Central Library,university Of Rajasthan
Savaiya
Front matter
।
-
-n.
श्री 'अयसंदरदासकृत सवैया पारंशः श्रीगणेशायनमः॥श्रीगुरुभ्योनमः॥अथ दरपिलासलिरव्यते॥ ॥मोजकारगुरुदेवदया करि॥शब्दसनायकत्योहरिनरोज्यौरविकैमगटे निसिजातसादूरकीयोनमशानअंधेरोकाय कवायकमांनसहूफरिराहेगुरुदेवहिवंदनमेरोगसुंद रदासकहेंकरजोरिक।दादूदयालकोईमित्तचे। १॥पूरणबम्हविचारनिरंतर।कामनकोधनलोभन मोहे।यौत्रत्वंचारसनाअरुधाणस।।देखिकछूक- हुनेमनमोहे॥ज्ञानस्वरुपअनूपनिरूपनजासगिरा- सिनमोहनमोहे॥संदरदासकहकरजोरिकेंदादूदया लहिमोरिनमोहे॥२॥धीरजवंतअडिगजितेंद्रियनि मलज्ञानगयोद्रटआदूासालसंतोषक्षिमाभिनके घट॥लागिरत्योस्वअनाहदनादूषिनपक्षनिरंत २ ॥ संदरबिलास- रलक्ष॥ओरनहिक वादविवादू एसबलछन हेजिनमाहिंसा सुंदरकेउरहेगुरुदादू॥३॥भोगलमें बहिणातहुतेजिन।कादिलियेअपनेकरआदाओ रसंदेहमिटायदीयोसब।काननटेरसनायकेनाद।। पूर्नब्रम्हपकासकीयोपुन छूटगयोगहवादवियों दू॥ऐसीरूपाजुकरिहमम्परसंदरकेउरहेगुरुदा दू॥४॥कोईकगोरषकोंगुरुयापतकोईकदनदिगं बरेआदाकोडककयरकोऊकारयर।कोमल- वीरकोरापतनादू।कोकहेंहरिदासहमारेजु॥ योकरिगनतवादविवादूऔरतोसंतसबही- सिरपर।संदरकेऊरहेगुरुदाद॥५॥कोईबि सूतजदानषधारिकहेयहोषहमारोहेआदूको ईककोनफरायफिरपुन॥कोईकसिंगीवजावत नांद॥कोईककेसलुचाईकरेब्रताकोईकजंगमके सिववादू।योसबभूलिपरेजितहितिनासंदर- केउरहेंगुरुदादू॥६॥जोगीकहेंगुरुजैनकहेंगु- रूपबोधकहेंगुरुजंगमगानें।भक्तकहेंगुरुन्या- सीकहेंवनवासीकहेंगुरूओरबरपाने।शेषकहेंग संदरविलास कसोफिकहेंगुरुपाहीनेसंदरहोनहेरांने। वाहूक हेगुरुषाहूकहेंगुरुहेगुरुसोईसवेवमनाने॥७॥ सोगुरुदेवलिनछिपेंकसत्वरजोतमतापनि पारी॥इंद्रियदेहमृषाकरिजांनतसीतलतासमता ऊरधारी व्यापकंब्रम्हविचारअरवंडितदेतऊपा- धिसबेजिनटारी॥शब्दसनापसंदेहमिटायनासे दरवागुरुकीबलहारी॥८॥हेगुरुकोऊरध्यानहमा रे।पूर्नबम्हवतायदीयोजिनाएकअरवंडिनव्याप कसारे॥रागरुद्देषकरेंअबकोनसेंजोईहेमूलसो ईसबडारे।संसयसोकमिट्योमनकोसवतत्वविता रकत्द्योगिरधारे॥रूंदरसधकीयेमलधोई॥हे गुरुकोऊरध्यानहमारे॥९॥ज्योकपडाधरजीगहि- व्योतनकाष्टहिकोबटईकसिआने॥कंचनकोसो नारकसेपुनिलोहकोपाटलोहारहिजानें।पाहन- कोंकसिलेतसिलावट॥पाकुंभारकेहायनिपाने ॥सेहिशिष्यक गुरुदेवजु॥संदरदासतबेमन- माने॥१०॥ ॥छंदमनहर॥ ॥ऐसेगुरुदेवकों हमारीजुमनामहें।सत्रुहून मित्रकोऊनाकेसबहें ॥
४
॥
सुंदरविलास
समान॥देहकोममत्वछोडिआतमाहीरामहें।और
हुऊपाधिजाकेकबहूनदेषीयन।सषकेसमुद्र मेरह
तआठोंजामहें।रिद्धिसिद्धिजाकेहाथजोरिओ
गेपरी॥संदरकहनताकेसबहीगुलामहें।अधिक
प्रसंसाहमके सेंकरिकहिसकें। एसेगुरुदेवकोह
यारेजुमनामहें॥११॥ज्ञानकोपकासजाके अंधका
रायोनासदेह अभिमानजिनतज्योजानसारधी।।
सोईसरखसागरऊजागरंबैरागज्यों जाकेबेनसु
नतबिलातहेविकारधी॥अगमअगाधजतिको
ऊनहिजानेंगतिआत्माकोअनुभवअधिक अपारधी
ऐसेगुरुदेववंदनीकतिहलोकमाही॥सुंदरविराज
मानसोपातउदारधी॥१२॥सोईगुरुदेवजाकेदूसरीन
बातहें।काहूनरोषतोषकाइनिरागदोषकाहसों
नवेरभावकाहूकीनधानहें। कोहूमोनबकवादका
इसौनसंगनतीकोऊपक्षपातहें।।काहूसोनदुष्टबें
नकाहूसोनलेनदेनब्रम्हकोबिचारकछूओनस
हातहें।संदरकहतसोईइसनकोमहाईस॥सोई
गुरुदेवजाकेदूसरीनचातहें।॥१३॥सद्यशिष्यपल
सुंदरविलांस- टेंसोसतगुरुजांनीयें।लोहकोंज्योंपारसपषांनइंप लटलेताकंचनवतहोतजगभगानी।।द्रुमकों ज्यौचंदनपलटकेलगायवास।आपकेसमानता कोसीतलताआनी।।कीटकोंज्याघ्नंगहूपलटके करतवंगासोऊउडिजायत्ताकोअचरजमानीयें। संदरकहनयहसगरेमसिधवातसदसिपपलटेंसी सदगुरुजानीये॥१४॥गुरुबिनज्ञाननाहीगुरुबिन ध्याननहींगुरुंबिनआतमाविचारनलहतुहे।।गु रुधिनप्रेमनहींगुरुपिनमीलनहीं।गुरुबिनसील हूसंतोषनगहतुहें। गुरुबिनण्यासनहींबुधीकोम कोसनहींपर्मरकोनासनाहीसंसेईरहनुहँगगुरु- बिनचाटनांहीकौडीबिनहाटनाहीसंदरमगरलोक वेदयोंकहतुहें।॥१५॥ पटकनबेठोपासअझरनबांच सकेबिनहीपटेतकेसेंआपनहेपारसी।जोहरिके मिलेविनपरखिनजानेंकोई॥हाथनगलिरहे- संसयनटारसी।वैदहुनमिल्योकोउबूढीकोंचता यदेतभेदविनुपायेवाकेओषदहेछारसी।संदर कहनमुरघरंचहूनदेख्योजाइगुरुधिनज्ञानज्योंही ६ सुंदरविलास अंधरेमेआरसी।।१६।। गुरुकेमसादबुद्धिउत्तम दिसाकोंगहें॥गुरुकेभसादभवदुःखविसराइये। गुरुकेप्रसाद गमीतहअधिकबाटें।गुरुकेप्रसा दरारानामगुनगाईयें।गुरुकेमसादसबजोगकी जुगतिजाने।गुरुकैप्रसादसंन्यसमाधिलाइये ॥संदरकहतगुरुदेवजोकपालहोईतिनकेभसाद तत्त्वज्ञानघुनपाईयें॥१७॥जगमेनकाईहितका- शिगुरुदेवसो॥बूडनमोसागर आयकेबंधावेधीर- पारऊलंगायदेतनावकोज्योंपेवसो॥परऊपगारीस सबजीवनिकेसारेकाजकबहूनआवजाकेगुननि- कोछेवसोवचनसुनायभयागसबदूरकरेंसुंदर दिरवायदेतअलपोवसो॥ओरहसनेहिहमनी केकरिदेषसोधे॥जगमेनकोऊहितकोरीगुरुदेव सौ॥१८॥गुरुतातगुरुमातगुरुबंधुजिनगातगुरुदे वनरवशिषसकलसंचासोहे।गुरुदियेदिव्यनेन- गुरुदियेमुःस्व.न॥गुरुदेवश्रवनदेसबदऊचारचो हे॥गुरुदियेहाथपावगुरुदियेसीसभावगुरुदेवर्षि डमाहीमानआयडास्पोहे। संदरकहतगुरुदेवजु ॥
संदरविलास
क्रपालहोईफिरघाटघंडिकरिमोहिनिसतासोहे
॥१९।। कोऊदेतपुत्रधनकोऊदेतबलधनकोऊदेत
राजसाजदेवरिषीमुन्यौहें।।कोउदेतजसमानको
उदेतरसानकोऊदेतविद्याज्ञानजगत गुंन्यौहें
कोऊदेतरिद्धि सिद्धिकोऊदेतनवनिधिकोऊदेतो
रकळूतातेसीसधुन्यौहें।संदरकहतएकदीयो
जिनरामनाम।।गुरुसोंऊदारकोईदेष्योहेनसुन्यौ
हैं।॥२०॥गुरुकेअनंतगुनकाकहेजॉनहें।भोमी
दूकीरेंनकीतोसंख्याकोऊकहतहें।भारहूअढार
द्रुमतिनकेजोपातहें।मेघनकीसंख्यासोऊऋषि
नकहिबिचार/बूंदनिकीसंरव्यातेउमायकेविला
तहोतारनकीसंख्यासोउकहीहेपुरानमांहीरो
मनिसंख्यापुनिजितनेकगातहें।सुंदरजहांलोज
तुतिनहीकोआवेअंतगुरुकेअनंतऍनकापेकहे
जॉतहें।सागुरुकीतोमहिमाअधिकहेगोविंदतें
गोविदकेकीयेजीवजातहरसातलकोगगुरुउपदे
सेसोतोछूटेजमफंदते।गोविंदकेकीयेजीवबसपरे
कर्मनिकेगुरुकेनिवाजेसुफिरतहेस्वछंदतगोविं
-
न
.
संदरविलास
दकेकीयेजीवबुङतमोसागरमें।सुंदर कहतगुरु
कादेदुःरवबंदतें।ओरझ्कहालोंकळूमुःषकहो
बनायगुरुकीतोमहीमाअधीकहेगोविंदतें।।२२।।
श्रेसीकोंनभेटगुरुदेवनागराषायें।।चिंतामनिपा
रसकलपतरूकांमधेनुोरहूअनेकनिधिवारि
वारिनाषिये।।जोईकळूदेषीयेसोसकलविनासर्व
तशबुधिमेविचारकरिवहूअभिलाषियें। तातेंम
नवचनकर्मकरिकरंजोरीसंदरचरनसीसमेल
दीनाशालीयें। बहूतप्रकारतीनोलोकसबसोधेह
हुम।।सीकोन भेटगुरुदेवआगेरापीयें।२३॥म
दे.
देवनामदेवजु॥रामानंदरूषानंदकहीयेअनंतानं
द॥सरकरानंदकेशानंदअछेवजरैदासकदी
रदाससोफादासपीपादासदा
वहीकीटेयजू।संदरकहतसंतप्रकटजगतमाही
॥ते गुरुदादूदासलागेहरिसेवजू॥२४॥ गुरुदेव
सर्वोपरिअधिकविराजमान॥गुरुदेवसबहीं।
अधिकगरिष्टहें।गुरुदेवदत्तात्रयनारदसुकादि
.
ह
'.
.
९ संदरविलास मुनिगुरूंदेव। ज्ञानघनप्रगटबालिष्टह।।संदरक हतकछुमहिमाकहीनजाय।एसेंगुरूदेवदादूमेरे सिरइष्टहें ॥२५॥जोगीजैनजंगमसन्यासीवनवासी बोधोरकोउमेषपक्षसबनम नान्योहे।ताप सहीऋषीस्वरमुनीस्चरकवीस्वरसवनिकोमतदे चीनत्वपहीचान्योहे ।विदसारतत्वसारसुमृतिपुरांन सारग्रंथनिकोसारसोई तिमाहीन्योहे।सुंदरक हतंकळूमहीमाकहीनजाय॥एसोगुरुदेवदादूमेरेम नमान्योहें॥२६॥जीतहेजुकामक्रोधालोममोहंदूर कीयोरसबगुननकौमदजिन प्लान्योह।।उपजेंन तापकोई।सीतलस्वभावजाकेसबहीमेंसमतासं तोषउरान्योहें।काहसोनरागदोषदेतसबहीकों तोष॥जीवतहीपायोमोलएकब्रह्मजांन्योहें।। सुंद रकहतकळूम हिमाकहीनजाई।।एसोगुरुदेवदादूमे मनमान्योहें॥२७॥ ॥इतिश्रीगुरूंदेवकोअंगसं गसंपूर्ण॥१॥ ॥७॥ ॥छ। 11 प्रथउपदेसचिंतामएिकोअंगलिख्यते।। हिंसा लछंद। रामहरिरामहरिबोलसुवा॥तोस .
१०
संदरविलास
हीचतुरस्वजांनपरविनअतिपरेजनिपिंजरेमोह
कुनापायउत्तमजनमलायलेचपलमनागाय
गोविंदगुनजीतजूवा॥नापहिचापअज्ञाननलनि
बध्योविनाप्रविमुखकैवारमुवा॥दाससुंदरकह
पर्मपदतोलहे।रामहरिरामहरिबोलसुवा॥१॥हक
तुंहकतुंबोलतोता।नफससैनानकोआपनिकेदकर
॥स्यादुनीमे फिरयाषायगोताहेगुनागारमिगुनाही
करतहे॥षायगामारतबफिरेरोता॥जिनतुजेषाक
सेंअजबपैदाकीयातूंऊसेक्यौंफरामोसहोता॥दास
संद्रकहेसम्मतबहीरहे।हिकतूंहकतूंबोलतोता
॥२॥भीतुहीमीतुहीबोलतूनी।।आबकीबूंदौ
जूदपैदाकीया।।नेनमुषनासिकाकरसंजूतीच्या
लऐसाकरेंउहीलीयांफिरे।।जागकेंदेषक्याकरसू
ती।मूलऊसषस्मकोंकामतेक्याकीया।।वेगदेया
दकरमरनिपूती।।दाससंदरकहेसर्वरूखतोलहे
॥भीतुहीसीतुहीबोलतोती॥३॥एकतूंएकतूंबों
लमेंना॥अवलबुस्तादकेकदम कीषाकन्हैहिरसग
जारसबछोडफैन।यारदिलदारदिलमाहितूंयाद
११
संदरविलास
करहेतु पासतुंदेषनेना।।जानकाजोनहेंजिंदका
जिंदहें।सनकासषुनकळूसमझसेनदाससं
दरकहेसकलघटमेंरहें।एकतूंएकतूंबोलनां॥४
॥ ॥छंदमनहर। कानकेगएतेकहाकानसेहे।
तमूहानेनकेंगएनेकहानेनएसेंपाइये।नासिका
गएतेकहांनासिकासुगंधलेत।मुःषकेगएतेकोसे
मुषकहांगाईयें।हाथकेगएतेकहाहायएसोकाम
होनापावकेगएतेश्रेसेपावकिनधाइये।।याहीने
विचारदेषसंदरकहततोहि॥देहकेगएतेंप्रेसेंदेह
कितपाईयें॥५॥वारवारकटोतोहीसावधानक्यौन
होई।ममताकीमोदसिरकाहेकोंधरहे।मेरोधनमे
रोधाममेरेसतमेरीवांममेरेपसमेरेगाम।।मुल्योहिणि
रहे।तूंनोपयोबावरोबिकायगईबुधीते।सो
अंधकूपग्रेहनामेंहूंपरतुहें।सुंदरकहततोहीनेकडू
नावेलाजकाजकोंबिगारकेअकाजक्यौंकरहें।
६॥तेरेतोकोंपेंचपस्योगातिप्रतिपूरिगई।ब्रह्मा
आईलोरेक्योंहीछूटतनजवहालसोंमिजोईक
रिचीथरालपेटराषेकूकरकेपूंछसधेहोतनहीतबहू
१२ संदरविलास
सासूदेतसीषबहूकीरीकोंगिनतजाई॥क . क...
दिनबीनगएसबहू।सुंदरअज्ञानीसो॥छोड्योन
हिअभिमान॥निकसतानलगचेत्यानहीकबहू॥
७॥वालुमाहीतेलनहीनिकसतकाहूविधायथर
नप्लीजेबहूवर्षतघनहे।पानीकेमतेकहूंघीवनह
पाईयत।।कूकसकेकूटेकहूंनिकसतकनहेसंन्य
हीकीमूटीपरीहाथनपरतकळू।।उसरकेवोहेक
हानिपजतअनहे।।उपदेसओषदसाकोनविधिलागे
ताही सुंदरअसाधरोगायोजाकेमनहे॥८॥री
माहीतेरेजानतसनेहीमेरेदारासतविततेरोषोसि
षोसिषायगें।ओरहीकुटंबलोगलुटेंचंहूनोरहीने
मीठीमीठी बातकहीतोसोलपटाएगे। क पं
बजबकोईनहीतेरोतबअंतहीकठनबांर्क जज
एगे।।संदरकहततातेजूठोईप्रपंचसब।स्वकीन्यां
ईसबदेषतविलाएगे॥९॥वारुकेमंदिरमांहीबेठीर
त्यौस्थिरहोयााराषतहेजीवनकीासकेऊदिनक
पलपलछीजतघटतजातपरिघरी॥बिनसतबार
कह
संदरविलास मूसाइतउतफिरेताकीरहीमिनकी|सुंदरकहतमेरी मेरीकरिमूलोसठगाचंचलचपलमायामई किनकि नकी॥१०॥श्रवनलेजाईकरिनादकीलेडारफासानेन वालेजाईकरिरुपबसकस्योहेनासिकालेजायकरिव इतसुंगावेगंधारसनलेजाईकरिस्वादमनहलोहे. ॥चर्महुलेजाईकरिनारीसस्पर्सकरे।।सुंदरकोईकसा धूठगनितेंडत्योह।।कामठगक्रोधठगलोभठगमोह ठगठगनीकीनगरीमेंजीयआईपस्योहे॥११पायो हेमनुष्यदेहीसरबन्योहेआईएसीदेहवारवार कहोकहापाइयो। भूलतहेबावरेतुंबकेसियानो होईपरतनअमुलसोतोकाहेळूठगाईयो।समकि विचारिकरिठगनिकोसंगत्यागाठगवाजिदेखीक रिमन डुलाईये।।संदरकहततातेसावधानक्यु नहोई॥हरिकोभजनकरिहरिमेसमाईये॥१२॥ घरीघरीघटतछीजतजातछिनछिन॥सीजनही गरीजातमाटीकेसोतेलहे।मुक्तीकेदारेआईसावा धानक्यौंनहोईवारवारचढतनत्रीयाकोसोनेलहे करिलेसक्रितहरिभजनअखंडनरयाहीमें अंतर १५. सुंदरविलास परेयामेब्रह्ममेलहे॥मनुषजनमयहनातपायेहा राप्रबसंदरकहतयामेजूमाकेसोषेलहें॥१३॥देष तहीदेषतबूढापोदोरीप्रायोहेंजोवनकोगयोराज ओरसबायोसाजापनीदोहाई फेरदमामोवजा योहेलकुटिहथियारलीयेनेनकरढारूदयेरंचेतवार भयोताकोतंबूसोतनायोहें।दसनगएसमांनोटखा नदूरकीयेजोंगरीपरीकान बिछांगोंबिछायौहे ॥सीसकरकंपतसकंदरनिकास्योरिपु॥देषतहीदे षतबूढापोदोरीमायोहे ॥१४॥देहकोनदेहकदै हकीममत्वछांडदेहतोदमामोंदियेदेहदेहजातहें ॥घटतोघटतघरीघरीघटनासहोत॥घटकेगएतें घटकीनफीरबातहपिंडपिडेमाही पिंडपिंडकोंऊ पावनहें।पिंडपिडपातपुनपिंडहिकोपातहें।।सुंद रनहोयजांसासुंदरकहतजग॥संदरचैतन्यरूपसु दरविष्यातहें॥१५॥ ॥छंदइंदवजय॥ ॥ श्रीवत्वचाकव्हेिंलटकीकचउपलटेअजहूरतयां मीदंतगएमुषकेउषरेनषरेनगएसषरोषरकां मी।कंपंतदेहसनेहसुदंपतसंपतजंपत्तहेनिसजां -
१५
संदरविलास
मी॥ संदरअंतर्मौनतज्यानभज्योभगवंतसलोन
हरांमी।।१६।।देहघटीपगमोंमीमंडेनहीअोलठियां
पुन॥हाथरूईजू॥श्रांषिहूनाकपरेमुरवतेंजरुसी
सहलेकटिघीचनईजू।।ईस्वरकौंकबहूनसंभार
तदुःषपरेंतबहाईदईजू॥संदरतोहिविषेसम्पपंछ
ताघोरगेएबगैनगएजू॥१७॥पाईअमोलकदेह
यहेनरक्युनविचारकरेदिलअंदर॥कामहुकोधड
लोभमोहहुलूटतहेंदशहुदिशिइंदातुंअबवं
छतहेफरलोकहिकालहुपाइपरेसपुरंदर॥ळांडि
कुबुद्धिसबुद्धिहदेधरिभातमरामभज्येक्युनसुंदर
॥१८॥इंद्रनिकमुषमाननहेंसठयाहीहीतेंबहुनेदुः
षपावे।ज्योंजल ऊषमांसहीलीलतस्वादबंध्योज
लबाहिरावें।ज्योंकपिमूठनछांडनहेंसनावसा
बंधपस्योबिललावे।संदरस्यापहीलेनसंभारतजोग
गुरषाईसकनविधावे॥१९॥कौनकुबुद्धिमईघटअंत
रगतूंअपनेप्रभुसेंमनचोरे।।भूलगयौविषयासुषमें
सठालालचलागिरद्यौअनिथोरे।ज्यौंकोउकंचन
छारमिलावतलेकरपाथरसोंनगफोरे॥सुंदरयानर
१६
संदरविलास
देहअमोलकतीरलगीनौकाकितचौरे॥२०॥देषनकेन
रसोभतहेंजेसेंाहीअनोयमकेलिकोषंभालीतर
तोकळूसारनहीपुनी॥ऊपरळीलक अंबरदंमा।बोल
तहेषरनांहीकसुधज्यौंहिवयारनेबाजनकुंभारू
सरहेकपिज्यौछिनमाहीते।।याहीनेसंदरहोतअचंमा
॥२१॥देषनकेनरदीसतहे।परिलछनतोपसुकेसबही
हैं।बोलतचालतपीवतपातसवेघरवेवनजातसही
हे॥प्रातगएरजनीफिरिावतसंदरयोनितभारव
हीहें॥ोरतोलछनआईमिलेंसबाएककुमीसिर
शृंगनहीहैं।॥२२॥प्रेतभयोकिपिसाचायोकिनिसाच
रसोजितहीतितडोलेतूंअपनीसधमूलगयो।सुष
तेकोरकीऔरहीवोले।सोईऊपाईकरेजुंमरेप
चिबंधनतोकबहूनहीषोलेसंदरजातनमेंहरिपाव
तसोतननासकीयोमतिभोलें॥२३॥पेटतेबाहिरहोत
हिंबालकनाईकेंमातुपयोधरपीनोंमोहबध्योदिन
हिदिनोरतरुनभयोत्रयकेरसभीनों पुत्रप्रपोत्र
बंध्योपरिवारस हिमांतगयेपनतीनो॥संदर
रामकोनामविसारकेंआपहिआपकोंबंधनकीनों॥२४
संदरविलास
मातपितास्ततभाईबंध्योजुवतिकेकहेकहाकामक
रहें।चोरिकरेवटपारिकरेंकीरपीयनजीकरिपेटमरे
हैं।सीतसहेसिरपामसहेकहेंसंदरसोरनमाझमरे
हैं।बांधिरयोममतासबसौनरयाहीतेबांध्योईबाध्यो
फिरेहें।॥२५॥तेरीहीचातुरीतोहीलेबोगातूंठगकेध
नोरकोल्यावतातेरोऊतोघरोरहीफोरेगा
गलगेंसबहीजरिजाईतूंदमरीदमरीकरजोरें।
हाफमकोडरनाहीनसूजतसंदरएकहिवारनिचोरें
तूंषरचनहीापनषाईसातेरेहीचातूरीताहीले
बोरें॥२६॥ ॥छंदमनोहरा॥ ॥करतापचइ
नपंचनीकेवसपस्योपरदारारतमैनाननबुराई
कोपरधनहरेपरजीवकीकरतघातमदमांसपाई
लवलेसनसलाईकोहोयगोहिसावतवमुषतेंन
आवेजाब।संदकहनलेषोलेतराईराईको॥इहां
तोकीयेविलासजमकीनतोहीत्रासउहांतोनहीहे
कळूराजपोपांबाईको॥२७॥दुनीयांकोंदोडताहेत्रो
रतकोंलोडताहे औजूदकोंमोडताहेवटोईसराई
का॥मुरगीकोंमोसताहेबकरीकोरोंसताहेगरीबां
%3D
१८
सदर विलास
कोषोंसताहेबेसहेरगाईका जुलमकोंकरताहेध
नीसोनडरताहे॥दोजगकोभरताहेषजांनांबलाई
का॥होयगाहिसाबतबावेगानजाबकळू॥संदर
कहतगुनेगारहेंषुदाईका॥२८॥करकरमायोजब
परषरबाढयोनीरभरभरबाज्योढोलघरघरजान्यो
हे॥दरदरदोस्योजायनरनरागेदीनबरबरबक
तननेंकअलसांन्योहे॥सरसरसोधेधनतरतरतो
रेपांनजरजरकाटतअधिकमोदमांन्योहे।फरफ
रफूल्योफिरेडरडरपेनमूढहरहरहसतनरूंदरसं
कान्योहे.॥२९॥जन्मसिरांन्यौजाईभजनविमुरवस
व॥काहीकोभवनकूपबिनमीचमरेहें।।गहतन
विद्याजानसकनलनीज्यौंमूढकर्मविकर्मकरेंकर
तनडरेहें॥आपहीतजातअंधनकैनीमेवारवार
अजहूनसंकमनमांहीअबकरेहें।।दुषकोसमोह
अवलोककेंनत्रासहोई।सुंदरकहतनरनागपास
परेहें॥३०॥जूठोजगनसन नित्यगुरुबेनदेखें
आपनेंहूनेंनतोअंधरहेज्वानीमें।।केतेरावरा
जारंकायेरएचलगएमिलगएधूरमांहीआएते
१०
संदरविलास
कहानीमें।संदरकहतअवताहीनसूरतश्रावे
चैतेक्योंनमूढचितलायहिरदांनी भूलेजनदा
वजातलोहकेसोतावजातआवजातएसेजेसेंनाय
जानपांनी ॥३१॥जगमगपगतजिसजिभजरा
मनामकामकोधतनमनघेरिघेरिमारीयोफूिठमू
ढहठत्यागजागभागसनिपुंनिगुनज्ञानानीआना
वारीवारीडारीयेंगहीनाहीजाहीसेसईससीसस
रनरौरवातहेततातफेरीफेरजारीयें।संदरदरद
पाईधोईधोईवारवारसारसंगरंगअंगहेरिहेरिधा
रोयें॥३२॥ ॥छंदूमलीयौ॥ ॥हठजोगधा
रोतनजातपियाहरिनामविनामुषधूरपरें।।सठसो
|गंहरोछिंनगतकियाचरिचामविनाभूषपूरिजन
टमोगपरोघनघातधीयारिकांमकिनासुःखजूरि
मरें।मठरोगकरोघनधातहियापररामतिनांदुष
दूरकरें।।३३।।गुरुज्ञानगहेअतिलेईसुषीमनमोहन
जैसबकाजसरेंगधरिध्यानरहेंपतिपोईसुपीरनलोहा
बनेंतबलाजप।।सुरतांननहेंहनहोईषीतनछोह
सजेंअवाजमरें।पुरयानलहेंमतधोईदुःषीजन
२०
संदरविलास
बोहरजेजबराजकरें॥३४॥ ॥छंदमनहरा॥ ॥का
हेकौंफिरतनरभटकतठोरठोरडागुलकीदोरदेवी
देवसबजांनीयो।जोगजज्ञजपतपतीर्थव्रतादिकनि
तिनहूंकोफलंसोऊमिथ्याईबषांनीय।।सकलउपाय
तजिएकरामरामभजियाहीउपदेससुंनिक्षिदेमही
आनीयें।।नाहीतेसमुझिकरिसंदरविश्वासधरिओ
रकोऊकहेंकछूताकीनहीमानीयें॥३५॥ ॥छंदइंद्र
वजय॥ ॥संतसदाऊपदेसबतावताकेससबेसि
रस्खेतमाएहें॥तूंममताअजहूनहीलांडतमोतहू
आयसंदेसदयेहें।आजकेकालचलेउठसूरषतेरे
तोदेषतकतेगयेहेंगसुंदरक्यौनहिरामसंभारतया
जगमेकहोकोनरहेहें॥३६॥ ॥इतिउपदेस
चिंतामएिकोअंगसमाप्तः॥३॥ ॥अथका
लचि-अंगप्रारंभः॥ ॥छंदइंदव। मंदिरमा
लबिलायतहेंगज।।ऊंठददांमांदिनाइकदोहें।ता
तहमातबीयासतबंधवदेषधोपामरहोतबिछोहें
जूठप्रपंचसोंगचिरयोसठ।।काठकीपूतरीज्यौंकपि
सोहें।मेरीहिमेरीकहेंनितकंदराषिलगेकहीको
२१
संदरविलास
नकोकोहें।पाएमेरेदेसविलायतहेंगजएमेरेमं
दीरएमेरेथाती॥एमेरेमातपिनायुनिबंधवसोए
मेरैपूतसोएमेरेनाती।एमेरीकामनिकैलकरेनित॥
एमेरे सेवकहेंदिनराती॥संदरवेसेंहिलांडगयोसा
तेलजस्योसबूजीजबवानी॥२॥भूलोकहेंनरमेरीई
मेरीतेंदिनचारविश्रांमलीयोसठनेरेकहेकछुवैगई
नेरी॥जेसेंहीबापदादागएछांडिसातिसेंहीतूंनजि
हेपलफेरी।मारिहेकालचपेटअचानकहोईगरीक
मेराषकीढेरी॥सुंदरलेनचलेकळूएसंगतुभूलीक
हेनरमेरीईमेरी॥३॥केयहदेहजरायकेंगारकीया
किकीयाकिकीयाकिकीयाहें।केयहदेहजमीमही
षाददीयाकेदीयाकेदीया, केयहदेहरहे दिनचार
जीयाकेजीयाकेजीयाकेजीया।संदरकालअचा
नफाईलीयाकेलीयाकेलीयाकेलीयाहें॥४॥दे
हसनेहनछांडतहेनरजांनतहेथिरहेयहदेहा॥ळी
जनजायघटेदिनहीदिनदीसतहेघटकौनितलेहा
।
.
हा।।संदरजान हान
२२
सुंदरविलास
नेहा॥५॥तूंकडूओर बिचारतहेनरतेरोविचारध
रसोईरहेगोकोटिउपायकोधनके हितभागलिष्यो
तितनोंईलहेंगो मोरकेसांऊपरीपलमांफता का
लअचानकमाईगहेंगोरामभज्यौनकीयोनहीस
कितसंदरयापछताईरहेंगो॥६॥भूलिगयोहरिनामकी
तूंसठ॥देषधोंकोनसंजोगबन्योहे।कालअचानक
आएगहेकंठयेषधोंजूठोहितानातन्योहे॥छारकरें
सबधांमकोटिअनादिकोसेंहीजीवहन्योहे।
कोऊनहोतसहाईकुटंबननादिकोसंदरऐसोसुन्यो
हे॥७॥वीतगएपछलेसबहीदिनावतहेंअगलेदि
नने।। कालमहाबलवंतबडोरिपुसांधरह्योसिरऊप
रतेरे।।एफघरीमहीमारिगिरावत॥लागतताहीक
छूनहीवेरे॥संदरसंतपुकारकहेंसबहूपुनितोहिक
होबटेरे।।८॥सोयरद्योकहागाफलबैकरितोसि
रऊपरकालदहारे॥धामसधूमसलागिरयोसठ॥
आईअचानकतीहिपछारे।।ज्योंबनमेंमृगकूदतफा
दत्तचित्रगलेनषसोउरफारे॥कंदरकालडरेजिनके
डर॥तांप्रभुकोंकहीक्योंनसंभारे॥९॥चैतनक्योंन
२३
कंदरविलास
अचेतनओघतकालसदासिरउपरंगानें।रोकिरहे।
गढकेसबहारनितूंतवकोनगलिदैमानें।आईअज्ञ
नककेसगहेंजबपाकरिपुंनितोहिजुलाजसुंदर
कोनसहायकरेंजवसुंडहिमुंडारापरवाजे॥१०॥तूंत्र
निगाफलहोईरयोसदकुंजरज्यौंकळूसंकनांनेगमा
यनहीतनमेअपनोंबलमतमयोविषयासुःषठांनें।
घोसतषानसवेदिनबीततनीतअनीतकळूनहीजांने।।
सुंदरकेहरिकालमहारिपुदंतउपारिकुंभस्थलमाने।।
११॥मातपिताजुवतीसतबंधवाईमिल्यौइनसेंस
नवंबंधा।स्वारथकेअपनेअपनेंसबसोयहनाहिं
नजानतअंधाकर्मविकर्मकरेतिनकेहितभारधरे
नितापनेंकंधा|अंतविलोहायोसबसोंपुनया
हीनेसंदरहेजगअंधा॥१२॥ ॥ळंदमनोहर॥
करतकरतबंधकळूचेजांनेअंधाआवर्तनिकटदि
नअगलेचपाकदे॥जेसेंबानतीतरकुंदाबतहेंअचा
नकजेसेंबकमछरीकोलीलतलपाकदे॥जेसेंमक्षिका
कीघातमकरिकरताय॥जेसेंसापमुसककोंग्रसत
गपाकदे।चेतरेअचेतनरसंदरसंभाररामएसेंनीही
२५
संदरविलास
कारप्रायलेईगोटपाकदे॥१३॥मेरोदेहमेरोगेहमेरो
परिवारसबमेरोधनमालमतोंबहूविधभारोहू।मेरेस
बसेवकहूकमकोउमेटेंनाहींमेरीजुवतीकेतोअधि
कपियारोहूं।।मेरोवंसऊचोमेरोबापदादासेभयेक
रतबडाईमेंतोजगतउज्यारोहूं।।संदरकहतमेरोमेरी
करिजानेसठसेंनहींजानेमेतोकालहिकोचारोहूं
॥१४॥जबतेंजनमधस्योतबहीतमूलपरयोबालापन
मांहीभूलोसमस्योनरुषो जोवनभयोहेंजबकीमव
समयोतबजुवतीसोएकमेकभूलिरह्यौरुषम।पुत्र
हप्रपोत्रमएभूल्योतबमोहबांधचिंताकरिकरिमूल्यो
॥जानेंनहीदुःषमेंसंदरकहतसवतीनोपनमांही
लो॥धूलोलोजाइपरयोकालहीकेमुषमे॥१५॥ऊ
ठतबेठतकालजागतसोवतकालचलतफिरतकाल
कालरूपस्यौहें। कहतसनतकालषातहूपीवतका
लकालहीकेगालमांहीहरहरहस्योहें।तातमातबंधु
कालसतदारागृहकालसकलकुटंबकालकालजाल
फस्योहें।संदरकहतएकरामबिनसबकालकाला
कोकतकीयो अंतकालयस्योहें।।१६।।जबतेंजनम
संदरविलास २५
लेततबहीनेायुघटेमाईसोकहतमेरोबडोहोत
जातहें।आजओरकालोरदिनदिनहोतोगदो
स्योदोरोफिरतलतअरुषातहें।बालापनदात्यों
जबजोबनलग्योहेंआईजोवनवीनेबूढोडोकरो
दियातहैं।सिंदरकहतसेंदेषनहीबूझिगयो तेल
घटगएजेसंदीपकबूझानहें॥१७॥सबकोउसैकहें
कालहमकाटतहकालतोषंडनाससबकोफरतु
हैं।जाकेशयब्रह्मापुंनहोनहेंकंपायमानजाकेनयत्र
सुरसुरइंद्रऊडरतुहें।जाकेमयशिवअरुशेषनागनी
नोलोककेईककल्पवीतेलोमसपरतुहें।सुंदरकहतन
रगरबगुमानकानोसठपलपलकनिमेंमरतहों
||१८|कालसोनबलवंतकोऊनहीदेषीयत।सबकों
करतअंतकालमहाजोरहें।कालहिकोइरसुनितन्यो
मूसापेकंवरजहाँजहांजाईतहांतहांवाकोघोरहेकाल
भयानकायमीतसबकीयेलोकस्वर्गमृत्कपतालमें
कालहीकोसोरहें।कालहीकोकालएकसुंदरअखंड
ब्रह्मवासौंकालडरेजोईचल्योवहीोरहें॥१॥वरषा
भएतेंजेसेंबोलतासंतीरीस्वरषंडनपरतफहूंनेकहून
--
२६
कंदरविलास
जानीयें।।जेसेंपुंगीबाजतअपंडस्वरहोतपुनिताहू
मेंननंतरअनेकरागगानियें॥जेसेंकोईगुडीकोंचढा
वतगगनमांहीताहकीकीसुधुनीसुनीवेसेंहीवषांनी
ये।संदरकहततेसेंकालकोप्रचंडयेगरातदिनचल्यो
जाईअचरजमानीयें॥२०॥मायाजोरजोरनरराषतज
तनकरिकहतहेंएकदिनमेरेकामपाइहें।तोहीतोम
रतकळूवारनहीलागेसठदेषनहीदेषतबलूलासो
बिलाई॥धनतोधस्योहीरहेचलतनकोडीगहेरीते
हाथ निसेंजेसोमायोतेसोजाईहें।करीलेसक्रतय
हबरीयांना फिरिसुंदरकहतनरपुंनिपलताईहे
॥१॥बावरोरुभयोफिरेंबावरीहीबातकरेंबावरो=
ज्यादेतवायूलागतंबुरानोहे॥मायाकोउपायजानेमा
याकीचातुरीठाने।मायामेमगनप्रतिमायालपटो
मोहेजोवनकैमदमातोगिनतनकोऊनातोकामव
सकामनीकेहाथहिबिकांनोहे।अतहिमयोबेहाल
सूजतनमायेकालसुंदरकहतसोनोरकोदिवां
नोहे॥२शा सूचोधनतीधामकठोसषमतोको
मझठीदेहाटोनामधरीकेभुलायोहेमठोतात
संदरविलास
झूठीमातालेसनदारानातकटोहितमानमानम्
ठोमनलायोहे।मठोलेनझटोदैनमतोमुषबोलेवें
नझठेमहेकरेफेंनझठीहीकोंधायोहेमठही ते
भयोमद हिमपंचगयो।।संदरकहतसाचकबहूना
योह।।२३॥ दीर्घाक्षर मटेहाथीम्योरामलाया
गेठादोरामलाबांध्यामंगालोरामहाराजारांनीहें।
कठीकायाझठीमायामठामधंधेलायाम्लामूया
मठेजीयाकठीयाकीबांनीहें।।मठासोवेझठाजागेस
ठामजेठालागेरठापीछेमताआगेझठेलीमांनी
हैं।मवालीयाफलादीयाठाषायाम्ठापीयामला
सोदामठाकीयात्रेसामहापांनीहें।।२४॥ठयोध्यो
हेजालताहीनेग्रसतकालकालविकरालव्यालसब
हीकोषातहे।नदीकोप्रवाहचल्योजातहंसमुद्रमांही
तेसेंजगकालहीकेमुःष समानहे।देहसोममत्व
तातेकालको मानतहेज्ञानउपजेनेवहीकालहूवि
लातहे॥संदरकहतपरिब्रह्महेसदाअरवंडादीम
ध्यनंतएकसोईठहरातहें॥२५॥ ॥छंदइंद्रवज्ञ
॥ ॥कालउपावतकालषपावतकाल मिलावतहेग
। २८, संदरविलास हीमाठीकालहलावतकालचलावनकालसिषा वतहेसबाटीकालबुलावतकालभुलावतका लडुबावतहेवनघाटी|संदरकालमिटेजबहीपुंनि ब्रह्मविचारपढेजबपाठी॥२६॥ ॥इतिश्रीका लचिंतामएिकोअंगसमाप्तः। अंग३ ॥७॥ अथदेहात्माबिछोहकौअंगप्रारंभः॥ छंद इंद्रवज्ञ॥ ॥बोलतहोसुकहांगयोपंषीवेवनार सनांमुःषवेसेंहीवेसेंहीनासिकावेसेंहिंअंषीवेकर वेपगवेसबहारसवेनषसीसहीरोंमप्रसंषीविसें हीदेहपरिपुंनीदीसतएकविनासबलागतषंषी।सुं दरकोउनजांनिसकेयहबोलतहासकहांगयोपंखी घेलगयोइकषेलसुष्याली।बोलतचालतपीव तपावतसोचतहेद्रुमकोजेसेंभाली।लेतदेतदेष तरीमततोरनतानवजावनताली।जामहीकर्मविक मकीयेसबहेयहदेहपरीश्रबडाली।सुंद्रसोकितडू नहींदीसतषेलगयोइकषेलसोष्याली॥२॥मातपि ताजुवतिसतबंधवलागतहेसवकोंअतिप्यारो।लो ककुटंबषरोहितराषत होईनहीहमतेकडूंन्यारो।दे
संदरविलास
२९
हसनेहतहांलगजांनइबोलतहेमुषसब्दऊचागासु
दरचैतनशक्तिगईजबवेगिकहेंघरवारनिकारो॥३
रूपमलोतबहीलगदीसतजोलगवोलत्तचारून
आगें।पीवतषातसनेरुदेषतसोईरहेउटिके'
निजागे॥मातापितामईयामिलिबेठताप्यारकरेंजु
वतिगरलागे।संदरचैतनशक्तिगईजबदेषतताही
सबेडरभागे॥४॥ ॥छंदमनोहर॥ ॥कोनभांत
करतारकियोहेंशरीरयहापावककेमाहीदेषोपानी
कोजमावनोनासिकाप्रवननेंनवदनरसनबेनहाथ
पावनंगनपशिषकोबनावनों|अजबअनूपपच
मकमकोपसंदरसोजत अनिअधिकसहावनों
जाहिछिनचेतनशक्तिजवलीनहोई॥नाहीलिंनल
गनहेसवकांअभावनों॥५मिनकाकोपिंडदेहताही
मैजुगतिभई। नासिकानयनमुषत्रचनबनायेहोसी
सपावहाथअरुअंगुरीविराजमानअंगरीकेागेपु
निनपहलगायेहें।पेटपीठछानीकंठचिबुकवरगा
लदसनरसनवडूबचनसनायेहें।संदरकहतजव
चैतनासगतिगईवहेदेहजारीबारीछारकरीमाए
३०
संदरविलास
हैं॥६॥देहतोप्रगटयहन्यौंकीत्यौंहीजांनीयताने
नकेऊरोषेमांहीजापतनदेषीयें।।नाककेफरोमांही
नेकनसुवासलेतकानककरोषेमाही॥सनतनलेषी
यो।मुषकेजरोषेभेनबचनउचारहोतजीप्लर्कों
षट्रसस्वादनविसेषीयें।सुंदरकहतको कौनवि
धिजानेंताही॥पीरोकारोकाहारजानोडूनपेषीयों
७माततोपुकारेछातीकूटिकूटिरोवतहें॥वापहकह
तमेरोनंदनकहांगयो।मईयाहुकहतमेरिबांहाज
दूरभाई।बहनकहतमेरोवीरदुषदेंगयो।कामनीक
हतमेरेसीससिरताजकहांगउनतकालहाथहिमेसो
धोरालद्योकंदरकहतकोउताहीन हिजांनीसकेबो
लतहुतोसोयहलिंन कहांगयोगारजस्वीर
जकोप्रथमसंजोगक्षयौ॥चेतनासंगतितबकोननां
तिपाईहें।कोमएककहेंबीजमध्यहिकीयोप्रवेस
फिनडूकपंचमासपीछेकेसुनाईहें।देहकोविजोगज
बदेषतहीहोईगयो।तबकहोकोनकहांजायिकेसमा
ईहैं।पंडितरिषिस्वरतपेस्वरमुनीस्वरकुंगसुंदरकह
तयहकिनडूनपायिहें।।९॥तबलोंहींक्रियासबहोत
३१ संदरविलास हेविवधभांतिजबलगघटमांहीचैतन्य प्रकासहेगदे हकेअसक्तभयेक्रीयासबथकीजाय।जबलगरवासा चलेतवलगामहे॥स्वासस्थक्योहेजबरोक्नलगे हतव।सबंकोडकहेअबायोघटनासहेकाहूनहीदे ष्योकिहिवोरकोनकहांगयो।[संदरकहतयहीबडोईन मासहे॥१०॥देहनोस्वरूपतोलोजोलोहेअरूपमाही। सबकोउादरकरतसनमानहाटेठीपांगवांधिवार बारहीमरोडेमूछबाहूउसकारेअतिधरतगुमानहे।।दे सदेसहीकेलोकनायकेहजूरहोई॥बेठकरितषनक हावेसुलतानहे॥संदरकहतजबचैतनांसगतिगई हेदेहताकीकोऊमानतानान,१इतिदेहा स्माबिलोहकौअंगसमाप्तः॥ अंग४॥ ॥ ॥ॐ॥ ॥अथवष्ठांकोअंगप्रारंभः॥ ॥छंदइंदवा। ॥नेन नकीपलहीपलमेंक्षणाधघरीघटिकाजुगईह।जो मगयौजुगजांमगयोपुनसाऊगईतबरातभईहा नगईअरुकालगईपरसोतरसांकडूोरठईहें। दरएसेंहीअायगईसनादिनहीदिनहोननईहें॥१॥ कनहीकनकोविललान फिरेंसठजाचतहेंजनहींजना
३२
संदरविलास
कोणतनहीतनकोअतिसोचकरेंनरषेतरहेंअनही
अनको।मनहीमनकीत्रसनांनमिटी।।निधांवतः
हेधनहीधनकोळिनहिळिनसंदरायुघटीपकबहू
नगयोबनहीवनकौं॥२॥तेरीतोभूषनक्यौंहीसगे
गीजोदसबीसपचासभएसतहोईहजारतोलारवम
गेगी।कोटिअरबषरबअसंघप्रविपतिहोंनकीचाह
जगेगी।स्वर्गपतालकोराजकरोत्रसनाअधिकीप्रति
आगलगेगी॥सुंदरएकसंतोषविनासटतेरीतोष
कदिनपगेगी॥३॥लाषकरोडअरबपरबनिनीलपद्द
मतहोलगपाटी|जोरहिजोरभंडारभरेसबालोरर
हीसजमीतरडाटी।तोहूनतोहीसंतोषमयोसठसुंद
रतेंत्रसनांनहिकाटी।सूजतनाहिंनकालहितोसिरमा
रिकथापमिलाइतमाटी॥४॥भूषलीएदसहूदिसि
दोरतताहीतेंतूंकबहूनअधैहें।भुषभंडारभरेनहिके
सेंडूजोधनमेरकुमेरलोपैहें।तूंबागेहीहाथप
सारतयाहीनेहाथकछूनहीऐहें।संदरक्यौंनहीतो
षकरेंनरपाईकेंषाई कितोईकषैहें॥५॥भूषनचाप
तरंकहिराजहीभूषनचाईंकेविरूबिगोई॥भूषनवा
सुंदरविलास
ईकेविसुबिगोई।भूषनचावनइंद्रसरासरऔर
अनेकजहांलगजोई।भूषनचावतअर्धहीउर्धही
तीनहूलोकगिर्नेकहाकोई।।संदरजाईतहांदुम्षही
दुःषज्ञानविनानकडूंसुषहोई॥६॥हेत्रसनाहज
इंनहीधापी।पेटपसारदीयौजितहीतितनेयहमा
पकितीएफथापा।बोरनछोरकळूनहि आपतमें
बहुभांत भलीविधमापदेषतदेहमयेसवजीरन
तूंनितनौतनाहीअद्यापी संदरतोहीसदासम
फावतहेत्रसनांअजहूनहीधापी॥७॥हेत्रसनांप्रज
हूनअघांनीत्तान(लोकाहारकीयौहेंसुसांनस
मुंद्रपीयोसबपांनी ओरजहांतहांताकतडोलतका
ढतांषडरावनांनीदांतदिषावतजीमहलावत
याहीनेमेंयहडाकनीजांनी॥सुंद्रषातभयेकिननेंदि
नहेनसनाहजहूनअबांनी॥८॥हेत्रसनांकडूछेहनने
रोपावपतालपरेगएनीकससीसगयोअसमानत्रये,
रोहाथदसोदिसिकोपसरपुंनिपेटमरेनसमुद्रसुमे
रो॥तीनहूलोकलीएमुषजीतराषिहूकांनबंधेचहूं
फेरोसुंदरदेहधस्यौअतिदीरघहेबसनांकडूंछेहन
॥
संदरविलास
तेरो॥९॥हेत्रसनांबतोकरतोषावादबथानटके
निसिवासरदूरकीयोकबहूनहीधोषाहतीयारनि
पापनिकोढनिसाचकहूंमतमानहरोषा।तोईमिलेंत
बतेंहोईबंधनमरिहेंतबहीहोईमोषा॥संदरऔर
कहाकहीयेतुहीहेत्रसनांअवतोकरतोषा॥१०॥हेत्र
सनांबतोमतिडोलेक्योंजगमोहीफिरेजषमारतस्था
र्थकोनपरिजहीजोले।ज्यौहरिहारगऊनहींमांनतर्दू
धदोह्योक सोपुंनढोले॥तूंअतिचंचलहाथना
वतनीकसजाईनहीमुःषबोले॥संदरतोहिकधौबेर
केतिकहेअसनांबतूंमतडोले॥११॥हेबसनाकं
हीकेतीहीथाक्यौतेंकोईकानधरीनहीएकडूबोलतबो
लतपेटहीपाक्यो।हूंकोईबातबनाईकहोजबतेंतब
पीसतहीसबफाल्यो।।कतेकयोसमाएपरबोधततें
अबागेहीकोरथहाक्यो।संदरसीषगईसबहीच
लोहेनसनांकहीकेंतोहीथाक्यो॥१२॥हेसनातोही
नेकुनलाजातूहीत्रमायप्रदेसपठावनबूडतजायस
मुद्राहिजाजा॥तूंहीत्रमायपहारचढावतवादबथाम
रिजाईअकाजासिबलोकात्रमायभलीविधांढ
संदरविलास
कीयेसबरकहूंराजा॥संदरतोहीदुषाईकहीं अब
हेत्रसनांतोहीनेकुनलाजा॥१३॥ ॥इतिवष्ठाको
अंगसमाप्तः॥ अंग५ ॥ अथधी उराहने
कोअंगप्रारंभ ॥ळंदइंद्रवजय॥ ॥पावदी
येचरूनेफिरनेकहुंहाथदीयेहरिक्रयकरायो।का
नदीयेसनियेहरिकेजस॥नेनदीयोतिनमार्गदिषा
यो।नाकदीयेमुषसोमनताकरिजीसदईहरिको
गुनगायो।सुंदरसाजदियेपर्मेस्वरपेटदीयोपर
पापलगायो॥१॥कूपारेंअरुवावभरेपुनतालभरें
वरषारितुनीनोकोढीभरेंघटमाठभरेघरहाट भरेंस
बहीभरिलीनोदकषासबषारक्षरेंपरिपेटारें
नवडोदरदीनो|संदरीतोईरीतोरहेंयहकोंनषडा
परमेस्वरकीनो॥२॥ ॥कवता। किधोपेटचूलोकि
धोशाठिकीधाभाराहीजोईकळूफोकीयसलवे
जरिजातुहे किधोंपेटथलकिधोंबाविकियोंसाग
रहेजितोजरूपरेनिनोसकलसमातुहे।किधोंपेरदै
नकिधोंभूतप्रेतराषसहे।पाउंपाउंकरेकळूनेकन
घातुहें। संदरकहतप्रभुकोनपापलायोपेटजवही
.:
३६ संदरविलास
जनमभयोतबहीकोषातुहें॥३॥विग्रहतोविग्रहक
रतअतिवारवारतनपुनितनकनकबहूंअघायोहे॥
घटनभरतक्यौहीघट्योहीरहतनितसरीरसिराईमे
तोकबूवनषायो।देहदेहकहतहीकहतजनमवी
सौपिंडपिंडकाजनिसदिनललचायोहे।पुदगलग
लतगलतनत्रपतहोई।।सुंदरकहतवपुकोनपापला
योहे॥४॥एकपेटकाजएकएककोआधीनहें।पाजी
पेटकाजकोटवालकोआधीनहोई।कोटवालसोतो
सिकदारागेदीनहें।सिकदारदीवानकेपीछेलग्यो
डोलेपुंन॥दीवानहूजायपातसाहआगदीनहें।पात
साहकहेयाषुदामुजेओरदेईपेटहीपसारेनहीपेटव
सकीनहें।सुंदरकहतप्रभुत्यौहीनहीपरेपेट॥श्रेक
|पेटकाजएकएकको आधीनहें॥५॥तंतोप्रभुपेटदीयो
जगतनचायोजिनपेटहीकेंलीयेघरघरद्वारफिस्योहे
॥पेटहीकेलीयेहाथजोरीआगेठाढोहोईजाईजोईक
योसोईसोईऊनकरयोहे।पेटहीकेलीयेपुंनमेंघसीत
घामसहेपेटहीकेलीयेजाईनमाहीमस्योह।सुंदरका
हतईनपेटसबभांडकीये॥ोरगलेछूटेपरिपेटगेल
सुंदरविलास
पस्योहे॥धापेटसोनबलीजाकेागेसबहारचलेरा
वअरंकएकपेटजीनीलीयेहें।कोउवाघमारतविडा
रत]कुंजरकोंप्रेसेसूरवीरपेटकाजांनीदीयेहें।
त्रमंत्रसाधनआराधतमसानजाईपेटआगेडरतनड
रसेहीयेहेंगदेवताग्रसरभूतप्रेततीनोलोकपुंनिसु
दरकहतप्रभुपेटजेरकीयेहैं।७॥प्रातहीऊठतजब
पेटहीकीचिंतातबसबकोज़ानुआपुआपके प्रहार
कोकोउअनषानपुंनिअमिषभषतकोउकोऊयास
चरतचरतकोउदारकौंकोऊमोतीफलकोबासरस
पयपानकोऊपौनपीवतभारतपेटभारको।सुदरकह
तप्रभुपेन्हीघमाएसबपेटतुमेंदीयोहेजगतहोंनष्चा
रको॥८॥ ॥ळंदइंद्रवज॥ ॥पेटसोऔरनही=
कोईपापीपेिटकेकारनजीवहतेबहूपेटहीमांस
रुसरापीपेटहीलेकरचोरिकरावतापेटही
कोंगठरीगहीकापी पेटहीपासगरेमहीडारतापेट
इडारतकूपस्वापी।संदरकाहेकोपेटदीयोप्रभुापे
टसोपोरनहीकोईपापी॥९॥ोरनकोंप्रभुपेटदियो
तुमानिरेनोपेटकहूंमहीदीसे।।एभटकाईदीयेदस
संदरविलास
हूंदीस।कोळकरांधतकोऊकपीसे॥पेटहीकारनना
बतहेंसबज्यौं घरहीघरनाचनकीसेकंदरापन
घावहूपीवह्नकोनकरीइनऊपररीसे॥१०॥ ॥छंदमन
हर।। ।पेटनहूतोतोप्रमुबैठेहमरहते।। काहेको
काहूकेागेजायकेाधीनहोई॥दीनदिनबचन
उचारमुःषकहते। जिनकोतोमदअरुगर्वगुमान
अतितिनकेकठोरबेनकंबहूनसहतेतुंमारेइज
नसोंअधिकलैलीनप्रतिसकलकौंत्यागिकेएकांत
जाईगहते॥संदरकहतयहीतुमहीलगायोपाप।
पेटनहुनोतोप्रभुबेठिहमरहते।।११।।पेटहीकेवस
प्रभुसकलजिहानहे।पेटहीकेवसरंकपेटहीकेवस
रावटहीकेवसओरषानरूलतानहें।पेटहीकेवस
जोगीजंगमसन्यासीदशेषपेटहीकेवसवनवासीषा
तपानहें।पेटहिकेवससिधसाधकसजानहें।
दरकहतनहीकाहूकोगुमानरहा पेटहीकेवसप्र
मुसकलजिहांनहें।॥१२॥ ॥इतिधीर्जउराहने
कोअंगसमाप्तः॥ ॥अंग॥ ॥ ॥छ।
अथविस्वासकोअंगप्रारंभः॥ छंदइंद्रवज्ज।
॥
संदरविलास
३९
होईनिचिंतकरेंमतचिंतही।चांचरईसोईचिंतक
गोपावपसारपस्यो किनसोक्तापेटदीयेसोई
टपारेंगो|जीवजितेजलकेथलकेपुनिपाहनमेंपहूंचा
यधरेंगो॥भूषहीभूषपुकारनहेनरकंदरतूंकहाभू
षमरेंगो॥१॥धीरजधारि विचारनिरंतरतोहीरच्यो
सोतेंत्रापुहीहजेतकषलगीघटनांनहिातेति
कतूंअनयासहीपैहें।जोमनमेसनांकरिध्यावततो
तिहलोकनपातनघेहें।संदरतूंमतसोचकरेकळू॥
चंचदईजिनचूनहीदईहें॥२॥नेकुनधीरजधारतहें
नरातुरहोईदसोदिसध्यावे।।ज्योपसचतोडाव
तबंधनज्योलगिनीरनीरसहारनावेजांनतनाही
महामतीमुरषजाघरहारधनीपहुंचावे॥संदरप्राप
कीयोघटनांजनसोभरिहेंमतसोचउपावे॥३॥सांज
नापघडेजित शरिपरिहेंभरिभरिहंजु॥गाव
तहेजिनकेगुनकोढ रिहैंडरिहेंढरिहेंदरिहें॥आदि
हूतडूमध्यसदाहरिहेंहरिहेंहरिहेहरिहेंजु॥संदर
दाससहायशहीकरिहेंकरिहेंकरिहेंकरिहेंजु शाका
हेकोंदोरतहेदसदिसतूनरदेषिकीयोहरिनुकोबे
४० संदरविलास- टिरहेडुरिकेमुष दिउचारवदांनषबाईंहेटूकी ॥ग थकेप्रतिपालकरिजिनहोईरद्यौतबहीजबहीजड मूको।संदरक्याविललातफिरेअबरापरिदेविसवास प्रभूको॥५॥जादिनतेंयांचासतज्यौनरआईआहार लीयोतबहीको॥षातहीषाताएइतनेदिनजानतना हीन मूछकहीको॥दोरतध्यावत्तपेटादिषावततूंसठ कीटसदाअनहीको।संदरक्योंविसवासनराषतसे प्रभुविस्वभरेकबहीको॥६॥षेचरचरजेजलकेच रदेतअहारचराचरपोफै।वहरिजुसबकोप्रतिया लतज्यौंजिहितांतितिसीविधतोष। तूंअबक्यौंवि सवासनराषतमूलतहे कितधोषेहिधोये।।तोहितहां पहुंचायरहेप्रभुसंदरबेटिरहेकिनओषे॥७॥ ॥ळं दमनहर।। काहेकांवघूराभयोफिरतअज्ञांनीनर तेरीतोरिजकनेरेयरबेतेप्रायहें॥सावेतुसमेरजाई भावेंजाईमारूदेस। जितनोंकभागलिष्योतितनौंक पाईहैं।कूपमांझारिभासागरकेतीरतरिजितनोंक भाडोनीरतितनोंसमाईहोताहीसंतोषकरिसंदर विस्वासधरीजिनमोरच्यौहेघटसोईअमराईहें।ाका
४१
सुंदर विलास
हीकोंफिरतनरदीनभयोघरघरदेषीयततेरोतोत्र
हारइकसेरहे।जाकोदेहसागरमसुमोसत्तजोजन
कोनाइकोंतोदेतप्रभुयामेंनहीफेरहे।भूष्योकोडर
हतनजांनीयेंजगतमाहीकीरीअरुकुंजरसबनिहीं
कोदेरहें।कंदरकहतविसवासक्यौनरांषेसठवार
वारसमुझायकयोकेनीवरहें॥९॥तेरेतोअधीरज
तूंागलीहिचिंतकरें।आजतोभस्यौहेपेटकालके
सीहोईहैं। सूषोईयुकारेंअरुदिनउठिषानाजाई।
तिहीअज्ञांनीजाकीमतिगईषोईहें।।ताकोनहीजाने
सम्जाकोनामविस्मरजहांतहांप्रगसबनिदेन
सोईहें।संदरकहततोहीवाकोतोभरोसोनहीएक
विसवासविनयाहीभांतिरोई हैं॥१०॥देषधोसकल
विस्वाभरतारनहार।चूंचकेसमानचूनसबहीकोंदे
तहें कीटपरूपंपीअजगरमळकछपुनउनकेन
सोदाकोऊनतोकलपेनहें।पेटहीकेकाजरातदिवस
नमतसठमेतोजान्योनीकेकरीतुंतोकोउप्रेनहेंगमा
नुषसीरपायकरतहेहायहायसंदरकहतनरनेरे
सिररेतहें।।११मातूंचोलयोबावरोउतावरोफिरत
४२
संदरविलास
तिप्रभुकोविस्वासगहीकाहेनरहहें।तेरेतौरिजक
सोनाईहेंसहजमाही।यौंहीचिंताकरिकरिदेह
कोंदहतुहें।जिनयहनषसिषसजिकेसंवास्योहतो
हीअपनेकीयेकीवहलाजकोवहबुहें।काहेको
ज्ञानीकळूसोचमनमांहीकरेंभूषोतूंकदेनरहेंसुंदरम
हतुहें।१२।।जगतमेंाईकेविसारयोहेजगतपतिज
गतकीयोहेसोईजगतभरतुहें।तेरेनिसदिनचिंता
ओरहीपरिहेआईउद्यमअनेकमांतीमांतीकेकरतु
हैं।इतउतजायकेंकमाईकरिल्याऊकछूनेकुनअज्ञां
नीनरधीरजधरतुहें।संदरकहतएकप्रमुकेविस्वा
सबिनवादहीकोव्रथासठपचिकैमरंतुहें॥१३॥ ॥ई
तिविस्वासकाअंगसमाप्तः॥अंग७॥ ॥ॐ॥ ॥छ।
॥अथदेहमलीनताग्रवप्रहारकोअंगप्रारंमः।
देहतोमलीनअतिबहूतविकारभरिताहूमाहीजरा
व्याधिसबंदुम्परासीह।।कबहूकपेटपीरकबहूंकसि
रवायकबहकांषकांनमुःषमें विथासीहें।और
हअनेकरोगनपशिषपूररहेंकबडूकस्वासचलेक
बहूंकषासीहें।असोयाशरीरताहीापनोंकेमान
संदरविलास
नहें।संदरकहतया कोनरूषवासीहें।।।जाश
रीरमाहीतूंअनेकरूषमानरह्यौ।ताहीतुं विचारया
मेंकोनयातालीहें।मेदमंजामांसरगरगौरंगतान
स्योपेटपिटारीमी ठोरठोरमली।हाडनिसोंग
स्पोमुषहाडनिकेनेंननाकहाथपावसोउसबहाडनी
कीनलीहें।संदरकहतयाहीदेषीजिनमूलेकोईलीत
रसिंगारभरीऊपरतोकलीहें।॥२॥ ॥छंदइंद्रवजय
॥ ॥हाडकोपिंजरचाममढ्यौसवमाहीमचौमलमु
त्रविकारा॥थूककलालपरेंमुम्पनेनीव्याधीवहेंस
बनोरहूद्वारा।।मांसकीजीभसोंषायसवेकळूताही
तेंताकोहेंकोनबिचारा॥सेसरीरमें पैसिकेसुदर
केसेकेंकीजीयेंसौचअचारा॥३॥काहेकोतूंनरचाल
तदेदोथूकलालमस्योमुषदीसतआषिमेगीडरना
कमेंसेहो।ओरउद्दारमलीनरहेंअतिहाडकेमांसके
भीतरबेठो।असेसरीर वासकियोतबऐकसेदी
सतब्राह्मनदेढी॥संदरगर्वकहाइतनैपरकाहेको
नरचालतढेढों॥४॥यापुनीश्रादीविचारतनांही
जादिनगर्भसंजोगायोजबतादिनबूंदछियाहूनी
४४
कंदरविलास
नाही। हादसमासन्नधोमुषफलतबूडरयोपुनिवा
रसमाही। तारजवीरजकीयहदेहलुतोअंबचालतदे।
पतछांही।कंदरगर्वगुमानकहासठापुनीश्रादी
विचारतनाहीं॥५।। ॥इनिदेहमलीनताग्रवप्रहार
कोअंगसमाप्तः॥ अंग८॥ ॥ॐ॥ ॥ॐ॥ ॥ॐ॥
अथनारीनिंद्याकोअंगप्रारंमः॥ ॥छंदमनहर॥
कामनिकोतनमानोंकहीयेसघनवनऊहांकोऊजाये-
सोतोभूलेहिपरतुहें।कुंजरहेंगतिकटिकेहरिकोपय
जाबेनीकालीनागनीऊफनिकोंधरतुहें।कुचहेंपहा
रजहांकामचोररहेंतहांसाधिकेकटाक्षबानप्रानकोह
रतु हें।कंदरकहनएकोरडरजांमेअतिराक्षसीव
दनषांउषांउहीकरतुहें॥१॥विषहीकीमोमीमांहीविष
केअंकुरभएनारी विषवेलिबढीनषसिषदेषीयें।।वि
षहीकेजरमूलविषहीकेडारपातविषहीके फूलफल
लागेजबिसेषीयें।विषकेतंतुपसारउरझाईनांटी
मारसबनरबषपरलपटहीलेषीयें।।सुंदरकहतः
कोऊसततरूवचिगयौतिनकेतोकहूंलनालागीनही
पेषीयें।।२।।उदरनरकनरकअघहार निमें कुचनि
४५
संदरविलास
मेनरकनरकारिजातीहैं।कंठमेनरकगालचिंबुक
नरकविमुषमेंनरकजीभलालचुचातीहैं।नाक
मेंनरकांषकांनमेंनरकवाँहाथपावनषशिषनर
कदिषातीहें।संदरकहतनारीनरंककोकुंडयहनर
कमेंजाईपरेसोतोनरकपातीहें॥३॥कामनिके अंग
अतिमलिनमहांअरुडरोमरोममलिनमलीनस
दारहें।हाडमांसमंजामेदचामसॉलपेटराठोरठो
ररक्तकेभरेईांडारहें।मुत्रऊपुरीषत्रांनएकमेक
मिलीरही।ओरहीउदरमाहीविवधविकारहेंगसुंद
रकहतनारीनषसिषनिंदारूपताहीजैसराहेंसोलोव
डोईगेवारहें॥४॥ ॥ळंदकुंडलीया॥ ॥रसिकप्रि
यारसमंजरीओरसिंगारहीजांनाचतुराईकरिबला
तविधिविषेवनाईनाविषेबनाईरानालगत
विषयनिकोप्यारीजागेमदनप्रचंडसराहनिपरिष
नारीज्योरोगीमिष्टानपाईरोगहीविस्तारो।सदरये
गतिहोईजोरसिकप्रीयाधारें।पारसिकप्रियास
नतहीउपजेंबहूतविकारतोयामाहीचिंतधरेवहें
होतनरधार॥वहेहोतनरधारवारतोकबूवनलागे
P ४६. सुंदरबिलास- सनातविषयकीवातालहरविषहीकीजागेज्यौंको उऊघ्योहतो॥लेईपुनिसेजविलाई।संदरएसीजानसु नतरसिकप्रयामाई॥६॥ ॥इतिनारीनिंद्याको गसमाप्तः। अंग९॥ ॥॥॥॥ ॥ॐ॥ ॥अथदुष्टजनकौअंगप्रारंभः॥ ॥छंदमनहर। अपनेंनदोषदेषेपरकेअनपेषेदुष्टकोस्वभावउठि निंदाईकरतुहें॥जेसेंकोईमहलसंवारराष्यानीकैक, राकिरीतनहाजाई छिद्रढुंढत फिरतुहेमोरहीतेसा फलगसाफहीनेभोरलगसंदरकहतदिनप्रेसेंहीसर तुहे।पावकेतरेकीनहींसूजेागभूरषौंओरसौं कहत्ततेरे सिर–बरतुहें॥१॥ ॥छंदइंद्रवज्ञ॥ ॥घा तअनेकरहेंडरअंतरदुष्टकमुषसोंअतिमीठी।। लोटतपोटतव्याघहीज्यौनिकताकतहेपुनताहीकी पीठी।उपरतेंछिरकेजलानरूहेठलगावतजा रिअगीठीयामहीकूरकडूमतिजानहसुंदराप निषिनीदीठी॥२॥दुष्टकरेनहींकोनबुराईआप नेकाजसंवारनहितओरकोंकाजबिगारताई ॥आपनोंकारजहोऊनहोऊबुरोकरोरकोडारत
।
कंदविलास
गाई।आपहोवत औरहपोक्तषोयदुनोघरदेत
पहाईसंदरदेषतहीवनीअायत्तदुष्टकरेंनहीकोन
बुराई ॥ज्यानरपोषनहेंनिजदेहहीअनविनासक
रहिवारा।ज्यौंअहीोरमनूपहीकाटतवाहीकडू
नहीहोतअहारा॥ज्यौंपुनिपावकजारिसबेका
पहनासमय धारात्यीयहरूंदरदुष्टस्वभावही
ग जोकिन नप्रकारा॥४॥दुर्जनसंगभलोजिन
गनोसर्पडसेसुंनहीकळूत्तालकवीछूटरजोगजमार
तनोनहीहांनोआगजरोजलवूडिमरोगिरीजाईगि
रोकळूमैमतांनो।संदरोरालेसवहीयहदुर्जी
। संजिनजानों॥५॥ ॥इतिदुष्टजनकौअंग
समाप्तअंग०॥ ॥ॐ॥ ॥ॐ॥
अथमनकोअंगप्रारंभः।। ।छंदमनहर।
रकिहटकिमनराषतज्यौछिनछिनसटकिसटकीच
इंबोरअबजानहें।लटकिलटकिललचायलोलचा
रवारगटकिगकिकरिविषफलषातहें।फटकिका
रकितारतोरतकरमहीन। . .in. .
नप्रयातहें।पिटकिपटकिसिरसुंदरजुमानीहारी
-
४८
संदरविलास
फिटकिफिटकिजाईसधौकोनवातहें॥१॥मनकीप्रती
तकोउकरेसोदिवानोंहेपलहीमेंमरिजायपलहीमेंजी
वतुहेपलहीमेपरहायदेषतबिकांनोहेपलही फि
रेनवपंडहुंब्रह्मडसबदेष्योअनदेख्योसोनीयातेंनहीं
छांनोहे।जातोनहींजांनीयतावतोनदीसेकछुऐ
सीसीबलाईअवनासीयस्यौपानोहे॥संदरकहतया
कीगतीहूनलषीपरेमनकीप्रतीतकोउकरेसुदिवांनो
हे॥२॥मनकोस्वभावकछूकधोनपरतुहेरीयेंतोपे
स्योहूनअावनहेमेरोपूनजोईपरबोधीएसकांननधर
तुहोनिीतीनअनीतीदेसभनअसमपेयलहीमें
होतीअनहोनीइकरतुहे।गुरुकीनसाधुकीनलो
कवेदहकीसंककाढूकीनमनेंनतोकाहूतेंडरतुहेस
दरकहतताहीधीजीयेसकोनशांतीमनको स्वभाव
कछूककह्योनपरतुहे॥शामनसोनकोऊहमदेष्योग
पराधीहे कामजबजागेनबगिनतनकोउसंकजानेस
बजोईकरिदेषतनमाधीहेकोधजबजागेनबनेकन
संभारमकेएसीविधीमूलकीअविद्याजिनसाधीहे
लोमजबजागेतबत्रपतिनक्योंहीहोईसंदरकहत
++
॥४॥मनसो कदे ायककादारतान । संदरविलास ६.(सहामें । हे।।मोहमतवारोनिसदिनहीफिर तहे सोन हूंह राधीह। ह.११कादार हायेरसनवेकोंदोरेनोरसिकसिरताजहें।। गयेफाद ने :५६ धापेमहाराजहे।भोगहीकोदोरेनोत्रपतिनहीहोई क्यों द... . कयोकरेापुनीही मदेव्यो. गावाजहे॥५॥मनसोनकोऊहेअधमयाजगतमें देनकुठोरठोरकहतऔरकीओरलीनजाईहोतहा' डमांसउरगत्तमें।करनबुराईसरासरनजानेकडू धकाायदेतरांमनांमसोलगतबहायेसरअस रबहाएसबसेषजिनसंदरकहनदिनघालतभग तमें।औरउअनेकअंतराईहीकरतहे मनसोन- कोऊहेअधमयाजगतमें॥६॥मनसोनकोउयाज तमा रहे जिनठगेशंकरविधाताइंद्रदेवमुनी आपनोऊअधपतिठग्योजिनचंद्रहें।औरजोगी जंगमसंन्यासीसैषकौन गिनेसबनिकोंठगतठगांचे
५०
संदरविलास
नस्वछंदहें।तापसऋषीस्वरसकलपचिगयोका
हुकेनावेहाथ सोयापेबंदहे।संदरकहतअब
कोनविधिधीजेताही मनसोनकोज्याजगतनचतहे
रंककौनचावेंअक्षिकाषधनपायबेकी निसदिनसोच
करिसेंहीपचतहे॥राजाहीनचावेसवक्षोमीहीको
राजलेवे ओरउनचावेजोईदेहसौरचतहे देवताअसु
रसिद्धपन्नगसकललोक कीटपसपंछीकहकेसेंकेवा
चतहे।।सुंदरकहतकाढूसंतकीकहीनज़ाईमनकेन
चाएसबजगतनचतहे॥८॥ छंदइंद्रवजय॥
केतकद्यौसाएसमुझावतनेकनमानतहेमनमांदु॥
भूलरद्योविषयासःषकळूओरनजानतहेसठदों
दु॥षिनकानननाफविनासिरहाथनपायनहीम
पपोंदूं।संदरताहीगहेंकोजक्योंकरिनिकरजाईबडो
मनलोडू॥९॥दोरतहेदसहूदिसकौसठवायुरुग्यौता
बतेभयोबंडा।लाजनकांनकडूनहीरापतसीलस्व
भावकीफोरतप्तंडासंदरसीषकहाकहिदिजीयें
। भेदेनहीबानछेदेंनहींगंडा।लालचलागरयोम
नवीषरबारेहीवाटअढारहिपंडा॥१०॥स्वानकडूके
संदरविलास
शृंगालकहूं किविडालकहूंमनकीमनिनेसीटेटक
हूंकिधोंडूंमकहोंकिधोंभांडकहूंकेगंडाईदेजेसीचो
रकहूंबटपारकहूंठगजारकहूंउपमाकहुंकेसी।सुंद
रओरकहाकहीयेंअबयामनकीगतदीसतएसी॥१
॥कैवेरतुंमनरंकायोसठमांगतमीषदसोदिसडूल्यो
फेर धरयोसिरकामनिसंगहिडोरनाल्यो
कैवेरखुमनछीनभयोअतिकैरेरतुंसषपाईकफूल्यो
रकंदरकैवेरतोहिकयोमनकोनगलीकेहीमरगमूल्यो
|२२||इंद्रनिकेसषचाहतहेंमनलालचलागित्रमेंस
योहीदेषीमरीचिमस्योजलपूरनधावतहेंमृगमू
खोहा प्रेतपिसाचनिसाचरडोलतभूषमरेनहीं
पतपय यू.पूरहिकान कर दर नहे
मानला १३॥तूंमनक्यौनहीआपसंपारेझैसब
फो. रताज ..ज्यो . तरज्ञानपिपारे
ज्योकोरविषेसपछतनोयहदेहअमोलक
हा कुषधमजेंभगवंतहीअापत्तरेपुनिओर
हीतारे।संदरताहिकयोकितनीवेरतूंमनक्यौनहीं
आपसंमारे॥१४॥रिमनतूंत्रमवोकिनछोडेकोनस्वा
५२ संदर विलास भावपरयोउठिदोरतअमृतछां डिचचोरतहाडे ज्यौनमकीहथनिद्रगदेषत॥आतुरहोईपरेगज पाडे, वादबथाभटकेनिसवासरएकहूसीपलगी हीरांडे॥संदरतोहिसदा ७ ।। कीनछोडे॥१५॥जोमननारीनिवोनिहारततोमन होतहेताहीकोरूपा॥जोमनकाइसौंक्रोधकोजन क्रोधइहोयजाईतदरूपा॥जोमनमायाहीमाया टेनिततोमनबूडतमायाकेकूपा॥संदरजोमनक मविचारततोमनहोनहेंब्रह्मस्वरूपा॥१६॥ ॥ दमनहर॥ ॥कबहूकहसउठेकबहूकरोईदेत बहूबकतकहूंअंतहूनलहिये।कबइकषाईतो अघाननहीकाहूकरि कबहूंककहेमेरेकळूनह हीये।कबडूकासजाईकबहूपातालजाई दरकहतताहीकेसेंकरीगहीयें।।कबहूकायर गेकबहूउतरभागेंभूतकेसेचिन्नकरेमेसोमन हीयें।।१७।। कबहूतोपांषकोपरेवाकेदिषाम कबहूकधूरकेचावरकरिलेनहें।।कबहूनोगोति ज
No text on this page.
संदर विलास
ऋपनहे।पापमानपुंन्यमानेउत्तममध्यममानेनीचमा
नेऊंचमानेमानेमेरोतनहे।स्वर्गमानेनर्कमानेबंधन
मानेमोसमानेसंदरसकलमानेतातेनाममनहे।।२१
॥जोईजोईदेषेकळूसोईसोईमनाही॥जोईजोई
सनेसोईमनहीकोपार्महें।जोईजोईतूंघेजोईषाई
जोस्पर्सहोईजोईजोईकरेंसोईमनहीकोकमहेजो
ईजोईग्रहेजोईत्यागेजोअनुरागेजहांजहांजाईसोई
मनहीकोअमहे॥जोईजोईकहेंसोईसकलसुंदरम
नजोईजोईकल्पेसोईमनहीकोधर्महे॥२२॥एकही
विटपविस्वज्यौंकोत्योंहीदेषीयतअतिहीसघनताके
पत्रफलफूलहें।ागलेझरतपातनएनएहोतजा
तसेंयाहीतरकोअनादीकालमूलहेंगदसच्यार
लोकलोंपसरिरह्योजहांतहांअरधउरथपुनिसुक्षम
रूस्थूलहें।कोउतोफहतसतकोउतोकहेंअसत्यमुं
दरकहतभर्महीकोमनमूलहैं।॥२३॥तोसोनकपूत
कोडकीतहूनदेषीयततोसोनसपूतकोऊदेषीयत
औरहे।तूहीआपभूलेमहानीचह्नतेंनीचहोईतूंही
आपजनितोसकलसिरमौरहे॥तूंहीआपात्रत
कंदरविलास
बजगतचमतदेयेनेरेस्थिरतायेसबठोरहीकोठोरहे
हीजीवरूपहीब्रह्महेआकासवत्सुंदरकहत
मनतेरीसबदोरहे।।२४ामनहीकेत्रमतेजगतयहाँ
देवायतमनहीको चमगएजगतविलानहेमनहीं
केशर्मजेवरी में उपजनसापमनके विचारेसापजे
वरीसमातहे॥मनहीकेमर्मतेंमरीचिकाकोजलक
हेमनहीकेमर्मसीपरूपोसोदिषातहेगसुंदरसकल
यहदीसेमनहीकोपर्ममनहीकोत्रमगएब्रह्महो
ईजातहे॥२५॥मनहीजगतरूपहोईकरिविन्नस्यो
मनहींअलषरूपंजगतसोन्यारोहे।मनहीसकल
घटव्यायकअखंडएकमनहीसकलयहजगतपि
यारोहें।मनहीअाकासवतहाथनपरनकळूमन
केनरूपरेषबधहीनवारोहें।संदरकहतपरमार्थ
विचारेजबमन मिटीजाईएकब्रह्मनिजसारोहे।
२६।। इतिमनकोअंगसमाप्तः॥अंग१॥ ॥ॐ॥
अथचाणककोअंगप्रारंभ। ॥छंदमनहर।।
गजोईजोईछूटवेकोकरनउपायअग्यसोइसोइद्रढ
करिबंधनपरतुह।जोगजज्ञजपनपतीव्रतादीयो
५६ संदर विलास रकंपापातलेतजाईहीमालेगरतुहें।कांनइफराईपुं नीकेसहूलुचाईअंगविभूतिलगाईसिरजटाउधरतु हैं।विनाज्ञानपाएनहींछूटनहृदयग्रंथीसंदरकहत- योंहीचमीकेमरतुहें॥१॥ ॥सर्वलगुअक्षर॥ ॥ तपजपकरतधरतव्रतजतसतमनवचक्रमन्त्रमकष्टस हततनावलकलचसनसनफलपत्रजलकसतर सनरसनजतवसतवन।।जरतमरतनरगरतपरतम रकहतलहतहयगजदलबलपन॥पचतपचतभव भयनदरतसटघटघटप्रगटरहतनलषतजन॥२॥ जोगकरेजागकरेवेदविधित्यागकरेजपकरेतपकरे योहीआयुषूटीहें।जपकरेनेमकरेतीरथऊव्रतकरे पुहमीअटनकरेज्यास्वासतुटिहें।जीवेकोजतनक रमनवासनाधरेपचीपचीयौंहिमरेकालसिरपुटीहें ॥ोरऊअनेकविधिको टिकउपायकरेसुंदरकहत बिनज्ञाननहींछूटीहैं॥३॥बुधीकरिहीननररजतम कायरह्योबनबनफिरत्तउदासहोईघरते।कठनतय स्याधरीमेघसीतघांमसहेकंदमूलपाईकोऊकामना केडरते॥अतिहीअज्ञानोरविविधउपायकरेनि
संदरविलास
जरूपभूलिकेबंधतजाईपरतेंसिंदरकहतउंबीवो
रकेसेंदीषेमुःषहाथमाहीआरसीनफेरेमूढकरतें।
मेघसहेसीतसहसीसपरघांमसहेंकठिनतपस्या
करिकंदमूलपातहे।जोगकरेजागकरेतीर्थजनक
रेपुंन्यनानाविधकरैमनमेंसहानहे॥ोरदेवीदेवता
उपासनाअनेककरांबनिकीहोसकेसेंकडोडेजा
तहे॥संदरकहतएकरविकेप्रकासवि-जैगनाकी-
जोतीकहारजनिविलानहे॥५॥देषोशाईगंधरेनें
ज्यौवजारलूट्योहे।कोई फिरेनागेपायगुदरीबनाया
करीदेहकीदिसादिषाईआईलोकधूत्योहे कोईदुधा
हारीकोईफलाहारीनोईकोईअधोमुम्बम्लेझलि
धूमघट्योहै।कोईनहीपायलॉनकाईमुषगहेंमौं
नसंदरकहत्तयोंहीव्रथाभूसकूट्योहेप्रमुसोंतोप्नी
तिनाहिंज्ञानसोंपरचनाहीदेषोमाईधरानेज्यों
बाजारछुट्यौहे।।६॥ ॥छंदइंद्रवजय॥ ॥आस
नमारीसंवारीजटानपउज्वलअंगविभूतिचढाई।
याहमकोंकदेहिदयाकरिघेरीरहेबङ्कलोगलुगा
ईकोउकउत्तमोजनल्यावतकोईकल्पावतपान
५८ संदरविलास मिठाई।संदरलेकरिजातभयोसबमूर्षलोकनिया सिद्धपाई॥७॥ऊर्धपायअधोमुषट्दैकरीघूटतधुम हीदेहालाव।मेघहसीतयांमसहेसिरतीनहून कालमहादुःषपावे।हाथकलूनपरेकवडूकनमूर्ष कूकसकूटिउडावे॥सुंदरवं सबसपकोंघरबूड तहेअरुजांफएगगावे॥८॥हतज्यौअस्नेहनज्यो पुंनीषेहलगाईकैदेहसंवारीमेघसहेसिरसीतस हेननुधूपसमेजुपंचागनिवारी।। भूषसहेरहीर षतरेपरसंदरदाससहेदुःषमारीडासनछाडि केकासनउपरासनमारयो आसनमारी॥९॥ जोकोऊकष्टकरेबहुभातिनीजातअज्ञाननहींमनके रोज्यौतमपूरीरह्यौघरभीतरकेसेंडूंदूरनहोयचं धेरोलाठिनिमारीयेठेलिनिकारीयेंओरउपायक रेबहूतेरो।संदरसूरप्रकासनयोतबतोकितईन हीदेषीयेनेरो।॥१०॥धारबद्घोषडधारीरह्यौजलधार सद्यौगिरधारग्रह्यौहें।भारसंच्यौधनभारथमेकर भारलद्योशिरमारपस्यौहें।भारतप्योषहीमारंग योजममारदईमनतोनमस्यौहें।सारतज्योघुटसार
सुंदरविलास
५९
पस्योकहीसंदरकारनकोनसत्योह॥१॥कोउमया
पयपानकरेंनितकोउकपातहेंअन्नअलोना कोई
ककष्टकरेंनिसवांकरकोईकवेटीकेसाधतपोना।
कोईकवादविवादकरेंअनिकोउकधारीरहेंमुषमों
ना|संदरएकअज्ञानगएविनुसिधमयेनहीदीस
तकाना||१२|कोईकअंगविभूतिलगावतकोउकहो
तनिगटदिगंबर।कौउकसेतकषायकवोढतकोऊ
ककाथरंगेबहुअंबराकोडकबनकलसीसजटानष
कोउकवोढतहेंजुवाघांबरासुंदरएकत्रज्ञानगएबि
नएसवदीसताहीअडंबर।।। लंदमनहर।।
आपहीकेघटमांहीप्रगटपमेस्त्ररहेताईछोडीभूलें
नरदूरदूरजातहें।कोईदोरेंहारिकांकोंकोईकासिजग
नाथके ईदोरेंमथुराकीहरिदारनानहें।कईदोरेंवंद
रीकोंविषमहारचढेंकेईनोकेदारजातमनमसीहात
हैं।संदरकहतगुरुदेवदेईदिव्यनेनदूरहीकेदूरविन
निकटदिषानहें॥१४॥ ॥छंदइंद्रवजय। कोई
कनातप्रयागबनारसीकोईगयाजगंनाथहीधावे।
कोईमयुराबदरीहरिद्वारसकोईगंगाकुरुषेत्रनाहा
६०
..
संदरविलास
वे॥कोऊकपुष्करद्वैपंचतीर्थदोरेईदौरेजुहारिकामा
व।संदरवितगड्यौघरमाहीसबाहिरढुंढतक्यौंक
रिपावें॥१५॥छांडिभएनर मांडकेदोनांागेकछून
हीहाथपस्यापुंनपिछबिगारिगयोनिजमोना।ज्यौं
कोईककामनीतमारिचलीसंगोरहीदेवीसलोना।।
सोउगयोतजिततकालकालकहेनबनेजुरहीमुम्षं
मोनागतेसेंहीसंदरज्ञानविलासबछांडभएनर भांड
केदाना॥१६॥ज्यौंकोऊकोसकट्यौनहींमारगतेलक
लेघरमेंपसजोए।ज्यौबनीयागयौबीसकेतीसकों
बीसहूमेंदसहूनहींहोई॥ज्यौंकोऊचौबेछवेकोंच
ल्यौपुंनीहोईदुबैदुईगांठकेषोयोनेसेंहीसंदरओ
रक्रीयासबरामबिनानिनररोए॥१७॥ज्योकोउ
रामविनानरमूरपोरनिकेगुनजीमानेगीगा
नक्रियागढकेगडवापुंनीहोतहेरकडूनवरोंगी।
ज्यौहथफेरीदिषावतचावरअंततोधूरीकीधूरिछि
नेगी॥संदरभूरूमईअतसेंकरिसूतेकीसपाडा
ईजनेगी॥१८॥होईउदासविचारविनानरग्रेहतज्यौ
वनजाईरह्योहें।अंबरछाडिबधंबरलेकरिकेतप
N
६१
संदरविलास
कोतनकष्टसद्योगांसनमारिसुझासनकै मुषमों
नगहीमनतोनग्रयोहेंगसुंदरकोनकुवधिलगीकही
याभवसागरमाहीबद्घोहें।१९॥षधस्योपरिभेदन
जाननभेदलहे बिनुषेदहीपैहें।भूषहीमारतनिंदनि
वारितअन्नतजेंफलपत्रनहें।ओरउपायअनेकक
पुनीताहीतेहाथकळूनहीऐहें।यानरदेहबथासठ
घोवतसंदररामविनापछतैहैं।२०।।आपनें आपनेंथा
नमुकामसरांहनकोंसवभांतिमलीहायज्ञबनादी
कतीर्थदानपुरानकथाजुअनेकचलीहकोटिकी
उपायजहांलगतेसुनीकेंनरबुद्धिललीहें। सुंदर
ज्ञानविनानकहूंसषभूलनकीबहुभांतिगलीहें।२१
कोउकचाहतपुत्रधनादिककोउकचाहनबांझजना
यो।कोऊकचाहतधातुरसादिककोउकंचाहतपार
देषायोकोउकचाहतजंत्रनिमंत्रनिकोउकचाहतरो
गगमायो।संदररामबिनासबहीत्रमदेखहुया
जगयोंडहकायो॥२२॥काहेकोंदूनर भेषबनावनका
हेकुंदसहूदिसडूले।काहेकोतूंननकष्टकोअनि
काहेकोंदूंमुषतेकहीफूलेकाहेकोंओरउपायक
६२
संदरविलास
रेअवांनक्रीयाकरकेंमतले ॥संदरएकमजेभ
गवंतहीनोरुषसागरभेनिताले॥२३॥ ॥इतिचा
णककोअंगसमाप्तः॥अंग१२॥ ॥छ।। ।।
अथवित्रीतज्ञानकोअंगमारंभः। ॥छंदमनहर।
एकब्रह्ममुषसोंबनायकरिकहतहें।अंतःकरणतो
विकारनसोपस्योहे॥जेसेंठगगोबरकोपोमरिरा
पतहें सेरपंचयनलेकेंऊपरज्योकस्योहै।जेसेंकोई
भाडेमाहीप्याजकोंछिपायरावेंचीथराकपूरकोलम
षबाधिधरयोहे॥संदरंकहतएसेज्ञानीहेजगतमा
हीतीनकोंतोदेषीकरिमेरोमनडरयोहेमादेहसोम
मत्वपुनीग्रेहसोममत्वरूतदारासोममत्वमनमा
यामेरहतुहें।थिरनानलहेजेसेंकंदुकचोगानमां
हीकर्मनिवसमास्यौधकाकोंवहतुहे।अंतःकर
नसदांजगतसोरचिरयोमुःषसेंबनायबातब्रह्मकी
कहतुहे॥संदरअधिकमोहीयाहीतेंअचसोबाही
शुमीपरिपरयोकोउचंदकोंगहतुहे॥२॥मुखसौक
हतज्ञानानमनइंद्रीपानमार्गकेजलमेनप्रतिवि
बलहीयोगांठिमेनपैसाकोउभयौरहँसाउकारवा
संदरविलास ६३ तनिमेंमहररूपैयागनिलहीयसपने पंचामृत जीमकेंत्रपतिप्क्षयोजागे-मरतभूषपाईबेकोंचही यो।सुंदरसाटजेसेंकायरमारतगालराजाभोजस मकहाँगांगेतेलीकहीये॥३॥संसारकैसषनिसांत्रा सक्तअनेकअनेकविधिइंद्रिहलोलपमनकबहूनग सोहे।कहनहेंसेंमेतोएकब्रह्मजानतहोंनाहीते- छोडीकेंसुभकर्मनकोंन्योहे।ब्रह्मकीनप्राप्तिपुंनिक मसबळूटगयेदोउनतंत्रष्टहोईअधबिचबह्योहे। संद्रकहतनाहीत्यागीयेस्वपचजेसेंया हिमानिया मेवशिष्टनीहूकद्यौहे॥४॥ज्ञानीकीसीबातकहेमन तोमलिनरहेवासनाअनेकमरीनेकुननिवारिहे।जेसें कोऊआभूषनअधिकवनायराष्योकलईऊपरकर- भीतरभंगारिहें।ज्योंहीमनावेत्यौहीपेरुतनिसं कहोईज्ञानरूनिसीपलीयोग्रंथनिविचारीहें। सुंदर कहतवाकेअटकनकोपाहीजोईवासोंमिलेंजाईता हीकोंबिगारीहें।॥५॥हंसस्वेतबकस्वेतदेषीयेसमान दोउहंसमोतीचुगेबकमरीकोंषातहें।पिकअरु काकदोउकेसेंकरिजांनेजाई पिकअंबडारिकाकक
६४
संदरविलास
रकहिंजातहें। सिंहोअरुफटिकपपानसमदेषीय
तवहतोकठोरवहीजलमेंसमातहें।संदरकहतज्ञा
नीबाहिरजीतररूधत्ताकीपटतरोरबातनिकीबा
तहे॥६॥ ॥इनिविप्रीतज्ञानकोअंगसमाप्तः॥
अंग१३॥ ॥8॥॥॥
॥छ। ॥अथवचन विवे
ककोअंगप्रारंभः॥ ॥छंदमनहरा॥ ॥जाकेघर
ताजीतुरकिनकोतबेलोबांध्योताके नागफेरीफेरीट
टुवादिषाईयें।जाकेषासामलमलसिरसाफकेढेर
परेताकेागेनीकरिचोसईषाईयो।जाकेपंचाम
तपातपातसबदिनबीतेसंदरकहतताहीराबरीषवा
ईये।चदरप्रवीनागेमूरषउचारकरेंसूर्जकेआगेजे
सेंऊगनांदिषाईयें॥१॥एकवाएगीरूपवंतभूषनब
सनअंगअधिकविराजमानकहीयतसीहें।एक
वाणीफाटेटूटे अंबरउढाएनीताहूमाहीविपरी
तसुनीयतजैसीहे।एकवागीमृतकसीबहूतसिंगा
रकीयेंलोकनीकोंनाकीलगेंसंतनीकोंभेमीहें।।सुंद
रकहतवाएगी त्रिविधजगतमाहीजानेकोईचतुरप्र
वीनजाकीजेसीडे॥२॥राजाकोकुंअरजोस्वरूप
संदर विलास
केकुरूपहोईताकोंतोसिलामकरिगोदलेषिलाई
ए॥आरकोउरैनकोस्वरूपहोईसोपनीकताइकोनोदेषि
करीनिकटवुलाईए।काइकोकुरुपकारोकूबरोट्दै
गहीनयाकीवोरदेषीदेषीमाथोईहलाईए॥संदरकह
तवाकेचापहीकॉप्यारोहोईयोंहीजांनीवानीकोविवेक
असेंपाईयें॥३॥बोलीयेतोतवजवबोलवेकीसुद्धहो
ईननोमुःपमानकरिचुपहोईरहियें।जोरीयेंतोतवज
बजोरबोउजांनीपरेंतुकछंदप्ररथअनुपजालही
योगाईयेतोनवजवगाईवकोकंठहोई॥प्रवनकेस
नतहीमनजाईगहीयें।तुकसंगछंदमंगप्ररथमि
लेनकळसंदरकहतएसीबांनीनहीकहीए॥४॥एका
६६
संदरविलास
जबबोलतहेंसबकोउकांनदेसुनतरवरोंनकोताहीते
संवचनविवेककरीबोलीयतयोंहीनाकबाकबकितो
रीयनपोनकोसंदरसमझऐसेंवचनउचारकरोनही
तोसमझिकरिबेटोग्रहिमोनकों॥६॥प्रथमहीयेविचा
रढीमसोनदीजेंडारताहीतेंसुवचनसंसारिकरिबोलि
ये।।जांनेनकुहेनहेतभावतेसीकहीदेतकहीयसुतब
जवमनमाहीतोलीये।सबहीकोलागेदुःषकोउनहीपा
वेरूषबोलिकेब्रथाहीतातेंकातिनहीछोलीयें।।सुंदर
समझकरिकहीयेंसरसबाततबहीतोबचनकपाटगही
घोलीय।।७॥वचनतोउहेजा पाईयेविवेकहेओरतो
वचनएसेंबोलतहेयरूजेसे।।तिनकेनोवोलवे ढंग
इनएकहेकोउराति दिवसबकतहीरहतसें।जेसि
विधिपमेंबकतमानोंभेकहेंविविधप्रकारकरिबोल
तजगतसबघटघटप्रतिमुपवचनअनेकहेसुंदरक
हततातेंवचन विचारलेहूवचनतोवहेजांमेपाईयेविवे
कहें।।दावचन वचन विवेककरिलीजीयेंजेसेंहंस
नीरकांतजतहेअसारजानीसारजांनीषीरकोंनिरा
लोकरिपीजियेंजेसेंदधिमथतमथतका
सुंदरविलास
६७
नोररहीपहीसबछालछांडीदीजीयें।।जेसेंमधुम
सीकासवासकोत्रमरलेततेसेंहीपकरिकरिभिन्न
भिन्नकीजीयेंगसुंदरकहत नातेवचनअनेकतांतिवचा
नमेंवचनविवेककरिलीजीयें॥९॥प्रथमहीगुरुदेव
मुम्षतेंउचारकत्यौवेईतोवचनायलगेंनिजहीये
हैं।तिनकोविवेककरिअंतःकरनमाहीअनिहीअमो
लनगभिन्नभिन्नकीयेहयापकोदरिद्रगयोपरउप
कारहेतनंगहीनिगलिकेंउगलिनगकीयेहैं।सुदरक
हतयहवाएगीयोंप्रगटभईओरकोईसूनकरिरंकजी
वजीयेहें॥१०॥वचननेंदूरमिलेंवचनविरोधहोईवच
नतेंरागवढेवचनतेंदोषजुवचनतेंज्वालउठेवचन
सीतलहोईवचनतेमुदीतवचनहीतेंरोषनुवचन
तेंप्यारोलगेवचनतेंदूरागेवचनतेमुरझाईवचनने
पोषजु सुंदरकहतयहवचनको दोसोवचनतें
बंधहोतवचनतेंमोषजु॥११॥वचनतेगुरुशिषबाप
पूतप्यारोहोईवचनतेवहूविधहोतउतपातहें।।वचा
नतेनारीअरुपुरषसनेहअतिवचननेंदोउआपाप
मेरिसातहे।वचननेसबाईराजाकेहजूरहोईचचना
६-
संदरविलास
तेचाकरउलोडिकेपलातहें।संदसवचनसनत
अतिसुषहोईकुवचनसुनतहीप्रीतिघटिजातहें॥१२
गवचनविवेककीयेंधचनमेंदहेएकतोषचनसन
कर्महीमेवहीजाय।।कर्तबहतविधिस्वर्गकीउमेदहे
॥एकवचनद्रढईस्वरउपासनाकेतिनमेंतोसकलही
वासनाकोछेदहे।एकहीवचननामेंएकहीअपंडब्रह्म
संदरकहतयोंबताचेअंतवेदहें।वचनतोअनेकन
कारसबदेषीयतवचन विवेककीयेंवचनमें दहें।।३
॥वचनतेंजोगकरेंवचनतेंजज्ञकरेंवचनतेंतपकरिदे
हकोंदहतुहें।।वचनबंधनकरतहेंअनेकविधिवचन
तेत्यागकरिवनमेरहतुहें।।वचनतेउरफेरुसुरफेबचन
हूवचनतेभांतिांतिसंकटसहतुहें।वचनतेंजीव
भयोवचनतेंसीवहोईसंदरवचनभेदवेदयोंकहतुहें
॥१४॥ ॥इतिविवेकवचनकोअंगसमाप्तः॥अंग१४
छ। ॥ ॥अथनिर्गुणउपासनाकोअंगप्रा॥
॥ळंदइंद्रवजय॥ ॥ब्रह्माकुलालरचेयह मांजनकर्म
निकैवसमोहनभावे॥विहिसंकटआयसहेंगा
काकोरक्षककाहूसनाव।संकरभूतपिसाचनिकेप
....
सुंदरविलास
निपानीकपाललीयें विललावे|याहीनेसुंदरत्रिए
नत्यागसनिर्मलएकनिरंजनध्यावें॥१॥कोटिकबा
नबनायकहेंकहांहोतायासबहीमनरंजनाशा
स्त्रसमृतिरुवेदपुरानबषांनतहेअतिलायकेअंजन
पानी मेंवूडतपानीगहेंकतपारपहूंचतहमतिमंजन
सुंदरताहांलंगअंधेकीजेवरीजोलोनधाईएएकनि
रंजना॥२॥मंजनसोजोमनोमलमंजनसज्जनौजोक
हेंगतिगूोगिंजनसोजोइंद्रिगहेंगंजनरंजनसोजोबु
जावेंअबू भांजनसोजोभस्योरसाहीविहजुनसो
किनहूनअरूलें।व्यंजनसोजुबूढेरूचसंदरअंजनसो
जुनिरंजनसूझे॥३॥जाप्रभुनेउतपतिमईयहसोप्रेष्ठ
हउरइष्टहमारे॥जोप्रमुहेंसबकैसिरऊपरताप्रभुकों
सिरहीहमधारें।रूपनरेषअलेषअरवंडितर्भिनरहें
सबकारजसारे।नामनिरंजनहेंतिनके पुनरूद्रनामा
कीबलेहारें॥४॥जोउपजेविनसेगुनधारतसोयह
जांनअंजनमाया।अावनजायमरेनहीजीवतप्रचु
तएकनिरंजनराया। जोतरतत्वरहेंरसएकहीआ
वतजान फिरेयहछायासोपरब्रह्मसदा सिरउपरसुं
संदरविलास दरत्नाप्रमुसोमनलाया।।५।।जोउपज्योकछुआई जहांलगसोसबनासनिरंतरहोई।।रूपधस्योसुरहेन हीनिश्चळतीनहीलोकगऐकहाकोईराजसतामस सात्विकजेगुनदेषतकालग्रसेपुनवोई।।आपहिएक रहेंजुनिरंजनसंदरकेमनमानतसोई॥६॥देवनिके सिरदेव विराजितईस्वरकेसिरईस्वरकहीयेलाल निकेसिरलालनिरंतरफ़्बनिकेसिरपूवलहीयें।पा कनिकेसिरपाकसिरोमनिदेषविचारउहेद्रढगहीयें। सुंदरएकसदासिरऊपरोरकळूहमकोनहीचहीयें ॥७/सेसमहेसगनेसजहांलगविछुविरंचिहकेसर- स्वामी।व्यापकब्रह्मअपंडअनावृतबाहेरणीतर तरजामी।वोरनछोरअनंतकहेंगुनयाहीतेसंदरहेंध ननामी।सोप्रभुजिनके सिरऊपरक्यौंपरिहेंतिनको कहींषामी॥८॥ ॥इतिनिर्गुणउपासनाको अंग समाप्तः। ॥अंगा५॥ ॥४॥ ॥ॐ॥ ॥ॐ॥ अथपतिव्रताकोअंगप्रारंभः॥ ॥छंदइंद्रवजय।। प्रानकीवोरनिहारतहिजेसेंजातपतिव्रतएकवृति कोहोतअनादर श्रेमीहीभांतिनुपीछेफिरेपुनसरस
संदरविलास
तिकोनेकहीमेहरवोहोईजातषिसेंधविचजोंजो
गजतीकोगरामऋदेनेगएजनसंदरएकरतिबिनपाव
रतीको॥१॥जोहरीकोंतजिबानउपासतसमितिमंदफ)
जीतहीहोई।ज्यौंअपनेंसरतारहिछांडाई विभचार
निकामनिकोई संदताहिनादरमानफिरविमुषी
अपनीपतषोई।बूडिमरेंकिनकूपमंफारकहाजगजी
वतहेसठसोई॥२॥होईअन्यनमजेंभगवंतहीओरका
उरमेनहीरादेवीरुदेवजहांलगहेंडरकेतिनसोंक
हींदीननभाषे॥जोगहजज्ञवृतादि क्रियातिनकोंनोनः
हीस्वपर्नेअभिलाषासुंदरअमृतपानकीयोतबतोक
हीकोनहलाहलचाषेशिएकसहीसबकेउरअंतरता
प्रभुकोंकहीकाहीनगावसिंकटमांहीसहायकरेंपुन,
सोअपनेंपतिक्यौं विसरावाचारपदार्थोरजहांल
गाठहूसिधनवेनिधपावे।संदरकारपरोतिनके मुह
षजोहीकोनजिआनकोंध्यावे॥४ापूरनकामसहा
सुःषधामनिरंजनरामसिरंजनहारो।सेवकहोईर
घोसवकोनितकीटहिकुंजरदेतहारो॥ जनदुः
पदरिद्रनिवारनचिंतकरेंपुनसांजसवारो॥श्रेसेपथ
-
संदरविलास
तजिानउपासतसंदरहेतिनकोमुषकारो।।५।।
छंदमनहरा।पतिहीसौंप्रेमहोईपतीहीसनेमहोईप
नीहीसोधेमहोईपतीहीसौरतहे॥पतिहीहेंजज्ञजोगप
तिहीहरसपोगपतिहीसे मिटेसोंगपतिहीकोजतहे
॥पतीहीहंज्ञानध्यानपतीहीहेंपुन्यदानपनिहीतीर्थ
स्नानपतिहीकोमतहे।पतिबिनुपत्यनाहींपतिविनग
तिनाहींसंदरसकल विधिएकपतिवृतहे॥६॥जलको
सनेहीमीनबिळूरतनजेपानमनीविहीजेसेजीव
तनलहीयें।स्वांत बिदुकेसनेहीप्रगटजगतमाहीए
कसीपंदुसरोसुचातउकहिये।।रविकोसनेहीपुनीक
मलसरोवरमेंससीकोसनेहीऊचकोरजेसेरहीयें।।
सेंहीसंदरएकप्रमुसोंसनेहजोरोरकळूदेषीका
इबोरनहीवहीये।।७।। इतिपतिव्रताकोअंगस
माप्तः॥अंग६॥ ॥ॐ॥ ॥छ। ॥छ।
अथविरहउराहनेकौअंगप्रारंभः॥ बाळंदमनह
रा॥पीयकोअंदेसोभारीतोसकहासुनप्यारीया
रीतोरीगएसोतोअजहूनायेहें।मेरेनोजीवनप्रान
सदिनउहध्यानमुषसोनकहोंाननेनझरलाएहें
।
संदरविलास
जबनेंगए बिछोहालनपरतमोहीतानेहपूछन
तोहीकिनवरमायहें संदरविरहनीकोसोचसपावा
रवाहमकोविसारअवकोंनकेकहायेहेंगाहम
कातोरेनदिनसंकमनमाहीरहेउनकीतोबातनिधि
कहूनपाईयें।कबहसंदेससनीअधिकउछाहहाईक
वर्करोईरोईआसनीबहाईये।औरनिकेरसबस
होईरहेप्यारेलालावनिकीकहीकहीहमकोसनाई
यो।सुंदरकहतनाहीकाटीयेसुकोनभांतिजोईनरुत्रा
पनेसुहाथतेलगाईयें॥२॥मोसांकहेंओरसीहीवासु
कहेओरसीहीजासोंकहेंताहीकेप्रतीतकेसेंहोनहें।का
इसौंसमासकरेंकाहूसोंउदासफिरेंकाहूसोंतोरसब
सकमेकपोनहेंदगाबाजीदुबधातोमनकीनदूर
होईकाइकेअंधेरोघरकाहूकेउद्यौतहें।संदरकहत
जाकेपीरसोकरेंपुकारजाकेदुःषदूरगयोताकोमईको
तहें।शाहीयेोरजीयेोरलीयेोरदीयेोरकी
येोरकोनसअनुपपाटीपढेहें।मुम्पोरवेंनी
रनेनोरत्तनोरमनोरकायासवजंत्रमांहीकडे
हैं।हाथोरपावोरसीमभवनऔरमपसिष
७४ संदरविलास. रोमरोमकलईसौमढेहें।एसोतोकठोरतानसुनीलहि देषीजगसंदरकहतकोईवजहीकेघदेहें॥४॥ ॥ इतिविरहउराहनेकौअंगसमाप्तः। ॥अंग१७॥ अथशब्दसारकोअंगप्रारंभः॥ छंदमनहर। भूल्यौफिरेशर्मतकहतकछुओरोरकरतनताप रिकरसंतापदिक्षायोरहेपुनीदक्षप्रजापतिजे सेंदेतपरदक्षणानदिक्षादेतआपकौं।संदरकहतश्रे सेंजामेनजुगतिकडूओरजापजपेनजयत निजजा पकौं बालनयोज्वानप्तयोवयवीतेवृधभयोवपु रूपहोईविसरीगयोआपको॥१॥॥छंदइंद्रवज य!। पानवहेजुपीयूषपीवेनितदानवहेजुलिद्र कौलान।कानउहेसनीयजसकेसवमानउहेकरी येसनमाने।तानउहेसरतानरिझावतजानउहेजग दीसहिजानें।बांनउहेंमनबंधतसंदरज्ञानउहेंउपजें नअज्ञानें॥२॥ सूरउहेंमनकौनबसरापतकूरउहेम नमाहीलजेहैं।त्यागउहेअनुरागनहीकहूंलागवहेम नमोहनजेहें।।तज्ञवहेंनिजतत्वहीजानतजज्ञऊहेज गदीसजजेहें॥... ५.
कंदरविलांस वंतमजेहें॥३॥चायउहकसिएरिपुऊपरदापउहे दलकारहीमारें।चापउहहरिआपदईशिस्थापउहें थपिोरनहारें।जापऊहेंजपीयेंअजपानितव्याप उहेंनिजव्यापविचारंग वापउहेंसबकोंप्रभुकंदरपा पहरेंअरुतापनियारे॥४॥ौनउहेभयनाहींनंजाम हीगोंनउहेफिरहोईनगोंगावेनउहेविसरेविषयार सरोंनउहेप्रसौनहीरोंना॥मोनउहेजुलीयेहरीबोल नलोंनउहेसबओरअलोनासोनउहेगुरुसंतमिलें जवसुंदरांकरहेंनहींकोंना॥५॥कारउहेअविका ररहेंनितसारउहेजुअसारहीनाप्रतिउहेजुप्रती तधेरैउरनीतउहेजुअनीतनभाषानंतउहेलगिरं तनटूटतसंतउहेंअपनोंसतरा।नादउहेंसनिबा दतजेसबस्वादउहेंरससंदरचा॥६॥स्वासउहेंजु उस्खासनळांडतनासउहेफिरिहोईननासापासउहे। सतपासलगेजमपासकटेप्रभुकेनितपासाबासउ हेग्रहबासतजेबनवासनहीतिहीनोहरवासादास उहेजुउदासरहेंहरिदाससदाकहीसंददासा॥७॥ श्रौत्रउहेश्रुतिसारसनेनिनने उहेंनिजरूपनिहारें।
७६
संदरविलास
नाकउहेहरिनाकहीरावतजीपउहेजगदीसउचारें
॥हाथउहेकरियेहरीकोकतपावउहेप्रमुकेपंथधारें
सीसउहेकरीस्थामसमर्पनसंदरयोंसवकारजसा
रें।ासोवतसोवत्तसेईगयोसठरोवतरोवतकैबे
रोयो।गोवतगोवतगोईधस्योधनषोवनषोवतते
सबषोयो॥जोवनजोवतीनगयेदिनवोवतबोवन
तेंविषबोयो।संदरुंदररामज्यौनहीढोवनढो
वतबोमहींढोयो॥९॥देषतदेषत्तदेषतमारगदूत
बूझतबूझतनायोगसूझतसूझतसूमपरीसबगाव
लगावतगोविंदगायो॥सोधतसोधतसहसयोपुनी
लावतत्तावतकंचनतायो|जागतजागजागपस्योज
बसंदरकंदरसंदरपायो॥१०॥ ॥इतिशब्दसा
रकोअंगसमाप्तः॥अंग१८॥ ॥ॐ॥ ॥छ।
नथप्पत्तिज्ञानमिश्रितकोअंगप्रारंभः॥ ॥छंदई
द्रवजय॥ ॥ठतरामहिऊन्तरामहिबोलतरामही
रामरह्योहेंजीमतरामहीपीबतरामहीधामहीरा
महीरामगयो।।जागतरामहीसोवतरामहीजोदत
रामहीरामलह्यो।देतहूंरामहीलेनहरामहीसुद
संदरविलास
रामहीरामरयोहैं।॥ोबहरामहीनेबहूरामही
वऋडूरामहीरामहीगानेांसीसहूंरामहीहाथहराम
हीपावडूरामहीरामहीछापिटहरामहीपीठहरा
महीरोमडूरामहीरामहीवाजे|अंतररामनिरंतररा
महीसंदररामहीरामविराजे॥२॥मोमीहरामहिमा
इरामहितेजहरामहीवायूहिरामें।व्योमहामही
चंदहरामहीसूरहरामहीसीनहीधामे।आदींहराम
हीअंतरामहीमध्यहिरामहिपुर्षनवांमें आज
इरामहिकालहरामहीकंदररामहीरामहीथामें॥३
पदेषड्रामदेषकुरामहीलेषहूरामअलेषकुरामें
एकहुरामअनेकामहीशेषकुरामअसेषहता
में।मोनहरामअमोनहरामहीगोनहरामहीठांम
कुटामे।बाहेररामहीभीतररामहीसंदररामहिह।
जगजामें॥४ादूरहूरामनिजीकहूरामहिदेसहराम
प्रदेसहामें।पूरबरामहीपछिमरामहीदछनरा
महीउत्तरधामे आगेडरामहीपीछेहरामहीव्या
पकरामहीहेंबनना।सुंदररामदसोदिसपूरनस्व
हिरामपतालहूनामें।ापहूरामउपावतरा
७८
संदर विलास
महीअंजनरामसंवारनवामें।।द्रष्टहूरामअद्रिष्टह
रामहीइष्टहुरामकरेंसबकाम।वर्णइरामअवर्ण
इरामहीरक्तनपीतनस्वेतनस्याम सुन्यडूरामअसू
न्यहूरामहीसंदररामहीनामनामें॥६॥ ॥इति
भक्तिज्ञानमिश्रितकोनंगसमाप्तः। नंगा९गई।
अथविप्रजेसब्दकोअंगप्रारंभः ॥छंदसवैया॥
अवनंदेषेसुनेपुनिनेन जिभासूंघेनासिकायोले।
गुदाषाईइंद्रिजलपीवैबिनहिहाथसमेरहितोले।उ
चेपावमुंडिनीचेकुतिनलोकमे विचरतडोले।सुंदर
दासकहेसनज्ञानीमलीभांतियाअर्थहिषोले॥१॥
अंधातीनलोकळूदेषेबेरासूनेबहूतविधिनादानक
बाबासकमलकीलेवेगुंगाकरेबहूतसवादातुंठापक
रिउठावेपरवतपंगुलकरनिरतअहलाद।जोकोउमा
को अर्थबिचारेसंदरसोईपावेस्वाद।।२।।कुंजरकौंकि
रीगलबेठीसिंघहिषायअघामोस्यालामछरि
ग्निमाहिसूधपायोजलमेबोहोतहोतिबेहालापगुच
ठोपरवतकेउपरिमरतकहीदेषिडरांनोकालाजा
कोअनुभवहोयसुजांनेसंदरएसाउलटाष्याल॥३॥
संदविलास
बुमाहेसमुद्रसमानोराइमांहीसमानोमेरापानीमाही
तुंवकावुडीपाहनतरतनलागीबेर॥तिनलोकोपया
तमासासुर्यकियोसकलअंधेर मुरषहोयसोअर्थहि
पावेसंदरकहेसवंदौफेर॥४॥मछरिबगलाईंगहिं
पायोमुसेषायोकारोसाप।।सुयेपकरिवलाईघाईता
केमुवेगयोसंतापावेटिअपनीमईयापाईवेटेअपनो
पायोवापासंदरकहेसुनोहोसंतोतिनकोकोउनलाग्यो
पाप।५।।देवमाहीनेदेवलप्रगट्येदेवलमाहिप्रगट्योदेव
॥सिष्यगुरुउपदेसनलाग्योराजाकरीरंककीसेवावं
ध्यायुत्रपंगुइकजायोनाकोघरपोवनकीटेक सुंदर
केहेनसोपंडितग्याताजेकोउयाकोजाने याक
मलमाहिनेपानीउपज्योपानिमाहितेनीपज्योसूर।।
सूरमाहिसिनलनाउपजीसीतलेतामेसुषभरपूराता
हे नकबाद नपूरसुं
१९ तह सतनज ||७॥
सपन्योला (itsपये नोहरिकीपीठ
"वेलचट्योहेमिवकेऊपरसोहमदिठोंअपनीदृष्ट
॥देवचक्ष्योपातिके ऊपरजर्षिचढोडायनकिरपीठा
८० -- संदरविलास संदरएकाचंशाहुवापानीमाहिज़रेगीठ॥८॥ कपराधोबिकुगहिंधोवेमाठिबपरिघठेकुंभार|सू ईबिचारिदजीहीसीवेसोनातावेपकरसोनालिक रिबढईकुगहिछीलेषालसबे ठिधमेलुहारासंदरदा |सकहेसुनज्ञानीजेकोईयाकोकरे विचार॥९।।. हिबहूतसूधपायोनाघरमाहिबसेअबकौन।लागि सबैमीठाईघारीमीठोलागोएकबहेलुनापरवतउड़े
संदरविलास
होउलटीस्यामरंगलाग्योत्रमरउलटिकरीबोचे
ताससियरउलंटिराहकोंग्रासोसरजउलटकरीमा
सोकेत॥संदरसूगराकोनजिताग्योनुगरासेतिवांध्यो
हेत॥१३||अगनीमथनकरिलकरिकाठीसोवहलक
रिपानाधारापानीमथिकरिघिवनीकासोसोघृत
पायोवारभवार।।दुधदहीँकीइछाभागीजाळूमथतस
कलसंसार|संदरअबतोमयेसूबारे चिंतारहिनए
कलगार।।१४।।पत्रमाहीमोलीगहिराजोगितीक्षामा
गनजाई।जागेजगतसोवहीगोरषएसासब्दसनावे
आई।मीष्याफरेबहूतकरिताकोसोवहितीष्याचेले
ईसुंद्रजोगिजूगगजीवनाअवधुनकीदूरबला
ई॥१५॥परधनहरेकरेपरनिंदापरधीकोरोषघरमां
हामांसपायमदिरापुनीपीवेताहिमुक्तिकोसंसेना
માહે ત્યારે
ईएसीकरेसोसंतंकहावेसंदरऔरउपजिमरिजां
है। ।।१६।।निरदईहोईतरेपसूपातिकदयावंतबुडेमा
लोमीलगेसबनकूप्यारोनरलोजीकोंगहर
नाहमिथ्यावादिमिलेब्रह्मळूसत्यकहेतेजमपुर
ए
11.
१.
॥
सुंदरविलास
नाही|संदरधूपमाहितीतल ताजरतरहेसोवेवे
छाई।।१७।।बठईचरषाभलोसंवास्योफिरनेलाग्यो
निकिमान ॥बहुसासुकोंकहिसमझातुमेरेटिंगवे
ठिकात॥ताकोतारनटूटेकबहुपुनिघटेनहिदिनरा
त॥संदरविधिसंबनेफलाहाषासानिपजेउचिजा
त॥१८॥घरघरफोरेकूवारिकन्याजनेजनेसूकरती
संगावस्यासोतोपईपतिव्रताएकपुरूषकेलागि
गकिलजूगमाहीसतजुगथाप्योपापिउदेत्रिमको
मंग॥संदरकहतप्ररथसोपावेंजोनीकेकरितजे
अनंग॥१९॥ विप्ररसोईकरनेलाग्योचोकामीतर
बेटोआई॥लकरीमांहेचुला दियोरोटीउपरतवा
चढाई।पिचरिमांहिहंडियारांधीसालनाक,
तुराषाई॥संदरनि
नकीगोअघाई॥२०॥बैलउलट
स्तूमाहीपरिगुनअपार॥शांतितांतिकोसौदाकी
योग्राईदिसातरयासंसार॥नायकनीपुर्न.
डोलेमोहिमील्यौनीकोपरथारापुंजीजायसाह
कौसोपीसुदरसिरतेंडारोभार॥२१॥वनिमाएक
या
संदरविलास
बनजकूत्रायोपरेतावराभारिभेटीभलीवस्तुका
छूलीनीदिनीचीगटरियाबांधीझैठी।।सौंदाकी
योचलिपुनीघरकूलेपाकीयोबारितरबैठी।सुंदरसा
हषुसीअनिवाबैगयोपुंजीमैपैट॥२२॥पेहराइ
तघरमुसोसाहकोरक्षाकरनेलग्योचौरकोतवाल
काटोकरिबांध्योसूफेनाहिसांकअरशोर॥राजागा
मछोडकेभाग्योहुवोसकलजगतमासोरपिरजासु
विभईनगरिमेंसंदरकोईजूलमनजोर॥२३॥राजा
फिरेबापतकोमास्योघरघरटुकडामागेतीषपावपि
यादोनीसदीनडोलेघोराचालिसकेनवीषनाकअरं
डाकिलकरिषेछांडेबहतरसभरेईष॥संदरकोउ
८४ ह संदरविलास तेरीतुंगीलबैटीसारिमांड॥सुंदर कहैसीषसूनमोरीअबतूंघरघरफिरवोछांड॥२६॥ पंथीमाहीपंथचलिआयोसोवहपंथलियोनहिजा ई।वाहिपंथचल्योउयंथीनिरोदेसपहूंच्योपाई। ताहांदूकालपरेनहिकबस्सदारकरमक्षरद्योव्हरा ई॥सुंदरदूषिनकोउदिसेअक्षयसूषमेरेहेसमाई। २७॥एकअहेरिवनमैआयोषेलनलाग्योभलिसि कार।करमेधनुककमरमेतरकससावजघेरिवार वार।मास्योसिंघव्याघ्रपुनीमास्योमारिबहरमृगन कीडार।एसेसकलमारिघरलायोसुंदरराजहिकी योजुहार॥२८॥सककेबचनअमृतमईऐसेको किलाधाररहैमनमाही।सारोसूनेभागवतकबहू सारसतोउपजावेनाहीं।।हंसचुगेमुगताफलर थहीसंदरमानसरोवरनाहीं।।काककविस्वरनिषै जेतेंतेसबदोरकरेकहिनाई॥२९॥नष्टहोईद्विज विष्टक्रियाकरिकष्टकियेनहिपावैठौर।महिमा सकलगईतिनकेरीरहनसबनसिरमोर जितती 'तफिरेनहिकळूअादरतिनकोकोउनघालेक्योर
८५
संदरविलास
॥संदरदासकहेसममावैएसिकोउकरेमतिऔर
॥३०॥सास्त्रवेदपुरानपढेकौनपुनीव्याकर्णपढेजेको
ईसंध्याकरेगहेषट्कर्महीनअरुकालबिचारेसो
ईसीराकामतबेबनिावैमनसबतजिराषेदोई
॥संदरदासकहेसूनपंडितरामनामबिनामुक्तिनहो
ई॥३१॥ ॥इतिविप्रजेसब्दकोअंगसमाप्तः॥
ग२०॥ ॥७॥ ॥॥ ॥छ॥
अथसरातनकोअंगप्रारंपः॥ ॥छंदमनहर।।
३. ररूपीरहेजाईरिनमें सनतनगारेचोट
विकसेकमलमुषअधिकउछाहफूल्योमाईहून
नवोनही रिधरेकायरको
मिनमें॥टूटकेपतंगजेसेंपरनपाव
ही एसेंटूटपरबडूसांवनकेघनमें।मारीघमसा
एकरासंदरजुहारेस्यामसोईसूरवीररूपरहेजाईरि
हाथमेगहेपर्गमारबेकोएकपगननमनत्रा
समानकानोहाआगेकरमीचकोंपन्यौड़ाकिरना
पोचकटूकहोईकेंभगाईदलदीनोहे
१५. मजादनगत में से
।
संदरविलास
तीनोहे संदफ़हतएसोकोउएकसरवीरसीसको
उतारकेंसजसजाईलीनोहें॥२॥घरमाहीसूरमाकहा
वतसकलहेंगावरोपिरहेरिनमाहीरजयूतकोउहय
गयगाजतजुरतजहांदलहें।वाजतझंझाउसहनाई
सिंधूरागपुनीसुनतहीकायरकीछूटीजातकलहे।
लकतबरछीतरवारवहेमारमारकरतपरतलाल
है।असेजुद्धमेअडिगकंदरसमटसोईघरमाहीसू
रमाकहावतसकलहें॥३॥सूरमांकेदेषीयतसीस
बिनधरहेअसनबसनबहूप्यूषनसकलअंगसंप
निविविधामानिमस्योसबघरहे॥श्रवननगारोसुनी
छिनकमेंछांडिजातसेंनहीजानेंकडूमेरेउहांमर
है।मनमेउछाहरनमांहीटूकटूकहोईनिरभेनिसं
कवाकेरचह्ननडरहे।।संदरकहतकोउदेहकोममत्व
नाहींसूरमाकोंदेषीयतसीसविनुधरहे॥४॥एसेसू
रवीरधीरमीरजायमारिहेकाबेकोचावजाकेताकि
ताकिकरेघावागेधरिपावफिरपीछेनसंसारहे।हा
थलीयेहथीयारतीळनलगायेधारवारनहीलागेसब
पिसुनप्रहारहो।वोटनहीशकठूलोटपोटहोईजाई
संदरविलास चोटनहीचूकेसिसरिपुकोउतारहे।सुंदरकहतना हीनेकडूनसोचपोचसोईसूरवीरधीरमीरजायमारी हो।५।।सोईसूरवीरधीरस्यांमकेहजूरहेअधिक जानवाहूमनमेंउछाहकीयेदीयेंगजगाहमुम्पवरष तनूरहे।।काढेजवकरवालबालसबठाढेहोईअनि विकरालपुनिदेषतकहरहे।निकनउसासलेतफौज कूफिटाइदेतषेतनहीलांडेमारिकरेचकचूरहे।सुंद रकहतताकीकीरविप्रसिद्ध होईसोईसूरवीरधीर- स्यांमकेहजूरहे॥६॥असोसूरवीरकोउकोटिनमेंए कहाज्ञानकोकवचअंगकाइसोनहोईपंगटोपसीस फलकनपरमविवेकहे।तीनेनाजीअसावारलीयें समसेरसारागेहीकोपावधरेमागनेकीटेकहे।। छूटनबंदूकबानमचेजहांघमसानदेपीकेपिसुनंद लमारतअनेकहेसिंद्रसकललोकमाहीनाकोने जेकारसोकरवीरकोउको टिनमेंएकहे॥७॥सा धूकोसंग्रामहेअकसूरवीरतेंसूरवीररिपुकोनमुं नुदेषिचोटकरेमारेतबताकीनाकोतरवारतीरसों ॥साधूआठोंजांमबेठोमनहीसोजुकरेजाकेमुह
८८
V
सुंदरविलास
माथोनहीदेषीयेंशरीरसों।सूरचीरभूमीपरदूरही
तेदोरिलगेसाधूसुनीकोंपकरिराषेधरधारसी।सुंद
रकहनतहांकाइकोनपावटिकेसाधूकोसंग्रामहें
धिकसूरवीरसौ॥८॥साधूसोनसूरवीरकोउहमजा
न्यौहेपेंचकरडीकमानज्ञानकोलगायोबांनमास्वाम
हावलमनजगजिनरान्यौहोताकेअगवाणीपंच
जोधाउकतलकीयोोररह्योपस्योसबअरिदलभा
न्यौहे।सोकोउसमटजगतभेनदेषीयतजाकेला
गेकालहूसोकंपिकेपरांन्यौहे॥संदरकहतताकीसो
भातिहूंलोकमाहीसाधूसौंनसूरवीरकोईहमजा
न्यौहे॥९॥कांमसोप्रबलमहाजीतेजिनतीनलोक
सोतोएकसाधूके विचारआगेहास्योहे॥क्रोधसोक
रालजाकेदेषतनधीरधरेसोउसाधूक्षमाकेहथ्यार
सोविदास्योहेलोमसोसुअरसाधूतोषसोगिरायदी
योमोहसोनृपतिसाधूज्ञानसंपहास्यौहे।संदरक
हतएसोसाधूकोईसूरवीरताकीसबहीपिसुनदलमा
स्याहेंविरीसबमारिकेनचिंतहोयसूतोहेमारे
कामक्रोधसबलोनमोहपीसडारेइंद्रिहुकतलकरि
संदर विलास
कीयोरजपूनोहे॥मात्यौमहामतमनमारेअहंकार
रिमारेमदमछरउसोरनरूतोहेमारीपासात्रा
पुनिपापनिसायनिदोउसबकोप्रहारकरिनिजपदप
इंतोहे।संदरकहतएसोसाधूकोईसूरवीरवेरीसवमा
रीकेनचिंतहोयसूतोहे॥११॥साधूसूरवीरवेईजगत
मेंायेहेंकीयेजनमनहाथइंदिनकोसबसाथपेरी
घेरीआपनेईनाथसोलगायेहोरउअनेकवेरीमारे
सबजुद्धकरिकामक्रोधलोसमोहंषोदकेंबहायेहें।की
योहेंसंग्रामजिनदीयोहेंभगाईदलसेमहासुभटसु
ग्रंथनिमेंगाएहें।संदरकहतोरसूरयोंहिषपिगए
साधूसूरवीरवेईजगनाए हैं॥१२॥सेकोनसूर
वीरमाधूकेसमानहेंमहामतहाथीमनराज्यौहेपकरि
जिननिहीप्रचंडजामेबहुतगुमानहें।कामक्रोधलो
धमोहबांधेचास्यौपायपुंनिछूटनेनपावेनेकवानपील
वानहो।कबहूजौकरेजोरसावधानसांऊसारेसदाएक
हाथमेंअंकुमगुरुज्ञानहें।संदरकहतारकाइकेन
वसहोईसेकौनसूरवीरसाधूकेसमानहें।।१३।१, ॥
इतिसुरातागकोअंगसमाप्तः॥अंग२१॥ ॥र्छ।
९०
संदरविलास
अथसाधूकोअंगपारंपसः। ॥छंदइंद्रवजय।।
साधूकोसंगसदाअतिनीको प्रीतिप्रचंडलगेपरब्रह्म
हींओरसबेकळूलागनफीको।सुद्धदेमनहोईसनि
मलद्वैतप्रमावमिटेसबजीको।गोष्टिरुज्ञानअनंतच
लेजिहांसंदरजेसेप्रवाहनदीकोताहीतेंजानकरोनि
सवासरसाधुकोसंगसदाअतिनीको॥१॥हेजगमां
हीबडोसतसंगाजोकोईजाई मिलेंउनसोनरहोतपवि
लगेहरिरंगा॥दोषंकलंकसबेमिटिजाईकैहोतउत्तं
गा॥ज्यौजलोरमलीनमहाअतिगंगमिल्योहोई
जातहेंगंगा॥संदरसुद्धकरेंततकालजुहेजगमाही
बडोसतसंगा॥२॥साधूकेसंगतेसाधूहीहोईज्यौल
टचंगकरेअपनेसमतासन्नभिन्नकहेनहीकोई॥
ज्योंदुमोरअनिकनिमानिनचंदनकीठिगचंदन
होई॥ज्यौंजलछुद्र मिलेंजबगंगहीहोईपवित्रउहे
जलसोई।संदरजातस्वभावमिटेसबसाधूकेसं
गतेसाधूहीहोई॥शासंतनिकेजुप्रभावहेअसो
जोकोउआवनहेउनकेढिगवाहीसनावतशब्दसंदे
सो।ताहीकेतोसोहीअोषीलावतजाहीकोरोगही
।
संदरविलास
जानतजेसोकर्मकलंकहिकाटतहेंसबसुहकोपु
नीकंचनतेसो॥संदरवस्तविचारतहेनिसंतनिको
जुप्रभावहेस॥४॥जोपरब्रह्ममिल्योकोउचाई
ततोनितसंतसमागमकीजें|अंतरमेटिनिरंतरहोय
केलेउनकोअपनोमनदीजेविमुम्पहारउचारकरेंकडू
सोअनयाससधारसपीजे।सुंदरसूरप्रकासमयोज
बोरअज्ञानसबेतमळीनें॥५॥जादिननेसतसंग
मिल्योनवतादिननेत्रमतांजगयोहें।ओरउपायथ
केसबहीनवसंतनिअद्यज्ञानदयोhीपोतप्रवाल
हीक्यौंकरिळूवनश्रेकअमोलकलाललयोहें।कोन
प्रकाररहेरजनितमसंदरसूरप्रकासमायोहें।ास
नसदासबकोहितवंछितजानतहेनरबूडक्काटेंदेड
पदेसमिटाईसवेत्रमलेकरिज्ञानजहाजहीचाजे
विषयासषनाहींनछांडतज्योकपिमूठीगहेंसठगाढे
संदरवेदुःषकांसुःषमानतहाट हिहाटविकावना
३॥७॥सोअनयासतरेंभवसागरजीसतसंगतमंच
लियावेज्यौंकणिहारनभेदकोकआईचनि
हीनावचढावे॥ब्राह्मणक्षत्रियस्यइसूदमलेक
सुंदरविलास
चंडालहीपारलगावें।।सुंदरवारकडूनहीलागतया
नरदेह प्रोपदपावे॥८॥संतनिकीगनिक्यौंकोउजा
नेज्यौंहीमपाईपावेंअरुवादेहीतेसेंहीयेसबलोकब
घाने।ज्यौंजलमेंससिकेप्रतिबिंबहीआपसमाजल
जंतुप्रमाने।ज्योषगछांहधरापरदीसतसंदरपंषिउ
असमानें।।त्यौंसठदेहनिकेकतदेषतसंतनिकीगति
क्यौंकोउजाने॥९॥जोकळूसाधूकरेंसोईछाजेंज्यौंष
पराकरलेघरडोलतमागतप्तीषहीतोनहीलाजे॥जो
सम्षसेजपठंबरभूषनलावतचंदनतोअतिराजें।।
जोकोउआयकहेंमुषर्तेकळूजानतताहीबयारहीबा
जे।।संदरसंसयदूरभयोसबजोकळूसाधुकरेसोई
छाजे।।१०।।एसबजानहसाधूकेलछनकोउकनिंदन
कोउकवंदत्तकोउकदेतहेंआईकेपछन।कोउका
यलगावतचंदनकोउकडारतधूरितताना।कोउक
हेयहमूरषदीसनकोउकहेयहहिविचछन।संद
रकाइसौरागनदेषनाएसबजांनइसाधूकेलछन॥११
तातमिलेपुनिमातमिलेसतनांतमिलेजुवर्त
ई
संदरविलास
ई॥यहलोकमिलेफरलोकमिले विधिलोकमिलेवै
कुन ॥संदरओरमिलेसबहीरूपसंतसमाग
पुरी म ॥१२॥ छंदमनहर॥ ॥देवमयेनें
'इंद्र कहा નિવરિત્રાવ
मानुषभये-कहाभूपतिमएतेकहाहजहाएतें
.:. ईचतु.
कहापनंगमयेतेकहाक्यौंअघाईयतुहे।ळूटिबेको
संदरएकसाधूसंगजिनकीकपातेंअतिसुषपाईयतु
हे॥शाइंद्रानिअंगारधरिचंदनलगायोअंगवाहीदे
घाइंद्रप्रतिकामवसमयोहे।सुकरीहूकरदमकीचम
इंलोटिकरिआगेजाईसूकरकोमनहरिलयोहे॥जे
सोसूषतकरेकोलेसोसपमघवाकोतेसोसुम्पनरप
सपंपिनकौदयोहसिंदरकहतजाके योब्रह्मानंदसुन
पसोईसाधूजगतमेंजीतीकरिगयोहे॥४॥धूलिजे-
सोधनजाकेमलिसोंसंसारसुषभूलिजेसोभागदेखें
अंतजेसीयारीहें।पापजेसीप्रभुताईसापजेसोसन
|मानबडाईबिछुनजेसीनागनिसानारीहे।अग्निजे
सोइंद्रलोकविघ्नजेसोविधिलोककीर्तिकलंकंजेसी
॥ , ९४ संदरविलास सिधिसीठगारीहे।वासनानकोईवाकीसीमति संदरकहतनाहीवंदनाहमारीरेहें॥१५॥ सोकोउसाधूसोतोरामजीकोंप्यारोहेकामहीनकोध जाकेलोमहीनमोहताकेमदहीनमछरनकोउनविका रोहे।दुःषहीनसषमानेपापहीनपुंन्यजानेहरषन सोकानेदेहहीतेंन्यारोहें। निंद्यानप्रसंसाकरेरागही नदोषधरेलेंनहीनदैननाकेकळूनपसारोहे।सुंदरक हतताकीअगमअंगाधगतिप्रेसोकोउसाधूसोतोरा मजीकौंष्यारोहे॥६आठोजांमजमनेमाठोजोमर हेप्रेमाठोजामजोग्यजज्ञकीयोबहूदानापाठो जामजपतयाटोजांमलीयोवृतआटोजामतीर्थमे करतहेस्नान॥आठोजामपूजाविधिबाठोजाम: प्रारतिहूआटोंजामदंडव्रतसमर्नध्यानजु।संदरक हतजिनकीयोसबाठोजोमसोईसाधूजाकेउरएक भगवानजु॥१७॥साधूहीकेसंगतेस्वरूपज्ञानहोत हेजेसेंपारसीकोमेलकाटतसीकलिगरमुषमेनफे राकोउबहेवाकोयोतहे।जेसेबैदनेनमेसलाकमेलि सधकरेपटलगएतेनहाँजौंकीत्यौहीजोतहेजेसें
संदरविलास
वायूवादरविषेरकेंउडाईदेतरवितोश्राकासमांहीस
दाईउद्यौतहे।कंदरकहतन्त्रमछिनमेंविलाईजातसा
धूहिकेसंगतेस्वरूपज्ञानहोनहे॥१८॥संतजनआयोहे
सोपरउपकारकौमृतकंदादुरजीवसकलजीवायेजिन
वर्षनबांनीसुषमंघकीसीधारकोंगदेतउपदेसकोउवा
र्थनलवलेसनिसदिनकर्तहें ब्रह्महिबिचारकौंगओर
उसंदेहसबमेटतनिमषमाहीसूर्जमिटाईदेनजेसें
धकारको संदरकहतहंसवासीसुषसागरकेसंत
जनाएहेंसोपरउपकारको॥१९॥संतनिकेसमकहो
औरकहांदीजीयेंहीराहीनलालहीनपारसनचिंता
मनीओरउअनेकनगकहोकहाकीजीये।कामधेनं
सुरतचंदननदीसमुद्नौकाइजिहाजबेठकबहूक
छीजाये।पृथ्वीापतेजवायूव्योमलौंसकलजडचंद
सूरसीतजलतपनगुनलीजीये।सुंदरविचारहमसों
धेसवदेषेलोकसंतनिकेसमकहानोरकहादीजीये
॥२०॥संतनिकीमहीमानोश्रीमुषसुनाईहेजिनतन
मनपानदीनोसबमेरेहेतोरउममत्वबुधीआपनी
उठाईहे।जागतउसोवत्तउगावतहेमेरेगुनकरत
९६
सुंदरविलास
भजनध्यानदूसरीनकाईहे।तिनकेमेपीछेलग्योफि
रतहोंनिसदिनसंदरकहतमेराउनतंबडाईहे।वहे
मेरेप्रीयमेंहोंउनकेाधीनसदासंतनिकीमहीमा
तोश्रीमुषसुनाईहे॥२१॥साधूकीपरीषाकोउकेसें
करिजोनहेंजगतव्यौहारसबदेषतहेऊपरकोअंतः
नर्ककोत्तोनेकनपहीचानहें।ळाजनकेभोजनकेहल
नचलनकळूओरकोउक्रीयाकेनोमध्यईबषानहे।
आपनेविगूनआरोयेअज्ञानीजीवकंदरकहन
तातेंनिंदाहीकौठानहें॥भावमेतोअंतरहेरातिक
दिनकेसोसाधूकीपरीषाकोउकेसेकरिजानहें॥२२॥सं
तनिकीनिंदाकरेसोतोमहानीचहेऊहीदगाबाजउही
कुष्टीजुकलंकमस्यौऊहीमहापापीयांकेनषसिषकी
चहे॥ऊहीगुरुद्रोहीगोब्राह्मणहननहारउहीत्रात
माकोघातीहिंसीवाकेबीचह।उहीअघकोसमुद्रऊ
हीअगकोपहारसंदरकहतवाकीबुरीमांतमीचहे।
उहीहेमलेलऊहीचंडालखुरेनेबुरोसंतनिकीनिंदाक
रेसोनोमहानीचहे॥२३॥संतनकोनिदेताकोसत्याना
मनाईहेपरिहेबिजुरीनाके ऊपरसोअचानकधूरिउ
९७ संदरविलास डिजायकहूठोरनहीपाईहै।पीछेकेयुगमहानरक मेपरेजाईउपरतेंनमस्कीमारबहूषाईहे।ताकेपीछे भूतप्रेतथावरजंगमजोनीसहेगोसंकटनबपीछेपछ नाईहै।संदकहतओरमुगतेअनंतदुषसंतनिकौनि देताकौसत्यानासजाईहे॥२४॥कूपमेंकोमीडकसोंकू पकौंसरावतहेराजहंससौंकहनकेतोनेरोसरहे।मिस काकहतमेरीसरारकौनउडेमेरेआगेगरुड़कीकेनी एकजरहे।गुवरीलागालीकोंलुटाईकरिमानमोदम धूपौनिदत्तसगंधजाकौघरहे।अपनीनजानेग निसंतनिकोनामधरेसंदरकहनदेषोसेमूढनरहे ॥२५॥कोउसाधूमजनीकहूतोलयलीनअतिकबहू प्रारब्धकर्मधकामाईदयौहेगजेसेंकोउमारगभेच लतेाऽडिपरेफेरीकरिउठेतवउहेपंथलयौहे॥जे सेंचंद्रमाकीपुनिकलाछीनहोईगईसंदरसकललो कहतीयाकौनयोहे।देवकोदेवातनगयोतामेक हासयोपीतरकोमोलसोतानाहींकडूगयोहे॥२६॥ संतनिकोगुनगहेसोतोबडपागीहेताहीकेजगति भावउपजेहेअनायासजाकीमतिसंतनिसौंसदान
९८
संदरविलास
नुरागीहे।।अतिसम्षपावेताकेदुःषसबदूरहोईओर
हीकार्कीजिननिंदासापत्यागीहे।संसारकीपासका
टीपाईहेपरमपदसतसंगहीतेंजाकेरोसीमतिजागी
हे॥संदरकहतनाकोतुरतकल्यांनहोईसंतनिकोगु
नगहेसोईबङमागीहें॥२७॥संतनिकीसेवाकरेसो
ईनिस्तरहेंजोगजज्ञजपतपनीर्यवृतादीदानसाधन
सकलनहियाकीसरासरहे।ओरदेवीदेवताउयास
नाअनेकांतिसंकसबदूरकरितिनतेनहरहे।सब
हीकेसीसपरपावदेमुगनिहोईसंदरकहतसोनोज
नमेंनमरहे।।मनवचकायकरिअंतरनराषेकळूसंत
निकीसेवाकरेसोईनिस्तारहे॥२८॥संतजननिसदि
नलेवाईकरतुहेप्रथमसुजसलेतसीलहूसंतोषलेत
क्षमादयाधर्मलेतपापतेंडरतुहें।इंद्रनीकौंधेरीलेत
मनहीकोंफेरीलेतजोगकीजुगतिलेतध्यानईधरतु
हे॥गुरुकोबचनलेतहरीजीकोनामलेतातमाकों
सोधिलेतमौजलतरतुहें।संदरकहतनगसंनकडू
लेतनहीसंनजननिसदिनलेवोईकरतुहे॥२९॥ संत
जननिसदिनदेवाईकरतुहंसाचोउपदेसदेतालीम
॥७॥ संदरविलास लीसीषदेनसमतासबुधीदेतकुमनिहरतुहे।मारग 'दिषाईदेतभावहुलगतिदेतप्रेमकीप्रतीतिदेतअपरा भरतुहे ज्ञानदेतध्यानदेतातमाविचारदेतब्रह्मको बताईदेतब्रह्ममेचरतुहासंदरकहनजगसंतकदैन नाहीसंतजननिसदिनदेवोईकरहें॥३०॥ ॥इतिसा धूकोअंगसमाप्तः॥अंग२२॥ ॥७॥ अथज्ञानीकोअंगप्रारंभः॥ रुंदइंद्रवजय॥ ॥जा केदेमहीज्ञानप्रकासनताकोस्वभावरहेक्यौहीछानों नेनमेवेनमेसेंनमेंजानीयेऊठतबेउतहीअलसानों ॥ज्यौंकळूमसकीयोउद्गारतकेसेंहीराधीसकेन घानोंसंदरदासप्रसिदिषावतधानोकेषेतपरार नेजानों॥॥ज्ञानप्रकासमयोजिनकेउरवेघटक्याही छिपेनरहेगेंमोडलमाहीदुरेनहींदीपफजयपिवेमुः षमानगहेंगे।ाज्यौंघनसारहीगोप्यछिपायततोही रुगंधहीतग्यलहेंगे।सुंदरओरकहाकोउजानतबू ठेकीवातवटाउकहेंगे॥२॥बोलतचालतबेठतऊट नपीवनधानइसूंघतस्वासे।ऊपरतोव्यवहारकरेस बमीतरस्वमसमानजुभासें।लोकरितीरपतालकों १०० सुंदरविलास साधतमारतहेपुनफेरअकासे॥संदरंदेहक्रियासब देषतकोउकपावतज्ञानीकोमासे॥३॥वेटेनोबेठेचले तोचलेपुनीपीछेतोपीछेहीमागेतोनागे॥बोलेतोवो लेनबोलेतोमोनहीसोवेतोसोवेरुजागेतोजागापाईतो पाईनहीतोनहीजुग्रहेतोगुहेपुनित्यागेतोत्यांगे।सुंदर ज्ञानिकीएसीदशायहनानेंनहींकरागविरागे॥४॥ देषतहेकछनहीदेषतबोलतहेनहीबोलबषाने। सूंघतहेनहीसूंघतघ्रानरूनेंसबहेनसनेयहकानें। भक्षकरेअनाहींभषेकळूभेटनहेनहीमेटतपानेले तहेदेतहेलेतनदेतहेसंदरज्ञानिकीज्ञानिहीजानें।५।। काजकाजललोनबुरोकळूउत्तममध्यमद्रष्टनावे ॥कायकवायकमानसकर्मसभापविषेनतिहठहरा वे॥ईकरांहोंनकीयौनकरोंअबयौमनइंद्रनिकोवर ताचेदीसनहेव्यवहार विषेनितरूंदरज्ञानीकीकोउ करावे॥६॥देषतब्रह्मसनेपुनिब्राहीबोलतहेसोईब्र हाहीबानी।फोमीहूनीरहीतेजस्वायूहूव्योमहूब्रह्म जहांलगानीमादीहअंतहमध्य(ब्रह्महीहेसबब हायहेमतितांना सुंदर कालज्ञान(ब्रह्महेापहूब
--
संदरविलास
महीजानतज्ञानी॥बेठनकेवलऊठतकेवलंबोल
तकेवलबातकहीहें।जागतकेवलसोवतकेवलजो
वतकेवलद्रष्टीलहीहैं। तहकेवलभव्यइकेवलव
ततकेवलब्रह्मसहीहे।हेसबहीअधमुर्धसकेवल
संदरकेवलज्ञानउहीहे।केवलज्ञानमयोजिनके
उरतेअधउर्धसलोकनजाही।व्यापकब्रह्मअखंड
निरंतरवाविनऔरकहूंकडूनाहीज्यौंघटनासमये
घटव्यौमसलीनामयोपुनहेनामाहीत्यौपुनीमुक्तिन
हांवपुछाडतसंद्रमोक्षसिलाकडूकाही॥९॥आदी
इतौनहिअंतरहेनहीमध्यशरीरमयोमकूपारामा
सतसेकछूओरकोओरईज्यौरजुमेनहोसीपमेषा
देषीमरीचिउठ्यौविचवित्रमजांनतनाहीउहेरवि
धूपा॥संदरज्ञानप्रकासमयौजबएकअपंडितब्रह्मा
अनूपा॥१०॥ ॥छंदमनहर॥ ॥जाहीके विवेकज्ञा
ननाहीकेफुसलंयोजाहीवोरजाईवाकोताहीचोर
सुषहें।जेसेंकोईपायनीपेजारकोंचढाईलेतनाकों
तोनकोउकाटेषोपरेकोदुम्बहे॥मावेकोउनिंदाकरे
भावेतोप्रसंसाकरेवेतोदेषेपारसीमेंआपनोईमुः
१०२
संदरविलास
षहदेहकोव्योवारसबमिथ्याकरजाननहेसुंदरकह
तएकपातमाहीरुषहे॥११॥अंतःकरनजाकेतमगुन
छाईरयोजडताअज्ञानचाकेालसमैत्रासहेगरज
गुनकोप्रभावअंतःकर्नजांकेविविधकर्मचाकेकामना
कोवासहे॥सवगुनअंत:करनजाकेदेषीयतक्रयाक
रिसुद्धवाकेाक्तिकोनिवासहे॥त्रिगुणअतीतसाक्षी
तुरियास्वरूपजानसंदकहतवाकेज्ञानकोप्रकास
हे॥१२॥तमोगुनबुधीसोतोतवाकेंसमानजेसेंताके
मध्यसुरजकीरचडूनजोतहेरजोगुनबुधीजेसेंया
रसीकोउंधोवोरताकेमध्यसूर्जकीकळूकउद्योतहे।
सखगुनबुधीजेसेंपारसीकीसूधीओरतामध्यप्र
तिबिंबसुर्जकोपोतहे॥त्रिगुनअतीतजेसेंप्रतिबिंब
मिटीजातसुंदरकहतएकरसूर्जहीहोनहे॥१३॥सबसे
उदासीहोईकाढिमनभिन्नकरेताकोनामकहीयतप
मविरागहे॥अंताकर्नहुकीवासनानिवर्त्तहोईताको
मुनीकहतहेंउहेवडोत्यागहे॥चित्तएकईस्वरसनेक
इनन्यारोहोईउहेभक्तकहीयतउहेप्रेममार्गहे।
॥
१०३
संदरविलास
त्रमभागहे॥१४॥कोउपफूलनिकीसेजपरिसू
तोआईजबलगजाग्योतोलोंअतिसषमान्यौहानी
दजबआईतबबाहीकोस्वपनायोजब पस्योनर
ककेकुंडमेंयोजान्योहे।अतिदुःषपापरनिक
स्योनक्योंहीजाईजागिजबषस्योतबस्वपनवपान्यो
हे।यहठवहजूठजाग्रतस्वपनदोउसदरकहत
ज्ञानीसबनममान्यौहे॥१५॥स्वमेमेराजाहोईस्व
पनेमेरंकहोईस्वपनेमेसुधदुःषसत्यकरिजानेहे।।
|स्वमे बुधीहीनमूढनसमझेकळूस्वप्नमेंपंडितबा
ग्रंथनिबषांनेहे।स्चमेकामीइंद्रनिकेवसपस्योचा
पने जतिहोईअहंकारानेह।स्चमेमेंजाग्योजब
समझपरीहेतबसंदरकहतसबमिथ्याकरिमानेहे।
विधिननिषेदकसेदनअदपुनीक्रीयासोकर
नदीसेयोंहीनिनप्रनहेकाहकौनिकटराषकाइकों
तोदूरभाषेकाइसोंनिरेनदूरएसीजाकीमनीहे।रा
गहूनदोषकोउसोकनउछाहदोउएसीविधिरहेक
हूंरतिनविरतीहे हिरव्योहार नेम
नेसंदरज्ञानीकीकळूअदभूतगतीहे॥१७॥कामीहे
wr
१०४
सदरविलास
नजतीहेनझूमहेनसत्तीहेनराजाहेनरंकहेनतनहे
नमनहे।सोवेहेनजागेहेनपीछेहेनागेहेनग्रहे
हेनत्यागेहेनघरहेनवनहे॥स्थीरहेनडोलेहेनमान
हेनबोलेहेनबंधेहेनघोलेहेनस्वामीहेनजनहे।वे
सोकोउहोवेंजबवाकीगतीजानेंतवसंदरकहतज्ञा
नीज्ञानरूधधनहे॥१८॥ ॥इतिज्ञानीकोअंगस
मातः॥ ॥अंग२२॥ ॥७॥ ॥अथसारख्यज्ञा
नकोअंगनारंपाः। ॥छंदमनहर॥ ॥छितीजल
पावकपवननामीलिकरीसब्दरुसपरसरूपरस
गंधजूश्रोत्रत्वकचक्षघ्राणरसनारसकोज्ञानवाक
पाणीपादउदाउपस्थहिबंधामनबुधिचित
हंकारएचोवीसतत्वपचीसमोजीवतत्वकरतहेई
धजु॥षटचीसमोहेब्रह्मसंदरसनिहकर्मव्यापक
अपडएकरसनिरसंधजु॥१॥श्रोत्ररिंगत्वकवा
यूलोचनप्रकासरविनासिकाअस्वनिजिद्दावरुन
बषानीये॥वाकअग्निहस्तइंद्रचंद्रउपेंद्रवलमेटु
प्रजापतिगुदामृत्कहूकोठांनीयेमिनचंद्रबुधीवि
धिचितवासुदेवाहीअहंकाररुद्रकोप्रभावक
संदरविलास १०५.
रिमानीय।जाकीसतापाईसवदेवतापकासंतहेसुंद
रसोयातमाहीन्यारोक़रिजानीये॥२॥ ॥छंदइंद्रवज
या। ॥श्रौत्रसनेद्रगदेवतहेरसनारसम्रानसंगंधपि
यारोकोमलताखकजानतहेपुनवोलतहेमुषशब्द
ऊंचारो।पाएगीग्रहेपदगौनकरेमलमुत्रतजेउपयो
अधद्वारोजाकेप्रकासेप्रकासनहसबसंदरसोईरहे
घटन्यारो॥३॥बुधित्रमेमनचितन्नमेअहंकारपत्र
मेकहाजानतनाही।ौत्रत्रमत्वकमानान्त्रमेरसः
नांद्रगदेषीदसोदिसजाही वाक्याचमेकरपादान
मेगुदद्वारउपस्थाचमेकडू काही तेरेत्रमाएत्रमेंस
बहीपुनीसुंदरदूक्यान्नमेंउनमाह॥४॥बुद्धिको
विरूचितकोंचितअहंको अहंमनकोसनकोमनवो
ई॥नेनकोनेनहेबेनकोनहेकानकोकानतुचात्यक
होई॥घ्रानकोघानहेजीकोजीमहेहाथकोहाथ
पगेपगदोई।सीसकोसीसहेमानकोप्रानहेजीवको
जीवहेसंदरसोई॥५॥ छंदमनहर। प्रख्छ।
केसेंकेजगतयहरच्योहेजगतगुरुमोसोकहोप्रथा
महीकोनतत्वकीनोहे।पुर्षकेप्रतिकेमहतत्त्व
१०६
.
सुंदरविलास
हंकारकिधोंउपजायतमरजसत्तीनोहे। किधोव्यो
मवायुत्तेजनापकै अवनीकीनकीधीपंचविषयप
सारकरीलीनोहेकिधोंदसइंद्रिकिधोंअंतःकर्नकी
नसंदरकहतकिधोंसकलबहीनोहे॥६॥ ॥छंदमन
हर। उत्तर॥ ब्रह्मतेपुरषअपरुतिप्रगटपाई
प्रकृत्तीमहत्तत्वपुनअहंकारहे॥अहंकारहूनेतीन
गुनसत्वरजतमतमहूमहाभूतविषयपसारहार
जहा इंद्रिदसपथकप्रथकाईसत्वहूतेंमनवादी
देवता विचारहे॥सेअनुक्रमकरीसीषकोंकहत
गुरुसुंदरसकलयहमिथ्यानमजारहे॥७॥॥प्रश्न
॥मेरोरुपमोमीहेकेमेरोरूपअपहेकेमेरोरुपनेज
हेकेमेरोरुपयोनहे।मेरोरूपव्योमहेकेमेरोरूपइंद्रि
दाअंतःकर्नहेकेबेटोहेकेगोंनहे।
अहंकारमहतवप्ररुतिपुर्षकिधोंबोलेहेकेमोनहें
मरोरुपस्थूलहेकेसंन्याह
समेरोरुपकोनहे॥८॥ उत्तर॥ ॥तूंनोकळूमामी
नाहींआपनेजवायूनाहीव्योमपंचविषनाहींसोतो
नमकूपहेतूंतोकळूइंद्रिअरुअंतःकरननाहीत
१०७ संदरविकास गुनतूतोनहीनतोछांहीधूपहे।तूतोअहंकारनाही, मीमहत्तत्वनाहीप्ररुतीपुरुषनाहींतूंतोत्त्वअनूपहे। सुदरविचारएसेंसिषसोंकहतगुरुनाहींनाहींकहत रहेसोतेरोरुपहेतिरोनोस्वरूपहेअनूपचिदानं वयनदेहतोमलीनजडयाविवेककीजीये।तूनोनि हसंगनिराकारअविनासीअजदेहनोविनासवंतनाही नहीधीजीये।ानोषठउरमीरहितसाएकरसदेहके विकारसबदेहसिरदीजीयोसिंदकहतयौविचार- आपुनिनजानीपरकीउपाधीकहाआपचलीजीये ॥१०॥देहहीनरकास्पदुःषकोंनवारपारदेहहीस्वर्गक पजूठोसम्षमान्योहे।देहहीकौंबंधमोक्षदेहहीअंपो क्षपोसदेहहीकेकीयाकर्मसपासमठान्योहे।देह हीमोरदेहपुसीव्हैविलाषकोताहीकोसममचिना आतमावान्योह।दोउदेहतेंअलिप्तदोउौप्रकास कहेसंदरचैतन्यरूपन्यारोकरिजांन्यौहे॥११॥देहहले देहचलेदेहहीसौंदेहमिलेदेहषाईदेहपीवेदेहहीमर तहे।देहहीहिमारेगरेदेहहीपावकजरेदेहरनमाही मकैदेह ईपरनहेगदेहईअनेककर्मकरतविविधता
सुंदरविलास
तीचमककीसतापाईलोहौं फिरतहे।ातमांचैत
न्यरूपव्यापकसाक्षीअनूपसंदरकहतसोतोजन्मे
नमरतुहे॥१२॥देहयहकिनकोदेहपंचभूतनिकोपंच
भूतकोंनतेहेतामसअहंकारते।अहंकारकोंनतेहे
जासोमहतत्वकहेमहतत्वकोनतेंहेप्ररुतिमंकारने।
प्ररुत्तीसोकोनतेंहे गपहेजाकोनामपुर्षसोकोननेहे
ब्रह्मनिराधारतें॥ब्रह्मअवजांन्योहमजान्योहेतोनि
श्वेकरनिश्वेहमकीयोहेतोचुपमुषहारते॥१३॥ए
कघटमांहीतोसुगंधजलभरीराष्योएकघटमाहीतोदु
गंधजलमस्यौह।एकघटमाहीपुनीगंगोदकराष्या
आनीएकपटमाहीतोपानीपदीराउकस्यौहे।एकघृ
तएकतेलएकमाहीलगुनीतसबहीमेंसविताकोप्रति
बिंबपस्यौहे।तेसेहीसंदरउंचनीचमध्यएकब्रह्मदे
हमेददेषीभिन्नचिननामधस्यौहे॥१४॥सोमपर
पअपरकेपरपावकहेपावककेपरपुनीवायूडूबह
तहे।वायूपरेव्योमव्योमकेपरइंद्रीदशइंद्रनिकेपर
अंतःकरनरहतुहे।अंतःकरनपरतीनोगुनअहंका
रअहंकारपरमहतत्वकोलहतुहे।।महंतत्वपरमूल
१०९ संदरविलास मायामायापरब्रह्मताहीतेपरातपरसुंदरकहतुहें। १५॥भूमतोविलीनगंधगंधतोविलीनअपअपहूवि लीनरसरसतेजषानहे।तेजरूपरूपवायूहीसपर्स- लीनसोसपर्सव्योमशब्दतमहीविलानहे।इंद्रीदसर जमनदेवताविलीनसत्वतीनगुनमहंममतत्वगलि जानुह।महतत्वप्रतिरुप्रतिहपुर्षलीनरूंदरपुर्ष जाईब्रह्ममेंसमातुहे॥१६॥आतमाअचलसधएक रसहेसहादेहविवहारनिमेदेहहीसौजांनीये।जेसें ससीमंडलअमंगनहींसंगहोईकलाभावेजाईघट बढसोबषांनीयाजेसे मसैथिरनदीकेनटदेषीय तनदीकेप्रवाहमांहीचलतेसोमानीयतिसेंप्रातमा अनंतदेहकोप्रकासकरेसुंदरकहतयों विचारीत्रम भानीय॥१७॥आतमाशरीरदोऊएकमेकदेषीयत जबलगअंतःकर्नमेंप्रज्ञानहेजेसेंअंधीयारीरेनष रमेंअंधेरोहोईआषनिकोनेजज्यौंकोत्योंहीविदमान हेजद्यपिअंधेरेमांहीनेनकौंनसूझेकळूतद्यपिअंधे रेसौंअलेपसोवषांनीयसुंदरकहततोलाएकमेक जानीयतजोलॉनहींप्रगटप्रकासज्ञानप्मानहें।।१८॥दे
११२
।
संदरविलास
सषपतिकदेमे विलीनहोईजातसबजाग्रतस्वपनकी
तोसुधिनलहतुहे।तीनहूअवस्थाकोईसाक्षीनबजाने
आपतुरीयास्वरूपयहरूंदरकहतुहे॥२५॥ ॥छंद
इंद्रवजया। ॥सोमीनेसूलमत्रपकोजानहूअपने
ससमतेजकोअंगा॥तेजनेसक्षमवायूवहेनितवायू
तेंसूक्षमव्योमउतंगा।व्योमतेससमहेगुनतीनतिहूं
तेंअहंमहतत्वप्रसंगाताहूतेंसूक्षममूलप्रक्रतिजुमू
लतेसंदरब्रह्मअभंगा॥२६॥ब्रह्मनिरंतरव्यापक
ग्निरूपअषंडितहेसबमांही।ईश्वरपावकरासि
प्रचंडजुसंगउपाधिलीयेवरतांईजीवअनंतमसा
लचिराकसदीपपतंगअनेकदिषांई।संदरद्वैतउपा
धमिटेजबईश्वरजीवजुदेकळूनाहीं॥२७॥ज्यौनरया
वकलोहतपावतपावकलोह मिलेसदिषांही।चोट
नेकपरेघनकीसिरलोहवधेकपावकनाहीं।पावक
लीनायोअपनेघरसीतललोहमयोतवताही त्यौं
यहातमदेहनिरंतरसंदरभिन्नरहेंमिलीमाही।।२८
॥आत्मचैतन्यसत्यनिरंतरभिन्नरहेकहूंलिप्तनहाई
हेजडचैतन्यअंतःकर्नजुसहअसधलीयेगुनदोई।
- संदरविलास ११३ देहअरुखमलीनमहाजडहालनचालसकेपुनवाई। संदरतीनविभागकीयेविनभूलिपरेत्रमतेसवकोई ॥२९॥ ॥छंदइंद्रवजया। ब्रह्मअरूपअरूपीपावक- व्यापकजुगलनदीसतरंगादेिहदारतेंप्रगटदेपीयन त:कर्नअग्निहयअंगानेजप्रकासकल्पनातीलगिज्यौ लगरहेऊपाधीप्रसंगाजहांकेतहांलीनपुनहोईसंदर दोईसदाप्रांगा।३ादेहसरावतेलपुनिमारुनवाति अंतःकर्नविचार।प्रगटजोतियहचैतनदीसेजातेभये सकलउजीयाराव्यायकअग्निमथनकरिजोएदीपक बहुतभांतिविस्तारासिंदरअद्भुतरचनातेरीतूंहीएक अनेकप्रकार॥३॥तिलमैतेलदुधमेघृतहेदारमाही पावकपहीचानापुहपमाहीज्युप्रगटवासनाईघमाही रसकहतवषान।पोसतिमाहीअफीमनिरंतरवनस्प तिसहतप्रमानासंदरभिन्नमिल्योपुनीदीसतदेहमा हीयौआतमजान।।३२।(जाग्रतसनसुषोपनिनीनों अंतःकर्नअवस्थापावे॥प्रानचलेजाग्रतअरुस्वमसु षोपतिमेकछूवेनरहावे।पानगएनेरहेनकोउसक लदेषतांथाटबिलावे॥सुंदरातमनित्यनिरंतरसो
११४
मंदरविलास
तोकितहूंजायनावे॥३३॥पंद्रहतत्वस्थूलकुंसमें
सूक्षमलिंगमस्यौज्यौंतोय।यहांजीवउहाँप्राभादी
सेब्रह्मइंदुप्रतिबिंबदोयाघटफुटेजलगयोविलेव्द
अंतःकर्नकहेनहीकोय।।तबप्रतिबिंब मिलेससीही
महीसंदरजीवब्रह्महोय॥३४॥ ॥छंदमनहर।।
॥जैसेव्योमकुंकेबाहेरअतीतरहुकोउनरकुंकू
हजारकोसलेगयो।।ज्यौहिव्योमइहांत्युहीउहापुनीहे
अषंडइहानविछोहनतोउहामिलापकैमयौ।कूमतो
नयोपुराणोहोईकेविनसिजाईव्योमतोनहेपुरांनोन
तोकळूहैनयोतैिसेहीसुंदरदेहावेरहैनासहोईना
त्माचलअविनासीहेअनामयो॥३५॥देहकेसंजोग
हितेकटुकमधुरस्वाददेहकेसंजोगकहेषांटोषारौलौ
नकोदेहकेसंजोगकहैमूषतेअनेकबातदेहकेसंजोग
हिपकरिरहैमौनकौंगसुंदरदेहकेसंजोगदुःषमानेसष
मानेदेहकेसंजोगगयोदुःषसुखकौनकौ॥३६॥ आपु
कीप्रसंसासुनिआपहिषुसालहोईआपुहिकीनीद्यासु
निश्रापमुरमाईहै।
वतहें।आपुहिकोदुम्षमानीआपुदुषपाईहे।आपु
११५ संदरविलास हिकीरक्षाकरेआपुहिकीघातकरेआपुहिहत्यारोहो ईगंगाजोईनहोइहै।।संदरकहतऐसेदेहहिकोआ मानीनीजरूपभूलिकेकरनहाईहाईहे॥३७॥ ॥ इतिसाव्यज्ञानकोअंगसमाप्तः॥ ॥अंग२३.७.७ अथअपनेसावकौनंगप्रारंभः॥ ॥छंदइंदवजया। गएकहीआयनोभावजहांतहांबुद्धिजोगनेविनम भासे॥जोयहकूरतोंक्रूरवहींपुनीयाकेसिषेतेंउहांपु नीषांसे।जोयहसाधूतोसाधूउहांपुनीयाकेहसेतेंउहां पुनीहासेाजेसोईआपकरेमुषसुंदरतेसोईदर्पनमा हीप्रकासे॥१॥ ॥ळंदमनहर।। ॥जेसेखानकाचकेस दनमधदेषीओर की कीमरतकरतअमिमानजू गजेसेंगजफटिकसिलासोअरितोरेदंतजेसेंसिंघकू पाहीजकंशुलांनजु॥जेसेंकौउफेरीषातफिरतसु देषेजगतेसेंहीसंदरसबतेरोईअज्ञानजूआपनो होमर्मसोतोदूसरोदिषाईदेतापकेविचारेकोउदूस रोनानजूशनीचऊचालोबुरोसज्जनदुर्जनपुः नापंडितमूर्षसत्रुमित्ररंकरावहे मानअपमानपुन्य पापसुषदुम्पदोऊस्वर्गनबंधमोसहकोचावहेगदेव
११६ संदरविलास
ताअसुरभूतप्रेतकीटकुंजरऊपसुअरुपंछीवान
सूकरविलायहे॥संदरकहतयहएकईअनेकरूप
जोईकछूदेषीयेसोअाफ्नोईनायो॥३॥याहीके
जागतकामयाहीकेजागतकोधयाहीकेजागत्तलोम
येहीमोहमातोहे॥याहीकोतोयाहीबेरीयाहीकोतो
याहीमित्रयाकोयाहीसपदेतयाहीदुःपदानाहे॥या
हीब्रह्मायाहीरुद्रयाहीविछुदेषीयतयाहीदेवदैन
यससकलसंगाताहें।याहीकोप्रमावसोतोयाही
को दिषाईदेतसुंदरंकहतयेहीआतमाविष्याताहे।
४॥याहीकोनोसावयाकोसंकउपजावतहेयाहीको
तोभावयाहीनिसंककरहे।याहीकोत्तोशावयाको
भूतप्रेतहोईलगेयाहीकोतोमावयाकीकुमतिहरतु
हे।याहीकोतोलावयाकोवायूकोवघुराकरेयाई
नोभावयाहीथिरकेंधरतुहें॥याहीकोतोशावयाकों
धार बहाईदेतसुंदरयाहीकोभावयाहीलेतहे।
५।।श्रापहीकोभावसोतोआपकौं प्रगटहोत
आरोपकरीनापमनलायो।देवीअन्यदेवकोउन
वकोउपासेताहीकहेमेनोपुत्रधनइनहीतेपायोहे।
॥
संदरविलास जेसेंचानहाडकोंचचोरकरिमानेमौदापहीकौमुष फौरीलोहूचाटपायोहे।तेसेंहीसुंदरयहापुहीचैत न्याहीआपनेअज्ञानकरिओरसोंबंधायौहे॥६॥ गळंदइंद्रवजय॥ नाचेतेनीचेऊउचेतेंऊपरआगेते आगेहेपीछेतेपीलो।दूरतेंदूरनजीकतेनेरेहीआडेते प्राडोहीतीतेंतीलो।बाहीरतीतरपीतरबाहीरज्यों कोउजांनतत्वोंकरइंछो जेसोईआपनोभावहेसुंदरते सोहीहेद्रगयोलीकेवीलो॥७॥आपनें भावनेंसूसो दीसतेआपनेंभावनेचंदसोभासे॥आपनेंभावतेता रेअनंतजुआपनेंभावतेंविदूलतासे।आपनेसाय तेनूरहेतेजहेआपनेसावतेंजोतिप्रकास तेसोहि नावर जसे . हा की ॥आपनेपावतेंसेक्कसाहिबापनेंभावसबेको ७च्यावें।।आपनेंभावतेंअन्यउपासतापनेभावतें भक्तहूगावे।आपनेसावत्तेंदुष्टसंघारतापनेता बतें बाहीरआये|जेसेंहीआपनोंजावहेसुंदरताही कोतेसोईहोई दिवाये॥९॥आपनेभावतेंदूरबता वतापने भावनजीकबषांन्यौ।आपनेमावतें
..
११८
संदरविलास
दूधपिबायेनुआपनें भावतेविठलजान्यौ॥आपने
भावतेंचारभुजापुनीआपनेप्पावतेंसिंघसोमांन्यौ।।
सुंदरापनेनावकोकारनापहीपूर्नब्रह्मपिलान्यौ।
॥१०॥आपनेभावतेंहोईउदासजुआपनेभावतेंप्रेम
सोरोवे।।आपनेभाचमिल्योपुनीजानतापर्नेभाव
तेअंतरजोवे॥आपनेसावरहेनितजाग्रतापने
भावसमाधिमेसोवासंदरजेसोईचापहेआपनेतो
सोईआपतहांतहांहोवे॥११॥आपनेभावामूलप
स्वोत्रमदेहस्वरूपायोअभिमान।आपनेभावते
चंचलताप्रतिमापनेमावतेबुधिथिरानी।आपने
भावतेंन्यापविसारतापनेभावतेत्रातमज्ञानी।।
सुंदरसोईशावहेआपनोतेसोईहोईगयोयहमानी
॥१२॥ ॥इतिअपनेभावकोअंगसाअंग२१ ७
अथस्वरूपविस्मरकोअंगमारंभः॥ ॥ळंइंद्रव
जय॥ ॥जाघटकीउनहारहेजेसिहिताघटचैतन्यते
सोईदीसे।हाथोकीदेहमेहाथीसोमानतचीटीकीदे
हमेचीटीकरीसे॥शिंघकीदेहसिंघसोमानतकी
सकीदेहमेमानतकीसे॥जेसीउपाधीपईजहाँसुंद
मिदो'.
संदरविलास ११९
रतेसोईहोईरत्योनयसीसें॥१॥जेसेहीपावककाउके
जोगतेकाठसोहोईरत्योईकठोरा ।
गतचोरसकाठमेंलागतचोराआपनोरूपप्रकासके
रजबजारकोतवोरकोओरातिसेंहीसुंदरचैतन्य
आपसंआपकौंजानतनाहींनवोरा॥२॥ ॥छंदमन
हर॥ ॥प्रश्न॥ "पहीकोपमूलगयोसोतोका
हेअरजअमरअविगतअविनासीअजकहतसक
लजनश्रुतिअवगाहेते॥निर्गुननिर्मलअतिसुनि
धनितएसेंहीकहतोरग्रंथनिकेथाहेताव्यापक
अपंडएकरसपरिपूरनहेसुंदरसकलरमिरह्योब्रह्मा
ताहेते।।सहजसदाउद्योतयाहीअचंभाहोता
हीकापभूलगयोसोनोकाहेते॥३॥ ॥छंदमन
हर उत्तर॥ आपहीकौंआपभूलगयोरूषचाहेते
जेसेंमीनमांसकौंनिगलिजातलोमलगिलोहको
कंटकनहीजानतउमाहेतेजिसेंकपिगागरमेंमूठ
बांधिराषेसठछोडनहीदेतसोत्तोस्वादहीकेवाहेतें
गजेसेंसुकनारीयरचूचमारीकटकतसुंदरसहतदुः
पदेषयाहीलाहेते।देहकौं संजोगपाईइंद्रिनकेवस
१२०
कंदरविलास
पस्यौपापहीकोआपभूलिगयोसुषचाहेने॥४॥॥
छंदइंद्रवजय॥ ॥देषडूचैतनमाननकेसो
द्दपीयेप्रतिछाकतलाहीकळूरूहहेत्रमअसो।।ज्यौं
कोईघाईरहेठेगमूरीहीजाने नहींकळूकारनतेसो।
ज्यौंकोईबालकसंकउपावतकंपिउँठेन्नरूपानन
सोनेसेहीसुंदरापोभूलिसदेषहचैतनमानेहे
केसो॥५॥धूलिगयोत्रमब्रह्मा ज्यौंकोईकूपमें
झांकीअलापतऐसीहीमोतिसुकूपालापाज्योजल
हालतहेलगिपोंनकहेत्रमतेंप्रतिबिंबहिकापे।।देहके
प्रानकेजेमनकेकतमानतहेसबमोहिकोंच्याप्प सुंदर
पेचपस्या अतिसंकरिभूलिगयोत्रमतेंब्रह्मापे॥६
॥ज्योंइजकोउकळांडिमहात्तमभूद्रायोकरियापकों
मांन्यौ।ज्योकोउभूपतिसोबतसेजतरंकायोस्वपने
महीजांन्यो।।ज्यौंकोउम्पकीरासीअत्यंतकुरूपकोत्र
मौचकांन्यो।।तेसेंहीसंदरदेहसोहोयकेयानमा
पहीआयमुलान्यो॥७॥अकईव्यापकवस्तनिरंतरवि
स्वनहीयहब्रह्मविलासे॥ज्यौंनटमंत्रनिसोद्रष्टबांध
तहेकछूयोरहीओरहीमासे॥ज्यौरजनीमहीपा
No text on this page.
१२२ । १७६ सुंदरविलास मर्ममयोहे। ॥तेसेंहीकंदरनिजरूपोंविसा आपकरीलयोहे॥११॥ लिकेस्वरूपकौंअनाथसोकहतुहेदीनदीनर्छ । . होई. न मन्त्रमाहीदेहकेसंजोगपराधीन- सोरहतुहे॥सीतलगेघांमलगभूषलगेंसोकमोहमा नअतिषेद्कोलहतुहे।अंधमयोपंगुभयोमूकहूब धीरजयोएसेमानीमानीपर्मनदी बहतुहे।संदरम धिकमोहीयाहीतेंअचंभाग्राहीभूलिकेस्वरूपको नाथमोंकहतुहे॥१२॥जेसेंकोईकहेमेतोस्वग्नेमेऊळ योजागिकरिदेउहीमनुषस्वरूपहे।जेसेंकोईराजा पुनीसोवतभिषारीहोईआषउघरेतोमहापनिको भूपहाजेसेकोउपमहूतेकहेमेरोसिरकहाँधर्मकेग येतेंजोने सिरतदरूपहे।तेसेंहीसंदरयहार्मकरि मूल्योआपसमकेगएतेयहातमाअंनुपहे॥१३ ॥जेसेंकोईपोसतीकीपागपडीशोमीपरहाथलेकेंक हेएकपागमेंतोपाईहे।जेसेंसीपसलीमनोरथनिको कीयोघरकमेरोघरगयोगागरीगिराईहेजेसेंका ।
१२३
संदरविलास
हूंभूतलग्यौबकतहेाकबाकसहिसबदूरभईओ
रेमतिनाईहोतेसेंहीसंद्रयहभर्मकरिमूलोआप
मर्मकेगएतैयहातमासदाईहे॥१४॥आपहीचैत
न्ययहइंद्रीनचैतन्यकरिापुहीमगनहोईअानंदव
ढायोहे॥जेसेंनरसीतकालसोवतनिहालीवोढाप
हीतपतहोईआपसुधपायौहेजेसेंबाललकरीकों
घोराकरिडाकचढें आपसवारहोईआपहीकुदायो
है।तेसेंहीसंदरयहजडकोसंनोगपायापक मानि
मांनिपापहीमुलायोहे॥१५॥कहूंमूल्योकामरतकहूं
मूल्योसाधीनतकहूंमूल्योग्रेहमध्यकर्बनबासी
है।कहूंमूल्योनीचमानकहूंमूल्योमोहबांधीकडूंतो
उदासीहे।।कहूंमूल्योमानधरैकहूंबकंबादकरेकहूँ
भूल्योमकेजायकहूमूल्योकासीहे।कहतसंदरत्र
हंकारइतेमूल्योापएकावेरोजअरूदूजेावे
हासीहे॥१६मिबहूतदुःषपायोमेंबहूतसुधपायो
मेअनंतपुंन्यकीयेमेरेअतिपापह।।मेकुलीनविद्या
वंतपंडितप्रवीनमहामेतोमूढअकुलीनमेरोनीच
बापहें।मेहाराजामेरीआणफिरेचहचक्रमाहीमे
१२४
+ ।।
संदरविलास
सोरंकद्रव्यहीनमोहीनोसंतापहें।सुंदरकहतअहं
कारहीतेंजीवमयौहंकारगण्यहएकब्रह्मापहें
॥१७॥देहईसपुष्टलमेदेहईदूवरीलगेदेहईकोसीत
लगेदेहहीकौंताकहो।।देहईकोनीरलगेदेहईकोनोप
घाबरोदेहईस्वरूप
लगेदेहईकुंरुपलगेदेहईजोवनलगेदेहवृधडावरो॥
देहईसोबाधाहेतापविषेमानीलेतसंदकहतए
सोबुधीहीनबावरो॥१८॥ ॥छंदइंद्रवजय।। आप
हीचैतनब्रह्मअषंडितसोनमनेकळूअन्नपरेषाढूढ
तताही फिरेजितहीतीतसाधतजोगबनावतमेषी
रउकष्टकोअतिसेंकरप्रतक्षात्मतत्वनपेष।सुंदर
लग्मएनिजरूपहीहेकरकंकनादर्पनदेषों।।९॥भूत्रग
मेलीमयोहजब्राह्मनहायकेंब्रह्मनजान्यो॥क्ष
त्रियहोयकेसिनधयोसिरहयगयपयदलसोमन
विस्यमयोवपुकीवयदेषतजूठप्रपंचवनिजही
ठान्यो।।सूद्रप्तयोमिलिसूद्रसरीरहिसुंदरापनहीप
हीचांन्यो॥२०॥ज्यौरविकारविढूंढनहेकहूंतममिलेन
नसीतगमाउं॥ज्याससिकोससिचाहतहेपुनीसीत
१२५
सुंदविलास
लढकरीतप्तबुझाऊंगज्यौंकोउसांनभानररतहेघर
मेंअपनेघरजाऊंगत्यौंयहसुंदरभूलिस्वरूपहीब्रह्मक
हेकबब्रह्महीमाऊं ॥२॥आपुनदेषतहेअपनोमुन्ध
दर्पनकाटलग्योअतिथूला।ज्यौद्रगदेवततेरहिजात
भयोजबहीपुतरीपरिफूला।छायअज्ञानरयोंअति
अंतरजानिसकेंनहीअात्समूला।सुंदरयोउपज्योमना
केमलज्ञानविनानिजरूपहीमूला॥२२॥देहस्वरूपं
भयोमुषवोलेंदीनहाविललातफिरेंनिनइंद्रिनके
वसछिलकलोले॥सिंघनहीअपनोवलजांनतर्जबु
कज्यौंजिनहीतितडोले।चैननताविसराईनिरंतरले
जड़तानमगांठनषोले|सुंदरभूलगंयोनिजरूपहीदे
हस्वरूपायोमुषबोले॥२३॥देहस्वरूपभयोअमि
मानीमेसषीयारूषसेजसुःषासनहयग़जौमीमहा
रजधानीमहोदुषीयादिनरेनरौदुःषमोहिविपतिप
रीनहिछांनीही अतिउत्तमजातिवडोकुलहोंअनिनी
चक्रियाकुलहानी।संदचैतन्यतानसंमारत्तदेहत्त्व
रूपायोअभिमान।।२४॥गर्भविषेउतपत्तिमईजब
जन्मलियोसिसुरुद्धनजानी बालकुंवारकिसोरज
૨, संदरविलास वादिकवृद्धभयोअतिबुद्धिनिसांनी॥जेसीहीभांतिमई वपूकीगतितेसोईहोईरयोयप्रानी।संदरचैतननान संभारतदेहस्वरूपभयोअमिमानी॥२५॥ज्यौंकोईत्या गकरेअपनोंघरवाहीरजायकेमेषबनावे॥मूंडमुंडाय केकानफरायविभूतिलगायजटाउबढावे॥जेसोईयां गकरेवपूकोपुनितेसोहीमानतेसोहोयजावे॥यौंयह संदरापनजांनतभूलिस्वरूपहीोरकहावे॥२६॥ ॥इतिस्वरूपविस्मर्णकोअंगसमाप्तः।अंग२५॥ ॥अथविचारकोअंगप्रारंभः॥ ॥छंदमनहर॥ ॥ थमप्रवनकरिचित्तएकाग्रहधीगुरुसंतागमकहें ॥दुनियमननवारवारहीविचारिदेषेजोई कळूसनेताहीफेरीकेंसंभारीयें।तीयप्रकारनिध्या सहीजुनीकेकरीनिहसंगविचारतायुनपोनारीयें। साक्षातकारयाहीसाधनकरतहाईसुंदरकहतद्वैतबु धीकोंनिवारीयें॥१॥देखेंतोबिचारकरिसुनेनोविचार करीबोलेनोबिचारकरीकरतोबिचारहें।षाईतोविचा रकरीपीवेतोविचारकरीसोवैतोविचारकरीकरतोही बारहें।बिठेतोबिचारकरिउठेतोविचारकरीचलेतोबि
१२७
सुंदरविलास
चारकरीसोईमतसारहे।देईनोविचारकरीलेईतोक्विा
रकरीसंदरबिचारकरयाहीनिरधारह॥२॥एकहीविचा
रकरीसषदुःषसमजानेंएकहीबिचारकरीमलसबधो
ईये।एकहीविचारकरीसंसारसमुद्रतरेंऐकहीविचार
करीपारंगनिहाई है।एकईविचारकरिबुधिनानाभाव
नजेएकईबिचारकरिदूसरोनकोईहे।।एकहिविचार
करिमंदरसंदेहमिटेएकई विचारकरिएकब्रह्मजो
ईहें।।३॥ ॥छंदइंद्रविजय। ॥रूपकोनासमयोक
छूदेषायेंरूपनोरूपहीमाहीसमावेशरूपकेमध्यत्र
रूपअडिनसोतोकहूंकछूजाईनावाबीच
ज्ञानभयोनवतत्वकोवेदपुरानसवेकोउगावासो
ईविचारकरेजवसंदरसोधतताहीकडूंनहिपावे॥४
मॉमीसोत्तोनहीगंधकोंछांडतनीरसोतोरसतेनही
न्यारोगतेजसूनोमलरूपरत्योपुनीवायूसपर्ससदा
सपियारोगव्योमकशब्दजुदेनही होवनअसेहीअंतः
कर्नबिचारोगएनवतत्वमिलेंड्नतत्वनिसंदरसिलवा
रूपहमारो॥५॥क्षीनरुपुष्टशरीरकोधर्मजुसीनुहुउ.
इजराम्रतठाने।भूषवृषागुनप्रानकोंव्यापतसोक
१२८ सुंदरविलास
रुमोहउमेमनाने॥बुधिबिचारकरेनिसवामुरचि
तचितेंसुअहंअतिमाने॥सर्वकोप्रेरकसर्वकोसाधी
जुकंदरापकोंन्यारोहीजानें।।६।।एकहीकूपतेन
हीसीचतईषअफीमहीअंबअनारा॥होनहे..
रुपनेकनिमिष्टकटूकनिषाटाअरूषारा।यहीउपा
धीसंजोगनेआत्मदीसताहीमिल्योसविकाराका
ढलीयेंसविवेकविचारसोरुंदरसुद्धस्वरूपहेंन्यारा॥७
रूपपराकोनजानिपरेकळूउठतहेजेहीमूलनेछानी
॥नाभिविषेमिलिसप्तर्क
घांनी नादमंजोगऋदेपुनिकंठजुमध्यमयाहीबिचा
रतेंजांनी अक्षरभेदमिलेमुषहारकबोलतसुंदर
वैषरीबानी||ज्यौंकोईरोगायोनरकेघटवैदक
हेयहवायूविकाराकोउकहेंग्रहाईलगेतात'
न्यकीयेकळूहोईऊवारा।कोईकहेयहचूकपरीकळू
देवनिदोसकीयोनिरधारा।तेसेंहीसुंदरतंत्रनिकेम
तमिन्नही मिन्नकहेंजुविचारा॥९॥जेविषयतमयूरर
हेतिनकोरजनिमहीबादरछायो।कोउममुक्षकीये
गुरुदेवनोहेंमयेयुक्तजुशब्दसुनायो॥ ६
ज..
संदरविलास १२९.
उनकेपुननारनिसोरजुसर्पदिषायो|संदरसूरप्रकास
तहीन्त्रमदूरभयोरजुकोरजुपायो।।१०।कर्मसुमासुभ
कीरजनीयुनीअर्धतमोमयअर्धउजारीशक्तिसोतो
यहअरुनउदयअंतनिसादिनसंधिबिचारी ज्ञानसे
भानुउदेनिसवांसरवेदपुरानकहेंजुपुकारी|संदरज्ञा
नप्रभाववांनतयोंनिहसमफेविधिसारी/१||
गछंदमनहर। गदेहईसोआपमानिदेहईसोहाईर
योजडनाअज्ञानतमसूद्रसोईजांनायोइंद्रिनकेच्या
पारनिअसंननिपुनबुद्धितमोरजीहूंकरियेस्पडून
मानी।अंतकर्नमाहीअहंकारबुधीजाकेरजोगुन
वईमानक्षत्रीपहीचानीय।। सत्वगुनबुडिएकात
माविचारजाकसुंदरकहतवहीब्राह्मनवांतीय।१२
आतमाकेविवेदेहाईकरिनासहोईआतमात्र
पंडसदाएकईरहनुहेंगनेसेंसायकंचकीकौंलीयेरहे।
कोउदिनजीरनउतारकरिनौतुनगहत्तुहें।जेसेंद्रुमडू
केपत्रफूलफलआईहोननिनकेगयेतेंद्रुमोरउल
हनुहें।जेसेंव्योममाहीमात्रहोईकेविलाईजातएसो
हिबिचारकरिसुंदरकहतुहें।ापरीकीडरीअंक
-
१३०
.
1
॥
संदरविलास
लिषतबिचारीयतलिषतलिषतवहीडरीघसिजातुहें
लेषौसममोहेंजबसमुझपरीहेतबजोईकळूसहीमयो
सोईठहरातुहेदारहीसोंदारमथिप्रगटपावकायोव
हदारजरिपुनिपावकसमातुहे।तेसेंहीसुंदरबुद्धिब
हमकोविचारकरीकरनकरतवहबुद्धिविलानुहे॥१४
॥श्रापकोसमझदेषोआपुहीसकलमांहीअापहीमेस
कलजगतदेषीयनुहो।जेसेंज्योमध्यापकअपंडपरियू
रनहेबादलअनेकनानारूपलेषियनुहे।जेसेमोमाघ
जलतरंगपावकदीपवायूमेंबधूरासोई विचरेषीय
तुहे।असेहीबिचारतविचारहूंलीनहोईसंदरहीसु
दररहितपेषीयनुहे।।१५।।देहकोंमंजोगमाईजीवामी
नाममयोघटकेसंजोगघटाकासहीकहायोहाईस्वर
हीसकल विराटमें विराजमानमठकेसंजोगमटाका
सनामपायोहेमहाकासमाहीसबघटमठदेषीयत
बाहीरमीतरएकगगनसमायो।तेसहीसुंदरब्रह्म
ईस्वर अनेकजीवविविधिउपाधिमेदग्रंथनिगायो
है।।१६॥ ॥प्रष्ठा। ॥देहदुषपावेकि:
किधोंपानदुःषपावेकिधोलहतनहारकौं॥मनदुः
-
संदरविलास
१३१
घपावेकियोबुधिदुःषपायेकिधोचित्तदुःषपाकिधों
दुःपअहंकारकोगुनदुःषपावेकिधोमूत्रदुषपावे
विधाप्रकतिदुःषपावेकिंधोंपुर्षअाधारको सुंदरपू
छनकळूजानीनपरततातेकांनदुम्षपाचेगुरुकहोया
विचारकों॥१७॥ ॥कवितउत्तर॥ ॥देहकोंतोदुःष
नाहींदेहपंचमूतनिकीइंद्रीनकोंदुःषनाहींदुःषनाहीमा
नकौंगमनहकोंदुःघनाहींबुद्धिहकांदुःषनाहींचित्त
कोदुःषनाहींनाहींअभिमानकौं।गुननिकोंदुःषनाहीं
भूत्रहकोदुम्पनाहीप्रक्रतिकोदुःषनाहीदुग्यनगुमानकों
॥सुंदरविचारएमेंशिषौंकहतगरुडम्बएकदेवायन
बीचकेअज्ञानवाप्रथवीभांजनअंगकनकका
टकपुनिजलहीतरंगदोउदेरिवकरिमानीये।कारनका
जएतोप्रगटहीथूलरूपताहीनेनजरमांहीदेवीकरि
आनीहे।पावकपवनव्योमएतीनहीदेषीयतदीप
कवधूरात्रप्रतक्षवषानीय।पातमा प्रपत्र
तिसूक्षमतेंसूक्षमहेंसुंदरकारनना-देहमेंनजांनी
ये॥१८॥जैनमतउहेजिनराजकोनलिजायदान
५सालसत्तभावनातेतरीयो।मनवचकायसुद्धस
१३२ कंदरविलास
बसौंदयालरहेदोषबुधिदूरकरिदयाउरधरायें।जो
धनामनवजबमनकोनिरोधहोईबोधकेबिचारसो
धातमाकोकरीये।।संदरकहतएसेंजीवतहीमुक्त
होईमूएतेमुकतकहेताकोपरहरीयों।२०।।देहबोरदे
येतोदेहपंचभूतनिकोब्रह्माअरुकीटलगदेहईप
धानहेपानवोरदेषीयेतोपानसंबहीकोएकक्षुधा
नित्रपादोउव्यापतसमानहे।मनवोरदेषीयेतोमनको
स्वभावएकसंकल्पविकल्पकरेसदाईअज्ञानहेगा
तमा विचारकीयातमाईदीसेएकसुंदरकहतको
उदुसरोनयनहे॥२१॥ ॥इतिविचारकोअंगस०॥
अंग२६॥ ॥७॥ ॥अथब्रह्मनिःकलंककोअंगमा
॥ ॥छंदमनहर॥ ॥एककोउदातागायब्राह्मन
कौंदेतदानएककोउदयाहीनमारतनसंकहे।एकको
ईतपस्वीतपस्यामांहीसावधानएककोउकामक्रीडा
कामनिकोअंतहे।एककोऊऊपवंतअधिकविराज
मानएककोउकोढीकोढचूवनकरंकहे॥आरसीमेप्रति
बिंबसबहीकोदेषीयतसुंदरकहतएसेंब्रह्मनिकलंक
हे॥१॥रविकेप्रकासप्रकासहोतनेत्रनिकोसबकोउ
.
१३३ संदरविलास सभामुंभकर्मकोंकरहें कोउजग्यदानतपजपने मनतकोउइंद्रीवसकरिकोउध्यानकोधरतको उपरदारापरधनकौंतकतजाईकोउहिस्यांकरिकरि उदरभरहें।संदरकहतब्रह्मसाक्षीरूपएकरस याहीमें उपजिकरिवाहीमेमरतुहें॥२॥जेसेजलज तुजलही उतपनहोयजलहीमेविचरतजला धारहे।जिलहीमैक्रीडाकरिविविधविवहारहोतका मक्रोधलोनमोहजलमेंसंहारहेगजलकौनलागेकल जीवनकेरागदोषउनहीके क्रियाकर्मउनहीकीलारहे गतेसेंहीसंदरयहब्रह्ममेंनगतसबब्रह्मकुनलागे कळूजगतविकारहे।शास्वेदजजरायुज़इंडजउद्भ जनिचारपानतिनकैचोरासीलेषजंतुहेजलचर थलचरव्योमचरभिन्नभिन्नदेहपंचभूतनिकी उपजि पपतुहें।।सीतघांमपवनगगनचलताईगगन अलिप्तजामें मेघहूअनंतहतिसेंहीसंदरयहसृष्टिस बब्रह्ममाहीब्रह्मनिकलंकसदाजानतमहंतहे॥४॥ ॥इतिब्रह्मनिम्कलककौअंगसमाप्तः। ॥अंगः ngi अथआत्मअनुभवकोअंगप्रारंभः
१३४ संदरविलास
॥छंदद्रवजय॥ ॥हेदिलमेंदिलदारसहीऋषीयाउ
लटीकरीताहीचितैयें।।आबमेषाकमेवादमेंआतम
जानमेंसंदरजांनिजनैय।।नूरमेनूरहेतेजमेंतेजहेजो
तिमेजोतिमिलेंमिलिय।।क्याकहीयेकहतेनबनेक
छूजौकहीयेकहतेईलजैयो॥१॥जोकहोहेसबमेवह
एकतोसोकहेकेसोहेषिदिषै।जोकहोरूपनरेष
दीसेकळूतोसबजूठकेमानेईकईये।।जोकहूंसंदरनेन
निमामतानेनबेनगयेपुनहैयें।क्याकहीयेकहतेनब
नेकजोकहीयेकहतेईल यशहोतबिनोदजुनो
अमिअंतरसोसुषआपापहीपैयें।बाहीरकी
उमग्योपुनीश्रावतकंठतेसंदरफेरपढ़योस्वादनिवै
रनिवेश्योनजातमांनुगुडगुंगेहीनितषवैये।।क्याकही
यकहतेनबनेकळूजोकहीयेकहतेईलजैये।।३।व्यौ
मकोव्यौंमअनंतअषंडितादीनअंतसुमध्यकहां
है।कोपरमानकरेपरिपूरनद्वैताद्वैनकळूनजहांहे।
कारनकारजोदनहीकळूआप प्रापहीअापनहीं
हे॥४॥संदरदीसनसुंदरमाहीसुसुंदरताकहीकौनउ
हाह॥४॥ ॥छंदइंदवर॥ ॥एककेदोईनएकनदोई
१३५ - संदरविलास कियह हाइहा॥सुन्यकेस्थूलन पून्यनथूल जिहीकीतहीननेहीनतेहीहे।मूलकीडालनमूलनडा लबहीकीमहीनबहीनमहोहे।जीवकेब्रह्मनजीवनब मनोहकेनहीकळूहेननहीय॥५॥एककहंतोअनेको दीसतएकअनेकनहीकळूएसो॥आदीकडूंतहांअंत हावतादीनअंतनमध्यसोकेसोगोप्यकहूंतोत्रा गोप्यकहाँयहगोयअगोप्यनमोनबेसोजाईकहूं सोईहेनहीसुंदरहेतोसहीपरिजेसाकोतसो॥६॥ दमनहर॥ ॥एककोंकहेजोकहूंएकहीप्रकासनहेंदोड कोकहेजुकोउदूसरोउदेषीयें।अनेककहेजुकोउ नेकअभासेताहीजाकेजेसोमायनेसोताकोंईविसेषी ये।वचनविलासकोउकेसेहीबषानेकहोव्योममाही चित्रकहोकेसेंकरिलेषायें। अनावकीयेएकदोएन अनेककळूसंदरकहतज्यौहेत्यौहीताहीपेषीयों। वचनईवेदविधिपच,२१, रुवचनपुरानावचनईओरग्रंथवचनईव्याकर्न नई · ७५ (कब पई. पचनई कित. ... जगतमजानव १३६ सुंदरविलास चनकेपरेहेसोवचनमेंआवेनहीसुंदरकहनवहीअनु भवप्रमानजुवाइंट्रिनहीजानी न कोपांनहूनजांनीसकेस्वासमावेजाईहे।मिनहूनजांनिस केसंकल्पविकल्पकरेबुधिहूनजानिसकेसुन्योसुबताईहे ॥चित्तअहंकापुनिएहूनहींजानीसकेशब्दईनजांनिश कैअनुमानपाईहें।संदरकहतताहीकोउनहीजांनीस वाकाषायेसुएसीनहीलाईहे॥९॥ ॥ । श्रौत्रनजानतचक्षनजानतजांनतनाहीजुसुंघत घाने।ताहीसपरसतुचानसकेपुनिजांनतनाहीनीम बषांने मननजांनतबुधिनजांनतचित्तअहंकारक्यौप हीचानें।संदरशब्दहूंजांनिसकेनहीआतमापकों आपहीजानें।।१७॥रकेतेजतेंसूरजर्द चंद्रउजासे॥तारेकेंतेजतेंतारेउदीसतबिजुलतेजने बिजुचकासेगदीपकेनेजतेंदीपकदीसतहीरकेतेजतेंहै रोईमासेातेसेंहीसुंदरातमाजानहूआपकेज्ञानतें- आपप्रकासे॥११॥कोउकहेंयहअष्टि स्वभावतेंकोउक हेंयहुकमतेश्रष्टी। कोउकहेंयहकालउपावतकोउक हेयहईस्वरनिष्ठीकोउकहेंयहुनेसेंहीहोवतक्यौंक
सुंदरविलास १३७
मा यब ताला टासंदरएककीअनुभवबिन
सफेनहावाहिक कोरतामोक्षाका
सबतावतकोउतोमोक्षपतालकेमांही। कोउनोमोक्षक
प्रथविपरकोईकहें कहूंओरकहाहीकोउक्तावतमो
क्षसिलापरकोउकहेंमोहमिटेपरछाई।संदरातम
केअनुभवविनओरकहूंकोईमोसईनाही।।१३।।मूराने
मोक्षकहेंसबपंडितमूएनेमोक्षकहें निजैनामूएते
मोक्षकहेंऋषीनापसमूएतेभोसकहेंसिवसेंना मूर
नमस
स्याहीचान न
...इंजीवतमोक्षसदासुम्पचें
ना॥१४॥ ॥ळंदमनहर॥ ॥कोउतोकहतब्रह्मना
सिकेकमलमध्यकोउतोकहतब्रह्मऋमें प्रकामहे
॥कोउतोकहनकंठनासिकाकेअग्रभागकोउतोकह
MAR .पानकोउतोकहतब्रह्मदसमेदुवा
चकोउतोकहतभमरगुफामेनिवासहेपिंडनें
तरारा प्रद
'!....१५॥आंधरेनेहाथीदेष मोमचाये
है' जिन सा
६२ माक
जैसंव्या 'फ
।' ९
१३८ संदरविलास
योतिनलायसोसुनायोहे।सूढजिनग्रहीनिंनद्गलेकी
बांहकहीदंतजिनग्रंयोतिनमूसरदिषायोहे।कानजि
नग्रह्योतिनसूयसोबनायकह्योपीठनिनग्रहीर्तिनति
॥जेसोहेतेसोहिताहीसंदरसअसीजा
देिवामगरोमचायोहे॥१६॥न्याया-
कर्म
कया।विशेषिकशास्त्रपुनीकालवादीहेमा
(७
पवाद
w!.ह.
me ॥सांव्यशास
गयोहे।संदरकहत्तषशास्त्रमाहीभयोवाद्जाके
नुभवज्ञानवाद नवह्योहे॥१७॥प्रज्ञानमानंदब्रह्म
तर
इस
हिअथर्वणयोरुहे।एकएकवचनमेंनीनपदहेंप्रसि
बिचारकरिअर्थतत्वकाँगहो।च्यारवेदनि
इंद्रनिकेभोगजबचाहेतबायरहें
देवलोकइंद्रलो
सदरविलास १३९ कविधिलोकशिवलोकवैकुंठकेसुम्पलोंगशिवानंद गायोहेअक्षयंऋषडएकरसपरिपूरनहेताहीतेपूर्णा नंदअनुभवतेपायोहे॥याहीकेअंतरभूतानंदुज होलोरसुदरसमुद्रमांहीसंर्वजलआयोहे॥९॥ए कतोमायाविलासजगतप्रपंचयहचारषांनिदपाय हतभासरत्यौहे।दूसरोविषेविलासइंद्रिनिकीविषेपं चशब्दस्पसरूपरसगंधरह्योहे।तीसरोवाक्यविलास- सोतोसववेदमाहीबर्निकेजहांलगिवचननेकयोहे।चो थोब्रह्मकोविलासतिहूंकोअभावजहाँसुंदरकहतवह अनुभवतेलयोह॥२०॥जीवतहिदेवलोकजीवतहीई द्रलोकजीवनहीजनतपसत्यलोकआयोहे।जीवन हीविधिलोकजीवतहीशिवलोकजीवनवैकुंठलोकनौ अकुंठगांयौहे।जीवतहीमोक्षसिलाजीववहीलिस्त माहीजीवतहीनिकटपरमपदपायोहे।ातमाकोर नुभवजिनकीजीवनभयोसंदरकहतानिनसंसयमि टायोहो॥२१॥ व्योमात्रमनिनकोबार द्रास मअंतःकन्नमतिनहीकेदेवतामोत्रमतेबपान." पन.. -
१४०
।
संदरविलास
सतरजतमन्नमपुनिअहंकाराममहतत्वप्रक्रतियु
य
नुभवकीयेएकपातमाहीजांनायें॥२२॥मोमाइविर्ल
नहोईअपविलीनहोईनेजरविलीनहोईवायूजीवह
तुहे।व्योमहविलीनहोईत्रिगुनविलीनहोईशबहूवि
लीनहोईअहंजोकहतुहे।महतत्वलीनहोईप्रतिवि'
लीनहोईपुर्षविलीनहोईदेहजोगहबहे॥.
लोककहियेसलीनहोईआतमाकेअनुभवातमा
रहतुहे।।२३॥मायाकीअपेक्षाब्रह्मरात्रिकीअपेक्षा
दिनजड़कीअपेक्षाकरीचैतनवखानिये।अज्ञान
पेक्षाज्ञानबंधकीअपेक्षामोसदेतकीअपेक्षासोतो
अद्वैतप्रमानीयो।दुम्पकीअपेक्षासुःषपापकी अपेक्षा
पुनजूटकीपेक्षाताहीसत्यकरिमानीयसुंदरसक
लयहवचनवि
नाये॥२४॥आतमाकहतगुरुसुडानिर्बधनितसत्य
करिमानेसोतोशब्दप्रमानहें।
|पंडपरिपूरनहेव्योमउपमातेंउपमानसोप्रमानहे।। जा
कीसतापाईसबइंद्रियचैतन्यहोईयाहीउपमातेउपम
सुंदरविलास
१४१
नउप्रमानंह। अनुभवजानेंतबसकलसंदेहमिदेसुंद
रकहतयहप्रतक्षप्रमानहे॥२५॥एकघरदोयघरती
नघरच्यारघरपंचघरतजेतबछटोघरपाईहें।एकर
कघरकेआधारएकएकघरएकघरनिराधारापही
दियाईहें।सोतोघरसाक्षीरूपघरघरमेंअनूपत्ताहूघर
मध्यकोउदिनठहराईयें।ताकेपरेसाक्षीनअसाक्षीन,
संदरकवचनअनीतकहूंआईहेनजाईहै॥२६ाएं
कतोश्रवनज्ञानपावकज्यौंदेषीयतमायाजलपरसत
वेगबुज़ीजानहे॥एकहेमननज्ञानविजुलीज्योधन
मध्यमायाजलबरषततामैनबुझातहे।एकनिध्या
सज्ञानबडवाअनलजेसेंप्रगरसमुद्रमाहीमायजल
पाउहे।अनुभवसाक्षातज्ञानप्रलयअग्निसमसुंदर
कहतद्वैतप्रपंचविलातहे॥२७॥ोजनकीवातसुनी
मनौमुदीतभयोमुषमेनपरेज्योलोमेलियेनग्रासहे।
सकलसामग्रीआनिपाककौकरनलागोमननकर
तकबजीमहाएत्रासहेपाकजवभयोतबभोजन
कर्नवेदोमुष मेलतजाईयहेनियासहें।भोज
नपूरनकरित्रपतिमयोहेजवसुंदरसाक्षातकारअन्नु
१४२. संदविलास
भवप्रकासहे॥२८॥श्रवनकरतजबसबसोउदा
ईचित्तएकाग्रहांनिगुरुमुम्पानियो।बेठिकेए
कांतवोरअंत:कर्नमाहीमननकरतफेरउहेज्ञानगुनि
ब्रह्मअपरोक्षजांनीकहत हेअहंब्रह्मसोहंसोहंहो
ईसदानिध्यासधुनीयें।।संदरसाक्षात्कारकीटहीते
होईपबंगयहअनुभवयहेस्वस्वरूपमनिय।२९। जब
जग्यासहोईचितएकठोरांनी मृगज्यौंसनतनादा
श्रवनसांकहीये।जेसेंस्वातिबूंदडूकोंचात्रुकरटतपु
निसेंहीमननकरेकबबूंदलहीये॥रात्रिकोंचकोर
जेसेंचंद्रमाकोधरेध्यानओसेंजानिनिदध्यासढक
रिग्रहीये।।यहेअनुभवयहेकहीयेसाक्षातकारसुंदर
पारेतेंगलपानीहोईरहीयें॥३०॥काहूकोंपूछतरंकध
नकेसेंपाईयतकानदेकेसुनत्तश्रवनसोईजानीये।उन
कयोधनहमदेष्योहेफलांनीठोरमननकरतप्मयोक
बघरांनीय।फेरिजबकयोधनगड्योतेरेघरमां
होषोदनलग्योहेतबनिध्यासठानीए॥धननिकस्यो
हेजबदरिद्रगयोहेतबसंदरसाक्षात्कारपतिबषां
नीयें।।३१||चकमकटोकतेंचमतकारहोतकछूने
१४३ १, संदर विलास सेंहीवनज्ञानतवहीलोंजानीयें।किफमनलागेजब प्रगटेपावकज्ञानसिलगतजाईवहमननबषांनीयें। वईमानभएकाठकर्मनीकौंजरावतइहीनिदध्यास ज्ञानग्रंथनिमेगानीय।।सकलप्रपंचयहजारीकैसमा ईजातसंदरकहतवहअनुभवप्रमानीयें।।३२॥ ॥ इतित्रात्मअनुभवकोयंगसमाप्तः। अंग२८॥ ॥अथज्ञानकोअंगप्रारंपः॥ ॥छंदमनहर॥ ॥ श्रवनसुनतमुषबोलंतवचननांनइंघनफूलनाप देषतद्रगनहे।त्वकंसपर्सरसरसनाग्रसतकरग्रहत असनअरुचलतपगनहे।करतगवनपुनिवेठतभवा नसेनमोवतरवनपुनीवोढतनगनहे॥जोजोकवि वहारजानतसकलात्रमसुंदरकहतज्ञानीगगनमग नहे।।१॥कर्मनविकर्मकरेभावनअभावधरेसुई- असमपरेयानधरकहे। वसतीनसुन्यजाकेपाप इनपुंन्यताके अधिकनमून्ययाकेस्वर्गननरकहेस षदुःषसमदोऊनीचडूनऊंचकोउएसीविधिरहेसोऊ मिल्योनफरकहेगएकहीनदोयजानेबंधमोक्षत्रम मानेसंदरकहतज्ञानीज्ञानमेंगरकहे ॥२॥अज्ञानी
१४४
संदरविलास
कोदुःषकासमूहजगजानीयतज्ञानीकोजगतसबः
आनंदत्त्वरूपहे।।नेनहीनकोंतोघरबाहरनसूफेक
जहाजहाजायतहांतहांअंधकूपहे।
कासअंधकारमयोनासवाकेजहोरहेतहांसूर्जकी',
पहे॥संदरअज्ञानीज्ञानीनंतरबहूताई.
रातिवाकेदिवसअनूपह॥३॥ज्ञानीयसअज्ञानीकी
क्रियासबएकसीहीअज्ञासाओरज्ञानीबासननिरा
सहे।अज्ञजोईजोईकरेंअहंकारबुधिधरें
रबिनुकरतउदासहें।अज्ञसम्पदुम्षदोउआपविषेमा
निलेनज्ञानिसुम्षदुःषकौनजानेमेरेपासहे।अज्ञको
जगतयहसकलसंतापकरे
विलासहे॥४॥ज्ञानीलोकसंग्रहकौकरतव्योहारविधि
अंतःकरनमेतोस्वमकीसीदोरहे।देवउपदेसनाना
भांतिकेवचनकहीसबकोउजानतसकलसिरमोरहे
॥हलनचलनपुनीदेहसोंकरतनितज्ञानमेंगरकगति
लीयेनिजोरहे॥सुंदरकहतजेसेंदंतगजराजमुषषा
ईबेकेोररुदिषाईबेकेआरहे॥५॥इंद्रनिकोज्ञान
जाकेसीतोहेपसुसमानदेहअभिमानषानपानह .
ब
संदरविलास १४५
लीनहें।अंतकर्नज्ञानकळूकबिचारजाकेमनुषव्या
हारसाकर्मनीआधीनहे।आतमाविचारज्ञानजाके
निसवासरहे।।सोईसाधूसकलहीबात प्रवीनहे।
एकपरमातमाकोज्ञान अनुभवजाकेसंदरकहतवह
ज्ञांनी मलीनहे॥६॥धोपोनरहतकोउज्ञानकोषका
सतेजाहीठोररविकोउद्योतप्तयोताहीठोरअंधकार
भागिगयोग्रहवनवासते। नतोकळूबनतेउलटिया
वेघरमाहीनतोचचनचलिजाईकनकावासते।जे
सेंपंषीपंषटुटीलाईठोरपस्योभाईताहीतोरगिरर
योउडवेकीसतेसंदरकहतमिटिजाईसंबदोड
दुषधोषोनरहंतकोउज्ञानकेप्रकासते।ािजेसेंकों
उदेसजाईभाषाकोरसीहीसमनकोउवासोंक
हेक्याकहतुह।कोउदिनरहेकरिवोलिसीषेउनहीकी
फेरीसमसावेतबसबकोलहतुहे।तेसेंज्ञानकहेतेसु
नितविपरीतलागेआपआपनोईमतंसबकोगहतुहे
उनहीकेमतकरिसुंदरकहतज्ञानतवहीतेंज्ञानठह
'राईकेरहतुहे।ाएकज्ञानीकर्मनिमेंततपरदेषी
यताक्तिकोप्रभावनाहीज्ञानगरकहें।एकज्ञानी
१४६
सुंदरविलास
भक्तिकोअत्यंतप्रभावलीयेज्ञानमाहीनिश्चेकरिकर
मसोतरकहेंगएकज्ञानीज्ञानही ज्ञानकोउचारकरे
भक्तिअरुकर्मइनदुहूंफरकहें।कर्मभक्तिज्ञानतिनों
वेदमेबषांनकहेंसंदरबतायोगुरुताहीमेलरकहें।
॥जेसेपंपीपगनिसांचलतअवनिपाईनेसेंज्ञानीदे
॥जेसेयषिचुचकरिचुगतअहा
रपुनितेसैज्ञानीउरभेउपासनाधरनुहें।जेसेपरखीपंष
निसोंउडतगगनमाहीतेसेंज्ञानीज्ञानकरिब्रह्ममेचर
तुहें।सुंदरकहतज्ञानीनीनोमांतदेषीयतप्रेसीविधि
जानेंसबसंसयहरतुहें॥१०॥ ॥छंदइंद्रवजय॥गए
कक्रियाकरिऋषिनियावतादीनंतलोममत्वबं
ध्योहे।एककियाकरिपाककरेजबभोजनलोकळू
अन्नरंध्योहे।एकक्रीयामलत्यागतहेलगुनीतकरेक
इंनाहीफंध्योहान्यायहकर्मउपासनाज्ञानहेंसंदरती
नप्रकारसध्योहे॥१॥दोउजनेमिलिचोपरखेलतसा
रिधरेपुनिदारतफासा॥जीततहसरूषीमनमें
निहारतहसोईसरेउसासा एकजनोदोउवोरहीषे
लतहारनजीतकरेजुतमासा॥तेसैअज्ञानीकहैतभा
1
१४७ संदरविलास योत्रमसंदरज्ञानीकेएकप्रकासा॥१२॥सवैया। गजीवनरेसअविद्यानिद्रासषसिज्यानोयोकरिद ताकर्मषवासपुटभरिलाईतातेंबरविधिमयोप्रचे नाभक्तिप्रधानजगायोकरगहीबालसप्तरयोजंभाई लेतासंदरअबनिद्रावसनाहीज्ञानजागर्नसदारचचे त॥१३॥ज्ञानीकर्मकरेनानाविधअहंकारयातनको पो।कनिकोफलकळूनबांवातेकर्नवासनाधोवे ज्योंकोउषेतीकोंजोततलेकरिवीजनिकैबोवे।।संदर कहेसनोद्रष्टांतहीनागोनाहाईसकहानिचोवे॥१४॥ ॥इतिज्ञानकोअंगसमाप्तः॥ ॥अंग१९ ॥r ign अथनिरसंसैकोअंगप्रारंभः।। ॥छंदमनोहरा वैदेहटिजाइकासीमहीगंगात्रट भावेदेहछूटिनाओ क्षेत्रमयहरमेशभावदेहटिजाओविप्रकेसटनमध्या भावेंदेहळूरिजानोस्तपचकेघरमें भावेदेहलूटोदे सार्यअनारजभावेदेड़छूटिजाओवनमनगर मेंसिंदज्ञानीकेकळूसंसयरहेजुनाहीस्वर्गनरकस बभागीगयोमरभावेंदेहळूटिजानोआजहीप लकमांहीलायेंदेहरहोचिरकालजुगअंजु भावेदेहा १४८ सुंदरविलास छुटिजाओग्रीषमपावसऋतुसर्दससीरसीतळूटतव संतजु॥नावेदसनायनहला-उतरायनहसावेंदेहस पसिंघवीजलीहनतजु॥कंदरकहतएकातमात्र खंडजांनीयाहीशांतिनिरसंसेप्तयेसबसंतजु॥२॥ ॥छंदइंद्रविजय॥ ॥केयहदेहगिरोवनपर्वतकेयह देहनदीमेबहोजु॥केयहदेहधरोधरतीमहीकेयहदे हक़सानदहोजु॥केयहदेहनिरादरनिंदहुकेयहदेह सराहकहोजु॥संदरसंसयदूरभयोसबकेयहदेह चलो किरहेजु॥३॥केयहदेहसदासषसंपतिकेयह देहविपतपराजु॥केयहदेहनिरोगरहोनितकेयहदै हहीरोगचरोजु केयहदेहहुतासनपेठहकेयहदेह हिमोरगरोजु॥संदरसंसयदूरभयोसबकेयहदेह जीवोकेमरोजु॥४॥ इतिनिरसंसेकोअंगसमाप्तः।। अंग३०॥॥॥॥॥ ॥अथप्रेमज्ञानीकोअंग प्रारंभः॥ ॥छंदइंद्रवजय॥ ॥धीनकीरीतकळूनही राषतजातनपातनहीकुलगारोगप्रेमकेनेमकहोंनहीं दीसतलाजनकानलग्योसबषारोलीनालयोहरिसों अमिअंतराठहूजामरहेमतवारो॥संदरकोउक
संदरविलास
१४९
નાં फर गोकुलगकोईया।।ज्ञान
दीयोगुरुदेवकाकरीदूरिकीयोचमपोलिकिवारो॥
ओरकीयाकहीकोनकरेअबचित्रलग्योपरिब्रह्मपिया
रोपावविनाचलवोकेहिठाहरपंगुभयोमनमितहमा
रोसिंदरकोउकजांनीसकेयहगोकुलगांमकोडोईन्या
रो॥२॥एकअपंडितन्यौनामव्यायकवाहीरीताहेइ
कसारो द्रष्टिनमुहिनम्पनरेषनस्तनपीतनरक्तन
कारोचक्रितहोईरहेअनुभवपिनजाहालगिनाहीन
ज्ञानउजारो।।संदरकोईकजांनीसकेयहगोकुलगा
मकेपेंडोइन्यारो॥३॥इंइविनाविचरेवसधापरजाघ
टातमज्ञानअपारो॥कामनक्रोधनलोभनमोहन
रागनदोषनमारोनथारोजागेनोगनत्यागनसंग्र
हदेहदिसानटंक्योनउघारो।संदरकोउकजांनीसके
यहगोकुलगांमकोडोईन्यारो॥४ालक्षअलक्ष
दक्षनदक्षनपक्षपक्षनतूलनामारो॥जूठनसाच
अवाचनवाचनकंचनकाचनदीनउदारोगजानन
जाननमानअमाननसानगुमाननजीतनहारो॥सं
दरकोउंकजांनीसकेयहगोकुलगांमकोडोईन्या
१५० सुंदरविलास रो॥५॥ ॥इतिप्रेमज्ञानीकोअंगसमाप्तः।।अंग३१ ॥ई॥ ॥४॥ ॥अथऋतज्ञानकोअंगप्रारंभः॥ ॥छंटइंद्रविजय॥ ॥होतुमकोनहोंब्रह्मअषंडितदे हमेक्यों नहींदेहकेनेरे।बोलतकेसेंकहोंनहीबोलत जानीयेकेसेंअज्ञानहेतेरे।।दूरकरोत्रिमनिश्चयधारि कहोगुरुदेवकहोनिनटेरे।।होतुमएसेंतूईपुनिसें ईदोएनहिनहीद्वैतहेतेरे।।।हूंकछुओरकेतूंकडू- ओरकीहेकळूयोरकिसोकोरेगहोंअरुतूंयहहै कछूसोपुनबुद्धिविलासपायोझकझोरे॥होंनहींतूंन हीहेकछूसोनहीबुफेविनाजितहीनिनदोरे।।हूंपुनि तूंपुनिहेकछूसोपुनिसंदरल्यापरह्योसबठोरो॥२॥ उत्तममध्यमओरसुभासभमेदअमेदजहांलगजो हदीसतभिन्नतवोअरर्पनवरक्तविचारनएकहिलो है।जोसुनियेअरुद्रष्टीपरेपुनीवाबिनऔरकहूंअब कोहे।संदरसंदरव्यापिरयोसबसुंदरमेपुनिसुंदरसो है।॥३॥ज्यौवनएकअनेकअनेकामयेद्रुमनामअनंत निजातिहन्यारी॥वापीतडागरुकूपनदीसबहेज़लए करुदेषोनिहारी।
संदरविलास
राकमसालहूबारीसंदरब्रह्मविलासअषंडितभेद
अभेदकीबुधिसटारी॥४ाएकवारीरमेंअंगमएवडू
एकधरापरीधामअनेकाएकसिलामहीकोरकीयेस
बचित्रबनाईधरेइकटेका।एकसमुद्रतरंगननेकहुके
सेंकेकीजीयेंनिन्नविवेकाइतकळूनहीदेषीयेसंदरब्र
पअरबंडितएककोएका॥५॥ज्यौंमृतकापटनीरतरंग
हीनेजमसालकीएजुबहूतावायूवयूरनिगांठपरि:
बहूबादलव्योमसव्योमसव्योमजुभूता।।साबीज
हेबीजसबाहेपूतसोंबापहेवापसपूता।।वस्तविचा
रतएकहीसंदरतानेरुवानेतोदेषीयेसूता॥६॥ोमी
हुचैतन्यपहचैतन्यतेनहुचैतन्यहेजुप्रचंडावा
यूहीचैतन्यव्योमचैतन्यशब्दहचैतन्यपिंडब्रह्मांडा
हेमनचैतन्यबुद्धिहूचैतन्यचित्तहूचैतन्याहीर
| डंडा॥जोकळूनामधरेसोईचेतनचेतनसुंदरब्रह्मन
पंडा॥७॥एकअपंडितब्रह्मविराजतनामजुदोकरि
विस्चकहावेगएकईग्रंथपुरानवषानतएकईदतया
सिष्ठमनाएकईअर्जुनउद्धवसौकहीक्रष्टला
करीकेसमुझाव।संदरद्वैतकमतिजानहूएकई
'..
-
१५२ संदरविलास
व्यापकवेदबतावे॥८॥ ॥छंदमनोहर॥ ॥सिष्यपु
छेगुरुदेवगुरूकहैपुछसीष्यमेरेएकसंसयहेकौंनपु
छेबहीतूमकह्याएकब्रह्मअजहूमेकहूएकएक
नोअनेकताकौइहतोत्रमसबही॥त्रमईहकोनको
हेवमहिकोत्रमभयोत्रमहिकोनमकैसेतुनजानेक
बही केसेकरिजांनोप्रागुरुकेहेनिश्वेधरी निश्चए
सेजान्योअबएकब्रह्मतबही।।९॥ब्रह्महेढोरकोठोरदा
सरोनकोउौरवस्तूकोविचार कियेवस्तूपहिचानिये
पंचततीनगूनविस्तरेविविधांतिनामरूपजहाल
गैमिथ्यामायामानी।सेषनागादिदेकेवैकुंठगौ
लोकपुनीबचनबिलाससबभेदपत्रममांनियनितो
कोउउरफोनसूरफोकहोसोकोनसुंदरसकलएहउवा
वाईजानिये॥१०॥प्रथमहीदेहमेतेबाहेरकोचोकी
पस्योइंद्रियव्यापारसुषसत्यकरिजान्योहै। कोनउस
जोगपाईसदगुरुसोदाईउनउपदेसदेके भीतर
कुंआन्योहै।नीतरकैावतहिबुधिकोप्रकासमयो
हुकोनदेहकौनजगत किनमांनोहै।संदरबिचारत
यौउपज्योअन ज्ञानप्रापकोअषंडब्रह्मएकपहि
संदरविलास १५३
पान्योहै॥११॥ ॥हंसालछंद॥ ॥सकलसंसारथि
स्तारकरवरगीयोसर्गपातालमतिपुरीत्रमहोहै।
एकतेंगीनतगीनतजाईयेसोलगैफेरीकरिएककोए
कहिगहोहै।एनहीएनहीएनहिरहेंअवसेषसोवेद
इकहोहै।संदरसहीसो विचारकेंापनपोआपमे,
आपकुंआपहिलहाहै।॥१२॥एकतूंदोयतूंचारतूंपंच
तूंतत्वतेजगतकियो॥नामशरूरूपहोईवहूतविधि
विस्तस्योतुमविनानौरकोउनहिवियो।रावतूंरंकहूं
दीनादाइतूंदोईकरीमेलतेंलियोदियो।।सकलएह
तुममांहीउपजेषपेकहनसंदरबडोविपूलहीयो।
|१३|तोहीमेजगतयहतूंहीहेजगतमाहीनोमेस
जगतमें भिन्नताकहारही॥सोमाहीतंभाजनअनेक
विधिनामरूपभाजनविचारदेषेउहेएकहेमहीजल
नेतरंगफेनबुदबुदाअनेकमांतिसोउतोविचारेऐक
वहेजलहेसहीराजेमहापुरुषहेंसबकोसिखांतर
कसुंदरअरिवलब्रह्मअंतवेदहेकही॥१४॥जेसें ईष
रसकीमिठाई शांतितांतिमईफेरकरीगारेइक्षरसा
हीलहतुहे॥जेसेंघ्रतीजकेंडरासोबंधजानपुनि
१५४ संदरविलास
फेरपघरेतेंवहघ्रतईरहतुहे॥जेसेंपानीजमीकेप
षांनहसोदेवीयत्तसोपानफेरिपांनीहोयकेंवहतु
है।।तेसैंहीसंदरयहजगतहेब्रह्ममाहीब्रह्मसोज
गतमयवेदसुकहतुहे॥१५॥जेसेंकाठकोरितापूत
रीबनायराधीनोविचारीदेषीयेतोउहेएकदारहे।
सेंमालासूतहकीमनीकाइसूतहीकेसीतरहूयोयो
पुनिसूतहीकोतारहेजेसेएकसमुद्रकेजलहीकोलो
नभयोसोउनोविचारेपुनिउहेजलषारहातेसेंहीसु
दरयहजगतसोब्रह्ममयब्रह्मसोजगतमययाहीनि
रधारहे।॥१६॥जेसेंएकलोहकेहथीयारनानाविध
कीयेादीमध्यअंतएकलोहईप्रमानीये। जेसेंएक
कंचनमेंभूषनअनेकमयादीअंतमध्यएककंच
नईजानीये|जेसेंएकमेनकेसंवारेनरहाथीहया
दीअंतमध्यएकमेनकेवषांनीयोतिसेहीसंदरयह
॥१७॥ब्रह्ममेजगतयहएसीविधिदेषीयतजेसी
विधिदेवीयतफूलरीमहीरमें।जेसीविधिग़लीमदु
लीचे में अनेकांतिजेसीविधिदेषायतचून उर्च
१५
संदरपिलासः
गजेसीविधिकांगरेउकोटपरिदेवीयतजेसीविधिदेषी
यतबुदबुदांनीरमासंदरकहतलीकहातपरिदेषीयो
नजेसीविधिदेषीयतसीतलासरीरमें॥१८॥ब्रह्मअरु
मायाजेसेंशिवशक्तिपुनीपुर्ष प्रक्रतिदोउंकहीं
केसुनायहें।।पतिश्रपतनीईस्वरअरूईस्चराहुना
रायनलक्षमीद्वैवचनकहाएहजेिसेंकोईअर्धनारी
नाटेस्वरीरूपधरेएकबीजहीतेंदोउदालिनामपाए हैं।
॥सेंहीसंदरवस्तज्यौहत्यौहिकरसउपमयप्रकारहो
ईआपहीदियारहें|१९॥ ॥छंदइंद्रविजया। ब्रह्मां
निरीहनिरामयंनिर्गुननित्यनिरंजन औरनमासान
मअषंडितहेअधउर्धवाहीरमीतरब्रह्मप्रकासे।।'
ब्रह्महीसूक्षमस्थूलजहांलंगब्रह्महीसाहीबब्रह्मही
दासे।।सुंदरोरकळूमतंजानडूब्रह्महीदेषणब्रह्म
तमामे॥२०॥ब्रह्महिमाहीविराजतब्रह्महिब्रह्मषि
नाजिनारहीनानी ब्रह्महीकुंजरकीटहूब्रह्मही
ब्रह्महीरकरुब्रह्महीरांनोकालहीब्रह्मस्वभावहुन्न
महीकर्महुजीवब्रह्मबघांनो संदरब्रह्मविनाकछ
नाहीनब्रह्महीजानीसवेत्रमानो।।२१।।आदिहतो
A
क
१५६ सुंदरविलास
सोईअंतहिहेपुनिमध्यकहाकलूऔरकहावे।कार
नकारजनामधरेयुनिका कारनमाहीसमावे।कार्ज
देषियोबिचविचमकारनदेषिवित्रमविलावे॥सं
दरयानिश्वेअमिअंतरद्वैतगए फिरिइतनावे॥२२
॥ ॥छंदमनहर॥ ॥ब्रह्मअरुमायाकैतोमाथेनहीं
श्रृंगहेबैतकरिदेषेजबद्वैतहीदिषाईदेतएककरिदेषे
तबउहेएकअंगहें।।सूर्जकोदेषेजबसूर्जप्रकासरह्यो
किर्णकोंदेषेतोकिर्णनानारंगहें।।नमजबसयोतबमा
याएसोनामधस्वोचमकेगएतेंएकब्रह्मसर्वगहें।सं
दरकहतयाकीद्रष्टिकोफेरपयोब्रह्मरुमायाके
तोमाथेनही,गहें॥२३॥श्रोत्रकळूनोरनाहीनेत्रक
छूओरनाहीनासाकळूओरनाहीरसनानओरहे।त्व
ककछूओरनाहीवाककछूऔरनाहीहाथकछूओर
नाहींपावनकीदोरहे।।मनकछूोरनाहीधुधिकळू
ओरनाहीचित्तकळूओरनाहींअहंकारतोरहे।सुंद
रकहतएकब्रह्मविनाओरनाहींापहीमेंआपल्या
परयासबठोरहे॥२४॥ इतिअद्वैतज्ञानको
अंगसमाप्तः॥ ॥अंग३२॥ ॥७॥ ॥७॥
+
संदरविलास १५७
अथजक्ततिथ्याकोअंगमारंभः॥ छंदमनोहर॥
जगतकोनामसुनीजगतमुलायोहेकीयोनविचारक
छूमनकपरहेकानधारीआईसनिकरिडरिविषषा
योहे।जेसेंकोउअनछतोसेंहीबुलाइयतवारवीत
गईपरकोउनहीआयोहे।वेदहुबरनिकेजगततरूठा
(टोकीयोअंतयुनिवेदनरमूलतेंउतायोहेपनेसेंहीसुंद
रियाकोकोइएकपावेदजगतकोनाममुनिजगतमु
लायोहे॥१॥सोईअज्ञानकोईआयकेप्रगटायादि
व्यद्रष्टिदूरगईदेवेचामद्रष्टिकौं।जैसेएकआरसीसटा
ईहाथमाहीरहेसमुषनदेषेफेरफेरदेषेप्रष्टिकौंजे
सेंएकव्यौंमपुनिवादरसौंळायरयोव्योमनहींदेषत
देवतबहूवृष्टिकौंगनेसेंएकब्रह्महीविराजमानसुदर
हेब्रह्मकौंनदेपेकोउदेषेसबभृष्टिकौं॥२॥अनछतोजी
गतअज्ञानतेप्रगटायोजेसेंकोईबालकवेतालदेषी
डयोहे।जेसेंकोईस्वपनेमेंदाब्योहेमोथारेआयामुः
पतेनावेबोलओसोदुम्पपस्योहे॥जेसेंअंधीयारी
रेनजेवरीनजानेंताहीापहीतेसापमानीमयप्रति
कस्योहे।तेसेंहीसुंदरएकज्ञानकेप्रकासविनुआपदुः
||१५८ संदरविलास षपायायापपचिमस्योहे॥३॥ब्रह्मईजगतहो ईब्रह्मदूररद्यौहेमृत्तकासमाईरहीशाजनकेरूपमा हीमृत्यकाकोनाममिटिमाजनईगयोहै।कनकस माईत्यौहीहोईरह्योआभूषनकनककहेनकोउआ भूषनकयौंहे। बीजइसमाईकरिवषहोईरयोपुनि वृषहीकौंदेषीयतबीजनहीलडोहे।।सुंदरकहतयह योहीकरिजांनोसबब्रह्मईजगतहोईब्रह्मदुरिरत्योहे ॥४॥कहतहेदेहमाहीजीवाईमिलिरह्योकहांदेह कहांजीववृथाचूकपस्योह।बूडवेकेडरतेंतरनिकौर पायकरेसेंनहीजानेयहमृगजलभस्योहे।।जेवरी कोसापजेसेंसीपविषेरूपोजानीनोरकोओरहीदेषी यौहीचमकस्योहो।सुंदरकहतयहएकईअषंडब्र मताहीकोपलटकेंजगतनामधस्योह।।५॥ ॥ इतिजक्तमिथ्याकोअंगसमाप्तः॥॥अंग३३ ॥७॥ अथाश्वर्जकोअंगप्रारंपाः। ॥छंदमनोहर। आवेदकोविचारसोईसनकेसंतनमुःषापडूविचा रकरिसौईधारियतुहे॥जोगकीजुगतिजानिजग उदासहोईसंन्यसमाधिलाईमनमारीयतुहे।
संदरविलास- १५९ श्रेसेसेकरतकरतकेतेदिनवीतेसंदरकहता जहूविचारीयतुहे। कारोहीनपीरोनतोतातोहीन सीरौकळूहाथनपरततातेहाथकारीयतुहे।पाम नकौंअगमअतिवचनथकीतहोतबुद्धिविचार करिबषंडियन्हें॥श्रवननसुनेताहीनेनइनदे षेत्ताहीरसनाकोरससबरसछांडियतुहें।तुकको स्पर्सनाहीघ्रानकोन विषेहोईपगनिहूकरिजितनि तहीडाईयतुह।सुंदरकहतअतिसूक्षमस्वरूपका छुहाथनपरततातेहाथमीडीयतुहेशगुफाकों संवारतहेासनहूमारिकरिधानहीकौधारधारना कसीठीयतुहें।इंद्रनिकोंघेरकरिमनहूकोफेरपुनी कुटीमेहेरहेरहीयोचीटीयतुहें।सबलटिकाय पुनीसुंन्यमेंसमायनहांसमाधिलगाईकरियां षमीटीयतुहें।संदरकहतहमनोरउकीयउपाए हाथनपरततातेहाथमाटीयतुहें।।३।।बोलेहीन मौनधरेबेठेहेनगौंनकरेजागेहीनसोवेसोतोदूर हेनतीरोहमावेहीनजाईनतोथिरअकुलान' निभूपोईनपानकछूतांतोहीनसीरोहेलेनहेन
संदरविलास
देतर्कळूहेतनकूहेतपुस्यामहीनस्वेतपुनीरातो
हीनपीरोहे।।दूवरोनमेटोकछूलांबोहीनछोटोता
तेसुंदरकहेतफहाकाचहीनहीरोहे॥४॥भूमीही
नापनतोतेजहीनतापनतोवायूहीनव्यौम
ननोपंचकोपसारोहें। हाथहीनपावनतोनेनबे
नभावनतौरंकहीनरावनतोवृधहीनवारोहे।
पिंडहीनांननतोजाननअजानतोबंधनिर्वान
नतोहरवोनभारोहेगद्वैतन अद्वैतनतोभीतन
अपपीतनातोसंदरकटोनजाई मिल्योहीनन्या
रोहे॥५॥ ॥छंदइंद्र विजय॥ पापनपुंन्य
नस्थूलनसून्यनबोलेन मौननसोवेनजागें।
एकनदोईनपुरूषनजोईकहेकहाकोईनपी
छेनागेवृद्धनबालनकर्मनकालनहस्व
विलासनाकेनभागे बंधनमोक्षप्रोक्ष
नमोसनसुंदरहेनअसुंदरलागे॥६॥ तत्वत्र
तत्वकयोनहीजातजुसुन्यप्रसुन्यउरेनपरेहे
॥जोतिप्रजोतिनजांनिसकेकोमादीनअंत
जीवनमरेहे रूपअरूपकडून हिदीसतभेद
१६१
सुंदरविलास
अोदकरेनहरेहे।।सुद्धसुद्धकहेपुनिकौन
संदरवोलेनमौनधरेहे॥७॥षोजताजनषो
जिगयेपुनिषोजतहेअरूषोजिहें श्राने गावत
गावतगायगरहेबहूगावतहेअरुगायहेंगांनेदे
पतदेषतदेषिरहेसबंदीसेनहीकठोरविकानें
॥बूझतवूझनबूमिकेसंदरहेरतहेरत हाहिरांने
॥८॥पिंडमेहेपुनि पिंडलिपेनहींपिंडपरेपुनित्यौं
हिरहावे॥ोत्रमेहेपरिश्रोत्रसनेनहीद्रष्टिमेहे
परिद्रष्टिनावे॥बुद्धिमेहे परिसुधिनजानतचि
समेहेपरिचित्तनपावे।।शब्दमेहेपरिवाव्दथक्यो
कहिराब्दहूसंदरदूरबताये॥९॥भोमीइतेसेही
आपहुतेसेंहीतेजहूतेसेंहीतेसेंहीपोना।व्योम
हूनेसेंहीहीअषंडिनतेसेंहीब्रह्मायोपरि
शोनादेिहसंजोगविजोगभयोतबायोसो
कोनगयोत्तोहिकोंना॥जोकहींयेतोकहेनबने
कछुसंदरजानीगहीमुम्षमौना॥१०॥एकहीब्र
हरयाभरपूरितोदुसरोकौनबनावनहारो॥जो
कोीवकरेंपरमाननोजीवकहाकलूब्रह्मतेन्या
+
.
h
संदरविलास
रोजोकहेंजीवनयोजगदीसतेंतोरविमाहीक
हांकोअंधेरो॥संदरमोनगहीयहजानकैकोन
हप्तांतिनहोतनिर्धारो।।११॥जोहमषोजकरें
पिअंतरतोऊहषोजबुरेहीविसावे॥जोहमबा-
हीरकौउठिदोरततोकळूबाहीरहार्थनाये॥जो
हमकाहूकौंपूछतहेंयुनिसोईअगाधअगाधबता
वाताहीतेंकोउनजानिसकेतिहीसंदरकीनहीठो
रबतावे॥१२॥कोनकहेउसकीमुषवातेनेननबेन
नचेंननआसनवासनस्वासनप्यासनयाते॥सी
तनघांमनठोरनठामनपुर्षनवामनमातनताने
रूपनरेषनशेषप्रदोषनस्चैतनपीतनस्यांमन
रातेसंदरमोनगहीसिधसाधककौनकहेउस
कीमुषवाते॥१३॥वेदथकेकहीतंत्रथकेकहीग्रं
थथकेनिसवासरगाते।।सेशथकेसबग्रंथथके
पुनिषोजकीयोबहूमांतिविधाते॥पीरथकेपुनि
मीरथकेपुनिधीरथकेबहूबोलगिराते।
नगहीसिधसाधककौनकहेउसकीमुषवाते।
॥जोगिथकेकहीजैनथकेऋषितापसथकिरहे
...
संदरविलास १६३ फलपातेान्यासीथकेवनवासिथकेजुउदासी थकेबरफेरफिराते॥शेषमसाईकोरउला ईकथाकीरहेमनमेमुसकाते॥संदरमौनगही सिधसाधककोंनकहेउसकीमुषवाते॥१५॥ ॥ इनिप्राश्चर्जकोअंगसमाप्तः।। अंग३५॥ ॥ॐ॥ ॥ॐ॥ ॥॥॥॥ ई इतिश्रीसुंदरदासजीरुतसुंदरविलासग्रंथस माप्तः॥ श्रीकृष्णार्पणमस्ता थुपयतु।
१६४
सुंदरविलास.
॥सुंदरविलासकाअंगोरसबसवैयाकीटीप.
अंग सवैया अंग सवैया अंग सधैया अंग सवैया
२ अंग
३६ /११अंग
१ अग २७४५० अंग ५ १९ अंग ६२८अंग ४
२६
२०अंग ३१ /२९अंग ३२
३अंग २६ १२अंग २३ २१अंग १३ ३०नंग १४
४अंग ११ १३अंग ६ २२अंग ३० ३१अंग ४
५ अंग १३ १४ अंग ११ २३अंग १८ |३२अंग. ५
६ अंग १२ १५अंग ८ २४अंग ३७ ३३अंग २४
७ अंग १३ १६अंग ७२५अंग १२.३४ अंग ५
८ अंग ५ १७अंग ४ २६अंग २६ ३५अंग १५
९ अंग ६ १८अंग १० २७ अंग २१
१०३
१४९
१०३
१९४
एकंदर संख्या ५५९
मंबईमो डोसाभाई होरमोजीवाडियायेत्रोंयापो
तनारामवाडीपागलनाज्ञानसागरछापरवाना
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.