Central Library, University Of Rajasthan
Venay Patrika
Front matter
No text on this page.
श्री
অস্ত্র
॥विनयपत्रिका
॥तुलसीदासत्ता
प्रारंभ
BLACEMBIENDRIOR
शके १७८१
सन १८५
Aa
DOEBOICIBE
16:17
IRs 25.00
;fwVp174
! / 1149
i77 เงาง
by pl2
TRRIBili
AMD5
ง
คะ
a
su
विनयपत्रिका श्रीगणेशायनमः॥ रागपिलावल॥गाइयेगणपतिजगवं दन॥शंकरसमनभवानीनंदन॥टेक॥सिडिसदनगज- वदनविनायक ॥ रूपासिंधुसंदरसवलायक। मोदकप्रिय मुदमंगलदाता॥विद्यावारिधिबुद्धिविधातामांगततुलसी दासकरजोरे॥वसहिरामसियमानसमारे॥१॥दीनदयाल दिवाकर देवा ॥ करैमुनिमनुजसरासूरसेवा ॥ टेक॥ हिमत मकारकेहरिकरमाली॥दहनदेवदूरबदुरितरजाली।कोक कोकनदलोकपकासी॥ तेजप्रतापरुपरसरासी॥ सारथायं- गुदिव्यरथगामी॥ हरिशंकरविधिमूरतिस्वामी॥ वेदपुराराम गटजसजागे॥तुलसीरामभक्तिवरमांगे॥२॥रागधनासि कोजाचियैशंभुतजिआन॥दीनदयालमगतयारतहर सवपकारसमरयभगवान॥टेक॥कालकूटत्तेजरतसरास रनिजजनलागिकियोधिपपानदारुणदनुजजगतदुःरय- दायकजारेउनिप्पुरएकत्सीवान॥जोगतिनगममहामुनिई लभकहतसंतऋतिसकलपुरारा॥ सोरगतिमरणकालभ पनपुरदेतसदाशीवसबहीसमान ॥सेवतसलभउदारकल्प तरूपारवत्तीपतिपरमसजान॥देहरामपदनेहकामरिपुतु लसीदासहहरूपानिधान ॥३॥धनाश्रीदानीकडूशंकरसम नाहीं॥दीनदयालदियोइभावेजांचकसदासहाही॥टेड।। मारिकमारुथपोजगमेंजाकिमयमरेखभटमाहीताताक रकोरिजीनेवाजिवोकहित्योपरतमोपाहिं।जोगकांठिकार जातिहरिसोंसुनिमागतसकुचाहि ॥ वेदपिदिनतेहिपदपु- 7 ॥विनयपत्रिका॥ रारिपुरकिटपतंगसमाहि ॥ईशउदारउमापनिपरिहरि पन तजेजाचनजाहि।।तुलसीदासनेमुदमागनेकवहुनपेटघा- ही॥४॥वाबरोरावनाहभवानी। दानिवनोदिनदेतदियोपि सुवेदवडाईभानी।टेक। निजघरकावरवातावलोकहोनु मपरमसथानि॥शिवकीदयासंपदादेखनश्रीसारदामिहानि ॥जिनकेभाललिसिलीपिमेठीसरवकीनहानीशाना॥ तिनरं कनकोनाकसचारतहोआयोनकवानी॥दुखदीननादुरची इनकेदुखजाचकताअकुलानी।यहअधिकारसोपियय बरहिमीखभलीमैजॉनी॥प्रेमप्रशंसाधिनयव्यंगिजुत्तस निविधिकीबरवानी॥तुलसीमुदितमहेसमहेसमनहिम- नजगतमातुमुसकानी॥५॥रागरामकलि। मागियेगि- रिजापत्तिकासी॥जासावनअनिमादिकदासी॥अबदर दानिदवतसठियोरे॥सकतनदेखिदीनकरजोरे।सरवसं पतिमतिसुगतिकहाई॥सकलसलभशंकरसेवकाईग यजेसरनारतकेलीन्हे॥निरखिनिहालनिमी महकीन्हे ॥तुलसीदासजाचकगुणगावै॥ विमलभक्तरघुपतिकीपा वै॥६॥ कसनदिनपरदवहुउमावर दारूाविपतिहरण करुणाकरावेदपुराणकहतउदारहर।हमरिवरकसम येहुरूपीनतर) कवन भक्तिकीनीगुणनिधिहिजोहोड प्रसन्नदीनेउसिवपदनिज॥जोगनिअगममहामुनिगा वहितबपुरकीरपतंगउपावहि ॥देहुकामरिपुरामचर पारति॥ तुलसिदासप हरहुभेदमति ॥७॥देवण्डेदाता ३ ॥विनयपत्रिका॥ वडेसंकरवडेमोरे॥कियेदरिदुरयसबनिकेजिन्हजिन्हकरजो रे॥सेवासुमिरनपूजिवोपात्तअवत्तयोरे॥ गांचवसत्तवाम देवमैकवहूननिहोरे॥अधिभौतिकवाधाभईत किंकरतोरे। वेगिवोलिवरजिएकरतूतिकठोरे॥तुलसीदलिरुधाचहेस- ठसाकसिहोरे॥८॥शिवशिवहोइप्रसन्नकरदाया॥ करू- पामयउदारकिरतिवलिजाहुहरहुनीजमाया।जलजनयन गुराअयनमयनरिपुमहिमाजानत्तकोई। वित्तवरूपारा- मपदपंकजसपनेहुभक्तिनहोई। रिपयसिद्धमुनिमनजद जसरअपरजीवजगमाही॥तवपदविमुरवपारनपावको उकल्पकोटिचलिजाहिं।अहिरवन दूपनरिपुसेचकदेव देवाबपुरारी॥ मोहनिहारदिवाकरशंकरसरणशोकमय- हारी। गिरिजामनमानसमरालकाशीसमसाननेवासी।। तुलसिदासहरिचरणकमलहरदेहुभक्ति अविनाशी।। ॥रागधनाश्री॥ देवमोहत्तपत्तरणिहररुदशंकरशररा- हररायमशोकलोकाभिराम॥बालशशीभालसविशाल- लोचनकमलकामशतकोटिलावण्य थाम॥१॥ देवरबुङ देंदुकपुरवियहरुचिरतरुपरविकोटितनतेजनाज।भस्म सर्वांगयांगशैलात्मजाव्यालनृकपालमालविराजे॥२॥ देवमोलिसंकुलजटामुकुटविद्युल्लवातरिनिवखारिहरिचरण पूत॥श्रवराकुंडलगरलकंठकरुणाकंदसचिदानंदवदेव धूतं ॥३॥देवसूलशायकपिनाकाशिकरसवनदहनश्व धूमध्वजषभजानं व्याघ्रगजचर्मपरिधानविज्ञानयन ८ ॥विनयपत्रिका सिद्धसरमुनिमनुजसेव्यमान॥४॥देवतांडचीतनृत्यपरडम रुडीमडिममवरअसुरदवाभातिकल्यानससी।महाकल्पांत बह्मांडमंडलदवनभवनकैवल्यआशीनकासा॥५॥देवतन- सर्वज्ञयज्ञेशअच्युत्तविभोषिश्चमवदंशसंभवापुरारीबों दचंद्रार्कवरुणाग्निवसमरुत्तजमअर्चभवदंधिसधिका री॥६॥देवअकलनिरूपाधिनिर्गुणनिरंजनबहकर्मपथमे । अखिलपिग्रहउयरुपसिवभूपसरसर्वगन ॥७॥देवज्ञानवैराग्यधनधर्मकैवल्यसुरवस पागसौभाग्यशिरसानुकुलं। तदपिनरमूदारुढसंसार पथनमतभवधिमुखतवपादमूलं॥६॥ देवनष्टमतिदुष्टय तिकष्टरतखेदगतदासतुलसीशंभुसरगायादेहिका मारिश्रीरामपदपंकजाक्तिमनवचनगतभेदमाया॥ ॥१०॥ देवशीषणाकारभैरवभयंकरभूतपेत्तपमयाधिपति विपतिहा॥ मोहमुषकमाजरिसंसारभयहरणतारण भयकर्ता॥१॥ देवतुलवलपिपुलविस्तारवियहगौरअ मलअतिधवलधरणिधराम॥शिरसिसंकुलितकलक्ट- पिंगलजदापटलसत्कोतिषियच्छताभ।२॥ देवभाजवियु धापगाप्रापपावनपरममौलिमालेवशोभाविचित्र ललि तलल्लाटपरराजरजनीसकलकलाधरनौमिहरधनदमि ॥३॥देवईदुपावकभानुनयनमर्दनमयनज्ञानगुनअय नविज्ञानरूपं रवनगिरिजाभवनभूधराधिपसदाश्रय एकुंडलवदनछविअन्नपं॥ १॥ देवचमअसिसूलधरड ॥विनयपत्रिका॥ ५ मरुसायकचापजानवृषभेशकरुनानिधानजरतसरश्न सुरनरलोकशोकाकुलंमृदूलचितअजितकृतगरलपानं। ॥५॥देवभस्मननभूषणब्यांयचबिरंउरगनरमोलिउरमा लधारि॥डाकिनारवेंचरीभूचरीजंत्रमंत्रभंजनपवलकल्म पारी॥६॥ देवकालअतिकालकलिकालव्यालादखगविपु रमर्दनभीमकर्मभारि॥सकललोकांनकल्पांतसूलायकृत- दिग्गजाच्यक्तगुणनृत्यकारी॥७॥देवकारि॥ पापसंताप :- घनघोरसंसतिदिनभ्रमतजगजोननहिकोपित्रागा॥पाहि भैरवरूपसमरूपीरुद्रचंधुजनकजननिविधाता॥पश्यगुए गरागरगतीविमलमतिसारदानिगमनारदप्रमुखबह्मचारी ॥शेषसवेशआसीन आनंदवनदासतुलसीपरातत्रासहा- री॥देवसदाशंकरसंपदंसज्जनानंददंशेलकन्यावरंप- रनरम्य॥ काममदनोचनंतामरस्लोवनंबामदेवभजेभाव गम्यं ॥ कंजुकुंदेंदुकर्पुरगौरंशिवसंदरंसचिदानंदकंदं॥ सिडसनकादिकयोगीदवदारकाविस्माविधिवंधचरगार विद॥९॥बहाकुलवल्लभकुलगमनिदुलभविकटवेषविभुवे दपारं। नौमिकरुणाकरंगरलंगंगाधरंनिर्मलंनिर्गुणनिर्वि कारं ॥१०॥लोकनाथशोक मूलनिमलिनं। शुलिनमोहत मभूरिभारं॥कालकालंकलातीतमजरहरंकठिनकल कालंकाननहसानं॥११॥ तज्ञमज्ञानरुतोधिघटंसं पसर्वगंसर्वसोभाग्यमूलं॥पचुभवजनपणतज नरंजनंदासतुलसीशरणसानुकूलं ॥१२॥रागवसंत विनयपत्रिका सेवहूशिवचरणसरोजरेणू॥कल्याणचरिखलभदकामधे- नूकपूरगौरकरुगाउदार॥संसारसारभुजगेंदहारास संजन्मभूमिमहिमापार निरागुणलापकनिराकार) यनयनमथनमर्दनमहेश ।। अहंकारनिहार उदितदिन- शावरवाल निशाकरमौलिभाज॥त्रैलोकसखहरप्रमथराज जिनकहविधिसगतिलिखिभालनिन्हकिगतिकाशोपति कृपाल॥उपकारिकोपरहरसमान॥सरअसरवर तकनर लपान॥ बहूकलपउपायकरिश्मनेक॥ विलुशंभुरुपानहिभ चविवेकाविज्ञानभवनगिरिसुतारवनकहतुलसीदासमम- भासशमन ॥१३॥देखोदेखोबलबन्योन्याजुउमकतामान हूदेखननुमहिमाईक्रतुवसंतयानोतनदुनिचम्पककुसम मोलावरवसननीलनूतनतमाला दलकदलिजधपदक मललाल॥सूचातकरिकेहरिगतिमाल॥भूषणप्रसूनबहू विविरंग॥नूपुरकिंफिनिकलकविहंग॥करनवलपकुलपल्ल वरसाल।बीपलकुचकंजकिलताजाल। याननसरोजक चमधुपंगुजलोचनविशाल॥ नवनीलकदुपिकवचवचार तवरहिकीर॥सिनसमतहासलीलासमीर॥कहतुलसीदा ससशिवसजान ॥ उरवसीप्रपंचरचे पंचवानकरीक पाहरियभमफंदकामाजहित्हदयवसहिसरवरासिराम। ॥१४॥रागमारू ॥दूसहदोषदुरबदलनिकरदविदाया॥वि श्वमूलासिजनसानुकूलासिकरशूलधारिणीमहामूलमा या।तडितगभागिसागसंदरलसतदिव्यपदभव्यंभूष- ॥विनयपत्रिका राविराजे॥वालमगमंजुसंजननीलोचनीचंद्रवदनलरिचकोटि रतिमालराजै॥रुषसखशीलसीमासीभीमासिरामासिवा- मासावरबुद्धिवानी॥छमुखहेरंचअंबासिजगदंबिकेशभुजा यसिजयजयभवानी॥चंडभुजदंडरवंडनविहंडनिमुंडमहिष मदभंगकरिअंगतोरे॥शंभनिशुंभकुंभीशरसकेसरनिकोष वारिधिवरिछंदवोरे॥निगमागमयतिवगुएराकथनउर्षि धरकहतजेहिसहसजीहा। देहिमामोहिपएरापेमवहनेमनी जरा॥मघनस्यामतुलसीपपीहा॥१५॥रागसारंग।जयज यगजजननिदेविसरवरमुनिअसरसेविभक्तभुतिदायनि भयहरगीकालिका ॥मंटलमुदसिदिसदनिपर्वसर्वदीसव दनीतापतिमिरतहरातरशिकिदरणमालिका॥ चर्मच॥ ॥ ॥मेकररूपाराशूलसेलधनुषवाराधरपीदलनिदानवद लरणकरालिका॥पूतनापिशाच तडाकिनीशाकिनीसमेत- भूतयहवेत्तालरपंजनगालिजालिका॥जयमहेशभामिनिय नेकरूपनामिनोसमस्तलोकस्वामिनिहिमशैलबालिका।। रघुपतिपदपरमषेमतुलसीचहैअचलनेमदेहुरेपसन्नपा हियरातपालिका॥१६॥जयभगीरथीनंदिनीमुनिचयच- कोरनंदिनीनरनागविबुधवंदिनीजयजन्हवालि॥ विष्णुपद सरोजजाशिदशसीसपरविमासित्रिपथगामियुन्यराशि पापछालिकाविमलविपुलवहसीपारिशीतलत्रयतापहा रिमंबरभराचिभंगनरतरंगमालिका॥पुरजनपुजोपहार- शोभितथाशधधारभंजनिभवभारभक्तिकलपथालिका ६ ॥विनयपत्रिका ॥निजनयवासीविहंगजलथलचरपंगुपतंगकिटजटिलता- पससवसरिसपालिका।तुलसीसवत्तीरसूमिरतघुवंश- वीरविवरनुमतिदेहिमोहमहिषकालिका॥१७॥रागरामक लि॥जयतिजयसरसरोजयदरिवलपावनी॥विष्णुपदकं जमकरंदइवअघुवरहसीडरवदहसिअघदवदावनी मिलितजलपात्रअजयुक्तहरिचरपरजावरजवरवारत्रि पुरारिसिधामिनि॥जम्हकन्याधन्यपुण्यकृतसगरसत्त- भूधरदोलिविहरनिवहुनामिनी॥ यक्षगंधर्वमुनिकिन्न- रोरंगदनुजमनुजमज्नहिसकतपुण्ययुतकामिनी॥स्व गसोपानविज्ञानज्ञानयमेमोहमदमदनपाथोजवनजा- मिनी॥हरितगंभिरवानिरंदुहत्तीरवरमध्यधाराविषद विश्व अभिरामिनी॥नीलपर्यककृतशयनसपेशजनुस हशशीसावलीधीतसुरवामिनी। अभितममहिमाअ सतिरूपभूपावलीसुगुदगशिवंदि।चैलोकपथगामिनी देहिरघुवीरपदपीतिनिर्भरमातुदासतुलसीत्रासहरगी भवभामिनी॥१०॥हरतिसकलपापत्रिविधतापसमी। रतसरसरित्॥विलसतिमहिकलपवेलिमुदमनोरयफ रित॥सोहत्तशशीधवलधारसधासलिलभरित॥विमलत रतरंगलसतरसुवरकेसेचरितातोचिनुजगदंगगंगकल युगकाकरित॥धोरमवअपारसिंधुतुलसीकीमतरित। ॥१९॥ इशसीसबससीत्रिपथलससीनमपत्तालधरनी। मुनिसरनरनागसिडसजनमंगलकरनिदेवतदुख विनयपत्रिका दोषदुरितदाहदारिददरनि॥सगरसुअनसासतिशमनिजलनि धिजलभरनि।।महिमाकिअधिकरिवहविधिहरिहरनि॥तु- लसीकलुवानीविमलविमलवारिवरनी॥२०॥रागबिलावलाय सुलाज्योज्यौलागीवाटन ॥त्योज्योंसकतसभटकलिस्पहिन दरिलगैवाहकादन॥ज्योंज्योंजलमलिनत्यायोयमगणमूखम लिनलहैयाटन।तुलसीदासजगदघजवासज्यों अनपया गिलागेडादन॥२१॥ रागभैरव।सेइयसहितसनेहदेहभरि कामधेनुकलिकासी॥शमनशोकसंतापपापरुजसकलसमं गलरासी।मरजादाचहयोरचरगवरसेपत्तफरपुरवाशा) तीरथसवशभग्रंगरोशिवलिंगअमित्तअविनासी॥अंतर अयनभलयनफलवावेदवीपासीगलवलवरूपाविभा तिजनुलमलसतिसरितासी॥दंडपाणिभैरेचविषारगवेलरु चिखलगराभयदासी॥लोलदिनेसतिलोचनलोचनकरनपं घटासी॥ मराकर्णिकावदनशशिसंदरसरसरिसरखमा- सी॥स्वारथपरमारथपरिपूर्णपंचक्रोशमहिमासी॥ विश्व नाथपालककपालचितलालितनितगिरिजासीसिद्धसषि शारदपूजहिमनूजोगवतरहतिरमाशीपंचाक्षरीमापामुध माधम्मगव्यरूपंचनदाश।ब्रह्मजीवसमरामनामदोउया खरविश्वविकाशी।चारितुचरितकरमकरिमरतजीवगन याशीलहतपरमपदपयपावनजेहिचहतमपंचउदासी) कहतपुरापारचिकेशवनीजकरकरस्तुतीकलासी॥तुल- सीवसीहरपुरिसमजपुजोभयोचहैसपाशी॥२२॥ ॥ .
२. ॥विनयपत्रिका॥ ॥रागवसंत॥ सबसोचविमोचनचित्रकूद ॥ कालिहरनकरन कल्यानबूटा सूचियनिसहवानियालंबाला काननमिचि अवारिविसिलमंदाकिनीमालिनीसदासीचवरचा शमन रनारिनीच॥सारवायुसृगशुरूहरूपात॥ निझरमधुकरम दुयलयाचात सकपिकमधुकरमुनिवरविहार ॥साधन प्रसुनफलचारिचारू॥भवयोरघामहरमरपदोह। यग्यो शीरप्रभावजानकीनाह॥ साधकसपचीकपडभागपाई। पावतअनेकअभीमतअयाईरसएकरहतगुणकर्मकाल ॥सियरामलखनालकहपाल।तुलसाजोरामपदचहसि प्रेमासेगयेगिरिकरिनिरुपाधिनेम ॥२३॥ रागकन्हारा॥ अवचितचेतचित्रकुटहिचलुकोपित्तकलिलोपित्तमंगल मगविलसतवदत्तमोहमायामल॥भूमिविलोकिरामपदव्यं कितवननिलोकारसुवरविहारथल॥शैलशृंगभवमंगल हेतुलविदलनकपरपावंडदभदलु॥जहजनमेजगजन कजगतपतिविधिहरिहरपरिहरिमपंचछलु॥सरूतपये शकरतजेहि आश्रमविगतविरवादभएपारथनल॥नक सविलंबविचारुचारुमतिबरखपाछिलेसमअगिलेपल्ला संत्रसोजाइजपहिजोजपिए यजरअमरहरहचैहला हलु॥रामनामजपजागकरतनितमज्जतपयपावनिपी- बतजलाकरिहैरामभावतोमनकोसखसाधनअनया समहाफलु॥ कामदमणिकामतासरतकसोजुगजुग- जागतजगतीतलु॥तुलसीतोहिविशखबुफिएएकप- १९ विनयपत्रिका तीतप्रीत्तएकैवलु॥२४॥रागधना |जैत्यंजभागर्मअंबोधि संमूतविधूवीबुधकुलकैरवानंदकारी॥केशरीचारलोचन चकौरकसरखदलोकगणशोकसंतापहारि॥जयतिवालक- पिकेलिकौतुकउदितडफरमंडलयासकर्ता॥राहरविशक पविगर्ववकिरणसरगभयहरराजयभुवनमा॥जय तिराधिररघुवीरहितदेवमणिरुअवतारसंसारपाता ॥विषसरसिद्धमुनियासीखाकरवपुपविमलगुराबुद्धि वारिधविधाता॥जयतीसगीनसिक्षादिरक्षरगनिसुनवा लिवलसालिवधमुरव्यहेतू॥जलधिलंघनसिंहसिंहकाम दमयनरजनिचरनगरउत्तपातकेतू॥जयनिभूनंदनिसोच मोचनविपिनादलनधननादवसवीगतसंकाल्मलिलान लज्वालमालाकुलितहोलिकाकरगलंकेशलंकाजयति सौमित्रिरघुनंदनानंदकररिचकपिकत्कसंघटविधाई। बंटवारिधिसेतु अमरमंगलहेतुभाजुक्कुलकेतुरराविजय दाई गजयतिवज्जतनदशननरखमुखबिकटचंडभुजदंड तरुसेलपाणि॥समरतलिकजबतिलतमिचरनिकर- रिजरेसभन्यालिघानि॥जयतिदशकंठघटकावारि- दनादकदनकारणकालनेमिहंता॥ अघटघटनासघट- विघटनविकटभूमीपातालजलंगगनगंता॥जयतिविश्व विरव्यातवानेतविरुदावलि विदुरववरनतवेदविमलवानी दासतुलसीबाससमनसीतारमणसंगसोभितराम- राजधनी॥ २५ ॥जयतिमर्कदाधीशमृगराजविक्रममहा .
१२ . ॥विनयपत्रिका देवमुदमंगलालयकपालि॥मोहमदकोहकामादिरखलसंकु- लाघारसंसारनिसिकिरिनमालोजयतिलशदंजनादिति जकपिकेशरिकस्यपपभवजगदार्तिहा।लोकलोकपको ककोकनदशोकहरहंसहनुमानकल्याणकर्ता जयतिस विशालविकरालपियहवनसारसर्वगिभुजदंडभारिपनि समसदसनवरलसतिवालधिबहाद्वीरसस्वास्त्रधरकुथ रचारिणजयतीजानकीशोकसंतापमोचनरामलक्ष्मणानं “वारिजविकाशी।कीशकौतुकलीलूमलंकादहनदलन ॥जयतिपायोधीपारवानजलजा नकरजातुधानपचुरहरर्वहाता ॥दुष्टरावनकुंभकरनपाका कारिजीतपभितकर्मपरिपाकदाना॥जयनिभुवनकभू- खनविभिखनवरदविहितकतरामसयामशाका।पुष्प कारुदसौमित्रसितासहितभातकुलभानुकिरतिपताका ॥जयतिपरजंत्रमंत्राभिचारयसनकामनकूटसर्वत्यदि हंता॥शाकिनीडाकिनीपूतनायेतवेतालभूतपमथथनं ता॥जयतिवेदांतविधिविविधिविद्यावीसदवेदवेदांगावद ब्रह्मवादी) ज्ञानवैराग्यविज्ञानभाजनारभौषिमलगुगग- पतसकनारदादी॥जयतिकालगुणकर्ममायामयनानि अलजानव्रतसत्यरतधर्मचारिणसिद्धसरदंदजोगेंद्रसे वितसदादासतुलसीपत्तभयतमारी।। २५॥जयति मंगलागारसंसारभारापहरपानराकारपियहपुरारि रामशेषानलज्वालमालामिषध्वांतचरशउभसंहा ॥विनयपत्रिका १३ रकारी ॥जयतिमरुदंजनामोदमंदिरनतमीवसयीवदुःखेकवं धो॥जातुधानोइतकुदकालाग्रिहरसिरसरज्जनानंदसिधो ॥जयतिरुद्रायसिविस्वविद्यायलिविस्वविष्यातभटचकार्ति ॥सामगातायलिकामजेतायागरासहितरामभक्तानुवर्ति। जयतिसंग्रामजयरामसंदेहहरकोशलाकुशलकल्याराभाषी ॥रामविरहार्कसंतप्तभरतादिनरनारिशीतलकरणकल्पसापी ॥जयतिसिंहासनासीनसीतारमननिरषीनिर्भरहर्षनृत्यका शरामसंधाजशोभासहितसर्वदातुलसीमानसरामपु- राविहारी॥२७॥जयतिवानसंजातविष्यातविक्रमबहदा हुबलविपुलवालधिषिसाला॥जयनिरूपावलाकारवि- ग्रहलसतलोमविफलताज्जालमाला॥जयतिबालार्कव- रवदनपिंगलनयनकापसकर्कशजटाजूटधारी॥विकटभृ कुरिवनदशननपवैशमदमत्तडंजरपुंजकुंजएरी॥जयति भिमार्जुनव्यालसदनगर्वहरधनंजयरथत्रापाकेतुभाभ दोराकरणादिपालिनकालकसजोधनचमूनिधनहेताज यत्तिगतिराजदातारहतारसंसारसंकटदनुजंदर्पहारिइति अतिभीतीगृहप्रेतचौरानलव्याधीबाधासमनयोरमारी जयतिनिगमागमव्याकरणकररालिपिकाव्यकोतुक कला कोरिसिंधो।सामगायकभक्तकामदायकवामदेवरामषि यषेमबंधोजयतिधर्माससंदग्धसंपानिनवपक्षलोचन दिव्यदेहदाता।कालकलिपापसंतापसंकुलसदापराततु- लसीदासतातमाना॥२८॥जयतिनिर्भरानंदसंदोहकपिके - । ५४ ॥विनयपत्रिका सरकेससस अनभुवनेकमा॥दिव्यभूम्यंजनामंजुलाक रमभक्तसंतापचिंतापहर्ता जयतिधर्मार्थकामापवर्गदवि भोबह्मलोकादिवेभवनारागी॥वचनमासकर्मसत्यधर्मवती जानकीनाथचरनानुरागी॥जयतिविहंगेसवलबुद्ध्यवेगाति मदमथनमन्मथमयनऊर्ध्वरेता॥महानाटकानपुनकोरि कविकुलनीलकगानगुरागर्नगंधर्वजेना॥जयतिमंदोदरिके शकरगविधमानदशकंठभटमुकुटमानि॥भूमीजादुःखसं- जातरोषांतरजांतनाजंतुकृतजातुधनी॥जयतिरामायणथ वसंजातरोमांच लोचनसजलासिथिलवानि॥ रामपद पद्यमकरंदमधुकरपाहिदासतुलसीसरणशूलपानी॥२४ रागसारंगजाकेगतिहहनुमानकीताकीपयजपूजिपाई यहरेषाकुलिसपपानको अघटितपटनसपटविघटनऐ सीविरुदावलिनहिबानकी॥सुमिरतसंकटसोचविमोच नमूरतिमोदनिधानकी॥तापरशानकुलगिरिजाहरलपन रामअरुजानकी।तुलसीकपिकीलपापिलोकनिपानीस कलकल्यानकी॥३०॥रागगौरिणताकीहतमकिनाकीओर को।जाकेहैसबभातिभरोसोकपिकेशरिकोसोरको जनरं जनअरिगनगंजनमुषभेजनपलवलजोरको॥ वेदपुरानय गटपुरुषारथसकलसभटसिरमोरको।उथपेयपनथपेड़े थपनाकरिविबुधवंदबंदिडोरको तलधिलंधिदहिलंक प्रवलदलदलननिसाचरचोरको॥जाकेवालविनोदसम- फिजियडरतदिवाकरभोरको।जाकिचिबुकचोटचूर- १५ ॥विनयपधिका॥ कियोरदमदकुलिशकठोरकोलोकपालयनकूलविलोकिवोच हतविलोचनकोरको।सदांअभयजयमुदमंगलमयसोसेवक रनरोरको।भक्तकामतरुनामरामपरिपूरणचंदचकोरको।तु लसीफलचारोंकरतलजसगावतगईबहोरको॥३१॥रागपि लावल॥असीतोहिनमिएहनुमानहठीले।साहेबकहूनरा मसेतोसेनबसीले। चारोयुगतिहुकलमेतुमरामरंगीले।तेरे देपत्तासंहकेसिसमेटुकलीले|जानतहींकलितेरेऊमनोगुन गणकीले हाँसनतदशकंधकेभयबंधनदीले ॥सोवलग- योकिधोभये अवगर्वगहिले॥सेवककोपरदाफदैतुससमर थसीले अधिकापुत्तेयापुनोसनीमानसहीले सासती तुलसीदासाकसनिसजसतहिले॥तिहूकालतिनकोभलो जेरामरंगीले ॥३२॥ समरयनसमिरकरघुविरपियारो। मोपरकियेतोहिजोकरिलहिभियारेगतेरिमहिमातेचलैचिं- चिनीचियोरे॥अंधियारोमेरिवारको त्रिभुवनउजियारो॥ हिकरनिजनजानीकेसनमानकियारे॥केहिअघअवगुन आपनोकरिडारिदियारे।खायखोचिमागमेतरानामलिया रे॥तेरेबलवलिआजलोजगजागाजियारे।जोतोसोहोनोफि रोमेरोहेतुहियारोतवक्योंवदनदेखावतोकहिवचनइयारे।तो सोज्ञाननिधानकोसर्वज्ञपियारे॥होसमझतसाईदोहकिगति- छारछियारे।तेरेस्वामीरामसोसामिनीसियारे॥तहतुलसी कोकोनकोकाकोतकियारे॥३३॥रागबिलावल।अतिप्रारत अतीस्वारथीतीदिनेदुषारि॥दनकोपिलगनमानियबो- -
१६.
विनयपत्रिका
लहिनविचारिलोकरीतीदेषीसुनीव्याकुलनरनारीप्रतिय
र्षअनवर्येहुदेहीदेवहिगारिनाकहोयाएनाथसोसासनिभ
यभारी कहिआयोकीचोक्षमानिजपोरानिहारी।समयसां,
करेसमिरियेसमरथहितकारी।सोसवविधिउपकारकरे-
अपराधपिसारी॥विगरीसेवककासदासाहिवहींसधारी।
तुलसीपरत्तेरिरुपानिरूपाधिनिनारी॥३॥कुटुकहिएगाते
परेसनिसमुझीससाई। करहिअनभले हुकोभलोआप
नीभलाई।टेका समरयसभजोपाटईवीरपारपराना
हीतकेसवज्यौनदीवारिधीनबुलाई ॥१॥यापनोआपने
कोभलोवहेलोगलगाई।भाजोजहित्तेहिभजेशुभत्र्यसभ
सगाई॥२॥वाहबोलदैथापिरजोनिजरियाईदिनुसेवा
सेपालियेसेवककीनाई॥३॥चूकचपलतामेरियैतूंबडोवडा
ई॥होतआदरेदीउहाँ अतिनीचनिचाई॥ ४॥बंदीछोरविर
दावलिनिगमागमगाई॥नीकोतुलसीदासकोतेरियेनिका
ई॥५॥ ॥३५॥ रागगौरी॥ मंगलमूरतिमारुतनंदनासक
लअमंगलमूलनिकंदन॥टेक॥ मातपितागुरुगनपतिसार
द॥सिवासमेतसंभुशुकनारदाचरनवंदिविनवोसवका
हू॥देहुरामपदओरनिवाहू॥वदोरामलषुनवैदेहीजेतुल
सौकेपरमसनेही।।३६॥रागकेदारा) कबहूँकांचअवस
रपाई। मरिहसधिधाइविकलकरुनकथाचलाई।टेकादीन
सबगंगहीनीनमलीनअधीअपाई। नामलेभरैउदरएक
प्रभुदासिदासकहाई॥ मोहेंसोकौनकहनीनाउंदसाजनाई
॥
१७ विनयपत्रिका ॥सनतरामरूपालकेमेरीविगरिहुचनिजाई।जानकीजगजन- नीजनकीकियेपचनसहाईतरेतुलसीदासभवतयनाथगुन गनगाई॥३७॥कबहुंससमयमधीयाईवामेरीमातुजानकीज नकहाईनामलेतहीफियेपनचातिकज्योप्याससप्रेमपानकी टेक॥सरलमहतियापुजानीयेकरुनानिधानकी॥निजय नअरिहतअनहितोदासदोषसरत्तिचित्तरहत्तिनदियेदान की।वानिविस्मरनसीलहेमानदअमानकी।तुलसिदासनवि सारिएमनक्रमवचनजाकेसपनेहुगतिनानकी॥३॥लप नलाललाडिलेहितहोजनके।समिरेसंकटहारिसकलसमंग लकारिपालकरूपालापनेपनके॥टेक॥धरनीधरनहार भजनभुवनभारअवतारसाहसीसहसपनकोसत्यसंधस त्यवतपरमधरमरतनिरमलकरमवचनअरमनकेरूपके। निधानधन्नूवानपानितूनकटिमहावीरविदितजितेयावडेरन के॥सेवकसंखदायकसवलसवलायकगायकजानकीनाथ गुनगनके॥ भावतेभरतकेसमिनासित्ताकेदुलारेचातकचतुर रामश्यामघनके ॥वल्लभऊसिलाकेसलमसनेहवसथनोधन तुलसीसेनिरधनक॥३९॥ रागधनाश्रीजयतिलक्ष्मणा नंतभगवंतभूधरभुजगराजभुवनेसभूभारहारी।मलय- पावकमहाज्वालमालावमनसमनसंतापलीलावतारी।। टेक॥जयतिदासरथिसमरथसमित्रारूवनसत्रुसुदन- रामभरतवंधो चारुचंपकररनवसनभूषनधरनदिव्यन रभव्यलावण्यसिंथो॥जयतिगाधेयगौतमेजनकसवज-
१८
विनयपत्रिका)
नकाविश्वकंठककुटिलकोरिहंता वचनचयचातुरीपरसभरग
वहरसर्वदारामभदानुगता॥जयतिसीतेससेवासरसविषयर
सनिरसनिरूपाधिपुरधर्मधारिणविपूलबलमूलशार्दूलवि
ऋमजलदनादमर्दनमहावीरभारीजयतिसंग्रामसागरंभयं
करतरनरामहितकरनवरवाइसेतू॥उर्मिलारमनकल्यानमं
गलभवनदासतुलसीदोषदमनहेतू॥४०॥जयतिभूमिजार
मनपदकंजमकरंदरसरसीकमधुकरभरतभूरिभागी। भुव
नभूषनभानसभूषनभूमिपालमनिरामचंदानुरागीपरेक॥
जयतिविबुधैसधनदादीदुर्लभमहाराजसंभाजसवपदवि
रागी रखनधाराबतपथमरेषापगढ शुद्धमतिपत्तिमतपे
मपागाजयतिनिरुपाधिभक्तिभावजंत्रितहदयबंधु हितचि
वृकुदादिचारि॥पादुकानपसचिवपुहमीपालकपरमधीरगं
भीरवरवीरभारी जयतिसंजीवनीसमयसकटहनुमानथ
नवानमहिमावषानीवाहूबलविपुलपरमितिपराक्रम
तुलगुढगतिजानकीजानिजानि॥जयतिरनजिरगंधर्व
गनगर्वहरफेरिकिएरामगुनगाथगाथा॥मांडवीचिनचात
कनबांबुदवरनसरनतुलसीदासअभयदाता॥११॥जयति
जयशत्रुकरिकेशरीसत्रुरुनसत्रुतमतुहिनहरकिरणकेतू
देवमहिदेवमहिधेनुसेवकसजनसिडमुनिसकलकल्या
पाहतू॥टेक॥ जयनिसर्वांगसंदरसमित्रासवनविख्या
तभरत्तानुगामी।वर्मचासिधुनुवानतुनीरधरसत्सं
करसमनपपपनामीजयतिलवनाबानिधिकुंभसंभवम
१९ ॥विनयपत्रिका हादनजदुर्जनदवनदुरतहासिालक्ष्मणानुजभरतरामसी ताचरनरेनुभूपित्तभालतिलकधारा जयतिथतिकार्तिवल्लभ सदुर्लभसलभनमितनर्मदभक्तभक्तिदाताादासतुलसीच रनसरनसीदतविभोपाहिदीनार्तसंतापहा॥४२॥जयति सच्चिदव्यापमानंदयत्वलवियहाव्यक्तलीलावताधिकलव- मादिरसरसिडसंकोचवसविमलगुरागेहनरदेहधारीटेक॥ज यतिकोत्तलाधिसकल्यानकोसलसनाकुसलोवल्याफलचारु- चावेदवोधितकर्मधर्मधरनीधेनुचिमसेवकसाश्चमोदकारी ॥जयनिरीचीमपपालसमनसज्जनसालसापवसभूनिवधुपा पहाशिभजिभचचापदलिदापभूपावलीसहितभृगुनायनत- मायभारी॥जयनिथामिकधीरचरवीररघुवीरगुरुमातुपितु बंधुवचनानुसारी चित्रकूदाद्विविध्यादिदंडकविपिनधन्य हतपुरस्यकाननविहारि॥जयतिपाकारिसतकाककरतूति फलदानिपतिगर्तगोपितविराधा।दिव्यदेविवेषदेषिलाप निसिचरीजनुविउंवित करिविश्वबाधाजयतिषरत्रिशिर- दूषनचतुर्दशसहससभटमारीचसंधारकर्ता गाइसवरी भोजविसकरुनासिंधुचरितनिरुपाधिविविधार्तिहा। जयतिमदअंधकुकवधाविधवालिवलसालिवधिकरनसगी वराजा॥सभटमर्कटभालुकटकसंघटसजननमितपदरावना नुजनिवाजा जयतिपायोधिहतसेतुकौतुकहेतुकालमनन्य गमलइललकिलंका॥ सकुलसानुजसदलदलितदशकंठरन लोकलोकपक्रियेविगतसंका॥जयतिसौमित्रिसीतासचिव ॥विनयपत्रिका) सहिनचलेपुष्पकारूदनिजराजधानी दासतुलसीमुदिता वधवासासकलरामभयेभूपवैदेहिरानि॥१४॥जयतिराज राजेंदराजीवलोचनरामनामकलिकामतरुस्यामशाली। अजयभोधिकुंभजनिशाचरनिकरतिमिरघनघोररय रकिरनमाली जयतिदेवमुनिदेवनरदेवदशरयकेदेवमुनि वंद्यकियेअवधवासीलोकनायककोकशोकसंकदशमन भानुकुलकमलकाननविकास जयतिशृंगाररसतामरसदा मदुनिदेहगुरागेहरिश्योपकारीसकलसौभाग्यसौदर्यसष मारूपमनोभवकोटिगर्यापहारी॥जयतिशुभगसारंगसनि- खंगसायकशक्तिचारुचर्मासिवरवर्मधारी॥धर्मधुरधीररयु वीरभुजवलअतुलहेलयादलितभूभारभारिजयनिकलधौ तमणिमुगुदकुंडलतिलकालकभलिभालविधुवदनशोभा ॥दिव्यभूषणवसनपीत्तउपचीतकियेध्यानकल्याणभाजनन कोभाजयतिभरतसोमित्रसत्रुग्नसेचितसमुखसचिरसेवक सखदसर्वदाता॥अधमभारतदीनपतितपातकपीनसक तनतिमात्रकेपाहिपाता जयनिभुवनदशचारियशजगमग तपुण्यमयधन्यजयजयधन्यरामराजाचरितसरसरितक चिमुख्यगिरिनिःसरितपिबतमज्जतमुदितसंतसमाजा॥ जयतिवर्णाश्रमांचाश्विरनारिनरसत्यशमदमदयादान- शीला॥ विगतदुखदोषसंतोषसुखसर्वदासनतगावतरा मराजलीला॥जयतिवैराग्यविज्ञानवारानिधेनमतनर्मदपा पतापहर्ता दासतुलसीचरणशरणसंशयहरणदेहिअव विनयपत्रिका लबरवैदेहीमा॥१४॥रागगारी॥ ॥श्रीरामचंद्रपालमु जुमनहरपाभवभयदारुगनवकंजलोचनकंजमुखकरकंज पदकंजारुणं॥कंदर्पअगणितअमितलविनवनीलनीर जसंदरं।पटपीतमानहुंतडितरुचिसुचिनौमिजनकसना वरं भुजुदीनबंधुदिनेशदानवदैत्यवंशनिकंदन रघुनंद अानंदकंदकोशलचंद्रदशरयनंदनं । सिरमुकुदकुंडलतिल कचारुउदारभंगविभूपयाजानुभुजशरचापधरसंगा मजित्तरवरदूषणं॥इतिवदतत्तुलसीदासशंकरशेयमुनिमन रंजनं।ममहदयकंजानवासकरुकामादिरयलदलगंजनं ।। ॥१५॥ रागरामकली। सदारामजपुरामजपुरामजपुरामजपुरा मजपु॥ मूदगनवारंवारसकलसौभाग्यसरयवानिजियजानिस ठमानिविश्वासवदवेदसारं॥रेकाकोशलेंद्रनवनीलकंजाभत्त नुमदनरिपुकंजसदिचंचरिकं जानकीरचनसयभवनभुवने कमभुसमरभंजनपरमकारुनीकं॥दनुजवनधूमध्वजपीन- अजानुभुजदंडकोदंडवरचंडवानं॥अरुनकरचरनमुखनयन राजीवरानन्ययनबहुभयनसोभानिधानंगवासनादकैरव दिवाकरवामक्रोधमदजकाननतुषारं। लोभव्यक्तिमतनागें पंचाननंविहितहरनसंसारभारंगकेशवंकेशहंकेसवंद्यप दद्वंदमंदाकिनीमूलभूतं।सर्वदानंदसंदोहमोहापहंयोरसं- सारपायोधिपोन शोकसंदेहपायोदपटलानिलंपापपर्वतक निकालसरूपं संतजनकामधुकधनुविधामपदनामकलि कलुषभजनअनूपं धर्मकल्पगुमनामहरिधामपथिसंवलं - 1 २२. ॥विनयपत्रिका मूलमिदमेवाएकभक्तिपैराग्यविज्ञानसमानदमनामयाची नसाधनअनेकं॥तेनतमंतेनदत्तमेचारिपन्नंतनसर्वहनकर्म- जालंगजेनीरासनायामृतंपानकतमनिसमनवचमचन्नो क्यकाली। श्वपचरखलाभिल्लजवनादिहरिलोकगतनामबन्न विपुलमतिमलिनपरसीरीत्यागिसवन्याससंबासमवया- शन्यसिनिसितहरिनामजपुदासत्तुलसी ॥४॥ ऐसीयार तीरामरघुवीरकीकरहीमनहरनीदुरबद्रगोविंदयानं दयन टेक॥ अचरचररुपहरिसवंगतसचंदावसतइ- तिवासनाधूपदीजे॥ दीपनिजबोधगतकाधमदमोहत्तम पोटअभिमानचिन्तरतिछिज। भावयत्तिसपधिपदम वरनैवेद्य शुभारमनपरमसंतोषकारो॥प्रेमनांथलगत शूलसंशयसकलहीसुलभरवासनाचीजहारीशम शभकर्मयतपूर्णदसवीकात्यागपायकसत्वगुणायका शंभक्तिवैराग्यविज्ञानदीपावलीयाविनाराजनंजगनि- वासं विमलहदिभवनकृत शांतिपयंकेशमसयनवि- श्रामथीरामराया|क्षमाकरुणाममुखतत्रपरिचारिका यवहरितत्रनहिभेदमाया॥ येहियारतिनिरतसनकादि शुकसेपासिवदेवारिषिअखिलमुनितलदरसी जोक रैसोईतरेपरिहरेकामसवदतरतिविमलमतिदास तुलसी॥ १७॥ हरतीसबभारतीरामकीदहनीडुख दोषनिर्मूलनीकामकी। टेक॥सभगसौरभमथुपदीप- वरमालिका उडतअपविहंगसनितालकरतालिका
विनयपत्रिका
२३
॥भक्तहदीभवनयज्ञानतमहारनी॥निमलविज्ञानमयतेजवि-
स्वारनी।मोहमदकोहकलिकंजहिमजामिनी मुक्कतिकीदनीका
हृदुतिकादेहदुनिदामिनीपरगतजनकुमुदवनइंदुकरजालिकातुलसी
अभिमानमहिपेसबहुकालीका॥४॥देवदनुजवनदहनगुन
गहनगोविंदनंदादियानंददाताविनासी॥शंभुशिवरुदशंक
रभयंकरभीमयोरतेजायतनोधरासी॥टेकादेवनंतभगवं
तजगदंतधेतकत्राससनश्रीरमनभुवनाभिरामं भूधराधी
सजगदीसईशानवी ज्ञानयनज्ञानकल्याएराधामदेववाम
नाव्यक्तपावनपरावरावभीनगदपरमात्मापतिस्वामोराचं
दशेरपरशूलपानिहरअनघन्यजत्र्यमितअविछिन्नषभेस
गामी।देवनिलजलदाभतनुश्यामबहुकामचविरामराजिषि
लोचनरुपाला॥ कंदूकपरवपूधवलनिर्मलमोलिजटासरतति
निशितसमनमालादेववरसनकिंजल्कपरचक्रसारंगदर
कंजकौमोदकीअतिविसाला॥मारकरिमत्तमृगराजत्रयनय
नहरनौमित्रयहरनसंसारजाला॥देवन करुनामवनदव
नकालीयरपलविपुलकंसादिनीवंशकारी॥त्रिपुरमदभंगक
रमत्तगजचर्मधराज्यंधकोरगयसनपन्नगारीमादेवब्रह्मया
पकअकलसकलपरपरमाहितज्ञानगोनीतयनत्तिहा॥
सिंधुसतगगिरिवनगौरीसनवदछमषअखिलविध्वंस
कर्ता देवभक्तिषियभक्तजनकामचुकधेनुहरिहरनदुर्घट
विकटविपत्तिभाशा सरवदनर्मदचरदविरजअनवद्यारिखल
विपिनानंदविधिनविहारा। देरुचिरहरिशंकरीनामम
२६ । विनयपत्रिका लागटेकादेवचारिचरवपुपधरभन्नानिस्तारपरधरनिम्न नावमहिमातिगुसिकलजनागमयउयषियहोडमर्दि दनुजेसउदरनरवीगदेवकमठअतिविकटननुकम्निष्ट- छोपरिभ्रमतमंदरकंडुसरवमुराराप्रगटकन अमृतगो इंदिराबंदुदारकादंदानंदकारी।देवमनुजमुनिसिद्ध सरनागनासकदुष्टदनुजहिजधर्ममर्जादहायतुल मृगराजवपुधरितविहरितअरिभक्तपल्हादयाल्हाद की देवछलननलिकपटवदुरूपवामनबहाभुवनपर्यन पदनिनिकरणं॥वरननपनीरत्रैलोक्यपावनपरमनिबुध जननीदुसहशोकहरगं देवक्षत्रियाधीशकरिनिकरन रकेशरीपरमधाविषससीजलदरूपंगवीसभुजदंडीद ससीसखंडनचंडवेगसायकनौमिरामभूपं देवभूमि धरभारहरपगटपरमात्माबानररुपपरभगतहेत। वृष्णिकुलकुमुदराकेशराधारमनकंसवंसारविधूमके तू॥ देवपवलपाखंडमहिमंडलाकुलदषि।निंयत्तय खिलमरखकर्मजालं॥शुद्धयोधैकपनज्ञानगुनधामयजबु इअवतारचंदेहपालं॥देवकालकलिजनितमलमलिनमन- सर्वनरमोहनीसिनिविडजवनांधकाविष्णुजसपुत्रक लीदिवाकरउदितदासतुलसीहरनविपतिभारं॥देवसर्व सौभाग्यपदसर्वतोभदनिधिसर्वसर्वेससर्वाभिरामं सर्वह दिकंजमकरंदमधुकररुचिररूपभूपालमनिनोभिरामटेका देवसर्वसरखधामयतयामविधामपंदनामसांसपदमतिषु - २७ विनयपत्रिका नितंनिर्मलंशांतसविशुद्धबोधायतनकोधमदहरनकरुनानि केत॥देवयजितनिरूपाचीगोतीतमव्यक्तविभुमेकमनवद्यम- जमहितीयं ॥माहतंप्रगटपरमातमापरमहितप्रेरकानंदबंदे तुरीयादेवभूधरंसंदरंभीचरंमदनमदमथनसौंदर्यसीमाती रम्य।दुःपाप्यदुःपेक्ष्यदुम्तीदुःपारसंसारहरसलभमृदुभा वगम्य। देवसत्यकृतसत्यरतसत्यवतसर्वदापुत्रसंतुष्टसक शहारीधर्मवीणब्रह्मकर्मवोधेकरिमपूज्यवह्मएयजनपि- यमुरारी।देवनित्यनिर्ममनित्यमुक्तनिनिहारी जानधन सच्चिदानंदमूलं॥सर्वरक्षकसभक्षकाध्यक्षकूटस्थगूढार्च भक्तानुकूलदेवसिडसाधकसाध्यवाच्यवाचकरुपमंत्रजाप जाप्यसृष्टिस्त्रया॥ परमकारनकंजनाभजलदाभतनुसगुण निर्गासकलदृश्यदशा देवव्योमच्यायकवारजबह्मवरदे सवैकुंटवामनविमलबह्मचारी॥सिखंदारकादंदपंदितस दापंडपाखंडनिर्मूलकारी।देवपूर्णानंदसंदोहअपहरनसं मोहअज्ञानगुनसनिपातं वचनमनकर्मगतसरनतुलसी दासपायोधिवकुंभजातं॥५३॥ देवविश्वविख्यात्तविश्वे- सविश्वायतनविश्वमदिव्यालारिगामी।बह्मवरदेसवागी सव्यापकविमलपिपुलवलवाननिर्माणस्वामी। टेक॥ देवप कृतिमहत्तव शब्दादिगुणादेवताव्योममरुदनिअमलाउ उीबुद्धिमनदंदियापााचितात्माकालपरमाणुचिच्छ- तिरावी॥ देवसर्वमेवारबदूपभूपालमाणिव्यक्तमव्यक्तग तभेदविष्यो।भुवनभवदंसकामारिवंदित्तपदबंदमंदाकी २६ विनयपत्रिका नीजनकविष्णोदेवयादिमध्यांनभगवंतत्वासर्वगतमाशपस्य निजेबह्मयादि॥जयापरतंतुघटमृत्तिकासर्पसगदारुकरिकन ककटकागदादी। देवगूदगंभीरगनगृढायवित्तगुनगोनीत गुरुजानदातालेयज्ञानमियमरगरिमागारपोरसंसारप रपारदातादेवसत्यसंकल्पयतिकल्पकल्पांतहतकल्पनाती तअहितल्पयासीवनजलोचनवनजनाभवनदाभवपुवन चरध्वजकोतिरुपरासी॥देवसकरदुप्फरदुराराध्यदुर्व्यसनह रदुर्गदुईर्षदुर्गानिह वेदगर्भकादभ्रगुरागयर्चाक परगनिर्वापकर्ता॥देवभक्त अनुकूलभवालनिर्मूल करतू लनधनामपावकसमान।तरलतरणातमोत्तरनीधरणिय रगशरणभयहरणकरुणानिधानं॥देवबहुल,दारकार दवंदारुपदवंदिमंदारमालोरधारिश पाहिमामीससंतापसं कुलसदादासतुलसीपनतरावनारी॥५४॥देवसंतसंतापह रहित्यविश्रामकररामकामारित्र्यभिरामकारी।शुद्धबोधायत नसच्चिदानंदघनसज्जनानंदवईनपरारी॥टेकादेवसील समताभवनविषमतामत्तीसमनरामरामारमनरायनारी। पड़करचर्मवरपरमधररुचिरकटितूनसरसक्तिसारंगधा रीदिवसत्यसंधाननिरापदसहितसर्वाज्ञानवि- ज्ञानशालासघनतमघोरसंसारभरसर्वरीनामदिवसे- सपरकिरिनमालदेवत्तपनतीक्षपातरुपतीवतापात परुपतनुभूपतमपरतपस्वी मनमदमदनमत्सरमनोर- यमथनमोहअंभोधिमंदरमनस्वीदेववेदविरव्यातवर विनयपत्रिका) देसवामनविरजविमलवागीसवैकुठस्वामी॥कामक्रोधादिम र्दनविक्ईनक्षमाशांतवियहविहंगराजगामी।देवपरमपा वनपापपुंजमंजाटवीअनलघनिमिषनिर्मूलकर्ता॥भुवन भूषणदूषनारिभुवनेसभूनायथतिमायजयभूवनभर्तीदे वअमल अविचलकलसकलसंतनकलिविकलताभंजना नंदरासाउरगनायकशयनतरुनपंकजनयनक्षीरसागर- आयनसवासी॥देवसिद्धकविकोचिदानंददायक पददंड मंदात्ममनुजैर्दुरायं।यत्रसंभूतअतिपूतजलशूरसरीदर्श- नादेवअपहरतिपापं॥देवनित्यनिर्मुक्तसंजुत्तायुगनिर्ण- णानंतभगवतन्यामकनियंता॥ विश्वपोषनभरन विश्वका रणकरणशरणतुलसीदासत्रासहंता।।५५॥ देवदनूजस दनदयासिंधुदंभापहंदहनहर्दोषदुष्यापहर्ता।दुष्टतादमन दमभवनदुःखौघहरदुर्गदुर्वासनानाशका॥ टेकादेव भूरिभूषएगभानुमंतभगवंत्तभवभंजनाभेदभुवनेशभारी भावनातीतभववंद्यभवभक्तहितभूमिउदरभूधरण धारीदेववरदवनदाभवागीसविश्वात्माविरजकुंटम- दिरविहारीव्यापकंव्योद्याधिपावनविभोबझविब्रह्मचिं तापहारी॥ देवसहनसंदरसमुखसमनश्रुभसर्वदाश- इसर्वज्ञस्वछंदचारी॥सर्वहत्तसर्वभूतसर्वजीतसहि- तसत्यसंकल्पकल्पांतकारी) देवनित्यनिर्मोहनिमुपानिरं जननिजानंदनिर्माननिर्वाणदाता|निभरानंदान कंपनिः सीमनिमुक्तनिरुपाधिनिर्ममविधानागदेवमहामंगलमू- ३. ॥रिनयपत्रिका लमोदमहिमायतनमुग्धमधुमथनमानदयमानी।मदनमर्द नमदातीतमायारहितमंजुमानायपायोजपानदेवकमनन्लो चनकलाकोसकोदंडधरकोसलाधीशकल्यापारासाजातु- धानपचुरमतकरिकेसरीभक्तमनसुण्यारंण्यवासादेव अनघअद्वैतअनवद्यमव्यक्तव्याजन्यमितव्यविकारयाने दसिंधो॥अचलअनिकेत अविरलअनामयअनारंभयंभो दनादनवंधो।देवदासतुलसीदपिन्नापन्नहरं सोकम पन्नअतिशयसमीतंगपगनपालकरामपरमररुणाधा मपाहिभामुपितिदुविनीतं ॥५६॥ देवदेहिसतसंगनिज- अंगभीरंगभवभंगकारणसरनसोकहारी जेतुभवदं घिपल्लवसमाश्रितसदाभक्तिरतविगतसंशयमुरारी। गटेकादेवअसरसरनागनरजक्षगंधर्वखगरजनीचर सिंधजेचापिअन्येसंतसंसर्गत्रयवर्गपरपरमपदशायनिः पापगतिवयिप्रसन्ने॥देवस्त्रयलिवानपहलादमयच्याध गजगिडहिजवंचुनिजधर्मत्यागी साधुपदसलिलनिर्भूत कल्मषसकनखपचजवनादिकैवल्यभागादेवशांतनार पेक्षनिर्ममानिरामयअनशब्दबौकपरब्रह्मज्ञानीद क्षसमकवाषिगतअतिस्पपरमाप्तिपरमरतिवीरति तवचकपानी देव विश्वउपकारहितव्ययचित्तसर्वदात्य- तमदमन्युकतपुन्यरासी।यत्रतिष्ठंतितत्रैवअजसर्वह रिसहितगच्छंतिक्षीराब्धीवासी॥ देववेदपयसिंधुस- विचारमंदरमहाअखिलमुनिदनिर्मथनकासार ३१ ॥विनयपत्रिका सतसंगउद्धत्यअतिनिश्चित्तंवदत्त श्रीकृष्णवेदभिभादेवशो- कसंदेहभयहर्षतमतर्षगनसाधुसंयुक्तिविच्छेदकारी।यथा रघुनायसायकनिशाचरचमूनिचयनिर्दलनपद्धवेगभारी देवयत्रकुत्रापिममजन्मनिजकर्मवसनमतजगजोनिसंकट अनेकंतत्रसक्तिसज्जनसमागमसदाभवतुमेरामवि- श्राममेकं देवमलभवजनितचैव्याधिभेषजभक्तिभक्त- भेषज्यमदेतदरसीसंतभगवंतअंतरनिरंतरनही किमपि- मतिविमलकहदासतुलसी॥५७॥ देवदेहीअवलंबकरकम लकमलारमनदमनदुःखसमनसंतापभाज्ञानराकेसं- ग्रासनविद्धंतुददलनकामकरिमत्तहरिदूषनाटेक॥दे ववपुषबह्मांडसमवत्तिलंकादुर्गरचित्तमनदनुजमयरुपधारी विविधिकोसोयअतिरुचिरमंदिरनिकरसत्वगुनप्रमुखत्रयक टककारी।देवकूनपअभिमानसागरभयंकरपोरविपुलत्र्य वगाहदुस्तरअपार नकरागादिसंकुलमनोरथसालसंग संकल्पवीचीविकारंगदेवमोहदशमौलितदभात्तअहंकारपा कारिजितकामवियामहारीलोभअनिकायमसारमहोदर दुष्टकोधपापिष्टविबुधांतकारी।देवद्वेषदुर्मुखदंभषयक पनकपटदर्पमनुजादमदशूलपानी॥ अमितबलपरमदुर्जय निशाचरनिकरसहितषडवर्गगोजातुधानी।देवजीवभव दंघीसेवकविभिन्नवसतमध्यदुष्टारवियसितचिंता॥नि यमगमसकलसरजोगलोकेशलकेशवसनाथअत्यंतभी- ता। देवज्ञानअवधेसयहगेहनाभक्तिशभतअवतारभू गरिनयपत्रिका ३२ अभारहत्तभक्तसंकष्टमवलोक्यपितुपाक्यकृतगयनकि योगहनवेदेहिमतादेवकैवल्यसाधनअखिलभालमर्क रविपुलज्ञानरूपीवकृतजलशिसेतुपवलवेराग्यदामरा प्रभंजनतनयविषयवनदहनमीवधुमकेतदेवदुरदनुजे सनिरवंसकतदासहित विश्वदुखहरनबोधेकरासी॥अनु जनिजजानकिसहित हरिसर्वदादासत्तुलसीददयकमल वासी॥५॥देवदीनउडररघुवर्यकरुनाभवनसमनसंतापपापौष हारी॥विमलविज्ञानवियहअनुयहरूपसूपवरविबुधनर्मदपरा गादेकादेवसंसारकांनारगतिधोरगंभीरधनगहनतस्कमसे कुलमुरारी वासनावल्लिषरकंटकाकुलपिपुलनिबिडपिटपावचिकनी नभागदेवविविधिवितहतिषगनिकरसेनोलूककाकवकया मिषअहारी। अखिलषलनिपुनछलछिद्रनिरषतसदा- जीरजनपथीकमनवेदकामदेवकोपकरिमन्नमृगरांज कंदर्पमददतिकमालुश्चतिलयका॥महिषसत्सरकूरलो भसूकरशूरफेरू छलदभमाजरिधर्मा ॥देवकपटमरविक व्याघ्रपारवंडसुषदुषदमृगवानउतपातकर्ता ददयअवन लोकियहसोकसरनागसपाहियोपाहियांविश्वभागदेव प्रबलअहंकारदुर्घटमहिवरमहामोहगिरीराहानीविडाध- कारंगचितरेतालमजुजारमनप्रेतगनरोगभौगोधश्चिक- विकारं ॥ देवविषयसखलालसादंसमसकादिपलझिल्ली रूपादिसबसर्पस्वामीतअछिमतवविषममायानाथ धमयमंदव्यालारिगामी॥देश्योरअवगाहमवश्यापगापा- .
॥विनयपत्रिका॥ ३३ पजलपूरःप्रेक्ष्यदुस्तर अपारा॥मकरपडवर्गगोनकचका कुलाकुलशभप्रशभदुःरवतीवधारा ॥ देवसकलसंघ टयोचसोचवससर्वदादासत्तुलसीवीएमगहनगस्त त्राहि रघुवंगभूषारुपाकरकठिनकालविकरालकलित्रासत्रस्त ॥५॥देवनौमिनारायनरंकरुणायनंध्यानपारायांना नमूलं॥ अखिलसंसारउपकारकारसदयहृदयतपनि रतपरातानुकूलं॥टेक॥देवश्यामनवतामरसदामदुतिव पुषछविकोरिमदनार्क अगिनीनप्रकाशंातरुनरमनीय राजीवलोचनललितवदनराकेसकरनिकरहासं॥देवक कसौंदर्यनिधिविपुलगुराधामविधिवेदबुधसंभुसेषित अमानं॥अरुणपदकंजमकरंदमंदाकिनीमधुपमुनिरं दकुर्वतिपानं॥देवशकमेरितघोरमारमदभंगऋतक्रोध गतबोधरतब्रह्मचारि॥मार्कंडेय मुनिवहितकोतुकी विनाहिकल्पांतमभुमलयकारी। देवपन्यवनशैलसारव द्रिकाश्रमसदासीनपद्मासनंएकरूपंसिद्धजोगीद वृंदारकानंदपदभददायकदर्शअतिअनूपं ॥ देवमान मनभगचितभंगमदकोधलोभादिपर्वतदुर्गभवन- भता। देषमत्सररागप्रबलपत्यूहअतिभूरिनिर्दयकर कर्मका देवविकटतरवऋक्षरधारणमदातीबदपक दर्पखरखङ्गधारा॥धीरगभीरमनपरिकारकतत्रकेव राहावयंविगतसारा। देवपरमदुर्घरपंथषलअसंगत साथनाथनहिहाथवरविरनियष्टीदरसनारतदा- विनयपत्रिका ३४ सत्रसित्तमायापासत्राहिहरित्राहिहरिजानीकशी।देवदास तुलसीदिनधर्मसंबलहीनमितप्रतिषेदमतिगेहयासी गदेहिअवलंबनविलंबअंभोधजकरचक्रधरतेजबलसर्म रासि॥५॥देवसकलसरवकंदानंदवनपुन्यकृतबिंदु माधवबंदाविपतिहारि॥यस्याधिपायोजअजसंभुसनका दिशुकशेषमुनिदअलिनिलयकारी।टेक॥ देवअमलमर कृतश्यामकामसतकाटिछविपीतपटतडितइजलदनीलं॥ अरुनसतपत्रलोचनविलोकनिचारुपनतजनसखदक रुपाधिसीलादेवकालगजराजमगराजदरजेसवनदह नपाचक मोहनिसिदिनेसंग नारिभुजचकौमोदकीज- लजदरसरसिजोयरिजथाराजहंसंगदेवमुकुरकुंडल तीलक अलकअलिबातचभृकुटीदिजअधरवरचार नासारुचिरसकपोलदरग्रीवसषसीवहारइंडकरकुं दमिवमधुरहासा॥देवउरसीवनमालसविसालनवमं जरीभाजश्रीवत्सलांछनमुदारं॥परमब्रह्मण्यअतिध न्यगतमन्युअजअमित्तबलविपुलमाहिमा अपारंगदेव- हारकेयूरकरकनककंकनरतनजरितमनिमेखलाकार प्रदेश।जुगलपदनूपुरामुखरहलहंसरवसूभगसर्वो गसौंदर्य्यवेषं॥देवसकलसौभाग्यसंजुक्तलोकश्रीदक्ष दिसीरुचिरवारिसकन्या॥वसतविबुधापगानिकटत टसदनवरनयननिरपंतिनरनेनिधन्या॥देवअखिलमं गलभवननिरिडसंसयसमनदमनजिनारविकष्टह-
॥विनयपत्रिका)
३५
॥ विश्वकृतविश्वहित अजितगोतीतशिवविश्वपालनहरनविन्ध
फर्ता देवज्ञानविज्ञानवैराग्यऐश्वर्यनिधिसिद्धि अनिमादिदेमूरिदा
नायसितभवन्यालव्यनिवासतुलसीदासत्राहिमीरमनउरगारि
जानं ॥३॥रागअसावरी॥रहपरमफलपरमवाईनषसिपरु-
चिरबिंदुमाधवलचिनीपहुनयनत्र्यघाई॥टेक॥विषदकिसोरपान
संदरवपुस्यामसरुचिअधिकाई॥नीलकंजवारिदतमालमान
इनतनतेदुतिपाई। मृदउचरनशभचिन्हपदजनषअतिश्पभूत
उपमाई।अरुननीलपाथोजप्रसवजनुमनिजुतदलसमुदाई।
जातरूपमनिजडित्तमनोहरनूपुरजनसरवदाई।जनुहरउरह
रिधिविधिरूपधाररहेवरभवनवनाई।कटितटरटतिचारुकि-
किनीरयन्यनुपमवरनीनजाई।हेमजलजकलकलिनमध्याज
लुमधुकरमुपरसोहाई ।उरचीसालभगुवरनचारुप्रतिसाद
तकोमलतादिकंकनहारविविधिभूपनविधिर चेनिजकरमनुला
ई।गजमनिमालविच भाजतकहिजातनपदिकनिकाई।जनु
उडगनमंडलवारिदपुरनचयहरचीत्र्याई॥भुजमोगभुजदंडक
जदरचक्रगदावनियाई॥ सोभासीवीवचीवुकाधरवदनअमि
तछविछाई कुलिसकंदकुडमलदामिनिडुत्तीदसननदषिलजा
ईशनासानयत्तकपोलललिनतीकुंडलभूमोहिभाई।कुंचित
कचसिरमुकुटभालपरतिलककहाँसमुझाई अलपतडितजु
गरेपदंदुसहरहित्तजिचंचलनाई।निर्मलपितकूलअनुपम
उपमाहियनसमाईगबहुमनिजुतगिरिनिलसिषरपरकनक
वसनरूचिराईदक्षभागअनुरागसहितरंदिराअधिकललि
-
३६ ॥विनयपत्रिका ताई। हेमलताजनुतस्तमालगिगनिलनिचोलुचोदाई। सत्तसा रदासेपशुत्तीमिलिकरिसोभाकहिनसिराई। तुलसीदासमत्तिम दबंदरतकहैकौनविधीगाई॥१॥जैन मनस्तनोदहेंचानन- कोपरमफल॥सवयंगसभगबिंदुमाधववितजिसभाउअच लोकुएकफल॥टेक। नरुनयनत्र्यंभाजचरनमृदुनपदुनिन्द दयतिमिरहारीकुलिसकेत्तुजयजलजरेपवर-व्यंकुसजनमग बसकारीजरितकनकमनिनूपुरमेपलकटितटरस्तिमधुरया ना॥त्रिवलिउदारगंभीरनाभिसरजहंउपजेविरंचिज्ञानी।उरय नमालपदिक यत्तिसोभितविपचरनचिनकहुंकरयो। स्यामना मरसदामबरनवपुपीनवसनसोभावरपै।।करकनकेयरमनो हरदेनिमोदमुदिन्यारी। गदाकंजदरचारुचक्रधरनागसंडस मभुजचारी॥बुग्रीवविसीयचीबुकहिजअधरअरुनउन्न तनासागनवराजीवनयनससिआननसेवकसरवदविषदहासा सचिरकपोल श्रवनकुंडलसिरमुकुरसनिलकभालनाजोल लित्तमृकुटिसंदरचितवनिकचनिरषिमधुपयवलिलारूप सीलगुनखानिदच्छदिसिसिंधुसतारतपदसेवाजाकीलपा कटाउचहतसियविधिमुनिमनुजदनुजदेवा।तुलसीदासभ वासमिठेतवजवमनयेहिसरूपअटकै।नाहितवदिनमलिन हिनसखकोटिजनमभ्भ्रमिभमिभवकै॥६२॥ रागवसंतानंदी रघुपतिहरूणानिधान जातेछूटहिभवभेदज्ञानगटेक॥रघुवं शकुमुदसरखपदनीसेस॥सेचित्तपदपंकजन्यजमहेसा निजभ कहदयपायोजभंगलावन्यवपुषअगिनीतअनंगप्रतिपय ॥विनयपत्रिका॥ ३७ लमोहतममारतंड ॥अज्ञानगहनपायकपचंड अभिमानसिं धुकुंभजउदार॥सुररंजनभंजनभूमिभार॥ रागादिसर्पगन पन्नगारीकंदर्पनागमृगपतिमुरारी॥भवजलधिपोतचर- नारविंद।जानकौरमनानंदकंदा हनुमंतप्रेमवापिमराल निःकामकामधुकगोदयालानयलोकतिलकगुनगहनराम ॥कहतुलसीदासचिथामधाम ॥३॥रागभैरेच ॥ रामरामरम रामरामजपुरामरामरदुजोहा॥रामनामनवनेहमेहकोमन हटिहोहिपपाहा।।टेक।सबसाधनपलकूपसरितसरसागर सलिलनिरासा। रामनामरतिस्वातिशुधासमसीकरप्रेमपि अासागगरजितरजीपापानपरुषपविभीतिपरपिजियजानी ॥ अधिकअविक अनुरागउमगउरपरपरमितिपहिचानी। रामनामगतिरामनाममतिरामनामअनुरागी॥गरहेजें होहिंगोत्रभुवनगनियेतवडभागी॥ एकअंगमगअगम गवनकरूक्लिंबनछलछिनछाहैं। तुलसाहितअपनोय पनिदिसिनीरूपधिनेमानवाह।।६४॥ रामजपुरामजपुराम जपुवावरे॥ घोरभवनीरनिधिनामनिजनावरे॥टेक॥एकहि- साधनसपरिधिसिधिसाधीरे॥ग्रसेकलिरोगजोगसंजमस माधिरे।भलोजोहेपोचजोहैदाहितोजोवामरे।रामनामही सोअतसबहिसोकामरे॥जगनभवाटिकाहिहै फलिफुलरे ॥ध्रुवांकेसोधौरहरदेषितूंनभूलरे॥रामनामछोडिकोभरों- सोकरेगोररे । तुलसीपरोसोत्यागीमागेकूरकौररे। ॥६५॥ ॥रामनामजपंजीपसदा ॥
विनयपत्रिका॥
सानुरागरे।कलिनविरागजोगजागतपत्यागरेटेका रामना
मसमिरनसबविधिहिकोराजुरे। रामकोधिसारिवानिपेदस
रताजुरे। रामनाममहामनिफनिजगजानरेगमनिलियफ
निजियव्याकुलवेहालरे।रामनामकामतरुदेनफलचारि।
कहतपुरानवेदपंडितपुरारिरामनामगंमपरमारयको
साररे।रामनामतुलसीकाजीवन अधाररे॥६६॥ रामरा
मरामजीबुजोलोनजपिहैं। तोलोकहोजाइनिहतापत्तनि
है।टेक॥सुरसारत्तीरविनुनिरदुखपादहै।सरतरुनौती
हिंदारिदसताइहै।जागतवागतसपनेनसरवसोदाज
नमीजनमीजुगजुगजगरोइहै। छुटिवेकीजत्तन विसंपनी
धोजाइगोहोषिषभोजनसधासोसानिपाईगो॥ तुलसी
तिलोकतिहूंफालतोसेदीनको रामनामहीकीगतिजेसेजल
मिनको॥६॥समिरिसनेहसोतूंनामरामरामरायको॥सं
वरनिसंवरीकोसपाच्यसहायको॥टेक॥भागहेन्यभागेहि-
कोगुनगुनहीनको।माहकगरिवकोदयालदानीदीनको
लकुलिनकोसनेनकोऊमापिहै।पागुरेकेहाथपाययों
धरेकींप्राषिहै।मायबापभूपेकोअधारनिराधारको से
तुभवसागरकोहेतुसखसारको।पत्तीतपावनरामनामसो
नदूरारो॥समिरिसभूमीभयोतुलसीसोऊसरो॥॥भलो
भलिभातिहेजोमेरेकहेलागिहै। मनरामनामसोसूभाये
। नुरागिह।।टेक॥ रामनामकोपभाऊजानिजुडियागिहो।
सहितसहायकलिकालभीरभागिहे।रागरामनामसोषिरा
॥धिनयपत्रिका ३९ मजोगजागिहै।वामविधिमालहूनकरमदागदागिहै। रामना ममोदकसधासनेहपागिहै।पाइपरितोपतूंनहारहारवागि है।रामनामकामतरजोईजोईमांगहै। तुलसीदाससारथप रमारयोनषांगिहे॥७॥ ऐसहसाहिवकीसेवाकोहोतचोररे व्यापनिनबूझैनक है कोराडररे॥मुनिमनअगमसगम मायबापसोरूपासिंधुसहजसखासनहीनापसोलोकवे दविदितबडोनरघुनायसो॥सवदिनसबदेससवहिकेसा- थसो। स्वामीसर्वज्ञसोचलेनचोरिचारकीपीतिपहिला नियहरितिदरवारकीकायनकलेसलेसलेतमानिमनकी।सु मिरिसकुचरुचिजोगवतजनकीरीझेवसहोत्तपीजेदेतनि जधामरे। फलतसकलफलकामतरुनामरेवेचेषोटोदामन मिलैनरापेकामरे॥सोउत्तुलसीनीवाजोऐसोराजारामरे॥ ॥७१॥मेरोभलोकीयोरामापनिभलाईहोतोसांई दोहपै सेवकाहितसाई॥रामसोवडोहेकोनमोसोकौनछोटो॥राम- सोपरोखसमसोसोपलषोटोलोककहरामकोगुलामहौं कहावी॥ एतोबडोअपराधमनभौनपायौपायमाथेचदैत नतुलसीज्योनीचो।पोरतनवारीनाहिजानीआपसीचो॥७२ ॥जागजागुजागुजीवजोहेजगजामीनो।देहगेहनेहजानि- जैसेघनदामिनी॥सतेसपनेहिसहसंमृतिसंतापरे।बुडो मृगवारिरवायोजेवरीकेसापरे॥कहैवेधतौबूजीमन माहिरे। दोषदुषसपनेकेजागेहीपैजाहीर।तुलसौजागेते जायतिर्खतापत्तायरे। रामनामसचिरुचिसहजसभायरोग ॥विनययात्रिका) ॥७३॥रागविभास।जानकीसकीकृपाजगावतीसजानजीव जागीत्यागीमूढतानुरागीहरे॥कारविचारतजिविकारभजि उदाररामचंदभद्रसिंधुदीनबंधुवेदवदतरे।टेक॥मोहमयक- हुनिसवितालकालविपुलसोयोपोयोसोअनूपरुपस्वपनजू परे।अवप्रभातप्रगटज्ञानभानुकेपकासवासनासरोगमो हद्वेषनिविडतमटरे।भागेमदमानषोरभोरजानीजातुधा नकामक्रोधलोभक्षोभनिकरअपडरे॥देखत्तरघुवरपत्ता पवितेसंतापपापत्तायत्रिविधिप्रेमापदूरिहिकरे॥श्रवन सनिगिरागंभिरजागेअतिधीरवीरवरविरागतोषसकल संतश्रादरे।तुलसीदासप्रभुरुपालनिरखिजीवजनविहा लभज्योभवजालपरममंगलाचरे॥७॥रागललितपो दोषरोरावरोहौंरावरिसौंरावरसोंठक्यकहींगोजानोस बहीकेमनकीकरमवचनाहियेकहीनकपटकियेसैह उजैसैगांठीपानिपरेसनकी टेक।दूसरोभरोसोनहिवा सनाउपासनाकीवासवविरंचिसरनरंमुनिगनको स्वार थकेसाथीमेरेहाथीसोनलेवादेईकाइतोनपीररघुवीरदीनज नकी।सांपसभासावरलवारभएदेवदिव्यङसहसासतिकी जैागेदेयातनकी॥सांचेपरेपाचौपानपांचमेपनप्रवानतु लसीचातकासरामस्यामघनकी॥७५॥रामकोगुलाम नामरामचोलारामराग्यौकामइहनामदेहौवहूकहत्तहीं ॥रोटिलूगानीकेराअगेहूकोचेदभाषेभलोहहैतेरोतातेश्रा नंदलहत्तहो।टेक॥वाँध्यौहाँकरमजङगरभगूढनिगडसन ॥विनयपत्रिका तदुसहहोतोसाँसतिसहजहाँ।यारनअनायनायकोसल पालहपाललिन्होलीनादिनदेरव्योदुरितदहतुहौं।न्योज्यो हिकत्यौमेहूरोल्हे होरावरोज्यूमेरेकोउकहूनाहीचरनग हतही। माजीगुरपीठीयापनाइगहिवाहवोलिसेवकसरवदस- दाविरदवहतुहौं।लोगकहेपोचसोनसोचुनसकोचुमेरेव्याह नवरेषीजातिपातिनचहतुहौ।तुलसीकाजअकाजरामहिके रिफेषिभीतिकीप्रतिनीमनमुदितरहतहो॥७॥जानकीके जीवनजगजीवनजगतहितगदीसरघुनाथराजीवलोचनरा मसरदविधुवदनरूपसीलश्रीसदनसहजसंदरतनसोभा अगिनीतकामटेक॥जगसपीतासमातसगुरुसहितमीत सवकोदाहीनोदीनबंधुकाहूकोनवाम॥आरतिहरनसरनद अतुलितदानिप्रनतपालहपालपतितपावननाम। सकलविश्ववंदितसकलसरसेवितभागमनिगमकहेराव रेईगुनयाम॥इहैजानिकैतोतुलसीतिहारोजनभयोन्यारो कैगनिनोजहांगनेगरीवगुलाम॥७॥रागोडीदेवदीन- नकोदयालदानिइसरोनकोउजासोदीनताकहोंमेदेषोदी नसोसाटेकादेवसरमुनिनरनागअसरसाहीबतोयसे तौलौंजोलौंरावरेननेकनयनफेरे।।देवत्रिभुवनतिहका लविदितवदतवेदचारी आदितमध्यरामसाहिनीतिहा रिशदेवतुमहिमागिमागनोनमागनोकहायो॥सनीसभा वसीलसजसजाचनजनआयोगदेवपाहनपथुपिटपविह गअपनेकरिलीन्हे॥महाराजदशरथकेतैरंकराउकोन्ह।
॥विनयपत्रिका देवतूगरीयकोनेवाजहोंगरीवतेरो॥चारिककहियैरुपालतुल सीदासमेरो॥७७॥देवदयालदीनहोतूदानिहोमिषारी। होमसिडपातकीतूंपापजहारिदेवनायअनायकोअनाय कौनमोसो॥मोसमानारतनहि भारतरत्तोसो देवबह्म तूंहौजीवनटाकूरहोरोपतात्तमातगरसपातुसवाविधि- हितमेरो॥देवतोहिमोहिनातेअनेकमानियेजोभावे पौन्यो तुलसीकृपालवरनसरनपावै॥७॥देवौरकाहीमागिये जोमागिवोनिवारै॥अभिमत्तदातारकौनदुखदरिददारीरे कादेवधरमधामरामकामकोटिरूपरूरी साहेबसवविधि सजानदानखड्सूरोगदेवसूसमयदिनहेनिसानसबकेडा रवाजेकुसमयदसरथकेदानितैगरिबनेवाजे॥ देवसेवापि मुगुनविहानदीनतसनाए॥जेजेनिहालकियतेफूलेफिर तपाए।देवतुलसीदासजाचतरुचिजानिदानदिजै॥रामनं चंदतूंचकोरमोहिकीजे॥७९॥दीनबंधुसखसिंधुकृपा करकारुनीकरघुराई सनहनाथमनजरतत्रिविधिजर- करतफिरतबोराई। कबहुजोगतभोगनिरतसठहरिवि योगवसहोई। कबहुमोहचसदोहकरतबहुकवहूंदयान निसोई॥कबहूदिनमतिहिनरंकत्तरकबहुभूपअभिमानि ॥कबहूमूदपंडितविडंबतरकबहुधर्मरतज्ञानीकबहूँदे बीजगधनमयरिपुमयकबहुनारिमयभासे॥संमृतिस भिपातदारूनदुषविनुहरिरूपाननासै॥संजमजपत्तने मधर्मवत्तबहुभैषजसमुदाई॥तुलसीदासभवरोगरा- ॥विनयपत्रिका १२ मपदप्रेमहिननहिजाई।।८०॥ मोहजनितमललागविवि- धविधिकोरिहुजतननहाई॥जन्मजन्मअश्यासनिरतचित्त अधिकलपदाई॥नयनमलिनपरनारिनिराखिमनमलिन- विषयसंगलागे।दयमलिनवासनामानमदजीवसहजस खत्यागे॥परनिंदासनिश्रवनमलिननएवचनदोषपरगाये ॥सबमकारमलभारलागनीजनाथचरनविसराए॥तुल- सीदासहनदानज्ञानत पशुदिहेतश्रुतिगावै॥रामचंदन रागनीरचिनुमलप्रतिनासनपाये॥१॥जयतश्रीराग। ॥वडु न्हैनन्याईगयौजनमजाय॥ अतिदुर्लभतनपायकपटत जिभजैनराममनवचनकाय॥ देकलरिकाईवीतीअचेतचित चंचलत्ताचौटनेचायाजोवनज्वरजुवतिकुपथ्यकरिभयोत्रि देषभरेमदनवाय॥मध्यवयसपनहेतुगँचाईहषीवनीजना- नाउपाय॥रामविमुषसपलत्यौनसपनेहुनिसीवासरत्तयो निहूँताय॥सेयेनहिसीतापतिसेवक साधुसुमतिभलेभगति भाय॥सनेनपुलकीतनकहेनमुदितमनकियेजेचरितरपुर सराय॥अवसोचतमनिविनुभुग़ज्यौविकलअंगदलेज राघाय॥सिरधुनिधुनिपछितातभाजिकरकोउनमीतहीतह सहदाय॥जिन्हलगिनीजपरलोकपिगास्वीतेलजातगोडा यातुलसीअजहुसमिरिरघुनाथहितसौगयंदजाकेएक नाथ॥२॥ तोत्पच्छितेहौमनमाजिहाथ॥भयोहेसगम- तोकौंअमरअगमतनुसमुभिधोकतषोवताकाथाटेक॥ सरपसाधनहरिरिमुषव्याजैसेअमफलस्तहितमथेपाथा। A विनयपत्रिका यहविचारिनजिकुपणकुसंगनिचालिसपथपिल मनसायादे खुरामसेवकसुनिकीरतिर महिनामकरिगानगाय॥ददया उधनवानपानिमालसैमुनिपटकटिक संभाय तुन्नसादा सपरिहरिषपंचसबनाउरामपदकमलमाय ॥जनिडरपहितो सेअनेकषलयपनायेजानकीनाथ ॥३॥ धनायीमन- माधौकोनेकुनिहाहिहि।सनुसठसदारंगधनज्यो ।छिन- छिनप्रभुहिसभारहि एक ॥ सोभासिल ज्ञानगुनमंदिरसंह रपरमउदारहिरंजनसंत्तन्यरिवल श्रधगंजनभंजनविषयवि- कारहि॥जोविलुजोगजज्ञबतसंजभगयोच है भवपारहिा- तोजानतुलसिदासनिसिषासरहारि पदकमलपिसारहि।। ॥४॥इहेकयोसनवेदचहूँऔर विरचरनानंतनताजना हीनदोरकहूं काजाकेचरनविरोचसेसिद्धिपाद संकुर हूं।सुकसनकादिकमुक्तपिचरततेउभजनकरत अजहूं। जद्यापपरमचपलाश्रयसंततथिरनरहतिकतर्रा॥हरिपद पंकजपाई अचलसइकरमवचेनमनहू॥करुनासिंधुभग तचिंतामनिसोभासेवतहूं॥ौरसकलसूर श्रसूरइस- बसपाएउरगलहूं। सूरुचिकत्यासोईसत्यतात प्रतियरु षवचनजवहूं।तुलसिदासरघुनाथविमुखनहिसा वि पत्तिकवहूं॥४५॥सनुमनमूड सिषावनमेरो॥ हरिपदविसु खकाहूनलत्योफषसत्यहसमुझिसवेरो) विछरेरविस सिमननैनानतेपावतदुरखबहुतेरो॥अमितश्रमितनिसि- दिवसगगनसहनहरिपुराहुबडेरो॥जद्यपि अतिपुनित -
॥रिनयपत्रिका
सुरसरितातिहपरसजसघनेरोगतजेचरनअजहूनमित्त
नित्तवहिवोत्ताहूकेरो॥मिटेनविपत्तिमपिनुरस्पतिश्रुतिसं
देहनिवेरो॥तुलसिदाससवासछाडिकरिहोहिरामकोचे
रो॥६॥ कबहुतोमनविश्रामनमान्यनिसिदीननमतषिमा
रिसहजरूषजहँतहइंदिनतान्यो।टेक॥जदषिविषयसंगस
हत्तदुसहदुषविषमजालअरुझान्यो।तदपिनतजतमूद
ममतावसजानतहूनहिजान्यौजन्मअनेक कियेनानावि
धिकरमकिंचचितसान्यौ॥होइनविमलविवेकनारविनुवेदपुरा
णचरवान्यौ ॥निजहितनाथपित्तागुरुहरिसोहरषिहदयनाहि-
यान्यौ।तुलसिदासकवरषाजाइसरसनतहिंजन्मसिरान्यो
॥४७॥मेरोमनहरिजूहठनतजै| निसिदिननाथदेउंसिरवर,
हुविधिकरतसभावउनिज॥ज्योयुवनि अनुभवतिषसपत्र
तिदारुगदुखउपजैअनुकूलपिसारिशूलसत्पुनिषल
पतिहिभजालोलपभ्रमतगृहपशूज्यौजहतहासिरपदा
एवजेतदपिअधमविचरततिहींमागरगकवहूनसुदलजै
होहास्वोकरियल विविधीविध अतिशयपवलअजैतल
सिदासवसहोईतवेजवषेरकप्रभुवरजै॥४॥ ऐसीमूदता
यामनकी । परिहरिरामभक्तिसरसरितान्यासकरतोस
नदी॥धूमसमूहनिरखिचातकज्योतषतजातिमतियनकी
॥नहितहशितलतानवारिनिहानि होतलोचनकि॥ज्यों
गचकांचविलोकिसेनजडछांहआपनेतनकी। टूटतन्यति
आतुरअहारवसतिपिसारिआननकि॥ कहूलोकहीं-
7
४६ ॥विनयपत्रिका। कुचालकपानिधिजानत होगनीजनकी॥तुलसीदासप्रभुह रहदुसहदुखकरहुलाजनिजप्रनकि॥९॥ नाचतहिनिशि- दिवसमखौगतवहीतेनभयोहरिथिरजयतेजिवननामधखो। बहुवासनाविविधिकंचुकीभूषणलोभादिभस्वौ ॥ चरअरु अचरगगनजलथलमे कौनस्वागुनको॥देवदनुजमुनि नागमनजनहिजाँचतकोउउपस्यो।मेरोदुसहदरिदोषदुः खकाहूतेनहपौ॥थकेनयनपदपाणिसमनिचलसंगसक लपिठु स्वोअवरघुनाथशरणत्यायोजनभवभयविकलड स्वौ॥जेहिगणनेवसीहोहिराजीप्रभुसोमोहि सनविसस्चो॥ तुलसीदासनिजभवनहारमभुदिजैरहनपस्वी॥९॥ मायो जूमोसममंदनकोऊजद्यपिमीनपतंगहीनमतिमोहिनपू जैदोऊ॥रुचिररूपयाहारचस्याउन्हपायकलोहनजान्यौ ॥देखतविपतिविषयनतजतहोनातेअधिकसयान्यो। महा मोहसरिता अपारमहसंततफिरतवत्यो॥ श्रीहरिचरण- कमलनोकातजिफिरिफिरीफेनुगत्यौ॥ अस्निपुरानछुधित. स्वानलपिज्योभारमुखपकस्वौगनिजतालुकगतरुधिरपा नकारिमनसंतोषधसौ॥परमकग्निभवव्यालयसित्तहोंद षितभयोअतिभारी॥ चाहतप्रभयभेकशरणागतषगप तिनाथविसारी जलचरबंदजाल अंतरगतहोतसिमि- दिएकपास।एकहिएकपातलालचवसनाहिदेखतनिज नास॥ मेरेअघसारदअनेकयुगगणतपारनहिसावै। तुलसीदासपतितपावनप्रभुयहभरोसजियन्यायौ।९१॥
॥विनयपत्रिका कृपासोकहापिसारिराम जेहिकरुणासनीश्रवणदीनदुख आवतजिधाम॥नागराजनिजबलविचारहियहारिचरपाचि तदीन्ह॥भारतगिरासनतखगपत्तीतजिचलत्तविलंबन- कीन्ह ॥ दितिसतवासनसितनिशिदिनमन्हादपतिज्ञारावी ॥अतुलितवलमृगराजमनुजतनुदनुजहत्योअतिसारखी। भूपसदसिसवनृपविलोकिप्रभुराखुकत्योनरनारीवसन पूरीअरिदर्पदूरीकारभूरिकृपादनुजारि॥ एकएकतेरिपुत्रा सित्तजनलमराखेरघुवीर॥ अवमोहिदेतदुसहदुरववहुरि पुकसनहरहुभवपीर॥लोभग्राहदनुजेशकोधकरुराज- बंधुखलमार॥तुलसीदासप्रभुयहदारूगदुखभंजहुरा मउदार॥९२|| काहेतेहरिअवमोहिविसासी॥जानतान जमहिमामरेअपत्तदपिननाथसंभावो॥पतितपुनितदीनहि तअशरणशरणकहतऋतिचासो॥होंनहिअधमसभित दोनकीधोंवेदनमृषापुकालो। खगगणिकागजव्याधपां निजहंतहाहहूंवैगस्यो।अपकहिलाजकृपानिधानपरुस तपनवारोफाखोज्योकलिकालप्रवलयतिहातौतवनिदे शतेंन्यासी॥तोहरिरोषभरोसदोषगरातहिभजनेताजगा- खो॥मसकविशिविरंचिमसकसमकरहुप्रभावतुम्हास्त्री ॥यहसामर्थ्य अछतमोहित्यागहुनाथतहांकछुचाखौना हिननर्कपरतमोकहुडरुजद्यपिहोयनिहालौ।यहबडित्रा सदासत्तुलसीप्रभुनामहुपापनजावी॥९॥तेउनमेरे घअवगुनगनीहैं।जौजमराजकाजसबपरिहरियहरव्या ।
विनयपत्रिका
लउरअनिहै॥चलिहेछुटिपुंजपापनिक असमंजसजियज
निदेरिवरखलनअधिकारसप्रभुमेरिभुरिभलाईभनिह।
हंसिकरिहैपरतितिभक्तिकीमतसिरोमणिमनिहै।ज्योत्यों
तुलसीदासकोसलपतिअपनाऐहिपरिवनिहे॥५॥जोये-
जियधरिहौअवगुराजनके।तोकोकटतसुकतनसत्तैमोपे
विसुलद्वंदअधवनके कहि है कौनकलुषमेरेरुतकर्मवचन
अरुमनके॥हारहिअमितशेषसारदऋतिगरानएकएक
क्षनके॥जीचित्तचनाममहिमानिजगुनगशिपावनपन
के तौतुलसाहितारिहोषिषज्यौदसनतोरियमगनके॥९६
जोपैहरिजनके अवसुनगहत॥तौसरूपत्तिक्कुरुराजवालि
सकतहविरिधिमहते॥जोजपयज्ञयोगवतवरजितकेव
लप्रेमनचहते।तौकतसरमुनिवराविहायबजगोपगेहवसि
रहत्तेजोजहांतहांपनसखिभक्तकोभजनपभाउनकह
तौकलिकग्निकर्मनारगजडहमकेंहिभांतिनिवहतो
जोसतहितलिएनामअजामिलके अपअमितनदहते।
तोएमभरसासतिहरहमषेत्रसेभखोजिरवोजिनहते।
जोजगविदिनपतितपावनअतिवांकरविरदनवहते तो
वहकल्पकुरिलतुलसीसेसपनेहसुगतिनलहते॥९
ऐसेहरिकरतदासपरग्रीति॥ निजपभुत्ताविसारिजनके
वसहोत्तसदायहरिति॥जेहिबांधेसरअसरनागनर
प्रवलकर्मकीडोरी।सोइअविछिन्नबह्मयसमतियांथ्यो
हठिसकतनछोरी।जाकीमायावसविरांचशिवनाचत
॥विनयपत्रिका पारनपायो॥करतलतालवजाइग्ललयुवतिन्हसोरनाथनचा योगविश्वभरथीपतित्रिभुवनपत्तिवेदविदितयहलिवावलि सोंकछुनचलीमभुतावर दैहिजमांगीभिरख जाकेनामलिए छुटतभवजन्ममररादुरखभार॥अंबरिषहिजलागिकृपानि धीसोईजनमेंदशवार॥योगविरागध्यानजपतपकरेजेहियो जतमुनिज्ञानि॥वानरभालुचपलपशपामरनाथतहोरति मानि।लोकपालयमकालपवनरविशशिसवप्रज्ञाकारि तुलसिदासपभुउग्रसेनकेदारवेत्तकरधारि॥९॥विरदग रिवनिवाजरामको॥गावतवेदपुराणशंभुशकप्रगटप्रभाव नामको॥धवप्रहलादविप्तीषशकपियदुपतिपंडवसदाम कोलोकसयशपरलोकसगतिइन्हमेंकहौरामकामकोग णिका कोलकिरातादीकविइन्हत्तैअधिकषामको वाजि मेधकवकियौग्रजामिलगजगायेककवस्यामकोछलिम लिनहिनसबहिअंगतुलसीसोसिराछामको नामनरेश प्रतापपवलजगयुगयुगचलतचामको॥ १०॥ सनतसित्ता पतिशीलसनाऊ॥मोदनमनतनपुलकनयनजलसोनर- खेहखरपाऊ॥ शिशुपनतेंपितुमातुबंधुगुरुसेवकंसचिव- सपाऊ॥ कहतरामविभुवदनरिौंहसपनेहलव्योनकाऊ खेलतसंगअनुजवालकनित्तजुगवतअनअपाऊ)- जीतहारचचुकारदुलारतदेतदिवायतदाऊ। सिलाापसं तापविगतभई परसतपावनपाऊ॥दईसगतिसोनहेरि हरषिहियचरणछुयकोपछिताऊ॥भवधनुभंजिनिदरि 1 विनयपत्रिका भूपतिभृगुनाथपाईगएताऊ॥क्षामिअपराधक्षमाइपाय परिइतौनअनतसमाऊकत्यौराजुवनदियोनारिवसग- रिगलानिगेराऊ॥ताकुमातुकौमनुजगवत्तज्योनिजतनम रमकुमाऊ॥कपिसेवावसभयेकनोडेकत्यौपवनसताऊ दीवैकौनकरिनियोहोधनिकतपत्रलिरयाऊ॥अपनाए सयीयविभीषणातिननतज्योछलछाऊ॥भरतसभासन मानिसराहतहोतनटदयघाऊ॥निजकरुणाकरतुति भक्तपरचपलतचलतचरचाहु॥सकृतपणाममातयशु घरातसनतकहतफिरिगाऊ॥समुझिसमुझिगुपया मरामकेउरअनुरागवदाऊ तुलसिदासप्रयासरामप दपेहोप्रेमपसाऊ॥१०१॥नाऊकहांताजचरणतुहारे काकीनामपतितपावनजगकिहियतिदिनपियारे। कौन देवबरदाईविरदहितहठिहाठिअधमउधारे॥ वगमृग व्याधपषागविटपजडयवनकवनसरतारे। देवदनुजम निनागमनुजसबमायाविवसविचारे॥तिन्हकेहाथदास तुलसीप्रभुकहाअपनपोहारे॥१०२॥ हरितुम्हबहूत नुग्रहकीन्ह।। साधनधामविबुधदुलभतनुमोहिरूपाकारदी न्हो॥कोटिहुमुखकहिंजाहिंनप्रभुके एकएकउपकार॥ तद . पिनाथकौरमागिहोदिजैपरमउदार॥विषयवारिमन मिनभिन्ननहींहोतकबहूपलएकातानेसहियविपतिप्रति दारुराजन्मतयोनिअनेक रूपाडोरिवनसीपदअंकुशपर प्रेममृदुचारो॥ एहिविधिवेधिहरहमेरोदुरखकौतुकरामत - r ॥विनयपत्रिका ५१ झारौ ।हेश्रुतिविदितउपायसकलसरके हिकेहिदिननिहोस्यो। तुलसिदासयहजिवमोहरजुजोईचाँध्योसोरोस्पो॥१०३॥ हधिनतिरघुवीरगुसाई औरासविस्वासंभरोसोहरिजिये फिजड़ताईचहोंनसगतिसुमतिसंपरिकछुऋषिसिद्धीविपुल बडाई हेतुरहितअनुरागरामपदनदौअनुदिनअधिकाई। कुतिलकर्मलेंजायमोहिजहंजहअपनिवरिपाई। तहंतहं जिनाक्षिणलाहुछाडिएकमठअंडकिनाई। हैजगमेंजहाल गियातनहिपातिपत्तीतीसगाई।तेसबतुलसीदासमभुहि- सोहोहुसिमितिएकगई।१०१॥जानकीजीवनकीवलीजेही ॥चितुक हैरामसियापदपरिहरित्र्यवनकहूंचलीजेही उप जिउरपतितीसपनेहुँसखपभुपदविसुरखनपेहौं।मनसमे तयातनवासीन्हइसिरवावनदेहीं॥थवणनियोरकथा नहिसनिहौरसनाऔरनगैहीं रोकीहोनेनक्लिोकती रहिसिसइशहीनेहो। नातोनेहनाथसोकरिसबनातेनेह निवैहौं। यहछरमारताहितुलसीजगजाकौदासक हैहौं। ॥१०५॥ अपलोनसानीअवननसेही रामरूपाभवनिसा सिरानीजाग्योफिरिनडसैहों।पायोनामचारूचिंतामणि रकरतेनखसैहौं॥स्यामरूपसचिरूचिरकसोरिचित चनहिकसैहौं। परवसजानीहस्पोनिजइंदिन्हइनवसहन हसैहौं। मनमधुकरपराकरितुलसीरयुपतिपदकमलव सैहों। १०६॥ रामकलिराग॥ महाराजरामादसोधन्यसो ई॥ गरुअगुएरासिसरवज्ञसकतीसधरशीलानिधीसा । ५२ विनयपत्रिका॥ धुनेहिसमनकोई।उपलकेवटकीसभालुनाशिचरसरिगि धसमदमदयादानहीनानामलिएरामकिएपर्मपावनसक- लनरतरततिन्हकेगुरागानकीने।।याधअपराधकिसाधरासा कौनपिंगलाकौनमतिभक्तिभेई कोनधोसोमजाजीअजा- मिल अधमकौनगजराजहोवाजिपेई। पंडुसत्तगोपिकाथि दुरकुवरीसवहींशोधकियेशधितालेसकैसे। प्रेमलपिक ष्णकएआपनेतिन्हकोंअवसयशसंसारहरिहरकोजैसी कोलखलाभिल्लयवनादिपररामकहिनाच उंचपदकेनपा- यौपदीनदुखदवनश्रीरथराकरुणाभवनपतितपावनविरद वेदगायो॥मंदमतीकुटिलवलतीलकतुलसीसरसभौनति- हूलोकनिहूंकालकोऊ॥ नामकिकानियहिचानिजनयापनोय संतकलिव्यालरखशरणसोऊ॥१०७॥ रागविलायलाहनि कोमेरोदेवताकोशलपतिरामसभगसरोरुहलोचनसटि सुंदरस्याम॥सियेसमेतशोभितसदावि अमित्तअनंग ॥भुजविशालसरधनुधरेकटिचारूनिगावलिपूजाचा हननहीचाहैएकभित्तीसुमिरतहीमानेभलोपाननसव- रोतिदेइसकलसुखदुःखदहे भारतजनबंधासुरागही अधअवगुरगहरेअसकरुणासिंसदेशकालपूररासदा वदवेदपुरान॥सबकोपभुसबमेवसैसवकिगतिजान।कोक रीकोरिककामनापूजैबहुदेवतुलसीदासतेहिसेइएशंक रजेहिसेव ॥१८॥विरमहाअवराधिएसाथसिद्धिहोइ। सकल कामपूरराकरैजानैसबकोवेगिावलंबनकीजिये R ॥विनयपत्रिका ५३ लिजेउपदेश॥महामंत्रजपिएसोरजोजपतमहेश॥मया रितरपराभलौरतसहजसनेह॥संशयसमिधाश्रयाक्षे माममताबालदेहाअघउचादिमनयसकरैमारेमदमारा। आकर्षेसरवसंपदासंतोषविचार॥जहिएहिभांतिभजनकि योमिलेरघुपतिताहि॥तुलसिदासमभुपथचन्येजोलेहुनि चाहि ॥१९॥कसनकरहकरुपहरेदुखशमनमुरारीवि विधित्तापसंदेहशोकसंशयभयहारिणयहकलिकाजलनि तमलसतिमंदमलिनमन। तेहिपरप्रभुनहिकरसंमारिके हिभांतिजियेनासबकासमरथमभोमैसंबविधिदिन) यहाजयजानिद्रवोनहीमेकरमविहीन भ्रमतअनेकयो निरघुपतिपतियानममोरे॥दुखसखसहोरहोंसदाश रणागततोरे।तोसमदेवनकोउरूपालसमुफौमनमाही तुलसिदासहरितोषिएसोसाधननाही॥११०॥ कहुंके हिकहियकृपानिधभवजनिनविपतिअति इंदियसकल विकलसदानिजनिजसभावरति॥जेसुरवशंपत्तीवर्ग नर्कसंततसंगलागि॥ हरिपरहरिसोइयत्नकरतमनमो रअभागी॥मैअतिदीनदयालदेवसनीमनन्यनुरागेजी नहिबहुरघुवीर धीरकाहेनदुखलागे॥जयपिमैन्यपराध- भवनदुरपशमनमुरारे तुलसीदासकहूंगासरहैबहुपति तउधारे॥१११॥ केशवकहिनजाइकाकहिये।देखततवर चनाविचित्रहारसमुफीमनहिमनरहिये।सून्यभितिपर चित्ररंगनहि विनकरलियाचितेरे॥धोरणमिदैनमरइभि-
॥विनयपत्रिका
५४
तीदुरखपाइययहतनहेरे। रविकरनिरवसैअनिदारुरामक
ररूपतेहिमाही वदनहिनसोयसेचराचरपानकरजेहिजाही
कोऊकहसत्यम्टकहकोऊयुगलपवलकरिमाय।तुलसी
दासपरिहरेतीनभ्रमसोआपनपहिचाने॥११२॥केशवका
रणकौनगुसाईजेहिन्अपराधसाधुजानिमोहितज्योय
ज्ञकिनाई)परमपुनित्तसंतकोमलचिततिन्हहितमहिननि
आई। तोकतविपच्याधगजगनिकहिताचौकछुरहिसगाई
कालकमकतिअगतिजावकीसबहरीहायतुझारे।सोदक
लुकरहुममत्तामैफिरहनतुझाहविसारे॥जोतुह्मतजहुभनौ
नानप एहप्रमानपनमोरो॥मनवचकर्मनसरपुरज
हातहरघुविरनिहोरे।जद्यपिनायउचित्तनहोतअसमभुसों
करोंदिदाई।तुलसीदाससीदतनिशिदीनदेखततुह्मारिनि
तुराई।११३॥ माधवअवअवनदवहुकेहिलेखे॥परातपाल
प्रएरातोरमोरपराजिउंकमलपददेखे॥जवलगि मैनदीन
दयालतेमेनदासस्वामी॥ तवलगिजोदुरपसहेउकहेउनहि
यद्यपिअंतरजामी नेउदारमैपिणपनितमैतेपुनित
श्रुतिगायै।बहुतनात्तरघुनाथनोहिमोहिअपनतजेपनि
आयोजनकजननीगुरुबंधुसहदपत्तिसंवकारहित
कागातरूपत्तमकूपपरोनहिसकछुयत्नविचारी।
सुनुअभ्रकरुगावारिजलोचनमोचनभयभारी।तु-
लसीदासमभुतवप्रकाशविनसंशयटरतनारी।।११४
॥माधवमोसमानजगमांही।सबविधिहीनजोदीनम
॥विनयपत्रिका ५५ लिनप्रतिलीनविषयकोउनाहीं॥तुससमहेतुरहितरूपाल पारनहितईशनत्यागी।मैदुखशोकविकानरूपालकेहिका रणदयानलागी नाहिनकअवगुणतुह्मारअपराधमोर मैंमाना॥ज्ञानभवनतनदियेहुनाथसोउपायनमैपभुजाना ॥येगुकरीलश्रीखंडवसंतहिदुषणमृषालगाव।साररहि- तहतमाग्यसरभिपल्लवसोकहहुकिमिपावेसवकारमैक- टिएमृदुलहरिदविचारजियेमोरेतुलसिदासपमुमोह संखलादिहितुह्मरेछोरे।।११५॥माधवमोहपासक्यौटूटे ॥वाहिरकोटिउपायकरियअभिअंतरथिनयतपूर एकराहअंतरगतशसिप्रतिधिवंदिरखावैधनललगाईक ल्पशतअवरतनाशनपावै॥तकोदरमहवसविहंगतरुका टेमरेनजैसे।साधनकरियविचारहिनमनसरोइनहित सें॥अंतरमलिनविषयमनअतितनुपावनकरियपवारोम रइनउरगअनेक यत्नवलमिकविविधिविधिमारो।तुलसी दासहरिगुरूकरूपाविनविमलविवेकनहोई। विनविवेकसं सारयोरनिधीपारनपावेकोई ॥११६॥ माधवप्रसतुम्हारि यहमायाकरिउपायपचिमरियतरियन हिजबलगिकरह नदाया।सनिनीजगविचारकरूगानिधानकरदाया॥ ॥११७॥हरिकवनयत्नभमभागे।देखनसननविचारत यहमननिजसुभाउनहित्यागोभतिजानवैराग्यसकलसाध नएहिलागिउपाईकोउभलकहउदेऊनअसिवासनातर यतैनजाई।जिहिनिशिसकलजीवसूतहितवरूपापात्रजन विनयपत्रिका પ્રક जागेनिजकरनिविपरितदेषिमोहिसमुझिमहामयलागे॥जय पिभगमनोरथविधिवससरवछत्तदुषपावै॥चित्रकारकरहि नयथास्वारथविनचित्रवनावै॥हषीकेशसनिनाऊँजाऊंचलि अतिभरोसजियमोरो। तुलसिदासबंदियसंभवदुरवहरेचने हिषभुतोरे॥११८॥हरिकसनहरभ्रमभारी॥जयपिमृषा सत्यभासेजबलगिनहिकृपानुम्हारि॥अर्थअविद्यामानजा नियसंश्रित्तनहिजाइगुसांई। विनबांधेनिहतसर परव- सपस्वीकिरकिनाई।सपनेच्याधिविविधिवाधाजनमृत्युउप स्थिताई वैद्यअनेकउपाईकरहिजागेविनुपीरनजाई ॥ श्रुतिगुरुसाधुस्मृत्तिसंमतयहस्यसदादुखकारीगते हीविनतजेभजेविनरघुपत्तिविपतिसकैकोटारी॥बहुउण इसंसारतरनकहविमलगिराश्रुतिगावेतुलसिदासमेमो रगएपिनजीयसखकरहुनपावै॥११९॥ हेहरियहभमकी अधिकाई। देखतंसनतकहतसमुफत्तसंशयसंदेहनजा ईजोजगमृषात्तापत्रयअनुभवहोईकहहु केहिलेवेकहि नजाइमृगवारिसत्यभमतेदुषहोरपिसेखे॥सभगसंयय नसोबत्तसयनवारिधउडतभयलागा कोदिहुनावनपारपा- वसोजवलगिापुनजागेअनविचाररमाणएसदासंसा रभयंकरभारी॥समसंतोषदयाविवेकतेव्यवहारोनिगुनि ससंझियसमुझाइयदसाहृदयनहिआवै॥जेहिअनुभव पिनुमोहजनितदारुगभवविपतिसतावै॥ ब्रह्मापियूषम धुरशितलज्योपैमनसोरसपावेतौकतमृगजलरूपवि- ।
॥विनयपत्रिका ५७ कारणनिशिवासरधावहिकेभवनविमलचिंतामणि- सोकनकाचबटोरे।सपनेपरवसपस्वौजागिदियतकेहि जाईनिहोरे॥ज्ञानभाक्तसाधन अनेकसबसत्याडकछु नाही तुलसीदासहरिहपामिटेनमयहभरोसमनमाही। ॥१२०॥ हेहरिकवनदोषतोहिदीजे॥जेहिउपाइसपनेहुदुल भगतिसोनिशिवासरकीजै।जानतअर्थअनर्थरूपतम कुपपरवरहिलागतदपिनतजतवानन्यजघरजौफिरत विषयअनुरागे भूतदोहरूतमाहवस्पहितापनमैनषि चारा॥ मदमत्सरअमिमानज्ञानरियुइन्हमहरहनिअपरा आवेदपुराणसनतसमुफत्तरघुनायसकलजगच्यापी भेदत्तनहि श्रीखंडवेणुइवसारहिनमनपापी॥ मैअपराधसिंधुकरुणाक रजानतअंतरजामी॥तुलसीदासभवच्यालयसयतवशरण उरगरियुगामी॥११॥हेहरिकवनयत्नसरखमानहुँ।ज्योगज दसनतथाममकरनीसबपकारतुम्हजानहुं॥जोकछुकहिय करियभवसागरतरियवछपदजैसे॥रहनीपानविधीकरि यानहरिपदसुखपाइयेकैसै॥देषतचारुमयूरवचनश भवोलसथाइवसीनी॥सविषउरगञ्याहारनिष्ठरअसय हकरनीवहवानी॥अषीलजीववत्सलानिमसरचरणकम लअनुरागीतेतवनीयरघुवीरधीरमतिअतिअतिसय- नीजपरत्यागी॥ तद्यपिमेमअवगुण अपारसं सारयोगरघुराया॥तुलसिदाससवकारी।तुलसीदासस पविधिषपंचजगयद्यपिउतिगाये॥रघुपतिभक्तिसं- 1 ॥विनयपत्रिका પૂર્ણ तसंगतिविनकोभवबासनसावै॥१२२।।मेहरिसाधनकरदन जानीजसामयभेषजनकीन्हनसदोषकवनदरानीस पनेन्पकहपटेविप्रवथविकलफिरेअघलागेवाजिमेधस तकोरिकरैनहि शखहोइपिनजगिसगमहसपपिपुलभ यदायकप्रगटहोइअविचारियहुमायुधधरवलअनेकक रिहारिहिमरश्नमा निजामतेरविकरसंभवसागरम तिभयउपजावोअवगाहत चौहित्तनौकाचटिकवहुपारनपा वै॥तुलसीदासजगापुसहितजवलगिनिर्मूलनजाईतवल गिकल्यकोदिउपायकरिमरियत्तरियनहिभाई। १२३॥ सकसमुझिपरैरघुराया॥विनतवक्रपादयालदासहित- मोहनछुदैमाया।वाक्यज्ञानअत्यंतनिपुराभवपारनपावको ईनिसिंग्रहमध्यदीपकिवानन्हतमनितिनहिहोई जैसे काऊयकदिनदुखीत अतिअसनहिनदुरबपायोचित्रकल्प तरुकामधेनुग्रहलिरवेनविपत्तिनसावै॥षटरसबहुपकार भोजनकोउदिनअरुरैनबरखानै॥विनव बोले संतोषजनि तसुखखाइसाईपैजाने ॥जबलगिनहिनिजदिप्रकाश अरुविषयासमनमाहि तुलसीदासत्तवलगिजगयो निभ्रमतसपनेहसरपनाही॥१२४ ॥जोनिजमनपरिहरौषि- कारा॥ तोकततजनितसंमृतदुखसंशयशोकअपाराश अमित्रमध्यस्थतिनीएमनकीन्हेवरियाई त्यागवग्रहवउ पेक्षनीयअहिहारकताकीनाइ॥असनवसनवसवस्तु विविधीविधिसबमणिमहरहजेसस्वर्गनर्कचरअपरलो- ॥विनयपत्रिका) ५६ कबहुवसत्तमभ्यमनसे॥विरपमध्यपुत्रिकासूत्रमहकंच- किविनाहिबनाए।मनमहत्तथालिननानातनमगदतअवस रपाए। रघुपत्तिपक्तिवारिछालितचितपिनुपयासहीसूफ ॥तुलसिदासकहचितविलासजगलफत्तकै॥१२५॥ मैं - तिविपतिकहरूंकेहिभारी॥श्रीरघुवीरधीरहितकारी॥मम हृदयभवनप्रभुत्तोरा॥ तहंवसेाश्वहुचोरा॥ अनिशयक दिणकरहिवरजोरा॥मानहिनाहिविनयनिहोरातममोह लोभअहंकारा॥मदक्रोधबोधारमारा॥अतिकरहिउप- दवनाथामहिमोहिजानि अनाथा॥मैएकअमित्तवटया राकोउसनेनमोरपुकारा। भागेहुनहिनायउवारा॥ रघुना यककरहुसंभारा॥कहतुलसीदाससनिरामालदहितसक रतवधामा॥ चिंतायहमोहिअपारा॥अपयशनहिहोइतु- म्हारा॥१२६॥ मनमेरेपानहिसिखमेरी॥जोनिजमाक्तिचहा हिहरिकरी॥उरमानहिषभुकृताहितजेते। सेवहितेजेन पनवौचेते।दुःखसरयअरुअपमानव डाई॥सवसमलेष हिविपत्तिविहाई॥सजसकालग्रसित्तयहदेही ।जनितहिलागि दुषहिकेही॥तुलसीदासविनन्यसमतियाऐ॥मिलहिनराम कंपटलयलाय॥१२७॥मैजानीहरिपदरनिनांही।सपनेहु नहिविरागमनमाहि॥जेरघुविरचरणअनुरागेातिन्हसव भोगरोगसमत्यागेकामभुअंगडसतजवजाही। विषय निंबकट्ठलगतनताही॥असमंजसअसहदयविचारीव दतसोचनितनूतनभारीजरकवरामहपादुखजाईन २५ ॥विनयपत्रिका लसिदासनहिन्यानउपाई॥१२॥समारूसनेहसाहितसा तापति॥रामचरणजिनहियानगति ॥जपत्नपत्तिरययोगस माधिकिलिमतिविकलनक/निरुपाधीकरनहुमुकन- पापसिराहीं।स्तवीजसमवाढतजाहीहरणाएकअप- असरजालिका॥तुलसीदासप रूपाकालिका॥१२९ ।। सचिररसनातूरामरामरामरतासमिरतशुभसरुतिव- दतअपयमंगल घटत॥ विनुयमकरिकलुषजालकटुकरा लकटतादिनकरकेउदैजैसेतिमिरतोमफटत। योगयाग जपविरागतपसुतीर्थयटत ॥वांधिवेकोभवगयंदरेणुकार जुवस्तापरिहरिसरमपिासनामगुंजालखिलरतालाल चलधुतेरोलरिवत्तुल सित्तोहिहरत॥१३०॥ रामरामरामराम रामरामजपत।मंगलमुदउदितहोत्तकलिमलछलउपन॥ कहकेलहेफलरसालपबुरीजवेयेत॥हारहिजनिजन्मजाई गालगूलगपत्ताकालकर्मगुएरासभावसरलेसीसत्तपत्तारा मनाममहिमाकीचरचाचलेचपत॥साधनपिनुसिहिसकल विकललोगलपतकलियुगवरवशिजविपुलनामनगररच पत्तनामसोपतोतिहदयसथिरथपतपावनफियराब पारितुलसीहुसेअपत॥ १३१॥ पाचनप्रेमरामचरणकम लजन्मलाभपमरामनामलेतहोतसलमसकलधर्मीयो. गमखविवेकपिरतिवेदविदितकर्माकरिवेकहुकटुकटोरस नतमधुरनमतुलसीसनिजानिबुफिमुलाहिजीनभम।। तेहिषभूकौतुहोहिजाहिसबाहकीसर्म १३२ ॥ रामसेपित ॥
॥विनयपत्रिका मकीपीतिरहितजिवजायजियत जेहिसखसरखमानिले तसखसोसमुकिकियताजहंतहंजेहियोनिजन्ममहिप- तालवियत॥तहंतहंतूविषयसखहिचहतलहतनियत्त। कतथिमोहललट्योफ्ट्योगगनमगनसिथता। तुलसीप भुसयशगाईक्योनसधापियत॥१३३॥तोसोहोफिरीफि रोहितपियनितसवचनकहतासनिमनगुनसमुझिक्यों नसगमसगमगहन छोटोबडोखोदोषरोजगजोजहार हत॥ अपनेअपनेकोभलोसोकाहुकोनचहत॥ विधिलगि लघुकीनअवधिसखसरवीदुखदहतपशुलौपशुपालई- शबांधतछोरतनहत॥विषयसुदनिहारभारषिरकोकाथजो वहत॥ योहिजियजानिमानिसटतूसासतिसहत्तापायोके वृत्तपिचारिहरिनवाश्मिहत्त।तुलसितकुताईशरगजातेस वलहत॥१३॥तातेहोवारवारदेवद्वारपरिपुकारकरता रातनतदिनताकहैसप्रभुसंकटहरतालोकपालशोकविकल रावडरउरताकासनिसकुचे निरूपालनरशरीरधरता कौशिकमनितीययनकशोचअनलजरतासाधनकेहिशी तलभएसोनसमुऊिपरत येवटषगशवरिसहजचरा- कमलनिरत।सनमुरवताहिहोतनाथकुदरूसुफलफरत गबंधुवेरकपिविभीषणगरूगलानिगरतासेवाकेहिरि- किरामकियोहैसरसभरत।सेवकमयोपोनपूतसाहिब अनुहरतं ॥ताकोलिएरामनामसचक्रोसूदरदरताजा नेविनरामरितिपचिपचिजगमरत ॥परिहरिछलशर- - ६२ ॥विनयपत्रिका एणगएतुलसिहूतरत ॥१३५॥ रागसुहोपिलावल। रामसने हिसोतैनसंनेहकियो॥अगमजोअमरनिहसोननुनाहिदि यो॥ ॥छंद॥ ॥ दियोसुक्लजन्मशरीरसंदरहेतुजोपल चारिकोजोपाईपंडित्तपरमपदपावतपुरारामुरारिको गय हभरतखंडसमिपसरसरिथल्लभलोसंगतिभलातेरित मतिकायरकलपवल्लीचहतविरवफलफली॥यजडंसम किचित्तुदैसनिपरमारथाहैहितुसोजगहुंजाहितेस्वार- थ॥ ॥छंद॥ ॥स्वारथहिपियस्वारथेसोकानेकौन वेदबखानही देवरवेलअहिखेलपरिहरिसोपभुपाहिला नई॥पित्तुमात्तुगुरुस्वामीपनपौत्तियतनयसेवकस- खा॥ पियलगतजाकंधेमसोविनुहेतुहितनहितलखागद रिनसोहितहेरहिरहीहै।ललहिलांडीसुमिरेछोहाकि एहीहै।॥ ॥छंद॥ ॥किएखोडूछायाकमलकरकिभ तपरमजेनेहिभाजगदीशजीवनजीवकोजोसाज सबसबकेसज हरिहरहिहरिताविधिहिविधित्ताशिवहि शिवताजिहिंदई सोईजानकीपतिमथूरमूरनिमोदम- यमंगलमईलाकरअतिहिबडोशीलसंरलसदिध्यान अगशिवहुभेट्यौकेवटउति॥ ॥छंद॥ ॥भरिअंकों ट्योसजलनयनसनेहसिथिलशरीरसो॥ सरासस निकविकहतकोऊनषेमपियरघुविरसोखगशेवरि निशिचरभालुकपिकिए आपसेवदितरडे।तापरतिन्ह कीसेवासमिरिजियजातजनसङ चनिगडे। स्वामी ६३ . ॥विनयपत्रिका कौसभाउकयोसोजवउरअनिहै।सोचसकलमिटिहराम भलोमानिहै॥ ॥छंद॥ ॥भलौमानिहेरघुनाथजोरिजो- हाथमायोनाइहे।ततकालतुलसीदासजीवनजन्मकोफलपा इहै॥जपिनामकरिहिमनामकहिगुएरापामरामहिधरिहियो विचरहिअवनिअवनीशचरणसरोजमनमधुकरकियो। ॥ १३६॥ जियजबहरितेचिलगान्योतिपदेहेहगेहनिजजा न्यो।मायावसस्वरूपविसरायो॥तेहिममतेंदारुगदुख पायो॥ ॥छद॥ ॥पायोजोदारुपाडसहदुःखसरपलेस सपनेहुनहिमिल्योगभवशूलशोकअनेकजेहितहिपंथन हठिहाविचल्यो।वहूयोनिजन्मजराविपतिमतिमंदहार- जान्यौनहीं॥श्रीरामचिनीयाममूविचारदेखपायोक हि॥आनंदसिंधुमध्यतरवासाचिनजानेकत्तमरसि पियासा।मृगनमवारिसत्यजियजानी। तहांतूमगनभ योसरखमानी॥ ॥छंद॥ ॥तेहिमगनमज्जसिपानकार- अयकालजलनाहीजहांनिजसहजन्यनुभवरूपतव- स्वलभूलिअवधायौतहां॥निर्मलनिरंजननिर्वीकारउ- दारसरखतेपरिहास्वोनिःकाजराजविहापनृपवखम कारागृहपरलोनिजकर्मडोरिढकीन्ही ॥अपनेकरि- निगाडींगहिदीन्ही तातेपरवसपस्वीअभागे। ताफल- गर्भवासदुखागे॥ छंद॥ ॥ आंगेअनेकसमूहसं सृतिउदरगतिजान्यौसोऊ) सिरहेगऊपरचरणसंकर वातनहितछेकोऊ॥श्रोणितपूरिषजोमूत्रमलहम कर्द विनयपत्रिका॥ ५ मातसोवहिएकोमलशरीरगंभीरवेदनसीसचुनावनिरी वही निजकर्मजालजहयेरोगीहरिसंगनतज्योनहेतेरो वहुविधिपतीपालनमभुकीन्होपर्मकृपालज्ञानवोहिदा न्हो॥ ॥छंद॥ ॥तोहिदियोनानविवेकजन्मअनेकात वसधिमई। तोहिदशकिहोशराजकीविषमायागुराम ईजेहिकियजीवनीकायबसरसहिनदानन्यनिनई। सो करोवेगिसंभारश्रीपतिविपतिमहजिनमतिदई।निरह विधीगलानिजियमानिअयजगजाइभजौचक्रपा ऐसेहिकरिविचारचुपसाधि।यसवपवनमेरेऊयपराधि ॥ छंद॥ ॥खोजोपर्मपचंडमारुतकष्टनानासत्यों ॥सोज्ञानध्यानविरागअनुभवजातनापाचकदत्यो अति खेदव्याकुलअलपवलक्षिणएकोलनयावही। तव- तीबकटनजानकोऊसबलोगहरषित्तगावहिवालदसाजे तेदुरवपाए॥अतिअनईसनहिजाहिंगनाए। क्षयाच्या धावाधाभईभावेदननाहिजानेमहतारी॥ ॥छंद॥॥ जननीनजानैपीरसोकेहिहेतुशिशुरोदनकरे॥सोरक- विविधिउपाईजाते अधिकतवछातीजरेकौमारस शवमरुकिशोरअपार अथकोकाहिसके॥वितरेकतो हिनिर्दयमहापलानक कोकहिसके। यौवनयुव- तिसंगरंगरात्यो। तवतूमहामोहमदमात्यो।तातेत्या गिधर्ममर्यादा विषरेजबसबषयमविषादा॥ ॥छंद। विसरोवषादनिकायसंकटसमुफिनहिफास्तहियो॥कि .
॥विनयपत्रिका ६५ रगर्भगवर्तिसंसृतचऋजिहिसोईसोईकियो।कमभ साविर परिणामतनुत्तिहिलागिजबवैरिभयोगपरदारप रधनदोहपरसंसारवादेनितिनयो।देखतहीआईविरधा इ॥जोतें सपनेहुनाहिबुलाई।ताकेगुराकछुकहेजाही ॥सोन्यवपगटदेषजगमाहि॥ ॥छंद॥ ॥सोपगत्तनज जरजरायसव्याधिशूलसतावई। सिरकंपदियशक्तिम तिहतवचनकाहुनभावई ॥गृहपालहूतेअतिनिरादररवा नपाननपावह ऐसहुदसान विरागहेतृष्णातरंगवढाव ई।कहिकोसकेमहाभवत्तेरे॥जन्मरककेकछुकगनेरे॥रया निचारिसंततअवगाहिजहुनकरुविचारिमनमाही॥ ॥छंद॥ ॥अजहुविचारिविकारतजिभाजरामजनसरस दायकंगभवसिंधुदुस्तरजलरथभजिचक्रधरसरनायक ॥वितहेतुकरुणाकरउदारअपारमायातार कैवल्यप तिजगपतिरमापतिमाएपतिगतिकारणंगरपतिभक्ति सलभसरवकारि॥सोत्रयतापशोकभयहारिणविनसत संगभक्तिनहिहोइ॥तेतवमिलैदवैजबसोई॥ ॥उंद॥ ॥- जबवैदिनदयालराघवसाधुसंगतपाइयोजाहदसपोपा मेवरायरकपापरासिनसाइयो। जिन्हके मिलेडखसरख- समानअननितिदिगुणभरमदमोहलोभविषादको धसबोधतेसहजहिगए। सेवतसाधुबैतभयभागे॥श्री रघुविरचरालयलागे॥देहजनित्तविकारसपत्यागे। तवफिरिनिजस्वरूपअचरागै॥ ॥छंद॥ ॥अनुराग
५६
॥विनयपधिका॥
सोनिजरूपजोजगत्तेविलक्षादिखिए॥संनोपसमशानन
सदादमदेहवंतनलेखिए।निर्मलनिरामयएकरसतेटिहर्ष
शोकनव्यापई त्रैलोक्यपावनसांसदाजाकादसाऐसाभ।
जोतेहिपंथचलैमनलाई तोहरिकाहेनहों हिसहाई जो
मारगतिसाधुदिखातेहिपंथचलतसर्वेसरखपात्र।।
॥छंद॥ ॥यावहिंसदासरवहरिरूपासंसारासातजि
रहै।सपनेहुँनहींकरसतदसनवात्तकोटिककोकहे॥दि
जदेवगुरुहरिसंतविलसंसारपारनपावई । यहजानितु-
लसीदासनासहरगरमापतिगापई॥१३७॥ गगविलाच
लाजोपेरुपारघुपतिहपालकोवैरौरके कहासरे।हो
इनवाकोचारभक्तकोजोकोउकोटिउपाएकरें।तकैनीचजौ
मीचसाधुकीसोदपावरतेहिमीचमरै॥वेदविदितमहलाद
कथासनीकौनभक्तिपथपावधरे॥ गजउधारिहरियप्पो
विभीषणध्रवअविचलकबहुंन॥वराषकीथापस
रतिकरिअजहुंमहामुनिग्लानिगरे।सोधौकहाजोनकि
योदुर्बोधनअबुधापनेमानजरैपभुप्रसादसौभाग्य
विजयजसपांडवनेवरियाईवरै॥जोजोपरयनेगोपरक
हंसोइसफिरितहिकूपपरेसपनहुँसखनाहिसंतदोहि-
बहुसरतरुसोउविषफरनिफरै॥हेका देसीसईशको-
जोहरिजनकीसीमचरै॥तुलसीदासरघुवीरवाहुबलस
दानीडरकाहुंन.२॥ १३८ ॥ कबहुंसोकरसरोजरघुनायक
धरिहोनाथसीसमेरे) जेहिकरअभयकियेजनारत
॥विनयपत्रिका ६७ वारकविवसनाउंटे॥जेहिकरकमलकटोरशंभुधनुभंजिजन कसंकटमेन्यौ॥जेहिकरकमबउगईबंधुज्यौपर्मनीतिकेच टभेट्यो।जेहिकरकमलकृपालगिद्धकईउदकदेइतिजलो कुदियो॥जेहिकरपालिविदारिगासहितकपिकुलपतिसयी पकियो॥यायोशरणसभातविभीषराजेहिकरकमलनिल कुकिन्हौजेहिकरगहिसरचापअसरहनिअभयदानदे वनदीन्हो॥शितलसखदछांहजेहिकरकिमेटतिपापताप- माया।निसिवासरतिहिकरसरोजकीचाहततुलसिदास छाया॥१३९॥दीनदयालदुरितदारिददुखदुनिसहतिहुंता पत्तरहै। देवदुवारपुकारतभारतसबकीसबसवहानि भईहै।प्रभुकेवचनवेदबुधसंमतमममूरतिमहिदेवमई- है।तिन्हकीमत्तिरिसरागमोहमदलोभलालचिली लिलब है।राजसमाजकुसाजकोटिकदुकलपतकलुषकुचालिनद है। ॥नीतिपतिती पितीपरमितिपतिहेतुवा दिहरिहेरिहरहै। आश्रमवर्गधर्मविरहितजगलोक वेदमर्यादगई है। प्रजापतीतभूपालपापरत अपने पनेरंगरईहै। शांतिसत्यशुभारतिगईघटिवटि करि तीकपटकलईहै। ॥सीदतिसाधुसाधुतासो चतिरबलविकलसतहलस्ततखलईहै। परमार- थसारथसाधनभयअफलसकलनाहिसिदिसईहै।का मधेनुधरणिकलिगोमरविवसविकलजामनिनवईहक- लिकरनीवरनियेकहांलोहरत्तफिरतविनदहलस है।ताप ॥विनयपत्रिका रदांतपीसकरमीजतकोजानेचितकहाटइहै।यौत्यौंनीचच दत्तसिरज्योज्योशीलसोचवसीलदइहै।सरुषवरजतरजि यैतरजनीकुम्हिलैन्हैकम्हडैकीजइहै। दिजेदादीदेरिवनाती बलिमाहिमोदमंगलरितइहै। ॥ भरे भांगअनुरागलीगक हैरामअवधिचितवनिचितई है ॥ विनतिसनिसानंदहेरिहसिकरुणा वारिभूमि विजईहै। रामराजभयोकाजसगगशुभ- राजारामजगतविजईहै।समरथपडोसजानससाहिब मरुतसैनहारतजितइहै। सजनसभावसराहतसादर अनायाशसासतिवितरहै।उथपेथपनउजारिवसावन गइबहोरिविरुदसदरहै। तुलसीदासपभुधारतार- तिहरअभयवाहकेहिकेहिनदइहै ।१४०॥ तेनरनरूप जीवजगभवभंजनपदविमुखअभागी॥निशिवासर रुचिपापअसचिमनरखलमतिमलिननिगमपयत्यागि। नहिसतसंगभजननहिहरिकोप्रवनरामकथाअनुरा गोगसतवितदारभवनममतानिशिसोबत अनिनका हुमतिजागि॥तुलसिदासहरिनामसधातजिसटहलिपि यत्तविषयविषमागी॥शूकरवानसगालसरीसजनज- न्मत्तजगतजननिदुःखलागि॥१४१॥रामचंद्ररघुनाय- कतुमसोहोविननिकेहिभांतिकरोअपअनंकअवलो किन्यापनअनेअनयनामअनुमानिडरो॥परदुखद्ध खीसरखीपरसखतेसंतशीलनहिहदयधरां देखिया ॥ ॥विनयपत्रिका ६९ नकीविपनि परमसस्वसनिसंपतिविनागिजरो॥भक्ति विरागज्ञानसाधनकहिबहुविधिडहकत्तलोकतलोकफिरो ॥शिवसर्वससरवधामनामतयवेचिनर्कपदउदरभरो। जानतईनिजपापजलधिजियजलसीकरसमसनतल रो॥रजसमपरअवगुरासमेरुकरिगुएरागिरिसमरजतें निदरो॥नानावेषबनाइदिवसनिशिपरवितजेहियुक्ति हरोएकोपलनकवहुंअलोलचितहितदेपदसरोजस मिरो॥जोन्याचरगविचारहमेशेकल्पकोटिलगिप्रक- रिमरो।तुलसीदासमभुकपाविलोकनिगोपदज्योभवसि धुतरो॥ १४२ ॥ सकुचतहोंमतिरामरूपानिधीक्यौकरी विनयसनाको सकलधर्मविपरीत्तीकरतकेहिभांतिनाथम- नभावोजानतईहरिरूपचराचरमैहटिनयननयनलागो अंजनकेससिखायुवतीजहंलोचनसलभयगवों॥श्रवणनि कोपलकथातुह्मारियहसमुफौसमझायो।तिन्हश्रवणानि परदोषनिरंतरसनिसनिभरिभरितायो॥जेहिरसनागुण गाइतिहारेविलुपयाससरवपापोंतेहिसुखपरअपवा दर्भकज्योरटीरदिजन्मनसावोंकरहुत्हदयतिविमल वसहिहरिकहिकाहिसबहिसिखावों।होनिजवरअभिमा नमोहमदरखमंडलीवसावोंजोतनुधरिहरिपदसाचाहिज नसोविजुकाजगवावों। हादकपदभरिधरचौसधागृहत जिनभकपरखनाचमनमवचनलाईकीन्हे अपनेक रियनुडरावों॥परेप्रेरितईर्षावसकबहुंककियोकशा विनयपत्रिका भसोजनावौं । विपद्रोहज नुवारिपचौहरिसबसौवैरर- बावौं । तडंपरनिजमतिपिलाससवसंतनमाजगनावों। निगशेषसारदनिहोरिजोत्र्यपनंदापकहानोगतीनसिग- हिकल्पसत्तलगिप्रभुकहाएकसुरवगायो॥जोकरनियाप नीचिचारोतौकीशरपाहोच्यायो।तुलसीदासमभुसोगुण नहिजेहिसपनेहुँतुम्हहिरिकाव।नायरूपाभवसिंधुधेनु पदसमजोजानिसिरायो॥१३॥सनहरामरयुधिरगुसा ईमनमनितरतमेरो॥चरासरोजविसारितिहारोनिशि दिनफिरतअनेरो॥मानतनाहिनिगमअनुसासनत्रासन काहूकेरो॥भूल्यौफिरतकर्मकोल्डनतिलज्यौवहुचारिनिपे. रो॥लोभमोहमदकामक्रोधरततिन्हसोयेमघनेरो॥परगु रासनतदाहपरदूषणसनतहबहुतेरो पापको- नगरवसावतसहिनसकत्तपरषेरो॥साधनफलयतिसा रनामतवभवसरिताकहुवेरो॥सोइपरकरकाकीनिलागिस- वेचिहोनहाठि रोकवाहकहूंसगतिसभावतेजाऊस- मारगनेरोगतवकारकोधसंगमनोरथदेनकदिनभदभे रोगएकहौदिनमलीनहीनमतिविपतिजाउयतिरोता परसहिनजाईकरुणानिधिमनकोडसहदरेरो॥होरिप- खौकरीयत्नबहूतविधितातेही कहतसवेरोतुलसिदा सयहनासमिदेजबहदयकरहतुमडेरो॥१४॥सोधो- कोजोनामलज्जातेनहिराख्योरयुविसकारुणीकवीन- कारणहीहरीहरहिविषमभवभीररावेदविदितजगवि- . ॥विनयपत्रिका हितअजामिलविषवधूअयधाम॥धोरजमालयजातन- वास्वोसुत्तहितसमिरत्तनाम॥पशुपांवरअभिमानसिंधुग जगस्योआईजवग्राह। समिरतसकृतसपदिएप्रभुत खोदुसहउरदाह॥व्याधनिषादगृहगणिकादिक अगिणि तत्यवगुणमूल॥ नामयोदतेंरामसवनकोदूरिकवोभवशू लाकेहिआचरणधादिहोतिनतेरघूकुलभूषणभूपासि दततुलसीदासनिसीवासरपस्वोभीमत्तमकूप॥११५॥रू पासिंधुजनदीनदुआरेदादनपावतकाहे॥जवजहांतुमहि पुकारतयारततवतिन्हकेदुखदाहे।गजमहलादपंडस तकपिसवकोरिपुसंकटमेव्योपरातबंधुभयविकलधि- भीषणताहिभरतज्योंभेट्यौं।मैतुमरौनामयामरकर रापनेवसायो॥भजनविवेकविरागलोगभलेकर्मकार ल्यायौ।सनिरिसमरेकुटिलकामादिककरहिजोखरिया ईतिन्हहीउजारीनारीरिधनपुरराखहिरामयसाई। समसेवाछलदानदडहोराचिउपायपचिहापौ॥ धिनका रराकोकलहबडोदुखप्रभुसोपगटिपुकाखौ॥सरस्वार- थीअनीसअलायकनिष्ठुरदयाचितनाही जीउँकहांको विपतिनिवारकभवतारकजगमाहीं।तुलसीयद्यपियोच तुम्हारोऔरनकाहूकेरोदीजैभक्तिवाहवरकज्योसबसै- अवखे ॥१४॥होसवविधिरामरावरोचाहतभयोचेरो औरोरसाहिवाहोतहेरख्यालकालकलिकेरोकालकम इंद्रियविषेगाहकगारो॥होनकबूलतयांधिकैमोलक " विनयपत्रिका रतकोरऐ॥वंदिछोरनेगेनामहाचम्दतपडेमिकन्पोन- बछलपातिकमांगउरंडेगानामयोदयवनागवयोमन- सुगजगजेरो।यवगरिवनमागिएपाईदोनहेंगेजेहि कौतुकवकसानकोपभुन्यावनिवेरो॥हिलीतुनकारिया पालतुलसीहेमेरो॥१४॥कृपासिंधुत्तानेरही निशिदिन मनमारे॥महाराजनाजमापुहिनिजजायउयारेमि ल्योरहमानोचहेकामादिक संघातामोमिनरहेनमेरि- पैजारिकनिछानीवसनहि एहितजानिमसरकारनिपा- लिकियोमयककादंडहोंजउकर्मचानि देखिसानिन- याजुन्नौअपनायनिऐसी करहिंसपैसिरमेरेहापिरापर तअनैसीवडे -अलपीलपीपरंपरिहरनजाहायसमंज समेंमगनहोलिजंगरियाहिवारकवलियमलोकायकोन कजनजीको॥ अनायासमिरिक्षाईगोसंकदत्तुलसाको। ॥१४॥ कहोकौनमुहलाई केरयवीरगसाईसकुचनसम फत्तापनीसबसाईदोहाई सेवत्तवसममिरतससाश रसागतसोही।गुणगणसीतानाथके नितकरतनहोहीम कृपासिंधुचंधुदीनकेपारतहितकारीगमगतपालबिरु दावलिसनिजानिविसारी। संइनधेदनसमिरिकेपदमी तिसधारीपाससाहिवसमसौभरिपेटविगारी। ना थगरिवनिवाजमैगहिनगरीबी । तुलसीपमुनिजनो- रतेंवनिपरेसोकीची॥१४९॥कहांजाउंकासोकहींयारटौर नमेरो जन्मगवायोतेरहिहारकोकरतेरे।मैतोविगारि-
॥विनयपत्रिका
७३
नाथसोंबारतके॥लितोहिरूपानिधीक्यौवनेमरिसीकी
है।दिनदुरदिनदिनदुरंदसादिनदुखदीनदूषणजौलो
सुनविलोकीहैरेघुसविभूषए॥दईपीनीविनडिटमैतूषि
स्वविलोचन।तोसौतुहिनदसरोनतसोचविमोचन॥परा
धीनदेवदीनहोस्वाधीनगुसांई। बोलिनिहारेसोंकरैवलि-
विनयकिकाई।पापुदेखिमोहिदेखियेजनमानियसांचों
॥वडिवोटरामनामकीजिहींलईसोवाचारहनिरितीरामरा
वरीनीतहियहुलसीहै।ज्योभावैत्योंकरपालतेरोतुलसीहै
॥१५॥रामभद्रमोहिन्यापनौसोचुहैअरुनाही॥जीवसक
लसंतापकौभाजनजगमाहानातोवडेसमथसोएकम्योर
किधोहूं ॥तोकोमोसे अतिघनेमोकोएकतोहूं।बडिगला
निहानिहहियसरवजससाई पूरकुसेवककहतहाँसेवक
कीनाई।भलोपोचुरामकोकहैमोकोमवनरनारीवीगरे
सेवकसानज्यौंसाहिवासिरगारी असमंजसमनकोमि
दैसोउपावनसूफै। दीनबंधुकीजैसोइवनिपरेजोबूझी।
विरदावलिविलोकीयतिन्हमेकोउहोंहों। तुलसीप्रभुकोप
रिहवीशरणागतसोही॥१५१॥जैपेचेराइरामकीकरतो
नलजातो तौतूबदामकुदामज्योकरकरनाविकानोगजप
तजीहरघुनाथकोनामनहीअलसातो॥वाजीगरकेसूम
ज्योंखलवेहनखातोजोतमनमेरेकहरामकामकमातो
सीतापतिसनमुखसुखीसंवगयसमातोरामसहाते
तोहिंजीतूंसवहिसहातोकालकमकुलिकारगीकोउन
चिनयपत्रिका कुहानी। रामनामन्यनुगगी जियजोरनियानोमारथप रमाश्यपीताहिसवपनियानोसेदसाधुगानिममारक परगारपीरानो जन्मकोरिकोंदलोहन्ददायगतो। भवगगगमन्यनंत हैचिनुयमहिमिरानी मरिमाउ लटेनामकीमुनिभयकिरातोयमरयगमाननुपादमी- जडजायनजानोग होतोमंगलमूलनयनकलापियानो। जोजनमात्तिमतीतिसरामनामहिंरातो नुनसागमय- सादसोनिहत्तापनसानो॥१५॥रामभन्नाईमापनियनी कियौनकांको युगयुगजानकीनायकोजगजागतसाको बह्मादिकविनतीकारकहिदुखवस्थाकोरपिकलकर वचंदमौयानंदसधाको कोशिकगरतुतुसारज्योतकिते जुत्रियाको। प्रभुअनस्तिहितकोदियोफलनोपशपाई खोपापापुजादकैसंतापसिनाकासोचमगनकल्यौस- हीसाहियमिथिलाको रोषरासिभृगुपतिधनासहमिनि ममताको॥चित्तवत्तभाजनकरलियौउपसमसमताको।) मुदितमानियायसचलेवनमातपिताको॥धर्मधुरंधरथी रसोगुणसोलजितांको ॥ गुहगरीवगतज्ञात इंजीचाजि- हीनभरवाको॥पायोपावनमःसनमानसरखाको सद गतिशवरीगृडकीसादरकरताको॥सोचसिंधुसमीपको संकटहरताको॥राखीधिभीपराकोसकेतिहिकालगहा- को।आजुधिराजतराजहैदशकंठजहाको। वालिसवा- सीअवधकेउझिनषाकोतेपांघरपहुंचेतहाजहांमुनि ७५ ॥विनयपत्रिका मनथाको गतीनलहेरामनामसविधिसोसिरजाको॥समि रतकहत्तप्रवारिकैवल्लभगिरिजाको॥अकनिअजामिलकीर थासानंदनमाको॥नामलेतकलिकालहरिपुरन हिगाको। रामनाममहिमाकरेकामभरूहाको।साक्षीवेदपुराणहै- तुलसीतनताको॥१५३॥मेरेरावरीयेगतिहोरखपतिबलिजा उनिजरनाचनीरधनानरगुराकहुजगदूसरोनगकुरा उ॥हैघरघरभवभरेससाहिवसमतसबनियापनौदाऊ॥ प्ररातारतभंजनजनरंजनशरणागतपषिपंजरनाऊंगकी- जैदासदासतुलसीअवरूपासिंधुनिलमोलविकाऊ॥१५४ देवदूसरोकौनदीनकोदयालाशीलनीधानसजानाशरोम- शिसरणागतमियाभरातपाल।कोसमरयसरवज्ञसकल प्रभुशिवसनेहमानसमराल॥कैसाहिवकिएमितपीतवस- खगनिशिचरकपीभीलभालानाथहाथमायामपंचसजी- वदोषरपाकर्मकाल॥तुलसिदासभलोपोचरावरोनेकनिर खोकीजेनिहाल॥१५॥रागसारंगा विस्वासएकरामनाम को।मानतनहिंपनिति अनतऐसोइसभावमनवामकोप दिनोपचोनछटिलमतऋगयजुरअथर्वरासामको।बत तीरथत्तपसनिसहमतपचिमरेकरेतनुछामको॥कर्मजाल कलिकालकतिएगाधीनससाधितदामको॥ज्ञानचिराग योगजपकोभयलोभमोहकोहकामको।सबदिनसबलाय कभयोगायकरघुनायकरायामको।बैठेनामकामतक तरडरूकौनघोरपनयामकोकोजानेकोजैहैयमपुरको ॥विनयपत्रिका सरपरपरधामको तुलसिहिवहूतमलोन्लागनजगजीवन रामगुलामको॥१५॥कलिनायकामत्तस्रामको।दळनिहा रदारिददुकालदुखदोषघोरपनधामको नामलतदारानो होतमनुवामविधातावामको कहतलनिशमहेशमहातम उलदेसूधनामको भलोलोकपरलोकत्तासजाकेवलललीन ललामको तुलसीजगजानियतनामतेनाचनकुचमुकाम को॥१७॥सेक्यैकसाहिवरामसोसरवदशीलसजान- सुरसचिसंदरकोटिककामसोसारदर्शयसाधुभहिमाक हेगुरागरागायकसामसोसमिरिसीमनामजासोरनि चाहतचंदललामसोगमनविदेसनलेशक्तंशकोसकुचन सरुतमामसो सोक्षताकोचिदिनविभीषनवेत्यौहेय विचलधामसोगदहलसहलजनमहलमहलजागतचारों यगजामसो॥देपत्तदोषनरखीत्तरित्तसनिसेवकगुरा ग्रामसोजाकेभयत्तीलोकतीलकभयात्रजगयोनितनता मसोतुलसीऐसेषभुहिभजेजानताहिविधातावामसो॥ ॥१५॥रागनट केसेदेऊनाथहिरवोरीकामलोलुपश्चम तमनहरिभक्तिपरिहरितोरि॥बहुतपोतिपूजाइवेपरपुजि वेपरथोदेतसिषसिखयौनमानंतमूदत्तासमोरि।। किऐसहितसनेहजेअघहदयराखेचोरि॥संगवसकिए शुभसनाएकललोकनिहोरिशकरोजोकछुधरोंसचिप- चिसहत्तशीलावटोरि पेटिउरवरवसदयानिधीरंभले तन्यजोरिलोभमनहिनचावकपिज्योंगरेयासडोरि।
॥विनयपत्रिका वातकहूंचनायवधीवलवरविरागनिचोरीमरुतहुपरखपदी कहावतलाजन्यच घोसा निर्लज्जतापरतीरिवर- लीजैतुलसीछोरा॥१५॥ हेमधुमेरोदरपदोसाशीलसि शुकृपालनाथ अनाथ आरतयोक दोहनविराग मनअपप्रवणरानिकोकोसारामप्रीतीप्रतिलीपोलोक पटकरवढोफारागरंगकुसंगहीसोसाधुसंगतिरोसा चहत्तरेहरिजसहींसेईसगालज्योपरगोसाशंशुसिव वनस्सनहुंनीतरामनामहिधोसादबहुकलनायकसुज शोचसागरुसोसामोदमंगलमूलभतिअनुकूलनिज निरयोस।रामनाभप्रभावसुनीलसोहपरमपरितोस ॥१६॥मैहरिपतितपावनझने । हमपतितमपतित पावनदोऊवानकवनव्याधगतिकागजअजामिलसा- खिनीममनिभनो औरअध्यअनेकतारेजातकापैगन जानिनाम अजानीलीन्हेनरलजमपुराने दासतुलसी शरणायौराखिएआपने ॥१६॥रागमल्हारगतोसो- प्रभुजोपेकहुंउहोतो॥तोसहीनीपटनीरादरनिसिदिनरदै लटिएसोपटिकोतोगरूपासुधाजलदानिमानियोकहैसो साचनिसोतो) स्वातीसनेहसलिलसखचाहतचिताचात ककोसोपोतोकालकमतरूमनकुमनोरयुकबहुंकवहुंक छुभोतो॥ज्यौंसुदमयवसमानवारितजिबुछरिभरीलेनगो तो जितोदराऊंदासतुलसीउरक्योंकहित्यावनोत्तो- तेरेराजरायदशरथकेलयोपयोविजोतो॥ १६२॥ ।
a
॥विनयपत्रिका
॥रागसोरया॥ ॥ऐसोकोउदारजगमाही॥विनसेवाजोर
वैदीनपररामसरिसकोउनाहीं॥जोगतियोगविरागयत्न
करिनहिपावत्तमुनिज्ञानी सोगनिदईगीधशवरीकहुप
सुनबहुतजियजानी।।जोसंपतिदशसाससाधिकरिराच
नशिवपहलीन्हीसोसंपदा विभीषकअतिसकुन
सहितहरिदीन्ही तुलसीदाससवभांतिसकलसखज्यो
चाहसिमनमेरे तौभजरामकामसवपूरराकरेहपानि
धितेरे। १६३॥ एकददानीशिरोमणिसांचौजीहोज्यांची
सोई।जाचकतावसफिरिवहनाचननांचो।सबस्वारथी
असरसरनरमुनिकोउनदेतविनुपाए।कोशलपालह
पालकल्पतरुवतसकतसिरुनाए।हरिऔरअवता
रआपनेराखीवेदबाईलैचिउरानीधीदईसदामहि
यद्यपिबालमीताई।कपिशवरीसयावविभाषराकोको
नकियोअजाची।अबतुलसीहीदुखदेतदयानिधिदारु-
यासपिसाची॥१६॥जानतीतिरीतिरपुराई॥ना
तेसबहानेकरिराखतरामसनेहसगाई।नेहनिवाहिदेहत्त
जिदसरथकीरतिअचलचलाइ॥ ऐसें पितुतेंअधिक
दपरममतायुगगुरुयादतियविरहिसंगीवसरवाल
खीपाएगाप्रियाविसराशरणपखौबंधविभीषएाहिकोसे
उहृदयअधिकाई॥घरगुरुगृहपियसरनसासुरेभरई
जबजहांपहुनाई। तपतपकहिसरोकेफलनकीसचि
माधुरिनपाइसहजसरूपकथामुनिवरनतरहतसक
विनयपत्रिका
चिसिरनाई।केवरमितकहतसरखमानतवानरवंध्रुवडा-
द। प्रेमकनोडोरामसोपसुधिभुवनतिहूंकालनभाई। तेरो
ऋपाहोंकत्योकपिसोएसीकोमानिसैचकाई।तुलसीरा
मसनेहशीललरवाजोनभक्तिउराई तोहिजन्मजाईज
ननीजडननतरुपतागपा १६५॥रघुवररावरीरहेंबडा
हीनोदरीगनीन्यादरगरिबपरकरतरूपान्यधिकाई।य
केदेवसाधनअनेककरिसपनेहुंनहिदे देखाइवर
कुटिलभालुकपिकोनृपकिएसकलसंगभाई मिलिमुनिरं
दफिरेदंडकपनसोचरचानचलाई। वारहिवारगीधशब
रोकीवरनतमीतिरसहाईवानकेतकियोपुरयाहरजती
गयंदचदाई।तियनिदकमतिमदपजारजनिजनयनगर
वसाई। एहिदरबारदीनकोच्यादररीतिसदाचलिन्याईदी
नदयालदीनतुलसीकाहुनसरतिकराई।१६६॥ऐसीराम :
दीनहितकारीअतिकामलकरुणानिधानविनकारनप
रउपकारीसाधनहीनदीननाजधससिलाभईस
निनारी।गृहागवानिपरसिपदपावनघोरथापनेतारी।
हिंसारतनिषादतामसवपशुसमानवनचारिणमेव्यो
हृदयलगाईप्रेमवसनहिकुलजातीविचारी जद्यपिदोहकि
योसरपतिसतकाहिनजाईअतिभारी सकललोकश्यप
लोकोशोकहत्तशरणगएभयदारीविहंगयोनियामिष
याहारपरगीधककवनवतधारीजनकसमानक्रियाता
किनीजकरसबवात्तसंवारीयधमजातीशवरीयोषित
॥पिनयपत्रिका सठलोकवंदतेंन्यारीजानामानिदेदरसरूपानिधीसांडर घुनाथउधारी कपिरायीवबंधुभयव्याकुलध्यायोशरण पुकारी।सहीनसकेदारुगदुरयजनके हत्योचालिसहिना सारिपुकाबंधविभीपणानिशिचरकोनभजनअधिकारी ॥शररागऐव्यागेहेलीन्होभेट्योभुजापसारि॥यशुभहो दजिनकेसमिरपातवानररीछविकारि॥दचिदितपावन तिएतेसवमहिमानायतुम्हारिकहलगिकहोदिनअगणि तजिन्हकीतुमविपतिनिवारी कलिमलयसितदारातुन- सीपरवाहेकृपाविसारी॥१६॥रघुपनिभक्तिकरतकरिना इकतुसगमकरनायपारजानेसोइजहिचनियाई। जो जेहिकलाकुशलताकहूंसोदशलभसदासरवकारी॥सुफ रीसनमुपजलमवाहसरसरीवहेगजभारी॥ज्यौसर्करा मिलेसिकतामहुबलतेनकोउविलगाये।न्यतिरसजसूद मपिपालकापिनुपयासेहिपावोसकलहशनिजउदरमेलि सोयैनिदातजियोगी॥सांदहरिपदत्यनुभयपरमस खत्र्य तिशयतिषियोगी। शोकमोहभयहर्षदिवसनिशिदेसका लतहांनाही तुलसीदाराएहिंदशाहीनसंशयनिर्मूलन- जाही॥१६॥जोपेरामचरगरतीहोती तोकतनिधिधिन लनिशिवासरसहतविपतिनिसानी जोसंतोषसधानिशि वासरसपनेहूंकबहुक.पा तौकतापिपयपिलोकोफूटज लमनकुरंगज्योधावै॥ज्योधीपतिमहिमाविचारिउरभ जतेभावबढाए तोकतहारहारकुकरज्योफिरतेपेवस्थला ८१ ॥विनयपत्रिका एजेलोलुपमयेदासपासकेत्तेसवाहिकेचेरेमभुषिश्चा- सन्यासजितिजिन्हतेसेवकहरिकरेगनहिएकोच्याचरण भजनकौपिनुपकरतहोताते॥कीजैरुपादासतुलसीप रनाथनामकेनाते॥१६६॥ज्योहिरामलागत्तमा तीन- वरसपतरसअनरसहेजातंसवसीगावंचकविषयरि विधीतनुपरिनुभयसनेअडीदोपहजानतहोह दयअपनंसपनेनापाईउनी।तुलसीदासप्रभुसों एकहिबलपचनकहत अतिदिठातामकिलाजरामकरुगा करिकेहिनदियेकरिचिटे॥१७॥ यामनुकबहुंतोतुमहिन लाग्यो।ज्योछलछडिसभावनिरंतरंत हताविषयअनुरा ग्यो।ज्योचीतईपरनारीसनपातकमपंचघरघरकात्यो नसाधुसरसरितरंगनविमलगुरागारघुवरक।ज्यो- नासासगंधरसवसरनापउरसरतीमानी। रामपसादमा लजूठनिलगिसोनललकाललचानी॥चंदनन्चंद्रवदनी भूपरापरज्यौवहपावरपरस्यो॥न्योरघुपतिपदपद्मपर सिकोत्तनुपातकिनत्तरस्योगजीसवभांतिकुदेवकुबाकुर सेएवपुवतु वनाहिए योनरामसकतनेजेसकुचतसह तमगामकिएहूं।चंचलचरणलोभलगिलोलपहारज गवागे॥रामसिययाथमनचलतसपनेनभयेयमीत्तं- अभागे।सकलन्यंगपदविमुखनाथमुवनामकिवोदल ईहै। तुलसीहिपरनितिएकपभूमुरतिरूपामइहै॥१७१ कीजैमोकोजगजातनामई रामतुमसंसचिसहदय विनयपत्रिका साहिव हिमेसवपिउदद।गर्भवासदशमासपानिमितुमा तुरूपहितकीन्हो॥जडहिषिकेकसशीलखलाडिअपराधि हीयादरदीन्होकपटकरायंतरजामीहुसोयन्यापर हिदुरायो॥ ऐसेकुमतिकुसेवकपररघुपतिनकियोमनचा को उदरभरोकिकरकहायवेच्योविषयनिहायहियो ।। मोसेवंचककोरूपालछलछाडिकैलोहुकियोहे। पलपल केउपकाररावरोजानिफिसनिनाक मिट्यानकुलिश हुनेकनोरचितमपहुंगममियपाके स्वामाकीसेवकाहि ततासबकछुनिजसाददोहाई॥मैमनितुलातोलिदेषाभ ईमेशहीदीसिगरुयाईएतेहपरहितकरतनायमेरो- करियायो नोकरिहै।तुलसीअपनाचौरजानीरजपमु हिकनोडोईमरिहें॥१७॥कवहुकहोरहिरहनिरहोगो ॥श्रीरघुनायकपालरूपानेसत्तराभावगहोंगोयत्ताला भसंतापसदाकाहसोकछुनचहोगोोपरहितनिरतनिरे तरमनक्रमवचननेमनिवहोगोपरुपवचनन्यतिदुम्स हयवरासनितेहिपावकानदहोंगो। विगतमानसमशा तलमनपरगुगननहिदोषकहोंगो॥परिहारदेहजनित चिंतादुखसरवसमबुद्धिसहोगो तुलसिदासम एहि पयरहि अविचलहरिभाकिलही।।१७३॥ नाहिनाव तत्यानभरोसो।एहिकालकालसकलसाधनतरुहेश्र मफलनिफरोसी॥तपतिरथउपचासदानमवजिहिजो रुचेकरीसो॥पाएहिपेजानीयोकर्मफलभरिभरिवेदप- ॥विनयपत्रिका २३ रोसोगयागमविधिजपजागकरतनरसरतनकाजवऐसो ॥सुरवसपनहुँनयोगसिधिसाधनयोगवियोगधएसो। कामक्रोधमदलोभमोहमिलिज्ञानविरागहरोसो॥विगरत- मनसन्यासलेतजलनावतन्यामधरोसोगबहुमतसुनिबहु पंयपुरागनिजहांतहांऊगरोसोगगुरुकृत्योरामभजननी कोमोहिरामराजडगरोसोगतुलीविनपरतितिमातिफिरिधि रिपचिमरैमरोसोरामनामवोहितभवसागरचाहैतरनत रोसो॥१७४|जाकेपीयनरामवैदेहीसौछाडियेकोटिवे- शसमयद्यपिपरमसनेही॥तज्योपीतापहलादविभीषए। बंधुभरतमहतारीवलिगुरुवजवनितत्तिपत्तिलागेम इजगमंगलकामनातेनेहरामकोमनियतसहदयस सेव्यजहांलो॥अंजनकहाआवजेरिटेबहुतहोंकहौं कहांलो। सोतुलसीसबभांतिपरमनिधीपूज्यपाणतेप्या रोजासोंहोइसनेहरामपदसोइहितूहमारो॥१७५॥जी पैरहनिरामसोनाहीतौनरपरकरसूकरसेजायजियन जगमांही कामक्रोधमदलोभनादभयभूषव्याससवही- वे।मनुजदेहसरसाधुसराहतसोत्तेनिहतंसीयपीके।स रमजानसपूतसलारागनियतगुरागुरुआई। दिनह रिभजनईदोरकेसेफलतजतनहीकराई। कीरतिकुल करतूतिभूतिभलिशीलसरूपसलोन।तुलसीप अनुरा गरहितजैसेसालनसागअलोने॥१६॥रारब्योरामसे- स्वामीसोनिचनेहननातो॥ एतेअनादरहोतहीतेनहाती विनयपत्रिका ॥जोरेनएनातेनहफोकटपीके देहदाहकगाहकजाक। अपनेयापनेकोसक्चाहत्तनाको। मूलदुईकोदयालदुन हसीयको॥जीवकेजीवनमारामाराहुकंप्यारो॥सरसइ- कोसरबरामसोनेविसारोकियोकरेगोतोसेरयलकोभ- लौ॥ऐसेसाहिवौतुम्योकुनालिचलो। तुलसीतेरिभ- लाईअजहू। राउराउत्तहोत्तफिरिन् ।।१०॥जो तुमत्यागोरामहोतोनहित्यागों परिहरिपायकाहिअनुरा गोगसुखदसमभुतमसोजगमाहीवनयनमनगो चरनाहीहोजडजीवईशरघुराया।सममायापनिहोंच समाया होतोऊजाचकस्वामीसदाताहोंकपतनुमहिनु पितुमाता॥जीपैकहूंकोउफतवोतोपतौतुलसाचिनमो लविकानो॥१७॥भएऊउदासराममेरेयासरावरी- भारतस्वारथीसबक हैवात्तवावरीजीवनकोदानीपन कहाताहिचाहिए।मनेमकनिवाहें चातकसराहिएामी नतेनलाभलेसपानीपुन्यपानको जलविनयलकहांमाज विनवीनकोवडेहीकोनोटवालवाचियाएछोटेहै।चलत खरेकेसंगजहारबोटहै।एहिदरबारभलोदाहिनेहुवाम- कोमोकोशभदायकभरोसोरामनामको।कहतनसानी देहहिएनाथनाकीहै। जानतरूपानिधानतुलसीकेजीसी है॥१७९॥रागपिलावल॥कहांजाऊंकासोकासोकहोंको सनेंदीनकात्रिभुवनताहिगतिसबग्रनहीनकी जगज गदीशघरघरनिधनरहे। निराधारकोअधारगुरागरा 4 विनयपत्रिका तेरेहै।गजराजकाजखगराजतजिधायोकोमोसेदास- कोसपोसत्तोसोमाथजायोकोमोसेकु रफायरकपूतको डीयाधक।किएबहुमोलतिकरयागृहयाङको तुलसीकी तेरेहीवनायेवलीयनेगी। प्रभुकीविलंबअंबदोरखदुरपज- नेगी॥१०॥वारकाविलोकिवलिकीजैमोहियापनोगरा यदसरथकेतूउथपनथापनो)साहबशरणपालसबल नदुसरो।तेरेनामलेतहीसखेतहोतउसरोवचनकर्म तेरेमेरेमनगउहादेखेसनेजानेमैजहानजेतेरडेहाके सेकियोंसमाधानसनमानसिलाकोभृगुनायसारिखो जितेयाकौनलीलाको।मातुपितुबंधुहितलोकवेदपाल को॥वोलेकोमचलनतकरतनिहालको॥संग्रहीसनहर सअधमप्रसाधुको गीधशवरीकोकहोकरिहैसराधको ॥निराधारको अधारदिनकोदयालकोमीतकपिवटर जनीचरभालको॥रंकानिररागिनीचजेजेनिवाजेहै।म हारासजनसमाजतेविराजेहै।साचीचारदापलीनवदी- कहीगईहै। शीलसिंधुगलतुलसीकीचारभदह।१८१॥ केहूंभांनीहपासिंधुमरियोरहरि ॥मोकोऔरगेरनस् फैठकएकतेरिए।सहससीलातेंपतिमतिजडभईहै।। कासोकहोंकीनेगतिपाहनहीदद है।पदरागजागचहों कौसिकज्योकियोहै।कलिमलपलदलदेषिभारिभीतिभियोहक महपिशकलिवलिनासत्रस्यौह।चाहतअनायनायतेरियांहबस्यो हमहामोहरायणनिभीष राज्योहयोहवाहितुलसीसबाहिति - २६ विनयपत्रिका हुंतापतयोहै॥१२॥नायगुणगाथसनिहोतचित्तचाउसो। रामाराकवेकोजानोभक्तिनभाउसो॥कर्मसभाउकालठाकुर नठांउसोगसधननसतननसमनसुाउसो।जानोज लजाहिकहैअमियपियावसोकासोंकहोकाहूसोनवद तहियाउसोगवापवलिजाउंयापकरिएउपाउसो॥तेरोहि निहारेंपरेहारेहूसूदाऊसो॥तेरेहिसकारसुजैयसक सकाउसोतेहीबुझाएनबुझबुझाउसोनाम अवलंब बुदीनमीन राउसोपभुसोवनाइकहेजीह जारिजाउसो।सबभांतिविगरोहै एकसवनाउसोतुल सीससाहिवाहिदियोहेजनाउसो॥१८३॥रागअसावरी रामप्रीतिनीरितिमापूजनीअप्तिहे।वकिपडाईलो टेकीछोदाइदारिकरैएसीयोवावरिवलिमानप्रतिहगी धोकरायोप्रोडभीलनीकेखीयफलसोऊसाधुसभाभ लिभांतिभानिअतिह। रावरेादरीलोकवेदहूंअादरीय नियोगज्ञानहूंतेगुरुगनिअतिहै।प्रभुकोलपारुपालकति नकलिहुकालमहिमासमुफीउरअनियनिहै।तुलसीप राएवसमएरसअनरसदीनबंधुवारेहटतनीअतिहै।। ॥१८॥रामनामकेज पेपैजाइजिएकिजरनिकिलिका लअपरउपाएतेअपायभएजैसेंतमनासिवेकोचित्रके तरनिकर्मकलापपरितापपापसानेसवज्योंसफूलफू- लेतरुफोकटफरनि॥दंभलोभलालउपासनाविनासनी केसगतिसाधनभईउदरभराना योगनसमाधीनिर- 1 - विनयपत्रिका पाधीनविरागज्ञानवचनवेषपिसेषिक हुनकरन कपर कुपथकोठिकहनिरहनिषोरिसकलसराहनिजनिजाच रनी॥मरतमहेशउपदेत हैनहाकरतसरसरितौरकाशीय मधरनी। रामनामकोपतापहरकहेजपापयुगयुगजाने जगवेदहुवरनामतिरामनामहिसोरतिरामनामहीसोंग तिरामनामहिकीविपतिहरनिारामनामसोप्रतितीमीतिरा खेकवहुकतुलसीटरेगेरामापनिदरनि॥२५॥लाजनला गतदासकहावत्त सोन्याचरणपिसारसोचतजिजाहरित म्हकहुंभावत ॥सकलसंगनजिभजनाजाहिमुनिजपन पयोगवनावत॥मोसममंदमहापलपांचरकोनयत्नतहि- पावत।हरिनिर्मलमलगसितहृदयअसमंजसमोहिंजना वन॥जेहिसरकाककंकवकसूकरक्यौमरालतहाआवतजा कोशरगजाईकोचिददारुनत्रयतापनसावत नहुंगरम दमोहलोभअतिसरगहूमिठत्तनसावत । भवसरिताक- हुनावसंतयहकहिौरनिसमुझाचत होतिन्हसोहरि पर्मधेरकरितुम्हसोभलोमनावत ॥नाहिन औरटौरमोकहु तानेहरिनातोलावताराबहुशरणउदारचूडामयितुल सीदासगुरागावत॥१८६॥कौनयत्नतेविनंतीकरिए। निजाचरणविचारहारहियमानीजानिहारडरिया जेहिसाधनहरिदबहुजानिजनसोहरिपरिहरिए।जा नेविपतिजालनिशिदीनदुरपतिहिंपथअनुसरीएजा नत्तहुमनकर्मवच परहितकिन्हेत्तरिए॥सोधिपरीती- ॥विनयपत्रिका देखीपरसखधिनकारराहिजरिए॥श्रुतिपुराणसवकोम तयहसतसंगसहदधरिए।निजअभिमानमाहईपांव- सतिन्हहिनन्यादरिऐ॥संततसोइमियमोहिसदाजानेभव निधिपरिए।कहीअवनाथकवनवलसंसारशांकहरिए 'जबकवनीजकरुणासभाएतेदबहनोनिस्तारिए॥तुल- सीदासविश्वासाननहि कतपचिपचिमरिए॥१७॥तो हितेंन्यायोशरणसवेरे॥ज्ञानवीरागभक्तिसाधनकास पनेहुँनाथनमेरे। लोभमोहमदकोधयोधरिपुफिरतरैन- दीनघरे॥ तिन्हहिमीलेमनुभयोकपथरतिफिरोतिहारे हिफेरे दोषनिलययहविषयशोकपदकहत्तसंतऋतिटेरे ॥जानतहुंअनुरागतहांअतिसोउहरितुम्हरोहिरोपि षयीयूरखसमकरहुअपिहिमतारिसकहाविनवेरे॥तुम- समईशरुपालपरमहितपुनिनपाइयतहरे।यहजिय जानिरहौंसवत्तजिरघुविरभरोसेतेरे॥तुलसीदासयह विपतिवायुरोत्तुमसोवानिहिनिवरे॥१०॥ मैनौञ्चवजा न्यौसंसार। बाधिनसकहिमोहिहरिकेवलप्रगटकपट आगार॥देषतहीकमनीयकछूनहिनापुनिकिरविचार ॥ज्यौंकदलीतरुमध्यनिहारतकवननिकरतसार॥ते रेलिएजन्मन्यनेकमैफिरतनपायोपारा॥महामोहमृगज लसरितामहुवोस्पोहोचारहिवार॥ सुनीखलखलबलको विकिरवसहोहिनभक्तउदार साहित्तसहायत्तहांवासिन वजिहिहदयननंदकुमारतासोंकरहुंचातुरिजोनहि १९ ॥विनयपत्रिका जानैमरमतुम्हार॥सोपरिमरैडरैरजुअहितेनहिव्यवहा राणनिजहितसनिसहठनक रहिजोचहहिकुशलपरिवार। तुलसीदासपभुकेदासन्हत्तजिभजाहिजहांमदमार।।१८९ ॥रागगौरी॥रामकहतचलरामकहतचलरामकहुचलुभा ईरे॥नाहित्तोभववेगारिपरिहोपनिछूटवअतिकठिनाईरे ॥वांसुपुरागसाजसपटकटसरलतिकोनखटोलारे। हमहिदिहलकरकुटिलकर्मचंदमंदमोलविनडोलारे॥ षमकहारमारमदमातेचलहिपाउबटोरे।मल्लविलंदन भेरादलकनपाईयदुखळकफोरे॥कादकरायलपेटनलो स्नगंचाहिंदाववमाउरे॥जसजसचलिएप्रितसतस- निजवासनभेटलगाऊरे।मारगञ्यगमसंगनहिसंबल नामयामकरभुलारे।तुलसीदासभवनासहरहुन्नवहो हुरामअनुकूलारे॥१९०॥सहजसनेहीरामसोतकियोन सहजसनेऊ॥ तातेकडुससुझौनहिसनुन्यजहुसिषाव नएहराज्योंसंखमुकुरविलोकियेअरुचितनरहेंअनुहा रित्यौसेवतहुनिरापनेमातपित्तासत्तनारीददैसमन तिलवासिकेअरुवरीपरिहरिरसलत।स्वारथहितभूत लभरेमनेमेचकतनसेत॥करिवोत्यौव्यवकरहेकरिवे- हितमीत्तनपार॥कनकोउरघुविरसौनेहनिवाहनहार ॥जासोसवनातोतासौनकरिपहिचानितातेकड्स सौनहिकहालाभकहाहानि ॥सांचौजान्यौफटकेदे कहूंसाचौजानकौनगयोकौनजातहेकौनजैहेरिहि
॥विनयपत्रिका
त
तहानि॥ वेदकत्योबुद्धकहतन्याहाईकहतहोटोरेतु
लसीप्रभुसाचौहितूतूहियकीयारिवनहरि ॥१११॥ एकस
नेहीसाचीलोकेवलकोशलपालामकनाडोरामसीना
दूसरौदयालु॥तनसायोसबस्पारासरव्यवहारराजा
नारतअघमअनाथकोहितकोरघुवीरसमानानादु
नीदुरंसमचरसीरिखसलिलसनेहनसर॥शशिसरोगदि
नकरवडेपदमपथकुर॥जाकोमनजासौवध्यौनाको
खदायकसोईसरलसीलसाहीवसदासीतापतिसरिसन
कोई॥सुनिसेवसहिकोकरैपरिहरैकोदूषणदेपि वहिदि
वानदिनदीनकोच्यादरुयनुरागविशेषिखगशवरापितु
मातुज्योमानेकपिकेकियमिताकेवरभेट्योभरतज्यौएसी-
कोकहोपतितपुनीतादेवअभागेहिभागुकोकोराखेशरण
सभीत॥वेदविदितविरूदावलीकषिकोविदंगावतगीताके
सोउपावपातकीजहिलईनामकीओर।गांगवांथ्योराम
सोपरिरब्योनफेरखरखोदामनमलिनकालिकिलपिषि
होतसुनतजासहतकाजसोउतुलसीकीयोयापनोरघुवि
रगरिवनीवाज॥१९२॥जोयेजानकीनाथसोनातोनहन
तीच॥स्वारथपरमारथकहाकलिकुरिलविगारचौबीच।
धर्मवरणाश्रमानिकपैयेतपोथीहीपुराणाकरतववी-
नवेषदेषीएज्योशरीरविनपारा॥वेदविदितसाधनसर्वे
सनियतदायकपलचारारामप्रेमवीनजानीपोजेसेंसर
सरिताविनवारि नानापथनिर्वाणकेनानाविधानपहु
६१ विनयपत्रिका। भांति।तुलसीतुमेरेकहेजपुरामनामदिनराति ॥१९३॥ जन्मापनेरामकेकरतवससुमताहितहोडीकहांतुकहांको शलधनीनोकोकहाकहतसबको राजिनीवाज्योकवही सूंकपरिवझिदईतोहिगारिशदरपनवदननीहारीकैसा विचा रुमानहियहारी। विगरीजन्मअनेककीसथरतपललगेन आशु॥पाहिलपानिधीमेमसोकहे कोनरामकियोसाधु।। बालमीककेवटकथाकपीभीलभालुसनमानसनिसनम खजोनरामसोंतेहिकोउपदेसहिज्ञान॥कासेवासुग्रिककी कामीतिनितिनिवाहुं॥जासबंधुवयोव्याधज्योसोसनत सहातनकाहु॥भजनविभीषरगकोकहाफलकहादियोर घुराजारामगरिबनेवाजकेवडीयाहबोलकोलाजाजपहि नासरघुनायकोचरचानसरिचाल॥सुमुखसरवदसा हिवसुमीसमरथकृपालनतपालु॥सजलनयनगदगद गिरागहवरिमनपुलकशरीर गायत्तगुरागारामकेके हिकीनमिटीभवभीर॥प्रभुरुतज्ञसर्वज्ञहेपहिहरपा- छीलीगलानितुलसीतोसोरामसोकछनईनजानिप हिचानि॥१९॥जोअनुरागनरामसनेहिसो तौल- योलाहुक हानरदेहिसोंजोतनुधरिपरिहरिसबस खभएसमतिरामअनुरागी॥सोतनुपाइअधाईकिय अघअवयुगअधमञ्यभागी॥ज्ञानविरागयोगज पत्तपमरयजगमुदमगनहिथोरे।रामपेमविननेमला बजेसमृगजलजलधिहलोरे।लोकविलोकिपुरारावे ર विनयपत्रिका) रसुनिसमुझिबुकिगुरुज्ञानीपानीपतितीरामपदपंकजस कलसमंगलवानी॥ ग्राजहुंजानिजियहारिमानिहिएहोर पलकुमहनीको सुमिरुसनेहसहितहोत्तरामहिमानमतोत लसीको॥१९॥वलिजाउहोरामगोसाईकाजीयेहपाया पनीनाई परमारथसरपुरस्वाधनसबखारयसरसरभ- लाईकलिसकोपलोपीसचालीनिजकतिनकुचालिचलाई ॥जहाजहंचित्तचित्तवाहिनतहांनितनवविषादअधिका ईचीभावतीमभरिभागहिसमुहांहिअनितअनभा ई-माधीमगनमनव्याधिविकलत्तनवचनमलिनरुता ई॥ एतेहुपरतु महिसोतुलसीकोपभुसहलसनेहसगाई ॥१९६॥काहेकोफिरतमारतबहुयत्तमिदैनदुषविसरपर- घुकुलवीर कीजैजोकोटिउपाइविविधितापनजाइक- त्योजोभुजउठाइसनिवरकिर॥सहजदेवविसारीतुहीयों देषीविचारिमोलेनमयतवारिकृतविनक्षीरसमुफित्तन हिपदयुगमसेवतमगमगुगगहनगंभीर॥आगमनि- गमयंथऋषीमुनिसरसंतसबईकोएकमंत्रसनिमंतिः धीर॥तुलसीदासप्यासमरेपश्यद्यपिहनिकटसरस रितीर॥१९७॥नाहिनचरनरतिताहितेसहोधिपतिकह तश्रुतीसकलमुनिमतिधीर॥वसेजोशसाउछंगसधा- स्पादितकुरंगताहिकीभ्रमनिरषिरविकानीर॥सनीय- नानाप्परागमीटननहियज्ञानपदियनसमुझियजिमि खगकीरावकत्तविनाहिंपाससैवरसमनासकरतच ६३ ॥विनयपत्रिका रततेइफलविनहींरकछुनसाधनसिधिजानोननिगमधि- धिनहिजपतपरसमननसमीर तुलसीदासभरोसप रमकरुगाहोशप्रभुहरिहौविषमभवभीर॥१९८॥ मनप छित हेअवसरवातेदुर्द्धभदेहपाईहरिपदभजकर्मवचन अरुहोते॥सहसपाहुदशवदनादिनृपवचेनकालक- लितहमहमकरिधनथामधामसंवारे यंतचलेउतिरी ते॥सतवनितादिजानीस्वारथरतनकरुनेहसनहीत।। अंतहत्तोहितजाहिरोपावरतूनतजाहिन्यवहीत। अवना थहिन्यनुरागुजागजडत्यागडुरासाजीते। बुझेनकामना मितुलसीबहुविषयभोगबहुधात काहकोपिर, रतमूढमनधायो।तजीहरिचरणसरोजसधारसरषि करजललयलायो।निजगदेवनअसरअपरजगयोनि सकलभामिन्यायो।गृहवनितासुतबंधुभएबहुमातुपि ताजिन्हजायो॥जातनिरयनिकायनिरंतरसोड्नतीही सिखायो।तबहितहोयकतहिभवबंधनसोमगतोनय तायो।अजहुंविषयकहुंयत्न करतयद्यपिबहुविधीडा कायो॥ पावककामभोगपत्ततेसउके सेंपरतबुझायो। विषयहिनदुखमिलपिपत्तीप्रतिसखसपनेहुँनहिपा यो।उभयप्रकारमेतपावकज्योधनदुखपदतिगायो ॥क्षिणक्षिाक्षीनहोतजीवनदुलभतनस्थागवांयो। ॥तुलसीदासहरिभजहीयासतजिकालउरगजगायो ॥ २० ॥तांसपीटिमनहुतनपायोनीचमीचजानत ॥धिनयपत्रिका नसीसपरईशनिपदरियरायो।व्यवनिरवनीधनधाम सहदसतकौनइन्हहियपनायौकाकेभएगसंगकाके सबसनेहछलछायौजिन्हभूपन्हिजगजितिवांधियमय- पनिवाहवसायोगतेकालकलेउकीन्हेगनतिकात्यायो ॥देखिवीचारिसास्कासांचोकहानीगमनिजगायोभ जसीनन्यजहंसमुफितुलसीतेहिजेहिमहेशमनलायो। ॥२०१॥लासकहामानुषत्तनुपाएकायवचनमनसपने हुंकवहुंकघटतनकाजपराएगाजोसुरवसरपुरनरकगेड वनयावत्तविनाहिचुलाए।तेहिसरखकहुवहुयनरत मनसमुफतनहिसमुफाए॥परदारापरदोहमोहवसकी एमूदमनभाए।गर्भवासदुखरासीजातनात्तीबविप- तिविसराए।भयनिद्रामेशुनप्रहारसबकेसमानजग जाए।सरदुर्द्धभतनधरिनमजेहरिमदअभिमानग- माए।गईननिजपरबुद्धिसहिरहेनरामलयलाय- तुलसीदासएहीअवसरवीतेकानिकेपठिताए। ॥२०२॥काजकहानरतनरिसास्वापरउपकारसार श्रुतिकोसोधोरखेहुंमैनविचारचौ॥ दैतमूलभयभूलशो कफलभवतसटरेनदाखौरामभजनतीक्षणकुठार लैसोनहिकादीनिवासी॥संशयसिंथुनामवाहितभजु नीजातमानतासौजन्मअनेकविवेकहीनबहुयो निम्नमतनाहिहाखौदेषिमानकीसहजसपदादेषत्र नलमनजास्वीयसमदमदयादीनपालनशीतलहिय- विनयपत्रिका हरिनसंभासौंप गुरुपित्तासरखारघुपतिमेमन क्रमव चनविसावीतुलसीदासयहिनासशरणराखहिजेहिगृ दउधास्वो॥२३॥श्रीहरिगुरुपदकमलभजहुमनतजि- अभिमानजेहिसेवत्तपाइयहारिसरखनिधानभगवान। परिवापथमप्रेमविनुराममीलनअतिदूरिजयपिनीकट- हृदयनिजरहेसकलभरिपादुईजितमतिछाडिचर हीमहिमंडलधीर। विगतमोहमायामदत्हदयसदारसु- वीरतिजिनिगुपपरपरमपुरुषश्रीरमामुकुंदायरा सभापत्यागेविनडुलभपरमानंदाचोयीचारिपरिहरहु सुधीमनचितअहंकार॥विमलविचारपरपदनिजसरब सहजउदार॥पांचहिपांचपरसरसशब्दगंधरसरूप इनकरकहानही जियेबहुरिपरवभवकुपालदिषटवर्ग करियजपजतकसनापतिलागिरघुपतिरुपावारिविन नहिबतायलोभागी॥सानेसमधातुनिर्मिततनकरियवि चारविहितनकेरएकफलकिजियपरउपकारापाठद पाठपहतीपरनिर्विकारश्रीरामकेहिपकारपाइयेहरि हृदयवसाहिबहुकामानवमीनबहारपुरवसीजेहिना प्रभलकीन्ह॥ तेनरयोनिअनेकम्ममतदारुगदुखदीन। दसईदसहुकरसंयमजोनकरियजियजानासाधन- थाहोहीसरमिलहिनसारंगपानिएकादशोएकमनव सकैसेहुकरिमनजाई। सोइवतकरफल पावैधावागवन नसाईहादसीदानदेहूअस अभयहोईत्रैलोकापरहि ॥विनयपत्रिका तनिरतसोपारनवहुरिनच्यापेशोकतेरसितीनीअवस्थात जहुमजहुभगवंतामनक्रमवचनअगोचरन्यापकव्याप नंत॥चौदसिचौदहभुवनचरचररूपगोपाल॥भेदगा विनुरघुपतिमदिनहरहिजगजाल ॥पुनिउपेमभक्तिर- सजानहीदाससमशीतलगतमानज्ञानरतिविषयउदास ॥विविधशूलहोलियजारियलियअसफागुजौजियच हसीपरमसरवत्तौएहीमारगलागुणयुनिपुराणबुधसंम तन्नांचरीचरितमुरारीकरिपिचारभवत्तरियपरियनकबहु जमधारि॥संशयशमनदमनदुखसरवानधानहरिएक॥ साधुरूपाविनामिलहिनकारियउपायअनेकाभवसागरक हुंनावशुद्धसंतनकेचागतुलसीदासपयासविनमिलहि रामदुखहर्ण। २०४॥रागकान्हारा॥जोमनलागैरामचरण असादेहगेहसनवितकलबमहंमगनहोतविनयलकिय जस॥इंदरहितगतमानज्ञानरतविषयविरतरखटाईनाना कसरूखनिधानसजानकोशलपतिदेपसन्नकहुक्यौन हॉहिवस॥सर्वभूतहितनिळलीकचीतभक्तिप्रेमदनेमए करसतुलसिदास॥यहहोस्तवहीजववेईशजिहिहते- सीसदश॥२०५॥ज्योमनभज्योचहेहरिसुरत्तरुतोतजि विषयविकारसारभजिअजहुंतेजोमैकहोंसोड़करु॥सम संतोषविचारिविमलप्रतिसतसंगतीएचारिहटकरियस कामक्रोधअरुलोभमोहमदरागदेषविशेषकरिपरि- 'हरु॥श्रवनकथामुखनामहृदयहरिसिरपणामसेवाक - विनयपत्रिका) २७ रिअनुसरुानेननीरसिंहपासमुदहरिअगजगरूपभूप. सीतावरु॥यहभाक्तिवैराग्यज्ञानयहहरितोषनयहसभ बतन्याचरु।तुलसिदासशिवमतमारगएहिचलनसदा सपनेहुनाहिनडरु॥२०६॥ नाहिनौरकोउशरगला- यकदूजोश्रीरघुपतिसमविपतिनीवारपाकाकोसहज सभाउसेवकवसकाहिरातपरमीनिअकारण॥जन सुगन्धलपगरातसमेरुकरिअवगुपाकोनिविलोकीवि- सारापर्मकपालभक्तिचिंतामणिविरदपुनितपतितज नतारणसमीरतसलभदासदुरवसनीहरिचलततर तपटपीतसंभारणासारिखपुरागनिगमागमसब जानतद्रुपदसताअरुवारगजाकोयशनिमलगावत कविकोविद जिन्हकेलोभमोहमदमारण।तुलसीदास सत्तजिससकलभाजिकोशलपतिमुनिवधुउधारा ॥२०७॥भाजवेलायकसरवदायकरघुनायकसरिससर- एप्रभुदुजोनाहिना-पानंदभवनदुखदवनशोकशम- 'नरमारमरागरागरातसिराहिन॥आरतिअधमकु जातिकृरिलखलपतितसमीतकहूंजेसमाहिनासमी रतनामविवसहूंवारएकपावतसोपंदजहांसरजाहिना जाकेपदकमलब्धमुनीमधुकरविरतिजेपर्मसगति हुलुभाईन ॥ तुलसीदाससउनहिनभजहिकसकार- एकजोअनाथहिदाहिन॥२०॥ रागकल्याणना थसोकोनविनतिकाहिसनावो॥विविधअनमारात- विनयपत्रिका ९. अवलोकिअयापनोशरणसनमुरवहोनसकुचिसिरना वोगविरंचिहरिभाक्तिकीखवरवाटिकाऊपरदलहरित पल्लवनिरविछावनासलगिलाइलालसाललितवचन- कहिव्याधज्यौविषयविहंगनिवजावो कुटिलसतकोरिमे रेरोमपरिवारियहिसाधुगनतीमेपहिलहिगनावोंगप- मंचरस्वर्गगर्वपर्वतचल्यो अज्ञसर्वनजनिमनिजना वों॥सांचकिधोंठमोकोकहतकोऊकोउरामरावरोहों इंतुह्मरोइजनकहावों। विरूदकिलाजकरिदासतुलसी होदेवलेहुअपनाइअवदेइजिनिवाबों॥ २९॥ नाहिने नाथअवलंबमोहियानकीकर्ममनवचनपसत्य करगानीधेएकगतिरामभवदीयपदनाराकीकोहम दमोहममतायतनजानिमनपातनहिजातिकहिज्ञान- विज्ञानको कामसंकल्पउरनिररिखबहुवासनहिन्या सनहिएकहियाकनीनिकी॥वेदविधितकर्मधर्मपि नअगमप्रतिजदपिजियलालसाअमरपुरजांनकी- ॥सिद्ध सुरमनुजदनुजादिसेवतकरिनदवाहहठयो गदिएभोगवलिपागकी।भत्तिदुलभपर्मशंभुशक- सुनिमधुपष्यासपदकंजमकरंदमधुपानकीपतित पावनसनसनामविश्रामरुतम्भमितपनिसमुकिचि तयंथिअभिमानकीनरक अधिकारममघोरसंसा रतमकूपकहिभूपमैशत्तिापानकी॥ दासतुलसी सोउनासनहींगमतमनसमिरिग्रहगृहगजजातिह +- 뾿 विनयपत्रिका नुमानकी॥२१०॥ औरकहागेररघुवंशमनिमेरे।पतित्तपा वनपरातपालअशररावांकुरेवारदविरदेतकेहिकम मुकिजियदोषयतिरोषकरिरामकेकरतनाहिकानचीन- तीवदनफेरोतदपि नीडरहोंक्तहोकरुणासिंधुक्योवर हिजातसनीवातपिनहेरे।सुरव्यरुचिहोतुवासिवेकोपुर राउरे॥रामतिहिरुचिहिकामादिगएघो।अगमअपय गअरूवर्गसकतेकपलनामवलक्योवसोयमनगरनेरे ॥कतहुंनहिताउंहांजाउंकोशलनाथदीनवितहिहोषिक लपिडदासतुलसीहिवासदेहीअकरिकृपावस तगजगृहव्याधादिजेहिवेरे॥२११॥ कबहुंरघुवंशम- शिसोउकृपाकरहुगोजहिलपाव्याधगजविपखलत्तर तरेतिनहिसममानितोहिनाथउद्धरहुगायोनिबहुजन्म कियकर्मरवलत्रिविधीविधिअधमाचरणकछुत्तर एनहिधरहुगे॥दीनाहित अजितसर्वज्ञसमरथयात पालचित्तमृदुलनिजगुणनिअनसरहुगे। मोहमदमानः कामादिखलमंडलिसकलनिर्मूलकरिदुसहदुखहरहु- गायोगजपज्ञानविज्ञानत अधिक प्रतिव्यमलहरभक्ति देपर्मसरवभरहुगमंदजनमोलिमपिसकलसाधनाहि नकुटिलमनमालिनजियजानिजोडरहुगादासतुलसी वेदविदितविरुदावलिविमलयशनायकहिभांतिविस्त रहुग। २१२॥ रागदारा।रघुपतिविपतिदवन॥पर महपालपरातपतिपालकपतितपवनकुरकूरीला । M १० विनयपत्रिका लहिनदिनअतिमलिनयमनासमिरतरामनामपठएसन- यापनेभवन।गजपिंगलाअजामिलसेखलगनेधोकवना तुलसीदासमभुहिनदीनगनिजानकीरवन ॥२१॥ हरि समापदाहरन॥नहिकोउसहजरूपालदुसहदुरपसा गरतरण।गजनिजवलत्र्यवलोकिकमलपदगन्योजोश रणदीनवचनसनिचलेगरुउत्तजिसनाभधरण॥ दुप दसताकहुलग्यौटुसासननगनकररा॥हाहरिपाहिकह तपूरेपटविविधीवरगाइहैजानिसरनरमुनिकोविदसे वत्तचरण॥तुलसीदासपसकोनअभयकियोगजउद्धरण ॥२१॥ऐसीकौनपभुवीरीति॥विरुदहेतुनौतपरिहार पांवरनीपरपाति॥गइमारनपत्तनाचकालङ्कटलगाई मातुकिंगतिदईताहरपालयादवराईकाममोहितगो- पिकनिपररुपाअतुलितकोन॥जगतपिताविरंचिजान्ह केचरकीरजलीननिमतेसिसपालदिनपतिदेतगनि गारिकियोलिनसोध्यापुमेहरिराजसनामकाव्या- धचितदेचरामास्वोमूहमतिमृगजानि॥सोसंदेहसलो कपयोपगटकरिनिजवानिकोनतीन्हरिकहै जिन्हके सहतअपयरुदोई॥प्रगटपातकरूपतुलसीशरारा- व्योसोई॥२१५॥ श्रीरघुविरकीयहवानीनीचहुंसोक रत्तनेहसुपीतीमनअनुमानि।पर्मअधमनिरपादपांव रकौनताकिकान लियोसोउरलाईसतज्योप्रेमकिप- हिचानि ।। गृहकौनदयालजोविधिरच्योहिंसासानि विनयपत्रिका जनवज्योरघुनायकताकहुंदियोजलनिजपानिपत मलिनकुजानिशबरीसकलत्र्वगुगरवानिएखातताके दियफलप्रतिरुचिबखानिबरखान रजनीचरअरुरि सविभीषराशरगायोजानिएभरतज्योउदिताहिभेटतदे हदसाभुलानिएकौनसौम्यसशीलवानरजिन्हहिसमिर तहानि।किएतेसवसखापूजेभूवनअपनहानिराम सहजरूपालकोमलदिनहितदिनदानीभजहिऐसेष- मुहितुलसीकुटिलकपरनगनि।। २१६॥ हरिताजौरभ जियकाहि॥ नाहिनेकोउरामसोममतापरातपरजाहि। कनककसिविरंचिकोजनकर्ममनरुवातसुतहिदुख वत्तविधीनवरज्योकालकेयरजात॥शंभुसेवकजानजग बहूवारदिएदशसीसाकरतरामविरोधसोसपनहुंनह टक्यौईशा औरदेवनकीकहींकहांस्वारथाहिकमीतका डुकाहुनराविलियकोउगएसरणसभीति।कौनसेवत्त देतसंपतिलोकहुंयहरीतिपदासतुलसीदीनपरएकरा- महिकैपीति ॥२१७॥जोपैदुसरोकोउहोई तोहोवारहि वारममुकतदुखसनावोराई। काहिममतादीनपरका- कोपतितपावननामापापमूलअजामिलहिकेहिदियो अपनोधामारहेशंसपिरांचसरपतिलोकपालअने क॥ शोकसरिबूडतकारसहिदईकाहुनटेका विपुल- भूपतिसदसीमडुनरनारीकन्योपभुपाहिासकलसम रथर काहुनवसनदिन्हेंताहि॥ एकमुखक्योकहोक ॥
विनयपत्रिका रुगासिंधुके गुणगाथ।भक्तहितधरिदेडकहानकीयोकोश लनाथ॥आपसेकाहिसोपिरोमोहिजोअतिहिधिनात दासतुलसिौरविधक्यौचरगपरहरिजात ॥२१॥ हुदेरवाई होहरिचरण॥शमनश कलकलेशकालिमलस कलमंगलकरण॥सरदभवसंदरतरूपतरच्यापारि जवरुणालछीलालितललितकरतलछवियनपमधर ए॥गंगजनकननंगारपियनपटनटुबलिछरपाधि प्रतियनृगवधिककेदुखदोरपदारुरादरसासिडसरम निहंदवदितसरवदसवकहुशररासहनउरानत जिन्हहिजनहोत्ततारगत्तररूपासिंधुसुजानरघुप हिमपातिप्रारनिहरणादरसयासपियासतुलसिदास चाहतमरण॥२१९॥ हारहोंभोरहिकोच्याजुरिस्तनिहा गरीऔरकौरहिकोकाजु॥कलिकरालदुकालदारुरास बकुभांतिकुसाजुनीचजनमनऊंचजैसिकोटमेंकीरवाजु ॥हहरिहियमेसदराबूज्यौंजाइसाधुसमाज।उन्हकत्योस सुमाईमोकहुजाजुकोशलराजुदीनतादारिददलेको- रूपावारिधिवाजुदानिदशरथरायकोतुवानइत्तसिर- ताजु॥जन्मकोभूकेगरिबहोतुगरिवनिवाजु॥पेटभरि तुलसिहि जिवाईयभत्तिसधासनाजु।।२२०॥ करिय संभारकोशलराय॥औरटौरनन्योरगति अवलंचना मविहाय॥बूझियपनिापनौहितापवापनमा- य॥रामरावरोनामगुरुसरवामिसवासहायारा . ॥विनयपत्रिका १०३ मराजनचलिहिमानसमलिनकेछललायकोपतेहिकलि कालकायरमुपहिघालतधायलेनकेहरिसीवयरुज्योभकह निगोमायायोहिरामगुलामजानिनिकामदेनकुदाय॥ अकनिजाकेकपटकरतवअमितअनयमपाया। सरिवहरि पुरुवसतहोतपरिक्षितहिपछिताए।कृपासिंधुपिलोफिन्त्र हिजनमनकेसांसतिसायासरनायोदेवदिनदयालदेख नपाएनिकटबोलिनवराजिएचलिजाऊहानिहनहायादेखि हेहनुमानगोमुरखनाहारनिकेन्याय अकरामुरसभूविकट पिंगलनेनरोखकरवायवीरसमोरीसमीरकोधरिहेंच- पलचितचाय॥विनयसनिवीहसेानुजसोचचनकाह भायाभलीकहिकत्यौलखनहुहुंसिवनेसकलपनायादन दीनहींदादिसोसनिसजनसदनवधाएमीटेसंकटसोच पोचमपंचपापनिकाय॥येषिपातीपतीनिजनपरअगुन अनपश्रमाया।दासतुलसीकहतमुनिगनजयतिजयर रगाय॥२२१॥नायरूपाहीकोपंयचितवतदीनहाँदिनरा- तिहोहियोंकोहिकालदीनदयालजानिनजतिसगराना नविरागभक्तिससाधननकीपांति॥भजीविकलविलोकि कालिअयअवगुरानिकीथाति॥अतिअनीतीकरितिम ईभंइतरथिईनेताति।जाउंकहावलिजाउंकहूंनांउम- तित्यकुलातिापुसहितनन्यापनौकोउवापकाग्निक भांनिस्यामपनसोचियतुलसीसालिसपलसरवाति ॥२२२॥ बलिजाउंऔरकासोकहीं।सदगुणसिंधुस्वामी ॥धिनयपत्रिका॥ सेवकहितकहुंनरूपानिधिसोलहो।जहंजन्लोभमांडला लालचवसनिहितचहनिचोतनहतरणितकतर लूकज्योभटकिकृतरकोटरगहोकालगुभाववर्मविचित्रफ लदायकसनिसिरधुनिरहौ।मोकोनीसकलसदाएकाहि रसदुसहदाहदारूगदहीं ॥उचितयनाथहोइदुखभाज नमयोनाथकिकरणही॥ अचरावरोकडायन क्रियश रापालसासत्तिसहमहाराजराजाचविलोचनमगन पापसंतापही।तुलसीगसुजचनबजेहितहिनिधिरामनि वाहेनिरवहौ।। २२.३॥ आपनौकब हुरिजानिहींगराम गरीवनोबाजराजमणिविरूदलाजउरन्यानिहासिल सिंधुसुंदरसबलायकसमरथसदगुणवानिहोंगपालो हैपालतमुनिगालहुगेपरातयंमपहिचानिहो।नेदपुराण कहतजगजानतदानदयालदिनदानिहीं।कहिन्यावतर लिजाउमनहूंमेरिवारविसारेवानिहीं । यारतदीनयनाय निकेहितमानतलौकिककानिहीं।हेपरिणामभलोतुलसी कोशरणागतमयभानिहो।॥२२॥रसुवरहिकबहुमन लागिह।।कुपथीकुचालिकुमानिकुमनोरथकुटिलकपर कवत्यागिह।।जानतगरलंयमियविमोहवसअमिय- गनतकरिमारिहो।उलसिरितिषीतीन्मयनिकीताजिम भुपदन्यनुरागिहै। भारवर अर्थमंजुमदुमोदकराम- मपगपागिहें ऐसेगुरागाइरिफाइस्वामिसोंपाइहजो सुहमांगिहै। तूएहिविधिसरवसैनसोडहेजियक्जिर- --- विनयपत्रिका॥ निभूरिभागिहें।रामप्रसाददासतुलसीउररामभक्तियो- गजागिह।।२२५॥भरोसोओराइहेउरताकेकैकईल हैजोरामहिसोसाहिबके आपनोहेवलजाके केकलिका- लकरालनसूरतमोहमारमदडाके॥कैसनिस्वामिसभा बुरह्योचिनजोहितसवअंगथाकेहोजानतभलिभांति अपनपोपभूजूसोंसुन्यौनसाके॥ उपलभीलवगमृगरज निचरभलेभयकरतवकाकेमोकभयोरामनामसरतरसो उरामप्रसादकपालहपाक।तुलसीसखिनीसांचराजज्यो- बालकमायववा ॥२२.६॥भरोसोजाहिदूसरोसोकोमो- कौतोरामकौनामकल्पतरुवलीकल्याराफरोजकमरपासना ज्ञानरेदमत्तसबसवभातिष।मोहिनीसावनकेअंधहि- जौरऊतरंगहरो॥चाउत्तहोपातरिवानज्योंकबहुंनपेट भरो। सोहोसमिरतनामसधारसपेरखतपसमिधरो। सारथोपरमारथहूंको«कुंजरोनरोसनियत्तसेतु- पयोधीपषानिकरिकापिकटकतरोधीनिषनीतिजहां जांकीतहत्ताकोकाजुसरो।मेरेमायबापदोउन्माखरहों- शिशुनरनिअरो॥शंकरसारिखजोरारिखकहांकछुनोजरि जीभगरो॥अपनोभलोरामनामहितेतुलसीहीसमुझिप- रो॥२७॥नामरामसबरोहितुमरे॥स्वारथपरमारथसा थिनसोहाभुजउठाईकटोंटेरे जननिजनकनज्यौजन्मी कविनुविधीहूसज्योहोत्यघडेरे।मोहूसेकोउकोउकह तरामहिकोसोमसंगहिकेरोपियोललातपिनुनाम ।
॥विनयपत्रिका १०६ उदरलगिदुखउरिखनमोहिहरे॥नामपसादलहरसा लालन्यवहोंबहूरवहरे।साधनसाधुलोकपरलोक हिसानि गुनियत्नघनेरे।।तुलसीकेअवलंबनामहिकीएकगीतिको टिफेरे॥२२८॥ पियनरामनामतेजाहिरामोनाकोभलोक दिनकलिकालाआदिमध्यपरिणामो सकुचनसमुफ़ि- नाममहिमामदमोहलोभकोहकामो॥रामनामजपनिरत सजनपरकरतछांहथोरधामो॥नासमभावसहिजोकहें कोउसिलासरोरुहजामोजोसनिसमिरिभागभाजन भईसुरुतसीलभीलभामो॥बालमिकन्यजामिलकेकछु- हुतोशुभसाधनसामो॥उलटेपलटेनाममहातमराजनिजी तेललामो॥रामयधिकनामकरतवजहिकीएनगरग तगामो॥ भवजाइदाहिनेजोजपित्तुलसीदासीसेवामो ॥२२९॥ गगिजिहजोकहीं औरकोहीकोही।जानकी- जीवनजन्मजन्मजगजगयौतिहारेहिकोरकोही तीन लोकतिरकालनदेखतसहदरावरेजोरकोहो॥तुम्ह- सोफापरकरिकल्पकल्पकृमिहीनरकपोरकोहो।कह भयोज्योमनमलिनकलिकालहिकायोभौतुवाभोरकोहों तुलसीदाससितलनितिरहिवलक्डेठिकानेनौरकोहों॥२३॥ भारणकोहिनौरकोहै।विसदगरिषनेवाजकौनसोभोहजासुज नजोहै।छोटोबडोचहतसवस्वारथजोगिरविधिरचोहोकोला दिलकपिभालुपानियोकोनहपालहिसोहकाकोनामअनपा लसकहोयघव्यवगुगनिपिछोहोकौतुलसीसौकुसेवकसगृहयौ १०७ ॥विनयपत्रिका सत्सवदिनसाईदोह।॥२३॥योरमेरेकोहकाहिकाहिहीं। रंकराजज्योंमनकोमनोरयजेहिसनाईसखलहिहौ।य- मयातनायोनीसंकटसबसहेहैदुसहअरुसहिहोमोको पैअगमसगमतुम्हकोपभुतउफलचारिनचाहिहो।रवे- लिचेकोखगमृगतरुकिंकरदरावरोरामहोरहिहों। एहि नातेनरकहुसचुपैहोयाविनपर्मपदहुदुरपदहिही इस निजीयलालसादासकेकहतपानहिगहिहो॥दिजेवचन कीहृदयानिएतुलसीकोपरानिरवाहिहे ॥२३२॥दीन बंधुदूसरोकाहापावोंकोतुमविलुपरपिरपाईकेहिदी नतासनावोपभुन्नरुपालनपालअलाएकजहंजहं चित्तहिडुलाबों।इसमुझिसनिरहोंमोनहेहिमकहां गवावों।तोपदबुडिवेयोगकर्मकरिवातन्हिजलधियहावों अतिलालचिकामकिंकरमनमुखरावरोकहा।तुल- सीमभुजियकिजानतसबअपनोसोरुजुकजनावोसो इकीजैजेहिभांतिछाडिछलद्वारपरीगणगावौं ॥२३३॥ मनोरथमनकोएलेभांति चाहत्तमनिमनगमसकृत पलमनसायधनअयाति।कर्मभूमिकालजन्मुकुसंघ स्मतिविमोहमदभांतिकिरतकुयोगकोरिक्यौपेयतप- रमारथपथसांति।सेइसाधुगुरुमुनिपुरापाऋतिबुझे उरागवाजीतांतितुलसीपमुसभाउसरतरुकौसोज्यो दरपनसुखकांति॥२३॥जन्मगवायोचादिहिवराविति॥ परमारथपालेनेपनौकछुअनुदिनअधीन अनिती। .
विनयपत्रिका खेलतरसातलरिकपवनसुवतिलियोजीतिरोगषियोगशो कश्रमसंकुलवडीवयस्थाहिअनितारागरोषदरखाषि- मोहवसरचिनहिसाधुसभीति॥कहेनसनेगुरागार पतिकभईनरामपदपीति हृदयदहत्तपछिताएअनल दवसुनतदुसहभवभीतिगतुलसिप्रभुत्तेहोरसोकिजियेस मुफिविरुदकीरीती॥२३५॥ ऐसहिजन्मसमुहसिराने। पारानाथरसुनाथसेप तजिसेवतचरनविरानोोजेज उजिवकुटिलकायरखलवेवलकलिमलसाने सूरवत वदनपसंशत्ततिन्हकहूंहरितेअधिककारमाने।सख- हितकोटिउपायनिरंतरकरतनपायपिरोने॥सदामालिन पंथकेजलज्योकबहुनहदयाथराने।यहदिनतादुरिवेको मैअमितयत्नउरन्याने।तुलसीचित्तचिंतानमिटेक्निविं तामणिपहिचान॥२३६॥जोपेजियजानकीनाथनजाने तौसबकमधमश्रमदायकऐसोइकहतसयानोसिर सिडमुनीशयोगनिदवेदपुरारावरवान।पूजालेतदेतप लटेसंखहानीलामअनुमानकाकोनामधोखेहुसमि रतपातकाजसिसनविप्रविधिकगजगृहकोटिखल कौनकेपेटसमान।मेरुषेदोपरिकरिजनकेरेणुसेगुरा उस्याने तुलसीदासतेहिसकलन्यासतजिमजाहिंन अजहुंअयन।।२३७॥काहेनरसनारामहिगावहि॥ निशिदिनपरअपवाददथाकतरदिरारिरागुवढावहि ॥नरमुखसंदरमंदिरपावनवसीजिनिनाहिलजाव- . विनयपत्रिका) हि॥ससिसमीपरहित्यागिसधाकतरविकरजलकहुंभावहि कामकथाकलिकैरवचंदिनीसनतश्रवनदैभावहितिन्ह हीहटकीकहिहरिकलकिरतीकरपाकलंकनसावहिाजा तरूपमतियुवतिरुचिरमपिरविरविहारबनावाहिशर रासरवदरविकुलसरोनरविरामपहिपहिरावहिवाद विवादरसादतजिभजिहरिसरलचरितचितलावहि ॥तु- लसीदासभवत्तरिहितिहंसरतुंपनीतयशगावहि॥२३॥ श्रापनौहित्तरावरेसोजोपैसूफे तौजनतनपरअछत्तसी- ससुधीक्योकबंधज्यौजू॥निजअवगुणगुणरामरावरे लखिसनिमतिमनमूरिहनिकहानसमुफनितुलसी- बीकोरुपालबीनन॥२३९॥जाकोहरिहटकरियंगक- खौ।सोश्वससीलपुनित्तवेदविदविद्यागशानिभसोराड सत्तिपंडुसतनकीकरनीसनिसत्तपंथडखो।तेलोक्य पूज्यपावनयशसूनीसूनीलोकतखोजोनिजधर्मवेदलो धित्तसोबरतनकाछुविसवो॥ विनअवगुणस्तकला सकूपमज्जनकरगहिउधस्चौब्रह्मविसिबलांडदहन क्षमंगर्भननृपतिजस्वीजरअमरकुलिसहुनाहिन वधसोपनीफेनमस्खो॥विषअजामिलअरुसरपतितेक हाजोनहिविखौगउन्हकौकियोसहायबहुतउरकौसंता पहोगशिकाअतिकदर्जतेजगमहुंअघनकरतउ वसौगतीनकोचरितपवित्रजानीहरि निजहदभवनध खोगकेहिआचरनमलोमानेषभुसोतोनजानिपखौ .
११.
॥विनयपत्रिका
तुलसीदासरघुनाथरुपाकचित्तवनयखस्यो।।२१०॥
सोरसुहतीसचिसांचोजाईतुमरिगतिकागिधनधि
कहरिपुरगएलेकरसीपयागकवसाकिबहुनाडिग्यो-
निगममगतेपगगजगजानिजितेदुखपाए।गजयो
कौनदीक्षितजाकेसमीरतलेसनाभवाहननजिधाए।
सरसुनिविषविहादवडेकुलगोकुन्नजन्मगोपगृहलिन्।
वायोंदियोपिभोकुपरतोकोभोजनजाद विदुरघरकि-
न्होमानतमलेहिमलोभक्तहितेकछुकरितिपारयहि
जनाई। तुलसीसहजसनेहरामचसयौरसवेजलके
सोचिकनाई॥२४१॥तवतुम्हमोहसेसदनिहरिगतिदे
ते॥कैसेहुनामलोतकोउपावरसनिसादरम्यागेहेलेते।
पायरखानिजियजानीअजामिलयमगरातमीतदहोनाको
भेतलियछडाइचलेकरमीजतपिसतदांतगएरीस
रेते।गौतमतियगजगृहविटपकपिहैनाथहिनाकेमा
निमतेते॥जिन्हजिन्हकाजनिसाधुसमाजतजिहपासिं
श्रुतवतवउटिगते॥अजअधिकादरहिहारेपनि
तपुनितहोतनहिकेते॥मेरेपासंगहून पूजिहेहेंगयह
होनेखलजेते होअवलवकरतितिहोरिवेचीनवत
हुतोनरावरेचेते॥अबतुलसीपुतरावाधिहेसहिनजा
तमोपैपरिहसरते॥२५३॥ खमसमदिनबंधुनदीनकोउ
मोसमसनहनृपतिरसुरामोसमकारलमोलिमशिन
हीजगतुम्हसमहरिनहरनकुटिलाई होमनवचनकर्म
-
१११ विनयपत्रिका पातकरततुम्हलपालपतितन्हिगतोदाई होन्अनायत्तुम्हन भुअनाथहीतचितयहसरतिकंबहुनजाई होन्यारत- भारतिनासनतुम्हफिरतिनीगमपुराननिगाई।होसभी मतुम्हहरणसकलभयकारशकौनलपाविसराई तुह्मा सरसधामरामयमभंजनहो अतिदुखितत्रिविधीश्रमपाई ॥यपहजियजानिदासतुलसीकहुंरास्वहुंशरणसमुभिष भुताई। २४३॥ इहैजानिचररानिचित्तलायोनाहिन- नाथअकारणकोहित तुम्हसमानपुराराप्रतिगायोज ननीजनकसतदारसंधुजनभयहेबहुतजहांहोजायोस बस्वारथहितप्रीतिकपटचितकाहूतोनहिहरिभजनसि खायौ॥सरमुनिमनुजदनुजअहिदीन्नरमैतनधरिसि स्काहिननायोगजस्तफिरतत्रेतापपापवसकाहुनहरि- करिरुपाजुडायोगयत्नानेककिएसरखकारणहरि पदविमुखसदादुरखपायो॥अवथाक्योजलहीननाव ज्यौदेवत्तविपतिजालजगछायो।मोकहुनाथबुझिएयह गतिसखविधाननीजपतिविसरायो॥अवतजिरोषक रहकरुनाहरितुलसीदासरनागतायो॥२४॥या हितेमैं हरिज्ञानगंगांयौपरिहरिहदयकमलरघुना यहिवाहिरफिरत विकलभयधायोज्योकुरंगनिजयं गरुचिरमप्रतिमतिहीनमरमनहिणायोखोज तगिरितरुलताभूमिनीलपर्मसगंधकहांतेधोया- यो।ज्योसरविमल वारिपरिपूरराउपरकडूसिवार विना तमलायो॥जारतहियौताहितजिहोसच्चाहतरहिविधिर स्वायुकायोगव्यापतविधिधीतापतनदारुगतापरदुसहर रिदसतायो॥अपनेहिधामनामसरतस्तजिपिसयचर वागमनलायो।तुमसमज्ञाननिधानमोहिसममृदनमाग पुणनिगायो।तुलसीदासमभुएहविचारिजियकीजिय- नायरचित्तमनभायो॥२५॥मोहिमूदमनबनविगोयो याकेलिएसुनहूकरुणामयमैजगजन्मिजन्मंदुरबरोयो ॥शीत्तलमपुरपियूखसहजसरखनिकरहिरहतारिज दूसोयो॥बहभांतिनश्रमकरतमोहवसत्यहिमंदमनि वारिविलोयोकर्माकचजियजानिसानिचितचाहतक- दिलमल हिमलधोयोहपातकरसगिविहादसटफि रिफिरिविकलकासनिचोयो॥तुलसिदासपभुकृपा- करहुअपमेनिजदोसकडनहिगोयोडासत्तहिगरवाति । नीसासवकहुननाथनोदभरिसोयो॥२४॥लोकपिदहुं । विदितवातसनिसमुझियहांहमोहितविफलमतिथितिन लहति।छोटेवडेखोटेरपरेमोटेउबरेरामरावरेनिवाई- सबहिकिनिवहति होनेजोव्यापनैवसरहत्तोएकहीरस दूनिनहरखशोकसासतिसहति ॥ वहतोजोईजोलह- तोसोईसोईकेहुभांतिकाहूकिनलालसारहति कर्मकाल सभावगुणदोषंजीवनजगमायातेसोसभेमोहचकितच हति।ईशनिदीगीशनियोगीशनीमुनीशनीहंछोउतछो बरतेगहायतेंगहति।सतरंजकोसोसाजकारहोस- समाजुमहाराजवाजीरचीपथमनलहति॥तुलसी विनयपत्रिका) ११३ प्रभुकहाथहारिवोजीतियोनाथबहुभेखबहुमुखसारदा कहति ॥२.४७॥रामरामजपुजीहजानिपीतिसोपतितीमा निरामनामजपेजेहोजयकीजरमिरामनामसोरहनिरा मनामकीकहानिकलिकलिमलशोकसंदहरनि।रामना मकोप्रभाव पूजियनगणराउकियौनदुराउकहिापनि करनि भवसागरकोसेतुकाशीहुसगतीजेमुजपतसा दरशंभुसहित्तथरनी। वालमिक व्यापहेअगाधअप राधनिधिमरामराजपैपूजेमुनिअमरनिरोक्योविधसौ रख्यौसिंधुघरजहु॥नामवलहासोहियषारोभयोभूसुरड़ रनि।नाममहिमा अपारशेषशुकवारबारमतिअनुसार बुधवेदहुपरनिशानामरतिकामधेनुतुलसीकोकामतरुरा मनामहरिमोहनिमिरतरनि॥२४॥पाहियाहिरामपा- हिरामभदपाहिरामचंदसयशथवरगसनीअायौहौशर- गादीनबंधुदीनतादरिददाहदोपदुखदारुगडसहदर रितहरगाजवजवजगजालव्याकुलकरमकालसबरख लभूपभरभूतलभरणा तक्तवतनधारभूमिभारदूरिक रियापेमनिसुरसाधुमाश्रमवरणावरलोकसवसाखि काहूकीरत्तीनरखीरावराकीवंदीलागेयमरमरगी वदविशोकाकियलोकपतिलोकनाथरामराजभयोधर्म चारिहचरणसिलागुहगृहकपिभीलभालरातिचर- ख्यालहीकपालकीन्हैतारणतरराापीलउदररासील- सिंधुदीलदेखाव्यतीतुलसीपेचाहतगलानिहीगरए।
११४ ॥विनयपत्रिका ॥२४॥भलिभांतिपहिचानेजानेसाहेबजहांलोजगजू हो तसबहिनथोरेहीगरम॥ीतिनपविननीतिहीनरीत्तिकेमलि नमायाधीनसकिएकालडूकरमदानवदनुजवडेमहामू दऊजदजीतेलोकलोकनाथचलनिभरमरीकीराकादि- यवरखाफिरवीमियालघरथापनेनेवाजेकीनकाहुकोस रमा।सेवासावधानतसुजानसमरथसाचोसबगुराधाम रामपावनपरमासरुषसमुखएकरसएकरुपतोहिषि- दितबिसेषघटघटकेमरमातोसोनतपालनरुपालनक गालमोसोदयामेवसतदेवसकलधरम॥रामकामतरु- छांहचाहेरुचिमनमाहतुलसीविकलवालिकलिकुधरम। ॥२५॥तौहौवारवारममुहिपुकारितोरिखावतोनजोपे मोहोतोकहूठाकुरदहरूायालसीअभागीमोसेनेकपा लपालेपोसैसजामेरेराजारामअवधसहरू।सेएनदिगी सनगनेसगौरिहितनमानेविधिहरिहूनहरु॥रामना- महिसोजोगळेमनेमप्रेमपनसधासोभरोसोएहूदूसरों जहरू।समाचारसाथकेयनाथनाथकासोकहोनाथ- हिकेहायसवचोरहुपहरु निजकाजसरकाजमारत केकाजराममियविलबकहाकरुनागहरुरीतिसनि रावरोपतितीपीतिरावरेसोडरतहोदेखिकालिकालकोक हरु॥कहेहीवनगीफिकहाएरामवलिजाउतूलसित्तुमेरो हारिहिएनहहरु॥२५१॥रामरांवरोसभावयुगसील महिमापभावजान्योहरूहनुमानलखनभरत ॥जिन्ह ५ विनयपत्रिका ११५ केहिए सथलरामप्रेमसरतरुलसनसरससरवफुलतफ रतापमानेस्वामीकेसरवासभारपाईपतितेसनेहसा बधानरहतंउरत।साहेबसेरकरितिपातिपरमितिनीतिने मकोनिवाहयकटकनटरत।सकसनकादिप्रल्हादनारदा दीकहेरामकीभक्तिवाडिविरतनिरत॥जानेविनभक्तिनजा नियोतिहारेहायसमुझिसयानेनाथपगनिपरत॥छम तविमतएकपनतिनतिनितनीगमकरतापौरानिकिक- हाचलिएकवातमलेभलिरामनाभलिएतुलसीहुसेतर त॥२५२॥पायनापनेकरतमेश्यनिघटिगईशलालचील वारकिसधारियैवारकवलिरावरीभलाईसबहीनीभलाईरो गवसतनकुमनोरथमलिनपरअपवादमिथ्यावादवानीह ईसाधनकीऐसीविधिसाधनपिनानसिधिविगरिवनावे कृपानिधिकीरूपानी पत्तीतपावनहितयारतन्यनाथनि कीनिराधारको अधारदिनबंधदइन्हमैएकोनभयोबू फीनतूच्यौनजयोताहिनेत्रितापनयोलुनिअनवई स्वाग सूथोसाधुकोकुचालितेअधिकपरलोकफिकीमतिलोकरंग रई।वडेडसमाजराजाजुलोजोपाएदीनमहाराजकेहूं भांतिनाममोग्लई।रामनामकोप्रतापजानियतनीके आपनोकोगतिदूसरीनविधिनीरमईपीजीवलायकक रतनकोटिकोटिकटुरीतिवेलायकतुलसीकानिलजई॥२५३ रामराखिएसरगराखियाएसबदिनविदितत्रीलोक- तिहुकालनादयालदूजोपारत्तपातपालकोहेषभुविन - . ।
॥विनयपत्रिका लोलपालेपोषेतोपेन्यालसा-यभागीयधीनाय- अनायसोभएनउरिन॥स्वामीरमरथोमोहनिदोगे- जैसोतेसोकालचालिहरिहोनिहिएपनीधीनगगिखा- जीविहसीअनवडूतेएकवारनुलसीतमेरोमैपभुनाहिन- किन जाहिशुलनारमूलहोहिसारपत्र्यनंकलमहाराजराम रावरिसोतेहिछिन॥२५॥रामरावरोनाममैरोमातुपितु है। सजनसनेहीगुरुसाहीवसरवासनदरामनामप्रेमअविचल वितुहे॥सतकोरिचरित्तत्र्यपारदधिनिधिमथिलीयोकादि वामदेवनामरतह।नामकोभरोसोचलचारिहफलकोफल समिरीयेलाडिछलभलोहत है।स्वारयसाधकपरमारथ दायकनामरामनामसारिखान औरहित हैं।तुलसीसभा यकहिसाचीपरेगीसहिसोतानाथकोनचित है।२५५॥रा मरावरोनामसाधुसरतसहसमिरेविविधधामहरत सुरतसकलकामसहतसरसिजकोसरहै ।लाभहूको लाभसुरवसरवसपतितपावनडरहुकोडरुहैनीचेडूको उजेहकौरंकडूकोरायहूकासलभसरवदापनोसोय रुहै।वेदहूपुरानहूपुरोरिदूपुकारिकहै। नामप्रेमचारि फूलहूकोफरुहै।ऐसेरामनामसोनगीतिनामपत्तीतिम नमेरेजानजानियोसोनरस्वरूहै। नामसोनमात्तपितु- मीतहितबंधुगुरुसाहिवससीलसधाकररकोकरुहेना मसोनियाहनेहदीनकोदयालदेहदासतुलसीकोवलीव डोवरूहै॥२५६॥ केहेविनरत्यौनपरत कहेरामरसनर- ११७ . . . ॥विनयपत्रिका हत॥तुमसेससाहेबकीवोटजायरपोटोखरोकालकीकरम कीकुसासत्तिसहत॥करतविचारसारपेयत्तनकहुकछुसक लवडादसपकहांतेलहतानायविमहिमासनिसमुफ़ि- आपनीयोरहरिहारिकैहहरिहदयउदहत।सखान- ससेवकनसनिप्रसपभुध्यापमायबापतहिसांचीतुलसी बहत।मेरीतोयोरिहेसधरेगीषिगरीयोबलिनामरामरा परिसारहिरावरिचहत ॥२५७॥दीनबंधदुरियोकिएदी नकोनदूसरोसरणा-यापकोभलोहेसबापवेकोकोउ कहूसबकोभलेहेरामरावरेचरण पाहनपशुपतंगकोल भीलानसिचरकांचतेहपानिधान किएसवरणदंडकप हमिपाइपरसिनितभइडकदेविटपलागेफूलनफरणाप तितपावननामवामहूहिनोदेवदुनिनदुसहदूरवनदररा। सिलसिंधुत्तोसोऊचिनाचिजोकहतसोभाभलोतोसोतुही तुलसीकीारतहरा ॥२५॥जानिपहिचानिमैपिसारे होकृपानिधानस्तेमानटिटहोउलटोदेतखोरिहो।करत जतनजासोजोरिवेकोजोगिजनतासोक्योहूचरिसोय भागोटीतोरिहो।मोसोदोसकोसकोउभुवनकोसदूस रोनापनीसमूजीसुजीआयोटकदोरिहो।गाडीकेखा नकीनाइमायामोहकीवडाइछिनहितजछिनभजतवहो- रिहै।वडोसाईदोहीनवरावरिमरिकोउनाथकीसपथकी एकहतकरोरिहों। दूरीकीजैहारतेलवारलालचीपपंचीस धासोसलिलसूकरिज्योगहडोरिहौराखिनिकेसधा विनयपत्रिका ११८ रिनीचकैडारियमारिदुहौरकिपिचारित्र्यानिननाहीरि हो।तुलसीकाहिहोसाचीरैवचारयांचादीलकिएनामम हिमाकीनावबोरिहो॥५॥रावरिसधारिजोनिगारिधि गरेगीमेरीकहोचलचेदकीनलोगकड़ाकहेंगी।पभुकोउ- दासभाउजनकोपापणभावहभानिदिनवधदीनदुखद हेगोगमैतोदियौछातिपविलिकालदविसासनिसहतपर वसकोनसहेगोवांकीविरुदावलिबनेंगीपालेहोशपाल अंतमरोहालहेरियौनमनरहँगोकरमोधरमीसास सेवकविरतरतापनीभनाईभलकहाकोनलगोगले रेमुहपेरेगोसेकायरकपूनरलरेलम्पटेनिकोकोनपार गहेगोकालपाइफिरतसादयालसहिकीनोहिपिनमो हिकवहूनकोऊचहेंगो॥ वचनकमहिएकहोरामसोड्कीए तुलसीपैनाथनीचाहेगो॥२६॥साहेवउदासभयदा- सखासखीनहोनयरिकहाचलीहोवजाईजाईरत्यौहो लोकमेनगाऊपरलोककोभरोसोकौनहोनोवलिजाउ रामनामहितेलघोहो ॥ कसभावकालकामकोहलोभ मोहगृहअतीयहनगरीवगादेगत्यो होलोरिचेकोम- हाराजवाधिवेकोकोदिभदपाहिषभुपाहिनीतापपापद त्योहोरीफिक्रिसबकिपनितीगीतिपहिवारद्धकोज रोपियत्तकिमन्योहोरटनरसनलदोजातियांतिभांति घोजूरनकोलालचीचहोननत्यानन्योहो॥अननच- योनभलोसपथसचालिचलोनिकेजियजानिइहाभ ॥विनयपत्रिका ११९ लोअनचंत्योहो।तुलसीसमुझिसमझायोमनवारवारा पनोसोनायडूंसोकहिनिरवत्योहों॥२१॥मेरिनवनवना एमेरिकोटिकल्पलोरामराबरेचनाएवनैपलपाउमै।निप रसबानेहोकपानिधानकहाकहोलिरवरवलदिन्अमोल मनिपाउमैमानसमलीनकरतवकलिमलपीनजीहहून जपोनामवस्योच्याउवाउमै।कुपयकुचालचलोभयानभू लिहूभलोपालदसाहूनखेल्यौखेलतसदाउमै।देखिदे- रवादभत्तेकिसंगतभभलाईपगरिजनाइकियोदुरितडु राउरोगरोखदोखपोखेगोगनसमेतमनबहकिभक्ति कीन्हीउन्हहिकोभाउमै। यागिलिपाछिलिअबकीय नुमानहीनेजूझियतिगतिकछुकिन्हैतोनकाउमै।जंगक हैरामकोप्रतितपीतितुलसीहरूदेसाचेयासरोहेसाहेब रघुरायमै॥२६२॥ कयौनपरतविनकन्योनरत्योपरतवडो दुखकहतवडेसावलिदीनतायभुनीचडाईचडीपनि गरछोरीप्रभुकीपुनीतताापनीपापपिनता।हुअं रसमुझिसकुचीसहमतमनसनमुखहोत्तसनिसामीस- मीचीनतारानाथगुनगाथगाएहाथजोरिमाथनाएनीच उनीवहीपीतिरितिकोपविनतामयाहिदरबारहेगरवते सरवसहानीलाभजोगक्षेमकोगरीविमिसकिनतामो यदशकंदसोनदुवरोविभीषनसोबूझिपरिरावरेकोषेम पराधीनताहाकीसयानपश्रयानपससमपमुसति भायकहेमीस्तीमलिनतागाधसिलासवरिकोसी ॥विनयपत्रिका सयदिनकी होगीनसाईसोसनेहहीतहीनतासर- लकामनादेतनामनेरोकामतरूसमिरतहोनिकलिमलर ललिनताकरुनानिधानवरदानतुलसीचहतसातापनि भतिसरसरिमनमिनता॥२३॥ नायनिजानिरितिक जनजीयकीरावरोभरोसोनाहकैसुमेमनेमलियोसचिरहम गतिमतितीयपियकोगदम्झतसकतवससबहिसोसंगप स्वोपरविपराईगतिमापनेहुकायको।मेरेमलेकोगोसा ईपोचकोसोहोहूसकलकियकहौसोहसांचीसियपियति॥ ज्ञानहूंगिराकेवामाबाहेरअंतरजामाइहास्योंदुरेगीवान- मुखकोन्यौहीयकि।तुलसीत्तीहारोतमहिपैतुलसीकेरित राखिकैकहतेकछुहैहमारनीघीयकी॥२६॥मेरोकरयो सुनिपुनीभावैतोहिकरिसो॥चारिहूपिलोचनापलोषित त्रिलोकमहतरात्तीहूकालकहकोहहितुहरिसोनयनय नेहअनुभएदेहगेहवसपरखेपांचीप्रेमपरतउघरिसो सुहदसमाजरगावाजाहोकोसौदासतजयजाकोका- जतामिलैपाईपरिसोवियसयानेपहिचानेकैथोनी हिनाकेदेतएकरालतकोटियाभरिसोगकरमधरम श्रमफलरघुवरविनरावकोसोहोमहेउसरकोसोव- रीसोयादिन्यतविचभलोभलिकरैबाहिकोजाकोज सलोकवेदरल्योहैवगरिसोगसीनापतिसारिखोनससा हेबसीलनिधानकैसेकलपरैसम्वेटोसोषिसरिसोग- जीवनमाणपाराकोपरमपुनितहतनीचननिदरिसो १२१ विनयपत्रिका तुलसीतोकोहपालकियोकोसलपालचीत्रकरकोचरित्रचे तचित्तधरिसो॥२६५॥तनसचिमनरूचिमुखकहोजनहो सियपिकोकेहिअमागजान्योनहिजोनहोइनाथसोनातो नेहननीको॥जलचाहतपावकल होविखहोतअमिकोड़- लिकुचालिसंतनिकहोसोरसहिमोहिकछुकहमनतरनित मिकोजानिधनंजनकहेवनवाधिनपीको।सनिउ- पचारविकारकोसविचारकरोजवतबबुद्धिबलहेहिको ॥पभुसोकहत्तसकुचातहोपरोजनिफिरफिको निकटयो- लिवलीवरजीयपरिहरै ख्यालसिदासजडजीको॥२६॥ ज्योज्यौनिकटभयोचहोरुपालत्यौत्यौदूरिपाखोहो॥तु- चहूजूगरसयकरामहोहुराबरोजद्यपिअधअवगुण निभस्यौहोविचपाईनीचवीचडूनलमुरनिचसोहौं। हो सवरनकुवरनकियोनृपतभिखारिकरिसमातितकुमति कस्सोहीअगनितगिरिकाननफिस्पोरिनन्यागीजचौहौं चित्रकूटगयेमैलरिखकालकीकुचालिसबन्यवनपनि उपौहो।माथनाईनाथसोकहोकरजोरिसखोहौं।चीन्हो चोरजियमारिहेतुलसीकथासनिपभुहिसोंकहिनिवस्ती हो॥२६॥प्रनकारहो हठियाजतेहोरामदारपस्वीही। तूमेरोयहविनकहेउनिहोनजन्मभरिपमुखिसोहकरिनि बस्वोहोदेदेधकाजमगटथकेटाहौ।उदरदुसहसा सतिसहिवहुचारजन्मिजगनरकनिदरीकस्सोहोहोमा चललेलाडिहोजेहिलागिअरचौहो। तुम्हदयालबनिहै ॥ विनयपत्रिका॥ दियवलिविलंबनकीजैजातगलानिगमोहो॥प्रगटकहन जोसकुचीयैअपराधभौहोतोमनमेअपनादयतुल- सोहपाकरिकालचीलोकीहहस्पोहो॥२६॥तुम्हअपनायो तवजानिहोजवमनफिरिपरिहोजेहिसभाएविषयनिल ग्यौतेहीसहजनाथसोनेहांडिछलकरिहै।सतकीचीति प्रतीतिमीतकोनृपज्योडरडरिह। अपनोस्वारथस्वामी सोचहुविधिचातकज्योएकटेकत्तेनहिरिहै।हरखिहेन अतिच्यादरनिदरेनजरिमरिहै।हानिलाभदुखसख- समचित्तहितअनहितकलिकुचालिपरिहरिहै।पभु गुणसनितनहरखिहेनीरनयनटरिहै।तुलसीदासभ- योरामकोविश्वासप्रेमलविन्यानंदउमगिनुरभारिह।। ॥२६॥ रायकवहुषियलागिहोजैसेनीरमीनको सरस जीवनज्योंजीवकोमणिज्योफाणिकोहितज्योधनलो- भलिनको।ज्योसमायपियलागतिनागरनपिनको।। सोमेरेमनलालसाकरिऐकरुणाकरपावनषेमपीनको मनसाकोदाताकहेश्रुतिषभुषविनको तुलसीदास कोभावतोवलिजाउदयानिधिदिजैदानदिनको॥२७० ॥कंबहुरुपाकरिरविरमोहिचितहो।भलेबुरोजन- जानिदयानिधिोरणअमितवितहो।जन्मजन्महो मनजितोअवमोहिजितेहो॥होसनायव्हेहोसहीतु- महअनाथपरिजोलयुतनामितेही दिनयकरोअप भयंतेतुम्हपरमहितहो।तुलसिदासकासोक तुम
॥विनयपत्रिका
१२३
हिसबमोरप्रभुगुरुमातुपितेहौ॥२१॥जैसे होतेसोहोरा-
मरावरोजनजनिपरिहरियै।रूपासिंधुकोसलधनिसर
नागतपालकटरनियापनिदरिया होत्तोनिगरायल और
कोविगरोनविगरियो।तुमसधारियाऐसदासबाकिसय
हिविधिन्यवमेरियोसधरीय॥जगहसिहमेरेसंगृहेकतए
हिंडररिय।कपिकवतकीन्हेसखाजेहिसीलसंलचित
तेहिसभायअनुसारिये॥अपराधितापनोतुलसी-
नवीसारियै दूटियोवाहगरेफूटेहूक्लिोरनपीरहोतहीन
करियौ।२७२॥तुमजिनीमनमैलौकरोलोचनजनिकेरो
॥सनहरामविनरावरोलोकहपरलोकहुलाउनकहुहित
मेरोअगुनलायकन्यालसोजानिनथमन्मन
स्वारथकेसाथीन्हतज्योतिजराकोसोगेटकुशौचटाउल
दिनहेरो।भक्तिहीनवेदवाहिरोलस्विकलिमलघेरोदे
वनिहूदेवपरिहस्त्रोअन्याउनतिन्हकोहोन्यपराधिसब
केरो॥नामकीन्योटपेरभरतहीपैकहावतचेरोजगविदि
तवातल्हेपरिसमझियेधोअपनपैलोकरिवेदबडेरो।
हैहेजवतवमहितेतुलसिकोमलेरोगदिनदिनहुदिन
विगरिहेपलिजाउविलवकिएअपनाइएसवेरौ॥२७३
॥तुम्हतजिहोकासोकहोऔरकोहितमेरे॥दीनबंधुसे
वकसंखाआरतननाथपरसहजछोहकहिकबहू
तपतितभरनिधितरेगिनतरिनीविनवरेहपाकोसस
निभायहधोखेहूतिरछेहुरामतिहारोहिहरे॥जोचित
.
१२९ ॥विनयपत्रिका बनिरोधिलगैचितयेसवैरेनातुलसीदासन्यपनाईयोबजे नदीलअवजिवनअवधिनितनेरे॥२७॥जाउकहाठगेरु कहादेवखारवत्तदीनको कोरुपालसामासारिखोराखेस रनागतसवअंगवलविहीनकोगनिहिनिहिसाहेबच है सेवासमीचीनकोयधमनगुनन्यालसीकोपालिचीफ पोन्सायोरघुनायकनपिनको मुरसकेकहाक होधिदित्तजि यकीप्रभुप्रचिनको।तिहुकालतिलोकमेएकटेकरावरित लसीसमनमलिनको॥२७॥हारदारदिनताकोकाटिर दपरिपाहू॥हैदयालदूनिदशदिशादुरखदोरवदलनछमकि योनसभावनखाहूतिनतजनकुटिलकीरज्योमातुपिताहु ॥कहकोदोषकाहीयोमेरोहीअभागमोसोसङ्घनत्तसपर्छ ईबोहरादूपित्तदेविसंतनिकयोसोचेजिनिमनमाहातो सेपशुपावरपातकीपरिहेनसरनसरनगएरघुवर ओर निवाहू। तुलसीतिहारोभयोसखोप्रीतिपत्नीनिपिनाहू। नामकिमहिमासीलनामकोमेरोभलोविलोकिमावतसर्क चाउसीहाहू॥२७६ ॥ कहानकियोकहानहोगयोसासका हीननायोगरामराबरोधिनभयजनजनमीजनमीजगदु- खदशहुदिशिपायोगासविवसस्खासदासम्हेनिचप्रभु- नजनायो।हाहाकरिदीनताकाहिहारहरवारबारपरिन- छारमुटुंबायो।यसनक्सनविनवावरोजहांतहांउटिया यो।महिमान्अनुषियमानतेतजिरवोलिपलानियागे- रिवनपेटवलायो॥नाथहाथकछुनहिलग्योलालचल- विनयपत्रिका ૧૨ लचायो।सांचकोनसोजोनमोहिलोभलयुनिलजनचाये ॥श्रवरानयनमनअगमलगेसवथलपतितायो। मारिहिएहारिकेहितहेरिफेरिअरचरगसरगतकिल्या यो।ईशरथकेसमरयतहित्रिभुवनजसगायो।तुलसी नमितअवलोकियैवलिवाहबोलदैविरुदावलिवोलायो ॥२७७॥रामरायधिनरापरेमेरेकोहितसांचोस्वामीस हितसबसोकहोसनिगुनिविसस्विकोउरेखदूससरियो चौ॥देहीलजोगकेसखामगांचनदांचो॥कियविना रसारकदलिज्योमनिकनकसंगलसुलसतविचविचकां चौ॥विनयपत्रिकादिनकिवापआपहियांचाहिरहेरिनु लसीलिरीसोसभायसहीकरिवरिपुछिन्यहिपांचो ॥३७॥पवनसवनारिपुदवनभरतलाललखनदीनही ॥निजनिजन्यबसरसधिकिएपलिजाउंदासन्यास जिहरवासखानकी राजदारभलिसबकहैसाधुसमी चीनको सहनसजससाडेवरुपास्वारथपरमारथग- निभईगतिविहीनकी॥समयसम्हारिसधारिचीतुल- सीमलीनकीपीतिरिनसमुझाईपरानपालकृपाल हिपरमितिपराधीनकी॥२७९॥मारुतमनरूचिभरत कोलखिलकनकाहिहै।कलिकालहुनायनामसोपतीति एककिरकिनिवाहिहै।सकलसभासनिलेउडिजानि रितिरहिहरुपागरिवनियाजकिदेखतगरिवकोसह सावांहगहिहै। विहसिरामकत्यौसत्यहेसधिमोडूल- ॥विनयपत्रिका १२६. हिहै। मुदितमायनाचतवनितुलसीन्यनायकीपरिरस्यु नायसहिहे॥२०॥ ॥इतिश्रीमडोसाईतुलसीदासरु तपिनैपत्रिकासंपूर्णमगमत्॥ ॥पालिकांडप्रभुपा यअजोध्याकरिमनमोह।।दरबत्यान्यारत्सहदयकि किंधासोहैं।सुंदरयीवमुखारविदलंकाकहिगाएजेहि मोरावनन्यादिनिशाचरसवेशमाए। उत्तरमस्तकका उहरिएहिषिधितुलसीदासमनाभ्यादितलोदेखि एरामायरात्रीरामतन॥१॥ मुंबईत. वापहरशेट देवळेकर याणिश्रापले छापखान्यात छापिली. शके १७८१ सिद्धार्यानामसंवत्सरे मिति-पाश्विन शुद्ध १ भौमवासरे समाप्त. श्रिरामचंदापणमस्तुशभंभवतु ॥ ॥
No text on this page.