Banasthali University
सम्वेद संहिता
Front matter
No text on this page.
११
4
ॐ नमः शिवाय
श्रीसामवेदरहित ।।
ছসখান
श्रीसामामृतसिन्धुः।
श्रीमलिगमागमायनेनिर्माता महर्षि १०८
श्रीलायणाचार्य-प्रशीतगायच्छायानुगाली
घार्यभाप्त-श्याला पवाद का
तृतीय और चतुर्थ अध्याय ॥
जिलको--
अजमेर राजकीय पाठशाला के प्रधान संस्कृताध्यापक
फविरत्न त्रिपाठि शिवदत्त फायतीर्थ ने बनाया।
पौर
श्रीमान् धर्षमूर्षि पर्यावतार, धीर, वीर, चिरायु समाहर
श्री १०८ श्री कृष्णपातसिंहनी महोदय चांगड़ की
गर्थिक सहायता द्वारा प्रकाशित हुआ ।
div
संवत् १६७६ .
दुस बावू मथुराप्रलाद शिवहरे प्रबन्धकर्ता के प्रबन्ध से
वैदिक यन्त्रालय, अजमेर में मुद्रित हुभा ॥
:
बनस्थली विद्यापीठ
गोपीनाथ राहत
वैदिड यन्त्रालय में छपने के कारण कोई सज्ज
इलका लम्बन्ध्य भार्यलमाज से न समझे।
शिवदत्त त्रिपाठी,
1.
0
पुस्तकालय
श्री
दिन...!6.7.32
तारीस......
r
(जयपुर)
समेत
संभा.द.१५
स्त्री.......
संकेत.....
सूचीपत्र सं.......
सुनीपत्र सं.....
१
कर
اسم من
! ॐ नमः शिवाय अथ तृतीयाध्यायः प्रारम्यते । ट २ २३3 पर उ १२ २२ ३१२ १ २३ २3 र ३२३१ २२ २ १ ५ १२ २१२ -Aama --- तिम प्रथमाया पलिष्ठ ऋणिः । इन्द्रो देवता । बहती छैदः ॥ पभि का शूर नोनुमो दुग्धा इव धेनवः । ईशानदस्य जगतः सदृशीशानमिन्द्र तस्थुपः ॥ १ ॥ २३३ ।। अथ दितीयायाः भरद्वाज ऋषिः । इन्द्रो देवता । हत्ती छन्दः । सामिद्धि हवामहे सातौ वाजस्य कारवः । रवा झेविन्द्र सत्पति नरस्त्वां साहारचर्चस। ॥ ३ ॥ २३४ ॥ अक्षवृतीयस्याः पालखिल्या ऋषयः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः । अभि प्रथा सुराधसमिन्द्रपर्च यथा विदे । जरिभ्यो मघवा पुरुष सुः सहस्रणेच शिक्षति ॥ ३ ॥ २३५ ॥ श्री शौर्यसंयुत इन्द्र ! यह चर औं अचर संसार है। इसके अधीश्वर तथा सब विधि भापही द्रटार हैं । असतुम्हें बिनदुहि दुग्ध पूरित गाय की समता लिये। हम सोम-पूरित चनस द्वारा सीस पुनि २ नात हैं ॥१॥२१३ ॥ है इन्द्र ! तोता हम तुझे ही अन्न हेतु वुलम्वते । श्री सुजन पालंक नर तुझे रिपु से डर बुलाते ।। पुनि हाश्रमम्मम्धी रणों में मापंको हि पुकारते । अतएव हम सब भी इहे तुम्हें ही बुलबात है ॥२ ॥ २३४ !! पश्वादि नाना वित्तयुत जो इन्द्रेसझंक देवता ! श्री प्रशंसक हम लोग तिन्ह मनु अनगिनत धेन देवंता ! जिस भांति इम जाने उसी विधि सेति. श्रीयुत ऋत्विजों श्री सुधनसंयुत इन्द्र को अभिमुख प्रश्रद्धा पूजितो२३५ ।।
७६ ) २ १ ૨ 3 १ २ ३ २३१ 3१र २२ 3 २ 3 २र ३२३ २१र२र ३१ २ ३१ अ २३ १२ २ १ ३१२ 3 २३ र २२ ३१२ १ २ ३१ २ ३ १ १ ३ १२ ३२ ३२ 3 १२ श्रथ चतुर्याः नोधा ऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः तं वो दस्ममृतीपई वसोर्मन्दानमन्धसः । अभि वत्सं न स्वसरप धेनव इन्द्रं गीर्भिवामहे ।। ४ ॥२३६ ॥ अथ पंचभ्या कलिः प्रनाथ ऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहत्ती छन्दः । तशैभिर्को विश्वसमिन्द्र, सवाघ ऊतये । वृहद्गायन्तः सुतसो अध्वरे हुवे भरनकारिणम् ॥ ५ ॥ २३७ ॥ धंथ षष्टया। पशिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । तरणिरित्सिपासति पाजं पुरन्ध्या युजा । आ व इन्द्रं पुरुहूतं नसे गिरानेमि तष्टव सुद्रुवम् ॥ ६ ॥ २३८ ।। नथ सप्तम्या मेधातिधिषिः । इन्द्रो देवत्ता । वृहती छंदः ॥ पिदा सत्तस्य रसिनो यत्स्वा न इन्द्र गोमतः । आपिनों कोषिसधमाद्ये वृधे३ मा अवन्तु ते धियः ।। ७ ।। २३६ ।। अरविग्तथा यष्टाजनो ! जो दिव्य रिपु विनसावना । दुखों का नाशक तथा सोमान्न पी हविना ।। अस तुम्हारे पूजाई इन्द्रहिं गर्वे ज्यों गोशाल में । श्रीवत्स को लक्षि संभती त्यों स्तोत्र से उस को नमें ॥ ४ ॥२३६॥ हे ऋत्विजो ! द्रुत चाजियुत धन धान्य का दातार जो। उस इन्द्र को त्राणार्थ दुख में साम गाते पूजियो । हम भी उसे श्री सोममख में इस प्रकार बुलावते । ज्यों पुष्टिपद हित कारि तातहिं आत्मजादि मनावते ॥ ५ ॥ २३७ ॥ श्री युद्ध में सत्वर पुरुष रखवारिणी वड़ि बुद्धि से । श्री जन की सम्पत्ति को भलिभांति से ही पात है ।। सत्काष्ठ वाली चक्रपुष्टिहिं बढ़इ ज्यों मुकवावता । यष्टा ! तुम्हारे हेतु त्यों स्तुति सेति इन्द्रहिं गावता ॥ ६ ॥ २३८ ।। हे इन्द्र ! रसयुत गव्य मिश्रित हमारे सोमहिं पिवो । पुनि पान करके भली विधि से भाप तर्पित हूजियो । श्री शीघ्रतोषक याग में धनप्रद हुये बान्धव बने । हमरे हितार्थ प्रबुद्ध हो तुम ज्ञान हमाहिं उवारलें ॥ ७ ॥ २३६ ॥ ..
(७७ ३ २ 3 ६२र ३ . १२ २२ ३२ अगर 31 अथाऽष्टमा भर्ग पुषिः । इन्द्रो देवता वृहती. छन्दः । व हा पर निदा भगवतगे । रहा हपस मघवन् गमिष्टा इदिन्द्रापिष्टये ॥८॥२४॥ अथ नवम्पाः वशिष्ठ ऋषिः । इन्नो देवता । वृहत्ती छन्दः । न हि वश्चरयं चन वसिष्ठः परिग सारे ३२ भासमधमरुतः सुते सचा वे पिबन्तु शामिनः ॥ 8 ॥ २४१ ।। अथ द राम्याः प्रगाथा कारव ऋषिः । इन्द्रो देशमा । बृहती छन्दः । राचिदल्याद्विश सत सखाया मा रिषरमंत । इन्द्र मित्स्तोता वृषणी सचा सुने सुरक्षा चश सत ॥ १०॥ २४२ ।। अ ३ १ ३१२ - २३१र १ २ ३ २ 3३२३ រ २ .333 २र३ १ २ इति तृतीयाध्यायस्य प्रथमः खण्डः तृतीय प्रपाठकस्य प्रथमाश्च स्त्रमाप्तः ।। हे इन्द्र ! तुम दानी अत: मोय वित्त देने जाइये । माफर पवित्राचरण मुझ को धन प्राप्ति कराइये ।। हे देव ! गोरुचिवन्त मैं हूं तिसे श्रीगोदान दो । औ अश्व चाहनवार मुझ यो अश्वनाम यान दो ।। ८ ।। २४० ॥ श्रीमरदेवगणों ! तुम्हारे में किसी भी छोट हो । तज के वशिष्ठ न स्तुति फरै अर्थात् सब को मानतो ।।. अव आज हम से सोमरस विधि के सहित बन जायगा । सोमाभिलाषी सब तिसे एकत्र हो पीलेवना ॥ 8 ॥ २४१ ।। है मिन्न स्तोताजनों ! इन्द्र नि गुणावलि विसराय के । शिस्नि अन्य की स्तुधि गावते मत क्षीणता को पाइये ।। जब सोम-रस बन जाय तबः श्री सिद्धदाता इन्द्र को ।। एकन्न हो गावो तथा पुनि पुनि उस्नेहिमनायलो : १.० १ ३४२ ।। - माधम खण्डः समाः ( ७८ ) भथ द्वितीयः खण्डः । १३१२ २ २३ १२ ३१.२ ૨ २३१ २ ३१२ 'अ १ २ ३ •२३ १ २ ३ सन प्रथमाया पांगिरस पुरुहन्मा ऋषिः। इन्द्रो देवता । बृहती वंदः ॥ २१ नीफष्ट कर्मणा नशयधकार सदावृधम् । २ ३२.११२३१ 3 र इन्द्र न यो विश्वगूर्तमृध्वसमधृष्टं धृष्णु मोजसा ॥ १० ॥ २४३ ।। लथ द्वितीयाया: मेधातिधिमेध्यातिथी वा ऋषी । इन्द्रो देवता वृहती तेचिदमिश्रिया पुरा जत्रुभ्य भातृदः । सल्माता सन्धि मघवा पुरूप सुनिष्कर्ता विद्रुतं पुनः ॥ २ ॥ १॥ २४४. ।। अथ तृतीपायाः पूर्वोक्ता मुष्यादयः ।। मा त्वा सहसपाशतं युक्तारये हिरण्यये । मलयुजो हरय त फेशिना वहन्तु सोमपीतये ॥ ३॥ २६५ ॥ १ २ 3 २ ३, २ ३२३१ २ 3 १ २ ३ १२ १ २ ७२३२३२३ र १२ 3 १२, ૨ ३१२ १२ ३ । द्वितीच का प्रारम्भ ॥ श्री सदा वढ़ने वार सब संसार से पूजा लहै बहिगा सहित औ पराक्रम में किसी से भी नहिं दनै ।। रिपु को हटावनहार ऐसे इन्द्र को यजमान जो। मज वश फारै उसको न कोई दुखद कर्म सतावतो ॥ १ ॥ २४३ जो इन्द्र पन्धन वस्तु फे विनही हुए ग्रीवादि से शोणित बहन से पूर्व जोड़ व योग्य यस्तुहि जोड़दे । श्रीधनाधीश्वर तथा चाचा विश्व को धारण करें। यह इन्द्र खण्डित हुए को भलिभाँति जोड़ सुधार दे ॥ २ ॥ २४४ ॥ इन्द्र ! सस्तुति हव्ययुत भौ ग्रीव फर कच् धारने । श्री. स्वर्णनिर्मित दिव्य रथ के संग जे जुड़जावने ।। भसा फहो औ सहस्रों घोड़े तुम्हें सँग में लिये । श्री पोरस पीने हमारे यज्ञ के विष लाइ हैं ॥ ३ ॥ ५५ ।। - - ( ७६ ) १२३२उ ३१२३३, २ १ २३ 3 ३ २ 3 १ १ २ 3र. ૨ 3 १ २ २२ २३ २ ३१ : क २२ ३२ १ ३ २ ३ अथ चतुर्षीः दिक्षामित्र ऋषिः । इन्द्रो देवता । पृहसी छन्दः। आन्दैरिन्द्र हामियदि युसरोमभिः । मा वा केचिन्त्रिय मुरिन्न पाशिनोऽखि धन्वता इहि ॥ ४ ॥ २४६ ॥ श्रथ पंचमाः गोतम प्राषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । स्वमङ्ग प्रश सिपो देवः शविष्ठ मर्त्यम् । न त्वदन्यो मघवन्नास्ति पडितेन्द्र ब्रवीमिते चचः ।। ५ ।। २४७ ।। मथ षष्टया मेधपुरूमेधावृषी । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः । त्वमिन्द्र यशा भस्यूजीपी शवसस्पतिः । त्वं त्राणि इस्य प्रतीत्येक इत्पुर्वनुत्तश्चर्षणी धृतिः ॥ ६ ॥ २४८ ॥ श्रथ सप्तम्या मेध्यातिधिषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । इन्द्रपिदेवतातय इन्द्रं प्रयत्ययरे । इन्द्र समीके वनिनो कामह इन्द्रं धनस्य सातये ।। ७ ।। २४६ ॥ हे इन्द्र सुखप्रद मोर-पंख समान घोडों को लिये। ज्यों मरुस्थल को पान्थ त्यों प्रतिबन्धकों को लांघते ॥ वा पाश लीन्हे व्याध जैसे पक्षियों को रोकते । त्यों तुम्हें कोइ न रोक सकि है यहां आप पधारिये ॥ ४ ॥ २४६ ॥ हे जितेन्द्रियवर न्द्र ! तुम श्रीकान्ति को धरते हुए। निज विरुद-गायक मनुज की भलि भाँति स्तुतिहिं सचारते ॥ है धनिक देव ! तिहार सम सुखदाह अन्य न दीखता । इस हेतु तेरे लिये ही स्तुतिरूप वचन सुधारता ॥ ५ ॥ २४७ ॥ हे इन्द्र ! बलपालक तथा श्री सोमरस पोजावते । अस तुम विमल यश धारते श्री यशस्वी पद पावते ॥ भतिमली और अधृष्य ऐसे असुर के समुदाय घिन कहे तुम यजमानरक्षक एकले तिम्ह मारते ॥ ६॥ २४८॥ श्री देवतोपक यज्ञ के बिच इन्द्र को हि बुलायते । मम विद्यमान रहै तभी हम इन्द्र को हि वुलावते ॥ कतु पूर्ति वा रणमाहिं प्रस्तुत इन्द्र को हि चुलावते । धन लाभ हित इन्द्रहिं बुलावें मतः इन्द्र ! पधारिये ॥ ७॥ २४३ ॥ ! दाय । .
३ २ २ 3 N ३ १३ उ २ ३ २३र २२ ( ८० ) अथाष्टम्या! ऋष्यादयः पूर्ववत् । इमा उ त्वा पुरूवसो गिरो वर्धन्तु या मा । २२ पावकंवा शुचयो विपश्चितऽभस्तोमरनूपन ॥ ८ ॥ २५० ॥ अथ नवम्या:मयाद्या उक्तता:। दुत्ये धुमत्तमा गिरः स्तोमास ईरते । सत्राजितो धनसा अक्षितोतपो वाजयन्तो रथा इव ॥ ९ ॥ २१ ॥ अथ दशम्या मेधातिथिः काण्व ऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहत्ती छन्दः। पया गौशे शापाकृत तृष्पन्नेत्यवेरिणम् । आपित्वे नः प्रपित्वे तूरमागहि करवेषु सुसचा पिच ।। १० ॥ २५२ ॥ इति द्वितीयः खण्डः। 3 3 १ २ ३ १ २उ 3 १२ हे से बहुत धनयुत इन्द्र ! ये मुझ से कथित स्तोत्रावलि हैं। वे सभी स्तुतिमय वाणियाँ तुम को बढ़ावति. ही रहें । श्री भग्नितुल्य प्रकाश-राशि पवित्रता को धारते । श्री ज्ञानिस्तोता पद्यमाला बहुत गनवावते ॥ ८ ॥ २५.० ॥ संतत रिपुन को जीतते अति धनों को धारण करें। क्षयरहित रक्ष'युक्त ऐसे अन्न की इच्छा धरें । ज्यों रथ इधर से उधर जावे त्यो प्रसिद्धि समेत वे। अतिमिष्ट उत्तम स्तोत्र भी तुव गीत ऊपर फैलते ॥ ९ । १५१ ॥ ज्यों पिपासाकुल गौर मृग श्रीजलों से पूरित हुए तृण ले रहित कासार पर अभिमुंज हुए ज्यों जात हैं ।। त्यों बन्धुता होजान, पर हे इन्द्र ! हम पै भावना । सत्चर इकट्टे सोम को भलि भांति से पी.जावना ॥ १०॥ १५२ ।। द्वितीय खण्ड समाप्त ।
( ८१ ) अथ तृतीयः खण्डः। GEETS. अ २ ३२ ३ २२ ३ १२ ७ २३१२. 3 १ २ - १ २३ २३ तंत्र प्रथमायाः भर्ग ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृष्ती छन्दः। शग्ध्यू ३घु शचीपत इन्द्र विश्वाभिरूतिभिः । भग नहि त्वा यशसं वसुविदमनु शूर चरामसि.॥ १ ॥ २५३ ।। अथ द्वितीयायाः रेभः भ: काण्व ऋषिः।इन्द्रो देवता । वृहती छन्द।। १ २ ३ २र 3..१२ या इन्द्र भुज भाभरः स्व-असुरेभ्यः । स्तोतारमिन्मघनस्य वर्षय ये च त्वे वक्तवहिपः ॥ २ ॥ २५४ ।। अथ तृतीयायाः जमदग्निषिः । श्रादित्या देवताः । बृहती छन्दः । म मित्राय मार्यरणे सचथ्य मृता वसो। वरूथ्ये ३ चरण छन्धं वचः स्तोत्र राजसु गायत्त ॥ ३॥ २५५ ॥ ३२ ३ २ २ १२ २३ २३ २३ १२ २२ २ २ ३१ २. ३१२ २२ :.: तृतीयारंभ। श्री शचीपति ! पराक्रमयुत इन्द्रसंशक देवता !। सम्पूर्ण रक्षाओं सहित अभिलपित वर दे देवना ।। औ हमारे जो भाग्य उन के सरिस कीर्ति धरावते । धन दान करने वार तुम को मैं विशेष मनावता ॥ १ ॥ २५३ ।। हे इन्द्र ! श्रीस्वर्गस्थ तुमने जिन्ह सुभोग्य धनादि को । बलवन्त राक्षस-वर्ग को विध्वस्त कर तिन्ह से लियो । भतएन धनपति देव ! उस से भक्त को, ही पालना । औ यज्ञकर्ता कुशासन तोय दें तिन्हें भि बढ़ापना ॥ २ ॥ २५४ ॥ हे यज्ञधनं यजमान ! श्रीयुत मित्र देवत के लिये । संवाई मखशातीय ऐसे विरुद युत पद गाइये। श्री भर्यमा अंरु. वरुण यज्ञस्थली के बिच राजते सय उन्हीं के प्रीत्यर्थ उत्तम स्तोत्र-पद्य उचारिये ॥ ३ ॥ २५५ ॥ !
.. २ 33 २ ३ २३ १ २ 33 २ ३२3 १ २ ३१ २ १ २ 33 २ ३२ ३१ २३१२ ३१२ ३१२ २२ ३ २ २ २ १ २ ३३ २.३२ 3 २ ३ १ २ २ ३ 3 २ ३३ ३ १ २ ३ १२ ( ८२ ) अथ चतुर्थाः मेधातिपिषिः । । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः । अभि त्वा पूर्वपीतय इन्द्र तोममि रायवः । समीचीनास ऋभवः समस्वरन् रुद्रा गृणन्त पूर्यम् ॥ ४॥२५६ ॥ अथ पंचम्पाः तृमेध पुरुमेधावृषी । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः । 3र २३ भ व इन्द्राय बृहले मरुतो ब्रह्माऽर्चत । वृत्र इनति वृत्रहा शतक्रतुर्वण शनपर्वणा ॥ ५ ॥ २५७ ।। अथ षष्ठयाः सुष्याद्या पूर्ववत् । वृहदिन्द्राय गायत मरुतो वृत्रहन्तमम् । येन ज्योतिरजनपन्नृशा या देवं देवाय जागृधि ।। ६ ॥ २५८ ।। अथ सप्तम्याः बलिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । इन्द्र क्रतुं न आमर पिता पुत्रेभ्यो यथा । शिक्षाणो मस्मिन्पुरुहूत यामनिर्जीव ज्योतिरशीमहि ॥ ७॥ ३५९ ।। हे इन्द्र ! स्तोता मनुज पहले सोमरस पीने लिये। नानास्तवों से तुम्हारी विरुवावकी को गावते ॥ सम्मिलित सब ने भली विधि से भापके गुण गालिये। औ रुद्रसुत श्रीमरुद्गणने भाद्यतोहि मनालिये ॥ ४ ।। २५६ ।। स्तोताजनो ! पूजाई तुम्हारे इन्द्रसंशक देव को। श्री सामरूपी स्तोत्र गा भलिभाँति ति उच रियो ।. तब पापनाशक इन्द्र श्रीशत धारवाले वन से । वृत्राख्य राक्षस तथा पापसमूह को विनसाइ है.॥ ५ ॥ १५७ ... हे स्वल्पमता ऋस्विजो ! अत्यन्त पाप नसावना । श्री बृहत्साम स्तोत्र को इन्द्रार्थ विधियुत गावना ।। श्री सत्यवर्द्धक देव वा ऋषि ने सुरेश्वर के लिये । श्री दिव्य जागति गोति रवि को साम से प्रकटित किये।। ६ ।। २५८ ।। हे इन्द्र ! हम को कर्म किंवा ज्ञान वितरण कीजिये। ज्यों पिता पुत्र हिं देत धन त्यों धनोपाय सिखाइये । हे अनेकों के पाहुने ! इन्द्राभिधानी देवते ! जीव प्रति दिन सूर्य को पालेइ हैं ।। ७ ७ ।। २५६ ॥ । th.. श्री यज्ञ में (८६) 3 २ 3 २ ३ २२ ३ २३१ २ 3 १२ 3 २ ३१२ भधाऽष्ठभ्या रेभऋषिः । इन्द्रो देवता वृहती छन्दः । मान इन्द्र परावृणभवा नः सक्षणाचे । न ऊती लमिन्न नाप्पं का न इन्द्र परावृणक् ।। ८ ।। २६० ।। मध नवख्या मेधातिथि पिः । इन्द्रो देवता । वृहत्ती छन्दः । पर्य घ वा सुतावन्त आपा न वृत्तवाहिपः । पवित्रस्य प्रस्रवणेपु वृत्रहन् परिस्तोतार घासते ॥ ६ ॥ २६१ ।। मध दशम्पा भरद्वाज ऋषिः । इन्द्रो देषता । पृहती छन्दः । पदिन्द्र नापीचा मोजो नृम्णं च कृष्टिपु । थवा पञ्च क्षितीनां चुम्नमाभर सत्रा विधानि पछिस्या ॥१०॥२६२ ॥ इति तृतीयाध्यायस्य तृतीयः खण्डः । १ २ ३ १र २२ ३ १ २ 3 १२ है इन्द्र ! इविदातार जो हम तिन्हें मत तज दीजियो। भानन्दप्रद हमराजु मन तह सोमहेतु पधारियो । हे देव ! हमको तुम्ही रक्षणमध्य स्थापित राखियो तुमही हमारे बन्धु इमले हमें कभि मत त्यागियो ।। ८ ॥ २६ ॥ हे इन्द्र ! निश्चय हम तुम्हें श्री सोम सम्पादन किये। श्री जलों के सा नम्रता को धारते पाते रहें। पावित्र्ययुत रस निकलने पै कुशास्तीर्ण विछावते । श्री स्तोत्रगासा भी तुम्हारी विरुदगाला गावते || ६ || २६१ ॥ हे इन्द्र | मानव सृष्टि में बल और धन सम्पत्ति है औ निपादान्तजु पांच वर्षों की शुभान समृद्धि है । हे देव ! वह सब ही हमारे वृन्द को दिलवाइये । भौ सर्व विधि के महाबल भी इसे प्राप दिराइये ॥ १० ॥ २६२ ॥ तृतीयाध्याय का तृतीयखण्ड समाप्त हुआ || ( ८४ ) अथ चतुर्थः खण्डः। ३ २३ घर २र३ १ २२ ३२ . २१ ३१ २३२३ १ 33 २ ३२ . २ उ १ २ ३२ ३ १ २ ३१ तत्र प्रथमायाः मेधातिधिषिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः । सत्यमित्या पेदसि वृपजूतिर्नोबिता । वृषा घुन विषे परावाले वृषो भविसि श्रुतः ॥ १ ॥ २६३॥ अथ द्वितीयाया। रेभऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः । यच्छक सि परावति यद वति वृत्रहन् । अतस्त्वा गोमियुगविन्द्र शिगिः मुतावाँ प्राविधासति ॥ २ ॥ २६४ ॥ अध वृत्तीघापाः वत्स ऋषिः । इन्द्रो देवता । पिपीलिक मध्या वृहती छन्दः । अभि वो वीरमन्धसो मदेषु गाय गिरा महाविचेतसम् । इन्द्र नाम श्रुत्य, शाफिन बचौ यथा ॥ ३ ॥ २६५ ।। १ - 89 र२ २३ २ ३१२ . २७ १ २ २ २३ २ 3 ९ २ याथ दशम खण्डः । हे इन्द्र उग्रप्रताप ! सच यों नांछितार्थ दिलाव हो। श्री सोमसिंचफ वर्ग से आहूत हमाहिं बघात हो । तुम सुने जाते वरद पुनि दूरभि वरहिं परसावते । सौ पास भी वांछित फजमद श्रवण में तुम आवते ॥१॥२६३ ।। हे इन्द्र ! जब दूरस्थ श्री दिवनोक में तुम स्थिति लहो । मौ निकटवर्ती गगन में जब देव ! तुम वसती करो। इस लोक से श्री शक ! धुतिप्रद केशि घोड़े से टिके । स्तुति से तुम्हें श्री सोमयुत यजमान मख में बुलात है ॥ २ ॥२६४॥ हे याज्ञिको ! जो वीर, रिपुजेता, विवेकहिं धारता । सर्वत्र स्तुति के योग्य बलसम्पन्न इन्द्र सुदेवता । उसको तुम्हारे लिये श्री सोमाभिषव के समय में । भी स्तोत्र से बाणी तुम्हार प्रवृत्त हो तमगाइये ॥ ३ ॥ २.६५ ।। म . - 3 २ 35२ २१२ २. २२ रथ चतुर्थया| मराज युषिः । इन्द्रो देखता । वृहतीछंदः । इन्द्र त्रिधातु शरणं निरूप स्वस्तये । बर्दियच्छ मघवझपश्च महां च पावया दिधुमेभ्यः ॥ ४ ॥ २६६ ॥ अथ पंचम्पाः नुमेध ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । श्रावन्त इव सूर्ण विश्वदिन्द्रस्य भक्षत । वमुनि जातो जनिमान्योजसा प्रतिभागं न दीधिमः ॥ ५ ॥ २६७ ।। अथ षष्ठयाः पुरुहन्मा ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । न सोमदेव प्रापतादेपं दीर्घायो ययः । एतम्बाचिध एतशो युयोजत इन्द्रो हरी युयोजते ।। ६ ।। २६८।। ३१२ २र 3 ३१२ ३१र २२ और २२ ३१ २३२ हे इन्द्र ! तिखखण्डे तथा जल शीत घातप-वारणे । छाये घरों को स्वस्तिहित यजमान मौ गोहि दीजिये ॥ इनके निकट से शत्रुप्रेरित दीप्त पायुधधर्ग जे। धनको हमारी मण्डली से अलग तुम कर दीजिये ॥ ४ ॥ २६६ ॥ हे वान्धवो ! आश्रित किरण ज्यों सूर्य का सेवन करें। त्यों। इन्द्र के तुम भली विधि से सेइये ॥ वह देवता जिन धनों की उत्पत्ति के हो जान पै । पन से करत पितु दाय सम उनधन्ों को हम धारलें ॥ ५ ॥ २६.७ ।। सब धनों को ::: चिरंजीव हे इन्द्र ! वह नर इन्द्रभक्ति बिना । उस प्रसिद्धि-युत अन्नराशि को प्राप्त न होवत ।। जो मनुष्य इस इन्द्र देव के तुव. अभिमत्त घल. जान हेतु नाना रङ्गों के घोटक धास्त ।। जो घोड़ों को जोड़ता हरितावों को र विष । .: ऐसे को जो नहिं भजे वह उसको नहिं पात है11६॥ २६८।।
३१
२ 3
२
(८६ )
अथ सप्तम्घाः तृमेधपुरुमेधावृषी । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
मानो विश्वासु इव्यगिन्द्रय समत्सु भूषत ।
उप व्रमाणि सवनानि वृत्रहन् परमज्या ऋचीपल ।। ७ ।। २६६ ॥
अथाऽष्टम्पाः बसिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ॥
लवेदिन्द्राऽवर्ष बसु त्वं पुष्यसि मध्यमम् ।
सन्ना विश्वस्य परमस्य राजसिनकिष्ट्वा गोषु बृण्वते ।। ८ ।। २७० ॥
अथ नवम्पाः मेषातिधिमेध्यातिथी ऋषी । इन्द्रो देवता ।
वृहती छन्दः ॥
कैयण केंदसि पुरुत्रा चिलि ते मनः ।
पलर्षि युधा खजकत् पुरन्दर प्रगायत्रा अगासिषुः ॥ ६ ॥ २७१ ।।
११ २२
३२ उ ३
૩ ૨
१२
२२
૨
३१
१२९७.१२
3 २
१२
३१ २ ३१
२
स्तोताजनो ! सब रणों में रक्षार्थ सुरहिं पुकारते |
उस इन्द्र छो हमरे सुगख में स्तोत्र द्वारा पूजिये ।।
हे पापनाशक ! युद्ध में अक्षय प्रत्यंचा धारने ।
स्तुत्यई सुर ! तीनों सवन में स्तवों को भूपित करें ॥ ५ ॥ २६९ ।।
हे इन्द्र ! नपुसीसादि नीचो धातु धन है रावरो।
तुम रजत कांचन प्रभृति मध्यम वित्त को पोपण करो ॥
श्री रत्न प्रादिक श्रेष्ठधन के सत्य तुम अधिराज हो ।
गो आदि धन के दान में नहि कोइ तुमको रोकतो ॥ ८॥ २७० ।।
हे इन्द्र ! पहले थे कहां ! औ इस समय किन ठौर हो ।
औ अनेकों के मध्य में श्री चित्त तुमरो जावतो ॥
हे युद्धकोविद् ! रणरचयिता ! असुरनाशक ! भाइये ।
भीगानपटु स्तोता हमारे स्तोत्र शादि बखानते ॥ १ ॥ २७१ ॥
८७ )
३१र २९
37
3
साध दशम्या कोलमषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
परमेनापिदा हो पीपे पनिणंम् ।
तहमा काम सक्ने गुतं भरा नूनं भूपत श्रुते ॥ १० ॥ २७२ ।।
इति चतुर्यः खण्डः ॥
१
3र ३२२३२
३ २
3
अथ पंचमः खण्डः ॥
less-derers
२२
३२3
२
अगर
२२
3
२३
३२
१ २ ३ १ २
१ २
तम्र प्रथपाया पुरुहन्माऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
यो राजा चर्षणीनां याता स्थगिरध्रिगुः ।
विकासा तरुता पृतनाना ज्येष्ठं यो वृत्रमा गृणे ।। १ ।। २७३ ।।
अप द्वितीयाया- भपिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
यत इन्द्र भयामहे ततो नो अभयं कृधि ।
मघवञ्चम्वि तव वं न ऊनये विद्विषो विमृषो जहि ॥ २ ॥ २७४ ।।
यजमान हम इस वज्रधारी इन्द्रसंज्ञक देव हो ।
इस समय कलवा इन दिनों में सोमवर्पित कर चुके ।।
अतएव ही इस सवन में श्री सोम को धारण करो।
औ अभी स्तुति के सुनन पर शोभा-समेत बनायदो॥ १० ॥ २७२ ॥
चतुर्थ स्खण्ड समाप्त ।
२
३२३ २3
3 ११
२२
पंचम का भारम्भ ।
जो इन्द्रदेव समप्र मानव-जाति का अधिराज है ।
श्री रथों से यात्रा करत गन्ता न वत्सम सोई है ॥
सब सैन्य का प्रातार औ जो पापपुंज नसावता ।
इस सर्व श्रेष्ठ सुरेश को भलि भांति सेति मनावता ॥ १ ॥ २७३ ।।
हे इन्द्र ! जिस हिंसानिरत से हम सभी भययुत रहें।
तिससे अभय दो हमें तुम भयनाशकृत् वल राखते।
औ तुम्हारी रक्षार्थ शत्रुपमूह को विनम्रावना ।।
पुनि मारे रिचक दलों का नामा करके गलना ॥ ३॥ २७४ ॥
(८८)
१
३ १र
२२
3 १ २
3 २
३२ ३ १२
૩ ૨.
3 १
१
२
39
२
१
२
३१ २
२
२३ १.२
२
२३२२
२
३ १
२
3
२ ३ १२
3
२
3१र २२
१२
२२
३ २ ३१
२२३२
२
३२ ३
२३ २
३१ २३
अथ तृतीयाया: इरिमिठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः ।
पारखोपने ध्रुवा स्थूणा मन सोम्यानाम् ।
द्रप्सः पुरा भेत्ता शश्वतीनामिन्द्रा मुनीना सखा ।। ३ ॥ २७५ ॥
अथ चतुर्थया। जमदग्निषिः । मूर्योदेवता । बृहती छन्दः ।
वएमहाँ असि सूर्य वडादित्य महाँ असि ।
पाहस्ते सतो महिमा पनिष्टममहादेव महाँ मसि ॥ ४ ॥ २७६ ।।
अथ पंचम्पा मेधातिथिऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
अन्धी रथी सुरूप इगोमाँ यदिन्द्र ते सखा ।
भ्यान भाजा चपसा सचते सदा चन्द्राति सभामुप ॥ ५ ॥ २७७ ।।
अथ षष्ठ्याः पुरुहन्माऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः ।
यद्याच इन्द्र ते शतं शतं भूमारुतस्युः ।
न त्वा पजित्सहस्त्र, सूर्या अनु न जातमष्ट रोदसी ॥ ६ ॥ २७८ ।।
गृहनाथ ! घर झा थंभ निश्चित भाव सेती स्थिर रहो।
श्री सोमसंपादफ हमें धादितनुबल दीजियो ।
श्री सोमपाअगणित अमुरक्षयकारि इन्द्र सुदेषता ।
इम मुनिजनों के वर्ग फा प्यारा सखा वनजावना ॥ ३ ॥ २७५ ।।
श्री सूर्य ! तुम अतितेजयुत हो यह सच्ची बात
आदित्य ! तुम वल से बड़े यह बात पूरी साँच है ।।
श्री महा महिमायुक्त तुव स्तुति स्तोतृवृन्द बखानता ।
हे सूर्यनारायण ! पराक्रम से भि तू सब से बड़ा ।। ४ ।। २७६ ।।
हे इन्द्र | जम तेरा सखा कोई पुरुष होजावता ।
तब अवाश अश्वी रथी सुन्दर गोधनी बह होवता ॥
पुनि शीघ्र पाने योग्य धन व अन्नयुत नित सोइता ।
औ तुष्टिप्रद स्तुतियुक्त हो परिषदादिक बिच जावता ।। ५ ।। २७७ ।।
हे इन्द्र ! जो दिवलोक शत हो बोभि तोयन पावते ।
औ सैकड़ों भूलाकभी सगता न तोरि धरावते ।।
“हे बज्रधारी ! सहस्रों रबि तुझे नाहि दिपावते ।
उत्पन्न वस्तु थशगगन कोइ छ न तेरा पास ॥६॥२६॥
( ८४ ) ६ २३ २२ १२ २२ ३२३ १ २ २ ३१२ २२ ३ २ ३३ ३ २ ३१२ २र 33 २ १३३ १२ २ ३१ २३.१ २३ 3 १ २ ३१ २ 3 मय उसम्पाः देवातिथि। नईपिः । इन्द्रो देवता । वृपती छन्दः । यदिन्द्र मागपागुदद न्यग्वा हूय से नृभिः । हिगा पुरू नृपूलो अस्मानोऽसि मशर्ध तुशे ।। ७ ।। २७६ ।। प्रधाऽष्टम्घा पसिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । कस्त मिन्द्र त्या वसबागयों दधर्षति । श्रद्धा हि ते मघननृपायें दिवि वाजी बाज सिपासति ॥ ८ ॥ २८० ॥ अथ नवम्याः भरद्वाजऋषिः । इन्द्राग्री देवते । वृहती छन्दः । इन्द्र ग्रीभपादियं पूर्वागास्पद्वतीभ्यः । हित्वा शिरो निखया रारपच्चरत् वि शत्पदा न्यक्रपीत् ।। ९ ॥२८१॥ शथ दशम्याः बालखिल्यो ऋषयः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । इन्द्र नेदीय एदिहि मितमेधाथिरूतिभिः । प्राशन्तपशन्त माभिरभिष्टिभिरास्वाप स्वादिभिः ॥ १० ॥ २८२ ।। इति पंचम खण्डः ॥ हे इन्द्र ! जो प्राची प्रतीची उत्तरा नीची दिशा । इनमें रहत से पावते तुम नेवता हे श्रेष्ठ ! तोभी आप "मानव" में बहुत जनस्तुत हुए । औ परन्तप ! तुर्वश-वि स्तुति से बुलाये जावते ॥ ७२७१ ।। हे इन्द्र व्यापक देव ! तिन्ह विख्गाति-संयुत आपको । अस कौनसा है पुरुप जो वलको दिखा धमकावतो ॥ हे देव ! तेरे हेतु जो श्रद्धासहित हवि देवता । वह स्रोम संपादन दिवस में हव्य देना चाहता || ८ ॥ २८० ।। है इन्द्र ! भौ हे अग्नि ! यह श्री उषा चरण-विहीन ही। श्री चरणवाली प्रजामों में प्रथम ही आती रही। पुनि प्राणियों के सीस ताजि श्री जीभ से उच्चारती । व्यवहरति तीस मुहूर्च में दिनरात को उल्लांघती ॥ 8 ॥ २८१ ।। हे इन्द्र ! वहुत समीप हमरी यज्ञशाला के विर्षे । परिमिति-सहित श्री बुद्धि रक्षा चहित निश्चय भाइये । श्री परमसुख ! मानन्द देनी प्राप्ति युक्त पधारिये । हे बन्धु ! मंगलदायिनी सत्प्राप्ति उम्रको लाइये ॥ १० ॥ २८२ ।। पांचवां खण्ड समाप्त ॥ स्तोता मनुज ॥
अथ षष्ठः खण्डः ।
-:0-
२
3 १२३१ २३ १२
३१२
२र३
३१२३१२
3
६२
3 १२. २२
तत्र प्रथमायाः नृमेधऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः ।
इत ऊनी वो अजरं महतार महिनम् ।
आशुं जेतार होतारं रथीतमबतूत तुग्रिगा वृधम् ।। १ ॥ २८३ ।।
अथ द्वितीयाघा वासिष्ठ प्रषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
२ . २२ ३ १ २ ३ २२,
मोघु त्वावाघतश्च नारे अस्मानगरमन् ।
आरात्ताद्वा सधमादं न. अगहीह वा सनुप श्रुधि ॥ २ ॥ २८४ ।।
अथ तृतीयायाः वसिष्ठ कपिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः ।
सुनोत सोमप ने सोममिन्द्राय व जिणे ।
पचता पनीरवसे कृणुध्वामिन् पृणनित्पृणत मयः ।। ३ ।। २८५ ।।
३१
२
3१२ 3
१ २ ३ २
३ १र २२
३ १ २
३ २३
२33
२
१ २
१२
3१२ २२.
३२
अर
२२ र २२
अथ छठा खराड आरम्भ ।
हे पन्धवों ! जो अजर, दिपुप्रेरक प्रहित नहि होवक्षा ।
द्रुतगति अमित्राहि जीतता, मौ यज्ञ के बिच भावता।
श्री रथीवर दुर्दम्य जल की वृद्धि को करता रहे।
अस इन्द्र को रक्षार्थ तुम भलि भांति से आगे करें ॥ १॥ २८३ ॥
हे इन्द्र ! श्री यजमान भी कोई दूसरा इस याग से ।
तुमको बहुत ही दूर पै न कदापि कहिंगि रमायले ॥
इस हेतु तुम दूरस्थ भी हमरे सुमख में प्राइमे ।
वा यहां रहते हुए भी स्तुति हमारी सुन जाइये ॥ २॥ २८४ ।।
मेरे मनुष्यों ! इन्द्र जो श्री बजू आयुध धारता ।
श्री सोमरस पीता अत! श्री सोमरस प्रकटावना ।
पुनि इन्द्र के प्रीत्यर्थ हव्य बनाय सुख उपजावना ।
वह याज्ञिकों को हर्ष देता हव्य को ले जावता ॥ ३ ॥ २८५ ॥
३२ २३१३ (६१) अथ चतुर्याः भरमाजकपिः । इन्नो देवता । वृहत्तीछन्दः । या सत्राहा विचणिरिन्द्र त हमके प्रयम् । सहसमन्यो तु विनम्ण सत्पते भवा समन्तु नोरधे ।। ४ ॥ २८६ ॥ अध पंचम्पाः परच्छेप ऋषिः। अश्विनौ देचते । वृहत्ती छन्दः ।। शचीमिनः शचीवसू दिवानरं दिशस्यतम् । मा वा रातिरूपदसत् फलाचनास्पद्रातिः कदाचन ॥ ५ ॥ २८७ ।। अथ षष्ठयाः बामदेव जाषिः । चलणो देवता। वृहती छन्दः ।। यदा कदा च मीदुषे स्तोता नरेत मर्यः । मादि द्वन्दे वरणं विपा गिग धार पिवतानाम् ॥ ६॥॥२८८ ॥ घय सप्तम्या: मेध्यातिधिः कपिः । इन्द्रो देवता। वृहत्ती छन्दः ।। पाहिगा अन्धसो मद इन्द्राय मेध्यातिये । या संमिश्ला एयायों हिरएपय इन्द्रो पंजी हिरएपयः ॥ ७ ॥ २८ ॥ ३ २ ३१ २ २ .१२ २२.३ १२ २१२१ २ २३ जो इन्द्र रिपु का वध करे सब वृत्त विधियुत लखत है। उसको प्रशंसायुक्त पद-समुदाय सति वुलात हैं। दशशतावधि क्रोधयुत ! बहुधन ! सुजनगण पालने । नाना समर में हमारे पभ्युदय-कारक हूजिये ॥ ४ ॥ २८६ ।। है हमारे शुभकर्म को धनगिनन वाले देवता !! अश्विनिकुमारों ! सुकृति से दिन रात सत्फल देवना । श्री दान तुमरा तथा हमरा कभी क्षीण न होरहै । अर्थात् तुम सब सिद्धि दो हम हव्य तुमको देइ है ।। ५ ।। २८७ ॥ जय कभी हथिदातार जन के यज्ञ के हित के लिये । स्तुति करनहारा मनुज श्री विपदावली को उच्चरे । तय पाप का हर्ता अनेक सुधर्ग को धारण करें। अब वरुण को रक्षा-विधायक स्तोत्र सेति मनायले ।। ६ ।। २८८ ॥ हे इन्द्र ! मख के पीच में श्री अतिथिरूप धरावने । से तुष्ट हो हमरी गवे बचवाइये । जो हरित घोड़े जोड़ता औ. वजू को धारण करें। हितकारि औ रंगणीय कांचनगय सुरथ सम्पन्न है ॥ ७ ॥ २६ ॥ पीये सुरख १३ . ( ६२ ) जथाऽष्ठम्या! भर्गवषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । ३१ २ ३२३१२ उर २ ३२७ १२ ३१२ २२३ उसयामच न इन्द्रो अभिदं वचः । सत्राच्या मघवान्लोमपीतये घिया विष्ठ भागमत् ॥ ८ ॥ २६० ॥ अप नचाया। मेधातिथिमध्यातिथी मपी । इन्द्रो देवता । बृहत्ती छन्दः। 3 बहे च न स्वाद्रिवः परा शुल्काय दीयो । म सहसाय नायुताय पजिया न शताय शतामघ ।। ९ ॥ २९१ ।। २३ १२ २२ 3 २ श्री स्तोत्र अरु श्री शस्त्र अस जो द्विधा याक्यसमूह हैं। श्रीयुक्त इन्द्र प्रसन्न हो हम गाँय तिन्ह सुन लेइ है। पुनि यज्ञ पूजनि बुद्धि से युक्त धनी भर चल धारता । श्रीयुत सुरेश्वर देव सोमहिं पीवने भाजावना ॥ ८॥२६० ॥ ** हे वज्रधारी ! मैं तुझे मतिमूल्य पै भि न घेचता । घनदस्त सस्त्र औ दश सहस पै नहिं वेचता । हे अधिक धनयुत इन्द्र ! अगणित वित्त में भि न बेचता । सारांश यह हव्यादि से पूजन तिहार न छोड़ता ॥ ६ ॥ २६१ ।। हे * इस मन्त्र से यह उपदेश मिलता है कि परमेश्वर की भक्ति को कदा नहीं छोड़ना चाहिये और इसी भाशय के अनुसार फवियों ने भी कहा है कि "कोf त्यक्त्या हरि भजेत् ” अर्थात् करोड़ काम छोड़कर भी परमात्मा की उपासन फरनी चाहिये । इसी अभिप्राय से बहुत से महानुभावों ने अपने प्राण तक तज दि हैं पर धर्म नहीं छोड़ा है। और मिथ्या साक्षी वो शपथ भी धर्म को छोड़क कभी नहीं खानी चाहिये इत्यादि कई मातों के सदुपदेश इससे मिलते हैं। ."
( ९३ )
.
अथ दशन्धा! ऋष्यादयः पूर्ववत् ।
ग्याँ इन्द्राति मे पिहन भातुर मनः ।
पारा पदयमा समावसो मुस्पनाप राएसे ॥ १० ॥ २१२ ।।
21
३ 23
क्षति पष्टः खण्डः।
अथ सप्तमः खण्डः ।
---
हा प्रथमाया पसिष्ठषिः । इन्द्रो देवता । वृहत्ती छन्द।।
इम मिन्द्राय मुन्विरे सोमासो दध्याशिरः।
हाँ नामदाय पजहस्त पीतय हरिभ्यां यायोक या ॥ १ ॥ २९३ ।।
श
३२३१२
२
दे इन्द्र ! तुम मेरे पिता से भी अधिक धनवन्त हो।
जौ पालक मम भाइ से भी बहुत ही सम्पन हो ।
हे व्याप्त ! मेरी मा तथा तुम तुल्यता को धारते ।
मी धनी भी अन्नाथ मुझको प्रतिष्ठित कर दीजिये ॥ १० ॥ ३६२ ।।
पष्ट खण्डः समाप्त।
अथ सप्तमः खण्डः।
है पलधारी ! सोम पे भनिभांति सम्पादित हुए ।
भी दधि मिळे तेरे लिये श्री यश घिच रखने गये ।
उनको उमंग बढ़ावने षौ पान करने के लिये ।
भी पामण्डप-मध्य अभिमुख हयों द्वारा जाइये ।। १॥ २६॥
३१ 3 १ २ ३१र २९७ १ २ २ १ २३१ २ 39 २३१२ १ २ ३२ ૩ ૨ ૩ ૨ ३१ २३१ २ - १ २ ३२ 3 १ २ ३ १२ ३२उ 3 १२ ३१र २२ ३१र १र २२ प्रथ क्षितीयायाः बामदेव वणिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । इ इन्द्र भदाय ते सोमाश्चिकिन उक्थिनः । भयो। पान उप नो गिरः शृणु राम स्तोत्राय गिर्वणः ॥ २ ॥ २६४ ॥ अथ तृतीयाया। सेधातिथिर्मध्यानिधी वा सषी । एके विश्वा- मित्र इत्याहु: । इन्द्रो देवता। बृहती छन्दः । आ स्वा३ध सवर्दु । हुवे गायनवेपसम् । इन्द्रं धेनु दुधामन्यामिपमुरुधारामारं कृतम् ॥ ३॥ २९५ ॥ अथ चतुय नाधा कृषिः । इन्द्रो देवता बृहत्ती छन्दः । न त्या वृहन्तो सद्यो बरन्त इन्द्र वीडवः । पच्छितसि स्तुप पाइने वसु नलिष्टमा पिनाति ते ॥ ४ ॥ २९६ ॥ - अथ पंचम्पा मेधातिषिऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।। कई वेद लुते सचा पिरन्तं कद्वया इथे । पर्य या पुणे विभिनन्योजसा मन्दानः शिम्यन्य सः ॥ ५ ॥२९७ ।। हे इन्द्र ! सरे हर्ष को उत्पन्न करने के लिये । श्री स्तोत्रयुत्त ये सोमरस यह दृष्टिगोचर आवत ।। श्री सुखप्रद रस सेवते स्तुतिरूप वाणी को सुनें । भी बन्ध ! स्तोता मैं तिखे अभिमत फलों को देइ हैं ॥ २ ॥ २६४ ॥ हे इन्द्र ! अब प्रतिदूध वाली दिव्य वेग धरावती । सुख दुहन के योग्य और विचित्रपन को राखती। जिसके स्तनों में विविध पय की धार वहती जावती । अस इष्टधनु स्वरूपि शोभित इन्द्र को बुलवात हूं ॥ ३ ॥ २६५ ॥ हे इन्द्र ! भारी घलसहित नौ मधिक दृढ़ता धारते । स शैल भी तुमको पराक्रम से न फबहुं रुकावते ।। श्री प्रशंसक मुझ से पुरुष को वित्त जो तुम देवते । उस द्रव्य को न कदापि कोई कहीं पर भी रोकळे ॥ ४ ॥ २६६ ॥ श्री सोम ने सम्पन्न होते ऋत्विजों के साथ में । श्री सोग पति इस सुरेशहिं कौन अस जो जान ले ।। कितनेक अन्नहिं धरै यह जो इन्द्र वेग धरावना । भी सोग से सन्तुष्ट बल से शत्रुपुरहिं नमानना ।। ५ ।। २९७ ॥ re (६५) ३२ a अ 3 १२ 32 3 १२ ३२ १ २ ७ २ १२ र ३१२ 31. २ ३२३ अथ षष्ट्याः वामदेव ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहत्ती छन्दः । चदिन्द्र शासो अन्नतं चावया सदसहपरि । भस्माकम | मघमन्पुरुस्पृहं वसव्ये अधिवईय ॥ ६ ॥ २९८ ॥ श्रथ सप्तम्याः वामदेव ऋषिः । विश्वे देवा देवता । वृहत्ती छन्दः। स्वष्टा नो देन्यं वचः पर्जन्यो ब्रह्मणस्पतिः । पुत्रैर्भातभिरदितिर्नु पातु नो दुष्टरं त्रामणं वचः ॥ ७ ॥ २९६ ।। प्रधाऽष्टम्या घालखिल्या ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहत्ती छन्दः। कदाचन स्तरीरसि नेन्द्र सावसि दाशुषे । उपोपेन्नु मघवन्भूय इन्च ते दानं देवरूप पृच्यते ॥ ८ ॥ ३०० ॥ साथ नवम्धा मेधातिथिः ऋषिः । इन्द्रो देवता। बृहती छन्दः । पुचाहि नहन्तम हरी इन्द्र परावतः । अर्वाचीनो मघवन्सीम पीतय उग्र ऋष्वेभिरामहि ॥ ६ ॥ ३०१ ।। 3 २. 3 १ २ ३१ २ २२ ३.१२ , है इन्द्र ! जो तुम यज्ञद्वेपी जनों का दण्डित करो। अतएवं मख का शत्रु होवे पास तिहिं अलगहि धरो ।। हे धनिक ! अगणित जनों से स्पृहणीय पदवी पावते । अच हमारे रस को वसतियुत स्थान बीच बढाइये ॥ ६॥ २६८ ।। रूपाभिमानी देव त्वष्टा तथा बारिद देवता । श्री मंत्र का अभिमानि श्रीयुत ब्रह्मणस्पति देवता ॥ सुत भाइ युत श्री अदिति भी खल कृत्य से अतिकठिन जो । अस रक्षणीय मखाई स्तुति को त्वरायुक्त बचाइयो ॥ ७ ॥ २६९ ॥ हे इन्द्र ! तुम न कदापि हिंसकपने को धारण करो। श्री हव्यप्रद यजमान से याजक-गणहि मिलवात हो। । हे धनिक ! दिव्य प्रकाश राउर बहुत सा जो दान है। वह हमारे सान्निध्य में बिन श्रम चला कर आत है ॥ ८॥३०॥ हे पाप नाशक श्रेष्ठ ! श्रीयुत इन्द्र संज्ञक देवता । निश्चय हरित रंग युक्त घोड़े स्वरथ के संग जोड़ना । हे धनाधिप ! सुस्पष्ट बल युत प्राभि मुख्याहिं धारते । श्री विंय मरुतों सहित दूर धुलोक ने यहँ भाइये ॥ ६ ॥ ३०१ ॥ ।
(२६ )
२
37
२र
१२
૩ ૨
२३
१ २
उर २
अथ दशस्याः वृषेध ऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहती छन्दः ।
स्वा पिदाह्यो नरोऽपीयन्वजिन्धयः ।
स इन्द्र स्तोमवाहस इइ श्रुध्युपस्वलरुमागाई ॥ १० ॥ ३०२ ॥
इति तृतीयाध्यायस्य सप्तमः खण्डः ।
अथ नामः खराडः ।
१
३२
,
२
१
२
३
१
२
सन्न प्रथमायाः पसिष्ठ ऋषि । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
भत्यु अदपायत्यूच्छन्ती दुहिता दिवः ।
अपोमही तृणुते दक्षुपा तो ज्योतिष्कृणोति मगरी ॥ १ ॥ ३०३ ।।
अथ द्वितीयाया घामिष्ठ ऋषिः । अश्विनी दवते । बृहती छन्दः ।
इमा पा दिपिष्टय उस्सा हवन्ते अश्विना ।
अयं पामधेऽवसे शचीवसू विशं विश हि गच्छथः ॥ २ ॥ ३०४ ।।
२३१ २
१र
२२
हे वज्रधारी ! जिन तुम्हें श्री हव्य के दातार ने ।
इस आज ही पहले दिवस में सोमरस पिलवादिये ।।
हे इन्द्र ! बहतू स्तोत्र गायफ हमारे श्री गान को।
इस यज्ञ में सुन हमरे स्थान में भाजाइयो ।॥ १० ॥ ३०२ ।।
इति तृतीयाध्याय का सप्तम खण्ड ।
अथ अष्टक खण्डः।
आती हुई गाढान्ध कारों को अलग सरकावती ।
श्री सूर्य पुत्री पा निश्चय लोक से देखी गई ।।
श्री दृष्टि से नैशिपातमों को दूर देश · इटावती ।
श्री प्राणियों की नेत्र रूपिणि उपा द्युति फैलापती॥ १॥३.३ ॥
अश्विनि कुमारों । ये प्रजायें स्वर्ग लोकहिं चाहती ।
व्याप! सुयाजक मण्डली तुमको यही वुलवावती ।।
हे कर्मधन ! रक्षार्थ यह मैं तुम्हें तोषि बुलात हूं।
कारण प्रशंसक भक्त – सानिध्य में तुम जात हो ॥ २ ॥३०४॥
१ 3१ 5 २२ २३ २३ २३१२ 3 २उ १ २२ 3 १२ २ १२ ३ १ २३ २ १ २ ३१ २ १ २ ३१२ २र ३१२ २२३ २ 3 १.२ ३ १ (६७) अधावृतीचायाः जन्धिनौ वैवस्वतापी । धचिनौ देवते दृश्ती छन्दः । छठ कोवामम्विना पानो देवा मर्त्यः । घना वामश्वया क्षयमाणो शुनत्यम् आदल्यथाः ॥ ३ ॥ ३०५ ॥ अथ चतु। प्रणव ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । प्रयं वा मधुमचमः सुतः सोमो दिविष्टिषु । समश्विना पिरतं सिको सहयं धत्त न्नानि दाशुषे ॥ ४ ॥ ३०६ ॥ अथ पंचम्पा मेधातिथि मेध्या तिथी ऋषी । इन्द्रो देवता । वृहतीछन्द।। मा त्वा सोमस्य गल्दया सदा याचन ज्या । भूणि मृग न संपने पु चुक्रुक्षक ईशान न याचिषत् ।। ५ ॥ ३०७ ।। अपच्या देशातिथिषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । अषयों द्रावया त्व, सोममिन्द्रः पिपासति । छो नूनं युयुजे हपणा हरी भा च जगाम नपा ॥ ६ ॥ ३०८ ॥ हे देव माश्वनिकुमारों ! भूलोक विच स्थिति पावता । ऐना मनुज है फौन जो तुमको प्रकाश दिलावता । तुम्हरे लिये पाषाण कूटे हुए श्री सोम से थाका हुआ यजमान भोक्ता भूप सम हो जात है ॥ ३ ॥ अभिनिफुमारों ! तुम्हारे श्री विविध यज्ञों के विर्षे । अति मधुर यह श्री सोमरस भलिभाँति से प्रकटित हुआ। पहले दिवस सम्पन्न ऐसे सोमरस को पीजिये । श्री हव्यप्रद यजमान के लिय श्रेष्ठ धन दे दीजिये ।। ४ ॥ ३०५ ॥ हे इन्द्र ! भरणे हार सिंह समान तोय यनों वि। श्री सोमरस युत विजय स्तुति से मैं सदैव मवावता । अति क्रोध को कर दुर अस को स्वामि से नहि माँगता । ऐसी दया कीजे फि जिससे क्रोध मम मिटजावना ॥ ५॥ ३०६ ।। अध्ययु ! उत्तर बेदिफा पर सोमरस पहुंचावना । कारण सुरेश्वर देव उसका पान करना चाहता । श्री तरुण घोड़े बाज़ रथ के साथ सारथि ने किये। मौ वृन के विध्वंस कारफ, इन्द्र यह पर आगये ॥६॥३०७ ॥ से
( 8 )
।
३ २३२७
3
२३
१
२
२३ १
२
१२
१२3
अथ सप्तम्या पलिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । बृहत्ती छन्दः ।
३२
अभीषतस्तदामरेन्द्र ज्यायः कनीयसः ।
पुरूवसुईि मघवन् वभूविध भरे भरे च हच्यः ।। ७ ।। ३०६ ।।
प्रथाप्टम्याः ऋष्यायाः पूर्ववत् ।
२३.१२ और
यदिन्द्र यावत स्त्वमेवाबदहवीशीय ।
स्तोता पिद्दधिषे रदावसो न पाएत्वायर सिपम् ॥ ८ ॥ ३१० ।।
अथ नबम्पाः वृध ऋषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः ।
त्वमिन्द्र प्रतिष्यामि विधा असि पृषः
प्रशस्तिहा जनिता बृत्रतूरसि त्वं तूर्य तरुष्यतः ॥ ६ ॥ ३११ ।।
३ २३१२
२३
१
3 १२
६
१
१
२३१२
१
३२
हे सर्वपूजित इन्द्र ! जब तुम याचना किय जावते ।
घब ख्यातियुत धन क्षुद्र मुझको सर्वथा ला दीजिये ।
हे धनिक देव ! अनन्त जनता से प्रपूजित हो गये।
प्रति समर पूजा योग्य औ हव्याई भी तुम हो रहे ॥ ७ ॥ ३०८ ।।
हे इन्द्र ! जितने वित के जप आप सर्वाधीश हो ।
उतनेहि धन समुदाय को मैं भी अधीश्वर हो. इहो ।
हे धनद ! मैं निज सामगायफ को विभव दे राख लूं।
जो
वृथा नष्ट करावने के लिये कभि नहि दान दूं ।। ८॥ ३१० ॥
हे इन्द्र ! तुम युद्धों विपें सब शत्रु सैन्यहिं डांटते ।
हे शत्रुानाशक देव ! तुम दैवी विपत्ति मिटाइये ।
पुनि हमारे रिपुवर्ग के किय तुम्ही दुक उपजावते ।
भौ सकल अरि नासो तथा बाधक गणहिं संहारते ॥ ९ ॥ ३११॥
र ३ १२ सथ दशल्पा नोधा कृषिः । इन्द्रो देवता । वृहती छन्दः । यो रिरिक्ष मोजला दिवः सदोभ्य स्पारे । स्दा बिन्याच रज इन्द्र पार्पिवमतिविश्वं विपक्षिय ।। १० ।। ३१३ ॥ इति तृतीयाध्यायस्य अष्टमः खण्डः । 3 १ २३२३१ २ अथ नवमः खण्डः। १ २ अर २२ 3 २ २२ ३ ३ १२ अर २२३ २३१ २ ३ १३ 3 २ तत्र प्रथमायाः वसिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । बिष्टुप् छन्दः । असा विदेवं गोजील मन्धो न्यस्मिन्निन्द्रो जनुन मुबोध । बोधामसि त्वा हर्यश्वयई बोषानः स्तोममन्ध सा पदेख ॥ १ ॥३१३ ।। अध हित्तीयाचा पसिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । योनिष्ट इन्द्र सदने अधारितमानृभिः पुरुहूत प्रयाहि । असो यथा नोचिता वृधश्चिद्ददा पनि ममदन सोपैः ॥ ३ ॥ ३१४ ॥ हे इन्द्र ! जो तुम श्री दिवाभिध उत्तमोत्तम स्थान स्ने । पल योग द्वारा अधिकता के साथ श्रेष्ठ कहावते ।। हे देव ! पार्थिव लोक तनुसे तुझे व्याप्त न कर सका। भस दली तुम सबको विखारि हमेंहि श्रेष्ठ बनावना ॥ १० ॥३१२ ॥ ३ २ ३२ ३ २.३ १ २ ३१२३ अष्टम खण्ड समाप्त। नवम का प्रारम्भ 10 श्री दप्त गो घृत से विशद् सोमान को प्रचटित भिया । यह इन्द्र इस सोमानमें तत्पर सहजही होता। हे इन्द्र ! तुमको हव्य, गौ स्तुतिवर्ग से वोधित करें। श्री सोमरस्ल के प्रमोदों में हमरि स्तुति तुम जानलें ॥ १ ॥ ११३ ॥ है इन्द्र ! तेरे ठहरने को स्थान पनवाया गया है. हे अनेकों के मान्य नेता मरुत्सँग तहँ प्रावनाः ।। व्यों हमारे त्रातार वृद्धि प्रदान कारक होइयो । श्री धन हमें दो तथा मोमों में प्रफुल्लित हूजियो । २ ।। ३१४ ।।
१२३ १२.३२ ३१ २ ३ २२ ३ २ 39 ૧ ३१ २ १३३ २२ ३२७ ૩ ૨ ૩ ૭ ૨ ૩ ૨ (१००) अथ तृप्तीपापा गातुषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । महान्तमिन्द्र पर्षतं नियः सजद्धारा अवयदानवान्हन् ॥३॥ ३१५ नथ चतुर्थ्याः पृथुन्य दृषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । सुषाणा स इन्द्र स्तुमसि त्वा सनिष्यन्तश्चित्तुविनम्ण वाजम् । शाना भर सुवितं यक्ष्य कोना तनात्मना सह्यामात्योताः ॥ ४ ॥ ३१ अथ पंचस्या: सप्तगुणिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । १ २ ४१ २ ३१ २ २२ 3 २२ ३ १ २ २ १ २ २ १ २ ३१ २ जगृहाते दक्षिण मिन्द्र हस्तं वसूयवो वसुपते वसूनाम् । विज्ञाहे त्वां गोपति शूर गोना मस्मभ्यं चित्रं वृपण , यि दाः ॥५॥३१ 3 २ 3" २ 3 १ २३१र२ ३१ २ हे इन्द्र ! तुमने जल-प्रपूरित मेघ फो विदलित किया । घुनि वारिदों के जल विनिर्गम द्वार भलि विधि रच दिया । पाधक सजल नीर उन्हें टपकाय जिन्ह तुमने घने । परि मेघ विवृत धार छोढत जल तभी दानव हने ।। ३ ।। ३१५ हे इन्द्र ! हम लोमाभियोक्ता स्तुति तुम्हारी गावते । हे अप्तिधनी ! शुचि हव्य देते हम तुझे मनवायते ।। इस हेतु पाने योग्य उत्तम वित्तदो तुमको रुचै । पो सुरक्षित तुमसे असे धन भाप ही हम पावते ॥ ४ ॥ ३१६ नाना धनों के वर्ग में से धनाधीश्वर देवते । वित्तासिलोषी हम तिहारा हाथ दक्षिण लेवते । हे वीर ! श्री गोवृन्द में गोपति तुम्ही को जानते । अतएव सर्वाऽभीष्ट साधन द्रव्य इमहिं दिलाइये ।। ४ ।। ३१७ | ३१र २ र ३१२३ २ ३२ १२ ३र ३१ २ ३१२ १०१) छ षष्टया पलिष्टमपि । इन्द्रों देता। शिष्ट छन्दः । इन्द्र नये नमपिता हरन्ते यत्पार्थ सुनजते घियस्ताः । शूरो पाता श्रपसम्झकाम मागोमति दूजे मजा त्वंनः ॥ ६ ॥ ३१८ ।। रथ लतम्याः गौरिदीत ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । चयः सुपर्णा उपसेदुरिन्द्र प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः । अपध्दान्तमूहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्यऽस्मानियेच बद्धान् ॥ ७ ॥ ३१६ ।। अथाऽष्टम्याः बेनो भार्गव ऋषिः । इन्द्रो देवता । निष्टुप् छन्दः । नाके सुपर्णमुपयत्पत्तन्त हृदा वनन्तो अभ्यचक्षत त्या । हिरण्यपक्षं वरुणस्य दुत यमस्य योनी शकुन भुरण्युम् ।।८॥३२०॥ 33 २ ३१.२३ २ ३१२३ २ २ र २ २३१ २ ३२ अ५ अ ३२ 3 २३ १ अ २३ २ जब युद्ध में रक्षाई विश्रुतझार्य बन आजावते । तर मखी वा संग्रामि जन जर इन्द्र को बुलवायते ।। अस वीर मानव व्यवस्थापफ अन्न वा बल चाहते । गौ मादि पशुयुत्त गोप्ट का स्वामी हमें बनवाय दै ॥ ३१८ ।। श्री विचरणी गिरते समय में लगद पति सुखदायिनी । श्री यज्ञ की प्यारी विलोकिनि सुमति को भल चाहनी । अस सूर्य की श्री किरण माला इन्द्र सती जा मिली तम को मिटा द्युति देय पाशग्रस्त सम हमको छुट्टा ।। ३१९ ।। श्री शुभ उड़ने वान गगन विच गति को धारत । स्वर्ण पक्ष श्री वरुण देव का दौत्य धरावत । श्री नियन्तृ जो वैधुताग्नि के स्थान गगन विच । विहग रूप से वर्तमान वर्षण आदिक कर । सर्व जगत् को पालने तुम्हें चित्त से चाहते। स्तोताव्योम कि ओर को देखत तब तुम जावते ।। १२० ।। • १ २ ३१ २३२.३ २ ३ १ २३२ ३ १ २ ३१ २ फ २र १ २, 3 २ ૩ ૨ ૩ २ ३ १ २ (१०२) अथ नषस्थाः वृहस्पतिनकुलोचा ऋषिः । इन्द्रो देवता। निष्टुप् छन्दः । नमाजबानं प्रथम पुरस्ताद्विमीमतायुरुचो वन भावः । सबुध्न्या उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसतश्च विव: ॥ ९॥ ३२१ ॥ अथ दशम्या महोत्र ऋषिः । इन्द्रो देवता ! त्रिष्टुप् छन्दः । हापूा पुरुषमान्यस्मै महंबीराय तबसे तुराय । विशिने मन्त्रिणे शन्तमानि यास्यस्मै स्थविराय तक्षुः ॥१०॥३२ इति नवमः खण्डः। शथ दशमः खण्डः । ३२ ३ १ २ ३ १२ ३ १ २ -- :- १ २३ १ २ 3 3 २ 3 २३१ २ ३१२ 3 २ ३ १ २३ २३ 37 १ २ तत्र प्रथमाया। शुप्तान ऋषिः । इन्द्रो देवता छन्दः । सवनप्लो अशुपती मत्तिष्ठदीयाना कृष्णो दाभिः सहस्रैः । आपतमिन्द्रः शाच्या धमन्तमप स्नीहिति नृमणा अधद्राः ॥ १॥३२३॥ बेन नाम गन्धर्व पूर्व प्रकटित वा ज्ञानी । प्राह्मण आद्य शरीर ताहि मुख से सुख ध्वनि कर ।। इस भासति सत्तान्ति सेति रक्षा को करता । पए गगनस्थरु इस तनु सम रवि कान्ति विधरता। और इस समय बरतती तथाजु भागे होयगी । अस उत्पति के कारगाहिं भली भांति प्रकटा दिया ॥ 8 ॥ ३२१ जो बड़प्पन युत शूर अगणित शत्रुओं को मारता । बल पन्त द्रुत गति तथा आतेशय स्तुत्य माना जावता । अखं वजूधारी वृद्ध इस श्री युक्त इन्द्रहि के लिये । नूतन बहुत सुखप्रद स्तबों को स्तोतृवृन्द उधारते ॥ १० ॥ ३१२ तृतीयाध्याय का नवम खण्ड समाप्त । दशम का प्रारम्भ । द्रुत गति प्रौ दश सहस असुर सँग करक आक्रमण । कृष्ण अंशुमति सरित निकट भाकर स्थिति करदिय । पुनि पने प्रज्ञान सेति जग भयद शब्द कर ! - उस कृष्णहिं श्री इन्द्र मरुद्गण सहित प्राप्त हुन । . और याजकासक्त मन इन्द्र नामधर देवने । हिंसायुत उम मसुर के मैन्यवर्ग को चय किये ।। ६ ।। ३२३ 1 { १०३ ) 38 २३ १२ २१ २२३ १ 3 २ अथ हित्तीपाया पाया पृषयत् । हए या यादीषमाणा विश्वे देवा मजहुये सखायः । मद्भिरिन्द्र संख्यं ते अस्त्वमा विश्वाः पृतना जपासि ॥ २ ॥ ३२४ ॥ अथ हनीपाया पृहदुक्थ ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । दिधुं दद्वारा समने बहूनां युवानसन्तं पलितो जगार । देवरूप पश्य काव्यं पहिलाद्या महार सह्यः समान ॥ ३ ॥३२५ ॥ अथ चतुर्याः द्युतान ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । वह त्यत्सप्तभ्यो जायमानो शत्रुभ्योऽअभवः शत्रुरिन्द्र । गूढ द्यावापृथिवी भन्यविन्दो विभुपझ्यो भुवनेभ्यो रण धाः॥४॥२६॥ २ ३ ३२३ १र २२ २ ३ २ ३ २ ११ 39 २ 3 ३१२ २२३११ ૩ ૨ 3 ३ १२ ar के प्रधाम से डर है इन्द्र ! तुव जे विश्वेदेवा रणों में बनि गे सखा ! वृत्र डर कर पहूं दिशि भागि गे । जब तुम्हें छोड़ा तब परम सख मरुत्से तुव सा हो । वव पून सकल रिपु सैन्य को निज परकग से जीत लो ।। ३२४ ॥ युद्धादि का कर्त्ता समर में विविध रिपु फो जीतता । मस युवा को बूढा सुरेश्वर की कृपा से निगलता । सम्पूर्ण काल स्वरूप इन्द्रकि बड़ी महिमा देख्न लो । यह जीव बूढो भाज मरतो काल. जग में जनमतो ॥ ३ ॥ ३२५ ॥ इन्द्र ! अवशि श्री शौर्य कर्म अस करत रहत तुम । प्रकटत रिपु विन सात भसुरपल को खण्डच किय । अथवा जो होतादि यज्ञ के सात होतृजन । उनको बाधा देत उन्हीं के भाप शत्रु हुआ । इन्द्र ! तुम्हींने ढके हुभ धरण अकाशहिं पालिये। सूर्य रूप से विभवयुत जग से रण-महि धारते ॥ ४ ॥ ३२६ ॥ + श्री वेद भगवान् की स्पष्टतया भाज्ञा है कि जीवों का गमनाऽगमन होता रहता है। इधर गरता है और उधर कर्मानुसार जन्ग धारण करता है।
( १०४ ) २र ३१ २ ३१ २ 3 १२. 3 २ ३१२ ૩ ૨૪ 3 १२ 3 २२ 33 २३१ २ . १२ ३.१२३ १२ २3 १ २३॥ १ २ ३१र २२ २ ३१ २33 २१ २उ ३ १ २३ १ २ २ 3333 3 २३ १ २ 3 २ ३२ ३ २३ १ २ १ २ २र 3 १२ ३ १ २ ३ २३ १ २ ३ १ ૨ अथ पंचम्या: वामदेव ऋषिः । इन्द्रो देवता निष्टुप् छन्दः । पेडि नत्वा पत्रिणं भृष्टिपन्तं पुरुषसमानं मधस्थिरप्सुम् । कशेष्यबस्तरुपार्दुवस्परिन्द्र शुक्ष त्रहणं गृणीपे ॥ ५॥ ३२७ ।। अथ षष्ठ्याः वसिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । विपदा विराट् छन्द। मदो महे महे वृष्ये भरध्वं प्रचेतसे भसुमतिं कृणुध्वम् । विशः पूर्वीः मचर चर्पणि प्राः ॥ ६ ॥ ३२८ ॥ अथ सप्तम्पा विश्वामित्र ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । शुनथ हुवेप मघवानमिन्द्र पस्मिन्मो नृन वाजसाती। शृण्वन्त मुग्रपूनये समत्सु नन्त त्राण सजिन धनानि ।। ७ ।। ३२६ अथाऽष्टम्या वलिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः। उद् ब्रह्माण्यैरत भवस्येन्द्र समर्षे महया वसिष्ठ । आयो विश्वानि भवसा ततानो पोता व ईबतो वचासि ॥८॥३ हे 'इन्द्र ! स्तुति को चहत तुम रिपु क्षीण कर जय दो हमें । अतएवज्यों वर्षिणी वाणी को नमें त्यों तोय नमें । श्री मेघ प्रेरक स्वर्गवासी वारिवह सुखदेवने । स्थिर रूप, पजी, रिपु शगन अस तुम्हें स्तुति से गात हूं ॥५॥३२ मेरे मनुष्यो ! अति धनदौ महा महिमा धारना । अस ज्ञानि इन्द्र हितार्थ सस्तुति सोम भेट चढ़ावना । हे मनुष्यों के अर्थ साधक इन्द्रसंज्ञक देवता ! श्री हव्यदात्री प्रजा के सम्मुख तुम्ही भाजावना 11६ ॥ ३२८ ।। श्री अन्न के दाता इसी रण में जय श्री देवने । उत्साहि धन युत सर्व नेता इन्द्र को बुलवावते । जो स्तुति सुनै रिपु को हनै संग्राम विच भसुरहिं दलै । अरि धनों को जीत उसे रक्षार्थ हम बुलवात हैं ॥ ७॥ ३२६ ॥ अन्नार्थ स्तुति युत हव्य को ऋषि इन्द्र के अपर्ण करो। श्री जितन्द्रियवर ! तुमभि स्तुत्युपहार मख में भाचरो। जो इन्द्र सब जग को सुकीरति अन्न से ति बढ़ावत्ता । वह मुझ: उपासक से कथित विरुदावलिहिं सुनपाचना मा ८॥३३
( १०५ )
हर
र ३१२
२२३
२२
लय नवम्मा गौरिचीतिषिः । इन्द्रो देवता त्रिष्टुप् छन्दः ।
चत्रं यदस्याप्रतानि पत्तमुतो तदस्मै मच्चिच्छद्यात् ।
पृथिव्यामतिषितं यदूषः पयोगोष्यदधा मोषधीषु ॥९॥३३१॥
इति दशमः खण्डः ॥
२र३ २२ ३
૨ ૩
१र२र ३
मर्थकादशः खण्डः ।
*
3" २
39 २
३१ ३ २
3 २३
१ २
-
32327 २
३२३ २३
323
३२ र
३ २ ३१र २२
૨ ૩ ૧ ૨
तत्र प्रथमाया अरिष्टनोमिस्तापुत्र ऋपिताक्ष्यों देवता । त्रिष्टुप् छन्दः।
त्यम्पु दाजिनं देरजन स होवानं तरुत्तारस्थानाम् ।
परिहनेमि पृतनाजमांशुधवस्तये तामिया हवेप ॥१॥३३२।।
अथ द्वितीयाघा भरद्वाज ऋषिः । इन्द्रो देवता। त्रिष्टुप् छन्दः।
मातारमिन्द्रमचितारमिन्द्र हवे हवे सुहब शरांमन्द्रम् ।
हुले तु शकं पुरुहूनामिन्द्रषिदछविमघवा देविन्द्रः ॥२॥३३३।।
इस इन्द्र का जो चक्र भायुध गगन में सब भोर से ।
स्थित हो रहा था मेघ को विदालत करन ही के लिगे।
औ वह भि इस इन्द्रार्थ नीरहिं स्ववशवत्ति वनावता ।
भूलोक में छोड़े सलिल को औषधी में डारता ॥ ६ ॥ ३३१ ॥
इस प्रकार दशम खण्ड समाप्त हुआ।
ग्यारह का भारस्स।
विख्यात बल वा भन्न युत सुरवृन्द से प्रेरित हुआ।
श्री शक्ति युत .रण में रथों का प्राण फर्ता हो रहा ।
श्री तीक्ष्ण आयुधवन्त रिपुसमुदाय को जो जीतता ।
एस शीघूगामी तार्य को यह सुखनिमित्त बुलात हैं ॥ १ ॥३३२।।
श्री सुरक्षा के करन वारे इन्द्र को बुलवावता ।
श्री सकल वांछित-सिद्धिप्रद अस इन्द्र को बुलवावता ।
सब रणों में सुख से वुलाने योग्य वीर समर्थ हो ।
बहुमान्य देवहिं न्योतता वह धनी इम हवि को. चहो ॥२॥३३३ ॥
(१०६) १ २ 3 २ ३१ २ 3 ३२ १२ 3 २२.३.१२ 3 २३ १ २ ३ २३१ २३१ २३१ २३२ ३१२ अथ तृतीयस्याः वसुक्रो विमदोवा ऋषिः । इन्द्रो देवता ।निष्टुप् छन्दः पजामह इन्द्र बनदक्षिणहरीणाधरच्याविवूतानाम् । प्रश्मश्रुभिद्रे धुदूर्वधा भुव सेनामिभयमानो विरामसा ॥३॥३३४॥ अथ चतुर्थाः बामदेव ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । सपाहणं दापि तुम्रमिन्द्रं महामपारं पम सुवजूम् । हन्ता यो सनितोतवाज दाता मघानि मघवा सुराधा ॥४॥३३॥ अथ पंचम्या याद्याः पूर्व वत् । यो नो वनुष्पन्नभिदासि पर्व गणावा मन्यमान स्तुरोगा। क्षिधी युधा शवसा वा तमिन्द्राभीष्याप वृक्षमणस्त्वोताः ॥५॥३३६॥ 3 २ ३१र २२ ३ २3 ३१ २ ३१ २ ३ २ २ ३ १ १ १ २ ३१ 3 २ 3 २.३ ૨ २. 3 १२ २२ 3 १ 3 3 २ ૨ लो दक्षिण जर माँहि वजू आयुध को धारत । रथ वाहन इत्यादि विविध फों का कारक । श्री हरि नामक अश्व स्ववश करि रथ में जोड़त । मस इन्द्रहिं श्री सोम हव्य से अनि विधि पूजत । वहे देव निज दाढ़ि औ मूंछ हिला ऊपर दुवै । देवसैन्य से रिपु डरा स्तोतहिं पति धन देत है ।। ३ ।। ३३४ ।। रिपुवर्ग का नाशक, प्रगल्भ, अमित्रगण को डाँटता । श्री पूज्य निर्जर तथा सफल मनोरथों को साधता । यस इन्द्र.फी हम स्तुति करें जो वृत्र का संक्षय करें। जो अन्नदाता सुधन इन्द्र हमें विभव दिलवाई है ॥ ४ ॥ ३३५ ॥ जो दनुज हमको मारना चहता हुभा चढिमावता । मानी भयावह शस्त्र ले अत्यन्त द्रुतगति धारता । उत्तम समूह स्वरूप प्रहराणि हमरि जनता से लदे। सुम से मुरक्षित वृष सरिस हम उसे विलित कर धेरै ॥ ॥ ३३६ ३ २३ 3 २ 39 २३१२ 3 यं २२ २३१२१र२र३ १र ३१ २ ३ १२ २२ ( १०७ ) अथ षष्टया अपि ऋष्यायाः पूर्ववत् । वृत्रपु तितया पर्वगाना यं युक्तेपु तुरयन्तो बन्ले । यशूरसातों यमपागुपज्मन् यं विपासो बाजयन्ते स इन्द्रः॥६॥ ३३७ ॥ बध सप्तम्याः विश्वामित्र ऋषिः। इन्द्रा पर्वती देवते । त्रिष्टुप् छन्दः । इन्द्रापर्वता वृहत्ता रथेन चापारिप आवत, सुचीराः। पौत, इच्यान्यवरेपु देवा वर्धयां गौमिडिया मदन्ताम् ।। ७॥३३८ ।। प्रधाष्टम्या। रेणुर्मषिः । इन्द्रापर्वती देवते । त्रिष्टुप् छन्दः । इन्द्राय गिरा भनिशितसर्गा भपा गैरवत् सगरस्य पुनाम् । यो भक्षणेव चक्रिया शचीभिर्विवतस्तम्भ पृथिवीमतद्याम् ।।८॥ ३३६ ।। २२ २ ३१ २ १२ ३ १ २ 3 3 २ ३ १ २ ३ २ ३२ संग्रामों में क्रोधयुक्त नर जाहि पुकारत । सायुधरण में स्पायुत हो जाहि बुलावत । सनिकगण के भाग हुए पै जिसे पुकारत । जलप्राप्ति के लिये जिस अतिशय घुलवावत । श्री वर्षा की प्राप्तिहित शरण जिसी. की जात है। और सुयमा जिसे दृषि देत रहत वह इन्द्र है ॥ ६॥ ३३७ ॥ हे इन्द्र भौ पर्वत ! बृहद्रथ माहिं भाप पधार के । श्री प्रार्थनाई सुपुत्रयुत भन्नाद्धि को दिलवाइये । श्रीयुत प्रकाशित देव ! हमरे मखों में हवि पाइये । दत्तान्न सन्तुष्ट हो स्तुति से अधिक पढ़जाइये ।। ७ ।। ६३८ ।। से इन्द्रार्थ सन्तत प्रोक्त उच्चस्वरों से स्तुतियाँ कही। उनमे गगनस्थित जनों के समुदाय को प्रेरित करें। जो इन्द्रं मस्वकृत्यादि मे धरणी अकाश धुलोक को । रथ चक्र थमते धुरे ने त्यों सर्वतः स्थंभित हुआ ॥ ८ ॥ ३३६ ।।
(१०८) १ २ ૩ ૨ ३१ २ ३ ३१२.२र ३ १ २ 3 २ 3 १र १२ ३१२ २२ अथ नवम्याः वामदेव ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । पा वा सखायः सख्या ववृत्युस्तिरः पुरूचिदर्शवाञ् जगम्याः । पितुर्नपातमादधीत वेधा भस्मिन्क्षये प्रतरी दीद्यानः ॥ 8 ॥ ३४० ॥ अथ दशम्याः गोत्तम ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः । को अघ युके धुरि गा ऋतस्य शिमीचतो भामिनो दुहणायून् । आसनेषावप्नु बाहो मयाभून् एषां भृत्यामृणधत्स जीवात् ।। १० ॥३४१।। इत्ये फादशः खण्डः । अथ द्वादशः खण्डः । २- ३१ ૨ 3 २८ 3 २ 3 ३२ ३१२ ३ १र २२ ३ २३ २३१ २२ 9 २३१ २ ७१ २ ३ २३ है। तन्न प्रथमायाः मधुच्छन्दा धिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः। गायन्ति त्वा गायत्रिणोऽन्त्यमर्किरणः । ब्रह्मास्त्वा शतक्रत द्वधशमिव येमिरे ॥१॥ ३४२ ॥ हे इन्द्र ! स्तोताजन तुझे प्रिय गान से अभिमुख करें। कारण विशाल अकाश से उड़ते हुए तुम चल दिये । इस यज्ञ में अतिदीप्तियुत श्रीयुत विधाता इन्द्र मेरे पिता को पात्र अर्थात् मुझे सुत का जन्म दै ।। ६ ।। ३४० ॥ आज यज्ञ में जानवाल सुरपति रथ धुर में जुड़े, बीर तेजस्वि रिपुन पै अमित क्रोधि है। मख में इन्द्रहिं पहुँचावत सुखप्रद अन घोड़न । मुख के द्वारा गीत स्तोत्र से कौन नियोजत । जो यष्टा इन इयों के रथ लेजावन को स्तवै वो यजमान अवश्य ही चिरंजीव हो सुख लहै ॥ १० ॥ ३४१ ॥ एकादशखण्ड समाप्त हुभा ॥ द्वादश का प्रारम्भ । है इन्द्र ! सब उद्गातृजन तेरे विरुद को गावते । पूजाई मंत्रों सेति होता पूज्य इन्द्रहिं मानते । औ अन्य ब्राह्मण इस भांति उन्नति देत हैं। ज्यों नृत्य करता हुमा नद बांसहि उपरि कर लेत हैं ।। १ ॥ ३४२ ॥ . भापको २ २१ २ १ २ १ 33 २२ २३१२ ૨ १ उकर 3 3 २ ३ ३२उ 3 3र २२ 3 २ २ 3 अ (१०६ ) अथ नितीयायाःजेता साधुच्छन्दस ऋषिः इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छंद।। इन्द्रं विश्वा भवीवृधन्तसमुद्रव्यच सं गि। । रथीतमर्थ रथीनां वाजाना सत्पत्ति पति ॥ २ ॥३४३ ॥ अथ तृतीयाघाः गौतम ऋपिः । इन्द्रो देवत्ता । अनुष्टुप् छन्दः॥ इममिन्द्रसुतं पित्र ज्येष्ठममर्त्य गदम् । शुक्रस्प स्वाभ्यतरन धारा ऋतस्य सादने ॥ ३ ॥ ३४४ ॥ अथ चतुर्थाः अनिषिः। इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः ।। यदिन्द्र चित्र म इ नास्ति त्वादातमद्रिवः । राघस्तमो विदवस उभया हस्त्याभर ॥ ४ ॥ ३४५ ।। अथ पंचम्पा तिरश्ची आङ्गिरस महषिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप छंदः॥ थुधी हवं तिरश्च्या इन्द्र यस्त्वा सपर्यति । सुत्रीयस्य गोमनो रायपूर्वि पहामि ॥ ५ ॥ ३४६ ।। श्री सागरों के संदृश ही अत्यम्त माहिमा धारता । भीयुक्त योधागणों में सर्वोच्च होय विराजता | पुनि अन्न का पति तथा सज्जनवृन्द अन इन्द्र को हमरे सपल स्तुतिवर्ग ने उन्नत किया ॥२॥ ३४३ ॥ हे इन्द्र ! यह जो सोमरस अत्यन्त स्तुति को पावसा । मानन्द देनेवार निर्जर भाव को दिलवावता । अस सिद्ध रस को पी तथा मख भूमिका पै राजती । श्री सोमरस की धार अभिमुख आपके भाजावती ॥ ३ ॥ ३४४ ॥ हे चित्र गुणसम्पन्न ! श्रीयुत यजधरी देवता । श्री प्राप्तधन ! भम इन्द्र ! तुझको देय ऐसी योग्यता । उसके सहित धन मम निकट इस लोक में तो है नहीं। इस हेतु वैसा वित्त दोनों करों से दीजे हमें ॥ ४ ॥ ६४५ ॥ हे इन्द्र ! जो तुमको विविध हव्यादि से पूजित करै । इस मुझ तिरइच्याभिधऋषि फि स्तुति को तुम्ही भलिविधि सुनें । पुनि श्रेष्ठ सुत गौ आदि युत सम्पत्ति देकर पूरिये । कारण तुम्हीं नप देववृन्दों मध्य सर्व गुणाढथ है ॥ ५ ॥ ३४६ ॥ की रक्षा रै।
३१ २
(११०)
अथ षष्ठ्या: गौतम ऋषिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः॥
असावि सोप इन्द्रते शविष्ठ धृष्णयाहि ।
मा त्वा पृणक्विन्द्रिय रजः सूर्यो न रश्मिभिः ॥ ६ ॥ ३४७ ।।
अथ सप्तम्याः करवोनीपातिथि षिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः॥
9
२
3२3
3
२ 3
२
१
3 २
३२
२३
१२
३१
२
एन्द्र याहि हरिभिरुप करवस्य मुष्टुतिम् ।
विवो भन्मुष्य शासतो दिवं यय दिवावसो ॥ ७ ॥ ३४८ ॥
अथाऽष्टम्या तिरश्ची ऋषिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः ।।
3
१
२
२
33 २
मा वा गिरो स्थीरिवाथुः सुतेषु गिर्वणः ।
अभि वा समनूषत गावो वत्स न धेनवः ॥ ८॥ ३४६ ।।
३१२
१ २ ३२
हे
इन्द्र
! तेरे हेतु यह श्री सोमरस प्रस्तुत धरा ।
हे भतिषली ! रिपुदमन ! यज्ञस्थली के पिच भावना ।
ज्यों प्रभाकर आकाश को फिरणालि से भर देवता ।
त्यों सोमपूरित शक्ति पागत भापको भर देवना ॥ ६ ॥ ३४७ ॥
हे इन्द्र ! पाप प्रकाशकारी अश्वगण संग में लिये।
मेधावि यष्टागायस्तुति उनके निकट माजाइये ।
इस्त्र इन्द्र के दिवलोफ शासन संमय हम सुख से रहें ।
हे दृष्यिधनयुत देव ! श्री सुरलोक माहि पधारिये ॥ ७ ॥३४८॥
श्री धन्दनीय सुरेश ! जय श्री सोमरस बनजायते ।
तव रथी अभिमत स्थलाहिं त्या स्तुतियाँ तुरत तोहि पावतीं ।
हे इन्द्र ! हमरी वाणियाँ तोय स्तुवति भस चलि जात हैं।
जन गर्ने भाँ भाँ करति प्रिय वत्स के प्रति भाति हैं ॥ ८ ॥३४९ ॥
(११. ) 3 २ 3.२३ १ २ ७.२३ .२३ १ २ ३.२ ३१ अथ नवम्या ऋष्यादिकं पूर्ववत् ।। * एतोन्विन्द्र स्तवाम शुद्ध शुद्धेन साम्ना । शुदैरुक्थै वीवृध्वा स शुद्धराशीवन्मिपत्तु || ६ || ३५० ॥ भथ दशम्याः शंयुर्हिस्पत्य ऋषिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः ॥ पो रयिं वो यिन्तमा यो घुम्नैर्युम्नवत्तपः । सोयः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्पधापते मदः ॥ १० ॥ ३५१ ।। 3 २३१ २ इति तृतीयाध्यायस्य द्वादशः खण्डः ॥ है ऋपिजनो ! आओ तुरत औ दिव्य साम प्रभाव से । पावित्र्य संयुत स्तोत्र द्वारा शुद्ध इन्द्रहि गाय लें। पुनि पाप से निर्मुक्त उन्नत देव को स्तोत्रादि से । भौ गाय के पयसे सुसंस्कृत मोमरस हर्षाइहै ॥ ९ ॥ ३५० ॥ है हे इन्द्र ! जो अति धनी कीर्तिन मेति भति यशवन्त वह स्रोम तुम्हरे उपासफ समुदाय को धन देत हैं हे सोमरूपी भन्नपालक ! सोमरस पनजावता । तब तुम्हारा वह सोमरस अत्यन्त हर्ष दिलावता ॥ १० ॥ ३५१ ॥ तृतीयाध्याय का द्वादशस्त्रण्ड तथा तृतीयाध्याय समाप्त हुमा ।। * पहले किसी समय इन्द्र ने वृत्रादि अंसुरों का पक्ष फरफे समझा कि मैं प्रह्महत्या आदि के दोप में लिप्त हो गया हूं, अत: उस दोष को दूर करने के लिये इन्द्र ने ऋषियों से कहा कि-तुम मुझे अपने ग्राम में शुद्ध फरो तब ऋषियों ने शुद्ध किया। फिर उस पवित्र हुए इन्द्र को यज्ञादि कर्म में स्रोम आदि इवि दिया, यह तत्व शाक्ट्यायननामक प्राह्मण में कहा है। .
॥ श्रीगणेशाय नमः ॥
अथ चतुर्थाध्याय आरभ्यते ।
१ २
3
१ २ ३
१ २
३१२
3
२३
33
२
१
२
3 २
३१
२
3 २
३१ २
3 २
३२3 3
१ २
२
३
२३१.२ ३
१ २
अथ प्रथमः खण्डस्तन प्रथमाया। भरद्वाजऋषिः ।
इन्द्रो देवता । अनुष्टुप्छन्दः ।।
प्रत्यस्मै पिपीपत विश्वानि विदुपे भर ।
२ ३ २ २
अरजपाय जग्मयेऽपश्चादध्वने नरः ॥ १॥ ३५२ ॥
अथ बितीपाया घामदेवः शाकपूतोवा ऋषिः। इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः॥
मा नो वयोवया शयं महान्तं गहरेष्ठाम् ।
महान्तं पूर्षिनेष्ठामुग्रं वचो भपावधीः ॥ २ ॥ ३५३ ॥
अथ तृतीयायाः प्रियमेध ऋषिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः ।
आ त्वा रयं यथोतये सुम्नाथ वर्चयामसि ।
तुविकूमि मृतोपामिन्द्र, शविष्ठसत्पतिम् ॥ ३ ॥ ३५४ ॥
अध्वर्यु ! नेता तुम यहै जो सोम पीना चाहता ।
सम्पूर्ण समझन योग्य वस्तुसमूह को लख लेषता ।।
याथार्थ्य ऊपर पहुंचता मख बीच गति को धारता ।
अस सर्व भगुमा इन्द्र के लिय सोम भेट धरावना |॥ १ ॥ ३५२ ।।
हे मित्ररूपी इन्द्र ! ऐसा तू बहुत गिरिखोह में ।
स्थिति करत हमरे सोगरूपी अन्न को ले मायके ।।
अति पुरातन जगवर्ति भूखरु प्यास्त्र से भय देवने ।
मस हमारे वचनहिं मिटा तात्पर्य सुरगति दीजिये ॥ २ ॥ ३५३ ॥ .
श्रीपरम बलयुत इन्द्र ! अपनी सुरक्षा करने लिये ।
सुखहेतु रथ को घुमा सिस भांति तोय घुमावते ।
तुम बहुत ही अद्भुल पराक्रम आदि के कौर हो ।
हिंसक जनों को डांटते भो .सुमन के रखवार हो ॥३॥ ३५४ ॥
२ ३१ २ ३ १२ २२ 3 २ ३२३ १२ ३२ १२ 3 २3 3 और २२ 3 २ 3 र २२ । २१ २ ૨ 3 १ २ 3 २ ३। १२ (११६) श्रथ चतुयाः प्रगाथऋषिः । इन्द्रो देवता । भनुष्टुप् छन्दः ।। स पूज्यों महाना ना नुभिरानजे । यस्य द्वारा मनुः पिता देवेषु धिय भानजे ॥ ४ ॥ ३५५ ॥ मध पंचम्याः श्याचाम्व आत्रेय ऋषिः । मरुतो देवता । अनुष्टुप् छन्दः । पदी वहन्त्याशवो भ्राजमाना रथेस्वा । पिबन्तो मदिरं मधु तत्र श्रासि कृण्वते ॥ ५ ॥ २५६ ॥ अथ षष्ठ्याः शंयुऋषिः । इन्द्रो देवता । मनुष्टुप् छन्दः ।। स्या को अमहणं गृणीपे शवसस्पतिम् । इन्द्र विश्वासाई नरशचिष्ठं विश्ववेदसम् ॥ ६ ॥ ३५७ ॥ अथ सप्तम्या वामदेव ऋषिः । दधिकावा देवता । अनुष्टुप् छन्दः । दधिक्राणो भकारिप जिष्णोरवस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखाकर प्र न मायूधषि तारिपत् ॥ ७ ॥ ३५८ ॥ वह इन्द्र मुखिया पूज्य यष्टाजनों के मन आदि से । श्री हव्य प्रभृति पदार्थ को चहता हुआ पाजात है। जिस इन्द्र की संप्राप्ति के उद्यमस्वरूपी फर्म को। श्री देवगण में सर्वपाजक मनु प्रकटकर देवतो ॥ ४॥ ३५५ ॥ जिस यज्ञ में नाना रथों के बीच शोभा पावते । द्रुतगति तुम्हारे मरुत अभिमुख फर तुम्हें पहुँचावते ।। तिस याग में आनन्दप्रद स्वादिष्ट स्रोमहिं पीवते । कइ भांति के जो अन्न उनको वृष्टि से उपजावते ॥ ५ ॥ ३५६ ॥ ऋत्विग्तथा यजमान लोगों ! तुम्हारे हित के लिये । उस भक्तहितकारी बलाधिप इन्द्र की स्तुति गात हूं ॥ जो सकल रिपु संहारता, नायक, गखों में स्थित रहे। औं अखिल विश्वहि जासु धन ऐसा गुणी वह देव है ॥६॥३५७ ॥ जयशील घोटकरूपधारी वेग को जो धारता । श्री दधिक्रावा भग्नि की स्तुति मैं भलीविधि गावता ।। वह हमारे मुख आदि इन्द्रियवर्ग को बलयुत करे और हमरी भायुभों की वृद्धि सम विधि भाचरैः ॥ ७ ॥ ३५८ ॥ , (११४ ) ३ २ ३१र २९ ३१र २२ जथाऽष्टम्याःजेता माधुच्छन्दस ऋषिः। इन्द्रो देवता। मनुष्टुप् छन्दः ।। पुरा भिन्दुयुना कविरमितौना अजायत । इन्द्रो विश्वस्त कर्मणो पता वजी पुरुष्टुतः ।। ८ ।। ३५६ ।। २ 3 3 २ ३१ २ इति प्रथमः खण्डः । अथ द्वितीयः खण्डः। - 3 २३१२ 3 १ २ ३१ २ 3, २ 3 २३ १ २ . 3 २ 3 २ ३२ ३२ ३ १ २ ૨ ૩ ૨ ૩ ૧ ૨ ૩ ૨ ३१ २२ ३ १ २ तत्र प्रथमाया। प्रियमेध ऋषिः । इन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः । भ प्रपत्रिष्टुभमिषं वन्दवीरायेन्दवे । धिया घो मेधसातये पुरन्ध्या विवासति ॥ १ ॥ ३६० ।। अप हितीयायाः वामदेवऋषिः । इन्द्रो देवता । अनु टुर छन्दः ।। फाश्यपस्य स्वर्विदो याचाहुः सयुजारिति । ययोर्विश्वमपिव्रतं यज्ञं धीरा निचारय ॥ २ ॥ ३६१ ॥ नह इन्द्र शत्रु-समूह की नगरालि का भेत्तार है। संतत तरुणतायुक्त औ सत्काव्य का सार है। अत्यन्त बलसम्पन्न सप फर्मादि को निर्वाहता। यष्टार्थ वसायुध तथा पहुस्तुत्य हो प्रकटित हुआ ।। ८ ।। ३५६ ॥ चतुर्थाध्याय का प्रथमखण्ड समाप्त । द्वितीय खण्ड का भारम्भ । अध्वर्युषो ! तुम तीन स्तोत्रों सहित श्री यज्ञान्न फो। श्री वीरगण के प्रशंसक इन्द्रार्थ भल पहुंचाइयो । औ इन्द्र वह तुमको मखों की पूर्ति करने के लिये । श्री परम प्रशायुक्त कर्मों से सपर्या आचरै ॥ १॥ ३६० ।। श्री सर्वज्ञाता इन्द्र के जो भश्व के अमुदाय है। जिन इयों का उपयोग सब मखकृत्य के प्रति होय है। इस सांति निश्चय करत इक अंग योजना को पावते । .. अमः स्वर्ग पावनहार मानी पुरुषगण बतलावते ॥ २ ॥ ३६१ ॥ .
२. २३ २१ २२३ २ 2 १० 3 १२ पुरु निषिः ३११ ३१२ 3 २३.२३.२ 3 १ ३१ २२३.२ 33 327 3 १२ (११५) अथ हतीयायाः प्रियमेधक्रषिः । इन्द्रो देधारा | मनुष्टुप् छन्दः । भरत दार्चडा नमः प्रियमेधासो प्रत। अर्चन्तु पुत्रका उत पुरमिसृष्णवर्चत ॥ ३ ॥ ३६२ ।। अथ चतुर्थी मधुच्छन्दाऋषिः । इन्द्रो देवता । मनुष्टुप् छन्दः । उक्यमिन्द्राय शस्य पनि शको यथा सुतेषु नो सरपरसख्ये पु च ।। ४ ।। ३६३ ।। अथ पंचस्पा प्रियमेध ऋषिः । इन्द्रो देवता । अनुप् छन्दः । दिवानरस्य वस्पतिमना नतस्य शपसः । एवैध चर्षणीनामूनी हुषे रयानाम् ।। ५ ॥ ३६४ ॥ अथ षष्ट्याः भारद्वाज सपिः । इन्द्रो देयता । मनुष्टुप् छन्दः। सघा यस्ते दियो नरो धिया मर्तस्य शयतः । ऊनी स वृहखो दिवो द्विषो म हो न सरति ॥ ६ ॥ ३६५ ॥ है कर्मनेताऽध्वयु लोगों ! इन्द्र की पूजा करो। भतिभाद से पूजो मखप्रिय जनों ! पूजन माघरो। भौ हे सुतों ! श्री भक्तान के अवशि वांछित परता। अम रिपुसी देव को पुनि पुनि सभी मिल पूजना ॥ ३ ॥ ३१२॥ भगणित-रिपु-क्षयकारि ऐसे इन्द्र के हित के लिये । श्री वृद्धि साधन तथा श्रीयुत मंत्ररूपी शस्त्र को ।। श्री इन्द्र हमरे सुतों में औ मित्र के समुदाय में । जैसे बहुत रद करत त्यों श्रीप्रशंसा के योग्य है ॥ ४ ॥ ३६३ ।। सब शत्रुओं के वर्ग पै जो भाक्रमण करता है। मौ अमित्रों के नमफर न कभि चलता रहै ॥ अस बलेश्वर श्रीयुत सुरेन्द्रादि मरुत्मज्ञफ देवतों । तुम्हरे पलों के गमन यत रथ-त्राण बुलात हों ॥ ५॥ ३६४ ।। पत्कर्म से निज शान्त पथ चलन वारे मर्त्य में। श्री दिव्य गुणयुस तुम्हारा स्तुति से सखा जो होते है ।। वह मनुज जो तुम्हरी प्रकाश समेत रक्षा पाती। इस से अमित्रों को भघों के सरिस लॉप मिधात है ॥ ६ ॥१६५ !! यूथ ( ११६ ) ३.१२ ३ २ 3 २ १ २ ३ or २ : २२३ २र३ २३२ ३२७ ૩ ૨૩ ३ २ २ २२ अथ लक्षम्याः अनिषिः । इन्द्रो देवता । धनुषुप् छन्दः । विमोष्ट इन्द्र काललो विश्वी रातिशतक्रतो। अशा नो विश्वचर्षणे घुस्न सुदन माय ॥ ७ ॥ ३६६ ।। अकाष्ठम्या प्रकल्प ऋषिः । उषा देवता । अनुष्टुप् छन्दः । वयश्चित्ते पतनियो द्विपाचवपादर्जुनि । १२ 333 र उषा पारवत् पनु दिवो अन्तस्यापरि ॥ ८ ॥ ३६७ ।। अथ नमस्कार जापत्यनित ऋषिः। विश्वेदेवा देवताः। मनुष्टुप् छन्दः। समी ये देवाः स्थन मध्य प्रशारोचने दिवः । हद ऋतं कदम कामना धातिः ॥ ६ ॥ ३६८ ॥ अथ दशम्याः पानदेव ऋषिः । मारनामे देवत्ते । अनुष्टुप् छन्दः । ऋचसाय यजामहे याभ्या कर्माणि कुराषते । बिते सति राजतो यज्ञं दोष दक्षतः ॥ १० ॥ ३६६ ।। इति द्वितीयः खण्डः ॥ अद्भुत पराक्रम युक्त श्रीयुन इन्द्रनामक देवता । सम्पन्न तेरा वित्तदान अतीव महिमा पावता ॥ माह एव सघ संसार के द्रष्टा सुमङ्गल देवने । हम सभी लोगों को धनों का दान तुम. दे दीजिये ।। ७ ।। ३६६ ॥ हे शुभ्र रंग चाली पा! तुब विशद प्रसरण यो पाँच पाले मतुज, चौपाये गऊ पश्चादि जे ।। पुनि पक्षधारी विग भी शाशाश' फे प्रान्तों विपें । जो अपरिवर्ती भाग तहँ स्वच्छन्द उड़ते जानते ।। ८ ।। ३६७।। इन्द्रादि देवों ! जो यहै तुम दीप्त रवि के राजते । श्री गगन में हो अब तुम्हारा स्तोत्रविषयक सच यहाँ ।। अनृत कहां औ तुम्हारी प्राचीन भाहुति है कहां । तुव दान क्या हुभ होत अनुभव तुम्हें हव्य नहीं मिला ॥६॥३६॥ होता तथा उद्गातृजन जिन ऋक् तथा श्री साम से । स्तोमादि सदनु धान नाना ऑति निर्वाह ते । स मा पथा श्री सास की पूजा.सभी हम भाबरें । से सथा में स्तुतिरूप से सुरगणा हवि पचास है ॥ १०॥ ३६६ ।। इति हिलीय ARE ! के हुए।
अथ हलीमा मशक्तिः ।।
तत्र प्रथमाया रेभ झाधिः । न्द्रो देवता । जगती छन्दः ।
विश्वाः पृतना अभिभूतर नरः सजूस्ततक्षुरिन्द्र जजनुश्च राजसे।
काले घरे स्थ मन्पामुरीमुत्तोग्रगोजिष्ठं तरसं तरपिनम् ॥ १॥ ३७० ॥
घध मितीचाचाः सुचेदः शैलूपि पिः । इन्द्रो देवता । जगत्ती छन्दः।
अत्ते दधामि प्रथमाय पन्यतेऽहन्यदस्युं नये विचरपः ।
उभे यत्वा रोदसी एकतामनुभ्यता ते शुष्मात्तृपिची चिदद्रियः ॥२॥३७१।।
३१ २ ३ २१
१२ ३.३२
अथ तृतीय खण्ड ॥
मसिविस्तृत भाक्रमणकारि लेना इफमत हुए ।
रिपुधर्षफ जो इन्द्र उसे सायुध फर देवति ।।
मौ स्तोता निज तेज हेतु रविरूप इन्द्र हो।
स्तोत्र आदि खे निज मन में प्रभाटित करते हुभ ।।
तथा पृन को मारने श्रेष्ठ स्थिरायन पैटिके।
परिसूपन अत्युप्र शुचि पली इन्द्र तिहिं पूजते ।। १ ।। ३७० ॥
वायुध ! तुप मुख्य क्रोध की भद्धा करता ।
जिससे फर्म विधातफारि राक्षध वध कीन्हा ।।
करि निःशेप प्रयोदधर्ग से भाच्छादित जज ।
उनको इस लोक के मध्य भलिमिधि पहुंचा दिय ।।
भी धरणी शाकाश दोउ जब तुव वश में आयते ।
अन्तरिक्ष दिसीर्ण भी तब तुध भययुत होत है ॥.२ ॥.३७१ ॥
३२३
१ २ ३१
२
३ १२ र
3
५
3
२
(११८ )
अथ तृतीयस्याः वामदेव भाषिः । इन्द्रो देखता । जगती छन्दः ।
समेत विश्वा मोजमा पतिदयो य एक इरतिजिजानाम् ।
स पूयों नूतनमाजिगोपन्तं छानोरनुदावृत एक इत् ।। ३ ।। ३७२ ॥
अथ चतुः लष्प आझिरल ऋषिः । इन्द्रो देवता । जगती छन्दः ।
इमे त इन्द्र ते वयं पुसतत पेत्वारभ्य चशासि प्रभृवसी ।
नहित्वदन्यो गिर्वणा गिरः स पक्षोणारिच प्रतितद्धर्य नौवयः ॥४॥३७॥
अथ पंचध्या विश्वामिन ऋषिः । इन्द्रो देवता । जगप्ती छन्दः।
चर्पणीधृतं मघोन मुश्श्या३ मिन्द्र गिरी बृहत्तीरभ्यनूपत
वाधान पुरुहूत सुक्तिभिरपत्य जरमाणं दिपेदिने ॥ ५ ॥ ३७४ ॥
३१ २
२
२
२
२१
उर
१ २ ३
२ ३ २
१२
र १
२
३२ २२
ca
के लोगो ! भी स्वर्गलोक के पल का स्थायी
इन्द्रदेच के रसोन हव्य से रहु अनुगामी ॥
जो इफला यष्टा फा प्रिय अभ्यागत सम हो।
भतिपुगण बह इन्द्रः जयफांक्षि नव्य को।
एकहि जय के मार्ग पे स्तोखा को पिनपावता ।
भिप्राय यह है कि वह भक्काहि जय दिलवापता ॥ ३ ॥ १७२ ।
अधिक धनी अगणित यष्टाजन द्वारा पूजित ।
इन्द्र ! जु हम तुम्हरे अधार से मस विथ प्रविशत ।
वे हम सब रोरे हैं श्रीयुत मन्त्रपूत सुर ।।
तुझे छोड़ नहिं अन्य विरुदमाता को पावत ।
से हमरे स्तोम्न फो क्यों पृथिषी सप जीव को ।
उसी भाँति गुणगायते तिन्ह को स्वीकृत फीजियो॥४॥ ३७३ ।।
वॉछिस माली का छान फर नरवृप की रक्षा करें ।
भी धनी स्तुत्य बलादि द्वारा प्रतिक्षण थढ़ता रहे ।।
पडमान्य निर्जरस्तुत्य इन्द्रहि गारी सघ वाणियाँ ।
प्रतिदिवन पूप्रित ट्च को स्तुति से अनीषिधि पूजना ॥ ५ ॥३७॥
१
२
३६ २ ३१२
३.१२
3
२ ३ ३ २
3
२
39२ ३१२
3 २१
3 २३ २ ३ १ २ २
3
3.२
3
१२
२२ ३ र
२२
(११६ )
अध षष्ठ्याः कृष्ण प्राङ्गिरस ऋषिः । इन्द्रो देवता । जपती छन्दः ।
अच्छा व इन्द्र मतगः स्वर्युवः मधी बीविश्वा उशनारनपन ।
परिस्वजन्त जनयों यथा पति मर्यन शुन्ध्यं मघवान मूतये ।। ६ ॥३७॥
श्रथ सप्तम्याः सव्य मषिः । इन्द्रो देवता । जगती छन्दः ।
अभि त्यं मे पुरुहूनमृग्मियामन्द्र गीर्भिमदता वस्त्रो भवम् ।
पस्य द्यावो न विचरन्ति मानुष भुभे महिष्ठमभिविनमर्चत ॥ ७॥३७६॥
अथाऽष्टम्याः ष्यादिकं पूर्ववत् ।
त्य सुपेपं महया स्वर्विद शतं यस्य सुभुवः साकमारते ।
अत्यन वान हवनस्यद रथमेन्द्रं वकृत्यामपसे सुवृक्तिभिः ॥८॥३७७॥
जैसे स्त्रियाँ नररूप पति को चोर जैसे
शुद्ध
हो।
अस धनाधिप को भापके त्राणार्थ भालिसन्न करें ।
उस रीति से स्पोकगामिनि इकट्ठी फैजति हुई।
इच्छा करति स्तुतियाँ महेश्वर को चहूं दिशि गावती ॥६॥ ३७५ ॥
27
२२ ३२
3 ११
१
२र
२३१२
3 १ २
3
१ २
.
1-
प्रथित तथा रिपुवर्ग सेति स्पर्द्धा को धारत ।
यजमानों के चुन्द ऐति भामंत्रण पावत ।।
भी स्तुतियों में स्तुत्य धनाधिप इन्द्रदेव को ।
स्तोताओं ! स्तुमि से सम्मुख होकर के सोषो ।
जिसके जनताहित करम जग सुखप्रद रविकिरणसम ।
भति विचरस भोगार्थ तिहिं ज्ञानींद्रहिं भल पूजियत ॥ ७॥३७६॥
जिस के डचम भूमिवर्ग इक माथ विधावस ।
ऐसा वह जो शत्रु यूथ ये स्पर्धा धारस ||
धनदाता रथ तुल्य यथेसित स्थान दिनावत ।
यात्रामाधन भश्व मरिच मखस्थल पहुंचायत ॥
ऐसे इन्द्रहि त्राण-हित उत्तम स्तुति से पूजना ।
सथा एकपी: बार मैं. परिक्रमा के देवता ॥ ८ ॥ २७ ॥
३१२ 3 3 २ ३२ 3 १ २३१२ ३१ २ ३१ २२ ३ १२ ३२ ३.१.२ २२ २२ २ २ ३ २ 3 ३१२३ २३ १२ 3 १ २ ३१ २ (१२०.) अथ नबया मराज अषिः । सदियौ देवते । जगती न्दः घृतवती भुवनानामाभित्रियांनी पृथली गधुदुधे सुपेशसा । द्यावापृथिवी वरुणस्य धर्मा विष्कभिसे अमरें शूविरेतसा ॥ ६ ॥३.७८ । अथ दशम्याः मेधातिधिषिः । इन्द्रो देवता । महापंक्तिश्छन्दा! हमें यदिन्द्रोदसी पापमापोपा इव । महान्त त्वा महीनाछ सम्रान चर्षणीनाम् ।। देसी जनित्यजीजनन्द्रा जलियजीजनत् ।। १० ।। ३७६ ।। अथैकादश्याः कत्ल पि । इन्द्रो देवना । जगती छन्दः। म मन्दिने पिनुपदर्चना पचा या कृष्णगर्भा निरनि धना । अवस्यपो हपर्ण वजदक्षिणं परत्वन्तं सख्याय हुवेमहि ॥ ११ ॥ ३८० इति तृतीय खण्डः। दिवलो धरणीलोक जल के जन्तुयों को लागते । विस्तीर्ण कार्य स्वरूप विश्रुत जलहिं पूर्ण बनावते ।। सुन्दर जगत्पत्ति शक्ति द्वारा धारणे से ठरते। श्री नित्यतासम्पन्न नाना पीज वाले होवते ॥ ९॥ ३७८ ।। इन्द्र ! घरणि आकाश दुउन को उपा प्रपूरत । त्या निज द्युति से पाप सकल जग को भर देयत । ऐसे महिमायुक्त देव पर नरगणनायक । इन्द्रदेव ! श्री अदिति देवि ने जन्म तोय दिच ।। ऐसे सुत को प्रकट किये इस कारण से ही पदिति । सकल सुगंगलकारिणी गावृन्म में अदिति शुचि ॥ १० ॥ ३७९ ।। ऋत्विग्लोकों ! स्तोन्न-योग्य सुरराज प्रीति हित । इविस्वरूप श्री अन्नसहित स्तुति को भल गाइय ।। जिसने अपने साथ नाजियाभिध को लेकर । कृष्णाऽसुर को गर्भवती खी गणयुत. मारिय ।। रक्षार्थी हस सिद्धिप्रद वज्रधारि सुरनाथ को। मिन्न तुल्य उपकार को करन हेतु बुलबात है ।। ११ ॥१०॥ इति तृतीय स्वछ !! .
(१६१ ) रथ चतुर्थः खण्डः । १ २ १२3 १२ अ २२ ३२ २२ ३ १ २ १२ ३.१२ २२ ३२ सन्न प्रथमायाः नारद मषिः । इन्द्रो देवता । उणिक् छन्दः। इन्द्र सुतेपु .सोमपु क्रतुं पुनीप उदथ्यम् । विदे वृधल्य दक्षस्य महाधिः ॥ १॥३८१ ।। अथ द्वितीयायाः गोपूतयश्वसूक्लिनाकृषी । इन्द्रो देवता । उणिक् छन्दः ।। तम्ल अभिप्रगायत पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । इन्द्रं गीर्भिस्तपिषमाश्चिाता ॥ २॥ ३८२. ॥ अथ तृतीयायाः ऋष्याचा पूर्वयत् तसे पदं गृणीयसि वृषणं पृचु सासहिम् । १ लोककृत्नुपद्रिवो हरिश्रियम् ॥ ३ ॥ ३८३ ।। २२ ३१२ 3 १ .२३ २ चतुर्थ खण्ड का भारत :. है इन्द्र ! श्रीयुत सोमरस अलिभाति प्रकटित होयते । तब उन्हें पीकर वृद्धिकारक बल प्राप्ति इरावने । श्री फर्म का कर्त्तार स्तोता को.भि शुद्ध बनावते । वह तुम अवश्यहि महामहिमा युक्त पद को पावते ॥ १ ॥ ३८१ ।। स्तोताजनों ! जो इन्द्र बहुतों से बुलाया जात है । औ विविध जनसमुदाय जिस की गुणावलि को गात हैं। उस इन्द्र की अभिमुख हुए तुम निरन्तर स्तुति गावना । श्रीमहामहिमा युक्त उसको स्तोत्र नेति मनावना ॥ ३ ॥ ३६२ ।। हे वस्तधारी देव ! तेरा वह मनोरथ साधना । नाना रणों के मध्य शत्रुसमूह को बिनसावना । श्री लोक का वी तथा हरिसंज्ञ घोटंक सेव्य जो। घस सोस द्वारा प्रकट हर्ष कि बहुत ही स्तुति गावते ।। ३ ॥ ३५३ ।।
3 १ 3 २ १ २ ३ २ 3 १ २३ १. २२ (१५) गध चतुः पर्वत ऋषिः । इन्द्रो देवता । अष्णिक छन्दः ॥ यत्रोममिन्द्र विष्णवि यद्वा घथित प्राप्त्ये । यद्वा मरुसु मन्दते समिन्दुभिः ॥ ४ ॥ ३८४ ॥ अथ पंचम्पा:विश्वमना वैयश्व ऋषिः। इन्द्रो देयत्ता। उष्णिक छन्दः । एदु मधोमदिन्तर सिञ्चाध्वयों अन्धस।। एबाहि वीर स्तपसे सदासुधः ।। ५ ॥ ३८५ ॥ अध षष्ठया ऋष्पादयः पूर्ववत् । एन्दुमिन्द्राय सिध्चत पिघाति सोम्यं मधु । मराधासि चोदयते महित्वना ।। ६॥ ३८६ ।। २३ १२३.१ २ 3 २ २ ३२३ २२२ २२ २२ इन्द्र ! विष्णु के सोमपान हित मागम करते । अन्य याग में यदपि सोमरस तुम पी जाते ॥ और भाप्त्य सुत त्रितमख में श्री सोमहिं पीते । तथा मरुद्गण के सोमार्य शुभागम करते ।। यदपि भन्य में सोमपान कर सुख लहो । सोभि हमारहि यश में दिव्य सोमपी सुखि रहो ॥ ४ ॥ २८४ ।। के यज्ञ मध्वर्यु ! मीठा और अत्यानन्द का दावार जो । अस सोम को ही इन्द्र के पीने लिये टपकाइयो । जो वीरतासम्पन्न गंतत हव्य मे पढ़ जावता । अस इन्द्र ही स्वोत्रादि द्वारा स्तुत्य पद को पावता ॥ ५ ॥ ३८५।। है प्राविजो ! इन्द्रार्ध सोमहि प्रीतिपूर्वक सीचियो। पुनि सोसमय सदकारि रस का पान सुरपति कीजियो । उपरान्त वह निजशक्ति से जो स्तोत्र को गाया करें। एसको विविध धन धान्य सुख प्राधिक्य से देता रहे ॥६॥ ३८६।।
(१२३)
3
3 १३
३१
१
२४
१२
છે તે છે ?
अथ सम्घाः ष्यादिकमुरापत् ।
पतोपिन्द्रय स्तयाम सखापा स्तोम्यं नरम् ।
लष्टीयर्यो विषा सभ्यरत्येक इत् ।। ७ ॥ ३८७ ।।
अथाऽष्टम्या मेध पिः । इन्द्रो देवता | अधिएक् छन्दः ।
इन्दाय साम गायत विप्राय वृहत बृहत् ।
ब्रह्मकतै विपरित पनरूपये ॥ ८ ॥३८८ ॥
अध नत्रभ्या। गोराम पिः । इन्द्रो देवता । विणक् छन्दः ।
य एक इविदयते वसु म य दाशुषे ।
ईशानो पतिष्कृत इन्द्रो सङ्ग ॥ ६ ॥ ३८६ ।।
२
श्रीमिन्न सम ऋत्विग्जनो ! तुम शीघ्रतायुत जाइये ।
हतोमाई नेता एस सुरेश्वर की गुणावलि गाइ है ।।
जो इन्द्रसंज्ञक देवता इकलाहिं सब रिपुतन्य को ।
अब भांति सेती नष्ट घनावतो ना जीततो ।। ७ ।। ३८७।।
.
उगात लोगों ! महामेधायुत मदिमा धारसा ।
भी वृष्टि द्वारा हव्य के लिय अन्न को उपजायता ||
श्री ज्ञानयुत शो मंत्र द्वारा विविध स्तुति जे.चाहता।
अस इन्द्र के लिय वृहत्सामाभिधस्तवों को गावता || - || ३८८ ।।
जो इन्द्र इकला देव ही श्री हव्यप्रद यजमान को ।
धन-धान्य भादि समृद्धियां भलिभाँति से देवतो ।।
प्रतिकूल शब्दों से रहितःवह इन्द्रसंनक देवता ।
अतिशीघ्र सब संसार भर का-अधीश्वर हो जावचा.॥६॥ ३८ ॥
(१२४ ) १ ३२ 3 १२ ज 3 २२ ३२.२२ २ 3 १र २२ ३२ 37 3 ૨ 3१२. 31र N अथ दशस्याः विश्वसना प्रषिः । इन्द्रो देवता । अष्णिक छन्दः । लावासाशिपागाई प्रोन्द्रार पत्रिणे। स्तुप अषु पां नृतमाय धृष्णवे ।। १० ॥ ३६० ॥ इति चतुर्थः खण्डः । बश चतुर्थाऽध्याये पंचमः खण्डः । त प्रथमाया प्रशाथ ऋषिः । इन्द्रो देवता । उष्णिक छन्दः । गणे तदिन्द्र ते शव उपशी देवतातये । पछसि छत्रपोजसा शचीपते ।। १ ॥ ३६१ ।। अथ द्वितीयाचा भर हाज ऋषिः । इन्द्रो देवता । उष्णिक छन्दः । यस्य त्यच्छम्वर मदे दिवोदालाय धगन् । प्रय स सोप इन्द्र ते लुत्त पिव ॥ २ ॥ ३६२ ।। हे मित्र ऋविग्जनो ! वज्रायुध सुरेश्वर देवता । उसके लिये श्री श्रुतिविहित मंत्रावली हम गावते ॥ श्री सर्वनेता तथा रिपुभयदाइ इन्द्र जु देवता । तुम सबों के फल्याण के लिय में उसी को गावता ॥ १० ३६० ॥ चतुर्थ लण्ड समाप्त । अथ पंचम भारस्स। हे इन्द्रदेव ! तिहार चल अत्यन्त ही विख्यात है। सिस के निपट यजमान वा यज्ञार्थ में स्तुति गात हूं। कारण शचीपति देव ! तुमने वृत्रनामक असुर को । अपने पराक्रम योग द्वारा पराजित करते रहो ॥ १ ॥ ३६१ ॥ * हे इन्द्र तुम जिस सोमरस के पान से हर्पावते । उस शम्मराऽसुर को दिवोदासार्थ मार इटावते ।। वह दिव्यगुणयुत सोम तेरे पान फरने के लिये । अभिपुत किया प्रस्तुत धरा तिहिं पान तुम कर लीजिये ॥२॥ ३९२॥ यहां कइयों का यह मत है कि श्रीसायणाचार्य ने दिवोदास नाम राजा का उल्लेख किया है जिससे किसी व्यक्ति का नाम नहीं, किन्तु दिवः दिवः स्वर्गस्य दासः दिवोदास' अर्थात् जो स्वर्ग प्राप्ति के कामों फी रुचि रखता हो ।
No text on this page.
( १२६ ). . २ ३१२ १.२ ३ १ २ २२७२३ २३१२. बध षछया: विश्वपना मिः । मादित्यो देवता । उष्णिक छन्दः । वेत्था हि नितीनां वजहस्त परिजम् । शहरहः शुन्ध्युः परिपदामिव ॥६॥३६६ ॥ अथ सप्तण्या इरिषिक ऋषिः। मादित्यो देवता । उष्णि छन्द ।। सपामीनारपलिधमपसे पत दुर्गतिम् । प्रादित्यासो युयोलना नो हिस्सा ।। ७ ।। ३६७ ।। अथाऽष्टरूपा चलिष्ट दिः । इन्द्रो देवता । विराट् छन्दः । पिपास सोममिन्द्र मन्दतु त्वाऽयं वे सपायहर्यश्वादिः । सोतुर्वाभ्यां सुयतो नार्या ।। ८ ।। ३९८ ।। इति पंचमः खण्डः । 3 २१ १ ३२ ३२ अ २ वन्न धारि सुरुनाथ । असुर जे विघ्न फरच रहें । उनकी दूर हटानि क्रिया को श्राप लखत हैं ।। उदाहरण व्यों नित्य दिनोदय वेला पाचत । जाहाण आहिक फर्म निभाग विमलता पावत्त ।। अस विशुद्धि के हेतु श्री रविहिं देखि विचरें विहग । त्यों सुरेश ! तुव दल निरखि शत्रुनगर तज के भजत ॥ ६ ॥ ३६६ ।। धादित्य देवो ! रोग हमरे निकट से हटवाइये । वाधक पमित्रसमूह तिन्ह को दूर देश भगाइये ॥ हमरा भनिष्ट चहें तिन्हें अत्यन्त दूर भगावना । गौ हमें नाना पापगण से अलग राख उबारना ॥ ७ ॥ ३६७ ।। हे इन्द्र ! सोमहि पिवो वह तुमको सुखप्रद हुजियो । हे देव ! तेरे ऐतु जिसने सोमरस प्रकटित फियो । उसकी सुरज्जुन सेति जैसे अश्व भलि विधि वश हुभा तैसे यह पाषाण सोसहि प्रकट करदेता भया ॥ ८॥३६८ ।। पंचम खंण्ड प्रमाप्त !
( १२७ )
अथ षष्ठः खण्डः ।।
:०/-
२२
३१ २
३१२
२
२७
3
तत्र प्रथमायाः सौमरिमषिः । इन्द्रो देवता । ककुप् छन्दः ।
सभ्रातृव्यो अना त्वमनापिरिन्द्र जनुषा सनादसि ।
युवेदापित्वमिच्छ से ॥ १ ॥ ३६६ ।।
अथ द्वितीयाघाः सौमरिक्रपिः । इन्द्रो देवता । ककुप् छन्दः ।
यो न इदमिदं पुरा प्रवस्य मानिनायतमुच स्तुपे ।
सखाय इन्द्रमूतये ।। २ ॥ ४०० ॥
अथ तृतीयायाः सौभरिषिः। परूनो देवता । कप् छन्दः ।
पारिपएयत प्रस्थावानो मापस्थात समन्यवः ।
हुलाधिपयिष्णवः ॥ ३ ॥ ४०१॥
२३१ २३१२
१२
भागन्ता
अथ पष्ठ खण्ड का पारस्म ।
हे इन्द्र ! तुम प्रकटे तभी
शत्रुवर्ग-विहीन हो।
अयंत्रित चिरकाल से नौ बन्धुवृन्द विहीन हो ।।
पुनि जिस समय फिसि वन्धु जनकी आप कधि को धारते ।
तब युद्ध फरते स्तुति फरें उनके सखा पनजावते ॥ १ ॥ १६६ ।।
हे मित्र याशिक जनो ! जो श्रीयुत सुरेश्वर देवत्ता ।
पहले हि इस उत्तम धनहिं हम को बहुत देता रहा ।।
उसही विभव के लान वारे इन्द्रसंशक देव को ।
तुमको विभवयुत सुरक्षा भी मिले इस सग नावतो ॥ २ ॥ ४०० ॥
हे शत्रु पै आक्रमणकारी मरुत्त आप पधारियो ।
सो नहीं भाने ति हम को हानि मत पहुंचाइयो ।
हे तुल्य तेजोराशि!
दृढ़
गिरि प्रभृत्ति को नश राखने ।
ऐसे गरुत्समुदाय ! हगको त्याग कहिं गत जाइये ॥ ३ ॥ ४०१ ॥
५ २३२3 २ ३ १२ २ १२ 3 २र३ - पर ३२3 ३१२ or ल 37 २ ( १२८ ) अथ चतुर्थीः सौभरिषिः । इन्द्रो देवता । कक्रुप् छन्दः । माय छ शपिन्द्र के श्वाऽगोपत जपते । सोम सोपपते पिन ॥४॥ ४०२ ।। अध पंचग्या याद्याः पूर्ववत् । त्वया इस्विधुजा वयं प्रतिश्वतन्तं पभ त्रुवीमहि । सस्थे जनस्य गोखतः ॥ ५ ॥ ४०३ ।। अथ षष्ठया। लौभविषः । मरुतोदेवता । ककुप् छन्दः । गावश्चिद् घासमन्यवः सजात्येन मरुतः सवन्धवः । रिहते ककुभो मिथः ॥ ६ ॥ ४०४ ॥ पथ लप्सम्पाः लुमेध ऋषिः । इन्द्रो देवता । कजग् छन्दः । त्वं न इन्द्रगिर जोजो नम्णं शतक्रतो विचर्षणे । वीरं पृतनासम् ॥ ७॥ ४०५ ।। हे अश्वपति ! हे धेनुपति ! हे हरितवर्ण धरापते । श्री दीप्तिनिधि तुम्हरे लिये ये सोमरस प्रस्तुत धरे ।। तुम कृपा करके हमारे गख में पदार्पण फीजिये । श्री सोगपति ! यह सोमरस रक्खा जिसे पी लीजिये ॥ ४॥ ४०२ ।। श्री सिद्धिप्रद ! गोधनि भगत के स्थान वा संग्राम में। इगरे उपरि अतिक्रोध वश रिपु होय ऊँचे श्वास लें ॥ उन को तुम्हारी सहायता से ही समुत्तर देसकें। तात्पर्य तेरी कृपा से परिगणहिं दूर हटाय दें ॥ ५ ॥ ४०३ ।। तुल्य दीप्तिनिधान ! ऐसे गरुत्संज्ञक देवता ! तुम्हरी जननि रूपिणि गवैभी तुल्य जातिय होन से ।। समबन्धु वाली होवती पूर्वादि दिश फो पाय के । इक दूसरी को परस्पर में चाटने लग जाति हैं ।। ६॥ ४०४ ।। हे विविध पल युत ! इन्द्र ! अगणित दृष्टि वाले देवता । श्री पराक्रम गौ वट द्धि तुम ग सवों को दे देवना ।। पौरुप सहिरा तुम शत्रुओं के दलों को धमकावते । ऐसे तुम्हें हम सभी याज्ञिक वृन्द मिल बुनवावते ॥ ७ ॥ ४०५ ।। हे .
१२६) अभावम्यामाप्यावा ! ३ - प्रधान्द्र गिर्वणः उप त्वा माग गा समृग्म । उदेवमन्त उदामिः ॥८॥१०६॥ बध नयम्या सोभरिमनिका इन्द्रो देवता | फनुप् छन्दः । सौदन्तरले यो यथा गांधीत गयो गदिर विवनणे । अभि नापिन्द्र नौनुमः ॥ ६ ॥ ४०७ ।। अध दशम्पा शप्पादिकमुक्तम् । वय वामपूयं रं न कधिदरन्तोऽस्य । वनिचिहामहे ।। १० ॥ १०८ ॥ इति षष्ठः सएरः। भी स्नान द्वारा पूज्य ऐसे इन्द्रसंशा देवता । अय फार्थी तुर पासचा तोयनान से संयुक्त तरें ।। मष्टान्त जैसे सलिनधारी पुरा नीर छालना । मंज:तिन से काला दिवश निटस नरहि मिनायता ।। ८॥४०६॥ हेन्द्र ! गौ के दुग्ध पर पृन से गिले सुग्न देवने । भी स्वर्गदाता तुम्हारे रस पास एपित हुए || श्री पक्षियों के वर्ग सम हम तुम्हारे पागमुल हुए। अत्यन्त श्रद्धा भक्ति से पुनि पुनि प्रणति परते रहें।॥ ९ ॥ ४०७ ।। श्री वसधारि नयेन्द्र ! श्री सोगान से तोग पालते । नानास्वरूपी थाप को हि रक्षार्थ ग घदते हुए । ज्यों मागुिणी कोई स्वगृह को अन्न सेती पूरता । किसी पुरुष को चुनकात त्यों दम भापो बुलवावते ।।१०।। ४०८।। पसण्ड समाप्त हुणा।
( १३० ) २३२ 3 २२ 3 ३२ ३ २ ३१२ २ ३२ ३१२ 3 , २ अथ सप्तमः खण्डः ॥ तत्र प्रधानाचा गोतल ऋषिः । इन्द्रो देवता । पंक्तिश्छदा।। स्वादोरित्या चिपूवतो मोः पिबन्ति गौ- । या इन्द्रेण सयावरी वृष्वा पदन्ति शोभथा बस्त्रीरनु स्वराज्यम् ॥ १॥ ४०६ अथ हितयिाया प्यार उक्ताः । इत्था हि लोम इन्मदो ब्रहा चकार वर्धनम् । शविष्ठ वनिनोजना पृथिव्या निःशशा अहिपचन्ननु स्वराज्यम् ॥२॥४१० अथ तृतीयाया अपि ऋष्यादिकमुक्तवत् । इन्द्रो मदाय वावृधे शबसे महा नृभिः । तमिन्महत्स्वाजितिपमें हवामहे स बाजपु मनोऽविपत् ।। ३ ।। ४११ ।। २3 ३२उ १ २ २३ १२ 3 १२ २र 3 २ ३२३१ २ 3 ११ २ 3 १ २ 3 3 १र २२ २र ૩ ૨ 3 २ 3 १र २२ 37 ૨૪ ૩ ૧ ૨ अथ लतम खण्ड का आरस्स। श्री रसयुत इस भाँति सकल गख का उपकारक । मस्र प्रिय सोमहि श्वेत वर्ण की गायें पीवत ।। जो गायें सुखदाइ इन्द्र के संग में जावति । तुष्ट होवती हुई अधिक शोभा को पावति । श्रीयुत पय को देवती भलीभाँति वसती हुई। वे गायें निज स्वामि के राज्य विपें स्थिति को फरति ॥ १॥ ४०६ । पञधारि बलयुक्त इन्द्र ! यो शाखरीति से। तेरे सोमहिं प्रहण करत स्तुति को माचरते ।। तुव वर्द्धक श्री वेद विहित स्तुति को उच्चारत । इसी हेतु निज राज्य वीच तुम स्वाम्य जनावस ।। धरणि से वृत्र नाम के असुर को पूर्णरूप से शासते मारि जगत से काढ़ दो ॥ २ ॥ ४१० ॥. धननाशक इन्द्र ! सुस्त्र व पराक्रम को पावने । श्रीयाज्ञिकों के स्तोत्र द्वारा महोन्नति को धारते । . तिसि इन्द्र को भारी समर जौ क्षुद्र से संग्राम में । रक्षार्थ बुलवायें पहै हम को रणों में शान्ति हैं ॥ ३ ॥ ४११।। बल द्वारा ॥
5 २९३ २९ ३.११ ३२. 3 २ 3र २२ ३२३१२ २ ( १३१) सध चतुथ्यो प्रष्पादय उता। इन्द्र तुभ्यमिदद्रियोऽनु पजिवीर्यम् । बद्ध त्य मायिनं मृगं तब त्यन्मायया बधीरर्चगन स्वराज्यम् ।। ४॥ ४१२।। अथ पंचस्या अध्याय उक्ता। मेषभीहि धृष्णुहि न ते वो नियंसते । इन्द्र नृम्णं हि ते शपो हनो हनं जया सपोर्चन्ननु स्वराज्यम् ॥५॥४१३।। अध पछ्या: पाय Salil * यदीरत भाजयो धृष्यावे धीयते धनम् । युवा मदच्युता इरी के नाक बसी दधो स्माँ इन्द्र बसौदधः॥६॥४१॥ २ ३ 3 २२ ३१ २ ३ १२ २२३ १ 3 २३ २ २२ . हे मेघवाइन पधारी ! इन्द्रसंशक देवता ! तेरा हि पल रिपुवर्ग से नहि पराजित होता रहा ।। जिस शौर्य से निश्चय स्वराज्य विषं महत्त्व दिखायते । उस मावि हरिण-स्वरूपि वृत्रहिं युक्ति से तुमने हना ॥ ४ ॥ ४१२ ।। इन्द्र ! प्रयाप समेत प्राक्रमण को कर दीजिय । अभिमुख भा हन्तव्य शत्रु तिनको गह लीजिय ।। सनफो अवनत किये तुम्हारा प न रुकता । तुम्हरा घल सब मनुजवर्ग को नन बनाता ॥ इसी हेतु निज राज्य में निज गौरव दरसावते । घृत्रासुर को मार पुनि रद्ध जलों को जीतिये ।। ५ ।। ४१६ ।। जब रण छिहते तभी रिपुन फो जो जीतत है। इस जेता के लिये दृष्य स्थापन होवत है ।। इन्द्र ! असे संग्राम होप तय रिपुमदनाशक । छाश्व जोदि किस देव द्रोहि नरपति को मारिय ।। मौ जो तेरा भक्त हो उस तृप में धन फो धरो। इसी हेतु तुब भक्त हम भूप उन्हीं में न रखो ॥ ६ ॥ ४१४ ॥ * रहगण का पुत्र गोतम फुरसुंजय राजा का पुरोहित था, उन राजानों का शत्रुभों के साथ युद्ध होने पर गोतम ऋषि ने इस सूप्ता से इन्द्र की स्तुति करके अपने यजमानों के लिये विजय प्रार्थना की थी। १९ (१३२ ) २३१ २ १ २ २३२उ ३ 3 २ २ २३ २३१.२३ २ फ २२ ३ २ २२३१ 3 9 33 ३१२ 3 9 अथ सतया मनुष्यादयोऽयुक्तपत् । अक्षन्नपीपदन्त हादमिया धूपस । जस्तोपत स्वाभानवौ विमा नविष्ठया मती योजान्विन्द्र ते हरी ॥७॥४१५॥ अथास्याः न्याय उरता । पोपु शृणुपी गिरी अघयमातथा इच । कदा ना सूनृत्तापत कर इदर्थयास ईमोजान्दिन्द्र ते हरी ॥ ८ ॥ ४१६ ।। अथ नवम्या। त्रितादिः । विम्वेदेवाः देवताः। पक्तिश्छन्दः । चन्द्रमा अस्वऽन्तरा सुपर्णो धारते दिवि । न वो हिरण्य नेपयः पदं विन्दन्ति पिछुतो वित्तं मे अस्य रोदसी ॥६॥४१७॥ हे इन्द्र ! यष्टा तिहारे ही अन्न खा तर्पित हुए । सुस्वाद लेकर कथन में असमर्थ शिर कम्पित किये ॥ . पुनि तेज से भास्वर विवेकी यज्ञकर्ता-वर्ग ने। श्री नव्य स्तुति गाई अतः द्रुतस्वाश्वरथ सँग जोड़िये ॥७॥ ४१५ ॥ ! निफ्ट पधारि स्तुतियाँ भलीविधि सुन लीजिये । औ प्रधम करते थे कृपा उससे विमुख मत हूजिये ॥ पुनि इमें प्रिय सचवाणि से युत फिस समय फरदेइ हैं। स्तुति मानते हो शत: निज हय तुरत रथ में जोड़िये ॥ ८ ॥ ४१६ ।। गगन बीच जलमण्डल तह स्थिति को अल पावत । सुपुम्णासंज्ञक सूर्य किरणयुत शशिद्रुत धावत ॥ ऐसी चान्द्रीहित तथैव शुचि प्रांतों वाली । विशदकिरण ! तुव चरण अन को मम इन्द्रियगण ।। फूपाच्छादित होन से पाने में असमर्थ हैं। अतः धरणि आकाश ! मोय काढि स्तोत्र मम जानिये ॥8॥ ४१७॥ * कितने लोग इसका यह तात्पर्य बताते हैं कि चन्द्रगा में जो प्रकाश है, वह सूर्य का है, परन्तु यह भेद इतना गूढ है फि जिसको समझना बड़ा कठिन है, इसलिये यह जीवात्मा परमेश्वर से प्रार्थना फरता फि हे .द्यावापृथिवी के भधिष्ठाता देव ! जिस प्रकार ढके हुए कूए का भेद कोई नहीं बता सक्ता उसी प्रकार मेरी प्रावरणयुत बुद्धि इस के मर्म को नहीं पासक्ती, लो मुझ पर ऐसी कृपा कीजिये कि जिससे हृदय में प्राश होजाय और ऐसे शुद्ध विषयों को . मैं भली; भाति समझ लूं यही मेरी प्रार्थना है ॥ <ts इन्द्र ! ' २ ३१२३ २३१२ 3 ते २३ ३ १२ ३१२ 3 १२ ( १२३ ) अथ दशम्या अवस्युभीषिः । अम्धिनी देवते । पंक्तिश्छन्दः ॥ प्रति प्रियतम रथं वृपणं पसु पादकम् । सौता दामदिनापि रोमेभिभूपति प्रतिगाध्वी गश्रुत हवाम् ॥१०॥४१८॥ इति सप्तमः खण्डः । स्थाधसः खण्डः ॥ ......- तत्र प्रधसायाः बरापिः । अग्निदेवता । पंक्तिश्छन्दः ।। मग्न इधीमहि घुमन्तं देवाजरम् । बद्ध स्पोते पनीयती समिछादयति घवीपं स्तोतृभ्य भाभर ॥ १॥४१६ ।। अथ द्वितीपाया विरपिः। अग्निपता । पंक्तिश्छन्दः ।। आग्नि न स्वकृतिभिहोता त्या वृणीमहे । शीरं पावकशोचिप पियो म घोपु स्तीर्णयहि पं विवक्षसे ॥२॥ ४२० ।। अधिनिकुमारो ! तुम्हारा रथ बहुत प्यारा लागता । पगिमत फलों को देत बो धन को उठा ले जावता । उस सुरथ को स्तुनि ति स्तोता भलीविधि शोभित करें। इस हेतु मधुविद्या-विशारद ! चाप सप सुन लीजिये ॥ १०॥४१८ ।। सप्तम खण्ड समाप्त। अथ अष्टम खंड जारल्स ।। हे अनि ! कान्तिसमेत श्री निर्जरपने फो धारत । ऐसे तुन्हें सब भाँति इम ज्वाला-सहित फरदेवते ।। जब पवशि तुम्हरी स्तुत्य छवि वह लखति रद दिवलोक में । है देव ! हम स्तोताजनों को अन्न तुम दे दीजिये ॥ १ ॥ ४१६ ।। अग्नि ! अभी निजकृत शी श्री निर्दोष स्तोत्र से। श्री सुरगुण बुलवानवार तुब मन कृत्यों में ॥ जिसके लिए श्री दर्भासन संपादित कर दिय । ऐसे औपध व्याप्त शुद्ध द्युतिसंयुत पावफ ।। तुझ को योग पिलाय कर बहुत हर्प उपजावने । अभिमुम्न हो पूजा करें देव ! भाप महामान्य हैं ॥ २ ॥ ४२० ।।
• ( १३४ ) ३१ २३ १ २ ૩ ૨ २ २२२ ३२१.3 ૩ ૨ ૩ १ २३१२ २ २ , २ २ 32 २२ १२ २ ३ २ ३.२ 3 १२ २२ ७ . २ .३१२ ३१२ २३ २७१ १ 3 १२ ३२ ३.१ २ २३ २ अथ तृप्तीपायाः सत्यश्रवा ऋषिः । उषा देवता। पंक्तिश्छन्द। पहे नो अध बोधयोषो राये दिषिमती । यथोचिनौ भयोधयः सत्यवसि पाय सुजाते अश्वसूतृते ॥३॥ ४ अथ चतुर्थ्याः पिमद ऋषिः । सोमो देवता । पंक्तिश्छन्दः ।। भद्रं नो भपि वातय मना दतमुव ऋतुम् । प्रथा ते सख्ये अन्धसो विवो गदेरणा गाँवो न यषसे विपक्षसे ॥४॥ अथ पंचम्याः गोतम पिः । इन्द्रो देवता । पंक्तिश्छन्दः ।। ऋत्वा महाँ अनुष्वषं भीय आ वावृते शवः । शिय पृष्व उपायोनिशिनी सरिधान् दधे इस्तयोर्वजगायसम् ।।५।। अथ पष्ठ्याः गोतम ऋषिः । इन्द्रो देवता । पंक्तिश्छन्दः॥ ल घातं वृपणं श्यमधितिष्ठाति गोविंदम् । यः पानं हारियोजनं पूर्णगिन्द्रा चिये राति योजानिचन्द्र से हरी ॥६॥ श्री दीप्तियुक्त उपा ! हमें आम अतिधनार्थ जगाहये । जैसे हमें पहले जगाया त्यों प्रमोध दिलाइये ।। हे श्रेष्ठ उत्पत्ति यालि ! हे प्रिय सत्य संयुत देवता ! श्री घय्यसुत मुझ सत्यभवपर अनुग्रह कर देवना ॥ ३ ॥४२१ हे सोम ! महिमा धरो सो सोमान्न से संतुष्ट हो । हमरे हृदय प्रात्मा विवेफहिं सर्वसुख पहुंचाइयो । और स्तोता विहारे सखिभाव में रमता रहै । जैसे कि गायें घास में अतिप्रेम से विचरा करें ॥ ४ ॥ ४२२ ।। श्री बुद्धि से सम्पन्न अरु रिपुवर्ग को भय देवने । मस इन्द्र पीकर सोम निजपल को प्रफट दिखलावसे ॥ पुनि घर्शनीय तथा सुनासावन्त हयगण साथ ले । श्री सम्पदार्थ स्वकीय कार में लोह वजाहिं धाररो ॥ ५ ॥ १२३ ॥ मह मित्ररूपी इन्द्र वाञ्छित-सिद्धि को घरसावता । श्रीगमों का दातार यम रथ उपरि चढ़ जावता ।। हे इन्द्र ! जो ( रथ ) धानादि पूरित सोमपान जनावता । निज घोटकों को शीघ्र उस रथ संग तुम जुड़वावना ॥ ६ ॥ १२ ( १३५ ) 3 १२ २२.३ २७ ३२ १२ २२ २१.३१२ ३२६३ ३.२ ३ १२ उ अथ सप्तम्याः वसु श्रुति ऋषिः । अग्निदेवता। पश्छिन्दः ॥ अग्निं तं मन्य यो सुरस्तं यं यन्ति धेनवः । अस्तमर्वन्त भाशास्तं नित्यासो वाजिन इपं रतातभ्य भाभर ॥ ७॥४२॥ अथाऽष्टम्याः अंहोमुग्वामदेव्य ऋषिः । विश्वेदेवा देवताः । उपरिष्टाद् वृहती छंदः॥ न तपंहो न दुरितं देवासो अष्ट मर्पम् । सजोपसो यमर्यमा मित्रो नयति वरुणो अतितिषः ॥ ८ ॥ ४२६ ॥ १ २३१२ २२ 3 । ३ २ ३१२ इत्यष्टमः खण्डः। अथ नवमः खण्डः ।। - - तत्र प्रथमाया ऋणत्रसदस्यूसहितावृषी । पवमानो देवता । विपदा पंक्तिश्छन्दः ।। परि प्रधन्वेन्द्राय सोमस्वादुर्मिनाय पूष्णे भगाय ॥ १ ॥ ४२७ ॥ जो भक्तों का वित्तसदन सम सब का आश्रय । जिस भग्निहिं श्रीगवें तृप्त करने को जावत ॥ पाश्रम सम जिस सुरहिं तुरग द्रुतगामी यावत । जिस अधार को नित्य हव्ययुत यष्टा ध्यावत ॥ ऐसे उस भी अग्नि की विरुदावलि में गायता । हम स्तोताजन को पहै भनदान दिलवावना ॥ ७ ॥ ४२५ ॥ भी सुरगणो ! सन्तुष्ट मम श्री मित्र वरुण तथार्यमा । जिसको रिपुन के चक्र सेति निकासि उन्नति देवते ॥ उस मनुज को नहिं पाप भरु फल दुःख ने सर्वथा नहिं व्यापते पर्थात् कभि न सतात हैं ।। ८ ।। ४२६ ॥ इति अष्टम खण्ड समाप्त ।। अथ नवम खण्ड भारम्भ। है सोम ! मीठे रम सहित तुम इन्द्र के हित के लिये । श्री मित्रदेव निमित्त अरु श्रीयुक्त पूषा के लिये ॥ पुनि भगाभिध जो देव उसको तुष्टि के देने लिये । सम्पूर्ण पात्रों के वि भलिभाँति. सेती बरसिये ॥१॥ ४२७ ॥ जो पाप के हैं। .
२.१२ २र३ १२ १ २ ३ १ ૨ ३२ ३१ २ १ २ अथ बितीयाचा ऋषिदेवते उक्के । पिपीलिका नध्या त्रिपदाऽनुष्टुप् छन्दः।। * पपु मधन्य वाजसातये परि त्राणि सक्षणिः। द्विषस्तरध्या ऋणया न ईरते ॥ २ ॥ ४२८ ।। भ्रथ तृतीचाचा ऋषि देवते उक्त । विपदा पंक्तिश्छन्दः ।। पवस्व सोप पहासमुन्द्रः पिता देवानां विश्वामि धाम ।। ३ ।। ४२९ ॥ अथ चतुर्थी ऋष्याय उत्ताः । एवष सोम य दक्षायाचो न निक्षो पानी धनाय ॥ ४ ॥ ४३० ।। २३२ 3 २ ३ २३ २ . ३२3 ३ २ ३ २ 3 हे सोम ! उत्तम भाँति हमको अन्न देने के लिये । सष घोर ले पानावली के बीच पूरित हूजिये ।। क्षगायुत तूं शत्रुओं पर चढ़ाई करजावना । हमरे मरणों का नाश कर रिपुदलन हित चढ़ि धावना ॥२॥ ४२८ ।। हे सोम ! गौरवयुक्त श्रीरसरूप से बहते रहो। सम्पूर्ण जग की लालना व पालना करते रहो ।। श्रीयुत सुरों के वृन्द के जो धाम नाना भाँति । तिन्ह भोर पात्रायली तो परिपूर्ण तुम कर दीजिये ॥ ३ ॥ ४२९ ।। है सोर ! घोडे के सरिस जल से विशद होता हुआ | श्रीयुक्त भारी वेग को तू भलीविधि धरता हुआ । अत्यन्त बल औ धनों की संप्राप्ति को करने लिये। श्री यज्ञ में पात्रावली तिन्ह को प्रपूरित कीजिये ॥ ४ ॥ ४३० ॥ * श्रुतियों में जहां २ शत्रुओं के नाश के लिये देवतामों से प्रार्थना की गई है वहां २ दोनों प्रकार के शत्रुओं से प्रयोजन है अर्थात् प्राभ्यन्तर और बाह्य । आभ्यन्तर शत्रु कामादि जो मन के भीतर निवास करते हैं और वाह्य शत्रु जो वेदविरुद्ध पथ पर चल धृति क्षमादि धर्मों का विनाश करफे यजमान के शुभकर्म में बाधा पहुँचाना चाहता है ( १३७ २ ३२ ३१.२ ३ २३१ २२ २२ . १ २ ११ २ श्रथ पंचन्याः ऋचादर उक्ताः। इन्दुः पविष्ट चार्गदायापामुपस्थ कविर्भगाय ॥ ५ ॥ ४२१ ॥ अध षष्ट्या महषिदेवो उक्ते । पिपीलिका मध्या निपदाऽनुष्टुप् छन्दः । धनु हित्वा सुत सोम मदामसि महे समर्यराज्ये । दाजाँ भाभि परमान प्रमाहमे ॥ ६॥ ४३२ ॥ अध लप्तम्या वसिष्ठ ऋषिः । मरुतो देवता। द्विपदा पंक्तिश्छन्दः। कई व्यहा नर सनीडा रुद्रस्य मयाँ अया स्वधाः ॥ ७ ॥ ४३३ ॥ १ ३ ३ उ २ २२ ३ २३ कल्याण का दाता तथा श्री बुद्धि को उपजाबना । मस सोमजल के स्थान गगन तथा पवित्रे में रहा ।। श्रीयुक्त भजने योग्य ऐसे वित्त को पाने लिये | औ हर्ष को उपजावने पानालि में वरसत रहै ॥ ५ ॥ ४३१ ॥ हे सोम ! सम्पादित तुझे क्रम सेति स्तुति करते रहें । श्रीशुद्धि से सम्पन्न ! वह तू मनुजगण संग में लिये ॥ श्रीयुक्त विस्तृत राज्य की भलिभाँति रक्षा करन फो । रिपुजनों के समुदाय भाक्रमण करके जात हो॥ ६॥ ४३२ ।। पे श्री कान्ति से सम्पन्न भस प्रभुताइ को धारण करें। समसदन वाले तथा मानव-जाति का हित आचरें ।। औ श्रेष्ट घोटक वाले ऐसे कौन होते रुद्र के । श्री मंत्रद्रष्टा ऋपि बहुत माश्चर्य में हो पूछते ।। ७॥ ४३३ ।। * उपरोक्त श्रुति में जो गो शब्द पाया है वह भनेकार्य का द्योतक होकर संसार को सब प्रकार से लाभ पहुंचाने वाला माना गया है। जहां गो नाम वाणी का है वहां स्तुति द्वारा पवित्र करना यह अर्थ निकलता है। सूर्य की किरणें जल को खेंच कर कल्याण करती ही हैं । गायें दुग्ध तथा यज्ञादि से जगत् का पोषण करने वाली हैं।
(१८) 3 २३ 33 २उ 3 २३ २ ३२ 3 3 १ २ ३ १२ ३ २ १र २ 3२ अथाऽष्टम्या वामदेव ऋषिः । अग्निर्देवता । त्रिपदा पदपक्तिश्छन्द काग्ने तमद्यावं न स्तोमः क्रतुं न भद्रं हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा त भोहः ॥८॥४३४ ।। मथ नषम्पा वामदेव ऋषिः । वाजिनो देवता। पुर उठिणक् छन्दः माविमा आवाज वाजिनो भरमन् देवस्य सवितुः सवम् । स्वर्ग अर्वन्तो जपत ॥ ६ ॥ ४३५ ॥ अथ दशम्या ऐश्वरयोर्धिष्ण्पा ऋषयः । पषमानो देवता । विपद पक्तिश्छन्दः। पवस्व सोम युम्नी सुपारोमहाँ अवीनामनुपूर्व्यः ।। १० ॥ ४३६ ॥ ३१ २ 3 १ २३२३ १२ २२ ३१२३ २ इति नवमः खण्डः ।। हे. अग्नि ! हम सघ आज सुर सुखदाइ स्तोत्र समूह से । इस ख्याति-संयुत देव तुझको भली विधि से पूजते ।। जो अश्वसम हवि को लिवाते कार्य पर्व धनाव। तुम प्रार्थना के योग्य अरु पित को बहुत ही भावते ॥८॥४३४ श्रीनरों का हितकारि, भास्वर, हव्यप्रापफ देवता । श्री सर्वप्रेरक देव के संपाद्य सोमहिं पा चुके । इस हेतु श्रीयजमान लोगो । स्वर्गनामक लोक को। औ घोटकों के वृन्द को भलिभाँति मेती जीतियो ।। ६ ॥ ४३५ ।। हे मोम ! अन्न समेत अथवा यशस्वीपन धारता । अत्यन्त शोभायुक्त ऐसी धार को धरता हुभा ।। प्राचीनता-संयुक्त और महत्व को पाता हुमा । तू भेद की रोमावली मे नियम द्वारा प्रकटना ॥ १० ॥ ४३६ ।। इति नवम खण्ड ॥ .
( १६६) ३ २ २२ , २ ३३२ ३.37 २२, ३१२३ २ ३ १ २३ १२ ३ २ ३ . सभ इनमः लडः ।। सन प्रथमाया पिपलस्पते । हन्यो देवता । बिपदा पंक्तिश्छन्दः । वितीक्षापन्विश्वतो न पावर त्या शविष्टमीमहे ॥ १ ॥ ४३७ ।। अथ कितीयाचा ज्यादिकमुक्तवत् । एप ब्रमा य मुस्चिय इन्द्रो नाम श्रुती गृणे ॥ २॥ ४३८ ॥ अथ वृत्तीपाया मलदस्युरीषिः । छन्दोदेवते उके। नशाण इन्द्रं मइयन्तो घारपर्धयनहये हातचा ॥ ३ ॥ ४३६ ॥ अथ चतुर्थी पिपलभ्यते । छदोदेवते प्रोक्ले । अनवरते रथान्याय तस्त्वष्टा व पुरुहूतं घुपन्तम् ।। ४ ।। ४४० ॥ अथ सहकका मारूस । सप ओर से रिपुविनाशक ! श्री भक्त को धन देवने । बस इन्द्र ! तुम सब भाँति इम को अभिलपित फल दीजिये ।। अत्यन्त वलसम्पन्न ऐसे आप के सामीप्य में। हम सब इन्हे होय कर के याचना करते रहें।। १॥ ४३७ ।। श्री पसंतादिक ऋतुन में प्राकट्य हो जा पानता। सब जगत् में विख्यात ऐसा इन्द्रसंज्ञक देवता ।। स्तोताजनों के मनोरथ की वृद्धि का काम है। उस देवता की भलीविधि में गुणावलि को गात हूं ॥ २ ॥ ४३८ ।। जो वृननामक असुर है उस को विनाशन के लिये । श्री प्रशंसा के योग्य ऐसे २ स्तोत्र के समुदाय से विधिसहित पूजन करत अगणित ब्राहाणों के वर्गजे श्रीयुक्त इन्द्राभिध सुरेशहिं तुष्टियुत करते रहे ॥ ३ ॥ ४३६ ॥ ! मानववर्ग.श्री श्री देवता के वृन्द जे । वेरे तुरंगों के लिये रथ को रचित करते हुए । हे असंख्यों के पूज्य ! श्रीयुत विश्वकर्मा देवता । श्री सहित वायुधहि भतिद्युतियुक्त कर देता भया ।। ४ ।। ४.४० ।। हे (१४०) २ ३ ३१ २ ३ २ ३ १ २र 3.१ ૨ ૩ ૨ १ 33 २र ३१२ वे अथ पंचम्या ऋष्यादयः प्रोक्तवत् । शं पड़ माघ रयीषिणे न कामगवतो हिनोति न स्पृशद्रयिम् ।। ५ ।। ४ अथ षष्ट्या विश्वेदेवाः देवताः । ऋपिश्छन्दव्योक्तवत् । सदा गावः शुचयो विश्वधायसः सदादेवा भरेपसः ॥ ६॥ ४४२ । अथ सप्तम्या स्वरूपात ऋषिः । उषा देवता । द्विपदा पंक्तिश्छन भायाहि वनसा सह गावः सचन्त वनि यधभिः ॥ ७॥ ४४३ श्रीव्य अथवा वित्त को अर्पण करत जो नर रहें । सुख तथैव सुशान्तिदायक स्थान औ धन को लहें । जो पुरुष इन्द्र निमित्त अव्रत होय दान न देत है। वह वांछितार्थ कि सफलता का स्पर्श भी नहिं ले सके ॥ ५ ॥४ श्रीयुक्त इन्द्राभिध सुरेश्वर फी शरण जो जावते । वे सर्वदा निर्दोष जगपोषिणी शक्तिहिं पावते ।। पुनि दिव्यगुणसम्पन्न होकर देव पदवी धारते । सघ भाँति से जो पाप तिन्ह से मुक्त होय सुहावते ॥ ६ ॥ ४४ हे उपादेवी ! चाहने की योग्यता को धारता । अस तेज को संग लेय फरके आगमन कर देवना ।। श्री उषा की वाइन गवे रथ की सुपंवा धारती । जो गवे मातिविस्तीर्णतायुत बड़े एनहिं राखी ।। ७ ॥ ४४३ ॥ * वाचो गोत्वेन वर्णनं शतपथे ॥ १४ । ६। १२ ॥ "वाचं धेनुमुपासीत । तस्याश्चत्वारः स्तनाः स्वाहाकारो वपट्कारो हर स्वधाकारस्तस्यै द्वौ स्तनौ देवा उपजीवन्ति स्वाहाकारं च वषट्कारं च । ह मनुष्याः । स्वधाकारं पितरस्तस्या प्राण त्रपभो मनोवत्स इति । अर्थात् शतपथ ब्राह्मण १४ । ६ । १२ । १ में वाणी को गोरूप प्रकार वर्णन किया है कि वाणीरूप धेनु की उपासना करो। उसके ४ थ १ स्वाहाकार । २ वषटकार । ३ हन्तकार भौर ४ स्वधाकार | उसके दो थ हाकार और अपट्कार फो देवता पीते हैं। तथा हन्त कार को मनुष्य को पितर । उसका प्राण बैल है और मन पछड़ा है। और स्व (१४१) अथाष्टम्या ऋषिोंपलभ्यते। इन्द्रो देवता । विपदा पंक्तिश्छन्दः । १२ ३१र २२ ३२ ३ १ २ ३ २ ३१२ उप मा मधुमति क्षियन्तः पुष्येष रयिं धीप हे त इन्द्र ॥ ८॥ ४४४ ॥ अष नवस्या ऋष्याय उत्तवत् । उ २ ३१३ 3 १२ २२ 323 3 १ २२ भर्चन्त्य दरुतः स्वर्जी अस्तोमति श्रुतो युवा स इन्द्रः ॥६॥४४५ ।। अथ दशम्बा ऋष्याय उक्तवोध्या। २३ १ २ 33 २ १ २ ३१ २ 3 अब इन्द्राय वृत्रहन्तमाय विप्राय गार्थ गायत यं जुजोषते ॥ १० ॥४४६॥ इति दशमः खण्डः॥ हे इन्द्र ! मीठे रससहित श्रीनृपति से निर्मिय हुए । श्रीउदुम्बर के चमस में तेरे निकट में स्थित हुए । हम सभी याज्ञिक लोग श्री यज्ञान को परसत रहें। औ सभी मिलकर तुम्हारे शुभ ध्यान को भी करत हैं॥८॥४४४॥ श्री शुभ्र अन्न समेत अथवा दिव्य स्तुति के साथ जे । श्रीमरुत्संज्ञक देव इन्द्रह स्तोत्र द्वारा पूजते ।। श्री सदा तरुण प्रसिद्धियुत वह इन्द्रसंज्ञक देवता । उनके अमित्रसमूह को आक्रमण करके मारता ।। ९ ।। ४४५ ॥ हे ब्राह्मणो ! जो वृत्रवध में अधिकता को धारता । अस दिव्यगुण-सम्पा श्रीयुत इन्द्रसंज्ञक देवता ।। उसके लिये वैसे मनोहर स्तोत्र को अति गावना । जिस स्तोत्र को वह तुष्ट होकर भलीविधि अपनावता ॥१०॥४४६ ॥ . इति दशम खण्ड ।
(१४३ ) - अथैकादशः साडः।। १ २ ३ १ २२ ३२3 39 3 ३५ २ १ २ 35 २२ २ ३ २ २ २ 3 १ २ 3 १ २२ २३ ३२ तन प्रथमाया पिपलभ्यते । भाग्निदेवता । हिपदा छन्द अत्यग्निचिमिति पवाज सुमद्रथः ॥ १॥४४७ ।। छाध द्वितीयायाः बन्धुमंडषिः । धाग्निदेवता । हिपदा छन्दः एग्ने त्वं नो सन्तान उत प्राप्ता शियों शुबो वरूथयः ॥ २ ॥ ४४८ । ত্ব দিয়া গঙ্গা ভা। भगो न चित्रों शाग्निहोना दधाति राम् ।। ३ ॥ ४४६ ।। अथ चतुर्थी इन्द्रो देवता । पिच्छन्दसी प्रोके। विश्वक्ष्य प्रस्तोम पुरो वा सन्मादि के नूनम् ॥ ४ ॥ ४५० ।। श्रथ एकादश लाड का जास्स ।। श्री हव्य को पहुंचान वाला बहुत बुद्धि समेत जो । श्री श्रेष्ट इविसमुदाय तिन्ह फी ऋद्धियों से युक्त हो ।। श्री रथ सरिस पहुंचावता अस अग्निसंज्ञा देवता । श्री हवि सम समर्पक यशी पुरुप हो पहचानता ॥ १ ॥४४७ ॥ हे अग्नि ! नाना ऑति की सेवादि के तुस योग्य हो। हम सभी याक्षिकवर्ग तिन्ह के भतिनिकट स्थिति पात हो । औ हमारे खंत्राण करनेवार दैवत आप हो । सम्पूर्ण सुख सम्पत्तियों के देनवारे हूजियो ॥ २ ॥ ४४८ ॥ श्री पूज्य के समुदाय में रवि की सरिसता धारता । अद्भुत गुणों से युक्त वा पूजाह पद को पावना ।। अस अग्निसंज्ञक देवता श्री यात्रिकों के वर्ग को । पावित्र्य से सम्पन्न धन वा रत्न भादिक देवतो ॥ ३ ॥ ४४६ ॥ सम शत्रुओं के वृन्द को विध्वस्त करके डालता । और इस मज-मध्य निश्चय पूर्व में स्थित होरहा ॥ इन गुणों से सम्पन्न ऐसा अग्निसंज्ञक देवता । श्री प्रविजों के वृन्द से भलिभाँति स्तुत होजावता ||४॥ ४५ .
(१४३ ) ३२ ३२ ३२५ १२ २ ३१ २ ३२७ १२ 3१ २३ ३२ श्रथ पंचम्याः संवत्त ऋषिः। उषा देवता । हिपदा छन्दः । उपा अप स्वमुष्टमः संचयति पनि लुजातत्ता ॥ ५॥ ४५१ ॥ नथ षष्ठया औवन प्रात्य ऋषि: । इन्द्रो देवता। द्विपदा छन्दः । इमा तु के सुना सौषधमेन्द्रश्च विश्व च देवाः ॥ ६ ॥ ४५२ ।। अथ सप्तम्याः कवर्षऐलूष ऋषिः । इन्द्रो देवता। हिपदा गायत्री छन्दः॥ वि नुतयो यथापया इन्द्र त्वद्यन्तु रातयः ।। ७ ।। ४५३ ।। अथाऽष्टम्पा भराज अषिः । इन्द्रो देवता । छिपदा पंक्तिश्छन्दः । भया वाजं देवहितं सनेश मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥८॥ ४५४ ॥ २3 3 3 १२३ २ ३१२ ३ २२.१.२ यह उपा प्रातःकाल को प्रकटानवाली देवता । निज बहन रजनी के तिमिर को तेज से सरकावती ॥ पुनि श्रेष्ठता-सम्पन्न ऐसा दीप्तियुक्त प्रकाश है। उन प्रभा-पुंजहिं दिव्य रथ के उपरि पहुंचादेत है ।। ५ ।। ४५१ ॥ ये लोक जो संसार भर के देखने में आवते उन सबों को हम त्वरा करते स्ववश में ले आवते ॥ पुनि इन्द्र मौर समस्त देवों के विविध समुदाय हैं। वे स्तोत्र से सन्तुष्ट मम इस कार्य को बनबाय हैं ।। ६ ॥ ४५२ ।। इन्द्र ! आप के पास से विविध भाँति के दान । घंटापथ से क्षुद्र पथ निकसत त्यों मिल जाय ॥ ७॥ ४५३ ॥ इस स्तोन से श्रीयुक्त सुरपति देव से दीन्हें गये । श्री अन्नसम्बन्धी पदार्थ तिन्हें सभी हम भोगलें ॥ पुनि दिव्य पुत्रों के सहित सैकड़न ऋतु हेमन्त को। श्री याज्ञिकों के वृन्द भोगत रहें अति सन्तुष्ट हो ॥ ८॥ ४५४ ।।
(१४४ ) २२ ३२ ३ १२ ३ १ २ जथ नवस्या यात्रेय ऋषिः । विश्वेदेवा देवताः। हिपदा पङ्क्तिश्छन्दः । ऊर्जा मित्रो वरुण पिन्वतेडा पीवरीमिपं कृणुही न इन्द्र ॥ ६ ॥४५५ ।। अथ दशम्या वसिष्ठ ऋषिः । इन्द्रो देवता । एकपदागायत्री छन्दः! इन्द्रो विश्वस्य राजति ॥ १० ॥ ४५६ ॥ इत्येकादशः खण्डः । २ सथ द्वादशः खण्डः ।। - -10 २२ ३ २ ३ १२ २र २१ २ १ २ ३ २३ २३ १ २ 33२१२ २२ ३ पर १ तत्र प्रथमाया गृत्समद् ऋषिः । इन्द्रो देवता । अष्टिश्छन्दः। निद्केषु महिमो यवाशिरं तुदिशुष्मस्तम्पत्सोममपिदिप्णुना सुतं यथा- पशम् । स ई मपाद महिकर्म कर्तब महारु सैनं सचदेवो देवयं सत्य इन्दु सत्यमिन्द्रम् ॥ १ ॥ ४५७ ।। हे इन्द्र श्रीयुत मित्र औ श्री वरुण-संज्ञक देवता। तुम सब हमें पल के सहित अन्नर्द्धियों को देवना ॥ पुनि हमारा जो अन्न उसको अधिकतायुत कीजियो । अर्थात् हमरे वर्ग को सम्पत्ति अन्न फि दीजियो ॥ ६ ॥ ४५५॥ इन्द्रदेव सब सृष्टि का, ईश्वर माना जाय । इसी हेतु प्राधान्य से, इन्द्र कि है अधिकाय ॥ १० ॥ ४५६ ।। एकादश खण्ड समाप्त ॥ A अथ द्वादश खण्ड का आरम्भ। पूजनीय अतिबनी तृप्ति लहता श्री सुरपति । ज्योति तथा गौ चौर मायुसंज्ञक दिवसों विच ।। सम्पादित यवसक्तु-युक्त सोम को विष्णु-संग। ज्यों प्रथमेच्छा त्यों पिया हुआ वह सो मास ॥ धर्म करन श्री वितत यह देवताहि सुख देवतो । सुरस कान्त वह सोमरस इच्छुक इस इन्द्रहिं मिलो ॥१॥५७११ .
(१४५ ) अथ मितीयायाः चौरागिरल ऋषिः । सूर्यो देवता जगती छन्दः । ३२३१२ ३१ २ ३ २ ३ २७ २ १ २ ૩ ૧ अ २३२३ १ २ ३ ३१२ ३२ सायं सहस्रपानको दृशः कवीनां मतिज्योतिर्विधर्म । वनः सनीचीरुषस: स मैरयदरेप सचेतसः रुवसरे मन्युमन्ताश्चत्ता गोः ॥ २ ॥ ४५८ ।। अथ तृतीयायाः परुच्छेप ऋषिः । इन्द्रो देवता । अत्याष्टिश्छन्दः । ३१२ ૩ ૨ ૩ १र २२ ३१ २३ १ २३२ 3 १२३ . एन्द्र वाघुप नः परावतो नायमच्छो विदथानीष सत्पतिरस्ता राजेन सत्पतिः । हवामहे त्वा प्रयस्वन्तः सुतेष्वापुनासो न पितर वाजसातये महि, पाजसातये ॥ ३॥ ४५ ॥ श्री सहस्रजनवन्त दिव्य मतिमन्त पूज्यवर ! घाता ज्योतिस्वरूप यहै रवि शुद्ध रंगमय ।। तिमिर-स्वरूपी पाप-पुंज से सतत अलग रहि । एकचित्त इन उषा वृन्द को भलिविधि प्रेरत ।। पुनि दिन में द्युति धारने हिमकर भादिक देव जे । श्री भास्कर के तेज से कान्तिहीन हो जावते ॥ २॥ ४५८ ।। इन्द्र ! दूरं सुरलोक सेति शुधि हम पै भाइय । ज्यों यह पावक तथा सोम-रस प्राप्त हुए यह ।। ज्यों यष्टा ऋत्विग्जन रक्षक मख में प्रावत । व्यों उडुपति नक्षत्रपाल निजधाम सिधावत || 'हव्यसहित तोय सोमरस सिद्ध हुए. बुलवात हैं। पुत्र बलार्थी तात को त्यों जयार्थ तुझको रौ ॥३॥ ४५६ ॥.. - ( १४६ ) २२ ३१ २ ३२ 3 १र २२३१२ ५ 3 १ २ 3 ३ २ 3 २२.३ १२ 3 २३१ २३ १ २ २ २४ २ ३१र 3" २ २ ३१ २ अथ चतुर्थी मा अषिः । इन्द्रो देवता । जगती छन्दः तमिन्द्रं जोहचीमि मघवान मुग्नं सन्ना धानपातितश्रवासि महिष्ठो गीर्भिराच यशिया वचत रायै नौ विश्वा सुपथा कृणोतु दी। अथ पंचभ्याः परुच्छेप प्राषिः। विश्वेदेपा देवताः । अत्यष्टिरक अस्तु औषट् पुरो अग्नि धिया दक्ष शानु त्यच्छदौ दिव्यं वृणीमह वृणीमहे । यद्ध क्राणाविवस्वत नामा सन्दाय नव्यसे । अधम नूनम धीतयो देना अच्छा न धीतयः ॥ ५ ॥ ४६१ ।। धनी उम्र करत तथा अनेकन बल को धारत । पप्रधृष्य उस इन्द्रदि पुनि पुनि हम बुलवावत ।। परमपूज्य यज्ञाई इन्द्रसंज्ञक श्रीसुरवर । स्तुतियों सेती यज्ञ बीच हमरे सम्मुख हुम ।। पुनि वज्रायुध इन्द्र श्री धन सम्पत्ति दिलावने । सफल सुमार्ग समूह का योग हमार बनायदे ॥ ४ ॥ ४६० ॥ इन्द्र ! उत्तरी वेदी में पग्निहिं प्रणयन से । धार चुका तिहिं दिव्य बली को द्रुत भल पूजहि ॥ इन्द्र वायु को गावें जो नवधनी यष्ट्रहित । भूमि नामि समस्थल में मिलि फलाद हो जावत ।। इस स्तुति का होवै श्रवण पुनि हमरे स्तुतिकृत्य सव । तुम्हें मिले औ मानलो हमरे कर्म मिले सुरन को ५ ॥ ४६१ याजकों की शाला से पश्चिमी भाग में प्राचीनवंश" नाम्नी यज्ञ दक्षिण दिशा में धनुपाहार एफ कुण्ड होता है, वहां फा अग्नि "दक्षिणाग्नि" है। उत्तर की ओर कुण्ठ नहीं होता । पश्चिम में गोलाकार कुण्ड होता का अग्नि "गार्हपत्य" कहाता है। पूर्व दिशा में चौखूटा कुण्ड होता है अग्नि "माहवनीय" महाता है और पूर्व दिशा में ही पूर्वोक्त कुण्ड से अ अन्य कुण्ड भी होता है उसे उत्तर वेदी या परली वेदी कहते हैं। उस की भूगि नाभि फहाती है उसमें अध्वर्यु और प्रतीहार के कर्म होते हैं । होता फा हामे व अग्निसम्बन्ध कुछ नहीं होता। ऐसे "पुरः" शब्द से पूर्वीय चौखूटी वेदी से प्रयोजन है।
(१४७) १ २२३ ३१ २ ३१ २ ३ 3 १ 3 ३२३१र २२ ३ २3 32 २ २ २ ३१ २ १ २३१ ૨ 33 २३१२ ३ २३१ २ ३१र २ १ २ ३ १२ 3 २२ २ 3 २ ३२.३.१ २२ ३ 3 २ DIRS अथ षष्ठया एषामहषिः । ततो देवता प्रतिजगती छन्दः । भयो म पतयोयन्तु विष्णवे गरुत्वते गिरिजा एक्या मरुत् । प्रश य भ यज्यदै सुखादये तपो भन्ददिष्टये धुनिव्रताय शयसे ॥ ६ ॥ ४६२ ॥ अथ सप्तम्या प्रानानता पारुच्छेपिऋषिः । एवमान्नो देवता । अत्यष्टिश्छन्दः ॥ भयारुचा हारण्या पुनानो विश्वाषार्थसि तरति सयुग्वभिः सूरो न सयुग्पमिः । धारापृष्ठस्य रोचते पुनानो अरुषो हरिः । विषा यद्रूपा परिया- स्यकभिः सवास्येभिकभिः ।। ७ ।। ४६३ ॥ . अथाष्टम्याः नकुल ऋषिः । सविता देवता। अतिशधरी छन्दः । ममि त्यं देवं सविसारणीयोः कविक्रतुपर्चामि सत्यस रत्नधामभिप्रिय मतिम् । अवा यस्यापतिमा अदिद्युतत्सवीमनि हिरण्यपाणिरमिमीतमक्रतुः कृपाश्चः ॥ ८॥ ४६४॥ एवयामरुत् ऋषि वाणी सेती प्रकटित हुई । स्तुतियां समस्त महाविष्णु तुम इन्द्रहिं मिलिगह ।। तथा अधिकता सेति यजन की धरत योग्यता । दिव्याभरण सुवीर स्तोत्रमय इष्टि धारता || मेघ-प्रचालन कार्य कर गमनशील ऐसे मरुत । उनके दल पुरुषार्थ को भालि विधि से पा जाइयत ॥ ६॥ ४६२ ॥ श्री शुद्धिप्रद सोम हरित इस दीप्त धार से । शेषफर्तार असुरगण फो पछाड़ते ॥ ज्यों रवि मिश्रित फिरणावलि से तहिं इटावत । त्यों जगधारिणि सोमधार द्युतियुत हो जावत ॥ श्रीपवित्रता देता हरित सोम दमकत रहत । जो रसनेता स्तोतृद्युति से सब रूपाहि व्यापियत ॥ ७ ॥ ४६३ ॥ श्रीसर्वज्ञ तथैव प्रेरणा सच की करते। रम्य धनप्रद सर्वप्रिय स्तुतियोग्य देव जे ॥ पन प्रेरक श्रीयुक्त अमर का पूजन आचरूँ । जिसकी छवि उन्नत हो धराण गगन बिच चमकति ॥ जिसके पाविर्भाव से सफल प्रकाशित होत रस्। वह सुक्रती मत्रिता सदय मानत स्रोमहिं स्वर्गहितः ॥ ८ ॥ ४६१ ।। सकल (.१४८ ) १ 31 अथ नवम्याः पच्छेप ऋषिः । अग्निदेवता । अत्यष्टिश्छन्दः॥ अग्नि होला सण हास्य बलो. मुटु हलो जातवेदलं विमं न जातं. दत्तम् । य ऊया रूपध्वस देवी देवाच्या छपा घृतस्य विभ्राष्टिमनुशुकशो- चिप भाजुला न स्य सपिपः ॥ 8 ॥ ४६५ ।। अथ दशल्या गृत्समद ऋषिः । इन्द्रो देवता अतिशक्षरी छन्दः । ना त्यं नर्यवृतोप इन्द्र प्रवर्ष पूर्ण दिवि प्रदायकृतम् । यो देवस्य शनला प्रारिणा सुरिहानपः । भयो विश्वास्य देवयोजला विदेदूर्ज शतक्रतु. विदेदिप ॥ १० ॥ ४६६ ॥ 3 २.3 १ १ ३१२.३र३२ अग्नि निमंत्रण देनबार अति धन को देवत्त । राई प्रशंसित वल सुत बुध प्राहाण के सदृश ।। परम मान्य है उसको मैं रानू भलि विधियुत । जो ऋतुरक्ष्फ कृपा जासु शुधि सुरजन-भापित ॥ श्री अमरों प्रति हव्य को पहुंचावन की चाह से | शुष्ट प्रकाशित होमघृत को हुत्त होते लेवते ।। ९ ।। ४६५ ॥ सबोरक इन्द्र ! मनुष्यों का हितकारक । पूर्व पुरातन तुत्र प्रसिद्ध शुचि कर्म सर्ग विष । श्रीयुत सुरसमुदाय छेति भलि भांति प्रशंसित । विजयार्थी राक्षस प्राणों को वन करि नासिय ।। असुरसख जल प्रेरिफर व्याप्त तिगिर दनुजादि को । पल से मारो तथा श्री सुर पनि शौर्यरु भन्न लो ॥ १० ॥ ४६६ ॥ इति चतुर्थोऽध्यायः ॥ ~ समाप्तं चन्द्र पर्व काण्डं ना ॥
अथ तृतीय चतुर्थ अध्याय का अशुद्ध शुद्ध का पत्र । SS ६. पं० पृ० पं० ३ १०० . ३ पर्वत रघु तट शु० रेपु। तष्टे सिद्धि ३ ५ ७७ २१. सिद्ध ६ १०१ १०२ १०२ १०३ इन्द्र शिन छंदः शु० पर्वत इन्द्रं शिने निष्टुप गूढे मंतं रथ्यां ३ स्याः ९ नाबाल ९ गृढ़ ११ १० १० वरुण १०४ २ ८१ ८१ मंत . त्रालि वरुणे छन्छ वृधो لم रथ्या १०६ १०७ w 8 वृधा ता ३ ताम् हुशा वात वति । २४ ८४ ५ १०८ ३ क्षय क्रसि सोम हुप्रो । क्षये भून्य ८ ६ क्रासि । सीम रथे लोक अस्या भून् नता रथ १४ नेता ११२ ११५ ५ २६ लाक ८८ स्य स्यं प्राण हेतु ३ अस्मा २४ घ्राण पिवास १२६ ८ पिचा ur घन १२७ ६ नन् णते लो णत वः २ १२८ आय १२ माया ९१ '६३ ७ ला मिन्द्रा दुध १९ २२ १२६ ४ ur इन्द्रा दुधां हुवे द्रयो ९४ है द्रया ६४ क १२ १३ ९४ पुरो पुरा ऋषिः तुम्हारी किसी नहे वाथ्य चाले कर्तब पिया लोमास अयं महिष्टं धीतया ३ १० ६ २२ २२ ૨ तुम्हारि फिसि महे वाय्ये वाल कतने पीया सोमरस घय मंहिष्ठं धीतयों ७ १३७ १४४ १४४ १४४ १४५ १४५ १४६ ऋपयः ९५ ९६ के १५ १५ सुन हमरे सुन हमारे ६ ६७ ३ यथा: यभा । ७
No text on this page.
No text on this page.
" 30 नमः शिवाय ॥ शुभ सूचना॥ जो महाशय १२५ ) रु० देकर इस ( सामवेद के भाषा पद्यात्मक मनुव जैसे ) पवित्र कार्य की सहायता करेंगे उनकी सेवा में ५ पुस्तकें सब ग्रंथ के सम होने पर भेट की जावेंगी, और उनका नाम टाइटल पेज पर उसी अध्याय फे प्रकाशक के स्थान पर दिया जायेगा । आशा है कि धर्मप्रेमी महाशय इस सहायता में ओग देकर प्रखण्ड पुण्य सम्पादन करने का यत्न करेंगे। कार्य पाठक महाशयों से सविनय प्रार्थना है कि वे वेदपाठ के मूल में अशुद्धि को पहले सुधार कर फिर अवलोकन करना भारंभ करें। शिवदत्त त्रिपाठी, इस बात को तो सय महानुभाव भली भाँति से जानते ही हैं कि षट् द में न्यायदर्शन पडे ही महत्व .फा विषय है । इसके भाचार्य महर्षि गौतम है। के सूत्रों परं श्रीवात्स्यायन मुनि ने जो भाष्य रचा है उसको सरनरीति से समझा लिये गवर्नमेन्ट कालेज के भूतपूर्व संस्कृत प्रोफेसर पूज्यपाद श्रीगान् पण्डित शालमा शास्त्री ने भाषानुवाद सहित छपवाकर उसका नाम न्यायतत्त्वपोधिनी रखदिया जिन महाशयों को लेना हो ये निम्नलिखित ठिकाने से मंगावें । मूल्य १) साफव्यय भिन्न । पण्डित ब्रह्मदत्त मिश्र, बी० ए०, टीचर गवर्नमेन्ट हाईस्कूल, अजमेर,
No text on this page.