधि Evever ·ENuwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwww दशमः] सद्धर्ममकरन्दः । सत्त्वस्य आकृतिं ज्ञात्वा आर्य! मयेदं तुभ्यं परित्यक्तम् । त्वं यथा- रुचितं स्थानं गच्छ । यथा मम मनोरथः समृद्धिं गतः । तथा भव- तोपि मनोरथः समृध्यतु इति उक्त्वा शतसहस्रार्धा सुवर्णपाति पुराणमृत्तिकापात्रमिव अनपेक्ष्य प्रायासीत् । बोधिसत्त्वोपि निषण्ण- स्थानादुत्थाय न्यग्रोधं प्रदक्षिणीकृत्य पायसमादाय नैरञ्जनाया नद्या- स्तीरमगात् । तत्र नैकबोधिसत्त्वानां सम्बोधिसमधिगमनदिवसे सानावतरणे रमणीयं तीर्थमस्ति । स तु अस्यास्तीरे चीवराणि संस्थाप्यावततार । स च तत्र सात्वा समुत्ततार । अनेकशतसहस्रः सम्बुद्धैर्निवासितमर्हध्वजमाच्छाद्य च पुरस्तादभिमुखो निपसाद । बोधिसत्त्वस्तत्र निपद्य तं निरुदकमधुपाय सममेकैकं पिण्डं पकताला- स्थिपरिमाणं कृत्वा एकोनपञ्चाशत् पिण्डान् परि भुक्तवान् । ते बुद्धभूतस्य सप्तसप्ताहानि बोधिमण्डे विहरत एकोनपञ्चाशदिवसान् आहारकृत्यं साधयामासुः । बोधिसत्त्वस्तत्पायसं परिभुज्य । सुवर्ण- पातिं गृहीत्वा पर्यशोधयत् । स पुनस्तां गृहीत्वा यद्यहं बुद्धो भवि- प्यामि इयं पातिः प्रतिस्रोतो गच्छतु इत्युक्त्वा नद्यां चिक्षेप । सा पातिः सचेतनेव बोधिसत्त्वस्य सर्वज्ञताज्ञानप्रतिलाभं दर्शयन्ती वेगसम्पन्नस्य सुवर्णहंसस्य अन्तरीक्षे गमनमिव अशीतिहस्तमात्रस्थानं प्रतिस्रोतो मर्दयन्ती नदीमध्यमगमत् । सा पातिरेकस्मिश्चावते निममा कालस्य नाम नागराजस्य भवनं गत्वा त्रयाणामतीतानां बुद्धानां परिभुक्तपातिषु प्रहृत्य किर्किरिति शब्दं श्रावयन्ती तासामधःप्रतिष्टिता। कालो नाम नागराजस्तं शब्दं समाकर्ण्य प्रत्यहमभिसम्वुभ्य एवमत्र- वीत् । पूर्वेचुरेको बुद्धः अद्य एको बुद्ध इति । स समुत्थर अनेकैः पदशतैः स्तुतिमुदीरयस्तस्यौ । बोधिसत्त्वोषि वेन को पि अवश्यं बुद्धो भविप्यामीति हृष्टमना अभवत् ।

·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः अथ स बोधिसत्त्यो महाटव्या गोचराभिमुख सुरुचिरदेहशोभा समुज्वल केशरभारसमाकर्णि सिंहो मृगेन्द्र इव पड्दन्तदहतीरे मुपुष्पितविशालशालवन प्रविष्टो विगलितसमग्राभरण पड्दन्तो नाम सिन्धुर इव च पञ्चवर्णमधुकरगणपरिचुम्बितदिव्यगन्धप्रतिम मुगन्धकुमुमनिकराजितशासाभि समुपेत रमणीय शालवन दिवा विहारार्थ प्रविवेश । स बोधिसत्त्व साय पूर्व दिग्भागोपगततरुनिकरच्छा येषु अद्यैव सम्बोधिज्ञान प्रतिबुध्यतामिति आह्वयत्सु इव मन्दमारुत प्रकम्पितधरणिरुहागकरेषु सकलपुप्पोपशोभितविविधतरुनिकराणाशा खाननिषण्णपञ्चवर्णभ्रमरसङ्गीतध्वनिषु च प्रवर्तमानेषु वृन्तात् परिगलित पञ्चवर्णकुमुमसमाकीर्ण धरणतल शोभयमानो वनप्रदेशानिष्क्रान्तो मत्तद्विरदपतिरिव विलासातिशयेन दिवा विहारान्निरकामत् । तस्मिन् काले मयूरपिच्छकलापैरिव अमरगणोपनीतैश्छनध्वजवस्त्रालङ्कार प्रतिमण्डित कल्पद्रुम इव बोधिद्रुमोपि प्राजित । ततो बोधिसत्वो देवताभि समलड्कृतेन विंशत्युत्तरैकशतैकसहस्रहस्तविस्तृतेन । मार्गेण सिंह इव विजृम्भमाणो बोधिद्रुममूल समभ्यगात् । तदा महानमा योजनविस्तृत श्वेतच्छत्र धारयन्नेव अनुयात । मुयामदेवपुत्रस्त्रिगन्यूति दिव्य चामर गृहीत्वा बोधिसत्त्व वीजयमानोपि अगच्छत् । पुरहूत पुरन्दरो गव्यूतिप्रमाण विजयोत्तर नाम शङ्ख धमन् पुरस्तात् अगच्छत् । पञ्चशिखो नाम गन्धर्वदेवपुत्रस्त्रिगन्यूति प्रमाण बेलुववी वीणाश्च वादयन् पुरत अनुयात । कालो नाम नागेन्द्र साधैरशीत्या नाटकीसहनै परिवृत स्तुतिसहस्रमुदीरयन् बोधिसत्त्वमन्वगच्छत् । चत्वारोपि लोकपाला दिव्य छत्र गृहीत्वा बोधिसत्त्वमन्वगच्छन् । विविधा नागयक्षमुपर्णा दिव्यै पुप्पैर्गन्धै पूजयमाना दिव्यसङ्गीती प्रवर्तयमाना बोधिसत्त्वमनुयाता । दशसु ·wwwwwwwwwwwwwse दशमः ] सद्धर्ममकरन्दः । MARAN चक्रवालसहस्रेषु देवता नानातूर्येः कुसुमगन्धविलेपनधूपपताकादिभिश्च पूजयमाना दिव्याः सङ्गीतीः प्रवर्तयमाना बोधिसत्त्वमन्वगच्छन् । अथ महासत्त्वः सुरभिचन्दनचूर्णसमाकुलेषु कुसुमधूपजन्ममुग- न्धिपु विविधचामरध्वजमालिपु दशसहस्रचक्रयालेषु चोधिद्रुममूलं समायातोऽभूत् । तस्मिस्तु समये तृणहारकः * स्वस्तिको नाम द्विजन्मा तृणमादाय सम्मुखे पथि आगच्छत् । स महासत्त्वस्य तदाकृति ज्ञात्वा अष्टाभिस्तृणमुष्टिभिस्तं समभ्यर्चयामास । बोधिस- त्त्वस्तानि तृणानि प्रतिगृह्य बोधिमण्डलमुपसमक्रामत् । बोधिट्ठमस्य दक्षिणदिशामागे उत्तराभिमुखस्तृणानि गृहीत्वा तस्थौ । तत्क्षणे दक्षिणचक्रवालमवसद्य अधः अवीचिं सम्प्राप्तमिव च उत्तरचक्रवाल- मुल्लङ्घय उपरि भवाग्रं सम्प्राप्तमिव चाभूत् । अज्ञासीच्च बोधिसत्त्वो नेदं सम्बोधिस्थानं भविष्यतीति । ततो महासत्त्वो वोधिद्रुमं प्रदक्षि- णीकुळन् पश्चिमदिशाभागं गत्वा पुरस्तादाभिमुखस्तस्थौ । तदा पश्चिमचक्रवालमवसद्य अधः अवीचिं सम्प्राप्तमिव पूर्खचक्रवालमुल्लङ्मय उपरि भवाग्रं प्राप्तमिव चाऽभूत् । बोधिसत्त्व इदमपि सम्बोधिस्थानं न भविष्यतीति अज्ञासीत् । ततोपि प्रदक्षिणीकुर्वन्नुत्तरदिशामागं गत्वा दक्षिणाभिमुखस्तस्थौ । तदा उत्तरचक्रवालमवसद्य अधः अवीचिं संप्राप्तमिव च दक्षिणचक्रवालमुल्लङ्घय उपरिभवाग्रं प्राप्तमिव चाऽभून् । योधिसत्त्वो नेदमपि सम्बोधिस्थानं भविष्यतीति अज्ञासीत् । ततोपि प्रदक्षिणीकुर्वन् पूर्वदिशाभागं गत्वा पश्चिमाभिनुखस्तस्थौ । पूर्व- दिशाभागे सकलानां सम्बुद्धानां पर्य्यवस्थानं नैव मुच्यते न कम्पते। - स्वस्तियो वा ॥ ARRASAKAARAAAAAAAAAAAAARRRRRRRRRRRRRRRRRRRMIRANTE ·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः अथ स बोधिसत्त्वो महाटव्या गोचराभिमुख सुरुचिरदेहशोभा समुज्वल केशरभारसमाकर्णि सिंहो मृगेन्द्र इव पड्मतदहतीरे मुपुष्पितविशालशालवन प्रविष्टो विगलितसमग्राभरण पड्दन्तो नाम सिन्धुर इव च पञ्चवर्णमधुकरगणपरिचुम्बितदिव्यगन्धपतिम मुगन्धकुमुमनिकरभाजितशाखाभि समुपेत रमणीय शालवन दिवा विहाराथै प्रविवेश । स बोधिसत्त्व साय पूर्वदिग्भागोपगततरुनिकरच्छा येपु अद्यैव सम्बोधिज्ञान प्रतिबुध्यतामिति आइयत्सु इव मन्दमारुत प्रकम्पितधरणिरुहामकरेषु सकलपुप्पोपशोभितविविधतरुनिकराणाशा खापनिषण्णपञ्चवर्णभ्रमरसङ्गीतध्वनिपु च प्रवर्तमानेषु वृन्तात् परिगलित पञ्चवर्णकुमुमसमाकीणे धरणितल शोभयमानो वनप्रदेशानिष्क्रान्तो मत्तद्विरदपतिरिव विलासातिशयेन दिवा विहारान्निरकामत् । तस्मिन् काले मयूरपिच्छकलापरिष अमरगणोपनीतैदछवध्वजवसालङ्कार प्रतिमण्डित कल्पद्रुम इव बोधिट्ठमोपि प्राजित । ततो बोधिसत्वो देवताभि समलड्कृतेन विंशत्युत्तरैकशतैकसहस्रहस्तविस्तृतेन । मार्गेण सिंह इव विजृम्भमाणो बोधिद्रुममूल समभ्यगात् । तदा महाब्रह्मा योजनविस्तृत श्वेतच्छत्र धारयन्नेव अनुयात । मुयामदेवपुत्रास्त्रिगन्यूति दिव्य चामर गृहीत्वा बोधिसत्त्व वीजयमानोपि अगच्छत् । पुरुहूत पुरन्दरो गल्यूतिप्रमाण विजयोत्तर नाम शह धमन् पुरस्तात् अगच्छत् । पञ्चशिखो नाम गन्धर्वदेवपुत्रस्त्रिगम्यूति प्रमाण येलुववी वीणाञ्च यादयन् पुरत अनुयात । कालो नाम नागेद्र सार्धरीत्या नाटकसीसहसै परिवृत स्तुतिसहस्रमुदीग्यन् बोधिसत्त्वमन्वगच्छत् । चत्वापि लोम्पाला दिव्य छन गृहीत्या पोधिसत्त्वमन्वगच्छन् । विविधा नागयक्षमुपर्णा दिव्यै पुप्पैर्गन्धै पूजयमाना दिव्यसगीती प्रवर्चयमाना बोधिसत्त्वमनुयाता । दशसु ·VAANILIVASANASIA RRRRRRRRRE दशमः] सद्धर्ममकरन्दः । १७ चक्रवालसहस्रेषु देवता नानातूयैः कुमुमगन्धविलेपनधूपपताकादिभिश्च पूजयमाना दिव्याः सङ्गीतीः प्रवर्चयमाना बोधिसत्त्वमन्वगच्छन् । अथ महासत्त्वः सुरभिचन्दनचूर्णसमाकुलेषु कुसुमधूपजन्ममुग- न्धिपु विविधचामरध्वजमालिपु दशसहस्रचक्रवालेपु बोधिद्रुममूलं समायातोऽभूत् । तस्मिस्तु समये तृणहारकः * स्वस्तिको नाम द्विजन्मा तृणमादाय सम्मुखे पथि आगच्छत् । स महासत्त्वस्य तदाकृतिं ज्ञात्वा अष्टाभिस्तृणमुष्टिभिस्तं समभ्यर्चयामास । बोधिस- त्वस्तानि तृणानि प्रतिगृह्य बोधिमण्डलमुपसमक्रामत् । बोधिद्रुमस्य दक्षिणदिशाभागे उत्तराभिमुखस्तृणानि गृहीत्वा तस्थौ । तत्क्षणे दक्षिणचक्रवालमवसद्य अधः अर्वाचिं सम्प्राप्तमिव च उत्तरचक्रवाल- मुल्लङ्घय उपरि भवाग्रं सम्प्राप्तमिव चाभूत् । अज्ञासीच बोधिसत्त्वो नेदं सम्बोधिस्थानं भविष्यतीति । ततो महासत्त्वो बोधिद्रुमं प्रदक्षि- णीकुन् पश्चिमदिशामागं गत्वा पुरस्तादभिमुखस्तस्थौ । तदा पश्चिमचक्रवालमवसद्य अधः अवीचिं सम्प्राप्तमिव पूर्वचक्रवालमुल्लवय उपरि भवाग्रं प्राप्तमिव चाऽभूत् । बोधिसत्त्व इदमपि सम्बोधिस्थानं न भविष्यतीति अज्ञासीत् । ततोपि प्रदक्षिणीकुर्वन्नुत्तरदिशाभागं गत्वा दक्षिणाभिमुखस्तस्थौ । तदा उचरचक्रवालमवसद्य अधः अवीचिं संप्राप्तमिव च दक्षिणचक्रवालमुलधय उपरिभवाग्रं प्राप्तमिव चाऽभूत्। चोधिसत्त्वो नेदमपि सम्बोधिस्थानं भविप्यतीति अज्ञासीत् । ततोपि प्रदक्षिणीकुर्वन् पूर्वदिशाभागं गत्वा पश्चिमाभिमुखम्तस्थौ । पूर्व. दिशाभागे सकलानां सम्बुद्धानां पर्यङ्कस्थानं नैव मुच्यते न कम्पते। * स्वस्तियो वा ।। hrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrRIKAKKAIKKRIAKARE ·सद्धर्ममकरन्द । [ अध्यायः अथ स बोधिसत्त्वो महाटव्या गोचराभिमुख मुरुचिरदेहशोभा समुज्वल केशरभारसमाकर्णि सिंहो मृगेन्द्र इव पड्दन्तदहतीरे मुपुष्पितविशालशालवन प्रविष्टो विगलितसमग्राभरण पदन्तो नाम सिन्धुर इव च पञ्चवर्णमधुकरगणपरिचुम्बितदिव्यगन्धप्रतिम मुगन्धकुमुमनिकराजितशाखामि समुपेत रमणीय शालवन दिवा विहारार्थ प्रविवेश । स बोधिसत्त्व साय पूर्वदिग्भागोपगततरुनिकरच्छा येषु अद्यैव सम्बोधिज्ञान प्रतिबुध्यतामिति आह्वयत्सु इव मन्दमारुत प्रकम्पितधरणिरुहारकरेषु सकलपुप्पोपशोभितविविधतरुनिकराणाशा खाननिषण्णपञ्चवर्णभ्रमरसङ्गीतध्वनिपु च प्रवर्द्धमानेपु घृन्तात् परिगलित पञ्चवर्णकुमुमसमाकीर्ण धरणितल शोभयमानो वनप्रदेशान्निष्क्रान्तो मत्तद्विरदपतिरिव विलासातिशयेन दिवा विहारान्निरकामत् । तस्मिन् काले मयूरपिच्छकलापैरिव अमरगणोपनीतैश्छत्रध्वनवस्त्रालङ्कारे प्रतिमण्डित कल्पद्रुम इव बोधिद्रुमोपि आजित । ततो बोधिसत्वो देवताभि समलड्कृतेन विंशत्युत्तरैकशतैकसहस्रहस्तविस्तृतेन । मार्गेण सिंह इव विनृम्भमाणो बोधिद्रुममूल समभ्यगात् । तदा महाब्रह्मा योजनविस्तृत श्वेतच्छन्न धारयन्नेव अनुयात । मुयामदेवपुत्रस्त्रिगम्यूति दिव्य चामर गृहीत्वा योधिसत्त्व वीजयमानोपि अगच्छत् । पुरहूत पुरन्दरो गन्यूतिप्रमाण विजयोचर नाम शङ्ख धमन् पुरस्तात् अगच्छत् । पञ्चशिखो नाम गन्धर्वदेवपुत्रस्त्रिगम्यूति प्रमाण वेलुववणी वीणाश्च वादयन् पुरत अनुयात । कालो नाम नागेन्द्र साधैरशीत्या नाटकसीसहनै परिवृत स्तुतिसहस्रमुदीरयन् बोधिमत्त्वमन्वगच्छत् । चत्वागेपि लोकपाला दिव्य छल गृहीत्या बोधिसत्त्वमन्वगच्छन् । विविधा नागयक्षसुपर्णा दिव्यै पुष्पैर्गन्धै पूजयमाना दिव्यसनीती प्रवर्तयमाना बोधिसत्त्वमनुयाता । दशसु veersaveversanा ·MUwwwwwwWALMYMANY ANUM दशमः] सद्धर्ममकरन्दः । ९७ RIRRRRRRRRRRR चक्रवालसहस्रपु देवता नानातूयः कुसुमगन्धविलेपनधूपपताकादिभिश्च पूजयमाना दिव्याः सङ्गीतीः प्रवर्तयमाना बोधिसत्त्वमन्वगच्छन् । ARARANARRRRRRRRRRRMARR अथ महासत्त्वः सुरभिचन्दनचूर्णसमाकुलेपु कुमुमधूपजन्ममुग- न्धिषु विविधचामरध्वजमालिषु दशसहस्रचक्रवालेषु बोधिद्रुममूलं समायातोऽभूत् । तस्मिस्तु समये तृणहारकः * स्वस्तिको नाम द्विजन्मा तृणमादाय सम्मुखे पथि आगच्छत् । स महासत्त्वस्य तदाकृतिं ज्ञात्वा अष्टाभिस्तृणमुष्टिभिस्तं समभ्यर्चयामास । बोधिस- त्त्वस्तानि तृणानि प्रतिगृह्य बोधिमण्डलमुपसमक्रामत् । बोधिद्रुमस्य दक्षिणदिशाभागे उत्तराभिमुखस्तृणानि गृहीत्वा तस्थौ । तत्क्षणे दक्षिणचक्रवालमवसद्य अधः अवीचिं सम्प्राप्तमिव च उत्तरचक्रवाल- मुल्लङ्घय उपरि भवाग्रं सम्प्राप्तमिव चाभूत् । अज्ञासीच बोधिसत्त्वो नेदं सम्बोधिस्थानं भविष्यतीति । ततो महासत्त्वो बोधिद्रुमं प्रदक्षि- णीकुर्खन् पश्चिमदिशाभागं गत्वा पुरस्तादभिमुखस्तस्थौ । तदा पश्चिमचक्रवालमवसद्य अधः अवीचिं सम्प्राप्तमिव पूर्खचक्रवालमुलाचय उपरि भवाग्रं प्राप्तमिव चाऽभूत् । बोधिसत्त्व इदमपि सम्बोधिस्थानं न भविप्यतीति अज्ञासीत् । ततोपि प्रदक्षिणीकुर्वन्नुत्तरदिशामागं गत्या दक्षिणाभिमुखस्तस्थौ । तदा उत्तरचक्रवालमवसद्य अधः अर्वाचि संप्राप्तमिव च दक्षिणचक्रवालमुल्लङ्घय उपरिभवायं प्राप्तमिव चाऽभूत् । पोधिसत्त्वो नेदमपि सम्बोधिस्थानं भविष्यतीति अज्ञासीत् । ततोपि प्रदक्षिणीकुळन् पूर्वदिशाभागं गत्वा पश्चिमाभिमुखस्तस्थौ । पूर्व- दिशाभागे सकलानां सम्बुद्धानां पर्याङ्कस्थानं नैव मुच्यते न कम्पते । PRANNARINNARARKARS + स्वस्तियो वा॥ MARTARRAK ARAMARTARRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRKARARRARK ARRIOR ·सद्धर्ममकरन्द । [अन्यायः MM अथ महासत्त्व इद सम्बोधिस्थान नाम विहितम् । अचलस्थानम् । हेशपञ्जरविश्वसनम्थानमिति अनासीत् । स पुनम्तन तानि तृणानि अग्रेषु गृहीत्वा चारयित्वा चाम्थात् । यद्यह सर्वज्ञताजान रम्ये अाऽचरपर्यत्रो मे उत्पद्यता इति सत्यवचनमपि अनवीच्च । तद नन्तर तेन महासत्त्वेन सम्भृतदशपारमितानामानुभावेन रत्नसमुज्ज्वल चतुर्दशहस्तमात्र वज्रासनमुदपतत् । स वोधिसत्त्वश्चतुरङ्गसमन्वागत वीर्य्याधिष्ठान कृत्वा कायञ्च मनु प्रणिधाय पारमुस स्मृतिमुपस्थाप्य च दृढमानसो भूत्वा बोधिद्रुमे पृष्ठ सधृत्य पूर्वदिशाभिमुसो निष साद । स वै त्वज्ञाय्यस्थीनि भियन्ता वा मासशोणिते मच्छरीरे अवगुप्यता वा नाह सम्बोधिमप्राप्य । इद पर्य्यद्दवर भेत्म्यामीति च । यारदाश्रया मचितमनुपादाय मुचन्ति । तावदशनिशतसहस्राणा पातादपि चालयितुमशक्यमपराजितपर्यङ्कमाभुज्य तम्मिन्निपसाद । तत्र हि निषण्णो बोधिसत्त्वो बोधिद्रुममूले पुरस्तादभिमुस एव रजत वर्णस्कध मुवर्णवर्णपत्रमुच्चै पञ्चाशत बोधिट्ठम पृष्ठे विधाय उपरिमणिच्छत्रेणेव बोधिशाखया प्रतिच्छाधमानो महतीं त्रिय यभार । तस्य मुवर्णवर्ण चीवरे पतन्ति बोध्यकुराणि कनस्वर्णपृष्ठे निहिता प्रयाला इव विरेजु । अथ स बोधिसत्त्वो हम्तप्राप्त चक्रवर्चिश्रीविभव प्रहाय प्रव्रज्य ईदृशमतिदुप्पर प्रधानवीय स्मिथै कृतवानिति । केशम्बन्धाभिस स्कारमृत्युदेवपुत्रसङ्घयाताना पञ्चाना माराणा विजयार्थम् । स हि महामत्त्व अग्रमार्गस्याहन्मार्गस्यानुत्पनकाले सानुगयाना चित्तसन्तान यैर्मार्मारयितव्यम् । पुन पुन पीडयितव्यम् । तेपा लेशमाराणाम- प्रमार्गम्य अर्हन्मार्गस्य उत्पन्नक्षणे विजितत्वात्प्रहीणत्याच्च तस्मिन्नेय काले एकोनविंशतिप्रतिसन्धिविषारस्कन्धसङ्घरातैश्च असजासत्त्वेषु everwwwwwsreserverServerseases ·Rasuwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwsansar दशमः] सद्धर्ममकरन्दः । RENSTART रूपप्रतिसन्धिस्कन्धसङ्ख्यातैश्च यैः स्कन्धैर्य एव सत्त्वा अनागतभवस- याते भवावर्त पुनः पुनरवगाहेरंस्तेषां स्कन्धमाराणामग्रमार्गभूतस्य अर्हन्मार्गस्य उत्पन्नक्षणे विजितत्वात् पुनः पुनरनुत्पादितत्वाच्च । तस्मिन्नेव काले यैः कुशलाकुशलसङ्घयातैरभिसंस्कारैः सत्वाः अना- गते भववृत्ते पुनः पुनः सञ्जनयितव्याः प्रवर्तयितव्याः । तेषामभिसं- स्कारमाराणामग्रमार्गस्य अर्हन्मार्गस्य उत्पन्नक्षणेविजितत्वात्प्रहीण- त्वाच तस्मिन्नेव काले अनागतैरेकोनविंशतिविपाकच्युतिसङ्ख्या रूपच्युतिसङ्ख्यातैश्च यैर्धम् स्त एव सत्त्वाः पुनः पुनः प्रतिसन्ध्य- मुत्पत्तिभावेन अनागतभवेषु मारयितव्याः घातयितव्याः । तेषां मृत्यु- माराणामग्रमार्गभूतस्य अर्हन्मार्गस्य उत्पन्नक्षणे विजितत्वात् महीण- त्वांच । तस्मिन्नेव काले येन देवपुत्रमारेण वशवनिपु वसता तेपामेव सत्त्वानां मार्गफलानि उत्पन्नैः स्वानुभावैर्मारयितव्यानि पीडयित- व्यानि । तस्य तेषामेव मार्गफलधर्माणामन्तरायं कुर्वतः अग्रमार्गभू- तस्य अर्हन्मार्गस्य उत्पन्नक्षणे उत्कृष्टवशेन जितत्वानिवृत्तत्वाच तान् मारान् सर्वथैव जितवानेव । तेषां हि माराणां विजयनं किमर्थमिति । लिपु बुद्धक्षेत्रेपु त्रीणि श्वेतच्छत्राणि उच्छ्त्यि सम्बुद्धराज्यग्रहणार्थम् । बुद्धराज्यग्रहणं किमर्थमिति ? । समग्रजगतामयवादानुशासनीकरणा- र्थम् । अववादानुशासनीकरणं किमर्थमिति ? । ज्ञानदर्शनपतिलाभार्थम् । ज्ञानदर्शनप्रतिलाभः किमर्थमिति: । अनुत्पादात्परिनिर्वाणार्थम् । ततश्चायं महासत्त्वो विविधाकृतीनां सब्वेषां सत्त्वानाच अनुत्पादा- परिनिर्वाणं साधयन् जातिक्षेत्राज्ञाक्षेत्रविषयक्षेतसदसयातेषु त्रिषु बुद्धक्षेतेषु मानुष्यश्वेतच्छनं दिव्यश्वेतच्छनं विमुक्तिधेतच्छत्रमिति त्रीणि श्वेतच्छत्राणि उच्छ्रित्य बुद्धराज्यं ग्रहीतुं साद्धः मारैः संयुध्य- मारान् अझैपीत् । तस्यापि महासत्त्वस्य जातिक्षेत्रं दशसहसचक्रयालाः । answamiwwwmvowwwwwwwwwwwwwwwwaurus ·KARAVAN सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः आज्ञाक्षेत्रं कोटिशतसहस्रचक्रवालाः । विषयक्षेत्रमपर्यन्तचक्रवाला इति । एवं राज्ञा शुद्धोदनेन स्वं राज्यं दत्वा नमस्यता मानुप्यश्चेत्त- च्छत्रं समभ्यर्चितम् । स महासत्त्वस्तदपि जहौ । महाब्रह्मा सार्ध देवब्रह्मभिः स्वविषयराज्यं प्रदायापि दिव्यश्वेतच्छत्रेण समभ्यर्चयामास। तमपि महासत्त्वो जहौ । पुनः नारायणबलोपेतः स महासत्त्वः पण्डितप्रशंसनीयस्य नरदेवैः शिरसि अञ्जलिं प्रतिष्ठाप्य वर्णितैरात्मना समुपचितैः कुशलसम्भारैर्निप्पादितस्य सर्वज्ञताज्ञानस्य उपकरणभूत- महत्फलसङ्ख्यातं विमुक्तिश्वेतच्छत्रं समभिधर्तुकामोभूत् । स महासत्त्वः कोटिशतानां हस्तिनां वलं दधानः आत्मनः शरीरबलेन च समन्वागतः अनेककोटिशतसहस्रमारानभिभवितुं समर्थाभिज्ञावलेषु च पारं प्राप्तः । सकलस्यापि सत्त्वलोकस्य विजयं ग्रहीतुं बोधिद्बममूले अपराजितपर्यङ्कवरमुपगतः । इहैवेदं नारायणवलं दर्शयामि । तद्यथा कालावकः गाङ्गेयः पण्डरः ताम्रः पिङ्गलः गन्धः मङ्गलः हैमः उपोषितः षड्दन्तश्चेति हस्तिनो दशविधा भवन्ति । तत्र दशानां मध्यमपुरुषाणां बलं एकस्य काला- वकस्य हस्तिनो वल भवति । तथा दशानां कालावकानां बलमेकस्य गाङ्गेयस्य । दशानां गाझेयानां बलमेकस्य पण्डरस्य । दशानां पण्ड- राणां चलमेकस्य ताम्रस्य । दशानां ताम्राणां वलमेकस्य पिङ्गलस्य । दशानां पिङ्गलानां वलमेकस्य गन्धस्य । दशानां गन्धानां बलमेकस्य मङ्गलस्य । दशानां मगलानां बलमेकस्य हैमस्य । दशादां हेमानां वलमेकस्य उपोषितस्य । दशानामुपोषितानां बलमेकस्य पड्दन्तस्य हस्तिन. । दशानां पड्दन्तहस्तिनां वलं पश्चिममविकस्य योधिस- त्वम्य भवति । पश्चिमभविको हि बोधिसत्त्वः प्रकृतहस्तिगणनात् कोटिशतानां बलं दधाति । मध्यमपुरुषगणनात् कोटिसहस्राणां बलं Preersemeserevsiwwwesereer ·दशमः] सद्धर्ममकरन्दः । दधाति यथाक्रमेणागतमात्मनः प्रकृतिशरीरवलमेव नारायणवलं भवति। इदमेतन्नारायणवलं दशवलज्ञानस्य मुनय ऋद्धिविदो दिव्यश्रोत्रं परचित्तविज्ञापफ पूर्वनिवासानुस्मृतिदिव्यचक्षुश्चेति पञ्चपकारमभिज्ञा- बल प्रापञ्च । इत्थं महता शरीरबलेन च प्रज्ञावलेन च समन्वागते महासत्त्वे सर्वजगदभिभवनसमर्थस्य सर्वज्ञताज्ञानस्य उत्पादनार्थ बोधिद्रुममूले अपराजितपयंङ्के निपण्णे सर्वे देवाः समागच्छन् । तेऽपि देवाः पृथि- वीतलाद्यावह्मलोकं गृहीतविविधससत्कारहस्ताः समाययुः । केचि- देवा ध्वजपताकापक्तीः केचिद्देवाः कदलितोरणपक्तीः केचि- देवा धूपमालाः केचिद्देवाः कुमुममालाः केचिद्देवाः सुवर्णपट- मालाः केचिद्देवाः दण्डप्रदीपमालाः केचिद्देवाः श्रीवत्समालाः केचिद्देवाः नन्द्यावर्त्तमालाः केचिद्देवा मत्स्ययुगलमालाः केचिद्देवाः अकुशमालाः केचिद्देवा भद्रपीठमालाः केचिद्देवाश्चामरमालाः केचिद्देवाः शड्समालाः केचिद्देवाः पूर्णघटमालाः केचिद्देवा अटो- त्तरशतमालपतीः केचिद्देवाः रजतदाममालाः केचिद्देवाः सुवर्ण- मालाः केचिद्देवाः मणिदाममालाः केचिद्देवाः सरलदाममाला धारयामामुः सवें दशसहस्रचक्रवालेपु देवाः हृष्टाः प्रहृष्टा एकको- लाहलाश्चाभवन् । इति धीशोलस्कन्धस्थविरस्य कृती सम्ममकरन्दे युद्धपूजापरिदीपनो नाम दशमोऽध्यायः ॥ answomanmomwwwmunuxurrNUARIKE ·सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः स आज्ञाक्षेत्रं कोटिशतसहस्रचक्रवालाः । विषयक्षेत्रमपर्यन्तचक्रवाला इति । एवं राज्ञा शुद्धोदनेन स्वं राज्यं दत्वा नमस्यता मानुप्यश्वेत- च्छतं समभ्यच्चितम् । स महासत्त्वस्तदपि जहौ । महाब्रह्मा सार्ध देवब्रह्मभिः स्वविषयराज्यं प्रदायापि दिव्यश्वेतच्छत्रेण समभ्यर्चयामास। तमपि महासत्त्वो जहौ । पुनः नारायणबलोपेतः स महासत्त्वः पण्डितप्रशंसनीयस्य नरदेवैः शिरसि अञ्जलिं प्रतिष्ठाप्य वर्णितैरात्मना समुपचितैः कुशलसम्भारैर्निप्पादितस्य सर्वज्ञताज्ञानस्य उपकरणभूत- महत्फलसङ्ख्यातं विमुक्तिश्वेतच्छवं समभिधर्तुकामोभूत् । महासत्त्वः कोटिशतानां हस्तिनां वलं दधानः आत्मनः शरीरबलेन च समन्वागतः अनेककोटिशतसहस्रमारानभिभवितुं समर्थाभिज्ञावलेषु च पारं प्राप्तः । सकलस्यापि सत्त्वलोकस्य विजयं ग्रहीतुं घोधिद्रुममूले अपराजितपर्य्यङ्कवरमुपगतः। इहैवेदं नारायणबलं दर्शयामि । तद्यथा कालावकः गाङ्गेयः पण्डरः ताम्रः पिगलः गन्धः मङ्गलः हैमः उपोपितः पड्दन्तश्चेति हस्तिनो दशविधा भवन्ति । तत्र दशानां मध्यमपुरुषाणां बलं एकस्य काला- वकस्य हस्तिनो बलं भवति । तथा दशानां कालावकानां बलमेकस्य गाङ्गेयस्य । दशानां गाङ्गेयानां यलमेकस्य पण्डरस्य | दशानां पण्ड- राणां चलमेफस्य तानस्य । दशानां ताम्राणां चलमेकस्य पिङ्गलस्य । दशानां पिगलानां वलमेकस्य गन्धस्य । दशानां गन्धानां बलमेकस्य मङ्गलस्य । दशानां मङ्गलानां चलमेकस्य हैमस्य । दशादां हेमानां वलमेकस्य उपोषितस्य । दशानामुपोषितानां बलमेकस्य पदन्तस्य हस्तिनः । दशानां पदन्तहस्तिनां चलं पश्चिमभविकस्य बोधिस- त्वम्य भवति । पश्चिमभविको हि वोधिसत्त्वः प्रकृतहस्तिगणनात् कोटिशतानां वलं दधाति । मध्यमपुरुषगणनात् कोटिसहस्राणां बलं vuvewwwwwwwse ·IRRIARIWOOKRANIORRRRRRIORIANRN दशमः] सद्धर्ममकरन्दः । दधाति यथाक्रमेणागतमात्मनः प्रकृतिशरीरवलमेव नारायणवलं भवति । इदमेतन्नारायणवलं दशवलज्ञानस्य मुनय ऋद्धिविदो दिव्यश्रोत्रं परचित्तविज्ञापकं पूळनिवासानुस्मृतिदिव्यचक्षुश्चेति पञ्चप्रकारमभिज्ञा- बलं प्रापञ्च । इत्थं महता शरीरवलेन च प्रज्ञावलेन च समन्वागते महासत्त्वे सर्वजगदमिभवनसमर्थस्य सर्वज्ञताज्ञानस्य उत्पादनाथ बोधिद्वममूले अपराजितपर्य्यके निषण्णे सर्वे देवाः समागच्छन् । तेऽपि देवाः पृथि- वीतलाद्यावद्ब्रह्मलोकं गृहीतविविधससत्कारहस्ताः समाययुः । केचि- द्देवा ध्वजपताकापङ्क्तीः केचिद्देवाः कदलितोरणपतीः केचि. देवा धूपमालाः केचिद्देवाः कुसुममालाः केचिद्देवाः मुवर्णपट- मालाः केचिद्देवाः दण्डप्रदीपमालाः केचिद्देवाः श्रीवत्समालाः केचिद्देवाः नन्द्यावर्त्तमालाः केचिद्देवा मत्स्ययुगलमालाः केचिद्देयाः अकुशमालाः केचिद्देवा भद्रपीठमालाः केचिद्देवाश्चामरमालाः केचिद्देवाः शहमालाः केचिद्देवाः पूर्णपटमालाः केचिद्देया अटो- त्तरशतमङ्गलपतीः केचिद्देवाः रजतदाममालाः केचिद्देवाः मुवर्ण- मालाः केचिद्देवाः मणिदाममालाः केचिद्देवाः सवरलदाममाला धारयामासुः सर्वे दशसहस्रचक्रचालेपु देवाः दृष्टाः प्रहृष्टा एकको- लाहलायाभवन् । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य एती सद्धम्ममफरन्दे युद्धपूजापरिदीपनो नाम दशमोऽध्यायः ॥

·LAMAUGUALKS24 ARARAARRRRRRARA अथ एकादशोऽध्यायः तदा पापीयान् मारः षट्संवत्सराणि प्रधानं प्रदहतो महासत्त्वम्य निस्तरावसरमपेक्ष्यैव विचचार । स मारः मुरगणानां कोलाहलशब्द श्रुत्वा अयं सिद्धार्थकुमारो मद्विषयान्मोक्तुकाम इति अहोपरिज- हाति मद्विपयान् तस्मादस्य अन्तरायं करोमीति चिन्तयामास । स विचिन्त्य तृष्णा च अरतिश्च रागा चेति तिस्रो दुहितृनिमन्तयामास । वत्साः! गच्छत यूयम् । सिद्धार्थकुमारस्य अन्तरायं कुरुतेति आहस्म । अथ ताः साधु तात! इति सम्प्रतीपुः । सपदि तास्तिस्रो दुहितरः पञ्चशतैः पञ्चशतैः परिवृताः सर्वालङ्कारैर्विभूपिताश्चाभवन् । तासां प्रथमं रागा वोधिसत्त्वस्यान्तिकमुपेत्य एवमत्रवीत् । भो! क्षत्रिय! उचिष्ठ मृत्युभीत इति । तच्छ्रुत्वा बोधिसत्त्वोपि आहस्म । त्वं कासीति । अहं रागा नामेति । का तब चेष्टा इति । अहं सर्वलोकं रागपाशेन भन्नस्यामीति । तच्छ्रुत्वा बोधिसत्त्वोऽवदत् । रक्तश्चार्थ न जानाति रक्तो धर्म न पश्यति । अन्धं तमस्तदा भवति यं रागः सहते नरम् ॥ अहं रागविरागाय व्यायस्यामि । हा तत इति । सा तच्छ्रुत्वा एकमन्तं तस्थौ । ततः अरतिरुपगम्य एवमब्रवीत् । राजपुत्र! उत्तिष्ठ अस्मादासं- नादिति । तच्छुत्या बोधिसत्त्वोऽवोचत् । त्व कासीति । अहं अर- तिर्नामेति । का तव चेष्टा इति! । अहं सर्वलोकं द्वेपपाशेन भन्स्या- मीति । तच्छुत्वा बोधिसत्त्व एवमवोचत् । wwwareneusercossesse-68-भरकम ·। RARANAM..:-:::- । क्रुद्धश्चार्थ न जानाति क्रुद्धो धर्म न पश्यति । अन्धं तमस्तदा भवति यं क्रोधः सहते नरम् ॥ तस्मादहं तानि द्वेषतमांसि निहनिप्यामि । साऽपि तच्छुत्वा एक- मन्तं तस्थौ । ततस्तृप्णा उपगम्य आहस्म । उत्तिष्ठ भो! सिद्धार्थ! अस्मात्प- यङ्कादिति । तच्छ्रुत्वा बोधिसत्त्वः अब्रवीत् । त्वं कासीति ? । अहं तृष्णा नामेति । का तव चेष्टा इति ? । अहं सर्व लोकं तृप्णापाशेन भन्त्स्यामीति । तच्छुत्वा योधिसत्त्व एवमवदत् । मूढश्चार्थ न जानाति मूढो धर्म न पश्यति । अन्धं तमस्तदा भवति यं मोहः सहते नरम् ॥ तस्मादहं तं हरिप्यामीति । अथ बोधिसत्त्वोपि अहमेवं रागद्वेषमोहानां प्रहाणार्थ 'सम्बुद्धो भविष्यामीति उक्त्वा गच्छत यूयमिति अभापत च । ततः सपरि- वारास्तिस्रो मारदुहितरो योधिसत्त्वस्य पुरस्ताच्छृङ्गाररसिकतादिमि- नाकृतिभिश्च बोधिसत्त्वस्य चित्तं ग्रहीतुं समथरुन्मीलननिमीलनप्रे- क्ष्यकरणैनृत्त्यन्त्यो गायन्त्यो बोधिसत्त्वस्य चित्तं विक्षेप्तुमसमर्था भग्नमनोरथा निराशा विगतशरीरवर्णा विरूपरूपाः पलितकेशा भग्नदन्ता बीभत्सा लजमानाः पलाय्य पितुः सकाशं गल्ला सर्वाणि कार्याणि दिदिशुः मारस्तच्छ्रुत्वा एवञ्चाब्रवीत् । वत्साः! महास- त्वेन जितं रागादिोशजातं पुनर्येनकेनचिज्जेतुं न शक्यते । तेन महासत्त्वेन तत्तन्मार्गाधिगमेन जितं रागादिक्लेशसमूहं जगति किमपि क्लेशजातं नानुगच्छति । तस्मादनन्तगोचरस्य सर्वज्ञताज्ञानस्य वशेन अपर्य्यन्तगोचरं भक्त्रयेपु परिभमणहेतुभूतानां रागादीनामन्यतर- VAAR wwwAINR ·१०४ •सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः पापस्याप्यभावं तं महासत्त्वं यूयं केन कारणेन तस्मादासनान्नेप्यथ । अपि च जालिनी नामा रूपादिषु पञ्चमु अवलम्बनेपु आसक्तविषक्त- भावेन विपक्तिका नामा च रूपतृप्णाऽपि तं महासत्त्वं कुलचिन्नेतुं समर्था नास्ति । तस्मादनन्तालम्बनस्य सर्वज्ञताज्ञानस्य वशेन अप- य॑न्तगोचरं भवत्रयेषु परिभ्रमणहेतुभूतानां रागादीनामन्यतरपापस्या- प्यभावं तं महासत्त्व यूयं केन कारणेन तस्मादासनान्नेप्यथ इति । स एवमुक्त्वा क्रोधेाभिभूतो मारघोषणामघोषयच्च । अनेकप्रकारां मारसेनाञ्चाभिनिर्मापयामास । स तु निष्करुणहृदयो रागद्वेषमोहे- Oभि. समन्वागतः परमदारुणो मारसैन्यमामन्तयत् । मारिपाः! अधः अवीचित आपरिभवामात्तिर्याक्चापर्य्यन्तामु लोकधातुपु सिद्धा- थेन सदृश उत्तमपुरुषो नास्ति । स पुरुषसिंहः । तस्मात्तेन समं स- म्मुखं युद्धं कर्तुं न शक्ष्यामः । एकेन पार्चेन युद्धं दर्शयाम इति । उत्तरपान मारसेनाया गमनं व्यचारयत् । स पापीयान् मारः पुनरपि एवमब्रवीत् । भो! भो ! यूयं यथामति यथाशक्ति नानायुधा नानाशरीरा नानावर्णा नानासंस्थाना नाना- मुखा भूत्वा तस्य पर्य्यादुत्थाय पलायनार्थ व्यायाम कुरुतेति सम- न्तायोजनशतसहस्रं स्फुरित्वा मारपादः तस्थौ । तेषु च सैनिकेषु केचिन्नी- लशरीरा रक्तमुखाः केचिद्रक्तशरीरा नीलमुखाः केचिच्छेवेतशरीराः पीत- मुखाः केचित्पीतशरीराः श्वेतमुखाः केचित्कचुरशरीराः कृष्णमुखाः के- चित् कृष्णशररीराः कर्बुरमुखाः केचिन्नीलशरीराः श्वेतमुखाः केचिच्छ्वेत- शरीराः नीलमुखाः केचिच्छ्वेतशरीराः कृष्णमुखाः केचित् कृष्ण- शरीराः श्वेतमुखाः केचिदुपरिकायान्नागशरीरा अध.कायान्मनुष्य- शरीराः केचिदध कायान्नागशरीरा उपरिकायान्मनुप्यशरीराः केचि- दधःकायात्सुपर्णशरीरा उपरिकायानागाः केचिदध.कायाद्वयामशरीरा टरsace ·MINAINE VYAKUVAUSVINKA एकादशः] सद्धर्ममकरन्दः । १०५ WBC उपरिकायाद्रूपभाः केचिदधःकायाद्रुपमा उपरिकायाद्वयाघ्रशरीराः केचिदधःकायाद्वारणशरीरा उपरिकायाद्धयाः केचिदधःकायाद्धयशरीरा उपरिकायाद्वारणशरीराः केचिदधःकायात्सिंहशरीरा उपरिकायान्म- हिपशरीराः केचिदधःकायाद्गृध्रशरीरा उपरिकायात् काकशरीराः केचिदधःकायात् काकशरीरा उपरिकायाद्गृध्रशरीराश्वबभूवुः । केषांचिद्दक्षिणकर्णच्छिद्रप्रविष्टा घोराः सर्पा वामकर्णच्छिद्रान्निष्क्रम्य फणां कृत्वा तस्थुः । तथा वामकर्णछिद्रात् । केपांचिद्दक्षिणाक्षि- प्रविष्टा घोराः सर्पा वामाक्ष्णो निष्क्रम्य फणां कृत्वा तस्थुः । तथा वामाक्ष्णः । केपांचिद्दक्षिणनासिकाछिद्रं प्रविष्टा घोराः सर्पाः वाम- नासिकाच्छिद्रान्निष्क्रम्य फणां कृत्वा तस्थुः। तथा वामनासिकाछिद्रात् । केपांचिन्मुखं प्रविष्टा घोराः सर्पा मूनों निष्क्रम्य फणां कृत्वा तस्थुः । तथा मूर्ध्नः । केषांचिन्नाभेः प्रविष्टा घोराः सर्पा उदरान्निष्क्रम्य फणां कृत्वा तस्थुः । तथोदरात् । केपांचिद्दक्षिणहस्तं वेप्टयन्तो नागाः जानुमस्तके फणां कृत्वा तस्थुः । तथा वामहस्तम् । एवमपि ग्रीवो- रस्तलोदरकटिबाहादिपु वेष्टिता वृश्चिकजलव्यालड्डुण्डुभाऽजगराद- योपि द्रष्टव्याः । नितरां दीप्तामिसदृशवहिनिष्क्रान्तपिङ्गललोचनाः खरकूर्चभुवः श्मश्रुविप्रकीर्णमुखा भुमनासास्तीत्रदीर्घनखास्तान- वर्णलोमानो दुःसंस्थाना विवर्णकेशा विकच्छक रूढदारुणविरूप- प्रभा नानायुधहस्ता गव्यूत्युद्गतशरीरा द्वियोजनोद्गतशरीरास्त्रियो- जनोद्गतशरीराश्च । योजनसहस्रात्प्रभृति पृथिव्युन्दनमेघाशनिध्वनि- रिव च चक्रवालोटतमहासमुद्रनि|पाभिभवनतुमुलनिर्णोपाश्चाभवन् । अपरचक्रवालांद्रि भित्त्वा इदं चक्रवालं मांदतुमागच्छन्त इतरचक्र- वालसमुद्रघोषा इव सकलोवी परिमर्दितुमागच्छन्तः पर्वतघटा इव च मारसेना महाबोधिमण्डमवस्तृणत्य इवागच्छन्ति स ।

·१०६ सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः अथ पापीयान् मार एवं विचारितसेनायाः गमनं सजीकृत्य पञ्चाशदधिकयोजनशतमूर्द्धानं गिरिमेखलं नाम कुञ्जरयरमभिरुरोह । निम्मितैहुसहरसिच्छुरिकाधनुःशरलिप्तकतोमरशड्कुभिन्दिपाल फलककुन्तचक्रशसकुशगदापाषाणाहिपाशमुरलाइलपरशुत्रिशूलादि- भेदानि नानायुधानि गृहीतानि । पुरतः पत्रिंशद्योजनाः सेनाः पश्चिमचक्रवालपर्यन्तं अभूवन् । ते मारकिङ्कराः सिद्धार्थकुमार गृहीत बध्नीत हत नाशयत विध्यत उत्रासयत तस्य हृदयं मयत उरः फालयत पदयोर्गृहीत्वा परमसमुद्रे क्षिपतेति आज्ञापयन्त एवा- सेदुः । भूमावपि अनेकानि रुद्राणि अनिष्टाणि दुर्निमिचानि प्रादुर्भूतानि । एवमनेकेषु दुर्निमितेषु पापीयान् मार आगत्य बोधिमण्डं प्रवेष्टुमसमर्थो दूरे तस्यौ । मारसेनाः समन्तात्परिवारया- मासुः । ततः खां सेनामवलोक्य एत गृहीत इत्याद्ययदत् । प्रज्ज्वलितमयोमयपिण्डं मक्षिकेव बोधिमण्डं प्रवेष्टुं समर्थो नाम नाभूत् । तत्क्षणे छन्नवेशं गृहीत्या बोधिसत्त्वं परिवृत्य स्थिता दशसहस्र- चक्रवालेषु देवताः मारनिघापं श्रुत्वा उत्तरां दिशां विलोकयामासुः । तत्क्षणे आगच्छन्ती मारसेनां दृष्ट्वा मार आगत इति ज्ञात्वा भीता- स्त्रस्ताः सम्मुखस्थानादेव बोधिसत्वमेकमेव विहाय पलायामामुः। पुरुहूतो विजयोचरं नाम शङ्ख पृष्ठतः कृत्वा पलायिष्ट । महाकालो नाम नागराजो पञ्चशतयोजनं माझेरिकं नाम नागभवनं गत्वा श्रीगर्भ प्रविश्य उभाभ्यां हस्ताभ्यां मुखं प्रच्छाद्य न्यपद्यत । विमु- रपि श्वेतच्छत्रममे गृहीत्वा ब्रह्मभवनमगच्छत् । तदापि शेपा देवाः स्थातुं समर्था नाभवन् । महासत्त्वः शून्ये विमाने ब्रह्मा इव एक एव निपसाद । महासत्त्वः सापां देवानां पलायितत्वानिःशब्द awaranveeeeeeersawReserewari ·एकादशः] सद्धर्ममकरन्दः । ANYAINMINE १०७ शून्यं प्रदेशमवलोक्य पुनरुत्तरां दिशां व्यलोकयत् । बोधिमण्डमव- स्तृणतीमिव आयान्ती मारसेनां दृष्ट्वा एवं चिन्तयामास । इमे एतावन्तो जनाः मामकं सन्धाय महान्तं व्यायाम कुर्वन्ति । अस्मि- स्तु स्थाने मत्सहायो भूत्वा मारसेनाभिः सार्द्ध युध्यमानः पिता वा भ्राता वा नास्ति । देवा अपि पलायिताः । विना दशपारमीः नान्य- न्मम शरणमस्ति । अथ महासत्त्वस्तस्यां वेलायां दशपारमीरनुस्मरन्नेवमाह म । आयान्तु इह भवत्यो दानशीलनैष्कर्म्यप्रज्ञावीर्य्यक्षान्तिसत्याधिष्ठान- मैत्र्युपेक्षाः । युद्धाय युप्माकमायुधानि गृहीतेति । अथ समत्रिंशत् पारम्यो योधपुरुषा इव समभ्युपेत्य अर्थादेवं दिदिशुः । देव! त्वया धनधान्यराज्यपुत्रभा-मांसशोणिततयनप्रदानाद्वयं चिरात्परिपा- लिताः । तस्मात्तवार्थ प्राणान् परित्यज्य मारेण समं योत्स्यामह इति । अथ समत्रिंशत्पारमीयोधा बोधिसत्त्वं परिवृत्य तस्थुः । ततो बोधिसत्त्वस्य श्रद्धापलं वीर्य्यवलं स्मृतिबलं समाधिवलं प्रज्ञावलं हीबलमपत्रपावलञ्चेति सप्तविधा योधपुरुषाः समभिगम्य देव! त्वया चिराद्वयं पोषिता अन्नपानवस्त्राभरणहस्त्यश्वरथमदानात् । तस्मात् अस्माकं कायं पश्य इति भाषमाणा इव बोधिसत्त्वस्य पुरस्तात्तस्थुः । बोधिसत्त्वो हि स्वानां पारमीयोधानां तद्वचन समाकर्ण्य साधु पश्यामीति वदन्निव दृढवीर्य्यहस्तिनमभिरुह्य शील- पारमीथिव्यां प्रतिष्ठाय प्रज्ञापारमीकृपाणं श्रद्धाहस्तेन गृहीत्वा शेषपारमीः फलकं कृत्वा पर्य्यवादनुत्थाय मारसैन्य विध्वंसितु- महतीति चिन्तयामास । ततः स बोधिसत्त्वः पारमीयोधानुपरि क्षिपन् पुरस्तादभिमुखधतुरङ्गसमन्वागतं मैत्र्यादिकर्मस्थानं पुरःसरं कृत्वा वीर्याधिष्ठानमधिष्ठाय निर्भीको निषसाद । MAMINARRATARIAAAAAAAAAAAAAANWRAANAANA ·१०८ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः तदा मारो निर्भयं निषण्णं बोधिसत्त्वमवलोक्य क्रोषज्वलितनयनः क्रूरपारुप्यवचनैः खां सेनामाज्ञापयन् सत्वरमुपयात इमं हत इमं बधीत इमं विध्यतेत्यब्रवीत् । अथ ते मारकिङ्करगणाः नानाविधगजतुरङ्गमृगसिंहखड्गव्याघ्रशार्दूलतरक्षुभकमहिपवराहशृगा- लश्वयकबलाकध्वास्यायसारात्युलूकपारावतकपोतश्येनगृधनकुला बो- धिसत्त्वं परिवृत्य सन्तर्जयामासुः । अपरे तोमरतरुपापाणमुसलहस्ता ज्वलितकेशा अन्तरिक्षे स्थिता बोधिसत्त्वं सन्तर्जयामासुः । एवं मारः सपरिवारो महासत्त्वे भयमुत्पादयितुमशक्नुवन् क्रोधाभिभूतो नव- विधां महावृष्टिं वर्षयितुमचिन्तयत् । अथ मारः अर्द्धयोजनद्वियोजनत्रियोजनप्रमाणानां पर्वतकूटानां प्रचलनसमर्थी पूर्वदिशादिप्रभेदां वातवृष्टिश्च तथा वन्यानां वृक्षाणा- मुपरिगतां महामेघप्रवृत्तपङ्कवृष्टिधाराया वेगेन पृथिवीं छिद्रमयीं कुर्वाणामिव भीषणां क्षारवृष्टिश्च धूमायन्ती प्रज्वलन्तीमन्तरिक्षण गच्छन्ती महती दारुणपापाणवृष्टिश्च धूमायन्ती प्रज्वलन्तीमेक- धारोभयतोधारादिप्रभेदामतितीक्ष्णखड्गधनुः शरतोमरादिप्रहरणवृष्टिश्च विगतधूमजाला रक्तस्फटिकमणिप्रतिभागां पलाशकुसुमवर्णप्रभासमु. ज्वलामङ्गारवृष्टिश्च अत्युप्णवहिप्रभानिर्गतभस्मसदृशीमतिदारुणते- जस्विनी भस्मवृष्टिश्च अतिसूक्ष्मां धूमायन्तीं वालुकावृष्टिश्च धूमायन्ती- पङ्कवृष्टिश्च चतुरङ्गसमन्यागतां भीपणामन्धकारवृष्टिं चेति नवविधां वृष्टिं समुदस्थापयत् । तानि नव लोकोत्तरधर्माणां प्रतिभागनिमित्तं दर्शयन्तीव योधिसत्त्वस्यानुभावेन दिव्यकुसुममालादामसुगन्धकद्दम- चन्दनचूर्णादिभावं प्रतिपद्यान्तर्हितानि । अथ मारोप्याभिर्नवविधा- भिवृष्टिभिर्योधिसत्वं पलाययितुमशक्नुवन् यूयं कस्मात्तिष्ठत इम सिद्धार्थकुमारं गृहीत धावयत पलाययतेति सेनामाज्ञापयत् । मारोपि यसकलसारा ·:::: पुनर्बोधिसत्त्वं प्रोवाच । सिद्धार्थ ! त्वं कस्मान्मय्यायत्ते आसने निपण्णोसि अस्मादासनादुत्तिष्ठ । नोचेत्तव हृदयं विदारयामीति । अथ स बोधिसत्त्वः पादमूले क्रीडन्तं तरुणं पुत्रमवलोकयन्निव पिता मैत्रीमान् दयालुारमवलोकयामास । एवं स मैत्रीकोष्ठकं बध्वा निषण्णः सिंहनादं ननाद । अयं पापीयान् मारो महासभावं न जानाति । अहं हि सकललोकानां ज्येष्ठोऽस्मि । अनन्तेषु लोकधातुपु सर्वैः कृतानि सर्वसुकृतानि मामेकं प्राप्य पोडशी कलां नाहन्ति । अहं हि पुरा तिर्यक् शशो भूत्वा समीपागतमेकमर्थिनं दृष्ट्वा खं मांस विपच्य दातुं महति प्रज्वलति वह्नौ न्यपतम्। को हि ईदृशं दुष्करं काय्य कर्तुं समर्थोऽस्ति । एवं प्राक्तनसञ्चितैरनन्तसुकृतैः सिद्धमिमं देहं यथाभूतमजानन्नेष मारो मां मनुष्य इति जानाति । नाहं मनुष्यः । न अमनुष्यः । न ब्रह्मा । न देवः । अहं हि सर्वेभ्यो जगट्यो जरामरणं दर्श- यितुमिहागतो लोकैरनुपलिप्तः अनन्तजिनः । बोधिद्रुममूले सम्बुद्धो भूत्वा बहुं जनतां संसारात् तारयिष्यामीति । अथ मारो बोधिसत्त्वस्य सुकृतपारगतं भावं श्रुत्वा क्रोधमस- हिप्णुः वयं गिरिमेखलं नाम गजपतिमारुह्य चक्रायुधं गृहीत्वा बोधिसत्त्वं समुपागच्छत् । अभापत चैवम् । भोः सिद्धार्थ! त्वमे- तस्मात्पर्यङ्कानोत्तिष्ठसि । कस्मादन निषण्णोसि । नायं पर्यङ्कस्त- वानुरूपः एप पर्यङ्को ममानुरूपः । त्वं न स्मृतिमान् । अहं तु स्मृतिमान् । त्वं दुर्बलः । अहं बलवान् । त्वमनीश्वरः । अहमीश्वरः । त्वमनभिभूः । अहमभिभूः । तस्मान्ममार्थमेव अयं पर्यत उत्पन्नः। न तवार्थमिति । PATRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRAAAAAA ARRIARRIMINANTS ·सद्धर्ममफरन्दः । [ अध्यायः लियुक्त आत्मभावो मारेण दूषित इति नेति विलोकयामातुः । अथ योधियो मारत्वया अन्य पर्यवम्य हेतुभूतम्य मुसलकर्मणः कृत. भाये कम्तय साक्षीन्ययोचन् । मारः-सिद्धार्थ ! नफा न ही एते सर्ये जना. माक्षिण इति मेनाभिमुरां हम्नं प्रसारयामास । तस्मिन् क्षणे मारपरिच्छदा देव : अहं माक्षी अहं साक्षीति महीविभेदसहर्श महान्तं दान्दगुद्गारयामायुः । अथ मार उवाच । इमे तारन्मग माक्षिणः । मिद्धार्थ ! फम्तव साक्षीति । बोधिसत्त्वो ममास्मिन्न्याने मनना माक्षिणो न मन्ति । अनया विचेतनया पृधिया माश्य कारपियामानि । बोधिसत्त्यः साक्षिणं दर्शयनेयममनीत् । अयं पर्यवो ममाधमुन्परः । भाचे किमन्येन साक्षिणा । मदीदेव्या दाने फपिता इये पृथिवी गाक्षीभवनि इनि । म च मार! गयाऽमुं पच्या माध्यमानेन संगोरे अपरिमाणानु जानिए अदपं नाम दानं नाम्नि । अरक्षितं गानं नाम नाम्नि । विहाय चान्यान्येकन्मिने विश्वा- लगानभाष मद्रादेवीदानप्रमुग कन्या सप्तपारं फम्पिना यं पृथिवी दानी मपन्निन् पयं सर्वलोकपिजया निषण्णे मारगे- नायाम्नुमुनयुद्ध वर्तमाने फरमाननीभना । मारः सया सेनया फरटमाध्यमकारयत् । इयं महोची तर वचनं प्रवेश्यमानाशि चननारि महमा गमेश्य माक्षीभवलिनि रकाम्बुधरगर्भाभ्यन्नगनि- जान्नमारपिटालनेय चीयरगभीन्नरामपालगणरक्तनगविराजितं परिकामा चाहिनं दक्षिणम्नं निईन्य थिमिमुगं कृन्दा भववीत मी: मानि! मया ममविगत्वाग्मीः पूग्यता विश्वान्तरा. रममाय दिन्या पुवदारपरित्याग गया सप्तमतमहादानानि दापि प्रसपा का मानना वा मारिणः हता नगन्निा भा। भनि! इदानी न्यं यम्मातनी मदानानि ।

·WWWWWWWWWWWWWWWWWAVUUG एकादशः] सद्धर्ममकरन्दः । तदा भूमुन्दरी बोधिसत्त्वस्य पारमितासम्भारानुभावान्निश्चलं स्थातुमशक्नुवती स्वतलादुद्गत्य महिलाविलासेन बोधिसत्त्वस्याग्रे स्थित्वा तात महापुरुष अहं, तव पारमितासम्भारं जानामि । तव दक्षिणोदकैर्ममकेशाः प्रयन्ति । इदानीं परिवर्तयिष्यामीति वदन्ती सपदि स्वान् केशान् परिवर्तयामास । तस्याः केशतो गङ्गादकवत्स्रोतः पावर्तत । अथ ताः मारसेनास्तत्र स्थातुमशक्नुवत्यः पलायामासुः । गिरिमेखलो नाम करी प्रस्खलितपादः पपात । स च आसमुद्रान्तं प्रविवेश । छत्रध्वजचामरादीनि चूर्णविचूर्णान्यभवन् । मारस्तदा- श्चर्यमवलोक्य विस्मयमापन्नो बभूव । तस्मिन् क्षणे इयं वसुन्धरा कुलालचक्रमिव भ्रमन्ती महारावमकरोत् । महीयासं शब्दं श्रुत्वा अन्तरिक्ष मेघध्वनिरिव महानादो बभूव । सप्तकूटशिलोच्चया अपि महारावमरुवन् । सकलचक्रयालगर्भो बहिना प्रदीप्तमरण्यमिव महा- नादं विदधौ । तप्तकपाले क्षिप्ता व्रीहिलाजा इव सकलगगनतले देव- दुन्दुभयो नेदुः । प्रदीप्ताङ्गारवद्विस्फुरन्त्योऽशनयः प्रपतन्तिस्म । तयोः पृथिव्यन्तरिक्षयोरन्तर्गतो मारो दुर्बलः अशरणस्त्रस्तः महाभयप्राप्तः स्वमपावित्र्यं प्रकाशयन् सञ्जातसंवेगः अहो दानस्य विशेषः अहो दानस्य विपाकः अहो सिद्धार्थकुमारस्य महद्धिः अहो प्राथना- समृद्धिः इति प्रशस्य प्रसादस्फुरितहृदयः सर्वाणि आयुधानि परित्यज्य बाहुसहस्रमपि सम्मृञ्ज्य नंस्यन् सविनयं प्रोवाच । नमस्ते पुरुपश्रेष्ठ! नमस्ते पुरुषोत्तम! । सत्यमेव हि लोकेऽस्मिन्नास्ति त्वत्सदृशः पुमान् ॥ त्वञ्च बुद्धस्त्वञ्च शास्ता त्वञ्च माराभिभूर्मुनिः । त्वमप्यनुशयांश्छित्वा तीर्णः सन्तारय प्रजाः ॥

·सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः नाम देवपुलो वीणां वादयंस्तस्थौ । चत्वारो लोकपालाश्चतुर्यु दिक्षु तस्थुः । अष्टाविंशतिर्यक्षसेनापतयः समन्तात् खड्गहस्तास्तस्थुः । पट्त्रिंशद्देवकुमार्य्यः सुवर्णरजतप्रवालादीनां समुद्गान् पूरयित्वा दिव्यैः कुसुमैः पूजयमाना वियति तस्थुः । सुयामो नाम देवपुत्रः सुवर्णदण्ड- चामरादिभिवीजयंस्तस्थौ । सन्तुपितो नाम देवपुत्रस्तालवृन्तं गृहीत्वा तस्थौ । शेपा देवा नानाविधान्यभिपेकोपकरणानि गृहीत्वा तस्थुः । सकलेपु दशसहस्रचक्रवालेषु देवा उत्सववेशं गृहीत्वा यावदकनिष्ठ- ब्रह्मलोकानरन्तर्येण तस्थुः। इत्थं सवितरि अनस्तमित एव बोधिसत्त्वः ससैन्यं मारं विद्राव्य प्ररूढैबोंधिट्ठमाड्कुरैः पूज्यमानः प्रथमयामे सम्प्राप्त एव अष्टसमा- पत्तीनिर्वतयामास । स तु पुनरभिज्ञावलेन पूर्वनिवासमनुस्मर्तुमारेभे । स चानुस्मरन् प्रतिलोमात्पश्चिमासनतः प्रभृति सस्मार । कथम् । इदं स्थान कुत आगतोस्मीत्युपपरीक्षमाणो नैरजनायास्तीरादा- गतामात्यद्राक्षीत् । तत् स्थानं क्षीरपायसप्रतिगृहीतस्थानात् । तत् स्थानं पञ्चमहास्वमदृष्टस्थानात् । तत् स्थानमाहारपरिभुक्तस्थानात् । तत् स्थानं प्रधानभूमाबुद्दकरामपुत्रसमयावयोधात् । तत् स्थानमा- लारकालामसमयावबोधात् । तत् स्थान राज्ञो विम्बिसारस्य प्रतिज्ञा- दत्तस्थानात् । तत् स्थानमनुप्रियान्नामानयनात् । तत् स्थानमनोमाया नद्यास्तारे प्रवजितस्थानात् । तत् स्थानं कपिलवस्तुनगरात् । तत् । स्थानं लुम्विनीवने जातस्थानात् । तत् स्थानं मातृगर्भात् । तत् स्थानं प्रतिसन्धिग्रहणस्थानात् । तत् स्थानं तुषितपुरात् । तत् स्थानं विश्वन्तरात्मभावात् । तत् स्थानं पारमितः । तत् स्थानं भगवतो दीपङ्करस्य पादमूले अभिनिहरकृतस्थानादागतोस्मीति । एवं कल्पशतसहस्राधिकेषु चतुर्वऽसङ्खयेषु कालेषु तेषु तेप्वाऽत्म- Sure स्थाwwwse ·myywww wwwwwwwwwwww द्वादशः] सद्धर्ममकरन्दः । भावेषु योनिषु गतिपु विज्ञानस्थितिषु पूर्वमतीतन्युपितस्कन्धसन्ता- नांश्चानुस्मरस्तत्सम्प्रयुक्तं तदालम्बनं पूर्वनिवासानुस्मृतिज्ञानं समु- त्पादयामास । स एवमनुस्मरंश्चानेकविधं पूर्वनिवासं सस्मार । कथम् । एकामपि जातिम् । द्वे अपि जाती। तिस्रापि जातीः । चतस्रोपि जातीः पञ्चापि जातीः दशापि जातीः। विंशतिमपि जाती। पञ्चाशदपि जाती।जाति- शतम् । जातिसहस्रम् । अनेकान्यपि जातिसहस्राणि । अमुत्रासमेवं नामा। एवंवर्णः । एवंगोत्रः। एवमाहारः । एवं सुखःदुखे प्रतिसमविन्दम् । एक्मायुःपर्यन्तः । सोहमिहोत्पन्नः । इति साफार सोद्देशमनेकविधं पूर्वनिवासमनुस्मार । एवं बोधिसत्त्वः प्रथमे यामे पूर्वनियास सस्मार। मध्यमे यामे दिव्यं श्रीलं विशोध्य प्रत्यूषे आचीर्णे प्रत्ययाकारे ज्ञान- मवतार्य प्रतीत्यसमुत्पादं सममृशत् । कथम्।अविद्यापत्ययात् संस्कारः। संस्कारप्रत्ययाद्विज्ञानम् । विज्ञानप्रत्ययान्नामरूपे। नामरूपप्रत्ययात् प- डायतनानि । षडायतनप्रत्ययात् स्पर्शः । स्पर्शप्रत्ययाद्वेदनाः। वेदना- प्रत्ययातृष्णा । तृष्णाप्रत्ययादुपादानम् । उपादानप्रत्ययाद्भवः । भ- चमत्ययाज्जातिः।जातिप्रत्ययाजरामरणाशोकपरिदेवनदुःखदौर्मनस्यो- पायासाः सम्भवन्ति । एवं बोधिसत्त्वः प्रतीत्यसमुत्पादमनुलोमतः सममृशत् । कथं प्रतिलोमतः सममृशच्च ! । इमे जरामरणे असंस्कृते भवतः । परं निर्वृत्ताः स्कन्धा जीर्णा भिद्यन्ते । तस्माजात्यां सत्यां जरामरणे भवत इति समभ्यैक्षत । जातिर्हि किम्प्रभवा किन्निदाना किंहेतुरिति । कामरूपारूपभवेषु कर्मणा निर्वृत्ता । भवे सति जातिर्भवतीत्यद्राक्षीत् । भवो हि किम्प्रभवः किन्निदानः किं हेनुरिति । कामरूपारूपभवेषु उपादानेन निवृत्तः । उपादाने सति भवः अस्तीत्यद्राक्षीत् । कामदृष्टिशीलवतात्मवादोपादानेषु चतुर्विधेषु ORAKNIRKKAAKARNAMARRARAAREMAKINKANARRRRRARATS ·GSee सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः सत्सु भवश्वासीदिति सम्प्रेक्षत । उपादानं हि किम्प्रभवं किन्निदानं किंत्विति । रूपशब्दगन्धरसप्रष्टव्यधर्मतृप्णासु सतीषु भवतीत्यद्राक्षीत् । तृष्णा हि किम्प्रभवा किन्निदाना किं हेतुरिति । रूपादिपु नानालम्बने त्रिविधायां वेदनायां सत्यां तृष्णा भवतीत्यऽद्राक्षीत् । वेदना हि किम्प्रभवा किन्निदाना किं हेतुरिति । चक्षुः स्पर्शादी सति वेदना भवतीत्यद्राक्षीत् । स्पर्शो हि किम्प्रभवः किन्निदानः किं हेतुरिति । चक्षुरायतनादिषु पट्स्वायतनेषु सत्सु स्पर्शी भवतीत्यद्राक्षीत् । पडायतनं हि किम्प्रभवं किन्निदानं किंहत्विति । चतुर्महाभृतयोर्नामरूपयोः सतोः पडायतनं भवतात्य- द्राक्षीत् । नामरूपे हि किम्प्रभवे किन्निदाने हेतुनी इति । कुशलाकुशलेषु विपाकेषु चतुर्पु योनिषु पञ्चगतिषु नवसत्त्वावासेषु सप्तविज्ञानस्थितिषु सत्सु नामरूपे भवत इत्यद्राक्षीत् । विज्ञानं हि किम्प्रभवं किन्निदानं किं हेत्विति । कायवाड्मनःसंस्कारेपु सत्सु विज्ञानं भवतीत्यद्राक्षीत् । संस्कारा हि किम्प्रभवाः किन्निदाना. किं हेतव इति । अविद्याप्रभवाः अविद्यानिदानाः अविद्या हेतयः । अविद्याप्रत्ययात् संस्कारा भवन्तीत्यद्राक्षीत् । एवं बोधिसत्त्वः प्रतीत्यसमुत्पादं प्रतिलोमतोपि सममृगत् । इत्थं त्रयोध्वं त्रिसन्धि चतुःसंक्षेपं विंशदाकारं प्रतीत्यसमुत्पादं सममृशच । स च बोधिसत्त्वः प्रत्यूपे समुद्गत एवारुणे अनेकप्वाश्चाद्भुतसहस्रेषु सर्वज्ञताज्ञानं प्रतिबुध्य बुद्धसिंहनादं ननाद । अनेकजात्यां ससारे सन्धावेयमनिर्विशम् । गृहकारकं गवेपंश्च दुःखा जातीः पुनःपुनः । गृहकारको दृष्टोऽभूः पुनर्गहं न करिष्यसि ॥ सर्वा ते पापुका भमा गृहकूटं विसंस्कृतम् । विसंस्कारगतं चित्तं तृष्णानां क्षयमध्यगम् ।। नयटन्थETareewधजन्यास ·NSawwaaaaavyuwwwwwwwwwwwwsany सद्धर्ममकरन्दः । द्वादशः] RRAARMARNAMA अस्यार्थः-~-पुनः पुनर्जननं दुःखम् । अहं हि संसारे अनेकासु जातिप्वस्य स्कन्धपुञ्जगृहस्य कारकं गवेषयन् सम्बोधिज्ञानमप्रविश्य भवगतिवशेन समधावम् । मया तृष्णागृहकारको दृष्ट आसीः । त्वं पुनर्मच्छरीरगेहं न करिष्यसि । तव सर्वाणि गृहोपकरणानि भनानि । गृहकर्णिका च विसंस्कृता । मच्चितं निर्वृतिविसंस्कार गतम् । अहं तृष्णाक्षयमहत्फलविमुक्तिं समभ्यगामिति । इत्थं स भगवान् गौतमः सिंहनादं नदित्वा एवमचिन्तयत् । मया कल्पशतसहस्राधिकानि चत्वारि असंख्येयानि अङ्गमांसरुधिरजीवितध- नपुतदारपरित्यागादस्य च वरपर्य्यङ्कस्य हेतुतः पञ्चशताधिकान्तहलके- शान् क्षिप्त्वा इदश्च लोकोत्तरधर्म प्रतिलब्धमिति । तस्मिन् क्षणे इदं महोवी अयोदण्डेन प्रहतकांस्यतालइव रावशतं रावसहस्रं रावशतमहतं विमुञ्चन्ती ननाद । समकम्पत च। तदनन्तरं समक्षुभ्यन्मही नदीजल- दृवसपरिच्छादिता वेलायतजघना वनस्पतिमुकुटविराजितमूद्धप्रदेशा प्रमोदजनितनृत्यारम्भेव । क्षोभितायां मयां विविधमत्स्यतिमितिनिशिल- मकरादिविचरिततुमुलप्रचण्डभुजङ्गपतिनिवाससम्भूतः परमभीषणवा- तजालमुत्तुगतरतरङ्गश्रेणीसमाकीर्णो विविधविचित्रमहापरनसनुहोप- शोभितो महासमुद्रोपि अक्षुभ्यत् । संक्षुब्धे च मकरालये सप्तरत्नसमु- ज्ज्वलितमाणिक्यप्रभानिरन्तरविभूषितो महाश्चर्याद्भुतदिव्यविमान- विविधविचित्रफलपुप्पपल्लवतालितलम्बितविकसितकुसुममालासञ्चित- पृथुललिततरवरजलवासितजलधरदिव्योद्यानम्राजितो महामेरुः सुसे- धिततरुणः कोमलवेत्राकुर इव ननाम । सद्यःक्षणिकवर्षमवर्पत् । कुसमवृष्टिः प्रापतत् । उपशेमुर्दहनाः।न ववुश्च मारुताः। विचकशिरे च पुष्पाणि पुष्करिणीपु । न प्राव्हंश्च पञ्च ·१२० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः वर्गः कुसुमैय॑भ्राजन्त च नद्यः। नेदुर्वारणाः। नेदुः सिंहाः। समन्हेपंश्च तुरङ्गमाः। समैक्षन्तान्धाः।शुश्रुवुर्वधिराः । लेपुश्च मूकाः । कुब्जा ऋ- जुगात्रा अभवन् । जग्मुः पदाभ्यां पनवः । भेजुः सौहार्द नित्यवैरिणः। नामवद्भीतिः सत्त्वानाम् । व्युपशेमुश्च वियोगशोकाः । विजग्मतुः सप- दि चुत्युत्पती । विदधुश्च परस्परमैत्रीचित्तं सव्वे जनाः । निववर- नरकामयः । गुप्काश्च क्षारनद्यः। उपशेमुर्वतरिणीः । पपात शिम्बली। बभजलोहकुम्भी।वभञ्ज कालसूत्रः । चिच्छिदुःशृङ्खलाः। चिच्छिदुश्च काराः । व्युपशेमुः प्रेतविषयेषु क्षुत्पिपासाः । नाभवतिरश्चां भीतिः। व्युपाशमीत्सर्वेषां सत्यानां क्लेशाभिः । अमवंश्च सर्वे सत्याः प्रियवा- दिनः । उपागमनस्वं विषयं परविषयगता जनाः । समज्ज्वलन्विविध- रत्नाभरणनिकराः । अभवञ्च लवणजलं मधुरम् । मुमुचुः सर्वाणि तूर्याणि स्यं स्वं निनादम् । अरुवन्मनुष्याणां हस्तोपगग्रीवोपगानि अघर्पितानि नानाभरणानि । अभवन् कुसुमाकीर्णा दिशः । ववृपुर- कालमेघाः । अजूधुपन् सुरदुन्दुभयः । अजपन्मन्त्रम् पिपराः । वाद- यामासुर्गन्धर्वाः । जगुश्च किन्नरकिन्नयः । नन्तुः सुरसुन्दर्य्यः । अपूजयन्नमानयंश्च शास्तारं देवाः । अधमच्छहमिन्द्रः । दधुः सर्वे फलोपगा वृक्षाः फलानि च पुप्पोपगा वृक्षाः पुप्पाणि च । अवलल- घिरे भूरुहामस्थितेषु पत्रेषु पत्रपद्मानिशाखामु गाखापद्मानि अबुरेप्च कुरपमानि स्कन्धेपु स्कन्धपानि मूलेषु मूलपमानि च । अवल- घिरे लतासु लतापमानि अन्तरिक्षेऽवलम्बकपद्मानि । शैलेपु फुल्लपद्मानि । अभवच महासमुद्रः समाकीर्णः पञ्चवर्णनीलोत्पलैः । अभवन् सकलदशदिशश्च सहस्रचक्रवालाश्च तत्र तत्र निबद्धमाला- दामा विम्यन्दमालाविप्रकीर्णनानावर्णकुसुमसमुज्ज्वला नन्दनवन चित्रलतायनमिश्रकवनपारुपकवनानीव ।

·YAVVVVYYYYYYVVV Pywwwww द्वादशः] सद्धर्ममकरन्दः । १२१ MNRN प्राचीनचक्रवालमूर्ध्नि उच्छूितध्वजाः पश्चिमचक्रवालमूर्ध्नि अभिहन्यन्ते । पश्चिमचक्रवालमूर्ध्नि उच्छ्रितध्वजाः प्राचीनचक्रवाल- मूर्ध्नि अभिहन्यन्ते । दक्षिणचक्रवालमूर्ध्नि उच्छ्रितध्वजा उत्तरचक्र- वालमूर्ध्नि अभिहन्यन्ते । उत्तरचक्रवालमूर्ध्नि उच्छूितध्वजा दक्षिण- चक्रवालमूर्ध्नि अभिहन्यन्ते । एवं परस्परं चक्रवालाः श्रीविभूति- सम्पन्नाश्चाभूवन् । विरेजुर्दिवा तारानिकराः । न ययुः पक्षिणः वियति । धेनवो वत्ससहिताः। तोयावासः कुसुमभरितः । दधुः सत्कारभाराः परस्परम् । परस्परं संसर्गिणो देवासुरनागसुपर्णगन्धर्व- किन्नरयक्षसिद्धविद्याधरसुरपतयो भगवतो गौतमस्य दर्शने व्यापृता अभवन् । स भगवान् गौतमः सार्द्ध महदाश्चाद्भुतैः अरुणो- द्गमनसमनन्तरमेव दशबलचतुर्वैशारद्यादि विविधगुणगणप्रदायकं सर्वज्ञताज्ञान समभ्यगात् । तदाऽधस्तात् पृथिवीतलाद्यावद्ब्रह्मलोकादेककोलाहलोऽमृत् । दशापि देवा विंशतिरपि देवाः त्रिशदपि देवाः चत्वारिंशदपि देवाः पञ्चाशदपि देवाः सहस्रमपि देवाः शतसहस्रमपि देवा. कनेटि- शतसहस्रमपि देवा अणुपरमाणुवत् सूक्ष्मशरीराणि निय दशसहस्रचक्रवालेभ्य आगत्य अस्मिन्नेव चक्रवाले समभ्यर्चयानामुः। अपरेऽपि ऋद्धिमन्तो महानुभावा देवगणा भगवती गौतनत्य दर्शनार्य पूजनार्थ वन्दनार्थ सत्कारार्थ इत्यमेव एकचक्रयानं सनन्ययुः । यथाक्रमं देवानामन्तरे यक्षास्तस्थुः । यक्षाणानन्तरे गन्तः । गन्धर्वाणामन्तरे नागास्तस्थुः । नागानामन्तरे वेदनयान्नम्युः। वैनतेयानामन्तरे किन्नरास्तस्थुः । किन्नराणामन्तरे मिलानमुः। किंपुरुषाणामन्तरे छत्राणि च छत्रागानन्तरे युवक सुवर्णचामराणामन्तरे ध्वजाश्च ध्वज्ञानानन्तर पाय विचः।

·122202
RSCRIRSA
१२२
सद्धर्ममकरन्दः ।
[अ० द्वादशः
तदा इयं महोवी अचलं स्थातुमशन्कुवती रावशतं रावसहस्रं
रावशतसहस च विमुञ्चन्ती विरुराव ।
इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृती सद्धर्ममकरन्दे
सम्योधिपरिदीपना नाम
द्वादशोऽध्यायः।

·अथ त्रयोदशोऽध्यायः। अथ भगवान् शाक्यमुनिर्धर्मप्रीत्या विमुक्तिसुखं प्रतिसंविन्दन् सप्ताहं तस्मिन्नेव पर्यके निषसाद । ततः सप्ताहातिक्रमे पर्यङ्कादीप- त्पूर्वोत्तरस्यां दिशि स्थित्वा नीलोत्पलदलनिभाभ्यां नयनाभ्यां बोधिद्रुमं समभ्यर्चयन् सप्तदिवसान निमिषेण तस्थौ । अथ केयां- चिद्देवतानां किंनु तावदस्याऽन्यो बुद्धकारकधर्मः अस्तीति शङ्का उदपद्यत । भगवान् गौतमोपि तां च देवतानां शङ्का ज्ञात्वा तस्या विनोदनाथै प्रातिहार्य कर्तुकामो बोधितरोरुत्तरपार्चेन पूर्वपश्चिमयो- दिशयोर्दशसहस्रचक्रवालमेव सुविशुद्धं रलच्छदनं दशसहस्रसुमेरव एवं काञ्चनस्तम्भाः दशसहस्रसागरतीर्थानां वालुका एव आस्तरणं दशसहस्रचक्रबालेषु सूर्याचन्द्रमसावेवप्रज्वलितौ प्रदीपौ । दशसहस्र- चक्रवालेषु तारागण एव कनकताराविभूषितमुल्लोचं रनचक्रमण निरमात् । स च तन्निर्माय अनेकविधप्रातिहार्याणि दर्शयंस्तत्र सप्तदिवसमचङ्गम्यत । एवं त्रिषु ससाहेषु एकविंशत्यां च दिवसे- प्वऽपि भगवतो गौतमस्य शरीराश्मयो न निर्गच्छन्ति स्म । स भगवान् चतुर्थे तु सप्ताहे पश्चिमोत्तरदिशयोरन्तरे रत्नगृहे निषसाद । तद्रलगृहं नाम अभिधर्मपिटके सप्तानां प्रकरणानां समर्पितस्थान- मिति केचिद्वदन्ति । तत्तु रत्नगृहं स्मृतिप्रस्थानप्रवरधरणीतले ऋद्धिपादम्तम्भान्समारोप्य ध्यानसंघर्पणैः सम्यक् प्रधानरश्मिभिर्वि- नयभित्तिञ्चोच्छृित्य सूत्रान्तवलभीः समारोप्याऽभिधर्मपटलेन सञ्छादितं तिपिटकधर्ममयं रश्मिकदम्बसमुत्पादितस्थानमिति ज्ञातव्यम् ।

·SEARHARasaina १२४ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः अथ भगवान् गौतमस्तस्मिन् रत्नगृहे निपद्य त्रीणि पिटकानि चतुर आगमान् पञ्च निकायान् सूत्रादीनि नवाङ्गानि चतुरशीति- सहस्रधर्मस्कन्धांश्च सममृशत् । ततश्च धर्मसङ्गणी विभङ्गो धातुकथा पुद्गलप्रज्ञप्तिः कथावस्तु यमकमित्येतानि पट् प्रकरणानि संमृशतो भगवतः शरीराश्मयो नोत्पेदिरे । तदा भगवान् जला- न्तर्गतः सूर्यप्रतिबिम्यसदृशोऽभूत् । यथा तिमिशिलो नाम महा- मत्स्यः समुद्रकुक्षौ शतयोजनप्रदेशे शीर्षमुरिक्षप्य चलितुमसमों द्वौ कर्णी चालयति । स तिमिङ्गिलः शतयोजनप्रदेशे शीर्षमुत्क्षिप्य क्रीडितुमारब्धेऽसमर्थो भवेत् उद्घाने आरोपितमिवोदकं प्रस्खलति च । यथा तिमिशिलो नाम मत्स्यश्चतुरगीतियोजनसहस्रप्रगाणे गम्भीरे महासमुद्रे अवकाशं प्रतिलभ्य द्वौ की प्रचाल्य अङ्गुष्ठेनोदकं प्रहृत्य क्रीडितुं समर्थो भवति । एवमपि भगवतः शाक्यमुनेः प्रस्थानमहाप्रकरणे अवकाशं लब्ध्या यथा सुखमर्थान् संमृशतो हृदयवस्तु अभिप्रसन्नमभूत् । हृदयवस्तुनः अभिप्रसन्नतया तस्य भगवतः काये शोणितं प्रकृत्या लाक्षारसवर्ण विहाय अच्छं विप्रसन्न- मनाविलं पाण्डुर परिशुद्धञ्चाऽभूत् । रुधिरस्य च प्रसन्नतया नव मांस- पेशिगतानि नवधमनीशतानि सप्तशिराशतानीति सकलञ्च शरीर पर्यशुध्यत् । अथ तस्य भगवतः सकलाच्छरीरात् षड्वर्णरश्मयो निश्चक्रमुः। तद्यथा । नीलवर्णशरीरप्रदेशान्नीलाञ्जनमेघपटलनीलोत्पलभ्रमर- पक्षसदृशाः नीलवर्णरश्मयश्च तथा पीतवर्णशरीरप्रदेशात् सुवर्णमनः- शिलाकर्णिकारराजवृक्षकुसुमप्रसारितकाञ्चनपट्टसदृशाः पीतवर्ण- रश्मयश्च शोणितवर्णशरीरप्रदेशाद्रक्तकमलकुसुम्भकुसुमलोहितपत्र- बालसूर्यसदृशा लोहितवर्णरश्मयश्च धवलावदातवर्णशरीरप्रदेशाद्रजत- R-RRER areraneerweaveen versessmeereeeveerwweeeeeees ·TyawwwsaneywwwwwwAMINrsawaiswasnawww १२५ त्रयोदशः] सद्धर्ममकरन्दः । शङ्खचूर्णक्षीरोदधिश्वेतवस्त्रौषधितारकासदृशाः पाण्डुरवर्णरश्मयश्च ईप- द्वक्तवर्णशरीरप्रदेशाद्वक्तचन्दनमजिष्ठासदृशा माञ्जिष्ठवर्णरश्मयश्च तथा प्रभास्वरवर्णशरीरप्रदेशाच्येतस्फटिकवैदूर्यधवलकुसुमसदृशाः प्रभास्वरवर्णा रश्मयश्च दिक्षु विदिक्षु यावदकनिष्ठब्रह्मलोकात् सं- प्रासरन् । एवं भगवतः शाक्यसिंहस्य शरीरे षड्वर्णरश्मयः समन्ता- द्वादशहस्तप्रमाणमच्छिन्नधनाः शरीरं परिवृत्य चन्द्रसूर्य्यनक्षत्र- ताराणां प्रभाः प्रवेष्टुं नाशक्नुवन् । एवं भगवान् शाक्यमुनिर्यस्मिन् रत्नगृहे सप्तदिवसांस्त्रिपिटकं सममात् ि। तदपि रत्नगृहचैत्यं नाम जातम् । पञ्चमे सप्ताहे बोधि- द्रुमात्पूर्वदिशायामजपालो नाम न्यग्रोधः अस्ति । तन्मूले सप्तदिवस मेकपर्यङ्के निपसाद विमुक्तिसुखं प्रतिसंविन्दन् । ततो भगवान् सप्ताहस्यातिक्रमे तस्मादजपालमूलाद्यत्र निचुलेन्दस्तत्रोपसंगम्य निचुलेन्द्रमूले सप्तदिवस विमुक्तिसुखं प्रतिसंबिन्दनेकपर्यवेन निपपणः । तस्मिन् समये सकलचक्रवालगर्भ परिपूर्या अचाटनेयः उदपादिष्ट । अथ महानुभावो निचुलेन्द्रो नाम नागराजो निचुन्य सन्निधावेकस्यां पुष्करिण्यां निवृत्तः । किन्तु स घहिनो - महानागं दृष्ट्वा स्वीये भवने स्थातुमशक्नुवंस्तस्माद्भवतारिन्दा स च नागो अमिततेजसा सुरगरुडगन्धर्वादीनमिन्द्रव पुन्हा नागमद्राक्षीत् । दृष्दैव तस्यैवं चित्तेऽभूत् । एष किं शोभते सजि. वलपुलिनतले अन्यानभिमवञ् शुशुभे । महिनाको पवर्णकिरणवतस्तस्य सम्बुद्धमायो में ! मन्ये मयेति ! एप इदानी सम्यक् सलं काम ·3242BREA १२६ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः नामनुकम्पायै ममावासमागतः । अहो लाभवन्तो मनुष्याश्च देवासुरम- होरगाश्च सम्बुद्धं समभ्यैक्षिपत नाम सर्वलोकशिवङ्करम् । यन्न्नमहमि- दानामस्य मुनेः कञ्चनाधिकार कुर्यामिति । एवं विचिन्त्य स निचुले- न्द्रनागराजो भगवतः काय सप्तवारं भोगेन परिवेष्टय उपरि महती फणां कृत्वा तस्थी । मा भगवन्तं शीतं वा उप्णं वा पीडयेत् । मा भगवन्तं वाधयेदंशो वा मशको वा वातातपाहिसंस्पर्शो चेति । अथ निचुलेन्द्रो नाम नागराजः सप्ताहातिक्रमेण विगतमेधं नमः समवलोक्य भगवतः कायादुन्मुच्य भोगं स्वं वर्ण निर्माय भगवतः पुरस्तात्पाञ्जलिर्नन्नम्यमानस्तस्थौ अथ भगवान् सप्ताहातिक्रमण तस्मात् समाधेरुत्थाय उदानमुदानयत् । सुखं विवेको वुद्धस्य श्रुतधर्मस्य पश्यतः । अव्यापादं सुखं लोके प्राणभूतेषु संयमः ॥ मुखं विरागता लोके कामानां समतिक्रमः । अस्मि मानस्य विनय एतद्वै परमं सुखम् ॥ इति । एवमुक्त्वा भगवान् निचुलेन्द्रमूलाद्दाक्षिणदिशायां प्रतिष्ठितं राजा- दनतरुमुपसंङ्गम्य राजादनमूले विमुक्तिसुखं प्रतिसंविन्दन् सप्ताहमे- कपर्य्यके निषसाद । ततो भगवान् सप्तदिवसातिक्रमेण अरुणोद्ग- मनवेलायां समाधित उत्थाय राजादनतरुमूल एव तस्थौ । त स्मिन् काले पुरुह्तो देवराजो मनुप्यलोकं विलोकयन् भगवन्तं रा- जादनतरुमूले निषण्णमद्राक्षीत् । दृष्ट्दैवमचिन्तयच्च । अयमेव भग- वान् शाक्यमुनिः सम्बोधितः प्रभृति एकोनपश्चाशदिवसान्न किश्चित् परिभुक्तवान् । इदानीमनेन परिभोक्तुमर्हमिति विचिन्त्य तत्कालमेव दिव्यौषधं हरीतकीमाहृत्य भगवते उपजहार । भगवान् तत्परि- भुक्तवान् । परिभुक्तवत एव भगवतः शरीरकृत्यमभवत् । तत शक्रो SECrserevedos ·त्रयोदशः] vwasiwwwAIAAWAWwwwwwwwwwwww १२७ सद्धर्ममकरन्दः । देवराजो मुखोदकं प्रादात् । भगवान् मुखं संशोध्य तस्मिन्नेव राजा- दनवृक्षमूले निषण्णः । भगवति तस्मिन्निपणे सविता उद्गच्छति स्म । तदानीं तपस्सुभल्लिकनामानौ द्वौ वणिजौ कनीष्ठप्रातरौ उल्लाप- देशं दीर्घमध्यानं प्रतिपेयेते म । अथ तयोस्तपस्सुभलिकयोर्वणिजोः पुराणज्ञातिर्देवता मार्गविदूर एकस्मिन् वृक्षे निवृत्ता सार्द्ध पञ्चशत- शकटैरायन्तौ तौ वाणिजौ समालोक्य एवं चिन्तयामास । इमा द्वौ तपस्सुभाल्लिको वणिजौ मत्पूर्वज्ञातिको चिरादेव संसारे निममौ । इदानीमेव मां संश्रित्य बुद्धोत्पादश्रवणं लप्स्यते । एतौ तच्छ्रुत्वा बुद्धं शरणं गमिष्यत इति विचिन्त्य तस्यानुभावात्तत्कालमेव गच्छतां तेषां पञ्चशतशकटानां गमनं न्यवारयत् । अथ ते भीतास्त्रस्ताः किमिदमिति मार्गदेवताया बलिपूजाश्चक्रुः । तेषां बलिकर्मणा सा देवता समक्ष तपस्सुभल्लिको वणिजौ प्रोवाच । अयं मारिपौ! भगवान् शाक्यसिंहो राजादनतरुमूले विहरति प्रथमाभिसम्बुद्धः । युवा गच्छतम् । तस्मै भगवते मन्थेन च मधुपिण्डेन समभ्यर्चयतम् । तद्वा भविष्यति दीर्घरात्रमर्थाय हिताय चेत्युऽक्त्वा तिरोदधौ । तदानीं तपस्सुभलिको वणिजौ बुद्धोत्पादस्य श्रवणाद्देवतारूपदर्शना- परमं विस्मयमापन्नाचितश्चेतश्च विलोकयन्तौ राजादनमूले निषण्णं भग- न्तमपश्यताम्। द्वालिंशद्वरमहापुरुषलक्षणैःप्रतिमण्डितमशीत्यनुव्यञ्जन- रञ्जितं यड्विधरश्मिकदम्बैः परिवृतम् । तदुत्तमतमं बुद्धरूपं दृष्ट्वा अहो कथं सम्यक् सम्बुद्धो लोके समुत्पन्नः । अहो परमदर्शनीयो भगवानिति विचिन्त्य सञ्जातप्रमोदौ लाभवन्तावावामिति मत्वा मन्थञ्च मधुपिण्डकञ्चादाय भगवान् गौतमो यत्रासीनस्तत्र मञ्चे सञ्चमक्रतुः उपसङ्गम्य भगवन्तं गौतमं समभिवन्द्य एकान्ते तस्थतुः । एकान्ते STRAT ·NिAAMR FANARANASALASSIC ARELULARIES १२८ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः स्थितौ तौ तपस्सुभालिको वणिजी भगवन्तं गौतममेतदवोचताम् । प्रति- गृहातु भगवान् मन्थञ्च मधुपिण्टक-चावयोर्दीर्घकालं हिताय सुखाय चेति । अथ भगवतः शाक्यमुनेर्मनस्येतदभूत् । नास्ति मत्पात्रम् । पुरिमका अपि तथागताः हस्तेन पिण्टपातं न प्रतिजगृहः । अहमिदानी केननुप्रतिगृह्णामि मन्थञ्च मधुपिण्डकञ्चेति। अत्रापि भगवान् शाक्य- मुनिः कस्मान्वेवमचिन्तयत् । यदा भगवते प्रधानयोगमनुविचरते घटीकारेण महाव्रम्हणा यत् पात्रं दत्तं तत्तत्रैवान्तर्हितम् । सुजातया क्षीरपायसं दातुमागतया श्रेष्ठिदुहिता या सुवर्णपातिर्दचा सा तद- हन्येव कालनागराजभवने निमज्जिता । भगवान् गौतमः सुजातया दत्तात्पायसभोजनाद् एकोनपञ्चाशदिवसान् नैव बुभुक्षुर्न तृष्णावान् शरीरदुर्बलश्वाऽभूत् । स भगवांस्तपस्सुमल्लिकाभ्यां वणिग्भ्यां दत्तं मन्थन्च मधुपिण्डकञ्च तयोर्द्वयोरनुग्रहार्थमेव प्रतिजग्राह । तस्मादेवं चिन्तयामास । तस्मिन् समये चत्वारो लोकपाला भगवतश्चेतसि परिविनक चेतसा समभिज्ञाय चतुभिर्दिशाभिश्चत्वारि मुद्गवर्णानि पात्राणि चादाय भगवते शाक्यमुनये प्रादुः । प्रतिगृह्णातु भगवानेमिः पार्नोमन्थश्च मधुपिण्डकञ्चेति । भगवांस्तानि चत्वारि पात्राणि जग्राह च तेषां प्रसादनार्थ । नैव तु महेच्छतया । यथा स्यात्तेपां चतुणी पात्राणामेकं पात्रं तथैवाधिष्ठानञ्चकार । ततो भगवान् शाक्यमुनिस्तेनैव पात्रेण तपस्सुमल्लिकाभ्यां द्वाभ्यां यणिग्भ्यां दत्तं मन्थन्च मधुपिण्डकन्च प्रतिजग्राह । भगवांस्तत् प्रतिगृह्य भुक्तयांश्च । अथ तपस्सुभल्लिको द्वौ वणिजौ भगवन्तमेत- दवोचताम् । आवां भवन् ! भगवन्तं गौतमं शरणं गच्छावः । Versewwwserent ·RRRAWwwwwwser wwwwwww उपासकावावां भगवान् धत्तामद्यप्रभृति प्राणोपेतं शरणं गताविति । तौ पुनर्भगवन्तमेतदवोचताम् । कसै इदानीं भगवन्! आवाभ्या- मद्यप्रभृत्ति अभिवादनादीनि फर्त्तव्यानीति । अथ भगवान् शीर्ष पराम्रक्षत् । तदा इन्द्रनीलमाणिक्यभ्रमरवर्णसदृशाः कुन्तला हस्ते उपागुः । इमान् युवां परिहारं कुरुतेति ताभ्यां प्रददौ* । तौ द्वौ कुन्तलधातून लब्ध्वा प्रहृष्टहृदयौ भगवन्तमभिवन्ध प्रचक्रमतुः । तदा तो द्वा लोके प्रथमोपासको बभूवतुः । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे सप्तसप्ताहातिकमपरिदीपनो नाम त्रयोदशोऽध्यायः। * सपस्तुभलिकाभ्यां वणिग्भ्यां दत्तांस्तान् कुन्तलधातून निधाय कृतं चैत्यमेाई जम्बूद्वीपे रंगुन्नामके नगरे वेतगुं नाना प्रतीतम्। AAAAAAAAAAAAMANAKANKAAMAARAARAARAKNAIIMS ·HARA Awwwwwwwwww अहं हि धर्म दिशेयम् । परे धर्म न जानीयुः । तेन च मम स्यात् क्लमः । सा मम स्याद्विहिंसेति विचिन्तयामास । स भगवान् पुनरेवमचिन्तयत् । मया कृच्छ्रेणाधिगतं निर्देष्टुमधुना हलम् । रागद्वेपपरेतैस्तु धर्मो नाऽयं सुबुध्यते ॥ प्रतिस्रोतोगामिनं निपुणं गम्भीरं सूक्ष्म दर्शनम् । रागरता न द्रक्ष्यन्ति तमःस्कन्धेन चावृताः ।। इमाः प्रजाः किण्वपूर्णा अलाबुरिव पूतितक्रमरितपातिरिव वसा- तेलप्रलिप्तकर्पट इव अञ्जनमक्षितहस्त इव क्लेशभरिताः संक्लिष्टा रागेण रक्ता द्वेषेण दूपिता मोहेन मूढाः किन्नु प्रतिभोत्स्यन्ते । इमं धर्म प्रतिवोढुं व्यायच्छता मया अदत्तं दानं नाम नास्ति । अरक्षितं शीलं नाम नास्ति अभाविता भावना नाम नास्ति । अपूरिता पारमी नाम नास्ति । मम सायं निरुत्साहं मारसैन्यं विजयमानस्य प्रथमे यामे पूर्व- स्मिन् निवासमनुस्मरतः मध्यमयामे दिव्यचक्षुर्दिव्यश्रोत्रं प्रतिलभमानस्य द्यगुलमात्रं पृथिवी नाकम्पत । पश्चिमे यामे प्रत्यूपे व्यध्वं त्रिसन्धि चतुःसंक्षेपं विंशदाकारं प्रतीत्यसमुत्पादं समुदयनिरोधवशेन संमृ- शतो मे महोर्वी समकम्पत । ईदृशेनापि संमृगता तीदणज्ञानेन मया कृच्छ्रेणायं धर्मः प्रतिबुद्धः । तं धर्म किं लौकिका जना भोत्स्यन्ते । इत्थं धर्मगम्भीरत्वञ्च सत्त्वानां चिचग्रह्णतां च प्रत्यवेक्ष्याल्पो- साहताये चित्तं ननाम । नो धर्मदेशनाये इति । अहो भगवतो दशवलधारिणश्चितमिदं विरुद्धमिव केचिन्मन्यन्ते । केन रगद्ध विरुद्धम् । पूर्वचित्तेन सह विरुद्धम् । किं चितं तस्य भगवतो गौतमस्य पूर्वममयच । स च पूर्व मुमेधा नाम तापसो भूनो रमणीयां रम्यवती नगरी प्रविगन्तं लोकहितं सश्रावकगणं भगवन्तं IAAAAAAAARIANANTRIES ArariwomanwrowwwsANSinwwwsawaRIRAMATA ·सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः दीपङ्करं समवलोक्य स्वहस्तगतमहत्फलं प्रहायाऽजिनचर्मणी चाप- हत्य कईमपृष्ठे इन्द्रनीलमणिशयने आरोपितसुवर्णस्कन्ध इव निपद्य एवं चिन्तयामास । किं मयैकेन तीर्णेन पुरुषेण स्थामदर्शिना । प्राप्य सर्वज्ञतां लोकांस्तारयिष्ये भवार्णवात् ।। पूर्व चित्तमिदं ननु समुदपादिए । अथ कस्मादेतर्हि धर्मवरं लब्ध्वा देष्टुमल्पोत्साहो जातः । प्रमूढन्नु पुर्वचित्तम् । न खलु वीतमोहस्य सकललोकनाथस्य भगवतः शाक्यमुनेस्तादृशी सम्मोहिता स्यात् । सा किं कारणात् ! । यया करुणया पूर्वजन्मनि आत्मा पर्वतशिखरा- द्राक्षसमुखे प्रपातितः तां करुणां तस्मिन् काले सफलधर्मगुणैर्विगता- मपि न किमकार्षीच । यदि हि तस्य करुणा स्यात् कथं बन्धुस्नेहं नागणयत् ! । कथं राज्यविभूति परित्यक्तवान् कथं राहुलजननी नापालयत् । कथं जातमात्रं राहुलं पुत्रं पर्यत्यजत् । कथमन्यैरकृतां दुप्करां क्रियामकार्षीत् । केनेदृशं कर्म करुणया कृतम् । एतानि सर्वाणि करुणचित्तेनैव कृतानि । यदेतत् करुणायाः कर्म । कथमेवं धर्मगम्भीरत्वं समर्शितमितिः । स्वभावो हि एप प्रतिवुद्धधर्माणां सर्वेषां बुद्धानां यत् धर्मगम्भीरत्यञ्च प्रत्यवेक्ष्य अल्पोत्साहतायै चिचे प्रणते महाब्रह्मा आगत्य धर्मदेशनां याचिप्यते । कम्मादीदृश- मायाचन कगेति । इमे सत्या ब्रह्माणं गुरुं कुर्वन्ति । तेषां सलानां धर्म देष्टकामो ब्रह्मा स्वयं याचित्ला एव देक्ष्यति । तस्मात् कारणा- द्भगवता गौतमस्य अल्पोत्साहतायै चितं ननाम नो धर्मदेशनाये इनि सिद्धान्तः। तम्मिन् काले ब्रह्मा सहाम्पतिर्ब्रयलोके स्थितः मन् भगवतः गास्य- मुनधित्तापरि वितर्कमात्मनश्चेतमा ममभिज्ञाय एवं चिन्तयामास ।

·SYVYYYYYYYYYYIMWANASIVINE चतुर्दशः] सद्धर्ममकरन्दः। १३३ Vew दशवलस्य गौतमस्य अधिगतधर्मस्यापि अदेप्टुकामतायामपह- तविकसितकुसुमग्रथितमालेनेव तादृशेन मया अयाचिते लोकस्य अप्रतिगरणं भवेदिति । तस्माद्दशवलं सिद्धार्थ जिनं धर्मदेश- नार्थ याचिप्ये इति विचिन्त्य ब्रह्मलोक एव स्थितः त्रिपु पारेषु तुमुलां घोपणां व्याहरत् । भो! नशिप्यति बत्त लोकः भो! विनयति वत लोक इति। तदादशसहस्रचक्रवालवासिनो ब्रह्माणस्तस्य महाप्रमणः सहाम्पतेः समुद्गतं शब्दं श्रुत्वा सञ्जातचित्तोलासा अविदितकारणा- स्त्वरितगमनेन महाब्रह्माणं सहाम्पतिमुपसङ्क्रम्य पाछुः । कस्मान्मा- रिप! शब्दमुदीरितवानसि । तं निशमयतामस्माकं भयं जातम् । मारिप! किमुत्पत्स्यते लोके इति । अथ ब्रह्मा सहाम्पतिस्तेभ्य एतदवोचत् । मारिपाः! महाविनाशो ननु प्रादुर्भविष्यतीति । वा---मारिप! को नामायं विनाश इति! । म० ३०-~-पुनः पुनर्जीतिजरामरणमिति । १०-मारिप ! यः अस्माभिजातिजरामरणः सम एव स्थितः । स इदानीं शिखां प्राप्तो नन्विति । एवश्य कम्मादुत्पद्यते ! तस्य भगयतो गौतमस्य विनाग इति । म०७०- किं मारिपाः! यूयं न जानीय धर्मगम्भीरत्वं प्रत्यवेक्षमागम्य भगवतो गौतमस्य अल्पोत्साहतायै चित्तम्य नमनं नो धर्मदेशनाय इति । यत्पतीत्य मया गन्दः श्रावितस्तदेतदिति । तस्माद्धि मारिपाः! वयं सर्वे भगवन्तं गौतमं धर्मदेशनाथ निमन्तयिष्याम इति। एवमिति च ब्रमा सहाम्पतिरेकांगमुत्तरशाटकं कृत्वा विविधमला- रहम्तो बमलोकात् तत्क्षपमेयोचार्य भगवती गौतमस्य पुरस्नात् आ. स्मनः प्रतिष्ठाना पृथियों निम्नाय दक्षिणं जानुमदलं पृथिव्यां निहत्य दमनसमुचिरदलमानितं प्रपाकरसनले मूभि समागप्य ·१३४ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः ससमादरवहुमानः अर्हन्तं सम्बुद्ध गौतमं सविनयं प्रोवाच । दिशतु भवान् भगवान् धर्मम् । दिशतु भवान् मुगतो धर्मम् । सन्ति भगवन् ! सत्वा अल्परजस्कजातीयाः । अश्रोतारो धर्मस्य परिहास्यन्ते अज्ञातारश्च । पूर्वेषु बुद्धेषु कृताधिकाराः परिपकज्ञानाः सूर्यरश्मि सम्पर्कमागच्छन्ति पद्मानीव धर्मदेशनां श्रोतकामाश्चतुप्पदिकायाः गाथाया अवसाने आर्यभूमेरवक्रमाणाऱ्या भवन्ति । नैकस्य न द्वयोः अपि तु अनेकशतसहस्राणां धर्माभिसमयो भविप्यति। भवन् सकल- लोकानां संसारोद्धरणार्थ कल्पशतसहस्राधिकाश्चतस्रोऽसहयेयाः पारमीः परिपूर्य्य इदानी सर्वज्ञतां प्राप्यापि अल्पोत्साहो भूत्वा क- साधर्म न देक्ष्यसि ? । त्वयि धर्ममदेक्ष्यति कोऽन्यो लोकानां प्रतिशरणं भविष्यतीति । इति भगवन्तं धर्मदेशनायै आयाचनश्चकार। अथ भगवान् शाक्यसिंहो ब्रह्मणः सहाम्पतेर्वचनं श्रुत्या सत्त्वेषु कारुण्यं प्रतीत्याचिन्तयत् । एप महानमा सर्वसत्त्वहितार्थ याचते । इयं हि सर्वेषां चुद्धानां धर्मिता धर्मदेशनार्थ याच्मालाभः । तस्मा- दहं याच्चयाधर्म देक्ष्यामीति । ततो भगवान् शाक्यमुनिः पश्चिमया- मातिक्रमे दिव्येन चक्षुषा विनेयान् जनान् विलोकयामास । स ददर्ग अल्परजस्कान् महारजस्कास्तीक्ष्णेन्द्रियान् मृद्विन्द्रियान् दुरा- कारान् स्वाकारान् दुर्विज्ञाप्यान् मुविज्ञाप्यान् भन्यानभव्यांश्च सत्त्वान् । कांश्चित् परलोकभयदर्शिनो विचरतश्च। यथाहि उत्पलिन्यां या कुमुदिन्यां या पद्मिन्यां वा कानिचिन्नीलोत्पलानि वा पुण्डरिकाणि या पानि वा उदके जातानि उदके संवृद्धानि कानिचिदुदके निममानि अन्तर्निमनपोषितानि कानिचित् समादके म्यितानि कानिचिदुदकादुच्छ्रित्य उदकेनानुपलिप्तानि च तिष्ठन्ति । यानि तत्र पद्मानि उदकादुच्छृित्य स्थितानि तानि सूर्य्यरश्मिस्पर्गमा.

·WWWWWWWWWWWWWWWWW चतुर्दशः] सद्धर्ममकरन्दः । १३५ ANNINRNARRARINRITRA गच्छन्ति स्थितानि । यानि समोदके स्थितानि तानि श्वः विकाश- नीयानि भवन्ति । यानि उदके निममानि वा अन्तर्निमनपेषितानि तानि तृतीयेऽहनि विकाशनीयानि भवन्ति । यानि उदकादनुद्गतानि अन्यानि पद्मानि तानि तावन्न पुप्यन्ति । तानि मत्स्यकूर्मादिभिर्भ- क्ष्याणि भवन्ति । यानि उदकादुद्गतानि तानि सत्वरं पुप्यन्ति । यथैव पद्मानि चतुर्विधानि भवन्ति । एवमपि उद्घटितज्ञो विप- चितज्ञो ज्ञेयः पदपरम इति चत्वारः पुद्गला भवन्ति । तत्र कतम उद्घटितज्ञः । यस्य पुद्गलस्य धर्मे उदाह्रियमाण एव क्षिप्रं धर्मा- भिसमयो भवति स पुद्गल उद्घटितज्ञः । यस्य पुद्गलस्य संक्षिप्तेन भापितस्य विस्तरेण अर्थ विभज्यमाने धर्माभिसमयो भवति अयं पुद्गलो विपचितज्ञः । यस्य पुद्गलस्य उपदिष्टमनिशं मनसि कुर्वाणस्य कल्याणमित्राणि सेवमानस्य भजमानस्य पर्युपासीनस्य च धर्मा- भिसमयो भवति अयं पुद्गलो ज्ञेयो नाम । यस्य पुद्गलस्य बहूनपि सेवमानस्य वहूनपि भजमानस्य वहूनपि वदतस्तस्यां जात्यां न धर्माभिसमयो भवति अयं पुद्गलः पदपरम इति । एवं भगवान् शाक्यमुनिर्दशसहस्रलोकधातुं समवलोकयन् पद्मिन्यादिपु सद्यो- विकसत्पद्मानीव उद्घटितज्ञानश्वोविकसनपद्मानीव विपचितज्ञान अपरेटुर्विकसनपद्मानीव ज्ञेयान् मत्स्यभक्ष्यपद्मानीय पदपरमांश्च विलोकयामास । एतावन्तो अल्परजस्का एतावन्तो महारजस्का एतावन्त उद्घटितज्ञाः एतावन्तो विपचितज्ञा एतावन्तो ज्ञेया एतावन्तः पदपरमा एतावन्तो रागचरिता एतावन्तो टेपचरिता एतावन्तो मोहचरिता एतावन्तो वितर्कचरिता एतारन्तः श्रद्धा- चरिता एतावन्तो बुद्धिचरिता इति विचिन्त्य गाथया ब्रह्माण सहाम्पति समभ्यभाषत । KAMKAMARAKKAAMMATAKARARANTE

·सद्धर्ममकरन्दः।
[अ० चतुर्दशः
अप्रावृतान्ने अमृतस्य द्वारः ये श्रोतवन्तः प्रमुञ्चन्तु श्रद्धाम् ।
विहिंससंज्ञो प्रगुणं न काीः धर्म प्रणीतं मनुजेपु ब्रह्मन् ॥ इति
अथ ब्रह्मा सहाम्पतिर्भगवतः शाक्यमुनेरधिवासनं विदित्वा
भगवन्तं गौतमं समभिवन्द्य त्रिवारं प्रदक्षिणीकृत्य साद्ध ब्रह्मपरि-
च्छदैर्ब्रह्मलोकमेव जगाम ।
इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृती सद्धर्ममकरन्दे
ब्रह्माराधनापरिदीपनो नाम
चतुर्दशोऽध्यायः।
sareensweveresssansarsawarya

·WYWYyNYANYUWANYWY अथ पञ्चदशोऽध्यायः। ततश्चानन्तरं भगवतः सिद्धार्थस्य मनस्येतदभृत् । कस्मै न्वऽहं प्रथमं धर्म दिशेयम् । क इमं धर्म क्षिप्रमेव ज्ञास्यतीति । तस्य भगवतो गौतमस्य एवं चित्ते बभूव । अयं हि आलारः कालामो नाम पण्डितो मेधावी दीर्घरानमल्परजस्कजातीयः । तन्नूनमहम् आला. रकालामनाम्ने तापसाय प्रथमं धर्म दिशेयम् । स च इमं धर्म सत्वरं ज्ञास्यतीति । अथान्यतरा देवता भगवन्तं गौतममुपसङ्गन्य सविनयं प्रोवाच । भगवन् ! अतः सप्तदिवसादुपरि आलारः काला- मः कालधर्ममेप्यतीति । भगवान् शाक्यमुनिर्देवतायास्तद्वचनं श्रुत्वा दिव्येन चक्षुषा व्यलोकयत् । ददर्श च सः अतः सप्तदिवसादुपरि कालधर्म गत्वा आकिञ्चन्यायतननानि अरूपलोके निर्वय॑तीति । तदनन्तरं तस्यैतदमून्मनसि महाहानिर्वत आलारस्य कालामस्य । स तु अतः सप्तदिवसादुपारी लब्धव्यान्मार्गफलात् परिहीनो भविष्यति । यदि स इमं धर्म निशमयेत् सत्वरमेव ज्ञास्यतीति । पुनरपि तस्य भगवतः शाक्यसिंहस्य एवं चित्तमभूत् । यन्नून- महं उद्दकरामपुत्रनामे तापसाय प्रथमं धर्म दिशेयम् । स इमं धर्ममाशु भोत्स्यत इति । सपदि तथैव एका देवता आगत्य भगवते गौतमाय आरोचयत् । भगवन् ! उद्दको रामपुलः प्रदोपे कालकरिष्यति इति । तदा भगवान् शौद्धोदनिर्दिव्यं ज्ञानं प्रविश्य विलोकयामास । अद्राक्षीच तस्य कालङ्कृत्वा नैव संत्रा- नासंज्ञायतने अरूपलोके निवृत्तभावम् । दृष्ट्वा च तम्य मतद- भून्मनसि । अहो माहाहानिर्हि तस्य उद्दकस्य रामपुलस्य । यदि से धर्म शृणुयात् क्षिप्रमेय ज्ञास्यतीति । ननु भगवान् माक्य- PARANASIKKRISHNAINAKANTAARAARAN ·SayyyyyyyyyyyyysexwwwsuryaATARNADIWwws पञ्चदशः] सद्धर्ममकरन्दः । १३९ न शृणोति स तु धर्मात् परिहीनो बहिर्भूतो मवति । तस्माद्भगवान् शाक्यजिनस्तयोरालारकालामोद्दकरामपुतयोमहाहानिरिति चिन्त- यामास । ततश्चानन्तरं तस्य भगवतः शौद्धोदनेरेतदमन्मनसि । कस्मै- न्वहं प्रथमं धम्म दिशेयम् । क इमं धर्म क्षिमं जास्यतीति । ददर्श च स भगवान् सूर्यबन्धुः पञ्चवर्गीयांश्च भिनून् । पञ्चवर्गी- या हि भिक्षयो मम बहुपकर्तारः। ये पञ्चवर्गीया भिक्षवः प्रधानानुयोग कुर्वन्तं मां बहुलमुपतस्थुश्च । यनूनमहं पञ्चवर्गीयेभ्यो भिक्षुभ्यः प्रथमं धर्म दिशेयमिति । कथं हि भगवान् सर्वार्थसिद्धिर्बहपकर्तारो मे पञ्चवर्गीया भिक्षव इति चित्ते चकार । किं भगवान् मायादेवी- सुतः उपकारसम्पन्नेभ्य एव धर्ममदिशत् नो निरुपकारकेभ्य इति । यदि भगवान शाक्यवंशेश्वरो निरुपकारकेभ्यो धर्म नादिशच । को गुणो देवदत्तेन प्रलम्बितानां धनुर्भृताम् । को गुणो मन्त्राणिपुत्रस्य अगुलिमालस्य ! को गुणो राज्ञः अजातशत्रोः 1 को गुणो यक्षस्य आलवफस्य । तेभ्योपि धर्म न दिशेन्ननु । यदि भगवान् शाक्य- पुङ्गवस्तेभ्यो धर्म न दिशेच औरसपुते राहुले वधकारके देवदते च समचित्तो भगवान् शाक्यसिंह इति वचनमपि वितथम् । यदि स भगवान् शाक्यमुनिरुपकारसम्पन्नेभ्य एवं धर्ममदेक्ष्यत् एकान्तेन मातापितृभ्यामेव प्रथमं धर्ममदेश्यत् । मातापित्रोर्गुणं बानन् योधिसत्त्येन सदृशोऽन्यः पूर्व नाऽभूत् । एवं सति कस्मात् ताभ्यां प्रथमं धर्म नादिशच । किं तेषां पञ्चवर्गीयाणां भिक्षा गुणो गुरुगुणादधिक इति । नाधिकः । एष सति बहपकाराका मे पञ्चवर्गीया भिक्षय इति फस्माद्भगवान् शाक्यमुनिश्चित्ते चकार !! कृतगुणस्य ज्ञातत्यान् । किं कृतगुणम् । तैः पूर्वकृतस्य गुणस्य प्रतिकारार्धम् । KANTR ·१४० । सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः अस्मिन् बुद्धक्षेत्रे अन्यत्र स्थविरं कौष्टिण्यं प्रथमं धर्म प्रतिबोधयितुं समर्थः अपरो नाम नास्ति । तस्यैव सुकृतकर्मविपाकः । एप विपाकः पुरा अग्रसस्यसम्प्रदानस्य । तेनैवान एव धर्म- प्रतिबोधस्य हेतुरभूच । एष तेन कारणेन अग्रधर्मस्य प्रतिवोध- समर्थः अभवत् । तस्माद्भगवान् सर्वार्थसिद्धिः समुपधारयन् कौण्डिण्यप्रमुखान् पञ्चवर्गीयान् भिसून् समभ्यक्षिष्ट । ते पञ्चवर्गीया भिक्षव एतर्हि कुत्र वसन्तीति दिव्येन चक्षुषा समवालोकत । ददर्श च भगवान् शाक्यमुनिस्तेपो पञ्चवर्गीयाणां भिक्षूणां वाराणस्यामृपिपतने मृगदाये विहरणम् । दृष्ट्वा एवं चिन्तयामास । सम्बोधिसमधिगमात् प्रभृति यावदस्मात् सप्ताहात् पट्पश्चाशद्दिचसा भवन्ति । अथ त्रयो- दिवसाः शिष्टाः । अहं हि श्वः आपाढचतुर्दश्यां वाराणसी* गमिप्यामीति विचिन्त्य भगवान् शाक्यमुनिः प्रभातायां रजन्यां पात्रचीवराणि चादाय निरगात् । स च गत्वा यत्र उरुवेलायां सेनानीनिगमस्तत्र भिक्षाटनं चकार । तत्रापि कृतभोजनकृत्यो भगवान् शाक्यमुनिरष्टादशयाजन- मार्गा वाराणसी पद्भ्यामेवगन्नुमैच्छत् । पौर्विकाः सधै सम्बुद्धा अन्तरिक्षगमनेनैव संगत्य ऋषिपतने मृगदाये अवतीर्य्य धर्म दिदिशुर्ननु । भगवान् गौतमः कस्मात् पद्भ्यामेव गन्तुमैच्छत् ? । उपकस्य नाम आजीवकस्य उपनिश्रयं दृष्ट्वेति । भगवान् गौतम एवं चिन्तयामास । स मया साई संलप्य पुनः प्राज्यां लप्स्यते किं मे ऋद्धिगमनेन भवतु मम कायपरिश्रमः । यद्यहमाकाशन गच्छेयम् उपको मां न द्रक्ष्यति । भूमौ गच्छन्तं मामुपको विलोकिप्यते । मम पादौ समिप्यतः । लोकहितकरणार्थ हि मया पारम्यः पूरिता वाराणसी भागवरणानयोनध्यवर्तिनी । " N अन्यायweerwwwesowerest ·Awa इति मत्वा सलिलनिधिगिरिपतिदिवस्पतिशशभृन्मण्डलाभिरजि- ताभ्यां चक्रलक्षणप्रतिमण्डिताभ्यां पादतलाभ्यां वमुमती मर्दयन् वाराणस्याभिमुखं प्रायात् । गच्छतश्च भगवतः शाक्यमुनेः कायात् षड्वर्णरश्मयो निष्क्रान्ताः। तदा नीलपीतलोहितावदातमाञ्जिष्ठप्रभास्वरप्रभेदा रश्मिज्वाला बु- द्धोत्पादमुद्घोषयन्त्य इव मार्गस्थासु महीरहशाखासु पर्णध्व- जपताका बन्धन्त्य इव प्राधावन् । अवनीतलं हि चरणयुगलविगलितेन अरुणकिरणेन विकीर्णकुसुममिव पुलिनं विलीनप्रवालरसधारा- भिरञ्जितमिव चाभूत्। मार्गोपगाः शरभरुरुमृगसूकरनिकरा विराजमानं भगवन्तं गौतमं समुद्रीक्षमाणास्तस्थुः । अन्तरीक्षे डयमानाः पक्षिणः समुद्गताशेपश्रीविभूतिसमुज्वलं सम्बुद्धं विलोकमानाः सुशिक्षिता- कृतिसम्प्राप्ता इव तस्थुः । मत्तभ्रमरमधुकरपरभृतनिकरा विनिहतं रागं विद्ध्वस्त द्वेषं दूरीकृतं मोहं विद्वज्जनमहितं भगवन्तं गौतमं निपुणं- पश्यन्तो विचेरुः । वातेरितनिपतितसुरभिकुसुमकिजल्कजालैर्भगवतः शाक्यमुर्नेगमनसत्कारं कुर्वाणा इव धरणारुहाः संलक्ष्यन्ते स्म । तदा आजीवकः उपको राजगृहनाम्नो नगरस्य च महाबोधि- द्रुमस्य च अन्तराध्यनि मार्ग प्रतिपन्नोऽभूत् । स यथानुक्रमगमनेना- ऽगच्छन् वनपण्डाभ्यन्तरे प्रकीर्ण पाड्वधराश्मिजालमवलोक्य सम्बुद्धस्य विशुद्धरश्मिभिः संस्पृष्टं स्वीय कायं पश्यति स्म । कोऽयम् ? किं नामै- तज्जातम् । पूर्व न दृष्टम् । दृष्टमेतर्हि । किमिदम् । यद्येतत् सलिलम्। न स्तिमितं मच्छरीरम् । किमिदम् ? । एप ज्वलितो दहनः । यदि दहनः। न मे कायो दह्यते। किमिदमिति: । इतश्चेतश्च घिलोकमानः अनन्त- कान्तद्युतिविलासं व्यामप्रभारञ्जितं फेतुमालावग्रन्थितशीर्ष पवर्णप्रतिम-1, INAPANIIMINAINITARAIrwinwrARRIERIRMIRKARIIKAS PRATAARAM ranARG ·PARAN १४४ सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः तेषां भिक्षणां चित्तं समभिज्ञाय कारुण्यापामन्तिकमाजगाम । अथ ते पञ्चवर्गीया भिक्षयो भगवतः शाक्यमुनेरासन्नतां दृष्ट्वा स्वां स्वां प्रतिज्ञां संमृश्य चिराजनकजननीगुरुगौरवफलानुभावादिव समु- स्थापिताः प्रत्युद्गत्य केचित्पात्रचीवराणि जगृहुः । केचन पादोदकं प्रादुः। केचिदासनं प्रासीसरन् । केचन व्यजनं गृहीत्वा वीजयामासुः। एवं मुखं निपण्णे भगवति लोकनाथे ते पञ्चवर्गीया भगवन्तं गौत- ममतदब्रुवन् । अस्ति भगवन् ! गौतम! क्षन्तव्यम् । अस्ति यापनीयम् । न च भवान् क्लाम्यतु पिण्डपातेनेति । भगवान् गौतमस्तेषां वचनं श्रुत्वा इमे पञ्चवर्गीया भिक्षवो द्विजकुलान्निष्क्रम्य प्रत्रजिताः। अहं क्षत्रियकुलात् प्रबजितः । ते ममावनाञ्चक्रुरिति अकुपित्वा करुणया मृदुना वचसा तेभ्य एतदग्रवीत् । भिक्षयः! यूयं मा तथागतं नाम्ना समुदाहरत । भिक्षवः! अहं तथागतः अर्हन् सम्यक् सम्बुद्धः उद्धत्त भिक्षकः श्रोत्रम् । अमृतमधिगतम् । अहमनुशासिप्यामि । अहं धर्म देक्ष्यामि । यथानुशिष्टं प्रतिपद्यमाना वस्याथै कुलपुत्राः सम्यगेव गृहान्निष्क्रम्य शासने प्रव्रजन्ति । तेन चिरादेव ब्रह्मचा- पर्यवसानं तदनुचरमिहैव लोके खयमभिज्ञाय साक्षात्कृत्य उपसम्पय विहरिप्यन्ति । एवञ्चोक्ते पञ्चवर्गीया भिक्षवो भगवन्तं शाक्यमुनि- मेतदब्रुवन् । भवन् ! गौतम! लं तया आर्यया प्रतिपदया तया आर्य्यया दुष्करक्रियया उत्तरिमनुष्यधर्ममलमार्यज्ञानदर्शनविशेष नैवाधिगच्छसि च । भवन् गौतम! त्वं प्रधानाद्विप्रान्तो वाहुलिको बहुलायावर्तमानः किमधिगमिप्यसि उत्तरिमनुष्यधर्ममलमार्य- नानदर्शनविशेपमिति । अथ भगवान् शाक्यमुनिस्तेपां मानगिलोच्चयं प्रज्ञावनायुधेन विध्वंसयन्नेवभाह स्म ! भिक्षवः ! यूयमनुस्मरत अतः पूर्व एवंरूपं RATORS Foressesser-05ssuscene ·SYWYWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWYLWENTANA पञ्चदशः ] सद्धर्ममकरन्दः । १४५ भाषितमेतदिति । ततस्ते भवन् ! न तदिति आहुः स्म । तस्माद्धि भिक्षवः! उद्धत श्रोत्रम् । अमृतमधिगतम् । अहं वो धर्म देक्ष्यामि । तच्छृणुत साधु मनसि कुरुतेत्युक्त्वा पञ्चवर्गीयेभ्यो भिक्षुभ्यो धर्म दिशश्चाष्टाङ्गसमन्वागतं ब्रह्मस्वरं निःसार्य्य द्वाविमौ भिक्षू ! अन्तौ प्रव्रजितेन न सेवितव्याविति समभ्यभाषत च । अयञ्चाप्टागसमन्वागतः समुदाहारनिर्घोषः अधो वीचेरुपरि भवागात्तिर्यक् सकले मृगदाये च विससार । ततो गन्यूतियोजना- दिवशेन गत्वा त्रिसहस्रयोजनविस्तृते हिमवति च षोडशसु महा- नगरेषु च त्रिपष्टयां नगरसहस्रेषु च नवनवत्यां द्रोणिमुखसहस्रेषु च पण्णवत्यां पट्टनसहस्रेषु च षट्पञ्चाशति रत्नाकरेषु च सकलेषु चक्रबालशतसहस्रेषु चाभ्युत्तीर्य प्रावर्तत । भौमा देवास्तच्छन्द शुश्रुवुः । तेषां भौमानां देवानां शब्दं श्रुत्वा चातुर्महाराजिका देवाः शब्दमनुशुश्रुवुः । तेषां शब्दं त्रयविंशत् याम्याः तौपित्याः नैर्माण- रत्याः पारनिर्मितवशवर्तिदेवाश्च शुश्रुवुः । एवं यावद्ब्रह्मलोकं परस्परं शब्दमुद्घोषयन्तः उत्सरत मारिपाः! समवसरत मारिपाः! इह लोके तथागत उत्पन्नः । लाभो बतास्माकम् । सुलब्धं बता- स्माकम् । अद्य मारिपाः! भगवता गौतमेन ऋषिपत्तने मृगदाय प्रवर्तितं शून्यताप्रतिसंयुक्तमन्येन श्रमणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेण वा ब्रह्मणा वा केनचिद्वा लोके प्रवर्तयितुमशक्यं धर्मचक्र श्रोप्याम इति । दुर्लभो लोके बुद्धोत्पादः दुर्लभं सद्धर्मश्रवणम् । दुलभा श्रद्धेति । साधु बत भगवन्तं गौतममुपसङ्क्रम्य जात्या अन्तं जरायाः पर्यवसानं मरणस्य परिच्छेदं सम्प्राप्याश्रुसमुद्रं मांसपृथिवीमस्थि- भूधरं क्षिप्त्वा रागादिक्लेशप्रत्यनीकानां पृष्ठं पश्येम इति । दीपधूप- MAKNARRARRAKMARRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRRR ·सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः गन्धमालादीनि गृहीत्वा यत्र क्षेमं नाम मृगदायं तत्र गत्वा सूक्ष्मा- प्रभावान्निाय निरवसर वनपण्डं कृत्वा सन्निपतन्तिस्म । एवं सन्निपतिता देवा दशसहस्रचक्रवालादस्मिन्मङ्गलचक्रवालग: समव- सरन्तो भूमितलाद्यावद्ब्रह्मलोकं पृथिव्यन्तरीक्षयोःसंभृताभिः प्रभा- भिर्वलन्तस्तस्थुः । तस्मिंस्तु समये आषाढपूर्णिमायामुत्तरपाढनक्षत्रे वर्तमाने बुद्धरूपदर्शनोद्विमतयेव पश्चिमादि समुपयाते सवितरि पूर्वदिशाइनादासभूते भूतहिते वुद्धश्रियं द्रष्टुकाम इव युगन्धरगिरि मूर्ध्नि समुदिते रजनीकरे दशसहसदेवतापर्पन्मध्ये विराजमानस्त्र- लोक्यशरणः परमकारुणिको भगवान् शाक्यमुनिद्वाविमौ अन्तौ प्रजितेन न सेवितव्यावित्यादि प्रतिमण्डितं धर्मचक्र प्रवर्तयितु- मारेभे। कतमौ तौ द्वी! । काममुखालिकानुयोगः आत्मक्लमथानुयोगश्च । कतमश्च काममुखाल्लिकानुयोगः? यः कामेषु कामच्छन्दः कामरागः कामनन्दी कामतृष्णः कामपिपामः कामपरिदाहः कामपापण: कामस्तब्धः कामप्रग्रहणः काममूर्छः कामाध्येपणः कामातुरः कामाल्लीनः कामगृद्धः कामवितर्कः कामविचारः कामास्वादः पूति- गूथपे पतितः शूकर इव कामकर्दमेष्वेव लीयमानो निर्गमने न रमते । निर्गन्तुं चितं न कुरुते । अय भिक्षवः! कामसुखाल्लिकानु- योग इत्युच्यते । स हीनो ग्राम्यः पार्थम्जन्यः अनार्यः अनर्थ- मंहितः तदपि न निदाय न विरागाय नोपशमाय नाभिज्ञायै न सम्बुध्ये न निर्वाणाय संवर्तते । भिक्षयः! कतमः आत्मक्लमथानुयोगः । इह कश्चित् पुलः कामेप्यादीनवं दृष्ट्वा नेप्कम्ये चानृशंस्यं दृष्ट्वा केगदमश्रून्यवहृत्य वाटेषु धुतीयतनेषु प्रवन्याऽनेकविधा तीर्थायतनचर्या चरितु- 3zzer ·TALUKAARI पञ्चदशः] सद्धर्ममकरन्दः । DAARRARINTI १४७ AAAAARRAM कामः अचेलको भवति । मुक्ताचारो हस्तावलेख्यो भवति । एका- गार्यो भवति । एककवलो द्वयागार्यो भवति । एकया स्त्रिया दत्तया कालं यापयति । एकाद्यो दशाह्य आर्द्धमास्य इति पायभक्तभोजनः शाकभक्ष्यः फलभक्ष्यः पर्णभक्ष्यः कण्डूलभक्ष्यः कण्टकभक्ष्यः वाक- चीरफलकचीरकेशफम्यलोलूकपक्षधारणशैलधर्षणयुक्तः कण्टकशायी रजोजालधर उदकावतरणानुयुक्तो विहरति । भिक्षवः ! अयमात्म- क्लमथानुयोगो नाम । स हि दुःखमनार्यः अनर्थसंहितः । तदपि न निर्विदायै न विरागाय न निरोधाय नोपशमाय नाभिज्ञायै न सम्बुध्यै न निर्वाणाय संवर्तते । इमौ द्वावन्तौ अनुपगम्य मध्यमा प्रतिपदा तथागतेनाभिसम्बुद्धा चक्षुष्करणी ज्ञानकरणी उपशमाय अभिज्ञायै सम्बुध्यै निर्वाणाय च संवर्तते । कतमा ? चेयं मध्यमा प्रतिपदा तथागतेनाभिसम्बुद्धा । अय- मेवार्यः आष्टाझिको मार्गः । स कतमः ? । सम्यक् दृष्टिः सम्यक् संकल्पः सम्यग्धाक् सम्यकान्तः सम्यगाजीवः सम्य- ग्व्यायामः सम्यक् स्मृतिः सम्यक् समाधिरिति । भिक्षवः ! इ- यमुच्यते मध्यमा प्रतिपदा तथागतेनाभिसम्बुद्धा चक्षुष्करणी ज्ञानकरणी उपशमाय अभिज्ञायै सम्बुध्यै निर्वाणाय संवर्तत इति । भिक्षवः इदमुच्यते दुःखमा>सत्यम् । अयं दुःख- समुदय आर्यसत्यम् । अयं दुःखनिरोध आर्यसत्यम् । अयं दुःखनिरोध आर्यसत्यम् । इयं दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा आर्य- सत्यम् । एषु चतुार्यसत्येषु एकैकस्य चत्वारोऽर्था भवन्ति । यद्यथा प्रथमं दुःखस्याओं हि पीडनार्थः संस्कृतार्थः विपरिणा- मार्थः सन्तापार्थः । समुदयस्यार्थो हि आयुर्हानार्थः निदानार्थः संयोगार्थः अविविक्तार्थः । निरोधस्याओं हि निःसरणार्थः विविक्तार्थः SANNIKARRIMinwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwAAAAS ·सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः असंस्कृतार्थः । मार्गस्याओं हि निर्याणार्थः हेत्वर्थः दर्शनार्थः आधिपत्यार्थः । एवमेकैकस्य चत्वारोऽर्था भवन्ति । दुःखसत्यं हि स्व- कृत्येनैव प्रथमार्थ लभते । एकान्तपरिपीडनार्थेन पीडनार्थो दुःखस्यास्य सम्भवति । दुःखसत्यं तु समुदयसत्यदर्शनेन दुःखस्यार्थः संस्कृतार्थः सम्भवति । निरोधसत्यदर्शनेन दुःखस्याओं विपरिणाभार्थः सम्भवति । दुःखसत्यं तु मा- सत्यदर्शनेन दुःखस्यार्थः सन्तापार्थः सम्भवति । एवं समुद- यसत्यं हि स्वलक्षणेनैव समुदयार्थः आयुर्हानार्थः सम्भवति । समुदयसत्यं हि दुःखसत्यदर्शनेन समुदयार्थी निदानार्थः सम्भ- वति । समुदयसत्यं हि निरोधसत्यदर्शनेन समुदयार्थः संयोगार्थः सम्भवति । समुदयसत्यं हि मार्गसत्यदर्शनेन समुदयार्थः अ- विविक्तार्थः सम्भवति । एवं निरोधसत्यं हि स्वलक्षणेनैव निरो- धार्थों निःसरणार्थः सम्भवति । निरोधसत्यं हि दुःखसत्यदर्शनेन निरोधार्थों विविक्तार्थः सम्भवति । निरोधसत्यं हि समुदयसत्यदर्शनेन निरोधार्थः असंस्कृतार्थः संम्भवति । निरोधसत्यं हि मार्गसत्यद- र्शनेन निरोधार्थः अमार्गार्थः सम्भवति । मार्गसत्यं हि दुःखस- त्यदर्शनेन मार्गाों हेत्वर्थः सम्भवति । मार्गसत्यं हि समुदाय- सस्यदर्शनेन मार्गार्थो दर्शनार्थः सम्भवति । मार्गसत्यं हि निरो- धसत्यदर्शनेन मार्गार्थ आधिपत्यार्थः सम्भवति । इत्थं चतुार्यसत्येषु स्वयम्भूतज्ञानं नाम । भिक्षवः! तद्धि दुःखं परिज्ञेयम् । दुःखसमुदयः प्रहातव्यः।दुःखनिरोधः साक्षात्क- र्तव्यः । दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा भावितव्येति । एवं कृत्य- बोधनं कृत्यज्ञानं नाम । तेप्वेवार्य्यसत्येपु कृतकृत्याविज्ञानं कृतज्ञानं नाम { मिक्षवः! तद्धि दुःखं परिज्ञातम् । दु.समुदयः परिहीनः । NAW WYWwwwwvvv ·WWVVVVVVVVVVYVAV पञ्चदशः ] सद्धर्ममकरन्दः । RizwsARREARRAIN KRANIPRAKAR दुःखनिरोधः साक्षात्कृतः । दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा भवितति । एवं तम्य कृत्यस्य कृतभावज्ञान नाम । पज्ञानविजृम्मणदुः- खादावेकैकस्मिन् सत्ये यत्र ज्ञानदर्शनानि चत्वारि ज्ञानानि । चतुर्णी सत्यानां कर्त्तव्यकृत्यपारिज्ञानं पञ्चमज्ञानं नाम । तेष्वेव कृतकृत्यसमवगमनं कृतज्ञानं नाम । एवं द्वादशाकारं त्रयाणामात्र तीनां वशेन विपरिवृत्तं पदज्ञानविजृम्भणमर्पणज्ञानसङ्ख्यातदर्शनं धर्मचक्रसूत्रं भगवान् शाक्यमुनिरेवं कौण्डिण्यस्थविरप्रमुखानामष्टाद- शकोटीनां ब्रह्मणां मध्ये निपण्णो दिदेश । देशनायाः पर्यव- साने कौण्डिण्यस्थविरः सार्द्धमष्टादशकोटिभिब्रह्मभिः श्रोतापत्तिफले प्रतिष्ठापयामास । देवानां धर्माभिसमयो गणनेनासंख्येयो बभूव । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे धर्मचक्रप्रवर्तनपरिदीपनो नाम पञ्चदशोऽध्यायः। WWWWWWWWWWWWWWWWWWWW ·RSOVE अथ पोडशोऽध्यायः। इत्थं कौण्डिण्यो नाम स्थविर आपाढपौर्णमास्यां श्रोतापत्तिफलं प्रतिलेभे । प्रतिपदि वप्रो नाम स्थविरः । द्वितीयेऽहनि महानामा नाम स्थविरः । तृतीयेऽहनि अश्वजिन्नाम स्थविरः । चतुर्थेऽहनि भद्रियो नाम स्थविरः श्रोतापतिफलं लेभे । भगवान् शाक्यमुनि- राषाढमासस्य पञ्चम्यां तेभ्यः पञ्चवर्गीयेभ्यो भिक्षुभ्यः अनात्मलक्षणं नाम सूत्रं दिष्ट्वा सर्वांश्च अर्हत्त्वे प्रत्यष्ठापयत् । तस्मिन्नेव दिवसे यशस्य नाम कुलपुत्रस्य उपनिश्रयसम्पत्ति समवलोक्य तस्यामेव रजन्यां निर्विद्य एहि यश! इति आमन्त्र्य प्रव्रज्यां दत्वा तद्रजन्या- मेव श्रोतापत्तिफले प्रतिष्ठाप्य परेद्यवि अर्हत्फलं प्रापयञ्च । स यशः पुनः अपरैरपि तत्सहायैविमलसुबाहुपुनर्जितवर्मतपादिभिश्चतुः पञ्चाशज्जनः साद्ध समागम्य भगवतः शाक्यमुनेः सकाश एत भिक्षवः! इत्यादिकया प्रत्रज्यया तेभ्यः अर्हत्फलं प्रादापयत् । एवं भगवता गौतमेन सा मेकपष्टयामर्हत्सु लोके समुत्पन्नेषु भगवान् शाक्यसिंहो वाराणस्यां क्षेमे मृगदाये प्रथमं वर्षमुवास । अथ भगवान् शाक्यजिन उपितवर्पः सार्द्ध तैः प्रवज्य तेषां भिक्षणा- मेतदवोचत् । चरत भिक्षवः! ग्रामनिगमेषु । दिशत भिक्षवः! धर्मम् । सन्ति भिक्षय.! अल्परजस्फजातीयाः सत्त्वाः। धर्मस्याश्रोतारः परिहास्यन्ते । भवन्त्यज्ञातारः। मैकेन मार्गेण द्वा गच्छतम् । अहं भिक्षवः! धर्मदेशनार्थमुरुवेलग्राममुपसंक्रमिप्यामीति । एवमुक्त्या नानाजनपदेषु भिक्षून प्रेरयत् । स्वयं पात्रचीवरमादाय यत उरुवेल- मानस्तत्र प्रायान् । मार्गम्यान्तरा कापासीयवनपण्डे राज्ञः कोगलस्य ·WWWWWWWMWWWW अ० पोडशः ] सद्धर्ममकरन्दः । : वैमात्रेयान् भद्रियप्रमुखांस्त्रिंशन्मात्रान् कुमारान् कन्यागवेपकान् मुक्त्वा एत भिक्षवः ! इति प्रव्रज्यया प्रव्राज्य पश्चिमां दिशं औरयत् । भगवान् शाक्यजिनः स्वयं हि उरुवेलकाश्यपस्य आश्रमपद उप- विश्य सानि त्रीणि सहस्राणि प्रातिहाणि संदर्य सहस्रः परिवारैः समन्वागतांश्च उरुवेलकाश्यपादीस्त्रीभ्रातृञ्जटिलान् व्यनयत् मावाजयच। अथ भगवान् शाक्यमुनिस्तत्राऽदीप्तपर्यायमूत्रदेशनया सहस्रान् भिक्षून् अर्हत्त्वे प्रतिष्ठाप्य तस्मिस्त्रिमासं वासं चकार । पुनर्भगवान् शाक्यमुनिस्तैर्भिक्षुसहस्रः परिवृतो राज्ञे बिम्बिसाराय दत्तायाः प्रतिज्ञाया मुक्तो भवेयमिति विचिन्त्य पुष्यमासे पैर्णिमास्यां कुसुमपुरं समभ्यगमत् । तत्र लप्टिवनोद्याने सुप्रतिष्ठिते न्यग्रोधवृक्षमूले निपण्ण एकादशायुतान् जनान् श्रोतापत्तिफले च एकायुतान् जनांस्त्रिषु शरणेषु च प्रत्यष्ठापयत् । परेछ् राजा बिम्बि- सारो वेणुवनोद्याने भिक्षुसंघानामनुरूपाणि निवेशनादीनि प्रति- संस्कृत्य सभिक्षुसंघ भगवन्तं गौतमं निमन्त्र्य अन्नपानादिभि - जयामास । कृतभोजनकृत्ये भगवति गौतमे राजा विम्बिसारो वेणुवनं नाम विहारं भगवते शाक्यमुनये स्पर्शयित्वा एतदब्रवीत । भवन् अहं वेणुपनोद्यानं चातुर्देशिकेभ्यो बुद्धप्रमुखेभ्यो भिक्षुसंधेभ्यो वितरामी- त्युक्त्वा दक्षिणोऽदकं पातयामास । तावदेव उदकपर्यन्तं पृथिवी प्राकम्पत । भगवान् गौतमस्तस्मिन् रानि बिम्बिसारे अनुकम्पायै वेणवनोद्यानं प्रत्यग्रहीत् । विहारदाने अनुशंसां चाकथयत् । भाप्यमाणायां च विहारदानानुशंसायां चतुरशीतिसहस्राणां प्राणिनां धर्माभिसमयोऽभूत् । तृतीयऽहनि सभिक्षुसयो भवान् गौतमो भो- Swaroomwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwranas ·१५२ सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः जनकृत्यं परिसमाप्य तिरोकुड्ड्त्रेण अनुमोदनमकापीत् । तदवसाने चतुरशीत्याः प्रागिनां धर्माभिसमयोऽभवत् । चतुर्थे दिवसे शारि- पुत्रमौद्गल्यानाख्यौ द्वावग्रश्रावको पञ्चाशदधिकैशितपरिव्राजकैः सार्द्धमागतौ । तदहनि तान् परिवारानहत्फले प्रत्यष्ठापयत् । पश्चा- द्वावमश्रावकौ च । एवं भगवान् सर्वार्थसिद्धिप्रश्रावकप्रमुखैः पञ्चाशदुत्तर- द्विशताधिकसहस्रर्भिक्षुगणैः परिवृतो धर्मदेशनया लोकानुग्रहं कुर्वन् द्वयोर्वारयोर्वेणुवनोद्यान एव उवास । तदा बुद्धस्य शाक्यमुनेः पिता राजा शुद्धोदनः सिद्धार्थकुमारः अभिसम्बोधि प्राप्य पुष्प पुरंमुपनि- श्रित्य वेणुवने विहरतीति श्रुत्वा एकं प्रेष्ठममात्यमामन्त्र्य एतदब्रवीत् । वत्स त्वं सहस्रपरिवृतो राजगृहं नाम नगरं गत्वा भगवन्तं गौतम- मुपसङ्क्रम्य मद्वृद्धभावं पुत्रवियोगदुःखस्यास्य असहिष्णुतां च इदं कपिलवस्तु नाम नगरं श्मशानमिव निःश्रीकतामुपेतमिति तद्धाचे मातृप्यसुः प्रजापतिगौतम्याः हतवत्साया गोरिव रोदनपरायणाया अनाथत्वकल्पनं जनपदकल्याण्या यशोधराया देव्याः सप्तमासाधि- केषु अष्टादशसंवत्सरेषु च समात्तव्रतनियमाया अवस्थानं बलव- पितृस्नेहं समजानतो राहुलस्य नाम कुमारस्य अनाथभावं च निवेदय इति । त्वया यथा दृष्टनियमेनैव समादिश्य पुनरपि मद्धच- नेन भवन् गौतम तव पिता महाराजस्त्वां द्रष्टुकाम इति चोक्ला क्षिप्रमिहागमनाथ भगवन्तं गौतम सविनयमादेश्यमिति प्रेरयत् । स चामात्यो राज्ञः शुद्धोदनस्य तद्वचनं सादर सविनयं च समाकर्ण्य माद्ध पुरुषसह. पप्टियोजनं मार्गमतिकम्य राजगृहं नाम नगरं गत्वा भगवतः शाक्यमुनेः सकाशे धर्म श्रुत्वा प्रसन्नः सन् प्रव्रज्यां ययाचे ! अथ भगवान् गौतम एहि भि- ·क्षुभावया प्रमज्यया प्रप्राज्य तं अर्हत्त्वे प्रतिष्ठापयामास । एतेनैव क्रमेण नवयु वारेषु नवभिरमात्यैःसह पुरुषाणां नवसह- स्राणि प्रेरयत् । ते सपि स्वं कृत्यं परिनिष्ठाप्य तूष्णीमभवन् । ततो राजा शुद्धोदनोऽचिन्तयत् । एतावन्तो नाम जना मयि नेहा- भावाद्भगवते गौतमाय इहागमनार्थ किञ्चिद्वचनं न तावदादिदिशुः । को न्वत्र स्वामिभक्तिगुणयुक्तो मद्वचनं करिष्यतीति चिन्तयन् कालो- दायिनं नाम एक सचिवमद्राक्षीत् । अयञ्चोदायी मत्पुत्रेण समवयस्कः सहपांशुक्रीडनेनैव एकतो वृद्धः । ममापि अतीव प्रियः अतीव विश्वास्यः अभ्यन्तरीयश्च । अन्तरा उदायिनं मत्पुत्रमिहानेतुं समर्थोऽन्यो न भवेदिति । एवं विचिन्त्य राजा शुद्धोदन उदायिनं निमन्त्रयामास । वत्स! उदायिन् ! अहं मत्युतं द्रष्टुकामो नवसह- स्राणि पुरुषान् नववारान् प्रैपयम् । ते सर्वे रत्नाकरैर्गृहीताः स्रयन्त्य इव अद्य यावन्नैव निवर्तन्ते । दुीयो मे जीवितान्तरायः । अहं जीवन्नु द्रष्टुं न लभे। शक्ष्यसि नु वत्स ! मम पुत्रं दर्शयितुमिति। उदायी -देव! यद्यहं प्रवजितुं लप्स्ये शक्ष्यामि ते पुत्रमिहानेतुमिति । अथ राजा शुद्धोदन आहस्म । वत्स! त्वं प्रअजितो वा नो वा मम पुत्र दर्शय इति । स उदायी साधु देव ! इत्युक्त्वा तद्वचनं समाकर्ण्य सहः पुरुषैः सार्द्ध कुसुमपुरमगमत् । स तत्र गत्वा भगवति गौतमे धर्म दिशति पर्पत्पर्य्यन्ते स्थित्वा धर्म शुश्राव । स तु सपरिवारः अर्हत्त्वं प्राप्य भगवन्तं प्रवाज्यां ययाचे । भगवान् गौतमस्तान् सर्वान् एत भिक्षव! इति प्रवज्यया प्रात्राजयच्च । स तु उदायी स्थविरो भगवतो गौतमस्य सकाशे लब्धप्रवज्य उपसम्पन्मार्गफलानि- समधिगतो नैव तावद्दावलस्य शाक्यमुनेः कुलनगरे गन्तुमैप काल इति फाल्गुनपौर्णमास्यां चिन्तयामाय । अथातिक्रान्तो हेमन्तः । अनु- ARREARRAKARAANKARANAKARARAIAIRKAKKARRIAOMIARRIA ·१५४ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः SAALI प्राप्तो वसन्तकालः । मनुष्यैः सस्यानि उद्धृतानि । सम्मुखसम्मुखेषु स्थानपु मार्गनिम्नाः। हरिततृणसञ्छादिता उर्वी। सुपुष्पिता वनपण्डाः । प्रतिपादनक्षमा मार्गाः । इदानी दशवलस्य शाक्यजिनस्य ज्ञातीनां सड्ग्रहं कत्र्त काल इति विचिन्त्य भगवन्तं सर्वार्थसिद्धिमुपसङ्क्रम्य पञ्चप्रतिष्ठितेन समभिवन्द्य पृथिव्यां जानुनी निहत्य कृताञ्जलिरेवं मार्गवर्णनां चकार । अङ्गारिताः सर्वद्रुमा इदानी फलेशिनश्छदनं विप्रहीय । ते अचिप्मन्त इव प्रज्वलन्ते समयो महावीर !*भगीरथानाम्।। .. नातिशीतं नात्युप्णं नातिदुर्भिक्षकारकम् । शाहलाहरिता भूमिरेपकालो महामुने! ॥ इति ईदृम्भिः पष्टिमात्राभिर्गाथाभिर्दशवलस्य शाक्यमुनेः कुलनगरस्य गमनार्थ मार्गवर्णनामवर्णयञ्च । अथ भगवान् शाक्यजिनः कस्मात्त्व- मुदायिन् ! अतिमधुरेण गमनमागै वर्णयसीति ? पप्रच्छ । स आह भगवन् ! युप्माकं पिता राजा शुद्धोदनस्तु एतर्हि जीर्णो दुर्बलः युप्माकं वियोगशोकाभिभूतः कृमविशुप्कशरीरः । स भगवन्तं द्रष्टु- कामो मां प्रेरयत् । भवन् ! त्वमिदानीं ज्ञातीनां सङ्ग्रहं कुरु इति । शा० सिं–साधु साधु उदायिन् ! ज्ञातीनां सङ्ग्रहं करिप्यामि । त्वं भिक्षुसद्धेभ्य आदिशेति । ततः स स्थविर उदायी भिक्षुसद्धेभ्यः समादिदेश। अथ भगवान् शाक्यमुनिविंशत्सहस्रैः क्षीणाश्रयैः परिवृतः अनुपमया बुद्धलीलया अनुपमेन बुद्धश्रीविलासेन च पष्टियोजनं मार्गमतिक्रम्य कपिलवस्तुपुर सम्प्रापत् । अथ ते शुद्धोदनप्रमुखाः * चित् ' अगीरसाना ' मिति दृश्यते । 939ss wwvvwvvwvvv ·... SAKATARA शाक्यराजा भगवतः शाक्यमुनेरागमनप्रवृत्तिं श्रुत्वा तुष्टमनसः सन्निपत्य भगवतः शाक्यजिनस्य निवासार्थ न्यग्रोधारामं नाम न्यग्रोधस्य शाक्यराजस्य प्रासादमलञ्चक्रुः । सपरिवारस्य भगवतः शाक्यमुनेः रात्रिस्थानदिवास्थानादीनि सज्जीकृत्य मार्ग समतलं कृत्वा ध्वजपताकादीनि च उच्छ्रित्य पञ्चवर्णानि कुसुमानि चावकीर्य्य भगवतः प्रत्युद्गमनाथ सर्वालङ्कारैः प्रतिमण्डितान् दहरान् दहरान् राजकुमारांश्च राजकुमारीश्च गन्धपुष्पादिहस्तान् प्रथमं प्रेरयन् । तेषां पश्चात् ते राजानो भगवतः शाक्यमुनेः प्रत्युद्गमनं चक्रुः । अथ सपरिवारो भगवान् शाक्यपुङ्गवस्तत्र स्थापितां संहतनावमारुरोह । अशीत्यनुव्यञ्जनद्वात्रिंशद्वरमहापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतस्तत्रत्ये तटे तस्थौ च । कपिलवस्तुदेवदहसुप्रवासनीलञ्चापुरवासिभिः शाक्य- फोलियवंशसम्भवरशीतिकुलसहस्रातिगणैः प्रवर्तितैः स्तुतिवचन- शतसहस्रमुखैरुपशोभितरूपविलासो भगवान् शाक्यसिंहो नावा समुत्तीर्य्य ज्ञातीनां प्रसादजननार्थ स्वां रूपश्रिय दर्शयन् पड्वर्ण- रश्मीन् विसर्जयस्तरुणकेशरः सिंह इव शोभमानो विंशतिसहस्रैः क्षीणाश्रवैः परिवृतो न्यग्रोधारामं प्रविश्य सुसज्जिते वरबुद्धासने निपसाद। दा शुद्धोदनप्रमुखाः शाक्यराजा मानात्मानो मानस्तब्धाः स्वं स्वं वृद्धभावमेव चिन्तयन्तः अयं सर्वार्थसिद्धिकुमारः अस्मदतीय दहरः अस्माकं कनीयान् भागिनेयः पुत्रः । नप्ता इति विचिन्त्य भगवन्तं गौतममनभिवन्द्यैव निपण्णाः । अथ भगवान् शाक्यमुनिस्ते- पामभिप्राय विदित्वा न मां ज्ञातयो वन्दन्ते कथं तैर्वन्दनं कारयि- प्यामीति चिन्तयामास । ततो भगवान् शाक्यजिनः अनन्यसाधरणं यमकप्रातिहार्य कर्तुकामः पूर्वापरायतं दशसहस्रचक्रवालविस्तृतं ·हसराय AAAARRRTARÉNARIA ARRAN सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः रत्नचङ्गमं निर्माप्य तदनन्तरमभिज्ञापादकं चतुर्थ ध्यानं समापद्य पृथिवीकापिणा परिकर्मकरणेन अन्तरिक्षे स्थित्वा परम्परमचङ्गम्यत। भगवान् शाक्यमुनिर्यदा स्वयं चङ्गम्यते निर्मितबुद्धस्तदा तिष्ठति । भगवान् गौतमो यदा स्वयं पृच्छति तदा निर्मितबुद्धस्तद्विसर्जयति भगवान् शाक्यमुनिर्यदा स्वयं तिष्ठति निर्मितबुद्धस्तदा शय्यां करोति । भगवान् शाक्यसिंहो यदा स्वयं सूर्यचन्द्रौ परामृशति निर्मितबुद्धस्तदा धर्म दिशति । इत्थं तस्य भगवतो गौतमस्य अनेकप्रकार प्रातिहार्यं कुर्वतः पादपांशवस्तेषां ज्ञातिगणानामुपार- शीर्षे अवकीर्यमाणा इव अभवन् अथ राजा शुद्धोदनस्तत्प्रतिहार्य्यसंदर्शनेन प्रीतिप्रमोदानिरंतरित- हृदयस्तामधिवासयिमतुशनवन् स्वदोपक्षमापनार्थ शिरसि अञ्जलिं प्रणिधाय भगवन्तं गौतममेतदवीत् । अभिवन्देहं भगवतं गौतमम् । अहं भवन् ! मोघजर्णि इति जानामि । दोषो मां भवन् ! अध्यगमत् यथाबालं यथामूढं तथैव यूयं मां जानीत तथागते अर्हति सम्यक्सम्बुद्धे। क्षमतां भगवान् गौतमः अस्मामु अनुकम्पामुपादाय । इयं भगवते शाक्यमुनये मम तृतीया वन्दना । पूर्वहि कालदेवलाय ऋषये वन्दितुकामो भवन्तं त्वां गृहीत्वा समुपस्थितः तदा चक्रभ्रम इव पादौ ते परिवृत्य ऋषेः कालदेवलम्य शीर्षोपरि अलंकारी जातौ । तदव- लोक्य अधिगतसौमनस्यस्तव पादौ गृहीत्वा शिरसि प्रत्यष्ठापयम् । इयं मवन् मे प्रथमा वन्दना । तथा त्वय्येकवर्षीये जाते धापनमगलदिवसे जम्बुच्छायायामघटनीयमाश्चर्य दृष्ट्वा भवच्चरणौ मच्छिरसिप्रति- ष्ठाप्यावन्दिपि इयं भवन् ! मम द्वितीया वन्दना । भवन् ! भगवन् ! इदानी तथा अदृष्टपूर्व प्रातिहाय्य दृष्ट्वा तव पादौ वन्दे । इयं भवन् ! मम तृतीया वन्दना । अथ राजा शुद्धोदन एषोहं भवन् ! बुद्धं PanjMV ·शरणं गच्छामि धर्म शरणं गच्छामि सङ्घ शरणं गच्छामीत्युक्त्वा अवन्दत । वन्दितवति च राजनि शुद्धोदने सर्वेऽपि राजानो ववन्दिरे । इत्थं भगवान् शाक्यमुनितिभिर्वन्दना कारयित्वा नमस्तलादवतीर्य सजिते परबुद्धासने निषण्णः । तत्क्षणेऽपि पुष्करवृष्टिः पपात । तत्र भगवान् शाक्यजिनः पुष्करवृष्टिमारभ्य महाविश्वन्तरजातकं समभाषत । देशनापर्यवसाने शुद्धोदनमहा- राजप्रमुखा अपरे च शाक्यराजा अश्रुतपूर्वदेशनाविलासं श्रुत्वा एकान्तेन प्रहृष्टमनसो निजासनेभ्यः समुत्थाय भगवन्तं गौतम वन्दित्वा प्रचक्रमुः । तेषां सर्वेषामेतदभून्मनसि । ससडो भगवान् शाक्यमुनिः श्वः पितू राज्ञः शुद्धोदनस्य मन्दिर एव भोजनं करिप्यतीति । तस्मात् कश्चित् ससङ्घ भगवन्तं गौतमं परेशुभॊज- नार्थ न न्यमन्त्रयत् । अपरेधुभगवान् शाक्यपुङ्गयो भिक्षाटनकाले विंशतिसहस्रभिक्षुभिः परिवृतः अष्टौ संवत्सरान् श्मशानमिव निर्लक्ष्मीकदर्शनं कपिलवस्तु- पुरवर प्रवरषड्वर्णरश्मिविसरान् विसृज्य नूतननगरमिव अलकुर्वन् पात्र चीवरमादाय पिण्डाय प्रायात् । अथ भगवान् शाक्यमुनिगरप्रमुख इन्द्रकीले स्थित्वा आवर्जयत् । कथं नु पूर्वे सम्बुद्धाः स्वकुलनगरे भिक्षामटन्तः प्रथमतरं भिक्षां जगृहुरिति । आवर्जनसमये गङ्गापुलि- नोपमानां तेषां पूर्वेषां युद्धानामेकोपि बुद्धो गृहपरिपाटीमुच्छिद्य न गत इति अद्राक्षीत् । दृष्ट्वा च मयापि इदानीं स्यं वंश स्वं व्रतं च रक्षयता गृहपरिपाटीचर्यया गन्तव्यम् । पश्चान् मम श्रावका अपि मामनुसरन्तो भिक्षाटनववं परिपूरयिप्यन्ति इति विचिन्त्य अग्रेस्थितगृहात्प्रभृति परिपाट्या भिक्षाटनं चकार ।

·KARMARANASANTARRANZARRRRRMANIA १६० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः प्रविवेश । निषसाद च तत्र समुच्छ्रितधवलच्छले रत्नमये पर्य्यड़े। तम्या देव्याः स्नेहमहत्त्वं निश्चित्य चन्द्रकिन्नरजातककथया तस्याः शोक विनोद्य श्रोतापत्तिफले प्रत्यठापयत् । ततश्चानन्तरं भगवान् गौतमस्तस्य कनीयांस मातृप्वसुः पुत्र नन्दं नाम कुमारं च सं पुत्रं राहुलं नाम कुमारञ्च प्रव्राज्य तावादाय पुनः कुसुमपुरमेव अगमत् । भगवान् शाक्यसिंहः सार्द्ध भिक्षुसई राजगृहनगरमुपनिश्रित्य येणुवननाग्नि महाविहारे विहरन् संसारसागरे निममान् वैनेयजनान् समुद्धरंस्तत्रैव वेणुवने चतुर्थ वर्षमुवास । पञ्चमे खलु वर्षे भगवान् शाक्यमुनिः पञ्चशनैर्भिक्षुभिः साद्ध राजगृहनगरानिष्क्रम्य यत्र वैशाली तत्रोपगम्य वैशालिनगरमुपनिश्रित्य महावने कूटागारशा- लायां बिजहार । स तत्र विहरन् वैनेयजनेप्यनुकम्पया तत्रैव कूटागार- शालायां वर्षमुवास । तस्मिन्नेव संवत्सरे बुद्धपितू राज्ञः शुद्धोदनस्य बलवान् रोग उदपादिष्ट । अथ ते शाक्यराजा महाप्रजापतिप्रमुखा अन्तःपुरीयाश्च तं रोग व्युपशमयितुं न शक्नुवते स्म । राजा शुद्धो- दनो महता व्याधिना परिपीडितः सन् दृढतररोगातुर आसीत् । कृशतरः शिथिलगात्रो मरणमञ्चे निपन्नः । अहो दुःखं अहो दुःखमिति तत इतः परिवर्तमानः भगवन्तं गौतमं सम्मार । अहो आर्यपुत्रः सम्यक्- सम्बुद्ध इहागतो दृढवेदनं मच्छीर्ष परिमईयति आनन्दनन्दी च उभयोः पार्श्वयोः राहुलश्च मे पृष्ठ परिमईयतीति उक्त्या श्रीशयने निपेदे। तस्मिस्तु समये सकलमलपरिशुद्धो धौतकमलोपमो लोकान्तदी करुणार्णवपारगो दयाचित्तः शाक्यकुलमृगेन्द्रो भगवान् गौतमो वैशालीमुपनिश्रित्य महावने कूटागारशालायां विहरन् प्रत्यूपे सिंह- भय्याया उत्थाय महाकरुणासमापत्तिज्ञानं सम्पाद्य ततश्चोत्याय Merrorewesereeeewwwserserenseseervewwere ·Rivisnawwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwww पोडशः] सद्धर्ममकरन्दः। NAMIKAnwwwINRARAMA पूर्वयुद्धेषु कृताधिकारसम्पन्नान् सत्त्वान् विलोकयामास । एवं विलोकिते दृढतरग्लानस्य मरणमञ्चे निपन्नस्य राज्ञः शुद्धोदनस्य अतीवदारुणां वेदनां समवलोक्याचिन्तयत् । अहो मत्पिता महाराजः अद्यैव तीव्ररोगो मदागमनं प्रार्थयते । कालो ममेदानीं गन्तुमित्यधि- ठितादासनादुत्थाय आनन्दमामन्त्र्य एतदरवीत् । आनन्द! अध मत्पिता महाराजस्तीत्ररोगो मदागमनं प्रार्थयते । याम आनन्द ! तं पितरं पश्याम एवंरूपश्चानन्द ! पिता दुर्लभः । तस्येदं पश्चिमं दर्शनम् । गच्छानन्द ! यत्र यत्र क्षीणाश्रवा भिक्षयो वसन्ति तेभ्य आदिश । अथ स आनन्दः साधु भगवन् ! इति आसनादुत्थाय यत्र यत्र क्षीणाश्रवा मिक्षयो वसन्ति तत्र तत्र गत्या एवमाहस्म । भवन्तः! भगवान् गौतमः कपिलवस्तुपुर गत्वा स्वं पितरं द्रष्टुकाम इति । अथ ते शारिपुतमौद्गल्यासप्रमुखाः क्षीणाश्रवा आनन्दस्य तद्वचनं समाकर्ण्य स्वात् स्वात् स्थानात् पात्रचीवराण्यादाय सन्निपतन्ति स्म । तदनन्तरमायुप्मान् आनन्दो भगवन्तं गौतम न्यवेदयत् । सन्नि- पतितो भवन् ! भिक्षुसद्ध इति । ततो भगवान् शाक्यमुनि- भिक्षुसद्धेभ्य एवमाहस्म । भिक्षवः! मत्पित् राजः शुद्धोदनस्य इदं पश्चिमं दर्शनम् । तस्मायूयं साध मया मत्पितुर्द- र्शनार्थमागच्छतेति । अथ भगवान् शाक्यमुनिः पञ्चशतैः क्षीणाश्रयैः परिवृतो बुद्धानुभावादन्तरिक्षमभ्युद्गत्य नवतिहंससहसपरिवृतो धृत- राष्ट्रो हंसराज इब कपिलवस्तुपुरं समागत्य स्वपितुमन्दिरं प्रविवेश । सभिक्षुसंघो भगवान् गौतमो राजमवनं गत्वा राज्ञः शुद्धोदनस्य शयन- मञ्चस्य उच्छी निषण्याः करो शैथिल्ययुतशरीरं राजानं दृष्ट्वा अतीव संविगं समुपस्थाय राजानमेतदवीत् । महाराज! किश्चित् क्षमणी- यम् । काचन दुःखवेदना अभिवद्धते नोपशाम्यतीति । राजा ArAmANamrawanwroommarwarrantismRowers ·VKARJRAHARIRIRAKRIVARARSURAas wwwA १६० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः प्रविवेश । निषसाद च तत्र समुच्छ्रितधवलच्छले रत्नमये पर्य” । तम्या देव्याः स्नेहमहत्त्वं निश्चित्य चन्द्रकिन्नरजातककथया तस्याः गोकं विनोद्य श्रोतापत्तिफले प्रत्यष्ठापयत् । ततश्चानन्तरं भगवान् गौतमस्तस्य कनीयांस मातृप्यसुः पुत्र नन्दं नाम कुमारं च खं पुत्रं राहलं नाम कुमारश्च पवाज्य तावादाय पुनः कुसुमपुरमेव अगमत् । भगवान् शाक्यसिंहः सार्द्ध भिक्षुसई राजगृहनगरमुपनिश्रित्य येणुवननाम्नि महाविहारे विहरन् संसारसागरे नियमान् वैनेयजनान् समुद्धरंस्तत्रैव वेणुयने चतुर्थ वर्षमुवास | पञ्चमे खलु वर्षे भगवान् शाक्यमुनिः पञ्चशतैर्भिक्षुभिः सार्द्ध राजगृहनगरान्निष्क्रम्य यत्र वैशाली तत्रोपगम्य पैशालिनगरमुपनिश्रित्य महावने कूटागारशा- लायां बिजहार । स तत्र विहरन् वैनेयजनेप्वनुकम्पया तत्रैय कूटागार- शालायां वर्षमुवास । तस्मिन्नेव संवत्सरे बुद्धपितू राज्ञः शुद्धोदनस्य बलवान् रोग उदपादिष्ट । अथ ते शाक्यराजा महाप्रजापतिप्रमुखा अन्तःपुरीयाश्च तं रोग व्युपशमयितुं न शक्नुवते स्म । राजा शुद्धो- दनो महता व्याधिना परिपीडितः सन् दृढतररोगातुर आसीत् । कृशतरः शिधिलगात्रो मरणमञ्च निपन्नः । अहो दुःखं अहो दु.खमिति तत इतः परिवर्तमानः भगवन्तं गौतमं सम्मार । अहो आर्यपुत्रः सम्यक्- सम्बुद्ध इहागतो दृढवेदनं मच्छपि परिमईयति आनन्दनन्दौ च उभयोः पार्श्वयोः राहुलश्च मे पृष्ठ परिमईयतीति उक्त्वा श्रीशयने निपेदे। तस्मिस्तु समये सकलमलपरिशुद्धो धौतकमलोपमो लोकान्तदा करुणार्णवपारगो दयाचित्तः शाक्यकुलमृगेन्द्रो भगवान् गौतमो वैशालीमुपनिश्रित्य महावने कटागारशालायां विहरन् प्रत्यूपे सिंह- शय्याया उत्थाय महाकरुणासमापत्तिज्ञानं सम्पाद्य ततश्चोत्थाय kareesmereeserever पर ·VWWYWN GARN पोडशः] सद्धर्ममकरन्दः। पूर्वबुद्धेषु कृताधिकारसम्पन्नान् सत्त्वान् विलोकयामास । एवं विलोकिते दृढतरग्लानस्य मरणमञ्चे निपन्नस्य राज्ञः शुद्धोदनस्य अतीवदारुणां वेदनां समवलोक्याचिन्तयत् । अहो मत्पिता महाराजः अधैव तीव्ररोगो मदागमनं प्रार्थयते । कालो ममेदानीं गन्तुमित्यधि- प्ठितादासनादुत्थाय आनन्दमामन्त्र्य एतदब्रवीत् । आनन्द! अद्य मपिता महाराजस्तीव्ररोगो मदागमनं प्रार्थयते । याम आनन्द ! तं पितरं पश्याम एवंरूपश्चानन्द ! पिता दुर्लभः । तस्येदं पश्चिमं दर्शनम्। गच्छानन्द ! यत्र यत्र क्षीणाश्रवा भिक्षवो वसन्ति तेभ्य आदिश । अथ स आनन्दः साधु भगवन् ! इति आसनादुत्थाय यत्र यत्र क्षीणाश्रवा भिक्षवो वसन्ति तत्र तत्र गत्वा एवमाहस्म । भवन्तः! भगवान् गौतमः कपिलवस्तुपुरं गत्वा स्वं पितरं द्रष्टुकाम इति । अथ ते शारिपुत्रमौद्गल्यासप्रमुखाः क्षीणाश्रवा आनन्दस्य तद्वचनं समाकर्ण्य स्वात् स्वात् स्थानात् पात्रचीवराण्यादाय सन्निपतन्ति स्म । तदनन्तरमायुप्मान् आनन्दो भगवन्तं गौतम न्यवेदयत् । सन्नि- पतितो भवन् ! भिक्षुसङ्घ इति । ततो भगवान् शाक्यमुनि- भिक्षुस भ्य एवमाहस्म । भिक्षवः ! मत्पितू राज्ञः शुद्धोदनस्य इदं पश्चिमं दर्शनम् । तस्माधूयं साधै मया मत्पितुर्द- शनार्थमागच्छतेति । अथ भगवान् शाक्यमुनिः पञ्चशतैः शीणावैः परिवृतो बुद्धानुभावादन्तरिक्षमभ्युद्गत्य नवतिहंससहसपरिवृतो धृत- राष्ट्रो हंसराज इव कपिलवस्तुपुरं समागत्य स्वपितुन्दरं प्रविवेश । सभिक्षुसंघो भगवान् गौतमो राजमवनं गत्वा राज्ञ शुद्धोदनस्य शयन- मश्वस्य उठी निपण्णः कृशं शैथिल्ययुतशरीर राजानं दृष्ट्वा अतीव संवि समुपस्थाय राजानमेतदब्रवीत् । महाराज ! किञ्चित् क्षमणी- यम् । काचन दुःसवेदना अभिवर्द्धते नोपशाम्यतीति । राजा MWWWAN ·१६४ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः कालं मन्यसे महाराज! इति। तच्छ्रुत्वा सर्वे शाक्यराजा महाप्रजा- पतीप्रमुखा अवरोधगणाश्च केशान् परिकीर्य उरांसि प्रहरन्तो रुरुदुः । अथ राजा शुद्धोदनः सर्वान् परिजनान् संशमय्य एतदन- वीत् । यूयं मा शोचत । मा परिदेवध्वम् । अयं धर्मो लोकस्य सर्वैश्च प्रियानवेर्नानाभावो विनाभावः । यज्जातं भूतं प्रयातं प्रलुप्त- धर्म तत् कुतोऽतलभ्यमिति । अधिष्ठितादासनादुत्थाय लोकविन्दु शाक्यपुड्गवमभिवन्द्य एतदवोचत् । भगवन् ! लोकनाथ! यत्किञ्चिन्मे अपराद्धं कायफर्म मनःकर्म वा तत् सर्वं भगवान् गौतमः क्षमताम् । अनुजानीहि भवन् ! मां परिनिळस्यामीत्युक्त्वा श्रीशयने निपन्नः परिनिरवात् । भगवान् गौतमो राज्ञः शुद्धोदनस्य परिनि- र्वाणं ज्ञात्वा धर्मसंवेगं जनयन् भिक्षुस भ्य एतदवोचत् । पश्यत भिक्षवः! मत्पितरम् । अलं जीवप्ताऽयं मरणधर्म इति । तदा महाप्रजापती च यशोधरा च अवरोधाश्च शाक्यराजाश्च उरांसि प्रहरन्तो रुरुदुः । अथ भगवान् शाक्यमुनिरनित्यादिप्रति- संयुक्तया धर्मकथया तांश्च सर्वान् समाश्वास्य आयुप्मन्तं महाकाश्य- पमेतदब्रवीच । गच्छ त्वं महाकाश्यप! वयं यत्र पितरं धक्ष्यामस्तं भूमिप्रदेशं जानीहि इति । स साधु भवन् ! इति आसनादुत्थाय सह धुतागधरैर्भिक्षुभिः शाक्यराजेश्च महाजनैः परिवृत आदहन- स्थानं समभ्यगात् । गत्वा च चितिमकारयत् । तदा दशसहस्र- चक्रवालवासिनः पुरुहूतप्रमुखाश्च देवाः पञ्चशतटागाराणि दिव्यांश्च चन्दनगन्धादीन् गृहीत्वा समभिगम्य सार्द्ध स्थविरेण महा काश्यपेन चितिकृत्यं परिन्यष्ठापयन् । परिनिष्ठापितायां चित्यां स्थविरो महाकाश्यपो भगवन्तं गौतमं तन्निवेदयामास । ततश्च * राजा शुद्धोदनो जातित एकनवतितमेवत्सरे परिनिरवान् । weens ·पोडशः ] सद्धर्ममकरन्दः । N AamraIANS दशरलः शाक्यपुङ्गवः स्वयमेव राज्ञः शुद्धोदनस्य अतिकमुक्षिप्या शोधयत् परामृशञ्च । स्थविरः शारिपुत्रापि भगवति शुद्धोदनस्य शीपं गोधयति उदकं निपिपेच । शास्ता राज्ञः शुद्धी दनस्य शिरः परामृशन् शारिपुत्रमभापत । पश्यसि शारिपुत्र ! मपितरम् । ये केचित् शारिपुत्र! कल्याणधर्माणः पुद्गलाः पुण्यं का बोधिज्ञानं वा आकासन्ति त एव मातापितरौ पुप्यन्तु । इत्युक्त्वा राजानं शुद्धोदनमुक्षिप्य मणिमये च पर्यङ्के आरोपयत् । स्वयमेव मञ्चमुक्षिप्य सार्द्ध शतसहसैराश्चाद्भुतैश्चितायामारोपयामास । तदा शक्रो देवेन्द्रश्चितां प्रदक्षिणीकृत्य महान्तं तेजस्विनं ज्योतीरङ्गमणिं गृहीत्या रानः शुद्धोदनस्य चितां ज्वलयितुकाम आसीत् । अथ भगवान् सर्वार्थसिद्धिराहस्म । देवराज ! मत्पित राज्ञः शुद्धोदनस्य चितामहमेव प्रथमं ज्वलयामि । इत्युक्त्वा भगवान् गौतमः स्वयमेव मणिमादाय पितू राज्ञः शुद्धोदनस्य चिताम्प्राज्यालयत् । ततः शचीपतिप्रमुखा देवा ज्वलयामामुः। तस्यां राज्ञः शुद्धोदनस्य चित्तायां दह्यमानायां भगवान् शाक्यमुनिस्तलापि अनित्यत्वप्रतिसंयुक्तया धर्मकथया शाक्यराजान् महामजा- पतीप्रमुखांश्च अवरोधगणान् समाश्वासयत् । देशनायाः पर्यवसाने चतुरीत्याः प्राणसहस्राणां धर्माभिसमय आसीत् । एवं भगवान् गौतमो पित् राज्ञः शुद्धोदनस्य आदहनकृत्यं कारयित्वा सप्ताहाति- क्रमे पुनर्भिक्षुसद्धैः सह वैशालीमेवागमत् । तदा महाप्रजापती गौतमी रामः शुद्धोदनस्य वियोगशोकमसह- माना दुःखेन प्रपीडिता अनुप्रवर्तमाननेत्रजलधारानिपातैः संदर्शित- वेदना एवं चिन्तयामास । पुत्रो मे सिद्धार्थः सप्ताहाम्यन्तरे प्राप्तव्यं चक्रवर्तिराज्यं प्रहाय प्राज्य अशिथिलेन वीर्यारम्भेण स्वमनोरथ- NWUNANARTwwINS ·RUA भANAMASSS SAR सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः यशोधरा नन्दो राहुलश्चेति सर्वानिमाल्लब्धश्रोतापत्तिफलान् पुनः प्रवाज्य मोक्षमार्गे प्रत्यष्ठापयम् । अथावशिष्टा मे माता । मातुर्गुण- प्रत्युपकृतिकरणस्येदानी कालः सम्प्राप्त इति । अथ भगवान् सर्वदर्शी पूर्व सम्बुद्धाः कथं मातुर्गुणप्रत्युपकृतिं चक्रुरिति चिन्तया- मास । ते सर्वे भगवन्तः सम्बुद्धाः सम्बोध्याः सप्तमे वर्षे यमकप्रा. तिहार्य कृत्वा तीर्थकान् दमयित्वा त्रयस्त्रिंशद्देवभवने देवराजस्य शचीपतेः पाण्डुकम्बलशैलासने निपद्य अभिधर्मकथनेन मातुर्गुण प्रत्युपकृतिञ्चक्रुः । अहमपि तथैव करोमीति विचिन्त्य भिक्षुभ्य एतदब्रवीत् अहं भिक्षवः। इतः सप्तमे दिवसे तीर्थकांश्च दमयित्वा आम्रवृक्षमूले यमकमानिहाय्य करिप्यामीति । अथ तीर्थकाः परस्परघोपणेन तच्छुत्वा ततस्ततः स्वान् स्वान् उपस्थातॄन् समादाय शतसहस्रं लब्ध्वा यत्र यत्र आम्रवृक्षाः सन्ति तत्र तत्र गत्वा मूलानि चिच्छिदुः । तदा सर्वे आरामा विगताम्रवृक्षा अभवन् । अथ ते अन्यतीर्थकाः परिमाजकाः श्रमणो गौतमः श्व. प्रातिहाय्य करिप्यति । अपि च विगता आम्रवृक्षाः। कुत्र श्रमणो गौतमः प्रातिहार्य करिष्यति । श्वो द्रक्ष्यामः प्रातिहार्यकरणमिति ऊनुः । तदा पट् शास्तारः सन्ति । पूरणः काश्यपः मक्षलिगोशालः अजितः केशकम्बलः प्रकुधः कात्यायनः सञ्जयः बिल्वास्थिपुत्रः निम्रन्थो नाथपुत्र इति । तेऽपि हन्त वयं श्रमणस्य गौतमस्य प्राति- हार्य प्रतिकरिप्याम इति स्वैः स्वरुपस्थायकैः खदिरवृक्षान् नीत्वा मण्डपं निर्माप्य तत्र नीलोत्पलकुमुमै छदनं कारयामासुः । ते तत्र प्रातिहाय्य करिष्याम इति गुल्मगुल्मशः सन्निपेतुः । परेवुभगवान् गौतमो भिक्षाटनवेलायां सुरक्तवर्ण द्विपदृनिवासनं निवस्य विद्युलता- सन्निभं कायथेष्टनं यध्या पन्धजीवलाक्षारससन्निभं नवहतं पृथिवी- warwwwwwwweveresweevesww ·WWWWWWYWW पोडशः ] सद्धर्ममकरन्दः। कम्पनसमर्थ महाघ पांशुकूलचीवर परिधाय स्थविरेण आनन्दने समं श्रावस्तीनगरं भिक्षार्थ प्रविवेश । तदा राज्ञः प्रसेनजित्कोशलस्य उद्यानपालको गण्डो नाम आसीत् । स तु उद्यान एव वसति । स गण्डः पिङ्गलकैः कृते कूटाभ्यन्तरे पकमेकं महान्तं आम्रफलमद्राक्षीत् । स दृष्ट्वा एवम- चिन्तयत् । अहो आश्चर्यम् अकालजमेतत् पकमाग्रफलमिति । अस्मिन्नेव आपाढमासे आम्रफलं कुतो लभ्यमिति । हन्ताहं आम्र- फलमिदं राज्ञे प्रसेनजित्कोशलाय पूर्णपात्रं करोमि । राजा प्रसेन- जितकोशलस्तदृष्ट्वा तुष्टो मा धनं दास्यतीति विचिन्त्य तद्गृहीत्वा कदलीपत्रे निधाय यत्र श्रावस्ती तत्राभिमुखः पायात् । ददर्श च स गण्ड: अन्तरा मार्ग आयान्तमशीत्यनुव्यञ्जनरञ्जितं ज्यामप्रभाकेतु- मालालकृतं स्थविरेण आनन्देनानुगतं भगवन्तं गौतमम् । दृष्ट्वा च एवं चिन्तयामास । अहो आश्चर्य बतेद बुद्धरूपम् । अहो अद्भुतं चतेदं बुद्धरूपम् । सुन्दरएप विलास इति । प्रीतिभरितहृदयः श्रद्धायुतेन चेतसा पश्चविधया प्रीत्या स्फुरितसकलशरीर एवमचिन्त- यत् । यद्यऽहमिदं आम्रफलं राजे प्रसेनजित्कोशलाय दास्यामि तदा स राजा मह्यमष्ट वा पोडप वा कार्यापणान् दास्यति । तदलमे- कस्मिन् जन्मनि मजीवितवृत्त्यै । यद्यऽहं भगवते गौतमाय दास्यामि अपर्यन्तं कालं विपुलफलं सुखावहश्च मे भविष्यतीति । एवं विचिन्त्य यत्र भगवान् गौतमस्तत्रोपसम्य आम्रफलं भगवते शाक्यपुशवाय उपानयत् । अथायुष्मान् आनन्दः पात्रं भगवतो गौतमस्य हस्ते प्रत्यष्ठापयत् । भगवान् शाक्यजिनः पात्रमुपनमय्य आम्रफलं प्रत्यग्रहीत् । स भगवान्तत्रैव निपत्तुं चित्ते चकार । तेन भगवता तथा चेतसि कृते तत्कालमेव महोर्वी उद्भिद्य आसनमुपनिन्ये ·१७० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः भगवान् शाक्यमुनिस्तस्योपरि निषसाद । अथ गण्डो भगवतो गौतमस्य पात्रेणैव उदकमादाय तम्मै प्रददौ । भगवान् गौतमः पक्कमाम्रफलं संमद्य पानकं कारयित्वा पपौ । गण्डाय चैवमाहस । गण्ड! त्वमिदमानवीजं भूमौ पांशुमपहत्य रोपय । अथ तेन तथा कृते भगवान् शाक्यमुनिस्तस्योपरि स्वं कोमलहस्तं पर्यवर्तयत् । हस्ते परिवर्तितमात्र एव भगवता गौतमेन लागलशार्पमात्रस्कन्धो भूत्वा उच्चैः पञ्चाशद्हस्त आम्रवृक्षः समुद्गतः एतस्यैकैका महाशाखा पञ्चाशद्हस्ता अभवत् । स च आम्रतरुस्तावदेव कुसुमफलसम्पन्नो भूत्वा पक्कानि फलानि च दधौ । पश्चादागताश्च भिक्षवः पक्कानि आम्रफलानि बुभुजिरे । स हि आम्रतरुर्गण्डेन रोपितत्वाद्गण्डामवृक्ष इति लोके विश्रुतः । भगवान् शाक्यमुनिराम्रपानकं पीत्वा पुनर्जेतवनमेव प्रतिन्यवृतत् । तदा सहस्राक्षः पुरुहूतो मनुष्यलोकं समभ्यैक्षत । स देवराजो भगवतो गौतमस्य अभिप्रायं ज्ञात्वा मरुद्वलाहकाय देवपुत्राय आज्ञा- पयत् । भद्र ! त्वं वातमण्डलमुत्पादयन् याहीति । पुनश्च चन्द्रसूर्यो देवपुत्रौ आज्ञापयत् । भद्रौ! युवां तीर्थकानां निवासनं मण्डप- मुत्पाटयन्तौ गच्छतम् । तीर्थकान् पलाययत इति भैरयत् । तो साधु देवराज ! इति गत्वा सर्वाश्च तीर्थकान् पलाययताम् । अथ शचीपतिः सुरनाथो विश्वकर्माणं देवपुत्रं निमन्त्र्य एवमाहस्म । भद्र! त्वं गण्डामतरुमलड्कुरु । अद्य भगवान् शाक्यमुनिस्तत्र मकमातिहाय्य दर्शयिप्यति । स विश्वकम्मा साधु शचीपते ! इति गत्वा गण्डामतरुवरं विविधकुमुमफलपल्लवरञ्जितशाखं क्षौम- दुकूलपकौशेयदिव्यवस्त्रविलसितप्रशाखं वामावलयाभरणादिरित- विलसितकल्पितस्कन्धं कल्पद्रुमामिव खलङ्कृत्य सुरपुरमेव प्रति- ·WWWWWWWWWWWWWWWWUK पोडशः] सद्धर्ममकरन्दः । árnRMARANNAMARRARRRR जगाम । तदा भगवान् शाक्यसिंहो गन्धकुट्यां निषण्णः सायं समापत्त्या उत्थाय काल इदानी यमकप्रातिहाय्य कर्तुमिति विचिन्त्य गन्ध- कुट्या निरक्रामत् । स भगवान् गौतमो भिक्षुसङ्घः परिवृतो यत्र गण्डाम्रतरुस्तत्रोपगतः । तस्मिन्दिवसे आपादनक्षत्रं वर्ततेस्म । तदा दशसहस्रचक्रवालवासिनः पुरुहूतप्रमुखाः सर्वे देवा भगवतः शाक्यजिनस्य प्रातिहार्य द्रष्टुकामास्तत्राजग्मुः । तथा नृपवरप्रमुखाः सर्वे नागरिकाः श्रमणब्राह्मणा अन्यतीर्थकाश्च समाजग्मुः तेऽपि सर्वे जनाः परस्परं संघयन्तो भगवतो गौतमस्य प्रातिहार्य्यदर्शनार्थ ततस्ततः सन्निपतन्तिम । भगवान् शाक्यमुनिस्तेषां देवमनुप्य- नृपतिवरगणानां मध्ये गण्डानतरुमूले निषण्णः । तदा महामौद्गल्यायनो भगवन्तं गौतमं समभिवन्द्य एवमाहम । भवन्! अहं प्रातिहार्य्य फरिप्यामीति । मौद्गल्यायन ! स्वं कथं करिष्यसीति भगवान् शाक्यमुनिः पप्रच्छ । मो०--भवन्! अहं सुमेरु नगपति ताल्यभ्यन्तरे कृत्वा सर्पपीजमिव खादिष्यामीति । शा० सिं०-मौद्गल्यायन ! त्वमपरं किं करिष्यसि । मो०-भवन् ! अहमिमां वसुन्धरां फिलञ्जमिव संहृत्य अड्गुल्यभ्यन्तरे निक्षेप्या- मीति । शा० सिं०-मौद्गल्यायन! त्वमन्यत् किं करिष्यसि । मो०-भवन्! अहमिमां महावी भस्लामिव परिवर्त्य महाजनान् पृथिवीरसं खादयिष्यामीति । शा० सिं०-मौद्गल्यायन ! त्वमपर किं करिष्यसि । मो०-भवन्! अहमिमां पृथिवीं वामे हस्ते धृत्वा इमान् सकलान् जनान् अस्मिन्नेव द्वीपे प्रतिष्ठाप्य सुमेरुपर्वतं उनदण्डं कृत्या महोमुिक्षिप्य काञ्चनर्शलमूर्ध्नि स्थित्वा छत्रं घरनिय इमान् भिसून दक्षिणेन हस्तेनादाय चामिप्य इति ।

·सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः तच्छृत्वा भगवान् शाक्यपुङ्गवो जानामि अहं माद्गल्यायन ! तवानु- भावमिति उक्त्वा तन्निषिषेध । अथ १ आयुप्मांश्च कौण्डिण्यः २ आयुप्मांश्च भद्रियः ३ आयु- प्मांश्च वप्रः ४ आयुप्मांश्च महानामः ५ आयुप्मांश्च अश्वजी ६ आयुप्मांश्च उपतिष्यः। ७ आयुप्मांश्च पूर्णः ८ आयुप्मांश्च अनुरुद्धः९ आयुष्मांश्च काश्यपः १० आयुप्मांश्च भद्रियः ११ आयुप्मांश्च किम्बिलः १२ आयुष्मांश्च चुन्दः १३ आयुप्मांश्च नन्दः १४ आयुष्मांश्च आनन्दः १५ आयुप्मांश्च राहुलः १६ आयुप्मांश्च उपसेनः १७ आयुप्मांश्च नालकः १८ आयुप्मांश्च दर्ग्यः १९ आयुप्मांश्च सोनः २० आयुष्मांश्च शीवलिः २१ आयुप्मांश्च शोभित. २२ आयुप्मांश्च सुनापरन्तकः २३ आयुप्मांश्च पूर्णः २४ आयुष्मांश्च रेवतः २५ आयुष्मांध रेवतः २६ आयुष्मांश्च कुमा- रकाश्यपः २७ आयुष्मांश्च राधः २८ आयुप्मांश्च वहीसः २९ आयुप्मांश्च शोभितः ३० आयुप्मांश्च भगुः ३१ आयुप्मांश्च सकुलुदायिः ३२ आयुप्मांश्च भद्राली ३३ आयुप्मांश्च भद्रियः ३४ आयुप्मांश्च लकुण्ठकः ३५ आयुप्मांश्च तोदेयपुत्रः ३६ आयुप्मांध दुभयः ३७ आयुप्माश्च जतुकर्णी ३८ आयुप्मांश्च पेशलः ३९ आयुष्मांश्च पूर्णकः ४० आयुप्माश्च धोतकः ४१ आयुप्मांश्च नन्दः ४२ आयुप्मांश्च उपशीवः ४३ आयुप्मांश्च क्षेमकः ४४ आयुप्मांश्च मोघराजी ४५ आयुप्मांश्च जितः ४६ आयुप्मांश्च तिप्यः ४७ आयुप्मांश्च मैत्रगुः ४८ आयुष्मांश्च पिनियः ४९ आयुप्मांश्च मेघियः ५० आयुप्मांश्च कोष्ठितः ५१ आयुप्मांश्च छन्नः ५२ आयुष्मांश्च उपवानः ५३ आयुप्मांध भद्रजी ५४ आयुप्मांश्च कप्पिन ५५ आयुप्मांश्च महाकप्पिनः ५६ आयुप्मांश्च डाsexeराट ·RAMANANORNRARIKAANK ७४ राष्ट्रपालः ५७ आयुष्मांश्च बक्कली ५८ आयुप्मांश्च लक्षणः ६० आयुष्मांश्च भारद्वाजः ६१ आयुष्मांश्च गवम्पतिः ६२ आयुप्मांश्च यशः ६३ आयुष्मांश्च पूर्णजी ६४ आयुष्मांश्च कात्यायनः ६५ आयुप्मांश्च प्रान्थकः ६६ आयुष्मांश्च क्षुद्रप्रान्थकः ६७ आयुष्मांश्च पिलिन्दिवत्स्यः ६८ आयुष्मांश्च कुण्डधानः ६९ आयुप्मांश्च बकुलः ७० आयुप्मांश्च नदीकाश्यपः ७१ आयुष्मांश्च भद्रायुधः ७२ आयुष्मांश्च अड्गुलिमालः ७३ आयुष्मांश्च काश्यपः आयुष्मांश्च गयाकाश्यपः ७५ आयुप्मांश्च अचेलकाश्यपः ७६ आयुप्मांश्च शाक्यपुत्रः ७७ आयुप्मांश्च उरुवेलकाश्यपः ७८ आयुष्मांश्च सुभूतिः ७९ आयुप्मांश्च समिय इत इमेपि उनाशीति- महाश्रावका भूयः परस्परं प्रातिहार्य दर्शयितुं भगवन्तं गौतम ययाचिरे । इमेपि आयुष्मता मौद्गल्यायनेन सार्द्धमशीतिर्भवन्ति । तान् सर्वान् भगवान् सर्वदर्शी न्यषेधयच्च । आरेभे च भगवान् शाक्यमुनिस्तीर्थकदमनार्थ प्रातिहार्य दर्शयितुम् । स भगवान् लोक- विन्दुः प्रातिहार्य कर्तुकामः पूर्वापरायतं दशसहस्रचक्रवालप्रसारित- मुमेरुं दशसहस्रसुवर्णस्तम्मं दशसहस्रचक्रवालसमुत्थितरत्नपुलिन- संस्तरणं दशसहस्रचक्रवालतारागणविराजितं दशसहस्रचक्रवाल- चन्द्रसूर्य्यसमुज्वलितप्रदीपं चक्रमणं निरमासीत् । ततश्च भगवान् शाक्यमुनिरभिज्ञापादकं चतुर्थ ध्यानं समापद्य पृथिवीकापिणा परीकर्मकरणेन अंतरीक्षे परस्परमचङ्गम्यत । भगवान् गौतमः स्वयं चङ्गम्यते तदा निर्मितबुद्धस्तिष्ठति । भगवान् गौतमः स्वयं प्रश्नं पृच्छति निर्मितबुद्धो विसृजति । भगवान् शाक्यमुनिः स्वयं तिष्ठति निर्मितबुद्धः शेते । भगवान् शाक्यजिनश्चन्द्रसूर्यो परामृशति निम्मितबुद्धो धर्म दिगति । एवं भगवान् सर्वसिद्धिः wa MAMMA MAMARRARAANIURASA ·SAGAR १७२ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः तच्छ्रुत्वा भगवान् शाक्यपुड्यो जानामि अहं माद्गल्यायन ! तवानु- भावमिति उक्त्वा तन्निषिषेध । अथ १ आयुप्मांश्च कौण्टिण्यः २ आयुप्मांश्च भद्रियः ३ आयु- प्मांश्च वप्रः ४ आयुष्मांश्च महानामः ५ आयुप्मांश्च अश्वजी ६ आयुष्मांश्च उपतिप्यः। ७ आयुष्मांश्च पूर्णः ८ आयुप्मांश्च अनुरुद्धः९ आयुष्मांश्च काश्यपः १० आयुप्मांश्च भद्रियः ११ आयुप्मांश्च किम्चिलः १२ आयुष्मांश्च चुन्दः १३ आयुप्मांश्च नन्दः १४ आयुप्मांश्च आनन्दः १५ आयुष्मांश्च राहुल: १६ आयुष्मांश्च उपसेनः १७ आयुष्मांश्च नालकः १८ आयुप्मांश्च दर्व्यः १९ आयुष्मांश्च सोनः २० आयुष्मांश्च शीवलिः २१ आयुष्मांश्च शोभित. २२ आयुप्मांश्च सुनापरन्तकः २३ आयुप्मांश्च पूर्णः २४ आयुष्मांश्च रेवतः २५ आयुष्मांश्च रेवतः २६ आयुप्मांश्च कुमा- रकाश्यपः २७ आयुप्मांश्च राधः २८ आयुप्मांश्च वडीसः २९ आयुप्मांश्च शोभितः ३० आयुप्मांश्च भगुः ३१ आयुप्मांश्च सकुलदायिः ३२ आयुष्मांश्च भद्राली ३३ आयुप्मांश्च भद्रियः ३४ आयुष्मांश्च लकुण्टकः ३५ आयुप्मांश्च तोदेयपुत्रः ३६ आयुप्मांश्च दुभयः ३७ आयुप्मांश्च जतुकर्णी ३८ आयुप्मांश्च पेशलः ३९ आयुप्मांश्च पूर्णकः ४० आयुष्मांश्च धोतकः ४१ आयुप्मांश्च नन्दः ४२ आयुष्मांश्च उपशीवः ४३ आयुप्मांश्च क्षेमकः ४४ आयुप्मांश्च भोधराजी १५ आयुप्मांश्च जितः ४६ आयुष्मांश्च तिप्यः १७ आयुप्मांश्च मैत्रगुः ४८ आयुप्मांश्च पिनियः ४९ आयुष्मांश्च मेघियः ५० आयुप्मांश्च कोष्ठितः ५१ आयुप्मांथ छन्नः ५२ आयुष्मांश्च उपवानः ५३ आयुप्मांश्च भद्रजी ५४ आयुप्मांश्च कप्पिनः ५५ आयुप्मांश्च महाकप्पिनः ५६ आयुप्मांश्च

·wwwsssssssssss
पाडशः ]
सद्धर्ममकरन्दः । १७३
राष्ट्रपालः ५७ आयुप्मांश्च वक्कली ५८ आयुष्मांश्च लक्षणः ६०
आयुग्मांश्च भारद्वाजः ६१ आयुष्मांश्च गवम्पतिः ६२ आयुष्मांच
यशः ६३ आयुप्मांश्च पूर्णजी ६४ आयुप्मांश्च कात्यायनः ६५
आयुप्मांश्च प्रान्थकः ६६ आयुप्मांश्च क्षुद्रप्रान्यकः ६७ आयुमांश्च
पिलिन्दियत्स्यः ६८ आयुप्मांश्च कुण्डधानः ६९. आयुन्मांध
वाल: ७० आयुप्मांश्च नदीकाश्यपः ७१ आयुन्मांथ मद्रायुधः७२.
आयुष्मांश्च अद्गुलिमालः ७३ आयुष्मांश्च काश्यपः ७?
आयुप्मांश्च गयाकाश्यपः ७५ आयुग्मांश्च संचलनाट्यरः ७६
आयुप्मांश्च शाक्यपुत्रः ७७ आयुष्मांच उखेलकादयः ७८
आयुप्मांश्च मुभूतिः ७९ आयुन्मांश्च ममिय इन इंषि उदाति-
महायावका म्यः परम्परं प्रानिहाय दायितुं भगवनं गटन
ययाचिरे । इमेपि आयुष्मता माइन्यायनन मादनमानित
तान् सर्वान् भगवान् सर्वदगी न्यायवन । न नावन
शाक्यमुनिम्तीर्थच्दमनाथ प्रानिहाय दर्शवितृन । म नाकवलं
विन्दुः प्रातिहाय्य कर्नुकामः पूर्वागयत दमनद्र
मुंमलं दगमन सुवर्णस्नुन्न दशमहमदनवालामुन्दिन्नत्रित
मस्तरणं दहलनवाललागणयविदितं
चन्द्रसूर्यसपटिननदी बननं निमार्मन् ।
ततय भगवान् गायनुनहिल उर्व मत मगर
पृथिवाना गनगन बाटाबाद,
गौतमः वयं नातं ददामिदनिटरटन
म्वयं प्रश्न प्रति निन्दा सिटामटर
म्यं निति निन्ददः घटनाटनट
पगाति निम्म्दोमविािर मान्दा

·१७६ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः समयश्चाभूत् । अथ ते तीर्थकगुणविरहिताः पट् शास्तारः स्वर्ण- गिरिगहारनिष्क्रान्तस्य हरिणेन्द्रस्य भिया मृगगणा इव तत्र तत्र पलायामामुः। इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे यमकप्रातिहार्यपरिदीपनो नाम पोडशोऽध्यायः। RAAMAA ranteewzsweeterrassmercer ·FINIRUARNITUUURIOURIRArmission.IIIRATAR yyywsyyyyws कृत्वा अवनम्य भगवतो गीतमस्य पादा सम्प्रतीपतुः । ततो ywywssssswwwvsansexyve अथ सप्तदशोऽध्यायः। ततश्च भगवान् सर्वार्थसिद्धिरेवं चिन्तयामास । कुत्र हि पूर्व सम्बुद्धा यमकप्रातिहाय्य कृत्वा वर्षमूपुरिति । ददर्श च भगवां- स्रयस्त्रिंशद्देवभवने इति । अहो अतीताः सर्वे सम्बुद्धा यमकप्राति- हा-वसाने त्रयस्त्रिंशद्देवलोकं गत्वा मातुर्गुणप्रत्युपकृत्यर्थ त्रिमास विस्यन्दमानाः स्वर्णदीप्रवाहमिव अभिधर्मपिटकं दिदिशुरिति । यत्तन्माला चन्दनचूर्णाभ्यर्चनेन भगवतो विदर्शिनः पादमूले प्रणिधानं कृतं तन्माता भवितुं तदेव प्रणिधानं भगवान् शाक्य- मुनिस्तावत् सस्मार । पुनरपि यत् तन्मात्रा पुरुहूतात् शचीपतेर्वर याचमानया प्रार्थितम्--- पुत्रं लभे शचीपते ! या च योग्यममात्सर्यम् । पूजितं प्रतिराड्मिस्तु कीर्तिमन्तं यशस्विनम् । इति तदपि भगवान् गौतमः अनुस्मार । अहो वहपकृतिमन्माता इति स भगवान् गौतमो विचिन्त्य गण्डाम्रगुममूलादुत्थाय पश्यतामेव देवमनुष्याणां दक्षिणं पादमुक्षिप्य गण्डाम्रतरोर्मम्तके निधाय द्वितीयं पादं युगन्धरपर्वतमूर्ध्नि न्यस्तवान् । भगवति गौतमे पाद- मुक्षिपति द्वौ शिलोचया भवन् ! त्वं पादौ मा समय आवां निश्चली अम्पिती उच्चरन्येषां भूभृताम् । भवतः पुण्यसम्भारेण वयं पराजिती । शीर्षहृदयनयनमांसरुधिरपुत्रमा-प्रदानेनापि भावां पराजिताविति भगवते गौतमाय निवेदयमानाविव नेमतुः । इदानी हदगम्भीरविपुलोत्तुगुणसमन्यागताया मातुर्गुणप्रत्युपकृतिकामोऽसि । फथमावां तिष्ठाय इति वदन्ताविय युगन्धरकक्षधरी एकत्र शाप ·QURRAAR URLARAKALASER-RRCLEARRARIANATA १७८ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः भगवति शाक्यसिंहे तृतीय पाढमुक्षिपति सुमेरुः पर्वतराजः अवनम्य पादौ सम्प्रतीप्य पुनर्यथास्थानं तस्थौ । एवं भगवान् गौतमः अष्टपष्टियोजनसहस्राण्यतिक्रम्य पारिजातकतरुमूले पाण्डुकम्बल- शैलासने निषसाद । तदा सहस्राक्षो देवराजः अत्यन्तपरिशुद्धरूपविलासैः शोभमानं सुवर्णवर्णकान्तिविभूत्या पारिजातकमूले निषण्णं भगवन्तं गौतमं ददर्श। दृष्ट्वा च स तुष्टमनाः प्रमुदितचित्तश्चासनादुत्थाय निप्कामत मारिपाः! दुर्लभो बुद्धोत्पादः दुर्लभं सद्धर्मश्रवणमिति महता घोषणेन देवश्रेणी विज्ञापयति स्म। तच्छब्दः दशसहस्रयोजनं देवनगरमुन्नादितं ततान । अथापरे देवा नुन्नशोकः प्रहीणद्वेषः विहतरागो विध्वंसितमोहः सर्वज्ञतां प्रपन्नो भगवान् शाक्यमुनीन्द्रस्त्रिदिवपुरं प्राप्तः कुत्र निषण्ण इति समवलोकमाना इह पारिजातकमूले इति समभीक्षामासुः । तदन्तरमाश्चाद्भुतवन्तः सर्वे देवाः परस्परं संज्ञापयामासुः । ते दशसहस्रचक्रवालवासिनो देवा दिव्यानि सत्करणानि गृहीत्वा तत्रा- गत्य भगवन्तं गौतमं समभिवन्द्य तैश्च सत्कारैः सम्पूज्य निषेदुः । एव निषण्णेषु सुरासुरनिकरेषु भगवान् शाक्यमुनि. पारिजातक- मूले पाण्डुकन्वलशैलासने अनुपमा रूपश्रियं दधन्मातुरागमन- मपेक्षमाणः संनिपण्णः । तत्र समागतानां पुरुहूतप्रमुखानां देवा- नामन्तरे स्वजननीमपश्यन् पुरन्दर! सम्बुद्धस्य मे माता कुत्रेति सुरपतिमपृच्छत् । एपा तु भगवतो गौतमस्य स्वभावपृच्छा तथा मातुरत्रागमनं प्रख्यापयते। ततः स तच्छ्रुत्वा सुरपतिः सहस्रनयन एवं चिन्तयामास । अयं सम्यक् सम्बुद्धो गौतमो मातुराय इहागतवान् । अव भगवतो गौतमस्य धर्मदेशना भविष्यति । हन्त अहं युद्धस्य शाक्यमुनेर्मातरं निमन्वयिष्यामीति विचिन्त्य आसनादुत्थाय wिs ·भगवन्तं गौतममभिवन्ध तुपितभवनं जगाम । स शचीपतिर्दव्याः सकाशं गत्वा तां समभिवन्ध न्यवेदयत् । आर्म्य देवि त्वं न जानासि भगवतः शाक्यमुनेर्मद्भवन निपण्णभावमिति । स भगवान् गौतमः प्रवरतनुशोभया सर्व देवपुरं विराजयंस्तवागमनमाकाइमाणो धर्म न दिशतीति । सा तु देवी तत् समाकर्ण्य प्रीतिभरितहृदया इन्द्रं पप्रच्छ । सुरराज! कीदृड्मपुत्रस्य विलासः का च आकृतिः किश्च शीलम् का च शोभा का च श्रीः किं प्रभूतधारी किं ब्रह्मरूपः कि त्वत्स्वरूप इति। अथ तत् समाकर्ण्य शक्रो दिवस्पतिरेवमाहस्म । देवि! मैवं भाषिष्ठाः यश्चेह तव पुत्रस्य वेशो या च आकृतिर्या च लीला या च शोभा या च श्रीः स च वेशः सा च आकृतिः सा च लीला सा च शोभा सा च श्रीः सदेवकस्य समारस्य सब्रह्मणो लोकस्य च सश्रमणब्रह्मायाः सदेवमनुष्यायाः प्रजायाः रूपेण गुणेन तेजसा यशसा वर्णन असदृश्येवेति । देवी तदपि श्रुत्वा शोभते बत मत्पुत्रः सम्बुद्धः ममार्थाय धर्म देप्टुमद्य इहागत इति । प्रीतिसौम- नस्ययुता सहस्राप्सरोभिः सार्द्ध तुपितभवनानिर्गत्य त्रयस्त्रिंगद्देवभवनं गत्वा यत्र भगवान् गौतमम्तत्रोपसमकाम्यत् । उपगम्य च भगवन्तं गौतमं समभिवन्ध दक्षिणस्यां दिशि निपसाद । निपद्य च सा देवी भगवतः शाक्यमुने रूपप्रियं समालोक्य अहमेव पुण्यवती महांश्च मे लाभः सफलं यत मद्गर्भधारणं सहितो मे एवं रूप- तनयलाभ इति चिन्तयामास । तदा भगवान् गौतमपि स्वजनन्याः प्रत्युपकारं कर्तुकामः फेनाहं मानुगुणप्रत्युपकृति करिष्यामि अनया मयि कृनो गुणो गम्भीरः । उत्तुङ्गगम्भीरत्वाभ्यां महापृथिव्याः पृयुलतरः तम्मादृम्भारेणाभिधम्मेण तस्या गुणप्रत्युपकृतिः कर्तुमहेंति विचिन्त्य ·१८० सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः अभिधर्मो गम्भीरो मातुर्गुणो गम्भीरः अभिधर्मश्चोत्तुको मातुर्गुणश्चो तुङ्गः अभिधर्मश्च सान्द्रो मातुर्गुणश्च सान्दः ततो गम्भीरेण गम्भी- रमुतुझेनोतुझं सान्द्रेण सान्द्रं मातुर्गुणे प्रत्युपकरिप्यामीति भगवान् गौतमश्चिन्तयामास । तदहनि एव उत्तमेनोत्तमं प्रणीतेन प्रणीतं महान महाघ परिवर्तयन्निव भगवान् शाक्यमुनिः अनेकासु जातिपु क्षीरमूलं दातुकामश्चीवराभ्यन्तरात् चक्रलक्षणलक्षित वातायनजाल- सदृशाङ्गुलिविचित्रं दक्षिणं हस्तं प्रसार्य्य एहि मातः तुभ्यं क्षीर- मूलं पोपणमूलं दास्यामीति आमन्त्र्य कुशलान् धर्मानकुशलान्ध- मानव्याकृतान्धर्मानित्यभिधर्ममातृकां चिक्षेप । तत्तु भगवता गौतमेन पुनश्चित्तविभक्तिः रूपविभक्तिः निक्षेपराशिः अर्थोद्धार इति चतुर्धा विभक्तं त्रयोदशभाणवारप्रतिमण्डितं विस्तार्यमाणमनन्तमपरि माणं धर्मसहिनीप्रकरणमदेशि । तदनन्तरं भगवान् शाक्यजिनो विभङ्गप्रकरण देष्टुमारेभे। स्कन्धविभागः आयतनविभागःधातुविभागः सत्यविभागः इन्द्रियविभागः प्रत्ययाकारविभागः स्मृतिप्रस्थानविभागः सम्यक्प्रधानविभागः ऋद्धिपादविभागः बौद्यद्गविभागः मार्गविभागः ध्यानविभागः अप्रमण्याविभागः शिक्षापदविभागः प्रतिसंविदविभागः ज्ञानवस्तुविभागः क्षुद्रवस्तुविभागः धर्महृदयविभागश्चेति । एवमष्टा- दशथा विभक्त पञ्चविंशदानवारप्रतिमण्डितं विस्तरादनन्तमपरिमाणं विभङ्गप्रकरणं दिष्ट्वा न्यष्ठापयत् । स भगवान् गौतमस्ततो धातुकथाप्रकरणं देष्टुमारेभे । सड्महः असङ्ग्रहः सगृहीतेनासगृहीतं असगृहीतेन सड्गृहीतं सगृही- तेन सगृहीतम् असगृहीतेनासगृहीतम् सम्प्रयोगो विप्रयोगः मम्प्रयुक्तेन विप्रयुक्तम् विप्रयुक्तेन सम्प्रयुक्तम् सम्प्रयुक्तेन सम्प्रयुक्तम् विप्रयुक्तं विप्रयुक्तेन सगृहीतेन सम्प्रयुक्तं विप्रयुक्तम् असगृहीतेन ·... सम्प्रयुक्तं विप्रयुक्तं सम्प्रयुक्तेन सड्गृहीतमसगृहोतं विप्रयुक्तेन सगृहीतमसगृहीतमिति । चतुर्दशधा विभक्तं पड्भानवारमतिमण्डित विस्तरादनन्तमपरिमाणं धातुकथाप्रकरणमपि भगवान् शाक्यमुनिः समभापत्त । तदनन्तरं भगवान् सर्वदर्शी पुद्गलप्रज्ञप्तिप्रकरणं देष्टुमारेभे। स्कन्धप्रज्ञप्तिः आयतनप्रज्ञप्तिः धातुप्रज्ञप्तिः सत्यप्रज्ञप्तिः इन्द्रियप्रज्ञप्तिः पुद्गलप्रज्ञप्तिरिति पोढाविभक्तं पञ्चभानवारप्रतिमण्डितं विस्ताराद- नन्तमपरिमाणं पुद्गलप्रज्ञप्तिप्रकरणं भगवान् शाक्यसिंहो दिदेश । तदनन्तरं भगवान शाक्यमुनिः* कथावस्तुप्रकरणं देष्टुमारेभे । खवादे पञ्चशतानि परवादे पञ्चाशतानीति सूत्रसहस्रं समन्वाहत्य विभक्तं सङ्गीत्यामारोपितनयने दीर्घनिकायप्रमाणं विस्तारादनन्तपरिमाणं कथावस्तुप्रकरणं भगवान् गौतमो दिदेश । तदनन्तरं भगवान् शाक्यसिंहो यमकप्रकरणं देष्टुमारेभे । मूल- यमकं स्कन्धयमकं आयतनयमकं धातुयमकं सत्ययमकं इन्द्रिययमकं संस्कारयमकं अनुश्रययमकं चितयमकं धर्मयमकमिति । दशधा विभक्तं चतुर्विगदानवारप्रतिमण्डितं यमकमकरणं दिदेश । तदन्तरं भगवान् शाक्यमुनिः प्रस्थानप्रकरणं देष्टुमारेभे । हेतुप्रत्ययः आलम्ब- नप्रत्ययः अधिपतिप्रत्ययः अनन्तरप्रत्ययः समनान्तरप्रत्ययः सहजा- तप्रत्ययः अन्योन्यप्रत्ययः निश्चयप्रत्ययः उपनिश्चयप्रत्ययः पुरोजात- प्रत्ययः पश्चाज्जातप्रत्ययः आसेवनप्रत्ययः कर्मप्रत्ययः विपाकमत्ययः आहारप्रत्ययः इन्द्रियप्रत्ययः ध्यानप्रत्ययः मार्गप्रत्ययः सम्प्रयुक्त- प्रत्ययः विप्रयुक्तप्रत्ययः अस्तिप्रत्ययः नास्तिप्रत्ययः विगतप्रत्ययः * एतत् कयास्तुप्रकरणम् अम्मिन् स्याने भगवता गानमन नयदानवरो पाम् । पुनस्तन् आयुष्मता मोलिपुप्रतिष्येण महारयावरेण मृतायधम्म. सानिमाले पिस्तानमिति आरायां यदन्ति । BAnumorrrrronrmirmirmirmworvorrowinrmms ·१८० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः अभिधर्मो गम्भीरो मातुर्गुणो गम्भीरः अभिधर्मश्चोत्तुह्रो मातुर्गुणश्चो तुङ्गः अभिधर्मश्च सान्द्रो मातुर्गुणश्च सान्द्रः ततो गम्भीरेण गम्भी- रमुतुङ्गेनोतुई सान्द्रेण सान्द्रं मातुर्गुणं प्रत्युपकरिप्यामीति भगवान् गौतमश्चिन्तयामास । तदहनि एव उत्चमेनोत्तमं प्रणीतेन प्रणीतं महान महार्य परिवर्तयन्निव भगवान् शाक्यमुनिः अनेकासु जातिपु क्षारमूलं दातुकामश्चीवराभ्यन्तरात् चक्रलक्षणलक्षित वातायनजाल- सदृशाङ्गुलिविचित्रं दक्षिणं हस्तं प्रसार्य्य एहि मातः तुभ्यं क्षीर- मूलं पोषणमूलं दास्यामीति आमन्त्र्य कुशलान् धानकुशलान्ध. मानव्याकृतान्धर्मानित्यभिधर्ममातृकां चिक्षेप । तत्तु भगवता गौतमेन पुनश्चित्तविभक्तिः रूपविभक्तिः निक्षेपराशिः अर्थोद्धार इति चतुर्धा विभक्तं त्रयोदशभाणवारप्रतिमण्डितं विस्तार्यमाणमनन्तमपार माणं धर्मसगिनीप्रकरणमदेशि । तदनन्तरं भगवान् शाक्यजिनो विभङ्गप्रकरण देष्टुमारेभे। स्कन्धविभागः आयतनविभागःधातुविभागः सत्यविभागः इन्द्रियविभागः प्रत्ययाकारविभागः स्मृतिप्रस्थानविभागः सम्यक्प्रधानविभागः ऋद्धिपादविभागः बौध्यङ्गविभागः मार्गविभागः ध्यानविभागः अप्रमण्याविभागः शिक्षापदविभागः प्रतिसंविदविभागः ज्ञानवस्तुविभागः क्षुद्रवस्तुविभागः धर्महृदयविभागश्चेति । एवमष्टा- दशधा विभक्तं पञ्चत्रिंशद्भानवारप्रतिमण्डितं विस्तरादनन्तमपरिमाणं विभङ्गप्रकरणं दिष्ट्वा न्यष्ठापयत् । स भगवान् गौतमस्ततो धातुकथाप्रकरणं देष्टुमारेभे । सग्रहः असङ्ग्रहः सद्गृहीतेनासगृहीतं असगृहीतेन सगृहीतं सगृही- तेन सद्गृहीतम् असगृहीतेनासगृहीतम् सम्प्रयोगो विप्रयोगः सम्प्रयुक्तेन विप्रयुक्तम् विप्रयुक्तेन सम्प्रयुक्तम् सम्प्रयुक्तेन सम्प्रयुक्तम् । विपयुक्तं विप्रयुक्तेन सगृहीतेन सम्प्रयुक्तं विप्रयुक्तम् असगृहीतेन reserevere ·vwwwYANALY सप्तदशः ] सद्धर्ममकरन्दः। INSAALYAvs १८५ देवनगरं गतः । अगमच्छनैः शनैः पितुर्नगरम् व्यतिक्रमणागमन्मातु: सकाशम् । एकया गाथया जनकाय राज्ञे धर्ममदिशत् । जनन्याः सप्तप्रकरणैर्भिक्षाटनकाल एव पितुर्गुणप्रत्युपकृतिश्चकार । नवति- बुद्धैर्नवतिदिवसेषु जनन्याः प्रत्युपकृतिधके । कथमेवञ्चकार । मन्दो नु मातृस्नेहास्पितृस्नेहः । मैवं चिन्तयितव्यम् । मातापित्रोर्गुणं जानन् बोधिसत्त्वेन सदृशोऽन्यो नास्ति । यतो हि राज्ञः शुद्धोदनस्य अपरिपके ज्ञाने ज्ञानस्य परिपकतामागमयमानस्तेन निमन्त्रितोप- देशेन शनैः शनैरगच्छत् । यथा हि आमफलं तरं दण्डमुद्रादि- भिर्मनुष्येपु प्रहरत्सु शाखा भिन्नविभिन्नाः कुव॑त्सु फलानि कदा- चित्पतन्ति कदाचिन्न पतन्ति । यथाहि परिपक्रफलं तरं मन्दमारुते- पि कम्पयति फलानि ध्रुवं पतन्ति । एवमपि भगवान् गौतमो राज्ञः शुद्धोदनस्य ज्ञानपरिपकतामागमयमानस्तस्य सकाशं शनैः शनै- रगच्छचान पितुः स्नेहमन्दतया एकां गाथामकथयत् । प्रथमगमनेन न्यग्रोधस्य नाम शाक्यस्य भवने प्रातिहार्यदर्शनावसान गाथासहस्र- प्रतिमपिडतं विश्वन्तरजातकमपि अकथयत् । निरुपकृते राज्ञ अजा- तशलवे प्रदोपायाः प्रभृति यावत्प्रत्यूपं श्रामण्यफलं नाम सूत्रमभापत । एवं सति जिनस्य शाक्यमुनेः को गुणः । पितुः कथमेको गाथा मभापत देशना न प्रमाणम् । मार्गफलोत्पाद एव प्रमाणम् । न पितुर्गुणमन्दभावेन वीथ्यन्तरे तस्य गुणप्रत्युपकृतिमकार्षीत् । अपि चैतत् राज्ञो मार्गफलपतिलाभस्थानम् । तस्माद्भगवान् सर्वदर्शी वीय्यन्तरे स्थित्वा राक्षे एकां गाथामभाषत । किन्तु मार्गफलानां प्रतिलाभस्थानमस्ति नु । माम् अस्ति भगवान् शाक्यमुनिः पारमितासागरपारं गतोपि पश्चिमभवे स्थितः ·१८४ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः CARE रश्च शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ च । ते सर्वे नृलोक एव ननु समुत्पेदिरे । बुद्धभावार्थ प्रथमं व्याकरणमेव नृलोके कईमपृष्ठे ननु लब्धम् । एवं सति भगवान् स्वयम्भूः कथमवन्यामभिधम्म न दिदेश । महीमण्डलवासिनां हि गुणो न भारः । ऋणमुक्तिस्थाने शैलासने निषद्य स भगवान् अभिधम्म दिदेश च । न हि पर्वतः शक्यते धर्म धर्तुम् । न शक्यते सरसचित्तं धर्तुम् । न शक्यते धर्मगुणं धर्तुम् । यद्येवं कम्माद्भगवान् शाक्यमुनिर्देवलोके अभिधम्म बभाष । ऋणमुक्त्यर्थम् । ऋणिनो हि स्वामिनमुपसङ्कमणं नैसर्गिकम् । न म्वामिन ऋणिनमुपसङ्क्रमणम् तस्माद्भगवान् सर्वदर्शी व्यतिक्रमं कृत्वा पाण्डुकम्बलशैलासने निषद्य अभिधम्म दिदेश । एवं सति भगवान् गौतमम्तुपितभवने कथं नादिशत् ! मातुरनुग्रहार्थ धर्मश्रवणायाग- तायास्तस्या. कुशलसञ्जननार्थश्च । किं पुण्यं धर्मश्रवणायागमने? । शतं हस्तिनः शतमश्वाः शतमश्वतरीरथाः । शतं कन्याः सहस्राणि आयुक्तमणिकुण्डला । एकस्य पदवारस्य कलां नाहन्ति पोडशीम् ॥ इति ॥ एवं भगवान् शाक्यमुनिर्मातुरनुग्रहार्थ तत्र तुपितदेवलोके अभि- धर्म न दिदेश । न केवलं भगवतो गौतमम्य एवधर्मिता । एपा सर्वपामेव बुद्धानां प्रवेणी । पूर्वीयाः सर्वे सम्बुद्धा यमकप्रातिहा-- वसाने त्रयस्त्रिंशद्देवभनं गत्वा पारिजातद्रुममूले पाण्टुकम्बलशैलासने निपद्य सप्तप्रकरणादि दिदिशुः तम्माद्भगवान् गौतमोपि सर्वबुद्धानां प्रवेणि समवलोक्य तत्रैव पाण्टुकम्बलशैलासने निषण्णः सन् सप्त प्रकरणानि कथयामास । स भगवान् धम्म दिशन्नवति बुद्धान् निर्माय आदेशयत् । पश्यत यूयं भगवता गौतमेन कृतम् । पुन. पुनर्निमन्त्रितोऽपि पितुर्नगर कपिलवस्तुपुरं गतः । अनिमन्त्रितोपि भारsecasses ·wwwwwwwwwwwwwwwwwwwsAYS सप्तदशः ] सद्धर्ममकरन्दः। देवनगरं गतः । अगमच्छनैः शनैः पितुर्नगरम् व्यतिक्रमणागमन्मातुः सकाशम् । एकया गाथया जनकाय राज्ञे धर्ममदिशत् । जनन्याः सप्तप्रकरणैर्भिक्षाटनकाल एव पितुर्गुणप्रत्युपकृतिश्चकार । नवति- बुद्धैर्नवतिदिवसेपु जनन्याः प्रत्युपकृतिञ्चके । कथमेवञ्चकार । मन्दो नु मातृलेहात्पितृलेहः । मैवं चिन्तयितव्यम् । मातापित्रोर्गुणं जानन् । बोधिसत्त्वेन सदृशोऽन्यो नास्ति । यतो हि राज्ञः शुद्धोदनस्य अपरिपके ज्ञाने ज्ञानस्य परिपक्कतामागमयमानस्तेन निमन्त्रितोप- देशेन शनैः शनैरगच्छत् । यथा हि आमफलं तरं दण्डमुद्रादि- भिर्मनुष्येषु प्रहरत्सु शाखा भिन्नविभिन्नाः कुर्वत्लु फलानि कदा- चित्पतन्ति कदाचिन्न पतन्ति । यथाहि परिपकफलं तरु मन्दमारुते- पि कम्पयति फलानि ध्रुवं पतन्ति । एवमपि भगवान् गौतमो राज्ञः शुद्धोदनस्य ज्ञानपरिषकतामागमयमानस्तस्य सकाशं शनैः शनै- रगच्छच्च । न पितुः स्नेहमन्दतया एका गाथामकथयत् । प्रथमगमनेन न्यग्रोधस्य नाम शाक्यस्य भवने प्रातिहार्य्यदर्शनावसाने गाथासहस- प्रतिमण्डितं विश्वन्तरजातकमपि अकथयत् । निरुपकृते राज्ञे अजा- तशलवे प्रदोपायाः प्रभृति यावत्प्रत्यूपं श्रामण्यफलं नाम सूत्रमभाषत। एवं सति जिनस्य शाक्यमुनेः को गुणः । पितुः कथमेकां गाथा मभायत देशना न प्रमाणम् । मार्गफलोत्पाद एव प्रमाणम् । न पितुर्गुणमन्दभावेन वीथ्यन्तरे तस्य गुणप्रत्युपकृतिमकापीत् । अपि चैतत् राज्ञो मार्गफलपतिलामस्थानम् । तस्माद्भगवान् सर्वदर्शी वीथ्यन्तरे स्थित्वा राज्ञे एकां गाथामभापत । किन्तु मार्गफलानां प्रतिलाभस्थानमस्ति नु । आम् अस्ति भगवान् शाक्यमुनिः पारमितासागरपारं गतोपि पश्चिमभवे स्थितः MAMARAAAAAAAAAAAANDARARAAARMATARAKTATAS ·१८६ सद्धर्ममकरन्दः। [अध्यायः सन् प्रथमं जातशालवनानिष्क्रम्य अश्वत्थद्रुमं प्रहाय नान्यत्र लेभे जिनभावम् । पुरस्तादभिमुखो भूत्वा निपथैव जिनभावं प्राप्तो ननु । तानि कृशतृणानि धतु दक्षिणपश्चिमोत्तरा दिगा ननु न शेकुः । ततो भगवान् शाक्यजिनो चीथ्यन्तरे पितुर्गुणप्रत्युपकृति कृतवान् । तयोद्वयोर्मातापित्रोर्गुणाः सदृशाः । गंभीरोत्तुङ्गविशालगुणसमन्वा- गताया मातुर्गुणप्रत्युपकृत्यर्थ नवलोकोत्तरप्रदायकम् अभिधर्म मदिशत् । देशनापर्यवसाने महामाया नाम देवी सहस्रनयपति- मण्डितं श्रोतापत्तिफलं समभ्यगात् । तस्याः श्रोतापत्तिफलसम्प्राप्त्या सह अशीतिकोटीनां देवानां धर्माभिसमयः अभवच्च । ततो भगवान् शाक्यजिनः अरुणे उदिते त्रिमासातिक्रमेण आश्वयुजपोर्ण- मास्यां सम्प्राप्तायां महाप्रवारणदिवसे ऋद्धिमतो द्वितीयाप्रश्रायकस्य महामौद्गल्यायनस्य निमन्त्रणं प्रतिगृह्य मनुष्यलोकं गमिप्यामीति देवराजाय पुरुहूताय समज्ञापयत् । अथ सुरपतिः शतमन्युभगवतो गौतमस्य देवलोकावरोहणार्थ स्वर्णमयं कलधौतमय मणिमयमिति स्त्रीणि सोपानानि निरमासीत् । तेषां शीर्पाणि सुमेरुमस्तके स्थितानि । पादाः संकण्यनाम्नि नगरे प्रतिष्ठिताः पत्रिंशद्योजनिकैः परिच्छदैः सार्द्ध दशसहस्रचक्रवालेषु देवगणेपु समवसरत्सु सत्कारपरिपूर्णः सकलचक्रवालगर्भोऽभवत् । आश्चर्य्यपु जायमानेषु सुवर्णपद्मसन्छन्नो महासमुद्रः अवलम्वविकाशितपद्ममन्तरिक्षश्चासीत् । तदा भगवां. त्रैलोक्याधिपतिर्मानुरात्मन ऋणपरिमुक्तभावं दर्शयन्निव मुगेरुशिखरे स्थित्वा मणिमयात् सोपानादवततार । स्वर्णमयात् सोपानाद्देवगणा अवरुरुहुः । रजतमयात् सोपानाद् ब्रह्मगणाश्थावरुरुहुः। शको देवेन्द्रो भगवतः शाक्यमुनेः पालं गृहीत्वा अवततार । ब्रह्मा मुरज्येष्ठो भगवतो दशवलम्य उपरि धवलच्छवं दधदवरुरोह । sasraepseesaareeveerence भाभी ·SYWww ANARRRRR सप्तदशः ] सद्धर्ममकरन्दः । १८७ SANAM सन्तुषितः सुयामश्च द्वौ देवी भगवन्तं सर्वविदं वीजयमानौ अवतरतुः । वज्रपाणिर्देवोवज्रमुष्टिहस्त एतीह प्रवरमुखो भगवानिति भगवतः पुरस्तादगच्छत् । पञ्चशिखो देवपुत्रस्त्रिगव्यूतिं वीणां वादयन् भगवतः सर्वदर्शिनः पुरस्तादवततार । तदा तुमुलतुमुल- दुन्दुभिनिधोपान प्रवर्तयन्तः शङ्ख धमन्तः अतीवकुशला उपेन्द्रगणा बुद्धगुणनिश्रितं गीतञ्च जगुः । तदा भगवान् गौतमो मणिमयस्य सोपानस्य मध्ये स्थित्वा लोकविवरणं नाम प्रतिहार्यञ्चकार । तद्धि अवीच्या यावद् ब्रह्मलोकादेकाङ्गणमभूत् । अवीच्यामुत्पन्नाः सत्त्वा भवाग्रे स्थितान् देवान् अपश्यन् । भवाग्रे स्थिता देवा अवीच्युपग- तान् सत्त्वान् अपश्यश्च । मनुष्या देवान् अपश्यन् देवा मनुष्यान् अपश्यन् । एवं भगवान् समन्तभद्रो लोकविवरणं नाम प्रातिहार्य- चाकापीत् । तदा भगवतो धर्मराजस्य शरीरान्नीलपीतलोहिता- वदातमाञ्जिष्ठप्रभास्वराः पड्वर्णरश्मयो विसत्रुः तेऽपि । गत्वा चक्र- वालमुखं जगाहिरे। तदानीं सकलचक्रवालगर्भः सप्तरत्नसोपानविनद्ध इवाभूत् । उद्गता यावदञ्जकणिष्ठभवनाज्जग्मुः । अधोगता यावदञ्जवीचितला ज्जग्मुः । इत्थं भगवतः शाक्यमुनेः शरीरप्रभाभिः सोमसहस्र- किरणादीनां देवानां ब्रह्मणाश्च शरीरवस्त्रालङ्कारादिषु उद्यानविमानादिपु च सर्वत्रापि प्रभा नैवासीच । सर्वे सूर्योदये खद्योतकृमय इव निष्प्रभाश्च अभवन् । इति भगवतस्त्रैलोक्याधिपतेस्त्रयांत्रंशद्देव- भवनादयतरतः अचिन्तनीय बुद्धविपयं विस्मयजननं विभूतिविसरं संदृश्य देवा मनुष्याश्च प्रायो बुद्धभावमेव प्रार्थयामामुः । तदा कुरण्टकुसुमवर्णः अनोपमप्रज्ञापारमीपारप्राप्त आयुप्मान् शारिपुत्रः पञ्चशतैः क्षीणाश्रवैः सार्द्ध विहायसा समागत्य भगवन्तं गौतम AMIKAAMMMMMMMMMMMMMMMAS SYWWWWWWW ·१८८ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः समभ्यवादयत् । भगवति गौतमे सोपानमध्ये विराजमाने आयुष्मान् शारिपुत्रः अदृष्टपूर्वी बुद्धश्रियं समवलोक्य एवमाहस्म । अहो श्रीः श्रीधनस्य । अहो कान्तिः कान्तिमतः। अहो सुवर्णः सुवर्णवर्णस्येति। निर्मलरजतादर्शसदृशं भगवतो जिनवरस्य मुखमण्डलं विलोक्य स्वमूर्ध्नि प्रणिहितकरपुटकमल आयुष्मान् शारिपुत्रो भगवन्तं समन्त- भद्रं प्रोवाच । न दृष्टश्चाप्यतः पूर्व न श्रुतोर्द्ध हि कस्यचित् । एवं वस्तुकथः शास्ता तुषिताद्विरहगतः ॥ इति । अथ शास्ता शाक्यमुनिर्मणिमयस्य सोपानस्य मस्तक एव स्थितः स्थविर शारिपुत्रं पार्थग्जन्यं प्रश्नं पप्रच्छ । तच्छारिपुत्रो विससर्ज । ततो द्वयोरप्रश्रावकयोपियं प्रश्नमपृच्छत् । तदपि शारिपुतो विससर्ज। ततः सम्वुद्धविषयं प्रश्नं पप्रच्छ । स तु शारिपुतः शास्तुरभिप्राये- गम्भीरतां समुत्पाद्य तद्विस्रष्टुं नाशक्नोत् । अथ भगवान् शाक्यमुनिः स्थविरस्य शारिपुत्रस्य क्लान्तभावं ज्ञात्वा नयं ददौ । नयदानातु तं प्रश्नं स्थविरस्य शारिपुत्रस्य नयसहस्रैरुपास्थापयत् सम्बुद्धविषयं प्रश्नं विसृज्य शास्तुः पुरस्तात् सिंहनादं ननाद । गङ्गाया वालुका क्षीणा उदकं क्षीणं महार्णवे । मह्यां मृत्तिका क्षीणा बुद्धिस्तु मम न क्षयेत् ।। लोकनाथं विहायात्र ये चान्ये सन्ति प्राणिनः । प्रज्ञया शारिपुत्रस्य कलां नार्हन्ति पोडशीम् ।। इति । तस्मिंस्तु स्थाने आयुप्मतः शारिपुत्रस्य प्रज्ञाया महानुभावो देव- मनुष्येषु विश्रुतो जातः । एवमग्रश्रावकः शारिपुत्रो वुद्धविषयं प्रश्नं विमृज्य भगवन्तं गौतममेतदब्रवीत् । भवन् ! त्वामवलोक्य सर्व- WwWRWRAU

·1
RRAR
Aala
ज्ञतामप्रार्थयन्तो नाम सन्तीति । अथ भगवान् शाक्यमुनिः शारिपुत्र!
एवमेवेति ।
ये ध्यानप्रस्तुता धीरा नैष्कर्ये चाश्रमे रताः।
देवाश्च तेषां तुष्यन्ति सम्बुद्धानां स्मृतिमताम् ।
इत्युक्त्वा भगवान् सर्वदर्शी संकस्यनगर एव कुशलफलसञ्जाते
वरासने निषद्य तेषां देवमनुष्याणां स्वं स्वं भाषानुरूपं धम्मै दिदेश।
देशनापर्यवसाने त्रिंशत्कोटीनां देवमनुष्याणां धर्माभिसमयश्चाभूत् ।
इति श्रीशीलस्कन्धस्था कृती सद्धर्ममकरन्दे
स्वर्लोफे अभिधर्मदेशनापरिदीपनो नाम
सप्तदशोऽध्यायः।
NeAIIMANISHAALIMIntvsnasanasuyawonANAayerws

·अथ अष्टादशोऽध्यायः। इत्थं भगवान् शाक्यमुनिर्मातुर्गुणमत्युपकृत्यर्थ त्रिमासं त्रयत्रिंश- विभवने पारिजातकद्रुममूले पाण्डुकम्बलशलासने वर्षमुपित्वा धर्म दिदेश । उपितवो भगवान् द्विपदोत्तमस्तस्माद्देवलोकादवततार । यतः पूर्वीयाः सर्वे सम्वुद्धा एकत्र नित्यवासा नाभवन् । यस्माञ्च भगवन्तः सम्यक्सम्बुद्धा अभिसम्बोध्या यावत्परिनिर्वाणाद्देव- मनुष्याणामथै हितं पर्येपयन्तो ग्रामनिगमजनपदराजधानीपु चेरुः । तस्मादेप भगवान् गौतमोपि प्रार्थनावशात् अभिनीहारवशात् पूर्व- बुद्धाचीर्णवशाच करुणया प्रकम्पितहृदयः अनिरन्तरवासेन देवानां मनुष्याणामर्थ हितं पर्येषयन्नेव अभिसम्बोध्याः प्रथम वर्ष वारा- णस्यां क्षेमे मृगदाये ऋषिपत्तने च उवास । तथा द्वितीयं तृतीयं चतुर्थञ्च वर्षे ( १ ) राजगृहनगरे वेणुवने च । पञ्चमं वर्षे (२) वैशाल्यां महावने कूटागारशालायाञ्च । पष्ठं वर्ष ( ३) मकुलनाम्नि पर्वते च । सप्तमं वर्षे त्रयस्त्रिंशद्देवलोके पारिजातकतरुमूले पाण्डुक- म्बलशैलासने च । अष्टमं वर्ष (४) शिशुमारगिरौ भिंपकलावने च । नवम वर्ष कौशाम्ब्यां घोपिकारामे च । दशमं वपै पारिलेय- वने च । एकादशं वर्ष नालनामके ब्राह्मणग्रामे च । द्वादशं वर्षे वैरायां ब्राह्मणमामे चं । त्रयोदशं वर्ष चालियपर्वते च । चतुर्दशं वर्तमाने गयायाः निकटवर्तिन्या राजागागरासन्न राजगृहनगरम् । २ पुरातनमानचित्रानुमारेण पाटलिपुत्रादुत्तरस्यां दिशि वैशाली नाम नगरी । ३ कोशम्भ्यां नगामेव मकुलपर्वत.। ४ कपिलवस्तुनिटे शिशुमागिरिः । शमुमारगिरिर्वेति च पटन्ति ।

·Awwwwww वर्ष (५) सावस्त्यां जेतवने च । पञ्चदशं वर्ष (६) कपिल- वस्तुनगरे रोहिण्या नद्यास्तीरे न्यग्रोधारामे च । पोडशं वर्षे आल- विनगरे च । सप्तदशं वर्षे पुनरपि राजगृहनगरे वेणुवने च । अष्टा- दश एकोनविंशं च वर्ष चालीये पर्वते च । विंशतितमं वर्षे पुनः राजगृहनगरे वेणुवने च व्यहार्षीत् । एकविंशतितमं वर्षे पुनर्भिप- कलावने च । तथा द्वाविंशतितमं त्रयोविंशतितमं चतुर्विंशतितमं पञ्चविंशं च वर्प बिल्वग्रामे उवास । अपराणि वर्षाणि सावस्त्यां जेतवने विशाखया नाम उपासिकया कारिते पूर्वरामे च उवास । इमानि च संगणितानि गृहवासे एकोनत्रिंशद्वर्षाणि भवन्ति । महा- प्रधाने पड्वपीणि । सम्बुद्धो भूत्वा पञ्चचत्वारिंशद्वर्पणीति सर्वाण्ये- तानि अशीतिर्वाणि भगवान् शाक्यमुनिर्देवान् मनुप्यान् यक्षांश्च भवबन्धनाद्विमोचयन् सर्वेषां सत्त्वानां हितं सुखं च साधयंस्तत्र तत्र व्यहापात् । यदा भगवान् गौतमो बिल्वग्रामे पश्चिमं वर्षमुवास । तबैव त्रिमासाभ्यन्तरे भगवतो गौतमस्य क्रूर आवाधः समुत्पन्नः । अथ भगवान् गौतमः सुगन्धसलिलाभिषेकेण ज्वलितदहनमिव महता- मन्त्रानुभावेनोपशान्ततीक्ष्णसर्पविषमिव सुधाभोजनविनोदितक्षुत्पि- पासमिव चतुर्दशसमापत्त्यौपधैस्तं रोगमुपाशमयत् । भगवान् शाक्य- जिनश्च उपितवाँ भिक्षुसद्धैः सार्धे प्रवाN शारिपुत्रमेतदवीत् । ५ वाराणसीनगराद् पश्चिमोत्तरदिशायाः ५० क्रोशदूरे सावस्तिनगरम् । नेपालस्यान्तर्गतञ्च । वर्तमान नाम 'साहेत' अथवा 'माहेत' इति च वदन्ति। ६ नेपालस्य पार्वत्यप्रदेशनिकटे रोहिण्या नद्यास्तीरे कपिलवस्तुनगरं संस्था- पितम् । इयं नगरी काझ्याः पूर्वोनरा ५० क्रोशदूरे गोरक्षकपुरस्य निकट. वर्तिनी । वर्तमान नाम 'कोहाना' इति वदन्ति । AMARRIAARRINTRIEAAWAAAAAAAAAAAAORNIRAMANNARRARAMA ·SARALASAHARSA १९२ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः ANA शारिपुत्र! तथागतो न चिरात्परिनिर्वास्यतीति । यामः शारिपुत्र यत्र सावस्तिस्तत्रेति । आयुष्मान् शारिपुलो भवन् ! साधु इति भगवतो गौतमस्य वचनं शुश्राव । अथ भगवान् गौतमा भिक्षुसङ्घ- परिवृतो यत्र सावस्तिस्तत्र गत्त्वा जेतवने व्यहापात् । तत्र भगवति शाक्यमुनौ विहरति एकदा आयुप्मान् शारिपुत्रः समापत्त्याः समू- त्थाय बुद्धोनु प्रथमं परिनिर्वास्यति उताहो अप्रभावकाविति विचिन्त्य अग्रश्रावकाः प्रथमं परिनिर्वास्यन्तीति अज्ञासीत् । ततः स्वं आयुः संस्कार समवलोक्य अहो सप्ताहमेव मे आयुः संस्कारः प्रवर्तिप्यते इति ददर्श। ततः स शारिपुत्रः कुत्र मु अहं परिनिर्वास्यामीति व्यलोकयत् । आयुष्मान् कौण्डिण्यः षड्दन्तसरसि अशीत्या हस्तिकुलसहस्ररुपस्था- प्यमानो द्वादशसंवत्सराणि तत्र वसंस्तत्रैव पड्दन्तदेहे परिनिरवात् । राहुलस्तु अत्रिंशद्भवने पारिजातकतरुमूले पाण्डुकम्बलशैलासने दश- सहस्रचक्रवालेषु देवानां मध्ये परिनिरवात् । अहं हि नालन्दकमामे मातुर्निवेशने जातगृह एव परिनिर्वास्यामीति अज्ञासीत् । मन्माता नेव मामेव प्रसूता । सोनं उपसोनं रेवतश्चेति अपरांस्त्रीन् पुत्रांश्च चालां उपचाला शोपचालां चेति तिलो दुहीनृश्च प्रसूता । तेऽपि सर्वे प्रव्रज्य अर्हत्त्व प्राप्ताः । एषां सप्तानामर्हतां माता भूत्वा अपि तावद् बुद्धधर्मसद्धेषु अप्रसन्ना । इदानीमस्या अस्ति नु उपनिश्रय उताहो नास्तीति विलोकयामास । ददर्श च आयुष्मान् शारिपुत्रो मातुः श्रोतापत्तिफलोपनिश्रयस्य अस्तिताम् । दृष्ट्वा च कस्य देश- नया तस्या धर्माभिसमयो भविष्यतीति पुनर्व्यलोकयत् । नान्यस्य ममैव धर्मदेशनया । यद्यहं तस्यै मात्रे धर्म न दिशेयम् भवि- प्यन्ति ममैवं वक्तारः । आयुप्मता किल शारिपुत्रेण सर्गमोक्ष- - wered ·: -RRESTERESKAARRANI मार्गयोः प्रतिष्ठापितानां देवानां मनुष्याणां गणना नाम नास्ति । अथापि स स्वजननी मिथ्यादृष्टयाः परिमोचयितुं न शशाकेति । तस्मादहं मन्मातरं मिथ्यादृष्टया मोचयित्वा जातगृह एव परि- निर्वास्यामीति चिन्तयामास । अथाऽयुप्मान् शारिपुत्रः पञ्च भिक्षुशतानि गृहीत्वा तैः परिवृतो यत्र भगवान् गौतमस्तत्रोपसमक्रामत् । उपसंक्रम्य भगवन्तं गौतम पञ्चप्रतिष्ठितेन समभ्यवादयत् । ततश्चोत्थाय भूमौ मुनिहितजानु- मण्डलयुगलो दशनखसमवधानमञ्जलिं शिरसि समाधाय सुस्पृष्ट- स्वर्णपट्टसदृशसमोत्तुङ्गललाटं परमचारुविशालभ्रूयुग्मं भ्रूयुगलाभ्य- न्तरगतीपीतारकामभातिरेकसमुज्ज्वलितमयरधवलोणरोमं अतिनि- मलगोपक्षमसदृशमुनीलनेनं क्रमश उतुझस्वर्णाकुशप्रतिमनास शरत्समयगगनतलसमुद्गतविमलशीतलरजनीकरसदृशं श्रीघनं मुख- मण्डलमवलोक्य भगवन्तं गौतममेतदब्रवीत् । छिन्नेदानी जीविताशा लोकनाथ ! महामुने! गमनागमनं नास्ति पश्चिमा वन्दना इयम् ।। जीवितश्च ममात्यल्पं सप्ताहातिकमेऽप्यतः । निक्षिपेयमहं देहं भारावरोपणं यथा ॥ इति । तच्छ्रुत्वा भगवान् शाक्यजिनः कुत्र परिनिर्वास्यसि त्वं शारिपुत्र! इति अपृच्छत् ! भवन् मगधराष्ट्रे नालन्दग्रामे मम जातगृहमस्ति तत्रैव परिनिर्वास्यामीति । अथ भगवात्रैलोक्यपूज्यः कालं मन्यसे शारिपुल! इति अभाषत च । तदनन्तरमायुष्मान् शारिपुतो भग- वतो लोकनाथस्य अनुमत्या तालप्रमाणमाकाशमभ्युद्गम्य पुनरवरुह्य भगवन्तं समन्तभद्रं समभ्यवन्दिष्ट । पुनरपि आकाशमभ्युदगच्छत्। एवं सप्तवारं सप्ततालप्रमाणे अन्तरिक्षे ऋद्धिचिकरणं समदर्शयत् । AAAAAAAAAAAAARRRRRRRRRAAARRRRRRRRNARARTARKAS NFIRS ·AAAAAINAR VIR १९४ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः दिदेश च धर्मम् । पुनस्ततश्चावरह्य गन्धकुटिप्रमुखे मणिमयपलके स्थितं भगवन्तं गौतमं त्रीन् वारान् प्रदक्षिणीकृत्य चतुर्यु स्थानेषु समभिवन्ध एतदब्रवीत् । भवन् ! अतोहं शतसहस्राधिकस्य एकस्या- सवयेयस्य उपरि अनवमदर्शिनः सम्बुद्धस्य पादमूले निपत्य भगवतो दर्शनं प्रार्थयेयम् । सा में प्रार्थना समृद्धा । इदं मेऽप्रथम दर्शनम् । एतत् पश्चिमं दर्शनम् । पुनर्भगवतो दर्शनं नास्तीति । स शारिपुत्रः अञ्जलिं विधाय यावद्भगवतो गौतमस्य दर्शनविषय- स्तावदभिमुखो निवृत्य भिक्षुपञ्चशत्या सार्द्ध प्राक्रमत । तदा भगवांस्त्रैलोक्यनाथः परिवृतांश्च भिक्षून् एतदवोचत् । अनुगच्छत भिक्षवः! युप्माकं ज्येष्ठं प्रातरं शारिपुत्रम् । तादृशो भिक्षार्दर्शनं दुर्लभमिति । अथ ते भिक्षयो यावद्वारकोष्ठं जग्मुश्च । तत आयुष्मान् शारिपुत्रो निवर्तध्वं यूयं भगवति गौतमे अप्रमादा भवतेति उक्त्वा स्वैः परिच्छेदैः सार्द्ध प्रारुमत । स आयुप्मान् शारिपुत्रः साय नालन्दग्रामं प्राप्य स्वजातगृह एव निपद्य तस्मिन् रात्रिमागे जनन्या धर्म दिष्ट्वा तां श्रोतापत्तिफले प्रत्यष्ठापयत् । स शारिपुत्रः प्रत्यूपे भिक्षुसङ्घमापृच्छय परिनिरवात् । एवं शारिपुत्र. कार्तिक- पौर्णिमास्यां नालन्दग्रामे परिनिरवाच । आयुप्मान् महामौद्गल्या- यनापि कालशिलायां कार्तिककृष्णामावास्यायां शत्रुभिः समुत्पाय अधिकां दुःखवेदनामनुभूय च परिनिरवात् । तयोरग्रश्रावकयोः परिनिर्वाणयोर्भगवान् शाक्यमुनिर्विगताप्रश्रावकोऽभूत् । यथा घन- पृथुलसमृद्धिशाखाविटपस्य परिजीर्णस्य महाजम्बुद्रुमस्य द्वे महाशास्त्रे प्रथमं भने । तथा भगवान् गौतमः परिजीर्णमहाजम्युट्ठमोपमः । द्वावमश्रावको शाखाप्रतिमौ तौ विपत्तिमारुतप्रकम्पिती प्रथम Presences ·Mr. प्रपेततुः। पततोद्वयोरग्रश्रावकशाखयोभगवान् सर्वदर्शी विगताग्रश्रावक- श्वाभवत् । यथा राजा सार्वभौमो विगतपरिणायकरत्नः तथैव भगवान् शाक्यजिनो विगताग्रश्रावकः । अवशिष्ट एव आयुप्मान् आनन्दः । छायेव भगवतो गौतमस्य शरीरं न विजहत्सन्निधावेव स्थितः। एकदा भगवान् शाक्यमुनिर्जेतवनाद्गत्या पूर्वारामं मिगारमातृ- प्रासादे व्यहार्षीत् । सायाह्नकाले विविकासनादुत्थाय प्रासादस्य पश्चिमदिशायां निषण्णोऽभूत् । अथाऽयुप्मान् आनन्दो पृष्टमवताप- यमानं भगवन्तं गौतमं समवलोक्य भगवतो गौतमस्य शरीरं परिमईयन् द्वयोरंशयोरभ्यन्तरे किञ्चिन्मात्रं बलिवक्रं ददर्श । तदव- लोक्य बलवत्तरं सञ्जातसंवेग एव रूपं नाम बुद्धशरीरेऽपि सञ्जायत इति जरां तिरस्कुर्वन् भगवन्तं दशबलमेतदब्रवीत् । भवन् ! आश्च- यम् । भवन् ! अद्भुतम् । न चैवदानी तथागतस्य कायः परिशुद्धः । स्वग्वर्णः पर्यवदातः । शिथिलानि च तव गात्राणि सञ्जातवली- नि । परन्तु तव कायः प्राग्भारश्चेति । तदाकर्ण्य भगवान् श्रीधनः समभ्यभाषत । एवमेव आनन्द! यौवने जराधर्मः। आरोग्ये व्याधिधर्मः । जीविते मरणधर्मः । न चैवेदानीमानन्द! तथा- गतस्य कायः परिशुद्धः । त्वग्वर्णः पर्यावदातः । शिथिलानि च मे गात्राणि सञ्जातवलीनि । ततश्च मे कायः प्राग्भारः । दृश्यते च मे चक्षुरिन्द्रियस्य श्रोत्रेन्द्रियस्य प्राणेन्द्रियस्य जिहेन्द्रियस्य काये- न्द्रियस्य च अन्यथात्वम् । अहमानन्द! एतर्हि जीर्णो वृद्धः अध्वगतः वयोऽनुप्राप्तः । प्रवर्तते ममेदानीम् अशीतमायुः । यथा ह्याऽनन्द! जीर्णशकटो वेणुयुक्ततया याप्यते । एवमेव आनन्द ! समाधिसंभिन्नतया मे कायो याप्यते । तस्मादिहानन्द! TARAMARRARRRRRRRRRRRRRRRRRNUMARARARAME ·TREAM VARIAntrwasana-KARNATAKA सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः आत्मप्रधाना विहरत आत्मशरणाः । अनन्यशरणा इति । इत्थं भगवान् शाक्यमुनिरायुप्मत आनन्दस्य आत्मनो जराधम्म समा- दिदेश ! देशनापर्यवसाने तत्रापि बहूनां देवमनुष्याणां धर्मा- भिसमयोऽभूत् । परेद्यवि भगवान् गौतमो भिक्षाटनं कृतवान् । भिक्षया कृतभक्त- कृत्यः सार्द्ध पञ्चभिक्षुशतैर्यत्र वैशाली तत्र गत्वा महावने कूटागार- शालायां व्यहापीत् । अथ ते राजानो लिच्छवयो भगवतो गौतमस्य आगमनं श्रुत्वा दीपधूपसुगन्धमालादीन् गृहीत्वा समागम्य भगवन्तं सर्वविदं वन्दित्वा सम्प धर्मश्रवणार्थ निषेदुः । ततो भगवान् गौतमस्तेभ्या धर्म दिदेश । देशनायाः पर्यवसाने ते राज्ञानो भगवन्तं शाक्यमुनि स्वादनाय निमन्त्रयामासुः । भगवान् शाक्य- जिनम्तन्निमन्त्रणं तेप्वनुकम्पया प्रत्यग्रहीत् । परेयुः भगवांस्त्रैलो- क्याचार्यो रमणीये पड्दन्तदहे अशीतिनागकुलसहस्रः परिवृतो महा- नुभावः पददन्तगजपतिरिव विविधाऽश्वतरनिकरपरिवृतो नानालक्षण- प्रतिमण्डितो वलाहकहयपतिरिव च पञ्चभिक्षुशतैः परिवृतो वैशाली- नगरं प्रविवेश । तत्रोपविश्य भक्तकृत्य कृतवान् । कृतभक्तकृत्य- स्तेभ्यो धर्म दिदेश । ततो भगवान् शाक्यजिनो भिक्षुगणैः परिवृतो वैशाल्या निष्क्रम्य पुरद्वारि स्थित्वा ममेदं वैशाल्याः पश्चिमं दर्शन- मिति सकलशरीरेणैव परिवृत्य नागावलोकनं व्यलोकिष्ट । पश्चात्तत् स्थान नागावलोकनं नाम चत्यं जातम् । ततो महावनं प्रविवेश । तत्र गत्या आनन्दमेतदप्रवीत् । आन्द! निषदनं गृहाण । यत्र चापाली नाम देवालयस्तत्रोपसमिष्यामि दिवा विहारार्थम् । अथा- थुप्मान् आनन्दः साधु भवन्! इति निपदनमादाय भगवतो गौतमस्य पृष्ठतः पृष्ठतोऽनुजगाम । अथ भगवाललोक्यवन्यो यत्र areerwथस्थल wweseavescene ·wwwsasuryawwwwwwwwsaswwwwsalworswwwVAS अष्टादशः ] सद्धर्ममकरन्दः । MARANORN AAAAAAIRRIORAINMENORRRRRRIAAAAAAAAAAAAAATANIAWINAR चापालाख्यं देवगृहं ततोपगम्य प्रज्ञप्तासने निपसाद । आयुष्मान् आनन्दो भगवन्तं गौतमं समभिवन्ध एकमन्तं निषण्णः । भगवान् शाक्यमुनिरेकमन्तं निषण्णमानन्दमेतदब्रवीत् । आनन्द ! रमणीया वैशाली । रमणीयं गौतमकं देवगृहम् । आनन्द ! येन केनचिच्चत्वार ऋद्धिपादा भाविताः बहुलीकृताः यानीकृताः वस्तूकृताः अनुष्ठिताः सुसमारब्धाः । आनन्द ! यदि स आकाङ्केत कल्पं वा तिठेत् कल्पावशेयं वा । कतमे चत्वार ऋद्धिपादाः । छन्दर्धिपादः वीर्य्यर्धिपादः चित्तर्द्धिपादः मीमांसर्द्धिपादश्चेति । एवं भगवता गौतमेन औदारिकनिमित्तवशा- देव अवकाशे क्रियमाणे आयुष्मान् आनन्दः प्रतिबोद्धं न शशाक । एवं भगवता गौतमेन द्वितीयवारमपि तृतीयवारमपि औदारिक- निमित्तवशादेव अवकाशे क्रियमाणे अपि आयुष्मान् आनन्दः प्रतियोध्दं न शशाक । ततो भगवान् गौतमः आनन्दमेतदभापत । आनन्द ! गच्छ त्वम् । विविक्ते निषीदेति । अथायुष्मान् आनन्दो भगवतो गौतमस्य तद्वचनं समाकर्ण्य आसनादुत्थाय भगवन्तं गौतमं समभिवन्ध अविदूरे अन्यतरस्मि- स्तरुमूले विजने निषसाद । गते च आनन्दे पापीयान् मारो यत्र भगवान् शाक्यमुनिस्तत्रोपसङ्क्रम्य एकमन्तं निषप्णः । एकमन्तं निपण्णः पापीयान् मारो भगवन्तं गौतममेतदब्रवीत् । भगवन् ! परिनिर्वायतामिदानीम् । सुगत! परिनिर्वायतामिदानीम् । भगवतो गौतमस्य इदानीं परिनिर्वाणकाल इति भगवन्तं मारजिनं ययाचे। अयं पापीयान् मारो भगवतो गौतमस्य अभिसम्बोध्याः प्रभृति अष्टमे सप्ताहे अजपालन्यग्रोधमूल एव निषण्णं भगवन्तं गौतमं दृष्ट्वा एव- माहस्म । भवन् ! भगवान् सर्वज्ञताज्ञानामिच्छन्नेव पारमीरपूरयत । ANAKARY MANMARAWARAWARARKAMMA ·ARARARARARE सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः प्रतिलब्धमिदानीं सर्वज्ञताज्ञानं भवद्भिः । किमर्थ लोकहितं कुरुत। मा आत्मानं क्लमयत । भवन् ! तस्मादद्य परिनिर्वाणकाल इति भगवन्तं प्रार्थयामास । तदा महाकारुणिको भगवान् गौतमो मारस्य तद्वचनमाकर्ण्य मार! यावन्मद्भिक्षुभिक्षुक्य उपासकोपासिकाश्च व्यक्ता विनीता विशदा बहुश्रुता -धर्मधरा धर्मानुधर्मप्रतिपन्ना अनुधर्मचारिणः आचार्योपाध्यायसकाशे शिक्षां गृहीत्वा आख्यास्यन्ते देश्यन्ते प्रज्ञापयिप्यन्ते कथयिप्यन्ते उत्पन्न परवाद सहधर्मणा सुनि- गृहीतं निगृह्य स प्रातिहार्य देवमनुप्येभ्यो धर्म देक्ष्यन्ते तावदहं न परिनिर्वास्यामि । यावदिदं ब्रह्मचर्य न समृद्धं विस्तारि बाहु- जन्यं पृथुभूतं यावद्देवमनुष्यपु सुप्रकाशितं तावन्नाहं परि- निर्वास्यामीति पापीयांसं मारं न्यषेधत् । एवं पापीयान् मारो भगवतो गौतमस्य अभिसम्बोध्याः प्रभृति पुनः पुनरागत्य यावच्चापालसुर- निकेतनं तावत् परिनिर्वाणं ययाचे । अथ भगवान् सर्वदर्शी पापीयांस मारमेतदब्रवीत् । मार! मा त्वं भूर्दु.खी दुर्मनाः । न चिरात्तथा- गतस्य परिनिर्वाणं भविष्यति । अतस्त्रयाणां मासानामतिक्रमेण अहं परिनिर्वान्यामीति । तच्छ्रुत्वा पापीयान् मारः साधु भवन् ! इति तुष्टमनास्तत्रैव तिरोदधे । अथ भगवान् गौतमो माघपौर्णमास्या- मात्मन आयुः संस्कारं ज्ञानवज्रेण सच्छिद्य तत्याज । संत्यक्तवति च भगवति गौतमे आयु.संस्कार दशसाहस्री लोक- धातुः प्राकम्पत । महांश्च भीषणको भूमिचालोऽभूत् । सुरदुन्दु- भयश्च प्रोदयामामुः । मेघो जगञ्ज । अकालविद्युल्लता बनाने । क्षणवृष्टिः प्रावृषत् । अनेकानि च आश्चर्याणि प्रवर्तन्ते स्म । एवं भगवान् गौतम आत्मन आयुः संस्कार परित्यज्य आनन्दमामन्त्र- ·अष्टादशः] सद्धर्ममकरन्दः । १९९ यत् । आनन्द ! अहं प्रथमाभिसम्बुद्धोऽवसमेकस्मिन् समये नैरञ्ज- नाया नद्यास्तीरे अजपालन्यग्रोधमूले । अथाऽनन्द! पापीयान् मारो यताऽहं तत्रोपसङ्कम्य एकमन्तं तस्थौ । आनन्द! पापीयान् मार एकमन्तं स्थितः सन् मामेतदवीत् । भवान् भगवान् इदानी परिनिर्वातु । भवान् सुगत इदानीं परिनिर्वातु । भवन् इदानी भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणकाल इति । एवं चोक्ते आनन्द ! अहं पापीयसे माराय एतदवोचम् । यावन्मम श्रावका भिक्षभिक्षुक्य उपासकोपासिकाश्च व्यक्ता विनीता विशारदा बहुश्रुता भविष्यन्ति । यावन्ममेदं ब्रह्मचर्य न समृद्ध स्फीतं विस्तृत बाहुजन्यं पृथुभूतं देवमनुष्येषु सुप्रकाशितं भविष्यति । न तावदहं परिनिर्वास्यामीति । आनन्द! अद्यैव चापालदेवालये पापीयान् मारो यत्राऽहं तत्रोप- सङ्गम्य एकमन्तं तस्थौ । पापीयान्मार एकमन्तं स्थितः सन्मामेत- दब्रवीत् । भवान् भगवान् इदानीं परिनिर्वातु । भवान् सुगत इदानीं परिनिर्वातु । भवन् ! भगवतो गौतमस्य इदानी परिनिर्वाणकालः । भाषितो नु स भगवता गौतमेन न तावदहं परिनिर्वास्यामि । श्रावका भिक्षुभिक्षुक्य उपासकोपासिकाश्च व्यक्ता विनीता विशारदा बहुश्रुता भविष्यन्ति । यावन्ममेदं ब्रह्मचर्य न समृद्ध स्फीतं विस्तृतं बाहुजन्यं पृथुभूतं देवमनुप्येषु मुप्रकाशित भविष्यतीति । एतर्हि च भगवतो गौतमस्य ब्रह्मचर्य समृद्धं स्फीतं विस्तारि बाहुजन्यं पृथुभूतं देवमनुष्येषु सुप्रकाशितमिति । भवान् भगवान् इदानीं परिनिर्वातु । भवान् सुगत इदानी परिनिर्वातु । इदानीं भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणकाल इति । एवमुक्ते च अहमानन्द! पापीयांसं मारमेतदब्रुवम् । मार! त्वमल्पोत्साहो भव । अचिरा- यावन्मम MARR MARMARARAMANMAARNARAMKARARAARAAG ·२०० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः तथागतः परिनिर्वाम्यति इति । आनन्द ! अद्यैवेदानी चापाले देवमन्दिरे तथागतेन ज्ञायमानेनैव आयु.संस्कारः परित्यक्त इति । एवञ्चोक्ते आयुष्मान् आनन्दो भगवन्तं गौतममेतदवोचत् । भवान् भगवान् कल्पं तिष्ठतु । भवान् मुगतः कल्पं तिष्ठतु बहुजनहितार्थम् बहुजनसुखार्थम् लोकस्यानुकम्पायै देवमनुष्याणामर्थाय हिताय मुखा- य चति । अलमिदानीमानन्द! तथागतं याचित्वा । इदानीमानन्द! अकालस्तथागतं प्रति याचनाया इति । द्वितीयवारमपि तृतीयवारमपि आयुष्मान् आनन्दो भगवन्तं गौतममेतदव्रवीत् । भवान् भगवान् कल्पं तिष्ठतु । भवान् मुगतः कल्पं तिष्ठतु बहुजनहितार्थम् बहुजन- सुखार्थम् लोकस्यानुकम्पायै देवमनुष्याणामय हिताय मुखाय चेति। कस्माद्धि आयुष्मान् आनन्दः पूर्वमेवैतदर्थ भगवन्तं गौतमं न ययाचे माराविष्टचित्ततया इति । अथ भगवान् गौतम एतदब्रवीत् । श्रद्धत्से त्वमानन्द बोधमिति । एवं भवन् इति । तस्मादिहानन्द! त्वयैवेतदुष्कृतम् । तवैवैषोऽपराधः । यतस्त्वं तथागतेन औदारिके निमिते क्रियमाणे प्रतिबोद्धं न शेकिथ । भवान् भगवान् कल्प तिष्ठतु देवमनुप्याणामर्थाय हिताय मुखाय चेति तथागतं न याचितवानसि । आनन्द! त्वयितथागतमयाचितयति द्वौ वारा एव भगवान् गौतमस्तं न्यषेधयत् । तृतीये वारे अध्यवासयच्च । तस्मा- दिहानन्द! तवैवैषोऽपराधः । आनन्द! ननु मया चैतत् प्रागे- वाग्ल्यातम् । प्रियैर्मनापैः संवरेव नानाभावः अन्यथाभावः । आनन्द! तत् कुतोत्र लभ्यम् ! । यत्तज्जातं भूतं संस्कृतं प्रलुप्तधर्म तन्मा लुम्पदिति नैतन्कारणं विद्यते । आनन्द! यचत् तथागतेन व्यक्तं यान्तं मुक्तं प्रहीण विसजितम् । आयुःसंस्कारः अवमृष्ठः । अचि- रात्तथागतम्य परिनिर्वाणं भविष्यति । अतस्त्रयाणां मासानामति- । सरreArorenous ·NyAwrveyswwwsexwwwwwwwwwwwwwwwANurs २०१ अष्टादशः] सद्धर्ममकरन्दः। क्रमेण तथागतः परिनिर्वास्यतीति एकान्तेन वाग् अभिहिता तथा- गतेन । आनन्द! तथागतो जीवितहेतोरपि पुनस्तन्न प्रत्याहरि- प्यतीति । अथ भगवान् गौतम एतदभाषत च । दहराश्चापि ये वृद्धा ये बाला ये च पण्डिताः। आद्याश्चैव दरिद्राश्च सर्वे मृत्युपरायणाः ।। यथाहि कुम्भकारस्य कृतं मृदाजनश्च यत् । अतिक्षुद्रं महञ्चैव यत्पक्कमामकञ्च यत् ।। सर्व भेदनपर्यन्तं मर्त्यानां जीवन तथा । अनित्या बत संस्कारा उत्पद्यव्ययमिणः । उत्पद्य च निरुन्धन्ति तेषां व्युपशमः सुखमिति ।। पुनरपि भगवान् शाक्यमुनिरेवमभापत च । वयो मे परिपकञ्च परीतं मम जीवनम् । प्रहाय वो गमिप्यामि गौतमोऽहमनुत्तरः ।। अप्रमादाः स्मृतिमन्तः सुशीला भवत भिक्षवः । सुसमाहितसङ्कल्पाः स्वं चित्तमनुरक्षत ॥ यश्वास्मिन् धर्मविनये अप्रमादोऽपि वत्स्यति । प्रहाय जाति संसारं दुःखस्यान्तं करिष्यतीति ॥ अथ भगवान् शाक्यजिन आयुष्मन्तमानन्दं आमन्त्रयामास । आनन्द! आयामः । यत्र मण्डो नाम प्रामस्तलोपसमिप्याम इति । साधु भवन् ! इति आयुष्मान् आनन्द आहस्म । अथ भगवान् सर्वदर्शी महद्भिभिक्षुगणैः सार्द्ध यत्र भण्डग्रामस्तन गत्वा तत्र यथाकाम विहरन् भण्डग्रामवासिभ्यो मनुष्येभ्यो धर्ममुपदिश्य तांश्च स्वर्गमार्गे मोक्षमार्गे च प्रत्यष्ठापयत् । ततो भगवांस्त्रैलोक्य- पूज्यः आनन्दमेतदब्रवीत् । आनन्द! आयामो यत्र हस्ती नाम WAIMARRIAMARNAMANI And ·SUNDRAISALMER २०२ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः प्रामः तत्रोपसमिप्यामः । साधु भवन् ! इति आयुष्मान् आनन्दो भगवतो गौतमस्य वचनं शुश्राव । अथ भगवान् शाक्यमुनिर्मह- द्भिभिक्षुगणः साद्ध यत्र हस्तिग्रामस्तत्रोपसमक्राम्यत् । हस्तिनगरान्नि- प्क्रम्य यत्र आम्रो नाम ग्रामस्तस्रोपसमक्रामत् । ततो निष्क्रम्य यत्र जम्बुर्नाम ग्रामस्तत्रोपसमक्रामत् । ततो निष्क्रम्य यत्र भोगं नाम नगरं तवोपसङ्कम्य भोगनगरे व्यहात् िभोगनगरवासिभ्यो धर्म दिष्ट्वा बहून देवमनुष्यान् स्वर्गमार्गे मोक्षमार्गे च प्रत्यष्ठापयत् । ततश्च भगवान् सर्वार्थसिद्धिरायुप्मन्तं आनन्दमामन्त्रयत् । आनन्द आयामः । यत्र पावानाम नगरं तत्रोपसमिप्याम इति । एवं भवन् ! इति आयुष्मान् आनन्दो भगवतो गौतमस्य वचनं शुश्राव । अथ भगवान् शाक्यमुनिर्महद्भिर्भिक्षुगणैः सार्द्ध यत्र पावानगरं तत्र गत्वा कर्मारपुत्रस्य चुन्दस्य आम्रवने व्यहात् ि। तदा कर्मार- पुत्रश्चन्दा भगवतो गौतमस्य आगमनं समाकर्ण्य दीपधूपसुगन्ध- मालादीन् गृहीत्या भगवन्तं गौतममुपसङ्क्रम्य वन्दित्वा पूजयित्वा एकमन्तं निपसाद । अथ भगवान् गौतमस्तस्मै धर्म दिदेश । देशनापर्यवसाने फारपुत्रश्चन्दः समिक्षुस, भगवन्तं मक्तस्वादनाय निमन्त्रयामास । तस्य निमन्त्रणं भगवान् गौतमः अनुकम्पया अध्यवासयत् । ततश्चन्दो भगवतो गौतमस्य अधिवासनं ज्ञात्वा भगवन्तं गौतम समभिवन्ध स्वगृहमगमत् । स चुन्दस्तस्या रात्र्या अतिक्रमे स्वगृहे प्रणीतं खाद्यं भोज्यं संस्कृत्य मार्दवं च यथामुप्लु यथा- मृदु एवं पञ्चभिर्गोरसैः सह पुनः पुनरपावीत् । यथा हि तन्नाम दानं नन्देन भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणं श्रुत्वैव प्रतिपादितम् । तदा दशसहस्रचक्रयालेषु देवाः समागत्य तत्र रसौजांसि चिक्षिपुः ।

·SyyywsYANA MAYSYYYYUVAJAVYAYVANSARMYYYY अष्टादशः] सद्धर्ममकरन्दः । २०३ अथ चुन्दो भवन् ! कालो भोक्तुं निष्ठितं भक्तमिति भगवतो गौतमस्य भोजनकालं न्यवेदयत् । अथ भगवान् गौतमो भिक्षुसधैः परिवृतः पालं चीवराणि चादाय यत्र चुन्दस्य गृहं तत्रोपसमक्रामत् । उपगम्य च प्रज्ञप्ते आसने निषण्णश्चन्दमेतदवोचञ्च । चुन्द! त्वया यत्तत् सुकरमार्दवं प्रतिपादितं तेन मामेव परिभोजयिष्यसि तदवशेष कस्मै चिन्मा प्रयच्छ । श्वभ्रे क्षेप्तासि । चुन्द! नाहं पश्यामि सदेवके लोके समारे सब्रह्मणि सश्रमणब्राह्मण्यां प्रजायां तत् मुकरमार्दवं परिभुक्तं सम्यक् परिणतं गन्तृ चान्यत्र तथा- गतादिति । यच्च श्वोऽपरं खाद्यं भोज्यं प्रतिपादितम् । तेन भिक्षु- सङ्घ भोजयिष्यसि । स चुन्दः साधु भवन् ! इति तथैवाकरोत् । ततो भगवान् शाक्यसिंहो भुक्त्यवसाने चुन्दं धर्म्यया कथया सम्प्र- हर्म्य आसनादुत्थाय चुन्दस्य आम्रवनं समागत्य सार्द्ध भिक्षु. गणैर्निषसाद । तस्मिन् दिवसे भगवतो गौतमस्य चुन्दस्य भक्तेन बलवान् आवाधः समुदपादिष्ट । रक्तश्चात्यसरत् । महती वेदना प्रावर्तिष्ट । अथ भगवान् गौतमो आनन्दमामन्त्रयामास । आनन्द! आयामो यत्र कुशिनारा तत्रोपसङ्गमिष्याम इति । आयुष्मान् आनन्दः साधु भवन् ! इति भगवतः शाक्यमुनर्वचनं शुश्राव । अथ भगवान् गौतमो वेणुमिश्रेण जीर्णशकटमिव कायं समाधिना संधृत्य महद्भि- भिक्षुगणैः सार्द्ध पावानगरान्निष्क्रम्य मार्ग प्रतिपन्नः । एवं भगवान् गौतमो मार्ग प्रतिपन्नोऽपि दाहातों मार्गादवक्रम्याऽन्यतरस्मिन् द्रुममूले निपसाद । आनन्द ! त्वमिहापच्छेति आनन्दमामन्त्रपत् । सर्वेषां सत्वानां संवेगजननं वाचा च बभापे । आनन्द! त्वं सहसा उदकमाहर । पिपासाक्रान्तोऽस्मि । शरीरदाहः कदाऽपि न ·२०४ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः जातः । एतर्हि तीव्रतरा वेदना च पिपासा च सञ्जाता । अमवच्च शरीरदाहः । अहो धिम्धिम्बत संसारवासम् । कुन तथागतस्य नारायणवलम् ? । तथागतस्य हि हस्तिगणनया कोटिशतानां हस्तीनां बलम् । पुरुषगणनया फोटिसहस्राणां पुरुपाणां बलम् । तत् सर्व चुन्दस्य भक्तं भुक्तवति दीप्ते अयः कपाले प्रक्षिप्तमिवोदकं परिक्षयं गतम् । एवं रोगः सर्वमारोग्यं मईयन्नागच्छति । तस्मादलमेव सर्वसंस्कारेषु निर्वेदितुम् । अलं विमोक्तुम् । किञ्चापि तस्मिन् सुकरमाईवे परिभुक्ते आयाधः समुदपादिष्ट । न तद्भुक्तमत्ययादुद- पादिष्ट । यदि भुक्तेऽप्युत्पत्स्यते अतीव क्रूर आराधो भविष्यति । भुक्तस्निग्धभोजनतया तनुवेदनाऽभूत् । तस्मात् पादेन गन्तुं नशशाक। अथ भगवान् शाक्यमुनिः आयुष्मन्तमानन्दमामन्त्रयत् । आनन्द! कारपुत्रस्य चन्दस्य फश्चिद्विप्रतिसारः स्याच । चुन्द! यस्य तव पश्चिमं भोजनं परिभुज्य भगवान् गौतमः परिनिरवात् । तस्य तवालाभः! तस्य तव दुर्लब्धम् इति । आनन्द ! एवं कार- पुत्रस्य नन्दस्य विप्रतिसारो विनोदायतव्यः । चुन्द! यस्य तव पश्चिमं भोजनं परिभुज्य तथागतः परिनिरवात् । मुन्द! तस्य तव लाभः । तस्य तव सुलब्धम् । सम्मुखान्मर्यंतच्चन्द ! भगवतो गौतमस्य श्रुतम् । सम्मुखात्प्रतिगृहीतम् । द्वाविमौ पिण्डपाती समो समफली समविपाको । अतीवान्यैर्महत्फलतरौ महानुशंसतरौ च । कतमौ द्वौ ? यच्च पिण्डपातं भुक्त्वा तथागतः अनुतरां सम्बोधि- ममिसम्बुबोध । यच पिण्डपातं भुक्त्वा निरुपधिशेषाया निर्वाणधातोः परिनिर्वास्यति । इमौ द्वौ पिण्डपातौ समौ समफलौ समविपाका- विति । सुजातया शेष्ठिदुहित्रा दचं पिण्डपातं भुक्त्वा ननु तथागतः उडsuscescancer ·SVVYVYYSAUVVVVVVMWWWVYYYYWWWWWWWWWWWW अष्टादशः] सद्धर्ममकरन्दः । २०५ SARRARA : अभिसम्बुद्धः । स भगवान् गौतमस्तन्तु पिण्डपातं सरागः सद्वेषः समोह एव पर्यभुङ्क्त । घुन्देन दत्तमिम पिण्डपातं वीतरागो वीतद्वेषो वीतमाह एव पर्यभुक्त। कस्मादेतौ द्वौ पिण्डपातौ समौ समफलौ समविपाको बभूवतुरिति परिनिर्वाणसमत्वात् समाधिसमत्वादनुस्मृतिसमत्वाच । भगवान् हि गौतमः सुजातया दत्तं पिण्डपातं अपरिभुज्य सोपधिशेषाया निर्वाण- धातोः परिनिर्वृतः । चुन्देन दत्तं पिण्डपातं परिभुज्य निरुपधिशेषाया निर्वाणधातोश्च । एवं तौ द्वौ पिण्डपातौ परिनिर्वाणसमत्वात् समौ समफलौ समविपाको बभूवतुः । भगवान् शाक्यजिनः अभिसम्बोधि दिवसे चतुर्विशत्कोटिशतसहस्राणि समापत्तीः समापद्यत । परिनि- वाणदिवसेऽपि ताः सर्वाः समापत्तीः समापद्यत । एवं समापत्ति- समत्वात् समौ समफलौ समविपाको च । शुश्राव च सुजाता अपरभागेन हि सवृक्षदेवः । स च बोधिसत्त्वः मत्पिण्डपातं परि- भुज्य निरुत्तरं सम्यक् सम्बोधिमभिसम्बुद्धः सप्तसप्ताहं तेनैवायी- यपत् । तं शृण्वन्त्यास्तस्याः लामा बत मे इति-बलवत्प्रीतिसौमनस्य मुदपादिष्ट । चुन्दस्याऽप्यपरभागे मया दत्तं पश्चिमपिण्डपातं परिभुज्य शास्ता निरुपधिशेषाया निर्वाणधातोः परिनिर्वृत इति श्रुत्वा लामा बत मे इत्यनुस्मरतो बलवत्प्रीतिसौमनस्यञ्चोदपादिष्टेति । एवमन्यैः पिण्डपातैरनुस्मृतिसमत्वादपि इमौ द्वौ पिण्डपातौ समौ समफलौ समविपाको महत्फलतरौ महानुशंसतरौ च । आयुप्मता चुन्देन आयुः - संवर्चनीयं सुखसंवर्चनीयमाधिपत्यसंवर्तनीयञ्च कुशलं कर्म समुपचितमिति । आनन्द! कारपुत्रस्य चुन्दस्य एवं विप्रतिसारो विनोदयिव्यः । स चुन्दो भगवतो गौतमस्य प्रथम ARRARRRRRRRRRAWwwwwwwwwwwwIORWARIRRIOR ·SUNAUSA RSMRA २०६ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः एव दर्शने श्रोतापत्तिफलं सम्प्राप्तः । अथ भगवान् शाक्यमुनि- रेतदर्थ विदित्वा तस्यां वेलायामिदं प्रीतिवाक्यञ्च व्याहरत् । ददतः पुण्य प्रवर्द्धते संयमस्य वैरं न चीयते । कुशलश्च जहाति पाप रागादीनां क्षयात् सनिर्वृतः ॥ एवं चुन्देन भगवते गौतमाय दत्तं पिण्डपातं महत्फलमभवत् । अथायुप्मान् आनन्दो भगवन्तं गौतममेतदवोचत् । भवन् भगवन् ! इदानीं पञ्चशतमात्राणि शकटानि अतिक्रान्तानि । भवन् ! तत्रोदकं चक्रच्छिन्नं स्तोकं लुलितं स्यन्दते । भवन् ! अविदूरे अपरा अच्छोदका शातोदका शीतोदका श्वेतोदका कुकुष्टा नाम नदी । तत्रोदकं रमणीयम् । पीतांश्च शीतलयतीति । भगवान् गौतमो द्वितीयवारमपि तृतीयवारमपि आनन्दमेतदवीत् । आशु मे त्वमानन्द ! पानीयमाहर । पिपासितोऽस्मि आनन्द! पास्यामीति । ततश्चायुप्मान् आनन्दो भगवतो गौतमस्य पात्रं गृहीत्वा यत्र सा नदी तत्रोपसमक्रामत् । अथ चक्रच्छिन्ना स्तोका ललिता स्यन्दमाना सा नदी आनन्दे उपसङ्कामति अच्छा विप्रसन्ना अनाविला स्यन्दते। तदवलोक्यायुष्मान् आनन्द एवमचिन्तयत् । अहो! आश्चर्य भगवतः शाक्यमुनेः । अहो! अद्भुतं भगवतो गौतमस्य । अहो! महानुभावो भगवतः सर्वार्थसिद्धेः । यतो हि चक्रच्छिन्ना स्तोका लुलिता स्यन्दमाना सेयं नदी ममोपसङ्कामतः अच्म विप्रसन्ना अनाविला स्यन्दते इति विचिन्त्य आयुष्मान् आनन्दः पात्रेणोदक- मादाय यत्र भगवान् शाक्यमुनिस्तत्रोपसमक्रामत् । उपगम्य च पियतु भवान् भगवान् पानीयम् । पिचतु भवान् मुगतः पानीयमिति उदकमुपानयन् । rease veerease ·SASAUUYUVAYANAVINAARUNewYVE अष्टादशः ] सद्धर्ममकरन्दः । २०७ अथ भगवान् गौतमः पानीयं पीत्वा आनन्दमेतदब्रवीत् । आनन्द! आयामो यत्र कुकुष्टा नाम नदी तत्रोपसङ्क्रमिष्याम इति । आयुष्मान् आनन्दः साधु भवन् ! इति भगवतो गौतमस्य वचनं शुश्राव । अथ भगवान् शाक्यमुनिर्महद्भिर्भिक्षुगणैः सार्द्ध यत्र कुकुष्टा नाम नदी तत्रोपगतः । उपगम्य च कुकुष्टा नद्योदकशा- टकमाहारयत् । तयोपहृतं च तत् निवस्य नदीमवततार । तत्र च स्नात्वा समुत्तीर्य्य चीवरं प्रावृतवान् । तस्याः कुकुंप्टनद्याः अविदूरे आम्रवनमस्ति । ततश्च भगवान् गौतमो यत्राम्रवनं तत्रोपगम्य आयुष्मन्तं चुन्दमेतदवीत् । चुन्द! संघाटिं चतुर्गुणं प्रज्ञपय । क्लान्तोऽस्मि चुन्द! निपत्स्य इति । तस्मिंश्च क्षणे आयुष्मान् आनन्द ! उदकशाटकं मृनाति । सन्निधौ आयुप्मांश्चुन्दस्तस्यौ । तस्माद्भगवान् गौतमश्चन्दमामन्त्रयच्च । साधु भवन् ! इति चुन्दो भगवतो गौतमस्य वचनं शुश्राव । संघाटिं चतुर्गुणञ्च प्रज्ञप्य भगवन्तं शाक्यमुनि न्यवेदयत् । निपद्यतां भवान् भगवान् । निपद्यतां भवान् मुगतः इति । संघार्टि चतुर्गुणं प्राज्ञपयच्च । अथ भगवान् शाक्यजिनो दक्षिणेन पार्श्वन सिंहशय्यां चकार । पादे पादं संस्थाप्य स्मृतिसम्प्रज्ञा उत्थानसज्ञाञ्च मनसि कुर्वन् । भिक्षुगणोऽपि कुकुष्टनद्यां स्नात्वा पश्चादागत्य तत्र निषसाद । अथ भगवान् शाक्यमुनि रुत्थाय शयनादानन्दमामन्त्रयत् । आनन्द! आयामः । यत्र हिरण्यवत्या नद्याः पारतीरं यत्र कुशिनारायां मल्लानामुपवर्तनं नाम शालवनं तत्रोपसमिप्याम इति । साधु भवन्! इति आयुष्मान् आनन्दो भगवतो गौतमस्य वचनं शुश्राव । अथ भगवान् लोक- ज्येष्ठो महद्भिभिक्षुगणैः साई गच्छन् हिरण्यवती नदी समुत्तीर्य्य कुशिनारायां शालवनं सम्प्राप्तवान् । कस्माद्धि भगवान् शाक्यमुनि- RARRAMAMARRRRRRRRRMARRNAARRRRRRRRRRFARRAS ·Sonverssaxcecreasure २०८ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः रेवं महता उद्योगेन कुशिनारामेवागमत् । नान्यत्र परिनिरवाच । भगवान् गौतमस्त्रिभिरेव कारणैः कुशिनारां गतस्तत्र परिनि- रखाच । यद्यहमन्यस्मिन् नगरे परिनिर्वास्यामि । तदा महामुदर्शन सूत्रधर्मदेशनायाः अर्थोत्पचिर्नभविष्यति । * कुशिनारायां परि- निर्वाणे महामुदर्शनमूत्रमुपदिष्टा बहवो मनुजाः दानफलं श्रद्धामुकृतं कर्म करिष्यन्तीति । यद्यमन्यत्र परिनिर्वास्यामि *यश्च सुभद्रः परिव्राजकः स तुं बुद्धविनेयः श्रावकास्तं विनेतुं न शक्नुवन्ति । मयि कुशिनारायां परिनिर्वाणे मुभद्रो मामुपसङ्गम्य प्रश्नं प्रक्ष्यति । मया तस्य प्रश्न प्रत्युत्तरिते स मम सकाशे प्रवजिप्यति । स उपसम्पदमपि लब्ध्वा मयि जीवत्येव अर्हत्त्व प्राप्स्यति । स च मम पश्चिमश्रावकोऽपि भविष्यतीति । यद्यहमन्यत्र परिनिर्वास्यामि । मम धातुविभजने महान् कलफलो भविष्यति । श्रोणीतो नदीव अतिसरियति । मयि कुशिनारायां परिनिर्वाणे द्रोणो नाम द्विजवरः कलहमुपशमय्य धातून् विभज्य देक्ष्यतीति । एभित्रिभिः कारणै- भगवान् गौतमो महता उत्साहेन कुशिनारामगच्छच्च । भगवान् शाक्यमुनिः सायमेव शालवनं प्रापत् । तत्तु शालवनं छायोदक- सम्पन्नं प्राकारेण परिक्षिप्तं मुयुक्तद्वारं चासीत् तत्र कूटागारशालायाः अविदूरे तेषां तेषां मल्लानां क्रीडाथै द्वे शाले स्तः । एकैकस्य शाल- द्रुमस्य तरुणतालयटयोर्युगलं युगलं बभूव । तयोर्यमकशालयोर्मूले मलराजो दिवा विहारार्थ शयनमञ्चश्वास्ति । स च भगवान् गौतमः शालवनं प्राप्त आनन्दमामन्त्रयत् । आनन्द! यमकशालयोरन्तरा कुसिनारा गोरक्षकपुरात् पूर्वदक्षिणभागे ५. क्रोशान्तरे संस्थिता । चनमाननाम [ कुशी। * तस्य जातगनर [ कूर्जा ] नाम ।

·उत्तरदिशाभिमुखशीर्ष मञ्चं प्रज्ञपय । क्लान्तोऽस्मि आनन्द ! निपत्स्य इति । अथानन्दः साधु भवन् ! इति भगवतो गौतमस्य वचनं प्रतिश्रुत्य मञ्चं सर्जितवान् । जवनिकाञ्च बबन्ध । निपद्यतां भवान् भगवान् । निपद्यतां भवान् सुगतः प्रतिसंस्कृतं मञ्चमिति । अथ भगवान् शाक्यजिनो यमकशालयोरन्तरा प्रज्ञप्ते पञ्चमहाओस्तृत- रक्तहिरण्यकम्पले कर्णिकाविनिर्गतमुक्ताहारसुगन्धदामोपशोभिते दश- शतवस्त्रविराजिते वितानालड्कृते दुकूलघनप्रत्यास्तरणप्रतिमण्डिते उभयतोलोहितकोपधाने श्रीशयने पर्यके दक्षिणेन पार्श्वन पादे पादं संस्थाप्य स्मृतिसम्प्रज्ञो नोत्थानसंज्ञां मनसि कुर्वन् सिंहशय्या- मकरोच । तस्मिंस्तु समये यमकशालौ सर्वथा पारिफुल्लौ भवतः । भगवतो गौतमस्य शरीरे अकालपुप्पाण्याकिरतुः । तत्र कृजित- भ्रमरमधुररर्यमकशालौ परिदेवमानाविव निरन्तरं पतन्ति कुसु. मानि नयनजलानीव शास्तृदेहाद्विनिर्गतषड्विधरश्मिजालास्तरुण- सूर्य्यरश्मीनभिभवन्त इव च श्रेजुः । तदा सविता सुगतवियोगशोकमसहिष्णुरिव अस्ताचलं सम्प्राप्तः। शीतमरीचिर्देवमनुष्याणां मुगतवियोगशोकदहनदग्धहृदयानि श्वेत- शिशिरकिरणजालैजलधारया निर्वापयन्निव समुच्छूितः । सपदि वसु- न्धरा समकम्पत । महासमुद्रः अक्षुभ्यत् । सुमेरुः पर्वतराजोऽवानमत् मेघो जगज । क्षणिफवृष्टिर्यभूव । उल्कापातशरधूमकेतुविद्युलता- दीनि आकाशे निश्चेरुः । सुरदुन्दुभयश्च निर्जुवुपुः । तुमुलगम्भीर- विसरशब्दानुचरितपरिपूर्णदिव्यसङ्कीतानि सद्धि एञ्चादिकैस्तूर्य- रन्तरिक्षे शुश्रुविरे । अन्तरिक्षात् पतितानि सुरभिकुमुममिश्राणि दिव्यचन्दनचूर्णानि भगवतः तथागतस्य कार्य समाकिरन् । नन्दन- GANANANANANAMARRARA MARANAVARAA TAARCARNAR ·२१० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः वनान्मन्दारकुसुमानि भगवतो गौतमस्य शरीर अर्चयन्तीव प्रपेतुः । दशसहस्रलोकधातुपु मुरगणा भगवतः शाक्यमुनेः समभ्यर्चनार्थ छत्रध्वजपताकचामरादीनि गृहीत्वा अस्मिश्च चक्रवाले सन्निपतन्ति स्म। इत्थं भगवान् गौतमो यमकशालयोरन्तरा दक्षिणेन पार्श्वन निपन्न एव पृथिवीतलाइ यावदाकाशात् समगैः पूजाविधिभिः पूजित- भाव विलोक्य पश्चिमायां जनतायामनुकम्प्य आत्मनोऽसत्कृतभाव- मायुप्मते आनन्दाय कथयामास । आनन्द! एतावत्या आमिष- पूजया तथागतः सत्कृतो वा गुरुकृतो वा मानितो या पूजितो वा नाभृत् । यः कश्चित् आनन्द ! भिक्षुर्वा भिक्षुकी या उपासको वा उपामिका या धर्मानुधर्मप्रतिपन्नो विहरति समीचि प्रतिपन्नः अनुधर्मचारी च स निरामिषया परमया सद्धर्मपूजया तथागतं सत्करोति गुरुं करोति मानयति पूजयतीति । एवं भगवान् शाक्य- जिनो महान्तं पूजाविरोपमायुप्मते आनन्दाय सङ्कथ्य आनन्द ! अद्य रात्र्याः पश्चिमे यामे तथागतः परिनिर्वाम्यतीति आहस्म । तच्छुत्वा आयुष्मान् आनन्दः अश्रुपूर्णनेत्रो भगवते गौतमाय एतदब्रवीत् । भवान् भगवान् क्षुद्रनगरे उज्जालनगरे शाखानगरे मा परिनिर्वातु । सन्ति भवन् ! अपराणि महानगराणि चम्पा राजगृह साकेतं श्रावस्ती कौगाम्बी वाराणसी च । तत्र भगवान् गौतमः परिनिर्वानुमर्हति । तत्र नगरेपु वहयः क्षलियमहासारा ब्राह्मण- महामारा गृहपतिमहासारा भगवति गौतमे अभिप्रसन्नास्तथागतस्य शरीरपूजां करिप्यन्तीति । आनन्द! मैव वोचः । क्षुद्रनगरमुग्जाल- नगरं शाखानगरमिति । आनन्द! भूतपूर्व वदामि । आनन्द ! आमीन् पुरा मुदर्शनो नाम चक्रवर्ती नृपतिः । स च धार्मिकः । धर्मराज. चातुरन्तः विजितसेन. जनपदर्य प्राप्तः ·हस्तिरत्नं अश्वरत्नं माणिक्यरत्नं चक्ररत्नं स्त्रीरत्नं गृहपतिरत्नं परिना- यकरत्नमिति सप्तभी रलैः समन्वागतश्च । आनन्द! इयं कुशिनारा पुरा कुशावती नाम राजधानी आसीत् । आनन्द! कुशावती नाम राजधानी आयामाद् द्वादश योजनानि विस्तारात् सप्त योजनानि समृद्धा स्फीता बहुजना आकीर्णमनुप्या मुभिक्षा हस्तिशब्देन अश्व- शब्देन भेरिशब्देन वादितशब्देन मृदङ्गशब्देन वीणाशब्देन गीतशब्देन तालशब्देन अश्नीत पिबत खादतेत्यादिभिर्दशभिः शब्दै- दिवानिशमविविक्ता चासीत् । एवं भगवान् गौतमो महामुदर्शनं नाम सूत्रं कथयामास । आनन्द ! त्वं कुशिनारां प्रविश्य मल्लराजेभ्यः कथयिष्यसि । वाशेष्ठाः! अद्य राज्याः शेपे भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणं भविष्यतीति । वाशेष्ठाः! यूयमभिनिष्क्रामत । अस्माकं ग्रामक्षेत्रे तथागतस्य परिनिर्वाणमभूत् । न वयमलभामहि भगवतो गौतमस्य पश्चिमं दर्श- नमिति पश्चात् मोद्विममनसौ भवत इति । आयुष्मान् आनन्दः साधु भवन् ! इति भगवतः शाक्यमुनेर्वचनं तथैव प्रतिश्रुत्य कुशिनारां प्रविश्य मलराजेभ्य एतदवोचत् । वाशेष्ठाः! अद्य निशायाः शेषे भगवतः शाक्यमुनेः परिनिर्वाणं भविष्यतीति । वाशेष्ठाः! अभिनि- प्कामत ( पश्चात् मोद्विममनसो भविप्यतेति । अथ ते राजानः सार्द्ध पुत्रभार्यादिभिस्तस्यानन्दस्य वचनं श्रुत्वा केशान् विकीर्य उरांसि- प्रहरन्तः अहो भगवान् गौतमः क्षिप्रं परिनिर्वास्यति अहो अतीय क्षिप्रं लोकप्रदीपः अन्तर्धास्यत इत्यादीनि वदन्तः परिदेवमाना दीपधूपसुगन्धमालादीन् गृहीत्वा यत्र शालवनं तत्रोपसंचक्रमुः। अथायुप्मान् आनन्दो मल्लराजान् गृहीत्वा भगवन्तं गौतम समभ्य- वन्दयत् । भवन्तः! इत्थंनामानो मल्लराजाः सपुत्राः सभायाः सामात्या ARARINARINARARIRANG INRNARANANAARINAARIOAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAANTIWARA ·R02 aKAFLASHRECENERALASSURVED २१२ सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः भगवतो गौतमस्य पादौ शिरसा वन्दध्वम् इति । एवमायुप्मान् आनन्दः सर्वांस्तान् मल्लराजान् भगवन्तं गौतमं समभ्यवन्दयत् । तस्मिंस्तु समये सुभद्रो नाम परिव्राट् भगवतो गौतमस्य परि- निर्वाणं श्रुत्वा श्रमणो गौतमः किल अद्य पश्चिमे यामे परिनिर्वा- स्यति । यावच्छूमणो गौतमो न परिनिर्वाति नावन्ममैकां शङ्का परिपृच्छामीति विचिन्त्य यत्र शालवनं तत्रोपगम्य आनन्दमेतद- ब्रवीत् । आनन्द ! अहमिच्छामि श्रमण गौतमं द्रष्टुम् । अस्ति मे पृच्छनीया शङ्केति । तच्छुत्वा आनन्दोऽचिन्तयत् । तीर्थका नाम स्वावबोधमेव ढं गृहन्ति । तस्य विसर्जनार्थ बहुभाषमाणस्य भगवतो गौतमस्य कायवग्विहिंसा अपि भविष्यन्तीति । अलं सुभद्र ! मा भगवन्तं गौतमं विहिंसय । क्लान्त इदानी भगवान् गौतम इति । एवमायुष्मान् आनन्दो जवनिकायाः बहिरि स्थितः सन् द्वितीयतृतीयवारयोरपि न्यषेधयच्च । ततश्च भगवान् गौतम आनन्देन कृतं सुभद्रम्य निषेधं श्रुत्वा अलमानन्द ! सुभद्रं मा निषेधय । आनन्द! अहं महता उद्यमेन कुशिनारामागतः । एतदर्थमप्यागतः। मा तं निषेधयेति । अथायुष्मान् आनन्दः सुभद्राय परिमाजे एतदववीत् । गच्छ सुभद्र! प्रविश । ददाति भगवान् गौतमस्तुभ्यमवसरम् । अथ सुभद्रः परिनाट् यत्र भगवान् गौतमस्तत्रोपसमकामत् । उपगम्य च एकमन्त निषद्य भगवन्तं गौतमं शङ्का प्रप्टुकाम एवमाहस्म भवन् । गौतम! इमे ते श्रमणब्राह्मणाः पूरणादयः षट् शास्तारश्च स्वां स्वां प्रतिज्ञा समभ्यहासिषुः । उताहो केचित् समभ्यज्ञासिपुः न केचित् समभ्यज्ञामिपुरिति ! । ततो भगवान् गौतमश्वावादीत् । सुभद्र!

·WWWVYYYYYYWWWWYWWWWWVYVYS अष्टादशः] सद्धर्ममकरन्दः । २१३ मा त्वं तीर्थकान् प्रतिपृच्छ । मया भाषितं धर्म शृणु। सुभद्र! अस्मिन्तु धर्मविनये यश्च आर्याप्टाझिको मार्गः सन्दृश्यते तमुपसेव्य श्रोतापत्तिफलं प्रतिलभ्य प्रथमः श्रमणः सकृदागामि फलं प्रतिलभ्य द्वितीयः श्रमणः अनागामि फलं प्रतिलभ्य तृतीयः श्रमणः अर्हत्फलं प्रतिलभ्य च चतुर्थः श्रमणः भवति । सुभद्र! इमे श्रमणब्राह्मणाः सुभद्र ! भिक्षवः सम्यग्विहरेयुः । अर्हद्भिर्लोकोऽशून्यः । शून्या अन्ये घरप्रवादाः श्रमणैः । सुभद्र! योऽहं प्रवजितः सन् ज्ञेयस्य धर्मस्य पदं समवर्तयम् । अतो बहिः प्रथमोपि श्रमणो नास्ति । द्वितीयोपि श्रमणो नास्ति । तृतीयोपि श्रमणो नास्ति । चतुर्थोपि श्रमणो नास्ति । शून्याः श्रव्यपरप्रवादाः श्रमणैः । सुभद्र! इमे भिक्षवः सम्यम्विहरेयुलोकः अर्हद्भिरशन्यो भवेदिति । तच्छुत्वा सुभद्रः प्रीतिभरितहृदय आहस्म । भवतो गौतमस्य धर्मः परमो नै-णिकः ! बालोऽहम् । भवता गौतमेन देशितो धर्मश्चिरादृष्टः । यतो हि नाम एतावन्तं कालमेवंरूपं नैाणिकं धर्म नाशृणवम् । धिग् बताततामिति । उक्त्वा भगवन्तं गौतमं समभिवन्य प्रमज्या ययाचे । अथ भगवान् शाक्यमुनिरायुप्मन्तमानन्दमामन्त्रयत् । तस्माद्धि आनन्द । मुभद्रं परिव्राजं प्रवाजयेति । आयुप्मान् आनन्द- स्तथाऽकापीत् । सुभद्रः परिबाट भगवतो गौतमस्य सकाशे प्रव्रज्या च उपसम्पदश्च लेभे । भगवान् गौतमः सुभद्राय परिवाजे प्रव्रज्याच उपसम्पदञ्च दत्वा कर्मस्थानं समाचख्यौ । स सुभद्रः कर्मस्थान प्रतिगृह्य त्रिलक्षणं समारोप्य भावयन् साई प्रतिसंविद्भिरहत्त्वं सम्प्राप्तवान् । अयं सुभद्रः परिबाट फरमाद्भगवतो गौतमस्य परि- णिर्वाणकाल एवं क्लेशेभ्यो विमुक्त इति । प्रार्थनावशात् । का च तस्य प्रार्थना IMRAANANAARAMANANMARKARANAIRAMINORAMARRIAAAAAAS ·SHIVAJIRoyaKINFRAURAKAARAMETERSARAKAR २१२ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः भगवतो गौतमस्य पादौ शिरसा वन्दध्वम् इति । एवमायुष्मान् आनन्दः सर्वीस्तान् मल्लराजान् भगवन्तं गौतमं समभ्यवन्दयत् । तस्मिंस्तु समये सुभद्रो नाम परिव्राट् भगवतो गौतमस्य परि- निर्वाणं श्रुत्वा श्रमणो गौतमः किल अद्य पश्चिमे यामे परिनिर्वा- स्यति । यावच्छ्मणो गौतमो न परिनिर्वाति तावन्ममैकां शङ्का परिपृच्छामीति विचिन्त्य यत्र शालवनं तत्रोपगम्य आनन्दमेतद- ब्रवीत् । आनन्द ! अहमिच्छामि श्रमणं गौतमं द्रष्टुम् । अस्ति मे पृच्छनीया शङ्केति । तच्छुत्वा आनन्दोऽचिन्तयत् । तीर्थका नाम स्वावबोधमेव दृढं गृहन्ति । तस्य विसर्जनार्थ बहुभाषमाणस्य भगवतो गौतमस्य कायवाग्विहिंसा अपि भविष्यन्तीति । अलं सुभद्र! मा भगवन्तं गौतमं विहिंसय । क्लान्त इदानी भगवान् गौतम इति । एवमायुप्मान् आनन्दो जवनिकायाः पहिरि स्थितः सन् द्वितीयतृतीयवारयोरपि न्यषेधयच्च । ततश्च भगवान् गौतम आनन्देन कृतं मुभद्रस्य निषेधं श्रुत्वा अलमानन्द सुभद्रं मा निषेधय । आनन्द! अहं महता उद्यमेन कुशिनारामागतः । एतदर्थमप्यागतः। मा तं निषेधयेति । अथायुष्मान् आनन्दः सुभद्राय परिमाने एनदववीत् । गच्छ सुभद्र! मविश । ददाति भगवान् गौतमस्तुभ्यमवसरम् । अथ मुभद्रः परिनाट् यत्र भगवान् गौतमस्तत्रोपसमक्रामर । उपगम्य च एकमन्तं निषध भगवन्तं गौतमं शङ्को प्रष्टुकाम एचमाहस्म भवन्! गौतम ! इमे ते श्रमणब्राहाणाः पूरणादयः पट् शास्तारश्च स्वां स्यां प्रतिज्ञा समभ्यज्ञासिषु । उताहो केचित् समभ्यज्ञासिपुः न केचित् समभ्यज्ञासिपुरिनि ! । ततो भगवान् गौतमश्यावादीत् । सुभद्र!

·..-:-- -VORNMARRRRRRIT मा त्वं तीर्थकान् प्रतिपृच्छ । मया भापितं धर्म शृणु। सुभद्र! अस्मिरन्तु धर्मविनये यश्च आर्याप्टातिको मार्गः सन्दृश्यते तमुपसेव्य श्रोतापत्तिफलं प्रतिलभ्य प्रथमः श्रमणः सकृदागामि फलं प्रतिलभ्य द्वितीयः श्रमणः अनागामि फलं प्रतिलभ्य तृतीयः श्रमणः अर्हत्फलं प्रतिलभ्य च चतुर्थः श्रमणः भवति । सुभद्र। हमे श्रमणब्राह्मणाः। सुभद्र ! भिक्षवः सम्यग्विहरेयुः । अर्हद्भिर्लोकोऽशून्यः । शून्या अन्ये परप्रवादाः श्रमणैः । सुभद्र! योऽहं प्रव्रजितः सन् ज्ञेयस्य धर्मस्य पदं समवर्तयम् । अतो बहिः प्रथमोपि श्रमणो नास्ति । द्वितीयोपि श्रमणो नास्ति । तृतीयोपि श्रमणो नास्ति । चतुर्थोपि श्रमणो नास्ति । शून्याः श्रव्यपरप्रवादाः श्रमणैः । सुभद्र! इमे मिक्षवः सम्यग्विहरेयुलोकः अर्हदिरशन्यो भवेदिति । तच्छुत्वा सुभद्रः प्रीतिभरितहृदय आहस्म । भवतो गौतमस्य धर्मः परमो नै-णिकः । बालोऽहम् । भवता गौतमेन देशितो धर्मश्विरादृष्टः । यतो हि नाम एतावन्तं कालमेवरूपं नैाणिकं धर्म नाशृणवम् । घिग् बताज्ञतामिति । उक्त्वा भगवन्तं गौतमं समभिवन्ध प्रव्रज्यां ययाचे । अथ भगवान् शाक्यमुनिरायुष्मन्तमानन्दमामन्त्रयत् । तस्माद्धि आनन्द ! सुभद्रं परिवाज प्रव्राजयेति । आयुष्मान् आनन्द- स्तथाऽकार्षीत् । मुभद्रः परिबाट भगवतो गौतमस्य सकाशे प्रव्रज्या च उपसम्पदश्च लेभे । भगवान् गौतमः मुभद्राय परिवाजे प्रव्रज्याश्च उपसम्पदश्च दत्वा कर्मस्थानं समाचल्यौ । स सुभद्रः कर्मस्थान प्रतिगृह्य त्रिलक्षणं समारोप्य भावयन् सार्द्ध प्रतिसंविद्भिरहत्त्वं सम्प्राप्तवान् । अयं सुभद्रः परिव्राट् फस्माद्भगवतो गौतमस्य परि- णिर्वाणकाल एव क्लेशेभ्यो विमुक्त इति ? । प्रार्थनावशात् । का च तस्य प्रार्थना। SNRANORMIRRRRRRRRRRRRRRRRRARARRIANRAINARRARIAAAAAAS ·RTANARAZARRUARARARMEKA २१४ सद्धर्भमकरन्दः । [ अध्यायः पुरा किल द्वा भ्रातरी यम्वनुः अयं तु फनीयान् । द्वावकतः कृषिकर्म चक्रतुः । ज्येष्ठेन एकैनेय सस्येन नवकारानसमस्यदानं दत्तम् । ज्येष्ठः प्रथम वापकाले बीजाप्रदानं दत्वा सम्यगर्भकाले कीयांसमामन्त्रयत् । आवां सस्यगर्भपु फलितेषु दानं दास्यामः । कनीयानपि तरुणसस्यानि मा नाशयति आहस्म । ज्येष्ठापि कनी- यसः अनीप्सितं ज्ञात्वा तत् क्षेत्र द्वेधा व्यमाजयत् ! ज्येष्ठः स्वाशे सस्यगर्भान् फलयित्वा सङ्कोट्यक्षीरेण समं संयोज्य पक्त्वा दानं ददौ । क्षीरकाले तद्गृहीत्वा कोट्यक्षीरं निहत्य क्षीरेण साद्ध पक्त्वा दानमदात्। पृथुकाले पृथुकं कारयित्वा दानं प्रददौ । लायकाले लावाग्रं ददौ । राशीकरणे कलापाप्रमदात् । मईनकाले मर्दनाम ददौ । मानकाले मानाग्रमदात् । कोशप्रवेगनकाले कोशानं प्रददौ । एवं स तु ज्येष्ठ पकस्मिन् सम्ये नववारान् अग्रदानं ददौ । कनीयांस्तु तदुद्दत्य दानमदित । तयोरभूत् ज्येष्ठः स्थविरः कौण्डिण्यः । स कौण्डिण्यः प्रथमबोधी सर्वेषां मनुष्याणां प्रथममेव श्रोतापत्तिफलं प्रतिलेभे । कनीयांस्तु अवधाय भगवतो गीतमस्य परिनिर्वाणकाल एव विमुक्ति- मुखं प्रतिलेभे च । अयन्तु मुभद्रः पश्चिमविनयो बुद्धविनेयश्चाभूत् । । अभिसम्वोध्याः प्रभृति यावत्परिनिर्वाणं भगवता शाक्यमुनिना विनीतानि विशदसङ्खयेयानि षट्त्रिंशत्कोटिशतसहस्राणि सप्त- विंशत्कोटिसहस्राणि अशीतिकोटयश्चाभवन् । श्रावकैश्च विनीतानि चत्वारि असङ्खयेयानि चत्वारिंशत्कोटिसहस्राणि सप्तविंशत्कोट- यश्चाभवन् । एवं भगवान् गौतमो निशायाः प्रथम यामे मल्लराजानां वन्दनं प्रतिगृह्म मध्यमे याने मुभद्रं प्रवाज्य पश्चिमे यामे भिक्षुभ्यो धम्म दिशेश। जरायडयsues rosseswwwnews ·अथायुप्मत आनन्दस्य भगवता शाक्यजिनेन भिक्षुभ्यो दत्त- मनुशासनं श्रुत्वा महर्मिनस्यं समुदपादिष्ट । स चानन्दो भगवतो गौतमस्य सकाशे रोदनं न भावुकमिति एकमन्तमुपगम्य शोकं तनुं फरिप्यामीति व्यचिन्तयत् । स तु विहारं गत्वा कपिशीर्पमवलम्ब्य हिमजलसदृशवेजलधारानिपातपूर्णाभ्यां कमलदलललितनयनाम्या तथागतवियोगशोफर्माईतशरीरो रुदन्नेव तस्थौ । अहं हि शैक्षः । सकरणीयः । शास्तुः परिनिर्वाणं सत्वरं भविष्यति । सोपि ममानु- कम्पकः । श्वः प्रभृति कस्मै मुखधावनं दास्यामि । कस्य शय्यासनं प्रति संस्करणं करिष्यामि । कस्य पात्रचीवरं गृहीत्वा विचरिप्यामी- त्यादिनि च कथयन् व्यलपत् । भगवान् शाक्यमुनिभिषणामनुशासन कुर्वन् भिक्षुगणानामन्तरे आनन्दमदृष्ट्वा कुत्र भिक्षवः! आनन्द इति अपृच्छत् । तेऽपि एप भवन् ! आनन्दो विहारं प्रविश्य कपिशीर्ष- मवलम्ब्य रुदस्तिष्ठतीति कथयामासुः । गौ०-गच्छत भिक्षवः । मद्वचनेन आनन्दमामन्त्रयत । अथ ते भिक्षवस्तथा चक्रुः । आयुप्मान् आनन्द आगम्य भगवन्तं गौतमं समभिवन्ध एकमन्तं तस्थौ । अथ भगवान् शाक्यमुनिः आनन्दमेतदवदत् । अलमानन्द ! मा शुचः मा परिदेवस्व । आनन्द ! ननु मया प्रागेवाख्यातं प्रियमनापैः सर्वरेव नानाभावः विनाभावः अन्यथाभावश्च तत् कुतोत्र लभ्यम् ।। यत्तु जातं भूतं संस्कृतं प्रलुप्तधर्म तत्तु मा विनश्यति । नैतत् स्थानं विद्यत इति । आनन्द ! त्वं दीर्घकालं ममोपस्थायकः । मादृशस्य बुद्धस्य उप- स्थायको न दुर्बलः ? । कृतपुण्योसि त्वमानन्द ! कृतसम्भारः । अप्रमादेन प्रधानमनुयुञ्जानः क्षिप्रं भवत्यनाश्रवः । प्रथमे धर्मसङ्गी- तिकाले त्वमहत्त्व प्राप्स्यसीति । एवं भगवान् गौतम आनन्दं समा- ARRRRITAINNAIANRAAMANANARAININARIAAAAAAAAAAAAAAAS ·FUKINABLEKALKAR. सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः श्वासयत् । प्रत्यूपे सम्प्राप्ते च तथागतस्य पश्चिमदर्शने अस्ताचला- सन्ने रजनीकरे निपतिते च मुक्ताहारसदृशनुहिनजलनिकर गाज- तानुचारते मेघनादे कनकगिरिनिष्क्रान्तमुवर्णरसधारा व भगयतो दाबलम्य शरीरात पड्वर्णररिमजालानि व्यामप्रमामालाश्च समन्ता- दशमु दिक्षु निर्गच्छन्ति स । तदा आयुप्मान् आनन्दः कौशेय- वम्बमहस. परिवेष्टितस्पर्णानिशोभेव दूरं गतस्य आतुरप्रियवल्लभस्य वियोगममहगाना मती भाय्यर तथागत गौतममविजहन् अन्तर्जर- निकायाः परिभ्रमन्नेर धर्मसंवेगं जनयन् मुप्रजप्ते तथागतस्य मशपाई एव तस्थी। लदानी लोकनाथः स्वयम्भूभगवान् गौतम आयुष्मन्तमानन्दमा- मन्त्रयामास । आनन्द! का नामेयं पेला इति' प्रत्यूपवला भगवन्! इति । तस्मादि आनन्द ! भिक्षुमहेन्यो निवेदय । भवर भिक्षुराहाः सनिपतिताः । भिक्षय.! इदानीमहमेक एव युष्मभ्यं अक्वदामि । मयि परिनिर्वाणे इमानि चनुरातिधर्मस्कन्धसहाणि गुस्मभ्यं भववदिप्यन्ति । अनुगामिप्यन्ति । भिक्षव.! यूयं मैवं चोचत मतीनमाम्तृतं प्रवचनम् । नामि वः शास्ता इति । मिशवः ! मया वो यो धम्मा देशित. पिनयः प्रजातः स च वो ममातिकमेण शाम्ता । इति । इदं पुर इदं लघु । इदं अवधम् इदमनयद्यम् । द मचिकिम्यम् इदमचिकिरम्यम् । इदं लोकोयम् इदं प्रजाति- वाच्यम् । इयं पुद्गलस्य सकादो ममुस्थानच्या इयं सहस्य सका ममुत्थानत्र्या । एपमरी वसम्मिन् शिक्षापदम् ।रिमागः स्कन्ध- परिवार. 1 उभयतो विभागः महापिनयो नाम महाप्रज्ञप्तः । सकलं नियरिटकं मयि परिनिने युन्मा वास्तु इति । स्थितनव मया चत्वारः स्मृतिप्रस्थानाः पत्यारः सम्यक् प्रधानाः चत्वार ·เปล่งปะยะห่งบนปะปนนประยงเบน alwaniwwwe अष्टादशः] सद्धर्ममकरन्दः । २१७ " " " " ऋद्धिपादाः, पञ्चेन्द्रियाणि, पञ्च बलानि, सप्त बोध्यवानि, आर्या- टाङ्गको मार्गः, चत्वार आगमाः, पञ्च निकायाः, सकलं सूत्र- पिटकं मयि परिनिर्वृते, युप्माकं शासितं इति । स्थितनैव मया, पञ्च स्कन्धाः, द्वादशायतनानि, अष्टादश धातवः, चत्वारि आर्यसत्यानि, पञ्चविंशतिरिन्द्रियाणि, नव हेतवः, चत्वार आहाराः, सप्त स्पर्शाः, सप्त प्रज्ञाः, सप्त चेतनाः, सप्त त्यागा एतावन्तः कामावचरा धर्मा एतावन्तो रूपावचरा धम्मा एतावन्तोऽ- रूपावचरा धर्मा एतावन्तः पर्यापन्ना धर्मा एतावन्तोऽ. पय्यापन्ना धर्मा एतावन्तो लौकिका धा एतावन्तो लोकोत्तरा धर्मा इतीमान् धर्मान् विभज्य चतुर्विंशतिसमन्तात्प्रस्थानमनन्तनय- प्रनिमण्डितं मया देशितममिधर्मपिटकं मयि परिनिर्वृते युप्माकं शासितृ इति । एवं भगवान गौतमः परिनिर्वाणमञ्चे निपन्नः, पञ्चचत्वारिंशद्वपीणि मयादत्तो यश्चाववादः, तं सर्वमेकस्मिन् अप्रमादनये संक्षिप्य दातृकाम: सन् यद्वोभिक्षवः! शास्त्राकरणीय श्रावकेषु हितैषिणाऽनुकम्प्येन तत् सर्व युप्माकमनुकम्प्य कृतम् । एतानि भिक्षवः । वृक्षमूलानि एतानि शून्यागाराणि । श्रयत भिक्षवः ! ध्यायत । समापद्यध्वम्। मा पश्चाद्वि- प्रतिसारिणो भविन्यत । सम्पन्नशाला भिक्षकः! विहरत । सम्पन्नपति- मोक्षसंवरसंवृताश्च । अणुमात्रेप्यप्यवधेषु भयदर्शिनः शिक्षापदेषु ममादाय वत्स्यंत इति उक्त्वा स गौरवजननार्थ भिक्षुस भ्य आप्रन्टुकाम आमन्त्र- यामि यो भिक्षवः ! प्रतिवादयामि यो भिक्षवः ! क्षयधाः संस्कार व्ययधम्माः तस्कारा अप्रमादात सम्पायन्तामिति । इदं तथागतस्य पश्चिम- मनुशासन,मति । अथ भगवान् गौतमः सर्वाणि ध्यानानि समापत्तुकामः - HTTARTERTAARAATTERTAamraparman ·२१८ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः प्रथम घ्यानं समापादयत् । ततो द्वितीयं ध्यानम् । ततस्तृतोयं ध्यानम् । ततश्चतुर्थ च ध्यानं समापादयत् । चतुर्थध्यानादुत्थाय आकाशानञ्चाय- तनम् । ततो विज्ञानञ्चायतनम् । तत आकिञ्चन्यायतनम् । ततो नैव संज्ञानासंक्षायतनं समासादयत् । नैव संज्ञानासज्ञायतनसमापत्या उत्थाय संज्ञावदितनिरोधसमापत्ति समापादयत् । अथायुप्मान आनन्द आयुप्मन्तमनुरुद्धमपृच्छत् । भवन् ! अनुरुद्ध! भगवान् गौतमः पारेनित' इति । न तावदान्द! भगवान् गौतमः परिनिरवात् । संज्ञावेदितनिरोध- समापत्तिसमापन्नो भगवान् गौतम इति । कथमनुरुद्धो जानातीति ? आयुष्मान् अनुरुद्धो भगवतः शाक्यमुनेः परिनिर्वाणं ज्ञातुकामो भगवता गौतमनव समं समापत्तिं समापन इति । यावनव संज्ञानासंज्ञानायतनध्याने तावद्वत्वा इदानी भगवान् शाक्यनिनो निरोधसमापत्तिं समापनः । अन्तनिरोधे तु कालड्कृतिनाम नास्ति । यस्मात् सम्बुद्धा या प्रत्येकबुद्धा वा आर्यश्रावका वा पश्चिमतः कुन्याकिपिल- कान् वा उपादाय सवें सत्वा भवाङ्गचित्तनैव अव्याकृतेन दुःखसत्यन कालकुर्वन्ति । तस्मात् आयुष्मान् अनुरुद्धो जानाति । अथ भगवान् सर्वदशी संज्ञायेदितनिरोधसमापत्त्याः समुत्थाय नैव सज्ञानासज्ञायतन. ममापत्ति समापीपदत् । एवं भगवान् गौतमः अनुलोमप्रतिलोमवशाद्वि. देशं गच्छन् पुरुषो ज्ञातिगण समालिशन्निा सर्वाणि ध्यानानि समापाद्य चतुर्यध्यानादुत्थितोऽनन्तर परिनिरवाच्च । तलिम्नु क्षणे अनेकान्याश्चर्याण्यभवन् । परिनिवृते भगवति शाक्यमुनी सहाम्पतिर्महाब्रह्मा इमां गायामभाषत । सर्व एव निवास्यन्ति भूता लोके समुच्छ्याः । यथा हि एतादृक् शान्ता लोके अप्रतिपद्गलः । तथागतो कटप्राप्तः सम्मुद्धः परिनिर्वृतः । इति । भ9 ·นนนนนนนนนนนนนนนนนนน Gurumauni अष्टादशः] सद्धर्ममकरन्दः। २१९ शको देवेन्द्र इमां गाथामभापत । अनित्या बत संस्कारा उत्पादव्ययधर्मिणः । उत्पाद्य हि निरुध्यन्ते तेयां व्युपशमः सुखम् । इति । आयुष्मान अनुरुद्ध इमे गाथे अवदत् । अभूतावाश्वासप्रश्वासौ स्थितचित्तस्य वादिनः । अनेनं शान्तिमारभ्य यत् कालमकरोन्मुनिः । असलीनेन चित्तेन वेदनामध्यपाश्रयत् । प्रदीपस्येव निर्वाणं विमोक्ष च ततोऽभवत् । आयुप्मान् आनन्द इमां गाथामभापत । तदाऽसीत् यद्धीपणकं तदाऽसीलोमहर्पणम् । सर्वाका स्वरोपते सम्बुद्धे परिनिर्वृते । इति । भगवति गौतमे परिनिर्वृते मिक्षवो देवा मनुष्याश्च अवीतरागाः । ते उरांसि ताडयन्तो रुरुदुः । च्छिन्नप्रपाता इव प्रपतन्तिस्म । आवर्त- यामासुः । परिवर्तयामासुः । अतीव क्षिप्रं भगवान् गौतमः परिनिर्वृतः । अतीव क्षिप्रं भगवान् सुगतः परिनिर्वृतः । अतीव क्षिप्रं चक्षुलेोके अन्तर्दध इति । ये भिक्षवो देवा वीतरागाः ते स्मृतिसम्प्रज्ञाना अधि- वासयामासुश्च । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे सम्बुद्धपरिनिर्वाणपरिदीपनो नाम अष्टादशोऽध्यायः । AmmanARMARAT Tummymarmarapannaamanaramparan ·अथ एकोनविंशोऽध्यायः। अयाऽयु-मान् अनुरुद्धो भिभून् आमन्तयत् आयुष्मन्तः ! यूप मा शोचत मा परिदेवध्वम् एताद्ध आयुष्मन्तः! भगवता गौतमेन प्रागेव नन्वाख्यातम् । प्रियमनापः सवरेव नानाभावो विनाभावः अन्यथाभावः । तत्कुतोऽत्र आयुष्मन्तः! लम्यम् ! यजातं भूत संस्कृतं प्रलुप्तधर्म तहत मा प्रलुप्यत इति । नैतत्स्थान विद्यत आनन्द ! देवा आप आयाः स्वयमपि अधिवसितुं न शक्नुवन्ति कयं शेपान् जनान् समश्वासाय- प्यन्तीति । वदभ्वम् उद्धयायत इति । कयम्भूतः आयुष्मान् अवरुद्धो देवान् मनसि करोतांति ! सन्त्यानन्द! देवा अन्तर्राक्षे पृथिवासशिनः । ते अपि केशान परिकीर्य ऋदन्ति । याहून प्रगृह्य नन्दति । छिन्नमपाता झ प्रपतन्ति । अतिक्षिण भगवान् गौतमः परिनिर्वृतः । अतिक्षिण भगवान सुगतः परिनिर्वृतः । अतिक्षित चक्षुल्लांके अन्तर्हितः । ये देवा यांतरागाः। ते स्मृतिसम्प्रनाता अध्यवस्य अनित्याः सवें संस्काराः कुतोऽत्र ते लम्या इति । अयायुप्मांध अनुरुद्धः आयुप्मांध आनन्दः अतीव प्रत्यूपे भगवती गौतमस्य परिनितत्यादायुप्मन्तः स देवलोके अप्रतिद्वलस्य दशवल- भरस्य शास्तुरयं मृत्युनर्नालाजिष्टः । लौरिकानां महाननानां का न कोते निशाया अवशेषमेदरूपया मरणप्रतिमयुक्तया धर्मक्यया व्यत्यगमया. पामनुः । तां कयां कथयतोन्नयोरनुदानन्दयोः क्षणादेव अरुणोपि उद- गच्छन् । अयायुष्मान् अनुरुद्धः आयुष्मन्तमानन्दमामन्त्र्य एतदवदन् । भानन्द! त्वं शिनारां गच्छ । तत्र च प्रविश्य काशिनारकम्यो महम्य ·Dawaanihindinhawwaanwirininintainintainiwwwmum एकोनविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २२१ आवेदय परिनिवृतो वाशिष्ठाः! भगवान् गौतमो यस्यदानी गूयं काल मन्यध्व' इति । एव भवन् ! इति आयुष्मान् आनन्द आयुष्मतोऽनुरुद्धस्य वचनं प्रतिभुत्य पूर्वाहे न्युप्य पात्रचीवरमादाय स्वद्वितीयः कुशिनारां प्रविवेश । तस्मिंश्च समय एतदर्थमेव सर्वे कौशिनारका मल्लाः सन्थागा- रशालायां सन्निपतिता भवन्तिस्म । ते आप रानानस्तस्मिन् परिनिर्वाण- स्थाने काहम्भिमालागन्धादिसत्कारैर्भवितव्य ? सन्निपततां भिक्षुसद्धानां कीभिर्निपदनस्थानैभवितव्यम् ! कोहग्भिः खाद्यभोज्यभवितव्यं ? इति संमन्त्रयन्ते स्म । अथायुष्मान आनन्दो यत्र कौशिनारकानां मल्लानां सन्थागार- शालास्तत्रोपसमक्रामत् । उपगम्य च कोशिनारकेभ्यो मलेम्य आवेदयामास परिनिवृतो वाशिष्ठाः! भगवान् शाक्यमुनिः । यस्येदानी कालं मन्यध्वामिति । आयुप्मत आनन्दस्य एतद्वचनं समाकण्यं मल्लाश्च मल्लपुत्राश्च मल्लस्नुपाश्च मल्लभायाश्च अश्रुपूर्णनेता दुर्मनसो मनोदुःख- समन्विताः केचित्केशान् परिकार्य क्रन्दन्तिस्म केचिब्दाडून उत्क्षिप्य क्रन्दन्ति स्म केचिच्छिन्नप्रपाता इव प्रपतन्ति स्म । आवर्तन्ते स्म विवर्तन्ते स्म अतिक्षिप्रं भगवान् गौतमः परिनिर्वृतः अतिक्षिप्रं भगवान् सुगतः परिनिर्वृतः अतिक्षिप्रं चक्षुलोंके अन्तर्हित इति । अथ कौशिनारका मल्लाः पुरुषान् आज्ञापयामासुः भद्राः! यूयं कुशिनारायां गन्धमाल्यादीनि सर्वाणि च तूर्यभाण्डानि समाहरतति । अथ ते कौशिनारका मल्ला गन्धमाल्यादीनि सर्वाणि च तूर्यभाण्डानि पञ्च वस्त्रशतानि चादाय यत मल्लानामुपवत्तनं नाम शालयन यत्र च भगवतो गौतमस्य कलेवरं तत्रोपसंचक्रमुः। उपसङ्गम्य घ भगवतो गौतमस्य मृतदेहं नृत्यगीतवाद्यैश्च नानाविधैर्मालासुगन्धैश्च PRATARAamratramare ·sazetha सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः २२४ वाशेष्ठाः! राज्ञश्चक्रवर्तिनः शरीरे प्रतिद्यन्ते । तथागतस्य तथा शरीरे प्रतिपत्तव्यमिति । भवन् ! आनन्द! कयं राज्ञश्चक्रवर्तिनः शरीरे प्रतिपद्यन्त ? इति वाशेष्ठाः! राज्ञश्चक्रवर्तिनः शरीरं नृतनेन वस्त्रेण वेष्टयते नूतनेन वस्त्रेण परिवेष्टय विहतेन कापसेन वेष्टयते । विहतेन कार्पासेन पेष्टय नूतनेन वस्त्रेण वेष्टयते । एतेनैव क्रमेण राज्ञश्चक्रवर्तिनः पञ्चभिर्वस्त्रयुगशतैः संवेष्टय आयस्यां तैलद्रोण्या प्रक्षिप्य अन्यया आयस्या द्रोण्या प्रतिच्छाद्यते । सर्वैः सुगन्धेश्चितां कृत्वा राज्ञयक्रवर्तिनः कलेवरं दहन्ति । चातुर्महापये राज्ञश्चक्रवर्तिनः स्तूपं कुर्वन्तीति । वाशेष्ठाः! एवं राज्ञश्चक्रवर्तिनः शरीरें प्रतिपद्यन्ते । यथा वाशेष्ठ::! राज्ञश्चकवर्तिनः शरीरे प्रतिपद्यन्ते तथा तथागतस्य शरीरे प्रतिपत्तव्यम् । चातुर्महा. पथे तथागतस्य स्तूपः कर्तव्यः । तस्मिन् ये देवमनुप्याइयो माल्यं वा मुगन्धं वा वर्णकं वा आरोपयिष्यन्ति , पूजां वा करिष्यन्ति, चित्तं वा प्रदास्यन्ति तेषां तद्भविष्यति दीर्यरात्र हिताय मुखायेति । अथ कौशिनारका है मल्लाः कर्मकारिणः सेवकान् पुरुषान् आज्ञापयामासुः । तस्माद्धि भद्राः यूय माल्यं विहतं कार्पासश्च राशी कुरुत । ते तथा चक्रुः । अय कौशि- नारका मल्ला भगवतो गौतमस्य शरीरमाहतेन वस्त्रेण वेष्टयामासुः । आहतेन वस्त्रेण संवेष्टय विहतेन कार्पासेन वेष्टयामासुः। विहतेन कापासेन संवेप्ट्य आहतेन वस्त्रेण वेटयामासुः । एतेनैव क्रमेण पञ्चभिर्वव्युगशतैर्भगवत शरीरं वेष्टयित्वा आयस्यांतैलद्रोण्यांप्रक्षिप्य अन्यया आयस्यां तैलोण्या प्रतिच्छादयामासुः । सर्वसुगन्धदारु भिश्चितां कृत्वा तत्यांचितायां भगवतो गौतमस्य मृतकलेवरं महत्या पूजया प्रतिष्ठापयामासुः । तस्मिन' आयुष्मान् महाकाश्यपः स्थरिः पञ्चभिर्भिक्षुशतैः माईली' अध्वानं प्रतिपन्नः । तदान्यतर आजीवी दुशिनागथा मन्दारनर अध्वानं प्रतिपन्नः। ददर्श चायुप्मान् महाकाश्यपो दूगदागर morer ·เงผู้ एकोनविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २२५ नाविनम् । दृष्ट्वा तस्मै आनीपिने एतब्रवीत् । नानासि भवन् ! स्वमस्माकं शास्तारामिति । आम् भवन् ! जानामि अद्य सप्ताहपरिनिवृतः श्रमणो गौतमः तस्य वितिस्थानान्मदारकुसुमं गृहीतमिति । तत्र ये भिक्षवः अवीतरागास्तेषां केचित् बाढून् प्रगृह्य चक्रन्दुः केचिच्छिन्नप्रपाता इव प्रपतन्तिस्म ! आवर्त्तयामासुः । परिवर्तयामासुः । अतिक्षिप्रं भगवान गौतमः परिनिर्वृतः । अतिक्षिप्रं भगवान् सुगतः परिनिर्वृतः । अतिक्षिप्रं चक्षुलोंके अन्तर्हितमिति । ये मिक्षवो वीतरागास्ते स्मृतिसम्प्रनाता अध्यवन्ति स्म । अनित्याः संस्कारास्तत् कुतोऽत्र लम्यामिति । तस्मिन् समये सुभद्रो नाम वृद्धप्रवनितस्तस्यां पर्पदि निषण्णः । अथ सुभद्रो वृद्धप्रवानितस्तेभ्यो भिक्षुभ्य एतदवोचत् । अलमा- युप्मन्तः! मा शोचत । मा. परिदेवध्वम् । सुमुक्ता वयं तस्मान्महाश्रम- णात् । उपदिष्टा वयं तेन महाश्रमणेन इदं वोऽर्हति इदं वो नाहतीति । इदानी वयं यदिच्छामस्तत् करिष्यामः.। यन्नेच्छामस्तन्न करिष्याम इति । तच्छ्रुत्वा आयुष्मतो महाकाश्यपस्य शक्तया शीर्षे प्रहारे दत्त इव धर्मसंवेग उदपादिष्ट । अथाऽयुप्मान् महाकाश्यपो भिषनामन्त्रयामास । अलमायुप्मन्तः! मा शोचत । मा परिदेवध्वम् । नन्वायुप्मन्तः! भगवता गौतमेन प्रोगवैतत् समाख्यातम् । प्रियेभ्योऽप्रियेभ्यः सचेभ्य एवं नानाभायो विनामावोऽभ्ययाभावः । तत् कुतोऽत्र लम्यम् । यतजातं भूतं संस्कृतं प्रलुप्तधर्म तद्वत मा प्रलुप्यते । नैतत् स्थानं विद्यत इति । किन्वायुष्मान् महाकाश्यपो नन्वर्हन् ? आम् अर्हन् । स च काश्यपो • भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणमनानन्नेव आनीविनमष्ट- च्छत् । उताहो जानन्निति । जाननेवापृच्छत् यदि स ज्ञातवान् । कस्मादानीविनमेवमपृच्छत् ? । तस्य केचिच्छावका भगवन्तं गौतम- . Amanganaana TaTTTTTTTTTTTrnarnant ·WA WARAKARARARAMAMARAARRERA २२६ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः न दृष्टवन्तः पूर्व ते भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणमनानन्तश्थितिस्थान- गता अतीव शोकिनो भविन्यन्ति । तेषां शोकस्य तनूकरणामिति । तस्मिंश्च समये प्रधाना मल्लरानाश्चत्वारो या अष्ट वा पोडश वा शीर्षस्नाता भूतनानि वस्त्राणि धारयन्तो वयं भगवतः शाक्य- मुनेब्धितिमालेस्याम इति अग्निं प्रज्वालायितुं कतिकृस्वः समारेभिरे। न शेकुर्वहिं प्रज्वालयितुम् । अथ कौशिनारका मल्लाः आयुष्मते अनुरुद्धाय एतदवोचन् । भवन् ! अनुरुद्ध ! वयं मल्लरानाश्चत्वारो वा अष्ट वा पोडश वा शीर्पस्नाता नूतनानि वस्त्राणि निवसाना नानोमुल्कान् गृहीत्वा कतिकृत्वो भगवतो गौतमस्य चिति प्रज्वालयितु- मारप्स्महि । ना शकाम ज्वालयितुम् । को नु तस्य हेतुः । को नु प्रत्यय इति ! । वाशेष्ठाः! कश्चिद्देवानामभिप्रायः । भवन् ! अनुरुद्ध ! कथं देवानामभिप्राय इति । वाशेष्ठाः! आयुष्मान् महाकाश्यपः पञ्च- भिर्भिशुशतैः सार्द्ध पावाया नगर्याः कुशिनारामागन्तुमध्वानं प्रतिपन्नः । यावदायुष्मान् महाकाश्यपो भगवतो गौतमस्य पादौ शिरसा समभिवन्दिप्यते । तावञ्चिता न प्रज्वलत्विति । यथा भवन् ! अनुरुद्ध ! देवानामभिप्रायः तथा भवविति । अथाऽयुष्मान्महाकाश्यपो यत्र कौशिनारकानां मल्लानां मुकुट- बन्धनं नाम प्रधानमगलमहाशाला । यत्र भगवतो गौतमस्य चिता तत्रोपसमक्रामत् सार्द्ध भिक्षुगणैः । स महाकाश्यप उपगम्य च चीवरमे- कांशं कृत्वा निश्चितां प्रदक्षिणीकृत्य असिंस्तु स्थाने भगवतो गौतमस्य पादाविति संलक्षयामास । तत्सन्निधौ स्थित्याऽभिज्ञापादक चतुर्थे ध्यानं समापद्यत । ततः समुत्थाय सहस्रारी चक्रलक्षणप्रतिमण्डितो सुप्रतिष्ठितो भगवतो गौतमस्य श्रीपादौ सार्द्ध कार्पासपटलैः पञ्चवस्त्रयुग.

·出出出出出出出出出出出 एकोनविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २२७ शतानि सुवर्णद्रोणिच चिताश्च द्वेषाकृत्वा मन्मस्तके प्रतिष्ठतमिति प्रार्थयत । तस्मिन्क्षणे तानि वस्त्रयुगादीनि द्वेधा कृत्वा मेघपटलात् पूर्णचन्द्र इव भगवतो गौतमस्य पादौ निश्चक्रमतुः । अथायुप्मान् महा- काश्यपो विकसितरक्तकमलसदृशौ द्वौ हस्तौ सुवर्णवर्णी शास्तृपादौ यावद्गुल्फें दृढं गृहीवा स्वाये शीर्षे प्रत्यष्ठापयत् । महान् जनान- च यस्तदाश्चर्य समवलोक्य उत्तरं नादात् । गन्धमाल्यादिभिश्च सम- म्यर्च्य यथाभिरुचि प्राणमत् । एवं महाजनेन तैः पञ्चभिभाशते- वन्दित आयुष्मतो महाकाश्यपस्य आधिष्ठानबलादेव भगवतो गौतमस्य पादौ हस्तं मुक्त्वा चन्दनदादीनां किञ्चिदप्यविचाल्य यथास्थानं एव प्रतिष्ठतः स । ततश्च भगवतः शाक्यमुनेश्चितिः स्वयमेव समन्तादेक- प्रहारेणैव प्राज्वालीत् । दह्यमानस्य शास्तृशरीरस्य यदभून्मांसंत्वक्स्नायवः शिरोऽस्थि मज्जा वा तेषां भस्म नैवाऽमीत् फजलच । यथा हि सपिपि वा कपूरे वा तैले वा दह्यमाने भरम न दृश्यते तथैवाऽभवत् । पञ्चवस्त्रयुगशतानि चदग्धानि यान्याभ्यन्तरिकाणि यानि च बाह्यानि । तेषु दग्धेष्वन्तरीक्षादुदकधारा प्रादुर्भूय चितिं निरवापयत्। पुनः कौशिनारक मल्ला अपि सर्वगन्धोदकेन तां चितां निर्वापयामासुः। सुमनःकुड्मल- सदृशाश्च मुक्तासदृशाश्च सौवर्णाश्च धातव* एवावशिष्टाः । दर्घाियुष्काणां सम्बुद्धानां शरीरं स्वर्णस्कन्धमिवेष्टकयनं भवति । भगवान् गौतमस्तु अहं न चिरास्पानिवास्यामि । मम शासनं तावत्सर्वत्र न विश्रुतम् । तस्मान्मयि परिनिवृते सर्पपमात्रमपि धातुं गृहीत्वा तन्निधाय स्वेषु स्वेषु नगरादिषु चैत्यं कारयित्वा परिचरंश्च महाजनः स्वर्गपरायणो भव- त्विति धातूनां विकिरणमम्यलप्यत् । * अन पुस्तके धातुशब्देन प्रायशो भगवतो गौतमस्य अस्थिधातुरेवोच्यते। बुद्धसमये तु धातुरिति भगवतो गौतमस्य व अर्हताञ्चास्थीनां सज्ञा भवति । STREATERamrammarAmATTARATTATRAPARE ·२२८ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः केचिद्धातवो विकीर्णाः । केचिन्न विकोणाः । ते कतमे चस्वारो दंष्ट्राधातवः। द्वे अक्षिणी उणीयमिति एते सप्त धातवो न विकीर्णाः। तेषां क्षुद्राः सर्पपवीनमात्राः । महान्तो द्वधा भिन्नतण्डुलमात्राः । अति- महान्तो मुद्गबोनमात्राश्चाभवन् । एवं चिति निर्वाप्य कौशिनारका मल्लरानाः सन्यागारशालां चातुर्नातिकैः सुगन्धैः परिवास्य लानपञ्चमानि च पुष्पाणि विकीर्य उगरि वितानं बवा सुवर्णतार- काभिः समलकृत्य तत्रापि गन्धदामरत्नदामान्यऽवलम्बयामासुः । सन्यागाराद्यावन्मुकुटबन्धनं नाम प्रधानमङ्गलशाला तावदुभयोः पार्श्वयोर्नवनिकादिभिः परिक्षिप्य उपरि चेलवितानं बन्धयित्वा सुव- र्णताराभिः समलङ्कृत्य तत्रापि गन्धदाममालादामरत्नदामान्य:- वलम्ब्य मणिदण्डानि च पञ्चवर्णान्ध्वनांश्योच्छ्रिय समन्ताद्धन- पताकाः परिक्षेपयामासुः । सर्यालङ्कारविभूपिते हस्तिस्पृष्ठेऽपि सधातुं सुवर्णद्रोणिमवस्थाप्य मालागन्धादिभिः समभ्यर्च्य साधुक्रांडनं कुर्वन्तः अन्तर्नगरं प्रवेश्य सन्थागारशालायां महाघे वरपर्यङ्के प्रतिष्ठापयामासुः । उपरि श्वेतच्छत्रश्च दधुः । अथ कोशिनारका मल्ला भगवतो गौतमस्य धातून सप्ताहं शक्तिहस्तैः पुरुपैः परिक्षेपयामासुः । प्रथमं तावद् कुम्भेन कुम्भं प्रहरन्तो हस्तिनः परिक्षेपयामासुः । ततो ग्रीवया ग्रीवाः प्रहरतोश्वांश्च ततश्चाणिकोट्याऽऽणिकोटि प्रहरतो रथांश्च । ततो बाहुभिर्वाहूप्रहरतो योषांश्च । तेषां पर्य्यन्तं कोट्या कोटि प्रहरद्भि- र्धनुद्भिः परिक्षेपयामासुः । एवं समन्तायोजनमात्रे स्थाने ते रानान आरक्षां विदधुः इति श्रीशीलस्कन्धविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे शास्तृपरिनिर्वाणपूजापरिदीपनो नाम एकोनविंशोऽध्यायः।

·บะนนนนนนนนนนนปรยป विंशोऽध्यायः एवं परिनिर्वृते भगवति गौतमे राना अजातशत्रुस्तच्छुश्राव । कथं शुश्राव : प्रथममेव तस्याऽमात्याः समाकर्ण्य एवं चिन्तया- मासुः । भगवान् गौतमः परिनिर्वृतः । तत्तु वृत्तमस्माकं राज्ञे अजात- शत्रवे सत्वरमुपनेतुं न युक्तम् । पार्थग्जन्यश्रद्धया अस्माकं राज्ञा सदृशोऽन्यो नास्ति । यद्येपोऽनेनैव नयेन श्रीप्यति । तस्य हृदयं फलिप्यति । राजा स्वस्माभिरेवानुरक्षणीय इति । ते च तिस्रः सुवर्ण- द्रोणाराहृत्य सर्मिनादिभिश्चतुभिर्मधुरैः परिपूर्य राज्ञः सकाशं गत्वा एतब्रुवन् । अम्माभिर्देव! स्वमं दृष्टम् । तस्य प्रशमार्थ दुकूलं धृत्वा यथानासिकाविवरं नाच्छाद्यते तथा चतुर्मधुरद्रोण्यां निप. तुमर्हसीति । तदा राना अजातशत्रुरर्थपराणाममात्यानां तद्वचनं समाकर्ण्य वत्साः ! एवं अयविति सम्प्रतीप्य तथैवाकार्षीत् । अप तेऽपि अमास्या आभरणानि मुक्त्वा केशान् परिकार्य यत्र भगवान् गौतमः परिनिर्वतस्तदभिमुखा भूत्वा शिरस्यञ्जलिं प्रणिधाय राज्ञ एवमाहुः स्म । देव! . मृत्योमोचयितृ सत्त्वं नाम नास्ति । अस्माकमायुर्वर्द्धनं! चैत्यस्थानं पुण्यक्षेत्रमभिषेकचैत्यप्रतिमः स भग- वान् शाक्यमुनिः कुशिनारायां परिनिर्वृत इति । राजा. अजातशत्रु- स्तच्छ्रुत्वा विसंज्ञो जातः । सपदि चतुर्मधुरद्रोण्या उष्णतां मुमोच । अथा- ऽमात्या राजानमरिक्षप्य द्वितीयायां द्रोण्यांन्यपातयन् । ततो राजा संज्ञा लब्ध्वा वत्साः किं वदतत्यपृच्छत् । शास्ता महाराज ! परिनिर्वतः पुनरपि राना विसंज्ञो जातः । तस्यां चातुर्मधुरद्रोण्या उष्णतां मुमोच । अथ तेऽपि अमात्या रानानमुक्षिप्य तृतीयायां द्रोण्यां न्यपातयन्। स ARTHRITERATORanamaAREATREETTERTAINER ·२३० सद्धर्ममकरन्दः । surance [अध्यायः रामा पुनः संज्ञा लब्ध्या ताताः! किं वदतत्यपृच्छत् । शास्ता महा- रान! परिनिर्वृत इति । राजा पुनरपि विसंज्ञो जातः । अथ तेऽपि अमात्या राजानमुत्क्षिप्य मूर्ध्नि घटेरुदकमासिषिचुः । पुना राना संज्ञा लब्ध्या आसनादुत्थाय सुगन्धपरिवासितान् मणिवर्णकेशान् सुवर्ण- फलकसदृशे पृष्ठे विकीर्य प्रवालाकूरवर्णाभिः सुवृत्ताङ्गुलिमिः कनक- वर्णमुरः सीव्यन्निव गृहीत्वा रुदन्नन्मत्तवेशेनान्त-ध्यामवतीर्णः । 'स च राना अलङ्कृतनाटकस्त्रिभिः परिवृतो नगरान्निष्क्रम्य जीव- कामवनं नामोद्यानमगमत् । तत्र च गत्वा यसिंस्तु स्थाने निपद्य भगवान् गौतमस्तस्मै राज्ञे धर्ममदिशत् तत् स्थानं समवलोक्य भगवन् ! सज्ञ ! अस्मिन् स्थाने निपद्य मा धर्म ननु दिष्टवानसि । भवान् मम शोकशल्यं निर्हरतात् । अहं युप्माकं साक्षितामागतः । इदानीं मह्य प्रतिवचनमपि न ददाति भगवानिति । पुनः पुनः परि- देव्य भगवन्! अहमेवरूपे काले भवान् भिक्षप्सहपरिवृतो जम्बु- द्वीपतले चरतीत्यन्यथा नन्यशृणवम् । इदानी स्वहं युप्माकमननुरूपाम. युक्तां प्रवृत्तिं शृणोमिति । एवमादीनि चोक्त्वा पष्टिमात्राभिर्गाथाभिर्भग. वतो गौतमस्य गुणान् सस्मार । पुनरेवश्च चिन्तयामास । मम परिदेव- नेन किञ्चित्प्रयोजनं नास्ति । दशमलस्य भगवतो धातून् हरियामीति आचिन्तयच्च । अथ राना अनातशत्रुः कौशिनारकेम्यो मल्लेभ्यः सह पत्रेण दूत प्राहिणोत् । भगवान् गौतमोऽपि क्षत्रियः । अहमपि क्षत्रियः । अह. मपि अहमि भगवतो गौतमस्य शरीरस्य भाग ग्रहीतुम् । अहमपि करिष्यामि भगवतो गौतमस्य गात्राणां सूपञ्च महञ्चेति । दूतं प्रेप्य पुनश्चिन्तयामास । यदि भगवतो गौतमस्य शरीरभागं दद्युः सुन्दरम् । Rese ·Vidara Jiwaliwudi विदः सद्धर्ममकरन्दः । २३१ यदि न दद्युः आहरणोपायनाऽहरियामीति । चतुरङ्गं सैन्यं सजीकृत्य रानापि निरक्रामत् । तया वैशालिका लिच्छवि- रानाः शुश्रुवुर्भगवान् गौतमः कुशिनारायां परिनिर्वृत इति । तेऽपि कौशिनारकेम्यो मल्लेभ्यः सह पत्रेण दूतं प्रेरयन् । भगवान् गौतमोऽपि क्षत्रियः । वयमपि क्षत्रियाः । वयमाप्यहीमो भगवतो गौतमस्य शरी- राणां भागं ग्रहीतुम् । वयमपि करिष्यामो भगवतो गौतमस्य शरीराणां स्तूपञ्च महश्चेति । ते दूतं प्रेप्य पश्चाश्चतुरङ्गं सैन्यं गृहीत्वा निश्चक्रमुः । तथा निशमयाञ्चश्व कापिलवस्तवाः शाक्यराजा भगवान् गौतमः कुशिनारायां परिनिर्वृत इति । तेऽपि कौशिनारकेभ्यो मलभ्यः पत्रेण सह दूतं माहिण्वन् । भगवान् शाक्यमुनिरस्माकं ज्ञातिश्रेष्ठः । वयमप्य- हीमो भगवतो गौतमत्य शरीराणां भाग लब्धुम् । वयमपि करिप्यामो भगवतः शाक्यमुनेः स्तूपञ्च महश्चेति । तेऽपि दूतं प्रेष्य चतुरङ्गं बलं गृहीस्वा पश्चानिश्चक्रमुः। शुश्रुवुश्चालकप्पका* अपि बुलयो भगवान् गौतमः कुशिना. रायां परिनिर्वृत इति । अथाऽल्लकप्पका बुलयः कौशिनारकेम्यो मल्लेभ्यः सार्द्ध पत्रण दूतं प्राहिण्वन् । भगवान् गौतमोऽपि क्षत्रियः । वयमपि क्षत्रियाः । वयमप्यर्हामो भगवतो गौतमस्प शरीरस्य भागं लब्धुम् वयमपि करियामा भगवतो गौतमस्य स्तूपञ्च महश्चेति । तथा शुश्रुवू रामग्रामकाः कोलियराजा भगवान् शाक्यनिनः कुशि- नारायां परिनिर्वृत इति । अथ रामग्रामकाः कोलियाः कौशिनारकम्यो मलेभ्यः पत्रेण सह दूतं पाहिण्यन् । भगवान् गौतमोऽपि क्षत्रियः । वयमपि कोलियाः । वयमप्यऽर्हामो भगवतो गौतमस्य शरीरमागं * वर्तमाननाम अलकापुर । STREARRANAananaanemarmanar ·MEHRARUNSAHARAZSAREERUILARISMAL २३२ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः लब्धुम् । वयमपि करियामो भगवतो गौतमस्य स्तूपञ्च महञ्चेति । न्पशमयच्च वेष्ठदीपको ब्राह्मणो भगवान् गौतम कुशिनारायां परिनिर्वत इति । अथ वेष्ठदीपको ब्राह्मणः कौशिनारफम्यो मल्लेम्यः पत्रेण सह दूतं प्राहिणोत् । भगवान् गौतमोऽपि क्षत्रियः । अहमस्मि ब्राह्मणः । अहमप्यहामि भगवतो गौतमस्य शरीरभागं लन्धुम् । अहमरि करि- प्यामि भगवतो गौतमस्य गात्राणां स्तूपञ्च महञ्चेति । शुश्रुवुः पावेय्यकाई मल्लराजा भगवान् शाक्यसिंहः कुशिनारायां पारिनिर्वृत इति । तेऽपि कौशिनारकेम्यो मल्लेम्यः पलेण सह दूत प्राहिण्वन् । भगवान् गौतमोऽपि क्षत्रियः वयमपि क्षत्रियाः वयमप्य- होमो भगवतो गौतमस्य शरीरभागं लब्धुम् । वयमपि करिप्यामो भगवतो गौतमस्य गात्राणां स्तूपश्च महश्चति । तेऽपि दूतं प्रेय पश्चाञ्चतुरङ्गं सैन्यमादाय चक्रमुश्च । एषां पावेका मल्लराजाः सम्यो रामभ्य आसन्नतराः । कुशिनारात्रिंगव्यूत्यन्तरे नगरे वसन्ति स्म । भगवान् हि गौतमः पावामध्युप्यैव कुशिनारां गतः । कस्मात् पावेयका मल्लरानाः प्रथममेव नागता इति । महापारीवाराः किल ते राजानः । परिहारं कुर्वन्त एवातिविलम्ब्य पश्चाद्गता इति । ते सर्वे सप्तनगर- वासिनोऽपि ततागत्य पुनर्दतं सार्द्ध पत्रेण प्रेपयामामुः । भगवतो गौतमम्य धातूनस्मभ्यं प्रदत्त । युद्धं वा कुरुताते । तेऽपि राजानः पुनः कुशिनारा परिरुध्य तस्थुः । एवं परिरुद्ध नगरे कौशिनारका मल्लराना- स्तेम्यो राजम्य एतदब्रुवन् । भो भो ! राजानः ! भगवान् गौतमोऽस्माकं ग्रामक्षेत्रे परिनिर्वृतः । न वयं शास्तुः सकाशं पत्र प्राहिणुम । न वयमिह तमानयाम । शास्ता हि स्वयमेवेहागत्य दूतप्रेपणनास्मान् + उत्थदीप । पाओया। य ·พยนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนน विंशः] सद्धर्ममकरन्दः। २३३ निमन्त्रयामास । यप्माकं ग्रामक्षेत्रेषु महा रत्ने समुत्पन्ने यूर्य तदस्मभ्यं दत्त ? सदेनके हि लोके बुद्धरत्नसदृशं रत्नं नाम नास्ति। एवरूपं महामुत्तमं रत्नं लब्ध्या वयं कस्मैचिन्न प्रदास्यामः । यूय- मेव न मातुः क्षीरमपिचन् । वयमपि प्राभीम । यूयमेव न पुरुषाः । वयमपि पुरुषा एव म इति । एव भवस्विति परस्परमहङ्कारं कुर्वन्तः शासनं प्रतिशासन प्रेषयन्तोऽन्यान्यं साहङ्कारं जगर्जुः । तत्र च प्रवृत्ते युद्धे कौशिनारकाणां राज्ञामेव जयो भविष्यति। कस्मात् ? भगवतो गौतमस्य शरीरपूजनार्थं समागताः सर्वे देवा अपि तेषा पक्षे भविष्यन्ति । ततश्च कौशिनारका मल्लराजा आहुः स्म । भगवान् गौतमोऽस्माकं ग्रामक्षेत्रे परिनिर्वृतः । न वयं प्रदास्यामो भगवतो गौतमत्य शरीरभागमिति । एवमुक्ते द्रोणो नाम ब्राह्मणस्तेपां विवाद समाकाचिन्तयत् । इमे राजानो भगवतः शाक्यमुनः परिनिर्वृतिस्थाने विवादं कुर्वन्ति । न त्ववेतदनुरूपम् । अलमनेन कलकलेन । अहमेत- मुदुपशमयियामीति । स तु द्रोणो द्विजवरो गत्वा तेभ्यः सर्वम्यो गणेभ्य ऊर्श्वभूमिप्रदेशे स्थित्वा द्विभाणवारप्रमाणे द्रोणगर्जनं नाम एकमनुशासनं चकार । प्रथमभणनवारे एकं पदमपि ते न शुश्रवुः । द्वितीयभणनवारस्य पर्यवसाने भवन्तः! आचार्य्यस्य शब्द इव प्रतिभाति । भवन्तः! आचार्य्यस्येव शब्द प्रतिभाति इति तेऽपि सर्वे नि.शब्दा अभवन् । तस्मिन् काले जम्बुद्वीपे हि प्रायस्तु तस्य ब्राह्मणस्यान्तेवासीभूतो नाम नाभूत् । अथ द्रोणो ब्राह्मणस्तद्वचनं समाकर्ण्य निःशब्दांस्तृष्णाम्भूतान् राज्ञो विदित्वा पुनरेतत् प्रोवाच । शृण्वन्तु भो! भो ! मम वाक्यमेकं स क्षान्तिवादी सुगतोऽमदार्यः । न साध्वयं सन्तमपूरूपस्य शरीरभक्त यदि स्याद्विरोधः ॥ Ammanmannainamannaamaaamanane ·२३५ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः सवें भवन्तः सहिताः समग्राः कुम्मोऽष्टमागानिह मोदमानाः । सन्ति श्रुताः स्तूपवरा दिशामु शौद्धोदना नैकमनाः प्रसन्नाः ॥ अथ रामानोऽब्रुवन् । तस्माद्धि ब्राह्मण! त्वमेव भगततो :गौत- मस्य धातून् अष्टधा मुविभक्तं विभन । एष भो! इति द्रोणो द्विनवरस्तेषां सहाना गणानां वचनं प्रतिश्रुत्य भगवतो गौतमस्य धातून् अष्टधा समं सुविभक्तं व्यभनत् । तत्रायमनुक्रमः द्रोणः क्लि ब्राह्मणस्तेषां रानां वचनं समाकर्ण्य सुवर्णद्रोणी व्यतरत् । अथ ते रानानः समागत्य सुवर्णवर्गद्राण्यामेव सुवर्णवर्णधातून दृष्ट्वा भगवन् ! सर्वज्ञ ! वयं पूर्व युप्माकं द्वात्रिंशद्वरमहापुरुषलक्षणैः प्रतिमण्डितं परस्मिविचित्रमशीत्यनुव्यञ्जनसमुज्वलितं सुवर्णवर्ण शरीरं पश्यामः इदानीं भवतः सुवर्णवर्णधातवोऽवशिष्टाः । न युक्तमिदं भवन् ! युप्माकमिति परिदिदेविरे। तदा द्रोणो ब्राह्मणस्तेषां प्रमादं ज्ञात्वा भगवती गौतमस्य दक्षिणं दंष्ट्राधातुं गृहीत्या शीर्षवेष्टनाम्यन्तरे असमक्षं न्यस्तवान् । तदतन्तरं भगवतः शाक्यमुनेर्धातून अष्टधा समं मुविभक्तं व्यभनत् । सवें घातकः षोडशाहका अभवन् । एकैक नगरवासिनो द्वौ द्वावादको लेभिरे । द्रोणे विप्रे भगवतो गौतमस्य धात्न् विभनात शको देवरानः सदेवानां लोकानां शङ्काछेदनार्थ चतुःसत्यदेशनायै उपकारभूतो भगवतो गौतमस्य दक्षिणो दंष्ट्राधातुः केन गृहीत इति विचारयन् द्रोणेन ब्राह्मणेन गृहीत इति व्यलोकयत् । दृष्ट्वा च द्रोणो ब्राह्मणो भगवतो गौतमस्य तस्य दक्षिणदंष्ट्राधानोरनुरूपं सत्कार सम्मान कर्तु न शक्ष्यति । गृहामि तमिति वेष्टनाभ्यन्तराद्गृहीत्वा सुवर्णसमुद्रे निधाय देवलोकं नास्वा नडामणिचैत्ये निदधौ । द्रोणोपि ब्राह्मणो rememesex असर ·นนนนนนน विंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २३५ भगवतो गौतमस्य धातून विभज्य पश्चात् स्वगृहीतं दक्षिणं दंष्ट्राधातुम- पश्यन् संचोर्य गृहीतत्वात् केन गृहीत इति प्रष्टुमपि न शशाक । भव- तैव भगवतो गौतमस्य धातवो विभाजिताः । किं त्वं प्रथममेव तव धातूनामभावं न ज्ञातवानसीति माय दोषारोपणं कुर्युरिति मद्यमपि भागं दत्तति वक्तुमपि न शशाक । ततश्च स द्रोणा ब्राह्मण एषोऽपि विभक्तधातुः सुवर्णकुम्भो धातु- गतिक एव । येन भगवतो गौतमस्य धातवो मिताः। अहमस्य स्तूपं करिष्यामीति विचिन्त्यं भवन्त इमं कुम्दं मां ददात्विति प्राहस्म । तदा शुश्रुवुश्च पिप्पलिवनिया मौर्या भगवान् गौतमः कुशिनारायां परिनिर्वृत इति । श्रुत्वा च कौशिनारकेभ्यो मल्लेभ्यो दूतं प्राहिण्वन् । भगवान गौतमोपि क्षत्रियः । वयमपि क्षत्रियाः । वयमप्यहीमो भग- वतो गौतमस्य शरीरभार्ग लब्धुम् । करिष्यामः स्तूपश्च महञ्चेति । ते दूत प्रेप्य युद्धसजा निश्चक्रमुः । अथ ते कौशिनारकाः मल्लराना. स्तेभ्य एतत्प्रोचुः नास्ति भगवतो गौतमस्य धातूनां भागो दातुम् । विभक्ता भगवतो गौतमस्य धातवः । अतोगारमाहरतेति । ततस्तेऽप्य- झारमानछुः । अथ राजा अजातशत्रुः राजगृहे नगरे भगवतो गौतमस्य धातूनां स्तूपञ्च महश्च चकार । कथं चकार? कुशि- नाराया नगर्या राजगृहं नगरं पञ्चविंशतियोजनानि । अत्रान्तरे अष्टौषभविस्तृत समतलं मार्ग कारयित्वा मल्लराना मकुटबन्धननानि सन्थागारे यादृक्पूनाविशेष चक्रुः पञ्चविंशतियोनने मार्गेपि तादृशमेव पूनाविशेष कारयामास । स राना अजातशत्रुलौंकानु- ग्रहार्थं सर्वत्र पथि पण्यशालाश्च निरमापयत्। राना अजातशत्रुर्भगवतो गौतमस्य धातून शक्तिपञ्जरे प्रक्षिप्य आत्मना विनिते पञ्चाशद्योजन- .. Amarparameramananmummenmaanema

·सद्धर्ममकरन्दः ।
[अध्यायः
RA
परिमण्टले म्याने गप्पान् मानपानास । भवन.: यूयोममान्
भगता गतिमान धान् गृगया पसिनाराया नितम्यं माल्यो-
हम यून्निा गश्त । यत्र यत मुवर्णवानि कनुमानि पत्येयुम्नत्र
तत्र पुषः ममम्प पन्ना किमान लिया गयत सनि । रपस्य
भुम्मन पाजमापाने मामात समाहात्मा गुन्ति । इत्य
भगता नभामादाय गरता नपा मम नगः सप्त
माग मल दिमायामाना । मियारीप्टगृहां पातु मर गाः
प्रमामय परनिराजविमान महमा माल्गेम
पारगलो बर मयुगाम अनार याम्यगि च पाणि
पियानो मनः प्राप्य पतीतिमत्यप्रमाणा नरपेयु
नि ।
जना माना नमार पाय
माय न मिना रात मध परदन हा गरिन भागमा
सम्म सानामारोवायं कामयाम इति मिनियामानुः ।
नागाप्रमाणम्य पुराया गया गुग्गन मार भगती
गीय धानमारमोन यायाम 1 अपनानी देवगना:-
धोकान्त ! न पनप या नाम गला भावत्रणा
मानामा प्रा ममतपनं न कांग्याने । रितुमारभीपण.
भंयकामे । सदन प्राय-यांना पी.
धोकमान्यामा रमाना गयं महागन !
का ममननश मगनी गार पानापान भार पम् ।
इम गना पार भागपाते । नः पुनातन
मान: जाया गमनसनातनमाम्य
मना मनः

·นนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนน विंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २३७ एवमुचुः । महाराज अमनुष्याः कुरिताः शीघ्रं भगवतो गौतमस्य धातूनाहारयति । अथ राजा अजातशत्रुरेवमवदत् । भवन्तः! तान्ने चित्तं तुष्टिं न प्रापत् । एवं सत्यापे धानाहारयति यूय । ततश्च राजा अजातशत्रुः सत्वरमेव भगवतो गीतमस्य धातूनाहारयत् । समाहृत्य सप्तमेऽहनि रानगृहे नगरे स्तूपञ्च महञ्च चकार । वैशालिया अपि अमलिच्छविराजा वैशाल्यां पुरि भगवतो गौतमस्य धातूनां स्सूपञ्च महञ्च चक्रुः । तथा कापिलवस्तवा अपि शाक्याः कपिलवस्तुनि नगरे भगवतो गौतमस्य धातूनां स्तूपञ्च महञ्च चक्रुः । अल्लकप्पिका अपि बुलिया अल्लकप्पे नगरे भगवतो गौतमम्य धातूनां स्तूपञ्च महश्च चक्रुः । रामग्रामिका अपि कोलिया रामग्रामे भगवतो गौतमम्य धातूनां स्तूपच महम्म चक्रुः । येष्ठदीपको ब्राह्मणो वेष्ठदीपके नगरे भगवतो गौतमस्य धातूनां स्तूपञ्च महन्च चकार । पावेयका अपि मल्लराजाः पावाया भगवतो गौतमस्य धानूनां स्तूपञ्च महञ्च चकः । कौशिनारका अपि मल्लरानाः कुशिनारायां भगवतो गौतमस्य स्तूपच महश्च चक्रः । द्रोणो ब्राह्मणः कुम्भस्य स्तूपश्च महच्च चकार । पिप्फलीवन्या मौर्याः पिप्फलीवनेऽङ्गाराणां स्तूपञ्च महञ्च चक्रुः । इति भगवतो गौतमस्य धातूनामष्ट स्तूपाः । नवमः कुम्भस्तूपः । दशमोङ्गार- स्तूपश्चेति प्रथमं दशस्तूपा अभवन् ।। एवं प्रतिष्ठितेषु स्तूपेषु आयुष्मान् महाकाश्यपो भगवतो गौतमस्य धातूनामन्तरायं समवलोक्य राजानमजातशत्रमुपसङ्कम्य महाराज! एवं निधानं कर्तुमर्हसीत्याहस्म । अथ राजा अजातशत्रुः साधु भवन् ! इति प्रत्यवदत् । भवन् ! निधानकृत्यं हि मद्धारम् । भगवतो गौत- मस्य शेपांश्च धातून् कथमाहरिप्यामत्यिपृच्छच । नृपवर ! aamanaamanaramananmaanaanaananamamaARE ·PORARERSARY AAMASSARDARRICSEKASIS २३८ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः स सोन्तर्ध. भगवतो गौतमस्य धातूनामाहरणं न स्वद्भारम् । तत्तु मदारमेवेति । भवन् ! साधु । यूयं भगवतो दशबलस्य धातूनाहरत । अहं निधानं करिष्यामीति । आयुष्मान् महाकाश्यपोऽपि तेषां तेषां राज्ञां परिचरण- मातमेवाऽवघाय शेषान्सर्वान् भगवतो गौतमस्य धातून समाहरत् । रामप्रामे निहितान् मगवतो गौतमस्य धातून् नागरानाः परिनगृहः । तेषामन्तरायोऽपि नास्ति । तांश्च धातून भाविनि काले लङ्कायामनु- राधपुरे महास्तूरे निधास्यन्तीति ज्ञात्वा नाहरत् । शेपेभ्यः सप्त नगरेम्य एवाहरच । अथ स महाकाश्यपो राजगृहनगरस्य प्राचीनदिशा- शायामवधाय अलिंस्तु स्थाने यो यश्चपाषाणोस्ति त्ताम् पांशुरपि शुद्धो भवतु उदवं मोद्गच्छत्वित्यादिक्षत । यथा तेनादिष्टं तथैवाऽभूत् । अप राना अजातशत्रुस्तत् स्थानं सहन्य समुद्धृतैः पांशुभिरिष्टका अकारयत् । स राना अभातशत्रुस्ताभिरि- एकाभिरशीतिमहाश्रावकाणां स्तूपांश्च फारयामास । तस्मिन् समये किं करोपि महारान! इति प्रच्छन्द्रयः अशीतिमहाश्रावकाणां स्तूरान् फरोमीऽत्यवदत् । न कश्चिन्मनुप्यो वा दिल्यानां चक्षुपामलामी वा सनिधानमज्ञासात् अन्यत्र रानानं कर्मकारांध । तस्मिन् निखाते अशीतिहस्तगम्भीरे अपस्ताहोहं संधापयित्वा ततापि विशाल लोह- मयं गृहं कारयामास । अप राना अजातशत्रुर्भगवतो गौतमस्य धातून् हरिचन्दन- समुद्रे चिक्षेप । तं हरिचन्दनसमुद्मन्यस्मिन् हरिचन्दनसमुदत निविक्षेप । तमन्यस्मिन् हरिचन्दनसमुद्ग इति एवं क्रमशः अष्टसु हरिचन्दनसमुद्नेषु निचिक्षेप । तांश्च अष्ट हरिचन्दनसमदान् अष्टम् हरिचन्दनस्तेपछु । तांश हरिचन्दनस्तूपान् अष्टमु लोहितचन्दनसमुद्नेषु । तांश्च अट ·ยะปปปปปปปป विंशः सद्धर्ममकरन्दः । २३९ लोहितचन्दनसमुगान् अष्टसु लोहितचन्दनस्तूपेषु । तांश्च अष्ट लो- हितचन्दनस्तूपान् अष्टसु हस्तिदन्तसमुद्षुः । तांश्च अष्ट हस्तिच- न्दनसमुद्गान् अष्टसु हस्तिदन्तस्तूपेषु । तांश्च अष्ट हस्तिदन्तस्तूपान् अष्टसु सरत्नसमुद्नेषु । तांश्च अष्ट सर्वरत्नसमुद्गान् अष्टसु सर्वरत्नस्तूपेषु । तांश्च अष्ट सर्वरत्नस्तूपान् अष्टसु सुवर्णसमुद्नेषु । तांश्च अष्ट सुवर्ण- समुद्गान् अष्टसु सुवर्णस्तूपेषु । तांश्च अट सुवर्णस्तूपान् अष्टसु रजतसमुद्नेषु । तांध अष्ट रजतसमृद्गान् अष्टसु रजतस्तूपेषु । ताश्च अष्ट रजतस्तूपान् अष्टसु मणिसमुद्रेषु । तांश्च अष्ट मणिसमुद्रान् अष्टसु मणिस्तूपेषु । तांश्च अष्ट मणिस्तूपान् अष्टसु पद्मरागमाण- समुद्नेषु । तांश्च अष्ट पद्मरागमणिसमुद्ान् अष्टसु पद्मरागमणिस्तूपेषु । तांश्च अष्ट पद्मरागमणिस्तूपान् अष्टसु मरकतमणिसमुद्नेषु । तांश्च अष्ट मरकतमणिसमुद्ान् अष्टसु . मरकतमणिस्तूपेषु । तांश्च अष्ट मरकतमणिस्तूपान् अष्टमु प्रवालसमुद्नेषु । तांश्च अष्टप्रवालसमुद्गान् अष्टसु प्रवालस्तूपेषु निक्षेपयामास । सर्वस्योपरि लङ्काद्वीप स्तूपारामचैत्यप्रतिम प्रवालमयं स्तूपम- कारयत् । तदुपरि सर्वरत्नमयं गृहश्च । तदुपरि रनतमयं गृहश्च । तदुपरि ताम्रमयं गृहञ्चाकारयत् तसिंस्तु सर्वरत्नमयी सिकता- मवीर्य जलनस्थलनकुसुमानां सहस्राणि चावाकिरत् । पञ्चाशदधि- कानि पञ्च च जातकशतानि अशीतिश्च महाश्रावकाः । राजा च शुद्धोदनः । महामाया च देवी यशोधरा च देवी । छन्नश्चा- मात्यः । कालुदायी चामात्यः । कन्यकश्च तुरङ्गमः । अश्वत्थस्तर- । चत्वारो निधिकुम्माश्चेति इमान् सर्वान् सुवर्णमया- ततश्च पञ्च शतानि सुवर्णरत्नमयानां पूर्णकुम्मानां राजश्व नकारयत् । mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm ·AKADERamours ROCESS २४० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः com सुगन्धाः प्रत्यष्ठापयत् पञ्च च सुवर्णध्वजशतानि उच्छाययामास । पञ्च- शतानि च मुवर्णपदीपानां पञ्च शतानि च रगतप्रीपानां मुगन्धतलेन परिपूर्य प्रत्यष्ठापयत् । तेषु दुक्लवतोश्चाज्यालयत् । अथाऽयु- प्मान् महाकाश्यपो न म्लायन्तु कुसुमानि न शुप्यन्तु च न निर्वान्तु मदीपाश्चति समादक्षत् । सौवर्णऽपि पत्रे अक्षराप्यलेखयत् । यदा अनागतेऽध्वनि अशोको नाम कु माररच्छत्रमुच्ट्राय्याशोको धर्मरानो भविष्यति तदा स राजा धमशिोको भगवतो गौतमस्य एषां धातूनां सर्वत्र विस्तारं करि- प्यतीति । अथ स राजा अजातशत्रुः सर्वैः प्रसाधनेश्व समम्यर्च्य आदित. प्रवृति द्वाराण्यावृण्वन्निरक्रामत् । ताम्रमयगृह- द्वारमावृत्यालम्बरज्यां कुञ्चिकाच ववन्ध । प्रत्यष्ठापयञ्च तत्र महा- मणिस्कन्धम् । तलाक्षराणि चालेखयत् । अनागते दारिद्ररान इमं मणिस्कन्धं गृहीत्वा भगवतो गौतमस्य धातूनां सत्कार करोत्विति । अथ सहस्राक्षो देवरानो विश्वकर्माणं देवपुत्रमामन्त्रयत् । आह च वास! राज्ञा अनातशत्रुणा भगवतो गौतमस्य धातूनां निधानं कृतम् । तत्मिस्तु स्थाने त्वमारक्षामपि कार्वति । ततश्च प्राहिणोत् । स च समागत्य वालसंघर्पणं नाम यन्त्रं प्रयुक्तवान् । तस्मिन् स्तुपगर्भ काष्ठमयी. पुलिकाः प्रवालमयान्कृपाणान् गृहीत्वा वातवंगसदृशेन वेगेन नित्यं परिभ्रमन्तीश्च प्रायुस । तत्र समन्ताद्गिञ्जकास्तरणैरिख शिलाभिः परिक्षिप्य उपरि पाशुप्रक्षेपणाद्भूमि समां चकार । तत उपरि विशालं पाषाणस्तूपं निरमात् । तदा भगवतो गौतमम्य अभिन्नानां धातूनां दक्षिणादंष्टाधातुस्त्रयस्त्रिंशदेवलोके प्रणिधाय पुरुहूतप्रमुखैर्देव. VYYYYYYYYYYYYvwwvvwvw

·นนนนนนนนนน
विंशः
सद्धर्ममकरन्दः ।
२४१
ब्रह्मगणैश्च एको दंष्ट्राधातुर्गान्धारदेशे, एको राज्ञः कालिङ्गस्य नगरे
एको लङ्कायाञ्च समभ्यर्च्यते समभिवन्द्यते च । वामाक्षकधातुर्माने-
रिकनागभवने नागराजैर्मह्यते इदानीं तु राज्ञः कालिङ्गस्य विजयतः
पश्चात् समानीतो वामदंष्ट्राधानुरपि द्वौ ग्रीवाललाटधातू च लङ्काया-
सिभिनिरन्तरं सगौरवं सविनयं च संमान्येते समभिवन्द्यते च ।
इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सिद्धर्भमकरन्दे
सम्वुद्धधातुविभजनपरिदीपनो नाम
विशोऽध्यायः
FEERPRAparnangATERIOTaman
PRIMARITRITERTAITTERTAINMENTATE

·RAILWARDSLRALRASRANAMAA TARNIMMTrasha अथ एकविंशोऽध्यायः॥ अथ समाप्तस+बुद्धकृत्यो भगवान् गौतमः कुशिनारायामुपव- तने मल्लानां शालवने यमकशालयोरन्तरे वैशाखपूर्णमास्यां प्रत्यूपे निरुपधिशेषन्निर्वाणात् परिनिरवात् । तस्य भगवतो लोकनाथस्य परिनिर्वाणे सन्निपतितानां सप्तानां भिक्षुशतसहस्राणां प्रधान आयु- प्मान् महाकाश्यपोऽभूत् । स तु गणज्येष्ठ । सप्ताहतः प्रापरिनि- वृते भगवति गौतमे सुभद्राख्येन वृद्धप्रवजिनेन, अलमायुप्मन्तः ! मा शोचत । मा परिदेवध्वम् । सुमुक्ता वयं तस्मान्महाश्रमणात् । तेन च महाश्रमणेन उपद्रुता वयं भवामः । इदं योऽर्हति । इदं वो नाहतीति । इदानीं वयं यदेपिप्यामस्तत् करिष्यामः । यन्नपिप्या- मस्तन्न करिप्याम इत्युक्तं कर्णोद्वेगकरं वचनमनुस्मरन् पापीयांसो भिक्षवः अतीतशास्तृकं प्रवचनमिति मन्यमानाः पक्षवलं लब्ध्वा अचिरादेव सद्धर्ममिममन्तर्धास्यन्ति । यावद्धर्मविनयस्तिष्ठति तावदनीतशास्तृकं प्रवचनं भवति । तन्नूनमहं धर्मविनयसङ्गीति कारयामि । यथेदं शासनमध्वन्यं स्याचिरात् स्थितश्च । यतोऽहं भगवता गौतमेनाऽपि काश्यप! धास्यसि त्वं शानानि पांशुकूलानि निर्वसनानीत्युक्त्वा असाधारणेन पारभोगेण सगृहीतः । अहं हि भिक्षवः! यावदेवाऽकाझे विविच्यैवाकुशलेम्यो धर्मेभ्य. सवितर्क सविचार विविक्तनं प्रीतिमुखं प्रथमं ध्यानमुपसम्पद्य विहरामि । तथा द्वितीयं ध्यानम् । तृतीयं ध्यानम् । चतुर्थ ध्यानश्च । काश्यपोऽपि मिक्षवः! यावदेवाकाङ्क्षति विविच्यैव कामेभ्यो विविच्यैवाकुशलेम्यो धर्मभ्यः सविर्तकं सविचारं विविक्तनं प्रीतिसुखं प्रथमं ध्यानमुपसम्पय ४:४/wwwwe ·นนนนนนนนนนนนนนนนน एकविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २४३ विहरतीति । तथा द्वितोयं ध्यानम् । तृतीयं ध्यानम् । चतुर्थ ध्यानञ्चति । एवमादिना क्रमेण नवानुपूर्वविहारषडभिज्ञादिभेद उत्तर- मनुष्यधर्म आत्मना समसमस्थापनेन चानुगृहीतः । तस्य मे किमा- मृण्यं भविष्यात । ननु मां भगवान गौतमो रामेव ऐश्वर्याचप्रदानेन सत्कृत्य स्वकुलवंशप्रतिष्ठापकोयं मे भविष्यतीति मत्वा अनेनैवाड- साधारणेनानुग्रहेणान्वग्रहीत् । स तु महाकाश्यपः स्थविर एवं विचिन्त्य धर्मविनयसङ्गीतिकरणार्थ भिषणामुत्साहं जनयामास । ततश्च स महाकाश्यपः स्थविरो भिक्षुम्य एतदब्रवीत् । तस्माद्धि आयुष्मन्तः! वयं धर्मच विनयञ्च सनायामः । पुरा अधम्मों दिदीप । धर्मः प्रतिवाह्यते स्म । अविनयो दिदीपे। विनयः प्रतिवाद्यते स्म । पुरा अधर्मवादिनो बलवन्तो भवन्ति स्म । धर्मवादिनो दुर्बलाश्च । अविनयवादिनो बलवन्तो भवन्ति स्म । विनयवादिनो दुर्वलाश्च । अथ ते भिक्षव आहुः स्म । तस्माद्धि भवानपि भिसूनुचिनोतु इति । तत आयुष्मान महाकाश्यपः सकल- नवाजशास्तुशासनपर्याप्तिधरान श्रोतापन्नसकृदागाम्यनागामिशुष्कविद- कक्षीणायवभिभूननेकशतमनेकसहस्र परिवर्त्य त्रिपिटकपर्याप्तिप्रभेद- धरान् प्रतिसंवित्प्राप्तान् महानुभावान् भूयिष्ठान् भगवता गौतमैनेतदने प्रस्थापितांस्त्रिविद्यादिभेदागतान् क्षीणाश्रवभिप्नेव एकोनपञ्चशतानि पर्यग्रहीत्। कस्मादायुप्मान् महाकाश्यप एकेनोनमकाीत् ? । आयुप्मत आनन्दस्यावकाशकरणार्थम् । तेनाऽयुप्मताऽनन्देन सहापि विनापि धम्मै सनातुं नशनोति । स चाऽयुप्मान् आनन्दः शैक्षः सकरणीयः। तस्माचेन सह न शक्नोति । स चाऽयुप्मान् आनन्दो यत् किञ्चिद्भग- Parampart ·BAAR ANAWARARARA-KARAN २४४ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः . वता गौतमेन देशितं सूत्रगेयादि तत् सर्व भगवतो गौतमस्य सम्मुखे प्रत्यग्रहीत् । तस्माद्विनापि न शक्नोति । यदि स आयु- प्मान् आनन्दः शैक्षः सन्नपि धर्मसङ्गीत्यै बहुपकारित्वादुच्चेतव्यो ननु स्यात् कस्मान्नोचित झते? परापवादविवर्जनार्थम् । आयुष्मान् महा काश्यप आयुप्मत्याऽनन्दे अतीव विश्वसिति स्म । तस्मादायुप्मान् महाकाश्यप आयुप्मन्तमानन्दं शिरसि पलितपा- ण्डरेऽपि कुमारवादेनैवामन्त्रयत् । स चायुप्मान् आनन्दः शाक्यकुल- सम्मवः । भगवतो गौतमस्य भ्राता पितृव्यपुत्रश्च । तत्र हि बहून् । शैक्षान् प्रतिसंवित्प्राप्तान् भिशून् सन्त्यज्य शैक्षं प्रतिसंविदमप्राप्तमानन्द मुदचिनोदिति आयुप्मतो महाकाश्यपस्य च्छन्दागमनमिव केचिन्म- न्यन्ते । तस्मात्तं परापवादमपि परिवर्ण्य भिषणामेवानुमत्या आनन्द ग्रहीप्यामीति तमानन्दं नोदचिनोत् । अथ ते भिक्षवः स्वयमेवायुप्मत आनन्दस्यार्थ महाकाश्यपं ययाचिरे । अथाऽयुष्मान् महाकाश्यप आयुप्मन्तमपि आनन्दमुदचिनोत् । एवं भिषणामेवानुमत्या उचिते. नाऽयुप्मता आनन्देन सार्द्ध पञ्च भिभुशतान्यभवन् । अथ तेषां भिक्षूणा- मेतदभूत् । कुत्र नु वयं धर्मश्च विनयञ्च सहायेम इति । पुनस्तपा भिक्षूणामेतदभूच । कुमुमपुरं हि सभिक्षं बहुशयनासनम् । तन्नूनं वयं तत्र रानगृहनगरे वर्ष वसन्तो धर्मश्च विनयश्च सहायेम । तत्रा- न्यभिक्षुभिर्वप नोपगन्तव्यमिति । अथ भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणात् सप्तमु महोत्सवदिनेषु सप्तम धातुपूनादिनेष्वतिकान्तेषु इदानी ग्रीमतों- र अतिकान्तम् । अन्यदवशिष्टम् । वर्षतुरासन्न इति मत्या आयु- प्मान् महाकाश्यप एवमाह स्म । आयुप्मन्तः ! वय यामुमधुरं गच्छाम शी। स महाकाइया आई मितवं गृहीत्वा न मानणा- Rese REArrar ·นนนนนนนน एकविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २४५ गच्छत् । तथाऽयुप्मान् अनुरुद्धोपि उपार्द्ध भिक्षुसङ्घ समादायाऽप- रेण मार्गेणागच्छन् । आयुष्मान् आनन्दो भगवतो गौतमस्य पात्रची. वराणि गृहीत्या भिक्षुगणैः परिवृतो राजगृहनगरं गन्तुकामः सन् यत्र श्रावस्तिमार्गस्तत्र प्रतिपन्नः । आयुष्मत्यानन्द प्राप्तेऽपि स्थाने महान् परिदेवोऽभवत् । भवन् ! आनन्द! त्वं त्रिभुवननयनमस्माकं शास्तार स्थापयित्वा कुन समागतोऽसि । स त्यानन्दः क्रमेण श्रावस्तिमनुप्राप्तः । तसिन् आयुप्मत्यानन्दे श्रावस्तिमनुप्राप्ते भगवतः परिनिर्वाणदिवस इव महान् परिदेवः प्रव- तते स्म । तत्राऽप्यायुप्मान् आनन्दः अनित्यताप्रतिसंयुक्ताभिर्धर्मकथा- मिर्महाजनान् प्रसान्त्व्य जेतवनं प्रविवेश । सत्यानन्दः प्रविश्य च भगवता गौतमेनोषिताया गन्धकुट्या द्वारं विवढे । स च मञ्चपीठादीनि निहत्य हस्तेन प्रस्पृश्य गन्धकुटीमपि समर्च्य म्लानकुममानि चापहृत्य पुनर्मच- पीगदीनि यथास्थान एव संदधौ । स चानन्दो भगवति गौतमे जीवति कर्तव्यं सर्व समभ्यर्चनमकापीत् । अथायुप्मान् आनन्दो भगवतः शाक्यमुनेः परिनिर्वाणात् प्रभृति स्थाननिषदनबाहुल्यादुत्सन्न श्लेष्माद- दोपं कायं प्रशमायतुं द्वितीयऽहनि क्षीरविरेचनं पीत्वा विहार एव निपसाद । तथा निपणे शुभेन मानवेन प्रहितमेकं मानवं दृष्ट्वा आयु- प्मान् आनन्द एतदद्रवीत् । अकालो मानव ! इदानीम् । मया भैप- ज्यं पीतम् । व आगम्येत । स साध्विति चोक्त्वा गतः । स चायुप्मान् आनन्दः परेयुरायुप्मता चेतकेन साकमुपगम्य शुभेन मानवेन पृष्टः शुभ- सूत्रं कथयामास । ततश्चायुप्मान् आनन्दो जेतवन विहारे भिन्नमाते- संकरणं कारयित्वा अत्यासने वर्षाकाले पुष्पपुर प्रायात् । तथायुप्मान् महाकाश्यप आयुन्मार अनुल्य समलं गिभुमचं गृहीत्या रानगृह- AamrTRImranamarapurANARTHATARTE ·karnikinnrwadihanivaran एकविंशः] सद्धर्ममकरन्दः। २४७ वासभवनमिव, एकनिपाततीर्थमिव देवमनुष्याणाम्, मकरन्दमिव नेत्रमधुकराणाम्, दर्शनीयं सारमण्डपं निरमापयत् । तत्र च विविध- कुमुमदामावलम्बकविनिर्गतचारुवितानं रत्नविचित्रं मणिनिकरप्रभास- मुज्वलविशालतलं नानापुप्पोपहारविचित्रपरिनिष्ठतभूमि । ब्रह्मविमान- सदशमलकारयामास । तस्मिन् महाघे मण्डपे पञ्चानां भिक्षुशतानां महानि श्रमणयोग्यानि पञ्च प्रत्यास्तरणशतानि प्रजातानि । तत्र च मण्डपे दक्षिणस्यां दिशि उत्तरदिशाभिमुखं स्थाविरा- सनम् मण्डपस्य मध्ये प्रामुखं भगवतो गौतमस्यासनहशं धर्मासनश्च प्राज्ञापयत् । तत्र दन्ताङ्कितप्रवराननश्च निधाय मस्कृत्यं निष्ठितमिति भिक्षुसझेभ्यो निवेदयामास । अथ केचिद्भिक्षव आयुष्मते आनन्दाय एवमब्रुवन् । श्व आयुष्मन् ! सन्निपातः । स्वञ्च शैक्षः सकरणीयः । तस्मान्नाहसि सन्निपातं गन्तुम् । अप्रमादो भवति । अथायुप्मान् आनन्दः, श्वः सन्निपातः यद्यहं शैक्षः सकरणीयस्तत्र गच्छेयं । न मे तत् प्रतिरूपमिति निशाया बहुं कालं कायगतया स्मृत्या क्षिप्त्वा प्रत्यूपे चक्रमणादवरुद्ध विहारं प्रविश्य निषत्स्यामिति शरीरमाननाम । द्वौ पादौ च मयां मुक्तौ । शीर्षमुपधाने प्रणिहितम् । तदनन्तर- मनुपादायाश्रवेभ्यश्चित्तं मुमोच । स खलु आयुष्मान् आनन्द उपथविरीहतमात्मनोऽहत्वं विदित्वा भगवता गौतमेनाऽप्युक्तं कृत- पुण्योसि त्वमानन्द इति वचनमनुस्मरंस्तुतोष । परेद्यर्भिक्षच एकोन पञ्चशतानि कृतभोननाः पात्रचीवराणि संशाम्य धर्मसभायां सन्नि- पतिता अभवन् । आयुष्मान् आनन्दः स्वयं प्रतिलब्धमहत्तं दयितुकामस्तैर्भिमिः साकं न गतः । ते मिक्षव आयुनतः AMRAamarpaRRORS ·म्यरत्रsxARAVES २१८ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः आनन्दस्य आसनमवाहित्य यथावृद्धं निपेदुः । तदा केचिदेत- दासनं कम्येति पृच्छन्तिस्म । तेऽपि भिक्षव आनन्दस्यत्यूचु' आनन्दः कहिंचित् गत इति । तत्क्षणे आयु-मान् आनन्द एदमचिन्तयत् । इदानीं मम गमनकाल इति । ततश्चायुप्मान् आनन्दः स्वमनुभावं दर्शयन् पृथिव्यां निमज्य गत्वा स्वकीये चासने निपसाद । एवं निपणे आयुप्मात्यानन्दे आयुष्मान् महाकाश्यपो भिशूना मन्तयत् । आयुप्मन्तः! किं प्रथमं सनायामो धम्मै वा विनयं वेति! अथ भिक्षव आहुः स्म । भवन् ! महाकाश्यप। विनयो नाम बुद्धशासनस्यायुः । विनये स्थिते तु शासनं स्थितं भवति । तस्माद्विनयमेव प्रथमं सनायाम इति । कं प्रधानं कृत्वा विनयं सङ्गायाम इतिआय-मन्तमुपालिमिति । किमाऽनन्दो न प्रभवति । प्रभवत्येव । अपि तु जीवति भगवति शाक्यमुना विनयपर्याप्तावपि आयुष्मन्तमुपालिमतदने प्रास्थापयत् । तस्मादायुप्मन्तमुपालि पृष्ट्वा विनयं सनायामः । तत आयुप्मान् महकाश्यपो विनयस्य प्रश्नार्थ स्वयमेव संमने । एवमायुप्मान् उपालिः स्वयं संमत्य आसनादुत्थाय चीवरमेकांशं कृत्वा स्थविरान् भिभून् समभि- वन्द्य हस्तिदन्ताङ्कितं प्रवीजनमपि गृहीत्वा धर्मासने निपसाद । ततश्चायुप्मान् महाकाश्यपः प्रधानासने निषद्य आयुष्मन्तमुपालि विनय पप्रच्छ । आयुग्मन् ! उपाले ! प्रथमं पारानिकं कुत्र प्रक्षप्त- मिति ! वैशालानामके नगरे । कमारम्येति? मुदिन्नं नाम कलन्दक- पुत्रमारभ्येति । किस्मिन्स्विद्वस्तुनीति: । मैथुनधर्म इति । अथायु- प्मान् महाकाश्यप आयुप्मन्तमुपालि प्रथमस्य पारानिकस्य वस्तु सम- ·एकविंशः सद्धर्ममकरन्दः । २४९ पृच्छत् । तया निदानम् । पुद्गलम् । प्रज्ञप्तिम् । अनुप्रज्ञप्तिम् । आप- त्तिम् । अनापत्तिमप्यपृच्छत् । एवं सर्व विनयपिटकमायुष्मान् महा- काश्यप आयुष्मन्तमुपालिमपृच्छत् । आयुष्मान् उपालिः सर्च विसन- यामास । विसर्जनस्य पर्यवसाने ते पञ्चशतार्हन्तः सगृहीतक्रमे- णैव गणसद्धयानञ्च चक्रुः । अथायुष्मान् उपालिविनयसझानावसाने वीजनं निक्षिप्य धर्मासनादवरुरोह । स चोपालिः स्थविरान् भिषन् समभिवन्द्य स्वकीय आसने निषसाद । अथ धर्म समातुकाम आयु- प्मान् महाकाश्यपो भिषन् अपृच्छत् । आयुष्मन्तः! के प्राधान्ये कृत्वा धर्म सनायामः । अथ ते भिक्षव आयुष्मन्तमानन्दं प्राधान्ये कृत्वेत्यागुः स्म । आयुष्मान् महाकास्यपश्च आयुष्मान् आनन्दश्च प्रश्न- विसर्ननयोः पृथक् पृथक् स्वयमेव संमेने । अयायुप्मान् आनन्द आसनादुत्थाय एकांशं चीवरं कृत्वा स्थवि. रान् भिक्षुन् समाभिवन्ध विचित्रं वीननं गृहीत्वा धर्मासने निषण्णः । आयुष्मान् महाकाश्यप आयुप्मन्तमानन्द धर्म पप्रच्छ आयुष्मान् ! आनन्द! ब्रह्मनालमूत्रं कुत्र भापितम् । इति । कुसुम- पुरस्य च नालन्दस्य च अन्तरा रानागारके आमलष्ठिकायामिति । फमारम्येति । सुप्रियञ्च परित्रानं वामदत्तञ्च पानवमिति । कस्मि- स्विद्वस्तुनौति ? वर्णावर्णकयन इति । अयायुप्मान् महाकाश्यप आयुष्मन्तमानन्दं ब्रह्मनालम्प मूत्रस्य निदानमपि पुद्गलमपि अपृच्छत् एतेनैवोपायेन पञ्चापि निकायांध अपृच्छत् । पञ्च हि निकाया नाम । दीघनिकायः । मध्यमनिकायः । संयुक्तनिकायः अनोत्तरनिकायः । क्षुद्रकनिकायश्चेति । तत्र चतुरो निकायान् विहाय अवशेष बुद्धवचनं शुद्रकनिकायो नाम । तत्र हि विनय आयु.

·RANNARRARRRRRRRRAAANNNARRARA २४८ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः आनन्दस्य आसनमवहित्य यथावृद्धं निपेदुः । तदा केचिदेत- दासनं कम्येति पृच्छन्तिस्म । तेऽपि भिक्षव आनन्दस्येत्यूचुः आनन्दः कर्हिचित् गत इति । तत्क्षणे आयुष्मान् आनन्द एवमचिन्तयत् । इदानीं मम गमनकाल इति । ततश्चायुप्मान् आनन्दः स्वमनुभावं दर्शयन् पृथिव्यां निमग्य गत्वा स्वकीये चासने निपसाद । एवं निषण्णे आयुप्मात्यानन्दे आयुष्मान् महाकाश्यपो भिर्ना मन्तयत् । आयुप्मन्तः! किं प्रथम सनायामो धम्मै वा विनयं वेति! अथ भिक्षव आहुः स्म । भवन् ! महाकाश्यप। विनयो नाम बुद्धशासनस्यायुः । विनये स्थिते तु शासनं स्थित भवति । तस्माद्विनयमेव प्रथम सनायाम इति । क प्रधानं कृत्वा विनय सद्गायाम इति ! आयु मन्तमुपालिमिति । किमाऽनन्दो न प्रभवति । प्रभवत्येव । अपि तु नीवति भगवति शाक्यमुना विनयपर्याप्तावपि आयुप्मन्तमुपालिमेनदेन प्रास्थापयत् । तस्मादायुप्मन्तमुपालि पृष्ट्वा विनयं सद्गायामः तत आयुष्मान् महकाश्यपो विनयस्य प्रश्नार्थ स्वयमेव संमेने । एवमायुप्मान् उपालिः स्वयं संमत्य आसनादुत्थाय चीवरमेकांशं कृत्वा स्थविरान् भिशून् समभि- वन्द्य हस्तिदन्ताङ्कितं प्रवरवीननमपि गृहीत्वा धर्मासने निषसाद । ततश्चायुप्मान् महाकाश्यपः प्रधानासने निपद्य आयुष्मन्तमुपालि विनयं पप्रच्छ । आयुप्मन् ! उमाले ! प्रथमं पारानिकं कुत्र प्राप्त- मिति : वैशालानामके नगरे । कमारभ्येति! मुदिन्नं नाम कलन्दक- पुत्रमारभ्येति । किस्मिन्स्विद्वस्तुनीति: । मैथुनधर्म इति । अथायु- प्मान् महाकाश्यप आयुष्मन्तमुपालि प्रथमस्य पारानिकस्य वस्तु सम- । recor ·एकविंशः २४९ सद्धर्ममकरन्दः। पृच्छत् । तथा निदानम् । पुद्गलम् । प्रज्ञप्तिम् । अनुप्रज्ञप्तिम् । आप- त्तिम् । अनापत्तिमप्यपृच्छत् । एवं सर्व विनयपिटकमायुप्मान् महा- काश्यप आयुष्मन्तमुपालिमपृच्छत् । आयुष्मान् उपालिः सर्च विसन- यामास । विसर्ननस्य पर्यवसाने ते पञ्चशताहन्तः सगृहीतक्रम- व गणसद्धयानञ्च चक्रुः । अथायुष्मान् उपालिविनयसङ्गानावसाने वीजनं निक्षिप्य धर्मासनादवरुरोह । स चोपालिः स्थविरान् भिक्षुन् समभिवन्ध स्वकीय आसने निषसाद । अथ धर्म सङ्गातुकाम आयु- प्मान् महाकाश्यपो भिस्न् अपृच्छत् । आयुप्मन्तः! कं प्राधान्ये कृत्वा धर्म सझायामः । अथ ते भिक्षव आयुप्मन्तमानन्दं प्राधान्ये कृत्वेत्याहुः स्म । आयुष्मान् महाकाश्यपश्च आयुष्मान् आनन्दश्च प्रश्न- विसननयोः पृथक् पृथक् स्वयमेव संमेने । अयायुप्मान् आनन्द आसनादुत्थाय एकांशं चीवरं कृत्वा स्थवि- रान् भिस्न् समभिवन्ध विचित्रं वीननं गृहीत्वा धर्मासने निषण्णः । आयुष्मान् महाकाश्यप आयुष्मन्तमानन्दं धर्म पप्रच्छ आयुष्मान् ! आनन्द! ब्रह्मनालसूत्रं कुत्र भापितम् ? इति । कुसुम- पुरस्य च नालन्दस्य च अन्तरा रानागारके आम्लष्ठिकायामिति । फमारम्येति । मुप्रियञ्च परिवानं ब्रह्मदत्तञ्च मानवमिति । कस्मि- स्विद्वस्तुनाति ! वर्णावर्णकथन इति । अथायुप्मान् महाकाश्यप आयुष्मन्तमानन्दं ब्रह्मनालम्य सूत्रस्य निदानमपि पुद्गलमपि अपृच्छत् एतेनैवोपरायेन पञ्चापि निकायांश्च अपृच्छत् । पञ्च हि निकाया नाम । दीर्घनिकायः । मध्यमनिकायः । संयुक्तनिकाय: अनोत्तरनिकायः । क्षुद्रकनिकायश्चेति । तत्र चतुरो निकायान् विहाय अवशेष बुद्धवचनं क्षुद्रकनिकायो नाम । तत्र हि विनय आयु- HTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTARA ·RAND २५० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः मतोपालिना विसर्जितः । शेषः क्षुद्रकनिकायश्चत्वारो नि- कायाश्च आयुष्मतानन्देन विसर्जिताः । तदेतत् सर्व बुद्धवचनं रसवशादेकविधम् । धर्मविनयवशाविविधश्च भवति । प्रथममध्यमपश्चिम- वशात् पिटकवशाच त्रिविधम् । निकायवशात् पञ्चविधम् । अङ्गवशान्न.. वविधम् । धर्मस्कन्धवशाच्चतुरशीतिसहस्रविमिति ज्ञातव्यम् । कर्य रसवशादेकविधं भवति ! भगवान् गौतमोऽनुत्तरं सर्व- ज्ञताज्ञाने समाधिगम्य यावनिरुपाधिशपानिर्वाणात् परिनिर्वृतः । एतदन्तरं पञ्चचत्वारिंशद्वर्षाणि देवमनुप्यनागयज्ञादीननुशासता प्रत्यवेक्ष- माणेन यच्चोक्तं तत्सर्वमेकमेव विमुक्तिरसं भवति । एवं रसब- शादेकविधम् । कथं धर्मविनयशाद्विविधं? सर्वमेतद्धर्मश्च विनयश्चेति सङ्गयां गच्छति । तत्रापि विनयपिटकं विनयः । अवशेष बुद्धवचनं धम्मों नाम एवं धर्मविनयवशाद्विविधम् । कथं प्रथममध्यमपश्चि. मवशात्रिविधम् । सर्वमेव हि प्रथमं बुद्धवचनम् । द्वितीयं युद्धवचनम् । तृतीयं बुद्धवचनामिति त्रिधा भिन्नम् । " अनेकनात्यां संसारे सन्धावेयमनिर्विशम् । गृहकारकं गवेषंश्च दुःखा जातिः पुनः पुनः ।। गृहकारको दृष्टोऽभूत्पुनगेंहं न करिप्यासि ॥" इदं प्रथमं बुद्धवचनम् । परिनिर्वाणकाले " हन्तेदानी भिक्षव आमन्वये वो धर्मान् संस्कारानममादेन सम्मादयतेति" यदुक्तम् । इदं पश्चिमबुद्धवचनम् । एतयोरुभयोरन्तरा यदुक्तं एतन्मध्यमबुद्धवचनम् एवंप्रथममध्यमपश्चिमवशात्रिविधं भवति । कथं पिटकवशात्रिविध ।। एतत्सर्वं विनयपिटकं मूत्रपिटकम् अभिधर्मपिटकमिति विघा भिन्नम् । तत्र अपमायां सङ्गीत्यां सङ्गीतमसमीतच सर्वमेकांकृत्य उभौ प्रतिमोक्षी Ccccentre ·ระบบน้นนนนนนนนน एकविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २५१ द्वौ विभौ द्वाविंशतिः स्कन्धाः पोडश परिवारा इति इदं विनयपिटकं नाम । ब्रह्मनालादि चतुर्विंशत्सूत्रसझहो दीर्घनिकायो मूलपर्यायसूत्रा- दिसा द्विशतसूलसड्महो मध्यमनिकायः । ओघतरणमूत्रादिपष्टपधिक- सप्तशतोत्तरसप्तसहस्रसूत्रसग्रहः संयुक्तनिकायः । चित्तप-दानसूत्रा- दिपञ्चाशदधिकपञ्चशतोत्तरनवसहस्रसूत्रसङ्ग्रहः अशोतरनिकायः क्षुद्र- कपाटः धर्मपदः उदानम् इत्युक्तकम् । सूत्रनिपातः । विमानवस्तु । प्रेतवस्तु । स्थविरगाथाः । स्थविरीगाथाः । जातकम् । निर्देशः । प्रतिसंविदा । अपदानम् । बुद्धवंशः । चर्यापिटकमित्यादिपञ्चदशधा भिन्नः क्षुद्रनिकायः । इदं सूत्रपिटकं नाम । धर्मसङ्गविमङ्गः । धातुकथा । पुद्गलपज्ञप्तिः । कथावस्तु । यमकम् प्रस्थानमिति । इदममिधर्म- पिटकं नाम । एतानि हि त्रीणि पिटकानि यथाक्रमं आज्ञा. व्यवहारपरमार्थदेशना यथापराधमनुलोमयथाधर्मशासनानि च भवन्ति । संवरासवरटिविनिर्वेष्टननामरूपपरिच्छेदकथाश्चेति । अस्मिस्तु विनयपिटकमाज्ञाकौशलेन भगवता गौतमेन प्रायश आज्ञाया देशितत्वादाज्ञादेशना । तथा सूत्रपिटकं हि व्यवहारकोश- लेन भगवता गौतमेन व्यवहारबाहुल्याद्देशितत्वाव्यवहारदेशना । अभिधर्मपिटकं परमार्थनैपुण्येन भगवता गौतमेन परमार्थप्राचुर्या- देशितत्वात्परमार्थदेशना नामेति वदन्ति । तया ये ते प्रचुरापराधाः सत्वास्ते यथापराधमत्र शासिता इति यथापराधशासनम् । अने- काध्याशयानुशयचर्याधिमुक्तिकाः सत्त्वा यथानुलोमात्र शासिता इति यथानुलोमशाप्सनम् । धर्मनामात्रेप्यहं ममेति संझिनः सत्त्वा यथाधर्मशासनमिति वदन्ति । तया प्रथममध्याचारप्रतिपक्षभूतः संवरासंवरोऽप्यन कथित इति संवरासंवरकथा । द्वितीया, द्वापीट- Armernamameramananamarapannamratane ·a2SIRastseevanvar २५२ सद्धर्ममकरन्दः। [अध्यायः दृष्टिप्रतिपक्षभूता दृष्टिविनिवेष्टनाऽप्यत्र कथितेति दृष्टिविनिवेष्टनकथा तृतीया, रागादिप्रतिपक्षभूतो नामरूपपरिच्छेदाऽप्यत्र कपित इति नाम- रूपपरिच्छेदकयेति वदन्ति । एतेषु विप्वपि तिस्रः शिक्षाः । श्रोणि प्रहाणानि । चतुर्विधो गम्भीरभावश्च वेदितव्यः। तथा हि विनयपिटके विशेषादधिशीलशिक्षा सूत्रपिटके अधिचित्तशिक्षा च अभिधर्मपिटके अधिप्रज्ञाशिक्षा चोक्ता। शीलस्य व्यतिक्रमप्रतिपक्षत्वाद्विनयपिटके व्यतिक्रमप्रहाणञ्च । समाधे. पर्युत्थानप्रतिपक्षत्त्वात् मूत्रपिटके पर्युत्थानप्रहाणश्च । प्रज्ञाया अनुश्रयप्रतिरक्षत्वात् अभिधर्मपिटके अनुश्रयपहाणश्च दृश्यते । तथा विनयपिटके क्लेशानां तदङ्गप्रहाणम् । मूत्रापिटके क्लेशान विष्कम्भनप्रहाणम् । अभिधर्मपिटके क्लेशानां समुच्छेदप्रहाणश्च । तथा विनयपिटके दुश्चरितसंक्लेशस्य प्रहाणम् । सूत्रपिटके तृष्णासंक्लेशस्य प्रहाणम् । अभिधर्मपिटके दृष्टिसंक्लेशस्य प्रहाणञ्च दृश्यते । अस्मिंस्तु एकैकस्मिन् पिटके धर्मगम्भीरभावः । अर्थगम्भीरभावः । देशनागम्भी- रभावः । प्रतिवेधगम्भीरभाव इति चतुर्विधो गम्भीरभावः । अस्मिन् धम्मो नाम भगवतो गौतमस्य मुखपद्माद्विनिर्गता बापासः । अर्थो नाम तस्यैव वचनस्यार्थः । देशना नाम तस्य धर्मस्य मनसा व्यव- स्थापितस्य वाग्भिः कथनम् । प्रतिषेधो नाम वचनार्थस्य याथार्थ- भूतावबोधः । एवं चतुर्विधो गम्भीरभावो वेदितव्यः । कथमङ्गवशान्नव- विधम् ! । सूतम् । गेयम् । वैयाकरणम् । गाथा । उदानम् । इस्यु- क्तकम् । जातकम् । अद्भुतधर्मम् । वैदल्यामति । एवं सर्वेषां धर्माणां नवाङ्गानि वेदितव्यानि । अत्र तु धर्मार्थदेशना प्रतिवेधादिषु बहुधा नयो दृश्यते । तत्त्विह विस्तरक्रिया न दर्शितम् । लखewersgeerore ·“ปมันปนด้านบน २५३ एकविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । कर्य धर्मस्कन्धवशाच्चतुरशीतिसहस्रविधम् । एतेषां सर्वेषां धर्माण भगवता गौतमेन व्यशीतिधर्मस्कन्धसहस्राणि देशितानि । इतरे द्वे धर्मस्कन्धसहस्र श्रावकैश्च । एवं सर्वे धर्माश्चतुरशीतिसहस्रस्कन्धा भवन्ति । तत्राप्येकानुसन्धानं सूत्रमेको धर्मस्कन्धः । अनेकानुसन्धान सूत्रमनेके धर्मस्कन्धाः । अनुसन्धिवशादेव धर्मस्कन्धगणना भवन्ति । गाथाबन्धनेषु प्रश्नपृच्छनमेको धर्मस्कन्धः । विसर्जनमेको धर्मस्कन्धः। अभिधमें त्रिकभाजनमेको धर्मस्कन्धः । द्विकभाननमेकः । चित्तवार- भाजनमेकः । विनये वस्त्वेकः । मातृकैकः । पदमाननीयमेकः । अ- न्तरापत्तिरेकः । अनापत्तिरेकः त्रिकपरिच्छेद एकः । एवमेकैकभाग एकैफधर्मस्कन्ध इति ज्ञातव्यः । एवं धर्मस्कन्धवशाच्चतुरशीतिमहस- विधं भवति । एवं सकलं बुद्धवचनं सकायद्भिरायुप्मर्द्धिमहाकाश्यपप्रमुखैः क्षाणा- श्रवगणैरयं धर्मः, अयं विनयः, इदं प्रथमबुद्धवचनम् , इदं मध्यम- बुद्धवचनम् । इदं पश्चिमं बुद्धवचनम्, इदं विनयपिटकम् , इदं सूत्र- पिटकम् , इदमपि धर्मपिटकम् , अयं दीर्घनिकायः, अयं मध्यमनिकायः, अयं संयुक्तनिकायः, अयमझोत्तरनिकायः, अयं क्षुद्रकनिकायः, इमानि सूत्रादीनि नवाङ्गानि, इमानि चतुरशीतिसहस्रधर्मस्कन्धसहला- णीति इमं प्रभेदं व्यवस्थाप्य च सप्तभिर्मासैः सङ्गीतम् । सङ्गीतिपर्दी- वसान आयुष्मता महाकाश्यपेन भगवतो गौतमस्य शासनं पञ्चवर्षसह- सप्रमाणं कालं प्रवर्तनसमर्थ कृतामिति सातप्रमोदसाधुनादा इवेयं महोली उदकपर्यन्तं कृत्वा प्राकम्पत । अनेकानि चाश्चाद्धतानि प्रादुर्वभूवुः । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे प्रथमसंङ्गीतिपरिदीपनो नाम एकविंशोऽध्यायः।

·SEARSASRANA २५२ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः दृष्टिप्रतिपक्षभूता दृष्टिविनिवेष्टनाऽप्यत्र कथितेति दृष्टिविनिर्वेष्टनकया तृतीया, रागादिप्रतिपक्षभूतो नामरूपपरिच्छेदोऽप्यत्र कपित इति नाम- रूपपरिच्छेदकोति वदन्ति। एतेषु त्रिप्वपि तिमः शिक्षाः । प्रोणि प्रहाणानि । चतुर्विधो गम्भीरभावश्च वेदितव्यः । तथा हि विनयपिटके विशेषादधिशीलशिक्षा सूत्रपिटके अधिचित्तशिक्षा च अभिधर्मपिटके अधिप्रज्ञाशिक्षा चोक्ता। शीलम्य व्यतिक्रमप्रतिपक्षात्वाद्विनयपिटके व्यतिकमप्रहाण । समाधेः पर्युत्थानप्रतिपक्षत्त्वात् मूत्रपिटके पर्युत्थानमहाणय । प्रज्ञाया अनध्यप्रतिरक्षत्वात् अभिधर्मपिटके अनुश्रयप्रहाणच्च दृश्यते । तथा विनयपिटके वेशानां तदङ्गमहाणम् । मूत्रपिटके सेशाना विष्कम्भनप्रहाणम् । अभिधर्मपिटके ईशानां समुच्छेदप्रहाणध । तथा विनयपिटके दुधरितमंहशस्य प्राणम् । म्यपिटके तृष्णासंदेशस्य महाणम् । अभिधम्मपिटके दृष्टिसंहेशस्य प्रहाण दृश्यते । अस्मिंस्तु एकस्मिन् पिटके धर्मगम्भीरभाषः । अर्थगम्भीरमायः । देशनागम्भी- रभावः । प्रतिवेधगम्भारभाव इति धाधो गम्भीरभावः । अस्मिन् धम्मों नाम भगवतो गीतमस्य मुखपमाद्विनिर्गता वाकपाहिः । अर्थो नाम तम्यर बननस्यार्यः । देशना नाम तस्य धर्मस्य मनसा व्यव- स्थापितस्य याग्भिः कपनम् । प्रतिपधो नाम कानार्थस्य यापार्थ- भूतावोधः । एवं पर्विधी गम्भीरभावो येदितव्यः । कपमहापशाग्नव. विधम् ! । मुलम् । गेयम् । चैयाकरणम् । गाथा । उदानम् । इस्यु- काम् । नातकम् । अद्भुतधर्मम् । पैदल्यामति । एवं सव्वेषां धागा नवादानि पेदितव्यानि । अत्र तु धार्पिदेशना प्रतिधादिषु बटुपा नयो दृश्यते । दत्त्विह विस्तर भिया न दर्शितम् ।

·นะปนนนนนน एकविंशः] सद्धर्ममकरन्दः। २५३ . क्यं धर्मस्कन्धवशाच्चतुरशीतिसहस्रविधम् । एतेषां सर्वेषां धर्माणां भगवता गौतमेन यशीतिधर्मस्कन्धसहस्राणि देशितानि । इतरे द्वे धर्मस्कन्धसहस्र श्रावकैश्च । एवं सर्व धर्माश्चतुरशीतिसहस्रस्कन्धा भवन्ति । तत्राप्येकानुसन्धानं सूत्रमेको धर्मस्कन्धः । अनेकानुसन्धान सूत्रमनके धर्मस्कन्धाः । अनुसन्धिवशादेव धर्मस्कन्धगणना भवन्ति । गाथाबन्धनेषु प्रश्नपच्छनमेको धर्मस्कन्धः । विसर्जनमेको धर्मस्कन्धः । अभिधमें त्रिकभाजनमेको धर्मस्कन्धः । द्विकभाजनमेकः । चित्तवार- भाजनमेकः । विनये वस्त्वेकः । मातृकैकः । पदभाननीयमेकः । अ. न्तरापत्तिरेकः । अनापत्तिरेकः त्रिकपरिच्छेद एकः । एवमेकैकभाग एकैकधर्मस्कन्ध इति ज्ञातव्यः । एवं धर्मस्कन्धवशाच्चतुरशीतिसहस्र- विधं भवति । एवं सकलं बुद्धवचनं सहायद्भिरायुष्मxिमहाकाश्यपप्रमुखैः क्षाणा- श्रवगणैरयं धर्मः, अयं विनयः, इदं प्रथमबुद्धवचनम्, इदं मध्यम- बुद्धवचनम् । इदं पश्चिमं बुद्धवचनम्, इदं विनयपिटकम् , इदं सूत्र- पिटकम् , इदमपि धर्मपिटकम् , अयं दीर्घनिकायः, अयं मध्यमानिकायः, अयं संयुक्तनिकायः, अयमझोत्तरनिकायः, अयं क्षुद्रकनिकायः, इमानि सूत्रादीनि नवाझानि, इमानि चतुरशीतिसहस्रधर्मस्कन्धसहस्रा- णीति इमं प्रभेदं व्यवस्थाप्य च सप्तभिर्मासैः सङ्गीतम् । सङ्गीतिपर्य- वसान आयुष्मता महाकाश्यपेन भगवतो गौतमस्य शासनं पञ्चवर्षसह- सप्रमाणं कालं प्रवर्तनसमर्थ कृतमिति सञ्जातप्रमोदसाधुनादा इवेयं महोर्वी उदकपर्यन्तं कृत्वा प्राकम्पत । अनेकानि चाश्चर्याश्रुतानि प्रादुर्बभूवुः । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृती सद्धर्ममकरन्दे प्रथमसंगीतिपरिदीपनो नाम एकविंशोऽध्यायः। " anamaAAAAAAAApapenapraemernamaARITRATE ·ARRWRRRRRRRRRAROARRARARAMDAMARANTUAR अथ द्वाविंशोऽध्यायः। एवं महाकाश्यपादयः पञ्चशतक्षीणाश्रवा भगवतो गौतमस्य धर्मञ्च विनयञ्च सजाय तत्र तत्र च द्योतयित्वा नीवितपर्यवसाने क्षीणनेहाः प्रदीपा इव परिनिर्वृताः । अथ गच्छति काले वर्षशतपििनवृते भगवति गौतमे वैशालीया लिच्छविपुत्रा मिक्षवो वैशाल्यां दशवस्तूनि दीप- यामासुः । तद्यया अर्हति शानियलवणकल्पः । अति व्यङ्गुलकल्पः । अर्हति सामान्तरकल्पः । अर्हत्यावासकल्सः । अर्हत्यनुमतिकल्पः । अर्हत्याचीर्णकल्पः । अर्हत्यमथितकल्पः । अर्हति जलोगं पातुम् । अर्हत्यदीयं निपदनम् । अर्हति सुवर्णरजतमिति । तेषां मिलणां सुसुनागसूनुः कालाशोको नाम राना पक्ष्योऽभूत् । तदा क्षीणाश्रव आयुष्मान् यशो नाम काकण्डपुत्रो वजीराष्ट्रे ग्रामनिगमादिषु विचरन् वैशाश्यां किल बजीपुत्रा भिक्षवो दशवस्तूनि दीपयन्तीति शुश्राव । स च यशः काकण्डपुत्रस्तच्छुत्वा एवं चिन्तयामास । यदहं भगवतो गौतमस्य शासनविपत्तिं श्रुत्वा अल्पोत्साहो भवेयम् । तत्तु न प्रतिरूपम् । तस्मादहमधर्मवादिनो निगृह्य धर्म दीपयामीति विचिन्तयन्नेव यत्र वैशाली तत्रागमत् । आयुष्मान् यशः काकण्ठ- पुत्रस्तस्यां वैशाल्यां महावने कूटागारशालायां व्यहापात् । तसिंस्तु समये वैशालीया वजीपुत्रा भिक्षवस्तदाहन्युपोषिते कंस- पातिमृदकेनार्य मध्ये भिक्षुसद्धानां स्थापयित्वा वैशालीयेम्य उपास- कम्य एवं वदन्ति । उपासकाः! यूयं दत्त सङ्केभ्यः कापणमपि । अर्द्धमपि । पादमपि । मापकमामि । भविष्यति सद्दानां परिष्कारैः कार्यमिति । तच्छासनमलं शोधयितुमायुप्मान् यशः काकण्डपुत्रः ·wini ผuเน้นนนนนนน द्वाविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २५५ द्वादशशतसहस्राणि भिक्षणां संन्यपातयत् । तेषां भिक्षणां मध्ये आयुष्मता रेवतेन पृष्ट आयुष्मान् सर्वकामिर्विनयं विसृज्य तानि दश वस्तूनि सुविनिचिनोत् । तदविकरणमपि व्युपाशमयत् । अथ ते अपि यशप्रमुखा भिक्षवस्त्रिपिटकघरान् प्राप्तप्रतिसंविदः सप्तशतक्षीणा- श्रवान् समुच्चित्य वैशाल्यां वालुकारामे कृते विचित्रधर्ममण्डपे निषेदुः। तेऽपि यशप्रमुखाः क्षीणाश्रवाः पुरा महाकाश्यपप्रमुखैः पञ्चमीणाश्र- वशतैः सङ्गीतक्रमेणैव धर्मश्च विनयञ्च संजगुः । सव्वं शासनमलं परि- शोध्य पुनः पिटकवशेन च निकायवशेन च अमवशेन च धर्मस्कन्ध- वशेन च सर्व धर्मश्च विनयञ्च सङ्गाय अष्टभिर्मासरिमां सहति निष्ठापयामासुः । तेऽपि क्षीणाश्रवा एवं सङ्गीति परिसमाप्य अनागतेऽध्वनि शासनस्य एवं रूपमर्बुदमुत्पत्स्यत इति व्यलोकयन् । ददृशुश्च ते शासनाबूंदोत्पादम् । अस्माद्वर्पशतादुपरि अष्टादशे वर्षे पाटलिपुत्रना- मके नगरे धमाशोको नाम नृपः समुत्पद्य सकलेऽस्मिन् जम्बुद्वीपे आज्ञाचक्रं प्रचारयिप्यति । स च राना सम्बुद्धशासने प्रसन्नः बहून लाभसरकारांश्च प्रवर्तयिष्यते । ततश्च तीर्थका लाभसत्कारान् प्रार्थय- मानाः शासने प्रवज्य स्वां स्वा दृष्टिं परिदीपयिप्यन्ताति । अप तेषां मिझूणामेतदभूत् । किन्तु वयमेतस्मिन्नुत्पन्ने सम्मुखा भविष्यामो न वाभावप्याम इति । अथ ते तेषामेव सर्वेपामसम्मुखत्वा- भावं ज्ञात्वा को न्वेतत् न्युपशमयितुमहों भाविष्यतीति मनुष्यदेवलो. को समग्रौ विलोकयामामुः। तत्र किश्चिन्न दृष्ट्वा ब्रह्मलोके अल्पायुप्कमु- परि ब्रह्मविमान उत्पत्यै भावितवमानं तिप्यं नाम ब्रह्माणं ददृशुः। तम- वलोक्य तेषां भिक्षूणामेतदमूत् । यदि वयमेतस्य ब्रह्मणो मनुष्यलोक TRITTE ·२५६ सद्धर्ममकरन्द । [अध्यायः उत्पादच्छयो यत्नं कुर्मः । अद्वैप मौद्गले म ब्राह्मणस्य गृहे प्रतिसन्धि ग्रहीप्यतीति । ततश्च स मन्त्रः प्रलोभितो गृहानिकम्य प्रवामिप्याते। स तु प्राज्य सकलं युद्धवननमुद्गृह्य समधिगतप्रतिसवित्तीमईन करिष्यति । तदधिकरणमपि मुविनिश्चित्य शासनमयोतयिष्यतीति । अप तेऽपि भिक्षमो ग्रह्मलोकं गत्वा तिप्याय ब्रह्मणे एतचः । हे ! ब्रमन् ! अतो वर्षशतस्योपरि अष्टादशे वर्षे बुद्धशासने मदद दं मनिप्यते । पयं सर्व देवमनुप्यालेक्योर्विलोकमाना पुदशासनस्य महं का समर्म किशित दृष्ट्वा ब्रह्मलोकं विलोक्य भवन्तमवापश्याम । भद्र! स्पं मनुष्यलोके समुस्पय शास्तुशासनं समयोतयितुमस्मभ्यं प्रतिक्षा देहीति । एवमुके तु स प्रला अहं हि भगवतो गौतमस्य शासने उत्पसं मलं शोधयितुं समर्पो भविष्यामीति प्रष्टः प्रमुदितः सन् साधु साध्विति प्रतिज्ञा प्रददौ । ते क्षीणायया भिक्षयो अपन्दोके नत् कार्य समाप्य प्रत्यानग्मुः । तदा आगुमान् सिध आयुष्मांबण्डी च द्वी नवी सिपिटावरी मारप्रतिसंविदो क्षीणा- प्रवा मभूवतुः । तो द्वौ तम्मिन् कान सम्मापतुः । अथ ते महास्थ- विरा आयुमन्नी! युवामामाकमस्मिन् अधिकरणे न सहायो नाती । तम्माद्वामिदं दण्डकार्म भात इति । किं नाम दण्डकर्म ! तिप्यो नाम घमा मोगलेवाष्प्रणम्य गृह प्रतिमन्धि प्रहायति । तथापि शिशुं पुष. योगेको निर्दन्य प्रमानयतु । अपरः सवं बुद्धवानमुद्धाहपवित्युवरवा तेऽपि सर्ने मनशाणामाः परिनिताः । निशीलम्काघरपपिरस्पती पदर्भमकारने दिवीयमहीतिपरिदीपनो नाम छापितोऽन्यायः।

·isit ปรงบปปปปปปปปปะเขมนิยมพร" अथ त्रयोविंशोऽध्यायः अथ स तिप्यो नाम ब्रह्मा ब्रह्मलोकाच्चयोतित्वा मौद्गले. ब्राह्मणस्य भार्यायाः कुक्षौ प्रतिसन्धि जग्राह । आयुष्मान् सिग्रवोपि तस्य प्रतिसन्धिग्रहणात् प्रभृति सप्त संवत्सराणि मौद्गाह्मणस्य गृहं भिक्षार्य प्रविवेश । एकमपि दिवसमुल्कमात्रां यवाणू वा दर्वीमानं भक्तं वा न लेभे । सप्तानां वर्पाणा- मतिकमे नास्ति भवन् ! सम्पादितमिति वाङ्मात्रमेव लेभे । तस्मिन्नेव दिवसे मौद्गालिबाह्मणो बहिः किञ्चित् कार्य कृत्वा आगच्छन् वमनि तं क्षीणाश्रव समवलोक्य भोः! प्रवानित! त्वमसाकं गृहमागच्छ । अमिति जगाम । किश्चित्तं अलभथाः ? आम् . अलभे इति । स तु विप्रो गृहं गत्वा यूयं तस्ले प्रबनिताय किञ्चिद- यच्छत? इति पप्रच्छ । तेऽपि न वयं अयच्छामेति प्राहुः स्म । परेद्युः स द्विनो गृहद्वायंव निश्च एवं चिन्तयामास । अद्य मानितं मृपावादानिमहिप्यागीति । तस्मिन्नहानि प्रातः स क्षीणा- श्रवस्तस्य ब्राह्मणस्य गृहद्वारं समायातः । तदृष्ट्वा स द्विन एवमाह स्म । भवन् ! त्वमतिक्रान्तेऽपि दिवसे अस्मद्गृहे किञ्चिन्न लब्ध्वैवा- लम इति उक्तवानसि । अर्हति भवादृशां मृपावाद ! इति । अथ स क्षीणाश्रयः अब्रवीत् । ब्राह्मण! अहं सप्त वर्षाणि तब गहे नास्ति सम्पादितमिति वाड्मात्रमप्यलम्या अतिक्रान्ते दिवसे नास्ति सम्पादितमिति वचनमात्रनलभे । तं प्रतिसन्थारमुपादायालभे इत्यवदम् । अथ प्रामणोऽचिन्तयत् । इमे श्रमणाः प्रतिसन्थारमात्रमपि लब्ध्वा. लभामहीति प्रशंसन्ति । किश्चित् सायं या भोज्यं वा लम्बा करमान्न . प्रशंसेयुरिति प्रससाद ।

·wikibhavisaniiiiiiwanity २५९ น่นนนนนนนนนนน सद्धर्ममकरन्दः । अयोविंशः] *- जानति कोन्यो ज्ञास्यतीति । एवञ्चोक्त्वा तं स्थविरमपृच्छत् । भवन् ! त्वं मन्त्रं जानासीति । मानव! मां पृच्छ । पृष्वा च ज्ञातुं शक्नोपि । अथ मानवः सनिकण्टकल्पादिपु साक्षरप्रभेदेषु इतिहासपञ्चमकेषु त्रिपु वेदेषु च यानि यानि गूढानि स्वयं वा आचार्येण वाऽनधीतानि । तानि स्थविरतरमपृच्छन् । सोपि स्थविरः प्रकृत्या त्रिवेदेप्याप पारगः । प्रति- संविदां कोटिप्राप्तः । तस्मानास्ति तस्य तेषां प्रश्नानां विसर्जने दुष्करता। स च सत्वरमेव तान् सर्वान् विसर्जयामास । पुनर्मानवाय एवमाह स्म । हे! मानव! त्वया मां बहवः पृष्टाः । अहमपीदानीं त्वामेकं पृच्छामि । त्वं व्याकरिप्यसि मामिति । आम् । भो! प्रबजित ! मां पृच्छ । अहं व्याकरिप्यामीति । स च स्थविरवरश्चित्तयमके इमं प्रभमपृच्छत् । यस्य हि चित्तमुत्पाद्यते न निरुध्यते । तस्य चितं निरोत्स्यते नोत्पत्स्यते। यस्य चितं निरोत्स्यते नोत्पत्स्यते । तस्य चित्त- मुत्पद्यते न निरुध्यते इति"। स तु मानव ऊद्ध वा अधो वा आह- तुमशक्नुवन् भो ! प्रबनित ! किं नामेदमित्यपृच्छत् । स तु महास्थावर आह स्म । मानव! बुद्धमन्त्रो नामायमिति । भवन् ! मह्यमिदं दातुं शक्यते । मानव ! अस्माभिर्गृहीतां प्रवज्यां गृह्णते दातुं शक्यते । ततश्च मानवो मातापितरात्रुपसङ्क्रम्यानात् । पितरौ ! अयं श्रमणो बुद्धमन्त्रं जानाति । तस्य सकाशे अप्रत्रनिताय न ददाति । अहं तस्य सन्निधौ प्रवज्य मन्त्रमुद्रहीप्यामीते । अथ तौ मातापितरावस्माकं पुत्रः प्राज्यापि मन्त्रानुगृह्णातु । स मन्तानगृह्य पुनरागमिष्यतीति मन्यमानौ गृहाण पुत्र! मन्त्रानिाते समादिदिशतुः स च सिग्रवः स्थविरस्तं मानवं गृहीत्वा प्रश्नानाय तुमारेभे । प्रथम द्वात्रिंशाकारप्रातसंयुक्तकम्मस्थानमादिदेश । स तस्मिन् पारेकम कुच॑न् ArranRapterprmanarterneteen ·ARERAKSHASURVICHERRRRRRRAVANDALA २६० संद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः annumARUR न चिरादेव श्रोतापत्तिाले प्रत्यष्ठायत् । ततश्च सिप्रवः स्थविरो व्यचि- न्तयत् । अयं श्रमणोद्देशः श्रोतापत्तिफले प्रतिष्ठितः । नैवेशनीमेप शासनानिवर्तयितुं शक्यः । यद्यमस्मै कर्मस्थानं वर्द्धयित्वा कथये- यम् । एष अर्हत्वं प्राप्नोति । स चाऽईत्वे प्रप्ते बुद्धवननं समुद्रहीतु. मुद्योगं न करोति । एष काल इममायुप्मतश्चण्डवर्जिनः सकाश प्रेपयितुमिति । अथ स मिप्रास्थविरस्तम्मै एवमाह म्म ! श्रमणोद्देश! लमिहा- गच्छ । व चण्डवर्जिनः स्थविरस्य सकाशं गत्वा बुद्धवचनं समुद्गृहाण । भद्वननेन स्थविरस्य कुशलं च पृच्छ । एवञ्च वद । उपाध्यायो मां भवन् ! तव सकाशं प्राहिणोत् । को नाम तवोराध्याय इति उक्ने । भवन् । सिग्रवो नाम स्थविर इति वद । अहं को नामेत्युक्ते ममोपाध्यायो भवन् ! युप्माक नाम जानातीति । एवञ्चोक्ते तिप्यो नाम श्रमणोद्दशः स्थविरं तं समभिवन्ध प्रदक्षिणीकृत्य अनुक्रमेण चण्डवर्जिनः स्थविरस्य सन्निधिं प्रायात् । गत्वा चाभिवन्द्य एकमन्त तस्थौ । अथायुप्माँ- श्चण्डवीं तं श्रमणोद्देशमपृच्छत् । कुतस्त्वमागतोऽसि । उपाव्यायो मां भवन्! युप्माकं सकाशं प्राहिणोत् । को नाम तोऽपाध्याय इति । सिग्रवो नाम स्थविरो भवन्! । अहं को नामेति । ममोपाध्यायस्तब नाम जानातीत्याह स्म । श्रमणोद्देश! इदानी पात्रचीवरं प्रतिशमयति। साधु भवन् ! इति स श्रमणोद्देशः पात्रचीवरं प्रतिशाम्य परेद्यवि परिवेणं संमृज्योदकदन्तकाष्ठं चोपास्थापयत् । स च चण्डवी स्थविरः सम्मा जित्तस्गानं पुनः सममाजयत् । ते चोदकदन्तपावने त्यक्त्वा अपरे उदकदन्तपावने चाहास्यत् । एवं सप्ताहं कृत्वा सतनेऽहन्यपृच्छत् । स श्रमणोद्देशः पुनरपि पूर्वकथितक्रमेगवामययत् । wwwwwwwYyyyyYwY ·Halnition Likwani त्रयोविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । स चाऽयुप्माँश्चण्डवी एप बतायं ब्रह्मोत ज्ञात्वां कस्मात्त्वमि- हागतोऽसि ? इत्यपृच्छत् । बुद्धवचनसमुद्रहणार्थं भवन् ! इति । उद्गृहाण श्रमणोद्देश ! इत्यवदच्च । स तु द्वितीयदिवसात् प्रवृति बुद्धवचनं समु- द्रहीतुमारेमे । स च तिप्यः श्रमणोद्देश एव सन् विनयपिटकमवहाय सच बुद्धवचनं समुदग्रहीत् सार्द्धमर्थकथाभिः । उपसम्पन्नकाले अवर्षिक: सन् त्रिपिटकघरोऽभूत् । तस्य द्वावाचाय्योपाध्यायौ आयुप्मति मौद्ग-. लिपुत्रतिष्ये सकलं बुद्धवचनं प्रतिष्ठाप्य आयुःपर्यवसाने परिनिर्ववतुः । स तु मौद्गलिपुत्रतिप्योपि अपरस्मिन् काले कर्मस्थानं वर्द्धीयत्वा सकलकेशान् संहत्याहत्वं सम्प्राप्तवान् । बहूनां भिषणाश्च धर्म- विनयौ अवाचयत् । तदा राज्ञो बिन्दुसारस्य एकशतपत्रा अभवन् । अशोको नाम कुमारः स्वकनीयांसं सहोदरं तिप्यकुमारं महाय शेषांश्च सर्वान् कुमारान् घातयामास । चत्वारि संवत्सराण अनाम- पिक्त एव राज्यमन्वशात् । चतुर्णा वर्षाणामातक्रमेण भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणाहूयोर्पशतयोरुपय॑ष्टादशे वर्षे सकलेऽपि जम्बद्धीपे अनन्तया राना एकराज्याभिषेकं प्राप्तवान् । स च राजा अभिपेकं प्राप्य त्रीण्येव संवत्सराणि बाह्यान् पापण्डानेवपर्यग्रहीत् । चतुर्थे तु संवत्सरे सम्बुद्धशासने प्रससाद । तस्य च राज्ञः पिता बिन्दुसारो नाम राना ब्रह्मभक्तिकोऽभूत् । स हि राना नालणनातीयानां पापण्डानाञ्च पण्डरगपरिबानकानां पटि- सहस्रप्रमाणानां निरन्तरं भोजनं प्रस्थापयामास । राना अशोकः पिया प्रयतितं तद्दानं खेऽन्तःपुरे तथैव प्रावर्त्तयत् । अर्थकदा राना अशोकः. सिंहासनारूढः सन् उपशमपरिहीनेन दुराचारेण भुजनान् अशान्तेन्द्रि- यान् अविनीतापयास्तान् परिवानकार्यान् ददर्श । दृष्ट्वा च एवमाचarrrrrrrrrrrantarNTIPTIPATREAK ·anhindimanawati sabrithikthabidiuotein त्रयोविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । .. स चाऽयुप्माँश्चण्डवी एष बतायं ब्रह्मति ज्ञात्वा कस्मात्त्वाम- हागतोऽसे? इत्यपृच्छत् । बुद्धवचनसमुद्रहणार्थ भवन् ! इति । उद्गृहाण श्रमणोद्देश! इत्यवदच्च । स तु द्वितीयदिवसात् प्रकृति बुद्धवचनं समु- द्रहीतुमारेभे । स च तिष्यः श्रमणोद्देश एव सन् विनयपिटकमवहाय सर्व बुद्धवचनं समुदग्रहीत् सार्द्धमर्थकथाभिः । उपसम्पन्नकाले अवर्षिक: सन् त्रिपिटकघरोऽभूत् । तस्य द्वावाचार्योपाध्यायौ आयुष्मति मौद्ग- लिपुत्रतिप्ये सकलं बुद्धवचनं प्रतिष्ठाप्य आयुःपर्यवसाने परिनिर्ववतुः । स तु मौद्गलिपुत्रतिप्योपि अपरस्मिन् काले कर्मस्थानं वर्द्धयित्वा सकललेशान् संहत्याहत्व सम्प्राप्तवान् । बढ्नां भिषणाश्च धर्म- विनयौ अवाचयत् । तदा राज्ञो बिन्दुसारस्य एकशतपुत्रा अभवन् । अशोको नाम कुमारः स्वकनीयांसं सहोदरं तिप्यकुमारं महाय शेषांश्च सर्लान् कुमारान् घातयामास । चत्वारि संवत्सरााण अनभि. षिक्त एव राज्यमन्वशात् । चतुणी वर्षाणामतिक्रमेण भगवतो गौतमस्य परिनिर्वाणाहूयोर्वर्षशतयोरुपय॑ष्टादशे वर्षे सकलेऽपि जम्बद्धीपे अनन्तया राना एकराज्याभिषेकं प्राप्तवान् । स च राजा अभिषेक प्राप्य त्रीण्येव संवत्सराणि बाह्यान् पापण्डानेवपर्यग्रहीत् । चतुर्थे तु संवत्सरे सम्बुद्धशासने प्रससाद । तस्य च राज्ञः पिता बिन्दुसारो नाम राना ब्रह्मभक्तिकोऽभूत् । स हि राजा ब्राह्मणजातीयानां पापण्डानाश्च पण्डरङ्गपरिनानकादीनां पटि- सहस्रप्रमाणानां निरन्तरं भोजनं प्रस्थापयामास । राजा अशोकः पित्रा प्रवर्तितं तहानं स्वेऽन्तःपुरे तथैव प्रावर्तयत् । अथैकदा राजा अशोकः सिंहासनारूढः सन् उपशमपरिहीनेन दुराचारेण भुञ्जनान् अशान्तेन्द्रि- यान् अविनीते-पथांस्तान् परिवानकादीन् ददर्श । दृष्टा च एवमाच- Man Emmmmmaramanamannamraparimanamaanaanamannment ·ANSHAKok २६४ अध्यायः सद्धर्ममकरन्दः । अथ राजा अशोकः सनातप्रेमबहुमान एतमायुप्मन्तं न्यग्रोध- मामन्त्रयते त सचिवान् प्रेरयत् । तेऽतीय चिरायन्तीति पुनरपि द्वी त्रीस्त्वरितमागच्छन्त्विति प्रैपयत् । स क्षीणाश्रवो न्यग्रोधः स्वप्रकृत्या गत्या एवागमत् । अथ राना तय प्रतिरूपमासनं ज्ञात्वा निपादेत्याह स्म । स इतश्चेतो विलोक्य नास्तीदानीमत्र अपरो भिरिति मत्वा समुच्छ्रितश्वेतच्छत्रं रानपर्यङ्कमुपसङ्कम्य पात्रग्रहणार्थमाकृतिं राज्ञोऽ- दर्शयत् पर्यङ्कसमीपमुपगच्छन्त तं दृष्ट्वा राजा एवमचिन्तयत् । अद्यै- वेदानीमयं श्रमणोद्देशः अभ्य गृहस्य स्वामी भविष्यतीति ।स च श्रम- णोद्देशो राज्ञो हस्ते पात्रं दत्वा पर्यङ्कमभिरुह्य निषसाद । ततश्च राना अशोकः स्वकृते सम्पादिताः समग्राः खाद्यभोज्यभक्त- विकृतीरुपानमयत्। स तु न्यग्रोधः श्रमणोदेश. स्वयापनमात्रमेव खाद्य भोज्यानि सम्पत्यच्छत् । अथ तस्य भोगनकृत्यपर्यवसाने राजा एवम- पृच्छत् । भवन् ! शास्त्रा युप्माकं दत्तमववाद नानासीति । महानुप! जानाम्येकां देशनामिति । भवन् ! वत्स! मह्यमपि तो कययेति । साधु महारान! कथयामीति । राज्ञः अनुरूपं धर्मपदे अप्रमादवर्गमनुमोदनार्थ कथयामास । अथ राना अशोकम्नु " अप्रमादोऽमृतपदं प्रमादो मृत्योः पदमिति " श्रुत्वव विदित मया वत्स! पर्यवसापयेत्याऽह स्म । अनु मोदनापर्यवसाने स राजा क्स! ते अष्टौ धुर्य्यभक्तानि ददामीत्यऽववीत् ततः स न्यग्रोधः श्रमणोद्देश आह स्म । नृपवर! अहमेतान्युपाध्यायाय ददामीति । वत्स! कोयमुपाध्यायो नामेति । यो महारान दोपादोषान् दृष्ट्वा चोदयिता सारयिता स उपाध्याय इति । वत्स! अपराण्यप्यष्ट ते दहामीति । महारान! एतान्याचार्याय ददामीति । वत्स! कोऽय- मानाय्यों नामेति । यस्तु महानृपः अस्मिन्सम्बुद्धशासने शिक्षणीयेषु ·costs बयोविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २६५ धर्मेषु प्रतिष्ठापयिता स आचार्य्य इति । साधु वत्स ! अपराण्यपि ते अप ददामीति । महाराज! एतानि मिरुसङ्घम्यो ददामीति । वत्स! कोऽयं भिक्षुसङ्घो नामेति । नृपश्रेष्ठ! यं निश्रित्याऽस्माकमाचार्योपा- ध्यायानाञ्च मम च प्रवज्योपसम्पदे अभवतां स भिक्षुसङ्घ इति । राजा प्रायशः प्रहृष्टचित्त आहस्म । वत्स! अपराण्यापि ते अष्ट ददामीति । स न्यग्रोधः श्रमणोद्देशः साध्विति सम्प्रत्यैच्छत् । अथ परेयुः स न्यग्रोधः श्रमणोद्देशो द्वात्रिंशद्भिशून् गृहीत्या अन्तःपुरं प्रविश्य राजमन्दिरे भोजनकृत्यं चकार । राना अशोकः अपरेऽपि द्वात्रिंशद्भिक्षयो युप्माभिः सह श्वो भिक्षां गृह्णन्तु इति न्यवे. दयत् । एतेनैवोपायेन दिवसे दिवसे वर्द्धयन् राजनिवेशने पष्टिसहस्राणां ब्राह्मणपरिवानकानां भक्तमुपच्छिद्य पष्टिसहस्राणां मिथूणां नित्यभक्तं प्रतिष्ठापयामास । अथ स न्यग्रोधः स्थविरः आत्मनि सञ्जातेनैव प्रसादेन राजानं सपरिच्छदं त्रिषु शरणेषु पञ्चसु. शीलेषु च प्रतिष्ठाप्य भगवतो गौतमस्य शासने पार्यग्जनिकेन प्रसादेन निश्चलप्रसादिनं च कृत्या प्रत्यष्ठापयत् । पुनः स च अशोको धर्मराजः स्वनाम्नैव अशोकारामं नाम महा- विहारं कारयित्वा पष्टिसहस्राणां मिथूणां निरन्तरभक्कं प्रत्यष्ठापयत् । स राजा एकदिवसमशोकाराम महादानं दत्वा पष्टिसहस्राणां भिभूणां मध्ये निपद्य सङ्घ चतुर्भिः प्रत्ययैः प्रचार्य इमं प्रश्नमपृच्छत् । भगवता गौतमेन देशिता था नाम कियन्तो भवन्तति । महाराज! अगरशेन नवाङ्गानि । स्कन्धवशेन चतुरशीतिधर्मस्कन्धसहस्राणीत्याऽहः स । स राजा धम्में प्रसन्न एकैकं धर्मस्कन्धमेकैकेन विहारेण समम्यचयि.

·२६८ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः मह्या यावद्द्ब्रह्मलोकान्महान्तं प्रत्ययराशिं दद्यात् स तु बुद्धशासने दाया- दसयां न गच्छति । भवन् ! कथं बुद्धशामने दायादो भवतीति ।। महारान! यः कश्चिद्धनी वा दारेद्रो वा औरसं पुर्वबुद्धशासने प्रत्रा- जयेत् महारान! अयं दायादः शासनस्यति । एवञ्चोक्ते राना अशोकः एवमचिन्तयत् । अहं हि एवंरूपं परित्यागं कृत्यापि नैव शासनस्य दायादभावं प्रापम् । स तु शासने दायादभावं प्रार्ययन् इतश्वेतश्च विलोकयामास । ददर्श च स राजा अविदूरे स्थितं महेन्द्रं नाम कुमा- रम् । दृष्ट्वा च राज्ञः अशोकस्य एतद्भूत् । किन्वहं तिप्यकुमारस्य प्रवनितकालात् प्रमृति इमं कुमारं यौवराज्ये प्रतिष्ठापयितुकामोऽस्मि । अपि च यौवराज्यादपि प्राज्यैव श्रेयसी। तदनन्तरं राजा अशोको महेन्द्र कुमारमामन्त्र्य एवमाह स्म । वत्स ! एवं प्रनितुं शक्ष्यसीति । महेन्द्रः किल कुमारस्तिप्यकुमारस्य प्रवनितकालयाप्रदाते प्रकृत्या प्रवज्यायामभिरत. राज्ञः अशोकस्य वचनं समाकर्ण्य अतीव प्रमुदि- तोऽब्रवीत् । देव! प्रवनामि । मां प्रवाज्य स्वं बुद्धशासने दायादो भवति । तदा रानदुहिता सद्दमिता नाम कुमापि तत्स्थाने स्थिता । तस्या एव भर्ता अग्निब्रह्मा नाम कुमारो युवराजेन तिप्यकुमारेण सहर प्रनजितः । तामवलोक्य राजा अशोक एवमाह स्म । हे दुहितः । त्वमपि प्रवनितुं शक्ष्यसीति । साधु तात! शक्नोमीति । अथ राना अशोकः पुत्रदृहितोराभिलाएं ज्ञात्वा प्रहृष्टचित्तः भिसद्देभ्य एतदवीत् । भवन्तः ! यूमिमी दारको प्रयाज्य मां बुद्धशासने दायादं कुरुताते । अय भिक्षु. सहो राजस्तद्वचनं सम्प्रतीप्य महेन्द्र कुमार मौद्गलिपुत्रतिप्येण स्थविरे- जोपाध्यायेन महादेवेन स्थविरणाचाव्येण प्रामानयत् । मध्यान्तिकेन ज्यस्यsesxxx ·เปะปะปะปนนนน त्रयोविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २६९ स्थविरेणाचायण उपसमपादयच्च । तदा महेन्द्रः कमारः परिपूर्णविंशवर्ष एवाऽभूत् । स च तस्मिन् उपसम्पदा सीमामण्डल एव सा प्रतिस- विभिरहत्त्वञ्च प्रापत् । राजदुहितुः सद्यमित्राया आचार्या आयुपाली नाम स्थविरा । उपाध्याया धर्माली नाम स्थविरा चाऽभूत् । तस्मिन् काले सङ्घमित्रा अष्टादशवर्मा आसीत् । सा च प्रव्रज्यायाः कर्तव्यं तस्मिन् सीमामण्डल एव मस्तकं प्रापयत् । तयोर्महेन्द्रसद्यमित्रयोः प्रवजितकाले राजा अभिपेकात् पड्पोऽभूत् । अथ महेन्द्रः स्थविर उपसम्पन्नकालात् प्रभृति स्वोपाध्यायस्य सकाशे धर्मविनयश्च पर्यापयन् द्वे सङ्गीती समारूढं सार्थकयं सकलं त्रिपिटकं स्थविरवादञ्च त्रयाणां संवत्सराणामन्तरे उदग्रहीत् । स्वोपा- ध्यायस्यान्तेवासिनां सहस्रमात्रभिशूणां प्रधानचाभूत् आसीञ्च तदा राजा धर्माशोकोऽभिषेकान्नववर्षः । राज्ञो धर्माशोकस्य आभि- पेकादष्टमे वर्ष एव कौन्तपुत्रतिष्यः स्थविरो व्याध्युपशमनार्थ भिक्षा- टनेन व्रतेन पर्यटन् घृतप्रस्थमलब्ध्वा व्याधिरलेन परिक्षीणायु:- संस्कारः अप्रमादेनावदत् । अन्तरीक्षे , पर्यङ्केण निपद्य तेजःकापिणं समुत्पाद्य परिनिरवात् । राजा धर्माशोकस्तां प्रवृत्तिं श्रुत्वा तस्मिन् कलेवरे साधु च सत्कारसम्मानादिभिः आदाहनं कारयामास । अथ स राजा मयि राज्यं कारयति एवं भिक्षूणां प्रत्ययैर्दुर्लभो मा भवतादिति नगरे चतुर्प द्वारेषु पुष्करिणोः कारयित्वा विविधैषज्यैश्च प्रापूरयत् । तदा किलपाटलिपुत्रनामधेये नगरे चतुर्यु द्वारेषु चत्वारि शत- सहस्राणि सभायां शतसहस्रमिति दिवसे दिवसे पश्चशतसहस्राणि कार्षापणानि राज्ञो धमाशोकस्य समुत्पद्यन्ते । ततश्च राना न्यग्रो- * वर्तमाननाम पाटना। PrammarAmAAAAAmarimmerAmATAmri ·ASASARAN २७० सद्धर्ममकरन्दः। [ अध्यायः NARARA धस्य स्थविरस्य दिवसे दिवसे शतसहस्र व्यमृनत् । भगक्तो गौतमम्य चैत्यसमर्थनार्थ शतसहस्रम् , धर्मस्य शतसहस्रम् , तत्तु शतसहस्रं धर्म- धराणां बहुश्रुतानां चतुःप्रत्ययार्थ सम्प्रादात् । सहेभ्यः शतसहस्रम् , चतुर्पु नगरद्वारेषु भैपज्याथै शतसहसमिति । एवं बुद्धशासने महाँल्लाम. सत्कारः प्रवर्त्यतेस्म । तीर्थकाः परिहीनलाभसत्कारा घासाच्छादनमा- त्रमप्यलब्बा लाभसत्कारान् प्रार्थयन्तो बुद्धशासने प्रवत्रजुः । ते स्वानि स्वानि दृष्टिगतान व्यानहरुः । अयं धर्मः अयं विनय इति दीप. यामासुः । तेपे तीर्यका आचार्योपाध्याययोः सकाशे प्रत्रज्या- मलध्या स्वयमेव केशान् मुण्डयित्वा कापायाणि निवस्य विहारेषु विचरन्त ओपितमपि प्रवारणमपि सङ्घकापि प्रविविशुः । भिक्ष- वस्तैः सार्द्धमुपोषितं न चक्रुः । तदा मौद्गलिपुत्रतिप्यः स्थविर उत्पन्नमिदानीमधिकरणम् , तत्त्वचिरमेव क्रूरतरं भविष्यति । एतद्यधि- करणमेषां मध्ये वसता व्युपशमयितुमशक्यमिति विचिन्त्य महेन्द्रस्य गणानिर्याय यथासुखं विहर्तुमहोगङ्गपर्वतमगमत् । तेऽपि तीर्थका भिक्षुसईर्वमें विनयेन शास्तृशासनेन निगृह्यमाणा अपि धर्मविनयानुकूलायां प्रतिपत्त्यामसन्दधतो बुद्धशासने नैकविधम• बुंदं मलं कण्टकच समुत्पादयामासुः । केचिदग्निं जुहवाश्चक्रः । केचित् पञ्चतापास्तेपुः। केचित् सवितरमनुपर्यावर्त्तयन् । केचिद्धम्म विनयञ्च भेत्तुमुद्योगं चक्रुः । तदा भिक्षुसवास्तैः सार्द्धमुपोषितं वा प्रवारणं या न चक्रुश्च । अशोकारामेऽपि सप्तसंवत्सराण्युपापितकर्म प्रोच्चिच्छेद । राज्ञे धर्माशोकाय तदर्थमारोचयामासुः । अथ राजा धर्माशोक एक सत्रि. वमामन्य एवमाज्ञापयत् । भवन् ! त्वं विहारं गत्वा अधिकरणमुपशम्य उपोपितं कारय । स तु मचियो रानानं प्रतिप्रष्टुमशन्कुवन अपरानमexc ४AVINAY ·ฝนปนเป็นเนเป็นปายนนนนนนนนนนนนนนนนน २७१ त्रयोविंशः] . सद्धर्ममकरन्दः । त्यानुपगम्य एवमाह म । भवन्तः! राजा विहारं गत्त्या आधिकरणमुप- शम्य उपोपितं कारयितुं मां प्राहिणोत् । कथमविकरणमुपशम्यत इत्यपृच्छत् । तेऽत्रुवन् । वयमेवं संरक्षयामः । यथा हि प्रत्यन्तमुप- शमयन्तश्चौरान घ्नन्ति । तथैव ये उपोषितं न कुर्वान्त तान् मारयितु- कामो भविष्यति राजेति । अथ सोऽमात्यो विहारं गत्वा भिक्षुसङ्घान् सन्निपात्य एवमब्रवीत् । अहं राज्ञा उपोषितं कारयितुं प्रेषितः । इदानीं भवन्त उपोषितं कुरुतेति । अथ भिक्षवः अब्रुवन् । भवन् ! वयं तीकैः सममुपोषितं न कुर्म इति । अथ सोऽमात्यः प्रधानासनात् प्रभृति भिक्षूणामसिना शीर्षाणि छेत्तुमारेभे । ददर्श च तिप्यो नाम स्थविर एवं विरुद्धाचारं तं सचिवम् । क एप तिप्यः स्थविरः । इति । राज्ञो धाशोकस्य कनीयान् भ्राता तिप्यकुमारो नाम । तं किल राना कृताभिषेकः सन् यौवराज्ये प्रत्य- छापयत् । स युवराजस्तिप्यकुमार एकदा वनभ्रमणार्थ गतः । ददर्श स युवरानो महान्त मृगयूथं विततया क्रीडया क्रीडन्तम् । दृष्ट्वा च तस्यैतदभूत् । इमे तृणभक्षका मृगा एवं क्रीडन्ति । इमेऽपि श्रमणा राजकुलालब्धानि प्रणीतानि भोजनानि मुक्त्वा मृदुकासु शय्यासु शयानाः किं वामनापं क्रीडनं न कीडयिप्यन्तीति । स युवराजस्तदा- गम्य इमं स्वं वितर्क राज्ञे अशोकाय निवेदयामास । अथ राजा धर्माशोक एवमचिन्तयत् । एतेन युवरानेन अस्थाने कुकृत्यमुत्पा- दितम् । तस्माद्धि केनोपायेन तं संज्ञपयिप्यामीति । एकदा स राना केनचित् कारणेन कुपित इव भूत्वा इहागच्छ तिप्य! त्वं सप्तदिवसान् राज्यं सम्प्रतच्छि। सप्ताहातिक्रमे त्वां घातयियामीति मरणमिया संतऱ्या तदर्थ समज्ञापयत् । स खलु युवराजः सप्तमेऽहनि मां मारयिष्यतीति PRARTANTRAORATTIRITTENTERTREPRITERTIALA ·SHINAGAR SARKARINAGAR २७२ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः यथारुत्रि नानासीत् नामुन नास्वामीत् अतिरूक्षशरीरोऽभूच्च । ततश्च स राजा धर्माशोकस्तमपृच्छत् । कस्मात्त्वं तिष्य! एवं रूपो जात? इति । मरणभिया देव!। रे! त्वं नाम परिच्छिन्नमरणं सम्पश्यन् कस्मान क्रीडसि । ममा- भिश्चव आश्वासपाश्वासोपनिबद्धं मरणं प्रेक्षमाणाः कथंक्रीडिप्यन्तीति । ततःप्रवृति युवराजो बुद्धशासने अतीव प्रसन्नः । स च पुनरेकदिवसं मृगयां यात. सन् अटव्यामनुवि. चरन् यवनमहाधर्मरक्षितं नाम स्थविरमन्यतरेण हस्तिना शालशाखया वीज्यमानं निषण्णं ददर्श । समवलोक्य च जातप्रमोदो व्यचिन्तयत् । कदा नु अहमपि अयं महास्थविर इव प्रवजिप्यामि । स्याच मे सोपि दिवस! इति । स तु स्थविरस्तस्याभिप्राय ज्ञात्वा तस्य पश्यत एवाका. शमुत्पत्य गत्वा अशोकारामे पुष्करिण्यामुदकतले स्थित्वा चीवरश्चोत्तरमा- वरणच व्योम्न्यवलम्व्य स्वातुमारेभे । युवराजस्तस्य स्थविरस्यानुभावं दृष्ट्वा पुनरतीव प्रसन्नोऽभूत् । अद्यैव प्रवनिप्यामीति प्रतिनिवृत्त्य राजे धर्माशोकाय तदर्थ समारोचयत् । देव! अहं प्रवनिप्यासति । अथ राना धर्माशोकः अनेकधा याचित्वापि तं निवर्तयितुं न शशाक। पुन. स राजा अशोकाराममार्गमलङ्कारयित्वा युवरानं मगलवेशं ग्राह- यित्वा महता परिकारेण विहारमनैपोत् । युवराजः किल प्रवनिप्यतीति वहवो भिक्षवः पात्रचीवराणि प्रत्यपादयन् । स युवरान. प्रधानगृह गत्वा महाधर्मरक्षितस्य स्थविरस्य सकाशे सार्द्ध पुरुषशतसहस्रण प्रावानीत् । तद्नु प्रत्रनितानां पुरुषाणां गणना नाम नास्ति । युव- रानो राज्ञो धमाशोकस्याभिषेकाचतुर्थे वर्षे प्रवनितः । अथापरो रातो भागनेयः सङ्घमित्रायाः कुमा- भर्ता अग्निब्राह्मणो नामास्ति। तं प्रतीत्य सङ्घमित्रा एकमेव पुत्र प्रस्ता । स चाऽग्निब्राह्मणोपि युवरान: evereserevenue ·प्रवनित इति श्रुत्वा रानानमुपगम्य एवमब्रवीत् । देव! अहमपि प्रत्र- जिप्यामीति । स त्वरज्ञातो राज्ञा तत्र गत्वा तस्मिन्नेव दिवसे प्रावा- जीत् । एवं महद्भिः क्षत्रियपरिच्छदैः सार्द्ध प्रबजितो राज्ञो धर्माशो- कस्य कनीयान् भ्राता तिप्यस्थविरो नाम । स च स्थविरस्तदृष्ट्वा अचिन्तयत्। राजा भिक्षून मारयितुं तं प्राहि- णोत् । अद्धा अस्यैव सचिवस्य दुर्गृहीतमेतद्भविष्यतीति । स तु गत्वा तस्यासन्ने आसने निषण्णः । स च सचिवः स्थविरं संज्ञाय शखं पातयितुमशक्नुवन् गत्वा राज्ञे व्यजिज्ञपत् । देव! अहमुपोपित कर्तुमनिच्छतामतावतां भिक्षणां शीर्षाण्याच्छनदम् । अथाऽर्थ्यस्य तिव्यस्थविरस्य परिपाटी -सम्प्राप्ता । इदानी किन्नु करोमीति ।.राना धमाशोकस्तच्छ्रुत्वा रे! किं त्वं मया भिक्षुन् घातयितुं प्रेपित ! इति जगाद । तदास्य सपदि सकलशरीरे दाहः समुदपद्यत । स च राजा सत्वरमेव विहारं गत्वा समभिवन्ध स्थविरान् : मिशून् -एवमपृच्छत् । भवन्तः ! अयममात्यो मया अननुज्ञात एव.एवमकापीत् । कस्य-न्विदं पापं भविष्यतीति । केचिदाहुः स्म । तव वचननैव कृतत्वात् तवैव पापमिति । केचिदाहुः स्म । 'युवयोरुभयोरेतत् पापमिति । अपरे अब्रुवन् । महाराज! किन्वयं गत्वा भिक्षून् घातयतु इति एवंरूपं चित्तं तवाभूदिति । भवन्तः नाऽभूत् । सामग्रीसङ्घ उपोषितं करोतु इति अहं कुशलाध्याशयेन प्रेषयम् । यदि तव कुशलाध्याशयो भवेत् नास्ति तव पापम् । अमात्यस्यैवैतत् पापमिति । तदा राजा संशयमापन एवमाह स्म । अस्ति नु भवन्तः कश्चि- द्भिक्षुर्ममैतं संशयं छित्वा बुद्धशासनमुद्यातयितुं समर्थ इति । महानृप! मौद्गालपुत्रतिप्यो नामैकः स्थविरोऽस्ति । स इमं संशयं छित्वा बुद्ध- SATTARPRARAMMARRIATRAPATRARATRE ·२७२ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः यथारुचि नानासीत् नामुक्त नावाप्सीत् अतिरूक्षशरीरोऽभूच । ततश्च स राना धर्माशोकस्लमच्छत् । कस्मात्त्वं तिप्य! एवं रूपो जात! इति । भरणभिया देव!। रे! स्वं नाम परिच्छिन्नमरणं सम्पश्यन् कम्मान क्रीडसि । ममा- भिक्षव आधासप्राश्चासोपनिषद्धं मरणं प्रेक्षमाणाः कथं फ्रीडिप्यन्तीति ! ततःप्रवृति युवरामो मुद्धशासने अतीव प्रमनः । स न पुनरेकदिवसं मृगयां यातः सन् अटल्यामनुषि. परन् यवनमहाधर्मरक्षितं नाम स्थविरमन्यतरेण हस्तिना शालशाखया वाग्यमानं निषण्णं ददर्श । समवलोक्य च नातप्रमोदो व्यनिन्तयत् । कदा नु अहमपि अयं महास्थविर इव प्रमनिप्यामि । स्याच में सेप दियम! इति । स तु स्पविरस्तखाभिप्राय ज्ञात्वा तरय पश्यत एवाफा. समुत्पत्य गत्वा अशोकारामे पुष्करिण्यामुदातले स्थित्वा नीवरधोत्तरमा. परणश व्योम्न्यालम्व्य स्नातुमारेभे । युवरानस्तरय स्यविरस्यानुभावं दृष्ट्वा पुनरनीर प्रमन्नोऽभूत् । अर्धा मननियामीति प्रतिनिहत्त्य राजे धमाशोय तदर्थ समारोनयत् । देव! अहं प्रानिन्यामीति । अप राना धम्मांशोक अनेकपा यानिलापितं निवर्तयितुं न शशाक। पुन. स गना अशोमाराममार्गमलद्वारयित्वा गुगरानं मदद मात्- पिचा मला परिवारेण विहारमनपान् । युवरानः किल प्रयनियतीति रहयो भिक्षक. पात्रनावणि प्रत्यगादयन् । स गुररान. प्रधानगृह गा महासम्मरक्षितम्य स्थविरम्य मकाशे माई पुग्यशतपहरण मानानात् । तदनु प्रामिनानां पुरपागां गणना नाम नास्ति । गुर- गो राजो धमारोफम्याभिषकाच वर्षे प्रननितः । अपारो गो मागेनयः ममित्रायाः कुमाया भनी अग्नित्रामगो नामानि । में मनाय मदमित्रा एकमेव पुत्र प्रमना ।ममाऽग्नित्रामगोपि गुगमः ·ปปปปป iupervise त्रयोविंशः] सद्धर्ममकरन्दः। प्रत्रनित इति श्रुत्वा राजानमुपगम्य एवमब्रवीत् । देव! अहमपि प्रत्र- जिष्यामति । स त्वज्ञातो राज्ञा तत्र गत्वा तस्मिन्नेव दिवसे प्रावा- जीत् । एवं महद्भिः क्षत्रियपरिच्छेदैः सार्द्ध प्रमनितो राज्ञो धर्माशो- कस्य कनीयान् भ्राता तिप्यस्थविरो नाम । स च स्थविरस्तदृष्ट्वा अचिन्तयत् । राजा भिक्षून मारयितुं तं माहि- णोत् । अद्धा अस्यैव सचिवस्य दुर्गृहीतमेतद्भविष्यतीति । स तु गत्वा तस्यासन्ने आसने निषण्णः । स च सचिवः स्थविरं संज्ञाय शस्त्रं पातयितुमशक्नुवन् गत्वा राज्ञे व्यजिज्ञपत् । देव! अहमुपोपितं कर्नमनिच्छतामेतावतां भिक्षणां शीर्पाण्यच्छिन्दम् । अथाऽर्य्यस्य तिप्यस्थविरस्य-परिपाटी -सम्प्राप्ता । इदानी किन्नु करोमीति ...राजा धाशोकस्तच्छ्रुत्वा रे! किं त्वं मया भिक्षून् घातयितुं प्रेपित : इति जगाद। तदास्य सपदि सकलशरीरे दाहः समुदपद्यत । स च राना सत्वरमेव विहारं गत्वा समभिवन्ध स्थविरान् : मिशून् -एवमपृच्छत् । भवन्तः । अयममात्यो मया अननुज्ञात एव.एवमकार्षात् । कस्यन्विदं पापं भविष्यतीति । केचिदाहुः स्म । तव वचननैव कृतत्वात्-तवैव पापमिति । केचिदाहुः स । युवयोरुभयोरेतत् पापमिति । अपरे अब्रुवन् । महाराज! किन्वयं गत्वा भिक्षुन् घातयतु इति एवंरूपं चित्तं तवाभादति । भवन्तः नाऽभूत् । सामग्रीसङ्घ उपोषितं करोतु इति अहं कुशलान्याशयेन प्रेषयम् । यदि तव कुशलाध्याशयो. भवेत् नास्ति तव पापम् । अमात्यस्यैवैतत् पापमिति । तदा राजा संशयमापन्न एवमाह स्म । अस्ति नु भवन्तः! कश्चि- दिक्षुर्ममैतं संशयं छित्वा बुद्धशासनमुद्यातयितुं समर्थ इति । महानृप! मौद्गलिपुत्रतिप्यो नामकः स्थविरोऽस्ति । स इमं संशयं छित्वा बुद्ध- . TREAM meTIMATramaTRARRIERE ·CISFURSADE २७४ सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः शासनं शोमयितुं समर्थ झते । तच्छ्रुत्वा राजा धर्माशोकस्तदहनि एकैकपुरुषसहस्रपरिवारांश्चतुरोधर्मकथिकान् स्थविरांश्च एकैकपुरुषसहस्र- परिवाराश्चतुरः सचिवांश्च मौदलिपुत्रतिप्यं नाम स्थविरमानेतुं प्रेरयत् । तेऽपि गत्वा राजा धर्माशोको भवन्तमामन्त्रयीत्याहुः स्म । मौद्गलि- पुत्रतिप्यः स्थविरो नागच्छत् । द्वितीयमपि राजा धर्माशोको मौदलि- पुत्रतिप्यं स्थविरमानेतुं अष्ट धर्मकाधिकान् स्थविरांश्च अष्ट सचि- वांश्च सहस्रसहस्रपरिवारान् प्रैपयत् । तेऽपि गत्वा तथैवारोचयन् । तदापि मौद्गलिपुत्रतिप्यः स्थविरो नागतः । अथ राजा धर्माशोकः स्थविरान् भिक्षून अपृच्छत् । भवन्तः । अहं द्विवारं मोद्गलिपुत्रतिप्यं नाम स्यविरमानेतुं महामात्यैर्भिर्न् प्राहिणवम् । कस्मादिह मौद्गलिपुत्रतिप्यः स्थविरो नागमत् ! महारान! राजा आमन्त्रयतीत्युक्तत्वान्नागतः । महानृपते ! एवञ्चोक्ते सति स्थविर आगमिप्यतीति । भवन् ! इदानी सम्बुद्धशासनमवसीदति । अस्माकं घुद्धशासनसड्महणकृत्याथै सहायो भवितुमागच्छतादिति । अथ राजा धर्माशोकस्तथैवोक्त्वा पोडश धर्मकथिकांश्च पोडश सचिवांश्च सहस्र- सहस्रपरिवारं दत्वा प्रेरयामास । स रामा मिस्नेवञ्चाऽपृच्छत् । भवन्तः ! वृद्धो नु एतर्हि महास्थविर उताहो दहर इति । वृद्धो महाराज! इदानीं महास्थविरः। मवन्तः स च महास्थविरो वाह्य वा शिनिकां या समारोक्ष्यतीति । महानृपते । स तु महास्थविरो वाह्य वा शिलिका वा नाभिरोक्ष्यतीति । भवन्तः! इदानी कहि महास्थविरो वसतीति । तेऽपि भिक्षव इदानी महाराज! स च महास्थविर उपरि गायां वसतीत्याहुः स्म ।

·Arowirrivaniinhindiawwwwvie त्रयोविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २७५ अथ राना धमाशोकः सचिवेभ्योऽवदत् । भद्राः ! यूयं द्वे नौके संघाट्य तत्र महास्थविरं निपाय उभयोस्तीरयोश्चारक्षां संविधाय तं महा- स्थविरमिहानयतीति । अथ ते भिक्षवश्व सचिवाश्च मौद्गलिपुत्रतिप्यस्य स्थविरस्य सकाशं गत्वा राज्ञो धमाशोकस्य सन्देशं समारोचयन् । स च महास्थविरस्तत् समाकर्ण्य एवमचिन्तयत् । यतश्चाऽहं प्रागेव बुद्ध- शासनशोधनार्थ प्रावनम् । अयमिदानी कालः सम्प्राप्त इति चर्म- खण्डं गृहीत्वा उत्तम्यौ । आयुष्मान् मौद्गलिपुत्रतिप्यः स्थविरः श्व एव पाटलिपुत्रमागमिप्यतीति राजा स्वप्ने ददर्श । स स्वप्नः कीदृक् । साङ्गधवलो हस्तिराजः समागत्य राजानं धर्माशोकमाशीर्षात्परामृश्य दक्षिणं हस्तमग्रहीत् । परेबू राना धर्माशोकः स्वप्नाध्यायकान्नीत्या अपृच्छत् । भवन्तः ! मया एवंरूपः स्वप्नो दृष्टः । किं मे भविष्यतीति । ततश्चैकोऽवोचत । श्रमणवारणस्तु तव दक्षिणं कर प्रहीप्यतीति । अथ रामा तावदेव महास्थविर आगत इति श्रुत्वा गङ्गातीरं समभ्यगात् । स च राना नदीमवतीर्य गच्छन् जानुमात्रे उदके स्थविरं समेत्य स्वं दक्षिणं करं नावोऽवतरणार्थ मौद्गलिपुत्रतिप्याय स्थविराय सम्प्रादात् । स तु स्थविरो राज्ञो दक्षिणं करमणहीच । तदृष्ट्वा असिग्राहका राजपुरुषा- स्तस्य स्थविरस्य शीर्ष पातयिष्याम इति कोशादसिमुदतोलयन् । कस्मात् ! एतद्धि राजकुलेषु चारित्रम् । यो हि राज्ञो हस्ते गृह्णाति तस्य शीर्ष- मसिना पातयितव्यमिति । स राना अशोकस्यायामेव दृष्ट्वा अब्रवीत् । अहमपि पुरा भिक्षुषु कृतापराधतया आस्वाद न विन्दामि । मा यूयमस्मिन् स्थविरे अपराधं कुरुतेति । स च स्थविरः कमाद्राज्ञो हस्तमग्रहीदिति ? । यस्मात् स राजा स्वस्य संशयस्य प्रश्नार्थ स्थविर- Man11-1-p-AAAAAAAAMIRamanageRAMANNAR ·AR सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः तेऽपि सर्वे पाष्टसहस्राण्यभवन् । अथ राना धम्माशोकोऽपरान् भिक्षु- नामन्य भवन्तः! किंवादी सम्बुद्ध इत्यपृच्छन् । महाराज! अस्माकं शास्ता सम्बद्धो विभज्यवादीति । एवञ्चोकेऽपि राना धर्माशोको मौद्ग- लिपुत्रतिप्यं स्थविरमपृच्छद्विभज्यवादी भवन् ! सम्बुद्ध, इति । आम् महारान! इति स प्रत्यभाषत । ततश्च राजा धमाशोकः परिशुद्धमि- दानी भवन् ! बुद्धशासनम् । कुर्वन्तु भिक्षव योपितामिति सर्वमार- क्षासंविधानं कृत्वा नगरं प्रविवेश । अथ सामग्रीभूतास्ते भिक्षव उपो- पितञ्चक्रुः । तस्मिंस्तु सन्निपते पटिशतसहस्राणि मिक्षकोऽभवन् । तदा मौद्गलिपुत्रतिप्यो नाम स्थविरः परवादं मईयन् कथावस्तु नाम प्रकरणमादिदेश । ततश्चानन्तरं स चायुप्मान् मौद्गलिपुत्रतिप्यः स्थविरः पष्टिशतसहस्रसङ्ख्यानां भिक्षणां त्रिपिटकपर्याप्तिधरान् प्रभिन्न- प्रतिसंवित्प्राप्तास्त्रिविद्यादिगुणोपेताननेकसहस्रभिक्षून् समुचित्य पुरा यथा आयुप्मान् महाकाश्यपः स्थविरश्च आयुष्मान् काकण्डपुत्रो यश- स्थविरश्च धर्मच विनयञ्च समगायतां तथैव धर्म विनयश्च सङ्गाय सर्व शासनमलं परिशोध्य तृतीयां धर्मसङ्गीतिं नवभिर्मासैश्चकार । धमंसहोत्याः पर्यवसाने, इयं महावी ननाद । इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ समर्ममकरन्दे सृतीयसंङ्गीतिपरिदीपनो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः। esseurs ·Simiccordinhindikir... अथ चतुर्विंशोऽध्यायः। अथाऽयुष्मान् मौद्गलिपुत्रतिप्यः स्थविर इमां तृतीयसङ्गीति परि- समाप्य एवमीचन्तयत् । कस्मिन्नु भविष्यत्काले भगवतो गौतमस्य शासनं सुप्रतिष्ठित भविष्यतीति । एवमुपपरीक्षमाणस्य तस्य एतदभूत् । प्रत्यन्तेषु सुप्रतिष्ठितं भविष्यतीति । स च तज्ज्ञात्वा तेषां तेषां भिक्षूणां भारं कृत्वा तांश्च तांश्च भिडूंस्तत्र तत्र प्राहिणोत् । तद्यथा क्षीणाश्रष- मायुप्मन्तं मध्यन्तिकं नाम स्थविरं काश्मीरगन्धारराष्टयोश्च । क्षीणा- श्रवमायुष्मन्तं महादेवं नाम स्थविरं महिंषधमण्डले च क्षीणाश्रवमा- युग्मन्तं रक्षितं नाम स्थविरं वानवासिराष्ट्रेच । क्षीणाश्रवमायुप्मन्तं यवन- धर्मरक्षितं नाम स्थविरमपरान्तराष्ट्रे च क्षीणाश्रवमायुष्मन्तं महाधर्म- रक्षितं नाम स्थविरं महाराष्ट्रेषु च । क्षीणाश्रवमायुप्मन्तं महारक्षितं नाम स्थविरं यवनराष्ट्रे च । क्षीणाश्रवमायुष्मन्तं मध्यमं नाम स्थविरं हिमालयप्रदेशे च । क्षीणाश्रवावायुप्मन्तौ शोणोत्तरी नाम स्थविरौ सुवर्णभूम्यां च । स्वान्तेवासिनं क्षीणाश्रवमायुप्मन्तं महेन्द्र नाम स्थविरं लङ्काद्वीपे च प्राहिणोत् । अथ ते सर्वेऽपि तत्तद्दिशाभाग गच्छन्तः प्रत्यन्तेषु जनपदेश पञ्च- वर्गीया गणाश्च उपसम्पदादि कर्मस्वलमिति मन्यमानाः स्वं पञ्चममेव * नेपाल । काबुल । कतक ( कटक )स्थान । तिब्वत (टिबेट ) 1 चीन । महोलिया। रपिया । सयिविरिया (युरोपीयान्तर्गत) ल्यापल्याण्डामालिद्वीप। काश्मीर । लिउकेनद्वीप । कोरियाद्वीप । मञ्चूरिआ । सिंहल । ब्रिटिशबा। चमी । श्याम । भासाम। भोटान । सिकिम इति एतेषु एकविंशतिस्थानेषु पुरा भगवतः शाक्यमुनेः शासनं प्रतिष्टापितमिति नेपालादिदेशप्रचारितेषु केषु- चित् पुस्तकेषु दृश्यते । एतद्विचारणीयम् । PrimeTATRAPATRA ·Keen २८० सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः जग्मुः। तस्मिस्तु समये कदमीरगन्धारराष्टयोः सस्यपाक्काले अरवालो नामको नागरानः करकवृष्टिं नाम घनवृष्टिं वर्पित्वा सकलं सम्यं समुद्र प्रापयति । अथाऽयुष्मान् मव्यन्तिको नाम स्थविरः स्वपञ्चमं पाटलि- पुत्रनगराधोममार्गेण गत्वा हिमालये अरवालनामकस्य सरोवरम्योपरि अवततार । स तुं स्थविरः अरवालनामझम्य सरोवरस्य पृष्ठे चङ्गम्यते । तिष्ठति निपद्यते शय्याश करोति । तदा नागपुरुषा दृष्ट्वा अरवालय. नागराजाय दिदिशुः । महाराज! एकदिछन्नभिन्नवस्त्रधारी मुण्डः कपाय- वस्त्रधारी अस्माकमुदकं दूपयतीति । अथ सर्पराजस्तावदेव क्रुद्धः सन् ततो निष्क्रम्य तं स्थविरं समवलोक्याक्षमोऽसहमानोऽन्तरीक्षे अने- कानि भीषणानि निरमापयत् । अप ततस्ततो महावाता बबुः । तख. प्रपेतुः । अद्रिक्टानि प्रपेतुः । मेवा नगर्जुः । विद्युल्लताः प्रत्रमुः । अशन्यः फेलुः । भिन्नादिव गगना दुदकधाराः प्रपेतुः । भीपणरूपा नागकुमाराः सन्निपेतुः । दिशोऽधू. म्रायन्त । प्रनज्वः । प्रहरणवृष्टयश्चाभवन् । कोऽयं मुण्डश्चिछन्नमिन्न- वस्त्रधारीत्यादिभिः परुषवाग्मिः स्यविरमतर्मयन् । स च नागरानो यूयमेत इमं श्रमणं गृहीत.। वन्धीत। मईयत इति नागबलमाज्ञापयच । स च स्थविरः सर्वाणि तानि भीषणानि ऋद्धिबलेन व्यपहत्य नाग- रानमेवमाहस्म । 'सदेवो'यदि लोकोऽयमागत्य त्रासयेच्च माम् । न वै प्रतिबलः स्यान्मे जनायतुं भयभैरवम् ।। यद्यपि त्वं महीं सा सममुद्रां सपताम् । समुत्क्षिप्य महानाग! प्रक्षेप्स्यसि ममोपरि ॥ स्टwwerescerever ·นนนนนนนนนนน चतुर्विंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २८१ नैव मे वं शक्ष्यासि जनयितुं भयभैरवम् । अवश्यमेव ते भूयाद्विघात उरगाधिप! ॥ इति एवञ्चोक्ते नागरानो विहतानुभावो नि फलव्यायामो दुःखी दुर्मना अभूत् । स च स्थविरस्तत्कालानुरूपया धर्मकथया चतुरशीतिसहस्र- नांगैः सार्द्धमरवालं नागरानं त्रिषु शरणेषु पञ्चसु शीलेषु च प्रत्यष्ठापयत्। अपरानपि बहून् हिमालयवासिनो यक्षगन्धवांश्च । पञ्चकोपि यक्षः सार्द्ध भार्यया पञ्चभिः पुत्रशतैः श्रोतापत्तिफले प्रतिष्ठापयामास । अथाऽयुप्मान् मध्यन्तिकः स्थविरः सर्वान् यक्षराक्षसानामन्त्र्य एवमाह स्म। मा क्रोधं जनयतेदानीमत ऊबै यथा पुरा । सस्यघातं न कुरुत सुखकामा हि प्राणिनः । मैत्री कुरुत सत्त्वेषु वसन्तु मनुनाः सुखम् ॥ इति । तेऽपि सव्वें साधु भवन् ! इति तस्य स्थविरस्य वचनं शुश्रुवुः । यथानुशासनञ्च प्रतिपेदिरे । तस्मिन् हि दिवसे अरवालस्य नागरान- स्योत्सवोऽप्यभवत् । तस्मिन्नुत्सवेऽपि नागरानः स्वीयं रत्नमयं पर्य- कमाहृत्य स्थविरस्य प्राज्ञापयत् । स च स्थविरो निषसाद रत्नमये पर्यङ्के । नागरानोऽपि तं स्थविर वीनयमानः सन्निधौ तस्थौ । सपदि काश्मीरगन्धारराष्ट्रवासिनः समागता निषण स्थविरं दृष्ट्वा नागराजादपि स्थविरो महर्द्धिकतर इति मत्वा स्थविरमेव ववन्दिरे । स तु स्थविरस्तेभ्य आशीविषोपमं नाम सूत्र विदेश । देशनायाः पर्यवसाने अशीत्याः प्राणिसहलाणां धर्माभिसमयोऽभूत् । कुलशतसहसेनु मनुष्याः TATEMENTERTAARAATTAamanamaARE ·-50URRE FARSA २८२ सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः प्रवत्रनुश्च । तदा काश्मीरगन्धारराष्ट्रयोर्भगवतो गीतमस्य शासन- मतीय शुशुभे । इति काश्मीरगन्धारदेशयोर्बुद्धशासनप्रतिष्ठापनम् । तथाऽयुप्मान् महादेवो नाम स्थविरः स्वपञ्चमं महिंपकमण्डलं गत्वा देवदूतं नाम सूत्रमदिशत् । देशनायाः पर्यवसाने चत्वारिंशत्सहस्राणि प्राणिनो धर्मावबोधं चक्रुः । चत्वारिंशतसहस्राणि प्राणिनः प्रवत्रजुश्च । ततःप्रभृति सर्वस्मिन् महिंपकमण्डले भगवतो गौतमस्य शासनं विरराज। इति महिपकमण्डले बुद्धशासनप्रतिष्ठापनम् । तथाऽयुप्मान् रक्षितो नाम स्थविरः स्वपञ्चमं वानवासिराष्ट्रं गत्वा अन्तरीक्षे स्थित्या अनमतानपर्यायया कथया वानवासिकान् जनान् प्रासादयत् । तस्याः कथायाः पर्यवसाने पटिसहस्राणां प्राणिनां धाभिसमयोऽभूत् । सप्तत्रिंशत्सहस्रननाः प्रज्यां लेभिरे । तत्र च पञ्च विहारशतानि प्रतिष्ठापयामासुः । ततः पति सर्वत्र वानवासिराष्ट्रे बुद्धशासनं प्रावर्ध । इति वानवासिराष्ट्रे बुद्धशासनमतिष्ठापनम् । तयाऽयुप्मान् यवनधर्मरक्षितो नाम स्थविरः अपरान्तराष्ट्रं गत्वा वहिस्कन्धोपमं नाम सूत्रं दिष्ट्वा अपरान्तवासिनः प्रसाध सप्तत्रिंशत्स- हस्रान्पाणिनो धर्मामृतमपाययत् । अथ राजकुलादेव सार्द्ध पस्त्री- सहस्रैः पुरुषसहस्रञ्च प्रावानीत् । एवं तत्र सर्चत बुद्धशासनं प्रतिष्ठा- पयामास । इत्यपरान्तराष्ट्रे बुद्धशासनप्रतिष्ठापनम् ।

·ปนนนนนนปะปะปะปะปะปนนนนนนนนนน चतुर्विंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २८३ तथाऽयुप्मान् महाधर्मरक्षितो नाम स्थविरो महाराष्ट्रान्गत्वा महा- भारदकाश्यपनामकया जातककथया महाराष्ट्रीयान् जनान् प्रसाद्य चतुरशीतिसहस्राणि प्राणिनां मार्गफलेषु प्रत्यष्ठापयत् । त्रयोदशसह- स्राणि च जनानां पात्रानयत् । एवं सकलेषु महाराष्टेषु बुद्ध- शासनञ्च तताना इति महाराष्ट्रपु बुद्धशासनप्रतिष्ठापनम् । । तथाऽयुष्मान् महारक्षितो नाम स्थविरः स्वपञ्चमं यवनराष्ट्रं गत्वा कालकारामं नाम सूत्रं दिष्ट्वा यावनान् मनुष्यान् प्रसाद्य सप्तत्रिंशत्सह- स्राधिकेभ्यः शतसहस्रप्राणिभ्यो मार्गफलानि सम्पादात् । तस्य महा- रक्षितस्य स्थविरस्य सकाशे दशसहस्राणि च जनानां प्रवत्रजः । एवं यवनराष्ट्र भगवतो गौतमस्य शासन प्रतिष्ठापयामास इति यवनराष्ट्रे युद्धशासनप्रतिष्ठापनम् । तथाऽयुप्मान् मध्यमो नाम स्थविरः सार्द्ध काश्यपगोलेण च स्थविरेण अलकदेवेन च स्थविरंण दुन्दुभीश्वरेण च स्थविरेण सहसदेवेन च स्थविरेण हिमालयपदेशं गत्वा धर्मचक्रप्रवर्तनं नाम सूत्रं दिष्टा हिमालयवासिनो जनान् प्रसाद्य अतिकोटीः प्राणिनां मार्गफलेषु प्रत्यष्ठापयत् । तेऽपि पञ्च स्थविराः प्रत्येकं पञ्च राष्ट्राणि प्रसादयामासुः । एकैकस्य सकाशेऽपि जनाः शतसहस्रशः प्रवबजुश्च । एवं तत्र हिमा. लयप्रदेशे भगवतो गौतमस्य शाप्सनं सुप्रतिष्ठितमभूत् । इति हिमालयप्रदेशे बुद्धशासनप्रतिष्ठापनम् । AurATamanandamentamnaamTOTTARATrns ·ZOKA2335AX सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः - तथाऽयुस्मान् शोणो नाम स्थविरश्च आयुन्माउत्तरो नाम म्पवि. रश्च अपरनिभिः स्थविरः सार्द्ध मुवर्णभूमि जग्मतुः । तदका राक्षसी ममुद्रानिकाम्य तत्र रानफुले मातमजातान् दारकान् खादति स । तस्मिन्त्र दिवसे रानकुले एमी दारको नियुत्तः । तदा मनुप्या एक स्थविरं दृष्ट्वा अयं राक्षसमहाया इति मन्यमाना आयुधहस्ताः स्थविरं हन्तुकामा मच्छन्ति स्म । मन स्थविरस्तान् मत्यांनवमपृच्छत् । भवन्तः। यूयं कस्मादायुधहस्ता आगच्छति । अथ ते पाचुः । अस्माकं रानकुळे जातजातान् दारकान् राक्षसाः खादन्ति स्म । यूयं तेषां सहाया इति । अथ स्थविर आर म्म । न वयं राक्षसमहायाः । वयं श्रमणा नाम । विरता वयं प्राणातिपातात् । विरता अदत्तादानात् ।. विरताः कामेषु मिथ्याचारात्। विरता मृपावादात् । विरता मद्यपानात् । वयमेरुमुक्ताः, शीलवन्तः, कल्याणधर्माण इति । सपोर सा राक्षसी सपरिवारा समुद्रान्निरक्रामत् । अय मनुप्यास्तां राक्षमी समालोक्य भवन् ! अध रामगृहे दारको जानस्तं खादितुमेपा राक्षसी 'आगच्छनीति मिया रुरुवुः । अथ स तु स्थविरो राक्षसेभ्यो द्विगुणानि शरीराणि निर्माय सपरिवारां तां राक्षप्ती तपां शरीराणां मध्ये कृत्वा उभयेषु पाश्चा पर्यक्षिपत् । तस्याः सपरिवाराया मनस्यतदमून् । अवश्यमिदं स्थानमभिलव्धं भविष्यति । इदानी वयं सव्वे एपां भक्ष्या भविष्याम इति मत्त्वा सव्यं राक्षसा भिया वगेन पायामानुः । सच स्थविरस्ते यावदर्शनं गच्छन्ति · तावत् पाय्य तस्मिन् द्वीप समन्तादारक्षां संविदधी । तस्मिंस्तु समये सन्निपतितान् महाननान् ब्रह्मनालं नाम सूत्रं दिष्ट्वा प्रसाद्य त्रिपु शरणेषु पञ्चमु शोलेषु च प्रत्य- टापयत् । तत्रापि पटिसहस्राणां प्राणिनां धाभिसमयोऽभूत् । कुलदा. were Us ·भिषेकं प्रापत् । तदा तु सा महेन्द्रस्य स्थविरम्य मतदहि andituti जनपदमागन्तुं न लप्स्य इति । स चाऽयुप्मान् महेन्द्रः स्थविर अन्य यञ्च भिक्षुसांश्च समभिवन्द्य सार्द्धमिष्ठियेण च स्थविरेण उत्तियन । स्थविरेण भद्रशालेन च स्थविरेण शम्बलेन च स्थविरेण पडभिज्ञान्ति महर्द्धिना मुमनेन च श्रमणोद्देशेन मण्डूकेन चोपासकेन अशोरगान निरक्रामत् । स तु महेन्द्रः स्थविरः सपरिवारः कुसुमपुर जिल्ला दक्षिणगिरी जनपदे किञ्चित् कालं चचार। व्यलोकयञ्च सान्दाकिन। उज्जयिनीनगरं गच्छन् वैदिशनगरं प्राप्य देवश्रेष्ठिनो दृहिता सा तु तदहन्येव गर्भमधत्त । सा चोजयिनीनगरे महेन्दं नाम सुषुवे । महेन्द्रस्य कुमारस्य चतुर्दशवात्मके वयसि राजा पर २८५ चतुर्विशः] सद्धर्ममकरन्दः । रकाणां पञ्चशताधिकानि त्रीणि सहस्राणि च कुलदुहितॄणां पञ्चशतावि- कमेकसहस्रञ्च प्रत्रज्यां लेभिरे । एवं तस्यां सुवर्णभूम्यां बुद्धशासन सुप्रतिष्ठापयामास । इति सवर्णभूमौ युद्धशासनप्रतिष्ठापनम् । तथाऽयु-मान् महेन्द्रो नाम स्थविरः स्वोपाध्यायेन मोगलिपुलात वेग स्थविरेण च भिक्षुसद्धेश्च लङ्काद्वीपगमनार्थमाराधितः सन् कालं व्यलोक- यत् । नैवेदानी कालः । पण्णां मासानामातिक्रमेण राना मुटमीपः कालङ्करिष्यति तत्पुत्रो देवानां प्रियतिप्यो राज्यं प्राप्स्यतीति । तदा शासनं प्रतिष्ठापयितुं शक्ष्यत इति । स त्वेवमचिन्तयत् । अहं पुनामा तत्रापि पण्मासानत्यक्रमयञ्च । स च स्थविरः क्रमशो मातृन्दा वैदिशनगरं सम्प्राप्तः । राजा धर्माशोकः कुमारकाल सका। न्यवसत् । ቁጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥ ·PARAMAMAKAAMRARARARARMARAMAN २८८ सद्धर्ममकरन्दः। [अध्यायः - मानि सुविभक्तवृन्तपत्रकिझकानि च दृश्यन्ते । शकुनयष्टयां हंसकुक्कु टीवञ्जीवकादयः शकुना नानाविधाः सनीवा इस दृश्यन्ते । अस्थ राज्ञः समुद्रादपि मुक्तामणिवैधिनेकविधरत्नानि समुत्पेदिरे। लङ्कायां तु हयमुक्ता, गनमुक्ता, रथमुक्ता,आमलकीमुक्ता, वलयमुक्ता, अगु- लिवेष्टकमुक्ता, ककुधफलमुक्ता, प्राकृतिकमुक्ता, इत्यष्टौ मुताः समुत्पेदिरे। स च राना देवानाप्रियतिप्यस्ताश्च यष्टीस्ताश्च मुक्ता अपराणि च वनि रत्नानि राज्ञो धर्माशोकस्य प्राभृतं कृत्वा प्रेरयत् । तांश्च लब्ध्या प्रसन्नो गना धर्माशोकस्तस्य राज्ञो देवानां प्रियतिप्यस्य छनं चामरं सझं मौलि रत्नपादुकाश्च प्रेरयत् । अभिषेकार्थमपराणि विविधानि प्राभृतानि च । तयथा शङ्ख, गलोदकं, वर्द्धमानं, वृत्तांशकभृङ्गारं, नन्दावर्त, शिविका, कन्या, दवी, अधोविं, वस्त्रयुग्मं, हस्तपुजनं, हरिचन्दनं, अरुणवर्णमृत्तिका, अञ्जनं, हरीतकी, आमलकमिति । अपरं धर्मप्राभ- तमपि प्रेषयामाप्त । यथा- अहं बुद्धश्च धर्मश्च सङ्घच्च शरणं गतः । उपासकत्व विन्देयं शाक्यसिंहस्य शासने ॥ एतेषु च त्रिषु वस्तुपूत्तमेषु नरोत्तमः । प्रसाद्य चित्तं त्वमपि श्रद्धया शरणं बन ॥ इति । स चाऽयं राजा देवानांप्रियतिप्यो राज्ञा धर्माशोकेन प्रेपितरेव अभिषेकभाण्डैः एकमासाभिषिक्तः संस्तदन्यचिरश्रुतां शासनप्रवृत्ति- मनुस्मरन् श्रमणा वयं महाराज! धर्मराजस्य श्रावका " इति समाकर्ण्य आर्या विहागता इति सपद्यायुधं निक्षिप्य सम्मोद यां कथा कथयमान एकमन्तं निपसाद । एवं निपणे च राजनि तानि चत्वारिंशत्पुरुषसहस्राणि समागत्य आयुप्मन्तं महेन्द्र स्थविरं परिवत्रः । तदा स स्थविर इतरान् पट्पुरुपान- PROPEDIVRATRINKargies 2535202525 ·Mitwaadhanbankirailwaraswihirwwwvintrial चतुर्विंशः] सद्धर्भमकरन्दः । २८९ दर्शयत् । राजा तदवलोक्य इमे कदा आगता इत्यपृच्छत् । नृपते! सह मयैवेति । इदानी जम्बूद्वीपे अपरेऽपि एवंरूपाः श्रमणाः सन्ति ? इति । सन्ति महाराज! इति । एतर्हि महारान! जम्बूद्वीपः कापायवनमज्योतिः ऋपिवातप्रतिवातश्च । तस्मिन् महारान! जम्बूद्वीपे- विद्या ऋद्धिप्राप्ताश्च चेतःपर्यायकोविदाः । अर्हन्तः क्षीणपापाश्च बहवो बुद्धश्रावकाः ॥ इति । अथ राना अपृच्छत् । भवन्तः ! केनाऽऽगच्छन्निति । वयं महारान! नैवोदकेन वा स्थलेन वा आगच्छाम । अथ राजाज्ञासीदेत आकाश- मागेंणागता इति । अथाऽयुष्मान् महामहेन्द्रः स्थविरो राज्ञो देवानप्रिय- तिप्यस्य प्रज्ञाव्यक्ततादिविमर्शनार्थमासन्नमाम्रतरुमारभ्य प्रश्नमपृच्छत् । महाराज ! किनामायं तरुरिति । भवन् ! आनतरुरिति । महानृप । इममान- तरुं त्यक्स्वा अपर आम्रतरुरस्ति वा नास्तीति । सन्ति भवन् ! अपरे बहन भानमा इति । महानृप । इमञ्चाम्रतरुमपराँश्चाम्रतरूँस्त्यक्त्वा अपरे द्रुमाः सन्ति ? इति । सन्ति भवन् । इति । अपरानानदुश्चिानामद्रुमांश्च त्यकावा अस्ति अपरो द्रुम ! इति । ननु भवन् ! अयमेवानतरुरस्तीति । अथ स च स्थविरः साधु महारानी पण्डितस्त्वमित्याऽह स्म । पुनरपि स तु स्थविरो राजानमष्टच्छत् । महाराज सन्ति तव ज्ञातय ! इति । सन्ति भवन् ! मम बहवो ज्ञातय इति । महानुप! तांश्च ज्ञातीस्त्यक्त्वा अज्ञातयः सन्ता? इति । अज्ञातयो भवन् । ज्ञातिभ्यो बहुतराः। महारान! तव ज्ञातीश्चाज्ञाताश्च त्यक्त्वा अन्यः कश्चिदस्तिः इति । अहं भवन् अस्मीति। साधु महाराज! आत्मैवात्मनो ज्ञाति परा इति । अथ स महामहेन्द्रः स्थविर एवं चिन्तयामास । राना पण्डितः । शश्यते तस्य धर्मावबोध फारयितुमिति चूलहस्तिपदोपमं नाम सूत्रं दिदेश । देशनायाः पर्यवसाने सार्द्ध चत्वारिंशत्पुरुषसहले राजा त्रिषु शरणेषु प्रतितिष्ठति स्म । MARATranammaanaanapramanamaAAARE ·XXRARARAMAKRAMARAATARANAXMARAMRAN २८८ सद्धर्ममकरन्दः। [अध्यायः मानि सुविभक्तवृन्तपत्रकिअल्वानि च दृश्यन्ते । शकुनयष्टयां हंसकरकु. टनीवञ्जीवकादयः शकुना नानाविधाः सनीवा इव दृश्यन्ते । अस्य रानः समुद्रादपि मुक्तामणिाधनेकविधरत्नानि समुत्पेदिरे। लङ्कायां तु यमुक्ता, गजमुक्ता, रथमुक्ता,आमलकीमुक्ता, वलयमुक्ता, अगु- लिष्टकमुक्ता, ककुधफलमुक्ता, प्राकृतिकमुक्ता, इत्यष्टौ मुकाः समुत्पेदिरे। स च राजा देवानांप्रियतिप्यस्ताश्च यष्टीस्ताश्च मुक्ता अपराणि च बहूनि रत्नानि राज्ञो धाशोकस्य प्राभृतं कृत्वा प्रेरयत् । तांश्च लब्ध्वा प्रसन्नो राजा धर्माशोकस्तस्य राज्ञो देवानां प्रियति यस्य छनं चामरं खङ्गं मौलिं रत्नपादुकाश्च प्रेरयत् । अभिषेकार्थमपराणि विविधानि प्राभृतानि च । तद्यथा शत, गोदकं, वर्द्धमानं, वृत्तांशकङ्गार, नन्दावत, शिविका, कन्यां, दवी, अघोविं, वस्त्रयुग्मं, हस्तपुजन, हरिचन्दनं, अरुणवर्णमृत्तिका, अञ्जनं, हरीतकी,आमलकमिति । अपरं धर्मप्रा- तमपि प्रेषयामास । यथा- अहं युद्धच्च धर्मश्च सङ्घश्व शरणं गतः । उपासकत्व विन्देयं शाक्यसिंहस्य शासने || एतेषु च त्रिषु वस्तुपूत्तमेषु नरोत्तमः । प्रसाद्य चित्त वमपि श्रद्धया शरणं वन ॥ इति । स चाऽयं राजा देवानांप्रियतिप्यो राजा धर्माशोकेन प्रेषितरेव अभिषेकभाण्डैः एकमासाभिषिक्तः संस्तदहन्यचिरश्रुतां शासनप्रवृत्ति- मनुस्मरन् श्रमणा वयं महाराज! धर्मराजस्य श्रावका " इति समाकर्ण्य आर्या विहागता इति सपद्यायुधं निक्षिप्य सम्मोदनीयां कथां कथयमान एकमन्तं निपसाद ! एवं निषण्ण च राजनि तानि चत्वारिंशत्पुरुषसहस्राणि समागत्य आयुप्मन्तं महेन्द्र स्थविरं परिवः । तदा स स्थविर इतरान् पट्पुरुषान- " RAKER NRNAKRAKHRAISEASE ·Tinks चतुर्विंशः] सद्धर्ममकरन्दः । २८९ दर्शयत् । राना तदवलोक्य इमे कदा आगता इत्यपृच्छत् ! । नृपते ! सह मयैवेति । इदानी जम्बूद्वीपे अपरेऽपि एवंरूपाः श्रमणाः सन्ति ? इति । सन्ति महाराज! इति । एतर्हि महाराज ! जम्बूद्वीपः कापायवनप्रज्योतिः ऋपिवातप्रतिवातश्च । तस्मिन् महाराज ! जम्बूद्वीपे- विद्या ऋद्धिप्राप्ताश्च चेतःपर्यायकोविदाः। अर्हन्तः क्षीणपापाश्च बहवो बुद्धश्रावकाः ॥ इति । अथ राजा अपृच्छत् । भवन्तः । केनाऽऽगच्छन्निति । वयं महाराज! नैवोदकेन वा स्थलेन वा आगच्छाम । अथ राजाज्ञासीदेत आकाश- मार्गणागता इति । अथाऽयुष्मान् महामहेन्द्रः स्थविरो राज्ञो देवानांप्रिय- तिष्यस्य प्रज्ञाव्यक्ततादिविमर्शनार्थमासनमा तरुमारम्य प्रश्नमपृच्छत् । महाराज किन्नामायं तरुरिति । भवन् ! आनतरुरिति। महानृप ! इममान- तरुं त्यक्त्वा अपर आमतरुरस्ति वा नास्तीति । सन्ति भवन् ! अपरे बहन आम्रदुमा इति । महानृप ! इमञ्चाम्रतरुमपराँश्चामृतसँस्त्यक्त्वा अपरे द्रुमाः सन्ति ? इति । सन्ति भवन् । इति । अपरानाम्रबुमांश्चानामांश्च त्यक्त्वा अस्ति अपरो द्रुम ! इति । ननु भवन् ! अयमेवाम्नतरुरस्तीति । अथ स घ स्थविरः साधु महाराज! पण्डितस्त्वमित्याऽह स्म । पुनरपि स तु स्थविरो रानानमपृच्छत् । महारान! सन्ति तव ज्ञातय ! इति । सन्ति भवन् ! मम बहवो ज्ञातय इति । महानृप! तांश्च ज्ञातीस्त्यक्त्वा अज्ञातयः सन्ता? इति । अज्ञातयो भवन् ! ज्ञातिभ्यो बहुतराः। महारान! तव ज्ञातींश्चाज्ञातींश्च त्यक्त्वाअन्यः कश्चिदस्ति? इति । अह भवन् अस्मीति। साधु महाराज! आत्मैवात्मनो ज्ञाति परा इति । अथ स महामहेन्द्र स्थविर एवं चिन्तयामास । राजा पण्डितः । शक्ष्यते तस्य धर्मावबोधं कारयितुमिति चूलहस्तिपदोपम नाम सूत्रं दिदेश । देशनायाः पर्यवसाने सार्द्ध चत्वारिंशत्पुरुषसहनै राना त्रिषु शरणेषु प्रतितिष्ठति स्म । maanamaAMATEURanainamaARRIERTAIMERAR ·MARAMAMMANAMANMARAMPARAAMAMARARA २९० सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः अथ तत्क्षण एव राज्ञो भक्तमाहरत् । राना धर्म शृवप्न्नेत्र एव- मनासीत् । एतेपामस्मिन् काले भोजनं नाहमिति । अपृष्ट्वा भोक्तुमपि नाहमिति विचिन्त्य मुद्धं भवन्तो! भक्तमित्यपृच्छन् । महारान! अस्मिन् काले अस्माकं भोननं नामिति । कस्मिन् काले भवन् ! अहमितिः । महारान! अरुणोद्गमनात् प्रभृति यात्रन्मध्याह्नकालादिति । मवन्! गच्छामो नगरमिति । अलं महारान ! वयमिह वत्स्याम इति । यदि यूयं वसथ अयं दारको गच्छतु इति । महानृप। अयं दारक आगतफलो विक्षातशासनः प्रवज्यापेक्ष इदानी प्रजिष्यतीति । तस्माद्धि मवन् ! श्वो रथं प्रेपयिप्यामि, तमभिरुहागच्छतेत्युक्त्वा समभिवन्ध प्रायात् । अथाऽयुष्मान् महामहेन्द्रोऽचिरप्रयाते राजनि सुमनं श्रमणोद्देशमा- मन्त्रयामास । आगच्छ सुमन ! त्वमिदानी धर्मश्रवणार्थ काले घोपयति । भवन् ! कियत्स्थानं श्रावयन् योपयामोति । सरलं लङ्काद्वी मिति । साधु भवन् ! इति सुमनःश्रमणोद्देशोऽभिज्ञापादकं चतुर्थ ध्यानं समापद्य ततश्चात्थाय समाहितेन चित्तन सरलं लङ्काद्वीपं श्रावयंत्रिवारं धर्मश्र- वणार्थ कालमजूपत् । राना तं शब्दं श्रुत्वा स्थविराणा सकाशे दूतान् प्राहिणोत् । किं भवन्तः! अस्ति कश्चित् उपद्रव ' इति । न हि भो ! अ- स्माकमुपद्रतः । धर्मश्रवणार्य कालं घोषयाम इति । मुमनस्य श्रमणो- देशस्य शब्दं श्रुत्वा भूम्या देवाः शब्दं शुश्रुवुः । एतनैवोपायेन यावा- लोकाच्छब्दोम्युद्गतः । तेन च शब्देन महादेवतासन्निपातो बभूव । स च स्थविरो देवतासन्नि मतं दृष्ट्वा समवित्तपर्यायं नाम सूत्रं देशयामास । देशनापाः पर्यवसाने अमड्डयानां देवतानां धर्माभिसमयोऽभूत् । अथ तस्या निशाया अतिक्रमेण राना स्थविराणां गमनार्थ र प्रेरयत् । " ·पात्रं गृहीत्वा महत्या पूजया सत्कारेण च स्थविरानगरं प्रावेशयत् । पुना राजभवनं प्रावेशयच्च । स तु स्थविर आसनमवलोक्याऽस्माकं RAAMRPmparmananaamraparmanange andin JauuuN Durarisinimuana सद्धर्ममकरन्दः । चतुर्विशः] सारथिरकान्ते रथं निधाय तेभ्यः स्थविरेभ्य एवमारोचयत् । भवन्तः! रथ आहृतः । अभिरोहत रथे, गमिप्याम इति । अथ स्थविर आहस्स । भो! वयं रथं नारोहामः । त्वं गच्छ । वयं पश्चादागमिष्याम इति । स च स्थविरः सपरिवारो व्योमवर्मना अनु- राधपुरं गत्वा प्राचीनदिशायां प्रथमचैत्यस्थानादवरुरोह । राना देवानां- प्रियतिप्योऽपि सारथिं प्रेष्य अन्तनिवेशने मण्डपं सर्जयतेति सचिवा- नाज्ञापयत् । सपदि सचिवाः सर्वे प्रहृष्टमनसोऽतीव प्रासादिकं मनोरम मण्डपं सर्जयामासुः । पुनरपि राजा एवमचिन्तयत् । अतीतेऽपि दिवसे शीलविभागं कथयमानः स्थविर उच्चशयनमहाशयनानि नार्हन्तीत्याऽह स्म । तस्मान्निषत्स्यन्ति न्वार्या उच्चशयने न निपत्स्यन्तीति राजा संशयमापद्यत । एवं चिन्तयतस्तस्य स सारथिनगरद्वार सम्प्राप्तः । ददर्श स ततः प्रथमतरं समागत्य कायवन्धनं बध्या चीवराणि प्रावृतवतश्च स्थविरान् । दृष्ट्वा चाऽतीव प्रसन्नः समागत्य स्थविरा देवा! आगता इति राक्षे न्यदेवयत् । अथ राजा एवमटच्छत् । भद्र ! तेऽपि स्थविरा रथमारूढा ? इति । नारूढा देव! इति । अपि च मम पश्चान्निष्क्रम्य प्रथ- मतरमागत्य प्राचीनद्वारे तस्थुरिति । अथ राना तेऽपि स्थविरा रथं नारूढा इति श्रुत्वा इदानीमा- उच्चशयनानि न प्रतीच्छन्तीति विचिन्त्य भद्राः ! यूयं भूम्यास्तरणा- न्याऽसनानि प्रज्ञापयतेति चोक्त्या प्रतिमार्ग जगाम । तेऽपि सचिवा भूम्यामासनं प्रज्ञप्य उपरि विचित्रास्तरणानि च प्राज्ञपयन् । राना प्रतिमार्ग गत्वा स्थविरान् समभिवन्य महामहेन्द्रस्य स्थविरस्य हस्तात् ·AMARANMARASAARAMAN २९२ सद्धर्ममकरन्दः। [अध्यायः । भगवतो गौतमस्य शासनं सकले लङ्काद्वीपे पृथिवीवत्प्रसृतं निश्चलं प्रतिष्ठास्यतीति विचिन्तयन्नेव निपसाद । अथ राना तांश्च स्थविरान् प्रणीतः खाद्योज्यैः स्वहस्तेन भोजयामास । ततश्च राज्ञा अनुलादेवी- प्रमुखाः पञ्चशतस्त्रियः स्थविरेभ्यः समभिवादनं पूजासत्कारञ्च कुर्वन्तु इति समानीता एकमन्तं निषण्णाः । अथ महेन्द्रः स्थविरः सपरिजनस्य राज्ञो धर्मरत्नवृष्टिं वर्पयन् प्रेतवस्तु विमानवस्तु सत्यसंयुक्तञ्च दिदेश । ता अपि पञ्चशतस्त्रियः स्थविरस्य धर्मदेशनां श्रुत्वा श्रोतापत्तिफलं लेभिरे । येऽपि माः पुनरत्र दिवसे मिश्रकाद्री स्थविरान ददृशुः । ते तत्र तत्र स्थविराणां गुणान् कथयामासुः । तद्गुणकथनमाकर्ण्य महाजना राजागने सन्निपत्य महान्तं निर्घोपं चक्रुश्च । अथ राना अपृच्छत् । क एप शब्द इति । नागरिका देव! स्थविरान् द्रष्टुं न लभामह इति रुवन्तीति । तदा राजा एवमचिन्तयत् । यदि ते इह प्रवेक्ष्यन्ति इहा- वकाशोपि न भविप्यतीति । गच्छत यूयं हस्तिशालायां वालुकामाकार्य पञ्चवर्णानि कुसुमानि च वस्त्रैवितानञ्च बद्धा मङ्गलहस्तिस्थाने स्थविर- स्याऽसनमपि प्रज्ञापयतेत्यवदत् । आमात्यास्तथा चक्रुः । अथ महाम- हेन्द्रः स्थविरस्तत्र गत्वा निषद्य देवदूतं नाम मूत्रं दिदेश । देशनायाः पर्यवसाने सहस्रननाः श्रोतापत्तिफले प्रतितप्ठुः । ततश्च हस्तिशालाऽपि अतिसम्बाधेति दक्षिणद्वार नन्दनोद्याने आसनानि प्रातापयन् । स च स्थविरतत्रापि निपद्य आशीविषोपमं नाम सूत्रं दिदेश । देशनायाः पर्यवसाने सहस्रप्राणिनः श्रोतापत्तिफलं प्रतिलेभिरे । इत्यमागतदिवसा- द्वितीय दिवसे पञ्चशतोत्तराणां द्विसहस्राणां प्राणिनां धर्माभिसमयो’ भूत् । अय स्थविरागां दर्शनार्थमागतागतैर्महाननैः सह मोदमानत्य तस्य स्थविरस्य तत्रैव सायं जातम् । अथ स्थविरः कालं संलक्ष्य गच्छाम wwwwserseaseseseveersewwwwwwwer ·ATMAMRPRMARRAMMAMTAMITRAF ะพงปะป อปะ นะปะปน brusutsu1 २९३ सद्धर्ममकरन्दः । Angaru चतुर्विंशः] इदानीं मिश्रकादिमिति चोक्त्वा उदतिष्ठत् । अथ सचिवा अब्रुवन् । कुत्र भवन्तो! गच्छत ? । भवन्तः! तत्र गन्तुमिदानीमकालः । इदमेव नन्दनवनं नामोद्यानमार्याणां निवसनार्थमहम् । अलं गत्वेति । पुनरपि राज्ञो वचनेनात्रुवन् । भवन्तः! राजा एवमाह स्म । इदं मेघवनं नामो. द्यानं मम पैतृकम् । नगरान्नातिदूरं नात्यासन्नं गमनागमनसम्पन्नं च। अल स्थविरा वासं कुर्वन्तु इति । अपुश्च ते स्थविरा मेघवन उद्याने ता रजनीमिति । अथ राना निशाया अपगमे स्थविरस्य सकाशं समेत्य सुखशयनादीन् प्रथम पृष्ट्वा भवन्तः! युप्माकमारामोप्यर्हतीत्यपृच्छच्च । अथ स्थविर आह स्म । महाराज ! भगवता गौतमेन भिक्षूणामारामोऽ- नुज्ञातः । तस्मादरमाकमारामोऽर्हतीति । तच्छ्रुत्वा प्रसन्नो राजा सुवर्ण- भृङ्गारं गृहीत्वा महामहेन्द्रस्य स्थविरस्य पाणावुदकमपातयत्। तस्मै च । महामेघवनं नामोद्यानं समभ्यर्पयामास । सहैवोदकपतनेन इयं महोवी प्राकम्पत। इदं लहाद्वीपे बुद्धशासनप्रतिष्ठापनम् । इति श्रीशीलस्कधस्थविरस्य कृतौ सद्धर्मकरन्दे सम्बुद्धशासनप्रतिष्ठापरिदीपनो नाम चतुर्विशोध्यायः।

·MANAMNAMAMARAAAMAAARMRRRR अथ पञ्चविंशोऽध्यायः। एवं प्रतिष्ठिते बुद्धशासने बहवः क्षत्रियब्राह्मणादयो नागरिका- त्रिषु शरणेषु च पञ्चसु शीलेषु च प्रतिष्ठिता यहूनि कुशलकर्माणि सश्चिक्युः । तदा लवाद्वीपेऽनेकशतसहस्राणाभवभिक्षुभिर्भिक्षुकीभिश्च समलकृतःप्राभूत्। अनुराधपुरनामके नगरे च नम्मुद्रोणिनामके नगरे च पुलस्तिपुरनामके नगरे च मलयराष्ट्र च रोहणजनपदे महानामनामके नगरे च सर्वेष्वपि नगरजनपदनामनिगमादिषु बुद्धशासनमतीव निर्मल परिशुद्धं विररान । तस्मिन् काले जम्बूद्वीपे च लङ्काद्वीपे च त्रिविद्या- पडभिज्ञाद्यनेकगुणगणसमुपलक्षिता महाक्षीणाश्रवा अहन्तो भगवतो गौतमस्य प्रशस्तप्रवरोदारपरमगम्भीरविचित्रनिपुणधर्म सार्थकथं विपि- टकञ्च मुखपाटवशात् प्रवर्तयन्ते स्म । एवं च गच्छति काले भगवतो गौतमस्य परिणि_णाचतुःपञ्चाशदु- त्तरचतुःशतसंवत्सरेषु अतिक्रान्तेषु वृत्तग्रामण्यभयो नाम कुमारः श्रीलङ्कायां राज्याभिषेकेनाऽभिषिक्तः । स च राजा वृत्तग्रामण्यभयः सम्बुद्धशासने अतीन प्रानः । सश्रद्धो गुणवांश्च । स राना धर्मण च शान्त्या च लोकान्पर्यापालयत् । तदा क्षीणाश्रया अर्हन्त एवम- चिन्तयन् । इदानी महामतयो बहुश्रुतास्त्रिविद्यापडभिज्ञादिगुणोपेताः क्षीणाश्रवा अर्हन्तो भगवतो गौतमस्य सार्थक्यं सकलं त्रिपिटकं धार- णवशादेवावयन्ति । अनागतेऽपि काले तादृशा ज्ञानवन्तो वहुश्रुताः स्मृतिसम्पन्नाः क्षीणाश्रवा अर्हन्तो न भविष्यन्ति । तादृशां महा- ज्ञानवता बहुश्रुतानामभावाजिनशासनस्य हानिरपि दृश्यते । तस्माद्भ- अध्ययस्थ SSCReso ·แนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนนปปปปปป, चतुर्विशः] सद्धर्ममकरन्दः । २९५ विन्यति काले निनशासनस्याभिवृद्धयै अस्मिन्नेव काले उद्योगं कारयितु युक्तमिति । सपदि रानाऽपि वृत्तग्रामण्यभयो महाविहारं जगाम । सझोपि तदर्थ राज्ञे वृत्तग्रामण्यभयाय न्यदेवयत् । अथ राजा एवमपृच्छत् । किं भवन्तः मया कर्त्तव्यमिति । महाराज! मण्डपकारापणादीनि सर्वाणि तदुपकरणानि त्वयैव कर्त्तव्यानाति । राजा तत् सर्च यथानुरूपं कारयितुं संपत्यैच्छत् । अथ राजा गृहं गत्वा सचिवानामन्व्य एवमाह स्म । भद्राः ! अहं बुद्धशासनसड्ग्रहं कर्तुकामाऽस्मि । यूयं मत्सहाया भवतेति । अथ ते सचिवा राक्षे वृत्तग्रामण्यभयाय एवं प्रोचुः । देव! यद- स्माभिरेतदथै कार्यम् । तत् सर्च करिष्याम इति । अथ राजा वृत्त- ग्रामण्यभयो लवाद्वीपवासिनां सपा भिक्षुसङ्घानां अनुराधपुरनामके नगरे महाविहारे सन्निपातं कारयित्वा तेभ्यो भिक्षुभ्य एवमाह स्म । भवन्तः । इदानीं यूयं भगवतो गौतमस्य सार्थकथं त्रिपिटकं मुखपाठेन प्रवर्तयन्ते । भविष्यति काले तादृशा बुद्धिमन्तो न भविष्यन्ति । तस्मादहं भगवतो गौतमस्य सार्थकथं त्रिपिटक पुस्तकेषु लेखयितुकामोऽस्मि । यथा तद्भवन्तः कर्तुमिच्छन्ति तथा कुरुत अहं तस्मिन् सहायो भवामि अथ महास्थविरा आहुः स्म । साधुमहाराज! तवाभिप्रायः । अनागतेऽ. ध्वनि पापबहुलत्वात् पापोत्सन्नत्वाद्भगवतो गौतमस्य सार्थकथं सकलं प्रवचनं मुखपाठेन धर्तुं न शक्यते । तस्मात् पुस्तकारूढं कर्तुं समयोऽ. यमिति । कथं कुम्मों भवन्तः इति । यथा पुरा महाकाश्यपादयो महा- स्थविरास्तिषु वारेषु समगायन् एषमेव सङ्गाय पुस्तकेषु लेखितुमर्हथेति । कुत्र भवन्तः । तां सङ्गीति करिष्यथेति । महाराज! अलोकनामिकायां गुहायां करिष्यामः । अथ राना साधु भवन्तः! यन्मया कर्तव्यं तत् सर्व करिष्यामीति प्रतिशुश्राप । AmmanpraptraRNMmmmmam ·waz.RANTERWASELIVarmastsARSALARSLREADESH सद्धर्ममकरन्दः । [ अध्यायः ततश्च महास्थविरा भगवतो गौतमस्य शासनं सुस्थिरं भविन्यतीति प्रहष्टाः सत्वरमेव सार्थकथासु त्रिपिटकपयोतिषु विशारदांस्त्रिविद्यापड- भिज्ञाद्यनेकगुणोपेतान् प्राप्तसंविदः क्षीणाश्रवान् सहस्रं मिभून् समुच्चित्य अवशेषान् मिझूस्तत्र तत्र प्रेषयामासुः । अथ तेऽपि क्षीणाश्रवा महास्थविराः सार्द्ध क्षीणाश्रवसहस्ररालोक- गृहामाजग्मुः । तत्रापि तेन राज्ञा वृत्तग्रामण्यभयेन कारित महा मण्डपे निषद्य तत्साहाय्येन सकलं सार्थकयं त्रिपिटकं पुरा महाकाश्यपादि. वशिगणैः सङ्गीतिकृताकारेण समगायन् । तेऽपि क्षीणाश्रवा राज्ञा वृत्त- प्रामण्यमयेन दत्तेषु धवलाकारपणेषु लिखित्वा पुस्तकारूढं चक्रुः । तस्मिस्तु धर्मसहीते पुस्तकारूढे पर्यवसाने महान् भूमिचालोऽभूत् । तानि च पुस्तकानि यथा प्रथमं लिखितानि तथैव अनूनानधिकाक्षरपदं पुनःपुनर्लेखायित्वा सकलेऽपि लङ्काद्वीपे जम्बुद्वीपे च सगौरवं समहं प्रवर्त्तयामासुः । एवं गच्छति च काले भगवतो गोतमस्य परिनिर्वाणात्रिपञ्चाश- दुत्तरनवशतसंवत्सरेषु अतिकान्तेषु महानामो नाम राना लङ्कायाम- भिषिक्तः। स च राना रविरिव महाप्रतापः निविक्रम इव महाविक्रमः कृशानुरिव महातेना गुरुरिव महाज्ञानी धनद इव धनवांश्चाभूत् । स तु राजा त्रिषु वस्तुषु निश्चलश्रद्धो लोकशासनसंरक्षणे सततमुद्योग- वान् धार्मिको धर्मरतश्चाभवत् । तदा जम्बूद्वीपे मगधेपु जनपदेषु मध्यमण्डले बोधिद्रुमराजस्य समीपग्रामे सझामस्य नाम राज्ञः पुरोधसः केशिनो नाम ब्राह्मणस्यैकः पुत्रोऽभूत् । स च तरुणः सन् विद्याशिल्पकलानां वेत्ता त्रिषु वेदेषु पारङ्गतो विज्ञातसमयः सर्ववाद- विशारदश्वासीत् । स तु पादार्थी जम्बूद्वीपे विचरन विहारमेकमागम्य RamRARARA यree PREScence

·Siwwwitthan
सद्धर्ममाट।
।
अथ स मानव एवमपृच्छत् । कि एवं गदमान किराया
रात्री पातालमतं सम्पूर्णपदं सुपरिमल परदा नर पदना
नाम स्थविरस्तच्छ्रुता एवमचिन्तयत् । अर्थ मन्त शरदरा
मह इति । स च स्थविर एवमाह स्म । वाइन दिया
जनामि मानव ! अहमिति । स मानवः समन पसनगर
दपृच्छत् । स च स्थविरः सबै प्रतिन्याहरत् । विगतमा
स मानव एवमाह स्म । भवन्। खं स्ववाद
स्थविरः अभिधम्में प्रश्नमकापीत् । स मानवम्तम्यांवर
वन् कस्येप मन्त्र इत्यपृच्छत् । स तु स्यांवर एप इदा म
ब्रवीत् । देहि मह्यमेनमिति । स्वं प्रवज्य एत गृहाणामान्य काम
अथ स मानवो मन्त्रार्थी प्रवज्य सकलं त्रिपिटक समुद्रदान गरेका
यनमार्ग इति तदनहीच्च । बुद्धस्येव घोपोऽस्याम्नति पुट्टा त
तदा स च बुद्धघापो नाम स्थविरस्तस्मिन्न विहारे दान
दयं नाम व्याकरणञ्च धर्मसङ्गिणीप्रकरणस्य अशारितीनानासा
चकार । तथा परित्तार्थकथां कतुमारंभ तदृष्ट्वा स्वादाच्या रेटा गया ।
स्थविर एवमाहस्म । भद्र ! भगवतो गौतमस्य प्रवल पर
नीतम् । नास्तीहार्यकथा स्थविरवादाश्च । तथाऽयुप्मता माता
नीतं सङ्गीतित्रयमारूढं सम्बुद्धदेशितं महाकाश्यपादीनां में
सङ्गीतं कथामार्गच समीक्ष्य सिंहलभापया कृता महरा
* तयाकरणमस्मिन् काले सर्वथा लुप्तप्राययिह कुत्रचित्र
एतत्पुस्तकं धर्मसहिणीनामकस्य प्रकरणस्य एका अवश्यति ।
पञ्चविंशः]
नाना प्रतीतश्चाभूत् ।
Tamannamrparmanaamana

·SANSKAROBAR सद्धर्ममकरन्दः । [अध्यायः नामके नगरे आचार्यबुद्धदत्तस्यविरेण विनयविनिश्चयो नाम ग्रन्य उत्तरविनिश्चयो नाम ग्रन्यो रूपारूपविभागो नाम ग्रन्योऽभिधर्मा- वतारो नाम ग्रन्थश्च कृतः । तथा बुद्धदत्तनान्ना अपरेण स्थविरेण बुद्धवंशस्य मधुरार्थविलासिनी नाम अर्थकया कृता । मधुरार्थविलासिनी नाम युद्धवंशार्थकथाऽपि महाबुद्धदत्तस्थविरेणैव कृतेति केचिद्वदन्ति । जम्बूद्वीपे आचार्येणानन्दस्थविरेण सप्तानामभिधर्मार्थकथानां सप्त मूलटीकाः कृताः । लङ्काद्वीपासन द्रविडराष्ट्र पदरतीय आचार्यधर्मपाल- स्थविरेण इत्युक्तकम्य अर्थक्रया उदानार्थकथा चर्यापिटकार्थकथा स्थवि- रगाथाया अर्थफया विमानवस्तुनामकस्य विमलविलासिनी नाम अर्थकथा प्रेतवस्तुनामकम्य विमलविलासिनी नाम टीका अर्थकथा विशुद्धिमार्गम्य परमार्थमजूपा नाम टीका दीर्घनिकायार्थकथाया लीनार्यप्रकाशनी नाम टोका मध्यमनिकायार्थकथाया लीनार्थप्रकाशिनी नाम टीका संयुक्तनि- कायार्थकथाया लानार्थप्रकाशिनी नाम बुद्धवंशार्थकथायाः परमार्थदीपनी नाम टीका अभिधर्ममूलटीकानां लीनार्थवर्णना नामानुटीका नेत्यर्थक- थायाप्टीका चेतामे द्वादश ग्रन्थाः कृताः । जातकार्थकथाया लीनार्थप्रकाशनी नाम टीकापि आचार्यधर्मपाल- म्यविरेणैव कृतेति केषाञ्चिन्मतम् । लङ्काद्वीपे आचार्य्यमहानामस्थविरेण माननीवन्मार्गस्य सद्धर्मप्रकाशिनी नाम अर्थफया कृता । तथा लड्काद्वीपे आचाव्येण उपसेनस्थविरेण महानिर्देशस्य सद्धर्मस्थिति म अर्थक्या .--AAIIो नामरूप. व कृतः। PALATKAR * केचित्तु एष अनुरुद्धस्थविरः काञ्चीपुरनिवासीति वदन्ति । SamAARE अवस्थwwwsersesesi ·buildilirubinisairin पञ्चविंशः] सद्धर्ममकरन्दः । ३०१ .. लङ्काद्वीप आचार्यशारिपुत्रमहास्वामिनाम्ना स्थविरेण समन्तात्प्रा- सादिकाया नाम विनयार्थकथायाः सारार्थदीपनी नाम टीका विनय- सङ्ग्रहो विनयसङ्ग्रहटीका अढोत्तरनिकायार्थकथायाः सारार्थमजपा नाम दीका अभिधर्मार्थसड्ग्रहसिंहलायव्याख्या च चान्द्रपञ्चिकाटीका च कृता । एवं लङ्काद्वीपे तेषु तेषु जनपदेषु तत्तत्काले अपरैरपि नाना- चार्य्यवधैर्धर्मविनययोरनेकग्रन्था नानाविधाः सुप्रशस्ता व्याकरणाल- ड्कृतिछन्दोग्रन्थाश्च प्रायो विरचिताः । तेऽप्यत्र मया न दर्शिताः । लङ्काद्वीपो हि प्रशस्तग्रन्थकृर्बिहुभिराचार्य्यवय्यैर्विभूषितोऽभूदिति । ॥ शिवम् ॥ इति श्रीशीलस्कन्धस्थविरस्य कृतौ सद्धर्ममकरन्दे पुस्तफलिपिपरिदीपनो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः Nuwahatv FAAAAAAAAAAAAAAAnamaaaaaaaamTAMERARAAAAAA ·SeareCRRRRRRRRETARNATAKARTAIRTHILLA.CONS ग्रन्थकृत्प्रार्थना। एतत्सद्धर्मपूर्णाजिनवरचरितं श्रद्धया भक्तिनमः श्रोता यः श्रावयेद्यः प्रतिदिनमान बुद्धसेवाभिपक्त । त्यक्त्वा छेशान्सममानिखिलकलियलान्मारपांच जित्वा पारं संमारसिन्धोब्रजति स परमं सर्वविघ्नोपशान्तम् ॥१॥ सन्तः सन्तु निरापदः सुकृतिनो धर्मे स्थिता मानवा: भूमपा दशराजधर्मनिरताः शासत्वजनं महीम् । वर्पत्यम्बुधरो धरामभिकिरन्शस्यामिसंवृद्धये मैत्री सर्वजनाः परस्परमलं संवर्द्धयन्वादरात् ॥ २॥ REvanswwwsex डsents ·เนนพบปะปนไปปปปปปปปปปปป patinations: उपसंहारः। مطالعاده مد . मैत्री साधुपु, दीनजन्तुषु दया, शान्तिः परं शत्रषु संवृत्ता हृदि यस्य चेन्द्रियदमः पुण्योद्भवादग्रजः । शिक्षारक्षणसंयमादिगणवान्सद्धर्मविद्वैनयः सोऽयं श्रीसुमनोमहायतिवरो बन्धुर्विदां सद्गुरुः ॥ १॥ प्रेयो यस्य भवेत्तरां प्रियतरं श्रेयःश्रि सौम्योदयं शिष्योन्मीलनसत्क्रियादिपु पटुर्वक्ता यतीनां हितः । धर्मज्ञो यतिवृन्दवन्दितपदाम्भोजः सुवाणीगुरु- नेताऽयं प्रियरत्ननामविदितः सौभाग्यसंवद्धितः ॥ २ ॥ गायन्तीव दिवौकसो दिवि गुरोः कीर्ति सुरेन्द्रम्प्रति भूमौ यस्य सरस्वतीविलसितां सत्कीर्तिमालां भृशम् । वर्षे भारतनामके सुविततः श्रीतर्कवाचस्पति. स्तारानाथसमायः क्षितिसुराचार्यः सदप्रेसरः ॥३॥ यस्मिन्नेष कृपां चकार मधुरां विद्वद्वरेण्यश्चिरं यैवासीदनुरूपलब्धिसुरसा बोधप्रयत्नोपगा। एभिर्यो गुरुभिः समुन्नतिपरैः संशिक्षितो वार्द्धतः साम्बुद्धे वचने पृथक्प्रवितते गीर्वाणवाण्यादिषु ॥ ४ ॥ सार्वज्ञे रसरामवेदयुगलैर्युक्ते समाने मधौ मासस्याद्यदले दिने शरमितेऽथो मुक्तिमार्गास्पदे । लङ्कायां यतिवृन्दसन्निवसतौ श्रीशैलविवाभिधे घारामे निवसन्मुनीन्द्रसदनालङ्कारसम्भूपिते ॥ ५ ॥ 3ሞ ጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥትጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥጥ ቀፉ ·22.AMZAMAMARAAN ARTARA ३०४ सिद्धर्ममकरन्दः । [उपसंहारः शीलस्कन्धसमाइयो यतिवरो ग्रन्थं नवप्रामजः शाके वेदधरागजेन्दुविमिते भानौ वृषे संस्थिते । प्राणपीन्मकरन्दसंज्ञकाममं सद्धर्मपूर्व परं मासर्दिफलितैर्भवाब्धितरणे नौकायमानोऽस्त्वयम् ॥ ६॥ वावजगत्त्रयविभोविंभवैकष्टिः शिष्टिविभाति नितरां तनुभृत्प्रतिष्ठा । तावद्भवोदधिसमुत्तरणकदेष्टा भूयान्मुनीन्द्रचरितैरधिवासितोऽयम् ॥ ७ ॥ यत्किंचिदत्र कुहचिस्पलितं प्रमादाद- भ्रान्त्यापि तत्सहृदयैः कृपया विशोध्यम् । को वेत्ति सर्वमपि कुत्र.च मानुपाणां विद्यावतामपि हि न स्खलितं जगत्याम् ? ॥ ८ ॥ इति ॥ 2325225AR VIDEO ARIYA BHAYAR S. N d